text:
Carles X de França
Carles X (Castèl de Versalhas, 9 d'octobre de 1757 – Nova Gorica, Empèri Austriac, 6 de novembre de 1836), subretot conegut jol títol de comte d'Artés (1757-1824), foguèt rei de França e de Navarra de 1824 a 1830.
Succedissent a sos dos fraires, Loís XVI e Loís XVIII, es aquel que son aveniment a 66 ans e son decès a 79 ans se faguèron a las edats pus avançadas. Èra fòrça estacat a las concepcions e a las valors del Regim Ancian qu'ensagèt de reviscolar, aprèp lo passatge revolucionari, tot en acceptant en majoritat las valors de son temps.
Sacrat en 1825, foguèt capvirat en 1830 per una novèla revolucion que l'obliguèt a s'exilhar.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Carrièra politica
- 3 Rei de França e de Navarra
- 4 Mòrt
- 5 Literatura e arts decoratius
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Annèxas
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Pichon filh de Loís XV, rei de França e de Navarra, Carles Felip es lo cinquen filh del daufin Loís de França (1729-1765) e de son esposa, la daufina, Maria Josèfa de Saxònia (1731-1767). L'enfant es lo mai jove fraire del rei Loís XVI, alara duc de Berric, e del comte de Provença, futur Loís XVIII.
Es d'en primièr titolat comte d'Artés
Foguèt batejat lo 22 d'octobre de 1757 amb los prenoms Carles Felip. Sa mairina es sa tanta Sofia Filipina de França, e son pairin lo rei Carles III d'Espanha.
Maridatge e familha[modificar | modificar la font]
Se maridèt lo 16 de novembre de 1773 Maria Terèsa de Sardenha (1756-1805), qu'aguèron quatre enfants:
- Loís Antòni d'Artés (1775-1844), duc d'Engoleime (1775-1824) puèi daufin de França (1824-1844) ;
- Sofia d'Artés (1776-1783) ;
- Carles Ferdinand d'Artés]] (1778-1820), duc de Berric ;
- Maria Terèsa d'Artés (1783).
Sa preferéncia èra per son filh mai jove, Carles Ferdinand, que lo semblava fòrça, al fisic coma al moral. L'aïnat, Loís Antòni, al contrari, èra timid e patissiá de problèmas d'impoténcia e de tics nervioses.
En 1772, a 15 ans, assistiguèt al sacre de son fraire Loís XVI en 1775.
Loïsa d'Esparbès de Lussan[modificar | modificar la font]
Se liguèt amb Loïsa d'Esparbès de Lussan, esposa de Denís de Polastron (1758-1821), frairastre de la futura duquessa de Polinhac, confidenta de la reina, ligam que donariá pas cap de descendéncia.
Lo comte d'Artés se fa coma ela impopular a causa de sas despensas inconsideradas.
Denís de Polastron, lo marit de Loïsa, militar, moriguèt a 63 ans en 1821 e Loïsa moriguèt lèu de tuberculòsi en 1804 a 39 ans. Lo comte d'Artés foguèt fòrça pertocat per la pèrda del grand amor de sa vida, benlèu lo sol qui d'importéncia.
Decidiguèt alara de demorar cast e tornèt cap a la religion, fins a venir un devòt vertadièr.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Filosofia politica[modificar | modificar la font]
Galabontemps, mena dins las fèstas mondanas sa sògra, la reina Maria Antonieta.
Comencèt de s'interessar a la politica amb la primièra granda crisi de la monarquia, en 1786, aprèp que prenguèt lo cap de la faccion reactionària a la cort de Loís XVI. Lo comte d'Artés ven lo cap dels reformators.
Se truquèt als notables reünits en assemblada: Carles acceptèt la supression dels privilègis financièrs de l'aristocracia, mas non la reduccion dels privilègis socials que gausissiá la Glèisa e la noblesa. Pensava que podiá reformar las finanças de França sens capvirar la monarquia: « lo temps es vengut d'adobar mas non de demolir ». Provocava la colèra del Tèrç Estat s'opausant a tota iniciativa de favirizar son drech de vòta en 1789, menant son fraire a l'accusar d'èsser « mai reialista que lo rei ».
Emigracion[modificar | modificar la font]
Lo comte d'Artés es un dels primièrs a migrar, lo 16 de julhet de 1789. Anèt a Turin, a Coblença e Lièja.
Daissèt Hamm en agost de 1794 per assistir a conferéncias de Pillnitz, en 1791.
Foguèt nomenat Luòctenent general del reialme per son fraire lo comte de Provença.
A la mòrt de son nebòt Loís XVII lo 8 de junh de 1795 volgava operar, amb l'ajuda dels Angleses, un desambarcament a L'Île-d'Yeu al larg Vendèa (1795) per ajudar los insurgents Vendeans, mas capitèt pas. Anèt en Grand Bretanha onte demorèt lo rèsta de la Revolucion e del Primièr Empèri.
Restauracion[modificar | modificar la font]
En 1814, quand en França se restaurava la Monarquia amb Loís XVIII de França, Carles encara viviá a Edimburg. Lo rei e Monsieur s'acordavan gaire perque Carles trobava Loís XVIII irreligiós e ipocrita.
Pendent lo reialme de Loís XVIII, Monsieur encapitèt l'oposicion ultrareialista, que prendèt lo poder aprèp l'assassinat del duc de Berric, filh de Carles (1820), que menèt a la casuda del govèrn d'Élie Decazes. Carles jamai recuperèt de l'assassinat del seu fill.
[modificar | modificar la font]
A la mòrt de son fraire Loís XVIII, en 1824, accediguèt al tròn. Segon la tradicion anciana se faguèt sacrat a la catedrala de Rems lo 29 de mai de 1825. Aquel sacre respecta las estapas principalas de la ceremonia del Regime Ancian mas amb de cambis coma lo jurament a la Carta de 1814. Lo sacre se passèt pendent mai d'un jorn: lo 28 de mai amb una ceremonia de las vèpras; lo 29 de mai la ceremonia del d'esperela; lo 30 de mai distribucion de prèmi pels cavalièrs de l'òrdre del Sant Esperit; Lo 31 de mai lo tocat de las escròlas. Atal lo sacre de Carles X apareis coma un compromés entre la logica del Regim Ancian e los cambis de la societat francesa dempuèi la Revolucion Francesa. Mas aguèt un efècte limitat sus la populacion perque las mentalitats d'aquela èra pas mai aquela del Regim Ancian, e provoquèt una incomprension de las populacions.
Comencèt per qualques mesuras liberalas, e aboliguèt la censura dels jornals, mas jonguèt los ultrareialistas, que Jean-Baptiste de Villèle èra lo cap.
Son catolicisme devòt indispausa lo pòble de París, sovent anticlerical e quitament anticatolic.
Per calmar los malcontents, formèt en genièr de 1828 un ministèri moderat, presidit pel vescomte de Martinhac. Mas que subte remplacèt, lo 8 d'agost de 1829, pel ministèri de Jules de Polinhac, que fa tornar totas las desfisanças.
Pauc de meses aprèp, Charles X temptèt de restablir son autoritat fàcia al desvelopament de l'opposicion liberala. Promulguèt per cela las « ordonàncias de Saint-Cloud » que dissolvèran las cambras, convocant los colègis electorals ne cambiant lo biais d'eleccion, e suspendent la libertat de la premsa (lo 25 de julh de 1830}}).
Dos eveniments importants marquèron la politica estrangièra de Carles X :
- l'intervencion en favor dels Grècs, que conduguèt a la victòria de Navarin (1827) e provoquèt l'afranquiment de Grècia (1830) ;
- l'expedicion contra lo dèi d'Argièr, qu'auriá ofensat per un tust de ventalh lo cònsol de França, expedicion que menèt a la presa d'Argièr (6 de julhet de 1830}}).
Revolucion de julhet[modificar | modificar la font]
Aquelas ordonàncias inconstitucionalas provoquèron una reprobacion universala subte; París s'escomoguèt los 27, 28 e 29 de julhet: Sont las Tres Gloriosas de 1830, o « Revolucion de julhet », que capvirèron fin finala Charles X. Lo 30, Loís Felip, duc d'Orleans, foguèt nomenat luòctenent general del reialme pels deputats insurgents, pòste qu'acceptèt lo 31. Se vetiguèt alara d'una bandièra tricolora avec M. de La Fayette e pareguèt atal a son balcon.
Abdicacion[modificar | modificar la font]
Lo 2 d'agost, Carles X, retirat a Rambouillet, abdiquèt e convenquèt son filh ainat lo daufin Loís Antòni de contrasignar l'abdicacion.
Confièt a son cosin lo duc d'Orleans la tasca d'anonciar que son abdicacion se fasiá al benefici de son pichon filh Enric, duc de Bordèu, edat de dètz ans, fasent del duc d'Orleans lo regent.
Existís una controvèrsia sus l'abdicacion: Carles X podava pas forçar son filh a renonciar, perque la dinastia de França èra successiva e non ereditària. Aquel darrièr, vengut fictivament « Loís XIX » entre lo moment que paire aviá signat l'abdicacion e lo moment que d'esperel la contrasignèt, auriá podut conservar la Corona mas fin finala, renoncièt per obesissença o per flaquesa.
Malgrat l'abdicacion, lo duc d'Orleans prenguèt lo poder jol nom de « Loís Felip ». Lo 3 d'agost, en efècte, dabans las Cambras reünidas, anoncèt plan segur l'abdicacion de Carles X, contrasignada pel daufin… mas mencionèt pas que se fasiá en favor del duc de Bordèu.
E mai, Carles X - ja en exili - enebiguèt a la duquessa de Berric, la maire del duc de Bordèu, de menar son filh a París; s'embarquèt a Cherbourg sens daissar de consigna atal comencèt la monarquia de Julhet.
Lo rei descasut se retirèt d'en primièr al palais de Holyrood, en Escòcia. Puèi s'intallèt al Castèl de Praga, onte recebèt de visitas de Chateaubriand. En seguida s'anèt a České Budějovice puèi fuguèt una epidèmia de còlera e arribèt a Görz (alara en Àustria), actuala Gorizia en Itàlia e Nova Gorica en Eslovènia (vila divisada en 1947 per la linha militara Morgan).
Moriguèt dins aquela vila du còlera lo 6 de novembre de 1836 e est inumat a Kostanjevica (Nova Gorica, Eslovènia).
Mòrt[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Carles X, auriá degut menar a la proclamacion de son pichon filh, lo duc de Bordèu, jol nom d'Enric V.
Mas, lo filh ainat de Carles X signa una proclamacion que, tot en confirmant sa renonciacion de 1830, « dins las circonstàncias actualas » e dins l'interés de son nebòt s'investiguèt de l'autoritat reiala, jol nom de « Loís XIX » fins a que « la monarquia legitima será restablida », alara transmetrariá la Corona a son nebòt.
Un descendent de Carles X regna a l'ora d'ara: lo grand duc Enric de Luxemborg.
Literatura e arts decoratius[modificar | modificar la font]
Lo nom de Carles X es estacat a un estil dins los arts decoratius. Aquel estil demœra pròche d'aquel del Primièr Empèri. Mas çò que caracteriza lo cort periòde de son reialme es interes artistic novèl per l'Edat Mejana e lo vam de l'estil trobador.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxas[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- 1831 : Jules Lacroix, Charles X, Paris, E. Renduel, 15 p.
- 1837 : Alissan de Chazet, Charles X, esquisse historique, Paris, Ledentu, 71 p.
- 1889 : marquis de Villeneuve, Charles X et Louis XIX en exil. Mémoires inédits du marquis de Villeneuve, publiés par son arrière-petit-fils, Paris, Plon, Nourrit et Cen, VIII + 322 p.
- 1893 : Henry Manayre, Charles X (1757-1836), Paris, chez l'auteur, 16 p.
- 1927 : Pierre de La Gorce, La Restauration. Tome II : Charles X, Paris, Plon, 343 p.
- 1958 : Jacques Vivent, sous le pseud. de « Villebrumier », Charles X, dernier roi de France et de Navarre, Paris, le Livre contemporain, 411 p.
- 1967 : Jean-Paul Garnier, Charles X, le roi, le proscrit, Paris, Fayard, coll. « Les Grandes études historiques », 483 p.
- 1972 : José Cabanis : Charles X : roi ultra, Paris, Gallimard, coll. « Leurs figures », 521 p.
- 1980 : Éric Le Nabour, Charles X : le dernier roi, préface d'Alain Decaux, Paris, Jean-Claude Lattès, 405 p.
- 1988 : André Castelot, Charles X : la fin d'un monde, Paris, Perrin, 587 p.
- 1990 : Georges Bordonove, Charles X : dernier roi de France et de Navarre, Paris, Pygmalion, coll. « Les Rois qui ont fait la France », 313 p. + 8 p. de planches.
- 1991 : Landric Raillat, Charles X : le sacre de la dernière chance, Paris, Olivier Orban, 345 p.
- 1999 : Yves Griffon, Charles X, roi méconnu, Paris, Rémi Perrin, 299 p.
- 1999 : Paul et Pierrette Girault de Coursac, Provence et Artois : les deux frères de Louis XVI, F.X. de Guibert.
- 2010 : Laure Hillerin, "La duchesse de Berry, l'oiseau rebelle des Bourbons", Flammarion, collection Grandes Biographies, 12 05 2010 (ISBN 978-2-08-122880-1). Présentation en ligne : [1]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)La ceremonia del sacre de Carles X a Rems per l'arquevesque de Rems Jean-Baptiste de Latil lo 29 de mai de 1825, e lo quadre de François Gérard, Lo Sacre de Carles X.
- Lo Convent franciscan de Kostanjevica (Eslovènia) amb la tomba dels Borbons
- Agathe de Rambaud que faguèt l'educacion del filh cabdet de Loís XVI


c: text/html

text:
18/01/2015
Patronime Reydy per Jan-Peire Reidi
Interessant... La cronica de Joan-Loìs Leveque faguet calcular un de nòstres fideus contributors Jan-Peire Reidi que perpausa una autra explicacion de l'origina de son nom de familha. De legir quì dejos. Mas lo misteri demòra...
°°
Mercés de vos interessar a l’origina de « Reydy ». Es plan mens corrent emperaquí que Faure, Lagarda, Delaja, Dupuy (Dau Pueg)… Me dòbte ben que quauquas personas que an legit mos textes en occitan an degut se damandar d’ente quò veniá. Ma responsa : lo Perigòrd. Si òm vòu dire : quau mot a donat ‘queu nom de familha, e ben, ne’n sabe ren. Etimologia incertana.
Per explicar l’origina d’un nom, fau tener compte de tots los elements : lingüistics, geografics, istorics, mai benleu de las errors que aurian pogut far, a l’exprès o pas, daus escriveires daus segles passats, que eran pas mens fins que nautres, mas que z’eran gaire mai.
Ives Lavalada a trobat « resdis », reduccion de « restadis » (de « restar ») dins la Creusa. Quò vòu dire quauqua ren coma : una terra que es pas cultivada. Si quo era l’origina de « Reydy », faudriá explicar perque lo i de « restadis » es long e lo de « Reydy » es breu. Sens comptar que i a pas de « Reydy » dins la Creusa ; son mai que mai en Dordonha. En efiech, lo breç, coma disen, daus « Reydy » es perigòrd, coma òm pòt veire sus la carta de la naissenças entre 1991 e 1915 – las donadas las mai daborivas que ieu ai (Site www.genealogie.com).
Non, es pas anglés o escocés, mai si i a un clan « Reid » en Escocia, que ne’n venden quitament las gonas emb lur tartan dins las boticas d’Edimborg. M’an pro fait chiar, au collegi mai aprep, emb lur Are you ready ? D’alhors, quò es los Anglés, pas los Escocés que vengueren ‘quí pendent la « Guerra de cent ans ».
Lo Joan-Loís prepausa l’idéia que « Reydy » vendriá de rigidus, sen ne’n estre segur. Faudriá explicar perque quò a donat « redde » en occitan, d’un costat, e de l’autre, la diftonga « rei » dins lo nom de familha. Si quò ven de la fòrma francésa « raide », perque los « Reydy » son-t-ilhs en Perigòrd, terra occitana ?
Ai agut l’idéia de comparar la carta de las naissenças « Reydy » e « Feydy » per la periòda d’avant la guerra de quatòrze. Las doas cartas se crueben l’una l’autra ! Lo nom de « Reydy » siriá-t-eu « Feydy » desformat ?
« Faidit », sabem tots çò que quò vòu dire. Quo es quauqu’un que an fait partir de son país. En francés : exilé. Gaucelm Faidit (1150-1205) era un trobador nascut a Usercha. Los senhors faidits eran los nòbles occitans que Simon de Montfòrt e sos sauvatges lur avian raubat lurs terras pendent la « Crosada daus Albigés ». Siriá-quò estonant que los « faidits » aguessan cherchat a se metre a l’acelat en defòra, mas pas tròp loenh, dau brave país que avian estats oblijats de laissar ?
Segur, los « faidits » eran pas nonmas daus senhors. I aguet daus « faidits » pas tròp recomendables. Lurs eiretiers aurian benleu mielhs aimat portar un autre nom. En metre aprep lo F un pitit parafe de ren dau tot, benleu sens zo far exprès, òm ‘renjava tot lo monde. E la grafia francesa emb daus y ‘chabava d’esfaçar l’origina.
O ben quò auriá pogut estre un « accident » jos la pluma de quauque curet que coneissiá pas « faidit », un vielh mot de sa linga.
Anem, vautres que aimatz cloncar dins los archius, si trobatz daus actes ente quo es impossible de legir « Feydy » o ben « Reydy », fasetz-zo me sapcher ; aurai benleu un començament de responsa. Porai me dire que mos aujòus eran daus Occitans que avian eroicament defendut lur país. O ben que sei parent eslunhat d’un grand trobador. Non, pas d’un maniganç que volian pus veire dins las vilas de Perigús, de Sarlat o de Brageirac… En atendent, mon nom es « Reydy », que a ben faugut escrir « Reidi » en grafia occitana. Quò m’empaichará pas de durmir !
A Javerlhac, lo 18 de genier de 2015
Jan-Peire Reidi
De veire la carta : reydyfeydy.pdf
Commentaires
Non, i a vertadierament ren de segur dins la solucion qu’ai perpausada.
Mas veguí que « reide, reida » era una varianta atestada per « redde, redda » dins daus parlars nòrd-occitans d’Auvernha e dau Daufinat (cf. Mistral, TDF). Perqué se seriá pas trobada en Perigòrd ?
La mudacion Faidit / Raidit se pòt defendre queraque, quitament si las errors de grafia que passeren definitivament a l’orau me semblan raras de per chas nos.
Écrit par : Joan-Loís LEVEQUE | 22/01/2015
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batalha de l'illa de Cadsant (1337)
La batalha de l'illa de Cadsant foguèt un dei premiers combats de la Guèrra de Cent Ans. L'expedicion anglesa aviá per objectiu d'ocupar l'illa de Cadsant per causar una reaccion de la garnison locala e averar una batalha aisada per sostenir lo morau deis aliats dau rèi anglés. D'efèct, la fòrça anglesa dirigida per Walter Manny desbarquèt sensa problema sus l'illa que foguèt pilhada. Puei, la garnison locala conducha per Guy, lo bastard de Flandra, foguèt egalament rapidàment destrucha e sei caps principaus capturats. Lor objectiu agantat après aqueu succès, lei tropas de Manny abandonèron rapidàment l'illa.


text:
Guèrra de la Segonda Coalicion
La Guèrra de la Segonda Coalicion se debanèt de 1798 a 1802. Opausèt França a una coalicion gropant la màger part deis estats europencs franc d'Espanha e de Danemarc. L'objectiu d'aquela coalicion èra de contenir l'expansion de la França revolucionària e d'assaiar d'i restaurar la monarquia. Pasmens, lo conflicte s'acabèt per una victòria francesa novèla e la confirmacion dei conquistas realizadas dins lo corrent de la Guèrra de la Premiera Coalicion.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Sant Empèri Roman Germanic, que seis institucions èran en declin dempuei de sègles, èra sota la dominacion austriana.


text:
Sainte-Geneviève (Oise)
Sainte-Geneviève es una comuna francesa administrada per lo departament d'Oise de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Municipalitat de Santa Geneviève a situat al sud del departament de l'Oise e fa partida del país de Thelle.
Lo bourg se étire la longitud de la rota nacionala 1 (París - Calava) #que met Santa Geneviève a una vintena de quilomètres de Beauvais e a una cinquantena de quilomètres de París.
Lo territòri communal a format d'un anautit scenari, d'una altitud mièja de 200 mètres, entaillé prigondament per vallées shutas al Nòrd-Oèst e al Sud-Es.
La Commune de Sainte Geneviève est située au sud du département de l'Oise et fait partie du pays de Thelle.
Le bourg s'étire le long de la route nationale 1 (Paris - Calais) qui place Sainte Geneviève à une vingtaine de kilomètres de Beauvais et à une cinquantaine de kilomètres de Paris.
Le territoire communal est formé d'un haut plateau, d'une altitude moyenne de 200 mètres, entaillé profondément par des vallées sèches au Nord-Ouest et au Sud-Est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Santa Geneviève s'es implantat près d'un ancian luòc acheuléen. La via romaine París-Beauvais passava a la localizacion del masatge caseriu de la Crotz.
Fondacion al Mièja Edat d'un Otèl-Dieu (1333).
Santa Geneviève a conegut una importanta activitat de tabletterie, s'es especializat de contunh en la fabricacion de banha e de ventalhs, de contunh a partir de 1835 en la produccion de bròssas a dents e de botons.
La municipalitat de Santa-Geneviève, réputée per i aver #èsser lo un dels primièrs e dels principals centres de tabletterie de la region al començament del sègle XIX, a pas daissat #que pauc de testimoniatges architecturaux significatius d'aquela indústria, sustot en rason de l'organizacion escampilhada, particulara, e doncas gaireben artesanala dels nombroses talhièrs.
La fabrica Lesieur-Lesbroussart es lo un dels escasses testimònis industriales d'aquela activitat. L'estudi archéologique e stylistique permet de datar las bastissas de laModèl:3 e quatren de la XIXen sègle, sustot lo grand talhièr de fabricacion e las bureaux contigus, aital coma lo lotjament patronal, #que lo vocabulari ornemental se n'inscriu en lo corrent néo deu-huitième de l'epòca. Sembla que la fabrica apertenga en principi a Pascal Lesbroussart, #que las inicialas ne son sculptées a la reünion de la lucarne del lotjament patronal. Mas en 1882, l'entrepresa seguís lo movement economic de concentracion amorcé qualques ans mai d'ora. Ven alavetz la societat Lesieur-Lesbroussart e Cie, especializada en la fabricacion de ventalhs en nacre, ivoire e de bòsques de las islas. L'activitat se prossegueix fins vèrs 1935. L'an seguent, la caminada a desmontat. Pel continuament, lo luòc a ocupat per una fabrica de emboutissage abans d'èsser désaffecté. Las bastissas industrialas son a l'ora d'ara logadas a divèrsas activitats de servici.
1893 : preséncia d'una maquina a vapor.
Cap a 1927, un ex presoèr de guèrra, lo Sr. Magnien, #Far venir d'Alemanha tres souffleurs de veire especialistas en thermométrie medica. Aqueles souffleurs #formar los obrièrs franceses al soufflage aital coma a la gravure. A aquela epòca, las pompas a void èran pas pas utilizadas e lo remplissage dels réservoirs de mercuri se fasiá pel " bouillage" #que consistissiá a portar lo metal a ébullition amb la fin qu'el grimpe en la colomna prismatique e arribe a un réservoir suplementaris provisòri. Cada thermomètre èra grauat a la man e las divisions entre 35 e 42° avián traçat al tira-linha. La fabrica a emplegat fins a una trentena d'obrièrs (souffleurs, graveurs, fermeuses). S'i fabricava thermomètres a usatge vétérinaire, per ratolí o dels animals mai gròsses. S'i #fabricar tanben thermomètres al centième de gra per mesurar la temperatura al moment del ovulation femenina. La fabrica a definitivament cessat de foncionar en los ans 1970.
Sainte Geneviève s'est implantée à proximité d'un ancien site acheuléen. La voie romaine Paris-Beauvais passait à l'emplacement du hameau de la Croix.
Fondation au Moyen Âge d'un Hôtel-Dieu (1333).
Sainte Geneviève a connu une importante activité de tabletterie, puis s'est spécialisé dans la fabrication de corne et d'éventails, puis à partir de 1835 dans la production de brosses à dents et de boutons.
La commune de Sainte-Geneviève, réputée pour avoir été l'un des premiers et des principaux centres de tabletterie de la région au début du sègle XIX, n'a laissé que peu de témoignages architecturaux significatifs de cette industrie, notamment en raison de l'organisation dispersée, particulière, et donc quasi artisanale des nombreux ateliers.
L'usine Lesieur-Lesbroussart est l'un des rares témoins industriels de cette activité. L'étude archéologique et stylistique permet de dater les bâtiments du 3en quart du XIXen siècle, notamment le grand atelier de fabrication et les bureaux attenants, ainsi que le logement patronal, dont le vocabulaire ornemental s'inscrit dans le courant néo dix-huitième de l'époque. Il semble que l'usine appartienne d'abord à Pascal Lesbroussart, dont les initiales sont sculptées au sommet de la lucarne du logement patronal. Mais en 1882, l'entreprise suit le mouvement économique de concentration amorcé quelques années plus tôt. Elle devient alors la société Lesieur-Lesbroussart et Cie, spécialisée dans la fabrication d'éventails en nacre, ivoire et bois des îles. L'activité se poursuit jusque vers 1935. L'année suivante, la cheminée est démontée. Par la suite, le site est occupé par une usine d'emboutissage avant d'être désaffecté. Les bâtiments industriels sont actuellement loués à diverses activités de service.
1893 : présence d'une machine à vapeur.
Vers 1927, un ex prisonnier de guerre, M. Magnien, fit venir d'Allemagne trois souffleurs de verre spécialistes en thermométrie médicale. Ces souffleurs formèrent les ouvriers français au soufflage ainsi qu'à la gravure. À cette époque, les pompes à vide n'étaient pas utilisées et le remplissage des réservoirs de mercure se faisait par le " bouillage" qui consistait à porter le métal à ébullition afin qu'il grimpe dans la colonne prismatique et atteigne un réservoir supplémentaires provisoire. Chaque thermomètre était gravé à la main et les divisions entre 35 et 42° étaient tracées au tire-ligne. L'usine a employé jusqu'à une trentaine d'ouvriers (souffleurs, graveurs, fermeuses). On y fabriquait des thermomètres à usage vétérinaire, pour des souris ou des animaux plus gros. On y fabriqua aussi des thermomètres au centième de degré pour mesurer la température au moment de l'ovulation féminine. L'usine a définitivement cessé de fonctionner dans les années 1970.


text:
Lisosòma
Lo lisosòma es un organet de la cellula qu'a de formas variablas; es recubèrt per una membrana e conten d'enzims qu'idrolizan lei macromoleculas. Foguèron isolats mai de quaranta enzims diferents dins lo lisosòma. Totei an la caracteristica d'èsser d'idrolasas, es a dire, d'enzims que catalizan de reaccions que s'apondon en eu o s'eliminan de moleculas d'aiga. Intervenon en la digestion dei substàncias que la cellula capta de l'exterior per se noirir e fan tanben foncion de digestion intracellulara. Segon son origina, i a dos tipes de lisosòmas:
- Lei lisosòmas primaris son aquelei formats a partir de l'aparelh de Golgi. An una forma redona o ovala e que son contengut es omogenèu. Intervenon pas dins lei procès digestius. Quand s'i jonhon d'autrei particulas, pòdon formar lo lisosòma segondari o n'expulsar plan lo contengut directament a l'exterior
- Lei lisosòmas segondaris se forman quand un lisosòma primari se fusiona amb d'autrei particulas coma, per exemple, lei que provenon de l'exterior de la cellula, en un procès de digestion. An una forma pus variabla que lei primaris.


text:
Philippe Blanchet contra las discriminacions lingüisticas
A prepaus de : Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie, Textuel, 2016.
Professeur d’école : « comment tu t’appelles ? »
Élève nouvellement arrivé : « Ahmed » (il prononce le h).
Professeur d’école : « en France on prononce pas les H. Tu t’appelles Amed. Répète ton nom. Amed »
L’enfant pleure. (p. 132)
Aqueste libre del sociolingüiste Philippe Blanchet sus las discriminacions lingüisticas, clafit d’exemplas de tota mena, mas tanben fòrça analitic e corajos, es fòrça plan vengut. Se farà pas aquí lo torn de totas las analisis (remandarai per aquò a la lectura facha per Eric Fraj e a sa discussion al seminari Lengas e Poders de Tolosa), mas m’arrestarai sonque sus qualques punts.
Poders e discriminacions lingüisticas
Los grops qu’an lo poder en man (o puslèu los poders : politic, mediatic, religios, universitari, etc.) produsisson una ideologia lingüistica ont la superioritat de lor varietat de lenga e l’inferioritat de las autras lengas e varietats de lenga son presentadas coma d’evidencias puras[1] En França, coma en d’autres países (mas se i aviá un campionat benlèu que seriam en testa), la lenga nacionala es exclusiva (en França se parla francés) e considerada coma la mai bèla, la mai clara, sensuala, poetica, etc. del monde ; puèi dins lo francés, i a lo « bon francés », la « bona lenga », et tot lo demai, marrit, a suprimir o rectificar. Mas subretot aquesta ideologia, que aprofita mai que mai a la reproduccion de las classas dominantas, es partejada per los que ne son victimas ; Blanchet, sul modèl de Gramsci, parla d’egemonia. L’egemonia es una dominacion non percebuda coma tala, integrada als fonccionaments socials considerats coma « normals ». Aital l’egemonia legitima la dominacion, las ierarquias e inegalitats socialas, que son dins « l’òrdre de las causas » (p. 52) ; las representacions linguïsticas dominantas son lo rebat d’aquel òrdre naturalizat e a l’encòp i participan. L’ideologia egemonica aital es en mesura de produsir de « cresenças », de mitas. E de mitas lingüistics n’en manca pas, coma per exemple qu’una lenga sens escrich es pas una lenga vertadièra, o qu’una lenga sens libres de gramatica es una lenga sens gramatica, etc.[2]
Entre autras causas interessantas, Blanchet nos ditz tanben que la discriminacion lingüistica se noirís de la distinction entre las lengas (o parlats, patoès, jargons, etc.) e los locutors. La caça a las lengas, variacions, modalitats, nivels de lenga, accents, etc. seriá justificada per lo fach que son de marrits parlats e marrits biaisses de parlar e aquò auriá pas res a veire amb los locutors que lor egalitat formala, abtracta podèm dire, es reconeguda, almens al jorn d’uèi (per çò qu’es del passat, Blanchet nos ramenta tanben las teorias racialas e colonialas de Jules Ferry and co e lor ligam amb una certa conception de l’ensenhament). En realitat, son plan totjorn los òmes, los locutors e gropes de locutors que son discriminats entremièj lor lengas e modalitats de lenga. Aquò zo cal dire e Blanchet zo ditz plan e fòrt (per ex. p. 44, p. 76).
Dins çò que ditz, trapi (mas benlèu m’engani !) l’idèia de dejos que lo poder s’exerça, entre autres amai benlèu en primièr, pel mejan de la produccion de discriminacions e lor normalizacion o naturalizacion. Mas tanben, Blanchet mòstra que tota discriminacion (sociala, economica, culturala, etc.) passa per la lenga, idèia que trapam entre autres en çò de Bourdieu, que Blanchet a fòrça legit.
Tota son argumentacion supausa pr'aquò quicòm de pas evident : una definicion estrictament negativa del(s) poder(s), e una opausicion naturala entre poder(s) e pluralitat lingüistica. Segond el, los poders ensajan totjorn mai o mens de limitar o d’eliminar « la pluralitat lingüistica », perque « botariá totjorn lo poder e l’òrdre social en question » (p. 71). Pr’aquò las situacions las mai nombroses de pel monde son de situacions de plurilingüisme ont l’òrdre social es lingüisticament estructurat entremièj de diferencias lingüisticas entre grops socials e etnics. E dins aquestas situacions, los poders sabon plan expleitar la pluralitat e sovent cercan pas brica a « eliminar » lo plurilingüisme, que fa paur sonque als monolingües… E podèm veser que los, coma nosautres, que volon empoderar lor lenga minorada e minorizada, son generalament, de partisans acarnassits del plurilingüisme. Vertat qu’aqueste empoderament es l’afermacion d’una consciença lingüistica e pas (almens an aqueste nivel) l’exercici d’un poder qualificat, mas de tot biais, vesèm al primier còp d’uèlh que lo poder, que que siá, es pas per essencia enemic del pluralisme lingüistic.
Mas per el, aquestes militants, a l’excepcion d’el e de sos amics que jostenon una conception polinomica de las lengas, serián pas que de monde que volon reprodusir l’estructura monolingüe que combattan. Aquí, la marrida fe del partisan lo mena a d’analisis flacas e falsas de sos adversaris dins la lucha per las lengas minorizadas en França que son, per el, pas que de vizirs que volon venir califa a la plaça del califa (p. 101-103, capitol titolat : Quora los dominats vòlon venir los dominants a la plaça dels dominants). Daissi aiçi de caire aquesta penosa polemica (ne parlarai benlèu un autre còp [vesètz aquí]) contra l’occitan (subretot, mas tanben almens contra lo breto, "las lengas d'Espanha", l'irlandés e l'amazighe al Maroc, p. 96), mas çaquelà, çò que ne ditz (qu’es un estandard farlabicat e que i a sonque de lengas d’òc, per anar viste) engatja dos punts importants :
1- çò qu’es per el una lenga
2- çò qu’es per el l’estandardizacion
De qu’es aquò una lenga ?
1- Una lenga per Blanchet – almens es çò qu’ai compres – es çò qu’es identificat coma tal pels locutors. Balha aital una definicion estrechament sociolingüistica de çò qu’es una lenga o pas una lenga, e es doncas forçadament relativista. Mas suspausa pr’aquò una definicion substanciala, en fach, de çò que seriá la lenga (amai se fa pas que parlar de « praticas lengatgièras ») una conception continuista de la lenga, que fa pensar puèi a la teoria famosa de Gaston Paris per França, mas que ven benlèu de la concepcion continuista de Mario Alinei, pas citat pr’aquò. Dins aquesta continuitat, pr’aquò, çò ditz, de « praticas eterogènas » (se son eterogènas, avèm enveja de demandar, ont es la continuitat ?), los umans fan de descopatges per des rasons socio-politicas (p. 83) : es aital que dison « còrse », « provençal », « breton », etc.
Tot aquò me sembla plan insufisent, amai fòrça discutible d’un punt de vist espistemologic
a – perque las realitats lingüisticas existisson en defòra de las representacions que ne produsisson los locutors e son de realitats diferenciadas e discretas (aital coma los espleches de la lingüistica los podon mostrar). Plan segur son pas jamais estaticas, es a dire son totjorn a cambiar, evolutivas, engajadas dins de procès de contacte e de metissatge. Fau simplament remarcar que la concepcion continuista integrala que defend es forçadament mai qu’una pausicion sociolingüitica ; es una pausicion lingüistica sus çò qu’es lo lengatge uman, en contradiccion amb çò que dison generalament los locutors… Trespassa doncas sa volontat de demorar un sociolingüiste esstrict. Mas alara, vist que vira l’esquina a la disciplina lingüistica coma tala, sembla s’interdire d’afortir teoricament sa concepcion continuista.
b - perque i a pas de consensus possible dels locutors sus l’identificacion de la lenga que parlan, o encara mai dels estajants del territòri ont se parlan las lengas identificadas e nomenadas. E aquò perque, justament, se tracha de representacions e son pas objèctes de definicions scientificas, ont un consensus, almens provisòri, es possible. Aquí, i pòt pas aver qu’una aparéncia de consensus, quora la lenga es instituida, estandardizada e promoguda pels poders legitimes (per exemple un a pas a se demandar se lo president de la Republica parla francés –sufís pr’aquò qu’una candidata a la presidéncia aja un accent un chic norvejés per èsser desqualificada –, mas se zo pòt demandar pels pacans o per de comunautats que van pas a l’escòla e n’i aurà plan segur mai d’un per dire que lo francés de la TC es pas de francés !).
Critica de l’estandardizacion
2- L’estandardizacion per Blanchet es per definicion l’impausicion d’un poder de naut en bas, d’un poder lingüistic qu’es tanben un poder social e politic. Per definicion, l’estandardizacion es un abus de poder.
El ditz que i a pas besonh d’estandar per comunicar (dins la comunicacion i a espontaneament adaptacion mutuala). Aquò rai ! Per de millenaris las lengas èran pas estandardizadas e lo monde se comprenian… Mas me sembla, a ièu, que l’estandardizacion es intresecament ligada a l’escritura e a l’ensenhament, que son d’institucions socialas, josmessas als poders d’Estat, vertat, mas produsidas e reprodusidas d’un biais espontanèu pels actors. S’escrivi vòli èsser compres del mai grand nombre de legeires de la lenga ; s’ensenhi, es a dire se fau d’ensenhament, se fau de l’ensenhament de la lenga una activitat separada, vòli ensenhar una varietat de lenga la mens estrecha, la mai duberta, e me cal me balhar de règlas, foguèsson arbitrarias… En mai d’aquò ensenhi dins l’encastre d’una comunautat d’ensenhament amb d’autras ensenhaires, e soi portat naturalament a articular mon ensenhament a lo dels autres. Aprèp, l’estandard pòt èsser mai o mens sople, mai o mens dubert a las diferéncias, mai o mens « polinomic » o almens « pluricentric », per tener compte lo mai possible de las variantas, aquò ne soi segur. A la fin Blanchet parla d’autogestion. En teoria l’estandardizacion podriá èsser autogestida. Perque pas ? Vesi pas ont es lo problema. Lo problema es pas l’estandardizacion de per se. Çò que Marcellesi sona « apròcha polinomica » e que Blanchet presenta coma glotopolitica autogestionaria es una mena d’estandadizacion ; es pas lo simple enregistrament de totas las variacions, perque aquò, tot simplament, se pòt pas. Es per aquò, per son quite refus de tota mena d’estandard, çò me sembla, que Blanchet es tant cort sus las alternativas concrètas possiblas al regne de la glotofobia.
Glotofobia
La nocion de glotofobia enfin, que Blanchet ne reivendica la paternitat (p. 43) m’agrada pas brica, perque :
1- Amai se ne vòl balhar una definicion mai que mai sociologica, lo mot fa part del vocabulari de patologizacion dels conflictes socials e culturals, de lor reduccion als marrits afectes (la paur, l’òdi, etc.). Definís la fobia coma mespretz, òdi, agression, etc. Lo problema amb totas aquelas alterofobias es que fan pas entendre en primièr la lor natura politica e sociala, mas afectiva e patologica. La nocion d’islamofobia, per exemple, empacha de parlar, coma caldriá, de discriminacion contra los ex-colonisats del paises ont la religion dominanta es l’islam (la discriminacion que patisson es pas en primièr discriminacion contra los musulmans, mas deja dins lo fach de redusir aqueste monde a lor religion presupausada e la quita nocion d’islamofobia realiza, performa aquesta reduccion) e de racisme anti-« araba » e en çò nòstre anti-maghrebin mai que mai. Enfin la nocion d’islamofobia interdich de criticar la religion musulmana (si que non sètz islamofòbes), e doncas, fin finala, totas las autras (e aital se parla de cristianofobia, catofobia, etc.).
2- Glotofobia es una nocion bancala entre las autras nocions fobicas : la xenofobia es l’òdi dels estrangièrs, l’omofobia l’òdi dels omosexuals, etc. Ma Blanchet el meteis nos explica que i a pas de glotofobia sens glotofilia e amai sens glotomania, (« subrevalorizacion, amai sacralizacion, d’una o maites varietats lingüisticas », p. 49). Lo glotofòbe francòfone es per exemple glotomaniac del francés ! Aquesta nocion doncas pòt pas èsser clara. Lo glotofòbe a pas l’òdi de las lengas, come se podriá comprene, mas de las autras (o d’autras) lengas e varietats de lengas al nom de son amor o de sa veneracion exclusius per une lenga, o varietat de lenga (lo bon francés, l’occitan blos, etc.).
Mas lo mai important dins aqueste libre es pas la nocion de glotofobia, es plan l’analisi e la denonciacion de las discriminacions lingüisticas, sens cap de concession, e pòrta lo tema davant un public larg. D’aqueste libre, se n’es fòrça parlat – e fòrça monde a la ràdio e dins los jornals semblavan descovrir la luna ! – e a rason, çò me sembla, perque a lo coratge d’anar frontalament contra l’ideologia lingüistica dominanta, tranquilament partejada en França de l’extrèma dreita dusca a l’extrèma esquerra.
Joan-Pèire Cavalier
[1] Cita aqui Althusser : « es lo pròpri de l’ideologia que d’impausar (sens lo mostrar, vist que son d’ « evidéncias », las evidéncias coma evidéncias », cit. p. 53
[2] Blanchet ditz tanben que l’idèia que la lenga preexistís a son emplec, a son usatge es un mite. Aquò es sa pausicion critica cap a tota lingüistica formala, e soi pas en mesura de dintrar dins aquesta discussion.


text:
Bénouville (Calvados)
Bénouville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bénouville Se tròba en lo Calvados entre Ouistreham e Can la longitud del canal de Can a la mar.
Bénouville se trouve dans le Calvados entre Ouistreham et Caen le long du canal de Caen à la mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Bénouville #Èsser lo primièr blanc del débarquement aliat.[ref. necessària] Jols òrdres del tinent-coronèl Richard Geoffrey Pine-Coffin del 7th (Light Infantry) Parachute Battalion e del general de brigada Nigel Poett de la British 5th Parachute Brigada, lo màger John Howard #aterrar amb los sieus tres planeurs a 00h20 (mas 23h20 ora anglesa, #çò qu'explica que Bénouville i aja un luòc del 5 de junh de 1944 e pas un luòc del 6 de junh de 1944). Lo màger Howard dirigís 180 òmes que # pren amb el lo Pegasus Bridge. La companhiá del màger amb laModèl:7 e bataillon #aver los dos ponts malgrat las contra-atacs alemands e las nombrosas pèrdas. Lo Cafè Gondrée, #qu'existís totjorn, #èsser lo primièr ostal liberada de l'aucupacion alemanda pels Aliats en lo moment de la batalha de Normandie. Thérèse E Georges Gondrée an #aver un papièr actiu en lo succès d'aquela operacion[3]. La siá filha Françoise es la fondatritz amb lo general Gale, president de l'associacion per la salvaguarda del luòc-musèu de Pegasus Bridge e batariá de Merville.
Bénouville fut la première cible du débarquement allié.[ref. necessària] Sous les ordres du lieutenant-colonel Richard Geoffrey Pine-Coffin du 7th (Light Infantry) Parachute Battalion et du général de brigade Nigel Poett de la British 5th Parachute Brigade, le major John Howard atterrit avec ses trois planeurs à 00h20 (mais 23h20 heure anglaise, ce qui explique que Bénouville ait une place du 5 juin 1944 et non une place du 6 juin 1944). Le major Howard dirige 180 hommes avec lesquels il prend le Pegasus Bridge. La compagnie du major avec le 7en bataillon tinrent les deux ponts malgré les contre-attaques allemandes et les nombreuses pertes. Le Café Gondrée, qui existe toujours, fut la première maison libérée de l'occupation allemande par les Alliés lors de la bataille de Normandie. Thérèse et Georges Gondrée ont eu un rôle actif dans la réussite de cette opération[4]. Leur fille Françoise est la fondatrice avec le général Gale, président de l'association pour la sauvegarde du site-musée de Pegasus Bridge et batterie de Merville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 5 d'agost de 2010
- ↑ Débarquement Normandie 6 juin 1944 - Bénouville : Pegasus bridge. Consultat lo 5 août 2010


text:
Gnòsi
La gnòsi (del grèc Yvῶσις gnōsis, "coneissença") es la coneissença esperitala intuïtiva e perfiècha, aquerida pel mejan d'una experimentacion intèrna dirècta, e que construís una compreneson transcendentala e aperceptiva. Opausa la sciéncia e la fe religiosa, consideradas coma de vias de coneissença imperfièchas.
Aquela coneissença s'obten pel mejan de l'introspeccion o la contemplacion, utilizant sovent tecnicas esperitalas de tipe mistic o d'autres preconizadas en general pels ensenhaments esoterics, fins a experimentar l'illuminacion o epifania.
Dins las culturas d'ont es originari lo tèrme (grèga e bizantina) la gnòsi definissiá la coneissença de l'infinit, lo divin o l'increat, alara que la coneissença estricta del monde finit, natural o material se menava "coneissença epistemologica".
Lo judaïsme desvolopèt la coneissença gnostica amb la cabala. Pendent los primièrs sègles del Cristianisme, apareguèron dos corrents gnostics: las escòlas conegudas amb lo nom de gnosticisme e declaradas ereticas, e encara la gnòsi mas o mens vivent de las glèisa ortodoxas orientalas. Dins l'islam, lo sofisme tanben es un corrent portant un ensenhament gnostic.


text:
Parroy
Parroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncias gallo-romaine e mérovingienne.
- Pòbles dévastés l'an 1914.
Parroy Es una anciana comuna del costat de Lunéville-Sud, #que #aperténer als comtes de Ficquelmont. I aviá absorbit Coincourt, Mouacourt e Xures entre lo 1er en genièr 1973 e lo 1er en genièr 1987.
- Présences gallo-romaine et mérovingienne.
- Villages dévastés en 1914.
Parroy est une ancienne commune du canton de Lunéville-Sud, qui appartint aux comtes de Ficquelmont. Elle avait absorbé Coincourt, Mouacourt et Xures entre le 1er janvier 1973 et le 1er janvier 1987.


text:
Estrun
Estrun es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Estrun Se situa al confluisson del Escaut e de la Sensée al luòc-dich La conca redonda.
A 10 km de Cambrai e 15 km de Valencianas, Estrun es facilament accessibla per la autoroute A2 prèpa.
Estrun se situe au confluent de l'Escaut et de la Sensée au lieu-dit Le bassin rond.
A 10 km de Cambrai et 15 km de Valenciennes, Estrun est facilement accessible par l'autoroute A2 proche.


text:
castèl
Somari
Occitan
Etimologia
Del latin castĕllum, forma diminutiva de castrum.
Prononciacion
[kas'tɛl]
Sillabas
cas | tèl (2)
Nom comun
castèl masculin
- Edifici fortificat generalament situat sus un puèg.
- Fortalesa.
- Ostal bèl senhoral.
- Un senhor de la Vaunaja, en se retirant un ser a son castèl, ausiguèt, a dis cents passes davant el, un òme que s’escanava en cantant, e en repetissent a tot moment, « La bona aventura ! ve ! la bona aventura ». (Joan Baptista Fabre, Istòria de Joan-l’an-pres, adaptacion a la grafia classica per Patric Sauzet, 1988, CRDP Montpelhièr)


text:
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana sus era Tèrra Occitana. Es planes multilingües sus era Tèrra Occitana, son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua.
Veir tanben: 9
sitis 5
Aquí comença Occitània
Se volètz saber quicòm sus Occitània, tombatz de plan.
Arenys de Mar
Un des principaus municipis dera comarca deth Maresme (Barcelona - Espanha).
CiutatCity
Vila Occitana, acuèlh occitan.
La Provence, sa langue, sa culture et son avenir
Site en langue provençale consacré à la Provence, à son histoire et à la défense de sa culture, de ses traditions et de son avenir. Agendas des manifestations, nouveaux ouvrages littéraires et musicaux. [site en provençal = occitan]
Occitania.org
Occitania en era web. Informacion que auies besonh sus Occitania. Noticies occitanes, fòrum de discusions.
Aguesta categoria en autes lengues: 85
Darrera actualitzacion:Octobre 21, 2014 at 12:35:51 UTC
Regionau
Societat
Espòrts
All Languages
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia


text:
Fauconcourt
Fauconcourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fauconcourt Es una pichona municipalitat rurala a l'oèst-nòrd-oèst de Rambervillers. Lo vilatge a bastit sus un pichon tuc en contrebas #que flueix lo ruisseau de Nauve, afluent esquèrra de la Mortagne.
Fauconcourt est une petite commune rurale à l'ouest-nord-ouest de Rambervillers. Le village est bâti sur une petite colline en contrebas de laquelle coule le ruisseau de Nauve, affluent gauche de la Mortagne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1790 a l'an IX, Fauconcourt n'es cap de-luòc d'un costat absorbit de contunh per aquel de Rambervillers.
De 1790 à l’an IX, Fauconcourt est chef-lieu d'un canton absorbé ensuite par celui de Rambervillers.


text:
-27
Aquesta pagina concernís l'an -27 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En genier, s'organizèt una mesa en scena per legitimar lei poders importants obtenguts dempuei 31 avC per August. D'efèct, lo 13, decidèt de tornar fisar sei poders au Senat e ais institucions republicanas romanas. Pasmens, lei senators refusèron e, au contrari, donèron de poders e d'onors suplementaris. Aquò marquèt la fondacion de l'Empèri Roman. Au nivèu administratiu, adopcion d'una reforma importanta ambé la creacion dei províncias imperialas, dirigidas per l'emperaire, e dei províncias senatorialas, dirigidas per lo Senat roman.


text:
Rodolphe Kreutzer
Rodolphe Kreutzer (Versalhes, lo 16 de noveme, 1766 – Genèva, lo 6 de genèr, 1831) que ho un violonista, un compositor e un pedagòg deu vriulon francés.
Hilh d'un violonista de la Capèra Reiau, que començè a apréner lo vriulon dab lo son pair, puish qu'arrecebó leçons d'Anton Stamitz.
Violonista e solista, que ho professor de vriulon au Conservatòri de París desempuish la soa fondacion en 1795 dinc a 1826. Qu'i trabalhè dab Pierre Rode e Pierre Baillot. Que gavidè tanben per ua estona l'Opera de París.
Que conegó Ludwig van Beethoven a Viena (quan acompanhava Joan Baptista Bernadòta) e aqueste que'u vodè la soa Sonata per vriulon No. 9 in A major, Op. 47 (1803).
Kreutzer que compausè concertos per vriulon, operas, estudis e capricis.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] suber lo site deu International Music Score Library Project


text:
Ròca
Lei ròcas (var. ròchas, ròcs, garròcs, arròcs, arròcas) son de materiaus naturaus solides formats d'un assemblatge d'un ò de plusors mineraus. Constituent principau de la crosta tèrrestra, son devesidas entre ròcas magmaticas (ò ignèas), metamorficas e sedimentàrias en foncion de sei condicions de genèsi. La sciéncia de la descripcion e de l'estudi dei ròcas es dicha petrologia e fa partida de la geologia. Dins lo corrent de l'Istòria umana, lei ròcas son estadas fòrça utilizadas coma materiau de construccion e coma fònt de mineraus ò de metaus.
Somari
- 1 Mecanismes generaus de la formacion dei ròcas
- 2 Tipes diferents de ròcas
- 3 Utilizacions
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Mecanismes generaus de la formacion dei ròcas[modificar | modificar la font]
La formacion dei diferentei ròcas es liada a l'activitat intèrna de la Tèrra e a son estructura de jaç concentrics, similara a aquela d'una ceba. Dau centre vèrs la superficia, se troba lo nuclèu intèrne, lo nuclèu extèrne, lo mantèu (inferior e superior) e la crosta. Lo mantèu superior es rigide e forma ambé la crosta la litosfèra. Aquela crosta pòu èsser oceanica ò continentala. La crosta oceanica es pus pesuca que la continentala mai a una espessor pus febla.
Segon d'estudis sismologics, lo nuclèu intèrne e la litosfèra serián a l'estat solide. Leis autrei jaç serián dins un estat liquide fòrça viscós. Au sen dau mantèu, la transmission de la calor seriá a l'origina de movements lents de conveccion entraïnant la remontada de magma caud dei regions inferioras vèrs lei regions superioras e la descenduda de magma pus freg en sens contrari. Aquelei movements forman de cellulas de conveccion qu'implican de troç de litosfèra. Au limit entre doas cellulas divergentas, aquò entraïna l'aparicion d'un ret de fracturas e la formacion de doas placas tectonicas que s'alunchan. Au contrari, dins lo cas de doas cellulas atenentas convergentas, un dei dos tròç de crosta aurà tendància a passar au dessüs de l'autre.
Dins lei zònas de divergéncia, se forma una crosta oceanica novèla formada de ròcas eissidas de la solidificacion dau magma vengut dau mantèu. Dins lei zònas de convergéncia, doas situacions diferentas pòdon aver luòc en foncion de la natura dei placas qu'interagisson. Se lei doas son de tipe oceanic, un arc volcanic pòu se formar (Japon, Aleutianas... etc.). En revènge, s'una placa (ò lei doas) es de tipe continentau, la collision possa dei massas de materiaus en aut e en bas. Dich orogenèsi, aqueu fenomèn es a l'origina de plegaments de la crosta e de la formacion de cadenas montanhosas. A la superficia terrèstra, lei ròcas son expausadas a l'erosion fisica ò quimica per d'agents exogèns e acomençan de se desagrejar.
Lei fragments dei ròcas dislocadas son transportats per lei rius dins lei vaus e dins lo corrent d'aqueu procès, forman divèrsei sediments en foncion de sei caracteristicas, de sa talha e de l'endrech onte s'arresta lo transpòrt (riu, lac, mar... etc.). En parallèl, dins lei zònas de convergéncia, lei fòssas oceanicas s'emplisson tanben a cha pauc de sediments. Son alora implicats dins lo procès de cabussada de la placa e son somes a de condicions de pression e de temperatura importantas. Aquò entraïna de transformacions mineralogicas au sen dei ròcas que son intensitat aumenta ambé la pression e la temperatura. Lei ròcas ansin transformadas son dichas metamorficas. La cabussada pòu pereu entraïnar la fusion de certanei ròcas que van alora remontar en direccion de la superficia. Se l'agantan, pòdon causar la formacion de ròcas volcanicas ò piroclasticas e se demoran dins la crosta, van se refrejar lentament e se solidificar per formar de ròcas dichas intrusivas ò plutonicas.
Tipes diferents de ròcas[modificar | modificar la font]
Ròcas magmaticas ò ignèas[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lei ròcas magmaticas (ò ignèas) derivan de la solidificacion d'un magma. Forman aperaquí 64,7% dau volum de la crosta terrèstra e 99% de la crosta oceanica. Pasmens, son estudi presenta una dificultat particulara car la natura dau magma a l'origina de la ròca es desconeguda. D'efèct, un contacte dirèct ambé lo magma es pas possible e es fòrça malaisat ambé lei lavas. Leis analisis e lei mesuras son donc principalament limitadas ai ròcas situadas a la superficia ò a de prefondors feblas (sondatge, foratge... etc.) e son donc obligadas d'interpretar lei caracteristicas dei magmas ancians a partir de la geologia actuala dei ròcas. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, lei progrès tecnologics an donc permes d'avançadas importantas e se destria uei quatre tipes principaus de ròcas magmaticas : intrusivas, venencas, efusivas e piroclasticas (de còps dichas volcanoclasticas). Lei ròcas intrusivas e venencas se solidifican dins la crosta terrèstra. Lei ròcas efusivas son eissidas de la solidificacion dei lavas, es a dire dau magma arribat a la superficia. Lei ròcas piroclasticas son pereu eissidas de la solidificacion dei lavas[1]. Pasmens, se forman a partir de lavas ejectadas que forman de particulas finas que començan son refrejament dins l'èr.
La composicion dei magmas a l'origina d'aquelei ròcas es siliçosa e entraïna la formacion de silicats. L'unica excepcion coneguda es lo magma carbonat e negre dau volcan tanzanian Ol Doinyo Lengai que causa la formacion de carbonatits[2]. Lei magmas son classats en foncion de son aciditat, valent a dire de sa concentracion de silici exprimida en concentracion de SiO2. Son ansin dichs :
- acids se la concentracion es superiora a 63%.
- intermediaris se la concentracion es entre 52 e 63%.
- basics se la concentracion es entre 45 e 52%.
- ultrabasics se la concentracion es inferiora a 45%.
Lei magmas acids e intermediaris contènon generalament de mineraus coma lo qüars, l'ortosa ò l'albita que son compatibles ambé sei valors d'aciditat. Dins lei magmas basics e ultrabasics, lei mineraus compatibles principaus son l'olivina, la leucita ò la nefelina. En foncion dei mineraus contenguts, una ròca magmatica pòu tanben èsser dicha subresaturada (preséncia de qüars), saturada (abséncia de qüars e de feldspats) e sosaturada (abséncia de qüars e preséncia de feldspats).
Regardant lo classament dei diferentei ròcas magmaticas, lei mineraus pus importants son lo qüars, lei feldspats alcalins (ortosa, sanidina, albita[3]... etc.), lei plagioclasas e lei feldspatoïds. Lo qüars e lei feldspats alcalins son acids, lei plagioclasas son feblament acids ò basics e lei feldspatoïds son basics. Coma lo qüars e lei feldspatoïds son pas compatibles, aquò permet d'establir de diagramas simplificats, dichs diagramas de Streckeisen, ambé quatre cimas que permèton de destriar lei diferentei ròcas en foncion de sa composicion ò de sa natura acida ò basica (cf. infra).
Ròcas intrusivas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas intrusivas son eissidas de la solidificacion dau magma en prefondor. Se troban subretot dins lei regions d'orogenèsi onte son sovent de natura acida. Dins lei regions de dubertura de la crosta, son pus raras e i son quasi totjorn basicas ò ultrabasicas. Una particularitat importanta dei magmas a l'origina d'aquela mena de ròca es la constància de sa composicion que luòc de la planeta que siegue, çò que demostra l'omogeneïtat dau mantèu. En revènge, la formacion dei ròcas intrusivas au sen deis orogèns es un procès complèx e variable car lei condicions dei collisions entre placas tectonicas son pas identicas entre lei diferentei regions.
Lei ròcas intrusivas son compactas e an una textura granulara, valent a dire qu'es formada de cristaus visibles a uelh nus. Aquelei cristaus an generalament de talhas similaras mai i a d'excepcions. Per exemple, es lo cas de granit de còps caracterizat per de cristaus d'ortosa pus desvolopats qu'aquelei deis autrei mineraus constituents de la ròca.
-
Diagrama de Streckeisen simplificat dei ròcas intrusivas.
-
-
Fotografia d'una intrusion de magma revelada per lei movements tectonics e l'erosion.
-
Granit, un exemple de granitoïd.
-
Sienita, un exemple de sienitoïd.
-
Diorita, un exemple de dioritoïd.
-
Gabro, un exemple de gabroïd.
-
Ròcas venencas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas venencas son de ròcas magmaticas eissidas d'un magma infiltrat e solidificat dins una fendilha (diaclasa) de la crosta terrèstra. Lo refrejament d'aqueu magma es pus rapide que dins lo cas d'una intrusion en causa de la talha generalament limitada dei fendilhas mai es pus lent qu'aqueu de la lava aguent agantat la superficia. Lei ròcas venencas an donc una estructura intermediària entre lei ròcas intrusivas e ròcas efusivas generalament formada de cristaus de talha pichona mai visible sensa dificultat a uelh nus.
-
Kimberlita, exemple de ròca venenca.
-
Pegmatita, autre exemple de ròca venenca.
-
Fotografia d'una vena de dolerita.
-
Fotografia d'una vena d'aplita.
Ròcas efusivas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas efusivas son eissidas dau magma desgasat — qu'es alora dich lava — aguent agantat la superficia. Lei lavas basicas ò ultrabasicas son fluidas e pòdon cubrir una superficia fòrça importanta (Islàndia, plans de Deccan... etc.). Lei lavas intermediàrias e acidas son pus viscosas e se solidifican rapidament (de còps dirèctament dins lo cratèr dau volcan entraïnant d'erupcions explosivas). Lei caracteristicas dei ròcas efusivas despendon de la natura dau magma iniciau, de sa temperatura, de son mòde d'efusion e dei condicions de solidificacion. Aquelei paramètres condicionan la cristalizacion dei mineraus au sen dei ròcas.
Lei ròcas efusivas an generalament un aspèct compact, una color sorna, una textura fina formada de cristaus fòrça pichons invisibles a uelh nus e de còps de matèria vitrosa, d'escòrias volcanicas sornas, de cavitats liadas au desgasatge dau magma e de linhas de flux indicant lo movement de la lava avans sa solidificacion. Dins certanei cas, s'i pòu observer de cristaus pus importants (fenocristaus) aguent començat de se formar avans l'ejeccion de la lava. Aquela mena de textura es dicha porfirica. Es frequenta dins lei ròcas acidas e intermediàrias e de còps, en l'abséncia d'escòrias e de cavitats, l'aspèct d'aquelei ròcas pòu venir pròche d'aqueu dei ròcas intrusivas.
-
Diagrama de Streckeisen simplificat dei ròcas efusivas.
-
-
Fotografia d'una fònt de lava durant una erupcion volcanica, un exemple d'emission de ròca efusiva.
-
Fotografia d'un dòma de lava, autre exemple d'emission de ròca efusiva.
-
Riolita, un exemple de riolitoïd.
-
Dacita, un exemple de dacitoïd.
-
Traquita, un exemple de traquitoïd.
-
Andesita, un exemple d'andesitoïd.
-
Basalt, un exemple de basaltoïd.
-
Fonolita, un exemple de fonolitoïd.
-
Tefrita, un exemple de tefritoïd.
Ròcas piroclasticas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas piroclasticas (ò volcanoclasticas) son de fragments de lava expulsats per una erupcion. Parcialament ò totalament solidificats dins l'èr, tomban en plueja. Son generalament eissidas de magmas acids ò intermediaris car lei magmas basics ò ultrabasics son pron fluids per èsser dificilament explosius[4]. Lei causas deis explosions son variadas. Dins lei magmas acids e intermediaris, la viscositat importanta (e de còps l'acomençament de la solidificacion) geina la sortida dei gas que s'acampan fins a aver una pression pron importanta per entraïnar una explosion. La preséncia d'aiga es un factor qu'aumenta lei proprietats explosivas dei magmas car sa vaporizacion es a l'origina de quantitats gròssas de vapor que s'apondon ai gas magmatics.
La classificacion principala dei ròcas piroclasticas es basada sus la talha dei particulas ejectadas que destria lei tefras e lei piroclasts [5]:
- dos tipes principaus de tefras existisson :
- lo tuf volcanic qu'es format de la matèria pus fina. A una consisténcia mòla que se solidifica a cha pauc per formar una ròca compacta. Son origina pòu èsser autogèna (en provenéncia dau magma) ò allogèna (en provenéncia dei parets dei conduchs volcanics.
- lo cendre volcanic qu'es format de particulas de mens de 2 mm. Vèn de la polverizacion de ròcas preexistentas ò de l'ejeccion de magma finament fragmentat.
- tres tipes principaus de piroclasts existisson :
- lei lapillis son de fragments que sa talha se situa entre 2 e 64 mm. Pòdon èsser solids au moment de son ejeccion ò se solidificar durant son trajècte aerian. Dins lo premier cas, son a l'origina de fragments angulós ambé de cristaus importants e dins lo segond, forman de fragments arredondits[6].
- lei bombas volcanicas son de fragments que sa talha es superiora a 64 mm. Son de fragments de lava solidificats durant son trajècte aerian[7].
- lei clasts (ò blòts) son de fragments de mai de 64 mm que son ja solids au moment de son ejeccion.
-
Fotografia d'una erupcion explosiva a l'origina de l'emission de ròcas piroclasticas.
-
-
Vilatge cubèrt de cendre volcanic.
-
-
-
Scientific observant un depaus de blòts volcanics.
Ròcas metamorficas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas metamorficas forman aperaquí 27,4% dau volum totau de la crosta terrèstra. Son eissidas de la transformacion d'autrei ròcas d'origina magmatica, sedimentària ò metamorfica. Aquò pòu se debanar dins d'endrechs variats mai dos tipes principaus de metamorfisme existisson : regionau e de contacte. Lo premier s'aplica a de quantitats importantas de ròcas situadas a de prefondors importantas. Es generalament liat a l'orogenèsi que permet de sometre lei materiaus a de pressions e de temperaturas fòrça importanta a mesura de l'avançament de la cabussada de la crosta[8]. Lo segond regarda de volums pus febles associats a un còrs magmatic. Dins aqueu cas, es la temperatura dau magma en contacte ambé la ròca qu'entraïna lei transformacions mineralogicas.
Lei paramètres a l'origina dau metamorfisme son nombrós. La pression e la temperatura an un ròtle primordiau car favorizan dirèctament la transformacion dei mineraus. Pasmens, ne'n existís d'autrei coma la composicion iniciala dei ròcas somesas au metamorfisme ò la preséncia eventuala de fluids. La classificacion dei ròcas metamorficas es donc complèxa. D'un biais generau, lo gras de metamorfisme aumenta ambé la prefondor. Ansin, lo metamorfisme demora feble per de prefondors limitadas. En revènge, se la cabussada de la crosta vèn importanta, aquò pòu totalament transformar l'estructura d'origina de la ròca.
-
Exemple de zeolites formats per metamorfisme dins un tròç de basalt.
-
Exemple de sistres verds.
-
Exemple de sistres blaus.
-
Exemple d'eclogita.
-
Hornfels, exemple de ròca metamorfica dau faciès dei corneanas.
-
Exemple d'amfibolita.
-
Exemple de granulita.
-
Exemple de sanidinita.
Ròcas sedimentàrias[modificar | modificar la font]
Lei ròcas sedimentàrias representan aperaquí 7,9% dau volum totau de la crosta terrèstra. Se forman sustot a partir de l'acumulacion de particulas ò per precipitacion quimica ò bioquimica. De tipes diferents de ròcas sedimentàrias existisson donc en causa de l'existéncia de mecanismes variats de sedimentacion. Lei sediments pus frequents son lei detritics que forman la màger part de l'ensems. Pasmens, se pòu citar tanben leis organogèns, lei quimics e lei residuaus.
Ròcas detriticas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas detriticas necessitan de fenomèns d'erosion, de transpòrt e de sedimentacion. Lei causas principalas de l'erosion son lei movements de la crosta terrèstra qu'entraïnan la fragmentacion de la ròca, la desagregacion dei ròcas de superficia per lo raionament solar e la gelada, lo movement abrasiu dei glaciers, lo transpòrt de fragments per l'aiga, lo vent, l'alteracion quimica dei ròcas (especialament reaccion ambé lo dioxid de carbòni) e l'aleracion dei ròcas per lei vegetaus e leis animaus. Lei mecanismes de transpòrts principaus son lo movement de la crosta que porta lei sediments fins ai zònas de convergéncia e lei rets idrografics (regolament, riu... etc.). Lei rets idrografics permèton tanben una seleccion dei fragments que son portats mai ò mens luench en foncion de son pes. Enfin, la sedimentacion es un procès qu'entraïna l'immobilizacion dei sediments que s'agregan per formar una ròca onte lei jaç successius de sediments demoran visibles (estratificacion).
Divèrsei classificacions son estadas prepausadas per descriure lei sediments a l'origina d'aquelei ròcas. La pus utilizada definís lei gravas (particulas de mai de 2 mm), lei sablas (entre 0,063 e 2 mm), lei nitas (entre 0,002 e 0,063 mm) e leis argielas (mens de 0,002 mm). Au contrari dei ròcas magmaticas e metamorficas, i a ges d'equilibri quimic entre aquelei sediments que pòdon venir d'endrechs fòrça diferents.
-
-
Fenomèn d'erosion, de transpòrt e de sedimentacion lòng d'un riu.
-
-
-
-
-
Bauç de loess, exemple d'una ròca detritica eissidas de l'agregacion de nitas.
Ròcas organogènas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas organogènas son eissidas d'organismes que fabrican son esqueleta a partir de saus dissòuts dins l'aiga. Se forman unicament au sen dei mars e deis oceans car leis organismes dei rius pòdon pas formar d'accumulacions sufisentas. La natura d'aquelei ròcas es fòrça variada en causa de la diversitat deis organismes marins. Per exemple, gropa lo corau, lei cauquilhas dei molluscs ò leis accumulacions d'esqueletas d'organismes unicellularis que fan partida dau fitoplancton.
Ròcas quimicas[modificar | modificar la font]
Lei ròcas d'origina quimica son pus raras. Se forman segon de procès divèrs. Dins un environament marin, l'evaporacion de l'aiga blocada dins de bacins sarrats e pauc prefonds es lo mecanisme principau car entraïna la cristallizacion dei saus e dei mineraus dissòuts. Aqueu fenomèn pòu pereu s'observar dins lei regions continentalas. Per exemple, es lo cas dins lei bacins de la Mar d'Aral. Es tanben lo cas de la màger partdei cauquiers. Pasmens, sus lei continents, un segond procès existís a proximitat dei fònts termalas. Son aiga presenta tanben de concentracions importantas de mineraus dissòuts que son a l'origina de fenomèns de precipitacion quimica.
Ròcas residualas[modificar | modificar la font]
Enfin, lei ròcas residualas son formadas per la dissolucion per l'aiga de certanei mineraus amb una absorpcion selectiva de certaneis ions. La partida "insolubla" s'acampa dins d'endrechs onte prèn generalament un aspèct estratificat. Per exemple, es lo cas dei lateritas que son de ròcas rojas se formant dins lei regions tropicalas ò de la baucita.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Lei ròcas son utilizadas per divèrseis espècias de primats dempuei au mens 2,5 milions d'annadas[9]. Regardant Homo sapiens, aquela utilizacion aguèt e a totjorn una importància sus lo desvolopament e lo foncionament dei civilizacions. Per exemple, l'avançament dei tecnologias minieras caracteriza mai d'un periòde preïstoric ò antic (Edat dau Coire, Edat dau Bronze, Edat dau Fèrre... etc.). En fòra de l'extraccion de mineraus, lei ròcas foguèron ò son tanben utilizadas coma materiaus de construccion, coma materiaus per fabricar d'objèctes utilitaris (industria litica... etc.) ò artistics (escultura... etc.) ò coma armas. Certanei foguèron ò son totjorn l'objècte d'un culte religiós (Pèira Negra[10], Pèira de Scone...).
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Minerau.
- Ròca magmatica.
- Ròca metamorfica.
- Ròca sedimentària.
- Petrologia.
- Tectonica dei placas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) E. Asselborn, P-J. Chiaperro, J. Galvier, Les Minéraux - Guide vert, France Loisirs-Solar, 1987.
- (fr) P. e N. Bariand, Minéraux passion, Bordas, 1992.
- (en) R. L. Bates e J. A. Jackson, Glossary of Geology, American Geologic Institute, 1980.
- (en) S. Boggs Jr., Principles of Sedimentology and Stratigraphy (4th ed.), Upper Saddle River, 2006.
- (fr) N. Cipriani, Minéraux et Roches, Gründ, 1996.
- (fr) C. e A. da Cunha, Des pierres précieuses aux pierres fines, Plon, 1984.
- (fr) R. Duda e L. Rejil, La Grande Encyclopédie des minéraux, Gründ, 1986.
- (fr) A. Foucault e R. Dumitras, Dictionnaire de géologie (2e Édition), Masson, 1984.
- (en) N. Fry, The Field Description of Metamorphic Rocks, Geological Society of London Handbook Series, 1984.
- (en) D. W. Hyndman, Petrology of Igneous Rocks and Metamorphic Rocks, Mc Graw-Hill Book Co., 1985.
- (fr) Pierre Pech e Hervé Regnauld, Géographie physique, Paris, PUF, 1992.
- (en) E. J. Pettijohn, Sedimentary Rocks, Harper & Row, 1975.
- (fr) C. Pomerol, Y. Lagabrielle e M. Renard, Éléments de géologie, 13e édition, Dunod, 2005.
- (fr) F. H. Pough, Guide des roches et minéraux, Delachaux et Niestlé, 1979.
- (de) H. Strunz, Mineralogische Tabellen, Akademische Verlagsgesellschaft, 1970.
- (fr) R. F. Symes, Roches et Minéraux, Gallimard, 1988.
- (en) E. J. Tarbuck e F. K. Lutgens, Earth, an introduction to Physical Geology (6th ed.), Prentice Hall, 1999.
- (en) M. Trucker, The Field Description of Sedimentary Rocks, Geological Society of London Handbook Series, 1982.
- (en) Arthur Wilson, The Living Rock: The Story of Metals Since Earliest Times and Their Impact on Developing Civilization, Cambridge, Woodhead Publishing, 1996.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tèrme « lava » designa lo magma après sa sortida dau conduch volcanic e son arribada a la superficia terrèstra.
- ↑ (en) James S. Monroe, Reed Wicander e Richard Hazlett (dir.), Physical Geology: Exploring the Earth. Sixth Edition, Thomson Brooks/Cole, 2007, p. 165.
- ↑ Ben que l'albita fague partida dei plagioclasas, es generalament classat au sen dei feldspats alcalins car son comportament es identic ai mineraus d'aquela familha.
- ↑ Pasmens, lei magmas basics ò ultrabasics amb un excès de potassi semblan tenir un caractèr explosiu.
- ↑ (en) R. Fisher, Proposed classification of volcaniclastic sediments and rocks (1961), Geol. Soc Amer. Bull., 72: 1409-1414.
- ↑ Lo tèrme « lapilli » s'aplica tanben ai projeccions de talha similara ejectadas per un impact de meteorit.
- ↑ (fr) J.-M. Bardintzeff, Les éruptions explosives : produits rejetés et dynamismes, Mémoires de la Société géologique de France, 1993, vol. 163, NS, pp. 155-166
- ↑ Certanei ròcas pòdon ansin subir de temperaturas situadas entre 150 e 200°C e de pressions superioras a 1500 bars (H. Blatt e J. T. Robert, Petrolology, W.H.Freeman, 2nd edition, 1996, p. 355). D'experiéncias menadas dempuei leis annadas 1980 an tanben mostrat la possibilitat d'agantar de condicions pus extrèmas passant 1 000°C ò 27 kbar.
- ↑ (en) William Haviland, Dana Walrath, Harald Prins e Bunny McBride, Evolution and Prehistory: The Human Challenge, p. 166.
- ↑ (en) Karen Armstrong, Islam: A Short History, Modern Library, 2000.


text:
Suisse (Mosèla)
Suisse es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anautita-Soïssa dépendait de l'anciana província de Lorraine, ban de la Rotte ; Bassa-Soïssa de l'anciana província de las Tres-Evêchés.
- Aguèron amassat l'an 1843.
- Haute-Suisse dépendait de l'ancienne province de Lorraine, ban de la Rotte ; Basse-Suisse de l'ancienne province des Trois-Evêchés.
- Elles furent réunies en 1843.


text:
Mas Santas Puèlas
Mas Santas Puèlas (Mas-Saintes-Puelles en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Lauragués, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Lauragués situada a 6 km a l'oèst de Castèlnòu d'Arri dins son airal urban. Es un passatge estrech entre la Montanha Negra e los puèges de la Pièja qu'es utilizat dempuèi l'Antiquitat par la Via Aquitània, ligam de Narbona a Bordèu. Uèi aquela plana de qualques quilomètres de largor es traversada per la RN113 au nòrd, lo canal de las Doas Mars, la via de camin de fèrre de Tolosa cap a Narbona e l'A61, totes de traçats gaireben parallèls. Lo Mas Santas Puèlas se situa sus l'aigavèrs entre Mediterranèa e Atlantic
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon una tradicion anciana, las Puèlas son de gojatas que reculhiguèron lo còs martirizat de Sant Sarnin, primièr evesque de Tolosa al sègle VI per li balhar una sepultura crestiana.
Foguèron fòrabandidas de Tolosa par l'autoritat romana, se refugièron en un luòc que i moriguèron e i foguèron rebondudas abans que sas despuèlhas foguèsson desbagatjadas aquí.
A l'Edat Mejana i aviá una importanta preséncia catara al Mas. En 1242, Pèire Rogièr de Mirapeis e sos òmes venguts de Montsegur, s'arrestèron aquí abans d'anar assassinar a Avinhonet los inquisidors del catarisme que i fasián tribunal.
Al sègle XIV, los Agustins fondèron al Mas un convent amb per tòca de tornar evangelizar Lauragués.
Pendent las Guèrras de Religion, lo vilatge es fòrça protestant. Al luòc «La Planca» i aviá una pichona comunautat de protestants que permetèron a Enric de Navarra e Catarina de Medias d'aver une entrevista secrèta.
En 1598, aprèp l'Edicte de Nantas, una banda d'Uganauds continuava d'atacar los mercants. En 1622, Loís XIII de França faguèt destruire lo vilatge.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de las Santas Puèlas (monument istòric)
- Ostal Nicol (monument istòric)


text:
1341
Aquesta pagina concernís l'an 1341 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Andronic III Paleòleg (1328-1341) que son rèine foguèt marcat per lo renfòrçament territòriau de l'Empèri en Euròpa mai tanben per la pèrda dei darrierei vilas importantas en Asia (Nicèa e Nicomèdia). De mai, l'Empèri aviá retrobat una certana estabilitat intèrna. Foguèt remplaçat per son fiu Joan V Paleòleg qu'èra encara un enfant de 9 ans.
Lo futur Joan VI Cantacuzèn se proclamèt regent mai se turtèt a l'oposicion e ai crenhenças de l'imperatritz Ana de Savòia, dau patriarca Joan XII Kalekas e dau megaduc Alexis Apokaukos (tanben lo cap de l'administracion). Rapidament, lo regent deguèt quitar Constantinòble per protegir lei frontieras atacadas per lei Sèrbes en Macedònia e lei Turcs en Tràcia. Sa campanha s'acabèt per una victòria rapida e lo Principat d'Acaia, inquiet deis ambicions bizantinas en Grècia li mandèt una ambaissada per reconeisser sa senhoriá. Pasmens, enterin, dins la capitala, Alexis Apokaukos aviá assaiat d'organizar un còp d'estat. La temptativa mau capitèt mai lo megaduc capitèt de s'escapar e anèt en Tràcia preparar una expedicion còntra Morèa. En camin, foguèt perdonat per lo regent.
Pasmens, de retorn a Constantinòble, Apokaukos organizèt de complòts novèus ambé l'ajuda dau patriarca, de l'imperatritz e d'una partida de l'aristocracia. Ansin, Ana de Savòia ordonèt rapidament l'arrestacion dei fidèus de Joan Cantacuzèn, nomèt Joan XII coma regent e Alexis Apokaukos coma eparca de la capitala. Après una brèva temptativa de negociacions, Cantacuzèn refusèt de reconeisser lo poder novèu e foguèt proclamat emperaire per sei soudats lo 26 d'octòbre. Aquò marquèt lo començament de la guèrra civila bizantina de 1341-1347 qu'anava aver de consequéncias catastroficas per l'Empèri.
Grand Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Tiera d'escaramochas entre lei fòrças d'Algirdas, prince de Vitebsk sostengut per lo prince de Smolensk, e lei tropas de Moscòu. Mozhaysk foguèt assetjat per l'armada d'Algirdas. Pasmens, la mòrt dau Grand Duc de Lituània Gediminas entraïnèt una crisi grèva a l'oèst de Vitebsk e lo conflicte entre Algirdas e Simeon Ièr de Moscòu s'arrestèt rapidament. Un arbitratge dau khan de l'Òrda d'Aur donèt rason a Simeon regardant la possession dei territòris disputats entre lei dos princes.


text:
Quinasa
En bioquimia, una quinasa (tanben apelada fosfotransferasa) es un tipe d'enzim que transferís de grops fosfats dempuèi l'ATP a un substrat especific. Lo procès se sona fosforilacion. Lo substrat se pòt activar o inactivar per la fosforilacion. Totas las quinasas an besonh d'un ion metallic divalent coma lo Mg2+ o lo Mn2+ per transferir lo grop fosfat. Aquestes enzims son activats per l'AMP ciclic, que catalisa la fosforilacion de cèrtas proteïnas. Las quinasas son implicadas dins los mecanismes de senhalizacion cellulara. Tres menas d'aminoacids son fosforilablas per las quinasas: la serina, la treonina e la tirosina.


text:
Thérouanne
Thérouanne es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Thérouanne (atestacions Tarouanoi, al sègle II, Tarvenna, al sègle IV) vendriá del gallés Tarvos, «taure», nom d'òme o de divinitat, ambe'l sufixe gallés -enna [1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 1120 abitants (134 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


text:
Nascut lo 27 de març de 1845 dins la vila de Lennep, en Prússia a aquesta epòca. La siá familha emiguèt als Païses Basses quand el aviá pas que tres ans. Estudièt l'educacion primària a l'Institut Martinus Herman van Doorn, per posteriorament assistir a la Utrecht Technical School, d'ont foguèt forabandit per aver realizat una caricatura d'un dels sieus professors, acte que neguèt aver comés.
En 1874 inicièt lo sieu prètzfach d'ensenhament en realizant de conferéncias a l'Universitat d'Estrasborg e en 1875 foguèt nomenat professor de l'Academia d'Agricultura de Hohenheim, Wurtemberg. En 1876 tornèt a Estrasborg coma professor de Fisica e en 1879 foguèt nomenat cap del departament de fisica de l'Universitat de Giessen. Aprés aquesta universitat venguèt fisician en cap de l'Universitat de Würburg l'an 1888 e en 1900 o foguèt de l'Universitat de Munic a la demanda del govèrn de Baviera.
Lo 8 de novembre de 1895 descobriguèt los Rais X, inicialament nomenats rais Röntgen. Lo 5 de genièr de 1896 los jornals austrians se faguèron resson de la descobèrta, en essent, a comptar d'aquel moment, los Rais X aplicats a totes los camps de la medecina.
Mercés a la siá descobèrta en 1901 foguèt premiat amb lo primièr Prèmi Nobel de Fisica. Lo prèmi se concediguèt oficialament: en reconeissença dels extraordinaris servicis qu'a balhat per la descobèrta dels notables rais que pòrtan lo sieu nom. Röntgen donèt la recompensa monetària a la siá universitat, e de la meteissa manièra que Pierre Curie o fariá qualques ans pus tard, refusèt d'enregistrar qual que siá brevet ligat a la siá descobèrta per de rasons eticas. Los rais foguèron inicialament batejats amb lo sieu nom, mas Röntgen refusèt l'omenatge, per aquesta rason foguèt adoptat lo nom de rais X.


text:
Ressorsas e utís numerics deus utiles tà l’occitan que son estats hargats aquestas darrèras annadas gràcias a divèrsas iniciativas en divèrs maines : patrimòni, contienguts enciclopedics e lexicaus, tribalhs universitaris, audiovisuau, etc.
Totun la lenga que pateish un retard màger : aplicacions tau gran public, hialats sociaus, jòcs vidèos, telefonets intelligents, tots que son enjòcs màgers - sustot tà las navèras generacions a qui avem de transméter la lenga - e l'obrador qu'ei deus bèths.
En per'mor d'aquò Lo Congrès, dab lo sostien de l'ADEPFO (Associacion de desvolopament deus Pirenèus per la formacion) qu'a decidit de miar ua afranquida inedita arron aquera question deu numeric occitan, mei que mei tà çò de las tecnologias lengatgèras.
Atau un vintenat de personas representativas de l'usatge sociau de l'occitan (ensenhament, formacion, institucions, mèdias, Universitat) qu'an miat amassa un estudi de ueit mes dab l'ajuda de dus organismes d'Euskadi : la societat de formacion Media.kom e la fondacion Elhuyar. Qu'an tanben encontrat especialistas de las tecnologias de lengatge tà las lengas basca, catalana, bretona e galesa.
L'objectiu qu'èra la produccion d'un document-quadre qui ei adara perpausat a las collectivitats partenàrias entà que sia integrat e hicat en òbra en l'encastre de las politicas lingüisticas publicas. Aqueth document, adara disponible, que hè purmèr un diagnostic de l'estat actuau deu numeric occitan dab un inventari de çò qui existeish (diccionaris en linha, correctors ortografics, etc.) e puish ua lista deus besonhs en utís e ressorsas : traductors automatics, clavèr predictiu taus telefonets, etc.
Aquestes que son repertoriats en ua huelha de rota 2015-2019 dab calendèr tà la lor realizacion.


text:
Trial
Lo trial es una disciplina esportiva amb mòto, a vèlo, en veitura, o en camion. Trial significa « ensag » en anglés, perque lo succès es pas assegurat. Lo trial consistís, en efièch, a traversar d'obstacles naturals o artificials. Es nascut al Reiaume Unit al començament del sègle XX, practicat per de « gentlemen farmers » sus de mòtos tradicionalas.
Lo trial es un espòrt ont la nocion de velocitat interven pas, sol un temps limit es impausat.
En competicion aqueste espòrt se practica de la prima a la devalada en exterior ( outdoor ) e en ivèrn a l’interior ( indoor ).


text:
Crouy-Saint-Pierre
Crouy-Saint-Pierre (Sonme) en picard ( Crouy-Saint-Pierre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul territòri d'aquela municipalitat, lo Abbaye del Gard es una abbaye cistercienne fondada en 1137 per Gérard de Picquigny, vidame de Amians.
Sur le territoire de cette commune, l'Abbaye du Gard est une abbaye cistercienne fondée en 1137 par Gérard de Picquigny, vidame d'Amiens.


text:
Caton (botanica)
En botanica, lo caton es una inflorescéncia sopla, sovent penjadissa, caracteristica de qualques arbres apartenent a las familhas de las Salicacèas, de las Fagacèas e de las Betulacèas.
Aquelas plantas qu portan de catons coma flors son dichas « amentifèras ».
Pòt s’agir d’inflorescéncias simplas, en fach des espics particulars, coma pel sause. Las flors mascles e femes son separadas: i a de catons mascles e de femes. Portan de flors simplificadas inserida a l’aissèla de las bractèas, sens periant (es a dire ni petals, ni sepales), las flors mascles son reduchas a las etaminas, e las flors femes als ovaris.
Dins d’autres casses, son d'inflorescéncias compausadas, coma pel beç.
Los catons apareisson al començament de prima, plan sovent abans l’apareisson de las fuèlhas.
Pels amentifèrs, la pollinizacion es anemofila, es a dire que lo transpòrt del pollèn, fòrça abondant, se fa pel vent. Es per l’òme una font d’allergias.
Pel ginkgo, inflorescéncias masclas e femes son presentas sus de'individús separats: los individús mascles portan de catons e los individús femes d'ovuls non inclusits dins una grana.


text:
Còn
Un còn es un còrs solid generat dempuèi la revolucion d'un triangle, l'aixe de revolucion es un costat del triangle.
Tanben se pòt explicar coma essent lo solid limitat per una superfícia conica qu'a per directriu una circonferéncia e per un plan que copa la superfícia conica en totas los seus generatrius. La figura delimitada dins aquel plan es una circonferéncia o una ellipsa (segon se lo plan es perpendicular o oblic a l'axe), a lo centre sus l'axe, e se nomena basa.
Se representa en coordenadas cartesianea per l'equacion:
L'aira A de la superfícia conica del còn drech de basa circulara amb radi r e nautor h es (l es la longor de la generatriu):
Lo volum del còn drech de basa circulara amb radi r e nautor h es:
L'interseccion d'una superfícia conica amb un plan general una corba conica de diferent tipe segon l'inclinason del plan al respècte de l'axe o la generatriu. A 1 fàcia de circomferéncia, 1 vertèx e 0 arèstas.


text:
Villes et mairies du Canton de Diekirch (2)
Liste des communes
Ettelbruck
Ville de Ettelbruck, localité du Luxembourg de 7 700 habitants.
La mairie de Ettelbruck a une adresse e-mail et un site Internet.
Diekirch
Ville de Diekirch, localité du Luxembourg de 6 300 habitants.
La mairie de Diekirch a une adresse e-mail et un site Internet.
Bettendorf
Ville de Bettendorf, localité du Luxembourg de 2 500 habitants.
La mairie de Bettendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Erpeldange
Ville de Erpeldange, localité du Luxembourg de 2 200 habitants.
La mairie de Erpeldange a une adresse e-mail et un site Internet.
Vallée de l'Ernz
Ville de la Vallée de l'Ernz, localité du Luxembourg de 2 000 habitants.
La mairie de la Vallée de l'Ernz a une adresse e-mail et un site Internet.
Mertzig
Village de Mertzig, localité du Luxembourg de 1 600 habitants.
La mairie de Mertzig a une adresse e-mail et un site Internet.
Feulen
Village de Feulen, localité du Luxembourg de 1 500 habitants.
La mairie de Feulen a une adresse e-mail et un site Internet.
Schieren
Village de Schieren, localité du Luxembourg de 1 500 habitants.
La mairie de Schieren a une adresse e-mail et un site Internet.
Bourscheid
Village de Bourscheid, localité du Luxembourg de 1 300 habitants.
La mairie de Bourscheid a une adresse e-mail et un site Internet.
Reisdorf
Village de Reisdorf, localité du Luxembourg de 1 000 habitants.
La mairie de Reisdorf a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Shofar
Lo shofar es una trompa especiala, obtenguda de la bana d'un aret kosher, qu'es utilizada dins divèrsas fèstas jusievas. En Rosh Hashanà (an novèl jusieu) e Iom Kipur (jorn del perdon) se tòca lo shofar pendent l'oracion o pregària. En Ròsh Hashanà se fan 100 sons del shofar de la meteissa manièra que lo planh de la maire de Sisera conten 100 letras (Jutges, 4). Mantuna comunautat fa un son long fin per confondre Satanàs (l'Àngel del Mal). A Iom Kipur se tòca solament una vegada a la fin del jorn en l'oracion o pregària de Neïla. Los sons son repeticions de tres sons basics coneguts coma: Tekia (son long solet); Shevarim (tres mejans) e Terua (nòu corts).


text:
Sarrampiu
Lo sarrampiu es una infeccion respiratòria causada per un Paramixovirus del genre Morbillivirus. La malautiá se transmés per las secrecions respiratòrias, es fòrça contagiosa e afècta subretot los enfants. Los principals simptòmas ne son la fèbre, la tos, un coriza, los uèlhs roges e un eritèma generalizat;
Evolucion[modificar | modificar la font]
Lo sarrampiu se caracteriza per quatre fasas: incubacion silenciosa, invasion amb inflamacion febrila, erupcion, desquamacion amb estat de fatiga persistent.
Immunizacion[modificar | modificar la font]
La causa es un virus filtrable. Las complicacions donan en general d'infeccions segondàrias, subretot per estafilocòcs e estreptocòcs preexistissents. Quitament abans de conéisser l'agent causal del sarrampiu se sabiá qu'èra gaire frequent de patir dos còps la malautiá. Al començament del decenni 1970 venguèt disponible la vaccinacion contra lo sarrampiu, la rubeòla e los gautissons qu'es incluida dins los calendièrs vaccinals de la majoritat des païses desvolopats.


text:
Videoconferéncia
La videoconferéncia es la comunicacion en vidèo e al meteis temps en son. En telefonia mobil se nomena UMTS (Universal Movil Telecomunication System). La videoconferéncia es un mejans que los individús se pòdon trobar cara a cara e en temps real per parlar. Necessita un ordinator amb un software, una camèra de vidèo e una connexion a Internet de bona qualitat.
La videoconferéncia permet a un grop de personas situadas en luòcs distintes de menar de reunions coma s'èra dins la meteissa sala. Es una combinason tecnologica d'audio, vidèo e malhum de comunicacion que servís per que de grops o d'individús pòsca se trobar cara a cara en temps real per interagir.
Es un sistèma de comunicacion destinat a organizar de reünions a disténcia, que, nos permet l'interaccion visuala, auditiva e verbala amb de personas de quina que siá la partida del monde; del moment que los sites web a disténcia sián equipas de biais compatibles e ajan un ligam de transmision entre eles.
Amb la videoconferéncia podem partejar d'aplicacions, intercambiar de punts de vista, mostrar e veire tot tipes de documents, dessenhs, grafics, fotografias, imatges d'ordinator, vidèos, dins lo meteis temps; amb per fin de crear, visualizar e modificar d'archiu de forma simultanèa; sens necessitat de que lo o los participants se devon se deplaçar cap al luòc ont se passa l'eveniment.


text:
1712
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1712 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A la fin d'un viatge d'inspeccion dins lo sud de l'Empèri, l'emperaire Kangxi (1661-1722) deguèt faciar una temptativa de còp d'estat organizada per son fiu Yinreng. Pasmens, lo complòt foguèt denonciat e Yinreng arrestat. Après aquel incident, Kangxi refusèt de nomar un eiretier novèu fins a sa mòrt.
Japon[modificar | modificar la font]
Mòrt dau shogun Tokugawa Ienobu (1709-1712) que son brèu rèine foguèt marcat per una activitat intensa de reformas e de modernizacion de l'economia e de la societat. Son fiu, un enfant de tres ans dich Tokugawa Ietsugu, li succediguèt. Arai Hakuseki, conselhier principau de son paire, foguèt cargat de sa proteccion e venguèt de facto lo cap de l'archipèu.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt de Bahadur Shah Ièr. Començament d'una guèrra civila dins l'Empèri a prepaus de sa succession.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la premiera maquina de vapor vertadiera per l'engenhaire anglés Thomas Newcomen (1664-1729). Ambé John Calley, demostrèt son eficacitat per pompar l'aiga d'una mina inondada. Aquel engenh utiliza certanei dispositius ja utilizats per Thomas Savery (1698) e foguèt la premiera maquina de vapor comercializada.