text:
Adrian
Adrian, pichon nom d'origina latina derivat d'Adria, vila de Venècia (que donèt son nom a l'Adriatica) se festeja lo 8 de setembre.
Adrians celèbres[modificar | modificar la font]
- Adrian emperaire de Roma.
- papas :
- sants : Se tròba dins lo martirològ quatre sants Adrian:
- lo 1èr, Adrianus, qu'èra oficièr dins l'armada de Galèra e que combatiá los Crestians, se convertiguèt a la vista de l'eroïsme de sos enemics, e sofriguèt lo martir a Nicomedia vèrs 306 (se l'onora lo 8 de setembre)
- lo 2nd patiguèt la mòrt a Cesarèa en Palestina, en 309 (se l'onora lo 5 de març)
- lo 3en, sant Adrian de Cantorberí, foguèt mandat pel papa Vitalian presicar la fe en Grand Bretanha, e i moriguèt en 720 (se l'onora lo 4 de genièr)
- lo 4en, evesque de St Andreu en Escòcia, patiguèt lo martir en 874 (se l'onora lo 4 de març).
- Adrian de Tir, retor grèc del sègle II.
- Adrian de Castello (v.1460–v.1521)
- Adrian d'Orleans, comte palatin
- Bon Adrian Jannot de Moncey (1754–1842) marescal d'Empèri
- Adrian Brody, actor
- Adrian Zeller, òme politic


c: text/html

text:
Lo desvelopament de l’acuèlh bilingüe dins lo domèni de la petita enfança
Los 26 e 27 de novembre a Privàs (07), l’Institut d’Estudis Occitans organizèt un collòqui sul bilingüisme precòç e las estructuras d’acuèlh de la pichona enfança que favorizan lo bilingüisme. Aqueste eveniment fasiá seguida al congrès Europenc que se debanèt en 2009 a Tarba sus la transmission familiala de las lengas minoritàrias d’Euròpa. Veire ligam sul congrès de 2009 en fin d’article.
Pron lèu d’extraches de conferéncias serán accesibles, plan segurament acompanhadas de versions escritas e sintetizadas de las comunicacions màgers ausidas a Privàs. La parucion dels actes en DVD es encara a l’estudi.
Dins l’espèra, podètz recuperar los actes audio del congrès de 2009 e los dos filmòts sus la transmission familiala de la lenga rodats per Piget Produccion. Veire l’article.
Lo programa del collòqui de 2010 se pòt trapar aicí.
La seguida : Un document per promòure lo bilinguisme precòç
L’IEO considèra qu’es de sa responsabilitat de contribuir a desvolopar e estructurar aqueste domèni del bilingüisme dins la pichòta enfància. Es sus aquesta basa qu’a la debuta de 2011 se farà la difusion d’un document d’informacion per las familhas e los professionals de la pichòta enfància sul bilingüisme precòç. Aqueste document será destinat als futurs parents coma als professionals dels tot pichons. Serà difusat dins un primièr temps dins los departaments d’Ardecha, Gard, Aude, Corrèsa, Tarn, Nautas-Pirenèas e Pirenèus-Atlantics, partenaris del projècte e gràcias al sosten de las Regions.
Presentat jos la forma d’un desplegant, podretz ne saupre mai suls efièches positius del bilingüisme precòç en occitan coma dins cada lenga. Una pagina internet serà ligada al document e balharà d’ajudas als parents : Prenoms occitans, comptinas, breçairòlas e cançons dins la lenga, bibliografia d’albums per aberir los vòstres enfants a l’occitan.
Una idèia que pren sas marcas
A la seguida del collòqui de Privàs, lo Conselh General de las Nautas Pirenèas organizèt lo 30 de novembre una conferéncia sul bilingüisme precòç e la tranmsission familiala a destinacion de tots son personal de la Direccion de la Solidaritat Departamentala (personal de Proteccion Maternala Infantila, assisténcias socialas...). Aqueste eveniment es una primièra dins son domèni. I èran convidats entre autres lo mètge Pèire Boquel e lo psicilingüiste Gilbert Dalgalian, ja convidats suls collòquis de l’IEO de 2009 e 2010.
Articles ligats :
(c) fòtos : Domenja Blanc

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Avinhon
Avinhon[1] (oficialament en francés Avignon) es una vila istorica d'Occitània, en Provença, dins lo parçan dau Comtat Venaicin, lo departament de Vauclusa, dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Sa populacion èra estimada a 90 800 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 64,8 km². La vila es coneguda actualament per sas activitats artisticas e culturalas, e demest aquestas a una plaça preponderanta lo Festivau d'Avinhon.
Lo gentilici es avinhonenc, avinhonenca.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Avinhon se situa au jonhent de Ròse e de Durença, e confronta a l'oèst lo departament du Gard e lei comunas de Vilanòva d'Avinhon e Angles, e au sud ambé lei Bocas de Ròse e lei comunas de Barbentana, Ronhonaç, Castèurainard e Nòvas.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom d'aquesta ciutat es atestat tre lo sègle VI abans Crist. La mencion mai anciana d'Avinhon (Aouen(n)ion) es la que faguèt lo geograf grèc Artemidòr d'Efes. Foguèt lo sèti dei Papas entre 1309 e 1377.
Patrimòni d'Avinhon[modificar | modificar la font]
Lei muralhas de la vila, que son en bon estat de conservacion, foguèron bastidas per lei papas durant leis annadas que seguiguèron sa venguda dins la ciutat per i demorar. Lo Palais dei Papas es una construccion immensa d'estil gotic que se bastiguèt entre 1335 e 1364; ten de murs que fan entre 5 e 5,5 m de grossor. Après que se n'anèt a Roma la cort papala, foguèt utilizada coma casèrnas e es actualament un musèu ben ric e fòrça visitat.
Au costat del Palais se tròba Nòstra Dòna dei Doms, la catedrala d'Avinhon, qu'es l'edifici sagrat pus ancian de la ciutat. Bastida entre 1140 e 1160 amb un estil romanic provençau d'una sola nau, sa construccion s'acabèt durant lo sègle XIII. Son cloquièr barròc es singular, e ennaut i es quilhada una estatua de plomb de la Verge, que fa 6 mètres d'aut e pesa 4,5 tonas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats nascudas o ligadas a Avinhon[modificar | modificar la font]
- Teodòr Aubanèu (1829-1886), escrivan occitan.
- Esprit Requien (1788-1851), naturalista.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Avignoun en nòrma mistralenca.


text:
Çò que m'estona es que aquela enquèsta lingüistica es pas emplegada anuèch sistèmaticament per determinar e argumentar per una campanha electorala en 2014.
Çò que m'estona es que los estudiants que nos venon questionar, nosautres los indigènes, aquestes estudiants fosquèssen pas capables d'anar legir e interpretar aquesta enquèsta abans de pausar questions. E son sistematicament estudiants estrangièrs, jamai aqueles de las universitats francesas en Occitàniça, se cal pausar clarament la question mas que son aquestas formacions.
Çò que m'estona es que l'argumentacion occitana fosquèsse pas pron saberuda per sistematicament sortir aquesta enquèsta per respondre a a las estupiditats francesas sul tèma. La sola excepcion francesa es l’ignorança, o avèm vist un divendres dins un programa France Culture un divendres al vrespe. E lo malastre es que los intervenents de l’antena èran incapables de reprendre la question de la jornalista per explicar perqué la quesion provava la fauta de recèrca sul subjecte, e dons lo programa es estat d’un superficialitat plan elonhada dels programa de France Culture costumièr en lenga francesa.
Çò que m'estona es qu'i a pas agut un sol lingüista francés o occitan, o catalan, per criticar aquela enquèsta e per la melhorar per las annadas venentas (per ne fargar una autra, car es plan dins la perseguida d'aquela coneisséncia que farèm una politica seriosa per l'occitan). La lingüistica occitana es sonque per negar lo peis dedins las universitat francesa en Occitània, aucupar lo terrenh e oblidar de formar per aver professors de qualitat per resòudre lo problèma reala de desfasament entre las formacions + lo sistèma politica e la populacion occitana sancièra sul tèma.
Jean-Jacques Cubanes es un militant socialista, o assegurèt dins una reünion de compassion a l’Ostal d’Occitània ; es prersident de l’associacion del Festenal Deodorat de Severac, compausitor occitan ; assegura dins aquela reünion entre membre de l’associacion Convergència Occitana, que sonque 10 % de la populacion, benlèu, vòl una politica per l’occitan. Coma bon militant, nos expliquèt que sus la lista de Pierre Cohen èra preste de davalar de la lista dinca pus èstre elegit ; es de dire aver un poder de capitol a Tolosa ; es de dire sa capacitat d’èstre militant socialista abans d’èstre occitanista per defendre e promòure una politica per la populacion occitana ; es un grand militant socialista, e ne cal per fargar una lista.
(Donc e alara) Jean-Jacques Cybaynes es tanben professor per la formacion d’universitat de Tolosa Le Miralh ; aquela formacion es pagada pel Conselh Regional per aver personal per desvolopar una politica e perqué i a una demanda de professors d’occitan. Se cal pausar clarament, non pas sonque ambe Jean-Jacques Cubaynes, mas ambe l’ensemble dels professors presents dins la formacion, se la formacion es adaptada a las necessitats per desvolopar un projecte seriós per l’occitan (sèm pas sonque 4 departament coma en Bretanha) e lo terrenh, Occitània, es grand e las associacions nombrosas e sovent en manca de formacion tanben.
Es estonant donc que Jean-Jacques Cybaynes, un òme seriós, aguèsse pas argumentar ambe l’enquèsta en man.
Alara fau la confidença següenta, « los 10 % que vòlon una politica per l’occitan », dixit Jean-Jacques Cubaynes, dèu pas èstre la populacion en general, l’interès general despertat dins l’enquèsta, mas los socialistas en particular, e los elegits que sovent li dona las subvencions per un magnific festenal de musica classica en Lauragués e lèu pertot en Occitània ; los socialistas de la partidocracia en particular : es de dire la principala populacion que el a d’acarar sul tèma.
Me dirètz, quora Pierre Cohen vòl un carnaval, es una decision politica qu’es aplicada, donc se Pierre Cohen vòl –çò que sabèm pas realament- a pas mestièr de Jean-Jacques Cubaynes, ni de qualqu’un mai que lo podrà ajudar per DECIDAR QUE L’OCCITAN ES IMPORTANT, ni çaquelà una enquèsta lingüistica oblidada.
L’enquèsta lingüistica aquela, comandada e pagada per un Conselh Regional de color (EELV-PSf-PRG), dèu èstre sufisenta per bastir e argumentar per l’occitan ; la question es : perqué es pas emplegada pels candidats a las eleccions municipalas ? A Tolosa o endacòm mai ? (Benlèu que fauta de promocion, de publicat dins la premsa proncialista, de presentacion publica, d’organzacion de la pedagogia al entorn de l’enquèsta, unica fins ara).
Una politica per l’occitan se desvolopa en escotar lo pòble, es pas una question de populisme, ni de certificar que lo qu’a dreit a la paraula sul tèma dèu parlar e ensnehar l’occitan (dins cap comission per l’occitan la ciutadanetat liura de tota recepcion de subvencion o salari al entorn de l’occitan es acceptada) ; Una politica per l’occitan es una question de respecte dels aujòls qu’an fait Occitània en parlar la lenga latina vulgara aquesta, qu’es tot levat una «langue régionale», e per l’avenidor de las autras generacions dins un ensemble europèu que las lengas latinas coma l’occitan an dreit de citar.


text:
Es una nòva malaürosa que confirma lo cambiament environamental que lo patís uèi la planeta. Lo sistèma de circulacion atlantic d’aiga a perdut de fòrça dempuèi 1850 e ara es al nivèl mai bas dempuèi los darrièrs 1600 ans. Dins lo futur pròche se poiriá trencar definitivament en cambiant lo clima d’America, d’Euròpa e d’Africa, en mai d’una creissença mai granda del nivèl de la mar.
Lo corrent de l’Atlantic nòrd es un sistèma de circulacion maritim qu’envia d’aiga cauda del golf de Cariba estant fins a l’Euròpa occidentala. Ailà l’aiga s’enfonza pr’amor de son pes e arriba dins l’ocean Artic abans de tornar en mar Cariba. Ara, totun, un nòu estudi confirma que los cambiaments començan d’èsser trop importants.
L’estudi es estat fach pel Collègi Universitari de Londres e l’Institut Oceanografic Woods Hole: las pròvas de l’afebliment de la circulacion d’aquel corrent son claras. Es al nivèl mai bas dempuèi los darrièrs 1600 ans. Se contunha atal, poiriá provocar de cambiaments dins los climas american, europèu e african lèu.
Un corrent clau per l’environament
Lo Corrent d’Atlantic Nòrd a un ròtle clau dins lo clima mondial. L’estudi, publicat dins la revista Nature, confirma qu’auriá pas cambiat abans la Pichona Edat del Glaç. Tornèt cambiar quand aquela edat finiguèt en 1850. E ara torna cambiar, e lèu. “Comencèt de s’escalfar après la fin de la Pichona Edat del Glaç, en 1850 –çò diguèt David Thornalley, del Collègi Universitari de Londres–. Aquò foguèt atal pr’amor que i aviá fòrça mai de glaç e glacièrs sus la Tèrra. Amb la fonda del glaç del Pòl Nòrd i a de mai en mai d’aiga freda dins lo corrent, que laissa pas l’aiga cauda s’enfonzar”.
Per far l’estudi, los scientifics an analisat la talha dels sediments tombats al fons de l’ocean en causa del corrent. Se son grands, lo corrent es fòrt. E la resulta mòstra que lo corrent es un 20% mai flac que fa 150 ans.
“Lo Corrent d’Atlantic nòrd es fòrça mai flac que pensàvem –çò confirmèt Joan Robson, coautor de l’estudi–. Los cambiaments qu’avèm detectats son tròp importants. Fins ara aquò èra pas estat detectat benlèu perque ara i a mens de glaç o perque la fonda del glaç del Pòl Nòrd es contunha”.
En mai d’aquò, un autre estudi fach per l’Institut de Recèrca de l’Impacte sul Clima de Postdam a analisat las donadas de la temperatura de la superfícia de la mar dins la region e tanplan confirma que lo corrent pèrd de fòrça dempuèi 1950 e mai lèu encara en rason del cambiament environamental. Ambedós estudis confirmarián doncas que la situacion del Corrent d’Atlantic Nòrd es ara critica e que las perspectivas son pas bonas.
“Avèm dos faches comuns– çò contunhèt Thornnalley–: la fin de la Pichona Edat de Glaç e uèi lo jorn. Son d’epòcas de clima mai caud e de fonda del glaç. E aquò contunharà atal pr’amor de las emissions de dioxid de carbon”.
Los scientifics espèran mai de suspresas climaticas dins lo corrent pr’amor de las donadas estudiadas. Pr’aquò an volgut afortir totes qu’es un corrent pro flac. Nosautres tanben.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Lo geograf grèc Estrabon (-58 abans lo Crist -25 après lo Crist) contunhèt dins la sieuna òbra Geografia la descripcion precisa d’Occitània al quatrèn libre. Aprés parlar d’aquitans e lemosins balhèt la sieuna impression sus la Provença e lo Lengadòc. Es una descripcion fisica mas atanben del caractèr de las sieunas gents e pr’aquò un document qu’a una valor istorica considerabla del nòstre país.
En tot remembrar que la region de la Celtia Transalpina es devessida en tres partidas pr’amor de lors abitants – aquitans, belgas e cèltas -, soslinhèt tornarmai que los primièrs son plan desparièrs dels autres dos pr’amor de la sieuna lenga mas tanplan per lor fisic e que son mai parièrs dels ibèrs que non dels galatas (cèltas). E fin finala, remarca que tanben lor govèrn es plan diferent.
La Celtica doncas, segon Estrabon, auriá coma frontièras los Pirinèus, lo flume Rhenus (Ren) e qu’arriba al nòrd fins l’ocean e lo Mediterranèu al sud. A l’èst, la region arribariá fins los Alps. Lo flume Garona desseparariá Aquitània d’aquel territòri e entre las sieunas vilas mai importantas i serián Massilia e Narbo.
“La majoritat del país es aigassat per flumes, qualqu’unes an los Alps coma origina, d’autres las montanhas Cemmenus (cevenas) e los Pirenèus, e d’autres arriban encara o a l’ocean o a la Mar Nòstra. Los districtes son pas montanhoses e los camins bons. Se pòt viatjar de flume en flume e las caravanas solament viatjan pauc temps per tèrra – çò soslinhèt Estrabon -. En aquò, lo flume Rhodanus (Ròse) es una granda via de comunicacion pr’amor qu’es la sortida a la Mar Nòstra mediterranèa. Es pr’aquò un dels melhors païses del mond. Tota la provincia de la Narbonitis ofrís de frucha divèrsa e maugrat que i a vinha fins las Cevenas, puèi i a atanben grana, milh menut e noses, e tot tipe de bestial. Es un país amb fòrça populacion pr’amor de sas femnas – plan trabalhairas – e sos òmes qu’ara son pas mai guerrièrs mas paisans”.
La provincia de Narbona
Narbonitis, çò afirmèt lo geograf grèc, arriba dempuèi los Pirenèus fins Massilia e los Alps e a l’oèst es abitada pels massaliotas e los salis fins lo territòri dels ligurs- que fa ja partida d’Itàlia. Lo riu Varus (Var) es la frontièra entre aquesta provincia e Itàlia e maugrat que a l’estiu es solament un pichonèt riu, pendent l’ivèrn es tan larg coma 7 estadis (1239 mètres). A l’oèst la frontièra es marcada per lo temple d’Afrodita, que dessepara aquela provincia d’Iberia.
Massilia, çò contunhèt Estrabon, foguèt fondada per los focèus e es situada en un luòc rocassós. Lo pòrt mas tanben tota la vila es plan ben fortificada e pro granda. Dins lo territòri se troba lo tèmple d’Artemisia d’Efes pr’amor que foguèt aquela dieusa que conselhèt los grècs focèus d’anar fins Massilia e fondar ailà una nòva vila. Pr’aquò aquela e totas sas colonias an las quitas costumas e onoran Artemisa cossí o fa la vila maire.
“Lo govèrn dels massaliotas es aristocratic e an dins la sieuna assemblada fins a 600 òmes que demòran dins aquela pendent tota la vida e pr’amor d’aquò son nomenats Timucoi. D’aqueles son causits 15 qu’an lo govèrn dirècte de la vila e solament tres an la presidéncia sus aqueles. Un timucos – çò diguèt lo scientific grec – pòt pas èsser de l’assemblada se non a tres filhs o los paires son ciutadans massaliotas fins a tres generacions”.
Segon la geografia las leis marselhesas son publicas e an un país plen d’olius e vinha mas pauca grana. Pr’aquò e en tot aver mai profièch de la mar que de la tèrra decidiguèron d’èsser marinièrs. Un trabalh que fan de manièra naturala. Las sieunas colonias son de fortalesas fondadas contra los ibèrs e puèi Rhoe Agata (Agde), Tauroentium (Taurenti), Olbia, Antipolis e Niceae, fondada contra la tribú dels salis e los ligurs, que demòran als Alps.
Totun, que decidiguèron ajudar Pompèu contra Cesar e aquò destruiguèt tota la fortuna qu’avián tengut fins alara. Pasmens, los romans en tot veire los barbars que i aviá al torn de la vila contunhèron de los ajudar militarament fins arribar a la situacion actuala (pendent l’epòca d’Estrabon, çò es fa mai de 2000 annadas).
Aital, los òmes de la vila mas atanben los de las tribús barbaras que i a al torn aiman plan la filosofia e Marselha es venguda un luòc ont los òmes arriban per estudiar aquesta matèria: tota la ciutat es una escòla pels barbars e aquestes balhan plan la benvenguda als grècs fins al ponch que son venguts eles tanplan sofistas e pagan d’argent a aqueles per anar a lors vilas coma se foguèssen de fisicians (mètges). Matgrat la desfacha contra los romans la vila conservèt la sieuna autonomia e pagan pas d’impòstes a Roma.
Los abitants del Lengadòc
Mentre que lo país montanhard dels salis es inclinat d’oèst a nòrd, a la còsta i a dos golfs dins la mar, un davant lo flume Ròse e l’autre davant la vila de Narbona. Aquel es nomentat Golf Galata (cèlta) mentre que lo mai pichon arriba fins los Pirenèus.
Narbo es una vila situada entre lo flume Atax (Aude) e lo lac de la Narbonitis e es la mai granda de la region, maugrat que tanben n’i a una autra Arelate (Arle). I a de rius pertot. Dempuèi las montanhas i a lo Ruscino e lo Iliberris e tanplan fòrça fònts de sal. Prèp del riu Arauris i a la vila de Baetera, prèp de Narbo i prèp del riu Orbis la vila d’Agata (Agde), fondada pels massaliotas.
Atanben i a dins la region de meravilhas naturalas: entre Massilia e lo Ròse i a un replanat circular, situat a 100 estadis (17.700 m) de la mar. Es plen de pèiras pichonas e entre aquelas i a d’èrba bona per lo bestial. Al mièi del replanat i a fòrça sal. Es una region ont los vents son perilhoses e crudèls e ont mai d’una caravana aguèt de problèmas pr’aquesta rason. Lo vent d’ailà es nomenat lo Negre del Nòrd e bolega las pèiras.
“En la còsta mai pròcha a Massilia, totun, – çò escriguèt Estrabon – e en tot arribar al Ròse se tròban fins a cinc bocas del riu (segon Polibi) o tres (segon Artemidori). Marius, en tot veire que los vaissèls avián de problèmas per dintrar dins lo flume i bastiguèt un nòu canal: èra lo prètz qua caliá pagar als massaliotas per la sieuna guèrra contra los ambrones. La gent de Massalia es doncas fòrça brava “.
Entre aquela vila e lo flume Var e los ligurs i a aquestas vilas massaliotas : Tauroentium, Olbia, Antipolis e Nicaea mas tanplan la basa navala d’August nomentada Forum Julium, Lo riu Var es situat entre las vilas – contunhèt lo geograf – d’Antipolis e Nicaea e maugrat que Niça aperten a Itàlia fa politicament partida de Massilia.
L’origina de la fondacion de Niça e aquelas autras vilas ( uèi existisson pas mai) foguèt la necessitat de l’armada de Massilia d’arrestar los barbars d’aquel territòri. Pr’aquò i bastiguèron fortalesas que devenguèron, fin finala, de bèlas vilas. Ansin, maugrat que Niça es fisicament en Itàlia, aperten a la Provincia (Provença) e Antipolis ja es una vila italiana.
Davant la còsta e pas luenh de Marselha i a las 5 ilhas d’Stoechades ont fa temps l’armada marselhesa i aviá un fòrt contra los piratas a mai de divèrses ports. Prèp d’aquelas i an las ilhas de Planasia e Levo, ambedoás colonias marselhesas. E Levo ja es mai prèp d’Antipolis que de Niça.
“Lo riu Ròse es un dels mai longs de la provincia e permet una bona nevegacion vèrs l’interior. Dempuèi Marselha i a la tribú dels salis mas en tot crotzar lo riu los Cavari. Entre aquestes i a las tribús dels Vocontii, los Trocorii, los Iconii e los Medulli. A mai – çò afirmèt lo grec – i a las vilas d’Avenio, Arausio e Aeva e tota la region es bona per lo bestial. Mai enlà encara i a la vila de Viena. Solament en lo tròç de tèrra que i a entre d’Aeria e Durio i a de passes montanhards amb de bòsques. Foguèt aquí, entre lo riu Isar e lo Ròse e las Cevenas ont Quintus Flavius amb mens de 30.000 romans aguèt una granda victòria contra mai de 200.000 cèltas”.
Lo scientific grèc contunhèt en tot descriure las vilas e tribús que demoravan al costat occidental d’aquel riu. Segon Estrabon i aviá los Volcae nomentats Arecomisci e las vila de Narvo, una basa navala que, amb lo temps, venguèt tanben un dels centres comercials mai grands. La tribú dels Cavari pasmens, laissèt escrich lo geograf, es pas mai barbara pr’amor que lors abitants ja parlan e vivon coma los romans.
Pas luenh d’ailà i a la vila de Neumasus, qu’a una populacion encara mai granda que la pròpria Narbo ( 24 vilatges) e tanben a lo drech latin. E maugrat qu’es una vila dins la rota que i a entre Iberia e Itàlia es aisit d’i viatjar pendent l’estiu, mas fòrça malaisit pendent la prima e l’ivèrn pr’amor de la fanga e l’aiga dels rius.
La darrièra partida del capítol es utilizat per Estrabon per parlar d’una de las tribús mai importantas que i a entre los Pirenèus, la Mediterranèa e lo flume Garona: los Tectosages. Lor territòri arriba fins las Cevenas e i aguèt un còp – çò diguèt lo geograf de l’antiquitat – qu’èran una tribú tan poderosa e tan rica en aur que quan i aviá una sedicion lo gròp de gent solament marchava e pro. I aviá d’aur per totes.
Segon lo grèc los testosages foguèron una de las tribús cèltas qu’arribèt fins Galàcia, lo territòri situat al còr d’Anatòlia. E maugrat que los abitants de lors vilatges èran d’origina cèlta ja demorava pas res de la cultura cèlta a l’epòca d’Estrabon”.
De la vila de Delfos (Grècia) los tectosages menèron montanhas d’aur. Quora los romans conquistèron Tolosa, la primièra causa que faguèron foguèt prene aquel tresaur de Delfos – e qu’arribèt fins a 15.00 pèças d’aur) qu’èra en depauses d’aur e plata al fons dels lacs de la region. Èra aquela una costuma cèlta: metre los tresaurs dins los lacs. Mas quand los romans arribavan, çò de primièr que fasián èra dessecar los lacs. Aital trobèron dins los temples de Tolosa.
“Tolosa es pas luenh de Narbo – çò afirmèt l’escrivan grèc -, en un país estonant. Tot es aisit ( vòl dire la vida vidanta). La populacion i demora ben e lo comèrci a travèrs los rius mena fins a solament un jorn de Britannia -. Los camins atanben son bons e las caravanas i viatjan plan. Aquel es lo país mai meridional de los cèltas nomentats pels romans Celtae e los grècs Celti. O benlèu aguèron lo nom pels massaliotas”.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Tu e ieu sèm parièr, òc , coma la
man e los dets , cosins qué!
Solide que nos sèm pas vistes d'una
passa , lo va e ven de la vida ,
E uèi , tu e ieu , coma fraires dins
la meteissa cosina a trimar,
E tu que fa debotifarra mentre que ieu
neteja los tudèls,
per emplenar salsissa e salsisseta , a
mai trenèls o tripos ,
T'aimi Joan de m' aver logar far gaire.
Soi valent ! Coma un fraire !
Que montèri naut lo fenestron de
fuòc, a Sant Joan, per cambiar de mèstre .
Escota ma causida per me sarrar de
Joana , logada acò de teu,
De la bòrda del valat .....Qué? La
pus bèla del Roergue !Mai que las Borinas !
dins l'escurina , a l'amagada ; alara
que lo trabalh espèra.... De longa
Josèp que parlavi pas d'aquò ,
Catarina es 'na cosina germana nòstra, coma a tu ...
Te'n sovenès pas Josèp , que sèm de
parentalha ....
-
um um ..........qu' aici avèm
fòrça trabalh de far....
-
Mas t' agrada pas qu'o fasèm?
-
Pas gaire....I arribam pas!
M'aviam dich ; pas d'afar ambe la familha . Me soi enganat ...
Que me demòra? alara Josèp m'en vau
al nòrd ambe Catarina a Paris belèu....
-Adiu Josèp.
Lo pais ven un desèrt.


text:
Enguinegatte
Enguinegatte es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Una pichona part del territòri de la municipalitat i aviá incorporat en lo perimètre de la concession de Fléchinelle per l'espleitacion de las venas de carbon.
Une petite partie du territoire de la commune était incorporée dans le périmètre de la concession de Fléchinelle pour l'exploitation des veines de charbon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Enguinegatte, #Que se trucava antany Guinegatte, #èsser lo banc d'almens doas batalhas:
- En 1479, los Franceses de Louis XI, comandats per Philippe de Crèvecœur de Fendasclas, an vencut pels Flamencs de Maximilien de Habsbourg (archiduc d'Àustria, e, per lo sieu matrimòni amb Ostal de Bourgogne, pòrti e comte de Bourgogne, comte de Flandre, pòrti de Brabant, èca.);
- l'an 1513, en lo moment de la jornada dels esperons, Maximilien, totjorn lududes, mas vengut dempuèi alavetz emperaire germanique, e aliat aquelas fes a Henri VIII de Angleterre, i venç las tropas de Louis XII.
Enguinegatte, qui s'appelait autrefois Guinegatte, fut le siège d'au moins deux batailles:
- En 1479, les Français de Louis XI, commandés par Philippe de Crèvecœur d'Esquerdes, sont vaincus par les Flamands de Maximilien de Habsbourg (archiduc d'Autriche, et, par son mariage avec Marie de Bourgogne, duc et comte de Bourgogne, comte de Flandre, duc de Brabant, etc.);
- En 1513, lors de la journée des éperons, Maximilien, toujours lui, mais devenu depuis lors empereur germanique, et allié cette fois à Henri VIII d'Angleterre, y vainc les troupes de Louis XII.


text:
Remembrança de Fukushima — Doris Dörrie
Maria es ‘na jòuna d’Alemanha, un pauc perduda, que daisset tot s’esvedelar dins sa vita per ‘nar far la clowna au Japon, lu temps d’après l’auvari de Fukushima. Entau fasent, ela se pensava poder aidar la gent, atjats, que son confinats dins un canton pas luenh de la vila. Un jorn, Satomi, anciana geisha dins ‘queu canton li damanda de la menar dins sa meijon, ente son sos remembres.
E dins ‘quilhs païsatges esbolhats per la mar d’un còp, que la vita sembla pus aquí, las doas femnas van tornar aprener de viure coma lur passat.
De segur i a ne’n una frasa « l’encontra dau passat e dau futur » o d’enquera « un boiradís dintra la tradicion e l’avenidor », e perque pas « doas culturas taschan de se parlar ».
Aura que ‘quò-quí es dich, i a mai-que-mai un chap d’òbra.
D’un costat, ‘na cultura de la retenguda, de las pitas gestas, dau silenci, de l’autre, un certan biais de montrar çò que manha, e au mitan, usada coma decòr per s’amistonar, ‘na meijon esbolhada e eslunhada.
Lu filme es tornat ne’n negre e blanc, mai daus gròs planhs sus las doas actritz principalas, quitament coma un documentarí. Aidat per quauques eimatges dau tsunami, sem dins l’istòria, esmai de la vetz i aguesse pauc de mòts, jurtadament, lu perpaus es aisat de comprener.
I a maugrat la tristessa dau subgier ‘na granda e crana poësia dau moment dins la faiçon de prener lu tè, e generala dins ‘quilhs païstages ente la vita es persenta e ‘chaba per tornar coma las flors daus ciriers per ‘na dança a la prima.
さようなら — SAYŌNARA — dau Koji Fukada
Et un segond filme perque qu’eriá la setmana dau Japon
Vau màs virar l’istòria generala :
Lu Japon es completament iradiat a la sega d’un auvari. Una jòuna femna es aquí, dins ‘na meijon, coma son robot per la velhar. Ela espera veire tirar son limerò per poder pertir dins ‘n autre païs…
Sei pas fòrçat d’aver un eivís sus tot. Lu temps es ‘na donada relativa e de las vetz, podem mesma lu sentir passat, maugrat ‘na fotografia eistraordinara.


text:
- Jacques de La Miusans, chevalier, seigneur de La Louvière, lieutenant de l'artillerie de France, demeurant à Paris, rue de l'Arbre Secq, paroisse Saint-Germain l'Auxerrois : donation à Jeanne Crochet, femme de François Penet,...
-
Document d'archives : Jacques de La Miusans, chevalier, seigneur de La Louvière, lieutenant de l'artillerie de France, demeurant à Paris, rue de l'Arbre Secq, paroisse Saint-Germain l'Auxerrois : donation à Jeanne Crochet, femme de François Penet, sieur du Pont, bourgeois de Paris, d'une somme de 4000 livres tournois.
Titre :
Notice n° 898


text:
Quito
Sant Francés de Quito (nom oficial, San Francisco de Quito en espanhòl ) o Quito (nom mai utilizat) la capitala de l'Eqüator e lo sèti de l’Union de las Nacions d’America del Sud. Sa populacion èra de 1 399 378 abitants en 2001. Sa superfícia totala es 289,7 km².
En 1809, s’i proclamèt la primièra independéncia del continent, lo Conselh autonòm de govèrn de Quito, que durèt 75 jorns. De 1810 a 1812 foguèt tanben capitala de la Republica de Quito. Dempuèi l’independéncia d’Equätor en 1822, n’es la capitala.


text:
Reiaume Lombard
Lo Reiaume Lombard foguèt un estat qu'existiá de 571 a 774. Foguèt fondat en Itàlia après de migracions de Lombards venguts d'Euròpa Centrala. Conquistèron la màger part de la peninsula còntra l'Empèri Bizantin e lo Reiaume Lombard se formèt dins la mitat nòrd de la region. A partir deis annadas 730, capitèt de s'estendre vèrs lo sud còntra lei vestigis de la preséncia bizantina e de ducats lombards autonòms. Menaçat, lo papa formèt una aliança ambé lei Francs de l'Empèri Carolingian. Lei premiers combats entre Francs e Lombards acomencèron vèrs 754 e s'acabèron en 774 per la desfacha totala dei Lombards e l'annexion dau Reiaume dins l'Empèri Carolingian.


text: Setmana de la Mercè à Barcelona. Vese dançar lei tarascas, lei dracs e tot un bestiari occitan. Lei diables au plan Sant Jaume fan petaradar lei petards que petan dins lo patas dau dragon. Mentre que la CGT e leis anarquistas de gaucha siblan la crisi, lo rei e la reina. Lo rei e la reina gigants, panardejants mai sedusènts viran, reviran, viran, reviran. La reina a leis uelhs d'Isabelle. Lo rei a lo biais "mau rasat" a la mòda 2013. Mau rasat que la CGT sibla ambé leis anarquistas de gaucha. L'orquestre fa sautar la sardana sopla, sopla de la torre que monta e resquilla coma la serp. Setmana de la mercè à Barcelona que merceje coma un enfant.


text:
Katowice
Katowice es la desena vila de Polonha per òrdre d'importància e tanben lo capluòc del voivodat de Silèsia. La vila es un dels principals centres industrials de Polonha e mai la vila pus importanta de la Zona Industriala de Nauta Silèsia, una megalopòli comptant 3 487 000 abitants (2001).
Situada sus Klodnica e Rawa, la vila foguèt ancianament coneguda jol nom de Kątowicze ("Kattowitz" en alemand) e puèi brèvament aprèp la mòrt de Josèp Stalin, Stalinogród (1953-1956).
Istòria e economia[modificar | modificar la font]
Katowice, capitala de la Nauta Silèsia, obtenguèt l'estatut de vila fòrça tard, a pena en 1865, mas una creissença sens precedent dins l'istòria de Polonha seguiguèt. Aquela creissença de la vila foguèt deguda a l'industria d'esplecha dels minerals, sustot del carbon que comencèt durant la Revolucion Industriala. La fòrta creissença de populacion foguèt tanben ligada a l'industria de l'acièr, a la transformacion dels minerals e a la dobertura de mantuna usina dins la vila.
Arquevescat[modificar | modificar la font]
Comunicacions[modificar | modificar la font]
Aeropòrt pus pròche : Katowice International KTW
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Colonha ( Alemanha )
- Groningue ( Païses Basses )
- Miskolc ( Ongria )
- Mobile ( Estats Units )
- Odense ( Danemarc )
- Ostrava ( Republica Chèca )
- Saint-Etienne ( França )
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal de Katowice
- Katowice virtuala
- Katowice, Silesia
- Ràdio Katowice
- Plan de la vila
- Murcki.net - Sit web del quartièr Murcki del sud de Katowice
- Tram a Katowice


text:
17 de juny 2012
Era Hèsta d'Aran
Eth 17 de junh era Val d'Aran celèbre era sua hèsta nacionau, era Hèsta d'Aran, damb motiu dera recuperacion des institucions istoriques araneses er an 1991, hèt qu'arreconeishie era personalitat d'aguest país plaçat ath nòrd-oèst deth Pirenèu catalan e que des d'alavetz a un organ de govèrn pròpri, eth Conselh Generau d'Aran. Era jornada, marcadament institucionau, includís ua desfilada des penons portadi pes representants de cada terçon des dera sedença deth Conselh Generau ath santuari de Nòsta Senhora de Mijaran. Ací se hè a meddia un parlament des autoritats e dempús, dances araneses.
En 1834 era reina Isabel II suprimic es institucions tradicionaus araneses, hèt que culminèc damb ua accion de fòrça deth governador reiau, Pascual Madoz, qu'imposèc ara Val d’Aran eth nau regim administratiu generau der Estat. Enquia er an 1990 non se recuperèren es institucions tradicionaus: es terçons, eth Síndic e eth Conselh Generau d'Aran. Era Lei 16/1990, de 13 de junhsèga, sus eth regim especiau dera Val d’Aran, pretenie dar compliment ath manament der Estatut de Catalonha (1979), en tot restablir eth Conselh Generau e eth sindic d’Aran coma principaus institucions dera organizacion administrativa pròpria de la Vau d’Aran. Damb eth restabliment d'aguestes institucions araneses, s'a hèt un acte d'apariament istoric.
Eth 17 de junh de 1991 se celebrèren es prumères eleccions ath Conselh Generau d'Aran. Cossent damb çò qu'establís er article 11 dera Lei 16/1990, Aran se dividís es sies circonscripcions, que se corresponen damb es sòns terçons istorics. Eth nombre de conselhèrs e conselhères a elegir eth cadun ei eth següent: Pujòlo: dus membres; Arties e Garòs: dus membres; Castièro: quate membres; Marcatosa: un membre; Lairissa: un membre e Quate Lòcs: tres membres.
Aguest an 2012 se celèbren es 21 ans dera recuperacions des institucions araneses, ua hita istorica entath pòble aranés.
BONA HÈSTA D'ARAN TÀ TOTI E TOTES!
Imne oficiau dera Val d'Aran "Montanhes Araneses"
Adaptat, arrevirat e ampliat de Archiu Comarcau dera Val d'Aran.
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
L'Abescau
L'Abescau (oficialament en francés Labescau) es una comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions ancianas son : Labescal (1273), Levescal (1279) e Lavescab (1279). Se tracta donc d'un derivat deu mot evesque, avesque, varianta de bisbe (supausada d'origina francesa pr'amor de l'evolucion en -v- deu -p- de l'etime grèc episcopos), damb lo sufixe latin -ale. Lo sens es "propietat de l'avesque de Vasats"[1]. L'Abescau es donc un doblet de Lo Bisbal (Roergue) e de La Bisbal d'Empordà (Catalonha). Las atestacions Labescal e Levescal son influenciadas per lo lengadocian, estant qu'en gascon -l dens aquera posicion èra vocalizat en -u au sègle XIII dempuèi pausa.
L'interpretacion de Bénédicte Boyrie-Fénié es globalament en acòrd dab las de Dauzat e Rostaing (episcopalis), Ernèst Negre e Jacques Astor. Tots supausan que lo nom es motivat per un domeni, un camp o un ostau qu'apartenè a l'avescat.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Abescau èra pas parròpia e enqüèra a pas de glèisa. Avèva pas d'aglomeracion a la Revolucion [2] e tant vau dire que n'a pas. En hiren pr'aquò una comuna [3].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Granhòs; es ara deu canton de Le Sud-Gironde (en francés), donc deu Sud Gironda.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=3935


text:
Es Problèmes Tipics de Lauegi son ua informacion basica que complementa eth nivèu de perilh e mos permetís conéisher çò que mos podem trapar ena montanha: quina distribucion generau auràn es lauegi, damb quini elements deth terren seràn associadi, quines observacions podem hèr entà evaluar locaument eth problèma e quines son es estratègies de mitigacion mès efectives.
Es European Avalanche Warning Services aconsèlhen eth sòn usatge, e era majoria des servici europèus de lauegi dejà includissen aguesta informacion ena part nauta dera piramide d’informacion, amassa damb eth grad de perilh e era sua localizacion.
Aciu pòs descargar-te informacion tecnica ath respècte, o saber-ne mès de cada rpoblèma clicant sus es links a continuacion:


text:
George Lucas
George Walton Lucas, Jr. (Modesto, Califòrnia, 14 de mai de 1944) es diplomat en cinèma de l'Universitat del Sud de Califòrnia e realizator, productor e scenarista estastunian creator de las saga cinematografica de Star Wars La Guèrra de las Estelas e mai tard d'Indiana Jones, coma productor. Es lo president de Lucasfilm Ltd, LucasArts Entertainment Company, e Lucas Digital Ltd, Lucas Licensing, LucasBooks e Lucas Learning Ltd.
Lucas dirigiguèt la seuna primièra òbra cinematografica, THX 1138, en 1970. Lo film foguèt produit per American Zoetrope e distribuat e produit per Francis Ford Coppola. En 1971 Lucas creèt la seuna pròpia companhia, Lucasfilm Ltd, a San Rafael, Califòrnia.
En 1973 Lucas va dirigiguèt American Graffiti, un film suls joves estatsunians de la primièra mitat dels ans 1960. Lo film guanhèt lo Glòbe d'Aur, Lo New York Film Critics e lo prèmi de la National Society of Film Critics. Obtenguèt tanben 5 nominacions a l'Oscar.
Quatre ans aprèp, Lucas escriguèt e va dirigiguèt La Guèrra de las Galaxias (episòdi IV: una nòva esperança), un film que va venquèt totes los recòrds de venta e va guanhèr sèt Oscar de l'Acadèmia. Lucas va contunhèt l'istòria de la saga amb L'Empèri Contraataca (episòdi V) e Lo retorn del Jedi (episòdi VI), que tanben ne venguèt lo productor executiu. En 1980 escriguèt e produguèt A la recerca de l'arca perduda dirigit per Steven Spielberg amb que obtenguèt 5 Oscars. Tanben foguèt lo coproductor e creator de l'istòria d'Indiana Jones e lo temple maudit, sortida en 1984, nominada a 2 prèmis de l'Acadèmia e qu'obtenguèt aquel dels melhors efèctes especials.
Lo projècte de Lucasfilm contunhèt la trilogia Star Wars amb una nòva trilogia de. La Menaça fantauma (episòdi I), de la nòva trilogia escricha , dirigida e producha per George Lucas que sortiguèt al públic lo 19 de mai de 1999. Al mai de 2002 sortiguèt la segonda partida, L'ataca dels clòns (episòdi II), tanben dirigida e producha per el. E lo 19 de mai de 2005, sotiguèt lo capítol final de la nòva saga, nomenat La venjança dels Siths (episòdi III), que de fach dubrís las pòrtas a la trilogia classica.
Lucas a lo projècte de convertir l'ensems de la saga en 3D.
En 2006, George Lucas se lancèt dins la produccion de la quatrena partida d'Indiana Jones, retardada dempuèi fòrça ans per manca d'un scenari « a la nautor » e a causa de la dificultat de conciliar los agendás dels autres celebritats, Steven Spielberg e Harrison Ford.
En genièr de 2012, en entrevista amb lo New York Times, pretend se retirar de la realizacion de grands projèctes e se concentrar sus de mai pichons[1].
Filmagrafia brèva vejatz tanben
- THX-1138 (1970): realizator
- American Graffiti (1973): realizator, scenarista
- Una nòva esperança (1977): realizator, scenarista
- L'Empèri contraataca (1980): realizator, scenarista
- Lo retorn del Jedi (1983): realizator, scenarista
- A la recerca de l'arca perduda (1981): productor executiu, scenarista
- Indiana Jones e lo temple maudit (1985): productor executiu, scenarista
- Willow (1988): productor executiu
- Tucker (1988): productor executiu
- Indiana Jones e la darrièra crosada (1989): productor executiu
- Parc Jurassic (1993): editor
- La Menaça fantauma (1999): realizator, productor executiu, scenarista
- Parc Juràssic 3 (2000): productor executiu
- L'ataca dels clòns (2002): realizator, productor executiu, senarista
- Star Wars Episodi III: La venjança dels Sith (2005): director, productor executiu e scenarista


text:
Adara aquiu qu'avez la partira en romanç navarrés:
Aqueth tèxte qu'ei seguit per la partida complementària en gascon:
Notatz lo pronom personau jo, que non yo. Que i tornaram dab la letra de Joan de Bearn, ací devath.
Enfin, las fòrmas antigas de la prumèra persona de l'indicatiu deu vèrbe en -er reconeg de reconéisher, shens desinéncia vocau a la fin. La g finau de reconeg n'ei pas la de casteg, qu'ei a diser /tsh/, qu'ei c, aulhors, en d'autes tèxtes navarrés que i trobam reconic (cf. catalan contemporanèu conec, reconec) . Per contra, jo que pensi que caleré plan léger autreyi (deu vèrbe autrejar) e non autrey. Cf. los vèrbes grafiats recomandy e aby hens lo tèxte qui segueish. Autrey = "autreyi".
.
Notatz que Joan de Bearn prononciava la v intervocalica deu mot novèla a la gascona /w/ : las autes noeles. Qu'èra tanben lo cas en occitan vianés (varietat occitana pròishe deu lengadocian, parlat hens los "ghettos" (barris) occitans de la Navarra sud-pirenenca aus sègles XIII e XIV): borc noel (borg novèl), Noeleta (i.e. Noveleta, lòc au ras d'Estela) cf en occitan vielh proensal per provençal, en occitan oelha e en gascon auelha, aulha, joen, soen(t), arrepoèr, etc. Ens fòrs de Bearn (1552), que i trobam enqüèra lo mot noera (per novèra, o sia navèra en gascon contemporanèu). La mutacion de /w/ tà /ß/ en nava, navèra qu'ei donc relativament recenta. De manèira generau, l'emplec de la letra v qu'ei evitat en gascon navarrés de l'epòca. Com a letra iniciau d'un mot, v qu'ei sistematicament remplaçada per b: bos, bostre, bist, buyllatz etc. autanplan en navarrés com en gascon. En navarrés, la v qu'ei conservada hens lo mot Navarra. En gascon, aquera v qu'èra tostemps prononciada /w/ en la partida non navarresa deu maine. Pèir de Garròs qu'escriu enqüèra Nauarre au sègle XVI. Totun, en tèxtes navarresogascons contemporanèus d'aquera letra de Joan de Bearn, que i trobam lo mot grafiat Nabarra, donc dab /ß/. En navarrés culte com en castilhan de l'epòca, la v de Navarra que s'i devè prononciar com la v francesa o italiana, fonèma impossible en gascon occidentau. Qu'ei aquera /v/ hispano-navarresa qui va estar adaptada o interpretada foneticament en gascon com a /ß/, notada b, en remplaçar atau la prononciacion mei anciana /w/, prumèr en las fòrmas verbaus puish progressivament de manèira quasi generalizada en un airau centrat sur l'ancian reiaume de Navarra, o sia mei o mensh la viscomtat de Bearn. Notatz que la prononciacion /ß/ de la v latina intervocalica n'èra pas enqüèra fixada en espanhòu a la fin deu sègle XV, com ac testimònia lo judeo-espanhòu modèrne (eretat deus espanhòus expulsats deu pais en 1492 per motiu religiós), on aqueth fonèma /ß/ i ei desconeishut, lhevats en los parlars-occidentaus re-castelhanizats de l'Africa deu Nòrd. Atau, a l'espanhòu vivir /bi'ßir/ que correspon lo judeo-espanhòu (l'orientau, parlat per tot lo territòri de l'ex-impèri otoman) bivir, dab la v plan prononciada /v/. En conclusion, lo fonèma /ß/ qu'ei plan mei ancian en gascon soletan e en gascon navarrés que non pas en espanhòu. Qu'ei inexacte de díser aqueth fonèma que passè de l'espanhòu tau gascon. A l'origina, que devó estar mei lèu lo revèrs a partir deu gascon navarrés. Los bascofònes e gasconofònes navarrés qu'èran incapables de prononciar aquera v hispano-navarresa /v/. Los gascons que la hasón en /ß/. Los bascos, eths, qu'an Nafarroa, dab la /f/ derivada de la /v/ romanica. Lo fonèma /ß/ que passè deu gascon, possiblament via lo navarroaragonés, tà l'espanhòu tot, tau lengadocian e tau catalan. En catalan, lo fonèma /v/ qu'ei conservat en las Islas Balear(a)s e au Pais Valencian, mentre qu'a desapareishut deu catalan septentrionau e principatin, signe que la substitucion /v/ tà /ß/e viengó plan deu nòrd e que's debanè posteriorament a la reconquista. Per contra, lo gascon guipuscoan que conservè intacte lo fonèma antic /w/ dinc a la soa extincion au sègle 20 (cf. frasetas com minchat auetz? vespreyat auetz? recuelhudas per Serapio Múgica a Passatges de Sent Joan en las an(n)adas 20 e le niñ ploraue en la canta tradicionau Aitona Ixidro collectada a Passatges en 1950) .
De part deça: compréner d'aqueth costat de la montanha (per oposicion a enlà). En navarrés, qu'ei lo revèrs. Las terres de deçà pòrt que son ditas "tierras d'aillent puertos" en navarrés (lenga administrativa de la part sud deu reiaume de Navarra).
Portador de las presentz: notatz que present èra epicèn en gascon. En catalan, que disen enqüèra uei lo dia, per exemple: les circumstàncies presents.
La grafia dou qu'èra emplegada en concurréncia dab deu, los dus digrafs ou e eu que representan la medisha diftong, jo que'm pensi que la cau léger /œw/ e non /u/.
Qu'ei notat l'emplec concurrent, totun diferenciat- deus pronoms personaus jo e yo. Hens lo tèxte qui segueish, Joan de Bearn qu'emplega yo après que (que yo, dus còps), senon jo (per exemple: jo me recomandy, car jo).
Notatz tanben lo participi passat tremesses acordat dab unes letres (que Pero Santz m'a …) Que m'an après aquerò que seré incorrècte en gascon. La sintaxi d'aqueth tèxte qu'ei efectivament drin influenciada per la francesa. Autanplan d'influéncia francesa, que podem notar l'usatge abusiu deus pronoms personaus subjèctes jo / yo e bos.
Que podem notar tanben lo mot ues qu'ei corregit en unes segon la nòrma medievau. Besonh qu'ei grafiat besuy. Que nòti tanben lo trigraf yll de buyllatz e lo digraf yl de faylir (volhatz, falhir).
La grafia gascona de l'epòca qu'èra clarissima en tot me semblar mei fonetica e mei acabada que non pas las d'uei lo dia, que tròbi jo.


text:
Jacme Ièr d'Aragon
Jaume I o Jacme I dich lo Conquistaire (en catalan: Jaume I el Conqueridor, en aragonés SLA: Jaime I lo Conqueridor, en aragonés GO: Chaime I lo Conqueridor), nascut lo 2 de febrièr de 1208 a Montpelhièr, mòrt lo 27 de julhet de 1276 a Valéncia, foguèt un sobeiran catalanooccitan, rei d'Aragon, comte de Barcelona e senhor de Montpelhièr a partir de 1213, rei de Malhòrca a partir de 1229 e de Valéncia a partir de 1238.
Somari
Ascendents e descendents[modificar | modificar la font]
Filh e successor de Pèire I lo Catolic (1213) al tròn de la corona d'Aragon. Paire de Pèire lo Grand e Jacme II de Malhòrca.
Èra filh de Pèire lo Catolic (rei d'Aragon) e de Maria de Montpelhièr. Ditz la legenda que son paire èra fòrça atirat per las femnas e pasmens rebutava sa femna. Enganat per aquela, e d'autras personas, pensèt d'anar al lièch amb una de sas amigas, qu'èra en realitat sa quita molhèr. Se ditz qu'aital foguèt concebut lo futur Rei Jacme Ièr. Jacme Ièr, dich lo Conquistaire, es l'autor del Libre dels faches.
Enfança[modificar | modificar la font]
L'enfant Jacme foguèt capturat, quand aviá quatre ans, per Simon de Montfòrt a partir de la desfacha de Batalha de Murèth. Puèi, e gràcias a l'intervencion de sa maire, lo papa Innocenci III obliguèt Montfòrt a cedir la tutèla de l'enfant als Cavalièrs Templièrs d'Aragon e Catalonha, que son mèstre n'èra Guillem de Mont-rodon que recebèt l'enfant Jacme quand aguèt sièis ans. Aqueles li donèron son instruccion de rei al castèl de Montson, mentre que lo regent, Sanç de Rosselhon, comte de Rosselhon, Provença e Cerdanha se disputava la sobeiranetat amb l'oncle de Jacme, Ferran d'Aragon, abat de Montaragon.
Al moment critic, que los nòbles de Catalonha èran a mand d'entamenar una guèrra civila pel contraròtle de la sobeiranetat contra los d'Aragon, Jacme, qu'aviá pas que nòu ans, aconselhat pels cavalièrs templièrs, saupèt mestrejar plan biaissudament la situacion e prenguèt lo poder de la Corona. A partir d'aquel moment totes los nòbles tornèron jurar fidelitat al rei.
Malgrat aquò, Sanç conspirèt mai d'un còp amassa amb d'autres nòbles per far tombar Jacme del poder, de longa sens o capitar. L'acte pus remarcable foguèt d'influenciar e de manipular lo nòble Roderic de Liçana per fin qu'usurpèsse las tèrras de Llop d'Albero, un autre nòble fidèl a la Corona. Jacme, malgrat sos tretze ans, resolguèt la situacion d'un biais contondent, e Roderic de Liçana, amb de grandas pèrdas, s'anèt refugiar a Albarrasí, dins de domenis qu'èran pas encara someses a la Corona. En seguida, foguèt prepausada la conquista d'Albarrasí, pasmens aprèp qualques setmanas de sètge e d'atacas continuas amb dos fonèvols e un almanjanec, se descobriguèt una traïson a la Corona, orquestrada per Pèire Ferrandes d'Açagra, senhor d'Albarrasí, e Jacme se deguèt retirar.
Nòças, amors e enfants[modificar | modificar la font]
Jacme I, coma son paire, èra un òme plan atirat per las femnas.
Lo 6 de junh de 1221 se maridèt a Ágreda (Sòria), quand aviá tretze ans, amb Alienòr de Castelha, filha d'Anfós VIII de Castelha e Alienòr d'Anglatèrra. En 1229 divorcièt d'Alienòr, qu'amassa avián agut un enfant:
- l'infant Anfós d'Aragon (1222-1260), eretièr de la corona fins a la siá mòrt.
Durant lo maridatge amb Alienòr aguèt qualques galantas: Elo Álvarez; la comtessa Aurembiaix, filha del comte d'Urgèl Guerau de Cabrera, que se maridariá finalament amb Pèire de Portugal. Aprèp lo divòrci amb Alienòr, Jacme signèt un contracte secret de concubinatge amb la d'Aurembiaix.
Lo 8 de setembre de 1235 se maridèt dins la catedrala de Barcelona en segondas nòças amb Violent d'Ongria, filha d'Andreu II d'Ongria, que ne nasquèron uèch enfants:
- l'enfanta Violent d'Aragon (1236-1300), maridada en 1246 amb Anfós X de Castelha.
- l'enfanta Constança d'Aragon (1238-1275), maridada amb Manel, prince de Portugal.
- l'enfanta Sança d'Aragon (1239-1251), que moriguèt en peregrinatge per Tèrra Santa.
- l'enfant Pèire lo Grand (1240-1285), rei d'Aragon e Valéncia e comte de Barcelona.
- l'enfant Jacme II de Malhòrca (1243-1311), rei de Malhòrca.
- l'enfanta Elisabèt d'Aragon (1245-1271), maridada en 1262 amb Felip III de França.
- l'enfant Sanç d'Aragon (1247-1275), que arribèt a venir arquevesque de Toledo.
- l'enfant Ferrand d'Aragon (1248-1251), mòrt quand aviá tres ans
Pendent lo maridatge amb Violent, Jacme Ièr aguèt força galantas, que i cal remarcar:
- Blanca d'Antillón, amb qui aguèt un filh bòrd, Ferrand Sanxís (1240-1275), baron de Castra.
- Berenguela Ferrandis, amb qui aguèt lo filh Pèire Ferrandis (1259-1318), baron d'Híxar.
- Elvira Sarroca, de la que naisserà en 1248 Jacme Sarroca, que capitèt de venir evesque d'Òsca.
Veuse de Violent en 1251, aguèt d'autras galantas e concubinas: Guillema Cabrera, Berenguela Anfós, Sibilla de Saga e Teresa Gil de Vidaure, que seriá esposa segon un document privat, mas que lo rei abandonèt quand aquesta agantèt la malautiá de la lepra. D'aquesta darrièra ne nasquèron:
- Jacme de Xèrica (1255-1285), senhor de Xèrica.
- Pèire d'Ayerbe (1258).
Tractat de Corbeil[modificar | modificar la font]
Signèt amb Loís IX, rei de França, lo Tractat de Corbeil (1258), que li cedissiá totes los domenis qu'aviá en Occitània (franc de la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs); pasmens obtenguèt que los reis de França renoncièsson explicitament a tota pretension avenidoira sus Catalonha que poirián allegar coma descendents dels conquistaires de la Marca Ispanica.
Règne[modificar | modificar la font]
Durant los quinze primièrs ans de son règne, mantenguèt divèrsas luchas contra la noblesa aragonesa que pasmens capitèt de lo far presonièr en 1224. En 1227 afrontèt tornarmai la noblesa aragonesa, dirigida per Fernando, oncle del rei, conflicte que s'acabèt, mercé a l'intervencion papala a travèrs de l'arquevesque de Tortosa, amb la signatura de la Concòrdia d'Alcalá (març de 1227). Aquel Tractat marquèt lo trionf de la monarquia sobre los nobles, li donant l'estabilitat necessària per començar las campanhas contra los musulmans. Aquesta estabilitat provoquèt l'amaisament de las reclamacions de la noblesa.
Conquista de Malhòrca[modificar | modificar la font]
Un grop de prudòmes catalans presidits per Jacme Ièr s'amassèron a l'ostal de Pèire Martell, a Tarragona, per preparar la conquista de Malhòrca (1228). L'an seguent, lo 5 de setembre de 1229, la flòta catalana sortiguèt de Salou, e conquistèt Malhòrca a Abû I-Alâ Idrîs al-Ma’mûn: desbarquèt a Santa Ponça e vencèt los arabis a Portopí. Comencèt lo repoblament amb de pageses d’Empordan (1236). Al sègle XIII ja se commemorava a Malhòrca, lo 31 de decembre, la Fèsta de la Conquista, qu'al sègle XIV seriá nomenada Fèsta de l'Estendard. A l'entorn d'aquesta Fèsta, Jacme lo Conquistaire venguèt lo mite principal de l'istòria de Malhòrca, coma tanben serà mitificat al País Valencian.
Conquista de Menòrca[modificar | modificar la font]
Pel Tractat del cap de Pera (1231), lo governador de Menòrca, Abû Muhammad ‘Abd al-Wahid, venguèt vassal del rei Jacme Ièr. Anfós II lo Franc conquistèt efectivament aquesta illa, aprèp la capitulacion de Abû’Umar (1287). D'acòrd amb lo Tractat d'Anagni (1295) la cediguèt a Jacme II de Malhòrca, que el l'incorporèt a la corona malhorquina. Foguèt repoblada pels catalans, mas tanben i demorèron fòrça sarrasins. La conquista es celebrada annalament lo jorn de Sant Antòni.
Conquista de las Pitiusas[modificar | modificar la font]
Guillem de Montgrí, arquevesque de Tarragona, e son fraire Bernat de Santa Eugènia conquistèron las Pitiusas (Eivissa e Formentera) en 1235 a Abû I-Hasan ‘Alî al-Saîd al-Mutadid. La fèsta de la Conquista se celèbra, en seguir lo modèl de la Fèsta de l'Estendard malhorquina, lo 9 d'agost, jorn de Sant Ciriac.
Conquista del Reialme de Valéncia[modificar | modificar la font]
Comencèt en 1232. En 1238, las tropas catalanas e aragoneses dintrèron dins la ciutat de Valéncia, que dependiá del califa de Bagdad al-Mustansir Billah. La conquista de las darrièras plaças aguèt per origina un tust amb Anfós X de Castelha, que preaviá conquerir Xàtiva. Mas i renoncièt quand aguèt signat lo Tractat d'Almizra (1244), segon lo qual Jacme Ièr cedissiá a Castelha la conquista de Múrcia. Lo Reialme de Valéncia foguèt repoblat per de catalans e d'aragoneses: los primièrs ocupèron mai que mai las comarcas del litoral, que ara son de lenga catalana, e los segonds ocupèron las comarcas interioras, inicialament de lenga aragonesa e uèi de lenga castelhana. La conquista es celebrada a Valéncia dempuèi lo temps de Ramon Muntaner fins a uèi lo jorn, per imitacion de la Fèsta de l'Estendard malhorquina.
Durant la conquista del Reialme de Valéncia, cal mencionar las diferentas revòltas del cap musulman Al-Azraq.
Vejatz mai d'informacion dins Edat Mejana al País Valencian.
Conquista de Múrcia[modificar | modificar la font]
Castelha aviá somés Múrcia a vassalatge (1243), mas los moros murcians se revoltèron contra Castelha amb lo supòrt de Granada e de Marròc (1264). La reina Violent d'Aragon e d'Ongria (esposa d'Anfós X, lo Savi) demandèt una ajuda urgenta a son paire Jacme Ièr. Alara, de tropas exclusivament catalanas comandadas per l'enfant Pèire (lo futur Pèire II ) conquistèron a Muhammad ibn Hûd Biha al-Dawla lo reialme moro de Múrcia (1265-1266). Tot lo país foguèt repoblat per de catalans. D’acòrd amb lo Tractat d'Almizra, Jacme Ièr cediguèt Múrcia a Castelha.
Darrièrs ans[modificar | modificar la font]
En setembre de 1269 Jacme sortiguèt de Barcelona amb son armada per una expedicion en Tèrra Santa, mas sas naus foguèron dispersadas per una tempèsta, e deguèt desbarcar a Aigas Mòrtas, prèp de Montpelhièr, e renonciar a aquesta nòva entrepresa.
Moriguèt a Valéncia lo 27 de julhet de 1276, aprèp un règne de seissanta tres ans, quand estava viatjant cap al Monastèri de Poblet ont voliá dintrar per monge.
Testaments[modificar | modificar la font]
L'enfant Anfós, son filh ainat moriguèt en 1262 sens descendéncia. Jacme Ièr daissèt doncas a Pèire lo Grand, son segond filh, Catalonha, Aragon e Valéncia; al fraire pichon Jacme li daissèt Malhòrca, Menòrca (alara encara al poder dels moros), las Pitiusas, los comtats del Rosselhon e Cerdanha (aproximativament l’actuala Catalonha del Nòrd) e los territòris que conservava en Occitània (la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs): venguèt rei d’aquestes territòris coneguts jol nom de Reialme de Malhòrca- amb lo nom de Jacme II de Malhòrca.
Jacme Ièr aviá fach diferents testaments; dins cadun aviá repartit sas tèrras d'un biais diferent, segon lo nombre de filhs qu'aviá a cada moment, e segon una concepcion patrimoniala de l'Estat.
Las consequéncias d'aquesta concepcion foguèron que, après lo darrièr testament, calguèt, d'un latz, la recomandacion a son filh menor, Jacme, que se mantenguèsse unit amb son fraire, Pèire, d'acòrd amb la qual aqueste darrièr signèt amb son fraire lo Tractat de Perpinhan d'infeudacion; l'òrdre de Jacme lo Just per tal que poguèsson pas separar lo Principat de Catalonha, lo Reialme d'Aragon e lo Reialme de Valéncia; e lo Jurament per las Illas.
D'en primièr, a l'epòca los contemporanèus aguèron consciéncia dels inconvenients d'aquela politica patrimoniala per la division que creava, com o precisèt lo cronicaire Ramon Muntaner en l'exemple de la Mata de Jonc.
De fach, al temps de la dinastia de l'Ostal de Barcelona, ja i aguèt una manca d'ententa entre los reis de la branca de Malhòrca e sos parents, amb las conquistas de Malhòrca per Pèire II e Pèire III lo Ceremoniós. Al temps de l'Ostal de Trastamara e de l'Ostal d'Àustria i aguèt d'enfrontaments que prenguèron un aire de guèrra civila entre los reialmes de Malhòrca i de Valéncia, d'un costat, e lo Principat de Catalonha de l'autre, per la desafeccion majoritària d'aqueste a la monarquia, al temps de Joan II de Trastamara e de Felip III (IV de Castelha). Sens un rei exclusiu comun, l'estructura en diferents reialmes menèt a un alunhament progressiu dels reialmes de la Corona d'Aragon, fins a la seuna darrièra collaboracion durant la Guèrra de Succession, amb d'unitats militaras malhorquinas e valencianas que defendèron Barcelona e en la redaccion e desfensa del memorial de greuges nomenat Representacion.
D'en primièr, la combinason de las proprietats de Jacme Ièr dins cada testament, mòstra, d'un costat, la constància a atribuir al filh màger Anfós lo Règne d'Aragon; a Pèire, lo Principat de Catalonha; e a Jacme, lo Reialme de Malhòrca e Montpelhièr, mas amb diferentas combinasons, dependent del nombre de fraires: segon lo quatren testament, Jacme seriá estat rei de València. L'òrdre de naissença s'associava, doncas, amb l'importància del reialme atribuit: los patrimonials, Catalonha e Aragon, pel primogenit; en avent dos filhs, Anfós recebiá Aragon e Pèire, Catalonha, coma se Aragon foguèsse mai important. Quand aguèt quatre filhs, lo tresen recebèt lo Reialme de Valéncia, lo tresen en importància per l'extension. E quand n'aguèt quatre, lo petit recebèt las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr.
Lo fach notable es que, lo primièr còp que Jacme Ièr aguèt dos filhs, lo cabdèt, Pèire, deviá recebre lo Reialme de Valéncia, lo de Malhòrca, las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr; per contra, dins lo darrièr testament, tanben amb dos filhs, lo petit recebèt pas lo Reialme de Valéncia. Lo motiu de la separacion del Reialme de Valéncia del de Malhòrca dins lo darrièr testament poguèt èsser la volontat de pas crear dos blòcs pro gròsses que se poguèsson afrontar. Mas la consequéncia foguèt que los reis de l'Ostal de Malhòrca se deguèron enfeudar a sos parents pus poderoses, perque la Catalonha Nòrd estrategicament èra tròp importanta per Catalonha coma zona de passatge des de la Corona de França. E finalament, se produguèt la reïncorporacion de las tèrras de la Corona de Malhòrca a la Corona d'Aragon, amb la pèrda de Montpelhièr.


text:
Lo 10-12-2016
Totjorn menat pel Jérémy amb son espina, mescla los ritmes africans, lo trad occitan e las rasigas blues e rock.
Per la musica, Chaâbi e ritmes mediterranèus, instruments carnavalesques redescobèrts.
Per los tèxtes, mistica altermondialista, ecologia, critica sociala e invocacion de dieusses imaginaris (Lo Dieu Cogordon) .
Una invitacion a la transa e al plaser partejat per un balèti inedit e destimborlat.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Picea
Picea es un genre de conifèrs de fuèlhas persistantas de la familha Pinaceae. Lo genre amassa qualques 35 espècias pus correntament nomenadas en occitan picèa, serenta, fals avet o faus avet.
Son d'arbres de forma conica o en colomna dins las regions fredas de la taiga. Las agulhas son dispausadas a l'entorn del ram iranjat, mai o mens blavas segon las espècias. Se confondon sovent amb los avets. Una clau de determinacion eficaça entre lo genre Picea e lo genre Abies consistís a destacar delicadament una agulha del ram : se i a un pichon esquinç d'escòrça a la basa del pseudopeciòl, es lo genre Picea ; se i a una pichona marca redonda sul ram, es lo genre Abies[1]. Una autra diferéncia concernís los còns : pendents en çò del fals avet, quilhats en çò del sap.
Las espècias an de talhas variablas, que passan rarament 40-50 mètres, mas que pòdon aténher 90 mètres (picea de Sitka). Pòdon viure entrò a 400 ans.
- ↑ Cors de M. Lemoine, Escòla de Silvicultura de Crogny, 1987


text:
Causson
Causson[1],[2],[3] ( Caussou en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Causson. Las fòrmas ancianas son villam de Cauzun, en 1074, Causso, en 1246-1247 e al sègle XV (Cronica d'Esquerrier). Causson es interpretat per Albèrt Dauzat coma un derivat de causse, qu'el-meteis descompausa en pre-indoeuropèu *kal-, « pèira » e sufixe -ĭso. L'apondi seriá lo sufixe -ulum [4], çò que se pòt discutir (l'aparéncia e l'atestacion del sègle XI farián dire puslèu -one(m)).
- Savenac poiriá èsser format del nom latin d'òme Sabinus, ambe lo sufixe celtic -aco(n), latinizat generalament en -acum. Veire Savenay.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Entre 1790 e 1794, Savenac (nom francés) foguèt annexat a Causson [5]. Lo vilatge de Savenac es a 1 km a l'èst de Causson.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Las Cabanas; es ara del canton de Haute-Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Beatritz de Planissòlas (circa 1274- aprèp 1322), nòbla catara, que probable nasquèt a Causson
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 132
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7286


text:
Madagascar
Es
una isla d'Africa australa, dins l'ocean Indian. Es a 400 km de
l'Africa del sud.
Fa
587.041 km²
e i a 25.395.981 abitants.
Los
abitants se sonan los Malgaches, la capitala es antananarivo.
Parlan
lo francés, lo malgache e l'anglés. La moneda se sona l'ariary
malgache.
Istòria:
Creacion:
Los
aujòls dels Malgaches
èran en meteis temps Malaisians e Indonesians e mai originaris
d'Africa de l'Èst.
Èran
nommats los Vazimbas.
Diògò
Dias trobèt l'isla en 1500, la sonèt Sant Laurenç. Puèi Marcò
Pòlo li balhèt lo nom
de Madagascar. A la debuta, l'isla èra sonada l'isla verda pr'amor
de sa vegetacion, mas foguèt nomenada aprèp l'isla roja pr'amor de
sa térra roja e de sa desforestacion catastrofica.
Cultura:
Un
exemple cultural: lo penche.
I
a longtemps, lo penche èra un simbòl
d'amor. Se qualqu'un aviá pas pèlsses o qu'èra descofat, èra en
dòl. Los penches en coralh, en boès preciós, e tanben en metal,
mostravan la valor de las gens.
Geografia:
vesins:
Los
países e territòris vesins de Madagascar son: l'Isla Maurici, lo
«Moçambic»,la «Reünion» e «Mayotte».
Bestium
e vegetacion:
Lo
bestium de Madagascar es fòrça ric en animals extraordinaris, per
exemple: los lemurians (son en via de disparicion per çò
que las forèstes son brutladas e detrusidas).
En
20 ans, la forèst a perdut pròche de 90% de sa susfàcia de depart.
Animals:
Ia
fòrça espècias de lemurians mas i a tanben: lo «lo fossa», «lo
falanoc», «la civetta»malgacha,la mangosta a coa anelada, la
mangosta de Grandidier, la mangosta a dètz regas la galidi d'una
color e la civetta indianna.
Climats:
Madagascar
a cinc zònas de climats:
-Al
Nòrd-Oèst, i a fòrça pluèja e la temperatura es de 15 a 37
grases.
-A
l'Èst, es fòrça umid. En genièr e març i a de ciclòns.
-A
lOèst, i a mens de pluèja e la temperatura es de 10 a 37 grases.
-Al
centre, i a un altitud de 1200 a 1500 mètres. La temperatura es de
20 grases.
-L'extrèm
Sud es fòrça sec. La temperatura es de -6 a 40 grases.
Relèus:
Los
nauts planòls son d'origina volcanica, e al centre de l'isla i a
montanhas (l'altitud es de 700 a 1500 metres).
Las
impausantas montanhas d'Ankaratra dominan la vila d'antananarivo.
Expausat fait per Mila e Nais


text:
Indústria
L'indústria (o industria)[1] es l'ensems de las activitats umanas dirigidas vèrs la produccion en seria de bens e de servicis. Compren las caracteristicas seguentas:
- Division del trabalh, contràriament a l'artisanat ont la meteissa persona assegura teoricament l'ensems dels procèsses: l'estudi, la fabricacion, la comercializacion, la gestion.
- Nocion d'escalièr. Se parla de «quantitats industrialas» quand lo nombre de pèças atenh una valor determinada
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los parlars occitans pauc influenciats per lo francés, coma lo cisalpenc e l'aranés, accentuan indústria coma dins lo mot latin d'origina e coma dins la màger part de las lengas romanicas. La forma industria s'alinha sus l'accentuacion del mot francés industrie. La nòrma classica de l'occitan es pas explicita sus aqueste ponch.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Reflexions sobre les causes de la llibertat i de l'opressió social (Simone Weil, 1934) (revirat al catalan)
- La racionalització (Simone Weil, 1937) (revirat al catalan)


text:
John Rawls
John Rawls, nascut lo 21 de febrièr de 1921 a Baltimore e mòrt lo 24 de novembre de 2002 a Lewiston, es un dels filosòfs politics dels mai estudiats al sègle XX. Professor dins las universitats de Princeton, Oxford, Cornell e Harvard fins a 1995, venguèt celèbre per son òbra majora, que i trabalhèt dempuèi los ans 1960 e que sortiguèt jol titre A Theory of Justice (Teoria de la Justícia) en 1971.
Rawls elabòra sa teoria dins un periòde marcat per la Guèrra de Vietnam e la luta pels dreches civils, quand los Estats Units d'America èran traversats per de movements culturals e socials prigonds. Axada sus de nocions d'etica e de Justícia, son òbra torna amb una tradicion contractualista daissada, e prolonguèt la reflexion liberala en cercant de nosar racionalament libertat individuala e solidaritat sociala. Sa pensada es fòrça comentada e criticada dins lo mond anglosaxon.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
John Borden (Bordley) Rawls es d'una familha aisida de Baltimore, Maryland. E es lo segond dels cinc enfants de William Lee Rawls e d'Anna Abell Stump. Dintra en 1939 a l'Universitat de Princeton, que comencèt a s'interessar a la filosofia, mas foguèt apelat a servir dins l'armada americana dins lo Pacific e en Nòva Guinèa pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Al Japon, foguèt testimòni dels ravatges provocats per la bomba a Hiroshima. Aprèp aquela experiéncia, renoncièt a venir oficièr e daissèt l'armada. Tornèt a Princeton en 1946 e acabèt son doctorat de filosofia morala en 1949, e i ensenhèt fins a 1952, a partir de que foguèt influenciat per las idèas del teorician de la politica liberala e istorian de las idèas Isaiah Berlin, de l'Universitat d'Oxford. Se maridèt lo meteis an amb Margaret Fox, diplomada de l'Universitat de Brown. Passèron lor primièr estiu ensems a partejar un interès comun, aquel d'indexar los libres, repertorièron lo vocabulari de Nietzsche, per un de sos libres; Rawls creèt el meteis l'indèx de son libre: Teoria de la Justícia. Aprèp Oxford, tornèt als Estats Units d'America, comencèt per èsser assistent puèi professor associat à l'Universitat Cornell. Ensenhèt apuèi al Massachusetts Institute of Technology (MIT). En 1964, venguèt professor a Harvard, e i demorèt pendent gaireben quaranta ans.
Dempuèi 1995, patiguèt de crisis cardiacas, çò que penalizèt son trabalh d'escritura. Pasmens, acabèt son libre The Law of Peoples (La lei dels pòbles), dins que cerquèt a espandre sas analisis a la Justícia internacionala.
John Rawls moriguèt en 2002 a 81 ans.
Filosofia[modificar | modificar la font]
La critica de l’utilitarisme[modificar | modificar la font]
John Rawls es pas un pur produch de la tradicion analitica anglosaxona. Es subretot influenciat pel contractualisme dels liberals classics, es a dire de Locke a Kant.
Segon John Rawls, cada individú tend conscientament a optar per de decisions collectivas que maximizan l’interès general. L’homo oeconomicus singular e egoïsta a pas vertadièrament sa plaça per Rawls; en efèit considèra l'òme coma un èsser se realizant personalament tot en pensant a l'interès collectiu. D'aquel biais, l'argumentacion teorica rawlsiana divergís del concèpte de la "man invisibla" de Smith, per qui aquela tòca collectiva èra naturala.
Pasmens, per Rawls, dins la morala utilitarista, una accion pòt èsser considerada coma « bona » se, e sonque se, permet d'aumentar « lo mai grand bonaür pel mai grand nombre » e aquò quitament al pretz del sacrifici del ben èsser de qualques uns. Abans de venir lo celèbre teorician d'una concepcion deontologica que de la Justícia, Rawls foguèt fòrça marcat per l'utilitarisme qu'es, dins lo monde angloamerican, la doctrina morala que se referís mai sovent. Dins son article Two concepts of rule (Dos concèptes de règla), defend una version originala d'un « utilitarisme de la règla ».
Selon Francisco Vergara, Rawls - fòrça influenciat pel vocabulari e de formas de rasonament eissida de las teorias economicas neoclassicas - auriá pas vertadièrament entedit l'utilitarisme[1], a la teoria que Rawls criticariá pus tard jol nom d'utilitarisme deuriá jamai èsser nomenada atal perque los autors utilitaristas jamai empleguèron l’argument del sacrifici[2].
L'idèa de Justícia[modificar | modificar la font]
« La Justícia es la primièra vertut de las institucions socialas coma la vertat es aquela dels sistèmas de pensada »[3]. En comparant explicitament lo principe essencial de la pensada especulativa a aquel del politic, Rawls bastiguèt una teoria politica fondada sud la cèrca de règlas de Justícia. Cèrca de rendre compatible lo mai naut nivèl de libertat amb la realizacion d'una egalitat efectiva de las escasenças. Alexis de Tocqueville aviá ja soslinhat las tensions que podián nàisser aquel doblet (libertat/egalitat)[4].
Atal fa de la Justícia lo principi del politic, coma la vertat es la clau de vòlta dels sistèmas de pensada. La cèrca de la Justícia constituís doncas per el un axiòma absoludament inevitable. En efèit, coma seriá impossible d'especular racionalament sens aver coma postulat fondamental lo principi de veritat, la Justícia deuriá èsser tanben a la basa de tota reflexion politica, precedissent tota decision: « essent las vertuts primièras del comportament uman, la Justícia e la veritat sofrisson de cap de compromés. »[5]
En consequéncia, poirem transformar nòstras concepcions de la Justícia sens borrolar tota l'estructura del sistèma politicosocial.
Los dos principis de la Justícia[modificar | modificar la font]
Sa teoria de la Justícia es bastida a partir d'une experiéncia de pensada segon que l'ignorància de nòstra situacion reala, a l'encòp biologica e sociala, seriá la condicion sine qua non d'una neutralitat necessària a l'adopcion de règlas equitablas (fair), per l'organizacion de las estructuras de basa de la societat. Jos aquel vel d'ignorància, un consensus sortiriá per adoptar dos principis racionalament aplicats segon un òrdre de prioritat (lo principi n°1 prima sul n°2.1 qu'el meteis prima sul n°2.2). En 1993, dins Liberalisme Politic (p347), Rawls enoncièt atal sos dos primièrs principis de Justícia:
- « Cada persona a drech a un sistèma plan ajustat a las libertats de basa egalas per totes, compatible amb un meteis sistèma de libertat per totes. »
- « Las inegalitats socialas e economicas devon satisfar a doas condicions:
- Devon en primièr èsser ligadas a de foncions e a de posicions dubèrtas a totes, dins de condicions de justa egalitat de las escasenças.
- Devon procurar un pus grand benefici als membres mai desavantatjats de la societat. »
Aprèp la publicacion de son obratge Teoria de la Justícia, Rawls venguèt lèu una lectura indefugibla dins l'ensenhament de la filosofia morala, sociala e politica.
Una teoria liberala de la Justícia[modificar | modificar la font]
Lo segond principi es ligat a l'egalitat de las escasenças: aquela deu permetre a totes, a capacitats egalas, un meteis accès a las divèrsas foncions de la societat. Rawls se limita pas a la vision liberala de l'egalitat: s'es pas juste de nàisser dins tala o mai categoria sociala, es nimai juste d'èsser nascut amb un flac quocient intellectual o amb de capacitats fisicas desfavorablas (malautiás, invaliditat...). Cal doncas pas sonque prendre en compte los factors socials, mas tanben los factors naturals.
Las inegalitats pòdon èsser justificadas pas que se los membres mai desavantatjats de la societat ne prenon eles meteisses un pus grand avantatge. Una persona engenhosa aurà doncas drech legitimament als revenguts mai nauts que li « val » son engenh se l'ensems de la collectivitat ne profita tanben; e en particular que las mens astradas prenon partit indirectament de la dinamica iniciada pels pus avantatjats.
Aquel principi de diferéncia indica que deu assegurar aquela egalitat d'escasença ne suprimissent pas totas las inegalitats, mas sonque aquelas que serián pas, al mens al minimal, favorablas als mens astrats. J. Rawls torna prendre doncas atal lo principi de la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan de 1789 pensant que de distincions son acceptablas quand son justificadas per l'utilitat comuna}.
Amartya Sen critiquèt fòrça John Rawls. Aqueste, inspirat de las analisis de Montesquieu, se limitava pas a pausar de principis generals de justícia, lo drech deu rebastir lo movement de las mors[6]. Çò que lo portèt a afirmar sa nocion de capabilitat e criticar en meteis temps los critèris de la libertat reala rawlsiana que dependon d'un simple critèri financièr en oblidant totas las coercicions culturalas (o superestructuralas).
Liberalisme politic[modificar | modificar la font]
Rawls apuèi se consacrèt a la question de l'estabilitat possibla (o non) de societats partejadas entre las doas concepcions de la justícia. Desvolopèt atal l'idèa d'un « consensus general », o un acòrdi implicit entre ciutadans sus una justícia « equitabla » entre diferents ciutadans que possedisson de vistas filosoficas (o religiosas) diferentas. Introduguèt atal lo concèpte de « rason publica », o una rason fasent critica dins lo quadre d'un espaci public de discussion.
La concepcion politica de la justícia que desvolopèt Rawls dins Lo Liberalisme politic mostrèt que d'individús amb d'opinions conflictualas, mai rasonablas e conciliablas per compromés, se meton d'acòrdi per regular las estructuras de basa de la societat. Atal, la concepcion politica de la justícia seriá pas mai qu'un consensus « per superposicion » (overlapping consensus).
Rawls modifiquèt atal los principis de justícia del biais seguent, lo primièr avent prioritat sul segond:
- Cada persona pòt invocar la possession d'un ensemble ajustat dels dreches e libertats fondamentalas, que son los meteisses per totes. E dins aquel ensemble, solas las libertats politicas son garantidas d'un biais general.
- Las inegalitats economicas e socialas devon satisfar doas condicions per èsser acceptablas; en primièr, devon pas empachar una escasença egala de mobilitat sociala. Puèi, devon se far al pus grand benefici de l'ensems de la societat.
Confirmèt e completèt atal sa teoria liberala de la justícia.
Exemples[modificar | modificar la font]
- « La libertat pòt èsser limitada sonque al nom de la libertéat. » (Teoria de la justícia, § 46)
Segon J. Rawls, ven d'aquel principi qu'una restriccion de la libertat es justificada dins dos cases solament:
- se permet de renforçar lo sistèma total de las libertats partejadas per totes: « se la libertat es mens espandida, lo ciutadan representatiu i deu trobar fin finala un ganh per sa libertat » (§ 39) ;
- s'una inegalitat de las libertats es acceptabla per aqueles qu'an una libertat mendre: « se la libertat es inegala, la libertat d'aqueles qu'an lo mens de libertat deu èsser melhor aparada » (§ 39).
Pel primièr cas, Rawls menciona los exemples d’una limitacion de la libertat de consciéncia e de pensada de biais compatible amb l’òrdre public, la limitacion del poder del govèrn per la majoritat, la limitacion de las libertats dels intolerants e la repression de la violéncia de las sèctas concurrentas.
Pel segond cas, J. Rawls menciona l’exemple d’une inegalitat de las libertats civilas: « se qualques uns an mai de vòte que d’autres, la libertat politica es inegala; es la meteissa causa se los vòtes de qualques uns pesan fòrça mai que los autres, o s'una partida de la societat es totalament desprovesida del drech de vòte. Dins fòrça situacions istoricas, una libertat politica mens granda deguèt, benlèu, èsser justificada ».
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Libres[modificar | modificar la font]
- A Theory of Justice. (Una teoria de la justícia) Cambridge, Massachusetts: Belknap Press of Harvard University Press, 1971.
- The Law of Peoples: with "The Idea of Public Reason Revisited." (La Lei dels pòbles: amb "l'idèa de la rason publica revisitada)". Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999.
- Collected Papers. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1999. (Colleccion d'articles).
- Lectures on the History of Moral Philosophy. (Leisson sus l'istòria de la filosofia morala) Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 2000.
- Justice as Fairness: A Restatement.(justícia coma equitat: una reformulacion) Cambridge, Massachusetts: Belknap Press, 2001. Una reformulacion de teoria de la justícia
- Lectures on the History of Political Philosophy. (Leisson sus l'istòria de la filosofia polotica) Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2007.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)John Rawls
Nòtes e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)El utilitarismo segun John Rawls ( L'utilitarisme segon John Rawls ) El gran error de John Rawls : una concepción errónea del utilitarismo. ( La granda error de John Rawls : una concepcion erronèa de l'utilitarisme ) Publicado en Retos de la razon práctica, Universitat de Barcelona, 2002
- ↑ Jean-Pierre Dupuy dins (fr)Libéralisme et justice sociale. Le sacrifice et l’envie (Liberalisme e Justícia sociala), Paris, Calmann-Lévy, 1992 ; Hachette Littératures, « Pluriel », 1997. Cf. subretot lo capítol IV : « John Rawls, l’utilitarisme et la question du sacrifice », (John Rawls, l’utilitarisme e la question del sacrifici) p. 107-160.
- ↑ Teoria de la Justícia, I, §1
- ↑ Alexis de Tocqueville, De la democracia en America
- ↑ Ibid.
- ↑ (fr)Alain-Gérard Slama, « Le choc des pouvoirs », Le Figaro, 29 janvier 2010.


text:
L'endeman de l'AG talveriana, m'arrestèri a Albi amb la bona idèa de manjar dins un bon restaurant e de visitar lo Musèu Toulouse-Lautrec
qu'aquel musèu fa de meses que lo vòli visitar e cada còp que soi a Albi e ben i una colha dins la sopa e lo pòdi pas visitar ; coma ausissi tant de ben dessús e ben lo vòli visitar ieu.
Arribèri per me parcar ont n'ai la costuma que t'i vegèri que s'i èran installats los vira-vira e los cavalets pels enfants. La mèrda.
Passi dabans un dels dos restaurants bons que coneissi: barrat! La mèrda.
Tròbi una plaça (vos ai ja contat que pòdi parcar l'autò dins un mocador?) e me'n vau cap al centre.
E aquí, Albi, "la tèrra abandonada". I aviá pas degun! La mèrda!
Camini cap al restaurant GaultMillautizat
que coneissi (ieu vau pas al restaurant per manjar tan mal coma a l'ostal, òu!) E aquí : "tròp d'espèra, adieussiatz". Vaquí ont èran lo mond qu'èran pas per carrièras, èran dins MON restaurant. La mèrda.
Mas quand sortiguèri del mercat e ben ploviá. Alara mon picanica romantic amb myself dins las carrièras unesco d'Albi e ben èra un pauc negat...
Un còp de mai, partiguèri sens visitar lo musèu Toulouse Lautrec!
Anavi pas esperar jos la pluèja que dubriguèsse, non?


text:
• Ei era quatau participacion d’“Es Fradins de Vielha” ena mòstra qu’organize ADIFOLK despús de participar er an 2015 en Turín (Itàlia), en 2013 en Verona (Itàlia) e en 2001 en Copenhaguen (Dinamarca).
Era passada dimenjada, der 11 ath 13 de mai, eth grop de dances araneses “Es Fradins de Vielha” participèren ena 31au Amassada Internacionau Adifolk de Manresa “Pònts de cultura: un viatge d’anada e retorn, Euròpa-America-Catalonha”.
Eth cap-lòc deth Bages acuelhec aquerò que pendent trenta ans a hèt Adifolk per diuèrses ciutats europèes: mòstres des diuèrsi encastres dera cultura populara catalana.
Eth recorregut començat en Manresa contunharà, deth 27 de junh ath 8 de junhsèga, en Washington. En cap-lòc des Estats Units, cada an s’i hè er Smithsonian Folklife Hestivau, era amassada de cultura populara mès importanta d’America deth Nòrd, qu’aguest ostiu harà cinquanta ans. Cada an i son convidades diuèrses cultures e ua des escuelhudes d’enguan ei era catalana. Enquia Washington, donques, se desplaçaràn diuèrses manifestacions coma tors umanes, dança, artesania e representantes des nòstes hèstes. Es responsables d’Adifolk ahigen que auràn un papèr important es grops que pendent aguest temps les an acompanhadi per toti es cornèrs d’Euròpa.
Ei era quatau participacion d’”Es Fradins de Vielha” ena mòstra qu’organize ADIFOLK dempús de participar er an 2015 en Turín (Itàlia), en 2013 en Verona (Itàlia) e en 2001 en Copenhaguen (Dinamarca).
Vielha, 14 de mai de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan
Fotos: Es Fradins de Vielha


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Felip II d'Espanha (en espanhòl: Felipe II de Austria o Habsburgo, escaissat "El Prudente"; Valhadolid, 21 de mai de 1527 — El Escorial, Madrid, 13 de setembre de 1598), foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 15 de genièr de 1556 dusca sa mòrt, rei de Nàpols dempuèi 1554 e de Portugal dempuèi 1580 jol nom de Felip I de Portugal. Foguèt tanben rei d'Anglatèrra per sa molher Mary (Tudor) entre 1554 e 1558. Èra lo filh de Carles Quint e Isabel de Portugal e lo paire de Felip III d'Espanha. Aguèt quatre molhers : María Manuela de Portugal, Mary Tudor, Isabelle de Valois e Ana d'Àustria. Fondèt lo palais de la familha reiala espanhòla, El Escorial.
En roge e blau, lo reialme de Felip II en 1580
.


text:
Serrouville
Serrouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Serrouville aparteniá aperavans per la mitat al Capítol Episcopau de Metz e per l'autra part al Comte de Bar. En 1817, lo vilatge aviá per dependéncias la bòrda de Passigny, los ancians ermitatges de Sant-Laurenç e Sant-Pèira e tres molins, lo d'en bas, lo del bòsc e lo d'en aut.


text:
Deishèrem eth coche en cap deth Portilhon, e aquiu comencèrem era expedicion damb raquetes, en tot hicar-mos peth bòsc de grani auets d’Aubàs. Pugèrem prumèr pera pista forestau, en tot seguir era traça alongada des practicants d’esquí de trauersada que i auien passat, e baishèrem peth camin de petit recorrut, qu’atrauèsse eth còr d’aguest espaci tan misteriós coma terapeutic e, tanplan, concorrut pes aimants dera natura e era montanha, pendent aguesta sason d’iuèrn. Eth bòsc ei reservat, tostemp en ombra, d’a on proven eth cant joen des audèths damb talents de primauèra, mès s’i daurissen, de tant en tant, clarulhes que permeten era guardada entath cèu blu d’un dia ludent, com aguesta d’ací naut que dèishe veir era sèrra ardona deth Malh deth Cric, tanben compartida damb eth país vesin francés e occitan. Era clarulha definitiva comence a hèr-se lòc a compdar dera cabana forestau, en limit deth bòsc e eth còth, qu’ei coma un clòt, e d’aquiu era confusion abituau deth nòm d’aguest parçan de Barètja. Se campes tà naut comences a endonviar eth contorn concau que da pas as montanhes de Luishon e Benasc. A tot just 1.750 m, Còth de Barètja conforme un balcon priviligiat des Pirenèus mès agrèstes, que tot nheuat complís autant damb es delícies de toti es intrepids montanhaires.
“Era nhèu ac egale tot e tot ac envolope en pregon sen dera natura”, escriu Thoreau en un petit relat, aperat Ua passejada ivernau, hèta tanben en gèr, que, curiosament, è descubèrt era madeisha setmana en qué pujam enquiath Tuc d’Aubàs, a on buhe un aire gelat, pur, qu’amare toti aguesti tucs.
Coma sentencie Thoreau, “tot aquerò que demore dehòra a de préner part dera estructura originau der univèrs, damb un valor comparable ath de Diu madeish”. Dilhèu, per aquerò, non podem parar de pujar-i.


text:
Pieter Brueghel lo Vièlh
Pieter Brueghel lo Vièlh o Bruegel (c.1525 – 9 de setembre de 1569) foguèt un pintor e gravaire flamenc conegut pels seus païsatges e scènas campèstras. De còps que i a prenguèt lo nom de Brueghel pagés per se distinguir d'autres membres de la familha, mas es mai que mai apelat Brueghel. A partir de 1559 tirèt la 'h' del seu nom e comencèt de signar sas pinturas Bruegel.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Es conegut que nasquèt a Breda, mas se sap pas segurament s'aqueste nom designa la Breda del Païses Basses o la Bree flamenca, actualament en Belgica, e qu'en latin tanben pren lo nom de Breda. Foguèt escolan de Pieter Coecke van Aelst, amb la filha del qual, Mayke, se maridarà mai tard. En 1551 foguèt acceptat coma mèstre pintor a la corporacion d'Anvèrs. Viatgèt en Itàlia pauc après, tornarà a Anvèrs e s'installarà definitivament a Brussèlas dètz ans pus tard. Moriguèt dins aquesta ciutat lo 9 de setembre de 1569.
Foguèt lo paire de Pieter Brueghel lo Jove e Jan Brueghel lo Vièlh. Totes dos venguèron pintors, mas coma encara èran mainatges quand lor paire moriguèt, recebèron pas d'educacion de pintor d'el.
Estil[modificar | modificar la font]
Brueghel pintèt dins un estil pus simple que lo de l'art italianizant que dominava a son epòca. L'influéncia mai evidenta dins son òbra es la del vièlh mèstre neerlandés Hieronymus Bosch, mai que mai dins las pinturas demonologicas primièras de Brueghel coma Lo trionf de la mòrt e Dulle Griet.
Òbra[modificar | modificar la font]
De Brueghel demòran 45 òbras autentificadas, qu'un tèrç se trapa al Kunsthistorisches Museum de Viena. Se sap que d'autras se son perdudas. Tanben existís un grand nombre de dessenhs, gravaduras e aigafòrts.
Una de las seunas òbras mai coneguda es la Torre de Babel.


text:
Cantons dels Alts Alps
Els Cantons dels Alts Alps són 30 i s'agrupen en 2 districtes:
- Districte de Briançon (7 cantons) amb cap a la sotsprefectura de Briançon: cantó d'Agulhas - cantó de L'Argentièra - cantó de Briançon Nord - cantó de Briançon Sud - cantó de La Grava - cantó de Guilhèstra - cantó de Lo Monastièr
- Districte de Gap (23 cantons) amb cap a la prefectura de Gap: cantó d'Aspres de Buèch - cantó de Barciloneta - cantó de La Bastia Nòva - cantó de Chorge - cantó d'Ambrun - Gap Campanha - Gap Centre - Gap Nord-Est - Gap Nord-Oest - Gap Sud-Est - Gap Sud-Oest - cantó de L'Aranha Montaiglin - cantó d'Orsiera - cantó d'Aurpèira - cantó de Ribiers - cantó de Rosan - cantó de Sant Bonet - cantó de Devoluí - cantó de Sant Fermin - cantó de Savina lo Lac - cantó de Sèrres - cantó de Talard - cantó de Vèina


text:
NINARÒLAS o ombra e lum deras culturas transfrontalèras, musicas e danças tradicionalas.
Era associacion NINARÒLAS qu’é aderenta e partenària deth Ostau Comengés.
Qu’é tanben partenària deth hestau Occitania que’s passa cada an en Hauta Garona e en Arièja en tot organizar espectacles e bals tradicionaus enas comunas d’Arbàs, Alzen e Shenh.
Aquera associacion que vòu hèr era promocion dera cultura musicala e artistica, de difusar eth espectacle vivent per concerts e d’autas fòrmas d’intervencions culturelas. Qu’a tanben coma objectiu era arrecèrca sus eras practicas musicalas en sòn ancratge istoric de cada costat deths Pirenèus. Qu’organiza despuish era sua creacion en 2002 activitats davath era fòrma de conferéncias, d’arrencontres culturaus, de concerts, d’estagis e de talhèrs pedagogics e tanben intervencions peras escòlas.
Dominique Barés
Batalha
31 160 CHEIN-DESSUS
Tél : 05 61 90 28 45
Email : d.bares@hotmail.fr


text:
Cicle 3
Qu'avem hèit huec com a la preïstòria : que son Mailia, Lili-Jana e Julieta qui s'i son escadudas.
Petita recèpta tà har huec :
un arc dab un òs de còsta e cordeta
un òs de còth, ua vertèbra
un baston puntut
ua tauleta de gèira
ua tauleta de husta devath
Tà har huec qu'èra hèra hèra dur e long. Ne calè pas tremolar e que calè har longtemps dab l'arc.
Dens cada grop, que i avè quauqu'un qui tienè la tauleta de gèira dab los dus pès, un aute qui tienè lo haut deu baston plan hòrt dab la vertèbra e enfin un qui virava lo baston dab l'arc.
Purmèr que calèva har un nenè huec. Un còp lo nenè huec hèit, qu'avem plen de posca negra.
Lo huec mainat que fuma un drin.
Lo huec adolescent qu'a lutz, que vedem las brasas. Aquiu que'u cau balhar a minjar : camparòu (l'esca / l'amadou) e drin d'aire en bohar.
Lo huec adulte que'u balham èrbas secas tà que sia mei gran puish qu'ei lo papi huec.
- Détails
- Catégorie : Cicle 3
-
Lo noste entrainaire que s'apèra Patxi. Dab eth qu'avem hèit pelòta au fronton de Sent-Joan Pè de Pòrt.
Dens la pelòta que i a mantuns jòcs, nosautes que hasom a la man nuda, a la pala e a la chistera.
La chistera qu'ei,un long guant perlongat un tistèth de vimi. Tà nosauts qu'èran en plastic. Tà la chistera que cau har un gèsta dab lo punhet tà enviar la pelòta.
La pala qu'ei drin parièr com lo tenis. Manca qu'au lòc de la raqueta, la pala qu'ei de husta e qu'ei sus un fronton.
Qu'avem hèit au jòc de la pòrta : au jòc de la pòrta que trucam dens la pelòta dab ua pala que cau trucar lo fronton en devath de la linha contra la paret e lo qui truca la pelòta e qui ei contra lo fronton, qu'escambia las plaças dab lo qui a lançat.
La pelòta a man nuda qu'ei la basa deus jòcs de pelòta. Que devem tirar entre la pauma de la man e los dits.
Qu'avem hèit au ganha-terrenh a man nuda. Au ganha-terrenh que i a dus frontons,duas equipas e que devem tirar tà tocar l'aute fronton e quan l'atrapam de volada que hèm tres pas en davant e que tiram a man nuda.
- Détails
- Catégorie : Cicle 3
-
1-Tà començar que cau hicar òcra e aiga., Mes l'òcra e l'aiga ne foncionavan pas per'mor la pintrura que colava e ne's vedèva pas plan. Alavetz qu'avem hornit talc.
2-Que mesclam l'aiga,l'òcra e talc dinc a obtiéner ua pro espessa qui dèisha traça de pincèu.
3- Que prenem estampons e que pintram dehens. Que son signes qui vedem dens totas las cuèvas.
Quasi dens totas las pintruras qu'utilizam aquesta recepta dinc a uei.
- Détails
- Catégorie : Cicle 3
-
Qu'ei ua beròja vila mes hèra anciana. Qu'ei situada sus la Nive, un petit arriu.
Que i avè murralhas. Las murralhas que son construsidas en pèira ròsa. Qu'avem vist mantuas granas pòrtas : la pòrta Nosta-Dauna, la pòrta d'Espanha, la pòrta Sent-Jacmes. Lo camin de Sent Jacmes que passa per aquiu. Qu'avem vist hèra de monde e de pelegrins. Los pelegrins que van dinc a l'Espanha a Santiago de Compostela. Que i a hèra d'endrets tà har dromir los pelegrins que son marcats dab ua claca.
A l'entorn de la vila que i a hèra de vits, qu'ei tà har vin, l'Irouleguy.
Que i avè comuns publics. La mairia qu'èra hèra grana. E qu'èm passat davant ua pizzeria.
Qu'avem devut pujar 210 gradèrs tà arribar a la ciutadèla.
- Détails
- Catégorie : Cicle 3
-
Qu'ei l'istòria d'un nenè tigre blanc qui s'apèra Paul e qui s'a perdut los sons pairs.
Que prava e que's tròba amics. Los sons amics que son : Jan, un ors ; Julian, un pingoïn e Baptista, un ausèth. Los quate amics que hèn un grop de musica e que hèn un concèrt. Baptista qu'a lo micro ; Jan, la bateria ; Paul, la guitarra electrica e Julian qu'a lo tam-tam.
Quan an acabat de jogar, Paul qu'encontra ua tigressa qui s'apèra Marie. Paul ne pensa pas mei au sons amics, que va tau restaurant dab Marie e que minjan hamburgers dab fritas. Que passa tot lo temps dab era.
Los sons amics que son decebuts qu'ensajan de'u desseparar de Marie.
Mes Paul ne vòu pas alavetz que decideishen ua causa : Paul qu'ei amorós de Marie e que demora amic dab Jan, Baptista e Julian. Alavetz, que van tau restaurant e que minjan tots hamburgers e fritas.
Marie qu'entra dens lo grop de musica, que hè flabuta. Tots los amics qu’an nenès e los lors mainats que haràn mei tard un grop de musica.
Mailia, Melina e Naís
- Détails
- Catégorie : Cicle 3
-


text:
Melieg
Melieg en breton ( Meillac en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Meillac fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Martin. I aviá cossí trève La Capèla-a las-Filzméens.
La paroisse de Meillac faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Martin. Elle avait comme trève La Chapelle-aux-Filzméens.


text:
Laire
Laire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa a unitat|10|km}} al Nòrd-Oèst de la vila de Montbéliard, entre las municipalitats de Issans, de Trémoins e de Tavey.
Le village se situe à 10 km au Nòrd-Ouest de la ville de Montbéliard, entre les communes d'Issans, de Trémoins et de Tavey.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat apareis per las primièras fes l'an 1231 en una charte de Thierry III, Comte de Montbéliard, e se orthographiait alavetz Layr.
Laire A apertengut al comtat de Montbéliard fins en 1793, data de lo sieu rattachement a la França.
Le nom de la commune apparaît pour la première fois en 1231 dans une charte de Thierry III, Comte de Montbéliard, et s'orthographiait alors Layr.
Laire a appartenu au comté de Montbéliard jusqu'en 1793, date de son rattachement à la France.