text:
About Us
Mission
Era mission dera Associacion Internacionau de Comissionadi de Lengua ei potenciar e fomentar era igualtat, era diuersitat e es drets lingüistics ath long deth mon e dar supòrt as comissionadi de lengua perque poguen trabalhar as maximaus nivèus professionaus a trauèrs de:
- Compartir experiéncia e intercambiar coneishements de bones practiques.
- Aconselhar o assessorar en establiment d’oficines de comissionadi de lengua.
- Facilitar un intercambi de recòrsi de formacion e de desvolopament professionau, recèrca e informacion.
- Collaborar damb institucions analògues qu’agen com a objectiu era proteccion des drets e dera diuersitat lingüistics.
Manament
Era Associacion Internacionau de Comissionadi de Lengua contribuís a potenciar eth papèr des comissionadi de lengua ath long deth mon en tot promòir bones practiques e nivèus d’excelléncia e en tot fomentant era igualtat e era diuersitat lingüistiques.
Valors
Es valors dera Associacion Internacionau de Comissionadi de Lengua son:
- Integritat: era Associacion a d’amiar a tèrme totes es activitats de manèra responsabla, damb equanimitat e rendicion de compdes devèrs es sòns membres e era profession.
- Servici: era Associacion a d’assistir as sòns membres en tot proporcionant-los eth melhor assessorament e era ajuda adequada.
- Respècte: era Associacion a de promòir eth respècte pera totes es lengües.
- Collaboracion: era Associacion a de fomentar era interaccion entre es sòns membres e collaborar damb autes institucions entà difóner era sua mission e promòir es drets, era igualtat e era diuersitat lingüistics.
- Independéncia: era Associacion a de promòir eth principi d’independéncia des comissionadi de lengua.
Objectius
Es objectius dera Associacion Internacionau de Comissionadi de Lengua son:
- Promòir, potenciar e fomentar es drets, era igualtat e diuersitat lingüistics.
- Compartir experiéncia, coneishements e contactes damb es comissionadi.
- Fomentar er intercambi d’informacion e er aprendissatge mutu entre es comissionadi de lengua e provedir as membres d’ua plataforma entà promòir bones practiques e ua basa de coneishements mès solida que contribuïsque ara proteccion des drets lingüistics.
- Incrementar eth coneishement e era conscienciacion sus eth papèr e era importància des comissionadi de lengua entre es govèrns, es agéncies estataus, es academics, es mieis de comunicacion e era poblacion en generau.
- Concretar, publicar e amiar a tèrme un procés de revision constant des critèris entath reconeishement des oficines de comissionadi de lengua e autrejar aguest reconeishement as oficines que complissen es requisits fixadi.
- Ajudar as regions que volguen crear un comissionat de lengua o promòir es dres lingüistics.
- Compartir es oportunitats de formacion e desvolopament o laboraus.
- Compartir estudis empirics damb era finalitat de fomentar es drets lingüistics.


c: text/html

text:
Apres ‘queu-d’aquí de NNWM, atz lu NaNo de la Mela de legir (>òc)
Oncḁ̐làu – 2
Desempuei la granda sala de comanda, qua’iment vida d’operator per aura, Lania, la capitana umana, menava las operacions per la Celestina ’ribesse ne’n bon ordre a l’astrò-pòort sus terra.
Una ora per far los darniers punts mai son equipatge que ‘nava pas tardar de se desvelhar chascun apres ‘ver fach son torn de garda lu temps de la vint oras de viatge.
Adonc, Lania damandava un darnier bilanç a l’inteligença artificiala de bòrd, l’Astri. Lu plasmoïde de servici, s’eisecutet còp-sec. N’en mai dau bilanç, ‘la envoiet un androïde prener las mesuras dins un daus modules energetiques que la lumira e l’alerta venian de se desclenchar. Qu’es una de sa fonccion a ela de velha sus la mecanica, l’informacion dau veisseu.
Lania ne’n aprofeichet per li damandar de passar ne’n contraròtle visuau sus l’escran eterique principau, que, emai quò siguesse pas greu per passar l’atmofera mai un module desboirat, ela voliá pas recebrer d’amenda au pòrt per un afar de polucion. La poliça de l’environament eriá pas la mai risenta dau monde.
Son segond, lu luòctenent Bolsène, un oïan, la rejunhet. Son rite esportiu dau mandin, a se, eriá de far de las lonjors dins lu veisseu, per gardar la fòrma. Ne’n mesma temps, eu ‘nava totjorn gaitar l’estat dins los modules terrians e eistra-terrians.
« Cinc per mila au comptor !
— Un daus taus lu pus feble dins lu badatge espaciau sus ‘queu chamin.
— Son luenh los temps per los umans d’estre medalhats a cinquanta per cent.
— Luòctenent, una tala plasantaria es pas dins l’ordre de la diploma…
— Astri, quò diguet la capitana, qu’es ‘na plasantaria, nonmàs ‘na plasantaria de vestiari, e per mon peron, aürosa d’aver un tala taus. Envoia donc dos androïdes per aidar lo monde de se levar e se netiar.
— Capitana, sem intrats dins lu sòrne de la terra, lancet Astrid, lu bloquier es a l’apogeu dau nòstre veisseu. Me fau ‘quò engatjar la procedura per aterrir.
— Prepara mas sens res engatjar. »
Lania gaitet la pervisions meteorologicas generalas per la terra.
Las islas d’Euròpa ‘navan coneisser de las plueias violentas per una desbuta de sason. La pertida continentala de l’Union Orientala ne’n erian a la fin d’una tempesta, la darniera de l’annada, la pertida situada le long de la costa dau Pacifique eriá sos lu solelh. La Fricunida e l’Oceania erián dins las normalas sasonieras, qu’es de dire un pitit 19°C, lu vent ‘via bufet tota la nuech. Per las Americas, las plueias ‘navan ‘restar d’aici la fin de mandinada per daissar plaça ad un vent de 30km/h.
Las tres autras personas d’equipatge ‘chabeten per arribar dau module personau. La medecina portava una beuvada per se desendurmir.
« Ai pas enveia d’esperar estre sus terra per desjunar.
— L’un dins l’autre, ‘na beuvada o dau minjar de sintesi, sabe pas luquau es lu melhors. I a per te d’estre la medecina de bòrd, que tombesses malaudia…
— Ai las endermas, qu’es entau ! E tant que sei pas desvelhada completament…
— Doctor, diguet Astri, ‘na vetz ‘chabat, legiretz lu bilanç balhat per los tòrques cimatiques. I a dos viatjors, los de la planeta Toarg, que son portors de l’agent patogene Xz38. I a mas de los piquar de serúm aniliätor e passat los cinc jorns de qrantena* sus terra, poran demorar contunhar viatjar sus terra.
— V-òc-es chefa.
— Sei pas vòstre chap, màs ‘na paucha numerica…
— Òc-es, dobla ta part de 0 e de 1 per mieijorn, quò te vai entau ? Mas ‘tend te, veiquí Anoni de l’astrò-pòrt. Dintra inteligenças artificialas, devetz be copinar, non ? »
L’Anoni entret ne’n comunicacion mai la Celestina per confirmar que en ‘queu mandin de decembre, tot eriá bon de lur costat.
Las quatre bouadas de lumira fugueten laschadas e còp-sec un ralh se tornet dessenhar coma per toschar lu veisseu.
A son bòrd tot eria que rotina, tant lu module energetique, que eriá estat isolat dau restant, que los quauques malautes de l’espaci, los qu’avian dau mau dintra la tripla diferença de pesantor, l’artificiala de la basa Luna², la fòrt reducha dau veiseu e la que ‘nava pas tardar de se far coneitre sus terra.
Sus terra, le pòrt s’etot s’adobava desempuei la tora de contraròtle. Las familhas avieisavan tot ‘queu monde desempuei las veirinas de la sala d’espera. Los mecadroïdes se preparavan lu long de la pista, las lums començavan de clinhar un pauc pertot, los camions erián prests per intervenir, lu colador de plastique, dès la Celestina pausat vendriá se jaspir apres lu veisseu.
Desjà los quatre luminons traucavan los ciaus que lu monde regardava las manòbras la testa ne’n arrier, prest de segir lu veisseu dins sa davalada.
L’eslauciada fuguet brèva. En ‘queu mandin de 3016, lu 3 de decembre ancianna data terrestra, una besonha faguet petat l’astrò-pòrt de Devil’s Tower.
Lu pòrt, los veisseus, las familhas, lu personau present, tot aquò nos fai comptar quauquas dos mila victimas… e pauc, fòrt pauc de chaënça d’arretrobar daus subrevivants.
_____
* entau dins lu diccionari.
-!-
~ 870 mòts per lu chapitre 2

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Et le numéro, d'hiver 2016, avec l'ultime chronique en provençal dans les deux graphies et sur un sujet imposé (XDR)
Confisada despuei l’origina a un jornalista professionau, lo cap redactor d’Aquò d’Aquí, se vesiá ajustat
, sus una pagina, un lexic per ajudar lo legeire a descurbir la lenga presentada dins d’articles cortets, tant en provençau maritime coma en rodanenc, que parlàvan de sciéncias, d’art, de pedagogia o de subjèctes de societat.
La tòca
a cambiat completament. Ara la susfàcia editoriala a doblat, e es sus doás paginas amé granda fòto qu’es presentat un subjècte unic declinat en mai que d’un article, e unicament en grafia mistralenca. Lo numèro de prima presenta per lo segond còup lo trabalh de Joan-Miquèu Turc, un professor certificat d’occitan-lenga d’òc (es l’apelacien oficiala dau Ministèri) marselhés.
Noveutat encara, lo CD13 presenta desenant
una pichona vidèo per resumir l’article sus son site web.
L’ultíme article en grafia classica siguèt publicat ai calendas 2016, am’un subjècte impausat per lo CD13 : lei santons.


text:
Empèri de Mali
L’Empèri de Mali es un estat african de la vau de Nigèr qu'existiguèt de la premiera mitat dau sègle XIII a la segonda mitat dau sègle XVII. Fondat per un prince mandé dich Sundiata Keita que se revoutèt còntra leis estats sossos qu'avián remplaçat lo Ghana medievau, èra organizat d'un biais estricte e devesida entre 5 clans marabotics, 16 clans d'òmes liures e 4 clans d'artesans. Lo comèrci d'aur e d'esclaus, l'agricultura e un artesanat fòrça actiu asseguravan sa prosperitat e sa capitala, Niani, venguèt una plaça culturala e intellectuala majora de son periòde.
A son apogèu, dins lo corrent dau rèine de Mansa Musa Ièr (1312-1332 ò 1337), l'Empèri èra un deis estats pus rics de la planeta. Pasmens, son declin foguèt rapide e comencèt a la fin dau sègle XIV ambé una multiplicacion dei revòutas dei vassaus periferics durant lei rèines de Mari Djata II (1360-1374) e de Musa II (1374-1387). En 1400, la capitala foguèt destrucha per una incursion songai e l'Empèri Malian conoguèt alora un lòng afebliment marcat per sa vassalizacion e sa disparicion definitiva au començament dau sègle XVII.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Organizacions politicas e territòrialas
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas e formacion[modificar | modificar la font]
L'emergéncia de l'Empèri de Mali es liada au declin dau Reiaume de Ghana que foguèt la poissança dominanta de la vau de Nigèr entre lei sègles VII e XI[1]. D'efèct, a partir de 1042, lo Ghana medievau deguèt faciar d'incursions recurrentas de nomadas berbèrs e arabes que l'afebliguèron rapidament. Sa capitala foguèt ansin pilhada en 1076, entraïnant sa fragmentacion. Plusors regions perifericas aprofichèron alora la situacion per venir independentas.
En particular, aquò foguèt lo cas de mai d'un clan mandé coma aquelei dei Conde, dei Camara e dei Keita. Tre 1050, aqueu darrier prenguèt l'avantatge sus leis autrei, se convertiguèt a l'islam e refusèt de reconeisser la sobeiranetat ghanesa. Au sègle XII, èra vengut un principat regionau relativament poderós que sa capitala èra installada a Niani (vèrs Siguiri). Dirigit per Nare Maghann Konate, assaièt de formar una aliança ambé leis estats vesins per s'aparar còntra leis expedicions dei marchands d'esclaus dau desèrt. Deguèt tanben se defendre còntra leis ambicions dei Sossos qu'èran venguts la principala poissança de la region.
Lo rèine de Sundiata Keita[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Sundiata Keita (vèrs 1230-1255) foguèt una etapa majora dins l'istòria de Mali. Fiu de Nare Maghann Konate, aguèt un ròtle important dins l'organizacion de la defensa dei pòbles mandés menaçats per lei Sossos. Vèrs 1230, capitèt de formar una unica armada mandé que li permetèt de batre lei Sossos en 1235. Après aqueu succès, conquistèt leis autrei reiaumes de la region e foguèt proclamat « mansah » (« rèi dei rèis » en occitan). Aquò marquèt la formacion de l'Empèri de Mali.
Gràcias an aquelei victòrias, poguèt arrestar lei conflictes regionaus, çò que li permetèt de redreiçar la situacion economica. De mai, poguèt stablir una administracion e una armada ben estructurada que donèron son estabilitat a l'Empèri de Mali. En mai de la capitala, dos govèrns militars foguèron establits au nòrd (Sura) e au sud (Sankaran). La populacion foguèt devesida en 30 clans qu'avián d'ensems definits de missions (òmes liures, artesans, marabots...). D'autra part, sei conquistas territòrialas li permetèron de prendre lo contraròtle dei jaciments d'aur e de sau dau sud de Sahara que representavan una fònt considerabla de revenguts dins l'encastre dau comèrci transsaharian[2]. Ansin, l'empèri novèu subrevisquèt aisament a la disparicion de son fondator.
De Sundiata Keita a Mansa Musa Ièr[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Sundiata Keita, sèt mansah li succediguèron fins au rèine de Mansa Musa Ièr (1312-1332 ò 1337). Durant aqueu periòde, la poissança maliana se renforcèt e Niani venguèt una plaça culturala e intellectuala majora. Lo romavatge d'Uli Ièr (1255-1270) a La Mèca illustrèt aquela fòrça e donèt un gròs prestigi a la dinastia de Sundiata Keita. Aquela darriera dirigiguèt lo país durant tot aqueu periòde franc lo rèine de Sakura (1285-1300).
Au començament dau sègle XIV, lo mansah Abubakri II (1310-1312) decidèt d'explorar l'Ocean Atlantic per ne trobar lo limit. Una premiera expedicion s'acabèt per una revirada en 1310. Puei, en 1312, lo sobeiran eu meteis prenguèt lo comandament d'una segonda expedicion e dispareguèt a son torn. Foguèt remplaçat per son fiu Mansa Musa Ièr. que son rèine correspond a l'apogèu de la poissança maliana. Coma son predecessor Uli Ièr, realizèt un important romavatge a La Mèca, en 1324, que marquèt lo periòde per l'importància e la richessa de sa cort. Aquò li permetèt d'obtenir la venguda de plusors sabents e artistas que venguèron s'installar dins sa capitala. Per exemple, òm pòu citar lo cas d'Abu Ishaq es-Saheli que foguèt l'arquitecta de la mosqueta Djingareyber de Timboctó (bastida en 1328).
Lo declin e la disparicion de l'Empèri de Mali[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Mansa Musa Ièr, l'Empèri deguèt faciar una tiera de revòutas au sen de sei vassaus periferics. A partir dei rèines de Mari Djata II (1360-1374) e de Musa II (1374-1387), la situacion venguèt fòrça marrida e, en 1400, lei Songais, poissança emergenta de la vau de Nigèr, destruguèron Niani. Après aquela desfacha, lo Mali medievau conoguèt un lòng afebliment. De 1400 a 1546, lei noms de sei sobeirans, d'ara endavant vassaus de sei vesins pus poderós, son generalament desconeguts. Reduch au reng de principat sensa importància, l'Empèri dispareguèt probable vèrs 1610 durant lo periòde de crisi consecutiu a l'afondrament de l'Empèri Songai.
Organizacions politicas e territòrialas[modificar | modificar la font]
Organizacions politicas e administrativas[modificar | modificar la font]
L'Empèri de Mali èra organizat segon un sistèma mai ò mens confederau ambé de províncias e d'estats tributaris. La direccion n'èra assegurada per un conseu deis ancians, dirigit per lo mansah, format de caps militars, de caps civius e de marabots. Existiá tanben un govèrn amb un vizir que teniá un ròtle similar an aqueu d'un Premier ministre. La succession imperiala èra pas regida per una règla clara e, a sa mòrt, un mansah podiá èsser remplaçat per son fraire, son fiu ò son nebòt. De mai, i aguèt mai d'un cas d'usurpacion dau poder per un guerrier pron prestigiós e poderós per obtenir lo sostèn de l'elèit.
La natura confederala dau Mali medievau foguèt fòrça importanta per son estabilitat. D'efèct, èra compausat de plusors pòbles diferents que foguèron generalament integrats a l'Empèri après una conquista militara. Lo risc de revòuta èra donc non negligible. Per lo demenir, lei regions annexadas èran premier plaçadas sota la direccion d'un governador, dich farin, que despendiá dirèctament dau mansah. Puei, lei regions estrategicas passavan sota lo contraròtle d'un farba que despendiá totjorn dirèctament de l'emperaire mai que sa carga podiá èsser transmesa a son eiretier. Dins leis autrei regions, après l'estabilizacion menada per lo farin, un dyamani-tigui èra nomat. Chausit dins lo pòble locau, èra responsable de la collècta deis impòsts, de l'aplicacion dei decisions dau mansah e dispausava dei sieunas fòrças militaras. Sa succession èra definida segon lei règlas de son pòble d'origina e podiá èsser fòrça diferenta d'aquela dau mansah. Aquò permetiá donc d'assegurar la representacion de cada pòble auprès dau govèrn centrau e limitèt lòngtemps lei trèbols intèrnes.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de son periòde de dominacion, l'Empèri capitèt de mantenir una importanta armada permanenta per protegir sei frontieras e mantenir sei vassaus dins l'obeïssença. Per aquò, cada clan deviá provesir un certan nombre d'òmes – liures – ambé son armament. Segon lei fònts dau periòde, aquò permetiá d'alinhar una fòrça d'aperaquí 90 000 fantassins e de 10 000 cavaliers. L'equipament èra variat e despendiá dei regions d'origina dei combatents mai la lança, l'arc e lo bloquier ne constituisson la basa. L'espasa, sovent d'origina estrangiera, èra frequenta entre lei cavaliers. Mai d'un pòble utilizava tanben endusiá tanben seis armas de poison.
A son apogèu, l'armada maliana èra organizada per reagir rapidament ai menaças. Per aquò, dispausava d'una flòta entretenguda per lei clans establits lòng de Nigèr. Leugiers, sei naviris permetián lo transpòrt e lo combat e èran largament utilizats. D'autra part, i aviá dos comandaments regionaus (nòrd e sud) plaçats sota la direccion de dos clans guerriers representats au conseu deis ancians. Son ròtle principau èra de protegir lei marchands còntra leis incursions deis abitants dau desèrt ò de la jungla.
Economia[modificar | modificar la font]
En fòra de sa poissança militara, la fòrça dau Mali medievau foguèt son economia basada sus l'esplecha de matèrias preciosas (aur, sau...) e sus sa posicion importanta au sen dei rets marchands transsaharians. D'efèct, l'Empèri aviá lo contraròtle de plusors minas d'aur fòrça importantas (Bambuk, Boure, Galam...) que representavan, a son apogèu au sègle XIV, la mitat deis importacions d'aur europèas. Lo sau èra tanben una fònt majora de revenguts, especialament gràcias au jaciment de Taghaza[3]. Enfin, Mali teniá de minas de coire (Takedda) que permetián de melhorar seis exportacions.
Per permetre l'expedicion de la produccion miniera vèrs lo nòrd ò lo rèsta de la vau de Nigèr, lei vilas principalas avián lo ròtle de centres caravaniers. Per assegurar lei renvenguts de l'Estat, lei produchs miniers èran sa proprietat e son comèrci èra enebit en fòra deis activitats autorizadas per lo sobeiran. De mai, lo comèrci èra contraròtlat per lei foncionaris imperiaus. Aquò facilitava tanben la collècta deis impòsts e l'Empèri de Mali foguèt, a son apogèu, un deis estats pus rics de la planeta.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Coma l'illustra la Granda mosqueta de Djenne, l'Empèri de Mali donèt una gròssa importància a l'arquitectura. Eissida de la cultura saheliana, l'arquitectura maliana es caracterizada per l'usatge de bricas de tàpia ambé de fustariás fòrça robusta. Aquò permetiá la realizacion de bastiments de talha fòrça importanta. En mai d'aquò, Mali foguèt influenciat per lei culturas de divèrseis arquitectas, generalament originaris dau mond musulman, venguts s'installar a la cort dei mansah. En particular, mai d'una cons Litruccion de prestigi veguèt sei dimensions establidas a partir de luòcs ò de monuments importants de l'islam coma la Kaaba.
Literatura[modificar | modificar la font]
Lo Mali medievau aguèt una activitat literària fòrça importanta qu'es encara mau coneguda. D'efèct, a partir dau sègle XIII, comencèt l'escritura dei manuscrits de Timboctó que durèt fins au periòde songai. Aqueu tèrme designa un ensems fòrça eteroclit de tèxtes regardant de subjèctes coma lei matematicas, lei sciéncias, l'astronomia, la filosofia, lo drech ò l'islam. Son escrichs en arabi ò dins una lenga africana. Pas conegut d'un biais precís, son nombre es estimat entre 160 000 e 300 000 [4].
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En despiech de son nom, lo Ghana medievau a ges de liame ambé l'estat modèrne de Ghana.
- ↑ Iniciat tre l'Antiquitat per leis exportacions d'aur, d'esclaus e de produchs exotics (evòri...) vèrs la Mar Mediterranèa e l'Orient Mejan, lo comèrci transsaharian foguèt pron important per provesir lei ressorsas necessàrias a la formacion d'estats estructurats a partir dau començament de l'Edat Mejana.
- ↑ Dins la region transsaharian, sa valor èra sovent superiora an aquela de l'aur.
- ↑ 50 000 serián gardats en Timboctó e lo rèsta dins la region.


text:
Festenal occitan de Pàmias
L’Ostal Occitan de Pàmias organiza lo Festenal occitan del 18 al 20 de novembre 2016.
Divendres 1 8 de novembre de 2016 – Jòc del Malh
21 oras : Teatre en òc : « Viva los viatges », pèça bilingüa occitanfrancés
jogada per la tropa Eths Escanacrabas
Dissabte 19 de novembre de 2016 – Mediatèca de Pàmias
10 oras : Dejunar literari : Dantoine, un caricaturista carcassonés dins la granda guèrra (1914-1918)
presentat per Laurenç Mallard, caricaturista audenc.
11 oras 30 : Remesa dels prèmis del concors-fotòs sul tèma Ponts e viaductes d’Occitània.
16 oras 45 : Contes en occitan e en francés per Boby lo contejaire.
Jòc del Malh
18 oras 30 : inauguracion del Festenal
19 oras 30 : repais del país (mongetada). Sus reservacion.
21 oras 30 : concèrt-bal animat pel grop Remenilha
Dimenge 20 de novembre de 2016 – Jòc del Malh
15 oras : Trobadors, film de Miquèl Gayraud.
17 oras : Concèrt amb Arredalh (musica-cant)
Novembre : Mediatèca de Pàmias, del dimècres 2 al dissabte 19 de novembre, exposicion de las òbras del
concors-fotòs sul tèma Ponts e viaductes d’Occitània.
Bibliotèca dels Pujòls, del dimècres 2 al dimècres 30 de novembre, exposicion sus l’òbra de Dantoine, un
caricaturista carcassonés dins la granda guèrra (1914-1918).
Entre-senhas, reservacions e mai d’informacion: 05.61.69.60.96 / ostaloc09@club-internet.fr


text:
Per Patric
Les grandes chansons occitanes de Patric
Ai causit de cantar l'amor, la vida
E vaquí que me trapi davant aquel silenci.
Ai causit de cantar la flor, la femna
E vaquí que se taisan dins ma boca los mots.
Ai causit de cantar lo cèl, la prima
E vaquí que l'ivèrn jamai s'acaba pas.
Ai causit de cantar la nuòch, l'estela
E vaquí que que l'imatge d'un presonièr me ven.
Ai causit de cantar lo gran, la tèrra
E vaquí que qu'es desèrta la plana ont ai viscut.
Ai causit de cantar mon pòrt, ma vila
E vaquí que la barca ja se pèrd dins l'estanh.
Ai causit de cantar l'amor, la vida
E vaquí que me trapi davant aquel silenci.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Sant Andrieu de Vivarés
Sant Andrieu de Vivarés (oficialament en francés Saint-André-en-Vivarais) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant Andrieu de Vivarés se tròba en lo nòrd del departament d'Ardecha, entre la val del Ròse e lo Massís Septentrional e al limit nòrd del causse de Vivarés e Linhon. La municipalitat es situada a 1 070 m d'altitud, sus la linha de partison de las aigas Atlantic-Mediterranèa, en dominant las nautors del Velai. Lo vilatge se situa a qualques quilomètres del lac de Devesset (48 ectaras), principala basa nautica de la region, amb lo Lac de La Valeta.
A costat del vilatge de Sant Andrieu;, la municipalitat possedís una enclava situada entre las municipalitats de Sant Bonet lo Freid, Sant Pèire de Dotz e Rochapaula. Qualques ostals de la Chapela de Rochapaula e de las Chalaias apertenon a la comuna.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antanh La municipalitat se sonava Sant Andrieu de Bèudinet (Saint-André-de-Beaudinet) puèi Sant Andrieu dels Esfanjats (Saint-André-des-Effangeas), a aquerit lo sieu nom actual l'an 1926. Pendent lo periòde revolucionari, se nomenava Montverd (Montvert). Al cors de l'an 1636, Saint Jean-François Régis venguèt Sant Andrieu de Vivarés per predicar un dimenge. Lo sieu tauc se situa al vilatge de La Lobesc.
Dempuèi la normalizacion de l'estat civil, i foguèt constatat que pendent matunes ans, la municipalitat non avia pas emplit las sias obligacions d'enregistrament de las naissenças, matrimònis e defalhiments. Las causas son pas estadas establidas mas l'abséncia de consignas, de registres preestampats, la confusion dels papièrs amb aqueles pel cap-luòc son de motius possibles.
Una comission d'enquesta nomenada per deliberacion de l'Administracion municipala del costat de Sant Agrèva en data del 23 fructidor de l'an sièis (9 de setembre 1798) foguèt encargada de reconstituir los eveniments a comptar del 20 de setembre de 1792, data de la mesa en foncionament de l'estat civil.
Los repòrts d'aquela comission son incluses dins los registres preses per la comuna e l'archiu departementals. Son establite en nivòse an uèch (en genièr de 1800) e fan estat de 81 naissenças e 29 matrimònis reconstituits.


text:
Lockheed Martin F-22 Raptor
Lo Lockheed Martin F-22 Raptor es un caçaire furtiu estatsunidenc desvolopat a partir de la fin deis annadas 1980 per remplaçar lei F-15 intrat en servici dins leis annadas 1970. Inicialament destinat au combat aerian, lo F-22 es tanben capable d'assegurar de missions de sostèn d'operacions terreèstras, d'ataca electronica o d'ensenhament d'origina electromagnetica. Intrèt en servici en 2005. En causa de son còst fòrça important e de la fin de la Guèrra Freja, lei comandas foguèron fòrça reduchas per lo Congrès e la produccion se limitèt a 195 unitats.


text:
24/01/2015
Imatges, per Jan-Peire Reidi
Quand los Americans prengueren Bagdad en 2003, la television faguet veire un elicoptèr que davalava sus l’embassada daus Estats Units e daus sodards que ne’n surtian per anar ocupar los bastiments. Los Estats-Units tornavan prener lur ben. Los ciutadans americans podian creire que los drechs de lur grand país umiliat eran restablits e que l’invasion de l’Iraq era justifiada.
Daus jornalistas fagueren remarcar que l’embassada aviá desjà estada presa l’enmatin e que lo « reportatge » filmat quauquas oras pus tard era entierament fabricat. D’autres disseren que quo era a quauqua ren prep lo mesma filme a l’envers de lo dau darnier elicoptèr que s’enlertet de l’embassada americana a Saïgon en 1974. Los Vietnamians dau nòrd era mestres de la vila. Daus mila de gent demoravan barrats dins l’embassada, podian pus se sauvar… Imatges d’umiliacion nacionala que los Americans eran pas prestes d’obludar…
Fagueren veire lo filme de Bagdad sus la chadena CBS. A los que ne’n fagueren lo repròche aus jornalistas, i aguet de la gent per respondre : « Lo reportatge es benleu factualament faus (factually false) mas es istoricament vertadier (historically true) » !
Parier per Neil Armstrong quand pauset los pès sus la luna en 1969. Darnierament, un reportatge per la chadena Arte provet que lo filme aviá estat fait per Stanley Kubrick a Londres avant l’eveniment, per l’amor de presentar aus telespectators daus imatges… presentables. Disseren que, a l’epòca, daus cineastas professionaus coma François Truffaut avian vut la trompariá.
Mai quò data pas d’aüei que los medias americans se sierven de fotografias fabricadas. Pendent la Guerra Civila americana, los jornaus daus estats de l’Union fagueren desjà pareitre de las scenas dramatizadas per la propaganda nordista. « Istoricament vertadier » !
Quo es verai en partida que òm pòt far dire ad una fotò tot çò que òm vòu. Benleu que los imatges nos aiden nos representar un eveniment e que, si son « historically true », fau ren lur damandar de mai, sens nos pausar la question de lur autenticitat. An un ròtle pedagogic, coma los imatges sus las façadas, los vitraus e los tableus de las egleisas. De las representacions per aprener l’istòria senta a nòstres ancians que sabian pas legir. Los grands tableus « istorics » de David, Gros, Géricault, Delacroix, Picasso, avian pas mai de valor documentària, mas lur messatge era acceptat. L’eficacitat de ‘queu « messatge » despendiá, per una granda partida daus ciutadans, de la volontat de lo creire. Las prenem per çò que son : de las òbras d’art fòrtas portairitz d’un messatge ancian.
Quo es pus parier aüei ; la gent vòlen daus documents autentics. Son plan esmalits si descuebren que los imatges son messongiers. O ben chausissen lo cinisme, fòrma de fenhantisa intellectuala ; deciden que òm pòt pus creire ren ni degun.
Quò empaicha pas que quauquas fotografias d’una fòrça excepcionala, presas sus la scena de l’eveniment per daus fotogràfes plan coratjos, pòrten un messatge pas totjorn prevut mai benvengut per las autoritats. An una valor de document e pòden quitament jugar un ròtle istoric. Pense a la fotò de Robert Capa presa pendent la guerra d’Espanha, ente un veu un combatant republican au moment qu’una bala fascista li fai laschar son fusilh e tombar mòrt d’eschina. O ben a la fotò de ‘quela dròlla vietnamiana que fug tota nuá sus la rota, lo còrs bruslat per lo napalm, en unlar de dolor, davant la fumada negra de son vilatge que crama. Los Americans que vegueren quò-‘quí dins lo jornau prengueren consciença de la sauvatjariá modèrna de la guerra que lur país menava au Vietnam. Parier coma « Lo Radeu de la Méduse » de Géricault, dins las annadas 1820 ; lo tableu aviá fait prener consciença aus Francés de l’incompetença de ‘quilhs monarchistas au poder, que avian perdut lur onor e lur umanitat. Parier coma Guernica. Pense aitot aus uelhs verds d’una pita dròlla afgana de benleu dietz ans en fotò sus la cuberta dau National Geographic quò fai tres o quatre annadas, daus uelhs plens de colera que siran jamai pus los d’un mainatge, que puraran pus jamai, perque an vut tota l’orror e la dolor dau monde, daus uelhs de serp presta a ‘fissar ! Òc-es, quò exista, los reportatges onestes que an dau sense !
A prepaus d’imatges, vautres voletz benleu me far parlar de Charlie. Segur, sei Charlie. Un Charlie coma vautres, que es plan triste, esmalit, desgostat. Que rencura plan « son » economista Bernard Maris. Que vòu pas laissar los fòus e los brigands far la lei en Euròpa mai dins lo monde. Que sosten lo drech de blasfemar, lo drech d’estre islamofòbe, crestianofòbe, judaistofòbe, ateistofòbe, librepensadofòbe, sabe-iò, dins las boinas de la lei republicana. Que a pas paur, e que pensa que, per forçar los uns e los autres a acceptar ‘queu drech, lo fau far servir, l’impausar, fau laissar « blasfemar », e non pas « respectar » sens criticar, autant dire acceptar, las cresenças, leis, « tradicions »… daus sauvatges. Un Charlie que aima Daumier, per exemple. Quauques dessenhs de Charlie Hebdo – benleu pas tots – lo fan plan rire, mas los oblueda redde !
Non, quo es pas mon genre, ’quel estat d’esperit de mocariá sistematica, mai si quò exista e deu existar. La simplificacion-simplisme-vulgaritat de l’expression e de la pensada, la derision generala son un autre biais de barrar lo sense critic, que pòt far mespresar tot mai tot lo monde, quitament las lingas minoritàrias… Mas aurá, quo es benleu pas lo moment de ne’n parlar. Excusatz-me !
A Marennes, lo 23 de genier de 2015
Jan-Peire Reidi
23/01/2015
Paraulas d'òc, Orquidèias au café òc per Pauleta André
Lo 15 de genièr, l'estanquet "La lune pebre" nos aculhiguèt per nos tornar trobar coma de costuma, un còp per mes. Per aqueste serada, l'òme que sap parlar de las plantas, vòli dire lo Joan-Loís Oraziò, nos venguèt presentar son libre novelament editat, "Orquidèas salvatjas de Perigòrd".
Tot aquò foguèt fach a l'encòp emb fòrça modestia e emb la mòstra d'un grand mestritge de la botanica. Emb son parladís imagièr e son amor per aquelas flors, saguèt nos menar dins la dralha de l'orquidèa salvatja.
Comencèt per nos dire cossí espeliguèt son livre qu'èra demorat amagat dins lo fons d'un tirador fòrça temps e que ne'n saliguèt gràcia a la Brigida Miremont, la sia femna. Qu'èra estat pecat que i demorèsse oblidat per totjorn !
Puèi, nos contèt l'istòria de las orquidèas tras los temps. Nos diguèt que dins los diferents mites e mitologias de fòrça pòbles, se vei lo pivelatge dels òmes per aquelas flors. Lors bulbes, un mai petit que l'autre, de la forma dels colhons, atisavan fòrça desiranças. Cal dire que lo "viagra" èra pas estat encara trobat pels cercaires ! Mas, rai d'aquò ! Parlèt tanben d'unas espècias de las raices en forma de dets que se disián "la man del diable". Aquela d'aquí èran atanben plan recercadas per tal d'espotir los bulbes e ne'n far una mena de farina que deviá èstre qualque potinga afrodisiaca e miraclosa ! Ne resultèt qu'un fum d'espècias d'orquidèas desapareguèron.
Aprèp, lo Joan-Loís parlèt de la planta, ela meteissa, coma botanista : cossí reconéisser una orquidèa, cossí se desvolopa e cossí se far la polinisacion. Nos entresenhèt sus sa multiplicacion vegetativa, sa reproduccion sexuada, sa germinacion e ont se podiá trobar. Aital, nos faguèt lum sus nòstras coneissénças, que per d'unes coma iò, èran un pauc trantalhantas ! Contunhèt en nos fasent veire qualque fotòs d'orquidèas. Se me rapèli plan, i aviá l'ofrís abelha, l'ofrís becassa, l'ofrís mosca, l'orquís boc, l'orquís monard, l'orquís moscalhon, lo serapiàs lenga... A cada còp, lo Joan-Loís donava l'explicacion del nom e autras entresenhas. Fin finale, nos mostrèt l'esclòp de Vènus que se'n vei pas mai.
Aprenguèron que en França i a enquèra unas 160 espècias d'orquidèas que s'escondisson dins los talhís, los romegàs,dins las zònas secas e peirosas, mas tanben dins las pradas umidas. Lo Joan-Loís apondèt que ara, las orquidèas son pas mai desragadas per lors colhons, mas que i aviá una menaça de las bravas emb l'aveniment de nòstre monde dich "desvolopat" : l'assecament de las zònas sanhosas, l'emplec de deserbants e pesticidas, la modificacion dels ecosistèmas... e ne'n passi !
Quò foguèt una serada plan instructiva e agradiva, menada per un òme meravilhat per la beutat e la gràcia de las orquidèas e mai per lors estrategias dins la capitada de lor reproduccion. E benlèu que se voliam botar nòstre grun de sal per salvar las orquidèas e la natura tota entièra, poiriam far coma lo Joan-Loís, prene lo temps de nos arestar pels camins de travèrsa, remirar, solfinar, escotar, tastar quand quò's possible e subretot respectar...
Grandmercé, Joan-Loís !
Grandmercé, Brigida, tu que ajudères ton òme a portar son livre a tèrme !
Per l' ASCO : Pauleta André
20/01/2015
Le Pays Ribéracois s'ouvre à l'occitan
Décidément, ça bouge pour l'occitan du côté de la CCPR ( communauté de communes du Pays Ribéracois).
Après la Félibrée et les panneaux bilingues sur le canton de Verteillac en 2014, l'ouverture de l'école maternelle bilingue occitan/français des Beauvières à Ribérac en septembre, de l'initiation occitan au collège Michel Debet de Tocane en septembre dernier, la mise en place des TAP ( Temps d'Activités Périscolaires) permet depuis janvier de proposer l'initiation occitan dans plusieurs communes : Tocane Saint-Apre, Grand Brassac, Lisle et Ségonzac.
« Nous souhaitons ouvrir les enfants à de nouvelles activités, de nouvelles connaissances, les sensibiliser aux langues, les habituer à une musique des mots différente » déclare Julia Mortier, responsable des activités péri et extrascolaires à la CCPR. «L'occitan, comme langue naturelle de l'endroit y avait évidemment sa place. On sent d'ailleurs qu'il se passe quelque chose dans le domaine culturel en occitan, chant, musique et danse. Les familles et les enfants réagissent très favorablement. La formation « Passaires de lenga » proposée par Novelum a permis de trouver deux intervenants pour commencer ce que nous avions en tête depuis longtemps ». Et comment ça se passe ces fameux TAP ? Maryse Lasjuillarias, intervenante à Tocane et Grand Brassac répond. « Lors de séances d'une heure environ par semaine, nous leur apprenons des choses simples, comme compter, reconnaître les parties du corps, dire bonjour... Je leur fais travailler la prononciation. Les enfants adorent les comptines ou les chansons comme « Joan Pitit » ou « La polka clapada » ou des contes comme « Poletoneta ». Ils sont curieux ces « goiassons », posent des questions et en redemandent ». « Une bonne partie des enfants a déjà entendu quelques mots a la maison », précise Philippe, intervenant à Lisle et Ségonzac. Des expressions comme « chabatz d'entrar »,« sieta-te », « adiu » ou « taisa-te ». Il est très plaisant de contribuer à notre manière à la redécouverte et réappropriation de la langue. Espérons que les familles vont se prendre au jeu et parler avec les enfants. ».
L'initiation à l'occitan dans le cadre des TAP pourra s'étendre à d'autres communes de la CCPR, pour ce faire, l'association Novelum peut former des intervenants, contact au 0553087650.
Denis Gilabert.
Photo: los goiassons e las goiassòtas de l'escòla de Segonzac
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 25 de genier 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau 25 de genier a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a Marceu Esquieu emb la difusion de son intervista de 2006 a l 'Estivada de Rodes, mai Ive Roqueta emb la legida d'un de sos contes « Los tres gendres del paubre òme ».
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
06:27 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
18/01/2015
Talabast en concert à Ribérac
Le groupe de « groove trad progressif du Périgord » se produira vendredi 23 janvier à l'espace culturel de Ribérac à partir de 20 h 30.
Ce concert est réalisé au profit de la classe bilingue occitan français l'école maternelle des Beauvières, ouverte en septembre dernier.
L'entrée est gratuite jusqu'à 15 ans, pour les autres , 5€ si réservation auprès de l'école( 05 53 90 03 14) ou 7€ sur place le soir même.
10:04 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (1)


text:
Las relacions entre Occitània e Catalonha signifiquèron tanben movements demografics pendent l’istòria. Al sègle XVIIen, fòrça occitans emigrèron vèrs Catalonha a la recèrca d’una vida melhor. Conflictes de religion e escassetat de neuritud per de marridas culhitas obliguèron fòrça occitans d’iniciar una nòva vida a l’autre costat dels Pirenèus. Lo roman “Guilhèm. Raïses trasplantadas”, escrich en lenga catalana per […]
“LA MÀGER PART DELS OCCITANS AN VISCUT LONGTEMPS ALUENHATS DE SA PRÒPRIA ISTÒRIA”
0
+7
0


text:
Blog de langue d'oc. Pour l'Occitanie. Occitan central Dans toutes ses variantes. La talvera est le lieu necessaire en marge d'un champ, mais ce lieu est improductif car il ne peut être cultivé. Nous sommes nous occitans dans cette terre marginale que le pouvoir veut anéantir sans savoir que c'est impossible. Cathare croisade massacres. Mensonge historique.La France? Une creation de la papaute.
vendredi 8 février 2008
la remesa dels prèmis. A la rescontra....
Aici dessus totis son venguts cercar lors premis. Dròlles, collegians, adultes e professionals(mena novèla per los que son melhors que los melhors). I avia de libres , de capèls , de camisètas , de bilhets per d'espectacles. Foguèt la fèsta dels enfants.
Los correctors diguèron que los "escolans" venian de mai en mai ponchuts . Una bona novèla per nòstra lenga.
Minjar. A la rescontra de l'occitan
Son venguts los saberuts se noirir. Minjar oc , mas pas tròp que calia encara dençar. Sus la mapa ensalada, molas e fritas, mas que lo prètz èra rasonable e la patrona plasenta.
jeudi 7 février 2008
dictada licèu Aragon mureth 2 febrièr
Entre que vosautres èrem de cercar de pertot 5 milliards d'euro que s'èran partits sabi pas ont; entre que los calfaires de taxi , los miserables farmacians, e los quites notaris romegavan , per qu'es dich que deuran sai qu'un jorn , minjar la sopa popularia; mentre que totes s'agradavan coma podian. Teni de sinhalar que nosautres trabalhavan coma de bèstias , susavon coma des buos al jo. E que degun prenguèt pas pietat de nosautres de nos menar per exemple un còp de beure. Non nada.
Brèu quand ajèri emplenat mon fais de decas de tota mena, sortiguèri content jos solèlh, coma un peis que se banha dins un corent frèsc vengut de la montanha , al mitan de filhas nusas que se serian vengudas pausar sus l'arèna , per acapriçat lo solèlh , la luna e los paures ....pescaires ...
Brèu lo cèl èra viu, la dictada bèla, e totis sortiguèrem en nos disent que se n'aviam fach mai que mai de dècas e ben paures .... La vida valia lo còp d'èstre viscuda.
Amen.
mardi 5 février 2008
los trabalhadors de fòrça
E sosca que soscara...
Lo Frederic qu'explica consi trapar la pratica e subretot se calfa las mans...
Aici los jornalets occitans e la rason de la jornada....
E mai encara de corses per totis...


text:
CONVÈNI DAMB ER INSTITUT CARTOGRAFIC
Eth passat diuendres dia 11 de mai, ena sedença dera Acadèmia, se signèc un convèni entre er Institut Cartografic e Geologic de Catalonha. Eth convèni signat peth Sr. Jaime Massó, Director der ICGC e eth Sr. Jusèp Loís Sans, President der IEA-AALO recuelh era cession dera toponimia 1:5000 dera Val d’aran e era correccion lingüistica per part dera Acadèmia, damb era volontat de hèr era publicacion deth mapa dera Val d’Aran damb es toponims corrèctes. Podetz liéger eth convèni aciu.


text:
La bomba d'Israèl .................una
òbra colectiva de l'UE ( Franca , Anglatèrra, Africa del miètjorn,
Alemanha, USA e .... Russia????
ARTE lo 7 de julhet 2011
dins la nuèch
Democracia , ...............avètz dich
democracia..................... bizarre
Ièr coma dormissiái pas encara,
Sul còp d' una ora del matin passèron
un reportatge espantant sus la fabricacion de la bomba
d' Israèl...Un còp èra, al temps de
Ben Gourion
A la debuta i a la França eterna un
vingtenat d'elegits ambe coma cap mèstre Guy Mollet, que donèt
totas las estudis dels cercaires franceses , als cercaires israelians
-per la bomba nucleara
-pel la fusada que pòrta la bomba .
-per d''avion de M Dassault coma lo
mirage III que foguèt completament copiat.
De pas creire Shimon Perez , qu'avia
son pròpri burèu al centre de recercas atomica frances ( Dieu aja
son arma....) ne servava un remembre esmogut. Un pauc estonant se
l'òm sap qu'a l'epòca Israèl es quitament socialiste d'esquèrra
e mena l' experiéncia dels Kibotz, bon....
Puèi Guy Mollet ( qu'èra pas flac per
la guèrra fresca ) mas un vertadièr socialista de totjorn, donèt
quitament las claus de la botiga democratica Franca, a Charle de
Gaulle, per lo còp d'Estat de 1958 , pareis per s' aparar d'una
presa de contraròtle pels generals democratics d'Alger e la
chienlit du parlementarisme! .
Bon dusca ara , me dormissia pas qu'a
mitat, que d'un uèlh coma diguèt L De Funès dins Rabin Jacòb .
Sabem que sem una de las democracias de
las pus fòrtas. Tant e mai pareis, que lo quiti de Gaulle ne sabèt
ren de tot aquò, e encara que lo quart de la mitat, e encara qu'
al cap d'una annada.
Alara decidiguèt que tot aquò deviá
s'arrestar lèu , mas se passèt encara un brave momenton avant que
Shimon Perez se decidiguèsse de tornar al pais, per se descansar
de son trabalh de grand fotocopiaire de bomba. (NDLR mas es que sabem
tot? Es qu'èra pas encara una mena de pacha , secrets atomicas
russas o americans en escambis pel biais dels cercaires josieus que
trabalhavan del dos costats de la cortina de fèrre )
Pareis qu' als Kennedy e Krotchev lor
agradavan pas gaire...
Apèp Franca , aquò's Anglatèrra que
prenguèt lo relais per provesir d'aiga pesuga , (pas la que voja
dins lo pastaga ) mas que sèrv per bastir la bomba a idrogèna
(la pus polida de totas), qu'es quitament la pus òrre.
Fin finala aital que se trobèron
d'amics dins Africa del Miègjorn , lo pais de l' aparteid que voliá
el tanben la bombineta mas qu'avia pas l'engenhariá per o far..
Aquò's aital qu' Israèl e (o) Africa
del Miègjorn faguèron espetar una bomba a egala distancia de
Pretoria e del pòla nòrd (visca l'ecologia) dins la mar granda .
Lo pus bèl de l'istòria , aquò's que
los arabis ajudats pels russas causiguèron d' atacar Israèl just al
moment ont venián tot just d'encapar ambe la bomba e la fusea per
la carregar .
E obtenguèron en escambi de pas la far
petar r la fornidura de totas las armas convencionalas possiblas e
imaginablas.
Mas Kennedy moriguèt a Dallas,
arribèt un democrata de la melhora borra que se sonavaL Johnson.
S' endevenguèt bravament ambe G Meier
. E montèron un brave còp, una pacha espantanta ...
D'una, los americans bombardèron
totes los aerodròmes d' Egipte , ( pareis que Moshe Dayan , qu'òm
nos mostrèt, coma un engenh de la guèrra, èra completament
perdut) çò que faguèt que los arabis poguèron pas destrusir la
centrala atomica del Neguev, mas la cerièra sul pastisson arriva ,
que , pel còp , me revèlhèri completament .
L'istòria venguèt de la sciéncia ficcion
Lo pus bel:
Tres avions americans foguèron
cargats ambe de bomba atomica , sul porta-avions american , e totes
los batèus americans e israelians s' alunhèron de la còsta de mai
de 300 km de la boca del Nil.
Sol un batèu scientifica, sonat
lo Liberty, foguèt envejat cap a Israèl, e dintrèt sol dins la
zòna enebida , batèu plan aplechat, qu'èra capabla de desnisar
los sitis de las bombas nuclearis. Mas èra pas la tòca.
La vertat . G Meier e Johnson èran
convencuts secretament, que d'avions desconeguts
devian envejar pels fons lo Liberty per far creire a una
ataca russo arabi.
La disparicion del Liberty auria
donat lo signal de largar las bombas atomicas sul Caire , e encara
mai de destrusir l'URSS. Israèl èra cargada de
rasar Sebastopòl mas totas las basas americanas aurián envejadas de
bombardièrs sus l'URSS per la guèrra totala .
L'ataca contra lo Liberty faguèt
mai de trente mòrts americans e un fum de nhafrats, mas lo Liberty
anèt pas als fons... Cò que fa que d'americans poguèron
testimoniar qu'èran pas los avions arabis o russes ... Las bombas
foguèron pas largadas... E Russia escapèt de pauc al non ren.
Per acabar cal senhalar lo ròtle
polit dels alemands que « donèron » quitament siès
jos-marins a Israèl pel prémi de la mitat d'un , ambe d'argent cada
annada per la recerca, jos-marins pòrta-missilas de segur , se que
non consí far per s' amusar...
La fòrça nucleara
d'Israèl es doncas una òbra collectiva. Que mòstra clarament la
fòrça de la democracia dins Franca e endacòm mai , la fòrça de
l'engenh de l'universalisme de l'umanitat.
De segur sabem tot
aquò ara per de que 50 ans son passats ....Mas de que cambièt...
Assange va anar en preson....Foguèt violentat per doas femnas sens
esterilets
Democracia ........
avètz dich democracia ...... Bizarra aviai cregut ausir parlar de
monde liure ...
Remarca : auèi
ambe la descubèrta de petròli e de gaz dins la mar entre Turquia,
Liban , Siria, Chipre e Israèl , que nos van trobar l'engenh uman
per nos menar a la guèrra un còp de mai?.


text:
-381
Aquesta pagina concernís l'an -381 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Per renfòrçar sa preséncia en Grècia Centrala, Lacedemònia autorizèt la rebastida de la vila de Platèa destrucha per la sieuna armada au començament de la Guèrra de Peloponès (→ -427).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Invasion de Chipre, en revòuta dempuei 391 av. JC, per lei satrapas Tiribazus e Orontes. Evagoras, rèi de l'illa, capitèt de resistir mai la desfacha de sa flòta a la batalha de Citium l'isolèt e l'obliguèt de negociar. En cambi de sa somission, gardèt lo contraròtle de Salamina de Chipre.


text:
Amadeo Modigliani
Amedeo Clemente Modigliani (12 de julhet de 1884 a Ligorna, Itàlia - 24 de genièr de 1920 a París) es un pintre e un escultor italian de l'Escòla de París. Pintre de caras, nuds, retrachs, escultor, dessenhaire. Connegut al començament coma un pintre figuratiu, venguèt celèbre per sas pinturas e esculturas d'un biais dich modèrne que las caras semblan a de masquètas e que las formas son estiradas.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovensa e formacion[modificar | modificar la font]
Eissit d'una familha romana d'origina josièva sefarad[1], Amedeo èra lo quatren enfant d'un òme d'afars roïnat, Flaminio Modigliani e d'Eugénie Garsin amb que se maridèt en 1872. Son enfança èra pauvre e marcada par la malautiá[2]. A 14 ans, patiguèt de tifoïda e dos ans mai tard une tuberculòsi. En 1898, son fraire de 26 ans, Emmanuel, foguèt condemnat a sièis meses de prison per anarquisme[3].
En 1902, s'inscriguèt a l'escòla liura del nud, la Scuola Libera di Nudo de l'Accademia di Belle Arti a Florença dirigida pel professor Giovanni Fattori, lo peintre al cap dels Macchiaioli, a Florença e l'an seguent a l'Institut dels arts de Venècia que frequentava la cacibralha.
Arrivada a París e influéncias de sos contemporanèus[modificar | modificar la font]
En 1906, mudèt a París, alara lo centre de l'Avantgarda artistica, dins lo Bateau-Lavoir, un Falanstèri per prolataris de Montmartre. D'en primièr influenciat per Tolosa-Lautrèc, s'inspirèt de Pau Cesana, del cubisme e del periòde blau de Picasso. Es remarcat per sa velocitat d'execucion. Jamai retocava sos quadres mas aqueles que pausèron per el diguèron qu'èra coma aver son arma mesa a nud.
En 1909, demorèt pauc de temps a Ligorna, malaut e usat per son biais de vida. Tornèt a París e loguèt un estudió dins lo quartièr de Montparnasse. Se considerava al començament coma escultor mai que pintre, se consacrant a aquel art aprèp que Paul Guillaume, un jòve e ambiciós negociant, li presentèt Constantin Brancusi.
En 1910 encontrèt de la poetèssa russa, Anna Akhmatova, e venguèron amoroses pendent lo temps que l'amada visquèt a París.
Descobriguèt l'art negre e Cambotjan al Musèu de l'Òme. Sas estatuas sot reconeissablas a lors uèis d'amètla, de bòca pichona, los nases fins e longs e los cols longs. Una seriá foguèt presentada al Salon d'automne de 1912, mas sa mala santat li faguèt abandonar aquela viá subte; las poscas e l'agotament l'obligan a se consacrar pas qu'a la pintura.
Faguèt lo retrach dels abituats de Montparnasse, coma Soutine qu'aviá un « gargalhòl penjadut », Diego Rivera, Juan Gris, Léopold Survage, Max Jacob, Blaise Cendrars, Foujita, Jean Cocteau e Raymond Radiguet...
Al començament de la Primièra Guèrra Mondiala, volguèt s'engatjar dins l'armada mas a causa de sa santat precària foguèt reformada.
Conegut coma « Modí » pels amics, Amedeo èra magnetic per las gents feminina. Aguèt fòrça aventuras fins a que Beatrice Hastings dintra dins sa vida. Demorèt ensems gaireben dos ans, essent lo modèl per fòrça retrachs coma « Madame Pompadour ». Jòs l'efècte de l'alcòl, venguèt malgraciós e violent, coma lo mòtra lo dessenh de Marie Vassilieff. Dejeun, èra graciosament timid e plasent, citant Dante Alighieri e recitant de poèmas del comte de Lautréamont Los Cants de Maldoror que garda un recuèlh en permanéncia prèp d'el.
En 1916, se liguèt amb lo poèta et mercand d'art polonés Léopold Zborowski e sa femna Hanka. Modigliani lo pintèt mai d'un còps fasent pagar pas que dètz francs per retrach.
L'estiu seguent, l'escultor rus Chana Orloff li presenta Jeanne Hébuterne, una bèla estudianta de 18 ans inscricha a l'Acadèmia Colarossi. Duand la familha borgesa de Jeanne aprenguèt qu'èra ligada amb el qu'èra considerat coma un libertin e una epava, li copèron los viures. Lors relacions fòrça tempestuosas leu venguèron encara mai celèbres que lo comportament de Modigliani bandat.
Lo 3 de decembre de 1917 Zborowski organizèt la primièra exposicion personala de Modigliani a la Galariá Berthe Weill, 50 carrièra Taitbout (París). L'exposicion foguèt barrada sus òrdre de la Prefectura per indecéncia. Amb aquel escandal, cap de quadre foguèt vendut[4].
A causa de problèmas de santat, Zborowski l'envejèt à Niça amb Jeanne Hébuterne, que s'ajaièt fin de 1918 d'una filha, Giovanna. Pintèt alara de formats mai grands e esclaièt sas colors, e pintèt los quatre sols païsatges que se sap[5].
Retorn a París, mòrt e funeralhas[modificar | modificar la font]
En mai de 1919, tornèt a París.
En 1920, lèu se deteriorèt la santat. Faguèt son autoretrach[6]. Sens novèlas d'el dempuèi de jorns, Manuel Ortiz de Zárate lo trobèt en delira dins son lièch tenent la man de Jeanne emprenhada de prèp de nòu meses. Lo mètge deguèt constatar son estat desesperat. Moriguèt de Tuberculòsi lo 24 de genièr de 1920.
Las funeralhas foguèron seguidas pels artistas de Montmartre e Montparnasse. Jeanne Hébuterne, qu'aviá estat menada a çò dels paires, se suicidèt sautant d'una finèstra de l'estatge cinquen, dos jorns aprèp lo decès de Modigliani.
Posteritat[modificar | modificar la font]
La filha orfanèla d'Amedeo e de Jeanne, Jeanne (Giovanna) Modigliani-Leduc Nechtstein (1918-1984), foguèt adoptada per la sòrre de Modigliani e grandiguèt a Florença. Adulta, escriguèt una biografia importanta de son paire titulada: Modigliani : Òme e mite.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Elements biografics
- ↑ (fr)ibid veire 1895
- ↑ (fr)ibid veire 1898
- ↑ (fr)ibid veire 1917
- ↑ (fr)ibid veire 1918
- ↑ (fr)ibid veire 1920
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Les Montparnos de Michel Georges-Michel, escrit en 1923, publicat en 1929
- (it)Alla ricerca di Modi d'Alice Barontini polistampa.com
- (fr)Bohèmes de Dan Frank, aux Éditions Calmann-Lévy, 1998
- (fr)Dictionnaire critique et documentaire des peintres,sculpteurs, dessinateurs et graveurs de tous les temps et de tous les pays, Dictionnaire; ed:éditions Gründ; genièr de 1999
- (fr) Le Silence éternel: Amadeo Modigliani et jeanne Hébuterne, de Marc Restellini, ed. Pinacothèque, 14 de febrièr de 2008, 224. P.
Filmografia[modificar | modificar la font]
Biografiass filmadas[modificar | modificar la font]
- Montparnasse 19, Jacques Becker, France, 1957. Gérard Philippe interprèta Modigliani, Anouk Aimée aquel de Jeanne Hébuterne. Lo film auriá de èsser realizat per Max Ophuls, mas moriguèt e foguèt fut remplaçat per Becker.
- Modi, Franco Brogi Taviani, França - Itàlia, 1990. Richard Berry dins le ròtle de Modigliani e Elide Melli dins aquel de Jeanne Hébuterne.
- Modigliani, Mick Davis, 2004. Filme liurament inspirat de la vida del pintre. Modigliani es interpretat per Andy Garcia e Elsa Zylberstein joga Jeanne Hébuterne.


text:
De qué se passa amb la marca de vestits occitans ? Semblariá que la demanda venguèsse pro fòrta per aver a comandar d'articles novèls o ne renovelar los estòcs. Es una bona novèla, a priòri. Val melhor aquela situacion que l'invèrs. Problèma : o a calgut far en mai grandas quantitats e los relambis de pagament de la merça son mai corts. « Es atal amb las entrepresas que montan, çò nos a dit lo co-fondaire Danis Cantornet, cal totjorn avançar la moneda abans de la far dintrar ». Per exemple, l'entrepresa a lançat ongan de novèls accesòris en fonda per l'ostal o per la taula. A tanben degut comandar de camisets suplementaris puèi que de 20 000 unitats annadièras comandadas, son passats ongan a 35 000 !
La rason : la demanda continua de la botiga tolosana situada al còr de vila e qu'aganta los toristas de passatge o alara los Occitans d'autres parçans en visita a Tolosa. Autra rason : l'embaucha recenta d'un comercial qu'a trobatr fòrça revendeires. Plan, mas lor cal far passar de mèrças. Alavetz : mai i a de revendeires, mai cal fargar de mèrças. Lor cal pagar los fornidors mai d'ora que de costuma dont d'unes d'aicí la fin del mes. Macarel deu doncas trobar 10 a 12 000 euros per la fin d'abril. « Podèm far un manlèu mas se podèm evitar, serà melhor » çò nos a dit Danis Cantornet. Fàcia a una risca de desaparicion (coma o indiquèt lo gerent de la societat sus la pagina Facebook) la solucion es simpla. Apèla los afogats dels produits occitans a crompar d'articles pel biais del site internet o alara dins las botigas de Tolosa o Sant Joan de Vedàs. « per far dintrar lèu- lèu l'argent que fa mestièr per pagar salaris, loguièrs, cargas e facturas ».


text:
La Republica Federala Occitana pòrta tot son sosten a Mirèlha Bòia (Mireia Boya), femna occitana aranesa ex-deputada dau Parlament Catalan, victima de la repression de l'Estat espanhòu !
Per aver defendut pacificament e democraticament, dau temps de son mandat de deputada (de 2015 a 2017), la creacion d'una Republica Catalana independenta dins la quala la Vau d'Aran seria associada e respectada, Mirèlha Bòia es enseguida per la justícia espanhòla per "rebellion" e mai es victima de faussi rumors e calomnias tocant un mas rural que ten amb son fraire.
Dementre, lo Tribunal Constitucional espanhòu a decidit de fòrabandir l'usatge "preferenciau" de l'occitan aranés dins leis institucions e administracions d'Aran. La Republica Federala Occitana denóncia çò que qualifica d'atac grèu contra la lenga occitana e totei leis avançadas obtengudas despuei un trentenat d'annadas (estatut de mieg-autonomia d'Aran en 1990, Lei de l'occitan en 2010).
En respòsta ai atacs antioccitans de l'Estat espanhòu e ai menaças d'empresonament de Mirèlha Bòia, la Republica Federala Occitana se jonhe ai signataires dau Manifèst de sosten a Mirèlha Bòia, presentat çai-sota:
"La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mirèlha Bòia (Mireia Boya), serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1r d’octòbre passat.
Lo jutge del Tribunal Suprèm espanhòl, Pablo Llarena, l’a apelada pel 14 de febrièr.
Bòia serà seguida puèi d’Anna Gabriel, tanben èx-deputada de la CUP e mesa en examen pel meteis “delicte”.
Lo jutge Llarena decidiguèt lo 22 de decembre passat d’alargar l’enseguida contra Mirèlha Bòia, e mai contra d’autras responsablas politicas catalanas coma Anna Gabriel, Marta Pascal o encara Marta Rovira.
Las practicas politicas de l’estat espanhòl nos semblan vengudas d’un autre temps, d’un temps que fòrça gents l’avián cregut passat, e nos remembran las piègers oras de l’istòria en Catalonha tant coma en Espanha: la criminalizacion e la repression judiciària d’una partida de la classa politica catalana per sas opinions politicas, l’empresonament de lidèrs de partits e d’associacions ciutadanas, l’exili d’un president de govèrn... Tot aquò manten un sentiment d’arbitrarietat e d’injustícia, al bèl mièg d’una Union Europèa que se targa d’èsser un modèl de liberalisme e de pluralisme politic dins lo Mond.
Nosautres, ciutadanas e ciutadans de l’Union Europèa, occitanas e occitans, declaram nòstre sosten total a Mirèlha Bòia.
Sostenèm Mirèlha Bòia per aver representat al Parlament catalan, entre 2015 e 2017, amb dignitat istorica, la votz d’Occitània; o faguèt en rendent possible que, pel primièr còp dins l’istòria dels estats modèrnes europèus, la lenga occitana ganhèsse una visibilitat publica e politica, dins lo quadre del procès per lo bastiment de la Republica de Catalonha, çò que representa un fenomèn d’una portada politica incomparabla amb la situacion desastrosa de la lenga d’òc dins son territòri istoric majoritari, dins la Republica Francesa.
Sostenèm Mirèlha Bòia, dont lo quite nom es portaire de tota una esperança per las femnas e los òmes d’òc, fàcia a las practicas policièras e arbitràrias d’un estat dont las garentidas democraticas cada jorn van mai a la deriva.
Entre las primièras organizacions signatàrias:
Accion Culturala Occitana
Associacion entara difusion d’Occitània en Catalonha (ADÒC)
Cercle d’Afrairament Occitanocatalan (CAÒC)
Chambra d’Òc
Corròp per Aran
Òc Malhòrca
Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC)
Partit de la Nacion Occitana (PNO)
Republica Federala Occitana
Republica de Niça [República de Nissa]
País Nòstre
Tota organizacion e tot individú pòdon signar aqueste manifèst en escrivent a Accion Culturala Occitana (acc.culturoc@gmail.com) o ben als mèdias Jornalet (info@jornalet.com) e Aquò d’Aquí (aquodaqui@aquodaqui.info)."
***
Prètz, Larguesa e Paratge
***
REPUBLICA FEDERALA OCCITANA
Provença, OC – 84120 PERTUS
Tel.: +33 (0)6 46 62 74 93
E-mail : info@occitania-oc.com
Site : www.occitania-oc.com
Caras ciutadanas, cars ciutadans,
Vos presenti mei melhors vots per l’An Nòu 2018 en tant que president de la Republica Federala Occitana.
Nos pertocant, l’eveniment mai simbolic sarà estat ben segur lo processús d’independéncia de Catalonha, una vièlha nacion frairala de la nòstra qu’es a mena una lucha, non acabada, per son drech a l’autodeterminacion. Una republica nòva que compren un tròç d’Occitània: lo Vau d’Aran.
La situacion en Catalonha nos a fach comprendre que la pression deis imperialismes d’Estats pretendudament nacionaus, demòra fòrta e que lei pòbles en lucha auràn un combat lòng de menar per poder decidir de lor avenir.
La Republica Federala Occitana quita l’annada 2017 emb una vision plena d’espèr e d’avenir, gràcia a una promiera experiéncia fòrça encoratjanta: lo succès de la moneda “Nissart” difusada per la República de Nissa. Aqueu succès permetarà la realizacion d’autreis operacions mai lòngas per lo 2018.
En despart de la moneda, la novèla annada sarà marcada au nivèu locau per l’organizacion de la votacion per elegir un novèu president per la República de Nissa.
Au nivèu federau, la bastison institucionala de l’RFÒC va contunhar amb l’instauracion d’una futura assemblada constituanta e populara per redigir la futura Constitucion. De mai, es previst una sèria de mesuras per establir enfin una vertadiera ciutadanetat occitana.
Coma tota entitat estatala, la Republica Federala Occitana es una realitat institucionala propausada au pòble. De mai ara es la soleta entitat que representa politicament e administrativament Occitània tota, despuei qu’es estat atribuit a la region de Tolosa-Montpelhièr lo nom “Occitanie”.
Au contrari d’aquela region, l’RFÒC entend representar totei leis occitanas e occitans que siágan, i includent aquelei dei regions demoradas fòra de l’Occitània reducha a Tolosa-Montpelhièr.
La legitimitat de nòstra republica repausa sus lei votacions de sei presidents. Elegit en 2014 au sufratgi universau per la majoritat dei vòts exprimits dei ciutadanas e ciutadans occitans, siáu fòrça onorat de vos representar a travèrs de la Republica Federala Occitana per la quala me siáu engatjat.
Vos auguri un bòn e urós Cap d’An 2018.
Ciril JOANIN
President de la Republica Federala Occitana
***
Prètz, Larguesa e Paratge
***
REPUBLICA FEDERALA OCCITANA
Provença, OC – 84120 PERTUS
Tel.: +33 (0)6 46 62 74 93
E-mail : info@occitania-oc.com
Site : www.occitania-oc.com


text:
Revelles
Revelles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Revelles A situat a 15 quilomètres a l'Èst de Amians en transeünt per l'ex RN 29 (actuala RD 1029).
Revelles est situé à 15 kilomètres à l'Est d'Amiens en passant par l'ex RN 29 (actuelle RD 1029).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Implantacion gallo-romaine testificada sul territòri de la municipalitat pels enregistres[1] realizadas pel traçat del autoroute A29 o E44.
Implantation gallo-romaine attestée sur le territoire de la commune par les fouilles[2] réalisées pour le tracé de l'autoroute A29 ou E44.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Article del Corrièr picard
- ↑ Article du Courrier picard


text:
Har Gobind Khorana
Har Gobind Khorana (9 de genièr 1922 - 9 de novembre 2011) es un cercaire indian. A recebut lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1968, amb Marshall Warren Nirenberg e Robert William Holley, per son trabalh sus la sintèsi de las proteïnas e pus particularament la descripcion del còde genetic.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt lo 9 de genièr de 1922 dins la vila de Raipur, situada en aqueles moments a l'Índia colonial britanica o Raj Britanic e qu'uèi jorn fa partida de la region del Punjab al Paquistan. Estudièt quimia a l'Universitat de Punjab de Lahaur, ont se graduèt l'an 1945, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat a l'Universitat de Liverpool l'an 1948. Aital meteis agrandiguèt los sieus estudis al Institut Tecnologic Federal de Zuric, en trabalhant al bòrd de Vladimir Prelog, e a l'Universitat de Cambridge, e foguèt après nomenat professor a l'Universitat de la Colómbia Britanica, l'Universitat de Wisconsin e l'Institut Tecnologic de Massachusetts. L'an 1960 atenguèt la ciutadania nòrd-americana.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Pendent lo sieu sojorn a l'Institut Tecnologic Federal de Zuric trabalhèt al bòrd de Alexander R. Todd, en realizant d'investigacions suls nucleotids, los composts que forman las unitats estructuralas dels de acides nucleics ADN e ARN.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Sciéncias/Articles ligats
- Bioquimista indian
- Bioquimista american
- Laureat del Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- Prèmi Nobel indian
- Prèmi Nobel american
- Naissença en 1922
- Decès en 2011


text:
Imre Ungár
Imre Ungár (segon l'usatge ongrés: Ungár Imre, Budapèst, 23 de genièr de 1909–Budapèst, 22 de novembre de 1972) foguèt un grand pianista ongrés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Imre Ungár venguèt òrb quand aguèt tres ans. Del temps qu'èra encara a estudiar amb István Thomán a l'Acadèmia de musica Franz Liszt de Budapèst ganhèt la Competicion pels Joves Talents e comencèt a far de concèrts dins tota Ongria. Participèt a la II Competicion Fryderyk Chopin, ont obtenguèt la primièra plaça amb l'emigrat rus Alexander Uninsky. Pasmens, fin finala foguèt Uninsky que ganhèt lo primièr prèmi aprèp que foguèsse jogada amb una moneda al crotz o pila.
Aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, que passèt als Païses Basses qu'èra d'origina jusieva, Ungár tornèt a Budapest e combinèt sa carrièra musicala en contunhar de far de concèrts amb l'ensenhament a l'Acadèmia Liszt. Demest sos estudiants mai famoses, cal mençonar lo pianista polonés Tadeusz Żmudziński, que ganhèt lo primièr prèmi a la competicion Chopin de 1949.


text:
Es ben simple, a l’ora que sòrte dau cinèma, a la fin, me remente pas ges dau títol. M’a faugut querre sus l’internet lo Blue Jasmin per te ne’n charrar. Perque anam pas veire un film ambé d’actors, d’actritz e d’istòrias. Òu ! Anam veire THE Woody Allen de l’an, qué!
E ja la premsa parisenca m’anonciava que s’agissiá de THE cap d’òbra ! Quora tòrne pensar ai radiers opus dau mèstre, èran totei de « caps d’òbra » ! Mai ieu dempuei Match Point en 2006, m’avise qu’es una definicion de reveire. Non ?
Alòr perqué lo Jasmin Blu (de bòn tubar) es-ti una òbra jamai despassada dins l’art de Woody ? O mielhs dins...l’Istòria (granda I) dau cinèma ? E ? E ? E ? Vau assajar de t’explicar.
Uech oras. Dins la coa dau cinèma d’autor de la vila d’Agradà un fremis se fasiá sentir coma una projeccion dei grands sers. Lei gents èran preissats, nombrós, bastejavan per s’assetar ai melhorei plaças. N’i a qu’eperavan dempuei vint-e-cinc minutas ! E sas? Que ne’n fasiáu partida d’aquelei? Perque lo Grau es afogat per lo jusièu de Nòva-Iòrca me siáu rendut pron lèu au rdv. Après una setmana tarribla a l’Agéncia me faliá aquò ! Lo Grau es piéger que non pas ieu. Esperava dempuei... 1 o 30 ! E me faguèt sentir que son espèra èra mai lònga que non pas la version lònga dau grand blu. Lo Grau que se pòrta ben, secava sus plaça, susava de la rega, patissiá d’ipoglicemia, aviá pas manjat (incredible !). Quora me veguèt, me diguèt : « pareis qu’es un cap d’òbra ». Diguère : « son totei de caps d’òbras, ven cagant ». Çò qu’enfadèt lo fanatic (lo tipe es entier), cresiáu que m’anava mossegar. Sant Woody Allen perdonnatz lo (es catolic, sabe mai ai gaire de reférencias jusivas) !
(de seguir... es l’ora dei crompas. Me fau de café.)
L’ambient èra doncas electric. Lo temps
pesuc. Estiu indian d’un setembre gardonenc dins un complèx de cinèma sensa
clim. Sota lei braç dei damiselas en coton, la susor se mesclava ais olors de
la cafeteria biò. L’evinement èra grèu e festiu. La question èra de saupre
s’anaviam trobar un negre e blanc epsicologic a la Manhattan ò un d’aquestei films grèus a la Bergman que lo
realizaire n’a l’us ò una granda comedia ambé sa maissa legéndaria. Lo Grau (testard, exlusiu dins sei
gosts mai tanben ipocondriac) èra talament socitós de me provar que sariá lo
film de ma vida, coma lo disián Leis Inrocks, que partiguèt drech au cagador se
prene una dòsa de SMECTA per s’empachar la cagagna. Tornèt en susor mentre
qu’una chorma de randonaires de l’estiu se tanquèt davans nautres per copar la
coa e resquilhar : « òu ! Dede ! Te rementas de
l’estiu passat ? Tè ! Fai-me una plaça ! » Coma siáu d’un
caractèr latin me disputère amb elei (èran cinc ò mai, balès coma de jogaires
de rugbi) deis escaliers fins a l’ecran blanc de la sala, baramave, bramave: « L’an que ven
vendrai passejar ambé vautres, ansin passarai davant lo mond au cinèma !
A ! Mai m’agradariá pas de vos rescòntrar au subremercat, sai que !
sai que ! Aquela França egoista, m’as comprés ! » Bramave au mitan dau mond. Bamave coma un caluc. Un còp assetat
au fons de la sala (Lo Grau li agrada pas d’èstre davant l’ecran, lo fa racar e li porgís la conjonctivita), renave encara intra mei dents, una bòbo sus lo
sèti d’a costat me faguèt la morala en me tocant lo braç : « Es
pas qu’un film ! Se fau pas metre dins aquelei condicions ». Coma siáu pas
grand me passèt dessus, m’intrèt dins una aurilha e sortiguèt per una autra.
M’as comprés. E li respondère « M’enrabiar es bòn per mon còr ! »
Lei condicions èran doncas totei recampadas per un grand
film.
Esperam. Agache lei « like »
sus lo Face Book de mon telefonet quora Lo Grau, febrós, jòga a un jòc ambé de
fruchas e de lemons sus lo sieu. Lo lume s’amorça. Pas de publicitat : siam
dins una sala d’art e d’ensag. Mai
una diapositiva sus Janina Havitri, doctor en gerontologia apareis. Dise a
Grau : « Tè ! Es per tu ! ». A l’ora dau numeric lo
film devriá començar tre ara. Nani mon paire ! BUG ! Tres còps !
Tres còps agueriam la diapositiva sus Janina Havitri, doctor en gerontologia.
Janina Havitri, doctor en gerontologia. Janina Havitri, doctor en gerontologia.
E tres còps diguère au Grau per lo faire rire e cagar: « Es per
tu ! Es per tu ! Es per tu ! » Lo Grau ne’n prenguèt una
racion crusa de SMECTA sensa aiga !
Lo film comencèt. Format panoramic. Mai
lei bendas negras me geinan. E l’imatge numeric... As l’impression d’agachar un
DVD de l’ostau tan manca de contrastes... Enfin, brèu... E lo film... WAW...
WAW... WAW... Es lo polit retrach d’una dòna traida per la crisi que se tròba
ambé sei tòcs mondans, perduda a Nòva-Iòrca. Parla soleta.
(De seguir. Lei chatas que cridan dins
la carriera m’empachan d’escriure : « Aicha ! Putan ! mei
colhas ! ta maire, la puta ! M’as raubat mon telefonet ! La vida
de ma maire ! M’en bate lei colhas ! Tòrna me mon telefonet ?
Ok ? M’en bate lei
colhas ! Arresta ! PD ! Tòrna me mon telefonet !
Alò ? Alò ? Bastard ! Bastard ! Ta maire ! Ta
maire ! Sa maire ! Sa maire ! La tèsta de ma maire ! Ta
maire la puta ! As pas mon còdi PIN ? Lo sabes lo còdi PIN ?
A ! La raça de sa maire !») Siam pas a Manhattan, siam a Manhattam...)
Seguida. Pitch : la dòna decebuda
per son trader ric, un pistachier que l’a enganada tota sa vida, a la carriera,
ensaja de s’apdatar a la vida vertadiera en viure en cò de sa sòrre qu’òbra
dins un subremercat. Quau trobarà lo bonur fin finala ? La rica ò la
paura ? Grand film, granda faula doncas. Faula sociala (çò qu’es una
promiera en cò d’aqueste jove realizator qu’a pas finit de caminar dins de
dralhas artisticas sempre diferentas e espantantas), sensibla, biaissuda
(l’utilizacion dau flash-back es pas estitematica, la narracion se ne’n tròba
linda e susprenenta, lo faulista nos embarca), e grand retrach de femna sus una
Cate Blanchett, l’actritz principala, reiala e majestuosa. Sariá estat, a mon
avejaire, lo cap d’òbra anonciat se lo realizator aviá rendut nòva son estetica
d’un classicism (tròp) bèu. Vaquí
lo default de sei qualitats ! Siam en camin « balizat » :
generic retro, panèu blanc e negre sus fond de Jazz (signatura dau mèstre),
benda son irreprochabla menada per un Blue Moon nostalgic a sovet. E una cançon
qu’ai pas agut temp de shazzamar
que mescla francés e anglés. Finala, va fau dire, me siáu regalat (levat
la clim tròp fòrta que se botèt en marcha au mitan dau film e que donèt
lo mau au Grau.)
Au moment de se laissar, dins la promiera nuech negra negra de
l’auton 2013, lo Grau diguèt en esternudant: « es THE cap
d’òbra ! » Per l’embestiar, e perque pense que (seguisse mon idèa) Manhattan, i a 30 ans fa, aquò òï, fuguèt son vertadier grand film, tornère un
« boarf... » E me diguèt : « siás tròp entier ! vòls
pas veire lei causas coma son ! Es THE cap d’òbra ! Coma leis
Insrocks, lo sabiáu avans de lo posquer veire !» E niflèt dins son camisòt
dau tristum, de la colèra, de la decebuda, de mon testarditge, de la clim tròp
fòrta. En tornant au parcament me diguère qu’aviáu pas trobat la definicion que
correspondiá an aqueste biais de dire. Lo lendeman lo Grau me mandèt un texto: "ai la kagagno"!
Lei miejas sasons son perilhosas.
Blu Jasmin de Woody Allen, en anglés, dins totei lei salas de cinèma dempuei dimecres.


text:
Beowulf
Beowulf es lo nom donat a un poèma epic en vièlh anglés compausat de 3182 vèrses alliteratius, eissit d'Escandinàvia, generalament considerat coma l'òbra pus importanta de la literatura anglosaxona. Ne'n demòra pas qu'un sol manuscrit, lo Codex Nowell. Foguèt compausat per un poèta anglosaxon anonim[1] e datat d'entre los sègles VIII[2][3]e XI.
En 1731, lo manuscrit foguèt grevament degalhat dins l'incendi d'un edifici albergant una colleccion de manuscrit medievals amassats per Sir Robert Bruce Cotton. Lo poèma tombèt dins la foscor per de decennis, e son existéncia foguèt pas tornarmai coneguda que quora foguèt estampat en 1815 dins una edicion preparada per l'universitari islandés Grímur Jónsson Thorkelin.[4]
Dins lo poèma, Beowulf, un eròi dels gòts d'Escandinàvia, ven ajudar Hroðgar, lo rei dels daneses, que lo mead hall patissiá las atacas d'un gigant nomenat Grendel. Après que Beowulf l'aja tuat, la maire de Grendel ataca l'edifici e es desfacha a son torn. Victoriós, Beowulf tòrna a çò sieu, a Götaland en Suècia puèi ven rei dels gòts. Cinquanta ans après, Beowulf desfa un dragon, mas es mortalament nafrat dins lo combat. Après sa mòrt la seuna gent lo rebond dins un tumulus a Götaland.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "The name of the poet who assembled from tradition the materials of his story and put them in their final form is not known to us" (Robinson). In scholarship, the poet is commonly referred to as the "Beowulf poet".
- ↑ (en) J. R. R. Tolkien, Beowulf: the Monsters and the Critics, London, Oxford University Press, , p. 127
- ↑ (en) A. Kent Hieatt, Beowulf and Other Old English Poems, New York, Bantam Books, , xi–xiii
- ↑ Bruce Mitchell & Fred C. Robinson, Beowulf: an edition with relevant shorter texts, Blackwell Publishing, 1998, p. 6.


text:
Vreperada e serada gascona
- Le 11/11/2017 de 15:15 à 22:00
- Sala de l'aiga roja, puis Atrium - Dax
- a gratis, puis 15€ Atrium
- Durée : Après-midi, vrèspe
Lo dissabte 11 de noveme a partir de 15h dinc a 19h15, Gascon Lanas que'vs perpausa a D'Acs, sala de l'Aiga roja :
Tres films corts en gascon : Lo pelòt, Shens papèrs, Fecas e Godilhs.
Puish lo Miquèu Baris que'ns harà duas istòrias a 15h30 e a 17h00, Lo Donan, lo Colombò.
Qu'i aurà cantèras de las bonas e un aperitiu abans de barrar lo vrèspe dab un repaish dab lo picaishó tirat deus nòstes tistèths, "aubèrga espanhola".
Clavada de la sala a 19h15 entà anar véder a 20h lo concèrt de Gric de prat a l'Atrium.
- Gascon Lanas
Concèrt Dax Dacs Aiga roja vesperada gascona gasconne Gric de prat Condes d'un doman acabat contes d'un demain achevé Atrium
Sala de l'aiga roja, puis Atrium Bld G. Clémenceau puis centre ville Atrium, 40100 Dax Lanas


text:
Avèm totjorn devinat que nòstrei gats domestics (felis silvestris catus) venon dau levant e de felis silvestris lybica. Li aviá mantuneis entre-senhas dins aquesta direccion, coma lo pivelatge deis egipcians per aquel animal, d’autreis indicacions arqueologicas mai ancianas, o simplament lo fach que siágue actiu durant la nuèch (contrarament a felis silvestris silvestris, lo gat sauvatge europenc). D’entre-senhas que fugueron ja confirmadas per d’analisis geneticas coma aquelei de Carlos Driscoll et al. (2007).
Pasmens, l’istoria precisa de l’evolucion e de l’espandiment dau gat era encara largament desconeguda. Aquò cambia amb un papier de Claudio Ottoni et al. dins Nature Ecology & Evolution, signat per pas mens de 29 cercaires que representan un vintenau d’universitats a travèrs dau monde.
Utilisant en particular d’analisis de l’ADN mitocondriau (trasmés per la maire sensa gran cambiament), de gats modèrns dau monde entier o de pèças de musèus, an retraçat tota l’istoria dau gat despuèi lo neolitic (8000 abanç de JC). D’aqueu temps, lo gat, atrach per lei rosigaires dei silòs de gran, començava a s’aprochar dei vilatges. A pas caugut longtemps abanç que leis òmes realizèsson lo potenciau d’aquest animal. Ansin, foguèt rapidament adoptat dins lo Creissent Fertil, lo Pròche-Orient e l’Anatolia. Mai es sonque la promiera onda de domesticacion : sa capitada vertadiera ven ambé l’aparicion de la granda civilisacion egipciana, lo desvelopament dau comèrci maritim (ambé de gats per aparar lo cargament), e sa difusion dins l’empèri roman florissent.
Ansin, aquestei doas ondas correspondon a dos linhatges mitocondriaus principaus de felis silvestris lybica : un promier que lei cercaires identifican coma anatolian, e un second qu’es identificat coma egipcian. Aquestei dos van coexistir e si mesclar, mai la varianta egipciana va gaireben replaçar l’autra, quitament en Anatolia : entre 500 e 1300 ap. JC la mitat dei gats anatolians de l’estudi son dau linhatge egipcian. Segon lei cercaires, la popularitat dau gat egipcian s’explica probablament per un comportament mai sociau, per l’encausa d’una domesticacion massiva mai anciana.
Evolucion d’una espècia a travèrs de l’istòria
Es gràcias a la casuda de Constantinòble e l’aparicion de l’Empèri Otoman que lo gat anatolian pòu fin finala faire son retorn. Mentretant, la difusion dau gat contunha lo lòng dei rotas de comèrci, porgissent de gats egipcians fins ai tèrras vikings mai tanben un pauc d’ADN asiatic (felis silvestris ornata) per la rota de la seda.
Maugrat toteis aquestei peripecias, podem arremarcar que lo gat modèrn es totjorn fòrça proche de sei versions sauvatges o istoricas, comparat ambé la diversitat dei fòrmas de can e la dificultat de tornar un lop en un can.
Semblava que lo gat sauvatge fasiá ja naturalament ço que l’òme esperava : un bòn gat es un gat gromand, que l’agrada manjar de ratas, es simple. Lo cambiament principau entre lo biais dau gat domestic modèrn e aqueu dau gat sauvatge es probablament son pelatge. L’estudi mòstra que lei colors diversas dau gat domestic apareisson solament a l’entorn de 1300 ap. JC. Abanç aquest epòca la casi-totalitat dei gats eran tigrats (mackerel tabby), coma lo gat sauvatge.
Aquesta comparason ambé lo gat sauvatge es en fach importanta, es un deis enjuecs majors de l’estudi : non solament contenta nòstra curiositat sus nòstreis amics peluts, non solament es una question amb un interès istoric, ligada a la dinamica deis escambis umans, mai encara es important per aparar lo gat sauvatge. Lo gat sauvatge europenc, qu’a ja desapareissut de nombrosas regions, es amenaçat per l’ibridacion ambé lei gats domestics e lei gats de gotièra.
Li a un vertadier esfòrç scientific e environamentau per sauvar lo gat sauvatge, que supausa malastrosament capturar e eliminar leis ibrids. Mai estimar dau promier còp d’uelh se un gat es un vertadier felis silvestris silvestris o se es un ibrid, e qué es lo gras de contaminacion genetica, aquò es pas totjorn aisit.
Fin finala, ço qu’aprenem sus l’evolucion dei sota-espècias de gats podriá tanben nos adjudar per comprener mai generalament la dinamica d’autreis espècias introduchas per l’òme (e potencialament vengudas invasivas), e son efècte sus la biodiversitat. Un fenomèn qu’es luenh d’estre reduch au cas dau gat.
Julien Frison*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Admiracion, amor, òdi, desir, gòi e tristesa son es sies passions primitives qu’eth pensador Descartes descriu en sòn tractat sus eres. Les ordène, les enumère e mos les aufrís coma passions der anma, dilhèu coma paradòxes entà un sistèma voludament racionau coma eth sòn. Se revèlen coma causes der èster racionau sense èster racionaus, coma “ahlama viua e pura”, coma “aqueri moviments que i a en nosati, en tant que non depenen deth pensament”, senon que “sonque apertien ath còs”. Era passion que cada dia sentem ena nòsta vida afectiva ei produsida per quauquarren extèrn, ei a díder, non volut, e a lòc ena confluéncia deth còs e er anma. Viuem era passion perque existís era accion. Quauquarren actue dehòra, encara que dilhèu configurat dejà pera nòsta fòrça imaginativa, que sentem laguens coma passion, inclinacion der anma ad aguesta facultat de sénter. Mès, coma hidar-se deth testimòni efimèr e cambiant des sentits o deth judici falaç dera imaginacion?, coma diderie eth madeish filosòf. ¿Coma hèr cas ad aguesti esperits excitats pera calor deth còr? ¿Ei desirabla ua vida que sonque admet er impuls temerari des sentits? Semble òbvia era responsa, mès tanpòc vau era esmenda ara totalitat, pr’amor qu’entath coneishement des causes ei de besonh emplegar toti es recorsi qu’auem ara man: er enteniment, era imaginacion, es sentits e e era memòria, atau coma reconeish Descartes. Alavetz, sonque (sonque…) ca endreçar-les, aguestes passions, enlumenar era confusion, esclarir era situacion, pr’amor que non sonque ei en jòc eth coneishement des causes, senon era virtut etica des òmes e es hemnes liures, ei a díder, deth sòn mau usatge o deth sòn bon govèrn. Totun, era natura umana ei “fèbla e dispause de pògues fòrces”, qu’ei coma acabe es meditacions metafisiques.
(DIARI SEGRE, 21 de març de 2015)


text:
18/03/2014
En immersion occitane à la Calandreta Pergosina
Priscilla Peres, nouvelle enseignante-directrice de la Calandreta Pergosina, école d'immersion en occitan à Périgueux nous a fait découvir son établissement situé au bord du canal de l'Isle.
« L'escòla exista dempuei 1999 e compta 43 escolans, los calandrons, de la mairala jusc'au CM2. Fai partida d'un malhum de 48 establissaments privats jos contrat emb l'Estat.Lo principe es l'immersion en lenga occitana mai la chausida de la metòda pedagogica Freinet. Quo es a dire que l'ensanhament de totas las matieras se fai en occitan lemosin, manca los cors de lenga francesa, de segur. Los enfants venen dau ranvers de Periguers. Sem tres ensanharitz, Carole Jammes, Marie le Pezron mai io e losAtsem e personau technic.Volem botar los mainatges au centre de l'escòla. En debuta d'annada avem definit coma ilhs de las reglas que tots deven segre. Chasque jorn, per començar seguem un rituau de communicacion : « Coma quò vai » en fin de setmana o b'etot « Que de nuòu ? ». Per lo conselh daus escolans quo es l'occasion de pausar los problemas, trobar de las solucions, felicitar, encoratjar, far de las suggestions... L'escòla es gerada per una associacion, los parents son tanben implicats dins lo foncionament per lo biais de comissions. La cotisacion est de 150€ per an per enfant, mai la cantina e la gardaria».
Au mur des panneaux, les règles de grammaire et de conjugaison … comme dans n'importe quelle école mais en occitan. Et l'enseignante-directrice, quel est son parcours?
« Nasqui a Tolosa, vòugui totjorn boirar mas doas passions : ensanhar e parlar l'occitan. Aprep una experiencia de cinc annadas sur Tolosa, arriebi a la calandreta de Perigüers a la rentrada de setembre 2013 e sei plan contente de trabalhar aqui. Tròbe que quo es una plan brava vila. Fugui plan ben reçaubuda per lo monde occitan dau ranvers, ma colega Marie e io continuam de nos formar en lemosin coma Joan-Lois Leveque e Micheu Chapduelh. Ai daus bons contacts emb lo cafe associatiu daus Thétards. Dins los mes a venir anem organisar de las portas dubertas a la calandreta, entau monde veiren ben d'ilhs mesmes que l'atmosfera e los resultats i son bons».
Une expérience originale de bilinguisme par immersion en Périgord. Renseignements au 0553057854.
Denis Gilabert
07:55 Publié dans Actualitats, actualité, Onte aprener e parlar la lenga -les cours | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Aué diuendres 13 de gèr, serà ua jornada embromada tamb precipitacions moderades, un shinhau intermitentes e que seràn de nhèu en totes es còtes.
Pera net amendrirà era intensitat. Acumulacions d’entre 15 a 25 cm en còta 2.000. Vents fòrti tamb bohades fòrça fòrtes de noroest.Temperatures en descenuda ath long dera jornada (5° maitiada, 1° a meddia, -1° pera net).Eth dissabte se alternaran bromeres e clari damb quauques precipitacions qu’en principi serien fèbles e de nhèu en totes es còtes. Pera net se reactiuaran quauquarren es nheuades.
Vents moderadi de compausant noroest.Temperatures negatiues en totes es còtes pendent tota era jornada (-3°/0°).Eth dimenge a prumères ores auram precipitacions fèbles e dilhèu era possibilitat de quauqui clari. A compdar de meddia aumentarà era nivolositat e se produsiràn precipitacions, qu’a darrères ores poderien èster intenses.
Es precipitacions seràn de nhèu en totes es còtes. Acumulacions de mès de 25 centimètres peth dessús de còta 2000. Vents moderadi damb quauqua bohada fòrta de compausanta noroest.Temperatures heiredes en tot ténder a pujar a darrères ores (-4°/-1°).Vos recomanam que sigatz atenti a pròplèus bulletins, donques qu’era prevision poderie variar substanciauments segontes mos indiquen quauqui modèls.
Hont: Meteo Aran


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 12 de setembre de 2017
Ariang, arriang, arianglo, etimologia
Com ac soslinha Coromines (ved. l'adrèça agla in CorominesAran), la terminason anglo que rapèra agla e que poderé viéner d'aquĭlu- > ang(lo). Que'nse precisa 'angla' qu'ei ua fòrma deu mot agla (aquila) atestada en gascon, precisament en parlar de Cenac, Gers (N.B. totun la fòrma dab la nasau n'ei pas repertoriada en ALFg vol 1mapa 35) e lo mot en composicion hens arianglo que deu aver la significacion d'agla. Que'm permeteratz de non pas necessàriament seguir Coromines aquiu. Perqué -anglo (aquĭlu) e non pas agla (aquĭla)? Duas possibilitats. Prumèr, que's cau raperar l'adjectiu 'aquĭlus-a' que significa prumèr 'brun-a' en latin, quan la fòrma femenina, (avis) aquĭla, ei plan a l'origina deu noste mot 'agla'. Qu'ei dilhèu interessant de raperar qu'aqueste mot latin aquĭlus qu'èra hòrt probablament shens correspondéncia especifica en la lenga deus vascons. Brun o marron n'ei pas ua color repertoriada en çò deus vascons, ne trobam pas nat mot d'origina indigèna tà díser brun o marron. En basco qu'emplegan marroi, un manlhèu romanic. D'alhors, entà qualificar la color deu noste vutre, los bascos que trantalhan enter 'gorri' ('arroi' en basco) e beltz ('negre' en basco). Lo fèit que la fòrma deu mot gascon ei masculina que suggereish que's poderé tractar de la color aquiu, aquilu(s) que poderé estar similar semanticament au 'fulvus' deus scientifics (Gyps fulvus) e au gorri o beltz deus bascos. Alternativament, lo mot qu'a d' estar entenut com lo mascle de l'agla -> ang, anglo. En aqueste cas, la formacion deu mot non deu pas estar tant anciana, ce'm pensi.
Alavetz, lo debut deu mot (ari - arri) que poderé derivar d'un mot qui significava 'agla' o 'vutre'. Per qué non, pausat com a ipotèsi, lo mot deu celtic ancian *eriros (ved. DelamarreGaul.) , mot continuat peus mots guallés eryr v. irlandés irar, breton modèrne erer qui tots significan 'agla' >alavetz un ipotetic etimon celtic protogascon eri(r) o ari(r) dab r non sensibla: eri o ari. La derivacion eri(ru)-aquilu-> arianglo non pausa nada dificultat, ce'm sembla. Totun, l'ipotèsi d'aquesta fòrma *eriros qu'a l'inconvenient de non pas arreligà's aisidament a la fòrma basca arrano qui èra a l'origina deu rasonament de Rohlfs. A mei, la fòrma galesa deu mot, segon la teoria expausada per Delamarre (DelamarreGaul), que poderé efectivament presentar ua n intèrna com ac suggereishen toponimes com Erno-durum e lo petit nom galés Ernus, qui linguistas identifican (totun dab un punt d'interrogacion) com lo mot galés tà díser agla, mentre *eriros que seré ua auta fòrma deu mot, l'antecedenta deus mots gaelics e britonics irar, erer, eryr etc. Adara, entà seguir lo hiu logic deu nòste rasonament, que valeré mei imaginar un mot indigèn on aquesta letra n i estosse plan presenta, totun en posicion instabla (intervocalica): *ar(r)ino o *ar(r)eno, parent etimologic deu mot basco arrano. O sia *aren(o)-aquĭlu- >ariang, arianglo. L'ipotèsi qu'ei plausibla. N'averem un aute cas de composicion hòrt semblanta dab un aute mot, aranés aqueste: 'tranglo', var. 'trango', sinonime d' 'arianglo', e qui Coromines s'arrisca a explicar com lo resultat de l'associacion de vultur e de aquilus: *vult(u)r-aquĭlu (CorominesAran, ved. l'adrèça agla). Totun la pèrda de la consonanta iniciau non s'explica pas tròp plan en aquesta derivacion, se la comparam au mot vutre qui la consèrva intacta, çò qui hè aquesta teoria de Coromines pòc versemblanta. En plaça, que poderí suggerir la combinason 'estor' (varianta comuna d''astor' - deu lat. *aucipitor) + ang(l)o ('lo mascle de l'agla' o brun) , o sia 'est(o)r-anglo' puish 'estranglo' puish 'tranglo'.
En tot cas, en l'ipotèsi aquesta, lo mot 'ariang' o 'arianglo' o 'arriang' que seré compausat d'un mot supausadament indigèn seguit peu mot latin aquĭlu. La terminason ang- (per angl-, cf. trango vs tranglo) que seré la fòrma mei regulara shens la vocau finau de sostien. -aquilu -> -a(n)gl(u) . Segon aquesta teoria , la construccion de ariang que rapèra la prepausada per Vendryes -Wartburg entà explicar lo mot francés erable e lo mot occitan argelarbre (gasc. aseròu), d'un acer-abulus compausat d'acer (aseròu en latin) e abulus (de abalos -pomèr en galés- se non de opulos, aseròu en galés, v. DelamarreGaul)..
Plan, aquerò qu'èra entà l'ipotèsi romantica e pòc romanica. Alavetz, ua auta ipotèsi, hòrt mensh romantica totun plan gascona, qui ns'evita de recórrer a un mot inventat quin que sia, adara que l'avetz:
De 'ària' ( ària qu'ei la fòrma centropirenenca d'arla) e 'ang o anglo' masculinizacion deu mot 'agla'. Ària -anglo que seré ua fòrma masculinizada de la composicion 'ària-agla'. En aquesta ipotèsi alternativa, lo mot que seré de formacion medievau o modèrna, non latina, compausat d' 'ària' e d''agla' e, fin finau, masculinizat. 'Ària', fòrma qui a lo mot arla peus Pirenèus Centraus, de l'etimon basco ar, arra: vèrmi, lo vèrmi. -Ang e -anglo: fòrma masculinizada de agla, de aquĭla La nasalizacion que s'explica com sostien de la sillaba tonica d'agl(a/o) qui s'arretròba en posicion segondària en la composicion --> ang(l) o anglo (masc.). Quin explicar la composicion d'un punt de vista semantic? Teoricament per la relacion qui existeish enter l'arla, v. arlar (ària, ariar en gascon centropirenenc) e pilhard, sacamand qui ei la significacion qui s'a prengut lo substantiu postverbau d'arlar: arland (en gascon centropirenenc: ariand, d'ariar). Lo vutre qu'ei un ausèth gregari qui viu e vola tostemps en grop d'un dotzenat d'individus formant ua colònia establa, qu'ei gregari e qu'ei carronhèr: que's neureish deus cadavres deus animaus en generau e deu bestiar en particular. Que devè estar sospieitat, a tòrt, de provocar la mòrt de la bèstia d'ua manèira o d'ua auta.


text:
Los Angeles
Los Angeles, oficialament the City of Los Angeles, sovent designada per sas inicialas L.A., es la principala ciutat de l'estat american de Califòrnia e la segonda mai importanta demograficament de totes los Estats Units. Sa populacion èra estimada a 3 792 621 abitants, en 2010 (12 925 330 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 1215 km², çò que ne fa la segonda ciutat dels Estats Units aprèp Nòva York. Los americans l'apèlan sovent per son escaisnom L.A. prononciat « el ei ». Aquela ciutat es lo capluòc del comtat omonim. Los Angeles significa « los àngels » en espanhòl. Son nom complet es : Pueblo de Nuestra Señora la Reina de Los Ángeles del Río de Porciuncula, es a dire « Lo vilatge de Nòstra Dòna la Reina dels Àngels del riu de Porciuncula ».
Mas la sola municipalitat de Los Angeles (LA City) es relativament pichona fàcia a l'aglomeracion totala de la ciutat, e mai s'es pus granda que Nòva York e Chicago. Los Angeles es una ciutat olimpica: aculhiguèt los Jòcs Olimpics dos còps (en 1932 e 1984). Mondialament coneguda per son activitat scientifica e culturala, vòl conservar son estatut de ciutat-region mondiala (world city-region). L. A. es cosmopolita e demòra un dels punts d'entrada principala dels immigrants als Estats Units. Atrai las populacions gràcias a son clima, son estil de vida e la possibilitat d'i realizar lo "sòmi american".


text:
Sus l’ecran vaquí un vielh amb sa casqueta que nos parla gavòt coma plus degun lo parla benlèu. Racònta coma èra la societat quand tornèt dau servici militar. E se la lenga occitana se mescla de francés tre que lei mots li mancan, es que tota sa vida a parlat coma aquò.
Coma aqueu son a l’ora d’ara una quinzena que nos parlan, per mai que d’un delà de la mòrt, coma parlavan nòstrei rèires, un occitan que sembla qu’una lenga cosina per aquelei que l’an aprés a l’escòla.
Es justament una dei tòcas dau Cep d’Oc, amb son site web, presentat as Ais dimars 25 de setembre de 2013, que « de permetre au monde d’entendre la musicalitat de la lenga e de prendre consciéncia de la varietat fantastica de sei parlars, que nos donan 45 000 mots de provençau, quand lo francés ne’n prepausa que 15 000 ».


text:
Un des compromesi entath refòrç e dignificacion dera maxima institucion qu’Unitat d’Aran a aquerit e complit un còp govèrne qu’ei era creacion deth Conselh de Terçon. Bèth còp n’auem parlat ací dejà. Dempús d’auer-ne celebrat quate d’ençà dera sua recuperacion, podem afirmar qu’eth Conselh de Terçon ei ua figura institucionau de prumèr orde qu’apròpe eth Conselh Generau entath territòri en tot balhar transparéncia e informacion as politiques que desvolope en cada terçon.
Pr’amor dera naturalesa institucionau d’aguest organ territoriau, m’a costat de compréner d’ençà deth prumèr moment era oposicion que CDA a mostrat entara sua creacion. Eth sòn posicionament a estat un error e demori que, pera fòrça des hèts, le vage reconsiderant. Eth Conselh de Terçon forme part d’aqueri ahèrs que van mès enlà des aportacions partidistes, pr’amor que, fortunosament, mentre es govèrns passen, es institucions perduren.
Eth darrèr Conselh de Terçon qu’auem celebrat a estat eth d’Arties e Garòs, deth quau eth Govèrn n’a demorat fòrça satisfèt, pr’amor que des dera sua responsabilitat entà survelhar er interès generau a pogut constatar es inquietuds e expectatives mès locaus, que tanben, e sustot, hèn país, coma ven de passar en toti es Conselhs de Terçon qu’auem amassat (Lairissa, Quate Lòcs, Pujòlo e Arties e Garòs).
Constituït en ua pedania unica, Arties e Garòs ei un terçon damb ua grana potencialitat e ua riquesa patrimoniau e naturau excepcionaus, que deven un imperatiu de promocionar, conservar e dinamizar entath progrès economic e sociau deth terçon e, per extencion, deth conjunt deth país.
Er esfòrç qu’en aguest sens hè eth Conselh Generau en Arties e Garòs en favor der entorn naturau e era promocion economica, atau coma en patrimoni, ei considerable. Ès òbres que s’amien a tèrme ena glèisa Santa Maria d’Arties en son un bon exemple, a on s’i restituís eth volum dera absida e se consolide era façana principau dera bastissa. Totun, eth nau Govèrn destine eth triple d’inversion entar ensem deth patrimoni aranés; dit d’ua auta manèra: en sonque un an de govèrn, er executiu qu’entèste Unitat d’Aran damb eth supòrt deth PRAG a destinat era madeisha quantitat qu’era invertida enes tres darrèri ans dera legislatura passada. Hèt que demòstre eth major ritme de trabalh deth govèrn aranesista e sociaudemocrata.
En aguest sens, pòt èster illustratiu eth contrast dera accion de govèrn damb es legislatures passades. Er abantes e eth dempús d’ua administracion repossada. Bèth dia que ne calerà parlar mès abundosament, deth pas deth govèrn des « projèctes » e es granes paraules ath deth planejament clar e es respòstes concrètes as naui desafiaments.
Eth pròplèu Conselh de Terçon s’amasse en Castièro…
Fòto de Montse Cuixart


text:
Cort metratge
Un cort metratge es un filme de cinèma d'una durada mai corta que la durada classica dels filmes comercials que se veson al cinèma. Lo tèrme de "metratge" fa referéncia a la longor de la bobina.
La definicion d'un cort metratge[modificar | modificar la font]
Lo limit entre cort, mejan e long metratge pòt variar segon las definicions :
- Segon lo Centre Nacional de la Cinematografia (CNC) francés, un cort metratge es un filme que son metratge passa pas 1 600 mètres en format 35 mm (o la longor equivalenta dins los autres formats), siá environ 59 minutas.
- Sul sit american IMDb, son classificats coma « shorts » los filmes de mens de 45 minutas.
- Pr'aquò als filmes de mai de 30 minutas lor dison generalament metratges mejans, e son rarament acceptats dins los festivals de corts.
- Dempuèi quelques annadas lor dison plan corts o fòrça corts d'unes filmes que lor durada passa pas tres a quatre minutas. Competicions especialas son montadas sonca per aquestes.