text:
Pastèl (gredon)
Lo pastèl es un bastonet de color utilizat en dessenh e en pintura. Es compausat de pigments, d'una carga e d'un ligant. Se destria los pastèls secs (tendres o durs) dels pastèls grasses (d'òli o de cira).
Somari
- 1 Istòria del pastèl
- 2 Composicion dels bastonets de pastèl
- 3 Tipes de bastonets
- 4 Pastèls secs
- 5 Pastèls grasses
- 6 Supòrts
- 7 Material auxiliari
- 8 Tecnica del pastèl
- 9 Galariá
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
Istòria del pastèl[modificar | modificar la font]
Lo pastèl seriá estat inventat en França e en Itàlia a la fin del sègle XV e seriá estat utilizat per Leonardo da Vinci jos l'idèa de Jean Perréal.
Lo pastèl es fòrça apreciat a partis del sègle XVII, ont sas colors francas e son aptitud a imitar fidelament los teissuts, las texturas e las luces lo fasent indissociable de l'art del retrach. Es utilizat per fòrça piintres coma Rosalba Carriera, Charles Le Brun, Robert Nanteuil o Joseph Vivien.
Al sègle XVIII, lo pastèl coneis son edat d'aur. Per exemple es utilizat per Maurice Quentin de La Tour, lo prince dels pastellistas, que realiza un metòde de fixacion del pastèl ara desaparegut. Jean Siméon Chardin, Jean-Baptiste Perronneau e Jean-Étienne Liotard exploran d'autras vias mai espontanèas o intimistas. Lo pastèl, simbòl de la gràcia de l'Ancian regim, passèt d'usatge pauc après la Revolucion al benefici del neoclassicisme e de la pintura a l'òli.
Pasmens se lo pastèl jamai tornèt al vam coma èra dins lo mond artistic, totjorn foguèt utilizat e contunhèt son evolucion mercé als impressionistas (Edgar Degas), a Tolosa-Lautrèc, als nabis (Édouard Vuillard), a Odilon Redon, Simon Bussy e, dempuèi 1970 a Pierre Risch.
Composicion dels bastonets de pastèl[modificar | modificar la font]
Los bastonets de pastèl son compausats:
- de pigments per la color: minerals (òcras, tèrra de Siena) o organics (sepia, ftalocianinas, azoícs) o vegetals (pastèl dels tinturièrs (Isatis tinctoria))
- d'un ligant qu'assegura la coeréncia e condiciona la duretat del bastonet. S'agís de goma arabica pels pastèls secs, e d'òli oa de cira pels pastèls grasses.
Tipes de bastonets[modificar | modificar la font]
Existís dins lo comèrci dels bastonets de pastèls de diferentas formas e longors. La talha estandard mesura una desena de centimètres mas tanben existís de bastonets de mièjalongor que permet de dispausar d'un mas grand ventalh de colors e d'aver uae melhora presa en man.
Al contrari de la pintura de tipe pinture a l'òli, goacha o acrilica, que permet de crear una infinitat de colors a partir de mesclas, lo pastèl permet de mesclar las colors sonque de biais limitat. En efièt, la mescla de las colors satura fòrça rapidament ls pòres del papièr sus que se pench. Lo pastellista deu donc se munir d'una gama de colors mai larga possibla.
Pastèls secs[modificar | modificar la font]
Pastèls tendres[modificar | modificar la font]
Lo pastèl tendre es lo tipe de pastèl mai fragil car mai friable. Es compausat de pigments, de creda e de goma arabica coma ligant. Son los pastèls per que se trapan la gama cromatica mai espandida dins le comerci.
Fòça marcas de pastèls son disponiblas, caduna presentant de qualitats diferentas, coma en tèrmes de tendretat del bastonet e donc de friabilitat. Es conselhat d'utilizar un fixatiu per aparar lo dessenh.
- Los pastèls alemands "Schmincke" son fòrça doces e cobradisses, mas saturan rapidament lo papièr.
- Los pastèls franceses "Sennelier" an de colors treslusentas, mas son a vegada friables e fragils.
- Los pastèls franceses "Artisan Pastellier" son tendres e velosats, rics en pigments e de dimension ideala.
- Los pastèls angleses "Winsor&Newton" pòdon èsser un bon compromés.
- Los pastèls olandeses "Rembrandt" de Royal Talens son a vegada durs, mas mens oneroses que los precedents.
- Los pastèls angleses Unison Colour son d'una tendretat mejana presentan una gama colorada particulara.
- Los pastèls belgas "Blockx" son tendres, rics en pigments e fòrça onctuoses
Pastèls durs[modificar | modificar la font]
Los pastèls durs son mai solids e son abitualament presentats jos forma de bastonets carrats, pareissent a de gredas. D'entre eles i a los celèbres « carrés Conté » de la marca francesa Conté.
Gredons pastèls[modificar | modificar la font]
Los gredons pastèls son de pastèls condicionats jos forma de gredons de fusta amb una mina de pastèl dur. Permeton un trabalh precís, s'afilan aisidament e resistan al tust. Mas son pas adaptats a de superfícias largas.
Pastèls grasses[modificar | modificar la font]
La tecnica dels pastèls grasses es fòrça diferenta d'aquela dels pastèls tendres.
Pastèls de cira[modificar | modificar la font]
Los pastèls de cire foguèron realizats al Japon en 1924 pels professors Rinzo Satake e Shuku Sasaki per donar als seus estudiants un mejan de s'exprimir colorat, facil e bon mercat.
Aqueles pastèls economics convenon a las tecnicas de dessenh e de crocadís. Saturan lèu e permeton pas d'òbras acabadas, al contrari dels pastèls d'òli, mai onctuoses.
Pastèls d'òli[modificar | modificar la font]
Los pastèls d'òli aurián estat realizat per la boutica Sennelier a la demanda de Pablo Picasso en 1949. Dins aquel tipe de pastèls, la goma arabica es remplaçada per d'òli, çò qu'explica lor textura grassa e sopla, fòrça agradable a travablhar.
Coma amb la pintura a l'òli, se pòt utilizar l'esséncia de terebentina per diluir o estompar la color, o de medium a pidre per na modificar la textura sul supòrt.
Los pastèls del comerci contenon sovent una mescla d'òli e de cira, en proporcion diferenta segon lor qualitat. Tròp de cira provòca un pastèl que lisa rapidament e empacha las superposicions multiplas.
Pastèls grasses diluables din l'aiga[modificar | modificar la font]
Coma los gredon aquarellables, aqueles pastèls contenon una basa de cira. Mas sens òli, son idrofils: la color se dilua dins l'aiga e pòt èsser espandida amb d'un pincèl umid o d'autras aisinas. En Euròpa, son fabricats per exemple per la societat soïssa Caran d'Ache, la societa alemanda Lyra, la societat espanhòla Manley. Se presentan jos forma de bastonets. Cal pas los confondre amb los gredons aquarellables que son mai pròches dels gredons de colors classicas. Certas marcas chinesas, coreanas e japonesas (ont son nomenat 水彩クレヨン) tanben ne fabrican, los mediums diluables a l'aiga essent fòrça ancians e fondamentals en Orient Extrèma.
Supòrts[modificar | modificar la font]
Pels pastèls secs[modificar | modificar la font]
Lo pastèl permet un contacte dirècte entre los pigments color e lo supòrt. La textura del supòrt es alara fòrça importanta car condiciona directament l'aspècte final de l'òbra. Los pastellistas utilizan donc de preferéncia dels papièrs de gran per de bon arrapar.
Lo supòrt mai corrent es la fuèlha de papièr a dessenh, tipe Ingres, que la superfícia vergada o alveolada permet de retenir la polvera de pastèl. Existís mai especialament pel pastèl de papièrs preparats coma lo papièr velós a la superfícia fòrça doça, o los pastel card de superfícia mai rufa. Aquel darrièr a l'avantatge de saturar mens rapidament. Alternativament, se pòt utilizar un papièr aquarella de gran, veire del contrapegat per enquadrament.
D'autres supòrts demandon d'èsser preparats amb un enduch cargat (gesso acrilica e polvera de pèira ponça), veire directament un aprèst per pastèl. Es lo cas per la fusta, la tela, lo veire o le metal, veire lo papièr o lo carton se l'artista vòl personalizar la textura.
La color del fond es d'una importança fondamentala al pastèl. Los papièrs pastèls son prepausats en diferentas tintas, senon l'artista pòt d'esperel tintar son papièr a l'aquarella. La color del fond depend del subjècte: segon lo gost e l'intencion de l'artista, serà causida segon lo principi dels complementaris, o per contraste (caud/freg, clar/escur).
Pels pastèls grasses[modificar | modificar la font]
Los pastèls grasses s'acomòdan de las superfícias lisas. Totas las matèrias son possiblas: papièr, carton, fusta, tela, veire, metal. Sus una superfícia limpanta, un jaç de gesso es conselhat. Lo resultat es tanben particularament interessent sus de papièrs de gros gramarge, Arches, Rives o Canson, jogant amb la fibra o lo gran del papièr. Lors coulors demoran tonicas e frescas, e es preferable de los aparar amb un vernís a l'aiga, que s'aplica al pincèl.
Material auxiliari[modificar | modificar la font]
Lo pastellista utilisa un certan nombre d'aisinas en mai dels bastonets de pastèl:
- d' estompas, que son mai soven d'entòrchets de papièrs o de teissuts, permetent d'espandre lo pastèl sul supòrt amb precision, per crear de fonduts o de mesclas de color;
- de pincèls o los dets, per lo meteis usatge. L'utilizacion dels dets per espandir lo pastèl permet de realizar d'efièchs de granda precision e lo massatge produch suls dets del pastellista es una de las rasons de la reputacion de sensualitat ligas al pastèl;
- una esponga, per espandir lo pastèl, realizar d'efièch mercé a l'umiditat o levar un jaç de pastèl;
- una gomma mica de pan, que paréis a de pasta de modelar e que la textura peganta permet de retenir las particulas de pastèl. Aquela aisina indispensabla al pastellista permet de corrigir sas errors mas tanben de dessenhar en negatiu levant la color;
- un fixatiu que permet de fixar los pigments sul supòrt. Lo fixatiu es un produch quimic semblable a de laca, disponible en aerosol o jos forma liquida. L'aplicacion d'un fixatiu es opcionala: los artistas tròban qu'afadís e empasta las colors. Lo pastèl se consèrva fòrça plan sens fixatiu a condicion que l'òbra siá aparada per un enquadrament sosveire.
Tecnica del pastèl[modificar | modificar la font]
La tecnica del pastèl paréis a l'encòp al dessenh e a la pintura. Certans artistas utilizan una tecnica pròche del fusanh fondada sus l'utilizacion de linhas e l'estompatge, d'autres an un apròche pictural superposant de jaces espés de color. Las possibilitats del pastèl son fòrça espandidas.
Lo pastellista pòt utilizar los bastonets de biais diferents:
- amb lo cant per de trachs precises;
- amb lo talh pel trabalh de las superfícias;
- espotir per espandir la polvera sul supòrt e produire una zona de color fosca.
Una pression contrarotlada e aquelas tres tecnicas permet una granda riquessa de trachs e de texturas, mas l'avantatge màger del pastèl es de segur la puretat e la vibracion de sas colors.
Lo pastellista pòt a l'encòp utilizar de colors puras (aplicacion simpla dels bastonets), la mescla de colors per superposicion e fusion (lo pastellista espandís una color sus l'autra) e las mescla optica (lo pastellista superpausa de trachs de color).
La fragilitat del pastèl implica una tecnica de conservacion particulara car un pastèl non aparat se degrada a la mendre manipulacion. La melhora proteccion demora l'enquadrament jos veire. Es tanben d'usatge de fixar las òbras. Se sèrva a plan, fàcia pinta contra une fuèlha de papièr cristal.
Galariá[modificar | modificar la font]
Jean-Baptiste-Siméon Chardin, Autoportrait aux bésicles, pastèl sus papièr gris blauc, 1771, Paris: Lovre.
Rosalba Carriera, Autoportrait de Rosalba Carriera tenant un portrait de sa sœur, pastèl sus papièr, 1715, Florença: Galeriá dels Oficis.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Grand Fraire
Lo Gran Fraire (Big Brother en anglés) es un personatge de ficcion del 1984 de George Orwell.
Lo Gran Fraire es dins aquela òbra l'enigmatic e totalitari dictador d'Oceania, un dels tres Estats en que se devesís lo mond. Dins la societat descricha per Orwell, totes son jos la susvelhança estricta de las autoritats mejans los telecrans e a las gents de contunh se las remembra la frasa Lo Gran Fraire vos gaita. Sembla que lo personatge del Gran fraire será inspirat del dictador de l'URSS Ïosif Stalin.
Lo Grand Fraire dins lo libre[modificar | modificar la font]
Dins lo libre, resulta gaire clar se lo Gran Fraire existís de vertat coma persona o s'es un imatge creat per l'Estat, de notar qu'a un moment de l'òbra es explicat al protagonista Winston Smith que lo Gran Fraire pòt pas morir jamai, çò que significariá que vertadièrament existís pas. A un autre moment, tanben se ditz que lo Gran Fraire degun l'a vist jamai. Lo Gran Fraire seriá una cara e una votz qu'utiliza lo partit per sa mòstra e agir coma catalisador per las emocions dels ciutadans.
Pasmens, la propaganda del partit, presenta lo Gran Fraire coma una persona reala, que foguèt un dels fondadors del partit amb l'Emmanuel Goldstein que faguèt dissidéncia. En un moment de l'òbra, lo protagonista, ensaja de se remembrar quand foguèt lo primèr còp que se seriá entendut parlar del Gran Fraire, e crei que foguèt dins los ans seissenta, mas es pas segur. Dins las istòrias del partit, apareis totjorn coma lo líder e gardian de la revolucion dempuèi los primièrs jorns, dins los ans trenta e quaranta, quand los capitalistas amb los seus capèls nauts encara rebalavan pels las carrièras de Londres en veituras luxosas. Degun sap pas fin finala a que punt aquela legenda es vertadièra o inventada.
En 1984, an se passa l'istòria del libre, lo Gran Fraire apareis su las afichas e telecrans coma un bèl òme de 45 ans. Alara, dificilament poirá aver tengut un ròtle salhant dins la politica dels ans 40 o abans, desmostrant tanben que la seuna biografia es una invencion.
Origina del Gran Fraire[modificar | modificar la font]
Dins la partida estudi del seu libre 1985, Anthony Burgess, afirma que l'idèa del Gran Fraire, venguèt a Orwell de las anoncias que fasián pendent la Segonda Guèrra Mondiala per de corses per correspondéncia la companiá Bennett's.
Sus las afichas publicitárias, se vei lo sénher Bennet oferissent sosten e ajuda a d'estudiants amb lo lèma: daissatz me èsser lo vòstre paire.
Quan Bennet moriguèt, lo seu filh vesent lo succès de las afichas cambièt lo lèma en: daissatz me èsser lo vòstre fraire grand
Tanben se ditz que lo Gran Fraire es inspirat d'Stalin e d'Hitler. De caracteristicas e idèas d'aqueles dos dictadors rebaton sul Gran Fraire.
En mai, l'omnipoténcia, l'omnipreséncia, l'eternitat e la naturalesa non verificable de la seuna existéncia, la seuna demanda d'absoluda obesissença, fan suggerir qu'amb aquel Gran Fraire se poíria tractar d'una parodiá de Dieu.
Lo Gran Fraire ara[modificar | modificar la font]
Dempuèi la publicacion de 1984, lo nom de Gran Fraire foguèt utilizat generalament per descriure qualqu'un excessivament contraròtlant. Lo programa de television Big Brother (Gran Fraire) adaptat dins fòrça païses, pren lo nom d'aquel personatge.
La revista Book considèra lo Gran Fraire coma lo 59n dels 100 dels melhors personatges de siéncia ficcion dempuèi 1900.
En octobre de 2006, lo libre The 101 Most Influential People Who Never Lived (Las 101 personas mai influentas que jamai visquèron) listèt lo Gran Fraire coma lo segond.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
29 juillet 2017
Las Georgicas de Pauleta e Andrèu
Paisans de Roergue Paisans de Roergue, annadas 1960 Fa un bel briu, mai d’un an, que voliái partejar mon estrambord pel film de Paulette et André Andrieu, Paisans de Roergue (Piget films, 2016) que n’ai comprat lo DVD. Me lo torni passar a tròces de temps en temps, per n’ausir la lenga polida e pantaissejar sur sos imatges ipnoticas. La magia d’aqueste film ven de la qualitat de la presa de vista, de la votz que parla e de l’efèit de remontanda dins un temps abalit mas a portada de memòria, almens per... [Lire la suite]


text:
Pointis Inard O.C. 1 – U.E. Bossòst 2
Un an dempús recuperam era categoria d’Excellence. En darrèr
partit deth campionat a disputar eth dia 31 de mai contra eth Cardeilhac, se
decidirà quin ei er equip campeon dera categoria.
En un partit “trampa” er equip aranés auec de luitar contra
un terren de jòc en fòrça mau estat, damb era èrba nauta e un arbitratge fòrça
dolent que non sabec sancionar es agressions que patíren es jogadors dera U.E.
Bossòst.
Eth partit siguec dominat per
equip aranés mès sense auer bones ocasions de gol. Merquèrem eth gol en ua bona
jogada de Soufi que deishèc era pilota enes pès de Miguel que, de “puntera” des
de dehòra der àrea, susprenie ath portèr francés. Pòc abantes deth descans, auérem
ua molt bona oportunitat quan Kike se plantaue tot solet laguens der àrea e en
lòc de shutar a porteria sajèc de passar era pilota sense que arrès podesse
rematar. Damb eth 0-1
s’arribaue ath descans.
Sonque començar era dusaua mietat , Paba auec era milhor ocasion
deth partit quan susprenie ara defensa e se plantaue dauant de Smara e shutaue,
mès eth sòn shut gessie desviat a tocar deth garròt. Sabíem que mos tocarie
patir en desaprofitar aguestes clares ocasions. En ua jogada aislada eth
Pointis Inard anaue a mercar eth gol der empat quan Laforgue shutaue laguens
der àrea sense que Marcos podesse arturar era pilota. Quedàuen dètz menutes
enquias 90, encara auíem temps de mercar; e atau siguec quan Miguel siguec
derribat clarament laguens der àrea peth defensa. Eth clar penalty siguec
shutat per Felipe que mercaue eth 1-2. D’ aquiu ath finau, jòc molt pòc
esportiu deth Pointis Inard damb agresion ath nòste capitan Ignasi. Entà
compensar, er arbitre expulsèc ath nòste jogador Soufi per dusaua tarjeta. E se
açò non ère pro, er arbitre alonguèc eth partit 9 menutes sense cap motiu.
Ath finau victòria que mos plaçe en prumèr lòc a manca d’un
partit.
Era classificion ei : U.E.
Bossòst 75, Cardeilhac 72, Mabroc 69, Miramont 57.
Eth plòplèu partit jogam era
finau dera Copa der Amitié en Sant-Gaudens en stade Jules Ribet dissabte 23 de
mai tàs 20:00 ores contra er equip deth SaliesMane 4.
Pointis Inard O.C. :
Smara, Beret, Verge, Baboulet, Do Canto, Laforgue, Casse, Sorribas, Fourment,
Choquart, Bou. Remplaçants : Gordia, Puddu, Chanfreau.
Tarjetes auriòles :
Laforgue, Choquart.
Tarjeta vermelha : Casse.
Trainer: Dessosez J.F.
U.E. Bossòst: Marcos, Abraham, Chapo,
Felipe, Àlex, Iván, Soufi, Ignasi,
Miguel, Kike e Paba. Remplaçants: Camilo, Manu, Ori.
Tarjetes auriòles :
Ignasi, Soufi.
Tarjeta vermelha : Soufi.
Trainer: Xavi.
Gols : 0-1 Miguel (38’), 1-1 Laforgue (80’), 1-2 Felipe (p. 85’).
Arbitre: Brune Fabien.


text:
« Compausat de veituras deliciosament vintage
…devèn un luec originau e atipic… ». Lo Mistral que religava París e Marselha en 9 oras tre leis annadas cinquanta, lo vaquí reciclat en trin glamour
per òmes d’afaires que vòlon una taula per parlar chifra d’afaire entre banquiers o industriaus.
La filiala d’eveniments de la SNCF, Trains Expos Evénements, l’a reviscolat
mai li a gardat son envelopa d’inòx per aquò.
E desenant
, serà l’endrech onte se parla contracts e autreis estrategias d’entrepressas.
Benlèu que deman es dins lo Mistral que se vendrà lo Rafale…


text:
62-Plumalhon
20 mai 2004 10:22 0 messages
p.3 : los aubres
p.4-5 : lo marabot african
p.8-11 : Gutenberg e l’imprimeria
p.12-13 : la graulha
p.16-20 : conte, Tuem lo devegèr !
p.2123 : informacions e jornalism
los aubres
environament :
- ròtle per la planeta (fotosintèsi : CE²-> O²),
- protegir lo sòu de l’erosion,
- hicar-se a l’acès deu vent,
- frutas per òmis e bèstias,
- husta per mubles e teits,
- bòi per papèr,
- lenha per cauhar-se e har còser los aliments.
n’i a que s’enauçan dinc a 140m
casso, tilh, castanh, hrèisho, cerisèr, bedoth, avet, eveà, erable, pruèr, condonhèr, hau, mesplèr, sauç, sequoià
mestèirs : esclopèr, hustèr, haure
lo marabot african
còth long dab en penent una borsa plena d’aire, peruc long
savanas d’Africa
reproduccion a la sason de la ploja, nids dab arrams e busquets, un mes per coar los ueus
alimentacion : en vila hurga en las lorderas, en la natura ahromigas, termits, lusèrps, sèrps, sautaprats, murguetas, auserons
jòcs
la letra qui manca a Gutenberg
mots mesclats : escritura, fotografia, Gutenberg, imprimir, informacion, invencion, jornalista, lectura, literatura, pagina, rotativa, tipografia
Gutenberg
manuscrits en monastèrs suu pergam : copistas dab calams, religadura,
xilografia : tauleta de husta gravada de la part envèrsa
nascut a Maiença, fin deu sègle 14au, estudis d’orfabri a Estraborg, mort en 1468
recerca d’un aliatge per durcir lo plomb
tinta : soja deu hum de lenha de resinós e òli de lin
premsa de braç potenta e rapida
35 000 signes tipografics per Plumalhon : cada letra es un tipe, un modèla, emprenta, imatge
letras agergadas per formar linhas
caractèr de uei : plomb durcit a l’antimòni e l’estam
jòc dab una patata petita
La graulha
amfibian, respira l’osigèn de l’aiga per la pèth
mitan : aiga hangosa a baura (ivernacion)
los mascles a la sason de las amors : sacòts vocaus per cantar deu cap, dits en.hlats
abriu : gaspa de centenats d’ueus,
lo capgròs vad graulha : patas de darrèr, la coda que desapareish, puish patas de davant en aost
Petit Bazar, activités naturalistes
jòcs
religapunts : lo tipografe
puzzle : estamperia
conte "Tuem lo devegèr"
cremar los libes, aveer hasti deus libes,
alafabet remplaçat per pictogramas
malastre illegau : tot va de lis
susmentaires
jornalism : informacions cada dia
lo jornalista : amassa las informacions
lo jornalista-redactor
lo fotografe
la mesa en pagina
las conferéncias de redaccion : lo matin, e en fin de vrespada
la rotativa : maquina d’imprimir (cilindres dab placas qui transfereishen la tinta suu papèr)
tribalh de nueit : la ua (o la portada) es la darrèra pagina qui sia concebuda
jornaus e libertat : diversitat, democracia
BD : la vop e lobatòt en vila
parcmètres, comptador
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Lo dissabte 14 d'octobre de 2017 es organizada a París una jornada anniversari.
Los occitans del parçan festejan los 70 ans de l'IEO de París e los 10 ans de l'Aper'òc.
Las manifestacions debuta a 12h a L'auberge Aveyronnaise sala de l'estatge, 40 carrièra Gabriel-Lamé, París 12en, M° cours St Emilion.
Fins a 18h30 : acuèlh, aperitiu, dinnar, conferéncias de Philippe Martel sus l'occitanisme a París e de Laurent Alibert sus l'occitan a l'universitat, animacions, musica, dança amb La bourée Montagnarde.
30 èuros, reservacion obligatòria.


text:
658
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 658 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Avars[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Samo, leis Avars capitèron de tornar restablir sa dominacion sus una partida dei territòris en revòuta dempuei 631. Pasmens, aquò li permetèt pas de restablir sa poissança anciana. Au contrari, leis Avars venguèron pus pacifica e se contentèron generalament de nomadizar en Panònia sensa menaçar sei vesins sedentaris.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Rachidun[modificar | modificar la font]
Decidit après la batalha de Siffin (→ 657), l'arbitratge entre Ali e Muawiyah Ièr creèt de tensions grèvas dins lo camp dau premier. D'efèct, lei dos arbitres chausiguèron de destituir d'Ali de son títol de califa e d'exclure Muawiyah de la succession d'Uthman. Òr, dins lo partit d'Ali, aquò entraïnèt de protestacions vivas de part de corrents fòrça ortodòxs que condamnèron la decision de son cap d'aver acceptar un arbitratge uman per discutir de sei drechs « divins » (→ 659).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Samo, rèi deis Eslaus.


text:
Monoïde
En matematicas, e pus particularament en algèbra, un monoïde es una estructura algebrica que consistís en un ensemble provesit d'una lèi de composicion intèrna associativa e d'un element neutre. Autrament dich, es un magma associatiu e unitari.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Sosmonoïde
- 3 Elements simetrizables d'un monoïde
- 4 Iteracion de la lèi de composicion intèrna d'un monoïde
- 5 Morfisme de monoïdes
- 6 Monoïde quocient per una congruéncia
- 7 Vejatz tanben
Definicion[modificar | modificar la font]
Pus explicitament, un monoïde es un pareu , onte E es un ensemble, e " " es una lèi (de composicion intèrna) dins E, associativa e admetent un element neutre :
- (lèi de composicion intèrna)
- (associativitat)
- (existéncia d'un element neutre e ; se saup qu'es necessariament unic)
Lo monoïde es dich commutatiu (o abelian) se, de mai, la lèi dins E es commutativa, valent a dire se :
- (commutativitat)
Notacions[modificar | modificar la font]
La notacion multiplicativa e la notacion additiva son particularament frequentas.
Monoïde multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins E se nòta multiplicativament, lo monoïde es dich multiplicatiu :
- s'escriu : x · y o x y en plaça de :
L'element neutre se nòta "1E" o simplament "1" (element unitat de E).
Monoïde additiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins E se nòta additivament, lo monoïde es dich additiu :
- s'escriu : x + y en plaça de :
L'element neutre se nòta "0E" o simplament "0" (element nul, o zèro de E).
Se convèn qu'un monoïde additiu es totjorn commutatiu (s'emplega jamai la notacion additiva per un monoïde non commutatiu).
Exemples[modificar | modificar la font]
- Lo magma es un monoïde commutatiu que son element neutre es 0.
- Lo magma es un monoïde commutatiu que son element neutre es 1.
- Siá A un ensemble finit (e qu'a aumens dos elements) : serà convencionalament sonat alfabet e seis elements letras de l'alfabet A. Per tot entier naturau non nul n, se sòna mot de longor n subre l'alfabet A un n-uplet d'elements de A, element de An (poténcia cartesiana) : es constituit de n letras ; de mai, se definís lo mot vuege, notat "1", que sa longor es 0, e l'ensemble A0 = {1} . Ansin, l'ensemble :
es l'ensemble de totei lei mots subre l'alfabet A. La juxtaposicion (o concatenacion) es una lèi dins : estent dos mots x, y, se s'escriu x seguit de y, se definís un tresen mot que se pòt notar x y. Ansin, provesit d'aquela lèi manifestament associativa, es un monoïde, non commutatiu, qu'a 1 (lo mot vuege) per element neutre : se ditz qu'es lo monoïde libre engendrat per l'alfabet A.
- Siá l'ensemble dei partidas d'un ensemble .
- Lo magma es un monoïde commutatiu qu'a per element neutre l'ensemble vuege .
- Lo magma es un monoïde commutatiu qu'a per element neutre l'ensemble .
- Sián A un ensemble non vuege, e l'ensemble deis aplicacions . La composicion deis aplicacions es una lèi dins . Lo magma es un monoïde qu'a per element neutre l'aplicacion identica de A. Es pas commutatiu, levat lo cas que A a ren qu'un element (valent a dire qu'es un singleton).
Sosmonoïde[modificar | modificar la font]
Sián un monoïde d'element neutre e, e A una partida de E tala que :
- , valent a dire que A es establa per la lèi de E
Alora, la lèi " " inducha sus A es associativa, e lo pareu es un monoïde, qu'es sonat sosmonoïde de .
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble , provesit de la lèi inducha, es un sosmonoïde de .
- L'ensemble A deis entiers naturaus pars, provesit de l'addicion, es un sosmonoïde dau monoïde .
- L'ensemble dei foncions afinas es un sosmonoïde dau monoïde , onte es l'ensemble dei foncions : se saup que es estable per composicion, e de mai l'element neutre, çò es la foncion identica de , es una foncion afina.
Elements simetrizables d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Un element x de E es dich simetrizable s'existís un element x' de E tau que :
Dins aqueu cas, l'element x' (que son unicitat serà provada infra) es sonat element simetric de x, o simetric de x.
Notacions
- dins lo cas d'una lèi notada multiplicativament, se ditz generalament invertible per simetrizable ; lo simetric d'un element invertible x es sonat invèrs de x e es generalament notat ; per tot element invertible x de E :
- x x' = , e x' x =
- dins lo cas d'una lèi notada additivament, lo simetric d'un element simetrizable x es sonat opausat de x e x' es generalament notat −x ;
- per tot element simetrizable x de E :
- x + x' = , e x' + x =
Exemples[modificar | modificar la font]
- dins lo monoïde , lo solet element simetrizable es 0, qu'es son pròpri opausat
- dins lo monoïde , lo solet element invertible es 1, qu'es son pròpri invèrs
- dins lo monoïde , leis elements simetrizables son leis aplicacions bijectivas ; lo simetric d'una bijeccion f es la bijeccion recipròca .
Unicitat de l'element simetric[modificar | modificar la font]
Per tot element simetrizable d'un monoïde, l'element simetric es unic.
D'efècte, sián x un element simetrizable de E, e x' , x" de simetrics de x :
Se considèra alora l'element de E ; per associativitat :
- coma ,
- coma ,
- en conclusion, y = x' e y = x" . Se'n dedutz l'egalitat x' = x ", valent a dire l'unicitat de l'element simetric de x.
Ensemble deis elements simetrizables d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Siá G l'ensemble deis elements simetrizables d'un monoïde .
- l'element neutre e apartèn a G e coïncidís amb son simetric : e' = e ; ansin G es non vuege
- se x, y apartènon a G, alora apartèn a G e son simetric es :
- se x apartèn a G, x' apartèn tanben a G e cadun d'elei es lo simetric de l'autre.
Aquelei proprietats fan de G, provesit de la lèi inducha, un grop qu'es un sosmonoïde de .
Iteracion de la lèi de composicion intèrna d'un monoïde[modificar | modificar la font]
Siá un monoïde d'element neutre e. Còmpte tengut de l'associativitat de la lèi de E, se pòt definir sens ambigüitat un element de E notat , onte , , ... , son d'elements de E, quin que siá lo nombre n :
- se n = 1 o n = 2, la definicion pausa ges de problèma
- se generaliza per recurréncia subre n :
- estent n + 1 elements , ... , de E, se definís ansin l'element :
L'associativitat permete de plaçar lei parentèsis coma se vòu. Per exemple, se n = 4,
- per definicion :
- mai tanben : , etc.
Iterats d'un element per la lèi dau monoïde[modificar | modificar la font]
Siá x un element de E. Per tot entier naturau n diferent de 0, se definís :
- , onte
Autrament dich :
- (onte lo nombre d'operands, toteis egaus, es n )
Se completa la definicion en pausant :
- (l'element neutre)
Per exemple :
- , , .
L'aplicacion es un exemple de lèi de composicion extèrna dins E.
Per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus :
Cas deis elements simetrizables[modificar | modificar la font]
Coma supra, se nòta G l'ensemble deis elements simetrizables dau monoïde, e x' lo simetric d'un element x de G.
Se x apartèn a G, alora per tot entier naturau m :
- apartèn tanben a G e :
Se definís alora en pausant :
En particular, .
L'aplicacion es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G.
Se x es simetrizable, alora per tot pareu (n, p ) d'entiers :
Per exemple :
Notacions[modificar | modificar la font]
Monoïde multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Dins lo cas d'un monoïde multiplicatiu :
- l'element es sonat produch de e se nòta :
- o ben
- per tot pareu (x, n), ont x es dins E e n es un entier naturau, s'escriu en luòga de ; se ditz qu'es la poténcia d'exponent n de x.
- (l'element neutre), ; = es lo carrat de x ...
- = per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus
- per tot pareu (x, n), ont x es un element invertible de E e n es un entier, s'escriu tanben en luòga de
- per exemple, l'invèrs de x es , çò que justifica aquesta notacion usuala de l'invèrs
- se m es un entier naturau :
- = per tot pareu (n, p ) d'entiers
Monoïde additiu[modificar | modificar la font]
Dins lo cas d'un monoïde additiu :
- l'element es sonat soma de e se nòta :
- o ben
- per tot pareu (x, n), ont x es dins E e n es un entier naturau, s'escriu n x en luòga de ; se ditz qu'es lo multiple de coefficient n de x.
- 0 x = (l'element neutre), 1 x = x ; 2 x = x + x es lo doble de x ...
- n x + p x = (n + p) x per tot pareu (n, p ) d'entiers naturaus
- per tot pareu (x, n), ont x es un element simetrizable de E e n es un entier, s'escriu tanben n x en luòga de
- per exemple, l'opausat de x es x' = (−1) x, notat : −x
- se m es un entier naturau : (−m) x = m (−x) = − (m x)
- n x + p x = (n + p) x per tot pareu (n, p ) d'entiers
Morfisme de monoïdes[modificar | modificar la font]
Un morfisme de monoïdes es una aplicacion compatibla amb l'estructura algebrica.
Definicions[modificar | modificar la font]
- Sián dos monoïdes (d'element neutre e) e (d'element neutre f) . Un morfisme de vèrs es per definicion una aplicacion tala que
- (leis elements neutres se correspòndon per )
- Lo nuclèu dau morfisme , notat , es lo sosensemble de E ansin definit :
- Un isomorfisme de monoïdes es un morfisme bijectiu.
- Se ditz que dos monoïdes son isomòrfs s'existís un isomorfisme d'un vèrs l'autre (aiçò significa qu'an exactament lei meteissei proprietats algebricas : per exemple, s'un dei dos es commutatiu, ansin es de l'autre) ; dau ponch de vista de l'algèbra, dos monoïdes isomòrfs son indestriables.
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Siá un morfisme de vèrs . Alora :
- Per tot pareu (x, n) onte x es dins E e n es un entier naturau :
- Se x es un element simetrizable de E, es un element simetrizable de F, e
- La relacion () supra se generaliza au cas que x es un element simetrizable de E e n es un entier.
- L'aplicacion identica de E es un morfisme de vèrs .
- La compausada de dos morfismes de monoïdes es un morfisme de monoïdes :
estent tres monoïdes , , e dos morfismes de vèrs , de vèrs , l'aplicacion compausada es un morfisme de vèrs .
En particular, la compausada de dos isomorfismes de monoïdes es un isomorfisme de monoïdes.
- L'imatge d'un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde. Pus generalament, l'imatge d'un sosmonoïde per un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde.
- L'imatge invèrs d'un sosmonoïde per un morfisme de monoïdes es un sosmonoïde. En particular, lo nuclèu es un sosmonoïde.
- La bijeccion recipròca d'un isomorfisme de vèrs es un isomorfisme de vèrs .
Exemples e còntraexemple[modificar | modificar la font]
- L'aplicacion es un isomorfisme dau monoïde (N, +) vèrs lo monoïde (A, +) deis entiers naturaus pars.
- Siá (cf. supra). Lei monoïdes , son isomòrfs. D'efècte, per tot sosensemble A de , notem lo complementari de A (dins ) : . L'aplicacion es un isomorfisme de monoïdes :
- Es bijectiva.
- Per tot pareu (A, B) d'elements de , (formula de De Morgan), çò es : .
- , autrament dich : (lei dos elements neutres se correspòndon).
- Lei dos monoïdes e (onte ) son pas isomòrfs. Se demòstra per reduccion a l'absurde, en supausant l'existéncia d'un isomorfisme :
- Es una bijeccion .
- Per tot pareu (n, p) d'entiers naturaus, .
- (leis elements neutres se correspòndon)
- Pausem ; e (per injectivitat de ), , donc .
- Per tot entier naturau n, (demostracion dirècta per recurréncia subre n, o utilizacion de proprietats enonciadas supra). Coma es bijectiva, per tot element m de existís un entier naturau (unic) n tau que
- .
- En particular (en chausissent l'element m = g +1), existís un entier naturau n tau que ;
- necessariament, n ≠ 0, donc g es un divisor de , a fortiori de ; es absurde, car g es estrictament superior a 1.
Monoïde quocient per una congruéncia[modificar | modificar la font]
Una congruéncia dins un monoïde (d'element neutre e) es una relacion d'equivaléncia "" compatibla amb l'estructura algebrica.
Aiçò significa que :
- La relacion binària "" es una relacion d'equivaléncia dins E ; la classa (d'equivaléncia) de tot element x de E se notarà : [x].
- Per tot triplet (x, x' , y) d'elements de E : implica e
Se'n dedutz que per tota lista (x, x' , y, y' ) d'elements de E :
- e implican : ;
Autrament dich, la classa de l'element depende unicament de la classa de x e de la classa de y : ansin, se pòt definir sens ambigüitat una lèi de composicion intèrna dins l'ensemble dei classas, çò es l'ensemble quocient , en pausant :
Es de bòn verificar que lo magma es un monoïde qu'a per element neutre la classa [e] de l'element neutre de E. Se sòna monoïde quocient de per la congruéncia "" .
L'aplicacion canonica : es un morfisme subrejectiu de monoïdes ; son nuclèu es la classa de l'element neutre de E, considerada aicí coma un sosensemble de E (e en fach n'es un sosmonoïde).


text:
Senatus populusque romanus
La devisa Senatus populusque romanus (significant « lo senat e lo pòble roman »), sovent abreujat jos la forma de la sigla S.P.Q.R., èra l'emblèma de la Republica romana, puèi per tradicion de l'Empèri roman. Encara mai que tot autre simbòl, aqueles quatre letras representan lo poder politic roman.
Dins la Roma antica[modificar | modificar la font]
Simbolisava l'union del Senat roman, los descendents dels companhs de Romul, lo fondator de la Vila, e del pòble roman, la compausanta essenciala en quantitat de la Republica, l'ensemble dels citudans romans.
se trapava aquela devisa jol forma de sigla suls monuments publics, coma los frontons dels temples o dels arcs de triomf. Èran benlèu tanben emplegada sus las bandièras militaras. D'un biais general, tota realizacion imperiala èra susceptible d'èsser marcada d'aquela devisa.
Dins la Roma contemporanèa[modificar | modificar la font]
Las letras S.P.Q.R. (Il Senato e il popolo romano) fan totjorn partida de l'escut de la vila de Roma e figuran suls bastits, placa de toats e obratge publics de la vila.


text:
Ja ère ora; a costat arténher era prumèra victòria e arribar tamb bon fotbòl e pluia de gols. Resultat contundent e que reflectís era diferéncia entre es dus equips. Sonque començar ja se vedec qu’eri anauem a cercar embarrar-se darrèr e a veir coma les anaue. As 10’ Sergio de fauta directa tamb era ajuda deth portèr, marcaue eth 1-0. Ère eth prumèr partit que per fin marcauem prumèr qu’eth contrari. Auèrem diverses ocasions entà ampliar eth marcador mès non se poguèren profitar. Ath descans 1-0 e eth nòste portèr Monchi un espectador mès deth partit. Ena dusaua mietat, sabíem que non mos podíem quedar tamb era victòria tant cuerta. Ignasi as 5 minutes dera represa marcaue un gran gol en un shut qu’entraue ena esquaira dera porteria deth Montespan. A compdar d’alavetz fòrca mès ocasions entà ampliar eth marcador. En ua jogada en que Adrian R. pressionèc ath defensa contrari s’emportéc era pilota e la passèc a Ignasi que tot solet marcaue eth 3-0. En ua auta jogada peth costat dret, Ignasi centraue entà que Miguel dempús d’un control tamb eth piech shutaue e marcaue eth 4-0. Eth darrèr gol tanben siguèc fòrça espectacular, dempús de que Liaño hèsse dus barrets ara defensa deth Montespan e empalmaue sense deishar quèir era pilota ara porteria contraria. Ère eth 5-0 entà méter fin finau a ua victòria clara e contudent que mos hege fòrça de besonh; ara cau seguir atau enes plòplèus partits que non son bric fàcils.
Eth plòplèu partit ei en Valentine, partit deth campionat de Liga contra er equip locau, dissabte 21 de noveme tàs 20:00 ores.
U.E. Bossòst : Monchi, Marc (60’ Juanka), Miguel, Jorge V., Felipe, Liaño (60’ Alex), Javi (65 Ruben), Sergio, Ignasi, Adrian R. e Pèir.
Tarjetes auriòles: Adrian (75’).
Trainer: Jordi
Montespan Figarol : Alosi, Bresquignan, Verge, Baboulet, Garros, Watel, Souquet I, Ricardo Costa, Duffo, Lafforgue, Souquet II. Remplaçants : Ginet, Laplagne.
Tarjetes auriòles : Watel (70’).
Trainer : Laplagne Jean
Arbitre : Guezello Guy
Gols : 1-0 Sergio (10’), 2-0 Ignasi (50’), 3-0 Ignasi (60’), 4-0 Miguel (75’), Liaño (80’).


text:
CONFERÉNCIA de FELIP MARTEL
"Espaci occitan: denominacions e concepcions"
Dimanche 5 mars, 15h
Lo "breton" se parla en Bretanha, lo "corso" en Corsega, logic. Mas sus quente territori se parla la "lenga d'oc" ? E, s'un cop aquest territori e sei limits son identificats (es fach despuèi pron temps, mas es pas estat tant evident) coma far per li donar un nom, en sabent que dedins, l'i a un pauc d'Italia, un pauc d'Espanha, e un brave morcèu de França, sens parlar dei subdivisions (Piemont, Provença, Carcin, Roergue etc.) Aquí, l'istòria e la geografia, qu'ajudan d'ordinari, ajudan pas.
-Dos problèmas en fach : lo nom de la lenga : òc, d'acordi, mas tanben au fieu dei sègles "roman", "provensalés/provençau", "gascon", "patois du Midi", e ne'n passi. Encuèi se parla d'"occitan" dins sei diversei variantas, e es d'aquò que parli, mas sabèm ben qu'es pas evident per totei. Caudrà doncas contar l'istòria d'aquelei denominacions.
D'aquí lo segond problèma : se occitan l'i a, coma nomenar l'espaci ont se parla ? Caudrà doncas aquí contar l'istòria dau tèrme "Occitania" e dei divèrsei debats qu'a provocats, fins encuèi.
Entrada liura - Conferéncia en occitan


text:
Sauxillanges
Sauxillanges (en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sauxillanges (en francés) es atestat en 927, jos la fòrma de Celsinanicas (es benlèu una latinizacion); vendriá d'un nom latin d'òme, *Celsinus, varianta de Celsinius, amb lo sufixe -anica[1]. Sauxillanges z-èra donc probablament una anciana granda proprietat antica que aviá coma mèstre Celsinus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna z-èra canton; z-es avòra del canton de Braçac.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 1210 abitants (49 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 4 août 2009


text:
Juli Cubaines (Sant-Ilari de l’Albenca 1894 - Concòts 1975)
L’agonia a l’òrt dels olivièrs (1936).
Es tard. Sols ara son, jol cèl que ranteleja,
a sègre entre las vits una dralhòla estrecha
dins lo combèl alont rajòla lo Cedron.
Jerusalèm, la vila santa, dòrm amont.
Es tard. E rossejanta e mèg ennivolada,
la luna i demesís sa freja escandilhada.
Dedins Jerusalèm, tot uèlh ara es clutat ;
mesfisem-nos : guèrlhe es lo som d’una ciutat
que se trufa de Dieus e tua sos profètas.
Un crime, aquò s’anóncia pas a votz esclètas :
aquò’s pro de la man d’un irèg s’aparant
per ressaure l’òr ros, pesuc e tindinant,
convenença de l’òbra a complir : aicí qu’ara
la man d’un traïdor a-n-aquel òr s’apara
d’esconduda, la man d’un dels dotze, Judàs !
E devèrs lo Cedron que passaràn a gas,
los que demòron dels apòstols pel campèstre
corron suaus, escotant las paraulas del Mèstre
que, sens tròp las poder compréner quitament,
son de tanta dolor que lor fan pensament…
Eles soscon : « Ont es Judàs, lo nòstre fraire ?
Cossí lo Mèstre atal s’adolentís, pecaire,
que dins son anma el siá triste dusca a la mòrt ? »
E la bèla ciutat jos la luna s’adòrm
- e’l traïdor suspesa en risent la moneda
- e lo sobeiran prèire al long pluvial de seda
manda d’arremosar sos vailets e soldats…
Sus la ciutat la luna, amont, voja sa patz.
Entrement, dins la nuèch ont lo vent freg vesena,
los apòstols se’n van, acorbats jos la pena,
coma s’avián sus las espatlas un bèl fais.
A l’òrt dels olivièrs dintron segon lo biais ;
mès al baile de truèlh que lor durbís la pòrta
degun ditz se la tracha uèi es estada fòrta ;
degun demòra pas d’aqueles païsans
per mençonar ambe el lo bestial e los camps :
sentisson qu’un grand dòl per eles s’aparelha ;
sentisson qu’es anuèch la lor darrièra velha
amassa ambe lo Mèstre e qu’aquel adieu-siatz
qu’al sortent del Cenacle, apuèis, el lor a fach
èra plan lo darrièr : tanben, se vòlon traire
aquí còsta el, coma de filhs prèp de lor paire,
per tal de l’aparar contra totes, per tal
de lo sègre per piada dusca a la mòrt, se cal…
Ai ! son d’òmes e lo que coneis la flaquièra
de nòstra paura carn de pecat, aquel sap
qu’enquèra pòdon pas lo sègre dusca al cap
e, luènc de los causir per l’espròva darrièra,
una quita ora ambe el lor ditz pas de velhar :
-« Setatz-vos aquital, entre que vau pregar
alai còsta vosauts ! » - El ditz.
E s’adormisson
jols palmes olivièrs qu’al vent plojal clusisson.
(…).


text:
Tant iò dire còp-sec, sens television, sens poder ‘nar fusinar la tiala de chas me nimai, dilús me sei qua’iment gietat sus mon ordinator ‘na vetz ‘ribat au trabalh qu’aiá dau mau de me far un eimatge dau seïsme desempuèi los dires daus jornalistes de la radiò, tant per lu tsumani que per la catastròfa nucleara d’arribar. ‘Trape ‘quí ‘na de mas grandas contradiccions, voler visar lu monde mai se bandir dau sisteme que prodús de què lu visar d’aicí lu clafir jurcà l’overdosa.
Legissí n’i a gaire dins lu libre dau J-M Bouissou que « Shin Takarajina » d’Osamu Tezuka (1928-1989) ne’n 1947 faguet data. Ne’n defòra de las invencions graficas, eu pausa las basas dau manga moderne. Quante « Shin Takarajina » pareguet, lu Japon surtiá de 15 annadas de guerra qu’avián costadas mai de 2 milions de mòrts sens obludar los bombardaments atomics. Dins ‘quelas condicions, los jòunes japonés se trobeten coma sòus sens pairs mòrts a la guerra o barrats dins lu silenci coupable daus vencuts, sens mairs ocupadas mai-que-mai de lurs charchar de què minjar. L’eideològia farjada per los responsables politics s’esbolha sus ela-mesma, los menors son jutjats e l’emperor se-mesma clama dins la radiò qu’eu es pas lu diu que sos subjets ‘vián apres a respectar. Dins l’escòla, los escoliers deven ilhs-mesma raiar de negre dins lurs libres tot ‘quò qu’eriá pus « conforme » a las eidèias novelas.
D’aqueu traumatisme, los mangaka d’arribar tireteten doas grandas naracions :
- De’n prumièr, de las istòrias d’apocalipse e dau manca de rason chas los regents au mitan d’auquaus daus goiats, mai de las goiatas, susvivents, orfanins, deven menar ‘na luta per tornar bastir un monde nuòu.
Es par eisemple la tematica d’ « Akira ».
- De’n second, lu traumatisme passa tras l’invasion dau Japon, o de la Planeta, per daus estres d’una autra enja après menar de las besonhas esritjosas. ‘Quí maitot, los goiats mai las goiatas deven ganhar la batalha a la plaça de lurs pairs.
Es un pauc la tematica dau « 20th Century Boys ».
La bomba atomica faguet « decubrir » aus japonés lu poder de la sciença contra luquau lu coratge es ren. Lu dever que se faguet coma ‘na mission, la jòunessa nipona es d’obetener la sciença, saber la maitrisar per ne’n far aprofeitar lu progres uman e la patz dins lu monde, perfin de jamai veire tornar la monstruositat d’Hiroshima o Nagasaki.
N’i a quauquas annadas eississet « A Spirit of the Sun », un manga que parla d’una granda tremolada de la terra tòst seguit d’un tsunami, esbolhant Tokyo. Entau fasent, lu mont Fuji prodús una gigantesca eirupcion e copa l’isla d’Honshu ne’n doas partidas.
http://www.dailymotion.com/swf/video/x6jab6
A Spirit of the Sun OAV 01 partie 1 par norlwen
N’i a maitot lu manga « X » que desbutet sa publicacion ne’n 1992. Eu conta lu mite biblic de l’apocalipse dins ‘na livrada moderna. Aquò balha ‘na Terra ‘bilhada d’una arma e abracada per la polucion mai las activitats umanas, ‘quela Terra ‘pela los angeus per chaplar l’umanitat. L’armagedon debuta per lu Japon. ‘Quò-es l’ipotèsa Gaia (►wp-fr) dau Lovelock, emai lu tipe se deveslet per lu nuclear, ipotèsa boirada coma las eidèias dau Paccalet (►fr), aquelas qu’an gost de freschum.
Mas, la tematica « de las coleras » de la natura es pas desconeguda de la cultura japonesa tradicionala, manca de prener l’òbra dau Hokusai (1760 – 1849) per restar dins lu dessenh.
« La granda vaga de Kanagawa » es ren de mai que de la gent au mitan d’un tsumani, adonc preissoniers de las fòrças de la natura.
« L’oratge sos la cima » fai veire un n’endefòra suau a l’alentorn dau mont Fuji, mas un dedins sorne, prest per s’esmaiar.
‘Chabe mon bilhet parlador « d’eimatge », que tot aquò me sembla un pauc derisorí faça a la catastròfa, per ‘na revirada d’un bocin dau uta-nikki « jornau poëtique » de Murasaki-shikibu, l’autritz dau Dit-du-Genji 源氏物語 – genji monogatari(►wp-fr):
Sornes son los ciaus
D’una nibla bruna cuberts
Es entau que los ‘vise
De què se languissent-ilhs
Per tant lagremar.
De nòtar que dins mon bilhet ai usat de la regla ortografica que vòu que los pluraus daus mòts estrangiers son ‘quilhs de la linga d’origina : un scenario – daus scenarii, un manga – daus manga.
※
- Lu bilhet (►fr) dauquau me sei librament inspirat e d’ente venen los eimatges. Fòra que la tipessa parla pas dau libre dau Bouissou.
- Velhada anti-nuclear (►òc) – Lemòtges.
- Sus lu sit dau Jaume (►òc) Kosciusko-Morizet es la MAM de l’ecologia.
- Sus lu sit de la Patricia (►òc) Japon 😦
-
Petite Poucette par M. Michel Serres (►fr) « Ce nouvel écolier, cette jeune étudiante n’a jamais vu veau, vache, cochon ni couvée. En 1900, la majorité des humains, sur la planète, s’occupaient de labourage et de pâturage ; en 2010, la France, comme les pays analogues au nôtre, ne compte plus qu’un pour cent de paysans. Sans doute faut-il voir là une des plus immenses ruptures de l’histoire, depuis le néolithique. Jadis référée aux pratiques géorgiques, la culture change.
Celle ou celui que je vous présente ne vit plus en compagnie des vivants, n’habite plus la même Terre, n’a donc plus le même rapport au monde. Il ou elle ne voit que la nature arcadienne des vacances, du loisir ou du tourisme ».
Jan dau Melhau conta qua’iment la mesma chausa mas d’un autre biais dins « Letra au darrier pacan dau Lemosin si non es desja mòrt ».
※
Ne’n mai d’aquò, de la gent me fagueten present d’aqueu libre : « Manga » dau Jean Marie Bouissou. ‘Quò-es ‘na vertadièra referença sus l’istorique, las istòrias, los genres… Es un grand plaser de lu legir. Lu chapitratge es clar, los perpaus lu son maitot.
- De legir sus Actualitte (►fr) d’ente es tirat l’eimatge.
- Lu sit de las edicions Picquier (►fr) los melhors dins lu domaní de las lingas orientalas fòra beleu l’Asiatèca (►fr).
※
Sus lu cibercaier (►fr) farjat per aquò, n’i a daus eimatges per aidar lu Japon.


text:
Es estat inaugurat lo 2 de junh de 2018 lo Musèu de la Romanitat de Nimes.
Aquel musèu a per vocacion de presentar las colleccions d'objèctes arqueologic del relarg nimesenc, mas tanben de n'assegurar la salvagarda, l'estudi e la restauracion.
Un percors permanent debuta tre la dintrada menant lo visitor de l'Edat de Fèrre a l'Edat Mejana tot en passant, al còr de la vista, per lo periòde Roman.
D'expausicions temporàrias vendràn regularament enriquir aquel percors.
Lo bastiment es estat concebut per Elizabeth de Portzamparc. Es plaçat prèp de las Arenas. L'idèa dels conceptors èra de far dialogar las doas arquitecturas, l'una venent completar l'autra. Se costejan aquí lo classicisme de las Arenas e la fluiditat aeriana contemporanèa del musèu.
Aqueste tornar afortir la plaça de la ciutat de Nimes sus la mapa dels sites indefugibles per totes los pasionats d'istòria antica. E Nimes aquò's tanben : la Maison Cairrada, la Torre Manha, lo Castellum divisorium...


text:
dilluns, 15 de juny de 2015
Adulta
Sabes que venes adulte quand te trachas que totes los vièlhs de ton enfança son mòrts e que l'enterrament que ven serà lo de tos parents.
Uèi, enterrarem la mameta Pinel, aviá pas 102 ans.
La drolleta de 7 ans es a agachar la mameta Pinel dins sa cosina blanca coma son pel frisat e son camisòt. Es a me servir un gòt de siròp. De majofa.
Se rabala un pauc dins sos esclòps blancs.
Se planhís de las cambas que li dòlon.
Parla de longa.
A una crotz a l'entorn del còl, li tomba en dessús de las popas. A de popas enòrmas la mameta Pinel. E parla sovent de Dieu.
Vau sovent prene lo vespertin a son ostal. Agachi la telé amb sos felens. E jògui a sos jòcs que ieu ai pas.
Es rica la mameta Pinel, son ostal es grand. Pas qu'en bas, i a al mens 3 cambras en mai de la cosina, d'una sala de manjar e d'un salon ont i a la téle. E parli pas de l'estanci, i soi pas jamai montada. I a la cambra de sa filha en naut, la que demòra a Tolosa, qu'es granda e seriosassa e que me fa un pauc paur. Una tanturla, çò ditz ma maire. Me demandi de qué i a mai amont naut.
I a de tapisses al salon, ont los enfants nos escambarlam, e una taula amb de cadièras, jamai i ai pas vist degun s'i assetar. An de causas que fan pas servir, es una pròva de riquessa, que me disi.
E mon paire i trabalha un pauc lo dissabte, l'òrt, podar los arbres, de bricolatge de tota mena. E ieu l'acompanhi per l'ajudar, pichòta mas valenta, rabali las brancas per las anar cramar o charri amb la mameta Pinel.
Pagar un tipe per te podar los arbres, es una pròva de riquessa, que me disi.
M'aima plan. Soi braveta ieu. Soi pas reborsièra. Soi plan educada. Obesissi. Sonrisi quand cal. E escoti. E espinchi. Preni pas de plaça.
E mangi.
Las aurelhetas.
De còps que i a, la vesi a la messa, es sa filha que la i mena. Son de mond que van a la messa en BM. Sabi pas encara qu'es una pròva de riquessa aquò.
Èra veusa la Mameta Pinel. Veusa dempuèi totjorn. I a un òme en fòto, es son marit, es jove lo tipe sus la fòto.
102 ans. Serà estada mai de temps veusa que maridada.
L'autre jorn (i a pas d'asard), pensavi a ela. Me demandavi perque i èri tan sovent a son ostal. N'èri arribada a la conclusion que la Mameta Pinel èra una crestiana de las vertadièras, del mond generós qu'ajudan los autres.
M'ajudèt.
Me sortiguèt de mon ostal e de las arpas de ma maire caborda.
M'expliquèt un molon de causas dins sa cosina amb la fenèstra que donava sus las vinhas.
I a un brave bocin de la Mameta Pinel dins l'adulta frequentabla que soi venguda.
Rejonh lo papet e la mamet Colom dins mon panteon.
Uèi, plori.
3 comentaris
divendres, 12 de juny de 2015
Embocan!
Uèi de matin, s'es assetat un tipe a costat de ieu.
Pudissiá a pachòla confida.
45 minutas embocanada per una pudor de pachòla confida quand l'odor de pachòla te fa pas sovent frenir, e ben, o vos disi, aquò's longuet.
Aquò farà la Una de Midi Chibre : i aviá un tropèl de gabians que viravan en dessús del tren.
Que crèbe dins un Marionnaud!
E dormís lo conàs.
La pudesina. Melhor que la tisana de telh, melhor que l'Eufitòsi, melhor que lo Xanax.
Ieu ai lo racavòmit e el, ronca que roncaràs.
Que sòmie que se fa empifrar per una sarda seca!
Mas s'o sentís pas aquel conàs que pudís coma a la Criée a Seta mas que n'a pas l'encant ni l'interès economic?
O sentís pas que pudís coma los fialats que rabalan pel pòrt? Sabètz d'aqueles que lor demòran de bocinons de peis tot secats.
Que se reincarne en savon de Marselha per cuol de vièlha a l'ostal de retirada, la caronhassa!
A la debuta, cresiái qu'èra una pescador qu'anava a Seta per pescar la daurada. Mas davalèt pas a Seta, puèi es pas lo moment de la daurada.
Aprèp me l'imaginèri dins un club privat dagtenc a se rotlar tota la nuèch dins de braietas cargadas una setmana. Mas crenti qu'aquel mond aceptèsson pas los minables en jogging de marca Decatlon.
E ieu quand m'embocanan, vèni missanta.
Oè, me'n cal pas gaire per començar d'aver las idèas afissadas.
Oè, me'n cal pas gaire per començar d'aver las idèas afissadas.
Que lo mond parlèsson e fagan de bruch, se pòt suportar. Mercès Sénhers Quiès e Ipòd.
Mas de qu'es la proteccion a l'odor del mond?
Ieu ai una idèa de jòc concors que poiriá organizar la SNCF. Nos fariá un panèu en gara e dins los trens amb la fòto del tipe “vos assetètz pas a costat”, amb de panèus jaunes "Warning" coma fan sus las cadenas d'informacion contunha "NOCIVE" "DANGIERÓS" amb un dessenh de masqueta de gas e la plaça de "Do not cross", marcariam "DO NOT SIT NEAR HIM" .
Mas perqué i a pas de checkpoint a la SNCF que, en plaça de mostrar ta bilheta, lo contrarotlaire te flairariá?
Perqué i a pas un sistèma coma a la piscina que te cal passar per la docha abans?
Coma pòdi pas revolucionar lo sistèma en quatre jorns, me cal trobar una solucion per subreviure dins aquel mond embocanat.
Perqué i a pas un sistèma coma a la piscina que te cal passar per la docha abans?
Coma pòdi pas revolucionar lo sistèma en quatre jorns, me cal trobar una solucion per subreviure dins aquel mond embocanat.
2 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: vida ferroviària
dimarts, 9 de juny de 2015
De la mascariá, de l'argent, de l'enfança o de çò que ne demòra
Abans de legir la seguida, vos cal legir aquel pòst de fa 3 ans.
Ièr, tornèri passar davant l'ostal de la Domèga.
Abans de i arribar, sus la rota, èri ansiosa de saber de que n'avián fach Sébastien e Elodie d'aquel ostal. Avián ja tombat una partida de l'ostal, aquí ont i aviá las bèstias pensi, mas de que i auràn fach mai ?
De l'ostal de la Domèga, se ne podiá far un ostal de nòvis?
L'auràn pintrada la faciada ? Quina color auràn causida pels contravents ? Quins ridèus aurà penjats l'Elodie?
E ben pas res.
Pas de modificacions.
L'ostal es coma sus la fòto que faguèri tres ans fa.
Pas res de cambiat.
A si, ara, i a un panèu "à vendre".
E perque lo vendon aquel ostal los nòvis?
Benlèu que l'esperit de la Domèga i es encara, qu'es emmascat aquel ostal. Benlèu que son mòrts los nòvis. Benlèu que quand comencèron de i far d'òbras, de voler tombar parets e cambiar los malons, la vièlha masca los daissèt pas far e te lor mandèt una salopariá que ara, l'ostal es en venda.
Mas qual lo cromparà aquel ostal emmascat?
Qual voldriá anar viure a l'ostal de la Domèga?
Me suspreni a pensar a lo crompar.
Seriá coma adomergir las crentas del temps passat.
M'imagini dintrar dapasset, butar la pòrta e descubrir la tuta de la Domèga. Escotar los bruches. Niflar las odors. Trobar son èime.
Daissar l'enfant s'espaurugar e partir en córrer?
Daissar l'adulte imaginar l'adobament de l'ostal?
Metriái un panèu cent mètres abans "mèfi, aquí demorava la Domèga. Fantons, siaguessiatz bravets!"
Òc, lo crompar aquel ostal.
Quant pòt costar?
Quant pòt costar de se crompar los sovenirs d'enfança?
Quant pòt costar de se crompar lo desemmascament de l'enfança?
Quant còstan los sovenirs d'enfança?
Alara, cerquèri sus Leboncoin.
Deu pas costar car l'ostal, es tot arroinat, marca mal e es emmascat.
Lo problèma es que sabi pas la comuna.
Alara, ai cercat.
E ai trobada la comuna.
Sant Leon.
Ai cercat sus Leboncoin.
E ai pas trobat l'ostal de La Domèga.
Ai trobat un polit ostal, presentat coma "bòria d'adobar", una proprietat bèla e solelhosa.
Aquò se vei plan que l'agent immobilièr o sap pas qu'es l'ostal de la Domèga.
Alara, quant còsta l'ostal de mos sovenirs?
Exactament lo prètz de l'ostal ont vivi.
I a benlèu pas d'asard.
3 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Qui es Martin Guèrra?
Es un personatge istoric. Nasquèt en 1524 ,al País Basco a Hendaye .Martin Guèrra èra lo filh ainat de Sanxi Aguerra . Puèi mudèron a Artigat en 1527 e per èsser melhor acceptats cambièron lor nom Aguerra en Guèrra.
Martin Guèrra se maridèt a 14 ans amb Bertranda de Rols qu’avià 12 ans. Uèit ans aprèp lor maridatge aguèron un mainatge nomenat Sanxis. Puèi Martin Guèrra partiguèt a la guèrra . Pendent son abséncia un impostor prenguèt sa plaça en se far passar per el: prenguèt la femna e lo mainatge.
Martin Guèrra tornèt e declarèt qu’èra lo vertadier Martin Guèrra .L’impostor se faguèt jutjar al tribunal. E çò que faguèt conéisser l’istòria de Martin Guèrra, es lo film de Daniel Vigne, amb Gérard Depardieu (1982).
Angie Manon Estébân Antonin


text:
Myomorpha
Lo sosòrdre dels miomòrfes (Myomorpha) compren quasi lo quart de totas las espècias de mamifèrs. S’agís sustot de rosegaires que se semblan a la mirga, inclusas las gerbilhas, los rats, las mirgas e los campanhòls. Se los recampa en foncion de l'estructura de las gautas e de l'estructura de las molaras : lors dos muscles masseter medial e lateral son desplaçats cap a l'abans, los rendent aptes a rosegar. Lo muscle masseter medial passa per la soca de l'uèlh, una situacion unica demest los mamifèrs.
La màger part dels miomòrfe aparten a la familha dels Muridae. Las familhas d'aqueste sosòrdre son :
- familha Dipodidae G. Fischer, 1817
- familha Geomyidae Bonaparte, 1845
- familha Heteromyidae Gray, 1868
- familha Muridae Illiger, 1815
- familha Myoxidae Gray, 1821
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Myomorpha Brandt, 1855 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia NCBI : Sciurognathi (en)


text:
Vielha, 9 d’octobre de 2018.- Agustí Roc e Arce Feixas s’an proclamat guanhadors en categoria masculina e femenina dera 8au edicion dera Vertical Aran Vielha-Montcorbison, Memorial Tonet, organizada per Era Pòrta d’Aran.
Era pròva, darrèra carrèra de Trail Running dera sason ena Val d’Aran, s’a disputat damb ues condicions meteorologiques immelhorables, damb gessuda des dera Plaça dera Crotz d’Occitània en Vielha e era Bassa d’Oles, enquiath cim deth Montcorbison a 2.170 mètros, dempús de 1.200 mètros de desnivèu positiu e 4 quilomètres de recorregut.
Era Vertical Aran cònste de tres recorreguts desparièrs. Marcha Populara, Pujada Populara Vertical Aran e Carrèra Vertical Aran, qu’an prenut en era part quasi un centenat de participaires entre corredors e caminaires.
En categoria masculina es tres prumèrs classificadi an estat:
1- Agustí Roc
2- Marc Sabater
3- Miguel Caballero
En categoria femenina es tres prumères classificades an estat:
1- Arce Feixas
2- Ares Izard
3- Policarpia Choque
Era pròva a compdat ath delà damb era participacion d’Oscar Carrasco, campion dera Ultra Trail Naut Aran; Francesc Solé, dus còps guanhadors dera Ultra Trail Andòrra; e Iu Escolà, campion dera Mila Vertical d’Àreu 2018, entre d’auti.
Era Vertical Aran Vielha-Montcorbison, Memorial Tonet compde damb eth patrocini e era collaboracion deth Conselh Generau d’Aran, Ajuntament de Vielha e Mijaran e Volentaris Val de Aran.


text:
Dimars, 12.6.2018 03h00
Lo nòste gran Maurici Andrieu estoc lo creator de la tropa “Comèdia Occitana Tolzana” qui, ongan, comença d’apitar una creacion que qualificarí d’ambiciosa
Lo teatre en occitan es estat tostemps ende la lenga un biais de’s poder exprimir. Lo teatre es vivent. Es fòrça enrasigat e es fòrça popular. Mescla totas las generacions. Deu costat de la ciutat mondina, las causan bolegan pro.
D’un costat la tropa deu Platanièr, basada a Tornafuèlha, a creat ongan pas mens de dus espectacles navèths, apelats “actorajadas” pr’amor que son pas pèça classicas, son pas tanpauc condes musicaus ni monològues, mes hèitas d’actors acompanhats per un musicaire qu’es, (cau pas pérder un parat ende’s hèr publicitat), lo vòste umile servidor.
Lo purmèr espectacle se sona “Un òme dens la nuèit” e conda l’istòria d’un òme drin perdut dens una vila chinesa e que’s passeja en tot se pausar questions sus sa vida. Va d’encontre en encontre. Cultivant los paradòxes, lo ròtle de l’òme es jogat per … una femna, Maria-Elèna Weber-Cabròl.
Lo dusau espectacle es la legida deu líber deu praube Maurici Andrieu, “L’Estar latina”, jogat sus l’empont peu purmèr còp peu Joan-Luc Brunèl. Un tèxte poderós e esmavent suu mainadèr, la descobèrta de la vida, la guèrra e la causida de víver sa passion, lo teatre. Es lo purmèr còp qu’un actor “gausa” s’acarar ad aquesta legenda de l’òme d’espectacle e de television plan coneishut qu’estoc lo Maurici.
E justament, lo nòste gran Maurici Andrieu (véser imatge) estoc lo creator de la tropa “Comèdia Occitana Tolzana” qui, ongan, comença d’apitar una creacion que qualificarí d’ambiciosa. Una creacion deu Bernat Beau-Vinhòl, qu’es tanben actor, que’s sona “Embrolhs a la Palanca”. Èi agut la possibilitat de léger lo tèxte e vos pòdi díser que l’escritura es d’un bon nivèu, en particular dambe dialògues fòrça crostilhoses.
Mes end’aquò, la tropa cèrca monde motivats per aqueste projècte qu’a besonh de 10 actors. Los ròtles de pervesir necessitan:


text:
Dimars, 22 de julhet de 2014, 03h00 Espòrt
Remi Casty (Pols-Roosters de Sydney) exprimís sa jòia aprèp son ensag contra Penrith
Per reçaupre los Gats Fèrs de Wakefield, aqueste dissabte a Brutus, entre las decisions de la comission de disciplina (suspension de Duport e Mounis) e las nafraduras d’avants (Elima, Lima), es una esquipa dels Dracs bravament remanejada que prepausava l’entraïnaire Fraissinós amb la titularizacion al pòst de pilars dels occitans Julian Bosquet e Miquèl Simon e la crida pel primièr còp de l’an al jove Thibault Margalet coma remplaçant. Lo segonda linha Zeb Taia se trapava replaçat al centre. Al cap de dètz minutas, Sam Williams tustava a seguir, Darryl Millard sautava pus naut que los defensors e puntava lo primièr ensag catalan. Dins la remesa en jòc, l’ataca catalana trapava la fendascla plen centre e Morgan Escarré se jogava de l’arrièr. A la vintena minuta, Eliott Whitehead marcava aprèp una corsa volontària. Caliá esperar gaire per veire Millard, cunhat sus son ala, capitar a tustar la pauma al pè e Zeb Taia èsser lo mai lèste per i quichar dessús aprèp la linha.
En fin de mièg temps, Elliot Whitehead se dobrissiá un baloard dins la defensa advèrsa. Amb las 4 transformacions de Williams, la marca èra de 28-0.
La partida baissèt d’intensitat dins lo segond temps. Los Dracs tornèron marcar per Escarré e Whitehead e pleguèron un sol còp sus una pauma perduda que l’alièr anglés Reece Lyne anèt pausar entre los pals: 40-6 a la fin pels catalans.
Daissan atal a distància lo ueiten Widnes, venceire de Warrington 28-14, e sustot a 5 punts lo noven: Hull KR que vei la possibilitat de qualificacion se complicar aprèp la desfaita sus sa pelena fàcia als Roges de Salford, 40-18, una esquipa ont lo catalan Fages titularizat a la mesclanha i anèt de son ensag.
Se vòlon anar quèrre una seisena plaça, que permetriá de jogar a domicili la primièra partida de las pelhòfas, los Dracs jogaràn un rescontre decisiu aqueste dimenge 27 de vèspre a Huddersfield.
De senhalar, la marca de 24-24 arrancada dins las darrièras minutas pels Tigres de Castleford cò de Leeds, redusit a 12 aprèp un carton roge per lor menaire de jòc Kevin Sinfield a un quart d’ora de la fin.
En Austràlia, lo lesinhanés Remièg Casty a pres una brava part a la victòria de son esquipa dels Pols de Sydney contra Penrith, 32-12, en marcant un ensag entre los pals just abans la pausa.
La novèla esquipa dirigenta de son club formator de l’FCL (Lesinhan) ven d’anonciar per la sason venenta la signatura de Jamal Fakir (que daissariá atal la Superliga e Bradford), coma lo retorn dels Dragonets de Bosinhac. Caldrà encara comptar amb lo finalista de la sason passada l’an que ven!
Alan Roch


text:
10 octobre 2018
Rosina de Pèira et Martina, Lo Comte Arnaud
Une des plus merveilleuses découvertes dans mon occitanisme des années 1970 fut celle des chansons de Rosina de Pèira et de sa fille Martina. Écoutons Lo Comte Arnaud, Revolum, 1980 (occitan gascon du Comminges) Rosina de Pèira e Martina - Lo Comte Arnaud Lo comte Arnaud, lo chivalièr, Dins lo Piemont va batalhièr. "Comte Arnaud, ara te'n vas, Diga-nos quora tornaràs! -Entà Sant Joan, jo tornarèi E mort o viu aicí serèi, Ma femna deu, entà Sant Joan, Me rendre pair d'un bèl enfant." Mès la Sant Joan ven d'arribar, Lo... [Lire la suite]


text:
1986
Aquesta pagina concernís l'an 1986 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Intrada dau país au sen de l'Union Europèa.
Africa[modificar | modificar la font]
Libia[modificar | modificar la font]
En repòsta au sostèn donat per lo govèrn libian a unei grops terroristas, leis Estats Units bombardèron Trípol e Bengazi (15 d'abriu). Plusors avions e elicoptèrs foguèron destruchs per leis asalhidors que perdèron un bombardier tocat per lei defensas antiaerianas. Gaddafi ordonèt una repòsta còntra d'installacions estatsunidencas de l'illa de Lampedusa que mau capitèt. Après aquelei combats, lei relacions demorèron fòrça marridas entre lei dos país e de combats aerians opausèron d'avions estatsunidencs e libians en 1989.
En Sodan, victòria electorala de Sadiq al-Madhi, qu'èra un aliat de Libia, que prenguèt lo poder e lo gardèt fins a 1989.
Sodan[modificar | modificar la font]
Organizacion deis eleccions liuras promesas per lei militars en 1985 e victòria deis islamistas de Sadiq al-Madhi sostenguts per Libia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Passatge de la sonda espaciala Voyager 2 dins lo sistèma d'Uranus. Permetèt d'observar dirèctament la planeta (fotografias, mesuras gravitacionalas, mesuras atmosfèricas, premierei mesuras magneticas...) e sei satellits. Dètz satellits suplementaris foguèron descubèrts.
Capitada de la mesa en orbita dau premier module de l'estacion espaciala sovietica Mir (20 de febrier).
Quimia[modificar | modificar la font]
Publicacion de la descubèrta d'estructuras novèlas de carbòni formadas de desenaus d'atòms diferents per leis Estatsunidencs Richard Smalley e Robert Curl e lo Britanic Harold Kroto. Foguèron dichas fullerèns. D'autra part, descubèrta de ceramicas aguent de proprietats de supraconductivitat a de temperaturas situadas entre 80 e 125 K. Aquò marquèt una etapa importanta dins lo desvolopament d'aplicacions dei supraconductors car aquelei temperaturas èran relativament importantas a respèct ai supraconductors pus ancians que necessitavan de temperaturas fòrça bassas (quauquei gras kelvin).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de junh - Rafael Nadal, jogaire de tennis espanhòl
- 12 de setembre - Emmy Rossum, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de febrièr - Alva Myrdal, escrivan, diplomata e òme politic suedés, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1902)
- 28 de febrièr - Olof Palme, primièr ministre de Suècia (n. 1927)
- 30 de març - James Cagney, actor american (n. 1899)
- 7 d'abril - Leonid Kantorovich, economista rus, Prèmi Nobel (n. 1912)
- 14 d'abril - Simone de Beauvoir, escrivana francesa (n. 1908)
- 15 d'abril - Jean Genet, escrivan francés (n. 1910)
- 9 de mai - Tenzing Norgay, sherpa nepalés (n. 1914)
- 31 de mai - James Rainwater, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 13 de junh - Benny Goodman, musician american de jazz (n. 1909)
- 14 de junh - Jorge Luis Borges, escrivan argentin (n. 1899)
- 24 de julhet - Fritz Albert Lipmann, bioquimista american, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 25 de julhet - Vincente Minnelli, director american de cinèma (n. 1903)
- 31 d'agost - Urho Kekkonen, president de Finlàndia (n. 1900)
- 7 de setembre - Omar Ali Saifuddin III, sultan de Brunei (n. 1914)
- 12 de setembre – Gerhard Rohlfs, lingüista alemand (n. 1892)
- 25 de setembre - Nikolai Nikolaievich Semionov, quimista sovietic, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1896)
- 19 d'octobre – Samora Machel, president de Moçambic (n. 1933)
- 22 d'octobre - Albert Szent-Györgyi, fisiologista ongrés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 23 d'octobre - Edward Adelbert Doisy, bioquimista american, Prèmi Nobel (n. 1893)
- 25 d'octobre - Forrest Tucker, actor american (n. 1919)
- 31 d'octobre - Robert S. Mulliken, fisician e quimista american, Prèmi Nobel (n. 1896)
- 2 de decembre - Desi Arnaz, actor cuban-american (n. 1917)
- 29 de decembre - Harold Macmillan, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1894)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Ernst Ruska, Gerd Binnig, Heinrich Rohrer
- Prèmi Nobel de Quimia : Dudley R. Herschbach, Yuan T. Lee, John C. Polanyi
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Stanley Cohen, Rita Levi-Montalcini
- Prèmi Nobel de Literatura : Wole Soyinka
- Prèmi Nobel de la Patz : Elie Wiesel
- Prèmi Nobel d'Economia : James Buchanan Jr


text:
The Beatles
The Beatles sigueren un grop de musica procedenta de Liverpool, Anglatèrra format per John Lennon, Paul McCartney, George Harrison e Ringo Starr. Son un des grops mès comerciaus e *exitosos ena istòria dera musica populara. Era sua innovacion ena musica populara e l'impacte culturau ajudèren a definir es ans seishanta. The Beatles sigueren eth grop damb mès ventes en tot eth sègle XX. En Reiaume Unit lancèren mès de 40 diuèrs singles, albums, EP qu'arribèren ath numèro un. Eth sòn succès se repetic tanben en fòrça auti païsi: EMI assegurèc qu'entà 1985 eth grop auie venut mès d'un miliard de discs o cintes en tot eth mon.
Sorgidi a principi des ans 60, iniciadors deth fenomèn beat. En tot partir dera basa ritmica deth rock, es sues composicions sigueren ua vertadèra trobalha ena melodia e ena armonia. Damb influéncies deth rhythm and blues, e deth blues progressiu, eth sòn estil seguic ua evolucion constanta. Des de meitat des ans 60, damb era arribada deth succès internacionau, era sua musica se decantèc cap a un eclecticisme qu'includie ua fòrta influéncia orientau e que dèc coma resultat quauques ues des òbres mès significatives dera psicodèlia e, ja ara fin dera decada, deth ròck progressiu. Es sues cançons rebateren es problèmes d'un cèrt sector dera joenessa dera epòca, que pretenie restar ara aurèra dera nomentada societat de consum, superar es convencions e es aspèctes mès retrograds dera societat occidentau, ara ora que reclamaue naui valors autant estetics e artistics com esperitaus e sociaus (restacadi, per exemple, damb era desliurança sexuau e era antimilitarisme).
Era sua dissolucion oficiau auec lòc er an 1970. Es sòns integrants seguiren es respectives carrères musicaus en solitari, autanplan i van sovintejar es collaboracions enter eri. Er an 1995, damb motiu dera edicion deth prumèr volum dera trilogia Beatles Anthology, auec lòc ua reünion virtuau deth grop, damb era ajuda d'ues cintes que John Lennon auie deishat enregistrades e que sigueren era basa de dues naues cançons: Free as a Bird e Real Love.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Rock/Articles ligats
- Bon article en suedés
- Article de qualitat en georgian
- Bon article en catalan
- Article de qualitat en rus
- Article de qualitat en galician
- Article de qualitat en malais
- Article de qualitat en vietnamian
- Bon article en leton
- Article de qualitat en norvegian nynorsk
- Article de qualitat en anglés
- Article de qualitat en norvegian
- Article de qualitat en espanhòl
- Article de qualitat en asturian
- Portal:Reialme Unit/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- The Beatles


text:
Girondins de Bordèu
Lo Football Club dei Girondins de Bordèu, ò, mai simple, Lei Girondins, es un club d'espòrt fondat l'annada 1881. Sa seccion fotbòl, qu'es la mai famosa, espeliguèt en 1919.
Amb sièis campionats de França (1950, 1983, 1985 1987, 1999, 2009), tres copas de França (1941, 1986, 1987) e 3 copas de la Liga (2002, 2007, 2009), es lo segond club lo mai titolat d'Occitània, après de l'Olimpic de Marselha. La rivalitat entre lei dos equips fuguèt una deis atraccions màgers dins leis annadas 1980, qu'a n'aqueu temps se disputavan la plaça de melhor club francés.
En 1996, fuguèt lo promier club occitan e lo segond club francés après dau Sporting Bastia, de rejónher la finala de la Copa UEFA que perdèt fàcia au Bayern Munic.


text:
Wikipèdia:Convencions d'estil
Las convencions d’estil utilizadas sus Wikipedia an per objectiu d'assegurar una coeréncia visuala e estructurala entre totes los articles, e mai de permetre una comprension mai aisida dels articles. S'agís pas que de convencions, e es probablament impossible de conclure qu'un estil es melhor qu'un autre, mas se tot lo mond (o la majoritat) seguís a pauc prèp las meteissas règlas d’estil, los articles o ganharàn en clartat de lectura, d'escritura e d'edicion.
Podètz tanben consultar Cossí modificar una pagina, que vos explicarà cossí utilizar los estils. Convencions tipograficas vos explicarà quora utilizar tala o tala convencion. Aquesta pagina a puslèu per objectiu un angle de vista « construccion de l'article »
Somari
Cossí amodar un article ?[modificar la font]
Un article començarà de preferéncia per una introduccion corta o una definicion, reprenent lo títol de l'article. La primièra mencion del subjècte de l'article se metrà en caractèrs gras.
Per exemple :
- Lo Karaté dô (空手道) es un art marcial japonés. En lenga japonesa, « kara » significa void, « te » man e « dô » la via (lo camin), çò que significa doncas « La via de la man voida ».
- Una lenga aglutinanta es una lenga ont los mots son formats en « empegant » al radical d'afixes de tal biais que las frontièras entre los morfèmas demòren plan netas e que cada morfèma corresponda a un sol trach esquemantic o foncional.
Pels articles portant sus de personas, lo nom de la persona serà indicat en gras, e la linha d'introduccion indicarà sas datas de naissença e de decès (s'es apropriat) amb totas las letras.
Per exemple :
- Maurice Papon (nascut a Gretz lo 3 de setembre de 1910) es un òme politic e naut foncionari francés, condemnat en 1998 per complicitat de crime contra l'umanitat, per d'actes comeses coma foncionari del Govèrn de Vichèi.
o
- Jacques-Yves Cousteau (11 de junh de 1910, Sant Andrieu de Cubzac França - 25 de junh de 1997, París) oficièr dins la marina francesa, oceanograf, internacionalament conegut coma lo comandant de la Calypso.
Quand lo tèma de l'article tracha de mantun nom, se vestiràn totes los noms de negre dins la primièra linha de definicion de l'article
- Las eubacterias o vertadièras bacterias son d'èssers vivents procariòtas.
De discutir
D'ajustar : definicion tèrme femenin, masculin
Cossí apondre un messatge d'avertiment ?[modificar la font]
Los messatges d'avertiment devon èsser:
- situats a la cima de l'article, los uns jols autres en cas que n'i aguèsse fòrça,
- precedits per una mencion nòta o avertiment segon l'importància del messatge,
- escriches en caractèrs pichons (amb l'ajuda de la balisa  ),
- sens encastre, ni mesa en pagina (centre, drecha, esquèrra, etc.),
Estructura d'un article[modificar la font]
Se recomanda, mai que mai per çò qu'es dels articles plan tecnics, de començar amb una partida de vulgarizacion, per tal de permetre als començaires d'aquesir d'unas coneissenças sus la tematica donada, puèi de dintrar sonque dins las parts mai tecnicas.
Un article deu èsser estructurat per un decopatge logic apropriat de la forma :
== Seccion 1 == === Sosseccion 1 === === Sosseccion 2 === == Seccion 2 ==
A l'interior d'una partida, lo paragraf demòra l'unitat de basa.
En cap de cas las listas amb de piuses devon pas se substituir a aqueste tipe de decopatge : servisson unicament a enumerar una seria de punts non susceptibles d'èsser desvolopats (per exemple una lista d'ingredients per una recèpta). Coma un article enciclopedic a per vocacion de desvolopar exaustivament los punts qu'abòrda, de talas listas n'i an doncas pas qu'ocasionalament lor plaça e devon de tot biais ne respectar las règlas tipograficas.
Vejatz tanben[modificar la font]
- Recomandacions e règlas de seguir
- Wikipèdia:Projècte/Carta grafica
- Categorizar naissença e vida (modèls indispensables per las biografias)


text:
1. Non sabem se personaument eth Síndic d’Aran e eth Govèrn que presidís an ideologia, un minim de pensament politic.
2. Auem clar qu’er equip de govèrn non se signifique precisament peth sòn istoriau d’aranesisme actiu ne tanpòc per compdar damb projècte politic.
3. CDA enarbòle ara eth drapèu deth nacionalisme mès dangerós qu’i pòt auer en ua societat democratica: eth dera exclusion.
4. Çò qu’ei piri: se propugne patrioterisme barat perqué eth Govèrn non a arren mès n’a véner coma accion de govèrn n’a deféner ideologicament. Ei era manifestacion d’ua impoténcia.
5. Dauant dera uedor d’accion e pensament des governants de CDA, era alternativa, Unitat d’Aran, sonque pòt proposar sense complèxi er ARANESISME SOCIAU, en sintonia damb era propòsta programatica deth candidat catalan José Montilla.
6. Es qui le coneishem, sabem qu’eth representant deth nòste país en Parlament de Catalonha aguesti darrèri ans, Paco Boya
, a clar qu’era volentat d’afirmacion nacionau d’Aran passe pera volentat d’autogovèrn coma resultat de toti es qui integram eth país, sense exclusions
.
7. Es trobades de Boya damb collectius deth país l’avalen coma digne interlocutor que hè deth dialòg eth procediment fondamentau dera sua manèra de hèr politica.
8. Per açò madeish, èm fòrça es que compartim eth sòn projècte e, per tant, demoram era sua reeleccion; e deisham mentretant qu’uns auti se pèrden ena net deth populisme mès feniant.
Like this:
Like Cargament...


text:
Dissabte 14 d’abrial de 2018 : amb los Miègjornals de Cèus e la velhada d’Auvernha : Cèus (92), sala del premièr, cinèma Le Trianon, 3bis, rue Marguerite Renaudin, 14h15 : conferéncia de Rémi Pech suls orators miègjornals.
Dissabte 26 de mai de 2018 : fèsta parisenca de Santa Estela. Nos tornarem trobar a 11h30 al pè de l’estatua de Dòna Clamença (Clémence Isaure), en l’onor dels Jòcs florals de Tolosa, al jardin de Luxembourg. Vos esperam totes amb las vòstras poesias. Cadun pòt venir legir los tèxtes que li agradan e charrar en lenga nòstra. A 12h30, repais de l’amistat dins un restaurant del barri pels amics qu’o voldràn.
Del 9 al 10 de junh de 2018 : Felibrejada annadièra de la vila de Cèus e del Felibritge parisenc.
Dissabte 9 de junh : l’aprèp-dinnada, conferéncia subre Henri Bosco pel professor Christian Morzewsky.
Dimanche 10 de junh : a partir de 9h15 : messa en occitan celebrada per l’abat majoral Jòrdi Passerat ; ceremònia al Jardin dels Felibres, en preséncia del Capolièr del Felibritge, Jacques Mouttet ; passacarrièra ; vin d’onor e remesa de medalhas de Florian ; repais ; espectacle amb le grop nimesenc Flour d'inmourtalo, que serà seguit d'un balèti ; romievatge subre las tombas de Florian (cròs novèl), Josèp Loubet, refondator dels Amics de la lenga d’Òc e de Leon Ancelly.


text:
Omotecia
Una omotecia es una transformacion geometrica del plan o de l'espaci que se complisson dins doas condicions: cada ponch e son imatge son alinhats amb un ponch fixe O nomenat centre d'omotecia e s'establís una relacion constanta λ entre los segments que jonhon lo centre d'omotecia amb cada ponch e son imatge.[1] Dins una omotecia i a una relacion de semblança entre l'objècte original e lo transformat.[2]
L'omotecia de centre de ponch O e de rason λ es definida per la formula:
- O,λ(X) = O + λ(X - O).[3]


text:
Cronicairitz a Jeune Afrique, essaista, autora, Fawzia Zaouri es estada premiada dimenge 24 de setembre pèr l’Associacien Culturala Provençala de Ventabren.
La 57enca premiada a recebut lo Prèmi Literàri de Provença pèr l’ensems de son òbra. « Aquela lenga (francesa) es mieuna. La lenga francesa es aquela que m’a permes de dire ma maire. La vertadièra lenga, es pas per ieu la mairala. »
La premiada, que vòu se re-apropriar una patria nòva gràcia a la lenga, es en França, onte viu, conéissuda per sei pausiciens còntra lo vela islamic dins la societat francesa, que veiriá ben aquela particularitat dau vestit e de l’esperit, enebida.
Pensa la dubertura dins la societat d’Islam, en particulier lo dret de la frema. Pèr ela lo marridatge entre personas de religiens diferentas sembla una conquista dei grandas ; e se fa gaug d’una recenta Lèi tunisiana que l’autoriza, au còntre de la màger part dei país musulmans.


text:
Partit dolent eth disputat aguest dissabte en Bossòst, fòrça duressa per part deth Cardeilhac e poc fotbòl pera nòsta part. Çò qu´ei mès important ei qu’auem passat ronda e èm enes 1/8 de finau dera Copa de Comminges.
Siguerem superiors ens 90 minutes mès non concretèren eth nòste domini en ocasions de gol. Sonque ath finau dera prumèra mietat auèrem era jogada en qu’ Adrian R. a pase de Pèir marcaue eth 1-0. Ara seguida , Alex auèc eth gol enes sues botes mès eth sòn shut ère desviat entà cornèr peth portèr.
Ena dusaua mietat, seguic era madeisha dinàmica dera prumèra mietat, fòrca domini dera U.E. Bossòst sense guaire ocasions de gol. Eth Cardeihac ena minuta 80 hèc er unic shut entà porteria en que Marcos s’auèc de despejar era pilota. Ena darrèra minuta auèrem eth 2-0 en un cop de cap de Jorge V. que toquèc eth garròt.
Ath finau deth partit, er arbitre que non auèc ua bona actuacion sustot per permètre era duressa deth Cardeilhac s’encarèc tamb eth públic en un gest molt poc esportiu.
Ath finau victòria pera mínima e objectiu artenhut mès auem de cambiar fòrça eth nòste jòc se volem auèr milhor resultats tamb en Liga coma ena Copa.
Eth plòplèu partit ei en Boussens, partit deth campionat de Liga contra er equip locau, dissabte 7 de noveme tàs 20:00 ores.
U.E. Bossòst : Marcos, Marc (70’ Juanka), Eduardo, Jorge V., Felipe, Liaño, Javi ( 70’ Ruben), Alex (60’ Sergio), Ignasi, Adrian R. e Pèir.
Tarjetes auriòles: Liaño (75’).
Trainer: Jordi
Arbitre : Saint Paul Arnaud
Gols : 1-0 Adrian R. (40’).


text:
Dimars, 28 d'abril de 2015, 03h00 Espòrt
La passa magica de Kevin Naiqama
© NLR
Carcassona a la perfeccion
Las tribunas dels Minims (Tolosa) van èsser deroïdas e tornadas bastir de nòu. Aquesta vesprada del 25 d’abril, s’enanèron sus la nòta positiva de doas supèrbas mièjas finalas del campionat.
La primièra, al còp de doas oras, metiá cap e cap los Canaris e los Dragonets. A Carcassona, es ora de la remesa en causa amb un investiment bèl afirmat dels jogaires e un foncionament novèl del grop d’entraïnaires. Los Dragonets, macats de la desfaita en finala de Copa, devián comptar amb lo despart de l’arrièr Miloudi (signatari a l’ASBH), la montada d’Springer, Pala e Garcia en esquipa primièra. Los catalans marcavan los primièrs sus un ensag long de son ala de Buche, transformat per Guasch. Aqueles sièis punts seràn los primièrs e darrièrs marcats pels Sang e Aur. Los Jaune e Negre prepausèron un jòc animat, amb una alternància requista de las cargas del paquet e de las iniciativas ofensivas dels tres quarts, amb un Gressèque en cap d’orquèstra: ensag de Sobeiràs sus ataca classica, Tyrone Pau va puntar entre los pals amb dos catalans sus l’esquina, un ten tu-ten ieu amb son alièr manda Guiraud a l’ensag, Canet al relèu de Sabri. A la pausa, Carcassona mena ja 22-6. Tre la represa, Robin arpateja e Tomàs Barrau punta un cinquen ensag pels audencs. Lo segond temps vendrà un camin de crotz (represa de la procession de la Sanch?) per la còla de Rosselhon, privada d’una palma monopolizada pels occitans. Barrau e Canet tornan marcar, Gressèque ensaca las transformacions amb la regularitat d’un metronòm (sièis sus sèt) e rajusta doas penalitats per faire bona mesura. Planchòt final: 44-6 al tèrme d’una partida ben capitada per un grop solidari que regalèt los sostens e tot lo public.
TO-CFL: Lo tombat fatal
Tota autra foguèt la segonda partida entre los campions actuals del Tolosa Olimpic e lo CFL, ont calguèt esperar las darrièras segondas per conéisser lo nom del segond finalista. Lo lesinhanés Quintillà marquèt lo primièr ensag, mas fa d’ans e d’ans que pòrta las colors tolzanas! Los Verd e Blanc prenián l’avantatge mercé a dos ensages signats Cooper (15a) e Tisseire (20a). Mas Tolosa passava davant en marcant dos ensages còp sus còp: un serpentejadís de Kheirallah (23a), puèi Boyer (25a). Kheirallah ajustava una penalitat (32a) a las transformacions e a la pausa los locals menavan 20-12. Dins lo segond temps, Lesinhan remontava son retard: penalitat de Cooper (55a), ensag de Michau (68a), mas i daissava son menaire de jòc Carrèra, nafrat. A la 77a minuta, Bozinac arrancava l’egalitat a 20-20 sus penalitat. Mas la darrièra cadena de tenguts menava lo dobertura Ford en posicion de tustar lo tombat qu’ensacava a doas segondas de la còrna: 21-20 pel TO. Regrèts per Lesinhan que torna mancar coma en 2013 dins las darrièras segondas la qualificacion. Los tolzans poiràn anar defendre lo bloquièr lo dissabte 9 de mai sus l’estadi de Colomièrs. La partida contra Carcassona s’anóncia bèla e indecisa.
Los Dracs borrolats e ganhaires
La vida dels Dracs es pas brica ongan un long riu quiet. La linha dels tres quarts a perdut Duport per la sason, Pomeroy èra indisponible e, dissbate de matin, Tonga anèt a l’espital amb una arcada subrecilhara conflada d’ont se tirèt... un tròç de dent. Oldfield demorava lo sol titular a son ala amb Cardace a son costat. L’autra ala èra compausada de Pala e de l’U19 Fouad Yaha. Davant, un Dragonet Springer èra cridat en renfòrç. Fàcia a Hull KR, Baitieri marcava lo primièr, mas la defensa catalana se mostrava ninòia e daissava Blair egalizar abans que Cokrayne balhèsse l’avantatge als angleses (26a). Mas Springer, just dintrat, estirava lo braç per puntar son primièr ensag en Superliga e Oldfield balhava l’avantatge als catalans en bonificant una combinason entre Bòsc e Whitehead. 16-12 pels Dracs a la pausa. A la represa, Pelissièr s’escapava al ras del tengut e marcava, Hull KR replicava, mas Ben Garcia e Eloi Whitehead metián los Dracs fòra portada dels angleses que clavavan la marca dins la darrièra minuta jos una pluèja que compliquèt la circulacion de la palma dins lo darrièr quart d’ora. Los catalans ganhan la partida: 32-24.
Los Tigres de Castleford, ont los Dracs anaràn jogar dimenge, an ganhat a Salford 22-20: aquò plaça los catalans en oitena posicion.
En cap de classament, es de notar la desfaita sus sa pelena del cap de fila Leeds, despassat pels Lops de Warrington: 29-10.
Un ensag extraterrèstre
En Austràlia, la jornada es marcada per l’ensag marcat pels Tigres: l’alièr Kevin Naiqama en extension remanda d’una passa òrba una palma qu’aviá passada la linha de balon mòrt, son arrièr recupèra e marca.
Los Broncos de Brisbane e los Dracs de St. George ocupan las doas primièras plaças del classament abans la tradicionala pausa internacionala amb lo rescontre Austràlia-Nòva Zelanda del 1r de mai a Brisbane (de seguir sus Be In Sport). Dissabte, dins l’estadi de la Còsta d’Aur, partida entre Papoasia e Fiji, qu’alinharàn l’èx-Drac Millard a la dobertura e l’èx-AEC Sadrau coma remplaçant.
Finala tarnesa en Elèit 2?
Aquesta fin de setmana, las doas mièjas finalas del campionat d’Elèit 2 se debanaràn a Sant Gaudenç: se poiràn seguir los rescontres Albi-Vilafranca de Roergue e L’Escura-Baó. Las doas esquipas de Tarn semblan las melhor armadas per disputar lo bloquièr d’aquel nivèl.
Alan Roch
E coma felen d'un ancian sòci de l'ASC (ai encara sa carta de sòci dau consèu d'amenistrança de 1946), siáu evidentament d'a fons per elei !
Istòrias, règlas.. son de trapar sul site de la Federacion : http://ffr13.fr (bon, es en farncés, avèm aps agut lo temsp de ba revirar en occitan) e tanben sus Wikipedia.
En lenga nòstra,se pòt legir :
- 13 coma rugbí (IEO-Descobèrtas, paregut en 2000)
- L a partida clandestina/Le match clandestin, roman de Frederic Vouland (IEO-Vendémias, 2013)
cada libre : 13 € (franc de pòrt pels legeires del Jornalet)
De comandar a IEO-aude BP 105 11022-caracssona Cedex
Podètz seguir la final... Legir mai
#4 Efectivament es fòrça mai rapid. Balha un espectacle pro diferent.
Marces Matieu par aquela precision. Qu'es verai qu'aquò-es un biau sport. N'i a soen d'articles dins Jornalet sobre aqueu biais de jogar le rubi e quò me baila l'enveja de gaitar de partidas. Sobretot qu'aquò me sombla mai rapid que le "quinze", non pas?
#2 La diférencia mai visibla es l'abséncia de mesclanha "organizada" dins lo 13. Fòrça bèl (e espectaclós) espòrt.
Ieu, coneisse pas quò sport. N'i a de monde que pot me baila d'eisplications, par me dire rapidament las principalas diferenças d'embei queu-quí que se joga a quinze?
Ràdio-Lenga d'Òc-Narbona (95,5 ; www.lengadoc.eu) assegurarà la retransmission en dirècte (e en occitan, aquò va de se !) de la finala ASC-TO del dissabte 9 de mai.
Serai al micrò en companhia del Joan-Francés Albèrt.


text:
-324
Aquesta pagina concernís l'an -324 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Utilizacion documentada pus anciana d'una aubaresta sus un prat batalhier a la batalha de Maling (China). Pasmens, de vestigis d'aubarestas descubèrts dins certanei tombas chinesas indican una utilizacion possibla tre lo sègle VI av. JC.


text:
Eth Museu Arqueològic Comarcal de Banyoles (MACB) existís des der an 1933, quan er Ajuntament de Banyoles lo creèc a arraïc des trobalhes ena villa romana de Vilauba er an 1932.
Eth MACB consèrve es materiaus d’importants jaciments paleontologics (Terciari final-Quaternari antic, 5-1 milions d’ans abans d’ara) e tanben des ocupacions umanes deth Pla der Estany entre eth paleolitic inferior/miei (250.000 aC) e eth sègle xx. Ath delà des colleccions preïstoriques de Pere Alsius Torrent (darrèrs deth sègle xix) e de Josep M. Corominas Planellas (1933-1973), eth MACB recuelh des der an 1975 es objèctes procedents des excavacions modèrnes que se realizen ena comarca: eth jaciment paleontologic d’Incarcal (Crespià), es còves paleolitiques de Serinyà, eth poblat neolitic dera Draga (Banyoles), era villa romana de Vilauba (Camós) e es horns romans d’Ermedàs (Cornellà del Terri), entre tanti d’auti.
Tarifa generau: 3,00 €; visita as dus musèus de Banyoles: 4,00 €
Tarifa redusida: 1,50 €; visita as dus museus de Banyoles: 2,00 €, entà majors de 65 ans, carnet Recercat, Carnet Jove e carnet d’estudiant
Tarifa de grop: 1,00 € per persona, a partir de dètz persones; includís visita as dus musèus de Banyoles
Tarifa gratuïta: carnet de docent, menors de 16 ans, sòcis der AMC (Associació de Museòlegs de Catalunya), sòcis der ICOM (Internacional Council of Museums), Amics dels Museus de Banyoles, Associació de Professionals de la Gestió Cultural, Carnet Societat Catalana d’Arqueologia e grops escolars en orari d'obertura des musèus.
Junhsèga e agost: de dimars a dissabte, de 10.30 a 14.00 e de 16.00 a 19.00 ores; dimenge, de 10.30 a 14.00 ores
De seteme a junh: de dimars a dissabte, de 10.30 a 13.30 e de 16.00 a 18.30 ores; dimenge, de 10.30 a 14.00 ores
Dies de tancament: 1 e 6 de gèr; 25 e 26 de deseme
Consultatz es pònts e festius entre setmana en musèu. Annaument se pengen es dates especiaus de dubertura e barrament ací
A pè: Des dera plaça Major cau baishar uns 150 mètres peth carrèr Major enquia trobar era placeta dera Font.


text:
Laurenç Revèst, ven tot bèu just de capitar au Capes d’Occitan-Lenga d'Òc (lo dison coma aquò oficialament). Nos ven de l'Acadèmia de Niça.
Amandino Gau a tambèn capitat dins lo meme concors. Ela es Arlatenca, adonc de l'Acadèmia d'Ais-Marselha.
Alban Garros, eu, a capitat dins l’Acadèmia de Bordèu. E enfin, dins aquela de Tolosa, Cyril Veysssière pereu devèn professor d’occitan.
Lei resultats èron publicats fa gaire sus internet.
Aquò d’Aquí lei felicita tótei.
Et tot parier aquelei de la session excepcionala : Catarina Dufour N'Dyaye , Marc Benjamin, Marine Mazars, Marie-Charlotte Cassabois, que siguèt organisada coma per d'autres Capes (de saupre qu'aquelei quatre avian capitats l'escrich l'an passat e que siguèron apelats per l'orau esto còup).
Mentre aquelei degun siguèt Provençau o Niçard, e la màger part siguèron formats per l'Universitat Pau Valery de Montpelhier.
Despuei 2003, l’i aviá pas agut una annada que mai de quatre pòstes siégon dubèrts per l’occitan. Es adonc de sotalinhar que, per un còup, de demandas d'ensenhament podràn èstre satisfachas.
La raretat dei pòstes fa que lei professors, rarament sostenguts, per l’Administracion de l’Educacion Nacionala, pàsson son temps entre dos, tres o quatre establiments escolaris, de còups que i a aluenchats leis uns deis autres, quora cadun saup que, per vertadierament faire avançar lei causas, fa mestier èstre installat e reconeissut dins un Establiment.
Es aqueu minimalisme qu’explica mai la descreissença rapida deis efectius, entre primari quand l’i a un ensenhament ben assetat, coma dins lei Bocas-dau-Ròse, e lo segondari : passa de 7 000 a mens de 2000 dins lo 13.
Aquela situacion indigenta es ailàs ben partejada per leis àutrei Capes de lengas de França, franc de concors excepcionaus qu'aurián estats organisats : dos pòstes per lo Capes de breton en 2014, un per l’euskara, un per lo catalan, parier per lo còrse, e a l’ora d’ara li a dos admessibles a l’orau en taïcian, e 11 per lei diferèntei varietats de creòle.


text:
Reiaume de Kush
Lo Reiaume de Kush es lo nom d'un estat african antic situat au sud d'Egipte sus lo territòri actuau de Sodan. Fòrça influenciat per la civilizacion egipciana, foguèt un fogau culturau major de l'Antiquitat ambé de vilas coma Kerma, Napata ò Meroe.
Establit a l'entorn de la vila de Kerma, ciutat fortificada que permetiá de contraròtlar lo comèrci dins la Vau Mejana de Nil, vèrs lo sègle XXV av. JC, foguèt conquistat e annexat per leis Egipcians vèrs 1480 av. JC. Lei venceires i establiguèron un vice-rèi qu'estendèt son autoritat fins a la 4a cataracta. I difusèron la cultura egipciana qu'aguèt una influéncia majora sus la cultura locala pendent un millenari. Pasmens, lei vice-rèis se mestissèron a cha pauc ambé l'aristocracia locala e restaurèron l'independéncia dau país dins lo corrent dau sègle XI av. JC ambé Napata coma capitala. Conquistèron tot lo territòri fins a la 1a cataracta vèrs 900 av. JC avans de conquerir Egipte eu meme vèrs 750 av. JC. Dirigiguèron la region durant un sègle (XXVa dinastia) avans d'èsser obligats de se retirar vèrs Napata. Pasmens, gardèron lo títol de faraon.
Au sègle VI av. JC, la capitala foguèt transferida a Meroe que venguèt un centre economic, politic e culturau fòrça important. A la fin dau sègle IV av. JC, la conquista d'Egipte per Alexandre lo Grand (332 av. JC) entraïnèt lo declin de l'influéncia egipciana e lo desvolopament d'una cultura pròpria encara mau coneguda. En particular, au sègle II av. JC, adoptèt la sieuna fòrma d'escritura (escritura meroitica) qu'es totjorn pas deschifrada a l'ora d'ara. Gràcias a la prosperitat de son agricultura e dau comèrci en direccion de l'Empèri Roman, Meroe demorèt poderosa fins au sègle I ap. JC.
Lei rasons d'aqueu declin son largament desconegudas (declin de la produccion agricòla, rivalitat comerciala amb Aksum... etc.) e lei circonstàncias precisas de la disparicion dau reiaume son tanben mau conegudas. D'estèlas senhalan una victòria importanta deis Etiopians d'Aksum en 350 còntra lei Nubians e, a partir d'aqueu periòde, la Vau Mejana de Nil foguèt ocupada per tres reiaumes independents. Dins aquò, l'afondrament dau poder de Meroe es benlèu pas consecutiu a aquela batalha e es possible que lei tres estats presents en 350 se sigan aperavans entre lo sègle I e lo sègle IV ap. JC.
Vestigis arqueologics[modificar | modificar la font]
Vestigis de la ciutat de Kerma.
Piramidas de Nuri bastidas dins la region de Napata.
Vestigis d'un temple kushita de la region de Napata inspirat per l'arquitectura egipciana.
Gravadura sus una muralha de la vila de Meroe.
Joièu kushita ambé d'ieroglifs egipcians.
Escritura meroitica sus una estèla.