text:
Warda Al Jazairia
Warda al-Jazairia (وردة الجزائرية, La ròsa argeriana) o mai simplament Warda o Oarda (وردة) es una cantaira argeriana nascuda lo 17 de julhet de 1939 a Puteaux (França) e mòrta lo 17 de mai de 2012[1] al Caire (Egipte) e l'edat de 72 d'una ataca cardiaca. Demòra una diva de la cançon d'amor, adulada amb sas 300 cançons[2].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascuda a Puteaux d'un paire argerian (Mohammed Ftouki) originari de Souk-Ahras e d'una maire libanesa en 1939, comencèt a cantar en 1951, a onze ans, al Tam-Tam, un establiment del Quartièr latin de París apartenent al paire. Aprèp la Guèrra d'Argeria, sos la tutèla de son paire, de son fraire Messaod e de sa sòrra Nadia, se faguèt lèu conéisser amb de cançons patrioticas donant de concèrts per tot le monde arabi. Fasiá dona de sos ganhs al FLN. En 1958, a causa de son militantisme, foguèt obligada de daissar França per Rabat e mai tard Beirot. Aprèp l'independéncia de l'Argèria, tornèt al país e se maridèt en 1962. Lo marit l'enibiguèt de cantar. En 1972, lo president argerian Houari Boumediene, li demandèt de cantar per remembrar l'independéncia de l'Argèria, çò que faguèt acompanhada d'una orquestra egipciana. Aprèp aquò, lo marit demandèt lo divòrci; e ela decidiguèt de consacrar sa vida a la musica.
S'anèt viure en Egipte, que tornèt trobar lo compositor Baligh Hamdi amb que se tornèt maridar. En Egipte, coneguèt grand vam trabalhan amb los compositors arabis mai grands, comme Mohammed Abdel Wahab, Ryadh Soumbati, Hilmi Bakr e Sayed Mekawi. Joguèt tanben de ròtles dins de filmes egipcians.
El Ghala Yenzad es una de las seunas cançon que fa l’elògi de la familha du Profèta e subretot del lòder libian Mouammar Kadhafi. Des tensions aparesián entre Egipte e Libia cada còp que la ràdio et la television libiana jogavan la cançon. Lo President Sadate, l'enebiguèt de concèrts e de televison en Egipte. Seguèt alara intervenir prèp de Jihane Sadate, la femna del President, par qu'aquel darrièr vòlga levar l'interdiccion.
Vendèt mai de 100 milions d'albums pel monde per un repertòri de mai de 300 cançons. La seunas cançons mai conegudas son El ouyoun essoud, khalik hena, Dendana, Fi Youm ou leila, Lola el malama, Batwannes bik, Harramt ahibbak, Essaidoune, Wahashtouni, Talata ikhoua, Laabat el ayam, Kelmat itab, Andah alik e Awqati btehlaw. Faguèt un brave retorn a la fin dels ans 1990 amb Nagham el hawa.
Moriguèt lo 17 de mai de 2012 al Caire, en Egipte d'una ataca cardiaca quand dormissiá. Es enterrada al Cementèri El-Alia a Argièr, dins lo canton dels modjaïdins[3].
Discografia[modificar | modificar la font]
Amn mai de 300 cançons, aquela diva de la cançon d’amor vendèt mai de dètz milions d’albums[4]. Titres d'albums de compilations et de singles[5]:
- Mata'awednash
- Mawasem
- Men kol bostan
- Mou shahatte
- Mosh hatghayyar
- Nagham el hawa
- Nar el ghera
- Rouhy wa rouhak
- Sawt el hob (Musica originala del filme)
- Sho'oury nahyitak
- Tabaan hahbab
- Warda
- Warda, all time favorites
- Warda El Jazairia à l'olympia
- Warda à l'olympia vol.II
- Warda à l'olympia vol.III
- We law ennak be'id anni
- Ya habibi la taqoli
- Ya kheir
- Yama layali
Films[modificar | modificar la font]
Warda participèt a de films, coma:
- "Almaz wa Abdou Alhamoli" (ألمظ وعبده الحامولي) amb Adel Mamoun,
- "Princessa Aràbia"( أميرة العرب)
- "Mon Istòriae amb lo Temps" (حكايتي مع الزمان) amb Rushdie Abaza,
- "La Vòtz de l'Amor" amb Hassan Yousef,
- La seria "Petalas de Ròsas" (أوراق الورد) amb Omar al-Hariri,
- "C’est le Temps" (آن الأوان) de Youssef Maati et réalisé par Ahmad Sakr, Warda incarnait le personnage d'une femme propriétaire d'une société de production.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) WardaOnline, site de fan
- (en) Warda, biografia, foto e vidèo
- D'ausir sul site de Kelma - La musica de BBB
- Warda sus Hibamusic
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Veteran Algerian singer Warda passes away in Cairo at the age of 72
- ↑ (fr)Mòrt al Caire de la diva algeriana Warda, lemonde.fr, 18.05.2012
- ↑ (fr)Argèria plora sa cantaira Warda enterreada al ricon dels mojaïdins
- ↑ http://www.lemonde.fr/disparitions/article/2012/05/18/mort-au-caire-de-la-diva-algerienne-warda_1703597_3382.html
- ↑ Wardaonline.com


c: text/html

text:
Ascensor
Un ascensor es un aparelh destinat al transpòrt de personas o de causas d'un nivèl a un autre. S'utiliza subretot per pujar o davalar de personas cap a diferents estatges d'un edifici, evitant atal d'aver a utilizar los escalièrs.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ascensor comencèt a aparéisser als Estats Units d'America, alara que lo prètz dels terren augmentava e se descobrissián nòvas formas e tècnicas de bastir orizontalament e venguèt mens costós l'acièr. mas dempuèi l'antiquitat, al començament del sègle III abC[1] ja se comencèt a utilizar los ascensors e las gruas mas amb de formas bàsicas e se movian amb l'energia umana, animala o pel corrent d'aiga, dins la partida superiora i aviá una carrèla per aquerrir mai de poténcia.
Los ascensors mecanics atal qu'o conéissem ara foguèron inventar a la fin del sègle XIX e los començaments èran gaire prometeires, perque foncionavan per vapor e sovent èran dins l'actualiat de nòvas d'ascensors que s'èran desarrapats.
En 1852, Elisha Graves Otis creèt la seuna entrepresa e inventèt lo fren de seguretat,[2] installèt pel primièr còp un ascensor de vapor en 1857 dins un edifici de 5 estatges. 20 ans aprèp la fondacion de l'entrepresa, en 1872, C. W. Baldwin inventèt l'ascensor idraulic d'engranatges e lo primièr ascensor que foguèt comercializar amb aquel sistèma en 1874. Lo primièr ascensor electric foguèt bastit per Werner von Siemens en 1880.[3]
Aquò tanben revolucionèt l'imobilièr, perque alara se podava construire d'edificis mas nauts e los estatges basses perdèron tota popularitat e comencèron a èsser reputats brutes e brusents de biais que lo pretz dels estatges aumentèron.
Partidas de l'ascensor[modificar | modificar la font]
L'ascensor compta diferentas partidas que varian segon lo tipe d'ascensor e segon la seuna destinacion:
- La cabina, es essenciala per transportar que que siá objècte e/o persona.
- Lo motor, es encargat de donar la fòrça sufisenta per mòure l'ascensor, s'i a pas de carga gaireben i a pas de donar de fòrça, perque i a lo contrapes pren en carga la fòrça qu'es menòra e tanben qu'agisson las fòrças de friccion. Dins lo cas de l'ascensor es carga, lo motor se carga de pujar o baissar, perque lo contrapes es pas mai sufisent.
- Lo contrapés de l'ascensor, aquel servís a neutralizar lo pes de la cabina e perque lo motor genere pas tant d'energia. Lo contrapés a per foncion de compensar lo pes mort de la cabina, per egalar aproximativament lo trabalh necessari per l'elevacion e la descenta. D'aquel bias se pòt mermar la poténcia necessària, e aumentar la seguretat de foncionament, per que, dins lo cas de limpada dels cables sus la carrèla tractadissa, lo contrapés relentís la casuda de la cabina. Mas, aquò aumenta las resisténcias de fregament suls guidas, las massas que cal accelerar pendent l'elevacion e lo còst de la installacion. Lo contrapés corrís lo long de guidas formats de fèrre en O o en L, fòrtament contenguts e tancats al tèrme superior per evitar que se sorta. Lo contrapés es pas necassari pels ascensors dobles, que s'equilibran entre eles. Per un ascensor convencional cal un contrapés que prenga en carga lo pes de l'ascensor; senon lo cable a pas la fòrça sufisenta per o far pujar o davalar.
- L'estructura, es l'encastre de l'ascensor.
- lo cable, sosten l'ascensor dins l'aire e deu èsser sufisentament resistent per suportar lo pes de la cabina e del contrapés. Existisson fòrça tipes de cables, los mai utilizats son de fèrre. Existisson tanben d'ascencors mai modèrnes, idraulics que foncionan sens cable, e i a jos la cabina un sistèma idraulic que supòrta lo seu pes.
- Los sistèmas de comanda, permeton transmetre a l'ordinador l'estatge ont se vòl anar.
- los sistèmas de seguretat, son presents en diferentas partidas: Limitador de velocitat, paracasudas e amortidors.
Usatges dels ascensors[modificar | modificar la font]
Pòrtaavions[modificar | modificar la font]
Aqueles ascensors supòrtan un grand pes, pòdon arribar a portar fins a 200 000 lbs (90 720 Kg) lo seu motor es enòrme, ocupa una grand sala.
Montacargas[modificar | modificar la font]
Pòdon èsser pichons o grands mas totes s'utilizan per a transportar d'objèctes coma per exemple: de la coisina a la sala de manjar, dins las ostelarias pel servici, eca.
Ascensors de personas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Artiodactyla
Lo taxon dels artiodactils (Artiodactyla), del grèc artios « par » e dactylos « det », es, segon la classificacion tradicionala, un òrdre de mamifèrs placentaris. La pròcha parentat entre los ipopotamids e los cetacèus sembla averada, sus la basa d'analisis geneticas, çò que significa qu'aqueste taxon es parafiletic. L'acamp dels artiodactils amb los cetacèus forma lo taxon dels cetartiodactils, que es, el, monofiletic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180692 Artiodactyla (en)


text:
1280
Aquesta pagina concernís l'an 1280 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Concepcion e descripcion d'una torpilha auto-propulsada per lo quimista arabi Hasan al-Rammah. L'eficacitat d'aquel engenh es desconeguda.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Calcul de la durada d'una annada per l'astronòm chinés Guo Shoujing (1231-1316). Trobèt un resultat de 365,2425 jorns, çò que representava una error de solament 26 segondas. Lo calendier desvolopat a partir d'aquel estudi foguèt utilizat durant 364 ans.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Albèrt lo Grand, teologian e sabent alemand.


text:
1358
Aquesta pagina concernís l'an 1358 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Pilhatge de l'Abadiá de Silvacana per lo senhor d'Aubinhan. Conjugat ambé la destruccion dei recòltas en 1364 per de geladas, aquò marquèt lo començament dau declin de l'abadiá.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jean Buridan, teologian e sabent francés.


text:
Palais Duhau
Lo palais Duhau (eventualament en occitan palais Deu Hau) qu'ei un deus principaus bastiment de l'avienguda Alvear, au numèro 1661, dens lo quartièr de la Recoleta a Buenos Aires.
Lo terrenh qu'èra a l'origina proprietat de la familha de Teodoro de Bary e que i arcuelhó l'infanta Isabèl en 1910 a l'escadença de las celebracions deu centenari de la Revolucion de mai de 1810.
Aquesta prorpietat que ho crompada e avalida peus hrairs Duhau entà i bastir aqueth palais d'estil neoclassic d'inspiracion francesa. La loa familha qu'i demorè abans d'estar crompat entà crear ua ostalaria de 5 estelas nomada Palacio Duhau - Park Hyatt Buenos Aires. Que ho inaugurada lo 12 de julhet de 2006 dab 165 crampas e un restaurant francés.


text:
Enteropneusta
La classa dels enteropneustes (Enteropneusta) sembla la dels anelids (vèrms). Còmpta d'individús que pòdon aténher fins a 2,50 m de long. Se pòdon desplaçar sus de longas distàncias; çaquelà, son capables de s'amagar dins los sediments per escapar als predators. La reproduccion se fa sus las plajas e la ponta se fa en mar. S'obten alara de larvas planctonicas pelagicas. La proboscis secreta un mucus que blòca las predas, çò que permet apuèi de las engolir.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 158617 Enteropneusta (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Enteropneusta (en)
- Referéncia NCBI : Enteropneusta (en)


text:
Frida Kahlo
Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón, mai coneguda coma Frida Kahlo (Coyoacán, Ciutat de Mexic, 6 de julh de 1907 - Coyoacán, Ciutat de Mexic, 13 de julh de 1954) foguèt una pintora mexicana. Son òbra s'inspira essencialament de las tradicions autoctònas mexicanas. Venguèt famosa per sos autoretraches; e mai se l'escrivan francés André Breton diguèt de sa pintura qu'èra surrealista, jamai se volguèt pas identificar amb aquel movement.
Èra l'esposa del famós pintor mexican, Diego Rivera.


text:
Montmorency-Beaufort
Montmorency-Beaufort es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a mencionat dempuèi l'epòca carolingienpas jol nom de Beaufort.
La distincion de Beaufort i aguèt crompat l'an 1270 per Blanca d'Artés, esposa del comte Henri III de Champagne. Ela se remaria en 1276 amb Edmond de Angleterre, comte de Lancastre, e lududes #aportar la distincion en dot.
Venguda possession de las comtes de Lancastre, Beaufort constituiguèt pendent tota la guèrra de #Cent Ans, un verrou anglés a la cœur de la Champagne. Jean de Gand, pòrti de Lancastre #donar lo nom de Beaufort als quatre bâtards #que i li calguèt Catherine Swinford, en fondant aital la Ostal de Beaufort, #que #jogar un papièr important pendent la guèrra de las Doas-Ròsas.
Lo sieu castèl-fòrt, poderosament fortificat, dominava la plana de Brienne e èra réputé imprenable, e es per traïson que Charles V #aténher a s'apoderar del castèl en 1369.
Donada a Philippe II lo Hardi, pòrti de Bourgogne, la distincion #passar a las Armagnac, mas #tornar a la corona de França quand Jacques de Armagnac #èsser condemnat a mòrt per Louis XI l'an 1477.
Louis XII #donar lo comtat de Beaufort en 1504 a Fois, e la siá descendent, la duchesse de Guise, lo #vendre a Gabrielle de Estrée. Lo comtat #èsser amassa alavetz a la baronnie de Jaucourt e erigits en duché-pairie en favor de César de Vendôme, fils naturales de Gabrielle de Estrée e de Henri IV.
Los sieus pichons-fils, lo Grand Vendôme, #vendre lo duché de Beaufort en 1688 al pòrti Charles de Montmorency per formatnum:460000 {{}} libres. Un an après, en 1689, la familha de Montmorency renomma lo « duché de Beaufort » en « duché de Montmorency », perque lo ancià « duché de Montmorency » vendiá d'èsser lududes-quitament renommé en « duché de Enghien ».
A partir d'aquela epòca, Beaufort a trucat « Montmorency » : aquel es pas #qu'en 1919 ont lo vilatge #prene lo sieu nom actual de « Montmorency Beaufort ».
Le village est mentionné dès l'époque carolingienne sous le nom de Beaufort.
La seigneurie de Beaufort fut achetée en 1270 par Blanche d'Artois, épouse du comte Henri III de Champagne. Elle se remaria en 1276 avec Edmond d'Angleterre, comte de Lancastre, et lui apporta la seigneurie en dot.
Devenu possession des comtes de Lancastre, Beaufort va constituer pendant toute la guerre de Cent Ans, un verrou anglais au cœur de la Champagne. Jean de Gand, duc de Lancastre donna le nom de Beaufort aux quatre bâtards qu'il eut de Catherine Swinford, fondant ainsi la Maison de Beaufort, qui joua un rôle important durant la guerre des Deux-Roses.
Son château-fort, puissamment fortifié, dominait la plaine de Brienne et était réputé imprenable, et c'est par trahison que Charles V réussit à s'emparer du château en 1369.
Donnée à Philippe II le Hardi, duc de Bourgogne, la seigneurie passa aux Armagnac, mais revint à la couronne de France lorsque Jacques d'Armagnac fut condamné à mort par Louis XI en 1477.
Louis XII donna le comté de Beaufort en 1504 à Fois, et sa descendante, la duchesse de Guise, le vendit à Gabrielle d'Estrée. Le comté fut alors réunit à la baronnie de Jaucourt et érigés en duché-pairie en faveur de César de Vendôme, fils naturel de Gabrielle d'Estrée et d'Henri IV.
Son petit-fils, le Grand Vendôme, vendit le duché de Beaufort en 1688 au duc Charles de Montmorency pour 460 000 livres. Un an après, en 1689, la famille de Montmorency renomma le « duché de Beaufort » en « duché de Montmorency », car l'ancien « duché de Montmorency » venait d'être lui-même renommé en « duché d'Enghien ».
À partir de cette époque, Beaufort est appelé « Montmorency » : ce n'est qu'en 1919 où le village prit son nom actuel de « Montmorency Beaufort ».


text:
Felip IV de França
Felip IV de França e Ièr de Navarra, conegut tanben com Felip lo Bèth (var. Felip lo Bèl, en francés Philippe le Bel) que ho lo onzau rei de França de la linha deus capecians dirèctes. Plan educat, mercés qui lo son pair Felip III de França (Lo Hardit) e'u hidè a Guilhèm d'Ercuis, Felip lo Bèth qu'ahortí lo poder reiau durant lo son regnat, en particular dab l'ajuda deus sons legistas en bèth s'opausar aus poders feudaus. Entà pagar los deutes deu reiaume que prengó los bens deus chivalièrs templèrs en tot har cremar lo lors capdau Jacques de Molay (qui, abans de morir e'u maudí dab la soa linhada, çò qui inspirè lo roman francés Les rois maudits de l'escrivan Maurice Druon).
Felip lo Bèth qu'esposè la regina Joana I de Navarra vadent atau purmèr rei de França e de Navarra (Navarra totun de tornere crubar la soa independéncia quan e hora dada a la soa arrèr hilha privada deus sons drets au tròn de França per'mor d'estar ua gojata).


text:
Via Lactèa
La Via Lactèa (del latin Via Lactea), dicha popularament lo Camin de Sant Jaume (var. Chamin de Sant Jaume)[1], es la galaxia ont se tròba, en particular, nòstre Sistèma Solar amb la Tèrra. Quand se vei dempuei la superfícia de la Tèrra, la Via Lactèa sembla un camin d'estelas dins lo cèu, çò qu'explica sei noms.
Observacion dempuèi la Tèrra[modificar | modificar la font]
En observar la Via Lactèa dempuèi la Tèrra, planeta que se tròba a un de sos braces d'espirala, aquela apareis dins lo cèl nocturne coma una faissa clara de lutz blanca que percor transversalament la vòuta celèsta entièra, ont se concentra un nombre d'estelas mai important que dins las autras parts del cèl e qu'apareis amb un aspècte leugièrament diferent en foncion de l'emisfèri dempuèi ont es contemplada[2]. Nombroses interrupcions dins sa continuitat son causadas per la preséncia dins d'unes endreches de las nebulosas escuras e de posca interstellara qu'enfosquisson la lutz de las estelas mai alunhadas. Lo trach mai luminós tomba entre las constellacions d'Ofiuc, Escorpion e Sagitari, valent a dire en direccion del centre galactic; mantun autre ponch brilhant se dispausan al nòrd e al sud del centre, particularament la zòna constituïda pel Braç del Cicne, dins la constellacion de meteis nom, e dempuèi lo Braç de la Carena-Sagitari, dins la constellacion de la Carena[3].
Relativament a l'equator celèst, la Via Lactèa passa a son extremitat nòrd dins la constellacion de Cassiopèa e a son extremitat sud per la costellacion del la Crotz del Sud. Aquela disposicion estranha es deguda a la granda inclinacion relativa entre lo plan orbital de la Tèrra (l'eclictica, ovvero lo plan fondamental del Sistèma Solar) e lo plan equatorial de la Galaxia. En realitat, a causa del fenomèn de la precession dels equinòccis, aquesta inclinacion de la Via Lactèa varia sensiblament en foncion de l'epòca, aumenta o demesís se l'axe de rotacion terrèstre se sarra o s'alunha del quite selhatge de la Via Lactèa; a nòstra epòca, son inclinacion es en lenta mas constanta progression. Durant l'epòca precessionala opausada a la nòstra (aperaquí 13 000 ans, o mai de 13 000 ans enrè), l'inclinason de la Via Lactèa demesís[4][5].
Per encausa de la diversa distribucion de las nebulosas escuras dins nòstra Galaxia, sa forma vista dempuèi la Terra apareis coma se foguèsse plan irregulara e descopada: la zòna dins lo nòrd del centre galactic, que penja dins l'emisfèri boreal, apareis laurada per un long selhatge fosc, que percor la faissa centrala del selhatge luminós de mai d'una quarantena de gras: s'agís d'un complèxe nebulós que se coneis jol nom de Fendedura del Cicne, e es una caracteristica tipica de la Via Lactèa del cèl boreal; vista de l'emisfèri austral, dins sa branca al sud del centre galactic, apareis mens enfosquida per la part boreala: l'unica nebulosa escura del relèu es la Nebulosa del Sac de Carbon, que se presenta coma una zona escura que se superpausa a la granda claror de la Via Lactèa dels cèls del sud. En direccion opausada al centre galactic per contra, demest las constellacions de l'Auriga e dels Bessons[6], sa claror apareis un pauc mens espessa e mens brilhanta.
Lo fach que la Via Lactèa devesisca lo cèl nocturne terrèstre en dos emisfèris mai o mens egals indica que lo Sistèma Solar se tròba prèp del plan galactic. La luminositat superficiala relativament bassa de la Via Lactèa li permet pas pasmens de poder èsser gaitada per las mai grandas airas urbanas o suburbanas pr'amor de la pollucion luminosa[7].
Galariá fotografica[modificar | modificar la font]
-
-
La Via Lactèa vista dempuèi la Val de la Mòrt durant l'estiu de 2007, presa en utilizar un grand angle.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ O eventualament: ...de Sant Jacme, forma mens estenduda en occitan.
- ↑ Aquò se deu a un efièch de visibilitat: dempuèi l'emisfèri nòrd se pòdon veire d'airals divèrses respècte a los que son observables dins l'emisfèri sud.
- ↑ Modèl:Cita libre
- ↑ La precession
- ↑ Corso di astronomia teorica - La precession
- ↑ L'anticentre galactic, valent a dire lo ponch que dempuèi la Tèrra apareis en oposicion al centre galactic, possedís de coordenadas celèstas opausadas a las del centre; en oposicion a la constellacion del Sagitari se tròba la constellacion dels Bessons.
- ↑ Inquinamento luminoso


text:
Villes et mairies du District de Bremgarten (109)
Liste des communes
Wohlen
Ville de Wohlen, localité de la Suisse de 14 000 habitants.
La mairie de Wohlen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bremgarten
Ville de Bremgarten, localité de la Suisse de 6 000 habitants.
La mairie de Bremgarten a un site Internet.
Villmergen
Ville de Villmergen, localité de la Suisse de 5 200 habitants.
La mairie de Villmergen a une adresse e-mail et un site Internet.
Berikon
Ville de Berikon, localité de la Suisse de 4 300 habitants.
La mairie de Berikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Zufikon
Ville de Zufikon, localité de la Suisse de 3 800 habitants.
La mairie de Zufikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Rudolfstetten-Friedlisberg
Ville de Rudolfstetten-Friedlisberg, localité de la Suisse de 3 800 habitants.
La mairie de Rudolfstetten-Friedlisberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Widen
Ville de Widen, localité de la Suisse de 3 500 habitants.
La mairie de Widen a une adresse e-mail et un site Internet.
Dottikon
Ville de Dottikon, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Dottikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Sarmenstorf
Ville de Sarmenstorf, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Sarmenstorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederwil
Ville de Niederwil, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Niederwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Hägglingen
Ville de Hägglingen, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Hägglingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberwil-Lieli
Village de Oberwil-Lieli, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Oberwil-Lieli a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberlunkhofen
Village de Oberlunkhofen, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Oberlunkhofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Jonen
Village de Jonen, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Jonen a une adresse e-mail et un site Internet.
Arni
Village de Arni, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Arni a une adresse e-mail et un site Internet.
Fischbach-Göslikon
Village de Fischbach-Göslikon, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Fischbach-Göslikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Tägerig
Village de Tägerig, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Tägerig a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterlunkhofen
Village de Unterlunkhofen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Unterlunkhofen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Movement dei Non Alinhats
Lo Movement dei Non Alinhats, tanben dich País Non Alinhats, es una organizacion internacionala que gropava en 2012 120 estats que se definisson coma non alinhats sus una granda poissança mondiala. 17 estats e 9 organizacions internacionalas an tanben l'estatut d'observator d'aquela organizacion. D'efèct, aqueu movement nasquèt durant la Guèrra Freja e son objectiu èra alora de gropar leis estats que se consideravan pas coma alinhats sus l'OTAN o lo Pacte de Varsòvia. Divèrsei país importants a l'escala mondiala coma Índia, Indonesia, Egipte, Paquistan, Cuba, Sud-Africa o Iran ne'n fan partida.


text:
Messorga
La messorga/messonja (var. messòrga, mensònja, mensònega) o la mentida o lo mentit es una declaracion realizada per qualqu'un que sap o suspècha qu'es falsa, en pretendre que d'autras personas la cregan. Una dicha pòt atal èsser una messorga se l'interlocutor pensa qu'es falsa. Las ficcions, encara que falsas, son pas de messorgas. Segon la definicion, una messorga pòt èsser genuïna o una vertat selectiva, una messorga per omission o tanben la vertat se l'intencion es d'enganar o de causar una accion en contra dels interèsses d'autra persona. Las personas que dison de messorgas, especialament aquelas que las dison correntament, se nomenan messorguièrs. De mentir/messorgar implica un engan intencionat. I a de paradòxas logicas sus la messorga.


text:
Qu'èri a tornar de corregir la mea ficha deu dia :
En cantabre pasiego, un "sel" qu'èra un cortau embaranat, un sarralh circular, on s'i aplegava lo bestiar entà que i demorèsse per la nueit, a l'empara deus predators. Uei lo dia, las baranas deus "sels" qu'an desapareishut de la montanha, dab los predators, e deus "sels" non n'i demoran pas sonque las pradas. Lo mot sel
qu’ei estat manlhevat peu castelhan, exactament parièr, atau: "el sel". Totun, qu'aprengoi de l'ex-president de Cantàbria Miguel Ángel Revilla, qu' en son parlar de las vaths de Polaciones ("purriegu"), un "sel" non s'i disè pas exactament atau, que s’i disè meilèu "seju". Aqueth mot qu'ei - o qu'èra- emplegat tanben en la vath de Cabuérniga (en "cabuérnigu"): "seju", cadut en desús pr'amor los "sejus" no' i serveishen pas mei, no'i hèn pas mei hrèita pr'amor los predators qu'an deishat la montanha. Qu'emplegan tanben lo mot "aseju". Aqueth darrèr mot, plan viu, qu'estó reconstrusit a partir deu vèrbe asejar (de seju, cf. aselar en castelhan com en pasiego). Que s'emplega exclusivament tà las garias com sinonime de aselaeru, gayineru o sia, en gascon, porèr, garièra (ved. la tèsi doctorau de Francisco García González: el Dialecto Cabuérnigo, Cuestiones de Gramática y Vocabulario, Universidad de Oviedo, 1978, editada en 1988 per la casa editoriau "Cantabria tradicional" de Torrelavega, dab l'ajuda deu govèrn de Cantabria). Lo mot cantabre (occidentau) "seju", castelhanizat en "sejo", qu'ei estat conservat fossilizat en la toponimia oficiau (Puerto de los Sejos), mentre lo son corresponent en cantabre centrau "sel" qu'ei hòrt frequent en la toponimia de Pas-Miera.
"Se asejan" (deu vèrbe "asejase" en "purriegu" e en "cabuérnigu") o "se aselan" ("aselase", en "pasiegu") que's ditz deus pastors qui tornan tà las cabanas tà s'i abrigar per la nueit, en gascon que disem que s'aplegan. "Aselar (asejar) las gallinas" que vòu diser aplegar las garias (botar-las a l'assela, a l'aplec, a l'empara, laguens lo porèr), lo mot "aselar" qu'a tanben aquera significacion en castelhan. Lo noste mot gascon sela o assela (aplec, acès), e lo vèrbe corresponent selar, asselar (botar a l'assela, a la sela, acessar, endostar), que son possiblament d'origina espanhòla o en tot cas que'n comparteishen l'etimologia dab los mots espanhòus. Non cau pas con·hóner asselar o selar dab celar (amagar, escóner) com ac hèn los diccionaris nostes !
Anem, aquò que m'a raperat ua canta cantabra, (jo que'n soi fan de las tonadas cantabras com de las asturanias, e pas sonque en audir-las, jo que las canti tanben). Quan serèi mei gran e n'agi l'escadença, que harèi estagis de tonadas en Cantabria e en Asturias , tà i apréner a cantar-las plan com cau.
Aquera canta, en castelhan colorat de cantabre, que's titola "Ganado tudanco" e que s'a de cantar atau (jo que sagi d'ac har quan soi a préner la docha o quan vau de crompas en çò d'En Leclerc):
Ya va bajaaaaando eeeeeel gaanaaaado
Del puerto deeeee Palomberaaaaa
De Sejos y Polaciones
Y tambien de Brañoseeraaaaaaaaaa.
Ya van yegaaaaaaaaaando a los yaaaanos (1)
Por seeenderooos y camberaaaaaaaaaas (2).
Dejando las noches claras
De verano y primaveraaaaaaaa.
Ya va cayendo el hayuco,
La beyota y la aveyanaaaaaaa;
Se va quemando el helecho,
Y el monte pela la ramaaaaaaaa.
Yegan las ferias de año,
A las que me gusta ir,
Tengo un lote de noviyas,
Que bien se pueden luciiiiiir.
Y las pongo unos piquetes (3)
Que suenan como un clarín,
A la tasuga(4) un mediano (5)
A la josca (6) un celemíííííín. (7)
Tres eventos en mi tierra
Nunca deben de faltar,
Donde a las vacas tudancas,
Podemos ver desfilaaaaar.
En Cabezón la olimpiada,
Y en Carmona la pasá,
Y en Cabuérniga señores
Celebran la campanáááááá.
Yo cantandoooo meee despiido,
Con miii bonitaa toonadaaaaa,
Se la dedico a la gente,
Que tiene vaca' tudancaaaaaas.
En tiempos deee miis abueelos,
Cuantas famiiilias criaroooooon.
Hay que cuidar las costumbres,
Como nos las enseñarooooon.
Arriba gente del norte,
Arriba Cantabria braavaaaaa,
Arriba bravos vaqueros,
Arriba vacas tudaaaancaaaas,
Arriba bravos vaqueros,
Arriba vaacaaaas tudancaaaaaaaaaaaas!
Notas explicativas
1- Aquiu, y per ll, yeismo obligatòri.
2- Cambera (cantabre): camin tà carros, caminau.
3- Piquete (cantabre) : esquireta de timbre agut.
4- Tasuga (cantabre) lit. taishoa : vaca tudanca de peu gris cierós, qui tira cap au negre, escur a la basa e clar a las extremitats, com un "tasugu". Tasugu qu'ei lo mot per taishon en cantabre (tejo en castelhan).
5- mediano: esquira de talha miejana (deu cantabre midianu, id.).
6- josca (cantabre): lit. escura, vaca tudanca de color grisa cierosa, quasi negra, de peu un drin mei escur e mei unifòrme que non pas lo de la tasuga.
7- Celemín: esquirassa de timbre grèu. Qu'ei ua significacion segondària deu mot. Un celemín qu'ei prumèr unha unitat de susfàcia agrària o de volume. A Cabuérniga, qu'ei lo volume corresponent a onze quilogrames e miei de milhòc, haut o baish.
Bon, adara qu'avetz las paraulas, qui vse'n hèi conéisher la melodia, atau que la poderatz cantar en préner la docha.
Magnific, non? Cantabrissime! Be, a jo, tonadas com aquestas que m'agradan mei que tot.
Cars legedors, que vse desiri de bonas hèstas de Nadau e de cap d'an!


text:
Moissac (Carcin)
Moissac [1][2] (Moissac en francés) es una comuna carcinòla, situada dins lo departament de Tarn e Garona dins la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Geografia
- 4 Istòria
- 5 Administracion
- 6 Demografia
- 7 Economia
- 8 Cultura e patrimòni
- 9 Embessonatge
- 10 Vejatz tanben
- 11 Nòtas
- 12 Luòcs e monuments
- 13 Personalitats ligadas amb la comuna
- 14 Véser tanben
- 15 Ligams extèrnes
- 16 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada al jonhent de Garona e del Tarn sul canal lateral a Garona e la RN 113 entre Los Sarrasins e Valença d'Agen.
Accès SNCF per la gara de Moissac sus la linha Bordèu - Seta.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1622, pendent una novèla guèrra de religion, la vila foguèt presa per Loís XIII[3].
Moissac foguèt una vila mai dometjada per l'inondacion de març de 1930. L'istorian Max Lagarrigue la qualifiquèt d'inondacion del sègle.[4] Aquel afirma que « se denombra, a Moissac, 120 mòrts, 1400 ostals destruits e 5896 sens abrics. »[5].
La comuna es coneguda tanben coma la « vila del Chasselàs » (del nom del rasim de taula originari del vilatge de Chasselàs, (Sòna e Léger, 71), classat en AOC), cultivat a l'entorn pels expleitants agricòlas del canton. Foguèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, un refugi per una importanta comunautat dels esclairaires israelitas de França (EIF). Aqueles - refugiats al Molin de Moissac - vaqui demorèron pendent tota o en partida de l'ocupacion mercé, entre autres, a la complasença de las autoritats municipalas e de la populacion; los pus pichons foguèron refugiats a l'Ostal dels enfants de Moissac.
A la prima de 1944, una partida de la 2a division SS Das Reich i aviá son sèti, abans d’èsser enviada en Normandia e de far fòrça chaples sul camin, coma a Orador de Glana.
En mai de 1968, los obrièrs de l'usina de Targa faguèron cauma a partir del 22 coma aqueles de l'usina de Péchiney al Sarrasins (a partir del 21). De manifestacions païsanas n'organisèron tanben, amb Paul Ardouin[6].
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Lo sector fruchièr demòra desvolopat amb subretot la preséncia de grands negociants coma lo grope Boyer S.A. o Blue Whale, mas amb fòrça dificultats. Lo Chasselàs de Moissac daurat: lo moissac; produccion : mai de 18 000 tonas, demòra pasmens la mai granda produccion francesa de rasim de taula. Aquel fruch benefícia de l'AOC. La produccion subís, fa ara mai de dètz ans, una baissa a causa del accidents climatics (granissadas e geladas, 2007-2008), una diminucion de l'airal cultivat e en consequéncia una baissa del tonatge[7].
Cultura e patrimòni[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Pèire, anciana glèisa abadiala amb lo portal (1130), un dels caps d'òbra de l'escultura romanica. De l'edifici del sègle XI demòra sonque lo massís campanar porge, coma un donjon amb camin de ronda, bastit defensiu mas que son darrièr estatge foguèt bastit a la fin del gotic.
- Clastras (fin del sègle XI), una dels mielhs conservadas de l'Occident crestian.
Coma estapa del Camin de Compostela, l'abadiá de Sant Pèire e las clastras foguèron inscrichas en 1998 al Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO[8].
Long de 356 m, a l’èst de Moissac, permet al Canal lateral a Garona a Garona de passar Tarn.
- Lo Musèu Moissagués
Es installat dins l'anciana demorança dels abats, impausant bastit flancat d'una torre de bricas del sègle XIII.
- Lo merat, plaça dels Recolets
- Lo pont de Napoleon
Decidit per Napoleon Ièr e acabat per Napoleon III, dempuèi se pòt veire los cais e lo pont de Sant Jacme: eretièr d'un obratge medieval, benlèu roman.
Lo Pelegrinatge de Compostèla[modificar | modificar la font]
Los romiaires[modificar | modificar la font]
- L’acuèlh
I avià de plaças a l'ostalariá o a la maladrariá de l'abadiá, situada prèp de la glèisa de Sant Martin, o dins d'autres espitals totes de Sant Jacme.
Ara, un centre internacional d'albergament aculhís mai de 5000 romiaires cada an. Es lo Carmel, bastiment istoric en naut de la vila, tot restaurat e la vila lo fisèt a la gestion del Club Alpin Francés. Se trapan de cambras comunas o independentas, de salas de repaus e de reünion, de servicis (bugada), una cosina comuna. I a tanben Lo Gite Ultreia, dins un ostal del sègle XVIII, al bòrd del camin, lo GR65.
- La glèisa de Sant Jacme
Sol demòra lo nom. L'edifici actual, del sègle XIX, es un musèu de l'artesanat.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Ernest Rupin, L'Abbaye et les cloîtres de Moissac, Paris, 1897, réédité en 1981 (réédition)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site de la vila
- (fr)Site de l'Ofici de torisme
- (fr)Portal del país de Moissac e del Sarrasin
- (fr)Site del Centre d'Art Romanic de Moissac
- (fr)Fòtos e analisi del timpan de Moissac per Pascale Arizmendi
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ (fr)Gérard Folio. La citadelle et la place de Saint-Jean-Pied-de-Port, de la Renaissance à l’Époque Contemporaine, in Cahier du Centre d’études d’histoire de la défense n° 25 Histoire de la fortification, 2005 ISBN 2-11-094732-2, [1]
- ↑ (fr)Max Lagarrigue,L’inondation du siècle, mars 1930, in Les Caprices du Temps, revue Arkheia, n°21, Montauban, 2009.
- ↑ Max Lagarrigue,L’inondation du siècle, mars 1930,op. cit.
- ↑ (fr)Max Lagarrigue, Castelsarrasin-Moissac: "Ce sont les lycéens qui ont lancé 68", in La Dépêche du Midi, 20/5/2008.
- ↑ (fr)Max Lagarrigue, Bilan mitigé pour les chasselatiers moissagais, La Dépêche du Midi, 11 avril 2009.
- ↑ (fr)Fiche UNESCO des Chemins de Saint-Jacques-de-Compostelle en France


text:
Riumajor
Riumajor[1][2] (Rieumajou en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 44 km al sud-èst de Tolosa. Las comunas als tèrmes de Riumajor son: al sud, Avinhonet de Lauragués e Fòlcarda, a l'oèst, Lutz, al nòrd, Lutz e Morvilas Nautas e a l'èst, Montmaur, qu'es dins lo departament d'Aude.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Centuri
Centuri es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Centuri Es una municipalitat de la còsta occidentala del Cap de Corsega, la una dels dètz-e-uèch comunas reagrupades al se de la Comunitat de municipalitats del Cap de Corsega. Centuri Significariá « cench » de torns (en latin cinctura).
Centuri est une commune de la côte occidentale du Cap Corse, l'une des dix-huit communes regroupées au sein de la Communauté de communes du Cap Corse. Centuri signifierait « ceinturé » de tours (en latin cinctura).


text:
Francés de Guisa
Francés I de Lorena, mei conegut com Francés de Guisa (Bar-le-Duc, lo 17 de heurèr de 1520 - lo 24 de heurèr de 1563) que ho un companhon d'armas deu rei Enric II de França per qui e combató contre las òsts de Carles V, e un nòble de grana influéncia, onco de la reina d'Escòcia Maria Stuart qui esposè lo futur rei de França Francés II. Per aquesta rason, a la mort d'Enric II, que prengó lo contraròlle deu ahars politics deu reiaume ; qu'ei entà'u har rampèu que s'apitè la conjuracion d'Amboise que Francés de Guise he reprimir. La mort de Francés II que'u he pèrdre la soa influéncia dominanta ; qu'èra opausat a la politica de tolerància de cap aus protestants de Caterina de Medici, e lo massacre de Wassy, perpetrat peus sons òmi que marquè la dabuta de las guèrras de religion en França. Que ho assessinat d'un còp de pistolet per un protestant nomat per Jean de Poltrot de Méré qui ho esquartelat en castig.


text:
Mossan
Mossan (oficialament en francés Moussan) es una comuna lengadociana del Narbonés situada dins lo departament d'Aude e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna sus l'Aude.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla de Sant Laurenç
- Castèl de Vedilhan
Castèl bastit en 1893 a la plaça d'un ostal lengadocian del sègle XVIII e qu'apartenguèt als senhors de Tarrabust. L'actual castèl es lo fruch de l'astra viticòla de la fin del sègle XIX. Es d'arquitectura neorenaissança


text:
Libertats publicas
Las libertats publicas son de permissions de nivèl legislatiu atribuidas a de categorias generalas de beneficiaris e ligadas amb la possibilitat d'un contraròtle jurisdiccional de nòrmas infra legislativas fautivas (professor Louis Favoreu).
La nocion de libertats publicas pòt èsser definida en referéncia a aquela dels Dreches de l'Òme : contrariament a aquels, que relèven del mond de la filosofia e indiquen lo que deuriá èsser, las libertats publicas apartenguèron en pròpri a l'esfèra del drech, e se limitan a dire çò qu'es. (professor Lebreton).
Se pòt pas definir las "libertats" defòra de l'Estat. Las libertats ne son dichas publicas solament a respècte de l'Estat (dels poders publics). Doncas tota definicion que pren pas en compte lo caractèr limitatiu e negatiu de las libertats dins l'Estat es una definicion incompleta !
Somari
- 1 Los tèxtes franceses fondamentals
- 2 La dignitat de la persona umana
- 2.1 Lo drech a la vida
- 2.2 L'enebiment de la tortura e de las penas o tractaments crudèls, inumans o desagradants
- 2.3 L'enebiment de l'esclavatge, de la servitud et del trabalh forcat obligatòri
- 3 La legalitat de l'incriminacion penala
Los tèxtes franceses fondamentals[modificar | modificar la font]
En França[modificar | modificar la font]
Per descriure lor contengut se pòt pas utilizar ni sus la Constitucion ni sus la Declaracion dels Dreches de l'Òme de 1789 ni sul preambul de la Constitucion de 1958 per que aqueles tèxtes que constituisson lo comunament nomenat « blòt de constitucionalitat » establissent una lista de dreches fondamentals que tenon valor constitucionala a la diferéncia de las libertats publicas que tenon solament una valor legislativa. Lo quadre de las libertats publicas es unicament legislatiu doncas per conéisser lo contengut d'aquelas, i a que se referir als tèxtes legislatius. Aquí es lo problèma màger que pausan las libertats publicas puèi que lor caractèr legislatiu fa que son multiples.
Una libertat publica es pas un drech fondamental e viceversa. I a una distincion neta entre las doas nocions, tot coma i a une diferéncia entre dreches de l'Òme e dreches fondamentals.
En França per definir çò que son las libertats publicas, se pòt s'ajudar de
- la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan del 26 agost de 1789,
- lo preambul de la constitucion de la Quatrena Republica («principis economics e socials, politics particularament necessari a nòstre temps»),
- lo preambul de la constitucion de la Cinquena Republica de 1958,
- los articles 1; 2; 3 e 66 de la Constitucion de 1958.
La dignitat de la persona umana[modificar | modificar la font]
Los dreches intangibles : sòcle de proteccion absoluda ?
Los dreches intangibles son considerats coma lo nuclèu dels dreches fondamentals, tan importants que los Estats pòdon pas derogar qual que sià las circonstàncias (aital en cas de conflictes armats). Aquel nuclèu es fòrça reduch dins las convencions internacionalas ont se tròba pas mai de 4 dreches intangibles:
- lo drech a la vida,
- lo drech a èsser pas torturat,
- lo drech a èsser pas tengut dins l'esclavatge
- lo drech de la non retroactivitat de la lei penala.
Es l'estandard minimum dels dreches fondamentals s'aplicant a totes, aital se pòt veire la portada concrèta dels dreches de l'Òme e forman un patrimòni comun de l'umanitat ; son reconeguts a l'encòp per
- lo Pache Internacional Relatiu als Drechs Civils e Politics,
- la Convencion Americana Relativa als Dreches de l'Òme,
- la Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme.
Lo drech a la vida[modificar | modificar la font]
Es lo primièr dels dreches fondamentals. Segon lo Comitat dels Dreches de l'Òme de l'ONU, lo drech a la vida es lo drech suprèm de l'èsser uman. Lo seu respècte es la condicion necessari a l'exercici de totes los autres dreches. Mas si aquel es un drech que se pòt pas derogar, i a pasmens de limits.
Una nocion de mal definir[modificar | modificar la font]
Lo Pache Internacional Relatiu als Dreches Civils e Politics enóncia dins l'article 6§1 : le drech a la vida es inerent a la persona umana. La Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme apond dins son article 2 : "lo drech de tota persona a la vida es aparat per la lei". Mas pas cap de definicion de ço qu'es la vida dins aqueles tèxtes, ni quand aquel drech a la vida comença. Aquela question remanda a de concepcions filosoficas o religiosas a vegadas fòrça antagonistas. Per la Glèisa Catolica, la vida se deu aparar tre la concepcion (oposicion a l'avòrtament). La dificultat d'aquela definicion pausa la question de la lei 75-17, del 17 de genièr de 1975, relativea a l'interrupcion volontari de grossesa. Pel Conselh d'Estat, aquela lei IVG es compatibla amb lo drech a la vida figurant a las disposicions de l'article 2 de la Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme.
La pena capitala es tanben un subjècte fòrça controversiat : d'unes considèran que tot lo mond merita pas lo drech a la vida. Aquò pausa de problèmas vertadièrs per çò que la vida es « lo primièr dels dreches fondamentals. »
Las condicions d'exercici[modificar | modificar la font]
L'efectivitat del drech supausa de la part de l'Estat d'obligacions positivas : non i a pas solament de s'abstenir de donar la mòrt, ten tanben prendre las mesuras necessàrias a la proteccion de la vida. La dificultat ven dels limits al drech a la vida autorizats per las convencions internacionalas e de l'existéncia de recors a la pena de mòrt. Aital, l'article 6 del Pache Internacional Relatiu als Dreches Civils e Politics autoriza la pena capitala, tot en precisant que pòt èsser impausada pas que per los crimes pus grèus. L'article 2 de la Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme, enebís pas la pena de mòrt puèi que ne prevei la possibilitat ; mas un protocòl additional 6 prevei dins son article 1 que la pena de mòrt es abolida, pas cap de resèrva o de derogacion es autorizada quand los Estats accèptan de ratificar aquel protocòl. Turquia e Russia ratifiquèron mas votèron un moratòri que suspend las execucions capitalas prononciadas.
L'enebiment de la tortura e de las penas o tractaments crudèls, inumans o desagradants[modificar | modificar la font]
Se lo drech a la vida endura qualques excepcions, per contra l'enebiment de la tortura e de las penas o dels tractaments crudèls es considerat coma un enebiment absolut que, segon la Cort Europèa dels Dreches de l'Òme, consacra una de las valors fondamentalas de las societats democraticas en temps de patz coma de guèrra. Los articles 7 del Pache Internacional Relatifu als Dreches Civils e Politics, 3 de la Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme, 2 de la Convencion Americana Relativa als Dreches de l'Òme lo prevei ; Existís doas convencions que concernisson especificament la prevencion de la tortura : Son la Convencion sus la tortura e autres tractaments crudèls, inumans o degradants que foguèt adoptada sens vòta per l'Assemblada generala de las Nacions Unidas lo 3 de decembre de 1984, dintrada en vigor lo 26 de junh de 1987, e de la Convencion europèa per la prevencion de la tortura e de las penas o tractaments inumans o degradants, del 26 de novembre de 1987.
Definicions[modificar | modificar la font]
I a mai d'una definicion dels tèrmes d'aquel enebiment. Primièr, aquela de la « Convencion contra la tortura » de las Nacions Unidas : la tortura i es definida coma un acte per lo qual de sofrenças agudas fisicas o mentalas son amb intencion infligidas per un agent de la foncion publica, o a son instigacion, dins una finalitat determinada, per exemple per obtenir una avoacion, o coma punicion o intimidacion. Aquela definicion fa referéncia a la practica de la tortura dins lo quadre estatic e considèra pas las autres tractaments crudèls e inumans.
Es del costat de la Cort Europèa dels Dreches de l'Òme que se trapa de definicions pus precisas : l'ensemble dels tèrmes tradutz una gradacion dins las violéncias que pòdon èsser exercidas en contra d'un èsser uman :
- lo tractament inuman (arrèst Irlanda contra Reialme Unit, lo 18 de genièr de 1978) es aquel que provòca volontàriament des sofriments mentals o fisics d'una intensitat particularia. Lo tractament marrit deu aténher un minimum de gravitat, es a dire que se pòt regardar la duretat del tractament e l'efiech sus la victima. Aital, dins un arrèst Soering del 7 de julhet de 1989, la Cort jutgèt que la longa espèra dins lo corredor de la mòrt per un condemnat a mòrt èra un tractament inuman.
- lo tractament degradant supausa de mesuras de natura a crear a çò dels individús de sentiments de paur, d'ànsia e d'inferioritat que pòdon umiliar, avilir e bresar eventualament lor resisténcia fisica o morala. Arrèst del 25 d'abril de 1978 a prepaus de castigaments corporals judiciaris practicats dins l'illa de Man.
- lo tèrme de torturas es reservat a de tractaments inumans deliberats provocant de graves e crudèlas sofrenças ; es doncas una forma agravada d'un tractament inuman. Dins l'arrèst Selmouni contra França, del 28 de julhet de 1999, ont França foguèt condemnada per torturas dins lo quadre d'una garda a vista.
L'enebiment de l'esclavatge, de la servitud et del trabalh forcat obligatòri[modificar | modificar la font]
Pendent lo sègle XX|, la volontat d'eliminacion de l'esclavatge venguèt una preocupacion universala màger, que se tradusiguèt per de fòrça nombroses tèxtes internacionals e nacionals ; una convencion de Genèva relativa a l'esclavatge foguèt signada tre lo 25 de setembre de 1926, que definit l'esclavatge coma la condicion de l'individú sus lo qual s'exercisson los efièches del drech de proprietat, una convencion de l'OIT del 28 de junh 1930 definís tre aquesta epòca lo trabalh forçat.
L'esclavatge[modificar | modificar la font]
L'article 4 de la Declaracion Universala dels Dreches de l'Òme del 10 de decembre de 1948 o indica amb fòrça fermetat : «Degun non serà tengut en esclavatge ni en servitud ; l'esclavatge e lo comèrci dels esclaus son enebits jos totas las seunas formas». Uèi, totes los Estats del mond an abolit l'esclavatge, lo darrièr Estat es Mauritània en 1980. Al plan regional, l'article 4 de la Convencion Europèa dels Dreches de l'Òme enebís l'esclavatge e la servitud, l'article 6 de la Convencion Americana Relativa als Dreches de l'Òme pòrta lo meteis enebiment, fins al comèrci de las femnas del trabalh forçat e obligatòri. Los Estats son tenguts de prendre de disposicions al plan intèrne per far aplicar aquel enebiment.
Lo trabalh forcat e obligatòri[modificar | modificar la font]
Non i es pas evident de distinguir dins de nombrós cas las situacions d'esclavatge e aquela del trabalh forçat. La definicion del trabalh forçat retenguda es generalament aquela de las convencions de l'OIT, la convencion 29 de 1930. Es tot trabalh o servici exigit d'un individú jos la menaça d'una pena calquièra e per lo qual l'individú non s'ofriguèt pas al seu agrat : lo trabalh forçat e obligatòri supausa doncas una constrencha fisica o morala. L'OIT elaborèt lo 17 de junh de 1999 una convencion sus las pus malas formas de trabalh dels mainatges, valables per totes. Aquela convencion, visa totas las formas d'esclavatge, que la servitud per deutes.
Los tèxtes internacionals precisan que la nocion de trabalh forcat e obligatòri non cobrís pas uns nombre de cas limitativament enumerats, coma lo servici militar, lo trabalh dels presonièrs o lo trabalh resultant de las obligacions civicas normalas (exemple los avocats comés d'ofici).
La legalitat de l'incriminacion penala[modificar | modificar la font]
L'adatge « Nullum crimen, nulla poena sine lege » foguèt afirmat amb fòrça per l'article 7 de la Declaracion dels Dreches de l'Òme et dels Ciutadans que fa referéncia al principi de la non retroactivitat d'una legislacion penala mai sevèra ; veire article 11 de la Declaracion dels Dreches de l'Òme de 1948, 15 del Pache internacional relatiu als dreches civils e politics e 7 de la Convencion europèa dels dreches de l'òme, degun pòt èsser condemnat per una accion que al moment ont foguèt perpetrada constituit pas una infraccion.


text:
Afonso Augusto Moreira Pena
Afonso Augusto Moreira Pena (1847-1909) avocat, foguèt president de Brasil entre 1906 e 1909. Moriguèt durant son mandat.
Abans la carrièra politica, foguèt avocat e jurista.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Inici de carrièra[modificar | modificar la font]
Graduat en Drech per la Facultat de Drech de São Paulo en 1870, Afonso Pena foguèt un dels fondators e director, en 1892, de la "Facultat Liura de Drech" de Minas Gerais, actuala Facultat de Drech de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG). Exerciguèt lo mandat de deputat per l'estat de Minas Gerais en 1874.
Los ans seguents, mentre se manteniá coma deputat, ocupèt tanben qualques ministèris: de la Guèrra (1882), de l'Agricultura, Comèrci e Òbras Publicas (1883 e 1884), e de la Justícia (1885). Afonso Pena e Rodrigues Alves, lo sieu companh de facultat, anèron los dos presidents de la republica qu'anèron abans conselhièrs de l'Empèri de Brasil.
Es l'unic membre del Gabinet Imperial de Pèire II que se faguèt President de la Republica de Brasil.
Afonso Pena presidiguèt de contunh l'Assemblada Constituenta de Minas Gerais en los primièrs ans de la republica.
Governador de Minas Gerais e vicepresident de la Republica[modificar | modificar la font]
Foguèt governador de l'estat de Minas Gerais entre 1892 e 1894, en essent lo primièr governador de Minas Gerais a èsser elegit pel vòte dirècte. Foguèt pendent lo sieu govèrn que se decidiguèt pel cambiament de la capitala de l'estat, d'Ouro Preto pel pòble de Curral del Rey, uèi Belo Horizonte. Foguèt president del Banc do Brasil, de 1895 a 1898 e après senador per Minas Gerais.
Lo 1 de març de 1902, Rodrigues Alves foguèt elegit president de la Republica en avent Francisco Silviano de Almeida Brandão per vicepresident. Silviano Brandão moriguèt en setembre de 1902, abans la siá possession. Per ocupar lo sieu luòc, Afonso Pena foguèt elegit vicepresident, lo 18 de març de 1903, e venguèt vicepresident lo 23 de junh de 1903[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ PORTO, Walter Costa, O voto no Brasil, Topbooks, 2002


text:
Maresquel-Ecquemicourt
Maresquel-Ecquemicourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Canche, fleuve del Passatge de Calava #que se tira en la Manja a Étaples-sus-Mar, trauèssa Maresquel.
La municipalitat possedissiá antany marais pauc a pauc drainés e comblés. L'archiu départementales an recebut en 1894 un plànol del marais communal, fach per Lens e datat de 1780 [1].
Bastion De la fabricacion de papièr, responsable d'una part de la contaminacion de la Canche en los ans 1980/1990, Maresquel perdrà la siá papeterie l'an 2006.
La Canche, fleuve du Pas de Calais qui se jette dans la Manche à Étaples-sur-Mer, traverse Maresquel.
La commune possédait autrefois des marais peu à peu drainés et comblés. Les archives départementales ont reçu en 1894 un plan du marais communal, fait par Lens et daté de 1780 [1].
Bastion de la fabrication de papier, responsable d'une partie de la pollution de la Canche dans les années 1980/1990, Maresquel perdra sa papeterie en 2006.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Informe del Sr. Lo archiviste départemental sus la situacion de l'archiu de la prefectura, de las jos-prefecturas, de las municipalitats e dels hospices del Passatge-de-Calava e sus la bibliotèca départementale pendent l'exercici 1893-1894, Arras, 1894 (extrai del volum del Conselh General del Passatge-de-Calava de la session de Aout 1894) (consultat 2009 12 30), p 290 Error de citacion : Invalid
tag; name "arch62_1894" defined multiple times with different content


text:
Osteichthyes
Lo sens del tèrme Osteictians es diferent segon qu'òm se situa en classificacion classica o filogenetica.
En classificacion filogenetica, lo clad dels Osteictians compren los peisses ossoses mas tanben los batracians, los reptils e los mamifèrs.
En classificacion classica, la superclassa dels Osteictians (del grèc osteon, os e ichthys, peis), o peisses ossoses, recampa los peisses qu'an una esqueleta ossosa.
Somari
Lista de las classas[modificar | modificar la font]
superclassa Osteichthyes
- classa Actinopterygii
- sosclassa Chondrostei (Esturjons..)
- sosclassa Neopterygii
- infraclassa Teleostei (la granda majoritat dels peisses)
- classa Sarcopterygii
- sosclassa Coelacanthimorpha (Celacant)
- sosclassa Dipnoi (Dipnòus)
Los Osteictians contenon la classa dels Actinopterigians, que recampa l'immensa majoritat de las espècias de peisses, e conten en particular totes los peisses qu'an un interès economic per l'òme (pesca, aqüacultura, aqüariofilia).
Filogenia[modificar | modificar la font]
Per rapòrt al grop parent, l'innovacion pus notabla es l'ossificacion amb la preséncia de dos tipes d'òs d'originas diferentas :
- l'òs encondral que remplaça al cors del desvolopament las pèças cartilaginosas de l'esquelet intèrne.
- l'òs dermic que dona los òsses de la boita craniana e las cinturas escapularas.
S'obsèrva tanben la preséncia de sacs aerians religats al tube digestiu que donaràn los palmons dels vertebrats terrèstres e las vessias natatòrias dels Actinopterigians. Aquestes sacs aerians son sopechats dins cèrts Gnatostòmes fossils. Las temptativas d'emancipacion del mitan aqüatic serián alara aparegudas dins aqueste clad.
Plaça dels peisses ossoses[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 161030 Osteichthyes (en)


text:
Esches
Esches es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat parteja lo sieu nom amb la pichon riu #que la trauèssa.
La municipalitat es limitrophe de Méru, Amblainville, Fosseuse, Anserville, Mortefontaine-en-Thelle, Andeville,
Los caserius de Esches son : Liécourt, La Lande, Harbonnières e Vignoru.
La commune partage son nom avec la petite rivière qui la traverse.
La commune est limitrophe de Méru, Amblainville, Fosseuse, Anserville, Mortefontaine-en-Thelle, Andeville,
Les hameaux d’Esches sont : Liécourt, La Lande, Harbonnières et Vignoru.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XV, los huguenots caçada de Beauvais #èsser immobilitzats a Esches. Al Sègle XVIII, aguèron trobat a Buchy (un luòc-dich de la comuna) de las espasas, de las glaives, de las poteries e divèrs objèctes[1].
Au Sègle XV, les huguenots chassés de Beauvais furent immobilisés à Esches. Au Sègle XVIII, furent trouvés à Buchy (un lieu-dit de la commune) des épées, des glaives, des poteries et divers objets[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 24 de mai de 2009
- ↑ Communauté de communes des Sablons, « Esches sur la CC ». Consultat lo 24 mai 2009


text:
Sainte-Marie (Nièvre)
Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat actuala de Santa-Maride amassa tres parròquias amassadas en lo moment de la Revolucion francesa : aquela de Sant-Ostal, aquela de Sant-Martin-de-la-Bretonnière e aquela de Giverdy.
En lo moment del segond torn de la eleccion presidenciala francesa de 2002, Santa-Marida #èsser la 11en comuna de França, a aver-i votat çò de mès per Jean-Marie Le Pen. Lo sieu score en la municipalitat #èsser de 55,93 %[1].
La commune actuelle de Sainte-Marie rassemble trois paroisses réunies lors de la Révolution française : celle de Sainte-Marie, celle de Saint-Martin-de-la-Bretonnière et celle de Giverdy.
Lors du second tour de l'élection présidentielle française de 2002, Sainte-Marie fut la 11en commune de France, à avoir voté le plus pour Jean-Marie Le Pen. Son score dans la commune fut de 55,93 %[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ resultats/presidentielle/presidentielle-2002 Resultats de l'eleccion presidenciala de 2002 sul luòc del Ministèri de l'Interior
- ↑ Résultats de l'élection présidentielle de 2002 sur le site du Ministère de l'Intérieur


text:
-171
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -171 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Annada probabla de la mòrt dau rèi Phraates Ièr (176-171 av. JC). Son rèine permetèt de perseguir l'expansion dei Parts en direccion de l'oèst (somission deis Amardians, conquista d'una partida d'Assiria). Designèt son fraire Mithridates Ièr (171-132 av. JC) coma successor.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Phraates Ièr, sobeiran de l'Empèri Part.


text:
Bonneuil-les-Eaux
Bonneuil-les-Eaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural del Scenari picard, situat entre los vallées de la Selle e de la Noye.
La municipalitat a situat entre Beauvais e Amians, als confins de l'Oise e de la Soma, e es accessibla per la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16 o la Rota nacionala 1.
Village rural du Plateau picard, situé entre les vallées de la Selle et de la Noye.
La commune est située entre Beauvais et Amiens, aux confins de l'Oise et de la Somme, et est accessible par la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16 ou la Route nationale 1.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un vicus gallo-romain ocupava lo luòc, traversat per una via romaine en connectant Beauvais a Amians.
La distincion aperteniá al Sègle IX al Comte d'Amians e #passar per matrimòni al comte de Clermont al Sègle XII.
Bonneuil Possedís un ric passat istoric. Aquela pichona municipalitat rurala protegís una magnifica glèisa a la géométrie pro particulara. A costat d'aquela, se tròban los vestigis d'un prieuré. A la cœur del vilatge se lèva egalament una motte féodale del Sègle XI, fòrça plan conservada e #que fa l'objècte de nombroses estudis.
Lo Pape Léon III confirma la fondacion de la abbaye La nòstra-Madama, prèpa de la motte féodale.
Lo vilatge a sofèrt de la peste l'an 1668 e #èsser en partida dévasté per divèrses incendis. De nombrosas muches sortidas de l'activitat de extraction de calcaire minen lo pòble.
L'anciana fabrica de velours es uèi reconvertie...
Un vicus gallo-romain occupait le site, traversé par une voie romaine reliant Beauvais à Amiens.
La seigneurie appartenait au Modèl:IXe siècle au Comte d'Amiens et passa par mariage au comte de Clermont au Sègle XII.
Bonneuil possède un riche passé historique. Cette petite commune rurale abrite une magnifique église à la géométrie assez particulière. À côté de celle-ci, se trouvent les vestiges d'un prieuré. Au cœur du village se dresse également une motte féodale du Sègle XI, très bien conservée et qui fait l'objet de nombreuses études.
Le Pape Léon III confirme la fondation de l'abbaye Notre-Dame, proche de la motte féodale.
Le village a souffert de la peste en 1668 et fut en partie dévasté par plusieurs incendies. De nombreuses muches issues de l'activité d'extraction de calcaire minent le village.
L'ancienne usine de velours est aujourd'hui reconvertie...


text:
Gàllia Narbonesa
La Gàllia Narbonesa o Narbonesa foguèt una província de l'Empèri Roman creada en 121 abC, sus l'actual territòri de Lengadòc e de Provença.
Noms[modificar | modificar la font]
Dins un primièr temps, aquela província romana es estat coneguda coma Gallia Transalpina. Pus tard, la província de Gallia Transalpina es estada renomenada Gallia Narbonensis, aprèp que la capitala de la colonia deven Narbo Martius (Narbona) (fondada en 188 ab J-C). Los romans l'apelèron tanben la Provincia Nostra o simplament Provincia, perqué la Narbonesa foguèt la primièra conquista romana fòra la Peninsula Italiana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Roma ocupa la region entre -125 et -121. La zona ocupada s'espandís de Tolosa al lac Leman. La colonia grèga de Massalia (Marselha) e son país forman una enclava liura dins la Narbonesa. Juli Cesar, proconsul de la Narbonesa de -58 à -49, ne faguèt sa basa de darrièr per la conquista de las Gàllias, e acabèt en -49 la conquista de la Narbonesa en prenant Massalia e son territòri, qu'aviá pres lo partit de Pompèu.
Amb lo principat d'August, a partir de 27 abC, Narbona va prene d'importància.
L'emperaire August ven a Narbona e i sejorna per recensar los Galleses e organizar lor territòri. En 22 abC, reorganiza l'administracion de la « Província » de Gàllia transalpina en Província senatoriala sos l'autoritat del Senat roman. La capitala es fixada a Narbona e aquela region deven la Narbonesa. Aquel territòri foguèt devesit en 22 ciutats.
Narbona deven un dels mai grands pòrts de comèrci mediterranèu, al crosador de las doas grandas rotas romanas : la Via Domícia : d'Itàlia en Espanha per la Narbonesa, bastida en 120 abC, e la Via Aquitània anant de Narbona cap a Tolosa e Bordèu.
Al Sègle IV, sos la Tetrarquia, la Narbonesa foguèt divisada en doas províncias :
- La Narbonesa primièra : partida a l'oèst de Ròse. La capitala foguèt Narbona.
- La Narbonesa segonda : partida de Provença e del Dalfinat. La capitala foguèt Ais de Provença.
En 406, la Narbonesa primièra foguèt ocupada pels Visigòts e la Narbonesa segonda per los Burgondis en 476.
Lista de las vilas anticas de la Narbonesa[modificar | modificar la font]
- Agatha (Agde)
- Aquae Calidae (Els Banys d'Arles)
- Aquae Sextiae (Ais)
- Arelate Sextanorum (Arle)
- Arausio Secundanorum (Aurenja)
- Antipolis (Antíbol)
- Avenio Cavarum (Avinhon)
- Apta Iulia Vulgientium (At)
- Alebaece Reiorum Apollinarium (Riés)
- Alba Helviorum (Alban (Ardecha))
- Augusta Tricastinorum (Sant Pau de Tricastin)
- Anatilia
- Aerea
- Baeterrae Septimanorum (Besièrs)
- Bormani
- Comani
- Cabellio (Cavalhon)
- Carcasum Volcarum Tectosagum (Carcassona)
- Cavarum Valentia (Valença)
- Cessero (Sant Tibèri)
- Carpentorate Meminorum (Carpentràs)
- Caenicenses
- Cambolectri Atlantici (Cambon (Albigés))
- Custoja (Costoja)
- Clusa (Les Cluses)
- Colonia Dea Augusta Vocontiorum (Diá)
- Cularo (Grenòble)
- Forum Julii (Frejús)
- Forum Voconii (Lo Canet dei Mauras)
- Glanum (Sant Romieg)
- Illiberis (Elna)
- Lucus Augusti (Luc de Diés)
- Massalia (Marselha)
- Narbo Martius (Narbona) (capitala)
- Nemausus (Nimes)
- Nikaïa (Niça)
- Portus Veneris (Portvendres)
- Telo Martius (Tolon)
- Tolosa
- Vasio Vocontiorum (Vaison )
- Vienna Allobrogum (Viana (Isèra))


text:
Rif
Lo Rif (en arabi, الريف; en tamazight , Arif) es una region montanhosa del nòrd de Marròc, sus la còsta de la Mar Mediterranèa, entre las vilas de Tetoan e Nador. Èra una de las cinc divisions administrativas del Protectorat Espanhòl a Marròc, amb per capitala Vila Sanjurjo.
Es una region tradicionalament isolada e desfavorizada. Los abitants son berbèrs, e la lenga mairala de la mai granda partida de la populacion es lo rifenc o tarifit, e mai que la majoritat parle tanben l’arabi (oficial), lo francés e lo castelhan coma principalas lengas estrangièras.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Las montanhas del Rif son impressionantas prèp de la Mediterranèa fins a Tetoan e contrastant amb los puèges e colors doces, a l'entorn de Tanger lo païsatge ven abrupte. Los dos sucs mai nauts son lo Jebel Tidirhine (2 456 m) e lo Jebel Bouhalla (2 170 m).
A l'èst, las cimas de calcari son cobèrtas d'arbres e dins la seccion centrala del Rif, las alzinaa butan pas que de boscs de cèdres e plantacions de quif a Ketama. Aquí se tòba lo Tiguidin, una montanha que la cima pòt se cobrir de nèu. Après, las montanhas son mai rojas e lo terren es nud o cobèrt d'èrm a l'entorn d’Alhucemas. Dempuèi aquí fins a Uchda (situada al sud d'una fertila plana costièra, en la frontièra amb Argeria) lo terren es plen de rivatèls e de rius secs, los "oèd". Las plajas de la còsta del Rif, al pé de las montanhas, son de las melhora de Marròc, e constituisson un atrach toristic amb dels melhors restaurants de peis de Marròc. Las montanhas del Rif albergan una susespècia pròpia d’Abelha de mèl nomenada Apis mellifera major, amb que los marrocans practican l’apicultura.
Influéncia espanhòla[modificar | modificar la font]
Lo Rif es una zona d'influéncia espanhòla dempuèi de sègles, perque fòça musulmans escapat d’Espanha pendent lo reialme dels Reis Catolics s'installèron aquí e dempuèi de 1912 fins a 1956 èra una partida del Protectorat Espanhòl de Marròc. Atal se pòt observar l'estil andalós en fòrça dels seus edificis, se parla castelhan e i a d'influéncias gastronomicas com la moleta o la paella. Pasmens, las tribús del Rif se sotmetèron pas longtemps als espanhòls. La rebellion del Rif, dirigida per Abd el-Krim en 1921 que provoquèt la batalha d'Annual e que ganhèt fin finala Espanha amb l'ajuda de França (jol comandament del futur president de l'Estat Francés, lo general Petain), constituissent lo primièr acte de revindicacions nacionalistas de Marròc. Donèt luòc a una efemèra independéncia del territòri, la Republica del Rif.
Mas, lo Rif foguèt exclusit de la vida politica del Marròc independent, e en 1958 se produguèt una rebellion contra las tropas de l'armada que s'acabèt amb prèp 8000 victimas rifencas.
Rifencs[modificar | modificar la font]
Los "rifencs" son las tribús del Rif central a l'entorn de Ketama. Los J´bala, tribús de parla arabi mai que berbèr, vivián al tèrme occidental del Rif, prèp de Tetoan. Pasmens, la denominacion de rifenca se refererís als abitants de tota la zona muntanhosa del nòrd de Marròc. Los europèus quan visitan el Rif, son surpreses per l'aspècte físic dels abitants. Degut al fach qu'una fòrça presentan un aspècte nòrdic. Amb individús de pèl clara, uèlhs blaus, grises o verds...e de pèl saura o rossa, las meteissas caracteristicas de regions europèas coma Extremadura, Bascoat o Sicília.
Quif en el Rif[modificar | modificar la font]
La cultura, venta, usatge e transpòrt d'Ashish, o quif coma nomenan los vilatgencs la planta (Cannabis sativa), es illegal al Marròc. Pasmens se fuma dubèrtament dins tot lo Marròc e las plantacions dins los camps a l'entorn de Ketama son clarament visibles dempuèi la carretèra. L’Alcoran, que clarament enebís l'alcoòl, es ambigú al subjècte del quif. Lo vin es tabò perque banda, mas lo quif seriá pas enebit pel Profèta precisament perque banda pas, es inibitor
Economia[modificar | modificar la font]
En acòrdi amb los esfòrces internacionals, lo Govèrn marrocan elimina progressivament la cultura del quif. En realitat lo Govèrn no presta gaire atencion a la zona e atal aquela industria consèrva una importància economica vitala. Malgrat las plantacions illegalas de quif, la contrabanda amb Ceuta e Melilla, la creacion d'una nòva usina d'acièr en Nador e lo desvolupament d'una industria turistica, aquela zona demòra economicament flaca.


text:
Organizacion Internacionala de Normalizacion
L'Organizacion Internacionala de Normalizacion o International Organization for Standardization en anglés (ISO per la forma abreujada) es una organizacion internacionala, creada en 1947, compausada de representants dels organismes de normalizacion nacionals d'aperaquí 150 païses, que produtz de nòrmas internacionalas dins de domenis industrials e comercials. Lo secretariat central de l'ISO es situat a Genèva, en Soïssa. Assegura als membres de l'ISO lo sosten administratiu e tecnic, coordena lo programa descentralizat d'elaboracion de las nòrmas e procedís a lor publicacion.
I a diferentas categorias de membres :
- lo comitat membre de l'ISO : l'organisme nacional « mai representatiu de la normalizacion dins son país »
- lo membre correspondent pels païses qu'an pas encara d'organisme nacional representatiu
- lo membre abonat pels païses que lor economia es limitada
Pels païses francofòns, los membres son : l'AFNOR (França), l'IBN (Belgica), le SNV (Soïssa), lo SCC (Canadà), etc.
L'ISO coopèra amb la Comission Electrotecnica Internacionala (CEI), responsabla de la normalizacion d'esquipaments electrics.
Una error frequenta es de creire qu'ISO significa International Standards Organization mentre qu'ISO es pas un acronim: lo tèrme ven del mot grèc ίσoς iso, significant egal. L'usatge d'un acronim auriá agut per consequéncia l'utilizacion de l'acronim IOS en anglés, OIN en occitan e atal successivament dins las autras lengas, çò qu'explica perqué los fondadors de l'organizacion an causit la denominacion comuna corta ISO.


text:
Citosina
La citosina qu'ei ua basa azotada pirimidica (per'mor de possedir un cicle pirimidina) qu'òm troba dens la composicion de certes nucleotids de las macromoleculas d'ADN e d'ARN. Que forma dab ua ribòsa un nucleosid aperat citidina. Que's pòt apariar dab ua auta basa azotada aperada guanina en bèth formar tres ponts idrogèns, çò qui ei notament lo cas dens la dobla eliç d'ADN. La soa composicion quimica qu'ei C4H5N3O e deu pun de vista de l'IUCPA lo son nom qu'ei 4-aminò-1H-pirimidina-2-òna.


text:
Baish Ador
Lo Baish Ador (var. non locau Bas Ador) qu'ei un parçan d'Occitània situat en Gasconha segon las dadas scientificas de la lingüistica (totun, qu'ei tanben un territòri reïvindicat peus militants basquistas coma part deu Bascoat)[1]. Que's situa dens lo sud-oèst de Gasconha, au hons deu golf de Gasconha, on l'arriu d'Ador e's geta dens lo peugue.
Las soas vilas principaus que son Baiona, Anglet e Biàrritz: que fòrman la conurbacion aperada BAB [ˈbap], (comunautat d'aglomeracion Baiona-Anglet-Biàrritz), qui a 112 026 abitants (2006) e qui aucupa la màger part deu Baish Ador.
Lo Baish Ador que hè part de la província istorica de Labord e deu departament deus Pirenèus Atlantics (region d'Aquitània).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga tradicionau deu Baish Ador qu'ei l'occitan (gascon), segon las enquèstas filologicas deus sègles XIX e XX (vejatz en particular l'Atlas linguistique de la Gascogne), mes que i a ua hòrta preséncia deu basco deguda a ua immigracion rurau recenta de l'arrèrpaís bascofòne. En tot cap la lenga dominanta qu'i ei lo francés dempuish lo sègle XX. Los movements culturaus locaus que reïvindican l'occitan e lo basco e qu'an obtengut ua senhalizacion trilingua en francés, en basco e en occitan.
Los movements occitanistas que reïvindican lo Baish Ador com ua part d'Occitània, çò que hè en particular l'associacion culturau locau Ací Gasconha. Los movements basquistas que'u reïvindican com ua part deu Bascoat.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dens la classificacion deus parçans de Frederic Zégierman, lo Baish Ador qu'ei integrat dens lo parçan deu Bascoat Nòrd.


text:
Gimécourt
Gimécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
De 1972 a 1987, la comuna foguèt associada damb Belrain, Rupt-devant-Saint-Mihiel e Ville-devant-Belrain dens la comuna de Villotte-sur-Aire.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De 1972 a 1987, la comuna foguèt associada damb Belrain, Rupt-devant-Saint-Mihiel e Ville-devant-Belrain dens la comuna de Villotte-sur-Aire.


text:
537
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 537 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo 27 de decembre, inauguracion oficiala per l'emperaire Justinian Ièr de la basilica Santa Sophia.
Reiaume Ostrògots[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra lei Bizantins amb una còntra-ofensiva dau rèi Vitigès qu'assetjèt Roma defenduda per lo generau Belisari. La vila resistèt e Vitigès tuèt leis ostatges pres per s'assegurar de la fidelitat de la ciutat en 536.


text:
Albestroff
Albestroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Albestroff es situat entre Mètz, Nancy e Estrasborg. A 20 km de Dieuze, Morhange, Sarre-union e Sarralbe e a 35 km de Sarrebourg, Sarreguemines e Castell-Salins
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana possession episcopala amb castèl fòrt e remparts (primièra mencion l'an 1225).
- Nombroses sètis: 1255, 1393, 1457, 1632, 1635, 1637, 1639 ; arruïnat a la guèrra de Trenta ans.
Aquela municipalitat fasiá partida del departament de la Meurthe abans 1870. Mas coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Albestroff fuguèt annexada al Empèri alemand de 1871 a 1918.
La Segonda Guèrra Mondiala e l'annexion de Mosèla marquèt fortament los esperits. La municipalitat foguèt desliuradas que lo 17 de novembre de 1944[1].
Albestroff absorbèt en 1973 los pòbles de Givrycourt, Munster, Torcheville e Insming Munster reprenguèt la siá independéncia dempuèi 1983, Insming l'an seguent, los autres l'an 1998.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1944-1945, Los ans Liberats, Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994 (pàg.14).


text:
Nòva York (estat)
Nòva York (var. Nava York, Nuòva York) (en anglés New York) es un estat del nòrd-èst dels Estats Units d'America. L'estat de Nòva York confronta los estats de New Jersey e Pensilvània al sud e de Connecticut, Massachusetts, e Vermont a l'èst. L'estat ten una frontièra maritima dins l'Ocean Atlantic amb Rhode Island, a l'èst de Long Island, e una frontièra internacionala amb las províncias canadencas de Quebèc al nòrd e Ontàrio a l'oèst e al nòrd. La populacion de l'estat foguèt estimada a 19.8 million d'abitants en 2015. La vila de Nòva York es la mai granda vila e lo centre economic de l’estat.
La capitala de l’estat es Albany.


text:
Manila
La Ciutat de Manila (tagalòg: Lungsod ng Maynila), o simplament Manila, es la capitala de las Filipinas e una de las municipalitats que forman Metro Manila. La ciutat es situada sus la còsta èst de la baia de Manila sus l'illa de Luzon, la pus granda illa del país.
Manila es lo centre d'un airal urban prospèr de mai de 10 milions de personas, l'airal Metro Manila tanben conegut coma region de la capitala nacionala ( National Capital Region (NCR)), qu'es una metropòli formada de 17 ciutats e municipalitats.
Manila es la segonda vila de las Filipinas per òrdre de populacion, amb mai de 1,5 milion d'abitants. Sola l'anciana capitala Quezon City es pus poblada. Es a l'ora d'ara inclusa dins la tièra de las ciutats globalas del mond.
Manila ten son nom de may nilad, en lenga tagalòg "i a nilad," en referéncia a las plantas floradissas que venon dins la mangrove a la talvera de la baia.
Al sègle XVI, Manila (alara Maynilad) se desvolopèt a partir d'una implantacion musulmana a la broa del riu de Pasig e jos govèrn espanhòl, que contrarotlèt las illas Filipinas pendent tres sègles entre 1565 e 1898. Al començament de 1898, los Estats Units ocupèron la vila e l'archipèla de las Filipinas fins a 1946. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, una granda partida de la vila foguèt destrusida. La region metropolitana de Manila foguèt declarada entitat independenta en 1975. Uèi, la ciutat e la metropòli prospèran coma un important centre cultural e economic. Ça que la, subrepopulacion, congestion del trafec, pollucion, e crime son las novèlas escomesas per la ciutat.
Quartièrs[modificar | modificar la font]
La ciutat es devesida en 16 quartièrs. Sonque un es pas una anciana vila - Port Area. Uèch son situats al nòrd del riu de Pasig e uèch son al sud.
- al nòrd del riu de Pasig :
- al sud del riu de Pasig :


text:
24/07/2016
Daus òmes que tomban (partida 1), per Joan Ganhaire
Joan Ganhaire offre pour l'été aux lecteurs de La Vita en òc une nouvelle policière inédite à suivre par épisodes : « Daus òmes que tomban ». On y retrouve l'équipe du Comte Gaëtan Caüzac daus Ombradors, ancien commissaire à la retraite, que nous avons déjà croisée dans « Concerto per Pissarata » et "Los esbratats".
Viam landat lo portau daus Ombradors per far rentrar los prumiers rais d’un solelh printanier qu’esperavam dempuei longtemps. Faudriá que Ròsa s’ocupe un bric de la pouvera. Mas lo tipe que ‘nava e veniá dins lo al se’n fotiá dau solelh, mai de la pouvera. Aviá pas l’aer bien d’ aise. Coma dire… La prumiera ideia que veniá a l’espiar quo era “gris” e la seconda que ‘nava plan aveque, quo era “triste”. Era ‘bilhat, si entau se pòt dire, d’una blauda de regent de l’ancian temps, tota desbotonada e que flotejava au vent de sos movements desordonats. Son grand nas semblava plejar jos lo pes daus malors, sas bochas tiravan vers l’enbas dins un potin de degost, sos uelhs semblavan los de quauque chen mau aimat, sas quitas aurelhas trobavan lo biais de pendilhar tristament. Los darriers acòrds de la Tresiema de Mahler soneren tras la lorda pòrta ente Gaëtan Caüsac comava bien au chaud en far mina de menar l’orchestre filarmonic de Berlin. Fauguet la poncha de la cana blancha per ‘restar lo lanç de çò que io ‘pelava desjà lo paubre òme, per lo calar redde. Degun, manca la granda Lili, a lo drech d’entrar dins los apartaments privats de Mossur lo Comte, mai quò deu i sentir un pauc la feina, quí dedins. Mossur lo Comte reçaup sas praticas dins la granda sala de minjar ente per l’ocasion, fau menar dos o tres radiators, dobla espessor de cubertas e quatre litres d’aiga, que Gaëtan dempuei quauques jorns prend pus sas gotas. E si quo era nonmas quò, mas tota quela aiga… E lo monde que venen per lo prumier còp leven sovent las cilias en veire l’aristocratica man de Mossur lo Comte farfolhar en dejós de la taula, ne’n traire un gatge plen d’un liquide d’aisat coneitre, e lo voidar a grand bruch dins la selha sonhosament instalada a portada. Mas nòstre visitor ne’n fariá pas de cas. Bombet dins la peça, tota blauda defòra, era quitament pas enquera sietat sus la chadiera que io li parava, que aguet quela paraula estranha : sei un salòpard. Quo es pas sovent que dau monde fan entau un avoament, subretot emb queu ton de certituda sens fendassa. E sos uelhs luqueteren d’una lusor fera que era nonmas aguisança per se mesma.( de segre).
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
-298
Aquesta pagina concernís l'an -298 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Après la presa de la vila de Nequinum per lei Romans l'annada precedenta (→ 299 av. JC), lei Samnitas decidiguèron de reagir e d'acomençar una tresena guèrra còntra Roma. Lei Romans s'alièron ambé lei Lucanians mai la quasi totalitat dei pòbles de la region anava pauc a pauc se gropar e formar una coalicion a l'entorn dei Samnitas e deis Etrucs. Menats per lei cònsols Lucius Cornelius Scipio Barbatus et Cnaeus Fulvius Maximus Centumalus, lei Romans ganhèron plusors batalhas dins lo corrent de l'annada e capitèron de pilhar lei regions frontalieras dei territòris enemics (→ 297 av. JC).


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés
1 Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés le Jeu 3 Juil - 18:53
Gavach
Occitan Warrior
2 Re: Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés le Jeu 3 Juil - 22:14
Mertyl
Occitan Warrior
3 Re: Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés le Jeu 3 Juil - 22:20
Einucent
Occitan Warrior
Roergat ! (mas Avairon, t'as rason)Mertyl a écrit:aveironés o avaironés ?
4 Re: Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés le Jeu 3 Juil - 23:04
Mertyl
Occitan Warrior
5 Re: Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés le Lun 7 Juil - 18:36
Gavach
Occitan Warrior
La còla dels organizaires portava cranament una camiseta "Coma Cal" (me damandi ont l'an trapada...). Tres a Cantar faguèt un bon set malgrat una sonò que gastava un pauc la prestacion. Mas bon los ai vistes tantes còps que fau lo dificile...
Brick a Drac, elis, qu'aviái vist pas qu'un còp dins un estat ont podiái diferenciar la color blava e lo concèpte d'empirisme, me faguèron un plan bona impression. Al nivèl de l'energia se sarran de mai en mai de la dels grops de las valadas, mai se tròbi que son encara tròp instrumentals.
6 Re: Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés le Lun 7 Juil - 21:30
Einucent
Occitan Warrior
Prumièr "endorsing" per l'edicion 2007.Gavach a écrit:La còla dels organizaires portava cranament una camiseta "Coma Cal"
La solidaritat montanhòla benlèu.
7 Re: Dissabte 5 de julhet a Crespin- Segalar aveironés Aujourd'hui à 18:55
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Mesolitic
Lo Mesolitic es un periòde de transicion entre lo Paleolitic Final (Epipaleolitic) e lo Neolitic (entre aperaquí 10 000 e 5 000 ans abC en Euròpa). Correspond a una epòca postglaciària que menèt al cambiament de las costumas e de las aisinas, a l'aparicion d'un grand nombre de bòsques, a l'escantiment dels grands animals (mamot, rinocèros lanut, ors de las cavèrnas); lo rangièr migra e lo cèrvi, lo boquetin, lo singlar e lo cabiròl aumentan lor nombre e venon lo ferum favorit. Se caça tanben d'orses, de rainals, de gats de las montanhas, de taisses, d'autres mamifèrs pichons e d'ausèls. Lo cagaròl, pròpri dels climas umids e cauds, se multiplica e es manjat per milions. La pesca se desvolopa. En complement de la caça, los òmes pòdon alavetz culhir un grand nombre de fruches; las novèlas costumas alimentàrias modifican lors caracteristicas fisicas. Abandonan las caunas e bastisson d'ostals amb de marerials d'origina vegetala (fusta...), ran dels rius, luòc de descobèrta de mantun talhèr de silèx (pèira usada per la fabricacion d'aisinas e d'armas e per la produccion de fuòc).


text:
Projeccion de Fischer
La projeccion de Fischer qu'ei un biais de simbolizar e de tradúser suber las duas dimensions deu paper o deu frineston de l'ordinator l'estructura tridimensionau d'ua molecula e atau de la diferéncia deus sons estereoisomèrs. Qu'ei utilizada en quimia organica e mei que mei en bioquimia dens l'estudi de las òsas qui son cadenas de carbònis ligadas dab atòms d'oxigèn e d'idrogèn.
Principi[modificar | modificar la font]
- La molecula representada qu'ei orientada dab lo son carbòni lo mei oxidat (notat C1 en quimia) hicat en haut.
- La cadena de carbònis (autament dit los ligams carbòni-carbòni) qu'ei simbolizada per ua linha verticau.
- Los autes ligams que son marcats orizontaument* Los atòms de carbòni non son pas escrivuts puish qu'ei evident que's troban au center deus ligams que partajan dab los autes grops quimics ; dit d'un aute biais, los atòms de carbòni que's troban au center de la crotz formada per la loa cadena e los lors ligams dab los autes grops quimics.
Com un carbòni ligat dab quate grops quimics qu'ei tetravalent e situat au mitan d'un tetraèdre, la molecula atau representada b'ei de segur pas plana mes, au contra en volum: los ligams orizontaus que son en vertat orientats en davant de la paja (o deu frineston de l'ordinator) mentre qui los ligams orizontaus que son orientats en darrèr (en bèth formar un arc, puish que cadun qu'ei orientat en darrèr).


text:
Arrats
L'Arrats es un riu d'Occitània que raja en Gasconha
Nais sul plan de Lanamesa e se geta dins Garona a Valença d'Agen. Lo cors natural s'espandís sus 131 km, mas amb l'alongament del riu pel canal de la Nèsta atenh 162 km.
Somari
Departaments e principalas vilas traversadas[modificar | modificar la font]
- Hauts Pirenèus (65) :
- Nauta Garona (31) : Bodrac
- Gers (32) : Castèthnau Barbarens, Mauvesin, Sent Clar
- Tarn e Garona (82) : Marçac
Idrologia[modificar | modificar la font]
En estivatge lo seu cors es mantengut pel canal de la Nèsta per l'asagatge, d'alimentacion en aiga potabla e de salubritat.


text:
Giovanni Battista Rogeri
Giovanni Battista Rogeri (Bolonha, 1642 - 1710) que ho un laütièr de l'escòla cremonesa, eslhèva de Nicolò Amati mes tanben un mèste de l'escòla breissana (amassa dab Gasparo da Salò e Giovanni Paolo Maggini.
Que vadó a Bolonha mes qu'estudiè a Cremona dens lo talhèr d'Amati. Arron que s'installè a Breissa on e continuè de desvolopar lo son estil ; per aquesta rason qu'ei associat dab l'escòla breissana.
Lo son hilh, Pietro Giacomo Rogeri que ho lo son eslhèva e donc, com eth, que's hè laütèr.