c: text/html

text:
Yvecrique
Yvecrique es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux
Commune du pays de Caux
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del norrois kirkja « glèisa » precedida del nom de persona d'origina germanique Ivo #que i aguèt una granda difusion en Normandie. L'explicacion « la glèisa de Sant Yves » es pas pas justificada, n'efièch aquel toponyme data probablament del Sègle X (primièra mencion al Sègle XII, Ivecriche)[1], del temps que Yves de Chartres viviá al Sègle XI.
Lo nom de Yves / Yvon se tròba freqüentment en Normandie coma en Yvetot, Yvetot-Bocage, Boisyvon, La Capèla-Yvon, èca.
Lo norrois kirkja se tròba en La Crique, los Criquebeuf, Criquetot-sus-Ouville e Carquebut de Normandie.
Du norrois kirkja « église » précédé du nom de personne d'origine germanique Ivo qui eut une grande diffusion en Normandie. L'explication « l'église de Saint Yves » n'est pas justifiée, en effet ce toponyme date probablement du Sègle X (première mention au Sègle XII, Ivecriche)[2], alors qu'Yves de Chartres vivait au Sègle XI.
Le nom d'Yves / Yvon se retrouve fréquemment en Normandie comme dans Yvetot, Yvetot-Bocage, Boisyvon, La Chapelle-Yvon, etc.
Le norrois kirkja se retrouve dans La Crique, les Criquebeuf, Criquetot-sur-Ouville et Carquebut de Normandie.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Beaurepaire, (ISBN 2-7084-0040-1) Modèl:OCLC

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Olimpic de Marselha
L'Olimpic de Marselha (OM) es un club de fotbòl provençau (e francés) fondat en 1899. Lo club jòga ara en Liga 1 francesa. L'OM ganhèt la Copa d'Euròpa de fotbòl en 1993 còntra l'AC Milan sus un but de Basil Boli. L'Olimpic de Marselha es la sola equipa provençala (e francesa) que se ganhèt aquela competicion.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Premerei victòrias nacionalas
- 1.2 Entrada dins la temporada dau professionalisme
- 1.3 Annadas 1940
- 1.4 Fin deis annadas 1950, premiera descenda en Segonda division
- 1.5 1965 : arribada de Marcèu Leclerc
- 1.6 1986-1994 : Lo grand Olimpic
- 1.7 Afar VA - OM
- 1.8 La fin de la temporada « Tapie »
- 1.9 Arribada de Robèrt Louis-Dreyfus
- 2 Colors
- 3 Lei grops de suportaires
- 4 Paumarés
- 5 Estadi
- 6 Anecdòtas
- 7 L'Olimpic de Marselha en Occitània
- 8 Jogaires famós dau club
- 9 Liames extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
Oficialament, lo club de l'Olimpic de Marselha es fondat per René Dufaure de Montmirail en aost de 1899. Es eissit lo club de la fusion dau Football Club de Marselha que li dona sa dicha "drech au but" e dau club d’escrima, L’Épée. Lo nom Olimpic e la color blanca seràn chausits per festejar lei 2500 ans de la fondacion per lei grècs de la Ciutat de Marselha, qu’en 1899, la Municipalitat organizava de festejadas en omenatge a l'origina grèga de Marselha. La color blau aponduda devèrs 1920 dins lei cauçetas ramenta la segonda color de la ciutat de Marselha. Coma club olimpic, l’Olimpic de Marselha es a sa fondacion un club omnispòrt, lo rugbi n'estent la disciplina màger a son començament. Son estadi premier, que l’Olimpic n’es lo proprietari, es l’Estadi dau Vèune.
En 1903, l’Olimpic es per lo premier còp campion dau litorau, campionat que concernís Marselha e sa banlèga. Aquest an, participarà per lo premier còp au campionat nacionau francés USFSA onte acabarà en mieja finala. L’Estadi Elvetic, club de la comunautat soïssa de Marselha serà lo premier club marselhés (e occitan) de ganhar un títol nacionau francés en 1909.
Ambé l’arribada de la Copa de França dau temps de la Premiera Guèrra mondiala, l’Olimpic descobrirà sa competicion màger.
Premerei victòrias nacionalas[modificar | modificar la font]
Partent deis annadas vint, l’Olimpic comença de si fargar un nom dins França tota. Es un dei premiers clubs, cotria ambé lo FC Seta, d’aguer una politica de recrutament de jogadors. En 1924, lei dos clubs rivaus si rescontraràn en finala de Copa de França. La victòria de l’Olimpic farà d’elei lo premier club en fòra de París e sa banlèga de ganhar un títol nacionau dins aquesta competicion. Es autanben lo premier club de se veire donar la Copa per lo president de la Republica francesa. En 1929, l’Olimpic devèn campion de França per lo premier còp, tres ans abans que lo campionat de football francés vengue professionau. Aquesto títol es totjorn present dins lo paumarés oficiau dau club, maugrat que la LNF non lo reconoisse. En 1932, l’Olimpic farà partida dei clubs que començaràn lo premier campionat professionau de l’istòria francesa dins sa division pus auta.
Entrada dins la temporada dau professionalisme[modificar | modificar la font]
Per lo premier campionat professionau, en 1932, l’Olimpic acabarà segond de sa pola, emai en aguent trionfat 7 a 0 en partida de dubertura dau campion finau, l’Olimpic lillés. En 1933-1934, l’Olimpic que li manca un ponch de prene dins lei tres darrierei partidas per èstre campion acabarà segond darrier lo FC Seta.
Es en 1937 que l’Olimpic serà per lo premier còp campion de França, davant lo FC Sochaux - Montbeliard. Aquest an d’aquí, la premiera partida de l’Olimpic a l’Estadi Velodròm, bastit per la Copa dau Mond 1938 si debanarà lo 13 de junh davant lo Torino, equipa mai granda d’Itàlia an aqueu temps.
Annadas 1940[modificar | modificar la font]
Maugrat la Segonda Guèrra mondiala, contunha lo balon e l’Olimpic demorarà una deis equipas pus fòrtas dau campionat francés, Adejà quatre copas de França e un campionat francés vènon emplenar la veirina de trofèu dei marselhés. En 1941, l’Olimpic veirà per una soleta partida lo futur president d'Argeria Ben Bella jogar ambé sei colors. Aquest an d’aquí seràn encara campions lei marselhés, maugrat que lo títol non siegue reconoissut per la LNF. Doas annadas a l’après, l’Olimpic ganharà una novèla Copa de França davant lei Girondins de Bordèu. En 1948, l’Olimpic devèn campion de la França desliurada. Son paumarés es d’ara d’ailà lo pus grand dei clubs de fotbòl francés.
Fin deis annadas 1950, premiera descenda en Segonda division[modificar | modificar la font]
Quatre annadas après son darrier títol, l’Olimpic escapa a pron pena a la relegacion en segonda division per lo premier còp, en particular perqué aviá dins son efectiu Gunnar Andersson. En 1959, l’Olimpic davala en segonda division per lo premier còp avans que de tornar per solament un an dins lo cap dau fotbol francés. Faudrà esperar 1965 per veire l’Olimpic tornar au cimèu ambé l’arribada de l’industriau Marcèu Leclerc.
1965 : arribada de Marcèu Leclerc[modificar | modificar la font]
Quora arriba Marcèu Leclerc, l’Olimpic atravèrsa la pièger temporada de son istòria. An aqueu moment, Marcèu Leclerc, crompa l’Olimpic, en segonda division e actuaus quatorzens d’aquesta liga. Es en 1965 que l’Olimpic veirà solament 434 agachaires per la partida de Copa de França còntra Forbach. Ambé l’arribada de Mario Zatelli, ancian jogador dau club, coma entrenaire, l’Olimpic tòrna en premiera division (1966) e conquista sa setena Copa de França (1969) davant lei « fraires enemics » dei Girondins de Bordèu. En 1971, l’Olimpic serà campion de França per lo tresen còp, après una lucha acarnassida ambé l’AS Sant Estève. 1972 serà una dei pus bèlas sasons de l’Olimpic amb un segond títol a-de-reng, una Copa de França mai tanben l’extraordinari recòrd de Josip Skoblar ambé sei 44 buts marcats en campionat. 1971 e 1972 son tanben lei doas premierei participacions de l’Olimpic a la Copa dei Campions, perdent davant l’Ajax Amsterdam e la Juventus. En 1972, Marcèu Leclerc demissiona, per encausa d’una suspicion de desvirament de fons. Après eu, anarà lo club balin-balan, amb una novena victòria en Copa de França en 1976 mai sensa títol de campion fins a l’arribada de Bernard Tapie coma president en 1986, aguent un passatge malastrós en segonda division au començament deis annadas 1980.
1986-1994 : Lo grand Olimpic[modificar | modificar la font]
Es sus la demanda de Gaston Defferre e mai que mai de sa frema, Edmonde Charles-Roux qu’arriba en 1986 l’industriau francés Bernard Tapie coma president de l’Olimpic.
Es an aqueu temps que l’Olimpic prendrà una dimension internacionala, la tòca de Tapie estent de far ganhar une Copa europèa per lo premier còp amb un club francés. Après doas finalas de copas perdudas còntra lei Girondins de Bordèu, l’Olimpic acabarà en mieja finala de Copa dei vinceires de Copa en 1988, davant l’Ajax Amsterdam de Dennis Bergkamp. L’an d’après l’Olimpic serà per lo cinquen còp campion de França, après una lucha ambé son futur rivau, lo PSG e ganharà sa desena Copa de França davant l'AS Mónegue. Leis annadas seguentas veiràn d’unei mai grands jogadors mondiaus sota la camiseta marselhesa. Alain Giresse, Dragan Stojkovic, Enzo Francescoli, Karl-Heinz Förster, Jean-Pierre Papin, Chris Waddle, Klaus Allofs, Didier Deschamps, Éric Cantona, Abedi Pelé, Marcel Desailly seràn jogadors de l’Olimpic dau temps d’aquela temporada. En 1991 ; l’Olimpic anarà fins a la finala de la Copa dei Campions, perdent ai penalitats finalas còntra l’Estèla Roja de Beugrad, après aguer eliminat lo Milan AC, teneire dau títol en quart de finala. Après quatre títols de campion a de reng, l’Olimpic vendrà campion d’Euròpa en 1993, davant lo Milan AC. Didier Deschamps serà lo premier capitani d’una equipa francesa de soslevar la « Copa dei grandeis aurelhas ». Aquesta temporada fruchosa s’acabarà ambé l’afar « VA-OM » en mai de 1993.
Afar VA - OM[modificar | modificar la font]
Lo 22 de mai 1993, lo club de Valencianas si vèn plànher a la liga d’un assai de corrupcion. Un dei jogadors, Jacques Glassmann que foguèt tocat per un dei jogadors marselhés, Jean-Jacques Eydelie per manejar la resulta de la partida entre lei marselhés e lei valencianés e, subretot, assegurar lo tractament fisic e empachar sei nafraduras, dei jogadors l’Olimpic, una setmana avans la partida en finala de Liga dei Campions davant lo Milan AC. En seguida d’aquest afar, lo títol de campion de França de 1993 es levat ai marselhés, tant coma sa participacion a l’edicion 1994 de la Liga dei Campions. En 1994, l’Olimpic acaba segond dau Campionat de França, darrier lo PSG mai serà mandat en segonda division sus decision de la Liga per encausa de còmptes defectius.
La fin de la temporada « Tapie »[modificar | modificar la font]
En 1995, l’Olimpic, mandat en segonda division, capita d’acabar campion. Maugrat aquò, la liga decidís de mantenir, per de rasons financieras, lo club en segonda divion per 1995-1996. Lo club capitarà d’acabar segond darrier lo SM Caen e d’accedir au pus naut nivèu dau fotbòl professionau francés.
Arribada de Robèrt Louis-Dreyfus[modificar | modificar la font]
En 1996-1997, l’Olimpic es crompat per Robèrt Louis-Dreyfus, ancian president d’Adidas que crompèt a Bernard Tapie. En 1999, l’Olimpic mancarà de pauc lo títol de campion de França, que seràn lei Girondins de Bordèu qu’acabaràn per lo conquistar. L’Olimpic atraversarà d’ara enlà una lònga temporada sènsa títol mai en jogant lei premiers ròtles en premiera division franc de doas sasons ( 2000 e 2001). La gestion de Robèrt Louis-Dreyfus serà marcada per una abséncia totala de l’accionari principau e l’utilizacion de presidents delegats (Jean-Michel Roussier, Yves Marchand, Christophe Bouchet, Pape Diouf) En 2008, l’arribada d’Eric Gerets puei en 2009 aquela de Didier Deschamps marcaràn lo retorn dei marselhés en davant dau pontin de l’Olimpic, una annada après la mòrt de Robèrt Louis-Dreyfus. Amb una Copa de la Liga e un títol de campion de França, lo noven, en 2010, l’Olimpic tornèt au cimèu dau fotbòl francés.
Colors[modificar | modificar la font]
L'Olimpic de Marselha reçaup en campionat de França dins sei tradicionalei colors blancas dei paraments blaus. Blavas fins a 1985, lei cauçetas venguèron puei blancas avans que de tornar au blau per l'annada 2012. Lei colors que son tanben aquelei dau drapèu marselhés son estadas causidas, tant coma lo nom Olimpic, en referéncia a la Grècia antica (lo blanc es la color de l'Olimpisme, lo blau aquela de la Bòna Maire ), que lo club es estat fondat l'annada dau 25en anniversari de la fondacion de Marselha per lei grècs focèus. Lei colors de cambi son generalament reversadas, lo blau venguent la dominanta e lo blanc servis ai paraments. Despuei quauqueis annadas, l'Olimpic emplega en tresen camisòt, que sei colors cambian completament d'una annada l'autra. Daurat, arantge, negre, aqueu camisòt es utilizat dins lei competicions europenca, maugrat la protestacion dei vièlhs sòci dau club de lo veire ansin travestir sei colors tradicionalas.
Lei grops de suportaires[modificar | modificar la font]
I a nòu grops de suportaires. Lo "Club Centrau dei Suportaires" e lo "Club deis Amics de l'OM" son dins tot l'estadi, lo "Comando Ultra 84" e lei "South Winners" son dins lo contorn Sud, lei "Dodgers", lei "Fanatics", lo grop "Marselha Trop Puissant" e lo "Yankee Nord Marseille" son dins lo contorn Nòrd e l'"Handi Fan Club" dins la tribuna "Ganay". En 1920, lei suportaires finançan leis òbras d'amainatjament de l'estadi de Veuna.
Paumarés[modificar | modificar la font]
- Liga dei Campions (1) :
- Copa UEFA :
- Copa Intertoto (1) :
- Venceire : 2005.
- Campionat de França (9) :
- Copa de França (10) :
- Copa de la Liga (3) :
- Trofèu dei Campions (2) :
- Campionat de França D2 (1) :
- Campion : 1995.
- Copa Gambardella :
- Venceire : 1979.
- Campionat de França Amators (1) :
- Campion : 1929
- Copa Charles Drago (1) :
- Venceire : 1957.
- Campion DH Sud-Èst : 1927, 1929, 1930, 1931.
- Campion USFSA Litorau : 1904, 1905, 1906, 1907, 1908, 1919.
Estadi[modificar | modificar la font]
L'Olimpic de Marselha jòga a l'Estadi Velodròm. Aquel estadi a una capacitat de 67 000 plaças.
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
Harry Baur, actor francés de cinema fòrça famós au començament dau sègle vinten fuguèt un sòci emai un jogaire de l'Olimpic, dins sa seccion de rugbi. Ahmed Ben Bella, lo premier President de la Republica Argeriana juguèt a l'Olimpic dins leis annadas 1940.
L'Olimpic de Marselha en Occitània[modificar | modificar la font]
L'Olimpic de Marselha es lo club mai popular en Provença, e en Occitània. Còntra París, representa lo pòble occitan e dau sud còntra la capitala de l'Estat francés. Massilia Sound System son d'afogats de l'OM e lo club es present dins quauquei cançons dau grop. Tanben, la lenga d'òc, a travèrs dau francitan, es presenta dins la cultura de l'OM; una devisa dau club es On craint degun (« Crenhèm degun »). Mai recentament, l'utilizacion de la color arantge, contestada per lei sòcis, fuguèt presentada per lei teneires dau marketing marselhés coma la mescla dei colors sang e aur de la Provença per justificar sa causida.[1]
Jogaires famós dau club[modificar | modificar la font]
Francés[modificar | modificar la font]
Estrangiers[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficiau de l'OM
- (fr) Opiom, lo sit deis afogats
- (fr) OMForum.com
- (fr) OM-Passion.com
- (fr) OM Vista


text:
Cnidaria
Los Cnidaris (del latin cnida, aquel del grèc kvιδn, "ortiga", "anemona de mar") son un embrancament que conten aperaquí 9000 espècias d'animals presents exclusivament en mitan aqüatic, mai que mai marin. Malgrat son aparicion primairenca dins l'istòria de l'evolucion, e sa morfologia simpla, las formas modèrnas son geneticament sofisticadas e bioquimicament complèxas. Los coralhs, que son d'importants bastissèire d'escuèlhs, mas tanben las anemonas de mar e las medusas fan partida d'aquel embrancament.


text:
Castellers de la Vila de Gràcia
41° 24′ 14.86″ N 2° 9′ 11.06″ E / 41.4041278, 2.1530722
Los Castellers de la Vila de Gràcia son un grop de castellers de la Vila de Gràcia fondat l'an 1996. La color de la siá camisa es la blava marina.
Lo primièr 4 de 8 (4 personas per nivèl, 8 nivèls) fait per los graciencs foguèt lo 17 d'agost de 2003 a la Plaça de la Vila de Gràcia, a l'ocasion de la Vòta de Gràcia.
La melhora prestacion de la siá istòria es: 4 de 8, 3 de 8 (c), 5 de 7. Fins l'an 2010, los Castellers de la Vila de Gràcia son estats en 5 escasenças al Concors de castells, que se celèbra cada dos ans a Tarragona (lo 2002, 2004, 2006, 2008 e 2010).
Popularament òm los coneis com la colla dels blaus, per la color de la siá camisa, o la colla dels estudiants, a causa de la joinessa dels sieus membres.
Los Castellers de la Vila de Gràcia apareisson brèvament al filme L'auberge espagnole de Cédric Klapisch.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Repeticions
- 3 D'autres activitats
- 4 Participacion al Concors de Castèls de Tarragona
- 5 Los Castellers de la Vila de Gràcia al mond
- 6 Los cap de colla (directors del grop)
- 7 Los presidents
- 8 Primièrs castèls obtenuts
- 9 Bibliografia especifica
- 10 Ligams externes
Istòria[modificar | modificar la font]
Los castells a Gràcia no son pas una causa nòva en aqueste quartièr de Barcelona, mas que i a de referéncias istoricas que datan ja de la fin del sègle XIX e fins al començament dels ans trenta del sègle XX. Devèrs 1890 se constituiguèt un grop format de gents venent del Camp de Tarragona que migrèron a causa de la crisi de la filloxèra, los nomenats Xiquets de Gràcia. Possiblament, aqueles nòus graciencs trobèron en l'ambient popular de la Vila de Gràcia l'atmosfèra propícia per i desvolopar l'activitat castellera coma grop local. Avèm de constància que aquela còla agiguèt almens dempuèi lo decenni dels 80 del sègle XIX, entre 1900 e 1910 e dens lo segond decenni del sègle XX. La majoritat d'accions las realizèron pendent la Vòta de Gràcia.
Los començaments[modificar | modificar la font]
Çaquelà, l'istòria dels actuals Castellers de la Vila de Gràcia comencèt a inicis de las annadas 90 del sègle XX, quand un grop de joves de la ret associativa de Gràcia, passionats dels castells, comencèron de parlar de la possibilitat de crear una còla castellera. Aquela idèa començèt de prendre còrs quand se decidiguèron far la primièra reünion en octobre de 1996 e començar de far córrer tanben las primièras votz. Aital, setmanas dempuèi, se convoquèt la primièra repeticion per lo 23 de novembre d'aquel meteis an a la Plaça del Sol de Gràcia, la quala amassèt ja un trentenat de personas.
La primièra aparicion publica de la nòva còla gracienca foguèt en febrièr de 1997 en motiu de la jornada castellera de Santa Eulàlia a la plaça de Sant Jaume de Barcelona, ont i levèron dos pilars de 4 (1 persona per nivèl, 4 nivèls). La primièra accion a la Plaça de la Vila de Gràcia, considerada coma la plaça pròpia d'aqueste grop, foguèt lo 4 de març de 1997; aquesta accion convoquèt una seishantena de castelaires e's realizèron diferents pilars e castèls de cinc nets (sens pinya, la basa del castèl).
Los primièrs castells[modificar | modificar la font]
La presentacion oficiala foguèt lo 4 de mai de 1997. Pairinats per los Castellers de Terrassa, los Castellers de Sants e los Castellers de Sant Andreu de la Barca ja descarguèron (“descargar” significa far lo castèl sens tombar) los primièrs castèls de 6 nivèls. Aquesta primièra temporada foguèt una epòca de montadas e devaladas importantas, encara que lo trabalh realizat tot l'an donèt finalament los fruchs ambe lo bastiment d'un castèl de set nivèls, lo 4 de 7, en motiu de la Jornada de la còla lo 23 de novembre.
Lo pas dels castèls de 7 nivèus als castèls de 8[modificar | modificar la font]
Las annadas seguentas lo grop de Gràcia anèt evolucionant positivament consolidant-se coma còla de 7, fins que lo 6 d'octobre de 2002, en motiu del XIX Concors de castells de Tarragona, carguèron lo primièr 4 de 8 de la siá istòria dempuèi d'aver descargat, tanben, lo primièr 2 de 7 (castèl de maxima dificultat) al torn anterior. Tre lo 2002, los Castellers de la Vila de Gràcia n'an pas daissat de bastir lo 4 de 8 cap annada. Uèi, comença a se consolidar coma còla de 8 nivèls e coma un dels 15-20 melhors grops del panorama castelaire actual.
La còla de Gràcia a tanben dempuèi los primièrs mesos d'existéncia un grop de grallers pròpri, que's a l'encòp una escòla de gralles per totas aquelas personas qu'an enveja de jogar la gralla dens las divèrsas activitats dels castellers.
L'an 1999 concediguèron als Castellers de la Vila de Gràcia la Medalla d'Honor de Barcelona. Tanbén son membres de las Colles de Cultura Popular de Gràcia.
Repeticions[modificar | modificar la font]
Los Castellers de la Vila de Gràcia dempuèi 2002 repetisson los sieus castèls a l'Escola Reina Violant (c. Trilla,18 de Gràcia). Las repeticions son tots los dimarts e divendres de 20:00 a 23:00.
D'autres activitats[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'an 1998 los Castellers de la Vila de Gràcia produson l'emission del programa de ràdio de contengut casteller "Terços amunt!", dens las ondas de Ràdio Gràcia (107.7 FM). Aquel programa de ràdio s'a emetut sens interrupcion fins uèi. Terços amunt recebèt lo 2010 lo Premi Vila de Gràcia a la melhor iniciativa comunicativa.
Mas l'activitat extracastellera mai importanta que realizan los Castellers de la Vila de Gràcia es l'organizacion, dempuèi l'an 2001, de la garnidura de la Plaça de la Vila dens la celebracion de la Vòta de Gràcia.
Participacion al Concors de Castèls de Tarragona[modificar | modificar la font]
Los Castellers de la Vila de Gràcia an participat en quatre edicions del Concors de Castèls de Tarragona. A continuacion se citan los concors ont an participat los de Gràcia, los castèls realizats e, entre parentèsi e caractèr gras, la posicion finala:
- XIX Concors de castells de Tarragona (2002): 2 de 7, 4 de 8c, 5 de 7 (13)
- XX Concors de castells de Tarragona (2004): 4 de 8i, 4 d 8c, 5 de 7, 4 de 7a (14)
- XXI Concors de castells de Tarragona (2006): 2 de 7c, 4 de 8c (16)
- XXII Concors de castells de Tarragona (2008): 5 de 7, 4 de 8c, 4 de 7a (15)
- XXIII Concors de castells de Tarragona (2010): 4 de 8, 2 de 7, 5 de 7 (11)
Los Castellers de la Vila de Gràcia al mond[modificar | modificar la font]
Accions realizadas defòra dels Païses Catalans:
- Marselha (2001)
- Carcassona (2002)
- Sevilha (2005)
Accions realizades als Païses Catalans (defòra del Principat)
- País Valencian
- Catalonha Nòrd
- Illas Balearas
- Sant Francesc, Formentera (2010)
- Vila d'Eivissa, Isla d'Eivissa (2010)
Los cap de colla (directors del grop)[modificar | modificar la font]
Los presidents[modificar | modificar la font]
Primièrs castèls obtenuts[modificar | modificar la font]
Bibliografia especifica[modificar | modificar la font]
- Albert Musons, Quim Perelló, Jordi Ràfols i Miquel Sendra: Xiquets ahir, castellers per sempre: Vila de Gràcia (1876-2002), Col·lecció "La Font de l'atzavara" del Taller d'Història de Gràcia, 111 pag., Barcelona.
- Carles Gallardo: Blau, fraternitat i castells: Castellers de la Vila de Gràcia (1997-2001), 126 pag., publicat per los Castellers de la Vila de Gràcia.


text:
Transilvània
Transilvània (en romanés Transilvania o Ardeal; en ongrés Erdély; en alemand Siebenbürgen) es una region formada pels territòris occidentals o centrals de Romania. Foguèt un principat del sègle X fins a 1918, quand s'unifiquèt amb Moldàvia e Valaquia per constituir l'estat romanés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri que uèi es conegut amb lo nom de Transilvània es format per 16 comtats (en romanés judeţi), amb una superfícia totala de gaireben 103 600 km2, mai de la mitat de la superficia totala de Romania, e localizats al centre e al nòrd-oest del país. Los 16 comtats son: Alba, Arad, Bihor, Bistriţa-Năsăud, Braşov, Caraş-Severin, Cluj, Covasna, Harghita, Hunedoara, Maramureş, Mureş, Sălaj, Satu Mare, Sibiu e Timiş.
La plana transilvana, amb una altitud de 300 m a 500 m al dessús del nivèl de la mar, conten los rius Mureş, Someş, Criş e Olt, e tanben d'autres tributaris de Danubi. Cluj-Napoca, amb una populacion de 318 027 abitants, n'es la ciutat principala; d'autres centres urbans importants son: Timişoara (317 651) ab., Braşov (283 901 ab.), Oradea (206 527 ab.), Arad (172 824 ab.), Sibiu (155 045 ab.), Târgu Mureş (149 577 ab.), Baia Mare (137 976 ab.) e Satu Mare (115 630 ab.).
Economia[modificar | modificar la font]
Transilvània a fòrça ressorsas mineralas, principalament : lignit, fèrre, plomb, manganès, aur, coire, gas natural, sal e sofre. I a grands industrias siderurgicas, quimicas e textilas. D'autras ocupacions importantas de la populacion son l'elevatge, la produccion de vin e de fruchs.
En Transilvània se produtz 35% del PIB de Romania, e a un PIB per càpita (PPP) de 9125 euros, un 10% pus naut que la mejana romanesa.
Populacion[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2002, la region aviá una populacion de 7 221 733 personas, amb una majoritat romanesa (75% del total). I existisson tanben de comunitats d'ongresos (20% del total de la populacion), gitans (3,5%) e alemands (1,5%).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Transilvània foguèt utilizat per primièr còp dins un document latin en 1075 coma "Ultra Silvam", que significa "mai enlà del bòsc". Lo nom foguèt cambiat dempuèi per "Transylvania", qu'a lo meteis sens.
Lo nom alemand Siebenbürgen significa "sèt ciutats", en referéncia a las ciutats dels saxons transilvans de la region. Lo nom romanés Ardeal e lo nom ongrés Erdély an pas una origina precisa.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Atraccions toristicas[modificar | modificar la font]
- Las ciutats medievalas de Alba Iulia, Cluj-Napoca, Sibiu, e Sighişoara
- La ciutat de Braşov e l'estacion d'esquí vesina Poiana Braşov
- La ciutat d'Hunedoara amb lo Castèl Hunyadi del sègle XIV
- Las glèisas de fusta de la zona de Maramureş
- Las fortalesas dacianas de las montanhas d'Orăştie, coma Sarmizegetusa
- Las glèisas fortificadas saxonas
Cultura[modificar | modificar la font]
- Lucian Blaga, poèta romanés, escriveire de teatre, e filosòf
- János Bolyai, matematician ongrés nascut a Kolozsvár (uèi Cluj-Napoca)
- Avram Iancu, revolucionari romanés
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (en) « Transilvània », dins Encyclopædia Britannica, 1911 [detalh edicion] [legir en linha]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Real Transylvania - sus la Transilvània contemporanèa
- Literatura istorica sus Transilvània e los territòris vesins, Klaus Popa, Alemanha
- Transsilvania Toleranta-Perqué Transilvània vendrà pas un autre Kosovo, Katherine Lovatt, en Central Europe Review, Vol 1, Num. 14, 27 de setembre 1999.
- Lexic transilvan Rosian-Romanés-Francés-Anglés


text:
Cellulòsa
La cellulòsa (de formula quimica C6 H12 O5)n qu'ei un glucid, polisacaridic polimèr qui los sons monomèrs e son moleculas de glucòsa. Qu'ei ua substància utilizada per fabricar la paret rigida de las cellulas vegetaus. Que's troba donc ua grana quantitat dens los vegetaus en dens la husta e qu'ei utilizat per fabricar papèr. A maugrat qui sia constituida de moleculas de glucòsa (utilizada com hont d'energia per las cellulas) chic d'èstes vius, a despart de certs bacteris, e possedeishen enzims capables de la copar la cellulòsa, e donc d'utilizar las soas glucòsas. Los animaus qui consoman cellulòsa (com la vaca) qu'an besonh d'engolar bacteris (qui vaden los lor ensimbiòts) capables de la trencar. L'òmi, de segur ne pòt pas digerir la cellulòsa qui ei regetadada en tot facilitar atau los moviments intestinaus.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
Los monomèrs de cellulòsa (B-D-glucòsa) que's ligan dab ligams (B→1) glicosidics. Lo polimèr qu'ei ua cadena de glucòsas (au contra d'autes polisacarids, com per exemple l'amidon, qui poden estar ramificats. Las moleculas de cellulòsa que's ligan enter eras per ligam idrogèn que en bèth forma microfibrillas hèra resistentas.


text:
Coloured
En Sud-Africa, Namibia, Zambia, Botswana e Zimbabwe, lo tèrme coloured (tanben dich cruinmense, kleurlinge o bruin afrikaners en afrikaans) designa un grop etnic d'originas mescladas que possedisson d'avis africans subsaharians, mas pas pron per èsser considerats negres per la lei sud-africana. Son d'origina multiraciala e sovent possedisson d'avis europèus, indonesians, malgashes, malais, moçambiques, mauricians, de Santa Elena e sud-africans. Darrièr lo fum de combinasons d'aquestes divèrses eretatges dins la província del Cap Occidental – ont se fa una distincion entre "coloured del Cap" e "malai del Cap" – dins d'autras parts de Sud-Africa, lo desvolopament de la comunitat coloured foguèt generalament lo resultat de l'encontra de dos grops distints. Los estudis genetics suggerisson qu'es lo grop qu'a lo nivèl pus enauçat d'avis mesclats al mond.
Los coloureds representan 4 424 100 personas, e en Sud-Africa 8,8% de la populacion.


text:
Johann Wenzel Anton Stamitz
Johann Wenzel Anton Stamitz (forma germanizada deu son nom vertadèr en chèc : Jan Václav Antonín Stamic - Nemecký Brod, Boèmia lo 19 de junh de 1717 - Mannheim lo 27 de març de 1757) que ho un compositor chèc d'estil classic e quitament un deus fondators d'aqueste estil en music e egaument un deus fondators de l'escòla de Mannheim, era determinanta dens los devolopament deu clacissisme en musica. Qu'ei mei que mei conegut per las soas sinfonias mes que compausè tanben concertos deus màgers.
Los sons dus hilhs Carl e Anton Stamitz que hon violonistas deus famós.


text:
La Ciutat
La Ciutat (La Ciotat en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament dei Bocas de Ròse.
Lo gentilici es ciutadenc -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A partir de 1622, de construccions navalas s'installèron sus lo pòrt de La Ciutat, que prenguèron una forma industriala en 1836. Foguèron lo paumon economic de la vila, fins ais annadas 1980, quand sarrèron. En 2006, la construccion d'un pòl de l'auta plasença va far reviure lo pòrt.
La Ciutat es lo luòc d'un dei premiers filmes animats, realizat per lei fraires Lumière e nomenat L'Arrivée d'un train en gare de La Ciotat.
Se i tròba tanbèn lo pus vièlh cinèma dau mond e totjorn existent: l'Eden.
En 1907, Jules Lenoir inventèt lo jòc de la petanca a La Ciutat. L'istòria dau jòc es documentada au Musèu Ciutadenc.
Demografia[modificar | modificar la font]
.


text:
Íngrid Betancourt
Íngrid Betancourt (Bogotà, 25 de decembre de 1956) es una femna politica colombiana e francesa, èx-senatritz e activista anticorrupcion. Betancourt venguèt mondialament famosa a la seguida del seu long sequèstre per la guerrilha de las FARC que la retenguèron entre lo 23 de febrièr de 2002 e lo 2 de julhet de 2008, quand foguèt desliurada per l'armada colombiana amb 14 autres ostatges. Lo seu sequèstre comencèt pendent la campanha per las eleccions presidencialas de 2002 que se i presentava coma candidata pel partit verd. Malgrat las recomandacions del govèrn, Íngrid volguèt far campanha en una zona de granda activitat guerrilhièra. L'informacion del seu sequèstre de 2321 jorns foguèt largament difusada dins lo mond entièr, en part a causa de sa nacionalitat francesa.


text:
Dominica
La Dominica es una republica pichona (754 km²) dins la mar Cariba.
La siá capitala es Roseau.
Lo gentilici es dominiqués -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cristòl Colomb arribèt a la Dominica lo 3 de novembre de 1493, qu'atal foguèt la primièra illa descobèrta al moment de son segond viatge en America.
Lo nom que lo navigator genovés ne bategèt l'illa (Dominica) deriva del nom del jorn de la setmana que foguèt acostada.
Los vaissèls espanhòls lai arribèron amb frequéncia durant tot lo sègle XVI, mas la resisténcia ferotja dels guerrièrs indigènas caribas menèt Espanha a daissar de caire la quita idèa de colonizar, n'assajar.
En 1627 los britanics capitèron pas tanpauc a s'apoderar de l'illa.
Pauc après, en 1635, los franceses la reclamèron de contunh e comandèron missionièrs e missions, mas foguèron dins l'impossibilitat de la tenir ocupada per en causa dels resistents caribas e l'abandonèron per sarpar e fugir cap a Sant Vincenç durant lo decènni 1660-1670.
Pendent gaireben un sègle de temps, la Dominica demorèt isolada e arribavan encara maites indigènas caribas qu'après aver daissadas d' autras illas vesinas, se refugiavan a la Dominica per que los europèus (armadas, corsaris, filibustièrs o piratas e ca... etc) en pertot trevavan e dominavan la region.
França cediguèt formalament la possession de l'illa al Reialme Unit en 1763, que ne faguèt atal una colònia de facto en 1805 quand fin finala un govèrn foguèt establit pels angleses.
La Dominica venguèt independenta del Reialme Unit lo 3 de novembre de 1978.
Politica[modificar | modificar la font]
La Dominica es una republica parlamentària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Dominica.


text:
Murèth 1213 - 2013
Chunta Aragonesista, Iniciativa per Catalunya Verds, Europe Ecologie-Les Verts Midi-Pyrénées, Partit Occitan
Tornar inventar la solidaritat occitana, catalana e aragonesa
Per lo 800° aniversari de la batalha de Murèth, temps ont las Pirenèus nos recampavan, vos convidam per un acte comun a Murèth lo dissabte 14 de setembre a 16h, sala clément ADER. Aquel acte deu estre un signal politic euroregional fòrt per totas e tots.
La batalha de Murèth 1213
Ongan, en 2013 es lo 800en aniversari de la batalha de Murèth, qu’opausèt, lo 12 de seteme de 1213, los crosats francés menats per Simon de Montfort, a la coalicion occitano-catalano-aragonesa del rei Peire II d’Aragon e de Raimon IV, comte de Tolosa.
Aquela batalha de Murèth foguèt un cambiament important dins la guèrra violenta, de destruccion menada pels barons del Nòrd, e desirada pel Papa Innocent III. Al començament, aquela guèrra èra contra lo catarisme, contra la diversitat dels cultes. Aquela novèla religion crestiana s’èra desvelopada dins una societat del « Paratge », del respècte, que sos fondaments s’opausan a l’intolerable inquisicion qu’impausarà la terror pendent quasi un sègle. La religion serviguèt evidentament de pretèxte a una conquista territoriala, causa que retrenís al jorn de uèi amb una estranha actualitat.
La batalha de Murèth, es una de las occasions mancadas per la naissença d'un espaci politic, d’una mena d’Estat entre Aragon, Catalona e una bona partida d'Occitània, de la region tolosenca duscas a Provença. Aquel territori aviá la logica d'una proximitat lingüistica, d’escambis economics et culturals, escambis que s'arrestèron pas pels sègles passats.
Qual sens donar a Murèth 2013, 800 ans après ?
Los movements de l'ecologia politica, dels autonomistas e regionalistas, dels aparaires de las culturas minorizadas, utilizan aquela commemoracion per rapelar de ont venon las culturas nòstras. Aquela commemoracion istorica e politica es una mesa en perspectiva amb l’avenidor que volèm bastir amassa.
La valorizacion dels moments istorics communs es un element simbolic, que participa a crear l'identitat d'un espaci pirenenc, çò que permet d’afortir los ligams entre lo Nòrd e lo Sud dels Pirenèus. S'agís de far recuolar lo mite de la « frontièra naturala » qu’existiriá entre lo Sud e lo Nòrd dels Pirenèus.
Murèth 2013 es l’occasion de tornar dire ensemble las valors politicas e culturalas que portam : preservacion e desvelopament de las culturas e de las lengas nòstras, necessitat politica de poders regionals o nacionals mai fòrts e mei pròches dels ciutadans, segon la liura decision de cada pòple; engatjament per una Euròpa qui permetrà de desvolopar las sinergias entre Occitània, Aragon, Catalonha, per-delà la frontièra estatala.
Afirmar la legitimitat de l'occitan, del catalan e de l'aragonés
La preservacion de la diversitat lingüistica e culturala dins lo monde es un enjòc màger per las annadas a venir. Las proximitats lingüisticas de las tres lengas romanicas minorizadas, a costat del francés e del castelhan, permeton de bastir una societat plurilingüa. Es una ajuda a l'intercompreneson dins l'espaci de las lengas romanicas, espaci que representa mai de 40% de la populacion europenca.
En França coma en Espanha, la situacion legala es pas favorabla a la preservacion de las lengas nòstras e a lor developament. Es una situacion que respècta pas los grands principis als quals fan sovent referéncia los nòstres Estats, que siá dins de textes europèus o pel biais de grands tractats e grandas convencions internacionalas.
La lenga occitana, es menaçada per l’abséncia de politica ambiciosa de transmission que poiriá èstre menada per l’Estat francés, e que pòt pas èstre compensada per las regions qu'an pas de budget pro important, ni de competéncias sufisentas.
La langa aragonesa es pas reconeguda a sa vertadièra valor per la communitat autonòma d'Aragon e a pas votat cap de programa seriós de politica lingüistica. Lo mesprétz de la realitat lingüistica d'Aragon e de las nòrmas internacionalas dins aquel domeni, que trobam dins la novèla lei de las lengas aragonesas, a motivat un recors devant la Cort Constitutionala espanhòla.
Enfin la lenga catalana, que sembla la mai plan considerada actualament, amb l’occitan de la Val d’Aran, patís encara la politica de recentralizacion del govèrn de l’Estat espanhòl actual, que vòl totjorn limitar la reconeissença e l'utilizacion preferenciala de la lenga catalana coma lenga pròpia en Catalonha, amb una interferéncia de l'Estat espanhòl dins l’aplicacion de las leis sul bilingüisme, e quitament lo trilingüisme al dintre de las administracions (escòlas, servicis d’Estat, etc.).
Las convencions internationalas sus la diversitat culturala impausan a cada territori, de crear un environament favorable a l'ensenhament de sas lengas pròpias e a una creacion culturala en lenga pròpia, favorabla tanben a la preséncia d’aquela lenga dins los mèdias electronics, audiovisuals e escriuts, e a son emplec dins la vida publica e sociala.
Es aquela politica que podèm partatjar e menar ensemble en tornar crear los ponts entre las nòstras culturas e las nòstras lengas.
Afortir l'Euro-region Pirenèus-Mediterranèa
Nòstre objectiu es de far nàisser una Euròpa federala dels pòbles que s’apiège sus d’Euroregions bastidas sus de territoris qu'an de culturas per partatjar. Aquetas entitats devon menar un ensemble important de politicas comunas qu’ajudaràn a far nàisser un sentiment europèu dins la populacion nòstra.
L'Euroregion Pirenèus-Mediterranèa permet de dispausar d'un espaci coërent per gerir de problematicas comunas coma l’educacion, la formacion professionala, la recèrca e l’innovacion, los ecosistèmas, las entrepresas , la gestion de la montanha, los mejans de transpòrt, l’agricultura. Tot aquelas politicas pòdon sonque foncionar pel biais de decisions coërentas presas dels dos cotats dels Pirenèus.
La crisi economica ligada a l'especulation financièra et immobilièra e a las retalhadas budgetàrias pòdon pas èstre invocadas per justificar una reduccion o l’abandon de projèctes euro-regionals. Al contrari, la cooperacion inter-regionala es una oportunitat per crear d’emplecs de qualitat e melhorar l'eficacitat de la gestion de las regions partenàrias.
Una politica pòt e deu èstre menada tanben al dintre de la Communitat de Trabalh dels Pirenèus, la CTP, nascuda en 1982. Recampa las 7 comunitats autonòmas e regions del Nòrd et del Sud dels Pirenèus e tanben l'Estat andorran. Deu aver una eficacitat mai granda dins lo domèni de la cooperacion entre los nòstres territoris.
Es per aquò que los partits d’esquèrra ecologistas e federalistas an decidit de trabalhar conjuntament per bastir un espaci politic e dispausar de lòcs de recampament e de debat, dels dos costats dels Pirenèus.
Aquel espaci servirà per trabalhar amassa a d'estrategias e de politicas publicas, per desvelopar nòstres territòris en solidaritat entre aragoneses, catalans et occitans.


text:
L'abadiá trapista foguèt fondada al començament del sègle XIX. En 1815, mai precisament, lo 21 de febrièr de 1815 s'instalèt la communitat dins l'anciana abadiá d'Entrammes; son primièr abat foguèt Dom Bernard de Girmont. Foguèt aprovada pel papa Piu VII en 1816.
D'unes monges s'ocupavan de la rica bibliotèca, e fasián la religadura de libres vièlhs. Aquela activitat èra realizada tanben pels toristas e pels romieus.
A la dintrada del complèxe bèl, se trapa un magasin que i son venduts de produches de papetariá, libres e pichons objèctes religioses e autres produches alimentaris de las abadiás vesinas.
En dessus del magasin i a una mòstra fotografica, d'objèctes istorics e l'istòria de l'abadiá trapista, la vida monastica e l'organizacion de la jornada dels monges.
Detràs de l'abadiá i a un puèg pichon amb un polit jardin. Lo camin mena a la colomna de Notre-Dame du Triomphe, estèla que ise trapa una estatua de la Verge. A totes los que dins aqueste luòc recitan tres Ave Maria son acordats 100 jorns d'indulgéncia, coma instituat per Piu IX.
Abbaye du Port-du-Salut, in Alphonse-Victor Angot, Ferdinand Gaugain, Dictionnaire historique, topographique et biographique de la Mayenne, Goupil, 1900-1910, détalhe de l’ediction, t. III, p. 335-337; t. IV, p. 748.


text:
Étienne Bonnot de Condillac
Étienne Bonnot de Condillac (Grenòble, 30 de setembre de 1715 — Beaugency, Loiret, 3 d'agost de 1780) èra un filosòf francés fundator del sensualisme, segon que las activitats espiritalas de las personas son determinadas per las sensacions, pasmens que se pòdon pas se resumir a aquò. Es abitualamaner considerat coma lo contunhator de l'òbra de John Locke. Del costat educatiu cal recordar las experiéncias de preceptor de l'infant Ferran de Borbon, eritièr del ducat de Parma, recolhidas dins un libre.[1]
Pensada[modificar | modificar la font]
Condillac es considerat coma lo paire del sensualisme, doctrina segon que tota coneissença depend dels sens, i a pas d'idèas innadas e çò que deu far es desvolupar lo maximum de las capacitats de cada sens, diferents per cada persona. Segon aquelas capacitats e las experiéncias vecudas, se forma la personalitat. Dins aquel processus s'aquisision dels concèptes de basa, transmeses mejans lo lengatge, que modèla la pensada e faviriza lo progrés social[2]. Aquel lengatge crèa d'abstraccions, a partir de las donadas sensorialas, unitats de comunicacion que s'utizan dins la convivéncia.
La convivencia deu èsser regulada per de nòrmas, ont se mesclan l'economia e la política. Partisant del liberalisme economic, afirma que los prètz s'autorregulan perque dins tote intercambi cada partida vòl obtenir un benefici e per aquò busca los mecanismes amd d'acòrdis. Per la preeminéncia de l'economia e la negacion de tota realitat fòra de la persona, foguèt acusat de materialisme pels seus detractors, etiquèta que el rebutava de contunh.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Étienne Bonnot de Condillac ».
- ↑ (ca)Monés i Pujol-Busquets, Jordi: Diccionari abreujat d'educació. Col. Guix, num. 10. ed. Graó Editorial, Barcelona. ISBN 84-85729-43-9
- ↑ (es)Bustos Guadaño, E., Filosofía del lenguaje, (1999) Cuadernos UNED


text:
1417
Aquesta pagina concernís l'an 1417 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Huitzilihuitl. Son rèine foguèt marcat per la bastida d'un pòrta-aiga per melhorar l'avitalhament de Tenochtitlan. Permetèt tanben de desvolopar l'economia de la vila e de demenir lei tributs pagats au rèi d'Azcapotzalco per leis Astècs. Son fiu Chimalpopoca li succediguèt.


text:
Hériménil
Hériménil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Hériménil, lo 29 d'agost de 1914, l'enemic, #que i i èra arribat lo 24, s'a retut colpable de faches monstruosos. Los abitants an #èsser convidats a retre's dins la glèisa e i an #èsser mantenguts pendent quatre jorns, del temps que los sieus ostals avián saquejat, e que los Franceses bombardavan lo pòble. Vint-quatre personas an #èsser aucidas per un obus, al dedins de la bastissa. Coma una femna, #que i aviá pasturat a granda'pena sortir un instant, tornava amb un pauc de lach pels mainats, un capitani, furiós de veire #que s'i èra daissat passar aquela presoèra, se #exclamar : « Voliá pas #que se dobriguèsse la pòrta. Voliá que los Franceses tirèsson lo sieu pròpri pòble. » Aquel meteis capitani vendiá d'en un autre luòc de cometre, pauc de temps per endavant, un acte de cruauté révoltante. En avent assistit, lo monocle al œel, a la sortida jutjada per lududes tròp lenta de la Sra. Winger, Jove femna de vint-tres ans, #que, per aubedir a l'òrdre general, se dirigissiá cap a la glèisa, amb los sieus mossardets, una filha e dos joves òmes màgers totes tres de dètz-e-uèch ans, i aviá, per una paraula brèu, comandat als sieus soldats de far fuòc, e las quatre victimas s'èran abatudas, mortalment @frapper.
Los Alemands #daissar los cadavres dins la carrièra pendent dos jorns.
L'endeman, eles fusillèrent lo sieur Bocquel, #que, en ignorant las instruccions donadas, i èra demorat dins lo sieu ostal.
- Aucir egalament en lududes lo Sr. Florentin, Màger de setanta sèt ans. Aquel ancià, #que #recebre de divèrsas pilòtas en lo pitrau, #èsser probablament massacré a causa de la siá surdité, #que la #empedir
de comprene las exigéncias de l'enemic.
En aquela municipalitat, vint-dos ostals an #èsser cremadas amb del petròli. Abans de metre lo fuòc a aquela de la madama Combeau, dels soldats, en piochant lo sòl de la soscava, an déterré una soma de sièis
- cent francs, #que se son apropriada.
A Hériménil, le 29 août 1914, l'ennemi, qui y était arrivé le 24, s'est rendu coupable de faits monstrueux. Les habitants ont été invités à se rendre dans l'église et y ont été maintenus pendant quatre jours, tandis que leurs maisons étaient pillées, et que les Français bombardaient le village. Vingt-quatre personnes ont été tuées par un obus, à l'intérieur de l'édifice. Comme une femme, qui avait pu à grand'peine sortir un instant, revenait avec un peu de lait pour les enfants, un capitaine, furieux de voir qu'on avait laissé passer cette prisonnière, s'écria : « Je ne voulais pas qu'on ouvrît la porte. Je voulais que les Français tirassent sur leur propre peuple. » Ce même capitaine venait d'ailleurs de commettre, peu de temps auparavant, un acte de cruauté révoltante. Ayant assisté, le monocle à l'œil, à la sortie jugée par lui trop lente de Mme Winger, jeune femme de vingt-trois ans, qui, pour obéir à l'ordre général, se dirigeait vers l'église, avec ses domestiques, une fille et deux jeunes hommes âgés tous trois de dix-huit ans, il avait, par un mot bref, commandé à ses soldats de faire feu, et les quatre victimes s'étaient abattues, mortellement frappées.
Les Allemands laissèrent les cadavres dans la rue pendant deux jours.
Le lendemain, ils fusillèrent le sieur Bocquel, qui, ignorant les instructions données, était resté dans sa maison.
Ils tuèrent également chez lui M. Florentin, âgé de soixante-dix-sept ans. Ce vieillard, qui reçut plusieurs balles dans la poitrine, fut probablement massacré à cause de sa surdité, qui l'empêcha de comprendre les exigences de l'ennemi.
Dans cette commune, vingt-deux maisons ont été brûlées avec du pétrole. Avant de mettre le feu à celle de la dame Combeau, des soldats, en piochant le sol de la cave, ont déterré une somme de six cents francs, qu'ils se sont appropriée.


text:
Burkina Faso
Burkina Faso es un estat d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Mali al nòrd e a l'oèst, Nigèr a l'èst, Benin al sud-oèst e al sud, Tògo e Ghana al sud, e la Còsta d'Evòri al sud-oèst.
Sa capitala es Ouagadougou.
Lo gentilici es burkinabe.[1]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Burkina Faso
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...


text:
Jean-Baptiste Arban
Jean-Baptiste Arban (Lion, lo 25 de heurèr de 1825 - París, abriu de 1889) que ho un conista virtuòs e un pedagòg de la trompeta autor d'un metòde hèra referenciau en França.
Que comencè com musician dens la marina e, atau, que participè au viatge de recrubament de las restas de l'empereire Napoleon Ièr a Santa Elena. Arron, qu'estudiè au Conservatòri de París on estudiè la trompeta naturau en i bèth ganhà's lo purmèr prèmi abans de tornar a la marina e de virà's de cap au cornet (alavetz un instrument recent e un deus purmèr de la soa familha provesit de piston e donc capable de jogat totas las gamas armonicas).
Que ho donc un deus purmèrs musician a desvolopar tecnicament e virtusament l'estudi d'aqueste instrument. En 1957 que ho nomat professor de saxhorn a l'Escòla Militara de París.
Qu'estampè lo son metòde en 1864 inclusent la soa famosa variacion suber la Carnaval de Venise
En 1869 qu'aubrí ua classa de cornet au conservatòri de París, qu'abandonè en 1874 entà gavidar concèrt en Russi, en tot tornar préner lo son pòste au conservatòri en 1880.
A la fin de la soa vita que tribalhè dab factors de coires com Adolphe Sax, Courtois e Selmer au desvolopament deu son pròpi modèl de cornet.


text:
Sòchi
Sòchi - Coчи (ru); სოჭი (Ka) es una vila toristica russa dins lo territòri de Krasnodar, prèp de la frontièra amb Abcazia (Georgia). S'espandís sus la riba de la mar Negra amb los pics nevats de las montanhas del Caucàs enrèire. L'airal metropolitana de Sòchi s'espandís sus 145 quilomètres lo long de la còsta, qu'es la mai longa del continent e la segonda del mond. En 1989 sa populacion èra de 336 514 abitants, e mermèt a 328809 en 2002. La vila foguèt causida pel Comitat Internacional Olimpic per organizar los Jocs Olimpics d'Ivèrn de 2014.[1]
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Sòchi gausís d'un dels ivèrns mai suaus de Russia tota (+5'9 °C en genièr) e en agost las temperaturas maximalas son de 27 °C. La pluviometria annadièra es fòrça nauta, amb 1 400 mm. Stalin i possedissiá una datcha qu'es oficiosament la capitala sovietica d'estiu.
Religion[modificar | modificar la font]
Abans de 1864, la vila de Sòchi èra predominantament musulmana, religion practicada pels clans ubigis de la zona. Al nòrd, la cultura dels adigis dominava. Ara, al contrari, la vila es de predomiança cristiana, malgrat qu'encara i demòran prèp de 20 000 musulmans, la majoritat adigis, turcs e tatars. Malgrat aquò, i a pas cap de mosqueta a Sòchi, la mai pròcha es a 60 km al nòrd del centre urban, dins la vilòta de T'hagapsh.
-
-
-
-
-
Intrada del Dendrarium de Sòchi
-
-


text:
Felip III de França
Felip III de França (Poissy, lo 1 de mai de 1245 - Perpinhan, lo 5 d'octobre de 1285) - chafrat Lo Hardit- que regnè enter 1270 e 1285 en bèth estar lo 10au rei de la dinastia deu capecians.
Qu'èra lo hilh de Loís IX de França (Sant Loís) e de Margarida de Provença e lo pair deu rei Felip IV de França (Felip lo Bèth) e tanben de Margarida de França (molher d'Enric I d'Anglatèrra).
Qu'èra en vertat lo segond hilh deu rei Loís VIII e que ho en purmèr comte d'Orléans. A la mort deu son hrair ainat Loís, que vadó eretèr. Qu'acompanhè lo son pair a l'escadença de la 8au crotzada on aqueth e trobè la mort en bèth deishar lo son hilh estar coroat en Tunisia.
Après l'ensag deu Comte Rogèr-Bernat III de Fois de's har nomar e de signar comes Fuxi gratia Dei (tan vau díser de's proclamar independent deu rei de França), Felip III qu'assetgè e que prengó Fois en bèth encarcerar lo Comte abans de'u liberar en lo bèth tornar lo son comtat.
Durant lo son regnat, que gavidè la Crotzada Aragonesa on, après lo massacre deus francés a l'escadença deus Vrèspes Sicilians, qu'ensagè de conquistar Aragon, autrejat ad eth peu Papa arrond d'aver escomenjat lo rei d'Aragon (responsable deus "Vrèspes"). Que trobè la mort au cors d'aquesta guèrra.


text:
Liga de Delos
La Liga de Delos èra una aliança de ciutats grègas durant l'Antiquitat grèga. Sa creacion aguèt luòc en 477 avC e sa dissolucion en 404 avC après la desfacha d'Atenas durant la Guèrra de Peloponès. Son objectiu èra de luchar còntra l'Empèri Pèrsa, magerament per liberar lei vilas grègas d'Anatòlia. Sa direccion foguèt donada a Atenas, aureolada dau prestigi de sei victòrias durant lei Guèrras medicas. Pasmens, a partir de la segonda mitat dau sègle V avC, Atenas transformèt pauc a pauc leis autrei membres de l'aliança en vilas vassalas e reprimiguèt leis assais de revòutas (Naxos tre 471 avC, Tasos en 465 avC, Samos en 440 avC...). Puei, la Liga intrèt dins la Guèrra de Peloponès amb Atenas còntra Esparta. Aprofichant la situacion, divèrsei ciutats assaièron de reprendre lor independéncia durant lo conflicte. Pasmens, la flòta atenenca capitèt de tenir sei posicions fins ai darriereis annadas de la guèrra.


text:
Willer
Weiler en alemannisch ( Willer en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Willer Es un vilatge al sud de Mülhausen, en lo Nautor-Rhin, situat en la vallée de Hundsbach.
Willer est un village au sud de Mulhouse, dans le Haut-Rhin, situé dans la vallée de Hundsbach.
Istòria[modificar | modificar la font]
Willer A #èsser fondat als alentours del Sègle XIX. Willer A #èsser bastit sus un camp romain (en lo bòsc) e la siá via romaine (expedís de campanha).
Willer a été fondé aux alentours du Sègle XIX. Willer a été construit sur un camp romain (dans la forêt) et sa voie romaine (route de campagne).


text:
Systema Naturae
Systema Naturae (nom complèt en latin Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis ; en occitan Sistèma de la natura, en tres rèine de la Natura, devesits en classas, en òrdres, en genres e espècias, ambé lei caractèrs, lei diferéncias, lei sinomims e lei localizacions) es l'òbra majora dau mètge e botanista suedés Carl von Linné (1707-1788).
Es escrich en latin e publicat per lo premier còp en 1735 sota una forma pichona gropant solament onze paginas depintant un metòde de classificacion de la natura. Durant 35 ans, foguèt regularament e fortàment aumentada per una equipa d'autors dirigida per Linné. Ansin, en 1770, la 13a edicion teniá aperaquí 3 000 paginas. Son modèl venguèt pauc a pauc la norma principala dins la classificacion deis espècias e aguèt una influéncia importanta sus lei sistèmas contemporanèus.


text:
Uluru
Uluru, tanben conegut jos lo nom d'Ayers Rock, es un grand rocàs del centre d'Austràlia dins lo Territòri del Nòrd. Es lo segond mai grand monolit del mond (aprèp lo mont Augustus, situat tanben en Austràlia) e representa lo monument nacional dels australians.
Aquel monolit es vièlh de mai de 400 milions d'annadas. Es un rocàs sacrat per los aborigèns australians.
- Ayers Rock es lo nom donat al rocàs per los colons europèus en omenatge a Henry Ayers, Primièr ministre d'Austràlia Meridionala al sègle XIX.
- Uluru es lo nom dins una lenga australiana dels aborigèns, devengut nom oficial dins las annadas 1980.


text:
Sant
Andreu. Salardú
ER ART DES GLÈISES D´ARAN
ZER VAL D'ARAN
Er art mos ensenhe era forma de víuer e de pensar d´un temps.
Er art comunique sensacions e
beresa .
A partir der an mil ( S.XI), eth nòste pòble comencèc a bastir d´ua manèra
disparièra quan hège glèises, castèths, muralhes, monastèris e palais.
1.Arc
de miei punt
Portau
S. XII. Bossòst
Aguest portau ei format per tres arcs
lisi de miei punt, sostengudi per colones coronades de beròis capitèths.
Es arquitèctes diboishen en papèr eth plan dera bastissa que se vò bastir.
Es glèises romaniques an lèu totes forma de crotz, qu´ei eth simbèu des cristians.
Era part centrau , qu´ei era mès longa recep eth nòm de nau centrau . Es autes dues se
les ditz naus lateraus.
Ath hons des naus i é era abasida. Era abasida centrau i e plaçat er autar
, a on se celebre era missa.
centrau, ua abasida e dues absiòles.
3.Vòlta
de canon.
Ei era forma qu´a eth plafón dera glèisa.
Entà tièr eth plafon, auien de bastir uns fòrti contrafòrts
interiors.
Era sua nautada ei lèu tres o quate còps mès grana qu´es naus, pr´amor qu´eth son des campanes a d´arribar a tot eth parçan.
Eth campanau pòt auer disparières cares. Es
campanaus aranesi an ua caracteristica pròpia: era forma punchenta deth tet.
Campanau octogonau dera glèisa Sant Miquèu de Vielha . S.XVI
6.Hièstres petites.
Eth laguens des glèises romaniques ei escur e heired. Coma qu´es murs èren d´ample celh non podien pas daurir granes hièstres.
Arquet de hièstra
de Santa Maria de Vilamòs
Ei hèta de husta policromada . Es figures son ieratiques, ei a díder sense expresion . Es autors èren gent simpla deth pòble que volien dar forma a sòns Sants , Mair de Diu e Crist.
Talha deth S. XII
Crist de Salardú deth S. XIII
CRIST DE SALARDÚ
Ei deth sègle XIII e se trape ena glèisa de
Salardú. Existís ua beròia legenda qu´explique eth sòn orígen. Era crotz ei acabada enes sòns extrems
per quate panèus que sauven pintures policromades.
Son pintures hètes enes murs der interior dera
glèisa . Es que se conserven en Catalonha son des mès importantes dera pintura
romanica mundiau. Tostemp representen escenes religioses dera biblia, o
vida d´un Sant.
Aguestes pintures s´estan descobrint ara dejà
qu´er interior auie estat pintat ans en darrèr.
En Aran trapam es d´Unha e Salardú e d´autes que
se van recuperant dejà qu´èren amagades per capes de pintura.
Pintures muraus en plafon dera glèisa de Sant Andreu de Salardú.
9.Pintura sus husta
Sus ua husta pintauen escenes religioses entà
decorar era nau centrau dera glèisa, mès es que trapam ena Val d´Aran són de
sègles posteriors ath romànic.
10.Decoracion en pèira
ER AIGUA SENHÈR
Sta. Maria d'Arties. Batiadera per inmersion
Plaçada en un cornèr dera glèisa servís entà batiar es naui cristians.
TIMPAN
Ei ua placa de marme escur tamb figures esculpides
en relèu. Ei plaçat en portau principau dejós des arcs que i a dessús dera
pòrta d´entrada ara glèisa.
CRISMON
Ei ua estèla encrastada en un mur. Arrepresente eth nòm de Crist format pes dues prumères letres (X e P) deth nòm “Crist” en grèc.
CAPITÈTHS
Còs geometric de pèira esculpida que servís entà júnher cadun des arcs tamb
era sua colona corresponenta.
GLÈISES D´ARAN
En Aran existissen 84 bastisses
religioses entre glèises, capèles e santuaris. Cada ua ei dedicada a un sant:
VERGE
DETH CAP D´ARAN........................Tredòs
GLÈISA
DE SANTA MARIA.......................Arties
GLÈISA
DE SANT TOMÀS.......................Casarilh
GLÈISA
DE SANT MIQUÈU........................Vielha
GLÈISA
DE SANT ANDRÈU........................Casau
GLÈISA
DERA MAIR DE DEU DETH ROSÈR......Aubèrt
GLÈISA
DE SANTA EULÀLIA.....................Arròs
ACTIUITATS
1.- Descriu era glèisa
deth tòn pòble, en tot méter atencion ara
part exteriora, e ara part interiora dera madeisha. Pòs híger fòtos o quinsevolh
auta documentacion.
2.- Lieg era notícia
deth 9 de març deth 2002 , apareishuda en suplement” Aué “.
3.- Resumís era
notícia en sies frases
Eth
Crist de Salardú.
4.- A) Lieg era descripcion dera talha:
Aguesta talha de husta ei deth sègle XIII . Es braci dera crotz acaben
en uns quarrats qu´an rèstes de
pintures pes dues cares. A uns 65 cm. de nautada.
Eth Crist ei romanic tamb quate claus , eth cap laugèrament inclinat e
fòrça mercades es costelhes e es tendons des braci. Ei cubèrt tamb ua pelha des
de era trincha enquiàs jolhs, estacada
per ua còrda.
B) Mn. Jusèp Condò Sambeat,
ena sua òbra “Era Isla des Diamants” escriu era legenda qu´existís ath torn
d´aguesta talha. Lieg-la tamb atencion:
“Tocant ath Sant Crist de Salardú, les didec qu´en temps qu´es mòros
èren en Espanha , arribèc en aquera vila aranesa un pelegrin qu´arrés
coneishie. Prometec as sòns abitants que les harie un Sant Crist miraclós; e
entà hèr-lo s´embarrèc ena tor deth castèth que i auie ath costat d´a on ara ei
era glèisa parroquiau; esdejuaue a pan e aigua e non trabalhaue dera Passion de
Nòste Sénher. En èster prèsta era imatge, eth Pelegrin se honec sense qu´arrés
ne sabesse santoèr jamès plus d´eth ; era imatge, des deth prumèr dia comencèc
era cadia tan longa de miracles , que hège acudir tath sòn Santuari , a toti es
devòts deth gloriós e istoric bisbat de Comenges; e encara , ara, hè acudir en
professon , dus còps ar an , as pòbles d´Arties, Gessa, Unha, Bagergue e
Tredòs.”
C)Explica eth
significat d´aguestes paraules:
mòros:
pelegrin:
honec:
miracles:
devòts:
D) Resumís era
legenda en ua “auca” . En cadua des vinhetes escriu ua frasa o un parelhat.


text:
Mycobacterium
Las micobacterias o micobactèris son un genre d'Actinobacteria, avent sa familha pròpria, las Mycobacteriaceae. Lo genre inclutz de bacterias patogènas conegudas per provocar de malautiás grèvas dins los mamifèrs, coma la tuberculòsi e la lèpra[1]. Lo prefixe grèc myco significa a l'encòp « campairòl » e « cera »; s'utiliza aici per caracterizar los compausats cerós de la paret cellulara.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ryan KJ, Ray CG (editors) (2004). Sherris Medical Microbiology, 4th ed., McGraw Hill. ISBN 0-8385-8529-9.


text:
Arzens
Canet es una comuna lengadociana del Corbièras (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de l'Airal urban de Carcassona
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica
- Castèl
- Estapa sul Camin de Sant Jaume
- Aeropèrt de Carcassona Salvaza
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Francés de la Ròca de Roberval, senhor d'Arzens (amic de François Ièr, amic de Rabelais, cap de la darrièra expedicion de Jacques Cartier au Quebèc)
- Aquiles Lauge (pintre puntilhista, nascut a Arzens, mòrt en 1944 a Cailhau, amic de Maillol)


text:
Argeria
Argeria (en arabi Barr al Jazair), oficialament Republica Argeriana Democratica e Populara, es un dels païses pus importants d'Africa del Nòrd. Confronta Tunisia al nòrd-èst, Libia a l'èst, Nigèr al sud-èst, Mali al sud, Mauritània al sud-oèst e Marròc a l'oèst. Es bordat per la Mar Mediterranèa al nòrd.
Sa capitala es Argièr.
Lo gentilici es argerian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Organizacion politica e forma de l'estat
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Religion
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Lei cavaments arqueologicas an mostrat que la preséncia de l'èstre uman e de sei ancessors sus lo territòri argerian acomencèt i a dos milions d'annadas. Divèrsei culturas preïstoricas i apareguèron entre -100 000 e -20 000 pendent lo Paleolitic. Aquò contunièt durant lo Neolitic gràcias a un clima pus umid que lo clima contemporanèu ambé la cultura capsiana dins lo nòrd-èst dau país e unei movements similars dins lo sud.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Pendent l'Antiquitat, la region foguèt magerament dominada per lei berbèrs e per la vila de Cartage. Durant lei guèrras punicas, Massinissa formèt l'estat de Numibia dins lo nòrd dau país e s'alièt ambé lei Romans per luchar còntra lo poder de Cartage que foguèt finalament destrucha en 146 avC. Pasmens, a la mòrt de Massinissa en 148 avC, se debanèt una crisi de succession encoratjada per Roma que va entraïnar la division dau reiaume entre sei dos eiretiers. En 112 avC, l'invasion de Numibia orientala e l'execucion d'unei marchands romans per lei Numibians occidentaus de Jugurtu entraïnèt l'intervencion dirècta de l'armada romana que capturèt Jugurta en 104 avC ambé l'ajuda de Mauretània. Numibia es alora devesida entre Mauretània per la mitat occidentala e un rèi vassau de Roma per la partida orientala.
Durant la guèrra civila entre Cesar e Pompèa, la region sostenguèt lo segond e foguèt brèvament ocupada dirèctament per lei Romans après sa desfacha. Un rèi vassau foguèt tornarmai installat en 25 avC mai la realitat dau poder foguèt exercida per un legat roman. Fins a la fin de l'Empèri Roman, la region será sota lo contraròtle d'un representent dirèct de l'emperaire en causa de divèrsei revòutas còntra la dominacion romana.
En 256, lo crestianisme s'espandiguèt dins la region e la màger part de populacion se convertiguèt durant lo sègle IV. Pasmens, en causa dei tensions malaisadas entre la província e lo poder centrau, se desvolopèt l'eresia donastista causant lo mandadís d'un còrs expedicionari roman per la reprimir dins leis annadas 310. Après de tensions novèlas causadas per una secta extremista dei donadonistas, lo movement foguèt declarat eretic per l'emperaire en 409 e exterminat durant la premiera mitat dau sègle V. Pasmens, en 430, lo nòrd d'Africa foguèt envaït per lei Vandals qu'i formèron un estat e i installèt lo crestianisme arian. Vengut una poissança regionala importanta, lo reiaume vandal foguèt conquist e destruch per lei Bizantins en 533-534.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Au sègle VII, la feblesa dau poder centrau bizantin en fàcia de l'expansion musulmana entraïnèt la conquista de la region per leis armadas aràbias. Lei tribús berbèras assaièron de luchar mai foguèron finalament vencudas en 708. Argeria va pauc a pauc s'islamizar. Après lo declin dau poder abbassida, divèrseis estats se formèron dins la region qu'èran vassaus teorics dau Califa de Bagdad o oficialament independents. Una tièra de conflictes se debanèron au sègle XI entre lei tribús berbèras dau sud e leis estats mai urbans dau nòrd. En 1152, aquel ensems foguèt unificat per leis Almohades que dirigiguèron lo Magreb e Al Andalús fins a 1269.
Pasmens, leis Almohades s'afondrèron sota la pression dau movement de la Reconquista. Au sègle XIII, la region foguèt alora devesida entre lo Sultanat d'Abd al-Wadid ocupant lo centre de Magreb e lo Sultanat Hafsida centrat sus la Tunisia e l'èst d'Argeria. Au sègle XVI, deguèron faciar leis atacas europèas d'après la Reconquista e l'invasion deis Otomans. Lei premiers capitèron d'ocupar unei pòrts que foguèron solidament fortificats e lei segonds prenguèron lo contraròtle complet de la region a la fin dau sègle XVI.
Lo periòde de la Regéncia[modificar | modificar la font]
En 1515, foguèt creat la Regéncia d'Argier qu'èra un estat vassau de l'Empèri Otoman que va dominar Argeria fins a 1830. Dins aquò, en causa de la feblesa numerica dau contingent turc ocupant Argeria, lo govèrn d'Argeria deguèt obtenir lo sostèn de tribús localas. Ansin, lo poder centrau demorèt relativament feble e aguèt de dificultats regularas per dominar totei lei caps locaus dins lei montanhas o lo desert. Per exemple, unei reiaumes cabils venguèron independents e lo demorèron fins ai sègles XVIII e XIX. De mai, l'economia dau país foguèt totjorn fragila e en partida dependenta dei profiechs de la piratariá. Ansin, la Regéncia aguèt de relacions tesadas ambé leis autreis estats mediteranèus. En revènge, l'absència d'interés economics importants e la distància a respèct dei centres dau poder otoman permetèron a la Regéncia de venir progressivament independenta[2].
La colonizacion francesa[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XIX, la Regéncia deguèt faciar de dificultats gròssas quand son sostèn a la piratariá entraïnèt de reaccions militaras importantas deis Estats Units e de certaneis estats europèus. Dins leis annadas 1820, lei relacions se degradèron fòrtament ambé França a prepaus dau pagament d'un deute contractat per lo govèrn revolucionari e de la fortificacion d'un entrepaus argerians utilizats per lei marchands francés. En 1827, un incident diplomatic entre un consul francés e lo dey d'Argier foguèt utilizat coma pretèxte per una invasion francesa que son objectiu èra de restaurar l'imatge de França e de sa familha reiala.
En 1830, un còrs expedicionari francés conquistèt Argier e comencèt la conquista dau país que será lònga e murtriera. Leis etapas majoras d'aquela conquista foguèron la guèrra còntra l'emir Abd el-Kader (1839-1847), lo sètge de Zaatcha (1848), la capitulacion dei Beni-M’zab (1852) e l'invasion de Cabilia que se revòutèt sensa succès unei còps fins a 1872. Lo Sahara serà conquistat en 1902.
Après lei victòrias francesas, la region venguèt una colonia de poblament europèu e de departaments i foguèron creats a partir de 1848. De regimes de lèis separadas foguèron adoptadas per lei ciutadans europèus magerament francés e leis abitants indigèns. A partir dau començament dau sègle XX, d'intellectuaus argerians indigèns acomencèron de revendicar l'indepéndia dau país. Inicialament feble, aqueu movement se renforcèt après l'afebliment francés consecutiu a la Segonda Guèrra Mondiala. En 1954, la desfacha francesa còntra lo Vietminh e l'independéncia d'Indochina entraïnèt l'acomençaça de l'insureccion independista sota la direccion dau FLN (Front de Liberacion Nacionala). Fòrça saunosa, s'acabèt en 1962 per una desfacha francesa novèla e la reconoissança de l'independéncia d'Argeria dins sei frontieras contemporanèas.
La Republica d'Argeria democratica e populara[modificar | modificar la font]
Argeria venguèt independenta lo 3 de julhèt de 1962. Pasmens, de tensions e de conflictes apareguèron rapidàment entre lei caps de l'insureccion e entre lo govèrn centrau e certanei minoritat coma lei Cabils. Lo 19 de junh de 1965, lo president Ahmed Ben Bella foguèt rebutat per un còp d'estat dirigit per lo ministre de la Defensa Houari Boumédiène. Decidiguèt de gardar lo sistèma de partit unic de son predecessor e chausiguèt de renfòrçar l'independéncia dau país per la nacionalizacion d'indústrias estrategicas (petròli, gas...) e de s'inspirar dei principis socialistas per desvolopar l'economia. A sa mòrt en 1978, Boumédiène foguèt remplaçat per Chadli Bendjedid que va dirigir lo país fins a 1992. Durant aqueu periòde, la diplomàcia argeriana obtenguèt divèrsei succès coma lo melhorament dei relacions ambé França mai lo caractèr autocratic dau regime entraïnèt una agitacion intèrna que va obligir lo regime d'acceptar una democratizacion e l'organizacion d'eleccions liuras.
Lo 26 de decembre de 1991, la victòria deis islamistas dau FIS au premier torn deis eleccions legislativas entraïnèt la demission dau president Chadli. Un Aut Comitat d'Estat foguèt creat per lo remplaçar e lo procès electorau foguèt arrestat. Aquò marquèt lo començament de la guèrra civila argeriana que va s'acabar en 2002. D'eleccions presidencialas foguèron organizadas en 1994 e veguèron lo succès de Liamine Zeroual maugrat d'accusacions de fraudas massivas puei d'Abdelaziz Bouteflika en 1999 totjorn ambé d'accusacions similaras.
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Argeria es lo país pus grand d'Africa amb una superficia egala a 2 381 741 km² e dau monde aràbi. Lo nòrd es dominat per lei cadenas de montanhas de l'Atlàs e lo sud per lo desert saharian.
Au nòrd, lei montalhas deis Atlas tellenc e saharian, mai au sud, forman dos ensems de relèus quasi parrallèl que se reünisson dins l'èst dau país. Entre lei doas cadenas, se situan de plans e de platèus auts. Lo ponch culminant d'aqueu sistèma montanhós se situa dins sa region orientala au mont Chelia (2 328 m).
La partida sahariana dau sud representa 80% de la superficia d'Argeria. La region nòrd d'aqueu desert es compausada d'ergs que son separats per de platèus rocassós. D'autreis ergs se situan dins lo sud-oèst. Au sud, lo massís montanhós d'Hoggar assosta la cima pus auta dau país au mont Tahat (3 003 m). A l'èst d'Hoggar, se troba lo platèu de Tassili n'Ajjer qu'es un ensems geologic fòrça arid e rocassós amb una altitud mejana d'aperaquí 1 000 m.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima d'Argeria seguís la division fisica dau territòri. Lo nòrd tèn un clima mediterranèu e lo sud tèn un clima desertic amb una amplitud termica importanta. Lei vents son fòrça variables au nòrd e au sud mai sei velocitats agantan rarament mai de 120 km/h. Son relativament presents dins la region de Sahara.
Organizacion politica e forma de l'estat[modificar | modificar la font]
Forma de l'Estat[modificar | modificar la font]
Argeria es una republica caracterizada per un poder presidenciau fòrt que seis institucions son organizadas per una constitucion adoptada lo 10 de setembre de 1963 e revisats tres còps en 1976, 1989 e 1996.
Lo poder executiu es dirigit per lo President de la Republica qu'es tanben lo cap suprèm dei fòrças armadas e lo Ministre de la Defensa. A lo drech de nomar lo cap dau govèrn e sei ministres sus prepausicion dau Premier Ministre. Es elegit au sufragi universau dirèct per cinc annadas. Dempuei 2008, i a plus de limitacion au nombre de mandats presidenciaus successius.
Lo Parlament es compausat de doas chambras que son :
- lo Parlament de la Nacion qu'es l'assemblada auta. Es compausat de 144 membres que lo tèrç son designats per lo President de la Republica e lo rèsta per leis autoritats municipalas e regionalas. La duracion dau mandat es de sièis annadas e la mitat dau Parlament es renovelada cada tres ans.
- l'Assemblada populara nacionala qu'es l'assemblada bassa. Es compausat de 389 membres elegits au sufrafi universau dirèct per cinc annadas.
Lo Parlament contraròtla l'accion dau govèrn. L'iniciativa dei lèis es tenguda per lo cap dau govèrn e per lei deputats.
Dins aquò, se fau notar lo ròtle important dei fòrças armadas dins lei procès de presa de decision. Tènon totjorn un poder important en causa dau mantenement de sei drechs especiaus dins lo quadre de la lucha anti-terrorista còntra lo Grop Salafista per la Predicacion e lo Combat e d'autrei movemens islamistas. De mai, la corrupcion es un problema regular deis institucions argerianas, especialament en causa d'accusacions de frauda pendent leis eleccions. Ansin, l'indici de percepcion de la corrupcion argerian èra egau a 2,9 en 2011[3].
De mai, l'independéncia de la Justicía qu'es dirigida per una Cors Suprèm es relativament recenta car adoptada ambé la revision constitucionala de 1996. Son influéncia es donc encara limitada per lo caractèr recent de son independéncia, per lei drechs de l'armada en matèria de repression dei movements de guerilha armats e per la corrupcion de la societat.
Simbòls de l'estat[modificar | modificar la font]
Lo drapèu modèrn d'Argeria foguèt inicialament lo drapèu oficiau dau FLN. Foguèt adoptat en 1962 e sei caracteristicas defenidas l'annada seguenta. Foguèt format per la mescla d'unei drapèus adoptats per lei movements nacionalistas de la premiera mitat dau sègle XX e una forma fòrça similara foguèt utilizat durant lei chaples de Setif en mai de 1945. Es utilizat sus totei lei bastiments oficiaus militars o civius.
L'imne argerian es dich Kassaman. Foguèt escrich per Moufdi Zakaria en 1955 durant la guèrra d'independéncia. La musica es l'òbra de l'Egipcian Mohamed Fawzi.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Tres nivèus d'unitats territòrialas existisson sus lo territòri argerian que son :
- lei 48 províncias dichas wilayas.
- lei 553 districts dichs daïras.
- lei 1 541 municipalitats dichas baladiyahs.
Segon la Constitucion, lei províncias tènon una autonòmia economica limitada e d'assembladas pròprias elegidas per cinc annadas au sufragi universau dirèct. Cada província tèn tanben un representant dau poder executiu centrau dich wali.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga nacionala e oficiala d'Argeria es l'aràbi classic. Lo tamazight o berbèr a l'estatut de lenga nacionala dempuei abriu de 2002. Aquelei doas lengas tènon una varietat dialectala importanta. L'aràbi quotidian pus utilizat es un dialècte dich dardja que tèn d'estructuras e de mòts venent dau berbèr, dau francés, dau turc e de l'espanhòu. Lei percentatges de locutors d'aquelei lengas son mau coneguts. S'estima que l'aràbi es parlat per 70 a 85% de la populacion e lo berbèr per 35 a 50%.
En fòra de l'aràbi e dau berbèr, lo francés es relativament present. Ambé 16 milions de locutors francofòns, Argeria será lo segond país francofòn dau monde après França. Ansin, meme se lo govèrn a una politica activa d'arabizacion e es pas membre de l'Organizacion de la Francofònia, aquela lenga demora totjorn utilizada per leis elèits de la societat. Enfin, se fau notar l'existéncia d'una minoritat de locutors espanhòus dins la vila d'Oran que foguèt conquista e ocupada per Espanha de 1509 a 1792.
Economia[modificar | modificar la font]
Dempuei 1962, lo govèrn argerian a desvolopat una economia planificada fòrtament centralizada que seis objectius èra de permetre l'independéncia economica dau país. Per aquò, se debanèt una tièra de nacionalizacions d'entrepresas, magerament estrangieras. Puei, un esfòrç d'industrializacion foguèt acomençada. Dins aquò, a partir de 1986, la demenicion dau pretz de petròli entraïnèt de dificultats financieras per lo govèrn centrau que deguèt acceptar un plan d'ajustament estructurau dau FMI en 1988 e s'engatjar vèrs l'adopcion d'un regime economic mai liberau.
Au començament dau sègle XXI, Argeria es caracterizada per l'importància de l'indústria de petròli e leis exportacions d'idrocarburs son la basa de l'economia representant 46% dau PIB argerian en 2006. Ansin, lo país es lo 4en exportator de gas naturau e lo 9en de petròli. En fòra d'aquelei sectors, existís de jaciments de fèrre importants dins lo sud-oèst e d'aur, de zinc e d'urani dins lo sud. L'agricultura tèn tanben una plaça importanta e representava 8% dau PIB en 2006. Pasmens, aquela produccion es gaire exportada mai magerament destinada au mercat interior argerian.
L'indústria non ligada a l'esplecha d'idrocarburs es un sector limitat de l'economia que representava solament 5% dau PIB en 2006. Lei servicis representavan lo rèsta, siá 41%. Lei domenis principaus son lei servicis marchands e lo sector de la construccion.
Cultura[modificar | modificar la font]
Gràcias a son istòria vièlha e sa riquessa lingüistica, Argeria tèn un patrimòni cultura important e dinamic. D'efèct, lo país assosta un nombre grand de vestigis arqueologics que sept son classats au patrimòni de l'UNESCO[4]. De mai, lo torisme tèn tanben pas de politica de desvolopament pròpria e la manca d'infrasturas adaptadas au torisme internacionau es fòrça importanta, subretot en comparason dei vesins marroquin e tunisian.
Leis autreis aspècts culturaus an una situacion melhora gràcias a la riquessa etnica dau país e sa posicion de crosiera entre leis influéncias europèas, magerament francesa, e africanas. Ansin, Argeria foguèt una fònt d'inspiracion per lei pintors francés tre lo sègle XIX e la pintura es demorada activa après l'independéncia ambé d'artistas coma Mohammed Racim. Lei domenis dau teatre e dau cinèma son tanben relativament dinamics. Pasmens, leis arts pus famós de la cultura argeriana son la literatura e la musica. Lo premier foguèt inicialament fòrtament inspirat per lo besonh d'afirmar l'identitat nacionalau dau país ambé d'autors coma Mohammed Racim o Katem Yacine. Puei, leis escribans foguèron marcats per la guèrra civila dins d'òbras coma Le Serment des Barbares de Boualem Sansal o L’Attentat de Yasmina Khadra. Se fau notar qu'aquela literatura tèn un nombre important d'autors en francés qu'an un succès grand dins aqueu país. De son caire, la musica d'Argeria tèn divèrseis estils fòrça diferents. Lei pus coneguts son la musica classica d'inspiracion arabo-andalosa, lo raï aparegut au començament dau sègle XX e la musica cabila.
Religion[modificar | modificar la font]
S'existís pas de recensament oficiau en matèria de religion, s'estima generalament que 98 a 99% de la populacion es musulmana. Lo sumnisme a l'estatut de religion d'estat e leis afaires religiós son dirigidas e organizadas per un Ministèri deis Afaires Religiós e un Aut Conseu Islamic que son ròtle es definit per la Constitucion. Lo clergat es pagat per lo govèrn.
La practica religiosa es liura per l'islam mai limitada per leis autreis religions. Lei limitacions principalas regardan lo proselitisme qu'es enebit e la necessitat per lei membres dei clergats d'èstre agregats per l'Estat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Ibn Khaldoun (traduccion de William Mac-Guckin de Slane) (2003). Edicions Berti: Histoire des Berbères (en francés). ISBN 9961-69-027-7.
Serge Lancel (2003). Edicions Mengès: L’Algérie antique : De Massinissa à saint Augustin (en francés). ISBN 2856204317.
Benjamin Stora (2004). Edicions Découverte (reedicion de 2004): Histoire de l’Algérie coloniale : 1830-1954 (en francés). ISBN 2707144665.
Charles-Robert Ageron (1990). Edicions Presses universitaires de France - PUF: Histoire de l’Algérie contemporaine (en francés). ISBN 21304215985.
Charles-André Julien (1994). Edicions Payot et Rivages: Histoire de l’Afrique du Nord (en francés). ISBN 2228887897.
Phillip Chiviges Naylor (2006). Edicions Scarecrow Press, Inc.: Historical Dictionary Of Algeria (en anglés). ISBN 081085340X.
Pierre Bourdieu (2001). Edicions PUF 1958 (reedicion de 2001): Sociologie de l’Algérie (en francés). ISBN 2-13-052175-4.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Population and HIV/AIDS - 2010 - Nacions Unidas
- ↑ S'es aquela independéncia foguèt jamai formalizada per un tractat, èra venguda una realitat estent qu'en 1830, l'Empèri Otoman se sentiguèt pas regardat per l'invasion francesa.
- ↑ Se fau notar qu'aquel indici es calculat per l'ONG d'origina alemanda Transparency International e non per una institucion oficiala
- ↑ Pasmens, se fau notar que lei sites argerians classats per l'UNESCO o per lei servicis dau patrimòni nacionau son gaire entretenguts e son menaçats per de degradacions nombrosas. Ansin, l'UNESCO a menaçat de suprimir certanei sites argerians de son classament.


text:
Palai de Còrdoa
Sant Palai qu'esté un dròlle crestian martirizat a Còrdoa durant lo califat d'Abd ar-Rahman III.
Que vadó de cap a 912 a Albeos, en Galícia, qui hasèva alavetz partida deu Reiaume de Leon. Hèit presoèr durant la campanha deus musulmans d'Al Andalús en Galícia, en 920 que'u mièn, arron de la Batalha de Valdejunquera (Navarra), dinc a Còrdoa dab un sarròt d'autes presoèrs crestians, lo son oncle Ermògi l'avesque de Tui enter autes. Aqueste qu'esté liurat entà que podèsse tornar e recuélher un rescat. Lo rescat non arribè pas e Palai, entertant, que serví com page dens la cort califau. Las versions agiograficas suu son martiri en 926 que son contradictòrias.
Qu'ei hestejat lo 26 de junh.


text:
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma (Orinoca, lo 26 d'octobre de 1959) qu'ei lo 84au e actuau president de Bolívia. Que ho elegit ua purmèra vegada en 2005 dab 54 % de las votacions puish un dusau còp per un segon mandat inclusent ua importanta reforma de la constitucion.
Que ho lo purmèr president d'origina amerindiana de Bolívia e ua de las soas purmèras decisions que ho de tornar nacionalizar l'enterpresa nacionau de gaz e d'autes idrocarbures qui èra estada privatizada durant lo mandat de Gonzalo Sánchez de Lozada (1993 - 1997).
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Que vadó dens ua familha prauba d'agricultors de lenga aimarà. Durant lo son temps de mainatge que devó tribalhar au ras deus sons estudis a l'escòla. En 1978, durant lo son servici militar que ho testimòni de dus còps d'estat. Tornat dens la soa comunitat que devó emigrar (eth com mantuns autes) per'mor de cambiaments climatics. Que s'installè dens un parçan aperat San Francisco.
En 1983 que tornè après la mort deu son pair entà ocupà's de la soa familha. Que ho elegit au cap deu sindicat deus productors de còca, ua cultura que lo govèrn proamerican de Bolívia e volèva suprimir. Au cors deu son combat Morales e sons camaradas que conegón la repression violenta e la preson dinc a ua marcha de cap a La Paz on, a maugrat la represion policièra, la populacion manifestè ostensiblament lo son sostien. Lo govèrn que ho alavetz obligat a negociar.
Corruda de cap a la presidéncia[modificar | modificar la font]
Morales que's presentè un purmèr còp en 2002 ajudat, involontariament, per intervencions deu l'ambaishador deus Estats Units d'America qui miacè lo pòble bolivian d'abandonar las eventualas ajudas americanas aviéner en cas de victòria deu camp de Morales.
Aquesta campanha que ho un tremplin de cap a la soa victòria electorau de 2005
Presidencia[modificar | modificar la font]
Los 21 de genèr de 2006 e de 2010, la velha de las soas duas ascencions presidenciau, Morales que gavidè ceremonias politicas a Tiwanaku en clara revindicacion deus drets conquestats entaus ameridians de Bolívia.
Politica nacionau e internacionau[modificar | modificar la font]
Evo Morales que's solidarizè dab lo govèrns d'esquèrra d'america latina e mei que mei dab Hugo Chávez Frías e Fidel Castro. Dens los sons discors que's declara per l'egalitat de tots lo bolivians, contre las intervencions des estats Units dens la politica interiora de bolívia contre lo liberalisme e per lo socialisme e l'esperit de comunitat.
Religion[modificar | modificar la font]
Evo Morales qu'ei gessit d'un mitan catolic mes sincretic, qu'ei a díser de confession oficiaument catolica mes en bèth perseguir las practicas e las credenças qui precedín l'arribada deu catolicisme (mei que mei lo culte de la Mair Tèrra aperada Pachamama).


text:
Ramon IV de Tolosa
Ramon IV de Tolosa (egaument conegut com Ramon de Sant Geli) que ho comte de Sant Geli, duc de Narbòna, marqués de Gòtia, comte de Roergue, marqués de Provença, comte de Tolosa e comte de Trípol.
Que ho un senhor occitan e un crotzat de la Purmèra Crotzada qui participè a la conquesta de Trípol, deu Krak deus Cavalièrs e de Jerusalèm. Qu'èra lo hilh de Ponç, comte de Tolosa, e d'Almòdis de la Marcha. Moric en 1105 a Mont Pelegrin.
- Carta grafica pas indicada
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Portal:Provença/Articles ligats
- Portal:Roergue/Articles ligats
- Comte de Tolosa
- Òme crosat
- Naissença en 1042
- Ostal de Tolosa
- Comte de Sant Gèli
- Comte de Roergue
- Marqués de Provença
- Comte de Trípol
- Decès en 1105
- Purmèra crozada


text:
Esmaut (veire)
L'"esmaut" es un vestiment impermeabilizant cobridor de basa veirosa amb una tonalitat clara, que se pòt fondre a de temperaturas nautas de 880 a 980 grases Celsius, abitualament aplicat a d'objèctes de ceramica, coma basa per èsser decorats o sonque coma cobertura. La composicion quimica es semblanta a la del veire, qu'es formada d'una barreja de silici, de carbonat de sòdi o de potassi, çò que conferís un aspècte opac amb l'addicion d'estam e d'autres oxids metallics. Pòt èsser a mai de colors divèrsas.


text:
Ulaan Baatar
Ulaan Baatar, Ulaanbaatar o Ulan Bator (mongòl: yлaaHбaaTap ) es la capitala de Mongolia. Es situada al nòrd del país, leugièrament a l'èst del centre de Mongolia, a 1350 m d'altitud, pròcha del Riu Tuul, en una val al pè del mont Bogdo Uul.
Son altitud pro enauçada e sa localizacion aluenhada de las còstas fan que la capitala ten un clima subartic.
Sa populacion èra estimada a 989 900 abitants, en 2007. Sa superfícia totala es 4704 km².
Ulan Bator aguèt de noms divèrs dins son istòria. Entre 1639 e 1706, èra conegut coma Örgöö (mongòl: Өprөө, residéncia), e de 1706 a 1911 coma Ikh Khüree, Da Khüree o simplament Khüree (mongòl: Иx = "grand", Xүpээ = "camp"). Son nom chinés èra Kulun (chinés tradicional: 庫倫; chinés simplificat: 库伦; pinyin: Kùlún). A partir de l'independéncia en 1911, amb lo sèti del govèrn e lo palais del Bogd Khan, la vila cambièt de nom per Niislel Khüree (mongòl: Hийcлэл ="capitala").
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Vila d'Ulan Bator sit oficial {an}


text:
Andrieu Filippi
Andrieu Filippi (en francés: André Filippi; Tolon, lo 26 de julhet de 1902 - 14 d'abriu de 1962) sieguèt un pintre, gravaire e santonier e targaire provençau de Tolon.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lo paire d'Andrieu Filippi èra obrier dins l'arsenau de Tolon. Eu li entrèt tanben coma electrician. Se formèt en parallèle dins lei cors dau ser ai bèus arts.
Sus lo plan personau, se maridèt en 1921 ambé Fernande Filippini e aguèron un fiu. Lei dos sieguèron membres actius de l'Ecolo de la Targo ("Esòla d la Targa" en grafia classica) que li vodèt mantuna de seis òbras que sièguèron realisadas per illustrar sei publicacions.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala eu e sa familha s'aparèn e s'asostèron dins la vila de Soliers Pònt que seriá una fònt d'inspiracion per eu.
Sieguèt tanben amic d'un autre grand pintre tolonenc : Enric Pertus.


text:
Vincenç de Pau
Vincenç de Pau (Poi - ara Sent Vincenç de Pau, lo 24 d'abriu de 1581 – París, lo 27 de seteme de 1660) que ho un prèste gascon venerat com un sant per la Glèisa Catolica.
Que ho aumonièr au près deus galerians, deus mainatges trobats e deus paisans. Que ho tanben aumonièr de la regina Margarida de Medici, esposa deu rei Enric III de Navarra e IV de França.
Que fondè dus òrdres : la Congregacion de la Mission e la Companhia de las Hilhas de la Caritat (uei las Sòrs de Sent Vincenç de Pau)


text:
Abadiá dau Toronet
L'Abadiá dau Toronet es una abadiá cistersenca situada sus lo territòri de la vila provençala dau Toronet. Foguèt fondada en 1160. Venguèt rapidament prospèra gràcias a de dons nombrós e poguèt desvolopar una economia centrada sus l'agricultura e lo norrigatge. Pasmens, coma leis autreis abadiás cistersencas provençalas, acomencèt de declinar a partir dei sègles XIV e XV en causa dei guèrras intèrnas au Comtat de Provença. Aquò foguèt agravat per lei guèrras de Religion dau sègle seguent. La communautat de monges demeniguèt a cha pauc e l'abadiá foguèt alora restacada a l'evescat de Dinha en 1787. En 1791, lei bastiments foguèron venduts coma ben nacionau mai rapidament abandonats fins a un rescat de l'Estat en 1854 que permetèt sa restauracion e sa proteccion.


text:
Dabo
Dabo es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dabo Es un pòble, situat en plena cœur dels Vòges mosellanes, entre Sarrebourg, Phalsbourg e Saverne. Lo vast territòri de la comuna s'estend sul vessant oèst del massiu vosgien, en la siá part gréseuse. Aquel grès del Buntsandstein, màger d'aperaquí 240 a 250 milions d'ans, constituissi un element en marcant del mièg : se declina en reliefs ruiniformes, cèrtament classics del modelat n'estructura gréseuse en de multiplas endroits de la municipalitat, coma lo luòc-dich de las rochers dels Corbs. Las espècias vegetalaès son plan @adapter al substrat gréseux #que conferís un anautit gra de acidité als sòls : los espinoses o los fougères cobrisson una importanta part del ban communal.
La emblème de la localité, lo rocher de Dabo, culmini a unitat|647|mètres}}, al drech d'una reünion de grès. Dètz la siá elevacion a un grès mai induré per la preséncia d'elements détritiques del tipe galets : lo érosion différentielle a pas doncas pas atengut a venir tanben facilament a extrèm d'aquel grès mai resistent (veire Poudingue). Lo relief obligat los vents humides d'oèst a abandonar un excedent de precipitacions sus aquelas contreforts vosgiens per çò qu'es del scenari lorrain : plòu en mejana mai de 1000 millimètres de precipitacions a Dabo del temps que la ganiveta d'aiga precipitada ressòrt leugièrament 800 millimètres a Sarrebourg e 740 a Mètz.
Dabo est un village, situé en plein cœur des Vosges mosellanes, entre Sarrebourg, Phalsbourg et Saverne. Le vaste territoire de la commune s’étend sur le versant ouest du massif vosgien, dans sa partie gréseuse. Ce grès du Buntsandstein, âgé d’environ 240 à 250 millions d’années, constitue un élément marquant du milieu : il se décline dans des reliefs ruiniformes, tout à fait classiques du modelé en structure gréseuse en de multiples endroits de la commune, comme au lieu-dit des rochers des Corbeaux. Les espèces végétales sont bien adaptées au substrat gréseux qui confère un haut degré d’acidité aux sols : les épineux ou les fougères couvrent une importante partie du ban communal.
L’emblème de la localité, le rocher de Dabo, culmine à 647 mètres, au droit d’un sommet de grès. Il doit son élévation à un grès davantage induré par la présence d’éléments détritiques du type galets : l’érosion différentielle n’a donc pas réussi à venir aussi facilement à bout de ce grès plus résistant (voir Poudingue). Le relief contraint les vents humides d’ouest à abandonner un surplus de précipitations sur ces contreforts vosgiens par rapport au plateau lorrain : il pleut en moyenne plus de 1000 millimètres de précipitations à Dabo alors que la lame d’eau précipitée dépasse légèrement 800 millimètres à Sarrebourg et 740 à Metz.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels vestigis testifiquen de la preséncia umana dempuèi l'edat de pèira, de contunh de las Cèltas, de las Triboques, de las Romains de contunh de las Francs.
Des vestiges attestent de la présence humaine dès l’âge de pierre, puis des Celtes, des Triboques, des Romains puis des Francs.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Siena es la capitala de la província omonima, dins la region de Toscana, Itàlia. Sa populacion èra estimada a 54 526 abitants, lo 30 de setembre de 2010.
La vila es famosa per son patrimòni artistic e per la corsa del Palio delle Contrade, sovent abreujat en Palio, una espectaclosa corsa de cavals que vei s'afrontar las contradas (paròquias e quartièrs) de la vila dos còps l'an, lo 2 de julhet e lo 16 d'agost. Es marcada a la lista del patrimòni mondial en Euròpa establida per l'UNESCO.
Siena se situa al centre d'una zona de còlas, entre las vals dels rius Arbia al sud, Merse al sud-oèst e Elsa al nòrd, amb las còlas de Chianti al nòrd-èst, la Montagnola a l'oèst e las Crete Senesi al sud-èst.
Asciano, Castelnuovo Berardenga, Monteriggioni, Monteroni d'Arbia, Sovicille.


text:
Vocala semidobèrta anteriora non arredondida
La Vocala semidobèrta anteriora non arredondida es una vocala, que se tròba dins qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ɛ⟩, valent a dire una epsilòn grèc minuscula. Son equivalent X-SAMPA es E. Se representa dins las lengas qu'emplegan l'alfabet latin generalament siá per una "e" o una "e" diacriticada, siá per una "ä".
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es semidobèrt, es a dire que la lenga es plaçada apr'aquí un tièr dau camin entre una vocala centrala e una vocala dobèrta.
- Son ponch d'articulacion es anterior, es a dire que la lenga es plaçada tan luònh en avant de la boca coma possible
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, es a dire que las labras son pas arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, en lengadocian, provençau, gascon e vivaroaupenc de l'èst, aqueste sòn se representa per una "è". En lengadocian orientau (montpelhierenc e cevenòu) la á fa tanben lo sòn [ɛ] Pasmens, la "uè" fa lo sòn [œ] en auvernhat, vivaroaupenc de l'oèst e lemosin, [ɥe] en vivaroaupenc de l'èst, provençau (inclusent lo niçard), e [we] en gascon Lo limosin e l'auvernhat coneisson pas aquesta vocala.
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
exemple:
- Alemand : Bett [bɛt] « lièch »
- Anglés : (America dau nòrd) bed [bɛd] « lièch »
- Catalan : res [rɛs] « res »
- Francés : cèpe [sɛp] « bolet »
- Italian : elica, membro, c'è
- Neerlandés : bed [bɛt] « lièch »
- Ongrés : nem [nɛm] « non »
- Polonés : lek [lɛk] « medecina »
- Portugués : café [kɐfɛ] « cafè »
- Suedés : näsa [nɛːsa] « nas »
- Vietnamian : té [tɛ́] « tombar »
- Occitan: sèt [sɛt]


text:
1685
Aquesta pagina concernís l'an 1685 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Tayasal[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de pausa, leis Espanhòus assaièron tornarmai de conquistar la ciutat-estat per la convertir per fòrça au catolicisme. Pasmens, coma en 1622 e en 1624, la vila resistiguèt e l'expedicion espanhòla s'acabèt per una revirada.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera publicacion per Isaac Newton (1643-1727) de la lèi de la gravitacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de febrièr - Georg Friedrich Händel, compositor barròc alemand (m. 1759)
- 21 de març - Johann Sebastian Bach, compositor alemand (m. 1750)
- 26 d'octobre - Domenico Scarlatti, compositor barròc italian (m. 1757)


text:
Coiòt
Lo coiòt (Canis latrans, que significa "can jaupaire") es un membre de la familha Canidae, emparentat amb lo can domestic. Los coiòts se tròban pas qu'en America del Nòrd e America Centrala; dempuèi Canadà fins a Còsta Rica. Lo sieu nom ven del mot nahuatl coyotl (AFI /ˈkojo:tɬ/). E mai que s'amassen de còps que i a en manadas, son en general solitaris. Vivon en mejana 6 ans. Recentament, se son descobèrts de manadas de coiòts dins las montanhas centralas de Panamà, çò que fa pensar a una migracion cap al sud d'aqueste mamifèr.
Malgrat que foguèsson estat intensament caçats, los coiòts son un dels pauques grands animals qu'an alargat son abitat dempuèi la conquista d'America pels europèus. An ocupat d'airals en America del Nòrd ancianament abitats pels lops, e se son abituats a consomar d'escobilhas e a caçar d'animals domestics.