text:
Saint-Lyé
Saint-Lyé es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los abitants son los lyotains e los lyotines.
Les habitants sont les lyotains et les lyotines.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'avesque de Tròias i possedís una residéncia rurala, compausada : « d'un chastel cloz de morís e de fosse a aigas vivas e contigu de las fòssas una bassa-pista que # a doas granche e un ostal per metre las bleds e lo betail »[1].
L'évêque de Troyes y possède une résidence rurale, composée : « d'un chastel cloz de meurs et de fosse à eaux vive et attenant des fosses une basse-court en laquelle a deux granche et une maison pour mettre les bleds et le betail »[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor.
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas..


c: text/html

text:
Beaugency
Beaugency es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat sul marge drech de la Loire a unitat|26|km {{}} en aval de Orléans, 32 km en amont de Bles e a unitat|142|km {{}} al sud-oèst de París.
Aperten al unitat urbana de Beaugency e a la airal urban de Orléans.
La ville est située sur la rive droite de la Loire à 26 km en aval d'Orléans, 32 km en amont de Blois et à 142 km au sud-ouest de Paris.
Elle appartient à l'unité urbaine de Beaugency et à l'aire urbaine d'Orléans.
La vila es situada a la riba drecha del ritz Loira a 26 km per jos Orleans, a 32 km per dessús Bles e a 142 km al sud-oèst de París. Es compresa dins la Val del Loira que se considerat Patrimòni de l'Umanitat.
Comunas limítrofes: Modèl:De Limits
La ciutat està situada a la riba dreta del riu Loira a 26 km per sota d'Orleans, a 32 km per sobre de Blois i a 142 km al sud-oest de París. Està compresa dins la Vall del Loira que es considerat Patrimoni de la Humanitat.
Comunes limítrofes: Modèl:Límits

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guèrra de Cremonides
La Guèrra de Cremonides es un conflicte de l'Antiquitat grèga que se debanèt de 268 a 261 avC. Opausèt lo reiaume de Macedònia a una coalicion d'estats grècs que desiravan rebutar la dominacion macedoniana sus la region. Pasmens, la guèrra s'acabèt per una victòria dei Macedonians que confirmèron lor dominacion sus Grècia.
Lo conflicte acomencèt per la formacion d'una aliança entre Atenas e Esparta còntra la preséncia macedoniana. Divèrsei ciutats intrèron tanben dins aquela aliança coma Elis, Tegea, Mantinèa o l'Achaïe. La guèrra se debanèt sus tres fronts principaus :
- au nòrd de Peloponés onte leis Espartens assaièron de prendre la fortalesa macedoniana de Corint. Foguèron replegats en 267, 266 e 265. Lo darrier assai foguèt marcat per la mòrt dau rèi Areus Ièr.
- l'oèst onte lo rèi d'Epira assaièt d'envaïr Macedonia per sostenir leis Atenencs. Pasmens, foguèron esquichats en 262 avC.
- l'Atica onte lei Macedonians realizèron lo sètge d'Atenas que deguèt capitular en 261 avC.
Après sa desfacha, Atenas perdiguèt la màger part de son poder : leis institucions de la ciutat gardèron solament un ròtle limitat, una tresena garnison macedoniana foguèt installada sus son territòri e un governador macedonian diriguèt la vila durant uneis annadas. Dins lo rèsta de Grècia, lo contraròtle macedonian foguèt tanben tornarmai installat.


text:
Alòdi
L'alòdi (dau francic alôd, latin allodium) èra l'eretatge liure d'obligacions feudalas.
A l'Edat Mejana, un alòdi èra una tèrra possedida en proprietat complèta, opausat ai fèus o ai cens qu'implicavan una redevença senhorala. S'agissiá aladonc d'una tèrra independenta de ges de senhoriá fonziera.
Segon la lei salica, lo mot d'alòdi manifèsta lei fons ereditaris per oposicion ais aquists. Sota lei carolingians, l'alodier deu lo dèime a la Glèisa e l'ajuda militara au sobeiran s'es atacat per çò que sol lo rei se declara senhor de totei leis alòdis.
En seguida de la delimitacion de l'òrdre carolingian per lo desvolopament de la feudalitat a partir dau sègle X, l'alòdi designa un ben possedit en plena proprietat, sens senhor e lo pus sovent eretat:
- l'alòdi nòble, per oposicion au fèu, compòrta pas ni omenatge ni servicis nòbles.
- l'alòdi païsan, per oposicion au cens, es una tèrra independenta de tot senhor fonzier, qu'implica pas ni redevenças, ni servicis, ni drechs.


text:
Faucigny
Fôcegni en arpitan (Faucigny en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una municipalitat situada al nòrd-oèst de Bonneville, sul vessant nòrd de la vallée de la Arve.
C'est une commune située au nord-ouest de Bonneville, sur le versant nord de la vallée de l'Arve.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los romains se #installar en la region de Faucigny après que las Helvètes partida cap a la Santonge,aguèron #èsser esclafats per Jules César e recondusits cap al marge nòrd del lac Léman.
La duchesse de Faucigny #eretar del títol e de las tèrras mas sens eretièr viril aquel #èsser l'objècte de litiges dynastiques amb la Savoie e la França. Faucigny Èra la distincion la mai poderosa de Savoie del Modèl:XIe s e lo Sègle XIII. A donat lo sieu nom a la region istorica de la vallée de la Arve. Lo Faucigny #èsser un fief del rei d'Escòcia per en un autre luòc senhor del Dauphiné. Quand çò Dauphiné #passar a la corona de França-en escambi de mesa de deute a condicion que l'eretièr francés pòrta lo nom de "dauphin" lo Faucigny #èsser réputé "francais" (#enviar mercenaires pagats per 3 mes pel pòrti de Savoie per sosténer "la pucelle de Orléans"(#qu'un alunhat collateral #èsser avesque de Genève un jorn). La captura de Jeanne d'Arc #metre final als "bones mestièrs" savoyards entre Franceses, Bourguignons e Angleses.
Louis XI (#que #provar de "fluir" l'economia de Genève meses final a la guèrra de #Cent Ans e #reivindicar la man de la princessa de Savoie (6 ans) del temps que lo sieu paire lo'n maridava amb la princessa d'Escòcia (3 ans épousé a 16 ans)-1436-1445, #que lududes #donar de filhas e #morir a 20 ans. Fin finala Louis XI, a 22 ans, épousa la princessa de Savoie, Charlotte màger alavetz de 16 ans. N'i aguèt 7 mainats (#que 4 defalliran joves) #que lo futur Charles VIII.
Lo Faucigny se'n voliá fisèl al rei de França e Dauphin ; d'ont dels litiges e de guèrras sporadiques amb la Savoie, las populacions localas e la França. Fin finala cap a 1601, lo Faucigny, enclavé en Savoie, i aguèt « escambiat » contra totas las possessions « savoyardes » de l'autre costat del Rhône (Ain, Charolais, banlèga de Lion eca).
Al temps de la reforma lo Faucigny #passar jos l' influéncia militar de Berne protestante-abans de redevenir catolica mercés a l'accion de St François de Brutas #que lo « récupéra » per la Savoie e la glèisa catolica. El redevint francés après lo annexion de 1860, mas alavetz las populacions desiravan venir Soïssa, #çò que la confederacion refusa en tement per lo sieu equilibri religiós. Fin finala se #trobar un compromís, los savoyards votarián « òc » e aqueles del Faucigny (e vallée del Arve e Aravis)) votarián « òc e zòna » (exemption de taxas suls produchs alimentaires). Totes en essent massivement francés (99,99 % d'òc e « òc e zòna »), coma las 100 000 immigrats savoyards en residint alavetz a França. Pel continuament a Modèl:La s, cèrtas familhas del Faucigny #aprofechar d'una sortida collectiva de Soïssa per la Argentina (condicion èsser catolica, avantatgi, de las tèrras e un an de ramaderias e provisions per s'installar).
Pendent lo aucupacion alemanda cal soslinhar l'importància de las maquis del Faucigny #que l'istòria globala rèsta a far, aital coma o massacre de termierèrs #que #trobar refugi en Soïssa prèp a l'extrèm del lac aital coma la participacion de nombre de ne guariguèsse -al insu de cèrtas ierarquias civilas e religiosas- en las filières de passatges de josieus « clandestines » cap a la Soïssa.
Les romains s'installèrent dans la région de Faucigny après que les Helvètes partis vers la Saintonge,eurent été écrasés par Jules César et reconduits vers la rive nord du lac Léman.
La duchesse de Faucigny hérita du titre et des terres mais sans héritier mâle celui-ci fut l'objet de litiges dynastiques avec la Savoie et la France. Faucigny était la seigneurie la plus puissante de Savoie du Modèl:XIe s et le Sègle XIII. Elle a donné son nom à la région historique de la vallée de l'Arve. Le Faucigny fut un fief du roi d'Écosse par ailleurs seigneur du Dauphiné. Quand le Dauphiné passa à la couronne de France-en échange de remise de dette à condition que l'héritier français porte le nom de "dauphin" le Faucigny fut réputé "francais" (il envoya des mercenaires payés pour 3 mois par le duc de Savoie pour soutenir "la pucelle d'Orléans"(dont un lointain collatéral fut évêque de Genève un jour). La capture de Jeanne d'Arc mis fin aux "bons offices" savoyards entre Français, Bourguignons et Anglais.
Louis XI (qui essaya de "couler" l'économie de Genève mis fin à la guerre de Cent Ans et revendiqua la main de la princesse de Savoie (6 ans) alors que son père le mariait avec la princesse d'Écosse (3 ans épousé à 16 ans)-1436-1445, qui lui donna des filles et mourut à 20 ans. Finalement Louis XI, à 22 ans, épousa la princesse de Savoie, Charlotte âgée alors de 16 ans. Il en eut 7 enfants (dont 4 décéderont jeunes) dont le futur Charles VIII.
Le Faucigny se voulait fidèle au roi de France et Dauphin ; d'où des litiges et guerres sporadiques avec la Savoie, les populations locales et la France. Finalement vers 1601, le Faucigny, enclavé en Savoie, fut « échangé » contre toutes les possessions « savoyardes » de l'autre côté du Rhône (Ain, Charolais, banlieue de Lyon etc).
Au temps de la réforme le Faucigny passa sous l'influence militaire de Berne protestante-avant de redevenir catholique grâce à l'action de St François de Sales qui le « récupéra » pour la Savoie et l'église catholique. Il redevint français après l'annexion de 1860, mais alors les populations souhaitaient devenir Suisse, ce que la confédération refusa craignant pour son équilibre religieux. Finalement on trouva un compromis, les savoyards voteraient « oui » et ceux du Faucigny (et vallée de l'Arve et Aravis)) voteraient « oui et zone » (exemption de taxes sur les produits alimentaires). Tous étant massivement français (99,99 % de oui et « oui et zone »), comme les 100 000 immigrés savoyards résidant alors en France. Par la suite au XIXen, certaines familles du Faucigny profitèrent d'un départ collectif de Suisse pour l'Argentine (condition être catholique, avantage, des terres et un an de bétails et provisions pour s'installer).
Pendant l'occupation allemande il faut signaler l'importance des maquis du Faucigny dont l'histoire globale reste à faire, ainsi que le massacre de frontaliers qui trouvèrent refuge en Suisse proche au bout du lac ainsi que la participation de nombre de curés -à l'insu de certaines hiérarchies civiles et religieuses- dans les filières de passages de juifs « clandestins » vers la Suisse.


text:
Jupitèr (planeta)
Jupitèr es la cinquena planeta dau Sistèma Solar, en foncion de sa distància au Soleu, e la pus granda. Sa massa es solament un milen d'aquela dau Soleu mai dos còps e mieg la massa combinada deis autrei planetas dau Sistèma Solar. Es una planeta giganta gasosa ambé Saturne, Uranus e Neptun. Aquelei quatre planetas son de còps dichas « planetas jovianas ».
La planeta es coneguda dempuei l'Antiquitat. A uelh nus, pòu quasi ajónher la magnitud de –2,94 essent adonc per òrdre de luminositat aparenta lo tresen objècte dins lo cèu nocturne après la Luna e Vènus. Lei Romans li donèron lo nom de Jupitèr, lo rèi de sei dieus.
Coma planeta gasosa, Jupitèr es facha d'idrogèn e d'èli ambé probablament un nuclèu rocassós. Sa forma es aquela d'una esfèra ambé de pòls aplatits en causa d'una velocitat de rotacion fòrça importanta. Ansin, son atmosfèra es dividida en bendas diferentas causant de tempèstas grandas. Lo ponch pus celèbre de Jupitèr es d'alhors la tempèsta dicha « la Granda Taca Roja » existent benlèu dempuei lo sègle XVII. A l'entorn d'aquela planeta, i a un sistèma d'anèus tèunes, una magnetosfèra poderosa e 63 satellits. Lei quatre pus grands son lei satellits galileians (Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto) descubèrts en 1610 per Galilei.
L'exploracion de Jupitèr comencèt en 1973 ambé de sondas espacialas. Divèrsei missions (Pioneer, Voyager e Galileo) foguèron mandadas especialament per estudiar Jupitèr e d'autrei mission en camin per una autra planeta son passadas près de la planeta collectant d'informacions nombrosas sus lo sistèma jovian.
Somari
- 1 Estructura e composicion intèrnas
- 2 Atmosfèra
- 3 Sistèma d'anèus
- 4 Magnetosfèra
- 5 Orbita e rotacion
- 6 Recèrca e exploracion
- 7 Satellits
- 8 Interaccion ambé lo Sistèma Solar
- 9 Observacion
- 10 Possibilitat d'existéncia de la vida
- 11 Mitologia anciana
- 12 Nòtas
- 13 Referéncias
Estructura e composicion intèrnas[modificar | modificar la font]
Jupitèr fa partida dei planetas gigantas gasosas. Amb un rai eqüatoriau de 71 492 km, es la planeta pus granda dau Sistèma Solar. Sa densitat, egala a 1,326, es la segonda d'aquela dei planetas gasosas, mai es sensiblament inferiora a la dei planetas telluricas.
Composicion[modificar | modificar la font]
L'atmosfèra de Jupitèr se compausa principalament d'idrogèn e d'èli. Lei percentatges varian seguent lei caracteristicas mesuradas :
- Quasi 93% d'idrogèn e 7% d'èli en nombre d'atòmes.
- Quasi 86% de diidrogèn, 13% d'èli e 1% d'autrei compausats en nombre de moleculas.
- Quasi 75% d'idrogèn, 24% d'èli e 1% d'autrei compausats en massa.
Leis autrei compausats son de traças d'idrocarburs leugiers (metan, etan...), d'aiga e d'amoniac. Dins l'atmosfèra auta, l'amoniac pòu formar de cristaus[1] [2]. Se pòu tanben detectar de carbòni, de sulfur d'idrogèn, de neon, d'idrogèn fosforat e de sofre. Enfin, de mesuras de radiacions infrarojas e ultravioletas an mostrat l'existéncia d'idrocarburs insaturats coma l'etèn o lo benzèn[3].
La tenor en elements quimics de l'atmosfèra es fòrça pròcha de la composicion supausada de la nebulosa solara. Pasmens, la concentracion de neon dins l'atmosfèra auta es solament un desen dau taus mesurat per lo Soleu[4]. Pasmens, lo taus deis autrei gas inèrts es tres còps mai aut. Una diferéncia existís tanben per l'èli qu'es pus rar sus Jupitèr amb una concentracion se montant a 80% d'aquela dau Soleu. Aquela diferéncia podriá èsser causada per la migracion deis elements pesants vèrs lo centre de la planeta[5].
La composicion de l'interior de la planeta presenta d'elements pus pesants. D'efècte, en percentatges massics, se tròba 71% d'idrogèn, 24 d'èli e 5% d'autrei compausats. Ansin, segon l'espectroscòpia, Jupitèr e Saturne an una composicion semblabla. En revenge, Uranus e Neptun mòstran mens d'idrogèn e d'èli.
Massa[modificar | modificar la font]
La massa de Jupitèr es 2,5 còps mai importanta que l'ensems deis autrei planetas dau Sistèma Solar. Ansin, son baricentre ambé lo Soleu es situat a l'exterior de l'estèla, vèrs 1,068 rai solar a partir dau centre dau Soleu. Pasmens, ben que lo rai de Jupitèr sigue onze còps mai grand qu'aqueu de la Tèrra, la planeta es largament mens densa. D'efècte, lo volum de Jupitèr representa 1 321 còps la Tèrra per just 318 còps sa massa[6] [7]. De maniera similara, ambé lo Soleu, lo rai de Jupitèr se monta a 10% dau rai mai solament 0,1% de la massa. La massa de Jupitèr, notada MJ o MJUP, s'utiliza donc sovent per quantificar lei massas dei planetas extrasolaras o dei nanetas brunas. Per exemple, la planeta extrasolara HD 209458b fai 0,69 MJ e la naneta bruna ULAS J133553.45+113005.2 entre 15 e 31 MJ.
De modèls teorics indican que se Jupitèr aviá una massa pus importanta, la talha de la planeta podriá èsser pus febla. Verai, de cambiaments reduchs de massa causarián de variacions de volum malaisament visiblas mai, en delà de quasi quatre còps la massa actuala, l'aumentacion de la gravitat esquichariá mai lo centre de la planeta demenissent donc son rai. Jupitèr es ansin supausada d'aver un rai pròche dau maximum possible per un objècte de sa classa. Puei, lo procès vesent l'aumentacion de la massa acompanhada per una reduccion dau diamètre se segriá fins a 13 MJ onte se debana la fusion dau deutèri e vèrs 65 MJ ambé lo començament de la fusion dau liti. Es perqué certaneis astronòms parlan de Jupitèr coma una « estèla mancada » ben que lei mecanismes de formacion deis estèlas e de planetas de tipe Jupitèr sigan pas totalament coneguts e pas necessariament identics.
De badas que Jupitèr deuriá aver 75 còps sa massa per èsser una estèla, la naneta roja coneguda pus pichona es solament 30% pus granda. Maugrat tot, la planeta emet totjorn dos còps l'equivalent de l'energia receupuda de la part dau Soleu[8]. Aquela produccion de calor a per origina lei contraccions adiabaticas provocadas per lo mecanisme de Kelvin-Helmholtz. La consequéncia es que la planeta se contracta de 2 cm per an[9]. Ansin, Jupitèr èra inicialament dos còps pus granda e cauda[10].
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Jupitèr es supausada d'aver un nuclèu dens enviroutat per dos jaç liquids. Lo pus prefond seriá compausat d'idrogèn metallic ambé d'èli e lo jaç exterior principalament d'idrogèn molecular[9]. Pasmens, i a totjorn d'incertituds considerablas. Lo nuclèu es sovent descrich coma rocassós, mai sa composicion e mai lei proprietats de sei materiaus somés a la temperatura e a la pression d'aquela prefondor son desconegudas. En 1997, l'existéncia d'un nuclèu foguèt suggerida per de mesuras de gravitat[9] amb una massa variant entre 12 e 45 còps la massa de la Tèrra, siegue entre 3 e 15% de la massa de Jupitèr[8] [11]. Lei modèls indican la preséncia probabla d'un nuclèu rocassós, pron massís per atraire e acumular d'idrogèn e d'èli de la Nebulosa solara, durant lo començament de l'istòria de la planeta. Pasmens, aqueu nuclèu podriá s'èsser estrechit a causa de corrents cauds d'idrogèn metallic liquid que se mesclarián ambé sei compausats fonduts e lei entraïnarián dins lei jaç superiors de l'interior de la planeta. Un nuclèu podriá donc èsser absent mai lei mesuras de gravitat son pas encara pron precisas[9] [12].
L'incertitud dei mesuras es causada per lei marges d'error sus dos paramètres : lo coeficient rotacionau J6 utilizat per calcular lo moment gravitacionau de la planeta e sa temperatura sus una pression d'un bar. La mission JUNO, prevista per aost de 2011, deuriá ajudar a redurre aqueleis incertituds e melhorar la conoissença dau centre de Jupitèr.
En delà dau centre, un jaç d'idrogèn metallic liquid se desvolopa fins a 78% dau rai planetari. D'èli e de neon precipitan a travèrs contribuissent adonc a sei disparicions progressivas dei partidas superioras[5] [13].
Au dessús, se situa una atmosfèra transparenta d'idrogèn liquid e gasós fins a 1 000 km dau jaç de nívols[5]. Entre lei dos, s'estira una zòna compausada d'idrogèn gasós[5]. La transicion entre lei fasas diferentas de l'idrogèn es pas estrictament delimitada mai progressiva per que lo ponch critic (33,2 K e 12,8 atm) es largament depassat[14].
Dins la planeta, la temperatura e la pression aumentan sensa interrupcion. D'efècte, vèrs la transicion de fasa onte l'idrogèn liquid devèn metallic, s'estima la temperatura a quasi 10 000 K e la pression a 200 GPa. Pasmens, lei valors supausadas au limit dau nuclèu son encara pus importantas ambé 36 000 K per 3 000-4 500 GPa[5].
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Amb una altitud de 5 000 km, Jupitèr a la pus granda atmosfèra dau Sistèma Solar[15] [16]. I fau notar que Jupitèr avent pas de superfícia, una convencion fixa la basa de l'atmosfèra de l'endrech onte la pression aganta 10 bar, valent a dire 10 còps la pression terrèstra au nivèu de la mar[15].
Jaç de nívols[modificar | modificar la font]
Jupitèr es perpetualament recubèrta de nívols compausats de cristaus d'amoniac e benlèu d'idrosulfid d'amoni. Lei nívols son localizats dins la troposfèra e organizats en bendas de latituds diferentas nomadas regions tropicalas. Aquelei bendas son devesidas entre zonas sornas e claras. Leis interaccions entre lei circulacions de nívols causan fòrça turbuléncias, remolins e tempèstas. Ansin, de velocitats de 100 m/s (360 km/h) per lo vent d'aquelei regions son comunas[17]. De mai, se lei bendas rèstan relativament establas per que leis astronòms li donan un nom, pòdon variar de color e d'intensitat cada an[7].
L'espessor dau jaç de nívols fai 50 km e se compausa d'au mens dos nivèus. Lo jaç exterior es lo pus fin enterin que lo pus prefond es mai espés. Podriá èsser de nívols d'aiga sota lei formacions d'amoniac coma o indica la deteccion d'ulhauç dins l'atmosfèra de Jupitèr[Nòta 1][5]. Lei cargas electricas d'aqueleis ulhauç pòdon èsser 1000 còps pus intensas que lo tròn terrèstre. Ansin, lei nívols d'aiga pòdon crear de chavanas dirigits per la calor de l'interior de la planeta[18].
La coloracion arange e marron de nívols es causada per la preséncia, en altitud auta dins lo jaç bas de nívols, de compausats cambiant de color amb una exposicion ai radiacions ultravioletas dau Soleu. Sei naturas son desconegudas mai se supausa de moleculas ambé de grops d'atòms cromòfors (idrocarburs e de produchs ambé de fosfòr o de sofre). Aquelei zonas se forman quand de corrents ascendents de conveccion entraïnan l'aparicion de cristaus d'amoniac que tapan lei nívols bas[5] [19].
La Granda Taca Roja e leis autrei tempèstas[modificar | modificar la font]
La Granda Taca Roja es l'element pus conegut de Jupitèr. Es una tempèsta anticiclonica persistenta situada vèrs la latitud de 22° S e mai granda que la Tèrra. Es coneguda dempuei 1831[20] e benlèu 1665[21]. De modèls matematics suggerisson que la tempèsta sigue estable e donc un objècte permanent de l'atmosfèra[22]. De forma ovala, vira en sens contrari deis agulhas d'una mòstra amb una durada de sièis jorns[23]. Son altitud maximala passa de 8 km lei nívols superiors[24]. Sa talha fai 24-40 000 x 12-14 000 km. Es donc pron granda per contenir doas o tres planetas ambé lo diamètre de la Tèrra.
De tempèstas coma la Granda Taca Roja son comunas dins leis atmosfèras turbulentas de planetas gigantas gasosas. Ansin, Jupitèr a tanben de tempèstas pus pichonas dichas tacas blancas e brunas. Lei tacas blancas, situadas dins l'atmosfèra auta, semblan de constituir de nívols relativament calmes. En revenge, lei tacas brunas son pus agitadas e fan partida dau jaç bas de nívols. Toteis aquelei tempèstas pòdon durar quauqueis oras fins a unei sègles.
Avans que la sonda Voyager pròve la natura veritabla de la Granda Taca, i aviá ja de pròvas que lo fenomèn èra pas liat a la superficia de la planeta car sa velocitat de rotacion es diferenta a respècte dau rèsta de l'atmosfèra, quora mai lenta quora mai rapida. Ansin, dempuei que son movement es enregistrat, se desplaça unei còps a l'entorn de la planeta sus tot tipe de superficia en dessota d'ela.
En 2000, un fenomèn atmosferic, similar a la Granda Taca Roja mai mens grand, s'es format dins l'emisfèri sud per la fusion de divèrsei tempèstas presentas dempuei 1938. Dicha Ovau BA, aquela tempèsta a aumentat d'intensitat e es tanben venguda roja.
Sistèma d'anèus[modificar | modificar la font]
Jupitèr a un sistèma d'anèus fòrça tèune compausat de tres partidas principalas : un tòr interior de particulas dich lo ròda, un anèu centrau relativament brilhant e un anèu exterior quasi transparent[25]. Aqueleis anèus son fachs de poussas mentre qu'aquelei de Saturne se constituisson principalament de glaç[5]. La poussa de l'anèu principau es probablament ejectada dei satellits Adrastea e Metis. Normalament, lei materiaus ejectats retombarián sus la superficia dei satellits mai la gravitat fòrta de Jupitèr leis atira vèrs la planeta. Ansin, l'orbita dei poussas vira vèrs Jupitèr e de tuerts de meteorits devon crear de materiaus novèus per l'anèu[26]. Un mecanisme similar, ambé lei satellits Amaltèa e Thebe, es probablament la causa de la formacion de l'anèu exterior[26]. Una estructura rocassosa dins l'orbita d'Amaltèa, pareissent la consequéncia d'una collision entre lo satellit e un meteorit, podriá sostenir aquela teoria[27].
Magnetosfèra[modificar | modificar la font]
Lo camp magnetic es 14 còps mai important qu'aqueu de la Tèrra. Varia de 0,42 mT vèrs l'eqüator a 1,0-1,4 mT ai pòls de la planeta. Aquelei valors son lei pus grandas dau Sistèma Solar a l'excepcion dau Soleu. L'origina dau camp seriá la preséncia de corrents de Foucault causats per lo movement de materiaus conductors dins lo nuclèu d'idrogèn metallic. Aqueu camp captura de particulas ionizadas venent dau vent solar e forma un camp magnetic fòrça energetic a l'exterior de la planeta dich magnetosfèra. D'electrons d'aqueu plasma ionizan lo nívol en forma de tòr de dioxid de sofre generat per l'activitat dei volcans d'Io. De particulas d'idrogèn de l'atmosfèra de Jupitèr son tanben capturadas dins la magnetosfèra. Aqueleis electrons de la magnetosfèra crèan una signatura ràdio fòrça poderosa ambé de ponchas entre 0,6 e 30 MHz[28].
Vèrs 75 rais planetaris, l'interaccion entre la magnetosfèra de la planeta e lo vent solar crèa un arc de tuert. Enviroutant la magnetosfèra, se tròba la magnetopausa, situada dins lo bòrd intèrne de la magnetofunda, ontée lo camp magnetic ven feble e desorganizat. Lo vent solar interagís amb aquelei regions e estira la magnetosfèra quasi fins a l'orbita de Saturne. Lei quatre satellits galileians son situats dins la magnetosfèra e son donc parats contra lei particulas solaras.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Jupitèr es la soleta planeta dau Sistèma Solar que son centre de massa es a l'exterior dau Soleu, e mai s'es solament de 7% dau rèi solar[29]. La distància mejana entre la planeta e lo Soleu es 778 milions de quilomètres (quasi 5,2 còps la distància dau Soleu a la Tèrra siá 5,2 UA) e 11,86 annadas son necessàrias per complir una orbita. Aqueu resultat es dos cinquens dau periòde de revolucion de Saturne, formant donc una ressonància 5:2 entre leis orbitas de doas planetas gròssas[30]. L'enclinason de l'orbita es de 1,31° a respècte de la Tèrra. En causa d'una excentricitat de 0,048, la distància ambé lo Soleu varia de 75 milions de quilomètres entre l'afèli e lo perièli, o entre lo ponch pus pròche e aqueu pus luench dau Soleu.
L'enclinason de l’axe de rotacion de la planeta es solament de 3,13°. Per consequéncia, lei sasons son gaire visiblas sus Jupitèr, coma es lo cas per la Tèrra o Mart. Aquela rotacion es la pus rapida dau Sistèma Solar, realizant un torn complèt en mens de dètz oras. Lo movement crèa donc un gonflament eqüatoriau visible amb un telescòpi amator. D'efècte, lo diamètre de Jupitèr a son eqüator es 9 275 km pus grand que lo diamètre mesurat entre lei dos pòls[31]. Sa forma es una esfèra esquichada.
Coma Jupitèr es pas un còrs solid, son atmosfèra superiora a una rotacion diferenciala. Ansin, la rotacion de l'atmosfèra polara es quasi pus lònga de cinc minutas qu'aquela de l'atmosfèra equatoriala. Tres sistèmas son definits coma referéncias :
- lo sistèma I, entre lei latituds 10° N e 10° S, a una rotacion egalant aquela de la planeta.
- lo sistèma II, en delà dei latituds dau sistèma I, es pus lent de cinc minutas.
- lo sistèma III es la rotacion de la magnetosfèra que se considèra coma egala a aquela de Jupitèr.
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Leis bèlei premiereis observacions de Jupitèr foguèron fachas per leis astronòms de Babilònia dau millenari II aC. Segon l'istorian chinés, Xi Zezong, l'astronòm Gan De auriá descubèrt un satellit galileian en 362 aC, dos millenaris avans Galileo Galilei[32] [33].
Au sègle VIII, l'astronòm persan Yaqub ibn Tariq estimèt lo diamètre de la planeta a 20 000 farsakhs (quasi 96 000 km). Aquela valor es pròcha de l'estimacion modèrna. Pasmens, son trabalh e son encaminament son perduts mai lo resultat foguèt conservat en Índia dins la taula Biruni.
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Fins ai sondas espacialas, la recèrca e l'exploracion de Jupitèr utiliza de telescòpis terrèstres que capitèron unei descubèrtas importantas.
La premiera, e la pus coneguda, es l'observacion en 1610 per Galileo Galilei dei quatre pus grands satellits de Jupitèr — Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto — e dau premier sistèma de planetas que son centre èra pas la Tèrra. A l'excepcion de la Luna, èra tanben la premiera observacion d'un satellit. Aquela descubèrta foguèt un ponch important en favor dei teorias de Nicolau Copernic.
Après lei trabalhs de Galilei, Cassini utilizèt un telescòpi novèu pendent leis annadas 1660 e observèt l'atmosfèra notant lei tacas, lei bendas e la forma aplatida dau glòbe. Estimèt lo periòde de rotacion de la planeta[2]. De mai, en 1690, veguèt la rotacion diferenciala de l'atmosfèra[8].
Puei, la Granda Taca Roja e lo movement dei satellits venguèron leis eveniments pus importants. Ansin, la Grand Taca, benlèu observada per Robert Hooke en 1664 o Cassini en 1665, es dessenhada ambé de detalhs per lo premier còp per un farmacian e astronòm, Heinrich Schwabe, en 1831. De mai, una activitat irregulara es raportada car la taca auriá disparegut entre 1650 e 1708 e entre 1883 e lo començament dau sègle XX. En revenge, seriá estada fòrça visibla en 1878. De mai, en 1938, tres tacas blancas foguèron observadas per lo premier còp. Après de decennis d'existéncia separada, lei tempèstas fusionèron entre 1998 e 2000 per crear una autra granda taca roja dicha Ovala BA[34].
Pertocant lei satellits, Giovanni Borelli e Cassini faguèron de relevats de la posicion dei satellits autorizant la prediccion d'eclipsis entre lei còrs diferents dau sistèma de Jupitèr. Dins aquò, vèrs 1670, un retard de 17 minutas per lei fenomèns prevists foguèt notat durant d'observacions quand Jupitèr èra a l'opausat de la Tèrra a respècte dau Soleu. Ole Rømer ne'n concluguèt que la transmission deis imatges es pas instantanèa e aqueu periòde de retard s'utilizèt per calcular la velocitat de la lutz[35].
En 1892, un cinquen satellit foguèt descubèrt per l'American Barnard dempuei l'observatòri Lick amb un telescòpi refractor de 910 mm. Es la darriera descubèrta facha directament per una observacion visuala[36]. Lo satellit foguèt pauc après nomat Amaltèa. Uech satellits suplementaris foguèron descubèrts per la sonda Voyager 1 en 1979.
Enfin, lo sègle XX veguèt de progrès dins l'exploracion de la planeta a partir de tecnicas novèlas. En 1932, Rupert Wildt identifiquèt de bendas d'absorpcion de metan e d'amoniac dins l'espèctre de Jupitèr[37]. Bernard Burke and Kenneth Franklin trobèron d'emissions ràdios vèrs 22,2 MHz. Se conois dos tipes de senhaus: de senhaus lòngs, dichs senhaus L, durant quauquei segondas e de senhaus corts, dichs senhaus S, que sa durada es d'un centen de segonda[38]. Aqueleis emissions dependent de la rotacion de la planeta, Burke e Franklin poguèron calcular pus precisament son periòde.
Finalament, lei scientifics an detectat tres formas de senhaus ràdios venent de Jupitèr :
- de senhaus decametrics variant ambé la rotacion de la planeta e influenciats per l'interaccion d'Io ambé lo camp magnetic de Jupitèr.
- de senhaus centimetrics descubèrts en 1959 per Frank Drake e Hein Hvatum. L'origina d'aqueleis senhaus es l'acceleracion d'electrons causat lo camp magnetic dins per lo tòr interior de particulas[39].
- de senhaus de radiacion termica producha per la calor de l'atmosfèra.
Exploracion ambé de sondas espacialas[modificar | modificar la font]
Dempuei 1973, de sondas automaticas son estadas mandadas dins lo sistèma de Jupitèr. La premiera foguèt Pioneer 10 que revelèt lei premiers imatges de l'atmosfèra de la planeta[40][41]. Lei missions espacialas per d'autrei planetas son realizadas gràcias a una despensa d'energia resumida per la velocitat neta dicha dèlta-v. Dempuei una orbita terrèstra bassa, d'ajónher Jupitèr necessita un dèlta-v de 9,2 km[42]. Pasmens, se pòu utilizar l'ajuda de la gravitat de la planeta per redurre l'energia necessària per arribar a l'entorn de Jupitèr en despiech d'una aumentacion de la durada dau trajècte[42].
Susvoladas[modificar | modificar la font]
Dempuei 1973, de sondas espacialas an realizat de susvoladas per observar Jupitèr. Lei premierei missions foguèron Pioneer 10 e Pioneer 11 que transmetèron d'imatges de l'atmosfèra de la planeta e d'unei satellits. Descurbiguèron tanben que lei camps de radiacions èran pus importants que previst. Pasmens, lei doas sondas capitèron de subreviure e sei trajectòrias s'utilizèron per recalcular la massa, lo diamètre e l'aplatiment de Jupitèr gràcias a d'ocultacions dei senhaus ràdios[7] [43].
Sièis ans pus tard, lei sondas Voyager 1 e Voyager 2 melhorèron la conoissença de la planeta e de sei satellits e descurbiguèron son sistèma d'anèus. Ansin, foguèt confiermat que la Granda Taca Roja es una tempèsta anticiclonica. De mai, de comparasons ambé de fòtos dei missions Pioneer mostrèron un cambiament de color de l'arange au marron sorne. Un tòr d'atòmes ionizats foguèt descubèrt a l'entorn de Jupitèr e de son satellit Io. La superficia d'aquel satellit revela egalament la preséncia de volcans e d'erupcions. Enfin, d'ulhauç foguèron vists dins l'atmosfèra pendent la nuech[7].
La mission seguenta que susvolèt Jupitèr foguèt la sonda solara Ulysses. Estudièt la magnetosfèra mai poguèt pas prendre de fòtos car embarcava pas d'aparelhs de vision[44]. En 2000, la sonda Cassini en camin per Saturne fotografièt la planeta e lo satellit Himàlia en resolucion auta[45]. Enfin, la mission New Horizons en camin per Pluton passèt près de Jupitèr per utilizar sa gravitat. Sa camèra a observat per lo menut lei quatre satellits galileians, Himàlia e Elara.
Mission Galileo[modificar | modificar la font]
La soleta sonda qu'orbitèt a l'entorn de Jupitèr foguèt Galileo entre lo 7 de decembre de 1995 e lo 21 de setembre de 2003. Realizèt divèrsei susvoladas de Ganimèdes e d'Amaltèa e observèt tanben l'impacte de la cometa Shoemaker-Levy 9 durant lo mes de julhet de 1994. Dins aquò, ben que lei mesuras realizadas sigan importantas, lo desplegament mancat d'una antena limita la transmission d'informacions[46].
Au mes de julhet de 1995, una sonda atmosferica foguèt largada per Galileo. Intrèt dins l'atmosfèra de Jupitèr lo 7 de decembre e transmetèt de donadas pendent 57,6 minutas fins a 150 km de prefondor. Finalament, foguèt destruch per la pression (22 bar amb una temperatura de 153 °C)[47] puei probablament fonduda e vaporizada. La sonda Galileo conoguèt un sòrt similar, mai pus rapid, lo 21 de setembre de 2003. D'efècte, foguèt precipitada sus Jupitèr per pas contaminar lei formas possiblas de vida sus lo satellit Euròpa[46].
Satellits[modificar | modificar la font]
De veire : Satellits de Jupitèr
Jupitèr a 63 satellits possedent un nom. 47 an una talha inferiora a 10 km e son solament coneguts dempuei 1975.
Satellits galileians[modificar | modificar la font]
Io, Euròpa, Ganimèdes e Callisto, lei quatre pus grands satellits de Jupitèr, son nomats lei « satellits galileians ». Fan tanben partida dei pus grands satellits dau Sistèma Solar. Ganimèdes a d'autra part una talha superiora a Mercuri.
Leis orbitas dei tres satellits galileians interiors — Io, Euròpa e Ganimèdes — presentan una particularitat dicha resonància de Laplace. Ansin, per quatre torns de Jupitèr complits per Io, Euròpa ne'n fa dos e Ganimèdes un. Aquela resonància causa una deformacion elliptica de sei trajectòrias. A l'invèrs, lei fòrças de marèia de Jupitèr leis arredonisson[48]. L'excentricitat deis orbitas causa donc de cambiaments de la forma dei satellits en causa de la gravitat de Jupitèr : son pus aplatits près de la planeta e pus esferics quand se son alunchats. Aqueu comportament entraïna l'escaufament de l'interior dei satellits per friccion. Es particularament visible a la superficia volcanica d'Io qu'es la pus pròcha de Jupitèr. La superficia sensa cratèrs d'Euròpa es tanben una manifestacion d'aqueu fenomèn.
Classament dei satellits[modificar | modificar la font]
Avans lei missions Voyager, lei satellits de Jupitèr èran classats dins quatre grops fondats sus de caracteristicas orbitalas. Dempuei, la descubèrta d'autrei satellits, generalament fòrça pichons, a complicat aqueu tablèu. Ansin, s'es creat sièis grops novèus.
Una division classica es de gropar lei uech satellits regulars, amb una trajectòria quasi circulara dins lo plan eqüatoriau, en doas categorias de quatre segon seis orbitas. La formacion d'aquelei lunas es supausada de datar dau periòde d'aparicion de Jupitèr. Lo rèsta es compausat de satellits de talha pichona amb d'orbitas ellipticas e clinadas que son benlèu d'asteroïdes capturats o de fragments d'asteroïdes capturats. Leis objèctes ambé de caracteristicas orbitalas similaras forman una familha soleta e son supausats nats d'un còrs capturat e rot en unei tròç[49] [50].
Interaccion ambé lo Sistèma Solar[modificar | modificar la font]
L'influéncia de Jupitèr sus lo Sistèma Solar es fòrça importanta. Ansin, ambé lo Soleu, la gravitat de Jupitèr a modelat la forma dau Sistèma Solar. Per exemple, lei plans deis orbitas dei planetas, sensa Mercuri, son pus pròches dau plan orbitau de Jupitèr que dau plan eqüatoriau solar. De mai, lei lacunas de Kirkwood dins la centura d'asteroïdes son tanben principalament causadas per Jupitèr. Enfin, aquela planeta es a l'origina dau darrier bombardament massís de l'interior dau Sistèma Solar[51].
Uei, lo camp de gravitat de Jupitèr e sei satellits contraròtlan divèrs asteroïdes orbitant vèrs lei ponchs de Lagrange precedent e seguent la planeta sus son orbita a l'entorn dau Soleu. Aqueleis asteroïdes son dichs « Troians » e repartits entre lei camps troian e grèc en onor de l'Iliada. Lo premier, 588 Aquiles, foguèt descubèrt en 1906 per Max Wolf e dempuei, se'n conois 2 000[52]. Lo pus grand es 624 Ector.
Fòrça cometas amb un periòde cort son tanben contrarotladas o influenciadas per la gravitat de Jupitèr. Aquelei cometas forman la familha dicha de Jupitèr. Son de cometas en provenença de la centura de Kuiper en delà de l'orbita de Neptun. Pasmens, pendent un passatge pròche de la planeta, sei trajectòrias son modificadas e adòptan adonc una orbita amb un grand assis pus pichon qu'aqueu de Jupitèr. Puei, lo Soleu e Jupitèr circularizan l'orbita d'aquelei cometas[53].
Impactes[modificar | modificar la font]
Jupitèr es de còps nomada l'"aspirator dau Sistèma Solar"[54] en causa de son potz gravitacionau important e de sa posicion pròche de l'interior dau Sistèma Solar[55]. D'efècte, recebe l'essenciau dau bombardament de cometas dei planetas dau Sistèma Solar[56]. Ansin, se supausa que Jupitèr sigue coma un bloquier per lei planetas telluricas. Pasmens, de simulacions informaticas recentas mòstran un ròtle pus nuançat e Jupitèr demeniriá pas significativament la quantitat de cometas passant dins lo Sistèma Solar intèrne. Sa gravitat entraïnariá de cometas vèrs l'interior dau sistèma quasi tant coma que leis alunchariá[57]. Lo subjècte es totjorn debatut, certanei scientifics pensant que Jupitèr atira lei cometas de la centura de Kuiper e d'autrei qu'apara contra leis objèctes de la supausada nívol d'Oort[58].
Dins lei fachs, d'impactes son estats sospichats o observats per Jupitèr. Lo premier remonta au sègle XVII, un estudi istoric de 1997 suggerent l'observacion dei traças d'un impacte per Cassini en 1690[59]. De mai, l'estudi nòta uech autrei possibilitats. Aquel estudi se basa sus la collision, ben observada, entre Jupitèr e la cometa Shoemaker-Levy 9. D'efècte, entre lo 16 e lo 22 de julhet 1994, 20 fragments d'aquela cometa tombèron dins l'emisfèri sud, fasent de tacas sornas. Èra la premiera collision entre dos objèctes dau Sistèma Solar qu'èra vista directament per l'uelh uman, fornissent de donadas atmosfericas interessantas[60] [61].
Dempuei 1994, d'autrei traças d'impactes de cometas son estadas descubèrtas. Lo 19 de julhet de 2009, una taca sorna, caracteristica de la collision de 1994, foguèt observada encara dins l'emisfèri sud de la planeta vèrs una longitud de 216°[62]. La talha de la taca sorna èra pus granda que la tempèsta Ovala BA. De mai, de mesuras de radiacions infrarojas mòstran un ponch brilhant suggerent un escaufament locau de l'atmosfèra près dau pòl sud[63]. En revenge, lo còrs destruch dins la collision es desconegut. Enfin, un impacte, pus pichon qu'aqueu de 2009, foguèt tanben descubèrt lo 3 de junh de 2010 per un astronòm amator[64].
Observacion[modificar | modificar la font]
L'uelh uman pòu facilament veire Jupitèr sus l'aspècte d'un astre blanc fòrça brilhant amb una magnitud de -2,7 a l'oposicion gràcias a l'albedo aut de la planeta[65]. Es sovent considerada coma un objècte interessant car una luneta de talha pichona revela ja de detalhs nombrós coma lei satellits galileians. De mai, sei periòdes de revolucion corts autoriza de seguir l'evolucion dau sistèma entre doas nuechs.
Un telescòpi d'un diamètre de 25 cm permet d'observar la Granda Taca Roja. De mai, un receptor de ràdio per ondas cortas benda de 13 mètres amb una antena en fieu electric d'una longor de 3,5 mètres pòu interceptar lo senhau de 21,86 MHz emés per la planeta[66].
Possibilitat d'existéncia de la vida[modificar | modificar la font]
En 1953, l'experiéncia de Miller-Urey mostrèt que la combinason d'ulhauç e de compausats quimics existent dins l'atmosfèra primordiala de la Tèrra podiá crear de compausats organics coma d'acids aminats, que son de constituents de la vida terrèstra. L'atmosfèra de la simulacion èra facha d'aiga, de metan, d'idrogèn molecular e d'amoniac que fan partida de l'atmosfèra de Jupitèr. Pasmens, l'atmosfèra de Jupitèr a tanben una circulacion d'èr verticala fòrça importanta que mena aquelei compausats dins lei partidas bassas de la planeta. La temperatura auta de l'interior de l'atmosfèra lei destrutz donc, empachant l'aparicion de vida similara a la Tèrra[67].
L'existéncia de la vida sus Jupitèr es donc considerada coma improbabla car la quantitat d'aiga dins l'atmosfèra es limitada e que la superficia rocassosa es escrachada per de pressions enòrmas. Dins aquò en 1976, avans lei missions Voyager, se desvolopèt l'ipotèsi d'una forma de vida basada sus l'aiga o l'amoniac de l'atmosfèra auta. L'ipotèsi repausa sus l'ecologia dei mars terrèstras ambé fitoplancton a la superficia, peis se norrissent d'aqueu fitoplancton e predators marins manjant lei peis[68] [69].
Uei, la possibilitat pus seriosa de l'existéncia de la vida dins lo sistèma de Jupitèr es leis oceans d'aiga qu'assostèron certanei satellits coma Euròpa.
Mitologia anciana[modificar | modificar la font]
La planeta Jupitèr es coneguda dempuei l'Antiquitat car es visibla a uelh nus dins lo cèu nocturne e, de còps, pendent lo jorn se lo Soleu es bas[70].
Per lei Babilonians, Jupitèr representava lo dieu Marduk. Utilizavan lo periòde de dotze ans de son orbita per definir sei constellacions dau zodiac[71]. Lei Chinés, lei Coreans e lei Japonés li donèron lo nom d'estela de fusta segon la concepcion chinesa dei Cinc Elements[72] [73] [74]. Dins l'astrologia vedica, Jupitèr es nomada Brihaspati o pus sovent Guru, significant « Grand èsser ». Enfin, en Euròpa, lei Grècs bategèron la planeta Phaethon (Φaέθwv) significant « cremant ». Puei, lei Roman li donèron son nom actuau segon lo rèi de sei dieus. Lo simbòl astronomic de Jupitèr ♃ representa d'autra part l'ulhauç dau dieu.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'aiga es una molecula polara podent transportar una carga. Es donc capabla de crear la separacion de cargas necessària a la formacion d'un ulhauç.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Gautier, D.; Conrath, B.; Flasar, M.; Hanel, R.; Kunde, V.; Chedin, A.; Scott N. (1981). "The helium abundance of Jupiter from Voyager". Journal of Geophysical Research 86: 8713–8720.
- ↑ 2,0 2,1 Kunde, V. G. et al. (September 10, 2004). "Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment". Science 305 (5690): 1582–86
- ↑ Kim, S. J.; Caldwell, J.; Rivolo, A. R.; Wagner, R. (1985). "Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment". Icarus 64: 233–48.
- ↑ Niemann, H. B.; Atreya, S. K.; Carignan, G. R.; Donahue, T. M.; Haberman, J. A.; Harpold, D. N.; Hartle, R. E.; Hunten, D. M.; Kasprzak, W. T.; Mahaffy, P. R.; Owen, T. C.; Spencer, N. W.; Way, S. H. (1996). "The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere". Science 272 (5263): 846–849
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Mahaffy, Paul. "Highlights of the Galileo Probe Mass Spectrometer Investigation". NASA Goddard Space Flight Center, Atmospheric Experiments Laboratory. http://ael.gsfc.nasa.gov/jupiterHighlights.shtml. Retrieved 2007-06-06.
- ↑ Williams, Dr. David R. (November 16, 2004). "Jupiter Fact Sheet". NASA
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 Burgess, Eric (1982). By Jupiter: Odysseys to a Giant. New York: Columbia University Press.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Elkins-Tanton, Linda T. (2006). Jupiter and Saturn. New York: Chelsea House.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Guillot, T.; Stevenson, D. J.; Hubbard, W. B.; Saumon, D. (2004). "Chapter 3: The Interior of Jupiter". in Bagenal, F.; Dowling, T. E.; McKinnon, W. B. Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere.
- ↑ Bodenheimer, P. (1974). "Calculations of the early evolution of Jupiter". Icarus 23 pages=319–25.
- ↑ Guillot, T.; Gautier, D.; Hubbard, W. B. (1997). "New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models". Icarus 130: 534–539.
- ↑ Various (2006). McFadden, Lucy-Ann; Weissman, Paul; Johnson, Torrence. ed. Encyclopedia of the Solar System (2nd ed.). Academic Press. p. 412
- ↑ Lodders, Katharina (2004). "Jupiter Formed with More Tar than Ice". The Astrophysical Journal 611 (1): 587–597.
- ↑ Züttel, Andreas (September 2003). "Materials for hydrogen storage". Materials Today 6 (9): 24–33.
- ↑ 15,0 15,1 Seiff, A.; Kirk, D.B.; Knight, T.C.D. et al. (1998). "Thermal structure of Jupiter's atmosphere near the edge of a 5-um hot spot in the north equatorial belt". Journal of Geophysical Research 103: 22857–22889.
- ↑ Miller, S.; Aylword, A.; Milliword, G. (2005). "Giant Planet Ionospheres and Thermospheres: the Importance of Ion-Neutral Coupling". Space Science Reviews 116: 319–343.
- ↑ Ingersoll, A. P.; Dowling, T. E.; Gierasch, P. J.; Orton, G. S.; Read, P. L.; Sanchez-Lavega, A.; Showman, A. P.; Simon-Miller, A. A.; Vasavada, A. R. "Dynamics of Jupiter’s Atmosphere" (PDF). Lunar & Planetary Institute. http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/ingersolletal-2004.pdf.
- ↑ Kerr, Richard A. (2000). "Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather". Science 287 (5455): 946–947.
- ↑ Strycker, P. D.; Chanover, N.; Sussman, M.; Simon-Miller, A. (2006). "A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores". DPS meeting #38, #11.15. American Astronomical Society.
- ↑ Denning, W. F. (1899). "Jupiter, early history of the great red spot on". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 59: 574–584. http://adsabs.harvard.edu/abs/1899MNRAS..59..574D
- ↑ Kyrala, A. (1982). "An explanation of the persistence of the Great Red Spot of Jupiter". Moon and the Planets 26: 105–7
- ↑ Sommeria, Jöel; Steven D. Meyers & Harry L. Swinney (February 25, 1988). "Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot". Nature 331: 689–693.
- ↑ Cardall, C. Y.; Daunt, S. J. "The Great Red Spot". University of Tennessee. http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/jupiter/redspot.html.
- ↑ Phillips, Tony (March 3, 2006). "Jupiter's New Red Spot". NASA. http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm.
- ↑ Showalter, M.A.; Burns, J.A.; Cuzzi, J. N.; Pollack, J. B. (1987). "Jupiter's ring system: New results on structure and particle properties". Icarus 69 (3): 458–98.
- ↑ 26,0 26,1 Burns, J. A.; Showalter, M.R.; Hamilton, D.P.; et al. (1999). "The Formation of Jupiter's Faint Rings". Science 284 (5417): 1146–50.
- ↑ Fieseler, P.D. (2004). "The Galileo Star Scanner Observations at Amalthea". Icarus 169 (2): 390–401.
- ↑ Brainerd, Jim (2004-11-22). "Jupiter's Magnetosphere". The Astrophysics Spectator
- ↑ Herbst, T. M.; Rix, H.-W. (1999). Guenther, Eike; Stecklum, Bringfried; Klose, Sylvio. ed. Star Formation and Extrasolar Planet Studies with Near-Infrared Interferometry on the LBT. San Francisco, Calif.: Astronomical Society of the Pacific. pp. 341–350.
- ↑ Michtchenko, T. A.; Ferraz-Mello, S. (February 2001). "Modeling the 5 : 2 Mean-Motion Resonance in the Jupiter–Saturn Planetary System". Icarus 149 (2): 77–115.
- ↑ Lang, Kenneth R. (2003). "Jupiter: a giant primitive planet". NASA. [1].
- ↑ Xi, Z. Z. (1981). "The Discovery of Jupiter's Satellite Made by Gan-De 2000 Years Before Galileo". Acta Astrophysica Sinica 1 (2): 87.
- ↑ Dong, Paul (2002). China's Major Mysteries: Paranormal Phenomena and the Unexplained in the People's Republic. China Books.
- ↑ Youssef, A.; Marcus, P. S. (2003). "The dynamics of jovian white ovals from formation to merger". Icarus 162 (1): 74–93.
- ↑ "Roemer's Hypothesis". MathPages. [2].
- ↑ "Amalthea Fact Sheet", NASA JPL.
- ↑ Dunham Jr., Theodore (1933). "Note on the Spectra of Jupiter and Saturn". Publications of the Astronomical Society of the Pacific 45: 42–44
- ↑ Weintraub, Rachel A. (September 26, 2005). "How One Night in a Field Changed Astronomy".
- ↑ Klein, M. J.; Gulkis, S.; Bolton, S. J. (1996). "Jupiter's Synchrotron Radiation: Observed Variations Before, During and After the Impacts of Comet SL9".
- ↑ NASA – Pioneer 10 Mission Profile
- ↑ NASA – Glenn Research Center
- ↑ 42,0 42,1 NASA, Galileo FAQ - Navigation, [3], 6 de julhet de 2010.
- ↑ Lasher, Lawrence (August 1, 2006). "Pioneer Project Home Page". NASA Space Projects Division.
- ↑ Chan, K.; Paredes, E. S.; Ryne, M. S. (2004). "Ulysses Attitude and Orbit Operations: 13+ Years of International Cooperation" (PDF). American Institute of Aeronautics and Astronautics. http://www.aiaa.org/Spaceops2004Archive/downloads/papers/SPACE2004sp-template00447F.pdf.
- ↑ Hansen, C. J.; Bolton, S. J.; Matson, D. L.; Spilker, L. J.; Lebreton, J.-P. (2004). "The Cassini-Huygens flyby of Jupiter". Icarus 172 (1): 1–8.
- ↑ 46,0 46,1 McConnell, Shannon (April 14, 2003). "Galileo: Journey to Jupiter". NASA Jet Propulsion Laboratory.
- ↑ Magalhães, Julio (December 10, 1996). "Galileo Probe Mission Events". NASA Space Projects Division. [4].
- ↑ Musotto, S.; Varadi, F.; Moore, W. B.; Schubert, G. (2002). "Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites". Icarus 159: 500–504.
- ↑ Jewitt, D. C.; Sheppard, S.; Porco, C. (2004). Bagenal, F.; Dowling, T.; McKinnon, W. ed (PDF). Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. ISBN 0-521-81808-7. [5].
- ↑ Nesvorný, D.; Alvarellos, J. L. A.; Dones, L.; Levison, H. F. (2003). "Orbital and Collisional Evolution of the Irregular Satellites". The Astronomical Journal 126 (1): 398–429.
- ↑ Kerr, Richard A. (2004). "Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System?". Science 306 (5702): 1676
- ↑ "List Of Jupiter Trojans", IAU Minor Planet Center, [6]
- ↑ Quinn, T.; Tremaine, S.; Duncan, M. (1990). "Planetary perturbations and the origins of short-period comets". Astrophysical Journal, Part 1 355: 667–679.
- ↑ Lovett, Richard A. (December 15, 2006). "Stardust's Comet Clues Reveal Early Solar System". National Geographic News. http://news.nationalgeographic.com/news/2006/12/061215-comet-stardust.html.
- ↑ Nakamura, T.; Kurahashi, H. (1998). "Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation". Astronomical Journal 115 (2): 848–854.
- ↑ Nakamura, T.; Kurahashi, H. (1998). "Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation". Astronomical Journal 115 (2): 848–854.
- ↑ Horner, J.; Jones, B. W. (2008). "Jupiter - friend or foe? I: the asteroids". International Journal of Astrobiology 7 (3–4): 251–261.
- ↑ Overbyte, Dennis (2009-07-25). "Jupiter: Our Comic Protector?". Thew New York Times. http://www.nytimes.com/2009/07/26/weekinreview/26overbye.html?hpw.
- ↑ Tabe, Isshi; Watanabe, Jun-ichi; Jimbo, Michiwo (February 1997). "Discovery of a Possible Impact SPOT on Jupiter Recorded in 1690". Publications of the Astronomical Society of Japan 49:L1–L5
- ↑ Baalke, Ron. "Comet Shoemaker-Levy Collision with Jupiter". NASA.
- ↑ Britt, Robert R. (August 23, 2004). "Remnants of 1994 Comet Impact Leave Puzzle at Jupiter". space.com. http://www.space.com/scienceastronomy/mystery_monday_040823.html.
- ↑ alway, Mike (July 19, 2009). "Breaking News: Possible Impact on Jupiter, Captured by Anthony Wesley". IceInSpace.
- ↑ Grossman, Lisa (July 20, 2009). "Jupiter sports new 'bruise' from impact". New Scientist. [7].
- ↑ Bakich, Michael (2010-06-04). "Another impact on Jupiter". Astronomy Magazine online. [8]
- ↑ David R. Williams, « Jupiter Fact Sheet », NASA.
- ↑ Weber, Colom, Kerdraon et Lecacheux, Techniques d'observation en radioastronomie basse fréquence en présence d'émetteurs radioélectriques, Bulletin du BNM no 12X, Volume 2004-Y.
- ↑ Heppenheimer, T. A. (2007). "Colonies in Space, Chapter 1: Other Life in Space". National Space Society. [9]
- ↑ "Life on Jupiter". Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy & Spaceflight. [10]
- ↑ Sagan, C.; Salpeter, E. E. (1976). "Particles, environments, and possible ecologies in the Jovian atmosphere". The Astrophysical Journal Supplement Series 32: 633–637.
- ↑ Staff (June 16, 2005). "Stargazers prepare for daylight view of Jupiter". ABC News Online. [11]
- ↑ Rogers, J. H. (1998). "Origins of the ancient constellations: I. The Mesopotamian traditions". Journal of the British Astronomical Association, 108: 9–28.
- ↑ De Groot, Jan Jakob Maria (1912). Religion in China: universism. a key to the study of Taoism and Confucianism. 10. G. P. Putnam's Sons. p. 300.
- ↑ Crump, Thomas (1992). The Japanese numbers game: the use and understanding of numbers in modern Japan. Routledge. pp. 39–40. ISBN 0-415-05609-8.
- ↑ Hulbert, Homer Bezaleel (1909). The passing of Korea. Doubleday, Page & company. p. 426.


text:
Archipèla
Un archipèla es un ensemble d'illas pron pròchas leis unas deis autrei ; lo pus sovent, an una origina geologica comuna.
Dins lo drech internationau e lo drech de la mar, la nocion d’Estat archipèla designa un Estat qu'es constituit entierament d'un archipèla o mai, e eventualament d'autreis illas.
En geografia, la nocion d'archipèla evòca tanben de fenomèns que s'inscrivon dins quauqueis espacis limitats. Per exemple, dins l'estudi de l'economia mondializada actuala, de geografs coma Pierre Veltz parlan d'una « economia d'archipèla » : l'economia mondiala es contrarotlada a partir d'un nombre limitat de metropòlis ben reliadas entre elei per de mejans de comunicacion performants, dei rotas maritimas ai telecomunicacions. Aquelei metropòlis apareisson coma un archipèla d'illas isolat sus una mar.
Dins son Archipèla dau Golag, Alexandre Soljenitsyne aviá designat lo Golag coma archipèla. D'efècte, lei camps de presoniers sovietics èran tant isolats en Siberia coma o pòt èsser una illa sus l'ocean.
Lo mot Archipèla vèn dau grèc Archipelagos, literalament « mar principala ». D'efècte, a l'origina, aqueu mot designava la mar Egèa, caracterizada per son grand nombre d'illas (lei Cicladas, leis Esporadas, Salamina, Eubèa, Samotràcia, Lemnos, Samos, Lèsbos, Quios, Ròdes, etc.). Quand la màger part d'aqueleis illas foguèron levadas a l'Empèri Bizantin au començament dau sègle XIII per Marco Sanudo, generau venecian, aquest foguèt fach duc de l'Archipèla.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Sigmaringen (437)
Liste des communes
Bad Saulgau
Ville de Bad Saulgau, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Bad Saulgau a un site Internet.
Sigmaringen
Ville de Sigmaringen, localité de l'Allemagne de 16 000 habitants.
La mairie de Sigmaringen a un site Internet.
Pfullendorf
Ville de Pfullendorf, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Pfullendorf a un site Internet.
Mengen
Ville de Mengen, localité de l'Allemagne de 9 800 habitants.
La mairie de Mengen a un site Internet.
Messkirch
Ville de Messkirch, localité de l'Allemagne de 8 200 habitants.
La mairie de Messkirch a un site Internet.
Ostrach
Ville d'Ostrach, localité de l'Allemagne de 6 700 habitants.
La mairie d'Ostrach a un site Internet.
Gammertingen
Ville de Gammertingen, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Gammertingen a un site Internet.
Stetten am kalten Markt
Ville de Stetten am kalten Markt, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie de Stetten am kalten Markt a un site Internet.
Krauchenwies
Ville de Krauchenwies, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie de Krauchenwies a un site Internet.
Herbertingen
Ville de Herbertingen, localité de l'Allemagne de 4 800 habitants.
La mairie de Herbertingen a un site Internet.
Hohentengen am Hochrhein
Ville de Hohentengen am Hochrhein, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Hohentengen am Hochrhein a un site Internet.
Sigmaringendorf
Ville de Sigmaringendorf, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Sigmaringendorf a un site Internet.
Herdwangen-Schönach
Ville de Herdwangen-Schönach, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Herdwangen-Schönach a un site Internet.
Inzigkofen
Ville d'Inzigkofen, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie d'Inzigkofen a un site Internet.
Bingen
Ville de Bingen, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Bingen a un site Internet.
Wald
Ville de Wald, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Wald a un site Internet.
Scheer
Ville de Scheer, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Scheer a un site Internet.
Sauldorf
Ville de Sauldorf, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Sauldorf a un site Internet.


text:
Solfegi
Lo solfegi qu'ei, dens la musica occidentau, la disciplina teorica qui s'encarga de la notacion de la musica d'un punt de vista ritmic, melodic e armonic.
La notacion musicau qu'ei atestada desempuish la civilizacion sumeriana (qui, en escritura cuneifòrma, be ns' a transmés musica marcada qui ei interpretada uei lo dia). En Occident, la musica marcada mei anciana coneguda qu'ei grèga dab, enter autes exemples los Imnes de Dèlfes.
Tostemps en Occident (dab exemples parallèles en Orient) los purmèrs exemples entà notar la musica que hon los neumas, a la debuta simplas linhas ascendentas e descendentas qui notavan las orientacions de hautor de la musica, mes shens dar las nòtas precisas ni lo ritmes. Dab lo temps los neumas que vadón mei precís en bèth hornir linhas qui miaràn de cap au pentagrama modèrne. Dens aqueste procès Guido d'Arezzo, considerat com un deus mei ancians desvolopaires deu solfegi, que bategè las nòtas dab los lors noms modèrnes.
A partir deu sègle XX, la musica qualificada alavetz de «contemporanèa», qu'arribè au punt experimentau de crear musicas escapant a las possibilitats de notacion deu pentagrama necessitant apèrs deus navèths (dab la musica seriau, la musica concreta e la musica aleatòria).
Enjòcs de la notacion musicau[modificar | modificar la font]
- Ritme: tempo, metronòm, ritme binari, ritme ternari
- Durada : arronda, blanca, negra, cròcha, triolet, punt d'orgue, accelenrando, pausa, mieja pausa, sospir, miei sospir
- mesura
- Escala:
- Nòta : Ut/Do
- Escala diatonica, escala cromatica
- Intervaus : tèrça, quarta, quinta, sexta, septima, octava
- Mòde : major, mòde menor


text:
Me demandi encara perqu’èi esperat tant pausa abans de véner sus aqueste forom. De vrai, es lo que falèva a Occitania.
Sui pas qu’un simple gardolèir, que vivi, respiri la lenga cada jorn, assajant tanben de la viure e hèser viure au parçan. La lenga, la cerqui cada jorn. L’èi cercada dens los cèus de Gironda, dens los pins, dens l’aiga de Dordonha, las bricas de Tolosa, los Pirenèus abans l’auratge… E qu’èra totjamèi aquí, totjamèi viva e bèra. Totjamèi la lenga nòsta.
Sabi pas se pòdi díder que l’ensenhi. Sagi d’ec hèr passar meilèu.
Seré gloriós, benlèu que dishussessi que mestregi. Disen que bretonegi quauques parlars de Gasconha, quauques parlars de Lengadòc, dus mòts de provençau e encara mens de lemosin…
Compti plan sus la passejada aquesta, dens aqueste país meravilhós qu’en poiré anonçar un aute , per aprénder !
A lèu, donc, a tots.
Lo Clapadèir.


text:
Ròsis
Ròsis ( Rosis en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d' Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna s'espandís suls Monts de l'Espinosa. Fa partida del territòri del Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc.
Se l'anciana comuna de Sant Gervais Tèrraforenca (nom supausat) aviá una coëréncia perqué son centre efectiu èra la vila de Sant Gervais, n'es pas atal per Ròsis. Fòra de camins pedonièrs per la montanha, per anar del sud de la comuna (Dotz, Ròsis) al nòrd (Andabra), cal passar per Sent Gervais. Aquí perqué calguèt longtemps plaçar un ostal de la comuna annèxe a Ròsis, en mai de la qu'es a Andabra, lo vilatge principal. De registres d'estat civil èran tenguts dins cada ostal comunal, malgrat le pichon nombre d'actes enregistrats.
Masatges[modificar | modificar la font]
- Andabre (en francés) ----> Andabra (probable)
- les Avels (en francés) ----> ?
- le Bosc (en francés) ----> Lo Bòsc (probable)
- le Cabaret (en francés) ----> Lo Cabaret (benlèu)
- Caissenols (en francés) ----> Caissenòls (benlèu); desabitat
- Les Cambaults (en francés) ----> ?
- le Carrousel (en francés) ----> ?
- les Combes (en francés) ----> Las Combas (probable)
- Compeyre (en francés) ----> Compèire (probable)
- Cours (en francés) ----> Corts (latin cohortem, puèi cortem) puslèu que Cors (del latin cursus « camin »)
- le Cros (en francés) ----> Lo Cròs (probable)
- Douch (en francés) ----> Dotz (probable)
- la Fage (en francés) ----> La Faja (probable)
- le Fageas (en francés) ----> Lo Fajàs (probable)
- la Gineste (en francés) ----> La Ginèsta (probable)
- Héric (en francés) ----> Eric (benlèu)
- Madale (en francés) ----> ?
- la Matte (en francés) ----> La Mata (probable)
- Nostre Seigné (en francés) ----> Nòstre Sénher (probable); desabitat
- la Palisse (en francés) ----> La Palissa (probable)
- Perpignan de la Grave (en francés) ----> Perpinhan de la Grava (probable)
- Rosis (en francés) ----> Ròsis
- Rogainard (en francés) ----> ?
- Sénas (en francés) ----> Senàs (probable)
- les Taillades (en francés) ----> Las Talhadas (probable)
- le Tourel (en francés) ----> ?
- le Vialais ----> ? ; desabitat
Toponimia[modificar | modificar la font]
Ròsis[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing citan doás atestacions (de Rosellum, en 1105; de Roaxio en 1226) e prepausan doás possibilitats, mas en optant netament per la segonda : un derivat del francic raus, « canavèra », « rausa », amb sufixe -ellum, remplaçat aprèp per -icium, o l'« ancian » occitan ros, « sumac » [1] [e sufixe -icium, amai caldriá supausar un reculament de l'article]. Lo Petit Levy dona dins aquel sens ros amb o barrada (e l'etime es lo latin rhus, que dona normalament o barrada), mas lo Tresòr dóu Felibrige accèpta las doás doberturas (rous, ros).
Douch[modificar | modificar la font]
Douch (en francés) es un nom de riu, que se compren coma « dotz », sinonime de font [2]. L'explicacion de la grafia francesa es dins la prononciacion roergassa e besierenca de la finala -ts, qu'es « -tch » segon la Gramatica d'Alibèrt [3]. Coma l'airal es escambarlat entre Roergue e Besierés, i a pas de dificultats a considerar que Douch es del domeni d'aquela prononciacion. La bona grafia deuriá èsser Dotz.
Andabra[modificar | modificar la font]
Andabra es lo resultat de dos mots galleses, ande e briga : lo sens es « granda fortalesa » [4] (resultat donat per Labatie d'Andaure). Comparar amb aquel luòc del (Vivarés) : la diferéncia es qu'en Vivarés lo resultat de b-r pòsttonic es -ur (se ditz lo faure < faber), alluòc qu'en lengadocian de l'Erau occidentau lo resultat de b-r pòsttonic es en -br (se ditz lo fabre). Per la vocala finala, Mistral escriu Andabro per aqueste vilatge e tanben per un autre d'Avairon, e cita Gabriel Azaïs : Andabro plouro sus sa pastouro[5]. Coma Azaïs èra de Besièrs, probable qu'escriviá sus l'Andabra d'Erau. [6]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos l'Ancian Regime, la comuna èra compresa mai que mai dins la comunautat de Saint-Gervais-Terre o Saint-Gervais-Terreforaine (en francés, doncas benlèu en occitan Sant o Sent Gervais Tèrraforenca), per oposicion a Saint-Gervais-Ville (en francés, doncas Sant (o Sent) Gervais Vila). Entre 1790 e 1794, la comuna de Sant Gervais Tèrraforenca annèxa Nòstra Dòna de Dotz (en francés : Notre-Dame-de-Douch) [7]. Sembla que cal diferenciar Dotz e Nòstra Dòna de Dotz, puèi que en 1801 la comuna de Tauçac èra nommada Tauçac e Dotz (en francés Taussac-et-Douch) [8].
En 1830-31, la comuna de Sant Gervais Tèrraforenca pèrd de masatges — que lor populacion totala equival a la mitat de sa populacion — al profièch de Castanet lo Naut (masatges de Ginestet, Fagairòlas, la Barraqueta e la Còsta), Sent Ginièis de Varençal (masatge d'Albes, en francés) e Sant Gervais (masatge de Les Nières, en francés). La comuna de Sant Gervais Tèrraforenca foguèt suprimida e çò que ne demorava prenguèt lo nom de Ròsis (manca de fonts, quitament dins los articles franceses Liste des Anciennes Communes de l'Hérault  https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_anciennes_communes_de_l%27H%C3%A9rault#1836  e Saint-Gervais-Terre-Foraine [9]). Coma Tauçac e Dotz pèrd 200 abitants entre 1821 e 1831 [10] e que Dotz es ara dins la comuna de Ròsis, probable qu'a l'ocasion annexèron Dotz, Héric, Madale (nom franceses) a Ròsis.
Dins lo masatge de Dotz se tenguèt, lo 10 de setembre 1943, un dels primièrs combats importants de la Resisténcia (mençonat per lo general de Gaulle). Opausèt un grop de 47 maquisards del maquís Bir-Hakeim dirigits per Christian de Roquemaurel a une colomna alemande de 200 òmes. Los maquisards se retirèron mas avián fach subir de grandas pèrdas a l'enemic : 8 mòrts e 12 nafrats. Los resistents agèron 2 mòrts e 4 presonièrs que foguèron fusilhats a la preson Sent Miquèl de Tolosa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- Lo grafic fonciona pas amb los nombres superiors a 1000, que correspondon al periòde de Sant Gervais Tèrraforenca. Aquí-los : 1793 : 1649; 1800 : 1498; 1806 : 1700; 1821 : 1783 abitants
- 2013 : 304 abitants (5,7 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 262
- ↑ Loïs Alibèrt, Gramatica occitana, segonda edicion, Centre d'Estudis Occitans, Montpelhièr, 1976
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 377
- ↑ Fr. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979
- ↑ Una finala en -a o en -e deu èsser possibla pels proparoxitons (mots accentuats sus l'abans-abans-darrèra sillaba) acabats per -briga. La finala en -a supausa un estat intermediari (exemple d'*Andébriga) *Andebria. Una finala en -e correspondriá a un estat intermediari *Andebri, ambe una certana resonància de la fin del mot apocopada (amudida). Lo primièr cas fa pensar a una tolerància als proparoxitons perlongada pus longtemps.
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=32159
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37143
- ↑ https://fr.wikipedia.org/wiki/Saint-Gervais-Terre-Foraine
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37143


text:
Tempera
La tempera (tempera all'uovo) es la principala tecnica de pintura d'art utilizada de memòria perduda, en particular en Egipte, e pels pintres d'icònas bizantinas, e finalament en Euròpa pendent l'Edat Mejana. Es un procediment de pintura utilizant lo rosset coma medium per ligar los pigments. S'utiliza sus de gèis o sus de panèls de fusta cobèrts de jaces nombrós de « levkas » (rebatedís blanc compausat de blanc de Meudon, de Tròias o d'Espanha mesclat amb de pega). De còp que i a d'autras substàncias coma la lach, lo mèl o de gomas vegetalas s'utilizèron tanben coma medium.
Quand la pintura a l'òli foguèt inventada vèrs la fin de l'Edat Mejana, la tempera continuèt encara de s'utilizar durant un certan temps coma sosjaç cobèrt per un vernís d'òli translucid o transparent.
Aquela tecnica transitòria mixta foguèt seguida per una tecnica de pintura a l'òli pur, que remplacèt gaireben totalament la tempera al sègle XVI.
Le tèrme de tempera s'emplega tanben uèi per de fabricants per designar la pintura ordinària utilizada per las afichas e qu'es una forma a bon mercat de goacha (pintura a l'aiga opaca) qu'a pas res de veire amb la vertadièra tempera a l'uòu.


text:
Saint-Prix (Sòna e Léger)
Saint-Prix es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es sul territòri de la municipalitat #que se lèva lo Nautor Folin, ponch culminant del massís del Morvan.
C'est sur le territoire de la commune que se dresse le Haut Folin, point culminant du massif du Morvan.
Istòria[modificar | modificar la font]
En partida a la châtellenie de la Torsin e a las Madamas de la Abbaye Sant-Andoche de Autun, bòsc domaniales del abbaye, en fasent partida de la dotation de la Corona[1]
Lo patronnage de la glèisa paroissiale tornava als fraires del Abbaye de Sant-Martin de Autun, possession confirmada per una Bulle d'abril 1164 pel Pape Alexandre III, refugiat a França: " Ecclesiam de S. Prejecto. "[2]
En partie à la châtellenie de la Torsin et aux Dames de l'Abbaye Saint-Andoche d'Autun, forêt domaniales de l'abbaye, faisant partie de la dotation de la Couronne[3]
Le patronnage de l'église paroissiale revenait aux moines de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, possession confirmée par une Bulle d'avril 1164 par le Pape Alexandre III, réfugié en France: " Ecclesiam de S. Prejecto. "[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Archiu fond de la Prefectura; St Prètz: 7 M 26, 34, 45,55,57,66,99
- ↑ Cartulaire Del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°18.
- ↑ Archives fond de la Préfecture; St Prix: 7 M 26, 34, 45,55,57,66,99
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°18.


text:
Sobrarb
Sobrarb (en aragonés SLA/GO: o Sobrarbe, el Sobrarbe[1]; en castelhan Sobrarbe) ei ua comarca (o parçan politic) deu nòrd d'Aragon, plaçat au nòrd de la Província d'Òsca, inclusent sosparçans naturaus (e tradicionaus) coma la Vath de La Fueva, Gistau, las Vaths de Bielsa, lo dit Vielh Sobrarb, lo Baish Sobrarb, las vaths d'Ara e de Cinca, las vaths de Puertolas, de Vio e de la Solana de Burgasé, l'arribèra de Fiscal e la Tierra d'o Buxo ("tèrra deu boish").
Sobrarb que horneish un deus tres comtats originaus que hasèvan part deu reiaume d'Aragon. Lo son caplòc administratiu qu'ei Boltaña e lo son caplòc istoric e tradicionau qu'estó la vila de L'Aínsa. Sobrarb qu'ei ansin un parçan de parçans de natura montanhòla, que's tròba dens la conca entre los Pirenèus mei elevats deu nòrd e las sèrras deus Prepirenèus oscans deu sud, on per l'obligacion de la soa geografia tota activitat, cultura, vita e societat tradicionaus avèvan ben versat, dab pichòtas diferéncias entre los parçans, vèrs los sons dos èishs fluviaus: la Vath d'Ara e la Vath de Cinca.
Lo gentilici qu'ei sobrabenc -a (en aragonés sobrarbenco -a).


text:
Nekuia
En poesia grèga, lo tèrme de Nekuia (grèc ancian: vέkuιa) se referís al libre XI de l'Odissèa que descriu la descenda d'Ulisses dins lo mond sosterranh (la localizacion geografica d'aquel es debatuda). Ulisses davala dins lo mond dels mòrts per tal de poder consultar lo prèire e lo profèta Tiresiàs cossí li cal far per tornar a l'ostal. Sacrifica un anhèl que Tiresiàs ne pòsca beure lo sang. Apuèi se fa amb las armas dels eròis defuntats. La Nekuia relata costumas e cresenças del culte de la necromancia, valent a dire la consultacion dels mòrts coma biais de divinacion. Las rèstas consequentas de çò que foguèt, mai que probable, lo temple màger de la necromancia (Nekromanteion) son situadas sus un puèg dominant lo riu d'Aqueron al nòrd-oèst de Grècia. Aquel sit es tanben conegut jol nom de Nekuiomanteion.
Nekuia es tanben lo nom d'un nombre important de projèctes artistics e de grops musicals.


text:
Positivisme juridic
Lo positivisme juridic es un corrent en teoria del drech que s'opausa al jusnaturalisme e pretend descriure lo drech tal coma es. Consistís a fòragetat l’idèa d’un drech ideal o natural, e a afirmar o que sol lo drech positiu a una valor juridica, et qu’es doncas la sola norma que cal respectar (positivisme legalista), o que sol lo drech positiu pòt èsser l'objècte de la coneissença juridica, sens qu'aquel estatut implique de cap de biais que deu èsser respectat o non, aquò es l'afar d'una posicion morala e non d'una posicion cognitiva (positivisme metodologic: Hans Kelsen, Alf Ross, Michel Troper, Pierre Brunet, Éric Millard, e mai).
Fòrça polemic, aquel tèrme doncas foguèt l'objècte de fòrças definicions discordantas. Atal Hart ne distinguís cinc e Bobbio tres. Los ligams entre lo positivisme juridic e lo positivisme filosofic que siá racional (Comte) o logic (Carnap, Ayer, Ludwig Wittgenstein) fan controvèrsia, pasmens que siá dins qualques cases assumit pel positivisme logic (Alf Ross, Éric Millard).
Lo positivisme compta fòrça tendéncias coma lo positivisme imperativista (Hobbes, Austin...), l'escola de l'exegèsa (Demolombes), la jurisprudéncia dels concèptes (von Ihering), las teorias puras del drech (Kelsen, Weyr), lo positivisme analitic (Hart, Bobio) o encara lo neoinstitucionalisme (McCormick e Weinberger).
Dins lo drech del comèrci internacional, lo positivisme legalista refusa l'existéncia d'una lex mercatoria, perque aparten pas a un òrdre juridic etatic e atal pòt pas prendre un caractèr obligatòri: las règlas internacionalas pòdon solament èsser interetaticas, e non pas transetaticas.
D'autres corrents, d'avantatge inspirats per la sociologia, son de vegada raprochats del positivisme pasmens se aquel ligam es fòrça contestat. Es lo cas de l'objectivisme sociologic (Duguit, Scelles), del realisme sociologic american (Pound, Holmes) o del realisme escandinau (Alf Ross, Olivecrona).
Fin finala se tròba fòrça autors coma Raymond Carré de Malberg o Georges Vedel que son positivistas sens se ligar clarament a una d'aquelas escolas.


text:
218
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 218 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Revòuta dei legions de Siria còntra Macrin a l'iniciativa dei princessas de l'Ostau Sever. Desfach en junh, Macrin es massacrat per sei soudats e Elagàbal i succediguèt. Pasmens, dins lei fachs, lo poder es dirigit per sa grand e sa maire.


text:
BP 31, 16270 ROMASIERAS http://partitoccitan.org partitoccitan@free.fr
Tractat constitucional europèu :
Una etapa de cap a l'Euròpa dels pòbles e de las Regions Solidàrias
Aprèp consultacion intèrna, lo PARTIT OCCITAN s'es pronociat perun ÒC de rason al referendòm tocant lo Tractat constitucional europèu. Alavetz, perqué ?
LAS AVANÇADAS qu'aprovam : ✔La desseparacion mai clara de las competéncias entre los Estats e l'Union : exclusivasdoganas, (moneda, conservacion de las ressorgas de la mar, etc...) ;despartidas (mercatinterior, coësion sociala e territoriala, environament, carreges, energia) ;coordonadas(santat, industria, cultura, formacion professionala, etc...) ; ✔Un Parlament, elegit al sufragi universal, que decidíslo Conselh dels ministres ; ambuna Comission, responsabla davant lo Parlament, qu'alestís e prepausa las leis ; ✔L'inclusion de la Carta dels dreches fondamentals (cauma,informacion dels trabalhadors, negociacion collectiva, proteccion contra los licenciaments abusius, securitat e ajuda socialas) en mai del respecte de la diversitat culturala e lingüistica que i son reafirmats ; ✔Lo Conselhdels Estats) dotat d'un President elegit per 2 ans e mièg, lo (representantMinistre dels Afars estrangièrs,lo drech d'iniciativa ciutadanapermetant a un million de ciutadans de presentar una lei.
LAS INSUFISÉNCIAS que regretam : ✔Lo consens intergovèrnamental regíslo mòde de foncionament de l'Union. La ratificacion de la constitucion es assubjectida a la de totes los Estats membres. Lo vòte a la majoritat qualificada es limitat pas qu'a de questions segondàrias ; ✔Lo poderdel Comitat de la Regions demòraconsultatiu; ✔La politica lingüistica relèva de la politica dels Estats, e aquò malgrat lo rampèl dels dreches fondamentals ; ✔L'economia de mercat mondialisadagarantís pas de las inegalitats socialas.
Aquestas avanças e aquestas resèrvas poiran evoluir se los pòbles, las nacions e las regions d'Euròpa se mobilisan massissament a l'entorn d'un projecte de justícia sociala, d'una reforma de las institucions e de l'aplicacion del principi de subsidiaritat. A Las e Los qu'eisitan encara entre unstatu quo, expression de l'egoïsme fregelut dels Etats, lo manten del tractat de Niça, ela recèrca d'un autre modèl politic europèu, lo PARTIT OCCITAN ditz : votatz de ÒC ! Aquesta causida dins l'accionpermetrà dedessarrar l'estrangolament dels Estats-nacions, de s'afranquir de l'empresa del corrent sobeiranista e d'aflaquir progressivament los nacionalismes estreches e reaccionaris. L'avenidor d'Euròpa se trapa dins una democraticacion mai butada, decentralisada e federala, donant mai de poder a las regions d'Euròpa e als pòbles sens Estat. Lo PARTIT OCCITAN es conscient de la dificultat d'aqueste combat.
Per nòstras regions occitanas, Per una Euròpa mai democratica, votaz de ÒC !
Lo PARTIT OCCITAN milita peruna « Comunitat autonoma d'Occitània », euro-region fasent cooperar las 6 regions del Sud de l'exagòne (sens las zònas basca e catalana), mai los despartaments de Droma, d'Ardecha, la Charanta occitana, las Valadas occitanas enclausas dins l'Estat italiane laVal d'Aran, enclausa dins l'Estat espanhòl.


text:
Hagetmau
Hagetmau o Haget (Hagetmau en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Lo nom sancèr qu'es "Hagetmau", mès oraument que s'emplega sustot l'abracat "Haget".
.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Haget qu'es format de "hai" (latin fagus) e deu sufixe collectiu vegetau "-et" (latin -etum) = Haget : bòsc de hais.
Mei l'adjectiu "mau" (latin malum) = maishant. Hagetmau significa "Maishant bòsc de hais".
Gentilici[modificar | modificar la font]
Los abitants que son "los Hagets" o "los Hagetons" (pejoratiu).
Dens lo mitan esportiu, sustot rugbistic, que son chafrats "los Carronhas".
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Haget qu'es un caplòc de canton de la Shalòssa Hauta. Que's tròba a mieitat camin enter Lo Mont (27 km) e Ortès (22 km), sus la rota D933. La vila qu'es adaigada peu Los, afluent de l'Ador. La comunas tanhentas que son : Senta Coloma, Horsarriu, Doasit, Sèrraslós e Arribans, Sent Cric de Shalòssa, Momui, La Bastida de Shalòssa, La Craba, Montsegur, Samadèth, Sèrras Gaston.
Economia[modificar | modificar la font]
La fabrica de sietis qu'èra vaduda emblematica de la ciutat, dinc a la barradura en 2010 de l'usia Capdeviela.
Istòria[modificar | modificar la font]
La preïstòria qu'a deishat quauques tumuli dens lo vesiatge, e vestigis litics esbarrisclats.
Gironç (Gerontius), vienut evangelizar Novempopulània dab sheis auts compairs, que seré estat martirizat a Haget, de cap a 409[1].
Au sègle XIIau, que bastín (o qu'arrebastín ?) ua glèisa abadiau, per dessús ua cripta on serén conservadas las relíquias de Sent Gironç. La glèisa qu'estó desbastida en 1904 ; ne damora pas mei sonque la cripta. La glèisa actuau qu'estó apitada en 1884.
La vila de Hagetmau que s'es desvelopada a l'entorn deu son castèth, on viscón las familhas de Marsan, Lescun, Andoins e Gramont. Ne damora pas arren d'aqueth castèth, despitat de cap a 1800.
Preu miei deus hèits qui an marcat l'istòria e la memòria deus Hagets, que cau mentàver :
- La captura d'Antoine de Gramont en 1572, en plen castèth de Haget, on avè amassat tota la noblessa catolica deu parçan, hèit presonèr peu baron d'Arròs, dab sonque 38 òmis[2] ; d'auts que parlan de 1573, dab 200 a 300 òmis[3].
- la susmauta contre la gabèla, miada peu Bernat Daudijòs, sortit de Couduras[4].
- Lo passatge deus Anglés en 1814. Wellington qu'estó plan arcuelhut per los uns, e un chic mensh per los auts.[5].
- La linha de demarcacion pendent la Dusau Guèrra Mondiau[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La cripta de Sent Gironç.
- Los Lacs d'Halco : Lagas amainatjadas tà las passejadas e la pesca.
- Lo lac d'Agès : 2,5 Mm3 sus mei o mens 44 ectaras, a miejas dab la comuna de Montsegur ; sosten de las aigas baishas deu Los, irrigacion deu milhòc, pesca.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Sent Gironç ; evangelizator, martirizat a Haget de cap a 409.
- Enric II de Navarra, mort a Haget en 1555.
- Diane d'Andoins, dita "la bròia Corisanda" (Haget, 1555 - Haget, 1621) : mestressa d'Enric III de Navarra (IV de França).
- Pascal Duprat (Haget, 1815 - 1885 en mar) : mantuns còps elejut deputat, republican.
- Fernand Lubet-Barbon (Haget, 1857- Sent Cric de Shalòssa, 1948) : medecin.
- Henri Lefebvre (Haget, 1901- Pau, 1991) : filosòf marxista.
Arreproèrs[modificar | modificar la font]
- Haget, Hagetons[7].
(Çò qui sembla voler díser : a Hagetmau, petitas gents)
- Mensfida't de l'aiga e deu huec, e de las gojatas de Haget.
(Aqueth arreproèr que seré en ligason dab lo passatge deus Anglés en 1814 : gojatas de Haget qu'aurén ahiscat sordats anglés tà'us atirar dens quauque tracanard, avant de tuà'us, e d'ahonar los còs dens lo Los o de'us har cresmar dens lo horn deu panissèr.)
- Pudir com los òlis de Haget[8].
(Flairar lèd)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Hagetmau 1900-1920, Regards oubliés, seguit de "Petite Histoire de Cagots" ; Michel Marsan ; en çò de l'autor ; Haget ; abriu 1997.
- Hagetmau Perle de la Chalosse ; Pierre Bordes ; imp. Dumartin ; Haget ; noveme 1997.
- Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sent Gironç suu site de l'avescat d'Aira e Dacs
- ↑ La France protestante ; De Eugène Haag, Émile Haag ; Paris ; 1846 ; T. I, p.134.
- ↑ Corisande d'Andoins Comtesse de Guiche et Dame de Gramont
- ↑ Relation véritable... ; Enric de Labòrda Pèboèr de Doasit
- ↑ The dispatches of field marshal the duke of Wellington ; John Murray, Albemarle Street ; London ; 1838 ; T.11, p.601.
- ↑ Hagetmau 1920-1950, Hagetmau village de Chalosse "Il était une fois les gens d'ici" ; Michel Marsan ; imp. Dumartin ; Haget ; deceme 2005.
- ↑ Dictionnaire Gascon-Français ; Vincent Foix ; Presses Universitaires de Bordeaux ; CECAES ; 2003.
- ↑ Dictionnaire du Béarnais et du Gascon modernes; Simin Palay ; éd. CNRS ; 1980 ; p.553.


text:
Metzing
Metzing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fasiá partida de la distincion de Puttelange, diocèse de Mètz.
- Lo vilatge i aguèt destruit pendent la Guèrra de Trenta Ans e repeuplé pels Tyroliens.
- Lo campanal de la glèisa e divèrsas bastissas aguèron destruit pel artillerie americana en decembre 1944[1].
- Faisait partie de la seigneurie de Puttelange, diocèse de Metz.
- Le village fut détruit pendant la Guerre de Trente Ans et repeuplé par les Tyroliens.
- Le clocher de l'église et plusieurs bâtiments furent détruits par l'artillerie américaine en décembre 1944[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Anthony Kemp: Lorraine - Album mémorial - Periodic pictorial : 31 d'agost 1944 - 15 de març 1945, Heimdal, 1994. (pàg.483)
- ↑ Anthony Kemp: Lorraine - Album mémorial - Journal pictorial : 31 août 1944 - 15 mars 1945, Heimdal, 1994. (p.483)


text:
Truman Capote
Truman Streckfus Persons, mai conegut coma Truman Capote (Nòva Orleans, 30 de setembre de 1924 - Los Angeles, 25 d'agost de 1984) foguèt un escrivan american. A mai s'aviá ja escrich de libres qu'avián conegut un cèrt succès, foguèt en 1966 gràcias a In Cold Blood, un trabalh jornalistic escrich amb l'ajuda de son amiga l'escrivana Harper Lee, a prepaus de l'assassinat d'una familha de pageses de Kansas, que l'autor coneguèt una notorietat espectaculara als Estats Units.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Other Voices, Other Rooms (1948)
- A Tree of Night and Other Stories (1949)
- Local Colors (1950)
- The Grass Harp (1951)
- Breakfast at Tiffany's (1958)
- In Cold Blood (1966)


text:
Jooble es un buscador de empleo que te permite a través de un portal encontrar todas las ofertas disponibles en Internet.más información
Trabajo en Santa Margarida de Montbui, Barcelona, empleos en Santa Margarida de Montbui, Barcelona
Búsquedas frecuentes en Santa Margarida de Montbui, Barcelona
conductor Santa Margarida de Montbui, Barcelona
discoteca Santa Margarida de Montbui, Barcelona
eventos Santa Margarida de Montbui, Barcelona
igualada Santa Margarida de Montbui, Barcelona
servicio Santa Margarida de Montbui, Barcelona
algo mejor que Santa Margarida de Montbui, Barcelona
alquiler Santa Margarida de Montbui, Barcelona
alquiler oportunidad Santa Margarida de Montbui, Barcelona
conductor bus Santa Margarida de Montbui, Barcelona
conductor tipo Santa Margarida de Montbui, Barcelona
estas parado Santa Margarida de Montbui, Barcelona
hola Santa Margarida de Montbui, Barcelona
lo que me gusta Santa Margarida de Montbui, Barcelona
los sabados Santa Margarida de Montbui, Barcelona
mejora Santa Margarida de Montbui, Barcelona
minibus Santa Margarida de Montbui, Barcelona
plaza Santa Margarida de Montbui, Barcelona
precios Santa Margarida de Montbui, Barcelona
preferentemente Santa Margarida de Montbui, Barcelona
sabado Santa Margarida de Montbui, Barcelona
sabados conductor Santa Margarida de Montbui, Barcelona
salud Santa Margarida de Montbui, Barcelona
sant Santa Margarida de Montbui, Barcelona
servicio salud Santa Margarida de Montbui, Barcelona


text:
Wirwignes
Wirwignes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat fa partida del Parc natural regional dels Caps e Marais de Opale. Se situa a aperaquí 14 km de la façada littorale (Còsta de Opale e Mange)[1].
La commune fait partie du Parc naturel régional des Caps et Marais d'Opale. Elle se situe à environ 14 km de la façade littorale (Côte d'Opale et Manche)[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Localizacion de Wirwignes sul luòc de Carmen Error de citacion : Invalid
tag; name "carmen" defined multiple times with different content


text:
Oloturia
Una oloturia es un animal invertebrat, del còrs mòl e oblong, de simetria radiala, de la pèl rugosa, possedissent un cercle de tentaculs altorn de la boca. Tanben es apelada congombre de mar ò viech marin, en Provença.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 158140 Holothuroidea de Blainville, 1834 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Holothuroidea (en)
- Referéncia NCBI : Holothuroidea (en)


text:
905
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 905 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Succès totau de l'expedicion organizada dempuei 904 còntra Egipte que foguèt reconquistada. La màger part deis oficiers se ralièron ais Abbassidas e lo generau Muhammad Sulayman qu'aviá traït lei Tulunides foguèt victima d'un complòt permetent d'eliminar tot poder rivau dins lo país. En revènge, en Anatolia e en Mediterranèa Orientala, d'incursions terrèstras e navalas bizantinas entraïnèron de degalhs e de pèrdas fòrça importantas.


text:
Musèu dau Desèrt
Lo Musèu dau Desèrt conta l'istòria del protestantisme cevenòl. Lo seu nom fa referéncia al Desèrt, tèrme que designa lo periòde que lo protestantisme foguèt illegal dins lo reialme de França, valent a dire entre la revocacion de l'Edicte de Nantas en 1685 e l'Edicte de Tolerància en 1787.
Lo musèu se situa al Mas Sobeiran, dins la comuna occitana de Mialet al ras d'Alès e Nimes. L'assota l'ancian ostal de Rotland, cap camisard de las Cevenas. Dins un païsatge e un ostal tipicament cevenòls, presenta documents e objèctes d'aquel temps.
Lo Musèu dau Desèrt a tanben una vocacion religiosa. Aquí s'amassa, cada an, al mes de setembre, l'Assemblada del Desèrt.


text:
Maurice Maeterlinck
Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (n. en29 d'agost de 1862 a Gant, Belgica, e m. 6 de mai de 1949 a Niça) foguèt un escrivan bèlga. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1911.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 29 d'agost de 1862 dins la vila de Gant, situada dins la Flandra Orientala. Inicièt los sieus estudis en un collègi Jesuïta e estudièt Drech a l'Universitat de Gant. L'an 1885 publiquèt los sieus primièrs poèmas d'inspiracion parnassiana en la revista literària e artistica: Jeune Belgique. Lo 1886, abandonèt la siá profession e se transportèt a París ont va entaular relacion amb los escrivans qu'après mai li influiràn: Stéphane Mallarmé e Villiers de l'Isle-Adam. Aquel darrièr l'introdusiguèt en la prigondor de la idealisme alemand mercés a las lecturas de Hegel e Schopenhauer.
En aquela meteissa epòca Maeterlinck estúdia a Ruysbroeck la Admirable, un mistic flamenc del sègle XIV del que tradusiguèt lo 1891, "Ornement des noces spirituelles", lo que lo portèt a descobrir las riquesas intuitivas del mond germanic fòrça aluenhadas del racionalisme predominant en la literatura francesa. Amb aquel esperit, e notablament influit per Novalis, dintrèt en contacte amb lo romantisme de Jena (Alemanha 1787-1831), a l'entorn de August e Friedrich Schlegel e de la revista "la Atthenäum", precursor, en linha dirècta, del simbolisme. En las òbras que Maeterlinck publiquèt entre 1889 e 1896, se rebat aquela influéncia germànica. Lo 1920 foguèt escuelhut membre de l'Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique e al meteis an escriu "Monna Vanna," òbra teatrala qu'interpretarà Georgette Leblanc, actritz a quala coneguèt l'an 1895 e que serà la siá companha fins al 1919, an que contracta matrimòni amb la jove Renée Dahon.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Serres chaudes (1889)
- La Princesse Maleine (1889)
- L'Intruse (1890)
- Les Aveugles (1890)
- Les Sept Princesses (1891)
- Pelléas et Mélisande (1892)
- Alladine et Palomides (1894)
- Intérieur (1894)
- La Mort de Tintagiles (1894)
- Aglavaine et Sélysette (1896)
- Le Trésor des humbles (1896)
- Douze Chansons (1896)
- La Sagesse et la destinée (1898)
- Ariane et Barbe-Bleue (1901)
- Sœur Béatrice (1901)
- La Vie des abeilles (1901)
- Monna Vanna (1902)
- Joyzelle (1903)
- L’Oiseau bleu (1909)
- L'Intelligence des fleurs (1910)
- La Mort (1913)
- Marie-Magdeleine (1913)
- L’Hôte inconnu (1917)
- Le Bourgmestre de Stilmonde (1919)
- Le Sel de la Vie (1919)
- Le Miracle de saint Antoine (1920)
- Le Grand Secret (1921)
- Les Fiançailles (1922)
- La Puissance des morts (1926)
- La Vie des termites (1926)
- La Vie de l’espace (1928)
- En Égypte, notes de voyage (1928)
- La Grande Féerie (1929)
- La Vie des fourmis (1930)
- L’Araignée de verre (1932)
- La Grande Loi (1933)
- Avant le grand silence (1934)
- La Princesse Isabelle (1935)
- La Grande Porte (1939)
- L’Autre Monde ou le cadran stellaire (1942)
- Jeanne d’Arc (1948)
- Bulles bleues (1948)


text:
- Trouver un freelance
-
Toutes les catégories
^Trouver un freelance...
- HTML à Arrondissement de Sarrelouis
- HTML5 à Arrondissement de Sarrelouis
- MySQL à Arrondissement de Sarrelouis
- PHP à Arrondissement de Sarrelouis
- Javascript à Arrondissement de Sarrelouis
- Webdesign à Arrondissement de Sarrelouis
- Design graphique à Arrondissement de Sarrelouis
- Création de logo à Arrondissement de Sarrelouis
- Joomla à Arrondissement de Sarrelouis
- CSS à Arrondissement de Sarrelouis
- Photoshop à Arrondissement de Sarrelouis
- Wordpress à Arrondissement de Sarrelouis
- SQL à Arrondissement de Sarrelouis
- Marketing à Arrondissement de Sarrelouis
- SEO à Arrondissement de Sarrelouis
- Linux à Arrondissement de Sarrelouis
- C# à Arrondissement de Sarrelouis
- Services Web à Arrondissement de Sarrelouis
- AJAX à Arrondissement de Sarrelouis
- Réseaux sociaux à Arrondissement de Sarrelouis
- C++ à Arrondissement de Sarrelouis
- C à Arrondissement de Sarrelouis
- Java à Arrondissement de Sarrelouis
- Design de couverture à Arrondissement de Sarrelouis
- Image de marque à Arrondissement de Sarrelouis
- Windows à Arrondissement de Sarrelouis
- Illustrator à Arrondissement de Sarrelouis
- Mac OS X à Arrondissement de Sarrelouis
- Flash à Arrondissement de Sarrelouis
- Excel à Arrondissement de Sarrelouis
- Arrondissement de Sarrelouis