text:
Os Lusíadas
Os Lusíadas o Los Lusiades es una òbra poetica de l'escrivan Luís Vaz de Camões, considerada l'epopèia portuguesa mairala. Probablament terminada en 1556, foguèt publicada pel primièr còp en 1572 tres ans aprèp lo retorn del seu autor d'Índia.
Coma l'Iliada o l'Odissèa per la Grècia Antica o l’Eneïda per Roma, Los Lusiades es una òbra destinada a contar e glorificar la naissença e lo destin de la nacion e de l’Empèri Portugués.
Somari
- 1 Estructura
- 2 Avis del Sant Ofici
- 3 Tema
- 4 Descripcion de la narracion
- 4.1 Cant I
- 4.2 Cant II
- 4.3 Cant III
- 4.4 Cant IV
- 4.5 Cant V
- 4.6 Cant VI
- 4.7 Canto VII
- 4.8 Cant VIII
- 4.9 Canto IX
- 4.10 Cant X
- 5 Referéncias e bibliografia
Estructura[modificar | modificar la font]
Estructura extèrna[modificar | modificar la font]
- Os Lusíadas es constituida per dètz partidas, nomenadas cants;
- cada cant ten un nombre variable d'estròfas (en mejana, 110);
- las estròfas son compausadas de uèit vèrses (octavas); la rima es crosada dins los sièis primièrs vèrses e doas platas de forma AB AB AB CC (fòrça caracteristic de l'estil de Camões).
- cada vèrs (8 816 en tot) es constituit per dètz sillabas metricas (decasillabe), en sa majoritat eroïcas (accentuat sus la seisena e desena sillabas).
- las estròfas son compausadas de uèit vèrses (octavas); la rima es crosada dins los sièis primièrs vèrses e doas platas de forma AB AB AB CC (fòrça caracteristic de l'estil de Camões).
- cada cant ten un nombre variable d'estròfas (en mejana, 110);
Coma totes los tèxtes de la Renaissença Os Lusíadas podiá pas escapar a l'estetica grèga que donava una importància particulara al nombre d'aur. Atal, lo climax del raconte, l'arribada en Índia, foguèt plaçat al punt que devesís l'òbra segon la proporcion daurada.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Aquela òbra se presenta coma una epopèia classica devesida en quatre partidas:
- Proposicion - introduccion, presentacion dels eveniments e dels eròis (estròfas 1 a 3 del Cant I);
- Invocacion - lo poèta invoca las Tágides ninfas de Tage e las prèga l'inspiracion per escriure (estròfas 4 e 5 del Cant I);
- Dedicacion - lo poèta dedica l'òbra al rei D. Sebastião (estròfas 6 a 18 del Cant I);
- Raconta - la raconta del viatge, in medias res, debuta en plan viatge de Vasco de Gama, puèi torna sus tot çò que precediguèt, dempuèi sus las originas de l'Istòria de Portugal fins al moment present, abans de seguir cronologicament.
Fin finala, i a un epilòg per conclure l'òbra (estròfas 145 a 156 del Cant X).
L'òbras evolua dins de plans diferents amb cadun la seuna cronologia e lo seu espaci
- Plan del Viatge - ont se tracta del viatge de la descobèrta de la rota maritima fins a Índia de Vasco da Gama e dels seus marins;
- Plan de l'Istòria de Portugal;
- Plan del Poèta - Camões evòca sa meteissa admiracion del pòble e dels eròis portugueses;
- Plan de la Mitologia - son descridas las influéncias e las intervencions dels dieus de la mitologia grecoromana dins l'accion dels eròis.
Avis del Sant Ofici[modificar | modificar la font]
L'epopèia pus autentica es un cant de la construccion d'una nacion amb l'ajuda dels Dieus o de las divessas. Os Lusíadas, coma ja l'Eneïda, es una epopèia modèrna, ont lo meravilhós se passa pas dins un artifici necessari, mas unicament literari. A fe en lo Dieu unic crestian se vei per tota l'òbra.
Se pòt pas pensar a una eresiá, en temps de Contra-Reforma, coma o pròva la non censura de l'Inquisicion.
Pasmens, la preséncia d'aqueles dieus ocupa una plaça importanta dins lo poèma. Son las seunas intrigas que ligan los episòdis de l'epopèia e a las seunas intervencions deus ex machina que permet d'explicar los eveniments inesperats del viatge aquí contats.
Tema[modificar | modificar la font]
L'eròi[modificar | modificar la font]
Coma lo títol o indica, l'eròi d'aquela epopèia es collectiu, los Lusíadas, o los filhs de Lusus, es a dire los portugueses. Dins las primièras estròfas del discors de Jupitèr dins lo concili dels dieus olimpics, que dobrís la partida narrativa, mòstra lo caractèr laudatiu de l'autor.
Lo rei dels dieus afirma que dempuèi Viriatus e Sertorius, lo destin (fatum que balhèt fado) dels valents portugueses se realizèt faches tan glorioses que faguèron oblidar aqueles dels empèris precedents (Assirians, Persans, Grècs e Romans).
L'Istòria de Portugal o atèsta, aprèp las lutas successivas e victoriosas contra los moros e los castelhans, mòstra coma un país tan pichon descobrís de mondes novèls e impausa la seuna lei dins lo concèrt de las nacions.
Fin finala del poèma arriba l'episòdi de l'Illa de las Amores, recompensa fictiva del gloriós caminament portugués per lo temps. Atal se confirma la crenta de Bacus que los seus espleches de conquista son despassats per aqueles dels portugueses.
Camões dediquèt sa primièra òbra al rei D. Sebastião de Portugal. Los faches inedits de las descòbertas portuguesas e l'arribada en Índia, foguèron sens dobtes motius determinants, qu'ambicionava ja, de redigir l'epopèia portuguesa.
I aviá ja un sentiment d'ufan e d'audàcia dins lo pòble portugués. Navegadors e capitanis foguèron eròis recents de la pichona nacion, òmes capables d'extraordinaris espleches, coma lo «Castro forte» (lo vicerei D. João de Castro), defuntat pauc ans abans lo poèta.
Es subretot a Vasco da Gama que se deviá la descobèrta de la rota cap a Índia dins un viatge dificil e amb pichonas probabilitats de succès, e que venquèt fòrça batalhas contra reialmes musulmans en tèrras ostilas pels crestians. Aquel viatge epic foguèt atal utilizat coma istòria centrala de l'òbra.
La crosada contra lo moro[modificar | modificar la font]
Lo poèma se pòt legir dins la perspectiva de la crosada, ja anciana, contra « los moros » que tornèt actual per de faches recents. Las lutas amb Índia serián la seguida d'aquelas que ja foguèron menadas en Portugal e en Africa del Nòrd, dominant o abatent lo poder de l'Islam.
Lo "movement" de las descobèrtas arriba amb lo desir de combatre lo poderós Empèri Otoman que menaçava l'Euròpa crestiana, incapabla de véncer l'enemic dins una guèrra dobèrta. L'objectiu foguèt de far concurréncia comerciala amb los musulmans, al meteis temps far profièches e apaurir l'economia dels rivals. Mas tanben se pensava de trobar d'aliats als europèus dins las nòvas tèrras, qu'aurián pogut èsser espèr-el crestians, o almens convertits.[1]
En 1571, l'aparenta invencibilitat del sultanat turc foguèt desmentida per la batalha de Lepant. Atal los otomans fin finala aguèron pas la supremacia en Mediterranèa. E lo comandant de las fòrças crestianas, Don Joan d'Àustria, filh bastard de l'emperador Carles Quint, lo grand paire de Sebastian de Portugal. Foguèt dins aquel contèxte d'exaltacion guerrièra que lo poèta contribuiguèt a incitar lo jove rei de Portugal a la conquista d'Africa, amb los efèctes desastroses que seguiguèron.
Contaires e sos discors[modificar | modificar la font]
Cadun dels tipes de discors dins aquel poèma evidentas particularitats estilisticas concrètas. Dependent del subjècte que tractan, l'estil pòt èsser eroïc e exaltat, implorant, de planh e melancòni, umoristic, remiratiu.
Os Lusíadas es una òbra narrativa, mas sos contaires son gaireben totjorn oradores que fan discorses grandiloquents: lo contaire principal, Camões, que comença dins un grand estil e torne prendre la paraula en vàrias ocasions; Vasco da Gama, reconegut coma capitani facond (eloquent); Jupitèr, que tanben pren la paraula en divèrsas ocasions; Paulo da Gama (Canto VIII, estròfas 2 a 42); El Velho do Restelo (Canto IV, estròfas 95 a 104); Tètis; la Sirena que profetiza al son de la musica (Canto X, estròfas 10 a 74), etc.
Dins las Invocacions, quant lo poèta demanda a las Tagidas (divessas de Tage) «un parlar fòrt e sublimat, un estil eloquent e fluid», per oposicion a l'estil de poesia lirica, un «vèrs umil», un ton semblant a «tuba armoniós e bellicós» (trompeta de guèrra) digne dels «faches de lor famosa Gent» (celèbre gent del Tage, los portugueses).
I a dins Os Lusíadas divèrs moments lirics. Es lo cas de la partida iniciala del episòdi de Linda Inês (Canto III, estròfas 120 a 135), dins la partida finala de l'episòdi d'Adamastor (Canto V, estròfas 37 a 60), de l'encontra dins l'Illa de las Amores (Canto IX).
La fe e los apèls als Dieus tenon una preséncia fòrta dins l'òbra. Per de còps, en moments dificils, Vasco da Gama se repend en preguièra: a Mombaça (Canto II). Son tanben preguièras las invocacions del poèta a las Tagidas, a Caliope (Canto III, estròfas 1 e 2 e Canto X, estròfa 8), a las ninfas de Tage e del riu Mondego (Canto VII]]).
Descripcion de la narracion[modificar | modificar la font]
Modèl:Revelações sobre o enredo
Cant I[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Proposicion, l'Invocacion e la Dedicacion]], comença l'accion in medias res amb la flòta de Vasco da Gama ja dins Ocean Indian, mas abans d'arribar en Índia (estròfa 19).
Lo concili dels dieus[modificar | modificar la font]
Ont es convocat lo Concili dels dieus per decidir se los portugueses devon o pas conseguir aténher lo seu destin. Jupitèr afirma que si, perque per aquò son predestinats.
Bacus es pas d'acòrdi perque, s'aquò es premit, las seunas conquistas seràn despassadas per aquel pòble. Mas Vènus vei los portugueses coma eretièrs dels seus aimats romans.
Lo poderós Mars s'impausa dins la disputa. Lo rei dels dieus acòrda e acaba lo reconcílii.
A l'illa de Moçambic e lo pilòt moro[modificar | modificar la font]
L'accion se torna alara cap a la flòta lusitana, qu'arriba a illa de Moçambic. Son aculhits per de musulmans que, intimidats pel poder bellicós de las naus, lor prometon un pilòt per anar en Índia. Mas las intencions vertadièras d'aquel son de destruire los portugueses. L'inspiracion del sobeiran moro ven de Bacus.
La primièra estrategia es d'atacar los marins. Mas, prudents, arriban armats e prenon possession de la vila. Lo regidor se rend e ofrís alara un pilòt que los condusís per las tèrras enemicas, aquí es ma segonda estrategia del dieu del vin.
Dos còps lo pilòt indica bons pòrts: una tèrra de crestians e una autra ont crestians e musulmans vivián amassa. Vasco da Gama se fisa del pilòt. Mas Vènus, vesent que, en aquelas tèrras musulmanas, se podiá vencre los portugueses, desvia la flòta amb de vents contraris. Lo primièr pòrt es despassat; lo segond es Mombaça. E lo cant s'acaba amb doas estròfas plenas de suspens.
Cant II[modificar | modificar la font]
Emboscada de Mombaça[modificar | modificar la font]
Lo rei de Mombaça manda un messatgièr per prometre bon acuèlh, mas amb l'intencion de montar una emboscada. Vasco da Gama. Los moros e Bacus conselhan la dintrada a Mombaça. Mas Vènus interferís un còp de mai, e amb l'ajuda de las Nereidas enebís la dintrada de las naus portuguesas.
Vènus sedusís Jupitèr amb sa belesa per qu'aquel alunhe los dangièrs de l'expedicion. Lo rei dels dieus envia Mercuri per avisar Vasco da Gama de l'existéncia de Melinde, ont encontrarà un rei just e bon, que fornirà tot çò necessari.
Arribada a Melinde[modificar | modificar la font]
Aprèp l'interrogatori dels prisonièrs faches a Mombaça, se confirma la bona novèla sul reialme de Melinde. La flòta se dirigís cap ala e es ben recebuda. Aquò es un episòdi vertadièr plan segur arrangat. D'una granda riquesa descritiva, se conseguís "veire" Melinde e sos abitants, coma se presentan a l'armada portuguesa, la recepcion las reaccions, e coma se fa lo contacte diplomatic.
Lo rei de Melinde ofrís viures, municions e un pilòt per Índia. Es l'ocasion per Vasco da Gama a bòrd del la nau capitana de contar a aquel la geografia e l'istòria de Portugal e de sos abitants e dempuèi son viatge.
Cant III[modificar | modificar la font]
Aprèp una invocacion del poèta a Caliope, Vasco da Gama explica la geografia d'Euròpa e la situacion de Portugal dins lo continent (estròfas 6 a 20), «gaireben cima de la tèsta De tota Euròpa».
Comença alara la raconta de l'Istòria de Portugal. De Lusus a Viriatus, passant per lo rei D. Afonso VI de Leão e Castela, D. Teresa e lo conte D. Henrique. Seguís la luta de D. Afonso Henriques per l'Independéncia de Portugal.
Egas Moniz[modificar | modificar la font]
Dins aquel episòdi (estròfas 35 a 41) conta l'istòria del Egas Moniz, preceptor de D. Afonso Henriques.
Batalha de Ourique[modificar | modificar la font]
dempuèi (estròfas 42 a 54) conta la legenda de batalha de ''Ourique'', ont lo fondador de Portugal venç sol cinc reis moros aprèp la vision de Crist. Per aquò pinta los cinc escuts e las trenta pèças sus la bandièra de Portugal.
La descripcion de las conquistas del rei Afonso continua (estròfas 55 a 68) en ritme accelerat: Leiria, Arronches, Santarém, Mafra, Sintra, Lisboa, Óbidos, Alenquer, Torres Vedras, Elvas, Moura, Serpa, Alcácer do Sal, Évora, Beja, Palmela, Sesimbra, Badajoz.
Dinastia de Borgonha[modificar | modificar la font]
Dins aquela darrièra vila D. Afonso acaba per èsser encerclat per lo rei de Leão, e Camões introdusís son eretièr D. Sancho I, que se tròba dins aquel cant bellicós amassa amb son paire, e après sa mòrt (estròfas 83 e 84) coma rei.
Seguís los autres reis de la dinastia de Borgonha que va arribar los episòdis pus celèbres d'Os Lusíadas: aqueles de Maria de Portugal (1313), la Batalha do Salado, e Inês de Castro.
Inês de Castro[modificar | modificar la font]
L'ondada d'emocions continua dins aquel episòdi liricotragic (estròfas 118 a 135), benlèu lo pus conegut d'Os Lusíadas.
D. Inês e D. Pedro son los amantes tragics per excelléncia. Lo seu amor es illicit, enebit pels poders.
D. Afonso IV pretend casar o filh que, apaissonat per Inês, recusa. La solucion es de l'eliminar. Menada en preséncia del rei, implora per salvar sa vida, per poder cridar sos filhs. Còrfond lo vièlh sobeiran, mas los conselhièrs e lo pòble exigisson la mòrt. E atal la fragila e bèla apassionada es assassinada.
D. Fernando[modificar | modificar la font]
Dempuèi la venjança de D. Pedro, lo crudèl, es presentat lo flac D. Fernando, responsable de la pèrda de gaireben tot lo reialme e de las crisis seguentas.
Interpretant aquelas crisis coma consequéncia o castig de l'amor del rei per Leonor Teles.
Cant IV[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama contunha lo raconte de l'istòria de Portugal. Parla alara de la Dinastia d'Avís, dempuèi la Revolucion de 1383-85, fins al reialme de Manuel I, ont son armada partís cap a Índia.
Batalha de Aljubarrota[modificar | modificar la font]
La raconta de la revolucion de 1383-85 es dividida en doas partidas: la revòlta del pòble per apujar lo pretendent portugués (estròfas 1 a 23), e la Batalha d'Aljubarrota (estròfas 24 a 44). Dos eròis partejan la glòria d'aqueles episòdis: lo reial D. João e lo guerrièr D. Nuno Álvares Pereira.
Camões fa l'elògi dels patriòtas que defendèron l'independéncia, que sián umils o poderós, sens paur de morir per la causa portuguesa. Critica amarament los que se juntèron al partit castelhan.
Los actes de João I de Portugal son tanben cantats de forma fòrça epica, rapelant Ajax de l'Iliada. Son coratge salva la batalha. .
Mas fin finala al delà d'una batalha sanguinària, lo poèta daissa a opinion de qualqu'un que malditz la guèrra, que per la seuna cobesença los poderoses lançan tanta gent cap a la mòrt, daissant tantas maires e esposas sens marits e filhs.
Expansion portuguesa[modificar | modificar la font]
Amb la patz, las atencions del reialme se torna cap a Marròc e al mar amb D. Duarte e D. Fernando, e dempuèi D. Afonso V.
Dempuèi lo viatge de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, arriba la contda dels preparatius del viatge cap a Índia, desir que D. João II capitèt pas a realizar abans de morir e que concertèt D. Manuel, a que los rius Inde e Ganges li apareguèron en sòmi, profetizant las futuras glòrias en Orient.
Lo vièlh del Restelo[modificar | modificar la font]
Lo cant termina amb la partida de l'armada. Quand dison adieu-siatz a sas familhas sus la plaja de Belém, los navegadors son susprés per las paraulas d'un vièlh. (estròfas 94 a 104).
Aquel personatge es la representacion de la contestacion de l'epòca contra las aventuras de las descobèrtas. D'unes pensavan qu'èra pur orgulh e simplament suicidi de temptar aquestes projèctes de navegar al luènh; una pèrda de ressorsas e d'òmes, que mancaràn per la luta contra los enemics moros o per la defensa del reialme contra una eventuala invasion castelhana.
L'episòdi dintrèt dins l'imaginari portugués. L'expression significa uèi en portugués conservatisme, o marrit auguri, la marrida volontat e a lo manca d'esperit d'aventura, fàcia a de projèctes originals qu'exigisson audàcia e còst de ressorsas.
Cant V[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama conta alara coma foguèt lo viatge de l'armada, de Lisbona a Melinde. Es lo recit de la granda aventura maritima, ont los marins observèron meravilhats o inquiets la còsta d'Africa, la Crotz del Sud dins los cèls desconegut del nòu emisfèri, lo Fuòc de sant Elme e la Tromba d'aiga, e afrontèron dangièrs e obstacles enòrmes coma a l'ostilitat dels natius, la furia d'un mostre, lo sofriment e la mòrt provocats per l'escorbut.
Fernão Veloso[modificar | modificar la font]
Sus las còstas africanas, los portugueses dintran en contacte amb los pòbles natius. Aquel aventurièr (estròfas 30 a 36), invitat a conéisser sus aldeia, acompanha tranquil los òstes. Mas, percep las intencions assassinas d'aqueles.
Es un episòdi tanben umoristic, sus la vanaglòria del portugués. Dempuèi una escaramossa per lo salvar, los companhs se trufan de son evasion precipitada.
L'Adamastor[modificar | modificar la font]
Se pòt considerar tres partidas dins l'episòdi de l'Adamastor: la primièra es una teofania (estròfas 37 a 40). Arribant al Cap de las Tormentas en plena tempèsta, los marins encontran lo titan.
L'espectacle es enfachinant, grandós, esglasiant. Aquel demidieu malefic, encarnament dels dangièrs de la riscada traversada, apareis jos la forma d'un nivolàs negre, que surgís rasant sus los caps dels navegadors. Mas pus susprenent encara es l'orquestracion que la mar fa amb aquel element aerian «Bramant, la mar de luènh ronca, Coma o fariá dins lo void un ròc quin que siá.».
Alara comença la segonda partida de l'episòdi (estròfas 41 a 48), una prolepse. Lo Adamastor parla e, coma un oracule, vaticina lo destin crudèl qu'espera qualques uns dels navegadors. Es un biais intelligent del poèta del sègle XVI de parlar d'eveniments del passat, mas que seriá futurs per lo navegador que fa la contada.
Fin finala arriba una eglòga marina (estròfas 49 a 59), que obeís a un debanament comun de fòrça composicions liricas de Camões: l'amor (d'Adamastor per Tetis), la separacion forçada, la traïson, lo planh per lo sòm frustrat.
Despassant l'obstacle, los navegadors alara afrontan la sofrença, particularament l'escorbut, dins un clima inabitual. Aprèp un acuèlh coral dels pòbles d'Africa del Sud, la malcòr tanben aumenta per pas aver de novèlas sus Índia. Fins que, dempuèi Moçambic e Mombaça, lo raconte s'acaba amb la jòia de l'arribada a Melinde.
Lo cant se termina amb l'admiracion dels de Melinde per tota l'epopèia portuguesa, e la censura del poèta per l'analfabetisme de sos compatriòtas. Per la boca de Vasco da Gama conta coma los poderoses del monde, especialament grècs e romans, aimèron las letras. E se planh que sos contemporanèus mesprèsan la lenga, la poesia e lo cantar e lo lausar dels eròis e pòbles.
Cant VI[modificar | modificar la font]
Termina la raconta de Vasco da Gama, e las festivitats dels de Melinde, l'armada se va, guidada per un pilòt que la deurà guidar fins a Calcuta.
Bacus, vesent que los portugueses son prèp d'arribar a Índia, es resolgut a demandar l'ajuda a Neptun, que convòca un concili dels dieus marins. La decision es opausada a aquela dels dieus olimpics, e atal ordenan a Eòle que sofle los vents per far afondar la flòta.
Los dotze d'Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Entretemps, los marins tuan inchalhents lo temps escotant Fernão Veloso contar l'episòdi legendari e cavaleirós de 'Los dotze d'Anglatèrra (estròfas 43 a 69):
Dins los temps de D. João I, dotze cavalièrs angleses ofensèron l'onor de dotze damas anglesas, es lançat lo desfís per las defendre. Aqueles foguèron d'òmes poderoses, i aviá pas de compatriòtas qu'ausèron los afrontar. Atal, lo duc de Lencastre lança un apèl a son gendre, rei de Portugal.
En reposta, s'arman immediatament dotze cavalièrs portugueses en partença de Porto cap a Anglatèrra. Mas solament onze embarcan. Lo dotzen es Álvaro Gonçalves Coutinho, o Magriço (defensor de damas), que resòlv anar en primièr a tèrra fins en Flandra. Dempuèi d'aventuras, arriba sus plaça de la justa al moment precís de començar e, coma amb son ajuda, totes los cavalièrs angleses son vencuts, salvant atal l'onor de las damas ofensadas.
La tempèsta[modificar | modificar la font]
L'istòria de Velosus es interrompuda amb la tempèsta provocada per los dieus marins (estròfas 70 a 84). Es una descripcion dramatica per lo que viu de situacions parièras e coneis lo girgon nautic: los vents, l'ondada, los masts partits, las naus destrempadas, los crits dels marins, fólzers e trons.
En veire sas embarcacions gaireben perdudas, Vasco da Gama fa una preguièra a Dieu. Un còp de mai, es Vènus qu'ajuda los portugueses, demandant a las ninfas de seduire los vents per que se calmen. La tempèsta alara dispersada, l'armada arriba en vista de Calcuta e lo capitani merceja la gràcia divina.
Lo cant se termina amb consideracions del poèta sus la valor de la fama e de la glòria conseguidas per los grands eveniments, e una critica de los que procura aquela e la fortuna per intriga e favor dels poderoses.
Canto VII[modificar | modificar la font]
Aquel cant comença amb la comparason de las accions dels portugueses contra los musulmans, difusant lo cristianisme e fasent la guèrra santa, amb los conflictes intèrnes d'Euròpa (estròfas 2 a 15). Segond lo punt de vista de Camões, los reis e los nòbles de las autras nacions europèas se pèrdon en guèrras intestinas, sens glòrias e injustas. Los protestants alemands, franceses e lo anglicans renègan la vertadièra fe e afrontan lo poder crestian. Los italians son corromputs, lutant los uns contra los autres amb per unic objectiu del ganh personal. Al contrari, solament los portugueses, amb las pus nòblas intencions, lutan contra los moros e los turcs.
Quand acòsta a Calcuta, Vasco da Gama envia un messatgièr al sobeiran indian. Demest aquel nòu pòble, amb que conseguís pas parlar, encontra Monçaide, un moro ispanic d'Al-Andaluz parlan castelhan, que l'aculhís e li servís de traductor. Monçaide l'acompanha a la flòta e explica als portugueses un pauc de geografia, istòria, politica, religions e costumas d'Índia.
Lo capitani e Monçaide desbarcan e encontran lo Catual, un ministre que los acompanha prèp del Samorin (estròfas 43 a 65). La descripcion de çò que los portugueses vêem es un exemple de la sociologia de la descòbertas e de l'interpretacion d'una cultura absoludament nòva.
Camões conta tanben un pauc de la seuna biografia e se lança dins un planh indignat del biais que sa patria lo tractèt, el que solament pretend cantar la glòria portuguesa (estròfas 78 a 87).
Cant VIII[modificar | modificar la font]
Panèl istoric de Portugal[modificar | modificar la font]
La descripcion (estròfas 1 a 42) comença amb Lusus, lo filh o companh de Bacus, dempuèi Viriato e Sertorius.
Aprèp venon de personatges istorics portugueses.
Tractat amb lo Samorin[modificar | modificar la font]
Lo Samorin manda examinar los auguris. Lo Demòni los engana donant coma prevision que los portugueses vendràn per sometre tota Índia. Aquò es confirmat pels conselhièrs musulmans del sobeiran, que pendent la nuèit Bacus visitèt en sòmis, se fasent passar per Maomet, acusant los occidentals de piratariá e incitant a destruire la flòta.
Lo jorn seguent, lo Samorin deu decidir entre los avantatges economics del tractat amb los portugueses e las previsions catastroficas de la nuèit. Apelant Vasco da Gama, l'acusa d'èsser pirata sens patria. Lo navegador respond amb dignitat (estròfas 65 a 75), tornant afirmar las seunas intencions, e sortís de l'audiéncia amb autorizacion de comerçar.
Mas lo ministre indian, influenciat pels musulmans del reialme, pren lo capitani en ostatge, tempta de menar la flòta portuguesa pus prèp, e la prendre d'assaut. Quand aquela estrategia falha, cobejant lo benefici e crenhent lo castig de son sobeiran per aver desobesit a sos ordres, accèpta de trocar amb Vasco da Gama merças.
Canto IX[modificar | modificar la font]
Lo Catual encara tempta de retardar los portugueses, enebissent lo comèrci, per donar lo temps qu'arribe una armada musulmana de la Mar Roja. Mas Monçaide, convertit alara al cristianisme, conseguís informar lo capitani portugués dels plans enemics, vendre merças e obtenir espècias.
L'Illa de las Amores[modificar | modificar la font]
Alara la flòta torna en securitat en Portugal, Vènus demanda l'ajuda do son filh Cupidon per juntar las amors e ferir las nereidas amb las flèchas de l'amor. Amb las ninfas e Tetis jos aquela influéncia, abòrda una illa mistica.
Cant X[modificar | modificar la font]
La profecia de la Sirena[modificar | modificar la font]
Dempuèi aver contentar sos primièrs apetits, los marins arriban al palais de Tetis, ont lor es servit un banquet fastuós. Ont, la Sirena profetiza los expleites dels portugueses en Orient (estròfas 10 a 73). Un còp de mai, Camões utiliza l'artifici de la profecia per contar çò que se passèt entre 1498, l'annada de la descobèrta del camin maritim cap a Índia.
Son alara cantats los eròis e lo governadors d'Índia: Duarte Pacheco Pereira (estròfas 12 a 23), Francisco de Almeida e o son filh Lourenço de Almeida (26 a 38), Tristão da Cunha (39), Afonso de Albuquerque (40 a 49), Lopo Soares de Albergaria (50 e 51), Diogo Lopes de Sequeira (52), Duarte de Menezes e Vasco da Gama (53), Henrique de Menezes (54 e 55), Pêro Mascarenhas (56 a 58), Lopo Vaz de Sampaio (59), Heitor da Silveira (60), Nuno da Cunha (61), Garcia de Noronha e António da Silveira (62), Estêvão da Gama (62 e 63), Martim Afonso de Sousa (63 a 67), João de Castro e sos filhs Álvaro e Fernando (67 a 72) e João de Mascarenhas (69).
La maquina del monde[modificar | modificar la font]
Terminant lo banquet, Tetis convida Gama per l'espectacle de la Maquina del Monde, l'espectacle unic de las esfèras celèstas de Ptolemèu (estròfas 77 a 144). Aquí se vei que l'engenh e las coneissenças de Camões sus la geografia, l'istòria, la mitologia, la religion, la guèrra, lo comportament uman e la navegacion, e l'astronomia (del sègle XVI, naturalamente).
Inclusas dins aquel episòdi encara i a d'autras "profecias" sus los portugueses; l'istòria dels miracles de Sant Tomé, evangelizator d'Índia (estròfas 108 a 118), amb una critica brèva mas riscada dels Jesuistas, estròfa 119; dins l'estròfa 128 una referéncia al naufragi de Camões, ont se salvèt en nadant amb Os Lusíadas, e una curiosa prevision que ditz que son òbra seriá pus famosa que sa vida afortunada).
Dempuèi, los portugueses tornan embarcar e arriban sens mai de problèmas a Lisbona, ont recebon las glòrias meritadas.
Epilòg[modificar | modificar la font]
L'epopèia se termina amb un epilòg (estròfas 145 a 156), en que lo poèta planh un còp de mai las injustícias que lo Reialme li faguèt. Enfòrça la dedicacion de l'òbra al jove rei D. Sebastião e profèita, coma òme experimentat de la vida e de las coneissenças, per li donar de conselhs: que prenga conselh dels melhors, que govèrne amb justícia, que recompense solament e totjorn qual que merita, que lute amb bravesa e intelligéncia per espandir Portugal e la fe crestiana.
Referéncias e bibliografia[modificar | modificar la font]
- ↑ Age of Discovery, 1400-1600, David Arnold, Routledge (2002) ISBN 0-415-27995-X


c: text/html

text:
Kata
Kata (型, 形 significa: "la forma") es un mot japonés que s'utiliza dins qualques arts marcialas. Dins lo karate, aqueste mot descriu una simulacion detalhada de combat - la succession de movements - qu'es practicada individualament o en còla. Abans de l'executar, lo practicant deu ensajar la practica de la tecnica fondamentala - kihon.
Aquesta simulacion representa una succession de movements, l'ataca e la defensa en un combat imaginari. Cada ataca deu èsser realizada coma si i aviá un adversari davant lo karateka, per l'aténher, e cada defensa deu èsser realizada coma si l'adversari atacava dins una situacion vertadièra de perilh. Cada movement ten una interpretacion. Lo karateka deu respectar lo seu temps e la seuna aplicacion.
L'objectiu del kata es d'ajudar al devolopament de las qualitats e las abiletats psicologicas e fisicas que fan mestièr pel combat vertadièr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Guèrra Civila Austriana
La Guèrra Civila Austriana, tanben dicha Insureccion de Febrier, se debanèt dau 12 au 16 de febrier de 1934 entre divèrsei partits e movements politics d'esquèrra e lo govèrn austrian, sostengut per la polícia, l'armada e lei partits de drecha. Foguèt entraïnada per la repression d'una manifestacion per la polícia austriana ajudada per de movements conservators. Rapidament, divèrseis insureccions menadas per l'esquèrra acomencèron dins la capitala e dins lei vilas austrianas importantas que foguèron pauc a pauc esquichadas per l'armada. Lei combats s'acabèron oficialament lo 16 de febrier. La màger part dei partits austrians d'esquèrra èran destruchs o fòrça afeblits : foguèron plus capables de tenir un ròtle important fins a l'annexion d'Àustria per Alemanha en 1938 ni durant la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
Leite de Vasconcelos
José Leite de Vasconcelos Cardoso Pereira de Melo, mai conegut coma Leite de Vasconcelos (Ucanha, Tarouca, 7 de julh de 1858 — Lisbona, 17 de mai de 1941) foguèt un lingüista, arqueològ e etnograf portugués. Fondèt la Revista Lusitana en 1889, l'Arqueólogo Português en 1895 e lo Museu Etnologic de Belém en 1893. Escriguèt en 1901 la primièra sintèsi de dialectologia portuguesa, Esquisse d'une dialectologie portugaise, dins l'encastre de sa tèsi doctorala presentada a l'Universitat de París.


text:
Perissodactyla
L'òrdre dels perissodactils (Perissodactyla), del grèc perissos « impar » e dactylos « det », es un òrdre de mamifèrs ongulats qu'an un nombre impar de dets als pès. Lo pes del còrs es suportat pel det median.
Los equids an pas qu'un sol det als pès, mentre que los rinocerotids an tres dets.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Dins las classificacions classicas, los perissodactils comptavan que tres familhas :
Los estudis filogenetics permeton de restacar tanben a aqueste grop una quatrena familha : los iracoïdes ; de pichons ongulats tornats plantigrads. Lo grop dels perissodactils « classics » pren alara lo nom de mesaxonians.
Las quatre familhas de perissodactils son alara las seguentas :
- Òrdre dels perissodactils, Perissodactyla
- Sosòrdre dels mesaxonians
- Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
- Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
- Caval de Przewalski, Equus przewalskii
- Caval, Equus caballus
- Ase o Ase African, Equus asinus
- Onagre o Ase Asiatic, Equus hemionus
- Zèbre de las planas, Equus quagga
- Zèbre de las montanhas, Equus zebra
- Zèbre de Grévy, Equus grevyi
- Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
- Infraòrdre dels ceratomòrfs, Ceratomorpha
- Familha dels brontoterids, Brontotheriidae (atudada)
- Familha dels chalicoterids, Chalicotheriidae (atudada)
- Familha dels tapirids, Tapiridae : tapirs, 4 espècias en un genre
- Tapir de Brasil, Tapirus terrestris
- Tapir de las montanhas, Tapirus pinchaque
- Tapir de Baird, Tapirus bairdii
- Tapir de Malàisia, Tapirus indicus
- Superfamilha dels rinocerotids, Rhinocerotidae : rinocèros, 5 espècias en 4 genres
- Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
- Paraceratherium, Paraceratherium bugtiense (atudat)
- Baluchitherium, Baluchitherium grangeri (atudat)
- Familha non nomenada
- Rhinoceròs blanc, Ceratotherium simum
- Rhinoceròs lanós, Coelodonta antiquitatis (atudat)
- Rhinoceròs de Sumatra, Dicerorhinus sumatrensis
- Rhinoceròs negre, Diceros bicornis
- Rhinoceròs unicòrn gegant, Elasmotherium sibiricum (atudat)
- Rhinoceròs indian, Rhinoceros unicornis
- Rhinoceròs de Java, Rhinoceros sondaicus
- Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
- Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
- Sosòrdre dels iracoïds, Hyracoidea
-
- Familha dels procavids, Procaviidae : damans, 7 espècias en 3 genres
-
- Sosòrdre dels mesaxonians
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180687 Perissodactyla Owen, 1848 (en)


text:
Damb es nheuades qu’enes darrères setmanes an caperat era Val d’Aran, eth passat dissabte Baqueira-Beret se lheuèc damb ua qualitat de nhèu desconeishuda en aguesta sason, e un caud solei entà acompanhar eth jorn d’esquí; mès açò non vò díder eth mielhor dia tà pujar a esquiar.
Longues coes de coches e toristes tant ena carretèra coma enes remontadors –a més, eth principau telesèra, eth Mirador, barrat. Es otèls èren ath tocar deth 100% d’ocupacion des de Les enquia Baqueira. Mès eth madeish dissabte ara vrespada, eth centre de Vielha non ère tot lo circulat ne moigut que se poirie demorar. Es nombroses infraestructures ath pè de pista de gigants companhies toristiques an hèt molt maut ara economia locau.
Luenh de retratar es engüejantes ores pujant a Baqueira embriagant-me damb er hum deth coche de deuant, aprofiti eth ritme coishin-coishan des veïculs tà capturar un païsatge nèdiu a pam de gat dera carretèra.
Pip-pip! Era coa arranque e eth gojat de darrèr m’escridasse tà que me moiga. Auançam un parelh de mètres. Manquen ores tà cauçar-me es esquís.


text:
Tilloy-lès-Mofflaines
Tilloy-lès-Mofflaines es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
- [[Categoria:Comuna del Pas de Calais]


text:
Sebastòple
Sebastòple (en ucraïnian e rus: CeBacToпoлb, Sevastopol’; en tatar de Crimèa: Aqyar) es una vila d'Ucraïna, situada dins lo sud-oèst de la peninsula de Crimèa.
Foguèt bastida per Catarina II en 1783, amb la tòca de donar un pòrt comerciau e militar a l'Empèri Rus sus la Crimèa novèlament conquistada.
Sa populacion en 2011 èra de 340 297 estatjants.
Es administrativament una ciutat ucraïnesa de l'estatut especial, destriada de la Republica autonòma de Crimèa. Dempuèi l'annexion russa de 2014 es passada jos administracion de la Federacion de Russia.


text:
T-64
Lo carri T-64 es un carri de combat principau sovietic de tresena generacion desvolopat entre 1951 e 1962. Foguèt lo premier carri de tresena generacion e representava au començament deis annadas 1960 una evolucion ambé d'equipaments fòrça modèrnes. Entraïnèt lo desvolopament per l'OTAN dei carris Leopard II e M1 Abrams. Destinat ais unitats blindadas sovieticas, foguèt jamai exportat e demorèt fòrça secrèt fins a la fin de la Guèrra Freja. 13 000 unitats foguèron produchas de 1963 a 1987.
Lo carri participèt a quauquei conflictes còntra de guerilhas coma en Chechenia. Es fòrça complèx d'entretenir e Russia l'abandonèt dins leis annadas 2000. En revènge, Ucraïna a contuniat de lo modernizar e de l'utilizar, especialament ambé l'addicion d'un blindatge reactiu.


text:
1085
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1085 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaumes de Castelha e de Leon[modificar | modificar la font]
Après de negociacions après lei populacions musulmanas desirosas d'obtenir d'asseguranças sus son sòrt, lei tropas d'Alfons VI de Leon intrèron dins Toledo après onze annadas de guèrra e de sètge. La vila venguèt la capitala novèla dau venceire.


text:
Avent
Dins la religion cristiana, se nomena avent lo periòde de decembre precedissent Nadal. Dura quatre setmanas que caduna se pòt marcar d'una candela. Es la preparacion esperitala per una de las fèstas mai importantas del calendièr crestian.
Pendent aquel periòde se dona a manjar al Cachafuòc. Dins la tradicion anglosaxona que s'impausa, i a de calendièrs infantils amb de chocolats per manjar cada jorn.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
La paraula d' avent ven del latin e significa arribada; e la frasa adventus Redemptoris vòl dire arribada del Redemptor. Dins la religion crestiana, avent s'associa amb l'arribada de Nadal, que correspond a la naissença de Jesucrist.
Significacion crestiana[modificar | modificar la font]
L'avent dura de 21 a 28 jorns, alara que se celebran los quatre dimenges mai pròche de Nadal. Marca lo començament de l'anada liturgica dins gaireben totas las confessions crestianas. Pendent aquel periòde, los parroquians comencan de se preparar a celebrar la commemoracion de la naissença de Jesucrist e per tornar trobar l'esperança dins la segonda Venguda del Crist Jèsus, a la fin dels temps.
Tradicions[modificar | modificar la font]
Nadalet[modificar | modificar la font]
En Lengadòc, Nadalet o Novelet designa lo periòde de uèit jorns abans Nadal, temps que s'i fa cada vèspre sonar las campanas[1] .
Corona d'avent[modificar | modificar la font]
Pendent l'avent, dins d'unas culturas se prepara dins cada lar o glèisa una corona de flors, nomenada corona de l'avent, amb quatre candelas, una per a cada dimenge d'avent. Qu'a caduna s'assigna una vertut qu'a de se melhorar dins aquela setmana, per exemple: la primièra, l'amor; la segonda, la patz; la tresena, la tolerància; e, la quatrena, la fe.
Candelas[modificar | modificar la font]
Al sègle XIX, a Bavièra (Alemanha), pendent los jorns d'avent, cada jorn, se remenbrava l'arribada de Nadal amb de candelas, objèctes de gèis manufacturats o decorant los jorns del calendièr amb de decòrs de nadal.
Calendièr de l'avent[modificar | modificar la font]
Lo primièr calendièr de l'avent conegut es de 1851[2] qu'èra pintat a la man. En 1908, Gerhard Lang editèt lo primièr calendièr de l'avent imprimat, qu'obtenguèt grand vam. Conteniá vint e quatre estampas, coma de pichonas cartas postalas, ont'i aviá un personatge religiós dessenhat: sants, la Maire de Jèsus, eca., que cada jorn se despegava del calendièr.
Mai tard, aprèp las annadas 1920, s'incorporarèron dins los calendièrs d'avent 24 fenèstrons, una per cada jorn, darrièr los quals s'amagavan un chocolat.
Temps d'avent[modificar | modificar la font]
- Començament: L'Avent es lo començament de l'an liturgic, e comença lo dimenge seguent la fèsta de Jèsus.
- Fin: Avent ven d' "adventus", o siá, venguda, arribada, pròche del 30 de novembre e s'acaba lo 24 de decembre. Forma una unitat amb Nadal e l'Epifania.
- Color: La liturgia dins aquel temps lo violet.
- Sens: Lo sens de l'avent es avivar a çò dels cresents l'espèra del Senhor.
- Durada: Dura 4 setmanas.
- Partidas: Se pòt parlar de 2 partidas dins l'avent:
- dempuèi lo primèr dimenge al 16 de decembre, qu'es marcat per una caractèr escatologic, mirant la venguda del Senhor al final dels temps;
- dempuèi lo 17 de decembre al 24 de decembre, se nomena "Setmana Santa" de Nadal, e s'orienta a preparar mai explicitament la venguda de Jèsucrist, dins l'istòria de Nadal.
- Personatges: Las lecturas biblicas d'aquel temps d'avent son presas sobretot del profèta Isaïas (primièra lectura), tanben se lison los passatges mai profetics de l'Ancian Testament sus l'arribada del Messias. Isaïas, Joan Batista, e Maria de Nazaret son los modèls de cresents que la Glèsia ofrís als fidèls per preparar la venguda de Jèsus.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Frederic Mistral, Lou Tresor dóu Felibritge (Mab-O, pagina 392)
- ↑ (en) Leonard Greenspoon, Rites of Passage: How Today's Jews Celebrate, Commemorate, and Commiserate, p.123


text:
1556
Aquesta pagina concernís l'an 1556 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
Lo 23 de genier, se debanèt lo tèrratrem de Shaanxi que tuèt entre 820 000 e 830 000 personas (aperaquí 60% deis abitants de la region). La quasi totalitat dei vilas e dei vilatges de la província de Shaanxi foguèron destruchs. A l'ora d'ara, es encara lo tèrratrem pus murtrier de l'istòria umana.
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de l'annada precedenta, lei Rus placèron Dervish Ali Astrakhani a la tèsta dau Khanat. Fins a sa disparicion l'annada seguenta, lo Khanat demorèt vassau dau sobeiran rus.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Mòrt de Humayun, son fiu Akbar foguèt impausat per lo generau Bairam Khan coma successor.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geologia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un obratge revolucionari De re metallica (« De la causa metallica ») escrich per lo sabent alemand Georgius Agricola (1494-1555). Aqueu libre gropava la quasi totalitat dei conoissenças dau periòde sus la metallurgia e prepausèt una classificacion novèla dei mineraus coneguts qu'èra diferenta dei concepcions misticas de l'alquimia. Permetèt de desvolopar l'estudi scientific dei mineraus e dei metaus e marquèt la fondacion de la mineralogia e de la geologia modèrnas.


text:
Moussu lou souto-prefèt
Moussu lou deputa e presidènt de regioun
Moussu lou conse d’Arles e soun municipe
Midamo e Messiès li elegi dou pais d’Arle
Moussu lou presidènt dou coumita di fèsto
Midamo, Messiès.
A parti de vuei, proumié de juliet 2007, lou tèms se vai coumta : dins un an tout-bèu-just, passarèn lou flambèu à la vintenco Rèino d’Arle emé si damisello d’ounour. Em’aco, es à touti li chato que pantaion à-n-aquéu titre que voudriéu parla en particulié. Nautre, coume nosti davanciero avèn fa aquéu pantai, avèn souveta adurre nosto pèiro au monumen de la mantenènço de nosti tradicioun. Lou proumié de mai 2005, sian passa de l’autre coustat : lou pantai venguè realita. L’an que vèn, sèt chato descurbiran aquelo realita.
Pèr aro, aquéli chato chifron ; quauquis uno dempièi long-tèms, e d’autri prendran sa desisioun vertadiero à la vèio de remetre li doursié, qu’enchau ! ço qu’es impourtant es d’estre seguro d’aquelo decisioun, d’aquel engajamen que fau prene.
Estre Rèino d’Arle o Damisello d’ounour vou dire faire de sacrifice tres an de tèms, saupre que i’aura de moumèn dificile, de moumèn de doutanço, de souleso. Mai es tambèn e subretout d’esperiènci que se podon pas oublida, magico, de se senti pourtado pèr tout un pople, de se senti amado pèr tout ço que fasèn. Aco se pou pas avaloura e vau bèn de sacrifice.
Aquelo esperiènci, la souvete en touti li chato apassiounado e sai proun que n’i’a forço. De segur, n’en faudra chausi soulamen uno pèr èstre Rèino e siès autre coume damisello d’ounour. Saran soulamen sèt qu’esprouvaran aquèu bounur qu’es pas de dire. Mai meme se i’a gaire de chanço, fau pas la leissa passa, fau pas renouncia à-n-aquèu pantai.
Entraire sa candidaturo es moustra que nosti tradicioun ameriton d’estre aparado, ameriton de sacrifice tres an de tèms, es moustra tambèn que valon la peno de prene lou risque d’estre eligido o noun, o pas coume se lou poudié espera. Fin-finalo, entraire sa candidaturo es faire ate de sa fé pèr li tradicioun e faire ate de soun courage.
Nautre, avèn fa aquelo chausido e n’en sian fiero. Fai dous an aro que nous tèn à cor d’apara nosti tradicioun. Mai de-que vou dire « apara nosti tradicioun » ? A iéu me sèmblo qu fau pas espera lou moumèn d’estre en dangié per faire li causo, fau toujour ana d’avans, fau toujours prepausa de causo nouvello, saupre s’asata i mejan mouderne, pèr pertouca li gèns, pèr ié dire vaqui ço que sian e vaqui nosto estacamen à nosto istori, à nosto identita.
Es pèr aco qu’avèn vougu faire lou calendrié de la Rèino d’Arle e de si Damisello d’ounour, e que lou comitat di fèsto d’Arle a fa un nouvèu site internet. Es noste biais d’oubra pèr li tradicioun, d’ana d’avans.
Mai ço qu’es segur, es qu’aco sarié pas esta pousible sènso lou soustèn e la fisanço dou comitat di fèsto d’Arle, soun presidènt e touti si benevolo. Pèr aco e pèr tout ço que fan tout de long de l’an, au noum di tradicioun ié voudrien dire osco e gramaci.
Fau apoundre que sarié pas esta pousible nimai sènso vautre touti qu’avès aculi aquèu calendrié emé tant de voio, bèn mai que ço qu’avian espera. Mai de dous milo eisemplari an trouva sa plaço dins vosti oustau, mai tambèn dins lou mounde entié : dou Canada à l’Armenio en passant pèr la Suisso en bèn d’autri, d’arlatenco sus papié alusenti barrulon dins lou mounde.
Bèn-lèu, lou calendrié nouvèu vai parèisse. L’avèn vougu mai entimo, mai sutièu, mai reflechi. Souvetan que vous agradara e que l’aculirès em’autant d’estrambord coume lou proumié.
Poudièu pas acaba ma dicho sènso dire quàuqui mot en siès persouno que me soun caro, siès persouno que souvènti-fès soun darrié iéu sèns dire mot meme s’es dificile pèr èli. Aquéli sièis persouno an pèr noum : Emelino Enjalbert, Sara Gibert, Lisa Guerri, Marjourio Isouard, Couralio Joubert e Erminio Laye. Ié voudriéu dire gramaci.
Gramaci d’èstre ço que sias,Gramaci de teni vosto plaço coume lou fasès,Gramaci de me sousteni cade jour que vivèn ensèn meme dins li moumèn dificile,Gramaci d’èstre toujour bello, toujours risouleto, toujour presento.Fin-finalo, voudriéu simplamen vous gramacia d’èstre mi Damisello d’ounour e mis amigo.
Mi cars ami, à l’an que vèn pèr aculi la vintenco Rèino d’Arle emé si Damisello d’ounour. D’eici-en-lai, caminarèn encaro un an touti li sèt, man dins la man, entre-menarèn la messioun que nous fuguè counfisado em’uno joio e uno voulounta qu’avèn garda dempièi la debuto dou reinage, doumàci à vous, gèns d’Arle e dou païs d’Arle que nous dounas tant de bonur e d’ounour.


text:
Angieus
Angieus (Angers en francés) es la prefectura de Maine e Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Angieus es l'anciana capitala d'Anjau. L'aglomeracion angevina s'estend sus la val del Léger, classificat al patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. La vila es situada en riba del riu Maine, a qualques km. de Léger. Es tanben al ras del lac artificial de Maine.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Convent de la Baumeta, apelat tanben Convent daus Cordeliers d'Angieus, bastit sul Ròc de Chanzé, susplombant Maine.
Personalitats d'Angieus[modificar | modificar la font]
- David d'Angieus (1788-1856) escalpraire.
- Hervé Bazin (1911-1996) escrivan de Vipère au poing
- Lo Bòn Rei Rainier (1409-1480) duc d'Anjau, de Lorena e de Bar, còmte de Provença, rei de Nàpols, de Sicília e de Jerusalèm.


text:
Lançon (Provença)
Lançon (oficialament en francés, Lançon e, dempuèi 1919, Lançon-Provence) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se tròba a 7 quilomètres de Selon de Provença, a 15 quilomètres de Miramàs, a 32 quilomètres d'Ais de Provença, a 46 quilomètres del centre vila de Marselha, a 58 quilomètres d'Avinhon, a 78 quilomètres de Nimes e a 124 quilomètres de Montpelhièr.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Lançon (atestacions en latin in Lancione, en 814, de Alanzone, en 980) pòt derivar dau nom d'òme gallés Alantius ame lo sufixe -onem (segon Dauzat e Rostaing, qu'aplican l'etimologia a Alençon e que se contentan de comparar ame Lançon [2]), o, segon lei Feniés, venir de *al-ant-i-one, d'una raiç preceltica *al, varianta de *kal, *kar; lo sens deu èsser quicòm coma « rocassut », que s'aplicava benlèu, a l'origina, a l'oppidum preïstoric de Constantine (nom francés), au sud de la vila [3]. L'etimologia seriá donc diferenta de la de Lançon (Hauts Pirenèus).
En arribant a la vila, en mai dau panèu en francés, i a tanben lo panèu en occitan provençau LANÇOUN DE PROUVENÇA (grafia mistralenca) [4].
Lo gentilici es lançonenc, lançonenca e l'escais es manja-garossa [5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 8473; 2013 : 8671 abitants (126 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Fr. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Street View, vist lo 19 d'agost 2016
- ↑ Fr. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979


text:
Ala
Una ala es una superfícia que s'emplega per produire una fòrça aerodinamica normala a la direccion de movement per desplaçament dins l'atmosfèra de la Tèrra, l'aire o un autre mitan gasós, que facilita lo vòl. L'emplec primièr del mot se fasiá pels membres anteriors dels aucèls, mas son emplec es estat espandit per inclure las alas dels insèctes, las ratapenadas e los pterosaures e puèi las mecanicas fachas per l'òme.
Una ala es una mecanica extrèmament eficaça per generar una fòrça ascensionala.


text:
Eneïda
L'Eneïda (en latin Aeneis), es una òbra escrita per Virgili entre 29 ab. C. e sa mòrt en 19 ab. C., qu'es generalament considerada coma lo poèma epic central de la literatura latina, e vista coma una de las òbras màgers de la literatura al mond[1].
Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs.
Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium).
Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge.
Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir.
Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bloom, Harold (1994). The Western Canon. See also Western canon for other "canons" that include the Divine Comedy.


text:
Avèm ganhat un desbat al parlament e una inscripcion dins un teste juridic, amai siegue simbolic.
Se cal remembrar que la sola lei que balhèt un dreit d'aprene la lenga, un teste pro estrech mas fondamental, es a dire la lei Deixonne, foguèt adoptada a l'amagat, sens desbat : una lei panada, que.
Es lo primer còp dins l'istòria que d'elegits pòdieron s'exprimir e far ausir una vòtz mai fòrta que lo bram de la jacobinalha.
Plan segur, servira de ren s'es pas seguit d'una brava lei, una lei que balharà a l'occitan una plaça vertadiera al colegi e al licèu, e non pas aquela opcion vegonhosa d'ara.
Doncas : de seguir !
Dernière édition par LaurençD le Mar 22 Juil - 18:58, édité 1 fois


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Marcieux en arpitan (Marcieux en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Comuna de la Abans-País savoyard, Marcieux a situat a 6km al nòrd del Lac de Aiguebelette.
Commune de l'Avant-Pays savoyard, Marcieux est situé à 6km au nord du Lac d'Aiguebelette.
Marcieux
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text: Ràdio associativa, nascuda en 1981 a Tolosa, la tòca nòstra es la promocion de la lenga e de la cultura occitana sens doblidar la mosaïca culturala venguda dels 5 continents e presenta en Miègjorn-Pirenèus (Africa, Antilhas, Bulgaria, Catalonha, Espanha, Magrèb, Portugal, Reünion, U.S.A, Vietnam…) Realizam e difusam 24 oras sus 24 de programas pròpris completament o en partida en Occitan, tractan de mantun subjècte : Economia, Politica, Espòrt, Literatura, Cinàma, Sciéncia, Novèlas Tecnologias… botan atal un lum occitan sul mond. En Miègjorn-Pirenèus, mantuna ràdio associativas prepausan de programas en lenga occitana, en Arièja, Tarn, Tarn e Garona, Òlt e Avairon. Çaquelà, i a pas que doas ràdios que difusan aquela mena d'emissions, a mai de 60% de lor grasilha : son Ràdio País a l'oèst, de l'Atlantic a Garona, e Ràdio Occitània dins lo parçan de Tolosa, en Comenge e en Lauragués.


text:
Luc (Bearn)
Luc (en francés Lucq-de-Béarn) qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
La vila qu'èra autes còps dotada d'ua hèra rica abadia qui ne'n demòra quauquas restas. La soa glèisa de Sant Vincenç qu'ei hèra anciana (començada au sègle XI) e lo son autar qu'ei un sarcofag deus purmèrs sègles de l'èra crestiana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Luc que's tròba au center deu triangle format per las vila de Monenh, Auloron e Navarrencs.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila que s'ei bastida autorn de la glèisa e deu mostièr vodats au culte de Sant Vincenç qui las relíquias e i èran acessadas. L'abadia, d'aubediéncia benedictina que vadó hèra rica. Malurosament, au sègle XVI, las òsts protestantas de Gabriel Ièr de Montgomery, aperadas per la regina Joana III de Labrit per "liberar" Bearn de las armadas francesas de Terride, que cremèn lo mostièr e qui sacamandegèn la ciutat. Au retorn deu culte catolic (horabandit e vedat peu regim de Joana III de Labrit) los benedictins que hon replaçats peus bernabitas dinc a la Revolucion Francesa quan l'abadia e ho venuda a un marchand de Pau ; uei que demòra enqüera ua proprietat privada.
Aus sègles XIX e XX, la vila qui èra estada autes còps ua de las màgers de Bearn, que mermè e que ho ua de las purmèras a alimentar l'emigracion de cap a l'arriu de la Plata. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luc qu'ei ua vila mei que mei agricòla situada dens lo terrador de l'AOC deu jurançon.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Las restas deu mostièr que hon classadas monument istoric per l'Estat francés en 1990.
- Glèisa de Sant Vincenç dab un autar deu sègle IV o V.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Site oficiau de la comuna [1]


text:
Estratovolcan
Un estratovolcan es un volcan que l'estructura es constituida per l'acumulacion de coladas de lava e de piroclasts (tefra) al cors dels diferents estadis eruptius, abitualament violents. Los estratovolcans prenon una forma conica amor de sa lava pastosa qu'es pas de bon circular, fasent de depaus de cendres e d'escorias mai que mai prèp de la chiminèia volcanica. Eissits d'un magmatisme de subduccion, sas erupcions son explosivas, de tipe vulcanian, estrombolian, pelean o plinian. La forma del volcan es generalament conica fins que, en seguida d'una nòva explosion del volcan, se forma un nòu còn pel cratèr o la caldera. Atenhon en general de grandas nautors e sos pendisses son prononciats (de còps que i a fins a 45 °).
Creacion[modificar | modificar la font]
Los estratovolcans son comuns dins las zonas de subduccion, formant de cadenas al long dels limits de la placa tectonica ont l'escòrça oceanica s'escola jos l'escòrça continentala (es lo 'volcanisme d'arc continental', per exemple, la cadena de las Cascadas en Canadà, o los Andes centrals) o jos una autra placa oceanica (per exemple, las Illas Aleutianas en Japon). Lo magma que forma los estratovolcans s'enauça quand l'aiga contenguda dins los minerals idratats e la ròca basaltica porosa de l'escòrça oceanica superiora se libera contra la ròca del mantèl terrèstre de l'astenosfera dessubre de la capa oceanica. La desliurança de l'aiga del minerals idratats se nomena "desidratacion", e se produtz a pressions e temperaturas específicas per cada mineral, a mesura que la placa davala a de grandas prigondors.


text:
Marcello Malpighi
Marcello Malpighi (10 de març de 1628, Crevalcore - 30 de setembre de 1694, Bolonha) foguèt un mètge italian , que daissèt son nom a fòrça estructuras istologicas del còs uman. Foguèt demest los primièrs d'utilizar un microscòpi e es tanben considerat coma un dels fondators de la fisiologia comparativa e de l'istologia.
Mainatge, visquèt a la bòria dels sieus parents, puèi dintrèt a l'Universitat de Bolonha a l'edat de 17 ans. Comencèt d'estudiar la filosofia aristoteliana. Quand los sieus parents moriguèron, aguèt d'abandonar los estudis per s'ocupar dels afars de la familha. Tornèt a l'Universitat aprèp dos ans, e venguèt doctor en medecina en 1653.


text:
Primo Levi
Primo Levi (Turin, 31 de julhet de 1919-11 d'abril de 1987) foguèt un escrivan italian d'origina jusieva, autor de memòrias, de relats, de poèmas e de romans. Foguèt un resistent antifaissista, subrevivent de l'Olocaust. Es conegut subretot per las òbras que escriguèt per donar testimoniatge sus l'Olocaust, particularament lo relat de l'an que foguèt prisonièr dins lo camp d'exterminacion d'Auschwitz. Son òbra S'aquò es un òme es considerada coma una de las mai importantas de la Literatura del sègle XX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Levi nasquèt a Turin en 1919 dins d'una familha liberala jusieva. Licenciat de Quimia de l'Universitat de Turin en 1941. En 1943 el e sos camaradas anèron al camp per tal de s'unir a la resisténcia antifaissista italiana. Foguèt arrestat per la milícia faissista que lo mandèt a l'armada d'ocupacion alemanda pr'amor qu'èra jusieu. Foguèt deportat a Auschwitz en 1944, un [[camp d'exterminacion situat en Polonha, qu'èra ocupada pels nazis, e i passèt dètz meses abans que lo camp fòsse desliurat per l'Armada Roja. Dels 650 jusieus italians de sa "remetuda" al camp, Levi foguèt un dels 20 subrevivents. Quand tornèt en Itàlia, Levi exerciguèt de quimista industrial dins la factoria quimica SIVA a Turin. Comencèt alavetz d'escriure sas experiéncias dins lo camp e son retorn en Italia a travèrs d'Euròpa de l'èst, que se convertiguèron en sas doas memòrias classicas: S'aquò es un òme (Se questo é un uomo) e La trèva (La tregua). Escriguèt tanben doas memòrias fòrça apreciadas, Moments d'indult (suls personatges qu'observèt pendent son empresonament) e Lo Sistèma Periodic (una colleccion de pèças cortas, majoramanet d'episòdis de sa vida mas tanben dos relats corts, totes ligats a d'elements quimics). Lo roman S'ara non, quand?, qu'explica l'istòria d'un grop de partisans jusieus en Russia e en Polonha pendent la Segonda Guèrra Mondiala, ganhèt los prèmis Viareggio e Campiello après èsser publicada en Itàlia, doncas, Levi venguèt internacionalament conegut. Levi se retirèt de sa posicion coma gestor de SIVA en 1977 per se dedicar a escriure a temps complèt. Lo mai important de sos darrièrs trabalhs foguèt son libre final, Los naufragats e los salvats, sus sa experiéncia del camp de concentracion..
Levi moriguèt, aparentament per suicidi, l'11 d'abril de 1987, encara que mai d'un amic e biograf a questionat aquela circonstància pr'amor que Levi, que son escritura se caracterizava per l'escuror e l'optimisme, daissèt pas de nòta de suicidi.
Òbras[1][modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lista incomplèta


text:
Montplasent
Mont Plasent[1] o Montplasent segon las règlas de la grafia classica [2],[3] (oficialament en francés Monplaisant) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Mon Plaisan en 1095, Munplacens en 1156, Monplazenc al sègle XIII, Mons Plasenc en 1478. Es un nom de formacion occitana, compausat de mont (del latin mons, montis) e de l'adjectiu plasent, participi present del vèrbe plaire (del latin placere) [4],[5]. La prononciacion es [mũmplɒ’ʐɛ̃n] [6].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Belvés; es adara del canton de Vallée Dordogne (en francés), donc Val Dordonha.
- La comunautat de comunas es la CC Val de la Dordonha et Forèst Beceda (residéncia a Sent Cíbran). L'anciana CC, Entre Nausa e Beceda (nom supausat, residéncia a Belvés), fusionèt lo 1èr de genièr 2014 emb la de la Val de Dordonha (residéncia a Sent Cíbran) per formar la CC actuala.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 275; 2013 : 275 abitants (49 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Loïs Alibèrt, Gramatica occitana, segonda edicion, Centre d'Estudis Occitans, Montpelhièr, 1976, Vocabulari ortografic, p. 459-460
- ↑ http://superlexic.com/revistadoc/wp-content/uploads/2013/07/Linguistica-occitana-6-CLO.pdf, pp. 53-61
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/belves/MONPLAISANT.htm


text:
Nòva Galas del Sud
La Nòva Galas del Sud (var. Nòva Galas dau Sud, Nuòva Galas dau Sud, Nava Galas deu Sud) (en anglés New South Wales) es un Estat d'Austràlia. Foguèt creada en 1788 e a l'origina cobrissá la màger part del continent australian. Mas al sègle XIX, de grandas partidas ne foguèron sompartidas per formar las colonias britanicas de Tasmania (1825), d'Austràlia Meridionala (1836), de Victòria (1851) e de Queensland (1859).
En 2005, la Nòva Galas del Sud comptava 6 760 000 abitants. En 2016 s’annèxa l’illa Norfolk.
Vilas principalas :


text:
Saint-Étienne-sur-Usson
Saint-Étienne-sur-Usson (en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna z-èra del canton de Sauxillanges; z-es avòra del canton de Braçac.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 276 abitants (18 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 4 août 2009
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 4 août 2009


text:
Arquian
Arquian es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Arquian Es la municipalitat la mai septentrionalae del departament. A situat en Puisaye.
Arquian est la commune la plus septentrionale du département. Elle est située en Puisaye.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel luòc aviá en tant que vila d'Aussèrra, per nom ja a Modèl:La s- : Arcuncius.
ce lieu avait en tant que cité d'Auxerre, pour nom déjà au Modèl:S- : Arcuncius.


text:
Jersei
Jersey (oficialament Bailiwick of Jersey; en francés Bailliage de Jersey) es una de las illas Normandas, dependéncia de la corona britanica. Le bailiatge de Jersey comprend l’illa de Jersey, e los escuèlhs Écréhou e Minquiers[1] e qualques autres illons inabitats.
Coma las autras illas normandas, Jersey est una dependéncia de la Corona britanica representada per un lòctenent governador. Los sobeirans britanics i regnan coma ducs de Normandia.
- fa pas partit del Reialme Unit mas ne depend per sos afars exteriors (defensa e representacion diplomatica - pasmens, lo governament de Jersey manten una representacion permanenta a Caen).
- fa pas partit de l’Union Europèa mas i es associada.
Es dirigida per un baile, segondat per un parlament, los Estats de Jersey (51 membres elegits). Los Estats comprenon actualament lo Baile, lo Lòctenent Governador, detz senadors, los conestables de las dotze parròquias, vint e nòu deputats, l’Avocat General e lo Procurador General. Lo Baile, nomenat per la Corona, es lo president de l’Assemblada dels Estats. Es tanben president de la Cor Reiala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Economia de Jersey.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la Cor internacionala de Justícia - decision illa dels Écréhous e Minquiers - consultat lo 6 de mai de 2008


text:
21
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 21 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Revòuta de Gàllia en causa d'impòsts jutjats tròp importants. Menada per dos caps gallés romanizats, Julius Florus e Julius Sacrovir, l'insureccion foguèt vencuda dins lei regions deis Ardenas e de la vila d'Autun. Sei dos caps se suicidiguèron per defugir una captura e lo movement s'arrestèt en causa de la manca d'organizacion. Ges de reduccion d'impòst foguèt acceptada per Tibèri après la desfacha.


text:
Aníbal Troilo
Aníbal Troilo (Buenos Aires, l'11 de julhet de 1914 - Buenos Aires, lo 18 de mai de 1975), chafrat Pichuco que ho dab Ástor Piazzolla lo màger bandoneonista de tango ; que ho tanben compositor e director d'orquèstra de tango.
Vita[modificar | modificar la font]
Los sons pairs que s'aperavan Felisa Bagnolo e Aníbal Carmelo Troilo. Mainatge qu'audiva a jogar tangos dens los cafés de Buenos Aires e aus detz ans que convençó los sons pairs deu crompar un bandoneon. La soa mair que'n trovè un de 140 pesos de pagar en 10 còps mes los vedendor que desapareishó arron deu quatau pagament shens non pas domandar arren mei. Aqueth bandoneon que hore lo qui jogare tota la soa vita sancera.
Aus 11 ans (en 1925) que jogava au mercat de l'Abasto e aus 15 qu'avèva ja lo son quintet.
En 1930 qu'entrè dens un sextet on Osvaldo Pugliese be hasèva lo pianista. Arron que joguè dens las orquèstras de Juan "Pacho" Maglio, Julio de Caro, Juan D'Arienzo, Ángel D'Agostino e Juan Cobián abans de fondar, en 1937, lo son qui debutè dens un club portènhe aperat lo Marabú.
A partir de julhet de 1939 Ástor Piazzolla qui vienèva d'arribar deu son Mar del Plata nadau, que comencè a escotar regularament e dab passion l'orquèstra de Troilo e de practicar çò qu'aprenèva au bandoneon. Lèu qu'aprochè un deus musicians entà poder entrar dens l'orquèstra en s'i escàder. N'i he pas sonque lo bandoneonista mes qu'ajudè tanen Pichuco a adobar las particions dab las soas influèncias musicaus mei academicas.
Suu plan personau : qu'esposè Zita Calachi en 1938, qu'avó ua amistat de las pregondas dab lo poeta de tango Homero Manzi, que ho un suportaire famós de River Plate e qu'avó coentas dab l'alcòl e la cocaïna.


text:
1542
Aquesta pagina concernís l'an 1542 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Regardant leis afaires europèus, acomençament de la Novena Guèrra d'Itàlia entre França e Espanha lo 12 de de julhet de la declaracion de guèrra dau rèi Francés Ièr. Lo motiu principau èra lo murtre de l'ambassador Antonio Rincon lo 3 de julhet de 1541 per de soudats imperiaus. Pasmens, en realitat, lo govèrn pensava subretot aprofichar lei dificultats espanhòlas après sa desfacha en Africa de 1541, la signatura d'una aliança francoturca e d'una aliança francosuedesa (signada lo 21 de julhet). Lei Francés ataquèron sus la frontiera dau nòrd-èst (en Artés principalament), dins lo nòrd-oèst d'Itàlia e en Rosilhon. Pasmens, aqueleis ofensivas mau capitèron. Luxemborg foguèt conquistat lo 26 d'aost mai perdut tre lo 9 de setembre e Perpinhan resistèt a un sètge (26 d'aost - 4 d'octòbre).
En America, Francés Ièr contunièt de renfòrçar la preséncia francesa ambé l'organizacion d'una expedicion de 60 naviris de pesca e lo mandadís dau senhor de Roberval coma luòctenen-generau de la França Novèla ambé mission d'i fondar una colonia.
Enfin, pertocant leis afaires intèrnes dau Reiaume, lo rèi acomencèt de prendre de mesuras còntra la Reforma (7 de julhet) e per melhorar lei finanças de l'Estat ambé l'edicte de Conhac (7 de decembre) a prepaus de la creacion d'un ret de generalitats cargat de susvelhar la collècta e l'utilizacion dau budget reiau. Totjorn regardant lei finanças, lo cancelier Guillaume Poyer foguèt arrestat e estremat en causa de mauversions. Enfin, dins la region de La Rochèla, lo rèi foguèt obligat de menar una campanha per reprimir d'insureccions popularas còntra la gabèla.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lo Sultanat d'Adel. Dins lo corrent de la premiera mitat de l'annada, una tiera de victòrias portuguesas (Baçente, Jarte, la Còla dei Josieus) permetèt ais Etiopians de reünir de fòrças importantas. Ansin, en despiech de la desfacha portuguesa de Wofla onte lo pichon còrs expedicionari de 400 mosquetaris perdiguèt la mitat de seis efectius e son cap Cristóvão da Gama, lo negus Galawdewos (1540-1559) poguèt organizar una armada poderosa equipada d'armas de fuòc.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Espanha, sostenguda per unei pòbles maias, e lei ciutats-estats maias desirosas de demorar independentas. Après sa victòria de l'annada precedenta, lo conquistador Francisco de Montejo el Mozo decidiguèt de sometre lei Cocomes. Ajudats per lei Xius, menèt una campanha saunosa per lei dos camps que s'acabèt per una victòria espanhòla. Lei Cocomes deguèron se sometre e se convertir au cristianisme. Après aqueu succès, d'expedicions espanhòlas s'ocupèron de sometre una rebellion d'un grop de Xius e lei regions vesinas deis estats cocomes. De garnisons foguèron tanben establidas dins lo sector e de contactes establits ambé lei Maias encara neutres dins lo conflicte.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Botanica[modificar | modificar la font]
Publicacion de De historia stirpium commentarii, òbra dau botanista alemand Leonhart Fuchs (1501-1566). Depintèt aperaquí 550 espècias de plantas de la flòra germanica. Pichona evolucion a respèct deis autrei botanistas dau periòde, un trentenau d'espècias avián solament un interès ornamentau.


text:
Écoles maternelles et écoles élémentaires publiques et privées de Magny lès Villers dans le département (21)
Il n'y a pas d'école maternelle ni élémentaire à Magny lès Villers.
Liste des écoles les plus proches de Magny lès Villers
Écoles Maternelles les plus proches
ECOLE MATERNELLE PUBLIQUE, enseignement Public à VILLERS LA FAYE qui est à environ 1 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à COMBLANCHIEN qui est à environ 4 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à CORGOLOIN qui est à environ 4 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à LADOIX SERRIGNY qui est à environ 4 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à ALOXE CORTON qui est à environ 6 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à SAVIGNY LES BEAUNE qui est à environ 8 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE BERNARD BARBIER, enseignement Public à NUITS ST GEORGES qui est à environ 9 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE JEAN DE LA FONTAINE, enseignement Public à NUITS ST GEORGES qui est à environ 9 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à BEAUNE qui est à environ 9 km de Magny lès Villers
ECOLE MATERNELLE, enseignement Public à VIGNOLES qui est à environ 10 km de Magny lès Villers
Écoles Primaires à proximité
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de VILLERS LA FAYE à environ 1 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de ECHEVRONNE à environ 3 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de COMBLANCHIEN à environ 4 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de CORGOLOIN à environ 4 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de PERNAND VERGELESSES à environ 4 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de LADOIX SERRIGNY à environ 5 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de PREMEAUX PRISSEY à environ 5 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de CHOREY à environ 8 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE, enseignement Public sur la commune de SAVIGNY LES BEAUNE à environ 8 km de Magny lès Villers
ECOLE PRIMAIRE MARIE MAIGNOT, enseignement Public sur la commune de NUITS ST GEORGES à environ 8 km de Magny lès Villers
*distances indicatives à vol d'oiseau


text:
Palma (Malhòrca)
Palma (forma corta e oficiala, manlevada dirèctament al latin) o Ciutat de Malhòrca (forma pus tradicionala) (en catalan Palma, Ciutat de Mallorca o Ciutat) es una comuna e una vila, capitala de la Comunautat Autonòma de las Illas Balearas, dins los Païses Catalans (e en Espanha). Es tanben coneguda internacionalament coma Palma de Mallorca.Sa populacion foguèt estimada a 405 318 abitants, en 2011. La superficia totala de la comuna es de 213,55 km².
Etimologia[modificar | modificar la font]
Quand Quint Cecili Metèl, procònsol d'Hispania, fondèt la ciutat, la nomenèt Palma. Pendent lo periòde islamic, nomenèron la vila Madina Mayurqa (Ciutat de Malhòrca), e l'illa Mayurqa. Ambe'l rei Jacme Ièr se tradusiguèt lo sistèma de nominacion arabe, e Mallorca foguèt lo nom tant de la ciutat coma de l'illa; per las diferenciar òm s'acostumava a precedir Mallorca de las paraulas ciutat, illa o regne, segon l'intencion, çò que faguèt que del sègle XIII fins al XVIII, sempre las referéncias a Palma se formulavan ambe'l tèrme Ciutat de Mallorca.
Ambe'l Decret de Nòva Planta (1715) se recuperèt oficialament lo nom roman (dejà ressuscitat per d'erudits e d'istorians del sègle XVII), que, tanben oficialament, al segle XIX, ambe la division provinciala de l'Espanha, se cambièt en Palma de Mallorca.


text:
Sòmi
Lo sòmi (sinonims: pantais, saunei) es un procediment imaginatiu de la ment que se produsís mentre qu'una persona dormís.
Fisiologia del sòmi[modificar | modificar la font]
Las recèrcas de las ultimas annadas an esclarzit fòrça aspèctes dels sòmis, mas l'aspècte fisiologic es lo camp principal de las descobèrtas. Los nòrd americans Eugene Aserinsky e Nathaniel Kleitman, precursors dins la recèrca suls sòmis, comencèron en 1953 una seria d'estudis que mòstran que los sòmis consistisson pas qu'en imatges efemèrs apareissent a la persona a sa revelhada, mas que se desenrotlan segon un procediment fisiologic especific. Es pendent la fasa del sòm paradoxal que se sòmia. Atal, se sòmia de quatre a cinc vegadas cada nuèit. Sembla que seriá mai facil de se remembrar un sòmi quand la persona se desvelha dins una fasa de sòm paradoxal o sulcòp après. Per se remembrar tota la seria es necessari de se desvelhar après la fasa de sòm paradoxal.
Lo sòmi dins la cultura[modificar | modificar la font]
Istoricament s'ensagèt de descobrir lo sens dels sòmis, que de còps que i a foguèron vist coma un procès de divinacion o coma la mediacion d'èssers transcendentals (dieus o àngels) que comunican amb los èssers umans. Atal coma en la Bíblia apareisson l'istòria de Josèp, que intepretèt los sòmis de la familha dels faraons egipcians o l'àngel de l'Anonciacion que dintra dins lo sòmi de la Verge.
Los grècs, coma força pòbles amerindians, aimavan de provocar los sòmis per comunicar amb las divinitats. Morfèu èra lo patron d'aquestes viatges onirics. Lo surrealisme revendica lo sòmi, reialme de l'inconscient, coma la font d'inspiracion per l'art.


text:
1654
Aquesta pagina concernís l'an 1654 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau reglament de la Fonda ambé lo maridatge dau prince de Conti ambé la nèça dau cardenau Mazarin que permetèt de raprochar una partida deis ancians partisans de Condé dau ministre principau de la regenta Ana d'Àustria (22 de febrier). Puei, lo Parlament de París condamnèt oficialament lo prince de Condé a mòrt en preséncia dau rèi e dei Grands dau Reiaume (28 de març). Enfin, lo cardenau de Retz foguèt obligat de cedir l'arquevescat de París (30 de març) e estremat dins la vila de Nantas (fins a son evasion lo 8 d'aost). Ansin, lei principalei faccions de la Fonda èran neutralizadas. Lo govèrn de Mazarin poguèt acomençar de redreiçar l'economia francesa e lo 7 de junh, lo rèi Loís XIV foguèt sacrat dins la catedrala de Reims.
Regardant la guèrra còntra Espanha, leis ofensivas espanhòlas foguèron arrestadas sus lei frontieras, especialament aquela dirigida còntra la vila d'Arras.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Demonstracion de la premiera pompa capabla de crear un vuege dins una esfèra sarrada per Otto von Guericke (1602-1686) a Magdeborg. Aquò permetèt de refutar d'un biais definitiu lo principi horror vacui que postulava l'inexisténcia dau vuege dins la natura.


text:
José Saramago
José de Sousa Saramago (n. en 1922, mòrt en 2010) es un escrivan portugués. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 1998.
Biografia[modificar | modificar la font]
Saramago nasquèt al poble d'Azinhaga, situada a la municipalitat de Golegã, districte de Santarém. Malgrat lo registre oficial situa la siá naissença lo jorn 18, aquel fach se deu a una error en l'anotacion del foncionari, que l'inscriguèt a l'encòp amb lo nom de José Saramago e pas José de Sousa, nom de familha del sieu paire.
En 1924 la siá familha fixèt residéncia a Lisbona, ont lo sieu paire comencèt a trabalhar en la polícia. Als dotze ans inicièt los sieus estudis a l'Escòla Industriala de Lisbona, estudis que poguèt pas finalizar al pas poder seguir en pagant la matricula. Aquel fach provoquèt que lo jove Saramago dintrèsse trabalhar en una ferraria mecanica, sens desbrembar mas la siá nòva passion: la lectura. Cambièt de trabalh e dintrèt far partida de l'administracion de la seguretat sociala.
Dintrèt posteriorament trabalhar en una companhiá d'asseguranças e simultaneament collabora coma jornalista al Diário de Notícias, un periodic nacional, mas que per rasons politicas plan lèu ne foguèt expulsat. Critic literari de la revista Seara Nòva, faguèt partida de la primièra direccion de l'Associacion Portuguesa d'Escrivans.
Membre del Partit Comunista Portugués aprèp 1969, patiguèt la persecucion e censura pendent los ans de la dictatura d'António de Oliveira Salazar. Se jonhèt posteriorament a la Revolucion dels ulhets que portèt la democracia a Portugal l'an 1974. Dempuèi 1976 se consacrèt exclusivament al sieu trabalh literari, acabèt en partejant la siá residéncia entre Lisbona e l'illa de Lanzarote (Illas Canàrias), ont moriguèt lo 18 de junh de 2010 a 87 ans.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mor l'escriptor portuguès i premi Nobel José Saramago Avui, 18 de junh de 2010


text:
Mongeta mungó
La mongeta mungó (chinés : 绿豆, pinyin: lùdòu) es una planta annadièra de la familha de las fabaceae originària del soscontinent indian e cultivada coma ortalécia per sas granas consomidas coma legum. Es un ingredient corrent de la cosina asiatica.
Aquela mongeta es reputada per aver de proprietats fortificantas e lutar contra la fatiga.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Dins de regions de China, se manja lo mungó en sopa.
La farina de mungó es utilizada dins l'Andhra Pradesh, en Índia, per ne far de pescajons: los Pesarattu. En China la farina permet de far de vermicèli e de pastas.
Se manja tanben los joves grelhs eissits de granas aprèp germinacion, sovent conegudas jol nom fals de « grelhs de sòja » o « brots de sòja ».
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo mungó es una planta tropicala (o sostropicala) que sa cultura demanda de temperaturas caudas (30 a 35 °C). Pòt butar dins d'aiga destillada.


text:
Villes et mairies du District d'Olten (69)
Liste des communes
Olten
Ville de Olten, localité de la Suisse de 16 000 habitants.
La mairie de Olten a une adresse e-mail et un site Internet.
Dulliken
Ville de Dulliken, localité de la Suisse de 4 700 habitants.
La mairie de Dulliken a une adresse e-mail et un site Internet.
Schönenwerd
Ville de Schönenwerd, localité de la Suisse de 4 500 habitants.
La mairie de Schönenwerd a une adresse e-mail et un site Internet.
Wangen bei Olten
Ville de Wangen bei Olten, localité de la Suisse de 4 500 habitants.
La mairie de Wangen bei Olten a une adresse e-mail et un site Internet.
Hägendorf
Ville de Hägendorf, localité de la Suisse de 4 300 habitants.
La mairie de Hägendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Däniken
Ville de Däniken, localité de la Suisse de 2 700 habitants.
La mairie de Däniken a une adresse e-mail et un site Internet.
Kappel
Ville de Kappel, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Kappel a une adresse e-mail et un site Internet.
Gretzenbach
Ville de Gretzenbach, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Gretzenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Fulenbach
Village de Fulenbach, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Fulenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Gunzgen
Village de Gunzgen, localité de la Suisse de 1 500 habitants.
La mairie de Gunzgen a une adresse e-mail et un site Internet.
Starrkirch-Wil
Village de Starrkirch-Wil, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Starrkirch-Wil a une adresse e-mail et un site Internet.
Rickenbach
Village de Rickenbach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rickenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Walterswil
Village de Walterswil, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Walterswil a une adresse e-mail et un site Internet.
Boningen
Village de Boningen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Boningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Eppenberg-Wöschnau
Village de Eppenberg-Wöschnau, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Eppenberg-Wöschnau est joignable par téléphone.


text:
Villes et mairies du District de Plessur (104)
Liste des communes
Coire
Ville de Coire, localité de la Suisse de 32 000 habitants.
La mairie de Coire a un site Internet.
Arosa
Ville de Arosa, localité de la Suisse de 2 200 habitants.
La mairie de Arosa a une adresse e-mail et un site Internet.
Churwalden
Village de Churwalden, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Churwalden a une adresse e-mail et un site Internet.
Malix
Village de Malix, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Malix a une adresse e-mail et un site Internet.
Maladers
Village de Maladers, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Maladers a une adresse e-mail et un site Internet.
Langwies
Village de Langwies, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Langwies a une adresse e-mail et un site Internet.
Tschiertschen-Praden
Village de Tschiertschen-Praden, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Tschiertschen-Praden a une adresse e-mail et un site Internet.
Parpan
Village de Parpan, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Parpan a une adresse e-mail et un site Internet.
Peist
Village de Peist, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Peist a une adresse e-mail et un site Internet.
Sankt Peter-Pagig
Village de Sankt Peter-Pagig, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Sankt Peter-Pagig a un site Internet.
Molinis
Village de Molinis, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Molinis a une adresse e-mail et un site Internet.
Castiel
Village de Castiel, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Castiel a une adresse e-mail et un site Internet.
Lüen
Village de Lüen, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Lüen a une adresse e-mail et un site Internet.
Calfreisen
Village de Calfreisen, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Calfreisen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Cristina Branco
Cristina Branco (nascuda en decembre de 1972 a Almeirim, Portugal) es una cantaira portuguesa.
Cristina Branco s'interessèt subretot al jazz, al blues o a la bossa nova e a de formas de musica contemporanèa, quand son grand paire li ofriguèt, per sos detz-e-uèit ans, un disc d'Amália Rodrigues. Descobriguèt l'emocion del fado.
S'acompanha sovent al piano. Dins sus disques coma en concèrt, beneficia gaireben totjorn de la prestacion de Custódio Castelo a la guitarra portuguesa. Branco e Castelo compausan tanben, pèças a l'encòp resolgudament modèrnes e prigondament ancorats dins la tradicion.
Citacion[modificar | modificar la font]
« Lo fado, es la vida. Vesi pas aquela musica coma lo destin. Lo destin, es çò que fasèm d'el, es pas una causa qu'arriba par azard. Cresi pas en aquela nostalgia. Pensa que lo fado parla de la vida, d'aquela qu'existiguèt dins las annadas 1940 e 1960, mai tanben qu'existís en 2003. S'agís pas mai de parlar dels topics de la societat portuguesa, de la mar, dels marins, dels descobreires que partiguèron e de las femnas demoradas solas plorant. Lo fado representa fòrça mai qu'aquel, es parlar d'uèi, de la guèrra se o cal. »[1]
Discografia[modificar | modificar la font]
- )Murmúrios (1999)
- Post-Scriptum (2000)
- O Descobridor: Cristina Branco Canta Slauerhoff (2000)
- Corpo Iluminado (2001)
- Sensus (2003)
- Ulisses (2005)
- Live (2006)
- Abril (2007)
- Kronos (2009)
- Não há só Tangos em Paris (2011)
- Alegria (2013)


text:
782
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 782 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'invasion d'Anatolia acomençada l'annada precedenta per leis Arabis qu'agantèron la region de Constantinòple. Pasmens, en causa de la superioritat navala bizantina, deguèron se retirar sensa passar leis Estrechs. La flòta imperiala aprofichèt aquela situacion per desbarcar una fòrça sus lei linhas d'avitalhament deis Arabis per assaiar d'enceuclar la fòrça d'invasion. Dins aquò, la traison dau generau armèni Tatzatès permetèt ais Arabis de ganhar la batalha. Staurakios, qu'èra lo ministre principau de l'emperatritz Irèna, i foguèt tanben capturat. De negociacions ambé lo Califat Abbassida permetèron la signatura d'una trèva de tres annadas assortida dau pagament d'un tribut importanta (entre 70 000 e 100 000 nomismata). Franc d'incursions aràbias menoras, la trèva foguèt respectada fins a sa rompedura per lei Bizatins a la prima de 795.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'invasion d'Anatolia acomençada l'annada precedenta per dirigida per Harun ar-Rachid, fiu dau califa Al-Mahdi. La campanha foguèt malaisada mai s'acabèt finalament per una victòria. D'efèct, Harun ar-Rachid e sei fòrças capitèron d'agantar la region de Constantinòple mai poguèron pas passar leis Estrechs per atacar dirèctament la capitala bizantina. Deguèt finalament se retirar. Enterin, una armada bizantina aviá desbarcat en Anatolia e dispersats lei soudats arabis cargats de protegir lei linhas d'avitalhament d'Harun menaçat d'enceuclament. Foguèt sauvat per la traison dau generau armèni Tatzatès que li permetèt de ganhar la batalha e de capturar Staurakios qu'èra lo ministre principau de l'emperatritz Irèna. De negociacions permetèron la signatura d'una trèva de tres annadas assortida dau pagament d'un tribut importanta (entre 70 000 e 100 000 nomismata). Aquelei clausas foguèron respectadas fins a la prima de 795.


text:
Marzhinieg-Houarnruz
Marzhinieg-Houarnruz en breton ( Martigné-Ferchaud en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Del punt d'enguarda de la riquesa de la flore, Martigné es a la huitième luòc de las municipalitats del departament en possedint en los sieus desparièrs biotopes çò de mès de taxons, siatz 606 per una mejana communale de 348 taxem e un total départemental de 1373 taxem (118 familhas). Se compta sustot 56 taxem a fòrta valor patrimoniala (totala de 207) ; 28 taxem protegits e 39 apertenent a la lista roja del Massís armoricain (total départemental de 237) [1].
Du point de vue de la richesse de la flore, Martigné est à la huitième place des communes du département possédant dans leurs différents biotopes le plus de taxons, soit 606 pour une moyenne communale de 348 taxons et un total départemental de 1373 taxons (118 familles). On compte notamment 56 taxons à forte valeur patrimoniale (total de 207) ; 28 taxons protégés et 39 appartenant à la liste rouge du Massif armoricain (total départemental de 237) [2].
Istòria[modificar | modificar la font]
çò abbé Democrata Louis Bridel (1890-1933) i es inhumé. Charles Rabot, nascut a Nivèrns en 1856, en una familha d'origina bretonne, es a las fes un géographe, un glaciologue, un explorateur, al meteis temps #qu'un grand viatgèr, un jornalista e un conférencier.Qualques setmanas abans que la Segonda Guèrra mondiala esclata pas, Charles Rabot se retira en la siá proprietat de Martigné-Ferchaud en Ille-e-Vilaine, ont a defallit lo 1er en febrièr 1944. En l'aumenatge #que lududes ret La Illustration (12/19 de febrièr 1944), Jacques Sorbets escrich : « Animat del sol desir d'agrandir l'orizont del grand public, s'esborrava entièrament en los sieus articles o de conferéncias darrièr d'aquel #que i aviá a escriure o a dire. Lo sieu extrèma modèstia l'a mantenuda a França en una sòrta de incognito #que lo daissava indiferent ». La populacion de la municipalitat èra, engalanava, favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795[3].
l'abbé démocrate Louis Bridel (1890-1933) y est inhumé. Charles Rabot, né à Nevers en 1856, dans une famille d’origine bretonne, est à la fois un géographe, un glaciologue, un explorateur, en même temps qu’un grand voyageur, un journaliste et un conférencier.Quelques semaines avant que la Seconde Guerre mondiale n’éclate, Charles Rabot se retire dans sa propriété de Martigné-Ferchaud en Ille-et-Vilaine, où il est décédé le 1er février 1944. Dans l’hommage que lui rend L’Illustration (12/19 février 1944), Jacques Sorbets écrit : « Animé du seul désir d’élargir l’horizon du grand public, il s’effaçait complètement dans ses articles ou conférences derrière ce qu’il avait à écrire ou à dire. Son extrême modestie l’a maintenu en France dans une sorte d’incognito qui le laissait indifférent ». La population de la commune était, parait-il, favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Diard, La flore de Ille-e-Vilaine, Atlàs floristique de Bretanha, Roazhon, Siloë, 2005, mapa pàg. 170.
- ↑ Louis Diard, La flore d'Ille-et-Vilaine, Atlas floristique de Bretagne, Rennes, Siloë, 2005, carte p. 170.
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399