text:
La companhiá
Creada en 1974 per Jean-Louis Blénet e Bruno Cecillion, La Rampe-TIO es una companhiá professionala qu'a pausada la cultura occitana al centre de son metòde artistic. Sus aquelas basas, developèt una creacion fòrta originala, diversificada, per un public curiós, apassionat de descobèrtas e per una populacion desirosa de tornar trobar las emocions d'una lenga e d'una cultura millenàrias. Per aquela posicion culturala, La Rampe-TIO pòrta al monde un agach singular de la societat, una actitud engatjada de resisténcia a la mondializacion de la pensada unica.
Patrimòni e Creacion contemporanèa son los aisses de la nòstra accion per far descobrir las òbras màgers del teatre en lenga d'òc e far conéisser una escritura dramaturgica occitana contemporanèa. Per la nòstra dobèrtura als autors, creators, meteires en scèna d'orizonts divèrses, exploram de camins inesperats per la creacion occitana. Las capitadas publicas e una difusion excepcionala per una companhiá independenta (120 a 130 representacions annalas, totes espectacles mesclats) validan la pertinéncia del nòstre metòde.
Per afirmar son identitat e son metòde, lo Théâtre La Rampe a pres lo nom de LA RAMPE-TIO, Teatre Interegional Occitan. Marca l'evolucion de la companhiá en precisant son espaci real d'accion e de difusion : « un Teatre d'expression occitana per l'ensemble dels paises d'òc ; per dire dins son ample tota la riquesa del teatre d'òc d'ièr, de uèi e de deman. »
Installada dins los ancians entrepauses de fust « Vergne » a Montpelhièr, la companhiá es implantada al còr d'un moviment de creacion, de reviscòl de la dinamica occitana qu'imagina e construís amb las associacions, los estudiants, los mèdias novèls, la societat de deman.
Creation, difusion mas tanben formacion !
Amb Claude Alranq, meteire en scèna, escrivan, comedian e ancian director del Departament de las Arts de l'Universitat de Nissa-Sophia Antipolis, la companhiá a tanben creat en 1999, la Licéncia Professionala « Acteurs Sud ». Aquela foguèt la primièra licéncia professionala creada en França dins lo domeni de las culturas meridionalas. Aquela experiéncia soslinha lo nòstre interès pels projèctes de formacion que la companhiá desvolopa amb d'estudiants, actors e creators.
Transmetre, renovelar, inventar una creacion occitana, es la demarcha de La Rampe TIO. « Per far dardalhar un Teatre dels paises d'òc ».
La Rampe-TIO es sostenguda per : las regions Lengadoc Rosselhon Miègjorn Pirenèus, PACA, Aquitània-Lemosin-Peitieus-Charantas, los departaments de Nauta Garona, d'Eraut, Montpelhièr Metropòli e las vilas de Tolosa e Montpelhièr.


c: text/html

text:
Japonisme
Lo japonisme es l'influéncia de l'art japonés sus los artistas, primièrament franceses, e dempuèi occidentals.
Pendent que los intellectuals americans considerèron las estampas japonesas coma una forma vulgara d'art, l'ukiyo-e venguèt una novèla font d'inspiracion pels pintres impressionistas europèus e pels artistas cubistas. Es dins una seria d’articles publicats en 1872 per la revista Renaissance littéraire et artistique, que lo colleccionaire Philippe Burty balhèt un nom a aquela revolucion : lo japonisme.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo japonisme comencèt amb los colleccionaires d'art japonés, qu'expausan las òbras que possediguèron. Los primièrs exemplars d'estampas en Euròpa son mostrats a París. En 1856, Félix Bracquemond venguèt lo primièr artista europèu a copiar d'òbras japonesas. Causiguèt una òbra de Hokusai. Dempuèi, l'art japonés comencèt d'èsser fòrça apreciat. De colleccionaires, e de critics artistics viatgèron en Japon dins las annadas 1870 e 1880 e contribuiguèron a la difusion de las òbras japonesas en Euròpa, e pus particularament en França, pr'aquò que l'Exposicion Universala de París en 1878 presenta un grand nombre d'òbras japonesas de las colleccions Bing, Burty et Guimet. Lo roman de Pierre Loti Madame Chrysanthème publicat en 1887, popularizèt aquela moda del japonisme. Per las exposicions universalas parisencas de 1889 e de 1900, Japon foguèt fòrça present dins los domenis de l'arquitectura, de las estampas e de la produccion de ceramicas. D'òbras japonesas dintran dins las colleccions del Musèu del Lovre en 1892. Per l'exposicion universala de 1900 Hayashi Tadamasa capitèt de far venir de fòrça grandas òbras de Japon, l'emperaire Meiji prepausèt el meteis qualques pèças de la seuna colleccion personala.
Artistas e movements[modificar | modificar la font]
Los principals artistas japoneses qu'influencièron los artistas europèus foguèron Hokusai, Hiroshige e Utamaro. Artistas fòrça pauc coneguts en Japon perque produsián un art considerat coma leugièr e popular per los elèits japoneses de l'epòca. Lo japonisme doncas salvèt d'òbras qu'anavan desaparéisser e permetèt de desvolopar una via novèla de l'art japonés.
En cambi, l'arribada dels Occidentals en Japon provoquèt de nombrosas reaccions a çò dels artistas japoneses. Par exemple dins lo domeni de la pintura, doas grandas escòlas se formèron : aquela del Nihon-ga (via japonesa) qu'aguèt tendéncia a perpetuar lo canon de la pintura japonesa, e aquela del Yo-ga (via occidentala), que desvolopèt tecnicas e motius de la pintura e de l'òli (veire Kuroda Seiki e Kume Keiichiro, fondador de la Societat del caval blanc, Hakuba-kai).
Entre los artistas europèus adèptes del japonisme se trapan:
utilizant de formats japoneses
colleccionant d'estampas:
Lo movement influéncia tanben d'autres domenis que la pintura coma los objèctes d'arts amb los greses esmaltats de Carriès e las produccions de l'ostal Christofle en metal patinat.
Tot l'Art novèl ten de referéncias japonesas, veire Émile Gallé.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Portrait de Pere Tanguy
Exemple de l'influéncia de l'ukiyo-e en Euròpe
-
-
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- Isabelle Charrier, La peinture japonaise contemporaine de 1750 à nos jours, La manufacture, 1991
- S. Elisseev, la Peinture contemporaine au Japon, 1922
- Brigitte Koyama-Richard, Japon Rêvé, Edmond de Goncourt et Hayashi Tadamasa, Paris, Hermann, 2001
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Yōko Takagi, Japonisme in fin de siècle art in Belgium, Pandora, Anvers, 2002, 320 p. (ISBN 9053251448)
- (en) Gabriel P. Weisberg (et al.), Japonisme: Japanese influence on French art, 1854-1910, Cleveland Museum of Art, Cleveland, 1975, 220 p. (ISBN 0910386226)
- (en) Gabriel P. Weisberg et Yvonne M.L. Weisberg, Japonisme: an annotated bibliography, Jane Voorhees Zimmerli Art Museum, Rutgers-The State University of New Jersey, New Brunswick, NJ ; Garland Pub, New York, 1990, 445 p. (ISBN 0824085450)
- (fr) Le Japonisme, Réunion des Musées Nationaux, Paris, 1988, 341 p. (ISBN 2711821927) (catalogue de l'exposition à Paris et Tokyo en 1988)
- (fr) Japonisme & mode, Paris Musées, Paris, 1996, 208 p. (ISBN 2879002575) (catalogue de l'exposition au Musée de la mode et du costume à Paris en 1996)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Kitzingen (675)
Liste des communes
Kitzingen
Ville de Kitzingen, localité de l'Allemagne de 20 000 habitants.
La mairie de Kitzingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Volkach
Ville de Volkach, localité de l'Allemagne de 9 100 habitants.
La mairie de Volkach a une adresse e-mail et un site Internet.
Dettelbach
Ville de Dettelbach, localité de l'Allemagne de 6 900 habitants.
La mairie de Dettelbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Wiesentheid
Ville de Wiesentheid, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Wiesentheid a une adresse e-mail et un site Internet.
Iphofen
Ville d'Iphofen, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie d'Iphofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwarzach am Main
Ville de Schwarzach am Main, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Schwarzach am Main a une adresse e-mail et un site Internet.
Marktbreit
Ville de Marktbreit, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Marktbreit a une adresse e-mail et un site Internet.
Prichsenstadt
Ville de Prichsenstadt, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Prichsenstadt a une adresse e-mail et un site Internet.
Geiselwind
Ville de Geiselwind, localité de l'Allemagne de 2 300 habitants.
La mairie de Geiselwind a une adresse e-mail et un site Internet.
Mainbernheim
Ville de Mainbernheim, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie de Mainbernheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Albertshofen
Village d'Albertshofen, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie d'Albertshofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Mainstockheim
Village de Mainstockheim, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Mainstockheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Marktsteft
Village de Marktsteft, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Marktsteft a une adresse e-mail et un site Internet.
Obernbreit
Village d'Obernbreit, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie d'Obernbreit a une adresse e-mail et un site Internet.
Rödelsee
Village de Rödelsee, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Rödelsee a une adresse e-mail et un site Internet.
Großlangheim
Village de Großlangheim, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Großlangheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Kleinlangheim
Village de Kleinlangheim, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Kleinlangheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Willanzheim
Village de Willanzheim, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Willanzheim a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
-362
Aquesta pagina concernís l'an -362 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Partença d'una expedicion d'un milièr d'òmes dirigits per lo rèi Agesilaus II per sostenir Egipte dins sa guèrra còntra Pèrsia (→ -361). Pasmens, l'eveniment major de l'annada foguèt l'acomençament d'una guèrra civila au sen de la Liga Arcadiana. Mantinèa demandèt e obtenguèt l'ajuda d'Esparta per luchar còntra una coalicion de ciutats sostengudas per Tebas entraïnant tornarmai una guèrra generala en Grècia. Atenas, aliada de Lacedemònia dempuei l'emergéncia de Tebas coma poissança principala, mandèt de tropas.
La batalha decisiva se debanèt a Mantinèa. Leis Espartencs e seis aliats foguèron militarament vencuts. Pasmens, lei Tebans perdiguèron lo generau Epaminondas e avián ges d'oficièr capable de lo remplaçar. De mai, cada camp aviá subit de pèrdas importantas. Ansin, una patz generala foguèt concluda. Marquèt la fin de la dominacion tebana mai èra una revirada per Lacedemònia que retrobèt pas sa poissança anciana ni sei pèrdas territòrialas dau decenni.


text:
12
Mar
Lo 32en Carnaval occitan de Besièrs
Aprèp un torn del mond dels Carnavals, la 32èna edicion del carnaval biterrès metrà tota son energia sul tèma dels 4 elements !
Lo Dissabte 12 de març que ven, Besièrs serà inondat per una marèa umana de carnavalièrs a las colors mirgalhadas, e enflamada per la fèsta per una novèla bofada.
Lo Carnaval comença dins la cor de las 3 escolas Calandreta : entre talhièr de petaçon, talhièr creatius per la confeccion de Carament, parents e calandrons son en plen preparatius !
Entre realitat e imaginari, las còlas pedagogicas travalhan sul tèma dels 4 elements, los calandrons escrivon amb tota sinceritat lo jutjament del Rei Carnaval cap a la cremacion finala.
L'energia dels benevòls al Carnaval de Besièrs es una aventura de pas manquat !
Per qu'un fum de festejaires anàn de la plaça de la Magdelana a la del 14 de julh e continú la tradicion, l'associacion « Calandreta Besierencas » gerís tota la coordinacion entre convits, batucs e carris per que la pergolada pergola.
Al ritme del moviment de la tèrra, de l'aiga e del fuòc s'apondron la de las penas e dels rires dels enfants !


text:
783
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 783 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la darriera revòuta dei Companhons sus lo plan iranian. Pasmens, lo contraròtle abbassida sus la region èra tojorn mau segur.


text:
Villes et mairies du Comté d'Östergötland
Liste des communes
Linköping
Ville de Linköping, localité de la Suède de 140 000 habitants.
La mairie de Linköping a une adresse e-mail et un site Internet.
Norrköping
Ville de Norrköping, localité de la Suède de 120 000 habitants.
La mairie de Norrköping a une adresse e-mail et un site Internet.
Motala
Ville de Motala, localité de la Suède de 42 000 habitants.
La mairie de Motala a une adresse e-mail et un site Internet.
Mjölby
Ville de Mjölby, localité de la Suède de 25 000 habitants.
La mairie de Mjölby a une adresse e-mail et un site Internet.
Finspång
Ville de Finspång, localité de la Suède de 20 000 habitants.
La mairie de Finspång a une adresse e-mail et un site Internet.
Söderköping
Ville de Söderköping, localité de la Suède de 14 000 habitants.
La mairie de Söderköping a une adresse e-mail et un site Internet.
Åtvidaberg
Ville d'Åtvidaberg, localité de la Suède de 11 000 habitants.
La mairie d'Åtvidaberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Kinda
Ville de Kinda, localité de la Suède de 9 900 habitants.
La mairie de Kinda a une adresse e-mail et un site Internet.
Valdemarsvik
Ville de Valdemarsvik, localité de la Suède de 7 900 habitants.
La mairie de Valdemarsvik a une adresse e-mail et un site Internet.
Vadstena
Ville de Vadstena, localité de la Suède de 7 500 habitants.
La mairie de Vadstena a une adresse e-mail et un site Internet.
Ödeshög
Ville d'Ödeshög, localité de la Suède de 5 300 habitants.
La mairie d'Ödeshög a une adresse e-mail et un site Internet.
Boxholm
Ville de Boxholm, localité de la Suède de 5 200 habitants.
La mairie de Boxholm a une adresse e-mail et un site Internet.
Ydre
Ville d'Ydre, localité de la Suède de 3 700 habitants.
La mairie d'Ydre a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Ozu Yasujirō
Yasujirō Ozu (小津 安二郎, Ozu Yasujirō?), del sieu nom vertadièr segon l'us millenari tradicional japonés d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut e mòrt un meteis jorn, 12 de decembre, 1903-1963, a Tòquio...) es un cineasta (realizator, scenarista, montaire) mas tanben escrivan de tria, japonés.Nipon.
L'òbra siá, en 36 ans de carrièra (1927-1963), apiejada subre l'estudi subtil e precís mas tot parièr arderós e d'a vegadas plen d'enavant e quitament umor requist, de las relacions umanas e socialas, las de familha, matrimòni e parelh mai que tot, ne faguèt, demercé un estil unic, l' Ozu Touch (expression del grand critic e istorian egrègi del cinèma, lo nòrd-american Donald Richie), un dels mèstres demest los mèstres de l'istòria universala del 7en Art.
Tornada descubrir en Occident mai de dètz ans aprèp la siá disparicion, gràcias d'en primièr a'n Richie (e dequ'unes autres escarses, en Paul Shrader mai que tot...mas un santfum seguiguèron puèi, saique vergonhoses, ontoses de l'estultícia universala e del lor grand eissorbament...) quand n'èra çaquelà sempre estat considerat a Japon coma lo mai important dels lors cineastas e artistas contemporanèus, es l'òbra siá d'una extrèma feconditat, e excelléncia, creatritz e umana pendent las siás darrièras annadas (12 caps d'òbra indenegables entre 1949 e 1962...), coma paucas de per abans.
Sonque benlèu se ne pòdon comparar lo lamp intens creator d'un Vincent van Gogh en pintura (dins lo plen de sa vida d'òme, la siá edat d'aur coma artista, lo sieu grand atge de miséria... E çò ne diguèt el, profèta...: L'Art japonés pas jamai ne finís...) o l'escandilhada de l'inspiracion d'un Arthur Rimbaud dins l'Art del Trobar (d'el, en la primalba del sieu èsser al mond....) mas el, a l'encòp tot combor e serenitat absoluda, dins la tardor del sieu existir.
Es l'Òbra siá la mai importanta de l'Istòria del Cinèma tot... de l'istòria de Kinema... d'Eiga... KиHo... Kino... Art cinema... art movie... art house films... Cinematographia... Tot.
Somari
- 1 La vida
- 2 Citacions
- 3 L'Òbra cinematografica
- 4 Citacions
- 5 Los Quasernets
- 6 Filmografia complèta comentada
- 7 Resson critic a Japon
- 8 Resson critic... endacòm mai
- 9 Prèmis e guerdons
- 10 Bibliografia generala
- 11 Documents audiovisuals
- 12 Vejatz tanben
- 13 Ligams extèrnes
- 14 Ligams extèrnes annèxes
- 15 Ligams videografics
- 16 Nòtas & referéncias
La vida[modificar | modificar la font]
Nascut lo 12 de decembre de 1903, a Tòquio, dins lo quartièr de Furukawa, es lo cabdet d'una familha de cinc mainats.Ne fasiá lo sieu paire, de vendeire d'engraisses al gròs. En 1915, mudan los catons per se n'anar plantar bordon a Matsusaka, lo vilatge natal del papà, rasís Nagoya, ciutat portuària d'Honshu.Ne demorèt lo sieu paire a la capitala amor de lai far comerci e afars. Ne ven pensionari al collègi d'Uzisenda que se n'estimava melhor el far safran o s'agachar de filmes que non pas èstre assidú e seriós.
En 1919, aprèp aver fach meuca als examens d'entrada a l'Universitat, farà de regent auxiliar dins un vilatjon de montanha, a unes 30 km de Matsusaka. En 1923, la siá maire se'n torna viure a Tòquio qu'el pro lèu la s'ajunherà.Gràcias a un oncle sieu, va conéisser lo sieu primièr contacte amb lo mitan cinematografic, que lai l'engatjan a la Schochiku, una de las major companies japonesas (fondada en 1920 pels fraires Otani, ex vendeires de còcas al teatre kabuki de Kyoto) per i far d'assistent quadraire.Vengut assistent realizator l'an seguent, realiza lo sieu primièr filme Zange no Yaiba ...Lo Sabre de peniténcia en 1927 (filme perdut, coma molts autres... tanplan benlèu un chambara, filme de sabre japonés), e ja amb Kogo Noda, que serà lo sieu collaborator scenarista de tota la vida (cosignaràn los 13 darrièrs, 1949-1962...), e cinèma e vida e ganarras e amistat, fins a l'ultim darrièr tassonel empassat.
Comença de ne venir famós a partir de las annadas 30, demercé comèdias e dramas familials qu'es a l'epòca aquela, d'efièch, que n'emprincipia el de s'interessar a tota la problematica de las relacions, molt entrebescadas e ierarquizadas, de la familha japonesa que ne vendrà lo tèma central de tota l'òbra venidoira. N'es Japon tot en plen borrotlament cultural, ideologic e social, per en causa dins d'abòrd de la politica nipona d'espandiment imperial e d'aliança amb l'Axe hitlero-mussolinian.
Lo sieu paire se morís en 1936 e n'es el mobilizat l'an seguent, dins l'infantariá de l'Armada imperiala japonesa. Farà son temps en China (20 mesadas), entrainat de racacòr dins la 2nda Guèrra Sinojaponesa que tantes malastres portèt. En 1943, prenon lenga amb el per un filme de propaganda a Singapor mas l'acaba pas cap e ne filma just qualques plans.
Singapor... segon en Richie, lai vegèt el fòrça filmes, la màger part nòrd-americans.Lai s'espèra el pacientós la fin del conflicte e de las batalhas, e fach preisonièr ne tornarà a Japon sonqu'en 1946.
Citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra cinematografica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- ... N'es lo camp de la camèra sonque finestrona sul mond, n'es amor sonque finestrona subre la vida. O se cal e plan perpensar davant o s'enclencar tot. ... (... lo diluns 7 d'agost de 1933, in Los Quasernets (1933-1963) - veire bibliografia çaijós)
1927-1942[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1943-1963[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Los Quasernets[modificar | modificar la font]
- Article principal : Los Quasernets d'Ozu Yasujirō (1933-1963)
Filmografia complèta comentada[modificar | modificar la font]
Pertrachurada a partir de l'espaci n' Ozu Yasujirō de la Japanese Internet Movie Database e de Le Cinéma japonais, Tome II d' en Tadao Sato (veire bibliografia)
- Los títols ne seràn, dins l'ordre:
- lo(s) títol(s) japonés (japoneses) romanizat(s) (mas pas en romaji, veire nòta a la fin.)
- lo(s) títol(s) anglés (angleses)
- lo títol occitan
- lo(s) títol(s) japonés (japoneses) romanizat(s) (mas pas en romaji, veire nòta a la fin.)
Fòrça filmes de l'epòca del cinèma mut mas tot parièr dequ'unes del cinèma parlant (i cosidetti talkies) dispareguèron, esfumats... (que de 54 filmes en total, sonque 37 subrevivèron...) en pel grand Destenembre universal.
- 1927 : Zange no Yaiba: Sword of Penitence, Lo Sabre de peniténcia, primièr scenari amb en Noda Kogo, primièr filme, perdut
- 1928 : Hikkoshi Fufu: A Couple on the Move, Un parelh muda los catons perdut
- 1928 : Nyobo Funshitsu: Wife Lost, Esposa perduda, primièr filme amb en Ryu Chishu, perdut
- 1928 : Nikutaibi: Body Beautiful, Un còs magnific, perdut
- 1928 : Kabocha: Pumpkin, La Coja perdut
- 1928 : Wakodo no Yume: Dreams of Youth, Sòmis de joventut perdut
- 1929 : Takara no Yama: Treasure Mountain, La Montanha del tresaur perdut
- 1929 : Gakusei romance: Wakaki Hi id Wakaki hi...: Days of Youth, Jorns de joventut filme mai ancian conservat
- 1929 : Wasei Kenka Tomodachi: Fighting Friends id Fighting Friends Japanese Style, Amics de combat perdut
- 1929 : Daigaku wa Deta keredo: I Graduated But..., Soi estat diplomat mas... perdut (sòbran 10 min)
- 1929 : Kaishain Seikatsu: The Life of an Office Worker, La Vida d'un emplegat de burèu perdut
- 1929 : Tokkan kozo: A Straightforward Boy, Lo Galapian
- 1930 : Hogaraka ni Ayume: Walk Cheerfully, Camina gaujós
- 1930 : Erogami no Onryo: The Revengeful Spirit of Eros,Eròs, d'èime venjatiu perdut
- 1930 : Kekkon-gaku Nyumon: Introduction to Marriage, Introduccion al matrimòni perdut
- 1930 : Rakudai wa Shita keredo: I Flunked But..., Faguèri meuca mas...
- 1930 : Sono yo no Tsuma: That Night's Wife, Femna d'una sola nuèch
- 1930 : Ashi ni Sawatta Koun: The Luck Which Touched the Leg, La fortuna me toquèt a las cambas perdut
- 1930 : Ojosan: Young Miss, Domaisèla perdut
- 1931 : Shukujo to Hige: The Lady and The Beard, La Dòna e las cigatas
- 1931 : Bijin Aishu: Beauty's Sorrow, Lo lagui de la Beltat perdut
- 1932 : Seishun no Yume Ima izuko: Where Now Are The Dreams of Youth, Ont son los sòmis de la joventut?
- 1932 : Mata Au Hi made: Until the Day we Meet Again, Fins al còp que ven perdut
- 1932 : Haru wa Gofujin kara: La Prima ne ven d'a las femnas perdut
- 1933 : Tokyo no Onna: Woman of Tokyo, Femna de Tòquio
- 1933 : Hijosen no Onna: Dragnet Girl (sic), Femnas e paucvals
-
- 1933 : Dekigokoro: Passing Fancy, Còr iretge premiat en 1934
- 1934 : Ukigusa Monogatari: A Story of Floating Weeds, Conte d'èrbas flotejairas premiat en 1935
-
- 1934 : Haha o Kowazuya: A Mother Should be Loved, L'Amor d'una maire
- 1935 : Tokyo no Yado: An Inn in Tokyo, Una Abitarèla a Tòquio
- 1935 : Hakoiri Musume: An Innocent Maid id The Young Virgin, Una joventa pura perdut
- 1935 : Kikugoro no Kagamijishi: La dança del leon documentari
- 1936 : Hitori Musuko: The Only Son, Un filh unic primièr filme sonòr
- 1936 : Daigaku Yoi Toko: College is a Nice Place, Lo Collègi es un endrech agradiu darrièr filme perdut
- 1937 : Shukujo wa nani O Wasureta ka: What Did the Lady Forget?, De qué s'oblidèt la dòna?
-
- 1941 : Todake no Kyodai: Brothers and Sisters of the Toda Family, Fraires e Sòrres de la familha Toda premiat en 1942
-
- 1942 : Chichi Ariki: There Was a Father, I aviá un paire
- 1947 : Nagaya Shinshiroku: Record of a Tenement Gentleman, Relat d'un coarro
- 1948 : Kaze no naka no Mendori: A Hen in the Wind, Una galina dins lo vent
-
- 1950 : Munakata Shimai: The Munakata Sisters, Las Sòrres Munakata
-
- 1952 : Ochazuke no Aji: Tea Over Rice, Lo Gost del ris amb tè verd ( represa d'un scenari refudat en 1939
- 1956 : Soshun: Early Spring, Prima primaiga
- 1957 : Tokyo Boshoku: Tokyo Twilight, Luscre a Tòquio
- 1958 : Higanbana: Equinox Flower, Flors d'equinòcci, primièr filme en colors (que ne seràn totes puèi
- 1959 : Ohayo: Good Morning, Bonjorn ( nòva version ( i cosidetti remakes) de Umarete wa mita keredo de 1932
- 1959 : Ukigusa: Floating Weeds, Èrbas flotejairas ( nòva version de Ukigusa monogatari de 1934
- 1958 : Higanbana: Equinox Flower, Flors d'equinòcci, primièr filme en colors (que ne seràn totes puèi
- 1961 : Kohayagawa-ke no Aki: The End of Summer, La fin de l'estiu
-
- 1962 : Samma no Aji: An Autumn Afternoon, Lo Gost del saké (literalament del samma, peis salat...) darrièr ultim filme
-
-
- Se "normalizèrem" aicí l'adaptacion dels mots nipons a la nòstra lenga romanica, idiòma occidental.
D'efièch, n'èssent lo japonés una lenga aglutinanta, cada mot se "pega" a un autre o una particula gramaticala, çò que fa que se ne trobam sovent amb una cordilhada sens fin o quasi, de mots sens nada separacion entre eles.
En tot ne seguir l'us que causiguèt en Sato Tadao dins la siá Istòria del cinèma nipon (o puslèu los sieus traductors que demest eles un es nipon).
Atal doncas, per exemple, n'escriurem Tokyo Monogatari o Tokyo Bokoshu idem Tokyo no Gassho amb majusculas, n'èssent ambedós mots de substantius.
Ne notarem pas çaquelà los signes acostumats de la version romaji del japonés (amor de defugir una certa confusion amb lo vertadièr sistèma romaji e una tròp coercitiva obligacion de ne conéisser subre de plan, d'a fons o quasi, lo nipon.
Farem una excepcion pels títols de filmes premiats e ca, qu'atal li ne tornarem lo sieu nom blos mai vertadièr e pus autentic, que tota òbra d'art, atal un èsser viu e vivent, se n'amerita lo respièch aquel...).
Me ne sembla aiceste un compromés de pro bon acceptar entremièg una tradicion occidentala saberuda id sabentassa que ne voldriá adaptar los mots directament en romanji, ço es en quite japonés.Que lo romaji es la lenga nipona escricha amb alfabet latin, e marrés.E l'autra "tradicion" o semblatradicion que se ne vira del tot del japonés e lo s'empega al sieu patoà.
No'n sembla doncas mèr respièch, cultural e uman, per la lenga font mas dins lo respièch tot parièr de la lenga d'acuèlh.
Se reservarem aquel us dels signes sabents romaji, sonque per los noms pichons e d'ostal que ne son quicòm tant inalienable amai tan sacrat que pas degun i pòt nimai i deu o deuriá tocar.
Atal ieu almens ne farai e... causa coneguda siá... ne fau.Ediu.
Resson critic a Japon[modificar | modificar la font]
Resson critic... endacòm mai[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1933 Kinema Junpo Award melhor filme per Otona no Miru ehon - Umarete wa mita keredo, 1932
- 1934 Kinema Junpo Award melhor filme per Dekigokoro, 1933
- 1935 Kinema Junpo Award melhor filme per Ukigusa Monogatari, 1934
- 1942 Kinema Junpo Award melhor filme per Todake no Kyodai, 1941
- 1950 Kinema Junpo Award melhor filme per Banshun, 1949
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor filme per Banshun...
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor realizator per Banshun...
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor scenari per Banshun... (guerdon partejat amb Kogo Noda)
- 1952 Kinema Junpo Award melhor filme per Bakushū, 1951
- 1952 Mainichi Film Concours Award melhor filme per Bakushū...
- 1952 Blue Ribbon Award melhor realizator per Bakushū...
- 1958 British Film Institute / Sutherland Trophy per Tōkyō Monogatari, 1953
- 1961 Asia-Pacific Film Festival Award melhor filme per Akibiyori, 1960
- 1964 Mainichi Film Concours Special Award ... for his carreer achievements...
Atal doncas, lo British Film Institute foguèron los primièrs e los sols a saber reconéisser en Occident las qualitats, l'excelléncia e los meritis de l'autor de Banshun, tetrapremiat, e Bakushū, tripremiat, a Japon.
Òsca per eles... e thanks for him... ediu.
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
bibliografia ozuana[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Tadao Sato: Ozu Yasujirō no Geijutsu (L'Art d'Ozu Yasujirō), Tòquio, 1971 (en japonés)
- Tadao Sato: Ozu Yasujirō to Shigoto (Ozu Yasujirō e sas òbras), editat per Jun Satomi et alt, id 1972 (id)
- Paul Schrader: Transcendental Style in Film: Ozu, Bresson, Dreyer, University of California Press, Berkeley - Los Angeles, 1972... (en anglés)... (Ne foguèron tradusits al francés d'unes tròces dins los Cahiers du cinéma, num. 286, març de 1978...)
- Donald Richie: Ozu... Donald Richie's Ozu... id 1974... (idem)... (Ne foguèt tradusit al francés en 1980, edicions lettre du blanc, amb lo meteis títol...)
- Noël Burch: Pour un observateur lointain - Forme et signification dans le cinéma japonais, Edicions dels Cahiers du cinéma - Gallimard, París, 1982... (pp 168-194 consacradas a n'Ozu...), traduccion francesa de l'original anglés, To the Distant Observer, ed. Scolar Press, Londres, 1979)
- David Bordwell: Ozu and the Poetics of Cinema, Princeton University Press, 1988 (en anglés)
- Dario Tomasi: Yasujiro Ozu, Il Castoro Cinema, Milan, 1996 (en italian)
- Shigehiko Hazumi: Ozu, ed. dels Cahiers du cinéma, colleccion "Auteurs" , (1997 (en francés... tradusit del japonés)
- Kiju Yoshida: Ozu's Anti-Cinema, Center for Japanese Studies, University of Michigan, 1998 (en anglés)... (Ne foguèt facha traduccion francesa en 2004, a las edicions de l'Institut Lumière - Actes Sud, Arte Editions...)
- Youssef Ishaghpour: Formes de l'impermanence - Le Style de Yasujiro Ozu, Farrago-Ed. Léo Scheer, 2002 (en francés)
revistas[modificar | modificar la font]
- ... numèro especial de la revista bimesadièra l'Avant-Scène du cinéma, num. 204: descopatge integral de Tokyo monogatari - Voyage à Tokyo, dab entreten amb en Chishü Ryü per en Max Tessier, març de 1978 (id)
e ca
bibliografia del cinèma nipon[modificar | modificar la font]
- Masumura Yasuzo: Il cinema giapponese, edicions de la revista Bianco e Nero, Roma, 1955 (en italian)
- Shinobu & Marcel Giularis: Le Cinéma japonais, edicions Le Cerf, París, 1956 (en francés)
- Joseph Anderson & Donald Richie: The Japanese Film: Art and Industry, Tuttle, Tòquio - Nòva York, 1959... (nòva edicion aumentada Princeton University Press,Princeton, 1990) (en anglés)
- Donald Richie: The Japanese Movie: An Illustrated History, Kodansha International, Tòquio, 1966 (id)
- Richard N. Tucker: Japan: Film Image, Studio Vista, Londres, 1973 (id)
- Joan Mellen: Voices from the Japanese Cinema, Liveright, Nòva York, 1975 (id)
- Joan Mellen : The Waves at Genji's Door: Japan through Its Cinema, Pantheon id 1976 (id)
- Audie Bock: Japanese Film Directors, Kodansha International Ltd, 1978 (id)
- Tadao Sato: Currents in Japanese Cinema, Kodansha International, Tòquio, 1982 (id)
amb subretot:
-
- Mostra Internazionale del nuovo cinema di Pesaro: Schermi Giappponesi t. I, La tradizione e il genere;
t.II, La finzione e il sentimento, Masilio editor, Pesaro, 1984... Eccezionale... no more comment!! (en italian)
- Mostra Internazionale del nuovo cinema di Pesaro: Schermi Giappponesi t. I, La tradizione e il genere;
- Max Tessier: Cinéma et littérature au Japon: de l'ère Meiji à nos jours, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1986 (en francés)
- Beverley Bare Buehrer: Japanese Films: A Filmography and Commentary (1929-1989), St. James Press, Chicago - Londres, 1990 (en anglés)
- Hirano Kyoko: Mr Smith Goes to Tokyo: Japanese Cinelma under the American Occupation, Smithsonian InstitutionPress, Washington - Londres, 1992 (id)
amai
-
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés... Una òbra remirabla...)
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés... Una òbra remirabla...)
- Maria Roberta Novielli: Storia del cinema giapponese, Venècia, cò en Masilio, 2001 (en italian)
e...
- Stuart Galbraith IV: Le cinéma japonais, edicion de luxe, 192 pp (grand format, amb una iconografia de pro bèla qualitat), en Paul Duncan editor, Taschen, Colonha (amai Hong Kong - Londres - Los Angeles - Madrid - París - Tòquio), 2009, Alemanha (vertadièr país productor...) (version francesa) ... Enfins, l'obratge occidental que caliá per li tornar justícia al cinèma nipon... pas tant al sieu art, mas quitament al pus " popular " tot parièr, amai subretot a las siás diversitat e riquesa e pulsion creatritz, unicas al mond... wunderbar!!!
amai
- Adrien Gombeaud: Dictionnaire du cinéma asiatique, obratge collectiu bailejat per l"autor, edicion de luxe, 640 pp (grand format... id per l'iconografia), edicions Nouveau Monde, París, 2008... Un obratge espectaclós, que la part nipona es evidentament tras qu'importanta... bravo!!! (id)
e ca
bibliografia de las òbras de n'Ozu Yasujirō[modificar | modificar la font]
- Yasujiro Ozu & Kogo Noda: Banshun - Printemps tardif - 1949 ... script d'origina traduch del japonés per Michel & Estrellita Wasserman, Publications orientalistes de France, París, decembre de 1986
- idem Bakushu - Début d'été - 1951 ... id id id id
- idem Tokyo monogatari - Voyage à Tokyo - 1953 ... id id id id
- idem Tokyo boshoku - Crépuscule à Tokyo - 1957 ... id id id id
- idem Samma no Aji - Le Goût du saké - 1962 ... id id id id
-
- Ozu Yasujirō: Ozu Yasujirō zenshü ... Òbras cinematograficas complètas de n'Ozu Yasujirō..., de dos tòmes, çò ne cabís de totes los scenaris (i cosidetti scripts) de n'Ozu-san, Shinshokan, 2003 (en japonés, de segur..., en nipon... hai... of course... certo... pour sûr... ¡por supuesto!... clar que sí! ... natürlich!!!)
e, d'en primièr (qu'anar beure a la font, desasseda tostemps lo passant...):
-
-
- Ozu Yasujirō: Carnets 1933 - 1963, edicion integrala, traduch del japonés e anotat per na Josiane Pinon-Kawatake, edicions Alive, París, 1996... (d'a l'edicion d'origina nipona, Film Art-Sha / Japan Uni-Agency, Tòquio, 1993)... Veire article Los Quasernets d'Ozu Yasujirō (1933-1963)
-
e ca
generalitats[modificar | modificar la font]
-
- (E la nòstra coneissença pro limitada de la lenga nipona ne seriá pas estada sufisenta sens l'ajuda, tras que preciosa, del Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985) que, sens el, se ne seriam pas cap pogut venjar del prètzfach).
e ca
nado
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Kazuo Inoué: Ikite wa mita keredo - Ozu Yasujirō den... Vivèri mas... biografia de n'Ozu Yasujirō, documentari 1983
- Pascal-Alex Clément: Setsuko Hara, la disparue... n' O-Chan, l'avalida..., evocacion (15'), Arte/Video, 2003
. . . ... e
d'en segond ...que pas res se ne val un retorn cap a la font de totas fonts...:
-
- l'edicion en VHS o CD dels sieus filmes (versions originalas sostitoladas en francés) dins las colleccions LES FILMS DE MA VIE, LA SEPT/VIDEO & ARTE/VIDEO...
e ca
nado
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Ozu Yasujirō sus l'Internet Movie Database
- (ja) (en) [1] n' Ozu Yasujirō...digital ( sit " oficial " )
Ligams extèrnes annèxes[modificar | modificar la font]
- (fr) [4] Sit oficial Arte
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 780 documents subre en Yasujiro Ozu en picar coma clau Yasujiro Ozu
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

[


text:
Torre de Pisa
La Torre inclinada de Pisa es lo campanar de la catedrala de Pisa. Foguèt bastida per tal de demorar verticala, pasmens comencèt de se clinar tre lo moment que s'entamenèron las òbras en agost de 1173. La nautor de la torre es de 55 m dempuèi la basa, se chifra que son pes es de 14 700 tonas, son inclinason es d'aperaquí 10% e ten 294 escalons.
Lo govèrn d'Itàlia demandèt ajuda lo 27 de febrièr de 1964 per evitar que tombèsse, e lo 7 de genièr de 1990 foguèt barrada al public coma mesura de seguretat. Recentament es estat fach un trabalh de reconstruccion per tal de reduire l'angle d'inclinason. Se tornèt permetre la dintrada al public lo 16 de junh de 2001, aprèp dètz ans de trabalh.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La construccion de la Torre de Pisa se faguèt en tres etapas sus 200 ans. La construccion del primièr nivèl de marbre blanc foguèt entamenada lo 9 d'agost de 1173, a un periòde de succèsses militars e de prosperitat. Lo primièr nivèl es enrodat de pilars amb de capitèls classics e d'arcs òrbs.
Se sap pas a debon qual ne foguèt l'arquitècte: durant fòrça annadas sa concepcion s'atribuiguèt a Guglielmo e Bonanno Pisano, un artista conegut que viviá a Pisa pendent lo sègle XII, famós per sas pèças de bronze fondut, particularament al Pisa Duomo. Bonanno Pisano partiguèt de Pisa en 1185 e se n'anèt a Montreal, Sicília, per i tornar sonque aprèp que moriguèsse. Foguèt descobèrt son sarcofag al pè de la torre en 1820].
Aprèp que lo tresen nivèl foguèsse bastit en 1178, la torre s'inclinèt, per encausa de fondamentas flacas (tres mètres), e un sòl inestable. La concepcion de la torre èra imperfiècha tre lo començament. La construccion coneguèt una pausa pendent un sègle.
En 1838 l'arquitècte Alessandro Della Gherardesca cavèt un camin a l'entorn de la torre per ne far visibla la basa. Aquò causèt una inondacion de la basa e una novèla aumentacion de l'inclinason.
Benito Mussolini ordonèt de far venir la torre drecha: per tal d'o realizar s'escampèt de ciment a las fondamentas. Lo resultat foguèt inesperat, la torre s'enfonzèt encara mai dins la tèrra mòla.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'armada dels Estats Units destrusiguèt las torres pròchas de Pisa per motiu de la menaça que representavan los franctiraires dempuèi aquelas posicions. Se programèt que la Torre inclinada se deviá tombar, mas un òrdre de retirada al darrièr moment la sauvèt.
Lo 27 de febrièr de 1964, lo govèrn d'Itàlia demandèt ajuda per evitar la casuda. Lo projècte foguèt assignat a un grop d'engenhaires, matematicians e d'istorians, que discutiguèron los metòdes d'estabilizacion als Açòres.
Al cap de dos decennis de trabalh, en genièr de 1990 se tanquèt la torre al public.
Aprèp un decenni d'esfòrces de reconstruccion e estabilizacion, la torre foguèt reobèrta al public lo 15 de decembre de 2001. Fòrça metòdes foguèron prepausats per l'estabilizar, a mai s'i prepausèt d'apondre 800 tonas de plomb per servir de contrapés.
La solucion finala per corregir l'inclinason foguèt d'eliminar 38 m³ de tèrra de la zona inferiora de la basa. La torre es estada declarada establa e o deuriá demorar almens 300 ans de mai.
Informacion tecnica[modificar | modificar la font]
- Latitud: 43,723 056° (43° 43' 23" N)
- Longitud: 10,396 389° (10° 23' 47" È)
- Elevacion de la Piazza dei Miracoli: 2 m
- Nautor: 55,863 m. 8 nivèls
- Diamètre extèrne de la basa: 15,484 m
- Diamètre intèrne de la basa: 7,368 m
- Pes: 14 700 tonas.
- Grossor de las parets de la basa: 2,6 m
- Direccion de l'inclinason: 1173-1250 Nòrd, 1272-1997 Sud
- Nombre de campanas: 7, d'acòrd amb l'escala musicala
- Campana mai granda: L'Assumpta. Tres tonas e mièja, fargada en 1655.
- Campana mai anciana: Pasquarreccia.
- Escalièrs: 294
Curiositats[modificar | modificar la font]
Se ditz que Galileo Galilei laissèt tombar doas bolas de canon de massa diferenta dempuèi la torre pr'amor de demostrar que la velocitat de davalada èra independenta de la massa. L'istòria, a mai siá estada descricha per un estudiant del quite Galilèu, es considerada coma un mite.
Per acabar, doas personas an sautat de la torre amb un paracasuda: Mike McCarthy lo 5 d'agost de 1988 e Arne Aarhus lo 1èr de febrièr de 2000.


text:
Tèrra
La Tèrra es la tresena planeta del Sistèma Solar per çò qu'es de sa proximitat al Solelh e la cinquena per son diamètre. Fa partida de las planetas terrèstras o telluricas e es lo solet còrs celèst ont es confirmada la preséncia de vida. Vira a l'entorn del Solelh long d'una orbita pas gaire excentrica (una ellipsa que sembla una circonferéncia) a una distància mejana de 149 600 000 km (1 UA) e a una velocitat de 29,8 km/s. Vira sus se e a un periòde de rotacion de 23 h 56 min 3,5 s, movement que determina lo jorn e la nuèch. Son diamètre eqüatorial es de 12 756 km. A sonque un satellit natural, la Luna.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 1.1 Composicion
- 1.2 Estructura intèrna
- 1.3 L'idrosfèra
- 1.4 Geologia de la superficia
- 1.5 Geografia
- 1.6 Atmosfèra
- 1.7 Camp magnetic e magnetosfèra
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Satellits
- 4 Formacion
- 5 Existéncia de la vida
- 6 Provèrbis
- 7 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
La Tèrra fa partida dei quatre planetas rocassosas dau Sistèma Solar ambé Mercuri, Vènus e Mart coma o indica sa densitat importanta egala a 5,515. Es la pus granda de categoria e tèn egalament la densitat la pus auta deis planetas dau Sistèma Solar. Sa massa es egala a 5,9736·1024 kg e a una forma quasi esferica.
Composicion[modificar | modificar la font]
La composicion de la Tèrra es en massa:
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
La Tèrra se compausa de jaces divèrses qu'an de composicions quimicas e un compòrtament geologic diferents:
- escòrça: es lo jaç superficial. A una prigondor que varia entre 12 km, dins los oceans, fins a 80 km dins los cratons (las porcions pus ancianas dels nuclèus continentals). Se compausa de basalte dins las concas oceanicas e de granit dins los continents.
- mantèl: es un jaç intermediari entre l'escòrça e lo nuclèu. Arriba fins a una prigondor de 2900 km. Se compausa de peridotita.
- litosfèra: es la partida superficiala qu'a un foncionar elastic. A una espessor de 250 km e compren l'escòrça e la porcion superiora del mantèl.
- astenosfèra: es la porcion del mantèl que se compòrta d'un biais fluid.
- nuclèu: es lo jaç mai fonzut de la planeta e a una espessor de 3475 km. Se compausa d'un aliatge de fèrre e de niquèl e es dins aquesta partida qu'es generat lo camp magnetic terrèstre. Lo nuclèu se sosdevesís el tanben en nuclèu intèrne, qu'es solid, e nuclèu extèrne, qu'es liquid.
Cal saber a mai que l'escòrça e una partida del mantèl superior forman la litosfèra.
L'idrosfèra[modificar | modificar la font]
La Tèrra es la sola planeta del Sistèma Solar nòstre qu'a una superfícia liquida. L'aiga cobrís aperaquí 71% de la superfícia de la Tèrra (que 97% n'es d'aiga de mar e 3% d'aiga doça). Forma cinc oceans e sèt continents.
La Tèrra es realament a la distància del Solelh adeqüada per aver d'aiga liquida a sa superfícia. Pasmens, sens l'efièch de sèrra, l'aiga se gelariá sus Tèrra. Al començament lo Solelh emetiá mens de radiacion que ara, mas los oceans se gelèron pas perque l'atmosfèra primitiva de la Tèrra aviá fòrça mai de CO2 e per consequent un efècte de sèrra pus important. Dins d'autras planetas, coma Vènus, l'aiga desapareguèt perque la radiacion solara ultravioleta copa la molecula e l'ion idrogèn, qu'es leugièr, s'escapa de l'atmosfèra. Aqueste efècte es lent, mas inexorable. Aquò es una ipotèsi qu'explica perqué Vènus a pas d'aiga. Dins l'atmosfèra de la Tèrra, un jaç tèune d'ozòn dins l'estratosfèra absorbís la màger part de la radiacion ultravioleta en redusent l'efècte. L'ozòn apara la bioesfèra de l'efècte perniciós de la radiacion ultravioleta. La magnetosfèra tanben es un escut que nos apara del vent solar.
La massa totala de l'idrosfèra es aperaquí de 1,4 × 1021 kg.
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
Activitat tectonica[modificar | modificar la font]
La Tèrra a una activitat tectonica importanta causada per lo movement de partidas de la litosfèra dichas placas. Aquelei movements son liats ambé lei movements de conveccion dau mantèu terrèstre mai an luòc de maniera divèrsa per lei diferentei placas[1]. En consequéncia, tres tipes d'interaccions existisson ai frontieras de placas :
- lei zonas de convergéncia o de subduccion onte doas placas se rintran dedins. Generalament, un placa passa en dessota de l'autra e cabussa dins lo mantèu terrèstre.
- lei zonas de divergéncia onte doas placas s'alunchan. I a generalament un apòrt de matèria entre lei doas placas.
- lei zonas transformantas onte doas placas esquilhan lateralament.
La velocitat mejana dei movements tectonics principaus varia segon lei placas entre 9,5 mm/an per la placa Eurasia e 75 mm/an per la placa dei Cocos[2]. De mai, l'activitat tectonica es la fònt de la màger part dau volcanisme terrèstre, dei tèrratrems, de la formacion dei montanhas o dei fòssas oceanicas[3].
L'activitat tectonica de la Tèrra permet lo renovelament constant de la crosta oceanica. D'efèct, la crosta oceanica es facha de materiaus venent dei dorsalas oceanicas que dispareisson tornarmai dins lo mantèu au nivèu dei zonas de subduccion. Ansin, lo periòde de la crosta oceanica es generalament inferior a 100 milions d'annadas e lo pus ancian es d'environ 200 milions d'annadas[4] [5]. En revenge, lo renovelament de la crosta dei continents es pus lent e son periòde pòu montar a 4,03 miliards d'annadas[6].
Continents e oceans[modificar | modificar la font]
Environ 70,8% de la superficia de la Tèrra es recubèrta per d'oceans d'aiga. Lo rèsta de la superficia forma lei continents que son lei relèus pus auts de la planeta. Dos tipes de crosta existisson entre lei zonas oceanicas e continentalas. D'efèct, la crosta oceanica es principalament facha de basalte, una ròca densa, e a una espessor mejana de sièis quilomètres. De son caire, la crosta continentala es pus espessa, entre 30 e 50 quilomètres, mai compausada de materiaus pus leugiers coma lo granite.
Lei relèus oceanics principaus son lei dorsalas, lei fòssas, lei plans abissaus e lei ribas continentaus. Lei dorsalas son de zonas de divergéncia entre doas placas. Tènon un volcanisme actiu que crea de partidas novèlas de crosta oceanica. A l'invèrs, lei fòssas son situadas dins lei regions de subduccion ont una placa dispareis dins lo mantèu. Son lei ponchs pus bas de la planeta. Lei plans abissaus son lei regions relativament platas au fons deis oceans. Enfin, lei ribas continentaus forman la basa immergida dei continents.
Sus lei continents, lei relèus principaus son lei plans, lei platèus e lei cadenas de montanhas. Lei plans son de regions relativament platnests e situadas a una altitud febla. Lei planestèus son tanben de regions platas mai lor altitud es generalament pus auta. Son generalament la transicion entre lei plans e lei montanhas. Aquelei son lei ponchs pus auts de la planeta.
Circulacion d'aiga e erosion[modificar | modificar la font]
Una caracteristica importanta e unica de la Tèrra dins lo Sistèma Solar es l'existéncia d'aiga sus leis estats gasós, liquid e solid. Ansin, tota la superficia terrèstra es somesa a una erosion importanta entraïnada per la circulacion d'aiga liquid. Aqueu fenomèn d'erosion, egalament renforçat per lo vent, causa la formacion de ròcas sedimentàrias que cuerbon la màger part dei superficias oceanicas e continentalas. 97,5% de l'aiga es salada amb una valor mejana egala a 35 g.L-1 [7].
La circulacion d'aiga forma un circuit dich cicle de l'aiga entre lei quatre sèrvas terrèstres que son :
- leis oceans e lei mars.
- lei fluvis, lei rius e lei lacs.
- lei glacièrs e lei calòtas polaras.
- l'aiga atmosfèrica.
La descripcion simplificada d'aqueu cicle pòu acomençar ambé l'evaporacion de l'aiga deis oceans caufada per lo raionament ultraviolet dau Soleu. Puei, aquela evaporacion causa la formacion de nívols e, après, de precipitacions. Enfin, l'aiga dei precipitacions regola a la superficia fins ais oceans.
Montanhas[modificar | modificar la font]
La Tèrra tèn divèrsei cadenas de montanhas. Lor formacion es generalament entraïnada per l'activitat tectonica a l'entorn d'una zona de subduccion entre doas placas coma per l'Imalaia. Dins aquò, la formacion es possibla a l'entorn dei frontieras entre lei placas dins lei zonas transformantas o de divergéncia. Enfin, lo volcanisme pòu egalament formar de montanhas importantas coma lo Mauna Kea.
Volcans[modificar | modificar la font]
La Tèrra tèn un volcanisme actiu que pren de formas diferentas segon lei mitans oceanics e continentaus. Lo volcanisme pus actiu es aqueu dau mitan oceanic, especialament a l'entorn dei dorsalas sota-marina. 75% dei materiaus volcanics son emés per lei dorsalas. Lor lava es fluida. Existís tanben de volcans sota-marins au dessús d'un ponch caud coma lo Loihi. Enfin, lo rèsta dei volcans sota-marins son de volcans de zona de subduccion coma lo Kick-'em-Jenny.
Lei volcans terrèstres son mens nombrós e lei proporcions entre lei volcans de zonas de divergéncia, de zonas de subduccion e de ponchs cauds son diferents. D'efèct, lei volcans de zonas de divergéncia son pus rars et principalament situats dins lei regions onte una dorsala es presenta au dessús deis oceans. Per exemple, es lo cas en Islàndia. Lo volcanisme de ponch caud es egalament relativament visible ambé d'erupcions importantas dins lei regions continentaus (Deccan) e d'illas dins leis oceans coma leis illas Kerguelen. Un nombre fòrça important dei volcans terrèstres son de volcans de zonas de subduccion, especialament a l'entorn de l'ocean Pacific. Certanei volcans dei zonas de subduccion an d'erupcions explosiva importanta acompanhadas per de plumachos de cendres e d'autrei manifestacions coma de lahars. Enfin, existís una categoria de volcans particulars e mau coneguts que son dichs super-volcans. Aquelei son de caldeiras o de volcans fòrça importanta coma lo Yellowstone o lo Cantal que pòdon entraïnar d'erupcions colossalas amb un periòde d'unei miliers d'annadas.
Cratèr d'impacte[modificar | modificar la font]
Lo nombre de cratèrs d'impacte importants sus la Tèrra es relativament feble en causa de l'erosion, dau renovelament de la superficia per lo volcanisme, de la vida especialament la vegetacion qu'escond lei traças d'impactes e de la preséncia d'aiga per amportir lo tuert sus 71% de la superficia de la planeta. Lo nombre de cratèrs de talha pichona es egalament limitat per la preséncia d'una atmosfèra espessa. La màger part dei cratèrs foguèron descubèrts dempuei l'invencion dei satellits. D'efèct, pòdon senhalar pus facilament lei vestigis d'un cratèr. Lo pus important e pus ancian es lo cratèr de Vredefort qu'a una estructura en anèus multiples d'un diamètre de 300 quilomètres e un periòde superior a 2 miliards d'annadas.
Geografia[modificar | modificar la font]
La Tèrra tèn sièis continents e quatre oceans principaus. Lo continent pus important es Eurasia dins l'emisfèri nòrd. Africa se situa au sud-oèst d'aqueu continent e Oceania au sud-èst. L'Antartida es localizat a l'entorn dau pòl sud de la planeta. Enfin, leis autreis continets son l'America del Nòrd e l'America del Sud. Entre lei continents, leis oceans son l'ocean Atlantic entre Eurasia, Africa e America, l'ocean Pacific entre America, Eurasia e Oceania, l'Ocean Indian au sud d'Eurasia entre Africa e Oceania e l'ocean Arctic a l'entorn dau pòl nòrd.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Composicion[modificar | modificar la font]
La composicion de l'atmosfèra tèn principalament tres gas que son l'azòt (78,1 %), l'oxigèn (20,9 %) e l'argon (0,93 %). I a de traças de dioxid de carbòni (386 ppm), de neon (18,2 ppm), d'èli (5,2 ppm), de metan (1,7 ppm) e de cripton (1,1 ppm). La proporcion d'aiga pòu variar considerablament mai es generalament situada entre 1 e 4 %.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'estructura de l'atmosfèra terrèstra tèn cinc jaç principaus que son[8] :
- la troposfèra entre la superficia e una altitud egala a 8-15 quilomètres.
- l'estratosfèra entre 8-15 e 50 quilomètres d'altitud.
- la mesosfèra entre 50 e 80 km.
- la termosfèra entre 80 e 350-800 km.
- l'exosfèra fins a 50 000 km.
De mai, tèn egalament una ionosfèra.
Troposfèra[modificar | modificar la font]
La troposfèra es la region bassa de l'atmosfèra. Son espessor varia entre 8 km ai pòls e 15 km dins lei regions equätorialas[9]. Tèn 80 a 90% de la massa dei gas atmosferics e quasi la totalitat dei vapors d'aiga. Sa temperatura mejana varia de 20 °C a la superficia fins a -50 °C. la pression demenís egalament ambé l'altitud. Enterin, la pression mejana passa de 101 325 Pa a 22 632 Pa. La frontiera entre l'estratosfèra e la troposfèra es dicha tropopausa.
Estratosfèra[modificar | modificar la font]
L'estratosfèra es lo jaç situat entre la troposfèra e la mesosfèra. Sei frontieras son donc entre 8-15 km per lei regions bassas e 40-60 km per lei regions autas. Aqueleis altituds varian principalament ambé la latitud. La temperatura de l'estratosfèra varia de -50 °C au limit ambé la troposfèra a quasi 0 °C vèrs lo començament de la mesosfèra. La pression es environ egala a 5 474,9 Pa a 20 000 mètres d'altitud e 868,02 Pa a 32 000 mètres. De movements de gas e de reaccions quimicas an luòc de maniera importanta dins l'estratosfèra.
Jaç d'ozòn[modificar | modificar la font]
Lo jaç d'ozòn fa partida de l'estratosfèra mai es generalament considerada coma un jaç especiau. D'efèct, sa composicion quimica es diferenta d'aqula dau rèsta de l'estratosfèra car assosta lei reaccions de sintèsi de l'ozòn. Aquela molecula es importanta per la vida terrèstra car apara la superficia de la màger part dei rais ultraviolets dau Soleu[10].
Mesosfèra[modificar | modificar la font]
La mesosfèra es lo jaç situat entre 50 e 80 km a respèct de la superficia de la Tèrra. Tèn la temperatura pus freja de la Tèrra amb una valor egala a -100 °C e una valor mejana de -85 °C [11]. Es tanben la region onte lei meteorits son generalement brutlats e destruchs per lei fretaments atmosferics.
Termosfèra[modificar | modificar la font]
La termosfèra es lo jaç pus bas de l'atmosfèra exteriora onte la composicion es plus unifòrma. Acomença vèrs 90-100 km d'altitud mai son espessor varia dins lo temps. L'activitat solara a generalament una influéncia sus l'evolucion d'aquela espessor. La temperatura varia entre 300 e 1 600 °C. L'origina d'aquelei temperaturas depend de l'absorcion de radiacions ultravioletas de longors d'onda situadas entre 100 e 200 nm. Ansin, lei moleculas de dioxigèn son rompudas. L'oxigèn atomic es donc lo compausat principau de la termosfèra.
Ionosfèra[modificar | modificar la font]
L'ionosfèra es la region atmosferica ionizada per lei radiacions solaras. Se situa entre 50 e 1 000 km d'altitud, d'escambarlons sus la termosfèra e l'exosfèra. Es tanben la partida inferiora de la magnetosfèra. Sa composicion varia entre lo jorn e la nuech. Lei principaus jaç son :
- lo jaç D, entre 60 e 90 km, existís solament de jorn. Sa ionizacion es relativament febla e principalament causada per l'accion dei radiacions ultravioletas de 121,5 nm sus lei moleculas d'oxid d'azòt NO.
- lo jaç E, entre 90 e 120 km, a una ionizacion febla dei moleculas de dioxigèn entraïnada per lei radiacions X e ultravioletas entre lei longors d'onda 1-10 nm. Aqueu jaç existís de nuech e de jorn.
- lo jaç F, entre 200 e 500 km, tèn una ionizacion importanta deis atòms d'oxigèn sus l'accion dei radiacions ultravioletas entre 10 e 100 nm. L'estructura dau jaç F evoluciona ambé l'esclairatge solar. D'efèct, tèn un jaç principau de nuech e dos de jorn dichs F1 e F2.
Exosfèra[modificar | modificar la font]
L'exosfèra es lo jaç superior de l'atmosfèra onte lei collisions entre lei particulas son raras e negligiblas. Es la transicion entre l'atmosfèra e lo mitan interplanetari. S'estend fins a 50 000 km de la superficia.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima terrèstre varia segon lei regions. La classificacion principala es dicha classificacion de Köppen[12]. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura[13]. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas :
- A per lei climas tropicaus. Son caracterizats per una temperatura mejana egala a 18 °C cada mes, l'abséncia d'ivèrn e de precipitacions fòrça importantas e superioras a l'evaporacion naturala.
- B per lei climas secs. Son caracterizats per l'abséncia de corrents d'aiga permanents e per una evaporacion naturala pus importanta que lei precipitacions.
- C per lei climas subtropicaus. Son caracterizats per una temperatura situada entre -3 °C e 18 °C per lei tres mes pus fregs, una temperatura mejana superiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- D per lei climas temperats. Son caracterizats per una temperatura mejana pus bassa que -3 °C que lo mes pus freg, una temperatura pus auta que 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- E per lei climas polars. Son caracterizats per una temperatura mejana inferiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'estius quasi absents.
La pluviositat es devesida entre nòu nivèus :
- S per lei climas d'estèpas ambé de precipitacions entre 380 e 760 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- W per lei climas desertics ambé de precipitacions inferioras a 250 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- f per lei climas umids ambé de precipitacions cada mese sensa sason seca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- w per lei climas amb una sason seca d'ivèrn. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- s per lei climas amb una sason seca d'estiu. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- m per lei climas de monson ambé de precipitacions annualas pus importantas que 1 500 mm e superioras a 60 mm per lo mes pus sec. S'aplica unicament ai climas dau tipe A.
- T per lei climas amb una temperatura mejana entre 0 °C e 10 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- F per lei climas amb una temperatura mejana inferiora a 0 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- M per lei climas ambé de precipitacions importantas e una temperatura mejana dau mes pus greg superiora a -10 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
- a per lei climas amb un estiu caud, es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es superiora a 22 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- b per lei climas amb un estiu temperat. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es inferiora a 22 °C mai que quatre mes an de mejanas superioras a 10 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- c per lei climas amb un estiu cort e freg. Es similara au tipe b aqueu clima tèn mens de quatre mes amb una temperatura superiora a 10 °C e lo mes pus freg amb una mejana pus auta que -38 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- d per lei climas amb un ivèrn fòrça freg. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus freg es pus bassa que -38 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe D.
- h per lei climas secs e cauds amb una temperatura mejana annuala pus auta que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
- k per lei climas secs e fregs amb una temperatura mejana annuala pus bassa que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
Camp magnetic e magnetosfèra[modificar | modificar la font]
La Tèrra tèn un camp magnetic causat per lei movements de conveccion dau nuclèu. A l'ora d'ara, lei pòls d'aqueu camp son situats pròches dei pòls geografics. Dins aquò, la localizacion dei pòls magnetics pòu variar car lei movements de conveccion dau nuclèu son generalament caotics. Ansin, lei pòls magnetics pòdon s'inversar unei còps per milion d'annadas[14] [15]. L'intensitat dau camp es actualament egala a 30 µT en America del Sud e de 60 µT dins certanei regions de Canadà vesinas dau pòl magnetic nòrd.
L'interaccion entre lo vent solar e lo camp magnetic terrèstre entraïna la formacion d'una magnetosfèra a l'entorn de la planeta que para la Tèrra contra lei particulas solaras. Un arc de tuert se situa entre la Tèrra e lo Soleu puei lo vent solar estira la magnetosfèra. De mai, lo vent solar a una influéncia preponderanta sus la densitat e l'orientacion de la magnetosfèra terrèstra. Enfin, aquela es responsabla de la formacion d'auròras polaras[16].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Rotacion[modificar | modificar la font]
Lo periòde de rotacion de la Tèrra a l'entorn de son axe a respèct dau Soleu es quasi 86 400 segondas[17]. Sa durada aumenta progressivament en causa dei fòrças de marèia. En consequéncia, lei segondas calculadas sus la rotacion terrèstra son fòrça leugierament pus longas que lei segondas dau sistèma SI. A respèct deis estèlas fixas dins lo cèu, la rotacion de la Tèrra, dicha jorn estellar, es egala a quasi 86 164 segondas.
Aqueu movement de rotacion es visible per l'observacion dei meteorits dins l'atmosfèra, per lei satellits en orbita bassa e subretot per lo movement aparent, de nuech, deis estèlas. Sa velocitat es d'environ 15°/h.
Orbita[modificar | modificar la font]
La Tèrra orbita a l'entorn dau Soleu a una distància mejana de quasi 150 milions de quilomètres amb un periòde de 365,2564 jorns. Sa velocitat orbita es environ 30 km/h. La zona d'influéncia gravitacionala de la Tèrra a un rai de 1,5 milions de quilomètres[18].
Axe de rotacion e sasons[modificar | modificar la font]
L'enclinason de l'axe de rotacion de la Tèrra es egala a 23,44°. Aquela enclinason entraïna l'aparicion de sasons marcadas per una partida importanta dei regions terrèstras. Aquelei sasons son definidas per lei solsticis e leis equinòccis :
- equinòcci de prima lo 21 de març.
- solstici d'estiu lo 21 de junh.
- equinòcci d'autona lo 21 de setembre.
- solstici d'ivèrn lo 21 de decembre.
L'enclinason es relativament constanta mai existís un movement de variacions feblas amb un periòde de 18,6 annadas.
Satellits[modificar | modificar la font]
La Tèrra a un satellit naturau qu'es la Luna. Aqueu satellit es un còrs dau tipe terrèstre amb un diamètre mejan de 3 475 quilomètres. A respèct de sa planeta, es lo pus grand satellit dau Sistèma Solar. Orbita a l'entorn de la Tèrra en 27 jorns 7 oras e 43,7 minutas a una distància mejana de 384 400 quilomètres. Existisson de fòrças de marèia importantas entre lei dos còrs e la rotacion de la Tèrra a l'entorn de son axe es alentida per l'influéncia lunara. Ansin, fa 410 milions d'annadas, lo jorn terrèstre durava solament 21,8 oras e l'annada durava 400 jorns[19].
La Tèrra tèn egalament dos satellits coorbitaus, dichs 3753 Cruithne e 2002 AA29, e dos quasi-satellits 2001 GO2 et (164207) 2004 GU9. Entre 2006 e 2007, la Tèrra tenguèt un segond satellit naturau provisòri dich 2006 RH120.
Formacion[modificar | modificar la font]
Lo periòde dau Sistèma Solar es estimat a 4,5672 miliards d'annadas e aqueu de la formacion dei planetas a 4,54 miliards[20] [21] [22]. La premiera fasa de la formacion de la Tèrra foguèt la fasa d'accrecion que durèt probablament 10 e 20 milions d'annadas. Lei materiaus formant la Tèrra foguèron inicialament en fusion. Puei, i a 4,53 miliards d'annadas, la Luna se formèt probablament après un impacte fòrça important sus la Tèrra[23] [24]. Lei desgatjaments volcanics entraïnèron la formacion de l'atmosfèra primitiva. L'aiga dei gas volcanics foguèt adonc probablament completada per lei quantitats portadas per lei cometas e leis asteroïdes per formar lei premiers oceans[25]. Lei gas a efèct de sèrra e l'activitat solara empachèron l'aiga de gelar[26]. Enfin, lo camp magnetic terrèstre se metèt en plaça fa 3,5 miliards d'annadas.
Existéncia de la vida[modificar | modificar la font]
Una planeta onte la vida existís es dicha abitabla. Ansin, la Tèrra es l'unica planeta coneguda que tèn lei condicions necessàrias per permetre lo desvolopament de moleculas organicas complèxas e fornir l'energia requesida per lo foncionament dau metabolisme[27]. La distància a respèct dau Solelh, l'excentricitat de l'orbita, la velocitat de rotacion, l'enclinason de l'axe de rotacion, una atmosfèra permanenta e un camp magnetic sufisent per parar la planeta dau vent solar fan partida dei condicions supausadas d'existéncia de la vida terrèstra[28].
Leis espècias viventas de la planeta forman la biosfèra. Son periòde seriá d'environ 3,5 miliards d'annadas. Es devesida entre de biòmas diferents abitats per d'espècias similaras. Lei biòmas son generalament definits per sei condicions d'umiditat, sa latitud e son altitud. Quasi totei lei regions terrèstras tènon de formas de vida. La màger part es situada dins lei regions eqüatorialas umidas[29]. Dins aquò, d'organismes vivents son estats detectats prefondament dins la crosta terrèstra o, a l'invèrs, dins lei jaç bas de l'estratosfèra[30] [31].
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- « Tèrra negra fa bon blat, tèrra blanca lo fa gamat ».
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Seligman, Courtney (2008). "The Structure of the Terrestrial Planets". Online Astronomy eText Table of Contents.
- ↑ Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. (2000-11-20). "Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center". Proceedings of the Ocean Drilling Program. Texas A&M University. [1]
- ↑ Kious, W. J.; Tilling, R. I. (1999-05-05). "Understanding plate motions". USGS. [2]
- ↑ Duennebier, Fred (1999-08-12). "Pacific Plate Motion". University of Hawaii. [3]
- ↑ Mueller, R.D.; Roest, W.R.; Royer, J.-Y.; Gahagan, L.M.; Sclater, J.G. (2007-03-07). "Age of the Ocean Floor Poster". NOAA. [4]
- ↑ Bowring, Samuel A.; Williams, Ian S. (1999). "Priscoan (4.00–4.03 Ga) orthogneisses from northwestern Canada". Contributions to Mineralogy and Petrology 134: 3. doi:10.1007/s004100050465
- ↑ DOE (1994). "5". In A.G. Dickson & C. Goyet. Handbook of methods for the analysis of the various parameters of the carbon dioxide system in sea water. 2. ORNL/CDIAC-74. http://cdiac.esd.ornl.gov/ftp/cdiac74/chapter5.pdf.
- ↑ Staff (8 d'octòvre de 2003). "Earth's Atmosphere". NASA. [5]
- ↑ Geerts, B.; Linacre, E. (November 1997). "The height of the tropopause". Resources in Atmospheric Sciences. University of Wyoming. [6]
- ↑ The ozone lauyser, NASA, [7]
- ↑ States, Robert J.; Gardner, Chester S. (January 2000), "Thermal Structure of the Mesopause Region (80–105 km) at 40°N Latitude. Part I: Seasonal Variations", Journal of the Atmospheric Sciences 2000 57: 66–77.
- ↑ Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. [8]
- ↑ McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types: The Köppen System". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 200–1. ISBN 0-13-020263-0.
- ↑ Campbell, Wallace Hall (2003). Introduction to Geomagnetic Fields. New York: Cambridge University Press. p. 57. ISBN 0-521-82206-8.
- ↑ Fitzpatrick, Richard (16 de febrier de 2006). "MHD dynamo theory". NASA WMAP. [9]
- ↑ Stern, David P. (8 de julhet de 2005). "Exploration of the Earth's Magnetosphere". NASA. [10]
- ↑ McCarthy, Dennis D.; Hackman, Christine; Nelson, Robert A. (November 2008). "The Physical Basis of the Leap Second". The Astronomical Journal 136 (5): 1906–1908. doi:10.1088/0004-6256/136/5/1906
- ↑ Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. (2006). "The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets" (PDF). Instituto de Astrofísica de Canarias. [11]
- ↑ Poropudas, Hannu K. J. (1991-12-16). "Using Coral as a Clock". Skeptic Tank. [12]
- ↑ Bowring, S.; Housh, T. (1995). "The Earth's early evolution". Science 269 (5230): 1535. doi:10.1126/science.7667634
- ↑ Dalrymple, G.B. (1991). The Age of the Earth. California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1569-6.
- ↑ Dalrymple, G. Brent (2001). "The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved". Geological Society, London, Special Publications 190: 205–221. doi:10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14
- ↑ Canup, R.; Asphaug, E. (2001). "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation". Nature 412 (6848): 708–712. doi:10.1038/35089010
- ↑ Canup, R. M.; Asphaug, E. (Fall Meeting 2001). "An impact origin of the Earth-Moon system". Abstract #U51A-02
- ↑ Morbidelli, A.; Chambers, J.; Lunine, J. I.; Petit, J. M.; Robert, F.; Valsecchi, G. B.; Cyr, K. E. (2000). "Source regions and time scales for the delivery of water to Earth". Meteoritics & Planetary Science 35 (6): 1309–1320. doi:10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x
- ↑ Guinan, E. F.; Ribas, I. "Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate". In Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan. ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments. San Francisco: Astronomical Society of the Pacific. ISBN 1-58381-109-5. [13]
- ↑ Staff (September 2003). "Astrobiology Roadmap". NASA, Lockheed Martin. [14]
- ↑ Dole, Stephen H. (1970). Habitable Planets for Man (2nd ed.). American Elsevier Publishing Co. ISBN 0-444-00092-5. [15]
- ↑ Hillebrand, Helmut (2004). "On the Generality of the Latitudinal Gradient". American Naturalist 163 (2): 192–211. doi:10.1086/381004
- ↑ States, Robert J.; Gardner, Chester S. (January 2000), "Thermal Structure of the Mesopause Region (80–105 km) at 40°N Latitude. Part I: Seasonal Variations", Journal of the Atmospheric Sciences 2000 57: 66–77.
- ↑ Thomas Alerstam, David A. Christie, Astrid Ulfstrand. Bird Migration (1990). Page 276.


text:
1018
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1018 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Lo refús de Ponç de Fòs, vescòmte de Fòs e senhor d'Ieras, de restituir son castèu de Fòs e de rendre omenatge a Guilhèm II de Provença entraïnèt una guèrra entre Ponç e Guilhèm, sostengut per lo vescòmte Fulco de Marselha e d'autrei senhors importants dau Comtat. Lo conflicte s'acabèt rapidament per una victòria de Ponç de Fòs gràcias a la mòrt de Guilhèm au sètge de Fòs. La mòrt de Guilhèm II entraïnèt lo partiment de sei fèus entre sei tres fius Guilhèm IV de Provença, Folc Bertran de Provença e Jaufre Ièr de Provença. L'aristocràcia acomencèt tanben d'assaiar de limitar lei poders dei novèus còmtes.
França[modificar | modificar la font]
Viatge dau rèi Robèrt II dins lo sud dau reiaume. Incendis de Peitieus e de Beauvais.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lo Khanat Bulgar totalament conquistat per lei Bizantins après la desfacha e la mòrt de son darrier cap dins la region de Dyrrachium en genier. Una campanha militara fòrça aisada e la distribucion de títols a l'aristocracia bulgara permetèron de sometre lei darrierei zònas de resisténcia e d'establir tornarmai la frontiera de « l'Empèri Roman » lòng de Danubi.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Expedicion dei rèis d'Escòcia e de Strahclyde còntra la region de Bernícia. Lo Reiaume de Northúmbria, senhor de la region, i mandèt de renfòrç. Pasmens, au contrari de 1006, leis Escocés ganhèron la batalha permetent d'aparar la region de Lothian deis incursions vengudas de Northúmbria.
Polonha[modificar | modificar la font]
Signatura dau tractat de Bautzen lo 30 de genier ambé lo Sant Empèri que marquèt la fin de la guèrra començada en 1002. L'emperaire deguèt cedir una partida de Lusàcia, Milzenland e Moràvia ai Polonés mai lo contraròtle de Boèmia li foguèt confirmat. Deguèt tanben fisar de tropas au rèi de Polonha per atacar lo Rus' de Kiev qu'èra son aliat dins lo corrent de la guèrra. Aquela ataca permetèt ai Polonés de pilhar Kiev mai Boleslau Ièr mau capitèt de se mantenir dins la region e se'n retirèt tre 1019.


text:
Saint-Pancrasse
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pancrasse en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa sul Scenari de las Pichonas-Ròcas, un balcon natural, en bordure oriental del Massís de la Chartreuse, dominat per la Dent de Crolles,montanha #que barra un labyrinthe sosterranh.
La commune se situe sur le Plateau des Petites-Roches, un balcon naturel, en bordure orientale du Massif de la Chartreuse, dominé par la Dent de Crolles,montagne qui renferme un labyrinthe souterrain.


text:
Wikiccionari:Benvenguda e benvengut al Wikiccionari
Lo Wikiccionari, o diccionari occitan d'Internet, la version occitana del wiktionary anglosaxon, es un projècte qu'i podètz contribuir totes. Es fondamentat sul principi de la wiki, çò que significa que podètz modificar cada pagina. Vos demandam pas d'èsser d'especialistas de lingüistica, sonque de mostrar d'enveja de participar e de far progressar l'aisina. Existisson tot un fum de causas que podètz far, d'unas mai pichonetas coma crear de categorias e d'autras plan mai complicadas coma crear la dintrada en occitan amb totas las reviradas. Amb lo temps progressaretz e podretz passar d'una tasca a una autra sens cap de problèma. Comptam sus ta participacion que sèm pas gaires nombroses e te balharem un còp de man se cal e amb plaser, vèni!
Somari
- 1 Lo Wikiccionari, qu'es aquò?
- 2 Quines son los autres wikiccionaris?
- 3 Quinas son las contribucions que pòdi portar?
- 4 I compreni pas res a la sintaxi wiki e a l'utilizacion dels botons
- 5 Mèfi!!!
- 6 L’avenidor del Wikiccionari
- 7 Vejatz tanben
Lo Wikiccionari, qu'es aquò?[modificar]
Lo Wikiccionari es la partida occitanofòna del projècte Wiktionary de diccionari liure e universal menat per un ensemble d'internautas e al qual podètz contribuir.
La tòca[modificar]
Aqueste diccionari occitan a per tòca de descriure en lenga d'òc totes los mots de totas las lengas.
A tanben per objectiu de donar las reviradas d'aquestes mots de l'occitan vèrs totas las autras lengas e dels mots estrangièrs cap a l'occitan. Mai generalament, permet de donar, per totes los mots occitans e estrangièrs (e per las lengas mòrtas), una descripcion en lenga occitana, e mai una traduccion, mas tanben de donar son etimologia, sa prononciacion, sos sinonims, antonims, omofòns, las expressions e locucions associadas, los mots parents e derivats, etc.
Vos convidam per mai de precisions a legir la pagina A prepaus del Wikiccionari.
L'estatut actual[modificar]
Actualament, dimenge 22 de genièr 2017, son aperaquí 29 737 los mots occitans e forastièrs descriches en lenga occitana.
Quines son los autres wikiccionaris?[modificar]
Se pòt citar en particular lo Wiktionary anglés que seguís lo meteis objectiu qu'aqueste Wikiccionari nòstre, mas en anglés. N'existisson ara fòrça autres wikiccionaris ; los podètz trobar a la pagina des autres wikiccionaris o a la pagina multilingue del projècte per accedir a una tièra mai generala.
Quinas son las contribucions que pòdi portar?[modificar]
Tot aquò depend de vòstre perfil e de vòstre temps. Dins totes los cases, vos cal ensajar de seguir lo guida d'estil, en far servir las divèrsas paginas d'ajuda que generalament son ricas e precisas:
Parlaires d'occitan[modificar]
- Vos cal venir escriure d'articles sus de mots occitans que son pas encara marcats (veire aquí).
- Vos cal legir los articles, e de pas corregir las errors se per cas ne vesètz.
- Pels articles existents, i podètz apondre d'informacions que fan sofracha (coma l'etimologia, o la prononciation, de precisions amb los sinonims o mai d'imatges.
Autras lengas conegudas[modificar]
- En cas qu'un mot que seriá pas occitan foguèsse pas encara descrich dins lo Wikiccionari, lo podètz anar pescar amb sa descripcion suls autres wikiccionaris, per exemple.
- A mai i podètz apondre d'exemples d'utilizacion dels mots en lenga estrangièra:
Per ich, un alemand o una persona que ten una coneissença pro corrècta de l'alemand pòt apondre:
-
- Ieu.
- Ich bin Berliner. — Soi berlinés.
- Ieu.
- Vist que s'agís de la part occitanofòna del projècte, es pas mestièr de metre una seccion de traduccions dins los articles que son pas occitans, que la quita definicion a aquesta tòca.
Vos remembram que totas las contribucions al Wikiccionari se devon far en occitan.
Se pòdon trobar d'informacions complementàrias dins la pagina Wikiccionari:Qué far?
I compreni pas res a la sintaxi wiki e a l'utilizacion dels botons[modificar]
La pagina Cossí editar una pagina e tanben la pagina Basas de la sintaxi del Wikiccionari solide vos podràn ajudar. Per mai d'entresenhas, podètz consultar la pagina d'ajuda del Wikiccionari.
Podètz anar far d'ensages sul Nauc de sabla; pas cap de rason de trantalhar, es estat bastit amb aquesta tòca!
Mèfi!!![modificar]
Ja que s'agís d'una wiki, las informacions dels articles pòdon tenir de decas (e d'unes còps que i a per malastre es estat fach intencionalament, veire Wikiccionari:Vandalisme). Aital doncas cal saber prendre amb precaucion las informacions donadas, coma las de la Wikipèdia o de tota autra mena de mejan de comunicacion generalament.
Los Wikidemicians que i contribuisson en general fan de braves esfòrces per fargar d'articles qualitadoses, particularament en far servir de referéncias lingüisticas. La tendéncia actuala es de marcar aquestas referéncias al bas de la pagina. Pr'aquò un còp encara, a mai se pòdon semblar una garantia de qualitats las referéncias, cal servar de longa un agach critic cap a las dintradas del Wikiccionari, subretot se son emplec vòl aténher una tòca seriosa.
Lo Wikiccionari pòt pas en consequéncia servir de referéncia solida, subretot a aqueste estadi pas gaire avançat del projècte. Podrà venir pasmens de segur una aisina plan utila a flor e mesura de son evolucion. E podètz a mai ajudar lo projècte a créisser en qualitat: trantalhetz pas de contribuir, i a un fum de causas diferentas de far.
Enfin, vist qu'es publicat jos las condicions de la licéncia GFDL, lo contengut del Wikiccionari es liurament reutilizable, dins lo respècte de cèrtas condicions simplas (consultar Wikiccionari:Reutilizacion del contengut del Wikiccionari a aqueste prepaus).
L’avenidor del Wikiccionari[modificar]
A mai de las amelioracions e apòrts constants per çò qu'es de la lingüistica, son previstas qualques evolucions importantas a mai long tèrme.
Una autra evolucion de las mai importantas es lo cambiament cap a una basa de donadas mai adaptada au contengut d’un diccionari, qu'amassariá tanben totes los wikiccionaris de totas las lengas ja existentas. Aqueste projècte sonat OmegaWiki es encora en desvolopament e deuriá prendre de temps abans de veire lo jorn. Un prototip se pòt visualizar a l’adreça http://www.omegawiki.org/.
Vejatz tanben[modificar]
- La pagina d'acuèlh generala per un accès mai aisit al contengut del Wikiccionari
- La pagina d'acuèlh de la comunautat per contribuir al projècte
- La pagina d'ajuda per una multitud d'informacions utilas
- Las particularitats del Wikiccionari per los que coneisson ja lo principi del Wiki, notament per Wikipèdia
- La dintrada Wikiccionari dins lo Wikiccionari


text:
Glucid
Un glucid (tanben aperat sacarid) qu'ei ua molecula organica de formula generau Cn(H2O)p. Com aquesta formula e sembla d'estar ua combinason d'aiga (H2O) dab atòms de carbòni, los glucids que son tanben aperats idrats de carbòni. Aquestas moleculas que son ua hont d'energia (com ac son tanben los lipids e las proteïnas). Los organismes vius autotròfs que sintetizan glucids a partir d'ua hont d'energia (la lutz deu só) mentre qui los organismes eterotròfs qu'an besonh de trobar dens la loa alimentacion la loa hont de glucids.
Los glucids que poden estar formats d'ua simpla molecula (com la glucòsa), (dens aqueth cas que son qualificats de monosacarids), o formar polimèrs de monosacarids (en ligant mantun sacarides enter eths) aperats polisacarids (com l'amidon o la cellulòsa).
Monosacarids[modificar | modificar la font]
Los monosacarids que son glucids constituits d'ua sola cadena de carbòni acabada per un grop aldeïd o cetòna ; los autes carbònis que son ligats a un grop idroxil (OH) ; segon lo nombre de carbònis que son : dab tres, triòsas (lo mei simple), dab quate, tetròsas, dab cinc, pentòsas e, fin finala, dab sheis, exòsas.


text:
British Museum
Lo British Museum de Londres, Anglatèrra, qu'ei uns deus musèus màgers de deus mei ancians deu monde.
Que ho fondat a partir de 1753 dab la colleccion personau de Sir Hans Sloane e qu'aubrí las soas pòrtas au public lo 15 de genèr de 1759. Desempuish la soa fondacion qu'ostenda divèrsas colleccions. En 1963 que desseparè de la soa colleccion de sciéncias naturaus a l'escadença de la fondacion: Natural History Museum.
L'entrada deu British Museum qu'ei a gratis en las causas que son gaireben tostemps estadas atau.
Enter las òbras famosas qui i son expausadas que cau mentàver: la colleccion d'antiquitat egipciana (dab, notament, la Pèira de Roseta - descobèrta per las tropas de Napoleon - las momias e l'estatua de bronze de la divessa Bastet coneguda com lo gat de Gayer-Anderson) e la frisa deu Partenon (reclamada per Grècia).
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
Frisa deu Partenon
-


text:
Johann Wenzel Anton Stamitz
Johann Wenzel Anton Stamitz (forma germanizada deu son nom vertadèr en chèc : Jan Václav Antonín Stamic - Nemecký Brod, Boèmia lo 19 de junh de 1717 - Mannheim lo 27 de març de 1757) que ho un compositor chèc d'estil classic e quitament un deus fondators d'aqueste estil en music e egaument un deus fondators de l'escòla de Mannheim, era determinanta dens los devolopament deu clacissisme en musica. Qu'ei mei que mei conegut per las soas sinfonias mes que compausè tanben concertos deus màgers.
Los sons dus hilhs Carl e Anton Stamitz que hon violonistas deus famós.


text:
-188
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -188 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Reconquista d'Esparta per la Liga Aquèa. Lei fortificacions de la vila foguèron destruchas per lei venceires. Lei lèis espartencas foguèron tanben abolidas e remplaçadas per lei lèis aquèas. Après aquela desfacha, Lacedemònia dispareguèt coma poissança militara e politica en Peloponès.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire fantòche Han Huidi en causa d'una malautiá desconeguda. Foguèt remplaçat per son fiu Han Qianshao. La vida d'aquel emperaire es fòrça mau coneguda e, dins lei fachs, aguèt ges de poder car sa grand, l'emperairitz doarièra Lü Zhi, contunièt d'assegurar leis afaires de l'Estat.


text:
Agent immobiliari
L'agent immobiliari (tanben agent d'afars o mèstre d'afars) es l'intervenent que òbra coma intermediari / acordaire entre vendeires e crompaires d'un ben immobiliari. Lo tèrme s'utiliza mai que mai per designar lo detentor d'una carta professionala e/o lo proprietari de l'agéncia immobiliària, per oposicion amb los negociadors immobiliaris, siá emplegats de l'agent, siá agents comercials.
Lo tèrme se pòt referir tanben a l'intermediari entre proprietaris e logataris d'un ben immobiliari, o administrator de ben. Se sovent s'agís del meteis professional, se pòt distinguir entre l'agent immobiliari, que son ròtle es de:
- trobar un logatari
- eventualament, redigir un contracte d'arrendament
E l'administrator de ben (tanben regidor o mèstre d'afars), que son ròtle es de:
- trobar un logatari
- eventualament, redigir un contracte d'arrendament
- establir l'estat dels luòcs
- collectar los loguièrs / la renda
- seguir las òbras per lo proprietari, se mainar del manteniment del ben, verificar las obligacions contractualas e legalas tant del logatari coma del proprietari
- revisar la renda
- donar comjat als logataris
Lo ròtle de l'agent immobiliari als Estats Units[modificar | modificar la font]
Lo marge d'acccion de l'agent immobiliari varia segon los estats, mas son ròtle es mai que mai establit per la relacion dicha en Common Law d'agency. La relacion d'agency determina precisament los devers e obligacions del mandatari (en anglés: agent) envèrs son mandant (en anglés: principal). Aqueles devers an lo nom generic de fiduciary duty o pus simplament fiduciary. Es lo nivèl mai naut de suènh en drech anglosaxon.
Per tal de defugir conflicte d'interès, nocion clau del drech anglosaxon, dins la màger part dels Estats, un agent pòt pas representar a l'encòp lo vendeire e lo crompaire. S'interven, çaquelà, deu informar las doas partidas que representarà, al sens juridic, pas cap d'elas. Se limitarà a la mesa en relacion de las doas partidas.
Comparason entre lo ròtle de l'agent immobiliari en França e als Estats Units[modificar | modificar la font]
Per comparason, en França, la nocion de conflicte d'interès es encara lonh de se far sentir dins la legislacion, emai la profession immobiliària comencèsse de ne percebre la portada, notadament al contacte de la practica estrangièra . La legislacion, coma o rapèlan de decisions recentas de jurisprudéncia, espèra de l'agent immobiliari que represente las doas partidas amb neutralitat. Se pòt comprene de las informacions màgers que se devon comunicar al crompaire (seguretat del bastiment, evolucion del vesinatge, còsts del manteniment, etc.), mas qué dire d'informacions coma lo darrièr prètz del vendeire, son eventual besonh urgent d'argent, etc. Lo sistèma american de representacion, e la reconeissença evidenta del conflicte d'interès entre las partidas, permet al crompaire de se far representar per un professional que negocie al melhor del seus interèsses. L'agent immobiliari es pas un simple intermediari, es un professional de la negociacion, e un practician del cada jorn de la legislacion immobiliària. Se la lei americana defend a l'agent immobiliari de se mainar de drech, doncas de redigir de contractes coma en França) es l'adjuvant inevitable de cada venda o locacion als Estats Units.
Lo punt pus evident ont, per ara, la legislacion francesa ten de se raprochar de las abituds anglosaxonas, consistís en los certificats totjorn mai nombroses (amiant, plomb, energia, catastròfas naturalas, gas, metratge, etc.) que devon èsser produchas per la bona informacion del crompaire. Aquela tendéncia correspond a una de las obligacions fiduciàrias als Estats Units, lo dever de "disclosure" d'unas informacions.


text:
Persheda
Persheda qu'ei ua comuna francesa, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Persheda qu'ei situada dens l'Armanhac , à proximité de la forêt de las Lanas. Elle est arrosée par dus rius, l'Isauta e son petit affluent la Saula.
L'étang de Persheda est l'un des très anciens étangs créés et aménagés par les moines sur les territoires des sables fauves deu Baish-Armanhac au Moyen-Âge, pour la pisciculture. Toujours soigneusement entretenu par la comuna, il fait l'objet, depuis des temps immémoriaux, d'un vidage collectif chaque année au cours deu carême, et à cette occasion chaque famille reçoit 500 g de poisson[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sent Martin, des Sègle XV e Sègle XVI siècles, restaurée au sègle XIX siècle. Son clocher-tour carré, auquel est adossé ua mince tour d'escalier ronde coiffée d'un toit d'ardoises, est surmonté d'un clocher hexagonal.
- Castèth de Pesquidoux, édifié au début deu Sègle XVI par la famille de Pesquidoux originaire deu Houga tout proche, réaménagé au milieu deu Sègle XVIII puis restauré au début deu Sègle XX. Pigeonnier (vers 1750). Ancien lavoir restauré récemment. Le parc de 8 ha, composé au sègle XIX, sens doute inspiré par Édouard André, se visite. On y trouve de nombreuses espèces remarquables (cyprès chauves, tulipiers de Virginie, séquoia, etc.)
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Joseph de Pesquidoux (1869-1946), escrivan e academician.


text:
Aeronau
Una aeronau es un mejan de transpòrt capable de se desplaçar dins l'aire terrèstre. Se distinguís doas categorias d'aeronaus : l'aerostat e l'aerodin.
L'utilizacion d'aqueles aparelhs es l'aeronautica, los practicants son los aviators e las aviatritz.
Somari
- 1 L'aerostat
- 2 L'aerodin
- 3 Usatges de las aeronaus
- 3.1 Usatge Civil
- 3.2 Usatge militar
- 4 Vejatz tanben
- 5 Referéncias
L'aerostat[modificar | modificar la font]
Aquel aparelh es comunament nomenat « pus leugièr que l'aire », sa massa essent mendre que la de l'aire desplaçat. La sustentacion es assegurada mercé a la butada d'Arquimèdes. Per produire aquela fòrça, un aerostat utiliza una envelopa contenent un gas pus leugièr que l'aire ambient: d'aire caud per la montgolfièra, d'èli pels glòbes de gas. Dins lo plan orizontal, l'aerostat es immobil a respècte de l'aire ambient: se desplaça mercé als vents. Lo contraròtle de la trajectòria se pòt solament far en cambiant d'altitud per cercar de corrents dins la direccion desirada.
Lo glòbe dirigible es un glòbe de gas equipat de motors que li permeton de contraròtlar sa trajectòria.
L'aerodin[modificar | modificar la font]
Comunament nomenat « pus pesucs que l'aire », sa sustentacion es assegurada per una fòrça aerodinamica, la fòrça portadoira, producha mercé a de velas. Las velas demandan un vent relatiu per produire una fòrça portadoira.
Aquel vent relatiu es creat pel movement de las velas dins la massa d'aire.
- Los avions e los ULM produsent aquel movement mercé a un propulsor (eliç) entrainat per un motor o per un reactor.
- Los planaires, los parapendas e los deltaplanaires produson aquel movement mercé a lor energia potenciala gravitacionala.
- lo movement de las velas pòt èsser obtengut per un aerodina a l'arrèst. Dins lo cas dels girodinas per exemple l'elicoptèr e l'autogira, qu'an de velas tornejantas.
De notar, qu'al començament de l'aviacion, se cerquèt d'imitar los aucèls amb de maquinas alatejant : los ornitoptèrs.
Usatges de las aeronaus[modificar | modificar la font]
Usatge Civil[modificar | modificar la font]
Dins aquela categoria i a las aeronaus que fan de vòls regulars e pontuals de transpòrt de merças e de passatgièrs, e d'autres usatges pus pontuals coma per susvelhar, pels secors, per s'entrenar o per l'usatge recreatiu.
Vòls de linha regulara[modificar | modificar la font]
Son los vòls de las aeronaus que cobrisson subretot lo transpòrt de passatgièrs o de merças.
Los vòls de linha pòdon ligar de vilas d'un meteis país fins a de longs vòls internacionals, segon los tipes d'avion.[1] Las linhas aerianas abitualament utilizan sos aeronaus pròpris o atribuits meses a la disposicion dels clients e pòdon far partida d'alianças o acòrds amb d'autras linhas aerianas.
Es una activitat fòrça larga que son trabalh es de mantenir los servicis aerians amb lo personal, lo carburant, los avions, la distribucion e logistica, lo servici de restauracion, los motors, rotacions, assegurança, gestion de las operacions en tèrra, etc.
Avions per s'entrenar[modificar | modificar la font]
L'usatge d'aeronaus per entrenar los pilòts es una necessitat per far de professionals experimentats que pilòtan los aparelhs.
Abitualament se servisson d'avions monomotors pichons e d'eliç coma per exemple los Cessna 172.[2] En aquest cas son a usatge de léser, a causa de sa simplicitat e de son prètz accessible. Es doncas facil d'en logar per s'entrenar o pel léser.
Vols en glòbes[modificar | modificar la font]
Vegeu l'article principal Glòbe
S'utiliza las aeronaus mens leugièras que l'aire per transportar de passatgièrs en vòls recreatius. Aqueles aparelhs an un compartiment en forma de panièra pels passatgièrs, lo pilòt, l'equipatge necessari per mantenir las condicions permetent la sustentacion de l'aeronau. Aquest panièr es mantengut a l'envolopa principala d'aire per de tirants resistents al pes de carga.[3]
Vòls de planador[modificar | modificar la font]
Los planadors s'utilizan pel léser e los passionats. Per començar a volar cal que lo planador siá pro naut, perque aja l'energia potenciala iniciala necessària e profèite d'autres mejans naturals per far son vòl. Lo pilòt alara que se servís de las variacions de nautor per ganhar en velocitat, tanben aprofèita los corrents atmosferics e termics. La practica per trobar un corrent consistís a volar en espirala per obtenir la nautor fins a aténher de vòls longs en temps e distància.[4].
Vòls acrobatics[modificar | modificar la font]
Consistís a far las acrobacias amb las aeronaus dessenhadas exprès. An de caracteristicas de resisténcia especialas dins son estructura, perque atenhon nauts nivèls d'acceleracion (mesurada en mai d'un g). [5]
Idravions[modificar | modificar la font]
Son d'avions capables de s'envolar e amarir. Los pòrts se pòdon trobar sus de grands lacs o sus la mar.
Per los far sostenir sus l'aiga, aquelas aeronaus son equipadas de flotadors anfibis, que dispausan de ròdas amb atal pòdon s'adaptar a totes tipes de pistas d'aterratge.[6]
Se pòdon utilizar per largar d'aiga suls encendis
Vòls amb ultra leugièr[modificar | modificar la font]
Son leugièrs e amb de plans fòrça simples de l'estructura, facha de tubes metallics d'un aliatge leugièr.
La forma pòt èsser tan simpla com aquela d'un dèlta o ben la d'una aeronau carenada e instrumentada. En fach se distinguisson simplament pel nombre de sètis, o se se tracta simplament de paracasudas o parapentas que sián motorizats o pas.[7]
Usatge d'elicoptèrs[modificar | modificar la font]
Los elicoptèrs son las aeronaus fòrça utilizadas pels vòls civils a causa de la sa polivaléncia. La capacitat de s'enlairar verticalament los rend fòrça apropriats sus de pistas cortas o dempuèi d'espacis redusits coma per exemple de terrassas d'envòl. Es abitual d'utilizar los elicòpters pels servicis publics de las vilas, per de tascas de susvelhància o de secors al ferits o en cases d'encendi. Dins los cases d'urgéncia son utils perque son capables d'arribar lèu sus los luòcs ont efectuar las tascas de salvament, subretot per las catastròfas d'accès dificil.[8] Pòdon tanben servir en cases d'urgéncias quand cal una vision aeriana de situacions complicadas e dels movements de las gents, pòt tanben transportar los expèrts e l'esquipament al luòc designat.[9]
Luta contra las calamitats agricòlas[modificar | modificar la font]
Dins l'agricultura, l'aeronau es un aparelh clau dins la luta contra las grandas calamitats, per exemple contra la langosta.[10] L'inconvenient es las manòbras d'avions pichons per pulverizar an un risc pus grand que los autres tipes de vòl.
Usatge militar[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'aeronaus d'usatge militar es petit, en comparason amb lo grand nombre d'aeronaus civilas. Son los avions de caça, elicoptèrs a autres avions prevists per las armadas, son adaptats dempuèi lo civil o dessenhats especialament per transportar cargas e soldats o entrenar los pilòts.
Avion de caça[modificar | modificar la font]
Los avions de caça servisson pel combat aire-aire amb d'autras aeronaus, aquò diferéncia del bombardièr, que visa los objectius fixes al sòl.
Es pauc grand e son dessenh valoriza la velocitat, l'agilitat, l'armament e los sistèmas qu'incorpora per fixar e perseguir ciblas.
Bombardièrs[modificar | modificar la font]
Lo bombardièrs son dessenhats per atacar los objectius largant una carga de bombas. Se caracterizan per son autonomia, la granda capacitat de carga e de sistèmas de navigacion de long cors e d'autoproteccion.
Usatges mixtes[modificar | modificar la font]
Aqueles avions son capables per exemple de bombardar e son agençats per servir dins lo combat aire-aire.
Reconeissença[modificar | modificar la font]
Aqueles avions de reconeissença e exploracion de terren amb l'objectiu de reculhir d'informacions. A vegadas servisson d'escota o per pistar dins las zònas ont se passa d'actes importants.
Avitalhament en vòl[modificar | modificar la font]
D'aeronaus militaras especialas an per ròtle de transferir la carga de carburant pendent lo vol, e tornar emplir la resèrva sens que l'aeronau en plena mission sens aterrar.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Son los avions que servisson per aprovesir lo personal. Se pòt distinguir entre las activitats estrategicas e tacticas, segon la mission assignada. Fan de movements estrategics de carga de materials sus de grandas distàncias per provesir de basas militaras o ben fan de movements tactics quand la posicion dins lo temps e espaci venon criticas per reüssir la mission.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Astronau : Per oposicion a las aeronaus, las astronaus se desplaçan fòra de l'atmosfèra de la Tèrra (al delà de 100 km d'altitud).
- Lista de las aeronaus
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Trade disputes in the commercial aircraft dispute[1], Pavcnik, N.
- ↑ id AOPA
- ↑ Baulis, N.[2]| Science Through Science Fiction in a Hot Air Balloon
- ↑ id AOPA
- ↑ AOPA
- ↑ AOPA
- ↑ (en)AOPA [3], Let's Go Flying Types of Flying, Aircraft Owners and Pilots Association
- ↑ [4], Emergency Helicopter Landing Facilities, Sanderson,B.
- ↑ [Flyer Civil Protection Helicopter [5], BBK
- ↑ Avions, ed: Perspectiva ambiental [6] Miralles, J.; Romero, J.}}


text:
Chirac es nascut a Paris mas s'es elevat 'na partida de l'enfancia en Lemosin...Eu es de parents e de grands corresians, mas es-que 'quo sufis per dire qu'eu es Occitan? Personalament crese pas...
'Qu'es un brave desbat...
Personalament pense que autravetz la quasi totalitat dau monde que vivian en Occitania era occitana, perque parlavan la lenga tot simplament...Mas auei pense pas que fau simplament viure en Occitania per estre Occitan... Fau pusleu zo voler, zo decidir... Un Breton per exemple que viu en Occitania e que s'interessa a la lenga e la cultura d'oc puou sens problema se pensar tamben Occitan, en mai que Breton...au contrari un Occitan dich "de socha" ('qu'es 'qui que dintrem dins de consideracions perilhosas) coma lu Chirac puou ne pas se pensar Occitan dau tot, e d'alhors 'qu'es lu cas, sabe pas se eu coneis lu quite mot "occitan"...mesme se eu se ditz Lemosin (ço 'qu'es vrai), es-t-eu d'estre considerat com'un Occitan? Beu desbat....
Auei que la lenga es declinada (mas pas morta fuec de Diu!!!) e que 'na majoritat d'estajants d'Occitania parlen pus la lenga, coma dire quau es Occitan e quau l'es pas? I'a d'exemples d'imigrats o d'enfants d'imigrats africans que s'interessen o mielhs que parlen la lenga occitana, per me son mai Occitans que certans Lemosins, Lengadocians o Provençaus "de pair en filh dempuei 10 generacions" qu'an completament laissat tombar lor cultura e lor lenga...
Que ne'n pensatz?