text:
Arquimèdes
Arquimèdes de Siracusa (en grèc: Ἀpxιuήδnς/Arkhimếdês), nascut a Siracusa vèrs 287 av. J.-C. e mòrt a Siracusa en 212 av. J.-C., foguèt un scientific grèc de Sicília de l'Antiquitat, fisician, matematician e engenhaire.
Entre sei domenis d'estudi en fisica, se pòt citar l'idrostatica, l'estatica e l'explicacion dau principi dau paufèrre. Se li atribuís la concepcion de divèrs dispositius innovants, coma lo vitz d'Arquimèdes.
Se considèra generalament Arquimèdes coma lo pus grand matematician de l'Antiquitat e un dei pus grands de totei lei temps [1],[2]. Utilizèt lo metòde d'exaustion per calcular l'aira sota un arc de parabòla per mejan de la soma d'una seria infinida e balhèt un enquadrament de pi d'una precision remarcabla[3]. Introduguèt tanben l'espirala que pòrta son nom, de formulas per lei volums limitats per lei superfícias de revolucion e un sistèma engenhós per exprimir de nombres fòrça grands.
A diferéncia de seis invencions, leis escrichs matematics d'Arquimèdes foguèron gaire coneguts dins l'Antiquitat. Lei matematicians d'Alexàndria leis avián legits e citats, mai la premiera compilacion foguèt facha ren qu'en 530 après Jèsus Crist per Isidòr de Milet, mentre que lei comentaris de l'òbra d'Arquimèdes escrichs per Eutocius au sègle VI durbiguèron per lo premier còp l'òbra d'Arquimèdes a un public pus larg. Lo nombre pron reduch de còpias de l'òbra escricha d'Arquimèdes qu'an subreviscut a travèrs l'Edat Mejana es estat una fònt poderosa d'inspiracion per lei scientifics de la Renaissença[4], mentre que la descubèrta en 1906 d'òbras inconegudas d'Arquimèdes dins lo palimpsèst d'Arquimèdes a balhat d'idèas novèlas sus lo biais qu'obtenguèt de resultats matematics[5].
Somari
Elements biografics[modificar | modificar la font]
Se conois gaire la vida d’Arquimèdes; per exemple sabèm pas se se maridèt ni s'aguèt d'enfants. Leis informacions que lo pertòcan vènon principalament de Polibi (202 av. J.-C. — 126 av. J.-C.), Plutarc (46 - 125), Tit Livi (59 av. J.-C. – 17 ap. J.-C.) o ben encara per lo cas de l’anecdòta de la banhadoira, de Vitruvi, arquitècte roman celèbre. Aqueleis escrichs son donc, alevat per Polibi, fòrça posteriors a la vida d’Arquimèdes.
En çò que pertòca lei matematicas, avèm conoissença de divèrsei publicacions, òbras e correspondéncias d'Arquimèdes. Per còntra, considerèt pas util de botar per escrich seis òbras d’engenhaire que lei conoissèm solament per d'autrei.
Arquimèdes seriá nascut a Siracusa en 287 av. J.-C. Son paire seriá [6] un astronòm, Fidias, fiu d’Acupater, qu'auriá començat son instruccion. Èra contemporanèu d'Eratostènes. Se supausa que completèt seis estudis a la fòrça celèbra Escòla d'Alexàndria. Siam segurs aumens que ne conoissiá de professors puei que s'es retrobat de letras qu’auriá escambiat amb elei[7].
Pròche de la cort de Hieron II, rei de Siracusa[8], intrèt a son servici coma engenhaire e participèt a la defensa de la vila durant la Segonda Guèrra Punica. Moriguèt en 212 av. J.-C. quand lei fòrças dau Roman Marcellus s'apoderèron de la vila après dos ans de sètge.
Apòrts en geometria[modificar | modificar la font]
Arquimèdes es un matematician de granda envergadura, principalament geomètra. S’interessèt a la numeracion e a l’infinit, afirmant per exemple qu’aviá l’idèa de l’infinitat dei grums de sabla, mai que lei faudriá nombrar (es l’objècte dau tractat intitulat tradicionalament L’Arenari, Ψάuuιtnς)[9]. Un sistèma de numeracion vesin d'aqueu d’Arquimèdes èra l’objècte dau libre I (mutilat) de la Colleccion Matematica de Pappus d’Alexàndria. La màger part de seis òbras pertòcan la geometria ambé:
- l'estudi dau cercle onte met au ponch un metòde d’aproximacion de pi per mejan de poligòns regulars, e prepausa lei fraccions seguentas per aproximacions: 22/7, 223/71.
- l'estudi dei conicas, en particular la parabòla que ne presenta doas qüadraturas fòrça originalas. Prolònga l'òbra d’Eudòxe de Cnidos subre lo metòde d'exaustion.
- l'estudi deis airas e dei volums que fa d'eu un precursor dau calcul integrau avenidor. Trabalhèt en particular subre lo volum de l'esfèra e dau cilindre e demandèt que se gravèsse aquelei figuras subre sa tomba. Dins son tractat De l'esfèra e dau cilindre , aviá demostrat que lo repòrt dei volums d’una bola e d’un cilindre, se l'esfèra es tangenta au cilindre per la fàcia laterala e lei doas basas, es egau a 2/3, ansin coma lo repòrt de sei superfícias (en i comprenent, per lo cilindre, la superfícia dei dos discs).
- l'estudi de l'espirala que pòrta son nom, que ne balhèt tanben una qüadratura.
- lo metòde d’exaustion e l’axiòma de continuitat (present dins leis Elements d’Euclides, proposicion 1 dau libre X: « En levant de la màger de doas grandors donadas mai de sa mitat, e dau rèsta mai de sa mitat, e ansin successivament, s'obtendrà (en reïterant lo procedit tant de còps coma serà necessari) una grandor mendra que la pus pichona ». En se fondant sus aqueu metòde, s'es poscut faire d’Arquimèdes un precursor dau calcul infinitesimau. Lo Metòde d'Arquimèdes apareis en particular dins un palimpsèst conegut coma palimpsèst d'Arquimèdes, que contèn tanben lei tractats Dei còrs flotants, e lo Stomachion.
Apòrts en mecanica[modificar | modificar la font]
Se considèra Arquimèdes coma lo paire de l'estatica. Dins son tractat, De l'equilibri dei figuras planas, s'interèssa au principi dau paufèrre e a la determinacion de centres de gravitat.
Se li atribuís tanben lo principi d'Arquimèdes subre lei còrs immergits dins un liquid (Dei còrs flotants).
Trabalhèt tanben subre l'optica (La catoptrica).
Metèt en practica sei conoissenças teoricas dins un grand nombre d'invencions. Li devèm, per exemple,
- de maquinas de traccion onte provèt que per mejan de carrèlas, de palans e de paufèrres, un òme pòt solevar ben mai que son pes.
- de maquinas de guèrra (principi de l'arquiera, catapultas, braç mecanics utilizats dins lo combat navau). Entre lei maquinas de guèrras pus importantas, fau notar l'aparelh per mesurar lei distàncias (odomètre) que lei Romans manlevèron[10] a Arquimèdes. En efièch, per que l'armada siá eficaça, deu èsser repausada e lei jornadas de marcha devon donc èsser identicas. La maquina d'Arquimèdes se deu realizar ambé de dents d'engranatge ponchudas e non pas carradas (en rason d'aquela error, fauguèt fòrça temps per la reconstituir).
- lo vitz sensa fin e lo vitz d'Arquimèdes, que n'aduguèt, çò sembla, lo principi d'Egipte e que se'n serviguèt per remontar d'aiga. Se li atribuís tanben l'invencion dau vitz e de l'escró.
- lo principi de la ròda dentada que gràcias an ela construguèt un planetari representant l'Univèrs tau coma èra conegut a l'epòca.
Legenda[modificar | modificar la font]
L'engèni d'Arquimèdes en mecanica e en matematicas fa d'eu un personatge excepcionau de la Grècia antica e explica la creacion a son sujet de fachs legendaris. Seis admirators, entre elei Ciceron que descurbiguèt sa tomba[11], Plutarc que relatèt sa vida, Leonard de Vinci, e pus tard Auguste Comte an perpetuat e enriquit lei còntes e legendas d’Arquimèdes.
Eurêka[modificar | modificar la font]
Coma a totei lei grands sabents, la memòria collectiva a associat una frasa, una fabla transformant lo descurbeire en eròi mitic: a Isaac Newton es associada la poma, a Louis Pasteur lo pichon Joseph Meister, a Albert Einstein la formula E = mc².
Per Arquimèdes, serà lo mot Eurêka! (en grèc eὕpnka/heúrêka significant « Ai trobat! ») qu'auriá prononciat en corrent nus a travèrs lei carrieras de la vila. Segon Vitruvi [12], Arquimèdes veniá de trobar la solucion d'un problèma pausat per Hieron II, tiran de Siracusa. En efièch, Hieron aviá balhat a un orfèbre una quantitat d'or per façonar en una corona. Per èsser segur que l'orfèbre l'aviá pas enganat en substituissent d'argent (metau mens car) a una partida de l'or, Hieron demandèt a Arquimèdes de determinar s'aquela corona èra efectivament constituida d'or unicament, e senon, d'identificar sa composicion exacta. Es dins sa banhadoira, mentre que cercava dempuei de temps, qu'Arquimèdes trobèt la solucion e sortiguèt dau sieu en prononciant la frasa famosa. Bastava de mesurar lo volum de la corona per immersion dins l'aiga puei de la pesar per comparar sa massa volumica a aquela de l'or massís.
L'anecdòta es mausegura. Figura pas dins lei pròpris escrichs d'Arquimèdes. En mai, lo metòde utilizat (calcul de la massa volumica de la corona) es pron simple e a pas de relacion ambé l'empencha d'Arquimèdes, que sa concepcion es fòrça mai complèxa. Es probable que Vitruvi ague agut fum d'una descubèrta d'Arquimèdes subre lei còrs immergits dins l'aiga, sensa ne saber mai.
Lo sètge de Siracusa e lei miraus d'Arquimèdes[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, pendent lo sètge de Siracusa per la flòta romana, Arquimèdes auriá mes au ponch de miraus gigants per reflectir e concentrar lei rais dau soleu dins lei velas dei naviris romans e ansin leis abrar. Aquò sembla gaire probable, car la tecnica de l'epòca (existissiá que de miraus en bronze polit) permetiá pas de fabricar de miraus de grandei dimensions.
La mòrt d’Arquimèdes[modificar | modificar la font]
En -212, après dos ans de sètge, lei Romans prenguèron Siracusa. Lo generau Marcus Claudius Marcellus desirava pasmens d'esparnhar lo sabent. Malurosament, segon Plutarc[13], un sordat roman crosèt Arquimèdes mentre qu'aquest traçava de figuras geometricas au sòu, s'estent pas avisat de la presa de la vila. Destorbat per lo sordat, Arquimèdes li auriá mandat: « Desaigues pas mei cercles! » (Mn uou touς kύkλouς tάpatte). Lo sordat, encanhat, l’auriá alora tuat d’un còp d’espasa. En omenatge a son gèni, Marcellus li faguèt de grandei funeralhas e faguèt dreiçar un tombèu adornat d'esculturas que representavan leis òbras dau defunt.
Tractats[modificar | modificar la font]
Arquimèdes escriguèt divèrs tractats, que dotze nos son estats transmés. Se supausa que quatre o cinc d'elei se perdèron.
- De l’equilibri dei figuras planas, libres I e II: principi de l'estatica, associativitat dau baricentre, centre de gravitat dau parallelogramma, dau triangle, dau trapèzi, de segments de parabòlas...
- La qüadratura de la parabòla: aira d'un segment de parabòla.
- De l'esfèra e dau cilindre , libres I e II: aira dau cilindre, dau còn, de l'esfèra, d'un segment d'esfèra; volum dau cilindre, de la bola, d'un sector de bola.
- Deis espiralas: aira de domenis limitats per una espirala, tangenta a l'espirala.
- Subre lei conoïdes e leis esferoïdes: volum d'un segment de paraboloïde, d'iperboloïde o d'ellipsoïde.
- Dei còrs flotants, libres I e II: principi d'Arquimèdes, equilibri de divèrs còrs dins un liquid.
- De la mesura dau cercle: aira dau disc, circonferéncia dau cercle.
- L'arenari: nombre de grums de sabla contenguts dins l'Univèrs.
- La catoptrica.
- Dau metòde: l'unica còpia de Lo Metòde e l'unica còpia dau Tractat dei còrs flotants en grèc datan dau sègle X e apareisson sota un tèxte religiós dau sègle XII subre un palimpsèst, lo palimpsèst d'Arquimèdes, que foguèt descubèrt solament en 1906[14] [15].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Calinger, Ronald (1999). A Contextual History of Mathematics. Prentice-Hall, 150. ISBN 0-02-318285-7. “Shortly after Euclid, compiler of the definitive textbook, came Archimedes of Siracusa (ca. 287 212 BC), the most original and profound mathematician of antiquity.”
- ↑ Archimedes of Siracusa
- ↑ A history of calculus
- ↑ Galileo, Archimedes, and Renaissance engineers
- ↑ Archimedes - The Palimpsest
- ↑ Arquimèdes o escriu explicitament dins son tractat L’Arenari, cap. I, 3ena ipotèsi: « Lo diamètre dau soleu es trenta còps pus grand qu'aqueu de la Luna […] e mai entre leis astronòms anteriors… mon car paire Fidias (Φeιδίa δὲ toῢ ἁuoῢ πatϱὸς) ague temptat de lo presentar coma dotze còps pus grand ».
- ↑ Dositèu, Conon de Samos e Eratostènes son lei destinataris dei libres d’Arquimèdes. Diodòr de Sicília (libre V, 37) menciona tanben qu’Arquimèdes viatgèt en Egipte.
- ↑ (aicí fau prendre lo mot de familha au sens fòrça larg de « quauqu’un de l'ostau de Hieron »)
- ↑ (fr) Hourya Benis Sinaceur, La pensée mathématique de l’infini, conferéncia dau 2 de febrier de 2004 subre lo site dau Licèu Enric IV.
- ↑ Aquel aparelh es descrich dins lo libre X dau De architectura de Vitruvi.
- ↑ Ciceron, Lei Tusculanas, Libre V, cap. XXIII, §64-65, [1].
- ↑ Vitruvi, « De Architectura, Libre IX, chap.3, paragrafs 9–12 », Universitat de Chicago
- ↑ Plutarc, Vida de Marcellus, capítol XIX, 8-12.
- ↑ Bulletin de l'ICC, nº 28, décembre 2001 subre la participacion de l'ICC a la restauracion dau palimpsèst d'Arquimèdes
- ↑ William Noel, Reviel Netz, Le codex d'Archimède, éd. JC Lattès (2008) ISBN 978-2-7096-2935-5


c: text/html

text:
Wœlfling-lès-Sarreguemines
Wœlfling-lès-Sarreguemines es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es pauca boisée mas pro vallonnée. Lo centre del vilatge de Wœlfling se situa a 1,5 km de l'ex-RN 62 (RD 662 dempuèi 2006). Coma la municipalitat vesina de Wiesviller, Wœlfling a traversat per la Schwartzbach, pichon ruisseau afluent de la Sarre.
Dos étangs que # banhan dos illòts de vegetacion an situat sul ban de Wœlfling amb a proximitat un luòc d'abitacion abandonada.
Wœlfling-lès-Sarreguemines a situat a 10 km de Rohrbach-lès-Bitche e de Sarreguemines e a 23 km de Bitche.
Wœlfling-lès-Sarreguemines es desservie per la parca de Wœlfling-lès-Sarreguemines situada en lo bòsc de Bliesbruck (linha de Bitche a Béning e a Mètz-Ciutat). A l'opausat d'aquela estacion, en la vallée de la Sarre, la parca de Wittring, situada a 6 km del bourg, permet de prene Sarrebourg per autocars Modèl:TER/correspondéncias.
Lo vilatge a situat a 20 km del échangeur N° 42 del A 4 #que permet de prene Mètz o Estrasburg.
La commune est peu boisée mais assez vallonnée. Le centre du village de Wœlfling se situe à 1,5 km de l'ex-RN 62 (RD 662 depuis 2006). Comme la commune voisine de Wiesviller, Wœlfling est traversée par la Schwartzbach, petit ruisseau affluent de la Sarre.
Deux étangs dans lesquels baignent deux îlots de végétation sont situés sur le ban de Wœlfling avec à proximité un lieu d'habitation abandonné.
Wœlfling-lès-Sarreguemines est située à 10 km de Rohrbach-lès-Bitche et de Sarreguemines et à 23 km de Bitche.
Wœlfling-lès-Sarreguemines est desservie par la gare de Wœlfling-lès-Sarreguemines située dans le bois de Bliesbruck (ligne de Bitche à Béning et à Metz-Ville). À l'opposé de cette gare, dans la vallée de la Sarre, la gare de Wittring, située à 6 km du bourg, permet de rejoindre Sarrebourg par des autocars Modèl:TER/correspondances.
Le village est situé à 20 km de l'échangeur N° 42 de l'A 4 qui permet de rejoindre Metz ou Strasbourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs escrits ont a citat Wœlfling datan del Sègle XII (Wülvelingen a l'epòca) mas lo luòc a #èsser un luòc de passatge dempuèi lo Antiquitat (preséncia d'una via romaine).
Après nombroses escambis e penyores suls pòbles de Wœlfling e Wiesviller entre senhors locales, aqueles #tornar al Sègle XVI a la familha de Nassau-Sarrebruck #que i #introdusir lo luthéranisme. En 1621, Woelfling e Wiesviller redevinrent catolic per lo sieu rattachement definitiu a la Lorraine en lo moment d'un escambi entre lo comte Louis de Nassau-Sarrebruck e lo pòrti Henri II de Lorraine.
La guèrra de Trenta Ans #destruir totalament los dos pòbles. Los pòbles se repeuplèrent pauc a pauc. Wœlfling i aguèt amassat per decrèt a Wiesviller en 1811, mas redevint independent per ordonnance reial en 1837.
En 1793, lo nom del pòble èra orthographié Welfling tandis #qu'en 1801, los orthographes Walfling e Woelfling èran conjointement emplegadas. Wœlfling a preses lo sieu nom actual en 1929. Lo pòble i aviá #èsser entre temps renommé Wölflingen bei Bliesbrück de 1871 a 1919 e la serà de nòu de 1940 a 1944.
Les premiers écrits où est cité Wœlfling datent du Sègle XII (Wülvelingen à l’époque) mais le site a été un lieu de passage dès l'Antiquité (présence d'une voie romaine).
Après de nombreux échanges et gages sur les villages de Wœlfling et Wiesviller entre seigneurs locaux, ceux-ci revinrent au Sègle XVI à la famille de Nassau-Sarrebruck qui y introduisit le luthéranisme. En 1621, Woelfling et Wiesviller redevinrent catholique par leur rattachement définitif à la Lorraine lors d’un échange entre le comte Louis de Nassau-Sarrebruck et le duc Henri II de Lorraine.
La guerre de Trente Ans détruisit totalement les deux villages. Les villages se repeuplèrent peu à peu. Wœlfling fut réunie par décret à Wiesviller en 1811, mais redevint indépendante par ordonnance royale en 1837.
En 1793, le nom du village était orthographié Welfling tandis qu'en 1801, les orthographes Walfling et Woelfling étaient conjointement employées. Wœlfling a pris son nom actuel en 1929. Le village avait été entre temps renommé Wölflingen bei Bliesbrück de 1871 à 1919 et le sera de nouveau de 1940 à 1944.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aurelha
L'aurelha es l'organ que permet d'ausir los sons e bruches. Es ligada al sens de l'ausida. Aqueste nom se pòt referir a la partida exteriora sonque o a l'ensems del sistèma de l'ausida.
Dins lo regne animal sonque los vertebrats tenon d'aurelhas. Pasmens fòrça invertebrats pòdon ausir o almens detectar de sons gràcias a d'autras organs sensitius. Los insèctes, per exemple an d'organs timpanals que lor servisson per ausir de sons distants. Son pas per fòrça localizats sul cap mas se pòdon trobar sus divèrsas partidas del còrs (pòdon èsser de pels per exemple).
Somari
L'estructura de l'aurelha[modificar | modificar la font]
Pels mamifèrs, l'aparelh auditiu compren tres partidas.
L'aurelha extèrna[modificar | modificar la font]
Las ondas sonòras arriban al pavalhon auricular, que las dirigís cap al conducte auditiu extèrne, ont son amplificadas a cèrtas frequéncias. Finalament, lo son arriba a la membrana timpanica, ont las vibracions se transmeton per un mejan solid.
L'aurelha mejana[modificar | modificar la font]
L'aurelha mejana compren la trompa d'Eustaqui, un conducte que la fa comunicar dirèctament amb la faringe, egalant la pression entre los dos costats del timpan. D'autra part i trobam tanben la cadena ossiculara constituida pel martèl, l'enclutge e l'estriu, qu'es lo camin de las vibracions mecanicas vèrs la fenèstra ovala, una autra membrana, la quala provòca una vibracion dins lo liquid qu'emplís lo cagaròl.
L'aurelha intèrna[modificar | modificar la font]
La coclèa conten la membrana basilara, ont se trapa l'organ de Corti, un ensems de cellulas ciliadas (entre 24 000 e 30 000) que vibran a de frequéncias especificas. La localizacion dels cilis long de la membrana basilara es en foncion de la longor d'onda que i son sensibles.
Finalament, l'informacion nervosa arriba al cervèl (cada aurelha separadament).
L'estructura de l'aurelha[modificar | modificar la font]
1-Ausida/aurelha extèrna
2-Conducte auditiu
3-Pavalhon auditiu (aurelha)
4-Timpan
5-Ausida/aurelha intèrna
6-Martèl
7-Enclutge
8-Estriu
9-Canals semicirculars
10-Coclèa
11-Nèrvi auditiu
12-Trompa d'Eustaqui


text:
1743
Aquesta pagina concernís l'an 1743 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 13 d'abril - Thomas Jefferson, president dels Estats Units (m. 1826)
- 26 d'agost - Antoine Lavoisier, quimista francés (m. 1794)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de julhet - Spencer Compton, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1673)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Saint-André-de-Messei es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
La municipalitat se situa sus l'ais Flers - La Ferté-Macé. L'oèst del territòri a ocupat pel bòsc de Messei.
La commune se situe sur l'axe Flers - La Ferté-Macé. L'ouest du territoire est occupé par le bois de Messei.
Saint-André-de-Messei
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Krak deus Cavalièrs
Lo Krak deus Cavalièrs (deu siriac karak qui vòu díser « hortalessa ») qu'ei un castèth de Siria qui ho possession deu comtat de Trípol (Estat crestian d'Orient de lenga e de vassalitat occitanas).
La purmèra hortalesa que ho bastida en 1031 per l'emir d'Alab. Raimon IV de Tolosa (Raimon de Sant Gèli, futur comte de Trípol) que la prengó en 1110 abans de virà's de cap a la conquèsta de Jerusalèm. Que la dè a l'òrdi deus Espitalèrs qui la tornèn hen lo castèth qui's pòt véder uei lo dia. Lo Krak que resistè au gran Salahadin mes que ho fin finau presa peus mamelocs musulmans en 1291.
Considerat com un deus castèths hòrts miélhers preservats au monde per Lawrence d'Arabia, que ho classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO en 2006.


text:
Roz-an-Arvor
Roz-an-Arvor en breton ( Roz-sur-Couesnon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al nòrd del Ille e Vilaine, a la cœur de la baia del Mont-Sant-Michel, aquel vilatge ne pòrta lo nom de roz #que significa Tertre o Tuc.
Lo Couesnon passa pas mai pel pòble, la poldérisation a #aver efièch de canaliser lo fleuve cap al mont St Michel.
Situé au nord de l'Ille et Vilaine, au cœur de la baie du Mont-Saint-Michel, ce village porte le nom de roz qui signifie Tertre ou Colline.
Le Couesnon ne passe plus par le village, la poldérisation a eu effet de canaliser le fleuve vers le mont St Michel.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Roz-sus-Couesnon fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sants Martin. En 1500 lo solar de Montortou aperteniá a la familha catolica Jehan. Pierre Jehan, sieur de Montortou, èra l'espós de Alienette de la Camina, los sieus descendents vivon encara a Sant-Broladre - comuna limitrophe de Roz-sus-Couesnon - a Trans-lo-Bòsc, Roazhon, Pontorson, Estrasburg, Mülhausen, Plena - Fougères , Sant Brice en Coglés , Sant Thibault de las Vinhas , Montreuil jos bòsques . Una descendent de Pèira Jehan de la Camina de Montortou i aguèt maridat a un Pè-negre nascut a Oran e i aviá emparentat a la maire del ministre Yvon Borges ; la familha Jehan i aguèt tanben lo sieu lòt de mòrts a la Primièra Guèrra mondiala #que Célestin (1890-1916) mòrt a la batalha de Douaumont a 26 ans #que #servir jols òrdres de #çò que #venir lo general de Gaulle. La familha de Pèira Jehan de la ne Camina de Montortou possedís un blason.
La paroisse de Roz-sur-Couesnon faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Martin. En 1500 le manoir de Montortou appartenait à la famille catholique Jehan. Pierre Jehan, sieur de Montortou, était l'époux d'Alienette de La Marche, leurs descendants vivent encore à Saint-Broladre - commune limitrophe de Roz-sur-Couesnon - à Trans-la-Forêt, Rennes, Pontorson, Strasbourg, Mulhouse, Pleine - Fougères , Saint Brice en Coglés , Saint Thibault des Vignes , Montreuil sous bois . Une descendante de Pierre Jehan de La Marche de Montortou fut mariée à un Pied-noir né à Oran et était apparentée à la mère du ministre Yvon Bourges ; la famille Jehan eut aussi son lot de morts à la Première Guerre mondiale dont Célestin (1890-1916) mort à la bataille de Douaumont à 26 ans qui servit sous les ordres de celui qui devint le général de Gaulle. La famille de Pierre Jehan de La Marche de Montortou possède un blason.


text:
Arquian
Arquian es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Arquian Es la municipalitat la mai septentrionalae del departament. A situat en Puisaye.
Arquian est la commune la plus septentrionale du département. Elle est située en Puisaye.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel luòc aviá en tant que vila d'Aussèrra, per nom ja a Modèl:La s- : Arcuncius.
ce lieu avait en tant que cité d'Auxerre, pour nom déjà au Modèl:S- : Arcuncius.


text:
Grand-Verly
Grand-Verly es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1896, la municipalitat de Verly es scindée en doas comunas, #que la una de las municipalitats #que ne reven al cap de-luòc de municipalitat de Verly pren lo nom de Verly-Grand. Aquela #prene lo sieu nom actual en 1943.
En 1896, la commune de Verly est scindée en deux communes, dont l'une des communes qui correspond au chef-lieu de commune de Verly prend le nom de Verly-Grand. Celle-ci prit son nom actuel en 1943.


text:
1184
Aquesta pagina concernís l'an 1184 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre lo rèi e la liga feodala formada per seis oncles e dei temptativas diplomaticas de la rèine Elisabeta de Hainaut per restablir la patz entre son paire, lo còmte Baudoïn de Hainaut que fasiá partida de la liga, e lo rèi. Per ela, aquò èra una urgéncia car Felip II preparava un divòrci en causa de l'abséncia d'eiretier après quatre ans de maridatge. Lo motiu oficiau èra la descubèrta d'un nivèu de consanguinitat tròp important entre lei dos espós. Una assemblada d'evesques reünida per estudiar la demanda reiala donèt son acòrd per perseguir la procedura. Pasmens, Felip II renoncièt finalament a aqueu projècte entraïnant lo retirament de Baudoïn de Hainaut de la liga dei senhors en revòuta (→ 1185).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra civila còntra Ricard que foguèt obligat d'acceptar lei decisions de son paire Enric II (1154-1189) regardant sa succession e de venir rèi sans poder e de laissar lo Ducat d'Aquitània a son fraire Joan.


text:
Néstor Kirchner
Néstor Carlos Kirchner Ostoić, avocat e òme politic (25 de febrièr de 1950 - 27 d'octobre de 2010) foguèt president de la Republica Argentina entre 2003 e 2007.
Succediguèt a Eduardo Duhalde, al qual li caliá completar lo mandat de Fernando de la Rúa mas se demetèt abans temps; per aquela rason Kirchner exerciguèt lo sieu mandat pendent los quatre ans correspondents en mai dels paucs meses restants del mandat de l'èx-president De la Rúa. A Kirchner li succediguèt en 2007 Cristina Fernández de Kirchner, la siá esposa.
Foguèt lo president del Partit Justicialista dusca sa mòrt.


text:
1990
Aquesta pagina concernís l'an 1990 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la transicion vèrs lo capitalisme ambé la dissolucion dau POUP que son unitat se rompèt ambé l'afondrament dau blòt sovietic. A la fin de l'annada, Wojciech Jaruzelski demissionèt de la preséncia de la republica e Lech Walesa foguèt elegit per lo remplaçar ambé 74,25% dei sufragis.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En Eritrèa, la situacion contunièt de s'agravar per l'armada etiopiana que perdiguèt la vila e lo pòrt de Massaua après una ataca suspresa (8-10 de febrier) de la guerilha eritrèa. L'aviacion contunièt de bombardar la ciutat mai aquò permetèt pas de la reconquistar. L'avitalhament de l'armada etiopiana venguèt donc fòrça malaisat e lo regime dau Derg s'afondrèt tre l'annada seguenta.
Namibia[modificar | modificar la font]
Independéncia de Namibia lo 21 de març en vertut deis acòrds de patz signats en 1988-1989. Sam Nujoma (SWAPO) ne'n venguèt lo president. Maugrat son ideologia marxista, adoptèt una politica progressista moderada en causa dei dificultats dau blòt sovietic. Ansin, son projècte de reforma agrària (transferiment de tèrras de la minoritat blanca vèrs de païsans negres) regardèt finalament solament 12% dei tèrras e durèt fins a 2007.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Victòria suspresa d'Alberto Fujimori (Cambio 90) a l'eleccion presidenciala en fàcia de l'escrivan Mario Vargas Llosa maugrat sa temptativa d'estigmatizar l'origina asiatica de son adversari. Pasmens, aquela origina donèt a son adversari una popularitat importanta au sen dei classas popularas d'origina amerindiana e lo programa economica fòrça liberala de Vargas Llosa acabèt de minar sa posicion. Pasmens, après son eleccion, lo venceire desvelèt rapidament un programa encara pus liberala qu'aqueu de son adversari que li permetèt d'obtenir lo sostèn dau FMI. Decidèt tanben d'intensificar la lucha còntra lei guerilhas comunistas perovianas.
Oceania[modificar | modificar la font]
Samoa[modificar | modificar la font]
Suppression dau sufragi censitari e instauracion dau sufragi universau per lei ciutadans dei dos sèxes.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Mesa en orbita dau telescòpi espaciau Hubble per la naveta espaciala Discovery. Pasmens, en causa d'un defaut sus un mirau, lo desvolopament de correccions foguèt necessari per utilizar corrèctament lo telescòpi e una mission espaciala suplementària foguèt finalament decicida (en 1993).
Dins lo Sistèma Solar, capitada de la mesa en orbita de la sonda Magellan a l'entorn de Vènus per la NASA. Fins a 1994, permetèt de realizar una cartografia fòrça detalhada de la planeta e divèrsei mesuras sus son estructura.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Après l'accident dau petrolier Exxon Valdez (→ 1989), l'intrada en vigor d'una lèi estatsunidenca rendèt obligatòria la còca dobla per totei lei petroliers intrant dins leis aigas territòrialas deis Estats Units d'America. Aquò entraïnèt rapidament la difusion dei petroliers de còca dobla dins lo rèsta dau mond, especialament en Euròpa e au Japon. Lo principi d'aqueu tipe de còca es l'intercalacion d'un espaci liure format de balasts entre lei cistèrnas e la còca. Aquò permet de limitar lei riscs de pèrda dau cargament e donc de pollucion. Pasmens, aquela arquitectura sembla ai premiers petroliers e entraïna un risc d'acampament de vapors explosivas dins l'espaci liure, çò que necessita una entretenença pus importanta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Toni Kroos, fotbolaire alemand
- 6 de genièr - João de Lucca, nataire brasilièr
- 3 de febrièr - Sean Kingston, cantaire jamaican-american
- 9 de febrièr - Camille Winbush, actritz americana
- 20 de març - Marcos Rojo, fotbolaire argentin
- 26 de març - Sarah Menezes, judoka brasilièr
- 30 de març - Cassie Scerbo, actritz americana
- 11 d'abril - Ville Larinto, saltaire amb esquís finlandés
- 16 d'abril - Arthur Zanetti, gimnasta brasilièr
- 21 de mai - João Pedro Pereira Silva, fotbolaire portugués
- 6 de julhet - Jeremy Suarez, actor american
- 11 de julhet - Caroline Wozniacki, jogaira de tennis danesa
- 16 de julhet - Johann Zarco, pilòte de motò francés
- 12 d'agost - Mario Balotelli, fotbolaire italian
- 15 d'agost - Jennifer Lawrence, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Alberto Lleras Camargo, president de Colómbia (n. 1906)
- 6 de genièr - Pavel Alekseievich Cherenkov, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 22 de genièr - Mariano Rumor, primièr ministre d'Itàlia (n. 1915)
- 25 de genièr - Ava Gardner, actritz americana (n. 1922)
- 23 de febrièr – José Napoleón Duarte, president de Lo Salvador (n. 1925)
- 24 de febrièr - Sandro Pertini, president d'Itàlia (n. 1928)
- 3 d'abril - Sarah Vaughan, cantaira americana de [[jazz] (n. 1924)
- 15 d'abril - Greta Garbo, actritz suedesa (n. 1905)
- 23 d'abril - Paulette Goddard, actritz americana (n. 1910)
- 25 d'abril - Dexter Gordon, musician american de jazz (n. 1923)
- 16 de mai - Sammy Davis Junior, actor de comèdia american (n. 1925)
- 22 de junh - Ilia Frank, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1908)
- 7 de julhet - Cazuza, cantaire e compositor brasilièr (n. 1958)
- 18 de julhet - Yun Po Sun, president de la Corèa del Sud (n. 1897)
- 22 de julhet - Manuel Puig, escrivan argentin (n. 1932)
- 29 de julhet - Bruno Kreisky, cancelièr d'Àustria (n. 1911)
- 18 d'agost - Burrhus Frederic Skinner, psicològ american (n. 1904)
- 27 d'agost - Stevie Ray Vaughan, musician american (n. 1954)
- 26 de setembre - Alberto Moravia, novelista italian (n. 1907)
- 30 de setembre - Patrick White, escrivan australian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1912)
- 13 d'octobre - Le Duc Tho, òme politic e militar vietnamian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1911)
- 14 d'octobre - Leonard Bernstein, musician e compositor american (n. 1918)
- 23 d'octobre - Louis Althusser, filosòf marxista francés (n. 1918)
- 27 d'octobre - Ugo Tognazzi, actor italian (n. 1922)
- 27 d'octobre - Jacques Demy, realizator francés de cinèma (n. 1931)
- 27 d'octobre - Xavier Cugat, musician cuban (n. 1900)
- 11 de novembre - Iannis Ritsos, escrivan e poèta grèc (n. 1909)
- 17 de novembre - Robert Hofstadter, fisician nòrd-american, Prèmi Nobel (n. 1915)
- 2 de decembre - Aaron Copland, compositor american (n. 1900)
- 6 de decembre - Tunku Abdul Rahman, primièr ministre de Malàisia (n. 1903)
- 18 de decembre - Paul Tortelier, violoncelista francés (n. 1914)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Jerome Isaac Friedman, Henry Way Kendall, Richard Edward Taylor
- Prèmi Nobel de Quimia : Elias James Corey
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Joseph E. Murray, E. Donnall Thomas
- Prèmi Nobel de Literatura : Octavio Paz
- Prèmi Nobel de la Patz : Mikhaïl Gorbachov
- Prèmi Nobel d'Economia : Harry Markowitz, Merton Miller, William Sharpe


text:
Bernat Etxepare
Bernat Etxepare (?Sarrasqueta, Reiaume de Navarra, c. 1480-?) qu'ei l'autor deu purmèr libe coneishut de la literatura basca. Que viscó ua epòca hèra complèxa deu reiaume de Navarra, peus afrontaments enter l'Ostau de Labrit e Carles Quint. Que pareish Bernat que sostiengó Carles e ad arron hèit empresoar per Joan II de Labrit.
Qu'escrivó Linguae Vasconum Primitiae (Primícias de la lenga deus vascons), tirada a Bordèu en 1545, ua recopilacion de quinze composicions en vèrs, precedida d'un prefaci en pròsa. Qu'ei escriuta en dialècte baish-navarrés. Duas de las soas composicions que son de tèma religiós, dètz de tèma amorós, un poèma autobiografic e dus poèmas d'elògi a la lenga basca. L'autor relata, dens lo poèma autobiografic, lo son empresoament en Bearn per ua acusacion faussa de traïson. Etxepare que causí tèmas innovadors qui non s'èran pas jamei emplegats dens la lirica populara basca. Qu'utilizè la tecnica deu bertsolarisme, per'mor que non coneishèva pas la metrica de la poesia culta. Per aquò, qu'ei considerat com un poèta popular, lo libe deu quau èra probablament escriut entad estar cantat. Lo tèma de l'amor qu'ei tractat frescament (sembla aqueth de las cantigas d'Anfós X de Castelha e deu Libe de bon amor de Juan Ruiz, l'archiprèire de Hita). L'autor que's situa luenh de la lirica cortesana ideau de l'Edat Mejana europèa, per'mor que tracta d'ua manièra naturau lo tèma de las relacions amorosas, shens platonisme, mes arron lo Concili de Trent aquò vadó inacceptable. Las errors qui, segon la navèra poesia de la Renaishença, avèvan los mètres, las mesuras e las rimas popularas causidas per Etxepare, qu'estón durament criticadas per Oihenart.
A diferéncia de Joan Leizarraga, Etxepare non se preocupè pas de crear ua lenga basca unificada, per'mor lo son but qu'èra de hèr conéisher la lenga basca. Per aquò, qu'escrivó dens lo dialècte qui coneishèva, lo baish-navarrés de l'èst. L'ortografia d'Etxepare qu'ei irregulara, per'mor qu'ei basada sus l'oralitat e per'mor que mancava de modèus escriuts.


text:
-101
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -101 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Las de la regéncia de sa maire Cleopatra III, Ptolemèu X capitèt de l'assassinar. Fins a sa mòrt, venguèt lo cap vertadier dau país — mai partejèt oficialament lo poder ambé sa frema Berenitz III.


text:
Selmer
Selmer qu'ei un factor d'instruments de coires e d'espiulas simplas e doblas e tanben un talhèr de laüteria de guitarras.
Que ho fondat 1885 peu clarinetista Henri Selmer qui comencè la soa activitat en bèth har espiulas per clarineta. En 1898 que comencè a fabricar clarinetas. Henri que s'associè dab lo son hrair, eth tanben clarinetista e qui perseguiva ua carrièra de la prestigiosa au Estats Units paí on e comercilizarà las clarinetas de Selmer. En 1909 que s'aubreish ua botica Selmer a nava York. La compania que pravè e en 1921 qeu comencè la produccion de saxofòns. En 1928, creacion de la societat H.Selmer & Cie qui continua de diversificà's en bèth fabricar intruments d'espiulas doblas. En 1929, la compania que crompa lo talhèr d'Adolphe Sax en bèth vàder lo son eretèr. La medisha annada que's crea la societat Selmer-Londres. En 1931 Selmer que hè l'aquesida d'un talhèr de fabricacion de coires e que's vira de cap a la fabricacion de guitarras en 1932 dab lo laütièr Mario Maccaferri e dab lo sostien artistic de Django Reinhardt. Au cors de las annadas 60 Selmer que he l'aquesida de la Vincent Bach Company e que tribalhè dab lo trompetista occitan Maurici André a desvolopar modèls de trompetas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau.


text:
Alèir (o Alièr, z-Alavièr, mens localament Alier) (03) z-es un departament francés de la region d’Auvèrnhe, escambarlat sobre lo nòrd d’Occitània (domeni lingüistic occitan) e lo sud dau domeni lingüistic francés. Coïncidís quasi amb la província istorica de Borbonés.
Lo departament de Borbonés z-es creat lo 3 de febrièr de 1790, ambe 7 districtes (Cérilly, Cucet, lo Donjon, Gatnat, Molins, Montluçon e Mont Maraut), e lo chapluòc a Molins. Ven lo departament d’Alèir abans lo 4 de març de 1790.
En 1800, z-es divisit en 4 arrondiments: Molins, Montluçon, Gatnat e La Paliça. En 1926 l’arrondiment de Gatnat z-es suprimit. En 1942, lo chapluòc de l’arrondiment de La Paliça z-es transferat a Vichèi.
Coma la mai granda part daus departaments, Alèir a pas d’escut oficial. Pasmens dins l’Armorial de Traversier (1842)[1] e l’Atlas de Levasseur (1854)[2] s’utilizava l’escut de Molins, sens lo chap de las flors de liri.
Escut del departament segond l’Armorial de Traversier (1842)
Escut del departament segond l’Atlas de Levasseur (1854)
Escut de Borbonés modèrne pas simplificat propausat per Robert Louis (annadas 1950) pel departament
↑Victor Levasseur. Atlas National Illustré des 86 Départements et des Possessions de la France Divisé par Arrondissements, Cantons et Communes, avec le tracé de toutes les routes, chemins de fer et canaux, Paris: A. Combette, 1854


text:
-562
Aquesta pagina concernís l'an -562 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Nabucodonosòr II. Son rèine permetèt d'impausar tornarmai Babilònia coma una poissança majora e de restaurar lei vilas de Mesopotamia en partida destruchas per leis Assirians dins lo corrent dau sègle VII avC. Son fiu Amel-Marduk li succediguèt mai venguèt rapidament impopular.


text:
Mervièlh
Mervièlh (Murviel en francés, puèi Murviel-lès-Montpellier dempuèi 1891) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing[1] citan una atestacion anciana (cap a 1031) : in villa Murovetulo. Muro vetulo a lo sens de mur vièlh e los autors se pensan que designa un ancian oppidum. Justament, al nòrd del vilatge, i a lo sit arqueologic del Castelàs, ont se trobava una vila antica celtica, puèi galloromana.
La clartat del toponime a patit d'una assimilacion vocalica : u de mur vengut e per influéncia de è de vièlh (è es normalament impossible abans l'accent tonic, es donc lo fonème pus prèp, e, qu'a remplaçat u). Es a remarcar qu'en occitan, i a pus sovent de dissimilacions que d'assimilacions en toponimia (los Ròcafòrt venguts Récafòrt dins la prononciacion, los Verdfuèlh cambiats en Vrufuèlh, etc), allòc que las assimilacions vocalicas son frequentas en la lenga basca (cf. lo doblet uri, vilatge e iri). Es lo fenomèn de l'armonia vocalica, que se pòt tanben trobar mai o mens en Catalonha, país de substrat iberobasque (Celsona > Solsona, per çò qu'es de la toponimia, jonoll, de genoll < genŭcŭlu, per çò qu'es de la lenga) e plan sovent en valencian meridional (olla que sona ['ɔʎɔ] e terra que sona ['tɛrrɛ]).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
Belém (Pará)
Belém es la capitala de l'estat brasilièr del Pará. Sa populacion èra estimada a 1 405 871 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 1070 km².
Fondada lo 12 de genièr de 1616, es actualament un important centre de comèrci e servicis de la Region Nòrd de Brasil. Es tanben sèti de l'Universitat Federala de Pará (UFPA) e d'autras institucions d'ensenhament superior.
Geografia[modificar | modificar la font]
Belém es situada 1° 27' sud, 48° 29' longitud oèst. A comptar de 2004, la populacion èra aperaquí de 1.421.000, la que causa fa de Belém la 10ena màger vila de Brasil. La region metropolitana a una populacion d'aperaquí 2.100.000, la que causa la fa la desena region metropolitana pus granda de Brasil. Lo sud del canal de desbocadura del riu d'Amazonas se tròba just al nòrd de la vila, aital coma l'illa de Marajó.
La ciutat es embessonada amb Fort-de-France (Martinica)


text:
Jòc de bola
Lo jòc de bola tanben sonat la longa, se debana de biais mobil sus un terren de quinze a vint mètres, siá dos còps mai long que lo del jòc de pè tancat, que n'es lo davancièr[1].
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
La bola lionesa nasquèt al sègle sègle XVIII dins la region de Lion, que son nom. En 1850 aquel jòc venguèt un espòrt, amb la creacion de la primièra societat oficiala: « le Clos Jouve ». Per aquò, la Federacion francesa de las bolas foguèt longtemps dominada per la bola lionesa e espòrt-bola.
Pendent lo sègle XIX, la seccion Provençala de la FFB codifiquèt lo jòc dich « a la longa » qu'es un besson de la bola lionesa fòça agradada dins la region. Demanda las meteissas qualitats esportivas mas al contrari pòt se jogar sus un terren irregular, amb de bolas mai pichonas.
Espandiment[modificar | modificar la font]
Es subretot praticat en Occitània: Dins los departaments de Bocas de Ròse, Gard, Vauclusa, Aups d'Auta Provença, Auts Aups, Aups Maritims, Var, Erau, Aude (departament); dins la region Miègjorn-Pirenèus. E en França dins las region Centre, Illa de França, Nòrd-Pas de Calais, Franca Comtat.
Règlas del jòc[modificar | modificar la font]
Son las meteissa qu'aquelas de la petanca, levat lo biais de lançar la bola, a l'encòp acrobatic e coregrafic, per causa de la granda distança[2].
- Lo let (bochon) deu èsser lançat d'un cercle traçat sul sol a une distança compresa entre quinze e vint mètres (contra sièi a dètz mètres per la petanca)[3].
- Lo puntaire deu obligatòriament sortir un sol pé del cercle fasent un pas cap ont vòl (mai sovent en davans o de costat)[4].
- Pòt alara lançar sa bola, o amb los dos pes a tèrra (un pe demorant dins lo cercle), o se tenent sus una camba, los dos pes fòra del cercle aprèp aver levat lo pé que se piejava[5].
- lo tiraire deu tanben sortir de son cercle per efectuar los tres salts reglamentaris per prendre son alindat e lançar la bola aprèp lo darrièr pas, quand pausa lo pé a tèrra. Aquela corsa d'alidat, fòrça eleganta, que sembla al saut en longor, es necessària per cobrir la distança fins a la bola advèrsa e tentar de la deslargar[6].
Los campionats de França del jòc de bola fuguèron creats en 1946.
L’invencion de la petanca en 1910 visava a permetre als jogaires de mai edat e mens mobils de contunhar a practicar lo jòc sus un terren cort, amb los « pés tancats » dins lo cercle.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (oc)Armand Vidal, Pichot diciounàri dou jo de boulo, ed: Revue de Langue et Littérature d'Oc, 1975.
- (fr)Paul Ruat, Cercle des Boulomanes 1828-1928 (un sègle d'istòrias del celèbre club marselhés), ed:Imprimerie Marseillaise, 1928.


text:
Economia de Romania
Romania, que dintrèt dins l'Union Europèa lo 1èr de genièr de 2007, comencèt sa transicion del comunisme al capitalisme en fins de 1989. En aquela escasença comptava amb una indústria obsolèta e una produccion insufisenta pels besonhs del país[1].
Lo país sortiguèt en 2000 d'una recession de tres ans de durada, mercé a las exportacions dins los païses de l'UE. La consomacion domestica e los investiments ajudèron la creissença del PIB dins las annadas recentas, mas resultèron tanben en grands desequilibris del balanç dels pagaments[1].
Romania es un dels principals productors e exportadors de produchs agricòlas d'Euròpa. Aquel sector representa 10% del PIB. Lo sector industrial representa 35% del PIB, malgrat qu'en los darrièrs tempses, las installacions bastidas pendent l'estapa d'economia centralizada son demoradas obsolètas e las fabricas an degut investir massivament per lor modernizacion. Los sectors principals son los textils, la siderurgia, la produccion de maquinas, de veïculs e d'armament, e lo tractament de la produccion agricòla. Los servicis comprenon los 55% restants del PIB; lo torisme i ten la part principala.
Romania signèt son tractat d'adesion a l'Union Europèa, en vigor dempuèi lo 1èr de genièr de 2007, al meteis moment que Bulgaria. Lo país espèra adoptar l'Èuro en 2014.


text:
89
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 89 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
En junh, batalha d'Ikh Bayan entre l'armada Han dau prince Dou Xian, sostenguda per un important còrs de Xiongus meridionaus, e una armada de Xiongu dau nòrd que s'acabèt per una victòria chinesa. Aquò marquèt la destruccion dau darrier estat xiongnu que representava una menaça per China.


text:
Mont Faron
Lo Mont Faron es un dei Monts Tolonencs ; se tròba darrier lo centre de la vila de Tolon, Provença , e son autor maximum es de 584 m.
S'i pòt montar amb lo teleferic de Tolon dempuei aquesta ciutat.
Es a l'encòp un luòc de passejada (a pè o en bicicleta VTT), un luòc de practica de l'alpinisme e un luòc toristic amb son amirador subre la Rada de Tolon e tanben amb lo Memoriau dau Desbarcament en Provença e lo Zòo dau Mont Faron (qu'avans d'èstre virat vers lo torisme es mai que mai un luòc de reproduccion de ferum e de felins).
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Pantèra dau zòo.
-
Canon alemand de la Segonda Guèrra Mondiala.
-


text:
1885
Aquesta pagina concernís l'an 1885 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Dins lo sud dau continent african, creacion dau protectorat de Bechuanaland. Aquò permetèt de blocar l'expansion vèrs lo nòrd dei colons boers.
Dins la Mar Roja, violacion dau tractat d'Adua signada l'annada precedenta amb Etiopia e regardant lo comèrci dins lo pòrt de Massaua. Pasmens, Londres laissèt leis Italians ocupar lo pòrt e començar la conquista de la region.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Installacion deis Italians dins lo pòrt de Massaua. Aquò èra una violacion totala dau tractat d'Adua de part dei Britanics mai lo negus Yohannes aguèt ges de possibilitat de s'i opausar. En plaça, acomencèt d'organizar la defensa dau nòrd dau Plan Etiopian e de Tigre. Lòng de la frontiera occidentala, batalha de Kufit (23 de setembre) que s'acabèt per una victòria defensiva etiopiana còntra lei Madistas.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de guèrra e de blocus còntra França, lo govèrn malgash deguèt reconeisser sa desfacha e negociar per arrestar lo conflicte. En decembre, acceptèt de pagar una indemnitat de guèrra importanta, cedir lo pòrt de Diego Suarez e laissar « presidir ai relacions exterioras de Madagascar ». En cambi, París reconoguèt l'Estat malgash. Aquò permetiá ai Francés de presentar Madagascar coma lo sieu protectorat mai laissèt de facto son autonòmia ais autoritats malgashas (→ 1895).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Fin dei trabalhs acomençats en 1883 per l'engenhaire Hiram Maxim (1840-1916) sus lei mitralhièras. Aquò li permetèt de desvolopar la premiera mitralhièra automatica de tir continú. Modificada en 1894 per l'adaptar a la pouvera sensa fum, foguèt adoptada per mai d'una armada europèa a la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX. Son foncionament èra basat sus l'efèct de reculament.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei camps magnetics viradís per lo fisician Galileo Ferraris (1847-1897). Aquò aguèt de consequéncias importantas e rapidas sus lo desvolopament de maquinas electricas industrialas.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier vaccin còntra la ràbia per lo quimista francés Louis Pasteur (1822-1895).
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de germani per lo quimista alemand Clemens Winkler (1838-1904).


text:
Georgios Papandreou
Georgios Andreas Papandreou (en grèc ΓeώpYιoς Πaπavδpέou) es un òme politic grèc que foguèt primièr ministre de 2009 a 2011.
Aviá fach partida anteriorament del govèrn de Kostas Simitis coma Ministre d'Afars exteriors (1999-2004). Es tanben president del Movement Socialista Panelenic (PASOK) dempuèi febrièr de 2004. Es membre d'una saga familiala de politics grècs: es lo filh de Andreas Papandreou e lo reirefilh de Georgios Papandreou, ancians primièrs ministres de Grècia. en estapas anterioras. Lo 2006 foguèt elegit president de la Internacionala Socialista.


text:
Maiada
Ua maiada qu’es ua hèsta qui consisteish a quilhar un arbo aperat « mai », en l’aunor d’ua persona. Aqueth trabalh, sovent clandestin que’s debana normaument dens la neit deu 30 d’abriu au 1èr de mai ; d'aquí le son nom.
Qu’aperan tanbei « maiada » lo convit qui acompanha o qui seguirà la plantacion. Que s'i beu e minja generaument aus despens de la persona aunorada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las manifestacions ligadas a l’arbo de mai qu’an tocat tota l’Euròpa (Alemanha, Àustria, Soïssa, Suècia, Anglatèrra, Russia, Romania, Italia)[1].
La costuma de plantar un arbo qu’es atestada en França au sègle XIIau, e la mencion mei anciana qu’emana de las tèrras d’Òc : que’s tròba dens ua carta de 1136, autrejada per Rotgèr 1èr Trencavel entà la vila d’Ambialet : " Volem (...) que lou premier jour de may lou jouven pot plantar ung may que tota personna que ne trinque deu pagar un farrat de vi...[2].
Los mais tà las gojatas que son atestats un chic pertot en França au sègle XIII[3].
Que tròban mais taus elegits, dempuish 1830 [4], mes sustot dempuish la IIIau Republica (1870-1940)[5].
Qu’es enqüèra en Occitania qu'aquera costuma e’s perpetua au sègle XXI dab lo mei de vigor[6].
Las maiadas que pòden estar individuaus, entà aunorar ua persona (gojatas de 20 ans, elegits, notables,...), sii collectivas, entà ua comunautat (municipalitat, conhrairia,...).
Costumas per regions :[modificar | modificar la font]
Maransin[modificar | modificar la font]
La fòrma de maiada qui, en Maransin, es la mei ritualizada e qui sembla la mei anciana qu’es lo mai a las gojatas de 20 ans. Que son los gojats de la classa, a còps ajudats per vesins o amics, qui an la carca de preparar e organizar la plantacion deus mais a totas las gojatas en atge deu vilatge, dens la nuit deu 1èr de mai.
Au mes d’abriu, las garlandas e flors de papèr crespon que son perparadas. Que cau dinc a 600 flors tà cada mai, tanbei, tots que s’i hican : amics, vesins, parents, joens o vielhs, que s’amassan a l’esconut de las concernidas.
Dus o tres jorns abans la fin deu mes, los gojats se’n van peus bòscs tombar los pins (pinus pinaster) causits quauque temps a l’avança per un òmi avisat qui sapi quei pin pòt estar copat shens har domau au proprietari qui, plan segur n’es pas estat avertit. Cau que los pins siin plan drets e pro hauts. Que pòden passar los 17 m[7]. Un còp tombats, que son carrejats dens un parc o un carriu, cadun en çò d’un vesin de las maisons on seràn quilhats.
Las tòras que pòden estar completament peladas e leishivadas tà’n tirar la gema ; un tòrclo de boish picat de flors de papèr multicolòras, que poja en torciròla deu pè dinc au cabelhèr. D’auts qu’i daishan la carròspla, mes qu’es estujada dab gèira pingorlada de flors e garlandas. Au bèc deu pin, lo cabelhèr sonque que damòra, eth tanbei ondrat de flors ; las brancas mei baishas son tiradas. Chic en devath, que hican en pindòlas sii duas, sii tres coronas de verdura flocadas, passadas a l’entorn de l’arplo : la petita la mei hauta, puish, en penent l’ua de l’auta, la mejana, e en devath la mei grana.
A la neit deu 30 d'abriu, qu’atenen que lo monde de la maison on vòlen hicar lo mai e siin au lheit e la lutz estupada. Lavetz shens bruit, dus òmis que cavan un trauc prohons, deu temps que los auts apressan lo pin engarlandat. Aqueth qu’es quilhat dab horcas, escalas, còrdas e dab hòrt de braç. Un còp calat bien d’aplom, que hican lo panèu dab la formula consacrada : « Honneur à tes 20 ans » (aunor aus tons 20 ans), e au pè deu pin, un flòc d’arums o de gèsta.
Quèn tot es acabat, que hèn petar dus còps de fesilh entà deishudar la maison. Lo mèste de l’indret qu’òrb los contravents e que hèi l’estonat. Puish qu’envita tot lo monde a búver un còp. Los joens de la tropa, los de 20 ans, qu’an d’auts mais a plantar tà las autas gojatas, e qu’i passaràn tota la neit.
Lo mai damòra en plaça dinc a que los plantaires e siin envitats a har la hèsta, búver e minjar. Aqueth jorn, avant de passar a taula, la gojata aunorada qu’a de segar lo pin dab l’arpan, ajudada peu son pair.
Si védetz un mai secat suu pè, aquò vòu díser que lo repaish de la maiada n’es pas enqüèra estat pagat.
Que’s hèn tanbei en Maransin, maiadas entaus elegits, a soa casa l’annada de l’eleccion, e cada an dab un mai collectiu en plaça publica. De mei en mei que’s plantan mais entà totas las escadenças qui pòden servir de pretèxte entà s’arretrobar e har la hèsta : navèth vesin, anniversari, retrèita,...
Honts[modificar | modificar la font]
- Antoinette Glauser-Matecki ; Le Premier mai ou le Cycle du printemps, Rites, mythes et croyances ; Editions Imago ; 2002 ; ISBN 2-911416-66-X.
- Marie-France Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éditions ; 2008 ; ISBN 978-2-916512-05-1.
- Les mayades, in Mai-Juin dans la Lande autrefois ; Les Amis du Musée de la vie rurale en pays landais ; Laluque, 2010 ; pp. 13-16.
- Anne Payen-Deverchère ; Histoire de « mais » ; in Bulletin de l’Association Mémoire en Marensin ; n°7 – 1996 ; pp. 2 – 11.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p. 84 e 86 ; e A. Glauser-Matecki ; Le Premier mai ou le Cycle du printemps, Rites, mythes et croyances ; Ed. Imago ; 2002 ; p. 40 e 41.
- ↑ Revue du Tarn ; t.III ; (1880-1881) ; Albi ; p.119
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p. 81 e 94.
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p.176.
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; pp. 35-36
- ↑ M.-F. Houdart ; Arbres de Mai, Mai de l’élu(e) ; Maiade éd. ; 2008 ; p.184.
- ↑ A.Payen-Deverchère ; Histoire de « mais », p.4 e 6.


text:
Càmer
Càmer (Akamarre en basco, Came en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gramont. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Los sons estatjants que s'apèran los camòts.
Lo vilatge qu'apartienèva au reiaume de França e non pas a Navarra devath lo Regim Ancian (que dependèva de la Senescaucia de Càmer, en demorant navarrés un quartièr isolat, la Herrèra (çò qui volèva díser « la harga »). Uei lo dia que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Hastings, Ueire Gave e Òrta Vièla dens las Lanas au nòrd, Lèren e Sent Pèr de Lèren en Biarn a l'èst, Bidaishe a l'oèst, La Bastida e Arancon au sud-èst e Arrauta-Sharrita e Vergüei-Vièlanava au sud.


text:
1198
Aquesta pagina concernís l'an 1198 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Anglatèrra (→ 1197) amb una tiera de desfachas còntra l'armada dau rèi Ricard Ièr, especialament a la batalha de Coucelles (28 de setembre) e a Vernon (octòbre) (→ 1199). En mai d'aquò, regardant l'afaire dei maridatges de Felip II, lo papa novèu, Innocenci III, ordonèt a son legat Pèire de Càpoa de prononciar l'interdich sus lo reiaume de França e l'excomunicacion personala dau rèi. Pasmens, aquò se turtèt inicialament a una resisténcia fòrta dau clergat francés (→ 1200).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra França a l'avantatge dau rèi Ricard Ièr (1189-1199). En setembre, l'armada anglesa ganhèt una tiera de batalhas que li permetèt de conquistar Boury, Coucelles e de pilhar una partida de la Vau de Sèina. Pasmens, l'intervencion dau papa Innocenci III, desirós d'organizar una Crosada còntra l'eresia catara en Occitània, entraïnèt l'aplant dei combats e la dubertura de negociacions. Aquò permetèt au rèi de se concentrar sus la repression de sei vassaus insurgents.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un tractat dau rabin, mètge e teologian andalós Maimonides (1138-1204) sus lei poisons e leis antidòts.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Averroès, sabent, filosòf e teologian arabi.
- Celestin III, papa de la Glèisa Catolica.


text:
1861
Aquesta pagina concernís l'an 1861 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Prússia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Frederic Guilhèm IV que foguèt remplaçat per Guilhèm Ièr.
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Ranavalona Ièra que foguèt remplaçada per son fiu Radama II. Abandonèt la politica conservatritz de sa maire au profiech d'una politica de modernizacion e de dubertura de l'illa ais influéncias estrangieras.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En fàcia dei dificultats financieras de l'Estat mexican, lo govèrn liberau de Benito Juárez, totjorn menaçat per l'insureccion conservatritz acomençada en 1858, deguèt arrestar son remborsament dau deute public dau país. A la fin de l'annada, aquò entraïnèt una intervencion militara dau Reiaume Unit, d'Espanha e de França que decidèron de faire pression sus lo govèrn per l'obligir de contuniar sei pagaments. Lo pòrt estrategic de Veracruz foguèt ansin aisament ocupat per leis Europèus. Pasmens, la França de Napoleon III aviá tanben una autra idèa : formar un Empèri de Mexic estable, conservador e catolic per equilibrar la poissança estatsunidenca sus lo continent. Aquò marquèt lo començament de la Guèrra de Mexic (1861-1867).
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Xianfeng lo 22 d'aost. Foguèt remplaçat lo 11 de novembre per Tongzhi. A la fin de l'annada, lei fòrças Qing averèron una batalha importanta a Anqing (5 de setembre) onte lei Taiping deguèron faciar de pèrdas importantas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès novèu de sintèsi de soda per lo quimista bèlga Ernest Solvay (1838-1922) que remplacèt pauc a pauc lo procès Leblanc.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Ambé lo desvolopament progressiu dau mercat dau petròli — que son usatge principau e quasi unic d'aqueu temps èra l'esclairatge — de marchands acomencèron de s'interessar a la possibilitat d'exportar lo petròli estatsunidenc en Euròpa. Pasmens, lo transpòrt de barrius èra pas practic car la durada de cargament e de descargament dau naviri èra tròp lònga. Per resòuvre aqueu problema, se desvolopèt donc lo premier petrolier, lo naviri britanic Elizabeth Watts. De sèrvas intèrnas permetián de melhorar la durada deis operacions portuàrias e de cargar ò descargament lo cargament per pompatge. Pasmens, aqueu premier tipe de petrolier èra fòrça perilhós car de vapors explosivas podián s'acampar entre lei sèrvas e la còca. Ansin, en 1885, solament 10 petroliers èran en servici e serà necessari d'esperar la construccion dau Gluckhauf per veire lo premier petrolier d'arquitectura modèrna (→ 1886).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de febrièr - Charles Edouard Guillaume, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1938)
- 7 de mai - Rabindranath Tagore, escrivan indian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1941)
- 24 de novembre - Cruz e Sousa, poèta brasilièr (m.1898)
- 10 de decembre - Fridtjof Nansen, explorator polar norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (m.1930)
- 19 de decembre - Italo Svevo, escrivan italian (m.1928)
- Antonin Perbosc, escrivan occitan (m.1944)


text:
-158
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -158 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Important viatge d'inspeccion de l'emperaire Han Wendi que visitèt plusors camps militars per melhorar lei capacitats de l'Empèri dins lo cas d'una ataca xiongnu. I descurbiguèt en particular lei talents dau generau Zhou Yafu qu'anava tenir un ròtle important durant la Revòuta dei Sèt Reiaumes.


text:
179
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 179 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Annada probabla de la publicacion dau libre Lei Nòu Capítols sus l'art matematic, compilacion dei conoissenças dei matematicians chinés dau periòde. Prepausava un apròchi dei matematicas centrat sus la recèrca de metòdes generaus per resòuvre lei problemas ò certaneis equacions linearas.


text:
Jean de Lattre de Tassigny
Jean Joseph Marie Gabriel de Lattre de Tassigny (2 de febrier de 1889, Mouilleron-en-Pareds - 11 de genier de 1952, Neuilly-sur-Seine) foguèt un generau e un manescau de França.
Intrat dins l'armada francesa en 1911, foguèt bleçat cinc còps dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala e recebèt la Legion d'Onor e la Military Cross. Vengut generau en 1939, se destrièt durant la batalha de França e capitèt de gardar la coeréncia de sei tropas fins a l'armistici de junh de 1940. Demorèt dins l'armada de Vichèi fins a setembre de 1943. En decembre d'aquela annada, foguèt nomat a la tèsta de la Ia Armada Francesa per lo generau de Gaulle. Participèt au desbarcament de Provença, a la liberacion de França e ai campanhas de Ren e de Danubi. Lo 8 de mai de 1945, representèt França a la ceremònia de capitulacion dau Tresen Reich.
Après la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt lo cap suprèm dei fòrças francesas en Alemanha (1945) puei cap d'Estat Major generau de la Defensa nacionala (1945-1947) e comandant dei fòrças terrèstras de l'OTAN en Euròpa (1948-1950) ambé lo manescau Montgomery. En 1950, foguèt mandat en Indochina onte prenguèt la direccion dau còrs expedicionari francés. Infligiguèt plusors desfachas ai fòrças dau Viet Minh que permetèron de redreiçar la situacion dei Francés en Tonkin.
Malaut e fatigat, se retirèt en 1951 e moriguèt lo 11 de genier de 1952. Foguèt nomat manescau de França a títol postum per lo president Vincent Auriol lo 15 de genier seguent.


text:
Gondrecourt-le-Château
Gondrecourt-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gondrecourt a situat en una vallée fòrça estrecha adaigada per la Ornain, e limitada al nòrd per rochers nud #que, en qualques endroits, an mai de 30 mètres d'elevacion. Se dividís n'anautita e bassa vila. La primièra, bastida sus un scenari, se nomenava antany Gondrecourt-lo-Castèl, a causa d'un vièlh castèl fòrt #que lo temps n'a gaireben amortallat lo remembre (demòra un torn redond #que protegís a l'ora d'ara un musèu del caval). Existissiá a la s-|VII|e}} e #èsser dicha-se bastida per un cèrt Gondoin, de #que ludut i seriá vengut lo nom #que pòrta encara uèi. Segon las ancianas cronicas, aquel Gondouin, senhor de Meuse, èra paire de Bodon Leudin, avesque de Toul, e de santa Salaberge. La vila bassa a format en partida de bastiments modèrns e traversats per la Ornain, #que los dos marges n'an jargat de quais en gaireben tota l'estenduda de la vila[1].
Gondrecourt est situé dans une vallée très étroite arrosée par l'Ornain, et bornée au nord par des rochers nus qui, en quelques endroits, ont plus de 30 mètres d'élévation. Elle se divise en haute et basse ville. La première, bâtie sur un plateau, se nommait autrefois Gondrecourt-le-Château, à cause d'un vieux château fort dont le temps a presque enseveli le souvenir (il reste une tour ronde qui abrite actuellement un musée du cheval). Elle existait au Modèl:S- et fut dit-on bâtie par un certain Gondoin, de qui lui serait venu le nom qu'elle porte encore aujourd'hui. Selon les anciennes chroniques, ce Gondouin, seigneur de Meuse, était père de Bodon Leudin, évêque de Toul, et de sainte Salaberge. La ville basse est formée en partie de constructions modernes et traversée par l'Ornain, dont les deux rives sont garnies de quais dans presque toute l'étendue de la ville[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc es ja ocupat al neolític. Segon la tradicion, Gondrecourt a #èsser fondat per Gondoin o Gondulphe, paire del 17ème avesque de Toul, e Santa Salaberge a Modèl:La s. Dos nécropoles d'aquela epòca an #èsser efectivament descobèrtas.
Après aver-i agut originairement los sieus senhors particulars e i aver #èsser de contunh amassada a la Champagne, la tèrra de Gondrecourt i aguèt donat l'an 1307, amb las siás dependéncias a Édouard Eer, comte de Bar, per Philippe lo Polit. Dempuèi aquela epòca, Gondrecourt, coma totes los domenis féodaux de qualque importància, #èsser sovent reivindicada pels reis de França e los feudataires. Torn a torn, aquela vila patís lo joug dels senhors que los unes o los autres lududes octroyèrent, sens oser se plànher de cambiaments successius #que modificavan pas en res la siá misèria ni lo sieu benestar.
Es aital coma se vei a divèrsas epòcas la distincion de Gondrecourt possedida per las Rinel, los comtes de Bar, los ducs de Lorraine, los Dels Armoises, los ducs de Bourgogne, los sires de Anglure, lo maréchal de l'Espital, èca. Los ducs de Bar, #qu'en #èsser çò de mès longtemps los posseïdors, lududes #concedir, entre unes autres privilègis, aquel de recebre de la siá autoritat la justícia suls luòcs. I i aguèt tanben un bailliage sedentari a Gondrecourt fins en 1711, epòca #que i li aguèt a el amassat a aquel de Lamarche. La destinada de Gondrecourt #èsser triste pendent tot lo regim féodal e los sieus fastes se compausan pas gaire que de calamités. En 1368, los Messins #venir lo assiéger e se'n #apoderar. Colart Dels Armoises e lo comte de Sant-Pol, #que la avián vaillamment defenduda, #èsser o décapités o penjats, amb tretze unes autres gentilshommes dels mai marquants.
A Modèl:La s2-, en aqueles tempses desgraciats ont tant de bandolers d'enemics o aliats recorrián la Lorraine en dévastateurs, Gondrecourt, médiocrement defenduda per lo sieu enceinte de muralles, podiá pas resistir a la ferotja cupidité d'aqueles aventuraires. Tanben #èsser sovent preses, represes, saccagé e incendiat, fins a aquel #que fin finala Louis XIII en fes totalament desmantellar las fortificacions (1633-1634)[1].
Lo 1er {{}} en genièr 1973 (decrèt préfectoral en data del 1er {{}} en decembre 1972), las municipalitats de Luméville-en-Ornois e Tourailles-jos-Bòsques fusionen amb Gondrecourt-lo-Castèl.
Le site est déjà occupé au néolithique. Selon la tradition, Gondrecourt a été fondé par Gondoin ou Gondulphe, père du 17ème évêque de Toul, et Sainte Salaberge au VIIen. Deux nécropoles de cette époque ont été effectivement découvertes.
Après avoir eu originairement ses seigneurs particuliers et avoir été ensuite réunie à la Champagne, la terre de Gondrecourt fut donnée en 1307, avec ses dépendances à Édouard Ier, comte de Bar, par Philippe le Bel. Depuis cette époque, Gondrecourt, comme tous les domaines féodaux de quelque importance, fut souvent revendiquée par les rois de France et les feudataires. Tour à tour, cette ville subit le joug des seigneurs que les uns ou les autres lui octroyèrent, sans oser se plaindre de changements successifs qui ne modifiaient en rien sa misère ni son bien-être.
C'est ainsi qu'on voit à diverses époques la seigneurie de Gondrecourt possédée par les Rinel, les comtes de Bar, les ducs de Lorraine, les Des Armoises, les ducs de Bourgogne, les sires d'Anglure, le maréchal de l'Hospital, etc. Les ducs de Bar, qui en furent le plus longtemps les possesseurs, lui accordèrent, entre autres privilèges, celui de recevoir de leur autorité la justice sur les lieux. Aussi y eut-il un bailliage sédentaire à Gondrecourt jusqu'en 1711, époque à laquelle il fut réuni à celui de Lamarche. La destinée de Gondrecourt fut triste pendant tout le régime féodal et ses fastes ne se composent guère que de calamités. En 1368, les Messins vinrent l'assiéger et s'en emparèrent. Colart des Armoises et le comte de Saint-Pol, qui l'avaient vaillamment défendue, furent ou décapités ou pendus, avec treize autres gentilshommes des plus marquants.
Aux Modèl:S2-, dans ces temps malheureux où tant de brigands ennemis ou alliés parcouraient la Lorraine en dévastateurs, Gondrecourt, médiocrement défendue par son enceinte de murailles, ne pouvait résister à la féroce cupidité de ces aventuriers. Aussi fut-il souvent pris, repris, saccagé et incendié, jusqu'à ce qu'enfin Louis XIII en fît entièrement démanteler les fortifications (1633-1634)[1].
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Le 1er janvier 1973 (arrêté préfectoral en date du 1er décembre 1972), les communes de Luméville-en-Ornois et Tourailles-sous-Bois fusionnent avec Gondrecourt-le-Château.


text:
Astronomia
L'astronomia es la sciéncia de l'observacion deis astres, que, per mai d'un biais d'observacions, establís l'origina, l'evolucion, lei proprietats fisicas e quimicas deis astres, la mecanica celèsta. Etimologicament, astronomia vòu dire « lei deis astres » (dau grèc aσtpovouίa = άσtpov + vόuoς).
L'astronomia es considerada coma la pus anciana dei sciéncias de l'umanitat. De nombrosei civilizacions despareissudas avián de bònei conoissenças en astronomia (sovent liadas a l'astrologia), que n'atrobam lei marcas de biais variats. Uei encara aquesta sciéncia existís. Encuei s'es popularizada près dau grand public. Un certan nombre d'astronòms amators juegan un ròtle dins aquesta disciplina, especialament per la descubèrta d'asteroïdes. L'astronomia es una dei rarei sciéncias que leis amators i pòdon encar jugar un ròtle important.
L'astrofisica es la branca de l'astronomia que determina lei fenomèns fisics deduchs de l'observacion deis astres. A l'ora d'ara, leis astronòms an totei une formacion chanuda en astrofisica e seis observacions son gaireben sempre estudiadas dins un contèxte astrofisic. Existís pasmens un cèrt nombre de cercaires e de cercairitz qu'estúdian exclusivament l'astrofisica. L'òbra deis astrofisicians es d'analisar de donadas d'observacions astronomicas e de ne deduire de fenomèns fisics.
Somari
Lei disciplinas de l'astronomia[modificar | modificar la font]
Au començament, dau temps de la Grècia anciana e deis autrei civilizacions ancianas, l'astronomia consistissiá principalament en l'astrometria, valent a dire la mesura de la posicion dins lo cèu deis estèlas e dei planetas. Pus tard, deis òbras de Kepler e de Newton nasquèt la mecanica celèsta que permetèt la prevision matematica dei movements dei còrs celèstes sota l'accion de la gravitacion, en particular leis objèctes dau Sistèma Solar. La màger part dau trabalh dins aquelei doas disciplinas (l'astrometria e la mecanica celèsta), aperavans fach de man, es ara fòrça automatizada gràcias ais ordinators e ai captors CCD, an un ponch que son ara rarament consideradas coma de disciplinas distintas. Desenant, lo movement e la posicion deis objèctes se pòdon conóisser lèu lèu, talament que l'astronomia modèrna es fòrça mai concernida per l'observacion e la compreneson de la natura fisica deis objèctes celèsts.
Despuei lo sègle XX, l'astronomia professionala a tendéncia a se desseparar en doas disciplinas: astronomia d'observacion e astrofisica teorica. Maugrat lo fach que la màger part deis astronòms emplegan lei doas dins sei recèrcas, dau fach dei diferents gaubis necessaris, leis astronòms professionaus tendon a s'especializar dins un o l'autre d'aquelei domenis. L'astronomia d'observacion es concernida principalament per l'aquisicion de donadas, çò qu'inclutz la construccion e la mantenéncia deis instruments e lo tractament dei resultats. L'astrofisica teorica es principalament concernida per la recèrca deis implicacions observacionalas de mai d'un modèl, valent a dire que cèrca de comprendre e de predire lei fenomèns observats.
Lei domenis d'estudis de l'astronomia se classifican tanben en doas autrei categorias :
- Per subjècte, generalament segon la region de l'espaci (per exemple, l'astronomia galactica) o lo tipe de problèma estudiat (formacion deis estèlas, cosmologia).
- Per lo biais d'observacion, segon lo tipe de particulas detectadas (lutz, neutrin) o la longor d'onda (ràdio, lutz visibla, infraroge).
Disciplinas per subjècte[modificar | modificar la font]
Disciplinas per tipe d'observacion[modificar | modificar la font]
- Leis domenis espectraus
- lei rais gammas
- lei rais X
- la lutz ultravioleta
- la lutz visibla
- l'infraroge
- lo submillimetric
- lei radiacions ràdio
Bibliografia[modificar | modificar la font]
André Brahic (1999). Edicions Odile Jacob Sciences: Enfants du soleil, histoire de nos origines (en francés), 366 paginas. ISBN 978-2-7381-0590-5.
Jean-Pierre Luminet (2006). Edicions Fayard: Le destin de l’Univers, trous noirs et énergie sombre (en francés), 588 paginas. ISBN 978-221363081697-8.
François Forget, François Costard e Philippe Lognonné (2003). Edicions Bibliothèque scientifique, Belin pour la France: La planète Mars : histoire d’un autre monde (en francés), 144 paginas. ISBN 978-2-7011-2657-9.


text:
Clarescur
Lo clarescur (chiaroscuro en italian) es una tecnica picturala basada sus la perspectiva espaciala que s'obtèn amb lo jòc de contrasts entre la lutz e l'ombra. Per mejan de contrasts acusats entre lei volums esclairats e lei volums ensornits, se pòt metre en relèu d'elements precís d'un quadre.
Aquela tecnica es ja descricha e nomenada au començament dau sègle XV per lo pintre italian Cennino Cennini, dins son obratge Il libro dell'arte[1] (Lo libre de l'art), que son capítol IX s'intitula Coma deves balhar lo clarescur a tei figuras, segon la doctrina de la lutz, lei dotant de la qualitat dau relèu[2].
Lo clarescur foguèt desvolopat per lei pintres flamencs e italians dau sègle XVI; lei manieristas lo presavan fòrça. Deviá ajónher la maduretat a l'epòca barròca, especialament amb Caravaggio e lei caravaggistas, e durbir camin a l'estil dich tenebrisme.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Nativitat, de Geertgen tot Sint Jans. Londres, National Gallery
-
La Verge dei rocàs, de Leonardo da Vinci. París, Musèu dau Lovre
-
Autoretrach, de Tintoretto. Londres, Victoria and Albert Museum
-
Judit e Olofèrnes, d'Artemisia Gentileschi. Florença, Galariá deis Oficis
-
Lo tocar, de Josèp de Ribera. Pasadena, Musèu Norton Simon
-
L'entremeterèla, de Gerard van Honthorst. Utrecht, Centraal Museum
-
L'Adoracion dei pastres, de Georges de La Tour. París, Musèu dau Lovre
-
La ronda de nuech, de Rembrandt. Amsterdam, Rijksmuseum


text:
Geri Halliwell
Geraldine Estelle Halliwell, mai coneguda coma Geri Halliwell (Watford, Anglatèrra, 6 d'agost de 1972) es una cantaira anglesa de musica pop. Foguèt membre del grop Spice Girls, que coneguèt una granda capitada mondiala durant la decada de las annadas 1990. Partiguèt del grop per entamenar una carrièra de solista en 1998, tres ans abans la dissolucion de la formacion.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Schizophonic (1999)
- Scream If You Wanna Go Faster (2001)
- Passion (2005)


text:
-378
Aquesta pagina concernís l'an -378 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Après la revòuta de Tebas l'annada precedenta e la reconstitucion de la Liga de Beocia, lo conflicte entre Lacedemònia e la coalicion Tebas-Atenas se generalizèt. En particular, una incursion espartenca còntra lo pòrt dau Pirèu agravèt lei tensions amb Atenas que decidèt de reformar una Confederacion novèla ambé plusors de seis èx-aliats de la Liga de Delos e ambé lei ciutats-estats de Beocia. Aquò èra una revirada majora per Lacedemònia que lo mantenement de sa primautat necessitava d'empachar leis alianças entre ciutats grègas.


text:
Gérard Ii De Picquigny, Laure De Picquigny (born De Montfort)
Siblings:
Henriette De Belloy (born De Picquigny), Jean De Picquigny, Hélène De Beauval (born De Picquigny), Jeanne De Heilly (born De Picquigny), Marie De Heilly (born De Picquigny), Marguerite De Coucy (born De Picquigny)
Jeanne De PICQUIGNY, Jean I De PICQUIGNY, Mathieu De PICQUIGNY, Unknown, Unknown, Jeanne De PICQUIGNY, Marguerite de Coucy (born De PICQUIGNY), Alixe De PICQUIGNY, Henriette De PICQUIGNY, Ide De PICQUIGNY
Husband:
BAUDOUIN Ier de RUBEMPRE
Children:
BAUDOUIN II de RUBEMPRE, ALBERIC de RUBEMPRE, MARIE de RUBEMPRE, GUILLEMETTE de RUBEMPRE


text:
Verzelai
Verzelai (Vézelay en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha, a 15 km d'Avallon e 45 km d'Aussèrra. La vila es un capluòc de canton de l'arrondiment d'Avallon.
Verzelai èra una estapa importanta sul Camin de Sant Jaume pels romieus venent del nòrd e de l’èst (Belgica, Lorena, Champanha-Ardena, Borgonha). La preséncia de las relíquias de Santa Maria Magdalena ne'n fasiá un cap de camin de la Via Lemovicensis.
-
-
-
Detalh del capitèl (Sègle XIX) de la nau


text:
Niçard
Lo niçard[1] es una varietat regionala de l'occitan que si parla en la part bassa de la Comtat de Niça, dintre de la vila de Niça e au sieu entorn. Es generalament classat per lu especialistas de la lenga d'òc coma un sosdialècte dau provençau . E pura, li sieus caracteristicas pròpi originali e la sieu tradicion literària fòrta implican, segon mai d'un actor culturau e mai d'un lingüista, la sieu reconoissença coma un estandard regionau de l'occitan, a egalitat embau provençau generau.
Comparason dei nòrmas[modificar | modificar la font]
En niçard, doi nòrmas si fan concurréncia: la nòrma classica e la nòrma mistralenca.
Veètz finda[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En nòrma classica, s'escriu niçard niçarda. En nòrma mistralenca, s'escriu   mas la majorança dei locutors emplegan li formas  .
Estacs extèrnes[modificar | modificar la font]
- (niçard) (fr) (en) Tradicions musicales de la comtat de Niça


text:
Los Toldos
Los Toldos qu'ei ua vila deu nòrd oest de la província de Buenos Aires e caplòc deu partit de General Viamonte. A l'origina qu'èra un camp (designat en castelhan dab la paraula toldería qui'u balhè lo son nom) d'indians mapuche gavidat peu lo lor capdau (ionco en mapuche) Ignacio Coliqueo.
Qu'ei la vila nadau d'Eva Duarte (mei coneguda com Evita), la famosa figura politica e sociau durant las annadas 40 e 50. La soa casa nadau qu'ei, amassa dab lo monastèri benedictin, l'atraccion toristica màger deu partit.


text:
Curare
Curare [1] (de l'amerindian curari) es lo nom comun de divèrses poisons de sageta originaris d'America del Sud. Existisson tres tipes principals de curares, classats generalament en foncion del recipient ont son servats:
- Curares de bambó (perqué contenguts dins de tubes de bambó). La toxina màger n'es la D-tubocurarina. Es un alcaloïde monoquaternari, derivat de l'isoquinolina.
- Curares de cocordas (servats dins de cocordas sacradas); las toxinas principalas ne son l'aloferina e la toxiferina)
- Curares de topins (servats dins de topins de terra cuècha; las toxinas principalas ne son la prorotocurarina, protocurina, e protocuridina).
Entre aquestes tres tipes, d'unes formulas qu'apertenon als curares de cocordas son pus toxicas, pr'amor de la valor de sa LD50 (dòsi letala 50).
Los curares son extrachs d'unas plantas (lianas) comunas dins la conca d'Amazonas, coma Chondodendron tomentosum o Strychnos toxifera.
Fòrça actius per via parenterala, los curares o son fòrça pauc per via orala pr'amor d'una febla absorpcion intestinala. Son de substàncias capablas d'enebir la contraccion dels muscles estriats, qu'agisson per fixacion als receptors de l'acetilcolina (de tipe nicotinic) en s'opausar aital a la transmission sinaptica. Se caracterizan quimicament per una estructura de còps fòrça complèxa (alcaloïdes dels curares naturals) que ten totjorn doas foncions amòni quaternari. S'utilizan en anestesiologia per via I.V. per melhorar la resolucion musculara e per aparar lo pacient contra los espaimes e lo tresvirament operatòri.[2]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ curare - definition of curare by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia
- ↑ Dictionnaire des Sciences Pharmaceutiques et Biologiques, Académie Nationale de Pharmacie.


text:
Vicente Fox Quesada
Vicente Fox Quesada (n. 1942) administrador d'entrepresas (èx-director de la Coca-Cola en Mexic) foguèt president de Mexic de 2000 a 2006. Foguèt lo primièr president d'un partit d'oposicion que ganhèsse las eleccions presidencialas dempuèi 1929.
Vicente Fox nasquèt lo 2 de julhet de 1942 dins la Ciutat de Mexic, dins una familha d'origina irlandesa del costat de son paire e basca del costat de sa maire que s'èra establida a Guanajuato. Faguèt sos estudis a l'Universidad Iberoamericana e assistiguèt als seminaris de negòcis de l'Universitat de Harvard. Trabalhèt per la companhiá Coca-Cola e ne venguèt qualques annadas aprèp lo supervisor de totas les operacions de l'America Latina. Son successor es Felipe Calderón elegit aprèp las eleccions de julhet de 2006, que las resultas son objècte d'una controvèrsia (acusacions de frauda per l'autre candidat Andrés Manuel López Obrador).


text:
-393
Aquesta pagina concernís l'an -393 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint còntra Esparta. Après la victòria de Cnide de l'annada precedenta, son venceire, lo generau Conon, exilat en Pèrsia dempuei lo desastre d'Aegospotami, poguèt rintrar a Atenas ont ordonèt la rebastida dei Muralhas Lòngas per s'aparar còntra leis assauts terrèstres.
Regardant leis operacions de l'annada, lei quatre ciutats principalas de l'aliança còntra Esparta capitèron d'empachar son adversari d'esplechar sei doas victòrias terrèstras de l'annada precedenta. La flòta atenenca, renfòrçada per de naviris aquemenidas, menèt divèrseis incursions de pilhatge còntra lo litorau sud de Peloponès. En Mar Egèa, leis Atenencs capitèron de reconquistar divèrsei posicions perdudas a la fin de la Guèrra de Peloponès coma Scyros, Imbros e Lemnos. De colonias militaras i foguèron establidas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint. Vencuda l'annada precedenta en Mar Egèa per leis Atenencs, Lacedemònia poguèt pas s'opausar ais operacions de reconquista per Atenas de seis ancianei basas dins la region (Scyros, Imbros e Lemnos). Pus grèu, l'amirau Conon rintrèt a Atenas onte l'ajuda financiera de l'Empèri Aquemenida li permetèt d'ordonar la restauracion dei Muralhas Lòngas que permetián d'aparar la ciutat e son pòrt dau Pirèu còntra leis assauts terrèstres. Enfin, d'incursions navalas atenencas e aquemenidas entraïnèron lo pilhatge dei regions maritimas de Peloponès.
En revènge, sus lo frònt terrèstre, leis Espartencs gardèron sa superioritat. D'efèct, après de combats intèrnes, lo partit aristocratic de Corint foguèt expulsat de la vila. Demandèron e obtenguèron l'ajuda d'Esparta e de seis aliats que conquistèron lo pòrt de la vila e bateguèron leis armadas mandadas per assaiar de la reconquistar.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la participacion pèrsa a la guèrra navala deis Atenencs menada còntra Lacedemònia. En particular, lei naviris aquemenidas menèron d'incursions còntra lo litorau de Lacònia.


text:
1682
Aquesta pagina concernís l'an 1682 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Yohannes Ièr (1667-1682). Son rèine marquèt lo començament dau declin de l'autoritat centrala dei negus minada per l'autonòmia creissenta de l'aristocracia. Foguèt remplaçat per son fiu Iyasu Ièr (1682-1706).
Oyo[modificar | modificar la font]
Començament d'una tièra de campanhas militaras expansionistas en direccion dau sud-oèst vèrs lo Golf de Guinèa.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Enebiment de la prostitucion e de divèrsei produchs de luxe per lo shogun Tokugawa Tsunayoshi. Son objectiu èra d'aumentar lo nivèu de vida deis abitants mai aquò favorizèt subretot lo desvolopament de la contrabanda.


text:
Sent Marcèu de Carreireta
Sent Marcèu de Carreireta ( Saint-Marcel-de-Careiret en francés) es una comuna occitana, situada dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa Sent-Marcèu (1860), una de las mai grandas dau Gard rodanenc.
- Font galloromana (lavador).


text:
Sucre (Bolívia)
Sucre es la capitala constitucionala de Bolívia. Sa populacion èra de 193 873 abitants en 2001.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila foguèt fondada en 1539 pel capitani Pedro de Anzures, marqués de Campo Redondo, jol nom de Charcas, en referéncia al pòble Charcas, que viviá en aquela region. La siá altitud mejana es de 2780 mètres. Istoricament, es coneguda coma Charcas, L'Argent o Chuquisaca. Al sègle XVIII, la vila pren lo nom de La Plata per la siá riquesa.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Población para el año 2010. Accessat l'8 de decembre de 2012


text:
-421
Aquesta pagina concernís l'an -421 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après lei batalhas indecisas deis annadas 425-422 avC (Esfacteria, Amfipòlis) e lei mòrts dei caps bellicistas d'Atenas e d'Esparta, lei moderats dei dos camps poguèron negociar la fin deis ostilitats e signar la patz de Nicias. Sei clausas principalas foguèron la restauracion dau statu quo ante amb una patz de 50 ans entre Atenas e Esparta, la restitucion dei plaças conquistadas e dei presoniers (especialament lo retirament d'Esparta de Tràcia), lo reglament dei conflictes futurs per l'arbitratge e la negociacion e una aliança defensiva — fòrça teorica.
Dins lei fachs, aquela patz marquèt solament la fin de la premiera etapa de la Guèrra de Peloponès car lo conflicte contunièt d'un biais indirècte. D'efèct, la patz regardava solament Esparta e seis aliats pròchas. Beòcia, Corint e Megara demorèron oficialament en guèrra ò, au mens, refusèron lei tèrmes de la patz de Nicias.
Esparta[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau generau Brasidas, lo camp dei moderats menat per lo rèi Pleistoanax capitèt de faire acceptar l'idèa de negociacions amb Atenas onte lei moderats dirigits per Nicias tenián lo poder. Aquò permetèt la signatura de la patz de Nicias que sei clausas principalas èran :
- restauracion dau statu quo ante.
- patz de 50 ans entre Atenas e Esparta.
- restitucion dei plaças conquistadas e dei presoniers.
- reglament dei conflictes futurs per l'arbitratge e la negociacion.
- aliança defensiva — fòrça teorica — entre lei doas ciutats.
Dins aquò, lei tensions entre leis aliats respectius dei doas ciutats èran tròp importantas — Corint, Megara e Tebas refusèron de reconeisser lo tractat — e aquela patz durèt gaire.


text:
-211
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -211 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Licurg que foguèt remplaçat per son fiu Pelops. Pasmens, coma èra un enfant, lo poder passèt rapidament au tiran Machanidas. Sostengut per lei Romans, adoptèt una politica ostila ais adversaris de Roma, especialament la Liga Aquèa.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Itàlia, lei Romans conquistèron Capoá en despiech d'una diversion d'Annibal Barca qu'anèt ambé sa cavalariá dins la region de Roma. Pasmens, sensa armas de sètge, lo generau cartaginés poguèt pas atacar la capitala romana. En revènge, en Espanha, l'armada romana de Publius Cornelius Scipio e de Gnaeus Cornelius Scipio Calvus foguèt quasiment anientada a la batalha de Betis (22 000 mòrts e presoniers) per Hasdrubal Barca. D'autrei fòrças cartaginesas poguèron se retirar sus lo continent african.


text:
Diocèsi
Una diocèsi es lo nom d’una circonscripcion territoriala de l’Empèri Roman a partir de Dioclecian. La diocèsi de Viana correspondiá gaireben a tot lo territòri d’Occitània.
Lo mot foguèt adoptat per las Glèisas crestianas (Glèisa Catolica Romana, Glèisa Ortodòxa, Glèisa Apostolica Armènia, Glèisa Còpta) per designar lo territòri canonic d'un evescat qu'èra inicialament apelat parròquia. [1][2] Cal notar lo caractèr profan del mot de diocèsi que designa un luòc e l'ensemble de sa populacion comprenent a l'encòp de crestians e de non crestians.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Diocèsi de Viana
- Diocèsis catolicas d'Occitània (organizacion de la Glèisa catolica romana en Occitània)
Nòtas e referéncias[modificar la font]
- ↑ Es lo territòri plaçat jos la responsabilitat d'un meteis sèti episcopal e d'un meteis evesque.
- ↑ Dins las Glèisas ortodòxas e las Glèisas catolicas de rite oriental, de còps, s'utiliza lo mot d'eparquia qu'es pas vertadièrament equivalent al mot de diocèsi perque a aquerit, en Grècia especialament, una connotacion puslèu civila e politica.


text:
Reialmont
Reialmont[1] es una comuna de Lengadòc situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Reialmont se situa al centre del departament, gaireben a mièg camin d'Albi e de Castras. Lo Dadon es a dos quilomètres. De molinas i tornejavan, uèi remplaçadas per une minotariá.
Gausís d'un clima doç, mescla d'influéncias mediterranèas e atlanticas.
Es dominada pel puèg del Cailon plantat d'una granda cròtz.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 12 de març de 1272 jos Felip III rei de França, Guilhèm de Coardon fondèt una bastida reiala que nomenèt Reialmont. Lo territòri ont la vila foguèt establida èra de Bernart de Boisseson, ric senhor del país d’Albi. Teniá son fèu del de Lombèrs e ne foguèt despossedit pels jutjaments de l’Inquisicion per causa d'eresia. D'autre biais lo rei de França deguèt far créisser son prestigi dins la region ont l'autoritat dels senhors locals èra fòrça granda. Es perque lo rei Felip lo Hardi decidiguèt de far desbosigar las selvas del Reialmontés e de fondar una novèla bastida ont se gropèron los defensors de la fe catolica e del poder reial.
En 1629, lo prince de Condé prenguèt e afrabèt la vila en responsa a la presa d’armas dels protestants[2].
La vila uèi[modificar | modificar la font]
Lo centre de la vila es l'anciana bastida. Una plaça de cobèrts entorneja la glèisa. Los baloards que cenchan lo centre vila mòstran la plaça dels ancians barris.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Reialmont foguèt un districte minièr. Las minas de Pèirabruna donèron de fluorina de fòrça nauta qualitat, tròces presents a l'Escòla de las Minas de París al Museum Nacional d'Istòria Naturala a París e al Museum de Tolosa.
-
Fluorina de Pèirabruna - Museum de Tolosa
-
Personas ligadas a Rièlmont[modificar | modificar la font]
- Joan de Coras (1515-1572), grand jurista del sègle XVI, nasquèt a Reialmont en 1515. Conselhièr al Parlament de Tolosa (11 de genièr de 1553), conegut per d'importantas òbras de drech civil, Calvinista dempuèi 1548 e que, aprèp que foguèt professor de drech a l’Universitat de Tolosa, venguèt cancelièr de la reina de Navarra Joana III.
- Jean-Henri-Guy-Nicolas de Frégeville, marqués de Grandval (1748-1805), general de las armadas de la Republica.
- Loïsa Paulin (1888-1944). Nasquèt a Reialmont lo 2 de decembre de 1888 dins une ostal situat dins lo centre vila.
Entre 1924 e 1928, regenta, faguèt de poèmas, articles dins de revistas localas e son Jornal.
Puèi fòrça malauta, tornèt escriure entre 1934 e 1944 e estudièt tanben l'Occitan amb de professors del Collègi d'Occitània. Aprèp faguèt fòrça òbras bilingües.
Moriguèt a 56 ans lo 23 d'abril de 1944 d'una neuropatia amiloïda.
- Jacques Madaule (1898-1993)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Institut d'Estudis Occitans del Tarn
- ↑ Miquel, Guèrras de religion p. 433.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Réalmont site de la Comunautat de Comunas del Reialmontés
- Reialmont site de l'Ofici de torisme intercomunal del Reialmontés
- Poesia Occitana a Reialmont (site dedicat a Loïsa Paulin)


text:
-
Back
-
About Group
Group Description
Lengua Aranesa ei un grop dedicat a toti aqueri interessadi ena lengua d'Aran, parlants o estudiants, independentament des coneishences prèvies que se'n poguen auer. Podetz penjar messatges en aranés (o gascon septentrionau o lengadocian), ena rèsta de lengües romaniques, en esperanto, en anglés e en aleman, mès tostemp sus er aranés e es causes dera Val, non cau díder-ac, que per açò er accès ei liure. Se vos esforçatz a escríuer es messatges en aranés tan melhor. Se voletz recéber es messatges ar instant, ei melhor de non pas emplegar un corrèu "hotmail", è constatat que non fonciòne plan. Sigatz benvengudi.
Adieu siatz!
Lenga aranesa es un grop dedicat a tots aquels que s'interessan a la lenga d'Aran, parlants e estudiants, independentament de las coneissenças prèvias que se'n pòscan aver. Podetz penjar de messatges en aranés (o gascon septentrional o autres dialèctes), en lo resta de lengas romanicas, en esperanto, en anglés, ez en alemand, mas tostemps sus l'aranés e las causas de la Val, cal pas dire, car per aquò l'accès es liure. Se voletz recebre los messatges a l'instant, es mièlhs de pas emplegar un corrèu "hotmail", ai constatat que fonciòna pas plan. Planvenguda!
Group Website
Group Information
- 88
- Linguistics and Human Languages
- Oct 1, 2003
- English
Group Settings
- This is a restricted group.
- Attachments are permitted.
- Members cannot hide email address.
- Listed in Yahoo Groups directory.
- Membership requires approval.
- Messages are not moderated.
- All members can post messages.