text:
Cornus (genre)
Flors de Cornus mas
Cornus es un genre botanic compausat de 30 a 50 espècias d'arbres e arbusts de fuèlhas caducas a vegada persistentas de la familha de las Cornaceae nomenat cornièr (cornhèr). Lo genre varia entre un e nòu sosgenres (segon las diferentas interpretacions botanicas).
Somari
Classificacion dels cornièrs[modificar | modificar la font]
Sosgenre Cornus[modificar | modificar la font]
Flors d'involucre caduc
- Cornus chinensis, China.
- Cornus mas L. (cornilèr mascle), Mediterranèa.
- Cornus officinalis, Japon.
- Cornus sessilis Torr. ex Dur. (cornièr de fruchs negre), Califòrnia.
- Cornus eydeana (China, descobèrt en 2002)
- Cornus volkensii (Africa)
Sosgenre Swida[modificar | modificar la font]
Flors sens involucre
- Cornus alba
- Cornus alternifolia L. f.
- Cornus amomum P. Mill.
- Cornus asperifolia Michx.
- Corbus austrosinensis
- Cornus bretschneideri
- Cornus controversa
- Cornus drummondii C.A. Mey.
- Cornus foemina P. Mill.
- Cornus glabrata Benth.
- Cornus hemsleyi
- Cornus koehneana
- Cornus macrophylla
- Cornus obliqua
- Cornus oblonga
- Cornus oligophlebia
- Cornus papillosa
- Cornus parviflora
- Cornus quinquenervis
- Cornus racemosa Lam.
- Cornus rugosa Lam.
- Cornus sanguinea L. — cornièr sanguinòl
- Cornus schindleri
- Cornus sericea
- Cornus ulotricha
- Cornus walteri
- Cornus wilsoniana
[modificar | modificar la font]
Sosarbrilhon rebalant d'estolons linhòs
- Cornus canadensis L.
- Cornus suecica L.
- Cornus unalasckensis (Cornus canadensis × Cornus suecica)
Sosgenre Benthamidia[modificar | modificar la font]
Grapas de flors discrètas, mai sovent verdenca, enrodada de bractèas petaloïdas
- Cornus angustata
- Cornus capitata — cornièr de l'Imalaia
- Cornus florida L.
- Cornus hongkongensis
- Cornus kousa Hance
- Cornus multinervosa
- Cornus nuttallii Audubon ex Torr. e Gray
Ibrids[modificar | modificar la font]
- Cornus × acadiensis Fern.
- Cornus × arnoldiana Rehd.
- Cornus × friedlanderi W.H. Wagner
- Cornus × rutgersensis
- Cornus × slavinii Rehd.
- Cornus × unalaschkensis Ledeb.
Simbolica[modificar | modificar la font]
En Occitània, la florason e la fructificacion del cornièr mascle (cornus mas) constituiguèt una mena de primièra convencion. La florason indicava lo periòde a partir de que las servicialas de las bordièras èran pas pus tenguda de petaçar, filar o brocar après lo repai de vespre. A contrari, la maturitat dels fruchs impausava aquesta obligacion.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Flora of China : Cornus (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Cornus (en)
- Referéncia Flora of Pakistan : Cornus (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Cornus (en)
- Referéncia Flora of Missouri : Cornus (en)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Cornus (en)
- Referéncia Tree of Life Web Project : Cornus (en)Referéncia Tree of Life Web Project : Cornus (en)
- Référence Tela Botanica (France métro) : Cornus L. (fr)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Cornus L. (fr)
- Referéncia ITIS : Cornus L. (fr) (+ version anglaise (en))
- Referéncia NCBI : Cornus (en)Referéncia NCBI : Cornus (en)
- Referéncia GRIN : genre Cornus L. (en)


c: text/html

text:
U.E. Bossòst 4 – Ent. Bla.Ca.La. 1
Continuam damb eth bon jòc e es
boni resultats. Des d’ un començament, era U.E. Bossòst dominèc eth partit e as
10 menutes, Moha en profitar ua pilota en àrea dempús d’ un cornèr, mercaue eth
1-0. En ua bona jogada
damb un passe de tacon de Puente, Paba anaue profitar entà mercar eth 2-0. Eth
3-0 tornauen a èster protagonistes es madeishi jogadors : Paba mercaue de shut
des deth bord der àrea ara esquerra deth portèr en tot arténher eth 3-0. En
dues ocasions, Pipe se plantèc dauant deth portèr, mès non arribèc a poder mercar.
Damb eth resultat de 3-0
s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat er equip francés sajèc de reduir
distàncies en mercador. Artenhie eth gol as 10 menutes dera
represa dempús d’un lançament de cornèr.
Eth gol mos descoloquèc pendent
ues menutes que siguec quan eth Ent. Bla.Ca.La. sajaue de mercar un dusau gol. Dempús d’açò tornaue eth domini
aranés e es ocasions. Dempús d’ua bona rematada de cap de cornèr Paba artenhie
eth gol (hath-trick) entà mercar eth 4-1. En ua auta bona jogada Puente podie
auer mercat, mès se recreèc fòrça ena jogada e un defensa treiguec era pilota
quan anaue a entrar.
Ath finau, victòria contundente dauant un equip que er an
passat jogaue damb nosati en Excellence. Açò mos plaçe juntament damb eth F.C.
Mabroc en prumèr lòc dera classificacion. Ara, er equip aurà de continuar damb
es madeishi resultats enes sòns desplaçaments entà seguir enes prumères
posicions.
Eth pròplèu partit ei de Copa
de Midi 2ª ronda derby deth Portilhon, dissabte 27 de seteme tàs 20 :00 en
Bossòst contra er
equip deth B. Luchon
U.E. Bossòst: Yago, Abraham, Chapo, Felipe, Álex, Ivan,
Ignasi, Paba, Pipe, Moha e Héctor. Remplaçants: Salva, Kike, Puente.
Trainer: Xavi.
Gols: 1-0 Moha (10’),
2-0 Paba (20’),
3-0 Paba (30’),
3-1 F. (55’), 4-1 Paba (70’).
Arbitre: Boitel Eric.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo lemming es un rosegaire pichon que se rescontra dins la tondrà al nòrd del cèrcle polar. A una forradura espèssa e una coa corteta. Manja de raices. L’invèrn, se cava de galarias dins la nèu. De costuma viu solet, levat quand s’acobla. E coma tots los rosegaires, se pòt multiplicar lèu-lèu se las condicions son bònas.
E ben, pas de qué de ne faire una limonada m’anatz dire. Ça que la, un fenòmen estranh fa de la bestiòla una mena de vedeta. De còps que i a, los lemmings s’acampan e migran per milierats, puèi se van jetar d’un bauç dins la mar. Las teorias per o explicar mancan pas…
L’autoregulacion de l’espècia : Quand la pression demografica ven tròp importanta, los lemmings se suicidan per faire baissar la populacion. Es un comportament instinctiu d’un civisme remirable. Ça que la, aquela teoria nos ditz pas perdequé a d'unes lor agrada mai de demorar dins lor trauc. D’associals, segurament.
Lo GPS destracat : Los lemmings an una carta de navegacion integrada dins los gèns e la seguisson dempuèi de milions d’annadas sens jamai se mainar dels cambiaments del terranh. De bauces se fòrman e de mars aparéissan, pasmens los lemmings servan totjorn lo meteis parcórs.
Lo viatge cap a Sirius : Los lemming se jetan dins l’aiga per fugir la fin del monde e jonher l’estela Sirius, aprèp que cadun ajá balhat sa carta blava amb lo còdi al Lemming Grand, lo qual partirà lo darrièr.
« It’s time to move* »: Los lemmings aprofechan un plan d’accompanhament a la mobilitat que dèu far espelir una dinamica colectiva, per fins d’aténher una performança d’equipa optimala en tot desvelopar confiança e productivitat. Es atal que se jetan dins la mar d’un biais qu’es vertadierament una capitada de grop. (* nom del darrièr plan de mobilitat a France Télécom).
Los productor mantenon la pression : Los productors de lemmings an decidit d’escampar lor produccion per protestar contra las baissas dels cors.
Lo despart de l’Iron Man : L’Iron Man es un triatlon annadièr que commença amb una nada de 3,8 km, puèi contunha amb 180 km a biciclèta e s’acaba amb un maraton (42,195 km). Cal plan dire que, duscas ara, dengun a pas encara vist un lemming sus una biciclèta.
Una farlabica vergonhosa : Cap de lemming s’es pas jamai jetat dins l’aiga ! Son d’animals fòrça rasonables, que crénhan l’aiga freda. La legenda del suicidi collectiu ven d’un reportatge tornat dins las annadas cinquanta per la societat d’una famosa mirga de las aurelhas redondas. De fach, t'an jetats los paurets dins lo voide per los pòder filmar jos mantuns angles. Fa pas gaire, un collectiu de lemmings decidèron d’aviar una procedura per faire condamnar lo Mickey.


text:
La Bouille
La Bouille es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'anòta lo Verguillon (girouette en normand) original de la comuna de la Borisca, rappele lo passatge dels Vikings sus los sieus esnèques (drakkars). La girouette (e verguillon, issus totes dos del vièlh norrois vinðr-viti paraula a paraula viti « #que mòstra » o « indicateur » del vinðr, lo vent > vièlh normand wirewite ) èra a l'origina utilizada suls vaissèls vikings .
On note le Verguillon (girouette en normand) original de la mairie de la Bouille, rappele le passage des Vikings sur leurs esnèques (drakkars). La girouette (et verguillon, issus tous deux du vieux norrois viðr-viti mot à mot viti « qui montre » ou « indicateur » du viðr, le vent > vieux normand wirewite ) était à l'origine utilisée sur les bateaux vikings .
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
24 juin 2007
La langue marâtre. La lenga mairastra
Veni de tornar trobar per talastre dins la memòria en rambalh de mon ordinador aquelas linhòtas en francés, de julhet de 2002, qu’aviaí completament doblidadas (deja !). Cresi ben que son mas primièras reflexions sus aquel afar de las lengas. Dison pas grand causa d’original mas balhan plan l’idea, çò me sembla, de la tòca d’aquel blòg, qu’es fin finala pas tant de militar, de far conéisser de libres, de musica o de films e de fiular la conariás que se dison e legisson cada jorn sul sicut, mas puslèu d’ensajar ièu d’i comprene quicòm.... [Lire la suite]


text:
04/06/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 13
Lo granier daus Ombradors quo es quauquaren entre lo museu militari, lo sovenir de las colonias, e dos cents ans de retrum de la vita d’una pita noblessa de provinça. Lo tot sus mai de cent metres de long e vint e cinc de large, abandonat a la pouvera, a las rantelas, aus ratons e a las pissaratas, maugrat mos efòrç per las far chamjar de residença. Se riscar quí-dedins a la chercha d’un enemic vau larjament ‘na patrolha dins la jungla asiatica o un nestiatge dins los djebels. Coma Franciscò, Esteban, l’Afrós e Bixente au cuòul, fariá mielhs de levar los braç d’abòrd, nòstre arcandier. Bertrand l’esbratat e io, que sei de pita constitucion e enquera tot dolent, demorem a la pòrta per copar una retirada eventuala. Vesem lo peloton s’engulhar dins lo corredor centrau farfolhant metodicament los pilòts de casques e d’uniformes tesmonhs de la presença gloriosa de generacions de Caüsac daus Ombradors sus los champs batalhers, mas aurà minjats per las tinhas e los ratons. Que dirián los grands pairs, los tontons, los vielhs, los ancians, de veire entau cadres, bustes, quitas estatuas botadas au rebut, recubertas de pouvera e d’obludança, coma diriá lo poeta. Per l’ora, los ancians son bra’ment secoduts, saquetats, esversats per una equipa sacrileja, e los mai modestes de plastre se’n tornaran pas d’en pè. Vielhs juguets, cartons de chapeus, armòris, fautuelhs esbudelats, especonats, son definitivament envoiats au monde dau retrum dins una nibla de pouvera. De las estagieras charjadas de vielhs libres s’esbrunden sus de las malas sabrondant de ‘bilhaments de femna, nonmàs bons a vestir babòias, espauridors, pòrta- esfrai, faudra que i pense que las graulas, merles, geais e quites tords maurins obluden pas de se venir culhir las cireisas e los gruns de rasim. Un vielh relòtge que clachava degun tomba de bochadent en sonar sos pròpres clars, quauquas estranjas bicicletas fan coneissança emb una breva envolada que los fai tornar tombar dins un faralhament de meschant auvir. Mas d’assasin, de murtrier, d’arcandier, cap de bric. E quo es nautres, lo mingrelet e l’endechat que enduren l’assaut d’una ombra negra surtida de tras quauque meschant bocin de paravent eschapat a la vigilança de nòstra valhenta tropa. Se cresiá lo chamin libre e fuguet tan estonat coma nautres de nos enfaciar. Perdet pas de temps, son sagna-vielha trauquet la mancha voida de Bertrand que s’era un pauc botat per costat. Lo Bertrand a fai daus progres, s’es bien ‘bituat a son sole braç, te li en fot una petada au còu de sa man drecha, que li copa l’alen, a l’autre cotelaire. Te lo veiqui de genuelhs, lascha son coteu, sembla mancar d’aer, las doas mans a la cronhòla, puei eslampia doçament, veilo-qui de ventre, esplamit, lo bufe rauche. Los autres , a l’autra riba dau granier, tòrnen a la galòpa en far tan de degats coma a l’anar, furiós d’aver mancat lo gibier.( de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Vielha, 21 de seteme de 2018.- Era Verticau d’Aran Vielha-Montcorbison. Memoriau Tonet, organizada per Era Pòrta d’Aran, ei era darrèra grana pròva de Trail-Running dera sason ena Val d’Aran, damb arribada ena cresta deth Montcorbison en 2.170 mètres, dempús de 1.200 mètres de desnivèu positiu e 4,2 quilomètres de recorregut.
Eth pròplèu dissabte 6 d’octobre de 2018 a compdar des 09:00 ores comencen es tres corses d’aguesta ja tradicionau pròva de fin de sason ena Val d’Aran.
Era Verticau d’Aran ei dirigida a totes es persones amants der espòrt en aire liure, e prepause tres recorreguts diferenti. Marcha Populara, dirigida a mainatges e adults, damb un minim de condicion fisica, entà caminar per sendèrs de montanha e camp a trauès. Pujada Populara Verticau Aran, dirigida a persona abituada a ua activitat fisica d’apuprètz 3 ores, en tot caminar per pistes, camins de tèrra, sendèrs e camp a trauès. Carrèra Verticau Aran, enfocada a persones abituades a córrer pera montanha.
MARCHA POPULAR
2Km / 500m +. Gessuda 09:30 ores des dera Bassa d’Oles / Transpòrt des de Vielha a compdar des 09:00 ores.
PUJADA POPULARA VERTICAU ARAN
4,2km / 1.200m +. Gessuda tas 10:00 ores des dera Plaça dera Crotz d’Occitània-Rotonda de Vielha.
CARRERA VERTICAU ARAN
4,2km / 1.200m +. Gessuda tas 11:00 ores des dera Plaça dera Crotz d’Occitània-Rotonda de Vielha.
Es organizadors non exigissen un materiau minim indispensable entà participar-i, mès recomanen portar roba d’abric, aigua, bastons e un telefòn. Ath delà, tanben se recomane revisar era informacion meteorologica entà adaptar eth materiau segontes era climatologia ena data dera pròva. Cau arrebrembar qu’era edicion der an passat se disputèc en bèri moments dejós d’ua intensa ploja.
Es inscripcions entà participar en aguesta 8au edicion se poden formalizar ena web www.verticalaran.com. Eth prètz dera inscripcion ei de 15€.
Entà mès informacion podetz trucar ath + +34 696 649 871.
La Vertical d’Aran Vielha-Montcorbison Memorial Tonet compta amb el patrocini i la col·laboració del Conselh Generau d’Aran, Ajuntament de Vielha e Mijaran i Volentaris Val d’Aran.


text:
[Libertat] Eleccions regionaus: non sostienen pas nada lista
[Libertat] Eleccions regionaus: non sostienen pas nada lista
Totun com estó precisat quan e's creè a l'abòr de 2009, LIBERTAT non e's vira pas de cuu a las eleccions. Per los ans a viéner, los escrutins locaus que seràn tà nosauts l'escadença de perpausar a la populacion un programa politic ambiciós e radicaument diferent de'us que coneishem au dia de uei.
Las nostas ideas d'autogestion, de revolucion sociau, de partatge deus riquèrs, tot com lo dret deus occitans a autoderterminà's, non las arretrobam pas en las listas presentas per aqueras eleccions francesas.
Se tots los programas ne son pas de hicar suu medish plan per çò qui ei deu desvelopament de la diversitat culturau o de la critica deu sistèma capitalista en plaça, qu'arrefusam d'entrar en lo jòc deu « mensh piéger ». Aqueth vòte « per defaut » n'ei pas ua solucion e qu'a tostemps decebut peu passat.
Atau LIBERTAT non sostienerà pas nada lista entà d'aqueras eleccions regionaus, au purmèr com au segon torn. Aquera posicion n'ei pas la d'un mouvement «jusqu'au-boutiste» mes d'un movement qui arrefusa los compromès electoralistas shens vertadèr fondament politic. Arron lo 21 de març, las regions que seràn shens nat dobte gavidadas un còp mei peus socialistas, ua situacion qui non portarà pas nat espèr de progrès sociau entà las classas mei praubas.
Delà de las escadenças politicas, LIBERTAT que luta entà bastir l'unitat populara de cap tà un cambiament de societat radicau e eficaç, e qu'incita tots los e las qui vòlen tribalhar dens aqheth sens a juntà'ns.
Los pòbles guadalopenc, grec… que ns'an amuishat lo camin, nosauts tanben en Occitània organizem la ripòsta contra aqueth sistèma injuste.
Volem víver e decidir au país!
» Campana: Se confirmó la lista que acompañará a Stella Giroldi en busca de la reelección.
» Octava Sección: Molesto con Cristina, Bruera presenta una lista corta de senadores
» Mar del Plata: Kirchner Intendente con la Lista 678. Por Luciana Acosta.
» Cariglino tiene su lista


text:
Com un reclam a la canta « L’aiga de ròca te farà morir pecaire, l’aiga de ròca te farà morir », lo disc de 2010 de Vox Bigerri, D’aigas e de ròcas dens Jòclong – la navanta e ua – aqueste mes. Bona escota !
Categoria : Jòclong
Jòclong 90 Christian Vieussens Fifres et Tambours de Gascogne
Jòclong 085 Nuit La Fabrique e André Ricros
Aqueste còp musicas d’Auvernha e de Lengadòc baish dens Jòclong dab Nuit de La Fabrique e d’André Ricros.
Jòclong 084 Margarida Pèire Boissière
« Margarida », CD solo 25 títols junh de 2007 Cinq Planètes (estarit).
PÈIRE BOISSIÈRE Cantaire, autor-compositor, contaire, formator en cant, ua de las referéncias en mestior de cant d’inspiracion tradicionau en Occitania.
Jòclong 83 Une journée des Voix de Traverse Manufactures Verbales
Lo disc de la presenta edicion qu’ei tirat d’un liberòt d’un quarantenat de paginas dens un format cartonat singular de 30cm per 15cm, qui compren tanben lo DVD d’un filme de 37 minutas realizat per l’Atelier du Passeur : A. Saulière e E. Alexandre.
Qu’ei brac lo disc : 29 minutas, gessit d’un tribalh de longa miat de 2006 tà 2010 per Jakes Aymonino dab Manufactures Verbales, Chantier Vocal, Alen, lo Parc Naturau de las Lanas de Gasconha, Z. Chattou, sociològue, lo fotografa S. Carlier… e hèras, hèras autas personas. Tribalh artistic e uman miat dens airaus de Gasconha e tot lo parçan de El Hajeb au pè de l’Atlàs en Maròc… Sus la memòria e l’emigracion, l’ací e l’alhors… La comunitat marocana immigrada en Lana gran entermesclada a la de Gasconha dens hèstas de cant, de dança, de paraulas, de contes, d’encontres e de musica.
Un disc riale, de mau trobar dab poètas improvizators Haïdous, Michèle Bouhet, Moktar El Moussaoui, Baadi Abdderahim, Houssa El Bazaze, dançaires, Rachid Aazab cantaires, Rachid Amhazoune, Manufactures Verbales, Afida Tahri, Abderahim Sellam, e un bon pro d’autas personas tot autant importantas las uas com las autas.
Une journée des voix de Traverse, CD libe DVD pareishut en 2010.
Disc realizat per Jakes Aymonino, Jean-Pierre Cazade e Joan Francés Tisnèr.
Jòclong 082 Voix du Quotidien et de l’Unique Manufactures Verbales
Lo disc generós e inspirat de Manufactures Verbales en 2002.
Ua tor de Babèl sonòra, un edifici vocau en evolucion shens cès, riale ! On parlan, chebitejan, charlatanejan, devisan, batalan, cantan, declaman… On tribalhan lo pes deus mots, exploran l’accent de las lengas, prospèctan las tradicions oraus e escriutas, obsèrvan las practicas musicaus de tot dia…
JÒCLONG 1 de Domenja Lekuona
© Jean-Marc Siméonin
Jòclong 081 Chemins de sang, d’encre et de chaux Equidad Barès
A la votz, percussions e guitarra de 12 còrdas, un repertòri a l’imatge d’Equidad Barès : enfrebada, generosa, fantasca e artista.


text:
Salvador Puig i Antich
Salvador Puig i Antich (chafra el metge ; Barcelona, 30 de mai de 1948 - 2 de març de 1974 que ho un militant catalan deu (Moviment Iberic de Liberacion).
Que ho condemnat a la pena capitala per un tribunau militar deu regime franquista (en una epòca de tencions de las hòrtas après que d'autres grops de resistèncias agessen poscut eliminar Luis Carrero Blanco, lo daufi deu dictador Francisco Franco) a la pena capitau e assessinat au garròt vil.
En 2014 lo Tribunau Suprèm d'Espanha que refusè de revisar lo procès e de 'n considerar las irregularitats e enà la justícia de ma Monarquia Espanhòu lo verdicte qu'ei legitim.


text:
1730
Aquesta pagina concernís l'an 1730 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Revòuta dei janissaris dirigits per Patrona Halil. Ahmed III foguèt reversat, capturat e remplaçat per Mahmud Ièr entre lo 1èr e lo 6 d'octòbre. Pasmens, l'arrogància e lei pretencions de Patrona Halil entraïnèt d'autrei revòutas. En particular, lo khan de Crimèa capitèt de lo reversar e de restablir l'autoritat dau sultan a la fin de novembre.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Bakaffa (1721-1730) lo 19 de setembre. Son rèine veguèt la darriera temptativa de redreiçar l'autoritat imperiala avans son afondrament en 1769 e lo Temps dei Princes. Pasmens, son òbra de reünificacion de l'Empèri foguèt rapidament roïnada. Foguèt remplaçat per son fiu Iyasu II. Pasmens, dins lei fachs, l'emperatritz Mentewab, frema dau negus defunt, venguèt la cap vertadiera d'Etiopia. Tre lo començament dau rèine de son fiu, deguèt faciar l'ataca d'una armada dirigida per un pretendent rivau qu'assetjèt Gondar pendent uech jorns. En despiech de la revirada de l'ofensiva rebèla, la capitala foguèt en partida destrucha, compres lei quartiers reiaus.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Gràcias ai reformas deis emperaires Kangxi (1661-1722) e Yongzheng (1722-1735), lei revenguts dau govèrn agantèron per lo premier còp de l'Istòria chinesa la sòma de 60 milions de taels.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Letras d'Òc publiquèt en 2017 l'adaptacion per Andrieu Lagarda dels racontes mai coneguts del famós Roman de Renart. Dins una lenga blosa e aisida, descobriretz totas las rusas de la mandra e los torns que jòga a son compaire, lo lop Isengrin.
I tornaretz trobar tanben lo corbàs Tiecelin e son formatge saborós, lo poton de patz de Rainard e de la mesenga, las caças del rei Nòble, lo leon, Cantaclar lo pol tant fièr coma finòt o lo panatòri de las anguialas e dels cambajons.
Las illustracions originalas de S. Vissière acompanhan cada raconte pel plaser dels uèlhs e de l'esperit.
Las aventuras de Rainard e Isengrin, Letras d'Òc, 2017, ISBN : 978-2-916718-78-1, 16 x 24 cm, 96 paginas, 18 €.


text:
mercredi, 22 juillet 2009
Aurelí Argemí nos explica perqué estima èstre a la Val d'Aran
L'entrevista se fa en lenga catalana, amb questions en lenga occitana.
La Val d'Aran es la sorga de Garona, es tanben un endreit provilegiat per bigordans, e comengeses, o tolsans per anar far las crompas de tabac e d'alcòl.
La Val d'Aran es tanben lo primièr estatut oficial per l'occitan a partir de 1989, lo Conselh General d'Aran es un poder quasi-autonòme sobre mantunes tèmas de la vida correnta dels ciutadans d'Aran. Sonque 20% de la populacion parla occitana d'Aran, 100 % de la populacion es format en lenga occitana, 10 % dels escolans que sortíscan de las escòlas en mestrezar mai de tres lengas !
L'escòla aranesa a festejat sos 25 ans, un succès per la lenga occitana, un modèl per l'ensenhament de l'occitan.
La Val d'Aran es pichon mas recept mai de 2,500000 toristas per annadas (estiu e ivèrn). Lo PIB se podrà comparar a Tolosa centre.
18:00 Publié dans Associations | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : arna, occitan, oficial, autonòme, vielha, lenga, minorizada, llengua, minoritzada, langue | Facebook


text:
Títol : En Cadència
Artista : Arnaud BIBONNE e Camille RAIBAUD
Editor: AEPEM
Data d'edicion: 2014
Genre : Musicas tradicionaus
Musica tà dança: oc
Escotar: AEPEM
Tà'n saber mei
"Los hestaus que's multiplican, estagis de musica e de dança que's hèn drin pertot (e urosament hòra de las Lanas de Gasconha qui s'espandeishen deu sud de Gironda a las montanhas bearnesas), que'ns semblava donc important de prepausar un repertòri sovent de mau accedir, e mei que mei pistas d'interpretacion tà non pas desnaturà'u.
Aqueth projècte de duo que presenta un tribalh apregondit a las honts de las musicas tradicionaus de las Lanas de Gasconha, sus enregistraments collectats au près d'ancians de las nostas campanhas, en Gironda, dens las Lanas e en Gèrs au long de las annadas 70 e 80. Un tribalh de repertòri, au servici de la dança.
En Cadéncia (o "en Cadanse" com ns’agrada a còps d’ac escríver), qu'ei çò qui avem volut díser : ua musica viva, subtila, de caractère, au servici de la dança : eficaça, enradigada, abitada..."
Arnaud Bidonne : Boha
Camille Raibaud : Vriulons
Las personas collectadas :
Marcel Lagardère
Fernand Tarrit
Gabriel Mouras
Robert Dubedat
Henri Dauba
Alexis Capes
Louis Pontenx
Jeanty Benquet
André Trignac
Julien Déjean
René Cabanac
Gaston Mouches
Los collectaires :
Jacques Baudoin
Philippe Vincent
Lothaire Mabru
Michel Harrismendy


text:
Illas Marshall
Las Illas Marshall son un país format per d'archipèlas, d'atòls e d'illas pichonas situats dins lo sud de l'Ocean Pacific.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'explorador espanhòl Álvaro de Saavedra Cerón las descobriguèt e i desbarquèt en 1529, ne'n prenent possession al nom del Rei d'Espanha. Se sap pauc de causas de la preïstòria de las Illas Marshall. Pasmens, d'ondas migratòrias successivas venentas del sud-èst asiatic arribèron dins lo Pacific Occidental fa a l'entorn de 3000 ans e atenguèron aquestas illas. Los angleses las nomenèron "Marshall" en las sieunas mapas, en omenatge a un explorator del meteis nom que las visitèt en 1799, mas foguèron reclamadas per Espanha en 1874 e foguèt reconeguda la siá sobeiranetat per la diplomacia internacionala. Part de l'Oceania espanhòla, foguèron vendudas a Alemanha en 1884 après la mediacion papala.
Alemanha establiguèt un protectorat en 1885 e d'estacions de comèrci dins las illas de Jaluit e Ebon per menar a tèrme lo comèrci florescent de la còpra (carn seca de coco). Los Iroij (nauts caps locals) marshalleses contunhèron de governar jos una administracion alemanda indirecta.
Durant lo començament de la Primièra Guèrra Mondiala, Japon prenguèt lo contraròtle de las illas Marshall. Las siás casèrnas demorèron dins lo centre alemand d'administracion, Jaluit. Lo 31 de genièr de 1944, las tropas nòrd-americanas desbarquèron en l'atòl de Kwajalein e prenguèron lo contraròtle de las illas dels japoneses lo 3 de febrièr, seguit d'intensas luchas dins los atòls de Kwajalein e Enewetak. En 1947, los Estats Units, coma la poténcia ocupanta, arribèron a un acòrd amb lo Conselh de Seguretat de l'ONU per administrar Micronesia, inclusas las Illas Marshall, coma lo Territòri Fiduciari de las illas del Pacific. De 1946 fins a 1958 i aguèt 67 ensages nuclears dins divèrses atòls. Un important radar foguèt bastit en l'atòl de Kwajalein.
Lo 1 de mai de 1979, en reconeissença de l'evolucion de l'estatut politic de las illas Marshall, los Estats Units admetèron la constitucion de las illas e l'establiment del govèrn de la Republica de las Illas Marshall. La constitucion incorpòra de concèptes nòrd-americans e britanics.
L'independéncia complèta en acòrd amb la legalitat internacionala arribèt en 1990, quand las Nacions Unidas donèron oficialament per acabar lo "fideicomis" per lo territòri.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo president de Illas Marshall es cap d'Estat e cap de govèrn. Lo president, qu'es elegit pels membres del Nitijela (Parlament) entre los sieus integrants, nomena lo sieu pròpri gabinet.
Las eleccions pel parlament, qu'a 33 deputats, son cada quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima de las illas es caud e umid, amb un periòde sec entre mai e novembre. Ocasionalament sofrís de tifons.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de las Illas Marshall.


text:
Exit los contractes d’avenir e los contractes iniciativa emplec dins lo sector mercand privat.
Per la fin de l’annada 2017, Tarn pòt finançar sonque 42 contractes ajudats. En 2018, la prioritat serà balhada a l’urgéncia sanitària e sociala.
Fin dels emplecs d’avenir
Pauc d’astre qu’en 2017 la Calandreta de La Vaur recupere sos emplecs ajudats. Aquesta escòla occitana es pas encara en contracte amb l’Estat, dintra pas dins lo dispositiu prioritari. Parièr per la MJC de Sant Somplesi e per nombre d’associacions esportivas, culturalas o de lésers. Aquestas qu’intervenián dins l’animacion peri-escolara auràn de trapar d’autras solucions.
«Se pòdon virar cap a de contractes amb lo Departament», suggerís lo deputat Terlier qu’explica que per l’Estat, lo finançament dels emplecs ajudats «es un còst fòrt naut».
Se pòt devinar la responsa del Departament, que pena ja financierament a emplenar sa mission d’ajuda sociala.
Dins Tarn, en 2017, los emplecs ajudats, totes tipes confonduts, representan per l’Estat prèp de 9 M€ dont 635 000 € pels sols contractes iniciativa emplec (CIE) de las entrepresas. Aquestes desapareissan definitivament tant coma los emplecs d’avenir.
«Lo dispositiu es arrestat e serà pas renovelat», confirma Michel Dalmas. «Recentram lo dispositiu…».
Las chifras
Convencions de contractes ajudats signats dins Tarn en 2017 :
1 359 CAE contractes d’acompanhament de l’emplec
140 CIE contractes iniciativa emplec mercand
116 EAV emplecs d’avenir sector non mercand
50 EAV sector mercand
Reparticion dels contractes ajudats (CAE) :
Associacions 50 % (664)
Collègis e licèus 18 % (51)
Comunas 15,5 % (207)
Establiments publics autres 8 % (109)
Sanitari public 4 % (51)


text:
Fosforilacion
En bioquimia, la fosforilacion es l'addicion d'un grop fosfat (PO43-) a una proteïna o quina autra molecula que siá, en general pichona. Son ròtle predominant en bioquimia la convertís en un important objècte de recerca (la basa de donadas de Medline presenta a l'entorn de 100 000 articles sul tèma), sustot en la fosforilacion de las proteïnas. Es un dels principals mecanismes de regulacion de las proteïnas.
Fosforilacion de las proteïnas[modificar | modificar la font]
Las proteïnas podon esser fosforiladas sus tres aminoacids: serinas, treoninas e tirosinas. Dins las procariotas, las istidinas, argininas e lisinas podon tanben esser fosforiladas. La familha d'enzims, sonada quinasas es responsible de la fosforilacion de aquestes aminoacids. La fosforilacion de las proteïnas es una reaccion reversibla e las fosfatasas catalizan la defosforilacion.
Fotofosforilacion[modificar | modificar la font]
La fotofosforilacion es lo procès de formacion de l'ATP pendent de la fotosintèsi. Se coneis tanben coma fosforilacion fotosintetica. L'energia luminosa excita e desplaça d'electrons de la clorofilla e d'autras pigments presentas en las plantas. L'energia associada amb los electrons excitats s'emmagazina al ATP en un procès que produsís d'ATP a partir d'ADP e fosfat inorganic.
Fosforilacion oxidativa[modificar | modificar la font]
La fosforilacion oxidativa es lo procès que permet la sintèsi d'ATP coplada al gradient electroquimic generat pendent la transferéncia electronica que te luòc al cors de la cadena respiratòria. Aquel procès metabolic permet aprofechar l'energia liberada pendent lo retorn dels protons en favor de gradient per la sintèsi d'adenosina trifosfat (ATP) a partir d'AMP per accion de l'enzim ATPasa (o ATP sintasa).


text:
553
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 553 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Gràcias a l'importacion secrèta de manhans chinés, Constantinòble acomencèt de desvolopar una produccion locala de seda. En Itàlia, fin de la conquista de la peninsula ambé la batalha de Vesuvi, ganhada per Narsès, que permetèt d'anientar lei darrierei fòrças deis Ostrogòts. Pasmens, en causa de la violéncia e de la longor dei combats, la region èra totalament destrucha. Enfin, dins la capitala imperiala, reünion dau Segond Concili de Constantinòble que son objectiu èra de raliar lei monofisistas a la posicion de l'emperaire e de restaurar l'unitat de la Glèisa. Per aquò, Justinian (527-565) faguèt condamnat tres teologians favorables au nestorianisme mai la manòbra mau capitèt. D'efèct, la condamnacion entraïnèt de tensions ambé la papautat e lei partisans dau monofisisme refusèron totjorn de sostenir la teologia eissida de Calcedònia.
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Fin dau Reiaume Ostrogòt que sei darrierei fòrças foguèron anientadas a la batalha de Vesuvi. Lo rèi Teias i foguèt tuat amb plusors autrei caps ostrogòts. Una resisténcia desorganizada se mantenguèt fins a 561 mai representèt jamai una menaça per l'Empèri Bizantin qu'annexèt Itàlia.


text:
Cleopatra VII
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Cleopatra VII.
Cleopatra Filopator Nea Thea, Cleopatra VII, foguèt la darrièra reina d'Egipte, de la dinastia ellenica dels Ptolemèus, que foguèt creada per Ptolemèu I Sotèr, general d'Alexandre lo Grand. Nasquèt en 69 abans Crist (data aproximativa) e moriguèt en 30 abans Crist. Èra la filha de Cleopatra V Trifena I e de Ptolemèu XII Auletes qu'eiretèt de son tròn a l'edat de 17 ans, amb son fraire Ptolemèu XIII Filopàtor (que teniá pas que 12 ans), que deviá venir son marit, segon las leis de regne e succession d'aquel moment.
Somari
Començament del regne[modificar | modificar la font]
Cleopatra aviá maites fraire e sòrres: Berenice IV e Cleopatra VI, sas sòrres ainadas (regnèron totas doas en vida de son paire qu'avián expulsat del reialme), una sòrre pichona sonada Arsinoe IV e dos fraires cabdets de nom Ptolemèu XIII e Ptolemèu XIV Filopàtor. L'educacion de totes foguèt essencialament grèga, coma èra costuma dins la dinastia ptolemaica. Cleopatra foguèt lo primièr membre de la dinastia qu'aprenguèt a parlar la lenga egipciana. A mai de conéisser plan segur lo grèc, sabiá tanben l'ebrèu, lo sirian e l'aramèu e probable lo latin. Sabiá de literatura, de musica, de sciéncias politicas, de matematicas, d'astronomia e de medecina. Se disiá qu'èra una femna fòrça bèla e de manièras doças e cortesas.
Al cap de tres ans de son regne, son fraire Ptolemèu, aconselhat per sos conselhièrs Potinus e Aquillas, expulsèt sa sòrre del tròn e l'obliguèt a s'exilhar en Siria. Dempuèi aquela region Cleopatra ensagèt de recuperar lo tròn, en reunir un bona armada per o poder far. Pasmens capitèt pas aquela tòca vertadièrament fins qu'arribèt a Alexàndria lo menaire roman Juli Cesar, en 48 abans Crist. Un an mai tard, en 47 abans Crist, Ptolemèu XIII moriguèt assassinat e Juli Cesar proclamèt Cleopatra reina absoluda d'Egipte, e a mai l'obliguèt a se maridar un còp mai amb son autre fraire cabdet, qu'aviá 12 ans e que vendriá Ptolemèu XIV.
Coma consequéncia de la lucha a Alexandria se declarèt un grand incendi que lo resultat final foguèt la pèrdia de mantun edifici important, coma per exemple lo famós Musèu e sa bibliotèca d'Alexandria.
Juli Cesar e Marc Antòni[modificar | modificar la font]
S'es ja vist abans cossí la familha reiala de Cleopatra aviá desencadenat una guèrra civila entre sos membres. Juli Cesar arribèt en Egipte coma general roman pr'amor de tancar aqueste problèma e foguèt en aquel moment quand se debanèt la batalha sus la mar e l'incendi d'Alexàndria. Aprèp qu'assegurèt Cleopatra sul tròn egipcian e de la maridar amb lo que foguèt Ptolemèu XIV (son fraire cabdet), Juli Cesar tornèt a Roma. Pasmens Cleopatra decidiguèt seguir-li, per a la qual cosa es va preocupar de deixar dins lo reialme un govèrn segur. A Roma visquèt coma concubina de Cesar e foguèt ailà que nasquèt son filh (que se supausa que o èra tanben de Juli Cesar) que sonèron Ptolemèu Cesarion (lo futur Ptolemèu XV Cesarion). En 44 abans Crist Cesar foguèt assassinat, crime projectat e executat per un grop de familhas senatorialas republicanas que veien en ell l'ambicion d'un futur rei, cosa que odiaven. Aprèp sa mòrt, Cleopatra tornèt amb son filh en Egipte; se ditz que donèt l'òrdre qu'enverinèssen son fraire lo rei Ptolemèu XIV e que va convertir a Cesarion en coregent.
Marc Antòni èra un general e politician roman, amic de Juli Cesar, que havia sigut comandant en cap dins son armada. Tre l'assassinat d'aqueste, secutèt los copables, Marc Brut e Caio Casi e a mai sabèt enfrontar lo pòble roman contra eles e se sabèt ganhar lo supòrt e l'inclinason de las gents a sa favor. Quand li sortiguèton dos autres rivals, formèt un triumvirat. Aital se desencadenèt una guèrra civila entre los partisans del triumvirat e los seguidors republicans. Marc Antòni se dirigiguèt a Cleopatra per tal que l'ajudèsse, perquè venguèsse amb sas naus a Tars (actualament en Turquia), pasmens la reina refutèt qu'Egipte dintrèsse dins la guèrra civila dels romans. Marc Antòni decidiguèt doncas de viatjar en Egipte per parlar directament amb la sobirana e li demandar d'explicacions. Foguèt lo resultat d'aquel viatge que aquestes dos personatges s'enamorèron l'un de l'autre e Marc Antòni doncas decidiguèt de demorar en Egipte al costat de Cleopatra. Pr'aquò las fasendas de Roma li cridaven e en 40 abans Crist li calguèt tornar a la capitala de l'empèri. Ailà va complir amb la promesa de se maridar amb Octàvia, la sòrre de Cai Cèsar Octavi August, lo futur primièr emperaire de Roma e nebot nét de Juli Cesar. Octavi (que així se li anomenava llavors) èra grand amic de Marc Antòni, encara que amb lo temps e los esdeveniments, aquesta amistat se vegèt troncada.
Aprèp la despartida de Marc Antòni a Roma, Cleopatra enfantèt dos bessons (Alexandre Èli e Cleopatra Selene) e un temps aprèp un autre enfant (Ptolemeu Filadelf). En 36 abans Crist, Marc Antòni viatgèt amb una expedicion en Orient per luchar contra los parts. Cleopatra se reuniguèt ailà amb ela aguèron lo tresen enfant. La campanha coneguèt una granda capitada que foguèt celebrada a Alexàndria ont demorèron, fins qu'en 32 abans Crist, Octavi declarèt la guèrra a totes dos, faguèt se rebellar lo pòble roman contra la malaconducha de Marc Antòni e aqueste divorcièt oficialament d'Octàvia. Foguèt alara la debuta de la batalha d'Actium (Àccio), en 31 abans Crist, que foguèt un desastre per Marc Antòni e la flòta de Cleopatra. Aprèp d'aquesta desfacha e enganat per un rapòrt fals sus la mòrt de Cleopatra, Marc Antòni se suicidèt en se laissar tombar sus sa pròpria espasa.
Mòrt de Cleopatra[modificar | modificar la font]
Octavi (lo futur emperaire August) aviá acusat publicament en 32 abans Crist Cleopatra de divèrses càrrecs plan grèvas: magia, incèst, luxuria, adoracion d'idòlas animalas... en d'aquesta manera contra ela lo Senat roman e tota la populacion. Se disiá que lo comportament de Marc Antòni èra degut a la mascariá d'aquesta reina.
Los plans d'Octavi èran d'agantar la reina coma presonièra e de la portar a Roma per aital demostrar sa superioritat e sa victòria, però no va ser possible perquè veient son futur coma esclava tal vegada en el seu propi país on havia sigut sobirana, Cleopatra va triar morir i va prendre la decision de se suicidar. Va demanar a les seues criades Ires i Charmion que li portaren una cistella amb fruites i que ficaren dins una cobra egípcia, el famós àspid, responsable de la seua mort. Abans de morir va escriure una missiva a Octavi que li comunicava el sa volontat d'èsser enterrada amassa amb Marc Antòni. Açò succeïa lo 12 d'agost de l'an 30 abans Crist.
Los enfants de Cleopatra[modificar | modificar la font]
Aprèp la batalha d'Accium, Cleopatra volguèt enviar son filh Cesarion luènh d'Egipte cap al sud, mas foguèt traït per son professor particular, Rodon e assassinat per òrdre d'Octavi.
Aprèp la mòrt de Cleopatra, sos autres enfants foguèron menats a Roma e abalits per l'esposa d'Octavi. Cleopatra Selene se maridèt amb lo rei Juba II de Mauritània e aguèron un filh que sonèron Ptolemèu e qu'eiretèt del reialme de son paire en 23 abans Crist, fins que l'emperaire Caligula li lo faguèt tuar quaranta ans mai tard.


text:
Dompaire
Dompaire es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region del Grand Èst.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'aglomeracion es entièrament situada a l'èst de la comuna, e s'esperlonga per Madonne-et-Lamerey. Los masatges de l'anciana comuna de Lavieville-et-Naglaincourt foguèron restacats a Dompaire en 1836.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 26 de genièr de 2016, 03h00 Espòrt
Foto: Tyrone Pau e Kouma Samson a l’ataca per l’AE Carcassona XIII
La Copa respècta la logica
Per aquel torn dels oitens de finala, Lesinhan se deguèt emplegar per anar batre l’Escura (28-24), Limós prenguèt lo pas sus Avinhon 38-24, Carpentràs se ganhèt l’afrontament d’Elèit 2 amb los Lops de Vilafranca 28-14 e Lion daissèt passar los Laupards de Vilanòva: 28-12.
Las autras quatre partidas s’acabèron amb de diferéncias bèlas e balhèron d’òbra als encargats del planchòt. Dissabte, èra pas lo jorn dels Broncos: los de Palau foguèron inexistents a Albi (66-6) e aqueles de Tolosa aguèron de pena per tirar la carreta per s’entornar a l’ostal aprèp un 86-6 encaissat a Sant Estève. Dimenge, se las Tarantas de Baó marquèron primièras, los Canaris de l’AE Carcassona s’envolèron 46-12. Dins l’afrontament dels pichons Pocets de Nacionala 1, Ferrals de Corbièras joguèt lo ròtle dels Gigants e passèt a la grasilha Sant Llorenç de Salanca: 54-0.
Las oposicions pels quarts de la dimenjada del 21 de febrièr seràn establidas lo divendres 5 de febrièr a Perpinhan jos l’autoritat de l’estat de París: valent a dire, per las mans de la prefècta dels Pirenèus-Orientals.
Dracs: tirar lo bon numèro
Dissabte, per lor segonda partida amicala, los Dracs catalans perdèron 26-16 en cò dels Gigants d’Huddersfield. De qué balhar las indicas de trabalh abans la primièra partida oficiala de la competicion 2016 de Superliga, amb lo desplaçament lo divendres 5 de febrièr en cò de Wigan.
Mas, del costat de Brutus, l’informacion importanta de la fin de setmana, aquò’s l’atribucion dels numèros de malhòt. Los ans passats, los jogaires podián causir los numèros que lor passavan pel cap. Ongan, Laurenç Fraissinós ditz que los numèros correspondon a l’esquipa tipe http://www.catalansdragons.com/articles-9/116-3730-les-numeros-de-squad-2016-devoiles/ . Atal, Tòni Gigòt se vei balhar lo numèro 1 d’arrièr e Morgan Escarré se trapa doblura amb lo numèro 21. Los nafrats son de retorn: Vincenç Dupòrt al centre (numèro 4) e Remi Casty coma pilar (numèro 10); los nòuvenguts son dins lo XIII de basa. A las alas: Broughton en 2 e Richards en 5; a la mesclanha: Myler en 7; en segonda linha: Stewart en 11 e Horo en 12. L’an passat, Pelissièr romeguèt d’èsser solament la doblura d’Henderson al talonatge. Se deurà acostumar a la situacion vist qu’Aiton aurà lo 9 e, el, lo 16. Los joves, integrats la sason passada, fan partida de la lista oficiala: Yaha (20) e Lucàs Albèrt (27). Coma los novèls cridats de la resèrva: Tibaut Margalet (24) e Ugo Perez (25). Ara ven a cadun, dins una amira collectiva, de faire veire son numèro.
Encara tres jornadas de primièra fasa per l’Elèit1
En campionat d’Elèit 1, aqueste dissabte lo cap de fila, l’AE Carcassona, jogarà a Avinhon. Se podètz pas anar a Sant Ruf, poiretz seguir, a comptar de las 4 e mièja del vèspre, la partida en difusion dirècta (live-streaming en francimand) sul sit de la Federacion. Dissabte tanben, als Minims, Tolosa e Palau ensajaràn de se remetre dels cartons encaissats en Copa. Dimenge, desfaita interdita per Limós a Vilanuèva e per Lesinhan que recebrà Albi al Molin: las doas formacions audencas son en batèsta amb los absents del jorn, los Dragonets, per doas plaças dins la pola bèla de la segonda fasa.
Las femnas a l’onor sul fenestron
Diluns passat, France 3 Tolosa passèt a l’antena un documentari de 52 minutas consagat a las jogairas de Tolosa-Ovalia XIII: XIII filles en Ovalie. Un plaidejar bèl e dinamic pel XIII e per l’espòrt femenin.
Alan Roch
Titol original : LA COPA CARTONA
En referéncia als cartons (= gròssa diferéncia de punts, en lenga rugbí) : 86-6, 66-6, 54-0 e 46-12 !!!!!


text:
L'entrepresa Electric Motion basada a Càstrias prèp de Montpelhièr desvolopa dempuèi qualques ans de trails electrics per las competicions esportivas.
Dempuèi 2017 l'eTrek, concebut per un usatge urban, ven completar la gama.
L'idèa del constructor es de propausar al mond una mòto polivalenta per un usatge quotidian en vila. Es en venda al prètz de 8 500 èuros (fòra ajuda).
Alimentat per una bateriá de 2,7 kWh l'eTrek permet de percórrer 70 quilomètres, sa velociatat maximala es de 85 km/h.
Aquel veïcul es leugièr (98 kg) e se manipula aisidament. Plan segur es silenciós e polluís pas. Son entreten es limitat, que la pèças mecanicas son mens nombrosas sus un veïcul electric.
L'ajuda governamentala en França per crompar aquel tipe de maquina es de 670 èuros.


text:
Mèdias occitans — 2 servicis civics tà desvolopar l'auhèrta de produccion en òc
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
La Federacion Interregionau deus Mèdias Occitans (FIMOC) dont hè partida Vistedit/La Setmana, que perpausa dus servicis civics. Las lors missions que començarén a partir deu 24 de genèr per ua durada de 8 mes, 24 òras per setmana. La Federacion que vòu atau desvolopar accions qui favorizan l'accès a tots a l'auhèrta de las produccions audiovisuaus, radiofonicas e editoriaus en lenga nosta.


text:
Eth vicesindic e conselhèr d’Espòrts d’Aran, Luis Carlos Medina, a presentat a totes es Associacions, Federacions e Clubs esportius damb preséncia ena Val d’Aran ath nau director deth Centre de Tecnificacion d’Espòrts d’Iuèrn dera Val d’Aran, Eduardo Puente.
Eth Centre Especializat de Tecnificacion Esportiua d’Espòrts d’Iuèrn dera Val d’Aran dauric es sues pòrtes er an 2012 dempús deth convèni signat peth Conselh Generau d’Aran, eth Conselh Catalan der Espòrt dera Generalitat de Catalonha e era Federacion Catalana d’Espòrts d’Iuèrn, en tot èster titolaritat deth Conselh Generau d’Aran.
Aguesta infrastructura servís entà formar a joeni esportistes e plaçar-les ena elèit des espòrts d’iuèrn a nivèu internacionau.
Eth Centre de Tecnificacion Esportiua d’Espòrts d’Iuèrn (CETEI) dera Val d’Aran, restacat ara Reau Federacion Espanhòla d’Espòrts d’Iuèrn (RFEDI) e ara Federacion Catalana d’Espòrts d’Iuèrn (FCEH), a per objectiu ajudar ara progression de joeni promeses e velhar pera sua formacion integrau. Es esportistes seleccionadi arreceben formacion tecnica/esportiua e academica, ath delà d’un seguiment medicau/psicologic entà garantir un estat de salut apte entara practica esportiua e ua gessuda professionau de futur.
Era formacion academica la realizen en IES d’Aran e ath delà compden damb eth gran supòrt de Baqueira Beret, ua des estacions d’esquí mès prestigioses deth mon, a on es compausants deth CETEI an installat eth sòn camp base.
Eduardo Puente a mostrat era sua illusion per assumir era sua responsabilitat e a hijut que demore poder plaçar a joeni esportistes deth Centre ena elèit e ara Val d’Aran ath maximal nivèu esportiu.
Pera sua banda, eth vicesindic e conselhèr d’Espòrts d’Aran, Luis Carlos Medina a manifestat “contunham damb eth projècte deth 2012 damb fòrça illusion e desiram qu’es esportistes artenhen es sòns objectius esportius”.
Eth Centre ei compausat per esportistes qu’estúdien eth Bachillerat causa que les permet incorporar-se enes programes deth CETEI d’esquí aupin subvencionat e patrocinadi peth Conselh Generau d’Aran. Ath delà, der esquí de hons e diuèrses des especialitats individuaus de gèu, coma eth patinatge artistic.
Eth Conselh Superior d’Espòrts dèc eth vist e platz ara creacion deth Centre Especializat ena Tecnificacion Esportiua d’Espòrts d’Iuèrn dera Val d’Aran, impulsat peth Conselh Generatz d’Aran que se cargue de gerí’c.


text:
Bonjorn !
Dimècres 27 d’Abria a la calandreta de Ginhac
(ras dau licèu agricòla, camin de Carabòtas, virar al caireforç redond de Sant Bausèli de la Sèlva, rota de Canet)
café occitan ambé Ròsa Miòch, que presentarà son libre: Lydia Wilson de Ricard, La Felibressa rotja
*Tre 8 oras e mièja dau vèspre: Ròsa presentarà aquela femna de letras dins l’encastre dau fondament dau Felibritge Roge e de sos joves fondators, qu’avián totes mens de 30 ans en 1876.
Presentacion de mièg-ora ora maximom, puèi podrem charrar a partir de las questions pausadas: sus lo tèma presentat, sus las recèrcas en òc, sus la poësia en òc (Ròsa ne prendrà de Lydia e de Forès mas tanben de Leontina Goirand e de L-W de Ricard)…
A 7 oras dau vèspre: repais partejat, tirat de la saqueta.
Venètz nombrosas e nombroses…


text:
Natura mòrta
La natura mòrta es un genre pictòric qu'englòba las representacions d'objèctes dins un espaci determinat, coma per exemple d'animals de caça, de frucha, de flors, d'aisinas de cosina, de taulas o del larèr, antiquitats, èca.
Amb d'originas que venon de l'antiquitat, es un genre fòrça popular dins l'istòria de l'art occidental dempuèi lo sègle XVII. La natura mòrta dona a l'artista mai de libertat de composicion que d'autres genres pictòrics coma lo païsatge o los retraits. Las naturas mòrtas, particularament abans de 1700, avián sovent un simbolisme religiós e al·legòric en relacion amb los objèctes que representavan. A grands traches, dins l'Euròpa meridionala se preferiguèt lo naturalisme de Caravaggio e se metèt mens d'enfasi dins lo minuciós detallisme pròpri del nòrd d'Euròpa.[1] Fòrça pintors de naturas mòrtas d'Euròpa tota identifiquèron e desvolopèron separadament de pinturas de «pichèrs e flors», «cosina e mercat» e «dejunar e dinnar».[2] A França, los pintors de naturas mòrtas se vegèron influenciats tant per l'escòla septentrionala coma per la meridionala, en manlevar de la pintura de vanitas dels Païses Basses e dels arranjaments liures d'Espanha.[3]
Qualques naturas mòrtas modèrnas trencan la barrièra bidimensional e emplegan de tecnicas mixtas tridimensionalas, en emplegar tanben d'objèctes trobats, de fotografias, de grafics generats per l'ordenador o de son e mai de vidèo.


text:
664
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 664 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Omeia[modificar | modificar la font]
Represa deis incursions còntra l'Empèri Bizantin qu'èran estadas – un pauc – arrestadas durant la guèrra civila entre partisans d'Ali, partisans de Muawiyah e kharigitas. L'objectiu principau de l'expedicion foguèt lei possessions bizantinas de Caucàs. En parallèl, lei fòrças dau Califat deguèron reprimir plusors trèbols kharigitas. D'efèct, aprofichant la geografia malaisada dau plan iranian, plusors rebèls s'èran retirats en Pèrsia que venguèt una basa persistenta d'insureccions.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
M-84
Lo carri M-84 es un carri de combat principau iogoslau de segonda generacion desvolopat entre 1979 e 1983 a partir dau T-72 sovietic. 651 unitats foguèron produchas de 1984 a 1991. Intrèt en servici en 1985 au sen de l'armada iogoslava e foguèt tanben adoptat per Kowait.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) e ai conflictes d'ex-Iogoslavia. En Iraq, combateguèt ambé succès de carris T-55 e T-62 iraquians. Dins lei Balcans en revènge, conoguèt de pèrdas importantas dins una tièra de combats engatjats sensa sostèn d'infantariá còntra d'unitats enemigas equipadas de missils anticarri. En particular, lo missil chinés HJ-8 capitèt de pretusar son blindatge frontau.


text:
Sal alimentària
La sal alimentària o sal de cosina o sal de taula, es compausada subretot de clorur de sòdi. Se presenta jos de formas diferentas: sal gròssa, sal fina, flor de sal.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Tipologia
- 3 Tecnicas de produccion
- 4 Utilizacion
- 5 Alimentacion
- 6 Santat
- 7 Economia
- 8 Bibliografia
- 9 Notas e referéncias
- 10 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
La sal es coneguda dempuèi la Preïstòria (veire una de las mai ancienas vilas preïstoricas d'Euròpa Solnitsata) per sas caracteristicas per l'adobum e conservation des aliments. Èra escavat de minas (sal gemma) mai sovent plan prigondas dins lo sol (minas de ròca evaporitica coma l'alita), o mai aisidament de fonts saladas o de la mar (salin)[1]. De tèsts ceramicas utilizadas per l'extraccion de sal son frequentament trovada fins a l'Edat del Fèrre, periòde ont apareguèron d'aisinas mai robusts e de capacitat mai granda ont se fasiá caufar leugièrament l'aiga-sal filtrada e concentrada (l'etnoarqueologia mòstra que de ruscas de tèrra saladas e secadas son netejada dins un embut filtrant o un panièr per d'aiga de mar puèi per d'aiga-sal, fins a que ne sortís lo chuc salat arribat a saturacion) per economisar lo combustible, l'obtencion de grandas quantitats de sal per bolh d'aiga-sal utilizant tròp de lenha[2].
Seriá estat de longas utilizat dins de rites religioses. Se conéis de tal usatge pels Ebrieus (levitic 2:13), los Grècs e los Romans de l'Antiquitat. Aquel element natural aviá una granda importança estrategica e economica e èra l'objècte d'un comerci important, a vegada sus de grandas distanças.
Las rotas de la sal èran las grandas vias de comunicacions e d'escambis dempuèi l'Antiquitat per far caminar la sal, transportat dempuèi las regions productriças cap a las regions que ne son desprovesidas.
Lo contraròtle del provesiment en sal èra una de las claus de l'espandiment militar de l'Empèri roman que se n'èra atribuat le monopòli. Las armadas de conquista de Cesar portavan amb elas des salasons qu'èran lor manjar. Sens aqulas salasons, las armadas aurián degut far de pilhatge dels territòris conquerits. Aquela estrategia limitava las resistanças e assegurava una installacion durabla de la civilizacion romana.
Lo ròtle de la sal coma clau del provesiment militar durèt fins a l'invencion, a la fin del sègle XVIII, de tecnicas novèlas de conservacion dels aliments. Aviá tanben un ròtle crucial dins las grandas conquistas maritimas, autorisant lo transpòrt del manjar per de viatges d'exploracion amb d'escalas aleatòrias.
Tanben foguèt un mejan d'escambi una moneda o un impòst, en China e en Euròpa coma ne testimònia l'etimologia comuna dels mots « sal » e « salari » (en latin salarium, soma donada als soldats per comprar de sal). La sal jol nom de « salinhon » èra une moneda d'escambi al Tibèt e en Etiopia. La sal èra dins lo reialme de França servat dins de granièrs de sal e la sal èra taxada pendent de sègles amb un impòst especific la gabèla de la sal apareguda jos Loís IX.
En 1930, la Caminada de la sal iniciada per Gandhi, en protestacion contra lo monopòli britanic sus la sal, es una etapa importanta de la caminada cap a l'independéncia de l'Índia.
Tipologia[modificar | modificar la font]
Sal naturala[modificar | modificar la font]
La sal naturala es pas afinada e conten encara totes los seus minerals naturals. Las sals naturalas an donc de proprietats gustativas e un aspècte diferent seguent la quantitat de minerals que contenon. Atal, la flor de sal o la sal de mar culhida a la man an una sabor unica que cambia segon la region.
La flor de sal o la sal dels salins o la sal gemma non afinadas demoran dins aquela categoria.
Pasmens, las sals naturalas pòdon pas aver pro d'iòde per empachar las malautiás provocada per la manca d'iòde coma lo gome.
Sal afinada[modificar | modificar la font]
L'afinatge permet de donar una sal de la color blaca. Es alara compausada de NaCl gaireden pur (99,9 %), mas al prejudici de las qualitats alimentàrias. La sal de tipe afinat demora mai emplegada dins l'alimentacion. 7 % de la sal afinada es tanben utilizat coma additiu, mas la partida mai granda es destinada als usatges industrials (fabricacion du papièr, reglatge de la tinta dels textils e teissuts, produccion de sabons e detergents). La sal a una fòrta valor comerciala.
Ara, la partida mai granda de la sal afinada es preparada amb de la sal gemma escavat de las minas de sal. La purificacion compta abitualament una fasa novèla de cristallisacion. Pendent aquela fasa, una solucion d'aiga-sal es tractada amb de produchs quimics que precipitan las impuretats (en granda partida de sals de magnesi e de calci). D'etapas successivas d'evaporacion permeton d'amassar los cristals purs de clorur de sòdi, que son secats dins un forn o en autoclava.
Adjuvants, apond d'iòde e fluoracion[modificar | modificar la font]
D'adjuvants, antiaglomerants e compausat fluorats o iodats, li son abitualament aponduts.
D'agents antiaglomerants e d'iodur de potassi son mai sovent aponduts al moment de la fasa de secatge. Son de produchs quimics igroscopics qu'absorban l'umiditat evitant lo tapament dels cristals de sal. Los agents antiaglomerants utilizats son lo fosfat, los carbonats de calci o de magnesi, los sals d'acid gras (sals acids), l'oxid de magnesi, lo bioxid de silici, l'aluminosilicat de sòdi e lo silicat tricalcic d'aluminocalci. D'inquietuds se faguèron al subjècte dels efièch toxics possibles de l'alumini dins los dos darrièrs compausats, pasmens l'Union Europèa e los Estats Units d'america permetan lor utilizacion en quantitats limitadas. La sal d'afinatge es alara presta per l'emballage e la distribucion.
En mai, dempuèi qualques annadas los industrials del sector enriquisson o completan la lor sal amb d'iòde e de fluor. L'iòde permet de combatre los gomes e mermar lo cretinisme, lo fluor contribuís a enforçar l'esmalt de las dents evitant las carias. Mas lo demai d'iòde e de fluor tanben provòca de malautiás gravas.
Sal de taula[modificar | modificar la font]
La sal de taula es una sal afinada contenent 95 % o mai de clorur de sòdi gaireben pur, sovent iodat e fluorat. Conten de substanças qu'empachan lo tapament dels cristals (d'agents antiaglomerants) coma le silicoaluminat de sòdi (lo nom comun es Tixolex) e una quantitat infima de sucre invertit per empachar la sal de virar cap a una color jauna un còp expausada a la lutz solara, e per empachar una pèrda d'iòde per vaporizacion. Se pòt apondre qualques grans de ris crud dins las salièras per absorbar l'umiditat quand los agents antiaglomerants son pas pro eficaces.
La sal de taula es subretot utilizada en cosina e sus la taula coma condiment, sovent associat al pebre.
La sal de taula es ara emplegat de pertot pel mond.
Definicions legalas de las sals alimentàrias[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
La sal de qualitat alimentària es un produch cristallin se compausant subretot de clorur de sòdi, venent de salins, de sal gemma o d'aiga-sals venent de la dissolucion de sal gemma e seguent las especificacions çaijós:
- clorur de sòdi: pas mens de 97 % de l'extrach sèc, levat los additius ;
- coire: pas mai de 2 mg/kg ;
- plomb: pas mai de 2 mg/kg ;
- arsenic: pas mai de 0,5 mg/kg ;
- cadmi: pas mai de 0,5 mg/kg ;
- mercuri: pas mai de 0,1 mg/kg.
En França, la denominacion de venta de la sal de qualitat alimentària es « sal alimentària », « sal de taula » o « sal de coisina ».
Per aquel venent dels salins, la denominacion es « sal de mar grisa alimentàri », « sal de mar grisa de taula » o « sal de mar grisa de coisina » [3].
Tecnicas de produccion[modificar | modificar la font]
La fabricacion e l'utilizacion de la sal son una de las industrias quimicas mai ancianas. Diferentas fonts de produccion son possiblas.
La sal gemma[modificar | modificar la font]
La sal gemma es un depaus de minièra contenent una granda concentracion de sal comestible. Los jaces de sal son constituidas per l'evaporacion anciana dels lacs o de la mars interioras. Aqueles tipes de depaus se nomenan evaporit. Cada jaç a une compausicion particulara. s'i pòt trobar d'alita gaireben pura (NaCl), mas tanben de silvit (KCl) o de gip (CaSO4). Aqueles depaus pòdon s'escavar d'una mina o per injeccion d'aiga. L'aiga injectada dissòlv la sal, e la solucion d'aiga-sal es pompada a la superfícia ont la sal es culhida.
La sal de mar[modificar | modificar la font]
De sal es tanben obtenduda per evaporacion de l'aiga de mar, abitualament en bacins pauc prigonds caufats per la lutz solara.
Los cambiaments climatics pòdon tocar lo productors de sal de mar s'i a aument de la nebulositat e de la pluviometria. Per exemple, l'estiu de 2007 foguèt fòrça pluviós, los salins de l'illa de Re culhèron sonque 50 tonas de sal, es a dire 2 % de la produccion mejana[4].
Autras[modificar | modificar la font]
Lo sel, d'origina marina, pòt sortir dirèctament de la mar, amb l'aiga-sal, es a dire d'aiga marina evaporada e cargada en sal o dels jaces fossils (gemma de sal).
- La sal marina es culhida dins de salins, coma a Aigas Mòrtas, à Grussan o a l'illa d'Oleron.
- La sal fossila o sal gemma es extracha de las minas de sal, coma a Bex en Soïssa, Varangéville en Lorena, o Wieliczka en Polònha.
L'evaporacion de l'aiga de l'aiga-sal pòt èsser naturala o provocada per l'òme que caufa l'aiga salada, aquela sal se dich « sal ignigèna », es a dire "nascuda del fuòc".
Utilizacion[modificar | modificar la font]
En coisina, la sal permet d'assaisonar los plats.
La sal permet tanben la conservacion dels aliments per diminucion de l'activitat de l'aiga. A l'Edat Mejana, es lo principal mejan de conservar las viandas e peissons.
La sal afinada es tanben utilizada per assegurar lo foncionament (regeneracion en ions positius) dels descalcarisadors d'aiga, presents dins los lavavaissèlas o dins lo circuit de racordament d'aiga domestica. Se dich alara « sal regeneranta ».
La sal non afinada es tanben utilizada per desnevar o desgelar las carrièras (per fusion dicha « eutectica »).
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Per l'òme[modificar | modificar la font]
Al contrari del pensar comun, la sal servís pas a relevar lo gost, mas modificar la percepcion del gost, es per aquó pour qu'es fòrça utilizat en coisina[5].
Los aliments contenent mai de sal son las carnsaladas e los formatges, e las preparacions cosinadas (plats cosinats, sopas preparadas) dels aliments industrials.
La sal joga tanben de ròtles en panificacion: fermentacion, qualitats organolepticas, conservacion. Lo pan conten doncas fòrça sal, mas fòrça de receptas de pastissariás contenon tanben de sal.
La sal de taula pòt èsser « iodada » per apond d'una sal d'iòde, aquel element essent necessari a la glandula tiroïda per la secrecion de las ormonas tiroïdianas e partissepant al desvelopament intellectual. La venta de sal iodada es impausada per la reglamentacion dins fòrça païses. Los ions clorur e sòdi contenguts dins la sal son tanben plan importants pel foncionament de l'organisme. En efièch, aqueles ions jogan un ròtle dins la conduccion de l'influs nerviós, dins la contraccion dels muscles e dins la retencion d'aiga dins lo còs.
Santat umana[modificar | modificar la font]
En França coma dins fòrça païses industrializats, la consomacion de sal es tròp importanta. Aquela subreconsomacion de sal es deguda a las preparacions industrialas, provòca de problèmas grèus de santat, coma l'ipertension o l'obesitat que son la causa de mai desena de milièrs de mòrts prematuradas cada an. Existisson d'autras sals (coma lo clorur de potassi KCl, present dins la sal de taula non afinada mas mai toxic per las personas avent de malautiás cardiacas, renalas o de trebolum de pression arteriala) mas pauc espandidas e plan costoses.
Per l'animal[modificar | modificar la font]
Sovent, los mamifèrs salvatges, subretot erbivòrs, chucan las pèiras saladas o las fonts naturalas de sal.
En agricultura, los bovids, ovids e autres erbivors se lor dona de pèiras de sal per chucar. Aquel besonh es degut a la granda consomacion de calci per causa de lor regim vegetarian. E mai, los bovids pèrdon encara mai de sal pendent lo mólzer.
Efièch sus las papilles gustativas[modificar | modificar la font]
Lo clorur de sòdi pòt modificar las sabor primàrias; merma l'amar e lo sucrat, equilibra l'acid e participa a l’intensitat de l’umami, segon de mecanismes encara mal comprés[6].
Segon los industrials productors[7], « Lp clorur de sòdi (NaCl) aumenta la sapiditat dels aliments, es a dire qu'intensifica la percepcion de las sabors. Los ions Na+ estimulan las papillas gustativas alara que los ions Cl- donan lo gost salat. La sal auça doc la percepcion de la sabor del aliments avent un perfil inicialament fade e tanben un impacte sul perfil global de sabor del produch acabat, lo fasent mai agradable. Los compausats quimics non volatils son dissolguts per la saliva e detectats per mai d'una partidas de la lenga, del palais o de la gòrja. » (extrach d'un (fr)Guide de réduction du sodium pour l’industrie alimentaire).
Santat[modificar | modificar la font]
Foguèt utilizada autrescòp per sas proprietats desidratantas (amoquosia).
L'excés de consomacion de sal pels abitants dels païses desvelopats es establida. Lo mitan medical e scientific (OMS, Inserm, eca.) considèra que la consomacion de sal dins aqueles païses es excessiva (per França[8], dos còps superiors a la recomandacions de l'OMS[9]) podent èsser responsable de malautiás cardiovasculàrias e renalas. Lo demai de sal ven subretot, per 80 % dels plats cosinats, sopas e produchs industrializats. L'acostumança a la sal poiriá existir a partir de l'edat dels noirigats mejans los plats industrials pel nenons[10].
La quantitat de sal absorbada quotidianament pòt èsser estimada per un interrogatòri dietetic precís, mas pòt èsser aisidament objectivada per la mesura de la quantitat de sòdi excretat dins las urinas, sens presa de medicamentosas (coma los diuretics): en situacion establa la quantitat excretada es pròche de la quantitat ingerida.
Efièch sus la santat[modificar | modificar la font]
La sal conten près de 40 % de sòdi en pes[11], que s'atribís la majoritat dels efièchs positius o negatius de la sal.
Efièchs negatius[modificar | modificar la font]
Los efièchs nedfasts del demai de sal son coneguts d'empuèi 1969[10]. La sal, o clorur de sòdi, agís sus la Pression arteriala l'aumentant[12]. La sal es pas l'unic factor, mas aumenta los riscs, favorisant tanben la retencion d'aiga[10]. Amb la pression arteriala aumenta lo risc d'accident cardiovasculari, coma infarctus. L'abús de sal es doncas desconselhat per las personas sofrissent d'ipertension arteriala, mas tanben, a las autras personas. Al contrari, la reduccion de l'apòrt sodat permet la diminucion dels chifres tensionals[13]. la diminucion dels apòrts sodats poíria tanben, de biais independent de la diminucion dels chifres tensionals, diminuir lo risc de malautiá cardiovasculària[14].
Lo demai de sal es tanben marrit pels rens: Une consomacion excessiva de sal aumenta lo risc d'ipertension arteriela, una de las principalas causas d'insufiséncia renale. Al quotidian, un demai de sal pòt tanben provocar de complicacions per las personas ja tocadas per d'insufiséncia renala. Los rens malauts son totjorn mens capable de regular lo demai de sal, e provòca una retencion d'aiga, responsabla de l'apareisson d'una ipertension arteriala[10].
En junh de 2005, l'Agéncia europèa de securitat alimentària anoncièt que « los nivèls actuals de consomacion de sòdi son associats dirèctament a un aument de la tension arteriela, factor de risc de malautiás cardiovasculàrias e renalas que son las principalas causas de morbiditat e de mortalitat en Euròpa » [15]. La reduccion de consomacion de sal permet de mermar l'incidéncia de las malautiás cardiovasculàrias: Sus un periòde de 10-15 ans, los subjèctes avent reduit fins a 25-30 % lor consomacion de sal patiguèron d'un quart d'eveniments cardiovasculàri de mens[16].
En cas d'insufiséncia cardiaca, l'excés de sal aumenta lo risc de de descompensacion e pòt menar fins a de complicacions importantas demandant una espitalizacion (edèm agut del palmon).
Cada an, l'excés de sal provòca la mòrt de 1,6 milion de personas pel mond[17].
Efièchs positius[modificar | modificar la font]
La sal, a dosis pichonas, demora un element indispensable. Permet de mantenir una pression arteriala corrècta e preven los trebolum ligats a una concentracion insufisanta de sal dins la sang (iponatremia) coma se vei dins de cases de desidratacion. Lo besonh minimal fisiologic es gaireben de 2 g /jour[18]. Quitament una consomacion tròp bassa de sal poíria majorar lo risc de malautiàs cardiovasculàrias[19].
Quantitats recomandadas[modificar | modificar la font]
En març de 2003, l'OMS concluguèt que la quantitat de sal absorbada deu èsser inferiora a 5 gramas per jorn[20].
En febrièr de 2007, l'OMS dona los biais de mermar lo risc de malautiá cardiovasculària, coma « consoment mens possible de denadas ricas en grassas, en sucre e en sal. »[21].
La question de la subreconsomacion[modificar | modificar la font]
L'abitud d'una consomacion excessiva de sal vendriá de son usatge intensiu per servar las viandas e salasons. Aquela consomacion podava anar fins a 30 gramas per jorn, provocant d'accidents vascularis emoragics[10]. Mas, malgraté l'invencion de novèlas tecnicas de conservacion sdns sal (« la cedena de freg »), l'abitud de manjar fòrça salat demorèt e sa consomacion demora excessiva al vejaire de las recomandacions dels organismes de santat.
Los Franceses consoman en mejana 10 g de sal cada jorn[18].
Aquela subreconsomacion seriá responsable de mai de 75 000 accidents cardiovascularis e de 25 000 mòrts cada an en França[18].
L'industria agroalimentari es accusada d'èsser responsabla de la subreconsomacion de sal. Dempuèi d'ans, los industrials apondan fòrça sal dins los aliments industrials (plats cosinats, viandas panadas, carnsalada, chips, pans, formatges, salças, eca.), fasent 80 % del clorur de sòdi absorbat cada jorn [22]. Las rasons de l'utilizacion massissa de sal dins los aliments industrials serián l'auça de la percepcion del gost, l'amagament de qualques sabors, far la vianda mai pesica retenent l’aiga[23],[18],[10]. Lo gost de la sal es pas inat mas l'agroalimentari crea la dependéncia pels mai joves salant los produchs pels enfants. De marcas de produchs per nenons regiguèron prepausant de produchs sens sal[10].
De recercas de substitucion a la sal sont menedas: remplaçament pel glutamat de sòdi poiría ever d'efièchs neurotoxics ; pel clorur de potassi mas dona un rèiregost amar. Una autra apròcha es de mermar la talha de las particulas de sal, aquó facilita sa dissolucion e permet d'aleugiar las dòsis[24].
Economia[modificar | modificar la font]
Productors[modificar | modificar la font]
Los principals productors mondials de sal sont, en 2009 (capacitat en milions de tonas)[25] :
- 1: K+S e Morton: 29,8 ;
- 2: China National Salt: 18,7 ;
- 3: K+S (sol) (Alemanha): 16,7 ;
- 3: Compass Minerals: 14,4 ;
- 4: Cargill: 14 ;
- ancian ': Morton Salt (sol) (EUA): 13,1 ;
- 5: Dampier Salt : 9 ;
- 6: Artyomsol (Ucraïna) : 7,5 ;
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Laszlo, Chemins et savoirs du sel, Hachette - Pluriel, 2001, Modèl:Isbn
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Philippe Meyer; L'Homme et le sel: ed:Fayard; 1982; p.47
- ↑ (fr)Jean-Claude Hocquet; Le Sel et le pouvoir. De l'an mil à la Révolution française; ed: Albin Michel; 2012; 520 paginas
- ↑ (fr)Decret n°2007-588 du 24 abril de 2007 relatiu a las sals destinadas a l'alimentacion umana, NOR : ECOC0751260D
- ↑ (fr)La France agricole, 31 d'agost de 2007, p.22
- ↑ (fr)Explicacion d'Hervé This, fisicoquimista a l'INRA, [1]
- ↑ (fr)INRA, Comprendre le goût salé en bouche : entre défi scientifique et enjeu sanitaire, 05/05/11
- ↑ (fr)Guide de réduction du sodium pour l’industrie alimentaire
- ↑ (fr)Sel : une diminution des apports, malgré tout insuffisante. « la consomacion mejana de sal en França demora, pels adults, de 8,7 g\j pels òmes e de 6,7 g\j per las femnas, fòra de la presa en compte dels aponds de sal de taula e del sal de coseson, o, de gaireben de 10g\j pels òmes e 8g\j per la femnas al total »
- ↑ (en)Daily intake of salt, which should be iodized, should be restricted to less than 5 grams a day Daily intake of salt, which should be iodized, should be restricted to less than 5 grams a day
- ↑ 10,0, 10,1, 10,2, 10,3, 10,4, 10,5 et 10,6 (fr)Sel, l'overdose, Le Nouvel Observateur, 28 février 2008, p. 81-83
- ↑ (en) National Nutrient Database for Standard Reference, Basic Report: 02047, Salt, table in United States Department of Agriculture; seria: gricultural Research Service, National Nutrient Database for Standard Reference
- ↑ (en)INTERSALT Cooperative Research Group, INTERSALT: an international study of electrolyte excretion and blood pressure: results for 24-hour urinary sodium and potassium excretion, BMJ, 1988;297:319-328
- ↑ (en)Sacks FM, Svetkey LP, Vollmer WM et als. Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet, N Engl J Med, 2001;344:3-10
- ↑ (en)Cook NR, Cutter JA, Obarzauek E, Buring JE, Rexrode KM, Kumanyka SK, Appel L, Welton PK, Long term effects of dietary sodium reduction on cardiovascular disease outcomes: observational follow-up of the Trials of Hypertension Prevention (TOHP), BMJ, 2007;334:885–894
- ↑ (fr)« Sel, Les excès sur la sellette », Site Internet UFC-Que Choisir 15 de març de 2008
- ↑ (fr)Alimentation, Range-moi le sel !, Site Internet UFC-Que Choisir 3 de julhet de 2007
- ↑ (fr)Damien Rigat Excès de sel : 1,6 million de décès par an site Réponse à Tout !.
- ↑ 18,0, 18,1, 18,2 et 18,3 (fr)La vie ne manque pas de sel !, Site Internet Doctissimo
- ↑ (en)Aldeman MH, Dietary sodium intake and mortality : the National health and Nutrition Examination Survey (NHANES), Lancet 1998;351:781-5
- ↑ (fr)Rapport OMS-FAO sur http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2003/pr20/fr/, març de 2003
- ↑ (fr)Aide mémoire OMS sur les maladies cardiovasculaires, février 2007
- ↑ (fr)Intervivew sur le site d'information scientifique lanutrition.fr, 15 de febrièr de 2001
- ↑ (en)Taste and Flavor Roles of Sodium in Foods: A Unique Challenge to Reducing Sodium Intake salt was found to improve the perception of product thickness, enhance sweetness, mask metallic or chemical off-notes, and round out overall flavor while improving flavor intensity
- ↑ (fr)Est-ce que la présence de sel dans les aliments répond à d'autres impératifs que le goût? Emission Les Années lumière de Radio-Canada, 8 d'agost de 2010
- ↑ (fr)Roskill, K+S, cité in Les Échos, 3 avril 2009, p.19
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Expériences et travaux sur le sel
- (fr)Extraction du sel de roche, calcul de la teneur en sel %, TP de chimie
- (fr)Dossier sur le sel, Futura-sciences
- (fr)esco : Du sel pour l'Europe
- (fr)[PDF] Guide de réduction du sodium pour l’industrie alimentaire
- (fr)Le sel dans les produits alimentaires industriels


text:
Duranús
Duranús[1] (Duranus en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la sortida dau vilatge (en direccion de Sant Joan lo riu) se tròba lo Saut dei francés, luec de la resisténcia dei Barbets contra l'ocupacion dau comtat de Niça per li tropas francesas de la Revolucion: lu resistents precipitèron lu soldats francés de la autor d'aqeu espadat de 300m en la Vesúbia.


text:
Dimars, 13 d'octòbre de 2015, 03h00 Espòrt
L’annada de Leeds
“Sold out”: pas mai una plaça a vendre dissabte per dintrar a Old Trafòd e per seguir la finala de Superliga entre Leeds e Wigan: mai de 75 000 espectators presents que foguèron pas decebuts per l’espectacle. Wigan marquèt en primièr per Joe Burgess (3a, transformacion Bowen), mas Leeds repliquèt per McGuire (6a, transformacion de Sinfield) e ajustèt dos ensages abans la pausa (Moon a la 26a; puèi Mac Guire tornar e transformat per Sinfield, 35a) per arribar a 16-6 a la pausa.
A la represa, Wigan tornava prene l’avantatge en tres minutas amb dos ensages transformats per Bowen: Manfredi (45a) e Bowen el meteis tal una sèrp (48a). Lo tustaire ajustava una penalitat a l’ora de jòc, mas sus la recuperacion d’una candela, Josh Walters (63a) puntava l’ensag que Sinfield transformava: 22-20. Wigan, al cap de sas fòrças e de sos arguments, deguèt daissar lo trofèu a Leeds qu’ongan se ganhèt tanben la Cup e acabèt primièr al classament. Kevin Sinfield s’es plan ameritat la retirada (signatura al club de XV de Leeds), coma Peacock que serà l’an que ven director esportiu d’Hull KR.
Leeds recebrà lo 21 de febrièr los Vaquièrs de Nòrd Queensland pel trofèu de campion del Mond dels clubs. L’afrontament valdrà lo còp!
Carton plen audenc
En Elèit 1, dissabte, Lesinhan s’es envolat dins lo segond temps a Avinhon: 40-4, mentre que Carcassona ganhava aisidament contra los Tolosa-Broncos: 62-0. Los Dragonets esperavan la fin de partida per s’impausar a Vilanuèva 38-20. Dimenge, Limós completava lo carton plen audenc amb una victòria sus Albi: 36-20. Lo dèrbi del 25 d’octòbre, al Molin, entre Lesinhan e Carcassona, opausarà doas formacions qu’an pas encara conegut la desfaita.
Plaça al campionat europèu
Pel compte del Campionat Europèu, lo XIII de França recebrà aqueste dissabte de vèspre a Albi l’esquipa d’Irlanda. Lo grop dels Blaus es en fasa de preparacion per la Copa del Mond de 2017. Los afogats espèran una resulta positiva.
Alan Roch


text:
Era basilica deth Bovalar, en tèrme municipau de Seròs, se bastic en sègle V en tot seguir un esquèma classic de planta de tres naus damb cabecèra tripartida e espaci baptismau. Tanben siguec espaci funerari, damb rics sarcofagues monolitics de pèira.
A recès dera basilica se formèc un poblat en quau s’an recuperat airines agricòles, rèstes de gran, de frutes e de productes deth uart, cardadores de lan e ceramica de codina, un trullo e un molin d’òli comunitaris e un conjunt de monedes d’òr deth temps d’Àkhila II. Pes entorns der an 713 un huec arrasèc totaument, e tà tostemp, autant era basílica com eth poblat.
Es excavacions iniciades en 1967 meteren ath descubèrt un impressionant baptistèri, aué conservat en Musèu de Lhèida, atau com vaishèths liturgics que mos parlen d’ua reforma deth temple realizada en sègle vi. Quauqu’uns d’aguesti materiaus denòten ua procedéncia forana, dilhèu orientau, com un encensièr de bronze qu’a devengut un des objèctes emblematics dera colleccion deth musèu.


text:
La monographie d'écolier : un langage pour la pédagogie institutionnelle ? / Corinne Peladan Lhéritier
Peladan Lhéritier, Corinne
Camiade, Martine. Directeur
Al dintre de las Calandretas, l’aspècte linguistic e l’aspècte pedagogic se pòdon pas desseparar e s’acompanhan de la dimension associativa e de la mesa en òbra de las practicas culturalas occitanas. Aqueste memòri de master desvolopa mai especificament l’amira pedagogica en causir l’objècte particular qu’es la monografia, es de dire un raconte, fach de la presa de nòtas de l’ensenhaire, rebat de l’evolucion d’un escolan (o d’una institucion) per una temporada mai o mens longa. Aicí, Emmanuel parla pas brica, mas dintra pauc a cha pauc dins la classa ont rescontra los autres enfants e fiala de ligams. Dins aqueste tèxt que marca lo fonccionar de la classa e espepissa lo caminament singular d’un escolan a travers las tecnicas e las institucions mesas en plaça, l’occitan demòra present en filigrana coma lenga de la classa. Aqueste raconte es acompanhat d’un estudi de la monografia dins la Pedagogia Institutionala, en s’apièjar sus sa definicion, son istoric e son fondament. Lo memòri presenta tanben las Tecnicas Freinet e la Pedagogia Institucionala que la monografia d’escolan n’es probablament lo sol lengatge possible segon Lacan.