text:
1930
Aquesta pagina concernís l'an 1930 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Aprovada en la Cambra dels Deputats la construccion de la Linha Maginot
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 30 de junh - Evacuacion complèta d'Alemanha per las tropas aliadas.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Lassat de la lentor dau procès de collectivizacion de l'agricultura, Stalin ordonèt son acceleracion. Prenguèt tanben de mesuras per rompre l'oposicion dei païsans rics (kolaks) que foguèron massivament arrestats e desportats après lo vòte d'una decision dau Comitat Centrau d'eliminar aquela « classa » sociala. Aquò entraïnèt una reaccion viva dei païsans que destruguèron lei recòltas, lo materiau e tuèron lei tropèus. En fàcia d'aquela resisténcia, Stalin deguèt marcar una pausa de març a junh avans d'engatjar de mejans pus importants a partir de julhet. En despiech de quauquei concessions (mantenement d'un jardin privat ambé la polalha e una partida dei tropèu), de milions de païsans foguèron desportats e la produccion foguèt totalament desorganizada entraïnant de faminas fòrça grèvas en 1931-1932. Dins lo corrent de l'annada, acomencèron tanben de purgas novèlas (que demorèron limitadas fins a 1934).
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de setembre, Argentina - Lo president Hipólito Yrigoyen es depausat per un movement militar.
- 24 d'octobre, Brasil - Lo president Washington Luís es depausat per un movement comandat per Getúlio Vargas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- Descobèrta de Pluton, una planeta nana, per Clyde Tombaugh
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera evocacion de l'existéncia d'una particula neutra e de massa nulla — que foguèt dich neutrino en 1933 — per lo fisician Wolfgang Pauli (1900-1958).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Derek Walcott, escrivan de las Índias Occidentalas. Prèmi Nobel de Literatura
- 30 de genièr - Gene Hackman, actor american
- 10 de febrièr - Robert Wagner, actor american
- 28 de febrièr - Leon Neil Cooper, fisician american, Prèmi Nobel
- 2 de març - Tom Wolfe, escrivan american
- 15 de març - Zhores Ivanovich Alferov, fisician rus, Prèmi Nobel
- 19 de març - Ornette Coleman, musician de jazz american
- 24 de març - David Dacko, primièr president de la Còsta d'Evòri (m. 2003)
- 24 de març - Steve McQueen, actor e director de cinèma american (m. 1980)
- 28 de març - Jerome Isaac Friedman, fisician american, Prèmi Nobel
- 3 d'abril - Helmut Kohl, cancelièr d'Alemanha
- 15 d'abril - Vigdís Finnbogadóttir, presidenta d'Islàndia
- 16 d'abril - Herbie Mann, musician american (m. 2003)
- 19 d'abril - Dick Sargent, actor american (m. 1994)
- 24 d'abril - José Sarney, èx-president de Brasil
- 21 de mai - Malcolm Fraser, primièr ministre d'Austràlia
- 31 de mai - Clint Eastwood, actor e director de cinèma american
- 8 de junh - Robert Aumann, matematician alemand, Prèmi Nobel
- 28 de junh - Itamar Franco, èx-president de Brasil
- 3 d'agost - Pepita Caubet Delseny, escrivana aranesa (m. 2007)
- 16 de mai - Betty Carter, cantaira americana (m. 1998)
- 9 de junh – Jordi Pujol i Soley, president de la Generalitat de Catalonha
- 2 de julhet - Carlos Saúl Menem, president d'Argentina
- 28 de julhet - Jean Roba, escrivan bèlga (m. 2006)
- 1 d'agost - Pierre Bourdieu, sociològ francés
- 5 d'agost - Neil Armstrong, astronauta american
- 25 d'agost - Sean Connery, actor escocés
- 7 de setembre - Rei Baudoïn de Belgica (m. 1993)
- 22 de setembre - Antonio Saura, artista espanhòl (m. 1998)
- 23 de setembre - Ray Charles, cantaire e musician american (m. 2004)
- 5 d'octobre - Reinhard Selten, economista alemand, Prèmi Nobel
- 6 d'octobre - Hafez al-Assad, president de Siria (m. 2000)
- 10 d'octobre - Yves Chauvin, quimista francés, Prèmi Nobel
- 10 d'octobre - Harold Pinter, autor de teatre anglés, Prèmi Nobel
- 2 de decembre - Gary Becker, economista american, Prèmi Nobel
- 6 de decembre - Daniel Lisulo, primièr ministre de Zambia (m. 2000)
- 11 de decembre - Chus Lampreave, actritz espanhòla
- 21 de decembre - Kalevi Sorsa, primièr ministre de Finlàndia (m. 2004)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de febrièr - Thomas MacKenzie, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1854)
- 2 de març - D. H. Lawrence, escrivan britanic (n. 1885
- 8 de març - William Taft, president dels Estats Units (n. 1857)
- 19 de març - Arthur James Balfour, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1848)
- 14 d'abril - Vladimir Maiakovskii, escrivan rus (n. 1893)
- 13 de mai - Fridtjof Nansen, explorator norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1861)
- 7 de julhet - Arthur Conan Doyle, escrivan britanic (n. 1859)
- 8 de julhet - Joseph Ward, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1861)
- 28 de julhet - Allvar Gullstrand, oftalmològ suedés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1862)
- 13 de decembre - Fritz Pregl, quimista austrian, Prèmi Nobel (n. 1869)


c: text/html

text:
Nicolau II
Nicolau II de Russia (18 de mai de 1868 - 17 de julhet de 1918) foguèt lo darrier emperaire de Russia, rèi de Polonha e grand prince de Finlàndia. Succediguèt a son paire Alexandre III lo 1èr de novembre de 1894. Abdiquèt lo 15 de març de 1917 au començament de la Revolucion Russa.
Durant son rèine, deguèt faciar l'agitacion politica e sociala au sen de la populacion russa e lo declin continú de l'Empèri Rus dempuei lo començament de la segonda mitat dau sègle XIX. En 1905, una desfacha còntra Japon en Asia Orientala demeniguèt lo prestigi dau govèrn e entraïnèt una crisi sociala importanta que foguèt reprimida per l'armada. Pasmens, deguèt acceptar de reformas constitucionalas ambé l'eleccion d'una assemblada legislativa ai poders fòrça limitats. De mai, de temptativas de modernizacion de l'economia comencèron mai mau capitèron. En 1914, lo país intrèt dins la Premiera Guèrra Mondiala coma protector de Serbia. Dins aquò, maugrat de succès còntra leis Austrians, l'armada russa conoguèt una tièra de reviradas saunosas còntra leis Alemands. Una partida dau territòri rus foguèt ocupat e lei dificultats d'avitalhament dei tropas entraïnèron la descomposicion progressiva de l'armada e de la societat russas. En 1917, quand comencèt la Revolucion Russa, un conseu de l'Ostau Romanov li demandèt d'abdicar lo 15 de març de 1917 per lo remplaçar per un Govèrn Provisòri d'inspiracion republicana e liberala. Nicolau II foguèt exilat a Tobolsk onte foguèt capturat ambé sa familha per lei Bolchevics en març de 1918. Puei, foguèt desplaçat a Ekaterinborg. I foguèron executats lo 17 de julhet de 1918 per empachar sa liberacion per lei tropas blancas o britanicas que marchavan còntra la vila.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sants-Montjuïc
Lo districte de Sants-Montjuïc es lo Districte III, un dels dètz en que se dividís la vila. Es lo pus vast de Barcelona amb una superfícia de 2090 ectaras.
Trobam los quartièrs seguents: Hostafrancs, La Bordeta, Poble-sec, Font de la Guatlla, Sants, Sants-Badal, La Marina del Port e La Marina del Prat Vermell. Lo sieu territòri compren tanben lo poligòn industrial de la Zona Franca, una part del pòrt de la vila e la montanha de Montjuïc. Lo 1èr de genièr de 2005 i vivián 177 636 abitants.


text:
Sent Pau de Sava
Sent Pau de Sava[1][2] ( Saint-Paul-sur-Save en francés) es una comuna gascoa de Comenge situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 23 km al nòrd-oèst de Tolosa sus Sava.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personnalités liées à la commune[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Donald James Cram (n. 22 de mai de 1919 - m. 19 de decembre de 2007) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1987.
Nasquèt lo 22 d'abril de 1919 dins la vila de Chester, situada a l'estat nòrd-american de Vermont. Estudièt quimia a l'universitat de Nebraska, ont se licencièt lo 1942, e realizèt posteriorament lo sieu doctorat en quimia organica a l'universitat de Harvard lo 1947. L'an 1956 obtenguèt la cadièra de quimia a l'universitat de Los Angeles.


text:
Estat
L'estat es una dei formas d'organizacion politica e juridica d'una societat (coma comunautat de ciutadans o de subjèctes) o d'un país. Foguèt precedit per la Polis grèga, la res publica romana, lo Sant Empèri Roman Germanic... Es delimitat per de frontieras territorialas qu'a l'interior sei leis s'aplican e es constituit d'institucions per exercir autoritat e poder; la legitimitat d'aquela autoritat repausa sus la sobeiranetat (dau pòble o de la nacion per exemple).
Lo concèpte d'Estat varia segon leis autors; d'unei lo definisson coma un ensems d'institucions que tenon autoritat e poder per establir lei nòrmas que regulan una societat avent sobeiranetat intèrna e extèrna sus un territòri determinat. Max Weber, en 1919, definís l'Estat coma una organizacion que reclama per se meteissa, amb succès, lo "monopòli de la violéncia legitima"; segon eu, dintre de l'Estat s'incluson d'institucions coma lei fòrças armadas, l'administracion publica, lei tribunaus e la polícia; assumís tanben l'estat lei foncions de defensa, govèrn, justícia, securitat, e lei relacions exterioras.
L'evolucion dau concèpte menèt au desvolopament de « l'Estat de drech » que s'articula a l'entorn dau règne de la lei, de la division dei poders (executiu, legislatiu, judiciari) e d'autrei foncions mai subtilas coma l'emission de sa moneda pròpria.
Lei elements constitutius de l'Estat entendut al sens de país[modificar | modificar la font]
N'i a tres :
- Territòri ;
- Populacion ;
- Govèrn.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]


text:
Mar de China Orientala
La mar de China Orientala es una mar costièra de l'èst d'Asia e forma una part de l'ocean Pacific. Cobrís una aira de 1 249 000 km². Es limitada a l'èst per las illas japonesas de Kyushu e Ryukyu, al sud per Taiwan e a l'oèst per la China continentala. Es religada amb la Mar de China Meridionala per l'estrech de Taiwan, e amb la mar de Japon per l'estrech de Corèa; al nòrd, se dobrís sus la mar Jauna.
Los territòris ribairencs de la mar son (en començant al nòrd e en seguir dins lo sens de las agulhas del relòtge): la Corèa del Sud, Japon, Taiwan e la Republica Populara de China. En chinés se sona la mar de l'Èst (东海, Dong Hai), en japonés 東シナ海 (Higashi Shina Kai) e en corean 동중국해 (Dong Jungguk Hae). En Corèa de vegadas tanben la dison mar del Sud (Nam Hae).
Entre autres, i desboca lo fluvi blau o Yangtzi. A part de las illas mencionadas, per la còsta chinesa s'i tròban las de Chongming, Putuoshan e Zhoushan, e al nòrd de l'archipèla de Ryukyu i a las illas Senkaku, administradas per Japon e reclamadas per China.


text:
Acadèmia Valenciana de la Lenga
La Academia Valenciana de la Lenga (var. Acadèmia Valenciana de la Llengua AVL) siguec creada cossent damb era Lei valenciana 7/1998, de 16 de setembre, de Creacion de l'Acadèmia Valenciana de la Llengua.
Aguesta institucion a era foncion de determinar e elaborar, en lo sòn cas, la norma lingüistica del valencian, atau coma vetlar pel valencian partint de la tradicion lexicografica, literària, e la realitat lingüistica genuïna valenciana, atau coma la normativizacion consolidada, a partir de las nometadas Normas de Castellon.
L'AVL es una Institucion de la Generalitat Valenciana, de caractèr public, adscrita a la Presidència de la Generalitat, que gaudís de personalitat juridica pròpria e exercís las suas foncions d'autonomia organica, foncional e pressupostària entà garantir la sua objectivitat e independència.
Era sedença dera AVL ei plaçada en antic monastèri de Sant Miquel dels Reis, als environs de Valéncia, ont i a tanben la Bibliotèca Valenciana.
Nòrma constituenta e de competéncies[modificar | modificar la font]
Los principis e critèris que an d'inspirar l'accion de l'Acadèmia son los que se desprenen del dictamen aprovat pel Conselh Valencian de Cultura lo 13 de juliòl de 1998 e que figura en lo preambul de la Lei 7/1998.
Las decisions de l'AVL, en l'exercici de las foncions que li corresponen, auràn d'ésser observadas per totas las Institucions de la Generalitat, pels Poders Publics, per la resta d'Administracions Publicas, lo sistèma educatiu, e los mediàs de comunicacion, las entitats, los organismes e entrepresas, de titolaritat publica o que comptan damb finançament public.
L'AVL aurà la sua sedença dins la vila de Valéncia, sens escartar que puga aver d'altras sendences territorials o celebrar sessions en quinsevolha comuna del País Valencian.
Es competéncies dera AVL son :
- Determinar la norma oficial del valencian en tots los seus aspèctes
- Fixar, a prepaus de la Generalitat, las formas lingüísticament corrèctas de la toponimia e l'onomastica oficial del País Valencian, per la sua aprovacion oficial
- Eméter e difóner informes o dictàmens e realizar los estudis sus la norma e l'onomastica oficial valenciana, siga dejà per iniciativa pròpria o a peticion de las Institucions Publicas del País Valencian.
- Vetlar per l'usatge normal del valencian e deféner la sua denominacion e entitat
- Informar sus l'adequacion a la norma lingüística de l'AVL dels tèxti produsits per las Institucions Publicas o que requesiguen l'aprovacion oficial, atau coma era produccion audiovisuala del País Valencian
- Elaborar e elevar al Conselh de la Generalitat e a las Corts Valencianas una Memòria Annual que, a mais d'expausar las suas activitats durant l'exercici, s'i recuelhen las observacions e conselhs avienti entar usatge normal del valencian en quinsevolha de las suas manifestacions
- Aquelas que, dins del domeni de las suas competéncias, li encarregan lo President de la Generalitat, las Corts Valencianas o lo Govèrn Valencian.
L'AVL es formada per vint-e-un academics qu'an de complir es següentes condicions:
- Aver la condicion politica de valencian
- Auer un coneishement lingüistic notable deth catalan de Valéncia damb una acreditada competéncia scientifica e academica. S'ei possible cau que se tracte de destacadas personalitats de las letres o de l'ensenhament en matèria lingüistica o que possedisquiguen una produccion reconeguda en lo camp del valencian o la cultura valenciana.
Dels primers vint-e-un academics, coma minim doas tresenas partides seràn saberudi en valencian damb una acreditada competéncia scientifica e academica, segontes critèris d'avaluacion objectiva, e la rèsta seràn de distinguides personalitats de las letras o de l'ensenhament damb una competéncia lingüistica o una produccion reconeguda en lo camp del valencian.
Passadi quinze ans dera eleccion per prumèr viatge dels membres de l'Acadèmia, l'AVL procedirà per lo renovament d'un tèrç dels academics. Seran determinadi los sèt academics a substitusir eth sistèma d'insaculacion.
Als cinc ans del renovament precenden òm procedirà, de la madeisha faiçon, al renovament d'un autre tèrç dels elegits iniciaument o los sòns substitusenti. Lo tèrç restant se renovarà cinc ans après lo segon renovament pel madeish procediment.
Cada cinc ans, e pel madeish sistèma, òm procedirà al renovament d'un tèrç dels academics qu'agen dejà complit lo periòde de quinze ans.
Los organs de Govèrn de l'AVL son:
- Organs collegiats:
- Lo Plen de l'AVL
- Lo Conselh de Govèrn
- Organs unipersonals:
- La presidència de l'AVL.
En çò que tanh ath valencian e a la sua natura, l'AVL proclama que lo valencian, lengua istoric e pròpria de la Comunitat Valenciana, hè partida del sistèma lingüistic que los correspondents Estatuts d'autonomia dels territòris ispanics de l'antiga Corona d'Aragon reconeishen coma lengua pròpria. Damb aqueth circumlòqui òm reconeish era junhuda dera lengua catalana : qu'ei parlada en Catalonha, en País Valencian e enes Ièrles Baleares.
Acòrds e resolucions mais importants[modificar | modificar la font]
Inicialament, per a partir d'una basa enquia que l'acadèmia redactèsse gramaticas, diccionaris e d'altras normas, lo referent normatiu oficial del valencian siguec aprovat en los acòrds plenaris del 25 de març e del 20 de maig de 2002. Cossent damb aqueri pactes, lo referent normatiu oficial del valencian es, en toti es encastres, er ensemble de critèris ortografics, gramaticals e lexics utilizadi en los tèxtes e documents oficials de la Conselheria de la Generalitat Valenciana, institucion responsable de l'aplicacion e desplegament de la Lei d'Usatge e Ensenhament del Valencian des de l'aprovacion d'aquelha lei (1983) enquia ath 25 de març de 2002. Ei a díder, que se hè indirèctament oficial la norma establida per l'Institut Interuniversitari de Filologia Valenciana (IIFV), e, donques, la de l'Institut d'Estudis Catalans (IEC).
Mais tard, sus lo nom de la lengua, l'AVL a declarat en decembre de 2003 que la denominacion de valencian es tradicional, istorica, legal, estatutària e, donc, la mais escadenta en quadre institucional. A mais, aguesta denominacion non ei pas incompatible ne pòt dintrar en contradiccion damb autras denominacions tanben tradicionalas, istòricas e legalas, que recep la lenga pròpria dels valencians. Lo nom de la lengua e la sua natura pòt ésser objècte de polemicas inutilas ni de cap classa d'instrumentalizacion culturala, sociala ni politica, ja qu'aiçò contribuís sonque a fomentar desjunhuda entre los locutors, a dificultar la promocion de lo sòn usatge e a obstaculizar la sua normalitat plena. La diversitat onomastica del valencian non pòt servir de basa a iniciativas que projèctan una image fragmentada del sistèma lingüistic que los valencians compartissen damb autri territòris. Las iniciativas qu'adòpten los podèrs publics per difóner lo valencian fòra de lo sòn domeni lingüistic an tota la reconeishença de l'AVL. A tot cas, aquelas an de garantisar la difusion de la peculiaritat lingüistica valenciana e s'an d'ajustar a critèris conceptuals e onomastics de caractèr integrador.
A la fin de 2004 e ara debuta de 2005 esclatèt una importanta polemica mediatica per l'ingeréncia del govèrn valencian en un plen de decembre de 2004 en çò que se volie aprovar un dictàmen sus lo nom e l'entitat de la lengua, en lo que se ratificava damb mais esclaridament era junhuda de la lengua e se propausava la denominacion valencià/català per a fòra de las frontièras del País Valencian. Aqueth dictàmen, qu'aviá lo supòrt de granda partida dels estudiosi, mas pas tots, sigueren retiradi. Finalament, lo 9 de febrièr de 2005, l'acadèmia rehec lo dictàmen [1] sense la proposicion sus lo nom de la lengua, en tot reïterar l'unitat de la lengua que parteja damb Catalonha, las Ièrles Baleares e d'autri territòris, en to considerat-la una lhenga pluricentrica, en la que l'AVL es una entitat normatiua al madeish nivèl qu'autras de la madeisha lengua, coma l'IEC o la Universitat de las Ièrles Baleares. Aqueth darrièr dictàmen s'aprovèc per unanimitat.
L'Acadèmia Valenciana de la Lengua, mejançant la publicacion en 2006 de la Gramàtica Normativa Valenciana e lo Diccionari Ortogràfic e de Prononciacion del Valencian, a complit dos dels principals objectius fixats en la sua Lei de creacion. A despient de que manten la codificacion procedenta de l'evolucion de las Normas de Castellon e non a acceptat cap de las variantas ortograficas de las Normas del Puig, mès òc a acceptat qualqu'uns dels usatges gramaticals e lexics mais significatius, donant autantplan preferéncia a qualqu'uns d'eles (coma l'usatge de este, eixe front a aquest, aqueix; dos tant per lo masculin coma per lo femenin; mentres front a mentre; o mitat front a meitat). Autantplan s'an acceptat las formas bellea, pobrea, riquea, eca. (ja existentas en la lenga classica, mas non acceptadas enquia ara per la norma oficiala) amassa damb bellesa, pobresa, riquesa; o l'usatge de la variacion masculina-femenin en lo sufixe -iste/-ista, atau coma una granda quantitat de vocabulari non acceptat en diccionaris normatius precedenti.


text:
Zimbabwe es un país d'Africa qu'a pas cap de frontièra maritima e que s'esten ente lo fluvi Zambèzi, las cataractas de Victoria, lo fluvi Limpopo. Confronta Zambia al nòrd, Moçambic al nòrd-èst e a l'èst, Sud-Africa al sud, e Botswana a l'oèst. La capitala es Harare (metropòli : 1 469 149 abitants). D'autras vilas importantas son Bulawayo (621 742 abitants), Chitung-wiza (274 912 abitants) e Mutare (131 367 abitants). Lo país e las soas frontièras actuaus que son gessit de la colonizacion britanica que miè a la creacion de la Rhodesia que prenè la soa independéncia de facto en 1965 au prohèit deus colons dab un regime de discrimacion que ho vençut per una resistència que batejèt lo país en onor a principau monument istoric : lo Gran Zimbabwe (Dzimba-dza-mabwe en shona). Lo Reiaume Unit qu'areconegó de jure la soa independéncia en 1980.
Las soas lengas principaus que son l'anglés (lenga de la colonizacion europea), lo shona elo Ndebele (en mai d'un flòc d'autas lenga localas).
Lo gentilici es zimbabwés -esa (idemzimbabwean -ana).
Los primièrs abitants de Zimbabwe èra lo pòble Khoisan (de caçaires e collectors). Foguèron remplaçats pel pòble Banto après una seria de migracions.
En 1888, Cecil Rhodes obtenguèt de dreches per dobrir de minas del rei Lobengula, del pòble Ndebele. Qualques annadas pus tard lo Reialme Unit entamenèt la colonizacion del país, e la region foguèt doncas nomenada Rodesia (en onor de Cecil Rhodes).
En 1965, Ian Smith proclamèt l'independéncia de Rodesia, pasmens aquesta foguèt pas reconeguda pel Reialme Unit nimai per las Nacions Unidas. Smith establiguèt un regim racista, que semblava l'apartheid de Sud-Africa. Una guèrra civila contra aqueste regim esclatèt, que s'acabèt sonque quand lo govèrn de Rodesia acceptèt d'eleccions liuras, que Joshua Nkomo, cap de la guerilha, acceptèt d'i participar.
Aprèp l'eleccion de Robert Mugabe en 1980, l'independéncia de Rodesia foguèt reconeguda, e lo país prenguèt lo nom actual de Zimbabwe.
Zimbabwe qu'ei un país desprovesit de còsta maritima e qu'ei tanben pro eslhavat dab un platèu centrau haut de 1 200m a 1 400m. Qu'ei composat subretot de savana mes totun sa partida orientau mei montanhosa qu'acesa de bòsc tropicaus. Suu son fluvi Zambesi, au nòrd de cap tau Zambesi justament, que's troban las Cataractas Mosi-oa-Tunya (segon lor nom tonga) tanben conegudas coma "Victoria".


text:
Camarga
Camarga (Camargue en francés[1]) es un parçan d'Occitània[2] situat en Provença. Sa vila principala es Arle.
Lo gentilici es camarguenc -a.
Camarga es un espaci sanhós de 145 000 ha format per lei dos braç majoraus de Ròse, en riba de la mar Mediterranèa. En son centre se tròba l'Estanh dau Vacarés, la part situada lòng de la mar es bordada d'estanhs salats.
Es celèbra per sei paluns, sa cultura dau ris e de la sau e per sei noirigatges de taures e de cavaus qu'an engenerat, amb lei gardians e la bovina, una cultura particulara illustrada per l'escrivan Josèp d'Arbaud.
Camarga es un luòc important de pelegrinatge dei gitanos ai Santei Marias de la Mar (o Lei Santas) per celebrar sa santa patrona, Sara, la Verge Negra.
Una retenença naturala nacionala de 13 117 ha se creèt en 1927 e lo Pargue Naturau Regionau de Camarga en 1970 per preservar la fauna e la flòra dau sit.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Noirigatge de cavaus
-
Becaruts dins lei paluns
-
-
-
Païsatge pròche Aigas Mòrtas
-
La cultura dau ris a Aigas Mòrtas
-
L'estatua de Frederic Mistral a Arle
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Camargo segon la nòrma mistralenca.
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Israel Kamakawiwo'ole
Israel Ka'ano i Kamakawiwoʻole, conegut tanben coma IZ (Honolulu, 20 de mai de 1959 – Honolulu, 26 de junh de 1997) foguèt un cantaire e musician hawaian. Venguèt celèbre en 1993 sus son isla e mai als Estats Units gràcias a son interpretacion de "Over the Rainbow" e "What a Wonderful World", inclusas dins son album Facing Future. Sas òbras, e mai sas interpretacions acompanhat de son ukulele, an influenciat notablament la musica hawaiana contemporanèa.
Lo cantaire moriguèt en 1997, quand aviá sonque 38 ans, per encausa de son obesitat morbida que l'afectèt una granda part de sa vida.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Ka 'Ano'i (1990)
- Facing Future (1993)
- E Ala E (1995)
- N Dis Life (1996)
- Iz in Concert: The Man and His Music (1998)
- Alone in Iz World (2001)
- Wonderful World (2007)
- Over the Rainbow (2011)


text:
Chaetognatha
Los quetognates, tanben apelats vèrms sagitats o vèrms sagitaris en rason de lor forma en poncha de flèchas son d'animals deuterostomians, grop fraire dels cordats e dels equinodèrmes. Los quetognates son un grop animal fòrça ancian (de fossils datant del cambrian son estats descobèrts darrièrament) que constituís la pus granda part del zooplancton. La classificacion tradicionala dels chaetognatha demest los deuterostomians es pas retrobada per las analisis filogeneticas basadas sus l'ARNr 18S ni pels estudis morfologics.


text:
Pequin
Pequin o Beijing (en chinés 北京, en pinyin : běijīng prononciacion en mandarin estandard, literalament « capitala del nòrd ») qu'ei la capitala politica e culturau de la Republica Populara de China. La soa municipalitat qu'ei directament controllada peu govèrn.
Dab ua populacion estimada de cap a 19 612 368 abitants, en 2010, qu'ei ua de las ciutats màgers deu monde e la segonda deu país (après Shanghai) per la soa populacion urbana.
Economicament qu'ei la sede d'ua grana quantitat d'enterpresas e lo son aeropòrt qu'ei lo segon au monde per lo trafic.
La soa superfícia totau qu'ei de 16 808 km².
Lo gentilici qu'ei pequinés, -esa.


text:
Granda Via de las Corts Catalanas
41° 23′ 20″ N 02° 10′ 16″ E / 41.38889, 2.17111
La Granda Via de las Corts Catalanas (Gran Via de les Corts Catalanes en catalan) es una de las vias mai importantas de la vila de Barcelona, que la trauèssa d'un costat a l'autre, amb un recorregut de mai de uèch quilomètres. La numerotacion de las fincas arriba fins a 1198.
Nomenada popularament Granda Via, arranca del limit amb la municipalitat de l'Hospitalet de Llobregat, près de la plaça d'Ildefons Cerdà, e acaba a l'autre extrèm de Barcelona, al limit amb Sant Adrià de Besòs. A lo sieu recorregut travèrsa las plaças d'Espanha, de l'Universitat, de Tetoan e de las Glòrias Catalanas. Lo tram Glòrias-Besòs coïncidís amb lo primièr tram de l'autopista del Maresme que se tròba a l'ora d'ara semicobert amassa amb un vial del Trambesòs. La linha 1 del mètro discorre per lo sieu subsòu entre plaça Espanha e Plaça Universitat; e la linha 2 entre plaça Universitat e lo caireforc amb la carrièra Marina.
Al plan Cerdà se nomenèt Letra N, Numèro 11, mas en 1900 aquel nom foguèt remplaçat per Cortes, que demorèt fins en 1931, an que passèt a se nomenar Avenida de las Cortes Catalanas, pendent la dictatura franquista foguèt oficialament nomenada Avenida de José Antonio Primo de Rivera. Al tram que va entre Balmes e Rambla de Catalonha tombèron divèrsas bombas lançadas per l'aviacion italiana en 1938 pendent la Guèrra Civila. L'an 2001 s'i levèt un monument commemoratiu que se pòt veire just davant lo cinèma Coliseum.


text:
Antòni Rivals
Antòni Rivals (Tolosa, batejat lo 12 de març de 1667 - Tolosa, 11 de decembre de 1735 foguèt un pintor occitan. Aqueste pintor oficial de Tolosa èra retraitista de talent de la societat tolosenca del sègle XVIII, e un dessenhaire fecond.
Biografia[modificar | modificar la font]
Antòni Rivals comencèt sa formacion dins lo talhièr de son paire, Joan Pèire Rivals, arquitècte e pintre de l'ostal de vila de Tolosa. Recebèt sa formacion iniciala de l'escultor Marc Arcis e del dessenhaire Ramon Lafaga. Pendent son ensenhament artistic, s'interessèt subretot a l'estudi de las òbras classicas e de las òbras dels mèstres italians de sensibilitat barròca.
- De 1685 a 1687, seguèt las leiçons de l'Acadèmia Reiala de Pintura e d'Escultura a París. A son retorn a Tolosa, auriá recebut sas doas primièras comandas.
- En 1687, anèt a Roma ont i demorèt dètz ans.
- En 1694, ganhèt lo segond prèmi de l'Acadèmia de Sant Luc amb un dessenh representant « La Casuda dels gegants », darrièr Antonio Balestra e Felice Nardi. A Roma, venguèt amic amb d'artistas, coma Carlo Maratta, Luigi Garzi o Benedetto Luti, e foguèt cada còp mai demandat per de comandas, de familhas romanas mas tanben tolosencas.
- En 1703 :
- A son retorn a Tolosa foguèt nomenat pintre de l'ostal de vila de Tolosa fins a sa mòrt. Ajudat per un important talhièr, recebèt fòrça comandas : quadres commemoratius, pintres d'ordenanças de salvagàrdia e d'escut, projècte e trabalh d'arquitecturas, de mandats d'expertisa e de restauracion d'òbras, mas aquela carga li permetèt subretot de nosar de ligams fruchoses amb lo patriciat tolosenc e d'aver un quasi-monopòli de las comandas publicas, religiosas e privadas a Tolosa.
-
- Se maridèt amb sa cosina Loísa Rivals, aguèron sièis enfants. Son filh, Pèire Rivala, dich lo « cavalièr Rivala », foguèt tanben artista e son importanta colleccion privada d'esculturas e epigrafias romanas venguèt lo començament de la galariá dels Antics de Tolosa (uèi al Musèu de Sant Ramon). Sa filha, Loïsa Rivals, se maridèt en 1751 amb Joan Batista Despatz.
- En 1726, crèt la primièra escòla de dessenh de Tolosa. En 1750, las letras patentas de Loís XV la transformèron en Acadèmia Reiala de Pintura e d'Escultura de Tolosa, la sola en França, aprèp aquela de París, que foguèt autorizada a portar aquel títol.
Son òbra[modificar | modificar la font]
Ric dels ensenhaments que recebèt, a Tolosa, a París e a Roma, creèt un estil original e variat, influenciat per l'art barròc, l'art classic, las tradicions picturalas del sègle XVII e l'eretatge de las escòlas italianas. Per exemple, lo subjècte de la pòrta de l'apoticari del convent dels Cordelièrs, un òme amb son mortièr, es lo meteis qu'una anciana mirondèla pintada, Lo Trissaire de pebre (en italian Il Pestapepe), tradicionalament atribuida al pintre italian Melozzo da Forlì (Pinacotèca de Forlì)[1].
Faguèt una sintèsi personala brilhanta e tresvirèt la vida artistica tolosenca, fasent la causida d'una estetica plan virada cap al sègle XVII, resistent a las innovacions de la pintura parisenca. Son influéncia, ajudada per sa posicion oficiala, li permetèt d'influenciar a son torn tota una generacion d'artistas del sègle XVIII, provoquèt una unitat artistica que foguèt la marca de l'escòla de pintura tolosenca.
Aprèp sa mòrt, son òbra foguèt perpetuada per d'illustres disciples coma Guilhèm Cammas o Pèire Subleiras. Mas al començament del sègle XIX, foguèt oblidat pendent mai de cent ans e tornèt èsser vertadièrament descobèrt a partir dels ans 1940.
Qualques òbras[modificar | modificar la font]
- Cins quadres monumentals del grand cicle de l'istòria de Tolosa:
- La Batalha ganhada pels Tectosages sul rei Antiòc ;
- Lo Rei Teodoric Ièr mena lo comte Litori captiu a Tolosa ;
- Ramon de Sant Geli prenent la crotz ;
- La Desbandada d'Enric II Plantagenèst jos los barris de Tolosa ;
- L'Expulsion dels uganauds.
- Doas perspectivas :
- La Naissença del duc de Bretanha ;
- La Fondacion d'Ancire.
- Cassandra tirada fòra del temple de Pallàs, òli sus tela, 97 x 137 cm, Musèu de las Bèlas Arts, Roan.
- Doas telas conservadas al Musèu Bossuet, a Meaux
Fonts[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Google Livres : Antoine Joseph Dezallier d'Argenville, Abrégé de la vie des plus fameux peintres: avec leurs portraits gravés en taille-douce, tome quatrième, pp. 352-360, Paris, 1762


text:
Lengas eurasiaticas
Lei lengas eurasiaticas (o l'eurasiatic) son una superfamilha de lengas ipotetica, que certanei lingüistas coma Joseph Greenberg e Meritt Ruhlen defendon son existéncia, maugrat lo scepticisme d'autrei lingüistas. L'eurasiatic seriá fòrça ancian e fòrça vast. S'espandiriá en Euròpa, dins l'oèst e lo nòrd d'Asia e dins l'extrèm nòrd d'America. Englobariá lei familhas de lengas seguentas:
- lei lengas indoeuropèas, en Euròpa e dins l'oèst d'Asia (que l'occitan ne fa partida),
- l'anciana lenga etrusca, en Itàlia,
- lei lengas oraloiokaguiras (oralic e iokaguir), dins l'èst d'Euròpa e lo nòrd d'Asia,
- lei lengas altaïcas (turqués, mongòl e tongoz), dins lo centre d'Asia e l'èst d'Euròpa,
- lei lengas corèonipoaino (corean, japonés e aino), dins lo nòrd-èst d'Asia,
- lo guiliak o nivkh, dins lo nòrd-èst d'Asia,
- lei lengas chokchi-kamchadal, dins lo nòrd-èst d'Asia,
- lei lengas esquimaudas-alèutas, dins l'extrèm nòrd d'America.
L'eurasiatic coïncidís en granda part amb una autra superfamilha ipotetica: aquela dei lengas nostraticas, supausada per d'autrei lingüistas que Greenberg. Lo nostratic compren parcialament lei meteissei familhas que l'eurasiatic, mai en i apondent l'afroasiatic, lo sud-caucasenc e lo dravida e en i levant l'etrusc, lo japonés, l'aino, lo guiliak, lo chokchi-kamchadal e l'esquimaud-alèuta. Pasmens, lei darrierei versions de l'ipotèsi nostratica an evolucionat e ara se sarran de mai en mai de l'ipotèsi eurasiatica.
Joseph Greenberg comencèt de concebre l'ipotèsi eurasiatica dins lo mitan deis ans 1960, la rendèt publica per tròç dins leis ans 1990 e ne faguèt una publicacion detalhada en 2000.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- GREENBERG Joseph (2000) Indo-European and its closest relatives, Stanford: Standord University Press


text:
Francomtés
Lo francomtés (frainc-comtou) es siá una lenga romanica que fa partida de las lengas d'oïl, siá, segon una autra concepcion, un dialècte de la lenga francesa o (lenga d'oïl). Se parla sustot en França e dins una pichona zona de Soïssa. Es practicament estench dins la totalitat del territòri sota la pression del francés estandard.
Localizacion[modificar | modificar la font]
En França se localiza dins lo nòrd e lo nòrd-oèst de la Franca Comtat, dins los departaments de l'Auta Sòna, del Territòri de Belfòrt, lo nòrd de Doubs e lo nòrd de Jura (la zona sud d'aqueles dos darrièrs departaments parla francoprovençal). En Soïssa se parla dins lo canton de Jura.
Normativizacion[modificar | modificar la font]
A pas cap de nòrma generalament acceptada.
Estatut legal[modificar | modificar la font]
En França, se benefícia pas de cap de legislacion a nivèl general e la ratificacion de la Carta europèa de las lengas regionalas o minoritàrias demòra blocada.


text:
Prèmi Nobel de Quimia
La lista çai jos compren totes los laureats del Prèmi Nobel de Quimia de 1901 fins a l'ora d'ara.
Ans 1900[modificar | modificar la font]
pels servicis extraordinaris qu'a rendut amb las descobèrtas de las leis de la dinamica quimica e de la pression osmotica de las solucions
pels servicis extraordinaris qu'a rendut per sos trabalhs sus la sintèsi dels idrats de carbòni e de las purinas
pels servicis extraordinaris renduts a l'avançament de la quimia per sa teoria de la dissociacion de las electrolitas
en reconeissença de la descobèrta dins l'aire d'elements gasoses inèrtes, e de la determinacion de lor posicion dins la taula periodica
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia organica e industriala, gràcias a sos trabalhs suls colorants organics e los compausats idroaromatics
en reconeissença dels grands servicis qu'a rendut per la descobèrta del fluòr e de sas proprietats, e per aver mes a disposicion de la sciéncia lo forn electric que pòrta son nom
per sas recèrcas en bioquimia e la descobèrta de la fermentacion en l'abséncia de cellulas
per sas recèrcas sus la desintegracion dels elements e la quimia de las substàncias radioactivas
en reconeissença de sos trabalhs sus la catalisi e per sas recèrcas suls principis fondamentals que govèrnan los equilibris quimics e las velocitats de reaccion
Ans 1910[modificar | modificar la font]
en reconeissença dels servicis renduts a la quimia organica e a l'industria quimica per sos trabalhs de pionièr dins lo domeni dels compausats aliciclics
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia per sa descobèrta dels elements radi e polòni, per aver isolat lo radi e estudiat la natura e los compausats d'aqueste element remirable
¹ per sa descobèrta del reactiu dich de Grignard, lo qual a permés de complir de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
² per son metòde d'idrogenacion dels compausats organics en preséncia de metals finament devesits, çò qu'a permés de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
per sos trabalhs sus las ligasons dels atòms dins las moleculas, gràcias als quals a portat un esclairatge novèl sus d'estudis anteriors e dobèrt de domenis novèls de recèrca, tot particularament en quimia minerala
en reconeissença de sas determinacions precisas dels peses atomics d'un grand nombre d'elements quimics
per sas recèrcas suls pigments de las plantas e especialament sus la clorofilla
per la sintèsi de l'ammoniac a partir de sos elements
NB : prèmi decernit en 1919 e remés en 1920
- 1919 Prèmi non decernit
Ans 1920[modificar | modificar la font]
en reconeissença de sos trabalhs en termoquimia
per sas contribucions a sas coneissenças de la quimia de las substàncias radioactivas, e per sas recèrcas sus la natura dels isotòps
per sas descobèrtas gràcias a l'espectromètre de massa, d'un grand nombre d'isotòps non radioactius, e mai per l'enonciat de la règla dels entièrs per las massas atomicas
per son invencion del metòde de microanalisi de las substàncias organicas
- 1924 Prèmi non decernit
per sa demostracion de la natura eterogenèa de las solucions colloïdalas e pels metòdes qu'a utilizat, los quals son venguts d'un interès fondamental dins la quimia colloïdala modèrna
per sos trabalhs suls sistèmas dispersats
per sas recèrcas sus la constitucion dels acids binaris e de las substàncias aparentadas
pels servicis renduts per sas recèrcas sus la constitucion dels esteròls e lors relacions amb las vitaminas
per lors trabalhs sus la fermentacion dels sucres e los enzims qu'i participan
Ans 1930[modificar | modificar la font]
per sos trabalhs sus la constitucion de l'emina e de la clorofilla e especialament per la sintèsi de l'emina
en reconeissença de lor contribucion dins la descobèrta e lo desvolopament dels metòdes quimics jos nauta pression
per sas descobèrtas e trabalhs dins lo domeni de la quimia de las superfícias
- 1933 Prèmi non decernit
per sa descobèrta de l'idrogèn pesuc
en reconeissença de lors sintèsis d'elements radioactius novèls
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura moleculara gràcias a sas recèrcas suls moments dipolars e sus la difraccion X e electronica dels gases
¹ per sas recèrcas suls glucids e la vitamina C
² per sas recèrcas suls carotenoïdes, las flavinas e las vitaminas A e B2
per sos trabalhs suls carotenoïdes e las vitaminas
¹ per sos trabalhs sus las ormonas sexualas
² per sos trabalhs suls polimetilèns e los terpèns superiors
Ans 1940[modificar | modificar la font]
per sos trabalhs sus l'utilizacion dels isotòps coma traçaires dins l'estudi dels procèssus quimics
per sa descobèrta de la fission dels nuclèus pesucs
per sas recèrcas e sas invencions en quimia agricòla e alimentària, e especialament per son metòde de conservacion del ferratge
¹ per la descobèrta de la cristallizacion dels enzims
² per la preparacion d'enzims e de proteïnas viralas jos forma purificada
per sas recèrcas sus las substàncias vegetalas d'importància biologica, particularament los alcaloïdes
per sas recèrcas sus l'analisi per electroforèsi e adsorpcion, e en particular per sas descobèrtas de la natura complèxa de las seroproteïnas
per sas contribucions a la termodinamica quimica, e en particular per aver estudiat las proprietats dels còrses a temperatura fòrça bassa
Ans 1950[modificar | modificar la font]
per aver descobèrt e desvolopat la sintèsi dienica
per lors descobèrtas dins la quimia dels elements transuranians
per lor invencion de la cromatografia de partiment
per sas descobèrtas dins lo domeni de la quimia macromoleculara
per sas recèrcas sus la natura de la ligason quimica e lors aplicacions a la determinacion de l’estructura de substàncias complèxas
per sas recèrcas suls compausats sofrats d'importància biologica e particularament per la primièra sintèsi d'una ormona polipeptidica
per lors recèrcas suls mecanismes de las reaccions quimicas
per sos trabalhs sus las nucleotids e las coenzims nucleotidics
per son trabalh sus l’estructura de las proteïnas, especialament la de l'insulina
per la descobèrta e lo desvolopament del metòde d'analisi polarografic
Ans 1960[modificar | modificar la font]
per son metòde de datacion al carbòni 14 utilizable en arqueologia, geofisica, e dins d'autres domeni de la sciéncia
per sos trabalhs sus l'assimilacion del dioxide de carbòni sus las plantas
per lors trabalhs sus l’estructura de las proteïnas globularas
per lors descobèrtas dins lo domeni de la quimia e de la tecnologia dels nauts polimèrs
per la determinacion per la tecnica de la cristallografia de rais X de l’estructura d'importantas substàncias biologicas.
per sas realizacions remirablas dins l'art de la sintèsi organica
per son trabalh fondamental concernent las ligasons quimicas e l’estructura electronica de las moleculas pel metòde de las orbitalas molecularas
per lors estudis de las reaccions quimicas extrèmament rapidas efectuadas en perturbant l'equilibri amb l'ajuda d'impulsions d'energia cortetas
per la descobèrta de las relacions recipròcas que pòrta son nom e que son fondamentalas dins la termodinamica dels procèssus irreversibles
per lor contribucion al desvolopament del concèpte de conformacion e son aplicacion en quimia
Ans 1970[modificar | modificar la font]
per la descobèrta dels nucleotids-sucres e de lor ròtle dins la biosintèsi dels idrats de carbònis
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura electronica e de la geometria de las moleculas, e en particular dels radicals liures
¹ per sos trabalhs sus la ribonucleasa, e especialament los que concernisson la relacion entre la sequéncia dels acids aminats e la conformacion biologicament activa
² per lor contribucion a la coneissença de las relacions entre l’estructura quimica e l'activitat catalitica del centre actiu de la ribonucleasa
per lors trabalhs de pionièrs, realizats independentament, suls compausats organometallics apelats compausats sandwich
per sos trabalhs teorics e experimentals dins lo domeni de la quimia fisica macromoleculara
¹ per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las reaccions enzimaticas
² per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las moleculas e de las reaccions organicas
per sos trabalhs sus l’estructura dels borans, qu'an portat un esclairatge novèl sus la ligason quimica
per sa contribucion a la termodinamica del non-equilibri, e mai particularament per la formulacion de la teoria de las estructuras dissipativas
per sa contribucion a la compreneson del transferiment de l'energia biologica per la teoria quimiosmotica
pels progrèsses aportats, per lors trabalhs respectius, suls compausats del bòr e del fosfòr, als metòdes de la sintèsi organica
Ans 1980[modificar | modificar la font]
¹ per sos estudis fondamentals de la bioquimia dels acids nucleïcs, e en particular de l'ADN recombinant
² per lors contribucions a la determinacion de las sequéncias de basas dins los acids nucleïcs
per lors teorias, desvolopadas caduna separadament, sul cors de las reaccions quimicas
per aver desvolopat la microscopia electronica cristallografica e per aver determinat l’estructura dels complèxes acids-nucleïcs proteïnas biologicament importants
per sos trabalhs suls mecanismes de las reaccions per transferiment d'electrons, en particular dins los complèxes metallics
per son desvolopament de la metodologia de la sintèsi quimica sus matritz solida
per lors realizacions remirablas dins la mesa al punt de metòdes dirèctes de determinacion de las estructuras cristallinas
per lors contribucions a la dinamica dels procèssus quimics elementaris
per l'elaboracion e l'utilizacion de molecula exercent, del fach de lors estructuras, d'interaccions nautament selectivas
per la determinacion de l’estructura tridimensionala d'un site de la reaccion fotosintetica
per la descobèrta de las proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc
Ans 1990[modificar | modificar la font]
pel desvolopament de la teoria e de la metodologia de la sintèsi organica
per sas contribucions al desvolopament de l'espectrometria de ressonància magnetica nucleara a nauta resolucion
per sas contribucions a la teoria de las reaccions per transferiment d'electrons dins los sistèmas quimics
¹ per son invencion de la reaccion en cadena implicant l'ADN polimerasa
² per sas contribucions fondamentalas a la coneissença de la mutagenèsi e a l'estudi de las proteïnas
per sas contribucions a la quimia de las carbocacions
- 1995 Paul J. Crutzen Païses Basses, Mario J. Molina Estats Units/ Mexic e F. Sherwood Rowland Estats Units
per lors trabalhs sus la quimia de l'atmosfèra, particularament en çò que concernís la formacion e la descomposicion de l'ozòn
per lor descobèrta de las fullerènas
¹per lor elucidacion del mecanisme enzimatic de la sintèsi de l'adenosina trifosfat
²per la primièra descobèrta d'un enzim transportaire d'ions, lo Na+,K+-ATPase
¹per sa teoria de las foncions de densitat
²per aver desvolopat de metòdes de calculs informatics en quimia quantica
per sos estudis dels estats de transicion de las reaccions quimicas, en utilizant l'espectroscopia de femtosegonda
Ans 2000[modificar | modificar la font]
per la descobèrta e lo desvolopament de polimèrs conductors
¹per lors trabalhs sus las reaccions d'idrogenacion amb catalisi quirala
²per sos trabalhs sus las reaccions d'oxidacion en catalisi quirala
¹per lor desvolopament dels metòdes de desorpcion per ionizacion doça per d'analisis de macromoleculas biologicas per espectrometria de massa
²per son desvolopament de l'espectroscopia per ressonància magnetica nucleara per la determinacion de l’estructura tri-dimencionala de macromoleculas biologicas en solucion
¹per la descobèrta de las aqüaporinas dins las membranas cellularas
²per sos estudis estructurals e mecanistics dels canals ionics dins las membranas cellularas
per lors trabalhs sus la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina
per lors trabalhs sul desvolopament del metòde de la metatèsi en sintèsi organica
- 2006 Roger D. Kornberg Estats Units
per l'estudi de las basas molecularas de la transcripcion eucariotica, qu'explica lo procès pel qual l'informacion genetica de DNA es copiada a RNA
- 2007 - Gerhard Ertl Alemanha
Per sas recèrcas a prepaus de las reaccions quimicas en las superfícias solidas
- 2008 Martin Chalfie Estats Units, Osamu Shimomura Japon, Roger Y. Tsien Estats Units
per lors trabalhs sus la proteïna fluorescenta verda
- 2009 Venkatraman Ramakrishnan Estats Units, Thomas A. Steitz Estats Units, Ada E. Yonath Israèl
per lors trabalhs sus lo ribosòma
Ans 2010[modificar | modificar la font]
- 2010 Richard Heck Estats Units, Ei-ichi Negishi Japon, Akira Suzuki Japon
per lo cross coupling dens las reaccions catalisadas per palladi en sintèsi organica for palladium-catalyzed cross couplings in organic synthesis
- 2011 Daniel Shechtman Israèl
per la discoberta dels quasicristals
- 2012 Robert Joseph Lefkowitz Estats Units e Brian Kent Kobilka Estats Units
"for studies of G-protein-coupled receptors"


text:
Triqueville
Triqueville en normand (Triqueville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Triqueville Aperten al costat de Pont-Audemer e al arrondissement de Bernay.
La siá superficie es de pauc près de 9,5 km² e la siá altitud mièja d'aperaquí 60 m.
Triqueville appartient au canton de Pont-Audemer et à l'arrondissement de Bernay.
Sa superficie est d'à peu près 9,5 km² et son altitude moyenne d'environ 60 m.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge èra un fief del abbaye de Grestain al Mièja Edat.
La glèisa Santa-Martin èra initialement una glèisa gotica en pèira #qu'a #èsser partiellement reconstruite al Sègle XVIII, lo if funéraire a classificat.
Le village était un fief de l'abbaye de Grestain au Moyen Âge.
La glèisa Saint-Martin était initialement une église gothique en pierre qui a été partiellement reconstruite au Sègle XVIII, l'if funéraire est classé.


text:
Arawak
Es arawak son uns indians americans pròches dera cultura saladera (eth sòn nom proven d'un lòc dera còsta veneçolana aperat Saladero ). Aguest nom apera pas un pòble particular mès ua familha linguistica a la quau aperténhen plan de tribús dera Amazonas e enter es quaus es Kali'na o es caribs.
Somari
Cultura[modificar | modificar la font]
En 1500 es arawak eren dispersats per tota era Amazonia, es Antilhas Granes, es Bahamas, era Florida a es pareds des Andes. Es més coneguts des pòbles arawak son es Tainos que demoren principauments ena Ilha dera Hispaniola, en Puerto Rico e ena part oriental de Cuba. Es que viuiuen enes Bahames s'aperauen lucaians.
Se trata de pòbles neolitics que practicauen era agricultura , pesca e recolhiment més produsisen ua ceramica tipica plan decorada pera tecnica deth "adorno" e es peintures blanques, neres e aurios. Es pobles indians americans des Antilhas coneissien pas era escrivalha.
En eth periode més proche (800-900 aJC) enes Petites Antilhes, es arawak viuien ena cultura suazoïde, eth nom dera quau proven de Savana Suazey, ena Ilha de Granada. Aguests an estat aperats pendent plan de temps coma pòbles caribs. E son pas plan diuersi des saladeros. Se ditz qu'es Arawak tuauen es bèsties tà dempús desencunhar-se e mercejar pera carn obtinguda.
Genocidi europeu[modificar | modificar la font]
Es arawaks sigueren es prumèrs indians americans qu'agueren contacte damb Colomb e es sòns òmes. Quand Colomb e es sòns mariners arribaren ara plaja, armadi d'espases , es arawak portaren viste minjar, aiga e presents.
Colomb madeish auia escrit "mos portaren papagais, coton, lances e d'autes causes que voliuen escambiar contra pèrles de veire e cimbols. Tot eth qu'auien ac donauen. Eren ben vestits, damb cossi armoniosi e caratges gaubiosi".
"Porten pas armes -contunha Colomb -, non les coneishen pas pr'amor qu'ai mostrat ua espasa e eri se talharen; sabien pas quina causa era. coneishen pas eth fèrre, es sòns lances son hetes de branques de husta. Serien bons servents. Damb cinquanta òmes podriai her tot cò que volguesse".
Atau, e miravilhat pes arawak, Colomb capcionéc quauques uns per força. Plan d'eri sigueren esclavats en Haiti (1). ES arawak d'aguesta ilha sigueren redusits ara mitat en sonque dus annades (250.000). en 1515 sonque demorauen 15.000. En 1650 eren toti morti e sòns descendents s'auien escandit (2).
Mites e legendes[modificar | modificar la font]
Eth pirata normand Urbain de Roissey raportèc plan de mites e legendes des arawak. Didia qu'eren plan braves, aimauen plan era beresa e l'art. Demorauen en perfecta armonia damb era natura més tanben eren negociants. Es arawak auien ua autoritat matriarcala.
Era plan conegut un mite arawak que didia açò: ua princessa arawak, Momand'lop, era adara era arreina sus eth continent des "conquistadors". Un cop cada 48 lunes es arawak escolhien, d'enter es diuersi clans, ua espròva tà poder escolhir era melhor arawak d'enter es hemnes. Aguesta auia d'anar a terra estrangera e crear ligams de comèrci damb es autes e es arawak. Urbain de Roissey ditz qu'era escolhida era ua gojata plan beroia, petita més plan ben proporcionada de cames e de malucs. "Era avançaua pera selva tà jo - diguèc eth pirata - damb un present. Jo demorei paralisat e miravilhat. Eth mòn cor que s'arturaua... sabia qu'auia deuant jo un personatge bric comun. Eth futur que m'ac confirmec açò.
Referències[modificar | modificar la font]
1.- Extrait du journal de bord de Christophe Colomb, cité dans le livre d'Howard Zinn (voir bibliographie)
2.- ↑ Howard Zinn, Une histoire populaire des États-Unis, Agone 2002, p.9
Bibliografia[modificar | modificar la font]
1.- (en) Jan Rogoziński, A brief history of the Caribbean : from the Arawak and the Carib to the present, New York, Facts on File, 1999, (ISBN 0816038112)
2.- (fr) Howard Zinn, Une histoire populaire des États-Unis : de 1492 à nos jours, Editions Agone, 2002.
3.- (fr) Lorenzo C., Extrait des légendes Arawak, Editions Central Park, 2010.[réf. insuffisante]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams externes[modificar | modificar la font]
º Les pétroglyphes des Petites Antilles
º Site du Musée de Fort de France
º Photo d'un tambour tubulaire arawak


text:
Las Lòtjas e Tomeiragas
Las Lòtjas e Tomeiragas (Les Lèves-et-Thoumeyragues en francés) es una comuna d'Occitània, dins lo domeni del lengadocian brageiragués, administrada per lo departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom del borg donat per Bénédicte Boyrie-Fénié dins lo Dictionnaire toponymique des Communes Gironde " Las Lòtjas" correspond pas briga a la fòrma orala atestada dins l'Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc occidental (A.L.L.O.C) qu'es [léi lèvyǝ]. Pr'aquò, la prononciacion permet pas d'escriure lo nom emb certitud. lei es l'article que correspond localament, coma dins las comunas gasconas pus a l'Oèst, a las e los; las fòrmas ancianas de 1083 a 1326 (Bénédicte Boyrie-Fénié) son mai que mai en las ( Las Lobias, Les Lubies, -Lobias, Lobiis (latin), Lubias, Lubiis (latin), ce que permet de supausar que la fòrma es femenina. L'èssa finala es pas articulada, mès sa preséncia es segura a l'escrit. La comuna coneis pas lo betacisme de las localitats gasconas vesinas, mès coneis la neutralisacion de -a e -e, coma dins tota la Gasconha occidentala, ce que fai qu'es impossible a priori de saber si ǝ correspond a un e ou un a. Coma la fòrma sembla femenina, una solucion provisòria poiriá èstre : Lei Lèvias (puslèu que Lei Lèvies). Pr'aquò, la preséncia anciana de o e de u fai pensar a una diftongason de o en uè (lo diftongue es sovent grafiat u a l'Edat mejana). Donc Las Luèvias es una autra possibilitat que permet de religar la prononciacion modèrna a las atestacions medievalas; coma es ipotetica, es pas necessari de la reténer. Las Lòtjas es una grafia impossibla.
La contradiccion entre -b- de las atestacions ancianas e -v- actual se pòt explicar se los escribas son gascons. Mès v puslèu que b pòt tanben èstre una ipercorreccion deguda a l'analogia, puèi que v correspond sovent a b dins los parlars gascons vesins (l'etime seriá un mot germanic laubja, segon B. Boyrie-Fénié que cita Jacques Boisgontier).
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
1 Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des Communes Gironde, Cairn, 2008.
2 Xavier Ravier, Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc occidental, vol. 1, CNRS Editions, 1978.


text:
1518
Aquesta pagina concernís l'an 1518 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Arribada dau protestantisme dins lo reiaume. Obtenguèt de succès rapides au sen dei populacions germanicas onte lei conversions foguèron nombrosas, compres dins l'aristocracia.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Après lei victòrias maias de 1517, leis Espanhòus organizèron una expedicion novèla dins la region de Yucatan sota la direccion de Juan de Grijalva. Conquistèt sensa combat la vila de Cozumel abandonada per seis abitants lo 3 de mai. Puei, se dirigiguèron vèrs Chakán Putum onte l'expedicion precedenta èra estada desfacha e capitèt de conquistar la vila après una batalha rapida que causèt la mòrt dau sobeiran locau. Pasmens, lei venceires demorèron pas dins la vila e preferiguèron contuniar en direccion dei territòris astècs. En 1519, l'expedicion dau conquistador Hernán Cortés arribèt a son torn dins la region.


text:
Conte deu pagés eloquent
Lo Conte deu pagés eloquent qu'ei ua òbra de la literatura egipciana antica on lo protagonista qu'ei un pagés aperat Khonanop qui va entà Egipte dab lo son aso entà véner la soa mercaderia. En bèth passar per las tèrras d'un nòble aperat Rensi. Lo son administrador que fòrça lo pagés a deteriorar lo ben de Rensi entà'u préner l'aso e lo har trucar. Lo pagés que's planh a Rensi qui ei impressionat peu son biais de pleitejar. Lo pagés que pleitejarà devant lo quite faraon abans de's véder tornar lo son ben e de's har autrejar la foncion d'administrador.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Tèxte ieroglific dab transcripcion e traduccion telecargable en PDF.


text:
Mamot
Lo mamot (del rus ancian MaMMoT, uèi MaMoHT) es caduna de las espècias del genre atudat Mammuthus, encara que lo mamot per excelléncia es lo mamot lanut, M. primigenius, de las caissòlas longas e acorbaissadas, que s'en son trobats d'exemplars sebelits dins lo permafrost de Siberia. Las espècias qu'abitavan pus al nòrd, avián una cubèrta de pel long que los protegissiá dels freds glacials. Vivián dins las regions septentrionalas d'Euròpa, Asia, America del Nòrd e America Centrala. Los còrses de mamots gelats an generalament un gra de conservacion tan bon, que mai d'un can dels cercaires se son noirits de lor carn. S'es prepausat de clonar d'exemplars desgelats per fin de far reviure aquela espècia. Al delà de la carn gelada, en Siberia se trobèron de quantitats grandas d'evòri que foguèt utilizat coma article de comèrci pendent fòrça sègles. Los mamots an per origina l'elefant asiatic après la division dels elefants africans, doncas lo mamot èra mai pròche de l'elefant asiatic qu'aqueste darrièr de l'elefant african. Ja que i a un cas reüssit de crosament de las varietats asiatica e africana, se crei que se los mamots existiguèsson actualament, se podrián crosar amb la varietat asiatica e, per aquò, s'es imaginat de recrear aquela espècia en prenent de semen glaçat de mamot e en l'utilizant per tal d'emprenhar una elefanta. Los crosaments futurs eliminarián los caractèrs pròpris de l'elefant asiatic fins a arribar a un mamot totalament reconstruch. Ça que la, s'es encara pas trapat de semen pro intacte coma per començar l'experiéncia.


text:
Ostau de Tucumán
L'Ostau de Tucumán (en castelhan Casa de Tucumán) o l'Ostau Istoric de l'Independéncia (Casa Histórica de la Independencia) qu'ei lo lòc on ua majoritat de representants de las províncias de l'anciana Vicereiautat de l'Arriu de la Plata promulguèn la loa independéncia de l'Empèri Espanhòu. Que's tròba a San Miguel del Tucumán.
Lo bastiment originau, d'estil coloniau ondrat de 2 colomnas salomonicas e dab hèr a las frinèstas que devó estar avalit en 1903 per'mor deu mau estat de conservacion (que's conservè totun lo salon de la signatura).
Que ho tornat bastir a l'identic e dab los medish materiaus en 1941.
En Buenos Aires qu'exiteish un ostau dab la medish façada imitada de l'ostau de Tucumán.
Istòria deu bastiment[modificar | modificar la font]
Que's tracta d'un ostau deu sègle XVIII qui los proprietari mei ancians coneguts èran los Bazán e que ho eretada per la loa hilha Doña Francisca Bazán esposa d'un certe Migule Laguna. Sia prestat per aquesta dauna o sia logat (mei probablement segon las recèrcas istoricas) l'ostau qu'acessó la signatura de la declaracion d'independéncia per Congrès de Tucumán en 1816. En 1874 l'ostau que ho crompat a la familha de Zavalía decendents deus Laguna-Bazán. L'ostau originau que ho avalit en bèth conservar lo salon e ua façada d'estil neoclassic que remplacè la façada originau. L'ostau que ho ua vegada mei avalit en 1904 per'mor deu mau estat e un aute bastiment (aperat el templete) qu'emparè un còp mei lo salon. En 1916 un terrenh tanhent qeu ho dat mes dab la condicion d'i bastir quauquarren au cors de 100 ans (en 2009 arren n'èra pas estat hèit) si non que tornare a la familha donanta. En 1941 que's decidè de tornar bastir l'ostau a l'identic, çò qui ho hèit devath la direccion de l'arquitècte Mario J. Buschiazzo e acabat en 1943. Que ho declarat Monument Istoric Nacionau.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Museo Casa Histórica de la Independencia (paja suu musèu)


text:
Khafra
Khafra (en grèc : Xeφpήv - Kefren) que ho un faraon de la IVau dinastia egipciana qui rengè au sègle -XXVI. Qu'ei mei que mei famós per'mor de la soa piramida monumentau qui e la segonda en talha enter las tres Piramidas de Giza (en perspectiva que sembla sovent estar mei hauta que la Grana Piramida de Khofo). La soa cara que sere representada suu cap deu Gran Esfinx de Giza.
Que ho l'espós de la regina Meresankh III (sepelida dens un mataba au ras de la piramida de Khafra).
La soa succession qu'ei insegura per'mor deus conflictes aparents de succession enter los hilhs de Khofo ; en tot cas sia directament, sia parallelament sia après d'autes reis Menkaora que pugè suu tròne.
Nom de Rei de Hauta e Baisha Egipte en escritura ieroglifica : Khafra[modificar | modificar la font]
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Avenc Armand
L'Avenc Armand se tròba en Roergue, dins la comuna d'Ura e la Parada, entre Maruèis e Santa Enimia. Embarra un bòsc d'estalagmitas.
Pòrta lo nom de son inventor, Loís Armand, faure al Rosièr, que i davalèt lo primièr lo 19 de setembre de 1897.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La sala principala, que son sòl se situa a - 100 m de la superfícia, a una longor de 110 m, una largor de 60 m e una nautor mejana de 45 m. Abriga un bòsc de pus de 400 estalagmitas, que una de 30 m de naut, la pus granda coneguda dins lo mond.
Foguèt dobèrta al public l'11 de junh de 1927 de mercé lo pertusatge d'un tunèl de 208 m de long, en penda doça, equipat de lòcas. Uèi, un funicular permet de davalar dins la balma.


text:
-562
Aquesta pagina concernís l'an -562 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Nabucodonosòr II. Son rèine permetèt d'impausar tornarmai Babilònia coma una poissança majora e de restaurar lei vilas de Mesopotamia en partida destruchas per leis Assirians dins lo corrent dau sègle VII avC. Son fiu Amel-Marduk li succediguèt mai venguèt rapidament impopular.


text:
Parfondeval (Aisne)
Parfondeval es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa al nòrd-es del departament de l'Aisne, a aperaquí 180 km de París.
Le village se situe au nord-est du département de l'Aisne, à environ 180 km de Paris.
.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Parfondeval fasiá partida de la Châtellenie de Rozoy-sus-Hivernacle. Aquel #èsser una distincion de las Coucy-Vervins de contunh del comte de Valentinois al XVIIIe sègle.
Le village de Parfondeval faisait partie de la Châtellenie de Rozoy-sur-Serre. Ce fut une seigneurie des Coucy-Vervins puis du comte de Valentinois au XVIIIe siècle.


text:
Pierremande
Pierremande es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del ancià Laonnois, bastit en una plana bassa, a 35 quilomètres a l'oèst de Laon, antany al intendance de Soissons, del bailliage de Coucy, eleccion e diocèse de Laon, uèi del costat de Coucy, arrondissement de Laon.
Lo Aunois, pichon ruisseau #qu'a la siá font en lo bas bòsc de Coucy, territòri de Barizis, trauèssa al Nòrd-Oèst lo territòri de Pierremande, se tira en lo riu de Ailette a Camps. El alimenti pas cap de fabrica. Lo sieu recor es de 7500 mètres.
Village de l'ancien Laonnois, bâti dans une plaine basse, à 35 kilomètres à l'ouest de Laon, autrefois à l'intendance de Soissons, du bailliage de Coucy, élection et diocèse de Laon, aujourd'hui du canton de Coucy, arrondissement de Laon.
L'Aunois, petit ruisseau qui a sa source dans la basse forêt de Coucy, territoire de Barizis, traverse au Nòrd-Ouest le territoire de Pierremande, se jette dans la rivière d'Ailette à Champs. Il n'alimente aucune usine. Son parcourt est de 7500 mètres.


text:
Khofo
Khofo (tanben conegut dab la version ellenizada deu son nom Keòps), faraon egipcian de la IVau dinastia bastidor de la mei grana de las tres Piramidas de Giza: la Grana Piramida de Giza dab las piramidòtas de las reinas, un temple e un mastaba per ua de las soas hilhas. Que he tanben bastir lo temple de la divessa Atòr a Dendera e ua inscripcion de las fondacions deu temple de Bastet a Bubastis que'u mentau.
Deu punt de vista administratiu que desenvolopè la foncion de tiati (mena de purmèr ministre) entà ahortir lo poder deu faraon ; lo son hilh Kaoab qu'aucupè aquesta foncion shens non pas vàder rei arron per'mor d'etsra mort abans lo son pair.
Pendent annadas (sègles en realitat) que s'a credut que la bastida de la piramida que s'auré hèita mercès a ua man d'òbra esclava. Lo quites Egipcians, segon las epòcas que den testimoniatges contradictòris (certes documents, com, per exemple lo Papir de Westcar, o l'istorian grèc Erodòt dens l'Equista II, que pintran ua legenda negra mentre qui d'autas honts egipcianas, au contre, que'u muishan com un gran diu). Las cavas arqueologicas, totun, que muishèn que la piramida que ho bastida per obrèrs hèra especializats e logats dens un vilatge bastit per aqueth projècte e, sustot, çò qui demora deus los còs que nse muisha de qu'èra plan neurits. Que sabem que la bastida deu monument funerari deu faraon (diu vivant mei que rei peu son pòble) qu'èra ua òbra de fe. Lo faraon que hore faraon deu son quite pòble dens l'aute monde. Los obrèrs qu'aurén donc dilhèu podut tribalhar en partida per la loa fe (com dens lo cas de la bastida d'ua catedrala) e sustot, que cau brembà's que la creishuda e l'aigada annau de Nil be liberava cad an ua tempora qui non se podèva pas tribalhar.
Khofo qu'èra lo hilh deu faraon Snefro ; a la soa mort que i avó divisions enter los sons hilhs (Djedefra, [[Khafra], [Djedeher]] e Baefra) qui s'acabèn dab la victòria de Khafra (Khefren en grèc) qui bastí la dusau mei grana piramida de Giza e dilhèu lo Gran Esfinx de Giza, medish se i a un debat per'mor de la semblança enter lo cap de l'Esfinx e l'estatua de Khofo trovada a Abidòs per l'egiptològ anglés Flinders Petrie.
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
-250
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -250 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans. Après sa victòria dins la region de Palèrme en 251 avC, Roma ataquèt la fortalesa maritima de Lylibaeum acomençant un sètge lòng e malaisat car la garnison capitèt de menar de còntra-atacas eficaças e la flòta cartaginesa rompèt mai d'un còp lo blocus navau roman.


text:
Characiformes
Los Caracifòrmes son un òrdre d'Actinopterigians, peisses comprenent los caracins e lors semblables. Son qualques milierats d'espècias diferentas i comprés los famoses piranhas e tètras.
Se tròba los caracins dins los lacs tropicals e ribièras de la màger part dels païses d'America del Sud, d'America Centrala, e d'Africa Centrala.
A l'origina, aquestes peisses èran acampats en una sola familha, los Caracids, que s'èra inclusa dins los Ciprinifòrmes. D'ara enlà son repartits en qualques 15 familhas diferentas.
Familhas[modificar | modificar la font]
- Acestrorhynchidae
- Alestidae - Tètra african
- Anostomidae
- Characidae - Caracin e tètra
- Chilodontidae
- Citharinidae
- Crenuchidae
- Ctenoluciidae
- Curimatidae
- Cynodontidae
- Distichodontidae
- Erythrinidae - Trahira
- Gasteropelecidae - Peis-pigasson
- Hemiodontidae
- Hepsetidae
- Lebiasinidae
- Parodontidae
- Prochilodontidae
- Salminopsidae (atudada)
- Serrasalmidae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Characiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Characiformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 553129 Characiformes (en)
- Referéncia NCBI : Characiformes (en)


text:
Exobiologia
L'exobiologia (del grèc: exo = exterior , bios = vida e logos = paraula/sciéncia), també coneguda com astrobiologia (del grèc classic astron = estela) o xenobiologia (del grèc: xenos = fòra), es un camp scientific interdisciplinari que met en relacion las sciéncias coma l'astrofisica, la biologia, la quimia, la geologia, l'informatica o l'antropologia. Son camp d'estudi es larg e se dedica principalament cercar l'origina de la vida e de la Tèrra e la possibilitat qu'aqueles processus ne faguèron naisser d'autres dins lo monde. Es considerada coma l'unica disciplina seriosa que tracta de la recerca de vida extraterrèstra, a diferéncia de l'ufologia.
Qualques questions que l'astrobiologia tracta de respondre sont aquelas:
- Qu'es la vida?
- Com va sorgir la vida en la Terra?
- Cossí evoluciona e se desvolopa?
- I a la vida (vida extraterrèstra) dins d'autres luòcs de l'Univèrs?
- Quin es lo futur de la vida sus la Terra e dins d'autres luòcs?
Aquelas questions fan que l'astrobiologia es una sciéncia amb de prigondas implicacions filosoficas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La disciplina de l'astrobiologia es pas mai de sciéncia ficcion. Diferentas institucions scientificas e universitàrias pel monde entièr s'ocupan seriosament de la recèrca de vida sus d'autras planetas.
Encara que l'astrobiologia siá un camp emergent, la question de saber se la vida existís o non endacòm dins l'univèrs es una ipotèsi verificable, e alara, es un camp viable per l'investigacion scientifica. L'Astrobiologia preten pas èsser una disciplina scientifica pura o dura, coma la Fisica o la Biologia, mas representa un esfòrç per de cercaires de diferentas disciplinas per temptar respondre a de questions sus la vida se basant su la coneissença de diferents camps scientifics.
Coma avèm pas qu'un exemple de vida (aquí sus teèrra), la majora partida del trebalh es fòrça especulativa, mas stotjorn se basant sus de leis fondamentalas de la fisica e (bio-)quimica, o la coneissença actuala de la Biologia.
Un cas concret de recèrca astrobiologica actuala es la recèrca de vida sus Mart. Existís una creissenta quantitat de pròvas que suggerisson que sus Mart i aviá abans una importanta quantitat d'aiga a la superfícia; l'aiga es considerada un davancièr essencial pel desvolopament de la vida, mas fins ara se'n trobèt pas.
De missions especificament dessenhadas per la recèrca de la vida dins d'autras planetas son, per exemple, aquelas del programa Viking, o las sondas Beagle 2, totas dirigidas cap a Mart. Los resultats de Viking son pas conclusent, e aquela de Beagle 2 falhèt al moment de transmetre, perque se seriá esclafada. Una mission futura poiriá èsser Jupiter Icy Moons Orbiter, o "orbitador de las lunas geladas de Jupiter", destinat a estudiar las lunas congeladas de la planeta dins qualques unas poiriá existir d'aiga liquida.
La descobèrta mai recenta es aquela menada per la Phoenix Mars Lander Mission, que mostrèt l'existéncia d'aiga als pòls de la planeta roja.
Resultat de la recerca[modificar | modificar la font]
Uèi, i a pas de prova definitiva de l'existéncia de vida originària endacòm mai que sus tèrra. Pasmens, segon l'examen de meteorits antartics que sirián originaris de la planeta Mart coma lo ALH84001, i auriá de possibilitat la cresença amb de basas scientificas de l'existéncia de microfossils de vida extraterrèstra, pasmens que sus l'interpretacion d'aquelas suposausadas pròvas i a encara granda controvèrsia. En 2004, lo senhal espectral del metan foguèt detectat dins l'atmosfèra marciana tan per los telescòpis posicionats sus la superfícia terrèstra, coma per la sonda "Mars Express". Lo metan a un període de vida relativament curt dins l'atmosfèra marciana, que se supausa, qu'aja una font recenta d'aquel gas. Coma se detectèt pas d'activitat volcanica sus la superfícia de Mart (çò que poiriá generar de metan), qualques scientifics especulèron que la font poirá èsser la vida microbiana.
De questions secundàrias, coma l'existéncia de mondes capables d'aculhir la vida e sos precursors quimics, obtenguèron de mai de resultats. Mejans l'utilizacion de diferents metòdes se concluguèt que l'existéncia d'aquelas planetas es mai comun que çò que se pensava abans, encara que aquelas son abitalament fòrça diferents de la nòstra. Se suggeriguèt que lo sistema nòstre presenta una disposicion atipica, d'autres penson que las recercas actualas se devon dirigir cap a d'esquemas non solars. Los metodes de deteccion melhorats amb un temps mai grand d'observacion, sens dobte poirián far que se descobre mai de sistèmas planetaris, e benlèu, al mens un coma lo nòstre.
Lo progrès de l'Astronomia infraroja e submilimètrica "doberiguèt" la possibilitat de descobrir nòus sistèmas estelars. La recèrcas infrarojas permetèron de descobrir de cenchas de pòls e asteroíds a l'entorn d'estelas alunhadas. Qualques imatges infraroges contenon, benlèu, imatges dirèctes de planetas, pasmens qu'encara se'n discuta. L'espectroscopia infraroja i submilimètrica identifiquèron un nombre creissent de substàncias quimicas a l'entorn d'estelas, çò que sosten l'origina e la durada de la vida.


text:
Safo
Safo, en latin Sappho (Mitilena dins l'illa de Lèsbos; o ben Eresos; (actuala Grècia), 650 ab.C - 580 ab.C), escrit Eaπφώ en grèc atic e Ψάπφw en grèc eolic (lo dialècte del grec qu'utilizava dins sos escrits) foguèt una poetessa grèga.
Demorèt gaireben totjorn dins l'illa de Lèsbos levat un temps d'exili en Sicília per escapar a un dangièr inconegut (vèrs 604 aC), d'ont tornèt en 581 aC. Formèt un grop de femnas dedicadas al culte d'Afrodita, divessa de la poesia e la musica. Moriguèt en una edat avançada.
Pasmens rèsta una òda completa e fragments d'autras òbras. D'un estil simple e clar, descrivent una passion amorosa fisica e intimista adreçada a las femnas de son grop o als dieus, en particular a Afrodita. Presenta lo desir coma una poténcia irracionala poderosa e expausa las variacions de l'arma e la supremacia de la beutat e lo sentiment .
Sa reputacion foguèt granda, ja en son temps, e Platon la considerèt coma una Musa de mai. De l'illa ont nasquèt deriva lo mot lesbianisme e de son nom lo sinonim "safisme".
Familha[modificar | modificar la font]
Lo nom del paire essent lo mai de probable, segon las diferéncias versins dels autors, Escamandronim, que moriguèt quand aviá sièis ans; sa maire se sonava Cleis; son marit foguèt Cercoles o Cerciles e aviá tres fraires, Carax, Laric e Eurigi.
Òbra[modificar | modificar la font]
Existisson gaire de donadas biograficas sus ela, e pasmens se coneisson qualques poèmas e fragments extraits de citacions tardièras e sus papirs. De fach, practicament tot çò que sabèm de sa vida ven de sos poèmas. Lo contengut amorós de sos poèmas provoquèt tota sòrta de paraula e rumors sus sa vida. Sos poèmas foguèron recitats e coneguts a Atenas al sègle V ab. C. Pus tard, a Roma, los poètas latins lausan sos poèmas. I aviá ailà de busts de la poessa (cf. Lo discors de Ciceron contra Verres, acusat de panar un bust de Safo). Foguèt probablament la poetessa mai traducha e mai imitada de l'antiquitat classica.
Safo e son compatriòta Alceu son considerats los poètas melhors de la poesia lirica grèga arcaïca. De son òbra, que comptava segon çò que sembla nòu libres de grandor variada, se conservèt qualques exemples de poesia lirica populara en qualques epitalamis, cants nupcials: adaptacions de cançons popularas pròprias dels amics del nòvi e de la nòvia que s'improvisava dins los maridatges. Aquelas cançons son diferentas de la rèsta de sos poèmas, pus intimistas e cultas, per que creèt un ritme pròpi e una mètrica nòva, que venguèt estròfa safica.
Safo parla dins sos poèmas de la passion amorosa qu'es l'esséncia de l'èsser uman e que se manifèsta en divèrsas formas, coma la gelosiá, lo desir o una intangibla nostalgia. Un exemple d'aquò se tròba dins l'Imne en onor a Afrodita l'unic poèma demorat complet de tota son òbra. Se poiriá considerar coma una preguièra, una suplica adreçada a la divessa de l'amor per capitar a obtenir ajuda e conselh atal l'amor de son enamorada. Sembla qu'es pas lo primièr còp que Safo invoquèt a la divessa per aquò, dins lo poèma Afrodita parla dirèctament a Safo e li demanda las rasons d'aquela novèla flama. La descripcion de la divessa davalant del cèl amb son carri entornejada d'aucèls gaujoses, sorisent venguèt a un dels imatges tipics de la divessa.
Sa poesia foguèt la font d'inspiracion de poètas, coma los latins Catul e Oraci. A partir de l'epòca alexandrina, temptèt de conservar son òbra e ne descobrir nòvas partidas. En 2004 se trobèt de novèls fragments de Safo,[1] que ne amplifican e melhoran substancialament qualques uns ja existissent. Safo s'i lamenta del passatge del temps e planh, magistrala, los efèctes de la vielhesa de son còs e esperit utilizant lo mite de Titon, l'enamorat d'Eos, que, mejans Auròra, la divessa dels dets ròsa, demandèt als dieus que convertiguèsson Titon en immortal, mas oblidant de demandar per el l'eternala jovença. En consequéncia, Titon es l'eternal vièlh, que jamai morís, mas totjorn ven pus vièlh. Es a aquel tracta que s'identifica Safo, per que en sa qualitat d'educatriz se vei coma Titon davant sos escolans totjorn de la meteissa edat, totjorn immortals d'un biais.
Sos poèmas mai coneguts son gaireben totes aqueles que malurosament arribèron de forma fragmentari per via indirècta, es de dire, mercé al testimòni d'autres autors. Un d'aqueles descriu çò que se poiriá considerar coma « simptòmas de la malautiá de l'enamorament », aplicable a tot enamorat, en que se compta una destacabla version del poèta latin Catul, e lo fragment que ditz que i a pas dins lo monde res pus meravelhós que l'èsser qu'es aimat.
Safo aqueriguèt lo nom de “la desena musa” dins lo monde de la poesia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Safo a Pandora, el portal de la dona a l'antiguitat (ca)
- Safo, a Lletra de dona (ca)
- Safo, a ElPoderDeLaPalabra (es)
- Biografia de Safo, a Biografías y Vidas (es)
- Safo de Lesbos, la décima musa (es)
- Safo i la traducció, a DVDediciones (es)
- Safo, a CatLesbianas (es)
- Sappho and the world of lesbian poetry (en)


text:
Werner Herzog
Werner Herzog (nascut Werner Stipetic en 5 de setembre de 1942) es un realizator e actor de cinèma alemand.
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissèt a Munic mas passèt tota la siá enfància dins un pòble dins las montanhas de Bavièra. Cresquèt sens ràdio ni cinèma, en plen contacte amb la natura, aluenhat del mond. Segon el meteis afirma, aguèt pas coneissença de l´existéncia del cinèma fins als dotze ans aital coma aviá vist tanpauc una veitura fins aquela edat; als dètz-e-sèt ans faguèt la siá primièra telefonada per telefòn. Als tretze ans lo portèron a Munic per qu'iniciès los sieus estudis segondaris. La siá familha se lotgèt provisionalament en una pension ont, casualment, tanben s'lotjava Klaus Kinski, (n. 1926), actor qu'en un futur seriá clau per la siá carrièra cinematografica. Kinski Ni reparèt en lo jove Herzog de tretze ans, mas lo futur director reparèt òc en lo singular actor.
Durant la siá adolescència Herzog experimentèt una intensa estapa religiosa que lo faguèt se convertir al Catolicisme. Aquel fach li faguèt aver de fòrtas discussions amb los sieus parents doncas qu'aqueles èran atèus convencuts. Per aquela epòca comencèt tanben a far los sieus primièrs viatges longs a pè. Cap los quinze ans traversèt Euròpa dempuèi Munic fins arribar a Albania. Faguèt tanben a pè lo viatge que lo portèt a Grècia. Cap los dètz-e-sèt ans decidiguèt se consacrar dins lo cinèma. Per se pagar los sieus primièrs cort metratges trabalhèt en divèrses mestièrs en los combinant amb los sieus estudis segondaris e posteriorament, universitaris. Inicièt d'estudis d'Istòria, Literatura e Teatre a Munic. Cap de lo 1960 atenguèt la borsa Fullbright pel Seminari de Cinèma de l'Universitat de Duquesne, a Pittsburgh. A pesar de participar a seminaris universitaris de cinèma, Herzog estudièt pas aquela disciplina dins cap de escòla ni trabalhèt tanpauc coma assistent de cap de director de cine; la siá formacion es entièrament autodidata. Als Estats Units combinèt nauament los sieus estudis amb divèrses trabalhs amb l´objectiu d´estalviar de sòus. Lo 1962, als vint ans, fondèt la siá productora de cine Herzogfilmproduktionen. Lo 1963 comença la filmacion de lo sieu primièr cort metratge, Herakles, al que seguirián Game in the sand (1964), Last words (1967) e The umpreceded defence... (1967). Après d´aquela primièra estapa de formacion en lo cort metratge realizèt lo sieu primièr longa metratge, Lebenszeichen (Senhals de vida), subvencionat per l´Institut de Cinèma Alemand que cercava promòure de nòus cineastas. La pellicula ganhèt lo Prèmi Alemand de Cinèma. A partir d´aicí, Herzog inicièt una carrièra singulara ont a combinat la filmacion de longmetratges, documentaris, direccion d´opèra, accion e redaccion de guidons. Actualament, Werner Herzog seguís en actiu.


text:
L’installacion d’SPIP es simplassa : en particular, necessita pas de modificar cap de fichièr manualament amb de variablas estranhas. Lo camin de seguir es detalhat çai sota :
- Anar agantar lo fichièr d’SPIP sus nòstre servidor, e lo decomprimir sus vòstre ordenador personal. Obtenètz un repertòri « SPIP... » que conten l’ensemble dels fichièrs del sistèma SPIP.
- Installar lo contengut d’aquel repertòri sus vòstre sit (per FTP, coma fasètz de costuma per installar de paginas sus vòstre sit).
- Vos connectar amb vòstre navigador sus vòstre sit, dins un repertòri titolat « ecrire », ont SPIP vos prepausarà una interfàcia grafica que vos permetrà de configurar lo sistèma. Un còp las qualques informacions de configuracion fornidas, SPIP serà totalament installat e poirètz començar de trabalhar sus vòstre sit.
Configuracion necessària
Vos cal dispausar d’un albergament Web amb :
- un accès FTP per installar de fichièrs ;
- lo supòrt de PHP3 ;
- un accès a une basa de donadas MySQL.
Abans l’installacion, vos cal téner una basa mySQL disponibla. Per mantun albergaire, cal siá emandar a l’administrator que vos active una basa MySQL, siá seguir un procediment automatizat (cossí que siá, activar la basa mySQL a pas res a veire amb SPIP ; en cas de dificultats, i a pas que vòstre albergaire que vos pòt fornir los mots de santa Clara necessaris e explicar cossí activar vòstre compte mySQL).
Vos cal conéisser las donadas de votre connexion MySQL (fournidas per l’albergaire) :
- l’adreiça de la basa MySQL : per exemple sql.free.fr, o localhost, o vuèja ;
- vòstre login MySQL : plan de còps lo meteis login que vòstre compte Web ;
- vòstre mot de santa Clara MySQL : plan de còps lo meteis que lo del compte Web ;
Al installar SPIP, un còp qu’auretz indicat aquelas entresenhas, deuretz tanben precisar :
- lo nom de la basa de donadas : plan sovent, tòrna prene lo login de vòstre compte Web - es tanben possible que lo servidor permeta que siá vos que creetz aquela basa.
Exemple : se tenètz un compte Web nomenat « monsit » en cò de Free (adreiça http://monsit.free.fr), l’adreiça de la basa mySQL es « sql.free.fr », lo nom de la basa de donadas es « monsit », vòstre login es « monsit » e le mot de santa Clara es lo de vòstre compte. Vos basta d’activar vòstra basa de donadas per php.
Aqueles elements son indispensables : los coneguèssetz pas, contactatz vòstre albergaire per li demandar los vos rementar.
Cap de configuracion especiala de vòstra maquina es pas necessària, SPIP se gerís completament pel web. Avètz pas de besonh que d’un navigador web (quin que siá), e d’un logicial pel transferiment FTP per installar los fichièrs sus vòstre compte.
Installacion automatica (« spip_loader »)
Existís per SPIP una installacion tras que simplficada : basta de telecargar un fichièr sus vòstre servidor e òpa, es installat.
Atencion : aquel biais fonciona pas amb totes los servidors. Aquò marche pas (o veiretz sul pic), anatz a l’etapa 1 çai sota.
Agantatz lo fichièr spip_loader.php3 a l’adreiça çai-sota (se lo fichièr s’afficha dins vòstre navigador, fasètz « Enregistrar jos... ») :
- http://rezo.net/spip-dev/INSTALL
e telecargatz-lo tal coma es sus vòstre servidor (en cò de vòstre albergador) per FTP. « Vesitatz » aquela pagina amb vòstre navigador web costumièr (l’adreiça serà quicòm coma : http://www.monsit.com/spip_loader.php3) e seguissètz lo camin indicat.
Se lo procediment fonciona, aquel fichieron (7 Ko) vos aganta SPIP sus nòstre quite servidor e lo vos installa en cò de vòstre albergador.
S’amòda alar automaticament lo procediment de configuracion (etapa 3 çai sota).
1. Agantar SPIP
SPIP es disponible en telecargament pel Web a l’adreiça :
- http://www.spip.net/spip-dev/DISTRIB
Dins aquel repertòri traparetz :
- un fichièr
spip.zip : s’agís de la version completa d’SPIP, conten totas las reviradas disponiblas
- un repertòri que conten las versions monolingüas d’SPIP (identificadas pel còde de la lenga en doas o tres letras) ; aquelas versions pòdon permetre de limitar l’espaci qu’ocuparà SPIP sus vòstre albergament e/o lo temps de telecargament).
Cusissètz la version que vos interessa, descomprimissètz l’archiu sus vòstre ordenador dins lo repertòri de vòstra causida, puèi installatz los fichièrs en cò de vòstre albergador via FTP.
2. Installar los fichièrs
Installatz l’ensemble dels fichièrs d’SPIP sus vòstre sit, al luòc ont volètz que lo sit generat per SPIP siá accessible al public : en general al raiç del sit, mas aquò es pas obligatòri.
L’estructura es la seguenta :
- repertòri raiç
- esqueletas.html
- un fum de fichièrs.php3
- repertòri /CACHE (vuèg)
- repertòri /IMG (vuèg)
- repertòri /NAVPICS
- repertòri /ecrire (lo mai important)
- un fum de fichièrs.php3
- repertòri /AIDE
- repertòri /img_pack
- repertòri /data (vuèg)
- repertòri /lang
- repertòri /upload (vuèg)
- repertòri /ecrire (lo mai important)
3. Procediment de configuracion
Tre ara, tot se fa en linha. Basta qu’anetz « vesitar » vòstre repertòri « /ecrire » pel Web.
Exemple : segon nòstre exemple precedent, vos caldriá anar a l’adreiça http://monsit.free.fr/ecrire.
Quora vos connectatz pel primièr còp a aquela adreiça, un procediment
d’installacion pas a pas s’amòda.
L’interfàcia es simplassa, basta de picar las donadas que vos demanda (mai que mai las informacion a prepaus de vòstra basa de donadas mySQL indicadas a la debuta). Un còp aquò fach, lo sistèma demanda l’identificacion qu’avètz indicada e podètz començar de crear vòstre sit. Los còps seguents, anaretz cada còp trabalhar dins aquel repertòri «/ecrire » amb vòstre login e vòstre mot de santa Clara.
En cada estapa de l’installacion, traparetz un ligam cap a l’ajuda (coma aicí: ) que dobrís una fenèstra d’ajuda en linha explicant cada detalh de l’utilizacion d’SPIP.
(la sola operacion un pauc complicada, que d’unes servidors necessitaràn de far es la seguenta : vos caldrà benlèu modificar los "dreches d’accès" de certanes repertòris ; l’operacion es pas maissanta, e l’ajuda en linha vos balha los detalhs necessaris.)
Si tot s’es plan debanat fins ara, l’installacion es acabada, podètz ara crear e gerir vòstre sit sense cap manipulacion esoterica...
En cas qu’apareguèsson d’errors (de l’estil: avètz oblidat vòstre login per accedir al sit - aquò arriba plan de còps a la debuta...) per tornar amodar l’installacion, cal utilizar lo vòstre logicial FTP e escafar los fichièrs seguents :
/ecrire/inc-connect.php3
/ecrire/.htaccess (se existís)
La connexion seguenta al repertòri "ecrire" amodarà una novèla installacion (en realitat, es l’abséncia del fichièr "inc-connect.php3" qu’o provòca).
Testimoniatz
Per fins de nos ajudar a melhorar aqueste procediment d’installacion, nos agradariá que nos contèssetz vòstra experiéncia dins los forums d’aqueste sit o en escriure a spip@rezo.net (atencion: dins los dos cases las responsas seràn publicadas sus nòstre sit, siá dins lo forum, siá dins los archius de la nòstra lista de discussion).
S’avètz fach l’installacion vos meteis, vos pregam d’indicar :
- lo nom del vòstre servidor (important, per que balha una idèa dels diferents servidors web compatibles amb SPIP, en particular se son gratuits);
- las eventualas dificultats encontradas (dificultats d’interfàcia e de compreneson del procediment d’instalacion, aquò farà mestièr per melhorar l’interfàcia o la documentacion) ;
- e mai se l’installacion s’es debanada sens cap de dificultat, vos mercejam d’o nos far saber (aquò tanben es una informacion interessanta).


text:
Missorí (riu)
Lo riu Missorí[1] es un afluent del riu Mississipí , e lo fluvi pus long dels Estats Units[2]. Missorí comença al jonhent dels rius Madison, Jefferson, e Gallatin en Montana, e raja cap al sud-èst per se getar dins Mississippí al nòrd de Sant Loís. Amb 2540 km[3] de long, drena aperaquí un seisen del continent nòrd-american. Missorí amb sas corbas originalas èra lo riu pus long d'America del Nòrd. Prèp de 72 km del riu foguèron remplaçat per de canals[4] e es ara comparable en longor al riu Mississippí. La combinason dels dos rius pus longs d'America del Nòrd forma lo quatren fluvi al mond.
A son jonhent, Missorí dobla gaireben lo volum de Mississippí, e representa 45% del debit a Sant Loís en temps normal e mai de 70 % pendent las secadas.[5] Es en volum lo segond afluent de Mississippí, aprèp lo riu Ohio.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 07-14-01-01- Cahokia-Joachim Watershed
- ↑ Largest Rivers in the United States
- ↑ Modèl:Gnis
- ↑ The Missouri River Story
- ↑ River users object to Missouri River flow levels — February 16, 2004


text:
Frénouville
Frénouville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels registres archéologiques e dels analisas morphologiques dels esquelets exhumés an #èsser realizadas pel CRAHM del Universitat de Can, en una nécropole ont se tròba sustot de cavòts masculins del Modèl:IVe sègle. L'analisa ossements met n'evidéncia l'existéncia de 2 grops umans desparièrs. Lo un, çò de mès d'important, a constituit d'òmes issus del peuplement local, caracterizats entre autras per una tendéncia a la brachycéphalie, una stature flaca e gracile. L'autre a representat per individus robusts e de granda talha, #que la morphologie n'es desconeguda en la region abans la Modèl:S-.
N'indigne, lo mobilier funéraire, las armas e las insignes honorifiques reculhits en lo moment de l'enregistra an #èsser identificats coma typique de militars romains d'origina germanique arribats per refortilhar lo litus Saxonicum en lo marc del tractus Armoricanus e Nervicanus. L'estudi global del luòc mòstra qu'aqueles militars germains son venguts amb femnas e mainats, #çò que sembla coerent, perque çò còdi théodosien enebissiá lo matrimòni de "barbars" (en lo occurrence aqueles germains orientales) amb ciutadans romains (aicí los indigènas cèltas romanisés). S'auriá doncas la pròva de la convivéncia de dos grops umans #que se son pas pas encara barrejats.
De nombroses luòcs analogues an #èsser trobats en la region : Bellengreville, Sant-Martin-de-Fontenay o encara Airan. Malgrat aiçò en cèrts cases, es impossible d'afirmar se se agís de germains orientales o de sarmato-alains[1].
Des fouilles archéologiques et des analyses morphologiques des squelettes exhumés ont été réalisées par le CRAHM de l'Université de Caen, dans une nécropole où l'on trouve notamment des tombes masculines du Modèl:IVe siècle. L'analyse des ossements met en évidence l'existence de 2 groupes humains distincts. L'un, le plus important, est constitué d'hommes issus du peuplement local, caractérisés entre autres par une tendance à la brachycéphalie, une stature faible et gracile. L'autre est représenté par des individus robustes et de grande taille, dont la morphologie est inconnue dans la région avant le Modèl:S-.
En outre, le mobilier funéraire, les armes et les insignes honorifiques recueillis lors de la fouille ont été identifiés comme typique de militaires romains d'origine germanique arrivés pour renforcer le litus Saxonicum dans le cadre du tractus Armoricanus et Nervicanus. L'étude globale du site montre que ces militaires germains sont venus avec femmes et enfants, ce qui semble cohérent, car le code théodosien interdisait le mariage de "barbares" (en l'occurrence ces germains orientaux) avec des citoyens romains (ici les indigènes celtes romanisés). On aurait donc la preuve de la coexistence de deux groupes humains qui ne se sont pas encore mélangés.
De nombreux sites analogues ont été trouvés dans la région : Bellengreville, Saint-Martin-de-Fontenay ou encore Airan. Cependant dans certains cas, il est impossible d'affirmer s'il s'agit de germains orientaux ou de sarmato-alains[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luc Buchet, Dossièrs de arqueologia n°208 : Los òmes de la Mièja Edat
- ↑ Luc Buchet, Dossiers d'archéologie n°208 : Les hommes du Moyen Âge


text:
H
Lo grafèma H (prononciat [ˈat͡ʃo̝]) es eiretada del latin ont èra l'ochena letra segon l'òrdre de son alfabet. Es una letra escassa dins la lenga occitana modèrna manca en gascon, varietat que remplacèt la F latina mejançant una pèrdia del ponch d'articulacion inicial (procès popularament sonat "aspiracion") per una consonanta fricativa glotala sorda notada [h]. Aital FARINA i venguèt haria, FORMICA > hormiga per exemple. Dins divèrsas varietats gasconas, lo son a desaparegut en seguida d'un procès d'amudiment qu'a afectat similarament l'espanhòl. Aquesta letra apareis pr'aquò combinada a d'autras letras, coma dins los digrafs nh, lh e en gascon sh.
Aquesta letra s'emplega tanben mai que mai dins la transcripcion de mantun toponim estrangièr.
Evolucion grafica de H[modificar | modificar la font]
Del latin a las lengas romanicas modèrnas[modificar | modificar la font]
En latin, la H èra ja pas prononciada sistematicament a l'entorn dels sègles III o IV, que l'Appendix Probi indica doas formas incorrèctas gramaticalament, ostiae per hostiae e aduc en luòga d'adhuc. Las lengas romanicas, doncas, eiretèron pas aquel son e las que pronóncian (coma lo romanés o l'occitan gascon) o an prononciat una [h] (coma l'espanhòl) l'obtenguèron ulteriorament a partir d'evolucions d'autras consonantas (coma en gascon o en espanhòl a partir de F) o per encausa de las influéncias d'autras lengas. Graficament pr'aquò la letra es estada servada dins la màger part de las lengas romanicas per de rasons etimologicas. Fan excepcion a aquesta causida l'occitan modèrn (franc del gascon) e l'italian (que pr'aquò la sèrva per de rasons de discriminacion visuala dins la conjugason d'avere coma per exemple dins ho o hai).
La letra H per contra trobèt mai d'utilitat dins una granda varietat de combinasons amb d'autras consonantas, sovent per indicar de fonèmas novèls qu'existissián pas en latin. Aital en italian, occitan ancian e catalan ancian serviguèt per servar lo son [k] de c- davant [e] o [i] (en catalan modèrn se pòt veire encara dins qualques noms d'ostal coma Domènech).
Cap al sègle XIII son emplec en occitan se generalizèt per marcar de sons palatalizats, coma dins los digrafs lh e nh, fins a tal ponch qu'èran encara emplegats dins lo francés dels documents del sègle XVI e que son estats servats dins lo nom en francés de qualques localitats occitanas coma Paulhan o Rodilhan per exemple.


text:
Beaugency
Beaugency es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat sul marge drech de la Loire a unitat|26|km {{}} en aval de Orléans, 32 km en amont de Bles e a unitat|142|km {{}} al sud-oèst de París.
Aperten al unitat urbana de Beaugency e a la airal urban de Orléans.
La ville est située sur la rive droite de la Loire à 26 km en aval d'Orléans, 32 km en amont de Blois et à 142 km au sud-ouest de Paris.
Elle appartient à l'unité urbaine de Beaugency et à l'aire urbaine d'Orléans.
La vila es situada a la riba drecha del ritz Loira a 26 km per jos Orleans, a 32 km per dessús Bles e a 142 km al sud-oèst de París. Es compresa dins la Val del Loira que se considerat Patrimòni de l'Umanitat.
Comunas limítrofes: Modèl:De Limits
La ciutat està situada a la riba dreta del riu Loira a 26 km per sota d'Orleans, a 32 km per sobre de Blois i a 142 km al sud-oest de París. Està compresa dins la Vall del Loira que es considerat Patrimoni de la Humanitat.
Comunes limítrofes: Modèl:Límits


text:
Pennedepie
Pennedepie en normand (Pennedepie en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Modèl:Referéncia necessària/Blòc
Per endavant lo endroit i aviá @dénommer « Blosseville », del nom del solar situat a aquel endroit. S'ignòra la rason d'aquel cambiament de appellation.
Modèl:Référence nécessaire/Bloc
Auparavant l'endroit était dénommé « Blosseville », du nom du manoir situé à cet endroit. On ignore la raison de ce changement d'appellation.


text:
Dampleux
Dampleux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Dampleux ven de Danleux #que lududes ven quitament de Danloup #que significa mèstre dels lops. Los mai ancians dels abitants trucan encara lo villatge Danloup.
Le nom de Dampleux vient de Danleux qui lui même vient de Danloup qui signifie maître des loups. Les plus anciens des habitants appellent encore le village Danloup.