text:
Guèrra Civila Americana
La Guèrra de Secession o Guèrra Civila Americana (American Civil War en anglés) foguèt un conflicte significatiu en l'istòria dels Estats Units d'America, qu'aguèt luòc entre los ans 1861 e 1865.
Los dos partits afrontats foguèron las fòrças dels estats del Nòrd contra los recentament formats Estats Confederats d'America, integrats per onze estats del Sud que proclamèron la siá independéncia.
Somari
Causas del conflicte[modificar | modificar la font]
Regions economicas del país[modificar | modificar la font]
Abans que comencèsse la guèrra civila, los Estats Units èran una nacion dividida en quatre regions divèrsas :
- Lo nòrd-èst, amb una economia industriala e comerciala creissenta, e amb una densitat de populacion en aument.
- Lo nòrd-oèst (o mièg-oèst), una region de rapida expansion de campanhards liures, e ont l'esclavatge èra estat abolit.
- Lo naut sud, una region amb un sistèma de plantacions
- Lo sud-oèst, una region de creissement economic basat en l'expansion de la produccion de coton.
Amb dos sistèmas laborals fondamentalament opausats, libertat al nòrd, esclavatge al sud, los cambiaments economics comencèron de produsir de cambiaments socials dins las diferentas regions geograficas del país. A la mitat del sègle XIX avián emergit doas visions diferentas de la societat al nòrd e al sud del país.
Los estats liures e los estats esclaus[modificar | modificar la font]
Abans la guèrra civila, la constitucion provesissiá un mejan pel debat pacific sul govèrn futur, e los conflictes causats per l'expansion rapida de la nacion s'èran poguts resòlvre. Pendent de decènnis, s'èra mantengut un balanç entre lo nombre d'estats "liures" (ont l'esclavatge èra illegal) e d'estats "esclaus" (ont l'esclavatge èra permés), per que lo Senat aguès un balanç de poder. Lo darrièr estat esclau que foguèt acceptat foguèt Tèxas en 1845 ; cinc estats liures foguèron admeses dins l'Union entre 1846 e 1859. L'admission de Kansas, coma estat esclau foguèt bloquejada, e s'esperava la siá admission coma estat liure en 1861. Amb una populacion creissenta (la que causa significava mai poder de tròp democratica) al nòrd industrializat, amb la ruptura del sistèma bi-partidista (amb la creacion del Partit Republican dels Estats Units), e amb l'ostilitat creissenta de las ideologias, èra impossible de contunhar amb solucions pacificas als conflictes per evitar la crisi.
Tensions politicas e l'eleccion de Abraham Lincoln[modificar | modificar la font]
Las tensions cambièron de natura e intensitat rapidament lo decènni de 1850. Lo Partit Republican dels Estats Units foguèt establit en 1854, lo que s'opausava a l'expansion de l'esclavatge als territòris de l'oèst. E mai se al començament solament un pichon percentatge de personas al nòrd volián abolir l'esclavatge al sud, los republicans recebèron lo sosten de la majoritat dels abitants del nòrd e de l'oèst que volián pas far concurréncia a un sistèma basat sus l'esclavatge s'aquel s'estendiá dins d'autres estats. Mentretant, los enòrmes ganhs de las plantacions de coton van solidificar la dependéncia del sistèma agricòla en l'esclavatge.
La secession del sud foguèt catalizada amb l'eleccion del candidat republican Abraham Lincoln. Lincoln, Al començament, aviá una posicion moderada en relacion amb l'esclavatge. S'èra compromés a s'opausar a l'expansion de l'esclavatge als territòris (aital doncas, en prevenent l'admission d'autres estats esclaus a l'Union), mas admetèt tanben que lo govèrn federal aviá pas cap de poder per abolir l'esclavatge dins los estats ont existissiá, e qu'enfortiriá las leis contra los esclaus fugitius. Los estats del sud, mas, se fisavan pas de Lincoln, e èran conscients que d'autres republicans avián l'intencion d'abolir entièrament l'esclavatge.
En mai de la victòria de Lincoln a las eleccions presidencialas, los estats esclaus avián perdut lo balanç del poder al Senat, en venent una minoritat perpetua après aver gaireben controtlat continualament la presidéncia e lo Congrès, e doncas perdián lo contraròtle sus cèrtas leis e tarifas comercialas que los favorissián.
La justificacion, mas, qu'utilizèron los estats del sud foguèt los dreches dels estats a la secession. Abans l'inauguracion presidenciala, sèt estats declarèron la secession de l'Union, e creèron un govèrn independent, los Estats Confederats d'America, lo 9 de febrièr de 1861. Prenguèron lo contraròtle dels fòrts e de las proprietats federalas dins los sieus territòris, amb pauca resisténcia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Antietam; Le jour le plus sanglant de la guerre de Sécession, Frédéric Naulet, Economica, 2005.
- Confédération sudiste (La) 1861-1865: Mythes et réalités, Serge Noirsain, Economica, 2006.
- Les Canadiens français et la Guerre de Sécession, Jean Lamarre, VLB Éditeur, 2006.
- Le corsaire Alabama, Jean-Pierre Deloux, E-Dite, 2001.
- Gettysburg, Dominique Venner, Éditions du Rocher, 1995.
- Gettysburg 1863: l'apogée de la Confédération, par Carl Smith, série Armées et Batailles no.6, Osprey Publishing/delPrado, 2004, ISBN 2-84349-178-9.
- Gettysburg 1863: Le tournant de la guerre de Sécession, Lee Kennett, Economica, 1997.
- La Guerre de Sécession (1861-1865), ses causes et ses suites, Pierre Belpheron, Plon, 1947
- La Guerre de Sécession, 1861-1865, James M. McPherson, Robert Laffont, 1991. (ISBN 978-2-221-06742-0)
- La Guerre de Sécession, Bruce Catton, Payot, 2002
- La Guerre de Sécession : les États désunis, André Kaspi, Gallimard, 1992, (ISBN 2-07-053165-1)
- Histoire vécue de la Guerre de Sécession, Bernard Michal, éd. Crémile, 1972
- Historia n° 322
- Historia thématique n° 94 : La Guerre de Sécession
- La guerre civile aux États-Unis, Karl Marx et Friedrich Engels
- La Guerre de Sécession, Farid Ameur, PUF, coll. Que sais-je ?
- Histoire des États-Unis, René Rémond, PUF, coll. Que sais-je ?
- La Guerre de Sécession, Léon Lemonnier, Gallimard, 1943
- La Guerre de Sécession, Alan Barker, éd. Vent d'Ouest
- La Guerre de Sécession, BT2 n° 178 (1985), article de Fernand Lecanu
- La Guerre de Sécession, tome 1: l'Infanterie, André Jouineau et Jean-Marie Mongin, Histoire & Collections, 2000.
- La Guerre de Sécession, tome 2: la cavalerie, l'artillerie, les services, André Jouineau et Jean-Marie Mongin, Histoire & Collections, 2000
- Petite histoire de États-Unis, Allan Nevins et Henry Steele Commager, Overseas éditions, 1942
- La vie quotidienne aux États-Unis à la veille de la Guerre de Sécession, Robert Lacour-Gayet, Hachette, 1957
- Histoire des Américains, Daniel Boorstin, Robert Laffont, coll. Bouquins
- Andrew Campbell Duncan et al., « La guerre de Sécession », dans Revue d’histoire du XIXe siècle, 2007/2 (n° 35)
- Les guerres américaines - La Sécession -, Ed ATLAS, Paris 1985. (ISBN 2-7312-0364-0)


c: text/html

text:
Lac Huron
Lo lac Huron es separat del lac Michigan per l'estrech de Mackinac; ambedoas superfícia avent la mèsme altitud constituisson donc idrologicament una meteissa espandida d'aiga. Lo lac Superior s'auça a près de 7 mètres de mai; s'escampa pel riu Santa Maria dins lo lac Huron. Aquel darrièr s'espampa enseguida dins lo riu Santa Clara entre Pòrt Huron (Michigan) e Sarnia (Ontario); aquel riu passa lo lac Santa Clara e desemboca pel riu Detroit dins lo lac Erie, e tanben pel lac Ontàrio e lo fluvi Sant Laurenç fins a l'ocean Atlantic.
Lo lac es a 176 mètres d'altitud e sa prigondor maxim es de 230 mètres. S'espandís sus 59 600 km2 e conten 3 538 km3 d'aiga[1]. Fa frontièra a l'èst amb Ontàrio (Canadà) e a l'oèst amb Michigan (Estats Units d'America).
Coma los autres Grands Lacs, foguèt format per la fonda de la glaça pendent laretirada dels glacièrs continental[2].
Una de las illas mai granda, l'illa Manitoulin, es l'illa mai granda al au mond dins un lac. Ela meteissa compren lo lac Manitou, mai grand lac al mond se trapan sus una illa dins un lac.
Lo lac recep tanben las aigas del Riu Au Sable (Michigan).
Istòria[modificar | modificar la font]
Son etimologia es ligada a sa descobèrta pels caçaire de salvatgina e canadencs franceses que ne percorrián las ribas al sègle XVI. Lo lac èra alara nomenat « La Mer Douce », es a dire d'aiga doça e non d'aiga salgada coma totas las mars. Los amerindians l'avián nomenat « Karegnondi »[3].
Mai tard prenguèt lo nom de « lac dels Hurons » a l'epòca de la Nòva França e de la Loisiana francesa. Ara, se nomena simplament lac Huron.
Pendent la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units d'America, l'illa Mackinac foguèt un luòc de batalhas entre los britanics e los Estats Units per la possession de l'illa. Èra un enjòc màger pel contraròtle dels Grands Lacs e del comerci de las pèls dins la region.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eysson
Eysson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Eysson se situa a ieu scenari del massís del #Jurar, al nòrd-oèst de Vercel. A limitat a l'èst per la prolongation del mont de Vercel, e a l'oèst per la pichona cluse de Creuse. Se tròba en aquela cluse, en amont del molin de Creuse, la font de la Audeux, al luòc-ditz "La Conche". Aquela font es una exsurgence, #que pren los tinturas misteriosas d'una pichona "font bleue". Lo territòri de la municipalitat es essencialament cobèrt de pâturages e de bòsques de hêtres. La localizacion del vilatge es totjorn demorada lo meteis, coma ne testifica los appellations de dos quartièrs : "Darrièr de la vila" e "Lo faubourg".
La commune d'Eysson se situe à mi plateau du massif du Jura, au nord-ouest de Vercel. Elle est limitée à l'est par la prolongation du mont de Vercel, et à l'ouest par la petite cluse de Creuse. On trouve dans cette cluse, en amont du moulin de Creuse, la source de l'Audeux, au lieu-dit "La Conche". Cette source est une exsurgence, qui prend les teintes mystérieuses d'une petite "source bleue". Le territoire de la commune est essentiellement couvert de pâturages et de forêts de hêtres. L'emplacement du village est toujours resté le même, comme en témoigne les appellations de deux quartiers : "Derrière la ville" et "Le faubourg".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Eysson a ligat a la fondacion d'un prieuré, #qu'una primièra installacion ne datariá del Modèl:Sp-. Se sap amb certitud #qu'una comunitat de fraires bénédictins de Clunhic s'installa a la fin de la Modèl:S-, ne ligam amb lo prieuré de Morteau. Fins a la Revolucion francesa, los abitants de Eysson demoraràn d'afars del prieur de Morteau. Los dreches e de devers dels abitants de Eysson a la consideracion del prieur de Morteau an descrich en un tèxt de 1188, conservat a l'archiu départementales del Doubs.
Se sap pas res del prieuré de Eysson. Ne demòra totun lo polit chevet roman de la glèisa, de la Modèl:S-. La glèisa Santa-Georges de Eysson #portar lo títol de glèisa-maire, jouissant d'una granda aima en la region. La parròquia se #estendre suls pòbles environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, e lo curé de Eysson nomenat a la curació de Passonfontaine. La parròquia èra pro importanta perque la carga de bailli de Eysson, collecteur de l'impòst pel prieur de Morteau, i aguèt mes en examen. En 1532, es Antoine Vernerey, egalament bailli de la distincion de Cicon, #que #aver aquela carga. Lo sieu ostal, totjorn visible a Passonfontaine, es una pròva de las intradas #que ne retirava. Eysson I aguèt una escòla dempuèi la Modèl:S-. Lo vilatge #èsser sens dobte estrossejat pels mercenaires suedeses de Louis XIII l'an 1641. Los sieus abitants #prene part, pendent la Revolucion francesa, a la « pichona Vendée » de las paysans de la Nautor-Doubs, en amagant de sacerdòts rebèls a la constitucion civila del clergé. Divèrses abitants aguèron empresonat.
L’histoire d’Eysson est liée à la fondation d’un prieuré, dont une première installation daterait du Modèl:Sp-. On sait avec certitude qu’une communauté de moines bénédictins de Cluny s’installe à la fin du Modèl:S-, en lien avec le prieuré de Morteau. Jusqu’à la Révolution française, les habitants d’Eysson resteront sujets du prieur de Morteau. Les droits et devoirs des habitants d’Eysson à l’égard du prieur de Morteau sont décrits dans un texte de 1188, conservé aux archives départementales du Doubs.
On ne sait rien du prieuré d’Eysson. Il en reste toutefois le beau chevet roman de l’église, du Modèl:S-. L’église Saint-Georges d’Eysson porta le titre d’église-mère, jouissant d’une grande considération dans la région. La paroisse s’étendit sur les villages environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, et le curé d’Eysson nommé à la cure de Passonfontaine. La paroisse était suffisamment importante pour que la charge de bailli d’Eysson, collecteur de l’impôt pour le prieur de Morteau, fut recherchée. En 1532, c’est Antoine Vernerey, également bailli de la seigneurie de Cicon, qui tint cette charge. Sa maison, toujours visible à Passonfontaine, est une preuve des revenus qu’il en retirait. Eysson eut une école dès le Modèl:S-. Le village fut sans doute ravagé par les mercenaires suédois de Louis XIII en 1641. Ses habitants prirent part, durant la Révolution française, à la « petite Vendée » des paysans du Haut-Doubs, cachant des prêtres réfractaires à la constitution civile du clergé. Plusieurs habitants furent emprisonnés.


text:
Auloron
Auloron qu'ei ua comuna situada en Bearn, en eth departament deths Pirenèus Atlantics e ena region d'Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Heraudica[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Gilbert Borgés nos presenta un noveu raibe negre. Brr!
°°
Novembre. Mes mòrt. Festa dins una bòria au mitan daus bòscs. Abandonada dempuei longtemps, la bòria. P’ita rota. Chamin per 'chabar. Freg. Defòra e dedins. La chamineia es charjada. Lo fuòc esclara tota la cosina. Fai freg totparier. Lo monde an gardat los manteus. De la vapor suert de las gòrjas. Som una vintena. Coneisse pas grand-monde. Sabe pas qui m'a convidat. Tant piech. I sei. E ai portat per durmir.
La granda taula butida contra lo mur. Charcuteriá, polet, gasteus. Quauquas botelhas d'aperitiu e de vin. Segurament raubadas dins las cavas daus pairs. Gòsts de plastic apilotats.
E puei quo es partit. Leu engolida, la botelha de whiskey irlandés e la de whisky pur malte ecossés. Quò balança un pauc e lo quite oisqui charantés ‘chaba per i passar. Fai un pauc mens freg. La chalor comença de venir dau dedins.
Descopatge de pastis, de chambon, de polet freg. Lo prumiers bolchons plòpen. Los roges, los rosats, los blancs se seguen e se boiren dins mon estomac. ‘Chabe lo muscadet que degun mai sembla voler.
Quauqu’un a portat de la musica. Dansem e minjem. Minjem e dansem. Dansem e bevem.
Botelhas ‘chabadas. I a enquera la nuriciá. Trenta litres de Brageirac de la cooperativa. Quò pren un pauc de temps mas lo fam disparesser.
Doas oras. Sujor. Pus freg dau tot. Set. M’enquilhe la meitat d’un veire de limonada. Manca de chança, quo es de la blancha. De la rapa. Manque m’estofar. Escrupisse dins la chamineia. La flama s'eslonja e rotfla. Tròbe una botelha d’aiga. La voide. Vau defòra tornar prener mon ‘len. Fai un freg de tots los diables mas l’estomac me brusla. La testa me vira. “Un còp a se ‘trapar la mòrt...” marmuse entre mas dents.
Una filha rieba. L’aviá pas remarcada. Tota vestida de negre. Una gòtica, segurament. Un pauc magra mas fau estre tolerant.
“Te cherchava, çò-ditz la filha.
- A bon ? Perqué ?
- Per me’n anar coma tu.
- Ses seriosa ? Nos conneissem pas...
- Si-es. Te conneisse. Sabe que deves venir coma me. Sei vengut te querre. Sei ta mòrt.”
Lance una espiada a la golhata falorda. La luna suert de las niblas. Vese las òssas tras la charn blava. Essaie de credar mas ren suert. Quò demòra blocat en quauque luòc jos mon còu e quò me fai mau.
Prene lo corer. Bombe dins la veitura. A fons sus lo chamin. Dins lo retrovisor, ai lo temps de veire la charn decharnada me far un beu rison.
Gilbert Borgés


text:
Grussan
Grussan (Gruissan en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.ville-gruissan.fr site de la comuna de Grussan, que lo jornal municipal se sona "Gruss@nòt"


text:
Villes et mairies de la Province du Brabant Wallon (7)
Liste des communes
Braine-l'Alleud
Ville de Braine-l'Alleud, localité de Belgique de 37 000 habitants.
La mairie de Braine-l'Alleud a une adresse e-mail et un site Internet.
Wavre
Ville de Wavre, localité de Belgique de 32 000 habitants.
La mairie de Wavre a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Ottignies-Louvain-la-Neuve
Ville d'Ottignies-Louvain-la-Neuve, localité de Belgique de 30 000 habitants.
La mairie d'Ottignies-Louvain-la-Neuve a une adresse e-mail et un site Internet.
Waterloo
Ville de Waterloo, localité de Belgique de 29 000 habitants.
La mairie de Waterloo a une adresse e-mail et un site Internet.
Nivelles
Ville de Nivelles, localité de Belgique de 25 000 habitants.
La mairie de Nivelles a une adresse e-mail et un site Internet.
Tubize
Ville de Tubize, localité de Belgique de 22 000 habitants.
La mairie de Tubize a une adresse e-mail et un site Internet.
Rixensart
Ville de Rixensart, localité de Belgique de 21 000 habitants.
La mairie de Rixensart a une adresse e-mail et un site Internet.
Genappe
Ville de Genappe, localité de Belgique de 14 000 habitants.
La mairie de Genappe a une adresse e-mail et un site Internet.
Lasne
Ville de Lasne, localité de Belgique de 14 000 habitants.
La mairie de Lasne a une adresse e-mail et un site Internet.
Jodoigne
Ville de Jodoigne, localité de Belgique de 12 000 habitants.
La mairie de Jodoigne a une adresse e-mail et un site Internet.
Grez-Doiceau
Ville de Grez-Doiceau, localité de Belgique de 12 000 habitants.
La mairie de Grez-Doiceau a une adresse e-mail et un site Internet.
Chaumont-Gistoux
Ville de Chaumont-Gistoux, localité de Belgique de 11 000 habitants.
La mairie de Chaumont-Gistoux a une adresse e-mail et un site Internet.
Rebecq
Ville de Rebecq, localité de Belgique de 10 000 habitants.
La mairie de Rebecq a une adresse e-mail et un site Internet.
Villers-la-Ville
Ville de Villers-la-Ville, localité de Belgique de 9 800 habitants.
La mairie de Villers-la-Ville a une adresse e-mail et un site Internet.
Court-Saint-Etienne
Ville de Court-Saint-Etienne, localité de Belgique de 9 600 habitants.
La mairie de Court-Saint-Etienne a une adresse e-mail et un site Internet.
Braine-le-Château
Ville de Braine-le-Château, localité de Belgique de 9 500 habitants.
La mairie de Braine-le-Château a une adresse e-mail et un site Internet.
Orp-Jauche
Ville d'Orp-Jauche, localité de Belgique de 8 000 habitants.
La mairie d'Orp-Jauche a une adresse e-mail et un site Internet.
Perwez
Ville de Perwez, localité de Belgique de 7 700 habitants.
La mairie de Perwez a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Marron
Lo marron o lo brun (o castanh, o bureu) es una color que fa partida de las colors caudas. A causa de son ton escur, fa pas partida de las colors de l’arc de Sant Martin.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom brun ven del bas latin brūnus (sègle VI), manlevat al germanic *brūn, « brun, brilhant » (cf. alemand braun « brun »).
Lo nom marron ven per metonimia del fruch qui pòrta lo meteis nom, lo marron (castanha o amaron).
La color marron dins la natura[modificar | modificar la font]
D'un biais general, la color bruna es fòrça presenta dins la natura, dins lo reialme vegetal coma animal.
- Reialme vegetal : es la color de la gaireben todas las ruscas d'arbres, mas subretot la color de la tèrra, de la descomposicion de las matèrias organicas, dels excrements, de las fuèlhas mòrtas.
- Reialme animal : es la color de la toison de nombroses animals del bòsc e del plumatge de fòrça aucèls, perque es una color d'un camoflatge o d'un mimetisme plan eficaç.
Lo brun per mescla[modificar | modificar la font]
Lo brun del pintre e del colorista se fa generalament en mesclant l'irange amb de negre, dins una proporcion variabla de 2 a 4 parts per 1. Pasmens, lo negre essent una color neutra qu'escursís las autras colors, quina que siá la mescla de colors complementàrias que daissa dominar dins sas proporcions la nuança cauda, farà lo brun. Per exemple, se fa de brun en mesclant 2 parts d'irange amb una part de blau, o ben doas parts de roge amb un part de verd, o ben doas parts de jaune amb una part de violet. Quand s'utiliza las colors primàrias, se fa un brun chocolat en mesclant aproximativament 2 parts de magenta, 3 parts de jaune e una part de negre.
Simbolisme e usatges[modificar | modificar la font]
- Cencha marron : darrièr grade d'aprendissatge del judo e del karate, correspondent au 1èr Kyu (9en nivèl). Seguís la cencha blava e precedís la cencha negra.
- En electricitat, lo fil brun representa una ligason naveta, lo fil blau essent lo neutre e lo fil roge la fasa.
- En politica, lo brun representa la drecha extrèma, lo nacionalisme.
Galariá[modificar | modificar la font]
Dins la natura[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Ors brun
-
-
Cep (Boletus edulis)
-
-
Uèlh de tigre, pèira marron
Objèctes fabricats[modificar | modificar la font]
-
Lo marron es una color estandard per las calces d'òme
-
Grans de cafè torreficats
-
-
Bure bruna dels franciscans


text:
Obelisc de Buenos Aires
L' Obelisc de Buenos Aires qu'ei lo monument lo mei emblematic d'aquesta ciutat. Apitat a la crotzada de las famosas aviengudas Corrientes (coneguda com l'"avienguda qui non drom pas jamei") e 9 de Julio (chafrada com l'"avienguda la mei larja deu monde) qu'ei haut de 67,5 m.
Que ho edificat devath la presidéncia de Agustín Pedro Justo entà celebrar los 400 ans de la fondacion de Buenos Aires.
Òbra de l'arquitècte Alberto Prebisch a soa bastida que debutè lo 20 de març de 1936 e lo monument (bastit en sonque dus mes) que ho estreat lo 23 de mai. En 1939, Roberto Marcelino Ortiz, lo successor deu president Agustín Pedro Justo, que voló l'avalir en arguant rasons esteticas, practicas e de seguretat shens s'i escàder. Durant las annadas 80, ua cleda que ho hornit entà estancar las degradacions qui pativa, e mei que mei, los grafitis.
Per'mor de la soa valor simbolica e de s'estar a la crotzada de dus eish màgers de la ciutat, qu'ei un lòc on los abitants de Buenos Aires e s'amassan per hestejar victòrias esportivas (e mei que mei a l'escadença deus campeonats de fotbòl) o politicas.
La diada mondiau de luta contra lo SIDA que dè lo parat de'u caperar d'un preservatiu gigant de tela. Deu medish biais, a l'escadença deus trenta ans de la Nueit deus Gredons (quan la Dictatura Militara de las fin de las annadas setanta e sequestrè, torturè e aucidó un grop d'adolescents) que ho desguisat en gredon gigant.


text:
Oppenans
Oppenans es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble, #que fasiá partida de la tèrra de Montjustin-e-Velotte, dépendait al Mièja Edat de las Comtes de Bourgogne.
Lo marques de Chappuis, president a morter al Parlament de Besançon n'a #èsser lo darrièr senhor, per lo sieu matrimòni amb la filha de Claude François de Cordemoy, senhor de Oricourt.
Le village, qui faisait partie de la terre de Montjustin-et-Velotte, dépendait au Moyen Âge des Comtes de Bourgogne.
Le marquis de Chappuis, président à mortier au Parlement de Besançon en a été le dernier seigneur, par son mariage avec la fille de Claude François de Cordemoy, seigneur d'Oricourt.


text:
18/12/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 18 de decembre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a daus extrachs de films doblats en occitan per Conta'm, coma Lo hussard su lo teit, L’ors Paddington, Ernest e Celestina.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Ontologia
L'ontologia, del Grèc ὄv (genitiu: ὄvtoς) "de l'èsser" (participi de eἶvaι,èsser) e -λoYίa, "sciéncia, estudi o teoria", es l'estudi de l'èsser o de l'existéncia. A coma objectiu de descriure o pausar las categorias e las relacions basicas de l'èsser o de l'existéncia per definir las entitas e los tipes d'entitas dins d'aquel contèxte. L'ontologia se pòt tanben definir coma l'estudi de las concepcions de la realitat. L'ontologia sovent (mas pas totjorn) a una relacion estrecha amb la metafisica. Se pòt dire que l'ontologia foguèt suggerida indirectament pel primièr còp per Anaximandre, e que foguèt definida pel primièr còp per Parmenides.
Qualques filosòfs, especialament de l'escòla platoniciana, prepausan que totes los noms substantius fagan referéncia a una entita. D'autres prepausan que certans noms substantius se fagan pas referéncia a d'entitas, mas que son una manièra de far referéncia a un ensemble (d'objèctes o eveniments). Segon aquel darrièr punt de vista, a la plaça de far referéncia a una entitat, se fa referéncia a un ensemble d'eveniments mentals experimentats per la persona; per exemple, la "societat" fa referéncia a l'ensemble de las personas amb d'interaccions comunas, la "geometria" fa referéncia a l'ensemble d'un tipes especific d'activitat intellectuala.
Entre tot, l'ontologia se deu explicar quins mots fan referéncia a d'entitats e quins non, perqué, e quinas categorias ne son lo resultat. Quand aquel procèssus s'aplica als substantius coma electrons, energia, contracte, bonaür, temps, vertat, azard o Dieu, l'ontologia ven lo fondament de tant de brancas de la filosofia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Congrès Internacional d'Ontologia
- (en)[http://www.ontology.co Ontology. A resource guide for philosophers


text:
Categoria:Pagina prepausada a la supression
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
C
- ► Carris pesucs (void)
L
- ► Literatura josieva (void)
T
- ► Tancs pesucs (void)
Articles dins la categoria « Pagina prepausada a la supression »
Aquesta categoria conten los 4 articles seguents.
Fichièrs multimèdia dins la categoria « Pagina prepausada a la supression »
Los 15 fichièrs seguents figuran dins aquesta categoria, sus una soma de 15.
- Chèvre.jpg 54 Ko
- Email châtaigne.jpg 468 Ko
- GoogleChromeLogo.png 47 Ko
- Logo rock2.JPG 8 Ko
- Logowikirock.gif 9 Ko
- Not.jpg 443 Ko
- SantaClaus.jpg 6 Ko
- Saviez-vous2.gif 6 Ko
- Saviez-vous3.gif 6 Ko
- Wiki-oc.png 20 Ko
- X2640 - Vénus.png 475 o


text:
Juan Lavalle
Juan Lavalle (Buenos Aires, lo 20 d'octobre de 1797 – San Salvador de Jujuy, 1841) que ho un militar e un òmi politic argentin ; d'origina aristocratica espanhòla, que s'illustrè dens la Guèrra d'Independéncia dens l'armada argentina.
Arron, que pelegè au cors de la Guèrra Civila Argentina enter unitaris e federaus dens lo purmèr partit entau quau e vençó e he fusilhar lo general Manuel Dorrego. Des.hèit ua purmèra vegada peus federaus que's retirè dens la Benda Orientau de l'Arriu de la Plata (província argentina qui vadore Uruguai) abans d'estar des.hèit un segond còp peu cap d'Estat federau argentin Juan Manuel de Rosas.
Los partisans de Lavalle qu'avón de huèger de cap a Bolívia dab lo còs en putrefaccion deu lor generau de paur a qui hosse pres peus federaus. Que horen tornats en Argentina en 1861 e sepelits dens lo Cemitèri de la Recoleta a Buenos Aires.


text:
Saint-Maurice-sur-Aveyron
Saint-Maurice-sur-Aveyron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Aveyron, Jos-afluent de la Seine pel Loing, las rotas départementales 28, 56, 162 e 317 aital coma lo sentier de grand randonnée GR 13 en connectant Fontainebleau (Seine-e-Marna) a Arcy-sus-Curació (Yonne) travèrsen lo territòri de la comuna.
La municipalitat es limitrophe del departament del Yonne.
Sant-Maurici-sus-Aveyron es desservie per la linha 15 del ret départemental d'autocars Ulys.
L'Aveyron, sous-affluent de la Seine par le Loing, les routes départementales 28, 56, 162 et 317 ainsi que le sentier de grande randonnée GR 13 reliant Fontainebleau (Seine-et-Marne) à Arcy-sur-Cure (Yonne) traversent le territoire de la commune.
La commune est limitrophe du département de l'Yonne.
Saint-Maurice-sur-Aveyron est desservie par la ligne 15 du réseau départemental d'autocars Ulys.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bourg existissiá ja dins los primièrs sègles de lo nòstre ère, en protegint alavetz una populacion Modèl:Évasif.
Pel continuament, la municipalitat i aguèt dotat de dos castèls : aquel de l'anautit e aquel d'en bas, trucats « los Infernats »[1], o de còps « los #Barrar »[2].
Lo Infernat d'en bas #èsser lo sojorn de Jacques Cœur après la siá disgrâce. A uèi desaparegut.
Lo Infernat d'en nautor[3] i aguèt bastit pel chevalier Regnava del #Barrar ; aquel darrièr #èsser inhumé dins la glèisa de Sant-Maurici ont a representat per una estatua de pèira, cench d'una espasa amb un can als sieus pès. Aquel castèl, totjorn visible uèi, i auriá apertengut a Jacques de Bracque[4] e a la Ostal de Montmorency-Luxemborg, senhors de Châtillon-sus-Loing[1].
Lo abbaye de Fontainejean a fondat cap a 1124[5].
Segon lo Sr. Becquerel, Es Nicolas Braque #que, entre 1359 e 1373, aquerís la châtellenie de Sant-Maurici-Sus-Laveron de Louis de Melun, un dels eretièrs dels comtes de Sancerre[2].
Al començament de la XXen, Sant-Maurici comptava 97 caserius, e nombre de comèrcis uèi desapareguts : un aubergiste, doas entrepresas de battage, dos carnissers, dos forners, dotze cafès (10 al bourg, 1 a Fontainejean, 1 a la Breuille), tres charrons, tres bourreliers, cinc vendeires de sabatas, un chiffonnier, cinc cordonniers, tres modistes, un magasin de mòda e de lingerie, tres magasins de Novetats, doas tailleurs d'abituds, dos perruquers-perruquiers, tres couvreurs, quatre entrepreneires de bastissa, dos menuisiers, nòu épiciers, dos grainetiers, un vendeire de fem, un meunier, un fumiste, un rellotger, quatre maréchaux-ferrants, un tourneur sus bòsc, dos otèls, cinc tonneliers, un vendeire de vin en gròs, un vendeire de veaux. Totes los dimenges triga se desenrotllava un mercat. Nòu fes per an s'i trobava una fièra : lo darrièr diluns de febrièr, lo darrièr diluns de març, e los 23 d'abril, 8 de junh, 8 de julhet, 5 aout, 23 de setembre, 8 de novembre e 23 de decembre. Doas « logadas als mossardets » per an: dimenge en precedint lo 24 de junh, e segond dimenge abans la Toussaint.[ref. necessària]
Le bourg existait déjà aux premiers siècles de notre ère, abritant alors une population Modèl:Évasif.
Par la suite, la commune fut dotée de deux châteaux : celui d'en haut et celui d'en bas, appelés « les Infernats »[1], ou parfois « les Enfermas »[2].
L'Infernat d'en bas fut la demeure de Jacques Cœur après sa disgrâce. Il a aujourd'hui disparu.
L'Infernat d'en haut[3] fut bâti par le chevalier Régnait de l'Enferma ; ce dernier fut inhumé dans l'église de Saint-Maurice où il est représenté par une statue de pierre, ceint d'une épée avec un chien à ses pieds. Ce château, toujours visible aujourd'hui, aurait appartenu à Jacques de Bracque[6] et à la Maison de Montmorency-Luxembourg, seigneurs de Châtillon-sur-Loing[1].
L'abbaye de Fontainejean est fondée vers 1124[7].
Selon M. Becquerel, c'est Nicolas Braque qui, entre 1359 et 1373, acquiert la châtellenie de Saint-Maurice-Sur-Laveron de Louis de Melun, un des héritiers des comtes de Sancerre[2].
Au début du XXen, Saint-Maurice comptait 97 hameaux, et nombre de commerces aujourd'hui disparus : un aubergiste, deux entreprises de battage, deux bouchers, deux boulangers, douze cafés (10 au bourg, 1 à Fontainejean, 1 à la Breuille), trois charrons, trois bourreliers, cinq marchands de chaussures, un chiffonnier, cinq cordonniers, trois couturières, un magasin de mode et de lingerie, trois magasins de Nouveautés, deux tailleurs d'habits, deux coiffeurs-perruquiers, trois couvreurs, quatre entrepreneurs de bâtiment, deux menuisiers, neuf épiciers, deux grainetiers, un marchand d'engrais, un meunier, un fumiste, un horloger, quatre maréchaux-ferrants, un tourneur sur bois, deux hôtels, cinq tonneliers, un marchand de vin en gros, un marchand de veaux. Tous les dimanches après-midi se déroulait un marché. Neuf fois par an on y trouvait une foire : le dernier lundi de février, le dernier lundi de mars, et les 23 avril, 8 juin, 8 juillet, 5 aout, 23 septembre, 8 novembre et 23 décembre. Deux « louées aux domestiques » par an: dimanche précédant le 24 juin, et deuxième dimanche avant la Toussaint.[ref. necessària]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
carto.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
becq.
- ↑ 3,0 3,1 Basa Merimée Notícia N°IA00124305, Ministèri francés de la Cultura. Error de citacion : Invalid
tag; name "L.27Infernat_d.27en_haut" defined multiple times with different content
- ↑ Généalogie de Jacques de Braque
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00124345, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Généalogie de Jacques de Braque
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00124345, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Mêlwenn
Mêlwenn en breton ( Melgven en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per dos cors d'aiga, lo Arabes e lo Stival. Lo Aven marca la frontièra entre la municipalitat de Melgven e lo bourg de Kernevel, uèi integrat a la municipalitat de Rosporden.
La commune est traversée par deux cours d'eau, le Moros et le Stival. L'Aven marque la frontière entre la commune de Melgven et le bourg de Kernevel, aujourd'hui intégré à la commune de Rosporden.
Istòria[modificar | modificar la font]
I a divèrsas alberedes cobèrtas la longitud de la Aven (fleuve).
Lo banc de donadas sus las séismes del BRGM indica que lo 2 de genièr de 1959, Melgven #èsser lo épicentre de séismes #que l'intensitat maximala n'es arribat al gra V MSK, siatz una magnitude de[1]. Aguèron sentit fins en lo Morbihan.
Il y a plusieurs allées couvertes le long de l'Aven (fleuve).
La banque de données sur les séismes du BRGM indique que le 2 janvier 1959, Melgven fut l'épicentre de séismes dont l’intensité maximale a atteint le degré V MSK, soit une magnitude de 7[2]. Ils furent ressentis jusque dans le Morbihan.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 7 Cf. ficha synthétique
- ↑ Cf. fiche synthétique


text:
Villes et mairies du District de Lavaux-Oron (139)
Liste des communes
Pully
Ville de Pully, localité de la Suisse de 16 000 habitants.
La mairie de Pully a une adresse e-mail et un site Internet.
Lutry
Ville de Lutry, localité de la Suisse de 8 900 habitants.
La mairie de Lutry a une adresse e-mail et un site Internet.
Savigny
Ville de Savigny, localité de la Suisse de 3 300 habitants.
La mairie de Savigny a une adresse e-mail et un site Internet.
Belmont-sur-Lausanne
Ville de Belmont-sur-Lausanne, localité de la Suisse de 3 100 habitants.
La mairie de Belmont-sur-Lausanne a une adresse e-mail et un site Internet.
Puidoux
Ville de Puidoux, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Puidoux a une adresse e-mail et un site Internet.
Chexbres
Village de Chexbres, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Chexbres a une adresse e-mail et un site Internet.
Grandvaux
Village de Grandvaux, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Grandvaux a une adresse e-mail et un site Internet.
Forel
Village de Forel , localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Forel a une adresse e-mail et un site Internet.
Cully
Village de Cully, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Cully a une adresse e-mail et un site Internet.
Paudex
Village de Paudex, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Paudex a une adresse e-mail et un site Internet.
Oron-la-Ville
Village de Oron-la-Ville, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Oron-la-Ville a une adresse e-mail et un site Internet.
Palézieux
Village de Palézieux, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Palézieux a une adresse e-mail et un site Internet.
Mézières
Village de Mézières, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Mézières a une adresse e-mail et un site Internet.
Servion
Village de Servion, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Servion a une adresse e-mail et un site Internet.
Les Cullayes
Village de la Cullayes, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de la Cullayes a une adresse e-mail et un site Internet.
Villette
Village de Villette, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Villette a une adresse e-mail et un site Internet.
Montpreveyres
Village de Montpreveyres, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Montpreveyres a une adresse e-mail et un site Internet.
Châtillens
Village de Châtillens, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Châtillens a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Primièra Guèrra Punica
La Primièra Guèrra Punica o Guèrra de Sicília foguèt la primièra de las tres guèrras qu'opausèron Roma e Cartage, doas poténcias majoras de Mediterranèa occidentala pendent l'antiquitat. L’adjectiu punic ven del nom Poenici que los romans donavan a sos adversaris, assimilats als fenicians (Phoenici). Aqueste conflit, engajat per lo contraròtle de Sicília durèt 23 ans entre -264 abans JC e -241 abans JC, e foguèt un dels pus longs menats per Roma. Son debanament es conegut pels autos grècs e latins, principalament Polibi.


text:
Villes et mairies du District d'Aigle (134)
Liste des communes
Aigle
Ville de Aigle, localité de la Suisse de 7 900 habitants.
La mairie de Aigle a une adresse e-mail et un site Internet.
Ollon
Ville de Ollon, localité de la Suisse de 6 900 habitants.
La mairie de Ollon a une adresse e-mail et un site Internet.
Bex
Ville de Bex, localité de la Suisse de 6 000 habitants.
La mairie de Bex a une adresse e-mail et un site Internet.
Villeneuve
Ville de Villeneuve, localité de la Suisse de 4 600 habitants.
La mairie de Villeneuve a une adresse e-mail et un site Internet.
Leysin
Ville de Leysin, localité de la Suisse de 3 400 habitants.
La mairie de Leysin a une adresse e-mail et un site Internet.
Ormont-Dessus
Village de Ormont-Dessus, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Ormont-Dessus a une adresse e-mail et un site Internet.
Gryon
Village de Gryon, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Gryon a une adresse e-mail et un site Internet.
Ormont-Dessous
Village de Ormont-Dessous, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Ormont-Dessous a une adresse e-mail et un site Internet.
Yvorne
Village de Yvorne, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Yvorne a une adresse e-mail et un site Internet.
Roche
Village de Roche, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Roche a une adresse e-mail et un site Internet.
Lavey-Morcles
Village de Lavey-Morcles, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Lavey-Morcles a une adresse e-mail et un site Internet.
Noville
Village de Noville, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Noville a une adresse e-mail et un site Internet.
Rennaz
Village de Rennaz, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rennaz a une adresse e-mail et un site Internet.
Corbeyrier
Village de Corbeyrier, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Corbeyrier a une adresse e-mail et un site Internet.
Chessel
Village de Chessel, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Chessel a une adresse e-mail.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Plouha, Job Canton de Plouha
Les offres d'emploi populaires en Canton de Plouha
administratif Canton de Plouha
agent d'accueil Canton de Plouha
aide domicile Canton de Plouha
aide soignante Canton de Plouha
assistant commercial Canton de Plouha
assistante juridique Canton de Plouha
auxiliaire vie Canton de Plouha
coordonnateur Canton de Plouha
delegue pharmaceutique Canton de Plouha
employé administratif Canton de Plouha
environnement Canton de Plouha
garde d'enfant Canton de Plouha
négociateur immobilier Canton de Plouha
ouvrier agricole Canton de Plouha
ouvrier paysagiste Canton de Plouha
peintre industriel Canton de Plouha
preparateur commande Canton de Plouha
ressources humaines Canton de Plouha
technicien maintenance Canton de Plouha
Recherche d'emploi par ville Canton de Plouha


text:
Toet
Toet[1] (Touët-de-l'Escarène en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia[modificar | modificar la font]
A 23 km de Niça. Prene la 2204. Linha SNCF Breil-sus-Roya - Niça.
Istòria[modificar | modificar la font]
Situat sus la rota del caulet de Braves, en lo posterior país niçois, Toet a escalonat sul flanc d'un tuc, a lo-dessus d'un riu chantante, lo Paillon, en un entorn tranquil e bucolique a desir.
Toet es un vilatge medieval, dins las carrièras pavées; vos encantarà amb los sieus passatges cobèrts voûtés, los sieus lavoirs e fontaines, los sieus vièlhs ostals de pèira biscornues e las siás façadas défraîchies … E la siá glèisa repeinte pròpiament en jauna esblancossida, #que lèva cap al cèl lo sieu polit campanal als tuiles vernissées.
Carrerons tortueuses, Cantons e recoins, pujada de las "Espaiem" o carrièra del Forn, una envoûtante ambiance medievala impregna aquel sympathique pòble.
De mai, tot a la longitud de l'an an organizat de divèrsas manifestacions culturalas (loto, bals, eleccion de Miss e Mister Touët, de seradas pan-bagnat, brochettes, èca...)
Çò festin çò de mès taxat Del vilatge es aquel del Sant Louis fin en agost. Modèl:Caissa déroulante


text:
Laurent Korcia
Laurent Korcia (París, 7 de novembre de 1964) qu'ei un violonista francés.
Que comencè a estudiar lo vriulon aus 8 ans e qu'apregondí au Conservatòri de París. Aus 18 ans que ganhè la segonda posicion deu Prèmi Paganini (la màger aquesta annada qui lo purmèr prèmi non ho pas autrajat a negun). Que ho tanben consacrat per ua Victoire de la Musique com solista de l'annada de 2002.
A despart deu son percors classic e academic on los sons enregistraments contribuèn dab originalitat a l'enriquesiment deu repertòri deu vriulon, que s'a ensajat a enregistrament eunqüèra mei originaus dab ua collaboracion dab lo cantaire de ròc Jean-Louis Aubert e un disque de musica de cinèma.
Que jòga dab lo stradivarius de Zahn de 1719 prestat per la societat LVMH.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] site oficiau dab ligams de cap a videos.


text:
En los dus pòsts passats, que vedom quin los arguments lingüistics expausats per Mossur Sumien entà "provar" l’occitanitat deu gascon n’èran suportats per
absoludament nat estudi scientific. Qu’èran assercions shens fondament e, a
còps, beròi inexactas. Un argumentari de cort de recreacion, indigne d'un saberut.
La lista de las inexactituds non s’arrèsta pas aquiu. Que
n’i a d’autas.
Prumèr, lo caractèr « marginau » deu movement gasconista respècte a l’occitanista en Gasconha, en adméter qu'aquò e seré de préner en compde tà la classificacion deu gascon (çò qui non pensi pas), qu'ei pausat com a fèit « incontestable » per Mossur
Sumien. Per tant, aqueth fèit, a jo no’m sembla pas tant evident. No'm pensi pas que lo movement gasconista e sia mei petit que l’occitanista peus País Gascons.
L’IBG revendica mei de 500 aderents
(segon çò qu’indica la planta web d'aquesta associacion), e la tendéncia n’ei pas de cap a la minorizacion. Los de l’IBG qu’an publicat metòdes d’aprenentissatge de gascon e volontaris de l’IBG qu’ensenhan lo gascon en las escòlas com a
« activitat extra-escolara » , dab l’ajuda deus municipis, en dehòra deu circuit de l'Educacion Nacionau. Tant de
bon entà la lenga ! La grafia de l’IBG qu’ei
perfèitament adaptada tad aqueth ensenhament e los de l’IBG que defenen
l’autenticitat de la lenga. Com a comparison, lo jornau
occitan jornalet, on Sumien e predica, non revendica pas sonque 1000 legedors. A
l’escala de la geografia pan-occitana,
n’ei pas tròp. La comparison de las duas chifras, malurosament tròp petitas
en los dus cas, que parla clar, ailàs. Non pensi pas que los defensors deu
gascon e de l’occitan en generau e’s poscan sortir ahortits d’aqueras pelejas inutilas a prepaus de la classificacion deu gascon. La
classificacion deu gascon n’a pas nada
importància, non serveish pas ad arren en la vita vitanta. Parlar gascon shens preocupà's de la classificacion deu lor idiòma qu’ei çò qui an hèit los gascons durant mila ans. Non podem pas díser que la classificacion lingüistica deu gascon apòrte qué que sia d'utile. Lo gascon qu'a hrèita d'estar sabut, estudiat e emplegat, que non d'estar classificat.
Domergue Sumien que’m hè pensar a un predicator
mormon, persuadit d’aver rason a maudespièit de totas las evidéncias.
E mei, que vòu convertir los defunts a l'occitanisme com ac hèn los mormons qui tornan batejar tots los morts segon la religion mormona!
Qu’ei hòrt,
aquò! Mesclar consideracions
de scripta medievau dab lo debat de la
classificacion deu gascon qu’ei unha auta bèra asoada. Prumèr, la causida grafica n'ei de segur pas jamei un critèri de préner en compde tà classificar un parlar o ua lenga quin que sia.
E lo gascon que s’ei tostemps escriut en
har servir tot plen de causidas graficas distintas a totas las epòcas, segon
las mòdas de l’epòca, lo lòc , lo contèxte
geopolitic e las causidas personaus de l’escriba. Que podem díser tant la grafia de l’IBG com la de l’IEO que son au còp distintas de, e eretèras de, las
grafias medievaus deu gascon.
Que suggereishi a Sumien de (tornar ?) léger lo recuelh de tèxtes medievaus de Luchaire,. E que's poderé interessar aus archius generaus de Navarra a Pampalona, on i son aplegats ua colleccion de mei de 300 manuscrits redigits en gascon
deus sègles XIV-XV. En consultar los archius navarrés, que s'i poderà avisar d'un gascon de facto cooficiau au reiaume e, lo mei sovent, eishenge de signes grafics tipics de la scripta tolosana. La grafia que i èra deu tipe navarro-aragonés (com la deu catalan de l'epòca), plan segur dab quauques adaptacions entau nòste idiòma.
E shens aver a traversar la frontèra pirenenca, que podem comparar las grafias emplegadas en tres tèxtes gascons deu sègle XIII dab las gasconas de uei lo dia.
Shens anar tròp luenh de Tolosa, a Aush, en 1259:
Conegude cause sie aus presentz e aus abenidors que nos,
Arnaud B d’Armaiac , fil d’en
Rodger d’Armaiac, que Dieus aie bona mercher, rechoneisem qu’en Guiraud
d’Armaiac, nostre frai, comte de Fecenzac e d’Armaiac, no forzads ni contreiz,
mais per sa bone e agradable bolentad, ab cosehl e ab otrei
e ab bolentad de nos, a dad en
aumoine e quitad e asolt per toz temps franquemenz, per si e toz los seus, peus
presenzs e peus abiedors, lo casau qui's ten de laune part, dab la bighe deus canonihes e de l'autre part, dab lo riu d'en Teue e's ten dab lo camin de Sent Iacme, a Dieu e a la maison de madaune Sencte Marie d'Auxs e aus canonihes de la dite maison, aus presents e aus abienidors.(…)E rechoneisem que dels dits .D. sols, ab autrei de nos, lo dit comte, nostre frai, n'a pagade la terre que ab autrei de nos aue comprade d'en Guillem de Lafaurge e de sa moler na Sisera...
Un estrèit deu libe d’aur de Baiona (fin XIII) :
En Semen Garciez, fil en Garcielanz de Irurite, seiner
de Bastan e de Maier, si auzigo lo fil de sa seror qui ao nimi Semen Sans e cum se pendi de sos pecaz e de le mort que feit aue de son nebot, si de
Sancta Maria de Maier a l’abesque e a Sente Marie de Baione, franquemens que
onc arrei no si artingo a son linadge , e per mediis aquez pecat, si
de III vieles Ares, Longares, Perfite e Torrebent, a Sente Marie de Nazare, e
iatz mediis a Sentiurdi ed e sos linadges. De Sente Marie de Maier fo tiedor
l’archidiagne en Garcie per le man de l’abesque de Baione en B. qui puijs fo arcibesque de Auhx e l’archidiagne en Garcie fo abesque de
Baione. E per le man de l’abesque en Garcie de Baione, fo tiedor en Guillem Jordan, canonge de Baione e archidiagne de Bastan, de Sente Marie de
Maier. E mort l’abesque en Garcie, fo abesque n’Arremon de Martes ; e per
le man de l’abesque n’Arremon, fo tiedor
n’Arnaut Lup e l’archidiagne en Felip ahon feit arric lo log de Sente Marie de
Maier, per embeie de l’arriquesse, si forsa en Pedro Fortun e l’archidiagne en
Felip, e si meto son fil Pedro Peditz ab sa force. E escominau n’Arnaut Lup
l’abesque Pedro Peritz e son pair e
Pedro Fortuino e le glizie de Maier. Etc etc
De la medisha epòca, a Tarba (1285):
Conegude cause sia (sic) a totz homes qui aqueste present carte bezeran ne auderan que io, Adam Feaa , de Mascaras, fil d'en Testes de Mascaras, no forzsad ne decebud ne enganad per nulle persone, mes de boo grad e de bone bolentad, autrei que ei dade e renunciade tote la dezme que io preni ne deui prener ne dar en la biele de Mascaraas, defor ne dedenz, e la que tot mo lignadge y aue prise ne dade, tota la e dade e renunciade a Dieu etc...
En contra de çò qui's sembla pensar o de çò qui preten Mossur Sumien tà deféner l'occitanitat deu gascon (!), que podem constatar qu'aqueras grafias non s'assemblan pas mei a la de l'IEO qu'a la de l'IBG. Notatz , per exemple:
Hilh que i ei notat fil en aquestes tres manuscrits
Senhor :/ sénher que i ei grafiat seior (a Aush, segon la pronóncia locau) o seiner, (cf. yn o ynn en grafia navarro-aragonesa)
Armanhac: Armaiac (a Aush)
Conselh que i ei grafiat cosehl
Vinha: bighe (a Aush, parièr en un aute manuscrit auscitan de 1256)
Molher: moler
Guilhem que i ei grafiat Guillem
Auch que i ei notat Auxs o Auhx
Frair: frai
medish: mediis, (aulhors medixh…)
puish : puijs
canonges: canonihes (mei d'un còp)
linhatge: lignadge, linadge
viela : biele
autregi = autrei,
reconeishem qu'ei grafiat rechoneisem, ch a valor de c, is a valor de ish; atau mediis = medish.
etc, etc…
La nòsta a finau atòna , representada per ua e en la grafia de l'IBG, qu'ei arrepresentada en aqueths tres tèxtes per ua e, que non ua a.
Notatz l'article femenin deu gascon negre: le.
La polemica deu digraf ou versus o tan simbolica de la diferéncia enter las grafias de l'IBG e de l'IEO n'a pas a estar transpausada au sègle 13, aqueth fonèma i estant representat per …u: Lup, cum, renunciad.
Lo debat sus la classificacion deu gascon, mentre la lenga qu'ei a mori's, a jo que'm sembla van e shens interés per las rasons qui èi dejà exprimit mei d'un còp.
N'ei pas ua rason tà non pas protestar contra ua pseudosciéncia qui Mossur Sumien preten har servir tà voler impausar lo son punt de vista. Convencion e opinion non hèn pas sciéncia. Que cau arrestar de mau rasonar en presentar arguments dignes d'un peish endrogat. De peishs endrogats, ne n'èm pas.
E har com se los tanhents de l'aut camp n'existissen pas o desprecià'us n'ei pas la causa qui cau har, ça'm par. Los gasconofònes qu'èm ua espècia en gran perilh d'extincion. Las fatwas e la censura n'ajudaràn pas briga a mantiéner la lenga viva.
Lo gascon qu'a hrèita d'estar sabut, estudiat e emplegat, que non d'estar classificat.


text:
Lavaldens
Lavâldens en arpitan ( Lavaldens en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Lavaldens a situat a 1078 mètres d'altitud e a traversat pel torrent de la Roizonne. La municipalitat lo mai prèp èst La Valette, a aperaquí 5 km. Lavaldens Se tròba en contrebas de la station d'esquí del Alpe del Grand Estrenh.
Le village de Lavaldens est situé à 1078 mètres d'altitude et est traversé par le torrent de la Roizonne. La commune la plus proche est La Valette, à environ 5 km. Lavaldens se trouve en contrebas de la station de ski de l'Alpe du Grand Serre.


text:
Carles Quint
Carles Quint que ho Carles Ièr d'Espanha e Carles Vau (Gant, lo 24 de heurèr de 1500 – Mostièr de Yuste, lo 21 de setembre de 1558) com emperaire deu Sant Empèri Roman Germanic.
Eretèr de possessions ibericas e americanas per la soa mair Joana la Hòla e de las possessions Borguinhonas e deus País Baishs peu son pair Felip lo Bèth, que ho elegit Emperaire deu Sant Empèri Roman Germanic en bastir atau la màger poténcia d'Euròpa (l'empèri on "lo sorelh non se cocha pas jamei").
Despossedit de Borgonha devath la dominacion francesa e provesit d'ua puishança tròp miaçanta per França, que ho lo gran rivau deu rei Francés Ièr de França ; amassas que's combatèn, enter autes conflictes, au cors de las Guèrras d'Itàlia. Qu'ei dens aqueth contèxte diplomaticament tienut qui perdó tot espèr de tornar Navarra au son rei paulin : Enric II de Labrit.
Carles Quint que ho tanben confrontat a la gessida de la Reforma dens las soas possessions. Qu'ensagè a la debuta de trobar un apasiment e un acòrd enter catolicisme e Reforma shens s'i escàder e, arron, de's hicar dens ua posicion de repression contra lo protestantisme. Que ho totun tanben en conflicte diplomatic dab lo Papa e las soas hòsts que cometèn lo Sac de Roma abans de reconcilià's e d'estar coroat Emperaire per l'eretèr e sant Pèir.
A la fin de la soa vita que's retiè dehens lo mostièr de Yuste en bèth deishar lo son tròn au son hilh Felip II d'Espanha (qui aquesore en mei de la posseion pairaus, de Portugau e d'Anglatèrra - per sa hemna).
²
- Carta grafica pas indicada
- Personalitat del sègle XVI
- Monarca de la Renaissença
- Emperaire roman germanic
- Dinastia dels Habsborg
- Ostal de Habsborg en Espanha
- Rei d'Espanha
- Rei de Sicília
- Rei d'Aragon
- Rei de Sardenha
- Duc de Brabant
- Duc de Gueldre
- Duc de Limborg
- Comte de Flandras
- Comte d'Artés
- Comte de Borgonha
- Comte de Charolés
- Comte d'Enaut
- Comte de Namur
- Comte d'Olanda
- Istòria de la Franca Comtat
- Istòria de Borgonha
- Sègle d'aur espanhòl
- Istòria de Gand
- Cavalièr de la Cambaliga
- Òrdre de l'Aus d'aur
- Naissença en 1500
- Naissença a Gand
- Decès en 1558
- Prince d'Astúrias


text:
Pau
Pau qu'ei la capitala de Bearn e que'n vadó a la seguida d'Ortès e de Morlans. Qu'ei tanben la prefectura deu departament francés deus Pirenèus Atlantics, departament qui amassa Bearn dab tres províncias bascas (Sola, Baisha Navarra e Labord) e un tròç de la gasconha atlantica (los parçans autorn de Baiona).
Lo gentilici qu'ei palés -esa, palenc -a o paulin -a (reconstruccion recenta) prononciat [paw'lin] (dab èna dentau).
Somari
Simbèus[modificar | modificar la font]
- Escut : que's tracta d'armas parlantas puish que representa los paus qui bategèn la vila e un paon prononciat com pau en bearnés. Lo Noste Enric qu'i ei mentavut dab la letra H (peu francés "Henry") e lo nombre IV (quatau Enric de França, e tresau de Navarra) ; lo son brèç, ua carapaça de tortuga, qu'ei hicat en cap de l'escut.
Las autas armas mei ancianas que's blasonan autau :deu camp d'azur cargat tres paus d'argent, dua vacas d'aur afrontadas e d'un paon d'azur arrollant en cap e ua auta version mei anciana :d'argent cargat de tres paus de gules e d'un paon d'azur pausat suber eth deu mieitant.
- Imne: lo Bèth cèu de Pau, qu'ei la mei famosa canta bearnesa après Aqueras Montanhas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent los purmèrs sègles, l'istòria paulina que's con•hon dab l'istòria deu son castèth apitat peus vescomtes de Bearn entà contarotlar lo gua suu gave e qui los sons paus e betagèn la futura ciutat. Gaston Fèbus que ahortí aquesta hortalessa dens lo son projècte arquitecturau de gran endom qui acompanhè lo son saunei de bastir un Estat pirenenc. D'aqueth temps, totun, la vila qu'èra chic de causa e la capitala bearnesa b'èra Ortès.
Dab Enric II de Labrit, Pau que vadó capitala deu reiaume de Navarra (lo navèth títol aquesit peus vescomtes de Bearn) e lo castèth que ho modernizat (dens l'estil reneishentista viengut d'Itàlia) entà arcuélher la navèra cort reiau (dab la regina Margalida de Navarra).
Qu'ei dens aqueth castèth que vadore lo Noste Enric, futur rei de França.
En 1620, dab l'integracion de Bearn dens lo reiaume de França, Pau non demorè pas sonque lo sèti deu Parlament de Navarra e que demorè estremat deus grans eveniments istorics.
La Revolucion e las Guèrras Napoleonencas que desvelhèn la ciutat ; en 1790, Pau que vadó capitala deu departament navèth deus Baishs Pirenèus e l'Emperaire que s'interessè a la ciutat paulina en decidint lo purmèr de restaurar las rueinas deu castèth e en tot bastir la rota Pau-Saragossa e lo Haràs Nacionau de Gelòs. En mei d'aquò, lo passatge de l'armada anglesa de Wellington que marquè la debuta de l'establiment d'ua comunautat britanica en cèrcas deu microclima paulin (vantat peu mètge Alexandre Taylor) e deus sons païsatges vantats peus romantics. Aquesta comunautat hèra rica qu'adaptè la ciutat au son biais de víver modèrne e modernista en favorizant, dab l'ajuda de las autoritats locaus la bastida deu Baloard deus Pirenèus, deu casinò e deu purmèr gòlf bastit suu continent europèu.
A la debuta deu sègle XX, lo medish clima paulin qu'encoratgè los hrairs Wright d'apitar a Pau la purmèra escòla d'aviacion deu mòn.
Patrimòni e curiositats[modificar | modificar la font]
- Baloard deus Pirenèus
- Barri deus Hedàs
- Caserna Bearnadòta
- Castèth de Pau
- Ostau de Bernadòta
- Parlament de Navarra
- Plaça Gramont
- Musèu de las Bèras Arts
- Funicular


text:
Alemands de Romania
Los Alemands de Romania constituisson un grop etnic amenaçat d'Euròpa. Los Alemands son presents en Romania dempuèi 800 ans mas fa dos milenis que de populacions germanicas se son installadas o an traversat aqueles territòris. An jogat un ròtle plan important dins l'istòria e dins la cultura romanesas. A l'ora d'ara son sonque 36 884[1] ( de comparar amb 786 000 en 1939).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Lengas
- 3 Religions
- 4 Los diferents grops
- 5 Demografia
- 6 Situacion actuala e perspectivas
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania parlan gaireben tots romanés coma lenga primièra o segonda. D'unes que i a sabon tanben l'ongrés.
En 2002,[2] sus 59 764 Alemands, 42 014 avián l'alemand (tots dialèctes) coma lenga mairala (70,3%), 11 094 lo romanés (18,6%), 6 413 l'ongrés (10,7%) e 243 d'autras lengas (0,4%).
Dins Romania tota, 44 888 personas avián l'alemand coma lenga mairala (42 014 Alemands (93,6%), 1655 Romaneses, 497 Ongreses e 722 d'autras originas).
Cada grop alemand parla un dialècte o un parlar diferent. D'unes que i a sabon pas l'alemand estandard, subretot demest los ancians. Aqueles parlars son a se morir.
L'alemand estandard es ensenhat dins las escòlas etnicas alemandas e es la tresena lenga estrangièra mai estudiada en Romania ( après l'anglés e lo francés).
Religions[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania son en general catolics o protestants, coma los Ongreses de Romania. Los Romaneses son, eles, ortodòxes a mai de 90%.
En 2002,[3], 36 040 èran catolics romans (60,3%), 1542 grecocatolics (2,6%), 16 127 protestants (27%), 5246 ortodòxes (8,8%) e 809 (1,3%) d'autras religions o sensa religion.
Los diferents grops[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Romania constituisson pas un grop unitar. Son devesits en mai d'un grop per de causas istoricas e d'etnogenèsi.
Los Saxons[modificar | modificar la font]
Los Saxons de Transilvania consituisson lo grop per excelléncia dels Alemands de Romania. Es a aqueles que se pensa quand òm se referís als Alemands de Romania.
Se son installats dins la region al sègle 12 e an participat activament a la vida locala en fondant de ciutats e en desvolopant l'economia. De consultar: lista de las ciutats e dels vilatges fondats pels Saxons de Transilvania.
En 1900, representavan encara la majoritat de la populacion de Sibiu. Ara i representan una minoritat pauca[4] nombrosa (2011, 1%).
De consultar tanben: Saxons de Transilvania.
Los Soabes[modificar | modificar la font]
Los Soabes de Banat son a l'ora d'ara estimats a mens de 10 000. S'installèron dins la region a partir de 1718, data de la conquista pels Austriacs.
Per mai de detalhs: Soabes de Banat
Los Soabes de Satu Mare[modificar | modificar la font]
Los Alemands de las montanhas de Banat[modificar | modificar la font]
Los Landlers[modificar | modificar la font]
Los Landlers son una minoritat plan reducha en nombre que demòra a Sibiu , Apoldu de Sus e Cristian. Parlan un dialècte diferent dels Saxons de Transilvania. La majoritat dels Landlers a emigrat en Alemanha après 1989. La minoritat, en Romania, comptariá mens de 200 membres en 2013. En 2002, i aviá encara 66 Alemands a Cristian e 74 a Apoldu de Sus. Es una minoritat en via de disparicion.
Los Zipsers[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Dobroja[modificar | modificar la font]
Los Alemands de Dobroja èran una minoritat alemanda vivent en Dobrogea. Amb la Segonda Guèrra mondiala an gaireben desaparagut coma minoritat locala en 1945.
De consultar: Alemands de Dobrogea.
Los Alemands de Bucovina[modificar | modificar la font]
Installada a partir de 1815, la minoritat alemanda de Bucovina a desaparegut en 1945 amb lo rapatriament dels darrièrs membres de la communautat. En 1910, representèron duscas 21% de la populacion de Bucovina.
Los Alemands de Bessarabia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Los Alemands representèron fins a la Segonda Guèrra mondiala, mai o mens 4% de la populacion romanesa. Amb la desfacha de 1945, l'arribada dels comunistas e lor casuda en 1989, mai de 90% dels Alemands abandonèron aquelas regions que i vivián de còps que i a dempuèi de sègles.
Situacion actuala e perspectivas[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'Allemands a l'ora d'ara (36 884) ne fa una pichona communuatat sensa comparason amb l'importància istorica de la preséncia alemanda dins aquelas regions.
Pasmens, se constata una revalorizacion de l'eiretatge alemand en Romania e un image globalament positiu d'Alemanha. Se concretiza per exemple per la frequentacion de las escòlas alemandas per de Romaneses que pensan que la conoissença de l'alemand pòt ajudar sos enfants dins l'avenidor[6]. Per aquesta rason, los Alemands que representan 3% del total de las minoritats, representavan gaireben 10% dels escolans en lenga minoritària (de fach la majoritat dels escolans son pas d'Alemands).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Donadas oficialas del recensament de 2011
- ↑ http://www.insse.ro/cms/files/RPL2002INS/vol4/tabele/t3.pdf
- ↑ recensament http://www.insse.ro/cms/files/RPL2002INS/vol4/tabele/t5.pdf
- ↑ Recensament de 2011
- ↑ Hannelore Baier, Martin Bottesch, u.a.: Geschichte und Traditionen der deutschen Minderheit in Rumänien (Lehrbuch für die 6. und 7. Klasse der Schulen mit deutscher Unterrichtssprache). Mediaș 2007
- ↑ http://www.old.edu.ro/minoritati_4.html


text:
Iac
Lo iac (Bos grunniens) es una granda espècia de romiaire de longa toison d'Imalaia. La femèla del iac nomenada dri o drimo pels tibetans e nak pels sherpas.
Lo iac viu en Tibet, Nepal e Botan, al nòrd de China, en Gansu fins en Mongolia, fins a d'altituds de 5 400 mètres.
Somari
Iac domestic[modificar | modificar la font]
La varietat domestica (Bos grunniens grunniens Linnaeus, 1766) es utilizada coma animal de bast (un iac pòrta finsa 130 quilogramas) e de montar e progís de lana (amb que se fa vestits, feutre e còrdas), cuèr, carn (secada a l'aire fred e sec), lach (natura o fermentat), burre e fromatge. E mai, las bosas secadas son un combustible fòrça utilizat. En Mongolia lo iac es crosat amb de vacas, los ibrides son lo dzo e remplaçan fòrça plan los iacs a bassas nautors. Son utilizats coma animals de bast e pels trabalhs als camps[1].
D'elevaires constituiguèron de gasalhas de iacs als Estats Units d'America e en Euròpa, subretot en Alemanha e en Soïssa[2].
Iac salvatge[modificar | modificar la font]
Lo iac salvatge (Bos grunniens mutus Przewalski, 1883), solament present al Tibet, es mai grand que lo iac domestic, pòt pesar fins a una tona. Viu abitualament en gropes de 10 a 30 subjèctes. Son abitat es compausat de nautas planuras desgarnidas, puèges e monts a nautors compresas entre 3200 e 5400 mètres. Se noirís d'èrbas, de liquèns e d'autres plantas. Pendent la sason cauda, viu dins las regions prèpa de las nèus eternalas; puèi descend capa a de tèrras de clima melhor quand la sason freda arriba. Lo iac pòt afrontar lo fred fins a -40 °C mercé a una sosbora fòrça densa e a un long e espés pelatge de superfícia. E mai, secreta una substància vescosa dins sa sudacion qu'agís coma un isolant. Aquela substància s'utiliza en medecina tradicionala al Nepal. Lo iac salvatge a una vista fòrça flaca mas un odorat fòrça desvolopat e subretot una ausida remarcabla que li permet d'entendre a de quilomètres.
L'espècia es menaçada: la populacion totala actuala es estimada a 15 000 individús.
Morfologia[modificar | modificar la font]
- Longor del còrs: 3,25 m
- Longor de las banas: lateralas de 65 a 102 cm, escartament 95 cm
- Nautor al garròt: 1,6 a 2,0 m
- Pes adulte (salvatge): 300 kg (feme) a 1000 kg (mascle)
- Pes adulte (domestic): 230 kg (feme) a 580 kg (mascle)
Fisiologia[modificar | modificar la font]
- Maduretat sexuala: 6-8 ans
- Portadura: 9 mois
- Nombre de joves per portada: 1
- Nombre de portadas par an: 1 cada dos ans
- Longevitat:
- En libertat: 25 ans
- En captivitat: 20 ans
Reparticion[modificar | modificar la font]
- Tibet, Mongolia, China , Nepal...
Ibrides[modificar | modificar la font]
Se trapan subretot dins de Monts Imalaians :
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Tropèl de iacs en Mongolia
-
Iacs utilizats per l'agricultura sul planòl tibetan
-
-
-


text:
Courzieu
Courzieu en arpitan (Courzieu en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En una charte datada del 27 d'agost 925[1] Çò archevêque de Lion Rémy II e lo comte Guillaume consenteixin una donation facha de quatre curtils e de vinhas aital coma un anniversari dins la fèsta de Sant-Martin a la glèisa de Courzieu pel senhor Andelfred, la siá femna Richborge e los sieus fils Sever al abbaye de Savigny (Rhône).
Dans une charte datée du 27 août 925[1] L'archevêque de Lyon Rémy II et le comte Guillaume consentent une donation faite de quatre curtils et vignes ainsi qu'un anniversaire en la fête de Saint-Martin à l'église de Courzieu par le seigneur Andelfred, sa femme Richborge et leur fils Sévère à l'abbaye de Savigny (Rhône).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Savigny 1853, p. 11


text:
Atomisme
L'atomisme es un sistèma filosofic qu'apareguèt en Grècia al sègle V abC segon que l'univèrs es constituit amb de combinasons de pichonas particulas indivisiblas nomenadas atòms (en grèc significa que se pòt pas dividir).
L'atòm es definit coma l'element mai pichon, mai espandit e indivisible, amb que totas las causas son fachas. Segon l'atomisme mecanista de Leucip e Democrit (sègles V e IV ab. C.), los atòms son de particulas materialas indestructiblas, desprovesidas de qualitats, que se distinguisson entre elas solament per la forma e la dimension, e que per sas divèrsas combinasons dins lo vueit constituisson los diferents còsses. La concepcion de la natura es absoludament materialista, e explica totes los fenomèns naturals en tèrmes de nombre, forma e grandor dels atòms. Fin finala redusís las proprietats sensorialas de las causas a las diferéncias quantitativas dels atòms. Aquel movement filosofic aurà un continuament amb la filosofia d'Epicur e Lucrèci.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca)Filosofia.net Biografias, explicacions e accès a Symploké.


text:
Patagònia
Patagònia es una region geografica qu'engloba los parçans situats pus al sud d'America del Sud. Es situada en Argentina e Chile, compren los Andes a l'oèst e al sud, e de replanats e bassas planas a l'èst. Lo nom de Patagònia ven del mot patagón[1] utilizat per Fernão de Magalhães per descriure las gents nativas que lo mond de son expedicion considerava gaireben coma de gigants. Se pensa uèi que los patagòns èran los tehuelches amb una talha de 1.80 m comparat als 1.55 m de talha mejana dels espanhòls d'aquel temps.[2]
Lo parçan argentin de Patagònia inclutz las províncias de Neuquén, Río Negro, de Chubut e de Santa Cruz, tant coma la porcion èst de l'archipèla de la Tèrra del Fuòc e la part pus al sud de la província de Buenos Aires: Patagones. La region politicoeconomica patagona inclutz la província de La Pampa.[3]
La part chilena de Patagònia compren las províncias e regions de Valdivia, Llanquihue, Aysén e Magallanes, i comprés lo costat oèst de la Tèrra del Fuòc e lo Cap Hòrn, e la província de Palena dins la region de Los Lagos.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Glacièr Perito Moreno
-
-
-
-
Lac Desèrt, amb al fons lo famós pic Chaltén, mai conegut jol nom de Mont Fitz Roy
-
Lac Nahuel Huapi, pròche Bariloche, Argentina.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Antonio Pigafetta, Relazione del primo viaggio intorno al mondo, 1524: Il capitano generale nominò questi popoli Patagoni. Lo mot original èra probablament dins lo portugués mairal de Magalhães (patagão) o dins l'espanhòl dels seus òmes (patagón). Foguèt interpretat pus tard "grand pè" mas l'etimologia fa referéncia a un personatge dins una novèla de la literatura espanhòla de la debuta del sègle XVI.
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ Población y Economía (es)


text:
Quarré-les-Tombes
Quarré-les-Tombes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es un pichon vilatge typique del Morvan situat entre los vallées de la Curació e del Trinquelin. A situat sus un tuc granitique elevada de 450 mètres, #çò qu'expausa lo vilatge als vents del Nòrd . « La temperatura i es freda e dura. »[1]
Lo pòble a situat a un encreuament de rotas:
- de Avallon a Sant-Brisson,
- de Rouvray (Yonne) a Lormes,
- de Quarré a Cussy-los-Forges,
- de Quarré a Châtel-Censoir.
La superficie de la municipalitat es de 4605 ectaras e lo bourg compte 37 caserius.
C'est un petit village typique du Morvan situé entre les vallées de la Cure et du Trinquelin. Il est situé sur une colline granitique haute de 450 mètres, ce qui expose le village aux vents du Nord . « La température y est froide et dure. »[2]
Le village est situé à un carrefour de routes:
- d'Avallon à Saint-Brisson,
- de Rouvray (Yonne) à Lormes,
- de Quarré à Cussy-les-Forges,
- de Quarré à Châtel-Censoir.
La superficie de la commune est de 4605 hectares et le bourg compte 37 hameaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo subernòm del pòble proven del grand nombre de cavòts vuèges, en pèira, mesas en lo cementèri en environant la glèisa. Aqueles cercueils, al nombre de dos mil antany, an #èsser meses a jorn a l'escasença de la creacion d'un cementèri extra-muros e provendrián de la carrièra de Camp-Rotard près de Dissangis.
Quarré, anciennement Careacum, Aperteniá a Corbon, senhor de Corbigny. Los sieus fils lo #legar en 706 al abbaye de Flavigny.
Al Sègle XI, lo pòble #passar jos la dependéncia de las sires de Chastellux, Barons de Quarré. Lo castèl i aviá bastit a lo-dessous del étang actual. La motte i aguèt anivelat en 1863.
Al Sègle XVIII, Sant-Georges-lez-Cairat-los-Cavòts fa partida del Bailliage de Avalon e compte 34 fuòcs l'an 1763.
La revòlta dels Mainats de Vermiraux #provocar en 1910 la clausura de la orphelinat e un procès #que se #aver ad a Avallon en 1911. En metent n'evidéncia l'espleitacion abusiva dels mainats e los carences de l'administracion en la gestion de la tuberculose endémique, en evocant n'indigne abuses sexuales possibles[3], Lo procès i aguèt una ressonància nacionala #que #metre en parlar las insuffisances o las complaisances de ministres de la III Republica cara als partits ligats a las institucions catolicas. La question a marcat l'istòria de la Assisténcia Publica e a fach en 2011 l'objècte de commémorations[4].
Le surnom du village provient du grand nombre de tombes vides, en pierre, placées dans le cimetière entourant l'église. Ces cercueils, au nombre de deux mille autrefois, ont été mis au jour à l'occasion de la création d'un cimetière extra-muros et proviendraient de la carrière de Champ-Rotard près de Dissangis.
Quarré, anciennement Careacum, appartenait à Corbon, seigneur de Corbigny. Son fils le légua en 706 à l'abbaye de Flavigny.
Au Sègle XI, le village passa sous la dépendance des sires de Chastellux, Barons de Quarré. Le château était construit au-dessous de l'étang actuel. La motte fut nivelée en 1863.
Au Sègle XVIII, Saint-Georges-lez-Carré-les-Tombes fait partie du Bailliage d'Avalon et compte 34 feux en 1763.
La révolte des Enfants de Vermiraux provoqua en 1910 la fermeture de l'orphelinat et un procès qui se tint à à Avallon en 1911. En mettant en évidence l'exploitation abusive des enfants et les carences de l'administration dans la gestion de la tuberculose endémique, en évoquant en outre des abus sexuels possibles[5], le procès eut un retentissement national qui mis en cause les insuffisances ou les complaisances de ministres de la IIIème République face au partis attachés aux institutions catholiques. L'affaire a marqué l'histoire de l'Assistance Publique et a fait en 2011 l'objet de commémorations[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Victor Pichon : Descripcion de las vilas e campanhas del departament del Yonne
- ↑ Victor Petit : Description des villes et campagnes du département de l'Yonne
- ↑ Periodic de Mathieu Tanet, 15 de març 1911 sul luòc consagrat al director de l'epòca e futur cònsol de Avallon [lhttp://www.mathieu-tamet.com/1.html].
- ↑ Programa dels manisfestations commérotives de la Question dels Mainats de Vermiraux.
- ↑ Journal de Mathieu Tanet, 15 mars 1911 sur le site consacré au directeur de l'époque et futur maire d'Avallon [lhttp://www.mathieu-tamet.com/1.html].
- ↑ Programme des manisfestations commérotives de l'Affaire des Enfants de Vermiraux.


text:
Saldo migratòri
En demografia, lo saldo migratòri es la diferéncia entre las arribadas (o entradas) e las partenças (o sortidas) d'abitants d'un territòri donat.
Autrament dich le saldo migratòri es egal a la diferéncia entre immigracion e emigracion (del punt de vista del territòri estudiat, independentament de la nacionalitat dels migrants).
Lo saldo migratòri pòt doncas èsser positiu o negatiu.
Ajustat al creissement natural o saldo natural, permet de calcular la variacion totala d'una populacion.
Una region amb un saldo migratòri positiu es dicha atractiva.
Una region amb un saldo migratòri negatiu es dicha repulsiva.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 14 de setembre de 2013
La dusau edicion deu Tot En Gascon
Pèir Mòra qu'a hèita ua òbra mei qu'utila tà la vitalitat de la lenga nosta.
Hargar un diccionari n'ei pas ua tasca aisida. Aquò que demanda un tribalh dessenseat, encaborrit, ua motivacion shens deca, dab, a la hèita fin, nada esperança d'ua arreconeishença quina que sia, senon sonque criticas e mei criticas. Hens un diccionari, que son los mots qui lugrejan, que non los autors.
D'aulhors, pocs lingüistas que s'i son hicats. E que'n coneishi qui critican los nostes lexicografes en tot exprimir lo degrèu qui'us causa lo hèit qu'aqueths e son amators e non pas lingüistas diplomats de l'Universitat. Segur, amators qu'èran P. Guilhemjoan, M. Grosclaude e G. Narioo, quan e harguèn lo diccionari francés-gascon, pareishut en 2003, seguit d'ua version corregida en 2004. Totun, amator non vòu pas díser ignorant. Que n'èran de saberuts a mei de motivats. Que'us an arreprochat de non pas estar lingüistas diplomats de l'Universitat. Aquò n'ei pas grèu. N'i a pas nada pròva que de lingüistas diplomats en mestior d'occitanisme sian capables de hargar un diccionari de mei bona qualitat ni quitament capables de'n hargar un de gascon. Que'u demoram enqüèra, lo diccionari gascon elaborat per de lingüistas diplomats : non n'an pas hargat nat en mei de seishanta ans! Ni jamei. Dongas, la critica d'amatorisme, que se la pòden guardar on vòlen.
Ua causa qu'ei segura: shens aqueth diccionari en dus volumes de Per Noste, aqueth blòg n'auré pas jamei podut existir. Jo que'n soi hilh d'aqueth diccionari. Quan entinoèi aqueth blòg, non sabèvi pas alinhar dus mots de gascon ni d'occitan. Urosament que l'aví, aqueth diccionari de Per Noste, ja! Uei lo dia, au cap de tandas annadas de blòg en gascon, ne'u consulti pas tan sovent; de fèit, meilèu rarament. No'm hèn pas mei hrèita las neurònas de la francofonia tà escríver en gascon. L' aute circuit neuronau, mei joenòt e drin valent, lo de la gascofonia, qu'a podut préner la relhèva. Mission accomplished, mercés aus sénhers Narioo e Guilhemjoan e au praube Grosclaude e a tota l'equipa de Per Noste. Que'us serèi arreconeishent envèrs eths dinc au darrèr sumsit.
Uei lo dia, au cap de tandas annadas, o anadas com m'ac caleré escríver tà hicà'm a la mòda gascona, las neurònas gasconofònas que m'ahiscan a seguir lo Tot en Gascon. Que'm hè gai de horucar en bèth huelhetar aqueth diccionari, que i soi a casa, que m'i senteishi plan. Que soi com un chin -perdon, com un shin- qui ei a descobrir la soa lenga. Evidentament, qu'ei possible de recuperar la lenga gascona. E qu'ei possible per un gascon qui que sia o ua persona quinsevolha d'alindar-se-la. Los utís que i son tots. La lenga gascona, produit de l'evolucion deu latin parlat peus Aquitani qui èran los davancèrs deus gascons e deus bascos d'Iparralde, que representa l'esséncia de la cultura gascona, de l'amna gascona, deus País Gascons. N'i a pas lenga mei fina e mei beròia que lo gascon e arrecuperà'u que's pòt e que cau.
La navèra edicion deu Tot en Gascon que s'assembla hòrt a la passada, totun dab un hèish de correccions, quauques mots de mei e...un prètz qui a baishat de manèra significativa. Non discutarèi pas de la causida de bèras fòrmas ni deus accents sus tau mot o un aute, non soi pas lingüista, Diu me'n guarde. Per contra, que i a mots qui'm mancan e qui jo i aurí hicat (per exemple: ahíger, ahur, ahurar, avalòt, etc...). Lhèu n'i auré d'autes (pas guaire) qui n'i aurí pas hicat o en tot cas pas sonqu'en mencionar que son manlhèus recents de l'occitan non-gascon (onguesismes, com e m'agrada de'us aperar) , com vam com a sinonime d'arsec o d'estrambòrd, capitar dab la significacion d'escàder-s'i, o mena com a sinonime de traca, escantilh... enter autes..Totun, aquò qu'ei causa negligibla, considerant que i son dejà mei de 30000 mots qui deven representar, a vista de nas, mei d'un tèrç deu lexic generau de la lenga gascona contemporanèa.
Aqueth diccionari que compren los mot mei corrents e mei utiles. Qu'espèri qu'un jorn e poderam publicar o botar en linha la seguida deu Tot en Gascon: un diccionari de 50 000 mots, en demorar lo de lhèu 100 000, en tot continuar l'excellent e meritòri tribalh de Pèir Mòra.
1 comentari:
-
-
Beròi resumit !
Agergar un diccionari que costa dias e nueits a collegir e verificar los mots, redigir las definicions, tornar léger, tornar redigir, conta-rotlar las espravas, corregir…
Criticar lo resultat ne demanda pas sonque lo milau d'aqueth temps e probable hèra mensh qu’aquò.
Entertant que los criticaires diplomats e'ns explican que pàrlam mau, los lexicograf(e)s amators que hèn víver la lenga.
Que'us en sabem grat, e tanben aus blogaires qui relaian l'info.
Au Pèir Morà, aus de Per Noste, au Joan de Peiroton, òsca e mercés.
Haut gojats !
- 14 de setembre de 2013 a les 22:52


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 20 d’agost de 2016
Xarbot en catalan: ipotèsi etimologica arrevesitada, de l'occitan chabròt.
La definicion de xarbotar qu'ei (segon lo G.D.L.C):
E la de xarbot:
Com las ipotèsis etimologicas d'Alcover-Moll e de Coromines e's contradisen enter si, entà botar tot lo monde d'acòrd (o non), que vse'n prepausi ua tresau. Xarbot que deriva de l'occitan chabròt (en gascon, lo mot que i ei un manlhèu lemosin o nòrd-lengadocian, qui lo diccionari Tot en Gascon e gràfia shabròt, a la mòda gascona). Har chabròt o shabròt que consisteish en mesclar vin dab la rèsta de l'assieta de sopa e s'engolir lo liquide en i botant dirèctament la boca hens l'assieta com ac hè ua craba en béver aiga (chabròt = gasc. crabòt, cat. cabrit, cabreta). Lo francés qu'a manlhevat lo mot chabrot de l'occitan en ne conservant sonque la significacion deu "har shabròt". Segon lo cntrl, lo mot que vien deu latin capreolus (cabiròu), dab cambi d'afixe -òl, òu -> -òt.
La prumèra atestacion deu mot xarbot en catalan qu'ei pro recenta (fin deu sègle 19). Qu'ei sonque la semblança fonetica deu mot xarbot dab lo mot occitan (autanplan gascon per manlhèu) "chabròt" qui'm hè suggerir ua relacion "filogenetica" enter los dus mots. Enfin, non, pas solament, que i a un element de mei, e qu'ei precisament aqueste element qui m'a convençut. Segon lo DCVB, xarbot qu'a locaument (comarca de Berguedà, Principat de Cat.) la significacion de "brou mal fet, sense gust" (maishanta sopa, shens gost). Aquesta significacion de "brou" , qu'ei a díser, bolhon o sopa en catalan, a mei de la semblança fonetica enter los dus mots, que'nse permet d'arreligar xarbot a chabròt. Lo mot catalan que deriva hòrt probablament deu de l'occitan septentrionau (lengadocian sept. e lemosin). Que cau raperar lo pes demografic important de l'immigracion occitana en Catalonha a l'epòca modèrna (sègle 15 ençà), provienent essenciaument de duas zònas geograficas: 1- País Gascons e Lengadòc pròishe (Lauragués, Sud-Lengadòc etc), 2- Massís Centrau. Au sègle 17, los Gascons que representavan 25 % de la populacion totau deu règne d'Aragon (Catalonha inclusa), segon l'estimacion de l'inquisitor aragonés Marco de Guadalajara (1613). Aquesta gent que parlavan gascon e, en Catalonha, ua mescla de gascon e de catalan, qu'ac sabem de la lectura deu Don Quishòt de Cervantes (1547-1516) (los bandolèrs gascons de Peraguinardo) e deu teatre de Lope de Rueda (1510- 1566) (lo personatge de Peirutón, vailet gascon, s'i exprimeish a còps en pro bon gascon dab formulas prehèitas qui semblan sortir d'un "phrase-book" gascon- quin saludar tota la maisoada quan entras ua maison, etc, shens oblidar los arneguets, un a cada frasa o pòc se'n manca, a còps que s'exprimeish en sharnego hispanocatalan. Lope de Rueda qu'èra andalós, la soa hemna qu'èra valenciana), com deus tèxtes deus nadalets catalans de l'epòca, on los pastors deu presep e s'i exprimeishen especificament en gascon mesclat de catalan. Non cau donc pas trop estonà's de la preséncia deu mot shabròt en catalan. N'ei pas lo solet cas de mot gascon en aquesta lenga, n'i son hèra, sustot en registre paisan e pastorau. Las activitats agricòlas e d'eslhevatge, mespresadas peus Espanhòus de l'epòca, qu'èran reservadas taus francés -màgerment occitans sensu lato- vienguts en nombre en Espanha on i remplacèn en camps e bòrias los Moriscs expulsats (expulsion promulgada en 1609 per Felip III). Lo monopoli de l'activitat qu'explica la gran proporcion de gasconismes en vocabulari popular tanhent a la tecnica pastorau, a la zootecnica e a l'agricultura en catalan.
Lo passatge de charbòt a xarbot per metatèsi de la r qu'a balhat au mot un navèth ahur onomatopeic ligat au brut deu movement d'aiga e qui a permetut au mot de s'enradigar, a maudespieit de la pèrda de la significacion originau. La significacion principau de xarbot qu'ei la d"esquitx" qu'ei a diser "chisclat", "esclac". Qu'a tanben prenguda ua significacion deu registre meteorologic: borrada sobta, violenta e braca, eishagat violent e brac. Enfin, com a adjectiu, qu'a ua significacion deu registre paisan: barlòc. Sonque locaument, en catalan berguedan, lo mot que s'a guardada la significacion de "sopa".
Lo mot catalan xarbotar -de xarbot- que rapèra - au còp per la soa fonetica e per la soa istòria, un aute mot gascon e mei largament occitan: barbotar, en cat. xipollejar. N'ei pas impossible que l'influx de barbotar sia a l'origina de la metatèsi de la r e deu cambi de significacion a partir de chabròt. L'istòria de barbotar qu'ei exemplara. Lo mot que deriva de barba e, a l'origina, que volèva díser "parlar de manèira poca intelligibla, shens plan articular", significacion perduda dab "barbotar" en gascon com dab barboter en francés, totun plan conservada dab lo mot catalan barbotejar. En gascon, lo mot "barbotar" (com barboter en francés) qu'a aquesit ua valor onomatopeica ligada au clapotei, en perdent tota connexion semantica dab lo mot "barba". Lo mot xarbot que'm sembla resultar d'un ahar hòrt semblant en catalan, que sufeish de remplaçar "barba" per "cabiròu" e d'i ajustar l'influéncia possibla deu mot gascon "barbotar" o deu son equivalent francés.
Com a adjectiu, xarbot qu'apareish estar l'exacte equivalent catalan de barlòc. Aqueste darrèr mot gascon qu'ei probablament d'origina estranha (bœrloque: causa qui pendoleja, qui s'abandoa, en particular "esquira"en arpitan -fr. cloche du bétail, sonaille, cat. esquella-). En gascon, lo mot qu'ei considerat popularament com a onomatopèia, brut de liquide qui s'aplica a l'ueu barlòc, l'ueu shens poric la-hens (com xarbot en cat.). Qu'a autanplan la significacion de boharòc (var. bohalòc) , aqueste darrèr mot que deriva probablament de barlòc per influx de bohar, en s'aplicant a la fruta de crest vueita (esquilhòt, averan) (cat. nou, avellana ). En gascon landés lo mot boharòc que continua de "soar" de manèira desagradabla (boharòc: brut desagradable, cf. Foix), reminiscéncia semantica probabla deu mot estranh berloque en gascon. Per extension, barlòc en gascon que significa nèci, pèc. A la comarca de Berguedà, la medisha comarca on i ei atestada xarbot dab la significacion de sopa, lo mot barloc que i ei tanben emplegat e qu'a la medisha significacion que barlòc en gascon (cf. DCVB, cat. berguedan : ou barloc; en gasc. ueu barlòc, id., un gasconisme dialectau en catalan shens nada traça de dobte) o sia la medisha significacion que xarbot (ou xarbot) en catalan normatiu. Berloc en catalan septentrionau ("rosselhonés") que significa nèci, pèc, com barlòc en gascon (gasconisme dialectau en catalan, ved. barloc, berloc). La significacion de pèc de barlòc que vien de la d'esquilhòt vueit (cat. nou cosca) e la d'esquilhòt vueit que poderé viéner de la significacion d'esquira (cat. esquella) qu'a lo mot arpitan bœrloque (esquilhòt qu'ei etimologicament equivalent a esquiròt, cf. esquellot en cat.; cf. tanben la significacion de barlangar o barlingar: soar (per ua esquira o ua campana). Xarbot, a l'origina derivat deu latin capreolus dab cambi d'afixe , qu'ei popularament considerat en catalan com a onomatopèia, brut de liquide associat a l'ueu barlòc qu'òm segoteish entà verificar l'abséncia de poric la-hens (en gascon, barlòc qu'a la medisha valor) e, hens l'expression sortir xarbot, qu'ei sinonime de carbassa, qu'ei a díser fruta vueita o cloca e, per extension, que significa pèc (com barlòc en gascon). L'espanhòu loco, loca (gasc. hòu, hòla) qu'a possiblament ua origina semblanta a partir deu navarroaragonés loco-loca qui significa au còp hòu (per ua persona) e guastat, passat (per ua fruta), cf. lo mot corresponent en asturian lluecu-llueca capable de virar lo mot gascon boharòc-a (aplicable a l'esquilhòt: cussoat, vueit); gasc. cloc-cloca: passat, pas fresc, cf. pera cloca: pera tròp madura, passada; en gasc. pirenenc: lòc, lòca, pera lòca id. (aragonesisme); cat: pera lloca, id. (aragonesisme); tots derivats de *klokka, la garia coadera. Cloc qu'ei sinonime de xarbot en catalan empordanés (DCVB). La non-diftongacion deu mot espanhòl loco que s'explicaré peu manlhèu navarroaragonés (cloca que s'i ditz loca en aragonés, loka en basco, totun llueca en castelhan) e lo pes de la valor onomatopeica responsabla de la deriva semantica deu mot. Aquesta ipotèsi aragonesista entà explicar lo mot espanhòu loco qu'ei hòrt versemblanta, jos la condicion de negligir la grafia portuguesa deu mot (louco) qui suggereish- possiblament a tòrt- un diftong.
Gràcias au messatge d'uei, qu'avem vist quin podem passar deu cabiròu (cat. cabirol) au bolhon (cat. brou) e deu bolhon a l'eishagat (cat. xàfec) e a l'ueu barlòc (cat. ou nial, ou xarbot). La relacion enter xarbot e chabròt n'ei pas estada avisada peus lingüistas per'mor non s'interèssan pas tròp au gascon , pas mei au lemosin ni a l'Istòria. Qu'ei pecat. L'istòria de l'immigracion modèrna (sègle 15 ençà) deus "occitans" (sensu lato) a Catalonha qu'ei un camp d'investigacions pro recent e que la cau considerar com a factor entà compréner l'evolucion de la lenga. Aquesta ignorància deu fèit gascon e mei largament occitan en domeni catalan n'ei pas mei excusabla au dia de uei, ce'm sembla.
N.B-1. Los imatges que son tirats de la wiki.
NB-2 Aqueste messatge qu'ei lo resultat d'escambis dab lectors de blòg, en particular dab Octavià Alexandre, que sia arremerciat per l'interès qu'a amuishat de cap a la tematica e lo temps passat a las discussions.
10 comentaris:
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Tot i que l'etimologia proposada per en Coromines és inversemblant, el que diu el DGLC és correcte, en el sentit que en principi tenim dos mots homònims, dels que la manca de coneixement de l'etimologia ens impedeix ajuntar-los en un de sol.
Pel que fa a xarbot(1) i xarbotar no veig cap possibilitat de relació amb chabròt, però és possible que tingui algun parentiu llunyà amb altres veus d'origen onomatopeic com el castellà salpicar (que ve a ser l'equivalent aproximat de xarbotar) o chapotear. En tot cas, els detalls resten amagats en les desconegudes profunditats de la història de la llengua.
I en quant a xarbot(2), si n'hi hagués relació (cosa que dubto) amb la paraula occitana, no seria pas recent sinó força allunyada en el temps. Posats a triar, prefereixo l'antic eslau eclesiàstic za-prъtъkъ, que vol dir el mateix, i el txec s-pratek 'vedell prematur', amb una evolució com p.ex. *saprot > *xaprot > xarbot. :-)
- 20 d’agost de 2016 a les 10:46
- Octavià Alexandre ha dit...
-
És clar que no ho deia seriosament! Era només un exemple per il·lustrar que és fàcil fer hipòtesis, però una altra cosa és que estiguin ben fonamentades.
Per altra banda, sembla que la relació entre chabròt i 'cabrit' (gascó crabòt) és deguda a una etimologia popular. La pista me l'ha donada aquesta frase de l'article de la Viquipèdia francesa: Il semblerait que cette pratique ait aussi existé au nord de la Loire: dans le dernier volume de la Chronique des Pasquier, Georges Duhamel parle d'une pratique déjà ancienne (« c'était une coutume de mon père ») qu'il appelle le champorot et qui est le chabrot. Resulta que el champoreau és una barreja de cafè i vi o una altra beguda alcohòlica, el nom de la qual deriva del castellà popular champorro 'barreja', postverbal de cha(m)purrar 'barrejar licors', que pel que sembla prové del mateix origen onomatopeic que chapotear.
Així doncs, és ben possible que xarbot(1) i chabròt tinguin un origen comú onomatopeic (opció que em sembla més probable que un manlleu directe), mentre que xarbot(2) no té cap equivalent occità conegut i tindria una altra etimologia.
- 20 d’agost de 2016 a les 11:37
- Joan de Peiroton ha dit...
-
En tot cas chabròt que's ditz cabròu en provençal (cf. Mistral), qu'ei lo mot entà díser cabirol. L'origina onomatopeica no'm sembla pas vertat aquiu. La relacion fonetica enter xarbot e chabròt que'm sembla evidenta, la enter champoreau e champorro evidenta tanben, totun non crei pas que i aja la mendre relacion filogenetica enter chabrot/ xarbot e champorro. Los mots non son pas briga aparentats, que'm pensi jo. Segon los deu cntrl, l'origina de chabròt qu'ei lo latin capreolus. http://www.cnrtl.fr/etymologie/chabrot
- 20 d’agost de 2016 a les 20:09
- Joan de Peiroton ha dit...
-
En realitat, jo que pensi l'origina de cha(m)purra n'ei pas mei onomatopeica que la de chabròt. Chabròt (varianta de chabròu, cabròu) vien deu latin capreolus e cha(m)purrar vien deu lorenés via lo francés chambouler puish lo gascon chamborlar var. chaporlar. Que me n'expliqui hens lo tèxte deu blòg. Las valors onomatopeicas prestadas a tots aquestes mots que son d'invencions popularas de part de gent qui van interpretar mots estranhs (forasters) com van poder.
- 21 d’agost de 2016 a les 8:04
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Joan, no he dit que champorro estigui relacionat amb charbot/xarbòt. sinó que el mot occità és d'origen onomatopeic i s'ha confós amb 'cabirol' degut a una etimologia popular.
La questió és el català té dos xarbot homònims, el primer relacionat amb chabròt però el segon no.
- 21 d’agost de 2016 a les 8:27
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Non crei pas que s'agesca de dus xarbots omonimes, qu'ei lo medish mot, l'un emplegat com a substantiu l'aute emplegat com a adjectiu. Entà saber se un ueu contien o non un poric (pollet), lo paisan que'u segoteish doçament. Si'enten (sent) un brut (soroll) de liquide sacsejat, l'ueu qu'ei "xarbot". Si non, lo poric (pollet) i ei.
En gascon qu'observam çò medish dab lo mot barlòc. Se lo paisan enten (sent) lo liquide, l'uei qu'ei barlòc. A l'origina, lo mot en arpitan que vòu díser esquira (en cat. esquila). En gascon, lo mot qu'ei considerat popularament com l'onomatopèia de l'ueu shens poric dedens, qu'ei la defincion prumèra deu substantiu barlòc en gascon. Com a adjectiu s'aplica als ueu shens poric com xarbot en catalan. S'aplica també a les nogues vuides, les nogues menjades pels cucs. I clar, s'aplica també als humans (nèci, pèc, de pòca intelligéncia).
A l'origina ni xarbot ni barlòc ne son onmatopeias, d'aulhors non n' i a pas guaire de relacion fonetica enter los dus mots supausats representar lo medish son. Aquestas relacions onmatopeicas que son invencions popularas shens cap de realitat fonetica, en realitat. Els ous catalans i gascons són tan diferents entre si que els uns farien "barloc" mentre que els altres farien "xarbot" quan són sacsejats? Segur que no, fan el mateix soroll. I a l' Empordà, l'onomatopèia de l'ueu barloc, perdó, xabrot, és "cloc". L'ou cloc.
La relacion onmatopeica , son plan las gens qui la hèn, totun ne son pas tostemps a l'origina deu mot.
- 21 d’agost de 2016 a les 9:10
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Un bon exemple de çò qui volh díser, lo mot francés barboter (xipollejar). A l'origina, qu'avèva exactament la significacion deu mot catalan barbotejar, barboter que deriva de barba, com barbotejar. Uei lo dia, la signifcacion deu mot qu'a completament cambiat, la gent que i an sentit una onomatopèia e que n'i an hèit derivar la significacion. Total, en francés barboter significa xipollejar, qu'a perdut la significacion prumèra de barbotejar. L'evolucion xabrot xarbot qu'ei completament similara (barbotar -> xarbotar de xabrot)
- 21 d’agost de 2016 a les 9:25
- Octavià Alexandre ha dit...
-
No és ben bé com dius, sinó més aviat al contrari. Una etimologia popular consisteix em què els parlants d'una llengua associen un mot d'origen desconegut (d'origen onomatopeic o no) per a ells a un altre de conegut. Per això un mot que molts segles enrera era onomatopeic va acabar essent associat p.ex. amb un animal ('cabrit') i fonèticament ell mateix també va fer cabrioles (ho dic com a metàfora de la metàtesi br > rb).
En el cas del català, és possible que xarbot(1) fos originàriament *xabrot i hagués sofert una etimologia popular com la que descrius, confonent-se amb xarbot(2). Espsro haver-me explicat millor aquest cop. :-)
- 21 d’agost de 2016 a les 10:12
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Vull dir que els mots onomatopeics poden evolucionar i passar a d'altres llengües, i canviar el significat al llarg dels segles, igual que els altres mots. Per example, ningú diria (fins i tot els mateixos indoeuropïstes) que el llatí faber 'ferrer' té la seva origen en una onomatopeia que descriu el soroll de golpeig del metall quan es treballa a la forja.
- 21 d’agost de 2016 a les 10:17
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Qu'èi un endic mei sus la relacion xarbot e l'occitan chabròt: locaument (a Borredà), xarbot i que significa :
Brou mal fet, sense gust; cast. bodrio. (D.C.B.V.). Que i arretrobam plan lo brou qui vien deu mot occitan chabròt. Per jo, aquesta relacion que va en favor de la mea ipotèsi: xarbot que vien plan de chabròt
- 22 d’agost de 2016 a les 21:54