text:
Danzé
Danzé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Danzé A situat en lo Portamantèl, a 10 quilomètres al Nòrd de Vendôme, sus un important ais viari : la rota départementale 357 #qu'assegura la connexion dintre Las Mans e Orléans.
Depen Del costat de Morée, e a traversat per un riu « Lo Boulon » #qu'a la particularité de desaparéisser/desaparéisser jos tèrra al luòc-dich « Lo Gouffre » (proprietat privada) e réapparaître en la municipalitat de Azé.
Danzé est située dans le Perche, à 10 kilomètres au Nòrd de Vendôme, sur un important axe routier : la route départementale 357 qui assure la liaison entre Le Mans et Orléans.
Elle dépend du canton de Morée, et elle est traversée par une rivière « Le Boulon » qui a la particularité de disparaître sous terre au lieu-dit « Le Gouffre » (propriété privée) et réapparaître dans la commune d'Azé.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 41073


c: text/html

text:
Rollens
Rollens (Roullens en francés) es una comuna lengadociana del Carcassés situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rollens se situa a 8 quilomètres de Carcassona.
Las comunas vesinas son: Confolenç, La Valeta e Preissa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Rollens (Rollinchis - bas latin) foguèt una tèrra dependenta de la baroniá de Confolenç. Aquela baroniá foguèt escambiada amb lo Rei en 1296, per Guilhem de Voisins [1]. Demorèt tèrra del Voisins fins a la fin del sègle XVI|e [2]. Aprèp que passèt per mai d'un ostals Rollens foguèt aquela, al començament del sègle XVIII, de l'ostal Castanher d'Auriac, que ne foguèt confiscada, en 1793.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisas[modificar | modificar la font]
- Nostra Dama, glèisa dels camps .
- Sant Jaume, glèisa del cementèri:
- Sant Sarnin, ancian cemetèri.
Castèls e masatges[modificar | modificar la font]
- Las Banas o Las Ganas, bòrda.
- Barrossa, bòrda.
- Baudriga o Braudiga, castèl e pargue; - riu que va cap a Aude
- Curada, bòria.
- Grassin, bòria
- Michau, bòria
- Montlaur o Sant Jolian, bòria.
- Sabran, bòria.
- Dos molins de vent.
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ vejatz Cartulaire de Carcassonne : t. 1er , pag. 176
- ↑ vejatz Cartulaire de Carcassonne, t. V. Couffoulens

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cecitat
La cecitat es una deficiéncia visuala totala; es lo fach d'èsser cèc. La cecitat es una malautiá de l'uèlh que tòca fòrça èssers umans dins lo monde. Aquela abséncia de la vista d'un o dels dos uèlhs es deguda a de causas multiplas.
Somari
Tipologia[modificar | modificar la font]
Lo cèc es aquel qu'es privat de sos uèlhs o de la vista.
En França, se considèra que la cecitat comença tre que l'agudesa es inferiora a 1/20. Concernís los subjèctes cècs, al sens estricte (subjèctes qu'an pas cap de percepcion visuala).
Una persona es considerada coma deficient visual s'a mens de 3/10 d'agudesa visuala de l'uèlh melhor aprèp correccion. Aquel sulhet varia segon los païses e las províncias.
Usatge del tèrme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de cecitat es tanben emplegat per designar la condicion neurologica que resulta d'una destruccion parciala o totala dels airals visuals del cervèl. Seguent la localizacion de la lesion, lo pacient pòt pèrdre de facultats visualas.
La cecitat corticala totala resulta d'una destruccion del cortèx visual bilateral. Las personas atengudas de la forma de cecitat son a vegadas subjèctes al fenomèn de vision cèga (blindsight), que se tradusís per una incapacitat totala pel pacient de percebre las informacions visualas que li pervenon alara que tot lo sistèma visual periferic es en perfèit estat de foncionament. Una exploracion foncionala mai fina mòstra que qualques facultats de vision pòdon demorar sens que lo pacient el meteis n'aja consciéncia. Per exemple, lo pacient pòt ajustar sa man per trapar un objècte alara qu'afirma percebre res.
Una cecitat parciala pòt èsser lo resultat d'una destruccion pus restrencha dels territòris visuals. Lo pacient sofrís alara d'un escotòma (taca cèga dins lo camp visual), pòt pas percebre las informacions visualas venent d'aquela region de l'espaci perque la zona que tractava aquela region es estada destruida.
Amb l'expression cecitat verbala se fa referéncia a un demens selectiu dins la lectura dels mots resultant lo mai sovent d'un damatge de las regions occipotemporalas esquèrra. Malgrat que sa vision siá perfèita d'un autre biais, lo pacient pòt pas legir. Dins lo cas de la cecitat verbala dita pura, lo pacient demòra capable de legir las letras mas pas mai los mots tot en demorant capable d'escriure.
Las causas pus correntas[modificar | modificar la font]
Las malautiás[modificar | modificar la font]
Dins los païses sosdesvolopats ont la noiridura manca e ont las condicions de salubritat son deplorablas, la cecitat es la consequéncia de qualques malautiás infecciosas. Dins los païses industrializats, las doas causas principalas de cecitat son la cataracta e lo glaucòma. La cataracta es una malautiá de la vielhesa caracterizada per una modificacion del cristallin (aquel ven blanc). Gaireben la mitat de las cecitats serián degudas a una cataracta non curada. Lo glaucòma es una aumentacion de pression interiora de l'uèlh que pòt provenir del diabèta e menar a la cecitat.
L'ereditat[modificar | modificar la font]
Los parents pòdon transmetre diferentas malautiás a lors nens. D'anomalias coma lo càncer de la retina que tòca los enfants joves abans l'edat de tres ans. E mai, la cecitat pòt aparéisser tre la naissença se la maire, emprenhada, contracta la rubeòla o la toxoplasmòsa.
Coma viure amb aquel andicap?[modificar | modificar la font]
Sovent las personas cègas desvolopan pus prigondament lors autres sens coma aquel del tocar per exemple. Lo tocar que servís per l'aprendissatge e la mestreja de l'alfabet Braille. Aquel alfabet permet als cècs de deschifrar las letras, las chifras... mercé a l'assemblatge de punts en relèu. Existisson tanben d'autras ajudas coma cana blanca o can de cèc.


text:
Wikijunior:Dinosaures/Pterosaures
Los pterosaures son abitualament definits coma de pterodactils. Pasmens los scientifics s'estiman mai lo nom pterosaures e doncas es aqueste nom que farem servir dins aqueste tèxt.
Los pterosaures son pas de dinosaures, mas una espécia vesina. Vivián còsta los dinosaures e desapareguèron amassa al meteis moment.
Somari
Sul sòl[modificar]
A mai de volar, los pterosaures se podián passejar pel sòl. Pr'aquò pendent un brave brieu los scientifics non sabián s'o fasián en emplegar sonque dos pès (bipèd), o en ne far servir quatre (quadrupèd). Ara es sabut que n'utilizavan quatre, a partir de las marcas de pè fossilas. Pasmens, se sap pas, per ara, s'o fasián de longa. Qualques cercaires creson que los pichons pterosaures podián caminar e mai córrer suls dos pès, mas que los mai gròsses n'emplegavan quatre coma las ratapenadas actualament.
Forma del còs[modificar]
Las divèrsas menas de pterosaures avián totes de talhas diferentas. Ranging from 0.75m wingspan e de the Pterodactil a 11 metres wingspan e 135 kg pes del Quetzalcoatl.
Se pòdon devesir los pterosaures en dos grops: los ranforinquids avián pas cap de crèsta e tenián una coa, mentre que los pterodactilids avián de crèstas mas pas de coa.
Most large pterodactilids avián de crèstas sul cap, possibly coloradas brightly, but divèrsas menas de pterodactilids avián sas crèstas de formas diferentas. Totas èran estrechas, pr'aquò some s'estiravan darrièr lo cap de forma triangulara (coma dins lo dessenh a man esquèrra), mentre que d'autres èran de gibetas redondas en cima de sos caps.
Avián pas de plomas, mas gaireben totes los scientifics creson que podián portar de fur, coma las ratapenadas!
De qué manjavan?[modificar]
Los pterodactils èran de carnivòrs a scavengers. Dins los primièrs meses de sa vida, se noirissián de cucas e d'insèctes. Venguts adults manjavan fòrça peisses que agantavan a la susfàcia de l'aiga en cabussar sos bècs longs quand èran a subrevolar l'airal, a mai se manjavan tanben de dinosaures qu'èran ja mòrts.
A quina epòca vivián?[modificar]
Los pterosaures vivián totes pendent l'èra mezozoïca. Los Ranphoynchids lived in the triassic e early periòdes jurassics; e los pterodactilids in late jurassic e cretacious periods.
Ont vivián?[modificar]
Probablament vivián a ras de las ribas de la mar e aital podián agantar aisidament los peisses. Se pòt tanben qu'aguèssen viscut dins de grops bèls coma qualques aucèls marins modèrns.
Demoravan dins qualques parts de çò qu'ara es l'America, China, Anglatèrra, Alemanha, França, Tanzania (en Africa) e dins fòrça autres endreches tanben.
Quand e cossí foguèron descobèrts?[modificar]
Se descobriguèt mantun tipe de pterosaures a d'epòcas diferentas. The earliest to be found foguèt lo pterodactil en 1784 en França pel scientific italian Cosimo Collini. He didn't think they could volar mas thought they devián saber nadar. This seems silly ara que totes sabèm qu'avián d'alas! Puèi una autra espècia foguèt descobèrta en 1876 per Othneil C. Marsh, e un of the most recently discovered lo gigantic Quetzalcoatlu' trobat per Douglas A. Lawson. New descobèrtas are still being made; in the 1990s there were several descobèrtas qu'an suggerit que even a larger pterosaure podiá aver existit que los previously known (Arambourgiania philadelphiae).
Cossí foguèron anequelits?[modificar]
Los darrièrs dels pterodactilids mai grands foguèron anequelits pendent the K-T extinction, al meteis temps que los dinosaures. Pr'aquò, los ranthourinchids foguèron tuats abans, ja que podián pas they compete amb los aucèls (which evolved around that time).
What do we need de saber?[modificar]
- De quina color èran?
- What were las crèstas sus sos caps used for?
- Were they really scavengers?
- Were they covered in fur?
- Podián volar sus de grandas distàncias o sonque de trajèctes corts?


text:
Enric Garriga Trullols
Enric Garriga Trullols (1926-Barcelona, 17 de novembre de 2011 [1])) foguèt un militant catalanista e occitanista que bailegèt lo CAOC e foguèt a l'encòp president de l'IPECC durant fòrça temps e luchèt per far conéisser la realitat occitana en Catalonha e de favorizar los escambis entre totas doas culturas.
Biografia[modificar | modificar la font]
Engenhaire quimista de formacion, Enric Garriga s'avodèt jove a la defensa dels pòbles catalan e occitan. Dempuèi sa tòca d'arribar un jorn a l'independéncia de Catalonha collaborèt continuament e constanta amb mantun dirigent de totes los partits nacionalistas e sobeiranistas catalans e participèt activament a divèrses forums e plataformas civicas, per arribar a una unitat e far avançar l'independentisme.
Dins aquesta trajectòria, Garriga Trullols participèt al Congrés de Cultura Catalana que se debanèt entre 1975 e 1977 e aprèp l'eveniment, que i aviá trabalhat dins lo domeni de projeccion exteriora, fondèt amb d'autres militants l'IPECC. A partir d'aquesta institucion se trachèt de promòure a nivèl internacional la cultura catalana gràcias a d'accions divèrsas, coma per exemple la creacion dels prèmis Josep Maria Batista i Roca o mai la construccion de monuments a de personalitats catalanas en Argentina, Alemanha o Belgica e la realizacion de viatges per crear d'escambis e far conéisser la cultura catalana.
En 1977 foguèt un dels fondadors del CAOC, una entitat que se consagra a encoratjar las relacions entre las culturas e los pòbles occitan e catalan. Amb lo CAOC, Garriga Trullols qu'èra membre de l'Institut d'Estudis Occitans, foguèt un dels promotors dels corses de lenga occitana que se fan a Barcelona, e intervenguèt al parlament catalan dins l'encastre de l'aprovacion de Lei de l'occitan. Lo conselhièr de cultura del govèrn catalan Ferran Mascarell elogièt sas contribucions e diguèt d'el qu'èra estat un "simbòl de l'ideal de la compreneson comuna e de l'afrairament entre Catalonha e Occitània" [2]


text:
1759
Aquesta pagina concernís l'an 1759 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- Los jesuistas son expulsats de Brasil e d'autras colonias de Portugal.
- Tèrratrem en Liban que ne'n resultèt 20 000 mòrts.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 d'octobre - William Wyndham Grenville, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1834)
- 26 d'octobre - Georges Danton, dirigent revolucionari francés (m. 1794)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 d'abril - Georg Friedrich Händel, compositor alemand (n. 1685)


text:
Quimia organica
La quimia organica qu'ei la branca de la quimia qui s'interèssa a l'estudi de las moleculas mei o mens complèxas derivadas deu carbòni ; qu'estúdia la loa composicion, proprietats quimicas, estructura geometrica (aquò qu'ei lo ròtle mei especific de l'estereoquimia), sintèsi eca. Aquestas moleculas que contienen en purmèr carbòni e idrogèn, mes tanben d'autes elements com l'oxigèn, l'azòt o lo fluòr. Lo nom de quimia organica que vien deu hèit qu'au XIXau sègle que's credèva qu'aquestas moleculas que provienevan deu monde viu, çò qui ei faus, e, au contra, los experiments deu quimista sovietic Aleksandr Oparin que muishèn que la quimia minerala que pòt prodúser las moleculas de basa de la vita, com, per exemple, los aminoacids. Los camps d'aplicacion de la quimia organica que van de la petroquimia (pintruras, plastics, carburants enter autas causas) a l'industria alimentària (aromatic, conservators) en passant per las potingas (perhums, medicaments) e los explosius.
Somari
Composicion de las moleculas organicas[modificar | modificar la font]
Los compausats quimics organics que contienen de segur atòms de carbòni (C), mes tanben, en òrdi descreishent : idrogèn (H), oxigèn (o), azòt (N) puish en mendra quantitat, clòr (Cl), bròme (Br), iòde (I), sofre (S), fosfòr (P), As e, fin finau, metaus com lo sòdi (Na), lo liti (Li), lo magnèsi (Mg), lo zinc (Zn), lo cadmi (Cd), lo plomb (Pb) e d'autes.
Formulas[modificar | modificar la font]
La composicion d'ua molecula qu'ei dada per la soa formula bruta qui mentau la qualitat e la quantitats deus son elements. Per exemple, la formula bruta de l'urèa, CH4N2O que nse dit que la molecula que possedeish un atòm de carbòni, 4 d'idrogèn, dus d'azòt e un d'oxigèn, mes que'ns dit pas quin e s'amassan, quina mena de ligason b'estableishen enter eths (çò qui condiciona la reactivitat e las proprietats fisicas de la molecula).
Com la quimia organica que s'interèssa a la reactivitat de las divèrsas moleculas enter eras, la formula bruta b'ei pas sufisenta e qu'ei desenvolopada en formula desenvolopada plana. Per la medisha molecula d'urèa aquesta formula desenvolopada qu'ei :
Atau, que's coneish de tira que lo carbòni tetravalent (qui pòt establir quate ligams dab d'autes atòms) que partatja un ligam doble dab l'atòm d'oxigèm.
La formula desenvolopada plan que permet donc de solucionar los problèmas estereoquimics e isomerics de l'isomeria de constitucion, de l'isomeria de posicion e de la tautomeria. La tetravaléncia deu carbòni que pòt totun pausar un aute problèma d'isomeria e d'estereoquimia dab la preséncia d'un carbòni assimetric (un carbòni ligat dab quate grops diferents). Dens aqueth cas, òm a besonh d'ua mena de representacion aperada projeccion de Fisher qui representa los ligams deu carbòni dens l'espaci en admetant que dus ligams representats be son hicats suu plan de la huelha e en indicant que los dus autes que son orientats un en davant e l'aute en darrèr.
Classificacion deus compausats organics[modificar | modificar la font]
Idrocarburs[modificar | modificar la font]
Lo idrocarburs que's compausan sonque de carbòni e d'idrogèn.
- Idrocarburs saturats: lo carbòni estant tetravalent (que's pòt ligar dab 4 atòms), cada carbòni d'un idrocarbur saturat qu'ei ligat a 4 autes atòms.
- Idrocarburs insaturats: dens un idrocarbur insaturat, dus atòms de carbòni, au mens, que forman un doble ligam en lòc d'estar ligats a autan d'atòms d'idrogèn qui poscan. Aqueth doble ligam qu'ei inestable e reactiu. En lòc d'un doble ligam, los atòms que poden formar un triple ligam. Qu'ei enqüera mei reactiu.
- Idrocarburs ciclics
- Idrocarburs ciclics nafatalenics
- Idrocarburs ciclics aromatics


text:
Doudeauville (Sèina Maritima)
Doudeauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Doudeauville #Qu'a un centre agropat practicament dins una sola carrièra a un masatge caseriu "los Ravines "e dos lieudits "la Huchette " e "La Granja de Obus " #qu'a la particularité d'èsser connectat a Doudeauville per la D8 per una rota en fasent partida de la municipalitat de Villers Vermont Oise de meteis que lo enclave fonciére en se trobant a l'entorn de la Granja de Obus doncas qu'a l'entorn d'aquela -aicí se se garda la mapa cal trobar la brêche la en connectant a Doudeauville #qu'es pas pas clarament definit continuament al rattachement de cèrtas municipalitats del país de Bray al diocése de Beauvais .Villers-Vermont a de divèrsas seccions fonciéres #que pòdon representar una cinquantena d'ectaras en mai o en mens .La Granja de Obus antany compausada d'una sola granja #que la es pas es mai vesina d'una autra granja #qu'a #èsser creada e #qu'a desaparegut tanben e en venent un ostal d'abitacion.
Doudeauville qui a un centre groupé pratiquement en une seule rue a un hameau "les Ravines "et deux lieudits "la Huchette " et "La Ferme d'Obus " qui a la particularité d'être relié à Doudeauville par la D8 par une route faisant partie de la commune de Villers Vermont Oise de même que l'enclave fonciére se trouvant autour de la Ferme d'Obus puisque autour de celle -ci si l'on regarde la carte il faut trouver la brêche la reliant à Doudeauville qui n'est pas clairement défini suite au rattachement de certaines communes du pays de Bray au diocése de Beauvais .Villers-Vermont a plusieurs sections fonciéres qui peuvent représenter une cinquantaine d'hectares en plus ou en moins .La Ferme d'Obus autrefois composée d'une seule ferme qui ne l'est plus est voisine d'une autre ferme qui a été créée et qui a disparu elle aussi et devenant une maison d'habitation.


text:
Châtel-Saint-Germain
Châtel-Saint-Germain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo ban communal a orientat nòrd-oèst — sud-es. S'estend de Amanvillers a Molins-lès-Mètz entre las municipalitats limitrophes de Lorry-los-Mètz, Lessy e Scy-Chazelles al nòrd-es e de Vernéville, Rozérieulles e Santa-Ruffine al sud-oèst.
Lo vilatge se tròba al pè del mont Sant-Germain, un promontori rocós longitud de 570 m per 100 m de largeur en culminant a 306 mètres d'altitud e situat entre la vallée de Montvaux e lo vallon del Tagnon, un ruisseau.
Le ban communal est orienté nord-ouest — sud-est. Il s’étend d’Amanvillers à Moulins-lès-Metz entre les communes limitrophes de Lorry-les-Metz, Lessy et Scy-Chazelles au nord-est et de Vernéville, Rozérieulles et Sainte-Ruffine au sud-ouest.
Le village se trouve au pied du mont Saint-Germain, un promontoire rocheux long de 570 m pour 100 m de largeur culminant à 306 mètres d’altitude et situé entre la vallée de Montvaux et le vallon du Tagnon, un ruisseau.


text:
Seta
Seta (Sète en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es una vila de 42 496 estajants situada a la broa de la Mar Mediterranèa e de l'Estanh de Taur, al ras dau Puòg de Sant Clar.
Lo gentilici es setòri, -ria.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Seta es un pòrt de pesca e de comèrci pro important en Mediterranèa, uòi administrat per la Cambra de Comèrci e d'Industria de Seta-Mesa-Frontinhan per la region de Lengadòc-Rosselhon. Es lo segond pòrt mediterranèu d'Occitània aprèp Marselha. Lo pòrt genèra per Seta e las comunas vesinas d'activitats dins los sectors industrial, quimic, metallurgic, agricòla e dau bastiment. Mantuna linha maritima assegura lo transpòrt de passatgièrs cap a Magrèb. L'espòrt local son las ajustas. La competicion mai importanta se debana a la fin dau mes d'agost sul canal reial, es Lo Grand Prèmi de la Sant Loís (mena de campionat dau mond de las ajustas).


text:
Fampoux
Fampoux es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
8 de julhet 1846 – França. Lo Tren de la linha París-Lille déraille en transeünt sus un remblai de la vallée de la Scarpe, dels vagons quèn en los marais : 14 mòrts.
8 juillet 1846 – France. Le train de la ligne Paris-Lille déraille en passant sur un remblai de la vallée de la Scarpe, des wagons tombent dans les marais : 14 morts.


text:
1793
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1793 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 18 de març : Desfacha francesa e victòria austriana de Neerwinden.
- 10 d'abriu - 23 de julhet : Sètge de Mayence per una armada de la Coalicion (principalament de Prussians) e presa de la vila après de bombardaments nombrós. Pasmens, la garnison francesa a lo drech de se replegar en França.
- 17 d'abriu : Declaracion de guèrra dau reiaume d'Espanha contra la Republica Francesa.
- 23 de mai : Victòria de la Premiera Coalicion vèrs Valencianas pendent la batalha de Famars.
- 8 de setembre : Victòria francesa de Hondschoote e liberacion de Dunquèrca.
- 17 de setembre : Victòria francesa contra Espanha a la batalha de Peyrestortes.
- 22 de setembre : Desfacha francesa de Trouillas contra l'armada espanhòla d'Antonio Ricardos.
- 15 - 16 d'octòbre : Victòria francesa e desfacha austriana de Wattignies.
- 28 - 30 de novembre : Desfacha francesa contra l'armada prussiana dau duc de Brunswick.


text:
Avienguda Santa Fe
L’avienguda Santa Fe qu’ei un deus eish principaus au nòrd de la ciutat de Buenos Aires. Qu’ei hèra rica en botigas (mei que mei de mòda) e en bastiments inspirats o quitament importats de París.
Que vad sus la plaça San Martín dens lo quartièrs de Retiro e que trauca los quartièrs de la Recoleta e de Palermo.
Que deu lo son nom a la vila e a la província deu medish nom per’mor, anticament, la carrèra qui vadore avienguda e miava entau camin de Santa Fe.
Que portè successivament d’autes noms :
- San Gregorio, a partir de 1774.
- Pío Rodríguez, èroi de las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata, a partir de 1806
- Carrèra Estrecha (carrèra estreta), a partir de la Revolucion de Mai en 1810
- Carrèra Santa Fe, a partir de 1822 per’mor lo president Bernardino Rivadavia que comandè lo son alagarment, abandonan la denominacion d’Estrecha per Santa Fe. L’auta consequencia qu’ei que la carrèra e vadore mei tard "avienguda".
Percors[modificar | modificar la font]
Suu son percors òm troba :
- Sus la plaça San Martín : l’Edifici Kavanagh e lo monument aus morts de la Guèrra de las Malvinas
- Ua interseccion dab l’avienguda 9 de Julio
- L’Ostau deu Teatre
- Lo Shopping Center Alto Palermo
- La plaça Italia dab lo Zòo e lo Jardin Botanic


text:
T-72
Lo carri T-72 es un carri de combat principau sovietic de segonda generacion desvolopat entre 1967 e 1971. Èra destinat a l'equipament dei divisions d'infantariá de l'Armada Roja, ais armadas dei país dau blòt sovietic e a l'exportacion. Conoguèt un succès major a l'exportacion e foguèt adoptat per uneis armadas. Un nombre fòrça important de versions foguèt desvolopat per l'Union Sovietica e au sen deis autrei país utilizaires que creèron divèrsei versions indigènas.
Participèt a unei conflictes ambé de resultats de còp fòrça marrits en causa de la manca d'entraïnament, d'errors de comandament e de performàncias feblas per lei versions indigènas. Lei guèrras pus importantas onte participèt lo T-72 foguèron :
- lo Liban en 1982 ambé de resultats equilibrats còntra Israèl e de pèrdas limitadas.
- l'Iraq en 1991 e en 2003 onte lei versions iraquianas (amb una poissança de fuòc e un blindatge inferiors ai versions sovietics) foguèron totalament esquichats per lei carris occidentaus.
- en Chechenia durant lei doas guèrras onte certaneis unitats de T-72, mau comandadas, foguèron destruchas dins de combats urbans engatjats sensa sostèn d'infantariá.
- durant la Segonda Guèrra d'Ossetia onte foguèt utilizat per totei lei participants amb un avantatge clar per lei carris rus.


text:
Emancipacion
Lo concèpte d' emancipacion o desalienacion (eissit d'al latin alienare & alienus, alienum) s'utiliza per tal d'exprimir l'estat esperital o animic que pòt abastar un èsser uman quand ne capita de sortir de la:
-
- situacion de dependéncia e d'alienacion que la societat o un grop qual que siá idem un autre èsser uman li podián tenir d'impausat...
L'eissida d'aquesta situacion de dependéncia pòt permetre a l'individú o al grop uman que la patissián una melhorança de la siá vida vidanta amai sa plena realizacion.
Somari
Autras definicions del concèpte[modificar | modificar la font]
Autres domenis[modificar | modificar la font]
L' emancipacion de l'individú[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L' emancipacion collectiva[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras formas d' emancipacion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles:


text:
Nogent-l'Artaud
Nogent-l'Artaud es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es desservie per una parca (Nogent-la Artaud - Charly) de la linha París - Castèl-Thierry (Modèl:Transilien/correspondéncias amb intitulada).
A 86 Km de París e 73 Km de Rems
La commune est desservie par une gare (Nogent-l'Artaud - Charly) de la ligne Paris - Château-Thierry (Modèl:Transilien/correspondances avec intitulé).
A 86 Km de Paris et 73 Km de Reims


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
L’annado 2010 a coumença dins la doulour emé lou terro-tremo terrible que saquejè, lou 12 de janvié, Haïti, l’uno di Gràndis Antiho.
Es Cristòu Colomb que, lou 6 de desèmbre de 1492, fuguè lou premier Éuroupen de trepeja lou sòu d’uno islo que lis Indian ié disien Ayiti, e qu’éu batejè dóu noum d’Hispaniola bord que ié ramentavo li campagno de Castiho, e que fuguè pièi couneigudo coume estènt Santo Domingo en espagnòu, Sant-Domingue en franchimand e Sant- Doumenge en prouvençau.
L’islo vuei es partejado entre dous païs independènt : la Republico Doumenicano (2/3 de la surfàci de l’islo, 9,5 milioun d’abitant) e la Republico d’Haïti (1/3 de l’islo, mai de 10 milioun d’abitant).
Un païs fragile
Lou terro-tremo de 2010 aura fa 150.000 mort e belèu mai, ansin que de centeno de milo de sènso-abri. Lou relarg lou mai saqueja es esta la megapòli de Port-au-Prince, capitalo d’Haïti, forto en 2008 de 3.812.000 persouno. Antan, Port-au-Prince fuguè deja forço daumaja pèr de terro-tremo; en 1750 e 1770 fuguè destrui; en 1860, 1918, 1922, 1956 e 1962, lou gast fuguè mens impourtant.
La resoun? Es que lou ribeirés pounentés de Haïti, ounte s’atrovo sa capitalo, es dins uno zouno sismico tras qu’ativo de la crousto terrèstro. I’a, vers l’uba, la placo nord-americano e, à l’adré, la placo sud-caraïbo. Es li mouvamen d’aquéli placo que dounon li terro-tremo, bono-di la fendasclasso de la Caraïbo.
S’apoundèn à-n-acò que Haïti es sus lou passage d’auristre, se vèi qu’es un païs fragile, d’autant que soun istòri i’a pas douna lou blanc dóu pòrri. D’efèt, la terro haïciano n’a vist passa de terrìblis evenimen
La set de l’or
D’abord, e avans lis Espagnòu, es li migracioun indiano qu’avien fa coula de sang. De guerrié arawak, arriva en pirogo, avien estermina lis ome di tribu que vivien eila, gardant que li femo pèr s’amouiera em’ éli. D’aqui la souspresso dis Espagnòu qu’avien trouba uno poupulacioun que parlavo dos lengo diferènto : uno pèr li femo, l’autro pèr lis ome.
Lis Espagnòu, acò se saup, avien la set de l’or. Pèr n’en trouba, assajèron de faire travaia lis Indian dins li mino, mai de bado! Aquéli d’aqui supourtèron pas acò, d’autant que lis epidemìo aducho pèr lis Éuroupen e li massacre coumés pèr li cassaire d’esclau e si chin redusien la poupulacioun. Dins l’afaire d’uno generacioun, lis Indian, qu’èron belèu 100.000 en 1492, despareiguèron. Es aqui que, coume li counquistador se poudien pas leva la set de l’or, decidèron de faire veni de Negre african coume esclau, pensant que patirien mens dóu travai dins li mino. Coume aquéli d’aqui s’atrouvavon que dins la partido vuei óucupado pèr la Republico Douminicano, lis Espagnòu leissèron lou territòri qu’es aro lou de la Republico d’Haïti, quasimen desert.
Felibustié e Boucanié
Mai se saup que la naturo a ourrour dóu vuege. De vaco e de biòu, escapa di coulounìo castihano, tournèron sóuvage e si troupèu coumencèron de treva li bos e li mountagno. Entre-vau, sian vers 1620-1630, d’àutris Éuroupen (Francés, Anglés, Óulandés etc), que ié diguèron li Felibustié, s’èron avisa que i’avié d’islo au large de Sant-Doumenge que pourrien faire de bon recàti pèr la piratarié, l’Islo de la Tartugo e l’Islo-à-Vaco. Ié plantèron caviho bord qu’èro l’epoco que se poudié faire fourtuno en atacant li galioun espagnòu que carrejavon li tresor de la Nouvello Espagno (Meissique, Perou, Sant-Doumenge etc) enjusqu’à si port éuroupen.
D’un autre las, d’aventurié que se riscavon pas sus mar, li Boucanié, se meteguèron à cassa li biòu sóuvage d’Haïti fin d’avitaia li batèu di Felibustié.
Tout acò durè bèn d’annado, pièi l’idèio venguè is autourita franceso que proufitavon de la presènci di Felibustié e di Boucanié e de la mau-parado que fasien is Espagnòu, de coulounisa l’interiour de la partido deserto de Sant-Doumenge.
Lou mouvamen s’acelerè en 1697 emé lou Tratat de Ryswick, entre li reiaume de Franço e d’Espagno, que recouneiguè la douminacioun franceso sus la partido pounenteso d’Hispaniola en escàmbi de la fin dis ataco di Felibustié sus li galioun espagnòu e li vilo de la Nouvello Espagno.
Es partènt d’aquesto dato, e pendènt un siècle, que Sant-Doumenge fuguè d’à cha pau coulounisa pèr li Francés. De Coumpagnié apareiguèron, emé d’aciounàri, qu’encourajèron la creacioun de plantacioun de cano à sucre, de coutoun e de cafè. Pèr li besoun di plantaire fuguè istituï lou sistèmo de l’engagisme : d’ome, de Franço s’engajavon pèr servi un plantaire d’Haïti pendènt 36 mes; à la fin d’aquelo periodo poudien s’istala éli tambèn sus lou territòri.
Lou sistèmo, pamens, couneiguè pas un grand sucès : lis engaja èron trata coume d’esclau, mourien lèu, n’i’a que s’enfugissien dins li séuvo ounte devenien marron. Alor, e coume l’avien fa deja lis Espagnòu, li Francés se prouvesiguèron en esclau fourni pèr la tracho di Negre african, pèr li faire travaia dins li plantacioun.
La Perlo dis Antiho
La resulto de tout acò fuguè espetaclouso!
À la fin dóu siècle 18en, lou Sant-Doumenge francés èro devengu la Perlo dis Antiho. Proudusié mai de sucre que tóuti lis islo angleso dis Antiho. Pourgissié en demai à la counsumacioun moundialo 50 % de si besoun en coutoun e cafè. Lou negòci emé la metroupòli desvouloupavo uno zouno d’espourtacioun pèr li proudu francés. De fourtuno se fasien rapidamen.
Mai tout acò èro degu à-n-un equilibre fragile. En 1789, i’avié, à Sant-Doumenge, 7.900 prouprietàri de plantacioun e 1.500 prouprietàri d’àutris inmoble (destilarié etc). Lou recensamen de 1788 a douna 27.717 blanc, 21.808 mulatre afranqui e 405.464 esclau negre. La Perlo dis Antiho, tant drudo, tant abelano, dourmié, en realita, sus un voulcan. D’autant que li plantaire, pèr aumenta si proufié, avien seleiciouna sus li marcat dis esclau antihés li Negre li mai fort qu’avien fa, coume d’animau, se reproudurre dins si doumaine.
Revoulucioun à Sant-Doumenge
Arrivè, en Franço, la Revoulucioun de 1789. Pèrfaire simple, noutaren que lis idèio nouvello gagnèron lèu lis Antiho. Uno lucho ideioulougico s’engajè entre lis esclavagisto e lis anti-esclavagisto. Li couloun, en generau, èron contro la Revoulucioun e lis esclau èron pèr elo. Uno proumiero revòuto d’esclau espetè lou 22 d’avoust de 1791 : 1.000 «blanc» fuguèron tua. Apareiguè un chèfe pèr coumanda li revòuta : Toussaint Louverture. La guerro civilo s’empurè entre li revouluciounàri negre e mulatre e li couloun soustengu pèr lis Anglés. À Paris, que reçaupié pus ges de sucre de Sant-Doumenge, li pres s’escaufon que mai. Finalamen, lou 29 d’avoust de 1793, Lóugié-Felicita Sonthonax e Estève Polverel, coumissàri civil de Sant-Doumenge, prouclamèron l’egalita e la liberta generalo dis esclau.
Lou 4 de febrié de 1794, la Counvencioun, à Paris, voutè à l’unanimeta l’aboulicioun de l’esclavitudo e counfiermè la Declaracioun di Dre de l’Ome de 1789. Pèr li revouluciounàri negre, la guerro, pamens, se perseguiguè, de 1794 à 1801, que siegue contro li blanc reialisto (1.000 fuguèron massacra à Fort-Dóufin), lis Espagnòu o lis Anglés. La persounalita e lou poudé de Toussaint Louverture s’afiermèron. L’assemblado centralo de Sant-Doumenge adóutè uno coustitucioun : la coulounìo devenié autounomo, mai demouravo franceso.
L’espedicioun de Leclerc
Napouleon Bonaparte, premié conse, èro desenant au poudé. Voulié pas perdre Sant-Doumenge e si richesso. Après de negouciacioun sènso sucès emé Toussaint Louverture, decidè de manda uno floto em’ uno armado pèr recounquista la coulounìo. Es soun cougnat, lou generau Carle Leclerc, l’ome de sa sorre Paulino Bonaparte, que fuguè lou chèfe de l’espedicioun. Après soun desbarcamen (febrié de 1802), l’armado franceso forto de 30.000 ome óutenguè un premié sucès contro aquelo de Louverture, que fuguè fa presounié e manda en Franço ounte mouriguè. Mai, lis ome èron pas abitua au climat e la fèbre jauno escoufiguè li troupo.
Li Francés, finalamen, fuguèron vincu, èro un desastre. Leclerc mouriguè lou 1ié de nouvèmbre de 1802. Sa femo, Paulino, que l’avié acoumpagna à Sant-Doumenge raduguè soun cors embauma en Franço. Counsequènci : li revouluciounàri negre e mulatre prouclamèron lou 1ié de janvié de 1804 l’independènci de soun païs, que ié redounèron soun noum indian d’Haïti e tuèron li darnié «blanc» encaro presènt dins l’anciano coulounìo. Après quinge annado de treboulèri, Haïti avié perdu touto sa poupulacioun blanco, la mita de sa poupulacioun negro e degun, dins lou Mounde, recouneissié soun independènci.
Lou pres de l’independènci
Li couloun francés, pamens, avien pas tóuti peri. Coume avien antan soustengu li revouluciounàri american, forço èron parti (20.000 belèu), en plusiours enmigracioun, avans 1804, siegue pèr Cuba, siegue pèr la Louisiano o lis Estat Uni. Reprenguèron, eila, soun mestié de plantaire e participèron à la Counquisto dóu Pounènt. Noun óublidaran, pamens, si prouprieta de Sant-Doumenge, que n’avien serva li titre e, de cop, li recouneissènço de dèute envers li banco franceso.
Es dins lis annado 1820 que lou gouvèr negre de Haïti, emé soun presidènt Pétion, prepausè au rèi de Franço, Carle Dès, toujour prouprietàri de la partido ancianamen franceso de Sant-Doumenge en dre internaciounau, de recounèisse l’independènci de soun païs contro uno indannita evaluado à 10 % de la valour di bèn qu’avien apartengu i couloun francés.
La soumo fuguè negouciado pèr un mountant de 150 milioun de franc or (siegue 379,5 milioun d’éurò), reducho pièi à 90 milioun en 1838. Pèr la paga, lou gouvèr haïcian empruntara sus lou marcat financié american e anglés, e tambèn 24 milioun i banco franceso.
L’indannita finira pèr èstre pagado en toutalita à la Franço qu’en 1886, mai lis interès di soumo empruntado saran amoussa qu’en 1938. Lou gouvèr francés indannisara en seguido 11.000 ancian couloun.
Un crèis mal-eisa
La jouino republico negro, lou soulet estat francoufone dis Antiho, aura forço peno pèr s’establi e se desvouloupa. D’abord, avié eireta d’un païs saqueja pèr li guerro, em’ uno poupulacioun reducho de mita e privado de l’encadramen «blanc» qu’avié crea soun ecounoumìo. Pièi, a jamai agu de gouvèr demoucrati duradis, soumés en de ditaturo élimemo souto la joto d’interès fourestié. Enfin, dins soun countèste geoulougi (li terro-tremo) e climati (lis auristre), a vist crèisse sa poupulacioun d’un biais espounenciau : es estado multiplicado pèr 40 en dous siècle, ço qu’a entrina la defourestacioun (i’a plus que 2% de séuvo en Haïti) pèr li besoun de l’agriculturo e li necessita doumestico, emé, en demai, uno forto rousigaduro di sòu.
Rebasti Haïti
Quouro lou terro-tremo de janvié de 2010 escranquè Port-au-Prince, la capitalo, lou dèute de Haïti èro de 1,1 miliard de doular. Adounc es pas lis evenimen que vènon de viéure que permetran de lou ramboursa. Haïti es un païs à la desbrando e se pòu cregne que tourna devenguèsse, coume lou fuguè de 1915 à 1934, uno nouvello coulounìo americano. Se lis American avien óucupa Haïti, en 1915, èro, precisamen, pèr assegura lou ramboursamen à si banco dis emprunt fa pèr paga lou dèute de l’independènci.
Enfin, li counsequènci destrùssi dóu terro-tremo de janvié de 2010, soun ligado à-n-un autre fenoumène : despièi 1980, lou Founs Mounetàri Internaciounau (FMI) e la Banco Moundialo an impausa de poulitico qu’an desagrega la païsanarié e fourça lou mounde à-n-uno enmigracioun massiso dins li bagatóuni di vilo.
Sabès-ti que li barriero douaniero e li suvencioun que proutegissien la prouducioun naciounalo haïciano soun estado liquidado à la demando de la Banco Moundialo e dóu FMI? Li païsan, qu’en majourita fasien de ris, soun devengu de mendicant e Haïti fai veni desenant tout soun ris dis Esta Uni ounte...barriero naciounalo e suvencioun proutegisson la prouducioun americano.
Faudra rebasti Haïti, vai segur sus d’àutri baso, autramen li desastre geoulougi e climati, autambèn que la subre-poupulacioun e la destrucioun de soun envirounamen, n’en faran, pèr toujour, un quàsi desert e uno terro d’enmigracioun.
Pèr aro, aculissèn en Franço, d’ourfanèu d’aquest païs de misèri qu’es devengudo la Perlo dis Antiho. Aquélis enfant soun pas li nostre, soun li pichot d’un pople libre, fièr de soun identita, de sa culturo, de soun istòri.
Souvetan que perdeguèsson pas si racino e qu’un jour pousquèsson countribuï, fort de l’educacioun e de l’amour que i’auren pourgi, à l’edificacioun de soun païs d’óurigino, fin que siegue un jour urous e prouspère.
1087075


text:
Trondes
Trondes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncias gallo-romaine e mérovingienne.
- Populacion masculina déportée en partida en camp de concentracion (1944) ; i i aguèt 35 mòrts.
- Présences gallo-romaine et mérovingienne.
- Population masculine déportée en partie en camp de concentration (1944) ; il y eut 35 morts.


text:
Fernando Alonso
Fernando Alonso Díaz (n. en 1981) es un pilòt espanhòl de Formula 1 que demòra actualament en Oxford e milita a l'equipa Renault F1.
Filh de José Luis Alonso e Ana Díaz. Fins l'an 2000, estudièt al Institut Leopoldo Alas Clarín de San Lázaro, moment en lo qu'abandonèt los estudis a causa de los sieus compromises esportius.
Biografia[modificar | modificar la font]
Fernando Alonso nais a Uviéu un 29 de julhet de 1981. Dempuèi fòrça pichon sabiá que lo sieu futur anariá ligat al automobilisme. Comencèt a pilotar amb 3 ans, edat que li comencèt a el a condusir karts, l'escor melhor, segon Ayrton Senna e Michael Schumacher, per la Formula 1.
O a ganhat tot en divèrsas categorias de karts. Es tricampion de Espanha, vicecampion de Euròpa e campion del mond en 1996.


text:
Guèrra de las Gàllias
La Guèrra de las Gàllias (var. Guèrra deras Gàllias) que ho ua succession d'ofensivas romanas en Gàllia e en Aquitània (enter -58 e -51) qui mièn a la conquèsta d'ambs territòris e lo lor contraròlle per l'Empèri Roman.
La operacions que hon gavidadas per Juli Cesar qui deishè lo testimoniatge lo mei important suber aquestes eveniments dens la soa òbra : Commentarii De Bello Gallico (Comentaris suber la Guèrra de Gàllia).
A maugrat d'estar iniciadas per Juli Cesar per rason d'interests politics personaus, aquestas conquètas qu'assegurèn definitivament la seguritat de Roma qui èra estada atacada autes còps per grop gals e que'u dè lo contraròlle definitiu d'ua importanta partida d'Euròpa.
A despart de la conquesta plana de las Gàllias e d'Aquitània, las Guèrras de las Gàllias qu'impliquèn tanben incursion en Britannia e Germania, mes shens cap ocupacion definitiva. Lo punt culminant d'aquestas guèrras que ho la des.hèita deu capdau gal Vercingetorix (qui avèva amassada ua coalicion galla contra l'armada romana) a la Batalha d'Alesia.


text:
Paleolitic
Lo Paleolitic es una etapa de la Preïstòria caracterizada per l'emplec d'aisinas de pèira talhada, encara que s'utilizèsson tanben d'autras matèrias primièras organicas per d'aisinas divèrsas: òs, asta, fusta, cuer, fibras vegetalas... (mal conservadas e conegudas). Es lo periòde pus long de l'istòria de l'èsser uman (en fach lo 99% ), e s'estend dempuèi fa 2,5 milions d'ans (en Africa) fins a fa 10 000 ans, aproximativament. Paleolitic significa etimologicament « edat anciana de la pèira » (del grèc πaλaιός paleos « antic », e λίθoς lithos « pèira »); lo tèrme foguèt creat per l'arqueològ John Lubbock en 1865, per oposicion a Neolitic (« edat modèrna de la pèira »). Constituís la màger part de l'Edat de la Pèira (per oposicion a l'Edat dels Metals). Lo Paleolitic se devesís tradicionalament en tres periòdes, lo Paleolitic inferior, lo Paleolitic mejan e lo Paleolitic superior; i a tanben un periòde terminal apelat Epipaleolitic (abans lo Mesolitic).
Evolucion umana[modificar | modificar la font]
Existís un ligam fòrça pròche entre cada periòde cultural e cada tipe uman: lo Paleolitic Inferior correspond a l'Homo habilis (sonque en Africa) e a l'apelat tradicionalament Homo erectus. Lo Paleolitic mejan, almens en Euròpa e Orient Mejan, es identificat amb l'Òme de Neandertal, e lo Paleolitic superior e Epipaleolitic se correspondon amb l'Òme de Cròsmanhon.
L'èsser uman es eissit d'un grop de primats que se devesiguèron fa quinze milions d'ans: d'un costat, los pongids (chimpanzés, gorillas e orangotans) e, d'una autre, los ominids. Tre aquel moment fins ara, sèm passats per divèrsas fasas d'ominizacion a travèrs los predecessors seguents:
- Los australopitècs: son d'ominids apareguts en Africa fa 5 milions d'ans. Manjavan de noiriduras vegetalas, babaus e carronha. E mai que caminèsson quilhats, son aspècte èra lo d'un monin, son cervèl fòrça pichon (500 cm3) e sabián pas fabricar d'aisinas. I aviá divèrsas espècias d'australopitècs.
- Los arcantròps: son los primièrs èssers umans, que correspondon a divèrsas espècias (s'apèlan arcantròps totes los membres del genre Homo, fòrça variables, datats al Pleistocèn Inferior e Mejan, anteriors als umans modèrnes). Lor cervèl èra grand: entre 700 cm3 e 1 100 cm3. Sorgisson fa 2,6 milions d'ans en Africa que fa mai d'un milion d'ans s'i estendèron a Euròpa e a Asia, gràcias a l'emplec del fuòc, als vestiments e al fach que sabián bastir de cabanas e d'aisinas de pèira, de fusta e d'òs per caçar.
- Homo habilis e Homo ergaster son successius e pròpris d'Africa. Sembla qu'H. ergaster s'estendèt cap a la region Paleartica, ont se diferencièron doas brancas, una asiatica e una autra europèa. Las rèstas de Dmanisi (Georgia) marquèron aquela division.
- En Asia lo genre Homo derivèt cap a Homo erectus, que subrevisquèt fins a l'arribada dels umans modèrnes.
- En Euròpa evoluiguèt fins a l'Homo heidelbergensis (predecessor immediat de l'Òme de Neandertal). Dins la Peninsula Iberica se parla, al delà, d'un arcantròp de la Sèrra d'Atapuerca, en Burgos, anterior a Homo heidelbergensis: lo discutit Homo antecessor.
- Los neandertalians demorèron en Euròpa dempuèi fa 200 000 ans (quand en Africa i aviá alavetz d'umans modèrnes). Los neandertalians nos semblavan (lor cervèl, coma lo nòstre, aviá 1 500 cm3, mas en forma de balon de rugbi, mentre que lo nòstre sembla mai un de fotbòl), Ça que la, èran fòrça mai robusts e musculoses, amb una cara pus granda e amb una tèsta esclafada. Èran fòrça intelligents e enterravan lors mòrts, çò qu'indica de cresenças religiosas.
- Los umans modèrnes apareguèron en Africa fa 200 000 ans e s'estendèron defòra aquel continent fa 50 000 ans. Al començament, los primièrs membres d'aquesta espècia recebon de denominacions diferentas de la nòstra, en vertut de diferéncias fisicas leugièras; sovent son apelats "Primitius Modèrnes", Homo sapiens fossilis o Òme de Cròsmanhon. En Euròpa provoquèron l'extincion de l'Òme de Neandertal. L'èsser uman modèrne es lo primièr qu'abitèt tot lo mond: arribèt pel primièr còp en Austràlia e Oceania per mar (en canoas) e en America dempuèi Asia per l'Estrech de Bering.
Lo clima[modificar | modificar la font]
Per de rasons divèrsas (coma de variacions de l'ais de rotacion de la Tèrra, de cambiaments dins l'orbita terrèstra, de cicles solars...) lo clima a cambiat al nivèl mondial almens dempuèi abans lo Precambrian. Ça que la, las glaciacions del Quaternari son las pus conegudas. En Euròpa, America del Nòrd e Asia Centrala, per exemple, i aviá de periòdes de clima semblable a l'actual (temperats o interglaciars), e d'autres periòdes que lo clima semblava lo de Siberia, Groenlàndia o Alaska (10 °C o 12 °C pus bassa o glaciacions), que la vida èra coma la dels esquimals. Encara que las glaciacions son estadas una referéncia obligada per datar los eveniments del Paleolitic, son actualament en revision, pr'amor que son d'episòdis mal datats e d'ambit regional e non pas mondial (afectèron pas, per exemple, Africa).
Dins l'Emisfèri Nòrd, la calòta polara permanenta despassava lo parallèl 50 pendent los periòdes de glaciacion maximala. Se sap que las glaciacions afectèron tanben los Andes e que Patagònia se cobriguèt d'un jaç permanent de glaç. I a tanben de glacièrs extintes de l'epòca del Pleistocèn dins las montanhas mai nautas d'Africa Centrala, de Nòva Zelanda e d'autras zònas d'Oceania. Dins las zònas ont i aguèt pas d'episòdis glacièrs, almens en Africa, se succediguèron alavetz d'episòdis de màger umiditat apelats pluviacions; ça que la, son fòrça mal conegudas. Malgrat tot, es possible de trapar un sistèma pus precís per tal de mesurar las variacions climaticas al nivèl global, almens dempuèi 700 000 ans, gràcias a las corbas de paleotemperaturas d'isotòps d'oxigèn. Segon aquel sistèma, l'oxigèn dels oceans, concrètament mantun isotòp (160 e 180), vàrian lor proporcion. Ja qu'aqueles isotòps son atrapats dins las cauquilhas d'animals marins (foraminifèrs), es possible de calcular las variacions a travèrs de sondatges estratigrafics sosmarins. Lo pus utilizat es lo V28-238 de l'Ocean Pacific, mas tanben n'i a dins la mar Mediterranèa. De mesuras similaras se pòdon prene, egalament, a travèrs dels isotòps de deutèri (δD), que tanben indica la quantitat de 180 dins las cauquilhas de foraminifèrs, mas dins de sondatges practicats dins las calòtas polaras.
Manièra de vida[modificar | modificar la font]
L'economia èra de caçaires-culheires fòrça simpla per tal d'obténer de noiriduras, de lenha e materials per far d'aisinas, de vestiments o de cabanas. La caça èra escassament importanta al començament del Paleolitic, pr'amor que predominava la culhida e lo carronhatge. Segon l'èsser uman va en progressant fisicament e culturalment la caça va ganhant d'importància: los primièrs ominids tot just sabián caçar, especialament los australopitècs e Homo habilis. Vivián de la culhida de vegetals comestibles (tuberculs, raices, casquelhs e brotons tendres, fruches e grans), de la presa d'animals pichons (babaus, reptils, rosegadors, polets, uòus...) e d'animals mòrts o malauts que trapavan (carronhas, sustot). Èran fòrça oportunistas. Los arcantròps ja caçavan, mas lor basa alimentària vertadièra foguèt la culhida e la carronha o las presas oportunistas o amb de trapèlas. En fach, los grands jaciments de Torralba e Ambrona (província de Soria, Espanha), que los umans i despeçavan d'enòrmes elefants antics (de fins a 20 tonas de pes), èran pas de luòcs de caça, mas de luòcs de carronhatge.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Aspects religieux de la préhistoire Del Paleolitic mejan fins a la descobèrta de l'agricultura.


text:
Talassocracia
Una talassocracia es una poténcia politica fondada subretot sus la dominacion de la mar.
Las talassocracias tradicionalas dominan rarament l'interior de tèrras, quitament sus lor pròpri territòri metropolitan. Lo primièr exemple istoric de talassocracia es la civilizacion minoïca. Se pòt tanben mencionar la ciutat grèga d'Atenas al sègle V AbC, Tir, Sidon o Cartage.
Las Republicas maritimas ne son un exemple modèrne. Se pòt citar Venècia et Gènoa, o la Republica de Ragusa. Se pòt apondre lo Reialme de Malhòrca e la Corona d'Aragon en Mar Mediterranèa, la Liga Anseatica en Mar Baltica, e lo Shrîvijaya en Asia del Sud-Èst. Al Marròc, del sègle XVII, un dels rares cas de talassocracia dins lo monde arabomusulman se vei dins las vilas bessonas de Rabat e Salé, entre 1600 e 1660, jol nom de "La Republica de las doas ribas".
Los Fenicians, que dispausavan de fòrça establiments cinc sègles abans Cartage, constituisson pas una talassocracia al sens estricte, perque cambièron pas aquel avantatge en dominacion politica. Pasmens, Erodòt parlava de la necessitat de contrar la talassocracia feniciana en desvolopant "l'empèri maritim" grèc.
Lo tèrme de talassocracia es tanben aplicat a d'empèris, que los territòris de l'Estat s'espandisson sus l'interior dels continents, quitament se son ligats subretot o sonque per de linhas maritimas. Los empèris colonials de Portugal, dels Païses Basses o de la Grand Bretanha emergiguèron coma talassocracias abans de s'espandir suls continents. La talassocracia de l'empèri suedés s'espandiguèt sus la Mar Baltica. Encara, l'Empèri Roman e l'Empèri Otoman, tenent los estreches mai importants de la Mar Mediterranèa, possedissián une autoritat talassocratica.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot talassocracia ven del grèc ancian θaλaσσokpatίa (thalassokratía), format de θάλaσσa (thálassa, « mar ») e de kpάtoς (krátos, « poder, fòrça, poténcia »).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Salomon Reinach, (fr)Lo maridatge amb la mar, Cultes, mythes et religions, t. II, Ed. Ernest Leroux, París, 1906, pp. 206-219.
- Hervé Coutau-Bégarie, (fr)[1]


text:
Homblières
Homblières es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es al presbytère de Homblières #que i aguèt recebut lo 7 de novembre 1918 per officiers francés la delegacion alemanda venguda per negociar la armistice après aver-i traversat las linhas alemandas[1] E èsser intrada al contacte de las linhas francesas a La Capelle. Aquel ponch de passatge i aviá #èsser comunicat a las autoritats alemandas après la siá demanda de dobrir de negociacions. La delegacion serà de contunh convoyée a Tergnier en veitura ont los esperava un tren especial #que los #portar fins al luòc conegut ara jol nom de clar de Rethondes en la bòsc de Compenha ont se #desenrotllar la negociacion e la signatura de la armistice lo 11 de novembre.
C'est au presbytère d'Homblières que fut reçue le 7 novembre 1918 par des officiers français la délégation allemande venue pour négocier l'armistice après avoir traversé les lignes allemandes[2] et être entrée au contact des lignes françaises à La Capelle. Ce point de passage avait été communiqué aux autorités allemandes après leur demande d'ouvrir des négociations. La délégation sera ensuite convoyée à Tergnier en voiture où les attendait un train spécial qui les amena jusqu'au lieu connu maintenant sous le nom de clairière de Rethondes dans la forêt de Compiègne où se déroula la négociation et la signature de l'armistice le 11 novembre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Informacions presentadas al Mémorial del Armistice, sul luòc del clar del Armistice a Compenha.
- ↑ Informations présentées au Mémorial de l'Armistice, sur le site de la clairière de l'Armistice à Compiègne.


text:
Argila
L'argila (var. argèla, argiela) es un material granular natural eissit de la decomposicion de las ròcas feldespaticas, compausat subretot de silicats d'alumini idratat:
-
-
-
- Al2O3 · 2 SiO2 · 2 H2O
-
-
Las particulas d'argila, inferioras a 4 micromètres de diamètre, pòdon constituir un sòl omogenèu (tanben nomenat argila) o ben far partida d'un sòl eterogenèu (e dins aquel cas l'argila es la partida pus fina del sòl). Los sòls argiloses son fòrça impermeables. Las ròcas formadas a partir de l'argila son los argilitas.
Somari
Caracteristicas geologicas[modificar | modificar la font]
Dins los espacis entre los grans d'argila i a sempre d'aiga, amb d'ions dissolguts. La concentracion e valéncias d'aqueles ions contraròtlan la distància entre las particulas. Atal se passa perque las particulas, normalament en forma de disc, son polarizadas del biais que las cargas negativas s'acumulan a les basas del disc. Atal, los cations de l'aiga son atirats a s'acumulan a las basas del disc, enebissent que d'autres particulas se'n apròchan. A son torn, la distància entre las particulas contrarotladas lo comportament macroscopic del sòl:
- Se las particulas se tòcan, se crèa una estructura floculada, fòrça rigida.
- Se al contrari, se tòcan pas, se crèa una estructura non floculada, fòrça mens rigida.
- Se la distància es pichona, l'estructura ven agregada e las argilas, pauc desformablas.
- Se al contrari, la distància entre las particulas es mens petita, l'estructura vendrà fòrça mai dispersa, fòrça desformabla.
Los minerals pus comuns dins los argilas son:
- la caolinita, de formula Si2O5Al2(OH)4;
- la montmorillonita, de formula Si4O10Al5/3Mg1/3Na1/3(OH)2;
- l'illita, de formula KAl2(AlSi3O10)(OH)2.
L'argila a doas proprietats basicas:
- Aquerís plasticitat quand se mescla amb d'aiga
- Durcís quand se calfa dins un forn al delà de 750 °C
Usatges de l'argila per l'òme[modificar | modificar la font]
L'argila, venent del sòl o ròca sedimentària, es plastica quand se mescla amb d'aiga, mas dura e resistenta quand es cuècha dins un forn. Aquò a permés a l'òme dempuèi l'Antiquitat de ne far diferents usatges, que lo pus important es la fabricacion de recipients.
Primièrs usatges de l'argila[modificar | modificar la font]
Al Neolitic, abans de descobrir la terralha qu'elabòra de pèças de fanga cuèchas, los umans ja utilizavan la fanga (argila banhada e pastada) per ne far d'aisinas per sos besonhs, coma manjar produches secs (cerealas), o liquids, pasmens èran pas restancas. Mas en observar las pèças que sortissián del encendis dels poblats, e vesent que sortissiín entièra, mas solidas e estancas, perque avian cuèit. foguèt atal que descobriguèron la terralha que li permetèt de gardar los liquids.
Los primièrs usatges de l'argila foguèron la fabricacion de totes modèls de restancs per contenir de produches necessaris a las installacions umanas: plats, gòts, padenas, caçairòlas, etc. Aquelas aisinas foguèron subretot utilas per gardar de provisions, coma: l'aiga, los legums, los fruches, etc.
Dempuèi lo Neolitic fins a l'Edat Mejana, l'argila s'utilizèt per construire las parets dels ostals.
Los romans admiravan la ceramica dels grècs, que lor tecnica èra de trempar la pèça dins una preparacion amb de particulas d'argila de nauta dòsi e d'elements especials, aquò rendiá una melhora brilhància al polir. Mai tard, la coguèron dins un forn de granda oxigenacion. Las pèças se fasián amb de mòtles qu'avian de motius decoratius repetits qu'aprèp demoravan reprodusits en relèu sus la superfícia de la pèça.
Lo procèssus artesanal d'elaboracion de las pèças d'argila a subit pauc de variacions fins ara.
La ceramica uèi[modificar | modificar la font]
Al sègle XIX en Anglatèrra e en Euròpa foguèt lo am dels objèctes de decoracion produsits en seria e de prètz bas.
En Espanha èra lo vam de las jarras de tèmas antics e mitologics (fabricas de El buen retiro (Madrid), Sargadelos (Galícia) o La Cartuja (Sevilha)).
La ceramica industriala aprèp 1890 foguèt de granda qualitat. Coma amb l'Art Nouveau a París o lo Bauhaus creèron una granda influéncia dins la ceramica industriala, encara que la ceramica artesanala e individuala se manten viva fins a uèi.
Uèi, segon los elements minerals contenguts dins l'argila, trobarem argilas de diferentas colors: roja, blanca, negra, etc. Tanben i a diferents tipes d'argila segon l'usatge que se vòl donar (teules, aisina de cosina etc.).
Lo futur de l'argila[modificar | modificar la font]
Las perspectivas del futur per l'argila se trapan dins la construccion (dins sos aspèctes classics coma l'elaboracion de bricas e malons, o derivats de tecnicas de construccion pus modèrnas). Tanben existisson de perspectivas dins l'usatge medecinal com los banhs dins las installacions balneàrias.


text:
Fiqh
Lo fiqh (en arabi فقه, "compreneson prigonda" o "plena compreneson") definís, dins l'islam, la jurisprudéncia religiosa; se tracta de las interpretacions fachas pels alfaquins (juristas islamics) de cases que son gaire clars dins l'Alcoran e la sunna (basada suls adits). Lors verdictes permeton d'articular e adaptar la chariá o lei religiosa islamica. Lo fiqh se preocupa, mai precisament, de l'observança dels rituals e de la legislacion sociala, se tractant doncas d'una comprension del messatge de l'islam d'un punt de vista juridic e non teologic. Las escòlas qu'estúdian e desvolopan aquela jurisprudéncia se nomenan madhhab.
Atribucions del fiqh[modificar | modificar la font]
A causa de las caracteristicas de revelacion religiosa, la majoritat de las nòrmas edictadas dins l'Alcoran e la sunna pòdon pas regular directament la vida dels òmes; segon las directivas de Maomet el meteis, tenèm qu'aplicar una analisi critica de las normas religiosas per determinar son utilitat e son sens dins cada moment e luòc. Atal, lo fiqh consistís en una metodologia per transformar aquelas nòrmas en una legislacion aplicabla, capabla de regular la relacion del musulman amb Dieu e amb los autres (dins los subjèctes coma l'economia, la politica, las relacions maritalas, la criminologia, l'etiqueta, la teologia, l'igièna o l'etica militara).
L'istorian Ibn Khaldun (1332 - 1406) definiguèt lo fiqh coma " la coneissença de las règlas de Dieu referentas a las accions de personas decididas a obesir a la lei que respècta çò que s'exigís (fardh), çò qu'es enebit (haram), recomandat (mostahab), desaprovat (makrú) o simplament permés (mubà) ".
Per obtenir aquela coneissença, lo fiqh se basa sus l'estudi de las nomenadas "racinas de la lei" (ussul al-fiqh) de l'islam: las doas documentalas, l'Alcoran e la sunna, e las doas que dependon de l'interpretacion (ijtihad), obtenguda pel consensus de la comunautat (ijmà) o per analogia (qiyàs).
Atal, lo fiqh servís per especificar, d'un biais detalhat cossí aplicar la charià. Cossí las conclusions obtengudas dependon de l'interpretacion, se desvolopèron diferents corrents legislatius dins l'islam, tant del costat del sunnisme coma del chiisme. Pasmens, perque lors diferéncias sonque afèctan de qüestions d'aplicacion e non de fe, los diferents corrents o escòlas (màdhhab) son consideradas en general totas coma legitimas, e ne seguir una o l'autra es, en principi, un afar de sensibilitat personala.


text:
1683
Aquesta pagina concernís l'an 1683 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de conquistar Viena après un sètge dau 14 de julhet au 12 de setembre que foguèt rompuda per l'arribada victoriosa de renfòrç germanopolonés importants menats per Carles de Lorena e Joan III Sobierski. Lei fòrças otomanas foguèron obligidas de se retirar sus son territòri onte foguèron atacadas per leis Austrians.


text:
Howard Phillips Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft, naissut lo 20 d'avost de 1890 e mòrt lo 15 de març de 1937, es un escriveire deis Estats Units d'America conoissut per sei racòntes orrifics, fantastics e de sciéncia-ficcion.
Sei sòrgas d'inspiracion, tant coma sei creacions, son relativas a l'orror cosmic, a l'idèia segon la quala l'òme non pòu comprene la vida e que l'Univèrs li es pregondament estranh. Aquelei que rasonan a-de-bòn, coma sei personatges, meton sempre en dangier sa ment.
Lovecraft es particularament conoissut per aguet fabregat lo mite de Cthulhu , emai s'empleguèt jamai aquesta expression, que parlava mièlhs de Panteon Negre per definir l'ensems de seis òbras que se debanan dins d'aquel univèrs.


text:
Neron
Neron (15 de decembre de 37 - 9 de junh de 68) foguèt lo cinquen emperaire de l'Empèri Roman e darrier emperaire de la dinastia julioclaudiana de 54 a sa mòrt. Succediguèt a Claudi après un complòt probablament dirigit per sa maire Agripina e foguèt remplaçat per Galba après un còp d'estat.
Son periòde es generalament descricha coma un rèine tiranic en causa de sa manca fòrça importanta de popularitat. D'activitats artisticas incomptatiblas ambé son estatut d'emperaire, l'incendi de Roma en 64 e la revirada de sa reaccion politica en fàcia deis eveniments, lei persecucions còntra lei crestians e l'execucion d'unei captaus e generaus romans copables o solament sospichats de complòts foguèron a l'origina d'aquela reputacion. Pasmens, durant son rèine, l'administracion e l'economia de l'empèri foguèron renfòrçadas e leis arts, especialament l'arquitectura, conoguèron un desvolopament important. Existís tanben de traças mostrant una popularitat vertadiera de Neron dins certanei províncias.
Foguèt finalament rebutat per un complòt de la garda pretoriana favorabla au generau Galba.


text:
Garda varega
La Garda varega foguèt una unitat militara d'elèit de l'armada bizantina. Foguèt formada coma garda personala de l'emperaire a la fin dau sègle X a partir de mercenaris d'origina vikinga e eslava dau Principat de Kiev. Venguèt rapidament una deis unitats pus eficaças e fidèlas dei fòrças bizantinas. Ansin, en 1204 durant l'invasion de Constantinòple per la Quatrena Crosada, la Garda varega foguèt l'unica tropa bizantica qu'opausèt una resisténcia vertadiera ai Crosats. Pasmens, la disparicion provisòria de l'Empèri après aquela desfacha entraïnèt sa disparicion.


text:
Choisy-en-Brie
Choisy-en-Brie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Choisy-en-Brie a situat en plena cœur de la Brie, entre Coulommiers (12 km) e La Ferté-Gaucher (9 km), e depen del costat de la Ferté-Gaucher. La siá superficie es de 2 500 ectaras, en comprenent lo bourg e 17 caserius per 1171 abitants. Dos cors d'aiga, lo Vannetin e la Payenne, se situan egalament en la municipalitat[1].
La commune de Choisy-en-Brie est située en plein cœur de la Brie, entre Coulommiers (12 km) et La Ferté-Gaucher (9 km), et dépend du canton de la Ferté-Gaucher. Sa superficie est de 2 500 hectares, comprenant le bourg et 17 hameaux pour 1171 habitants. Deux cours d'eau, le Vannetin et la Payenne, se situent également dans la commune[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 3 de setembre de 2012


text:
Wikimedia Foundation
Wikimedia Foundation, Inc. es una foundation 501(c)(3)[3] regida per las leis de l'Estat de Florida als Estats Units[4]. Son existéncia oficiala es estada anonciada[5] lo 20 de junh de 2003, per Jimmy Wales, fondator de Wikipèdia. Sovent es apelada fondacion Wikimèdia en occitan.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Wikimedia Foundation Board of Trustees
- ↑ Emplegats de Wikimedia Foundation
- ↑ (en) a non-profit charitable organization (un organisme de caritat de but non lucratif)
- ↑ Corporate Charter of Wikimedia Foundation Inc. : primièra version dels estatuts (2003)
- ↑ Anonci de la fondacion de Wikimèdia (en anglés)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal multilingüe dels projèctes
- Wikimedia Search, motor de recèrca suls projèctes Wikimèdia


text:
Vivaroaupenc
Lo vivaroaupenc o vivaroalpenc es lo dialècte nòrd-occitan parlat dins lo nòrd-èst de Velai, de franjas au sud de Léger, lo nòrd de Vivarés, lo Daufinat meridional, los Aups de lenga occitana en França e en Itàlia e a la Gàrdia en Calàbria (lo bas-vivarés, nòrd-occitan el tanben, es pas de vivaroaupenc, mas la varietat nòrd-cevenòla dau lengadocian).
Somari
Noms[modificar | modificar la font]
Lo nom de vivaroaupenc lo devèm au lingüista Pèire Bèc dempuei los ans 1970, es lo nom que mai s'utiliza encuei. D'unes especialistas an donat tanben d'autres noms au vivaroaupenc: aupenc-daufinenc (Juli Ronjat), nòrd-provençal (Joan Glaudi Bouvier), anfizonic e lo domeni dialectau essent l'Anfizòna (Pèire Nauton); o encara aupenc, provençal aupenc, gavòt dins un sens alarjat (normalament l'aupenc e lo gavòt son de subdivisions dau vivaroaupenc, vejatz çai sota).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Sa caracteristica principala es la chaüta de las dentalas intervocalicas latinas simplas : chantaa (o chantaia) per c(h)antada, monea per moneda, bastia (o bastiá) per bastida, maür per madur.
La desinéncia verbala de primiera persona i es -o (coma en francoprovençal, italian, catalan central e nòrd-occidental, castelhan, galego e portugués): parlo per parli o parle.
Un trach frequent mas non sistematic es lo rotacisme de l (passatge a r): barma per balma o bauma, escòra per escòla, saraa (o saraia) per salada.
Los parlars aupencs (stricto sensu) an mantengut la prononciacion de la r finala dels infinitius (çò qu'es excepcional en occitan modèrne) e la m finala dels noms prononciada "-mp".
Lexic[modificar | modificar la font]
Lo vivaroaupencten en general lo vocabulari de l'occitan amb los eventuals cambiament fonetics del nordoccitan, mas a tanben de formas lexicas especificas (arcaïsmes e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que plan sovent son comunas amb los dialèctes lemosin e auvernhat. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emplegats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per l'amor de donar una mòstra del vocabulari vivaroaupenc.
- ateirar: recaptar, arranjar, adaptar
- baralhar: s'agitar
- chalaa: traça de nèu
- daube: ambe
- dissande: dissabte
- divèrt: disavèrt, dolent, marrit
- entalabordir = estordir
- eissubliar: oblidar
- embabiolar, embabiaular: enfaitilhar amb de mots
- enlojar(s'): obstruir
- enquesiam mai: endacòm mai
- fesclard: embuc
- fuèc: fuòc
- gibar: secotir
- golalhon: gargalhon
- guinhar: bolegar
- laïns : dedins
- jarri: buòu, brau
- paniòu: nesci, pauc desgordit
- ordis: otilhs
- paparòt: pureia, sopa
- pialar: escorçar
- piana: pantofla
- pifraire: golut
- quesar: calhar, tàiser
- repuar: reprendre, recomençar
- soca: còlha
- tege: fart
- uau [jaw] : uèlh (tanben emplegat)
- vès: encò de
Sosdialèctes[modificar | modificar la font]
I a dos grands sosdialèctes.
- L'aupenc (vivaroaupenc de l'èst) se parla dins los Aups, çò es dins las Valadas Occitanas (estat italian), los Auts Aups, lo nòrd e lo centre dels Aups Maritims e lo nòrd e lo centre dels Aups d'Auta Provença. Se caracteriza per una fonetica fòrça conservatritz, ont sovent se pronóncia totas las consonantas finalas coma en occitan medieval, en particular la -r finala dels vèrbs a l'infinitiu e de las terminasons -ier, -aor, -ior (per -ador, -idor). Tanben se pòt auvir, dins certans parlars, las finalas intactas -m [m], -rn [rn], -rm [rm], -lm [lm]. Se subdividís en doas sosvarietats segon Robèrt Lafont:
- Lo cisaupenc o aupenc oriental dins las Valadas Occitanas (estat italian). Una autra classificacion, segon Felip Martèl, parla de l'inaupenc, que correspònd aproximativament au cisaupenc, mas en exclusent las Valadas Occitanas del nòrd e en apondent Cairàs.
- Lo gavòt subre lo pendís occidentau dels Alps (estat francés). Una autra classificacion, segon Felip Martèl, parla de l'intraaupenc, que correspònd aproximativament au gavòt, mas en exclusent Cairàs e en inclusent lo nòrd de las Valadas Occitanas.
- Lo vivarodaufinenc (vivaroaupenc de l'oèst) se parla dins lo sud d'Isèra, Droma, lo nòrd de Vivarés (Ardecha), lo nòrd-èst de Velai o dau Naut Léger (vèrs Sinjau) e dins de franjas al sud de Léger (vèrs Sant Bonet dau Chastèl e Lo Borg d'Argentau). Se caracteriza per una fonetica mai evolutiva, pròcha de las tendéncias de l'auvernhat e dau lemosin, en amudissent las consonantas finalas. Segon Felip Martèl, i a doas sosvarietats:
- Lo vivarovelaiés a l'oèst de Ròse (nòrd-èst de Velai, franjas de Léger e nòrd de Vivarés : Naut Vivarés, Botèiras).
- Lo rodanodaufinenc en Droma e dins lo sud d'Isèra.
Chal ben precisar que lo bas-vivarés (o sud-vivarés) es un parlar lengadocian e non pas vivaroaupenc.
Comparason de las nòrmas[modificar | modificar la font]
En cisaupenc (varietat de vivaroaupenc de las Valadas Occitanas), doas nòrmas se fan concurréncia, la nòrma classica e la nòrma de l'Escòla dau Pò.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- BRONZAT Franc, MARTÈL Felip (1983), L'espandi dialectau aupenc, assag de descripcion, Revista Novel temp.
Liams[modificar | modificar la font]
- Sit sus l'occitan vivaroaupenc de Velai e Vivarés
- Lexic del vivaroaupenc e del vivarés, Didier Grange, 2008
- Apréner la lenga e lo vocabulari occitan vivaroaupenc
Lingüistica > Lenga > Occitan > Vivaroaupenc


text:
Sant Andrieu de Ròcalonga
Sant Andrieu de Ròcalonga ( Saint-André-de-Roquelongue en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pau Albarèl (1873-1929) : felibre nascut a Sant Andrieu de Ròcalonga.


text:
1845
Aquesta pagina concernís l'an 1845 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 23 de mai - Madrid: S'apròva la Constitucion Espanhòla de 1845.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Integracion de dos estats suplementaris au sen de l'Union ambé l'intrada de Florida lo 3 de març e de Tèxas lo 29 de decembre. Aquela segonda integracion entraïnèt la Guèrra Americanomexicana car Mexic revendicava lo territòri de Tèxas.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Disparicion de la Republica de Tèxas après son integracion au sen deis Estats Units d'America coma un estat novèu de l'Union.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Acabament d'una tièra d'experiéncias e d'estudis menats dempuei 1840 per James Prescott Joule (1818-1889). Marquèt una etapa importanta dins la formacion de la termodinamica car permetèt de confirmar lo principi d'equivaléncia entre trabalh e calor descubèrt en 1824 per Sadi Carnot.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Louis-Denis Chalain, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1885)
- 30 de genièr - José Domingo de Obaldía, president de Panamà (m. 1910)
- 15 de febrièr - Elihu Root, diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1937)
- 3 de març - Georg Cantor, matematician alemand (m. 1918)
- 27 de març - Wilhelm Conrad Röntgen, fisician alemand, Prèmi Nobel (m.1923)
- 24 de març - Carl Spitteler, escrivan soís, Prèmi Nobel (m.1924)
- 16 de mai - Ilia Ilich Mechnikov, microbiologista rus, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1916)
- 30 de mai - Rei Amadèu Ièr d'Espanha (m. 1890)
- 18 de junh - Charles Louis Alphonse Laveran, mètge francés, Prèmi Nobel (m. 1922)
- 30 de junh - Juan Bautista Gaona, president de Paraguai (m. 1937)
- 16 d'agost - Gabriel Lippmann, fisician francés, Prèmi Nobel (m. 1921)
- 16 d'agost - Wollert Konow (SB), primièr ministre de Norvègia (m. 1924)
- 25 d'agost - Juan Bautista Egusquiza, president de Paraguai (m. 1902)
- 24 d'octobre - Rafael Antonio Gutiérrez, president del Salvador (m. 1921)
- 30 d'octobre - Justin Besson, escrivan avaironés (m. 1918)
- 10 de novembre - John Sparrow David Thompson, primièr ministre de Canadà (m. 1894)
- 25 de novembre - Eça de Queiroz, escrivan portugués (m.1900)
- 19 de decembre - Henri Joseph Anastase Perrotin, astronòm occitan (m. 1904)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 d'abril - Julia Clari, princessa de l'Empèri Francés (n. 1771)
- 8 de junh - Andrew Jackson, president dels Estats Units (n. 1767)
- 23 d'agost - Rafael Urdaneta, president de Colómbia (n. 1788)
- 2 de setembre - Bernardino Rivadavia, president d'Argentina (n. 1780)


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Nascu lou 24 de nouvèmbre de 1875 dins uno famiho proutestanto de Sant-Gile dóu Gard, Matiéu a que dous an quouro soun paire, faturaire, planto caviho à Marsiho pèr faire lou cantounié. La vido es mal-eisado pèr li Verdilhan.
À douge an, Matiéu fai l’aprendis vers un barbouiaire, pièi countùnio sa fourmacioun encò de mai d’un artisan.
En 1895, part de Marsiho e mounto à Paris ounte lou decouraire Karbowski ié prepauso d’oubra em’ éu. Après quàuqui mes, en 1896, s’entorno à Marsiho e rescontro un pintre, Maglione, que vendra soun ami, e l’abouticàri Eimound André, que sara soun mecenas.
Lou diapourama dóu Mounegue
À vinto-quatre an, pren part, à l’espousicioun universalo de 1900, au farga d’un diapourama de 12 mètre de long que depinto l’espandidou de la Principauta dóu Mounegue, vuei au Monte-Carlo Sporting Club. Alor que se trobo espitalisa à l’Hôtel- Dieu de Marsiho, pèr l’encauso de la perdo de soun uei gauche, quaranto de si telo soun moustrado à la galarié Braun à Marsiho, lou 22 d’óutobre de 1902. Esperara tres annado pèr saupre soun proumié sucès au Palais dis Architèite, avengudo dóu Prado, mounte espauso entre lou 25 de mars e lou 2 d’abriéu de 1905. Eimound André gardo tóuti lis obro e tant pis pèr lis amiraire de Matiéu Verdilhan, que rèston sus si dènt.
Coume que vague, lou mecenat d’André duro gaire de tèms. Alor que bagno dins un councert de laus, lou pintre es astra pèr lou courrènt empressiounisto. Fai la chausido de se metre en questioun.Deçaupu, André lou laisso, mai Matiéu a la crespino e rescontro Latil, prouprietàri d’uno tanarié à Touloun. L’endustriau varés venguè soun segound mecenas. Matiéu fai soun sant-miquéu au 12 quèi dóu Canau, e óucupo un cantoun de l’ataié de Maglione.
Entre Marsiho e Paris
Tre 1906, mostro regulieramen sis obro à la Soucieta dis Artisto Independènt emai au Saloun d’Autouno, que n’en vendra sòci en 1913. Soucieta que ié pourgira uno mostro poustumo en 1929, pas gaire après sa mort.
Entre 1906 e 1908, trèvo lis vesprado literàri dóu Castèu de Carlevau en Alau, serado mounte la pouësìo de Verlaine es l’interès maje. De coutrìo emé soun fraire Andriéu, pintre em’ escultour, tambèn e sis ami Cabasson, Audibert, Lombard, es un di primadié de l’Acadèmi d’Alau, foundado pèr Jan de Beaumont. Es pèr pas se mau-mescla ‘mé soun fraire que prendra lou segound pichot noum de Louvis.
En 1908, loujara vers lou pintre Girard, 12 quèi de Rivo-Novo, à Marsiho. En setèmbre rèsto mai de sièis mes, carriero Hoche. Coumandita pèr Jouachim Gasquet e Savié de Magallon, fai forço dessin e pastèu, e mai de vinto-cinq telo dóu pargue.
Espauso à la galarié Bernheim emé Cross, Signac, Valloton, Bonnard e Vuillard. En 1910, la galarié Druet l’aculis emé Manguin, Laprade, Marquet e Matisse. De 1910 à 1914, l’artisto fai d’ana-veni entre Marsiho e Paris.
Un pintre en guerro
La debuto dis oustileta faguè trebasta lou plan e l’aventuro espressiounisto de Matiéu s’esvaliguè. Dóu tèms de la moubilisacioun generalo de 1914, Matiéu es afeta, proumié, i service aussiliàri, pièi, en 1915, au 10en Regimen d’Artiharié d’à pèd. Dins l’annado, doulènt de mau d’os, fai uno demouranço i termo di Camouin, proche Marsiho. Lou 10 de mai de 1916, aprouficho d’uno reformo tempouràri que sara renouvelado enjusqu’à la fin de la guerro. Dins aquesto pountannado, fai la couneissènço de Marquet, istala dins un ataié presta pèr lou pintre Eugèni Montfort. Lou 6 de mars de 1919, Verdilhan s’amouiero emé la chato dóu pintre Alfred Casile. lé dison Eleno-Marìo qu’es sa cadeto de mai de vint an. Lou maridage es celebra à la coumuno de z’Ais. Li temouin soun lou pintre Jóusè Fregier e lou pouèto Emile Sicard. Aquéu d’aqui avié fa parèisse dins la revisto Lou Fiò quàuqui jour avans, un óumenage escri titra À Matiéu Verdilhan.
Li nòvi s’istalon 45 Cours Mirabèu, pièi dins uno bello bastido que ié dison La Magotte. Au bout d’un pau de tèms, a leissa z-Ais pèr Cassis. Lou sejour sara courtet e tre 1920 quitaran lou pichot port mieterran, proumié, pèr Marsiho, pièi pèr Roco-Vairo, jusqu’en 1922. Lou 27 de setèmbre de 1920 marcara la souleto reüssido óuficialo dóu pintre, manjo dins si quaranto-cinq an.
En quisto de la glòri
Lou countrat signa bono-di Bourdelle emé lou mège Girardin, prouprietàri de la galarié de la Licorno à Paris, èro inespera. Matiéu Verdilhan es aseiga de bonur. Pamens, quàuqui jour sufiran, lou tèms de sa mostro, pèr que lou pantai s’esvanigue : soun coumanditàri l’abandouno pèr de resoun d’argènt. La criso ecounoumico destourbo la vido soucialo e esvarto li darniés afouga d’art. De mai, en 1920, li courrènt artisti se soun aluencha de la creacioun «fauvo», e meme se d’ùnis artisto semblant faire obro óuriginalo dins aquel estile, parèisson de vogo. Es lou cas de Matiéu que finis l’espausado sènso faire un pache. N’i’a qu’Antòni Bourdelle que crèi enca à soun gàubi e s’encagno pèr ié faire counèisse la glòri de soun viéu. Testardas, lou vai metre au toco-toco emé soun marchand new-yourkés Krausharr. L’esperiènci duro pas forço tèms.
Après tres an, lis escàmbi s’acabon. Es l’avalimen de si bèu pantai. En 1923, Verdilhan logo un ataié à Mount-Parnasse, dins uno estounanto bastisso facho de palisso e àutri matèri d’agrasamen venènt de l’espousicioun universalo de 1889, que li pintre de Mount-Martre an envestido. Lou gardara jusqu’à la fin de sa vido. En Prouvènço, lou pintre e sa femo van de Sanàri à Roco-Vaire. En 1925, fai pèr l’Opera de Marsiho uno visto de la catedralo de la Majour. Aquesto pinturo es toujour aquito. Lou 15 de nouvèmbre de 1928, coume restavo dins li dependènci de la prouprieta dóu mège Simoun, s’amoussè d’un cancer de la gargamello.
1081928


text:
Província d'Anvèrs
La província d'Anvèrs, situada dins l'angle format per la bassa Escalda e la termièra neerlandesa, cobrís una superfícia de 2 867 km2 e sa populacion es de 1 600 000 abitants. Son mèstre‑luòc es Anvèrs (Antwerpen en neerlandés), sei vilas importantas son Leira e Malinas (respectivament Lier e Mechelen en neerlandés).
Lo territòri de la província d'Anvèrs es larjament dominat per la metropòli, que son complèxe portuari ocupa la part mai granda di polders anversés (lo pòrt d'Anvèrs e son complèxe industriau son l’emplegador caporau de la província); mas es atanben una region de transit dei merças, d'una banda per lo pòrt d'Anvèrs, d'autra banda per lei relacions entre Belgica e Païses Basses.
Vers l'èst s'espandís la Campina ambé sei landas de brugas sobre de dunas continentalas (a Kalmthòut, per exemple); l'orticultura i es estada desvolopada ambé de culturas especializadas (particularament de majofas e de tomatas a Hoogstraten); al sud‑oèst, la region de Malinas a la pus granda cridada de merchat legumièr del país (Sint‑Kateljine Waver). La província a tanben quauques industrias repartidas sus l'ensemble del territòri, coma l'industria quimica e la construccion automobila a Anvèrs, Malinas e Westerlo.
Las 70 comunas e vilas de la província d'Anvèrs[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans de venir lo departament francés de las Doas Nèthas, puèi una província bèlga en 1831, aquel territòri fasiá partida del ducat de Brabant. Una de sei vilas principalas, Malinas, celèbra per sas dentèlas e sas tapissariás, es, despuèi 1559, la residéncia del primat de Belgica. Malinas foguèt a l'epòca de Margarida d'Àustria la capitala di Païses Basses. Pas lònh de la vila se quilha lo fòrt de Breendonk, que, de 1940 a 1944, foguèt mudat per lis Alemands en camp de concentracion.
Presentacion pel viatjador[modificar | modificar la font]
La legenda ditz qu’un gigant se teniá al mièg d'Escalda (de Schelde) e que talhava la man di marinièrs que podián pas pagar lo peatge. Un jorn, un dròlle valent, Brabo, lo vencet per audàcia e per adreça, e li talhet a son torn la man, qu’escampèt dins lo flume. D’aquí vendriá lo nom de la vila « Hand werpen » (« man escampada »). Sobre lo feirau, un monument sobre la calada, regolant d’aiga, celèbra l’espet legendari.
Li saberuts aiman pas lei legendas e dison qu’en fait lo nom ven de « Werf » (« coltada »), e que n’i aviá una a l’emplaçament de l’actual « Steen ». Es aquí qu’acostèron al sègle VII li sants missionaris : Alòi, Amant e Willibròrd, que venián catequizar lei Flandras. Tot escàs nascuda, Anvèrs foguèt devastada per li Normands, e se trobèt pas mai res après lor passatge, sonque de roïnas, e, arrapada a la brincha d’un aubre, una estatua pichona de la Verge, la famosa « onze Lieve Vrouw op’t stockxen » (« nòsta chara Dòmna dei bròcas »), que venguèt la patrona de la vila, e en l’onor de quau bastiguèron puèi la glèisia-catedrala.
Plan situada sobre la melhora via navigabla per religar l’Empèri Alemand ais Illas Britanicas, Anvèrs veniá lèu un pòrt d’escala important. Dison que « la vila deu son flume a Dieu, e tot lo restant a Escalda ». Mas li chauguèt pasmens resistir a la concurréncia de Malinas e Bruja qu’avián la nalta proteccion di comtes de Flandras e de grands privilègis.
Anvèrs deu sa fortuna als Portugueses. Quand descobriguèron una niòva rota deis Índias, chambièron la cara del monde e desplacèron li corrents comerciaus. Anvèrs sabèt captar la favor di grands negociants en espécias e di joieliers portugués, que venguèron nombrós s’establir sobre lei ribas d'Escalda e qu’i faguèron fortuna. Anvèrs en Euròpa del Nòrd, Lisbona en Euròpa del Sud, venguèron li dos grands feiraus del pebre, de la canèla, de la giròfla. Un pauc aperabans un jove anversés, Luis Berken, en luòc d’anar estudiar lei Bèlas Letras a París, coma o desiravan si parents, se chautèt d’inventar d’esplechas per talhar las pèiras preciosas. Ganhèt la fisança de Carles lo Temerari que li fisèt tres gròs diamants. Li trabalhèt tant plan que lo grand duc d’Occident li donèt en prèmi tres mila ducats, porgiguèt un di diamants al papa, e n’aute al rèi de França Loís XI qu’èra inquèra son amic. Lo tresen, lo duc lo gardèt, e serviguèt per identificar son cadabre gelat, de la cara chapada per li lops dins li fossats de Nancí. Luis Berken transmetèt son saber a de discípols, e se fondèt lèu fòrça obradors de talha e de polissatge que farián d’Anvèrs lo grand centre de l’industria diamantària.


text:
Hilary Hahn
Hilary Hahn (Lexigton, Virgínia, lo 27 de noveme de 1979) qu'ei ua violonista americana.
Que comencè a estudiar lo vriulon au Peabody Conservatory de la John Hopkins University de Baltimore dab lo metòde Suzuki. Dinc a 1989 qu'estudiè a Baltimore dab Klara Berkovich e, en 1990, au Curtis Institute of Music a Filadelfia dab Jascha Brodsky.
En 1991 que debutè dab l'Orquèstra Filarmonica de Baltimore. En 1995 que he la soa debuta internacionau en Alemanha dab l'Orquèstra Sinfonica de la Ràdio de Bavirèra.
Desempuish qu'a continuat ua carrièra de las màgers com concertista e interpreta d'enregistraments.
Lo son vriulon qu'ei ua òbra deu mèste francés Jean-Baptiste Vuillaume.


text:
Odissèa
L’Odissèa (en grèc ancian Ὀδuσσeίa / Odysseía) es una epopèia atribuida a l’aède Omèr, comptant 12 109 examètres dactilics, repartits en 24 cants. Se pensa que foguèt redigida après l'Iliada, cap a la fin del sègle VIII abans J.-C.
Resumit deu raconte[modificar | modificar la font]
Que conta la fin de Tròia e lo retorn d'Ulisses, rei d'Itaca, après la guèrra (dont ua partida ei contada per L'Iliada. Lo títol Odissèa (en grèc ancian Ὀδuσσeίa / Odysseía) qu'ei format suu nom grèc d'Ulisses Ὀδuσσeύς / (Odysseús). Lo subjècte qu'ei resumit dens los prumèrs vints vèrs (18 e miei) deu poèma, dens la quau lo poèta, segon la Tradicion, invòca la Musa entà que'u balhe l'inspiracion:
Ἄvδpa uoι ἔvveπe, Moῦσa, πoλύtpoπov, ὃς uάλa πoλλὰ
πλάYxθn, ἐπeὶ Tpoΐnς ἱepὸv πtoλίeθpov ἔπepσe·
πoλλῶv δ’ ἀvθpώπwv ἴδev ἄσtea kaὶ vόov ἔYvw,
πoλλὰ δ’ ὅ Y’ ἐv πόvtῳ πάθev ἄλYea ὃv katὰ θuuόv,
ἀpvύuevoς ἥv te ψuxὴv kaὶ vόσtov ἑtaίpwv.
Traduccion: Conta'm Musa, l'òmi suber-rusat, qui, arron de pilhar
la senta vila de Tròia, errè tant e tant,
lo qui deus òmis e vedó un sarròt de vilas, e conegó lo lor esperit,
lo qui sus la mar patí mila maus au son còr,
en s'i hant a subervíver e entornar los sons companhons.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'Odissèa que's compausa de 24 cantas amassadas en tres partidas:
- la Telemaquia (cantas Ièra a IVau : Telemac que parteish demandar novèlas de son pair tà Pilos, on interròga a Nestor, e tà Esparta, on interròga a Menelau. D'aqueth temps, los pretendents, a Itaca, qu'atenden que Penelòpa e causesca un d'eths en har la vita bèra, e que complòtan contra Telemac.
- los racontes d'Ulisses en çò d'Alcinòu (cantas Vau a XIIau): arrecaptat peu rei Alcinòu au darrèr deu son naufragi, Ulisses qu'entend un aède a contar l'episòdi deu chivau de Tròia (canta VIIIau), puish que conta eth medish las soas benalèjas.
- la venjança d'Ulisses (cantas XIIIau a XXIVau) : un còp tornat tà Itaca, Ulisses que's hè reconéisher peus sons servidors e tanhents, que massacra los pretendents e que restableish la patz dens l'illa.
Ua traduccion parciau en occitan[modificar | modificar la font]
Joan Baptista Fabre faguèt qualques traduccions de partidas de l'Odissèa e L'Eneïda (L'Odissèa travestida e L'Eneïda de Celanòva). La partida centrau de l'Odissèa (3300 vèrs) qu'ei estada arrevirada en provençau per Robèrt Lafont e publicada devath lo títol Lo viatge grand de l'Ulisses d'Itaca.


text:
1877
Aquesta pagina concernís l'an 1877 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
La guèrra que menaçava dempuei la repression saunosa de l'insureccion de Bulgaria en 1876 comencèt après un periòde de preparacion diplomatic que permetèt ai Rus de formar una coalicion gropant lei principats crestians ò esclaus dei Balcans. Àustria acceptèt de demorar neutra en cambi de Bòsnia e Ercegovina. Solament Grècia, sostengut per Londres, refusèt de participar. Lo conflicte comencèt en junh e lei fòrças otomanas foguèron rapidament vencudas.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premierei liquefaccions d'oxigèn realizadas d'un biais independent per lei Francés Louis-Paul Cailletet (1832-1913) e Raoul Pictet (1846-1929).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Juan Manuel de Rosas, cap d'Estat argentin.


text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Départements
- Côte-d'OrNièvreSaône-et-LoireYonne
- Villes
- AchunAlligny cosneAlligny en morvanAlluyAmazyAnlezyAnnayAnthienArbourseArleufArmesArquianArthelArzembouyAsnanAsnoisAunay en bazoisAuthiouAvreeAvril sur loireAzy le vifBallerayBayeBazochesBazollesBeardBeaugyBeaulieuBeaumont la ferriereBeaumont sardollesBeuvronBichesBilly chevannesBilly sur oisyBitryBlismesBoisgibaultBonaBouhyBrassyBreugnonBrevesBrinayBrinon sur beuvronBulcyBussy la pesleCercy la tourCervonCessy les boisChalauxChallementChalluyChampallementChamplemyChamplinChampvertChampvouxChantenay st imbertCharrinChasnayChateau chinonChateau chinon campagneChateauneuf val de bargisChatillon en bazoisChatinChaulgnesChaumardChaumotChazeuilChevannes changyChevenonChevrochesChiddesChitry les minesChougnyCiezCizelyClamecyColmeryCorancyCorbignyCorcellesCorvol d'embernardCorvol l'orgueilleuxCosne cours sur loireCossayeCoulanges les neversCouloutreCourcellesCoursCrux la villeCuncy les varzyDampierre sous bouhyDecizeDevayDiennes aubignyDirolDommartinDompierre sur heryDompierre sur nievreDonzyDornecyDornesDruy parignyDun les placesDun sur grandryEmpuryEntrains sur nohainEpiryFachinFertreveFletyFleury sur loireFlez cuzyForgesFourchambaultFoursFrasnay reugnyGacogneGarchizyGarchyGermenayGermigny sur loireGien sur cureGimouilleGiryGlux en glenneGoulouxGrenoisGuerignyGuipyHeryImphyIsenayJaillyLa celle sur loireLa celle sur nievreLa chapelle st andreLa charite sur loireLa collancelleLa fermeteLa machineLa maison dieuLa marcheLa nocle maulaixLamenay sur loireLangeronLantyLarochemillayLavault de fretoyLes settonsLimantonLimonLivryLormesLucenay les aixLurcy le bourgLuthenay uxeloupLuzyLysMagny coursMagny lormesMaizieresMarcyMarigny l'egliseMarigny sur yonneMars sur allierMarzyMauxMenestreauMenouMesves sur loireMetz le comteMhereMichauguesMillayMoiryMoissy moulinotMonceaux le comteMont et marreMontambertMontapasMontaronMontenoisonMontigny aux amognesMontigny en morvanMontigny sur canneMontreuillonMontsauche les settonsMorachesMoulins engilbertMoulotMouron sur yonneMoussyMouxMurlinMyennesNannayNarcyNeuffontainesNeuillyNeuville les decizeNeuvy sur loireNeversNolayNuarsOisyOnlayOuagneOudanOugnyOulonOurouerOuroux en morvanParigny la roseParigny les vauxPazyPerroyPlagnyPlanchezPoilPoiseuxPougnyPougues les eauxPouilly sur loirePouques lormesPousseauxPremeryPreporcheRaveauRemillyRixRouyRuagesSaincaize meauceSaint agnanSaint amand en puisayeSaint brissonSaint honore les bainsSaint leger de fougeretSaint martin du puySaint pereuseSaint pierre le moutierSaint saulgeSaizySardy les epirySauvigny les boisSavigny poil folSaxi bourdonSemelaySermagesSermoise sur loireSichampsSougy sur loireSt andelainSt andre en morvanSt aubin des chaumesSt aubin les forgesSt benin d'azySt benin des boisSt bonnotSt didierSt eloiSt firminSt franchySt germain chassenaySt germain des boisSt gratien savignySt hilaire en morvanSt hilaire fontaineSt imbertSt jean aux amognesSt laurentSt leger des vignesSt loupSt malo en donzioisSt martin d'heuilleSt martin sur nohainSt mauriceSt ouen sur loireSt parize en virySt parize le chatelSt pereSt pierre du montSt quentin sur nohainSt reverienSt seineSt sulpiceSt verainSte colombe des boisSte marieSuilly la tourSurgyTaconnayTalonTamnay en bazoisTannayTazillyTeignyTernantThaixThiangesTinturyToury lurcyToury sur jourTracy sur loireTresnayTrois vevresTronsangesTrucy l'orgueilleuxUrzyVandenesseVarennes les narcyVarennes vauzellesVarzyVauclaixVerneuilVielmanayVignolVillapourconVille langyVilliers le secVilliers sur yonneVitry lache


text:
Méréglise
Méréglise es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Méréglise A situat a 5 km de Illiers-Combray, a 11 km de Brou, a 16 km de Thiron Gardava, a 21 km de Courville-sus-Eure e a 30 km de Chartres.
La Thironne travèrsa la comuna.
Méréglise est située à 5 km d'Illiers-Combray, à 11 km de Brou, à 16 km de Thiron Gardais, à 21 km de Courville-sur-Eure et à 30 km de Chartres.
La Thironne traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Méréglise A #èsser reputacion Reusse pendent la Revolucion. A inspirat a Marcel Proust lo vilatge de Méséglise en A_la_investigacion_de detlo_temps_perdut.
Méréglise a été renommée Reusse durant la Révolution. Elle a inspiré à Marcel Proust le village de Méséglise dans À_la_recherche_du_temps_perdu.


text:
Factor de transcripcion
Un factor de transcripcion es una proteïna que participa en la regulacion de la transcripcion de l'ADN, mas que forma pas part de l'ARN polimerasa. Los factors de transcripcion pòdon agir en reconeissent e en se jonhent a de sequéncias concrètas d'ADN, en se jonhent a d'autres factors, o en se jonhent dirèctament a l'ARN polimerasa. Los factors de transcripcion son estimulats per de senhals citoplasmicas. A l'èsser activats aquerisson la capacitat de regular l'expression genica en lo nuclèu, en activant o en reprimant la transcripcion de divèrses gèns. Cèrts factors de transcripcion pòdon subir de mutacions que los mantenon continualament actius sens besonh de senhals extèrnes, en se transformant aital en oncogèns, en estimulant sensa contròle la sintèsi de proteïnas implicadas en la regulacion de lo cicle cellular. Aquò pòt donar luòc a lo creissement incontròlat de las cellulas e per consequència a un tumor. Entre aquestes factors de transcripcion qu'agisson coma oncoproteïnas son Maf, Myc, Max, Myb, Fos, Jun, Rel, Ets, etc. Los factors de transcripcion pòdon èsser activats o desactivats selectivament per d'autras proteïnas, sovent coma pas final de la cadena de transmission de senhals intracellulares. Los complèxes de transcripcion en las cellulas eucariòtas es fòrça mai complèxes qu'en los procariòtas a causa de lo màger talha de lo genòma eucariòtic. Lo complèxe de transcripcion en los eucariòtas a besonh de mai d'una etapa per se ensemblar. A causa de que pas una ARN polimerasa eucariòta es capaç de se jónher a las sequéncias de promotors sens la participacion de qualques autras proteïnas, la sequéncia d'ADN de los promotors a d'èsser una region reconeguda per de divèrses factors de transcripcion.


text:
Anglet
Anglet (Angelu en basco, Anglet en francés) qu'ei ua vila d'Occitània, o de Bascoat , situada dens lo parçan deu Baish Ador e la província tradicionau de Labord. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Las comunas tòcatocantas que son Baiona e Biàrritz dab las quaus forma ua conurbacion e lo parçan deu Baish Ador.
Lo gentilici qu'ei anglòi -òia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Chifras de l'INSEE


text:
Nauta Vinhana
La Nauta Vinhana o la Nauta Viena (o mens localament Auta Vinhana, Auta Viena) (87) es un departament francés situat en Occitània, dins la region administrativa de Lemosin e maitot dins la region istorica de Lemosin.
Son chapluòc es Limòtges (qu'es maitot capitala regionala de Lemosin).
Son còde estatistic e postau es 87.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo departament de Nauta Vinhana fuguet creat lo 4 de març de 1790.
Dialecte[modificar | modificar la font]
En Nauta Viena, se parla "naut-lemosin", e marchés, au nòrd de Belac.


text:
Boson
Lei bosons representan una classa de particulas que tènon de proprietats de simetria particularas dins lo corrent d'un cambi de particulas : un sistèma de particulas identicas se comportent coma de bosons es totjorn dins un estat totalament simetric a respèct dau cambi de particulas. Totei lei particulas elementàrias descubèrtas a l'ora d'ara son siá de bosons siá de fermions (que pòdon existir solament dins un estat totalament antisimetric a respèct dau cambi de particulas). Lo teorèm spin-estatistic indica que lei particulas de spin entièr son de bosons e lei particulas de spin mieg-entièr son de fermions.


text:
Planèta
Una planèta est dèfinia coment un côrp cèlèsto qu’il orbite u tôrn d’una èthêla (mas qu’il produit pas ènèrg.ia avouéc fujon nucléèra, donc ben il seye/sêt pas lui-mêmo una èthêla) la quinta massa seye/sêt sufisenta à lui balyér una fôrma sféroidala et la quinta zona orbitala seye/sêt sensa èventuels côrps de dimencion paragonablos ou supèriors.
Tella dèfinicion est entrâye oficièlament dens la nomenclatera astronomica lo 24 oût 2006, avouéc sa promulgacion oficièla de part de l'Union Astronomica Entèrnacionàl. Il ègzistéve pas prècèdament una dèfinicion prècisa, mas un'ancièna indicacion (dèrivanta de l'ancièna astronomia grèca) per la quinta on considèrave planèta qui sé volye côrp cèlèsto, dotâ de massa significativa, qu’il bugiésse sur orbite fixes.


text:
Lavaldens
Lavâldens en arpitan ( Lavaldens en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Lavaldens a situat a 1078 mètres d'altitud e a traversat pel torrent de la Roizonne. La municipalitat lo mai prèp èst La Valette, a aperaquí 5 km. Lavaldens Se tròba en contrebas de la station d'esquí del Alpe del Grand Estrenh.
Le village de Lavaldens est situé à 1078 mètres d'altitude et est traversé par le torrent de la Roizonne. La commune la plus proche est La Valette, à environ 5 km. Lavaldens se trouve en contrebas de la station de ski de l'Alpe du Grand Serre.