text:
Es Sales Nòbles de Cal Perelló formen part dera grana casa urbana creada per Francesc de Perelló en Tàrrega as darreries deth sègle xvii. Francesc de Perelló (1640-1703) neishec ena Ametlla de Segarra laguens deth marc d’ua família de propietaris ruraus benestants que tanben se dediquèren as negòcis. Personatge controvertit e polemic, ère un ciutadan onrat damb estreti ligams damb era noblesa catalana. Er an 1676 se maridèc damb Raimunda Roger de Llúria e de Çaportella, hilha de dues importantes famílies nòbles dera Segarra. Segontes semble, Raimunda, entà poder-se maridar, gessec de novícia deth monastèri de Vallbona. Un còp maridat, es negòcis e activitats de Francesc de Perelló, que ja auie esdevengut cavalièr, se desenvolopèren cada cop mès en Tàrrega, enquia que decidic instal·lar-se-i damb era sua hemna. Er an 1681 comprèc finques e tres cases deth carrèr Major, que transformèc en ua grana casa, era estructura dera quau s’a mantengut enquiara actualitat.
As darreries deth sègle xviii un aute Perelló s’emparentèc damb ua membre dera família Graner e emberiren aguesta mansion damb pintures e ornaments que contribuïren encara mès a dar ara casa es aires de petit palai qu’ara podem contemplar. Es Sales Nòbles mos transpòrten damb es sues pintures, ornaments e mobiliari luxós d’epòca, ara Tàrrega des sègles xviii i xix.


c: text/html

text:
Eslovaquia
Eslovaquia (en eslovac Slovensko) es un país del centre d'Euròpa, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Polonha al nòrd, Ucraïna a l'èst, Ongria al sud, e Àustria e la Republica Chèca a l'oèst. Sa capitala es Bratislava.
Eslovaquia es membre de l'Union Europèa, l'OTAN, las Nacions Unidas, l'OCDE e l'OMC, entre d'autres.
Lo gentilici es eslovac -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 De la Preïstòria a la conquista ongresa
- 1.2 Lo periòde austroongrés
- 1.3 Lo periòde checoslovac
- 1.4 La Republica Eslovaca
- 2 Geografia
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la conquista ongresa[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Eslovaquia datan de 200 000 ans. Durant lo Paleolitic Superior (entre 35 000 e 8 000 av. JC), divèrsei culturas liticas ocupèron la region e desvolopèron de formas artisticas pròprias. Puei, au Mesolitic (entre 8 000 e 6 000 av. JC), l'agricultura se difusèt pauc a pauc e favorizèt la sedentarizacion. Lo mestritge dau bronze e dau fèrre permetèt l'aparicion d'activitats novèlas coma lo norrigatge e la construccion d'abitats pus importants. Au sègle V av. JC, la region èra poblada per de populacions cèltas que dispareguèron au sègle I ap. JC en causa d'atacas romanas (dempuei lo sud) e germanicas (a partir dau nòrd). Puei, lo territòri eslovac foguèt un teatre d'afrontaments entre Romans e Marcomans.
A partir dau sègle IV ap. JC, l'arribada de cavaliers nomadas (Huns...) en Euròpa Orientala entraïnèt l'abandon d'Eslovaquia per lei Germans. Foguèron remplaçats per d'Eslaus, a l'origina dei pòbles chèc e eslovac, vèrs 500. En 833, aquelei pòbles participèron a la fondacion de la Granda Moràvia. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IX, lei princes d'aqueu reiaume sostenguèron son evangelizacion. Aquò suscitèt de tensions entre lei clergats dependents de Roma e de Constantinòble mai permetèt, a l'iniciativa de Ciril, l'invencion dau premier alfabet eslau.
Au començament dau sègle X, la Granda Moràvia foguèt destrucha per lei Magiars. Dins lo corrent dau sègle, lo territòri eslovac, en despiech de son relèu montanhós, passèt sota son contraròtle e prenguèt lo nom d'Auta Ongria. Una noblesa d'origina ongresa i prenguèt lo poder mai la populacion eslava se mantenguèt e demorèt majoritària. Pasmens, aquò rompèt l'unitat deis Eslaus dei Carpats Occidentaus e entraïnèt pauc a pauc la formacion dei pòbles chèc (a l'oèst) e eslovac (a l'èst).
Lo periòde austroongrés[modificar | modificar la font]
Lo periòde ongrés[modificar | modificar la font]
L'Auta Ongria demorèt au sen d'Ongria fins a sa disparicion dins lo corrent deis annadas 1520. A partir dau sègle XIII, de colons alemands recebèron lo drech d'esplechar lei ressorsas minièras dau país e de fondar de « vilas reialas ». Vèrs 1400, formavan aperaquí un tèrç de la populacion e avián un ròtle important dins l'economia ongresa. Durant aqueu periòde, l'influéncia culturala de Boèmia, especialament aquela de l'Universitat de Praga, gardèt son primat en Auta Ongria. Per exemple, leis abitants adoptèron lo chèc (ambé certanei trachs eslovacs) coma lenga escricha.
A la fin dau sègle XV e au començament dau sègle XVI, la region foguèt tocada per de trèbols sociaus (coma lo rèsta d'Ongria) en causa deis abüs de la noblesa qu'aprofichava lo declin dau poder reiau per renfòrçar sei prerogativas. Dins lo corrent deis annadas 1520-1530, l'invasion dau Reiaume d'Ongria per lei Turcs Otomans agantèt pas l'Auta Ongria qu'èra tròp alunchada dau teatre dei combats. La region foguèt ansin integrada dins « l'Ongria Reiala » dirigida per lei Habsborg. Pozsony (uei Bratislava) ne venguèt la capitala en 1536.
Lo periòde austrian[modificar | modificar la font]
Au sen de l'Empèri Habsborg, leis Eslovacs, gaire nombrós, ocupèron una plaça relativament marginala en causa de sa demografia febla e de sa posicion periferica. Lo contèxte sociau malaisat i favorizèt la difusion dau protestantisme (sustot lo luterianisme). En despiech dau sostèn deis autoritats e de l'armada austrianas, la Còntra-Reforma menada per lei jesuistas aguèt de dificultats per tornar convertir la region au catolicisme e lo protestantisme i dispareguèt pas avans lo començament dau sègle XVIII. Dins aquò, la question religiosa empachèt pas lo redreiçament de l'economia de la region e lo sègle XVIII foguèt un periòde de prosperitat e de desvolopament culturau (fondacion d'una Societat dei Sciéncias en 1793).
L'emergéncia dau sentiment nacionau eslovac[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1830, leis idèas novèlas veïculadas per la Revolucion Francesa e l'emergéncia d'un nacionalisme ongrés vigorós entraïnèron l'afirmacion d'un sentiment nacionau eslovac. Premier, regardèt lo domeni lingüistic ambé l'òbra de Ludovit Stúr (1815-1856) que creèt una lenga eslovaca literària a partir d'un dialècte de la region de Banská Bystrica. Puei, en 1848, lo nacionalisme eslovac s'afirmèt d'un biais politic ambé la redaccion dei Demandas de la Nacion Eslovaca adreiçadas per Stúr ai revolucionaris ongrés. Pasmens, lo govèrn de Budàpest refusèt de lei considerar e assaièt de'n arrestar l'autor. Leis Eslovacs jonhèron donc lei fòrças imperialas e participèron a la repression de la Prima dei Pòbles.
Après l'instauracion de la Monarquia Dobla en 1867, leis Eslovacs foguèron laissats solets en fàcia dau govèrn de Budapèst. La region deguèt alora faciar una politica de magiarizacion, especialament durant lo govèrn de Kálmán Tisza (1875-1890), ambé la nominacion de foncionaris ongrés ò ambé la supression de l'ensenhament segondari en eslovac. Pasmens, aquò aguèt rapidament d'efècts contraris ais objectius cercats. D'efèct, la magiarizacion renforcèt lo nacionalisme eslovac que se raprochèt dei movements chècs e que se dotèt d'estructuras politicas coma lo Partit Popular Eslovac d'Andrej Hlinka ò lo Partit Agrarian de Milan Hodza.
Lo periòde checoslovac[modificar | modificar la font]
De la formacion de Checoslovaquia a la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
En 1914, la mobilizacion dei soudats chècs e eslovacs au sen de l'armada imperiala austroongresa se debanèt sensa dificultat. En revènge, una partida deis elèits chausiguèt de sostenir l'Entenduda. En 1916, Tomás Masaryk e Edvard Benes fondèron ansin un Conseu Nacionau dei País Chècs que se transformèt en Conseu Checoslovac l'annada seguenta quand Milan Stefánik lo jonhèt. L'accion d'aqueu comitat permetèt la formacion d'unitats militaras checoslovacas que participèron a la guèrra ambé leis Aliats. Reconegut per lei venceires, poguèt proclamar l'independéncia de Checoslovaquia lo 31 d'octòbre de 1918.
La definicion dei frontieras dau país novèu foguèt basada sus de critèris totalament diferents entre lei territòris chècs e eslovacs. Dins lo premier cas, lei Chècs podián s'apielar sus lo legat istoric prestigiós de la Corona de Boèmia. Dins lo segond cas, leis Eslovacs, qu'avián plus d'estats pròpris dempuei la conquista magiara, deguèron negociar lei limits de son territòri a partir de consideracions etnicas, economicas e estrategicas. Ansin, per protegir militarament la region, leis Aliats li donèron una frontiera fòrça meridionala qu'entraïnèt la formacion d'una importanta minoritat ongresa en Eslovaquia. Li donèron tanben Rutènia a l'èst qu'èra una region poblada per d'Ucraïnians.
Durant l'entre doas guèrras, leis Eslovacs formavan 16 a 17% de la populacion checoslovaca. De tensions apareguèron rapidament ambé lei Chècs en causa de la manca de reconóissença dau particularisme eslovac (nominacion de foncionaris chècs, politica unificatritz de Praga...). Andrek Hlinka e la figura montanta dau periòde, Josef Tiso, foguèron lei caps principaus de l'oposicion eslovac. Lo 6 d'octòbre de 1938, aprofichant lo partiment de Checoslovaquia organizat per Adolf Hitler, Tiso proclamèt l'autonòmia d'Eslovaquia e de Rutènia. Pasmens, lo 2 de novembre seguent, deguèt abandonar lei regions magiarofònas e Rutènia a Ongria.
Aquò empachèt pas lo raprochament amb Alemanha. Lo 14 de març de 1939, Eslovaquia proclamèt ansin son independéncia sota proteccion alemanda. Un regime faissista se metèt alora en plaça. Sei tropas participèron activament a la guèrra dins lo camp de l'Axe e Bratislava participèt au genocidi dei judieus eslovacs (65 000 mòrts). Pasmens, lo govèrn de Tiso se turtèt rapidament a de movements de partisans antinazis. Per exemple, a partir d'aost de 1944, una guerilha poderosa se formèt dins la region de Banská Bystrica. Enfin, lei Sovietics intrèron dins lo país en 1945 ocupant Kosice en març e Bratislava en abriu.
Lo periòde comunista[modificar | modificar la font]
Après la desfacha alemanda, Checoslovaquia foguèt restablida dins sei frontieras de 1937 mai deguèt laissar Rutènia a l'Union Sovietica. En Eslovaquia, aperaquí 8 000 personas foguèron condamnadas per collaboracion e Josef Tiso foguèt executat en 1947. En 1948, a l'eissida dau Còp de Praga, lo país intrèt au sen dau blòt comunista.
Durant lo periòde comunista, la question de l'especificitat eslovaca contunièt de trebolar la vida politica checoslovaca. Ansin, en 1954, Gustáv Husák, important cap dau Partit d'origina eslovaca, foguèt condamnat per « nacionalisme borgés ». Pasmens, après l'invasion sovietica de 1968, foguèt cargat de la « normalizacion » de Checoslovaquia. Aquò permetèt a Eslovaquia d'obtenir una autonòmia intèrna (dins l'encastre d'una federacion) e de mejans per ragantar son retard economic a respèct dei regions chècas. Husák gardèt lo poder fins a 1987 e son remplaçament per de quadres pus favorables a la perestroïka.
En 1989, leis Eslovacs participèron largament ai manifestacions còntra lo regime comunista. 100 000 personas defilèron lo 16 de novembre de 1989 a Bratislava e lo movement Public còntra la Violéncia (VPN) dau país organizèt una grèva generala a partir dau 27 de novembre. En abriu de 1990, Checoslovaquia prenguèt lo nom de Republica Federativa Chèca e Eslovaca. Dos mes pus tard, d'eleccions donèron 29,3% dei sufragis au VPN, 19,2% ai crestians democratas, 13,9% ai nacionalistas e 13,3% ai comunistas.
Lo partiment de Checoslovaquia e l'independéncia[modificar | modificar la font]
Après lo vòte de 1990, Vladimir Meciar (VPN) venguèt Premier Ministre dau govèrn eslovac. Pasmens, son partit se fragmentèt rapidament. En març, formèt ansin un partit de tendància nacionalista dich Movement per una Eslovaquia Democratica (HZDS). Escartat dau poder en abriu en 1991, lo retrobèt en març de 1992 après una victòria electorala. Volentiers populista, s'opausèt a la politica liberala dau govèrn centrau de Praga. En julhet, proclamèt la sobeiranetat d'Eslovaquia e negocièt lo partiment de Checoslovaquia ambé Václav Havel. L'independéncia d'Eslovaquia venguèt efectiva lo 1èr de genier de 1993.
La Republica Eslovaca[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Vladimir Meciar demorèt a la tèsta d'Eslovaquia fins a 1998. Nacionalista e prorussa, sa politica maucontentèt lei país vesins e isolèt Bratislava. Una coalicion gropant crestians democratas, sociau-democratas e partits de la minoritat ongresa se formèt per s'opausar au HZDS. Ganhèt leis eleccions legislativas en 1998 e presidencialas en 1999.
Lo president novèu, Rudolf Schuster, adoptèt una politica prooccidentala e Eslovaquia integrèt l'OTAN e l'Union Europèa en 2004. Pasmens, en 2006, de tensions a prepaus dei relacions ambé la Glèisa Catolica entraïnèron la rompedura de la coalicion governamentala. La meteissa annada, leis eleccions donèron la victòria ai sociau-democratas de Robert Fico (Smer) que s'alièt ambé Vladimir Meciar per formar lo govèrn. Confiermèt l'orientacion atlantica de Bratislava e Eslovaquia adoptèt l'èuro en 2009. En revènge, l'adopcion d'una lèi d'enebiment dei lengas minoritàrias dins l'administracion entraïnèt tornarmai de tensions vivas ambé Budapèst.
La crisi economica de 2008 aguèt de consequéncias grèvas sus l'economia eslovaca qu'es dependenta de seis exportacions. Lei liberaus e la drecha averèron leis eleccions de 2010 e Iveta Radicová venguèt Premier Ministre. Pasmens, la coalicion governamentala se devesiguèt après quauquei mes de poder a prepaus de la question deis ajudas europèas destinadas a Grècia. En març de 2012, un escrutinh anticipat permetèt a Robert Fico de tornar trobar la direccion dau govèrn. Engatjèt una politica anti-austeritat e ganhèt leis eleccions de 2016.
Geografia[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
En 1993, Eslovaquia eireta de las divisions administrativas de Checoslovaquia : se las quatre regions (Bratislava, Eslovaquia Occidentala, Eslovaquia Centrala, Eslovaquia Orientala) son pas pus utilizadas dempuèi la fin de 1990, sèrva los 79 districtes e las comunas.
Dempuèi 2001 Eslovaquia es devesida en uèch regions (kraje) qu'agropan los districtes e qu'an un estatut d'autonomia. Se fa la diferéncia entre la region (kraj, subdivision administrativa, amb una administracion nomenada per l'Estat central) e la region autonòma (samosprávny kraj, collectivitat territoriala amb un executiu elegit). Lo mot popular per region es župa, que correspond a l'occitan província. Es admés coma sinonim per « region autonòma ». Las comunas an tanben ganhat una autonomia locala.
Las regions pòrtan lo nom de son capluòc :
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
DECLARACION UNIVERSALA DELS DRETS HUMANS
Preambul
Considerant que de reconéisser la dignitat inerenta a totes los membres de la familha umana e lors dreches egals e inalienables constituís lo fondament de la libertat, de la justícia e de la patz dins lo mond,
Considerant que de desconéisser e mespresar los dreches de l'òme a menat a de barbaritats otrajantas per la consciéncia de l'umanitat e que l'aveniment d'un mond ont los èssers umans seràn liures de parlar e de creire, deliurats de la terror e de la misèria, es estat proclamat coma l'aspiracion mai nauta de l'òme,
Considerant qu'es essencial que los dreches de l'òme siàn aparats per un regime de drech per tal que l'òme siá pas obligat al suprème recors de se revoltar contra la tirania e l'opression,
Considerant qu'es essencial d'encoratjar lo desvolopament de relacions amicalas entre las nacions,
Considerant que, dins la Carta, los pòbles de las Nacions Unidas an tornat proclamar lor fe dins los dreches fondamentals de l'òme, dins la dignitat e la valor de la persona umana, dins l'egalitat dels dreches dels òmes e de las femnas, e que se son declarats resolguts a favorir lo progrès social e a instaurar de melhoras condicions de vida dins una libertat mai bèla,
Considerant que los Estats Membres se son engatjats a assegurar, en cooperacion amb l'Organisacion de las Nacions Unidas, lo respecte universal e efectiu dels dreches de l'òme e de las libertats fondamentalas,
Considerant qu'una concepcion comuna d'aqueles dreches e libertats es de la màger importància per que se realise plenament aquel engatjament,
l'Assemblada Generala proclama
la presenta Declaracion Universala dels Dreches de l'òme
coma l'ideal comun que totes los pòbles e las Nacions devon cercar a aténher, per tal que totes los individús e totas las institucions, en gardant de contunh aicesta Declaracion presenta a l'esperit s'efòrcen, per l'ensenhament e l'educacion, de desvolopar lo respècte d'aqueles dreches e libertats e d'assegurar, per de mesuras progressivas d'òrdre nacional e internacional, la reconeissença e l'aplicacion universalas e efectivas, tant demest los pòbles dels Estats Membres coma demest los dels territòris plaçats jos lor jurisdiccion.
Article 1
Totes los èssers umans naisson liures e egals en dignitat e en dreches. Son dotats de rason e de consciéncia e se devon comportar los unes amb los autres dins un esperit de fraternitat.
Article 2
Tota persona se pòt prevaler de totes los dreches e de totas las libertats proclamada dins la presenta Declaracion, sense cap de distincion de raça, de color, de sèxe, de lenga, de religion, d'opinion politica o d'autra mena, d'origina nacionala o sociala, de fortuna, de naissença o de quina autra situacion que siá.
Se farà pas tanpauc cap de distincion fondada sus l'estatut politic, administratiu e internacional de país o territòri que la persona ne depend juridicament, qu'aquel país o territòri siá independent, jos tutèla, non-autonòme o somés a quina limitacion de sobeiranetat que siá.
Article 3
Tot individu a drech a la vida, a la libertat e a la seguretat de sa persona.
Article 4
Degun serà pas tengut en esclavatge ni en servitud; l'esclavatge e lo trafic d'esclaus son proïbits dins totas lors formas.
Article 5
Degun serà pas somés a la tortura, ni a de penas o tractaments crudèls, inumans o degradants.
Article 6
Tota persona, a quin endrech que siá, a drech a la reconeissença de sa personnalitat juridica.
Article 7
Totes son egals davant la lei e an lo drech de n'obténer la meteissa proteccion, sense distincions. Totes an lo drech a una meteissa proteccion contra quina discriminacion que siá que viòle la presenta Declaracion e contra tota provocacion a una tala discriminacion.
Article 8
Tota persona a drech a un recors efectiu al prèp de las jurisdiccions nacionalas competentas contra los actes que viòlen los dreches fondamentals que li son reconeguts per la constitucion o la lei.
Article 9
Degun pòt pas èsser arrestat, embarrat o exiliat arbitràriament.
Article 10
Tota persona a lo drech, en plena egalitat, que sa causa siá recebuda ambe equitat e publicament per un tribunal independent e imparcial, que decidirà, siá de sos dreches e obligacions, siá de la legitimat de tota acusacion portada contra ela en matèria penala.
Article 11
- Se presumís qu'es innocenta tota persona acusada d'un acte delictuós, tant que sa culpablitat es pas estada establida legalament al cors d'un procès public ont totas las garentias necessàrias per la siá defensa li seràn estadas asseguradas.
- Degun serà pas condemnat per d'accions o d'omissions que, quand foguèron comesas, constituïssián pas un acte delictuós segon lo drech nacional o internacional. S'impausarà pas tanpauc cap de pena mai fòrta que la qu'èra aplicabla al moment que se cometèt l'acte delictuós.
Article 12
Degun serà pas l' objècte d'intrusions arbitràrias dins sa vida privada, sa familha, son domicili o sa correspondéncia, ni d'atacs contra son onor e sa reputacion. Tota persona a drech a la proteccion de la lei contra d'intrusions e d'atacs d'aquela mena.
Article 13
- Tota persona a lo drech de circular liurament e de causir sa residéncia a l'interior d'un Estat.
- Tota persona a lo drech d'abandonar tot país, quitament lo sieu, e de tornar dins son país.
Article 14
- En cas de persecucion, tota persona a lo drech de cercar asil e de beneficiar de l'asil dins d'autres païses.
- Aquel drech se poirà pas invocar contra una accion judiciària que s'aprendrà vertadièeirament a de crimes de drech comun ou o a d'actes opausats a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas.
Article 15
- Tot individú a drech a un nacionalitat
- Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa nacionalitat ni del drech de cambiar de nacionalitat.
Article 16
- Tanleu que son maridadors, l'òme e la femna sense cap de restriccion per rason de raça, nacionalitat o religion, an lo drech de se maridar e de fondar una familha. An de dreches egals en çò que pertòca al maridatge, pendent lo maridatge e al moment de sa dissolucion.
- Los maridatge se poirà pas contractar qu'ambe lo consentiment liure e plen dels futurs esposes.
- La familha es l'element natural e fondamental de la societat e a drech a la proteccion de la societat e de l'Estat.
Article 17
- Tota persona, individualament e collectivament, a drech a la proprietat.
- Degun pòt pas èsser privat arbitràriament de sa proprietat.
Article 18
Tota persona a drech a la libertat de pensada, de consciéncia e de religion; aquel drech implica la libertat de cambiar de religion ou de cresença, emai la libertat de manifestar sa religion o sa cresença individualament o en comun, tant en public coma en privat, per l'ensenhament, la practica, lo culte e l'acompliment dels rites.
Article 19
Tot individú a drech a la libertat d'opinion e d'expression, çò qu'implica lo drech d'èsser pas carcanhat per sas opinions e lo de cercaer, de recebre e d'espandir, sense consideracion de frontiras, las informacions e las idèas per quin mejan d'expression que siá.
Article 20
- Tota persona a drech a la libertat de reünion e d'associacion pacificas.
- Degun pòt pas èsser obligat de far partida d'una associacion.
Article 21
- Tota persona a lo drech de participar a la direccion del afars publics de son país, siá dirèctament, siá per l'intermediairi de representants causits liurament.
- Tota persona a drech a accedir, dins de condicions d'egalitat, a las foncions publicas del sieu país.
- La volontat del pòble es lo fondament de l'autoritat dels poders publics; aquela volontat se deu exprimir gràcias a d'eleccions vertadièiras que se tendràn periodicament, al sufragi universal egal amb lo vòte secret o un autre procediment equivalent que garentisca la libertat de vòte.
Article 22
Tota persona, coma membre de la societat, a drech a la seguretat sociala e a la satisfaccion dels dreches economics, socials e culturals indispensables a sa dignitat e al liure desvolopament de sa personalitat, gràcias a l'efòrç nacional e a la cooperacion internationala, segon l'organisacion e los mejans de cada país.
Article 23
- Tota persona a drech al trabalh, a la causida liura de son emplec, dins de condicions equitablas e satisfasentas de trabalh e a la proteccion contra lo caumatge.
- Tota persona a drech, sense cap de discriminacion, a un salairi egal per un trabalh egal.
- Tota persona que trabalha a drech a una paga equitabla e satisfasenta que li assegure, a ela emai a la familha una existéncia confòrma a la dignitat umana e que serà completada, se per cas es necessari, per totes los autres mejans de proteccion sociala.
- Tota persona a lo drech de fondar, ambe d'autres, de sindicats e de se sindicar per defendre sos interèsses.
Article 24
Tota persona a drech al repaus e als lesers e, particularament, a una limitacion rasonabla de la durada del trabalh e a de vacanças periodicas pagadas.
Article 25
- Tota persona a drech a un nivèl de vida que li assegure la santat e lo benestar a ela e a la siá familha, mai que mai pel manjar, lo vestit, lo lòtjament, los suènhs de santat e los servicis socials necessaris; a drech tanben a la seguretat en cas de caumatge, malautiá, invaliditat, veusatge, vielhesa, e dins los autre cases que pèrd los mejans de se ganhar la vida sense o aver volgut.
- Las maires e los pichons an drech a una ajuda e a una assisténcia especialas. Totes los mainatges, nascut dins lo maridatge o fòra maridatge, benefícian de la meteissa proteccion sociala.
Article 26
- Tota persona a drech a l'educacion. L'educacion deu èsser a gratis, al mens en çò que pertòca a l'ensenhament elementari e fondamental. L'ensenhament elementari serà obligatòri. L'ensenhament tecnic e professional serà generalisat; l'ensenhament superior serà dubèrt a totes d'un biais parièr, en foncion dels meritis de cadun.
- L'educacion aurà coma finalitat lo plen desvolopament de la personalitat umana e l'afortiment del respècte qu'es degut als dreches de l'òme e a las libertats fondamentalas. Deu favorir la compreneson, la tolerància e l'amistat entre totas las nacions e totes los grops etnics o religioses, emai los desvolopament de las activitats de las Nacions Unidas per manténer la patz.
- Son los parents qu'an, en primièr, lo drech de causir la mena d'educacion que se donarà als mainatges.
Article 27
- Tota persona a lo drech de prene part liurament a la vida culturala de la comunitat, de gausir de las arts e de participar al progrès scientific e als beneficis que ne son la consequéncia.
- L'autor de tota òbra scientifica, literària o artistica a drech a l'aparament dels interèsses morals e materials que ne resultan.
Article 28
Tota persona a lo drech que s'establisca un òrdre social e ont los dreches e las libertats enonciats dins aicesta Declaracion se pòscan aplicar plenament.
Article 29
- Tota persona a de devers als respècte de la comunitat, qu'es lo sol endrech ont lo desvolopament liure e complèt de sa personalitat es possible.
- Per profechar de sos dreches e de sas libertats, tota persona serà pas somesa qu'a las limitacions establidas per la lei unicament per assegurar la reconeissença e lo respècte dels dreches e de las libertats dels autres e per tal de respectar las justas exigéncias de la morala, de l'òrdre public e del benestar general dins una societat democratica.
- Aquestes dreches e libertats se poiràn pas jamai aplicar contràriament a las finalitats e als principis de las Nacions Unidas.
Article 30
Res dins aicesta Declaracion se pòt pas interpretar coma que un Estat, un gropament ou un individú auriá quin drech que siá d'entreprene una activitat o de realisar una accion ambe la tòca d'avalir los dreches e las libertats que s'i enóncian.


text:
Rouge = Personnages pris / Vert = Personnages libres
Libre, Chevalier de Bronze de Pegase
Libre, Chevalier de Bronze du Cygne
Libre, Chevalier de Bronze du Dragon
Shun, Chevalier de Bronze d'Andromède
Ikki, Chevalier de Bronze du Phoenix
(Libre), Chevalier de Bronze de la Licorne
(Libre), Chevalier de Bronze du Petit Lion
(Libre), Chevalier de Bronze de la Grande Ourse
(Libre), Chevalier de Bronze de Hydra
(Libre), Chevalier de Bronze du Loup
(Libre), Chevalier de Bronze du Caméléon
(Libre), Chevalier de Bronze du Sextant
(Libre), Chevalier de Bronze du Lynx
(Libre), Chevalier de Bronze de l'Ours
(Libre), Chevalier de Bronze de la Boussole
(Libre), Chevalier de Bronze du Petit Cheval
(Libre), Chevalier de Bronze de la Petite Ourse
(Libre), Chevalier de Bronze de la Couronne Boréale
(Libre), Chevalier de Bronze de la Couronne Australe
(Libre), Chevalier de Bronze de Cassiopée
(Libre), Chevalier de Bronze du Dauphin
(Libre), Chevalier de Bronze du Compas


text:
En debat sus era naua lei d’Aran, es grops politics deth Conselh Generau arribèren a un acòrd peth quau eth procès de debat dera part aranesa s’amiarie peth terrèn sensat d’ua redusida estridéncia mentre non i age un document de minims compartit per toti entà pr’amor d’esvitar precedents coma eth dera elaboracion der Estatut e, especiaument, entà esvitar era division des fòrces que representen Aran. D’aguesta forma, se vò assegurar era unitat e era fòrça de besonh dauant era Generalitat e, en concrèt, eth departament de Governacion, damb qui fin finau s’aurà de pactar ua prepausa conjunta.
Atau s’acordèc ena darrèra amassada que mantenguec era comission aranesa eth passat mes de junhsèga, a on eth Sindic presentèc eth prumèr document de trabalh, a compdar deth quau cada grop se comprometerie a presentar es sues esmenes. Eth termini vencie en seteme, atau coma se consensuèc. Entà alavetz s’auie de tornar a convocar era comission. Totun, eth grop de Convergéncia sollicitèc er aplaçament deth termini entà pr’amor d’articular damb mès temps era sua prepausa. Mentretant, Unitat d’Aran ja auie presentat es sues esmenes. Enquia ací eth relat des hèts laguens deth procediment corrècte.
Mès quina ei era mia surpresa quan descurbisqui qu’eth secretari generau de Convergéncia (CDA) pregone ara pes fòrums d’internet, en un clar exercici de manca de respècte as institucions e d’estrident oportunisme partidista, que « dejà ei premanida era prepausa de reforma dera Lei d’Aran per part d’ua formacion politica » (supòsi que se referís a Unitat d’Aran), e que « en cas que desiretz eth document complet dera prepausa, sonque auetz de demanar un exemplar », dempús des mesi de retard provocadi per CDA, qu’eth Sindic e eth Govèrn an respectat discrètament entà facillitar eth trabalh e era unitat de totes es fòrces.
Aguesta actuacion unilaterau trenque er acòrd entà qu’es prepauses des grops se considèren prumèr en còr deth sòn organ legitimador, qu’ei era comission redactora a on an representacion es grops politics deth Conselh Generau, pr’amor qu’aguesti -a excepcion de CDA, clar- non dispòsen encara dera informacion qu’eth dirigent convergent difondís frivolament per internet. Serie de besonh pera sua part un major respècte as formes mès elementaus de reconeishença des institucions e es sòns interlucotors legitimats, atau coma ath trabalh amiat pes juristes e es representants de cada grop politic, includit Convergéncia. Totun, ja m’è pro dò auer d’escríuer aguest pòst… mès ath secretari generau de CDA li a mancat era vision institucionau que fòrça viatges mos reclame as auti.


text:
Es dos partits que s'auien de jogar aué dissabte en Bossòst, tàs 15:00 era E.F. Val d'Aran - Lab/Cagire e tàs 20:00 eth U.E. Bossòst - F.C. Villeneuve de Riviere han sigut suspenudi degut ara fòrça aigua deth terren de joc.
Eth pròplèu partit dera U.E. Bossòst ei eth dissabte 5 de deseme tàs 19:00 en Landorthe contra er equip locau.
dissabte, 28 de novembre de 2015
dilluns, 23 de novembre de 2015
Encaisham ua auta derròta contundent
R.C.S.O Isle en Dodon 4 - U.E. Bossòst 0
Partit dominat pendent es 90 menutes per equip der Isle en Dodon. Profitèrem fòrça ben es nòstes debilitats defensiues e mercaren dus gols abantes deth prumèr quart d’ora. Ar equip aranés le costèc fòrça arribar damb perilh en àrea francesa. Ath delà, abantes deth descans encaishàuem un aute gol. Damb 3-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat auérem bèra ocasion entà auer mercat en dus shuts de Jonathan e Miguel. Era ocasion mès clara siguec en un centre de Salva que Jonathan remataue de cap tot solet e era pilota gessie entà dehòra. Er Isle en Dodon tanben auec es sues ocasions damb ua pilota en garròt, mès siguec Robin eth que anaue a mercar eth sòn tresau gol deth partit.
Ath finau, derròta contundent que mos place ena zòna perilhosa dera classificacion.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst eth dissabte 28 de noveme tàs 20 :00 ores contra eth Villeneuve de Rivière.
Gols:
R.C.S.O. Isle en Dodon: Moreira, Larrieu, Lozes, Saint Blancat, Furton, Sarniguet, Delaleau, Idrac, Delavergne, Robin, Sottom. Remplaçants : Latapie I, Latapie II, Jouanny.
Trainer : Mallet Michel.
U.E. Bossòst: Marcos, Borja, José Ramón, Miquel, Felipe, Àlex, Abraham, Miguel, Salva, Jonathan, e Soufi. Remplaçants: Sergio.
Trainer: Xavi.
Arbitre: Hubert Marc.
Publicat per U.E.B. a 11:15 Cap comentari:
dilluns, 16 de novembre de 2015
Eliminadi dera Copa de Comminges ena prolongacion
F.C. Larboust-OÔ 2 - U.E. Bossòst 1
Partit en un terren de jòc d’ ues dimensions fòrça petites e que siguec fòrça igualat. Calèc disputar es 120 menutes entà saber eth guanhador dera eliminatòria. Auérem en partit bones ocasions enes botes de Jonathan e Paba. Eth Larboust responec e auec bones ocasions damb Heride I e Sicre. Ena prologancion, Uri en un lançament de fauta e Richard, auérem dues bones ocasiones mès siguec eth Larboust-OÔ eth que profitèc milhor es sues ocasions. A nosati mos coste mercar, mos cau her fòrça ocasions.
Ath finau, eliminacion quan semblaue que s’anaue a arribar ath lançament deth punt de penal entà decidir er equip que passaue as ¼ de finau.
Ara sonque toque centrà-mos en campionat entà sajar de milhorar es darrèrs resultats.
Eth pròplèu partit jogam partit deth campionat de Liga en Isle en Dodon eth dissabte 21 de noveme tàs 20 :00 ores contra er equip locau.
Gols:
F.C. Larboust-OÔ : Tresserre, Rumeau, Joly I, Joly II, Escole I, Baux, Heride I, Coulaud, Sicre, Da Costa, Babatinca. Remplaçants : Heride II, Escole II, Arnauduc.
Trainer : Gabriel Gilles.
U.E. Bossòst: Jhosue, Abraham, Salva, Jaime, Àlex, Paba, Uri, Richard, Luis, Jonathan, e Soufi. Remplaçants: Miguel, José Ramón, Héctor.
Tarjetes auriòles : Àlex.
Trainer: Xavi.
Arbitre: Ferran David.
Publicat per U.E.B. a 12:43 Cap comentari:
dilluns, 9 de novembre de 2015
Mos remonten eth partit en inici dera dusaua mietat
U.E. Bossòst 2 – Etoile du Cagire 3
Partit igualat dauant un equip dera part nauta dera classificacion. Auérem era sort d’ auançà-mos en mercador quan Jonathan profitaue un contraatac entà mercar eth 1-0. Era alegria non durèc fòrça e er Etoile mos igualaue a 1 en ua rematada de cap. Lèu deth descans en ua bona jogada, Soufi driblaue ath sòn defensor entà shutar e mercar eth 2-1, resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat non començèrem bric ben e en ua jogada ena qu’era pilota le rebotaue ar arbitre, quedaue as pès deth delantèr entà mercar eth 2-2. Ara seguida en ua jogada que mos agarraue era esquia dera nòsta defensa mercàuem eth 2-3. Aguest inici dera dusaua mietat siguec molt semblant ath deth prumèr partit deth campionat contra eth F.C. Mabroc en que tanben encaishèrem dus gols en molt poc temps .
Era U.E. Bossòst sajèc d’empatar eth partit e auec bones ocasions enes botes de Marcos e sustot de Miguel , mès des que non poguèrem acabar de trèir profit.
Ath finau derròta que mos plaçe ena part mieja-baisha dera classificacion. Er equip luitèc ath màxim damb eth suport der aficion, mès tampoc auérem era sort de cara.
Eth pròplèu partit cambiam de competicion : jogam 1/8 de finau dera Copa de Comminges en OÔ eth dimenge 15 de noveme tàs 14 :30 contra er equip deth F.C. Larboust- OÒ.
U.E. Bossòst: Jhosue, Abraham, Chapo, Juanka, Àlex, David, Uri, Richard, Salva Jonathan, e Soufi. Remplaçants: Marcos, Borja e Miguel
Trainer: Xavi.
Etoile du Cagire: Thines I, Jordana, Segu, Cluzet, Deu, Renou, Veronesse, Camin, Embialet, Watel e Thines II. Remplaçants : Tiesse.
Trainer : Bresquignan Gilbert.
Tarjetes auriòles : Embialet
Arbitre: Castro Antoine
Publicat per U.E.B. a 11:22 Cap comentari:
dilluns, 2 de novembre de 2015
Patim ua derròta contundent
Ent. Boulogne 6 - U.E. Bossòst 1
Partit entà desbrembar lo mès ràpit possible. Sonque estèrem 30 menuts en tot disputar eth partit donques a compdar des dus prumèrs gols en ua menuta, damb dus greus errors defensius, er equip baishèc es braçi e ja non tornèc a entrar en partit. Damb eth resultat de 2-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat sonque començar en 10 menutes, encaishàuem tres gols mès, lo que deishaue ath equip aranés KO . En darrèr quatau d’ora encaishàuem un aute gol e Miguel mercaue eth gol der aunor entara U.E. Bossòst.
Ath finau, derròta contundente. Ei evident que non estèrem ben e cau passar plana entà pensar enes pròplèus compromisi que non seràn bric fàcils. Calerà recuperar era seguretat defensiua deth partit contra eth Luchon. Eth calendari d’ açiu ath descans des hèstes de Nadau ei plan complicat: mos enfrentam en casa contra es tres prumèrs classificats e dehòra de casa damb dus equips dera part baisha que non meteràn es causes bric fàcils. Ath delà, en sorteig deth passat dijaus des 1/8 de finau dera Copa de Comminges mos a tocat jogar en camp deth Larboust-OÔ.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst, dissabte 7 de noveme tàs 20 :00 contra er equip der Etoile du Cagire.
Ent. Boulogne : Roummeguere, Chefd, Bijard, Col, Garcia, Dequesne, Louge, Marque, Adoue, Rancon e Demont. Remplaçants: Cier, Ibos.
Trainer : Subreville Jean Pierre.
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, Borja, José Ramón, Jaime, Àlex, David, Richard, Ivan, Moha, e Soufi. Remplaçants: Miguel, Sergi e Javi
Trainer: Xavi.
Tarjetes auriòles : Sergi.
Gols : 1-0 Adoue (
31’), 2-0 Dequesne ( 32’), 3-0 Demont ( 50’), 4-0 Demont ( 55’), 5-0 Marque ( 60’), 6-0 Demont ( 75’), 6-1 Miguel ( 80’).
Arbitre: Magne Bertrand
Publicat per U.E.B. a 11:31 Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
La quinzenada occitana de Seteme de Provença se debanarà dau 26 de genoier au 15 de febrier. Lo tèma n’en serà « A l’entorn de l’accion occitana (1930-1950) : Pau Ricard, Jòrgi Reboul, Carles Camproux, Max Rouquette ».
Serà l’escasença de mostrar un aspècte ignorat de Pau Ricard. La quinzenada començarà dissabte 26 de genoier (janvier), 13 oras 30, per la dictada occitana au Centre Culturau Louis Aragon (capèla). Divendres 1er
de febrier, 18 oras 30, vernissatge de la mòstra « Coll Òc », au Jardin des Arts, avenguda dau 8 Mai 1945 ; presentada fins au 15 de febrier.
A l’Espace Jean Ferrat, 89, avenguda dau 8 Mai 1945, dissabte 2 de febrier, 14 oras a 19 oras, collòqui sus lo tèma ambé participacion de Domenja Blanchard, Maria-Joana Verny, Glaudi Barsotti, Joan-Frederic Brun, Pere Grau, Felip Martel, Francesc Panyella, Joan-Maria Petit, Joan-Luc Pouliquen ; moderator, Teiric Marque ; puei manjadrech ; a 20 oras 45, concèrt de Lo Còr de la Plana
.
Organizators : Comuna de Seteme
, Leis Amics de Mesclum
, Institut d’Estudis Occitans 13
, Centre Culturel Louis Aragon
, Cercle Català de Marsella
. Pairenatge : Societé Ricard
, Michèle Ricard
, PEN-Club de Lenga d’Òc
, PEN-Club Català.
Années 1950, Jòrgi Reboul à la Fête de Ste-Marthe, le quartier marseillais de Paul Ricard (photo Archives DR)


text:
Dorsièr – L’occitan dins de l’estrangièr
En delai de las confinhas, sempre…
Dins una situacion complicada de transmission e de subrevida d’una cultura millenària, es temps, mai que jamai, de far petar las barrièras, d’escapar a las frontièras divèrsas que nos embarran : tant las regionalas coma las nacionalas o tot simplament las mentalas. La poesia del provençal Jòrgi Rebol es una bèla leiçon de dobertura : una paraula virada cap a l’avenidor e comola de promessas. Dins aquel Diari avèm volgut quitar lo territòri, partir a l’estrangièr, prene l’avion, lo batèu, las rotas, avèm volgut agachar de luènh, prene de recuol, nos exteriorizar d’un cèrt biais… Dins un país ont sèm sovent passats mèstres dins l’art de nos agachar l’emboliga, es salvator de parlar dels autres : d’aquelas e d’aqueles que, de l’autra man del mond, fan viure e clantir la lenga d’òc. Alara coma lo cantan los famoses Massilia : « En barca gents de marca » !
A l’origina, de Trípol a Londres
Tre sa naissença, la lenga d’òc foguèt lenga de viatge. Primièra lenga vulgara a venir concurrenciar lo latin, es l’occitan que dobriguèt las pòrtas d’Euròpa e faguèt puèi florir de Portugal en Alemanha las literaturas novèlas. Los trobadors èran los poètas de l’espandi europèu e mediterranèu, a l’encòp al sieu a la corona d’Anglatèrra alprèp d’Alienòr o dins las tèrras tolosanas de Trípol (actual Liban). Ricard Còr de Leon èra occitanofòn e amator de trobar. Cal aver consciéncia de la dimension internacionala de l’occitan a l’Edat Mejana : Pèire Vidal n’es un exemple eloquent amb sos viatges en Itàlia, en Aragon, en Ongria, sos ligams amb Constantinòple o sa darrièra tèrra de refugi, Malta. Lo caòs de la Crosada contra los Catars faguèt s’afondrar aquela civilizacion medievala d’òc mas, d’un autre latz, butèt los poètas e pensaires sus las vias de l’exili dins Euròpa tota. Un exili mai que mai italian, lo país de Petrarca, ont puèi gisclèt la sòrga d’una Renaissença que se trufèt de las confinhas, tornamai. L’arma de la lenga d’òc, son fuòc, ven d’aquí : es saique una continuacion de la romanitat, un gost prononciat per l’escambi e una mesfisança seculara per las frontièras.
Literatura d’òc, poesia del mond
La font es poetica, segur, podèm pas escapar als trobadors, aqueles inventors, aqueles novators que daissèron una marca prigonda dins lo devenir de nòstra lenga. Es un pauc coma un tèrratrem gigant que ne sentissèm encara las vibracions fonsas, mila ans puèi. Las ondas d’aquel cataclisme cultural s’esparpalhan al còr de la lenga d’òc coma al còr de totas las lengas romanas e mai luènh dins las creacions literàrias mondialas. Es sovent mercés a sa literatura que l’occitan saupèt traversar las confinhas nacionalas francesas que lo tenon tròp a l’estrech. Frederic Mistral faguèt clantir sa poesia dins lo mond entièr, la reconeissença venguèt de Suèda amb lo prèmi Nobèl obtengut en 1904. Es d’alhors la revirada espanhòla de l’òbra dau malhanenc que pivelèt una poetessa chilena de renom Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga que prenguèt, en omenatge, coma nom de pluma : Gabrièla Mistral (es mai cortet !) e foguèt, ela tanben, nobelizada en 1945… L’aventura literària contunha de se trufar de l’encastre regional o nacional : Max Rouquette o encara Bernard Manciet foguèron traduches dins lo mond entièr, a son torn. A l’ora d’ara, Aurèlia Lassaca barrutla en America, en Euròpa, amb sa poesia d’òc mesa en votz e de poètas coma Joan-Frederic Brun publican l’edicion bilingüa anglo-occitana de lor òbra. Lo darrièr obratge de referéncia dins lo domeni de la literatura occitana nos ven d’Anglatèrra : Grains of gold de James Thomas. Es una antologia de 800 paginas que recampa una seleccion de tèxtes occitans del sègle X al sègle XXI revirats dins la lenga de Shakespeare. Un trabalh que ven completar l’Antologia de la nòva escritura occitana (1980-2000) que publiquèt un italian aqueste còp, Giovanni Agresti.
Estudis occitans : l’agach forastièr
Lo vesèm plan, es de l’estrangièr que l’occitan es lo mai sovent considerat. Lo centralisme francés a getat un vel sus la lenga d’òc, son doble escondut e desrengaire. Cal escapar a las frontièras, sortir de França, per trobar de gents que pòscan desvelar las riquesas occitanas. Dins lo domeni scientific es evident : la lutz es venguda d’alhors. Son los alemands per exemple que faguèron avançar las coneissenças de la literatura e de la lenga medievalas ; es un anglés, Peter Ricketts, que trabalhèt sus l’òbra fabulosa de Matfre Ermengaud : Lo Breviari d’Amor ; e es una espanhòla, Pilar Jiménez-Sanchez, qu’es ara considerada coma l’especialista del catarisme. Al Japon, Naoko Sano ensenha l’occitan a l’Universitat de Nagoya e publiquèt un Vocabulari Occitan-Japonés, e totjorn dins lo Pacific : es a l’Universitat de Hawaii que foguèt facha la bibliografia de linguistica occitana (veire l’entrevista de Rosa-María Medina Granda dins aquel Diari). Aquel agach forastièr es essencial, es la pròva de l’interès portat al nivèl internacional per la lenga e la cultura occitanas. Es tanben e subretot un escambi vital, un mejan d’oxigenar l’occitanisme e de gardar sempre en ment aquela idèa fòrta e centrala : l’occitan es una lenga del mond.
La musica, l’ambaissadora occitana
Se la literatura pòrta en granda part l’avenir de la lenga d’òc, cal pas doblidar la musica. Los ambaissadors de la lenga d’òc son mai que mai los musicians que viatjan e cantan d’en pertot, portats pel ritme e las melodias tant tradicionals coma los mai modèrnes. La novèla musica occitana de las annadas 1990, endralhada pels Fabulous Trobadors o Massilia Sound System, se saupèt professionalizar e s’impausar al nivèl nacional e internacional. Claudi Sicre faguèt la connexion entre Tolosa e Brasiu, Massilia contunhèt lo viatge dins çò qu’apèlan « l’Occitània d’America » e de brasilians coma Lénine o encara Silvério Pessoa revendiquèron, en retorn, lor estacament a la musica d’òc. Manu Théron (veire son entrevista dins aquel Diari) expòrta sa polifonia occitana actuala, ancorada dins lo mond mediterranenc, fins en Indonesia. Miquèu Montanaro, virtuòsa del galobet-tamborin, teissèt d’escambis amb Ongria e mena una carrièra internacionala. Al sud d’Itàlia de gropes coma Mascarimiri s’inspiran dels artistas occitans rescontrats en camin. Lo ciotadenc Moussu T faguèt una virada al Japon, Joan Francés Tisnèr presentèt son Ny’Òc Trobadors a Manhattan. Los exemples son nombroses e illustran la bona santat de la musica occitana que deu, de longa, servar sa dimension internacionala per sortir de las andronas regionalistas.
Fraternitat, luchas e
minoritats del mond entièr
Ara que l’occitan es quasi plus transmés dins las familhas e es vengut una lenga causida, sèm arribats a un caireforc : en delai del simple eiretatge, son avenir es entre las mans d’aqueles que, dins lo mond entièr, decidiràn de se n’apoderar. Aprene e transmetre l’occitan es fin finala l’afar de totes e las energias e iniciativas vengudas de totes los païses son autant de bonas nòvas e de rasons de gardar l’espèr. L’enjòc es aquel de la pluralitat linguistica al nivèl mondial, promòure l’occitan es un biais d’aparar totas las lengas e culturas dichas minoritàrias sus la planeta. Davant la concurréncia de las lengas de la globalizacion (l’anglés segur mas tanben l’espanhòu e lo chinés) l’escomesa es de servar una diversitat linguistica : cavilha de nòstra libertat a caduna e cadun dins un mond que s’apaurís. Es « l’ofèrta de la paraula », destacada de tot enjòc economic o de poder, que ne parla tant ben lo poèta Roland Pécout dins son grand tèxte de viatge en Orient Portulan, a prepaus d’un rescontre al mitan d’un Curdistan en guèrra. Es aquela dimension internacionala de lucha per las riquesas de l’Umanitat tota qu’es al còr d’escambis regulièrs entre Occitània a Cabilia, Occitània e pòbles amerindians o africans… Pensam al polit libre d’Aurelian de Chaire A l’Ombra del manguièr que tornèt d’un viatge al Senegal noirit de la pluralitat linguistica d’Africa de l’oèst e encara mai atentiu a sa lenga d’òc.
En son temps, Folco de Baroncelli aviá rescontrat los indians d’America e escrich Soulomi rouge que foguèt revirat en anglés pels indians. Camarga provençala e relarg infinit dels Estats Units s’entremesclèron… Per Bernard Manciet, Gasconha èra dobèrta a l’ocean liure, Robèrt Lafont pensava e somiava son Occitània despuèi las nautors de Firenze quand Max Rouquette s’acarava a far viure lo Pen-Club occitan. De tots temps Occitània escapèt a las confinhas e se, ara, una region administrativa pòrta son nom, es ben a l’estrangièr e dins sa capacitat a sautar las frontièras e a parlar al mond entièr que l’idèa occitana sauprà perseguir lo viatge.
« Anar luenh sempre
sempre franquir la rega
que barra aquesta arada
e puei aquí dubrir lei mans
per derrabar çò que s’aubora ».


text:
Esperanto
L'esperanto (nom derivat d'"espèr") es la lenga artificiala mai emplegada dins lo mond. Foguèt inventada pel Dr. Ludovic Lazarus Zamenhof, un oftalmològ de Bialystok (actualament en Polonha) a la fin del sègle XIX. La tòca del Dr Zamenhof èra de crear una lenga universala aisida e flexibla per tal d'arribar a la patz e a la compreneson de totes los èssers umans de quin país que siá. Dempuèi mai d'un sègle la comunitat emplegaira d'esperanto, los esperantistas, an representat entre 100.000 e 2 milions de locutors.
Aprèp aperaquí unas dètz annadas de desvolopament, que Zamenhof passèt a revirar literatura dins aquela lenga coma tanben a escriure de pròsa e de poesia originalas, la primièra gramatica en esperanto foguèt publicada a Varsàvia (Polonha) en julhet de 1887.
L'elaboracion de l'esperanto[modificar]
Las basas essencialas de l'esperanto foguèron segur las lengas que Zamenhof coneissiá e qu'èran demest las mai importantas de son temps: lo francés, l'anglés e lo latin. Lo ròtle del francés, lenga alara plan presada en Russia, es estat essencial dins lo desvolopament de l'esperanto coma se pòt veire per exemple dins los noms dels jorns de la setmana.
Fonologia de l'esperanto[modificar]
La fonologia de l'esperanto es pro simpla. Lo vocalisme per exemple compren sonque cinc vocalas coma en espanhòl (a, e, i, o, u). Se toleran pasmens de variacions leugièras, degudas segur a l'influéncia de la lenga d'origina dels locutors.
Escritura de l'esperanto[modificar]
L'escritura de l'esperanto es de bon legir pels utilizaires de lengas latinas coma l'occitan. Se fa servir un alfabet latin amb qualques pichonas divergéncias que vaquí çai-jos:


text:
Jason e Medèa se donant la mans en signe de maridatge, sarcofag roman de la fin del sègle I ApC, palais Altemps
Dins la mitologia grèga, Jason o Iason (en grèc ancian Ἰάσwv, « lo medecinaire ») es filh d'Eson, rei d'Iolcos en Tessalia, e un descendant d'Eòl. Es subretot conegut per sa quista de l'Aus d'aur amb los Argonautas. Es un dels eròis grècs màger e subretot onorat a Atenas.
Vei lo seu paire despossedat del tròn per son oncle Pelias. Salvat de l'omicidi previst per Pelias per sa maire que a sa naissança o faguèt passar per mòrt nascut, Foguèt expausat sul mont Pelion e reculhit pel centaure Quiron que l'elevèt. Un còp adult, reclamèt lo tròn d'Iolcos. Pelias prometèt de li tornat, a condicion que torna de Colquida la Toison d'aur. Après aver capitanejat l'espedicion dels Argonautas, Jason arribèt près del rei Eètes, gardian de la Toison, que lo somet a de pròvas que lo jove eròis trionfa mercé a l'ajuda de la filha del rei, Medèa, que s'enamorava d'el. A son retorn, Jason descòbra que Pelias aviá sacat Eson. Medèa, ara esposa de Jason, organizèt una maquinacion que las filhas de Pelias tuen lo lor paire. Exiliat a Corint, lo parelh visquèt astruc pendent dètz ans. Pasmens, Jason acabèt per preferar a sa femna Glaucèa, la filha del rei Creont. Medèa tua aquela, e lor seu enfants, Mermeros e Ferés, puèi fugiguèt dins un carri alat, dòna del Solelh. Jason torna alara a Iolcos e, amb l'ajuda de Pelèa e dels Dioscurs, pren lo tròn.


text:
Antiquitat classica
L'antiquitat classica es un tèrme general que fa referéncia a un periòde cultural istoric Mediterranèu que comencèt amb la primièra poesia grèga (Omèr, al sègle VIII AbC), contunhèt fins a la casuda de l'Empèri Roman d'Occidan (al sègle V AbC), e s'acabèt amb la dissolucion de la cultura classica e lo començament de l'Edat Mejana. Pasmens se aquel periòde s'espandís sus un territòri larg e de culturas divèrsas, lo concèpte d'antiquitat classica es mai ovent utilizat per far referéncia a la vision idealizada seguent la Grècia antica e la Roma antica e e compren lo periòde d'expansion ellenistica. Es un tèrme larg que cobrís un periòde long dins los airals dominats per Grècia e Roma, es a dire que s'identifica al periòde grecoroman de l'edat anciana dins lo mond grecoroman: lo Bacin Mediterranèu e l'Orient Mejan.
L'antiquitat classica se situa a l'apogèu de las civilizacions grègas e romanas (sègle V AbC al sègle II) o al sens larg, tota la durada (sègle VIII AbC al sègle V AbC). Lo tèrme s'opausa a l'antiquitat tardièra e se refeís a l'eritatge de la civilizacion grecoromana. Es, sustot, emplegat per l'istoriografia anglosaxona per descriure l'antiquitat. Dins sens, se considèra qu'aquel periòde comença amb l'Iliada, lo poèma grèc d'Omèr (sègle VIII-VII AbC), lo mai ancian trobat intacte fins ara. Aquel periòde engloba la pojada del cristianisme e lo declin de l'Empèri Roman e s'acaba amb la dissolucion de la cultura classica e lo comença del periòde nomenat antiquitat tardièra (300-600 ApC) e de la Nauta Edat Mejana (500-1000 ApC).
Sa dimension espaciala coincidís amb lo bacin Mediterranèu, espandit fins a l'Orient Mejan amb l'Empèri d'Alexandre lo Grand e l'ellenisme, e fins a l'Euròpa Occidentala amb l'Empèri Roman. L'usatge d'aquel tèrme es una referéncia per l'Euròpa dels sègles XVIII e XIX, fòrtament influenciada pel classicisme, mejans lo neoclassicisme dins la seuna cultura, amb lo desir de far continunhar d'aquel passat. La laxitud entorn de las idèas transmesas pel Cogant crestian es, doncas, evident.
Lo tèrme classic significa digne de imitacion, e deriva de l'admiracion per l'art, la literatura e la cultura en general de Grècia e Roma tal que se tornèt desobrir a la Renaissença après qu'aquèlas valors aviá estat mespresada pendent l'edat mejana. Lo meteissa causa arribèt amb lo Neoclassicisme, movement intellectual e artistic que seguèt la descobèrta de las roïnas de Pompèia a la mitat del sègle XVIII.
Aquel larg espandiment d'istòria e de territòri cobrís fòrça periòdes e de culturas diferantas. Atal, l'"antiquitat classica" fa referéncia mai que mai a una vision idealizada posteriora sus çò qu'èra aquela epòca. La civilizacion dels ancians grècs aguèt una influéncia fòrta sus la lenga, la politica, lo sistèma educatiu, la filosofia, sciéncia, l'art e l'arquitectura dins lo mond modèrn, en tornant pendent la Renaissença en l'Euròpa occidentala e tornèt dins los moveiments neoclassics dins los sègles XVIII e XIX.
Somari
Grècia[modificar | modificar la font]
Grècia antica[modificar | modificar la font]
La Grècia antica es lo periòde de l'istòria grèga que s'espandís sus prèp d'un millenari fins a la naissença e expansion del cristianisme. Aquel periòde es considerat per la majoritat dels istorians coma lo fondament de la cultura de la civilizacion occidentala. La cultura grèga aguèt una influéncia fòrta sus l'empèri Roman, que ne portará la seuna version dins divèrsas partidas d'Euròpa.
La civilizacion de la Grècia antica aguèt una granda influencia sus la lenga, la politica, los sistèmas educatius, la filosofia, la sciéncia, l'art e l'arquitectura del mond modèrn, en ainspirant la Renaissença de l'Euròpa occidentala e los divèrses movements neoclassics dels sègles XVIII e XIX tant en Euròpa coma en America.
Lo tèrme "Grècia antica" es utilizat per descriure lo mond de lenga grèga de l'antiquitat. Se fa referéncia non solament a la peninsula geografica de la Grècia modèrna, mas tanben dins los airals de la cultura ellestica ont s'estibliguèron los grècs: Chipre, las islas de la Mar Egèa, la còsta egàa d'Anatolia, Sicília e lo sud d'Itàlia (airal conegut coma la Magna Grècia) e tanben dins los establiments litorals de Tràcia, Egipte, Gàllia, Ibèria, eca.
Periòde ellenistic[modificar | modificar la font]
Lo periòde ellenistic comencèt amb la mòrt d'Alexandre lo Grand en 323 AbC e s'acabèt amb l'annexion dels territòris occidentals per Roma. E mai se l'establiment del govèrn roman trinquèt pas amb la continuitat de la societat e cultura ellenisticas, que demorará sens alteracion fins a la naissença del cristianisme, aquel eveniment marquèt la fin de l'independéncia politica de Grècia e dels reialmes ellestics de l'Orient Mejan.
Lo periòde ellestic o epòca ellestica (del sègle IV AbC al sègle I AbC), levat de los sèus personatges importants coma Alexandre lo Grand e Cleopatra VII, es considerat coma un periòde de transicion, benlèu quitament de declin o de decadéncia, entre lo treslús del periòde classic de Grècia e lo poder de l'Empèri roman que lo succedirá. En mai del treslús de las vilas, coma Alexàndria, Antakya e Pergama, l'importança de l'escambi comercial, lo mestissatge culturals, lo ròtle dominant de la lenga grèga e la sèna difusion, modifiquèron prigondament l'Orient Mejan, que mai tard será partida l'Empèri roman.
L'ellenisme es lo fenomèn de difusion de l'esperit grèc (lenga e cultura) dins l'airal del mond oriental, difusion que supausa una universalizacion basada sus aquela cultura, veïculada pel grèc coma lenga comuna (koinè), quitament dins un procès istoric de descomposicion de l'empèri macedonian, que passa per de fasas de desmembrament, conquista de Grècia per Roma e l'apareisson de l'empèri roman.
Lo periòde ellenistic foguèt definit pels istorians del sègle XIX (lo tèrme "ellenistic" foguèt utilizat pel primièr còp per l'istorian alemand Johan Gustav Droysen dins lo sieu libre "Geschichte dempuèi Hellenismus"), a comptar d'un critèri lingüistic e cultural, per far referéncia a l'espendident de la cultura grèga cap als pòbles non grècs que foguèron conquistats per Alexandre lo Grand. Segon Droysen, la civilizacion ellenistica es la fusion de las culturas de Grècia e l'Orient Mejan, causa que permetèt mai tard lo vam del cristianisme. Los principals centres culturals s'espandiguèron fòra de Grècia, a Pergam, Ròdas, Antakya e Alexàndria. Aquò foguèt un encontre de las civilizacions ancianas orientalas e grègas que se sona sovent segon los istorians l'"empèri grecoroman". Las limitas cronologicas del periòde ellenistic son, doncas, convencionalas e politicas: començan amb la conquista d'Alexandre lo Grand e s'acaban amb lo suicidi del darrièr grand sobeiran ellenistic, la reina d'Egipte, Cleopatra VII, quand comença la dominacion romana.
Las recèrcas arqueologicas e istoricas recentas menèron a una revaloracion d'aquel periòde e mai que mai dos aspèctes caracteristics de l'epòca: l'existéncia e lo pes dels grands reialmes dirigits per de dinastias d'origina grèga o macedoniana (lagids, selèucids, antigònids, atàlids, eca.) e tanben ròtle determinant de las centenas de vilas l'importància que, al contrari de l'idèa comuna, declinèt pas.
S'espandís sus un periòde istoricament long, que comença amb la mòrt d'Alexandre lo Grand (en lo 323 AbC, an que tanben moriguèt d'Aristòtel) e s'acaba al la fin del sègle II ApC. A vegadas se fa començar l'epòca ellenista al moment de la conquista de l'empèri persa per Alexandre lo Grand e lo s'acabariá a l'apogèu de l'empèri roman, alongant lo periòde grecoroman fins a la casuda de l'empèri roman.
Las armadas d'Alexandre conquistèron l'Asia Menora, Egipte, Mesopotamia, la planura d'Iran, l'Asia Centrala e qualques regions de l'Índia. Après la mòrt d'Alexandre e una lucha per la succession coneguda coma las Guèrras dels Diadòcs. En 281 AbC s'establiguèron quatre estats territorials:
- La dinastia ptolemaica en Egipte amb per capitala Alexàndria (Egipte Ptolemaïca).
- La dinastia selèucida en Siria amb per capitala Antakya (Empèri selèucida).
- La dinastia antigònida a Macedònia e la Grècia centrala (Reialme de Macedònia).
- La dinastia atalida en Anatolia amb per capitala Pergama (Reialme de Pergama).
Los successors d'Alexandre contrarotlèron lo territòri a l'oèst del Tigre per un temps, e controratlèron l'Asia Menora e l'Orient Mejan fins a l'arribada dels romans als sègles II e I AbC. La màger partida del territòri oriental foguèt presa pels partians, mas, la cultura ellenistica se conservèt pas que dins lo reialme Grecobatrian e lo reialme Indogrèc. La cultura ellenistica será la cultura dominanta de l'Empèri Roman fins a l'arribada del cristianisme.
Se considèra que la fin del periòde ellenistic data de 31 AbC, quand lo reialme ptolemaic d'Egipte foguèt derrotat pels romans dins la batalha de Actium.
Empèri cartaginés[modificar | modificar la font]
L'Empèri cartaginés o simplament Cartage èra una monarquia puèi una republica de Ciutats-estats feniciana del nòrd d'Africa e la peninsula Iberica que comencèt en 650 AbC, amb l'independéncia de la metròpoli Tir fins a 146 AbC: Èra mai o mens jol contraròtle de la ciutat-estat de Cartage après la casuda de Tir dins las mans de l'Empèri Seleucid. A l'apogèu de l'influéncia de la ciutat, aviá lo contraròtle de la màger partida de la Mediterranèa occidentala. L'empèri èra en un estat de contunh en lucha amb la republica romana, que donèt luòc a una sèria Guèrras Púniques. A la fin de la Tresena Guèrra Púnica, Cartage foguèt destruida e ocupada per las fòrças de la Republica Romana e gaireben tot l'Empèri caguèt dins la mans romanas.
Guèrras punicas[modificar | modificar la font]
Las Guèrras Punicas son las tres guèrras que se faguèron los romans e los cartaginesos (o punics). La politica expansiva dels cartagineses cap a l'Occident èra menada per la familha dels barquids: Amilcar Barca, Asdrubal e, subretot, Annibal. Mas alavetz, la nòva poténcia que s'èra creat en Occident, Roma, los barrèt lo passatge.
La Primièra Guèrra Punica (262- 241 AbC)[modificar | modificar la font]
Comença amb l'intervencion de Roma en Sicília, quand s'alièt amb los mamertins, que luchavan contra los cartagineses a Messina.
La guèrra se passèt en mar, d'en primièr dominada pels Romans, fins al succés de la flota recentamnet comandada pel consul Duili e que mai permetèt una expedicion sus la còsta cartaginesa a Tunis (256 AbC).
Aquel ensag mancat, la guèrra se centrèt encara en Sicília, ont los romans se consolidèron. La patz (241 AbC) acaba amb los domènis punics sicilians, e l'illa venguèt la primièra província romana. Pauc après (238 AbC), Roma profeichèt de la revòlta dels mercenaris a Cartago per dominar tanben Sardenha e Corsega.
La Segonda Guèrra Punica (218 - 202 AbC)[modificar | modificar la font]
Comencèt sus las basas que los cartagineses avián establidas al Sud de la peninsula Iberica, subretot Cartago Nòva (Cartagena), per compensar las pèrdas a Sicília. Annibal projectèt l'ataca dirècte de Roma, amb una expedicion per terrestra. Lo primièr episòdi foguèt la presa de Sagunt, aliada dels romans, que se defendèt violentament. Un còp dominat, Annibal, amb una granda armada, traversèt los Pirenèus e los Alps segon una rota fòrça discutida dins los detalhs. De fach, los romans l'esperavan a Arle. Penetrèt en Itàlia, ganhèt de grandas batalhas (a Trebia e Trasimèn), mas se riquèron pas a assetjar Roma mai que s'uniguèron pas a eles los itàlics dominats pels romans. Se dirigiguèt cap al Sud de la peninsula, ont obtenguèt una autra granda victòria (Cannas), e s'establiguèt a Capoa. Pendent que los romans desembarquèron a Emporion (218 AbC), que dominèron la còsta catalana puèi aquela del Sud de l'Èbre fins a Andalosia, e atal copèron la via terrestra entre Cartage e Annibal. Lo domèni cartaginés en Ispània liquidat (206 AbC), Scipion l'African dirigiguèt la guèrra cap al territòri de Cartage (204 AbC), qu'Anníbal s'anèt defendre, mas foguèt vencut (batalha de Zama, 202 AbC). Roma dominava alara la Mediterranèa occidentala e Cartago daissèt d'una poténcia militara.
Tresena guèrra punica (149 - 146 AbC)[modificar | modificar la font]
L'entreprenguèron los romans, que crehavan un reviscol del poder de Cartage. Profiechant del rancor del rei numíd Masinissa I contra los cartagineses, Roma inicièt una guèrra d'exterminacion, que s'acabèt amb la presa de Cartage, après una resisténcia desesperada de l'armada que comandava Scipion Emilian. La ciutat foguèt rasada per ressorgir un sègle e mièg mai tard, ara coma ciutat romana, jos Juli Cesar.
Roma Antica[modificar | modificar la font]
La Roma antica èra la civilizacion que masquèt la ciutat-estat de Roma fondada dins la peninsula italiana a l'entorn del sègle IX AbC. Pendent la sèna existéncia -dotze sègles- la civilizacion romana evoluèt d'una monarquia cap a una republica oligarquica e fin finala a un vast empèri. Dominèt l'Euròpa Occidentala, l'Orient Mejan e lo nòrd d'Africa après la conquista e l'assimilacion d'aqueles territòris e lors pòbles. Mas, de factors divèrses menèron al declin de l'Empèri Roman. La region occidentala de l'empèri, qu'inclusisiá Hispània, Gàllia e Itàlia, se separèt en formant l'Empèri Roman d'Occident que se dividirá fin finala en divèrses reialmes après las invasions e conquistas dels pòbles germànics. L'Empèri Roman d'Orient, èra governat dempuèi Bizanci, e sonat a partir de 476 ApC coma Empèri Bizantin, data tradicionala de la casuda de Roma e començament de l'Edat mejana.


text:
En Espanha, cada comunitat autónoma, dispause d´un presupost d´ussatge entar escandiment de huècs, e cada ua organitze eth sistema coma cre convenient. Dilhèu non ei guaire eficaç degut ara diferenta forma d´actuar e ara manca de colaboracion operativa entre es diferenti estaments, mes vist es situacions limit, era evolucion sustot en ostiu des huècs forestaus cau dider que pro ben mos en gessem, tot e que molti viatges cau lamentar perdues de persones, e cada viatge mes perdues de bens materiaus, viuendes e estructures agrícoles fonamentauments.
Tot aço mos hér a veir que mos cau evolucionar tanben es sistemes d´escandiment de huècs, mes era situacion economica non ei era mes favorable enta poder hec.
Catalunya, coma ja he dit molti viatges, ei un des lócs mes auançat en aguesti aspectes, tot e que segur que se poderien milhorar causes, sustot a niveu economic, mes non ei eth lóc enta demanac ne crear debat deth cas. Voi dar a coneisher tanben, motiu dera entrada d´aué a d´autes cóssi der estat, en aguest cas es BRIF, depenents deth Ministerio de Agricultura, Alimentacion y Medio Ambiente, que pendent tot er an, o gran part de eth, trebalhen en materia de prevencion en epoques de baish risc, e de forma directa en escandiment en moments de naut risc. Compden damb 10 basses repartides per tot eth territori nacionau.
Ja que eri l´han creat, aciu vos deishi un bon video de presentacion.
BRIF .- Brigadas de refuerzo contra incendios forestales.
Pendent es darreri dies, s´ha procedit ara crompa de nau materiau forestau.
Es esturments son 4 Gorguis, e un morralet de transport enta era machina d´arresegar. Era intencion ei de milhorar eth trebalh manuau en huecs, sustot en aqueri aon non se pot arribar damb aigua e que son era majoria des que auem ena val.
Eth Gorgui, permet auér un esturment que posibilite era funcion deth pulaski, dera axada e deth rastet en un solet.
Eth morralet, ei pro sajat peth GRAF, e permet eth transport dera machina, a part deth combustible, er oli, es chenes de recambi e d´autes.
Tot aço s´ha crompat en VALLFIREST tecnologies forestaus, qu´aufris granes posibilitats en mon deth huec forestau.
Aué auem passat eth dia realitzan era cobertura deth trial que damb motiu des héstes, organitze er Ajuntament de Canejan damb iauti colaboradors.
Es dus ans que hé que se realitze, s´han anat milhorant causes enta poder hér que sigue mes espectacular, e era vertat ei que non decepcione bric.
Gran afluencia de public en Brocard de Pontaut, qu´ei un paratge perfecte enta d´aguestes causes ja que ara madeish non a mes utilitats, e asistencia d´ua patacada de veiculs participants.
Era jornada s´ha desvolopat sense cap incidéncia important, a excepcion des mecaniques ja habituals.
Ara seguida, auets imatges enta conéisher aguest món.


text:
Cette présentation est suivie de la reproduction d’extraits commentés du Roman judéo-provençal de Crescas de Caylar (XIVe siècle) et de portions très substantielles de La Tragediou de la Reine Esther de Mardochée Astruc (parue en 1774), deux oeuvres en occitan comtadin à situer dans la tradition carnavalesque juive. À travers ces récits se dégage un message commun, que résume l’Esther de Racine : « Réjouis-toi, Sion, et sors de la poussière ».
Nathan Weinstock, membre du comité scientifique ainsi que du conseil d’administration de l’Institut d’Études du Judaisme (auprès de l’Université Libre de Bruxelles) est l’auteur de nombreuses traductions d’oeuvres en yiddish, dont Le Jeu d’Assuérus (1697), premier des Purimshpiln (farces de style carnavalesque), paru sous le titre Se rire du destin, Edit. Avant-Propos, Waterloo 2016.
C’est au contact du « Midi », où il a pris sa retraite, qu’il a développé un vif intéret pour la culture occitane.
Nathan Weinstock (nascut en 1939 a Anvèrs) es un intellectual bèlga poliglòt. Es mai que mai un especialista e traductor de las lengas ebrèa e iidish. Es tanben istorian. Abans la seu retirada professionala foguèt sòci del comitat scientific de l’Institut d’Estudis del judaïsme de l’Universitat liura de Brussèlas. Publiquèt tanben mantunes obratges d’analisis politicas e geopoliticas. Vengut prene sa retirada en Occitània, s’interassa ara a la cultura de son país d’acuèlh.
Lo capítol primièr de « Lo libre d’Estèr dins la tradicion occitana judeo-comtadina » es consacrat a l’estudi detalhat del Libre d’Estèr qu’es una part de la Bíblia ebraïca. Sensat, entre legenda e cronica, lo libre vint-e-unenc conta un episòdi de l’istòria de la nacion josiva. Narra la pontanada de la deportacion e de l’exòdi dels Josius mandats en captivitat en Pèrsa ont patiguèron diversas secutaments e quitament, segon la tradicion, una temptativa de genocidi. Mas totjorn segon lo Libre d’Estèr, de mercés a la jova Estèr venguda reina, lo plan genocidari capitèt urosament pas. Es per un recòrd d’aquela tradicion religiosa que Nathan Weinstock entemena son libre. Emai es vertat que sens aquò se poiriá pas anar gaire pus luènh dins la compreneson de las doas òbras literàrias occitanas presentadas.
Lo Roman de la reina Estèr de Crescas del Cailar, que visquèt en Provença al sègle XIVen, es un poèma long que no’n demòra malurosament pas que 448 vèrses octosillabics de las rimas planas. L’autor, Vidal Crescas del Cailar, foguèt medecin. Èra tanben un saberut que coneissiá l’ebrèu, lo grèc ancian e lo latin. Nathan Weinstock nos ditz qu’èra « sòci d’una comunitat josiva de las qu’a l’epòca fasián flòri en Occitània abans d’èsser, pauc a cha pauc al debanar del sègle XIIIen, relegadas dins de barris enclauses ». Aquel poèma d’un ritme requist e subretot d’una riquesa de lenga espectaclosa. Es modèrne dins sa concepcion. Una satisfaccion, un contentament indicible nos ganha de lo legir encara en 2018. Ne balham sonque sièis vèrses dins l’ortografa originèla. La grafia emplegada seriá la nòstra se mancava pas l’accentuacion :
Van s’en talussar a la porta
Von la regina se desporta ;
Dis : Ubres leu, que prezent port,
Lo rei se dina aval en l’ort
E tramet vos de s’escudela
De calque vianda novela.
En seguida de l’òbra de Vidal Crescas del Cailar, Nathan Weinstock nos prepausa de tròces del tèxte de La reina Estèr del rabin Mardaçai Astruc. Aqueste autor visquèt a l’Illa de Sòrga al sègle XVIIen. Lo tèxte es tanben balhat dins la grafia de l’autor. Nimai per èsser de 1774, aquel poèma es tanben de bon legir. Damatge, ça que la, qu’a costat de la grafia d’epòca, Nathan Weinstock e l’editor agen pas agut l’èime de lo balhar dins la grafia normalisada. Ademai, per qualques paginas de mai e un desedat de gotas de tinta suplementàrias seriá estat urós d’aver agut la pèça dins sa totalitat. Rai ! Aquí tanben avem drech a de poesia de nauta volada. La lenga de Vidal Crescas del Cailar es sublimada per l’engèni literari de l’autor. Tornamai avem aquí una pèça qu’al delà lo messatge portat, es estada escricha e concebuta per èsser legida en public. Mas en qualques sègles la grafia de la lenga a evoluida, e segurament pas dins lo bon sens. Ne balham tornamai sièis vèrses :
Sire, Haman fai maou tout ce que deou,
Car Mourdacay, vostre fideou,
Haman a tout moument se flatte
Que vaou lou teni soute sa patte ;
A emprepré de lou péri
Per puleou lou faire mouri.
Se comparam las grafias dels sègles XIVen e XVIIen, al primièr còp d’uèlh se vei qu’en tres cent ans la lenga perdèt de sa natura trobadorenca. De lenga de cultura al sègle XIVen passèt a lenga graficament somesa a la pression del francés tre lo sègle XVIIen. Mas la lenga demòra ça que la literària per una brava part dels letrats occitans. Aquel poèma de Vidal Crescas del Cailar ne pòrta pròva.
Se la lenga liturgica dels Josius en Occitània èra l’ebrèu, la lenga del cadajorn èra, plan solide, l’occitan. Nathan Weinstock nos ditz qu’aqueles dos tèxtes son estat escriches en lenga vernaculara per permetre a las femnas, qu’avián pas lo drech a l’ensenhament de l’ebrèu, d’aver accès als tèxtes biblics. Çò que reven a confirmar que totas las religions son misoginas e que ne cal pas tirar una per ne metre una autra. Emai se misoginas, d’unas o son mai que d’autras.
L’autor fa d’anar-tornar entre lo tèxte antic, lo tèxte de soca, e sas interpretacions popularas occitanas. Nathan Weinstock es d’una grand erudicion tocant a las originas dels tèxtes biblics e a lor difusion dins la cultura populara josiva : o puslèu dins las culturas popularas josivas al plural, talament lo judaïsme se sabiá adaptar als traches culturals de las nacions dins las qualas s’exprimissiá. Demest los elements d’aquestas culturas pareissiá, plan solide, la lenga. Atanben d’interpretacions-adaptacions del Libre d’Estèr se’n tròba en lenga occitana, espanhòla, italiana e segurament d’autras.
Mai qu’un agach unicament literari, aquel libre es un obratge socio-lingüistic tocant una pontanada de l’istòria nòstra. Cal mercejar l’Institut d’Estudis Occitans de contunhar alimentar sa colleccion « Tèxtes e documents ». Atal nos balha a legir d’ensages que, totes, contribuïsson a l’escritura de l’Istòria nòstra.
Sèrgi Viaule


text:
Mittelschaeffolsheim
Mittelschäffolsheim en alemannisch (Mittelschaeffolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Incendi de 15 ostals lo 1er en setembre 1790.
Incendie de 15 maisons le 1er septembre 1790.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Ola de Gavarnia
Era ola de Gavarnia qu'ei ua ola naturau de tipe glaciària situada dens eth massís montanhós deths Pirenèus, suu territòri de Gavarnia, comuna gascona d'Occitània.
Que hè partit deth parc nacionau deths Pirenèus e qu'estó classada en 1997 ath Patrimòni Mondiau dera Umanitat peth UNESCO dens l'ensemble Pirenèus-Mont Perdut.
Somari
Toponomia[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
Que i a hèra soms peth torn dera ola: eth pic gran d'Astason, eth pic deth Marmorèr, eth pic dera chorrèra orientau, era Tor de Marmorèr, eth Casco de Marmorèr e eth pic deth Talhon.
Au miei dera ola que i a era chorrèra de Gavarnia, hauta de 422 m, era hont deth gave de Gavarnia donant eth gave de Pau.
Geologia[modificar | modificar la font]
D'ua circonferéncia de sheis quilomètres, aquera ola d'origina glaciària, meravilha naturau, qu'ei un deths sites mei visitats deths Pirenèus. Eths terrens calcaris gris, òcras o rosats, qu'estón capvirats e levats entiò 3 000 mètres d'altitud. Era zona geologica dera ola de Gavarnia qu'ei un exemple geologic de napa tectonica.
Tot eth long, eths glacèrs quaternaris que cavèron eths bacins de Pranhèra, de Gèdra e de Gavarnia; eras aigas qu'arresseguèron era barras rocassudas qui las separan e que creèron d'estreits dont eth mei caracteristic qu'ei era gòrja de Sant Salvador.
Era hautor deras parets dera ola de Gavarnia qu'atenh prèp de 1 500 mètres, en tres estatges successius separats entà listras mens clinadas. Eth pas de Roland qu'ei ua curiositat geologica.
Clima[modificar | modificar la font]
Fauna e flora[modificar | modificar la font]
Flora[modificar | modificar la font]
Era preséncia d'exemplaris d'Aconitum anthora de flors blavas qu'estó notada en setembre de 1839[1]. Johan Emanuel Zetterstedt que cita prèp de cent plantas trobada a Gavarnia: Crocus vernus, Anemone ranunculoides, Ranunculus thora e alpestris, Ranunculus ficaria, Aquilegia pyrenaica, Coincya cheiranthos, Erucastrum nasturtiifolium, Barbarea verna, Draba tomentosa, Pritzelago alpina, Viola biflora, Reseda glauca, Polygala amarella, Silene alpestris, Saponaria caespitosa, Gypsophila repens, Sagina saginoides, Arenaria ciliata e purpurascens, Cerastium arvense, Geranium cinereum, eca.[2]
Fauna[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Eth festenau de Gavarnia que s'i debana cada an, provocant ua afluéncia de toristas contrària dab eras necessitats de proteccion ecologica, e que poiriá har desclassar eth site dera lista deth Patrimòni Mondiau dera Umanitat dera UNESCO[3].
Vias d'accès[modificar | modificar la font]
L'ola qu'ei accessibla peth fons dera vath deth vilatge de Gavarnia enlà o peth haut pera escala deths Sarradets. Era municipalitat qu'impausa aths toristas de garar eths lors veïcul dens un parcatge public pagant.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)M. Philippe, Flore des Pyrénées, Plassot, 1859, Archiu de la bibliotèca de l'Estat de Bavièra lire en ligne
- ↑ (fr)Johan Emanuel Zetterstedt, Plantes vasculaires des Pyrénées principales, A. Frank, 1857, archiu de l'universitat d'Harvard, en linha
- ↑ (fr)Le cirque de Gavarnie déclassé par l'Unesco ?, TF1, 28 février 2008.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
- Chorrèra de Gavarnia
- Parc nacionau deths Pirenèus
- Circ natural
- Mont Perdut
- Ola d'Estaube
- Ola de Tromosa
- Ola de Barrosa
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)François Pasumot, Voyages physiques dans les Pyrénées en 1788 et 1789: Histoire naturelle d'une partie de ces montagnes; particulièrement des environs de Barege, Bagneres, Cauterès et Gavarnie. Avec des cartes géographiques, Le Clere, 1797, archiu de l'universitat d'Harvard, en linha
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Natura 2000


text:
Circourt-sur-Mouzon
Circourt-sur-Mouzon es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Circourt-sus-Mouzon es una municipalitat compausada de quatre caserius #que se échelonnent en la vallée del Mouzon, de amont en aval : Circourt en marge esquèrre, la Millière, quartièr de bastiment mai recent en marge drech, Brechaincourt e Villars ont lo riu recep lo Bani.
Le village de Circourt-sur-Mouzon est une commune composée de quatre hameaux qui s'échelonnent dans la vallée du Mouzon, d'amont en aval : Circourt en rive gauche, la Millière, quartier de construction plus récente en rive droite, Brechaincourt et Villars où la rivière reçoit le Bani.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Pouilly-sur-Serre
Pouilly-sur-Serre es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 3 km de Crécy-sus-Hivernacle e a 13 km de Laon, Pouilly-sus-Hivernacle a traversat per la Hivernacle.
Pouilly Se situa al mièg de vastes planas agricòlas en declinant las colors de la cultura de las légumes e de las céréales.
Situé à 3 km de Crécy-sur-Serre et à 13 km de Laon, Pouilly-sur-Serre est traversé par la Serre.
Pouilly se situe au milieu de vastes plaines agricoles déclinant les couleurs de la culture des légumes et des céréales.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge i aguèt donat per Clovis a sant Remi #que lududes-quitament en #far don a la glèisa de Laon.
En 1568, lo vilatge i aguèt saquejat pels calvinistes.
Pouilly A #èsser lo banc d'una léproserie amassada dins l'otèl-dieu de Laon.
1883 : Pouilly pren lo nom de Pouilly-sus-Hivernacle.
Le village fut donné par Clovis à saint Remi qui lui-même en fit don à l'église de Laon.
En 1568, le village fut pillé par les calvinistes.
Pouilly a été le siège d'une léproserie réunie à l'hôtel-dieu de Laon.
1883 : Pouilly prend le nom de Pouilly-sur-Serre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Batalha de Copenaga (1801)
La batalha de Copenaga de 1801 o premiera batalha de Copenaga se debanèt lo 2 d'abriu de 1801 durant la Guèrra de la Segonda Coalicion. Opausèt una flòta britanica a una flòta danesa. L'objectiu dei Britanics èra d'obtenir lo retirament danés de la Liga de neutralitat armada per limitar lo comèrci entre estats baltics e França. La neutralizacion dei naviris danés èra tanben necessària ai Britanics per gardar son avantatge navau. Lo combat s'acabèt per una victòria anglesa, per la pèrda d'unei naviris per lei Danés e per un cambiament de la politica russa que va marcar la fin de la Liga. En revènge, Danemarc se raprochèt de l'aliança francesa e demorèt un aliat de Napoleon fins a 1814. En 1807, una segonda ataca foguèt organizada per lei Britanics per destrurre lo rèsta de la flòta danesa.


text:
08/05/2017
Le prix Jaufre Rudèl pour Monica Sarrasin
A l'occasion du café oc mensuel au café associatif Lézidéfuz de Léguillac de Cercles mardi 9 mai à partir de 18 h 30, Monica Sarrasin se verra remettre le prix Jaufre Rudèl 2017 pour son dernier livre en occitan "D'entre tant, quauques uns" , paru aux éditions Lo chamin de sent Jaume, dans la collection "Nòstre Monde".
Notre photo: Monica Sarrazin, Micheu Chapduelh, Joan-Peire Lacomba e Joan Ganhaire lors d'une dédicace.
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 10
La nuech fuguet tranquilla. Sus lo còp de doas oras dau matin, Caüsac, tot envertolhat de crubertas faguet ‘na ronda per s’assegurar que en dedins dau chasteu e dins lo pròpche defòra, sentinelas e velhadors eran ben a lor pòste. Degun subechava, degun piquetava, e ne’n semblet un pauc deçaubut. Auriá aimat, pense, massar quauqu’un ‘trapat de roflar, l’esvelhar d’un bon còp de cana, li far onta. Crese que dins quel afar, se sent pas bien d’aise. Per l’ora, tot çò que a a far, quo es de se taser, de far lo mens de bruch possible, de pas geinar lo Professor dins son trabalh coma Gaspard. Quò l’embestiá de pas aver lo prumier ròtle, laidonc eissaia de jugar lo segond lo mielhs possible. Mas Esteban fasiá lusir los uelhs aclatat tras lo plais a l’entrada de l’aleia, e Bertrand e io fasián lo vai e ven dins lo corredor, parier coma los sodards de la reina d’ Angleterra. E se’n tornet fanit dins la chalor de sos apartaments. A la piqueta dau jorn, l’equipa boscatiera se’n tornet en plena fòrma, rejòunida de vint ans. Avián vut degun, mas aura, Bixente e l’ Afrós coneissián quilhs bòscs coma si i eran nascuts. Ròsa colet de la chambra dau Professor e dau dròlle juste per lor preparar un desjunar e tendre sos tetons a l’espiada goluda de Bixente.( de segre)
Joan Ganhaire
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
La Bosónia / La Bouzonnie
commune de Marsac-sur-l’Isle
Coma quò se ditz ?
[lɒbu’ʐuɲɒ] > « lôbou-jounyô »
Qué quò vòu dire ?
Historiquement, le nom de ce village est attesté sous diverses francisations comme Bouzonnie (1663), Bosonie et Bozonnie (vers 1780). Ce toponyme fait partie des très nombreux noms de domaine formés sur un nom de propriétaire avec l'article occitan La et le suffixe féminin d’appartenance -ia. A l'origine, l'accent tonique était sur le i ; ultérieurement, il est soit remonté sur la syllabe précédente, soit descendu sur le -a final. La Bouzonnie représente ainsi le domaine de Boson > [bu’ʐu], ancien prénom d’origine germanique fréquent au Moyen-Âge. Boson fut par exemple le nom d’un des premiers comtes du Périgord au Xe siècle. En tant que patronyme, ce nom est toujours bien attesté en Dordogne, Gironde et Landes sous la forme francisée Bouzou. La forme occitane actuelle du toponyme est La Bosónia, avec remontée de l’accent tonique.
Jean-Louis Lévêque
15:00 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)
29/04/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
Merlanda / Merlande
commune de La Chapelle-Gonaguet
Coma quò se ditz ?
[mɛrˈlãndɒ] > « mèr-lãn‘dô »
Qué quò vòu dire ?
En 1143, sous l’épiscopat de Geoffroi de Cause, le second abbé de Chancelade Elie Audoin fit bâtir une église dans le vallon de Merlande, qui deviendra un prieuré relevant de l’abbaye. A la Révolution, la paroisse de Merlande fut érigée en commune, mais fusionna presque aussitôt avec sa voisine d’Andrivaux, pour former Merlande-et-Andrivaux. Puis, en juillet 1809, Merlande fut rattachée à la Chapelle-Gonaguet, tandis qu’Andrivaux rejoignait Chancelade.
Au plan étymologique, Merlanda pourrait être la contraction de l’occitan °Mala Landa (= la mauvaise lande), avec dissimilation courante de ll en rl, et passage ultérieur, très fréquent au plan local, de Mar- à Mer-.
Jean-Louis Lévêque
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 9
Aprep sopar, conselh de guerra e exercici de nuech. L’Afrós s’es trobat de las afinitats coma Franciscò e una partida dau sopar se passet a evocar daus vielhs sovenirs de Saïgon, de Pnohm Pen e autres luòcs asiatics que, ilhs, ne’n an segurament pas gardat de talament bons sovenirs, de lor passatge. Saben tots dos se raletar sens far de bruch, escronholar las sentinelas, cramar los vilatges, violar las femnas, totas chausas que crean daus liams. Bixente, eu, aviá ‘na lonja experiença daus sendareus de montanha, especialament de nuech, sabiá se conhar emb son charjament entre aubres e rochiers, per laissar passar los gabelons, e quante faliá, jugar dau coteu o ‘nar far petar quauqua bomba jos la chadiera d’un indesirable. Fina equipa per ‘nar survelhar los bòscs. Prumier exercici, lo choitonament. Saber contrefar lo crid de quel auseu de nuech es de prumiera importança dins tota operacion nocturna en mitan rurau. Mas fau far ben ‘tencion de pas tròp bien zo far, que podetz laidonc trompar choitas e chavans que van vos respondre e vos far creire a tòrt que lo dangier es pròpche. Fau choitonar d’un biais que deu far creire a un òme que quo es un auseu e far saber aus auseus que quo es un òme que eissaia de los contrefar, sabe pas si me fau bien comprendre. Per Bixente, i aguet pas de problema, que dins sas montanhas es ‘bituat a entau ‘na tecnica, mai si eu pretend que chas se las choitas an pas tot a fet lo mesme accent. Per l’ Afrós, fauguet un pitit pauc mai de temps, que entre Beglas e Bacalan, la nuech, l’alerta se fai subretot per miaunaments de margaus. Mas, enfin, a de las disposicions, e a la riba d’una ora, te fasiá ‘na choita de qualitat. E nòstres sodards s’enfonceren dins los bòscs per ‘na reconeissança dau país. Esteban fuguet charjat de la surveillança de la façada dau levant, dau vergier e de las vinhas, io dau demorant dau defòra dau chasteu e Bertrand junhet l’equipa dau dedins, ente, tot esbratat que siá, fuguet reçaubut a braç druberts.(de segre)
Joan Ganhaire
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 30 d' abriu 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Sebastian Girard, encharjat de mission per la lenga e la cultura occitana au Conselh Departamentau, emb daus jòunes dau CDJ ( Conselh Departamentau Jòunes) que trabalhan coma se sur la lenga d'òc.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier


text:
Es un nòu estudi scientific polemic que, de segur, provocarà fòrça discussions dins la comunautat scientifica e al delà. I a de mètges que defendon qu’a una cèrta edat es melhor per la santat de far mens d’exercici fisic. Sustot a partir de 60 ans. D’autres totun aparan çò de contrari. E ara arriba un estudi polemic: 6 ans d’exercici fisic malgrat l’edat demesisson las atacas cardiacas.
Es plan sauput que la conclusion medicala serà pas gaire aimada per las personas sedentàrias. Mas las donadas son aquí per èsser utilizadas e melhorar la santat de las personas. L’estudi soslinhèt qu’aquò se produtz mai que mai se l’exercici fisic es fach amb moderacion e pendent l’edat mejana de las personas: las atacas cardiacas an luòc perque que lo còr es pas arribat de pompar la sang de manièra cronica. E de far d’exercici fisic pendent 6 ans entre las edats de 50 e 70 ans a de beneficis sens nombre per la santa umana.
“I de mai en mai de personas que patisson d’atacas cardiacas pr’amor que vivon mai longtemps –çò diguèt Roberta Florido, del Centre Johns Hopkins per la Prevencion de las Malautiás Cardiovascularas–. La medecina pòt pas ajudar a prevenir la lucha contra las atacas de còr abans que se produgan. E los medicaments qu’existisson son per ajudar a sonhar las personas après una ataca cardiaca, pas abans. Per ansin es tant important de far d’exercici fisic malgrat l’edat”.
Un estudi qu’a esperat 19 ans
L’estudi es estat fach amb mai d’11 351 benevòls qu’avián en mejana 60 ans, e comencèt se far en 1989. Los participants foguèron observats pendent 19 annadas a travèrs d’enquèstas regularas qu’analisavan lor nivèl d’activitat fisica.
Segon las resultas de l’estudi, las personas que diguèron d’aver fach mai d’exercici fisic pendent aquel periòde avián reduch lo risc de patir una ataca cardiaca del 31% per rapòrt a aqueles que reconeguèron qu’avián una febla activitat fisica regulara.
Aquò tanben pòt èsser dich d’una autra manièra: las personas que diguèron d’aver reduch amb l’edat l’activitat fisica regulara pendent aqueles ans patiguèron un risc aumentat de fins al 18% de patir una ataca cardiaca.
Segon la còla medicala qu’a fach aquel estudi, caliá far un minim de 750 MET (en anglés Metabolic Equivalent of Task, çò es «equivalent metabolic de prètzfach, 1 quilocaloria per quilograma per ora cremada; d’agachar la television correspond a 1 MET e de córrer a 7 MET) cada setmana pendent sièis annadas per poder reduire lo risc de patir una ataca cardiaca del 16%. E 1000 MET ajudava de demesir lo meteis risc del 21%. Ara podèm pas dire que o sabiam pas.
La Redaccion


text:
Veiquí la fin, e v-òc-es, desjà la fin, fau saber ‘restar ‘na conaria ! Mas, coma sei un pauc nastre e apres ‘ver fusinar la tiala mondiala un long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long long fòrt long momint, trobí lu perque receveive pus los messatges dins mos couriels, visatz :
au mes de setembre, i a ‘n’espiçaria qu’ubra, la « OC Spice Grand Central » (v-òc-es, es de l’occitan officiau, per los supermerchats, ‘laidonc ‘quò vòu pas dire grand chausa), ‘la será tenguda per Darque-Vadòr :
afe, uberta, beleu, beleu pas.
_____
Mai-que-mai, es l’estiu, aimatz coma v’autres voletz, o podetz, o sabe-ieu me, coma fasetz. Aquò comença ad una, puèi 2, 3, 4, 5 personas o mai d’enquera, e apres, fau tener.
Quau que siàia obludetz pas ente pausatz vòstre biron laser :
E que la fòrça siguesse coma v’autre~a~s contra lu SIDÀ e las IST !
Coma la Canabís Desverdida contunha de m’escrire, tòrne m’alenar dins un « anti-occitanisme de basa », apres lu limerò 1 de « las fòlas adventuras », veiquí la sega, e i tornarai, totas las setmanas s’iò fau, mai-que-mai que me, paubre de me sei be malaürós, damande grán res, subretot pas ad una fanatica dau Lepenanchon.
_____
_____
ooooooooops las fautas :
eimatge 1 : pòde pas restar ‘quí picaDA.
eimatge 5 : Es perque… L’occitanistan es fòrça grand… Es perque… Los pensors « blos » de l’occitan « blos », emai faguessen petar lurs petador tots a la mesma minuta, lu vent entau fach seriá grán pró fort per s’espandir pertot.
E deu be ne’n restar
_____
Afè, que la Canabís ‘restesse de « m’escriur » e ‘reste mai-me-tot d’estre meschaënt 🙂
Un bilhet en ‘questa Sent Valentin per tornar un còp de mai sus l’afar Mela(>òc-lm). Non pas per dire que ‘quò es graça a me que… o b’etot que aürosadament qu’aní veire monsur G… non, non, non, res de tot aquò. Es pas mon biais de far ! Quante quauquares me manha, vene dins mon ciberespací, fase un bilhet e ne’n parle pus. De què que ‘quò serv de s’esmangonhar tres mes de temps ? A res !
Non, solament, aüei, aprofite solament d’aver pausar la man sus ‘queu bocin de filme de la camerà de susvelhança dau temps qu’anguí sus lu naviri imperiau, a la sega dau comentari aquí pausat ente comprenguí que la nòstra Mela, tota freula, se languissava de son cibercaier.
Sei lu sodard a vòstra gaucha que fau dire esquerra.
Non mas, as vut aquò ? Un tau vonvonadís per una sola pita.
Tu creses que fau pas far de blòg dins la linga occitana ?
Mon paubre, n’i a pus degun que ‘quò interessa. Fai ne’n un dins la linga nacionaliste, n’autres passarem te criticar, tos quites occitans iò f…
Mas, te coma me semblam gaire aus francilhons coma ‘quilhs que lu govern de París iò voudriá o enquera a los que se sonjan jà regent a la plaça dau regent. E n’i a dau monde.
N’autres, n’autres, es pas parrier.
Creses que lu sòu Empiri es causa francha e bona per l’organisacion linguïstica dau ‘nivers ? Que tant de monde, los basques, los auvernhats, los catalans, los gascons, los corses, los provençaux, los bretons o n’autres lemosins son dins la fauta de pas voler estre de bana coma l’Empiri linguïstic ?
L’Empiri balha la patz, tu iò sap be. ‘Gaita me, sei cadre de categoria 36-15 bonet D, me viesa un còp ‘prener lu breton per ‘na ganhar la prima alaï, ‘n’autra vetz lu flamand per ‘nar alhors e lu provençau quante irai me far bonzar lu cropinhon a la retirada… e perdeque pas 50 frontièras, 50 cartas. La javanha que quò seriá ton utopia. E per los imigrats, i a sonjat aus imigrats se lurs fau ‘prendre 50 lingas. Non, es mielhs entau, lu frances es la linga de la patz.
Mas puta verja ! La patz sens la liberta es ‘na marda, ‘quò vau res du tot.
Resinha te goiat, n’autres nos aimam beleu, aimem beleu las lingas mas son daus dinausors e los dinausors ponen daus uòus, me vòle pas coar.
As ditz que…
Solament perquè degun es ‘quí a legir lu bilhet perque es dau lemosin, afè de l’occitan « del » nòrd, quitament pas « regulier », « large » o « conforme a las normas ». Mas compte pas sus me per ‘nar banturlar a fin dau mes de març.
All over the world, every day, heritage sites, artefacts, skills and traditions are being damaged or lost through war, neglect, development, vandalism, theft or natural disasters. The Heritage Trust aims to focus on some of these issues, as well as highlighting many of the success stories in the fields of archaeology, conservation and historical research. If you have concerns for our heritage, or just a story to tell about it, please let us know by leaving a comment or contacting us at - info@theheritagetrust.org