text:
Edip a Colonos
Edip a Colonos (en grèc: Oἰδίπouς ἐπὶ Koλwvῷ) es una òbra teatrala de Sofòcles. L'accion se debana a Colonos, vila natala de l'autor près d'Atenas, ont un Edip cèc e las seunas filhas Antigòna e Ismèna van demandar asili al rei Tesèu.
L'òbra es la segonda del cicle de las tres òbres tebasianas, los fachs descrichs se passan après l’Edip rei e abans l'Antigòna. Tanben, es la darrièra de las òbras de Sofòcles, e la sortiguèt de postum lo seu falen, Sofòcles lo Jove, al festival de Dionís en 401 AbC, cinc ans après la mòrt de l'autor.
Dramatis Personae[modificar | modificar la font]
Personatges, per òrdre d'apareisson: Edip, Antigòna, estrangièr, còr d'ancians de Colonos, Ismèna, Tesèu, Creont, Polinices, messatgièr.
Sinòpsis[modificar | modificar la font]
Lo prològ comença quand l'Edip vielh e cèc , arriba a Colonos, près d'Atena, guidat par sa filha Antigòna. Encontran un estrangièr que lor confirma ont son. Edip explica al ciutadan que ven a Colonos sus la fe d'una profecia qu'Apollon li faguèt lo jorn ont Edip aprenguèt qu'èra copable de parricidi e d'incèst e foguèt fòrabendit de Tebas: lo dieu li prediguèt qu'anava conéisser lo repaus a Colonos, e que morrissent alá balhara un grand benfach a aqueles que l'aurán acculhit e un grand malaur als Tebesians que l'aurián exiliat. Edip demanda una audiéncia al rei d'Atenas Tesèu.
Lo parodos vei intrar en scèna lo còr tragic, compausat d'un grop de vielhs de Colonos. Esmogut per aquel vielh cèc, lo còr es esglasiat aprenent son identitat vòl d'en primièr caçar Edip, mas Antigòna capita a atendrir los vielhs.
Dins lo primièr episòdi, Edip e Antigòna discutan amb lo corifèu, cap del còr. Edip conta son passat e plaideja per son cas: es pas copable, mas solament victima d'un malastre sevèr. Pauc après arriba Ismèna, l'autra filha d'Edip, que ven li aprene lo conflicte fratricidi qu'opausa los seus dos filhs, Eteocles e Polinices. Abedos volgavan veire Edip tornar près de Tebas. Totes an entendut parlar d'una profecia de l'oracle de Delfès segon que la vila pròcha d'ont Edip será enterrat ne li vendrá de grands benfachs. Edip s'encolèra contra los seus filhs que lo bandiguèron per prene melhor lo poder, e ven enara mai decidit de demorar a Colonos. Lo corifèu conselha a Edip d'onorar las Eumenidas per que lor vengan favorablas. S'acaba l'episòdi amb lo cant del còr qu'interroga Edip sus son passat dolorós.
Lo segon episòdi mòtra l'encontra entre Edip e Tesèu. Un còp informat, Tesèu accèpta d'aculhir Edip e promet de l'aparar contra los enviats tebasians s'ensejavan de lo raubar. S'acaba l'episòdi amb lo cant del còr que lausa la region de Colonos e las divinitats que la trevan, Dionís e Poseidon.
L'arribada de Creont, lo regent de Tebas, marca lo començament del tresen episòdi. Creont vòl convéncer Edip d'intrar a Tebas, mas nega. Creont rauba Ismèna e ensaja de far lo meteis amb Antigòna, mas lo corifèu e lo còr s'i opausan. Creont insistís fins a l'arridaba de Tesèu, qu'ordona a son pòble d'aparar las filhas d'Edip e blaima severament Creont pels seus actes brutals. Creont se defend, mas Edip denoncia sas mensorgas amb energia. Tesèu ordona alara a Creont de las guidar fins al luòc ont se tròban sos companhs que tenon las filhas d'Edip. S'acaba l'episòdi amb lo cant del còr qu'evòca lo combat que va se liurar los òmes de Creont e aqueles de Tesèu.
Lo quatren episòdi comença amb lo retorn sus l'empont d'Antigòna, d'Ismèna e de Tesèu victoriós. Totes se regaudisson. Tesèu aprend a Edip qu'un òme de Tebas vòl li parlar avidament. Après un cant del còr, lo Tebasian entra: es Polinices, un dels filhs d'Edip. Expausa sa querela amb Eteocles e la guèrra dels sèt caps que prevei contra Tebas. Demanda ajuda a Edip. Edip refusa e blaime severament Polinices per sas accions e per la guèrra que fomenta contra la seuna vila. Edip acaba la diatriba en maldissent los seus dos filhs e esperar que s'entretuan. Antigòna enag de far renonciar Polinices a la guèrra, mas en van. Lo còr canta copat pel dialòg d'Edip e d'Antigòna: Edip vei caire lo fólzer, signe que deu anar al luòc ont morrirá. Edip crida Tesèu, e, a son retorn, li demanda de l'acompanhar fins al luòc ont deu morrir, perque es lo sol espectator digne d'assistir a sa mòrt. Edip explica a Tesèu cossí poirrá far benefici de la preséncia de sa tomba per aparar sa ciutat. Totes sortisson de l'empont. S'acaba l'episòdi amb un brèu cant del còr qu'evòca las divinitats dels Enfers.
L'exodos comença quand un messatgièr arriba e conta la mòrt subrenaturala d'Edip. Totes i assistiguèron sonque de luènh e ignoran cossí es mòrt: sembla aver desaparegut, benlèu engolit sota tèrra. Lo còr entona un cant de planh, acompanhat per Antigóna e Ismèna. Antigòna decidís de tornar a Tebas, ont lo còr pressentís que camina cap a un destin funèst. Tesèu acaba los planhs, e indica qu'Edip enebiguèt quin que siá de veire sa tomba. La pèça s'acaba alara que Tesèu es prés a complir los rites funèbres necessaris en onor d'Edip.
Tematica[modificar | modificar la font]
A diferéncia d'Edip rei, ont prevaliá l'accion, Edip a Colonos se centra dins lo debat filosofic. Pendent l'òbra lo protagonista se defend mai d'un còp, disent qu'es pas possible d'anar contra lo destin, e que deuriá pas èsser responsable dels crimes (patricidi e incèst) qu'aviá comés sens n'èsser conscient. Se plan segur aquela tematica èra recurrenta dins d'altres òbras sus Edip, aquela es l'unica que lo pausa obertament.
Edip a Colonos tanben pòt èsser vist coma la redempcion d'Edip. Se dins Edip rei lo vesèm cometre los actes reputats abominables e volent s'opausar al destin, aquí lo trobam coma un mendicaire expiant la seuna colpa e qu'accepta la mòrt que li foguèt profetizada. Edip tanben mòstra la seuna noblesa decidiguent d'èsser enterrat a Atenas per agraire l'espitalitat davant lo bellicisme de contunh dels tebasians.


c: text/html

text:
Centre de ressorgasServici de traduccions
L’Institut d’Estudis occitans realisa trabalhs de traduccion del francés cap a l’occitan, conselhs e relectura de tèxtes.
L’institut d’Estudis Occitans es al servici de las collectivitat per realizar d’estudis toponimics e los ajudar a metre en plaça una senhaletica bilingüa. L’IEO publica un document per seguir las comunas dins lor projècte de senhalizacion en occitan, e a organizat congrèsses sul subjècte en 2007 e 2008.
Escrich lo 22-12-2010 par Valentin
En 2007, l’Institut d’Estudis Occitans organizèt un congrès a Aush (32) titolat Toponimia occitana e senhalizacion bilingua. Los actes del congrès son ara accessibles a la lectura per cadun.
Escrich lo 07-12-2010 par Valentin
Los 26 e 27 de novembre a Privàs (07), l’Institut d’Estudis Occitans organizèt un collòqui sul bilingüisme precòç e las estructuras d’acuèlh de la pichona enfança que favorizan lo bilingüisme. Aqueste eveniment fasiá seguida al congrès Europenc que se debanèt en 2009 a Tarba sus la transmission familiala de las lengas minoritàrias d’Euròpa. Veire ligam sul congrès de 2009 en fin d’article.
Escrich lo 06-10-2010 par Valentin
Lo collòqui 2010 de l’IEO sus la transmission familiau se debanarà los 26 e 27 de novembre a l’IUFM Privàs (07). Vos podètz tre ara inscriure sul butletin d’adesion çai jos e veire lo programa.
Escrich lo 29-01-2010 par Valentin
Per illustrar lo collòqui de Tarba sus la Transmission familiala e naturala de l’occitan e de las lengas minoritàrias, l’IEO comandèt un filme qu’illustra l’eretatge de la lenga en cò de la nòva generacion de locutors.
Escrich lo 25-11-2009 par Valentin
Congrès europèu sus la transmission naturala e familiala de la lenga occitana e de lengas minoritàrias d’Euròpa organizat lo 20 e 21 de novembre a Tarba per l’IEO.
Escrich lo 16-10-2009 par Valentin
A l’iniciativa de l’Institut d’Estudis Occitans e del Conselh Generau d’Arans, l’Acadèmia de la Lenga Occitana foguèt lançada lo 23 de mai 2008 en Val d’Aran. La primièra fonccion de l’Acadèmia de la Lenga Occitana serà d’afortirl’unitat de la lenga occitana, sens doblidar de respectar sa diversitat.
L’annuari dels actors occitans.
Texte + Base de données simple selon les termes lexicaux définis dans les lexiques et autres si travail

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Èras pas
qu’un catonèl coma los autres, e
restavas chas nautres.
N’aviam pas
jamai agut, de catonèl, e, se nos fasiás ben quauque bestisa per l’ostal,
èras tant polit,
e minhard,
escaravilhat
« Coma un plen capèl de rats »
que segur te
perdonàviam.
Començavas
d’èstre grossèt, bienlèu auriá estat un cataral.
Mas avián pas
lo drech d’aquel bonur pichon.
Aqueste matin
volguères traversar l’estrada. Sabiás pas, tu paure neciàs qu’aquò’s interdit.
Lo monde es a
las veituras, dimenge e setmana.
Los que z-o
sàbon pas, òmes o bestias, lor demòra pas mai que de crebar.
T’avèm plorat,
paure Calinon, 'quò n’èra vergonha, de plorar aital per una traça de cata.
Mès òm causís
pas per qual òm plora.
Veniái pas que de me revelhar, èri en trin de legir una benda dessenhada sul lièch. Èras vengut te passejar sus mon esquina, m’aviás calinat las gautas. Ne fasiái pas cas… Pensavi pas que me disiás : adiu. Consin auriái sauput, ieu, que dètz minutas après seriái ocupat dins lo freg a far un trauc pel jardin per t’ i botar dedins ?
(T’avèm enterrat al pè del
cirièr, dins la caissèta de frucha ont t’ anava jaire.)
Aviás ausit lo Guilhèm que durbiá la sia fenèstra, t’es precipitat per n’aprofiechar.
Adiu, Calinon, t’es anat
passejar defòra pel darrièr còp.
Guilhèm agèt pas que lo
temps de veire una veitura, blanca coma la tua mòrt- que passava tant viste, sul camin de saber qué.
De monde que passavon
s’arrestèran per te portar sul trepador. Paure, èra dejà sul camin del Paradís
dels catarals.
Agara t’aviam perdut.
Ausiguèri l’Amalric que se
botava a plorar dins sa cambra.
E tu, l’inconegut qu’es passat coma lo diable
davant la nòstra pòrta a cent de l’ora
aquel dimenge vers las nau oras del matin
per tuar son catonel davant los èlhs d’un dròlle, te desiri lo malur
Que
te tòrne tombar sul cap.
« Que ton
auto,
Bute presto
Contre un poteau »
(G.
Brassens)


text:
1746
Aquesta pagina concernís l'an 1746 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Atacada per Àustria, Sardenha e Reiaume Unit, la garnison de Gènoa deguèt capitular lo 6 de setembre entraïnant l'ocupacion de la vila. Pasmens, la màger part dei fòrças d'ocupacion la quitèron rapidament per preparar una ofensiva en direccion de Provença. En decembre, la populacion aprofichèt donc la feblessa de la garnison austriana per se revòutar e tornar prendre lo contraròtle de la vila.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès de sintèsi d'acid sulfuric, dich procès dei chambras de plomb, per lo quimista anglés John Roebuck (1718-1794).
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dau tèrme « estatistica » per Gottfried Achenwall.


text:
Chauvency-le-Château
Chauvency-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Grand Èst.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1285, lo comte de Chiny, Louis de Looz, establit a Montmédy, e lo sieu fraire, Gérard de Looz, senhor de Chauvency, n'organizan de somptueuses festivités e i convidan per joutes e per un tournoi mai de Modèl:Nombre, venguts de Alsace, de Lorraine, dels marges del lac Léman o de las ribas de la mar del Nòrd, e meteis de Angleterre !
Los Luxemborg, Florent d'Enaut, Philippe de Chiéti (fils de #Jaire de Dampierre, comte de Flandre), los Salm e Blâmont, los Âpremont (de Apremont-lo-Bòsc e de Dun-sus-Meuse), Briey, Esch-sus-Segura e Hattstatt ne son los principals eròis... Als costats dels Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Linha (familha), Fléchin, Baissy de Bachy (?) O Béchy (?), Montigny-En-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Sant-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, del comte de Sancerre, Prega (de La Fermetat) senhor de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange o Leiningen, Munsheim de Monsheim, Escuelhètz-Castell, Creuë, Adornes, Thil (separacion de Azannes-e-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers o de Mont-Villers, de Cuminières o Cumières, #Jaire de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi De Neuville-sus-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-las-Bains, Gevigni o Gviwini de Juvigny-sus-Loison, Watronville e tant d'autras...
Jacques Bretel conta aquelas fèstas brilhantas ont se jògue, joute, rime, beu, canta, dança e riu, en un reportatge fòrça poétique (ont an descrich de nombrós blasons en lo tèxt o los miniatures) : Lo Tournoi de Chauvency.
Los manuscrits de Mos, de Oxford[1] e de Rems conserven aquel preciós testimoniatge. Aqueles tèxtes en ancià francés del treizième sègle an #èsser tradusits intégralement en francés modèrn l'an 1997. Aquela traduccion, calquée sus l' originala, imita los vèrses octosyllabiques e rimés, ne conserva lo ritme e la cadence, ne restituissi l'art de las formulas e tota la poesia originelle.
En 1490, s'es produsit un eveniment fòrça mens espectacular que lo tournoi mas plan de coneguts istorians perque i aguèt contat en detalh per #çò qu'en #èsser lo principal protagoniste. N'efièch, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, i aguèt trach a Mètz amb lo sieu paire lo 3 de novembre 1490 e empresonat dins lo castèl de Chauvency pendent catorze mes. A contat en long e n'ample aquela mésaventure en la siá Cronica e en lo sieu Periodic. Aqueles dos relats complémentaires son fòrça interessantes en mai d'un títol. Ofrisson n'efièch un testimoniatge extraordinari sus la mœurs de l'epòca tant per çò qu'es de cèrtas formas de criminalité #que maints usatges de la vida jornalièra. En fach, de Vigneulles pas vacil·la pas a entretallar lo sieu relat de notations mai o mens longas en relacion amb los eveniments #que se son produsits a Mètz o en un autre luòc pendent lo sieu incarcération, sustot la traïson de Texans de Landremont #que voliá liurar Mètz al pòrti de Lorraine. Aqueles tèxtes #que se podiá pas trobar #que ne ancià francés en l'edicion venguda escassa de Charles Bruneau an #èsser reeditats en francés modèrn l'an 2002 a las edicions de la Joyeuserie sises a Dampicourt a Belgica jol títol « I aviá la cœur entre doas pèiras », frasa de l'autor #qu'exprimís aital la siá angoisha de presoèr.
En 1285, le comte de Chiny, Louis de Looz, établi à Montmédy, et son frère, Gérard de Looz, seigneur de Chauvency, organisent de somptueuses festivités et y invitent pour des joutes et pour un tournoi plus de Modèl:Nombre, venus d’Alsace, de Lorraine, des rives du lac Léman ou des rivages de la mer du Nòrd, et même d’Angleterre !
Les Luxembourg, Florent de Hainaut, Philippe de Chiéti (fils de Gui de Dampierre, comte de Flandre), les Salm et Blâmont, les Âpremont (d'Apremont-la-Forêt et de Dun-sur-Meuse), Briey, Esch-sur-Sûre et Hattstatt en sont les principaux héros... aux côtés des Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Ligne (famille), Fléchin, Baissy de Bachy (?) ou Béchy (?), Montigny-en-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Saint-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, du comte de Sancerre, Prie (de La Fermeté) seigneur de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange ou Leiningen, Munsheim de Monsheim, Trie-Château, Creuë, Ornes, Thil (écart d'Azannes-et-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers ou de Mont-Villers, de Cuminières ou Cumières, Gui de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi de Neuville-sur-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-les-Bains, Gevigni ou Gviwini de Juvigny-sur-Loison, Watronville et tant d'autres...
Jacques Bretel raconte ces fêtes brillantes où l'on joue, joute, rime, boit, chante, danse et rit, dans un reportage très poétique (où sont décrits de nombreux blasons dans le texte ou les miniatures) : Le Tournoi de Chauvency.
Les manuscrits de Mons, d'Oxford[2] et de Reims conservent ce précieux témoignage. Ces textes en ancien français du treizième siècle ont été traduits intégralement en français moderne en 1997. Cette traduction, calquée sur l'originale, imite les vers octosyllabiques et rimés, en conserve le rythme et la cadence, en restitue l'art des formules et toute la poésie originelle.
En 1490, s’est produit un événement beaucoup moins spectaculaire que le tournoi mais bien connu des historiens car il fut raconté en détail par celui qui en fut le principal protagoniste. En effet, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, fut enlevé à Metz avec son père le 3 novembre 1490 et emprisonné au château de Chauvency durant quatorze mois. Il a raconté en long et en large cette mésaventure dans sa Chronique et dans son Journal. Ces deux récits complémentaires sont très intéressants à plus d’un titre. Ils offrent en effet un témoignage extraordinaire sur les mœurs de l'époque tant en ce qui concerne certaines formes de criminalité que maints usages de la vie quotidienne. De fait, de Vigneulles n’hésite pas à entrecouper son récit de notations plus ou moins longues concernant les événements qui se sont produits à Metz ou ailleurs durant son incarcération, notamment la trahison de Jean de Landremont qui voulait livrer Metz au duc de Lorraine. Ces textes qu’on ne pouvait trouver qu’en ancien français dans l’édition devenue rare de Charles Bruneau ont été réédités en français moderne en 2002 aux éditions de la Joyeuserie sises à Dampicourt en Belgique sous le titre « J’avais le cœur entre deux pierres », phrase de l’auteur qui exprime ainsi son angoisse de prisonnier.


text:
Dedal
Dedal (en grèc ancian Aaίδaλoς / Daídalos, adjectiu significant « trabalhar amb art », « l'Astuciós ») es un personatge de la mitologia grèga, un Atenenc, descendent de la familha reiala eissida de Cecròps. Es subretot conegut per èsser un inventor, un escultor e un grand arquitècte, ligant lo gèni estetic e ingeniositat tecnica e per aver concebut lo laberint, preson del Minotaure.
Platon dins Menon (97 AbC) cita las estatuas de Dedal, « susprenentas de veritat que se deguèt, segon la legenda, de las encadenar per las empachar de fugir »; e dins l'Alcibiades major (121a e 282a) remembra que Dedal èra lo patron dels escultors[1].
Lo mite[modificar | modificar la font]
Fugissent las perseguidas fins a la mòrt de son nebot Talos, que l'aviá precipitat del naut de l'Acropòli, gelós de sas descobèrtas que pensava de s'apropriar, Dedal trobèt refugi en Creta prèp de la cort del rei Minòs. Pasifaè, la femna del rei, li demandèt de crear una vaca de fusta, una trapadèla per que se posquèsse acoblar amb lo taur blanc. Atal nasquèt lo Minotaure; Minòs comandèt alara la creacion d'un laberint per i far presonièr aquela aberracion de la natura.
Dedal donèt la solucion per sortir del laberint a Ariana: utilizar un fil de lana desenrotlat, que deviá seguir fins a la sortida. Aquela darrièra donèt la lana a Tesèu, que se'n serviguèt per sortir del laberint aprèp aver tuat lo Minotaure. Minòs avent perdut son pariatge amb Tesèu, faguèt alara enfermar Dedal e son filh, Icar, dins lo laberint. Podent pas sortir sens fil per lo guidar fins a la sortida, Dedal aguèt alara l'idèa de crear d'alas per se poder envolar. Coma aquelas alas èra bastidas de cera e de plumas, Dedal conselhèt a son filh d'anar pas tròp naut dins lo cèl. Icar cerquèt al contrari de s'aprochar del solelh, çò que faguèt fondre la cera e lo precipitèt cap al mar.
Dedal se refugièt en Sicília prèp del rei Cocalòs. Furiós d'aquela fugida, Minòs decidiguèt de trobar Dedal. Per capitar utilizèt l'engana. Desfisèt aquel que, amb fòrta recompensa, capitariá a ligar un fil al fons de la clòsca d'un caragòl. Per relevar lo desfís, Dedal aguèt l'idèa de ligar lo fil a una formiga, aquela darrièra s'engulhant apuèi dins la clòsca.
Sabent qu'una persona aviá capitat lo desfís en Sicília, Minòs alara sabèt que Dedal èra alà. Lo rei Cocalòs refusèt pr'amor de liurar Dedal, çò que provoquèt una guèrra entre Sicília e Creta. Segon una tradicion diferenta, Cocalòs auriá tendèt una trapanèla a Minòs. Diguèt a Minòs qu'èra invitat per li liurar Dedal, e lo convidèt a partejar lo banh de sas tres filhas. Mas foguèt Dedal que fabriquèt la banhadoira e Minòs moriguèt esbolhentat.
Analisi[modificar | modificar la font]
Per François Jacob, « Dedal incarna la tecné (la tecnica) que permet d'aténher la mestresa del monde... que permet a sos clients de s'abandonar a lor ubris, d'aténher lors fòlas entrepresas... En Dedal se profila una sciéncia sens consciéncia... »[2]
A cada problèma de sos mèstres, Dedal es un auxiliar que tròba una solucion a lor problèma e tanben una novèla solucion al novèl problèma qu'aquela provòca: la cera de las alas es la solucion per s'escapar del laberint, el meteis essent la solucion per enclaure lo Minotaure, el meteis essent lo fruch eissit de sa vaca de fusta concebuda per Pasifaè.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los escultors prenián Dedal per lor aujòl comun ((fr)Platon per Jean-François Pradeau e Chantal Marbœuf, p. 22 Ed. Flammarion, 2008)
- ↑ (fr)La Souris, la Mouche et l'Homme, Odile Jacob, 1997, ISBN=2738108364.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Icar
- Lo laberint : « dedal » venguèt lo sinonim de « laberint » mas benlèu melhor dins sa complexitat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise Frontisi-Ducroux, Dédale. Mythologie de l'artisan en Grèce ancienne, Paris, Maspero, 1975 (nouvelle édition augmentée : La Découverte, 2000).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
]


text:
Japonisme
Lo japonisme es l'influéncia de l'art japonés sus los artistas, primièrament franceses, e dempuèi occidentals.
Pendent que los intellectuals americans considerèron las estampas japonesas coma una forma vulgara d'art, l'ukiyo-e venguèt una novèla font d'inspiracion pels pintres impressionistas europèus e pels artistas cubistas. Es dins una seria d’articles publicats en 1872 per la revista Renaissance littéraire et artistique, que lo colleccionaire Philippe Burty balhèt un nom a aquela revolucion : lo japonisme.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo japonisme comencèt amb los colleccionaires d'art japonés, qu'expausan las òbras que possediguèron. Los primièrs exemplars d'estampas en Euròpa son mostrats a París. En 1856, Félix Bracquemond venguèt lo primièr artista europèu a copiar d'òbras japonesas. Causiguèt una òbra de Hokusai. Dempuèi, l'art japonés comencèt d'èsser fòrça apreciat. De colleccionaires, e de critics artistics viatgèron en Japon dins las annadas 1870 e 1880 e contribuiguèron a la difusion de las òbras japonesas en Euròpa, e pus particularament en França, pr'aquò que l'Exposicion Universala de París en 1878 presenta un grand nombre d'òbras japonesas de las colleccions Bing, Burty et Guimet. Lo roman de Pierre Loti Madame Chrysanthème publicat en 1887, popularizèt aquela moda del japonisme. Per las exposicions universalas parisencas de 1889 e de 1900, Japon foguèt fòrça present dins los domenis de l'arquitectura, de las estampas e de la produccion de ceramicas. D'òbras japonesas dintran dins las colleccions del Musèu del Lovre en 1892. Per l'exposicion universala de 1900 Hayashi Tadamasa capitèt de far venir de fòrça grandas òbras de Japon, l'emperaire Meiji prepausèt el meteis qualques pèças de la seuna colleccion personala.
Artistas e movements[modificar | modificar la font]
Los principals artistas japoneses qu'influencièron los artistas europèus foguèron Hokusai, Hiroshige e Utamaro. Artistas fòrça pauc coneguts en Japon perque produsián un art considerat coma leugièr e popular per los elèits japoneses de l'epòca. Lo japonisme doncas salvèt d'òbras qu'anavan desaparéisser e permetèt de desvolopar una via novèla de l'art japonés.
En cambi, l'arribada dels Occidentals en Japon provoquèt de nombrosas reaccions a çò dels artistas japoneses. Par exemple dins lo domeni de la pintura, doas grandas escòlas se formèron : aquela del Nihon-ga (via japonesa) qu'aguèt tendéncia a perpetuar lo canon de la pintura japonesa, e aquela del Yo-ga (via occidentala), que desvolopèt tecnicas e motius de la pintura e de l'òli (veire Kuroda Seiki e Kume Keiichiro, fondador de la Societat del caval blanc, Hakuba-kai).
Entre los artistas europèus adèptes del japonisme se trapan:
utilizant de formats japoneses
colleccionant d'estampas:
Lo movement influéncia tanben d'autres domenis que la pintura coma los objèctes d'arts amb los greses esmaltats de Carriès e las produccions de l'ostal Christofle en metal patinat.
Tot l'Art novèl ten de referéncias japonesas, veire Émile Gallé.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Portrait de Pere Tanguy
Exemple de l'influéncia de l'ukiyo-e en Euròpe
-
-
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- Isabelle Charrier, La peinture japonaise contemporaine de 1750 à nos jours, La manufacture, 1991
- S. Elisseev, la Peinture contemporaine au Japon, 1922
- Brigitte Koyama-Richard, Japon Rêvé, Edmond de Goncourt et Hayashi Tadamasa, Paris, Hermann, 2001
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Yōko Takagi, Japonisme in fin de siècle art in Belgium, Pandora, Anvers, 2002, 320 p. (ISBN 9053251448)
- (en) Gabriel P. Weisberg (et al.), Japonisme: Japanese influence on French art, 1854-1910, Cleveland Museum of Art, Cleveland, 1975, 220 p. (ISBN 0910386226)
- (en) Gabriel P. Weisberg et Yvonne M.L. Weisberg, Japonisme: an annotated bibliography, Jane Voorhees Zimmerli Art Museum, Rutgers-The State University of New Jersey, New Brunswick, NJ ; Garland Pub, New York, 1990, 445 p. (ISBN 0824085450)
- (fr) Le Japonisme, Réunion des Musées Nationaux, Paris, 1988, 341 p. (ISBN 2711821927) (catalogue de l'exposition à Paris et Tokyo en 1988)
- (fr) Japonisme & mode, Paris Musées, Paris, 1996, 208 p. (ISBN 2879002575) (catalogue de l'exposition au Musée de la mode et du costume à Paris en 1996)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Harz (085)
Liste des communes
Halberstadt
Ville d'Halberstadt, localité de l'Allemagne de 42 000 habitants.
La mairie d'Halberstadt a une adresse e-mail et un site Internet.
Wernigerode
Ville de Wernigerode, localité de l'Allemagne de 34 000 habitants.
La mairie de Wernigerode a une adresse e-mail et un site Internet.
Quedlinbourg
Ville de Quedlinbourg, localité de l'Allemagne de 28 000 habitants.
La mairie de Quedlinbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Blankenburg
Ville de Blankenburg, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie de Blankenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Thale
Ville de Thale, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Thale a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberharz am Brocken
Ville d'Oberharz am Brocken, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie d'Oberharz am Brocken a une adresse e-mail et un site Internet.
Osterwieck
Ville d'Osterwieck, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie d'Osterwieck a une adresse e-mail et un site Internet.
Ilsenburg (Harz)
Ville d'Ilsenburg (Harz), localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie d'Ilsenburg (Harz) a une adresse e-mail et un site Internet.
Harzgerode
Ville d'Harzgerode, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie d'Harzgerode a une adresse e-mail et un site Internet.
Nordharz
Ville de Nordharz, localité de l'Allemagne de 8 200 habitants.
La mairie de Nordharz a une adresse e-mail et un site Internet.
Huy
Ville d'Huy, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie d'Huy a une adresse e-mail et un site Internet.
Ballenstedt
Ville de Ballenstedt, localité de l'Allemagne de 7 900 habitants.
La mairie de Ballenstedt a une adresse e-mail et un site Internet.
Falkenstein/Harz
Ville de Falkenstein/Harz, localité de l'Allemagne de 5 800 habitants.
La mairie de Falkenstein/Harz a une adresse e-mail et un site Internet.
Wegeleben
Ville de Wegeleben, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Wegeleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwanebeck
Ville de Schwanebeck, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Schwanebeck a une adresse e-mail et un site Internet.
Harsleben
Ville d'Harsleben, localité de l'Allemagne de 2 200 habitants.
La mairie d'Harsleben a une adresse e-mail et un site Internet.
Ditfurt
Village de Ditfurt, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Ditfurt a une adresse e-mail et un site Internet.
Selke-Aue
Village de Selke-Aue, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Selke-Aue a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
40
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 40 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Republica Populara de China[modificar | modificar la font]
En Vietnam, perseguida de l'insureccion dirigida per lei Sòrres Trung qu'ocupèron la màger part dau país. I fondèron un estat que deguèt rapidament se defendre còntra una còntra-ofensiva chinesa.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de caòs dins tot l'empèri, mòrt de l'emperaire Artaban III que foguèt remplaçat per son fiu Vardanès Ièr. L'emperaire novèu deguèt encara luchar còntra unei pretendents mai capitèt pauc a pauc de restaurar l'autoritat dau poder centrau.


text:
Suspren fòrça era seguretat damb era quau parlen politics, analistes e diuèrsi actors dera vida mediatica e sociau. Mos shaute pontificar, exercir catedra, crear e impartir doctrina, assetiar es bases d’ua naua vertat revelada ar òme deth carrèr que demore ena tenèbra. E, totun, tot ei tan inestable… Tan precària ei era nòsta paraula com era actuau societat trepidanta. Campi tà darrèr, e aquerò qu’ei escrit me semble hloish. Opinions facilament rebatibles, pòc matisades, qu’ara dilhèu ne compartisqui (damb jo madeish) o, aumens, argumentaria d’ua auta forma. En acabar un article, mos estabornim en dubte e era incertitud per mor des afirmacions que tan alègrament auem deishat inscrites damb aur ludent, naut enlà dera signatura, perque, clar, çò que compde ei “mia” paraula. E era der aute? Passe alavetz que te tròbe e gause plaçar-la ara lum d’ua auta sensibilitat, d’un aute fenomèn que la revire o la cambie dirèctament, perque era paraula balhe un lòc ath món, bastís un temple ena tèrra deformada dera indiferéncia. Era paraula ei sagrada, mès aguesta condicion compòrte tanben un risc. Totun, Calvin, inquisidor dera Reforma que non tolère ua auta opinion que non sigue era sua, ère considerat “ministre dera paraula sagrada”, com rebrembe Stefan Zweig ena òbra Castellio contra Calvino, de lenguatge viu e vèrb fluïd. Castellio, bric parion a un predicador segur d’eth madeish, desafièc ara “autoritat” tiranica, sustot dauant era crema der “eretge” Servet. Aguest cas devenguec detonant d’aquera luta a vida o mòrt, aquiu a on ara se da eth jòc dera critica vista coma simpla divergéncia o coma pur delicte d’Estat (pròpri o com volgatz), en moment de besonh entà deféner era libertat espirituau contra eth tutelatge qu’exercís eth pensament unic.
(DIARI SEGRE, 12 de gèr de 2013)


text:
30/06/2015
Junh de 2015
• Òsca a l'enciclica Laudato si’ del papa Francés sus l'environament e l'ecologia umana.
• Vergonha a l'idèia d'organizar los JO a París en 2024.
• Vergonha als calucs de Dius qu'an tuat 120 civils kurdes a Kobané en Siria.
• Vergonha al caluc de Dius qu'a massacrat 39 toristas sus una plaja de Sousse en Tunisia.
• Vergonha als calucs de Dius qu'an tuat 27 personas dins una mosquèa al Koweït.
• Vergonha al caluc de Dius que descapitèt son patron dabans d'assajar de far petar una usina de gas dins l'Isèra.
• Òsca als Estats-Units qu'an legalizat lo maridatge omosexual pertot dins lo país.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Richard Johnson, Christopher Lee, Ornette Coleman, Michel Lis, James Salter, Patrick Macnee, Alain De Greef e Laurent Bourgnon.
29/06/2015
E pas una quita nuèch en preson dins sa vida
26/06/2015
25/06/2015
Immersion
Aquesta passa, passe bravament de temps sus Aubrac per aprestar un libre suls montanhièrs. Aquò m'encanissa de veire totas aquelas polidas publicacions sus Aubrac que fan pas cas de la lenga d'aquel país. Las polidas fòtos fan pas tot. Se'n manca. Per dintrar dins l'arma d'un país, cal la clau de sa lenga. Tant fotografs que son, tant escriveires que son, per ignorància, per fenhantum o per mesprètz, lor mancarà totjorn aquò. Sans comptar totas las conariás que son estadas escrichas sul trabalh dins los masucs.
Prumièr avantatge per ieu per far aquel trabalh : parle la lenga. Segond avantatge : un ancian montanhièr mai que brave me fa sègre pertot amont. Tresen avantatge : mon rèire-pepè èra cantalés dins un masuc de Gavaldan, al Puèg de La Trelha. Fa que las pòrtas me son totas dubèrtas. Los que coneisson lo país sabon, qu'amont, las pòrtas se dubrisson pas coma aquò. Aquí, cadun sap pas cossí far per m'adujar. Un me dubrís un masuc vièlh que totes los apleches i son encara dedins, un autre me convida per anar plantar l'aure de Sent-Joan, un autre me fa veire las plantas d'Aubrac dins la lenga del país, totes me convidan per lor fèsta de Sent-Joan puèi per lor maja fèsta del 3 d'octobre...
Soi acostumada a èsser amb de monde que parlan la lenga nòstra mas, amont, es quicòm mai. Ja, degús o remarca pas. Aquò lor sembla natural de me parlar en occitan e que lor responde en occitan. Lo mai susprenent es amb las femnas. Elas tanben me parlan normalament en occitan. Endacòm mai, las femnas an de mal a parlar en occitan amb de monde d'endefòra. Me carre e me sentisse viva al mièg de tot aquel brave monde. La vida es polida.
Prumièr avantatge per ieu per far aquel trabalh : parle la lenga. Segond avantatge : un ancian montanhièr mai que brave me fa sègre pertot amont. Tresen avantatge : mon rèire-pepè èra cantalés dins un masuc de Gavaldan, al Puèg de La Trelha. Fa que las pòrtas me son totas dubèrtas. Los que coneisson lo país sabon, qu'amont, las pòrtas se dubrisson pas coma aquò. Aquí, cadun sap pas cossí far per m'adujar. Un me dubrís un masuc vièlh que totes los apleches i son encara dedins, un autre me convida per anar plantar l'aure de Sent-Joan, un autre me fa veire las plantas d'Aubrac dins la lenga del país, totes me convidan per lor fèsta de Sent-Joan puèi per lor maja fèsta del 3 d'octobre...
Soi acostumada a èsser amb de monde que parlan la lenga nòstra mas, amont, es quicòm mai. Ja, degús o remarca pas. Aquò lor sembla natural de me parlar en occitan e que lor responde en occitan. Lo mai susprenent es amb las femnas. Elas tanben me parlan normalament en occitan. Endacòm mai, las femnas an de mal a parlar en occitan amb de monde d'endefòra. Me carre e me sentisse viva al mièg de tot aquel brave monde. La vida es polida.
20/06/2015
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Dimars, 4.7.2017 03h00
Jornalista, vaquí un plan polit mestièr. Consistís en portar l’informacion a la populacion. Es un deus engranatges màgers de la vida democratica. Ajuda lo monde de soscar au foncionament de la societat dambe los elements que son botats a lor coneishença. Es un deus pielars de la libertat.
E totun …
Qu’èi ausit recentament sus France Info, lo sénher Jean-Michel Aphatie, l’endeman deu dusau torn de las eleccions legislativas. Hòra lo hèit qu’es basco e qu’a un polit accent, se pòt a còps comportat d’un biais en·hastigaire. Aqueth matin èran convidats un representant deu Partit Socialista e una hemna ende la France Insoumise.
Aquera ça digoc lo 57% d’abstencion de la velha èra un signe meslèu inquietant de mauhisença deu pòble de cap au monde politic e que, shens de dobte, calèva cambiar las institucions, que son ara vielhòtas e que datan de 1958, hèitas sus mesura endeu generau De Gaulle. Tot aquò me semblava pas particularament excessiu.
Aphatie ditz pas ren, respon pas sus aquò. Mes un còp la convidada anada, s’avia dens una analisi meslèu mauagida, segur d’estar pas mès contrat lavetz. Ça digoc haut o baish:
“Las institucions son plan hèitas, pr’amor los quate partits qu’an davantejat au purmèr torn de la presidenciala son representats a l’Amassada Nacionala.” Se nos avisam pas, aquò pòt semblar senat. Mes s’espiam de près, aquò’s una asenada incresibla. Purmèr torn de la presidenciala:
— Emmenuel Macron: 24,01% (16 %)
— “Marine” Le Pen: 21,30% (14,3 %)
— François Fillon: 20,01% (13,3 %)
— Jean-Luc Mélenchon: 19,58% (13,1 %)
— Benoît Hamon: 6,36% (4,22 %)
La purmèra chifra es la deus sufragis exprimits e l’auta lo percentatge vertadièr se prenèm compte de la populacion en edat de votar, com se calcula per exemple aus Estats Units. Espiam ara las chifras deus deputats elegits:
— La Republica en Camin + MoDem + LCR: 396 = 68,63 %
— Front Nacionau: 8 = 1,38 %
— Los Republicans: 100 = 17,33 %
— França Insosmesa: 17 = 2,94 %
— Partit Socialista: 31 = 5,37 %
Sufís pas que de considerar las duas purmèras chifras ende s’apercéber de çò que lo rasonament d’Aphatie es illogic. Dambe 8 deputats, es pas possible d’apitar un quite grop parlamentari. Se lo rapòrt 24/21 le sembla egau a 68/1, se vei qu’es pas ni matematician ni coneishedor de l’existéncia de las eleccions proporcionalas. O que se fot de nosautes, çò qu’es de considerar. E ende coronar tot aquò, acaba per una crida a “bricolejar pas una solucion de remplaçament” ad aqueste sistèma “que marcha plan”, allusion a las perpausicions de VI-au Republica deus Insosmeses.
Sabi pas s’aquò vos sembla càber dens la definicion deu mestièr de jornalista, de saber portar l’informacion au public. Vos deishi jutge.
A l’escadut, ausit d’un aute jornalista d’una cadena d’informacion de contunh, l’analisa politica de la situacion actuala: i a una esquèrra “realista”, la de Macron (!) e una esquèrra “arcaïca”, la de Mélenchon. Totun, èi pas jamès votat ende lo Mélenchon o sa formacion, mès lor perpausicion de cambiament de republica es benlèu l’auhèrta politica mès interressanta deu panèl actuau.
“L’analisi” deu jornalista, solide, a jo, me hè m’arríser, mes pensi aus numeroses auditors retirats (o joens) drin estabosits per la situacion navèra, qu’an pas especialament una cultura politica fòrça pregonda, e que tròban aquiu un biaish de soscar tot prèst vengut d’un monsur en cravata deu finestron. I van créser, per malastre, e soi pas segur que sia lo ròtle d’un jornalista.
Comentaris
6 de julh 16.24h
#1 Lo jornalistas "main stream" dela propagandosfèra obedisson a lors mèstres capitalistas que los politics son tanben a lor servici. Apathie es belèu un dels sordeis e es simplament d'origina basca, es pas basc e sufís pas d'aver un accent.
Valora aquest comentari: 2
0
5 de julh 13.17h
#1
Vos fau legir Chomsky. Eu ditz CLARAMENT que i a pas de comspiraci' mondiala... nonmàs daus interests de desfendre.
E mai que tot, vos fau restar las vibramaci's.
Valora aquest comentari: 1
0
4 de julh 06.50h
Tertant curios es de veire coma los jornalistes parlan d'una sola votz coma si una man invisible dictava çò que devian dire.
Valora aquest comentari: 8
2
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Ramon VII de Tolosa
Ramon[1] VII (IX) de Sant Geli (julhet de 1197 a Bèucaire - 27 de setembre de 1249 a Milhau) foguèt lo darrièr comte occitan de Tolosa, a l'encòp duc de Narbona e marqués de Provença. Filh de Ramon VI de Tolosa e de Joana Plantagenèst.
Biografia[modificar | modificar la font]
En mai de 1216, desbarquèt a Marselha e faguèt lo sèti de Bèucaire que pren lo 24 d'agost. Perseguís la guèrra de reconquista contra los franceses menats per Simon IV de Montfòrt puèi per lo seu filh Amalric de Montfòrt.
Succediguèt al seu paire en 1222. En 1225 foguèt escomenjat en seguida del Concili de Borges e alavetz comencèt una crosada contra el. Un còp vençut, se resignèt a signar lo Tractat de París (1229) que li faguèt cedir los ancians vescomtats de Trencavèl al rei de França e permetèt que la sia unica filha e eiretièra Joana de Tolosa se maridèsse amb Anfós de Peitieus, fraire de Loís. A la sia mòrt, lo seu gendre venguèt comte de Tolosa e aprèp la mòrt d'aqueste, lo comtat de Tolosa foguèt annexat per la Corona de França.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Fòto del tractat de París sus Quercy.net
- (en) Raimon VII de Tolosa Raimon VII de Tolosa


text:
P O D C A S T : Aran, meddia aranés
Tags: radio, podcasts, programa, social, catala, catalan, us, directory, cultural, cine,
EPISODES
Eth maitin d'Aran 16/01/18
Aué en "Eth maitin d'Aran" auem conversat damb eth vicesíndic deth Conselh Generau e conselhèr d'espòrts, Luis Carlos Medina e damb eth secretari (...)
Eth maitin d'Aran 15/01/18
Aué en "Eth maitin d'Aran" auem parlat damb eth tècnic deth Conselh Generau, Gerard Viló. Damb eth auem sabut qu'ei era marca de garantia, quini son (...)
Eth maitin d'Aran 12/01/18
Aué en "Eth maitin d'Aran" auem parlat damb eth responsable de marketing dera empresa Baqueira-Beret, Pep Albós. Damb eth auem comentat era pagina (...)
Eth maitin d'Aran 11/01/18
Aué en "Eth maitin d'Aran" auem parlat damb eth patinador aranés Tòn Cònsul entà que mos comente eth cambi de parelha, eth sòn dia a dia e es (...)
Eth maitin d'Aran 10/01/18
Aué en "Eth maitin d'Aran" auem compdat damb eth tècnic deth Conselh Generau d'Aran en materia de residus, Josep Maria Insausti, entà analisar era (...)
0 | 5


text:
Bordalés
Lo Bordalés es una region a chivau sus Gasconha e Guiana, inclusida dens lo departament de Gironda.
Somari
- 1 Bordalés istoric
- 1.1 Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585
- 1.1.1 Archiprestat de Benauja
- 1.1.2 Archiprestat de Blaia
- 1.1.3 Archiprestat de Borg
- 1.1.4 Archiprestat de Buc e Bòrn
- 1.1.5 Archiprestat de Cernés
- 1.1.6 Archiprestat d'entre Dordonha
- 1.1.7 Archiprestat d'Entre Duas Mars
- 1.1.8 Archiprestat de l'Esparra
- 1.1.9 Archiprestat de Fronsac
- 1.1.10 Archiprestat de Molís
- 1.1 Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585
- 2 Bordalés actuau
- 3 Bordalés (parlar)
Bordalés istoric[modificar | modificar la font]
Lo Bordalés istoric es l'ancian diocèsi de Bordèu. Aucupèva la part occidentala de Gironda mèi una petita partida de las Lanas.
Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585[modificar | modificar la font]
Archiprestat de Benauja[modificar | modificar la font]
L'archiprestat de Benauja es la partida centre-sud de l'Entre Duas Mars.
Arbís, Aubiac (comuna de Verdelais), Banhaus (e son annèxa Montinhac), Bèravath, Blesinhac, Cadilhac, Cantòis, Capian, Cardan, Donzac, Escossan, Falairàs (e son annèxa Campet), Gabarnac, Ladaus, Lengoiran, Lestiac, Lopiac (caplòc), Montaroish (comuna de Targon), Montpesat (comuna de Morens), Montprimblan, Morens, Omet, Palhet, lo Pian, Rions, la Ròca, Sta Crotz dau Mont, St German de Grava (e son annèxa Semens), St Leon, Sent Macari, St Mexent, St Pèir de Vath, Solinhac, Targon (e son annèxa Totijac), Veguèir o Nairac, Vilanava de Rions.
Archiprestat de Blaia[modificar | modificar la font]
Airans, Anglada, Berson, Blaia (e son annèxa Sta Luça), Brau, Campunhan, Cars, Cartalèga, Conezac, Estaulèirs, Fors, Generac (e son annèxa Saugon), Marcilhac (caplòc), Masion (e son annèxa St Seurin), Plassac, Plana Sèuva, Renhac, St Andrauni, St Aubin, St Caprasi, St Cristòli de Canac, St Cièrs de la Landa, St Genés de Segonzac, St Giron d'Aigaviva, St Loís de la Contau, St Martin de la Cauçada (e son annèxa N.D. de Fredinhac), St Palais en Vitresés, St Pau de Maisondat, St Simon.
Archiprestat de Borg[modificar | modificar la font]
Aubia (e son annèxa Espessàs), Baion, Borg, Camilhàs, Casèla (comuna de Prinhac e Marcamps), Caunhasés, Cesac, Civrac, Comps, Cubzac, la Fòssa (e son annèxa St Vevian), Gauriac (caplòc) (e son annèxa la Ruscada), Gauriaguet, Lansac, la Libarda, Marsàs, Mombrèir, Peujarn (e son annèxa Virsac), Prinhac (e son annèxa Marcamps), Punhac, St Andrés de Cubzat o dau Nom de Diu, St Cièrs de Canessa, St Gervasi, St Idens de Sodiac, St Laurens d'Arça, St Mariens, St Savin, St Seurin de Toveiràs, Samonac, Tauriac, Tulhac (e son annèxa St Trojan), Vilanèva.
Archiprestat de Buc e Bòrn[modificar | modificar la font]
Audenja, Aurelhan, Biàs, Biganòs, Biscarròssa, la Canau, Casaus (comuna de la Tèsta), Endarnòs, Gastas, Gujan, Lèige, Lenton, Levinhac, Mamisan, Mesòs, Miòs, la Mòta, Parentís (caplòc), lo Pòrge, St Julian de Bòrn, St Pau en Bòrn o Frontinhac, Salas, Sanguinet, Saumòs o Gorgàs, lo Teish, lo Temple de Sautujas, la Tèsta.
Archiprestat de Cernés[modificar | modificar la font]
Aurinha (e son annèxa lo Tusan), Austens (e son annèxa St Magne), Balisac, lo Barp, Barsac, Bautiran (e son annèxa Aigamòrta), Begla, Beliet, Bomas, la Brèda, Budòs, Cadaujac, Canejan, Castra, Cerons, Cestàs, Hargas, Gradinhan (caplòc), Guilhòs, Isla St Jòrdi, Lendiràs, Leujats, Leunhan, Martilhac, Navalhan, Pessac, Podensac (e son annèxa Ilats), Portèth, Prenhac, Pujòus, St Lugèir de Balson, St Maurilhon, St Medard d'Airans, St Miquèu de Riufred, St Sefrian, St Sèuve, Saucats, Sautèrnas, Talença, Tolena, Vilagrens (e son annèxa Cabanac) (comuna de Cabanac e Vilagrens), Vilandraut, Vilanava d'Ornon, Viralada (e son annèxa Arbanats).
Archiprestat d'entre Dordonha[modificar | modificar la font]
Abzac, Belvés (e son annèxa Capitorlan), Camps (e son annèxa Cornemps), Castilhon, la Faiòta (e sas annèxas Francs e las Salas), Gardegan, Gors, la Landa, Liborna, Lussac, Montanha, Montbadon (comuna de Peisseguin), Neac, Parsac (comuna de Montanha), Peinormand, Peisseguin, Petit Palais, Pomirau, Sablons, Semelhon, St Cibard de Combas, St Colomba, St Cristòli de Bardas, St Denís de Pila (e son annèxa St Jòrdi de Guistras), St Estève de Lissa, St Felipe d'Agulha, St Genés de Castilhon, St Ipolite, St Magne de Castilhon caplòc, St Martin de Maserat (comuna de Semelhon), St Medard de Guisèiras, St Pèir d'Armens, St Seurin d'Eila, St Sulpici de Falairens, Sta Tèrra, Taiac, Tortirac (comuna de Gardegan e Tortirac), Vinhonet (e son annèxa St Laurens de Combas).
Archiprestat d'Entre Duas Mars[modificar | modificar la font]
Ambarés, Ambés, Artigas, Arvèiras (e son annèxa St Pèir de Vaus), Baishac, Baron, Bassens, Baurech, Boliac, Bonetan, Cadarsac, Calhau, Camairac (comuna de St Sulpici e Camairac), Camarsac, Camiac, Cambas, Camplanas, Carinhan, Cenac, Cenon, Creon, Cronhon, Cursan, Dardenac, Espiet (e son annèxa Danhac), Genissac (caplòc), la Grava d'Ambarés, Gresilhac, Gulhac, Hargas, Haus, Hloirac, Ison, Ivrac, Larmont, Linhan, Lopas, Madirac, Mainac (comuna de Camblanas e Mainac), Molon, Montferrand, Montussan, Nerijan, Pompinhac, lo Pot, Quinsac, Sadirac, St Caprasi de Haus, St Denís (comuna de Camiac e St Denís), Sta Eulalia d'Ambarés, St Genés de Lombaud, St German dau Puish, St Jacme dau Bèc d'Ambés, St Lobés, St Quentin de Baron, St Sulpici d'Ison o de Bernac, St Vincent de Pau d'Ambés, Salabeu, la Sauva, Tavanac, Tisac de Curton, lo Torne, la Trèna, Tressas, Vaira.
Archiprestat de l'Esparra[modificar | modificar la font]
Benon (comuna de Sent Laurens), Blanhan, Boientran (comuna de Sent German d'Estulh), Bugadan, Cairac, Cissac, Civrac (e son annèxa Escurac), l'Esparra, l'Espitau (comuna de Graian e l'Espitau), Galhan, Graian, Jau (e sas annèxas Dinhac e Hloirac), Ordonac, Paulhac, Potensac (comuna d'Ordonac), Prinhac, Rinhac, Sta Alena de l'Estanc o Hortin, St Arlòdi (comuna de l'Esparra), St Cristòli de Castilhon (e son annèxa Coquècas), St Estèfe de Colonas (caplòc), St German d'Estulh, St Idens, St Laurens, St Mambèrt (comuna de Paulhac), St Martin de Cadorna (e son annèxa St Seurin de Cadorna) (comuna de St Seurin de Cadorna), St Sauvur, Sensàs, Solac, Talaits, Uish (comuna de l'Esparra), Valairac, Vendais, Vensac (e son annèxa Semevian), Vertulh.
Archiprestat de Fronsac[modificar | modificar la font]
Baiàs, Bonzac (caplòc) (e son annèxa Galgon), Cadilhac, Cainac (comuna de Galgon), Chamadela, Cotràs (e son annèxa las Pinturas), Esgleisòtas o St Pèir de l'Estela, Fronsac, la Gòrça, Guistras, Isla de Carnèir (comuna de Lugon e l'Isla dau Carnèir), la Landa, Lugon, Maransin, Marcenés, Molhac, Perissac, la Poiada, Porquèiras, la Ribèira, Salhans, St Anhan, St Cièrs d'Abzac, St Cristòli de la Dobla (e son annèxa Chalaura), St Genés de Quelh, St German la Ribèira, St Martin dau Bòi, St Martin de Laia, St Miquèu la Ribèira, St Roman de Borsàs o la Virvèia, Salinhac, Savinhac d'Eila, Tarnés, Tisac, Verac, Vilagoja.
Archiprestat de Molís[modificar | modificar la font]
Aisinas, Arcins, Arsac, Avensan, la Barda, Blancafòrt, Brach, Bruja, Cantenac, Carcans, Castèthnau, Cussac (e son annèxa Sta Gema), Listrac, Ludon, Macau, la Marca, Margaus, Martinhàs, Merinhac, Molís (caplòc après lo XVI° s.) (e son annèxa St Genés de Mèira), Parempuira, lo Pian, Sta Alena de la Landa, St Aubin, St Jan d'Ilhac, St Medard de Jalas (caplòc dinc au XVI° s.), Salaunas, Sossans, lo Telhan.
Bordalés actuau[modificar | modificar la font]
Pòdem definir actualament lo Bordalés coma la region viticòla qu'environa Bordèu. Aquò compren lo Medòc viticòla dincas a Valairac, lo Blaiés dincas a la termièra daus marescs, lo Libornés dincas a la forèst de la Dobla, las Gravas e, solide, l'Entre Duas Mars.
Bordalés (parlar)[modificar | modificar la font]
Un article es consacrat au parlar de la part de Bordèu.


text:
coberta, amb Cateton, lo portaire d'aiga de Montmiral
Daniel Loddo, Memòria del país gresinhòl
A prepaus de : Daniel Loddo, Gents del país Gresinhòl. Canton de Castelnau-de-Montmiral (Tarn), Cordae/ La Talvera, 2010 e CD : Cants e Musicas del País Gresinhòl.
Aquò fa una bona annada que rebali aqueste libràs, de gaire 600 paginas, grand format, escrit pichon pichon, e vos podi dire que l’ai legit e espepissat de cap en cima. Es una soma, a mai una enciclopedia vertadiera d’etno-istòria sul monde del canton de Castelnòu de Montmiral (Castelnau-de-Montmiral) dins Tarn, es a dire de tot aquel monde que visquèron et vivon totara dins lo parçan de la selva de Gresinha. Aital passa en rivista tot çò que s’estaca a la vida economica (agricultura, industrias, mestièrs de tota mena : moliniers, fornièrs, barricaires, rodièrs, joatièrs, cadieraires, fabres, esclopièrs, panieraires, peirièrs, relotgièrs, perruquièrs, caifàs, pelharòts, estamaires, gardas, portaires…) ; puèi la vida vidanta e la vida sociala (un pauc fora borra aquesta partida : alimentacion, riquesa e paubertat, justicia, mentalitats, ideas politicas, anticlericalisme, instruccion, utilisacion de la lenga), los rites de passatge (maridatge, naissença, mòrt), credenças (devocion, rites de proteccion, medecina popularia, sorcelariá…) ; los passatemps (jòcs, espòrts, velhadas, canarvals, vòtas, bals, musica), enfin los contes e las legendas… Tot i passa e la massa d’informacions es tot simplament fenomenala e de totas sorgas : una collecta orala de mai de cent seissenta personas (e encara, i a d’inicialas qu’ai pas trobadas dins la tièra finala) e un trabalh mai qu’important dins los archius privats e publics e las bibliotecas.
Aqueste país, lo coneissi plan, que l’ai traversat de centenats de còps, en veitura e en biciclèta, entre Albi e Caussada, paísatge de puèges e de sèrres suaus, ont trauca de’n pertot lo blanc de la peira calcarària, que las bòrias e los vilàtges n’en son bastits. Me’n anavi, me’n vau encara, de còps que i a, per las vinhas, puèi lo long de Vera, entre los garrics de Gresinha e la terra roja, meravilhosament roja dels rogièrs del costat de Puèg Cèlsi (Puycelsi) e de La Ròca. (Larroque) Aquel país, lo se pòt traversar coma una carta postala : la plaça de Castelnòu de Montmiral, lo castel de Càila, la bastida fortificada de Puèg Cèlsi, la forèst de Gresinha… Òm se pòt tanben arrestar, parlar amb lo monde, començar de sègre lo fil de la memòria, de s’enfonzar dins las sedimentacions de cultura materiala, orala, escrita… Es çò qu’a fach Loddo, e nos balha aquí las resultas d’aquel trabalh d’arqueologia umana. Dejos la pel lisa e muda de la carta postala, vaquí la carn, vaquí la ventralha del país.
Puèg Cèlsi. Fotò Dominique Felga
Lo libre, coma los autres de la colleccion, es escrit en francés, mas l’occitan i se trapa pertot, perqué gaireben totas las enquestas son estadas carrejadas dins la lenga, e lo tèxte es mirgalhat de la paraula dels intervistats, revirada en francés dins lo marge. Los tèxtes son, coma totjorn dins lo trabalh de la Talvera, balhats en grafia classica, amb una volontat evidenta de pegar lo mai possible a la prononciacion locala e de totjorn respectar la sintaxa (per exemple, lo pronom personal neutre, que se ditz dins lo parçan « bò » e « ba », e que tend a prene la plaça del pronom personal, etc.). Aquò se veirà dins las citacions que farai.
Presentarai pas lo libre d’un biais sistematic, es a dire que farai pas una sintèsi critica dels conteguts, mas me contentarai de pescar de tròces de biografia, d’anecdòtas, d’exemples, de bocins de sovenirs.
La primièra causa que marca benlèu a la lectura es lo passar del temps, lo cambiar del país en pauc de generacions. Ieu me rapèli, encara, dins la annadas seissanta dels camps pichons separats de bartasses tot lo long del cors serpentos de Vera, abans lo remembrament que capvirèt completament lo paísatge. Mas la memòria encara viva captada per Loddo nos pòrta fòrça mai lenh dins lo temps.
Per exemple, es pas aisit d’imaginar que la selva de Gresinha, uèi mai que mai silenciosa e voida, foguèt un lòc abitat per d’obrièrs, d’artisans, de veirièrs (lo libre conten un capitol fòrça complet de Bernard Pajot sus l’art del veire en Gresinha), que vivián dins de cabanas, de baracas e de rolòtas : « una pichona vila. I aviá 500 personas dins Gresinha, se rapela un ancian de Vaor, que i demoravan en permanença, entre los carbonièrs, los rassegaires, los pigassaires. E passava l’espicièr, passava lo bochèr, lo bolangèr… ». Qualcun mai se remembra encara que los carbonièrs (subretot d’Italians de la region de Pistoia, dins los darrièrs temps del carbon de lenha – Loddo lor a consacrat un libre e un film documentari cf. aquí mon article sus la Lamentacion del carbonièr) « avián de cabanas en tèrra que fabricavan. Metián d’arbres quilhats, d’arbres entièrs, de buscas coma aquò, e aquí apèi i plaçavan de mofa contra aquelas garolhas e apèi amb de terra. I faisiá pas freg dins aquelas cabans. ».
E puèi, cossi se figurar los pueges de la part galhiaguèsa sens vinha ? E ben, un paísan d’Andilhac se rapèla qu’ « aprèp lo filoxera totas las vinhas èran crebadas, se demorèt una trentena o quanranta ans que i aviá pas de vinhas ». E d’apondre : « Ieu quand èri pichon anàvem amassar de prunèls de boisson negre per far un bocin de vin. Lo metián dins un semal ambe un bocin de sucre e d’aiga. E apèi, quand aviá fermentat, ba bevián ».
Cal tanben se representar lo trabalh amb las vacas e mai que mai a la man, al palabès, dins aquel canton puslèu paure ont se disiá que los gòrbs passavan amb lo ventre en l’aire per pas véser la misèra o tanben que lo país èran tant paure que los gòrps los devián ravitalhar, o encara que devián portar la musèta se volián manjar !
La paubertat èra una mena de comuna condicion. « I aviá ben qualque riches, ditz una estajanta de Montmiral, mès los comptàvetz suls dets de la man. E disián : ‘Los paures, que vos aimam plan paures, e que sosquètz plan paures’ ». Proba de l’existencia d’una importanta consciencia sociala, dins aqueste país marcat per las ideas socialistas e radicalas, e donca tanben anticlericalas (ne tornarèm parlar).
Evidentament, i aviá paures e paures : pichons proprietaris, « bordièrs a mieja » (metadièrs), vailets, a mai de monde qu’avián pas res e que rebalavan pels camins… La memòria d’aquela vida, la dels grands parents dels mai vielhs, nascuts dins las annadas 1870, s’es sovent menteguda. Coma aquesta femna de Montels que ditz : « Ma grand maire, mon paire me disiá, èran aici bordièrs, donc partissiá a Galhac amb un panièr sul cap e un autre a cada braç per portar de polalha, los uòus… al patron qu’èra a Gailhac per cò que partajavan tot, èran bordièrs a mièja ». D’aquel temps, dusca a las annadas 20 o 30, coma endacòm mai, se fasiá per la sant Joan las vòtas logairas, ont los vailets e las sirventas se cercavan un mestre novel, e disian per rire que la velha de la vòta èra « sant Crebèri » o « sant Crèba », perqué èra un jorn ont se trabalhava a ne’n pas poder mai, e lo lendeman de la festa, lo 25 de junh la « sant Ensagi », perqué començava una periòda d’ensaj, de pròva per los qu’avián cambiat de patron.
Passa dins lo libre un fum d’istòrias de vidas aspras, aclapadas de trabalh, coma la de Cyprien Condat sortit d’Istricon (Caüsac) en 1875, contada per son fils. Venguèt carbonièr a las minas de Caramaus : « trabalhèt 14 ans 11 meses e i demorava 1500 jornadas de rèsta perqué fasiá de dobles. Demorava dos jorns al fons de la mina sens tornar montar en trabalhent. Alara viá ganhat d’argent. Més en 1908 i agèt una grèva terribla, mangèt tot l’argent qu’avi’a ganhat. E èra en colèra e sabes ne voliá a la CGT. E ne fasiá partida justament, èra un cegetista. Mes apèi soguèt lo contrari. Et diguèt : « Quan trobarai una bòria partirai ». Aital venguèt bordièr puèi crompèt una bòria a dos passes d’ont èra nascut.
Las femnas se pausavan pas jamai : « Mon paire me contava, ditz una mamèta del Verdièr, que la mairina, la maire de mon paire, quand seminavan lo blat dins la rega, lo pepé laurava amb los buòus e la memé semenava lo blat darrièr la rega, a ponhats aquí, dins la rega, e alara quand arribava a cima, qu’aviá finit de seminar atendiá que la rega siága cobèrta, que siága acaptat per tornar començar. Alara aviá la cauceta dins la pòcha, montava sus una pèira perqué èra pè nuda, e fasiá la cauceta en atendent que lo pepé arribe a cima amb l’alaire. E apèi tornava començar e a cima tornava montar sus una pèira per far un bocin de cauceta. Las femnas aviam pas una minuta. Entendiái dire ieu a ma mairina que una femna caliá pas jamai que metèssa una man sus l’autra. Aviás pas léser ni de te sietar ni de far pas res de las mans. S'aviás pas res a far caliá atrapar las caucetas e tricotar o quicòm ».
Una anecdòta que ne ditz long sus aquelas vidas de trabalh e de paubertat es lo « viatge de nòça » d’Ernestina, contada per la mèma informatritz : « Ernestina èra una memé que demorava al Verdièr. Èra nascuda a Santa Cesèlha e alara quand se maridèron s’installèron al Verdièr. El aviá un atelièr, èra menusièr o fustièr. E avián 20 ans quand se maridèron. E èran pas riches, trabalhavan totes dos, pensi qu’ela fasiá un bocin de cotura. E alara d’aquel temps venián de far lo viaduc de Caüsac e lo tren comencèt de passar aquí. E aquò èra tot novèl. E alara avián enveja de véser passar lo tren de Caüsac sul viaduc. Alara partiguèron lo matin d’ora amb d’esclòps per venir véser passar lo tren a Caüsac. Me pensi que prenguèron un croston perqué se que non i a 9 quilomètres quand même a pè per venir véser passar lo tren e aquò èra lo viatge de nòças ». Cal dire que l’arribada – o lo passatge – del tren èra a l’epòca un grand eveniment (véser aquí, un autre libre de Loddo Chansonniers de Monts de Lacaune).
Viaduc de Caüsac de Vera. Fotò Eugène Trutat 1909
Se trapa tanben d’informacions sus tots los pichons mestièrs que fasián viure son monde, coma per exemple aqueste còlportaire que demorava a Canta Cocut sus la comuna de Vius, a la debuta del sègle XX : « Aviá un carreton e vendiá de libres. E fasiá escrivan per lo monde quand n’avián besohn ». Sul carreton èra escrit, en francés e en latin : « La fortuna me fugís, mas la ciença me demora ». De noms sortisson de l’oblit, coma aquel Batiston de Lauzèrta, lo darrièr esclopièr de Vius, vielh celibatari qu se logava a la jornada, petaçava las semals e lo dimenge talhava lo pel e rasava lo monde. Se disiá tanben que fasiá lo medecinaire. O encara, totjorn, de Vius, Norbert Cayre, nascut en 1876, qu’èra joatièr : « fasiá de jocs, e aquò lèu fach e plan fach. Lo comandavas, veniá, te caliá aver lo boès quand mèmes. Se fasiá plan en vèrnhe. Me’n rapèli, dins la gorga i aviá totjorn un tròç d’arbre per far los jocs. Veniá, preniá la mesura de la còrna del bestial, la talha e la fòma per çò que n’i a que son bassas, d’autras nautas… Dins la jornada lo jo èra finit. N’abançava. Aviá de pichons escapols [es a dire d’escapolons, de modèles], e tot a la man ».
A mai, passavan per las bòrias de cadieraires, coma aquel tipe chafrat « lo Secret medical » que veniá deTarn e Garona : « Aquel tanben èra un rude. Bastissiá de cadièras e lo ser partissiá a Montalban a pè amb una carriòla. E i vesiá pas gaire. A çò que paretriá qu’èra un ancian cantaire d’operà mès qu’aviá abandonnat de mercés la vista. Passava d’un ostal a l’autre. Lo monde quand lo vesián n’i’n fasián bastir. Dispareguèt apèi, sabi pas ont passèt. Èra avant la guèrra ». Loddo a interrogat tanben un italian, Narcisse Decima, sortit d’a costat de Belluno, en 1914, que amb lo paire fasiá de cadièiras. Daissi sas paraulas d’aur en francés : « Quand on est venus ici on était des gitanes qu’on galopait partout par là. Moi j’ai toujours trouvé les gens gentils. Et vous savez pas ce qu’ils me demandaient ? Si j’avais mangé ou pas. Et quand je disais que j’avais pas mangé, ils me faisaient manger. On mangeait et on dormait dans la propriété. Quand on allait à la campagne faire des chaises, on allait couper le bois et on allait faire les chaises sur place ».
De mai paures encara, s’es possible, vivián mai o mens de caritat publica, coma Cateton, lo portaire d’aiga de Montmiral, que sa fòto es sus la coberta del libre. De mendicaires passavan per las borias e fasián la pregària : « l’almoineta se vos plai / Qu’un crestian la vos demanda » ; « Pregarai Dieu coma cal/ Que lo bon Dieu la vos renda ».
Mas totis èran pas de Gleisa. Aital aquel que se fasiá apelar Le Marquis de Prune Verte : « Un jorn anguèt a cò d’un vesin e i ditz : « Ai set ! » E la vielha de l’ostal i ditz : « Se fas la pregària te balharai a beure ! – O ieu puta de monde la vòli pas far la pregària ! Se lo bevètz lo vos caldrà pissar ! » E se n’anava en diguent aquò » (M. D., Lo Verdièr).
Cal dire que l’anticlericalisme, dempuèi la fin del sègle XIX, s’escondissiá pas, e un fum d’istòrias d’aquesta mena corron encara, coma la d’un famos fustièr de Montmiral, Anselme Tregan, qu’estacava de medalhas e de capelets al còl de son can per far enrabiar lo rector. D’el se conta tanben que l’evesque l’i auriá dit : « Trégan vous devriez venir à la procession autrement je vous excommunie pendant 10 ans ». E aquel d’aquí de respondre : « Et moi je vous emmerde pendant le restant de votre vie » (daissi en francés per pas trucar las aurelhas piosas).
Aquò empachèt pas las processions ritualas (lo rector « cada 50 mètres, se rapèla una femna de Campanhac, disiá una litania e lo monde respondián. Totes los sants i passavan »), las tradicions pascalas e nadalencas de se mantener longtemps. M’agrada plan, per exemple, l'istòria d'aquel Berton, de Pèna, que fasiá la grepia dins la gleisa e disiá : « Pòrti lo pichon Jésus mès s’es pas fach bèl dempuèi l’annada passada ».
En mai, lo monde conservators mancavan pas, e podèm aver un’idea de çò que pensavan de l’autre camp en legissent los escrits d’Eugénie de Guérin, que Loddo cita sovent e a rason de zo far perqué sas descripcions son sovent fòrça detalhadas (e, malgrat son pauc d’amor per la lenga, mirgalhadas d’occitanismes). Mas cal pr’aquò tener compte que rapresentava sonque çò que pensavan los proprietaris gròsses e la pichona noblesa. Eugénie reagís violentament non solament a l’anticlericalisme, mas tanben a las tradicions pacanas – o almens pensadas aital – coma lo carneval : « Je viens d’apprendre d’horribles choses de mes voisins de Vieux qui ont enterré leur Carnaval au chant du de profundis. Cela fait horreur. L’an dernier, un se déguisa en prêtre et contrefit les cérémonies des Cendres qu’ils répandaient sur les femmes qu’ils rencontrèrent. Je plains bien ce pauvre abbé Viguier d’être au milieu de cette canaille ».
Loddo a trobat de monde d’Andilhac qu’an servat per tradicion familiala d’anecdotas sus Eugénie, sòrre ainada del poèta Maurice de Guérin, defuntada en 1848. Demorèt famosa per sas activitats caritativas, atestadas per aquesta polida istòria que vos balhi, encara un còp de misèra nègra : « Aviam aicí a n’aquel moment una memé, una femna vièlha que deviá èsser benlèu la mairina del pairin, dormissiá de naut amont dins una pichona cramba. I aviá pas de contravents. I aviá un carrèu que mancava a la fenèstra. E alara Eugénie aviá rospetat que i caliá metre aquel carrèu, que fasiá freg. E aquela femna ba volguèt pas, perqué i aviá las irondèlas que i avián fach un niuc per una potra. Aquelas irondèlas i venián cada jorn, èra la sola companha qu’aviá tot lo jorn, la gardava de languir ».
Probable que l’Eugénie auriá tanben trobat a « rospetar » de la costuma pacana de la ramada, de ròsas (encara qu'aquò anava plan amb l’estetica romantica), mas tanben, de còps que i a, de fems, e de bordilhas que se fasiá pels maridatges. Una femna de Montels, nascuda en 1923 se soven : « Un còp i avián fach aquò a una dròlla qu’èra un pauc leugèira e lo jorn que se maridava i faguèron una ramada, èra al caireforc de la Peira Quilhada mès aquí i faguèron una ramada al lènh de la i far amb de ròsas la i faguèron amb de fems e de mèrda. I faguèron un camin. Voliá dire qu’èra salòpa, una puta. E d’autres còps la lor fasián amb de ròsas ». Los rituals d’integracion (e de contraròtle) social, a mai en defòra de la Gleisa, podián èsser feròçes…
Aquò e un exemple entre mila, dels testimoniatges sus la costumas, festas e rituals recuelhits per Loddo. Es donca pas possible de balhar aquí una idea vertadièra de sa riquèsa e de las sospresas que reserva al legeire.
Eugène Trutat, Pont sus Vere, 1896
Lo libre s’acaba, per donar un darrièr exemple d'aquelas suspresas qu'esperan lo legeire, sus las istòrias d’un autre Tregan, Germain aquel d'aquí (1896-1977), que se son transmetudas oralament. Son… cossi dire ? d’auto-ficcions iperbolicas, o plus simplament de contes de conflòrla o de venta bufa, es a dire de ventard, un pauc a la Tartarin de Tarascon, que lo monde tornan racontar mas en daissant a l’autor presumit la responsabilitat de sos dires « un matin partís a la caça. Alara a un moment donat, ça ditz, te vesi una lèbre, ça ditz, jaguda jos un garric trufièr. Aquela lèbre quand me vei demarra talament de còp ça ditz que me desraba doas trufas bèlas coma d’uòus de piòta, ça ditz. T’i foti un còp de fusil, ça ditz, e se’n va crebar dins una trufetièira e en se debatent me desrabèt mièg sac de trufets. Alara ça ditz agèri la lèbre, las trufas per perfumar la lèbre e los trufets per far còser a la padena, aquí t'agèri un bon dinnar ça ditz ». Visiblament, aquel Tregan inventava d’istòrias aital tot lo sanclame del jorn, perqué ne demora a bodre. Aquelas galejas, ça que la, son prigondament enraiçadas dins la cultura orala e de còps que i a se trasforman en quicòm de fòrça particulièr que se podriá apelar istòria impossibla balhada per veraia, coma la de la velhada funebra, recuelhida per Loddo a Montmiral, mas que se trapa una pauc pertot : « Mon paire jogava a las cartas amb tres autres. Velhavan lo mòrt. E tot d’un còp i a lo mòrt que pren lo braç d’un jogaire de cartas e que i ditz : "I a un tal qu’es en tren de trichar". E l’autre pren la botelha, t’i fot un pet sul cap en diguent : "Quand òm es mòrt òm parla pas" ».
Fin finala, ai enveja de dire qu’aquel libre (puèi amb lo CD de la colleccion « Memòrias Sonoras », mitat collectage, mitat represas de cants tradicionals pel grop de la Talvera, que meritariá un article separat) es tròp ric. E aquò es vertadièrament una critica ! Me fau comprene : aquela densitat d’informacions e quantitat de tèxte podon descoratjar lo legeire. Perqué, me pensi, i a un vertadièr problema de maquèta : las paginas son tròp clafidas, las linhas tròp serradas, quichadas, las letras tròp pichonèlas… De còp, las illustracions, mai que mai de fotògrafias, son sacrificadas : fòrça nombrosas, plan interessantas mas, a mon vejaire, pas sufisentament valorisadas ; son tròp pichonas e cunhadas dins totis los recantons del libre sens prendre la plaça que se meritarián. Enfin zo cal dire : d’aquel libre, fòrça aisidament se ne podriá far dos o tres. Evidentament lo còst seriá pas lo mesme, mas pòdi pas entrar aquí dins aquestas consideracions essencialas sus las limitas estrechas dels mejans autrejats al patrimòni occitan.
De tot biais, òm vei plan, darrèr aqueste libre e aqueste cd, lo monument de trabalh. E cal pensar qu'aqueste libre es solament una demest las autras publicacions, fòrça nombrosas e riccas, de Loddo, que ne’n pòdi pas far la tièra aquí, perqué, tot simplament, n’i a tròp, e demest un fum d’autres prefaches (la direccion del grop evidentament, etc.). Lo vam e lo capuditge d’aquel òme e de sas ajudas (en primièr Céline Ricard, mas n’i auriá d’autres de nomenar) son simplament remirablas e Loddo se meritariá una fòrça mai granda reconeissença dins Tarn e tota la region. En luòc d’aquò n’ai vist e ausit a-z-Albi, a mai dins lo mitan occitanista, que fan la boquèta. Perqué ? Que te sabi ! Benlèu perqué digus es pas profèta dins son país ! E puèi per acabar, èssent coma totis sabon universitari, voldriái dire qu’aquel trabalh, coma lo de Bedel en Roèrgue, lo de Robert (e de l’IEO) en Limosin, etc. fan vergonha a l’universitat e al CNRS que semblan aver quasi completament renegada l’etnologia rurala, al mens dins nòstre país. Perqué ? Aquò deuriá far l’objècte d’una refleccion futura.
Joan Peire Cavalièr


text:
Revolucion de Febrièr
La revolucion de Febrièr marca lo començament de la revolucion russa de 1917. Provòca en unes jorns l'abdicacion de l'emperaire Nicolau II, la fin de l'Empèri Rus e de la dinastia dels Romanov.
Un govèrn provisòri dirigit d'en primièr par Gueorgui Lvov remplaça lo regim tsarista, puèi Alexandre Kerensky remplaça lo prince Lvov après las Jornadas de juilhet.
La revolucion de Febrièr, que se debanèt del 23 de febrièr de 1917 (8 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) al 3 de març de 1917 (16 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian)[N 1], se faguèt dins l'improvisacion. Las tensions que s'èran comomladas explòsan dins una insurreccion que l'epicentre foguèt Petrograd. Ongan, la revolucion d'Octobre fa arribar al poder de bolchevics e s'acaba per la creacion de l'Union de las republicas socialistas sovieticas.
Somari
Causas[modificar | modificar la font]
La Primièra Guèrra mondiala fa dintrar l'economia de l'Empèri rus en crisi.
Sul plan militar, malgrat los successes rapids de las tropas russas en agost de 1914, la situacion torma lèu mal per la Russie, qu'es pas capabla, amb son industria insufisanta, sos transpòrts macants e un comandament incompetent, de sostenir un esfòrç de guèrra modèrna. En mai de 1915, las armadas russas reculan puèi, pendent l'ivèrn de 1915-1916, lo front s'estabiliza. En arrièr, la situacion se degrada: las caumas se multiplican dins las usinas (mai d'un milion en 1916), e las garrolhas amb la polícia se fan mai frequentas. Las leis de mobilizacion provòcan en 1916 una revòlta de tria al Cazacstan. La flaquesa del govèrn e l'impopularitat de Nicolau II participan tanben a l'amplor de las revòltas de febrièr de 1917[1].
Sul plan politic, la revolucion russa de 1905, malgrat los progresses qu'aviá provocat (creacion de la Doma (parlament de Russia), promesa de constitucion, apareisson dels partits politics, etc.) permetèt pas de resòlvre las contradiccions de l'autocracia russa. La pèrda de credibilitat del poder tsarista es complèta, lo terrorisme demora endemic e l'oposicion socialista resolguda. Pasmens un abans lo desencadenament del primièr conflicte mondial, la dinastia Romanov a celebratson tresen centenari amb faste.
Lo començament de 1917 es un temps fertil per la revòlta: l'ivèrn es fòrça freg[2] e provòca una austeritat alimentari seriosa (manca d'unes produchs), mas pas la penuriá[3]. Mas, lo problèma de provesiment s'agrava acausa del freg (locomotivas en pana, transpórts retardats). Lo lassitge fàcia a la guèrra aumenta. Ven l'idèa de cauma generala. Un rapòrt de l'Okhrana sus la situacion a Petrograd al començament de l'an conclutz que la societat desira "trobar una eissida a una situacion politica anormala que ven, cada jorn, sempre mai anormala e dificila" « aspire à trouver une issue à une situation politique anormale qui devient, de jour en jour, de plus en plus anormale et tendue[4] ».
Los començaments de la revolucion[modificar | modificar la font]
Tot comença lo 18 de febrièr de 1917 (3 de març dins lo calendièr gregorian), pendent una cauma dels obrièr de l'usina Potilov, l"entrepriesa mai granda de Petrograd. Los primièrs incidents importants se fan lo 20 de febrièr de 1917 (5 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), amb la rumor de l'instauracion d'un racionament del pan, çò que provòca la panica. L'endeman, l'usina d'armament Potilov, que lo provesiment es trencat, se deu tampar. De milièrs d'obrièrs son al caumatge tecnic e se trapan dins las carrièras[5]. Al meteis temps, Nicolau II, absoludament inconscient del dangièr e afortit per un entorn totalament incompetent[N 2], quita Petrograd per Moguilev.
Las exigéncias economicas ("De pan, de trabalh!") son lo desenclavador d'un movement revendicatiu qui, al començament es pas gaire revolucionari.
Lo 23 de febrièr de 1917 (8 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), pendent la Jornada internacionala de las femnas, de cortègis de femnas (estudiantas, emplegadas, obrièras del textil dels quartièrs de Vyborg) manifestan dins lo centre-vila de Petrograd per demandar de pan. Lor accion es sostenguda per d'obrièrs que quitan lo trabalhl per rejónher las manifestantas. Grossís la fola, los eslogans venon mai politic. Als crits contra la guèrra, se mescla de « Viva la Republica ! » e d'ovacions per un regiment de cosacs refusant d'intervenir[6]. L'endeman, lo movement de protestacion s'espandís: unes cent e cinquanta mila obrièrs en cauma convergisson cap al centre-vila. Qu'aviá recebut pas de consigne precisa, los cosacs son desbordats e capitan pas a escampilhar la fola dels manifestants.
De rassemblaments politics s'improvisan e, lo 25 de febrièr de 1917 (10 de març de 1917), la cauma es generala. Las manifestacipn s'amplificant. Los eslogans son encara mai radicals: « Vira la guèrra ! », « Fòra l’autocracia ! ». Las confrontacions amb la fòrças l'òrdre fan de mòrts e ferits d'ambedos costats. Fàcia a aqueste moviment popular e espontanèu, los rares dirigents revolucionaris presents a Petrograd[N 3] demora prudents, estimant, coman lo bolchevic Alexandre Chliapnikov que s'agis mai d'una susmauta contra la fam qu'una revolocion caminant. De vèspre lo 25 de febrièr de 1917 (10 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian), Nicolau II ordona que far s'acabar per la fòrça, abans l'endeman, los desòrdre de Petrogard. Lo refús de tota negociacion, de tot compromés va far bascular lo movement en una revolucion.
L'emperaire mobiliza las tropas de la garnison de la vila per metrejar la susmauta. L'11 de mars (26 de febrièr gregorian), vèrs miègjorn, la polícia e la tropa fan fuòc suls manifestants. Mai de cent e cinquante personas sont tuadas, la fola se retira pels barris. Mas los soldats començan a passer dins lo camp dels manifestants: la 4a companhiá del regiment Pavlovski fa fuòc sus la polícia montada. Desvariat, sens pas mai de mejans per governar, l'emperaire proclama l'estat de sètge, ordona de remandar de la Doma e nome aomme un comitat provisòri. La susmauta auriá podut s'arrestar mas, dins la nuèch de l'11 al 12 de març (26 -27 febrièr gregorian), un eveniment fa bascular la situacion: la motinariá de dos regiments d'elèit, traumatizats d'aver tirat sus lors « fraires obrièrs ». La mutinariá s'espandís en una oras. Al matin del 27 de febrièr de 1917 (12 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) soldats e obrièrs fraternizan, prenen l'arsenal, distribuissent de fusilhs a la folas ocupan los punts estrategics de la capitala. Pendent la jornada, la garnison de Petrograd (unes 150 000 òmes) a passat del costat dels insurgents[7].
La formacion d'un doble poder[modificar | modificar la font]
Los militants revolucionaris ensajan alara d'organizar e de canalizar lo movement. Coma pendent la revolucion de 1905 la creacion d'un soviet per federar obrièrs e soldats s'impausa. Dins la vèspre del 27 de febrièr, un cinquentenat de militants de tendéncias revolucionàrias diferentas — bolchevics, menchevics, socialista revolucionaris — organisan un Comitat executiu provisòri dels deputats obrièrs. Aqueste comitat decidís la creacion d'un jornal, los Izvestia, e crida los obrièrs e los soldats de la garnison a elegir lors representants. Es l'acte de naissença del Soviet de Petrograd, assemblada d'unes sièis cents personas. Le Soviet es dirigit per un comitat executiu composat d'onze revolucionaris que se son cooptats e presidit pel menchevic georgian (Nicolau Tcheidze).
A Moscòu, las novèla de Petrograd desencadenas la cauma generala e provòcan l'eleccion d'un Comitat revolucionari provisòri.
En parallel a la constitucion de ce soviet, se realiza un autre organ de poder. Un grop de deputats de la Doma forma, lo meteis jorn, un Comitat provisòri pel « restabliment de l'òrdre governamental e public »[8]. Per aqueste comitat, la prioritat es al retorn a l'òrdre, e d'n primiè, al retorn dels soldats mutinats dins lors baracaments. Entre aqueste comitat e lo soviet de Petrograd, de longas negociacions acaban, lo 2 de març de 1917, amb un compromés. Lo soviet reconeis, abans la convocacion d'una Assemblada constituenta, la legitimitat d'un govèrn provisòri de tendéncia liberala, compausat majoritàriament de representants del Partit constitucional democratic (amb pas cap de socialistas entre eles). Pasmens, lo govèrn provisòri de Russia li cal d'aplicar un vast programa de reformas democraticas, fondat sur l'autreg de las libertats fondamentalas, lo sufragi universal, l'abolicion de tota forma de discriminacion, la suppression de la polícia, la reconeissença dels drechs del soldat ciutadan e una amnistia immediata de totes los prisonièrs politics.
Lo compromés del 2 de març de 1917 (15 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) marca la naissança d'un doble poder, ont s'opausan doas concepcions diferentas de l'avenir de la societat russa. D'un costat, lo govèrn provisòri vòl far de la Russia una granda poténcia liberala e capitalista e d'orientar la vida politica russa sus la via del parlementarisme. De l'autre, los soviets ensajan d'instaurar un autre biais de far de la politica, representant de biais dirècte las « massas ».
Fins a aqueste compromes, l'incertitud regnava sus l'actitud qu'anava adoptar Nicolau II e lo caps militars. Fin finala, a la surpresa generala, l'Estat major fa pression sus l'emperaire per qu'aquel abdique per "salvar l'independéncia del país e assugrar la salvagarda de la dinastia". Lo general Mikhaïl Alekseïev, sostengut pels comandants dels cinq fronts, lo convenç soutenent que l'abdicacion est lo mejan de contunhar la guèrra contra l'Alemanha[9]. Lo 2 de març de 1917 (15 de març de 1917 dins lo calendièr gregorian) Nicolau II renóncia al tròn en favor de son fraire, lo grand-duc Mikhaïl Alexandrovitch Romanov.
Fàcia a la protestacion populara, aqueste renóncia a la corona l'endeman.
Es de fach la fin del tsarisme, e las primièras eleccions al soviet dels obrièrs de Petrograd. Lo primièr episòdi de la revolucion faguèt des centenas de victimas, en majoritat de manifestants. Mas la casuda rapida e inesperada del regim, a un cost puslèu limitat, provòca dins lo país una èrsa d'entosiasme e de liberalizacion, que testimònia de la desafeccion del pòble al vejaire del tsarisme.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Fins a 1918, Russia utilizava lo calendièr julian, qu'aviá a l'epòca 13 jorns de retard sul calendièr gregorian. Lo 23 de febrièr d' « estil ancian » correspond donc al 8 de març « estil novèl »
- ↑ Entre eles, lo ministre de l'Interior, Alexandre Protopopov e lo ministre de la Guèrra, lo general [|Mikhaïl Beliaïev]}, chafrat « tèsta mòrta » pels companhs (Richard Pipes, op. cit., p. 261).
- ↑ Lenin e Martov Julius Martov son a Zuric, Trotski es a Nòva York, Viktor Tchernov a Parí, Irakli Tsereteli, Fedor Dan e Stalin en exili en Siberia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Roger Portal, « Russie (histoire) », Encyclopædia Universalis.
- ↑ Pipes 1993, p. 259.
- ↑ Figes 2007, p. 397.
- ↑ Heller et Nekrich 1985, p. 19.
- ↑ Pipes 1993, p. 261.
- ↑ Louis Aragon et André Maurois, Les Deux Géants. Histoire des États-Unis et de l'URSS de 1917 à nos jours. Tome 3 : Histoire de l'URSS de 1917 à 1929, Paris, Éditions du Pont Royal, 1963, p. 30.
- ↑ Louis Aragon et André Maurois, Les Deux Géants, op. cit., p. 33.
- ↑ Heller et Nekrich 1985, p. 20.
- ↑ Heller et Nekrich 1985, p. 21.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Marc Ferro, La Révolution de 1917. La chute du tsarisme et les origines d'Octobre, Aubier, Paris, 1967.
- Leonard Schapiro, Les Révolutions russes de 1917. Les origines du communisme moderne, 1987.
- Alexandre Soljenitsin, Mars dix-sept, 4 tomes, 1993 et 1998, Fayard.
- Trotski, Histoire de la Révolution russe, 2 vol., Seuil, 1995.
- Voline, La Révolution inconnue, Livre premier : Naissance, croissance et triomphe de la Révolution russe (1825-1917), Éditions Entremonde, Lausana, 2009. (ISBN 978-2-940426-02-7)


text:
Panjàs
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Panjàs.
Panjàs [1] (Panjas en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada dans l'Armanhac .
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sent Laurenç
- Monument aux morts de la Résistance.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Maurice Parisot, commandant deu Bataillon de l'Armanhac durant la libération.
- L'abbé Tales, curé de Panjàs et qui soutint le Bataillon de l'Armanhac durant la seconde guerre mondiale.
- Jeanne de Tignonvila


text:
21/12/2014
Lo Bonòme Ivern de Daniel Lhomond
Segond conte de Daniel Lhomond revirat en òc e mandat per Joan-Pau Verdier.
°°
Lo Bonòme Ivern
Estranh Nadal, fasiá caud a Peirigus. Pas caud coma en estiu mas d’aquesta calor a vos opressar un pauc, a vos far damandar : Mas que se passa ? Deviá se passar de las causas puèi que los Paires Nadal avián disparegut de las veirinas de veire. Al caire de la carrièra, lo Paire Nadal del magasin de juguets, un verai en carn e en òs, aviá daissat son pòste ilh tanben. Pasmens ièr enquera, cantava Jòios Nadal a plena gòrja. A plena gòrja…
Fasiá caud, las carrièras prenián la lentor de la suausetat, los fuòcs roges s’endurmelavan. E avèm vist arribar un Paire Nadal tot en verd. Un Paire Nadal vestit d’una manta verd-poma, emb deus òrles en blanc. Un crane costume ben copat… mas verd. S’es aprueimat, a eissejat de distribuar qualques jugarons de sa benasta, mas los mainatges lo fugissián. La color sens dobte…
- S’acostumam talament a las colors ! a dich una filhòta que semblava al Pitit Causa
Lo paire Nadal verd a risolat :
- E òc, se desacostumam ben redde tanben… vesètz, m’apeli lo Bonòme Ivern. Sèi tot en verd perque anonci la prima a venir, lo novelum. Dempuèi deus milenaris, pòrti la bona novela deus borrons a venir dins qualques lèu, deus semens a viure al ralentit avant de bissonar ! E la bona novela enquera deus nenets a naisser ! Lo blat, lo pomier e mai d’autres an mestier de coneisser mon freg avant de saborar lo printemps ! Dins cada país aviái un nom, deus còps una quita femna fasiá lo trabalh, pas de sexisme chas nos !
Mas veiquí qu’en 1931, per los besunhs d’una bevenda gasosa, m’an vestit de roge ! vesètz lo compte ! e lo Bonòme Ivern tot verd es devengut le P..
- Cal pas zo dire, a dich lo Pitit Chaperon roge, quò podriá donar de las idéias al lop !
Lo Bonòme Ivern a sobecat lo cap. A baissat los braçs tanben. Una tristor blanca sus sa jauta. A fach :
- Fai vertadierament caumos per la sason !
Puèi nos a saludat, a tornat al recobde del magasin de juguets, aquel que fai lo caire.
Estranh Nadal, fasiá caud a Peirigus. Pas caud coma en estiu, mas d’aquesta calor a vos opressar un pauc, a vos far damandar : Mas que se passa ?
Daniel Lhomond, revirat en òc per Joan-Pau Verdier
12:10 Publié dans Literatura en òc | Tags : contes de noël en occitan, contes de nadau en occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Dimècres, 28.6.2017 03h00
Fa qualques jorns, aguèro una discussion, tengua paradoxalament sus Whatsapp, amb mon amic Matiàs Gibèrt sus una tragèdia que s’alestís. Siam a mand de pèrdre la memòria.
D’efiech, que servam per nosautres dins l’avenir? Las letras, las gardàvem per totjorn amb nosautres, coma remembre dals gents qu’aviam aimaas o qu’aimàvem encara. Aüra, que fasèm dals e-mails, dals comentaris de Facebook, dals messatges de Whatsapp o d’aqueles de nòstres telefonets? E mai n’i pòscha aver puei de peaas, veèm ben que son ren faches per durar. Sovent los delissèm, mentre qu’ausàvem pas d’estraçar las letras que recebèrem.
Tanben nos es vengut aisat de prene de fòtos e de ne servar de milierats dins nòstres ordenaors. Mas sembla que los fichiers numerics sián pas tanpauc faches per durar, qu’un jorn o l’autre despareisseràn, en nos laissant amb la meteissa ànsia que sentèm chasque còp qu’un defaut informatic menaça de los esfaçar.
Quand torno en cò de mos parents, m’agrada de percórrer los vièlhs albums de fòtos, que nos fan accedir, amb lo doç contacte dal plastic tochat, a d’epòcas que ne volèm raprochar, a de moments d’amistat, de fèsta, de viatge o d’afeccion qu’aimam de nos recordar.
Coma literari, penso egalament a las correspondéncias que nos permeton d’entendre e conéisser los autors, los procèsses de creacion, los eschambis d’idèas: que nos en restariá se las convèrsas entre Mistral e Romanilha se foguèsson passaas aüra sus Whatsapp e los dos braves autors constrenches de delir de messatges per estalviar d’espaci? Deuriam espepissar durant d’annaas los disques durs dals ordenaors en cèrcha d’un preciós e-mail, neat al mieg de desenas de miliers de messatges publicitaris o professionals?
Me recòrdo encara dal subrebèl article de Terric Lausa sus la malautiá d’Alzheimer de sa maire. O sabèm ben, es terrible de pèrdre la memòria, que de la memòria depend una granda partia de nòstra umanitat, fondaa sus l’emprenta dal temps sus nòstras consciéncias.
E occitanistas, siam conscients dal pas dal temps, e de la necessitat de pèrdre ren la memòria. Es la basa de nòstre combat: que nòstre pòble qu’a quasi tot eissubliat recòbre la memòria de sa lenga, de sa cultura, de son istòria mespresaas.
Siam de luchaires de memòria.
#3 Per far virar las estructuras informaticas, cal d'electricitat e una societat plan estructurada, coërenta e solidària a l'entorn per n'assegurar lo manten de longa. Sénher Castèl, vos tròbi ieu plan optimista. Fins ara, non avèm pas trobat res per remplaçar corrèctament lo petròli qu'acamina totas las matèrias primièras de l'extraccion fins a l'utilizacion. Cossí farem tre que de petròli, i aurà pas cap mai gotet ? E sense electicitat, cossí activarem las bancas memorialas inf... Legir la seguida
En realitat, es tot lo contrari. Lo numeric ajudarà probable de mièlhs mantenir de milierats de documents qu'a passat temps. Es una evidéncia, subretot ara que tot es interconectat. Lo papier se conserva ben pus mau qu'una bòstia mail e deguns aup pas quantei letras escrichas foguèron perdudas abans la numerizacion de l'escritura.
Vos imaginatz leis istorians dins un parèu de sègle, tota la matèria qu'auràn a bóudre per estudiar nòstra temporada ? Cresi pas que regretaràn lo temps ... Legir la seguida
Les fotos també s’esborren amb el temps. Fa uns vint anys, vaig veure a Niça unes fotos magnífiques de la conquesta de la Cotxinxina al fons de l’antic museu de les colònies en un estat precari. Què en deu restar ara ?
Çò numeric es encara mai falhible, segur, que çò subre papièr. Las licéncias acordada per poder obrir un supòrt tèxte, quin que siá, son revocablas e escafablas d'un jorn a l'endeman. Es çò meteis pels images, pels documents audio e video informatizats.
Mas, Gerard-Joan, tot non nos fa gaire mai qu'un signe en passant. As probablament ja vist en qualque endreit d'Occitania o d'endacòm mai, tot a l'entorn de la mar tampada, emai plan luènh al nòrd, cap a las tèrras demoradas celt... Legir la seguida


text:
La LGV « pas ua prioritat »
Lo ministre de la Transicion ecologista e solidària, Nicolas Hulot, que declarè lo 30 d'agost que los projèctes de Linha a Grana Velocitat n'èran pas « prioritàrias » e que lo govèrn n'avè pas los mejans de las finançar sancerament : « L'Estat non poderà pas tot har. Que calerà definir çò de prioritari. Har navèras linhas a grana velocitat, n'ei pas francament la prioritat. Si avèvam los mejans, plan segur, mes n'ei pas lo cas. […] Lo hialat herrat que pèrd un milard d'euro cada annada. Ce'm sembla que la prioritat, ei de melhorar lo quotidian deus transpòrts deus Francés. E la dusau, qu'ei d'atacà's au transfèrt deu transpòrt rotèr cap au fret…», çò declarè lo ministre sus France Info.
Quan lo contribuidor a dejà començat a pagar lo tròç Tours-Bordèu en Region Occitania/Pirenèus-Mediterranèa, lo projècte LGV estimat a 7 miliards d'euros qu'estagna despuish mantuas annadas.
Un acamp de tribalh pertocant aus projèctes de linhas a grana velocitat Bordèu-Tolosa e Bordèu-Dacs que's debanè dimars 5 de seteme. A l'entorn de la taula, Elisabeth Borne, ministra cargada deus Transpòrts, Alain Juppé, president de Bordèu-Metropòli e maire de Bordèu, Alain Rousset, president deu Conselh Regionau de Navèra-Aquitania, Carole Delga, presidenta deu Conselh Regionau d'Occitania/Pirenèus-Mediterranèa e Jean-Luc Moudenc, president de Tolosa-Metropòli e maire de Tolosa. Los participants qu'escambièn sus las consequéncias de l'anóncia deu President de la Republica d'un tribalh de priorizacion deus grans projèctes d'infrastructuras. La rason ? L'escart de 10 miliards d'euros enter lo còst deus projèctes a finançar e las ressorças disponiblas sus las cinc annadas a viéner. Entà « convéncer » la ministra cargada deus Transpòrts, los elegits que presentèn un estudi miat per un Cabinet internacionau dont la conclusion ei que ressorças navèras poderén estar mobilizadas entà assegurar ua partida « substanciau » deu finançament deu projècte LGV Bordèu-Dacs-Tolosa. La ministra que raperè la soa prioritat de favorizar los transpòrts deu quotidian e l'amelhorança de la capacitat e la fiabilitat de las circulacions ferrofiàrias au nivèu de las metropòlis bordalesa e tolosana, entà « redusir lo trafic rotèr de transit ».
L'acamp que s'acabè per la decision comuna d'examinar optimizacions tecnicas e conviéner d'un finançament deu projècte partatjat.
La LGV Bordèu-Tolosa que poderé plaçar la vila ròsa a 3 òras 10 de París en lòc de las 4 òras 19 actuaus.
Fòto ©Alaric Favier


text:
Villes et mairies du District de Laufenburg (112)
Liste des communes
Frick
Ville de Frick, localité de la Suisse de 4 400 habitants.
La mairie de Frick a une adresse e-mail et un site Internet.
Gipf-Oberfrick
Ville de Gipf-Oberfrick, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Gipf-Oberfrick a une adresse e-mail et un site Internet.
Kaisten
Ville de Kaisten, localité de la Suisse de 2 100 habitants.
La mairie de Kaisten a une adresse e-mail et un site Internet.
Laufenburg
Ville de Laufenburg, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Laufenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Eiken
Village d'Eiken, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie d'Eiken a une adresse e-mail et un site Internet.
Sisseln
Village de Sisseln, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Sisseln a une adresse e-mail et un site Internet.
Herznach
Village d'Herznach, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie d'Herznach a une adresse e-mail et un site Internet.
Sulz
Village de Sulz, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Sulz a une adresse e-mail et un site Internet.
Wittnau
Village de Wittnau, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Wittnau a une adresse e-mail et un site Internet.
Gansingen
Village de Gansingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Gansingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Zeihen
Village de Zeihen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Zeihen a une adresse e-mail et un site Internet.
Hornussen
Village d'Hornussen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie d'Hornussen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oeschgen
Village d'Oeschgen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie d'Oeschgen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wölflinswil
Village de Wölflinswil, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wölflinswil a une adresse e-mail et un site Internet.
Ueken
Village d'Ueken, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie d'Ueken a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwaderloch
Village de Schwaderloch, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Schwaderloch a une adresse e-mail et un site Internet.
Wil
Village de Wil, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wil a une adresse e-mail et un site Internet.
Münchwilen
Village de Münchwilen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Münchwilen a une adresse e-mail et un site Internet.