text:
Prunièr
Lo prunièr, Prunus domestica es un arbre cultivat subretot per son fruch, la pruna.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Aparten a la familha Rosaceae e al genere Prunus.
L'espècia Prunus domestica a son origina dins lo Caucàs, Anatolia e Pèrsia e es considerada coma l'espècia europèa. Tanben i a d'espècias cultivadas americanas e asiaticas.
Es una espècia d'arbre de fuèlhas caducas que pòt aténher 10 metres de naut mas abitialament fa 5 o 6 metres. Lo tronc es de rusca bruna e blavenca brilhanta lis o fendilhada. Las fuèlhas son oblongas denteladas, finament pelosas. Las flors son blancas e solitàrias amb fòrça estaminas. Lo fruch es una drupa de color jauna, roja o violacèa e cobèrt d'una cera blancosa. La grana demòra dins lo clòsc o endocarp.
Cultura[modificar | modificar la font]
Es lo mai rustic dels fruchièrs e se pòt cultivar a de latituds nortencas o en altitud, subretot las espècias japonesas. Supòrta melhor que los autres arbres fruchièrs los sols pesucs o tròp umides. Per lo cultivar se deu fa los trabalhs abituals atotes los fruchièrs: laurar, apondre engrais, asagar, deserbar, sarclatge, esclarzir los fruchs e culhir.
Varietats[modificar | modificar la font]
- Golden Japan: prunièr japonés, granda vigor e fòrça fertilitat, fruchs jaunes fòrça primarencs que se culhisson en junh.
- Santa Rosa: Fruchs grosses e de pèl roja que se culhisson en julhet
- Reina Claudia verda: Fruch de color verd, adaptats far de sèrvas se culhisson de julhet a agost
- Reina Claudia d'Oullins: Fruch pauc sucrat,de color verd clar e daurat. Se culhisson el julhet
Altres usatges[modificar | modificar la font]
En l'agricultura a costat de la produccion de fruchs tanben s'utilisa divèrsas espècias o varietats de prunièrs per empeutar sus eles d'autres fruitièrs coma l'ametlièr, l'albricotièr, perseguièr o d'autres prunièrs. Sobretot perque aqueles prunièrs convenon als terrens tròp pesucs o umids que poirán poirir las racinas del arbres d'origina.
La fusta del prunièr es untilisada en ebenistariá


c: text/html

text:
A faire durant votre séjour à Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)
En plein AirPiscine de Mourenx à Mourenx (10,8km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Complexe de Pelote à Pau (22,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Piscine Municipale de Billère à BillÈre (23,6km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Piscine Louis Péguilhan à Pau (24,8km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).
A découvrirPonton de Pêche à Arthez De BÉarn (4,2km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Centre de remise en forme et bien-être Caliceo à Pau (25,0km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Espace Muséographique Maison du Jambon de Bayonne à Arzacq (14,9km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Eglise et Charpente de Monein à Monein (16,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Médiathèque Pau les Allées à Pau (25,3km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).
Miam !Cave viticole Domaine de Cinquau à Artiguelouve (18,4km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Le Clos Lapeyre à JuranÇon (24,6km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Cave de Gan Jurançon à Gan (29,4km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).
Villes et villages a visiter non loin de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)Classée Ville d'Art et d'histoire Pau vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (24,8km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).
A parcourir durant votre voyage à Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)Jardins Du Château De Momas à Momas (10,4km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Jardin Yarralumla à Beyries (12,8km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Au Jardin D'Eden à Poudenx (13,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Jardins Du Chateau De Viven à Viven (15,5km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Jardin De La Maison De Jeanne D'Albret à Orthez (16,7km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Plantarium De Gaujacq à Gaujacq (24,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Les Jardins De Nigelle à Tilh (24,2km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Domaine National Du Chateau De Pau à Pau (24,6km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Pau à Pau (24,9km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).1 2 3 Jardins à Pau (24,9km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Jardins Et Parvis Du Conseil General à Pau (25,3km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Arboretum De Payssas à Lasseube (27,9km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Le Jardin Pour Tous à Morlaàs (28,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Le Jardin Des Poetes Et Des Anges à Gestas (28,4km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Jardins Du Chateau De Mascaraas à Mascaraàs-Haron (29,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Musée Départemental de la Faïence et des Arts de la table à Samadet (20,0km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Musée Bernadotte à Pau (24,7km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Musée National du Château à Pau (24,8km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Musée des Parachutistes de Pau à Pau (25,0km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Musée Béarnais à Pau (25,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Musée Municipal des Beaux-Arts à Pau (25,2km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Castillon (Canton d'Arthez de Béarn) et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)
Sinon en Gîte ?
- Meublé Champetier de Ribes à Argagnon, Gîte de M. Champetier de Ribes qui est à 9,1km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn).
- Meublé de tourisme Buffet à Lescar, Gîte de Mme Buffet qui est à 19,0km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn).
- Gîte Camps à Bugnein, Gîte de M. et Mme Camps qui est à 21,4km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn).
- Gîte du Hameau de Pau à Pau, Gîte de Mme Françoise Seger qui est à 24,8km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn).
- Meublé de tourisme Aigue Marine à Eugénie Les Bains, Gîte de Mme Gaucher qui est à 28,7km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn).
En chambre d'hôte
- Chambres d'hôtes Chez Suzy à Arzacq (15,1km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)), Chambre d'hôte de Mme Suzanne Langlois.
- Chambres et Table d'hôtes Domaine de Pedelaborde à Poey D'oloron (25,4km de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)), Chambre d'hôte de M. et Mme Civit.
Ou encoreCentre de Vacances Centre de vacances d'Arzacq à Arzacq Arraziguet (14,9km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).
Castillon (Canton d'Arthez de Béarn), trouver un Office de tourismeOffice de Tourisme Pays de Lacq à Monein (16,1km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Office de Tourisme à Lescar (18,5km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).Office de tourisme de Morlaàs à Morlaas (28,3km du centre de Castillon (Canton d'Arthez de Béarn)).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nombre
Lei nombres son d'entitats abstrachas utilizadas dins lo comptatge e la mesura, e que permeton, per mejan dau calcul, d'accedir en d'informacions novèlas. Son presents dins lo lengatge e dins fòrça activitats umanas. En particular, la sciéncia modèrna existiriá pas sens elei, e lei tecnicas numericas jògan un ròtle de mai en mai important dins nòstrei societats. Lei matematicas son la disciplina que, dempuei l'Antiquitat, estúdia lei nombres, n'aprefondís la conoissença, e n'alarga la portada per de generalizacions successivas.
Somari
Remarcas terminologicas[modificar | modificar la font]
Chifra[modificar | modificar la font]
Una chifra es un caractèr utilizat per escriure un nombre o un numèro dins un sistèma de numeracion. Una error frequenta es de confondre lei nocions de « chifra » e de « nombre » (una error analòga seriá de pas destriar lei nocions de « letra » e de « mot », o la letra a de la preposicion a).
Per exemple (en numeracion decimala):
- 18 es un nombre de doas chifras,
- 25 − 17 = 8 (resultat d'una operacion) es un nombre e non pas una chifra, e mai son escritura decimala compòrte una soleta chifra.
Numèro[modificar | modificar la font]
Un numèro es una lista de chifras que sièrve pas a comptar o a mesurar e que jòga generalament lo ròtle d'una etiqueta numerica: per exemple, un numèro de telefòn.
Tipes de nombres[modificar | modificar la font]
Existisson divèrs tipes de nombres; per òrdre de generalitat creissenta, citem: leis entiers naturaus, lei nombres entiers, lei nombres decimaus, lei nombres racionaus, lei nombres reaus, lei nombres complèxes (puei encara d'autrei coma lei qüaternions, leis octonions...).
Se'n fa aicí una presentacion informala, onte se classa leis ensembles de nombres segon l'òrdre precedent.
Entiers naturaus[modificar | modificar la font]
Lei nombres pus familiars son leis entiers naturaus, elements de l'ensemble , utilizats per lo comptatge: 0, 1, 2, 3, ... Se i definís doas operacions: l'addicion e la multiplicacion.
Per còntra, la sostraccion pausa problèma: se pòt que la diferéncia de dos entiers naturaus siá pas definida dins ; per exemple, se i pòt pas definir d = 2 − 4 perque existís ges d'entier naturau d tau que 4 + d = 2. Se ditz que l'eqüacion 4 + d = 2 d'inconeguda d a pas de solucion dins .
Nombres entiers[modificar | modificar la font]
Per obviar a aquela dificultat, se definís de nombres novèus, que son leis entiers (estrictament) negatius, permetent de donar sens a una sostraccion coma la precedenta: 2 − 4 = −2. Un tau nombre se pòt interpretar concretament en tèrmes comptables coma un deute. Per exemple, s'una persona dispausant de 2 èuros crompa un article de 4 èuros (lo comerciant li fasent crèdit), dispausarà finalament d'una soma de 2 − 4 = −2 èuros; autrament dich, aurà un deute de 2 èuros. Leis entiers negatius s'utilizan correntament dins l'escala dei temperaturas: una temperatura de −3 °C es 3 °C en dessota de 0 °C.
L'ensemble constituit deis entiers naturaus e deis entiers negatius se nòta (l'iniciala de l'alemand Zahl, « nombre »; Zahlen au plurau) e seis elements son lei nombres entiers, que generalizan leis entiers naturaus. Se i definís tres operacions: l'addicion, la sostraccion e la multiplicacion. Se ditz que l'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un anèu commutatiu.
Per còntra, la division pausa problèma: se pòt que lo quocient de dos entiers siá pas definit dins ; per exemple, se i pòt pas definir lo quocient perque existís ges d'entier r tau que 3 r = 2. Autrament dich, l'eqüacion 3 r = 2 d'inconeguda r a pas de solucion dins .
Nombres racionaus[modificar | modificar la font]
Una segonda generalizacion permet de tractar la dificultat: se definís lei nombres racionaus. Cadun d'elei s'escriu coma una fraccion r = p / q de dos entiers p, q onte q es diferent de 0, per exemple 2 / 3, o (−3) / 4 = 3 / (−4) que se pòt tanben escriure −3 / 4; la fraccion representa lo quocient dei dos entiers. Lei racionaus generalizan leis entiers, car tot entier n es lo racionau n / 1.
L'ensemble dei nombres racionaus se nòta (l'iniciala de quocient). Se i definís quatre operacions: l'addicion, la sostraccion, la multiplicacion e la division. Se ditz que l'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un còrs commutatiu.
En escritura decimala, lei nombres racionaus se caracterizan per la periodicitat de son desvolopament: a partir d'una cèrta posicion, un grop de decimalas se repetís. Per exemple:
253 / 700 = 0,36 142857 142857 142857..., onte lo grop de decimalas 142857 (sonat periòde dau desvolopament) se repetís indefinidament après la segonda decimala.
Nombres decimaus[modificar | modificar la font]
Lei nombres decimaus son lei racionaus que se pòdon escriure coma lo quocient (onte e ) d'un entier e d'una poténcia de 10. Se caracterizan per un desvolopament decimau finit, valent a dire que sei decimalas son totei nullas (e s'escrivon pas) a partir d'una cèrta posicion: per exemple:
- 3 / 25 = 12 / 102 = 0,12 es decimau
- 1 / 3 = 0, 333 333 333... o es pas.
La soma e lo produch de dos nombres decimaus son tanben de nombres decimaus (mai pas lo quocient en generau).
L'ensemble dei nombres racionaus se nòta (l'iniciala de decimau). Provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un anèu commutatiu.
Nombres reaus[modificar | modificar la font]
Lei nombres reaus comprenon totei lei nombres utilizats dins de mesuras. Generalizan lei nombres racionaus, car coma elei, an un desvolopament decimau, mai aquest es pas necessariament periodic.
Per exemple:
- lo nombre es la longor de la diagonala d'un carrat qu'a per costat c = 1: se saup dempuei l'Antiquitat qu'aqueu nombre reau es pas racionau: se ditz qu'es irracionau.
- lo nombre es la circonferéncia d'un ceucle qu'a per diamètre d = 1: se saup dempuei lo sègle XVIII (foguèt demostrat per Johann Heinrich Lambert) qu'aqueu nombre reau es irracionau.
L'ensemble dei nombres reaus se nòta (l'iniciala de reau). Se i definís quatre operacions: l'addicion, la sostraccion, la multiplicacion e la division. L'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es un còrs commutatiu.
De mai, es totalament ordenat: existís una relacion d'òrdre totau notada « » que permet de comparar dos reaus x, y quins que sián.
Finalament, se pòt representar l'ensemble dei nombres reaus per una drecha (la « drecha reala »), cada nombre reau x correspondent au ponch (unic) de la drecha qu'a per abscissa x.
Nombres complèxes[modificar | modificar la font]
Existís pas de nombre reau qu'a per carrat −1. Aquesta impossibilitat menèt de matematicians italians dau sègle XVI a l'invencion de nombres novèus, sonats inicialament nombres imaginaris (en oposicion a nombres reaus), e que son nom actuau es nombres complèxes. Lei nombres complèxes son leis expressions , onte x, y son dos reaus sonats respectivament partida reala e partida imaginària dau nombre complèxe z, e es un nombre complèxe que (per definicion) verifica la relacion:
Generalizan lei nombres reaus, car per tot reau x:
- ; autrament dich, lei nombres reaus son, entre lei nombres complèxes, aquelei qu'an 0 per partida imaginària.
L'ensemble dei nombres complèxes se nòta . Se i definís una addicion e una multiplicacion; per definicion, se x, y, u, v son de reaus:
L'ensemble , provesit de l'addicion e de la multiplicacion, es eu tanben un còrs commutatiu.
Se pòt representar l'ensemble dei nombres complèxes per un plan (lo « plan complèxe »), cada nombre complèxe correspondent au ponch dau plan qu'a per abscissa x e per ordenada y.
En defòra dei matematicas, que n'an desvolopat fòrça l'estudi e onte son venguts indispensables dins fòrça domenis (comprés l'estudi dei nombres entiers), lei nombres complèxes s'utilizan en fisica (en particular: teoria dei corrents alternats, fisica qüantica).
Cadena d'inclusions[modificar | modificar la font]
Lei generalizacions successivas que se vèn de citar de la nocion de nombre son resumidas dins aquesta cadena (onte cada ensemble es un sosensemble pròpri dau seguent: leis ensembles son totei diferents):
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) John H. Conway & Richard K. Guy, The Book of Numbers, Springer-Verlag, 1996, 310 paginas.


text:
Pavia (Itàlia)
Pavia (l'anciana Ticinum, en lombard e italian Pavia) es una vila situada al sud-oèst de Lombardia, al nòrd d'Itàlia, a 35 km al sud de Milan. Es la capitala de la província omonima (Provincia di Pavia en italian). En 2011, teniá una populacion de 71.142 abitants[1][2] Lo riu Ticino travèrsa la ciutat abans de confluir amb lo riu Pò.
Pavia es la capitala d'una província fertila que forma part de la Plana padana o Val de Pò, e se centra essencialament sus la viticultura e la produccion de ris, cerealas e produches lachièrs. Las industrias son principalament situadas en banlèga, çò que preserva l'atmosfèra suava de la ciutat e lo clima d'estudi e de meditacion associat a l'Universitat de Pavia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estatisticas indicadas a la pagina "TuttItalia". Consultat lo 5 de febrièr de 2013.
- ↑ DEMO Istat - pagina oficiala d'estatisticas d'Itàlia, que confirma las donadas qu'apareisson a Tuttitalia. Consultat lo 5 de febrièr de 2013.


text:
Barr (Bas Ren)
Barr en alemannisch (Barr en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité se appuie sus las contreforts del massís dels Vòges al pè del mont Santa-Odile e a 8 km al sud de Obernai. A traversat per la Kirneck, afluent del Andlau e jos-afluent del Ill. Barr Es capital viticole de Alsace amb la siá mai anciana fièra als vins de Alsace (mai de 100 ans) e la siá istorica "Fèsta de las vendanges" #que se desenrotlla tradicionalament lo primièr week end d'octòbre.
La localité s'appuie sur les contreforts du massif des Vosges au pied du mont Sainte-Odile et à 8 km au sud d'Obernai. Elle est traversée par la Kirneck, affluent de l'Andlau et sous-affluent de l'Ill. Barr est capitale viticole d'Alsace avec sa plus ancienne foire aux vins d'Alsace (plus de 100 ans) et son historique "Fête des vendanges" qui se déroule traditionnellement le premier week end d'octobre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Malgrat que la primièra traça escricha, en mencionant lo vilatge de Barr jol nom de Barru, data de l'an 788, los istorians pensan qu'aquel luòc a #èsser ocupat plan abans, coma lo pròvan los nombroses vestigis préhistoriques de l'edat del fèrre e de l'edat del bronze descobèrt en lo sector.
A l'origina proprietat imperiala, la vila i aguèt cedit per las Habsbourg a Nicolas Ziegler en 1522, de contunh transformada en franc-alleu tres ans mai tard. Pel continuament los sieus fils la #vendre dins la vila de Estrasburg, #que li calguèt épouser la causa en la guèrra #que #opausar Estrasburg en protestant a las Lorrains catolicas. En 1592, aqueles #cremar lo castèl, l'ostal comun e setanta abitacions, e #torturar de divèrses abitants.
Pendent la Guèrra de Trenta Ans i aguèt a sofrir Imperiales, dels Suedeses e dels Franceses, mas mens que los pòbles environnants. En lo conflicte #que #opausar Louis XIV a Estrasburg la vila i aguèt ocupat pels Franceses ; l'omicidi d'un oficiar per un abitant #portar en représailles l'incendi de la vila..
La reconstruction #èsser rapida e pel continuament Barr pas #conéisser mai de catastròfa d'aquel genre, se li calguèt quitament sosténer al passatge de tropas #que lududes #caler manténer.
A Modèl:La s- un procès #que li caliá durar près d'un sègle #opausar los localités de la distincion de Barr dins la vila d'Estrasburg, la siá suzerain, #que reivindicava la totalitat dels bòsques de la siá vassale. En 1763, una primièra decision en #atribuir lo tèrç a Estrasburg ; i i aguèt crida e aquel pas #èsser #qu'en 1836, jos la Monarchie de Julhet, que lo verdict #èsser definitivament confirmat. I a encara una quarentena d'ans, de vièlhs Barrois trucavan la part possedida per Estrasburg de r g'stohlne Wàld, lo bòsc volat. Mas s'es totjorn lo lairon de quauquarrés : a Modèl:La s- egalament, Estrasburg #far bastir, en tota legalitat, un pichon canal #que détournait cap a la Kirneck una part de las aigas #que lor auriá calgut arribar a Andlau, e i a una cinquantena d'ans, de vièlhs Andloviens parlavan encara de la g'stohlnes Wasser, de la aiga volada. Uèi aquela bandèja apareis tanben desbrembada de part e d'autra ; sembla quitament que l'actual municipalité barroise conesca pas mai l'existéncia del canal (encara mantengut en los ans ochanta) e, la natura en reprenent los sieus dreches, las aigas tornaràn benlèu lèu a Andlau.
De violentes combats i #opausar en 1944 Alemands nazis e Americanes. Labors Consultadas: Annuaire de la Societat d'Istòria e de Arqueologia de Dambach-la-Vila, Barr e Obernai, 1993 (pp. 99 e suiv.), 2004 (pp. 81 e suiv.)
Même si la première trace écrite, mentionnant le village de Barr sous le nom de Barru, date de l’année 788, les historiens pensent que ce site a été occupé bien avant, comme le prouvent les nombreux vestiges préhistoriques de l’âge du fer et de l’âge du bronze découverts dans le secteur.
À l'origine propriété impériale, la ville fut cédée par les Habsbourg à Nicolas Ziegler en 1522, puis transformée en franc-alleu trois ans plus tard. Par la suite ses fils la vendirent à la ville de Strasbourg, dont elle dut épouser la cause dans la guerre qui opposa Strasbourg protestant aux Lorrains catholiques. En 1592, ceux-ci brûlèrent le château, la maison commune et soixante-dix habitations, et torturèrent plusieurs habitants.
Pendant la Guerre de Trente Ans elle eut à souffrir des Impériaux, des Suédois et des Français, mais moins que les villages environnants. Dans le conflit qui opposa Louis XIV à Strasbourg la ville fut occupée par les Français ; le meurtre d'un officier par un habitant amena en représailles l'incendie de la ville..
La reconstruction fut rapide et par la suite Barr ne connut plus de catastrophe de ce genre, même s'il dut supporter le passage de troupes qu'il lui fallut entretenir.
Au Modèl:S- un procès qui devait durer près d'un siècle opposa les localités de la seigneurie de Barr à la ville de Strasbourg, leur suzerain, qui revendiquait la totalité des forêts de sa vassale. En 1763, une première décision en attribua le tiers à Strasbourg ; il y eut appel et ce ne fut qu'en 1836, sous la Monarchie de Juillet, que le verdict fut définitivement confirmé. Il y a encore une quarantaine d'années, de vieux Barrois appelaient la partie possédée par Strasbourg d'r g'stohlne Wàld, la forêt volée. Mais on est toujours le voleur de quelqu’un : au Modèl:S- également, Strasbourg fit construire, en toute légalité, un petit canal qui détournait vers la Kirneck une partie des eaux qui auraient dû arriver à Andlau, et il y a une cinquantaine d’années, de vieux Andloviens parlaient encore du g'stohlnes Wasser, de l’eau volée. Aujourd’hui cette affaire elle aussi paraît oubliée de part et d’autre ; il semble même que l’actuelle municipalité barroise ne connaisse plus l’existence du canal (encore entretenu dans les années quatre-vingt) et, la nature reprenant ses droits, les eaux retourneront peut-être bientôt à Andlau.
De violents combats y opposèrent en 1944 Allemands nazis et Américains. Ouvrages consultés: Annuaire de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Dambach-la-Ville, Barr et Obernai, 1993 (pp. 99 et suiv.), 2004 (pp. 81 et suiv.)


text:
81
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 81 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Titus lo 13 de setembre en causa de l'epidemia de « pèsta » acomençada l'annada precedenta. Son fraire Domician li succediguèt. Contunièt la politica de son paire e de son fraire mai li donèt un aspèct pus autoritari car preferiguèt pas demandar l'avejaire dau Senat sus la gestion deis afaires de l'Empèri.


text:
Millenni III abC
../.. | Millenni IV abC | millenni III abC | Millenni II abC | ../..
Sègle XXX abC | Sègle XXIX abC | Sègle XXVIII abC | Sègle XXVII abC | Sègle XXVI abC
Sègle XXV abC | Sègle XXIV abC | Sègle XXIII abC | Sègle XXII abC | Sègle XXI abC
Avertiment: totas las datas d'aquesta pagina que son aproximativas. Entà epòcas tant aluenhadas, nat mejan scientific ne permet d'establir datas precisas e que i a controvèrsias cronologicas enter istorians.
- 2800: prumèrs pas de la civilizacion sumeriana,
- enter 2800 e 2700 : vita d'Imhotep, vizir, arquitècte e mètge, creator deu complèxe funerari de Saqqarah,
- 2600: construccion de las grans piramidas de Queòps, Quefren e Miquerin,
- circa 2400 : vita de Ptahhotep, vizir deu faraon Djedkaré Isesi e autor de Saviesas o Ensenhament,
- 2350: prumèra temptativa coneishuda d'unificacion de Mesopotamia, dab lo capdau Lugalzagesi,
- 2340: fondacion de l'empèri d'Akkad per Sargon,
- 2284: mort de Sargon,
- 2205: començament de la dinastia Xia en China.


text:
Talmud
Lo Talmud (תלמוד en ebrieu) es un escrich d'importància e d'autoritat del Judaïsme, que conten de discussions rabinicas sus la lei jusieva, l'etica jusieva, las tradicions, las legendas... Es una font fondamentala de la legislacion, de las tradicions e de las exortacions moralas. A dos components: la Mishnah e la Gemara (una discussion de la Mishnah), mas los tèrmes Talmud e Gemara son usats de manièra intercambiabla. Lo Talmud espandís los escriches de la Torà, e es la basa de la màger part de la literatura rabinica. Lo Judaïsme considèra lo Talmud coma una partida de la tradicion orala e lo Tanakh una partida de la tradicion escricha. Lo Talmud pòt completar e explicar lo Tanakh mas, per definicion, lo pòt pas contradire.


text:
http://hiquetysau.blogspot.com/2011/01/badaboum-patatouf-la-realite-de-sergi.html
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Marilis Orionaa
1 Marilis Orionaa le Dim 23 Jan - 20:16
Marxelin
Occitan Warrior
http://hiquetysau.blogspot.com/2011/01/badaboum-patatouf-la-realite-de-sergi.html
2 Re: Marilis Orionaa le Dim 23 Jan - 21:36
admin
Trobador !!
Totun, aquò pausa enquèra un còp la question de la critica literara occitana. Coneishi pas tròp lo tribalh de Reclams (a despart de Casau Perdut de Manciet, donc es un pauc different), mes per las edicions IEO, de còps èi quauques dobtes. Èi quasiment l'impression que sufís de mandar un manuscrit per èster publicat...
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
3 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 12:23
Lo ton vesin
Guelha de bonda
Marxelin a écrit:Novèl article plan amusant de Marilis Orionaa :
http://hiquetysau.blogspot.com/2011/01/badaboum-patatouf-la-realite-de-sergi.html
Amusant ? Quau ei lo ton atge mentau ?
4 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 12:25
Lo ton vesin
Guelha de bonda
Òmi a écrit:Coneishi pas l'òbra d'Alexis Arette (bon vertat que passar per lo FN es pas lo melhor biais de publica en çò deus editors occitans...) donc pòdi pas jutjar.
Totun, aquò pausa enquèra un còp la question de la critica literara occitana. Coneishi pas tròp lo tribalh de Reclams (a despart de Casau Perdut de Manciet, donc es un pauc different), mes per las edicions IEO, de còps èi quauques dobtes. Èi quasiment l'impression que sufís de mandar un manuscrit per èster publicat...
Çò qui ditz Marilís deu libe de Javaloyès n'ei pas nada critica literària. E ne compreni pas çò qui los Reclams (revista o edicions) an a har aquiu dehens.
5 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 13:20
Sokolovic
Trobador !!
Òc per aver le drech a la critica mai aqui, es un reglament de còmpte personau e pas mai.
6 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 13:45
maime
Lemosin de prumiera !
Òmi a écrit:mes per las edicions IEO, de còps èi quauques dobtes. Èi quasiment l'impression que sufís de mandar un manuscrit per èster publicat...
Ben, coneisse pas tots ço que fan (perque, qu'es pas lo sol editor de libres en occitan !!) mas ne'n ai legit un, ben, qu'era plan nul. coma l'avia pres a la biblioteca, quèo vai... perque sinon... Qu'es lo libre de Joan Ros "Champeiradas". Qu'es un recuelh de novelas qu'es mas un catregisme occitanista (los vielhs que decruben que parlen la mesma lenga que la region d'a costat, lo nenet a qui om parla nonmas cornic, los meschants qu'escriven dins una autra grafia, ...). Lo sol interest dau libre es qu'es escrich en auvernhat (me sembla) e qu'avem pas suvent de libres dins queu parlar.
7 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 14:25
admin
Trobador !!
Lo ton vesin a écrit:Òmi a écrit:Coneishi pas l'òbra d'Alexis Arette (bon vertat que passar per lo FN es pas lo melhor biais de publica en çò deus editors occitans...) donc pòdi pas jutjar.
Totun, aquò pausa enquèra un còp la question de la critica literara occitana. Coneishi pas tròp lo tribalh de Reclams (a despart de Casau Perdut de Manciet, donc es un pauc different), mes per las edicions IEO, de còps èi quauques dobtes. Èi quasiment l'impression que sufís de mandar un manuscrit per èster publicat...
Çò qui ditz Marilís deu libe de Javaloyès n'ei pas nada critica literària. E ne compreni pas çò qui los Reclams (revista o edicions) an a har aquiu dehens.
Parlavi de Reclams, pr'amor de lunh, me se semblan publicar causas interessantas, mes me soi pas jamei aprochat. (Çò que cambiarèi quan me serèi abonat a la revista, èi legit aqueth article que m'en balhèt l'enveja). Aurí podut díser l'Ostal del Libre, o Princi Negre, o lo Chamin de Sent Jaume, o Federop, ... èi dit Reclams, benlèu pr'amor Javaloyés es dens la còla e qu'es concernit per l'article d'Orionaa (me semblava qu'èra lo director de publicacion, mes adara es Domenja Lekuona). Enfin èra sustot per oposicion a IEO Edicion que semblan privilegiar la quantitat a la qualitat.
Disi pas que los A tots son tots maishants (Arantxa o Lo darrier daus Lobaterras son libes que tòrni legir de quan en quan), mes de còps...
E plan segur, la critica s'estanca pas a las solas edicions IEO.
E per acabar, èi plan vist que l'article d'Orionaa n'èra pas una critica literara de Sorrom Borrom, mes un navèth episòdi de la soa guerra dab Javaloyés.
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
8 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 14:29
Cerièra de Mai
Trobador !!
Quitament se i a una part de vertat, se las informacions que dona (censura, menaças de mòrt…) dins los articles qu'esriu, i a de que aver de la colera !Sokolovic a écrit:Es ben escrich mai aquò sente un pauc tròp la frustracion e l'ataca personala per que siegue credible e objectiu.
Òc per aver le drech a la critica mai aqui, es un reglament de còmpte personau e pas mai.
Personalitat atipica la Marilís, que farà totjorn parlar lo monde ! Çaquelà, i a qualques causas plan vistas dins sas intervencions :
http://www.marilisorionaa.com/contrib2.html
Ieu que coneissi pas aquel mitan que dempuèi 2 ans, ma mainèri lèu que tot se fa via X, que coneís y, que coneís Z…
Que lo monde tòrnan far Occitània a l'aperetiu, qu'es un concèpt… e ben òc, un pauc virtual, o cal reconéisser !
(aquí avètz lo dreit de tustar)
9 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 14:35
maime
Lemosin de prumiera !
T'as rason. N'i a una critica de l'occitanisme de far, de tot biais, mas las d'Orioona sina tròp la jalosia.Cerièra de Mai a écrit:Ieu que coneissi pas aquel mitan que dempuèi 2 ans, ma mainèri lèu que tot se fa via X, que coneís y, que coneís Z…
Que lo monde tòrnan far Occitània a l'aperetiu, qu'es un concèpt… e ben òc, un pauc virtual, o cal reconéisser !
10 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 18:01
Cerièra de Mai
Trobador !!
Que lo mitan la confle, pòdi comprene, mon reflèxe seriá puslèu de m'aluenhar de çò que me correspond pas. Mas passar son temps a romegar reven a… (mèrda ten, çò que se fa tostemps sul forum, mouhahaha !!!)
11 Re: Marilis Orionaa le Lun 24 Jan - 21:14
Alh Òli
Occitan Warrior
Lo ton vesin a écrit:Marxelin a écrit:Novèl article plan amusant de Marilis Orionaa :
http://hiquetysau.blogspot.com/2011/01/badaboum-patatouf-la-realite-de-sergi.html
Amusant ? Quau ei lo ton atge mentau ?
Sensa mi vòuguer attirar tei fodras mon car vesin (que semblas d'aguer lo drech de fodrejar cu manipula un pauc l'ironia), dèvi dire que tròbi sa bafolha amusanta tanben.
Viáu pas ben l'interest de crucificar Javaloyès per aguer, un jorn passat, demandat a de negres d'ajustar son texte pasmens, emai siguesse per situir lei cavas. L'a ren de ben legitim au fons dins son texte, franc de ce que ditz sus Arette (que fin finala, si la censura es effectiva, es un pauc colhon e sectari, a'ment donat tot lo monde pòu aguer lo drech de far de poesia, qunei que pòsquessen estre sei posicions polticas. Tanben a pas tòrt quand escriu que dins lo monde maravilhós d'Occitania, la critica es relativa (mi ramenti d'aguer liegit un libre tot poirit en oc, e m'èri dich que l'autor l'aviá tradusit en oc per estre segur d'estre publicat un jorn). Enfin, vòli ben creire que Marilis Orionaa siegue fòrabandida de la playlist de Radio Pais, e s'es lo cas, tròbi aquò tant con que de censurar Arette, mai mi reservi lo drech de pensar qu'es ben normau, subretot si publica sovent de papiers d'aquèu genre (que si saup lo pès dei garolhas personalas dins lo monde maravilhós d'Occitania)...
12 Re: Marilis Orionaa le Mar 25 Jan - 12:17
brazh
Casahèita
Reclams que hè un tribalh deus bons, si n'ei pas mei publicada qu'ei pr'amor deus sons devís sovent hèra maishant, lo monde que n'a hartèra e qu'ei vertat nombrós n'en volen pas mei enténer a parlar de la Marilis et tot aquó qu'ei un pecat pr'amor deu son vertadèr talent. Qu'ei atau e atau qu'ei!
13 Re: Marilis Orionaa le Mar 25 Jan - 17:31
Lo ton vesin
Guelha de bonda
Alh Òli a écrit:Lo ton vesin a écrit:Marxelin a écrit:Novèl article plan amusant de Marilis Orionaa :
http://hiquetysau.blogspot.com/2011/01/badaboum-patatouf-la-realite-de-sergi.html
Amusant ? Quau ei lo ton atge mentau ?
Sensa mi vòuguer attirar tei fodras mon car vesin (que semblas d'aguer lo drech de fodrejar cu manipula un pauc l'ironia), dèvi dire que tròbi sa bafolha amusanta tanben.
Òc ben l'article de Marilís qu'ei amusant, shens saber totas las mensonjas e la maishanta fe que i a dehens.
Per exemple, a prepaus d'Alèxis, un poèma son qu'estó publicat en 2000 per'mor que'u demandèi d'enviar tèxtes, qu'èri cap-redactor. Que me n'enviè un, mes après, a maugrat de saber que la pòrta èra ubèrta, ne me'n tornè pas enviar nat. E l'aví a córrer au darrèr ?
Jo tanben qu'escrivi e se voi qu'ua revista e publique un tèxte men, que l'envii. N'atendi pas que'm viengan suplicar d'enviar quauquarren, diuvivant !
Alavetz, pausà'u en victima de l'ostracisme deus meishants occitanistas, que comença d'anar aqueth devís, per tant qui sia reau la censura practicada per l'occitanisme envèrs Alèxis.
Uei lo dia ne tornarí pas publicar a Alèxis : los prepaus de l'IBG suu lor site que m'en•hàstian en plen. Tolerància o non, que i a totun un limit a çò qui poish suportar. Perqué aurí a tolerar a qui'ns vòu tuar ?
E lo blòg de la Marilís, que'u legi a partir deu site de l'IBG : que i a un ligam.
Ua critica literària vertadèra qu'ei necessària en Occitania. Marilís n'a pas jamei publicat criticas literàrias eishenjas de consideracions personaus. Aquò n'existeish pas dens la critica francesa, per'mor d'aquò que considèri que Marilís, lhèu mei que los autes, ei responsabla de l'estat de la critica literària en Occitania.
14 Re: Marilis Orionaa le Mar 25 Jan - 19:04
Sokolovic
Trobador !!
E son biais de parlar d'ela a la tresena persona ajuda pas per l'atrovar completament sana e pausada dins sa tèsta.
Bòn messatge Lo Ton Vesin se que non.
Apondrai una causa : un cap redactor ò una revista, emai siegue literària an completament lo drech de causir lo contengut dei tèxtes que publican e an completament lo drech d'establir sa causida tanben a rapòrt deis idèias politicas d'un autor.
Degun empacha pas Marilis Orionaa d'estampar la sieu pròpia revista per li far la causida que li vòu aqui dedins.
15 Re: Marilis Orionaa le Mar 25 Jan - 20:04
Alh Òli
Occitan Warrior
Lo ton vesin a écrit:Alh Òli a écrit:Lo ton vesin a écrit:Marxelin a écrit:Novèl article plan amusant de Marilis Orionaa :
http://hiquetysau.blogspot.com/2011/01/badaboum-patatouf-la-realite-de-sergi.html
Amusant ? Quau ei lo ton atge mentau ?
Sensa mi vòuguer attirar tei fodras mon car vesin (que semblas d'aguer lo drech de fodrejar cu manipula un pauc l'ironia), dèvi dire que tròbi sa bafolha amusanta tanben.
Òc ben l'article de Marilís qu'ei amusant, shens saber totas las mensonjas e la maishanta fe que i a dehens.
Jo tanben qu'escrivi e se voi qu'ua revista e publique un tèxte men, que l'envii. N'atendi pas que'm viengan suplicar d'enviar quauquarren, diuvivant !
Ua critica literària vertadèra qu'ei necessària en Occitania. Marilís n'a pas jamei publicat criticas literàrias eishenjas de consideracions personaus. Aquò n'existeish pas dens la critica francesa, per'mor d'aquò que considèri que Marilís, lhèu mei que los autes, ei responsabla de l'estat de la critica literària en Occitania.
Voilà. A frech, es amusant. Après, siam d'acòrdi, ô mon vesin.
16 Re: Marilis Orionaa le Jeu 27 Jan - 21:37
zo
Occitan Warrior
Me sembla evident que la Marilis es un pauc fadeta. La tematica recurenta de l'asirança del sieu paire que va de par amb l'asirança dels occitanistas en general, lo "c'était mieux avant" que transpareis de contunh dins los sieus tèxtes, l'opausicion essistematica entre joves (pècs) e vièlhs ( que sabon la vertat) e mai que mai son quite nom d'ostal (deformacion e feminisacion de Narioo) m'amenan a pensar qu'auriá besonh d'una brava psicoterapia.Sokolovic a écrit:Aqui d'efiech parlam pas de critica literària mai de reglaments de còmptes.
E son biais de parlar d'ela a la tresena persona ajuda pas per l'atrovar completament sana e pausada dins sa tèsta.
Son paire tanben probable.... Familiala donc la psicoterapia.
17 Re: Marilis Orionaa le Dim 30 Jan - 21:17
LaurençD
Occitan Warrior
Aquò dich, lo problèma sembla plan prigond, e cal benlèu anar veire en çò del grand, o encara mai luènh. Caldria un psi que faga virar las tèulas.zo a écrit:Me sembla evident que la Marilis es un pauc fadeta. La tematica recurenta de l'asirança del sieu paire que va de par amb l'asirança dels occitanistas en general, lo "c'était mieux avant" que transpareis de contunh dins los sieus tèxtes, l'opausicion essistematica entre joves (pècs) e vièlhs ( que sabon la vertat) e mai que mai son quite nom d'ostal (deformacion e feminisacion de Narioo) m'amenan a pensar qu'auriá besonh d'una brava psicoterapia.
Son paire tanben probable.... Familiala donc la psicoterapia.
_________________
http://lacabraelolop.canalblog.com/
18 Re: Marilis Orionaa le Dim 30 Jan - 21:52
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
19 Re: Marilis Orionaa le Mer 9 Fév - 16:49
Alh Òli
Occitan Warrior
Òmi a écrit:Aquò s'apèra la psicologia genealogica : avèvi vist una emission sus aquò. Te hèn cercar dens lo ton aubre genealogic un ajòu qu'auré avut chepic (un assassin, un persecutat, ...) dont portarés los malurs pr'amor de l'inconscient familiau...
Classe. N'aviau auvit parlar tanben, ce que mi fa un pauc ticar aqui dessus es lo fach que poirias pas saupre qun traumatisme es lo tieu. Genre as jamai sachut que ton grand avia estat devorat per un chin, pasmens auras paur dei chins. C'est ouf.
20 Re: Marilis Orionaa le Mer 9 Fév - 21:44
maime
Lemosin de prumiera !
Ai pas vud las emissions mas me sembla compréner los mecanismes de la transmission daus traumatismes (per ço que vese dins la vita). Torne prener ton exemple. Ton grand es devorat per un chin davant sa filha, ta futura mair. Ta granda ne'n ven fola. Te, quand tu ses pitit, tu sabes que ta granda es fola mas tu sabes pas perque. E un jorn, voles afincar lo chin de ton vesin. E ta mair ven fola maitot ! Se bota a credar, cor vers te, e te mena loenh dau chin. Te ditz qu'es 'n'animau meschant, dangieros, que te vai minjar e te far prometre de jamai te pruesmar d'un chin, de jamai ne'n tocar un... De segur, 'la te vai pas explicar perque... Mas t'auràs aprengut dempuei pitit a te mesfisar de quela béstia, coma si era lo diable. N'i aurà benleu un interdich familiau a aver un chin, te botarai en colera quand tos enfants ne'n voldran un e seràs pas capable d'explicar perque a ta femna. Mas non, jamai de chin chas te. E quand ton filh, un cop beu, ne'n chaptarà un, decidarà de pus lo 'nar veire. E qu'es benleu tos pitits-enfants que descubriràn ço que tu sabes pas sus ton grand, en cherchar lo perdeque lor grand a illhs destava lor pair e los venia jamai veire...Alh Òli a écrit: Genre as jamai sachut que ton grand avia estat devorat per un chin, pasmens auras paur dei chins. C'est ouf.
21 Re: Marilis Orionaa le Jeu 10 Fév - 16:24
Alh Òli
Occitan Warrior
Comprèni mielhs, es logic.
22 Re: Marilis Orionaa le Jeu 10 Fév - 21:27
Marxelin
Occitan Warrior
23 Re: Marilis Orionaa Aujourd'hui à 10:44
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Calendièr republican
Lo calendièr republican, o calendièr revolucionari francés, foguèt creat pendent la Revolucion Francesa e s'utilizèt de 1793 a 1805.
L’invencion d'aqueste calendièr se faguèt progressivament. Tre l'endeman de la presa de la Bastilha (14 de julhet 1789), l'usatge èra aparegut d'apelar 1789 « l’an I de (l’Èra de) la Libertat » ; los meses e jorns èran demorats los meteisses, totun. En l’an IV de l’Èra de la Libertat, lo 22 de setembre de 1792, la Convencion Nacionala decretèt que « Totes los actes publics son d'ara enlà datats a partir de l'an I de la Republica ». Es lo 20 de setembre de 1793 que Charles-Gilbert Romme, raportaire del grop de trabalh nomenat pel Comitat d'Instruccion Publica, presenta davant la Convencion (lo Comitat el meteis aguèt drech a una presentacion sièis jorns de per abans) çò que vendrà lèu lo calendièr republican. Aprèp qualques ajustaments, entrèt en vigor a partir de l'endeman del decret de la Convencion Nacionala del 14 vendémiaire an II (Mois invalide (d'octobre de)M)[1].
La nomenclatura dels meses e dels jorns contunharà d’evoluar dins los meses que seguiràn. Lo decret foguèt refondut lo 4 frimaire an II (24 de novembre de 1793), que balhèt sa forma definitiva al calendièr. Aqueste darrièr decret aboliguèt l'« èra vulgara » pels usages civils e definiguèt lo 22 de setembre de 1792 coma lo primièr jorn de l'« Èra dels Franceses ». Per las annadas seguentas, lo primièr jorn de l'annada seriá lo de l'equinòcci verai a París (entre lo 22 e lo 24 de setembre segon lo calendièr gregorian). La primièra annada comença amb l'an I, doncas, i a pas d'an zèro.
Lo 22 fructidor an XIII (9 de setembre de 1805), Napoleon signèt lo senatus-consult qu'abroguèt lo calendièr republican e instaurèt lo retorn al calendièr gregorian a partir del 1èr de genièr de 1806.
Lo calendièr republican foguèt çaquelà utilizat tornarmai pendent 15 jorns e unicament dins lo Jornal Oficial al moment de la Comuna de París en 1871 (An LXXIX), puèi per Mussolini en 1922. D'autra part, lo filosòf grèc Theóphilos Kaíris se n'inspirèt per son calendièr teosebista dins los ans 1830.
La Revolucion avent fach de França un estat laïc, aqueste calendièr aviá per tòca d'escafar de la memòria dels franceses lo calendièr gregorian estrechament ligat al cristianisme.
Somari
Mes actual[modificar | modificar la font]
Estructura[modificar | modificar la font]
L'organizacion del calendièr novèl foguèt creada per una comission formada de Gilbert Romme e de Claude Joseph Ferry, que demandèron que Charles-François Dupuis lor foguèsse adjunt. Associèron Louis-Bernard Guyton-Morveau, Joseph-Louis Lagrange, Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande, Gaspard Monge, e Alexandre Guy Pingré a lors òbras. Gilbert Romme foguèt lo raportaire de la comission, e es amb aqueste títol que la creacion del calendièr republican li es generalament atribuida[2].
L'annada del calendièr republican èra decopada en dotze meses de trenta jorns cadun (= 360 jorns), mai cinc a sièis jorns (segon las annadas) apondut en fin d'annada per que demòre alinhada amb l'annada tropica (~365¼ jorns). Cada mes èra decopat en tres decadas de dètz jorns. La jornada deviá èsser decopada segon lo sistèma decimal : « de mièjanuèch e mièjanuèch » : comportava dètz oras decopadas en dètz partidas, elas meteissas decompausablas en dètz partidas, atal de seguida « fins a la pus pichona porcion commensurabla de la durada ». Aquesta division decimala de la jornada foguèt pas jamai aplicada e abolida en 1795 (environ l'an III).
Los noms dels meses e dels jorns foguèron concebuts pel poèta Fabre d'Églantine amb l'ajuda d'André Thouin, jardinièr del Jardin de las Plantas del Museum Nacional d'Istòria Naturala. Cada nom de mes rementa un aspècte del clima francés (de decembre, nivôse, la nèu) o dels moments importants de la vida païsana (de setembre, vendémiaire, las vendèmias). D'aqueste fach, aquel calendièr que sos conceptors volián « universal », èra fòrtament ligat a son país d'origina e al pes economic que representavan las activitats agricòlas a l'epòca.
Las annadas sextilas[modificar | modificar la font]
Lo calendièr a produch d'annadas sextilas (que contenon sièis jorns complementaris) las annadas 3, 7, e 11 per apondon d’un jorn a la fin de l’annada, doncas un seisen jorn complementari. Aquel jorn se disiá lo "jorn de la Revolucion", que marcava la fin d’una franciada e que se festejava coma una fèsta nacionala.
S'aboliguèt lo calendièr en l’an XV. Mas los vejaires diferisson sus l'evolucion venenta de las annadas sextilas se lo calendièr èra demorat en vigor. I a tres ipotèsis :
- Segon d'unes, las annadas sextilas aurián contunhat cada quatre ans (doncas las annadas 15, 19, 23, 27...).
- Segon d'autres, l’annada sextila auriá sautat de l’an 15 a l’an 20, data qu'a partir d'ela totas las annadas sextilas serián tombadas una annada devesibla per quatre (doncas en 20, 24, 28...)[3]. Aquel saut auriá simplificat las conversions entre calendièrs republican e gregorian perque i auriá agut concordança : per exemple l'apondon d’un jorn lo Mois invalide (de febrièr de)M se compensa qualques meses pus tard per l’apondon del jorn de la Revolucion an 20. Lo desequilibri persistís doncas pas que qualques meses al luòc de durar mai d'un an.
- Segon una tresena opinion, las annadas sextilas contunharián de variar pr'amor d’assegurar que lo 1èr vendémiaire tombe cada annada sus l’equinòcci automnal, coma èra lo cas de l’an I a l’an XIV.
La correspondéncia de las datas çaijós es balhada a títol indicatiu. En efièch, vàrian leugièrament d'una annada a l'autra. Una correspondéncia detalhada es balhada als articles an I a an XIV.
Los meses[modificar | modificar la font]
- Meses de davalada (terminason en aire)
- Meses d'ivèrn (terminason en "ose", abusivament ortografiada ôse)
- Meses de la prima (terminason en al)
- Meses d'estiu (terminason en idor)
Los jorns de l'annada[modificar | modificar la font]
Cada jorn de l'annada a un nom pròpri.
Meses de davalada[modificar | modificar la font]
Meses d'ivèrn[modificar | modificar la font]
Meses de la prima[modificar | modificar la font]
Meses d'estiu[modificar | modificar la font]
Los jorns de la decada[modificar | modificar la font]
- Primidi
- Duodi
- Tridi
- Quartidi
- Quintidi
- Sextidi
- Septidi
- Octidi
- Nonidi
- Décadi
Los 6 jorns de fin d'annada : los sans-culottides[modificar | modificar la font]
Los 6 jorns suplementaris de fin d'annada, de còps apelats sans-culottides o sanculotides :
- jorn de la vertut (17 de setembre)
- jorn del gèni (18 de setembre)
- jorn del trabalh (19 de setembre)
- jorn de l'opinion (20 de setembre)
- jorn de las recompensas (21 de setembre)
- jorn de la Revolucion (solament las annadas sextilas)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Concordança de las datas dels calendièrs republican e gregorian
- Descristianizacion (Revolucion Francesa)
- Calendièr
- Calendièr gregorian
- Franciada
- Èra republicana
- Glossari de la Revolucion Francesa, particularament pels eveniments coneguts per lor data dins lo calendièr republican
- Revolucion Francesa
- Temps decimal en França
- 1èr vendemiaire
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Calendriers Saga
- ↑ James Guillaume, Procèsses verbals del Comitat d'instruccion publica de la Convencion Nacionala, t. I, pp. 227-228 e t. II, pp. 440-448 ; Michel Froechlé, « Lo calendièr republican correspondiá a una necessitat scientifica ? », Congrès Nacional de las Societats Sabentas : scientifics e societats, Paris, 1989, pp. 453-465.
- ↑ FAQ dels calendièrs
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Calendièr amb plantas illustradas, qualques diferéncias amb la Wiki anglofòna
- Lo calendièr republican e son istòria sul sit Calendièrs Saga
- Descargar un logicial de conversion
- Utilitari de conversion de calendièrs per Excel
- Sit oficial de l'IMCCE


text:
Modèl:Utilizaire administrator
Utilizacion[modificar la font]
Aquel modèl accèpta dos arguments opcionals que permeton de remplaçar lo mot « occitana » e de puntar cap a la bona wikipèdia.
Per exemple, {{Utilizaire administrator|anglofòna|en}} permetrà de senhalar un administrator de la Wikipèdia anglofòna. {{Utilizaire administrator|anglofòna|simple}} permetrà de senhalar un administrator de la Wikipèdia anglofòna debutant.
Aqueste modèl categoriza dins Categoria:Administrator Wikipèdia levat se l'argument opcional es entresenhat.


text:
Ford T
La Ford Model T ès una automobila producha per la companhiá Ford Motor Company d'Henry Ford de 1908 a 1927. Aquel modèl fogèt la primèra automobila de l'istòria a èsser fabricada en massa sus una cadena de montatge. L'introduccion d'aquela tecnica de fabricacion de la Ford T donèt luòc a una revolucion qu'afectèt fòrça lo domeni industral. Una de las consequéncias de la Ford T foguèt la popularizacion de l'aquisicion de las veituras, lo concèpte de veitura populara. Al total se fabriquèt mai de 15 000 000 Ford T.
La Ford T foguèt dessenhada per Henry Ford, e vegèt jorn lo 1èr d'octobre de 1908, amb un motor de quatre cilindres e de 20 cv de poténcia atenguent una velocitat maximala de 71 km/h, amb un pes de 1 200 kg e consument un litre d'esséncia per 5 km.
Lo modèl T inclusiá de novetats que d'autres veïculs de la concurréncia prepausavan pas coma lo volant situat al costat esquèrra, de granda utilitat per facilitar la dintrada e sortida dels ocupants e d'autras avançadas tecnicas coma l'ensems del blòt motor, amb carter e virabiquí coplats, utilizant un aliatge leugièr e resistent d'acièr de vanadi.
Aquel modèl se caracterizava perque fòrça espartenc, caracteristica pròpria dels veïculs d'Henry Ford e sa politica de produccion: la cadena de montatge, amb que poguèt baissar lo prètz inicial de 850 dolars fins a 260, fasent del modèl lo favorit de la societat trabalhadora industriala.
Transmission[modificar | modificar la font]
Lo modèl T èra de traccion de ròdas arrièras. La bóstia de velocitats èra de tipe trin a plat, amb doas velocitats en davant e una enrè. Los cambis de velocitat se fasián amb tres pedalas e un palfèr situat a l'esquèrra del conductor. Lo volant èra a l'esquèrra. L'accelerador consistissiá en un palfèr situat al volant.
- Los cambis de velocitat implicavan d'accions pauc abitualas.[1]
La pedala esquèrra servissiá per accionar la marcha. Amb lo fren a man en posicion intermediària o tot cap en davant, e la pedala esquèrra apijada de contunh, se causís la primièra velocitat en davant.
- Se lo palfèr de fren es mantengut en la posicion intermediària lo veïcul demorava al punt mòrt. Tanben demorava al punt mòrt se lo palfèr de l'esquèrra èra plaçat al vertical.
- Se lo palfèr de l'esquèrra se desplaçava cap en davant e lo conductor daissava d'apijar la pedala esquèrra, s'accionava la segonda velocitat (totjorn lo fren de man mantengut "tot en davant").
- En segonda velocitat lo veïcul se desplaçava sens que lo conductor aguèsse d'apijar la pedala.
- I aviá pas de pedala d'embragatge (coma los actuals).
- La pedala al mièg s'utilizava per accionar la marcha enrè.
- La pedala de drecha accionava lo "fren motor".
- Lo palfèr d'esquèrra, en mai d'actuar sus la transmission, servissiá coma fren de man (fren d'estacionament) la plaça tota cap enrè. Tanben servissiá de fren d'urgéncia.


text:
Pompey
Pompey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en la vallée de la Moselle. Just près del territòri communal, la Meurthe, se tira en la Moselle al nivèl del luòc-ditz « La cara de lunfèrn ».
La municipalitat de Pompey aperten a la Comunitat de municipalitats de la Conca de Pompey, situada just al nòrd de la vila de Nancy, vila de 100 000 abitants, #que forma lo centre d'una aglomeracion d'aperaquí 410 000 abitants. Pompey Se tròba en banlèga nòrd a una desena de quilomètres. L'altitud del territòri de la municipalitat vària d'unitat|185|mètres {{}}, mesurat al nivèl de la Moselle, a unitat|358|mètres {{}} a la reünion del scenari de l'Avantgarda. Es una importanta dénivellation, mas las zònas urbanisées se concentran entre 195 e 230 mètres d'altitud.
A l'image de la Lorraine, l'aglomeracion nancéienne se situa sus una banda de climat temperat a tendéncia continentala. Los ivèrns i son sovent freds e los estius cauds. Las precipitacions e mai se pro frequentas son rarament abondiuas, e al contrari, es escàs #qu'una sècheresse perduri tròp longtemps.
La commune se trouve dans la vallée de la Moselle. Juste à proximité du territoire communal, la Meurthe, se jette dans la Moselle au niveau du lieu-dit « La gueule d'enfer ».
La commune de Pompey appartient à la Communauté de communes du Bassin de Pompey, située juste au nord de la ville de Nancy, ville de 100 000 habitants, qui forme le centre d'une agglomération d'environ 410 000 habitants. Pompey se trouve en banlieue nord à une dizaine de kilomètres. L'altitude du territoire de la commune varie de 185 mètres, mesuré au niveau de la Moselle, à 358 mètres au sommet du plateau de l'Avant-garde. C'est une importante dénivellation, mais les zones urbanisées se concentrent entre 195 et 230 mètres d'altitude.
À l'image de la Lorraine, l'agglomération nancéienne se situe sur une bande de climat tempéré à tendance continentale. Les hivers y sont souvent froids et les étés chauds. Les précipitations bien qu'assez fréquentes sont rarement abondantes, et à l'inverse, il est rare qu'une sècheresse perdure trop longtemps.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Pompey que lo avesque Euchaire i auriá #èsser massacré amb 2 000 crestians l'an 362. Lo luòc del martir seriá lo luòc-dich lo camp dels cavòts, près de la capèla santa Euchaire.
Lo camp dels cavòts es al encreuament de vias de circulacion anciana un vast cementèri, #qu'una granda part de las sépultures n'a #èsser ponduda al jorn en lo moment dels trabalhs de terrassement de la linha de camin de fèrre de Nancy a Mètz, realizada entre 1849 e 1852. Los "compagnons de sant Euchaire", aital coma los descrivián religieusement los archéologues als jornalistas de l'epòca, an portats en las siás darrièras estadas armas, bijoux, amulettes, condecores e de monedas. Aquelas cobrisson un periòde de -26 abans J.-C. A 286, en particular en mostrant Marcus Agrippa, Posthumus e Maximien Hèrcules. En 1869, en marge d'aquel luòc, un segond descobèrt révêle dels cavòts francs de l'epòca mérovingienne.
Pompey Es una vièlha tèrra viticole de las primièras comunitats crestianas dels marges de Moselle, reputacion pels sants céphalophores, Euchaire, Élophe o Libaire e la siá sœurs en religion #que son omnipresents en lo diocèse de Toul, citat de l'avesque al Bas-Empèri. A conservat una polida capèla del Modèl:XIVe sègle.
Lo creissement faste d'aquela municipalitat coincidís amb lo déménagement progressiu dels aciéries de Ars-sus-Moselle cap a Pompey[1]. La rason d'aquel desplaçament industrial a al contèxt géopolitique : en febrièr 1871 votz la fin de la guèrra de 1870 amb la victòria sus l' armada imperiala de contunh republicana francesa de las coalisés alemands jos direccion prussienne. La patz obliga las autoritats francesas a cedir los territòris alsacien e del nòrd-es lorrain[2].
En refusant de veire la siá entrepresa jos una unica egemonia alemanda, l'industriala Auguste Dupont la transferís alavetz en territòri francés, près de la conca ferrifère de la minette lorraine e s'artura sus la causida d'un vilatge viticole, Pompey, prèp de Nancy. La Societat dels Anautits foguets e Aciéries de Pompey s'illustra en 1887 per una comanda excepcionala, la fourniture de mai d'unitat|8000|tonas {{}} d'acièr amb la fin de erigir a París la torn d'acièr que l'entrepreneire Gustave Eiffel desira mostrar a la prèpa exposicion universala.
C'est à Pompey que l'évêque Euchaire aurait été massacré avec 2 000 chrétiens en 362. Le lieu du martyr serait le lieu-dit le champ des tombes, près de la chapelle saint Euchaire.
Le champ des tombes est au croisement de voies de circulation antique un vaste cimetière, dont une grande partie des sépultures a été mise au jour lors des travaux de terrassement de la ligne de chemin de fer de Nancy à Metz, réalisée entre 1849 et 1852. Les "compagnons de saint Euchaire", ainsi que les décrivaient religieusement les archéologues aux journalistes de l'époque, ont emmenés dans leurs dernières demeures armes, bijoux, amulettes, médailles et monnaies. Celles-ci couvrent une période de -26 avant J.-C. à 286, en particulier montrant Marcus Agrippa, Posthumus et Maximien Hercule. En 1869, en marge de ce lieu, une seconde découverte révêle des tombes franques de l'époque mérovingienne.
Pompey est une vieille terre viticole des premières communautés chrétiennes des rives de Moselle, renommée par les saints céphalophores, Euchaire, Élophe ou Libaire et leurs sœurs en religion qui sont omniprésents dans le diocèse de Toul, cité de l'évêque au Bas-Empire. Elle a conservé une belle chapelle du Modèl:XIVe siècle.
La croissance faste de cette commune coïncide avec le déménagement progressif des aciéries d'Ars-sur-Moselle vers Pompey[3]. La raison de ce déplacement industriel tient au contexte géopolitique : février 1871 voit la fin de la guerre de 1870 avec la victoire sur l'armée impériale puis républicaine française des coalisés allemands sous direction prussienne. La paix oblige les autorités françaises à céder les territoires alsacien et du nord-est lorrain[4].
Refusant de voir son entreprise sous une unique hégémonie allemande, l'industriel Auguste Dupont la transfère alors en territoire français, à proximité du bassin ferrifère de la minette lorraine et s'arrête sur le choix d'un village viticole, Pompey, proche de Nancy. La Société des Hauts fourneaux et Aciéries de Pompey s'illustre en 1887 par une commande exceptionnelle, la fourniture de plus de 8 000 tonnes d'acier afin d'ériger à Paris la tour d'acier que l'entrepreneur Gustave Eiffel souhaite montrer à la prochaine exposition universelle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Julie Rauger, « Pompey 1872-1986 del pòble... dins la vila obrièra. Agach sus una urbanistique patronale », Los quasèrns lorrains, no , en junh 2008, pp. 64-79
- ↑ Aqueles territòris vendràn respectivament los departaments del Nautor-Rhin, del Bas-Rhin e de la Moselle.
- ↑ Julie Rauger, « Pompey 1872-1986 du village... à la ville ouvrière. Regard sur une urbanistique patronale », Les cahiers lorrains, Modèl:Numéro, juin 2008, pp. 64-79
- ↑ Ces territoires deviendront respectivement les départements du Haut-Rhin, du Bas-Rhin et de la Moselle.


text:
Joseph Smith, Jr
Joseph Smith, Jr (23 de decembre de 1805 – 27 de junh de 1844), foguèt un cap religiós nòrd-american, conegut per se proclamar coma lo primièr profèta vident e revelador de la darrièra dispensació e per èsser lo fondator del Movement des Sants des Darrèri Dies a Palmyra, Naua Yòrk, Estats Units çò 1830.
Josep Smith liderèt un movement nomenat Restauracionisme tanben conegut cossí Mormonisme. Smith es considerat per los sieus seguidors coma profèta, vident e revelador, e lo situan al meteis nivèl que Moisès, Isaïes e d'autras profètas biblics. Las siás supausadas revelacions afirman lo besonh de restaurar la glèisa crestiana originala, en s'avent aquela perdut pauc après mòrt dels 12 apostòls a causa de la granda apostasia. E mai se los primièrs ensenhaments restauracionistes crestians de Smith èran similars a autres movements de lo sieu temps, Smith foguèt, e contunha d'èsser, una figura controvertida, malgrat aumentar sostingudament la quantitat de fisèlas de lo sieu culte.


text:
Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta, mai coneguda coma Lady Gaga (Manhattan, Nòva York, 28 de març de 1986) es una cantaira e cantautora americana. Se faguèt conéisser gràcias a son primièr títol "Just Dance". Son nom li es estat inspirat per la cançon "Radio Ga Ga" del grop britanic Queen. Dempuèi la debuta de sa carrièra a produch 5 albums e a ganhat 21 prèmis.
Discografia[modificar | modificar la font]
- The Fame (2008)
- The Fame Monster (2009)
- Born This Way (2011)
- Artpop (2013)
- Cheek to Cheek (2014), amb Tony Bennett


text:
Ideologia
Una ideologia es un ensemble d'idèas sus un sistèma (economic, social, politic...) e que promòu la seuna conservacion (ideologias conservatritz), la seuna transformacion (radical, sobtada e violenta - ideologias revolucionàrias - o lenta e pacifica - ideologias reformistas -) o lo restaurament del sistèma existissent de per abans (ideologias reaccionàrias).
Las ideologias comptan doas compausantas:
- Representacion del sistèma: balha un punt de vista pròpri e singular sus la realitat, a partir d'ont analisa e jutja aquela, abitualament la comparant amb un sistèma alternatiu, real o ideal.
- Programas d'accion: pretend menat tant que siá possible cap al sistèma real lo sistèma ideal pretendut.
Las ideologias caracterizan diferents grops:
- Grops socials
- Institucion
- Movement politic, social, religions o cultural
Explica la diferéncia de visions en politica, filosofia o etica e influéncia fòrça las decisions de l'individú, atal se qualificarà una persona de conservatritz, de progressista, de relativista, de fondamentalista… L'ideologia es pas totjorn conscienta, perque es ligada al jutjament sus los faches e los autres.
Dins la pensada marxista, lo tèrme d'ideologia a un sens pus especific. Karl Marx l'utilizèt per se referir al sistèma de valors que la classa dominanta difusa entre las classas subaltèrnas per tòca de justificar la seuna dominicion, amb l'intencion que los oprimits l'interiorizen e l'assumiscan com s'èra natural. Per exemple, dins las societats capitalistas, l'idèa que la proprietat privada es un drech natural inalienable.
Somari
- 1 Originas del nom
- 2 Sociologia e ideologia
- 3 L'origina de las ideologias
- 4 Tipes d'ideologia
- 5 Concèpte marxista d'ideologia
- 6 Lo sègle de las ideologias
- 7 Usatge pejoratiu del tèrme
- 8 Referéncias
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
Originas del nom[modificar | modificar la font]
L'etimologia ven del grèc (ἰδέa (idèa), e de λόYoς (logos), « sciéncia, discors).
Lo mot foguèt creat per Destutt de Tracy al sègle XVIII (Memòria sus la facultat de pensar, 1796), e a l'origina designava la « sciéncia qu'estúdia las idèas, son caractèr, origina e las leis que las regisson, e mai las relacions amb los Signes que las exprimisson. »
Un mièg sègle apuèi, lo concèpte se dòta d'un contengut reivendicatiu per Karl Marx, per qui l'ideologia es l'ensemble de las idèas (falsas en gròssa partida) ont la relacion amb la realitat es mens importanta que son objectiu, aquò per evitar que los oprimits sentan lor estat d'opression.
Engels, pròche de Marx, escriguèt:
-
- « L' ideologia es un procèssus realizat conscientament pel pretendut pensador, en conscienciosament efectivament, mas amb una consciéncia falsa » Letra de Engels a Mehring [1]
Segon lo punt de vista considerat, lo concèpte pòt aquerir un ton pejoratiu qu'aviá pas abans. Segon aquela concepcion negativa, cada ideologia es una cosmovision[2] que pretend de despulhar l'òme de sa libertat, submergits dins una messorga, fasent d'aquel una partida d'una massa que visa a manipular e, se trionfa, a dominar. D'aquel punt de vista, las ideologias son d'aisinas de contraròtle social.
Sociologia e ideologia[modificar | modificar la font]
Parlam d'ideologia quand una idèa determinada es largament partejada en consciéncia per un grop social dins una societat. De còps qu'i a es un trach fòrtament identitari, coma la religion, la nacion, la classa sociala, lo sèxe, lo partit politic, lo club social, inclusent grops pichons e tancats coma las sèctas e grops grands e dubèrts coma los partisans d'una equipa de fotbòl ... En mai que los membres del grop ideologic admetan o non l'individú, aquel apartenga al grop segon que compartís o non certans pressupausats ideologics de basa.
L'ideologia interprèta e justifica los actes personals o collectius dels grops o classas socialas, los interèsses que servís, e explica la realitat d'un biais acceptable e rassegurant per que pòsca mantenir l'interpretacion o justificacion tal que l'aviá preconcebut l'imaginari individual e collectiu, independentament de la situacion reala.
Saint Simon[modificar | modificar la font]
Lo comte de Saint Simon (1760-1825), foguèt un dels primièrs a utilizar lo concèpte d'ideologia per ne far un sistèma filosofic complet, completament fondat dins las sciéncias, exclusent tot apòrt de las religions, cal dire qu'èra atèu. Jogarà un ròtle fòrça singular dins la difusion de l'ideologia.
Saint Simon, fòrça influenciat pels Ideològs, subretot pel doctor Jean Burdin, construiguèt entre 1801 e 1825 un sistèma global que Pierre Musso qualifiquèt de filosofia dels malhums[3]. Per Saint Simon, las relacions entre lo individús dins una societat son, per metafòra amb la fisiologia (qu'èra en plen desvolopament dins aqueles temps), parièrs als malhums organics dels èssers umans (malhum dels vaissèls sanguins, sistèma ansiós ..). Introdusís tanben la nocion de capacitat del malhum.
La denominacion de « nòu cristianisme » èra en realitat enganaira per un sistèma que, prenent Isaac Newton coma referéncia suprèma, pretend de remplaçar Dieu per la gravitacion universala. Sul plan esperital, las sciéncias se substituisson a la religion. Sul plan temporal, los economistas remplaçan los politics.
Lo sistèma de govèrn deu inclure tres cambras, (inventors, cambra... execucion)[4]. Saint Simon presenta son exclusiva confisança dins lo progrès industrial. Son sistèma èra fòrça remplit de religiositat, subretot los darrièrs ans.
En cèrca d'un sistèma coerent (1825)[modificar | modificar la font]
La preocupacion de la recèrca d'un sistèma coerent que ja se trobava dins l'escòla dels ideològs, un pauc oblidada per las guèrras de l'Empèri e per la Restauracion, resorgís en 1825 [5], dins lo contèxte del començament del reialme de Carles X.
La fin de l'an 1825 e l'an 1826 foguèron atal, en França, un moment de reflexion sus un sistèma filosofic global. Se pòt considerar qu'es un periòde frachissa dins l'istòria de las idèas. Los pensadors que participèron en aquela reflexion seràn subretot Auguste Comte, Barthélemy Prosper Enfantin, Fourier... e benlèu Lamennais, que s'engatgèt dins la reflexion amb los catolics.
Aquel periòde lancèt un grand nombre de movements de diferentas natura: ideologias, utopias, que faguèt espelir las grandas teorias sul liberalisme, e tanben las diferentas formas de socialisme.
Lo Saint Simonisme aprèp Sant Simon[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Saint Simon (1825), un politecnician Barthélemy Prosper Enfantin repren sa doctrina.
Fòrça interessat pel sistèma de Saint Simon, publiquèt amb Saint Amand Bazard, l'Exposicion de la doctrina de Saint Simon (1829). Aquelas idèas son alara difusadas pel movement dich saint simonisme, jos de formas variablas dins lo temps:
- en 1831, Saint Amand Bazard se separa del grop liberal d'Enfantin ("esquisma") e fonda una branca de sensibilitat socialista, qu'influencièt subretot Marx;
- Lazare Hippolyte Carnot, segond filh de Lazare Carnot, collaborèt dins un dels jornals;
- Michel Chevalier, saint simonian de sensibilitat liberala, es un conselhièr personal de Napoleon III;
- las idèas saint simonistas se desvolopan en certans cercles de l'Escòla Politecnica.
Las idèas saint simonianas aguèron una fòrta influéncia en França dins lo periòde de desvolopament industrial del Segond Empèri, aprèp la IIIa Republica (revolucion industriala).
Difusèron tanben fòra dels tèrmes amb la colonizacion en Africa e a l'Orient Mejan qu'Enfantin ne foguèt l'iniciaire. Es la rason per que se ditz qu'es una ideologia coloniala francesa.
Sortiguèron d'aplicacions practicas dins la construccion dels trens (estrelha de Belgrand), de las carrièras, de canals, e encara uèi dins los malhums de telecomunicacions[6].
Positivisme d'Auguste Comte[modificar | modificar la font]
Auguste Comte foguèt secretari de Saint-Simon de 1817 a 1824. Daissèt Saint Simon per fondar son pròpri movement filosofic.
L'ideologia de Comte se dividís en doas parts:
- Lo positivisme scientific
Las causas primièras son oblidadas. Dins lo cors de filosofia positiva (1830-1842), Comte expausèt la lei dels tres estats: l'umanitat passa per tres estats: l'estat teologic (los dieus govèrnan lo monde), l'estat metafisic (d'entitats abstrachas determinan lo monde), e l'estat positiu (las sciéncias atenhon l'estat positiu).
- lo positivisme "religiós"
Dins aquela fasa, Auguste Comte definís las relacions dins la societat a partir de tres fondaments: l'altruisme, l'òrdre e lo progrès. La sociologia (tèrme que tornèt prendre de Sieyès) corona las sciéncias dichas « positivas »: matematicas, fisica, quimia, astronomia, biologia.
Lo monde es governat pels mòrts. L'umanitat es un Grand-Èsser, biais de continuament del culte culte de la Rason e de l'Èsser Suprèm, de que es lo "grand capelan".
Lo positivisme aguèt una influéncia determinanta a partir de la mitat del sègle XIX sus fòrça personalitats e domenis:
- lo positivisme juridic, qu'es fondamental dins lo sistèma de la politica positiva de la fasa religiosa,
- lo neopositivisme.
L'origina de las ideologias[modificar | modificar la font]
L'origina de la majoritat de las ideologias se tròba dins un corrent filosofic, n'essent una version fòrça simplificada, e a vegadas destòrsa, de la filosofia originala, çò qu'arriba, d'un biais general, quand una pensada originala se convertís en ".... isme "[7].
Generalament se situa l'origina en foncion dels besonhs que son la basa sociala d'una pensada determinada. Los primièrs filosòfs qu'estudièron l'"ideologia": los psicologistas franceses (Condillac, Cabanis, Destutt de Tracy), situèron aqueles besonhs dins lo « ieu interior », interpretat de divèrses biais.
Mai tard lo compromés politic dels filosòfs socials, (socialistas utopics, Saint Simon, Fourier, Proudhon) situèron aqueles besonhs dins la vida sociala, çò que provoquèt lo qualificatiu de "doctrinaris" pels "ideològs" dins sa confrontacion amb lo poder, donant al mot un sens pejoratiu que perdèt pas jamai.
Lo sens mai elaborat de l'ideologia es aquel d'Hegel e Marx, considerant l'ideologia coma una « scission de la consciéncia », que produsís l'alienacion, malgrat qu'aquela siá considerada coma simplament dialectica de la pensada, idealisme, (Hegel) o dialectica materiala, materialisme, (Marx).
Al sègle XX l'ideologia foguèt considerada coma un problèma de comunicacion sociala. Per aqueles de l'Escòla de Francfòrt, de biais especial Habermas, l'ideologia exprimís la violéncia de la dominacion que destòrç la comunicacion. Aquel destòrç es la consequéncia d'una rason instrumentada que produsís la sciéncia e la tecnologia coma axes de la dominacion sociala. Es doncas necessària una ermeneutica de l'emancipacion e del liurament. Del meteis biais Marcuse sossigna aquel fach dins las classas socialas d'esperelas.
Karl Mannheim e Max Scheller plaçan l'ideologia dins l'ambient de la sociologia del saber. Lo saber enclusit dins la dominacion politica genèra un tal cumul de interèsses que forma la cosmovision dels grops socials. Mannheim distinguís entre ideologia parciala de tipe psicologic, e ideologia totala de tipe social.
Sartre, el, introdusís una idèa d'"ideologia" completament diferenta. Per Sartre l'ideologia es lo fruch d'un pensador "creador", capable de generar un biais de viure la realitat[8].
Willard van Orman Quine, el, liga l'ideologia amb un biais de considerar l'ontologia[9].
A la fin del sègle XX, pasmens, se dintrèt dins una epòca de sosestimacion del fenomèn ideologic, de la part de las ideologias conservatritz, de biais que d'unes proclamèron "La fin de las ideologias"[10]. Fin finala se proclamèt lo trionf de la pensada unica e del "Cap de la Istòria" o del "tust de las civilizacions", Samuel Huntington (1998).
L'ideologia se deuriá estudiar a l'auna de sa pròpria logica mens que a aquela de la filosofia que se'n deriva.
Es de mal comprendre quora e en quins tèrmes una filosofia ven una ideologia. Max Weber afirmava que las filosofias evolucionan per èsser ideologias, mas explica pas, quora, coma e perqué. Çò que se pòt assegurar es qu'existís una relacion dialectica entre las idèas e los besonhs socials, e que ambedós son indispensables per formar una ideologia. Atal, de besonhs sentits pel còrs social (o un grop social) pòdon far fracàs per aver ges d'idèas que lo sostenon. Atal coma i a d'idèas que pòdon passar inapercebudas perque son pas apropriadas als besonhs socials.
Marx dins sa Critica de la Filosofia del Drech senhala a Hegel « las revolucions demandan un element passiu, una basa materiala. Un pòble fonciona solament amb la teoria quand aquela representa la realizacion dels seus besonhs. »
-
- « Es certan, l'arma de la critica pòt pas remplaçar la critica per las armas; la violéncia materiala pòt pas èsser basada solament amb la violéncia materiala. Mas tanben la teoria ven violéncia materiala un còp qu'incendiatz las massas. La teoria es capabla de s'ancorar dins las massas, quand mòstra ad hominem, e mòstra ad hominem quand ven radicala. Èsser radical es prendre la causa a la racina. E per l'òme la racina es l'òme d'esperel. »
Tipes d'ideologia[modificar | modificar la font]
La tièra dels diferents corrents ideologics se realiza d'abitud per mejan d'una tipologia segon sa finalitat, s'establisson atal quatre grandas categorias:
- Ideologias reaccionàrias: aquelas que languisson e vòlon tornar trobar un tipe de sistèma social, economic o politic passat, o qualques de sas caracteristicas.
- Ideologias del statu quo: aquelas que defendon e racionalizan l'ordre economic, social e politic existissent dins un moment donat.
- Ideologias revolucionàrias: aquelas que sostenon los cambis qualitatius dins l'ordre economic, politic e social. Requerisson una transformacion radicala, sobtada e violenta.
- Ideologias reformistas: aquelas que favorisson lo cambi d'un biais lent e pacific.
Segon lo domeni principal que cobrís, se parla d'ideologia sociala, economica, politica, religiosa... Sovent se mesclan, evidentament una pensada coerenta tend a buscar los meteisses tractaments dins los diferents camps d'accion del sistèma.
Concèpte marxista d'ideologia[modificar | modificar la font]
Segon la definicion d'aquel concèpte pel materialisme istoric, l'ideologia fa partida de la superestructura, ensems amb lo sistèma politic, la religion, l'art e lo camp juridic. Segon l'interpretacion classica, es determinada per las condicions materialas de las relacions de produccion o estructura economica e sociala e la reflexion que produsís se nomena "falsa consciéncia".
Lo ròtle de l'ideologia, segon aquela concepcion marxista de l'istòria, es d'agir coma un lubrificant per fluidificar las relacions socialas, fornís lo minimum de consensus social necessari mejans la justificacion de la preponderança de las classas dominantas e del poder politic.
Los màgers marxistas que se consacrèron a l'estudi de l'ideologia, o faguèron de comentaris significatius sul tema, son Marx e Engels, Lukács, Althusser, Gramsci, Theodor Adorno e, pus recentament, Slavoj Zizek.
Malgrat que normalament se parla abitualament d'una teoria de l'ideologia omogenèa del marxisme, ligada a l'esquèma basa-superestructura, existisson fòrça variacions teoricas que tractan lo tèma. Qualques analistas de la teoria de l'ideologia marxista, per exemple Terry Eagleton, arribèron a afirmar que dins los quites escriches de Marx existisson divèrsas teorias sul punt.
Dins l'URSS de Stalin, lo marxisme demorèt redusit al materialisme dialectic (o diamat) e a la nomenada concepcion materialista de l'istòria. Aquelas doctrinas, codificadas e pauc questionablas, èran ensenhadas academicament, amb una seccion quita dins l'Acadèmia de las Sciéncias. Pels marxistas occidentals, e especialament pels istorians d'orientacion non ortodòxa, que se nomena marxiana, subretot en França e Anglatèrra (mai o mens ligats a la renovacion istoriografica de la mitat del sègle XX que menèt cap a l'Escòla de las Annalas), es pas possible d'explicar l'istòria d'un biais tan determinista. Segon aquel punt de vista, se tròba dins l'istoriografia las interpretacions de l'ideologia dins lo sens que l'inadequacion de lideologia dominanta a de condicions novèlas o a l'espeliment dideologias alternativas que dintran en concurréncia amb ela, produsís una crisi ideologica. Doncas, cal admetre que, encara que d'un punt de vista marxista classic sona eretic, quand una ideologia dominanta complís pas eficaçament sa foncion, fa aumentar la tension sociala (luta de la classas) que contribuís a la crisi d'un mòde de produccion e sa transicion al seguent.
Lo sègle de las ideologias[modificar | modificar la font]
Expression del filosòf Jean Pierre Faye (1998) [11]
Lo tèrme d'ideologia, reservat al sègle XIX al debat intellectual, venguèt al sègle XX lo vector de grands movements socials e de pensada, sul substrat de las grandas massas que son endoctrinadas pels nòus mejans de comunicacion, la propaganda, la violéncia e la repression. Dins lo periòde entre las doas guèrras las ideologias politicas que s'afrontèron èran lo faissisme e lo comunisme, encara que del sègle XIX sobrevisquèt lo liberalisme dins sa version democratica, lo conservatorisme, lo socialisme democratic, l'anarquisme e los nacionalismes. Feminisme, pacifisme, ecologisme e los movements per l'egalitat raciala e la reconeissença de l'identitat sexuala son d'ideologias non estrictament politicas, amb fòrta vocacion de transformacion de la societat. Lo monde religiós sembla d'èsser absent de la majora partida de las nòvas visions del monde (en alemand Weltanschauung) fins a la fin del sègle XX, quand André Malraux profetizèt pauc abans de morir (1976): lo sègle XXI serà religiós o serà pas. Es plan lèu per confirmar, mai dempuèi lo cristianisme integrista (catolic e protestant) e lo fondamentalisme islamic tornèron (personalitats coma Joan Pau II, Ronald Reagan e l'Ayatollah Khomeini) e trobèron d'acomodaments dins la justificacion ideologica de tot tipe d'interèsses, tant dins los païses desvolopats (ont va mai al delà de que la democracia crestiana de postguèrra prepausèt) coma dins los païses sosdesvolopats (ont l'idèa del tèrçmondisme dominant del periòde de la descolonizacion o la teologia del liurament dels ans 1970). Lo meteis arribèt amb lo nacionalisme indó. L'europeïsme o movement europèu dintrèt dins una crisi ideologica d'ont ven lo simptòma de l'incapacitat de definir sas valors e sos tèrmes dins los debats de la Constitucion Europèa (2005).
La pensada flaca[modificar | modificar la font]
Encara, dempuèi las decenias 1980 e 1990, lo concèpte d'ideologia sofrís d'una devaloracion per son inadequacion als nòus paradigmas intellectuals espelissent, coma la desconstruccion (Jacques Derrida), o encara la postmodernitat, que prepausèron una pensada flaca (Gianni Vattimo), d'un biais una ideologia flexibla que s'acòrda de situacions de cambi desconcertant qu'arribèron a la fin del sègle (subretot la casuda del mur de Berlin). Dins aquel contèxte cultural se compren la formulacion del concèpte de la tresena via (Anthony Giddens), una adaptacion a la globalizacion e al liberalisme economic trionfant a partir de las posicions socialdemocratas (lo laborisme britanic de Tony Blair o fins a la presidéncia de Bill Clinton) que en practica es seguís mai o mens las concepcions del conservatorisme.
Usatge pejoratiu del tèrme[modificar | modificar la font]
En fòrça ocasions s'utiliza lo concèpte d'ideologia per descriure un sistèma de pensada o concepcion del monde. A diferéncia de l'usatge mai neutre de presa de posicion qu'exprimís lo punt de vista actual d'una persona o d'un grop, davant una situacion novèla, aprèp qu'evaluèt las diferentas opcions. Se ditz de l'idologia quand se fa un usatge pejoratiu que:
- prepausa un ensemble de solucions preestablidas pels problèmas que pretend de resòlvre.
- es dogmatica, provocant l'afrontament partisan (posicions politicas o religiosas).
- s'acompanha del proselitisme fins a l'endoctrinament.
L'ideologia es, alara, lo fruch de la pensada somesa al prejutjat .
Dogmatisme de las ideologias[modificar | modificar la font]
Las ideologias veson lo monde coma quicòm d'estatic. Es per aquel fach que quina que siá l'ideologia se vei d'esperela coma depositària de las idèas que pòdon resòlvre quin que siá problèma de la societat, pel present o pel futur.
Atal torna l'ideologia dins un dogmatisme, perque se barra de las idèas dels autres coma una font possibla de solucions als problèmas que se pausa cada jorn, se ressentís ela coma l'explicacion totala e darrièra; fins a qu'uns nomenan explicacion ferotja.
Ideologias camin cap al totalitarisme[modificar | modificar la font]
Coma se ditz al paragraf anterior, dins de cases extrèms, una ideologia pòt arribar a negar la possibilitat de dissidéncia, donant per vertat irrefutabla los seus postulats.
Arribats a considerar l'ideologia coma vertat irrefutabla, dubrís lo camin cap al totalitarisme, que siá de tipe politic o religiós, (teocracias).
Tota persona que se tròba en desacòrdi ven un problèma per la societat, o lo grop, perque va contra la vertat dogmatica que proclama l'ideologia. Tal es lo problèma grandàs que pausan los dissidents, las faccions[12], e subretot las sèctas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La data de la letra es lo 14 de junh de 1893 segon [1]. segon que contunhariá atal:« per aquò son caractèr ideologic se manifèsta pas immediatament, mas pel biais d'un esfòrç analitic e al lindal d'una nòva endevenença istorica que permet de comprendre la natura illusòria de l'univèrs mental del periòde precedent ». Segon una autra font, ont la letra es reproducha mai completament, la data es lo 14 de julhet de 1893, e seriá atal « L'ideologia es un procèssus que se fa pel pretendut pensador en consciéncia efectivament, mas amb una consciéncia falsa . Las vertadièras fòrças de vam que la mòvon, demòran ignoradas per el; encara, seriá pas tant un procèssus ideologic. S'imagina, doncas, de fòrças de vam falsas o aparentas. Coma se tracta d'un procèssus discursiu, se dedusís son contengut e sa forma de pensada pura, que siá lo seu pròpri o aquel de sos ancessors. Pren en compta en exclusiá lo material discursiu, qu'admet sens regardar, coma la creacion, sens buscar una autra font mai alunhada e independent de la pensada; per el, aquò es l'evidéncia d'esperela, coma per totes los actes, a tal punt que la pensada servís de mediator, a tanben en aquela son fondament darrièr. »[2]
- ↑ teoria alemanda de la Weltanschauung
- ↑ Pierre Musso, Telecomunicacions e filosofia dels malhums
- ↑ Per mai de detalhs, vejatz Pierre Muss , filosofia e la creacion dels malhums de telecomunicacions
- ↑ An de la de la mòrt de Henri de Saint Simon (19 de mai), que son sistèma trobèt una posteritat per l'intermediari de sos parents e sos ancians disciples.
- ↑ Pierre Musso, telecomunicacions e filosofia dels malhums
- ↑ Platon → platonisme; Marx → marxisme, etc.
- ↑ Critica de la rason dialectica, 1960
- ↑ (en)Notes on the Theory of Reference, aFrom a Logical Point of View, 1935, p. 131.
- ↑ (en) Bell, D. ( 1960)The End of Ideology: On the exhaustion of Political Idees in the Fifties
- ↑ Faye, Jean Pierre. Lo sègle de las ideologias 1998
- ↑ Cal remarcar l'òdi que nais entre las faccions qu'espelisson dins una meteissa ideologia, de còps qu'i a òdi superior al reget de l'ideologia contrària
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Ideologia (guida d'Estudi)
- (en) Ideologia (recerca)
- (en) Loís Althusser l'"Ideologia e aparelhs ideologics d'Estat"
- (en) Ideologia e poder simbolic: Entre Althusser e Bourdieu
- (fr) dorsièr de l'Agora sus l'ideologia
- (de) Ideologieforschung
- (fr) L'ideologia per Marx: concèpte politic o tèma polemic?
- (fr) Ficha sus l'ideologia e l’utopia" Paul RICOEUR, Laurent GAYOT.


text:
Cultura de La Tène
La cultura de La Tène, tanben coneguda coma Edat dau Fèrre II, foguèt lo darrier periòde de l'Edat dau Fèrre e se desvolopèt tre 500 avC fins a 200 avC. Es una cultura majoritariament cèlta, que son nuclèu es dins leis Aups, encara que pendent son apogèu s'estendèt tanben au centre d'Euròpa, en França, au nòrd d'Espanha, dins leis Illas Britanicas e a una partida de l'èst d'Euròpa. Aquela civilizacion a dos tipes d'installacions:
- D'unas fortificadas, amb un bastion de pèiras, enrodat per un valat pichon. Au dintre i aviá d'ostaus de fusta de forma rectangulara.
- D'abitats ruraus: gropes pichons d'ostaus de fusta, tant de forma rectangulara coma quadrangulara. Son comuns leis assetaments dins de vaus.
Pendent lo periòde finau d'aquela cultura, l'abitat caracteristic foguèt l'oppidum, una estructura creada en respònsa ais invasions d'autrei pòbles, e que son de fortificacions autenticas, segon Juli Cesar. Aqueleis oppida se plaçavan pròche de jaciments de matèrias primieras o de vias comercialas, e èran d'autentics centres economics. An una agricultura extensiva, en ocupant de territòris grands. I a de molins redons dempuei lo sègle III avC, e de molins giratòris dempuei lo sègle II avC. Lo bestiau bovin provesissiá lo lach e la màger part de la carn que se consumissiá. Per contra, lo bestiau ovin produsiá de lana. Foguèt tanben fòrça important lo contraròtle de la produccion dau fèrre, que podriá èsser estat la basa de sa riquesa. Dins lei necròpolis son fòrça comuns leis enterraments amb de carris de doas ròdas, e tanben lei vas ceramics d'origina grèga e etrusca. Dins lei tombas masculinas predominan leis armas, mentre que dins lei femeninas i a d'ornaments e de paraments per lo vestit. Lo rite funerari pendent lei sègles IV e III avC es aqueu d'enterrament sens tumul, mentre qu'au sègle II aC. aumenta lo rite d'incineracion. Se caracteriza per una unitat culturala dei cèltas, e un sentiment d'unitat a travèrs lei druidas o lei capelans.
Entre lei novèus pòbles indoeuropèus, lei gals arriban dins la Peninsula Iberica vèrs 500 avC. Encara que la [[cultura d'Hallstatt] perdurèt, lei gals laissèron de nombrosei tralhas de sa penetracion. La toponimia indica son passatge per Aragon, amb de noms coma lo riu Gálligo e lo riu Arva, de ciutats coma Mallén, Gallur, Mogallón, Munebrega, Gallocanta, Fòrum Gallorum, Galicum, Gorum, Arcobriga..., e d'autres toponims mens coneguts. Lei gals pòrtan a Espanha la cultura de La Tène. L'invasion se produguèt dins la zona aragonesa e dins la vau centrala d'Èbre. Amb lei gals s'introdutz aquesta cultura de La Tène. Lei cèltas de la cultura post-hallstattica foguèron influenciats e liats amb la cultura de La Tène, çò qu'origina de clans tribaus, que dins sa capitala confederala s'emetiá de vegadas de moneda. Amb l'arribada de la poblacion gala, lei trachs fisics, de caractèr e culturaus dei cèltas peninsulars prenon de caracteristicas marcadas. Encara que lei cèltas peninsulars avián una talha auta, lei gals èran encara pus auts. Totei lei pòbles cèltas èran valents e exaltats; fasián de combats a mòrt e tuavan sei pròprias familhas se lei vesián en perilh. Èran austèrs e leiaus. Quand vencián, respectavan l'enemic. Avián un gost grand per la bevenda. Èran arrogants, cèrcagarrolhas e creduls. Leis òmes s'arrasavan la cara, mas laissavan de mostaches grands e de peus lòngs. Lei femnas se curbián la testa amb un vel, montat sus un aparelh de fèrre. Portavan de tunicas e s'adornavan amb de braçalets e colarets.
Per l'agricultura utilizavan l'araire de doas ròdas. Bevián de vin, d'idromèu, de cervesa e de citre. Manjavan de pan e de carn. Se crei que descubriguèron lo sabon, que son nom ven del mot cèlta sapo e lor atribuisson d'autras invencions.
La ceramica ofrís pas de modificacions. Seguís en èssent sens decorar o decorada amb de pintura roja, benlèu d'influéncia iberica (encara que pus simpla qu'aquela). Leis urnas èran generalament esfericas, coma lei vas (esferics, de pè aut). Se tròba tanben de vas dobles conics de derivacion hallstattica. Se comença d'utilizar lo torn. Leis espasas de l'epòca èran lòngas, que lei cenhián au costat drech. Utilizavan tanben d'escuts de cuèr de l'autor d'un òme, e usavan d'arcs e de flèchas, ondas e carris e lanças lòngas amb de ponchas de fèrre. Utilizavan tanben de ponhaus, de casques...
Lei ciutats cèltas avián de noms acabats en -dunum (« castèu ») e -briga (« fortificacion »). Lei cèltas dau periòde de La Tène avián coma basa la familha, qu'èra sota lo cum o assemblada de familhas emparentadas, amb un cap comun (institucion similara au clan deis escocés) e un emblèma diferenciau (un objècte naturau dessenhat sus de pèiras que marcava lei limits de sei domenis). Cada cum governava una comunautat, que son centre èra lo vertcum (vila del clan) consistent en una fortificacion au centre d'una fortificacion generalament circulara bastida sus una zona auta. La tribú èra l'ensems dei cums. Lei tribús èran de divisions generalas qu'avián un castèu centrau, benlèu un luòc comun de culte, mas cada cum èra absoludament independent. Lo cap dau cum aviá un còs especiau de devòts, que l'assistissiá dins la guèrra e que se suicidava après sa mòrt. Lo cap aviá un poder absolut. En cas de guèrra podián s'acampar divèrsei ciutats o mai d'un cum, que chausissián un cap de guèrra. Excepcionalament lei tribús se podián confederar. Per la guèrra dispausavan d'unitats d'infantariá e de cavalariá perfèctament entrenadas dins lor foncion.
Lei practicas religiosas èran complèxas. La cultura de La Tène adorava leis animaus caçats, leis domestics (cavaus, braus, ases, motons...), leis aubres, bòscs e fruchs, lei deitats femeninas agràrias, la feconditat dei plantas, lei dieus dau comèrci, de la musica, de la guèrra, de la mar, dei rius, dei fònts e d'autres; donavan de culte ais armas (martèu, fauç, borra e espasa); lei caps dei cum èran considerats coma de dieus, oma mai d'un eròi. Se proïbissiá de manjar cèrteis animaus (la galina, l'auca e la lèbre). Èran supersticiós. Cresián fermament en una autra vida après la mòrt. Sembla que mai d'una practica religiosa exigissiá de sacrificis umans. Se coneisson quauqueis uns de sei dieus, que lei principaus èran Neto (dieu dau Soleu), Endovèlic (dieu de la bontat) e Atecina (la divessa apelada Proserpina per leis ibèrs). Leis abitats de la populacion avián melhorat, e l'ostau tipic a l'epòca èra de tres membres: vestibul, cosina e dormitòri, amb un *cerèr o magazin sota lo *solèr.


text:
Alfa e omega
La tradicion crestiana assimila sovent Jèsus Crist a l'alfa e l'omega, del nom de la primièra e de darrièra letra de l'alfabet grèc classic (ionic) (a e w). Çò que simbolisa l'eternitat del Crist, que :
- es al començament de tot; se pòt se referir al primièr capítol de l'Evangèli segon sant Joan,
- e es a la fin del monde (Apocalipsi segon Sant Joan).
Le Jesuista Pierre Teilhard de Chardin tornèt prendre, dins sa presentacion del punt w, cap final de l'evolucion umana, associat a l'a de la creacion, aquela metafòra.
Dins la numeracion grèga, la letra a es lo 1èr chifre de la 1a enneada (lo nombre 1, doncas lo mai pichon) e la letra w lo 8n chifre de la 3a enneada (lo nombre 800, doncas gaireben lo mai grand...). De a a w vòl tanben dire « del mai pichon al ali grand ».
Dins lo simbòl d'Atanasa, la Trinitat crestiana es presentada coma essent l'Alfa e l'Omega.
Font[modificar | modificar la font]
Libre d'Isaïas 44:6
- « ...Soi lo primièr e soi le dernier, e fòra de ieu i a pas de Dieu »
Apocalipsi 1:8
- « Soi l'alfa e l'omega, dich lo Senhor Dieu, aquel que es, que foguèt, e que ven, lo Tot Poderós. »
- « Ego sum Alpha et Omega, principium et finis, dicit Dominus Deus, qui est et qui erat et qui venturus est Omnipotens. »
- « EYώ eιuι to Aλφa kaι to ΩueYa, λέYeι kύpιoς o θeός, o wv kaι o nv kaι o epxόuevoς, o πavtokpάtwp. »
Novèl testament Apocalipsi 21:6
- « Tot es realisat ara. Soi l'alfa e l'omega, le començament e la fin. Ieu; donará gratuitament a aquel qui a set l'aiga de la font de vida (...). »
Traças[modificar | modificar la font]
Son innombrables dins l'iconografia crestiana
Aquel simbòl es dessenhat a la basa del ciri pascal alumat la nuèit de Pascas per simbolizar la preséncia del Crist al còr del monde. I es associat una crotz, l'annada e cinc grans d'encens enfonsats dins la cira.
Figura a l'oèst e a l'èst du Crisme, encadrant lo chi (X) e lo rhô (P).
Lo porgue de la mitat de la Sagrada Familha de Barcelona es divisat en dos per una colomna centrala on t l'escultor Subirachs a gravèt las letras alfa e omega unidas.


text:
689
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 689 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Wessex[modificar | modificar la font]
Un an après son abdicacion, Caedwalla (685-688) foguèt lo premier sobeiran de Wessex que faguèt una visita a Roma. I foguèt batejat per lo papa Sèrgi Ièr (687-701).