text:
Mazangé
Mazangé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mazangé A situat a 11km a l'oèst de Vendôme près de la RD 5 #que connècta Vendôme a Savigny-sus-Braye e la RD 24 #que connècta Vendôme a Montoire-sus-lo-Loir.
La longitud de la RD 5, entre la municipalitat de Villiers-sus-Loir e lo lieudit "Lo Gué del Loir" (comuna de Mazangé) se pòt observar encara de l'abitat troglodyte dins lo vilatge de Sant-André. Al lieudit "Lo Gué del Loir" se pòt encara distinguir las rèstas del "Fort", espècia de cavité naturala, situada ne nautor, e #que servissiá de plaça d'observacion per las guetteurs del castèl de Vendôme. En aquel luòc, lo riu lo Boulon se tira en lo Loir après aver-i recorregut aperaquí 30 quilomètres #que 5 jos tèrra. Pas luènh d'ailà, lo riu de Mazangé, alimentée per una font naturala de 100m³/h, se'n tira en lo Boulon. Tot se lèva près lo solar "La bonaventure", #que las douves n'èran antany alimentées per aquel riu. Dos molins avián establit sus aquel cors d'aiga #qu'un n'existís encara, lo molin de Echoiseau, transformat en gîte.
Mazangé est située à 11km à l'ouest de Vendôme près de la RD 5 qui relie Vendôme à Savigny-sur-Braye et la RD 24 qui relie Vendôme à Montoire-sur-le-Loir.
Le long de la RD 5, entre la commune de Villiers-sur-Loir et le lieudit "Le Gué du Loir" (commune de Mazangé) on peut observer encore de l'habitat troglodyte au village de Saint-André. Au lieudit "Le Gué du Loir" on peut encore distinguer les restes du "Fort", espèce de cavité naturelle, située en hauteur, et qui servait de poste d'observation pour les guetteurs du château de Vendôme. En ce lieu, la rivière le Boulon se jette dans le Loir après avoir parcouru environ 30 kilomètres dont 5 sous terre. Non loin de là, la rivière de Mazangé, alimentée par une source naturelle de 100m³/h, se jette dans le Boulon. Tout près se dresse le manoir "La bonaventure", dont les douves étaient jadis alimentées par cette rivière. Deux moulins étaient établis sur ce cours d'eau dont un existe encore, le moulin d'Echoiseau, transformé en gîte.


c: text/html

text:
Batalha de l'illa de Cadsant (1337)
La batalha de l'illa de Cadsant foguèt un dei premiers combats de la Guèrra de Cent Ans. L'expedicion anglesa aviá per objectiu d'ocupar l'illa de Cadsant per causar una reaccion de la garnison locala e averar una batalha aisada per sostenir lo morau deis aliats dau rèi anglés. D'efèct, la fòrça anglesa dirigida per Walter Manny desbarquèt sensa problema sus l'illa que foguèt pilhada. Puei, la garnison locala conducha per Guy, lo bastard de Flandra, foguèt egalament rapidàment destrucha e sei caps principaus capturats. Lor objectiu agantat après aqueu succès, lei tropas de Manny abandonèron rapidàment l'illa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Es colors dera tardor son coma es reviscolades abantes dera mòrt ivernau. Semblen resplendors de vida que les sabem dejà efimères, perque ja va damb nosati qu’er hèt d’èster-i ei finit, e per tant, quauquarren prèvi que regís eth nòste destin. Devier ei perir, finir. E non ac digui sonque perque deman hestejam Toti es Sants e, deluns, Dia de Defunts. En aguest entretant, entre un lòc e er aute dera partida, en pas que dam ara e un còp e un aute, ei a on mos i jogam era orientacion d’ua vida dubèrta ara conformitat deth sòn món. Voi díder qu’aguesti colors que ja auem vist d’auti ans en madeish bòsc de huelha caduca, finita e reneishuda, mos rebremben qu’en pregon pas vitau opère ua escission que non podem pas sauvar non sonque damb era natura que mos entore e encamarde, senon tanben respècte de nosati madeishi. E açò non ei pas un accident o ua sòrta de trencament damb un passat suposadament ludent coma era primauèra o tanben er ostiu qu’auem deishat darrèr, un còp mès tanben, e per fortuna. Es maus dera finitud son prèvis, non pas de forma cronologica, senon sincronica. Ei eth destin der esperit qu’abite en nosati, tostemp, mès damb era possibilitat de préner part en aguesta partida per miei dera activitat pensada d’ua ment, tan limitada e conscienta dera sua praubesa d’esperit, coma dubèrta ath cambi, ara libertat e as sues possibilitats, atau coma ara configuracion d’un món en equilibri constant entre era natura viua des colors de cada sason, en aguest madeish parçan, e era autonomia der esperit contrariat damb eth e, ath temps, admirat per tanta beresa e tanta vida que i a aquiu dehòra.
(DIARI SEGRE, 31 d’octobre de 2015)


text:
Gilly-sur-Isère
Gilly-sur-Isère en arpitan (Gilly-sur-Isère en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gilly-Sus-Isère a situat en bordure de Albertville al fons de la Combe de Savoie d'ont se pòt accedir a las vallées de Mauriana e Tarentaise aital coma al val de Arly e al Beaufortain.
Gilly-sur-Isère est situé en bordure d'Albertville au fond de la Combe de Savoie d'où on peut accéder aux vallées de Maurienne et Tarentaise ainsi qu'au val d'Arly et au Beaufortain.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Gilly-Sus-Isère se situa près de l'ancian via romaine Milà-Viena e de la station del "portorium" Ad Publicanos (Albertville). Dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, divèrses vestigis gallo-romains (villas, santuari dédié a Mercuri...) An aital #èsser meses a jorn. [1]
Gilly-sur-Isère se situe à proximité de l'antique voie romaine Milan-Vienne et de la station du "portorium" Ad Publicanos (Albertville). Dès le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, plusieurs vestiges gallo-romains (villas, sanctuaire dédié à Mercure...) ont ainsi été mis au jour. [2]


text:
Pèir de Garròs
Pèir de Garròs (Leitora, enter 1525 e 1530 - Pau, 1581) qu'ei un escrivan gascon.
Qu'ei vadut en çò d'ua familha leitoresa de petita noblessa de rauba. Que comencè los sons estudis dens lo collègi de la soa vila nadau abans de seguir ua carrièra de teologia (en bèth estudiar l'ebrieu) dret a Tolosa on obtiengó los grads de licenciat puish de doctor. Umanista, que's hasó protestant e que's liguè dab lo clan paulin de Joana III de Labrit, la regina de Navarra. Qu'arrevirè los Psaumes de Dàvid en vers occitans. (Arnaut de Saleta que'us arrevirè un pauc mei tard en bearnés e dens un estil diferent) e que compausè poesias gasconas on s'exprimiva en favor deu restabliment d'un estatut d'egalitat enter lo gascon e lo francés : Per l'onor deu país sosténguer, e per sa dignitat manténguer. Après l'ocupacion de Leitora per las òsts de Blasi de Monluc, Garròs que s'establí a Pau, auprès de la cort protestanta, on e's morí.
Lissandre lo Gran[modificar | modificar la font]
Aqueth Rei poderós eisharruscle de guèrra,
Qui de son nom crenhut pleèc tota la tèrra,
Qui d'escadrons armats lo país barrejava:
Despuish qu'un còp peu miei d'eth e s'abarrejava :
E coma Boreàs los crums de l'aire caça,
Atau e rodejant sa grana coterassa,
Hasè sons enemics paurucs, e desperats,
Córrer com bèths tropèths d'anhèths caravirats,
Lissandre gran jo son : qui trobè tot possible,
Per çò que prince joen d'Aristòte ho disciple.
En mon començament sens rasons peremptòria
De Tebas aterrè la ciutat e la glòria.
Hèit capitan au camp Pelopenesiac,
Passè l'estrèt marin braç Ellespontiac.
Traversè lo Granic, la Paérsia Catulhè,
Dari de sa tiara, e ceptre despulhè:
La Pampília corró, conquistè la Cilícia,
La Frigia, la Pisidia, la dòcta Fenícia :
Io vençó Capadòcia, e Citia, e Paflagonia,
Io i subjecà a mi la grana Babilònia :
Lo Mont Antibian, e l'Arabia tustè :
Passant victoriós Pàrtia, e Media guastè :
La mar Ircània, e Càspia, e l'Ocean pregond,
E l'Eufrates sentic mon navigatge prompt :
Las Índias segotí, damb sons Peis, e Satrapas.
Mes apròp tot la Mort me prengoc en sa trapa.
Ni Jupiter Amòn qui hoc Alexandrita,
Poscoc esconjurar la mia aventura trista,
Ni los hats estancar : qui'm gitèn sus un lheit,
Eslaussat, entresec, e de calor miei cueit,
A, cridè jo lavetz, esperrecat on ès
On estàs ara tu polhós Diogènes ?
Tu qui m'arresponós que degun ben no't dèssi
Mes que de ton sorelh solament m'estremèssi.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pierre Bec, Le Siècle d'or de la Poésie gasconne. Paris : Les Belles Lettres, 1997. ISBN 2-251-49006-X.
- Pèir de Garròs, Eglògas. Ortès : Per Noste, 2011. ISBN 978-2-86866-080-0.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Poesias Gasconas suu site de Bibliotèca Nacionau de França, gallica.bnf.fr


text:
Vielha, 3 de noveme de 2017.- Pendent tot aguest mes d’octobre en sessions de tarde, en CEI Val d’Aran, s’a impartit eth cors de formacion sus “Com parlar en public”, a cargue dera professora Marta Montserrat Aragonés, avocada expèrta en Dret Mercantil, Dret Privat, Dret de Familha e Dret des Hemnes, atau coma en Dret Laborau.
Es objectius deth cors, qu’a agut ua grana acceptacion entre es assistents, an estat afermar era importància der emplec corrècte dera lengua damb ua estructura clara de messatge. Dominar era presentación deth contengut d’un discors o comunicación entà sintonizar damb eth public receptor, ath delà d’identificar es caracteristiques des actes comunicatius.
Pendent eth cors, es assistents s’an format en matèries coma era estructura e elaboración deth discors. Parlar en public, coma véncer era pour, e era importància e caracteristiques dera comunicacion tant verbau coma era comunicacion non verbau.
Eth CEI Val d’Aran, ja a programades d’autes capsules formatives pendent eth mes de noveme, referides ara prevención dera morositat a trauès des pagaments per crèdit e en deseme sus estruments e recorsi entarare cèrca de trabalh.


text:
Mai de 230 delegats an participat aquesta dimenjada passada a l'Assemblada Generala de l'Aliança Liura Europèa(ALE), qu'a agut luòc a Landshut (Bavièra). Un eveniment qu'es estat marcat mai que mai per la situacion en Catalonha.
L'assemblada a nomenat lo catalan Oriol Junqueras e la letona Tathana Zdanoka sòcis onoraris de l'ALE. Amb aquel gèst, l'ALE a volgut desirar bon astre a Zdanoka per que perseguisca sa carrièra politica en Letonia, del temps que contunha de sosténer Jonqueras e demanda sa mesa en libertat.
Actualament, lo president de l'ALE es lo còrs François Alfonsi e son secretari general es lo catalan Jordi Solé. En mai d'aquò, lo burèu es compausat, entre d'autres, per un occitan, un flamenc, una galesa, una silesiana, una basca... Sa representacion al Parlament Europèu es de sèt deputats.
Aculhença d'una delegacion de l'HDP
Durant l'eveniment, l'ALE a tanben aculhit una delegacion de l'HDP, lo partit turc que paga fòrça car sas posicions en favor de la democracia en Turquia e qu'òbra pel respècte dels curds e de totas las minoritats del país. Es un partit opausat al nacionalisme exacerbat d'Erdoğan, e ten aperaquí dètz mila militants encarcerats.
"Anam ganhar aquela batalha per la democracia", çò diguèt lo representant de l'HDP davant los delegats dels partits de l'ALE. Puèi, s'adoptèt una mocion de sosten als curds atacats dempuèi plusors setmanas per l'armada turca; aquesta denóncia lo non-respècte dels dreches umans en Rojava e dins tot lo Curdistan en general: "Es un pòble utilizat dempuèi de decennis e abandonat quand aquò conven a certans interèsses economics", çò soslinhèt l'èx-èurodeputat Max Simeoni.
L'Aliança Liura Europèa (ALE), tanben coneguda coma Partit Democratic dels Pòbles d'Euròpa, es un partit qu'amassa divèrsas formacions politicas que defendon lo drech dels pòbles a l'autodeterminacion, los principis de la democracia parlamentària e los dreches umans.
Fòto: Un catalan, un occitan un flamenc una gallesa, un còrs, una silesiana una basca... son qualques unes dels que compausan lo burèu de l'Aliança Liura Europèa


text:
Una serada de làs bèlas ! ( de nostre "reporter" Anguelos, mercè plan ! )
mardi 12 juin 2012
Sortida a l'universitat
Lo 21 de març, lo collègi partiguèt a la descobèrta de l'universitat de letras de Montpelhièr III Pau Valeri. La tantossada, es la classa de 5ena tota que se n'anèt a l'universitat per faire un talhièr d'escritura e de musica amb dos sòcis del grop de musica Mauresca Fracas Dub, Chab e Drac e la còla dels estudiants del MEDOC que fan bolegar l'occitan sul campus.
Le ser, son los interns que venguèron al concèrt organisat pel MEDOC amb lo grop Irie Jazz e Mauresca. Las 5enas que montèron sus l'empont amb los Maureca per cantar "Resistencia".
Una serada de làs bèlas ! ( de nostre "reporter" Anguelos, mercè plan ! )
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Stéphane Grappelli
Stephane Grapelli (París, lo 26 de genèr de 1908 - lo 1 de deceme de 1997) que ho un vriulonaire francés de jazz deu sègle XX.
Lo son pair qu'èra italian e la soa mair francesa de Saint-Omer. Que la perdó aus 4 ans. Au 12 ans qu'aprengó lo vriulon e que joguè dens cinèmas muts entà ganhà's la vita.
Dab lo guitarrista Django Reinhardt que creè lo Quintette du Hot Club de France e que desvolopè entau vriulon l'estil jazz manouche.
Qu'ei amassa qui estreèn ua version jazz de la Marselhesa qui hè escàndal. A despart de los sons numerós enregistraments que hè la banda sonora de filmes com Milou en mai.


text:
Tolosa
Segonda vila d'Occitània (e quatrena vila de França), traversada per Garona e le Canal de las Doas Mars, Tolosa (oficialament en francés Toulouse) es la prefectura de la Nauta Garona e de la region d' Occitània. Son escais es la Vila Ròsa a causa de la color del principal material de construccion tradicional local : la brica de tèrra cuèita. Dins le passat se disiá tanben La Ciutat Mondina, per referéncia a la dinastia dels comtes de la vila que se son sovent sonats Raimon.
Le gentilici es tolosenc -a (e tanben: tolosan -a, tolzan -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Administracion
- 3 Demografia
- 4 Istòria
- 5 Lengas
- 6 Administracion
- 7 Ensenhament superior e recèrca
- 8 Economia
- 9 Cultura
- 10 Monuments e luòcs toristics
- 11 Tolosa, vila d'Espòrt
- 12 Personas celèbras nascudas a Tolosa
- 13 Embessonatges e acòrds de cooperacion
- 14 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
L'altitud mejana es de 141 m.
La vila es situada sus un coide de Garona que proven dels Pirenèus, s'orienta al nòrd-èst vèrs la Mediterranèa, càmbia de direccion a Tolosa e se dirigís al nòrd-oèst vèrs l'Atlantic.
Le relèu es marcat per la convergéncia de las valadas d'afluents de Garona :
- Arièja al sud dominat pels versants penjaluts del Lauragués de Tolosa Vièlha que venon dominar la vila sul Puèg Dàvid.
- L'Èrs Mòrt que se geta al nòrd de Tolosa en una plana vasta dicha de « Lalande » separat a l'èst del sit de la vila per una linha feblament accidentada, damb particularament les puèges de Montaudran e de Jolimont.
- A l'oèst de la vila, a bèla distància del centre urban (6 a 7 km en mejana), tres terrassas s'estajan per aténher les travèrses de Gasconha.
Sus la riba esquèrra entre le riu de Toish que s'escampa al nòrd de Purpan e l'actuala diga del Bazacle ga natural agençat, la corba del flume a evoluit forçant l'implantacion urbana antica de la vila sus la riba dreta platèu mai naut al recès de las inondacions.
Le canal del Miègjorn que repren una corsa artificiala de la Garona vèrs la Mediterranèa remana al sud-èst la valada de l'Èrs mòrt.
La comuna de Tolosa fa 11 830 ha de superfícia, es a dire un pauc mai que París : 10 539 ha.
-
-
Canal del Miègjorn, a proximitat de Tolosa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Al recensament de 2004, Tolosa es la quatrena vila de França damb 426 700 abitants (populacion intra muros - cf. tablèu çai contra), le cinquen airal urban de França damb 1 130 000 abitants (recensament de 2007) e la seisena aglomeracion de l'estat damb 940 000 abitants (recensament de 2010) (aprèp París, Lion, Marselha, Lilla-Roubaix-Tourcoing e Niça-Canas). Es tanben le pus grand centre universitari en defòra de la region parisenca damb mai de 120 000 estudiants.
La populacion de la vila aumenta principalament gràcias a un salde migratòri largament positiu, degut a una posicion geografica interessanta (clima, situacion estrategica entre mai d'un bacin toristic - Pirenèus, mar Mediterranèa, còstas basca e landesa, terradors miègjorn-pirenencs) e a un imatge fòrtament positiu (qualitat de vida, varietat de las filièras de formacion, posicionament socioeconomic sus d'industrias e de servicis de fòrta valor ajustada aeronautica, espaci, biotecnologias, sistèmas embarcats, electronica).
font : INSEE
Clima[modificar | modificar la font]
La vila benefícia, de per sa posicion a l'interseccion de las influéncias oceanicas e mediterranèas, d'un clima temperat doç de davalada a la prima e pro caud e sec d'estiu. Les vents dominants son, per òrdre d'importància, le vent d'oèst (que mena generalament l'umiditat de l'ocean Atlantic), le vent de sud-èst (tanben apelat vent d'autan, puslèu caud e sec) e le vent del nòrd, netament mens frequent e generalament freg e sec (que mena l'aire de las massas anticiclonicas frejas plaçadas sul nòrd d'Euròpa).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
La vila es organizada en mantuna zòna mai o mens concentrica :
- la vila romana de las carrièras estretas e tòrtas, que garda mai o mens le plan de la ciutat romana;
- S'i ajusta la ciutat de l'Edat Mejana (lo borg de Sent Sarnin);
- les quartièrs del sègle XVIII al sègle XIX ;
- la banlèga contemporanèa, bastida a l'entorn d'ancians vilatges (Sent Simon, La Landa) o de residéncias nòblas (Le Miralh) annexats a la comuna ;
La ciutat se desvolopèc primièr le long de la riba dreta de Garona, al nivèl del ga del Bazacle, le sol mejan natural per passar Garona. Atanben la riba dreta es plan mai elevada a respècte del flume que non pas la riba esquèrra e se tròba naturalament aparada de las aigadas. La posicion privilegiada d'aquel punt d'inflexion del flume (que ven del sud e que vira cap al nòrd-oèst), al contacte de la val d'Èrs, perlongament de la via naturala cap a la mar Mediterranèa, fasquèc de Tolosa un caireforc comercial.
A las vias de comunicacions que constituisson les rius naturals se son ajustadas le long dels sègles de vias que ligan la ciutat a sas vesinas : via romana, de la Mediterranèa fins a Aquitània, le Canal del Miègjorn e le Canal lateral, ligasons rotièras e ferroviàrias cap al nòrd (rota de Montalban), cap al sud (rota de Fois), sud-oèst (Murèth puèi Tarba), oèst (cap a Aush) e èst (cap a Albi, Rodés). Aquelas vias son totjorn presentas dins le teissut urban e fòrman le rastèl d'esquina dels Barris, avengudas mercadièras dels ancians quartièrs populars (Avenguda de Murèth, dels Minimes, del barri Bonafé).
Al centre urban, vironat dels Baloards qu'emplacèron las muralhas ancianas, s'ajustèron al sègle XVIII les grands jardins (de las plantas, Reial e le Redond Grand) estructurats per una tièra d'andanas largas e plantadas (Jules Guesde, Pau Feuga, Frederic Mistral).
Le sègle XIX fosquèc le del traucament de tres grandas avengudas Haussmanianas : la carrièra de Metz, l'avenguda d'Alsàcia Lorena/del Lengadòc e la carrièra Ozenne. Aquel traucament destrusiguèc de carrièras e d'ostals dels pus vièlhs de la ciutat. Se dobriguèron al meteis moment les grands axes cap al canal puèi la gara (Joan Jaurés, Matabuòu, Raimon IV).
Un element emblematic del bastit, un còp èra reservat als ortalans de la periferia, es representat per las tolosencas "tolosencas", ostalets damb un òrt, sens estatge ne cava mès provesit d'un trast.
L'espandiment urban de Tolosa es de còps qualificat d'extrèm, damb una densitat de populacion flaca per una ciutat tan granda. Ça que la la crisi de creissença actuala de la ciutat buta a una densificacion del bastit damb la realizacion de mantun programa d'urbanisme.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Le rastèl d'esquina de la ret de transpòrts en comun de la ciutat son las duas linhas de mètro inauguradas en junh de 1993, un VAL e una linha SNCF cadenciada. En setembre de 2003 la linha C fosquèc completada per quatre estacions intermediàrias en mai de las tres inicialas. En decembre de 2003, la linha A fosquèc alongada de Jolimont a Balmar de tres estacions mai, per un nombre de 18 estacions per 12 km de linhas. Una segonda linha de mètro, la B que corrirà segon un ais nòrd-sud serà normalament mesa en servici al començament de 2007, damb 20 estacions per 15 km.
Un malhum de 64 linhas de buses en estèla permet de religar les quartièrs periferics tan coma las comunas de la corona al centre, mai que mai mercé a de plataformas multimodalas (Mètro-Busses-Parcatges) coma Arenas, Bassacamba o Bèlmont.
D'autras linhas de transpòrts en sit pròpri son previstas o son a s'acabar per asondar les bacins d'emplecs de las comunas perifericas (Blanhac, Colomèrs, Labeja e limitar la congestion automobila suls grands axes (per exemple las linhas E e E' que desserviràn respectivament Blanhac centre e aeroconstellacion e l'aeropòrt internacional de Blanhac o la linha F cap a Murèth).
Les projèctes d'urbanisme començan atanben d'estudiar les mejans de demesir l'empresa automobila pel profièit dels transpòrts en comun o de la bicicleta que Tolosa es una de las ciutats mens avançada sus aquel sicut de l'estat francés a causa de son urbanisme pauc densificat e plan espandit.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Abans l'installacion romana, la region de Tolosa èra ocupada per una tribú celtica, les Vòlcas Tectosages qu'arribèron al sègle III abans Crist en dominar d'autoctòns de mal definir, benlèu d'ibèrs o d'aquitans. Les cèltas s'èran installats non pas sul sit actual mès sus las sèrras al sud de la ciutat, mai que mai a Vièlha Tolosa ont les arqueològs trobèron mantun potz que contenon d'objèctes preromans e romans.
Le territòri dels Vòlcas Tectosages fosquèc integrat a l'Empèri Roman en 118 abans Crist e èra le punt mai a l'oèst de la novèla Provincia de Narbonesa.
Les romans fondèron Tolosa sus son sit actual e la vila s'espandissiá del Capitòli als Salins. Le forum se situava a l'entorn de la plaça Esquiròl sul Cardio Maximus (l'ais actual carrièra Sent Roman/ carrièra dels filatièrs).
Tolosa èra un centre administratiu e intellectual màger de la Provincia.
En 413, les visigòts envasisson la vila e la causisson per capitala, aquò serà le reialme de Tolosa. En 507 les francs de Clodovèu vencisson les visigòts d'Alaric II a la batalha de Vouillée van ocupar Aquitània tota e prene Tolosa en 508.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la vila fosquèc longtemps independenta. Les comtes de Tolosa espandiguèron lor domeni sus la mai granda partida del Miègjorn de França constituissent atal la província de Lengadòc. Aprèp la Crosada contra les Albigeses, Lengadòc es restacat al reialme de França en 1271. Testimoniatge de la preséncia dels comtes de Tolosa, las rèstas de las fondacions del castèl comtal son estadas recentament mesas a jorn prèp de la pòrta sud de la vila medievala a l'emplaçament de la plaça del salin.
A la Renaissença[modificar | modificar la font]
A la Renaissença (fin del sègle XV, XVI, Tolosa conesquèc un periòde de granda prosperitat, gràcias a l'industria del pastèl. Dos simbòls de la vila, le Pont Nòu e le Canal del Miègjorn, son realizats respectivament en 1632 e en 1682.
A l'Edat Modèrna[modificar | modificar la font]
Le Capitòli es bastit, el, al sègle XVIII. En 1762 se debana l'afar dels Calàs : le cas d'un protestant injustament condemnat provòca una intervencion celèbra de Voltaire.
En 1814, la batalha de Tolosa opausa les angloespanhòls de Wellington als franceses del marescal napoleonian Soult, que mentre qu'aguèsson capitat a resistir son constrents de se retirar.
Dins las annadas 1920, Tolosa fosquèc la vila dels pionièrs de l'aviacion, jos l'impulsion de Pierre-Georges Latécoère, qu'instaurèc de ligasons dambe Casablanca e Dakar. En 1927, l'Aeropostala fosquèc creada, dambe de figuras coma Antoine de Saint-Exupéry e Jean Mermoz.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la vila fosquèc estalviada pels combats, mès la Resisténcia s'i desvolopèc fòrtament. Forquèc abandonada per las tropas d'ocupacion alemandas pauc aprèp le desbarcament de Normandia.
Aprèp la victòria de Franco en 1939 de nombroses refugiats republicans espanhòls venguèron a Tolosa, e al començament de las annadas 1960, fòrça rapatriats d'Argeria venguèron tanben s'installar, çò que modifiquèc sensiblament le païsatge demografic de la vila. Tolosa venguèc prefectura de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Le nombre d'abitants de la comuna aumenta fòrça rapidament, de 269 000 abitants en 1954 a 380 000 en 1968 puèi 390 350 en 1999 per aténher 426 700 abitants en 2004.
Lengas[modificar | modificar la font]
.
La lenga istorica de Tolosa es l'occitan. La particularitat de la ciutat es qu'es situada sus la termièra entre les parlars lengadocians e les gascons. Mai se la legenda vòl que se parle gascon a Sant Çubran (riba esquèrra de Garona) e lengadocian al centre de la ciutat, les primièrs vilatges gascons son, dins la comuna de Tolosa, Sent Martin de Toish e Sent Simon.
Le parlar lengadocian de Tolosa, le tolosan, de còps sonat mondin (de "Raimondin", referéncia a la dinastia comtala), es un parlar sud-lengadocian. Fosquèc mai que mai illustrat per Pèire Godolin.
L'occitan quitèc d'èstre regularament ausit per carrièras dins las annadas 1920 fòra cèrts quartièrs populars coma la Landa, Sant Çubran o Bonafé ont se podiá ausir fins a las annadas 1960.
Le francés penetrèc las classas nautas de la ciutat a la fin de l'Edat Mejana e le cambiament de lenga (almens a l'escrit e dins les registres formals) per l'elèit se passèc entre 1500 e 1530. Le francés parlat a Tolosa aguèc longtemps una marca occitana, que siá dins la pronóncia (l'accent caracteristic), dins la sintaxi o dins le vocabulari. Aquel francés regional (francitan) es tanben a se pèrdre.
Cal notar l'importància qu'aguèron las comunautats castelhanofòna e catalanofòna dins las annadas 1950 e 60 a causa de l'immigracion massissa, politica (la retirada) o economica. Tolosa fosquèc un centre de creacion teatrala, mai que mai antifranquista, en castelhan e catalan dins aquel periòde.
Administracion[modificar | modificar la font]
Les cònsols precedents èran :
- 30 de març de 2014:Joan-Luc Moudenc
- 2008-2014 : Pèire Cohen
- 2004-2008 : Joan-Luc Moudenc
- 2001-2004 : Felip Douste-Blazy (UMP), demissionari le 30 d'abril, aprèp son accession al Govèrn, coma Ministre de la Santat
- 1983-2001 : Domenge Baudis (UDF)
- 1971-1983 : Pèire Baudis
- 1958-1971 : Loís Bazerque
- 1944-1958 : Ramon Badiou
Tolosa es devesida en 15 ; veire tanben cantons de la Nauta Garona :
- Le Canton de Tolosa-1 es format d'una partida de Tolosa (26 342 abitants)
- Le Canton de Tolosa-2 es format d'una partida de Tolosa (26 890 abitants)
- Le Canton de Tolosa-3 es format d'una partida de Tolosa (36 207 abitants)
- Le Canton de Tolosa-4 es format d'una partida de Tolosa (31 016 abitants)
- Le Canton de Tolosa-5 es format d'una partida de Tolosa (26 686 abitants)
- Le Canton de Tolosa-6 es format d'una partida de Tolosa (18 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-7 es format d'una partida de Tolosa (28 578 abitants)
- Le Canton de Tolosa-8 es format d'una partida de Tolosa e de las comunas de Balmar, Bèlpuèg, Dremil e La Faja, Florenç, Montdosilh, Monts, Monrabe, Pin Balmar e Quint e Fontsagrivas (46 383 abitants)
- Le Canton de Tolosa-9 es format d'una partida de Tolosa e de la comuna de Ramonvila e Sant Anha (42 467 abitants)
- Le Canton de Tolosa-10 es format d'una partida de Tolosa (37 298 abitants)
- Le Canton de Tolosa-11 es format d'una partida de Tolosa (29 456 abitants)
- Le Canton de Tolosa-12 es format d'una partida de Tolosa (42 892 abitants)
- Le Canton de Tolosa-13 es format d'una partida de Tolosa e de la comuna de Colomièrs (37 809 abitants)
- Le Canton de Tolosa-14 es format d'una partida de Tolosa e de las comunas d'Aucamvila, Castèlginèst, Fenolhet, Fontboscat, Ganhac de Garona, Launaguet e Sant Alban (41 093 abitants)
- Le Canton de Tolosa-15 es format d'una partida de Tolosa e de las comunas de Castèlmauron, Montberon, Puègbonieu, Rofiac Tolosan, Sant Ginèst, Sant Joan le Vièlh, Sent Lop e L'Union (51 774 abitants)
Ensenhament superior e recèrca[modificar | modificar la font]
Les tres pòls universitaris son :
- L'Universitat Tolosa 1 Capitòli (UT1 - Tolosa-I) : sciéncias socialas, particularament damb l'Institut d'Estudis Politics de Tolosa, le dret e l'economia.
- L'Universitat de Tolosa-Joan Jaurés (UTM - Tolosa-II) : sciéncias umanas, disciplinas artisticas e literàrias.
- L'Universitat Pau Sabatièr (UPS - Tolosa-III) : medecina, farmacia e sciéncias duras.
L'importància de la vida universitària a Tolosa se manifèsta tanben per la riquesa e la diversitat dels laboratòris de recèrca presents suls campus universitaris e dels centres ospitalo-universitaris.
Las grandas escòlas principalas :
- L'Institut d'Estudis Politics de Tolosa (IEP Tolosa)
- L'Escòla Superiora de Comèrci de Tolosa (ESC Tolosa)
- L'Escòla nacionala veterinària de Tolosa
- L'Escòla Superiora d'Agricultura de Purpan
- L'Escòla d'Arquitectura de Tolosa
- Supaéro (ENSAE)
- L'ENAC
- L'ENSIACET
- L'ENSEEIHT
- L'ICAM
- L'INPT
- L'INSA
- L'IPSA
- L'ENSICA
- L'ENSAT.
Economia[modificar | modificar la font]
Agricultura, cultura ortalana[modificar | modificar la font]
Coma la màger part de las grandas vilas situadas en plana alluviala, Tolosa a desvolopat una cultura ortalana que li permet un aprovesiment regular de produits frescs. Atal, le sud-èst e le nòrd de la vila son de zònas tradicionalament dedicadas a aquel tipe de culturas. Çaquelà, aquesta practica es a desparéisser, las superfícias disponiblas se demesisson a causa de la pression fonzièra.
Tolosa es tanben coneguda per la cultura de la violeta, per sas flors e son perfum.
Le domeni de Candie es una bòria de mai 300 ectaras qu'aparten a la comuna e qu'es espleitada en regia agricòla municipala.
Aeronautica e espaci[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Primièra Guèrra Mondiala, Tolosa entreten una relacion particulara damb l'aviacion. Per aquel periòde las industrias aeronauticas mudèron a Tolosa, pr'amor la vila èra considerada coma pro alunhada de las zònas de combat. Las usinas Latécoère dispausan aital d'obradors en plena vila.
D'autras entrepresas o centre de recercas seguiguèron, que siá dins le domeni de l'aviacion e de le de l'espaci: le CNES, MATRA, ALCATEL, la SNPE (carburant de fusèa), e AIRBUS. Tolosa possedís las cadenas d'assemblatge dels avions de l'entrepresa europèa (damb Amborg) mès tanben de centres de recèrcas e d'ensages. Las usinas del grop se situan a l'oèst de l'aglomeracion sus las comunas de Tolosa (Sent Martin de Toish), Blanhac e Bausèla. Las usinas son una de las destinacions màgers dels viatges de caps d'Estat o de govèrn: Joan Carles I d'Espanha, Elisabèt II del Reialme Unit, le primièr ministre de la Republica Populara de China.
Quimia[modificar | modificar la font]
Situat principalament dins la zòna sud de la vila, le pòl quimic compren d'entrepresas dels sectors de la quimia pesuga (AZF : fertilizant azotats), de carburants, explosius e fuòcs d'artifici (SNPE, Ets Lacroix), de la quimia farmaceutica, de la pintura (pigments)
Le pòl quimic tolosenc a conegut una importanta activitat fins a la catastròfa del 21 de setembre de 2001 : l'explosion de l'usina AZF a fait 30 mòrts e environ 2500 ferits, e mai de degalhs materials considerables (Universitat de Tolosa-Le Miralh, quartièr En Palòt, La Reinariá, Ranguèlh e l'espital psiquiatric Marchand en particular).
Aquesta activitat tend dempuèi a se reorientar vèrs la quimia fina e la quimia farmaceutica, jutjadas mens polluentas e mens menaçantas per la populacion.
Informatica[modificar | modificar la font]
De nombrosas entrepresas del sector son implantadas a Tolosa, beneficiant de la qualitat de la formacion universitària e de las grandas escòlas localas. Especialament las SSII Atos Origin, Capgemini, Unilog, CS, Coframi e IBM.
La comunautat d'aglomeracion de la Grand Tolosa s'es dotada dempuèi la fin de 2001 d'una excellenta infrastructura metropolitana de telecomunicacions (IMT). Compausada de cinc boclas totalizant 77 km de fibra optica l'IMT s'espandís sus la Grand Tolosa del nòrd al sud e d'èst en oèst altorn de Tolosa, de Blanhac a Labeja e de L'Union a Tornafuèlha. Passant principalament pel mètro tolosenc, le Periferic e le Canal del Miègjorn. Cada cable se compausa de 144 fibras opticas negras, cada parelh de fibra ofrís una capacitat de 2,5 Gbit/s dins les dus senses.
Vejatz le sit oficial de l'IMT dins les ligams.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Le Centre Nacional de Calcul de Météo-France es installat dempuèi 1982 a Tolosa. Es en particular dins aquel centre que son efectuadas las previsions meteorologicas per França tota.
Le "Météopôle" de Tolosa regropa en mai le Centre Nacional de Recèrcas Meteorologicas (CNRM).
Mèdias[modificar | modificar la font]
- Unas televisions son installadas a Tolosa :
- TLT es la television locala de Tolosa. Es installada dins la novèla Mediatèca José Cabanis, a Marengo (a l'origina son sèti èra a Compans-Cafarelli). Acaba d'emetre en julhet de 2015 per causa de dificultats financièras
- Tv Bruits son de televisions associativas qu'emeton tanben a Tolosa.
- OC-TV es una television sus Internet
- France 3 Sud es la television regionala del Sud, sos estúdios son situats a la Cepièra.
- M6 a tanben un descrocatge local a Tolosa.
- Tolosa abrita les estúdios de las ràdios :
- Ràdio Occitània
- Sud Radio
- lo Mouv'
- Canal sud
- FMR, Radio-Radio (partejan la meteissa frequéncia)
- Booster Fm, Radio Plus (partejan la meteissa frequéncia)
- Radio Présence
- Radio Campus
- Per la premsa escrita jornalièra, se trapa essencialament le sèti social del quotidian regional La Dépêche del Miègjorn.
- Per la premsa escrita setmanièra, se trapa Le Journal des Toulousains.
- Per la premsa satirica, se trapa Satiricon [1]
- Sèti de las Edicions Hubert (Murèth)
Cultura[modificar | modificar la font]
La vida culturala tolosenca es rica :
- d'apòrts particulars ligats a divèrsas ondas d'immigracion (espanhòla pendent la Guèrra Civila, pè-negre dins las annadas 1960, maugrabina dins las annadas 1970) ;
- de la diversitat e de la joinesa de la populacion dels estudiants;
- dels movements culturals alternatius.
Teatre[modificar | modificar la font]
Tolosa fosquèc le brèç de companhiás de teatre de carrièra coma Royal de Luxe e de tot un movement d'artistas ligats a la scèna urbana.
Divèrsas scènas coma le Teatre de la ciutat, le Granier-Teatre - Teatre Daniel Sorano o le Teatre de la Levada aculhisson de pèças cada annada.
La vida teatrala amatritz coneis tanben una activitat importanta.
Cinèma[modificar | modificar la font]
N'es Tolosa una de las vilas exagonalas melhor dotada (franc París de segur!!!) per aquò tot que de cinèma de qualitat se tracta damb, bèla primièra:
- la Cinematèca de Tolosa, carrièra del Taur fondada per en Raimond Bòrdas (1920-2004) devèrs las annadas 1950 e qu'a un fons unic al mond
Se ne salvèc per exemple tot un tròç de L'Edat d'aur d'en Luis Buñuel o ne ten una version mai completa qu'enlòc mai del filme subrecultissim qu'es Freaks.
Tanben se ne possedís le negatiu original de La màger illusion d'en Joan Rainoard.
N'a tanben una bibliotèca pro rica de libres e revistas (e totes autres documents) subre le 7en art.
Tot parièr se ne pòt notar un malhum de cinèmas d'art e ensag pro ric damb
- l' ABC, carrièra de Sant Bernat que se ne formèc un santfum de generacions de cinefils dempuèi ara mai de 50 ans d'existéncia (n'a tanben una bibliotèca plan rica )
- American Cosmograph[2] (Contunha l'activitat de l'UTOPIA Tolosa a partir de junh de 2016)
Tot parièr se n'organiza ara a la Cinematèca e dins tota la vila dempuèi mai de 20 ans les festenals Cinèma d'America Latina e Cinespaña que pro succès ne rescontran alprèp del public tolosan.
Un molon d'autras manifestacions mai pontualas a l'entorn del cinèma se debanan cada an en per tota la ciutat.
Musica[modificar | modificar la font]
Las opèras son prepausadas per le Teatre del Capitòli de Tolosa dins l'Orquèstra Nacionala del Capitòli de Tolosa que s'es fait una reputacion internacionala dins le domeni de la musica classica, jos la direccion de Michel Plasson.
Entre autres, la "Halle aux grains", sala prestigiosa reputada per son acostica, e qu'abritava un mercat.
Tolosa a tanben una reputacion de vila dinamica dins le domeni de la musica de las annadas 1980 e 1990.
Dins un autre domeni, mantun artistas e grops tolosencs se son fait una reputacion nacionala en chanson française coma :
- Claudi Nogaròu damb entre autras sa cançon intitulada Tolosa ;
- Emile e Images ;
- Zebda ;
- KDD
- Projet Factor X
- Dadoo
- Sang-Mêlé
- Fabulous Trobadors
- Les Capitoligams
- "Les beautés vulgaires"
Doblidem pas subretot la celèbra « Tolosenca » del compositor Louis Deffès. (cantata aicí per Benjamin Auriol).
Espectacles[modificar | modificar la font]
Salas :
- Le Bikini, pichona sala mitica de Tolosa, ont de nombroses artistas renomenats se son produits. En 2007, sièis ans après la destruccion de la sala per l'explosion AZF, una sala novèla foguèt bastida a Ramonvila e Sant Anha, a ras del canal. La sala novèla es estat concebuda per l'arquitècte Didier Joye e ten una capacitat modulabla de 400 a 1500 plaças sus dos nivèls per un empont de 20 mètres e un exterior amb piscina.
- Le Zénith de Tolosa, la sala cobèrta mai granda de França (9000 pers.) aprèp Bercy (15 000 pers.) ;
- Le Palais dels Espòrts de Tolosa. Tornèc èstre bastit entièrament, sas estructuras portairas an sofèrt tanben de la catastròfa d'AZF ;
- La glèisa de Sant Pèire de las Cosinas es estada recentament dobèrta coma auditòri e sala d'espectacle.
Festenals :
- Piano aux Jacobins
- Prima de Setembre
- Houfastival
- Ça bouge encore
- Festival del cinèma d'America Latina
- Rio Loco
- Aiguill'ART
- Tolosa les Orgues
- Convivéncia
- Le Forum de l'Imatge
- Festival N7
- Printemps de l'INP
Fotografia[modificar | modificar la font]
La Galariá del Castèl d'Aiga met en scèna regularament d'exposicions fotograficas. Jean Dieuzaide ne fosquèc un actor renomenat e sovent expausat.
D'eveniments a l'entorn de la fotografia coma la « prima de setembre » o « le Forum de l'Imatge » son parièrament organizats jos forma de festenals.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
Al còr del Sud-Oèst, Tolosa ocupa una plaça estrategica a proximitat de Gasconha. Les restaurants de la vila servisson donc fòrça especialitats a basa d'anet gras. Çaquelà le plat mai conegut es sens dobte le caçolet, a basa de salsissa de Tolosa e de mongetas, qu'apaissa atal una brega ancestrala entre les partisans del caçolet de Castèlnòu d'Arri e les del caçolet de Tolosa sus sas originas.
De remarcar tanben le Cachou Lajaunie, inventat en 1880 a Tolosa per Léon Lajaunie, farmacian.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Tolosa es classificada vila d'art e d'istòria. Les baloards de cintura determinan le sector salvagardat mai grand de França (220 ha).
Fòrça luòcs tolosencs son de descobrir en landrejant. Le patrimòni de bastiments religioses es particularament ric, damb qualques curiositats coma la glèisa dels Jacobins (qu'a una nau damb de corondas centralas en palmièrs). Tolosa es la vila francesa que compta le pus grand nombre d'ostals particulars de la Renaissença, aquò es degut a l'edat d'aur del pastèl.
Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]
- le Capitòli qu'es l'ostal de comuna, sus la plaça del meteis nom ;
- le Donjon del Capitòli (Ofici del Torisme) ;
- les cais e las ribas de Garona ;
- le Bazacle ;
- le Jardin de las Plantas, le Grand Redond e le Jardin Reial ;
- le Pont Nòu ;
- l'Espital de la Grava e son dòma de coire ;
- le Castèl d'Aiga ;
- le Canal del Miègjorn ;
- le pont de Sant Pèire ;
- la plaça Wilson ;
- la Gara Matabuòu ;
- l'Ostal del Vièlh Rasim.
- la preson de Sant Miquèl (Fotografias)
Bastiments religioses[modificar | modificar la font]
- la basilica de Sant Sarnin ;
- la glèisa de Nòstra Dòna del Taur damb son campanal-mur ;
- la glèisa dels Jacobins e sas clastras ;
- la catedrala de Sant Estève ;
- la basilica de la Daurada ;
- la torrèla de las Ursulinas.
- la glèisa de Sant Aubin
- la glèisa de Sant Jiròni
- la Sinagòga de Palaprat
Musèus[modificar | modificar la font]
Les nombroses musèus de la vila presentan un patrimòni istoric important. Demest elis, podèm citar :
- le Musèu Georges Labit ;
- le Musèu dels Agustins ;
- le Museum d'Istòria Naturala ;
- le Musèu d'Art Modèrne als vièlhs tuadors de Sant Subran ;
- la Ciutat de l'Espaci ;
- l'Ostal d'Assesat (Fondacion Bemberg) ;
- Goethe-Institut ;
- le Musèu del Vièlh Tolosa ;
- le Musèu de l'Aficha ;
- le Musèu Departamental de la Resisténcia e de la Deportacion ;
- le Musèu dels Antics de Tolosa (Musèu de Sant Ramon) ;
- le Musèu Paul Dupuy (Arts aplicadas de l'Edat Mejana a uèi).
Tolosa, vila d'Espòrt[modificar | modificar la font]
- Fotbòl : damb lo Tolosa Fotbòl Club
- Rugbi de XV : damb l'Estadi Tolosenc
- Rugbi de XIII : damb lo Tolosa Olimpic XIII
- Beisbòl : damb l'Estadi Tolosenc BaseBall
- Voleibòl : damb l'Spacer's de Tolosa Volley-Ball
Personas celèbras nascudas a Tolosa[modificar | modificar la font]
- Sylvain Augier (1955- ), animator de ràdio
- Laetitia Barlerin (1974-), doctor veterinari
- Georges de Caunes (1919-2004), jornalista (paire d'Antoine de Caunes e grand paire d'Emma de Caunes)
- Jean Dausset (1916- ), mètge
- Jean-Louis Debré (1944- ), òme politic francés, president de l'Assemblada Nacionala dempuèi le 25 de junh 2002
- Louis Deffès (1819 - 1900) Compositor (especialament de l'Imne tolosenc :Ò Mon País)
- Marine Delterme (1970-), actritz
- Filippe Druillet (1944- ), dessenhaire e scenarista
- Joan Estève Esquiròl ( 1772-1840), psiquiatre
- Pèire Godolin (1580-1649) poèta
- Ticky Holgado (1944-2004), actor
- Gabriel Koenigs (1858-1931), matematician
- Marguerite Marin (1951- ), dançaira e coregrafa
- Art Mengo (1962- ), cantaire
- Frédéric Michalak (1982- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Moos (1974- ), cantaire
- Claudi Nogaròu (1929-2004), cantaire, compositor
- Fabien Pelous (1973- ), jogaire francés de rugbi de XV
- Jacques Polieri (1928- ), meteire en scèna
- Jean-Luc Reichmann (1960- ), animator de television
- Antoine Rivalz (1667-1735), pintor
- Sébastien Roch (1972- ), cantaire, actor (Elena e les dròlles)
- Claudi Sicre (1947), cantaire
- Laurent Terzieff (1935- ), comedian
- Jacques de Tourreil, membre de l'Acadèmia Francesa
- Jean Antoine Verdier (1767-1839) general de Napoleon
- Bernard Werber (1961- ), escrivan
- Pierre Gamarra
Embessonatges e acòrds de cooperacion[modificar | modificar la font]
La vila de Tolosa es bessonada damb las vilas seguentas (per òrdre cronologic) :
- Tel Aviv ( Israèl) dempuèi 1962,
- Atlanta ( Estats Units) dempuèi 1975,
- Kyiv (Ucraïna) dempuèi 1975,
- Bolonha ( Itàlia) dempuèi 1981,
- Elx ( Espanha) dempuèi 1981,
- Chongqing ( China) dempuèi 1981.
Nosèt d'acòrds de cooperacion damb :
Tolosa a tanben una vila d'adopcion : Câmpia Turzii (Romania).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Via Tolosana
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Comuna del Tolosan
- Tolosa
- Comuna de la Nauta Garona
- Comuna d'Occitània


text:
Pife Canto
Estil : Forró, Trad, Polifonia, Jazz, Fòlc
Domeni d'activitat : Grop
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Membres : Clément Baudry, Rachel Baudry, Anne Lauron, Cyril Solanas, Virginie Bécamel
Airal lingüistic : Lengadòc, Mediterranèa
Vous aimerez aussi
#Anne Marie Rivemale #Anne Marie Rivemale #Bal Indigène #Bombes 2 Bal #Cap Aici
i
Pife Canto es un joiós quintet format d’Anne Lauron, Clément e Rachel Baudry, Cyril Solanas e Virginie Bécamel.
Lors creacions s'inspiran d'aires de pifanos brasilencs, de cants polifonics occitans, de ritmicas mediterranencas e contemporanèas.
Segur Pifa Canto reculhís pas encara totas las fruchas de son audàcia musicala, mas sa perseverància e sa volontat sens falhida de conquistar lo public american e per extension la plaènta li permetrà sens dobte de venir jogar en cò vòstre dins gaire.
Faire bolegar totes los publics dins un esperit de partatge, de rencontre e de fèsta, tal es l'objectiu de Pife Canto.


text:
Thiant
Thiant es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada al confluisson de la riu çò Écaillon e del fleuve Escaut.
Commune située au confluent de la rivière l'Écaillon et du fleuve Escaut.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Ortografia de verificar
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna del Nòrd


text:
Lannarvili
Lannarvili en breton ( Lanarvily en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lanarvily Èra una trève de Kernilis, fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon e èra jol vocable de sant Gouesnou. Es sortida d'un démembrement de la parròquia primitive de Plouguerneau.
Lanarvily était une trève de Kernilis, faisait partie de l'archidiaconé de Kemenet-Ily relevant de l'évêché de Léon et était sous le vocable de saint Gouesnou. Elle est issue d'un démembrement de la paroisse primitive de Plouguerneau.


text:
Lista dels comtes de Forcalquièr
Las règlas de succession del comtat de Provença volián que los filhs d'un còmte li succediguèssen amassa e regnèssen sul comtat d'un biais indivis. Lo còmte Folc Bertran possediguèt tanben en pròpri lo castèl de Forcalquièr.
La familha comtala de Provença s'atudèt en 1093 e tres familhas se pertegèron puèi Provença, l'Ostal de Tolosa, lo de Barcelona e lo d'Urgèl. Los conflictes d'interèsses entre aquelas familhas permetèron pas de manténer l'indivision sul comtat e a l'eissida de las guèrras baucencas lo comtat foguèt partejat entre los tres ostals.
Los còmtes de l'Ostal d'Urgèl, descendenta de Folc Bertran e que possedissián doncas Forcalquièr avián pres lo títol de comte de Forcalquièr.
1019-1051 : Folc Bertran († 1051), comte de Provença, filh de Guilhèm II, comte de Provença
- maridat a Ildegarda
1051-1063/7 : Guilhèm V Bertran, comte de Provença, filh ainat del precedent
- maridat a Terèsa d'Aragon, puèi a Adelaïda de Cavenez
1051-1065 : Jaufré II, comte de Provença, filh ainat de Folc Bertran
- maridat a Ermengarda
1063/7-1129 : Adelaïda († 1129), filha de Guilhèm V e d'Adelaïda de Cavenez. S'intitula comtessa de Forcauquier
- maridada a Armengòl IV († 1092), comte d'Urgèl
Ostal d'Urgèl[modificar | modificar la font]
1129-1129 : Guilhèm III d'Urgèl († 1129), filh dels precedents
- maridat a Gersenda d'Albon, filha de Guigues III d'Albon, dalfin de Vienés
1129-1149 : Guigues d'Urgèl, filh del precedent
1129-1144 : Bertran Ièr d'Urgèl, fraire del precedent
- maridat a Josseranda de Flòta
1144-1207 : Bertran II d'Urgèl († 1207), filh del precedent
- maridat a Cecília de Besièrs
1144-1209 : Guilhèm IV d'Urgèl († 1209), fraire del precedent
- maridat a Adelaïda de Besièrs
Ostal de Sabran[modificar | modificar la font]
1209-1222 : Garsenda de Sabran (1180 † 1242), filha de Ranièr Ièr de Sabran († 1224), senhor de Cailar, e de Garsenda d'Urgèl, ela meteissa filha de Guilhèm IV
- maridada a Anfós II d'Aragon, còmte de Provença
Lor filh Raimon Berenguièr IV de Provença acampa alara definitivament lo comtat de Forcalquièr al comtat de Provença


text:
1348
Aquesta pagina concernís l'an 1348 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Lo sabent anglés Richard Swineshead (mòrt en 1354) capitèt de resòuvre d'equacions liadas au desplaçament de còrs aguent una velocitat uniforma. Aquò foguèt publicat dins una tiera de tractats dichs Liber calculationum (« Libres de calcul » en occitan).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Arnau Bassa, pintre aragonés.
- Ferrer Bassa, pintre aragonés.


text:
O L'ALMANAC DE LA ROQUETIA.
Per dire tot çò de mancar pas dins lo rèire país clapassièr e endacòm mai, una pagina occitana que serà çò que ne faretz.
Nòvas de segur, mas tanben contes de ma grand-la-bòrnia, sornetas de ma tanta Nina de Niana, galejadas e bajocadas, pròsas e poesias, opinion, fòtos o vidèos,...
Acabatz de mandar.
cercle.occitan.max.roqueta@gmail.com
samedi 14 décembre 2013
Restincle e pivèrn dins la Bíblia
Aqueles dos aubrilhons, restincle e pivèrn (sonat tanben pudís) son citats dins lo Testament vièlh, amb l’episòdi dau Libre de Danièl 13.
S’i conta que dos vièlhs susprenguèron una joventa sonada Suzana, que, se cresent soleta, se desnudèt per se banhar dins un pesquièr. Los vièlhs la volián forçar a colcar amb eles, sique non contarián de pertot que Suzana èra nusa amb un jovent. E Suzana refusèt…Mas lo Senhor suscitèt l’esperit de Danièl que, per confondre los vièlhs, lor demandèt jos quante aubre se passèt çò que vegèron. L’un respondèt « un restincle », e l’autre « un pudís ». E cadun saupèt qu’avián mentit…Es aquel raconte que descriu aqueste poèma.
Suzana e los vièlhs
Los vièlhs, se rinçant l’uòlh dedins l’òrt, al pesquièr,
Ont castament Suzana aital se desdoblava,
Los pials al fons de l’onda e l’artelh sus la grava,
Per la veire dos còps recuolavan arrièr.
Son còrs d’aiga un pauc mai que l’autre fernissiá
Dont mai pauc a cha pauc davalava, suspresa,
Per aquel talh glaçat contra sa carn tebesa
Que, peçuc a peçuc, lèu lèu l’engolissiá,
A l’asuèlh dels vistons cramants se desdoblavan
De l’autra man del sosc, los vièlhs en de jovents,
E dins l’aiga o dins l’èr sos còrses s’apariavan
Ambé lo de Suzana. E l’aubre, jos lo vent
Qu’amodava en las carns aquel tremoladís,
Per un èra un restincle e per l’autre un pudís.
(Joan Larzac)
LARZAC Joan, "Suzana e los vièlhs", Ai tres òmes a taula a miègjorn / J'ai trois hommes à table à midi, Letras d'Òc, 2007.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Peter Paul Rubens
Peter Paul Rubens que ho un deus màgers pintres barròcs. Originari deus País Baish espanhòus e hilh d'un pair calvinista qui huejó a Sieguen, Vesfàlia, que ho educat après per la soa mair dens la religion catolica.
Qu'ei donc atau au còp un pintre catolic, olandés e barròc representatiu de la Contra Reforma.
La soa pintrura que's destaca per la soa exageracion sesuala, picturala e iconografica barròca e mei que mei dens las soas òbras religiosas, istoricas, dens los sons pertrèits e païsatges.
Que ho tanben un important diplomata deu son temps.
Vita[modificar | modificar la font]
Que neishó a Sieguen on lo pair, Jan Rubens, èra refugiat per'mor d'estar calvinista. Acerà, Jan que ho conselhèr d'Anna de Saxònia, son galant e lo pair d'ua hilha illegitima, çò qui'u mandè en preson. Chic après la soa sortida, qu'es morí e Maria Pypelincks, la mair deu pintre, que tornè a Anvèrs (la soa vila d'origina) on Peter Paul e hore eslhevat dens lo catolicisme, e on arrecebore ua educacion classica de las suenhadas, inclusent la possibilitat d'estudiar dab grans pintres d'aquesta ciutat.
En 1598 que ho admés dehens la Guilda de Sant Luc, vodada aus pintres.
Que viatgè après en Italia on e demorè mantuas annadas, en bèth percorrér las corts dotadas de colleccions de pintruras qui l'ensenhèn los estils deus mèstes mei prestigiós. Aqueth sejorn italian que ho interromput en 1603 per un viatge e ua mission diplomatica entau Duc de Màntoa auprès de Felip II d'Espanha on podó atau estudiar las colleccions espanhòlas de tablèus. D'aquesta epòca e data lo son famós pertrèit equèstre deu Duc de Lerma.
A partir de 1609 que's tornè installar a Anvèrs, alavetz partida de l'Empèri Espanhòu ; durant aqueth periòde qu'avó ua grana activitat artistica e que ho pintre de la cort deu Duc Albèrt VII d'Àustria e de l'Infanta Isabel Clara d'Espanha qui, era, èra establida a Brussèlas.
En 1621 Rubens executè ua seria de tablèus comandat per la reina de França e de Navarra Maria de Medici coneguda com lo Cicle de Maria de Medici. Après aquesta comanda, lo pintre que tornè har lo diplomata per la coroa d'Espanha e aqu2 que comencè atau entà eth ua tempsada de viatges durant laquau e ho hèit duas vegadas cavaèr per Felip IV d'Espanh en 1624 e tanben perCarles I d'Anglatèrra en 1630. Aquesta annada, Rubens, veude, que's tornè maridar dab ua hilha de 16 ans, Hélène Fourment qui inspirè quauques representacions feminias deus sons darrèrs tablèus, com Lo jutjament de Paris. Qu'avó tres mainatges deu son prumèr maridatge e cinc deu segond.
Que's morí en 1640.


text:
Jaulgonne
Jaulgonne es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jaulgonne Èra una distincion del rei al 14ème, del pòrti de Bouillon a la Revolucion
Situada al débouché d'un vallon dintrat, la municipalitat soslinha un méandre de la Marna. Destruida a 95 % en lo moment de la primièra guèrra mondiala[ref. necessària].
Jaulgonne était une seigneurie du roi au 14ème, du duc de Bouillon à la Révolution
Située au débouché d'un vallon encaissé, la commune souligne un méandre de la Marne. Détruite à 95 % lors de la première guerre mondiale[ref. necessària].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Ortografia de verificar
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Comuna de Imatge:cap
- Comuna d'Aisne


text:
Parallèl
- en matematicas, drechas o plans son parallèls quand an la meteissa direccion ;
- en geografia, un parallèl es una linha imaginària sus la superficia de la Tèrra ;
- en informatica :
- lo calcul parallèl es l'execucion simultanèa d'una tasca repetitiva sus de processors multiples formant un unic sistèma informatic; permet d'obtenir de resultats pus rapidament ;
- un pòrt parallèl es una connexion utilizada per transmetre d'informacions a un periferic ;
- en electricitat, un circuit en parallèl es un circuit electric ont los corrents s'addicionan, en oposicion al circuit en seria ;
- en sciéncia-ficcion, un univèrs parallèl es una representacion imaginària de nòstre monde que diferís a l'origina per un eveniment.


text:
WIKIPEDIA
QUELQUES PLATS TYPIQUES OCCITANS
• Lo caçolet [kassoulét], le cassoulet est un plat à base de haricots blancs, il se cuisine avec du canard et du porc. On trouve quelques variantes souvent nommées mongetat. La mongeta étant le haricot.
• Lo bolhabaissa [boulyabaïsso], la bouillabaisse est un plat de poissons frais bouillis. Pour réussir une bonne bouillabaisse il faut savoir traduire son nom : lo bolh, le bouillon, doit être surveillé de près. On commence par cuire les poissons les plus coriaces et on finit par les plus tendres. A chaque ajout d’un nouveau poisson, il faut abaissar, baisser le feu. Le secret est là : dès que ça bout, on baisse, d’où lo bolhabaissa.
• La ratatolha/chichomèia [ratatoulyo/tchitchoumèïo], la ratatouille ou la chichoumé : Courgettes, aubergines, poivrons, oignons et tomates cuisent à part en petits morceaux et sont mesclats, mélangés à la fin.
• La garbura, la garbure : Soupe épaisse de choux, de lard et de confit d’oie trempée dans du pain de seigle.
• Lo fetge gras, le foie gras : à l’étouffée ou juste poêlé, nature ou truffé, le foie gras est de toutes les fêtes.
• La sopa de peis, la soupe de poisson : Préparée avec divers poissons frais, la soupe de poisson se trempe avec des croûtons gran-d’alhats, frottés d’ail et de rouille.
• Lo ragost d’escobilhas, mot à mot le ragoût de raclures ! Ce plat de pauvre est un ragoût réalisé avec les restes de la semaine.
• La brandada (de merluça), brandade de morue (de brandar remuer) : c’est une purée à base de morue.
• L’alhada, la soupe à l’ail : De l’ail bouilli dans beaucoup d’eau. Cette soupe aide à la digestion !
l'occitan doute de suite
Receptas occitanas
Aiga bolida
Alhòli
Aligòt
Anchoiada
Bolhabaissa
Borrida
Caçolet
Gardiana
Garbura
Mongetada
Orsinada
Tapenada
Pan banhat
Libre de cosina/Caçolet
Una sietada de caçolet
Se ditz popularament qu'existisson tres tipes de caçolet (nom derivat de l'aisina ont còi: la caçòla) que caduna de las vilas d'ont son originaris se n'atribuís la paternitat. Atal foguèt establida una mena de trinitat, lo Paire (Castelnòu d'Arri), lo Filh (Carcassona) e l'Esperit Sant (Tolosa). La basa del caçolet son las mongetas e per çò qu'es de la carn acompanhadoira, en fonccion de l'endreit, s'i pòt trobar de pòrc, de salsissas de Tolosa o alara de tiron.
[modificar]Lo Caçolet de Castèlnòu d'Arri (lo Paire)
Los ingredients:
-1 liura e mièja de mongetas blancas.
-4 bocins d'auca confida.
-250 g de salsissa de "Tolosa".
-200 g de codena fresca.
-150 g d'esquina de pòrc.
-150 g de carnsalada.
-Doas cebas, una tomata bèla.
-Dos clavèls de geròfle.
-Dos grans d'alh.
-D'èrbas (frigola, romanin e laurièr) e de sal.
-Tres culhièrs de grais (d'auca o de pòrc).
La coseson
Dins una caçòla, cobrir las mongetas amb d’aiga freda, far blanquir en menar al bulh durant 5 minutas. Escampar l’aiga puèi. Tornar cobrir las mongetas amb d’aiga tebesa aqueste còp. Apondre en seguida las codenas talhadas en bocins pro amples, mantuna cabòças d’alh e de lard salat, finament capolats amassa. Daissar còire environ doas oras aperaquí. Cal que las mongetas sián plan cuèitas e vengan fèrmes. D'aquel temps, dins una padena granda, far pèrdre lo grais als bocins de confit, los sortir e dins aquel grais, far rossir la carn de pòrc e la salsissa.
Un còp acabadas aquelas doas preparacions, cal voidar tot dans la caçòla. Bèl primièr una capa de mongetas amb lo jus, puèi una sisa de carn que se deu cobrir amb las mongetas de mai. Pebrar en susfàcia abondosament. Daissar tombar la salsissa sul caçolet, l’enfonzar leugièrament e asaigar tota la susfàcia amb lo jus encara bolhent. Metre dins lo forn e daissar còire fins que se fòrme une crosta marron unifòrma sus tot lo dessús. Susvelhar de temps en temps e, se lo Cassolet sembla se secar, asaigar amb d'aiga cauda, sens pasmens lo negar. Daissar còire atal entre tres e quatre oras.
Aligòt
Libre de cosina
D'aligòt
L'aligòt es una recepta del nòrd de Lengadòc e d'Auvernha. Sos ingredients essencials son la patana e la toma fresca.
Los ingredients
Per 6 personas:
1,5 kg de patanas peladas e talhadas a bèles tròces.
600 g de toma fresca copada en finas lamèlas.
300 g de crèma fresca espessa.
2 o 3 grans d'alh peladas.
4 raspadas de notz de muscada, de sal e de pebre de molin.
Preparacion
Far còire las patanas e l'alh cobèrtes d'aiga bolhenta pendent 20 minutas.
Tre la fin de la coccion, levar l'alh, passar las patanas pel esquichapurèa en apondre se cal un pauc d'aiga de coseson per tal d'obtenir una purèa sopla.
Portar la crèma fresca al bulh e apondre la notz de muscada.
Mesclar la crèma muscadada amb las patanas e barrejar amb un culhièr de fusta, puèi lèu-lèu versar la toma fresca en remenar energicament pr'amor de donar d'aire a l'aligòt que deu poder filar al cap de l'espatula en formar un riban. Segon los gostes, se pòt perfumar lo plat amb un o dos granets d'alh entièrs esclafats.
L'aligòt se pòt servir amb un pol rostit, un rostit de pòrc, una sausissa o alara simplament amb una ensalada.
Pan banhat
< Libre de cosina
Especialitat niçarda, lo pan banhat èra autrecòps lo manjar dels pescadors niçards.Uèi fach amb de ton , èra a l'origina preparat amb d'anchòias.
[modificar]Ingredients
4 pans individuals (complet - campanha o cerealas)
2 a 4 tomatas
2 cebas
20 olivas negras (descloscadas)
4 uòus durs
2 grans d'alh
1 pebròt roge
1 pebròt verd
500g de ton (o d'anchòias)
8 culhièrs de sopa d'òli d'oliva verge
2 culhièrs de sopa d'èrbas ciseladas (basèli,jolverd, ceboleta)
1 pecic de sal
1 pecic de pebre
2 culhièrs de cafè de vinagre
[modificar]Preparacion
Dins un ensaladièr metre las tomatas talhadas en sièis o en rondèlas, las cebas aprimadas , las olivas descloscadas, los uòus durs talhats en rondèlas o en quartièrs, los pebròts pelats talhonats e micalhar lo ton.
Mesclatz delicadament l'ensems amb la vinagreta.
Talhatz los pans en dos (orizontalament), fregar lo dintre amb l'alh, apondre l'òli d'oliva.
Despartir lo mesclat, apondre l'ensalada e las èrbas, tancar l'ensems, plan quichar.
Chichomèia
L'Aiga bolida es una recepta tradicionala del país d'òc per tal de recuperar un estat mai sanitós per çò qu'es de la digestion. Aital se ditz popularament L'aiga bolida salva la vida.
Ingredients
Per 3 a 5 personas.
Un litre d'aiga
Dètz grans d'alh.
Tres bocins de frigola (o de romanin).
De sàlvia.
Èrbas de Provença.
D'uòus.


text:
Pindèras
Pindèras[1],[2] (oficialament en francés Pindères) es ua comuna occitana, situada dens lo departament d'Òut e Garona e la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son : Pinhères (parrochia Sancti Petri de ~), au sègle XIII, Pindera (parrochia de ~), au sègle XIII, Pinderiis (capella Sancti Petri de ~), en 1326. Dauzat i vei lo gascon pinde, notat per Palay, « tèrra soslevada per la relha e jaguda per costat » [3], que Bénédicte Boyrie-Fénié jutja pauc versemblable en toponimia. Negre, citat per B. Boyrie-Fénié, supausa lo mot pinèra, varianta de pinhèra, « pineda, pinhadar », damb ua ipercorreccion grafica, en -nd-, estant que lo gascon ha passar lo grope -nd- a -n-; mès B. Boyrie-Fénié considèra qu'aquera fòrma sabenta se seré pas guardada a l'oral [4] (veire pr'aquò Castandet, que dona l'exemple de la conservacion dens l'usatge d'ua ipercorreccion semblabla). B. Boyrie-Fénié prepausa un etime *pinatária, format de pinus, « pin », e doble sufixe -ata + -aria, a valor collectiva, damb ua evolucion *pinadèra, puish ua sincòpa de la pretonica pin(a)dèra, e ua -s finala que Bénédicte Boyrie-Fénié pensa « adventícia » [5]. Las -s finalas son nombrosas dens la region dens los toponimes e an a l'origina ua valor collectiva (los pindèras = los abitants de Pindèra, puish confusion deu nom de la parròpia damb lo deus abitants) [6]. La prumèira fòrma atestada ha veire que lo -a finau s'èra dejà afeblit en [-ə] dens aquera partida de la Gasconha occidentala au sègle XIII.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Pindèras èra de la ciutat deus Nitiobròges e après de la diocèsi d'Agen, çò que justifica mèi o mens de los plaçar dens l'Agenés. Dempui lo 13 d'agost 1317 e d'aquí a la Revolucion, èran de la diocèsi de Condòm creada per Joan XXII [7].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Hoalhés; es adara deu canton de Les Forêts de Gascogne (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 202
- ↑ http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 531-532
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 202
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 202
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013 (per Gironda)
- ↑ Jean Burias, Atlas Historique français, Agenais, Condomois, Bruilhois, CNRS, 1979


text:
Velcro
Lo Velcro es un material textil que consistís en doas bendas recobèrtas caduna d'una textura diferenta, permetent, que quand se meton en contacte, d'obtenir sul còp un ligam amovible. Foguèt inventat accidentalament per Georges de Mestral, un engenhaire soís. Marca depausada per la Velcro International BV (basada a Amsterdam) pel mond entièr. La societat Velcro, propriária de la marca, ensajèt, sens capitar, a s'opausar a l'usatge del nom de la marca coma nom generic[1].
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La benda autoagafanta foguèt inventada per serendipitat en 1941 per Georges de Mestral[2]. L'idèa li est venguèt tornant d'una passetjada al camp, remarcant qu'èra gaire aisit de levar los gafaròts de laparassa arrapats als vestits e al pel de son can. Georges de Mestral los examinèt e descobriguèt la possibilitat de far aderir dos materials de biais simple e reversible. Desvolopèt la benda autoagafanta e brevetèt l'idèa en 1951. De Mestral nomenèt son invencion « Velcro » mesclant los troces de mots velós e croquets. A l'ora d'ara las aplicacions d'aquel sistèma son plan nombrosas e lo mot velcro venguèt un terme generic per totes los tipes de benda autoagafanta.
Principi[modificar | modificar la font]
La benda autoagafanta es constituida amb doas sisas: une sisa « croquet » qu'es facha de croquetons de plastic en forma d'« inquets », e una sisa « velós » cobèrta de boclòtas de plastic. Quand las doas superfícias son quichadas una amb l'autra, los croquets arrapan las boclas e mantenon ensems embedoas sisas. Quand se tira dessús, los ligams se descrocan e tornan a la posicion iniciala, lor permetent atal de tornar jogar lo meteis ròtle.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Coma la benda autoagafanta es aisit d'utilizacion, que demanda cap d'entreten e sens cap de dangièr, es utilizada dins fòrça casses qu'un ligam temporari es necessari. Pels vestits remplaça los botons o las cremalhièras, e los correjons de las calçaduras, subretot pels enfants qu'encara sabon pas los nosar.
Tanben permet de far aderir d'elements decoratius o distinctius, coma las bendas patronimicas o los grades dels unifòrmes.
Aquela fixacion provisòria pòt èsser solida s'es plan estudiada. Atal o es, lo sistèma utilizat per fixar los discs abrasius sus de ponçadoiras.
De croquets d'acièr inoxidable son utilizats dins l'industria automobila per agafar de pèças coma los paratrucs. Puslèu que de provocar una desligason, las vibracions del veïcul mantenon de fach l'agafat (cada croquet se desligant es censat tornar s'agafar mercé al movement aleatòri qu'es subjècte).
Las agéncias espacialas l'utilizan sus las botas e las combinasons, sus de ligams permetent de fixar los objèctes en apesantor e per ligar los cascos dels astronautas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mesa en garda oficiala de l'entrepresa
- ↑ (fr)Historique, site de la societat VELCRO
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- VELCRO® --Site oficial
- Nikon Small World Image -- Imatge de nauta resolucion per Tracy E. Anderson


text:
Tres libes publicats a las Presses universitaires de Bordeaux :
Romieu Maurice, Bianchi André,
- la lenga del trobar, precis de gramatica de l’occitan ancian ed. dusau 2002, 21€
Iniciacion a l’occitan ancian, dètz e nau tèxtes de l’Edat mejana comentats 2002, 26€
e ongan que venguem de publicar "Gramatica de l’occitan gascon contemporanèu", 528 p. dont quate mapas en quadricromia, 30€.
Ua gramatica completa escriuta en occitan de Gasconha que preconiza formas pangasconas tà l’ensenhament, (especiaument dens la morfologia) e s’estaca a estudiar la sintaxi d’un biais detalhat.
PS Publicat au mes de heurèr de 2005 se’n son venuts guaireben 200
Vanitat de coautor ? N’ac pensi pas, mès aquera gramatica que representa peu prumèr còp un ensai tà balhar tots los utis tà ajudar a ensenhar la lenga contemporanèa.
Las remarcas e criticas que son las planvengudas pr’amor serviràn tà ua dusau edicion.


text:
Octòbre 18, 2013 per calandretapamias
Vos presentam un parpalhòl qu’es nascut dins nòstra classa.
Dins nòstra classa, comencèrem un elevatge de canilhas (erugas), es amusant e interessant. Trobèrem canilhas dins un camp, lor balhèrem fuèlhas, las gaitèrem.
Un escolan amassèt canilhas negras e blancas e lo 1èr d’octobre, formèron de crisalidas. Un parpalhòl sortiguèt d’una crisalida lo 10 d’octobre : èra roge e negre, amb de punts blancs. Es lo que vesètz sus la fotografia.
Sabètz perqué nos interessam a las canilhas ? Es per çò que votèrem per nos balhar un nom : es de nos sonar la classa de las canilhas que ganhèt lo mai de voses.
Es lo 1èr còp qu’un parpalhòl nais dins la calandreta !
Adieussiatz,
Las canilhas, classa de CE1, CE2, CM1, CM2 !
Mandat dins Pàmias | Balisat Calandreta, canilha, crisalida, eruga, parpalhòl | 1 Comment »
Octòbre 10, 2013 per joanmolar
Hola amics i amigues de la Calandreta. Som el grup de redactors delegats de la revista “Prohibit Llegir”.
Aquest any serem nosaltres qui ens escriurem amb vosaltres. Som 19 nens i nenes.
4 de 11 anys que anem a 6è de primària, 4 de 10 anys que anem a 5è de primària, 4 de 9 anys de 4t, 4 de 8 anys de 3r de primària i 3 de 7 anys que fem segon.
Fins aviat!.
41.464631
2.247922
Mandat dins Badalona | Balisat Badalona, Calandreta, catalana, catalunya, delegades, delegats, escola, espriu, etwinning, europeu, llegir, oc, occitana, Occitània, Pàmias, prohibit, projecte, revista | Leave a Comment »
Setembre 17, 2013 per calandretapamias
Nos presentam, la classa de Maria-Anna ongan se sona la classa de las canilhas !
Sèm 19 : 6 CE1 (de 7 ans), 7 CE2 (8 ans), 3 CM1 (9 ans), 3 CM2 (10 ans).
Sus la fotografia, sèm davant l’Espaci Occitan, i sèm totis, tenèm de bandièras occitanas : èra lo 12 de setembre de 2013, avèm commemorat la batalha de Murèth.
Adieussiatz a totes,
lo bonjorn de Pàmias
Las « canilhas »
Mandat dins Pàmias | 3 Comments »
Setembre 12, 2013 per joanmolar
Benvolguts amics i amigues de la Calandreta de Pàmias!
Estem molt contents de tornar a començar un nou curs, que serà el del 25è aniversari de la nostra escola.
Fins aviat!
Mandat dins Uncategorized | Leave a Comment »
Junh 13, 2013 per calandretapamias
Dempuèi 1900, dins los Pirenèus, la susfàcia dels glacièrs del massis a reculat de 85 %. Al nòrd oèst e al sud-èst se constatèt una augmentacion de las precipitacions de 1 à 8 millimètres per an. Al sud- oèst e al nòrd-èst al contrari, i a una baissa de 7 a 14 millimètres per an.
Los expèrts pensan que cap a 2100, i aurà una pujada de 4 a 5 grases e las ressorsas en aiga poiria baissar de 35 %.
Aquò aurà consequéncias sus la diversitat biologica, e tanben culturala e economica (per desplaçament de las populacions e dels toristas).
Pierre e Alice e Yonas
Mandat dins Pàmias | Balisat aiga, glacièrs, Pirenèus, previsions, temperaturas | Leave a Comment »
Mai 13, 2013 per calandretapamias
Qui es Martin Guèrra?
Es un personatge istoric. Nasquèt en 1524 ,al País Basco a Hendaye .Martin Guèrra èra lo filh ainat de Sanxi Aguerra . Puèi mudèron a Artigat en 1527 e per èsser melhor acceptats cambièron lor nom Aguerra en Guèrra.
Martin Guèrra se maridèt a 14 ans amb Bertranda de Rols qu’avià 12 ans. Uèit ans aprèp lor maridatge aguèron un mainatge nomenat Sanxis. Puèi Martin Guèrra partiguèt a la guèrra . Pendent son abséncia un impostor prenguèt sa plaça en se far passar per el: prenguèt la femna e lo mainatge.
Martin Guèrra tornèt e declarèt qu’èra lo vertadier Martin Guèrra .L’impostor se faguèt jutjar al tribunal. E çò que faguèt conéisser l’istòria de Martin Guèrra, es lo film de Daniel Vigne, amb Gérard Depardieu (1982).
Angie Manon Estébân Antonin
Mandat dins Pàmias | Balisat Artigat, impostor, istòria, Pàmias | 1 Comment »
Abriu 15, 2013 per calandretapamias
Perqué los paleontològs an descobèrts de dinosaures sonque en Catalonha e en Occitània ?
Per çò qu‘i a 70 milions d’annadas, Catalonha e Occitània èran una isla. A aquela epòca, los Pirenèus èran pas encara nascuts e la nauta valada d’Aude èra una plana. Del Massís Central al centre de l’actuala Espanha,lo païsatge èra complètament planièr.I aviá de grands flumes dins la plana audenca ,que s’acabavan en deltà a l’emplaçament de l’Arièja abans de s’escampar dins la mar qu’arribava a l’entorn de Tolosa.
De Provença al Pais Basc, la vida formiguejava en causa del climat tropical de tipe monson. Uèi, aqueles flumes e aquelas planas se son fossilizats jos forma de ròca, aquela ròca qu’aflora ara dins la nauta valada d’Aude e ont se tròban las rèstas dels dinosaures.
Las espècias especificas a aqueles endreits, son : lo raubaire de Var (variraptor), dessenhat aqui jos ; lo tarascosaurus, l’ampelosaurus, los « struthiosaurus occitanicus », lo rhabdodon priscus…
Iouri Nino
Mandat dins Pàmias | Balisat catalunya, dinosaures, fossils, Occitània | 3 Comments »


text:
Messatge d'Arecibo
Lo messatge d'Arecibo es un messatge de ràdio enviat per l'espaci dempuèi lo radiotelescòpi d'Arecibo lo 16 de novembre del 1974 per remembrar la remodelacion del radiotelescòpi. Lo messatge aviá una longor de 1679 bits e foguèt enviat cap a l'estelum M13 (Grand estelum d'Ercules) que se tròba a 25 000 annadas lutz e consistís en 1679 nombres binaris. Conten d'informacions sus la situacion del Sistèma Solar, de la planeta nòstra e de l'èsser uman. Lo messatge foguèt dessenhat per Frank Drake, Carl Sagan e d'autres.
L'an 1679 foguèt causit perque aquel millesim es lo producte de dos nombres primièrs e alara se pòt compausar pas qu'amb 23 linhas e 73 colomnas o 23 colomnas e 73 linhas, de biais qu'aquel que legirà poirà organizar las donadas en forma de quadrilatèr. L'informacion organizada de la primièra mena generava pas cap de tipe d'informacion coerent, mas de la segonda conten d'informacion sus la Tèrra e l'espècia umana.
Legit d'esquèrra a drecha (l'imatge d'aquel article es inversat al respècte del messatge original), presenta los mombre d'un a detz, los numeros atomics de l'idrogèn, carbòni, nitrogèn, oxigèn e fosfòr (compausants de l'ADN de l'homo sapiens, l'espècia qu'envia lo messatge); las formulas dels sucres e basas dins los nucleotids de l'ADN; Lo nombre de nucleotids dins l'ADN e son estructura elicoïdala dobla; la siloeta d'un èsser uman e sa nautor; la populacion de la Tèrra; nòstre Sistèma Solar; e un imatge del radiotelescòpi d'Arecibo amb son diamètre.
Denat que lo messatge viatjarà pendent 25 000 ans per arribar a sa destinacion (e benlèu 25 000 de mai per la responsa), Lo messatge d'Arecibo es mai una demostracion de las possibilitats tecnologicas umanas qu'una temptativa reala d'establir una comunicacion amb los extraterrèstres.
Somari
Explicacion[modificar | modificar la font]
Nombres[modificar | modificar la font]
La primièra "linha" del messatge a los nombres de 1 a 10 escrichs en format binari.
Legissent d'esquèrra a drecha, los nombres 1 a 10 apareisson en format binari (la linha del bas mòstra la posicion verticala de cada nombre).
Quitament en coneissent le sistèma binari, lo codatge dels nombres pareis pas totalament evident, a causa del biais que foguèron escrichs. Per legir los sièis primièrs nombres, en ignorant la linha del bas, los cal legir ne prenent los tres nombres binaris del naut cap al bas. Los nombres 8, 9 e 10 son un pauc diferents perque compòrtan una autre colomna, a la drecha de la primièra.
Compausanta de l'ADN[modificar | modificar la font]
Los nombres 1,6 ,7 ,8 e 15 representan respectivament l'idrogèn (H), lo carbòni (C), l'azòt (N), l'oxigèn (O) e le fosfòr (P). Sont los elements que constisson l'ADN.
Nucleotids[modificar | modificar la font]
Desoxiribòsa C5OH7, Adenina C5H4N5, Timina C5H5N2O2, Desoxiribòsa C5OH7
Desoxiribòsa C5OH7, Citosina C4H4N3O, Guanina C5H4N5O, Desoxiribòsa C5OH7
Dobla eliç[modificar | modificar la font]
Dobla eliç de l'ADN (la barra verticala representa lo nombre de nucleotids)
Umanitat[modificar | modificar la font]
L’element al centre representa un Òme. L’element a l'esquèrra la talha mejana d’un òme: 1764 mm. Aquò correspond al nombre binari 14 escrich orizontalament multipliat per la longor d’onda del messatge: 126 mm). L’element sus la drecha correspond a la populacion umana en 1974 encodada en 32 bits siá 4 292 853 750.
Planetas[modificar | modificar la font]
Lo Sistèma Solar: lo Solelh, Mercuri, Vènus, Tèrra (decalada per mostrar d'ont ven lo messatge), Mart, Jupitèr, Saturne, Uranus, Neptun e tanben Pluton (alara considerada coma planeta).
Telescòpi[modificar | modificar la font]
La darrièra partida representa lo radiotelescòpi d’Arecibo amb son diamètre (2 430 multiplicat per la longor d’onda, çò que dona 306,18 m).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Programa Voyager
- Voyager 1
- Voyager 2
- Pioneer 10
- Pioneer 11
- Placa de la Pioneer
- Disc d'or de les Voyager
- SETI
- Sonda espaciala
- Exploracion espaciala


text:
Tous les articles par sabaud
Exposition Max Rouquette
Saint Dionisy
Fête du haut-bois à Saint Dionisy
du 31 janvier au 1er février 2015
Musique, concert à l’église de Saint-Dionisy : Toros en Arles par Fan de Brutch
Fête du haut-bois à Sainte Dièse
Fête du haut-bois à Saint Dionisy
du 31 janvier au 1er février 2015
Musique, concert à l’église de Saint-Dionisy : Toros en Arles par Fan de Brutch
Cafè òc – Josiana Ubaud
Dimècres 29 d’octòbre, tre 7 oras dau vèspre, a la glèisa vièlha d’Argelièrs, cafè òc descabestrat amb Josiana Ubaud.
La màger part la conoisson jot la casqueta de l’etnobotanista en domèni occitan, nombroses los que se congostèron de l’acompanhar, còp o autre, sus lo terrenh:
« Josiana Ubaud, aquela femna ideala en temps de crisi, puòi que t’apastura d’ensaladas sauvatjas una tropelada de 25 personas, sus un cairat de quatre pans de costat ! »
D’autres prèsan encara mai sas colèras famosas, quand, repotegairitz de servici, soleta, torna emparaular un pòble d’òc tròp sovent mut.
Çò melhor essent d’anar veire lo site de Josiana : http://www.josiane-ubaud.com/
Mas, en mai l’amiga e afogada de nòstres cafès, es la lingüista e femna de sciéncias que recebrem dimècres 29, per la sortida de son Diccionari Scientific (Matematica-Informatica-Fisica-Tecnologia-Quimia), Nerta Edicion, 2014.
Los de plànher seràn los absents. Venètz doncas ubaudizar* la vòstra lenga nòstra, vos assabentar tot en partejam lo pan, lo vin, lo demai, e mai encara, se afinitats…
*ubaudizar: parlar e escriure l’occitan dau sègle XXI d’un biais condrech e granat.
Per trapar la sala / Pour trouver la salle :
Per trapar la glèisa vièlha: es aquela qu’a lo cloquièr roman, a l’occitana. S’apargar a l’amorièr grand o endacòm mai, dintrar dins lo vilatge vièlh, seguir la carrièròta de l’ase dau paure Sidòbre, daissar de costat la Casa di Dante, pas luònh dau Sant de paret, e i tombatz dessús, còsta la comuna.
Perqué aqueles « cafès »?
Per parlar occitan, se rescontrar, faire riqueta e s’assabentar los cafès occitans
Café occitan? pour parler, se rencontrer, partager un repas, s’instruire…
Mòde d’emplèc /
Per quals?
Tot lo mond, sòcis o pas de l’associacion, locutors o pas de la lenga d’òc, dau nenon pas tròp plorinejaire, al papeta rance pas tròp repapiare, e mai eles! Basta d’aver enveja d’ausir e de parlar l’occitan, (per aqueles qu’o pòdon), lenga en libertat, occitan de carrièira o patés de facultat.
Coma? Comment?
Segon la formula consacrada « Venètz e portatz » Qual de beure, qual de manjar, de sucrat o de salat, de pebrat per racontar… Metem tot amassa e partejam.
A l’entorn de? Autour de?
Lo tèma es aquí per faire montar l’alhòli e nos assabentar, en segonda partida de serada, un convidat de tria presenta son trabalh, e una discutida s’enseguís. Per s’acabar en galejadas e cançons.
Mercés d’o faire assaupre al vòstre entorn,
A dimècres,
tota la còla de la Roquetia


text:
Judo
Lo judo es un art marciau, fondat per Jigoro Kano en 1882. Maugrat sa vida corta, a capitat d'aténher un aut percentatge de clubs e d'adèptes dins lo monde occidentau e a l'encòp una granda acceptacion dins lo monde entièr. Jigoro Kano vouguèt reculhir l'esséncia dau Jujutsu, un art marciau practicat per leis bushi e de cavalièrs pendent lo periòde Kamakura (1185-1333), amb d'autrei forma d'arts de lucha practicats en aquelei temps dins l'Extrèm Orient per lei mesclar e fondre dins un art unic e basic. La premiera escòla de judo se dobriguèt en 1882.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Tecnicas e forma d'entraïnament
- 3 Arbitratge e debanament dau combat
- 4 Grades e cenchas
- 5 Competicions majoras
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fondator dau judo èra Jigoro Kano. Sa desirança èra de popularizar un metòde que son objectiu èra d'utilizar pus eficaçament sei ressorsas fisicas e mentalas ambé l'ensenhament dei koryu (escòlas tradicionalas) Tenshin Shinyo Ryu e Kito Ryu coma ponch de partença. La legenda dítz que Jigoro Kano s'inspirèt de l'espectacle d'aubres cubèrts de nèu durant un ivèrn fòrça rigorós que remarquèt que lei brancas dei cereisiers avián una reaccion diferenta dei canèus. Sota lo pes, lei brancas dei cereisiers avián tendància de rompre mentre que lei canèus, mai soples, plegavan e se desarassavan de « l'agressor » ambé soplesa. Aquò marcava la naissança de la via de la soplesa.
Dins lei fachs, Jigoro Kano aviá consciéncia de la decadéncia dau jujutsu practicat per sei contemporanèus qu'èra plus adaptat a son epòca. Sei tecnicas èran sovent malaisadas e dangerosas d'aprendre e la màger part dei mèstres èran gaire pedagògs. S'inspirant dei metòdes de divèrsei gimnasticas occidentalas, Jigoro Kano decidiguèt d'eliminar dau jujutsu lei tecnicas dangerosas e de codificar lo rèsta sota la forma de katas per facilitar son ensenhament. Ansin, fondèt un art novèu que sa vocacion èra mai educativa que guerriera. Lo judo èra nascut.
Conoguèt un succès important que s'espandiguèt en delà dei frontieras japonesas e permetèt de popularizar leis arts marciaus d'aqueu país. Acomencèt d'èstre ensenhat au Japon en 1882 au Kodokan puei en Euròpa durant la premiera dau sègle XX. En França, l'òbra dei mèstres Mikinosuke Kawaishi e Shozo Awazu permetèt d'i fondar una federacion poderosa e d'internacionalizar lo judo. Après la Segonda Guèrra Mondiala, lo ret mondiau de clubs èra sufisent per organizar lei premierei competicions internacionalas. En 1964, venguèt espòrt olimpic per leis òmes e en 1992 per lei fremas[1].
Au començament dau sègle XXI, lo judo èra lo tresen art marciau pus practicat après lo karate e lo taekwondo ambé 8 milions de practicants.
Tecnicas e forma d'entraïnament[modificar | modificar la font]
Tecnicas[modificar | modificar la font]
Lo judo esportiu distinguís explicitament :
- lei tecnicas de projeccion dichas nage waza que l'objectiu es de desesquilibrar l'advèrsari per lo faire tombar au sòu. S'i troban :
- lo grop dei tecnicas drechas dichas tachi waza devesidas entre :
- lei tecnicas de cambas dichas ashi waza.
- lei tecnicas de braç (e d'espatla) dichas te waza.
- lei tecnicas d'anca dichas koshi waza.
- lo grop dei tecnicas de sacrificis de son equilibri per faire tombar l'advèrsari dichas sutemi waza. Coma lei tecnicas precedentas, son devesidas entre divèrsei categorias :
- lei tecnicas de sacrificis dins l'axe dichas mae sutemi waza.
- lei tecnicas de sacrificis subre lo costat dichas yoko sutemi waza.
- lei tecnicas d'enrotlament dichas makikomi waza.
- lo grop dei tecnicas drechas dichas tachi waza devesidas entre :
- lei tecnicas utilizadas per lo combat au sòu per dominar l'advèrsari. Son dichas ne waza e son devesidas entre :
- lei tecnicas d'immobilizacion dichas osae komi waza. Son practicas solament quand l'advèrsari es cochat d'esquinas ambé lei doas espatlas tocant lo sòu.
- lei tecnicas d'estranglament dichas shime-waza que son dirigidas còntra lo sistèma respiratòri o lo sistèma sanguin dau còl.
- lei tecnicas de luxacion dichas kansetsu waza que son dirigidas còntra lo coide.
Existís tanben de tecnicas de luxacion e d'd'estranglament drechas que son rarament utilizadas en competicion car es defendut de faire tombar l'advèrsari amb aquelei tecnicas. Enfin, certanei katas necessitan de practicar de tecnicas de picatge dichas atemi waza. S'i troba :
- lei còps de pie (keri).
- lei còps de ponh (tsuki).
- lei còps dau talhant de la man (shuto).
Ges de còps es portat.
Forma d'entraïnament[modificar | modificar la font]
Lei formas d'entraïnament son devesits entre exercicis tradicionaus e katas. Lei premiers son compausats per :
- lo tandoku-renshu que se practica solet còntra un advèrsari imaginari.
- l'uchi-komi que se practica amb un advèrsari en repeticion d'una projeccion.
- lo nage-komi que se practica amb un advèrsari. Es la repeticion unei còps d'una projeccion.
- lo yaku-soku-geiko que se realiza d'un biais similar au precedent en apondent lo desplaçament.
- lo randori qu'es un combat simulat amb un advèrsari que dèu practicar una resisténcia moderada ai tecnicas.
- lo kakari-geiko qu'es similar au randori ambé l'impausicion d'una tematica a l'exercici.
- lo shiai qu'es lo combat de competicion.
Lei katas representan d'exercicis d'estil necessitant una concentracion especiala. Son la fònt dei principis dau judo e l'execucion corrècta d'aquelei katas necessita un entraïnament lòng. Lei katas principaus son :
- lo nage-no-kata (forma dei projeccions) compausat dei grops te-waza, koshi-waza, ashi-waza, mae-sutemi-waza e yoko-sutemi-waza.
- lo katame-no-kata (forma dei contraròtles) compausat dei grops osae-komi-waza, shime-waza e kansetsu-waza.
- lo kime-no-kata (forma de la decision).
- lo ju-no-kata (forma de la soplesa).
- l'itsutsu-no-kata (forma dei cinc principis).
- lo koshiki-no-kata (forma dei tecnicas ancianas).
- lo Seiryoku-zen'yo-kokumin-taiiku (educacion fisica nacionala per l'eficacitat maximala).
- lo Joshi goshin-ho.
- lo Go-no-sen-no-kata (forma dei còntra-presas).
- lo Nanatsu-no-kata (forma dei sept tecnicas).
- lo Nage-Ura-No-Kata (autra forma de còntra-presas).
Arbitratge e debanament dau combat[modificar | modificar la font]
Tèrmes d'arbitratge[modificar | modificar la font]
Au judo, l'arbitratge a per mission :
- de donar leis avantatges o la victòria ai combatents après l'execucion, parciala o totala, d'una tecnica.
- de mantenir l'interés dau combat e d'assegurar la seguritat dei combatents en arrestant lo combat quand es necessari.
- d'informar lei combatents e la taula d'arbitratge dau debanament dau combat.
- de faire respectar lei reglas e d'aplicar lei sancions necessarias.
Durant lei competicions oficialas, un combat necessita tres arbitres : un principau en posicion drecha qu'es cargat de seguir lei combatents e dos asssetas dins lei cantons de la superficia de combat. Lei decisions son presas per la majoritat deis arbitres e anonciadas per l'arbitre centrau. Per èstre comprés, l'arbitre utiliza un ensems de tèrmes que son generalament acompanhats d'un gèst :
- lei tèrmes pertocant lo debanament generau dau combat son :
- Hajime (mans de lòng dau còrs) que marca lo començament dau combat.
- Matte (braç parat vèrs la taula deis oficiaus, paume dirigit vèrs la taula) que marca una pausa.
- Soremade que marca la fin dau combat.
- Hiki-wake que marca una egalitat.
- Sonomana (en tocant lei dos combatents) que demanda ai dos combatents de s'immobilizar per permetre la verificacion d'una causa per l'arbitre sensa modificar l'eissida de la situacion de combat en cors.
- Yoshi (en tocant brèvament lei dos combatents) que marca la fin d'un sonomana.
- Hantei que marca una presa de decision per leis arbitres.
- lei tèrmes regardant un avantatge son :
- kinza qu'es pas anonciat per l'arbitre. Es utilizat per atribuir la victòria en cas d'egalitat a la fin dau combat.
- koka qu'es un tèrme disparegut dempuei la sason 2008-2009 e remplaçat per lo kinza. Marcava un avantatge menor quand un combatent capitava de faire tombar son advèrsari au sòu sensa contacte deis espatlats ambé lo sòu.
- yuko (braç parat subre lo costat en dessota de l'orizontala, dets parats) que marca un avantatge mejan per projeccion, temps d'immobilizacion au sòu o sancion.
- waza-ari (braç parat subre lo costat en dessús de l'orizontala, dets parats) que marca un avantatge important per projeccion, temps d'immobilizacion au sòu o sancion.
- ippon (braç parat en dessús de la tèsta, dets parats) que marca la victòria d'un combatent per projeccion, temps d'immobilizacion au sòu, cumul deis avantatges donats per la realizacion de waza-ari o sancion. Es la fin dau combat.
- osae-komi que marca lo començament d'una fasa d'immobilizacion.
- toketa que marca la fin d'una fasa d'immobilizacion.
- lei tèrmes regardant lei sancions :
- shido qu'es lo premier avertiment sensa consequéncia.
- chui qu'es lo segond avertiment. Dona un yuko a l'advèrsari.
- keikoku qu'es lo tresen avertiment avans la pèrda dau combat.
- hansoku-make qu'es lo quatren avertiment après lo keikoku o un avertiment dirèct per una fauta grèva (utilizacion d'una presa defenduda...). Entraïna la fin dau combat.
Debanament d'un combat[modificar | modificar la font]
Zona de combat[modificar | modificar la font]
Lo terren de judo es dich tatami. Tèn una superficia minimala de 14 x 14 mètres e lo combat se debana dins una zona de 8 x 8 o 10 x 10 mètres situada au centre dau tatami. La zona exteriora permet d'assegurar la seguritat dei combatents durant l'execucion de certanei tecnicas. Per èstre validada, una tecnica dèu èstre acomençada dins la zona de combat.
Rituaus d'intrada e de sortida de la zona de combat[modificar | modificar la font]
Avans d'intrar e de sortir de la zona de combat, existís una tièra de rituaus obligatòris. Ansin, avans lo combat, lei dos combatents intran subre lo tatami e se saludan. Puei, saludan un premier còp lo tapís en montant dessús. Puei, rintran en passant darrier leis jutges per anar se posicionar au centre dau tapís, fàcia a fàcia au bòrd de la zona de combat e esperar lo sinhau de l'arbitre. Saludan alora un premier còp la zona de combat (aqueu salut es plus obligatòri en competicion dempuei 2004) e se posicionan a distància de combat. Se saludan mutualament e fan un pas d'avans ambé la camba senèstra e esperan alora lo sinhau de l'arbitre per acomençar lo combat.
A la fin dau combat, la sortida es realizada ambé de rituaus indentics se debanant dins l'òrdre invèrs de l'intrada. Lei dos combatents se saludan, pòdon saludar l'arbitre e se tocar la man. Reculan en defòra de la zona de combat e saludan lo tapís pendent la sortida.
Duracion e gasanh dau combat[modificar | modificar la font]
Per lei campionats dau monde e lei Jòcs Olimpics, la duracion oficiala d'un combat es de cinc minutas seguit, s'es necessari, d'una prolongacion de tres minutas. Lo gasanh dau combat es donat au combatent que marca l'avantatge pus important. Per exemple, l'obtencion d'un waza-ari solet permet d'averar lo combat còntra un advèrsari tenent dos yuko. L'obtencion d'un ippon permet d'averar dirèctament lo combat.
Pendent la prolongacion, la regla de la « mòrt subita » s'aplica e lo gasanh de la partida es effectiva tre l'obtencion d'un avantatge. Enfin, se la prolongacion a pas permés de despartajar lei combatents, lo venceire es designat per un vòte dei tres arbitres.
Grades e cenchas[modificar | modificar la font]
Lei combatents de judo son devesits entre unei gradas marcant per de centuras de color diferentas. Permetòn d'avalorar son nivèu tecnic, son eficacitat au combat, son ancianetat e sei qualitats moralas. Lei premiers gradas son marcats per una color diferenta de cencha e son dichs kyu. Dins l'òrdre creissent, lei colors de cencha son lo blanc (9en kyu), lo blanc-jaune (8en kyu), lo jaune (7en kyu), lo jaune-arange (6en kyu), l'arange (5en kyu), l'arange-verd (4en kyu}, lo verd (3en kyu), lo blau (2en kyu) e lo marron (1en kyu). En dessús dei kyu, lei grandes son dichs dan e son representats per una cencha negra per lei cinc premiers, per una cencha roja per lei 6en, 7en e 8en dan e per una cencha roja-blanca per lei 9en e 10en dan. Enfin, existís una cencha dicha blanca larga per lo 12en dan atribuida solament au fondator dau judo Jigoro Kano après sa mòrt.
En França, lei kyu son atribuits dins lei clubs per un professor de judo diplomat d'Estat. Certanei clubs an creat de grades suplementaris entre lei cenchas coma la cencha violeta donat a un judoka jutjat tròp jove per venir cencha blava. Lei grades superiors pòdon s'obtenir en competicion o durant un examen dirigit per una jurada regionala o nacionala oficiala.
Competicions majoras[modificar | modificar la font]
Lei competicions majoras de judo son lei Jòcs Olimpics d'Estiu, lei Campionats Mondiaus, continentaus e nacionaus e lei Tornegs dau Grand Chelèm. Lei combatents i son devesits en categorias definidas per lor pes.


text:
Lys-lez-Lannoy
Lys-lez-Lannoy es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Dels registres archéologiques, portadas l'an 1984, an permeses de provar que lo territòri de Lys i aviá ocupat dempuèi l'epòca gallo-romaine. Lo primièr document cèrt testificant l'existéncia de Lys-lez-Lannoy (orthographié Legís) data de 1164. L'istòria d'aquela vila es indissociable de la vila de Lannoy. Divèrsas fes aquelas vilas #èsser en conflicte en lo cas d'una fusion. Al XIXe sègle i i aguèt un matrimòni forçós de las doas comunas autorizat pel prefècte del Nòrd sus la volontat del cònsol de Lannoy. Lo Conselh d'Estat en lo un de las siás estancadas a anullat aquel matrimòni forçós. A la meteissa epòca, la vila se desvolòpa amb la essor industriala. Acuèlh en particular divèrses filatures, laineries ... La municipalitat en lo moment de las doas guèrras mondialas a #èsser ocupada pels alemands. Per la Segonda guèrra mondiala a #èsser liberada per las tropas Anglesas e Polonaises #qu'an stationné dins los castèls de la vila de Lannoy. La municipalitat possedís un gigant (gayant) nomenat Astruc. Mas aquel es pas pas l'original perque i aguèt destruit en un incendi al començament del XXe sègle. #Èsser reconstruit en los ans 1980 jos la impulsió de l'adjunt a l'animacion d'aquela epòca, Daniel Chabasse, #que #èsser Cònsol de la municipalitat mai tard.
Des fouilles archéologiques, menées en 1984, ont permis de prouver que le territoire de Lys était occupé dès l'époque gallo-romaine. Le premier document certain attestant l'existence de Lys-lez-Lannoy (orthographié Lis) date de 1164. L'histoire de cette ville est indissociable de la ville de Lannoy. Plusieurs fois ces villes furent en conflit à propos d'une fusion. Au XIXe siècle il y eut un mariage forcé des deux communes autorisé par le préfet du Nord sur la volonté du maire de Lannoy. Le Conseil d'Etat dans l'un de ses arrêts a annulé ce mariage forcé. À la même époque, la ville se développe avec l'essor industriel. Elle accueille en particulier plusieurs filatures, laineries ... La commune lors des deux guerres mondiales a été occupée par les allemands. Pour la Deuxième guerre mondiale elle a été libérée par les troupes Anglaises et Polonaises qui ont stationné dans les châteaux de la ville de Lannoy. La commune possède un géant (gayant) nommé Astruc. Mais celui-ci n'est pas l'original car il fut détruit dans un incendie au début du XXe siècle. Il fut reconstruit dans les années 1980 sous l'impulsion de l'adjoint à l'animation de cette époque, Daniel Chabasse, qui fut Maire de la commune plus tard.


text:
En 1943, en Vauclusa, un jove, afogat de rugbí a XIII, vai jogar una partida a Cavalhon.
Mai lo govèrn de Vichy a enebit aquel espòrt ! Lei sodards alemands arriban avant la fin e arrèstan lei jogaires.
L'eròi, que risca d'èstre mandat au STO en Alemanha, s'escapa dau trin e fugís amé un companh en Espanha fins a Gibraltar, puèi passa en Anglatèrra, per s'engatjar dins l'armada de la liberacion.
Un auvari de paracasuda cambiarà sei projèctes de retorn en França.
Sa vida es viscuda de lònga coma una partida, e dins lei moments perilhós, se demanda totjorn "Coma auriá fach Max Rousié ?", son idòla, lo grand jogaire de jòc a XIII.
Entre cade capitòl (ò "tengut", coma dins una partida) l'autor apond de reflexions personalas en mena d'omenatge a un espòrt gaire mediatisat.


text:
31 janvier 2015
Sèm e sèm pas Charlie
Article paregut en linha sul Jornalet, dijòus 29 de Genièr passat Sèm e sèm pas Charlie Aprèp lo chaple a cò de Charlie Hebdo e de Super Casher, puèi la seria d’eveniments, totjorn doberta, que se seguisson un aprèp l’autre – los milions de caminaires « Soi Charlie », la publicacion del numerò novel de Charlie, las grandas manifestacions de Musulmans çò ditz contra « la blasfèmia » d’aquesta publicacion dins una tièra de païses… – es pas aisit de prendre de se retirar un pauc e de... [Lire la suite]