text:
Rubió
Rubió es un municipi del Principat de Catalonha, situat administrativament dins la comarca de la Anoia, província de Barcelona. La municipalitat compta 228 abitants (2014) e a una estenduda de 48 km². Es un de las municipalitats mai grandas de la Alta Segarra, e a a l'encòp la populacion mai redusida de tota la zòna. Lo tèrme municipal es delimitat dempuèi lo nòrd e en seguint lo sens de las agulhas del relòtge amb: Aguilar de Segarra (Bages), Castellfollit del Boix (Bages), Òdena, Jorba, Copons e Els Prats de Rei. Al nòrd de la municipalitat i a la Sèrra de Rubió, qu'ocupa granda part de la municipalitat e culmina a 837 msnm.
Sul toponim Rubió existisson doas opinions majoritàrias per çò qu'es de la siá etimologia. La primièra, ditz que Rubió es un toponim que deriva etimològicament de rubeus (roge), en fasent probablament allusion a la color roge de la tèrra e las ròcas de la montanha ont se bastiguèt lo Castèl de Rubió. Totun existís una segonda opinion i es la que lo tèrme Rubió deriva del antropònim latin rufus que significa ros (rubio en castelhan), a travèrs del nom Rubione, qu'èra posseïdor d'una finca o fundus dins la zòna pendent l'epòca romana.
Somari
- 1 Mitan fisic
- 2 Estructura administrativa
- 3 Istòria
- 4 Cultura
- 5 Patrimoni arquitectònic i artístic
- 6 Politica e govèrn
- 7 Demografia
- 8 Economia i relleu
- 9 Servicis
- 10 Comunicacions
- 11 Ligams extèrnes
Mitan fisic[modificar | modificar la font]
Lo terren del tèrme es de sòl calcari e se caracteriza per grands desnivèls de terren. La vegetacion majoritària a l'ora d'ara del tèrme son de pinus halepensis e pinus nigra, amb roure e alzina e la canèra de romaní. L'an 1986 i aguèt un grand incendi que faguèt esvair tota la tampa de bòsques frondosos de pinus halepensis e alzinars. Al nòrd del tèrme municipal, s'i tròba la Sèrra de Rubió, amb una altitud maximala de 837 mètres (Còpia de Palomes). E en çò que tanh la fauna, a Rubió i a de pòrcs senglars, guèines, conilhs, lèbes, caprerolus caprerolus, esquirols, èca.
Estructura administrativa[modificar | modificar la font]
Lo tèrme municipal compren: Rubió, lo Plan de Rubió e compren tanben los ancians tèrmes de Sant Martí de Maçana e Sant Pere de Ardesa, aquel darrièr, a l'ora d'ara desaparegut.
Rubió es una municipalitat rurala caracterizat per aver una populacion fòrça disseminada en masias. La municipalitat a de pichons nuclèus de populacion a l'entorn del Castèl de Rubió, al Plan de Rubió e a Sant Martí de Maçana, en mai d'un grand nombre de masias dispersadas arreu del tèrme.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins del tèrme municipal se son descobèrts de vestigis de l'aucupacion umana dempuèi la eneolític. Ne son un exemple d'aquela aucupacion los dos sepulcres megalítics e la vil·la romana.
A la Nauta edat mejana la Sèrra de Rubió èra repartida entre tres castèls termenats (lo de Rubió, lo de Ardesa e Maçana).
Pendent lo sègle XIV, lo pòble patiguèt la pèsta e de divèrsas marridas culhitas que faguèron que fòrça tèrras demorèsson ermes e una granda part de la populacion rurala se desplacèsse dins las vilas e a las vilas prèpas.
A la debuta del sègle XIX, pendent la Guèrra del Francés, la Sèrra de Rubió foguèt un ponch estrategic per la resisténcia igualadina. Lo 1841 los bandolers Marimon e Casulleres que capitanejaven una granda partida de laironas foguèron atrapats pels mossos d'esquadra e lo sometent de Rubió. Los donèron ailà mòrt en lo nomenat "Plan de las Mascas". Après ans de atemorir los pageses dels entorns e quitament de vilas mejanas coma Jorba, Copons, Sant Martí de Tous, Santa Margarida de Montbui e Santa Maria de Miralles.
Conflicte rabassaire[modificar | modificar la font]
Lo conflicte rabassaire foguèt una de las causas de l'afrontament civil pendent la guèrra civila e s'alonga dempuèi lo 1930 fins al 1934. Aquel conflicte arribèt tanben lo tèrme municipal de Rubió en produsint un grand romango entre los amos e los rabassaires. Los rabassaires èran agropats amassa amb l'Union Republicana de Catalonha e defendián que las tèrras lor caliá èsser proprietat de qui las trabalha. Fruch de la radicalizacion generala del país, venguèt un conflicte intèrne notori dins lo pòble. Pendent los ans que portarà la Republica, qualques amos a causa de la repression d'aqueles lor calguèt s'amagar e fugir, perque foguèron perseguits.
Al domeni local, e parallèlament al conflicte de rabasses, Rubió patiguèt una modificacion territoriala, en perdent la zòna nòrd-èst que se annexionà als Prats de Rei fruch de l'inestabilitat del moment.
La Guèrra Civila Espanhòla[modificar | modificar la font]
Pendent l'inici de la Guèrra Civila Espanhòla, Rubió foguèt dirigit pel cònsol Joan Estruch Mas, del partit republican. L'informacion del transcors de la guèrra a nivèl nacional, foguèt fòrça escassa, e majoritàriament, arribèt per la via orala e fasiá accentuar la division ideologica del pòble.
Qualques abitants de Rubió o d'autres endrechs de la zòna, s'amaguèron en caunas o ostals de la zòna per paur a èsser enxampats pel partit opausat. Segon testimònis, pel pòble viravan de personas encaputxades qu'ensajavan enxampar fugitius per estonament. Lo partit roge cremèt de documents de la Rectoria e de la comuna del pòble. Cap de las quatre glèisas que dispausava lo pòble, coma tanben d'autres simbòls religioses del pòble subrevisquèron a la cremason en mans del partit republican, e de las paucas causas que se salvèron foguèt retaule de Santa Maria de Rubió mercés a un grop d'excursionistas republicans de l'Atenèu igualadí qu'uèch jorns après l'estrosseja pugèron a Rubió a ensajar recuperar los objèctes d'art de la zòna per ensajar los daissar al marge de la guèrra.[8] Pendent un cuert espaci de temps, lo sector roge utilizèt l'ancian local social del Plan de Rubió per interrogar e extraire informacion a personas del partit nacional.
Segon lo Libre d'Actes de la rectoria de Rubió, i aguèron doas mòrts reconegudas a causa de la guèrra civila. Lo 9 d'agost de 1936, gaireben tres meses après l'inici de la guèrra, lo partit republican s'emportèt de cò sieu a Pablo Vivas Casanoves, l'abans-darrièr cònsol nacional que i aviá agut dins lo pòble abans de la guèrra, en justificant que lor caliá reparar d'afars. Jorns après, se trobèt lo sieu còrs sens vida a un bòsc del tèrme d’Òdena. José Vila e Mosella, de 14 ans, moriguèt lo 18 de junh de 1939 per l'explosion d'una pompa dins lo pòble, quand la guèrra èra ja arribada a la siá fin.
Cultura[modificar | modificar la font]
Pendent l'an lo pòble de Rubió celèbra de desparièras festivitats als divèrses nuclèus de populacion (lo Plan de Rubió, Rubió e Sant Martí de Maçana):
- Lo primièr e lo segond jorn de l'an se celèbra la Vòta del Plan de Rubió.
- Lo 25 d'abril, Sant Marc, se celèbra la Vòta de Prima de Sant Martí de Maçana.
- La quatrena setmana après la Pasca, lo jorn del ascensió, se celèbra la Vòta de Rubió, la que dura los dos jorns de la dimenjada e es coneguda per la benediccion e per la reparticion del Panet
- La dimenjada après lo 11 de novembre i a la celebracion de la Vòta de St. Martí de Maçana.
Patrimoni arquitectònic i artístic[modificar | modificar la font]
Castèl de Rubió[modificar | modificar la font]
Nasquèt coma un castèl termenat, erigit a fins del sègle X. Lo primièr document lo que apareguèt lo castèl foguèt escrich l'an 1069 malgrat que l'origina es fòrça anteriora. Lo sègle XII n'èran castlans la familha dels Rubió, que donèron luòc a un linhatge que s'estendèt per desparièrs endrechs del país.
Pendent lo sègle XIV lo Castèl de Rubió passèt a mans de la familha Castellolí e l'an 1380 la familha dels Boixadors ne crompèt los dreches jurisdiccionals al rei Pere III, en las mantenent entre las siás possessions fins al sègle XVIII.
L'estructura del castèl medieval es força a l'ora d'ara destruit se manten encara la part inferiora de la tor circular, bastida amb aparelh de carreus vèrs lo sègle XI, aital coma las rèstas d'unes murs perimetrals de bona factura, aquel son probablament fruchs d'un ampliament fach entre lo sègle XII-XVIII.[9] A l'entorn del castèl termenat se formèt un nuclèu de populacion, a l'ora d'ara fòrça redusit.
Glèisa de Santa Maria de Rubió[modificar | modificar la font]
La Glèisa de Santa Maria de Rubió es situat al nuclèu urban de Rubió. La glèisa a exercit las foncions parroquialas dempuèi las siás originas dins lo sègle XI fins a l'actualitat.
La bastissa actuala foguèt bastida entre 1275 e 1300, en substituissent una glèisa anteriora que se menciona en documents medievales dempuèi lo 1082. Lo bastiment foguèt a la demanda dels senhors de Castelloló, benlèu enterrats dins la zòna del presbiteri.
La Glèisa de Santa Maria de Rubió es un temple d'estil gotic. La planta rectangular a una unica nau cobèrta amb doble torn de creueria, e presenta als vèrtexs doas claus de vòuta esculpides amb l'Anhèl Pasqual e un pichon Pantocràtor. Los arcs arrancan de mènsules esculpides: Sant Joaquim e Santa Anna al presbiteri, escuts eraldics dels Castellolí a l'arc total central e lo àliga de Sant Joan amb un escut, dins la zòna del còr. La nau centrala a a banda e banda sengles capèlas lateralas de torn ogival e tampa de creueria.
Situadas al cuic nòrd-èst i a la sacristia e una capèla, tanben d'estil gotic. La rèsta de capèlas foguèron dobèrta entre los contrafòrts dins los sègles XVI e XVII, en coincidint amb lo bastiment de la tresena estança, lo campanal e lo còr. Al cors dels sègles XVI e XVIII, e dins lo sègle XX, la glèisa sofriguèt de divèrsas restauracions. La darrièra foguèt menada a tèrme entre 1985 e 1989 jos la direccion de J. Asarta.
En lo mur nòrd de la glèisa i a la portalada principala de tradicion romanica. Bastida a fins del sègle XIII], se compausa de arquivoltes de mièg ponch qu'arrancan de colomnas aparellades amb capitells esculpits amb motius vegetales e zoomòrfics. Per los sieus traches estilístics, l'òbra se liga a l'escòla de Lhèida. Aquela portalada foguèt restaurada l'an 1989.
En lo mur sud se conserva un redusit portal segondari, amb forma d'arc de mièg ponch, adovellat e motllurat
L'an 1985-86 se faguèron unas catacions que metèron al descobèrt jol paviment de la nau de la glèisa dos camps de sitges, utilizadas per emmagazinar de granatges, e que devián ja èsser emplegadas amb anterioritat a l'edificacion del temple.
Dins de la glèisa se conserva encara lo retaule de Rubió que presenta caracteristicas italogòtiques e constituissi una de las pèças pictòriques mai importantas del gotic catalan.
Los estudioses de l'òbra atribuisson l'òbra al nomenat Mèstre de Rubió, discipol de Ramon Destorrents, e doncas situan la siá factura al delà de l'an 1380, jos la proprietat dels Boixadors.
L'òbra es pintada al tremp sus fusta. Compta tres còrsses verticales subdividits en tres estanças als laterales e dos al còrs central. Entre lo còrs central e los laterales e entre aqueles e lo guardapols i a quatre muntants, acabats per pinacles. Lo banc original, de l'inferior del retaule se conserva al Musèu Episcopal de Vic.
Glèsia de Sant Martí de Maçana[modificar | modificar la font]
La glèisa de Sant Martí de Maçana es situada a l'entitat de populacion omonima, al nòrd de Rubió, al ponch culminant del Tuc de Maçana. La glèisa Foguèt bastida pendent lo sègle X e lo sègle XI e es estat somesa a divèrsas reformas. Per aquela rason, de la primitiva bastissa romanic ne rèsta pas qu'un fragment de paret. La planta es de crotz latina e tampa amb torn apuntat. Lo campanal es de seccion quadrangular adossat a la glèisa. Lo campanal foguèt refach a causa d'un pericle que li queiguec.
Aquela glèisa èra consacrada pendent lo sègle XVI a Sant Iscle martir, e mai se es a l'ora d'ara consacrat a Sant Martí.
Glèisa de Sant Macari[modificar | modificar la font]
Aquela pichona glèisa es situada al Plan de Rubió. Apareis mencionada pel primièr còp en un document del 1198.[12] Es una edificacion religiosa d'una pichona nau rectangular, originàriament d'estil romanic, e mai se es a l'ora d'ara fòrça transformada per divèrsas reformas pendent l'epòca modèrna e contemporanèa; la darrièra l'an 1954.[12] Aquela glèisa aguèt la advocació de Sant Tiberi. A l'ora d'ara aquela pichona glèisa pas se oficia messa abitualament dempuèi fa d'ans, e mai se un còp a l'an, pendent la Vòta del Plan de Rubió, se oficia messa.
Glèsia de Sant Pere d'Ardesa[modificar | modificar la font]
La glèisa de Sant Pere es situat a l'ancian tèrme del Castèl de Ardesa, gorgola per la cara sud-oèst del Puig de Sant Miquel. Foguèt bastit amb anterioritat a l'an 1082 e exerciguèt las foncions de parròquia entre lo sègle XI e lo sègle XII.[11] Aquela es una glèisa tanben d'estil romanic e dispausa d'una pichona nau amb absida semicircular a l'entèsta, decòr amb arcuacions llombardes e lesenes e un fris de dents de sèrra. Es a l'ora d'ara dins un estat complet de semi-ruinàs.
Dolmen dels Tres Reis[modificar | modificar la font]
Lo dolmen es situat a la Sèrra de Rubió. Aquel dolmen foguèt catat l'an 1964 per una equipa ligada al Musèu Arqueologic de Barcelona, dirigit per R. Batista Noguera. Las catacions constatèron que foguèt utilizat coma monument funerari a l'entorn del 1200 aC.
Lo dolmen es format d'una cambra sepulcral bastida amb grandas lòsas de pèira locala. La cambra a una forma cairada, formada de cinc lòsas, una a l'entèsta, una autra al costat esquèrre, doas al drech e una de barrament, mai pichona. Originàriament Deviá aver una granda lòsa de tampa que se conserva pas a l'ora d'ara.
Quand se faguèt la catacion, lo sepulcre èra ja estat saquejat mas lo sacatge vendiá ja d'ancian. Per la rason d'èsser estat saquejat se poguèt pas concretar lo nombre exacte d'individus enterrats. Gaireben amb seguretat se sap que l'estructura d'enterrament èra multipla.
Cavòt Megàlitic de les Maioles[modificar | modificar la font]
Lo Cavòt Megàlitic de las Maioles se tròba a l'inici de la Serra de Rubió. Aquel dolmen es de la tipologia nomenada "pichona galariá catalana" o "sepulcre de corredor ample". L'espaci de la cambra, situat al fons de l'ensems, restava precedit per un corredor que s'introdusissián a travèrs d'el los enterraments fin finala depausats al fons de la cambra. Tota l'estructura megalítica èra environada per un túmul de tèrra delimitada per pèiras. Aquel sepulcre foguèt utilizat pendent los primièrs sègles del segond mil·lenni aC.
La descobèrta e la respectiva catacion comencèt lo 1996, e aquel sepulcre èra pas estat espoliat, mas que se manteniá intacte. Per aquela rason se trobèron de rèstas umanas de dotze individus adults, dos individus joves e un mainat de cuerta edat enterrats. Amb los còrsses se trobèron d'objèctes d'usatge personal, objèctes de ornament o ligats a activitats productivas e domesticas. Se conserva encara un fragment possiblament de la lòsa de la tampa amb unas incisions, unes grauats a la pèira, unes petroglifs que permeton identificar clarament unes cercles concèntrics.
Ostal de Pedrafita[modificar | modificar la font]
Aquela masia es situada a la rota de las Malloles, a la banda esquèrra, s'anam en direccion Los Prats de Rei. Recep lo nom de "Mas de Pedrafita" a causa d'èsser enclavada en un ponch de particion de tèrmes.[15] Aquela masia foguèt bastida entre los sègles XVI-XVII,coma transformacion de l'ancian espital, qu'existissiá ja l'an 1295. A la cara de ponent, a adossada la capèla de Santa Anna, del sègle XV e que foguèt reformada dins lo sègle XVII.
Ostal Berenguer (La tor del Castèl)[modificar | modificar la font]
La Tor del Castèl es un ostal que seguís lo modèl de la masia catalana mas intercalant d'elements d'estil modernista creada per l'arquitècte reusenc Francesc Berenguer e Mèstres, collaborador e man drecha d'Antoni Gaudí. La tor foguèt iniciada l'an 1908 e foguèt finalizada per lo sieu filh, e mai se en los plànols originales i apareissiá tanben un torratge qu'arribèt pas a èsser bastit e qu'aguès permés una vista panoràmica de tot lo tèrme.[16] Se pòt per aquò afirmar qu'es una òbra incompleta de l'idèa originala de l'arquitècte. L'ostal es situat en la cresta de la carena, al nòrd-èst del castèl.
Politica e govèrn[modificar | modificar la font]
En las eleccions municipalas de 2015 la participacion a Rubió foguèt de 137 vòts (70,26%), 2 que ne foguèron de vòts nuls (1,46%) e 4 en blanc (2,96%). S'escuelhèron un total de 5 conselhièrs, lo meteis nombre que las del 2011. Lo cònsol convergent, Francesc Miquel Archela, ratifiquèt de nòu l'alcaldia amb majoritat absoluta.
Demografia[modificar | modificar la font]
Rubió a un total de 228 abitants, que 123 ne son d'òmes e 105 femnas, segon donadas del 2014 de l'INE. Rubió es format de tres entitats de populacion. Compren tanben lo desaparegut nuclèu de Sant Pere de Ardesa.
Economia i relleu[modificar | modificar la font]
L'activitat economica principala en tota la municipalitat es l'agricultura de secan, mai que mai lo granatge conreat en camps del Plan de Rubió e en qualques camps a la Sèrra de Rubió, e dins una mendre mesura lo farratge, las trufas, la vinha e la olivera. La ramaderia, principalament l'espleitacion del bestial porcí e de la feda, e la avicultura son los autres motors de l'economia rubionenca.
Parc eolian de Rubió[modificar | modificar la font]
Lo parc eolian de Rubió es format d'un total de cinquanta aerogeneradors après lo darrièr ampliament (l'an 2007) amb dètz-e-sèt nòus aerogeneradors que complètan los trenta tres qu'èran ja en foncionament. Fins a l'actualitat, aquel parc eolian es considerat lo projècte eolian mai important de Catalonha. Aqueles aerogeneradors son capables de produsir energia per 30.000 larèrs. L'installacion del parc eolian foguèt a la tardor de 2004, e mai se dintrèt en foncionament pendent la prima de 2005. Lo parc eolian es dins dels tèrmes municipales de Rubió (Anoia) e part dels de Castellfollit del Boix (Bages) e Òdena (Anoia).
Se calcula que lo parc evitarà l'emission annala de 110.000 tonas de CO2, efièch depuratiu equivalent al de gaireben 6 milions d'arbres en procès de fotosíntesi. Totun, pel bastiment d'aquel grand parc li calguèt destruir de divèrsas zònas de coitius e la vida vegetala d'una part del tèrme.
Servicis[modificar | modificar la font]
La manca de populacion sufisenta permet pas la mantenença de bastissas de servicis, e la populacion se desplaça a Igualada o de vilas prèpas per resòlvre los besonhs. Existís una anciana escòla en desús dempuèi fa d'ans, e dos restaurants. Recentament, s'es dobèrt lo local social del pòble plaçat al Plan de Rubió.
Comunicacions[modificar | modificar la font]
Transpòrt privat. Se pòt accedir a la municipalitat per la rota de tres formas desparièras:
- Comarcala C-1412, dempuèi la N-II, après Jorba.
- Rota BV-1037 BV-1031, dempuèi Iguala
- Accès dempuèi l'autovia Barcelona-Lhèida en direccion cap Els Prats de Rei.
Transpòrt public:
- Existís una linha regular d'autobús de la companhiá Hispano Igualadina, la linha Igualada-Calaf qu'arriba fins a Copons, se pòt après accedir a pè, en taxi fins al pòble.


c: text/html

text:
La Barraca de Fraisse
La Barraca de Fraisse[1] (en francés Baraqueville) es una comuna roergata de Guiana situada en Roergue, dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en lo Ségala sus la rota nacionala 88 dintre Rodez e Carmaux
Commune située dans le Ségala sur la route nationale 88 entre Rodez et Carmaux
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ De Roèrgue a Avairon, Marc Vaissière, 2005

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo libre escafat
Lo libre escafat
Joan-Ives Casanòva
Un libre es totjorn, per la quita fòrça de las causas, un abotiment, e mai la soma dels tempses enanats e d’aqueles que demòran de viure, e primièr, d’imaginar, per assajar de los faire possibles.
Dins la trajectòria d’escritura en pròsa, ja plan rica, de Joan-Ives Casanòva, Lo libre escafat, mai benlèu que d’autres libres, es estat concebut jol signe de la mudança e de las metamorfòsis de la vida, que se pòdon gaire percebre al moment que las vivèm, mas que s’impausan, al final, coma de movements fonses, que lo viatge n’es lo revelator.
Jornal d’una escorreguda en Orient, Lo libre escafat tròba naturalament son encastre dins la cadena dels racontes grands de cèrca de se dins lo contacte d’alteritats a l’encòp atrasentas e fugidissas. Se pensarà, de segur, a Pécout de la man de las letras d’òc, e al Nicolas Bouvier de man de las escrituras francesas, al sens pus larg. Mas se i pòt aver quicòm de Portulan ò del Poisson-scorpion dins aquel diari marcat de fons a cima per la dolor e la beutat del mond, s’i trobarà primièr, e mai que mai, lo moment qu’una òbra se nosa e se despassa, fins a aquel abotiment que representan los dos libres que i fan resson, publicats un pauc abans, en 2007, mas que lo Viatge n’es lo primièr moment, e coma la raiç, movedissa e centrala : A l’esperduda dau silenci e, mai encara, Trèns per d’aubres mòrts.
Del mateix autor:
Lo remembre dins lo jardin
Lux veneris
L'Enfugida
Frédéric Mistral. L'enfant, la mort, les rêves
L'òrle dei matins - L'ambre


text:
.
Dins lou poulit vilajoun de Lussan, dins lou Gard, s’escound un pichot temple que, davans, tout pichot tambèn, i’a ço que dison un « jardin bibli ». Es un jardinet moounte an fa veni tout ço que s’entrasié à la terro e i tempouro de l’endré e que se trobo cita dins la Biblo. D’aqui l’idèio de parla di planto biblico.
La Biblo cito mai de 11à espèci e n’i’a que soun citado mai de cènt cop ! Tant vau dire que dins lou jardinet de Lussan i’a pas tout, mai ço que ié crèis, crèis tambèn dins nòsti jardin à l’entour de nòsti oustau sènso que s’avisen qu’es de « planto biblico »…
La figuiero
La proumiero de citado dins la Biblo, l’es au chapitre III de « la Genèsi » : la figuiero que pourgiguè si fueio à Adam pèr s’apara… (fueio de figuié e noun fueio de vigno coume lou cresèn souvènt).
Dins uno parabolo, Luc counsèio de leissa u figuié, tres an de tèms en ié pourgissènt de fumiée de vèire se fruchejo avans de lou coupa. Dins la Biblo, lou figuié se devino tout au cop porto-malur (l’aubre de Judas) e porto- bonur. Fai mai de 5.000 an que lis Assirain lou cultivavon. Es dire soun impourtanço.
Dins lou TDF, la figuiero a bono plaço. Ié trouban d’espressioun coume « mounta sus sa fguiero, seca figo, bada la figo). Figo que se trobo tambèn dins li mendicant di dessert de Nouvè. Lou TDF cito 12 varieta e ié caup 27 intrado (figueira, figueirado, figueiredo, etc.) e li pintouresc « figasseja », « figassejaire », « figassié » pèr lou rapihage vo « figo-lauriòu », pèr l’aucèu).
Cito tambèn la figo d’Antibo (uno figo de Barbarìo) e la figo de Souliès que, despièi, a davera l’A.O.C. Li « marsiheso », de pichòti figo blanco, avien dispareigu mai despièi quàuquis annado li retrouban dins li catalogue de vèndo de plant.
Oublidaren pas la famouso « figuiero de Vau-cluso » que Vincèn conto à Mirèio e que la poudèn sèmpre ana vèire.
L’óulivié
L’óulivié a forço d’impourtanço dins la Biblo. La couloumbo de Nouè, es un brout d’óulivié que radus e l’U.N.E.S.C.O. l’a pres pèr simbèu. Es d’òli vierge que brulavon dins li santuàri. Lou noum de Getsemanie vòu dire « destret d’òli ». E Cadun counèis lou « Jardin dis óulivié ».
Se culi lis óulivo, se dis « móuse lis óulivo », la Biblo impauso de n’en leissa à bèl esprèssi pèr li rapugo di véuso e dis ourfanèu.
Lou TDF, ié caup 24 intradoe soun darrié recuei, Mistral i’a mes « Lis óulivado ».
Strabon nous dis qu’es li Fouceian que l’aduguèron à Marsiho e d’aqui s’espandiguè.
Vuei, la medecino utiliso li fueio pèr faire toumba la tensioun. Lis artisto travaion lou bos e tóuti se lipan (vo se medecinan) emé l’óli d’óulivo.
Lou mai vièi dis óulivié de Franço, dison qu’a passa li 2.000 an e se recato à Roco-Bruno-Cap-Martin. En Crèto se n’en trobo un de 3.000 an d’age. Es pamens pas l’aubre lou mai vièi. I’a d’epicea de mai de 9.000 an en Suèdo e de roure de 13.000 en alifournìo.
En 1956, sabèn coume lou gros ivèr li faguè tóuti peta o quàsi. Bonur que regreièron de la souco. Quau vous a pas di qu’es l’Ardècho que ié caup lou mai grand noumbre de varieta !
Lou mióugranié
Enfin, un aubre di bèlli flour acoulourido. Lis avançaire n’en raduguèron à Mouïso emé de rasin e de figo pèr moustra la fin de la mauparado.
Dins la Biblo, l’abounde de grano es simbèu de fegoundeta e en prouvençau « mióugrano » nous evoco « milo grano » mai la Torah, coume ié caup 613 coumandamen, li Jusiòu dison que i’a 613 grano…
Lou jus de la mióugrano èro lou neitar dis calignaire e nous baio lou famous « sirop de grenadino ». Lou round d’aquéu fru, lou fai coumpara à la bèuta di femo e encò d’Aubanel, « la mióugrano entre-duberto » sauno coume soun cor, un cop Zani intrado au couvènt.
La retrouban dins lou « Cantique di cantique », dins un vin aroumatisa, un vin de gardo, un vin precious e dins « l’Eisode », legissèn qu’aquéu fru èro brouda pèr adourna lou bas di vèsti di prèire.
Lou mióugranié es couneigu e cultiva despièi lou siècle XVI av. J.C.
Enri IV faguè rintra la mióugrano dins soun blasoun mai èro despièi de tèms dins de blasoun prouvençau. Vuei, a dona sou noum à-n-un group fouclouri de Frèju.
Lou paumié datié
Despièi de milenàri pourgis lou viéure i pople dóu desert coume is Israëlite dins lou desert.
Deborah tenié sesiho souto un paumié pèr rèndre justiço.
La fèsto di Rampau, se ié dis : lou dimenche di paumo, bonodi li paumo que brandissien pèr aculi Jèsu. Autambèn sus la coustiero e en Corso, es de paumo (de cop que i’a poulidamen trenado) que dounon i fidèu (en Prouvènço en mai souvènt d’óulivié o de lausié e de bouis coume dins li Ceveno).
Lou paumié èro esculta sus lou Temple de Saloumoun e se retrobo dins noumbre de mounumen dins lou mounde, en decouracioun vo dins l’architeituro.
Aquel aubre pourgis lou viéure, sièr pèr basti, e si fibro baion d’estofo. Li meseioun, emé soun « o » d’escrincela, nous an douna uno poulido legèndo que, sensa, sarié la Vierge qu’aurié fa « o ! » en vesènt aquéu fru…
Dins lou TDF, segur que lou paumié es marca mai, souspresso, nous dis qu’es tambèn lou noum d’uno varieta d’óulivié… e cito lou roumiéu que torno de Jerusalen em’uno paumo coume lou roumiéu de Sant Jaume emé sa couquiho.
Vuei, lou trouban de pertout en Prouvènço e aiours, belèu un pau trop. Bèu que bèu, vèn laid quand s’avieastris e qu’es mau tengu. Dins tout es pas un aubre tradiciounau au nostre emai troubessian li dato dins li dessert tradiciounau de Nouvè (arribavon à Marsiho pèr la mar coume lis arange).
La seisseto e l’òrdi
Soun tóuti dos citado demié li sèt meno que fan de la terro d’Israël, uno terro benesido.
Booz rescountrè sa femo dins un camp e la counvidè; sabèn tóuti coume acò ramento lou rescontre dóu paire de Mistral emé la maire dóu pouèto. Es lou blad que serviguè à paga lou bos dóu Temple de Saloumoun e Ruth draiavo soun blad sus l’iero.
Dins lis Evangèli, quouro Jèsu multiplico li pan, es de pan d’òrdi, lou pan di paure.
Lou bèu filme “Li Flour de glaujo”, coumençavo justamen em’aquéu poulit image dóu paire Mistral que draiavo soun blad e cridavo au mistrau: “Boufo pichot, boufo”.
Dins “Mirèio”, li meissoun tenon la proumiero plaço. Es lou tèms di meissoun. Es li meissounié que la van cerca. Verai que Mistral couneiguè pas li primo e li fruchau. Sa Crau èro pas qu’uno plano bladiero e la seisseto d’Arle fasié grando pertout mounte èro couneigudo.
Dins lou TDF, gaire mens de 60 intrado pèr lou blad e 6 pèr l’òrdi.
La vigno
Eisisto despièi lou debut de l’umanita. Nouvè fuguè lou proumié vigneiroun. Lou maiòu, fuguè souvènt emplega pèr Jèsu dins li parabolo. Li courrèire de Nouvè troubèron à Canan, un vignarés proun desvouloupa.
Dins lou Libre d’Isaï, au cant de la vigno, trouban tout ço que fau saupre pèr la planta e l’entreteni au miés. La Biblo se devino aqui un tratat de viticulturo. Dins lou Déuterounome, la vigno es l’image de la vido e la retrouban dins l’Evangèli de Jan. Sènso óublida la Ceno que lou proudu de la vigno, lou vin, i’es lou simbèu de la vido eternalo.
L’arqueoulougìo nous apren que, la vigno, coumencèron de la cultiva pèr n’en béure lou vin, entre lou sud dóu Caucase, lou Tigre e l’Éufrate. I’a 8000 an, lou vin, lou tiravon di lambrusco. En Egito, fai 4700 an, i’avié deja de rasin blanc, verd, rose, rouge, blu encre e víoulet. Lis an retrouba dins li Piramido.
Entre 1600 e 1200 av. J.C. lou sabé de la culturo de la vigno arribè en Grèço e en 600 av. J.C. à Massilia emé l’arribado di Fouceian. Li Rouman, la couneiguèron que 300 an plus tard.
Au siècle XVI, es lou mounde entié que couneiguèron la vigno e lou vin emé soun espandimen is Americo e en Africo. Au siècle XIX arribè en Australìo e en Nouvello-Zelando.
Virgile coumparavo lou noumbre di varieta de rasin i gran de sablo sus la plajo. Pèr Varon n’eisistavo 17 varieta.
Mistral douno 24 intrado dins lou TDF e la retrouban dins soun obro emé « Lou Gripo-roussignòu », « Odo à la Raço latino » (« Lou rasin brun boui dins la tino… »), « La Coupo » (« … lou vin pur de nòsti plan ») e touto la simboulico.
Dins « Mirèio », de Vincèn qu’a li gauto moureto nous dis :
« …Mai terro negreto
Adus toujour bono seisseto
E sort di rasin negre un vin que fai trepa. »
Limoun e cedrat
Es de fru liga à la Fèsto di Tendo que celèbro la migracioun dins lou desert. Lou cedrat es di : poumo d’Adam vo poumo dóu Paradis.
En prouvençau, lou cedrat, ié disèn tambèn la pounsiro e sabèn coume « faire sa pounsirado » es pas uno qualita.
Quatre siècle avant Jèsu Crist, utilisavon lou cedrat contro lis arno (coume l’óudour dóu bos de cèdre).
La nerto
Nerto, acò vòu dire Esther que vèn de Hadassa (hadar estènt la nerto en ebrèu). En prouvençau avèn lou meme mot pèr lou noum de batisme e la planto.
Es tambèn ligado à la Fèsto di Tendo e la trouban dins Isaï e Zacarìo.
Bonodi si flour, la nerto es ligado à la bèuta, e tambèn simbèu de pas.
En Prouvènço es famous lou vin de nerto e la liquour de nerto.
Dins la literaturo prouvençalo, avèn lou pouèmo « Nerto » de Mistral e, en judeo-coumtadin, au siècle XVII : « La Rèino Estèr ».
Baume, prefum, encèns
L’encèns es de sabo dessecado. Emé l’or e la mierro fai partido di tres presènt di Rèi Mage. Fai tambèn partido di tresor dóu Temple.
Au debut dóu Crestianisme eisistavo pas bord qu’èro quaucarèn de pagan. Fauguè espera Coustantin au siècle IV ap. J.C.
Se devinè uno poutingo universalo e un narcouti dins lis Indo e lou Proche-Óuriènt. Li scientifi ié trobon mai de 30 coumpausanto antibateriano. Lou coumerce fuguè talamen impourtant que se parlo di routo de l’encèns coume di routo de la sedo.
La mierro
Es prouducho pèr li planto dóu gènre Coumifoura mai peréu pèr l’óulivié de Bouèmo. Rintrè dins la coumpousicioun dis òli sant dóu tèms de Mouïse. Lou « Libre de Estèr » n’en parlo coume d’un proudu de bèuta. Es ligado à l’amour e un prefum à brula dins lou « Libre di Cantique ». Dins l’Evangèli de Marc n’en parlon coume d’un narcouti pourgi i coundana pèr lis anestesia. Dins tóuti li culturo se retrobo poutingo soubeirano.
Li messugo
La messugo es lou « cyste velu ». Douno uno resino, lou ladanum, cita dins la Genèsi. Jóusè fuguè chabi à-n-uno caravano que n’en traspourtavo. Se trobo soulamen dins lou Miejour. Es uno planto dóu maquis.
Lou petelin
Lou petelin vo pistachié-terebento es l’aubre à masti. Se trobo dins li libre d’Ezequiel e de Samuel. Eisisto dins tóuti li culturo. Lou masti es uno laco, un vernis, uno pego. L’utilison li fardaire e tambèn pèr prefuma lou taba, en counfisarié, etc…
N’entrouban dins la garrigo. Se coupas un brout, sentirés uno óudour carateristioc.
Se capito uno vièio poutingo utilisado pèr noumbre de mau interne o noun.
L’aloues verai
Emé la mierro èro utilisa pèr moumifica.
Lou trouban dins l’Evangèli de Jan, dins lou « Cantique di Cantique” e dins li Saume.
Despièi de milenàri n’en sabon li qualita terapéutico. Aleissandro lou Grand l’utilisavo dins sis armado e tambèn li sóudat rouman e Cristòu Couloumb.
Vuei, n’en poudèn freta de tros sus li pichòti plago e li boufigo de guèspo o de mouissau. Lou jus vous apasimo.
Lou carroubié
Pòu èstre uno planto lignouso vo erbouso. Servié à fabrica de nau, de cordo, de banastarié, de papié (li papirus), d’estofo.
N’en parlon din sis Evangèli: Matiéu, Lu (“l’enfant proudigue”). Dins lou Déuterounome 20, es enebi de lou toumba.
Lou carroubié eisisto en Prouvènço sus la coustiero. Si fru (de lòngui dòusso) an un goust de chicoulat sucra mai… fresco vous dounon la fouiro e seco soun dificilo de digeri.
Es cultiva despièi 4000 an pèr li fru e pèr lou bos.
L’amourié
N’en counèisson 12 meno proche dóu figuié.
L’amourié negre, n’en parlon Luc e Maccabé ounte poudèn legi que se dounavo de jus d’amouro is elefant pèr lis eicita au coumbat.
L’amourié blanc se trobo pas dins la Biblo mai se ié parlo de sedo. Es pamens, l’amourié blanc que permet l’abarrimen di magnan bonodi sa fueio qu’es meiouro pèr la sedo.
L’amourié negre vèn dóu Proche-Óuriènt. L’amourié blanc es cultiva en Asìo despièi 4500 an av. J.C.
Oulivié de Serres, n’espandiguè la culturo au siècle XVI en Ardècho e en Franço. Acò cambiè nòsti païsage. Vuei, n’en rèsto plus gaire.
Tamarisso e mano
La mano acò’s lou pan dóu cèu que se trobo dins l’Eisode. Li scienitfi se pènson que la mano vèn di tamarisso. De vermet picon li fueio e li rampau. N’en sort d’escrecioun jauno e sucrado que ié dison « la mano ». Es utilisado coume nourrituro despièi de milenàri.
D’autre pènson à-n-un liquen adus pèr li tempèsto.
Li tamarisso li retrouban de segur dins « Mirèio ».
Lou chaine
Roure vo blacas, èro l’aubre dóu Mount Tabor e se devino aubre sacra dins tóuti li culturo.
Lou chaine es simbèu de poudé, de fierta, de glòri.
L’avaus, vo garri, a baia au francés lou mot « garrigue ». Aquel avaus, un vermet se ié trobo bèn. Es éu que dounavo lou rouge is Egician, i Grè e i Rouman.
L’Auciprès
Cita 30 cop dins la Biblo ounte lou mot « bersh » noumo tout au cop l’auciprès, lou genebrié e lou sap de Cilicìo.
Soun bos serviguè dins la coustrucioun dóu Temple de Jerusalen e de l’Arco de Nouvè.
Pline lou counsacravo i diéu dis infèr. Simbouliso li mort bord que coupa, rejito jamai. Aro, es simbèu de dòu e se trobo dins li cementèri.
Se n’en tiro d’òli medicinau. Soun bos es utile bord que jamai ataca pèr li bèsti. Vai ansin que li caisso di Santo i Sànti-Marìo-de-la-Mar soun facho d’auciprès e tenon despièi de siècle.
Lou cèdre
Dins la Biblo es simbèu de forço, de poudé e de bèuta.
En ebrèu lou mot « cedar » vòu dire negre.
Lou Liban pourgiguè li cèdre pèr basti lou Temple de Saloumoun.
An retrouba de fusto de cèdre vièio de 2700 an e coume novo, dins li rouino dóu palais d’Assourbanipals e li porto de nosto catedralo dóu Pue-Santo-Marìo (Velai) soun de cèdre. Aquéu cèdre que lou retrouban tambèn dins la coustrucioun navalo e que fai fugi lis arno.
Pourgis peréu un baume e un òli pèr li moumìo.
L’acacia
Cita 40 cop dins la Biblo, l’acacia es lou vertadié mimóusa. Ço que disèn nautre « acacia » es un autre aubre : lou roubinié…
L’acacia dounavo soun bos pèr li tibanèu, li moble e l’arco d’alianço, dóu tèms de la migracioun dins lou desert.
Un acacia bèn particulié, lou cacié, douno de poulìdi boulo jauno bèn plus grosso e prefumado que lou mimóusa coumun. Li francés ié dison « acacia Farnese », es d’éu que parlo Mistral quand canto Marsiho :
« Marsiho que tèn à la bouco uno flour de cacìo
E que noun plego li ciho que davans lou trelus de la maire de Diéu. »
Se sian tóuti lipa, un jour, di begnet de flour d’acacia que soun en realita de flour de roubinié.
Couneissèn tóuti li fourco de Sauve. Uno especialita d’aquelo viloto gardeso ounte cultivon li foourco (en realita li roubié pèr faire de fourco… d’acacia que podon resta dins li terro bagnado sènso jamai pourri.
N’en tiron tambèn un òli pèr li proudu cousmeti.
A bóudre
Lou séné qu’es lou bouissoun ardènt de Mouïse. Uno planto medicinalo lachativo…
Lou coutoun, cita soulamen dins la Biblo souto la formo d’estofo fino, dins lou Libre de Nerto.
Lou langastié : aubre miracle, la paumo dóu Criste.
Soun òli brulavo dins li lampo mai, dins la Biblo, i’a que l’aubre de cita (Jonas).
Lou Papirus. Dins la Biblo, citon de canot de papirus (Isaï) e lou papié dóu tèste óuriginau dis Evangèli es tambèn de papirus.
Lis espino : i’a mai de vint noum d’espino dins la Biblo. La courouno d’espino sarié de pimpinelo espinouso. N’en parlon Jan, Marc e matthieu.
Li cardo vo « scolymes » en francés, se manjo que li racino. Ço que nautre disèn cardo es li costo di fueio de cardoun (noste gros soupa de Nouvè).
Li flour di camp
L’anemouno courounado, aquelo di flouristo, la maugo bouscassiero, uno planto control ou tussi, l’epilepsìo, la coustiblacioun, etc.
Lou gau-galin vo rouselo. Soun noum eisisto pas dins la Biblo mai soun segur que lou mot flour lou designo just e just. Es uno planto medicinalo que vous apasimo, n’en poudès faire de tisano e d’ensalado emé li fueio jouino.
Li multiplicanto courounado : Isaï parlo de courouno de flour meravihouso.
Em’acò poudrés rampli voste jardi de planto biblico.


text:
L'aspècte cambia d'una espècia a l'autra, mas mai sovent se caracterizan per una roseta de fuèlhas espessas, mas soplas, que fòrça carnudas, mai mens alongadas e, per unas espècias, denteladas suls bòrds. Lo pòrt, donc, varia:
Gaireben totes los aloès se presentan coma de vegetals de cultura aisida. Un cert nombre d'aquestas plantas pòt butar dins lo sud de l'Euròpa sens problèma. Se pòt classificar los aloès en tres categorias al respècte de lor exigéncias climatica:
Mai sovent, los aloès demandan una granda exposicion al Solelh, fòrça l'agradan en plen. An besonh d'un terrenc a l'encòp ric e porós: una mescla d'1/3 de tèrra d'òrt, 1/3 de sable gros, 1/3 de terranha plan descompausada. Gaireben totes los aloès preferisson èsser pas exposats a de temperaturas negativas: se las cal plantâr en pòt per las poder metre a l'abric l'ivèrn. Mas fòrças espècias vivon defòra endacòm en Occitània, quitament en periòde ivernal (Aloe maculata, A. ciliaris, A. arborescens ou encore A. alooides). L'aloès demanda d'assagatge copioses l'estiu e fèbles, veire nuls, l'ivèrn. Se pòt multiplicar los aloès de diferents biais:


text:
Metal (musica)
L'apellacion metal en musica que correspon a realitats artisticas hòrt divèrsas. Que i a totun quauques denominators comuns enter tots los grops (o casi) qui's revendican d'aqueste estil.
La musica[modificar | modificar la font]
La musica metal qu'utiliza lo mei sovent
- ritmes hòrt marcats, que sian rapides o lents, dab ua frequenta utilizacion de la dobla pedala o de la dobla gròssa caisha
- guitarras electricas saturadas
- ua votz hèra energica, sovent agressiva. Dens mantuns estils de metal lo cant qu'ei quitament remplaçat per crits, tanben aperats vocaus.
Los estils[modificar | modificar la font]
Que i a mantuns estils de musica metal :
- lo heavy metal
- lo thrash metal
- lo black metal
- lo death metal
- lo neo metal
- lo doom metal.
Parièr, cèrts grops qui ne's reconeishen pas dens nat d'aqueths estils que crean la loa pròpia apellacion entà mentàver la loa musica. Atau los Finés d'Impaled Nazarene qu'apèran la loa mesclanha de black metal e de crust-punk "nuclear metal". E lo grop de heavy metal italian Rhapsody, hòrt influenciat per las musicas de filmes, que ditz har "Hollywood metal"
L'estetica[modificar | modificar la font]
Qu'ei hèra importanta dens lo monde deu metal. Las pochetas de cèrts discs que son hèra esteticas e los grops que las se hèn har per artistas especializats. Quauquas tematicas que son recurrentas : la mort, la guèrra, ua vision fantasmada de l'Edat Mejana, l'heroic fantasy, la religion (en particular lo satanisme) e l'esoterisme.
La mòda[modificar | modificar la font]
La màger part deus musicians e deus fans de metal qu'an lo peu long, que sian hemnas o òmis. Hèra que's vesteishen dab quessòts a l'efigia de grops. Los bracelets dab claus que son tanben hèra presats. Que vedem tanben mei de tatoatges e de piercings en se passejar dens un concèrt de metal que non pas sus ua plaça publica. Enfin las gojatas que pòrtan tanben raubas dab dentelas negras. Aquesta mòda recenta que vien deu moviment goth-electro.
Mes cada sotaestil de metal qu'a tanben los sons còdes particulars.


text:
Se parla sovent de la fauta de solidaritat del «Principat de Catalunya», Cataluña, pel resta «de España», de la boca dels presidents de regions páuras, especialament aquelas que son presididas pel PP-PPE.
I a de qué se trufar. Aquò farà mai de 30 annadas que la reparticion de Madrid per las regions páuras d’Espanha, non fonciona : aquò farà 30 annadas qu’aquestas regions páuras espèran una politica reala de desvolopament economic, una politica de retorn de las populacions per la creacion d’activitats economica establas, aquò farà trenta annadas que l’argent dels Catalans damora a Madrid pel solet desvolopament de la region capitala. Aqiuò farà trenta annadas que la sola politica es l’aumentacion del nombre de foncionaris. E uèi entendèm de la boca dels bonapartistas de Madrid e de París, que «los catalans son pas solidaris», en un mot «égoïstes» … d’aqueles bonapartistas me pòdon dire ont es passat l’argent que los Catalans an pagat ? Quina engana es estada de donar moneda als Madrilencs en non pas directament lo donar a las Astúrias, o Andalosia ?
Un exemple es la familha reiala borbonica. Aquesta familha l’a installada la politica militarista dels armadas napoleonianas, los militaristas franceses d’aprèp la terror, d’aprèp lo directòri (dos moments per panar al pòble sa revolucion federalista de 1789/1791), ambe una assag d’installar lo modèl francés d’uniformizacion de las estructura d’Estat, e lo monoteïsme lingüistic, entre 1813 e 1815 (me sembla).
Anuèch la nacion catalana es despertada, enfin ! Es un grand espèr per tota l’Euròpa latina, enfin l’influéncia francesa, revolucionària e de la terror, s’acaba, enfin !
Ièu m’agradariá d’aver cercaires franceses, supausats natres, que, coma supausats especialistas d’Espanha que párlan sus Radio France, posquèssen enfin mesurar lo mal que la dicha França militarista a causat pertot sul continent europèu, pertot ont aquesta armada napoleoniana es passada, en violéncias e mentidas politicas oficialas. En Espanha an installat la familha Borbon, aquela qu’èra presta entre 1789/1791 de fabricar un federalisme e que li a costat los caps a travèrs una guillotine, ne pòrta los recòrd. Lo mal es passat, mas damora lo drac militarista francés, en nom de armada francesa, ambe lo traïdor de Corsega, la familha Bonaparte. Ièu m’auriá agradar d’entendre de la boca del rei Borbon, que prestava lo seu filh per crear un reialme independent de catalonha, mas soi pas segur que los Espanhòls borbonistas fosquèsse madur epr aver una idèa que lor auriá traversar lo cap.
Alara es Le Figaro, jornal del militarista Dassault, de del deputat UMP-PPE, que signala la colèra borbonica del rei de Madrid per «la unidad de España», la famosa unitat franquista, parier faguèt Le Monde…. I a donc concènsus republican e nacional-expansionista francés ! (fauta pus que L’Humanité o La Marseillaise per exprimir lo punt de vista nacionalista e republican francés) - Es un pauc coma la recèrca francesa sul subjecte, orientada dins lo sistèma de la pensada unica francesa, imperialista e republicana.
Se cal recordar encara, qu’es aquesta armada que manipularà lo referèndum d’annexion de Niça, en 1860, e savòia tanben…. per la forçar a èstre francesa, e passar del sistèma reiala alpenc al sistèma dictatorial francés, e ara ambe la tecnocracia politica republicana francesa, esuportar totas las guèrra per las frontièras naturalas de la «santa» republica parisenca.
fRANÇA es una granda malfasenta (reiala o imperiala, republicana o coloniala) sul continent europèu, en Espanha coma pertot en Euròpa.
-°-
L’occitan tanben :


text:
"Bon vespre,
Ieu pensi que lo nom ’Bechade’ és lo nom gascon ’Bechada’ que equival en occitan a ’Becada’. Cresi que a dos possibles origens : ’Becada’ lo nom de l’aucel (per ieu és lo pus probable) ; e ’becada’ del verb ’becar’, damb lo bec o acha o etc. picar la terra o qualque cosa. Per aquò, pensi que la normalizacion d’aicest nom és Bechada (gascon) o Becada (occitan)."
[Bernat]
"Béchade" es mei lemosin, e benlèu santongés, que gascon.
Totun, "Béchade" existis coma nom de lòc en Gasconha bordalesa (Medòc, Entre-duas-mars) e coma nom de familha en Entre-duas-mars.
N’es pas briga segur que lo "Béchade" deu Medòc aja la medisha explicacion que lo "Béchade" lemosin.
Lo "Béchade" d’Entre-duas-mars pòt estar ua importacion lemosina o santongesa (los gavachs...).
Lo gascon ne transforma pas JAMEI lo "c" en "ch". Lavetz, un "becada" occitan ne pòt pas vàser "bechada" en gascon.
D’aulhors, l’audèth "bécasse" que s’apèra "becada" en Gasconha, Medòc comprés.
Fin finau, la sola pista etimologica deu "Béchade/Beychade" medoquin que seré ua varianta de "Baishada", en analogia damb lo "Beychevelle" medoquin qui voleré diser "Baishavela", "baisha-vela" (baisse-voile) (de confirmar, totun, que l’explicacion de Beychevelle per "baisha-vela" n’es pas fantasista, e que lo verbe "baishar" e’s pòt diser "beishar" en nòrd gascon.
Lavetz prepausi coma grafia normalizada Beishada, mès que dèu estar confirmat.
Auta pista :
Podem remarcar la preséncia en Entre-duas-mars de "Beychac", que podem botar en relacion damb un "Bechac" gascon pirenenc.
[Tederic]


text:
Invaliditat
L'invaliditat o l'infirmitat es una restriccion per desvolopar mai d'una activitat provocada per la deficiéncia o limitacion de las foncions fisica o mentala. Significa, doncas, un desavantatge sus las autras personas.
Incapacitat mentala[modificar | modificar la font]
Critèris d'identificacion[modificar | modificar la font]
La consideracion d'invaliditat intellectuala requerís de la coexisténcia de tres critèris:
- Un nivèl d'intelligéncia inferior a la mejana; la concepcion d'intelligéncia es la prepausada per Gardner, que parla d'una estructura multipla amb de sistèmas cerebrals semiautonòms, que pòdon interactuar enter els-meteisses; se considèra d'invaliditat se lo coeficient d'intelligéncia es mendre que 70 e se se produtz un problèma adaptatiu.
- La preséncia de dificultats en doas o mai abiletats adaptativas, en referéncia a l'eficàcia de las personas per s'adaptar e satisfar lors besonhs.
- Lor manifestacion abans los 18 ans: correntament una invaliditat intellectuala significativa es detectada pendent la mainadesa.
Causas[modificar | modificar la font]
Se tròba de factors genetics, coma lo sindròm de Down, d'errors ereditàrias del metabolisme, coma la fenilcetonúria, d'alteracions del desvolopament embrionari, de problèmas perinatals, restacats al moment de la jasilha, de malautiás infantilas, de deficits ambientals, cognitius, personals e socials.


text:
Feuguerolles-Bully
Feuguerolles-Bully es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es a l'oèst de la plana de Can. Lo bourg de Feuguerolles es Modèl:A Unitat a l'oèst de Sant-André-sus-Adorna, a Unitat|8.5|km {{}} a l'èst de Évrecy e a Unitat|11|km {{}} al sud-oèst de Can. Lo bourg de Bully es Modèl:A Unitat al sud d'aquel de Feuguerolles[1].
La commune est à l'ouest de la plaine de Caen. Le bourg de Feuguerolles est à 2,5 km à l'ouest de Saint-André-sur-Orne, à 8,5 km à l'est d'Évrecy et à 11 km au sud-ouest de Caen. Le bourg de Bully est à 1,4 km au sud de celui de Feuguerolles[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1973, Feuguerolles-sus-Adorna (448 abitants l'an 1968) fusiona amb Bully (118 abitants) situada al sud de lo sieu territòri e #que garda l'estatut de municipalitat mancomunat. La municipalitat en resultant pren lo nom de Feuguerolles-Bully[3],[4]. Cossí sovent en lo cas d'associacion, las municipalitats estendon a gardar las siás identitats e se trucan Feuguerolles-Bully-Feuguerolles e Feuguerolles-Bully-Bully.
En 1973, Feuguerolles-sur-Orne (448 abitants en 1968) fusionne avec Bully (118 habitants) située au sud de son territoire et qui garde le statut de commune associée. La commune résultante prend le nom de Feuguerolles-Bully[3],[4]. Comme souvent dans le cas d'association, les communes tendent à garder leurs identités et s'appellent Feuguerolles-Bully-Feuguerolles et Feuguerolles-Bully-Bully.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ 3,0 et 3,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 13 de febrièr 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EhessF » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ 4,0 et 4,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 13 de febrièr 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EhessB » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Lei drilhanças de Marselha son lo festin dau diable, pecaire : es egau, ara, lei juècs son fachs e tron de padisca, la còla de Gaudin maugrat son marrit bilanç a daverat lei jòias en ramassant encara mai d'elegits qu'en 2009 au novèu consèu comunau.
Emai d'aquò, lo FN, puta, son arrivats en segonda posicion e an fach una traucada impòrtanta dins lo sector de la Ròsa (l'ancian sector d'Hermier, deputat PC) lei bogres ont a obtengut un cònsol de sector, Ravier e aquò farà mai clantir un triste pecaire...
E nautrei occitanistas, la moscalha, siam amars... Nautrei, aquelei de Bastir Marseille que siam coma de bedigàs...
Segur que podiá èstre una mena d'escomessa d'agantar enfin un o dos elegits occitanistas ais eleccions. Era un pantai, va farèm... E avèm fach chic, mièja-blessuras que siam !
L'idèa èra de reconquistar un pauc de dignitat amb de conselhiers comunaus occitanistas per valorizar la lenga e la cultura d'òc (dins l'ensenhament amb la creacion de calandretas) e de metre dins l'espaci public mai de preséncia de la lenga, dins lei carrièras, a l'intrada de Marselha e dins lei transpòrts. Pantalhaviam d'una Marselha plus occitana, qu'auriá agut tot de l'i ganhar, meme per lei novèus venguts, aquelei dau nòrd, aquelei dau sud que son en cèrca de travalh, de sòus, d'estabilitat sociala, d'un luèc mens destimborlat, mens "rough" coma dison lei colègas anglofònes, mens rufe. Que la vila se gardèsse sa vocacion de dubertura coma sa memòria e l'allegoria dau maridatge entre Giptís e Protís n'en testimonia. Bastir a vougut en tota umilitat participar ai decisions avenidoiras en intrant amb una ponhada d'elegits au consèu que leis eleccions comunalas nos an balhava l'opportunitat.
De segur que l'occitanisma politic a Marselha penequeja dempuèi un brave moment, quasi anequelit e l'occitanisma culturau va gaire mièlhs... maugrat quauquei grops musicaus e de cants polifonics qu'auboran naut artisticament e culturalament lei colors occitanas d'un biais esplendide amb tot plen d'estrambòrd e de creativitat.
Avans l'escasença deis eleccions, quauquei mesadas avans lo promier torn precisament, lo candidat dau PS Monsur Menucci es vengut a la Plana per assegurar de son sosten lei militants de la cultura occitana que son gaire espés, pecaire... Bracejava, lo vèrb naut, mancava pas de faire un molon de belei promessas per redaurar lo blason de la cultura nòstra (ajudariá a la creacion d'una calandreta, fariá instalar un paneu en occitan a l'intrada de la vila mai puslèu "Marsiho" que "Marselha" e benlèu pas estonant que siágue quasi lest de seguir lei piadas de la ciutat mondina, prometiá de faire dindar un pauc la lenga dins lo metrò o lo tram-oai). Benlèu que d'unei an poscut pantalhat d'aquesta passa. Lo president de l'IEO 13, Joèu Bouc, a la seguida, versant a bòrd leis estrambòrds, faguèt sacher publicament dins la premsa militanta occitanista que personalament, siguèsse un elector marselhés, votariá per lo candidat socialista.
D'un autre latz, per campanhejar modestament, Bastir Marselha lancèt un blòg, convoquèt lei jornalistas de la premsa quotidiana regionala a n'una conferéncia de premsa e subretot demandèt de rdv ai tèstas de tiera dei diferents partits, a n'aquelei dau PS, dau FDG et dau Modem e dins un segon temps tre que sa candidatura fuguèt oficializada a n'aquelei de la tiera de Pape Diouf. Fau remarcar que Bastir prenguèt pas mancó lenga amb la tèsta d'EELV Marselha mentre que leis ecologistas èran d'aliats istorics deis occitanistas e aquò s'amerita d'explicas.
La rason es simplassa : Karim Zeribi qu'a pres la tèsta ara d'EELV Marselha (sensa aver jamai agut de sensibilitat ecologista per dire lo verai, vergonhosament) es ostile a l'occitanisma a bèus uelhs vesènts, va sachèm dempuei de temps. A pres la plaça de François Alfonsi (REPS) en segonda posicion sus la tiera EELV per lei eleccions europencas de 2014 en lo desbauçant. Precisam qu'un Verd d'aquesta fusta qu'insolenta lei caracas dins l'émission "Les grosses têtes", es puslèu un Verd Monsanto qu'autra causa, lo verme estènt dins la frucha, aquò l'i costarà dei vòtz o pusleu costarà de vòtz a sa tiera bòrd que s'es aliat tre lo promier torn amb lo PS. D'un biais estonant donc leis occitanistas son estats totalament mespresats per seis aliats istorics bòrd qu' un capon d'EELV, son eminència grisa, Jean Vincent Placé, faguèt una manipòla sornaruda amb l'estat majòr dau PS a Solferino. Placé placèt ansin l'ancian chevenementista Karim Zeribi coma tèsta de tiera verda, tiera qu'existarà jamai, marrida bolhaca politicarda que fau seguir... Aqueu Zeribi a dejà talament de mandats que fai l'escretar (quand un elegit fai petar la cachamalha a mai de 7500 euros per mesada amb sei mandats, pòu se vòu distribuir de dardènas ais uns ais autrei, lo bogre... e se faire ansin un bòn malhum fondat sus un interest d'argent). Karim Zeribi monta a la tèsta dau partit ecologista en PACA e es un que la justicia comença de regardar d'un er de dos ers, afaire de seguir...
Quora Bastir a començat sa virada dei duganèus, d'unei an respondut lèu e bèu premier, aquelei dau Frònt de Gaucha (tant se pòu dire paradoxalament maugrat lo Mélenchon). Una delegacion de 6 occitanistas marselhés (amb Pèire Costa dau Partit Occitan, de l'ajuda mai qu'eficaça, una rapresentanta dau jornau "Pouvenço d'aro", sòci dau Partit Occitan perèu d'un autre latz e tot plen de sòcis de l'Ostau dau País Marselhés) a agut la possibilitat de debatre d'un biais dubert e calorós, amb tot plen d'escota de la part de Monsur Coppola, baile dau PC, dau sorrire de gat : Bastir a evocat son projèct pendènt mai d'una ora e sa volontat de faire nasejar au mens un premier elegit occitanista. Quauquei setmanas après lo rescòntre, siam estats avisats qu'elei èran totjorn ok per nos metre sus sei tieras bota en reservant lei plaças eligiblas a sei "camaradas", ges de suspresa.
Bastir aviá tot plen d'esper tanben dins la possibla entrevista amb Monsur Menucci, tèsta de tiera dau PS-EELV, subretot a rappòrt de sei prepaus encoratjants a la Plana e perqué un de sei pròches èra un ancian calandron. E pasmens maugrat tot plen de relanças, es estat lo silenci absolut, ren, pas mancó la cortesiá a minima de prendre lo temps de dire nani. Dau costat de la tiera de Pape Diouf, Bastir a agut lèu una data de rdv amb Sebastien Barles mai pecaire, cinc minutas avans, aqueu s'es descomandat, gaire fisable. Pasmens, prepausèt quauquei jorns après una setenca plaça sus una tiera dau centre-ciutat, una plaça sus sa tiera sensa ges de possibiltat d'èstre eligible de segur. Lei militants de la tiera Pape Diouf se regalavan puslèu a faire leis arlèris en cantant "Happy" coma èra dins l'er dau temps o en se passejant per carrièras. Avián ressortit lo possapossa a pedalas amb lo retrach gigant de son novèu Barak Obama per una campanha mai americanizada qu'anisada.
Donc degun, levat lo FDG de segur, a vertadierament tendut la man a Bastir (bessai amb una autra man mau-segura, gaire fisabla dau costat de la tiera Diouf). Dau costat dau Modem, fin finala, Bastir a rescontrat degun...
De segur que Gaudin es un fanfaron segur de se, enchusclat d'aquest desagradiu sentiment de rei gloriós bota serèm jamai pron sevères amb son bilanç pietadós. Menucci que vòu l'i faire targa, pecaire... Eu, es una "boca" tanben, messorguier de la còsta plena, fa de promessas en cadun, assaia de pausar lo tafanari dins la postura dau chivalier blanc, de far la gata miaula... e coma sant Miquèu terrassant lo drac, a promés de faire tombar la gaudinalha e mai que mai la famosa cogestion amb FO, mot pudic que pudic e tecnocratic que tecnocratic per pas dire qu'aquest sindicat d'emplegats comunaus fai dempuèi de temps la pluèia e lo bèu temps e d'infames recampars dei bordilhas, mon viech, amb son "fenit-partit", acabi, acabat ! Bota son biais a lèu pres leis aigas que lei marselhés se son vitament avisats qu'èra un de la mema conivéncia, consanguin a fons (e cu lo pòu creire ?), d'una complicitat pariera qu'aquela de son pretendut rivau fin finala. Siguèsson messorguiers lei marselhés, serà totjorn malaisat de faire de manipòlas amb de regardelas e de parpèlas d'agaça a de messorguiers. E pasmens, de segur que lo PS e leis ecologistas e quauqueis occitanistas aurián pogut faire bassacular la romana dins una triangularia amb en tresen lo FN, maugrat leis afaires, lo clientelisma a l'entorn de FO, lo quichar dei notables que sostenon Gaudin, lo malhum de Guerini e sei manipòlas, seis amistats d'interest, lei peudò-libertaris dei barris nòrds, ben colègas amb lei boss dei dealers e que marchan tanbèn amb leis islamistas. Auriá faugut abrivat una dinamica amb aquelei dei barris nòrds e leis electors qu'an "gentrificat" lo centre-ciutat, de mond qu'an fach d'estudis, de mieg-riches de la classa mejana e l'an pas fach, pecaire !
Marselha senjarà gaire e Gaudin senhorejarà, l'i aurà, totjorn aquesta pudentor que te sauta a la garganta, sentida de pissanha e de mèrdas de chin escrasadas, l'i aurà totjorn quora de vèspre, arrivas a la gara, ges d'alternativa a l'abséncia de transpòrt en comun, totjorn ges de lenga vesedoira e aquest ambient de brutalitge que monta e qu'es la maire de l'auçada dau FN, aquelei cocha marluç empegats coma de ròssas que braman coma d'ais, la nuech, au bèu mitan de Canebièra.
De segur qu'es pas utile de precisar la legitimat de l'occitanisma en Provènça e benlèu mai que mai a Marselha meme se d'unei vòlon desseparar Provènca de l'ensems de l'espaci occitan, es pas seriós... Fau rapelar lo travalh de l'associacion "lo calen", associacion d'educacion popularia per lei joines, ben enracinada a Marselha, bailejada per J Rebol que defundèt dins leis annadas nonantas. L'ostau dau país marselhés de la Plana n'es un regrèu...
Bastir Marselha a pas agut l'ombra d'una elegida o d'un elegit, un fiasco coma d'abituda ! Lo PS aliat ais ecologistas avián una Canebièra mai que duerbida davans elei per capitar e semblava pron facile dins un triangularia UMP, PS-EELV e FN amb l'infame bilanç de Gaudin e de son equipa... An cagat ai braias.
E pasmens, coma auriá pogut mandat una auça d'utopia l'occitanisma moderato de 2014 ? Coma auriá pogut èstre una alenada a n'aquelei marselhés desencantats, de còps, vergonhasament "a palhòla" coma dison, aquelei qu'an "ni còca, ni mòca" coma disiá Gelu devers 1840, per aquelei qu'an perdut son estrambòrd, que venon aflaquits. Basta d'assaiar de subreviure, restèsse qu'un pessuc de vòlha dau costat dau malhum associatiu. Aurai pas mancó parlar de Marseille Capitale européenne de la culture 2013, regreti pas... Mon viech, lei cervèlas son sus lo sector, son brancadas sus l'estadi Velodròme reencantat, es lo cònsol que l'aviá promés avans son trionfle e tot es en camin... Lei drilhanças de Marselha seràn lo festin dau diable !


text:
Anaram Au Patac que s'associa au movement d'indignacion e de protèsta contra la bombardada deu Pòble Palestinian. Anaram Au Patac com movement revolucionari de l'Esquèrra occitana, pr'amor de la soa orientacion vertadèrament anticolonialista e anti-imperialista, que's deu de condemnar las diferentas politicas sionistas e la collaboracion hastiau de l'Euròpa e deus Estats-Units, lo sancèr silenci deus país arabes cap a l'eliminacion shens restrenhuda deu Pòble Palestinian.
Israèl que tua las hemnas, los mainatges, los vielhs, la poblacion gazaoita sancèra, shens patir de nada sancion internacionau. Pas mei que peu blòcus impausat au Pòble de Gaza e per la separacion dab la Cisjordania.
La listra de Gaza qu'ei vaduda en camp de concentracion a l'alande per Israèl, dab la complicitat de totas las grans poténcias, França compresa, Gaza qu'ei vadut uei un camp d'exterminacion.
Los estats e la màger part deus media, eths medishs, a las mans deus sionistas, que volerén har créder que lo conflicte seré d'òrdi religiós e que lo sistèma capitalista tot parièr com la banca e lo comèrci internacionau n'aurén pas nat rapòrt dab aquestas tristas hèitas. La diabolizacion de las organizacions de la Resisténcia Palestiana peus quites estats que'ns muisha la maishanta fe dab la quau l'istòria e l'actualitat nos sian contadas. Lo tust de las civilizacions n'ei pas sonque qu'ua vision parciau inventada per l'imperialisme de tots bòrds. Totun, qu'existeishen en Palestina organizacions resistentas, laïcas e progressistas atau com lo FPLP (Front Popular de Liberacion de la Palestina) deu Jòrdi Habash, qui lo secretari generau e deputat, Ahmad Sa'adat estó condemnat a 30 ans de reson lo 25 de deceme passat per un tribunau militari israelian (sedut sus ua basa militara a Ramallah) pr'amor deu son ròtle de gavidaire en aquesta organizacion.
Tot parièr com preténder sosténer lo Pòble Palestinian e carà's tà la situacion hèita au Jòrdi Ibrahim Abdallah, companh comunista Libanés embarrat despuish un quart de sègle per la França pr'amor deu son engatjament aus costats deu Pòble Palestinian, que sembla incoerent. Mentre que sia liberader despuish pausa, qu'ei mantienut en detencion, segon la polícia francesa, era medisha, non pas pr'amor de la soa responsabilitat en accions militaras mes pr'amor de çò qu'arrepresenta.
Anaram Au Patac que vòu tornar díser a las organizacions francesas qui condemnan lo colonialisme d'Israèl, que's deverén interrogar a perpaus deu passat jacobin de la França que dehenen e au subjècte de la justificacion de l'annexion deus diferents pòbles qui la compausan. Mentre que lo colonialisme francés n'aja pas lo medish imatge de violéncia com la politica sionista, que i demora totun que tots los pòbles an lo medish dret a l'autodeterminacion, que sian Còrses, Bascos, Bretons, Canacs, Catalans, Occitans o Palestinians. Tots los pòbles, com los Palestinians, qu'an dret de víver, tribalhar e decidir au País.
Anaram Au Patac


text:
Batalha d'Hastings
La Batalha d'Hastings (14 d'octobre de 1066) foguèt la victòria normanda decisiva dins la conquista normanda d'Anglatèrra entre l'armada normanda de Guilhèm lo Conquistaire, e l'armada anglesa menada per Harold Godwinson. La batalha se debanèt a "Senlac Hill", pròche de la vila d'Hastings al sud-èst d'Anglatèrra.
L'armada normanda èra estimada en nombre a 8400 òmes siá 2200 cavalièrs, 4500 fantassins e 1700 arquièrs e balestrièrs. L'estrategia d'En Guilhèm repausava suls arquièrs per alentir l'enemic, seguit d'una avança generala de l'infantariá, puèi d'una carga de la cavalariá. L'armada normanda èra compausada de nòbles, mercenaris, e tropas vengudas de França e del sud d' Itàlia. L'armada anglesa èra compausada de 7500 òmes, mai que mai d'infantariá. Es fòrça probable que totes los sòcis de l'armada venguèron a caval, mas un còp arribats pel prat batalhièr, metèron pè a tèrra per combatre.
La batalha foguèt una victòria normanda decisiva. Harold II foguèt tuat; tradicionalament, se pensa que foguèt tuat per una sageta recebuda dins l'uèlh. Aquesta batalha es considerada per èsser lo moment qu'En Guilhèm prenguèt lo contraròtle d'Anglatèrra.
La famosa tapissariá de Bayeux conta los eveniments abans e durant la batalha. Una abadiá, sonada Battle Abbey (abadiá de la batalha), foguèt puèi bastida pel site del conflicte.
- Article de qualitat en galician
- Bon article dins una autra lenga
- Article de qualitat en ebrèu
- Bon article en bielorús
- Article de qualitat en rus
- Article de qualitat en portugués
- Bon article en esperanto
- Article de qualitat en anglés
- Portal:Reialme Unit/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Batalha de l'Edat Mejana
- Batalha d'Anglatèrra
- Conquista normanda d'Anglatèrra
- Batalha de 1066


text:
Es segur pas lo solet paradòxe d’aquela eleccien fòra, senon dei nòrmas, au mens de quàuquei nòrmas.
Premier, mai que d’un aurà remarcat qu’aquela eleccien siguèt alestida pèr una intensa propaganda dei televisiens d’Estat, dins un paisatge mediatic onte la concentracien dei jornaus de tota mena dins doás a tres mans fai ara semblar França à l’Itàlia de Berlusconi.
Faliá per aqueu sistèma un segond torn amé Emmanuel Macron e Marina Le Pen, e au destapat
s’es debanat ce que chascun podiá esperar.
Adonc, e es lo premier ensenhament, avèm, un còup de mai, evitat que l’extrèma drecha arribèsse au poder de l’Estat. Mai li avèm ganhat un president que vòu governar sensa lo Parlament, ce qu’es un autre paradòxe, dins una democracia que la podèm cercar dins tot aquò.
Segur, ara lo cambiament coma n’en pàrlan la màger part dei comentators, per cinc ans, se podrà faire qu’am’una majoritat parlamentària pròcha dau novèu president. Aquò se veirà ren qu’après lei Legislativas.
Mai que podèm vèire ? Dau costat de la gaucha trobam de candidats ai Legislativas que siguèron ja chausits avans la Presidenciala. E una part se díson uèi macronistas, alòr qu’una autra es hamonista… E degun pòu garantir au sénher Macron que deman, a la favor d’un o d’un autre eveniment politic, leis ancians cambaradas tornaràn pas formar un còup de mai l’anciana solidaritat, ben qu’a l’ora d’ara bravament escortegada
.
Se, a l’ora d’ara, lo Centre se ditz ben urós de vèire seis idèas trionfar, eu tambèn se pòu partir deman, una partida per la gaucha ròsa clar, l’autra per lo blau clar. E a la drecha vesèm una dròlla de situacien, onte aqueu monde se declara aquí per lo sénher Macron, e ailà per una drecha …drecha dins sei valors.
A la gaucha de la gaucha, venèm de vèire se debanar un estraçament
. Leis « enrebelits » dau sénher Mélenchon escàrtan lei comunistas que li an pasmens aduch lei signaturas d’elegits, que sens élei sa canditura seriá estada impossibla…La premiera consequència serà de metre lei doás formaciens en concurrència. E, se li es possible, la France Insoumise escafarà
lei deputats comunistas que rèstan a l’Assemblada Nacionala.
E JL Mélenchon de se presentar a Marselha, dins l’arrondiment onte, lo 23 d’abriu, 40% dei votants l’avián causit. Ansin se presentarà, non pas coma en 2012, còntra une candidata FN, mai ben còntra un PS qu’aviá chausit la fidelitat amé Hamon, Patrick Menucci. Dins un contèxte coneissut, de refús de la man porgida dau candidat malurós Hamon.
Un president elegit amé 24% dei vòts dau premier torn, un enrebelit que renovèla l’art dau paracadusatge
electorau, de socialistas desarticulats que se podràn deman reconstituir, una drecha a l’agachon…Un drech dau trabalh a destrussir que farà marchar de monde contestaire… Li a de presidéncias que s’ endralhèron
segur mai serenament.
Tant qu’a favorisar lei minoritats pèr n’en faire de majoritats, que n’en serà dei minoritats de la societat francesa ?
E parlam en particulier dei minoritats linguisticas. Dau sénher Mélenchon sabèm ja que vòu pas entendre parlar d’ajudar son ensenhament o son expressien. Per eu es dau domèni de l’ostau, e n’en deu pas sortir. Seis ancians amics comunistas, élei, èron ben mai favorables ai lengas de França. Mai sabèm pas ce que serà lo destin electorau dau PCF.
Benoît Hamon aviá prepausat de ratificar la Carta Europea dei Lengas Regionalas…Coma l’aviá fach lo candidat Hollande que n’en fuguèt puei lo ministre. Entre lei dos torns de l’eleccien presidenciala, lo candidat Macron, e pas avans, a fa la muma promessa e ajustat que prepausariá una Lèi.
D’aqueu costat sabèm que son sosten François Bayrou podriá – a minima – sostenir l’ encambament
. Mai a l’ora sabèm pas s’aurà un vertadier poder, nimai ce que n’en farà.
Finalament podriam pensar que lo « cambiament », aqueu de còup, « es ara », amé cinc ans de retard. Mai sauprèm pas sa realitat avans leis elecciens legislativas, beleu pas avans mai longtemps.
Au niveu regionau provençau, seriá una error de negligir tampauc lo cambiament que se precisa. Christian Estrosi laissa la plaça de cap de la Regien Provença Aups e Còsta d’Azur. Se se ditz qu’es per pas faire sa plega
amé son concurrent de la drecha niçarda Eric Ciotti, podèm beleu pensar que sa tòca seriá d’intrar au govèrn.
E podem pas oblidar, en aquela occasien, sei resons per bailèjar Provença, fa pas muma dos ans : s’agissiá de reequlibrar una Regien qu’éu disiá qu’afavorisava de tròp Marselha, e qu’oblidava de tròp Niça.
Au niveu regionau,adonc, laissa plaça au Marselhès Renaud Muselier, que podèm pas dire qu’es prò o anti lenga d’òc…Sembla simplament fòra de son interès. E serà de vèire se la promessa de son predecessor de financiar un Observartòri de la lenga provençala la farà sieuna.
Aqueu projècte que « manja » lo budgèt lenga e cultura regionala laissa dins lo marge l’essenciau dei mantenaires de la lenga nòstra e sei projèctes culturaus. E serà segur interessant d’espinchar la capacitat dau Collectiu Provença, que mena aqueu projècte d’Observatòri, a atrivar
dins sei rets
lo futur president de Provença Aups e Còsta d’Azur.


text:
Mistral Calendal cant VII
Calendal se'n ven trobar la bèla Esterella per li ofrir lo mèl qu'a raubat a las abelhas al perilh de sa vida e çò que li respond:
O! n'i a pas dos de ton espèci !...
As meritat , bregand! de veire a ton entorn.
La terra maire se perfondre.
E dau bon Bius l'òbra s'escondre,.
E que ta cara se desondre.
Coma as desonorat la cara del Ventor!.
Santas dels Baus ! que l'òme es bèsti !.
D'anar, crudèl , gastar lo vèstit.
Qu'ufanos, èra tre subre l'òssò(la cresta) dels monts.
E de pas veire qu'una briga.
Se forviant , qual nos possiga (per non espotir esclafar).
Dins son draion, una formiga,.
Fai òbra de vertut mai valenta (estimada per Dius) ailamont !....
Puèi, reprenent son èr eirètge:.
-Engendrament de sacrilège,.
Dins lo vaste univers , dis , creson tot de sièu!....
Avètz del bais(dins la plana) la portanha (la meisson) .
Avètz l'oliva e la castanha.
Dou pendolièr(del penjal)... Mas de las montanhas.
Las crèstas parpelosas apartènon a Dius!.
Mistral cant VII de Calendal


text:
Destroyer
Destroyer foguèt una revista omosexuala consacrada a la beutat juvenila masculina, estampada e publicada oficialament a la Republica Chèca entre 2006 e 2010, e distribuida a internacionalament a travèrs del sieu web.
A diferéncia de la majoritat de revistas omosexualas, Destroyer se centrèt exclusivament en los mainats e los adolescents.[1] Amb un dessenh similar al de revistas coma Playboy, conteniá de fotografias, ensages, entrevistas, reportatges, articles sus cultura e relats. Compreniá pas nudes de gojats mendres de 18 ans e doncas èra legal dins totes los païses ont l'omosexualitat es legala.
La publicacion foguèt fruch de la creativitat de Karl Andersson, un professional suedés de la revista. En total se publiquèron 10 numèros, lo darrièr en genièr de 2010. Arribèt a aver de lectors dins 37 païses.
Foguèt fòrça criticada dempuèi los mejans de comunicacion per supausadament "sexualisar" l'enfància,[2] mas Andersson s'aucèt rapidament en defensa de la siá publicacion e concediguèt d'entrevistas per argumentar contra los sieus detractors.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Andersson, Karl. Gay Man's Worst Friend - the Story of Destroyer Magazine. Entartetes Leben, 2011. ISBN 91-633-6899-4.
- ↑ The Beautiful Boy, The Destroyer: Sexradikalers förhandlingar om tidskriften Destroyer – en intervjustudie om anständiga bögar, fula gubbar och sexualiserade barn. Universitat d'Estocòlme. (en suedés)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Web oficial(en)


text:
Kilian Jornet
Kílian Jornet i Burgada (Sabadell, Catalonha, 27 d'octobre de 1987) es un esquiaire de montanha e corredor de montanha catalan. Aqueste esportiu, dels melhors dins sa categoria, es estat campion del mond d'esquí de montanha en 2010 e en 2011, e tanben campion del mond de las corsas de montanha de 2007 a 2010 e tornarmai en 2012. Es conegut subretot pel fach qu'a ganhat tres còps (en 2008, 2009 e 2011) l'Ultra-Trail du Mont Blanc e la Pierra Menta (en 2008, 2010 e 2011). A mai Jornet es estat proclamat vencedor doas vegadas del Grand raid de l'isla de la Reunion, la Diagonale des Fous (2010 e 2012), a ganhat sièis còps lo maraton Zegama-Aizkorri, e es arribat en primièra posicion durant totas las edicions del Giir di Mont entre 2008 e 2011. Finalament, a batut tanben un nombre considerable de recòrds de temps e de distàncias, coma lo del Tahoe Rim Trail, lo del GR-20 o lo de l'ascension e davalada del Kilimanjaro.
Lo 12 de febrièr foguèt causit coma "l'aventurièr de l'an 2014" en seguida d'eleccions de las gents per la revista americana National Geographic.


text:
Los astronòms an besonh de l’ajuda dels afogats d’astronomia. Cal cercar la novena planeta del sistèma solar, qu’es pas encara estada trobada fins a uèi. Per ansin es nascut lo projècte scientific Backyard Worlds: Planet 9. Es dobèrt a totes e basta de cercar entre las prèp d’un milion d’imatges balhats pel Satellit d’Infraroges d’Ample Espèctre de la NASA. Lo premi pòt èsser d’entrar dins l’istòria de l’astronomia.
Aital, los astronòms an reconegut, fin finala, que i a tròp d’imatges de l’espaci per cercar una planeta que tròban pas. E per tant lo projècte ten de milièrs d’imatges de l’espaci d’una region situada a la frontièra de nòstre sistèma solar. E mai luènh encara. Es una region plaçada entre l’anèl de glaç que i a delà Neptun –tanben conegut coma la Cencha de Kuiper– e l’espaci exterior del sistèma solar.
Las orbitas de fins a sièis objèctes confirman que i poiriá aver una novena planeta dins nòstre sistèma solar mas qu’aquesta demòra luènh, fòrça luènh e amagada dins la sornièra. Lo satellit WISE ja a balhat de milièrs d’imatges d’aquela region mas los astronòms l’an pas encara trobada. Tanben dison que se poirián trobar amb una recèrca astronomica coma la que se pòrta sus divèrsas planetas nanas o de monds qu’apertenon pas a cap sistèma estelar o quitament d’estelas pròchas de l’extincion finala.
Una recèrca realizada divèrses còps
Lo satellit WISE a estudiat aquela region divèrses còps e la resulta son de centenats e centenats de milièrs d’imatges. Es tròp. E per ansin cal l’ajuda de mai d’uèlhs per efectuar la recèrca. Coma o vòl aquel projècte. Dins lo sit web Backyard Worlds demandan l’ajuda de totes. Sufís d’aimar l’espaci e d’aver un pauc de paciéncia. Los imatges realizats amb d’infraroges pòdon èsser espepissats sens cap de problèma mas tanben los scientifics qu’an fach aquel projècte assolidan que las cal estudiar pendent de meses o d’annadas per poder trobar çò que cèrcan. Va sens dire que la persona que trobarà la novena planeta balharà son nom a la sciéncia.
Los imatges, al delà, son de fòrça mai veire. I a de centenats, de milièrs de ponches que semblan vertadièrament d’objèctes estelars. E aconselhan de devesir los imatges en seccions de quatre las poder aital espepissar melhor. Es un procès que, per caduna d’eles, necessita mai d’una ora d’estudi. Mas la fin de la recèrca seriá de trobar una planeta luènha qu’es pas encara estada descobèrta per l’èsser uman.
Après soslinhar que i a un ponch d’interès dins los imatges, d’astronòms coma Jackie Faherty, del Musèu d’Istòria Naturala de Nòva York e sos collègas o estúdian amb mai prigondor. Se la descobèrta es pro interessanta, balharàn l’alèrta e demandaràn mai d’imatges amb los telescòpis de la Tèrra. Aital se pòt confirmar se l’imatge es d’una estela o una nòva planeta.
Fins a uèi lo jorn, de milièrs de ciutadans e d’afogats d’astronomia de tota la planeta ja an espepissat de centenats d’imatges del projècte Backyard Worlds. E son estadas identificadas cinc estelas, un fach que serà lèu publicat dins de revistas scientificas de tota la planeta. Mas la tòca principala del projècte a pas encara estada atencha. La novena planeta del sistèma solar es encara ailà, dins la luènha sornièra, e la cal descobrir amb l’ajuda de totes e totas. Un projècte polit e interessant.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet , lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Seguir la via.
L’occitan comencèt sa lenta formacion tre la latinizacion sus de substrats lingüistics divèrses - Ausòni celèbra encara al s. IV los pòbles « tan diferents de costuma e de lengatge » - de la Gàllia transalpina, venguda la Narbonesa jos l’emperador August. La rompedura de compreension entre lo latin (lingua latina) e la lenga populara (lingua romana) intervenguèt entre 800 e 850. S’èra amplificada après lo capitular de Carlesmagne en 789, que marcava lo renovèl de l’estudi del latin classic, e lo canon de 813, al concili de Tors, qu’impausava la « lenga romana rustica » al clergat per las predicacions. Las primièras atestacions d’occitan escrit apareisseràn dins lo Sacrament d’Estrasborg en 842, mescladas amb de francés e de latin. Cap a 880 es datat lo primièr testimoniatge literari conegut en occitan, dos vèrses del refranh d’una « Auba bilingüa », latina e occitana. Aquí-los : « lalba par um et mar atra sol / poy pas abigil miraclar tenebras » (l’alba partís la tèrra e la mar atrai lo solelh / puèi passa lo vigil per esclarir las tenebras).De la fin del s. X es datada « La Passion de Clarmont ». Del s. XI son datats lo « Boèci », la « Cançon de santa Fe » e lo « Sponsus ».Al s. XI comença la poesia profana dels trobadors. La primièra òbra conservada es la de Guilhèm de Peitieus, duc d’Aquitania (1071-1126).Al s. XIII, Raimond Vidal de Besalú serà l’autor de las « Rasos de trobar », Uc Faidit del « Donatz proensals » e Jofre de Foixà de las « Reglas de trobar ». Son los mai ancians tractats de gramatica e de poetica demest las lengas romanicas. Raimon Vidal e Jofre de Foixà èran catalans.
Amb los primièrs escrits èran apareguts los mots semi-sabents (latinismes adaptats a las règlas dels mots populars), amb ja lo sufixe sabent -acion. Tre la fin del s. XII s’impausèron los mots de formacion sabenta amb sas règlas pròprias, e la màger part del mots semi-sabents foguèron eliminats. Al s. XIII, los escrits dels « trobadors de la resisténcia » e la « Cançon de la crosada » pòrtan testimoniatge d’una mutacion lingüistica que s’afortirà al sègle seguent. Aital, predicador se torna latinizar en predicator, l’aflaquiment de las consonantas provòca l’aparicion de vocalas de sosten (salm → salme ; elm → èlme ; flum → flume…), la conjugason seguís (cant → canti ; ac → aguèt ; volc → volguèt…), l’accentuacion se desplaça (làgrema → lagrema ; pàtria → patria…), la « a » finala s’assordís (a quicòm prèp) en « ò », la « o » barrada se càmbia en « u » latin… L’occitan modèrne es nascut. Continuarà de segur son evolucion.
La via a seguir es la de l’occitan vertadièr, tala coma la nos a obèrta Loís Alibèrt.
Los mots de formacion populara.
Substantius concernent de personas : -aire/-aira, -eire/eira/, -isseire/-isseira.
La lenga anciana coneissiá dos tipes de sufixes amb un femenin comun : -ador / -aire, -airitz, -edor / eire, -eiritz ; -idor / ire, -eiritz (cantador / cantaire -airitz, vendedor / vendeire, -eiritz, servidor / servire, -eiritz). La lenga modèrna a privilegiat los sufixes - aire, -eire (amb -isseire pels vèrbes en -ir) e los femenins analogics en -aira e -eira : cantaire, cantaira ; vendeire, vendeira ; rostisseire, rostisseira. Uèi, los sufixes en -ador, -edor, -idor permeton mai que mai de destriar d’especializacions o de fonccions e qualitats ancianas : pescaire, aira (amator) / pescador, airitz (professional) ; pecador, -airitz (religion) / pecaire (interj.) ; adobador, -airitz (artisan) / adobaire, -airitz (garisseire)… trobador, -airitz. Los sufixes -aire / -aira, -eire / -eira permeton tanben d’adaptar de mots d’origina estangièra : fotbolaire, andbalaire, rapaire, rockaire… ; o de creacions ex-nihilo reconegudas : avionaire…
Una fauta comuna e malaürosament sovent portada dins los diccionaris es d’utilizar los substantius en -aire/ -eire coma adjectius (un produit *vendeire → vendedor) o coma noms de causas (una *tondeira → tondedoira). Cf. çai-jos.
Adjectius concernent de personas o de causas : -able /-abla, -issable / -issabla ‒ -ador/-adoira, -edor/edoira, -idor/-idoira
Per exprimir a l’encòp l’obligacion o la possibilitat e la qualitat, la lenga anciana coneissiá los sufixes -ador, -adoira ; -edor, edoira ; -idor, -idoira. Aital « manjador, doira » voliá dire d’una part « que se pòt manjar » e d’autra part « que servís per manjar » : « una noiridura manjadoira » e « una taula manjadoira ».
Per resòlver lo problèma, se causiguèt d’utilizar dins lo primièr cas los sufixes sabents -able, -abla. Aital, per dire l’obligacion o la possibilitat, « manjador » e « manjadoira » venguèron « manjable » e « manjabla ». Una dificultat apareguèt amb los vèrbes en -er e en -ir, mas foguèt trencada pro lèu per la generalizacion del sufixe -able / -abla : vendre → vendable, abla (s. XIII) ; garir → garissable (s. XVII).
Qualques exemples : *condemnador, doira → condemnable, abla ; *abitador, doira → abitable, abla ; *acordador, doira → acordable, abla ; *apausador, doira → apausable, abla ; *blasmador, doira → blasmable, abla ; *passador, doira → passable, abla ; *liurador, doira → liurable, abla ; *recebedor, doira → recebable, abla ; *recobrador, doira → recobrable, abla…
Mas se ditz tanben « manjadís », « ausible » … E demòra l’usatge de las expressions : « de manjar », « de vendre », « de garir », « de laurar », « de préner », « de perir », « de maridar », « de dalhar » ... Pels mots sabents, l’emplec dels sufixes -able, -abla, -eble, -ebla, -ible, ibla es regular (cf. çai-jos).
Dins lo segond cas, per dire la qualitat, se conservèt los sufixes tradicionals -ador, -adoira ; -edor, edoira ; -idor, -idoira : un mur portador (que pòrta), una maire portadoira (una femna que pòrta l’enfant d’una autra), un clavèl ferrador (per ferrar), de paraulas venjadoiras (qu’apelan a la venjança), un fusilh mitralhador (que mitralha), un chaval amblador (que va a l’amble), lo bestial bramador (que brama), una mèrça vendedoira (que se vend), un chaval laurador (que servís per laurar) …
Per curiositat, trobam en occitan gascon (Per Noste, 2003) « murralha portadora », « mair portadora », « mercat portador » (« portadora » es lo femenin de l’adjectiu « portador » en Lengadòc occidental per « portadoira », mas aquí pensam puslèu al substantiu d’agent « portador, ora » tractat per error coma un adjectiu), aquí ont esperariam « portader » e « portadera ».
Substantius concernent de causas.
-ador/-adoira, -edor/-edoira, -idor/-idoira.
Pòdon èsser d’adjectius substantivats (un chaval amblador → un amblador) o de mots « que vivon de lors rendas » (del latin -torium : francés -oir ; e non -torem : francés -eur). Aital : manjadoira, abeurador, asagador, bolidoira, debanador, calfador, mocador, jocador, secador, corredor, talhador, terrador, tirador, acoidador, batedor, comptador, tustador, trepador, lavador, lavadoira, paladoira, dalhadoira, plantador, doladoira, escumadoira… Mas d’autres, per de rasons de clartat, an cambiat lor sufixe popular per un sufixe sabent : *dormidor → dormitòri ; *parlador → parlatòri ; *espurgador → purgatòri, *raubador → raubatòri…
Los autres sufixes populars actius son : -ament, -ement, -iment (cambiament, movement, sentiment) ; -ariá (bocariá) ; -iá (abadiá) ; -atge, -itge (masatge, pigritge) ; -ason, -eson, -ison (segason, tondeson, garison) ; -ança, -énça (fisança, plasença) ; -ejar (saquejar) ; -às / -assa (grandàs, grandassa) ; -és / -esa (cortés, cortesa) ; -ièr / -ièra (fornièr, fornièra) ... Lors usatges particulars son donats per Alibèrt (1966, p. 24-39).
Prefixes populars e mots sabents :
Demest los prefixes populars, un certan nombre demòran productius per formar de neologismes amb de mots sabents : ben → benfactor ; contra → contraproductiu ; des → desmagnetizar ; fòra → fòratèxte ; non → nonproliferacion ; otra → otramesura ; re → reïntegrar ; sos → sosprefècte ; subre → subrepopulacion…
Prefixes sabents e mots populars :
De mots populars se pòdon associar a de prefixes sabents per formar de mots novèls : portar → transportar ; lisador → aerolisador ; costal → intercostal ; pausar → juxtapausar, pòstpausar, superpausar ; levar → prelevar ; versar → retroversar ; salvatge → semi-salvatge ; bruch → antibruch ; cort → ultracort ; rei → vice-rei ; preire → archiprèire ; mercat → ipermercat…
Los mots de formacion semi-sabenta.
Son los primièrs mots manlevats dirèctament al latin tre los primièrs escrits. Son tractats coma los mots de formacion populara, amb los meteisses prefixes e sufixes.
Ne donam aquí una lista, en tot saber que per la màger part son estats remplaçats per de mots sabents tre los s. XII-XIII (quitament se d’unes an subreviscut dins d’escrits administratius locals fins al s. XV) : *administrador, *adulterador, *augurador, *cultivaire, *componedor, *conjurador, *conservador, *contemplador, *corrompament, *corrompador, *damnament, *denonciador, *dictador, *dispensador, *distribuidor, *elegidor, *fiseltat, *calix, *eissil, *aerenc, *agulacion, *alienansa, *certesa, *consegracion, *dessecion, *vesitor, *ametedor, *aplicador, *aproament, *assignament, *orador, *acusador…
D’unes son estats conservats dins la lenga modèrna : ambaissador, airitz ; emperador, airitz ; procuraire, aira ; conjugason ; cementèri ; elegir ; estudi ; fabregar ; devesir…
Los mots de formacion sabenta.
Los mots de formacion sabenta son de mots manlevats dirèctament al latin. Se son espandits a partir dels s. XII-XIII fins a uèi.
Se prenèm la lista dels mots çai-sus, aital son « corregits » : *administrador, airitz → administrator, tritz ; *adulterador, airitz → adultèr, èra ; *augurador, airitz → augur ; *cultivaire, airitz → cultivator, tritz ; *componedor, airitz → compositor, tritz ; *conjurador, airitz → conjurator, tritz ; *conservador, airitz → conservator, tritz ; *contemplador, airitz → contemplator, tritz ; *corrompament → corrupcion ; *corrompador, airitz → corruptor, tritz ; *damnament → damnacion ; *denonciador, airitz → denonciator, tritz ; *dictador → dictator ; *dispensador, airitz → dispensator, atritz ; *distribuidor, airitz → distributor, tritz ; *elegidor, airitz → elector, tritz ; *fiseltat → fidelitat ; *calix → calici ; *eissil → exili ; *aerenc → aerian ; *agulacion → egalizacion : *alienansa → alienacion ; *certesa → certitud ; *consegracion → consecracion ; *dessession → dissension ; *vesitor → visitor ; *ametedor → admissible ; *aplicador → aplicable ; *aproament → aprobacion, ; *assignament → assignacion ; *espurgador → purgatòri, *orador → oratòri, *acusador → acusatòri…
De sufixes son especifics als mots sabents. Los principals son : -ator/-atritz, -itor/-itritz, -utor/utritz (operator, tritz ; repetitor, tritz ; institutor, tritz) ; -able/-abla, -ible/ -ibla, -uble/-ubla (aplicable, abla, eligible, ibla, soluble, ubla)) -ia (calomnia, atonia, Occitania) ; -ista (artista, communista, impressionista) ; -isme (pacifisme, socialisme, umanisme) ; -acion (operacion, accion, posicion) ; -ància, -éncia (circonstància, alternància, consciéncia) ; -izar (monopolizar, colonizar, favorizar).
Es impossible (jos pena de farlabica) de lor associar los sufixes populars seguents : -ador, airitz, -edor, eiritz ; -ador, -adoira, -edor, edoira ; -ason, -eson, -ison ; -ança, ença ; -ejar.
A la mòda neomedievala (semi-sabenta) :
En 2011 se publiquèt jos la responsabilitat de l’Universitat de Tolosa-Lo Miralh, un catalògue d’exposicion bilingüe (non avèm d’autre testimoniatge tant important, ni mai recent). Avèm legida la version occitana, deguda a d’estudiants jos la direccion de lor professor. Vos prepausam, per delà un fòrt tropisme cevenòl, de ne descobrir lo vocabulari semi-sabent, d’epòca o reconstituït. Trobaretz a la seguida las versions condreitas :
*conservairitz → conservatritz ; *restaurairises → restauratrises ; *subtiletat →subtilitat ; *visitaire → vesitaire / visitor ; *confessaire → confessor ; *cult → culte ; *vesible → vesedor / visible ; *recatar → recaptar ; *certesa → certitud ; *participaire → participator ; *creaire → creator ; *fisèl → fidèl ; *fondador → fondator ; *vesedoirament → visiblament, ostensiblament ; *cambiador → cambiaire ; *sacrestia (*sagrestiá ?) → sacristia ; *reformaire → reformator… Mas trobam una oposicion de sufixes (sociala benlèu) entre mots sabents farlabicats, « *conservador, airitz » e « *restauraire, aira », e amb suspresa las fòrmas condreitas « donator » e « predicator » : seriam curioses de conéisser la règla.
Errors (tròp) ordinàrias : *Recolèts → Recollèctes ; sala *capitulària → sala capitulara ; region *portaira → region portadoira ; v , *Bíblia → Bibla ; *chartrosa → cartosa ; *Berriu → Berric ; *lisibilitat → legibilitat ; *policromaire → penheire ; *tablèu → quadre ; *enluminadura → illuminadura ; *enluminaire → illuminaire ; *enluminat → illuminat ; *coifa → còfa ; *coifaduras → cofadura ; *angèl → àngel ; *susfàcia → subreplan ; *rescontrar → encontrar ; *pintar → pénher ; *repintat → repint ; *Anonciacion → Annonciacion ; *repaire d’assemblatge → senhal d’assemblatge ; expression *fonhaira → expression fonhosa ; *adreiçar → adreçar ; *ninoietat → ingenuitat ; *Salèrs → Salèrn ; *eiretièr → eretièr ; *pintruras → pintura ; *diplomat → diplomata ; *sèti de Nàpols → sètge de Nàpols ; *revirada → traduccion ; *imatge → image… E una « adaptacion » de la toponimia tolosana que ne ditz pro sus la « vision » dels autors : Sant *Estève → Sant Estèfe ; *carrièira *Pairolièiras → carrièra Pairolièra ; Sant *Sernin → Sant Sarnin.
J. P.


text:
Cèrtament, non mos dèishe de chocar era capacitat d’adaptacion camaleonica ath miei politic e mediatic de quaqu’un, que non dubte en cambiar uns principis per uns auti, s’atau ac requerís era possibilitat de medrar. Ja passe soent enes govèrns, ara qu’èm en etapa de cambis.
En Executiu aranés, sense anar mès luenh, auem bèra mòstra exemplarizanta. Aué foti a parir ath Síndic e deman au lequi eth cu. Aué critiqui ua publicacion e deman m’i publiquen un article. Admirable, admirable…
Like this:
Like Cargament...


text:
Estereoquimia
L'estereoquimia qu'ei ua branca de la quimia qui s'interèssa a la disposicion dens l'espaci de las moleculas quimicas e mei que mei a las moleculas quiraus (moleculas qui, com las duas mans, be semblan parièras mes que shens estar brica superpausablas).
Se l'estereoquimia que tanha ambz la quimia minerau e la quimia organica, la grana majoritat deus compausats estudiats per aquesta disciplina que son moleculas organicas ; la rason que n'ei en purmèr la complexitat qui pòt anar hèra luenh deus compausats organics e, sustot lo hèit que sian bastits dab atòms de carbòni tetravalents e qui poden formar un tetraèdre ligat dab quate grops quimics diferents en formar atau un carbòni quirau. Duas moleculas dab aus mens un carbòni quirau que poden aver la medisha composicion, ua estructura hèra pròcha mes totun non pas poder estar superpausadas (e, atau, aver proprietats fisicas, quimicas o biologicas diferentas).
La formula bruta e la formula desenvolopada d'ua molecula non son pas brica sufisentas entà representar la forma e donc d'ua molecula quimica. Pas sonque la representacion dita representacion de Cram o ua projeccion de Fischer be permeten de visualizar l'arrengament dens l'espaci deus diferents grops d'un carbòni quirau.
Istoricament l'estudi de l'estereoquimia que debutè en 1849 quan Louis Pasteur e descrobí que creats sau gessit de l'acid tartric qu'avèvan la proprietat de desviar la lutz polarizada mentre que d'autes non pas. Aquesta proprietat diferenta de duas moleculas de medisha composicion que ho aperada isomeria optica. En 1874, Jacobus Henricus van't Hoff e Joseph Achille Le Bel que descrobín qu'aquesta proprietat qu'èra devuda a la preséncia d'un carbòni quirau.


text:
Chigny (Aisne)
Chigny es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Data|6|de
, la 115en Bataillon de Chasseurs a Pè a liurat lo pòble.
Lo blason de Chigny es:
de sinople a un cygne essorant de sòus becqué e membré de caras; acompanhat en punta d'una bessona alésée e ondée de sòus.
Le , le 115en Bataillon de Chasseurs à Pied a délivré le village.
Le blason de Chigny est:
de sinople à un cygne essorant d'argent becqué et membré de gueules; accompagné en pointe d'une jumelle alésée et ondée d'argent.