text:
Francesc Alfònsi, a l’ora d’ara es tras que dificile d’obtenir de finançaments europencs per pagar una politica favorabla ai lengas minoritàrias coma l’occitan. Perqué ?
Coma sabètz, l’Union Europenca a ges de competéncias culturalas. Aquò’s un domèni deis Estats, coma l’es tambèn l’Energia. Lo Parlament Europeu pòu pas legiferar sus aquò. Mai pòu finançar d’accions.
Lo problèma es que despuèi 2000 aperaqui, l’Euròpa es pertocada per un corrent euròsceptic. E ara la situacion s’agrava amé la descreissença budgetària. Fa deja dètz ans que de deputats euròsceptics secúton tótei lei despensas que son pas obligatòrias.
E ara, discúton d’un biais nerviós la politica agricòla. Coma mai que d’un la vòu faire créisser, rabalharan puslèu lei budgèts culturaus per pagar aquò. Es dins aquela situacion que lo grop EELV a demandat un rapòrt d’iniciativa.
Es que fau se dire qu’amé lo budgèt 2014-2020 serà pas possible de finançar de projèctes per la lenga occitana ?
Exíston lei fenèstras per finançar d’accions. Lo tractat de Lisbòna a valorisat la diversitat, qu’es devenguda la vertut cardinala de l’Euròpa. Adonc, aquela pòu pensar que, s’a ges de competéncia culturala, a pasmens una responsabilitat.
Pòu pas laissar d’Estats s’occupar de sei lengas minoritàrias. Coma lei podrián aparar, leis Estats coma França o Grècia ? Es un pauc coma se fisessiatz vòstre niston a un pedofila amé mission d’assegurar sa seguretat e son desvolopament ! Adonc, mai que d’un deputat a contestat, romegat. Mai coma faire ?
Avèm pensat que faliá luchar còntra lei discriminacions. Aquò’s la tòca dau Parlament. Per exemple, li a una ajuda europenca per traduire e publicar lei grands escrivans europeus. Mai Shakespeare en catalan pòu pas èstre publicat amé d’ajudas a Perpinhan, alòr que lo pòu èstre a Barcelona, perqué lo catalan d’Espanha, es lenga d’Euròpa, mai pas lo catalan de França. L’incoeréncia es tant vesibla que podèm tancar lo conhet.


c: text/html

text:
Mar de Norvègia
La Mar de Norvègia es una mar de l'Ocean Atlantic Nòrd situada au nòrd-oèst de Norvègia entre la Mar dau Nòrd, la Mar de Groenlàndia e de la Mar de Barents que fa partida de l'Ocean Artic. La màger part de son fons fa pas partida dau tap continentau e a una prefondor mejana importanta d'aperaquí dos quilomètre]s. Gràcias ai corrent d'aiga cauda venguda dei regions occidentalas de l'Ocean Atlantic ambé lo Gulf Stream, a una temperatura relativament establa e auta per una latitud polara que permet la navigacion tota l'annada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Focicchia
Fughjuchja en còrs (Focicchia en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Focicchia Es una municipalitat del Boziu, territòri en la microrégion del Centre Corsega (Centru di Corsica), en limit del Parc natural regional de Corsega. Fa partida del costat de Bustanico #que compta 24 comunas.
Focicchia est une commune du Boziu, territoire dans la microrégion du Centre Corse (Centru di Corsica), en limite du Parc naturel régional de Corse. Elle fait partie du canton de Bustanico qui compte 24 communes.
Istòria[modificar | modificar la font]
Altiani Fasiá Partida de la pieve d'A #Retalhar, en la part de aquela #qu'aperten a la Castagniccia.
Altiani faisait partie de la pieve de A Rogna, dans la partie de celle-ci qui appartient à la Castagniccia.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 6 de decembre de 2016, 03h00
La Gàrdia > La Gàrdia > La Gàrdia
Los occitans de l’estat italian an votat majoritàriament contra la reforma constitucionala prepausada per Matteo Renzi. Dins las Valadas de Piemont, las diferéncias entre los partisans ... +
Dimècres, 3 d'octòbre de 2012, 03h00
La Gàrdia > La Gàrdia > La Gàrdia
Sovent, la vida dels occitanistas es faita de longs moments de descoratjaments, de decepcions. Al nom del “sempre endavant”, nos esforçam de los daissar darrièr e de nos concentrar ... +


text:
27/05/2016
La legenda de Sent-Avantin, per Peire Albero
Une légende pyrénéenne du pays luchonnais, entre val d'Oueil et Larbouste, collectée par Denis Gilabert auprès du guide occitaniste, Peire Albero. Texte en occitan languedocien de l'Aude, relu par Jean-Claude Dugros. En visite à Luchon, n'hésitez pas à aller lui parler au bureau des guides!
Al sègle VIII del temps de las invasions dels Mauros, viviá per amont a costat del val de Guelh e de Larbost, un òme qu'apelavan Avantin. Avantin coneissiá totas las flors de la montanha per faire de potingas per sonhar tot lo monde d'aquels vals. Avantin èra un garissaire, un adobaire, èra un breish…Tot aquel monde de la montanha l'aimavan plan e cada jorn avián besonh de sa sapiéncia.
Un jorn, un ors, (una brava bestiassa atal !) se passejava dins la val debàs los ostals. Aquel ors espaurugava la montanha, òmes e g'oelhas !Avantin veguèt qu'aquel ors aviá quicòm a la pauta, èra nafrat. Avantin l'i tirèt l'espina del pè e l'ors demorava amb el, coma un canhòt.
Los Mauros que arribèron dins la montanha per guerrejar veguèron qu'Avantin èra qualqu'un d'important, qu'aviá de poder dins aquel lòc. Lo trapèron per l'embarrar dins la tòrre de Castel Blancat, penjada sus un malh debàs de Sacorvièla e Trebòns.
Avantin s'escapèt de Castel Blancat en sautant de la tòrre tras del val coma un aucèl.
En son aterriment son pè estampèt una lausa de ròc.Los Mauros enrabiats tornar lo trapèron per aqueste còp lo tuar. Pugèron amont de la val de Guelh per l'escapitar.
Los Mauros davalèron, daissant Avantin mòrt dins la montanha. Avantin se lèva, trapa son cap dins la man e davala la val de Guelh per enterrar son cap dins un lòc debàs de Larbost.
Tres cents ans mai tard, un buòu que caumava dins un prat, rascla la tèrra e trapa un cap.
L'avesque de Sent Bertran de Comenge diguèt qu'aquel cap es lo d'Avantin e faguèt edificar sul prat una brava glèisa que s'apelarà Sent Avantin. Debàs la glèisa a costat del camin, tanben una capèla es edificada sul lòc ont lo pè de Sent Avantin a marcat la lausa : la Gleisòla del Miracle...
Peire Albero
20/04/2015
Lo canal del miegjorn de Peire-Pau Riquet
Un film de Christian Salès de CS Prod sur lo canau de mieijorn, inscrich au patrimoni mondiau de l'Unesco dempuei 1996.
Disponible sur Octele.com en clicar sur : http://www.octele.com/video-oc/cornilh-e-bernat/canalmidi.html
24/02/2015
Randonada de montanha en òc
Figuratz-vos que la setmana passada ani a Luchon per prener l'aer de las Pireneus. Per los que coneissen pas, lo paìs de Luchon se tròba au mitant de la chadena, a la riba dau Comminges a la frontiera de la Vau l'Aran, entre Cosarans e paìs bigordan. Aviam pas enveia de nos botar de reng per esquiar, ma femna me disset : « Allons faire un tour en raquettes demain, il fera beau ».
Entau faguèrem, anèrem nos marcar a l'Office de la Montagne ( bureau des guides de Luchon) e l'endoman lo nòstre guide, Peire Alberò, nos menet au pòrt de Peirasorda. Comencet de nos explicar coma far per lo materiau, e tot quò...en francès de segur. Puei se trapet de nos parlar de la montanha, dau sens de la chausas, de toponimia, que queu nom de « Néouvielle » ven de l'occitan neu vielha que vòu dire... Me decidi de l'i parlar en òc, en lemosin de segur, me respondet còp sec en lengadocian, que l'òme nasquet en paìs Minervés ( de veire qui-dejos « retrach de guide ». Nos parlet d'istòria de l'endrech, de geomòrfologia, de l'activitat umana que faguet lo paisage pendant tres mila ans dau pastoralisme en passar per lo trabalh dau bois, l'electricitat, lo torisme. Nos parlet de la tarribla fonta daus glaciers ( selhs), de las artigas, de tropeus, de bargiers...Emb per io totplen de complements utiles en occitan sur los noms de luòcs, los animaus, la botanica, la geologia... Una vertadiera visita bilinga. E d'un biais fin que geinava pas los autres randonaires. L'òme ne'n sap de las chausas sur queu paìs e nos lo faguet veire d'un biais diferent. Sei tornat emb tot un fum de mots montanhòus que io coneissia pas. Faguèrem de las comparasons entre lengadocian , lemosin e gascon que se parla dins l'endrech. Ai apres que aquì, lo Monsur, quo es pas lo tesson, mas l'orsa, que montar se ditz « pujar » e davalar se ditz « baissar ». Nos trobèrem aprep la visita per l'entrevista. Un brave moment, plan riche, plan interessant.
Tot aquò fuguet possible per ço que avem ausat parlar en òc en defòra de nòstre cercle abituau. Veiqui un guide que meritaria ben lo Label òc, ten !
Denis Gilabert.
Fotòs: Peire Alberò e quauques luòcs a l'entorn de Peirasorda, entre Nauta-Garona e Nautas-Pireneus
09:52 Publié dans Actualitats, actualité, Quaserns de viatge/ carnets de voyage | Lien permanent | Commentaires (0)
22/01/2014
Quaserns de viatge de Gilbert Borgés: aira de servici
Gilbert Borgés nos conta sas vacanças en Catalunha a la fin de l'an passat.
Prumiera partida : Aira de servici.
°°
Quo es decidat : nos en anem a l'entorn de nòus oras mas ma femna a sonat sos parents per lor dire de pas venir avanç dietz oras. A dietz oras demiá, las valisas son conhadas dins la veitura, las cinç cinturas son baradas e nos veiqui partits. Som partits tardiers mas som partits l'enmatin e quo es desjá pas mau !
Rotlem doas bonas oras 'vancès de nos 'restar sus una aira de servici de l'autopista aprep Briva. Se passa totjorn de las chausas interessantas a 'queu endrech. Espere pas estre deçaubut aqueste còp. Quo es pas la bona ora per se 'restar, i a tot plen de monde, mas quò fai mai de doas oras que rotlem e quo es mai prudent.
Au mitan dau hall, un productor de trufas e de cacaus a installat una taula. Dessus, i a tres belas trufas dins una boitiá de plastic tranparent, de las cagetas de cacaus e daus bocaus de champanhòus secs. La gent fan lo torn de la taula en demorar a dos metres coma si riscavan quauqua ren. M'aproïme per apreciar la merchandisa e per blagassar. L'òme es blanc de piaus, roge de peu e violet de nas. Se bòta d'espiar sos pès en virar mai roge d'enquerra e fai coma si me vesiá pas. Quò vai pas estre aisat per se de vendre sa besunha. Se passa totjorn de las chausas interessantas a 'quel endrech...
Anem tots tombar de l'aiga. Quò fai la coa davant las toaletas, coma davant la pòrta de la cantina dau liceu a miegjorn. 'Queu còp, las toaletas son drubertas. Las filas davant son nonmas l'effiech de l'afluença a l'ora dau marende.
'Chabem per nos trobar campats tots cinç autorn d'una nauta taula granda coma una 'sieta. Mirelha suert los cassa-crostas de son sac e fai la distribucion. Ai fam. Minge viste. Ai nonmas 'chabat mon cassa-crosta que vese un tipe vestit d'una especiá d'unifòrme de color risolenta, entre lo verd e lo gris, emb dins son eschina lo nom dau minja-viste-e-tira-te-leu conhat un pauc mai loenh que fai descampar la gent de la taula rasis la nòstra. Fai de grands gestes, e mostra las taulas defòra, jos la ploïa. Parla fòrt e sembla pas tròp aimable. Segue daus uelhs lo grope que vai vers la pòrta e se 'resta faciá a la ploïa que davala fòrt. Vise un pitit paneu pejat a la vitra : « cassa-crosta defendut ». L'òme pas comòde es partit fotre los minjaires d'una autra taula defòra. Se passa totjorn de las chausas interessantas a 'queu endrech...
Me despaiche d'anar comandar quatre cafes. Una fila d'una dietzena de metres s'eslonja davant sa botica. Tres filhas corren per essaiar de siervir lo monde. Sonen a grandas credadas l'òme pas comòde que 'chaba per s'en tornar en getar daus viras d'uelh meschants a la gent autorn de las taulas.
Me bòte au comptador e espere un quart d'ora. Las filhas contunhen de correr dins tots los senses e l'òme a disparegut. Una filha fai païar una practica e se vira vers lo comptador en credar : « lo seguent !
- Lo seguent voldriá quatre cafes, li dije. »
Ela fai dos pas, se quilha en faciá de me, cròsa los braç sus son parpalh e m'agacha dins los uelhs en fruncir severament las ussas. « Podetz dire bonjorn ! » çò-ditz d'una votz aiça de vielha regenta celibatara.
Sei pas deçaubut : se passa totjorn de las chausas interessantas a 'quel endrech...
Empuriabrava, lo 22 de decembre 2013 Gilbert Borgés


text:
Faulquemont
Faulquemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Faulquemont A situat a 35 km a l'èst de Mètz, e a 13 km al sud-oèst de Sant-Avold.
Faulquemont est située à 35 km à l'est de Metz, et à 13 km au sud-ouest de Saint-Avold.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Important centre de poterie pendent lo periòde gallo-romaine. "Falconis Monds" (latin, Mont dels faucons). Aperteniá als avesques de Mètz a Modèl:La s, al pòrti de Lorraine, a Texans de Fénétrange e a Dietrich Bayer de Boppart a Modèl:La s. 1590 : banc dels Messins. 1634 : los remparts e lo castèl aguèron destruit sus òrdre de Richelieu. A partir de 1683 : reconstruction del pòble. Creacion del marquisat de Faulquemont en benefici de la familha de Harraucourt a Modèl:La s. La comtesse de Choiseul #far reconstruire la glèisa en lo bourg l'an 1765, #que ven glèisa maire de la curació de Faulquemont. 1766 : rattachement a la França. Important centre industrial a Modèl:La s. Dempuèi 1945 : desvolopament economic mercés als houillères de la conca de Lorraine.
Chémery-lès-Faulquemont : Banc principal de la fabrica del potier gallo-romain Satto. Vilatge de l'anciana província de Lorraine, format dempuèi 1587 d'estrangièrs #que #recebre mil jorns de bòsques a déboiser per Paul, comte de Salí, copropriétaire de la distincion de Faulquemont. Comuna recentament fusionada amb Faulquemont.
Coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Faulquemont a annexat al Empèri alemand de 1871 a 1918. Après doas generacions de pases e de prospérité, la germanisation dels esperits es tal que los abitants del costat se baton naturalament pel Empèri alemand l'an 1914. Fòrça queiràn jos l'uniforme alemand, sul Tèsta de l'Èst, mas tanben al Oèst, en particular a França e en los Flandres. Leiales afars del Emperaire, fòrça pauc de Mosellans trairàn la siá Pàtria per prene las tropas francesas. La victòria francesa l'an 1918 serà totun plan acceptada pels abitants del costat.
La Segonda Guèrra mondiala e lo drama del Annexion marcaràn longtemps los esperits. La municipalitat i aurà pas liberat que lo 4 de decembre de 1944[1], doas setmanas après Mètz.
Important centre de poterie durant la période gallo-romaine. "Falconis Mons" (latin, Mont des faucons). Appartenait aux évêques de Metz au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, au duc de Lorraine, à Jean de Fénétrange et à Dietrich Bayer de Boppart au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- 1590 : siège des Messins.
- 1634 : les remparts et le château furent détruits sur ordre de Richelieu.
- À partir de 1683 : reconstruction du village.
- Création du marquisat de Faulquemont au profit de la famille de Harraucourt au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- La comtesse de Choiseul fit reconstruire l'église dans le bourg en 1765, qui devient église mère de la cure de Faulquemont.
- 1766 : rattachement à la France.
- Important centre industriel au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- Depuis 1945 : développement économique grâce aux houillères du bassin de Lorraine.
Chémery-lès-Faulquemont : siège principal de la fabrique du potier gallo-romain Satto. Village de l'ancienne province de Lorraine, formé depuis 1587 par des étrangers qui reçurent mille jours de bois à déboiser par Paul, comte de Salin, copropriétaire de la seigneurie de Faulquemont. Commune récemment fusionnée avec Faulquemont.
Comme les autres communes de l'actuel département de la Moselle, Faulquemont est annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. Après deux générations de paix et de prospérité, la germanisation des esprits est telle que les abitants du canton se battent naturellement pour l’Empire allemand en 1914. Beaucoup tomberont sous l’uniforme allemand, sur le Front de l’Est, mais aussi à l’Ouest, en particulier en France et dans les Flandres. Loyaux sujets de l'Empereur, très peu de Mosellans trahiront leur Patrie pour rejoindre les troupes françaises. La victoire française en 1918 sera toutefois bien acceptée par les abitants du canton.
La Seconde Guerre mondiale et le drame de l'Annexion marqueront longtemps les esprits. La commune ne sera libérée que le 4 décembre 1944[2], deux semaines après Metz.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1944-1945, Los ans Liberats, Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994, pàg.15
- ↑ 1944-1945, Les années Liberté, Le Républicain Lorrain, Metz, 1994, p.15


text:
Menton (vila)
Menton (pronóncia locala: [meⁿˈtaⁿ]) es una vila d'Occitània, dins lo País Mentonasc (País Niçard) e lo departament dei Alps Maritims, en riba de la mar Mediterranèa, sobre la Còsta d'Azur. Si tròba just au costat de Ventemilha, en Itàlia. A 27 300 estatjants (2005).
Lo gentilici es mentonasc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Menton es situat a la frontièra francoitaliana (la vila frontièra dau costat italian èst Ventemilha) en riba de la mar Mediterranèa.
Lo citron es un dei simbòls de la vila de Menton ont, mercés a un clima mediterranèu fòrça doç, lu citroniers fructifian ; dempuèi 79 ans, la fèsta dau citron s'i debana una deis tres darrièras dimenjadas dau mes de febrièr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los registres Rochers Rojas de Grimaldi, dins la frontièra italiana, testifiquen una preséncia umana dempuèi lo paléolithique superior.
La via Julia Augusta, (anciana via romaine #que connectava Vintimille a Niça-Cimiez) e a Roma, li caliá traversar Menton. S'a pas jamai pogudas identificar de traces archéologiques dins la vila, malgrat que s'es pensat #que podiá seguir la carrièra Longa.
Es sul tuc de Pépin, a l'oèst de la vila actuala, #que s'agropava sens dobte l'aglomeracion primitive, a l'entorn de lo sieu castèl fondat jos la impulsió del comte de Vintimille. La distincion de Puypin (Podium Pinum) échut amb aquela de Menton al Sègle XIII als Venti, familha génoise #que i #bastir un autre castèl : aquel #donar naissença dins la vila actuala. La primièra mencion de la vila data de la , en lo tractat de patz dintre Charles d'Anjau e Gènoa. La siá posicion al limit del comtat provençal angevin e de la republica de Gènoa - #que reivindicava alavetz Mónegue coma lo sieu limit occidental - ne fa una posicion relativament convoitée.
Aquerida l'an 1346 per Charles Grimaldi de Mónegue, Menton #demorar jos la suzeraineté dels princes monégasques (cf. La lista dels sobirans de Mónegue) pendent cinc sègles, fins en 1848, epòca ont se #proclamar Vila Liura amb la siá vesina Roquebrune, en se metent jos la proteccion del rei de Sardenha. Menton A pas fa jamai partida del comtat de Niça istoric.
Menton I aguèt ligat a la França pendent la Revolucion e lo Primièr Empèri e #far alavetz partida del departament dels Alpes-Maritims (#que incluait alavetz Mónegue e Sant Rímol). Fasiá partida de la arrondissement de Sant Rímol.
La principauté de Mónegue #èsser reconstituée en 1814, mas #passar en 1815 jol protectorat dels reis de Sardenha e los princes lor calguèsse retre l'aumenatge féodal per Menton a aqueles reis — de manièra anachronique (mas pas per Mónegue pròpiament dicha).
1848 #èsser l'an de las revolucions a Euròpa e Menton (tot coma Roquebrune) #far sécession de la principauté de Mónegue amb la siá vesina. Vertat es que lo prince [[Florestan Ier de Mónegue|Florestan Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Mónegue]] se obstinait a requectar una taxa sus la exportacion de las citrons, principal recors de la vila... Las doas vilas se #constituir alavetz en de Vilas liuras, #demandar la proteccion del Reialme de Sardenha e aguèron administrat en fach per la ostal de Savoie. Aquelas doas vilas liuras #venir de francesas un an après lo rattachement del comtat de Niça, en 1861. Al plébiscite organizat ongan-ailà, Menton se #prononciar massivement en favor del rattachement a la França. Consulta #que #èsser clarament condusida pels Franceses e per l'Ostal Reial italiana (Savoie). Napoleon III #pagar un dédommagement d'un impòrt de 4 milions de francs al prince Charles III de Mónegue pel perjudici territorial parlat a la principauté.
Continuament a la armistice del 24 de junh de 1940, los dos tèrces del territòri de la municipalitat aguèron annexat al Itàlia de l'estiu 1940 fins a la (armistice de Cassibile) — ont #èsser alavetz totalament ocupada per las Alemands fins a la siá desliurança o .
Les fouilles des Rochers Rouges de Grimaldi, à la frontière italienne, attestent une présence humaine dès le paléolithique supérieur.
La via Julia Augusta, (ancienne voie romaine qui reliait Vintimille à Nice-Cimiez) et à Rome, devait traverser Menton. On n'a jamais pu identifier de traces archéologiques dans la ville, même si l'on a pensé qu'elle pouvait suivre la rue Longue.
C’est sur la colline de Pépin, à l’ouest de la ville actuelle, que se groupait sans doute l’agglomération primitive, autour de son château fondé sous l’impulsion du comte de Vintimille. La seigneurie de Puypin (Podium Pinum) échut avec celle de Menton au Sègle XIII aux Vento, famille génoise qui y construisit un autre château : celui-ci donna naissance à la ville actuelle. La première mention de la ville date du Mes invalid (juillet), dans le traité de paix entre Charles d'Anjou et Gênes. Sa position à la limite du comté provençal angevin et de la république de Gênes - qui revendiquait alors Monaco comme sa limite occidentale - en fait une position relativement convoitée.
Acquise en 1346 par Charles Grimaldi de Monaco, Menton resta sous la suzeraineté des princes monégasques (cf. la liste des souverains de Monaco) pendant cinq siècles, jusqu’en 1848, époque où elle se proclama Ville Libre avec sa voisine Roquebrune, en se plaçant sous la protection du roi de Sardaigne. Menton n’a jamais fait partie du comté de Nice historique.
Menton fut rattachée à la France durant la Révolution et le Premier Empire et fit alors partie du département des Alpes-Maritimes (qui incluait alors Monaco et Sanremo). Elle faisait partie de l’arrondissement de Sanremo.
La principauté de Monaco fut reconstituée en 1814, mais passa en 1815 sous le protectorat des rois de Sardaigne et les princes durent rendre l’hommage féodal pour Menton à ces rois — de façon anachronique (mais non pour Monaco proprement dit).
1848 fut l’année des révolutions en Europe et Menton (tout comme Roquebrune) fit sécession de la principauté de Monaco avec sa voisine. Il est vrai que le prince [[Florestan Ier de Monaco|Florestan Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Monaco]] s’obstinait à percevoir une taxe sur l'exportation des citrons, principale ressource de la ville... Les deux cités se constituèrent alors en Villes libres, demandèrent la protection du Royaume de Sardaigne et furent administrées de fait par la maison de Savoie. Ces deux villes libres devinrent françaises un an après le rattachement du comté de Nice, en 1861. Au plébiscite organisé cette année-là, Menton se prononça massivement en faveur du rattachement à la France. Consultation qui fut clairement pilotée par les Français et par la Maison Royale italienne (Savoie). Napoléon III paya un dédommagement d’un montant de 4 millions de francs au prince Charles III de Monaco pour le préjudice territorial causé à la principauté.
Suite à l’armistice du 24 juin 1940, les deux tiers du territoire de la commune furent annexés à l’Italie de l’été 1940 jusqu’au Mes invalid (septembre) (armistice de Cassibile) — où elle fut alors entièrement occupée par les Allemands jusqu’à sa libération le Mes invalid (septembre).
Menton èra entrò 1848 una dei tres comunas dau Principat de Mónegue. En 1848, si proclamèt ciutat liura e si botèt sota la proteccion dau reiaume de Sardenha. En 1861, faguèt partida dei territòris donats a França.
Imatges[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liams intèrnes[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
}}
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Ortografia de verificar
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Article utilizant lo modèl Commons
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Provença
- Comuna dei Aups Maritims
- Comuna dau Comtat de Niça


text:
Perigòrd
Perigòrd [peri'gɔr] o Peiregòrd [pejre'gɔr][1] (en francés Périgord) es una region istorica d'Occitània. Es una part de la region pus granda de Guiana. Maitot es lo nom dau comtat que recobriá, a pauc de chausa prep, l'actuau departament de Dordonha. Lo departament iniciau fuguet leugierament remanejat e enchamba sus quauques terras d'Engolmés (a l'entorn de La Tor Blancha), de Santonge (devers La Ròcha Chalés), de Carcin (a l'entorn de Salanhac e Aivigas) e de Lemosin (au nòrd de Nontronh e devèrs Jumilhac lo Grand).
Uei, s'usa dau nom de Perigòrd per marcar l'identitat dau territòri: cultura, lenga, torisme, patrimòni, cosina,... Lo nom de Dordonha es mai que mai administratiu, manca quand se parla dau flume.
La capitala istorica es Periguers (o Peireguers).
Lo gentilici es perigòrd -a / peiregòrd -a o perigordin -a / peiregordin -a. En generau, los abitants de Perigòrd se disen simplament Perigòrds (Sei perigòrd ; Perigòrd, meitat chen, meitat pòrc). Daus uns consideran que lo terme Perigordin / Peiregordin (que pareis nonmàs au segle XVIII) es un francisme que se deu pas usar en occitan, mas d'autras fonts lo presentan au contrari coma admissible (TDF). Pergosin -a s'usa per designar los abitants de Periguers (coma Petrocòris).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Perigòrd ven dau pòble gallés daus Petrocorii, es a dire "las quatre armadas", "los quatre clans". Los limits ancians de lor territòri eran gaireben los mesmes. La capitala daus Petrocorii era Vesunna (Vesona), qu'es venguda Periguers.
Geografia[modificar | modificar la font]
Longitud : entre 0° 3' oest e 1° 25' est.
Latitud : entre 44° 35' e 45° 42' nòrd
La superficia de Perigòrd, pres coma lo departament de Dordonha, es de 9200 km2 (tresen reng de França, darrier Gironda e Lanas. Sa situacion de transicion entre lo Massís Central e lo Bacin Aquitan li balha una granda varietat de sòus e de païsatges. Perigòrd fai partida de la region d'Aquitània. Los departaments vesins son Nauta Vinhana, Corresa, Òlt, Òlt e Garona, Gironda, Charanta Maritima e Charanta.
Se ditz sovent que Perigòrd a quatre testas. Aqueu Perigòrd quadricefal se compausa entau :
- Au nòrd, lo Perigòrd verd (a l'entorn de Nontronh e de Tivier); quela region perlonja lo Lemosin granitic, son nom ven daus erbatges e de las forests que la cruben. (Perigòrd Verd es una apelacion mai que mai toristica, non pas istorica). Se ditz tanben qu'es lo país de l'aubre e de l'aiga
- Au centre, lo Perigòrd blanc (a l'entorn de Periguers e de Rabairac devers Charanta); son nom ven dau sòu calcari que balha una color blancha a las terras de quela region.
- Au sud-est, lo Perigòrd negre (a l'entorn de Sarlat); istoricament qu'es la mai anciana apelacion de las quatre, son nom ven de las forests de jarrics, plan sombras tota una partida de l'annada (e non pas de la color de la trufa). Sos abitants parlan de "Sarladés". Qu'es un país vesin dau Carcin, d'un biais culturau e geografic.
- Au sud-oest, lo Perigòrd purpau (a l'entorn de Brageirac); quela apelacion toristica es la pus recenta (annadas 1970-1980), lo purpau remembra la color de las fuelhas de vinha per la davalada. Sos abitants lo disen "Brageiragués".
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Perigòrd es au còp variat, agradiu e avivareu. Es un exemple de transicion entre lo clima oceanic d'Aquitània e lo clima montanhier de las marchas occidentalas dau Massís Central. La doçor relativa de l'ivern, las temperaturas estivalas moderadas, las bravas 'reir-sasons son las marcas d'un clima temperat. Pasmens, la disposicion de las valadas, l'exposicion de las auturas, las artijas, las forests e los estanhs crean una gamma plan variada de zònas especificas.
La pleguda mejana annadiera es de 860 mm. Mas l'asaigatge annadier es pas bric unifòrme. La pluviometria creis dau sud-oest au nòrd-est segon lo releu. La diferéncia es mai que mai marcada entre la bassa valada de Dordonha (750 mm en La Mòta de Mont Ravèl) e los punts los pus nauts de Nontronhés (1160 mm en Puei 'Gut e Pluviers). De son costat, emb 900 mm annadiers, la pleguda dau Sarladés es mai importanta que las de Rabairagués, Dobla o Brageiragués. Las plegudas d'estiu, per chausa daus auratges, son creissentas d'oest en est emb daus maxima sus los punts nauts dau Perigord Negre e de Nontronhés. Dins lo Brageiragués, pleu 112 jorns d'un an sus l'autre. Daus uns còps, las pluejas d'auratge son plan importantas, coma los 100 mm enregistrats lo 17 de mai de 1971 a l'estacion de Brageirac.
La temperatura mejana annadiera es pus nauta au sud-oest de Perigòrd (12,5 °C dins lo Brageiragués) qu'au nòrd-est (10,5 °C a l'est dau Nontronhés), per chausa inversa de l'altitud. Lo nombre mejan annadier de jorns de fòrta chalor (onte la temperatura maximala passa 30 °C) varia de mens de 10 sus l'est dau Nontronhés a 20 e mai dins la valada de Dordonha e dins la valada d'Eila en avau de Periguers. Lo recòrd de chalor en Brageirac es de 41,1 °C lo 4 d'agost de 2003, estiu de la caumassa. La mejana annadiera daus minimàs es pro unifòrma, generalament un pauc mai bassa dins las valadas que sus l'auturas, e compresa entre 0,5 °C e 2,5 °C. Per exemple, las datas de las darnieras jaladas passan rarament lo prumier d'abriu sus l'auturas de Sarladés, e i a tres setmanas d'escart environ entre las datas de las darnieras jaladas de valadas e las dau releu.
Dau nord au sud de Perigòrd, la solelhada vai de 1900 a 2000 oras annadieras. En Brageirac, l'annada la mens ensolelhada fuguet 1992 emb 1710 oras e la mai fuguet 1989 emb 2300 oras. Per l'ivern, la solelhada es pus importanta sus Sarladés que sus Rabairagués, per chausa de l'influéncia oceanica que pòrta de la doçor, mas tanben de las brumas o daus bas nívols. Lo reste de l'annada, qu'es dins lo sud-oest de Perigòrd que la solelhada es la pus fòrta.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'escut de Perigòrd, sang e aur, representa tres lions de'n pè (De golas, aus tres lions d'aur, armats, lampassats e coronats d'azur).
- Entre 100 000 ans e 43 000 ans av. J.C.
Prumiers poblaments acertats en Perigord (Òme de Neandertal) : sits de La Ferrassiá, Lo Mostièr, Lo Regordon
- Vers 35 000 ans av. J.C.
Disparicion progressiva de l'Òme de Neandertal, remplaçat per l'Òme de Cròsmanhon
- Vers 17 000 ans av. J.C.
L'Òme de Cròsmanhon ocupa tot Perigòrd : sits de L'Aujariá Nauta, L'Aujariá Bassa, Bauma de Las Caus
- Vers 10 000 ans av. J.C.
Los chamnhaments climatics provocan la disparicion en Perigòrd dau boc estanh, chavau, mamot, rèn e rinocèros lanós.
- segle XXIII av. J.-C.
Difusion de la cultura campanifòrma, queraque dempuei las terras que se disen uei Charanta
- Dau segle XIII au segle VII av. J.-C.
Envasiment progressiu daus Iberes, pòble protocelta, puei daus Celtas de Gàllia.
- De -725 à -450
Prumiera Edat dau Fer, renduda possibla per la preséncia de la meniera de fer, mai que mai dins lo nòrd e l'est de Perigòrd
- Vers -60
Los Romans crean lo vinhal de Brageirac
Les Petrocòris furnissen a Vercingetorix environ 5000 guerriers per l'ajudar afrontar las legions romanas de Juli Cesar
Revòlta contra los Romans en Aquitània
La terra daus Petrocòris (que s'apela pas enquera Perigòrd es integrada dins Aquitània, dau fach de la reorganizacion de Gàllia per l'emperaire August
Fondacion de Vesunna (Vesona), ciutat galloromana.
- Lo 25 de genièr de 1642, Pierre Grellety recep del Rei las letras patentas atestant de l'amnistia generala per tots sos òmes e per el una carga de capitani dins las armadas del rei, dins lo pòst de governador de la ciutat de Vercèlh (Vercelli) en Itàlia.
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga de Perigòrd es l'occitan, de dialecte lemosin au nòrd d'una linha que vai a pauc près de Mont Peirós a Nadalhac (Perigòrd), e de dialecte lengadocian au sud de 'quela linha. Nonmàs las comunas de Parcol e de La Ròcha Chalés (per meitat) son de lenga d'oïl (dialecte peitavin-santongés idem parlanjhe).
Literatura[modificar | modificar la font]
Jacon lo Crocant, d'Ugeni Le Roy conta l'istòria de la Revòlta daus Crocants, e la destruccion dau Chasteu de l'Èrm.
En filosofia Maine de Biran es un daus paires de la psicologia, Maine de Biran fuguet tanben un òme politic actiu sustot mentre lo periòde dau Directòri (en francés, le Directoire).
En occitan las letras de Perigòrd comptan d'autors com Micheu Chapduelh e Joan Ganhaire


text:
29/06/2013
Café òc a Perigüers lo 4 de julhet
Veiqui la convidacion facha per Felipe Corbière de Adishatz Perigüers e Christian Lafaye.
"Adiussiatz,
La prochena amassada dau "Talher Culturau occitan" se debanara lo 4/07/13 a 08 oras e miég dau ser aus "Thétards" (7 rua de La Bride Periguers), coma tots los prumiers dijuous de chasque mes (manca au mes d'aust) a questa ocasion anem se trovar per lo café d'òc. Per los que désiran se tornaram trovar en prumier luòc au Dany Boat café a 7 oras dau ser charrièra Sent front per far entendre la lenga d'òc devant un veire perque ADISHATZ, lo Dany Boat e d'autres son partenaris de las Gazzz-ailes ua equipa de 2 filhas que van participar a una raliada automobila umanitari e cherchan enquèra dau monde per las sostenir. Se avetz de las ideias pensatz de m'en parlar, io qu'èi l'intencion d'organisar lo café òc sos la forma d'un speed dating per se presentar, parlar de son actualitat o d'un saver far... qu'èi d'autras chausas a vos parlar o vos presentar, las ideias florisan e qu'ei quò qu'ei bon !
Amistats"
10:32 Publié dans Actualitats, Onte aprener, parlar, escriure la lenga | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
613 [États gén. 1789. Cahiers.] ARCHIVES PARLEMENTAIRES. [Bailliage àe Chartres.]
Jacques Tremblier, de Coullonges ; Jacques Renard, de Minières ; Petit, des Tillières ; Duval, du Menil de la Vieille-Lyre ; Lebas, l'aîrié, de là Jeune-Lyre • Boivin , "des Marnières ; ' Nicolas Gonce, du Bois-Normand ; Marescal, de Gouville ; Vacher, de Saint-Nicolas; Moyaux, avocat, de Condé ; Avenel, de Dammarie ; Jacques Fouquet, de Blandy ; Savary, notairé à Glos ; Premois, de Glos; Jean Julienne, de Guignette; Gabriel, de La Noéde la Grande Loge; Samson, de Gauville en Gauvillois; Louis Noé, de Notre-Dame du Bois, Tranceray, de Marcilly-Champagne ; Despinav Préhémont, de Couvain; Goubert, ancien notaire, de la Ferté-Frescal ; Laudom, avocat, de la Ferté-Frenel ; Hélard, d'Authenay ; Saint-Pierre, ■ de Tillières; Gouchier, de Chanteloup.
Messieurs, les députés du bailliage d'Orbec. •
François-Nicolas Rivière, avocat; conseiller du Roi, etc. ; vicomte de Moyaux, d'Orbec ; Jean* Baptiste-Charles de Launay, d'Orbec ; Jacques Mottes, de Vespière; Pierre-Antoine Ozores, de Saint-Germain la Campagne ; Nicolas Gardin, de Saint-Marc des Fresnes : Jean Delaunay, de Saint-Germain la Campagne ; Pierre Robert de Lamarre, fils de Friardel ; Louis Frenet, de Capel; Lebailly, avocat, procureur fiscal de la haute justice de Lisieux; Jean-Baptiste-Michel Loisel Boismares, avocat, de Lisieux; Marie-François Regnoult des Fontaines, de Lisieux; Thomas-Nicolas Morin, avocat, procureur du roi de l'élection de Lisieux, Claude Béliard, de Lisieux ; Jacques Préaux, de Lisieux; François Jardin, de Lisieux ; Bachelet, lieutenant particulier du bailliage d'Orbec; Joseph Galopin, de Touceray ; Jean Moulin, de Saint-Martin dé Maillot: Nicolas Benoît, de la Ghapelle-Yvon ; Jacques - Pierre Longuemare de Long-champs, fils, avocat, lieutenant en la haute justice d'Acquinville d'Orbec ; Georges Robert, de Saint-Aubin. sur Acquiuvilie ; Jacques-Adrien Leprêtfe, de Tordouel; Jean-Jacques Buisson, du Belhouet; Jean-Baptiste Dumoncel, avocat, procureur fiscal de la haute justice d'Acquinville-d'Orbec ; Henri Dufresne, de Livarot; Philippe Godet, de Belloy ; Jean-Pierre Blondel, du Ménil-Germain ; Richër, avocat et notaire, du Sap; Pierre : Rosquel, de Chaumont ; Nicolas Delamarre, de Saucéste; Marie-Gérôme Rault, de Mardrilly ; Lefébure Duinitois, bailli de la haute justice de Gaux-de-Gacé ; Pierre-Joseph-Antoine Beauprey, de la Ghapelle-Mon-Genouil; François Lemoine, de Vergers-de-Coulmer ; Michel-Pierre Leiûèrciér, du Thilleul ; Jean-Charles Bieut ; Jean-Baptiste Hurel, de Cisey ; Marie Malet; de Lisores; Constantin Corneville, ae Ticheville; Charles Lenoir, du Bos-Regnoult ; Jacques Berthelot, de Ticheville ; Jacques Lemaître, de Heugon; Jean-Baptiste Daufresnes, avocat, bailli de la haute justice de la Goéllafière-d'Orbec ; Laurent Auzoux, notaire de Broglie ; Jean Dutheil, de Broglie; Pierre Champion, du Chesney de la Trinité du Mesnil-Josselin; Pierre-Charles Prieur, de Grand-Champ ; Nicolas Hamel,' du Mesnil-Josselin ; Paul Lange, de la Roussière ; Jacqués Aubat, de Saint-Aubin de Launey ; Nicolas Olivier, de Moyaux ; Charles Baudry, de Moyaux ; Augustin Goubey, de Fumichon; Montouze, avocat, du Bref-Dent; LouisRogerey, duPuis; Pierre Signol, du Puis; Michel Dieusy, de Freuty; Guillaume Houlette, deMarolle; Pierre Marcette, de Faux-Guérau; Asse, avocat, de Lhotellerie ; Jean-Baptiste-Pierre Dupont, de Thiberville; Jean
Bràncau, de Couthoume-Lamedrac; Jean Lemai-gnan, de la Chapelle-Harang- Joseph-Alexandre Riquier, d'Herneval ; André Morin, d'Herniyal ; Pierre Legrand, de Saint-Martin de Lahieue ; Pierre Christophe Vimont, de Glos ; Louis Thiluye, du Mesnil-Guillaume; Thomas Jumel, de Saint-Jean de Livet ; Jacques Mourier, de Saint-Léger d'Houillye ; i Jacques-Nicolas Oursel, vicomté de Folleville; François-George Bazile, du Mont-Prieur du Rocy en la vicomté de Folleville;' Micljel Couvain, de Morainville ; Charles de Fren-cinot, de Bazoques ; François-Jacques-Alexandre Queltier, de Bailleul ; Jean-Baptiste Cassey, de Saint-Aubin de Sellon ; Marc-Théodore Quesney, ancien notaire, de Lieurey ; Alexandre Turpin, de Sajnt-Geôrges du Menil; Jean Boivin, de Per-ville;' Jean-Pierre Delaunay, de Jouveaux; Legrand, conseiller du roi au bailliage d'Orbec, et procureur du roi au siège de police de Mon-treuil; Charles Jamot, de Saint-Germain d'Aulnay; Armand Mesnil, de Notre-Dame du Hamel ; Nicolas Chevalier, dè Ternant.
Messieurs les* députés du bailliage de Bernay.
M. Ledovais de la Soisière, lieutenant-général, et maire de Bernay • Lieudel, procureur du roi de l'élection ; Folin, doyen des avocats ; Bûcherez des Noes, assesseur au bailliage ; Fouquay, procureur; Bayvel, garde d'honneur de M. le duc d'Arcourt de Moisey; M. de Langre,. avocat; Maltard, maître de forges; Duval, du Theil-Nolent; Possemer, maître de , postes, de Duran-ville; Lefebvre, de Plasnes ; Lemarescal, de Boissy ; Aulnay, de Saint-Racray ; Quercey, de Malouje; Vincent Counard ; Reignier.
Messieurs les députés du bailliage de Nonancourt.
M. de Hauteterre, lieutenant général ; de L'Hôpital, avocat, et procureur du Roi; Delahaye, avocat, et maître particulier des eaux et forêts, de Vernon, de la Neuvilette ; Chef de Ville, de la Neu-villette; Pierre Molvant, d'Ivry; Fermin de Lahaye, de Garennes ; Louis Duhamel, de Garennes ; de Beffara, notaire à Illières; Nicolas Reculard, d'Il-lières; Noël Duval, delà Madeleine d'Hendreville; Nicolas Laval, de Croth ; Louis François, de Cour-demanche; Louis Dhué, de Muzy ; René Perrier, de Sërcès ; Georges Delerable, dé Pieds ; François Pau-lard, ae Ja Madelaine-de-Nonancourt ; r Jacques Régnier, de Droisey; Jacques Lounay, du Formier, Georges Hérouard, ae Foucrainville.
Messieurs les députés du bailliage de Beaumont-le-Roger.
Lucas, de la Marre-aux-Oùrs ; de Beauchamps, de Beaumont ; Duclos, deNeubourg ; Duval, de Beau-mont ;Chambelan, de Beaumont ; Dulong, de Neuf-bourg; Gastine, de Neufbourg; Chouet; de Saque-ville, de Sommerville ; le chevalier de Semerville; Prudhomme, Dupuis, Bidaux, Delarue, Derobe-quin, Vavasseur, Fremont, Coucard, Naturel, Le-gras, Bertrand, Lenoble, Fonthion, de Boroger; Picot, Bourdet l'aîné, Bourdet le jeune, Delanoé, Fouquet, Cologe, Chambellan, du Thileul Lotoy ; Fresney, Boucher, Ghambelan, de Cerquigny; Godard, Chevalier, Chambelain, de Goupières, Baudouin, Mahaut, Godet, Gauthier^ Lenoble, d'I-ville ; Mameaux, Bauvallet, Adam, Beauchamp Ponthon, de Rublemont; Guérard,'Ducy.


text:
Lo nivèl C1 dich « autonòma »
Pel primièr còp, un examen d’occitan al nivèl C1 s’es debanat a Besièrs pels futurs formators lo 9 de novembre de 2009. A aquel nivèl, lo diplòma es fondat en compreneson, sus de documents de totes los dialèctes, e en produccion, dins lo dialècte de cadun (un examen unic doncas per totes).
L’estagiari :
- Pòt comprene una granda diversitat de tèxtes longs e exigents, e entendre los significats implicits.
- Se pòt exprimir d’un biais espontanèu e corrent sens donar l’aparéncia de cercar sos mots.
- Pòt utilizar la lenga d’un biais eficaç e sople dins sa vida sociala, professionala o academica.
- Se pòt exprimir de biais clar e plan estructurat sus de subjèctes complèxes, e manifestar son contraròtle dels otisses d’organizacion, d’articulacion e de coesion del discors.


text:
Villiers-le-Sec (Calvados)
Villiers-le-Sec (Calvados) en normand (Villiers-le-Sec en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villiers-La-Shuta es una municipalitat situada a 2 quilomètres de Creully, 10 quilomètres a l'èst de Bayeux e 20 quilomètres al nòrd-oèst de Can.
Villiers-le-Sec est une commune située à 2 kilomètres de Creully, 10 kilomètres à l'est de Bayeux et 20 kilomètres au nord-ouest de Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »


text:
Tògo
Tògo es un país de l'oèst d'Africa que confronta Burkina Faso al nòrd, Ghana a l'oèst e Benin a l'èst. Al sud es bordat per l'Ocean Atlantic.
Lo gentilici es togolés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Economia
- 4 Demografia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
L'istòria anciana de Tògo es mau coneguda fins a la colonizacion dau país. Coma leis autrei país d'Africa de l'Oèst, la region foguèt lo luòc d'importants braçatges de populacions que son a l'origina d'un poblament relativament complèx. En revènge, au contrari deis estats vesins, ges de reiaume important se formèt sus lo territòri togolés.
Leis Europèus arribèron lòng dau litorau a la fin dau sègle XV e la region interessèt lei Portugués e lei Danés. Dins lo corrent dau sègle seguent, lei segonds establiguèron de facto un protectorat sus la zòna maritima. La tracha negriera se desvolopèt rapidament e assegurèt la prosperitat dei captaus dau litorau. Au sègle XIX, après l'abolicion dau comèrci negrier, l'òli de pauma remplacèt leis esclaus coma basa de l'economia locala. En 1850, Danemarc vendèt sei comptadors africans ai Britanics e abandonèron sa zòna d'influéncia en Tògo. Vèrs 1870, de marchands francés, alemands e anglés i installèron donc de comptadors.
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo periòde alemand[modificar | modificar la font]
A partir de 1875, la colonizacion europèa s'accelerèt en Africa Occidentala e lei principalei poissanças dau continent se faguèron concurréncia per ocupar lo maximom de territòris. En Tògo, lei pus rapids foguèron leis Alemands que signèron d'acòrds de protectorat ambé lei caps de Lomé, d'Anécho e de Porto Seguro en 1884.
En 1885-1886, de negociacions ambé lei Francés e lei Britanics, respectivament establits en Benin a l'èst e en Còsta d'Aur a l'oèst donèron ais Alemands un accès liure fins au fluvi Nigèr. Dins aquò, la pacificacion dei regions interioras foguèron malaisada e leis Alemands agantèron jamai lo fluvi. Lei limits definitius de la colonia foguèron fixadas en 1897 e en 1899 après de negociacions ambé París e Londres.
La capitala foguèt installada a Lomé e leis Alemands desvolopèron rapidament sa colonia ambé la recèrca de ressorsas minieras, l'introduccion de la cultura de cafè ò de coton, lo sostèn a la produccion d'òli de pauma e la construccion de camins de fèrre. Pasmens, aquelei projèctes regardèron unicament lei regions meridionalas.
Lo partiment francobritanic[modificar | modificar la font]
Durant la Premiera Guèrra Mondiala, lei Francés e lei Britanics ocupèron sensa dificultat lo Tògo Alemand qu'èra unicament protegit per una pichona tropa indigèna que capitulèt tre lo 26 d'aost de 1914. A l'eissida de la guèrra, lei dos venceires concluguèron un acòrd de partiment de la colonia lo 10 de julhet de 1919 : lei dos tèrç orientaus foguèron donats a França e lo tèrç occidentau au Reiaume Unit sota mandat de la SDN.
Lo Tògo Britanic foguèt integrat au sen de la colonia de Còsta d'Aur e fa d'ara endavant partida de Ghana. Lo Tògo Francés foguèt integrat dins l'Empèri Francés e es a l'origina dau Tògo actuau. Fins a 1934, maugrat lo mantèn d'una separacion teorica, foguèt dirigida per lo governador de Dahomey. Puei, en 1936, venguèt un territòri totalament distint e foguèt integrat dins l'Africa Occidentala Francesa.
En 1946, França autorizèt la formacion de partits politics coma lo Comitat d'Unitat Togolesa (CUP) de Sylvanus Olympio, lo Partit Togolés dau Progrès (PTP) de Nicolas Grunitzky ò l'Union dei Caps e dei Populacions dau Nòrd (UCPN). En 1951, Grunitzky ganhèt leis eleccions e venguèt Premier Ministre. En 1957, lo Tògo Francés venguèt una republica autonòma. Un an pus tard, d'eleccions novèlas veguèron la victòria de Sylvanus Olympio que menèt lo país a l'independéncia lo 27 d'abriu de 1960 ambé l'acòrd de París.
Lo Tògo independent[modificar | modificar la font]
Lei Ia e IIa Republicas[modificar | modificar la font]
De 1960 a 1967, Tògo conoguèt un periòde d'instabilitat politica amb un alternància de govèrns civius e militars. D'efèct, en 1960, Sylvanus Olympio adoptèt una politica autoritària que maucontentèt rapidament lei populacions dau nòrd, globalament ignoradas per Lomé. Foguèt ansin reversat e assassinat en 1963 en causa de son refús d'integrar dins lei fòrças armadas un grop de veterans dei tropas colonialas francesas originaris dei regions septentrionalas.
Una junta militara fisèt alora lo poder a Nicolas Grunitzky que foguèt oficialament elegit president dins lo corrent de l'annada. Adoptèt una constitucion novèla que demeniguèt lo poder dau president. Puei, instaurèt una politica d'inspiracion liberala que respectava lei drechs de l'oposicion politica. Pasmens, en 1967, foguèt reversat per un còp d'estat militar organizat per lo luòctenent coronèu Étienne Gnassingbé Éyadéma.
La dictatura d'Éyadéma[modificar | modificar la font]
Étienne Gnassingbé Éyadéma gardèt lo poder de 1967 a sa mòrt en 2005. Vengut President de la Republica, instaurèt una dictatura ambé la creacion d'un partit unic. En parallèl, donèt mai d'importància ais etnias dau nòrd dau país que venguèron majoritàrias au sen de l'aparelh d'Estat. Regularament reelegit gràcias a d'eleccions trucadas, deguèt faciar d'importantei manifestacions en 1991 a la fin de la Guèrra Freja e foguèt obligat d'acceptar de concessions.
Pasmens, l'armada refusèt d'abandonar sei privilègis e sostenguèt lo president. En 1992-1993, de manifestacions novèlas foguèron ansin reprimidas per lei militars entraïnant la mòrt de centenaus de personas e la fugida a l'estrangier de 200 000 abitants. Éyadéma adoptèt alora una politica de democratizacion de façada per contentar lei poissanças occidentalas, especialament França qu'èra lo sostèn principau dau regime, e de fraudas electoralas novèlas li permetèron de se mantenir au poder en 1998 e en 2003. Moriguèt lo 5 de febrier de 2005.
Tògo dempuei 2005[modificar | modificar la font]
A la mòrt d'Étienne Gnassingbé Éyadéma, lei fòrças armadas proclamèron tanlèu son fiu, Faure Gnassingbé, coma novèu president de Tògo e reprimiguèron lei manifestacions ostilas a la perpetuacion dau regime (400 a 500 mòrts). Pasmens, en fàcia dei criticas de la comunautat internacionala, Faure Gnassingbé acceptèt d'organizar d'eleccions per legitimar son poder. D'accusacions de fraudas entraïnèron de manifestacions novèlas mai l'armada restabliguèt tornarmai l'òrdre. Foguèt tornat elegir en 2005 e en 2015.
Geografia[modificar | modificar la font]
Tògo es un país de 56 785 km² situat en Africa Occidentala, en essent una pichona nacion subsahariana. Lo país possedís 1700 km de frontièras amb Burkina Faso, Ghana e Benin. Lo punt pus naut del país es la montanha Agou amb una altitud de 984 m.
Al nòrd lo terren se caracteriza per una doça savana en contrast amb lo centre del país que se distinguís per èsser format de colinas. Lo sud de Tògo es d'autra banda caracterizat per una meseta qu'atenh la plana costièra amb de vastes estanhs e paluns.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Tògo.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2007 Tògo aviá una populacion de 5 700 000 abitants. 99% de la populacion es negra, e 1% restant es blanca (europèus o descendents). L'idiòma oficial es lo francés. L'esperança de vida es de 57 ans. La mejana d'enfants per femna es de 4,9. 60,9% de la populacion es alfabetizada. S'estima que 4,1% de la populacion es infectada per lo virus VIU (SIDA).
Près de 40 grops etnics forman la populacion de Tògo, entre los que destacan los ewes (46%) pel sud e los kabres (22%) pel nòrd, que mantenon una fòrta rivalitat. Aquel fach es comun amb divèrses païses d'Africa, ont las inegalitats etnicas desbocan en de luchas constantas.
Tògo ocupa una plaça fòrça bassa al classament de l'IDH elaborat per l'ONU: ocupa lo 139en reng dels 173 païses analisats.
Las vilas principalas son la capitala, Lomé, Sokodé (49 000 abitants), Palimé (28 000 abitants) e Atakpamé (27 000 abitants).
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Los ignorants - Raconte d'une iniciacion crosada
Benda dessenhada de Etienne Davodeau e Corinne Lhéritier
Associacion Terrairòl - Nimes - 2016
Etienne Davodeau es autor de benda dessenhada, coneis pas gaire lo mond del vin. Richard Leroy es vinhairon, a quitament pas jamai legit de benda dessenhada, mas son totes dos de bona volontat e plan curioses.
Perqué se causís de se vodar la vida a escriure e a dessenhar de libres o a produsir de vin ? Cossí e per qual ?
Mai d'una annada de temps, per respondre a aquelas questions, Etienne anèt trabalhar dins las vinhas e dins la cava de Richard que, en retorn, cabussèt dins lo mond de la benda dessenhada.
Los ignorants es lo raconte gaujós d'aquela iniciacion crosada.


text:
A - Joan Bodon - Tr’òc n°2 - Febrièr de 1991
“Sem los òmes sens patria
Que parlam la lenga d’òc”
Au contrari de la cultura socialisada (que trusts e mèdias ne’n fan la valor mercanda), la cultura d’òc es facha ren que de destins personaus, que la valor (non mercanda) dei creators ten qu’a l’acuelh dei militants. Ges de destin tipe. Mai d’unei fan chifrar, quora devenon, ai dos sens, simbèus.
Ansin de Bodon, secat en 75, aviá pas 55 ans. Veniá d’estre sacrat “lo nòstre Bodon” per la butada occitanista. Pas gaire teorician, encara mens cap de pòple, d’escriure faguèt mestier d’òme : dins la solituda fonsa, afectiva, sociala, istorica de seis eròs, grelha l’exigéncia l’armonia de l’òme amb l’òme, la societat, la natura. Normalitat. Quimèra ? Parlarai pas aicí de l’òbra, que se tròba tota ais edicions de l’I.E.O., ni mai de l’òme, public o secret. Remandi ais actes dau collòqui Bodon (C.I.D.O). Mai, amb un salut fraternau, quauquei mots sus l’itinerari, un itinerari que tant aguèron sensa devenir Bodon, fach de rompeduras, de retorns impossibles, de traspassaments dolorós : sempre diferéncia assumida, “normalitat” dins la diferéncia, diferéncia tornarmai dins la “normalitat”... Enfant de païsans de Roergue, deven mèstre d’escòla. Rompedura amb un mond barrat, condamnat. L’amor de la lenga mairala abolís (dins l’imaginàri) la distància presa amb lei sieus. Mai “Tot un pòple nos renega / La flor se passís a l’òrt”. Solituda. Escòla normala ; rompedura amb lo país blanc, integracion a la normalitat francesa. Mai lo normalian fraireja amb lei comunistas : iper-diferéncia dins la normalitat laïca. Après lo drame dau S.T.O es un òme sol, mal companhon de rota dau P.C.F., elegit de la minoritat dau S.N.I. Maugrat la destalinisacion, aquel libertari manten un cant a Estalin.
Joine, va a la poesia francesa. Mai tanben a l’escritura d’òc. Sensa illusion, que l’occitan a plus ges d’utilitat sociala. “Normalitat” pasmens dins la marga, que fòrça regents escriguèron en òc, e que lo vam ven dei jornaus de Roergue, cronicas “patoèsas”, paura letra barrada, mai legida. Mai qu’un plaser, escriure sa lenga es testimoniar davant son pòple. Ansin Bodon ten la cronica “patoèsa” dau jornau comunista d’Avairon La Voix du Peuple, luenh dei causidas graficas occitanas, que sap d’estre legit per de gens simples, acculturats en francés. A l’òme public li passan aquesta fantasiá, recanton “patoes” dins lo jornau, dins la vida francesa. Aquel patesejaire rotje es format e demòra dins lo Felibrige roergat, puèi rescòntra l’occitanisme pedagogic (que pren vam après la lei Deixonne de 1951) : participa, e mai se lo Felibrige es (per fòrça) una secta se la pedagogia risca d’èstre aisina vueja, luenh de la vida, que s’ensenha pas coma manjar la sopa : “Nos cal apielar sus d’òbras”. Felibrige, occitanisme, es un rescòntre, recampan de gens de l’endrech, per de bòn, e, meme formalament, an una amir “nacionala”. Eu escriu : va dau conte, causida estrategica, a de romans tant novèus de ton, de contengut. Mai es luenh dau catalanò-modernisme, de la sembla-modernitat, rebat de la cultura dominanta. A despart d’uneis aparaires de la lenga, cu sap qu’escriu ansin ? E coma publicar, qu’a ges de sòus ? amb l’ajuda deis amícs d’Albigés e de Roergue, comença d’èstre coneissut, mai l’òbra fa pas encara sens collectiu. Destin destimborlat, que despuèi l’adolescéncia Bodon escriu en òc, quasi sensa public. Per de rasons personalas e financieras, part trabalhar en Argeria, per d’annadas. Rompedura amb sa realitat, mai pas amb l’òbra.
Amb l’ajuda decisiva dau fogau d’Albigés e d’Avairon, fogau màger de l’occitanisme enrasigat, es revelat “nacionalament” per l’I.E.O deis annadas 70, qu’aquesta votz de la diferéncia absoluda sembla parlar per totei. Sa grafia es “corrigida”, que Bodon mestrejava pas la grafia occitana. Reconeissença ? Es mens aquela de sa generacion que dei joves. Es formala e pas financiera. E risca d’èstre una mespresa : Bodon seguís lo moviment, dona dins Le Saint Affricain lei “Propos d’un Occitan”. Mai son darnier roman, La Quimèra, denóncia lo nacionalisme proclamatòri. Androna. “Perqué degús m’escota pas ? Ni los pastres, ni los sabent. Es coma se parlavi pas...”
Que cercava pas la patria, cercava una patria.
Que pensariá de sa normalitat postuma ? Estampat per lo S.N.I., revirat en francés (!), subjècte de contribucions saberudas. D’uneis an meme presentat un espaci d’autò-gestion basat sus la nocion filosofica de Talvera, que cantava Bodon : “Es sus la Talvera qu’es la libertat”. Sinceritat e omenatges faciles dins la securitat e l’oficialitat, tot si mescla. Prova bèla que la diferéncia de Bodon quita pas d’èstre activa.
Renat Merle
B - La lenga esconduda - Article de Renat Merle - La Marseillaise - 02/03/95
Que país curiós que la França ! Regardesse pas “Vaquí”, s’imaginariá-ti lo telespectator mejan, qu’un elegit dei gròs te parla autra causa que lo francés ? L’anglés bessai ? Que non, escotavi l’autre còp Loís Philibert, que presidèt lo conselh generau dei Bocas de Ròse, et que te parlava a Miquela un provençau chanut. Coma tant d’autrei elegits fin finala, pas verai collègas Tardito, d’Aubanha, Francés Pellissier, de Bolhadissa, etc... ? Per lo pichon fenestron de “Vaquí” passava aquesta veritat premiera.
Coma ne’n faudriá gaire per qu’aquela lenga que lo poder e lei mediàs considèran coma mòrta, prenguesse sa plaça publica. A alora, me diretz, s’es per dire de causa interessantas, vau mièlhs parlar francés, que tot lo mond comprendrà. E s’un colhon parla francés o provençau, que i fa ? Segur. Mai es pas aquí lo problèma. Es que l’a encara un fube de fremas e d’òmes en çò nòstre qu’an doas lengas en boca, e que la manca de democracia culturala fa que ne’n emplegan qu’una. E se mutilan.
Renat Merle


text:
Vitamina B12
La vitamina B12 o cianocobalamina, es un complèxe exacoordinat de cobalt. De vegadas es tanben nomenada cobalamina encara qu'es pas exactament lo meteis compausat. Quatre posicions de coordinacion son ocupadas per un macrocicle de corrina. Una de las posicions axialas se complèta amb un grop cian, CN-. Una cadena laterala de l'anèl de corrina compausada per una amida, un grop fosfat, una ribosa e un nucleotid complètan la coordinacion a travèrs lo rèste 5,6-dimetilbenzimidazòl a son extrèmitat. La corrina, lo grop fosfat e lo CN- portan cadun una carga negativa, en presentant lo cobalt dins d'estat d'oxidacion 3. Lo complèxe que ne'n resulta es d'espin bas.


text:
Jean Genet
Jean Genet (París, 9 de decembre de 1910- París, 15 d'abril de 1986), èra un escrivan, dramaturg e poeta francés. Es sebelit en l'ancian cementèri espanhòl de Larache, Marròc, dins una bèla e austera tomba al frent de l'Ocean Atlantic.
Biografia[modificar | modificar la font]
De paire desconegut, sa maire lo daissèt a l'assisténcia publica onte demorèt fins a uèit ans. De uèit a dètz ans visquèt a çò de païsans de Morvan que ne faguèt las primièras victimas dels seus primièrs panatòris. Descobèrt e acusat, a l'edat de dètz ans, Genet venguèt un vertadièr raubaire, passèt la seuna adolescéncia dins de presons per joves e mai tard acabèt per se prostituir. En 1943 foguèt condemnat a preson a perpetuïtat e a partir d'alara comencèt a escriure.
Los seus romans e òbras teatralas son plenas de situacions sexualas tractant de proxenetas, raubaires, omosexuals e mai de marginals socials, evocant la seuna pròpia experiéncia coma presionièr e omosexual. Jean-Paul Sartre, Jean Cocteau e Pablo Picasso trobèron la seuna òbra tan brilhanta que demanèron la gràcia e la condemnacion foguèt fin finala revocada en 1948. De 1954 a 1956 tornèt èsser condemnat a uns meses de preson per atemptat contra la pudor e pornografia. L'engatjament politic de Genet lo conduguèt a soportar lo Black Panther Party e a l'OLP. Dins son òbra postuma Un captiu enamorat, editada per Gallimard en 1986, Genet reculhís de textes elaborats pendent sa demorança en Jordania e Liban al costat dels Fedayin. Quand èra a Beirot, èra un dels primièrs europèus a dintrar dins lo camp de refugiats palestinan de Chatila onte fin alara de falangistas (kataeb) libaneses, amb l'ajuda de l'armada israeliana, venián d'assassinar la majoritat dels abitants sens defensa. Lo resultat d'aquela visita es lo seu texte 4 oras a Chatila publicacion censurada dins la Revue d'Etudes palestiniennes dins lo numèro de genièr de 1983.
En 1984 l'Acadèmia Francesa li autrejèt lo Prèmi Nacional de Literatura. Moriguèt en abril de 1986, gaireben obliat.
òbras[modificar | modificar la font]
De 1940 a 1946, escriguèt las seunas primièras òbras dins las presons de Fresnes, de Tourelles, e de la Santé. Lo seu primièr roman, considerat coma lo seu melhor es La Maire de Dieu de las flors (1944). I descriu un viatge dins lo monde dels sacamands parisencs. Dins Lo miracle de la ròsa (1946), escriu sus la seuna vida en preson, que se torna trobar amb d'ancians amants de las presons per joves.
Romans
- La Maire de Dieu de las flors (1944)
- Lo miracle de la ròsa (1946)
- Pompas funèbras (1947)
- Querèla de Brest (1947)
- Jornal del raubaire (1949)
Teatre
- Las servicialas (1947)
- Estricta vigilància (1949)
- Lo balcon (1956)
- Los negres (1959)
- Los paravents (1961)
Textes
- Un captiu enamorat (1986)
Poesia
- Lo condemnat a mort (1942)
Filmes
- Un cant d'amor(1950)
Subre Jean Genet
- Sant Genet comediant e martir, per Jean-Paul Sartre
- Querèla de Brest la version cinematogràfica del darrièr longmetratge de Rainer Werner Fassbinder
- Lo filme Poison de Todd Haynes (1991) tanben se basa subre l'òbra de Genet
- La cançon Jean Genie de David Bowie


text:
Guèrra d'Indepéndencia de Grècia
La Guèrra d'Indepéndencia de Grècia es un conflicte se debanant de 1821 e 1830 entre l'Empèri Otoman e una insureccion grèga ajudada per una coalicion d'estats europèus formada de Reialme Unit, de França e de Russia. S'acabèt per una victòria grèga e la formacion d'un reiaume grèc dirigit per Oton Ier.
La guèrra comencèt lo 25 de març de 1821 per una revòuta de crestians ortodòx de Grècia còntra la dominacion otomana. L'insureccion foguèt mau reprimida e lu Grècs poguèron proclamar la formacion d'un estat grèc independent lo 1er de genier de 1822. Puei, de 1822 a 1824 ajudats per la communautat grèga europèa e per una partida de l'elèit grèc de Constantinòple, lu Grècs avèron una tièra de batalhas còntra li fòrças otomani. En revènge, mau capitèron de trobar un sostèn auprès dei poissanças europèi. La rason principala d'aquela manca èra lo pensament austrian de mantenir l'equilibri dau continent e d'empachar una poissança d'aprofichar lo declin otoman.
En 1824, lu Otomans aprofichèron la division dei tropas grègi entre faccions diferenti per cridar a l'ajuda son vassau egipcian Muhammad Ali. L'arribada dei tropas egipciani permetèt mai d'un succès turcs mai entraïnèt tanben una multiplicacion dei chaples. Aquela situacion permetèt donc una intervencion de Russia, poissança protectritz dei crestians ortodòxs. Entraïnèt tanben una reaccion britanica car Reailme Unit voliá limitar lu progrès rus dins la region. Enfin, França mandèt tanben un còrs expedicionari en Mediterranèa Orientala amb una posicion ambigua. D'efèct, per son govèrn, lu Grècs èran de liberaus mentre que lo govèrn francés de la Restauracion èra un país actiu de la Santa Aliança. Pasmens, aquela guèrra èra tanben l'occasion de protegir de populacions crestiani còntra l'opression d'un estat musulman.
En 1827, França, Anglatèrra e Russia decidiguèron d'organizar una demonstracion militara per maucorar la contuniacion de la guèrra per l'Empèri Otoman. Li flòtas turca e egipciana foguèron anientadi a Navarin per lu aliats e d'operacions terrèstri foguèron organizadi per França e Russia. Russia aprofichèt la situacion per declarar una guèrra dubèrta e annexar divèrsei territòris (Bessaràbia, Georgia, sud d'Armenia) au tractat d'Andrinòple. Li intervencions francesa e russa entraïnèron la fin de la guèrra en Grècia. Una conferéncia organizada a Londres en 1830 confirmèt l'indepéndencia de Grècia que foguèt acceptada per Àustria e Prússia. Enfin, sensa l'ajuda d'una autra poissança, l'Empèri Otoman deguèt finalament l'acceptar en 1832 au tractat de Constantinòple.


text:
460 qu’estón venuts e la corsa ne s’ei pas estancada tot au long deus 48ò de caminada encuadrada per motos e camions. Monde de tot atge, qui n’èran pas inscrivuts, que son vienuts participar au darrèr moment a pè, mes tanben en bicicleta o enqüèra a chivau. La nuèit com lo dia, en montanha tau com en la plana, los Gascons qu’an muishat la loa capacitat a mobilizà’s a l’entorn de la lenga nosta. Au demiei deus sostien que contam associacions, enterpresas, particulars, comitats de las hèstas, colectivitats, clubs d’espòrts, medias e moviments politics : POC, Libertat, ODPO,… Aqueths que profieitén de l’eveniment entà gahar l’uelhada sus lo permés d’espleitacion deu sòu en Nòrd Biarn (c.fòto).
Aquera corsa qui comencè divés 25 de mai a Bidaishen, que s’acabè en hestau au barri deu Hedars a Pau lo dimenge 27 de mai en lo futur « ghetto occitan » volut per François Bayrou (qu’i torneram en un article futur). Lo moviment occitanista que muishè atau qu’ua consciéncia vertadèra existeish en Biarn e qu’aqueth moviment tròp sovent a l’estaca de l’esquèrra francesa, e sap tirà’s de las pelejas de tot dia entà prepausar un còp de fòrça mediatic e sociau en l’estrambòrd generau.
Ad aqueth eveniment que’u hè besonh revendicacions. Qu’èm arribats au cap de la desnacionalizacion deu noste pòple. Bascos, Bretons, Occitans, Catalans ne córren pas taus sòs, ne córren pas tanpòc entà mantiéner un sistèmi dependent de las subvencions. Que córren entà cridar au monde : « Existim ! ». Aquera consciéncia que’s dèu armar de demandas. Qu’avem lo dret a l’autodeterminacion, qu’avem lo dret d’aver la lenga oficiau, qu’avem lo dret de’ns liberar deu sistemi capitalista e qu’avem lo dret de diser non a la França imperialista.
Las edicions que’s haràn tots dus ans e lo parcors que cambiarà a cada còp. La moneda ganhada per Ligams que deveré servir a finançar projèctes pertocant la transmission de la lenga. Atau, los mes a viéner que seràn decisius entà analizar la politica de « distribucion » de sòs de Ligams. Que podem dejà pensar qu’un finançament tròp ahortit sus l’ua o l’auta de las estructuras occitanistas que harà sortir las pelejas demoradas a la bòrda lo temps de la corsa. Esperem que l’aviéner e’ns pròva lo contrari.
Osca La Passem


text:
31/07/2014
Concertò per pissarata episòdi 14, per Joan Ganhaire
Episodi 14, onte la vertat comença d'apareisser...
°°
Bombem coma podem en laissar un còp de mai Caüsac a la traina, petonant que lo diable, que eu comprend bien que lo desnojament es pas lonh. Som a meitat chamin quante una votz secha rapela los chens que ‘resten còp sec lor curada. Lo tipe se leva braç e chara en sang. A a penas lo temps de se creire sauvat qu’un lonja siloeta negra surtida d’un sap pas ente li planta dins lo ventre las doas bencs d’una forcha que coneissem bien. E d’un mesma lanç, ‘la but lo còr doblat que remuda enquera jurcinc’a la riba de la carriera e emb un crit que nos sembla de jòia, ‘la bancuòla l’òme dins lo boide emb la forcha enquera plantada dins lo ventre. D’ente som, podem auvir la chucada sorda dau còr tucant lo fons de la carriera. Joanna, d’en pè, tota drecha, sos ‘bilhaments negres flotejants dins l’aura que ven de se levar, brandit au ceu un punh sarrat de victòria silenciosa.
Quò fai una pita setmana que som tornats aus Ombradors, e som pas enquera completament raviscolats de l’expedicion a la Talhada. Quo es Caüsac que se’n suert lo mielhs. D’en prumier a pas vut l’òrre episòdi finau, sa clòsca es garida e puei son nas retrobat fai que fin finala garda de l’afar pusleu un bon sovenir. Ròsa es tota urosa de lo veire sinnar topinas e cassolets e de l’auvir far clapetar la lenga a chasca gorjada. Franciscò marcha totjorn a pitits pas, las chambas leugeriament escartadas. Ròsa, totjorn ela, se devoa per li far los pitits sonhs que lo medecin Farja a ordonnat e pense que de queu costat quò ‘nira mielhs dins quauques jorns. Io, quo es lo morau que ses estat meschantament tucat. Ai jamai presat la violència, e aquí, ne’n avem massat nòstra aisa. Quela familha es completament desvirada. Marius, que avem chabat per rencontrar l’endoman matin nos en a fait lo triste tableu. Maugrat las brucidas daus chens e la tombada de vint metres, poguerem coneitre la chara dau mòrt, Franciscò e io. De la cima de la carriera ente era demorat, Caüsac nos credet “quo es Antòni, quò pas ?” Boisserem un pauc lo sang e la terra e lo chais si parier a lo de Marius semblet nos espiar de sos uelhs mòrts. Los piaus frisotats eran gris e las jautas un pauc mai cavadas, mas quo era lo mesma nas fin, las mesmas pòtas bien dessenhadas, lo mesma babinhon chavat d’una fosseta que ‘viam vut l’autre jorn sus las fòtòs si parieras de l’oncle e dau nebot. Antòni era reaparegut veiqui una diesena d’ans au grand estabalausissament e a la granda jòia de las tres sòrs, que coma tot lo monde lo cresián mòrt. Era estat reçaubut coma lo pitit prince qu’aviá totjorn estat per sas tres ainadas, mas rapidament, quò fuguet clar que era pus lo gente dròlle d’autres còps. Agressiu, violent, jalós, desparlava sovent e las tres sòrs cregueren comprener que era benleu pas per ren dins la tuariá que ne’n era surtit viu coma dos autres que d’alhors ilhs tanben eran mòrts pauc de temps aprep. Mariá, Eva e Joanna s’eran pauc a pauc eslonhadas de queu frair autres còps tant aimat e que aurà semblava èsser vengut un mostre murtrier. Li donavan de que minjar quante era au vilatge, perque la majer part dau temps barutlava sus lo causse se nurrissent Diu sap coma e s’acialant dins las cavas que i mancavan pas . Frau que brau, quò ‘viá durat entau una diesena d’ans. E puei, veiqui tres mes, Marius era ‘ribat, jòune, brave, plen d’ estrambòrd e d’amor per quela familha que coneissiá pas. Sa semblença coma Antòni aviá chucat las tres sòrs que ‘vián portat sus eu l’espiada qua’iment amorosa que n’avián pus ènvia d’ofrir a lor frair completament falord. Pitits sonhs, pitits plats, e òc, un podiá bien minjar a la Talhada, lapins, motons, ritons e pitits legumes que venián dins un vergier conhat dins una baissa entre tres rochiers. E, subretot, li ‘vián dobat la mai brava maisoneta, la a dos niveus, que d’en prumier avián reservada a Antòni. E lo garcier zo prenguet per mau. Quo es a comptar de queu moment que sa violença venguet de mai en mai fòrta. Dos còps s’era fotut a grands còps de barrancon sus Marius que aviá ‘gut la vita sauva mercès aus dos labrits que l’avián près jos lor garda. Mas quauques jorns pus tard, una novela ataca enquera mai violenta aviá costat la vita a Mariá, la sòr ainada, que s’era lançada entre los dos òmes e aviá massat per ela los terribles còps de bilhon. Era mòrta dos jorns aprep sens s’aver lo mens dau monde reviscolada. Davant l’esmanciada, Eva e Joanna ‘vián decidat d’embarrar Marius que de tot biais era tròp espaurit per botar lo nas defòra. E la Talhada, vilatge perdut ente degun veniá jamai s’era embarrat dins la paur. I aviá plan ‘gut queu paubre mossur e sos dos ases qu’avián fotut defòra de paur que l’autre trasfòu lo prenhe en malicia. E puei i’aviá ‘gut nautres. Còp sec avián comprès que eram quí per tornar Marius au monde civilisat. E queuqui, maugras la paur, la violença, las esmanciadas, aviá jamai pensat una seconda laissar quela terra e quela familha per lo mens desavenentas. Lo demorant, zo coneissiam. Temptativas vanas de las doas femnas per nos far fugir, atacas de l’autre desvirat, mòrt de Eva, chaça a l’òme seguida de lonh per Joanna, bien decidada queste còp a ne’n chabar coma lo tuaire. Io, sabiá pas tròp que ne’n pensar de tot quò. Nòstra venguda aviá segurament enverenat las chausas e nos eram ben per un pitit quauquaren dins la represa de la violença e la mòrt d’ Eva. Mas d’un autre biais, ‘viam plan ajudat a deboscar Antòni que las doas femnas solas avián pas agut lo coratge d’afrontar. Aura, quo era ‘chabat. La vita podiá contunhar a la Talhada. La vita… Tu parlas d’una vita, tu… Joanna, que aviá totjorn pas dich fava, e nòstre Marius, enquera tremolant, mas que a la perpausicion que li faguet Gaëtan , de tornar coma nautres per rencontrar au mens un còp Mestre Pradier, li dire se mesme que ne’n aviá ren a fotre de l’eiretatge, s’era apilotat contre Joanna coma un mainatge espaurit. Ne’n era pas question. Sa vita passada li pudiá e voliá pas riscar i tornar tombar. Demorariá quí, emb sa familha quitament redusida a sa mai simpla expression. ‘Viam donc començat los preparatius de despart, mas avant, sens que degun nos demande ren, avem crosat una tomba au fons de la carriera ente Antòni aviá chabat sa vita. ‘Vancès de lo rebondre, Caüsac aviá lonjament permenat sas mans sus la chara dau mòrt, per pas l’obludar, aviá dich. E puei aviam donat la man per deplaçar una peira dau cementeri, aviam prejat un certan Camile Tomasson de ‘nar tener companhia a Teòfile Maseu. E tres rodilhas de quela castina roja per Eva que i fuguet sebelida per una Joanna sens un quite mot, sens una quita grumilha. En fin de matinada tot fuguet chabat. Marius aguet enquera un reflexe de civilisat en nos convidar a disnar ‘vancès de partir, mas la reddor e lo silenci de Joanna eran pas dau mai agradius e aimerem mielhs far nòstres adiussiatz au beu rai dau solelh. Quauquas tucadas de man coma lo Marius, quauquas guinhadas per Joanna que denhet i respondre d’un lent movement de testa, una prudenta careça au morre daus labrits. Sol, Caüsac se laisset ‘nar a-d-una rapida paupinhada dau chais de Marius. Quò fuguet tot. Queu monde que ‘viam rencontrat i a si pauc de temps d’un biais talament brutau nos espiet dispareisser sens un geste, lonja siloeta negra, pita siloeta fina, que semblavan se velher fondre en una. Caüsac que s’era desvirat coma si los podiá veire aguet quela frasa misteriosa “Que ven un diu quante i a degun pus per l’adorar…(De segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Fasèm lo constat cada jorn que la lenga es dessocializada. Que dins los quites vilatges non s’ausís gaire. Que non se parla naturalament. E se la parlam, nòstre interlocutor nos tornarà que sap parlar francés, creirà que lo mespresam o creirà qu’es per de rire. E se fa un esfòrç, se tracha lèu que se n’es desacostumat e que los mots, la conjugason li mancan… Cossí apariar los mots. Podèm evocar l’alienacion culturala e la mesconeissença. Siam mai prosaïcs : e se la pompa s’èra desamorçada ? Avèm la marrida costuma de parlar occitan entre nosautres e francés dins la vida vidanta, la societat, los comercis, entre los collègas de trabalh. Segur, non podèm parlar occitan amb los que non lo coneisson, non podèm impausar nòstre parlar artificialament, agressivament. Qual es lo marge de manòbra ? Mai larg que se crei. Passa pel « francitan ». Se pòt anar ont que siá e, lo mai naturalament que siá, sense que degun se’n maine, utilizar de mots e de biaisses de dire que, fin finala, cadun coneis. Podètz parlar de « gafet », de « canhòt », de « faron », de « gos », de « parpalhòl », de « crostet », de « rascle », de « mimarèlas », de « te cresi », de « plan polit », de « a la raspalha » (tèrme tecnic a la petanca) e segur de « aital ! », de « a vista de nas », e de « aquò rai »… E se lo public ven a biais, riscar d’expressions pintorescas : « blanc coma una popa de grelh » ; de senténcias pomposas : « gens amb gens e tripa amb mostarda » ; de provèrbis plan senats : « val mai un que sap que cent que cèrcan ». Las ressorsas son bèlas.
J.P.


text:
Goetzenbruck
Goetzenbruck es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Pòble se'n situa a trenta quilomètres al sud-es de Sarreguemines, jos prefectura de la Moselle, e a seissanta quilomètres al nòrd-oèst de Estrasburg, capitala Europèa, en lo Bitscherland, a la cœur dels Vòges del Nòrd. En culminant a Unitat|430|mètres}}, près dels fonts del Moderbach e del Breidenbach, lo pòble se desvolòpa sul rebord del scenari, en limit dels país cobèrt e descobèrt.
Le village se situe à trente kilomètres au sud-est de Sarreguemines, sous préfecture de la Moselle, et à soixante kilomètres au nord-ouest de Strasbourg, capitale Européenne, dans le Bitscherland, au cœur des Vosges du Nord. Culminant à 430 mètres, à proximité des sources du Moderbach et du Breidenbach, le village se développe sur le rebord du plateau, en limite des pays couvert et découvert.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo moment de la siá creacion en 1721, lo pòble se presenta jol appellation Gotzbrick, #que l'origina n'a partejat. Poiriá venir del alemand Götze-Brück, lo pont #que pòrta la decidís d'un sant, o alavetz mai probablament de Gaetzenbrück, es-a dire un assemblage de rondins juxtapausèsse recobrant un sòl marécageux sul recorregut d'una rota. I aguèt fondat en 1721 per verriers de Meisenthal en avent recebut del pòrti Léopold Eer de Lorraine 600 arpents de bòsc per i establir lo sieu indústria.
Passat en lo costat de Bitche en 1802, çò cap de-luòc, Goetzenbruck fa partida de la éphémère costat de Lemberg dintre 1790 e 1802. Après aver-i conegut situacions divèrsas e dépendu de Mouterhouse, Althorn e Sarreinsberg son pas definitivament ligats a Goetzenbruck #qu'en 1947. La data oficiala del rattachement de Sarreinsberg a Goetzenbruck es lo 12 d'abril 1947.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la municipalitat a deslotjat en la nuèch del 6 a la Mes invalid (de febrièr) en la region de Sarre-Union fins a fin en març 1945. La comuna a replegat a Bistroff. Lo vilatge a bombardat de la a la Mes invalid (de març) e liberat per las tropas americanas o . « " Vilatge de Lorraine experimentat pels bombardements, Goetzenbrück, #que la populacion n'a #èsser l'objècte de nombrosas vexations e sollicitations de l'ocupanta, #donar totas las pròvas amb un coratge admirable. Per los sieus sacrificis, per lo sieu attachement a la França, s'es d'aquerits dreches a la reconeissença del País. » Aquela cita compòrta la attribution de la Crotz de guèrra amb estela de bronze. En 2005, la municipalitat edita lo libre Freiheitswind escrit per Philippe Koffler e Legisca Pommois #que retrace la desliurança del vilatge en decembre 1944 per las tropas aliadas e reagrupa testimoniatges d'abitantas en avent viscut aquel periòde.
Lors de sa création en 1721, le village se présente sous l'appellation Gotzbrick, dont l'origine est partagée. Il pourrait venir de l'allemand Götze-Brück, le pont qui porte la statue d'un saint, ou alors plus probablement de Gaetzenbrück, c'est-à-dire un assemblage de rondins juxtaposés recouvrant un sol marécageux sur le parcours d'une route. Il fut fondé en 1721 par des verriers de Meisenthal ayant reçu du duc Léopold Ier de Lorraine 600 arpents de bois pour y établir leur industrie.
Passé dans le canton de Bitche en 1802, le chef-lieu, Goetzenbruck fait partie de l'éphémère canton de Lemberg entre 1790 et 1802. Après avoir connu des situations diverses et dépendu de Mouterhouse, Althorn et Sarreinsberg ne sont définitivement rattachés à Goetzenbruck qu'en 1947. La date officielle du rattachement de Sarreinsberg à Goetzenbruck est le 12 avril 1947.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, la commune est évacuée dans la nuit du 6 au Mes invalid (février) dans la région de Sarre-Union jusqu'à fin mars 1945. La mairie est repliée à Bistroff. Le village est bombardé du au Mes invalid (mars) et libéré par les troupes américaines le . « " Village de Lorraine éprouvé par les bombardements, Goetzenbrück, dont la population a été l'objet de nombreuses vexations et sollicitations de l'occupant, supporta toutes les épreuves avec un courage admirable. Par ses sacrifices, par son attachement à la France, s'est acquis des droits à la reconnaissance du Pays. » Cette citation comporte l'attribution de la Croix de guerre avec étoile de bronze. En 2005, la commune édite le livre Freiheitswind écrit par Philippe Koffler et Lise Pommois qui retrace la libération du village en décembre 1944 par les troupes alliées et regroupe des témoignages d'habitants ayant vécu cette période.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Mobilizacions entà deféner lo trin de nueit
Dens lo lor darrèr comunicat, que bremban l’importància d’aqueth mòde de transpòrt, tant au nivèu territoriau com ecologic. En efèit, on desapareishen los trins de nueit qu’aumenta lo trafic aerian, mei polluent, e qui ns’estrama deus engatjaments environamentaus pres au parat de la COP 21 de París. Totun, lo 22 de seteme passat, la ministra deus transpòrts qu’ac disè qu’avèn un aviéner los trins de nueit e qu’avè anonciat 30 milions d’èuros entà renovar las darrèras duas linhas. Tanben, la region qu'a pres lo nom d'Occitània qu’ei a negociar entà mantiéner la linha París-Portbou.
Alavetz, se los militants deus trins de nueit que’s pòden atribuir ua partida d’aqueras victòrias, que vòlen totun contunhar. Au programa donc adara, sauvar la Paloma Blua, qui hesè París-Hendaia, mes tanben d’autas linhas transversaus. Entà clavar l’argumentari, que prenen l’exemple d’Àustria qui tornè préner l’an passat los trins de nueit alemands, jutjats tròp costós, e qui au cap d’un an sonque, ne tirè dejà profieits.
N’ac sabem pas enqüèra s’aquera escaduda e serà parièra en França, mes los militants eths, qu’ac creden, e que seràn donc en gara Pau dissabte a 11h30 t’ac har saber.
Ràdio País
Aqueste article es possible gràcias a un acòrdi de cooperacion entre Jornalet e Ràdio País.


text:
Tibre
Tibre (latin Tiberis, italian Tevere) es un flum italian que se jèta dins la mar Tireniana.
Es lo tresen mai long flum d'Itàlia aprèp Pò e Adige.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tibre a sa font al mont Fumaiolo a 1 268 mètres d'altitud, dins l'Apenin romanhòl (region Emília-Romanha).
Una antica colomna romana foguèt plaçada a costat de la font constituida d’un raj d’aiga limpida. Sus una lausa de marbre, una escritura remembra « Aquí nasquèt lo flum sacrat als destins de Roma ».
Aprèp un brèu passatge en territòri toscan, travèrsa Ómbria en contornant Perosa per l'èst, raja la vila de Roma e lo Latium, e se jeta per un dèlta dins la mar Tireniana.
Lo transpòrt dels aluvions del bacin es important e la bòca avança dins la mar al ritme de 4 mètres par an. Las roïnas du pòrt antic d'Ostia son ara dins los camps a 4 km de la mar. La plana aluviala es partejada par l'estacion balneària de Lido di Ostia al sud e l'aeropòrt Leonardo da Vinci al nòrd.
Affluents[modificar | modificar la font]
Los afluents principals son Paglia apondut de Chiani que passa a Orvieto, Nera que passa Terni e Aniene (o Teverone) que raja Subiaco.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se de tradicions romanas ligam lo nom del flum - en latin Tiberis - a la negada d'un individú d'aquel nom, semblariá pasmens que l'origina de l'idronimia siá puslèu eissida de la langa etrusca, perque gaireben tot lo seu cors travèrsa lor territòri, alara qu'aqueles darrièrs aurián batejat lo flum jol nom de Rumon, tèrme que poiriá aver designat mai tard la vila de Roma[1].
Lo primièr pont que los Romans bastiguèton sus Tibre en aval de l'Illa Tiberina èra lo pont Sublicius que segon la legenda, vendriá de la volontat del rei sabin Ancus Marcius per facilitar los escambis entre Latins e Etruscs, perque se situava a nautor del Forum Boarium ("Marcat de buòus"), lo mai ancian dels forums romans. Èra tot bastit de fusta pesque siá desmontat subte, dins lo cas que las relacions ambedos pòbles se deteriorarián.
D'efèit, al temps de la monarquia, lo Tibre constituissiá una frontièra naturala de Roma amb l'Etrúria. Jos la republica, un quartièr « Al delà del Tibre » (e doncas de la vila), le Transtiberim (lo Trastevere d'ara) se constituiguèt, pobla surbretot de Josieus e de Sirians. Aquela tèrra d'en primièr « estrangièra » foguèt anexada mai tard a la vila de Roa jos l'emperaire August.
D'autres ponts foguèron bastits sul Tibre, los tèxtes que nos parvenguèon n'indican tretze, nombre excepcional per una ciutat antica, confirmat per una inscripcion datant dels emperaires Valentinian Ièr e Valens ordonant d'òbras de renovacion suls tretze ponts. Una commission d'administrators creats per Tibèri, los procuratores alvei Tiberis et riparum (procurators del lièch e de las ribas del Tibre) èra cargada de mantenir de ponts e des broas, del tèrmes de las partidas publicas d'aquelas, e de las concessions de navigacion sul flem[2].
Idrometria - Los debits a Roma[modificar | modificar la font]
Lo debit de Tibre foguèt observat sus un periòde de 59 ans (1921-1979) a Roma, capitala del país[3]. Tibre es un flum pas tròp abondant. Le modul del flum a Rome es de 231 m3/s per una superfíciade 16 545 km2, çò que correspond a gaireben tot l'agavèrs. La lama d'aiga rajan dins lo seu agavèrs es de 441 millimètres anadièrament, çò que se pòt considerar pas gaire naut. Pel debit especific, aténh 14,0 litres per segonda e per km2 de bacin.
Tibre presenta de fluctuations sasonièras de debit moderadas. Las nautas aigas se passan en ivèrn, e se caracterizan per de debits mensuals mejans anant de 301 a 346 m3/s de decembre a març inclusits (amb un suc en febrièr). A partir d'abril, lo debit merma progressivament çò que fa que las bassas aigas d'estiu se debanan de julhet a setembre, amb una bassa du debit mensual mejan fins al nivèl de 125 m3 al mes d'agost, çò qu'encara denòra apreciable. Mas las fluctuacions de debit son mai importantas segon los ans, o calculadas sus de corts periòdes. Las aigadas de Tibre son pauc sovent devastatriças, de fòrça nauts debits essent pauc frequents.
Lo debit mejan mensual observat en agost atenh 125 m3/s, o prèp de 36 % del debit mejan del mes de febrièr (maximum de l'an), çò que mòsta l'amplitud moderada de las variacions saisonièras.
Sul periòde d'observacion de 59 ans, lo debit mensual minimal foguèt de 76 m3/s en agost de 1946, çò que demorèt fòrt confortable; lo debit mensual maximal èra de 1 015 m3/s en decembre de 1937.
Galeriá[modificar | modificar la font]
Panoramá de la nauta val de Tibre dempuèi Citerna
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- References
- ↑ (fr)De Simone, 1088, p. 30 ; L. Quilci 1974, p. 60, Pittau 1993, p. 461 ; Dell, s.v. Roma : « d’origine peut-être étrusque »[1]
- ↑ (fr)Mireille Cébeillac-Gervasoni, Maria Letizia Caldelli, Fausto Zevi, Épigraphie latine, Armand Colin, 2006, (ISBN 2200217749), pp. 126 et 130
- ↑ (fr)Unesco - Lo Tibre a Rome


text:
Dimars, 12.6.2018 21h39 Ma vida amb ieu
Lo jorn del senhor, crompa los pastissets en cò de Renato, lo melhor pastissièr del país.Renato te fa de pastissets individuals de totas las colors, amb de noms exotics, amb de formas que te demandas cossí aquò fa per téner, amb d\'ingredients de sas pas ont. E davant cada pastisset, i a una etiqueta escricha pichon amb los ingredients e cossí son utilizats e solament de lo legir lo descriptiu del pastisset, aquò te fa encara mai bavejar que lo pastisset que veses.E Gileta ditz a la vendeira \"ne prendrem quatre de pastissets\". Q U A T R E ! O fant de lop, ne pòdi prene dos! Ne manjarem per dinnar E per sopar ! La tortura, es de causir. Que ieu te los voldriái tastar totes ! En mai d\'aquò, Renato te los càmbia los pastissets amb las sasons e ieu t\'ai paur de los poder pas tastar totes.Urosament, ne prenèm quatre de diferents e n\'avèm tastat uèch ja. Benlèu que capitarem de los tastar totes abans lo cambiament de sason ? Ten, me caldrà far 20 000 passes uèi.
Anar al blòg


text:
Dimars, 16 de genièr de 2018, 03h00 Espòrt
Rescontre de tria aqueste dimenge 21 de genièr a Carcassona entre los Canaris e los Dragonets
Aquesta dimenjada èra consacrada als 1/1ns de finala de la Copa Lòrd-Derby. L’entrada en competicion dels clubs d’Elèit 1 a aqueste nivèl (en plaça del 1/8n las sasons passadas) a permés a de formacions d’Elèit 2 e de federala de se confrontar als representants del naut nivèl.
Cinc audencs e quatre catalans dins los 16 qualificats
Tre dissabte, l’AS Carcassona disiá son enveja de gardar lo trofèu amb una larga victòria a Lion: 38-4. Dins lo dèrbi catalan, los Dragonets anavan ganhar cò del cap de fila d’Elèit 2, Baó: 48-13. En riba d’Aude, Pomars (Federala) menèt 8-4 a la pausa per plegar fin finala fàcia a Ferrals (Elèit 2): 33-19.
Dimenge, lo sol rescontre entre esquipas d’Elèit 1 permetèt a Albi de se qualificar 20-0 fàcia a Vilanòva. Las autras formacions d’Elèit 1 se qualifiquèron a l’exterior coma o vòl lo reglament: Lesinhan a Vilafranca de Roergue: 28-20; Limós a Entraigas: 46-14; Palau a Pujòls: 32-6; Tolosa a Tolon: 44-10; St Gaudenç a Pià: 59-4. Avinhon ganha lo dèrbi de Vauclusa a Carpentràs: 66-10.
Salsas, esquipa de Nacionala 1, aviá ja eliminat un pensionari d’Elèit 2 al torn precedent (Vilanòva de Menerbés). Aqueste còp, son los jogaires de l’Escura d’Albigés que pleguèron al pè del castèl de Vauban: 34-24.
Los autres qualificats pels 1/8ns de finala son Caumont, Trentels, Illa del Riberal, Vilagalhenc-Argon e Selon.
Lo torn venent de la Copa es programat per la dimenjada dels 17 e 18 de febrièr.
Limós-Lesinhan en cap d’aficha
Retorn al campionat aquesta dimenjada amb doas partidas de tria en país audenc. Aprèp la batejalha del nom de Francís de Nadai de l’una de las tribunas de l’estadi de l’Agulha, Limós reçauprà Lesinhan per un revenge de la finala passada del campionat. A Domèc, l’AS Carcassona reçauprà los Dragonets catalans e ensajarà de faire doblidar la desfaita contra Limós.
Vilanòva e Albi se tornaràn trapar aprèp lo 1/16n de Copa d’aqueste dimenge, mas aqueste còp en Òlt e Garona! Las autras partidas al programa de la jornada son: Avinhon-Tolosa e St Gaudenç-Palau amb un pronostic en favor de las esquipas que recebon.
La debuta de la Superliga s’acèrca!
Cò dels Dragons catalans, los numèros de malhòts son estats autrejats als 30 jogaires. Olivièr Janzac vendrà pas refòrtir la còla dels entraïnaires: son passatge a Perpinhan auriá fait pèrdre un pòste de quadre tecnic a la Federacion.
Los catalans jogaràn dimenge de vèspre en Anglatèrra contra Hull FC lor sola partida de preparacion abans la debuta de la sason dins los primièrs jorns de febrièr.
Alan Roch
De fait, Albi bat Vilanòva : 46-4.
20-0 èra la marca a la pausa e la marca indicada dimenge sul site de la Federacion !


text:
En exclusivitat per Manaset, la ministra de la cultura nos explica las posicions del govèrn sus las lengas regionalas.
Manaset : Quina va èsser la politica del govèrn per la lengas regionalas dins los meses que venon ?
Fleur Pellerin : Tornam dobrir lo chantièr que foguèt un pauc delaissat pel govèrn precedent.
Manaset : De qui biais ?
Fleur Pellerin : A la demanda del Catalan Manuel Valls, aquel dorsièr va venir prioritari ; una part bèla del budgècte de mon ministèri serà directament versat a d’associacions obrant per l’occitan.
Manaset : Avètz de precisions ?
Fleur Pellerin : Òc, per exemple, ÒCtele va recebre una ajuda a la creacion per virar serias, documentaris e filmes en occitan. Fornirà la matèria de las emissions de FR3 dins las regions concernidas per aténher la paritat occitan francés dins la grasilha.
Manaset : E per la premsa ?
Fleur Pellerin : Manaset va venir l’organa oficial de la desinformacion occitana, e a n’aquel títol, lo salari de son cap redactor e dels 35 jornalistas serà pres en carga pel ministèri, sus la basa de la convencion collectiva dels jornalistas professionals.
Manaset : I aurà una contrepartida ?
Fleur Pellerin : Demandarem a Manaset de dire de ben de la politica del govèrn Valls.
Manaset : Sabètz que sèm un organe de desinformacion ?
Fleur Pellerin : Justament, sètz los sols qualificats per o poder faire.
Fòto : Lionel Allorge


text:
Sos la chaumassa, legissí pas que de la marda, fau pas creire. Doas libres de sciença ficcion erián dins mon pilòt de libre, aüei « Cartografia de la nivolada — Cloud Atlas » dau David Mitchell.
1849. De’n prumier, sem apres legir un bocin dau « jornau de la traucada dau Pacifique » dau Adam Ewing. Lu tipe es un òme de lei, qu’es aquí per los afars de son beu-pair. Sus lu bateu que lu torna meijon, eu es atacat per un verm. I a un doctor sus lu bateu per lu sonhar, e dins sa cabina, un esclau de ‘catat.
Aquí comprenem mai la legida seguianta, que sem ‘ribats a la fin d’una meitat de libre.
Una meitat de libre que un jòune òme, lu Robert Frobisher, legís chas un compositor dins las annadas 1930. Zò sabem perque eu escrís a son amic e amorós, Rufus Sixsmith, demorat a l’universitat. Son trabalh es de notar çò que lu vielh compositor conta, e un pauc mai la nuech ‘ribada. Eu nota e aprend mai lu vielh òme, e ‘chaba per escriure la sóa òbra « Cartografia de la nivolada ».
Lu Rufus, dins ‘na festa ne’n 1975, se troba blocat dins lu mesma ascensor que la jornalista Luisa Rey.
‘Quela-quí, apres quest’encontra marcha menar ‘n’enquesta sus la bastida d’una centrala nuclearia. Rufus Sixsmith es beleu un òme d’atge aura, mas coma scientifique eu cometet un rapòrt sus la centrala. Avant d’estre assassinat, eu tròba lu temps de pervenir la Luisa que trobet dins l’ostelaria las letras dau Frobisher escrichas per lu Sixsmith. Pauc apres, quauqu’un vai li balhar un eisemplari dau rapòrt, au momint que ‘la troba un eisemplari daus rasles enregistraments de la « Cartografia de la nivolada ».
A son torn, ‘la vai estre assinada, afe, qu’es quò que conte lu manuscrit d’un libre d’enquesta envoiat a un esditor.
L’esditor ne’n question, lu Timothy Cavendish, es apres fugir los frairs de l’un de sos esditats, un assassin per tot dire. Son quite frair es enoiat de se e per tota aida, lu fai internat dins ‘na meijon de retirada. Ente sos sòus plaser son la legida dau manuscrit de l’enquesta de la Luisa Rey e, trobar un mejan per fugir aquela meijon.
Timothy Cavendish, perque eu es valhent, aguet drech ad un filme tirat de sas memòrias.
‘Queu filme, afe, ‘queu Disney©, es ‘na fòrma d’inspiracion per una clòsna, la Sonmi-451. Dins la sociatat ente ela viu, d’alhor fau dire corpocracia, las besonhas son nomadas per un nom de marca, un filme es un Disney©, un ordinator es un Sony©, los sotliers son dau Nike©. La corpocracia es un sistema de casta, que los trabalhors son ‘pelats daus factaires. Coneissem la vita de la factaira Sonmi-451 tras son conte fach davant un archiviste de la corpocracia. Coneissem sa vita e mauaürosadament sa mòrt, lu jorn de son oraison, çò que faguet d’ela Sonmi.
Sonmi es qua’iment la diva restada de’n pè apres la davalada granda de l’umanitat.
Sabem grán comint qu’es ‘ribat mas sabem que la vita sus l’isla es aura malaisada, qu’es quò que conta, se, lu vielh Zachry. Apres la davalada, una pertida de l’umanitat es tornada dins los atges sornes, la sòla creiença que fai coma una cultura per los umans, es la diva Sonmi.
Lu vielh Zachry es lu contor de la « crotsada d’Sloosha mai tot ç’qu’arribet ‘pres ».
E per saber la seguida, vos fau legir ‘queu libre, perque tots quilhs racontes que se boiran los uns los autres van s’achabar.
Lu libre es veraiament ben escrich, mai ‘na persentaci’ agradiva per destriar un jornau de bòrd, de letras o d’un manuscrit.
De segur, atz un filme qu’es estat tirat, mas lu libre es beucòp pus riche.


text:
Sent Medard d'Aruan
Sent Medard d'Aruan[1], o en conformitat emb la prononciacion dempuèi lo sègle XIV, Sent Medard d'Airans, (en francés: Saint-Médard-d'Eyrans), qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. La grafia deu nom occitan es problematica (veire la partida toponimia).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sent Medard es un agiotoponime : es un nom de lòc que ha referéncia a un nom de sent. S'agís de Sanctus Medardus (456 - 8 de junh 545), avesque de Noyon en Picardia (França), que son nom ven deu germanic Math-hard [2]. En occitan, sonque la Gasconha occidentala e meridionala consèrva inalterat lo -d- intervocalic (es ací lo cas); alhurs, Medard es una fòrma sabenta. Las autas fòrmas occitanas d'origina populara (per evolucion normala) son Mesard (-d- intervocalic > -z-, grafiat -s-),Meard (-z- intervocalica dispareis) e, per evitament de l'iatus, Miard, Merd, Mèrd, etc.
Lo determinant pausa mèi de problèmas. Bénédicte Boyrie-Fénié fornís nombrosas atestacions ancianas : Sancti-Medardi-in-Arruano, en latin, 1273; Ariano, Arriano, en latin (1274, Recogniciones feodorum), mès la toponimista precisa qu'es los medishs noms, emb la medisha data e la medisha referéncia, per Eyrans, la comuna gavaia deu Blaiés, çò que pòt har pensar a una confusion; Ayran (en occitan, 1307-1317); Deranum, en latin, 1307-1317; Derans, en occitan, 1307-1317; Derans (domus de ~), 1307-1317; Ayran (la meson de ~), en occitan, 1307-1317; Ayran (mota de ~) in Burdigalesio, 1307-1317. B. Boyrie-Fénié pensa que i a pas cap de ligame etimologic emb la comuna deu Blaiés, Eyrans e admet una fòrma anciana Aruan / Arruan, çò que mena a una racina prelatina que designa un sector de palús, que los hossats nommats localament rouilles (en gascon arrolhas, deu latin arrugia(m)) lur tiran l'aiga.
Excepcionalament en Bordalés, país desoccitanizat, Bénédicte Boyrie-Fénié declara que restituís la fòrma orala, qu'escriu Sent Medard d'Aruan, mès lo mistèri se torna espessir quand nòta la prononciacion que i correspond [senme'dar d'ɛj'rãs] [3]... I a pas de rapòrt entre la prononciacion e la grafia.
Au revèrs, n'i a un entre [ɛj'rãs] e las atestacions istoricas Ayran o emb la finala de Derans. En Bordalés, ai- pretonic se pronóncia coma ei- e lo departament de Gironda coneish un grand nombre de localitats que presentan una -s finala non etimologica e que s'interprètan coma collectius (los noms deus abitants), emb confusion posteriora emb lo nom de la localitat [4] : 1) Airan, nom deu vilatge; 2) *los Airans, los abitants d'Airan; 3) a la fin, Airans ven lo nom deu vilatge. Lo passatge de Ayran au francés Eyrans, que probable correspond a la prononciacion gascona autentica, es donc evident. La confusion emb lo vilatge blaiés Eyrans es pas necessària per explicar lo nom actual, que la fòrma grafica francesa permet de supausar : una evolucion Arruan > Arrian (passatge de la vocala u, labio-dentala, a la palatala i) > Airan (anticipacion deu iòd) se pòt concéber. Una grafia Sent Medard d'Airans, fidèla a la sola prononciacion coneishuda e confòrma a la màger part de las atestacions medievalas en occitan, es impossibla ?
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
L'intercomunalitat es la de la Communauté de communes de Montesquieu (en francés) : Comunautat de Comunas de Montesquieu (nom deu filosòfe).
En 2014, la comuna demòra dens lo canton de La Breda.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 2915 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/33gironda.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, Paris, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN, Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013
{{Portal Gasconha | lògo=}}