text:
Xinjiang
Xinjiang (oigor: شىنجاڭ (Shinjang); chinés: 新疆|新疆; pinyin: Xīnjiāng; , oficialament Region Autonoma Xinjiang Oigor,[1] es una region autònoma de la Republica Populara de China dins lo nòrd oèst del país. Es la region ont demora lo pòble oigor. Conten aperaquí 22 millions d'abitants, amb 10 millions d' Oigors, 10 millions de hans e tanben qualques minoritats (tatars, mongòls, cazac, tatjic...). Los Oigors que son un pòble turcofòn.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Xinjiang es la província mas estenduda de China. S'espandís sus un territòri de 1 664 990 km². Es una region generalament secarosa mas las montanhas (Tianshan, Pamir...) reçaupon pro d'aiga per assegurar una agricultura sens irrigacion.
Demografia[modificar | modificar la font]
Evolucion demografica[modificar | modificar la font]
La província es une de las regions de China que coneís encara un creis demografic relativament important.
Situacion demografica en 2006[2].
Etnias[modificar | modificar la font]
La província es multietnica, sens que cap de grop detenga una majoritat absoluda.
Los Oigors dominan lo sud e l'oèst de la província, los Chineses son majoritaris dins lo centre e las regions orientalas, mentre que los Cazacs son majoritaris dins las partidas septentrionalas. Localament, d'autres pòbles detenon la majoritat (Pamiris, Oirats, Quirguizes...). Los Huis son de Chineses musulmans.
Religions[modificar | modificar la font]
Las populacions de tradicion islamica (Oigors, Cazacs, Quirguizes...) representan gaireben 58% de la populacion. Lo demai es subretot compausat de populacions bodistas ( Chineses Han, Tibetans, Oirats) confucianistas e taoistas. I a tanben una minoritat crestiana ortodòxa originària de Russia ( mens de 0,1%). Totun, l'ateïsme oficial de China es seguit per una partida significativa de la populacion. I a tanben qualques convertits recents al cristianisme occidental (protestants o catolics).
Los musulmans son sunnits de rite hanafi en general mas demest los Pamiris, los Quirguizes e los Cazacs se tròba tanben de Shiïts.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Xinjang Uyĝur Aptonom Rayoni in SASM/GNC romanization
- ↑ China Statistical yearbook 2006
- ↑ « Xinjiang 新疆 », The China Story


c: text/html

text:
I a pas mai arrogant qu’un sistèma politic que se sap pas criticar, o quitament se sap pas presentar melhor qu’en fasèm la promocion dels chars sovietics que son a man d’arribar sobre las plaças dels pichonetons vilatges republicans franceses, e aiçò dempuèi la capitala politica de Provènça…
Avèm viscut doás setmanas, pietadosas, e sense cap interès politic.
Mas l’urgéncia de sortir d’equipa UMP-NC es estada afortida per totas las presas de paraulas, avèm poscut mesurar en aumentacion, totes e totas, que lo nivèl de l’expulsion que lor cal per necessitat politic, per tornar al monde real.
Ai çaquelà recebut, come sempre de l’extrèma-dreita, un òrdre de batalha per l’aprèp 6 de mai 2012, vist que «fRANÇA seriá encara amenaçat per l’antifRANÇA», an pas cambiat dempuèi l’assassinat de Joan Jaurès ; fins ara, ai agut l’impression que lo nacionalisme francés èra pron plan partatjat, ambe una granda diferéncia del costat socialista, unes socialistas sábon la diferéncia entre ciutadanetat e nacionalitat, çò qu’es brica lo cam dins lo camp de la terror (o al MoDem tolzan, o al PRG o al Alliance Centriste, e parlèm pas ni del FN o dels Identitaires), camp que tòca tanben l’extrèma esquèrra jacobina occitana de l’universitat de Montpelhièr (PdG, PCf, LO, NPA).
Donc, per las errors de 10 annadas de govèrn UMP-NC, e per evitar d’aver la primièra d’aquestas errors encara al cap de l’estat, e coma l’a dich François Hollande a Tolosa, «cal esborrar la primièra de las errors», Nicolas Sarkozy «coma president de la republica», supausada republica dins l’Estat lo mai antidemocrata d’Euròpa.
Non podèm pus acceptar que la bandièra roja, la basa de la color de la bandièra nacionala occitana, posquesse aital èstre desvalorizada pel personal politic o per l’error de President dins los seus discorses, una sampitèrna apologia de las ignoranças francesas.
Aital doman votarai per eficacetat politica, per François Hollande :
E per l’imne nacional occitana, que caldrà cantar per la sortida de l’arrogança nacionalista francesa del poder central, podrèm picar sobre la bandièra, lo site occitania.org vos donarà lo ton !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aital i descubriguèri qu'a Nhana, lo país das innocents, i a un "bagne d'enfants". Enfin, i aviá! I a encara lo bastiment, mas dedins i a pas mai d'enfants.
"bagne" e "enfants" es un pauc antitetic, non?
Sabiái pas solament qu'aquò aviá existit. E aquí tot pròche!
Googlèri la causa, i a tota una literatura psico-istorica sus aquel fenomèn del sègle XIX.
Facebookèri e la Fadarèla e d'autres me parlèron d'un libre escrich dessús per la Maria Roanet.
E aquí, vergonha sus ieu, ai pas res legit de Maria Rouanet. Dins ma vida d'estudianta consultèri son antologia Occitània 1970 los poètas de la descolonizacion mas pas res mai.
Prenguèri doncas a la bibliotèca (cresiatz pas que l'anavi crompar?) lo libre Les enfants du bagne, dins la colleccion "Le Grand livre du Mois". Le Grand Livre du Mois, es un pauc coma lo libre que te manda cada mes France Loisirs? Mas QUAL s'abona a aquò? Los vièlhs benlèu, es per aquò qu'es escrich gròs.
Primièr de tot, ne vos podètz dobtar perque sètz de mond intelligents, lo libre fa pas rire. La forma me semblèt estranha a la debuta, es pas un roman, es pas un documentari, es una mena de documentari a la sauça romanesca. L'autora cabussèt dins los luòcs e los arquius, e amb d'unes testimoniatges e tota la matèria collectada nos conta l'istòria d'aqueles enfants empresonats pendent d'annadas per aver raubat una gallina.
Nos presenta mai d'una colonia, unas piègers que las autras, cap bona. Nos presenta d'unes dels estatjants d'aquelas colonias, aqueles presonieròts que s'escapan, que trabalhan, que luchan, qu'an freg, que rosegan son bocin de pan moisit, que marcan son nom dins la pèira de sa cellula e que crèban abans de ne sortir.
Nos passejam amb Maria Roanet dins aqueles luòcs sinistres, seguissèm lo cada jorn d'aqueles paures dròlles. Al cap de cinquanta paginas, comprenguèri que las tres cents seguentas serián dins la meteissa dralha. "Es bon as comprés", mas contunhèri fins a la fin que l'autora capita de far diferent per cada colonia e nos fa descobrir las invencions cada còp piègers e segurament pauc eficaças per qu'aqueles enfants tornèsson a la dralha de la conducha corrècta. Lo cada jorn dels enfants, lo punt de vista dels directors d'aquelas colonias, l'actitud dels vesins del vilatge, la politica e las leis, las letras dels parents, la gestion de la mangiscla, las punicions, n'aprenèm de causas... e de pas polidas!
Aquelas colonias de trabalh pels enfants venguèron puèi d'ostals de correccion, qu'es jos aquel nom que las coneissèm a l'ora d'ara, puèi barrèron, que cal pas desconar, òu.
Pas d'extraches del libre perque ai la canha de picar mas es de bon trobar dins las bibliotècas :)


text:
Pòl Nòrd
Lo pòl Nòrd geografic terrèstre, o simplament pòl Nòrd, es lo punt pus septentrional de la planeta Tèrra. Es definit coma lo punt d’interseccion de l'axe de rotacion de la Tèrra amb la superfícia terrèstra dins l'Emisfèri Nòrd, ont totes los meridians e los fusèls oraris se jonhon. Es pas un punt fixe a la superfícia de la Tèrra, son periòde d'oscillacion es de catòrze meses e sa posicion vària de qualques mètres al moment de las pus fòrtas oscillacions. Cal pas confondre lo pòl Nòrd geografic amb lo pòl Nòrd magnetic, punt central del camp magnetic terrèstre cap ont las bossòlas puntan.
Lo pòl Nòrd se situa al plen mièg de l'ocean Artic prigond de 4 261 m[1] e cobèrt en permanéncia per la banquisa, al contrari del pòl Sud qu'es sul continent Antartica. La tèrra emergida pus prèpa es l'illa Kaffeklubben, situada à 707 km del pòl[2].
La primièra exploracion del pòl Nòrd es atribuida a l'American Frederick Cook qu'auriá atengut lo pòl lo 21 d'abril de 1908, mas auriá maquilhat son trajècte real[3]. Lo Congrès dels Estats Units d'America atribuiguèt puslèu la primièra exploracion a l'American Robert Peary que pretendiá d'aver atengut lo pòl Nòrd lo 6 d'abril de 1909, mas los istorians contèstan aquò dempuèi la descobèrta d'una còpia del jornal de Peary, que se seriá enganat dins sas estimacions[4]. La primièra exploracion confirmada del pòl Nòrd ven doncas al Norvegian Roald Amundsen e a l'Italian Umberto Nobile, que lo subrevolèt a bord d'un balon dirigible lo 12 de mai de 1926.
La temperatura del pòl Nòrd pòt variar entre -43 °C e 0 °C, çò que favoriza la permanéncia del glaç de mar que son espessor vària entre dos e quatre mètres. La banquisa es pr'aquò menaçada e l'ocean Artic poiriá èsser libre de glaç l'estiu 2014, en partida per causa del rescalfament climatic e de la diminucion de l'efècte albedo[5]. Aquela situacion novèla farà pus facil l'accès a las ressorsas del sossòl Artic e una disputa territoriala se fa jorn entre los cinc païses limitròfs de l'Artic : Canadà, Russia, Norvègia, Danemarc e los Estats Units d'America.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
L'axe de rotacion de la Tèrra es enclinat de 23° 27′ a respièch del plan de l'orbita terrèstra, l'ecliptica. Lo pòl Nòrd definís las geodesicas de latitud 90° Nòrd (Φ = + π / 2), e mai la direccion del Nòrd Vertadièr, e sa longitud se pòt definir coma una valor λ (-π ≤ λ ≤ + π) quina que siá[6]. L'axe de rotacion — e doncas la posicion del pòl Nòrd — foguèt longtemps considerat coma fixe a respièch de la superfícia de la Tèrra, mas al sègle XVIII, lo matematician Leonhard Euler prediguèt que l'axe poiriá oscillar[7]. Al començament del sègle XX, los astronòms remarquèron una pichona variacion de la latitud. D'una portada de qualques mètres per de pus fòrtas oscillacions, l'errança del pòl a la superfícia de la Tèrra, semblabla al movement d'una baudufa, amb de periòdes e irregularitats. Lo compausant periodic de 433 jorns es nomenat oscillacion de Chandler[8]. Lo punt exacte de l'axe de la Tèrra, en un moment donat, es nomenat pòl instantanèu, mas en rason de l'oscillacion dels pòls, se pòt pas utilizar coma definicion d'un pòl fixe quand s'exigís una mesura precisa a l'escala del mètre[9].
Un sistèma fixe de coordenadas terrèstras (latitud, longitud e altitud, o l'orografia) seriá util, mas amb la deriva dels continents, l'auça e la baissa de la Tèrra en rason dels volcans, la precession dels equinòccis, l'erosion, entre autres, i a pas de sistèma ont totas las caracteristicas geograficas se pòdon fixar. L’International Earth Rotation and Reference Systems Service}} e l'Union Astronomica Internacionala an doncas definit un cadre nomenat lo Sistèma Internacional de Referéncia Terrèstra ». Lo pòl Nòrd d'aquel sistèma definís a uèi lo Nòrd geografic pel trabalh de precision, mas coïncidís pas exactament amb l'axe de rotacion terrèstre[10].
Per qu'i a pas de preséncia umana permanenta al pòl Nòrd, i a pas d'ora e de fusèl orari oficialament atribuits a aquela region del glòbe, mas en practica lo pòl compòrta totes los fusèls en un sol punt [11]. Coma totas las linhas de longitud aquí s'encontran, se pòt marchar per totes los fusèls oraris en una segonda en virant a l'entorn del pòl..
Las expedicions polaras pòdon utilizar lo fusèl orari que vòlon, generalament lo fusèl orari de lors basas d'avitalhament, o encara quin que siá unitat dem Temps Mejan de Greenwich (GMT), del Temps Universal Coordenat (UTC), o lo fusèl orari d'un país quin que siá. Mas, la convencion es d'utilizar lo fusèl UTC+0[12], contràriament al pòl Sud ont s'utilza lo UTC+12 (fusèl orari de Nòva Zelanda pendent l'estiu austral)
Clima[modificar | modificar la font]
Lo pòl Nòrd es ben pus caud que lo pòl Sud, car es al nivèl de la mar al mitan d'un ocean que fa coma una restança de calor, puslèu qu'en altitud sus una massa continentala. D'ivèrn (genièr), la temperatura al pòl Nòrd pòt variar entre -43 °C e -26 °C, per una mejana de -34 °C. La temperatura mejana d'estiu (julhet) se situa a l'entorn del punt de conglaç (0 °C)[13].
Lo glaç de mar del pòl Nòrd es d'environ dos o tres mètres d'espessor, mas existís de variacions fòrtas, e de còps que i a a la circulacion de las banquisas expausa la superfícia maritima. Un nòu estudi finançat per l'Union Europèa e publicat dins la revista Geophysical Research Letters a mostrat que l'espessor mejana del glaç a demenit dins lo corrent de las darrièras annadas[14]. Segon los cercaires del Centre for Polar Observation and Modelling (CPOM) de l'University College de Londres (UCL) al Reialme Unit, la demesida de la banquisa es atribuida al rescalfament climatic e a l'ocean Artic de mai en mai expausat al dardalh solar[15]. L'acceleracion drastica de la fusion dels glaces de mar en Artic foguèt pas prevista per los modèls climatics, per que comptèron pas l'efèit albedo ; pus l'ocean Artic se libèra de sas glaçs, pus la calor dels rais solars es absorbida per l'aiga, accelerant la fusion de la calòta polara[16],[17].
Al pòl Nòrd, lo Solelh es en permanéncia en dessús de l'orizont pendent los meses d'estiu e en permanéncia en dejós de l'orizont pendent les meses d'ivèrn. La sortida del solelh se fa just abans l'equinòcci vernal (vèrs lo 19 de març). Lo Solelh pren dempuèi tres meses per aténher son punt culminant, gaireben 23,5° d'elevacion, al solstici d'estiu (vèrs lo 21 de junh). Puèi, comença torna descendre per aténher lo falit del solelh just aprèp l'equinòcci d'autona (vèrs lo 24 de setembre). Quand lo Solelh es visible dins lo cèl polar, sembla de se desplaçar dins un cercle en dessús de l'orizont. Aquel cercle passa pauc a pauc pus prèp de l'orizont, just aprèp l'equinòcci vernal a son maximum d'elevacion (en gras) en dessús de l'orizont al solstici d'estiu e torna descendre cap a l'orizont abans de passar a l'equinòcci d'automne[18],[19].
Fauna e flòra[modificar | modificar la font]
-
Lo copepòde se noirís del fitoplancton jos la calòta glacièra
-
Geopolitica[modificar | modificar la font]
L'ocean Artic es identificat dempuèi de desenas d'annadas coma ric en petròli e en gas natural. Dins una publicacion de julhet de 2008, de United States Geological Survey dins lo sossòl artic i auriá 90 miliards de barril de petròli, 1 670 miliards de pès cubics de gas natural e 44 milions de barrils de gas natural liquid[20]. Aquò rend lo pòl Nòrd e l'Artic son fòrça cobejats per los païses limitròfs[21].
En vertut del drech internacional, pas cap de país possedís actualament lo pòl Nòrd o la region de l'ocean Artic. Los cinc Estats limitròfs de l'Artic, Russia, Canadà, Norvègia, Danemarc (per Groenlàndia), e los Estats Units (per Alaska), son limitats a una zòna economica exclusiva de 200 milas marinas (prèp de 370 km) a l'entorn de lors còstas. Al delà d'aquelas ZEE, la zòna restant, mai d'un milion de quilomètres carrats, es pas atribuida es l'Autoritat Internacionala dels Fons Marins qu'administra aquel territòri[22].
Lors de la signatura de la Convencion de las Nacions Unidas sul Drech de la Mar, un país a un periòde de dètz ans per far valer legalament sa zòna dels 200 milas marinas[23]. Per aquò, Norvègia, Russia, Canadà e Danemarc lancèron de projèctes per afirmar que de sectors de l'Artic deurián apartenir a lor territòri[24].
En 1948, una expedicion russa faguèt la descobèrta de la dorsala de Lomonossov, una estructura geologica que s'estend sus 1 800 km dempuèi las illas de Nòva Siberia fins a l'illa d'Ellesmere[25]. Es solament al començament de las annadas 2000 que la dorsala oceanica atira l'atencion de la comunautat internacionala, a causa de la demanda oficiala de la Federacion de Russia davant la Comission de las Nacions Unidas sus lo limit del plan continental. Lo document prepausa d'establir un nòu limit periferic pel plan continental rus, en delà de la zòna de las 200 milas.
Danemarc, Canadà e Russia se disputan l'estructura geologica e afirman que la dorsala es una extension de lors plans continentals respectius.
Exploracion[modificar | modificar la font]
-
Gravadura de 1598 illustrant la nau de Willem Barentsz presa dins los glaces artics.
-
Robert Peary e son equipa prèp del pòl Nòrd, lo 6 d'abril de 1909.
-
-
Representacions culturalas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) site aninat del CNRS/sagascience
- (fr) Le pôle Nord (L'enciclopèdia canadiana)
- (fr) Dossier « Découverte » de la SRC
- (fr) Annada Polar Internacionala
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Prisonniers des glaces : les expéditions de Willem Barentsz (1594-1597) Gerrit de Veer et Xavier de Castro Ed. Unesco ISBN 978-2-906462-22-9
- (fr) Tragédies polaires, Pierre Vernay ed. Arthaud ISBN 978-2-7003-9674-4
- (fr) Le grand défi des pôles, Bertrand Imbert e Claude Lorius ed. Gallimard col. Découvertes ISBN 9782070763320
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ (fr) Russia planta son drapèl al fons de l'ocean Artic - Radio France internationale
- ↑ (en) Kaffeklubben Island - Absolute astronomy
- ↑ (en) True north : Peary, Cook, and the race to the Pole ed: W.W. Norton & Company Bruce Henderson 2005 ISBN 978-0-393-05791-1}}
- ↑ (en) Cook & Peary : the polar controversy, resolved ed: Stackpole Books Robert M. Bryce ISBN 978-0-8117-0317-8
- ↑ (fr) L'Arctique en pleine mutation : mesurer les changements - Découverte à la Télévision de Radio-Canada, 22 mars 2009
- ↑ (fr) La Terre - L’Université du Maine, Le Mans
- ↑ (fr) Euler, Leonhard (1707-1783) - Service Commun de la Documentation de l'Université de Strasbourg
- ↑ (fr) Frissons de la Terre sur son axe - European Space Agency
- ↑ (en) Global rotation of the nonrotating origin - The astronomical journal, Guinot, B. 1979, in IAU Symp. 82, Time and the Earth's Rotation
- ↑ (fr) Amélioration du Système terrestre conventionnel - Système canadien de référence spatiale
- ↑ (en) Time zones at the poles - USA Today
- ↑ (fr) Fuseaux horaires : seriez-vous déboussolé ? - L'Internaute
- ↑ (en) Science, question of the week - Goddard Space Center
- ↑ (fr) L'épaisseur de la banquise arctique en diminution - Année Polaire Internationale
- ↑ (fr) L'épaisseur de la banquise arctique en diminution - Année Polaire Internationale
- ↑ (fr) L'Arctique réchauffé par des remontées d'air chaud et humide vers le Nord Institut polaire français
- ↑ (fr) Développement durable - tout connaitre sur le développement durable
- ↑ (fr) Lo solelh de mièja nuèit - Encyclopédie française
- ↑ (en) Measuring the sky - Université de l'Illinois
- ↑ (fr) L'Arctique renfermerait 90 milliards de barils - Agence France-Presse
- ↑ (fr) Un trésor noir sous l'Arctique ? - Le Figaro
- ↑ (fr) A qui aparten l'Artic ? - Centre d'Estudis de las Politics Estrangièras e de Securitat
- ↑ (fr) Drech de la mar : Comission dels Limits del Plan Continental - ONU
- ↑ (en) The Battle for the Next Energy Frontier [PDF] - Oxford Institute for Energy Studies
- ↑ (en) Broken ship halts Russian expedition to claim Arctic seabed - CBC News, lo 25 de julhet de 2007.


text:
Universitat de Varsòvia
L'Universitat de Varsòvia (en polonés: Uniwersytet Warszawski) es l'universitat mai granda e prestigiosa de Polonha.
Istòria[modificar | modificar la font]
1816-1831[modificar | modificar la font]
L'Universitat Reiala de Varsòvia foguèt fondada en 1816, quand la particion de Polonha alunhèt Varsòvia dels centres academics mai ancians e importants de Cracòvia. L'Escòla de Dreit e l'Escòla de Medecina se bastiguèron bèl primièr dins lo Ducat de Varsòvia. En 1816 Alexandre I permetèt a las autoritats polonesas de crear una universitat, faita de cinc facultats: Dreit e Administracion, Medecina, Filosofia, Teologia e Arts e Umanitats. Lèu l'Universitat cresquèt e lo nombre d'estudiants pugèt fins a 800 e lo de professors arribèt a 50.
Çaquelà, coma los estudiants e professors participèron a l'Insurreccion de Novembre de 1830, l'Universitat foguèt tancada per las autoritats russas.


text:
2008 ne'n fenir ambe la secu...
2008 sera l'annada de las refòrmas es a dire de la roïna de totes los avantages acquesits aprèp un sègle de lutjar.
Lo pus bèl o lo mai sorne coma volètz e que las entrepresas privatisadas fan ara de beneficis que son pas de creire. Que lo deficit de la secu exista pas , que los mancas dels fons de la retiradas son ren de ren. TOTAL per siès mèses : 10 milliards d'euro de benef.
Atudaria que volguèsse a el tot sol lo deficit de la secu. Mas i a encara ASF; EDF;; EGF;; FRANCE TELECOM ;;o la Caissa dels despòts e consinhacions....
Brèu anem encoratjar l'initiativa individuala es a dire lo borsicotaira que leva pas una palha de pel sòl... Trabalhar pus coma diguèt l'empeïte...
Visca la França , Visca Joana d'ARc , Visca la conaria u…


text:
Nèrta
Myrtus communis
|-
|----- | valign="middle" colspan="2" class="" style="padding: 0 0.5em; text-align: center; vertical-align: middle; font-size: 1em; line-height: 1em; height: 25px; font-weight: bold; background: #A0E090; color: white;" | Classificacion filogenetica |-----
|-----
La nèrta (var. nerta) o mirta (var. murta), (Myrtus communis) es una planta de la familha de las mirtacèas que buta a l'entorn de la mar Mediterranèa. Etimologicament Myrtus communis ven del grèc Mύptoς que significa perfum qu'es una planta fòrça aromatica.
Somari
Ecologia[modificar | modificar la font]
La nèrta a una origina cosmopolita. S'espandís dempuèi Africa, passant per Euròpa fins a l'Asia temperada, es a dire, dins la zona mediterranèa, qu'es una planta termofila.
Sul continent african se pòt trobar en Macaronesia (Portugal - Açòres) e al nòrd d'Africa (Argeria, Libia, Marròc e Tunisia).
En l'Asia temperada sonque se tròba dins la zona d'Israèl, Jordania e Siria.
En Euròpa, se trapa tant al sud-èst europèu (Grècia, Itàlia, Malta) com al sud-oèst europèu (Occitània, Portugal e Espanha) dins la zonas de maquís.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La Myrtus communis, qu'aperten a la familha de las mirtacèas, presenta un cicle vital perenne. Es un arbust fanerogama d'1 a 3 m de naut de fulham dens, fòrça ramificat, amb pèls glandulars dins los rams mai joves.
Las fuèlhas se caracterizan per èsser simplas, coriaças, subsessilas, amb fòrça puntets translucids, fòrça aromaticas per fregadís e per èsser en disposicion oposada. La forma del limbe es entre lanceolada e ovalada. A l'apèx acuminat e la forma de la base es atenuada. La seuna superfícia es revolutada amb una nervadura pennada e de marge divisat.
Las flors de 30mm de diamètre, ciclicas actinomorfas situadas sus de pedicèls longs e prims de biais axial, presentan una corolla gamopetala rotacèa de 5 petals blanquinoses. Quant als caractèrs sexuals, l'androcèu presenta fòrça estaminas essent atal polidelfas e exsertas e lo ginecèu pentacarpellat gardant un l'ovari inferit.
Lo fruch es una baia anomenada murton que normalament mesura 10x8mm. Es de color blau-negrós, pauc carnós e comestible qu'es cobért d'una capa de pruina quand madur.
La florason se fa entre los meses de mai e lo començament d'agost.
Farmacologia[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La composicion quimica de la nèrta es diferenta segons la zona que la planta buta. Per las fuèlhas se trapa de tanins, resinas, principis amars, òli essenciala (0,3%), aiga e sals minerals. Los fruchs, coma las fuèlhas, contenon de tanins, resinas, òli essenciala, aiga e sals minerals. E mai, tanben s'i trapa, d'acid malic e acid citric. Los compausents mai importants de l'òli de nèrta (fins a 0.8% dins las fuèlhas) son mirtenòl, acetat de mirtenòl, limonèn (23%), linalòl (20%), pinèn (14%), cineòl (11%), e mai, p-cimèn, geraniòl, neròl e l'acid fenilpropanoíd, metileugenòl. Existís una considerable variabilitat de la composicion de l'òli segon los diferents luòs que buta.
Usatges medicinals e accions farmacologicas[modificar | modificar la font]
La nèrta a diferents usatges medicinals que se pòdon classificar segon la partida del còs que se tracta.
- Via intèrna:
- Afeccions respiratòrias:bronquitis, sinusitis, otitis.
- Afeccions microbianas de les vias urinàrias: cistitis, prostatitis.
- Dispepsias ipotonicas.
- Raumàs
- Leucorrèas.
- Via extèrna:
- Emorroìdas, feridas, plagas, ulceras, leucorrèas, metritis, eca.
Totes aqueles usatges son determinats pels diferents compausants de la planta qu'agisson de biais diferent segon los seus principis actius.
Las seunas fuèlhas contenon tanins, resinas, substàncias amaras, e sobretot, una òli essenciala que son los elements que donan las diversas propietats farmacologicas. Los tanins, conferisson a la planta las propietats astringentas. L'esséncia a una importanta accion antiseptica e antibiotica comparable a aquela de la penicillina. E mai, es expectorant, eupeptica, digestiva, emostatica e balsamica. Ajuda a combatre los processus inflamatòris de las vias respiratòrias: rhumes, bronquitis, tos, sinusitis, eca. per que conten un alcoòl, lo mirtòl, que li balha de propietats balsamicas, antisepticas i sedativa. Se pòt prene en infusion, siròp o també en forma d'estubada, coma las fuèlhas d'eucaliptus.
Los fruchs s'utilizan coma condiment, e tanben se ne pòt sortir d'elements per protegir la pèl. E los animals (singlars, pòrcs...) l'utilizan per regurgitar lo menjar.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
Cal prene en compte la possibla toxicitat de l'òli essenciala e del mirtòl e aplicar pas de dosis importantas (dosi maxim 2-3 gr.) per la possible aparicion de reaccions allergicas.
Usatges culturals[modificar | modificar la font]
Pels grècs ancians, la nèrta èra la planta consagrada a Afrodita, la divesa de l'amor e coma tal considerada simbòl de l'amor e la beutat. Amb de coronas de nèrta se reconeisson los campions olimpics.
La nèrta fa partit de las « quatre espècias » de vegetals que los josieus utilizan per constituir lo Lolav (amb un ram palmièr, un ram de salze e un cedrat), pendent la fèsta de Soccòt (fèstas de las cabanas a l'entorn de setembre, que seguís los festenals de l'an nòu josieu)[1].
La nèrta s'utiliza basicament dins lo camp de la perfumeriá, mai sovent pels perfums masculins.
Sovent s'utiliza coma decoracion e en ebenisteriá.
En Sardenha e Corsega se ne fa una licòr aromatica.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
La cultura de la nèrta demanda de sols frescs en luòcs obèrts e umids e un clima suau. Resistís gaire a las temperaturas extrèmas. La seuna multiplicacion es aisida e lo biais mai normal se fa per las granas que s'obtenon dels murtons al mes de setembre. Tanben se pòt multiplicar amb de porretas de la planta maire. Es fòrça utilizada en jardineriá per fòrça rasons, aisit de cultivar amb succès, a un fulham fòrça dens e aromatic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca)Bolós, O. et al. Flora manual dels Països Catalans. 3a ed. Barcelona: Pòrtic, 2005.
- ↑ (fr)Élie MUNK, La voix de la Thora, III, Lévitique, p. 229


text:
Cervus elaphus
Cèrvi
244px
LC : Preocupacion menora
Estatut CITES
Annèxe III , Rev. del 22/04/1976
Tunisia e ssp.
barbarus uniquement
Estatut CITES
Annèxe I , Rev. del 01/07/1975
ssp. hanglu unicament
Estatut CITES
Annèxe I , Rev. del 01/07/1975
ssp. bactrianus unicament
Reparticion geografica
Aira de reparticion en Euròpa e Orient Mejan
Lo cèrvi o cèrvi comun (Cervus elaphus) es una espècia de cervid largament distribuïda per l'emisfèri nòrd. Son documentadas qualquas 27 sospècias diferentas amb una distribucion que s'estend de Magrèb, a Euròpa, fins a una granda part de l'America del Nòrd. Se diferencian per la grandor, talha e color del pèl e la forma de las banas. Las sièis sosespècias de oapitís nòrd-americanas, anteriorament classificadas dins l'espècia Cervus canadensis, se classifican actualament coma sosespècias de Cervus elaphus.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo cèrvi es una mamifèr romiaire erbivòr. Lo cervion a pas cap de banas qu'apareisseràn la primièra annada en doas ramas de cada costat del cap. Lo cervion es pigalhat de tacas blancas duscas 2 o 3 ans. Las espècias mai conegudas en America del Nòrd son lo cèrvi de Virginia (Odocoileus virginianus) e lo cèrvi mul. L'espècia es estada introduita en Colómbia Britanica e se sona lo dam. Se i a ara de cèrvis un pauc pertot dins lo mond, ne trobam sustot dins l'emisfèri Nòrd.
La caça dels cèrvis a fòrça demesida la populacion en França après la Revolucion francesa. Ara los cèrvis que tornam trobar dins los bòsques venon d'accions volontàrias d'introduccion : dins los Alps, los Pirenèus e dins l'oèst.
Los cèrvis se pòdon viure duscas 25 ans mas pauc demest eles despassan 15 o 16 ans.
Sosespècias[modificar | modificar la font]
- Cervus elaphus alashanicus
- Cervus elaphus atlanticus
- Cervus elaphus bactrianus
- Cervus elaphus barbarus
- Cervus elaphus canadensis
- Cervus elaphus corsicanus
- Cervus elaphus hippelaphus
- Cervus elaphus hispanicus
- Cervus elaphus kansuensis
- Cervus elaphus macneilli
- Cervus elaphus manitobensis
- Cervus elaphus maral
- Cervus elaphus montanus
- Cervus elaphus nannodes
- Cervus elaphus nelsoni
- Cervus elaphus roosevelti
- Cervus elaphus scotticus
- Cervus elaphus sibericus
- Cervus elaphus songaricus
- Cervus elaphus wallichi
- Cervus elaphus xanthopygus
- Cervus elaphus yarkandensis


text:
La lenga es vòstra, mas l’avètz abandonada pendent al mens un mièg sègle, tres sègles per la bona ortografia. Alara per la recuperar caldrà far un esfòrç bèl, esperèm lo 6 de genièr, 13h al Capitòli per saber quines seràn los esfòrçes oficials de la comuna de Tolosa per emplegar mai sovent sa lenga e per sensibilizar de faiçon normala tota –TOTA- la populacion tolzana ; cal pas l’ostracisme, ni pensar que los nòuvenguts lor necessita pas de saber a prepaus de l’occitan, caldrà pedagogia e gausar ambe la lenga de Godolin, e per la lenga de Godolin ; tota la populaicon es concernida, e quitament las redaccions de La Dépêche du Midi mai tanben totas las estacions de ràdios localas, Radio-Radio, Mon-País, Présence, Toulouse-FM, Sud-Radio, Radio Plus, Beur-FM, Ado-FM, Totem, 100%, Bleu Toulous’, Atlantic-FM, etc.
Qu’ai plan d’aver agut dreits politics comunals abans que los Franceses nos/vos los panèssen e que se t♫9rnèsse aprèp una sangnosa revolucion dicha parisenca, mas l’important per èstre digne d’una civilizacion umanista e planetària, e segur qu’una localizacion clara sobre lo planèta bailarà dignitat la lenga qu’a fait TOLOSA.
Recentament, me soi questionat per saber de quina manièra me caliá tractat lo subjecte. Ai vist passar aiçò :
Pòdi comprendre los que la coneisson la lenga e que se cálan per non pas desrengar l’esfòrç titanesc qu’an mesurat aital. Mas es que podèm èstre serioses un moment ?
Sabi que El Barça e sa catalanitat engatja un fum de Tolzans sul camin, mas per El Barça, se pláçan darrièr lo seriós que cal, perqué justament i a un poder «regional» de bona dimension e un sistèma educatiu adaptat als besonhs locals (decidat al país catalan), sense cap mans politicas e tecnicas de Madrid, coma lo suportèm de París nosautres. Es pas brica lo cas a Tolosa, e a còps fan ambe un besonh d’un mèstre per lor indicar lo camin, París o Barcelona es realament lo bon miralh per Tolosa ? Es un pauc lo meteis problèma ambe Perpinyà, an mestièr d’un agulhon barcelonin o gironin o lheidatan per adralhar coma cal.
Per vos indicar que soi pas contra l’idèa de promòure Catalonha, e sa politica seriosa d’emplec de la lenga, soi estat mantunas annadas secretari del CAOC quitament se mantunes l’an pas sabut dins las formacions universitàrias tolzanas (es vertat qu’es de mendre importança). E coma soi tanben ambe la chança d’aver estat refusat dins aquelas licéncias licenciosas de letras occitanas tolzanas, vos pòdi assegurar qu’i a pas un Tolzan que mestreja sa lenga licenciosa e que dirà Visca, en luòc de Òsca. Vesètz qu’ai pas escrich «Osca» [usco] coma sovent dins lo cap de mantunes clavetaires del dimenge, que sábon pas escriure ambe lo clavièr que cal la lenga nòstra, nimai installar l’accent tònic ont cal dins la lenga que piqui.
Lo Ò aital s’escriu ambe alt 227 … e me sembla que sul Mac es encara mai simple.
Recentament explicavi sul meteis blòg que per Republica l’occitan a pas d’accent, contrariament a çò que nos explícan los Franchimands ; zo cal escriure fòrt, l’occitan a çaquelà d’accents ; son de dos tips, un modèl espanhòl o/e catalano aragonés o portugués, accent tònic, e un autre al modèl francés, l’accent fònic, sul o per exemple per transformar lo son [u] del o occitan en [o:] o dubèrt occitan ; aquel [u] occitan èra l’accent de Rohan abans que devenguèsse Rouen e la normalizacio ndel francés, o Orlhenx abans que la puta de Joana ne partèsse perqué los Normands la cremèssen ; podèm, nosautres alfabetizat a l’occitan, podèm aital plan mestrejar la diferéncia entre còlha e colha, atencion es dangierós de mestrejar pas aiçò… sobretot dins un estadi.
Aquel accent sul Ò, es lo meteis que per Òc, lenga d’Òc quora li volèm donar de majusculas al romantisme lingüistic occitan, a las letradoiras sortidas de l’universitat del Miralh.
Donc per rassegurar los suportèrs de Tolosa, que sembla pas aver agut un bon intermediari per escriure «Òsca Tolosa», un bon expèrt lingüistic, i a una Acadèmia Occitana a Tolosa que los podràn benlèu ajudar de melhorarà lo lor occitan e las grafias en lenga tolzana, en lenga occitana (gascon o/e lengadocian), per èstre autanplan serioses que per El Barça, o per una passa victoriosa de Messi dins lo partit de El Barça. O benlèu que l’Acadèmia Occitana dirà qu’es de bon occitan, perqué pas ? Cal rajoinir la lenga e importar lo succès catalan ? Soi pas contra, simplament lo Visca Tolosa m’espanta encara.
Autra pichona causa per TOLOSA. Vist que la ciutat a abandonat d’emplegar TOLOSA corentament e oficialament dempuèi sègles, lor cal far ara un trabalh de sensibilizacion o/e de pedagogia lingüistica europèa e mondiala. Sul planèta i a dos TOLOSA, ara. I a aquela qu’es la nòstra, la vòstra (soi pas Tolzan de naissença alara sabi pas se me zo cal dire… mas sembla que los Tolzans aguèssen mestièr de forastièrs o foratèirs per aver una melhora diognitat lingüistica), e aquela qu’a panat lo mot per se glorificar a la fondacion, TOLOSA en Euskadi, coma èra de tradicion d’aquel temps en Gasconha (èra lo reialme de Navarra, e donc la tradicion occitana de Gasconha, èra de prendre lo nom d’una ciutat famosa per baptejar una ciutat novèla, aital avèm Pavia, Florença, etc. e Tolosa en Euskadi). [un trabalh aprèp de l’IGN s’impausa…Quí zo farà al Conselh Regional o dins l’aglomeracion ?]
Los Catalans, per tornar a els !, an trapat una solucion (e disi pas qu’es la bona) : TOLOSA de Llenguadoc, la causa es emplegada sovent dins los mèdias quora emplegan pas la franchimandejalha Toulous’. Mas justament se podrà verificar dins la sala dels illustres de Tolosa, la ciutat de Tolosa es justament autanplan gascona que lengadociana. Alara que cal far ? Demandar als Bascos d’apondre Tolosa d’Euskadi per plan destriar ? La question damora en suspèns… los suportèrs de Tolosa (d’aquí) podrà benlèu prepausar un partit de fótbol [l’accent tònic cambia tanben lo son de la volcala a la seguida], dins un estadi de Tolosa (d’ailà) per saber quí ganharà ?


text:
cimetière du XXI siècle
Un estadi , una escòla Pas un sèti, pas un banc Pas un arbre, pas qu'un cat Que te seguís de longa dins la rega tan plonda Que los òmes se cavan, Al prat de la batalha. De tota eternitat; muts e nus . Una parèt de panèls de forclum destriga los mòrts dels vius. Los qu'alenan son chuc De la tèrra roja e pesuga . De los que sòmian sa joventut, En tapant dins la bala de cuèr .
Ren i a e ren vendrà... Ren per se descansar l'idèa, E creire sonque de se ramicòrdar Cap de beutat, cap de colors Ren per levar lo cap, pensatiu, Sus un vòl de palombas fintar las flors, o esperar de se clinar a sa tomba dins l'escurina pietadosa d'un cipressièr torçut, d'un olivièr descabestrat verd .... o blau e reiral Paures ne sem venguts als temps industrials ... Cadun son mètre a pron pena Sa bauma dins sa pèira de posca , Dessús son trassa de trepador l'alèia dels nòstres mòrts Que lo remembre trebla Coma l'air o fa sul quitran..... de l'estrada ...... Dusc…


text:
Première dynastie de Béziers.
I Rainard I vicomte de Béziers. Vers 890.
épouse: Dida (sur de Boson évêque d'Agde 885-897).
2 enfants:
- Boson vicomte de Béziers. cf: dessous.
- Réginard évêque de Béziers 906-933.
II Boson vicomte de Béziers et vicomte d'Agde, mort vers 920.
1 enfant:
- Teudon vicomte de Béziers. cf: dessous.
III Teudon vicomte de Béziers et vicomte d'Agde, mort vers 936.
1 enfant:
- Guillaume I vicomte de Béziers. cf: dessous.
IV Guillaume I vicomte de Béziers et vicomte d'Agde.
1 enfant:
- Rainard II vicomte de Béziers. cf: dessous.
V Rainard II vicomte de Béziers et vicomte d'Agde, mort en 969.
épouse: Garsinde.
1 enfant:
- Guillaume II vicomte de Béziers. cf: dessous.
VI Guillaume II vicomte de Béziers et vicomte d'Agde, mort en 993.
épouse: Ermetrude.
Garsinde.
2 enfants du premier mariage:
- Garsinde vicomtesse de Béziers et vicomtesse d'Agde, morte en 1034.
épouse: Raymond I co comte de Carcassonne, mort en 1010. cf: Deuxième dynastie de Carcassonne.
Bernard seigneur d'Anduze.
- Sénégonde dame de Pallas.
épouse: Richard I vicomte de Millau. cf: Dynastie de Rodez.
Liste alphabétique.
Les possessions.
Page d'accueil.


text:
La Ruche dit oui, ligam, una idèa devenguda una organizacion alternativa arriba a l'estacion de Matabuòu a Tolosa ; serà cada dimècres, entre 17h e 19h. Aquela idèa venguda de Ramonvila, arriba a Tolosa.
Es un iniciativa privada e que trapa una remuneracion coërenta per totes los actors de las cortas filiaras. I a una remuneracion tanben per la SNCF qu'a daissat l'organizacion s'installar sul lindal de la gara mondina ; una bona idèa pels clients dels TER. Mas an oblidat çaquelà que los clients son acustumats tanben de préner lo velò pels transpòrts, donc una pichona perturbacion dins las òbras de la gara, es estada de notar, per la primièra.
L'eslògan de La Ruche dit oui, Lo Bornat dís Òc, es « manjar melhor, es manjar juste », quí pòt èstre contra dins la societat qu'avèm que nos fabrica de l'industrial cada jorn, e de mens en mens clar dins las botigas de la distribucion mondializada francesa ?
L'idèa es simplassa, e Internet n'es l'aisina magèra ; fau comandar lo diluns, e tornar lo paquet-comanda lo dimècres a la gara Matabuòu. La factura serà encaissada a la recòlta de la comanda, a la gara de Matabuòu.
E quitament se podètz pas anar cercar la comanda-paquet, i a una liurament potenciala possibla, en velò :
Se farà donc en VTC-cargador dins lo centre de la ciutat de Tolosa.
Un centenàs de clients se son jà enregistrats aquel dimècres.
Lo Bornat respond a la demanda de relocalizacion de las crompas de la consomacion, son esculhits a la seguida de Ramonvila, mas sonque a mens de 90 km de Tolosa e Ramonvila.


text:
Invasion de Panamà
L'invasion estatsunidenca de Panamà se debanèt entre lo 20 de decembre de 1989 e lo 31 de genier de 1990. Opausèt leis Estats Units d'America au Panamà e s'acabèt per una victòria estatsunidenca que permetèt de reversar lo president panamenca Manuel Noriega accusat de dirigir divèrseis activitats antiestatsunidencas.
Manuel Noriega èra un agent ancian deis Estats Units dins la region d'America Centrala. Participèt tre la fin deis annadas 1970 a la lucha còntra lo Nicaragua socialista e còntra la guerilha revolucionària dau Salvador. Auriá tanben participat a la lucha còntra lei trafegs de dròga. Pasmens, a partir de 1981, foguèt tanben sospichat d'èstre un agent doble e donar d'informacions a Cuba. Après la mòrt dau generau Omar Torrijos en 1981, venguèt lo cap suprèm dei fòrças armadas panamencas en 1983 e donc lo cap de facto de l'estat panamenc. Pasmens, lei dobtes estatsunidencs se renforcèron e Washington arrestèt de sostenir Noriega en 1987. De'n premier, Ronald Reagan e son administracion assaièron d'obtenir la desmission pacifica de Noriega. D'accusacions de trafeg de dròga foguèron establidas per leis Estatsunidencs e dos còps d'estat foguèron organizats sensa succès en març e en octòbre de 1989. Noriega refusèt de quitar lo poder e, au contrari, reprimèt lei partits d'oposicion durant leis eleccions de mai de 1989. A la fin de l'annada, la mòrt d'un soudat estatsunidenc tuat durant una operacion de contraròtle de l'armada panamenca permetèt au novèu president George H. W. Bush d'organizar l'invasion militara de Panamà.
Comencèt lo 20 de decembre de 1989 e mobilizèt 57 684 soudats estatsunidencs, de milièrs de veïculs leugiers e 300 aeronaus o elicoptèrs còntra lei 16 000 òmes dei fòrças panamencas. L'armada panamenca foguèt rapidement batuda mai d'elements contunièron de combatre dins lo país durant de setmanas. Dins lei dos camps, lei pèrdas militaras foguèron feblas. Leis Estatsunidencs capitèron aisament de conquistar lei ponchs estrategics dau país e d'intrar dins la capitala onte Noriega se refugièt dins l'ambaissada de Vatican. Après negociacions, acceptèt de se rendre lo 3 de genier de 1990 e foguèt mandat ais Estats Units. Guillermo Endara, adversari politic de Noriega ais eleccions de mai de 1989, foguèt nomat president.
La guèrra permetèt ais Estats Units de reprendre lo contraròtle sus la politica de Panamà car de « conselhiers » demorèron dins lo país per restructar certaneis administracions e lei fòrças militaras panamencas oficialament abolidas en 1994. Pasmens, l'invasion causèt una reaccion ostila de la populacion d'aqueu país en causa dei pèrdas civilas importantas, dei degalhs e dei pilhatges après la conquista de la capitala e l'afondrament de l'autoritat centrala panamenca. Una crisi economica importanta comencèt tanben après l'invasion e va durar fins a 1993. Noriega foguèt condamnat ais Estats Units per trafeg de dròga e liberat en 2010.


text:
Metàmias
Metàmias (oficialament en francés Méthamis) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Fòrma anciana en 1206 : Nometana. Mistral fornís lei donadas seguentas : METÀMIS (rom. Methamies, b. lat. Metamiœ, Momethamiœ, Nomethamiœ) [1]. En provençau, la sequéncia -ia pòsttonica se pronóncia -i. Mapa de Cassini : les Metamies.
Autras atestacions, de 1404 : « ... Jaufres de Venasqua ten proses III servidors et homes miens en son luoc de Nometamias que anavan ami de bestias cargradas de blat...», « ... del fach de los enemics que vengueron assalhir Nommetasmias... Escricha al Montelliemar le VIII jour de septembre 1404 Anthoni de Luna rector de Venaycin »; « ... sibi qualiter inimici volebantur intercepere locum de Nomelamiis» (legir Nometamiis); « alcuna presa que a fâcha Jaufres de Vcnasqua [legir Venasqua] de III servidors de monsen mon fraire Refforsat a mometamias... »; [2].
L'aferèsi de la primièra sillaba es segura e pas definitiva abans lo sègle XV o après. Una rason possibla es de bon trobar : confusion de Nometàmias ame lo Metàmias > au Metàmias > Metàmias (reaccion culta ?), amai s'es sense pròvas (la mapa de Cassini dona ben un article [3], mas es pas lo que se podiá esperar). L'origina dau nom demòra, çaquelà, escura (ren dins lo Dauzat e Rostaing, ren dins la Toponymie des Pays Occitans dei Feniés).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- Lo grafic fonciona pas ame lei donadas de 1821, 1055 abitants, 1831, 1020 abitants e 1836, 1020 abitants
- 2013 : 405 abitants (11 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fr. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979
- ↑ https://archive.org/stream/mmoires01aviggoog/mmoires01aviggoog_djvu.txt
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/1_navigation.php#


text:
1907
Aquesta pagina concernís l'an 1907 del calendièr gregorian.
Somari
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
EuròpaModificar
Reiaume UnitModificar
Signatura de la Convencion Anglorussa de 1907 lo 31 d'aost entre Russia e Reiaume Unit. Organizèt lo partiment dau Pèrsia entre zònas d'influéncia russas, britanica e neutra.
Empèri RusModificar
Signatura de la Convencion Anglorussa de 1907 lo 31 d'aost entre Russia e Reiaume Unit. Organizèt lo partiment de Pèrsia entre zònas d'influéncia russas, britanica e neutra.
SuèciaModificar
Gustau V deven lo rei de Suècia lo 8 de decembre.
AfricaModificar
EtiopiaModificar
Après l'ataca d'apoplexia dau negus Menelik II l'annada precedenta, creacion d'un govèrn sus lo modèl europèu ambé la creacion d'un gabinet dei ministres.
AmericaModificar
Estats Units d'AmericaModificar
Oklahoma venguèt 46en estat deis Estats Units d'America (16 de novembre).
JamaicaModificar
Tèrratrem dins la capitala Kingston que causèt mai de 1 000 mòrts (14 de genier).
MexicModificar
Perseguida dei grèvas dins lo sector minier illustrant la crisi grèva de l'economia e dau regime politic mexican dempuei la mitat deis annadas 1900.
AsiaModificar
Arabia SauditaModificar
Batalha de Tarafiyah (24 de setembre) e victòria d'Ibn Saud d'Arabia Saudita contra l'aliança dau sultan Al Homoud Ibn Rashid, de l'emir Abalkhail e dau clan Mutayr.
JaponModificar
Establiment d'un protectorat japonés sus la peninsula de Corèa
PèrsiaModificar
Signatura de la Convencion Anglorussa de 1907 lo 31 d'aost entre Russia e Reiaume Unit. Organizèt lo partiment dau país entre zònas d'influéncia russas, britanica e neutra.
OceaniaModificar
Nòva ZelandaModificar
Independéncia oficiala dau país lo 26 de setembre. Pasmens, demorèt encara d'annadas sota l'influéncia dirècta de Londres.
ArtsModificar
Sciéncias e tecnicasModificar
FotografiaModificar
Comercializacion dau premier sistèma de fotografia color d'usatge relativament simple : l'Autochrome dei fraires Lumière. Èra una tecnica de fotografia sus placa de veire que necessitava totjorn de temps de pausa lòngs – problema recurrent dei tecnicas de fotografia color dempuei son aparicion en 1861 – e un tractament complèx. De mai, la sensibilitat èra limitat e per generalizar l'usatge de la fotografia color, serà necessari d'esperar l'aparicion dei premiers films color dins lo corrent deis ans 1930 (→ 1935).
EconomiaModificar
NaissençasModificar
- 23 de genièr - Hideki Yukawa, fisician britanic, Prèmi Nobel (m. 1981)
- 21 de febrièr - W. H. Auden, escrivan britanic (m. 1973)
- 8 de març - Konstantinos Karamanlis, president de Grècia (m.1998)
- 17 de març - Takeo Miki, primièr ministre de Japon (m. 1988)
- 23 de març - Daniel Bovet, scientific soís, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1992)
- 14 d'abril - François Duvalier, dictator d'Haïti (m. 1971)
- 15 d'abril - Nikolaas Tinbergen, ornitològ neerlandés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1988)
- 12 de mai - Katharine Hepburn, actritz americana (m. 2003)
- 14 de mai - Ayub Khan, president de Paquistan (m. 1974)
- 22 de mai - Hergé, dessenhaire bèlga (m. 1983)
- 22 de mai - Laurence Olivier, escrivan de teatre e actor britanic (m. 1989)
- 23 de mai - John Wayne, actor american (m. 1979)
- 27 de mai - Rachel Louise Carson, escrivana americana (m. 1964)
- 23 de junh - James Meade, economista american, Prèmi Nobel d'Economia (m. 1995)
- 25 de junh - Johannes Hans Daniel Jensen, fisician alemand, Prèmi Nobel (m. 1973)
- 6 de julhet - Frida Kahlo, pintora mexicana (m. 1954)
- 3 d'agost - Ernesto Geisel, president de Brasil (m. 1996)
- 8 d'agost - Benny Carter, musician de jazz american (m. 2003)
- 12 d'agost - Miguel Torga, escrivan portugués (m. 1995)
- 18 de setembre - Edwin Mattison McMillan, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 2 d'octobre - Alexander R. Todd, baron Todd, bioquimista escocés, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1997)
- 2 d'octobre - Víctor Paz Estenssoro, president di Bolivia (m. 2000)
- 11 d'octobre - Ernèst Negre, lingüista e escrivan occitan (m. 2000)
- 4 de novembre - Pilar Primo de Rivera, femna politica espanhòla (m. 1991)
- 11 de novembre - Raymond Abellio, escrivan francés (m. 1986)
- 14 de novembre - Astrid Lindgren, escrivana suedesa (m. 2002)
- 15 de novembre - Claus von Stauffenberg, militar alemand (m. 1944)
- 18 de novembre - Compay Segundo, musician cuban (Buena Vista Social Club) (m. 2003)
- 28 de novembre - Alberto Moravia, escrivan italian (m. 1990)
- 15 de decembre - Oscar Niemeyer, arquitècte brasilièr
- 25 de decembre - Cab Calloway, cantaire de jazz american (m. 1994)
DecèssesModificar
- 20 de genièr - Dmitrii Mendeleiev, quimista rus, creador de la taula periodica (n. 1834)
- 16 de febrièr - Giosuè Carducci, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1835)
- 20 de febrièr - Henri Moissan, quimista francés, Prèmi Nobel (n. 1852)
- 21 de febrièr - Erik Gustaf Boström, primièr ministre di Suedia (n. 1842)
- 25 de junh - John Hall, primièr ministre de Nòva Zelanda (n. 1824)
- 15 d'agost - Joseph Joachim, violonista ongrés (n. 1831)
- 4 de setembre - Edvard Grieg, compositor norvegian (n. ye 1843)
- 6 de setembre - Sully Prudhomme, escrivan francés, Prèmi Nobel (n. 1829)
- 1 de novembre - Alfred Jarry, escrivan francés (n. 1873)
- 4 de decembre - Rei Oscar II de Suècia (n. 1829)
- 4 de decembre - Luis Sáenz Peña, president d'Argentina (n. 1822)
- 17 de decembre - William Thomson, Lord Kelvin, fisician anglés (n. 1824)
- Jules Janssen, astronòm francés.


text:
Felip Douste-Blazy
Felip Douste-Blazy, nascut lo 1 de genièr de 1953 a Lorda, es un òme politic francés, membre de l'UDF puèi de l'UMP.
Cardiològ, foguèt deputat cònsol màger de Lorda puèi de Tolosa. E aprèp Ministre de la Cultura, de la Santat e dels Afars Estrangièrs, es uèi Conselhièr especial del Secretari General de las Nacions Unidas, encargat de las fonts innovadoras de finançament del desvolopament.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Natiu de Lorda, Filip Douste-Blazy seguèt d'estudis de medecina a Tolosa onte faguèt son internat en 1976, e sostenguèt sa tèsi en 1982. Foguèt cardiològ a Lorda e a Tolosa, a l'espital de Purpanh a partir de 1986. Venguèt professor de medecina en 1988 a la Facultat de Sciéncias de Tolosa, en epidemiologia, economia de la santat e de prevencion.
Començaments politics[modificar | modificar la font]
Dintrèt en politica en març de 1989 coma cònsol màger de Lorda[1].
Foguèt elegit deputat europèu, sus la lista Centre per Euròpa, en junh del meteis an pel Partit Popular Europèu.
Son ascencion foguèt aviada: elegit deputat dins la segonda circonscripcion dels Nauts Pirenèus a la fin de març de 1993, qu'abandonèt aprèp sa nominacion coma ministre delegat a la Santat, foncion que cumulèt amb aquela de pòrtaparaula del govèrn a partir de 1995.
A Lorda, Filip Douste-Blazy axèt son accion sul torisme. La RN 21, l'aeropòrt Tarbes-Aussun-Lorda e la novèla gara SNCF, lo novèl ofici del torisme e de de luòc d'acuelh pels malauts. Mas la Cambra Regionala dels Comptes constatèt en 1997 un aument dels còstes de foncionament de la vila. Los impòsts locals aumentèron de 77,8 % entre 1988 e 1994[2], per baissar a partir de 1998[3], lo deute de la vila èra de 206 milions de francs o 13 885 F per capita en 2000[4].
Ministre de la Cultura[modificar | modificar la font]
Sostenguèt de Jacques Chirac per venir president, foguèt nomenat ministre de la Cultura lo 18 de mai de 1995 aprèp la victòria.
En junh, tornèt èsser cònsol màger de Lorda.
Coma ministre de la cultura dirigiguèt sa politica cap als territòris urbans e rurals desfortunats, en associant los actors de l'agençament del territòri e de l'Educacion Nacionala[5].
En mai de 1997, foguèt escotelat a Lorda per un fòl[6].
Deputat e cònsol màger de Tolosa[modificar | modificar la font]
En junh, aprèp l'escac a las eleccions legislativas, tornèt a son sèti de deputat dels Nauts Pirenèus, venent president de l'UDF-Alliance a l'Assemblada Nacionala.
En març de 2001 se faguèt elegir dins la primièra circonscripcion de Nauta Garona. Ganhèt las eleccions municipalas de Tolosa, succedissent a Gui Hersant.
A la fin de 2001, s'associèt a la candidatura de Jaume Chirac per un segond mandat.
Elegit deputat de Nauta Garona en junh de 2002, venguèt secretari general de l'UMP, refusèt de dintrar al govèrn per demorar a Tolosa.
Es tanben mèstre de conferéncia a l'Universitat París VII - Diderot onte ensenha cada an la santat publica.
Ministre de la Santat[modificar | modificar la font]
Lo 31 de març de 2004, foguèt nomenat ministre de la Santat e de la Proteccion sociala, e abandonèt son mandat de cònsol màger de Tolosa, que lo remplacèt Joan-Luc Moudenc.
Ministre dels Afars Estrangièrs[modificar | modificar la font]
Preferiguèt lo Ministèri dels Afars Estrangièrs a un Ministèri dels Afars Socials elargit dins lo govèrn Dominique de Villepin[7].
Se distinguiguèt per de porradas, quand confondèt Taiwan e Tailàndia o Croàcia e Kosova, e de declaracions embarrassantas, qualificant de « militar » lo programa nuclear, eca. Son manca de mestresa dels còdis diplomatics e dels afars, coma son gost per la comunicacion, encanhava los foncionaris del ministèri.
Coma ministre, defendiguèt una diplomacia umanitària, desvolopant lo fons Unitaid, finançament innovadís de compras de medicaments per una taxa de solidaritat suls bilhets d'avion, iniciada pels presidents Chirac e Lula.
Dempuèi 2007[modificar | modificar la font]
Demissionari aprèp la victòria de Nicolas Sarkozy coma president, renoncièt a se presentar a las legislativas dins la 1a circonscripcion de Tolosa.
Lo 3 de març de 2007, foguèt elegit president del conselh d'administracion d'Unitaid[8].
En junh de 2007, foguèt nomenat conselhièr, encargat de mission prèp del President de la Republica.
En febrièr de 2008, venguèt Conselhièr especial per las fonts innovadoras de finançament del desvolopament, prèp del Secretari General de las Nacions Unidas[9][10]. Dins aquel encastre, creèt MassiveGood, un programa umanitari per que los viatjaires pòscan far de microcontribucions a Unitaid quand resèrvan un bilhet d'avion o d'autres mejans de transpòrts sus Internet.
Aquel programa, que dirigís, es un escac, tecnic— retard dins la finalizacion del logicial — e public, malgrat los contactes establits amb Bill Clinton o Ban Ki-moon. La fondacion Unitaid s'arrestèt en 2010 amb de còstes 1000 còps superiors a las dintradas realas[11].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)lourdes Pascal Jalabert, « A Lourdes, le bilan controversé des années Douste », La Dépêche du Midi, 15 février 2000
- ↑ id=lourdes
- ↑ sanspitie Gilbert Laval, « Lourdes, sans pitié », Libération, 7 mars 2001
- ↑ id=lourdes
- ↑ Ministres, site del ministèri de la Cultura
- ↑ (fr)« Suite attentat Douste Blazy », site de l'INA, 2 de mai de 1997.
- ↑ (fr)« Philippe Douste-Blazy, Catherine Colonna à la diplomatie : le mariage du médiatique et de l'experte », Le Monde, 4 de junh de 2005
- ↑ Composicion de las instàncias d'Unitaid sul site oficial
- ↑ (en)[1], List of UN Senior Officials, June 27, 2011, p. 19
- ↑ (en)[2] Biographical Note - Secretary-General appoints Philippe Douste-Blazy of France as special adviser on innovative financing for development, 19 février 2008
- ↑ (fr)L'incroyable M. Douste-Blazy, per Sophie Coignard dans Le Point, lo 21 d'octobre de 2010.
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Pour sauver nos retraites, éditions Plon, collection Demain, 1998
- Le profit partagé, éd. Plon, collection Demain, 2000
- La ville à bout de souffle, éd. Plon, collection Demain, 2000
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)site oficial
- (fr)ficha sul site de l'Assemblada Nacionala
- (fr)ficha sul site del Parlament Europèu


text:
Alsàcia (Alsace en francés, Elsass en alemand) es una anciana region de França a l'èst del país, a la frontièra amb Alemanha. Èra la pus pichona region de la França metropolitana. Son còde INSEE èra 42. Dins l'encastre de la reforma territoriala, la region Champanha-Ardena fusionèt lo 1èr de genièr de 2016 amb las regions Alsàcia e Lorena per formar una region administrativa nomenada provisòriament dins un primièr temps Alsàcia Champanha Ardena Lorena, puèi definitivament region Grand Èst.
La region Alsàcia es creada coma circonscripcion d'accion regionala lo 2 de junh de 1960. Ven un establiment public regional lo 5 de julhet de 1972. La « lei Deferre » (lei n°82-213 del 2 de març de 1982) ne fa una collectivitat territoriala de l'executiu elegit e parteja las competéncias entre l'Estat e las regions. Ven una collectivitat territoriala après las eleccions del 16 de març de 1986.


text:
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, s’a amassat damb era equipa de Govèrn deth Conselh Generau d’Aran e damb eth geòleg deth Conselh Generau d’Aran, Jordi Gavaldà, entà parlar sus er estat dera pista dera ribèra de Valarties dempús deth botàs deth passat dissabte, 12 de mai.
Era pista ja se dauric eth deluns, 13 de mai, gràcies ara intervencion conjunta deth Conselh Generau d’Aran e ar Ajuntament de Naut Aran.
En un punt deth botàs i auie ua linha electrica de mieja tension qu’Endesa deishèc dehòra de servici entà garantir era seguretat des persones que se trapauen en trabalhant damb es machines. Era rapidesa entà poder daurir eth tram dera pista de Valarties afectada ei tanben gràcies ara predisposicion dera empresa Hormaran.
Es depòsits d’aigua potabla non an patit cap desperfecte estructurau e se garantís atau eth servici d’aigua potabla en pòble d’Arties.
Eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, a explicat que s’a demanat ar Institut Cartografic e Geologic de Catalonha un estudi entà esclarir es causes deth botàs.
Ara Confederación Hidrográfica del Ebro s’a sollicitat que determine nauaments era limitacion der arriu Valarties e atau facilitar as proprietaris des finques afectades era recuperacion des madeishi.
A ENDESA s’a demanat hèr un recorregut per interior deth canau amassa damb es geòlegs deth Conselh Generau d’Aran e der Institut Cartografic e Geologic de Catalonha entà constatar er estat deth canau e poder completar era analisi integrau dera configuracion dera montanha.
Vielha, 16 de mai de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan


text:
Glucogenesi
La glucogenesi qu'ei la via anabolica qui permet la sintesi de glicogèn a partir de moleculas de glucòsa.
Aqueste glicogèn que constitueish alavetz ua resèrva de glucòsa qui pòt tornar estar liberat arron de la glicogenolisi.
L'equacion balanç de la reaccion qu'ei :
-
- n C6H12O6 (glucòsa) → (C6H10O5)n (glicogèn) + (n-1) H2O
Dens l'organisme uman, la glucogenesi qu'ei estimulada per l'insulina e qu'evita l'acumulacion de glucòsa dens la sang.
La glucogenesi qu'ei la via inversa de la glicogenolisi (favorizada peu glucagon e desfavorizada per l'insulina) qui libera moleculas de glucòsa-6-fosfat qui poden dar moleculas de glucòsas.


text:
Crisi de Bizèrta
La Crisi de Bizèrta foguèt un conflicte diplomatic e militar que se debanèt durant l'estiu de 1961 entre França e Tunisia. Foguèt entraïnat per de trabalhs per aumentar la longor de la pista d'aterratge de la basa navala de Bizèrta totjorn contrarotlada per lei Francés après l'acòrd sus l'independéncia de Tunisia en 1956. La fin de la pista, 1,5 m èran situats sus lo territòri contraròtlat per lo govèrn tunisian, e l'abséncia de consultacion deis autoritats de Tunis per lo començament dei trabalhs èran lei causas principalas dei tensions que van crear una onda nacionalista còntra França. Dau 19 au 23 de julhet de 1961, entraïnèron de combats après una ataca tunisiana còntra la basa francesa. S'acabèron per una desfacha saunosa dei fòrças tunisianas. Pasmens, lo combat entraïnèt la dubertura de negociacions que permetèron l'evacuacion de la basa en octòbre de 1963.


text:
Premier Development League
La Premier Development League (PDL) es una liga amatora organizada per leis United Soccer Leagues e qu'òbra ais Estats Units, en Canadà e ai Bermudas. Es la quatrena division dau fotbòl nòrd-american (soccer), darrier la Major League Soccer, l'NASL e la USL Pro.
Si considèra la PDL coma una sòrta de "veirina per lei joves talents" per lei clubs de la Major League Soccer e de l'NASL que recrutan lei melhors jogaires de toei leis equipas que participan per lei lançar dins lo banh de l'elèit american. Maugrat qu'es pas "professionala" en lo sens que la majoritat dei jogaires recevon pas de salari, la PDL es fiera de sa devocion au desvelopament de joves jogaires de fotbòl, afin de lei preparar per sa carriera futura dins lei ligas professionalas en America dau Nòrd o autra part.
Lei sasons en PDL an luec pendent lei mes d'estiu, que la màger part dei jogaires vèn de l'NCAA americana. Lei joves jogaires cèrcan de contuniar de jogar au balon au cors dei vacanças d'estiu, çò que pòdon faire dins la PDL tot en conservant son admissibilitat au collègi. Pasmems leis ans darriers, d'equipas talas que Laredo Heat, New Orleans Jesters, Vancouver Whitecaps Residency, Kitsap Pumas e Hollywood United Hitmen an desvelopat de programas nòus que li dién PDL-Pro, onte leis equipas pòdon engatjar de jogaires que son pagats per sei performàncias.


text:
Lo cambiament - Gui Vialà
La vida a Castras al temps de la Revolucion
IEO del Tarn - 2002 - 240 paginas - 15 x 21 cm - 18 €
ISBN : 2951939701
Lo cambiament es un roman istoric de Gui Vialà. Conta l'istòria de dos amics que tot deuriá opausar.
L'accion se debana del temps de la revolucion francesa a Castras de 1788 a 1792.
A travèrs los uèlhs de dos jovents, Gui Vialà nos passeja dins lo Castras del temps de la Revolucion, amb sos espèrs, sas paurs. Amb eles venèm testimòni d'aquel cambiament que marquèt, amb violéncia, lo país.
Gui Vialà nasquèt a Soal (Tarn) en 1920. Es l'autor de mantun roman en lenga occitana. Entre autres : Par o impar (1984), Lo gorg del bauç (1991), Lo quasèrn de Francés Calquièr (1998).


text:
Aciu l’aperet de l’escòla :
L’escòla Calandreta qu’ei ua escòla occitana, laïca e gratuita. Qu’ei gerida per ua associacion constituida peus pairs deus escolans. L’associacion Calandreta que participa a mantuas manifestacions entà finançar los besonhs escolars e assegurar lo foncionament de l’establiment. Uei, que’vs sollicitam entà que ns’ajudetz a har viver aquera escòla e a espandir la lenga nosta, aqueth patrimòni fragile qui coneish uei lo dia ua arrenavida. Quin podetz participar au sostien e a l’espandiment de la Calandreta de Lescar ? Que podetz har un don […] Escòla Calandreta Rue du Lieutenant de Vaisseau Garnuchot 64 230 Lescar (chèc a l’òrdi de Calandreta Lescar) Los vòstes versaments que dan dret a avantge fiscau (deduccion deus impòsts). Los mainats e los pairs d’escolans de la Calandreta de Lescar que vs’arremercian per avança deu sostien vòste.


text:
Sahora
Sahora que ho un faraon de la Vau dinastia.
Dens lo son tombèu que s'autreja mantuas campanhas ; com per los autes reis, aquestas campanhas qu'èra vodadas a contrarollar contradas on Egipte e trobava materias purmèras. Enter aquestas campanhas, que's virè de cap au país de Pont.
Noms[modificar | modificar la font]
- Lo son nom de Her qu'èra Nebjaó :
- lo son nom de Nisot-Biti qu'èra Shora :
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Chasteu de Ventadorn (Lemosin)
Lo chasteu de Ventadorn, a Mostier de Ventadorn, en Lemosin, dins lo departament de Corresa, se tròba sus un esperon rochós susplombant la vau de la ribiera de Sodelheta. Auei es en roïnas: lo barri existent s'adapta au contorn de l'esperon en tot defender aitau 'na plaça de 170 m de long per 'na larjor maximum de 30 m; a l'interior se tròba de las traças de chapela e lòtja, 'na importanta tor redonda e un tròç de mur que sembla estre lo de 'na tor mestra carrada. Bastit au segle XI e restaurat au segle XII, lo chasteu comandava lo Vescomtat de Ventadorn, dont las capitalas eran Aus Gletons, Ussel e Maismac. Venguet « monument istoric » en 1840.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 24 de novembre de 2008
Barra't los uelhets, ò, que venga l'auseron...
diumenge, 23 de novembre de 2008
Joan Francés Tisnèr, Jakes Aymonino e Roman Baudoin au Conservatòri Occitan de Tolosa
Divés/Divendres que ven (lo 28 de noveme) a 21 òras, Joan Francés Tisnèr, acompanhat per Jakes Aymonino e Roman Baudoin, que presentarà lo son espectacle Batahòri au COMDT conservatòri occitan. Tarifas: normau, 10€ /redusida, 7€. Tà reservar, lo numero deu conservatòri qu'ei 05 34 51 28 38.
Los tres qu'animaràn tanben un bal a Colomèrs, sala Gasconha lo dissabte 29 de noveme a 21 H Tarifas: normau, 10€ /redusida, 7€. Las reservacions que's pòden hèr en telefonar a l'associacion Arpalhands, 05 61 07 30 91.
De notar tanben l'estagi de cants de dança los 29 e 30 de noveme organizat peu COMDT conservatòri occitan en associacion dab los Menestrèrs Gascons. Que's debanarà au conservatòri los 39 e 30 de noveme. Tà vs'entressenhar, hètz lo 05 34 51 28 38.
divendres, 21 de novembre de 2008
El perill públic
No oblidem l'Ovidi.
PS De part de la Montse, us recomano la lectura d'un article de La Vanguardia: van a deixar l'ossa en pau. Millor. M'estimo més oblidar aquest afer, i parlar d'altres coses sobre la Val d'Aran, molt més positives. Tant la Vall com el Conselh Generau s'ho mereixen. Doncs, no hi tornaré mai més sobre aquest afer, promès. I jo tornaré a la Vall més preciosa del món.
dimarts, 18 de novembre de 2008
La Petrona
"No, home, no, que no portaràs cap negra."
Tanmateix, amb la Petrona, desprès d'un bon porro, dels que et fan moure el peu, ho hauria fet a mans besades...
Ah, Petrona!!!!
diumenge, 16 de novembre de 2008
Musica folk en Cantàbria: lo coble Bárcena-Gass, los grops Atlántica e Garma
No's pòt pas parlar de la renavida deu folk en Cantàbria sense mencionar lo coble de musicians Marcos Bárcena e Kate Gass. Que'us podem considerar a l'origina de la renavida folk en aquera Comunitat, a mes deus hrairs Roberto e Fernando Diego (deu grop Luétiga).
Marcos Bárcena (Santander, 1970) qu'ei "cantautor", guitarrista, flabutista e bohaire. Qu'ensenha las bohas cantabra e galhega a l'Escòla de Folclòre de Cabezón de la Sal, la ciutat de la soa enfança, al nord-oèst de Cantàbria. La boha (gaita) cantabra, instrument emblematic de la renavida folk en Cantàbria, n'ei pas diferenta de la boha asturiana. En Cantabria, que solen jogar tradicionaument d'aquera boha en lo terç mes occidentau de la província, qu'ei a díser en la partida qui fronteriza dab Asturias e dab l'oèst de la comarca de la Montanha Palentina (Paléncia). En los autes lòcs de la província, que jògan meslèu deu pito montanhés, ua petita clarineta tradicionau (en espanhòl: pitu montañés o requinto). Lo pito e la gaita que sonan generaument acompanhats peu tambor. Quauques factors cantabres que s'an hicat a fabricar la boha galhega mès aquesta qu'ei plan distincta de la cantabro-asturiana. La galhega qu'ei mes petita e que's jòga dab ua digitacion abierta (coma la flabuta deus escolans), mentre que l'asturiana, o s'estimatz mes: la cantabra o l'astur-cantabra o cantabro-asturiana :), qu'ei de digitacion barrada, qu'ei a díser que, tipicament, tà soar ua nòta que cau obrir sonque un horat, tot en guardar los autes tampats. La boha nòsta (la landesa) qu'accepta las duas digitacions.
En 1987, lo Marcos que participè a l' Encontrada Internacionau de Lutièrs e Bohaires de Saint Chartier. Que i encontrè ua musiciana anglesa pluri-instrumentista : Kate Gass. La Kate que seguí lo Marcos e amassa que s'installèn en Cantàbria. Que comencèn ua carrèra musicau en duo. Atau que neishó Atlántica, dab la Kate a la votz, vriulon , flabuta traversèra, tin wistle , clarineta, requinto (pito montanhés), concertina e acordeon diatònic; e lo Marcos a la votz, guitarra, bozoki , boha asturiana e boha galhega. En medeish temps qu'arrejúnhen lo grop Luétiga fondat en 1986 peus hrairs Diegos e deu quau e parlarèi mes tard, dens un aute "pòst".
Lo coble que participè a l'enregistrament deus tres prumèrs CDs deu grop Luétiga: La Última Cajiga (1992), Nel el Vieju (1994) e Cernula (1996). Dab lo grop Luétiga, qu'estón invitat au " International Celtic Festival" de Chicago.
Que participèn tanben a la "Misa Popular Cántabra", ua missa folk composada peu musician cantabre Nobel Sámano e interpretada per Luétiga acompanhat per la Coral Salvé de Laredo ;) e un grop de dançaires tradicionaus. Aquiu que podetz escotar un extrèit de l'Agnus Dei:
En 1996, Atlántica que sòrt un prumèr CD.
En 1998 lo Marcos e la Kate que decideishen de deishar Luétiga tà seguir la soa direccion pròpia. Atlàntica que passa a quate membres, dab l'arribada deu percussionista Miguel Cobo e de l'acordeonista e clavierista Ramón Bueno. Que's hiquèn a tribalhar tà un segond àlbum "Transitus" e a adobar un repertòri d'escèna adaptat tau quartet, combinant tròç d'Irlanda, Escòcia, Bretanha e d'America deu Nòrd dab la musica de Cantàbria, Galícia e Astúrias.
Tà escotar fragments tirats de Transitus, clicatz sus "click to view playlist".
Sense nat dobte, ua de las mias cançons preferidas deu CD "transitus" qu'ei un tradicionau de la comarca de Campóo, lo caplòc de la quau ei Reinosa, a la punta sud de Cantabria, dens la cordilhèra. Aquera cançon, emblematica de la comarca, qu'ei hèra coneguda per tota la província.
Campurrianu era mi padri
Campurrianu era mi 'güelu
Campurrianuca ha de ser
La que me lava el pañuelu
Campurrianuca ha de ser
La que a mí me ha de querer...
Camporrian (=de Campóo) èra mon pair
Camporrian èra mon gran-pair,
Camporrianeta a d'estar
La que'm lava lo carrat,
camporrianeta a d'estar
la que a jo a de m'aimar.
L'emprenta folk qu'ei dobla. Prumèr, las cançons montanhesas (cantabras) tradicionaus que's cantan mes sovent a capella o ben, se son cançons de dança, lo cantaire (o meslèu la cantaira) que s'acompanha dab la pandereta. Totun, que i a un instrument tipic concebut tà perméter au cantaire de s'acompanhar: qu'ei lo rabel. Qu'ei ua sòrta de petit vriulon tradicionau de duas o tres còrdas, de bon transportar tà lo pastor musician. Lo de duas còrdas qu'ei tipic de Campóo.
En la vath de Polaciones, en la comarca de Saja-Nansa (a l'oèst, la vath mei hauta de tota la Comunitat) , que i jògan un instrument de tres còrdas de la familia deu rabel, aperat acerà bandórria (en grafia occitana) (en grafia espanhòla : bandurria), mentre qu'en las Vaths de Pas (Valles Pasiegos), que i a trobam ua auta sòrta de rabel aperat acerà guitarro (guitarru). Tè, aus rabels de Cantàbria, i consacrarèi un messatge especiau.
Segond, l'accordeon diatonic n'ei pas tròp utilizat. Aquiu que i remplaça lo rabel.
Quate autes CDs que seguin Transitus: La luz del iviernu -2000, Lugas -2001, En directo -2002. A partir de seteme 2003 lo grop que's hè quintet dab l'arribada deu guitarrista Jorge Ibáñez. Que hèn un darrèr CD: Desde esta orilla -2004.
Lo qui non coneish pas aqueras còplas non pòt pas èster "montanhés" :
En las videos qui segueishen, poderatz constatar que lo Miguel e tòca lo bodhrán (tambor de quadre irlandés) e que la gaita tocada peu Marcos qu'ei de digitacion oberta: qu'ei la galhega e non la cantabra. Tà la musica fòlk en generau, que va fòrça plan, mès quan e s'ageish d'interpretar la musica tradicionau cantabra, aquò qu'ei considerat coma ua fauta dobla per puristas. Aquerò qu'ei estat e que demòra tostemp l'objècte d'un debat conflictiu en Cantàbria: e cau acceptar instruments estrangièrs a la tradicion cantabra quan e's torna visitar lo patrimoni musicau de la Comunitat? En Cantàbria coma en Galícia e en Astúrias, l'influénça de la musica dita celta, sustot irlandesa, qu'ei pesuga. E plan sovent, los musicians de Cantàbria que's son interessats a la musica dita celta o de l'arc atlantic (Islas Britanicas, Bretanha, e las comunitats de l'occident cantabric: Galícia e Astúrias) abans que de s'interessar au patrimòni de la soa pròpia tèrra. Si l'utilizacion deu bozoki irlandés e de la guitarra folk non sembla pas pausar tròp de problèmas, l'utilizacion deu bodhrán e de la boha galhega que'n pausan fòrça mes pr'amor que's substitueishen a instruments tradicionaus locaus com e son la pandereta, lo pitu e la boha cantabra . La Comunitat qu'a instruments plan tipics coma lo pitu, lo rabel de Campoo, la bandurria de Polaciones (de la familia deu rabel), lo guitarro (guitarru) pasiego (un aute rabel, de las vaths de Pas-Miera), la dulçaina (dulzaina o vozaina, qu'ei a díser un clarinet -autbòi, graile- coma la bombarda bretona), la flabuta de tres horats de Campoo (aperat silbu), etc, etc., que son instruments jogats peus amators de la musica tradicionau autentica mès sovent ignorats peus "folkis" pr'amor que non caben pas tròp dens lo molde de la musica dita celta. N'ei pas tròp lo problèma d'Atlàntica, pr'amor que non pòt pas estar considerat com un grop de musica tradicionau cantabra mès plan com un grop folk de Cantàbria, aquò n'ei pas parièr.
L'efèit de sarra que's hè sentir dinc en Cantàbria (si, si!) !!!
La pròva:
E puish que i avó lo drama de las separacion deu coble, fin 2005. Marcos que quitè la Kate e lo grop. En gèr de 2006 la Kate que getè l'esponja e lo grop qu'anonciè la soa dissolucion definitiva per un comunicat de premsa. Malauta, e dab dus adolescents de s'ocupar, la Kate qu'abandonè tota activitat musicau publica durant un temps. Quant au Marcos, que rejunhó le grop de musica folk cantabra Cambera'l cierzu deu quau parlarèi mes tard, e sustot que comencè ua carrèra en solo. Que gravè un CD.
En mai de 2007, La Kate que tornè seguir la soa carrèra musicau e que fondè un grop navèth "Solistas internacionales" dab Paco Diez (Cantàbria), Wafir (Sodan), Magali( Peró), Yoshie (Japon) e Laurent (França).
E un an après, en mai de 2008, que tornè formar un duo dab lo Marcos en tot dar lo son prumèr concèrt amassa despuish la lor separacion en lo Show Hall (sic) de la gara maritima de Santander.
Los tres autes ex-membres d'Atlántica que fondèn lo grop de musica folk càntabra Garma dab la collaboracion d'autes musicians: la cantaira Pilar Revuelta, lo bohaire Santiago Sánchez e lo violinista Gonzalo de Vallejo . Supausi que Garma tirarà lo son nom deu mont de la Garma qui abriga ua tuta preistorica de gran interés: la còva de La Garma, en Omoño (municipi de Ribamontán al Monte, comarca de Trasmiera). A la Garma que s'i pòt véder òbras d'art parietau deu paleolitic, coma n'i a plen d'autes en Cantabria, mès lo site de La Garma qu' ei particularament interessant pr'amor qu'ei estat descobert sonque fòrça recentament e que se'n sap ben pòc enqüèra, tot que demora de descobrir e d'estudiar. A mes, au som deu mont de la Garma, que i a las restas d'un oppidum cantabre qui data d'abans l'epòca romana e qu'ei conegut coma "Castro del Alto de la Garma".
Non poish pas resistir de vs'amuishar quauques videos de Garma, lo son estile qu'ei plan dens la linha deu de "Llan de Cubell", d'Astúrias. Sens voler paréisher ofensiu, la (sharmanta) Pilar Revuelta qu'a a còps quauques problèmas tà cantar just sus aqueras videos, n'ei pas lo cas normaument, no's deu pas audir plan, probable, qu'ei lo problèma deu dirècte e de las sonos. En 2008, Jorge Ibañez, Santiago Sánchez e Gonzalo de Vallejo qu'an quitat lo grop tà deishar la plaça au bohaire e pitaire (pitero) David Pérez, au guitarrista Bruno Gómez e a la flabutista bresiliana Fernanda Freitas. Las videos qui segueishen qu'amuishan lo grop de prumèra generacion.
Las tres videos qui segueishen que son estadas prengudas au Hestenau Folk 2008 de Ruiloba , on i participè Garma 2nda generacion.
Adara, ua dança eminament cantabra, emblematica deu municipi de Ruiloba d'on ei originària: la dança de las lanças, la fiertat de los Tolanos. Los tolanos ? Que son los abitants de Ruiloba. Qu'ei un chafre. En Cantàbria, a cada lòc que correspon sovent un chafre distinctiu tà designar los poblants. E sovent los poblants n'an pas sonque un, de chafre, mès dus: lo que's dan eths medeishes per tradicion, e lo (generaument pejoratiu) que'us dan ad eths los deu vilatge d'a costat e d'ua manièra generau los de la resta de la Comunitat.
Garma, doncas fondat sonque en 2006, qu'a dejà publicat dus CDs: Garma e LLar (2006), tots dus recomandables. Que'us trobaratz per exemple en la "tienda on-line" de l'ADIC. Los de Atlàntica que son en el catalògue de Tantín. De manièra excepcionau tà un CD de Cantàbria, Transitus qu'ei estat difusat coma cau, qu'arribè dinc a la FNAC de Tolosa, quauques ans a, e ei possible que'u trobetz en la FNAC de Barcelona, i èra enqüèra fin octobre. Luétiga que vien de signar dab Harmonia mundi e qu'ei a punt d'arreditar dab aqueth productor lo son darrèr e excellent CD La hestoria'l santu enjamás contá dejà publicat en 2007 per Artimaña Records, Cantabria. N'èi pas de dobte qu'an avut rason, aquò lor assegurà ua difusion mondiau que, lamentablament, los editors de Cantàbria non son pas capables d'assegurar, ni quitament online. Paypal n'ei pas estat creat entaus cans, hilhdeputa!!! Quants aus còsts d'enviada inter-estataus, b'ei clar que los Estats e son estats creats en prumèr tà emmerdar los ciutadans!!!
Qu'ac cau plan díser, los CDs deus grops cantabres non son pas tròp difusats en dehòra de Cantàbria. Tà crompar los CDs s'avetz ua adreça en Espanha, qu'ei totun aisit, que's pòt hèr online.
Doncas, tres adreças de visitar tà crompar CDs folks o de musica tradicionau cantabra per correspondéncia, que podetz consultar los catalògues suus sites:
La libreria Ediciones Tantín de Santander.
L'"incontornabla" (coma se ditz incontournable en occitan???) Associación para la Defensa de los Intereses de Cantabria (ADIC).
fak records, de Santander
De notar que la botiga de distribucion de cultura cantabra, tienguda per Ramón Villegas López, c/General Ceballos 1, bajo, 39300 Torrelavega (Cantabria) e ven per correspondéncia.
Podetz contactar Ramón per mail: rvillegas(arrobas)ono(punt)com tà recéber lo son catalògue de musica tradicionau en format pdf.
ADIC e Fak records, mès non pas Tantín, qu'acceptan de liurar en dehòra d'Espanha mès los còsts de las enviadas inter-estataus que son deu genre racket. Tolosa qu'ei mes près de Santander (540 km) e de Lheida (322 km) que non pas de París (678 km), perqué pagar los còsts d'enviada de libes o de CDs dus o tres còps mes cars quan e's hè a partir de Santander o de Lheida per arrapòrt a quan e's hè a partir de París???? Au sègle 21, en la nòsta Union Europèa??? Qu'ei un escandale qui cau denonciar!!! Ajuda, Brussellas!!!
Anar de vacanças en Cantàbria (país magnific, on la mar e la hauta montanha s'encontran) que pot èster un bon plan. Se savetz quin CD e voletz, contactatz las botigas plan abans per mail tà evitar que manque precisament lo dia de la vòsta visita, que i cau pensar.
dissabte, 15 de novembre de 2008
Gascon e caçolet
Duas causas que m'an hèit arríder.
En prumèr, aquera fòto prenguda per Philippe Salvat e parescuda suu blòg deu jornau Sud-Ouest: un aperitiu militant durant las hèstas de Dax. Qu'ei l'amic Tederic que la ns'a ensenhada dens un messatge a la lista G(V)asconha doman.
Adara que compreni miélher perqué aqueste blòg ei escriut en gascon e non pas en patagon.
E la segonda qu'ei l'istuèra deu caçolet. Aquiu que l'avetz en video, enqüèra que non sia pas en gascon...N'i a qu'an lo sens de la publicitat...lol
Lo caçolet, patrimòni mondiau de l'umanitat!
dijous, 13 de novembre de 2008
Mes videos deu Jacme a prepaus de l'arribada Occitània a pè)
Discors prononciats durant la recepcion deus caminaires per l'alcade de Bossòst :
Lo de Dario Anghilante (en occitan de las Valadas d'Itàlia):
Lo de Jusèp-Luís Sans Socasau (en occitan oficiau), seguit per lo de l'alcade (en occitan pan-romanic pirenenc):
dilluns, 10 de novembre de 2008
Deu Jacme, ua entervista deus caminaires occitans en Aran
Garona semblava d'umor plan cantaira aqueth dia!
Bon, que'm cau corregir çò qu'avèvi escriut a perpaus de la dificultat de compréner los de las Valadas. Que son de bon compréner, los qui parlan en la video.
divendres, 7 de novembre de 2008
Uei qu'ei lo dia de l'arribada deus caminaires en Vielha
Espèri que n'aprofitaran tà apréner a parlar aranés, per çò que non compreni pas arren o guaire a çò qui dísen quan e parlan o cantan en occitan de las valadas. Tà jo, lo catalan qu'ei de fòrça mes bon compréner, tà díser vertat. Entà arribar a pensar que gascon e occitan aupin e sian la medeisha lenga mentre que lo catalan e seré ua lengua estrangièra, que cau ua bona dòsi d'ideologia. Francament.
Bon, rai, tot aquerò qu'ei plan simpatic. Malurosament, uei qu'ei divés (divendres) e jo que soi estacat a Tolosa peu tribalh. Que i serí plan anat senon, enqüèra que la possibilitat de'm trobar davant lo cadavre d'un ors en un carrèr de Vielha m'espanta, que m'ac cau plan con·hessar. Mès n'i a pas sonque "quauqui ossi" qui' s passejan per Aran, que i ei sustot la Mela acompanhada de son Catalan d' "Amorósmaicontent". Rescontrà'us que m'auré hèit content. E dilhèu qu'aurí hèit progrés en occitan aupin (non deu pas èster tròp mauaisit vist lo men nivèu actuau :(().
Podetz consultar lo programa de la diada suu blòg deu Paco .
A la Mela, que la pani aquera cançon. D'aquò, soi segur que me'n volerà pas. La cançon que m'agrada hèra, enfin, en tot cas la musica, per çò que, deus mots, non compreni estrictament pas arren. Visca er aranés, lengua occitana oficiau!
dijous, 6 de novembre de 2008
Un site web nau tà l'orsa Hvala /una planta web nova per a l'ossa Hvala
Entitats amigas de l'ors brun deus Pirenèus que's son per fin amassadas tà crear un site web comun dedicat a la defensa de l'ors.
http://www.sosossospirineu.org/
Aqueth site qu'a lo meriti d'èster redigit en quate lenguas: catalan, aranés, espanhòl e francés.
Que i trobaratz novèlas (notícies) de l'orsa (ossa) Hvala, modèles de letras (cartes) d'enviar au Conselh Generau d'Aran e lo manifèste contra la captura de Hvala, ara las versions que i son en las quate lengas e non pas sonqu'en catalan, que'u podetz signar!!! E un arramat d'autas causas tanben.
Tà i anar, que cau clicar aquí.
Anatz-i !!!!
E tà acabar, duas versions de la nòsta cançoneta fetiche !!!
dimecres, 5 de novembre de 2008
Ua eleccion...Xesco Boix e Grup de Folk
Aquera eleccion que'm hè pensar a ua cançon deu regretat Xesco Boix...
Darrerament, Grup de Folk que sortí un (excellent) CD titolat "Què fas polissó?" on trobaratz, "revisitadas", quauquas cançons deu Xesco Boix, inclusa la medeisha devath lo titol de "Si no em trobes al fons de l'autobús". Aquiu que n'avetz un extrèit. Lo CD qu'ei editat per discmedi.
E deu medeish CD de Grup de Folk, ua auta cançon que lo Xesco avèva adaptat d'un "American folksong", Vull ser lliure. Aquesta que i ei hicada completa. Ua cançon tostemp d'actualitat, no'vs sembla pas? Que la hèi mea.
Acte sus Era Literatura Occitana en Barcelona eth 18 de noveme
Recebuda ger aquera invitacion:
...
Eth pròplèu 18 de noveme organizam un acte sus Literatura Occitana e es accions que sus era madeisha s’estan desvolopant en Catalonha.
T’adjunhi ua invitacion en tot demorar era tua assisténcia e en tot demanar-te que li dongues era maxima difusion.
...
Jusèp Loís Sans Socasau
Director
Programa entara creacion dera Oficina Occitan en Catalonha
Secretaria de Política Lingüística
Departament de la Vicepresidència
Generalitat de Catalunya
T. 0034675789006
jlsans@gencat.cat
Totun, la version occitana de l'invitacion qu'auré podut èster redigida en aranés (o en koinè pan-gascona, la d'aqueth blòg ;)), ce'm sembla... Quan e legi comunicats en version "bilingüa" catalana e lengadociana, que tròbi tostemp la "redita" occitana completaments inutila...En comparar las duas versions, que cau clicar sus los imatges de las invitacions entà poder léger-las, que compreneratz çò qu'arressenti. Bon, n'ei pas grèu, mès, totun...ja seré temps que los occitanistas e s'acostumèssen a l'aranés, lengua oficiau! L'aranés ei tant occitan coma lo lengadocian, e fòrça mes acceptable tà nosatis Gascons. L'occitan larg, tà nosatis, qu'ei l'aranés !!! :)).
En tot cas, qu'ei hèit, qu'èi penjat l'invitacion. Mercés, Jusèp ! :)
dilluns, 3 de novembre de 2008
Per la reintroduccion deu Becut en la montanha gascona
Que's parla hèra deus ors pirenencs e deus ors cantabres (quan disem ors cantabres, que cau compréner cantabre au sens larg, de la cordilhèra cantabrica, en realitat aqueths ors que son asturians, los de Cantàbria que i son tots empalhassats) mès non cau pas oblidar ua espècia en gran dangèr d'extincion e que trobam especificament en los Pirenèus occidentaus e en la soa prolongacion cantabra: lo BECUT.
Los Becuts, com ac sabetz tots, que son gigants hauts de set canas, que't hè quauquarren coma enter detz e quinze mètres de hautor, quan mema, non cau pas tròp trufà's, ja n'arridetz pas tant, eh? N'an pas qu'un uelh au bèth miei deu front. Que viven dens tutas, que i neurishen motons, e que's minjan bueus e motons tà dinnar e sopar. Aus Becuts de la montanha gascona que'us agrada tanben de's préner Crestians tà assegurà's un complement vitaminic, quan ac pòden hèr. Las Hautas Autoritats de Santat deus Becuts (H.A.S.B.) arrecomandan de hèr espòrt e de's minjar cinc caçadors per dia pr'amor qu'aquestes e son neurits en plen aire e son generaument ben avinats. Un crestian au vin, aquò qu'ei plan gostós. Los Becuts, quan e's gahan un caçaire, que'u hèn códer tot viu sus la grasilha e se l'avalan d'un sol bocin, crac, glop. Los Becuts de la montanha gascona que presentan ua auta especificitat per arrapòrt aus deu Bascoat e de Cantàbria, en dehòra de's minjar de carn batiada quan e n'an lo parat, los sons motons que son d'ua raça especiau, que son motons de còrnas d'òr. Qu'ei un avantatge en temps de crisi financièra.
Perquè los Becuts e's disen Becuts? Ah, per fin ua question de las bonas ! E ben, la responsa n'ei pas tròp clara. N'i a qui disen que pòrtan un casc integrau alongat en fòrma de bèc tà poder anar a moto per la Montanha en tota seguretat. Lo casc que cobreish completament lo cap deu Becut, mès, urosament, qu'ei equipat d'un horadet unic au bèth miei, çò qui permet au Becut de véder lo camin e atau d'evitar d'estripar lo Pè-Descauç, soent pintat a l'alcoòl d'aranhon, quan ei a travessar la sendera. D'autes disen que lo becut a la boca deformada per un bèc, non pas un peruc com los ausèths, nani, nani, mès un bèc de lèbe. Qu'ei mauaisit d'ac verificar. Lo qu'a avut la sòrta de contemplar de près la boca d'un becut, generaument non viu pas pro longtemps entà poder vantar-se'n, praubin. En tot cas, un becut, aquò qu'ei lèd-lèd, òc-ben, lèd ...com lo becut. Totun, lo més lèd de tots non seré pas lo becut mès... la becuda.
Los Becuts que viven en Bigòrra, en Biarn, en lo Bascoat e en Cantàbria. Que son coneguts en las Lanas e en Armanhac tanben, mès que viven sonqu'en la Montanha. Au Bascoat, que l'aperan tartaro, tartalo o torto, qu'ei antropofage coma lo becut gascon, mentre qu'en Gasconha, lo tartari qu'ei un aute nom deu cohet, lo diable, qué. E en Cantàbria, los Becuts que i son aperats Ojáncanos. N'i a enqüèra ua bona populacion d'Ojáncanos. Qu'ei la pròva que la convivéncia deu Becut e de l'Òme ei possibla, malgrat tot. Los Ojáncanos que son tan peluts coma l'ors e qu'an plen de dits en tròp (detz dits a cada extremitat). Non son pas antropofages mès que son de maishants broishs qui't foten lo bordel en la montanha tà emmerdar lo monde. Ua manièra de tuar un Ojáncano qu'ei de'u crebar l'uelh e de l'arrancar lo peu blanc que ten esconut dens la soa forradura marrona-roja, mès n'ei pas tant aisit d'ac hèr, pr'amor qu'a l'Ojáncano no'u agrada pas de se deishar tocar los peus e n'ei pas tròp aimable, lo bogre. N'ei pas becut per arren.
Ojalá te quedes ciegu,
Ojáncano malnacíu,
pa arrancarte el pelo blancu
y te mueras maldecíu
Las Ojáncanas non son pas barbudas e que's ditz qu'aurén dus uelhs, pas com los Ojáncanos qu'an sonque un.
Finaument, la reintroduccion deus Becuts / Tartaros / Ojáncanos en los Pirinèus gascons coma mejan biologic tà i controlar los caçaires, que i caleré pensar, non?


text:
Tachyglossus aculeatus
Tachyglossus aculeatus setosus
Tachyglossus aculeatus
(Shaw, 1792)
Reparticion geografica
244px
LC : Preocupacion menora
L' equidna de nas cort (Tachyglossus aculeatus), o equidna australian es un mamifèr que viu practicament sus tot lo « continent » australian (es pas absent que dins qualques illas del nòrd ; es lo mamifèr autoctòn qu'a lo territòri mai vast en Austràlia) e dins las regions costièras e montanhosas del sud-èst de Nòva Guinèa. Es una de las quatre espècias d'equidnas qu'existisson encara mas es lo sol membre del genre Tachyglossus.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tachyglossus aculeatus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia Brainmuseum : Tachyglossus aculeatus (en)
- Referéncia Tree of Life Web Project : Tachyglossus aculeatus (en)
- Referéncia ITIS : Tachyglossus aculeatus (Shaw, 1792) (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Tachyglossus aculeatus (en)
- Referéncia NCBI : Tachyglossus aculeatus (en)
- Referéncia UICN : espècia Tachyglossus aculeatus (Shaw, 1792) (en)
- Referéncia Fonses documentari ARKive : Tachyglossus aculeatus (en)
- Taxobox utilizant una classificacion pas precisada
- Article amb taxobox-animal
- Paginas amb ligams de fichièrs copats
- Estatut UICN Preocupacion menora
- Article utilizant lo modèl Commons
- Bon article dins una autra lenga
- Article de qualitat en ebrèu
- Bon article en japonés
- Article de qualitat en anglés
- Article de qualitat en catalan
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Tachyglossidae
- Monotremata
- Fauna endemica d'Austràlia


text:
Per Patric
Lo jorn que tornarà la prima e mai lo polit mes de Mai
Quora sautarem la rondissa que barr entre mar e montanhas
Los pòrtas de nòstras presons
Aquí començarem lo conte, aquel qu'arrestava lo temps,
Quora m'aimavas e que t'aimavi e te sonavi per ton nom
Un òme fiula, una guitarra, e mai luònh un acordeon,
L'astrada es longa, una cançon que ne sabi pas las paraulas.
Mas perque monta dins ma cambra aquela femna pèl desfach,
Que me demanda de dançar e que coneissi pas encara
Dins aquel vespre sense nom ; la musica es a tot lo mond.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Aiga
L'aiga (var. aigua) es un compausat quimic transparent, inodòr, sens sabor. Es format per d'idrogèn e d'oxigèn e sa formula quimica es H2O.
Son ponch de fusion es 0 °C e son ponch d'ebullicion 100 °C[1]. Dins un estat mai o mens impur, es la matèria que forma la pluèja, las mars, los lacs, los rius, etc.
Dins la natura l'aiga es de contunh barrejada a d'autras substàncias (sals mineralas, gases, particulas en suspension,...). Pas jamai podrem pas trobar d'aiga pura d'un biais natural. Aquesta aiga pura sonque se pòt obtenir en laboratòri gràcias a de procèsses de purificacion, coma la destillacion.
L'aiga: una substància particulara[modificar | modificar la font]
Las formas fisicas de l'aiga[modificar | modificar la font]
L'aiga se pòt trobar jos un bèl nombre de formas dins la natura. En estat solid es coneguda coma glaça (o glaç); a l'estat aerifòrme se la coneis coma vapor aquosa. Se coneisson d'autras formas solidas: la de la glaça veirosa e la del solid amòrf, pas cristallin, que sembla de veire.
En dessús de cèrtas valors de temperatura e de pression (dichas criticas), que son dins lo cas de l'aiga 647 K e 22,064 × 106 Pa, l'aiga dintra dins un estat dich supercritic, que d'unes agregats d'aiga a l'estat simil-liquid fluiscono dins una fasa de simil-vapor.
L'aiga pesanta es d'aiga que sos atòms d'idrogèn son estats remplaçats per de deutèri, son isotòp ten un pes atomic de 2 uma. Son comportament quimic es gaireben lo de l'aiga. S'utiliza principalament coma mejan d'alentiment dels neutrons emeses pendent la fission nucleara.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La valor exacta es 99,975 °C


text:
Schirrhoffen
Schirrhoffen en alemannisch (Schirrhoffen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Schirrhoffen A mencionat per las primièras fes de manièra clara l'an 1347 jol nom de Schürhof. Aiçò èra una proprietat féodale #que fasiá de partits bens #que jouissaient los Dotzler, n'es-a dire los conflam del palai imperial de Haguenau. Aquela proprietat compreniá un castèl, una granja, un étang, dels jardins, dels prés e una pichona capèla #que lo patron n'èra sant Jacques. Lo orthographe actual de Schirrhoffen datariá del temps de la Revolucion francesa. Lo nom « Schirrhoffen » a una dobla raïtz : Schüre o Schir e Hof. Schüre O Schir, n'alemand Scheune, significa mesa, hangar a emmagazinar lo foin. Hof Designa l'ancian castèl dels mèstres del Schirrhof. Schirrhoffen Significa doncas « las granjas situadas près de de lo castèl ».
Schirrhoffen est mentionné pour la première fois de manière claire en 1347 sous le nom de Schürhof. C'était une propriété féodale qui faisait partie des biens dont jouissaient les Dotzler, c'est-à-dire les bouffons du palais impérial de Haguenau. Cette propriété comprenait un château, une ferme, un étang, des jardins, des prés et une petite chapelle dont le patron était saint Jacques. L'orthographe actuelle de Schirrhoffen daterait du temps de la Révolution française. Le nom « Schirrhoffen » a une double racine : Schüre ou Schir et Hof. Schüre ou Schir, en allemand Scheune, signifie remise, hangar à stocker le foin. Hof désigne l'ancien château des maîtres du Schirrhof. Schirrhoffen signifie donc « les granges situées près du château ».


text:
Eth 12 e 13 de mai era pista de gèu deth FC Barcelona tornèc a acuélher un classic deth calendari per excel•lència, que cada an amasse as melhors patinadors deth moment. Era cita metec punt finau ara 27au Liga Catalana de Patinatge Artistic sus Gèu.
Pòdiums tàs aranesi deth CEGVA: Berta Feixas, Telmo Ripa, Daniel Odriozola, Anne Ripa, Abril Pastor e Lucía Sánchez.
Era aranesa deth CEGVA, Berta Feixas Solà, 2au.
Era dimenjada passada siguec era Copa Internacionau Ciutat de Barcelona damb era organizacion deth FC Barcelona e era FCEH.
Es patinadors des diferentes categories e en tot deféner es colors de diuèrsi clubs coma eth CEPAP, eth CEGVA, era ACG, eth FC Barcelona, eth Club Hielo Txuri-Berri e eth Club Hielo Boadilla mostrèren ath public eth sòn melhor repertòri artistic entà obtier es posicions de privilègi.
Ena categoria Escòla, Nuria Tor deth CEPAP s’imposèc damb 15,20 punts, peth deuant d’Alina Jiménez e Valery Russo, ambdues deth FCB. Pol Visa deth CEPAP siguec eth guanhador damb 13,17. En Debutants, Ariadna Gupta deth FCB siguec prumèra damb 19,05, seguida dera sua companha Nur-Aynoa Yilmaz e Ingrid Martín deth CEPAP. En òmes, victòria d’Aidan Huestis deth FCB damb 15,21.
Ena categoria Benjamin, Clara Sanjose deth CEPAP damb ua puntuacion de 29,96 s’emportèc eth trionf deuant dera patinadora aranesa, Berta Feixas, deth CEGVA. Er aranés, Telmo Ripa, deth CEGVA siguec eth campion damb 16,63. Era patinadora deth FCB Carla Sánchez superèc damb 24,30 ara sua companha Laura Fluvià e Berta Ruiz deth CEPAP. Eth tanben membre deth FCB, Juan Parra, guanhèc damb 20,23.
En Cadet, victòria tanben deth FCB de mans de Paula Foulon, damb ua puntuacion de 23,40, seguida dera sua companha Annika Huestis. Ena abituau disputada categoria Debs, dusau posicion entà Laia Puntí deth CEPAP, seguida de Mara Martínez deth FCB, ath viatge qu’er aranés, Daniel Odriozola, deth CEGVA e Gael Foulon deth FCB sigueren dusau e tresau, respectivaments.
En Novice Regionau, era victòria queiguec tà Ona Fitó deth FCB damb 23,12, acompanhada en pòdium per dus compausants deth CEGVA, es araneses Anne Ripa e Abril Pastor.
En Advance Novice, ua representanta catalana en pòdium femenin, Erika Riera deth FCB. En òmes, dobla preséncia damb era victòria deth patinador deth FCB Arnau Joly damb 105,76 e dusau posicion entà Èric Alís deth CEPAP damb 96,71.
En Basic Novice era patinadora Alexandra Martínez deth FCB siguec era melhor sus eth gèu damb 41,95, seguida de Mireia Puntí deth CEPAP e Alba Ribera deth FCB. Pau Vilella deth CEPAP s’impausèc ena categoria masculina damb 22,56, seguit de Guiu Oliver deth FCB. En Basic Novice B, era aranesa, Lucía Sánchez, deth CEGVA damb 32,74 guanhèc, a Edwige Gil que siguec tresau.
E en Junior 2au pòdium complèrt deth FCB, damb era victòria entà Maria Rodriguez, que somèc 43,57 punts, seguida d’Ariadna Sibera e Sara Alberch. E en Junior ISU, polit düèl entre dues fraies, Laia Bertran e Anna Bertran, que se decantèc entara prumèra, patinadora deth FCB, damb 112,38. Dusau era sua fraia, deth CEPAP, e tresau Ingrid Riera, tanben deth FCB.
Vielha, 15 de mai de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan
Hònt: FCEH


text:
Maxenç
Maxenç (vèrs 278 - 28 d'octòbre de 312, Pònt Milvius) foguèt un emperaire roman usurpator dau periòde de la Tetrarquia. Ambé l'ajuda de son paire, l'ancian emperaire Maximian Herculi, se revoutèt en Itàlia e reinèt de 306 a 312. Capitèt d'esquichar lei tropas de Sever II au començament de l'annada 306 e gardèt lo contraròtle d'Itàlia. Assaièt de restaurar una partida de l'autoritat dau Senat e acomencèt una politica de bastida dins la capitala. En 312, foguèt vencut e tuat durant la batalha dau Pònt Milvius qu'opausèt sei fòrças ai tropas de Constantin Ièr.


text:
Materiau de far coneissèr l’associacion MXL87 a l’Estivada de Rodés.
Voliam far mainar au public e a las numerosas associacions que s’i encontra que fasèm pas no-mas daus chamisons, mas que nos podem mainar de lor comunicacion dins son aspect grafic.
« Vestissèm lo país » es un cluca-uelh aus chamison, per menar aus vestissatges web.
« Farjar l’estetica occitana » marcava l’ambicion de surtir l’edicion occitanista d’un amateurisme suvent constatat e la far s’aventurar chap a un design dinhe daus cosins barcelonès.
Paneus d’exposicion plastifiats per lo stand e plaqueta de presentacion per distribuir, en bicromia.


text:
Lo famós portau de la tela qu’ahortí la soa volontat de demorar ua enterpresa 100% gascona.
Creada a la ciberbasa de Vinhas (418 poblans) en Bearn en 1994, Yahoo! qu’èra lo siti lo mei visitat en 2004 dens lo monde. Arron aver començat com simple anuari numeric uei lo dia qu’auhereish servicis a gratís o pagants hèra diversificats: boeita de corrics, motor de recèrca, etc.
De hèit la polemica sus ua eventuau delocalizacion qu’ei vaduda d’un lobby lengadocian: «Jafon!» gelós deu succès de l’enterpresa biarnesa. Lo PDG de Yahoo! Robert Capdegarbura n’a pas volut prononcià’s sus l’implicacion deu son vesin e concurent. Que s’ei contentat de tornar confirmir l’engatjament de Yahoo! auprès deus Gascons*.
Lo public vienut numerós a la conferéncia de premsa que cridè lo son contentèr arron aquera declaracion patriòtica: «Yahoo!» «Garderam la h!»
Chepicós de muishar la medisha fidelitat las enterpresas Hèrta, Haribò e Hacebók qu’an anonciat uei demorar eths tanben dens la gran zòna comerciau deu Medòc.
*Yahoo qu’emplega au mensh 3 personas en temps parciau dens tot lo País.
Fòto : 由WhisperToMe上传