text:
Bal Brotto-Lopez : la (bona) crisi d'adolescéncia
Fa ara quinze ans que lo duò format per Cyrille Brotto e Guillaume López se passeja pels emponts del monde tot. Per aquel aniversari, faràn de concèrts e un album amb l’Armonia municipala de Tornafuèlha (Garona-nauta).
Es en tota simplicitat qu’aquel duò, ara fòrça presat pel mitan del trad’, del fòlc e de la cançon a crebat l’uòu. Se debanèt lo 28 de mai de 2002 dins l’encastre del festenal Autan d’Òc, dins lo barri del pont de las Domaisèlas a Tolosa. Dempuèi, los dos musicians acaban pas de nos far partejar lor exploracion del repertòri tradicional... En fait, ne nos prepausan una extension larga en lo mesclant amb d’influéncias vesinas o alunhadas (geograficament) mas totjorn pròchas (musicalament). Faguèron tanben un bon nombre de composicions que se passejan plan dins las aurelhas coma suls emponts. Passèron per Occitània (segur) mas tanben pel nòrd de França, Belgica, Itàlia, Olanda, Espanha, Portugal, Estats-Units o encara Ucraïna. De faiçon logica, es en musica que los dos collègas celebraràn aqueles quinze ans amb la complicitat de l’Armonia municipala de Tornafuèlha (Garona-nauta).
- Publicat dens Interviews


c: text/html

text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
samedi 30 septembre 2017
La sieste est terminée
1 commentaire:
Traduction en Oc de Stéphane LombardoRépondreSupprimer
Lo penec es acabat
La mairgrand au tinhon erectiu nos aculhiá amb son edificacion, en cheveux, au merendon dau matin, nos fasiá manjar dins la cosina de la granda villà ont lo soleu donava ja sus la pichòta escalinada de granit. Quant d'esplingas per aqueste tinhon ? Una bloca per barrar mielhs encara lo camisier subrebotonat, un soguinhe mesurat. Nòstra maire èra lassa, nòstra maire se deviá pausar, èra tròp d'ora per se banhar - aquesta famlha de mètges, aquesta familha malauta crenhiá l'idrocucion. Lo penec de mamà, la mairgrand dau tinhon cendrat i velhava coma au lach sus lo fuec (eram nautres lo fuec ?) e dau dinar fins a tres oras, per una eternitat eram confinats dins nòstra chambra, vodats a l'enuei, escomés au silenci ; la mairgrand dau tinhon sensa tufet aviá l'autoritat paucparlaira. E, dròlles dèules esperaviam entre libres e barbotiments que mamà nos tornèsse de son sòm, d'aqueste lassitge que clarament n'eram copables, e aqueste confinament la punicion de nòstra fauta originala. Lo malur de mamà, vòle dire son malur de fema, lei crimis dau paire, jamai s'es sauput çò que, sota lo tinhon argentat, la mairgrand ne'n pensava. Sas, crese qu'au fons, pensava pauc mai desfendiá lo grop de viperas qu'ela aviá engendrat.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aquel manuscrit unenc de la version occitana de la cirurgia d'Albucasis, revirada per Gaston III de Fois-Bearn (1331-1391), dich Gaston Fèbus sembla eissut d'una version latina.
Lo manuscrit es conservat a la Bibliotèca interuniversitària de Medecina de Montpelhièr (quòta H95) que, segon lo trabalh recent de Claude Galley, auriá pogut èsser sa sorga.
Lo manuscrit compòrta sus lo primièr fulhet las armas e la devisa de Gaston Fèbus. Es tanben remirable per sas dessenhs nombroses (215 figuras environ) que representan mai que mai los instruments de cirurgia d'epòca.
Es estat numerizat per l'Institut de Recherche et d'Histoire des Textes (IRHT) e se pèot consultar en linha sus la Bibliothèque virtuelle des manuscrits médiévaux (BVMM).
Veire lo manuscrit numerizat dins la Bibliothèque virtuelle des manuscrits médiévaux (IRHT-Cnrs)
Veire lo manuscrit numerizat dins la Bibliothèque numérique interuniversitaire de Montpellier.
- Veire la descripcion detalhada del manuscrit dins l'inventari dels manuscrits de la Bibliotèca Interuniversitària de Medecina (sus Calames) : veire la notícia del manuscrit H95.
- Veire totas las ressorgas disponiblas sus la version occitana de la Cirurgia d'Albucasis dins Occitanica : aquí


text:
Évecquemont
Évecquemont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat poiriá aver-i portat, al Mièja Edat, lo nom latin Aviscus monds, lo mont als ausèls, en rason de concentracions d'ausèls migratoris sul tuc ont se situa la comuna. Pel continuament, al Sègle XII, lo nom Episcopus monds, lo mont episcopal, a donat a aquel endroit ont èra implantat un prieuré de fraires bénédictins, en levant de la abbaye de Fécamp.
La fondacion del prieuré de Évecquemont al Sègle XII coincidís amb lo desvolopament de la cultura de la vinha, de sòrta que lo vilatge serà principalament poblat de vignerons fins a la fin del XIXe sègle.
Los ancians senhors avián drech de anautita, mièja e bassa justícia.
L'espleitacion de carrièras de pèira a plâtre constituirà una autra activitat essenciala per l'economia del vilatge fins al mièg del XXe sègle.
La glèisa data del Sègle XII, lo chœur, lo abside e lo campanal de la glèisa La nòstra-Madama-de-la Assomption datan del Sègle XIII. Lo porche d'en primièr de la glèisa data, per çò qu'es de lududes, del Sègle XVI.
Lo lèma de la municipalitat es Originum feroces, traditionum fidissimi (Intrèpids per natura, fòrça fisèles per tradicion).
Las doas principalas carrièras del pòble son la carrièra de Adhémar e la carrièra de Chollet. Lo comte Jean-Balthazar de Adhémar, #que i aviá aquerits las distincions de Thun e de Évecquemont en 1782, #donar a bail lo castèl de Évecquemont a la siá esposa en novembre 1789. La carrièra de Adhémar dètz lo sieu nom a la comtesse de Adhémar, nascuda Gabrielle Pauline Bouthillier de Chavigny, #que #viure los ans revolucionaris dins lo castèl de Évecquemont, e #far don dels pâturages del scenari del Hautil a la municipalitat, donation confirmada l'an 1830 per la siá nièce, Madame de Chollet.
La commune pourrait avoir porté, au Moyen Âge, le nom latin Aviscus mons, le mont aux oiseaux, en raison de rassemblements d'oiseaux migrateurs sur la colline où se situe la commune. Par la suite, au Sègle XII, le nom Episcopus mons, le mont épiscopal, est donné à cet endroit où était implanté un prieuré de moines bénédictins, relevant de l'abbaye de Fécamp.
La fondation du prieuré d'Évecquemont au Sègle XII coïncide avec le développement de la culture de la vigne, de sorte que le village sera principalement peuplé de vignerons jusqu'à la fin du XIXe siècle.
Les anciens seigneurs avaient droit de haute, moyenne et basse justice.
L'exploitation de carrières de pierre à plâtre constituera une autre activité essentielle pour l'économie du village jusqu'au milieu du XXe siècle.
La glèisa date du Sègle XII, le chœur, l'abside et le clocher de l'église Notre-Dame-de-l'Assomption datent du Sègle XIII. Le porche d'entrée de l'église date, quant à lui, du Sègle XVI.
La devise de la commune est Originum feroces, traditionum fidissimi (Intrépides par nature, très fidèles par tradition).
Les deux principales rues du village sont la rue d'Adhémar et la rue de Chollet. Le comte Jean-Balthazar d'Adhémar, qui avait acquis les seigneuries de Thun et d'Évecquemont en 1782, donna à bail le château d'Évecquemont à son épouse en novembre 1789. La rue d'Adhémar doit son nom à la comtesse d'Adhémar, née Gabrielle Pauline Bouthillier de Chavigny, qui vécut les années révolutionnaires au château d'Évecquemont, et fit don des pâturages du plateau de l'Hautil à la commune, donation confirmée en 1830 par sa nièce, Madame de Chollet.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Teissièras
Teissièras o Teissiè(i)ras Lebolièr [1] o Teissiè(i)ras de Lebolièr [2] (en realitat Taissiè(i)ras-), oficialament en francés Teissières-lès-Bouliès, es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Lesbolies, al sègle XIV, Texiriœ de Levolier, latinizacion de 1469, Taxeriœ del Heboleri, latinizacion de 1485, Taxeriœ de Leboliers, latinizacion de 1521, Taxeriœ de Lebolier, latinizacion de 1522, Teyssières-del-Sebolyer, en 1550, Teissières-Lesboulhier, en 1610, Teisières-do-Bouolier, en 1623, Teissières-de-Leboulhier, en 1643, Tessiers-de-Leboulis, en 1655, Teissières-de-l'Éboulier, en 1665, Teissières-de-Leyboulier, en 1668, Teissières-de-Lesbouilhe, en 1669, Teyssières-Delesboulhe, en 1670, Teyssières-de-Lesboulié, en 1678, Tyssières-de-Leboulier, en 1678, Tissières-de-Lesboulier, Teyssières-de-Leboulier, en 1685, Teixieres-de-Leboulie, en 1688, Teissières-Deleboyer, en 1692, Teissières-del-Esbolier, en 1695, Taissières-les-Boliers, en 1724, Teissier-ès-les-Boliès, en 1740, Teyssière-les-Bolies, en 1743, Teissière-les-Bolies, en 1750, Teissières-Lesbolies, en 1772, Teyssières-les-Boliès, en 1782, Teissières-les-Bolier, Teissières Delebolier, en 1784, Teissières-les-Bouilles (mapa de Cassini, a la fin del sègle XVIII) [3].
L'IEO Cantal fornís doás possibilitats Teissiè(i)ras Lebolièr e en segond Teissiè(i)ras de Lebolièr [4]. L'evolucion del sufixe -aria es doncas malsegura. A l'ora d'ara, Taissiè(i)ras e Le(s)bolièr(s) son pas dos luòcs diferents [5], mas las fòrmas ancianas justifican la preposicion de entre los dos noms, se l'usatge la confirma. D'unas fòrmas ancianas fan se demandar se Le- es pas estat comprés coma un plural, coma en francés. Tot aquò demanda un estudi sul terrenh.
Per Taissiè(i)ras, l'origina es probablament identica a la de Taissièras de Cornet. Lo nom vendriá del latin taxus, « tueis », amb lo sufixe -aria, puslèu que de taxo, « tais, taisson », segon Dauzat e Rostaing [6]; seriá donc un luòc ont i a de tueisses. Astor causís taxo e Taissièra(s) auriá lo sens de « tuta de tais, taissonièra » [7], al plural (i a -s finala dempuèi las atestacions pus ancianas). Cossí que siá, la grafia es Taissiè(i)ras e pas Teissiè(i)ras (que seriá un derivat de téisser). Lebolièr (se lo nom es aquò) es lo resultat del bas latin leporarium, « parc de lèbres » (Joan Pèire Chambon) [8], per *Leborièr, regular.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862YrHvTD
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ https://www.annuaire-mairie.fr/rue-teissieres-les-boulies.html
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 670, a Tasso
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf


text:
Fa 5 ans que lo castèl de Montagut pròche de l’Illa d’Albigés (Tarn) es lo teatre natural de la creacion de Patrick Hutchinson « Crozada d’uèi ». E 5 ans que Claudi Lombard n’en manca pas una. Es vinhairon e l’istòria l’a totjorn interessat. Coma de costuma, legirà son discors abans l’espectacle dimenge de ser.
Montfort « lo lop » a Montagut ?
Fa 7 o 8 ans, assista a una conferencia de l’istorian local Gérard Veyriès. L’istòria del castel de Montagut lo prusa de mai en mai. Ne vòl far quicòm. Un jorn, còp de fial de l’Escossés Patrick Hutchinson que justament a escrit un espectacle sus la crosada amb una vision plan larga e modèrna. » Ai aprés bravament de causas. Me soi totjorn interessat an aquò. Mon paire zo fasiá e ma filha es professora d’istòria. En 64-65 i aguèt de furgas a Montagut. De saupre que Simon de Monfort metèt sas pesadas a Montagur, aquò’s quicòm ! « Lo lop seriá donc passat per l’Illa d’Albigés, sens se batre estant que i aviá pas pron monde per combatre. Montagut, plaça fòrta del catarisme ont demòra la familha poderosa del meteis nom, favorabla als comtes de Tolosa… Arnaud de Montagut estimèt mai de se sometre puslèu que d’ensangar sas tèrras. Mas benlèu que i aguèt una garnison dels òmes de Montfòrt al castel. Fa benlèu 40 ans, un professor n’auriá vista la pròva. E aquò tafura lo Claudi Lombard qu’a escrit quicòm !
Fa 800 ans que dura !
« Ara, plaça a l’espectacle. Se cal daissar portar pels trobadors del sègle XXI. Se cal sovenir que sèm de passaires per que las idèias de cadun siaguèsson respectadas. »
Claudi Lombard a escrit lo texte de presentacion per aculhir los espectators dimenge. En francés e plan solide en lenga nòstra. Cada an cambia un pauc. Cò que cambia pas per el, son las guèrras politicas e religiosas. « Es tarrible de pensar que duèi encara, òm copa lo cap a de monde, simplament per çò qu’an d’idèias diferentas. Es aquò lo sens de l’espectacle. Aviam un riton aiçí qu’aviá vist l’espectacle e que trobava qu’èra pas possible…mas resconeguèt que lo papa èra anat trop luènh. »
Claude Lombard parle de la crozada par france3midipyrenees
L’espectacle
« Me reconeissi complètament dins l’espectacle de Patrick. Me soi regalat tanben de legir Raimond VII lo catar de Dominique Baudis. es romençat mas interessent. Cita 2 còps Montagut ! Aimariai de legir tanben los libres de Gerars Veyriès mas ai pas pron de temps ! ». L’associacion Arnaud de Montaigut va un còp de mai donar un espectacle diferent sul cicle : Lo Brazier de l’Anonim. Part 1 Besièrs, Murèth e lo procés d’Inocent III. De costuma, i a 200 personas que venon partajar e descobrir l’istòria anciana e modèrna dels catars. Claudi i serà tanben per escotar los Mauresca que participan a l’espectacle. « Los Mauresca m’agradan. Son los trobadors del sègle XXI ». Paraula de vinhairon.
Crozada duèi Dimenge 30 d’agost, 9 oras del ser, al teatre de verdura de Montagut (l’Illa d’Albigés, 81).
Ne còsta pas que 5 euròs!
Lo Benaset


text:
Mandarin
Lo mandarin es la lenga chinesa mai importanta de totas las lengas chinesas. Lo mandarin estandard es basat sul dialècte mandarin de Beijing e es la lenga oficiala de la Republica Populara de China, de Taiwan e de Singapor. Los dialèctes mandarins son parlats per mai d'un miliard de personas en 2015.
En 2013 lo siti ethnologue[1] estimava a 897 000 000 las personas qu'an un dialècte mandarin coma langa mairala e a 194 000 000 los que parlan un dialècte mandarin coma lenga segonda (siá un total de 1 091 000 000).
Lo mandarin es la lenga mai parlada pels Han mas es tanben venguda la lenga mairala de mai d'una minoritat (manchó, hui, she...). Es una lenga en expansion, en China coma dins la diaspora chinesa.
Nom chinés[modificar | modificar la font]
Lo tèrme chinés mai general que recampa totas las varietats del mandarin, es "běifānghuà" (北方话, parlar del nòrd) o "guānhuà" (官话, parlar dels mandarins).
La varietat oficiala del mandarin, o mandarin estandard, se sona "pǔtōnghuà" (普通话, parlar comun) dins la Republica Populara de China e "guóyǔ" (国语, lenga nacionala) a Taiwan.
Distribucion territoriala[modificar | modificar la font]
Lo mandarin es parlat istoricament dins lo nòrd de China, en particular dins la plana septentrionala de China. S'espandiguèt dins totas las direccions dempuèi l'an 1000. A l'ora d'ara es una lenga en expansion, emai dins las grandas vilas meridionalas (Shenzhen, Shanghai...) que los immigrants del nòrd i son nombroses. Fòra la Republica Populara de China, los dialèctes mandarins son parlats, sensa èsser majoritaris, a Taiwan, Singapor e dins la diaspora chinesa.


text:
Lo vèrb'Òc, Conjugator occitan es una aplicacion informatica que permet de trobar sul pic la conjugason integrala de cada vèrb occitan amb una granda comoditat e rapiditat d'utilizacion.
Aquela primièra version del vèrb'Òc, sonque en occitan lengadocian, s’inscriu dins la continuïtat dels trabalhs descriptius e normatius occitanistas anteriors : Gramatica occitana e Dictionnaire Occitan-Français de Loís Alibèrt (version numerica Josiana Ubaud, Patric Sauzet GIDILOC, extraccion d’entradas Sergi Granièr), Diccionari de Cristian Laus Lo vèrb occitan de Patric Sauzet e Josiana Ubaud, Los vèrbs conjugats de Partici Pojada, las Nòrmas del CLO , òbra collectiva mesa en forma per Domergue Sumien.
Lo Congrès es a trabalhar per integrar las conjugasons de las autras variantas. La mesa en linha per l'occitan gascon es prevista pel segond semèstre de 2015.


text:
Saint-Antoine-l'Abbaye est une commune du département de l' Isère, dans la région d' Auvergne-Rhône-Alpes.
Saint-Antoine-l'Abbaye est une commune nouvelle issue du regroupement des 2 communes : Dionay et Saint-Antoine-l'Abbaye.
Saint-Antoine-l'Abbaye fait partie du canton de Le Sud Grésivaudan
Saint-Antoine-l'Abbaye adhère à la la communauté de communes Saint-Marcellin Vercors Isère Communauté
Saint-Antoine-l'Abbaye fait partie du bassin de vie de Saint-Marcellin
380 m.
La population de Saint-Antoine-l'Abbaye est de 1200 habitants (2014)
Le code postal de de Saint-Antoine-l'Abbaye est : 38160
Carte des communes du département de l' Isère (38)


text:
Dinastia Ming
La dinastia Ming es una dinastia chinesa que reinèt de 1368 a 1644. Succediguèt a la dinastia Yuan e foguèt remplaçada per la dinastia Qing. Setze emperaires chinés forman aquela dinastia.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Organizacion politica
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Sciéncias e tecnologias
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Referéncias e nòtas
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion de la dinastia[modificar | modificar la font]
A partir de la mitat dau sègle XIV, la dinastia mongòla dei Yuan conoguèt un periòde de dificultats grèvas que van entraïnar son renversament e l'emergéncia dau poder Ming en 1368. Lei rasons d'aqueu cambiament politic son nombrosas. Lei principalas son la politica de discriminacion còntra lei Hans, una imposicion tròp importanta e un crisi agricòla persistenta (vengudas deis aigas desastrosas de Fluvi Jaune, inflacion galopanta...).
Lei trebols acomencèron en 1346 quand lo poder mongòl deguèt faciar de revòutas dins lo Hunan puei en 1348 a l'entorn de la vila de Ningbo. En 1351, la situacion venguèt pus malaisada per leis autoritats Yuan ambé lo començament de la revòuta dei Turbants Roges. Dirigits per lei caps de la sècta dau Lotus Blanc, lo movement aprofichèt lei capacitats militaras dau generau Zhu Yuanzhang per s'estendre lèu. De mai, a partir de 1354, foguèt ajudat per l'impossibilitat dau govèrn Yuan afeblit de contrarotlar sei generaus qu'assaièron de formar d'estats independents. Renforçadas per d'armaments modèrnes, lei fòrças de Zhu capitèron donc de prendre Nankin (1356), d'assegurar sei posicions dins lo sud dau país e d'i liminar lei movements rebèlles rivaus en 1363 (Lac Poyang).
Vengut cap dau movement, Zhu mandèt d'ofensivas novèlas vèrs lo nòrd de China. En 1367, sei tropas prenguèron lo contraròtle dau reiaume de Dazhou, creat en 1354 per un autre movement rebèlle. Puei, en genier de 1368, lo rèsta de senhors de guèrra chinés acceptèt de reconéisser son poder. Continuant d'avançar vèrs lo nòrd, capturèron Pequin, qu'èra la capitala Yuan, la mema annada. Après aqueu succès politic, Zhu decidiguèt donc de se proclamar emperaire sota lo nom de Hongwu e de fondar sa dinastia sota lo nom de Ming.
Lo rèine de l'emperaire Hongwu[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra lei Yuan, Hongwu reinèt fins a sa mòrt en 1398. Durant son rèine, assaièt de restaurar l'economia dau país e contunièt la consolidacion de son poder. Dins lo domeni economic, decidiguèt d'ajudar lo desvolopament de l'agricultura per l'adopcion d'una imposicion limitada e la realizacion de trabalhs publics permetent de plantar tornarmai de forèsts, de transportar lei marchandisas gràcias a la restauracion de canaus o de vias e d'aigar lei culturas. Dins lo domeni militar, reorganizèt lei tropas per gardar un nivèu important de sòudats e empachar un retorn dei Mongòls. Ansin, en 1393, l'armada chinesa regulara dispausava de 1 200 000 d'òmes. Enfin, au nivèu interior, l'emperaire eliminèt sei rivaus e un nombre grand de cortesans per una politica de purgas e d'execucion. Per exemple, foguèt lo cas dau Cancelier Hu Weiyong, sospichat de complòt en 1380, que sa mòrt va permetre ais emperaires Ming d'aver un contraròtle mai dirècte sus leis afaires dau govèrn a respèct dei dinastias precedentas.
Lo rèine de l'emperaire Yongle[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Hongwu, l'emperaire Jianwen li succediguèt per un rèine cort que s'acabèt en 1402. D'efèct, en 1399, son oncle Zhu Di se revoutèt e capitèt de prendre lo poder en 1402, sota lo nom de Yongle, après una guèrra civila de tres annadas. Son rèine marquèt durablament la dinastia e s'acabèt en 1424. Premier, la capitala foguèt desplaçada a Pequin en 1403 onte la Ciutat Proïbida foguèt bastida. Puei, s'ocupèt de renforçar l'economia, tornarmai fòrça afeblida après lei combats de 1399-1402, e de restaurar leis axes de comunicacion dins lo país. Dins leis afaires interiors de l'Estat, luchèt còntra la corupcion per la creacion d'un còrs de foncionaris que sa mission èra d'inspectar l'administracion. Coma Hongwu, realizèt tanben quauquei purgas per assegurar son poder entre lei membres de la Cort.
Au nivèu militar, Yongle realizèt tanben una òbra importanta. Au nòrd, mandèt cinc campanhas còntra lei Mongòls que permetèron d'esquichar lei rèstas deis estats Yuan. Au sud, capitèt la conquista de Vietnam en 1407 mai sei fòrças foguèron rebutadas per una revòuta tre 1418. Enfin, l'emperaire renforcèt lei defensas de l'Empèri, especialament gràcias a de trabalhs importants sus la Granda Muralha.
La crisi de Tumu[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de l'emperaire Yongle en 1424, sei successors foguèron Hongxi (1424-1425) e Xuande (1425-1435). Après aqueu darrier, Zhengtong venguèt emperaire. En 1449, dirigiguèt una armada còntra una invasion mongòla mai foguèt desfach e capturat. A Pequin, son fraire se proclamèt emperaire sota lo nom de Jingtai e reorganizèt lei fòrças militaras de l'Empèri ambé l'ajuda de son ministre de la guèrra. Blocats dins la region de Pequin, lei Mongòls deguèron finalament se replegar.
Zhengtong demorèt presonier dei Mongòls qu'èran desirós d'obtenir una rançon còntra sa liberacion. Pasmens, lo govèrn chinés novèu aviá ges d'interès dins la liberacion de l'emperaire capturat e, fin finala, Zhengtong foguèt liberat sensa recapte en 1453. Plaçat en residéncia susvelhada, foguèt conservat en fòra dau poder fins a 1457. Aquela annada, capitèt un cop d'Estat còntra son rivau grevament malaut e venguèt tornarmai emperaire. Son segond rèine foguèt marcat per la perseguida dei combats ambé lei Mongòls, per la lucha còntra lo bregandatge e per un cop d'Estat mancat en 1461. Acceptèt tanben d'aculhir divèrsei populacions mongòlas refugiadas en China après de trebols politics dins seis estats.
La lucha còntra la piratariá e lo Japon[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Zhengtong s'acabèt en 1464. Lo periòde seguent foguèt caracterizat per l'aumentacion de tensions ambé lo Japon que sei piratas dirigiguèron d'atacas o d'activitats de còntrabanda sus lei còstas chinesas. Leis emperaires successius adoptèron una politica per limitar lei cambis maritims sus lei còstas chinesas. Aquela politica d'isolacion permetèt pas d'interrompre la piratariá e amolèt leis ambicions japonesas. Ansin, entre 1592 e 1598, lei Chinés deguèron ajudar seis aliats coreans còntra dos assais d'invasion de la part dei Japonés (Guèrra Imjin).
Lo declin e la fin de la dinastia[modificar | modificar la font]
Lo declin de la dinastia acomencèt vèrs la fin dau sègle XVI en causa de dificultats economicas e de l'afebliment dau poder de l'Emperaire. D'efèct, lo còst financier de la Guèrra Imjin durant lo rèine de Wanli (1572-1620) portèt un còp rude au poder dau govèrn. Aquela crisi foguèt agravada per la manca d'argent que constituissiá la basa de la moneda dau país. De mai, lo ròtle creissent deis eunucs entraïnèt una diminucion de l'influéncia imperiala e devesiguèt prefondament la Cort. Vèrs la fin de son rèine, Wanli preferiguèt se retirar dins la Ciutat Proïbida e laissar leis afaires de l'estat entre lei mans de sei ministres. Aquela tendéncia se confirmèt durant lo rèine de son successor, Tianqi (1620-1627), que foguèt egalament sota l'influéncia d'un eunuc dich Wei Zhongxian. Aqueu darrier nomèt seis amics e aliats ai pòstes importants e aumentèt fòrtament leis impòsts e lei despensas.
Wei Zhongxian foguèt executat per lo darrier emperaire de la dinastia, Chongzhen (1627-1644), mai lo problèma causat per leis eunucs demorèt enterin que la situacion economica veniá pus grèva. A partir de 1618, una guèrra comencèt còntra lei Manchós. Lei Ming capitèron de resistir fins a 1630. Pasmens, au començament deis annadas 1630, una partida de sei fòrças armadas se revoutèron e establiguèron de basas solidas au Henan e a l'entorn de la vila de Chengdu. Aquela revòuta se generalizèt en 1640 e lei sòudats desertèron en massa. En 1644, Pequin foguèt donc presa per una armada rebèlla que prenguèt lo contraròtle de vila sensa combat. La mema annada, l'emperaire Chongzhen se suicidèt. Lo cap de la rebellion anoncièt en febrier de 1644 la fondacion de sa dinastia pròpria mai sei fòrças foguèron esquichadas en junh per lei Manchós que prenguèron Pequin per fondar la dinastia Qing que deviá dirigir China fins a la fin de l'Empèri au sègle XX. De lor caire, lei sobeirans de la dinastia Ming conservèron de territòris dins lo sud de China ambé Nankin coma capitala. Aquel estat existiguèt fins a 1662 e sa conquista per lei Qing.
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Lo govèrn[modificar | modificar la font]
Lo govèrn dei Ming èra similar ai formas governamentalas utilizadas per lei dinastias precedentas. Existissiá sièis ministèris principaus dirigits per un Grand Secretariat. De burèus, que lo nombre e lei noms evolucionèron segon lei periòdes, completavan aqueu sistèma que son cap èra l'emperaire. Après l'execucion dau Cancelier Hu Weiyong en 1380, lo Secretariat foguèt fòrtament afeblit e lo contraròtle de l'emperaire sus lei ministèris venguèt mai dirècte. Aquelei sièis ministèris èran [1]:
- lo Ministèri dau Personau qu'èra encargat de la gestion deis oficiers civius.
- lo Ministèri dei Revenguts.
- lo Ministèri dei Rites qu'èra tanben en carga de l'aculhença deis ambaissadas dei país vassaus
- lo Ministèri de la Guèrra.
- lo Ministèri de la Justícia.
- lo Ministèri dei Trabalhs.
D'autra part, un còrs de foncionaris especiaus èra mandat dins lei províncias per susvelhar leis administracions regionalas.
L'administracion[modificar | modificar la font]
Coma per la forma d'organizacion dau govèrn, l'administracion Ming contunièt egalament d'utilizar lei sistèmas dei dinastias precendentas, especialament aqueu de l'examen. L'obtencion d'aqueu darrier èra la condicion per intrar dins l'administracion levat per lei membres de la familha imperiala. Cada Chinés podiá teoricament se presentar e venir foncionari. Pasmens, dins la realitat, lo nivèu d'estudis necessari limitava lei possibilitats de reüssida ai classas pus favorizadas.
La cima de la ierarquia èra ocupada per leis eunucs e lei membres de la familha imperiala. Lei premiers obtenguèron un poder fòrça important ambé, per exemple, lo contraròtle dei servicis secrèts. Obtenguèron la màger part dei pòstes principaus e lor nombre agantèt 70 000 a la fin de la dinastia. De lor caire, lei membres de la familha imperiala podián recebre de tèrras. Pasmens, au contrari dei dinastias precendentas, aquelei territòris demoravan sota la direccion de l'emperaire e avián pas l'estatut de fèus. En dessota, l'administracion nacionala e regionala èra tenguda per lei foncionaris qu'avián capitat l'examen. Avalorats d'un biais regular, èran ajudats per de foncionaris non diplomats qu'èran encargats de missions segondàrias. Egalament avalorats, aquelei darrierei podián, après d'annadas de servicis, obtenir un pòste dins l'administracion imperiala coma s'avián capitat l'examen.
La division territoriala[modificar | modificar la font]
L'organizacion territoriala dei Ming es a l'origina dei províncias chinesas modèrnas. Lei províncias èran devesidas en prefecturas, dirigidas per un prefècte, puei en sota-prefecturas qu'èran sota la direccion d'un sota-prefècte. Aquelei darriers avián la responsabilitat d'unei còmtes que sei responsables avián lo títol de magistrat. Enfin, en fòra dei províncias, existissiá doas regions metropolitanas a l'entorn dei vilas de Nanjing e Pequin.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de l'Empèri Ming èra relativament liberala per son epòca. Lo taus d'imposicion èra feble e lo ròtle de l'Estat èra limitat, especialament dins lo domeni industriau e comerciau. Aquò permetèt una expansion importanta de l'economia mai un afebliment dau poder dau govèrn que podriá pas faciar la degradacion de la situacion economica au començament dau sègle XVII.
Demografia[modificar | modificar la font]
L'estimacion de la populacion chinesa pendent lo rèine deis emperaires Ming es un subjècte malaisat per leis istorians. D'efèct, maugrat de recensaments regulars per l'administracion, lei donadas obtengudas èran generalament erronèas car leis obligacions fiscalas èran pus importantas per lei familhas nombrosas. Ansin, lei declaracions sota-estimèron la populacion, especialament lo nombre de fremas o d'enfants.
En 1381, lo còmpte oficiau èra d'aperaquí 59,5 milions d'abitants. Pasmens, en 1391, lo govèrn descurbiguèt que tres milions de personas avián escapat lo recensament. Leis istorians estiman donc que la populacion chinesa èra pròcha de 75 milions de personas vèrs l'annada 1400. Puei, auriá aumentat entre 160 e 200 milions vèrs la fin de la dinastia. L'Empèri Ming representa donc la poissança demografica principala de son epòca reünissent entre lo quart e lo tèrç de la populacion mondiala.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Coma per la màger part deis estats dau periòde, l'agricultura foguèt lo domeni centrau de l'economia de l'Empèri Ming. Conoguèt un periòde de desvolopament continú e s'orientèt pauc a pauc vèrs lo comèrci. D'efèct, après la conquista de l'independéncia còntra lei Mongòls, lo sector foguèt encoratjat per una imposicion limitada a 1/30 de la produccion. Ajudat per l'introduccion de tecnicas novèlas coma la rotacion dei culturas, aquò permetèt un desvolopament rapide[2]. Un començament d'especializacions dins lei culturas entre lei regions e l'aparicion de culturas comercialas apareguèron donc[2]. Aquela evolucion foguèt renforçada per l'introduccion de culturas americanas (gròs blat, tartifla) que permetèron de norrir una populacion pus granda. Enterin, la superficia cultivada aumentèt fòrtament e, vèrs la fin de la dinastia, existissiá de tenements de talha granda que sei produccions èran destinadas au comèrci. Dins aquò, la màger part dei païsans podián egalament vendre una partida de sa produccion e realizar un benefici gràcias a la venda de sobras alimentàrias o de culturas comercialas[3].
Indústria[modificar | modificar la font]
L'indústria chinesa Ming èra relativament variada e fòrça avançada per son epòca. Au contrari dei dinastias precedentas, lo ròtle de l'Estat èra fòrça limitat e l'organizacion dau sector industriau èra laissat au domeni privat. Un autre cambiament important regardava lo trabalh forçat que foguèt abandonat dins lei fabricas au profiech dau trabalh remunerat[2]. Lei resultats d'aqueu sistèma permetèron una aumentacion importanta de la produccion. Per exemple, la produccion de fèrre èra egala a 195 000 tonas vèrs la fin de la dinastia còntra solament 180 000 per Euròpa. En revenge, de sectors majors de l'indústria chinesa (fèrre, sau...) èran d'ara endavant en fòra de l'influéncia imperiala.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Au començament de la dinastia Ming, après lei degalhs causats per lei combats de la guèrra còntra lei Mongòls, l'emperaire Hongwu decidiguèt d'impausar de restriccions importantas ai marchands. Son objectiu èra de favorizar lo desvolopament de l'agricultura. Pasmens, après sa mòrt, sa politica foguèt abandonada per sei successors e lei darriers membres de la dinastia avián perdut una partida importanta de sei poders au profiech de la classa marchanda.
D'efèct, l'imposicion sur leis activitats marchandas venguèt rapidament fòrça febla e sei revenguts aprofichèron gaire lei finanças dau govèrn. Ansin, lei còmptes anuaus de l'Estat (27 milions de taels d'argent) èran egaus a mens de 10% de l'activitat comerciala a l'interior de China (300 milions de taels d'argent). De mai, de grops fòrça poderós se formèron per la fusion de clans marchands amb una partida de l'aristocràcia chinesa. Certanei marchands èran reputats possedir un tesaur de 30 milions de taels. Aquò entraïnèt un afebliment important de l'Estat que sa volontat d'aumentar certanei taxas, magerament durant la fin dei Ming, foguèt generalament combatuda per la populacion e lei grops marchands.
Enterin, aquela activitat comerciala faguèt de China lo centre major dau comèrci mondiau. Après lo sègle XV e la levada de l'interdiccion regardant lo comèrci exterior per lei particulars, lo Produch interior brut de l'Empèri representa 31% dau PIB mondiau. D'itineraris existissián amb Euròpa e America e certanei clans, coma lo clan Zheng, realizavan regularament de transaccions d'unei milions de taels. Dispausavan tanben d'unitats militaras pròprias e foguèron capables de replegar lei marchands europèus de zonas coma l'illa de Formosa.
Religion[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde Ming, la religion chinesa èra compausada per un ensems de cresenças tradicionaus ancianas, daoïstas e bodistas. Lo panteon chinés èra donc politeïsta e relativament variat segon lei regions. Lo periòde Ming foguèt tanben caracterizat per l'arribada dei premierei missions crestianas en China vèrs lo començament dau sègle XVI.
Sciéncias e tecnologias[modificar | modificar la font]
A respèct dei descubèrtas realizadas sota la dinastia Song, lo rèine dei Ming veguèt un alimentiment dei progrès scientifics e tecnologics chinés. L'impression es renforçada per leis avanças europèas dei sègles XV, XVI e XVII. Pasmens, lo país demorèt un centre de recèrca major durant tot lo periòde Ming, especialament dins lei domenis dei transpòrts, de l'indústria, de l'agricultura o de la medecina. De mai, aprofichèt rapidament leis idèas e teorias novèlas que venián d'Euròpa per melhorar una partida de seis aplicacions tecnologicas.
Ansin, l'Empèri Chinés èra relativament avançat dins lo domeni dei transpòrts coma la fabricacion de naviris. Per exemple, entre 1403 e 1419, la flòta militara Ming èra en estat d'alinhar de naviris d'una longor superiora a un centenau de mètres. De mai, lei naviris chinés de l'epòca èran capables de navegar sus leis oceans au luench de sei basas. L'indústria e l'agricultura aprofichèron tanben la mestreja de divèrsei tecnologias coma l'utilizacion de l'energia idrolica o de procediments metallurgics (trempa, usatge d'un crusòu...) per desvolopar una tièra de progrès importants durant tota lo rèine de la dinastia. Enfin, au nivèu de la medecina, lo periòde foguèt marcat per d'òbras reünissent lei conoissenças de l'epòca (Bencao Gangmu de Li Shizhen) e per de descubèrtas importantas, especialament dins lo domeni de l'igièna. Per exemple, la dinastia veguèt l'aparicion dei premierei brústias per lei dents modèrnas a partir de 1498.
La tecnologia militara chinesa foguèt egalament caracterizada per un dinamisme important dins lo desvolopament d'armas utilizant la polvera. Lei principalas foguèron de modèls de bolets explosius, de fusadas e de minas navalas o terrèstras. Pasmens, la recèrca sus leis aplicacions de la polvera demeniguèron pauc a pauc. Ansin, vèrs la fin dau periòde Ming, la màger part d'aqueleis invencions èran abandonadas au profiech d'armas de fuòc o d'artilhariá de tipe europèu.
D'autra part, l'influéncia europèa se limitèt pas solament au champ militar. D'efèct, lei sciéncias fondamentalas chinesas intrèron en contacte ambé lei teorias novèlas coma aquelei de Copernic, de Galilèu e de Kepler tre lo sègle XVI. Lor difusion foguèt rapida. Per exemple, lo premier telescòpi chinés foguèt crompat en 1637 per lo darrier emperaire Ming. Aquò permetèt lo melhorament de divèrsei tecnologias per lei sabents chinés. En particular, lo calendier tradicionau chinés qu'èra vengut tròp imprecís ambé son annada egala a 365,25 jorns.
Cultura[modificar | modificar la font]
Coma durant lei dinastias precedentas, lo rèine dei Ming foguèt un periòde caracterizat per una produccion artistica importanta. Lei domenis principaus foguèron la literatura, la pintura o la musica. Dins aquò, l'epòca es tanben fòrça coneguda per sei porcelanas e sei joièus.
La literatura[modificar | modificar la font]
La literatura conoguèt un periòde d'activitat majora durant la dinastia Ming ambé lo desvolopament de divèrsei domenis coma lo roman, lo teatre, lo racònte de viatge e la poesia.
D'efèct, lei progrès dau nivèu d'instruccion entre certanei classas socialas coma lei marchands o lei foncionaris permetèron la formacion de publics novèus, parlant lo chinés classic o d'autrei dialèctes[4]. Lo roman, ja conegut durant la dinastia Tang (618-907) venguèt alora un genre major de la literatura chinesa. Lo Racònte dei Ribas (sègle XIV), lo Viatge en Occident (sègle XVI) e lo Jin Ping Mei (1610) son leis òbras centralas d'aqueu movement. Lo teatre, especialament son genre dramatic, conoguèt tanben un periòde dinamic gràcias a d'autors coma Tang Xianzu.
En fòra dei genres romanescs e teatraus, la literatura Ming foguèt egalament caracterizada per l'importància dei racòntes de viatges e de la poesia. Lo premier es marcat per l'òbra de Xu Xiake que son trabalh assaièt de gropar l'ensems dei conoissenças geograficas de l'epòca. Lo segond se distinguís per l'escòla creada per lo poèta Yuan Hongdao que son estil, liric e individualista, foguèt opausat ai convencions confucianistas deis elèits de la societat.
La pintura[modificar | modificar la font]
Après lei progrès realizats durant lei periòdes Song e Yuan, leis arts visuaus, especialament la pintura, demorèron importants pendent lo rèine dei Ming. Certaneis artistas venguèron fòrça celèbres coma Ni Zan, Shen Zhou, Tang Yin, Wen Zhengming, Qiu Ying e Dong Qichang. Gràcias a una demanda fòrça importanta, magerament de la part de l'elèit cultivada, existiguèt una classa d'artistas capables de viure solament de la pintura. La màger part dei tecnicas o d'estils utilizats èran similaras a aquelei deis epòcas precedentas coma la realizacion de subjèctes simples (grop de quauquei flors, branca ambé de fruchs...) o narratius.
La porcelana[modificar | modificar la font]
Lo trabalh de la porcelana Ming, totjorn famosa a l'ora d'ara, foguèt un art e una activitat industriala majora. Lo periòde veguèt l'aparicion de centres de produccion dins lei regions de Dehua o de Jiangxi exportant una partida de sei fabricacions vèrs Euròpa, Japon o lo rèsta dau continent asiatic. La porcelana blanca foguèt lo tipe principau produch, especialament per l'exportacion.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) The Ming Biographical History Project of the Association for Asian Studies. (1976). Dictionary of Ming Biography, 1368–1644: 明代名人傳: Volume 1, A-L. Edited by L. Carrington Goodrich and Chaoying Fang. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-03801-1.
- (en) Andrew, Anita N. and John A. Rapp. (2000). Autocracy and China's Rebel Founding Emperors: Comparing Chairman Mao and Ming Taizu. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers Inc. ISBN 0-8476-9580-8.
- (en) Atwell, William S. "Time, Money, and the Weather: Ming China and the "Great Depression" of the Mid-Fifteenth Century," The Journal of Asian Studies (Volume 61, Number 1, 2002): 83–113.
- (en) Brook, Timothy. (1998). The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback).
- (en) Chan, Hok-Lam. (1988). "The Chien-wen, Yung-lo, Hung-shi, and Hsuan-te reigns," in The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1, 182–384, edited by Denis Twitchett and John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
- (en) Chang, Michael G. (2007). A Court on Horseback: Imperial Touring & the Construction of Qing Rule, 1680–1785. Cambridge: Published by Harvard University Asia Center; distributed by Harvard University Press. ISBN 0-674-02454-0.
- (en) Crosby, Alfred W., Jr. (2003). The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492; 30th Anniversary Edition. Westport: Praeger Publishers. ISBN 0-275-98092-8.
- (en) Dreyfus, Georges. (2003). "Cherished memories, cherished communities: proto-nationalism in Tibet," in The History of Tibet: Volume 2, The Medieval Period: c. AD 850–1895, the Development of Buddhist Paramountcy, 492–522, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Dupuy, R. E.; Dupuy, Trevor N. (1993). The Collins Encyclopedia of Military History: From 3500 B.C. to the Present. Glasgow: HarperCollins. ISBN 0-00-470143-7. Source for "Fall of the Ming Dynasty"
- (en) Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais. (2006). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
- (en) Ebrey, Patricia Buckley (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-66991-X
- (en) Engelfriet, Peter M. (1998). Euclid in China: The Genesis of the First Translation of Euclid's Elements in 1607 & Its Reception Up to 1723. Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-10944-7.
- (en) Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006), China: A New History; Second Enlarged Edition, Cambridge: The Belknap Press of Harvard University Press, ISBN 0-674-01828-1
- (en) Gascoigne, Bamber. (2003). The Dynasties of China: A History. New York: Carroll & Graf Publishers. ISBN 0-7867-1219-8 (Paperback).
- (en) Geiss, James. (1988). "The Cheng-te reign, 1506–1521," in The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1, 403–439, edited by Denis Twitchett and John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
- (en) Gernet, Jacques (1962). Daily Life in China on the Eve of the Mongol Invasion, 1250–1276. Translated by H. M. Wright. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0720-0
- (en) Goldstein, Melvyn C. (1997). The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet and the Dalai Lama. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-21951-1.
- (en) Hargett, James M. "Some Preliminary Remarks on the Travel Records of the Song Dynasty (960–1279)," Chinese Literature: Essays, Articles, Reviews (Clear) (July 1985): 67–93.
- (en) Hartwell, Robert M. "Demographic, Political, and Social Transformations of China, 750–1550," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 42, Number 2, 1982): 365–442.
- (en) Ho, Ping-ti. (1959). Studies on the Population of China: 1368–1953. Cambridge: Harvard University Press.
- (en) Hoffman, Helmut. (2003). "Early and Medieval Tibet" in The History of Tibet: Volume 1, The Early Period to c. AD 850, the Yarlung Dynasty, 45–69, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Hucker, Charles O. "Governmental Organization of The Ming Dynasty," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 21, December 1958): 1–66.
- (en) Li, Bo and Zheng Ying. (2001). 5000 years of Chinese history. Inner Mongolia People's Publishing House. ISBN 7-204-04420-7.
- (en) Kuttner, Fritz A. "Prince Chu Tsai-Yü's Life and Work: A Re-Evaluation of His Contribution to Equal Temperament Theory," Ethnomusicology, Vol. 19, No. 2 (May, 1975): 163–206.
- (en) Laird, Thomas. (2006). The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama. New York: Grove Press. ISBN 978-0-8021-827-1.
- (en) Langlois, John D., Jr. (1988). "The Hung-wu reign, 1368–1398," in The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1, 107–181, edited by Denis Twitchett and John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
- (en) Lipman, Jonathan. (1998). Familiar Strangers: A History of Muslims in Northwest China. Seattle: University of Washington Press.
- (en) Mote, Frederick W. and Denis Twitchett. (1998). The Cambridge History of China; Volume 7–8. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24333-5 (Hardback edition).
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth. Taipei: Caves Books, Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civil Engineering and Nautics. Taipei: Caves Books Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 7, Military Technology; the Gunpowder Epic. Taipei: Caves Books Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 6, Biology and Biological Technology, Part 2: Agriculture. Taipei: Caves Books, Ltd.
- (en) Norbu, Dawa. (2001). China's Tibet Policy. Richmond: Curzon. ISBN 0-7007-0474-4.
- (en) Nowell, Charles E. "The Discovery of the Pacific: A Suggested Change of Approach," The Pacific Historical Review (Volume XVI, Number 1; February, 1947): 1–10.
- (en) Perdue, Peter C. (2000). "Culture, History, and Imperial Chinese Strategy: Legacies of the Qing Conquests," in Warfare in Chinese History, 252–287, edited by Hans van de Ven. Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-11774-1.
- (en) Pfoundes, C. "Notes on the History of Eastern Adventure, Exploration, and Discovery, and Foreign Intercourse with Japan," Transactions of the Royal Historical Society (Volume X; 1882): 82–92.
- (en) Robinson, David M. "Banditry and the Subversion of State Authority in China: The Capital Region during the Middle Ming Period (1450–1525)," Journal of Social History (Spring 2000): 527–563.
- (en) Robinson, David M. "Politics, Force and Ethnicity in Ming China: Mongols and the Abortive Coup of 1461," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 59, Number 1, June 1999): 79–123.
- (en) Schafer, Edward H. "The Development of Bathing Customs in Ancient and Medieval China and the History of the Floriate Clear Palace," Journal of the American Oriental Society (Volume 76, Number 2, 1956): 57–82.
- Song, Yingxing (1966). T'ien-Kung K'ai-Wu: Chinese Technology in the Seventeenth Century. Translated with preface by E-Tu Zen Sun and Shiou-Chuan Sun University Park: Pennsylvania State University Press.
- (en) Spence, Jonathan D. (1999). The Search For Modern China; Second Edition. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-97351-4 (Paperback).
- (en) Sperling, Elliot. (2003). "The 5th Karma-pa and some aspects of the relationship between Tibet and the Early Ming," in The History of Tibet: Volume 2, The Medieval Period: c. AD 850–1895, the Development of Buddhist Paramountcy, 473–482, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Temple, Robert. (1986). The Genius of China: 3,000 Years of Science, Discovery, and Invention. With a forward by Joseph Needham. New York: Simon and Schuster, Inc. ISBN 0-671-62028-2.
- (en) Wakeman, Frederick, Jr. "Rebellion and Revolution: The Study of Popular Movements in Chinese History," The Journal of Asian Studies (1977): 201–237.
- (en) Wang, Jiawei and Nyima Gyaincain. (1997). The Historical Status of China's Tibet. Beijing: China Intercontinental Press. ISBN 7-80113-304-8.
- (en) White, William Charles. (1966). The Chinese Jews (Vol. 1–3). New York: Paragon Book Reprint Corporation.
- (en) Wong, H.C. "China's Opposition to Western Science during Late Ming and Early Ch'ing," Isis (Volume 54, Number 1, 1963): 29–49.
- (en) Wylie, Turrell V. (2003). "Lama Tribute in the Ming Dynasty" in The History of Tibet: Volume 2, The Medieval Period: c. AD 850–1895, the Development of Buddhist Paramountcy, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Yuan, Zheng. "Local Government Schools in Sung China: A Reassessment," History of Education Quarterly (Volume 34, Number 2; Summer 1994): 193–213.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Hucker, Charles O. "Governmental Organization of The Ming Dynasty," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 21, December 1958): 1–66.
- ↑ 2,0, 2,1 et 2,2 Li Bo, Zheng Yin, "5000 years of Chinese history", Inner Mongolian People's publishing corp, 2001, ISBN 7-204-04420-7, pp. 994–997.
- ↑ Twitchett, Denis; John K.Fairbank. the Ming dynasty part 2 (May 1987), The Cambridge History of China, ISBN 978-0-521-24327-8, pp. 497–498.
- ↑ Ebrey, Patricia Buckley (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, p. 203.


text:
Papagai n° 184
- Escriut per Setmana
- Publicat dens Papagai audio
Papagai qu’ei lo petit hrair de Plumalhon (taus 8 – 12 ans), que s’adreça meilèu aus pichons de 4 a 8 ans. Lo vòste pichon que poderà legir istòrias, contes, bendas d’imatges, har jòcs, e tot aquò en gascon e en lengadocian. Que podetz tornar trobar las istòrias de Papagai en version audio en lengadocian e en gascon.
Dens aqueth numèro, que perpausam aus vòstes mainatges de dessenhar ua vopa/renard. N'esitatz pas a ns'enviar los lors dessenhs per ua publicacion suu site de lasetmana.fr a l'adreça Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein! !!
[Reservats als abonats, per s'abonar es ací]


text:
Jaurès l'Occitan / Rémy Pech [conferéncia]
Pech, Rémy
Dins aquela conferéncia donada lo 27 de març de 2014 als Archius nacionals de França dins l'encastre de la mòstra del Centenari Jaurés (Archius nacionals, 5 de març-7 de julh de 2014), Rémy Pech, professor emerit a l'Universitat de Tolosa Joan-Jaurés, torna sus los rapòrts que l'òme politic, intellectual e jornalista tarnés noirissiá amb la lenga occitana.
Jaurés, que tota sa vida se mostrèt perfèitament occitanofòn, s'es regularament exprimit en occitan dins sos discorses politics, pendent las campanhas electoralas, dins Tarn mas tanben en Lengadòc, coma a Maraussan davant los « vinhairons liures » en 1905. Al contrari, s'es pas gaire interessat al movement cultural renaissentista felibrenc, alara a sa plenor dins las annadas 1890-1900, e que descobrís per la fèsta annuala del movement, la Santa Estela, que se debana a Albi en 1882. Considèra alara lo movement coma un cenacle de notables que parla pas a las classas popularas.
Legís pasmens la literatura d'expression occitana de son temps, que ne rend compte dins sas cronicas literàrias de La Depêche. La contribucion màger de la pensada politica de Joan Jaurés de cap a l'occitan concernís la question de l'ensenhament. En 1911, dins una seria d'articles, buta per l'ensenhament de l'occitan dins l'encastre del « metòde comparat » que, a costat del francés, permetriá a las novèlas generacions de mestrejar l'intercompreneson de las lengas latinas. Al delà de l'apòrt al nivèl de las competéncias linguisticas, la valorizacion de l'intercompreneson dels pòbles de lenga latina participariá per el d'un progrès cap a la revolucion sociala e l'internacionalisme.


text:
Etoile du Cagire 2 - U.E. Bossòst 0
Partit jogat aguest darrèr dissabte en Aspet en un terren de jòc impropi d’ua categoria d’Excellence que siguec fòrça damnatjós tath jòc der equip aranés.
Eth partit començèc mau entara U.E. Bossòst quan Marcos non poguec agarrar ua pilota fàcil qu’anaue entà dehòra e Watel profitèc era badada deth portèr aranés entà mercar eth 1-
0 a porta bueda. Ath equip der
Etoile se le metie eth partit de cara tà arténher çò que volie : jogar ara
contra e calà-se entà darrèr entà deféner eth resultat. Es jogades mès
perilhoses dera U.E. Bossòst ena prumèra mietat vengueren pera banda de Salva,
mès es sòns centri non pogueren èster rematadi damb comoditat pes delantèrs
aranesi. Lèu deth descans, ua fauta shutada per Àlex siguec desviada entà cornèr
peth portèr Domench. Damb
eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat , lo madeish: domini e iniciatiua dera U.E. Bossòst sense auer guaire ocasions de gol e timits contratacs der equip der Etoile. Ena menuta
75’,
Sarradet damb un shut ras des de dehòra der àrea susprenie ath portèr aranés e
dempús de tocar en garròt, se calaue laguens dera porteria. Ère eth 2-0
resultat ath finau des 90 menutes.
Derròta dolorosa dauant un rivau directe entara permanéncia ena categoria. Mos queden 7 finals e tot depent encara de nosati, mès mos calerie ua victòria entà gésser d’aguesta dinamica negatiua. Classificacion ena part baisha: Etoile du Cagire 32, Montastruc 30, U.E. Bossòst 28, Cazaril 26 e SaliesMane 25.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst eth dissabte 5 d’abriu tàs 20:00 contra er equip der Encausse.
Etoile du Cagire : Domench, Pruvot, Segu, Magnesse, Garros, Embialet, Daffos, Deu, Labarre, Watel, Sarradet. Remplaçants : Bresquignan e Heuillet.
Trainer : Dutreich J. Louis
Tarjetes auriòles : Embialet, Daffos, Labarre, Watel, Sarradet, Heuillet.
U.E. Bossòst : Marcos, Abraham, Miguel, Felipe, Jorge, Àlex, Uri, Santi, Salva, Ignasi, e Soufi. Remplaçants: Cabezas, Gachi e Quique
Trainer: Adrian.
Tarjetes auriòles :Uri, Jorge, Miguel.
Gols : 1-0 Watel (
10’),
2-0 Sarrader ( 75’).
Arbitre : Stefani Serge.


text:
13 mars 2011
Lenga impura e literatura. Ramon Solsona : L’Home de la maleta
Lenga impura e literatura. Ramon Solsona : L’Home de la maleta Soi a legir un roman escrit en catalan, paregut l’an passat. Lo titol n’es L’Home de la maleta (L’òme de la valisa). L’autor se sona Ramon Solsona, es una de las voses mai importantas de la literatura catalana d'uèi, romancièr, mas tanben jornalista e poèta satiric. Per aqueste libre a recebut lo respectable e plan granat (60 000 euros !) prèmi Sant Jordi. Nos conta l’istòria d’un vielh de Barcelona retirat, autres còps comptable... [Lire la suite]


text:
sábado, 29 de junio de 2013
En Facebook
Pompièrs de Les, ja a perfil tanben en Facebook.
Pompièrs de Les ja té també perfil al Facebook.
Pompièrs de Les ya tiene también perfil en Facebook.
miércoles, 26 de junio de 2013
INONDACIONS ENA VAL D´ARAN
Un viatge auem conseguit tornar ara normalitat... o aquero semble.
Era previsión non ere cap aguesta. Erem segurs qu´anaue a ester un desgèu difícil e complicat, més non pas açó.
Eth dimars, cap as 6 deth maitin, receberem un avís via radio, e tanben per SMS de que eth Gaona, se trapaue a punt de desbordar, auent afectat as comportes de FECSA-ENDESA barran es sues gesudes damb força materiau que tranportaue er aigua.
Nosati, a d´aquera hora auiem trebalhant en aguest servici tres dotacions deth parc, eth BRP, BUL e UPC damb un totau de 12 pompièrs, sajant de baishar eth nivéu d´aigua en un parcatge soterrani e ua cava.
Es informacions qu´anauen arribant des parcs e veicles de Bossost e Vielha non eren cap bones, ja que eth nivéu der arriu a anaue pujant e es afectacions de infraestructures eren cada viatge mes importantes. En un prumèr moment, non demorauem cap que er arriu podese arribar aquiu aon a arribat.
Foto des 6 deth maitin. Encara manque 1´5 metres
enta desbordar.
Ath torn des 7:30 ores eth nivéu der arriu a pujat de patac uns dus metres, e ja mos a acabat de complicar eth dia.
S´han enfonsat força murs de contención que han estat aquiu pendent molti ans, era carretera nacionau totauments desapareishuda, incomunicadi damb eth personau e veicles deth parc e demoran que er arriu non pujese mes. Non auem podut recuperar era ambulancia enquia era vesprada e eth parc inutilitzat, ja que en carrèr i auie força corrent d´aigua e ath laguens i auiem miei metre de aigua, graua e hanga.
En visualitzar era prumèra pujada der arriu, creiguem convenient realizar ua prumèra prealerta as vesins que son ath cant der arriu, enta que siguen a punt ta desalotjar en cas de necesitat. Se les emplace a retirar veiculs que siguen ath costat, per tal d´evitar maus majors. Poc temps dempús, les auram de desalotjar e procedir ath rescat de molti d´eri damb es camions, que arriben ath son limit degut a que er aigua puje a miei veire en BUL. Es darreri rescat rescats, les auem d´efctuar damb un tractor e pala, que met a disposición nósta er Ajuntament de Canejan, que no ei afectat per aigua.
Rescat de persones damb eth tractor.
En totau se realitze eth rescat d´ues 50 persones, totes eres evacuades ara sala d´actes e posteriorments ar hotel Juan Canejan ja que er Ajuntament de Les tanben siguéc afectat.
Pendent eth pas des ores, er arriu a creshut mes non coma a prumèra ora, tot e que pendent era tarde, e degut ara grana cantitat de materiaus coma arbres, peires e lorderes que han baishat, es serveis situadi ath dejòs deth pont, s´han vist afectadi, causa pera quau s´ha agut de talhar eth suministrament a tot eth poble, en non poder seccionar sonque eth pont. Cap ara tarde, era pasarela peatonau, s´a enfonsat deth tot, sense afectar ath pont principau. Tanben han passat dus dipòsits de gas, un d´eri perdent era carga que contenguie. Ath ser, er arriu a mantengut eth caudal, e auem realizart torns enta poder descansar un sinhau. Ja cap ath maitin de londeman, er arriu a iniciat eth son descens, mes molt poc a poc, e es carrèrs tanben s´han començat a liurar dera força der aigua.
Ara tarde deth dussàu dia, se mos a enviat ua colomna mobil de Bombers Generalitat dera RES región emergències sud, compausada per tres BRP/BFP e un UPC que mos a ajudat força en desembaussament de parcatges soterranis plei d´aigua.
Veicul dera RES en labors d´aspiracion de parcatge soterrani.
Ben, es diez seguents han estat de trebalh força intens per tal de sajar de tornar ara normalitat lo abantes posible, tot e que será pro dicifil de desbrembar. Auem desembaussat aigua, desobstruit cloaques, limpiat carres, caves, e bordes. Era vertat ei que podem ester ´contents pera labor realitzada, ja que auem estat a diari entre 15-20 pompièrs deth parc, compdan que hem 23.
Cau agrair era ajuda per part des auti parcs que han colaborat, es tres dera RES, e surtot a toti aqueri vesins de Les, que sense era sua ajuda, de ben segur encara auriem fo´ça trebalh per hèr.
Mos auem dat toti ua leçon de colaboracion, de ajuda sense demanar arren a canvi, sonque que podesquem pasar un Sant Joan lo milhor posible. Podem ester contents de non auer de plorar cap de victima d´aguesta creishuda der arriu que ei istòria, més que non la vam a desmbrembar atau de fácil, per molt que d´auti ac esquen rapidament.
Era previsión non ere cap aguesta. Erem segurs qu´anaue a ester un desgèu difícil e complicat, més non pas açó.
Eth dimars, cap as 6 deth maitin, receberem un avís via radio, e tanben per SMS de que eth Gaona, se trapaue a punt de desbordar, auent afectat as comportes de FECSA-ENDESA barran es sues gesudes damb força materiau que tranportaue er aigua.
Nosati, a d´aquera hora auiem trebalhant en aguest servici tres dotacions deth parc, eth BRP, BUL e UPC damb un totau de 12 pompièrs, sajant de baishar eth nivéu d´aigua en un parcatge soterrani e ua cava.
Es informacions qu´anauen arribant des parcs e veicles de Bossost e Vielha non eren cap bones, ja que eth nivéu der arriu a anaue pujant e es afectacions de infraestructures eren cada viatge mes importantes. En un prumèr moment, non demorauem cap que er arriu podese arribar aquiu aon a arribat.
Foto des 6 deth maitin. Encara manque 1´5 metres
enta desbordar.
Ath torn des 7:30 ores eth nivéu der arriu a pujat de patac uns dus metres, e ja mos a acabat de complicar eth dia.
S´han enfonsat força murs de contención que han estat aquiu pendent molti ans, era carretera nacionau totauments desapareishuda, incomunicadi damb eth personau e veicles deth parc e demoran que er arriu non pujese mes. Non auem podut recuperar era ambulancia enquia era vesprada e eth parc inutilitzat, ja que en carrèr i auie força corrent d´aigua e ath laguens i auiem miei metre de aigua, graua e hanga.
En visualitzar era prumèra pujada der arriu, creiguem convenient realizar ua prumèra prealerta as vesins que son ath cant der arriu, enta que siguen a punt ta desalotjar en cas de necesitat. Se les emplace a retirar veiculs que siguen ath costat, per tal d´evitar maus majors. Poc temps dempús, les auram de desalotjar e procedir ath rescat de molti d´eri damb es camions, que arriben ath son limit degut a que er aigua puje a miei veire en BUL. Es darreri rescat rescats, les auem d´efctuar damb un tractor e pala, que met a disposición nósta er Ajuntament de Canejan, que no ei afectat per aigua.
Rescat de persones damb eth tractor.
En totau se realitze eth rescat d´ues 50 persones, totes eres evacuades ara sala d´actes e posteriorments ar hotel Juan Canejan ja que er Ajuntament de Les tanben siguéc afectat.
Pendent eth pas des ores, er arriu a creshut mes non coma a prumèra ora, tot e que pendent era tarde, e degut ara grana cantitat de materiaus coma arbres, peires e lorderes que han baishat, es serveis situadi ath dejòs deth pont, s´han vist afectadi, causa pera quau s´ha agut de talhar eth suministrament a tot eth poble, en non poder seccionar sonque eth pont. Cap ara tarde, era pasarela peatonau, s´a enfonsat deth tot, sense afectar ath pont principau. Tanben han passat dus dipòsits de gas, un d´eri perdent era carga que contenguie. Ath ser, er arriu a mantengut eth caudal, e auem realizart torns enta poder descansar un sinhau. Ja cap ath maitin de londeman, er arriu a iniciat eth son descens, mes molt poc a poc, e es carrèrs tanben s´han començat a liurar dera força der aigua.
Ara tarde deth dussàu dia, se mos a enviat ua colomna mobil de Bombers Generalitat dera RES región emergències sud, compausada per tres BRP/BFP e un UPC que mos a ajudat força en desembaussament de parcatges soterranis plei d´aigua.
Veicul dera RES en labors d´aspiracion de parcatge soterrani.
Ben, es diez seguents han estat de trebalh força intens per tal de sajar de tornar ara normalitat lo abantes posible, tot e que será pro dicifil de desbrembar. Auem desembaussat aigua, desobstruit cloaques, limpiat carres, caves, e bordes. Era vertat ei que podem ester ´contents pera labor realitzada, ja que auem estat a diari entre 15-20 pompièrs deth parc, compdan que hem 23.
Cau agrair era ajuda per part des auti parcs que han colaborat, es tres dera RES, e surtot a toti aqueri vesins de Les, que sense era sua ajuda, de ben segur encara auriem fo´ça trebalh per hèr.
Mos auem dat toti ua leçon de colaboracion, de ajuda sense demanar arren a canvi, sonque que podesquem pasar un Sant Joan lo milhor posible. Podem ester contents de non auer de plorar cap de victima d´aguesta creishuda der arriu que ei istòria, més que non la vam a desmbrembar atau de fácil, per molt que d´auti ac esquen rapidament.
sábado, 15 de junio de 2013
Simulacre de multiples victimes en Luishon.
Agèr, pendent era vesprada, personau des parcs dera Val d´Aran e tanben der Servici aranès dera salut, participeren coma observadors en un simulacre de multiples victimes en Luishon.
Eth simulacre, presentaue un escenari de un accident de transit ena antiga carretera D-125 de Marignac a Luishon, en un tram liure de transit ja que ei anulat. Eth sinistre ere de un autocar, un minibús e dus coches qu´auien colisionat, causant un nombre important de herits. Eth minibús, queiguec en arriu e es auti vehicles eren ena cauçada.
Importants mieis terrestres, des Sapeurs Pompiers de la Haute Garonne, comprenent eth GRIMP e Plongeurs(Submarinistes), deth SAMU, Poteccion civil, Gendarmerie e d´auti i han participat portant a terme diuerses escenes. S´ha simulat ua excarceración, era evacuacion per miei de tirolina de accidentats en aute costat der arriu, atau com er asegurament deth minibús en miei inestable.
Atau madeish, tanben s´ha eth eth montatge deth PMA, en camion portacontenedors, atau coma dus PC(Poste de Comandement), mieis de comunicacions via satelit per part de Pompièrs, e tanben mieis deth SAMU, damb iaute PMA e PC e nombre importatn de personau facultatiu.
Eth simulacre, presentaue un escenari de un accident de transit ena antiga carretera D-125 de Marignac a Luishon, en un tram liure de transit ja que ei anulat. Eth sinistre ere de un autocar, un minibús e dus coches qu´auien colisionat, causant un nombre important de herits. Eth minibús, queiguec en arriu e es auti vehicles eren ena cauçada.
Importants mieis terrestres, des Sapeurs Pompiers de la Haute Garonne, comprenent eth GRIMP e Plongeurs(Submarinistes), deth SAMU, Poteccion civil, Gendarmerie e d´auti i han participat portant a terme diuerses escenes. S´ha simulat ua excarceración, era evacuacion per miei de tirolina de accidentats en aute costat der arriu, atau com er asegurament deth minibús en miei inestable.
Atau madeish, tanben s´ha eth eth montatge deth PMA, en camion portacontenedors, atau coma dus PC(Poste de Comandement), mieis de comunicacions via satelit per part de Pompièrs, e tanben mieis deth SAMU, damb iaute PMA e PC e nombre importatn de personau facultatiu.
miércoles, 5 de junio de 2013
Moltes vertats ath respecte des huecs forestaus. Marc Castellnou.
Vau molt era pena perder un sinhau de temps, e escotar tota era ponencia. Tostemp que Marc Castellnou aporte part des sons coneishements, es que l´escoten poden aprener qu´auquarren de nau, e en aguest cas, eth madeish aclarís quina ei era realitat des bosqui en Catalunya.
Recomani era visión, perque a toti aqueri que viuen aguest mon, saben qui ei e que non deishe a d´arrés indiferent ath deuant dera sua profesión. Gran aportación.
Recomani era visión, perque a toti aqueri que viuen aguest mon, saben qui ei e que non deishe a d´arrés indiferent ath deuant dera sua profesión. Gran aportación.
Suscribirse a: Entradas (Atom)


text:
Eveniments
Occitània
Perseguida dei combats entraïnats per la Crosada deis Albigés ambé la fin dau sètge de Carcassona per lei fòrças occitanas coalizadas de Tolosa, de Fois e dei Trencavel. Lei Crosats menats per Amalric VI de Montfòrt e seis oficièrs principaus (Gui de Montfòrt, Lambert de Thury ò
Gui de Levis) foguèron obligats de negociar l'abandon de la plaça en cambi de sa libertat. Aquela victòria marquèt la fin de la reconquista occitana acomençada en 1217. Après aquela desfacha, Amalric VI de Montfòrt foguèt obligat de rintrar dins lo nòrd ont anava abandonar sei revendicacions au rèi de França entraïnant l'arribada de la Crosada Reiala en 1226.
Dins lo sud, capitulacion finala d'Amalric de Montfòrt vencut per lei senhors occitans. Aquela victòria marquèt la fin de la reconquista occitana acomençada en 1216 au
sètge de Bèucaire. Pasmens, un perilh pus grèu menacèt rapidament la region car Amalric de Montfòrt cedèt sei drechs sus Lengadòc au rèi Loís VIII (→ 1225 e 1226). Per s'aparar còntra aquela menaça, Ramon VII de Tolosa mandèt una ambaissada a Roma per assegurar lo papa de sa cooperacion còntra lo catarisme. Pasmens, lei crosats pus intransigents arribèron avans lei diplomatas tolosencs e capitèron de convencre lo papa de refusar totei lei prepausicions de Ramon VII.
Dins aquò, en 1224, lo rèi de França èra gaire preoccupat per l'afaire albigés. D'efèct, mobilizèt puslèu sei tropas per reprimir la revòuta dei senhors peitavins en revòuta qu'èran encoratjats per Enric III. Ataquèt en particular La Rochèla que capitulèt lo 3 d'aost. Aquò entraïnèt la somission de tota la region — favorizada per divèrsei liberalitats reialas. Puei, se dirigiguèt còntra Aquitània. Poguèt pas conquistar Bordèu mai plusors vilas dau nòrd de la region li jurèron fidelitat en cambi d'avantatges fiscaus.
Euròpa
Mond
Arts
Sciéncias e tecnicas
Economia


text:
Eth periòde obrant generau de pesca comence eth dia 1 d’abriu de 2017 e finalize eth 31 d’agost de 2017, andús inclodidi.
Eth Conselh de Govèrn del Conselh Generau d’Aran, en session ordinària de 20 de març de 2017, aprovèc eth Plan Especific de Pesca dera Val d’Aran, sason 2017, enes tèrmes qu’ara seguida s’especifiquen:
1) Periòdes obrants. Eth periòde àbil generau de pesca comence eth dia 1 d’abriu de 2017 e finalize eth 31 d’agost de 2017, andús inclodidi, damb es excepcions que se nomenten ara seguida:
– Enes lacs de nauta montanha, comence eth dia 28 de mai de 2017 (sonque s’era major part deth lac ei desgelat) e s’acabe eth dia 30 de seteme de 2017.
– Ena zòna de pesca controtlada dera bassa d’Aiguamòg: comence er 1 de mai de 2017 (sonque s’era major part dera bassa ei desgelada) e s’acabe eth dia 30 de seteme de 2017.
– Enes arrius de nauta montanha (Arriu Malo, Ruda, Aiguamòg, Valarties, Noguera Ribagorçana e Noguera Pallaresa) comence er 1 de mai de 2017 e s’acabe eth dia 31 d’agost de 2017.
-Enes trams sense mòrt: comence eth dia 1 d’abriu e finalize eth 30 de seteme.
– Sonque se poirà realizar era activitat dera pesca enes trams d’arrius abilitats a tal efecte e publicats enes mapes editats peth Conselh Generau d’Aran, que cònsten ena relacion annèxa ara presenta ordre de vedes. Era rèsta de trams son considerats vedats de pesca.
– Coma conseqüéncia dera excepcionalitat des aiguats deth 18 de junh de 2013, pr’amor qu’es densitats de trueita dempús dera riada non son sufisentes entà perméter era activitat piscicòla, s’a vedat eth tram dera Garona en municipi de Naut Aran.
– Enes zònes de pesca de lacs e basses de nauta montanha, enes trams d’aigües correntes existentes entre desparièrs lacs, non se permet era pesca e se consideren, donc, vedats de pesca.
3) Ams e esques.
– Ei proïbida exprèssament era pesca tamb quinsevolh espècia de peish naturau viu o mòrt.
– Es tipes d’esques permetudi son condicionats pera qualificacion deth tram:
a) Pesca sense mòrt: es esques permetudi son:
– Esques artificiaus: culheretes e coa de rata, tamb sonque un am e sense arponet (o arponet esclafat)
b) D’auti trams:
– Esques artificiaus: culheretes, ninfes, mosques, peishi o bèsties imitades o simulades e quinsevolh aute de natura similara, arponet permetut.
– Esques naturaus: vèrme de tèrra (anellids), vèrme de mèu o tenia (Galleria mellaeonnella), vèrmes de fonda, vèrmes d’arriu, dragues o pèrles (efemeroptèrs, tricoptèrs, plecoptèrs, ortoptèrs), sautamartin e mosques adultes, tamb sonque un am e arponet permetut. Es ganchets que se permeten son es includits entre es mesures num. 1 (un), e 10 (dètz), andús includidi.
4) Talhes autorizades. Damb era finalitat de preservar es fraccions d’edat reporductores des corsi fluviaus, non s’establís talha minima de captura. Es talhes màximes (mesura a partir dera quau cau retornar eth peish ar arriu) son:
– Arriu Garona: trenta centimètres (30 cm).
– Afluents lateraus e arrius de montanha (inclodida bassa d’Aiguamòg): vint-e-dus centimètres (22 cm).
– Lacs e embassaments: sense talha.
5) Numerò maximum de captures autorizades. Eth numerò maximum de captures autorizades per pescaire e dia ei proporcionau ara densitat de trueita actuau respècte ara densitat istorica, çò qu’ei:
– Arriu Garona: quate (4) captures/pescaire e dia
– Afluents lateraus e arrius de montanha (inclodís embassament d’Aiguamòg): cinc (5) captures/pescador e dia
– Lacs e estanhs: dotze (12) captures/pescador e dia.
6) Captura d’espècies alloctònes. Se permet era captura sense limit de talhes ne quòta de captura dera trueita irisada (Oncorhynchus mykiss) e deth salvelin (Salvelinus fontinalis). En vertut dera disposicion transitòria dusau deth Reiau Decret 630/2013, de 2 d’agost, peth quau se regule eth Catalòg espanhòu d’espècies exotiques invasores catalogades, es espècies catalogades introdusides en miei naturau damb anterioritat ara entrada en vigor dera Lei 42/2007, deth 13 de deseme, pòden èster objècte de profitament piscicòla, damb er objectiu de controtlar e erradicar es sues poblacions. En supòsit qu’un airau de pesca controtlada o un airau liure sense mòrt inclodisque un d’aguesti trams, eth profitament pesquer s’aplicarà en tot er airau.
7) Tot çò que non prevé aguest Plan especific de pesca serà regulat per Resolucion ARP/399/2017, de 14 de hereuèr, pera quau s’ordène era pesca enes aigües continentaus de Catalonha pendent era tempsada 2017 [DOGC num. 7324 de 08.03.2017] e pera Lei 22/2009, de 23 de deseme, d’ordenacion sostenibla dera pesca en aigües continentaus.
Hont : C.G.A.
Foto: Societat de Caça e Pesca dera Val d’Aran


text:
Lo 10 novembre 2016 los collegians qu'anèn a Serres-Castet entà har la corruda deu collègi. Segon los nivèus la longor deu parcors qu'èra diferenta. Lo dia qu'èra agradiu, que hasèva bèth temps e tots los collegians que participèn dens la bona umor.
Los purmèrs de cada categoria que's qualifiquèn entà participar a la corruda departamentau. Qu'avón hèra de coratge, a maugrat de un temps hèra maishant, n'an pas abandonat e que s'i son hèits devath la ploja e dens la hanga. Gaston e Robin per aver ua bona classificacion, ne podón pas estar qualificats entà anar a la corruda academica.
Òsco a tots !
Robin


text: Un jove dròlle pantaissaire, que viu solet amb sa menina, reçaup un jorn la visita d'un electrician, que lor còpa la distribucion d'energia per pas aver pagat. Un eveniment trucant que deven una meravilhosa aventura pel dròlle, que se vestís de supereròi per se lançar dins una quista de lutz. Sus las pesadas del maissant electrician qu'emportèt sa grand, serà ajudat d'una sensuala dançairitz, sorgida de la nuèch e del cabaret d'en fàcia per li donar poder e mai coratge, fins al tornar al fogal...e al desvelh. Plan clarament inspirat de l'univèrs de la benda dessenhada, Supereròi nos interròga suls ròtles que jogam totes, sus las aparéncias del sòmi e las illusions de realitat. Servit per una coregrafia milimetrada tanplan coma d'un jòc de mascquetas, de decòrs e de mariòtas, un sol actor carga totes los ròtles, transformant l'espaci escenic en plancas de comic book, encadenadas sus una musica cinematografica que joslinhan l'accion dramatica. Supereròi es l'adaptacion de la peça Superhéroe de la companhiá espanhòla El Perro Azul, e la votz interiora del dròlle que descriu l'accion en off serà jogada en occitan, mercés al trabalh de Pixel Oc.> Descargar lo dorsièr pedagogic (en occitan) de Supereròi