text:
Nucleasa
Las fosfodiesterasas o nucleasas son d'enzims idrolasas que catalizan la ruptura dels ligams fosfodiestèr, coma per exemple los que s'establisson dins los acids nucleïcs entre la pentòsa d'un nucleotid e lo grop fosfat d'un autre. Son accion regula la concentracion dins las cellulas de l'AMP ciclic e de l'GMP ciclic.
Se classifican segon lo tipe d'acid nucleïc e lo tipe de ligam qu'idrolizan.
- Ribonucleasas. Son especificas de l'ARN.
- Desoxiribonucleasa. Son especificas de l'ADN..
- Exonucleasas. Talhan lo darrièr nucleotid de l'extrèm 5' o 3' d'un polinucleotid. Pòdon degradar tot un acid nucleïc linear.
- Endonucleasas. Talhan los ligams fosfodiestèr plaçats dedins dels polinucleotids. Aquestes enzims requerisson pas un extrèm liure, per çò que pòdon talhar d'acids nucleïcs circulars. Qualques endonucleasas, coma la DNasa I e la DNasa II, son pauc especificas per çò que se fa referéncia a la sequéncia de nucleotids qu'idrolizan. Las Endonucleasas de restriccion son d'endonucleasas que reconeisson e talhan de sequéncias de nucleotids fòrça especificas; aqueste tipe d'enzim s'utiliza fòrça en las tecnicas d'ADN recombinant.


c: text/html

text:
1758
Aquesta pagina concernís l'an 1758 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Dins l'estèpa, perseguida de la repression de la revòuta dei Jungars. En causa de la menaça que representava aquela insureccion per lei projèctes de l'emperaire Qianlong d'estendre l'influéncia chinesa en Asia Centrala, una armada chinesa importanta i èra mobilizada. Ja dur e saunós, aqueu conflicte venguèt encara pus violent quand lei Jungars obtenguèron lo sostèn de plusors pòbles de la region, especialament leis Uigurs. D'efèct, per defugir una revòuta novèla e pacificar definitivament la region, l'armada Qing acomencèt l'exterminacion sistematica dei Jungars. Dins aquò, maugrat de pèrdas catastroficas, leis insurgents capitèron de tenir sei posicions e lo generau Zhaohui foguèt obligat de demandar de renfòrç a Pequin (→ 1759).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 d'abril - James Monroe, president dels Estats Units (m. 1831)
- 6 de mai - Maximilien de Robespierre, revolucionari francés (m. 1794)
- Nicolas Lupot, laütièr francés (m. 1824)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de decembre - Johann Friedrich Fasch, violinista e compositor alemand (n. 1688)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bailly-en-Rivière
Bailly-en-Rivière es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1587, la châtellenie de Bailly-en-Riu passa en la familha de Adrien de Pardieu, capitana del pòrt de Criel, del temps que Monthuit (o Mauconhuit) rèsta possession de la familha de Castillon.
- Jacques de Pardieu, senhor de Maucomble,senhor de Bailly-en-Riu, calada en düèl René Alexandre de Fontaines, genet, senhor de Mauconduit, comte de Wiry, capitani al regiment de Aunis (René Alexandre de Fontaines morís doncas sens descendència).
- Lo bourg #èsser en partida rasat per un raid del aviation anglesa pendent la segonda guèrra mondiala, lo castèl (#que protegissiá una garnison alemanda) #èsser destruit.
En 1587, la châtellenie de Bailly-en-Rivière passe dans la famille d'Adrien de Pardieu, capitaine du port de Criel, tandis que Monthuit (ou Mauconhuit) reste possession de la famille de Castillon.
- Jacques de Pardieu, seigneur de Maucomble,seigneur de Bailly-en-Rivière, tue en duel René Alexandre de Fontaines, écuyer, seigneur de Mauconduit, comte de Wiry, capitaine au régiment d'Aunis (René Alexandre de Fontaines meurt donc sans descendance).
- Le bourg fut en partie rasé par un raid de l'aviation anglaise durant la seconde guerre mondiale, le château (qui abritait une garnison allemande) fut détruit.


text:
Los Angeles
Los Angeles, oficialament the City of Los Angeles, sovent designada per sas inicialas L.A., es la principala ciutat de l'estat american de Califòrnia e la segonda mai importanta demograficament de totes los Estats Units. Sa populacion èra estimada a 3 792 621 abitants, en 2010 (12 925 330 abitants dins l'airal metropolitan). Sa superfícia totala es de 1215 km², çò que ne fa la segonda ciutat dels Estats Units aprèp Nòva York. Los americans l'apèlan sovent per son escaisnom L.A. prononciat « el ei ». Aquela ciutat es lo capluòc del comtat omonim. Los Angeles significa « los àngels » en espanhòl. Son nom complet es : Pueblo de Nuestra Señora la Reina de Los Ángeles del Río de Porciuncula, es a dire « Lo vilatge de Nòstra Dòna la Reina dels Àngels del riu de Porciuncula ».
Mas la sola municipalitat de Los Angeles (LA City) es relativament pichona fàcia a l'aglomeracion totala de la ciutat, e mai s'es pus granda que Nòva York e Chicago. Los Angeles es una ciutat olimpica: aculhiguèt los Jòcs Olimpics dos còps (en 1932 e 1984). Mondialament coneguda per son activitat scientifica e culturala, vòl conservar son estatut de ciutat-region mondiala (world city-region). L. A. es cosmopolita e demòra un dels punts d'entrada principala dels immigrants als Estats Units. Atrai las populacions gràcias a son clima, son estil de vida e la possibilitat d'i realizar lo "sòmi american".


text:
Guèrra Civila de Còsta d'Evòri
La Guèrra Civila de Còsta d'Evòri se debanèt dau 19 de setembre de 2002 au 4 de mai de 2011. Opausèt magerament una rebellion dicha Fòrças Novèlas basada dins lo nòrd dau país dirigida per Guillaume Soro au govèrn evorian de Laurent Gbagbo. França, sostenguda per una fòrça de l'ONU, aguèt un ròtle decisiu dins lo debanament dau conflicte en causa de sa superioritat militara sus lei dos camps que li permetèt d'impausar seis arbitratges o sa volontat.
Somari
Causas[modificar | modificar la font]
La premiera causa dau conflicte foguèt la crisi economica regardant lei matèrias premieras a la basa de l'economia evoriana, especialament lo cacau. Cultivat per d'obriers estrangiers venguts de país dau nòrd de Còsta d'Evòri coma Burkina Faso, entraïnèt l'installacion d'una minoritat estrangiera fòrça importanta dins la mitat septentrionala de Còsta d'Evòri. Aquela minoritat deguèt faciar divèrsei discriminacions, especialament per intrar dins l'administracion evoriana o per participar a la vida politica dau país. Ansin, en 1998, lo president Henri Konan Bédié comencèt una refòrma agricòla tocant unicament lei ciutadans evorians empachant leis estrangiers d'obtenir un tenement. En 1999, se debanèt un còp d'estat que reversèt lo president Konan Bédié. La politica antiestrangiera foguèt parcialament abandonada dins la vida politica. Pasmens, l'article 35 de la Constitucion precisèt que lo president deguèsse èsser nascut de dos parents evorians. Aquò èra destinat a eliminar Alassane Ouattara, figura majora de la vida evoriana, de l'eleccion presidenciala. Una campanha foguèt tanben començada per determinar l'origina deis abitants dau país entraïnant de tensions importantas. De mai, lei mesuras antiestrangieras contunièron, e de còps s'estendèron, dins lo camp de la vida sociala.
Au sen deis institucions, lo govèrn eissit dau còp d'estat e dirigit per lo general Robert Guéï foguèt legitimat per la reconóissança de son poder per lei dos partits principaus dau país : lo Frònt Popular Evorian de Laurent Gbagbo e lo Rassemblament dei republicans de Còsta d'Evòri d'Alassane Ouattara. Divèrsei temptativas de còp d'estat foguèron organizats per de partisans d'Alassane Ouattara. Mau capitèron e seis autors, especialament lei militars, deguèron quitar lo país e anar au Burkina Faso. En 2000, leis eleccions presidencialas foguèron caracterizadas per l'utilizacion de l'article 35 per eliminar la màger part dei candidats, especialament Alassane Ouattara e Henri Konan Bédié, au profiech de Laurent Gbagbo e Robert Guéï. Puei, lo 22 d'octòbre de 2000, lei resultats de l'eleccion foguèron contestats per lei dos candidats e una crisi politica comencèt entre sei partisans. Robert Guéï foguèt rapidament vencut e Laurent Gbagbo foguèt oficialament proclamat president lo 26. En 2001, leis eleccions municipalas se debanèron d'un biais relativament democratic ambé la premiera desfacha (relativa) de l'istòria evoriana dau partit au poder.
Debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
Premiera partida (2002-2007)[modificar | modificar la font]
Maugrat lei progrès de 2001, lei tensions liadas a la definicion dau concèpte de ciutadanetat evoriana contunièron. En 2002, un grop de militars refugiats dins lei país dau nòrd de Còsta d'Evòri organizèt un còp d'estat. D'operacions simultanèas foguèron organizadas dins lo país per prendre lo contraròtle dei vilas principalas e assassinar divèrsei personnalitats politicas. Lei rebèls capitèron de contraròtlar lo nòrd dau país mai lei fòrças fidèlas a Laurent Gbabgo resistèron dins lo sud. Divèrseis òmes politics foguèron assassinats coma Robert Guéï o lo ministre de la Defensa Emile Boga Doudou tant per la rebellion que per lei fòrças dau govèrn. Puei, lei fòrças evorianas assaièron de reconquistar la vila de Bouake mai lei rebèls i resistèron. Après aquela revirada, lei rebèls avancèron en direccion dau sud mai una intervencion francesa impausèt un acòrd d'alta-au-fuòc entre lei dos camps. Divèrseis atrocitats foguèron realizadas per lei dos camps.
Lei causas de l'intervencion francesa son nombrosas. De'n premier, França e Còsta d'Evòri èran liats per un acòrd de defensa còntra d'agression estrangiera. De mai, París èra desirosa de protegir l'importanta communautat francesa e leis interès economics francés importants dins lo país. Pasmens, leis arguments dei rebèls foguèron tanben entenduts e lei Francés se contentèron de separar lei dos camps. Lo 26 de genier de 2003, leis acòrds de Marcoussis foguèron signats entre lei dos camps. Laurent Gbabgo demorèt president fins a l'organizacion d'eleccions novèlas, un govèrn d'union nacionala deviá èsser organizat e lo país èra devesit entre tres zònas. Au nòrd, lei rebèls installèron un govèrn a Bouake onte lei divèrsei partits rebèls foguèron unificats sota la direccion de Guillaume Soro, lo sud demorèt sota lo contraròtle dau govèrn de Laurent Gbabgo e una faissa centrala èra ocupada per lei Francés e una fòrça dei Nacions Unidas per empachar la contuniacion dei combats. Pasmens, la question de la definicion de la ciutadanetat evoriana èra pas reglada e la formacion d'un govèrn d'union nacionala mau capitèt donc rapidament. Puei, la màger part deis acòrds de Marcoussis foguèt tanben pas respectats per lei dos camps.
A la fin de 2004, lei fòrças evorianas, renforçadas e reorganizadas, organizèron una ofensiva còntra la rebellion. Lo 6 de novembre, son aviacion bombardèt una posicion francesa tuant 9 soudats. Aquò entraïnèt una repòsta de l'armada francesa qu'anientèt rapidament lei fòrças aerianas evorianas. De manifestacions antifrancesas se debanèron a Abidjan e de soudats francés deguèron tirar sus la fòga per se desgatjar (Crisi francoevoriana). Aquela crisi causèt la partença de divèrseis estrangiers europèus. D'estrangiers foguèron tanben atacats e de còps tuats per de partisans de Gbabgo.
Après aquelei combats, la situacion comencèt de s'estabilizar e de negociacions se debanèron a partir de 2005. Lo 4 de març de 2007, l'acòrd de Ouagadougou foguèt signat entre lei dos camps. Permetèt de reglar la premiera partida de la guèrra civila. Guillaume Soro foguèt nomat cap dau govèrn per Laurent Gbabgo. De mesuras d'amnistiá foguèron tanben adoptadas e un acòrd sus la revision dei listas electoralas foguèt acceptat. Lo 30 de julhèt, una ceremoniá foguèt organizada per marcar la fin dei combats e lo retorn de la patz.
Segonda partida (2010-2011)[modificar | modificar la font]
De 2007 a 2010, lei dos camps negocièron l'organizacion d'una eleccion presidenciala que foguèt reportada mai d'un còp. Finalament, lo 31 d'octòbre de 2010, lo premier torn s'acabèt per una victòria de Laurent Gbabgo (38%) en fàcia Alassane Ouattara (32%) e Henri Konan Bédié (25%). Puei, lo segond torn veguèt la victòria d'Alassane Ouattara (54,1%) segon la Comission Electorala. Pasmens, lo Consèu Constitucionau annulèt aquelei resultats e donèt la victòria a Laurent Gbabgo (51,5%). Lei representants de l'ONU e de l'UE reconoguèron la victòria de Ouatarra. Ansin, lo 4 de decembre, lei dos candidats se proclamèron venceire entraïnant una crisi novèla. Lei premiers combats vertadiers comencèron lo 16 de decembre quand lei partisans d'Alassane Ouattara assaièron sensa succès de prendre possession dau sèti de la television publica.
Lo teatre principau d'aqueu segond periòde de la guèrra civila foguèt la vila d'Abidjan devesida entre lei partisans dei dos presidents. Inicialament, lei fòrças de Gbabgo avancèron mai foguèron pas capablas de conquistar lo quartier generau d'Alassane Ouattara protegit per de fòrças de l'ONU. En març de 2011, lei fòrças rebèlas dau nòrd organizèron una ofensiva en direccion d'Abidjan e dins lei regions occidentalas dau país. Intrèron rapidament dins Abidjan onte comencèt una batalha malaisada (30 de març - 4 de mai de 2011) còntra lei fòrças fidèlas a Laurent Gbabgo que tenián un equipament superior. D'efèct, maugrat la desercion de divèrsei soudats e oficièrs, compres lo cap d'estat major Philippe Mangou, lei tropas de Laurent Gbabgo capitèron de resistir e una intervencion dei tropas francesas e de l'ONU foguèt finalament necessària per destrurre lei principaus ponchs de resisténcia. Lo palais presidenciau foguèt finalament ocupat lo 11 d'abriu e Laurent Gbabgo capturat. Pasmens, una partida de sei partisans contunièron de combatre e Abidjan foguèt totalament contrarotlada per lei fòrças dau president Ouattara lo 4 de mai de 2011.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, lo país foguèt dirigit per Alassane Ouattara coma president e Guillaume Soro coma cap dau govèrn. D'eleccions legislativas foguèron organizadas en decembre de 2011 mai lo partit de Laurent Gbabgo refusèt d'i participar. Après quasiment dètz annadas de guèrra, lei dificultats dau govèrn novèu son importantas e regardan magerament de reformas economicas, una restructuracion dei fòrças armadas, una lucha còntra la criminalitat que se desvolopèt durant lo conflicte, la gestion deis accusacions de crimes de guèrra o de crimes còntra l'umanitat pertocant divèrsei caps militars rebèls (especialament per d'atrocitats durant l'ofensiva finala de 2011), la restauracion de la seguritat intèrna e un procès malaisat de reconciliacion nacionala. França e divèrseis estats de la region o organizacions internacionalas sostenon aquelei politicas. Pasmens, lei mejans de l'estat son encara tròp febles per luchar d'un biais eficaç còntra lei problemas de criminalitat e de corrupcion (en particular quand la policiá o l'armada son implicadas). Laurent Gbabgo es a l'ora d'ara accusat de crimes còntra l'umanitat e son procès es en cors a La Haye.


text:
L'Estela e Bètharram
L'Estela e Bètharram[1] qu'ei ua comuna de Bearn administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region francesa d'Aquitània. La vila que ho fondada com ua bastida en 1335.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pròcha de la termièra dab Bigòrra, qu'ei un lòc de romiatge per'mor que la verge Maria b'i auré sauvada ua gojata qui's negava en la balhar un arram (lo bèth arram) entà la sortir de l'aiga. Bernadeta Sobirós qu'i cossirava de la soa Lorda nadau.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1837, un Basco, Sant Miquèu Garicoïts qu'i fondè la congregacion deus pairs deu Sacrat-Còr. Los sons membres, desempuish, qu'an traucat lo mon sancèr en bèth hornir lo musèu de la loa capèra. Aquesta qu'ei un exemple deus géncers deu barròc occitan (a comparar, dens la region, dab la glèisa de Sarrança en Bearn e la Capèra Daurada de Puei Laün a Arrens en Bigòrra).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut de L'Estela-Bètharram que's blasona atau :d'azur de montanha sommada d'un calvari susmontat d'ua estela, tot aquò d'aur, adextrat d'aur dab duas vacas de gules accornadas, colletadas e clarinadas d'azur, passantas l'ua suber l'auta.


text:
Tarrafal
Tarrafal est un toponyme portugais qui peut désigner :
- Tarrafal (municipalité du Cap-Vert), une municipalité cap-verdienne située sur l'île de Santiago ;
- Tarrafal (Santiago), une ville cap-verdienne située sur l'île de Santiago, chef-lieu de la municipalité précédente ;
- Camp de Tarrafal, une prison célèbre de l'époque salazariste, située dans la municipalité précédente.
- Tarrafal de São Nicolau (municipalité du Cap-Vert), une municipalité cap-verdienne située sur l'île de São Nicolau ;
- Tarrafal de São Nicolau, une ville cap-verdienne située sur l'île de São Nicolau chef-lieu de la municipalité précédente.
- Tarrafal de Monte Trigo (pt), un village de la fraguesia de Santo André (pt), dans la municipalité cap-verdienne de Porto Novo, sur l'île de Santo Antão.


text:
Republica Democratica de Còngo
La Republica Democratica de Còngo o RDC o correntament lo Còngo de Kinshasa (nom ancian: Zaire) es un Estat d'Africa Centrala.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Lei reiaumes precoloniaus
- 2.2 La colonizacion europèa
- 2.3 L’independéncia
- 3 Economia
- 4 Bibliografia
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
La Republica democratica de Còngo s'esten de l'ocean Atlantic au plan de l'Èst e correspond a la màger part dau bacin dau fluvi Còngo, vertadièra colomna vertebrala dau país.
Lo fluvi Còngo dona au país son sol accès a l'ocean Atlantic dins la vila portuària de Banana (dins un estrech corredor sus la riba senèstra dau fluvi).
Ambé sa granda superfícia, sa localizacion au centre de l'Africa, seis enòrmas riquesssa naturalas e son importanta populacion, la Republica democratica de Còngo es un daus gigants d'Africa[2]. Es traversada per l'equator e comprend tres climas : lo clima equatorial, lo clima tropical e lo clima de montanha.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Las 26 nòvas províncias son las seguentas :
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei reiaumes precoloniaus[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Còngo[modificar | modificar la font]
Lei premiers estats coneguts sus lo territòri actuau de la Republica Democratica de Còngo foguèron formats per lei Teques e lei Bacòngo dins la region inferiora dau fluvi. En particular, lei Bacòngo li formèron unei reiaumes pichons (Loango, Cabongo, Ngoio…) sus sa riba nòrd. Puei, benlèu après una conquista militara, formèron lo reiaume de Còngo sus la riba sud ambé Mbanza Kongo coma capitala. Aqueu reiaume veguèt son influéncia aumentar e agantar lei rius Còngo, Kwango e Cuanza. Dins lo corrent d’aquela expansion, intrèron en conflicte ambé lei Teke per lo contraròte dau comèrci regionau.
L’arribada dei Portugués lòng dei ribas de Còngo aguèt luòc en 1483. Lo rei (mani kongo) Nzinga a Nbuwit li donèt un acuèlh favorable e demandèt lo mandadís de missionaris e d’artesans europèus. Acceptèt d’adoptar lo catolicisme e lei Portugués l’ajudèron per desfaire lei Teke. Pasmens, après sa victòria, abandonèt lo cristianisme e, a sa mòrt en 1506, son fiu designat coma eiretier èra pas crestian. Aquò entraïnèt una revolucion de palais dirigida per Alfonso, un autre fiu de Nzinga a Nbuwit, que prenguèt lo poder e renforcèt l’aliança ambé Portugal.
Alfonso èra un crestian fervós que favorizèt l’expansion dau catolicisme, l’ensenhament dau portugués e la modernizacion dau país. Aquò li permetiá tanben de renfòrçar son autoritat. Pasmens, leis interès opausats entre Portugal, desirós de desvolopar lo comèrci d’esclaus, e Kongo, qu’Alfonso èra opausat au despoblament de seis estats, entraïnèron pauc a pauc de tensions. Sa temptativa d’expulsar lei marchands portugués si turtèt ais interès de son aristocràcia e un atemptat (que mau capitèt) foguèt organizat per assaiar de l’eliminar.
Sei successors conoguèron de dificultats importantas e lo reiaume de Kongo declinèt progressivament. Alvaro Ièr (1568-1587), conoguèt de dificultats importantas après una invasion dei Yaka. Deguèt donc tornar demandar l’ajuda militara portuguesa. Garci II (1641-1661) assaièt de si raprochar deis Olandés. Pasmens, aquò causèt una reaccion de Portugal qu’impausèt la signatura d’un protectorat. Son successor Antonio Ièr (1661-1665) si revoutèt mai foguèt desfach e tuat. Sa mòrt causèt l’afondrament dau reiaume que sa capitala Sao Salvador foguèt abandonada dins leis annadas 1670.
Après d’annadas de guèrra civila, Pedro IV (1703-1718) capitèt de si tornar installar dins la capitala. Pasmens, mau capitèt de restaurar la totalitat dau poder de Kongo que son influéncia demeniguèt. La practica dau cristianisme demeniguèt tanben dins lo corrent d’aqueu periòde.
Lo Reiaume de Loango[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Loango si formèt sus la riba nòrd de Congò. Au començament de l’arribada dei Portugués, participèt au comèrci de coire amb Euròpa. Pasmens, l’activitat principala venguèt rapidament la venda d’esclaus ai marchands olandés, portugués, francés e anglés a partir de la mitat dau sègle XVII. Lei beneficis d’aqueu comèrci au sen dau reiaume demorèron sota lo contraròtle d’una minoritat. Aquò causèt la formacion d’una societat fòrça inegalitària que seis institucions s’afondrèron totalament a la fin dau sègle XVIII.
Lei Teke[modificar | modificar la font]
Lo reiaume dei Teke si formèt sus la riba drecha de Congò. Gràcias au comèrci de coire, formèron un estat poderós qu’intrèt en conflicte còntra lo reiaume de Kongo per la possession dei minas. Ai sègles XVII e XVIII, lo vam dau trafeg d’esclaus remplacèt l’importància de coire per lei Teke que venguèron d’intermediaris entre lei marchands europèus e lei zònas d’origina deis esclaus a l’interior dau continent. Coma per lo reiaume de Loango, aquò aumentèt lo poder de la classa marchanda mentre que lo rèi perdèt pauc a pauc tota mena d’autoritat.
Lei pòbles de la Selva Eqüatoriala[modificar | modificar la font]
Avans lo començament de la colonizacion d’Africa Centrala, lo Bacin de Congò èra devesit entre quatre zònas principalas dominadas per lei Mongo, lei Ngombe, lei Mbochi e divèrsei pòbles participant ai rets comerciaus lòng dei rius :
- lei Mongo èran installats dins la region orientala dau bacin. Son istòria es mau coneguda e sembla subretot locala.
- lei Ngombe èran installats au nòrd-èst. Son istòria es tanben mau coneguda.
- lei Mbochi si situavan au nòrd de l’estat Teke. Èran inicialament installats dins l’èst dau bacin e migrèron pauc a pauc vèrs lo centre au sègle XIX.
- lei pòbles installats lòng dei rius utilizats per lei cambis comerciaus. Certanei posicions estrategicas permetián de s’assegurar un monopòli locau sus certanei ressorsas ò la possibilitat de levar de drechs en cambi dau passatge sus sei territòris.
L’Empèri Luba[modificar | modificar la font]
L’Empèri Luba serià aparegut dins la savana au sud de la Selva Eqüatoriala entre lei sègles XIII e XIV. Son istòria e son extension son mau conegudas. L’estructura de l’estat sembla organizat a l’entorn d’un ret d’influéncia evolucionant entre un sistèma feodau ambé de caps locaus pagant un tribut au malopwe luba e una organizacion administrativa ambé de caps dirèctament nomats per lo poder centrau. Unei grops semblèron migrar en fòra de l’empèri dins lo corrent de son existéncia, especialament en direccion de l’èst entre lei sègles XIV e XVII onte foguèron a l’origina d’estats novèus. Dins leis annadas 1870, una crisi de succession causèt l’esclatament de l’empèri entre faccions rivalas.
L’Empèri Lunda e seis estats successors[modificar | modificar la font]
L’Empèri Lunda foguèt format per lo pòble Ruund dins la savana au sud de la Selva Eqüatoriala. Son sistèma de transmission de la senhoriá basat sus la permanéncia dei liames familiaus li permetèt d’obtenir un nombre de vassaus fòrça importants e una establa politica gròssa. Lo pagament dei tributs per aqueu ret permetèt de finançar una tièra de guèrras còntra leis estats vesins e l’Empèri Lunda venguèt una fònt majora per lo comèrci d’esclaus au sègle XVIII.
En fòra de la captura d’esclaus, aquel esfòrç favorizèt una expansion dei Lunda dins la savana entre l’Ocean Indian e lo lac Tanganyika. Unei reiaumes d’origina lunda si formèron que foguèron de còps totalament independent de l’empèri principau. Lei principaus foguèron lo reiaume dei Yaka situat lòng de la vau inferiora de Kwango, lo reiaume de Kazembe situat dins la region richa en ressorsas naturalas de Kantanga e lo reiaume dei Lozi situat lòng de Zambèsi. Gràcias a sa posicion estrategica, lo reiaume de Kazembe venguèt un estat poderós reconegut per lei Portugués e va demorèt fins au sègle XIX. Aquela annada, sei tropas foguèron desfachas per lei fòrças dei marchands araboswahilis venguts dau sultanat de Zanzibar. Aquò entraïnèt son declin comerciau au profiech deis establiments creats per lei venceires.
La colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
La rivalitat francobèlga[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la colonizacion accelerada d’Africa per leis Europèus a la fin dau sègle XIX, la region de Congò interessèt magerament França e Belgica. D’efècte, lei Francés èran ja mèstres de Gabon e, entre 1875 e 1878, una premiera mission d’exploracion de Congò foguèt fisada a Pierre Savorgnan de Brazza. Agantèt l’estat dei Teke. En 1879, organizèt una segonda mission que li permetèt de signar un tractat ambé lei Teke donant lo contraròtle de la riba drecha de l’important relèu comerciau de Pool Malebo a París.
D’aqueu temps, lo rèi bèlga Leopold II aviá cargat Henry Morton Stanley d’explorar la region per li fondar una colonia per Belgica. Comencèt son trabalh en 1878 e ordonèt l’establiment d’una liason permanenta entre lei bòcas de Congò e Pool Malebo. Li arribèt solament en 1881 après la signatura dau tractat entre Francés e Teke mai capitèt de prendre possession de la riba senèstra.
Aquela rivalitat per lo contraròtle de Congò causèt de tensions entre França e Belgica. Pasmens, lei missions seguentas se contentèron d’assegurar lei posicions de cada país. Brazza foguèt tornarmai mandat dins la region per una tresena mission entre 1883 e 1885. Li fosndèt Brazzaville sus la riba dau fluvi e creèt una liason permanenta ambé la costat après lo contornejament de la Cabinda portuguesa. Obtenguèt la cession de la region entre l’Ocean e lo fluvi. De son caire, Stanley signèt unei tractats ambé lei pòbles locaus per installar l’autoritat de Leopold II dins lei regions interioras dau continent.
L’Estat Independent de Còngo[modificar | modificar la font]
En 1884, lo partiment de la region de Congò venguèt un enjòc internacionau après la signatura d’un tractat angloportugués reconoissent la sobeiranetat portuguesa sus lei bòcas de Congò. Aquò èra una menaça dirècta per lei projèctes bèlgas e Leopold II deguèt donc trobar de sostènsp per començar de far acceptar la preséncia bèlga. Obtenguèt aquelei de França, deis Estats Units d’America e d’Alemanha. Lo Reiaume Unit deguèt donc finalament acceptar l’influéncia bèlga sus la region e Leopold II capitèt finalament de trobar un acòrd ambé Portugal. En 1885, la conferéncia coloniala de Berlin poguèt donc reconóisser oficialament l’Estat Independent de Congò (EIC) que sei frontieras interioras èran encara fòrça mau definidas. Leopold II ne venguèt lo rèi e dirigiguèt Belgica e l’EIC en union personala.
Dins aquò, maugrat son succès diplomatic, Leopold II contrarotlava pas encara lo territòri teoricament sieu. Uneis expedicions foguèron doncorganizadas per sometre lo bacin e l’ocupar d’un biais efectiu. Lòng dei rius principaus, aquò foguèt relativament aisat. En revènge, de dificultats apareguèron dins lei regions orientalas onte lei marchands araboswahilis avián d’interès. De mai, lei Britanics èran desenant pròche de Katanga e, sota la direccion de Cecil Rhodes, èran a organizar d’expedicions dins sa direccion. Entre 1891 e 1892, unei conflictes si debanèron e s’acabèron per l’eliminacion deis Araboswahilis permetent l’establiment de l’autoritat sus tot l’EIC.
Un autre problema que deguèt faciar Leopold II èra la necessitat de trobar de ressorsas financieras per contuniar sa politica de colonizacion. En 1892 e 1893, deguèt demandar un prèst de Belgica. Foguèt tanben obligat de crear una taxacion sus leis importacions (maugrat una clausa contrària de la conferéncia de Berlin) e de cedir una partida dau comèrci d’evòri e de cauchó a de companhiás privadas. La situacion financiera de l’EIC si melhorèt a partir de 1986 quand lo cauchò venguèt una matèria premiera indispensabla per l'industria.
Pasmens, l’esplecha de cauchò s’organizèt a l’entorn d’un sistèma fòrça dur per la man d’òbra africana. En 1900, lo secrèt foguèt revelat per la premsa britanica. En 1905, lo quasi esclavatge existent dins l’EIC foguèt confirmat per lo Bèlga Emile Janssens. Londres e Washington menèron alora una campanha auprès de Belgica per demandar la presa de contraròtle de l’EIC per Brussèlas, la fin deis abús e lo respèct deis acòrds de 1885. Pasmens, aquela temptativa mau capitèt car, ambé lo sostèn de França e d’Alemanha, lo govèrn bèlga e Leopold II trobèron un acòrd per transferir la sobeiranetat sus l’EIC de Leopold II a Belgica sensa contentar leis autrei demandas britanicas e estatsunidencas.
Lo Còngo Bèlga[modificar | modificar la font]
Lo Còngo Bèlga remplacèt l’Estat Independent de Congò mai gardèt seis institucions franc deis abús pus grèus. Pendent la Premiera Guèrra Mondiala, sei tropas colonialas participèron a la conquista de l’Africa Orientala Alemanda. En cambi, Belgica obtenguèt de mandats de la SDN sus Rwanda e Burundi.
Après lo conflicte, la colonia conoguèt un periòde de prosperitat basada sus l’esplecha de sei ressorsas naturalas e de plantacions agricòlas gigantas. Per assegurar lo foncionament d’aquela economia, leis autoritats colonialas renforcèron lo contraròtle sus lei populacions africanas. La coercicion venguèt tornarmai la regla e aquelei mesuras foguèron encara aumentadas dins lo corrent de la crisi deis annadas 1930. La Segonda Guèrra Mondiala agravèt encara la situacion e causèt de revòutas localas mai ò mens importants. Pasmens, gràcias au sostèn aliat, Belgica capitèt de defendre son autoritat.
En fàcia de la colonizacion, leis Africans comencèron de s’organizar a partir deis annadas 1920. Aqueu movement prenguèt inicialament la forma de movements religiós crestians rivaus de la Glèisa Catolica, encoratjada e protegida per Brussèlas, coma lo Kitawala. Dins leis annadas 1940, si desvolopèt una dimension politica e, après 1945, lo poder coloniau deguèt acceptar de laissar si formar d’organizacions politicas indigènas. Pasmens, refusèron totjorn de li donar de drechs vertadiers. Òr, l’industrializacion rapida de la colonia après la guèrra entraïnèt la formacion d’una populacion negra salariada importanta que teniá mai que d’una revendicacion. En 1957, lei premiereis eleccions comunalas s’acabèron per la victòria dau partit african Abako dirigit per Joseph Kasavubu.
Conjugada ambé l’absència de progrès politics per lei populacions africanas, aquela victòria creèt una agitacion importanta au sen de la colonia. En genier de 1959, una insureccion si debanèt a Leopoldville e revendiquèt l’independéncia a l’iniciativa de l’Abako. Belgica li respondèt favorablament e una conferéncia en genier de 1960 fixèt la data de l’independéncia lo 30 de junh de 1960. D’aqueu temps, de negociacions devián tractar de la forma de l’estat congolès (un modèl federau foguèt chausit donant una autonòmia importanta ai províncias) e dau mantenement deis interès bèlgas. D’eleccions liuras aguèron luec lo 30 mai de 1960. Lo Movement Nacionau Congolès (MNC) de Patrice Lumumba, fòrça anticolonialista, ne foguèt lo venceire. Lumumba venguèt cap dau govèrn e Kasavubu president de la Republica.
L’independéncia[modificar | modificar la font]
L’unificacion malaisada dau país[modificar | modificar la font]
L’independéncia dau Congò Bèlga si debanèt dins de condicions fòrça marridas en causa d’una tièra de factors desfavorables qu’anavan entraïnar una guèrra civila quasi permanenta de 1960 a 1965.D’efècte, tre junh de 1960, la vida politica nacionala èra devesida entre lei nacionalistas gropats a l’entorn dau Premier Ministre e lei moderats sostenguts per Belgica. Dins lei províncias, aquel esquèma foguèt complicat per de rivalitats regionalas e etnicas. Aquò minèt lo foncionament de l’estat que mancava de personaus competents per dirigir l’administracion auta qu’èra quasiment compausada unicament de foncionaris bèlgas avans l’independéncia. L’estat congolès s’afondrèt rapidament e una tièra de guèrras civilas si debanèt entre 1960 e 1965 a prepaus de la conquista dau poder centrau ò dei temptativas secessionistes de certanei províncias.
Tre lo mes de julhet de 1960, d’unitats militaras congolesas se mutinèron dins la region de Kasaï e la província miniera de Katanga proclamèt son independéncia. Aquelei trèbols causèron la mòrt d’uneis Europèus chaplats per la populacion e l’armada bèlga intervenguèt per restablir l’òrdre. Prenguèt perèu lo contraròtle de Katanga e sostenguèt la rebellion dau sud de Kasaï entraïnant la rompedura entre Lumumba e Brussèlas. Pasmens, en setembre, Kasavubu decidèt de cambiar son Premier Ministre mai lo cap d’estat major Joseph Désiré Mobutu organizèt un còp d’estat per prendre lo poder. Gardèt d’aparéncias civilas (Kasavubu èra totjorn president) mai lo país èra desenant dirigit per lei militars que s’ocupèron de reprimir l’insureccion de Kasaï e d’executar Lumumba en genier de 1961.
Lo govèrn centrau comencèt alora la conquista dau país qu’èra devesit entre sei partisans qu’ocupavan lei províncias occidentalas, aquelei de Lumumba qu’èran totjorn poderós dins lei regions orientalas, aquelei dau govèrn secessionista de Kantanga sostenguda per de populacions blancas e per l’Union Miniera dau Aut Kantanga e aquelei dau govèrn secessionista de Sud-Kasaï qu’èra pas encara totalement anientat. Au començament de 1961, Mobutu tornèt lo poder ai civius (mai demorèt influent) e leis oposicions foguèron pauc a pauc vencudas :
- en genier de 1962, lei tendàncias seccessionistas dins lei províncias orientalas foguèron somesas e son cap principau capturat.
- en genier de 1963, Moïse Tschombé, cap dau govèrn de Katanga, acceptèt de renonciar a l’independéncia de sa region e s’exilèt quauquei mes avans d’èstre nomat Premier Ministre en julhet 1964 au nom de l’union generala còntra lo MNC.
- en junh de 1964, lei partisans de Lumumba organizèron una ofensiva d’amplor a partir de Burundi e de sei basas orientalas. Ocupèron la mitat orientala de Congò e li proclamèron una Republica Populara de Congò que foguèt finalament destrucha per de tropas bèlgas a la fin de l’annada.
Au començament de 1965, Congò èra tornat unificar. Pasmens, la victòria de Tschombé ais eleccions legislativas entraïnèt una crisi politica entre eu e Kasavubu. Lo generau Mobutu aprofichèt alora la situacion per organizar un novèu còp d’estat e d’impausar tornarmai son poder en novembre.
Lo regime de Mobutu[modificar | modificar la font]
Mobutu capitèt de concentrar rapidament la màger part dei poders entre sei mans e de formar un regime fòrça autoritari sostengut per leis Occidentaus dins l’encastre de la Guèrra Freja. Gràcias a l’estabilitat novèla dau país, que son unitat semblava plus menaçada fins ais annadas 1990, poguèt adoptar una politica de desvolopament economic nacionau (construccion de restancas, desvolopament d’un programa nuclear, remplaçament de l’Union Miniera de Katanga per una companhiá nacionala...) e d’unitat africana (reabilitacion de Lumumba, africanizacion dei noms ambé l’adopcion de Zaire en plaça de Còngo...). Pasmens, favorizèt tanben lo desvolopament d’una corrupcion generalizada dins totei leis institucions e la manca d’eficacitat de sei mesuras economicas causèt lo declin rapide de l’economia congolesa. Enfin, la violéncia de l’armada còntra lei diferentei menas d’oposicion encoratjèt sa radicalizacion.
En 1991, la fin de la Guèrra Freja obliguèt Mobuta d’acceptar una democratizacion de son regime. Pasmens, dins lei fachs, la repression contunièt (500 mòrts a Lubumbashi en 1990 pendent la repression d’una manifestacion d’estudiants) e lo gropament cargat d’estudiar una constitucion novèla veguèt son foncionament blocat per lo regime. Aquò tornèt favorizar l’emergéncia de movements armats d’oposicion. En 1996, si formèt l’Aliança dei Fòrças Democraticas per la Liberacion de Còngo (AFDLC) dirigida per Laurent-Désiré Kabila. Aqueu movement aprofichèt l’intervencion de Rwanda dins lei províncias orientalas de Zaire per reglar la question dei refugiats Hutu per atacar lo regime. Aquela guèrra mostrèt l’estenduda de la delisquéncia deis institucions que son armada foguèt jamai capabla de blocar lei fòrças de l’AFDLC. Au contrari, l’abséncia de pagament dei soudats encoratjèt lei desercions e Kabila intrèt aisament dins la capitala en mai de 1997.
La Segonda Guèrra de Còngo[modificar | modificar la font]
Laurent-Désiré Kabila tornèt nomar lo país Republica Democratica de Congò mai mau capitèt d’i impausar son autoritat. D’efècte, en julhet de 1998, sa temptativa per remandar lei conselhiers rwandés de son armada entraïnèt un conflicte novèu entre la RDC e una aliança formada de Rwanda e d’Oganda desirós de gardar lo contraròtle dei regions orientalas de Congò conquistadas en 1996-1997. Kabila obtenguèt lo sostèn d’Angòla, de Zimbabwe, de Chad e de Namibia que mandèron de tropas. Dich Segonda Guèrra de Còngo, aqueu conflicte opausèt d’armadas professionalas sostengudas per de miliciás localas fòrça violentas e causèt la mòrt d’environ cinc milions de personas, magerament de civius. Un equilibri s’establiguèt rapidament entre lei dos camps que pilhèron lei ressorsas naturalas dau país per finançar son esfòrç de guèrra.
En 2001, l’assassinat de Laurent-Désiré Kabila per un soudat de sa garda personala causèt son remplaçament per son fiu Joseph Kabila. Enterin, lei fòrças de Rwanda comencèron de faciar de dificultats importantas e l’aliança amb Oganda se rompèt. Aquò favorizèt donc lei negociacions e d’acòrds de patz foguèron signats en 2002 per lo retirament dei tropas estrangieras e la formacion d’un govèrn de transicion.
Dins aquò, maugrat aquela signatura, de conflictes contunièron de se debanar dins lei regions orientalas de la Republica Democratica de Congò onte l’autoritat centrala demora febla e contestada. En particular, lei ressorsas naturalas d’aquelei províncias son totjorn l’enjòc de combats entre grops rivaus, especialament dins la region de Kivu. En 2010, quatre conflictes principaus podrián se destriar :
- lei Fòrças Democraticas per la Liberacion de Rwanda (FDLR) contunian de combatre lo govèrn de Kigali.
- per luchar còntra lo FDLR, Rwanda sostèn un movement opausat a Kinshasa dins la region de Goma.
- l’Armada de Resisténcia dau Senhor (LRA) desplacèt sa basa vèrs 2005 d’Oganda vèrs lo nòrd-èst de la RDC après sa revirada còntra l’armada ogandesa onte son totjorn installats.
- lei Mai Mai, aliats ancians de Laurent Désiré Kabila, son totjorn fòra contraròtle dau govèrn centrau.
D’aqueu temps, d’eleccions liuras foguèron organizadas e s’acabèron per la victòria de Joseph Kabila. Aqueu resultat foguèt contestat per son advèrsari principau entraïnant d’afrontaments dins la capitala. D’aqueu temps, lo govèrn centrau se renforcèt dins lei regions occidentalas après doas eleccions organizadas en 2006. Fòrça contestats per l’oposicion, lei resultats s’acabèron per la victòria de Joseph Kabila.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia es mai que mai agricòla (70 % dels actius) o virada cap a l'exportacion. Los minerals son de grandas ressorças. L'economia foguèt grevament tocada per la corupcion e la mala gestion dempuèi 1977. Çò qu'explica lo fòrt taus de contrabanda, d'exportacion ilicita e d'activitat minièra clandestina. Las recetas governementalas e las exportacions se son fortament demesidas dempuèi 40 ans. L'economia foguèt devastada per la guèrra (1997-2005 : 5 milions de mòrts). Lo partenari comercial major es uèi China (importacion, exportacion, credit).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Democratic Republic of the Congo IMF population estimates
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
tlfq.


text:
Torax
Lo torax qu'es la partida superiora deu tronc deu còs. Qu'es anatomicament limitat per la caisha toracica. Que destriam lo torax entre lo contenent e lo contengut.
Lo contenent[modificar | modificar la font]
Qu'es compausat d'elements musculo-esqueletics. L'esternum en davant, l'esquia en darrèr, las còstas en bilaterau.
Lo contengut[modificar | modificar la font]
Hens aquera caisha toracica, qu'existeish organs strictament intra-toracica, mes tanben, en devath deu diafragma, organis intra-toracica e intra-abdominau.
Au solèr susdiafragmatic, que trobam los dus paumons de cada costat, colats a la caisha dab la pleura, ligats a l'ambient exterior dab la traquéa qui's destria en broncas dreta e esquèrra. Au miei d'aquò lo miedastin, que conten lo còr, lo sistèma vascular cardiac (artérias pulmonaras, veas pulmonaras, aòrta, vea cava superiora e inferiora), l'esofag.
Au solèr sosdiafragmatic, intra-abdominau, qu'avem lo hetge a dreta e la meussa a l'esquèrra.


text:
Aubergina
L’aubergina (var. merinjana, vièch d'ase, vièt d'ase) (Solanum melongena L.) es lo nom d'una planta d'òrt anadièra de la familha de las Solanacèas, e de son fruch consomat coma un legum.
Lo nom ven del catalan albergínia, aqueste meteis eissit de l'arabi al-bâdinjân, empruntat al persan bâdengân ( بادنجان ), que designava ja aquela planta.
Istoric[modificar | modificar la font]
Es derivada d'une espècia salvatge, Solanum incanum, vivent en Africa del Nòrd e Orient Mejan[1]. Sa domesticacion pòt èsser traçada mercé a d'ancians escrichs chineses[2]: la premièra mencion de la cultura de la planta data de -59. Per seleccion dels plants, lo legum grossiá de contunh, puèi s'alonguèt a partir del sègle XIV.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Planta cultivada coma anadièra dins los païses temperats, perque patís del gèl. Dins los païses tropicals, es una planta perenna. Aquela espècia es originària d'Asia miègjornala (Índia, Birmania).
La planta, de portada rècta, atenh 50 cm fins a 1 2 m de naut. Las flors, de color blanca o violeta, solitària, son plaçadas a l'aissèla de las fuèlhas. Los fruches de la varietat mai comuna son alongats e de color violeta escura, mas existisson de varietats de formas (redondas cap a fòrça longas) e de colors diferentas (blancas, tigradas...).
La cultura de l'aubergina demanda de calor (la creissença s'arrèsta en dejós de 12°C) e d'aiga. La plantacion se fa per tansplantacion de joves plants de 6 a 7 setmanas. Ara, la cultura se fa sovent per idroponia jos abric. La culhida se fa prèp de 5 meses aprèp semenar. Comença a partir del mes de març en Occitània, e subretot dins la val de Durença e a Cavalhon.
Legum[modificar | modificar la font]
Las auberginas son de grands fruches penjant violets o blancs. Lo fruch crud a la textura d'una esponga e un gost pro desagradable, degut a la preséncia de saponinas. Cuèch, venon tendres e desvolopan un gost ric e complèxe, comparable a aquel dels mycotas Agaric, veire de cep.
Remarca: En fasent d'empèuts sus un pè de tomata, s'obten de fruches mai grosses. La pèl de las varietats rojas conten fòrça d'antociana, per aquò l'aubergina es un excellent antioxidant, si se'n manja la pèl.
Economia[modificar | modificar la font]
Los primièrs païses productors d'aubergina al nivèl mondial son China,Índia e Turquia. En Euròpa, los principals productors son Itàlia, Espanha e Grècia. En França, la produccion es concentrada en Occitània (vals de Ròse e de Garona). Los rendements son en mejana de 25 t/ha.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Mangin L, L'épopée de l'aubergine sauvage, Pour la Science, genièr de 2009, p94-95
- ↑ (en)Jin-Xiu Wang, Tian-Gang Gao, Knapp S, Ancient chinese literature reveals pathways of eggplant domestication, Annals of Botany, 2008;102:891-897


text:
Mafalda
Mafalda qu'ei ua benda dessenhada argentina escrita e dessenhada per Quino. Los sons albums que hon estampats enter 1964 e 1973 e que conegón un succès deus grans en Argentina e dens lo monde latin tan latinoamerican com en França e Espanha.
Mafalda qu'ei ua mainada preocupada per las coentas de la societat e deu monde e passar longas pausas a sospirar per'mor deus problèmas de l'umanitat. Las soas aventuras que tractan tematicas sensiblas de las annadas 1970 com la Guèrra de Vietnam, la societat de l'espectacle, la confrontacion enter lo monde capitalista e comunista, la societat de consomacion, la condicion femenina, la vita urbana e las miaças conra la democracia en America deu Sud.
A despart de mafalda, los autes personatges principaus que son lo son pair, la soa mair, Libertad (la soa amiga idealista d'esquèrra), Miguelito (lo hilh de l'especèr immigrat d'origina galiciana inculte, praube e ultra capitalista e comerciau), Miguelito (un amic de Mafalda), Felipe (un mainatge amic de Mafalda dab dificultats a l'escòla e fascinat per la television, lo jòc e las bendas dessenhadas), Susanita (ua mainada qui's cred estar hilha de rics borgés, qui mespresa los praubes e qui pensa pas sonque a maridà's un dia, estar borgesa, demorar a l'ostau e aver mainatges) e Guille (un nenet petit hrair de Mafalda).


text:
Masamet
Masamet[1][2] (Mazamet en francés) es una comuna lengadociana en Montanha Negra situada dins lo departament Tarn e la region Occitània. La vila coneguèt un ric passat industrial entre los sègles XIX eXX, en particular mercé a l'industria de deslanatge, que foguèt una vertadièra especialitat masametana, coneguda internacionalament.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada al pè de la Montanha Negra, Masamet, es cap luòc de canton del departament de Tarn.
Es asagada per Toret e Arneta, beneficia d'un clima umid temperat e bufan dins las vals d'Arn e de Arneta, los vents del nòrd e d'Autan.
La vila de Masamet es a proximitat de nombroses lacs e bacins : lac de Montanhés, lac de La Prada Bassa, bacin du Lampi nòu, lac de Camases, lac del pas de las bèstias, lac de Sant Pèire, lac de la Ravieja, lac del Mèrle .
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila seriá estat fondada d'en primièr a Autpol, en 413 pel rei visigòt Ataülf, sus un puèg rocós que domina l'emplaçament de la vila actuala. En 1212 pendent la crosada dels albigeses, Simon IV de Montfòrt assegèt la ciutadèla convertida al catarisme. Après quatre jorns de sèti, prenguèt la plaça e faguèt desròcar la fortalesa. Los abitants d'Autpol aguèron de s'installar dins la val, e fondèron un vilatjòt a la broa d'Arneta: Lo Mas d'Arneta, que vendriá pus tard Masamet. A partir de 1685 : l'Edicte de Fontainebleau obliguèt los protestants mazametans, forabandits de nombrosas professions, de se consagrar a l'industria e al negòci. En 1790 : Jean-Baptiste Meyer foguèt elegit primièr conse de la vila. La comunautat comptava 5 474 armas. En 1807 David Cabibel e nòu industrials van formar lo primièr ostal de negòci que portarà coma rason sociala, lo nom de Société des Casernes. Sens o saupre, venián de fondar las basas d'un esperit de comèrci que durariá 200 ans. En 1851 : Pierre-Elie Houlès importèt 2 balas de pèl de feda de Buenos Aires per ensajar de ne recoltar la lana. Tempativa qu'anava iniciar un saber-far novèl : la lana mòrta veniá utilizabla. Lo deslanatge èra nascut qu'anava assegurar una prosperitat economica extraordinària a la vilòta de Masamet entrò dins lo darrièr terç del sègle XX.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La ciutat medievala d'Autpol : roinas del castèl e vilatge medieval d'Autpol, vestigis d'encencha e de dos castèl ; pèire funerària gravada.
- Menir dels Prats : menir pus enauçat de Tarn (3,70 m), es lo pus grand de la region. Veire tanben Menirs de Tarn.
- Ostal de las Memòrias de Masamet, ancian Ostal Fuzier assostant l'Ofici de Torisme, dels salons réaménagés dins l'estil del sègle XIX, lo Musèu « Memòria del catarisme occitan », de las mòstras sus l'istòria locala e los archius municipals.
- Las gèisas e temples protestants :
- Glèisa de Sant Sauvador, sègle XVIII (1740)
- Glèisa de Nòstra Dòna, sègle XIX (1872)
- Glèisa del Sacrat Còr, art modèrne, sègle XX (1959)
- Monastièr Santa Clara du Sacrat Còr fondat al sègle XIX (1887)
- Glèisa aroinada del vilatge medieval d'Autpol del sègle XV
- Capèla de Roquerlan del sègle XIX (1846)
- Capèla de Sant Pèire dels Plans del sègle XIX (1824)
- Temple de Sant Jaume (sègle XVI)
- Temple Nòu
- Temple Rovièra
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Landshut (274)
Liste des communes
Ergolding
Ville d'Ergolding, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Ergolding a une adresse e-mail et un site Internet.
Vilsbiburg
Ville de Vilsbiburg, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Vilsbiburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Essenbach
Ville d'Essenbach, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Essenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Altdorf
Ville d'Altdorf, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Altdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Rottenburg an der Laaber
Ville de Rottenburg an der Laaber, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Rottenburg an der Laaber a une adresse e-mail et un site Internet.
Ergoldsbach
Ville d'Ergoldsbach, localité de l'Allemagne de 7 400 habitants.
La mairie d'Ergoldsbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Velden
Ville de Velden, localité de l'Allemagne de 6 500 habitants.
La mairie de Velden a une adresse e-mail et un site Internet.
Geisenhausen
Ville de Geisenhausen, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Geisenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bodenkirchen
Ville de Bodenkirchen, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie de Bodenkirchen a une adresse e-mail et un site Internet.
Kumhausen
Ville de Kumhausen, localité de l'Allemagne de 5 100 habitants.
La mairie de Kumhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bruckberg
Ville de Bruckberg, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie de Bruckberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Pfeffenhausen
Ville de Pfeffenhausen, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Pfeffenhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Adlkofen
Ville d'Adlkofen, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie d'Adlkofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Hohenthann
Ville de Hohenthann, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Hohenthann a une adresse e-mail et un site Internet.
Neufahrn in Niederbayern
Ville de Neufahrn in Niederbayern, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie de Neufahrn in Niederbayern a une adresse e-mail et un site Internet.
Eching
Ville d'Eching, localité de l'Allemagne de 3 700 habitants.
La mairie d'Eching a une adresse e-mail et un site Internet.
Niederaichbach
Ville de Niederaichbach, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Niederaichbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Tiefenbach
Ville de Tiefenbach, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Tiefenbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
-71
Aquesta pagina concernís l'an -71 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Descripcion grèga pus anciana d'un molin d'aiga. Pasmens, coma son autor Apolloni de Perge indica una utilizacion ja frequenta d'aquela tecnologia en Mediterranèa Orientala, la data d'invencion d'aqueu tipe de molin es plaçada entre lo sègie III av. JC e lo sègle I av. JC per leis istorians.