text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 23 de març de 2014
La lenga e l'Estat
L'obstacle principau tà l'usatge deu gascon n'ei pas l'Estat. Qu'ei prumèr deu maine socioculturau: har deu nenet un gasconofòne qu'èra vist - a tòrt- com un andicap tà l'escolarizacion, puish que l'escòla n'acceptava sonque lo parlar de la Republica, qu'ei a diser lo francés. E puish parlar francés qu'èra considerat com a signe de modernitat e de progrès sociau. Uei lo dia, l'obstacle màger qu'ei enlòc mei : qu'ei mei que mei cerebrau, neuronau: que demanda un tribalh personau, esfòrç deus grans tà reconstrusir un circuit neuronau gasconofòne en dehòra de la transmission mairau. Esfòrç e energia que hèn hrèita tà vàder gasconofòne. Totun qu'ei perfèitament possible de s'i escàder shens l'ajuda de l'Estat e shens l'escòla. Lo vòste servidor que'n pòt testimoniar. Non hèn pas hrèita cors de gascon tà apréner la lenga, jo n'ei seguit absoludament nat, pas mei que los locutors naturaus. Metòdes d'autoaprenedissatge com mejan de substitucion tà transméter la lenga, ahijuts ad utís linguistics de tot escantilh (diccionaris, gramaticas…) qu'existeishen mercés a l'equipa valenta de Per Noste, a l'Institut Biarnés e Gascon (Enstitut Biarnés e Gascoun), a l'Acadèmia Gascona (Academia gascona) de Baiona, a l'editor gasconofòne Eric Chaplain, a l'escrivan e lexicografe Pèir Morà e a un hum d'auts; e la lenga que comença d'estar plan vededera e audidera en particular per youtube (cercatz-i IEO65 o Ostau Comengés), que cau encoratjar lo tribalh exemplar de Nosauts de Bigòrra - IEO 65 e deth Ostau Comengés en aqueth maine, que'n sian felicitats e arregraciats! Qu'avem tanben la TV per internet qui'nse prepausa quauques videos tot en gascon (per fin!) . Que non mancan pas sonque la motivacion e la volontat de s'i escàder. Qu'ei aquò: parlar gascon uei lo dia qu'exigeish volontat e motivacion. Que s'ageish, a la hèita fin, com per tota lenga e a tot atge, de's crear de novo circuits neuronaus dedicats a la gasconofonia e aquò qu'exigeish un tribalh regular e seguit. Tà apréner a emplegar mots e idiomatismes, a har frasas com cau, que hè hrèita ua practica regulara, progressiva, shens tròp de dolor, ideaument quotidiana. Qu'ei l'unic mejan tà en·hortir aqueths circuits gasconofònes. Qu'ei plan aquò lo motiu d'aqueth blòg entau son autor : aproprià's lo gascon. E lo motor d'aqueth "brain building" que's ditz motivacion. Qu'ei la motivacion qui pòt assegurar un futur tà la lenga. E en abséncia de tota motivacion politica, de dòu har, sonque la motivacion de la gent que pòt compdar. La clau deu futur deu gascon qu'ei enter las mans deus quites gascons, e sonque d'eths.
9 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
Se vei qu'i coneisses PAS GES a l'educacion bilingüa. Ieu ai format mos dròlles al bilinguisme italian, lor ai de longa parlat en italian (e sonque), lor ai crompat de DVDs en italian, de libres per dròlles en italian, mès tot aquò a menat mai que mai a una conoissença passiva de la lenga. Es en anar en vacanças en Itàlia que se son renduts compte de l'utilitat de la lenga, qu'èra quicòm mai qu'un espleit per parlar amb lo paire o per gaitar de dessenhs animats. E tot aquò, plan solide, manca en Occitània.
Es la politica linguicida constanta de l'Estat francés qu'a fait desaparéisser las lengas altras que lo francés de l'espaci public, e aquò aguèc per consequéncia la diglossia prumèr, pèi la desaparicion de las lengas minorizadas.
- 23 de març de 2014 a les 20:19
- Joan de Peiroton ha dit...
-
L'escòla d'immersion bilingüa, que'n soi tostemps estat d'acòrd. Totun, jo non n'èi pas jamei aprofieitat e aquò non m'a pas empachat d'apréner e d'emplegar lo gascon. D'aquò que poish testimoniar.
En ua democràcia, car amic, l'Estat, qu'èm tu e jo. N'ei pas un còs estrangèr. Personauments, la mia competéncia en gascon non deu pas arren a l'Estat, ni en pro, ni en contra. No'm hè pas hrèita ni no'm hè puisheu l'Estat tà parlar gascon. L'Estat qu'ei completament absent aquiu. Que parli gascon e pro. Qu'ei perfèitaments legau, aquò. Se jo e soi capable d'ac har, los autes qu'ac poirén har tot parièr s'ac volossen. Qu'ei la significacion deu men messatge.
- 23 de març de 2014 a les 21:49
-
-
l'Estat e la lenga : avetz ben rason !
renar merle
- 24 de març de 2014 a les 13:30
- Jordi ha dit...
-
Marces Joan de Peiroton,
Ieu èra vengut per te har ua demanda: A ont pòdi apréner gascon a distancia?
Aquera junhsèga demoraré de nau a Formentera o voliva apréner gascon mès lo voliva apréner là. Ai gardat las adreças qu'as escrich e a veire si avem sòrt!
Salut!
PS: Si et decideixes a fer una visita a l'illa alguna vegada, hi seràs benvengut.
- 25 de març de 2014 a les 11:46
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Adiu Jordi.
Felicitacions per la decision! Quin gascon se vòs apréner? Per l'aranés, que't cau contactar lo Conselh Generau d'Aran. Sequenon, t'aconselhi de visitar Per Noste (http://www.pernoste.com) qu'organiza cors de gascon per distància (http://www.pernoste.com/Modules/Enseignement/Presentation.aspx) e que ven metòdes e libes d'ensenhament, en particular que t'aconselhi lo son metòde "a hum de calhau" e lo DVD audio "Aprends moi le gascon". (http://www.pernoste.com/Modules/AHumDeCalhau/Presentation.aspx).
Un catalan clar, plan articulat e pro lent (dab l'accent mei pròishe deu valencian que non pas deu balear) deuré anar tà't har compréner per un gasconofòne de Bearn.
- 25 de març de 2014 a les 16:26
- Jordi ha dit...
-
Adiu Joan!
Marces peth ton comentari. Ai vist era plana web deth pernoste e pènsi qu'ei era melhor opcion. Aquò deths mètodes "a hum de calhau" qu'ei ua manièra plan bòna d'apréner.
E... existís qualque diccionari gascon per apréner a un nivèl basic. Ai vist eth "Tot en gascon" e pènsi qu'ei ua bona inversion mes si soi cercant qualque opcion plan economica... A nivèu escolar, pòdi trobar arres? O per la diferencia de preu crompi directament eth "Tot en gascon"?
Marcés pera tua paciència!
- 3 d’abril de 2014 a les 14:22
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Adiu Jordi,
Lo mei economic que son los diccionaris online, véder aquiu peus ligams:
http://www.lexilogos.com/gascon_langue_dictionnaires.htm
Atencion, que son diccionaris gascon-francés o francés-gascon.
Lo Tot en Gascon qu'a l'avantatge de non pas aver a recórrer au francés.
Se t'intéressa, que't pòdi enviar un exemplar de la prumèra edicion deu Tot en Gascon (n'ei la dusau) que't sufeish de m'indicar la toa adreça per mèl e que'u te envii. No't costarà pas arren.
- 4 d’abril de 2014 a les 22:02
-
-
Adishatz tots,
Lo Dicod'Òc qu'ei deus utils tanben. O los diccionaris de Per Noste en generau.
Joan, que pensi que mesclas dus problèmas.
Jo tanben qu’aprenoi a parlar shens l’ajuda de l’Estat (mès dab la deus autors / editors gascons e deus locutors qui aví entorn). E plan solide l’Estat qu’a d’autas crabas a mólher que de ns’empachar de gasconejar enter nos. Tà nosauts lo gascon qu’ei un hobby, un interès deu maine de l’esfèra privada, ua tintèina. De que n’i a qui colleccionan timbres, o qui hèn aus escacs, o qui practican lo caiac de mar. Jo que parli gascon. Aquò rai.
Mès tà víver e pravar, la lenga que’s deu mantiéner o espandir dinc a ua massa critica de locutors qui n’an l’usar quotidian, e shens que domestic : tanben sociau, culturau, gausem díser : politic au sens larg.
Ad aquò, si-ben que hèn empach la filosofia, l’ideologia, la politica estataus. E lo hèit qu’ua part magerassa de la populacion gascona agin encapit l’ideologia dominanta (francés = lenga de civilizacion, gascon = patuès endarrerat), aquò tanben b’ei un resultat d’aquesta politica/propaganda agressiva relaiada per un Miquèu Sèrras dens la soa sortida tristament famosa d’arunan.
Lo monde en generau, e los francés en particular (gascons comprés, los qui francés son, quan n’ac auràn pas lhèu causit) n’an pas nat quéhar de las lengas. N’i véden pas sonque ua atruna, ne’n saben pas que la foncion utilitària. B’ei de véder a la lor faiçon superficiau d’apréner las autas lengas : cap recèrca, sonque l’eficacitat e rai tau parlar-plan. Gavacheja que gavachejaràs, tostemps enténer be’t heràs… Doncas se cómptam suus ahuecats de la lenga tà har-la víver, n’i abastaram pas. Qu’am tanben besonh d’un estatut, d’ua reconeishença e d’incitatius a un nivèu societau tà que lo monde, au minimum, la respèctin, e tà que quauques-uns (hòra los gasconejaires convençuts) agin enveja de l’apréner e de la practicar.
Quan l’Estat francés ne ns’ajudaré pas (volent-s’ac la crisi…), be caleré totun qu’esloishèssi lo dògma de la RepublicaUaEIndivisiblaQueLaSoaUnicaLengaOficiauEiEDeuDamorarLoFrancés…
Amistats,
Joan-Ives
- 9 d’abril de 2014 a les 13:29
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
Vous êtes pour le gascon comme moi pour le catalan-valencien, je suis né a l'an 64 du passé siècle, je suis né avec le franquisme et je n'avais pas l'escolarisation dans la langue de mon père, le catalan-valencien, et j'ai apris de mon père premièrement, et après avec des livres, dictionnaires, et publications en cette langue.
Maintenant un 33 % de la population de la Comunauté Valencienne etude en sa langue.
Je crois que l'état est très important pour la continuïté d'une langue.
- 6 de desembre de 2014 a les 6:44


c: text/html

text:
Illustracion de Jan-Marc Simeonin, Auseus, La Edicions dau Chamin de Sent Jaume, 2006
Lengas e poders
Un seminari en occitan
L’annada escolara passada, a mon iniciativa, s’es dubert un pichon seminari (que demanda pas qu’a venir grand !) de forma e de nivel universitari en occitan a l’Ostal d’Occitania de Tolosa, 11 rue Malcosinat. Merceji en primièr l’Ostal per son accuelh et son ajuda e totis los participants, e en particulièrs totis los que son vengut regularament animar e portar lor contribucion.
S’es debanat un dimercrès cada mes entre octobre e mai. Ongan se farà de nòu, segond la mèma regularitat.
Traparetz sus aqueste blòg los comptes renduts de las sesilhas – es a dire dels expausat mas tanben e subretot de las discussions – amb, de còps que i a, un pauc de documentacion.
Manca lo resson de la darrièra sesilha (26 de mai) que malurosament l’enregistrament se n’es perdut dins lo crash d’un disc dur. Esperi totjorn de lo poder recuperar. Aquel jorn s’ausiguèt, exepcionalament a l’universitat del Miralh – ara Jean Jaures –, un expausat de James Costa : La revitalizacion lingüistica, una question de lenga ? e se discutèt lo tèxte de Florian Vernet titolat : Qualques reflexions sus la situacion de l'occitan.
Aquí dejos, l’argumentari introductiu e la lista dels comptes renduts, publicats separadament.
J.P. Cavaillé
Argumentari :
Que pòdon los poders sus las lengas ? Que pòdon las lengas suls poders ? Qu’es aquò e que pòt una lenga de poder ? Qu’es aquò e que pòt una lenga despoderada ? O melhor, cossí las lengas podon èsser a l’encòp espleches de dominacion e aisinas de lucha contra la dominacion ? Un autre biais de prene aqueste subjècte de reflexion seriá de se demandar perqué la question de la democracia linguïstica es aital pauc e mau pausada, perqué demora un punt cec dins la part majora de la filosofia politica contemporanèa ? Perqué tant de discors sus la libertat e l’afrancament, amai los que se vòlon mai radicals, se dison dins de lengas e registres de lenga que son las e los dels mèstres e dels poders instituits, e participan an aquesta dominacion linguistica sens cap de reflexivitat critica ?
L’ideia es de fargar un seminari de recerca en occitan, per demostrar dins los actes (de paraula e d’escritura) que se pòt desvolopar en filosofia e scienças socialas un discors critic e analitic dins una lenga çò ditz desprovesida de l’aparelhatge conceptual per zo far. Plan segur las questions en francés (e dins las autras lengas conegudas pels intervenents) seràn plan vengudas, mas l’ideia es de servar l’occitan coma lenga d’exposicion e, per tant que serà possible, d’escambi. L’escomessa, autrament dich, es de trobar e fargar un public que parla o almens compren l’occitan, dispausat a partecipar a una reflexion collectiva de nivel universitari. Vòstra preséncia es donca vitala.
Langues et pouvoirs
Que peuvent les pouvoirs sur les langues ? Que peuvent les langues sur les pouvoirs ? Qu’est-ce et que peut une langue de pouvoir ? Qu’est-ce, et que peut une langue privée de pouvoir ? Ou mieux, comment les langues peuvent-elles être à la fois des instruments de domination et des outils pour lutter contre la domination ? Une autre façon de prendre ce sujet de réflexion serait de se demander pourquoi la question de la démocratie linguistique est si peu et si mal posée, pourquoi elle reste un point aveugle dans la majeure partie de la philosophie politique contemporaine ? Pourquoi tant de discours sur la liberté et l’affranchissement, y compris ceux qui se veulent les plus radicaux, s’expriment en des langues et des registres de langue qui sont celles et ceux des maîtres et des pouvoirs institués, et participent de cette domination linguistique sans aucune réflexivité critique ?
L’idée est de créer un séminaire de recherche dont la langue d’usage serait l’occitan, pour démontrer par les actes (de parole et d’écriture) qu’il est possible de développer en philosophie et en sciences sociales, un discours critique et analytique dans une langue soi-disant dépourvue de l’appareillage conceptuel qui lui permettrait de le faire. Bien sûr les questions et remarques en français (comme dans les autres langues connues des intervenants) seront les bienvenues, mais le pari est de maintenir l’occitan comme langue d’exposition et, pour autant que cela sera possible, d’échange.
Tièra de las sessilha e dels comptes renduts :
Sesilha 1, 21 d’octobre 2015
Questions introductivas (J. P. C.)
Sesilha 2, 18 de novembre 2015
La nocion de poder e remarcas sus l’articulacion conceptuala lengas e poders (J. P. C.)
Sesilha 3, 16 de decembre 2015
Alem Surre-Garcia : Las nocions de « convivéncia » e de « talvera »
Sesilha 4, 20 de genièr 2016
Patric Sauzet : retorn sus son tèxte de 1988 : « Delai de la diglossia. Per un modèl mimetic del contacte de lengas »
Sesilha 5, 17 de febrièr 2016
Aurelia Lassaca : Lo primièr francimand
Sesilha 6, 16 de mars 2016
Jean-Pierre Cavaillé : La proïbicion linguïstica coma manifestacion de poder(s) : lengas d’esclaus (Platon) e d’erètges (Valdeses occitans de Calàbria)
Sesilha 7, 26 de mai 2016
James Costa : La revitalizacion lingüistica, una question de lenga ? (en espera del compte rendut)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dilluns, 22 d’abril de 2013
Un empat que mos sap a poc
Partit complicat eth que se disputèc aguest dissabte en Bossòst e qu’acabèc damb un empat que non deishèc content a cap equip.
Ena prumèra mietat ei quan semblèc qu’ era U.E. Bossòst podie auer mercat era diferéncia entre es dus equips. Pèir auec ua bona ocasion en entrar laguens der àrea tot solet e quan semblaue qu’ anaue a mercar, eth defensa deth Luchon podec despejar era pilota. Miguel, ena menuta 30´, shutaue ras a tocar deth garròt e mercaue eth 1-0. Semblaue que damb aguest mercador s’ arribarie ath descans mès a dues menutes deth descans en ua pilota perduda pera defensa aranesa, Sales metie un gran gol en suspréner a Kike damb un shut des de 40 mètres. Damb eth 1-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, e a mesura qu’anauen passant es menutes s’ anec enlordint eth jòc, çò que portèc a continues interrupcions; eth partit non auec ritme e beneficièc ath equip francés. Liaño auec ua bona ocasion en un shut des de laguens der àrea qu’ eth portèr francés arturaue. Er arbitre expulsèc ath nòste jogador Àlex e ara seguida ath jogador deth Luchon, Sales. Enes darrères menutes era U.E. Bossòst non podec profitar es lançaments de fauta e de cornèr. En tota era dusaua mietat eth nòste portèr Kike non auec d’arturar cap pilota. Er arbitratge non agradèc bric a cap des dus equips.
Ath finau, un empat que mos deishe un sinhau luenh des aspiracions entà pujar lòcs ena classificacion. Era semana que ben, important partit en camp de Villeneuve de Rivière, jogam dissabte 27 d’ abriu tàs 20 :00 ores.
Entrenaments aguesta semana: deluns e dijaus.
U.E. Bossòst : Kike, Héctor, Chapo, Felipe, Antonio, Àlex, Luis, Liaño, Pèir, Paba e Miguel. Remplaçants: Abraham, Gachi, Ignasi.
Tarjetes auriòles: Alex, Pèir, Ignasi.
Tarjeta vermelha : Àlex
Trainer: Adrian.
B. Luchon : Boutra-Mansour, Vanmo, Coutinho, De Abreu, Cayrey, El Mahraoui, Sales, Boy, Latour, Giron, Da Costa. Remplaçants: Nuno.
Tarjetes auriòles: Sales, Boy, Da Costa.
Tarjeta vermelha: Sales
Trainer: Revertegat Philippe.
Gols : 1-0 Miguel (30’),1-1 Sales (43’).
Arbitre : Hubert Marc.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
Dimenge, 18 de decembre de 2016, 03h00 Societat,Politica,Lenga,Cultura
Provença > Provença > País Marselhés
Se tenguèt ièr a Marselha una accion per revendicar la preséncia de l’occitan al MUCÈM, lo Musèu de las Civilizacions d’Euròpa e de la Mediterranèa. Las parets de veire del musèu presentan en sèt lengas l’article catòrze de la Declaracion Universala dels Dreches Umans. La lenga del país i es pas. Per aquela rason, una còla de militants occitanistas, quilhats estoïcament, i despleguèron de 12h a 16h una bandeiròla de dos mètres que pòrta lo tèxt en occitan que manca. “Còntra lei persecucions cadun a drech de cercar asil e de beneficiar de l’asil dins d’autrei país”, çò ditz l’article en question, segon la bandeiròla que tenguèron.
L’accion seguissiá una iniciativa de Danís Capian, que i anèt “coma uman occitanofòn que vòu qu’en Occitània los dreits umans siavon afortits en occitan”. L’acompanhavan son amic Mickaël Neyrolles, qualques militants d’Iniciativa per Occitània e una representacion de l’Ostau dau País Marselhés.
De reaccions positivas
Mentretant se repartissiá de tractes al mond que passejavan en explicant l’accion, e la majoritat mostrèron lor simpatia. “Totes comprenián lo ligam entre la defensa de l’occitan e lo drech a l’asil, lo respècte de la diversitat...”, çò diguèt a Jornalet Matiàs Gibèrt, qu’èra sus plaça. “De passantas que son vengudas parlar amb nosautres, en occitan. Sovent de femnas, fòrça femnas e d'estrangièrs totjorn positius e interessats de comprene, lo ligam entre la lenga occitana e la catalana, los escambis culturals, etc”. De son costat, Gerard Joan Barceló, confirmava a la redaccion las paraulas de Gibèrt “en ajustant que d'unes èran prèstes a signar una peticion o a escriure al MUCÈM”.
“Doas femnas que parlan provençal e un òme que parla lengadocian comuniquèron amb nosautres. L'occitan se pòt parlar encara amb de desconeguts al còr de Marselha en 2016!”, çò manifestèt Domergue Sumien.
L’anecdòta de la jornada la portèt una femna argeriana installada a Marselha dempuèi un an que s'estonèt que los marselheses s'interessèsson pas a lor lenga e lor cultura e quitament deplorèt que lo monde parlèsson pas pus amb l'accent.
Un musèu qu’ignòra la lenga e la cultura del país
Lo MUCÈM s’inaugurèt lo 7 de junh de 2013 a Marselha dins l’encastre de las activitats de la Ciutat Focèa coma Capitala Europèa de la cultura. Bastit sus de tèrras ganhadas sus la mar, lo sit cèrca d’èsser un espaci màger d’analisi e interaccion de las divèrsas civilizacions de Mediterranèa long de l’istòria, mas ont la lenga e la cultura del país son pas brica presentas. De fach, lo musèu a fach d’esfòrces extraordinaris per ignorar las nombrosas mòstras d’indignacion a prepaus de l’abséncia de la lenga e la cultura del país.
https://www.change.org/p/monsieur-jean-françois-chougnet-volèm-l-article-14-de-la-declaracion-universala-dei-drechs-umans-en-occitan-sus-lo-mucem?recruiter=53871590&utm_source=share_petition&utm_medium=facebook&utm_campaign=share_for_starters_page&utm_term=des-lg-no_src-no_msg
Sembla que volien far lo Museu de la barbaria Europea e contra Los Drets Humans. Son atal, los chovinets entrenats al centralisme.
Qui perd la seva cultura perd la seva identitat, no us la deixeu perdre
#9 Se volètz escriure al MUCÈM:
http://iniciativaoc.blogspot.fr/2016/12/letra-per-mandar-al-mucem-lettre.html
Cresi que benlèu se poiriá prene de causas dins la literatura marselhesa contemporanèa per apiejar e renfortir encara mai aquesta accion legitima.
Per exemple, me fa pensar a una figura coma J-C Izzo. Soi gaireben segur que s'i pòt trobar dins son òbra un quicòm, un passatge, sus la critica de la concepcion "MUCEM" de la cultura.
Coma de costuma dins lo mitan occitaniste, se troba sempre d'esperits negatius.
Per ieu, l'accien menaia davant lo MUCEM es de valorisar e duvem benastrugar lei militants que li èron. E lo dieu ben tranquilament que siáu pas d'Iniciativa per Occitania.
A l'ora d'ara, me sembla qu'aquèu biais de faire es de bòna accien politica : vòlo dire chausir una cibla concreta, que se limita pas a la revindicacien linguistica e organisar una accien per aquò dins la non-agressivitat.
Segur que la pre... Legir mai
Sem al sègle de l'imatge.....!
E avèm aici un imatge....
De que ne pensatz d'aquel imatge ?
De que pòdon n'en pensar lo mond ?
De que pòdon n'en pensar lo mond del Mucèm ?
#10 as rasoun mas me trufe de co que dises, ieu escrive co qu'ai entendu dins ma familho "capitar" es un verbe qu'ai ausi mai d'un cop dins la ceveno per de gens que la lengo ero l'oc et pas lou francès i a beleu mai de trente ans veses ? c eroun pas felibre nimai occitaniste parlavoun lou patoues capitar capitado aquo me plai.
e piei siei jalous qu'es pas de dire anar me rebalar davant lou mucem em'un drapeu prouvencau aquo me fai soufracho
couralamen
#6 En mai de romegar de gelosia pr'amor qu'avètz pas de coratge per vos bolegar, vesi pas l'interès d'escriure en mistralenc s'es per dire "capitada" qu'es una creacion renaissentista, valent à dire un daquòs d'occitanista, absent del tdf ('capitar' òc). Reüssida, aquò's de bona lenga.
Kworalamen
#8 Èra pas una manifestacion mas una accion individuala dobèrta al supòrt de totes.
Ara es important que l'accion de Denis Capian aja una seguida. Sabèm que la direccion del MUCÈM es al corrent de çò que se passèt ièr. IPO escriurà una letra per demandar que l'occitan siá present entre las lengas de las parets de veire del musèu mediterranèu de Marselha amb lo tèxt precís provençal "Còntra lei persecucions cadun a drech de cercar asil e de beneficiar de l’asil dins d’autre... Legir mai


text:
Los sòcis deu Conselh lingüistic que’s desparteishen en quate comissions de tribalhs :
Au demiei de las nòrmas qui estón dejà establidas en l’istòria de la regulacion lingüistica occitana, validar las qui son publicaderas suu site internet deu Congrès.
Joan BARCELÓ, Felip BIU, Aitor CARRERA, Joan FULHET, Sèrgi GRANiÈR, Patric SAUZET, Domergue SUMIEN, Jacme TAUPIAC, Manèl ZABALA.
Dens l’amira de la constitucion d’ua basa de dada terminologica occitana, en partenariat dab los membres deu Congrès (InÒc, IEO...), estat deus lòcs e perspectivas d’alargament e de difusion deus lexics qui existeishen.
Joan Claudi FORÊT, Bernat GIELY, Arvei LIEUTARD.
Joan Breç BRANA (Responsable pòle « lenga e societat » de l'InÒc Aquitània), Benaset DAZEAS (Director deu Congrès).
Constitucion d’un inventari - bibliografia comentada - de las publicacions lingüisticas de referéncia : diccionaris, glossaris, lexics, gramaticas, nòrmas, metòdes d’aprendissatge. Aqueth inventari qu’aurà ua version mei petita entau gran public. Qu’ei la purmèra etapa entà la constitucion d’ua basa lexicau istorica de la lenga occitana. Aqueth inventari qu’ei miat en partenariat dab lo CIRDÒC - mediatèca occitana.
Benjamin ASSIÉ (Director deu CIRDÒC, sòci deu Congrès).
Respóner au besonh màger deu public - mei que mei escolar - d’un diccionari en linha francés-occitan. Aqueth que hè compte deu principi d’accion deu Congrès : la valorizacion de l’unitat de la lenga e lo respècte de la soa diversitat.
Michèu CHAPDUELH, Cécile CHAPDUELH, Sèrgi CARLES, Nicolau REI BÈTHVÉDER, Bernat MOLIN, Patrici POJADA, Joan Claudi RIXTE, Maurici ROMIEU, Joan THOMÀS.
Gilabèrt MERCADIÈR (President deu Congrès), Vincenç RIVIÈRE (encargat de mission de l'Universitat de Tolosa - Lo Miralh), Domenge Château-Anneaud, Cédric VALMARY (CFPÒ Miègjorn Pirenèus), Pascal SEBAT (Professor d'occitan).


text:
Nos gustaría enviarte las notificaciones para las últimas noticias y novedades
Aran a estat un exemple de creishement economic exponenciau e contonhat enes darrères decades. I a àmbits, en canvi, que en opinion personau encara èm luenh entà arténher es estandards que mos hèsquen arribar ara mieja.
Eth nòste modèu de creishement economic se basèc, principaument: ena lectura acertada qu’eth motor economic deth País (Baqueira Beret) e eth client que venguie entara estacion, auie de besonh un hilat de servicis que le hèssen sentir ua experiéncia unica e sensitiva. Liegèrem acertadament qu’era aufèrta de servicis dera estacion d’esquí auie de besonh d’ua aufèrta complementària dehòra dera madeisha. E acertadament, la creèrem e de fòrça qualitat.
Èm en ua prohonda transformacion en toti es àmbits. Auem dus reptes importants se volem qu’aguesta linha se mantengue e non decréishe. Eth prumèr des reptes, ei adaptar-se ara naua realitat des demanes qu’eth client à e aurà. Eth dusau repte ei incrementar era nòsta activitat economica dehòra der iuèrn. Entath prumèr repte, prepausi, iniciar eth canvi progressiu deth concepte “client compre producte” ath concepte “client pague per ús”. Entath dusau repte, prepausi començar a potenciar e aprofitar era tecnologia actuau e era qu’ei a punt d’arribar entà contunhar aufrint ath nòste client ua experiéncia unica e sensitiva dehòra dera sason d’iuèrn. Aran aufrís fòrça possibilitats!!!
Un des problemes tamb eth que s’estan trapant es administracions publiques e es empreses ei era dificultat entà arténher era capacitacion formativa e professionau de besonh entàs transformacions e canvis que vien, derivats principaument, dera tecnologia. Se ad aguesta le igem eth besonh, d’Aran, d’incrementar era qualitat ena prestacion de servicis podem daurir ua pòrta ara oportunitat. Crear, retiér e captar Talent. Ei de besonh.


text:
Conselh de Securitat de las Nacions Unidas
Lo Conselh de Securitat de las Nacions Unidas es l'organ executiu de l'Organizacion de las Nacions Unidas (ONU). A « la responsabilitat principala del manten de la patz e de la securitat internacionala » segon la Carta de las Nacions Unidas e dispausa per aquò de podères especifics coma lo manten de la patz, l'establiment de sancions internacionalas e l'intervencion militara. Qualques decisions, nomenadas resolucions, del Conselh de Securitat an fòrça executòria e « los Membres de l'Organizacion convenon d'acceptar e d'aplicar las decisions del Conselh de Securitat ».
Se reünís al sèti de las Nacions Unidas a Nòva York aprèp o aver fach dins diferentas capitalas, coma París o Addis Abeba. Los membres i devon èsser presents en permanéncia, perque lo Conselh se pòt reünir a tot moment, subretot en cas de crisi excepcionala.
Lo Conselh de Securitat se compausa de quinze membres: cinc permanents amb drech de vèto (China, Estats Units d'America, França, Reialme Unit, Russia) e dètz elegits per una durada de dos ans (renovelabla per mitat cada an).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Elements claus
- 3 Problèmas e disfoncionaments
- 4 Proposicions de reforma del Conselh de Securitat
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra session del Conselh de Securitat se tenguèt, lo 17 de genièr de 1946, dins lo bastiment Church House, a Londres.
Foguèt, tre l'origina, compausat de cinc membres permanents, los Estats Units d'America, l'Union Sovietica, lo Reialme Unit, França e la Republica de China (Taiwan), a l'encòp, perque son los principals vencidors de la Segonda Guèrra Mondiala, e perque representant a l'epòca la majoritat de la populacion mondiala (en comptant los empèris colonials), cadun gaireben a egalitat.
A l'adopcion de la carta, èran tanben prevists sièis membres non permanents, nombre portat a dètz per un emendament adoptat lo 17 de decembre de 1963. La resolucion d'aquel emendament fixèt tanben, dins son article 3, lo nombre de representants per zòna geografica.
La composicion permanenta del Conselh de Securitat foguèt solament modificada un còp en 1971, quand l'Assemblada Generala votèt per cambiar los representants de la Republica de China (uèi Taiwan) al profèit d'aqueles de la Republica Populara de China.
Aprèp la dissolucion de l'URSS, lo president Boris Eltsine informèt per lettra le secretari general de l’ONU, lo 24 de decembre de 1991, que la Federacion de Russia aviá succedit a l’Union sovietica al Conselh de Securitat, decision enterinada pel Conselh en genièr de 1992.
Elements claus[modificar | modificar la font]
Ròtle[modificar | modificar la font]
L'article 24 de la Carta lo definís atal: « Per assegurar l'accion rapida e eficaça de l'Organizacion, sos Membres conferisson al Conselh de Securitat la responsabilitat principala del manten de la patz e de la securitat internacionala. » Las atribucions exactas e las modalitats d'accion del Conselh son precisadas dins lo capítol V (Conselh de Securitat), article 26, dins los capítols VI (Reglament pacific de las contèstas) e VII (Accion en cas de menaça contra la patz, de rompedura de la patz e d'acte d'agression), e dins qualques articles del capítol VIII (Acòrds regionals).
Composicion[modificar | modificar la font]
En mai dels cinc membres permanents, lo Conselh de Securitat es compausat de 10 membres non permanents, sens drech de vèto. La resolucion 1991[1] de l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas (votada lo 17 de decembre de 1963) fixèt lor reparticion atal:
- cinc Estats membres d'Africa e d'Asia (en general, tres d'Africa e dos d'Asia) ;
- un Estat membre d'Euròpa Orientala ;
- dos Estats membres d'America Latina ;
- dos Estats membres del grope dels Estats d’Euròpa Occidentala e autres Estats.
Los membres non permanents an un mandat de dos ans; cada an son renovelats per mitat per un vòte de la majoritat dels dos tèrces de l'Assemblada Generala; los membres sortissent son pas immediatament reeligibles.
Los membres non permanents son:
Foncionament[modificar | modificar la font]
- La presidéncia del Conselh de Securitat es assegurada pendent un mes per cada membre segon lo principi de la Presidéncia viradoira, segon l'ordre alfabetic anglés del nom de país.
- Lo Secretariat General de las Nacions Unidas assistís a totas las sesilhas del Conselh e i pòt intervenir, mas vòta pas.
- Quand un Estat membre fasent pas partida del Conselh es en causa dins una question disputada, pòt assistir a aquela sesilha e intervenir, mas vòta pas.
- Quand un Estat membre fasent partida del Conselh es en causa dins una question disputada, s'absten de votar.
Estructura[modificar | modificar la font]
Organs subsidiaris[modificar | modificar la font]
- Comission de Consolidacion de la Patz de las Nacions Unidas: concentra los esfòrces de manten de la patz dins los païses sortissent d'un conflicte per la mobilizacion dels actors (ONG), de fonts e de recomandacions estrategicas al respècte del desvolopament.
- Comitat de las Sancions: pòt prendre de « mesuras coercitivas per mantenir o restablir la patz e la securitat internacionalas », podent anar de la sancion economica a l'intervencion militara.
- Comitat contra lo Terrorisme : « òbra per renfortir la capacitat dels Estats membres a empachar los actes de terrorisme sus lor sòl coma al delà. »
- Comitat 1540: encargat d'examinar la mesa en òbra pels païses membres de la resolucion 1540 relativa a la non proliferacion de las armas de destruccion massissa. Somet de rapòrts periodics e, se cal, de recomandacions al Conselh de Securitat.
- Conselh dels Dreches de l'Òme de l'ONU: examina la question dels dreches de l'òme dins totes los païses membres a cadun son torn amb de documents fornits pels diches païses e d'organizacions independentas per tòca de ne melhorar lo respècte.
- Fons d'Indemnizacion de las Nacions Unidas: examina las demandas d'indemnizacion e paga las indemnizacions a las victimas per exemple kowaitiana de l'envasion e ocupacion iraquiana pendent la Primièra Guèrra del Golfe.
- Fòrça de Manten de la Patz de las Nacions Unidas (Casques blaus): armada temporària compausada de militars eissits de diferents païses membres, avent per ròtle {{cita|lo manten o restabliment de la patz e de la securitat internacionalas".
- Tribunal Penal Internacional per l'èx-Iogoslavia : situat a L'Aia, es encargat de las perseguidas e jutjaments contra de presumits responsables de violaments graves dels dreches de l'Òme pendent las guèrras en Croàcia, Bòsnia e Ercegovina e Kosova.
- Tribunal Penal Internacional per Rwanda: tenent sesilha a Arusha, es encargat de perseguidas e jutjaments contra los responsables de violament de drech internacional (genocidis) en Rwanda e dins los Estats vesins en 1994.
- Comission de Contraròtle, de Verificacion e d'Inspeccion de las Nacions Unidas: encargada del desarmament d'Iraq de sas armas de destruccion massissa e del contraròtle fach sus aquel país tocant a l'empachar de se tornar procurar aquelas meteissas armas.
- Comitat 1267: conegut coma lo Comitat de las Sancions contra al-Qaida e los talibans.
Comitats permanents[modificar | modificar la font]
Son uèi al nombre de tres. Totes los païses del Conselh de Securitat i participan, çò qu'indusís un cambiament regular dels representants, en causa del renovèlament annal de la mitat dels membres non permanents.
- Comitat d'expèrts encargat del reglament interior
- Comitat d'admission dels novèls membres
- Comitat del Conselh de Securitat per las reünions fòra del Sèti del Conselh
Comitats especials[modificar | modificar la font]
Gropes de trabalh[modificar | modificar la font]
Proceduras[modificar | modificar la font]
Totas las decisions del Conselh de Securitat devon èsser promulgadas per un tèxte votat segon un quòrum precís; aqueles tèxtes votats se nomenan resolucions. Cadun dels membres del Conselh de Securitat dispausa d'un vòte.
Existís dos tipes de resolucions, aquelas portant sus de « questions de procedura », e las autras. Caduna an un quòrum diferent :
- « Las decisions [...] sus de questions de procedura son presas par un vòte afirmatiu de nòu membres » (article 27, alinèa 2);
- « Las decisions del Conselh de Securitat sus totas las autras questions son presas per un vòte afirmatiu de nòu de sos membres ont son compreses los vòtes de totes los membres permanents, essent entendut qu'una partida a un desacòrdi s'absten de votar » (article 27, alinèa 3).
La condicion del segond cas sul « vòte afirmatiu [...] de totes los membres permanents » es çò que nomenam abusivament lo «drech de vèto», tèrme que s'aplica pas estrictament aicí: lo drech de vèto es un drech actiu e a posteriori, aquel d'invalidar un tèxte adoptat. Se deuriá pus justament nomenar aquò «drech de blocatge», perque es lo mecanisme, passiu, que permet d'empachar a priori l'adopcion d'un tèxte.
Las resolucions del Conselh de Securitat son de decisions de portada obligatòria: l'article 25 de la Carta precisa atal[2]: « Los Membres de l'Organizacion convenon d'acceptar e d'aplicar las decisions del Conselh de Securitat en conformitat a la presenta Carta. »
Contra poders ?[modificar | modificar la font]
Un debat actual concernís l'espandida de la somission del Conselh de Securitat a l'Estat de drech (o rule of law) e la possibilitat d'examinar la legalitat de sas decisions. Actualament, las decisions del Conselh son limitadas a travèrs tres biaisses principals [3]:
- l'usatge del drech de vèto per un dels membres del Conselh;
- lo vòte d'una mocion de censura per l'Assemblada Generala (art. 10 de la Carta);
- la possibilitat de far d'una question prejudiciala a la Cort Internacionala de Justícia per l'Assemblada Generala.
Aquel problèma foguèt levat per qualques tribunals, subretot dins l'afar Tadic pel Tribunal Penal Internacional per l'èx-Iogoslavia (1997), l'afar de l'atemptat de Lockerbie per la Cort Internacionala de Justícia (abril de 2002), e l'arrèst Kadi de 2008 de la Cort de Justícia de las Comunautats Europèas [4]. Fin finala, la credibilitat meteissa del Conselh al respècte dels Estats es invocada coma limit de facto a son poder [5].
Vèto[modificar | modificar la font]
Fins al 13 de julhet de 2006, lo vèto foguèt utilizat 258 còps amb, per òrdre d'importància: 122 còps per l'URSS/Russia, 81 còps pels Estats Units d'America, 32 còps pel Reialme Unit, 18 còps per França e 5 còps per la China/Taiwan[6].
Per mai de la mitat, aqueles vètos se faguèron dins los primièrs dètz ans aprèp la creacion de l'ONU e dins la decenia 1976-1985: 83 e 60 respectivament, o 143 al total. Pendent los ans 1996-2006 foguèt utilizat solament 13 còps.
D'entre aqueles vètos, fòrça (59) foguèron los refús d'admission de membres novèls, subretot dins las doas primièras decennias e subretot per l'URSS.
Problèmas e disfoncionaments[modificar | modificar la font]
Sus los membres del Conselh[modificar | modificar la font]
Membres permanents[modificar | modificar la font]
- Non representativitat
Las descolonizacions, de la fin dels ans 1940 a 1960, la progression demografica d'Asia, d'Africa e de l'America Latina, e dins lo meteis temps l'estagnacion de l'Union Sovietica (e de la CEI) e son esclatament, l'estagnacion de França e del Reialme Unit, fan que uèi, quitament amb 1,3 miliard de Chineses, aqueles membres permanents representavan solament en 2006 30% de la populacion mondiala, que 20% per la sola China, contra mai de 50% en 1945, que mens de 15% per China.
Aquela situacion explica perque una granda partida dels Estats membres, dempuèi los ans 1970 subretot, contèsta, pasmens l'existéncia meteissa dels membres permanents, mas almens la causida d'aqueles actuals o lo nombre de membres permanents, e mai de non permanents. Atal de païses coma l'Africa del Sud, Alemanha, Brasil, Egipte, Índia, Indonesia, Japon, Nigèria o Itàlia vòlon venir membres permanents.
- vèto
Una autra font de problèma es la clausa sul « vòte afirmatiu [...] de totes los membres permanents », qu'empacha regularament d'adoptar de resolucions pasmens respondent als critèris expausats dins los capítols VI e VII, per qu'un o mai membres permanents desiran, per de rasons divèrsas, que las questions pausadas sián pas regladas au nivèl del Conselh de Securitat, subretot quand aquelas resolucions prepausan de mecanismes coercitius (retengudas, blocatge) o d'intervencions dirèctas de fòrças jol mandat de l'ONU.
Membres non permanents[modificar | modificar la font]
- Non representativitat
La question de la representativitat dels membres non permanents e de lor nombre es recurrenta dempuèi los ans 1960. L'emendament a la Carta de decembre de 1963 tocava justament a corregir aquò en fasent passar lor nombre de sièis a dètz e en fixant de quòtas per zònas. Mas dempuèi, lo cambi demografic e los cambis geopolitics fan que qualques regions son sosrepresentadas. Lo grope «Asia Africa», per exemple, representa 65% de la populacion, mai los membres permanents, per 50% dels sètis, alara que l'America Latina representa 10% de la populacion e 20% dels membres.
- Blocatge de las eleccions
Autre problèma recurrent, la concurréncia pels sètis non permanents qu'entraïna a vegadas de blocatges sevèrs. Per exemple, en 1979, calguèt 155 torns de vòte sens parvenir a causir entre Cuba, sostengut pel Blòc de l'Èst e Colómbia sostenguda per l'Occident. Fin finala foguèt elegit Mexic, pus "neutre".
En 2006 foguèt lo meteis problèma, aquel còp entre un candidat reputat «mondialista» (Guatemala) contra un candidat reputat «altermondialista» (Veneçuèla). Aprèp 47 torns de vòte, au 2 novembre 2006, cap de dos Guatemala o Veneçuèla capitèt a obtenir los 128 vòtes demandats. Fin finala Panamà foguèt elegit amb 164 vòtes al 48(en) torn.
Al subjècte de las resolucions[modificar | modificar la font]
L'activitat del Conselh de Securitat a aumentat fòrça dempuèi la fin de la Guèrra Freja. En efèit, se reüniguèt 2903 còps entre 1946 e 1989, adoptant 646 resolucions, o mens de quinze per an, alara que pel periòde 1990-2000, se reüniguèt 1183 còps, adoptant 638 resolucions, o mai de 60 per an [7].
E mai, pendent sos 44 primièrs ans lo Conselh adoptèt 24 resolucions jol capítol VII de la Carta; en 1993, n'adoptèt aitant cada an[8].
Adopcion[modificar | modificar la font]
- Resolucions inadaptadas
Lo principal problèma es ligat a la situacion dels membres permanents. Lo fach qu'un sol pòt empachar l'adopcion d'una resolucion, quitament dins lo cas ont los 14 autres membres i son favorables, indusís tres fenomèns qu'entravan lo bon foncionament del Conselh de Securitat:
- Lo blocatge complet d'una resolucion (vèto), que foguèt fòrça emplegat pendent las primièras decennias de l'ONU, alara en plana Guèrra Freja;
- Las negociacions infinidas que retardan l'adopcion d'una resolucion, abotisson sovent a de tèxtes fòrça mens constrenhents qu'o demandariá la situacion e arriban sovent aprèp lo mai grèu de la crisi disputada (Rwanda en 1994, Darfor en 2006);
- Las resolucions comminatòrias amb data de fin, que son pas seguidas d'una resolucion executòria aprèp aquela data.
- Resolucions non aplicadas o despassadas
Totjorn ligat a l'estatut dels membres permanents, mas tanben a la manca de volontat, de l'ensemble o d'una majoritat dels membres del Conselh de Securitat o de l'Assemblada Generala, arriba plan sovent que de resolucions demòren pendentas sus una durada importanta.
Execucion[modificar | modificar la font]
En mai que qualques resolucions comminatòrias resultan pas d'una resolucion executòria, fòrças resolucions d'aquel tipe son de fach inexecutadas, o incompletament executadas, a causa que los Estats membres refusan de prestar los mejans umans, materials e financièrs sufisents per lor execucion, a causa que la situacion foguèt mal evaluada e que la mission entrepresa demorèt interrompuda abans que los objectius sián tocats.
Proposicions de reforma del Conselh de Securitat[modificar | modificar la font]
Reforma de la composicion[modificar | modificar la font]
Un grope de trabalh creat en 1993, prepausèt en 1996 d’apondre cinc membres permanents, que Alemanha e Japon, tres del Tèrç Monde, e quatre nòus sètis de membres non permanents, per melhorar la representativitat del Conselh; lo president francés Jaume Chirac se declarèt favorable[9].
En 1997, los Estats Units d'America prepausèron cinc nòus sètis permanents amb un sistèma de rotacion, mas refusèron que le Conselh passe a mai de vint membres, per demorar eficaç.
Las poténcias mejanas (Itàlia, Paquistan, ...) prepausan d’aumentar lo nombre de membres non permanents.
Semblariá que se dirigissèm puslèu cap a l'apond de sièis nòus membres permanents : Japon, Índia, Alemanha, Brasil e dos païses africans plan segur l'Africa del Sud (país mai prospèr del continent) e Egipte (que representariá tanben los païses musulmans e lo monde arabi). Auriá doncas atal 21 membres que 11 permanents representant l'ensemble dels continents e de las religions. Mas aquel principi, portat subretot per Kofi Annan buta contra las reticéncias paquistanesas (contra Índia), italianas (Itàlia vòl pas èsser l'unic grand país de l'Union Europèa a dispausar pas d'un sèti permanent), chinesas e coreanas (contra Japon), Mexicanas e argentinas (contra Brasil) o los païses africans francofòns (Nigèria espèra obtenir un sèti permanent).
Reforme del drech de vèto[modificar | modificar la font]
L’ancian ministre francés de la defensa Paul Quilès prepausèt en 2000 de restrénher lo vèto a las questions de recors a la fòrça, e d’obligar a motivar sa mesa en òbra per remediar a l’immobilisme.
Reforma d'un regim de sancions economicas[modificar | modificar la font]
Aquelas son limitadas dins lo temps dempuèi 2000; passam atal d’una logica de puniment a una logica d'incitacion.
D'importants obstacles demòran per una reforma prigonda del Conselh de Securitat. La procedura per revisar la Carta es en efèit fòrça constrenhenta: es prevista per l'article 109 de la Carta. Un vòte a la majoritat dels dos tèrces de l’Assemblada Generala de las Nacions Unidas es demandat per reünir una Conferéncia generala dels membres de las Nacions Unidas. La conferéncia recomanda de modificacions de la Carta que dintraràn en vigor quand 2/3 dels Estats membres los auràn ratificadas, segon lor drech intèrne, los cinc membres permanents compreses.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Question d'une représentation équitable au Conseil de sécurité et au Conseil économique et social [PDF]
- ↑ (fr)Avis consultatiu [PDF] de la Cort Internacionala de Justícia del 21 de junh de 1971 sus la Namibia, p. 113:« Sosteniam que l'article 25 s'aplica solament a las mesuras coercitivas presas en vertut del capítol VII de la Carta. Res dins la Carta ven pas apevar aquela idèa. L'article 25 se limita pas a la decisions concernissent de mesuras coercitivas mas s'aplica a las «decisions del Conselh de Securitat» adoptadas en conformitat a la Carta. E encara aquel article es plaçat non pas al capítol VII mas immediatament aprèp l'article 24, dins la partida de la Carta que tracta de las foncions e poders del Conselh de Securitat. Se l'article 25 tocava solament las decisions del Conselh de Securitat relativas a de mesuras coercitivas presas en vertut dels articles 41 e 42 de la Carta, autrament dich se solas aquelas decisions avián un efèit obligatòri, l'article 25 seriá superflú perque aquel efèit resulta dels articles 48 e 49 de la Carta. »
- ↑ RapAut (en)The UN Security Council and the Rule of Law. Final Report and Recommendations from the Austrian Initiative, 2004-2008, 2008
- ↑ id RapAut
- ↑ id RapAut
- ↑ (en)Subjects of UN Security Council vetos et Changing Patterns in the Use of the veto in the Security Council
- ↑ Autriche (en)The UN Security Council and the Rule of Law. Final Report and Recommendations from the Austrian Initiative, 2004-2008, 2008, p.11 sur 36
- ↑ id Autriche
- ↑ Le Monde del 22 de setembre de 1996
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)[1] site de l'ONU
- (fr) [2] site sus la Carta 5 de l'ONU
- (fr) Los diferents projèctes de reforma du Conselh (2006)
- (fr) Organs subsidiaris referenciats sul site de l'ONU


text:
Non dèishe d’èster fòrça chocant escotar a quaqui politics deth país hènt de tecnics, talament coma se siguessen de vertat enginhaires de nauta qualificacion. Er estudi ambientau deth nau traçat dera N-230 per Aran plantege diuèrses alternatives e era oposicion de Convergéncia a gessut tota prèsta a criticar era prepausa, melhor dit es diuèrses prepauses, per miei d’ua metodologia fòrça rocambolesca e pòc rigorosa, donques ei as Ajuntaments as qui les tòque corsar es allegacions corresponentes. En tot cas, èm ath començament deth començament, ena fasa prèvia des estudis preliminars entara definicion deth traçat. Mès, eth Govèrn de Zapatero, un an dempús dera dubertura deth nau tunèl de Vielha, s’i a metut dejà a trabalhar e, per prumèr còp, es promeses de toti es plans d’infraestructures que mos an anonciat ath long des ans comencen a auer ua basa reau de compliment.
Eth Sindic ja anonciat era constitucion d’ua comission territoriau d’assessorament tecnic, pactada dejà en mes de mai passat, pr’amor que, dilhèu malurosament, eth ei conscient que non ei enginhaire de camins ne tecnic de miei ambient e dilhèu eri, es expèrts de vertat, pòden aportar lum a un ahèr qu’en lòc de dividir aurie d’amassar, ja des deth punt d’enguarda politic. E a compdar d’aguesta vision, tanben serie ora de començar a parlar de quin a estat eth balanç dera Convergéncia aranesa e catalana en matèria d’inversion en infraestructures en nòste país pendent toti es sòns ans de govèrn, sigue en forma d’inversion pròpria o coma resultat d’ua negociacion e demana damb eth Govèrn der Estat. Es accions son lèu compdades damb es dits d’ua man. Son causes que passen quan es politics vòlen hèr d’enginhaires…


text:
Dimars, 11 d'abril de 2017, 03h00 Espòrt
A Leigh, Tòni Gigòt a tornat trapar la pelena e sa plaça d’arrièr dels Dragons catalans
Dragons: lo retorn de Gigòt
Bona novèla en mitan de setmana pels Dragons: la requalificacion de l’arrièr Tòni Gigòt en apèl davant la Comission Antidopatge de la Federacion: tres meses fermes en plaça de dos ans. Divendres, l’arrièr poguèt jogar e marcar jol malhòt sang e aur a Leigh ont los catalans tornèron trapar lo sorire de la victòria: 37-26. Enfin, un sorire demesit per las nafraduras de Jason Baitieri e Luke Burgess alara que cal jogar contra los Gigants d’Huddersfield tre aqueste dimècres e esperar la venguda de Salford diluns a Brutus.
Dijòus, Morgan Escarré marquèt totes los punts de Wigan: dos ensages e una transformacion, mas lo campion pleguèt sus sa pelena fàcia al cap de fila Castleford: 10-27.
Divendres, St Helens e Huddersfield se quitèron sus una egalitat 14-14. Warrington signèt sa primièra victòria de la sason fàcia a Leeds: 25-14. Wakefield dominèt Widnes 30-4 e Salford cartonèt a Hull: 54-18.
En Championship, lo Tolosa Olimpic s’installa en segonda posicion en batent largament Oldham 58-18 abans de jogar a Londres divendres a miègjorn e de reçaupre los primièrs d’Hull-KR lo diluns de Pascas a Blanhac.
Elèit 1: Lesinhan balha la leiçon a Limós
En Elèit 1, los dos primièrs s’afrontavan dimenge sus la pelena de l’Agulha. Mas los singlars de Corbièras faguèron pas las causas a mièjas: 34-8 a la pausa, 54-24 al final. Limós aviá l’esperit embrumat coma un lendeman de Tòcas e Cloquièrs!
Dissabte, Carcassona se faguèt susprene pel vam e l’esperit d’iniciativa albigés: victòria d’Albi: 31-22 e Avinhon gardèt tres punts d’avança suls Dragonets: 19-16. Los Bròncos de Tolosa ganhèron enfin una partida: 44-14 contra Palau. Dimenge, St Gaudenç anèt ganhar justet a Vilanòva: 26-24.
Per la dimenjada de Pascas, se jogarà la jornada remesa de genièr aprèp la modifiacion del calendièr:
— dissabte, 4 partidas seràn al programa: Avinhon-Limós, Vilanòva-Lesinhan, Tolosa-St Gaudenç e Albi-Dragonets. Dimenge, en país catalan, Palau-Carcassona clavarà la tièra.
Se sap tanben las partidas per la Dimenjada Magica de la fin del mes a Carcassona, ont la Federacion experimentarà, a l’imatge australian, l’arbitratge de dos:
— lo dissabte 29, se tendràn Vilanòva-St Gaudenç, Albi-Avinhon e Lesinhan-Limós e lo dimenge 30: Palau-Tolosa e Carcassona-Dragonets, sens doblidar lo sopar del dissabte de ser dobèrt a totes los tretzistas.
NRL: primièra desfaita per la Tempèsta
En NRL, la Tempèsta de Melbourne coneis sus sa pelena sa primièra desfaita de la sason fàcia a las Làmias de Cronulla: 2-11 e daissa la primièra plaça al classament als Dragons de St George Ilawara, que son anats batre Manly 35-10.
Alan Roch


text:
1335
Aquesta pagina concernís l'an 1335 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de 1328 e la vassalizacion dau Sultanat d'Ifat, lo negus Amda Seyon Ièr (1314-1344) deguèt reprimir una revòuta organizada per lo sultan Sabr-ed-Din, plaçat au poder per lo negus en 1328, e gropant Ifat, Hadya, Dauro e lei Agao dau lac Tana. Coma en 1328, Amda Seyon Ièr aprofichèt la velocitat de sei tropas per atacar lo premier e ravatgar lo territòri de seis adversaris que foguèron rapidament obligats de se sometre. Sabr-ed-Din foguèt remplaçat per son fraire Gamal ed-Din que reconoguèt la senhoriá etiopiana. Pasmens, coma sei predecessors, assaièt rapidament de se liberar d'aquela tutèla.
Asia[modificar | modificar la font]
Ilkhanat[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Abu Saïd Bahadur (30 de novembre) e disparicion de l'Ilkhanat que foguèt partejat entre divèrsei senhors locaus.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
01/12/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 4 de decembre 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 5 de decembre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera lo majorau Valery Bigault , dau Bornat dau Perigord per presentar lo libre per pareisser «Au souleï Perigord» dau majorau Marcel Fournier, tornat editat per Lo Bornat ( bon de soscription çai-junt).
19:43 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
24/11/2016
Las divinitats de nòstre potz, per Jaumeta Beauzetie
Dins lo vilatge, dempuei totjorn, nos partatjem l'aiga de nòstre potz coma los pus pròpches vesins qu'an lo drech de tiratge.
Mas lo temps passa, los vielhs vesins son mòrts. La maison s'es venduda a 'na familha de jòunes merchands Olandes plan dinamiques. Tenen 'na botica de produits religios de totas las civilisacions de la terra, a Rotterdam. Coma lur comerce deu plan bien marchar, passen tot lur estiu dins lo vilatge.
Aimen beucòp decorar lurs bastiments, plan flurits. Lur maison a prengut lo nom de « Mystique » escrich en fer forjat sus lo mur de davant, l'ancian jalinier a estat esmaïat de pitits drapeus de totas las colors que flotejen au vent e d'un gròs Bodha que tròsna au mitan, la terrassa a reçaubut la visita d'una granda Senta Vierja en abit blanc brodat de blu conhada dins 'na granda nicha en peira pres d'un bananier -n'um es dins lo Sud, tot parier!- e nòstre potz a eiretat d'una divinitat indiana plantada sus la peira ente n'um pausava autres còps las selhas.
'Quela divinitat en plastre que sembla dau boesc, pareis estre 'na femna coifada d'un grand colet indian. D'en pes, un braç plejat sus lo parpalh, 'la fai un geste « zen » e sembla estre de bona umor.
Lu prumier còp que 'la veguí, per tot dire, aguí un pauc paur. L'estonament passat, 'quela presença demòra un pauc pesanta per me. Per los vesins, sabe que qu'es juste un produit de decoracion qu'ilhs chapten e tornen vendre per ganhar lur vita, qu'a la bona color e la bona dimension per anar sus la peira dau potz. Mas per me, me damande totjorn qui qu'es ? Coneisse pas son istòria, a-t-ela perdut un filh coma la Senta Vierja, es-quò 'la regis l'aiga dins son país, balha-t-ela de las fòrças, pòrta-t-ela bonur ?... Ai cherchat sus l'ordinator si vesiá de las divinitats indianas que li semblavan. En associar l'aiga e la semblança, ai trobat « Indra » que s'ocupa dau ceu, dau fuòc dau ceu, de l'aiga dau ceu. Qu'es un òme, eu es tanben considerat coma lo diu de la fertilitat gràcia a l'aiga qu'eu mena sus terra. Quò siriá lo darnier diu guerrier que representa la fòrça e lo poder.
Mas la nòstra divessa, nòstra divinitat de la sorça a nautres, que se tròba dedins lo potz, a qui ma granda-mair m'a aprengut a balhar tots los prumiers de l'an, una pita poma roja, que pensa-t-ela de tot 'quò ? Sabe pas son nom mas sabe que gràcia a son amabilitat, 'la nos AVIA totjorn balhat de l'aiga quitament dins las grandas sechieras de l'estiu. Emploie lo passat perque aura, coma quilhs Olandes an installat 'na pompa au fons dau potz, tiren l'aiga pendent 'n'ora de temps per un virolet qu'abeura las flors. Esgorcen tota l'aiga. Lo potz es tarit. « Demain, il y en aura d'autre !». Autra cultura, autra faiçon de far. Qu'es pas parier que d'acrochar la selha au crochet, far desbrundelar la chadena dau torilhon, remplir la selha e tornar far montar en tirar sus las 4 chavilhas, descrochar la selha sus la peira e anar arrosar las saladas perque arrosavan gaire las flors, a l'epòca. Los ancians avian aprengut a mainatjar lur pena e sustot a mainatjar l'aiga que fasiá la sopa.
Aviá fait las recherchas tanben per trobar lo nom de nòstra divessa galesa que regis las sorças. Per la Dordonha, aviá trobat Vesunna e tanben Stanna. Coma lo nom de Vesuna aviá estat prengut a Perigùs, aviá optat per Stanna. Stanna que viu, dempuei la nuech daus temps coma la Vielha munida de son grand trenc « que-fai-segre-los-pitits-que-se-quiten-sus-lo-peiron-dau-potz».
Me damande totjorn, que deven-t-elas pensar de 'quela novela venguda ò tot simplament la prenen-t-elas per de la frima, un faus casson de boesc, en plastre que sembla 'na babòia ?
Jaumeta Beauzetie.
Devineta : Qui es 'quò que davala en chantar
e tòrna montar en purar ?
La selha.
18:05 Publié dans Associacions, Cronicas d'autors, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
23/11/2016
Joan Bonafon au Sopar dau TCO a Perigüers
Dijuòus 1er de decembre, au Café associatiu daus Thétards, 5 rua de la Brida a Perigüers, lo TCO ( Talhier Culturau Occitan) reçaup lo chantaire e escrivan Joan Bonafon per lo sopar de fin d'annada.
Repas 8€, reservar lo mai leu possible a Felip Corbièra au 0644214738, Crestian Lafaia au 0553091337 o Sigòlena Cabié au 0667788675 ( plaças limitadas).
14/11/2016
Café òc a Sarlat lo 17 de novembre
Lo Cafe Òc mesadièr de l’ASCO se debanarà lo dijòus 17 de novembre. Lo membres de l'ASCO se tornaron trobar sus las 8 oras 30 de la serada a « La lune poivre » 5, carrièra Jean Jacques Rousseau a Sarlat.
Parlarem de las causidas dels tèmas a tractar dins la sason 2016/2017, mancarèm pas d’ausir qualquas nhòrlas e d’en contar qualqu’unas d’autras.
19/10/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 23 d'octòbre 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 23 d'octòbre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran François Lagorce, Christian Lavaud e Line Simon per parlar de lor novela estructura «occitania creativa».
Per ne'n saber mai, de veire lo site: http://occitaniacreativa.org/qui-sommes-nous/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier


text:
Eth cristianisme conten tostemp quauquarren d’excessiu, enquiath punt que se hè plan dificil païr un trocet dera sua vertat, mentre eth sòn procès de mondanizacion se presente imparable. Tot ei crestian, ei a díder, ja arren. Nadau, per exemple: tan excessiua pòt èster era encarnacion que l’auem amagat jos eth beròi mant d’un mistèri. Tan misteriós que se diluís ena banalitat dera vida: e tot ei hestiua felicitacion. Tanben eth vielh arrianisme pren forma en naues ramificacions que non reconeishen en Crist era condicion divina, coma ensenhèc, aguesta setmana, eth reportatge Déu, amb accent, de TV3. Mès, ei enes mistèris, inagotables, a on sauvam era nòsta fe, coma diderie Rahner, tà qui era encarnacion ei “eth cas irrepetiblament suprèm dera realizacion essenciau dera realitat umana”. Biblicament, eth Lògos se hèc carn (Rahner se decante peth tèrme òme; er originau grèc parle de sarx, ei a díder, carn). Diu deven carn. Non pas en un sens filosofic, coma còs en oposicion a anma, senon coma condicion reau dera persona: coma carn, coma creatura: er òme (o era hemna) ena sua concrecion absoluta: un òme de carn e uassi. Aguesta hemna ei era que Diu presente a Adam, que, en veder-la, exclame: “Aguesta òc qu’ei uas des mès uassi e carn dera mia carn!”. Coma Adam dauant d’Eva, atau mos sentem dauant d’aqueth que s’encarne en un mainatjon. E açò mos semble impossible, e per tant, o ac negam o ac reservam en mistèri: perque eth qu’ei Infinit se hè finit, coma un diu que va a mens. Alavetz, dilhèu mès qu’era grandesa, era majestat e era omnipoténcia, aquerò que mos agace de Diu ei era sua umiliacion, era sua impoténcia, era sua petitesa, era sua forma de hèr-se carn dera nòsta carn en èster d’un praube nenon que non a qui le pogue deféner.
(DIARI SEGRE, 27 de deseme de 2014)


text:
Quela peira levada se tròba au bot la plaja de Lopereg, dins una pineda sus la poncha d’Ar Roc’hell (Er Hourél dins una grafia fonetica francizada). Se compausa nonmàs de tres peiras de sosten mai la taula qu’es per terra. La chambra deviá far dos metres de long, benleu mai. Son sòu era pavat. Quò es aisat d’accedir a queu site. La plaja de Lopereg ten dos parcs d’estacionament. Puei, sufís de prener los chamins que ne parten, sus las dunas, d’acianta la poncha d’Ar Roc’hell....N'en legir mai
Lo Pont Vielh d’Ar Bonoù es un daus pus ancians ponts suspenduts de França. Es estat bastit en 1840 au confluent de las ribieras d’Ar Bonoù e d’An Alre dins lo país de Gwened. D’una lonjor de 96 m, es fach de peiras, de bòsc mai d’acier. Es actualament reservat aus pedons e balha una vuda de las bravas sus lo pòrt e la ribiera d’Ar...N'en legir mai
Parc de 3,5 ectaras, quò es un daus principaus espacis verds de la vila de Limòtges. D’una granda richessa botanica emb 750 espècias de plantas vivaças diferentas e 242 aubres repartits en 62 espècias. Òm l’i tròba tanben daus juecs per los...N'en legir mai


text:
Pyrenées Sud II 2 – U.E. Bossòst
6
Victòria fòrça important e
contundent dauant un equip que venguie d’empatar damb eth Mabroc. Sonque
començar merquèrem eth 0-1 en ua fauta laterau qu’eth portèr francés non poguec
aluenhar era pilota e quedaue enes pès
de Paba que shutaue tot solet. Ara seguida, en un bon passe de Salva, Soufi profitaue
entà plantà-se dauant Contreral e shutar ras entre es sues cames e mercar eth
0-2. Eth Pyrennées Sud responec damb un polit gol deth sòn delantèr centre
Bordeies ; ère eth 1-2. Non pasaue ne ua menuta quan Àlex profitaue ua pilota ath darrèr dera
defensa francesa, driblaue ath portèr e mercaue eth 1-3. Encara anàuem a
enxamplir es diferéncies damb un aute gol d’Àlex fòrça semblant ar anterior. Ère
eth 1-4, resultat en que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat encara merquèrem dus gol mès: en prumèr,
era pilota dempús de shutar Àlex rebotaue en un defensa e se calaue laguens
dera porteria francesa. Ère eth 1-5. En ua auta jogada Àlex tot solet coma enes
anteriors gols, driblaue ath portèr e mercaue eth 1-6 a porta ueda. Eth Pyrenées Sud mercaue eth darrèr gol en ua
jogada en que Ribet shutaue ras ena gessuda deth nòste portèr Marcos. Ère
eth 2-6 resultat ath finau deth partit.
Ath finau, victòria important
en aguest partit pendent que mos aprope ath títol. Era classificion ei :
U.E. Bossòst 71, Cardeilhac 68, Mabroc 65, Miramont 53.
Eth plòplèu partit jogam partit
deth campionat de liga en Pointis-Inard eth dimenge 17 de mai tàs 15:00 ores contra
er equip locau.
Pyrenées Sud II :
Contreral, Reulet, Chaussepied, Zaoui, Castillie, Ribet, Fissomou, Fourment,
Bordeies, Via, Fourreau. Remplaçants : Belin, Thouvenat, Poussan.
Tarjetes auriòles :
Reulet, Zaoui, Via.
Trainer : Gez Fabien.
U.E. Bossòst: Marcos, Abraham, Chapo,
Felipe, Peiró, David, Salva, Soufi, Àlex, Ignasi e Paba. Remplaçants: Ivan,
Kike, Miguel.
Tarjetes auriòles : Salva
Trainer: Xavi.
Gols : 0-1 Paba (5’), 0-2 Soufi (10’), 1-2 Bordeies (25’), 1-3 Àlex ( 26’), 1-4 Àlex (40’), 1-5 Àlex (60’), 1-6 Àlex (70’), 2-6 Ribet.
Arbitre: Castro Antoine.


text:
Caudièrs de Fenolhet
Caudièrs de Fenolhet (oficialament en francés: Caudiès-de-Fenouillèdes) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo parçan de Fenolhedés, e administrativament dins lo departament dels Pirenèus Orientals e la region Occitània. Situada sus una via de comunicacion principala de Catalonha a Tolosa ont dominava son Castèl fisèl, Caudièrs foguèt capitala del Fenolhedés fins que venguèt suplantada per Sant Pau de Fenolhet.
Dita: Justiça de Caudièrs, justiça de tòrt e de travèrs (dison qu'un condamnat malcontent adrecèt aquela frasa al magistrat ranc del vilatge).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Caudièrs podriá trobar son origina dins una villa romana, la villa de Cauderiae. L'atestacion mai anciana del nom Caudièrs es de 852. Localizat sus una via de passatge importanta entre Tolosa e la peninsula iberica, e per protegir de las invasions sarrasinas, se bastiguèt lèu en aquel endrech, una fortalesa sonada Castèl Fisèl. Centre de la vigariá de Fenolhedés, Caudièrs venguèt una localitat influenta e rica. En 1346, se vegèron enfortidas las fortificacions del vilatge en seguida de las menaças d'incursions de las tropas anglesas en Lengadòc del temps de la Guèrra de Cent Ans. Mai tard, en 1542 la localitat patiguèt las atacas de las tropas de la corona espanhòla e foguèt incendiada.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Tor del Viguièr
- Glèisa de Nòstra Dòna de Laval
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lista completa dels mots del Thesoc per Caudièrs de Fenolhet]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Estats membres
Article detalhat :
Lista dels Estats membres de l'ONU.
Dempuèi l'adesion de Montenegro en 2006, l'ONU inclutz d'ara enlà la quasi totalitat dels Estats del mond, siá 192 suls 195 que reconeis - los sols Estats que son pas membres son lo Vatican (qu'a çaquelà un estatut d'observator), las illas Cook e
Nioé.
D'autres païses son pas representats a l'ONU ; or, cèrts d'entre eles forman de Nacions (l'Autoritat Palestiniana, per exemple). Atal, contràriament a sa denominacion, i a pas de Nacion dins l'Organizacion, mas unicament d'Estats.
L'utilizacion d'aqueste tèrme de Nacions al luòc d'Estats s'explica per la preconcepcion que totes los Estats son d'Estats-Nacions, çò qu'es fals en practica (existís d'Estats sens Nacion, d'Estats amb mantuna Nacion e de Nacions sens Estat).


text:
Diprotodontia
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los Diprotodontes son lo grop mai representat de Mamifèrs Marsupials. Se repartisson en dètz familhas comportant 117 espècias :
- Acrobatidae (acrobata)
- Burramyidae (possum pigmèu)
- Macropodidae (Cangoró, wallabi)
- Petauridae (possum raiat, etc.)
- Phalangeridae (coscós, etc.)
- Phascolarctidae (Coalà, etc.)
- Potoroidae (rat-cangoró)
- Pseudocheiridae (falanger de la coa anelada)
- Tarsipedidae (mirga de mèl)
- Vombatidae (wombat)
Lor caracteristica principala es qu'an pas qu'un sol parelh d'incisivas largas sus la maissa inferiora. D'autra part los dets 2 e 3 de lors membres posteriors son completament fusionats a l'excepcion de las àrpias, son sindactils.
La màger part dels diprotodontes an 3 parelhs d'incisivas sus la maissa superiora mas los Vombatidae n'an pas pus qu'una. Las caninas inferioras son absentas alara que las caninas superioras son variablas en talha e en forma.
La majoritat dels Diprotodontes es erbivòra, d'unes son venguts segondàriament d'insectivòrs e d'autres se noirisson de saba et de nectar.
Origina[modificar | modificar la font]
Los Diprotodontes èran los pus grands dels Marsupials qu'aguèssen jamai existit. Visquèron entre -1,6 milions d'annadas (Ma) e - 50 000 ans (durant la mai granda partida del Pleïstocèn). S'es trobat de fossils de Diprotodon spp. en divèrses luòcs d'Austràlia, amb de crans e d'esqueletas completas, de pèls e d'emprentas de patas. Mai d'una esqueleta de femèlas son estadas retrobadas amb lo de son pichon lotjat dins la pòcha marsupiala.
Vivián dins los bòsques, las pradas, probable en demorant prèp dels punts d'aiga. Manjavan de fuèlhas, d'arbustes e qualques èrbas. Lo pus grand d'entre eles èra de la talha d'un ipopotam : environ 3 m del nas a la coa e 2 m al garròt. Sos descendents mai pròches son los Wombats e los Coalas. Òm imagina que los Diprotodontes son a l'origina del mite del Bunyip (esperit o diable aborigèn).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Diprotodontia (en)
- Referéncia ITIS : Diprotodontia Owen, 1866 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Diprotodontia (en)
- Referéncia NCBI : Diprotodontia (en)


text:
Saint-Félix (Alèir)
Sant Feliç (Saint-Félix en francés) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sant Fèliç es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona en 304 [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Varennes-sur-Allier; es ara dau canton de Sant Porçanh de Siula.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 335 abitants (64 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Vivèm temps malaisits. N’i aviá pas pro amb avisar que sèm al començament d’una de las mai grandas extincions animalas que i a agut jamai en la planeta Tèrra. La sièisena. L’opinion publica mondiala vòl pas res creire. Res far. L’umanitat es aital. Sèm tristes: lo dimars 16 de març de 2018 moriguèt Sudan, lo darrièr rinocèros blanc del nòrd african. I a pas cap mascle mai. Solament doas femelhas. Sudan èra lo darrièr mascle.
Tot aquò arriba del Centre de Conservacion Animala d’Ol Pejeta en Kenya. Dimars moriguèt Sudan, lo darrièr mascle d’aquela subrebèla espècia mamifèra. Sudan aviá mai de 45 annadas – normalament vivon entre 30 e 40 ans – e ja fasiá temps los veterinàris del centre avián avisat qu’aviá una infeccion en la pauta drecha plan grèva. E los veterinaris volián pas lo laissar patir mai. I aguèron mai complicacions e lo laissèron morir en patz. La sieuna es l’istòria d’aquela espècia mas atanben l’istòria de l’egoïsme uman.
Per legir la seguida, rendètz-vos sul site de Sapiéncia aicí !


text:
Escura, la nueit (libre audiò)
Joan-Loís Lavit,
Escura, la nueit,
Roman legit per l’autor,
Letras d’òc-Camins. 2018.
Leis edicions Letras d’òc dobriguèron una colleccion novèla de libres audiò. Es un trabalh interessant e pron rar fin finala de mesa en votz de la literatura occitana. Aura produccion l’aviá ja fach per d’autors màgers coma Joan Bodon o Max Roqueta. Podriam tanben evocar un enregistrament vengut « culte » dei Poèmas per tutejar de Roland Pécout per l’associacion Montjòia, en 1974 (reedicion en 2004). Una òbra es una votz e, de còps, lo tèxte dich pren una autra dimension. Ben sovent es la poesia que conven lo mielhs a l’exercici, encara ligada a la musica, au dire.
Amb l’enregistrament d’un roman, en entier, sus tres oras e mièja, lei Letras d’òc propausan un viatge totau : Joan-Loís Lavit dona vida a son tèxte Escura, la nueit e fa rajar una lenga gascona que nos agolopa e nos emmasca. A l’ora de la fragmentacion, de la rapiditat, dins un mond onte passam de lònga d’una activitat a una autra, d’un ecran a l’autre, Letras d’òc nos convida a arrestar lo temps, a sortir de la corsa bauja. Prene lo temps de se laissar breçar per la votz d’un autor, d’oradas de temps, de barrar leis uelhs e de seguir lei paraulas, de frasa en frasa : es una experiéncia inedicha e pron fòrta. Lo ritme es doç e la diccion precisa, sens artifici, sens teatralizacion mauvenguda. Fau bensai legir lo roman, avant, per l’aguer un pauc dins la mementa e lo retrobar, vestit de nòu, dins la lenga de son quite autor. Es segur qu’après, totei lei tèxtes de Joan-Loís Lavit sonaràn d’un biais diferent : serètz sosprés de l’entendre, darrier vos, a cada debuta de capítol… Es exactament çò que se debana après un rescontre literari que l’escrivan i ven legir d’extrachs de seis òbras : la musica de son dire marca lo sovenir e reven puèi, a cada legida. La votz tòrna nàisser dins lo silenci dei signes, de pagina en pagina.
Escotar Joan-Loís Lavit es tanben se laissar envasir per una lenga clara, tenguda de familha. Ara que lei locutors naturaus son de mens en mens nombrós, es necite de gardar un contact amb lo ritme, la sonoritat, l’arma e lo gèni de la lenga : d’enregistraments coma aqueu son d’aisinas essencialas. Mai Escura, la nueit es subretot un roman prigond que vos fai remontar lei sègles sus lei piadas d’un tresaur raubat per de Barbares venguts saquejar lei tèrras d’Aquitània, ai temps trebols de la fin de l’Empèri roman. Lo tresaur existís, fuguèt retrobat dins una corba de Ren assecada, ai confinhas de Germania… D’aquela realitat arqueologica, l’autor ne teissèt tota una aventura entre Pirenèus e Alemanha au còr d’un periòde gaire coneissut de la nòstra Istòria. Es un mond avalit que tòrna nàisser dins l’escritura e quina autra lenga que lo gascon auriá poscut dire, amb tan de fòrça, lei sorgents perduts de la romanitat antica ? Lo tresaur es aquela votz, fin finala, que resquilha coma l’aiga dei gaves e ven noirir l’imaginari, luenh, luenh, a travers l’espaci e lo temps.


text:
Madame de Maintenon
Françoise d’Aubigné, marquesa de Maintenon e mei coneguda com Madame de Maintenon (preson de Niòrt, lo 27 de noveme de 1635 - Saint-Cyr-l'École, 15 d'abriu de 1719), que ho secretament la darrèra esposa deu rei de França e de Navarra Loís XIV.
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar vaduda catolica, qu'èra l'arrèra hillha de l'escrivan protestant Agrippa d’Aubigné. Mainatge que ho educada per la soa tanta uganauta Mme de Vilette e que viscó en Guadalope on lo son pair èra governador. Orfanina, que tornè en França a la mort deu son pair e miada en çò de las Ursulinas per la soa mairina Mme de Neuillant.
Dauna Scarron[modificar | modificar la font]
Aus 16 ans (en 1652) qu'esposè l'escrivan Paul Scarron de 25 ans lo son ainat e qui morere 8 ans arron (en 1660). Vaduda Madame Scarron, qu'avó lo parat de conéisher plan de monde deu mitan literari e de la noblessa e tanben de brilhar dab lo son esperit. Qu'ei atau que conegó la marquesa de Montespan qui la hidè los sons mainatges bastards qu'avèva avut dab lo rei Loís XIV.
Lo rei[modificar | modificar la font]
La veusa Scarron que s'installè a Vaugirard on viscó dab los hilhs de la Marquesa de Montespan e deu rei que conegó atau. En 1675 lo rei que la he marquesa. La caduda en desgràcia de la marquesa de Montespan per'mor de l'ahar deus posons e la mort de la regina Maria Terèsa d'Àustria que den lo parat au rei d'esposar en secret (secret de façada) la marquesa de qui èra vadut amorós la nueit deu 9 au 10 d'octobre de 1683. Qu'avó ua grana influéncia sus las decisions deu rei e mei que mei suu plan de la morau.
A la mort de Loís XIV que s'estremè dens la soa Escòla de Saint-Cyr qu'avèva hèita per las hilhas praubas.


text:
Le Collectif Prouvènço s’engage pour la défense et la promotion du provençal au sein des PNR (Parcs Naturels Régionaux)
24 septembre 2013 16:27
Le Collectif Prouvènço s’engage pour la défense et la promotion du provençal au sein des PNR (Parcs Naturels Régionaux)
Nous avons écrit au Directeur et au Président du PNR de la Sainte Baume. Pourquoi ?
Un « Comitat Provençau de Santa Bauma ». créé pour l’occasion en juillet 2013, envoie un document au PNR et aux associations locales avec pour titre « Si bolegan per Santa Bauma ! », dans lequel est stipulé : « Le provençal est l’une des composantes de l’occitan (ou langue d’Oc) (ndlr : nuance pour combler le Félibrige…). Il se subdivise en rhodanien, maritime et gavot. » (…) « La sainte Baume se trouve dans la zone du provençal maritime… » Et de publier une charte écrite, naturellement, en OCCITAN ! Ce qui démontre le contraste entre leurs paroles et le respect des dialectes locaux…
Une fois de plus, ils sont pris la main dans le sac… de la Provence.
Une fois de plus ils appliquent la politique du « coucou » en récupérant à leur profit les associations de culture et de langue provençale…
Dans leur document, le « pompon » est la carte du PNR avec des noms qui n’existent pas ici. Comme le disait deux pépés assis sur la place principale de Septèmes-les-Vallons : « Comprene pas pèr dequi en escri en rùssi !!! ».
Jean-Pierre Richard
En lien en bas de page, le texte envoyé par le « Comitat Provençau de Santa Bauma », et, ci-dessous, en réponse, la charte établie par le Collectif Prouvènço adressée au responsable du PNR Sainte Baume.
***
Avans-proujèt toucant la lingo e la culturo prouvençalo dins
lou Pargue Naturau Regiounau de La Santo-Baumo
Nous sèmblo bouon, avans tout, de precisa que lou Couleitiéu Prouvènço a pèr toco de juga aquito un role majou, en tant que referènci, raport à la lingo e à la culturo prouvençalo, coumo va fa deja dins lei Pargue Naturau Regiounau de Camargo e deis Aupiho. Pèr acò faire, sera au toco-toco emé leis assouciacien de lingo e de culturo prouvençalo dei coumuno que fan partido dóu Pargue. Es em’elo qu’aquèstou avans-proujèt sera ameiouri, asata, emai alarga.
La culturo prouvençalo dins lou prefa dóu Pargue
S’un Pargue Naturau Regiounau a pèr toco d’apara e d’avaloura lou patrimòni naturau, culturau emai uman de soun territòri, es tambèn mestié que noun leissèsse de caire, dins sa charto, tout ço que parlo dóu patrimòni inmateriau em’ en particulié la lingo dóu païs, valènt-à-dire lou prouvençau.
Fènt partido de la famiho dei lingo d’o, lou prouvençau, que tiro dóu latin poupulàri, es de-longo presènt, d’un biais naturau, dins lou territòri dóu Pargue Naturau de la Santo-Baumo. Aquito, soun biais particulié es nouma pèr lei linguisto « prouvençau maritime », que l’ourtougràfi prouvençalo, asatado pèr Frederi Mistral e Jòusè Roumaniho, douno l’escasènço d’avaloura e de bèn marca. Un mouloun de toupounime, à coumença pèr aquélei de la Santo Baumo e dóu Sant-Pieloun, tiron dóu prouvençau (cf. lou diciounàri de Frederi Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige). Es parié pèr ço qu’es de la boutanico e de la zooulougié. Degun pòu ana contro la valour patrimounialo de la lingo prouvençalo, que sa situacien es pamens foueço amenaçado, en aquesto debuto dóu siècle XXIen. Aquelo verita justifico l’interès que lou Pargue Naturau dèu agué sus aquelo questien. La lingo prouvençalo dèu èstre marcado dins lei prefa dóu Pargue, sènso agué, pèr acò, la rèiro-pensado d’apichouni l’impourtanço de la lingo naciounalo qu’es lou franchimand.
Espandi lou bilenguisme francés-prouvençau, acò sara un bon biais pèr lei gènt d’aquito e lou grand publi pèr miés coumprene de mounte vènon la majo part dei noum que si li atrobon. Dins lou cadre de sei coumunicacien e publicacien, lou Pargue Naturau Regiounau de la Santo-Baumo aura tambèn de parla dóu patrimòni istouri de soun territòri au travès de l’istòri prouvençalo, proun souvènt leissado de caire.
La lingo dins l’asegaduro dóu territòri
Aquito tambèn, la lingo prouvençalo dèu teni la plaço que l’es degudo. Lou Pargue Naturau de la Santo-Baumo pourra favourisa lou bilenguisme, au nivèu de la signaletico, dins tout soun territòri. Faudrié que lei panèu, à l’intrado e à la sourtido dei vilage e dei vilo que fan partido dóu pargue, fuguèsson dins lei doui lingo. En mai d’acò, lou Pargue dounara l’enavans necite pèr que lei noum de carriero fugon parieramen marca. Aquelo acien sera segur menado dins un bouon biais e sènso integrisme linguisti : pèr coumença, es pas gaire utile de revira lou noum d’uno carriero « Émile Zola » o d’un Balouard « Anatole France »… Lou Pargue pourrié faire coumo si faguè, pèr eisèmple, à Perpignan, ounte lei noum dei carriero soun marca, à man drecho, en franchimand, e à man gaucho en catalan (cf. Doucumen 1). Lou bilenguisme sera parieramen mes en plaço pèr ço qu’es de la signalisacien dóu Pargue (pèr eisèmple : Maison du Parc / Oustau dóu Pargue). Tout acò si fara pèr douna l’escasènço eis estajan dóu Pargue de trouba o de retrouba la lingo prouvençalo, tout en fasènt counouisse d’un biais ajougui la memo lingo ei vesitaire (cf. Doucumen 2)
L’espandimen ecounoumi
Pèr ce qu’es de l’espandimen ecounoumi, serié mestié de faire la proumoucien, dins un biais ecoulougi, d’ativeta bèn chausido (agriculturo, artesanat, prouducien de bèn e de sarvìci). Faudrié la creacien d’uno apelacien "100% Santo Baumo" pèr li causo tirant dóu Pargue, e d’uno autro "100% Prouvènço", lou tout, segur em’un reglamen particulié, em’ en coulabouracien emé leis àutrei Pargue Naturau Regiounau de la Regien Prouvènço-Aup-Couesto-d’Azur. Tout acò serié un booun mejan de coumunicacien pèr ce que toco à l’acien dóu Pargue au nivèu ecounoumi.
L’acuiènço, l’educacien e l’enfourmacien
La lingo prouvençalo noun sera desóublidado dins leis acioun que saran facho pèr lou Pargue, dins l’escasènço de sensabilisa soun publi raport à l’aparamen de la naturo. Pèr acò faire, lou prouvençau sera presènt dins lei doucumen de coumunicacien, que fougon de publicacien sus papié o pèr enfourmatico. Pèr l’ourganisacien d’ativeta culturalo emai touristico, lou Pargue troubara d’ajudo dins lou mouloun d’assouciacien presènto dins soun relarg (group de mantenènço de tradicien prouvençalo, cous de lingo, tiatre…). Lou Couleitiéu Prouvènço e l’Óusservatòri de la lingo e de la culturo prouvençalo, en trin de si fourma, soun lèst d’adurre sa pèiro au clapié pèr ameiouri lou Pargue Naturau Regiounau de la Santo-Baumo aqui dessuto.
Le Pargue Naturau s’estacara, en particulié, eis escolo em’eis establimen d’ensignamen de soun relarg, en li menant d’acien en coulabouracien emé lei mèstre e lei proufessour. L’esperiènci majouro e lei publicacien d’assouciacien coumo Lou Prouvençau à L’Escolo o l’A.V.E.P. –Assouciacien Vareso de l’Ensignamen dóu Prouvençau – seran proun precioue dins aquèstou travai.
Counclusien
Pèr acaba, sera necite d’estudia e d’avaloura lou biais dóu Pargue Naturau Regiounau de la Santo-Baumo en favour de la lingo prouvençalo. L’analiso e la publicacien de ço que sara coumpli aqui dessuto dounara la poussibleta eis àutreis istitucien que voudrien faire parié de si sarvi de l’esperiènci dóu Pargue. De soun coustat, lou Pargue Naturau Regiounau de la Santo-Baumo tendra comte de ce qu’es esta fa dins leis àutrei Pargue Naturau Regiounau de la Regien Prouvènço-Aup-Couesto-d’Azur, pèr ço que toco à la lingo prouvençalo, pèr enca miés ameiouri soun acien.
Lou doucumen que vaquito es qu’uno coumençanço, que douno uno proumiero idèio de ce que fau faire. Sera segur endrudi, en coulabouracien emé touis aquélei qu’obron dins ço que toco à la lingo emai à la culturo prouvençalo.
La carto dóu Pargue Natural Regiounau de La Santo-Baumo talo que volon l’impausa lis ócctanisto, e, page seguènto, aquelo emé li noun propre à noste relarg e à noste culturo prouvençalo.
- CARTE OC 1
- CARTE PROUVENCO 1
Dans la même rubrique
19 mai 2017 – Observatoire de la langue et de la culture provençales : le dossier est bouclé, les travaux ont commencé
14 avril 2017 – Le Collectif Prouvènço écrit à tous les candidats à la Présidence de la République et présente ses questions concernant le devenir de la langue et de la culture provençales
17 mars 2017 – Le Collectif Prouvènço accueilli au « Bateau Bleu » pour son Assemblée Générale
24 février 2017 – Acamp Generau dóu Couleitiéu Prouvènço
9 février 2017 – La création de l’Observatoire de la Langue et de la Culture Provençales


text:
Entà toti aqueri que sagen, per toti es mieis imaginables, tanben es dera manipulacion, era mentida e era demagògia, qu'eth projècte de lei der aranés hèsque oficiau en Catalonha un occitan (un estandar que non existís) que non ei er aranés. Aciu auetz era carta de Sèrgi Javaloyès, escrivan e destacat militant occitanista. Entà toti aqueri, donc, que sonque an demostrat e demòstren era sua ignorància sus qué ei Occitània e er occitan.
Adishatz,
Qu'ei l'escrivan d'expression occitana qui parla ací.
Que'm sembla de que non podetz — au nom de qué totun ? — demandar au govèrn de Catalunya d'adoptar ua lei qui reconeisheré com lenga oficiau "l'occitan estandard", quan aqueth "occitan estandard" n'ei pas briga fixat, dongas acceptat per la màger part deus locutors occitans : que sian gascons, lemosins, provençaus e medish lengadocians.
Que la me caleré amuishar aquera lenga estandard ! Jo ne l'èi pas jamei vista o dilhèu que seré aqueth nhirgo de non pas créder, aqueth maishant esperanto qui arrés ne vòlen qui lejoi a bèths còps ençà, enlà qui n'a pas nada valor sociau : un invencion intellectualista, un fracàs !
Que crei de qu'ei ua vista de l'esperit de voler a tota fòrça, e mei que mei de Catalunya estant, impausar aus occitans qui parlan e escriven peu moment la lenga occitana de la lor zòna dialectau, ua lenga qui n'emplegan pas briga.
Que seré ua error terribla d'ac har. De tot biais, los bearnistas, gasconistas, provençalistas e autes pècs de l'embarrada etnica, qui dejà e mian a mei anar mei ua guèrra contra los occitanistas, que se n'arregaudirén d'aquera decision òrra e sustot beròi pèga.
La preposicion de la Val d'Aran que'm sembla conciliar l'unitat de la lenga e la realitat sociolingüistica deu lor parçan. Ne crei pas que's posqua har lo bonur deu monde contre lo monde o lavetz qu'ei estalinisme de mau devèrser.
Sèrgi Javaloyès
escrivan


text:
1148
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1148 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après sa pausa d'octòbre de 1147 en Constantinòble, lo rèi Loís VII acomencèt d'avançar en Anatolia. Pasmens, en causa de sa longor, lo convòi de l'armada francesa foguèt una buta aisada per leis emboscadas turcas. Ansin, lo 6 de genier, una partida de l'armada francesa foguèt destrucha a la batalha dau Mont Cadmos. Après aquelei pèrdas, lo rèi decidèt de laissar lei non-combatents en Anatolia e d'abandonar son itinerari terrèstre au profiech d'un itinerari maritim. Arribèt finalament lo 19 de març dins lo pòrt d'Antioquia amb Aliènor e lei grands senhors dau Reiaume.
Pasmens, de desacòrdis importants existián entre lei caps de la Crosada (lei sobeirans europèus e lei senhors deis estats latins) regardant la buta de la Crosada. En particular, Ramon de Peitieus, sostengut per Aliènor qu'èra sa nivèça, voliá atacar Alèp e reconquistar Edessa mentre que lo rèi de França voliá anar a Jerusalèm. Aquò suscitèt de tensions importantas entre lo rèi e la rèina e Loís VII intrèt dins la vila santa dins lo corrent de junh. Sota lei conseus dau rèi Baldoin III, decidèt d'atacar Damasc. Pasmens, l'ofensiva se turtèt a una resisténcia fòrta e èra minada per de tensions intèrnas. S'acabèt donc per una desfacha (24-29 de julhet) que marquèt la revirada finala de la Segonda Crosada (→ 1149).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Annada probabla de l'acabament de l'escritura de l’Alexiada, òbra majora de l'istoriana bizantina Ana Comnèn (1083-1153) redigida amb un estile fòrça trabalhat e inspirat de la literatura grèga antica. Biografia istorica e apologetica, l’Alexiada depinta leis eveniments dau rèine de son paire, l'emperaire Alexis Ièr Comnèn (1081-1118). Es devesida entre 15 libres tractant de la legitimitat dau poder dei Comnèn (I a III), dei guèrras còntra lei Normands, leis Escites e lei Turcs (IV a IX), de la Premiera Crosada (X e XI) e divèrsei campanhas militaras, compres leis operacions còntra lo maniqueïsme e lo bogomilisme, e finalament de la fondacion de l'orfanelat de Constantinòble.


text:
Estève II (papa)
Estève II (mòrt lo 25 d'abriu de 757) foguèt lo 92en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 23 de març de 752 au 25 d'abriu de 757. Succediguèt a Zacàrias (731-741) e foguèt remplaçat per Pau Ièr (757-767).
Originari d'un ostau ric de l'aristocracia de Roma, foguèt cargat de l'administracion deis ospicis après son ordinacion coma diague. Après la mòrt dau papa efemèr Estève, foguèt elegit a l'unanimitat. Tre lo començament de son pontificat, adoptèt una tiera de mesuras còntra lei Lombards e li demandèt en particular la reconoissença de sa senhoriá sus tota la peninsula. Per aquò, demandèt e obtenguèt l'ajuda diplomatica de l'emperaire bizantin que lo nomèt son negociator dirèct ambé lei Lombards dau rèi Aistulf. Aquò permetèt au papa de carcar liurament un protector militar.
Sa chausida s'orientèt vèrs lo rèi dei Francs Pepin lo Brèu qu'èra deveire de la papautat après la legitimacion de son còp d'estat còntra lei Merovingians en 751. Dins lo corrent de l'ivèrn de 753-754, Estève II anèt donc en Gàllia per lo rescòntrar. Recebèt un acuèlh favorable e, en cambi d'un sacre novèu de Pepin e de sei fius, obtenguèt l'ajuda militara demandada. Tre 755, Pepin e una armada poderosa ataquèron Pàvia, capitala dei Lombards, e Aistulf deguèt restituir au papa lei territòris de l'Exarcat de Ravena conquistats per sei tropas. Lei Francs confirmèron la cession d'aquelei territòris que foguèron a l'origina deis Estats Pontificaus.


text:
Eth catalan se parle en un territòri de 68.730 km2, repartit entre quate estats europèus (Espanha, França, Andòrra e Itàlia), a on i viuen mès de 13,5 milions de persones. Era qüestion qu'ei inevitabla: se guaires d'aqueres persones comprenen eth catalan? O, entà èster mès exactes, guaires d'aqueres persones lo parlen?
Era situacion deth catalan que non ei cap omogenèa ath long deth sòn encastre lingüistic. En un extrèm auem Catalonha, Andòrra e era Franja de Ponent (un territòri aragonés que tèrmie damb Catalonha), e en aute, era ciutat de LAlguer (ena isla de Sardenha) e era nomentada Catalonha Nòrd (en departament francés des Pirenèus Orientaus). En Catalonha e ena Franja de Ponent lèu toti comprenen eth catalan, e era proporcion des que lo parlen supère eth 75%. En LAlguer e ena Catalonha Nòrd, per contra, sonque compren eth catalan era mitat dera gent, e mens dera mitat lo parle. En ua posicion intermediària se tròben es auti dus territòris a on se parle catalan: es Isles Baleares e era Comunitat Valenciana. Ath totau, des 13,5 milions de persones que viuen en encastre lingüistic podem afirmar que parlen catalan mès de 9 milions de persones, e qu11 milions lo comprenen.
Qu'ei fòrça important restacar tota aquera informacion damb era edat des persones. En Catalonha, es Isles Baleares e era Comunitat Valenciana es persones mès joenes son es que comprenen mès eth catalan e an mès capacitat entà parlar-lo. En Catalonha, per exemple, eth percentatge des qui parlen catalan, qu'ei deth 75% dera poblacion totau, artenh eth 90% entre es joeni de 15 a 29 ans. Aué qu'ei fòrça malaisit de conéisher gent joena en Catalonha damb qui non se pogue parlar en catalan.
Totes aqueres chifres ja mos mòstren qu'eth catalan non ei pas ua lengua minoritària e amagada, que sonque parlen es mès vielhs e qu'ei prèsta a desaparéisher pr'amor qu'es pairs ja non l'ensenhen as sòns hilhs. Exceptat ena Franja de Ponent, ena Catalonha Nòrd e en Alguer, eth catalan qu'ei ua lengua oficiau en tot eth sòn encastre lingüistic, e ei present en bèth grad en toti es encastres dera societat. Eth catalan, per exemple, s'ensenhe en totes es escòles, e fòrça mainatges, sustot en Catalonha, arreceben lèu tot er ensenhament en aguesta lengua. Eth catalan tanben ei present enes universitats. En Catalonha, mès deth 70% des escolans hèn er examen d'accès ara universitat en catalan, e enes diferentes universitats catalanes er usatge deth catalan coma lengua d'ensenhament se place entre eth 60 e 100%. Per açò qu'ei probable que fòrça estudiants de dehòra que venguen tà Catalonha agen era oportunitat de hèr bèra matèria en catalan, un prètzhèt que non a de vier cap denjòc insuperable se ja saben castelhan, pr'amor ques dues lengües son fòrça semblables. Era experiéncia ditz qu'ua persona que sàpie castelhan trigue mens de quinze dies en èster en condicions entà compréner a quauquarrés que parle eth catalan. E per pòc que s'i cale, en pògues setmanes ja saberà parlar-lo, e lèu sense encuedar-se'n aurà aumentat eth sòn capitau culturau.
Era vitalitat deth catalan tanben se pòt veir enes estadistiques culturaus. Cada an se publique en Espanha apròp de 6.000 títols en catalan, que constituïssen 12% de tota era produccion editoriau espanhòla. En Catalonha, 30% des jornaus que se venen son en catalan, e eth canau de television qu'a mès audiéncia ei TV3, qu'emet toti es sòns programes en catalan. En mon radiofonic, eth lidèr d'audiéncia, Catalunya Ràdio, tanben emet integralaments en catalan. Ena ciutat de Barcelona, qu'ei ua vertadèra poténcia teatrau, era majoria d'òbres se representen en catalan. En aqueth airau, eth punt fèble deth catalan qu'ei eth cinèma, a on era sua preséncia encara non arribe tàs percentatges que calerie demorar en ua lengua tan prigondaments utilizada en totes es autes manifestacions culturaus.
Mès eth catalan non ei sonque ua lengua entar ensenhament e era cultura, mès tanben ua lengua entath comèrç e es ahèrs. En Catalonha, per exemple, qu'ei fòrça malaisit anar tà un banc o tà ua botiga e non arrecéber atencion en catalan; d'ua auta banda, fòrça establiments an era obligacion d'auer disponibla en catalan tota era documentacion qu'aufrissen as sòns clients. Atau, a un banc li cau auer en catalan es chequèrs; ua agéncia de viatges, es contractes; un otèl, es factures... De hèt, toti que son en contacte damb eth catalan ena sua vida vidanta. En Catalonha, eth catalan ei present en quate documents que periodicaments arriben ena majoritat de casi: era factura dera electricitat, era factura deth telefòn, era factura dera aigua e era factura deth gas. En fòrça casi, cau ahiger-i era huelha de paga, que soent ei causa de mès alegrors qu'es factures... Ei cèrt qu'era difusion deth catalan encara tròbe resisténcies en quauque encastre (coma es jutjats, o era polícia), mès pòc a pòc es resisténcies que se vencen. Non manque guaire temps entà qu'eth catalan sigue ua lengua egalaments "normau" que d'autes lengües europèes demograficaments comparables coma eth danés, eth finés, eth grèc o eth suedés.


text:
Givry (Sòna e Léger)
Givry es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en Bourgogne, en lo departament de la Saône-e-Loire, a aperaquí 10 quilomètres al nòrd-oèst de Chalon-sus-Saône, aquel cap de-luòc de costat compti tres charmants caserius essencialament viticoles : Cortiambles, Poncey e Russilly.
Situé en Bourgogne, dans le département de la Saône-et-Loire, à environ 10 kilomètres au nord-ouest de Chalon-sur-Saône, ce chef-lieu de canton compte trois charmants hameaux essentiellement viticoles : Cortiambles, Poncey et Russilly.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Vilafranca de Mar
Vilafranca o Vilafranca de Mar[1] (oficialament en francés Villefranche-sur-Mer) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo despartament deis Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilafranca es situada sobre la Còsta d'Azur, tra Niça et Mónegue, en riba de la mar Mediterranèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
1632
Aquesta pagina concernís l'an 1632 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après la batalha saunosa de l'annada precedenta ganhada còntra lei rebèls ortodòxs de Melka Krestos, lo negus [Susenyos Ièr|Susenyos Ièr]] (1607-1632), prefondament tocat per lo chaple, abdiquèt en favor de son fiu Fasilides (1632-1667). Pasmens, aperavans, adoptèt un decrèt laissant la libertat de culte ai crestians de l'Empèri. Tre lo començament de son rèine, Fasilides s'ocupèt de reprendre la màger part deis avantatges obtenguts per lei jesuistas que foguèron obligats de demorar a Fremona en Tigre.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'ancian shogun Tokugawa Hidetada qu'aviá abdicat en 1623 au profiech de son fiu mai gardat la realitat dau poder. Lo shogun en títol, Tokugawa Iemitsu, venguèt alora lo cap vertadier dau país.