text:
Diluns, 25 d'abril de 2016, 03h00 Societat,Politica,Internacional
Aperaquí 40 000 personas manifestèron dissabte per carrièras a Valéncia per commemorar lo 25 d’abril, la jornada nacionala non oficiala del País Valencian. Lo 25 d’abril los valencians se remembran de la casuda del Reialme de Valéncia en 1707 davant las tropas borbonosas. Catalonha tombariá en 1714 e Malhòrca en 1716. Aquela desfacha representèt la fin de las institucions pròprias e la castelhanizacion del país.
Darrièr lo lèma “Fasèm lo País Valencian” los manifestants celebrèron la primièra Diada amb lo nòu govèrn d’esquèrra de la Generalitat Valenciana e amb la revendicacion de recuperar la Radiotelevision Valenciana e TV3. “Las causas son a cambiar, e las cal cambiar mai encara. Aqueste país deu anar endavant. En aqueste país avèm fach un pas e nos cal anar mai endavant encara, çò diguèt Joan Francesc Mira, president d’Accion Culturala del País Valencian, l’associacion qu'aviá convocada la manifestacion. Los manifestants “venon d’exprimir que sèm contents del cambiament”, çò precisèt Mira en tot avertir: “farem mai de pression e destorbarem se cal per que lo cambiament se remarque mai encara”.
Omenatge als qu’an luchat per la lenga e la cultura
Ongan, après 16 ans de vèto del Partit Popular, se tornèt far la Fèsta de la Cultura dins las arenas de Valéncia, amb d’artistas de tria coma Lluís Llach, Obrint Pas, Al Tall, Feliu Ventura, David Fernández, Borja Penalba...
La fèsta foguèt un omenatge a totes los qu’an luchat per la lenga e la cultura e i aguèt un remembre especial per Muriel Casals, presidenta d’Òmnium Cultural e deputada de Junts pel Sí al Parlament de Catalonha, que moriguèt fa qualques meses. Tanben se remembrèron de Guillem Agulló, militant catalanista e antifaissista assassinat en abril de 1993 per un un grop d’ultradrechistas.
Dins lo vidèo que seguís, podèm veire lo moment que Lluís Llach esmoguèt lo public en cantant la cançon Que tinguem sort (Qu’ajam l’astre), acompanhat de David Caño, Borja Penalba, David Fernàndez e qualques còrs del país.
Ai viscut fòrça ans a Valéncia e visquèri çò que se nomenèt la Batalha de Valéncia. Ai fòrça bones amics ailà, en un e d'autre partit, e ai parlat fòrça amb eles sus aquel tèma. Cresi que Catalonha es anat per davant totjorn en questions nacionalistas e culturalas, e als valencians los prenguèt a estonament. Quand los catalans, lo sègle passat, decidiguèron se separar lingüisticament d'Occitània, volguèron embarcar los valencians en un projècte d'una granda Catalonha, que c... Legir mai
Ai viscut fòrça ans a Valéncia e visquèri çò que se nomenèt la Batalha de Valéncia. Ai fòrça bones amics ailà, en un e d'autre partit, e ai parlat fòrça amb eles sus aquel tèma. Cresi que Catalonha es anat per davant totjorn en questions nacionalistas e culturalas, e als valencians los prenguèt a estonament. Quand los catalans, lo sègle passat, decidiguèron se separar lingüisticament d'Occitània, volguèron embarcar los valencians en un projècte d'una granda Catalonha, que c... Legir mai
No ho entenc, els PP.CC. no és una invasió, ni una colonització crec, potser l'anhel d'una gent que te un nexe comú i que el vol compatir i estar junts.
Si els Valencians volen anar sols si, però els Catalans ho volem fer amb les Valencians, amb els Rossellonencs, els de la Franja, els Mallorquins, els Algueresos, i els del Carxe, i ja que ho dieu, perquè no amb els Occitans.
Si no voleu i no sabeu la Llengua que parleu, podeu anar sols, però recordeu que un dia una gent va lluitar per u... Legir mai
#8
Xè pirolet, tu pareix que estàs molt informat de lo paìs valencià ... recollons! però en realitat ets un ignarant, em som moltìssims d'esquerres al nostre pais, que no som PP, que no volem que catalunya ens engulga disn quimèric i fantasmagòric projecte de països catalans, ni pensar-ho. Nosaltres tinguem hsitòria propia, llengua propia, gastronomia propia, clima propi, folfkolt propi, DIFERENT DEL CATALÀ, ni millor ni pijor, DIFERENT, amb els germans catalans i occitans ens sent... Legir mai
#7 Te'n fagues pas Amalric. Aqueles tròls son 4 "blaveros" o "botiflers", d'aqueles que van un còp per setmana onorar lo ninòt de pèira del rei "Chaume" coma dison eles. D'ases que t'explican que per que suls autobuses i a "eixida" en luòc de "sortida" lo valencian es pas de catalan. D'aqueles qu'an pinturlejat la senyera de blau imposant aital a tot lo País Valencian çò qu’èra lo drapeu de la vila de Valéncia. Sus aquò, lo PSPV, de reculada en reculada faguèt lo nis del cocut PP.... Legir mai
#4 Periil catalan ??? Mas,de qué parlatz ? Cada còp que soi estat a Valéncia, las gents m'i parlavan si´æ catalan, siá castelhan. Quora que me soi avisat de legir autors de Valéncia que non escriguèssen pas en castelhan coma l'Azorin, es en catalan que los legiguèri. Vos legir maldire los Catalans me fa dirèctament pensar a qualques ponherats d'arganhòls que se pretendon èsser pas occitans estant que serián gascons o provençals. Çò segur es que los Castelhanistas an un punt fò... Legir mai
Una bona polida manifestacion dels fraires del Sud.
I ara, també al País Valencià i a tròls? Amb bajanades així, amics comentaristes us quedareu la lluna de València com a sucursalistes de Madrid.
Quand vaig volguer comprar el "Tirant" dels "Classics Catalans" qu'havia vist a l'escaparat d'una llibreria del casc antic, vaig anar al llibreter de prop de casa per li fer guanyar uns quants diners. Em va sortir un exemplar dolent de la pámfila Desamparigües Cabanes (com la nomenava jo a aquest desastre de conselhera de cultura del temps del... Legir mai
#3 i quant més catalanisme, més castellanisme enfront. A vore si saps el perque s'ha votat PP tants anys, declarantse la gent d'esquerres. Veges ho al CIS. A vore si saps perque el PP eixia ab el perill català per a guanyar vots. A vore si saps perque Ciudatans te més afiliats a Valéncia que a qualsevol lloc. Burgesia catalana subvencionant catalanisme i burgesia castellana subvencionant castellanisme. I valencians que es pensen que han de triar entre una de les dos. Ni catalans ni castel... Legir mai
#2 Segur! Lo país valencià non serà jamai català, estant que coma o sap totòm, es castelhà…


c: text/html

text:
B.
Luchon 0 - U.E. Bossòst 1
Partit tipic de derby eth d’aguest darrèr dissabte
en Luchon. Ena prumèra mietat iniciatiua
deth jòc pera part aranesa e jòc de contraatac deth Luchon en tot sajar de suspréner
ara defensa damb desplaçaments longui. Auérem bones oportunitats pera part
dreta deth nòste atac, damb jogades de Charles e Luis que non podérem acabar de
concretar. Reclamèrem tanben un parelh de queigudes en área francesa de Castet
e Ignasi. Damb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, eth jòc siguec mes físic e non
joguèrem tant ben. Ath quart d’ora un shut de luenh de Luis anaue a suspréner
ath portèr e mercaue eth 0-1. A compdar d’alavetz eth jòc siguec mès subterrani
damb fòrça interrupcions. Eth Luchon auie
era milhor ocasion quan en un lançament de fauta rapida, Figueroa susprenie ara
defensa aranesa e se plantaue dauant deth portèr debutant Manu que damb ua gran
intervencion desviaue era pilota entath cornèr.
Ath finau victòria important que mos place ena
part mieia dera classificacion.
Eth pròplèu partit jogam en Bossòst eth dissabte 20
de gèr tàs 20:00 ores contra er equip der Etoile du Cagire.
B. Luchon : Kouassigan, Arino, Sarrato, El Mahraoui, Lansalot, Munill, Van Mo,
Farrus, Figueroa, Cazes, Pons. Remplaçants: Yassine, Laumond.
Trainer:
Gomez Frederic.
Tarjetes
auriòles: Van Mo, Arino.
Tarjetes
vermelhas: Arino.
U.E.
Bossòst: Manu, Salva, Javito, Borja, Felipe, Àlex, Luis, Charles, Castet, Ignasi, e Marco. Remplaçants: Jonathan, Carlos, Cristian.
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Ignasi, Felipe.
Gols : 0-1 Luis (60’).
Arbitre: Nogueira Cunha Philippe
Liniers : Darnaud Claude, Martres Ludovic.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vincenç de Pau
Vincenç de Pau (Poi - ara Sent Vincenç de Pau, lo 24 d'abriu de 1581 – París, lo 27 de seteme de 1660) que ho un prèste gascon venerat com un sant per la Glèisa Catolica.
Que ho aumonièr au près deus galerians, deus mainatges trobats e deus paisans. Que ho tanben aumonièr de la regina Margarida de Medici, esposa deu rei Enric III de Navarra e IV de França.
Que fondè dus òrdres : la Congregacion de la Mission e la Companhia de las Hilhas de la Caritat (uei las Sòrs de Sent Vincenç de Pau)


text:
Geografia
La geografia (dau grego ancian YewYpaφίa – geographia, compausat de « n Yn » (hê gê) (la Tèrra) et « Ypaφeιv » (graphein) descriure, puei dau latin geographia, literalament revira per « dessenh de la Tèrra ») es una sciencia que a per objècte la descripcion de la Tèrra e en particular l'estudi dei fenomèns fisics, biologic e uman que se produrron sus lo glòbe terrèstre. Lo portau de l'informacion geografica dau govèrn dau Quebèc definisse la geografia coma « una sciença de la conoissença de l’aspècte actuau, naturau et uman de la superficia terrèstre. Permete de comprene l’organisacion espaciala de fenomèns (fisics o umans) que se manifestan dins lo nòstre environament e faiçonan lo nòstre monde ».
Se devesisse en tres branca principaus :
- Geografia matematica qu'es la promier a estre aparéigut embé « l'estudi dei formas e dei dimensions de la Tèrra » a travèrs la geodésia ;
- Geografia fisica que comprène dei disciplinas scientificas integrant lei sciencias naturalas ;
- Geografia umana que comprène dei disciplinas scientificas integrant lei sciencias socialas.
Un scientific especialisat en geografia es un geografe o una geografa.
Lei geografes se pausan tres questions majoras quand agachan la Tèrra :
- Qui ? - Leis individüs/lei societats ocupan l'espaci embé lors valors, lors mòdes de vida.
- Qué ? - L'impacte d'aquesteis òmes, que siá economic, sociau, o environamentau, produch de lors institucions, de la recèrca, de lei tecnicas, deis escambis o encara de l'esplecha de lei ressorsas naturalas.
- Onte ? - La question fondamentala en geografia, lo luec d'aquesteis activitats umanas, generalament la rason dei localisacions.
- Quand ? - La periòde istorica onte lei individüs o lei societats produson deis espacis que s'ajustan o concurrencian lei precedents.


text:
Frederic Mistral
Josèp Estève Frederic Mistral o pus rar Frederic Mistrau (Malhana, 8 de setembre de 1830 - 25 de març de 1914) foguèt un escrivan e lexicograf occitan de Provença. Se revelèt d'ora, tre sei 24 ans, un dei grands menaires istorics dau renaissentisme occitan e a l'encòp un dei creadors d'un dei movements mai importants per lo reviure de la lenga, lo Felibritge.
Per encausa de la riquesa e de la qualitat de sa produccion e subretot per son òbra màger Mirèlha, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 amb l'escrivan espanhòu José Echegaray. Après una recèrca prefonda dei mots de la lenga d'òc dins tota la geografia occitana, escriguèt entre 1878 e 1886 lo Tresaur dau Felibritge, qu'es encara actualament lo diccionari mai complet de la lenga occitana.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Frederic Mistral nasquèt en 1830 dins una familha de proprietaris agricòlas amonedada que viviá au Mas dau Jutge, a Malhana. Son paire Francés Mistral, sortit d'una vielha familha de Sant Romieg, i possedissiá fòrça tèrras e quand faguèt sei 57 ans se maridèt amb Adelaïda Polinet, filha dau cònsol de Malhana, que venguèt sa segonda femna e que seriá la futura maire de Frederic.
Frederic anèt pas a l'escòla avans nòu ans e s'impregnèt de contunh de l'occitan que se parlava per la campanha. Lei sieus estudis foguèron malaisats au començament que quauqueis escolans se trufavan de son accent e de son biais pagés, pasmens s'interessèt puei ais estudis, mai que mai a la poesia e s'assagèt a la traduccion en provençau d'una eglòga de Virgili.
Anèt au Licèu Dupuy a Avinhon ont Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis; Romanilha agiriá puei coma una mena de mentor e d'amic en l'encoratjant a escriure e a estudiar l'occitan.
En 1847 recebèt lo Bachelierat a Nimes e tornèt a Malhana. Entamenèt un poèma de quatre cants que se sonava Lei Meissons   que se publiquèt pas alora (mai que foguèt représ pus tard dins Leis Isclas d'Aur  ). Escriguèt tanben a l'encòp quauquei poèmas republicans en francés.
Faguèt puei d'estudis de drech a Ais de Provença (de 1848 a 1851) abans de s'avodar completament a l'escritura e a la lenga d'òc. Lei sieunei primierei poesias publicadas apareguèron en 1852 dins un recuelh de poèmas, Lei Provençalas  , editat per Romanilha. En aqueu temps seis opinions politicas èran favorablas ai republicans mai amb lo pas dau temps vendrián mai moderadas e mai contràrias a son ideologia iniciala.
En 1855, a la mòrt dau paire, s'installèt amb sa maire dins lo centre de Malhana.
La creacion dau Felibritge[modificar | modificar la font]
En 1854, per tau de donar de vam ai letras occitanas creèt lo Felibritge (en grafia mistralenca:  ) a Fòntsegunha amb d'autrei poètas occitans: Teodòr Aubanèu, Josèp Romanilha, Ansèume Matieu, Pau Giera, Anfós Tavan e Joan Brunet. L'espelida de Mirèlha   en 1859 consagrèt Mistral coma un dei poètas màgers de la renaissença de la lenga d'òc, amb un ressòn que passèt lei frontieras dau país, e se ganhèt ansin leis elògis dau poèta francés Alphonse de Lamartine. L'escrivan, dei mai apreciats dins leis auteis esfèras parisencas, faguèt una promocion intensa de l'autor de Malhana que se vegèt lèu convidat a venir a París.
L'epòca gloriosa de Mistral[modificar | modificar la font]
Dins la capitala francesa lo recebèron amb estrambòrd e venguèt un dei personatges pus presats dei cercles literaris. Lo sieu cap d'òbra venguèt una opèra, mesa en musica per Gounod e la primiera representacion se faguèt a París en 1864. Tornèt puei en Occitània per i escriure Calendau que se publiquèt a Avinhon dos ans puei. Aquela òbra suscitèt de controvèrsias que quauquei critics, coma per exemple lo jornalista Eugèni Garcin, acusèron Mistral de crear de discòrdias entre lo nòrd e lo sud de França.
En 1865 aculhiguèt en cò sieu lo poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat en Provença per encausa de sa participacion a la conspiracion dau generau Prim, que pus tard lo deviá mercejar d'aquel acuelh en li fasent present d'una copa d'argent, origina de l'imne provençau Copa Santa  , escrich per lo quite Mistral.
Mai tard fondèt lo Musèu Arlatenc ( ) a Arle (que s'inaugurèt en 1899), aconselhat per l'etnograf de tria lo doctor Marinhan, amb la tòca de bastir un musèu que poiriá preservar lei tradicions provençalas e gràcias a l'argent que li portèt lo Prèmi Nobel de Literatura, poguèt crompar lo palais actuau per l'assostar.
Lo prestigi de Mistral cresquèt mai e mai fins a tau ponch qu'en octòbre de 1913 lo president Poincaré venguèt vesitar Mistral. Arribat amb lo tren, s'arrestèt en gara de Graveson e aqueu 14 d'octòbre convidèt lo poèta e escrivan occitan a dinnar amb eu dins lo vagon dau president.
Deviá morir l'an seguent, lo 25 de març de 1914 a Malhana.
Òbras literàrias[modificar | modificar la font]
Son òbra capitala es Mirèlha (en grafia mistralenca:  ), que li demandèt 8 ans d'esfòrç. Mirèlha cònta d'un biais epic l'amor d'un jovent, Vincenç, e d'una joventa, Mirèlha. Aquela istòria es comparabla a aquela de Romieu e Julieta, ça que la la lenga occitana baila una riquesa pus granda au tèxt, en mostrar la fòrça dei sentiments.
Mistral lexicograf: Lo Tresaur dau Felibritge[modificar | modificar la font]
Mistral a escrich Lo Tresaur dau Felibritge   (1878-1886), que rèsta uei lo jorn lo diccionari mai ric de la lenga occitana, e un dei pus fisables per la precision dei sens, e en generau un dei pus rigorós en lexicografia. Es un diccionari bilingüe occitan-francés, en dos grands volums, englobant l'ensems dei dialèctes d'òc, e en grafia mistralenca.
Mistral e la grafia mistralenca[modificar | modificar la font]
Contràriament a la grafia classica occitana, qu'auriá fach servir la forma Mirèlha, Mistral utilizèt, sota l'influéncia de son ainat Josèp Romanilha, una grafia pròcha deis abituds francesas, tanben coneguda sota lo nom de grafia mistralenca, que fa servir per exemple  .
Pasmens, abans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, liada a la creacion dau Felibritge, Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (un pauc coma aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846).
Bibliografia parciala[modificar | modificar la font]
- 1854 Lei Meissons
- 1859 Mirèlha
- 1867 Calendau
- 1867 Copa Santa
- 1876 Leis Isclas d'Aur
- 1879-1886 Lo Tresaur dau Felibritge  , diccionari occitan-francés
- 1884 Nerta
- 1890 La Reina Joana
- 1899 Lo Poèma dau Ròse
- 1906 Memòrias e racòntes
- 1910 Traduccion de la Genèsi
- 1912 Leis Olivadas
Traduccions[modificar | modificar la font]
La rüssida de Mistral foguèt tant importanta que la sieuna òbra lèu passèt lei termieras de l'estat francés e se comenta qu'inspirèt d'autors fòrça celèbres coma Jacint Verdaguer. Ansin, aguèt quauqueis uns dei sieus libres traduchs dins d'autrei lengas.
En catalan:
- Una traduccion dau Poèma dau Ròse foguèt facha per Josep Soler i Miquel en 1897 e publicada per l'Avenç.
- Maria Antònia Salvà traduguèt Leis Isclas d'Aur e Mirèlha en catalan.
En anglés:
- Una traduccion dau Poèma dau Ròse se faguèt ais Estats Units per Maro Beath Jones sota lo títol Anglore, the song of the Rhone en 1937.
- Pus recentament, en 1987, sortiguèt Memoirs of Frédéric Mistral, traduch per lo professor de l'Universitat d'Oregon, George Wickes.
En italian:
- Diego Valeri foguèt un traductor important deis òbras de Mistral. Comencèt per Leis Isclas d'Aur e Calendau en 1912. Foguèt lo responsable de l'edicion en 1930 de Mirèlha, publicada sota lo títol Mirella (traduccion per Mario Chini). Recentament es Memòrias e Racontes qu'es estat traduch per Barbara Ferri e publicat en 1994 sota lo títol Racconti e leggende provenzali.
En espanhòu:
- Nerta foguèt traducha dins aquela lenga per B. Morales San Martín en 1911.
- Lo catalan Celestí Barallat i Falguera traduguèt Mirèlha (Mireya) en espanhòu en 1882.
En alemand:
- Mireille - Meine Welt publicat en 1903.
En ucraïnian:
- Mipeйo publicat en 1980; traduch per M. Lytvynecj.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Nemausensis - L'escolan Mistral passa son Bachelierat a Nimes en 1847
- Mirèlha en grafia classica
- Mirèlha   en grafia dicha mistralenca
- Mireille (version francesa de Mirèlha)
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article utilizant lo modèl Commons
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Laureat del Prèmi Nobel de Literatura
- Literatura occitana
- Escrivan occitan del sègle XIX
- Poèta occitan
- Teatre occitan
- Literatura provençala
- Escrivan dau país d'Arle
- Personalitat provençala
- Capolier dau Felibritge
- Felibritge
- Occitanisme
- Lingüista occitan
- Tradicion populara occitana
- Prèmi Nobel francés
- Naissença en 1830
- Decès en 1914


text:
Saint-Gervais-les-Trois-Clochers
Saint-Gervais-les-Trois-Clochers es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vinhana e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo bourg se situa en lo châtelleraudais. Aquela region se emparenta, per los sieus païsatges, mai a la Touraine vesina #qu'al Peitau. Lo tuffeau e los anautits tets de tuiles planas dels ostals, concurrencées dempuèi lo XIX sègle per las pissarres d'Anjau, se diferéncian clarament matériaux de bastiment del Peitau.
Le bourg se situe dans le châtelleraudais. Cette région s'apparente, par ses paysages, davantage à la Touraine voisine qu'au Poitou. Le tuffeau et les hauts toits de tuiles plates des maisons, concurrencées depuis le XIXème siècle par les ardoises d'Anjou, se différencient nettement des matériaux de construction du Poitou.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
E en principi una responsa a la question #que cadun se met naturalament a la siá arribada : perque tres campanals del temps que i n'a pas #qu'un sol, e encara, plan modèst. En fach, Sant Gervais es plan la reünion de tres ancianas parròquias #qu'aguèron caduna la quita vida. Aquel #èsser : Sant Gervais #que la glèisa se'n trobava a la localizacion de #çò que s'i lèva uèi; Sant Martin al sortit sud del bourg sus la rota de Lencloître e fin finala Avrigny sus la meteissa rota a aperaquí 700 mètres de Sant Martin. Tres parròquias, tres pòbles, e per totes dels remembres plan ancians.
De la préhistoire, per començar, doncas que de las armas paléolithique i an #èsser de descobèrtas aital coma un talhièr de talha de pèira e las traces d'una vila lacustre. De l'epòca del domeni romaine de contunh, coma ne testifiquen las investigacions de l'istorian lo paire de Lacroix, #que i aviá délimité un camp d'exercici pels soldats entre Sant Martin e Avrigny.
De la meteissa epòca, dos noms de luòcs-diches son demorats : lo Temple e lo Martray. Al IVe sègle, lo país #èsser évangélisé per Sant Martin #que se retia freqüentment de Tors a Peitieus e Ligugé. #Consagrar Aquel territòri a Sant Gervais e Sant Protais. Lo bastiment d'una glèisa a Sant Gervais se ensuivit al Ven sègle. Aquela glèisa #èsser reconstruite al XIIe sègle, de contunh al XIXe sègle de 1883 a 1886. Sant Martin i aviá la siá glèisa e una pichona comunitat de Carmes la desservait. Avrigny Èra fin finala un autentic pichona vila amb douves, muralles, poternes e la siá glèisa "La nòstra Madama de Avrigny". La siá populacion s'elevava en 1759 près de 400 abitants, mas lo sieu nombre #èsser fòrça redusit après l'inondacion de la Veude l'an 1761, #que #provocar la éboulement de nombroses ostals.
Es en 1818 que las parròquias de Sant Martin e de Avrigny aguèron suprimit e ligadas a aquela de Sant Gervais. D'aquela epòca data tanben l'organizacion de Sant Gervais en comuna. A l'ora d'ara, la municipalitat de Sant Gervais Los Tres Campanals s'estend sus 3915 ectaras (#que 2846 de tèrras cultivables) e ne comptava al darrièr recensement 1203 abitants. L'abitat i es relativament escampilhat doncas que se dénombre 159 separacions (comuna de la Viena #que n'a çò de mès de grand nombre).
Et d'abord une réponse à la question que chacun se pose naturellement à son arrivée : pourquoi trois clochers alors qu'il n'y en a qu'un seul, et encore, bien modeste. En fait, Saint Gervais est bien la réunion de trois anciennes paroisses qui eurent chacune leur vie propre. Ce furent : Saint Gervais dont l'église se trouvait à l'emplacement de celle qui s'y dresse aujourd'hui; Saint Martin à la sortie sud du bourg sur la route de Lencloître et enfin Avrigny sur la même route à environ 700 mètres de Saint Martin. Trois paroisses, trois villages, et pour tous des souvenirs bien anciens.
De la préhistoire, pour commencer, puisque des armes paléolithique y ont été découvertes ainsi qu'un atelier de taille de pierre et les traces d'une cité lacustre. De l'époque de la domination romaine ensuite, comme en témoignent les recherches de l'historien le père de Lacroix, qui avait délimité un camp d'exercice pour les soldats entre Saint Martin et Avrigny.
De la même époque, deux noms de lieux-dits sont restés : le Temple et le Martray. Au IVe siècle, le pays fut évangélisé par Saint Martin qui se rendait fréquemment de Tours à Poitiers et Ligugé. Il consacra ce territoire à Saint Gervais et Saint Protais. La construction d'une église à Saint Gervais s'ensuivit au Ve siècle. Cette église fut reconstruite au XIIe siècle, puis au XIXe siècle de 1883 à 1886. Saint Martin avait son église et une petite communauté de Carmes la desservait. Avrigny enfin était un véritable petite ville avec douves, murailles, poternes et son église "Notre Dame d'Avrigny". Sa population s'élevait en 1759 à près de 400 habitants, mais leur nombre fut très réduit après l'inondation de la Veude en 1761, qui provoqua l'éboulement de nombreuses maisons.
C'est en 1818 que les paroisses de Saint Martin et d'Avrigny furent supprimées et rattachées à celle de Saint Gervais. De cette époque date aussi l'organisation de Saint Gervais en commune. Actuellement, la commune de Saint Gervais Les Trois Clochers s'étend sur 3915 hectares (dont 2846 de terres cultivables) et comptait au dernier recensement 1203 habitants. L'habitat y est relativement dispersé puisqu'on dénombre 159 écarts (commune de la Vienne qui en a le plus grand nombre).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Produch interior brut
Lo produch interior brut (var. produit interior brut) (PIB) es la soma de totes los bens e servicis finals produsits en un espaci economic durant un periòde de temps determinat, normalament un an, en exclusent la consomacion intermediària utilizada dins la produccion. Fins als ans 1980 se preferissiá l'usatge del Produch Nacional Brut (PNB), un autre mesurament gaireben identic al PIB mas qu'incorpòra los bens e de servicis produsits per factors pròpris a l'exterior. La variacion d'aquela magnitud macroeconomica sòl s'utilizar per mesurar lo creissement economic.
Lo PIB per capita es lo PIB dividit per la populacion de l'espaci economic. S'utiliza sovent per comparar lo gra de desvolopament entre païses, e mai se, mai lèu, es una simpla comparason de la capacitat productiva per individú. Totun, coma mejana aritmetica, es pas un mesurament adaptat del benestar, de la distribucion de la riquesa, ni de l'accès aquela o dins lo capital.
Metòde de calcul segon la despensa[modificar | modificar la font]
Per mesurar e comprene lo concèpte del PIB s'utiliza lo metòde de las despenuda:
- PIB = C + I + (X - M)
- PIB = consomacion + investiment + (exportacions − importacions)
La consomacion e l'investiment dins l'equacion son las despensas en bens e servicis finals. La diferéncia entre las exportacions e las importacions ajustan lo mesurament restant las despensas en produchs e servicis provesits per païses estrangièrs e en apondent la produccion nacionala, e mai siá consomada a l'estrangièr.
Los economistas (dempuèi Keynes) preferisson dividir la consomacion en doas parts: consomacion privada e las despensas publicas recebut que:
- la consomacion privada es una preocupacion centrala de la economia del benestar. L'investiment privat e lo comèrci (en qualques modèls macroeconomics) se tradusisson en un aument en la consomacion privada a tèrme long;
- la consomacion publica (del govèrn) pòt èsser estudiada coma variabla exogèna; se pòdon aital modelar divèrsas opcions de despensas governamentalas dins los modèls economics.
Doncas, lo PIB es tanben sovent exprimit exprimit atal:
- PIB = C + D + I + X − M
- PIB = consomacion privada + despensa publica + investiment + (exportacions − importacions)
Components del PIB[modificar | modificar la font]
- C es la consomacion privada (o las despensas del consumidor) en l'economia. Comprenon totas las despensas acumuladas dels larèrs.
- E son los investiments empresarials dins capital; per exemple lo bastiment d'una mina o la crompa d'ordenadors e maquinària. L'investiment, pel PIB, fa referéncia especificament a la crompa de produchs pas financièrs. La crompa de produchs financièrs se considèran d'estalvis en la macroeconomia.
- D es la soma de las despensas publicas en bens e servicis finales. Compren los salaris dels foncionaris publics, la crompa d'armament per l'armada e quina autra despensa que siá governamentala. Compren pas, mas, cap de transferéncia de pagaments (i.e. Seguretat sociala, supòrt als desocupats, èca.).
- NX son las exportacions netas (X − M) de l'economia. Lo PIB mesura la produccion d'un país e doncas compren los bens e los servicis que consoman los estrangièrs e que son produsits nacionalament. Las importacions se lor cal restar recebudas que se comprenon coma despensas o investiments e pas coma produccion nacionala.
Tipe de presentacion[modificar | modificar la font]
El valor total del PIB en moneda locala, pòt èsser presentat de la manièra seguenta:
- PIB nominal fa referéncia a la valor totala dels sòus gastats en lo PIB a prèses corrents (la valor de venda dels bens e servicis)
- PIB real fa un ajustament de la valor del PIB nominal per descomptar los efièches de l'inflacion, e aital estimar la quantitat reala de bens e servicis que lo conforman. Per'mor de far de comparasons temporalas, s'utiliza un an de referéncia o an de basa.


text:
Pan
Lo pan es l'aliment de basa de fòrça societats. Es fabricat a partir de farina, de sal e d'aiga.
Quand s'apond de levat o levadura, la pasta del pan es somesa a un conflament degut a la fermentacion. Lo pan es atal una mossa solida.
La farina ven principalament de cerealas : blat e segal. S'i pòt apondre, en quantitat moderada, d'autras farinas : òrdi, milh, castanha, notz… Las cerealas panificablas se caracterizan amb la preséncia de glutèn, amassament de proteïnas de proprietats elasticas, que permeton d'empresonar las bullas de dioxid de carbòni produchas par la fermentacion que permet la levada de la pasta, (« pasta levada »), e crear la mica.
Sens apond de levat o levadura, lo pan es dich « azim ».
Somari
- 1 Istoric
- 2 Tipologia per país
- 3 Fabricacion
- 4 Nutricion
- 5 Economia
- 6 Simbolica
- 7 Vejatz tanben
- 8 Nòtas e referéncias
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo pan que consomissèm a l'ora d'ara resulta d’un long caminament agricòla, tecnologic e gastronomic.
L’istòria del pan començèt en 8 000 ab. -C. amb lo debut de l'agricultura dins la region de la Còrna fertila, situada a la frontièra d'Iran e l'Iraq d'uèi. Se desvolopèt al cors de l’Antiquitat amb l'avinament de las civilizacions mediterranèas : sumerianas, egipcianas, grègas e romanas. Es prigondament ligat amb l'evolucion dels espleches, coma la mòla.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
S'atribuís generalament l'invencion del pan als Egipcians, que n'aurián fach la descobèrta pel sòrt. Pasta a pan sens levat (Aiga, lach e farina d'òrdi e de milhet) seriá estada oblidada mas pasmens cuècha, e atal se descobriguèt lo pan levat que los Egipcians enquissèron de còps de grassas, d'uòus o de mèl. Se trobèt prèp d’una vintena de sòrtas de pans de forma e de composicion divèrsas.
Es en Egipte tanben que se trobèron las pus ancianas representacions de pan, datant del millenari II ab. -C. e es de Sumèr que data lo pus vièlh tèxte conegut parlant de pan levat (lo Còde d'Hammurabi, 2100 ab. -C.).
Los Grècs desvolopèron lo mestièr de fornièr e fabrican mai de 70 varietats de pan, en utilizant per far levar la pasta de levaduras eissidas del vin e conservadas en pichonas anfòras. Vèrs la debuta del sègle II ab. -C , inventèron lo molin de tremuèja d'Olinte que solatja lo trabalh dels molinièrs.
Pels Romans atal, lo pan es, amb la potrolha, l'aliment de basa. Tornan prendre lo mòde de fabricacion grèc de basa amb levadura venent de most de vendémias e melhorant lo pastatge. Per far creire als Galleses assetjant la vila que la poirián pas reduire per la famina, los Romans lancèron de pan suls assetjaires.
Crèan a Roma, jos Trajan, un collègi de molinièrs-farinièrs e fòrça grandas molinariás-fornariás. Los pus rics manjavan de pans de farina blanca en forma de liras, d'aucèls, d'estelas o d'anèls entrelaçats, los paures de pans de farina e de bren, los esclaus de pan d'òrdi. Lo pan, a certanas epòcas, es distribuit graciosament a la populacion paura de Roma per evitar los trebles. Los pans entièrs trobats a Pompèi son talhats en rais segon la costuma grèga, aquò permet lo paratge aisit.
Plini lo Vièlh escriguèt que los galleses apondon a la pasta l'escaume de bevendas cerealièras, e que lor pan, pus leugièr, es fòrça apreciat.
Edat Mejana e Renaissença[modificar | modificar la font]
La panificacion marquèt lo pas pendent las invasions Viking, subretot a causa de la manca de mantenement o de la destruccion dels molins d'aiga galloromans. En l'an mila, lo fuòc de Sant Antòni faguèt de ravages. A partir de 1050, los païsans foguèron somés a l'impòst del ban, amòlan lor farina al molin banal e coson lo pan dins lo forn banal. Las glèisas devián tanben un impòst constituit d'un pan e d'una mesura de vin, lo « Drech del pan de capítol », al senhor del fèu ont èran estadas bastidas. Dins las vilas, los talmelièrs s'ocupan de tota la filièra de fabricacion, dempuèi la compra de las cerealas fins a la venda a l'obrador.
La plaça del pan dins l'alimentacion pren encara mai d'importància e sa qualitat, son prètz, son contraròtle e la repression de las fraudes son somés a fòrça règlas edictadas per l'Estat.
Lo pan s'utiliza coma aliment mas tanben coma sièta pels rics ; al final lo talhon banhat de salsa èra manjat o balhat als paures.
A la Renaissença, lo desvolopament de las sciéncias profèita de la tecnologia molinièra e fornièra : los primièrs trabalhs scientifics aplicables a la levadura gausiguèron de l’invencion del microscòpi per l'Olandés Antonie van Leeuwenhoek (1677) ; la fermentacion per la levadura de bièrra se desvolopèt ; lo pan se diversifiquèt e los pans grossièrs (de peses, de favas o de aglans) apareisson solament en periòde de carestiá.
La França del sègle XVI coneguèt una manca de farina agravada perque la segonda moldura dels brens èra enebida, los mètges la pensavan pas pròpria a la consomacion.
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Al sègle XVII, los fornièrs arrestèron pauc a pauc de tamisar d'espereles lor farina perque los molinièrs prepausavan una moldura resultant d'un fòrt tamisatge dels brens. Al sègle XVIII, l'interdiccion de tornar mòudre los brens foguèt oficialament levada e los fornièrs comencèron d'utilizar lo carbon de lenha en plaça de la lenha per caufar los forns. Lo prètz dels blats, e doncas del pan, èra fòrça naut e fòrça gents lo podián pas comprar. Los trebles èron nombroses e s'acabèron en França per la Revolucion Francesa.
A partir del sègle XIX[modificar | modificar la font]
En 1793, la banalitat dels molins e dels forns es abolida en França.
Al sègle XIX, las pastièras mecanicas apareguèron e las maquinas de moldura se perfeccionèron.
En 1838 (o 1839) Auguste Zang, un oficièr austriac, comencèt de produire amb succès a París de pichons pans de la crosta fina e daurada coma lo fabricavan los austriacs amb una ensemenada de levadura de bièrra.
En 1860, Louis Pasteur identifiquèt la levadura coma lo microorganisme responsable de la fermentacion alcolica, e mostrèt que podián viure tanben en preséncia coma en abséncia d'oxigèn. Se multiplica dins lo primièr cas e realiza una fermentacion dins lo segond. Las levaduras de destillariá d'alcòl de cerealas remplacèron las levaduras de bièrra. A partir de 1867, la fabricacion industriala de la levadura se desvolopèt.
Pendent la Primièra Guèrra Mondiala, los « pans negres » e pans de guèrra (de longa conservacion) foguèron utilizats per las armadas.
En França, Heudebert inventèt un pan de longa conservacion en 1903, que sa recèpta serviguèt pendent la guèrra. Los civils èran racionats e devián comprar de pan o de farina amb de tiquets de racionament.
Al sègle XX, la mecanizacion de las operacions de panificacion s'es desvolopada. Las fermentacions son mai que mai mestrejadas, sostenguda per una recèrca activa que tòca una melhora coneissença del metabolisme de las levaduras, la seleccion de las fonts e l'amelioracion de las tecnicas de lor fabricacion.
Tipologia per país[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
La fabricacion es reglamentada per la lei: lo pan normal se deu preparar a partir de farina de blat tendre (froment).
Lo pan conten en mejana 19 g/kg de sal, una bagueta (250 g) 4,7 g[1] o gaireben la quantitat maximala recomandada per l'OMS (5 g per jorn e per persona). Atal lo pan e d'autres aliments preparats van demenir lor proporcion en sòdi de 20 % en cinc ans.
Sol l'artisan o l'obrièr que pasta e còi lo pan es un fornièr.
Espanha[modificar | modificar la font]
Catalonha[modificar | modificar la font]
Lo tipe de pan convencional en Catalonha es lo pan bagueta nomenat francès o baguet, pasmens uèi se torna impausar lo pan de pagès e la barra de pa, caracterizats per una fabricacion pus artisanala.[2]
Itàlia[modificar | modificar la font]
- La focaccia (cf. fogassa provençala), amb d'òli d'oliva e divèrs condiments.
- La pitta en Calàbria, la ciriola en Laci, etc.
- Pane di Altamura
- Pagnotta del Dittaino
- Pane di Matera
- Pane casareccio di Genzano
Euròpa del Nòrd e Euròpa Centrala[modificar | modificar la font]
Dins los païses de l'Euròpa del Nòrd, subretot Escandinàvia e Alemanha, lo pan se fa sovent amb de segal. Aquel pan se fa amb un levat acidic, per çò que lo glutèn del segal es pas fòrt coma aquel del blat, e las amilasas del segal son pus activas a de temperaturas nautas; las amilasas poden destruire l'estructura d'un pan de segal, e l'acid pòt arrestar lor accion.
Per Alemanha i a entre 300 e 600 sòrtas de pan, que se distinguisson per la forma, la farina o lo metòde de produccion.
Armenia[modificar | modificar la font]
Los pans tradicionals armènis son lo lavash, çò que significa «regarda ben», e lo matnakash, que significa «tirat dels detz».
America del Nòrd[modificar | modificar la font]
I a fòrça tipes de pans diferents en America del Nòrd. Lo pan europèu, amb solament de farina e l'aiga, es popular, mas lo pus conegut se fa amb de lach e de burre. Los pans josieus son tanben populars, coma los bagels, le hallah (amb d'òli, pas de burre), e los pans italians (pizza, etc.).
Fabricacion[modificar | modificar la font]
Nutricion[modificar | modificar la font]
100 gramas d'una bagueta (T55) :
- 55 g d'amidon[3]
- 8 a 10 g de proteïnas vegetalas
- 1,6 g d'acid gras[4]
- Vitaminas (B1, B2, B3, B6, e E)
- Elements minerals que la sal, (fèrre, fosfòr, magnèsi, calci)
- de 3 a 5 g de fibras
- indèx glicemic de 75[5].
Lo pan blanc (T45) contien 58 g d'amidon amb un indèx glicemic de 85[6]. Lo pan integral fresc (T 200) contien 45 g d'amidon amb un indèx glicemic de 40[7].
Lo pan complet conten mai de fibras e d'elements minerals.
Economia[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
Consomacion[modificar | modificar la font]
La consomacion del pan en França arrèsta pas de descréisser dempuèi per lo mens lo començament del sègle XX. Las modificacions del biais de viure e lo desvolopament de las tecnicas de refrigeracion favorizant la consomacion d'autres aliments pòdon explicar aquela baissa de popularitat.
Aquela casuda es mens marcada dins l'Euròpa del Nòrd e en Itàlia ; atal los Alemands son los pus grands manjadors de pan en Euròpa.
Simbolica[modificar | modificar la font]
Lo pan dins la religion[modificar | modificar la font]
Lo pan es present dins l'ancian ritual egipcian de la mòrt.
Lo pan es portat en procession dins de ceremonias religiosas pels Romans que n'ofrissián als defunts.
Betleèm significa « L'ostal del Pan » en aramèu.
Los Josieus aportavan 12 pans en ofrenda, lo jorn del Sabatat dins lo Temple de Dieu, èran los « Pans de preposicion » que sols los prèires podián manjar ; lo pan azim s'utiliza totjorn per celebrar la Pasca e commemorar la fugida d'Egipte.
Elisèu, Jèsus faguèron lo miracle de la multiplicacion dels pans.
Lo pan es lo centre de l'eucaristia crestiana ; es lo « Pan sacramental » pus conegut uèi coma ostia.
Lo pan dins las arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Joan Bodon : « Paire, dins l'Albigés, manjan de pan de froment. Nautres aicí nos cal contentar de pan de segal per que manca cauç dins las nòstras tèrras. »[8]
Pintura e escultura[modificar | modificar la font]
- La Cena
- Brueghel lo Vièlh : Lo banquet de las nòças
- Baltus : La bagueta al Passatge del Comèrci Sant Andrèu
- Salvador Dalí : utilizacion del pan dins fòrça de sas òbras
Cinèma[modificar | modificar la font]
- Marcèu Panhol : La Femna del Fornièr
Lo pan dins l'istòria[modificar | modificar la font]
- « De pan e de jòcs » (Panem et circenses), expression de Juvenal que resumís çò que lo pòble de Roma demandava a sos dirigents. Aqueles que distribuissián regularament graciosament de pan dins la vila[9].
- Pendent la Revolucion Francesa, la molonada atalentada anèt al castèl de Versalhas cercar lo « Fornièr » (Loís XVI), la « Fornièra » (Maria Antonieta) e lo « fornairon » (Loís XVII)[10]. Aquelas expressions mòstran l'importància del pan dins la consomacion quotidiana dins lo Regim Ancian.
- Dins los golags de l'URSS, los prisonièrs se raubavan entre eles[11]. Lo raubament pus grandament sancionat èra lo raubament de pan, amb de sancions anant fins a la mòrt. La règla tacita, valabla de pertot, èra doncas de raubar pas lo pan dels autres.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [(fr) http://www.cndp.fr/RevueTDC/862-66061.htm Istòria del pan]
- [(fr) http://www.snv.jussieu.fr/bmedia/blepain/index.htm Michèle Mosiniak, Roger Prat et Jean-Claude Roland, Du blé au pain, Université Pierre et Marie Curie]
- Bibliotèca de la Gormandisa (Belgica): [(fr) http://www.gastronomica.be/fr/pg/pg-005_3_21.html Article de fons]
- [(fr) http://chrysalide.lautre.net/spip.php?article15 Fabricar de pan]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Nicolaï, Tractatus singularis de panis natura, usu, affectionibus, operationibus, divisionibus et varietalibus, Dantzig, 1651
- (fr)Parmentier, Rapport sur le pain des troupes, 1778
- (fr)Fautier, De la fabrication du pain dans la classe agricole et de ses rapports avec l'économie politique, Paris, 1845
- (fr)Roland, Appareils de panification, pétrin mécanique, four à air chaud et à sole tournante, Paris 1855
- (fr)André Garnier, Pains et viennoiseries, recettes et techniques, édit. Dormonval , Lucerne, 1992 (ISBN 2-7372-2272-9)
- (fr)Child, Julia, et Simone Beck. Mastering the Art of French Cooking, Volume 2. New York, Alfred A. Knopf, 1970.
- (fr)Reinhart, Peter, Crust and Crumb. Berkeley, Ten Speed Press, 1998, ISBN 1-58008-802-3.
- (fr)Robertson, Laurel, et al., The Laurel's Kitchen Bread Book, éd. 2ème. New York, Random House, 2003, ISBN 978-0-8129-6967-2.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ (fr) http://www.boulangerie.org/journal/cont_articles.php?id_page=4648 La sal dins lo pan : una vertadièra question Gérard Brochoire
- ↑ (ca) Article "Pa" dins la GEC
- ↑ Tablèu de l'indèx glicemic
- ↑ http://www.tabledescalories.com/calories-aliments-boissons/pains-baguettes/baguette-unite-61.html Table de las calorias : bague.
- ↑ id
- ↑ id
- ↑ id
- ↑ Lo pan de froment dins Contes del meu ostal
- ↑ [(fr) http://www.wetterenoise.be/fr/pain/histoire/jeux.html wetterenoise.be, « De pan e de jòcs ! »]
- ↑ (fr) André Garnier, Pains et viennoiseries, recettes et techniques, ed. Dormonval , Lucerne, 1992 ISBN|2-7372-2272-9, p.9
- ↑ (en) Oleg Azarov, « Kedrovyi Šor : La vida quotidiana dins un camp del Golag a l'epòca staliniana », Sciences Po University Press, numèro 43, julhet - setembre de 1994, p.69-87


text:
Autres villes proches de ANVIN : Saint pol sur ternoise, Gauchin verloingt, Blangy sur ternoise, Valhuon, Lisbourg, Heuchin, Hernicourt, Rollancourt, Fiefs, Ramecourt, Croisette, Azincourt, Troisvaux, Brias, Croix en ternois, Monchy cayeux, Pressy, Teneur, Sachin, Pierremont, Sains lès pernes, Eps, Oeuf en ternois, Siracourt, Tangry, Hestrus, Humières, Wavrans sur ternoise, Bergueneuse, Verchin, Érin, Prédefin, Canlers, Tilly capelle, Éclimeux, Bermicourt, Humeroeuille, Crépy, Ruisseauville, Beauvois, Boyaval, Ambricourt, Béalencourt, Maisoncelle, Huclier, Fleury, Blingel, Fontaine lès boulans, Incourt, Conteville en ternois, Noyelles lès humières, Équirre, Tramecourt, Neulette,
Malheureusement aucune coiffeuse à domicile ne semble proposer
Tie and Dye à domicile sur Anvin 62134...
Vous trouverez néanmoins ci-dessous la liste des coiffeuses à domicile qui proposent d'autres prestations !


text:
Mugron
Mugron (Mugron en francés) ei una comuna francesa, situada dens lo departament de las Lanas e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en Shalòssa, sus Ador.
Istòria[modificar | modificar la font]
Eraudica[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo castèth de Bocòssa, caveria deu sègle XVIau.
- La capèra deu Casaliu, consacrada en 1541 a Nosta Dauna de Gràcia.
- Lo portau de Pèr de Peiran, bastit en 1588.
- Lo chai d'Antin, bastit de cap a 1750.
Mugron qu'a la particularitat d'estar damorat lo pòrt navigable lo mei a capsús de l'Ador, e pr'amor d'aquò, qu'a comptat dens lo passat, mantuns enterpaus preu vin e autas produccions locaus hòrt presadas dens los país deu nòrd de l'Euròpa.
L'ancian chai d'Antin, deu sègle XVIIIau dab la soa carpenta de casso monumentau dab los sons 3 taulats de mei de 800 m² cadun, que s'es conservat dans un estat exceptionau. En 2016, lo chai qu'apriga ua botiga d'objectes de decoracion e ua galeria d'art contemporanèu[1].
- La capère sepulcrau deu cemitèri de Mugron, bastida dab ua soscripcion crubada en 1813.
- La glèisa de sent Laurenç, consacrada en 1866.
- Las arenas de Condreta, inauguradas en 1911.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Frédéric Bastiat, (1801-1850), economista, òmi politic e polemista liberau. Que passà ua gran part de la soa vida a Mugron, on avè la soca de familha.
- Henri Emmanuelli, (1945-) deputat de las Lanas dempuish 1978 e qu'estó permèr secretari deu Partit Socialista.
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Union espòrtiva Mugronésa (Rugbi)
- Espèr Mugronés (Gimnastica)
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Meyranx (Abbé L.-B.); Histoire de Mugron; 1911; éd. Res Universis; Paris; 1992; 320 pp; ISBN 2-87760-148-X.
- Laporte (Pierre); Mugron village chalossais, des origines jusqu'en 1911; A.H.C.C.M.; 2007; 360 pp.; ISBN 978-2-35519-010-0.
- Besselère (Jean-Pierre); 1000 ans d'histoire de Mugron, essai historique; A.H.C.C.M.; s.d.; 74 pp.; ISBN 978-2-7466-0812-2.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de las Lanas
- Comuna de Gasconha
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN


text:
Divendres, 1 de genièr de 2016, 03h00 Societat,Politica
Iniciativa per Occitània (IPO) a demandat publicament al Partit de la Nacion Occitana (PNO) una clarificacion, après remarcar de prepauses racistas e xenofòbs de doas personas publicats dins la revista del PNO, Lo Lugar, e endacòm mai.
Lo laboratòri politic occitan IPO considèra que l’occitanisme deu aver de valors “contra lo chauvinisme, contra lo racisme e contra tota forma de crispacion identitària” e afirma que son “revoltats e estabosits fàcia als discorses d’òdi contra los musulmans exprimits per certans membres del PNO e per certans redactors del Lugar, la revista del PNO”. En mai d’aquò IPO afirma: “lo PNO s’es mes dins una situacion impossibla e li demandam de clarificar sa posicion rapidament”.
IPO planh especificament l’islamofobia manifestada per doas personas dins la revista del PNO: Sèrgi Viaule e Pèire Pessamessa. Segon lo comunicat, “Dins lo Lugar nº114 (prima de 2015), p. 21, Pèire Pessamessa se descriu coma «ieu, islamofòb de totjorn» e afirma: «mancan pas lei rasons d’èstre islamofòb». Dins lo meteis numèro del Lugar, p. 35, Sèrgi Viaule escriu «Aquel concèpte [la libertat] es vengut lo motor de totas las societats umanas. Sols, d’aquesta passa, los musulmans ensajan de tornar enrèire e refusan aquel modèl. Ensajan de tornar als mites e a las practicas barbaras de l’Antiquitat.»”
Viaule es collaborador abitual de Jornalet ont publica d’articles d’opinion e de cronicas de libres sens se mostrar excessivament racista. Per contra, si qu’a mostrat una islamofobia obsessiva dins qualques comentaris a d’autres articles. Pessamessa tanben publica sovent de comentaris islamofòbs plens d’òdi sus Jornalet, mas amb un escaisnom. De còps la redaccion a degut moderar e escafar d’afirmacions qu’an passat l’òsca.
IPO afirma dins son comunicat que “l’islamofobia (l’òdi dels musulmans) es un òdi contra una partida de la nacion occitana, donc es una traïson del nacionalisme occitan”. E garda “espèr” que lo PNO aurà una responsa satisfasenta.
Ente es passat Mossur Viaule, per un còp qu'esperave lo sieu comentari?
#10 jogetz subre los mots! Dins son acceptacion popularia qu'es bin aquò lo racisme... Òc ben, nos chau balajar lo PNO perque respectan pus gaire la pensada de Fontan e mai perque que fan vergonha d'a l'occitanisma!
#15 Si compren plan dau esperar que tu me diges quand e coma me cau pensar, rigolar, repoutegar, me trufar e tot aquo ... En Occitania e pertot din lo monde ia de ideas que deven combatre tots ...
La responsa de JP Hilaire sus Occitan Touareg es indigna e eludís otrajosament las questions de fons. Sembla la marca d'una complasença extrèma e fòrça sospiechosa per las paraulas xenofòbas e delictuosas de SV e PP que revela una linha politica del PNO pas clara sus aquelas questions.
Macarèl !
Es aquo l'ambicion de la premsa occitana de se bregar entre happy few coma dins una cort d'escola ?
Es pas lo fons lo problèma - cal plan solide condemnar aqueles dos piots racistas e xenofobs del PNO, que dison de causas penalament condemnablas ! - mas es lo tractament de l'info (un article per aquo ??) e los comentaris... que son pietadoses. Tant val mai anar se penjar.
:-(
Tot això no mena enlloc.
#18 Soi d'IPO e president de l'associacion Los Amics de Jornalet, mas las doas associacions an pas res a veire. IPO a una tòca politica, Los Amics de Jornalet non, e demandarai pas jamai als membres de l'associacion que sosten Jornalet lors opinions politicas, coma intervenèm pas tanpauc dins la linha editoriala de Jornalet (ont publican de gents de sensibilitats desparièras, aürosament). La tòca dels Amics de Jornalet es sonque economica: ajudar Jornalet a foncionar.
Aprofièchi l'escas... Legir mai
#17
Bensai lo nacionalisme occitan es microscopic a l'escala de la politica francesa. Bensai es tant microscopic coma o èran leis efectius de joines qu'an agachat Titeuf en occitan a la television. Es pas una rason per o faire pas, per s'i interessar pas.


text:
Dijòus, 9 d'agost de 2018, 03h00 Politica,Societat
Lemosin > Lemosin > Montanha Lemosina
Faus es un vilatge de la Montanha Lemosina, que sos abitants se batèron en suportant la repression dels gendarmas e lors gases lacrimogèns per evitar l'expulsion de Noerdeen Essak, un jove refugiat sodanés, aculhit al vilatge. Aquò aguèt luòc lo 9 de julhet passat, e e ara AJ+ ven de ne publicar l'informacion en vidèo.
Noerdeen Essak èra aculhit a Faus dempuèi uèch meses amb d'autres tres compatriòtas. Mas aquel jorn, Essak èra convocat a la gendarmariá de Falatin, a unes 30 quilomètres de Faus per èsser expulsat. Aquí s’acampèron aperaquí 200 abitants de Faus e del planastèl de Milavachas per defendre l'aculhença d'Essak.
Las autoritats volián expulsar Essak fins a la frontièra d'Itàlia en vertut dels acòrdis de Dublin. Mas gràcias a l'accion d'aqueles braves ciutadans lemosins, lo 12 de julhet l'estat francés tractèt la demanda d'asil, çò raportèt La Montagne.
#12 brave per 'polit, gent' es corrent en orlhagués e gavaldanés, que ieu sache.
Ara que i siaguem tot de (pseudo-)lingüistas pels comentaris es pas novèl e tan val dire tan que la lenga serà pas normalizada ( al sens de normalizada socialament, non pas 'normativizada' solament ) contunharà aital, valent a dire que las polemicas lingüisticas dins los comentaris acabaràn pas deman passat.
Ara dirai que "un brave vilatge" cossí que siá es pas gaire corrècte per un títol d'article.... Legir mai
Mai lei lemosins fan pas tant d'esfòrç e se mobilizan pas coma aquò per sauvar la lenga ò lei tradicions de son país, aquò es segur. Te, siáu meme segur qu'ajudan aqueu paure migrant a aprene lo francés !
Un tropel de lingüistic en los comentaris per gaire de discussions sobre lo parlatòri...
#9 Ai jamai auvit en lengadocian "brave" per dire "polit", nonmàs en lemosin, me podriatz dire ente l'atz auvit?
Brava discutida sementica per un mot polisementic! ^^
Si cal apondre encara un sens, dins lo contèxt, òm auriá pogut tanben l’entendre dins lo sens de « gent » (charmant, agréable, gentil, ...)
De tot biais, quin que siá lo sinonim, es l’acte dels ciutadins que fa sens e non pas las « nòstras » utilizacions costumièras del mot...
#9 Ai causit l'adjectiu "brave" coma sinomin de "aimable", "polit", "exemplari"... dins lo sens que son "saludables" o "de saludar"
#8 brave locutor occitan lemosin, vos respondrai que totes los senses del'adj. "brave" que tenètz per "lemosins" son mai lengadocians que la dança del Bufa-li roergàs.
Aquò dich vesi pas encara çò que l'autor voliá dire amb "brave vilatge" que non siá un jutjament afectiu (français : un bon village) que caldriá pas n'i aver dins un article d'actualitat.
Dins mon idèa suputi que deu èstre una mala causida per dire "coratjós", interferida per l'anglés "brave". Mas soi pas ieu l'a... Legir mai
Brave locutor occitan lengadocian redactor dau comentari, adiussiatz !
"Brave", en occitan lemosin pòt portar mai d'una significacion en fonccion dau contexte de la frasa :
- la beutat : "Tu ses brave coma un jorn !" Pasmens, la beutat, 'qu'es una afar de gost !;
- pòt maitot significar l'encontrari, en fonccion de l'intonacion (dau compte que los lemosins son atau, fan atencion a pas tròp far de compliments), entau quauqu'un que s'entendriá dire "Tu ne'n fases un brave pintre barbolhaire... Legir mai
Brave locutor occitan lengadocian redactor dau comentari, adiussiatz !
"Brave", en occitan lemosin pòt portar mai d'una significacion en fonccion dau contexte de la frasa :
- la beutat : "Tu ses brave coma un jorn !" Pasmens, la beutat, 'qu'es una afar de gost !;
- pòt maitot significar l'encontrari, en fonccion de l'intonacion (dau compte que los lemosins son atau, fan atencion a pas tròp far de compliments), entau quauqu'un que s'entendriá dire "Tu ne'n fases un brave pintre barbolhaire... Legir mai
Brave locutor occitan lengadocian redactor dau comentari, adiussiatz !
"Brave", en occitan lemosin pòt portar mai d'una significacion en fonccion dau contexte de la frasa :
- la beutat : "Tu ses brave coma un jorn !" Pasmens, la beutat, 'qu'es una afar de gost !;
- pòt maitot significar l'encontrari, en fonccion de l'intonacion (dau compte que los lemosins son atau, fan atencion a pas tròp far de compliments), entau quauqu'un que s'entendriá dire "Tu ne'n fases un brave pintre barbolhaire... Legir mai


text:
Clima subtropical umid
Lo clima subtropical umid (Köppen Cfa o Cwa amb 4 meses > 20°C), es una zona climatica caracterizada per d'estuis cauds e umids (mes mai caud > 22°C), e per d'ivèrns corts mas podent èsser fòrça fresques o fòrça doces (temperatura mejana del mes mai freg compresa entre -3 e 18°C). D'efièch las massas d'aire essent caracterizadas per des fluses meridians, las temperaturas pòdon aumentar o caser plan subte (levat l'estiu).
Aquel clima es pas vertadièrament de bon delimitar precisament, que constituís en fach una transicion entre lo clima continental amb de possibles còps de freg en ivèrn e lo clima tropical amb la mostor de sos estius e sos fenomèns violents (tornadas, tifons, oragans).
Somari
Appellacions e classificacions[modificar | modificar la font]
Lo tèrme subtropical fa l'objècte de debats, perque las zonas mai pròchas del clima continental coneisson d'ivèerns pro fregs (exemples de Washington, de l'Estat de Virgínia, de la region de Shanghai). Solas las regions mai pròchas del clima tropical (exemples de Loïsiana, nòrd de Florida, sud de la China) an de caractèrs purament subtropicals (iverns fòrça corts e doces, vegetacion abondanta). Los tèrmes de clima chinés o cantonés son tanben utilizats, per simplificar l'appellacion (sul modèl del clima mediterranèu).
En mai de la classificacion iniciala basica de Köppen, Trewartha afina en afirmant qu'aquel clima pòt èsser qualificat de subtropical, mas sonque se 8 meses passant 10°C de mejana. E lo quite Köppen auriá especifiat de biais informal que caldriá al mens 4 meses passant 20°C de mejana per qu'aquel clima pòsca èsser qualificat de subtropical[1]. Mai sovent, dins aquel tipe de climat, la temperatura mejana del mes mai caud atenh o passa los 26°C, çò que dona un estiu gaireben tropical, mai que es plan sovent la sason mai asagada de l'an...
De biais general, l'ensems de las faciadas orientalas dels continents coneisson aquel tipe de clima, mas a las latituds mai nautas (ont mens de 8 meses passan 10°C de mejana), lo clima se ditz continental umid d'estiu caud, marcat per de cumuls mai importants de nèu en ivern, d'estius un pauc mens cauds e un pauc mens umids (Nòva York (estat), Niigata). Una version mai seca existís tanbens en Euròpa (Milan, Burgas).
Al contrari, de regions amb aquel meteis clima Cfa, presentan pas de caractèr continental e pasmai son considerats coma subtropicals! Se dich alara clima oceanic caud; dins aquela darrièra declinason de clima Cfa, los estius son pas tan umids e quitament es francament la sason mai seca de l'an, mas sens aver las caracteristicas sufisentas per èsser qualificats de clima mediterranèu. Aquel tipe de clima se trapa subretot en Euròpa (Pescara, Dubrovnik), e tanben sus la ribas Sud e Èst de la mar Negra (en Turquia, Russia, Georgia) e fins en Iran sus las ribas de la Caspiena (Samsun, Batoumi, Sòchi, Rasht).
Totas aquelas diferentas appellacions per un sol climat (notat Cfa) mòstran perque la classificacion de Köppen faguèt tant de polemicas e perque cal, après aver qualificat un clima de Cfa, especificar s'es continental d'estiu caud, subtropical o oceanic caud... car totes i cabon!
Es la causa que, a l'origina, e per donar pas d'appellacion erronèa a aquel clima Cfa, Köppen o qualifiquèt tot simplament de temperat umid caud, tèrme permetent d'englobar totes los sosclimas que caracterizan benlèu lo clima mai complèxe, mas tanben lo mai diversificat e alara possiblament mai interessant de la classificacion de Köppen!
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
La definicion de Köppen (Cwa e Cfa) per un quite clima dona un mes mai freg amb de temperaturas mejanas en dessús de - 3 °C dins la definicion originala e en dessús de 0°C dins la version modificada (Köppen-Geiger) e un mes mai caud amb de temperaturas superioras a 22 °C (Köppen a). Ambedos tipes se diferencian per la reparticion de las precipitacions: lo Cwa presenta una secada ivernala e d'estius fòrça asagats (critèri pel w : P del mes ivernal mai sec   1/10 del mes mai umid e P del mes estival mai sec > 40 mm o > 1/3 del mes ivernal mau umid)[2].
Temperaturas[modificar | modificar la font]
Los iverns son frescs, mai, es possible d'aver d'invasions d'aire polar balhant còp de freg subte mas efemèrs. L'estiu es torrid, jos l'influéncia de las massas d'aire tropicalas.
Precipitacions[modificar | modificar la font]
En general, las precipitacions son pro importantas de contunh per l'an, atenhent lor maxim en estiu, e dins las zonas mai al nòrd, es possible d'aver de nèu en ivern[1]. L'amplitud termica annadièra es doncas relativament importanta. Totas las regions de clima subtropical, levat aquelas europèas e del sud-èst de Brasil, son tocadas per de tempèstas e de ciclons tropicals associats a aquela precipitacions.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
Las vegetacions associadas al clima subtropical umid son ligadas a las influéncias temperadas e tropicalas. Las selva de fulhoses e selvas mixtas temperadas e las selvas de conifèrs temperats, presentas a de latituds mai nautas, s'adaptan als mitan naturals de la China, de Japon e del sud dels Estats Units d'America. La selva ombrofila somptuosa presenta dins lo clima tropical se trapa tanben dins las zonas ont l'ivern es cort e los còps de freg limitats: se compausa de palmeras, Manhòlias, camfrièrs, conifèrs tropicals[1] mas reculèt jos la pression antrofica. S'acompanha de bambós en China, de feuse arborescentas.
L'Òme practica una agricultura diversificada (coton, ris, cana de sucre, cacauèt, tabat, eca.). Dins de regions coma lo sud de Brasil, de varietats especificas de blat, milh e sojà foguèron creadas per l'EMPRABA que s'adapten al clima subtropical del cerrado.
Coma lo clima, la flora liga las influéncias tropicalas e temperadas. Als Estats Units d'America se pòt citar los conifèrs tropicals coma lo cipressièr (cipressièr dels estancs, cipressièr calvet) o los pins (pin dels paluns pin d'encéncia), de fuelhoses coma Aesculus pavia, lo bèç negre, lo cornièr de flors e d'espècias de casses (Quercus stellata, Quercus virginiana). Las palmeras butan sustot en Florida (Sabal palmetto, Serenoa repens).
Localizacion[modificar | modificar la font]
Coma lo clima mediterranèu, lo clima subtropical umid s'encontra entre las latituds 25 e 45°, mas aqueste còp sur las faciadas orientalas dels continents.
Africa[modificar | modificar la font]
En Africa, existís aquel tipe de clima en Africa del Sud dins la region de Durban e tanben al sud du Moçambic.
Euròpa[modificar | modificar la font]
En Euròpa, es plan rare. En Itàlia del Nòrd, vèrs Milan per exemple, mas tanben al nòrd dels Balcans (Slovenia, nòrd de Serbia, nòrd de Bulgaria, sud de la Romania).
Asia[modificar | modificar la font]
Una particularitat del clima en Asia al respècte dels autres continents es l'ivern pro sec. La zona s'espandís del nòrd de Paquistan fins a China (que l'apellacion de clima chinés), lo nòrd de Vietnam, la còsta sud de la Corèa del Sud e Japon (granda partida de las illas d'Honshu, Kyushu e Shikoku).
En Asia, los iverns son puslèu secs a causa del vent freg venent de Siberia. Es sonque près del Fluvi Jaune e del Fluvi de las Pèrlas que plòu sufisentament per èsser en clima de tipe Cfa. Las precipitacions ivernalas e estivalas son elas semblablas a aquela de la mar de Japon. Las precipitacions venon a vegada tifons. En mejana, càs gaireben 1 000 mm de precipitacions levat dins qualques regions coma près de l'Imalaia en Asia.
Austràlia[modificar | modificar la font]
Lo clima s'encontra près de las còstas al sud del país entre Bundaberg (Queensland) e Bega (Nòva Galas del Sud). Las valors de precipitacions pòdon variar annadièrament de 2 000 mm a 1 000 mm. Lo gèl es fòrça rare dins aquela region levat a vegadas en altitud. Lo nòrd extrèm de Nòva Zelanda (region d'Auckland) es tanben tocat per aquel clima.
America del Nòrd[modificar | modificar la font]
En America del Nòrd, la zona climatica se superpausa als Estats del Sud Èst dels Estats Units d'America e al Nòrd Èst de Mexic. Es limitada aproximativament pel riu Ohio près de Louisville (Kentucky) e de Cincinnati ont la nèu es correnta en ivern. Mas al nòrd, i a un clima de tipe continental umid amb d'iverns fregs. Fin finala, los Apalaches, que culminan a mai de 2 000 mètres, perturban lo clima subtropical en Georgia e en Carolina del Nòrd. La limita sud del clima subtropical es pròche de la vila de Miami e de la còsta sud de Tèxas, ont comença lo clima tropical amb de temeraturas caudas tot l'an.
America del Sud[modificar | modificar la font]
En America del Sud, lo clima existís près de l'ocean Atlantic a l'extrème sud de Brasil (São Paulo fins a Rio Grande du Sud), al centre-nòrd du Paraguai e al nòrd-èst de l'Argentina.
Illòts climatics[modificar | modificar la font]
Dins un biais, existís un clima semblabla dins qualques zonas al nivèl de la mar Negra (en Turquia, en Georgia e en Russia coma a Toapsé e Sòchi) e de la mar Caspiana (en Iran e en Azerbaitjan) que benefician d'estiu mai cauds e umids que las regions continentalas a l'entorn. Los alentorns de Tolosa (Occitània), la Plana Padana dins lo nòrd d'Itàlia, e tanben la còsta adriatica en Croàcia coneisson tanben un clima d'aquel tipe. Son de regions qu'an d'estiu tròp cauds per èsser de tipe oceanic e tròp umids per èsser de tipe mediterranèu.
Existís aquel tipe de clima dins de zonas fòrça primas (vals) de Peró, de la Bolívia e de Chile.
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Jean-Paul Amat, Lucien Dorize, Charles Le Cœur, Emmanuelle Gautier, Éléments de géographie physique, Paris, Bréal, coll. Grand Amphi, 2002, ISBN 2749500214
- Georges Viers, Éléments de climatologie, Paris, Nathan, 2001, 2ème édition ISBN 978-2091911878
- Beltrando (Gérard) et Chémery (Laure), Dictionnaire du climat, Larousse, Paris, 1995, ISBN 2037202334
- Estienne (Pierre) et Godard (Alain), Climatologie, collection U, Armand Colin, Paris, 1992, ISBN 2200219180
- Godard (Alain) et Tabeaud (Martine), Les climats : mécanismes et répartitions, Armand Colin, Paris, 2004, ISBN 2200267274
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1 et 1,2 Jean Demangeot, Les milieux « naturels » du globe, Paris, Armand Colin, 10en édition, 2002, (ISBN 2200346085), p.216
- ↑ (en) Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A., « Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification », Hydrol. Earth Syst. Sci. (consultat lo 17 mai 2013)


text:
Dimècres 28 de setembre après meses d’espera e d’especulacion, li representants dels interferòmetres de LIGO e Virgo an confirmat qu’una nòva onda gravitacionala foguèt detectada lo 14 d’agost. Fins l’anóncia de rumors fòlas atribuir la responsabilitat d’aquela alteracion de l’espaci-temps de la fusion de doas estelas de neutrons en la galàxia NGC 4993, a quauqui 130 milions d’annadas-lum d’aicí.
Plot twist decebeira: l’eveniment dau 14 d’agost de 2017, nomenat GW170814, foguèt provocada per la fusion de dos trauques negres, aital coma li tres ondas gravitacionalas ja detectadas per li scientifics. GW170814 es encara diferenta de sis anteriors en que foguèt reculhida per lo detector Virgo avançada de Pisa, en Itàlia. Un primièr per aquel detector.
Li tres ondadas anterioras foguèron detectadas per li dos interferòmetres d’America de l’estat de Loïsiana e l’estat de Washington, au servici de l’Observatòri d’ondas Gravitationala Interferòmetre Làser (LIGO).
Aital coma ambé quina ret que siá d’observacion, mai laboratòris significa mai faches possible de detectar un fenomèn astronòmic – aicí, li peadas discrètas de cosmics grands eveniments. Aiçò permet tanben d’èstre mai precís en la recèrca de sis originas.


text:
Autres villes proches de SAINT LÉGER SOUS BRIENNE : Brienne le château, Dienville, Brévonnes, Brienne la vieille, Val d'auzon, Radonvilliers, Lesmont, Morvilliers, Hampigny, Petit mesnil, Mathaux, Rosnay l'hôpital, Vallentigny, Précy saint martin, Maizières lès brienne, Crespy le neuf, Pel et der, Chalette sur voire, Montmorency beaufort, Juzanvigny, Braux, Molins sur aube, Aulnay, Épagne, Unienville, La rothière, Blaincourt sur aube, Chaumesnil, Perthes lès brienne, Précy notre dame, Yèvres le petit, Magnicourt, Villeret, Lassicourt, Blignicourt, Rances, Saint christophe dodinicourt, Courcelles sur voire, Bétignicourt,
Malheureusement aucune coiffeuse à domicile ne semble proposer
barbier domicile Saint Léger sous Brienne 10500...
Vous trouverez néanmoins ci-dessous la liste des coiffeuses à domicile qui proposent d'autres prestations !


text:
Vallerois-le-Bois
Vallerois-le-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'importants traces d'abitacions gallo-romaines an #èsser d'amassadas a Vallerois-lo-Bòsc.
D'importantes traces d'habitations gallo-romaines ont été trouvées à Vallerois-le-Bois.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Marches (Droma)
Marches (Marches en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Caminas a situat entre la vallée del Rhône e lo Vercors.
Marches est situé entre la vallée du Rhône et le Vercors.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
E ben al prètz d'una consultacion de la psicològa, l'anarà veire sa mameta, òu.
Es pres en carga. Tòrni dire: es pres en carga.
De qué? Es a gratis?
Ben ok, zo, fai tirar, i anam!
Ieu fau coma los vièlhs :
Es a gratis? Zo, i anam!
Es a gratis? Pren-ne cinc!
Nos agrada pas? Fa pas res, es a gratis!
N'avèm pas de besonh? Fa pas res, es a gratis, ne farem ben quicòm !
Doncas, la psicològa, li telefonèri, èra doblament a gratis qu'ai un forfach ilimitat.
Per prene rendètz-vos.
Me respondèt una secretària de la votz jove e cagòla.
Aquò èra pas la secretària. Èra la psicològa.
Aquí lo seriós de la causa ne prenguèt un còp.
M'anavi far psicologar lo cap e los budèls per una cagòla en balarina, una franja pels uèlhs, un leggin leopard e una saca en bandolièra!
Ai de principis ieu, e aquò, o podiái pas tolerar. Pas las balarinas, pas lo leggin, pas la saca per me sondar al mai dintre. Non pas!
Vertat, mas, es a gratis.
Rai.
Preni rendètz-vos.
E fau coma los vièlhs :
"- Es ben a gratis?"
que se caldriá pas trapar amb una factura de reglar a la fin, un pauc coma lo mecanician que te repara quicòm que li aviás pas demandat. Perque l'espital, es un pauc coma lo garatge, i coneisses pas res, mas i pòs pas escapar e sas pas jamai quina factura te tombarà pel suc.
Las doas setmanas entre ma telefonada e lo rendètz-vos, i pensèri tant e mai qu'aviái una psicològa cagòla a balarinas que pudís dels pès. Mas i vau quand meme, qu'es a gratis. Coma los autres mètges e coma la rèsta de la vida, m'agrada mai quand es un mascle, e del còp m'auriá mai agradat un psicològ. Auriam pogut far un transfert de sai pas qué e bicar. Manca d'astre, çò qu'es a gratis, es amb una femna. Rai, es a gratis.
Jorn J.
Ai rendètz-vos a 15h15, arribi al secretariat a 15h14.
- Ai rendètz amb Dòna ...
Mèrda, ai oblidat son nom.
Girgonegi un nom qu'acaba en -és, s'apèla Martinez o Rodriguez o sai pas qué de sai pas ont.
- Esperatz-la dins la sala d'espèra, vos va venir quèrre.
Rai, soi arribada lèu per pas èsser tardièra, mas de sala d'espèra, n'ai pas vista.
- Ont es?
- Aquí davant.
- Los tres sètis aquí?
- Òc, es aquò.
OK. Doncas aquò s'apèla un corredor d'espèra.
Del temps qu'espèri dins mon corredor d'espèra, agachi lo radiator qu'a mai de tudèls que de radiator e risi.
Un metge grand e polit passa.
Legissi lo nom dels servicis d'aqueste estanci, son totes espaurugants. Aquò parla de budèls, de càncers, de salopariás que te fan venir lo racavòmit. Me demandi s'es una tecnica per far fugir lo mond e los empachar de venir profechar de la psicològa a gratis.
E aquí l'imagini ma psicològa, es a mand d'arribar e cal totjorn imaginar lo scenari, tecnica de subrevida.
E me meti un desfís : se carga de balarinas, i vau pas dins son cabinet. Non, non, non, nani, nani, nani, vau pas parlar a de balarinas que pudisson.
E me la fau ja la replica, simpla e eficaça : "- Dòna Zetofrè? - Non, non!" e me lèvi e me tiri d'aquí lèu fach.
Ahahaha, mon plan es p e r f i è c h.
I anarai pas a la psicagòla!


text:
730
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 730 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Adopcion oficiala de l'iconoclasme per Leon III que reüniguèt una assemblada dei dignitaris de la Cort imperiala per l'oficializzar (7 de genier). Pasmens, lo patriarcat German Ièr contunièt de s'i opausar. Lo 17 de genier, foguèt arrestat e exilat dins un monastèri. Lo 22, foguèt remplaçat per Anastasi qu'acceptèt de se sometre mai d'autrei caps de la Glèisa deguèron tanben èstre arrestats. Aquò èra lo començament d'una controvèrsia lònga qu'anava causar mai que d'una dificultat au sen de l'Empèri mai fins a la fin dau rèine de Leon III, semblèt subretot se limitar au domeni teologic.
En Itàlia, desfacha e mòrt de l'usurpator Tibèri Petasius tuat per l'exarcat Eutychius ajudat per lo papa.


text:
Racontes Apecilhats de Maria Riucròs.
Presentacion de l'editor : « Maria partiguèt un jorn, amb los sieus, de la bòria de Riucròs. Daissavan aquí l'istòria de tres generacions, çò qu'èra estat la vida dins aquel recanton perdut d'Avairon.
« Demorèt dètz e uèit ans sens i tornar. Entre temps, la bòria s'èra venduda mai d'un còp, los camps e los prats èran venguts en bosiga, lo riu s'èra curat un pauc mai.
« Uèi nos vòl dire çò que visquèt, çò que foguèt la vida vidanta d'una drolleta al mièg del campèstre, amiga de las bèstias e de la natura. Un dels primièrs testimoniatges en occitan, benlèu, d'una femna sus la vida païsana d'aquelas annadas trenta.
« Maria nos liura un tròç de nòstra memòria occitana pel plaser d'escriure, de re-crear, e per nos far partetjar çò que visquèt. Simplament tanben per que d'autres sàpian e perque la cadena de la vida e de las generacions deu contunhar. »
*
En 2010, Joan-Peire Cavalièr sul sieu blòg presentava aquel libre de mal trobar.
Aquí un extrach de sa presentacion : « A Albi, per astre, dins un talhièr de conversa del Grifol, encontrèri i a dos meses Maria Riucròs (Maria Emile de son nom vertadièr), nascuda dins las annadas vint, una femna tròp modesta que parla remirablament lo lengadocian de la region de Plasença d’Avairon, d’ont es sortida. Me balhèt un libre que publiquèt a Albi en 1990, a compte d'autor (l'IEO ne'n volèt pas), intitolat Racontes Apecilhats.
« Pòrta sus la coberta un dessenhet un pauc simplòt d’un can e d’una drolleta. Aquò me faguèt pensar que deviá èsser un libròt de contes pels dròlles. M’enganavi.
« A la lectura, ai descobert un libre escrich dins una lenga plan polida, sonhada, precisa, qu’es un raconte d’enfança dins una bòria del costat de Santa Supèria, ont lo monde trabalhavan e trabalhan encara per Ròcafòrt, mas es tanben a l’encòp una mena de galeria de retraches umans, d’una umanitat a l’ora d’ara quasiment desapareguda, e es encara la transmission d’elements de cultura orala, coma las legendas de la fondacion de la glèisa de Santa Supèria e del gorg de Sant-Martin, e enfin una vertadièra minièra d’informacions sus la vida vidanta e la mentalitat dels païsans d’aquel canton avairones, dins las annadas trenta. »
Racontes apecilhats de Marià de Riucròs (Albi, Lo Sened, 1990).


text:
Robian
Robian (oficialament en francés Roubia) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat en 1068-1086, Rubianum, en latin. Es de segur format amb lo sufixe latin -anum, mas Dauzat e Rostaing postulan un nom d'òme gallo-roman Rubius o Rubbius [1] alluòc que los Féniés causisson simplament Rubius [2]. Dauzat e Rostaing escrivon pas totjorn quand un nom de persona es inatestat e i a donc un dobte sus Rubbius, mas l'an pas ajustat per asard : un -b- intervocalic simple se muda en -v- a data anciana e doncas auriam agut *Rovian amb Rubius. Cal precisar que lo betacisme concernís pas lo lengadocian al sègle XI e doncas que Rubianum representa efectivament Robia(n).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton du Sud-Minervois (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 569, a Robiac
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 125


text:
1530
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1530 del calendièr gregorian.
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
EuròpaModificar
AmericaModificar
Civilizacion maiaModificar
Après sa desfacha de 1527, lo conquistador Francisco de Montejo organizèt una expedicion novèla per conquistar lei ciutats-estats maias de Yucatan. Capitèt de conclure una aliança ambé lei Maias Cheles desirós de luchar còntra lei Cocomes. Pasmens, de rumors a prepaus de la preséncia de minas d'aur dins leis estats d'Uaymil e de Chactemal entraïnèron la division dei fòrças espanhòlas entre dos grops destinats a assegurar la conquista de la region e a verificar la preséncia dei minas. Aprofichant aquela error, lei Cupules, ja a l'origina de la revirada de l'expedicion espanhòla de 1527, organizèron una ataca d'amplor e obliguèron lei Cheles e leis Espanhòus de se retirar en direccion de Buctzotz puei de Can Pech. Aquelei victòrias li permetèron d'infligir de pèrdas importantas a Montejo e ai Cheles ambé la mòrt d'aperaquí 150 Espanhòus e dau rèi dei Cheles. De son caire, lo pichon grop cargat de descubrir lei minas d'aur foguèt isolat per lei Maias e preferiguèt se retirar. Lei subrevivents de l'expedicion espanhòus se gropèron a Cam Peche onte Montejo ordonèt la bastida d'una fortalesa. Après aquela victòria, lei Maias contunièron de secutar leis Espanhòus mai foguèron plus menaçats fins a 1540.
Reiaume TarascModificar
Organizacion d'un complòt còntra lo cazonci Tangáxuan II per lo conquistador Nuño Beltrán de Guzmán e unei senhors tarascs. Accusat d'organizar una rebellion, Tangáxuan foguèt arrestat e executat. Aquò entraïnèt de trèbols importants dins la region mai marquèt la fin de son independéncia e son annexion au sen de l'Empèri Espanhòu.
AsiaModificar
Empèri MogòlModificar
Mòrt de Babur, fondator de l'Empèri, que foguèt remplaçat per son fiu Humayun.


text:
Aquela autorota entre lei doas vilas lei mai importantas dei Bocas-dau-Ròse auriá dejà degut prepausar detz-e-sèt quilomètres de rega per transpòrts collectius, despuei 1997.
Una tresena via siguèt alòr creada per aquò. « Ailàs ! lei conselhiers generaus dau relarg sestian que venián an’aquela assemblada en veitura, de còps am’un menaire, avián fòrça renat, que s’inquietavan de pas poder l’i anar tant lèu am’una rega enebida ai veituras » segon lo testimòni d’un ancian baile dei rotas de l’Estat dins aqueu despartament. « E an agut causa ganhada… » que regretava.
Lo monde que va trabalhar, en particulier d’Ais a Marselha chasque matin, s’endralhan en mejana una miechora avans l’ora per evitar lei taps autorotiers.
« Un trabalhaire que passa chasque jorn aquela via perde dètz jornada completas per an dins lei embarràs » nos disiá Joan-Ives Petit, l’ancian delegat ai Desplaçaments de la Regien Paca en 2012. « E en 2023 ne’n perdrà detz-e-sèt se ren es fach ».


text:
lundi 4 décembre 2017
SERADA NADALETS A VABRE-TIZAC dissabte 16 de decembre
L 'IEO del Vilafrancat vos convida a una serada a l'entorn dels cants occitan de nadal lo dissabte 16 de decembre a 20 oras 30 a la glèisa de Vabre-Tisac amb los talhièrs de cant:
Del C.O.R d'Albi ,lo talhièr de Vaserac de Tarn e Garona ,lo talhièr de Renat Juriè e L.K.P de Morlhon.
A la fin de la serada partajarem dins l'Amistat lo vin caud e la fogassa.
Participacion liure
L'IEO del Vilafrancat vous invite à une soirée autour des chants occitan de noel le samedi 16 décembre à 20h30 à l'église de Vabre-Tizac avec les chorales:
Du Centre Occitan Rochegude d'Albi l'atelier de chant polyphonique de Vazerac du Tarn et Garonne,L'atelièr de Renat Juriè,et la Korale Paisanne de Morlhon
A la fin de la soirée nous partagerons dans l'Amitié le vin chaud et la fouace
Participation libre.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Còp de pub per reviscolar
de Vèrds que degun ne’n parla plus a l’ora de chausir un candidat presidenciable a l’eleccien presidenciala de 2017 ? O vertadier interés per sauvar la Mediterranèa dei « fangas
rojas » que lei remanda la societat Alteo, de Gardana ? Michèle Rivasi, en corsa per lo leadership deis ecologista, a assajat de laissar una botelha d’aquelei supausada fangas rojas au burèu de Manuel Valls, en seguida d’una emissien a carga de France 3, Thalassa, difusida debut setembre.
Alteo, un gigant industriau que fabrica d’alumini, entr’autres a Gardana, en Provença, coma sei predecessors Alcan e Pechiney (lo sector es en restructuracien permanenta despuei quinge ans) es autorisat a remandar
sei residús de baucita dins la fòssa sota marina cassidenca despuei 1966.
L’an passat, au destraucat
d’une enquista publica, l’Estat a autorisat per sièis ans encara lei remandadís d’aquela entrepresa, que se fan am’ una galariá de trenta quilomètres, que uech son sota mar. Alteo deu ne’n profiechar per trobar de soluciens a sei polluciens.


text:
Lo Diccionari de las rimas e lo Diccionari dels sinonimes del Congrès son ara disponibles per l'occitan auvernhat e l'occitan lemosin.
Mercé al formatatge en TEI del Petit dictionnaire français-occitan d'Auvergne de Cristian Omelhièr e del Diccionari francés-occitan lemosin del Congrès, los diccionaris especials cobrisson ara las sièis varietats màgers de l'occitan. D'efièit, aquela mesa en forma coblada amb un fonetizador permet de generar automaticament de diccionaris de sinonimes e de diccionaris de las rimas.


text:
Pila electrica
Una pila electrica, o pila, es un dispositiu electroquimic que convertís l'energia quimica en energia electrica mercé a una reaccion quimica d'oxidoreduccion.
Somari
- 1 Vocabulari: pila, batariá, acumulator
- 2 Principi de foncionament
- 3 Istòria
- 4 Classificacion
- 5 Capacitat e descarga de las pilas
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Vocabulari: pila, batariá, acumulator[modificar | modificar la font]
A l'origina, lo tèrme « pila » designa un dispositiu inventat pel sabent italian Alessandro Volta, compausat d'un empilament de rondèlas de dos metals diferents, separats per de feutres banhat d'un electrolit. Per extension, lo mot « pila » designa una batariá monoblòc. Pasmens, lo tèrme « batariá » designa un ensemble d'elements montats en seria per obténer una tension volguda[1], dins un emballatge unic. Dins aqueste sens es abusiu lo tèrme « pila » per designar d'autres generators electroquimics: pila de combustible, acumulator electric.
Principi de foncionament[modificar | modificar la font]
La bòstia d'una pila abriga una reaccion quimica entre doas substéncias que l’una pòt donar aisidament d'electrons (materials reductor), e l’autre que los pen (material oxidant). Caduna d'aquesta reaccions quimicas est dicha « mièjaaccion ». Quant son netament combinadas, forman una reaccion d'oxidoreduccion. Cada mièjareaccion se passa dins una solucion ont se realiza un escambi d'electrons. Son aquestes electrons que son escambiats entre las doas substéncias. Per assegurar l'equilibri dels escambis electrics, cal ligar las doas solucions mejans un pont salin, sistèma que permet lo transpòrt d'unes ions tot interdisent la circulacion del solvent.
Cada element del coble oxidant/reductor es ligat a un electròde. Aquestes electròdes, quand son ligadas a un consomator electric, venent de la circulacion d'un corrent electric; la reaccion quimica provòca una circulacion de cargas (electrons, ions). Una pila dona donc de corrent continú. La bòrna (-) d'una pila correspond a l'anòde ont se realiza la reaccion d'oxydacion que donarà los electrons. La bòrna (+) d'una pila correspond al catòde ont se realiza la reaccion de reduccion que recebrerà los electrons.
Aqueste sistèma es utilizat per las pilas electricas e las batarias d'acumulators, amb diferents cobles electroquimics. Una pila electrica pòt conténer mai d'un d'aquestes cobles montats en seriá, çò que permet d'aumentar la tension disponibla a las bòrnas de la pila.
Es possible de realizar una pila artesanala, per exemple en fissant dins un citron un estaca desplegada o un clavèl (en acièr galvanizat, cobèrt donc de zinc) e un fil electric desnudat (de coire) ligats una pichona lampa o un diòde electroluminescent plan causit[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Exitís d'objèctes arqueologics, coma aquestes trobats en 1936, pareissent a de pilas. Es lo cas de la pila electrica de Bagdad qu'es datada entre 250 AbC e 250 mas poirián èsser plan mai anciana e explicarián lo placatge tan perfièch de fòrça jòias anticas tan leugièras. Aurián foncionat amb de chucs de fruchs veire de sulfat de coire, d'experimentacions sus de reconstitucions modèrnas validèron la fasabilitat de dos modèls. Existís pas cap de ligam istoric entre aquestes objèctes e lo desvelopament de las pilas contemporanèas tan que l'usatge d'aquestas serián lo placatge de metals precioses çò qu'explicarián son usatge minor, confidencial, veire associat a un usatge de falssari (veire Arquimèdes e la corona del rei Ieron)[3],[4].
En 1786, Luigi Galvani obsèrva que los muscles d'una cuèissa de granhòta se contractan quand son plaçadas en contacte amb de metals, del mèsme biais que quand se connècta la branca sus una maquina electrostatica. Descobrís que la reaccion es mai fòrta quand utiliza un instrument compausat de dos metals diferents.
En oposicion amb la recercas de Galvani (electricitat d'origina animala), Alessandro Volta inventa la premièra pila en colomna lo 17 de març de 1800[5]; aquestes primièrs sistèmas èran constituits d'un « empilament » de disques de dos metals diferents separats per de disques de feutre, banhats d'acid, d'ont lo nom de l'invencion. La pression de la colomna suls disques del bas provòca un assecament dels cilindres de feutre que s'acaba lo procés. Volta inventa lèu la pila en corona, constituida d'empilaments mai pichon montas en seria.
Unes meses après l'invencion de Volta, dos quimistas britanics, William Nicholson (1753-1815) e Anthony Carlisle (1768-1840) utilizan la pila de Volta per realizar la primièra electrolisi artificiana (electrolisi de l'aiga) lo 2 de mai de 1800.
En 1802, William Cruickshank crea la pila de nauc pausant verticalament las lamas de zinc e de coire dins un nauc de parets isolantas emplit d'aiga acidulada. Es fòrça mai simpla de realizar que la pila de Volta.
Pilas polarizablas[modificar | modificar la font]
Entre 1813 e 1815, William Hyde Wollaston desvelopa la pila Wollaston ont l'electròde de coire enròda l'electròde de zinc. Aquò permet de doblar la superfícia de l'electròde e de perlongar lo foncionament de la pila. Aquestas primièras pilas an una deca de foncionament: la polarizacion dielectrica.
La reaccion d'oxydoreduccion provòca una accumulacion de sosproduchs que perturba lo foncionament de la pila. Dins aquestas pilas zinc-coire es la reduccion de l'acid de l'electrolit que larga de bofigas de diidrogèn sul coire qu'empacha lo passatge del corrent. Amb lo temps, se cal netejar la pila d'aquestes depauses per que contunha de foncionar.
Pilas impolarizablas[modificar | modificar la font]
Dins las pilas impolarisablas, los produchs de la reaccion d'oxidoreduccion utilizada altran pas las proprietats electroquimicas de l'ensemble.
En 1829, Antoine Becquerel crea la primièra pila de dos liquids separats embarrant la placa de zinc en solucion acid dins un gròs budèl de buòu, que la separa de l'electròde de coire plaçat dins un banh de sulfat de coire. La generacion d'idrogèn es remplaçada per una accumulacion de coire suls parets del catòde.
Lo principi es melhorat en 1836 per John Frederic Daniell que remplaça lo bubèl per un vas de tèrra porosa. La pila Daniell es la primièra a èsser una font duradissa d'energia. Lo principi de la pila Daniell serà meliorat coma amb las pilas Callaud.
Johann Christian Poggendorff inventa en 1842 la pila de bicromat: larga d'oxigèn que se torna combinar amb l’idrogèn responsable de la polarizacion. Creada en 1850, la pila Grenet es una pila d'un sol liquid, amb d'electròdes en carbon e en zinc amalgamat (perlongat dins lo mercuri) dins un electrolit d'acid sulfuric e de bicromat de potassi. Quand la pila èra pas utilizada, se cal levar l'electròde en zinc de la solucion per la gardar. De melhoracions (pila Trouvé, pila Chardin, pila Voisin e Dronier…) seguèron per isolar aquesta electròde.
Aquestas pilas botelhas seràn utilizadas fins al començament del sègle XX: la poténcia e la tension nauta de las pilas de bicromat foguèron longtemps apreciadas al laboratòris. Foguèron paud utilizadas coma pila domestica a causa de la toxicitat dels bicromats e dels problèmas d'entreten de l'électròde.
Pilas de depolarizacion[modificar | modificar la font]
Las pilasa de depolarizacion utilizan un reductor per levar los produchs de reaccion que se forman sul catòde.
La primièra pila de depolarizacion es inventada en 1838 per William Robert Grove. Remplaça lo coire per de platin e utiliza d'acid nitric (nomenat acid azotic a l'epòca). Obten una pila poderosa mas cara que lo platin es un metal rar. En 1843, Robert Wilhelm Bunsen remplaça lo platin per de carbon çò que redusís plan los costs (veire Pile Bunsen) mas la depolarizacion nitrica provòca un largatge de vapors toxicas que fa l'empec d'aquestas pilas malcomòde.
En 1867, Georges Leclanché crea la primièra pila de depolarizant solid: conten de dioxid de manganès. La pila Leclanché es mens poderosa que la pila botelha mas demanda pas entreten (« ne s'usa que se'n servís » segon la publicitat de la pila Wonder). En 1888, Carl Gassner inventa la pila seca gelificant la solucion de clorur d'amòni amb d'agar-agar. Amb de melhoracions, aquesta pila seca es encara utilizada al sègle XXI.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Samuel Ruben e Philip Mallory crean la pila de mercuri.
En 1959, la primièra pila alcalina grand public es concebuda per Lewis Urry, Karl Kordesch e P.A Marsal pr Union Carbide.
En 1970, las primièras pilas de liti, que permeton de remplaçar lo zinc per un metal mai reductor, son realizadas. Son comercializadas en 1977.
De pilas an estat utilizadas coma referéncia per definir una norma de tension abans d'èsser remplaçada per una mesura basada sus l'efièch Josephson: la pile Daniell, puèi la cellula de Clark inventada en 1872 per Josiah Latimer Clark foguèt utilizada fins a 1905, puèi remplaçada per la cellula de Weston fins a 1972.
Pilas de concentracion[modificar | modificar la font]
Tanben existisson de pilas de concentracion que son de dispositius electroquimics coma las pilas (doas solucions e un pont salin) que prenon lor energia de la diferéncia de concentracion d'un solutat d'una solucion cap a l'autra. Las solucions e los anòdes son totas de mèsme tipe. Es un metòde simple per realizar l'electricitat. Aqueste modèl de pila s'utiliza subretot dins l'industria metallurgica per realiza la galvanizacion e de l'estudi de la corrosion.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Per tecnologia[modificar | modificar la font]
Existís quatre tecnologias de pilas grand public:
- pila alcalina: ( ⊝ Zn | Zn(OH)42− | K+ + OH− | MnO(OH) | MnO2 | C ⊕ );
- pila salina: ( ⊝ Zn | Zn2+ | NH4+ + Cl− | MnO(OH) | MnO2 | C ⊕ );
- pila de liti: ( ⊝ Li(s) | LiCl(SOCl2) | MnO2 (s), Mn2O3 (s) | Fe(s) ⊕ );
- I a tanben de pilas d'oxid d'argent (de pilas botons per relòtge) o de pilas zinc-aire (utilizadas per exemple disn las protèsis auditivas) (⊝ Zn | ZnO || Ag2O | Ag | C ⊕).
Dempuèi decembre de 1998, las pilas de mercur son interditas en Euròpa (directiva 98/101/CE) e als EUA a causa de la toxicitat e de l'impacte environamental del mercuri.
Par format[modificar | modificar la font]
Los formats de pilas son sovent designadas per un còdi (AA, LR12, CR2032…) normalizat per la Comission electrotecnica internacionala (CEI) e per l'American National Standards Institute (ANSI). Pasmens se la norma CEI veguèt un estandard, nombre d'apellacions son aquestas dels fabricants de pilas demoran.
Per fòrça electromotritz[modificar | modificar la font]
La fòrça electromotritz (f.e.m.) es la tension qu'existís a la bòrnas de la pila en circuit dubèrt. La f.e.m es variabla amb lo temps e es foncion de la capacitat restanta de la pila: diminuís amb la descarga de la pila.
La f.e.m nominala es la f.e.m de la pila e l'estat nòu, e es aquesta qu'es inscricha sus la quita pila o son emballatge
Las pilas salinas e alcalinas an una f.e.m. gaireben nominala de 1,5 V, alara qu'aquestas de las pilas de lithi es de 3,6 V gaireben.
Las pilas amb f.e.m. mai nautas son constituidas d'una associacion en seria de cellulas de 1,5 V (3 elements en seria, dins una pila 3LR12 de 4,5 V; 6 dins una pila 6LF22 de 9V).
Per capacitat[modificar | modificar la font]
La capacitat d'una pila es la quantitat maximala de carga electrica que dona pendent sa descarga. Dins lo SI, s'exprimís en coulomb, mas s'utiliza mai sovent l'ampèr ora (1 A⋅h = 3 600 C) o lo miliampèr ora (1 mA⋅h = 3,6 C).
Depend de la quantitat d'electrolit e d'electròde, mas tanben de las condicions de descarga (intensitat del corrent de descarga, tension de copadura de l'aparelh, temperatura d'utilizacion)[6].
Se l'intensitat de descarga I es constanta, la capacitat Q es proporcionala a la duretat de descarga At :
Se l'intensitat i varia, alara:
La capacitat teorica d'una pila, definida pels fabricants, es de 20 oras (lo temps de descarga) multiplicat pel corrent que pòt donar la pila pendant aquesta durada. Es observada a 20 °C sus un equipament normalizat. Sa mencion es pas obligatòria alara es rarament mencionada.
Capacitat e descarga de las pilas[modificar | modificar la font]
La relacion entre lo corrent, la descarga e la capacitat per una bataria au plomb es aproximativament determinada per la lei de Peukert modelizant la capacitat d'una pila en foncion del corrent debitat.
ont:
- es la capacitat de descarga a 1 ampèr (A);
- es lo corrent debitat per la bataria en ampèrs;
- es lo temps que la bataria poirà téner;
- es una constanta empirica de l'òrdre de 1,3;
Per las bassas poténcias, l'auto-descarga deu èsser integrada.
En practica, una bataria es mai eficaça s'es descargada amb una bassa intensitat. Per una pila qu'a una autodescarga relativament nauta, l'autodescarga pòt consomar la majoritat de la capacitat de la bataria. De precisar que totas las pilas se descargan amb lo temps, quitament se son pas utilizadas. Existís de tecnologias de pilas activablas que permeton de retardar l'aviada de la reaccion. Son per exemple utilizadas dins los elements de seguretat (coissin gonflable, balisa de destressa de nau, etc.) o dins unas aplicacions militaras. Es tanben lo cas de las pilas botons zinc-aire, cal levar la langueta que capa l'element abans de lo metre en servici.
En corrent continú, l'energia es lo multiple de l'intensitat e del temps per la tension. S'obten donc:
Cal pas confondre la capacitat d'una pila (exprimit en Ampèr.ora) e la poténcia que pòt donar (exprimit en Vòlt.Ampèr).
Assemblatge en seria[modificar | modificar la font]
Fòrça pilas son utilizadas per grop de 2 a 6 elements en seria. La performància d'un assemblatge de pilas connectada en seria es aquesta de son element mai fèble.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ multiple entier de la tension d'un élément
- ↑ [PDF] Palais de la découverte, LA Pile au citron, IFIM23, 2006
- ↑ Magazine, Monde Inconnu (Le), No 84, 06/1987, Technologies avancées dans les temps reculés, Michel Granger}
- ↑ La "pile de Bagdad" : une pile électrique il y a deux mille ans ? Sur le site ampere.cnrs.fr
- ↑ Publication soumise le 20 mars 1800 dans une lettre en français au président de la Royal Society, Joseph Banks
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant