text:
Com cada an, l’Esquireta qu’organiza lo Huec de la St Jan dab la Calandreta de Lescar. Que’s debanarà lo 23 de junh qui vien a Lescar. Programma serada [...] lire la suite…
Après nombrós escambis formaus e informaus dab los elejuts en carga de la politica lingüistica deu Departament, un collectiu de las associacions occitanas qui ageishen tot dia [...] lire la suite…
Avisatz-ve !! La Clica Estanquet Calandreta Paulina (oficiaument comission cultura) que’vs perpausa la dusau serada Estanquet aqueste divès a l’escòla nosta. De qué clacar, de qué cantar, de [...] lire la suite…
Pendent la caminada, organisada per la Calandreta de Lis, deu 22 de mai de 2016, André Narritsens e David Bordes que’ns an contats ua partida de l’istòria de [...] lire la suite…
Euskara et gascon font partie des langues territoriales qui réclament leur reconnaissance. Photo d’archive: manifestation DEIADAR. Gorka RUBIO / ARGAZKI PRESS Seaska et la Fédération départementale des calandretas [...] lire la suite…
Amassada publica 3 de junh a 7:00 deu ser a Bocau (sala deu dojo) Rensenhaments : 05 59 68 68 73 ; *protected email*
Acapella Trad’Oc que torna començar a l’escòla Calandreta de Lescar ! Dijaus 19 de mai a 8:00 deu ser. Obèrt a tots, ça-vietz descobrir lo cant tradicionau desmemoriat ! [...] lire la suite…
Lo Lis que conegó ua activitat de las granas deus resistants FTP contra l’occupacion allemanda e lo nazisme pendant la dusau guerra mondiala. Ua caminada qui junta punts [...] lire la suite…


c: text/html

text:
Son propos poétique, & sa prose sont deux exemples de prémonitions personnelles sur deux destinées, sa vie & la « lengo nostro ».
En pleine force de l'âge, il a la sensibilité, la sensation de la noirceur de la vie, de la tolérance entre les choses & surtout de l'ardeur à mettre en branle pour arriver à ses fins.
F Pouzol, trop souvent, & à tort oublié, était le maître à penser, l'exemple d'Emile Bonnel.
Souvent il le citait ou il l'évoquait au delà de la simple origine commune, sa valeur intellectuelle transcendait Emile...
Donc voilà ses quelques mots :
Es uno toumbo simple, coume n'i'a foço,
Uno crous, très noum marca dins lou bos
Em'un ferre caud : Vaqui tout lou cros ;
N'en fau pièi pas tant au lum que s'amosso...
Dins la terro gardarello di cors,
S'es fisa li noum dins uno boutiho,
Pèr que, se pèr cas cerco la famiho,
Trove aqui la toumbo emé lou record.
N'es rèn mai qu'un cros founs de pas dous pan,
Ras de la trencado punt li tres toumbèron.
Ounte avien soufèrt, proche ié cavèron
Lou lié mounte sèmpre se pausaran...
Lou gàrri mouquet vèn faire si freto,
E même lou jour rodo en cerco d'os ;
Que i'enchauto à-n-eu que fugue d'eros !
S'a pèr mastega, lou rèsto es sourneto.
E subre lou cros a poussa à bèu flo
De garousso verdo à flour rouginello ;
D'aquéu fumié riche es mai drudo e bello,
E lou cros nourris verme, gàrri, clot.
à F. Mistral Nebout
Bono idèio que la tiéuno : Prouvençau
- à l'escolo,
- à la Tribuno,
- à la Cadiero,
d'autant que laisse lesi de persegui l'estùdi de la lengo dins si manifestacioun vidanto : Tiatre, Fèsto poupulàri, e meme perqué pas Vido Ecounoumico (en partent dòu Mercat pèr mounta jusqu'i manifestacioun li mai sutilo d'aquelo sciènci) ; esto idèio à cava.
De moun coustat, pense que tout n'es pas di sus l'Escolo; o pulèu tout es esta di, e gaire es esta fa, e voudriéu faire quicon pèr councilia touti li bòni voulounta, e li faire oubra pèr la toco : Lou Prouvençau à l'Escolo. Touti mejan soun bon, coume disiéu à Savinian, que baion resulto. Uno fes l'obro coumplido se jujara lou meiour biais. Es van de lou déclara d'avanço e de faire recula l'enavans e de tira sus uno voulounta agissènto, coume an fa pèr Savinian. S'èron esta tant segur qu'acò, sis oupousant, que sa metodo èro marrido e aïssablo, avien que de leissa faire e aurien bèn vist s'avien éli resoun o tort. Es acò la baso de la Toulerànci ; mai pèr acò fau d'abord èstre desabusa di mot e di fourmulo, e pas crèire au poudé d'aquéli mot. Enfin, fau prene li gènt coume soun, mai se mesfisa de l'ahicioun, qu'es que pèr l'Amour qu'arribaren à èstre mai liga, coutrio e fort e pouderous.
..... Sian en trin peréu de sounja à faire pèr après-guerro un Quoutidian : Lou grand pantai dou Mèstre; mai coume eu sian arrèsta pèr la questioun di dialèite, e sara proun embouiouso à desembouia, à provo que lou Mèstre ié renouncié, d'après ço que m'as di.
.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fortificacion
La fortificacion designa l'art militar de renfòrçar una posicion ò un luòc per d'obratges defensius per lo protegir d'una ataca enemiga. Per extension, lei fortificacions designan l'ensems deis obratges e dei bastiments destinats a la defensa militara d'un territòri.
Lei vestigis de fortificacion pus vièlhs descubèrts per leis arqueològs datan de la Preïstòria (esperon barrat). Èran probablament inicialament destinadas a la proteccion còntra la fauna fèra. Pasmens, l'aparicion dei premierei guèrras e lo desvolopament dei societats umanas sedentàrias aumentèron rapidament lo nivèu de complexitat dei fortificacions que venguèron d'infrastructuras majoras dei vilas anticas e medievalas. En parallèl, apareguèron de fortificacions pus leugieras utilizadas sus lo prat batalhier ò durant una campanha militara. L'aparicion de l'artilhariá e de la pouvera entraïnèron d'evolucions importantas dins la concepcion e de la bastida dei fortificacions que deguèron d'ara endavant faciar la poissança dei projectils deis armas de fuòc picant a sa basa. L'autor deis obratges defensius demeniguèt e l'utilizacion de trencadas se desvolopèt a l'entorn dei barris. L'introduccion d'obús explosius causèt d'evolucions novèlas ambé l'aparicion de construcions de betum armat. Dempuei lei doas guèrras mondialas, l'aumentacion de la mobilitat introduch per lo desvolopament dei veïculs militars, lo melhorament de la precision deis armas e l'aumentacion de la poissança de fuòc an fòrça demenit l'eficacitat dei fortificacions desvolopadas dempuei la fin dau sègle XIX (trencadas, casamatas, linhas de fortificacions...). Per exemple, lei Linhas Maginot ò Bar-Lev s'afondrèron rapidament en 1940 ò en 1973. Pasmens, maugrat aquel interès pus feble, lei fortificacions demoran fòrça utilizadas per leis armadas actualas car son totjorn un mejan de proteccion util e aisat de bastir.
Barris de l'esperon barrat de l'oppidum de Sant Blasi (sègle V avC).
Fortificacions romanas dau sètge d'Alèsia (sègle I avC).
Paret d'Adrian roman (sègle II avC).
Tor de la Granda Muralha de China (sègle III avC - sègle XVII).
Castèu de Spis (sègles XI-XVII).
Castèu de Malborg de l'Òrdre Teutònic (sègle XIII).
Fortificacion d'una basa estatsunidenca d'Afganistan (annadas 2000).


text:
Ferran Deleris
Estranh e rare .
Nasquèt en 1922, del costat de Riupeiròs a l'abroa de Viaur dins la comuna de Bòrs. Una ribièira fòrça rica d'escrivans... Besson, Bodon , Marti , Pradèl
Una vida qu'es pas de creire. La sia vida penecosa aprèp la mòrt de la maman...
Mas lo dròle tenia los uèlhs dubèrts grands e prigonds. Agachava la vida al front. Direm auèi qu'èra un enfant aluserpit entre totes , e qu'aprenguèt lèu de jutjar lo vesinatge dur e mantuns còps crudèls.
E lo tipe va tirar sa rota.
Traversarà l'Espanha qu'aima pas gaire totes aquelses "fugidors" que traçon dabant las armadas d'Hitler.
O explica la sia vida , dins son libre "MEMORIS" , capitadas e perdas de totas menas . Un òme fargat per la vida prigond , plen de sapiença, ric de son experienca de païsandòt, que coneis pron lèu , e fòrça plan lo prètz del pan.
Jamai l'oblidarà la susor d'aquel tròç de cantèl.
Aquò's fòrça interessant de legir son analisi de la politica coloniala françèsa ; ou pus tard uròpeenca , qu'aguèt l'astrada de coneisser.
E dins MEMORIS nos dis sens farlabicas , son trabalh de segur , mas tanben la destinada de la sia familha , la mòrt de sos garçons , un patiras qu'es pas de creire. Entre que contunhava de trabalhar, coma o faguèt totjorn .
Que venguèt qualqu'un dins son mèstier.
Aprèp la legidura de MEMORIS, es per aquò qu'òm dis pas a un òme coma Ferran Deleris, paure Mossur Ferran Deleris.
Solide que devia pas èstre un òme facile , mas coratjos, amai qu'èra .
Mossur Ferran Deleris . Osca pels vòstres libres. Merce Mossur Ferran Deleris.
E pels totes los saberuts de la lenga d'òc un consèlh : oblidètz pas lo diccionari que lo tipe tenia un vocabulari de prumièra borra , a la sorga roergata dels aujòls .
Qual sab se Occitania e totas las societats saberudas li tornaran l' omenatge que s'amerita?


text:
La marca automobila Alpine, mitica dins las annadas seisantas e setantas, se reviscola amb la produccion d'una novèla A110. Es estada presentada al mes de decembre de 2017.
Los qualques 2 000 exemplaris que preveson de fabricar per lo lançament son estats venduts en tres jorns.
La veitura serà producha dins l'usina Renault de Dieppe, usina dedicada a las produccions en pichòta quantitat.
Dieppe es lo brèç de la marca : Jean Rédélé, concessionari Renault, passionat de corsa automobile, creèt los primièrs modèls aquí en 1955. Dètz an pus tard en 1965 lo constructor Renault s'associèt al jove creator per far d'Alpine un dels constructor màger en competicion.
Los modèls de la marca anavan occupar las rotas e s'impausar dins diferentas espròvas. Lo triplet de las berlinetas A110 1600 S al Monte Carlos de 1971 testimònia de la superioriatat de la tecnologia dels mecanicians d'Alpine.
Producha de 1962 e 1977 la A110 es puèi remplaçada per la A310. D'autres modèls anavan seguir abans la fin provisòria de l'aventura Alpine en 1995 e lo reviscòl de 2017.


text:
Vœlfling-lès-Bouzonville
Voelfling-lès-Bouzonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion lorraine de Bérus, antany de la parròquia tréviroise de Leiding, uèi de Castèl-Roge.
- Village de la seigneurie lorraine de Bérus, jadis de la paroisse tréviroise de Leiding, aujourd'hui de Château-Rouge.


text:
Bèlluòc (Cantal)
Bèlluòc [2](oficialament en francés Beaulieu) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son magras e de pauc de valor documentària : Bellus Locus, en latin, en 1458, Beauliou, en 1661 [3]. Mas lo sens es evident [4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Champs e Marchal; es ara del canton d'Ide.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ enquèsta Sivadon abrial 2018
- ↑ enquèsta Sivadon abrial 2018, una informatritz ditz [be'jɔ], una autra (97 ans) [bɛ'jɔ]
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496854VHP8zg
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 63


text:
Eth Palai d’Espòrts de Vielha arrecep ua naua edicion dera Maraton de Donacion de Sang en Aran, pendent tot eth dissabte 11 de noveme, organizada pera Associacion de Donants de Sang dera Val d’Aran e damb era collaboracion deth Conselh Generau d’Aran e es Ajuntaments de Vielha e Mijaran e Naut Aran.
Tàs 11.00 ores començarà era maraton damb era alugada deth marcador e pendent tot eth dia aurà lòc diuèrses activitats, coma ua ginkana entàs petits e joenis, un aperitiu damb pintxos, talhèrs de pintura e ua chicolatada entre d’auti.
Era maraton se barrarà tàs 22.00 ores e aurà eth sorteg dera panera.
Collaboren damb es activitats, Aran-Thal, Verd e Blu e Maria Riart.


text:
Clemença Isaure
Dins una miniatura miracolosament servada dins las cavas del Vatican, se trova descricha la victòria de Clemença Isaure sus lo leon african.
Clemença lutja per la libertat . Es clar. Los castèls amont s'amagon darrièr ela de la rabia françèsa . I a las corts d'amor, l'amor cortès, l'amor tot cort. Lo caval es clarament lo de Ramond VII . Es montat coma un ase. Podètz veire las capotas que volan dins lo cèl blu. Vertadièrament que la vida devia èstre bèla aici. Dabant qu'arriban.. . Que? Devinètz un pauc.
Clemença montava "a cru" çò que li foguèt missantament repròchat per Innocent II , III , IV e de seguida per Onorius I II III IV , ( one two three e foor se dis en françès ara, mas que soi pas segur de la gramari )avant de se dire que per ma fe , n'avian ren a fotre, levat de caçar lo catare , de minjar e de pas dormir solet .
Auèi demòra pas pus qu'aquela imatge , pels joves , per lor far jogar lor imaginacion occitana, mas sens las mans . De fach Clemença Isaure es venguda a ela tota sola nòstre Fòrt Alamo o milhor nòstre Camerone .
Es a dire la representacion de la resistencia occitana, inausida , incredible , inimaginable, miraculosa, mervelhosa, e Marianne pòd estalviar a mòrt per se pagar un game toy, levat de reconeisser qu'ela tanben aimaria de montar a cru. Dins aquel monde pantaissat.


text:
ADIF
ADIF es l'acronim de la companhiá espanhòla nomenada Administrador de Infraestructuras Ferroviarias. Aquela entrepresa es estatala e foguèt creada a travèrs de la Lei Ferroviària aprovada en Espanha quand l'Union Europèa sollicitèt la liberalizacion progressiva del mercat del camin de fèrre.
Las nòrmas de l'Union Europèa exigisson de diferenciar l'activitat de gestion de las infrastructuras ferroviàrias (que se considèra un monopòli estatal) e los operators qu'ofrisson de servicis de transpòrt, mercat obligat a admetre competéncia de forma similara a la telefonia, la telefonia mobila o la ret electrica.
La lei aprovada per l'Estat faguèt que lo 1èr de genièr de 2005 s'acabèsse lo monopòli establit fins alavetz de la part de la companhiá estatala RENFE e l'entrepresa se dividiguèt en doas seccions:
- Renfe Operadora: operator de transpòrt de merças e passatgièrs en regim de concurréncia amb d'autres possibles operadors europèus interessats pel mercat ferroviari espanhòl.
- ADIF: Entitat estatala que gerís las infrastructuras (vias, estacions e senhalizacion entre d'autres) en crubant un canon a las entrepresas usatgièras de la ret. A l'ora d'ara mas, l'unic operator es RENFE a causa de la lenta accion de l'Estat dins la liberalizacion d'aquel mercat.
Aital Renfe Operadora se carga del transpòrt de passatgièrs en un regim teoric de liura concurréncia (malgrat qu'en practica ADIF a pas encara establit cap de concors d'adjudicacion de licéncias) e ADIF manten lo monopòli en la mantenença e ampliament de l'infrastructura ferroviària en Espanha.


text:
Jordi Artigas, nau director dera Oficina Tecnica e d'Urbanisme deth Conselh Generau d'AranEth Conselh Generau d'Aran a nomentat Jordi Artigas Masdéu nau director dera Oficina Tecnica e d'Urbanisme der organisme, segontes a informat eth Conselh Generau a trauèrs d'un comunicat. Segontes eth Conselh, Artigas compdarà tamb eth supòrt dera arquitecta Cristina Casol, e toti dus professionaus assumiràn era responsabilitat de dar supòrt e assessorar as municipis aranesi e tanben formaràn part dera comission tecnica de seguiment entara redaccion deth Plan d'Ordenacion Territoriau dera Val d'Aran.
Redacció TV3
Jordi Artigas, nau director dera Oficina Tecnica e d'Urbanisme deth Conselh Generau d'Aran
Eth Conselh Generau d'Aran a nomentat Jordi Artigas Masdéu nau director dera Oficina Tecnica e d'Urbanisme der organisme, segontes a informat eth Conselh Generau a trauèrs d'un comunicat. Segontes eth Conselh, Artigas compdarà tamb eth supòrt dera arquitecta Cristina Casol, e toti dus professionaus assumiràn era responsabilitat de dar supòrt e assessorar as municipis aranesi e tanben formaràn part dera comission tecnica de seguiment entara redaccion deth Plan d'Ordenacion Territoriau dera Val d'Aran.
Actualitzat


text:
Mon amic legeire, perdut sus queu blògue, te desire ‘na bona annada 2012 !
Coma lo texte gascon es pas de bon compréner per una aurelha (o un uelh) nòrd-occitan (tant coma la version catalana), vos escrive lo poema de Larada a Godolin en lemosin (e verai que las diferéncias son… euh… insignifiantas)
Sonet
Lo que ditz qu’Apollon en Parnassa presida
N’a pas vist Godolin ni non sap çò que ten:
Apollon fug, se’n vai de Parnassa d’auvida
A lo mendre fredon que de ‘queu brave entend.
Si, d’un ton doç, gente o d’una granda brundida
Eu vuelha julhar lo socit que l’estenh,
Esmervelha chascun tant sa musa brava
cola divinament sus lo sujet que conten.
E si, per pinçòtar sus lo laüt o guitarra
O dessús la mandolina, Apollon eu rembarra;
En tot eu es perfach, si nat de queu monde.
Per atau, tot sagrat de la tropa sagrada,
Eu es lor diu, lor sent, lor divin Apollon
Tant sos dichs e sos fachs a las Musas plasen.
Bon, las rimas son pas terriblas… Lo problema màger es coma totjorn la diferéncia de prononciacion.
‘Na p’ita video musicala daus amics de la garriga… Los tròbe un pauc grands, los barbotins de la garriga, tot-parier…
http://www.dailymotion.com/swf/video/xgq60f?width=&theme=none&foreground=%23F7FFFD&highlight=%23FFC300&background=%23171D1B&start=&animatedTitle=&iframe=0&additionalInfos=0&autoPlay=0&hideInfos=0
LA FANFARE DES GOULAMAS
mandat per lacrouze.
Ne’n coneisse doas que chanteren plan lo Se Canta dissabde passat. Per contra, Pottoka pòt tornar apréner son Salut Baiona…
Montpelhièr – Exeter : 32 -30
Londres – Baiona : 39 – 17
N’i a tres ans, aviá reçauguts daus premis per mon blògue. E me faliá premiar maitot set autres blògues. Mas, ne’n aviá un qu’existiá pas (o benleu lo coneissiá pas enquera). Lo de la Fadarela. E ne’n merita un de premi. Lo dau blògue solidari de segur. Solidari dins las luchas per la democracia, la libertat mai la justícia sociala. Perque la Fadarela es ‘na femna de conviccion. ‘Na femna que pren sa part dins la lucha per un monde melhor.
Mela s’es trobada ‘na novela passion : l’estudi de las p’itas béstias. ‘La raiba, lo diumenc de matin, dins son liech, a tots quilhs insectes que la van fissonar l’estiu vengut. E se demandava coma respiren los moschas. Alaidonc, coma sei un estudiant seriós e atencionat coma mos professors, vos vau escriure un article sus : l’aparelh respiratòri de las moschas. Aprofieche d’un dorsier de la Claire König, professora de sciéncias naturalas, sus Futura-Sciences (que coneissiá pas davant de far quel article ; daus còps, Google es un pauc ton amic, tot-parier). L’aparelh respiratòri de la moscha es format de trachéias, tubes fins qu’envelopen tots los organes e que se dilaten en sacs aerians chas los insectes que vòlen, e que desbochen defòra per de las duberturas lateralas nomadas estigmatas. Chasque estigmata es un orifici redond qu’an daus opercles e de las sedas qu’empaichen l’introduccion daus còrps estrangiers. Los estigmatas se dreiben sus los costats dau torax e de l’abdomene. Mercés a ‘na cuticula solida, la trachéia demòra dreibida en grand e quilhs tubes son plens d’èr, e l’animau respira per daus movements ritmics daus aneus de l’abdomene.
Per ‘chabar, coma sem lo matin, e que podem pas tots èsser tant joiós coma lo Joan, vos perpause una p’ita reflexion. Venem de veire que las moschas an daus estigmatas. Mas, Jesus maitot aviá daus estigmatas. Alaidonc, Jesus era una moscha. Aura, monsurs los encuolaires de moschas, sabetz perque quò marcha jamai per v’autres : las viàs dau Senhor son pas penetrablas…
Sabiam desjà que Google es pas totjorn nòstre amic. Emb quela videòta Max Boublil (featuring la Fofie) nos preven d’autres dangiers dau malhum… Especiala dedicaça a qui se coneitrà !
http://www.dailymotion.com/swf/video/xdwohv_max-boublil-chatroulette-feat-sophi_fun?additionalInfos=0
Max Boublil – Chatroulette feat. Sophie Favier
mandat per maxboublil. – Videos que te fan t’estripar de rire
Una fadarela trobet, dins la rua, una letra d’Alex per Madama P. Una declaracion d’amor. E se demanda si l’i vai portar o pas… Mas me sembla que la vertadiera question es perdeque la letra era dins la rua. Pòde pas imaginar qu’Alex perdet la letra. Perdre la declaracion d’amor a la femna de sa vita. Non, qu’es pas credible. Alaidonc, perdeque ?
Prumiera ipotesi : Alex la voliá pus portar a Madama P. Lor amor es impossible. ‘La es son professor (de francés, d’occitan, de matematicas, …) e se, es nonmas un licean. O Alex es ‘na femna. O Madama P. es marida, emb una familha, … Alaidonc, Alex decidet de gitar la letra. Perque la podiá pas esbolhar totparier. Esbolhar son amor… La gitet coma ‘na botelha a la mar. Lo destin decidarà.
Segonda ipotesi : Alex parlet coma Madama P. en li portar la letra. Li faguet sa declaracion… o pas… Mas la discussion li fai compréner qu’es inutile de balhar la letra. Que l’amor es pas partejat. E la gitet. De desesper.
Tresesma ipotesi : Madama P. reçauget la letra. Emai la legiguet. Quò fai 20 ans que viu coma Mossur P. e la p’ita familha. ‘Na vita simpla. Mas ‘la s’emerda. Ren se passa. ‘Chabarà vielha coma son òme, a esperar las ‘ribadas daus enfants per Nadau. E vei-la-quí, quela letra, quela declaracion, directa, d’Alex… Queu jòune òme que s’interessa a ela. Son còr bat a li esbolhar la peitrina. Auva son marit. « Avem reçaugut dau corrier ? – Non, non, mon amor, ren dau tot, de la reclama. » E gita la letra. Sa cervela es a bulir. Son còrs brusla. Qué far, aura ?


text:
21/01/2014
Apprendre l'occitan par la danse.
L' école maternelle bilingue occitan français et l'école primaire de Brantôme se préparent pour un spectacle de danse qu'ils donneront à la prochaine édition de Paratge à Bourdeilles le week-end du 13 au 15 juin. Leurs professeurs Josiane Eyssalet et Gilbert Bourgeois ainsi qu' Olivier Pigeassou, intervenant danse traditionnelle nous parlent de la préparation des élèves à la danse traditionnelle ...en occitan !
« Lo tema de Paratge en 2014 es la dança e lo chant, devem far un espectacle coma los escolans, de la dança tradicionala a la dança contemporala. Cinc classas de l'escòla mairala e de la primaria son 'trapadas de trabalhar sur lo project, quò fai una cinquantena d'escolans. La prumièra session de trabalh se tenguet lo jorn de l'occitan. Aviam mestier d'ajuda de professionaus per nos donar de las dralhas per ensenhar aus dròlles.« Tot se faguet en occitan », ço-ditz l' Olivier, dançaire e musicaire, « quitament per los dròlles qui saguen pas lo cors bilingüe. Me sei rendut compte que comprenian aisadament las paraulas en òc, que auvissen parlar la lenga dins la cort de l'escòla. Lor aprenen a escotar la musica en far los movements per trobar la ritmica. De segur chausissam daus mots que tornan : per se balhar la man, virar, se botar en linha... Dau vocabulari de tots los jorns, que semble naturau aus goiassons. Quò faguet plaser de veire tot quilhs jòune monde utilizar la lenga sens problema ». E Josiana d'apondre « Sabe que los CM2 van presparar un bal a la votz coma Melania Celerier de Talabast . Nautres vam trabalhar sur la dança contemporala tanben ». Gilbert Bourgeois, regent chaminaire du cors preparatòri de Brantòsme es entosiaste tanben : « Avem commençat emb un « brisa-pès », lo « pas dau lop », avant de far « la cogolha » una dança que ven d'Auvernha, los goiassons fan dos cercles, un dedins, l'autre en defòra. Quela dança anem presentar a Paratge. Ai vist que los escolans an totplen aimat, eran atentius. Avem enquera doas sessions de mai per esser prestes».
Le spectacle présenté à Bourdeilles en juin sera enregistré, ce qui motive d'autant plus les jeunes danseurs ! Voilà en tous cas une façon enrichissante et originale d'apprendre langue, chant et danse occitans. Et vous savez quoi ? « Quò los interessa, los jòunes » !
Denis Gilabert
19:43 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Montfaucon
Montfaucon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Montfaucon Deu lo sieu nom e las siás originas a la poderosa familha seigneuriale de las Montfaucon, #que, cap a 1050, an bastit un castèl fòrt a las pòrtas de Besançon : per endavant, lo vilatge existissiá pas pas. A mesura que la fortalesa pren de l'importància, dels ostals s'implantan als sieus pès e donan naissença a un caseriu, a lo sieu torn fortificada e trucat lo Bourg de Montfaucon. La fondacion d'una glèisa paroissiale l'an 1311 consagra lo succès d'aquel conjonch castèl-bourg, #que lo apogée se'n situa als XIVe-XVe sègles.
Lo desvolopament del artillerie e la réorganisation dels poders politics e economics entre las mans dels reis e de qualques princes, #que los Chalon-Arlay eretièrs dels Montfaucon, ne modifican l'estrategia féodale : lo castèl pèrd progressivament las siás foncions militaras (finala XVe s.) Per pas èsser mai #qu'un centre domanial de gestion, abans d'èsser totalament délaissé (XVIIe s.). Aquela llémena mutation rejaillit sul Bourg #que vei al començament del XVIe s., Qualqu'uns-unes de los sieus abitants s'establir a la localizacion de l'actual vilatge : aqueles primièrs ostals, trucadas granjas, donan lo sieu nom al nòu masatge caseriu (Montfaucon-las-Granjas), melhor situat e en dispausant de mai d'espaci agricòla, e amorcent un traslat progressiu dels abitants a lo sieu profit.
Quand al mièg del XVIIIe s. Se met la question de la restauracion de la glèisa primitive, los dos caserius (Bourg e de Granjas) s'afrontan pendent una trentena d'ans sus la localizacion de la nòva bastissa. Fin finala los abitants de las Granjas, mai nombroses, l'empòrtan e la consécration de l'actuala glèisa l'an 1785 sona lo glas del Bourg, buidat pauc a pauc de los sieus ocupants : en 1834 i existisson pas mai que 5 ostals, la darrièra en essent abandonada cap a 1880.
Aquela desaparicion es totun compensada al XIXe s. Pel desvolopament de la Malate, #que, après aver-i protegit una léproserie (o maladrerie), de contunh de las cabordes ligadas a la essor del vignoble, vei s'implantar la longitud del Doubs qualques granjas e quitament una faïencerie. Après 1870 lo bastiment dels fòrts, #que protegisson una garnison, redonnent momentanément a Montfaucon una vocacion militar, mas aquela resistís pas pas longtemps a l'evolucion estrategica, doncas qu'abans 1906, data de l'explosion del fòrt, la garnison a #èsser transferida a Besançon.
Es après la segonda guèrra mondiala #que s'opèra la mai prigonda mutation de Montfaucon : del temps que la revolucion agricòla fa desaparéisser/desaparéisser progressivament la populacion paysanne, la essor economica de Besançon provòca un afflux démographique e dona a Montfaucon una nòva vocacion, aquela de pòble residencial de la banlèga bisontine.
Montfaucon doit son nom et ses origines à la puissante famille seigneuriale des Montfaucon, qui, vers 1050, ont construit un château fort aux portes de Besançon : auparavant, le village n’existait pas. A mesure que la forteresse prend de l’importance, des maisons s’implantent à ses pieds et donnent naissance à un hameau, à son tour fortifié et appelé le Bourg de Montfaucon. La fondation d’une église paroissiale en 1311 consacre la réussite de cet ensemble château-bourg, dont l’apogée se situe aux XIVe-XVe siècles.
Le développement de l’artillerie et la réorganisation des pouvoirs politiques et économiques entre les mains des rois et de quelques princes, dont les Chalon-Arlay héritiers des Montfaucon, modifient la stratégie féodale : le château perd progressivement ses fonctions militaires (fin XVe s.) pour n’être plus qu’un centre domanial de gestion, avant d’être totalement délaissé (XVIIe s.). Cette lente mutation rejaillit sur le Bourg qui voit au début du XVIe s., quelques-uns de ses habitants s’établir à l’emplacement de l’actuel village : ces premières maisons, appelées granges, donnent leur nom au nouvel hameau (Montfaucon-les-Granges), mieux situé et disposant de plus d’espace agricole, et amorcent un transfert progressif des habitants à leur profit.
Quand au milieu du XVIIIe s. se pose la question de la restauration de l’église primitive, les deux hameaux (Bourg et Granges) s’affrontent durant une trentaine d’années sur l’emplacement du nouvel édifice. Finalement les habitants des Granges, plus nombreux, l’emportent et la consécration de l’actuelle église en 1785 sonne le glas du Bourg, vidé peu à peu de ses occupants : en 1834 n’y existent plus que 5 maisons, la dernière étant abandonnée vers 1880.
Cette disparition est cependant compensée au XIXe s. par le développement de La Malate, qui, après avoir abrité une léproserie (ou maladrerie), puis des cabordes liées à l’essor du vignoble, voit s’implanter le long du Doubs quelques fermes et même une faïencerie. Après 1870 la construction des forts, qui abritent une garnison, redonnent momentanément à Montfaucon une vocation militaire, mais celle-ci ne résiste pas longtemps à l’évolution stratégique, puisqu’avant 1906, date de l’explosion du fort, la garnison a été transférée à Besançon.
C’est après la seconde guerre mondiale que s’opère la plus profonde mutation de Montfaucon : tandis que la révolution agricole fait disparaître progressivement la population paysanne, l’essor économique de Besançon provoque un afflux démographique et donne à Montfaucon une nouvelle vocation, celle de village résidentiel de la banlieue bisontine.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Épierre
Èpiérra en arpitan (Épierre en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Una montanha se lèva a lo-dessus de la comuna : lo pic de la Lauzière ne fa partida (2900 m d'altitud).
Une montagne se dresse au-dessus de la commune : le pic de la Lauzière en fait partie (2900 m d'altitude).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Banc de distincion a la Mièja Edat ; en lo sieu centre se levava l'ostal fòrt de Épierre.
La municipalitat de Épierre a #èsser desligada de Aiguebelle en 1738.
Siège de seigneurie au Moyen Âge ; en son centre se dressait la maison forte d'Épierre.
La commune d'Épierre a été détachée d'Aiguebelle en 1738.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Rablay-sur-Layon
Rablay-sur-Layon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La descobèrta a Moque-#Sorire, luòc al bòrd de Layon sus la municipalitat de Rablay, d'un biface acheuléen e d'una pigassa de pèira testifica de la preséncia umana suls luòcs ja al ère préhistorique.
En la segonda part de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la fe crestiana se difond en la region mercés a sants Martin, avesque de Tors, la legenda lududa atribuissi tanben l'entratge de la vinha.
Al Mièja Edat, las tèrras de Rablay an possedit pels senhors de Thouarcé. Qualques tèxtes de 1047 parlen del vilatge alavetz conegut jol nom de Arrabletum (Arrablay a Modèl:La s-) #que significa « luòc plantat de érables ».
A la Renaissance, en 1588, en lo moment dels afrontaments entre catòlicos e protestants, la glèisa a incendiat, coma la region a estrossejat.
Al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, finala 1707, la dysenterie fach quatre-vingts mòrts dins tres mes a Rablay, la malautiá es arribada de Sant-Lambert-de detlo-Lattay lo 16 d'agost a la fin d'un estiu en calent e shut #qu'a asséché los potzes. Un an e mitat mai tard, l'ivèrn 1709, amb un fred extrèm en una màger part de la Euròpa, fach quaranta sèt mòrts a Rablay.
En 1774, la Companhiá de las minas de Sant-Georges obten, per transporter lo sieu carbon, l'autorizacion de la canalisation del cors inferior del Layon #que se tira en la Loire. Los trabalhs, començats en 1775, an acabat en 1779 : un pòrt e una auberge an bastit a Rablay e lo Layon a talhat per una vintena de écluses. Lo subernòm donat pels mariniers de « canal de Senhor » es rapidament adoptat (« Senhor » pel futur Louis XVIII, fraire del rei Louis XVI, que # a mes jos el la proteccion de la disposicion dins canal)[1]. Mercés a aiçò, la region se desvolòpa e los vins dels pòbles la longitud del Layon, sustot aqueles dels vignobles de las Coteaux-de detlo-Layon de Rablay, son lèu venduts en tot lo nòrd de l'Euròpa per l'intermediari dels comerçants olandeses #qu'an de magasèms sus la Loire.
En 1789, lo quasèrn de doléances de las gents de la parròquia de Rablay es pro excepcionala, reclama ja la abolition de las dreches seigneuriaux mas tanben la libertat de la premsa e quitament l'impòst unic sus l' intrada. En parlant d'aquel quasèrn, Célestin Pòrt dicha #que « forma una constitucion completa ». La Revolucion #èsser d'importància a Rablay. En 1791, la lei sus la Constitucion civila del clergé caça lo paire Vallée çò curé aital coma lo sieu vicari. O’Brumier, jutge a la comission militar e abitanta del bourg, denóncia de nombrosas personas, condusidas de contunh a Angieus e cèrtas executadas. Lo vilatge es pas tanben #qu'a qualques quilomètres de Chanzeaux, parròquia vesina e primièra pòble « vendéen » : la campana de la glèisa a trincat lo 30 de julhet 1793 pels soldats republicans perque « en servint a las concentracions royalistes » mas Rablay a estalviat per las « colomnas infernals », malgrat tot, lo canal del Layon es dévasté, lo vignoble es en partida abandonat e dels ostals destruits. La patz tòrna pas vertadièrament #qu'après la restauracion del culte catolic.
En 1824, coma tot çò costat de Thouarcé, Rablay, initialement en lo arrondiment de Saumur, n'a desligat per èsser ligat al arrondissement d'Angieus.
Pendent la segonda mitat de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, lo vignoble, a penas restablidas, patís la crisi del phylloxéra, caldrà esperar lo començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle per veire de nòu la vinha resplendir.
En 1912, l'electricitat arriba en lo bourg. En 1939, Rablay ven oficialament Rablay-sus-Layon per decrèt. En 1947, lo servici de las aigas a installat. En 1955, lo « tren del Layon » actiu de Chalonnes-sus-Loire al luòc-dich de Perray-Jouannet sus la municipalitat de Chavagnes circula e s'artura per las darrièras fes a l'estacion de Rablay (en realitat sus la municipalitat de Faye-d'Anjau mas plan mai prèp del bourg de Rablay que de Faye), los rails an retirat e la via longeant lo Layon condicionada en camin de randonnées.
En 1987, lo Pòble d'Artistas nais jos la impulsió de qualques bénévoles. En 1994, lo Festival de Rablay a luòc per las primièras fes la dimenjada de la Pentecôte. En setembre 2008, lo épicerie del pòble #que sommeillait dempuèi ja qualques ans se desvelha jos la forma d'una épicerie associativa e jol nom de « Gost Layon », aquela iniciativa a orquestrat per un bon nombre de bénévoles del pòble, l'associacion compta uèi dos salariats.
La découverte à Moque-Souris, site au bord de Layon sur la commune de Rablay, d’un biface acheuléen et d’une hache de pierre témoigne de la présence humaine sur les lieux déjà à l’ère préhistorique.
Dans la seconde partie du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la foi chrétienne se répand dans la région grâce à saint Martin, évêque de Tours, la légende lui attribue aussi l’introduction de la vigne.
Au Moyen Âge, les terres de Rablay sont possédées par les seigneurs de Thouarcé. Des textes de 1047 parlent du village alors connu sous le nom d’Arrabletum (Arrablay au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle) qui signifie « lieu planté d’érables ».
À la Renaissance, en 1588, lors des affrontements entre catholiques et protestants, l’église est incendiée, comme la région est ravagée.
Au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, fin 1707, la dysenterie fait quatre-vingts morts en trois mois à Rablay, la maladie est arrivée de Saint-Lambert-du-Lattay le 16 août à la fin d’un été chaud et sec qui a asséché les puits. Un an et demi plus tard, l’hiver 1709, avec un froid extrême dans une majeure partie de l’Europe, fait quarante-sept morts à Rablay.
En 1774, la Compagnie des mines de Saint-Georges obtient, pour transporter son charbon, l’autorisation de la canalisation du cours inférieur du Layon qui se jette dans la Loire. Les travaux, commencés en 1775, sont terminés en 1779 : un port et une auberge sont construits à Rablay et le Layon est coupé par une vingtaine d’écluses. Le surnom donné par les mariniers de « canal de Monsieur » est vite adopté (« Monsieur » pour le futur Louis XVIII, frère du roi Louis XVI, sous lequel est placée la protection de l’aménagement en canal)[2]. Grâce à ça, la région se développe et les vins des villages le long du Layon, notamment ceux des vignobles des Coteaux-du-Layon de Rablay, sont bientôt vendus dans tout le nord de l’Europe par l’intermédiaire des commerçants hollandais qui ont des entrepôts sur la Loire.
En 1789, le cahier de doléances des gens de la paroisse de Rablay est assez exceptionnel, il réclame déjà l’abolition des droits seigneuriaux mais aussi la liberté de la presse et même l’impôt unique sur le revenu. En parlant de ce cahier, Célestin Port dit qu’« il forme une constitution complète ». La Révolution fut d’importance à Rablay. En 1791, la loi sur la Constitution civile du clergé chasse le père Vallée le curé ainsi que son vicaire. O’Brumier, juge à la commission militaire et habitant du bourg, dénonce de nombreuses personnes, conduites ensuite à Angers et certaines exécutées. Le village n’est aussi qu’à quelques kilomètres de Chanzeaux, paroisse voisine et premier village « vendéen » : la cloche de l’église est brisée le 30 juillet 1793 par les soldats républicains car « servant aux rassemblements royalistes » mais Rablay est épargné par les « colonnes infernales », malgré tout, le canal du Layon est dévasté, le vignoble est en partie abandonné et des maisons détruites. La paix ne revient véritablement qu’après la restauration du culte catholique.
En 1824, comme tout le canton de Thouarcé, Rablay, initialement dans l’arrondissement de Saumur, en est détaché pour être rattaché à l’arrondissement d’Angers.
Durant la seconde moitié du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, le vignoble, à peine rétabli, subit la crise du phylloxéra, il faudra attendre le début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle pour voir de nouveau la vigne resplendir.
En 1912, l’électricité arrive dans le bourg. En 1939, Rablay devient officiellement Rablay-sur-Layon par décret. En 1947, le service des eaux est installé. En 1955, le « train du Layon » allant de Chalonnes-sur-Loire au lieu-dit de Perray-Jouannet sur la commune de Chavagnes circule et s’arrête pour la dernière fois à la gare de Rablay (en réalité sur la commune de Faye-d’Anjou mais bien plus proche du bourg de Rablay que de Faye), les rails sont retirés et la voie longeant le Layon aménagée en chemin de randonnées.
En 1987, le Village d’Artistes naît sous l’impulsion de quelques bénévoles. En 1994, le Festival de Rablay a lieu pour la première fois le week-end de la Pentecôte. En septembre 2008, l’épicerie du village qui sommeillait depuis déjà quelques années se réveille sous la forme d’une épicerie associative et sous le nom de « Goût Layon », cette initiative est orchestrée par un bon nombre de bénévoles du village, l’association compte aujourd’hui deux salariés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Riu Layon – Diccionari dels canaux e de rius de França
- ↑ Rivière Layon – Dictionnaire des canaux et rivières de France


text:
Pera net es precipitacions seràn entre fèbles e moderades e era còta de nhèu descenerà cap as 1100 m.
Vents fòrti d'Espanha pendent eth maitin en tot provocar efècte Foehn, aluishant pera tarde e en tot cambiar a direccion nòrd pendent era net.
Temperatures rescauades peth vent deth sud, sustot en còtes baishes (0°/10° en hons de val). (-5°/-1° en còta 2.000).
Eth dissabte, pendent era maitiada e eth maitin, auram pro nivolositat damb quauques precipitacions fèbles, puntuauments moderades; còta de nhèu ath torn des 1100 m. Pera tarde se dauriràn quauqui clari.
Temperatures diürnes que demoraràn un shinhau mès cuertes (1°/6° en hons de val). (-4°/-3° en còta 2.000).
Eth dimenge auram solei alternat tamb bromes nautes que velaràn un shinhau eth solei e en quauqui moments puntuaus la pòden arribar a caperar entièraments.
Temperatures maximales en leugèr ascens (1°/7° en hons de val). (-6°/2° en còta 2.000).


text:
Ada Lovelace
Ada Augusta Byron King, comtessa de Lovelace (Londres, 10 de decembre de 1815 - 27 de novembre de 1852) foguèt la primièra programaira de l'istòria dels ordenadors.
Collaborèt amb Charles Babbage a la creacion d'una maquina analitica capabla de resòlver d'equacions diferencialas.
Somari
Contèxt istoric[modificar | modificar la font]
La corta vida d'Ada Lovelace traversèt la primièra mitat del sègle XIX, jos l'influéncia de las idèas classicas de la societat victoriana, fòrça ligadas a la nauta classa sociala que i aperteniá, mas a l'encòp impregnadas pels ideals romantics coma los de son paire.
La coneissença scientifica èra pas mai una referéncia de prestigi social, mas la manièra de pas demorar a la talvera del progrès, font autentica de riquesa e de poder.
Aquela actitud tan dobèrta vèrs la formacion scientifica faguèt possibla que las femnas de nauta posicion sociala se poguèsson dedicar a l'estudi, en aténher una granda notorietat e en essent reconegudas pels sieus contemporanèus.
Las femnas èran encara luènh d'aténher un tractament egalitari. Totun, començavan de conviure amb lo progrès e iniciavan un protagonisme novèl. Ça que la las obrièras de las fabricas subissián cada jorn l'inegalitat salariala.
En aquel clima de cambiament començant, de confusion e d'esperança, nais Ada Lovelace. La siá vida es marcada per dos factors: la personalitat estricta e puritana de sa maire e l'ambient culte e refinat que ne faguèt partida. Ada visquèt practicament tota sa vida condicionada pels dictats de sa maire, Ana Isabel Milbanke, ja que lo maridatge d'aquesta amb Lord Byron durèt sonque un pauc mai d'un an. Se separèron al mes de la naissença d'Ada. Totun, lo paire li dediquèt de vèrses polits e sembla tanben que las siás darrièras paraulas foguèron per ela.
Enfança[modificar | modificar la font]
Augusta Ada Byron nasquèt lo 10 de decembre de 1815. Cresquèt amb sa maire que, de la paur que sa filha se poguèsse convertir en poetessa, l'orientèt cap al mond de las sciéncias. Totun, Ada se sentiguèt totjorn tanben unida a son paire e a son mond poetic. Dempuèi petita aviá dich net e clar çò que voliá èsser: "matematiciana e metafisiciana".
Ada èra una gojata fòrça activa que practicava ja divèrsas activitats coma la gimnastica, la dança e l'equitacion. Desvolopèt tanben de qualitats musicalas en aprene a jogar divèrses instruments coma lo piano, lo violon e l'arpa. L'influéncia de sa maire foguèt fòrça importanta doncas, que las questions de mecanica l'atrasián fòrça, e es aital que sa maire inculquèt a Ada aquel interès.
Adolescéncia[modificar | modificar la font]
Dins sos 17 ans coneguèt un personatge clau de la siá vida, Mary Sommerville, una matematiciana notabla. Ensems tradusiguèron las òbras de Laplace e aquelas traduccions foguèron utilizadas mai tard a Cambridge.
A aquela edat coneguèt tanben Charles Babbage e, aitant ela coma sa maire, demorèron impressionadas per la siá maquina de diferéncias finidas, que desirava de generalizar en una maquina analitica o calculadoira generala.
D'ans pus tard se maridèt amb l'onorable William King, ochen baron de King, comte de Lovelace. Èra un òme aimable mas feble, de mendre nivèl intellectual qu'ela.
La naissença successiva de sos tres filhs empachèt Ada de perseguir los sieus estudis. A tres meses d'aver son tresen filh, decidiguèt de restablir lo contacte amb Babbage, en li pregant que li forniguèsse un professor per aprene las matematicas amb el.
Darrièrs ans de vida[modificar | modificar la font]
Dins la darrièra epòca de la vida d'Ada se succediguèron las crisis nerviosas, los deutes e los escàndols. La siá salut pejorava cada viatge mai. Per calmar las dolors se daissèt emportar per l'alcòl e las drògas (preniá una barreja de cervesa, de brandy, d'òpi e de morfina) que sonque pejoravan lo sieu estat de santat.
Ada, conscienta d'aquel desajustament vital, assagèt de s'alonhar de l'alcòl e de las drògas en se daissant emportar per una autra obsession: las escomesas. Incitats per de recèptas probabilistas sofisticadas qu'ajudarián a Ada e Charles Babbage a recuperar tota la riquesa qu'èran a pèrdre, s'introdusiguèron dins lo mond de las escomesas de corsas de cavals.
La vida sentimentala d'Ada se marquèt per d'escàndols nombroses. Calinhava amb totes los òmes que coneissiá e que se movián a son entorn.
Ada moriguèt lo 27 de novembre de 1852, victima d'un càncer uterin a la meteissa edat que son paire Byron, a 37 ans; las rèstas de totes dos repausan dins lo meteis cavòt.
Los sols òmes qu'a la velha de sa mòrt Ada los volguèt veire foguèron son marit e Babbage.
Ada aguèt tres filhs amb William King e una quatrena filha, Scherezada Lovelace, fruch de la passion entre Ada e Sir David Brewster, responsable de l'invencion del caleidoscòpi. Aquela foguèt l'unica descendenta a seguir los passes de sa maire.
Relacion amb las matematicas[modificar | modificar la font]
En delà d'aver de relacions amb Charles Babbage, Ada aguèt l'oportunitat de conéisser personalament Sir David Brewster (fisician britanic), Charles Wheatstone (fisician e inventor britanic, conegut especialament pel sieu trabalh dins l'electricitat), Charles Dickens (romancièr anglés) e Michael Faraday (quimista e fisician anglés, inventor del motor electric, dels generadors e de la dinamo).
Coma primièra femna dins lo mond dels ordenadors, Lovelace ocupa un espaci sensible dins lo quadre de las figuras istoricas e nos remembra que las femnas e l'informatica an totjorn agut una relacion estrecha, dempuèi lo començament, en ocupant un ròtle decisiu e pas simplament una preséncia testimoniala.
Son estadas fòrça las femnas qu'an realizat de grandas aportacions a l'informatica, mas sonque Ada compta, amb un lengatge de programacion que pòrta lo sieu nom. En 1979 lo Departament de Defensa dels Estats Units creèt un lengatge de programacion basat sul Pascal en onor d'Ada Byron, nomenat lengatge de programacion ADA. Foguèt la primièra reconeissença de son trabalh dempuèi sa mòrt.


text:
A l'origina, l'i foguèt Nícaia, una factoraria creada en terra ligura d'ai Grecs foceans au sècolo V denant de Cristo, e dependenta de Massília. Es en aqueu moment qu'apareissèron en lo país l'olivier e la vinha.
Mai tardi, venguèron lu Romans que fondèron entre -13 e -6 la província dai "ALPES MARÍTIMIS" (Aups-Marins). Aqueu troç de terra es un pivòt estrategic per li ambicions romani. Sus la còla de Cimiez, crean Cemenelum que tralaissan au sécolo V per si centrar sus Niça (Nícea), mai aisada de defendre sobre lo sieu ròc, davant li Grani Invasions.
De 663 a 999, Niça ientra en l'anonimat istoric. Basta doi elements son pervenguts ai nòstres istorians: la fondacion de l'Abadia de Sant Pons e lo sac per lu Sarraïns en 813.
Embe la tombadura de l'Emperi Roman, mai d'un pòple si disputan Provènça, e Niça que ne'n fa part. Son lu Francs que vinçon. La sieu presència opressora buta lu Provençaus a la rebelion. Maugrat l'ajuda dai Musulmans de Narbona, Carlo Martèu reprime crudelament la populacion que fuge li costieras sobissadi per trovar retir en lo campestre.
En 843, au Partiment de Verdun, Provença passa de mestre en mestre per estre fin finala unida au reiaume de Borgònha en 946. Es en aqueu moment qu'apareisse lo promier comte de Provença, Boson, rapresentant l'autoritat reala, qu'usurpa lo sieu poder. Dau temps, lu Sarraïns fan planear la terror embai sieu pilhatges. En 972, Guilhem "lo liberador" lu remanda definitivament. Mas lu sieu successors gaire poderós contròlan basta la region d'Arles. Après una guerra de succecion entre la maion comtala de Barcelona e aquèla d'Anjòu, es aquesta que si rempòrta lo tròno de Provença. En aqueu contexte, Niça afortisse la sieu autonomia, en tau ponch que negòcia embe Gènoa e Pisa de tractat d'aliganças militari e comerciali.
Lu comtes de Provença tornan lèu organizar lo sieu poder e impausan lo sieu concept centralizaire en Provença tota, que Niça n'es encara part. A comptar de 1166, organizan de campanhas per restablir la sieu autoritat. Pura es Basta lo 9 de novembre de 1229 que Raimond Beranger ientra en Niça. Lu Niçards dirigits d'ai Badat e d'ai Riquier sònan Gènoa. Provença integra mai Niça en fevrier 1230.
Si forman pi d'elements que serviràn de basi a l'emergència de la Comtea: lo descopatge administratiu de Provença en viguerias partisse lo futur territòri comtès en quatre zònas (Niça embe la valada dai Palhons; lo Puget-Teniers, d'Esteron en Tinea; la vau de Lantòsca, de Vesúbia en Ròia; e Barceloneta). En 1315, lu Grimaldi eritan la senhoria de Buèlh.
Embe l'arrivada de Joana, reina de Nàpol sus lo tròno dau Comtat de Provença, l'istòria de Niça si va reversar.
En efect, Joana non a d'eritier e lu sieu cosins que son de tres autri brancas de la maion d'Anjó aluchan Provença.
Joana dèu afrontar una situacion dificultoa. La pesta sobissa lo país en 1347 e França amenaça la fontiera. Lo sieu desgaubi l'i pòrta d'enemistats nombroï. Non saupent dont trovar proteccion, decide d'adoptar un dai sieu cosins, Carlo de Duràs, que ven pura lo sieu eritier, irant ensinda lu autres cosins. Lo matrimòni de Joana emb Othon de Brunswick inquieta l'eritier adoptiu que rompe emb ela. Joana mai isolada que jamai, adopta un autre dai sieus cosins: Loís d'Anjó, fraire dau rei de França. Carlo leva alora una armada, e s'empadrona de Nàpol e de Joana. Loís si pòrge au sieu socors; mas Carlo fa executre Joana. Provença si partisse alora entre partisants de Carlo e partisants de Loís.
Mòron aquelu doi laissant cadun un jóven eritier. Li sieu veuas persigon la guerra.
En li viguerias de Niça, dau Puget, de la Vau de Lantòsca e de Barceloneta, la tendència es clarament favorabla a Carlo de Duràs. Mas la veua e l'enfant de Carlo son assediats a Gaeta dau temps que la sieu rivala si raliga per amor ò per ràbia lu provençaus. Lu sieus partisans son a man de sometre Niça quora lu Grimaldi de Buelh, embe l'avau de l'eritier de Carlo sònan lo Comte Amadèu VII de Savòia au sieu socors. Li quatre viguerias si someton a l'autoritat de la maion de Savòia: la desdicion de Niça si fa lo 28 de septembre 1388.
En cors dau sécolo XV, la maion de Savòia dona a Niça una organizacion política e administrativa novèla. La creacion dau drech de vila franca e lo traçatge d'una rota muletiera devers Turin permeton a'n un comerci fragile de si montar plan planin.
En la promiera mitan dau sécolo XVI, lu comtes de Savòia passats ducs devon s'enfrontar embe li pretencions francesi e si ligan ai espanhòus per resistre au rei Francés I. En aqueu contexte si fa en 1543 l'assedi de Niça. Lu Francés e lu Turcs desbarcan embe 20.000 òmes a la fin de Junh. Un promier assaut si dona lo 2 d'aost, un autre pi lo 15 d'aost. Aquest còup, la vila es a man de rendre senon l'ànima, au manco li armas quora, segon la legenda, una lavadiera, Catarina Segurana dau sieu nom, remanda lo nemic gaug au sieu coratge e au sieu sanflèu. E pura la ciutat bassa crida sèba lo 22 d'aost. Basta lo castèu resiste encara. Lo nemic si retira lo 8 de septembre au s'acercar lu renfòrç savoiards e espanhòus. Lu Francés e lu sieu aligats tralaissan una vila trafida per lo sacatge e la desolacion.
En 1544, lu Francés abandonan la sieu amira sus Niça e ocupan Savòia e lo ponent dau Pimont.
Lo duc Emanual-Filibert s'erita un Estat adeulit. L'emperaire Carlo Quint l'i fida lo mandamant de l'armada imperiala que vínce a la batalha de Sant-Quentin fàcia ai Francés. Lo tractat de Castèu Camberís l'i permete de recuperar escasi tot Savòia e lo Pimont. Lu sieu Estats conoisson en aqueu moment una evolucion completa. A Niça, fa bastir la ciutadèla de Vilafranca e lo Fòrt de Mont-Alban. Lo castèu de Niça es completament militarizat: la populacion s'installa en la vila bassa.
Au sécolo XVII, l'economia s'afortisse a l'entorn d'au pòrt franc de Niça e de Vilafranca. Li grani familha feodali entre li quali lu Grimaldi de Buèlh, soleti en poder s'opausar ai ducs de Savòia, desparèisson, laissant plaça a'n una estructura sociala sopla. L'activitat intelectuala s'intensifica embe la dubertura d'una universitat e l'emergència de gent famoa coma Pastorelli, Gioffredo, Gubernatis, Leotardi, Cassini...
Lo regne de Victor-Amadèu II marca un cambi. Lu Francés qu'avian tornat impausar un protectorat sobre Savòia e Pimont, son mai remandat. Loís XIV ataca qu'alora lu Estats de Savòia: l'armada francesa destruge tot sobre lo sieu passage. Lo 12 de març dau 1691, 20.000 Francés installan l'assedi de Niça que capitula lo 5 d'abriu.
França amenaçada de tots caires conclude una patz efímera denant de tornar assautar lu Estats de Savòia e de Niça. Aquesta vegada, Loís XIV ordona la destruccion de li fortificacions. La guerra fa alora chaple: lo front si desplaça de Turin a Tolon fins a la patz d'Ultrecht. Victor-Amadèu II obten de territoris estrategics nombrós tanben coma lo Reiaume de Sardenha. Lu ducs de Savòia vènon reis de Sardenha. Niça, Savòia e Pimont fòrman "lu Estats Sardos" ensems embe Sardenha.
Au sécolo XVIII, Niça es mai trebolada per lu conflicts còntra lu Francés. Privada de la sieu fortalessa, passa de man en man segon l'evolucion dau front. Mas la destruccion dai barris permete finda una evolucion de l'urbanisme de la ciutat. Lu reis de Sardenha renfòrçan lo sieu poder sobre Niça en modificant lu estatuts comunals que laissan lu Niçards indiferents.
Lu oficiers de la flòta inglesa aligats dai Estats de Sardenha e la vesita dau Soïssa Sulzer ò de l'Escossés Smollett escampon a travèrs Euròpa la reputacion dau paisatge niçard. Lu premicis de l'activitat torística si fan sentir.
En França, la revolucion es en marcha. 10.000 aristòcratas si vènon cercar retir a Niça. Aprofitant lo promier pretexte, li armadas francesi declaran la guerra ai Estats Sardos. La República Francesa passa lo Var lo 28 de septembre dau 1792 alora que Savòia es ja invadida. Sobre lo Magnan, li milícias de Michaud e d'Orestis liuran una vana batalha que retarda l'arribada dai Francés en la vila. La Comtea e la Principeutat dau Mónegue fòrman pi lo despartament dai Alps Maritims. L'ocupacion francesa es un periòde dificultós per lu Niçards, umiliats per de metòdes d'integracion autoritaris. Davant li agressions, sòrge un moviment de resistència embe li accions dai Barbets.
En lo 1803, Napoleon nomena a la prefectura dai Alps Maritims Marc Gratet du Bouchage que fa apondre l'arrondissament de Sant Remo au despartament per fin d'assegurar un equilibri economic melhor. Lança la construccion dau gran Corníç, crea lo Licèu Imperial e si fa acceptar dai Niçards. En tant, l'ostilitat a la França non despareisse. Lu Niçards refudon de servir en l'armada francesa, la reticència fiscala non s'adeulisse e la francizacion fa tòpica. Lu Barbets non laissan de barcelar l'invador.
En lo 1814 la Sardenha recupera lu territòris niçard, savoiard, e pimontés, e l'anciana República de Génoa. Lu reis de Sardenha comptan pura emb' un gran pòrt mai pròche de Turin e d'accès mai aisat. Lo pòrt de Niça es relegat au segond plan.
Li institucions de denant dau 1792 son restablidi a Niça e la vida repilha lo cors abitual: la populacion es tojorn tant modesta e l'economia s'està pron deula. Alora que Turin es religada a Gènoa per un camin de ferre, que lo telègrafo installat entre Turin, Chamberí e Gènoa es conectat a la ret Europèa, Niça non dispausa que d'una rota carrejabla devers Turin. Lo torisme si continua de desvolopar plan.
Un moviment intelectual de revindicacion curturala niçarda sòrge. D'òbras nombroï son redactadi en lenga de Niça per Jousé Rosalinda Rancher, Jousé Miceu e d'autres.
En lo 1853, un eveniment decisiu provoca la ruptura entre lu Niçards e la maion de Savòia: lo govern sardo decide de levar a Niça e Vilafranca l'estatut de pòrt franc. Niça, cortada dai autres Estats Sardos perde lo sieu solet privilegi.
Lo rei Victor Emanual II desiderós de constituir una unitat italiana tròva embe Napoleon III una ajuda precioa en escambi de Niça e Savòia. En 1860, lo govern sardo, lo rei Victor Emanual e Napoleon III butan lu Niçards a exprímer la sieu "volontat" d'estre anexat per la França a travèrs d'un plebícit ben programat: Niça passa a estre francesa.
Mas lo país es amputat de Liéusola, Sospèu, Brelh, Saòrge, Tenda e Briga per de rasons militari (quora finda lu estajants si siguesson prononciats per la sieu anexion per França segon li resultas oficiali dau plebícit). De Comtea e dau País Grassenc (arrondissament de Grassa, trach dau despartament Var) si fa lo despartament dai Alps Marins.
L'Emperi depensa de dezenaus de milions de francs per la messa en plaça d'infraestructuras coma lu camins de ferre ò l'amainatjament dau Var. Mas la quarta ciutat dai Estat Sardos ven la quaranta cinquena vila de França. Despareisson manti institucions administrativis de la ciutat. A l'auba de la guerra contra Prússia, lu Niçards si tròvan desgraciats.
Après la caduda de l'Emperi, lu Niçards si solèvan. En 1871, tres dai quatre deputats son separatistas (Garibaldi, Bergondi e Piccon). Auguste Raynaud pilha la testa de la Comuna de Nice. Esto lanç es però freinat per li divisions que naisson entre lu separatistas, l'eleccion de Garibaldi es invalidada e Piccon, per aver mentovat lo retorn de Niça en Savòia es costrech de demissionar.
Borriglione mete pi en pòst una estrategia encara emplegada ancuei: a París es eu que repònde de la fedeltat de Niça a França, quora a Niça fa figura de defensor dai interests dau País Niçard. Es ensinda qu'integra Niça a França.
A l'auba de la guerra dau 14-18, la populacion a decuplat: lu Françés son venguts s'installar bèu nombre, negant lu Niçards dins un ensem indistinct. Uroament les migrants italians a Niça s'integran per lo niçard e participan en la cultura originala dau país.
La Grana Guerra si pòrta 4.000 Niçards. Li dificultats econòmiqui tornan, li campanhas si vueian. L'entra doï guerras marca pi l'aparicion de ben d'associacions e moviments artistics: Francis Gag fonda lo Teatre Niçard, Joan Nicòla crea la Ciamada Nissarda e fàcia a li tendèncias provençalistas de l'Acadèmia Nissarda naisson Lu amic de Rancher.
Si desgancha la Segonda Guerra mondiala. Niça subisse l'ocupacion italiana pi tedesca. Lo 28 d'aost dau 1944, Niça es liberada dai nazistas, mas lu combats en Comtea duran fins a la prima dau 1945. En lo 1947, Itàlia es anexada dai territòris de Comtea qu'avia conservats en 1860. Lo País Niçard es geograficament reconstituit.
Lo torisme de massa càmbia la fàcia de la Costiera e de li estacion d'esguilha. Embau vent favorable de li annadas 70, e l'aparicion d'una nòva cançon niçarda embe l'Ontàrio (Mauris, Sauvaigo, Alan Pelhon) ò de banda dessenhada niçarda (la Ratapinhata), la cultura niçarda fa la pròva qu'està viva e que saup estaire a la vangarda la creacion occitana, mas pèna maugrat tot a si fa conóisser d'un public larg.
Lo moviment Zou Mai dai annadas 90 mòstra un cert engèni a metre la cultura niçarda per carriera en un esperit festiu. Fàcia a la recuperacion política s'organizan de manifestacions populari coma lu Carnevals independents de quartier. L'afortiment d'espacis de cultura "alternativa" a l'auba dau milenari nòu redona d'abriva a l'expression d'una personalitat dau país.
En abriu dau 2002, la premiera escòla associativa niçarda si crea a Drap, que duerbe un camin nòu per la lenga en benefícia d'un sosten popular important.
Nicòla Mangiapan


text:
L'ai escrit mantunes còps sus aquel blòg, l'ignorança francesa se cultiva pertot, a l'Académie française, dins mantunes diccionaris franceses, mai tanben a las universitats (Roazhon o Lyon), e se publica dins mantunas revistas o libres en lenga francesa ; l'ignorança es francesa donc universala, o fau notar, per la setmana de la francofonia o fau sobrelinhar..
Dins la pagina del programa se podrà legir aquò :
La
Commissaire européenne à l'emploi Marianne Thyssen dénonçait le
caractère discriminant de la "clause Molière", adoptée dans plusieurs
régions françaises en mars 2017.•
Crédits : Alexandros Michailidis
-
AFP
Fau dire qu'es ontologic de discriminar las lengas en fRança, dempuèi l'Edicte de Villers-Cotterêt qu'agrada bravament al candidat Emmanuel Macron. Es ontologic a la pensada francesa, lo monopol reial, lo vòlon pas far tombar, republican que son ! En 1992, l'article 2 es vengut coronar lo principi de discriminacion legala francesa, republicana e santa, centralista e mediatica, per totas las autras lengas, levat la lenga de la banca plan segur.
Dins un programa sus la francofonia e la « glotofobia » concept supausat èstre inventat per Philippe Blanchet, e qu'ai entendut personalement de la boca de Jacme Taupiac en 1992, la semantica èra tanben lingüiscide tanben coma al Québec (e son plan professors de lengas occitana, espanhòla e catalana que me l'an dit). Philippe Blanchet a res inventat, l'a publicat en fRança e fa dintrar dins l'universitat, especialament per ajudar la francofonia trionfenta a regnar sus Bretanha. La glotofobia o lo lingüiscide son conceptes clars per tot ciutadan que trabalha pas l'ignorança lingüistica francesa alara que se nos explica qu'es una causa universala.
Mas especialistas de Philippe Blanchet, e del parcors universitari de francés aquel, o coneisson de plan, per èstre un collaborator del sistèma separatista provençal, sistèma lingüistic que mescla la grafia e la fonia (normalament la causa es reglada quand que parla clar de lingüistica), mas per Philippe Blanchet lo còr provençal parla melhor que la realitat estudiada e lingüistica aplicada.
Lo negacionisme lingüistic (quand Mistral parlava provençal per l'inauguracion de l'estatua de Gensemin, Philippe Blanchet èra pas nascut per enregistrar la santa paraula universitària francesa en lingüistica de la manipulacion), lo negacionisme francés seriá sonque de Philippe Blanchet, o d'autres recrutaments universitaris franceses pòdon ajudar poer melhor entendre la manipulacion francesa contra l'occitan ; sí sí, se tròba a l'universitat de Lyon 2. Legissètz aquí :
Aquí es lo CNRS .... fintatz la frasa (en fin de document) sus l'ignorança de la sapiença sus la lenga occitana e s'en van en America latina donar leiçon de lingüistica, panar d'informacion sus la lingüistica aplicada, s'èri d'ailà, lor interdiriái d'estudiar totas las lengas d'America latina, perqué ? Responsa : son universitaris franceses PUNT.
La clausa Molière es simplament lo rebat de l'ignorança francesa en matièra lingüistica e del Québec, lei 101- an retengut que l'objecte nacionalista e expansionista francés que fau salvar, la lenga del rei, la lenga de la francofonia, l'imperialisme lingüistic per ajudar la casta al poder de causir sa lenga (francesa o anglesa) per imposar sas idèas de la democracia. Per la lei 101 del Québec dins aquel programa de fRance CULture an quitament pas retengut que lo bilingüisme canadenc, mas en ges sotalinha qu'es una lei de Québec qu'a imposar de parlar de bilingüisme al Canadà, per evitar lo separatisme quebequés, se los ciutadans francofònes de Québec èran pas entenduts.
La situacion dels Occitans en fRança es del meteis escantilh que los francofònes del Canadà quand lo Québec èra mut politicament.
Mantunas imatges del bilingüisme segon un jacobin parisenc e sa collaboracion ?


text:
L'autre jorn anèri saludar mon oncle d'Ovelhan, nascut en 1927, que visquèt dins una familha ont se parlèt solament « patés » amb los ainats, es atal que sonavan los vièlhs. Charrèrem de las vendémias amb força melanconiá perque
aquela generacion coneguèt una revolucion dins lo trabalh de la vinha e subretot dins los mejans de faire la vendémia, la maquina tuèt totas las tradicions. Per aquò, l'oncle faguèt aquel poèma:
« Las vendémias, vesètz es coma la colica
un missant moment a passar
mon papeta sabètz aviá bona replica
e es venguda l'epòca de plan se'n assegurar.
Totis los grands poètas contèron a lor faiçon...
un poèta, un artista es aquí per cantar
es pas aquí subretot per faire la leiçon
son cap es plan de sòmis e se pòt pas acaptar.
Lo torn de ren, lo genolh que fa mal
lo còp de secator o lo còp de serpeta
a pas jamai viscut aquò es plan fatal
ni mai la quichada amb la camba regda.
Ieu oblidarai pas lo temps de las vendémias
e la preparacion d'aquel grand jorn de l'an
quand lo cèl se levava al dessús de las trelhas
e que de la culhida, la cooperativa aviá balhat lo ban.
Lo bruch del martèl que torna sarrar los cercles
las semals que s'estancan e que forman un temple
lo vilatge que viu, s'enflama et que s'apassiona
los colars dels cavals que tindan e campanejan
lo botelh plan banhat que garda l'aiga fresca
lo matin de bona ora la còla totjorn prèsta
lo tròp plen de la raca que fa marcar lo pas
ara de poesia ne vei pas cap de traça
de la jòia e des cants ne vesèm pas cap de raça
es lo bruch dels motors que se pòt escotar
la vida es faita atal, cal pas repotegar...
mai al mes de setembre i podèm pas pus téner
e se la fin del mond veniá a arribar
qu'espere un moment e que nos daisse vendemiar! »


text:
Eric Fraj que conta l’istòria de José (Pep, pair deu son pair), d’ua transmission “d’Invencion” o “de trobada”. Ua identitat copacap, viatjaira pedanha d’Alcoi en País Valencian dinc a L’Avelanet d’Arièja, migranta, aventurèra, maventa enter francés la lenga deu raconte, catalan, castelhan e occitan. Bona escota de Pep El Mal d’Eric Fraj.
Le Camom, 2014
Like this:
Like Loading...
Frugalité, économie… cultivons l’avarice.
Uei aganidem – quauques 50 ideas d’aganit@ en cinc cronicas aquiu la prumèra de cinc.
Lo principi qu’ei de poder suportar amendrida de reviengut, descreishença consentida en tot sauvà’ns ua cèrta qualitat de vita. Que consisteish d’abòrd a despensar mensh que non ganham. Que permet dab la diferéncia de remborsar empronts se n’avem, d’estar generós a moments dab la nosta familha, los amics o las causas que defenem.
Like this:
Like Loading...
Visit the post for more suu site https://jftisner.com
Font : Pop corn d’abor a Lahontan (Bearn)
Like this:
Like Loading...
Au somari d’En Ondas aqueste còp :
-
25 au concors bigordan d’escritura
-
Lo n ° 118 de la revista Òc seteme de 2016 XIVau tièra de la revista de las letras e de la pensada occitanas qui la gahadera ei « Apartienem au Monde”.
-
En çò deu Trabucaire : Lo luec d’enluec de Thierry Offre a la Coll Pròsa occitana
-
La bocada quatau de l’entervista qui m’acordè Yvan Bareyre començar de seteme, arron lo bastidor-cantaire, lo productor ràdio, l’òmi de l’accion umanitària, adara que’s projecta l’òmi dens ua expression actuau : la collècta video.
Las musicas d’En ondas :
* Radio head A hail of thief I will
* May monday Midnight Karen Tweed e Timo Alakotila Midnight Macmaster
* (inedit) No passaràn Hé Hé Ho Francis Lassus Louis Sclavis Joan Francés Tisnèr
* (inedit) Batahòri Be i a longtemps joenessa Joan Francés Tisnèr Jakes Aymonino Roman Baudoin
Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l’emission.
Like this:
Like Loading...
Pas la de Roman Baudoin, de Marcel Amont o deu Barrut, mes la qui estó ger 14/11 en començar de serada on demori. Qu’avèvi enveja de’vs partatjar aquesta man de nubla qui bailina la lua au plen.
Save
Like this:
Like Loading...
Enregistrats en ua glèisa, 15 poèmas de Federico García Lorca, per Eric Fraj (votz, guitarra, paumas) e Morgan Astruc (guitarra). Edicion Amistats Max Rouquette.
Like this:
Like Loading...


text:
La Republica Federala Occitana organiza lo Conseu dei Ministres au Borg, dissabta lo 2 de novembre a 18 oras au Palais Bertello, carriera Vittorio Veneto 19, a l'escadença de la 23a
Fèsta de Lou Dalfin "Uvernada".
Aquest acamp mesadier dau Conseu dei Ministres es publica, la premsa li es finda convidada.
Seràn tractats de subjèctes importants coma :
- Presentacion dau president de la República de Nissa, Cristòu Daurore, elejut lo 28 de setembre, e qu'a nomenat Gerard Raschella promier ministre. Cristòu Daurore
e Gerard Raschella presenteràn lo sieu Govèrn a Nissa, a la fin de novembre.
- Rampèu a candidaturas per la votacion presidenciala de la Republica Federala Occitana, que si debanerà en lo 2014 en Occitània tota.
- Votacions municipali dei comunas de la Republica Federala Occitana (demanda ai candidats de si posicionar a respècte de
la lenga e de la nacion occitani).
- Federalizacion e localizacion de la Republica Federala Occitana.
- Lo projècte de Republica dei Valadas Occitani, federada a la RFÒC a l’imatge de la República de Nissa.
- Situacion de la lenga occitana en li Valadas Occitani.
- Lu projèctes de cooperacion entre Occitània e Cameron, per fin d'ajudar li missions de "Lo Coar sus la man", pròch dei andicapats, orfaneus e presoniers dau
despartiment dau Non (oest Cameron), pòble bamon.
- Decisions e organizacion dei Conseus dei Ministres venents.
Rampèu : l'occitan, en lo respècte de la sieu diversitat dialectala, es la lenga oficiala de la Republica Federala Occitana.
Li noastri valors n'en vènon dei trobadors : Prètz, larguesa e paratge, es a dire AMOR !
VIVA OCCITÀNIA !


text:
Sant-Maloù-Fili
Sant-Maloù-Fili en breton ( Saint-Malo-de-Phily en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat a una trentena de quilomètre de Roazhon aital coma un trenten quilomètre de Redon
Cette commune est située a une trentaine de kilomètre de Rennes ainsi qu'une trentaine kilomètre de Redon
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
"Meddia aranés": Aran vò coneisher er estudi informatiu des òbres ena N230 entre eth tunnèl e Aubèrt
Eth sindic d'Aran demane ua reünion damb eth cap dera demarcacion de carretères der Estat en Catalunya tà conéisher er Estudi Informatiu deth tram dera carretèra N-230 des dera Boca nòrd Tunèl de Vielha enquia Aubèrt. Informam dera IIau Jornada de Debat e reflexion deth partit CDA e tanben escotaram poesia damb era lectura de poèmes "Vèrsi des deth campanau" que se hèc eth dia de St Jordi en campanau dera glèisa de Vilac El síndic d'Aran demana una reunió amb el cap de la demarcació de carreteres de l'Estat a Catalunya per conèixer l'Estudi Informatiu del tram de la carretera N-230 des de la Boca nord Túnel de Vielha fins a Aubèrt. Informen de la II Jornada de Debat i reflexió del partit CDA I també escoltarem poesia amb la lectura de poemes "Versos des del campanar" que es va fer el dia de St Jordi al campanar de l'església de Vilac.


text:
Sant-Yann-ar-C'houenon
Sant-Yann-ar-C'houenon en breton (Saint-Jean-sur-Couesnon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sants-Texans-sus-Couesnon a situat a 33 km al nòrd-es de Roazhon e a 45 km al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Sant-Marc-sus-Couesnon, La Capèla-Santa-Aubert, Vendel, Sant-Georges-de-Chesné, Sant-Aubin-de detlo-Cormier e Mézières-sus-Couesnon.
Saint-Jean-sur-Couesnon est situé à 33 km au nord-est de Rennes et à 45 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Saint-Marc-sur-Couesnon, La Chapelle-Saint-Aubert, Vendel, Saint-Georges-de-Chesné, Saint-Aubin-du-Cormier et Mézières-sur-Couesnon.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia existís ja a la s-|XI|e}}, data #que la glèisa de Sant-Jean li a donat a el al abbaye de Sant-Florent d'Anjau. Démembrement De la baronnie de Vitré, Sants-Texans-sus-Couesnon es una châtellenie de ancienneté e possedís un drech d'anautita justícia. Lo bourg protegís una preson aital coma la auditoire de la distincion de la Dobiaye.
En 1796, lo bourg ven lo luòc de afrontament de la chouannerie contra Remagnes e, pauc après, las Chouans vèssen un arbre de la Libertat. En la nuèch del 3 al 4 de julhet 1795, meton en marcha la destruccion successiva de totes los ponts de la municipalitat en l'objectiu de frenar las tropas en circulant dintre Roazhon e Fougères.
La paroisse existe déjà au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, date à laquelle l'église de Saint-Jean est donnée à l'abbaye de Saint-Florent d'Anjou. Démembrement de la baronnie de Vitré, Saint-Jean-sur-Couesnon est une châtellenie d'ancienneté et possède un droit de haute justice. Le bourg abrite une prison ainsi que l'auditoire de la seigneurie de La Dobiaye.
En 1796, le bourg devient le lieu d'affrontement de la chouannerie contre Remagnes et, peu après, les Chouans renversent un arbre de la Liberté. Dans la nuit du 3 au 4 juillet 1795, ils mettent en place la destruction successive de tous les ponts de la commune dans le but de freiner les troupes circulant entre Rennes et Felger.


text:
Melon
Lo Melon (Cucumis melo) es una planta erbacèa annadièra originària d'Africa intertropicala, de la familha de las Cucurbitacèas e cultivada subretot coma planta d'òrt per son fals fruch comestible. Lo tèrme designa tanben lo fruch qu'a fòrça gost, sucrat e perfumat.
Cal pas lo confondre confondre amb la pastèca).
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo melon cultivat aparten a la sosespècia Cucumis melo L. subsp. melo que lo fals fruch es fòrça polimòrf. Lo fruch salvatge d'origina passava pas lo 30 o 50 g mas foguèt la basa de la definicion de plan fòrça variatats[1]. Aqueles son tieradas segon los autors en gropes, que los mai importants son:
- D'entre los melons consomits coma fruches (recoltats quand madura):
- Lo grop cantalupensis, melon cantalop ;
- Lo grop reticulatus ;
- Lo grop inodorus, melon d'ivèrn ;
- d'entre los melons consomits coma legums (recoltats abans maduritat) :
- Le grop flexuosus, melon sèrp ;
- Le grop momordica, melon phut (Índia).
Existís un melon salvatge nomenat localament « melon tsamma », present dins lo desèrt de Kalahari, que amb los congombres salvatges es l'unica font d'aiga de la region pendent lo periòde de secada annadièra[2].
Lo tèrme « melon » ven del latin melo, melonis que la racina grèga significa « poma », « fruch » (« poma » se ditz malum en latin).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta erbacèa annadièra de cambas rebalaire pro longas amb vrilhas.
Las fuèlhas son sovent entièras o un pauc lobadas.
Las flors, jaunas, son monoïcas (sèxes separats sus de flors distinctas). Las flors masclas apareisson d'en primièr. Lo melon florís tot l'estiu de mai a setembre.
Lo fruch es sovent voluminós, de forma ovala o redonda e pòrta sus la rusca de divisions plan dessenhadas. La rusca es mai o mens lisa, o embotida, costelada, brodada o ronhosa, sa color varia de totes los tons del verd al jaune passant pel blanc. Lo popa de color jauna a iranjat ten fòrça chuc e es fòrça perfumada quand madura. Lo cròs central, fibrós, conten fòrça granas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo melon es una planta allogama que se cultiva per semenilhas al mitant de prima. Es melhor semenar en plaça perque las racinas de las cucurbitacèas son plan fragilas. Plantar dos o tres granas (per seleccionar lo melhor plant) cada mètre perque lo melon s'escampa fòrça. Ama un luòc caud, solelhat e un sol ric (de fums). Sense fums e per facilitar lo desvolopament, se pòt apondre d'engrais ric en potassi.
Crestar en dessús de las doas primièras fuèlhas vertadièras. Puèi, sus las doas cambas atal formadas, tornat crestar en dessús de la 4a fuèlha. Crestar enseguida a tres fuèlhas aprèp cada melon. Conservar sonque tres o quatre fruchs maximum per plant. Cal tanben supprimir las fuèlhas amagant los fruches.
Quand lo melon grandís, se lo pòt pausar sus una teula o una jaça de grava per l'aparar de l'umiditat del sol e qu'aquel supòrt li balhe un maximum de calor propici a la maduretat del fruch.
Lo melon es madur quand las fuèlhas e la rusca començan de venir jaune e sa pèl e son pedoncul a fendilhar.
I a quatre factors que favorizan la qualitat d'un melon: Varietat, ensolelhament, asagatge e maduredat del fruch lo jorn de la culhida. Important: cal culhir lo melon aprèp un bon periòde d'ensolelhament e pluseu lo ser que lo matin (lo matin, los sucres son mai bas amb l'utilizacion del sucre de la planta coma aliment pendent la nuèch que la planta respira sens photosintèsi).
Lo taus de sucre minimal per la comercializacion es de 10 sur l'escala de brix. En dejós de 9, es una cocorda.
Dins qualques cases, lo melon es empeutart[3]. L'empèut dins cultura del melon a per tòca d'aparar las culturas d'agents patogèns: • Verticillium dalhiae • Phomopsis sclerotioides • Fusarium oxysporum f. sp. melonis. L'empèut permet tanben de cultivar en condicions limitas de sol (temperatura bassa, salinitat nauta, eca.), defavorablas a la cultura del melon. E, dins qualques condicions, l'empèut permet d’augmentar la productivitat de las plantas, veire la qualitat dels fruches.
Malautiás[modificar | modificar la font]
Lo melon es sensible a l'oïdium. A besonh d'un apond d'aiga regular mas un asagatge al pé en evitant de molhar las fuèlhas e un bon palhatge limitan l'infeccion d'oïdium.
Es tanben sensible al Fusarium oxysporum, al mildió e al virus mosaïca del congombre, de la pastèca e de la corgeta, totes tres transmeses pel meteis pesolh (Aphis gossypii)[4].
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
En 2011, mai de 650 varietats de melons son inscrichas al catalòg europèu de las varietats cultivadas.
Existís mai d'un tipes de melon:
- Melon brodat (Cucumis melo reticulatus): forma redonda, rusca ligiosa de relieu, carn irangada. Sa pèl espessa amb du relieu lo caracteriza.
- Melon cantalop: carn iranjada, forma redonda, rusca lisa. Originari d'Asia minora e introduch en Itàlia a la Renaissença puèi fòrça cultivat en Charanta e d'autras partidas d'Occitània: Agenés, Carcin, Armanhac, Comtat Venaicin e Bocas de Ròse) a partir del sègle XVI. Lo fruch es redons, de rusca lisa verd clar, jaunissant leugièrament quand madura, amb de linha de sutura mai escuras, pèsa prèp d'1 kg. La carn es iranjada, sucrada, chucosa e fòrça perfumada. Las varietats ancianas son de durada de conservacion brèva alara que de varietats recentas n'an una mai longa.
- Melon Galia: forma redonda, rusca bruna iranjada, carn esmeralda.
- Melon hami
- Melon Sucrin
- Melon inodor (Cucumis melo inodorus), caracterizat per una rusca lisa e inodora.
- Melon d'Espanha
- Melon Honeydew: Tanben nomenat melon mèl. Lo fruch es redond, de rusca lissa, blanc gris. Pèsa 2 kg. La carn es verdesca (o iranjada dins qualques varietats novèlas). Aquel tipe amb maduracion non climaterica fa de fruches que se consèrvan plan. Es cultivat als Estats Units d'America, en Austràlia e en Asia. venon de l'anciana varietat "Blanc d'Antíbol d'ivèrn".
- Melon Ogen
- Melon Piel de sapo ("pèl de grapaud" en castelhan). Lo fruch es oval, de rusca verda tascada de jauna e de verd escur. La carn es blanc verdenca, sucrada, chucosa, pauc aromatica. La maduracion es non climaterica. Es lo tipe mai cultivat en Espanha e en Turquia (jol nom de Kirkagac).
De varietats aromaticas e de durada de conservacion brèva son climatericas e d'autres peu aromaticas mas de longa conservacion lo son pas.
En França
Quatre tipes son subretot cultivadas: lo « cantalop charentés », lo « charentés brodat » , le « verd oliva » (de rusca verd oliva, forma ovala) e lo « galia » .
D'autras varietats mai ancianas son encara cultivadas, mas semblan èsser sul punt de desapareisser: sèrp, roge de Pèrsia, picon gris de Rennes, sucrin de Tors e melon de Trets.
Appellacions localas[modificar | modificar la font]
Voatango es un mot malgash que designa lo melon cultivat a Madagascar. Es odorant mas sa carn es blanca e fada.
En França, doas produccions benefician d'una IGP (indicacion geografica protegida), los melons del Naut-Peitau e aqueles de Carcin. Una autra produccion, lo melon de Guadeloupe, espèra l'IGP dels servicis de la Commission europèa.
Aspèctes economics[modificar | modificar la font]
La produccion mondiala de melons es de 28 300 000 tonas[5].
Los principals païses productors son China (que produís mai de 50 % de la produccion mondiala siá 15 100 000 tonas), Turquia e Iran (1 200 000 tonas cadun), Espanha, los Estats Units d'America, Romania, Egipte e Índia.
Lo rendament mejan es de 211 quintals/ha, mas pòt aténher 333 q/ha als Païses Basses (culturas en sèrvas) e 346 als Emirats Arabis Units, païses pasmens de produccion flaca.
En Euròpa, los principals productors son Espanha (1 000 000 tonas), Itàlia (580 000 t), puèi la França.
França ne produtz prèp de 300 000 t (13n reng mondial, rendament mejan 192 q/ha), mas es pas autosufisenta. Impòrta 90 000 t cada an subretot venet d'Espanha, Marròc e Israèl.
Utilizacion
Los fruches madurs se manjan cruds, en primièr plat o en dessèrt. Se pòdon los còire per ne far de compòstas e de confituras.
Un bon melon deu èsser pesuc (signa qu'es plen de sucre: lo taus de sucre deu passar 10 gras de Brix per èsser comercializat, en dejós es classificat coma cocorda), sentit una odor tipica qu'es signe de maduretat. Pel melon de Cavalhon la preséncia d'una fendilha o del destacament del pedoncul, es un signe de maduretat, mas aquò es pas de totes los tipes de melons. Un bon melon lis o brodat deu aver 10 tralhons (9 es un signe de non maduretat), plan dessenhada per un trach verd blauenc.
Per qualques gastronòms, la preséncia d'una larga aureòla a la basa del fruch, es un signe de qualitat, indicant un melon « feme ». Es pas vertadièr, la largor de l'aureòla es pas qu'un indicator de la varietat. A res de veire amb la qualitat gustativa, e los melons son pas sexuats (son de fruches).
Lo melon se consèrva melhor dins un armari o una cava frega qu'al refrigerator.
Apòrt nutricional
En general, lo melon passa pas las 48 calorias pels 100 gramas.
- Lo melon cantalop es una bona font de potassi, de vitamina A e d'acid folic. Es tanben ric en bèta carotèn e en vitamina C.
Lo potassi es util dins la prevencion dels calculs renal. Lo cantalop es en general un bon laxatiu mercé a sas fibras.
- Lo melon Honeydew es conegut per contenir pauc de nutriments e pauc de potassi e de vitamina A.
Lo taus en vitamina varia segon lo tipe de cultivar, la talha del fruch, e subretot lo tipe de sol de cultura. Un estudi[6] portant suls tauses en acid ascorbic total (AAT), en acide ascorbic (AA), e en Acid desidroascorbic (DAA), coma en acid folic (AF) e potassi (K) foguèt determint a plana maduretat dins los fruches de talha comerciala. Lo taus d'acid ascorbic total aumentèt amb la talha dels fruches, fins a un maximum (talha 6 o 5), e diminuissent quand le fruch es mai gros[7]. L'acid ascorbic total e lo contengut en acid folic èra pauc ligat a la talha, mas mai nauts dins los fruches venent de sols argiloses.
Istòria
La region d'origina del melon es pas coneguda, siá Índia, o Iran o encara quitament d'Africa. Segur qu'èra cultivat en Egipte 2000 ans AbC. 5 sègles AbC, sa produccion de la Bòca de Nil èra celèbre. D'aquí, sa produccion passèt en Grècia, puèi en Itàlia al sègle I ApC. Los grècs nomenavan de cucurbitacèas de carn doça pel nom "pepon" (sens literal: cuèch pel solelh - lo solelh es sosentendu- , madur ) , de "peptein" (còire). Aquò donèt en latin "pepo". D'aquí ven "melopepon" en grèc (literalament poma cocorda cuècha al solelh, de "melo" que vòl dire poma, e "pepon") e doncas "melopepo" en latin.
Fa partit de las plantas d'òrt de la tièra del capitulari De Villis per Carlesmanhe al començament del sègle IX. En 1495, lo rei Carles VIII de França, de retorn de las guèrras d'Itàlia, lo tornèt introduire en França. Pasmens, las varietats d'alara èran pauc sucradas e manjadas en saladas.
Al sègle seguent, de monges menèron a Roma dempuèi Armenia, una varietat redonda de carn iranjada e gostosa, que fuguèt cultivada dins los òrts de la demorança d'estiu dels papas a Cantalupo, a l'entorn de Roma. Es la varietat « Cantalop » e dempuèi lo sègle XVI sa cultura s'espandiguèt en Provença, dins la val du Ròse, dins lo Lengadòc, puèi rejonguèt la Val de Léger, l'Anjau e la Torena. D'aquí, arribèt a la Cort e los mercats de París. Mai tard s'espandiguèt en Charanta, que per seleccion, los celèbres « cantalop charanteses », puèi lo « charentés brodat », foguèron creats.
Al sègle XVIII, la Marquesa de Sévigné en repaus a Grinhan ne venguèt leca e Voltaire, lo qualifiquava de « cap d'òbra de l'estiu ».
Alexandre Dumas qu'amava los melons e subretot aqueles de Cavalhon demandèt, en cambi de la dona de la totalitat de son òbra publicada (prèp de 400 volums) que faguèt en 1864 a la bibliotèca de la vila, una renda viatgèra de 12 melons cada an. Çò qu'acceptèt lo conselh municipal que li serviguèt fins a sa mòrt en 1870. Atal foguèt creada la confrairiá dels Cavalièrs del melon de Cavalhon.
Galariá
Notas e referéncias
- ↑ (fr)"Histoire et amélioration de cinquante plantes cultivées" de Claire Doré, Fabrice Varoquaux - 840 pages - Editions Quae, 2006 - ISBN 9782738012159}}
- ↑ "setvkhalagadi" (fr)Parc de Khal-agadi, pas si désert, article dins Science & Vie n° 1130, novembre de 2011, pp. 18-21.
- ↑ (fr)Le greffage du melon
- ↑ (fr)"Amélioration des espèces végétales cultivées: objectifs et critères de sélection" de André Gallais, H. Bannerot - Editions Quae, 1992 - 768 pages - ISBN 9782738003836}}
- ↑ Organizacion de las Nacions unidas per l'alimentacion e l'agricultura en 2005
- ↑ Honeydew2004 G.E. Lester, K.M. Crosby, 2004, Human wellness compounds in Honeydew fruit : influence of cultivar and environment ; ISHS Acta Horticulturae 639: XXVI International Horticultural Congress: Expanding Roles for Horticulture in Improving Human Well-Being and Life Quality (Resumit, en anglés)
- ↑ Honeydew2004
Vejatz tanben
Articles connèxes
Bibliografia
- (fr) Thierry Delahaye & Pascal Vin, Le melon et la pastèque, illustracions Fabien Seignobos, Coll: Chroniques du potager, ed: Actes Sud, Arles, 2002 ISBN 2742734767
- Cl. Chaux & Cl. Foury, Productions légumières, tome 3, légumineuses potagères, légumes fruits, chap. 7 Melon, Col: Agriculture d'aujourd'hui, ed: Lavoisier Tec & Doc, París, 1994 ISBN 285206975X
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)fonts geneticas de l'INRA sul melon}
- (fr)Montaigu : Mémoire sur la culture des melons dans le département du Calvados, et particulièrement à Honfleur et aux environs de Lisieux (1828).
- (fr)Aprifel - composicion nutricionala: [1].


text:
Ford T
La Ford Model T ès una automobila producha per la companhiá Ford Motor Company d'Henry Ford de 1908 a 1927. Aquel modèl fogèt la primèra automobila de l'istòria a èsser fabricada en massa sus una cadena de montatge. L'introduccion d'aquela tecnica de fabricacion de la Ford T donèt luòc a una revolucion qu'afectèt fòrça lo domeni industral. Una de las consequéncias de la Ford T foguèt la popularizacion de l'aquisicion de las veituras, lo concèpte de veitura populara. Al total se fabriquèt mai de 15 000 000 Ford T.
La Ford T foguèt dessenhada per Henry Ford, e vegèt jorn lo 1èr d'octobre de 1908, amb un motor de quatre cilindres e de 20 cv de poténcia atenguent una velocitat maximala de 71 km/h, amb un pes de 1 200 kg e consument un litre d'esséncia per 5 km.
Lo modèl T inclusiá de novetats que d'autres veïculs de la concurréncia prepausavan pas coma lo volant situat al costat esquèrra, de granda utilitat per facilitar la dintrada e sortida dels ocupants e d'autras avançadas tecnicas coma l'ensems del blòt motor, amb carter e virabiquí coplats, utilizant un aliatge leugièr e resistent d'acièr de vanadi.
Aquel modèl se caracterizava perque fòrça espartenc, caracteristica pròpria dels veïculs d'Henry Ford e sa politica de produccion: la cadena de montatge, amb que poguèt baissar lo prètz inicial de 850 dolars fins a 260, fasent del modèl lo favorit de la societat trabalhadora industriala.
Transmission[modificar | modificar la font]
Lo modèl T èra de traccion de ròdas arrièras. La bóstia de velocitats èra de tipe trin a plat, amb doas velocitats en davant e una enrè. Los cambis de velocitat se fasián amb tres pedalas e un palfèr situat a l'esquèrra del conductor. Lo volant èra a l'esquèrra. L'accelerador consistissiá en un palfèr situat al volant.
- Los cambis de velocitat implicavan d'accions pauc abitualas.[1]
La pedala esquèrra servissiá per accionar la marcha. Amb lo fren a man en posicion intermediària o tot cap en davant, e la pedala esquèrra apijada de contunh, se causís la primièra velocitat en davant.
- Se lo palfèr de fren es mantengut en la posicion intermediària lo veïcul demorava al punt mòrt. Tanben demorava al punt mòrt se lo palfèr de l'esquèrra èra plaçat al vertical.
- Se lo palfèr de l'esquèrra se desplaçava cap en davant e lo conductor daissava d'apijar la pedala esquèrra, s'accionava la segonda velocitat (totjorn lo fren de man mantengut "tot en davant").
- En segonda velocitat lo veïcul se desplaçava sens que lo conductor aguèsse d'apijar la pedala.
- I aviá pas de pedala d'embragatge (coma los actuals).
- La pedala al mièg s'utilizava per accionar la marcha enrè.
- La pedala de drecha accionava lo "fren motor".
- Lo palfèr d'esquèrra, en mai d'actuar sus la transmission, servissiá coma fren de man (fren d'estacionament) la plaça tota cap enrè. Tanben servissiá de fren d'urgéncia.


text:
MEMORIA
NARRACIONS E POEMES DETH IX PREMI MN. CONDO SAMBEAT
AA.VV
- Ficha Técnica
- Editorial:
- PAGES EDITORS
- Año de edición:
- 2001
- Materia
- NARRATIVA
- ISBN:
- 978-84-7935-806-8
- EAN:
- 9788479358068
- Páginas:
- 210
- Encuadernación:
- Rústica
- Disponibilidad:
- Sin stock, disponible en breve
- Idioma:
- CATALA
MEMORIA
Era aparicion d'un nau libre en lengua nòsta ei tostemp un eveniment que cau celebrar e aplaudir. Era lengua a de besonh de forní-se damb literatura neishuda ben dirèctament deth hons, des parlants, d'òmes, hemnes, mainatges e joeni que son capaci de condar es vivéncies mès quotidianes e, a viatges, mès intimes, des sues existéncies damb eth lenguatge simple e propèr que balhe eth gust dera experiéncia compartida e coneishuda. Autant en forma de pròsa coma de poesia, se mos presente eth mon viscut, rebrembat e coneshut, mès tanben mons fantastics e imaginaris. E, en tant que mos i trobam e mos i reconeishem, mès gust i traparam e mès mos agradarà. Plan segur que mos identificaram coma lectors damb es autors e protagonistes d'aguestes istòries e poesies. Es bones estones en companhia d'ua bona lectura que son tostemp agradiues. Deishatz-vos donc, temptar!


text:
An Arzhanaou
An Arzhanaou en breton ( Arzano en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
An Arzhanaou se tradusís aital : Arzh, en significant anautit, Arzhan, en significant #çò que residís sul endroit anautit ; aou en essent una marca de plurala, An Arzhanaou significa doncas lo territòri de #çò que residisson sul endroit anautit.
An Arzhanaou se traduit ainsi : Arzh, signifiant élevé, Arzhan, signifiant celui qui réside sur l'endroit élevé ; aou étant une marque de pluriel, An Arzhanaou signifie donc le territoire de ceux qui résident sur l'endroit élevé.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Armas sensiblas, legiscatz pas la seguida.
Ièr de matin, me levèri que i aviá un tren d'arrestat davant l'ostal. En general, aquò's pas bon signe.
E veguèri passar lo contrarotlaire, los pompièrs e la gendarmariá.
Quauqu'un a decidit d'arrestar aquí son camin e a causit lo biais que manca pas.
Mas a causit lo biais tanben mai crudèl pels autres.
Pensi al menaire del tren que vei una persona morir jos sos uèlhs sens poder faire pas res mai que klaxonar tant e mai puèi barrar los uèlhs e las aurelhas.
Pensi al mond dins lo tren que sentisson lo chòc del còs contra la maquina. E pòdon pas res faire que subir.
Pensi a aquela paura dròlla qu'èra d'astrencha per aquesta dimenjada de l'Ascencion. Sus sa gileta fluorescenta scnf èra marcat "cap d'incident local". Li auràn dich sos caps "te'n fagas pas, tot se passarà plan".
S'arrestèt davant mon ostal e me demandèt cossí s'anava sus la via. Per la pòrta. Avètz la clau? Quina clau? Mas sabètz, lo còs es pas aquí, es mai luènh. Mas lo tren es aquí. Òc, vertat, lo tren es aquí, mas lo còs es mai luènh. Lo tren frena, tusta e s'arrèsta plan mai luènh aprèp l'accident. A bon? Mas ont me cal anar alara? Li expliqui mai o mens ont deu èsser lo còs, que veirà los pompièrs. Se'n va lèu-lèu. Li cridi "bon coratge".
Me'n vòli de l'aver pas prevenguda de çò qu'anava trobar.
Me'n vòli de l'aver pas preparada. De li aver pas anonciat qu'anava veire un chaple sens nom. Qu'anava trobar de bocins de carn. Qu'anava veire de causas que la van rosegar pendent de temps...
Quant de temps aviá aquela "cap d'incident local"? 25 ans al maximum. Sortissiá de la fac, de las faudas de sa maire. Semblava pas prèsta per veire aquò e aguèri pas lo reflèxe de la preparar.
Ièr de matin, una persona deciguèt de morir.
Ièr de matin, me manquèri.
Ièr de matin, una jovenòta prenguèt un brave tust a l'èime.
Jovenòta-cap-d'incident-local-per-la-dimenjada, benvenguda dins la vida.


text:
Blog de langue d'oc. Pour l'Occitanie. Occitan central Dans toutes ses variantes. La talvera est le lieu necessaire en marge d'un champ, mais ce lieu est improductif car il ne peut être cultivé. Nous sommes nous occitans dans cette terre marginale que le pouvoir veut anéantir sans savoir que c'est impossible. Cathare croisade massacres. Mensonge historique.La France? Une creation de la papaute.
samedi 22 août 2009
P Froment
De qual se parla? Coma un dobte me trapa entre las parpèlhas.
Non sabi de qual s'agis? Compren que benlèu se parla d'un vesin, de P Froment, que far jogar la concuréncia, o d'un ase mai aluserpit, que los autres, mai qu'una agaça, que se va cercar una plaça milhora. Lo Daubassa prèp de Bernat .
Lo Del Bas? Et Bernat un que jà fugiguèt prèp d'un autre , mai aluserpit el qu'un estornèl, una calha , un isard.
Mas que comprene ren sai que?
Benlèu Gengis Khan, milantas excusas, mas que non, voliai sonque parlar de Strauss Khan, del Fond (prigond) de la Mafia Internationala . Lo FMI. Savètz lo grop que pren als paures per donar als rics... E ben cresi plan que lo Strauss lèu va nos jogar la valsa bruna, coma primièr violon de Nicolas e ambe lo Fillon a la clarineta.
Un rusat Strauss que se sarrèt de Nicolas coma lo Daoubasso del Bernat. Puta de Bernat. E que l'autre li trobèt un brave trabalh. Non?


text:
Golan
Golan (en ebrieu: רמת הגולן Ramat HaGolan, en arabi: هضبة الجولان Haḍbatu 'l-Jawlān) es un plan situat a la frontièra entre Israèl, Liban, Jordania e Siria. En 1967 Israèl annexèt aqueste territòri de Siria (que lo revindica activament) pendent la Guèrra dels Sièis Jorns e, un autre còp, pendent la Guèrra de Yom Kipur en 1973). Las Nacions Unidas, a travèrs de sa resolucion 242, lo considèran coma territòri ocupat.
Geograficament, Golan es confrontat a l'oèst per un bauç de 500 m, lo Lac de Tiberiàs e lo fluvi de Jordan; al sud per lo fluvi de Yarmuk; al nòrd per la termièra internacionala amb Liban, e a l'èst per una larga plana, sonada Hauran. Golan es generalament devesit en tres regions: nòrd (entre Sa'ar e las vals Jilabun ), centrala (entre las vals de Jilabun e de Daliyot), e sud (entre las vals Dlayot e Yarmouk). Lo platèu de Golan a una altitud compresa entre 120 m e 520 m.


text:
Ocean Atlantic
L'Ocean Atlantic, tanben sonat popularament la mar Grana o lo Peugue en Occitània, es un dels cinc oceans de la Tèrra. Es situat entre America a l'oèst e Euròpa e Africa a l'èst.
L'ocean Atlantic ocupa una conca alargada en forma d'S espandida del nòrd al sud e devesida en Atlantic nòrd e Atlantic sud pels corrents eqüatorials a una latitud de 8° nòrd. L'Atlantic es ligat a l'ocean Pacific per l'ocean Artic al nòrd e pel pas de Drake al sud, e tanben per un passatge artificial qu'es lo Canal de Panamà entre l'America del Nòrd e l'America del Sud. A l'èst, la linha que dessepara l'Atlantic de l'ocean Indian es lo meridian 20° èst. L'Atlantic es despartit de l'Ocean Artic per una linha que va de Groenlàndia fins al nòrd de Norvègia.
Cobrissent aproximativament 20% de la superficia terrèstra, l'ocean Atlantic es lo segond per òrdre d'importància aprèp l'ocean Pacific. Ambe las seunas mars adjacentas, ocupa una aira de 106 450 000 km2, e sens elas 82 362 000 km2. L'aira de tèrra que drena a l'Atlantic es quatre còps aquela del Pacific o de l'ocean Indian. Lo volum d'aiga es de 354 700 000 km3 ambe las seunas mars adjacentas e 323 600 000 km3 sens elas. La prigondor mejana es de 3926 m. La prigondor maximala es de 8605 m dins la fòssa de Puerto Rico.
L'Ocean Atlantic a de còstas descopadas irregularas amb fòrça baias, golfes e mars:
-Mar Cariba -Mar Mediterranèa -Golf de Mexic -Mar Negra -Golf de Sant Laurenç -Mar del Nòrd -Baia d'Hudson -Mar Baltica -Baia de Baffin -Mar de Barents -Mar de Norvègia-Groenlàndia -Mar de Weddel
Una autra caracteristica es que lo seu nombre d'illas es pro redusit:
-Illas Svalbard o Spitsbergen -Groenlàndia -Islàndia -Fernando de Noronha -Açòres -Madèira -Canàrias -Cap Verd -Bermudas -Índias Occidentalas -Ascencion (illa) -Santa Elena -Tristan da Cunha -Falkland Malvinas -Georgia del Sud -Cariba


text:
Au menú d'En Ondas :
- Lo somari deu n° 839 de Reclams dusau trimèstre de 2016 qui sòrt de paréisher.
- Que perseguim de difusar l'entervista d'Yvan Bareyre qui encontram au long de quate emissions. Qu'ei gascon d'un país d'aigas, de bartas, de cantas, de lenga : lo baish ador. Arron lo bastidor e lo cantaire, Yvan Bareyre, productor de "Adishatz monde" emissions gascona sus Radio Adour Navarre de 1978-79 tà 1987. Encontrem a un contrabandista ertzian.
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.