text:
Associacion per la Defensa de la Natura (ADN) en Andòrra
L'Associació per a la Defensa de la Natura (ADN), es una organizacion andorrana que nasquèt en 1986 en resulta de la preocupacion d'un grop de personas per son environament. Es una ONG qu'a per objectius la proteccion e l'estudi de la natura a Andòrra[1]. L'ADN a l'intencion de realizar sos objectius en seguir tres linhas essencialas d'intervencion: CONSERVACION, RECÈRCA, e DIVULGACION.
Conservacion[modificar | modificar la font]
L'ADN pòrta a tèrme d'accions dirèctas de conservacion de la natura:
- Promòu un ordenament del territòri qu'a per tòca de racionalizar la preséncia umana (industriala, toristica, etc.) dins las Vals d'Andòrra
- Trabalha per tal de crear d'espacis naturals protegits, tot en suggerir d'airals, de mesuras de gestion, de formas d'aprofechament durable, etc.
- Velha a la sauvagarda d'espécias en perilh, tant los animals coma los vegetals
- Reivindica de solucions eficaças pels problèmas de pollucion e de residus.
- Collabòra amb d'autras institucions pr'amor de crear, d'adaptar e de far aplicar las leis de proteccion de l'environa.
Recèrca[modificar | modificar la font]
L'ADN contribuís a la recèrca sus l'environament e sa proteccion:
- Promòu e desvolopa de trabalhs scientifics que seràn la basa de proposicions e d'accions conservacionistas.
- Estúdia los elements naturals mens coneguts del país d'Andòrra, en analisar sa situacion e en prepausar de mesuras per sa proteccion[2].
Divulgacion[modificar | modificar la font]
L'ADN ensaja de far descobrir e apreciar la natura e per aquesta rason:
- Organiza:
-
- De sortidas educativas guidadas en montanha e dins d'espacis naturals protegits
- De conferéncias, de collòquis e de debats.
- D'accions d'educacion environamentala, amb una basa scientifica solida, en coordinacion amb d'autras institucions[3].
- Edita e espandís:
-
- De publicacions divulgativas sul patrimòni natural andorran e la necessitat de lo preservar.
- La revista periodica AIGÜEROLA
Collaboracions[modificar | modificar la font]
Es lo representant de BirdLife International a Andòrra[4].
BirdLife es l'organizacion mondiala mai importanta per çò qu'es de l'estudi e la proteccion dels aucèls e sos abitats[5].
Manten de contactes e d'escambis amb mantuna organizacion internacionala d'objectius semblants[6][7].
Organiza, e participa a, de simpòsis e de congrèsses d'encastre internacional [8].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Retall de premsa: ADN organitza una projecció de fotografies del sud-est d’Àsia, 20 de abril de 2009, Diari Bondia Andorra
- ↑ La petjada ecològica d’Andorra: càlcul i educació ambiental, 2005, UNESCO Andorra
- ↑ Retall de premsa: ADN obre el debat entre el jovent sobre l’alt nivell d’insostenibilitat, 10 de junh de 2009, Diari Bondia Andorra
- ↑ L'Associació per a la Defensa de la Natura is the BirdLife Affiliate, Birdlife International
- ↑ About BirdLife, Birdlife International
- ↑ Pour un plan global de restauration et de cohabitation avec l’ours dans les Pyrénées, 11 de mai de 2010, Pays de l'ours
- ↑ Les pro-ours se retrouvent en Andorre, 11 de mai de 2010, Pyrénéesinfo.fr
- ↑ 2010 Any Internacional de la Diversitat Biològica - Programa d’activitats, 8 de mai de 2010, UNESCO Andorra
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Son sit: http://www.adn-andorra.org
- Son blòg: http://adnandorra.wordpress.com


c: text/html

text:
Odobenus rosmarus
La mòrsa (Odobenus rosmarus) es un grand e placid mamifèr vivent dins lo nòrd de l'Atlantic e del Pacific (mar de Bering). Las mòrsas vivon dins las mars articas sus d'icebergs e d'illas.
Las defensas de la mòrsa se compausan d'evòri e fòrman una arma fòrça dissuasiva. Lor servisson tant plan de pic de glaç coma de pigassa.
Las mòrsas se noirisson sustot de peissum, de molluscs e d'autres invertebrats marins.
Somari
Descripcion fisica[modificar | modificar la font]
Pes[modificar | modificar la font]
Talha de las defensas de la mòrsa[modificar | modificar la font]
- Lo mascle : 1 m.
- La femèla : 50 cm.
Talha[modificar | modificar la font]
- Lo mascle mesura entre 2,90 e 3,20 m.
- La femèla mesura entre 2,50 e 2,70 m.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mascles dominants constituisson d'arèms constituits de mantuna femèla, que susvelhan gelosament. Lo mascle es alara fòrt territorial. Tota temptativa d'un autre mascle de penetrar sus son territòri entrainarà un combat, de còps que i a violentàs.
Los acoplaments e las jacinas an luòc sus la tèrra ferma o sus una banquisa. Lo periòde de gestacion es de 15 meses çò la mòrsa e la sason de reproduccion va de decembre a març.
Las mòrsas atenhon lor maturitat sexuala vèrs l'edat de sièis ans. A partir d'aquesta edat, la femèla dona generalament naissença a un pichon cada tres ans. Las naissenças an luòc a la prima.
Los pichons pesan en mejana 55 kg a la naissença, e mesuran 1,2 m. Son gris argentat, mas prenon rapidament lor color bruna definitiva.
Noiridura[modificar | modificar la font]
Las mòrsas se noirisson sustot de peisses, de mollusques e autres invertebrats marins. Excepcionalament, de mòrsas son estadas vistas tuant e manjant de fòcas[1]. Dins l'estomac de certanas, s'es retrobat las rèstas de congenères pus pichons[2].
La preferéncia de las mòrsas pels invertebrats explica qu'abiten sustot d'aigas costièras pauc pregondas. La mòrsa es a aqueste títol plan mens pelagica que d'autras espècias de pinnipèdes, coma l'elefant de mar, per exemple.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Filmat dins un documentari alemand de Sigurd Tesche, produch en 2005.
- ↑ D'aprèp un documentari alemand de Sigurd Tesche, produch en 2005.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Odobenus rosmarus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180639 Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Odobenus rosmarus (en)
- Referéncia NCBI : Odobenus rosmarus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia CITES : espècia Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Odobenus rosmarus (Linnaeus, 1758) (fr+en)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mamelocs
Los mamelocs (en arabi مماليك mamālīk, "possedits") èran de soldats d'origina esclava convertits a l'islam que serviguèron los califas e los sultans dinastia aiubidas pendent l'Edat Mejana. Amb lo temps se convertiguèron en una casta militara poderosa que prenguèt lo poder en mai d'una ocasion, coma per exemple en Egipte, ont s'instaurèt un sultanat mameloc entre 1250 e 1517.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Los primièrs mamelocs serviguèron los califas abbassidas de Bagdad al sègle IX. Èran recrutats subretot dins los airals paures de Caucàs e al nòrd de la Mar Negra. La majoritat d'aqueles èran pas d'origina musulmana, e èran estats venduts coma esclaus per de familhas apauridas de l'estèpa o capturats per de traficants d'esclaus.
Lo sistèma mameloc donava als governants de tropas qu'avián pas de ligam amb cap d'estructura de poder establida. Los guerrièrs locals èran sovent pus leials als cheics o a lor familhas qu'als sultans o califas. Quand un comandant conspirava contra lo governant, sovent èra pas possible de lo desrocar sens causar de crispacion entre la noblesa. Al contrari, las tropas d'esclaus èran estrangièrs de l'estatus mai bas qu'èran pas capables de conspirar contra lo governant e poirián èsser facilament castigats se causavan de problèmas.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Un còp los mamelocs èran convertits a l'Islam, èran entraïnats coma soldats de cavalariá. Los Mamelocs deguèran d'obesir als òrdres de la furusiyya, un còde de conducha que compreniá de valors coma lo coratge e la generositat mai tanben ensenhaments de tacticas de cavalariá, dreçatge de cavals, arquieria e tractament dels ferits.
los mamelocs vivian en casèrnas e passavan ensems la màger part del temps. Los entraïnaments enclusián esports coma competicions de tir amb arc o concorses d'abilitats sus caval dos còps per setmana al minimum. L'entraïnament intensiu e rigorós de cada nòu recluts ajudava a assegurar la continuitat de las practicas mameloc.
Pasmens que tecnicament èran pas mai esclaus un còp acabat l'entraïnament, encara èran obligats d'obesir al sultan. Pel sultan demoravan una fòrça estrangièra, jos son comandament dirècte, per èsser utilizada dins lo cas de friccions tribalas localas.
Lo sultan aviá lo nombre de mamelocs mai elevat, mas d'autres emirs tanben poirián ne possedir. Fòrça mamelocs accediguèron a de posicions importanta dins l'Empèri, coma lo comandament d'armadas. Al començament lor estatut èra pas ereditari mas dins de luòcs coma en Egipte las fòrças mameloc acabèron ligadas a las estructuras de poder e atenguèron de nauts nivèls d'influéncia.
Dinastias mamelocas[modificar | modificar la font]
Los mamelocs en Índia[modificar | modificar la font]
En 1206, lo comandant mameloc de l'armada musulmana en l'Índia, Aybak Kutb al-Din, foguèt proclamat sultan venent lo primièr Sultan de Delhi. Da dinastia es coneguda coma la Dinastia dels esclaus, e perdurèt fins a 1290.
Qutb-ud-din prenguèt lo contraròtle de las possessions d'Índia Muhammad Ghori a la mòrt d'aquel sens eretièr, e un còp eliminada l'oposicion, establiguèt sa capitala en primièr a Lahore, e aprèp a Delhi onte faguèt bastir lo complèxe Qutb.
Aprèp la mòrt accidentala de Qutb-ud-din en 1210, e un conflicte de succession, un autre èx-esclau mameloc d'origina turca nomenat Iltutmich obtenguèt lo sultanat. Iltutmich se maridèt amb la filha de Qutb-ud-din, e totes los sultans posteriors de la dinastia levat un foguèron sos descendents. La Dinastia dels esclaus foguèt desrocada per Jalal-ud-din Feroz Khalji de la dinastia Khalji, que s'èra establit a Bihar e Bangla Desh pendent lo reialme de Muhammad Ghori.
Los mamelocs en Egipte[modificar | modificar la font]
Pendent la dominacion de la dinastia aiubida, un còp que Saladin (Salah-ad-Din) tornèt conquerir Egipte, los mamelocs integrèron pauc a pauc l'estructura del poder e acabèt per prene part a les intrigas de la cort. En junh de 1249, pendent la Setena Croada capitada per Loís IX de França ataquèt Egipte e lo sultan As-Sàlih Ayyub moriguèt, los mamelocs prenguèron lo poder e contrataquèron. Desrotèron los crosats e faguèron presonièr lo rei Loís, pel qual obtenguèron una recompensa de 250 000 liuras. Lo comandant mameloc Àybak foguèt assassinat pel viceregent Qútuz, que seriá lo fondador formal del primièr sultanat mameloc d'Egipte e de la dinastia Bahri.
El 1285, las tropas mongòlas de Hülegü roïnèron Bagdad[1] e Damasc, exigiguèron la reddicion del Caire. Qútuz faguèt tuar los enviats de Hülegü e seguèt la desrota dels mongòls a la batalha d'Ayn Djalut. Quand lo vencidor Qútuz tornèt al Caire foguèt assassinat pel general Adh-Dhàhir Bàybars.
Aquela dinamica contunhèt los sègles seguents, perque lo regim mameloc favorizava las intrigas e los complòts: cada sultan qu'obteniá lo poder fòragetava totes los òmes de fisança de son predecessor e ocupava los pòstes amb gents de son pròpri clan, creant de lutas de poder constantas e desirs de venjança. Dels quaranta cinc sultans mamelocs d'Egipte, vint-e-dos accediguèron al poder per metòdes violents. La durada mejana del règne dels sultans èra de sèt ans.
Lo sultanat mameloc contunhèt fins a 1517, quand Egipte foguèt conquerida per l'Empèri Otoman. L'institucion dels mamelocs contunhèt jol poder turc, mas ja governèron pas mai lo sultanat.
Mamelocs al servici de Napoleon[modificar | modificar la font]
Napoleon formèt son pròpi còs de mamelocs pendent los primièrs ans del sègle XIX, e foguèt la darrièra fòrça mameloca coneguda. Sa garda personala pendent la campanha bèlga èra compausada de soldats mamelocs, e lo conegut gardacòs de Napoleon Roustan tanben èra un mameloc d'Egipte.
Lo còs especial de mamelocs èra de l'armada francesa napoleoniana. Foguèron aponduts coma esquadron als caçaires a caval de la Garda Imperiala fins a que, aprèp son accion remarcable a la Batalha d'Austerlitz, foguèt convertit en regiment.
Los mamelocs lutèron tanben a la Invasion d'Espanha, e participèt a l'ocupacion de Madrid ont foguèron sospreses pel soslèvament del 2 de mai. Aprèp la casuda del Primièr Empèri, desapareguèron.
Los mamelocs de l'armada napoleoniana avián d'uniformes amb un cahouk (berret) verd, un turbant blanc, e de saroal (pantalons) roges. Anavan generalament plan armats, amb un trabuc, una cimitèrra, doas pistòlas e un punhal a la cencha, a una destral a la sèla de monta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)L. Venegoni (2003). Hülägü's Campaign in the West - (1256-1260), Transoxiana Webfestschrift Series I, Webfestschrift Marshak 2003.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Ayalon, David: Le Phénomene mamelouk dans l'Orient islamique, París, PUF, 1996. ISBN 2130478069.
- (de) Haarmann, Ulrich: Das Herrschaftssystem der Mamluken, a: Halm / Haarmann (Hrsg.): Geschichte der arabischen Welt. C.H.Beck (2004), ISBN 3-406-47486-1.


text:
805
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 805 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara bizantina menada per Nicèfor Ièr còntra leis Arabias dau Califat abbassida. Una tièra d'atacas dins la region de Mopsueste e d'Anazarbe permetèron de pilhar un butin important e de capturar un nombre gròs de presoniers. Pasmens, una còntra-ataca de la garnison de Mopsueste s'acabèt per la pèrda d'una partida importanta dau butin e dei presoniers. Lei Bizantins contunièron seis atacas e conquistèron la vila de Tarsa que sei defensors foguèron capturats. En revènge, una darriera ataca còntra Melitèn mau capitèt.


text:
Categoria:Estatut IUCN
Aquesta categoria recensa las espècias que lo risc d'escatiment n'es estat evaluat per l'IUCN.
Qual remplena aquestas soscategorias?[modificar | modificar la font]
Las diferentas soscategorias son emplenadas automaticament quand dins un article utilizatz {{Taxobox IUCN}}. Aqueste modèl pren coma paramètre lo nivèl de dangièr exercit sus l'espècia:
- EX per Extinct (en occitan: Atudat): Estatut IUCN Atudat
- PE per Possibly Extinct (en occitan: Segurament atudat): Estatut IUCN Segurament Atudat
- EW per Extinct In The Wild (en occitan: Atudat a l'estat salvatge): Estatut IUCN Atudat a l'estat salvatge
- PEW per Possibly Extinct in the Wild (en occitan: Segurament atudat a l'estat salvatge): Estatut IUCN Segurament Atudat a l'estat salvatge
- NE per Not Evaluated (en occitan: Pas evaluat): Estatut IUCN Pas evaluat
- DD per Data Deficient (en occitan: Donadas insufisentas): Estatut IUCN Donadas insufisentas
- CR per Critically Endangered (en occitan: En dangièr critic d'escantiment): Estatut IUCN En dangièr critic d'escantiment
- EN per Endangered (en occitan: En dangièr): Estatut IUCN En dangièr
- VU per Vulnerable (en occitan: Vulnerable): Estatut IUCN Vulnerable
- CD per Conservation Dependent (en occitan: Conservation Dependent): Estatut IUCN Conservation Dependent
- NT per Near Threatened (en occitan: Quasi menaçat): Estatut IUCN Quasi menaçat
- LC per Least Concern (en occitan: Preocupacion menora): Estatut IUCN Preocupacion menora
Aquestas inicialas de nivèls de dangièr son transformadas en tèxt per {{IUCN EX}}, {{IUCN PE}}, {{IUCN EW}}, {{IUCN PEW}}, {{IUCN NE}}, {{IUCN DD}}, {{IUCN CR}} {{IUCN EN}}, {{IUCN VU}}, {{IUCN CD}}, {{IUCN NT}}), {{IUCN LC}})
Tanben podètz referenciar las paginas del sit IUCN dins vòstres articles en utilizant {{IUCN}}.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
A
- ► Estatut IUCN Atudat (void)
D
- ► Estatut IUCN Donadas insufisentas (void)
E
- ► Estatut IUCN En dangièr (1 P)
P
- ► Estatut IUCN Preocupacion menora (void)
Q
- ► Estatut IUCN Quasi menaçat (void)
V
- ► Estatut IUCN Vulnerable (void)


text:
Drech positiu
Lo drech positiu se constituís per l'ensemble de las règlas juridicas en vigor dans un Estat o dins un ensemble d'Estats de la Comunautat internacionala, a un moment donat, quinas que sián lor font.
Es una forma de positivisme juridic. Pels teoricians del drech positiu, las règlas de drech son pas eissidas de la natura o de Dieu (φúσις (fisis) grèga), mas dels òmes d'espereles, o de lors activitats (la vóuoς (nomos) grèga). Lo drech positiu es un drech vivent. Regropa dos grands corrents de pensada. Lo positivisme legalista es l’idèa ont lo drech positiu es dictat per las autoritats politicas, e se sufís d'esperel. Per el, lo drech e la justícia, son identificadas a la lei. Segon lo positivisme sociologic, lo drech positiu es l'expression de la societat, es un fenomèn social de boscar en observent la societat.
Lo drech positiu repausa sus la teoria del normativisme, elaborada pel teorician Hans Kelsen al sègle XX, qu'estructura lo drech dins una ierarquia de las nòrmas (o piramida de las nòrmas).
Es lo drech « pausat », de "positum", lo drech tal coma existís en realitat.
Leo drech positiu e lo drech natural son doas formas de drech, contrarias, perque una es dictada pels Òmes, e l'autre per la natura.


text:
La Seuva de Semena
La Seuva de Semena[1] (La Séauve-sur-Semène en francés) es una municipalitat del massís central situada a l'èst del Velay
La Séauve-sur-Semène est une commune du massif central située à l'est du Velay
Somari
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La Séauve-sus-Semène fasiá partida de la municipalitat de Sant-Didier-en-Velay, e a #èsser erigida en municipalitat independenta en 1925.
La Seuva de Semena Séauve-sur-Semène faisait partie de la commune de Saint-Didier-en-Velay, et a été érigée en commune indépendante en 1925.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: La Seuva de Semena


text:
1938
Aquesta pagina concernís l'an 1938 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Regardant la politica antisemita d'Hitler, l'annada confirmèt leis evolucions de 1937 e sa volontat d'eliminar lei Josieus alemands. L'intensitat dei mesuras antisemitas aumentèt e la violéncia se generalizèt (incendi dei sinagògas de Munic lo 9 de junh ò de Nuremberg lo 10 d'aost). L'objectiu dei Nazis èra d'ara d'entraïnar l'emigracion dei Josieus alemands vèrs d'autrei país. Ansin, dins la nuech dau 28 au 29 d'octòbre, per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París tuat per un exilat josieu alemand, lei Nazis organizèron un pogrom gigant dins tot lo Reich. Entraïnèt la mòrt 91 personas, la destruccion de 267 sinagògas e de 7 500 botigas e l'arrestacion de 30 000 Josieus que foguèron desportats dins lei camps de concentracion per la Gestapo. Puei, lo 12 de novembre, un impòst novèu foguèt creat, pagat solament per la communautat josieva, per remborsar lei degalhs e lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas josievas. Enfin, a la fin de l'annada, lei Josieus foguèron expulsats manu militari d'Àustria e de Checoslavaquia.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Fin dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 21 (execucion d'Aleksei Ríkov, de Nikolai Bukharin, de Guénrikh Iagoda... etc.) e lo remplaçament de Nikolai Iejov, cap dau NKVD, per Lavrenti Beria. Entre cinc e sièis milions de Sovietics èran estats victimas (arrestacion, desportacion ò execucion) dei Grandei Purgas que laissèron un sovenir de terror au sen de la societat fins a la mòrt de Stalin.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Hans Herbjørnsrud, escrivian norvegian
- 5 de genièr - Rei Joan Carles I d'Espanha
- 25 de genièr - Etta James, cantaira americana
- 31 de genièr - Reina Beatritz dels Païses Basses
- 11 de febrièr - Manuel Noriega, general, dictator de Panamà
- 2 de març - Ricardo Lagos Escobar, ex-president de Chile
- 7 de març - David Baltimore, biologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 26 de març - Anthony James Leggett, fisician american, Prèmi Nobel
- 8 d'abril - Kofi Annan, Secretari General de l'ONU, Prèmi Nobel de la Patz
- 15 d'abril - Claudia Cardinale, actritz italiana
- 4 de mai - Carlos Monsiváis, escrivan mexican (m. 2010)
- 12 de mai - Ayaz Mütallibov, president d'Azerbaitjan
- 13 de mai - Giuliano Amato, primièr ministre d'Itàlia
- 24 de junh - Abülfaz Elçibay, president d'Azerbaitjan
- 9 de julhet - Georges Frêche, òme politic francés (m. 2010)
- 28 de julhet - Alberto Fujimori, president de Peró
- 28 de julhet - Chuan Leekpai, primièr ministre de Tailàndia
- 9 d'agost - Leonid Kuchma, primièr ministre d'Ucraïna
- 28 d'agost - Paul Edgar Philippe Martin, primièr ministre de Canadà
- 3 de setembre - Ryoji Noyori, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 21 de setembre - Jaime Torres, musician argentin
- 29 de setembre - Wim Kok, primièr ministre dels Païses Basses
- 3 d'octobre - Pedro Pablo Kuczynski, primièr ministre de Peró
- 4 d'octobre - Kurt Wüthrich, quimista soís, Prèmi Nobel
- 9 d'octobre - Heinz Fischer, president d'Àustria
- 29 d'octobre - Ellen Johnson-Sirleaf, president de Libèria
- 2 de novembre - Reina Sofia d'Espanha
- 5 de novembre - Joe Dassin, cantaire e compositor francés e american (m. 1980)
- 18 de novembre - Norbert Ratsirahonana, president de Madagascar
- 24 de novembre - Francisco Antonio Rodríguez Poveda, president de Panamà
- 8 de decembre - John Agyekum Kufuor, president de Ghana
- 15 de decembre - Juan Carlos Wasmosy, president de Paraguai
- 16 de decembre - Liv Ullmann, actritz norvegiana
- Mamadou Tandja, president de Nìger
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Georges Méliès, cineasta francés (n. 1861)
- 1èr de març - Gabriele D'Annunzio, escrivan italian (n. 1863)
- 1èr de març - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (n. 1874)
- 4 de mai - Carl von Ossietzky, pacifista alemand, prèmi Nobel de la Patz (n. 1889)
- 13 de mai - Charles Edouard Guillaume, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1861)
- 29 d'agost - Béla Kun, revolucionari ongrés (n. 1886)
- 8 de setembre - Agustín Magaldi, cantaire argentin de tango (n. 1898)
- 10 de novembre - Mustafa Kemal Atatürk, 1èr president de Turquia (n. 1881)
- 3 de decembre - Juho Vennola, primièr ministre de Finlàndia (n. 1872)
- 11 de decembre - Christian Lous Lange, pacifista norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1869)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Enrico Fermi
- Prèmi Nobel de Quimia : Richard Kuhn
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Corneille Jean François Heymans
- Prèmi Nobel de Literatura : Pearl S. Buck
- Prèmi Nobel de la Patz : Fondacion Nansen


text:
Gungwiller
Gungweiler en alemannisch (Gungwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après la Déchirure, aquel vilatge a #èsser entièrament destruit en lo moment de laModèl:2 e guèrra mondiala ; s'es mes a la disposicion de las baraquements e pel continuament los ostals destruits an #èsser reconstruites suls ancians vestigis.
D'après la Déchirure, ce village a été complètement détruit lors de la 2en guerre mondiale ; on a mis à la disposition des baraquements et par la suite les maisons détruites ont été reconstruites sur les anciens vestiges.


text:
Lidrezing
Lidrezing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian domeni del abbaye de Granfthal, #que #passar al comte palatin l'an 1552, en la distincion de Morhange. Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
Ancien domaine de l'abbaye de Granfthal, qui passa au comte palatin en 1552, dans la seigneurie de Morhange. Détruit au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Mar Mòrta
La mar Mòrta es un lac d'aiga salada de l'Orient Mejan. D'una superfícia approximativa de 1050 km², es alimentada per lo riu Jordan e bordada per Israèl e Jordania. Quand la salinitat mejana de l'aiga de mar es de 2 a 4 %, aquela de la mar Mòrta es de gaireben 27,5 %. Pas cap de peisses e pas cap d'alga (macroscopica) pòdon subsistir dins de talas condicions, es çò que li balha lo nom de « mar Mòrta ». En realitat, aquela mar es pas completament mòrta pr'amor que se sap uèi que d'organismes microscopics (plancton, bactèris (alofilas e alobactèris), etc.) i vivon.
La baissa de la pluviometria, començada fa gaireben 40 000 ans, entrainèt, en rason d'una evaporacion fòrça fòrta, una regression del lac e una aumentacion constanta de sa salinitat.
Aquesta « aiga » es una solucion de sals que sa concentracion diferís grandament de la salinitat normala d'un ocean. Lo clorur de magnèsi e lo clorur de sòdi son los principals compausants d'aquela solucion. Ricas en minerals, las aigas de la mar Mòrta son reputadas per sonhar lo psoriasi e los raumatismes.
La massa volumica de l’aiga de la mar Mòrta (1240 kg/m³) es tala qu'un èsser uman i pòt flotejar sens cap de problèma.
La mar Mòrta es lo ponch pus bas de la tèrra (417 m jos lo nivèl de la mar).
La mar Mòrta baissa d'un mètre per an.
L'avenidor de la mar Mòrta[modificar | modificar la font]
Coma la mar d'Aral e lo lac Chad, la mar Mòrta perdèt, aquelas cinquanta darrièras annadas, lo tèrç de sa superfícia. L'assecament es tal qu'una larga benda de tèrra fendilhada la devesís uèi en doas concas distintas. La cause essenciala es la subresplecha creissenta del riu Jordan, la seuna unica font d'aiga doça, per l'irrigacion. Una autre causa importanta es l'evaporacion de volums importants d'aiga per las usinas de produccion de sal de la mar Mòrta. Serián responsablas de l'évaporacion de 300 000 000 m3 d'aiga per an.
La reduccion de la superfícia de la mar Mòrta se perseguís jorn aprèp jorn, e crèa a tèrme un risc ecologic, economic e geoestrategic dins la region.
Una solucion seriá de cavar un canal (nomenat « Canal de la Patz ») dempuèi la mar Roja, sus una longor de 180 km. La diferéncia de nivèl permetriá d'apondre una centrala de produccion d'electricitat e tanben bastir una centrala de dessalament. A la fin de 2006, la Banca Mondiala, l'Union Europèa, Japon e los Estats Units financièron un estudi e lo còst total del projècte es estimat a 3 o 4 miliards de dolars.
Aquela solucion ja foguèt ensajada en 1902 per Theodor Herzl, mas dempuèi la mar Mediterranèa mai pròche. Un dels projèctes consistiguèt en un canal sosterranh. Los primièrs mètres foguèron inaugurats per Menahem Begin, mas l'escavament foguèt arrestat puèi l'idèa abandonada en 1985.
Seguent los Acòrdis d'Òslo en 1993, l'idèa es de pompar l'aiga de la mar Roja fins a las montanhas pròche del golf d'Akaba (600 m en dessus del nivèl de la mar Mòrta). Puèi un canal de 184 km (134 d'entre eles cobèrts) seriá cavat en territòri jordanian per menar l'aiga. Mas d'organizacions environamentalas an de dobtes serioses a respècte d'aquela solucion, en particular per quant als impactes negatius sus l'ecosistèma.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams exteriors[modificar | modificar la font]
- (fr) Photos de la mer Morte (Jordanie)
- (fr)[ http://worldpictures.wordpress.com/2007/08/04/images-de-la-mer-morte/ Autres images de la mer Morte ]
- (fr) Photos de la mer Morte en Israël


text:
713
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 713 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis que capitèron de conquistar e de destrurre la vila d'Antiòquia de Pisídia a la prima. D'autra part, lei Bulgars de Tervel ataquèron lei regions occidentalas de l'Empèri e s'avancèron fins ai fortificacions de Constantinòple.
En fàcia d'aquela situacion marrida, lo còmte Teodori Myakios, cargat de la lucha còntra lei Bulgars, organizèt un complòt per eliminar e remplaçar l'emperaire. Lo complòt capitèt e Filípicos foguèt emborniat per l'empachar de dirigir l'Empèri. Pasmens, leis abitants preferiguèron nomar Anastasi II coma emperaire novèu. Leis autors dau complòt foguèron emborniats e exilats. Una dei premierei decisions de l'emperaire foguèt d'anullar la politica religiosa de son predecessor.


text:
Friedolsheim
Friedolsheim en alemannisch (Friedolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Friedolsheim Es un pichon vilatge del Posterior-Kochersberg entre lo pè dels Vòges e la plana de Alsace a 12km de Saverne e 27km de Estrasburg.
Lo Heiligengraben es lo riu #que flueix a Friedolsheim. Pren la siá font al nòrd del pòble, al ban Steiel, a pres per qualques ruisseaux en venent de Wolschheim, per la Gænsbach en venent de Kleingoeft, la Rosslaufgraben en venent de Sæssolsheim, e se tira fin finala en la Rohrbach a Landersheim (#que prendrà la Zorn a Hochfelden). Friedolsheim (#Que fa partida del costat de Hochfelden), fa "frontièra" amb las costats de Saverne (Littenheim, Altenheim, Wolschheim, Mænnolsheim) e de Marmoutier (Landersheim), e per conseqüent, egalament entre los arrondissements de Saverne (costats de Saverne e de Marmoutier) e de Estrasburg-Campanha (costat de Hochfelden).
Friedolsheim est un petit village de l'Arrière-Kochersberg entre le pied des Vosges et la plaine d'Alsace à 12km de Saverne et 27km de Strasbourg.
Le Heiligengraben est la rivière qui coule à Friedolsheim. Elle prend sa source au nord du village, au ban Steiel, est rejointe par quelques ruisseaux venant de Wolschheim, par la Gænsbach venant de Kleingoeft, la Rosslaufgraben venant de Sæssolsheim, et se jette finalement dans la Rohrbach à Landersheim (qui rejoindra la Zorn à Hochfelden). Friedolsheim (qui fait partie du canton de Hochfelden), fait "frontière" avec les cantons de Saverne (Littenheim, Altenheim, Wolschheim, Mænnolsheim) et de Marmoutier (Landersheim), et par conséquent, également entre les arrondissements de Saverne (cantons de Saverne et de Marmoutier) et de Strasbourg-Campagne (canton de Hochfelden).
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas del vilatge remontan al Antiquitat ; s'es trobat d'abondius vestigis gallo-romains e de las traces de via romaine en datant de la Modèl:S-, mas la primièra traça escricha de Friedolsheim remonta a 770. Lo abbaye de Fulda i aviá los sieus bens. En 826, lo pòble se trucava Friedesheim e fasiá partida Grafschaftsdörfer. L'ancian pòble imperial fasiá partida del bailliage del Kochersberg e constituissiá una possession indivise administrada conjointement per la avesque d'Estrasburg e l'Emperaire. La mitat d'aquel darrièr i aguèt aquerit per la vila de Estrasburg en 1496. Friedolsheim Èra una annèxa de Maennolsheim fins en 1343. A partir d'ongan, lo pòble #venir un kaplanei vicariat, en dependent del Capítol rural de Betbur. En 1803, lo pòble ven una parròquia autonòma.
Les origines du village remontent à l'Antiquité ; on a retrouvé d'abondants vestiges gallo-romains et des traces de voie romaine datant du Modèl:S-, mais la première trace écrite de Friedolsheim remonte à 770. L'abbaye de Fulda y avait ses biens. En 826, le village s'appelait Friedesheim et faisait partie des Grafschaftsdörfer. L'ancien village impérial faisait partie du bailliage du Kochersberg et constituait une possession indivise administrée conjointement par l'évêque de Strasbourg et l'Empereur. La moitié de ce dernier fut acquis par la ville de Strasbourg en 1496. Friedolsheim était une annexe de Maennolsheim jusqu'en 1343. À partir de cette année, le village devint un kaplanei vicariat, dépendant du Chapitre rural de Betbur. En 1803, le village devient une paroisse autonome.


text:
Andinomys edax
Lo genre Andinomys compòrta pas qu'una sola espècia, un rosegaire de la familha dels murids :
- Andinomys edax, apelat Andean mouse (mirga dels Andes) pels anglofòns.
Se rencontra aquesta espècia en America del Sud : en Argentina, Bolívia, Chile e a Peró (IUCN).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Andinomys edax dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Andinomys edax dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 633075 Andinomys edax Thomas, 1902 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Andinomys edax (en)
- Referéncia NCBI : Andinomys edax (en)
- Referéncia IUCN : espècia Andinomys edax Thomas, 1902 (en)


text:
Artèria
Ua artèria qu'es un canèr qui chiscla sang despuish deu còr enlà, dab pression hauta . Que podem destriar la circulacion arteriau en dus. D'un costat l'artèra pulmonara, que sòrteish deu còr dret entà'u paumon, que conten sang non oxignada que s'en va cuelher l'oxigèn hens capilars pulmonars. De l'aute costat, qu'avem la ciriculacion arteriau generau, la sang qu'es chisclada despuish lo còr esquerra, dab sang oxigenada ende oxigenar cada cellula deu còr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dinc a Reneishença, que pensavam ne contengossin pas nada sang mes que miava lo "pneuma" aus organis. Aqueste pneuma qu'èra la calor de vita creada hens lo còr. Aquò pr'amor un còp mòrt, la sang s'en va hens veas e las artèrias s'en tròban uèitadas.


text:
Frederik Willem de Klerk
Frederik Willem de Klerk ( Johannesburg, 18 de març de 1936 ) es un òme politic sud-african que foguèt president del govèrn sud-african entre agost de 1989 e mai de 1994. En 1993 li foguèt atribuit lo Prèmi Nobel de la Patz conjuntament amb Nelson Mandela.
Venent d'una familha bòer amb una fòrta tradicion politica, foguèt licenciat en dreit e 1958. Posteriorament fondèt un estudi d'avocats a Vereeniging e, en 1972 foguèt elegit deputat al Parlament pel Partit Nacional de Sud-Africa. Durant lo ans seguents ocuparà divèrsas foncions ministerialas: entre 1979 e 1982, la de las Minas e de l'Energia; entre 1982 e 1985, la de l'Interior; e entre 1984 e 1989, la dels Afars Exteriors.
En aqueste darrièr an remplacèt Pieter Willem Botha a la presidéncia del govèrn, pòst a partir del qual començarà una politica de reformas encaminada a l'abandon de l'apartheid. Abroguèt las leis segregacionistas, e faguèt desliurar los presonièrs politics negres, que entre eles i aviá Nelson Mandela, legalizèt lo Congrès Nacional African (CNA) e dotèt lo país d'una nòva Constitucion.


text:
Mariano Moreno
Mariano Moreno (Buenos Aires, lo 23 de seteme de 1778 - Mar Grana, lo 4 de març de 1811) que ho un avocat, intellectuau e òmi politic argentin deu temps de la Revolucion de Mai. Que ho secretari de la Purmera Junta e atau que fondè la Bibliotèca Nacionau Argentina e un jornau oficiau La Gazeta de Buenos Ayres.
Qu'estudiè a l'Universitat de Chuquisaca on aprengó lo francés e l'anglés çò qui'u permetó d'informà's sus los escrits de las Lutz e mei que mei sus Jean-Jacques Rousseau qui's tradusè lo son Contracte Sociau. Com avocat que prengó posicions progressistas en favor deus indians praubes e en favor de Martín de Álzaga.
Que's considèra l'autor de Representación de los Hacendados un manifèst en favor deu libre comèrci enter las colonias e la rèsta deu monde.
A despart de las soas idèas e de las soas iniciativas determinantas entau país en construccion, çò qui marquè tanben lo percors de Moreno que ho la rivalitat e l'ostilitat de cap a e de Cornelio Saavedra entau quau e a qui e domandè de signar un Decret de Supression d'Aunors (qu'èra ua reaccion a ua serada enter Saavedra on oficièrs des sons amics eth avèvan hicada ua coroa de sucre suu cap en lo bèth nomar Rei). Fin finau Saavedra que vençó politicament, Mariano que voló demissionar (çò qui ho arrefusat) puish que demandè d'estar lo representant de la Junta en Euròpa, çò qui'u ho autrejat. Emposoat per un medicament durant lo viatge (circonstàncias a l'origina d'ua controvèrsia istorica) que lo son còs que ho getat dehens ua banèra e dens las aigas au cap d'ua seria de salvas d'aunor.
La rivalitat enter Moreno e Saavedra qu'ei estada l'enjòc de transposicions (progressista contre conservator, preünitari contre prefederau) qui son sonque analisi e jutjaments posteriors ; enter ambs, i avó mei que mei oposicion de personas e de foncions. Los detractors de Moreno qu'emplegan quitament a còp l'adjectiu de jacobin, çò qui ei de segur un abús.
Mort en 1811 que conegó e qu'acompanhè l'independéncia deu son país mes que's morí abans la declaracion d'independéncia (de 1816).


text:
Antoigné
Antoigné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna angevine del Saumurois, Antoigné se situa sus la rota D178, al sud-es de Montreuil-Bellay, en limit dels departaments dels Dos-Sèvres e de la Viena[1].
Aquela pichona municipalitat es aquela la mai al sud-es del departament de Maine-e-Loire.
Commune angevine du Saumurois, Antoigné se situe sur la route D178, au sud-est de Montreuil-Bellay, en limite des départements des Deux-Sèvres et de la Vienne[1].
Cette petite commune est celle la plus au sud-est du département de Maine-et-Loire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 IGN e BRGM, Géoportail Antoigné (49), consultat lo 14 d'agost de 2012


text:
Soman
Lo soman es una substància incolòra, camfrada e volatila de la categoria deis organofosforats e un neurotoxic fòrça perilhós per l'èstre uman e l'animau. Sa dòsi letala es fòrça febla amb una valor d'environ 5 ppb, ço que representa una toxicitat 1000 còps pus importantas qu'aquela de cianur, es pòu passar sensa dificultat lei barrieras dei paumons ò dau pèu per ganhar lo sang. Per aquela rason, lo soman es una arma quimica considerada coma una arma de destruccion massiva que sa produccion, son estocatge e son utilizacion son defendudas.


text:
Caracal caracal
Lo caracal (Caracal caracal), o lop cervièr del desèrt o lop cervièr de Pèrsia, es un felin d'Africa e d'Asia.
Caracal caracal es la sola espècia del genre Caracal.
Es un animal polit, long de 65 a 75 cm e naut, en mejana, de 40 a 45 cm. Sa coa mesura aperaquí 25 cm. Son còrs es pus deligat que lo dels lops cervièrs nordics, çò que ne fa un correire excellent. Sas longas aurelhas ponchudas, ornadas de topets peloses, melhoran encara la finesa de son ausida. Sa rauba unida d'un jaune falbe s'armoniza perfièchament amb la color generala del desèrt.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 552459 genre Caracal Gray, 1843 (en)
- Referéncia ITIS : TSN 552775 espècia Caracal caracal (Schreber, 1776) (en)
- Referéncia IUCN : espècia Caracal caracal (Schreber, 1776) (en)


text:
Josué
Josué (ebrieu: יְהוֹשֻׁעַ) Yĕhôshúa‘; grèc: Ἰnσoῦς, arabi: يوشع بن نون Yūshaʿ ibn Nūn, turc: Yuşa), es un personatge de la Torà, es una de las espias d'Israèl (Num 13–14) e dins d'unes passatges l'assistant de Moïses.[1] Es lo personatge central del libre de Josué dins la Bíblia ebraica. Segon lo Libre de l'Exòde, lo Libre dels nombres e lo Libre de Josué, venguèt lo menaire de las tribús d'Israèl après la mòrt de Moïses; son nom èra Hoshe'a lo filh de Nun, de la tribú d'Efraim, mas Moïses lo disiá Yehoshu'a (Josué) (Modèl:Bibleverse) lo nom que li es conegut uèi; segon la Bíblia , nasquèt en Egipte abans de l'Exòde.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michael D. Coogan, "A Brief Introduction to the Old Testament" page 166-167, Oxford University Press, 2009


text:
Sainneville
Sainneville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Havre, jos prefectura de Seine-Maritima, es Modèl:A unitat a l'oèst, la prefectura (Roan) es distant d'unitat|80|km {{}} a l'èst.
Sainneville-Sus-Seine a situat a unitat|8|km}} de Montivilliers e a unitat|7|km {{}} de Sant-Romain-de-Colbosc.
Lo vilatge a estendut e divèrses caserius (Lo Clos Viger, La Maire Violeta, lo Tribunal Sobiran...) An escampilhat a l'entorn del centre-bourg.
Le Havre, sous préfecture de Seine-Maritime, est à 20 km à l'ouest, la préfecture (Rouen) est distante de 80 km à l'est.
Sainneville-sur-Seine est situé à 8 km de Montivilliers et à 7 km de Saint-Romain-de-Colbosc.
Le village est étendu et plusieurs hameaux (Le Clos Viger, La Mare Violette, la Cour Souveraine...) sont dispersés autour du centre-bourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- A Modèl:La s-, los mèstres e écoliers del collègi parisenc Sant-Martin-de detlo-Mont son senhors de Sainneville. Los succedisson de contunh a aquel títol Pierre lo Pichon, aconselhar al Parlament de Roan a Modèl:La s-, e de contunh las châtelains Baudot.
Charles comte de Ourches (familha de Ourches) esposa Maximilienne Felicitat Isabelle Jeanne Paule de Baudot, Marquise de Sainneville #que #nàisser una filha Marguerite Alexandrine de Ourches nascuda lo 14 de març de 1783 a Tantonville e unes fils Didier Balthazard. Inventari del 8 de març de 1741 après defalhiment de Nòbla Madama ne Maride Charlotte del Houtté de Courtonne, André de Baudot escuyer abbé clèrgue tonsuré de Roan, légataire universal de la siá granda-tanta representat per Messire Henry François de Baudot lo sieu fraire chevalier senhor chastelain e patron de Sainneville[1].
- Au Modèl:S-, les maîtres et écoliers du collège parisien Saint-Martin-du-Mont sont seigneurs de Sainneville. Puis leur succèdent à ce titre Pierre le Petit, conseiller au Parlement de Rouen au Modèl:S-, et ensuite les châtelains Baudot.
- Charles comte d'Ourches (famille d'Ourches) épouse Maximilienne Félicité Isabelle Jeanne Paule de Baudot, Marquise de Sainneville dont naquit une fille Marguerite Alexandrine d'Ourches née le 14 mars 1783 à Tantonville et un fils Didier Balthazard.
- Inventaire du 8 mars 1741 après décès de Noble Dame Marie Charlotte du Houtté de Courtonne, André de Baudot escuyer abbé clerc tonsuré de Rouen, légataire universel de sa grande-tante représenté par Messire Henry François de Baudot son frère chevalier seigneur chastelain et patron de Sainneville[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Archiu départementales de Seine-Maritim, 2E91/185
- ↑ Source : Archives départementales de Seine-Maritime, 2E91/185


text:
Quetzalcoatl
Quetzalcoatl (Ketsalkoatl que en nauatl modèrne significa "sèrp emplumada") es lo nom nauatl de la divinitat de la Mesoamerica anciana, un dels dieus de la civilizacion astèca principalament.
Lo nom, "Quetzalcoatl", significa literalament sèrp-aucèl quetzal o sèrp amb plumas de quetzal (çò que vòl dire qu'es divin o apreciat) en lenga nahuatl. La civilizacion maia lo coneissián jol nom Kukulkan, e los quichés coma Gukumatz. Aquesta divinitat foguèt plan importanta per l'art e la religion de gaireben tota l'America Centrala pendent 2000 ans, dempuèi lo periòde preclassic fins a la conquista espanhòla. Las civilizacions olmèca, la mixtèca, la toltèca, astèca e la civilizacion maia adoravan la sèrp emplumada. L'adoracion de Quetzalcoatl compreniá de sacrificis animals, e dins d'autras tradicions se disiá que Quetzalcoatl s'opausava als sacrificis umans, contràriament a d'autres dieus dels astècas.
Los toltècas tenián un sistèma dual de cresenças. L'opausat de Quetzalcoatl èra Tezcatlipoca, que fugiguèt en exilh a causa de Quetzalcoatl. Los astècas adoptèron la cultura dels toltècas, pr'aquò ne faguèron de bessons, opausats, mas parius; Quetzalcoatl ne venguèt a èsser conegut coma lo Tezcatlipoca Blanc, en oposicion amb lo Tezcatlipoca Negre. Totes dos amassa, se pensava que creèron lo mond.
L'emperaire astèca Moctezuma II creguèt inicialament que l'arribada d'Hernan Cortés en 1519 èra lo retorn de Quetzalcoatl. Cortés aprofechèt aquela escasença per eliminar las oposicions a sa dominacion pendent la conquista.


text:
Benito Quinquela Martín
Benito Quinquela Martín (orfanin, trobat a Buenos Aires lo 1 de març de 1890 - Buenos Aires, lo 28 de genèr de 1977) que ho un pintre argentin especilizat dens la representacion de la vita portuària e, atau, mei que mai, de l'estatica deu son pòrt nadau : lo quartièr de La Boca a Buenos Aires.
Lo son nom qu'ei associat tanben dab Caminito, ua carrèra de la Boca on, a la soa seguida, e s'installèn artistas e artesans e qui, pingoralada com ei, b'ei uei ua atraccion toristica de Buenos Aires.


text:
Jambalaià
Lo jambalaià es una especialitat culinària au còp provençala e de Loïsiana que son ingredient pricipau n'es lo ris, acompanhat de polet per la varianta provençala. En Loïsiana, la carn pòu èstre de buòu, de cambajon, de saucissas vò de carambòt.
Etimologia e cultura[modificar | modificar la font]
Aqueu mot apareis per lo premier còp dins lo poèma occitan de Fortunat Chailland Leis amors de Venús vò lo paisan au teatre. L'Oxford English Dictionary[1]. reten aquesta premiera occurréncia coma origina dau mot e l'atribuís donc a l'occitan, emai existon d'autreis etimologias (amerindiana, africana, francesa, ...). Dins son Tresaur dau Felibritge, Mistral dona una definicion dau Jambalaià e l'atribuís una origina araba, sènsa mai de precision[2].
Sa fortuna americana faguèt dau Jambalaià v'un dei simbèu de la cultura cajun.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.sigal.org/CulinaryHistory/Jambalaya/Jambalaya.htm
- ↑ Frederic Mistral, Trésor du Félibrige, II, p. 152.


text:
Alfred Henri Jarry[1] naissèt dins la vila francesa de Laval, filh de Anselme Jarry e Caroline Quernest. D'origina bretona de la part de maire, recebèt una educacion sonhada.
Conegut principalament per l'òbra de teatre Ubú Rei (1896), qu'es citada sovent coma precursora del teatre surrealista dels ans 20 e 30, Jarry utilizèt de divèrses genres literaris. Escriguèt d'òbras de teatre, romans, poesia, assag e articles de jornalisme especulatiu. Los sieus tèxtes representan un trabalh pionièr en lo teatre del absurd. Sovent grotesc e incomprés, inventèt una pseudociència nomenada "patafisica".
Lo succès primairenc de las siás òbras lo portèt a una vida desordenada e irregulara. Moriguèt en la praubesa lo 1 de novembre de 1907, de meningitis tuberculosa, dins l'Espital de la Caritat.


text:
1910
Aquesta pagina concernís l'an 1910 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Arrestacion de Francisco Madero que menaçava la reeleccion de Diáz. Pasmens, après d'annada de crisi economica e politica entre lei diferentei practicas dau regime, aquò entraïnèt uneis insureccions dins lo país que se transformèt en una lònga guèrra civila (Revolucion Mexicana de 1910 a 1920).


text:
Sant Simon (Tolosa)
Sant Simon es un grand quartièr residencial situat al sud-oèst de la vila de Tolosa, dins lo canton de Tolosa-12. Es un ancian vilatjòt absorbit per la vila de Tolosa. Lo quartièr garda son centre de vilatge malgrat lo fòrt desvelopament de lotjaments d'ostalets dempuèi lo començament dels ans 2000. Tres grands axes rotièrs traversan lo quartièr: la carrièra de Sèishes a l'èst, lo camin de Bassacamba al centre e la carrièra de Sant Simon a l'oèst que permeton de religar las comunas vesinas de Portèth de Garona, Cunhaus (e l'anciana basa aeriana militara de Francasal) e Tornafuèlha.


text:
Oman
Lo Soudanat d'Oman es un Estat d'Asia Occidentala situat a l'Orient Mejan, a la punta sud-èst de la Peninsula Aràbia. A frontièra amb los Emirats Arabis Units al nòrd, amb l'Arabia Saudita a l'oèst e amb Iemèn al sud-oèst, del temps qu'a l'èst es banhat pel golf d'Oman al nòrd del cap Ra's al-Hadd e per la Mar d'Arabia al sud d'aquel cap.
La capitala es Mascate.
Lo gentilici es omanita[1](idem omanés -esa).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans l'arribada de l'Islam al sègle VII Oman foguèt jol govèrn e/o l'influéncia de tres dinastias pèrsas: la dinastia Aquemenida, los Parts e los sassanidas. Aqueles darrièrs succediguèron als Parts durant lo sègle III e governèron fins a l'arribada de l'Islam.
Oman après l'arribada de l'Islam[modificar | modificar la font]
A Oman renhava al sègle VII la familha al-Djulanda de la tribú dels Banu Maawil de Suhar, e s'afrontava a d'autras tribús de l'interior dirigidas per la dels al-Atik, jos la direccion de Lakit ibn Malik al-Atiki. Èran a mand de pèrdre lo poder quand en 629 lo general musulman Amr ibn al-Asi foguèt enviat dins la zòna e expulsèt las tribús atacantas e restabliguèt los fraires Djayfar e Abbād ibn Julanda, caps de la dinastia en governant, en tot lo sieu poder. Aital qu'aqueles favoriguèron l'islam.
En 632, durant la Rida, Lakit ibn Malik al-Atiki ensagèt tornarmai de prene lo poder e Amr li calguèt sortir del país mas lo meteis an la revòlta foguèt reprimida per Ikrima ibn Abi Djahl, e durant fòrça temps los al-Djulanda restèron los sobeirans absoluts d'Oman.
Al temps del califa Uthman, pugèt al tròn Abbād ibn Julanda, que governèt fins a la siá mòrt en 686 en luta contra los khwaridj de la Yamana, e lo succediguèron los sieus filhs Said e Sulaiman ibn Abbad al-Djulanda. Aqueles dos fraires foguèron expulsats d'Oman per al-Hadjdjadj ibn Yusuf (governador d'Iraq lo 694) e lo país foguèt unit al califat.
Istòria medievala e modèrna[modificar | modificar la font]
Oman es dempuèi de sègles una basa per comerçants. En 1508 Mascate, la siá principala vila portuària, passèt a mans portuguesas. Posteriorament, en 1659 passèt a contraròtle otoman, perdut en 1741, amb l'arribada de l'actuala linha de soudans començada per Achmed Ibn Said.
Al començament del sègle XIX Oman cresquèt fins a venir una poténcia, amb possessions en Balochistan e Zanzibar, que foguèron progressivament perdudas. En 1891 venguèt un protectorat britanic, tot en mantenent aquel estatut fins en 1971. L'an anterior, lo soudan Said Ibn Taimur foguèt desrocat per lo sieu filh Qaboos bin Said Al Said qu'es demorat al poder d'alavetz ençà. Aquel a provat de melhorar la situacion economica del país e se manténer en patz amb la rèsta dels païses de l'Orient Mejan.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo cap d'Estat e de govèrn es lo soudan (Qaboos bin Said Al Said, après 1970), en governant ereditari qu'escuelh a un gabinet qu'o prenguères. Dins lo decenni de 1990, lo soudan instituiguèt un conselh assessor elegit, lo Majlis ash-Shura', la Cambra bassa de 83 membres, del coma un grop de 190 000 ciutadans podián votar en 1997, e lo soudan aviá poder de vèto o aprovacion. En 1996 s'instituiguèt la Cambra Nauta o lo Majlis ad-Dawla, de 41 membres, elegits pel soudan.
Existís pas de Constitucion e la justícia es repartida entre la Cort Suprèma e las Corts Tradicionalas Islamicas.
Las foncions del soudan son basicament las d'un monarca absolut, sens democracia ni institucions.
Geografia[modificar | modificar la font]
Oman, situat al sud-èst de la Peninsula Aràbia amb una còsta de près de 1600 km e quatre regions naturalas: la plana litorala; un desèrt vast e plan que cobrís granda part del centre d'Oman; lo Dhofar, al sud, ont se tròba la vila de Salalah; e las cadenas montanhosas la còsta dessús nòrd, lo bèc que mai naut n'es lo Jabel Sham, amb 3000 m d'altitud. Montanhas que daissan una franja plana en la còsta nòrd ont son localizadas las principalas vilas del país: Mascate (la capitala), Matrah e Sur al nòrd, puèi dequ'unas autras al sud, Thamarit e Raysut. Lo clima d'Oman es al dedins arid, mas en las còstas es umid.
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia d'Oman.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo Ministèri de l'Economia estimava qu'en la mitat de 2006 la populacion totala del país èra 2 577 000 abitants. D'aqueles, 1 844 000 èran nascuts dins lo país. La populacion cresquèt de 2 018 000 abitants al cens de 1993 fins a 2 340 000 al cens de 2003.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...


text:
Perciformes
Los percifòrmes son un òrdre de peisses ossoses comprenent de familhas nombrosas, al qual apartenon los peisses mai comuns de nòstras mars (per exemple, lo mèro, l'ombrina, la daurada, lo roget, lo mujol o muge, o lo macarèl) e de nòstras ribièras e lacs (per exemple, la pèrca, lo sandre, etc.). Una espècia africana, la pèrca de Nil, es lo simbòl de la destruccion de la biodiversitat dempuèi qu'a suplantat la màger part de las espècias del lac Victòria.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Sosòrdres[modificar | modificar la font]
- Acanthuroidei
- Ammodytoidei
- Anabantoidei, (combatent, etc.)
- Blennioidei
- Callionymoidei
- Channoidei
- Elassomatoidei
- Gobiesocoidei
- Gobioidei
- Icosteoidei
- Kurtoidei
- Labroidei (escalar, peis clown, etc.)
- Notothenioidei
- Percoidei (pèrca, mèro, etc.)
- Scombroidei (ton, espadon, macarèl, etc.)
- Scombrolabracoidei
- Stromateoidei
- Trachinoidei (baudròia, etc.)
- Zoarcoidei
Classificacion filogenetica[modificar | modificar la font]
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Perciformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Perciformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 167640 Perciformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Perciformes (en)
- Referéncia NCBI : Perciformes (en)


text:
Praticien Province de Luxembourg »Praticien Libramont-Chevigny
Praticien Libramont-Chevigny - santé, adresse, téléphone - Nomao
Noiret Frederic
Adresse : 43 Rue de la Cortaille 6800 Libramont-Chevigny Belgique
Afficher le numéro
- Plan
- Satellite
- Mixte
Exporter la carte
Par catégorie
Infos pratiques Libramont-Chevigny Services domestiques Libramont-Chevigny Santé Libramont-Chevigny Médecin Libramont-Chevigny Artisans Libramont-Chevigny Automobile Libramont-Chevigny Finance Libramont-Chevigny Garage Libramont-Chevigny Menuisier Libramont-Chevigny Médecin spécialisé Libramont-Chevigny Charpentier Libramont-Chevigny Soins de beauté Libramont-Chevigny Education Libramont-Chevigny Comptable Libramont-Chevigny Architecture Libramont-Chevigny Travaux de maison Libramont-Chevigny Entretien pour la maison Libramont-Chevigny Architecte Libramont-Chevigny Kiné Libramont-Chevigny Animaux de compagnie Libramont-Chevigny Dachdecker Libramont-Chevigny Vétérinaire Libramont-Chevigny Dépannage technique Libramont-Chevigny Dentiste Libramont-Chevigny Fournisseurs d'énergie Libramont-Chevigny Zahn sezialist Libramont-Chevigny Immobilienservice Libramont-Chevigny Réparateur Libramont-Chevigny Justice Libramont-Chevigny Mode du corps Libramont-Chevigny Assurance Libramont-Chevigny Institut de beauté Libramont-Chevigny Orthophoniste Libramont-Chevigny Avocat Libramont-Chevigny Infirmière Libramont-Chevigny Concessionnaire Libramont-Chevigny Formation Libramont-Chevigny Services pour les vêtements Libramont-Chevigny Petite enfance Libramont-Chevigny Pediküre Libramont-Chevigny


text:
Calç
La calç (var. cauç, chauç) es una matèria generalament polverosa e de color blanca, obtenguda per combustion del calcari. S'utiliza dempuèi l'Antiquitat, en particular dins la construccion.
Quimicament, es un oxid de calci amb mai o mens d'oxid de magnèsi mas la designacion ordinària de « calç » pòt englobar diferents estats quimics d'aquel produit. Òm distinguís per exemple dins lo lengatge ordinari segon lors utilizacions dins la construccion :
- La calç viva, produit dirècte de la pirolisi del calcari, principalament de l'oxid de calci (CaO).
- La calç aeriana, o calç apagada, obtenguda par la reaccion de la calç viva amb d'aiga. Es constituida sustot d'idroxid de calci (Ca(OH)2). Es dita « aeriana », perque reagís amb lo CO2 de l'aire.
- La calç idraulica, obtenguda en apondent de silicat e d'aluminat perque es eissida de calcari mens pur. Es nomenada « idraulica » perque durcís amb d'aiga.
- Enfin, la calç designa tanben lo material « faguèt presa » aprèp utilizacion. Encara qu'es pas mai qu'un liant, se parla d'una paret a la calç, mas quimicament la calç en question es majoritàriament tornat al calcari (CaCO3).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Los diferents tipes de calç
- 2.1 La calç viva
- 2.2 La calç aeriana
- 2.3 La calç idraulica
- 3 Condicionament e estotatge
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi que consistís a brutlar una pèira per n'extraire un compausant mòble que se podrà reconstituir apuèi foguèt probablament descobèrt amb lo gip que, en brutlant (a 150 °C), dona lo plastre. Aquel material pus facil d'obtenir foguèt descobèrt abans la calç, mas de mesclas plastre e calç s'utilizèron coma supòrt de pintura murala en Egipte dès 2600 ans abans Crist.
De construccions de calç apareguèron apuèi, fins a èsser utilizada dins totas las construccions romanas, de las abitacions als aqüeductes en passant per las tèrmas. En mai es la calç que balhèt son nom al calcari, que ven del latin calcarius, « que conten calç » e calcix, « calç ».
Fòrça tecnicas d'aplicacion utilizada a l'epòca romana, traversèron l'Edat Mejana. L'utilizacion de la calç demorèt inevitabla dins lo bastiment fins a la descobèrta del ciment al mitan del sègle XIX. Remplacèt rapidament la calç dins totas las construccions modèrnas per que mai rigid e d'un còst mendre : blòts de ciment, beton...
La calç coneis al començament del sègle XXI un novèl interès. En efièch lo ciment es compatible amb la maçonariá dels bastits ancians en rassièrs e pèiras talhadas. Coma lo ciment es un material rigid e impermeable a l'aire, conven pas a la maçonariá tradicionala que demanda de soplesa e de permeabilitat a l'aire. La permeabilitat a l'aire permet a la maçonariá d'assecar. L'aiga de la pluèja e de las remontadas capillaras qu'absorbís, se pòt evacuar pels junts de calç mentre que se lo mortièr es de ciment, la paret pòt pas assecar e consèrva l'aiga, çò que pòt entraïnar l'aparicion de salpètra, de mossas microscopicas, d'aureòlas, de tacas, e de rajadas.
Los diferents tipes de calç[modificar | modificar la font]
La calç viva[modificar | modificar la font]
La calç viva es aquela que sortís del forn de calç. Lo principal constituent de la calç viva es l'oxid de calci, de formula CaO.
Après apòrt d'aiga, una reaccion quimica se produtz. Ven la calç apagada Ca(OH)2 (portlandite) utilizada dins lo bastiment per la maçonariá e la realizacion d'enduits : calç grassa o calç aeriana, calç idraulica naturala.
Idratacion[modificar | modificar la font]
Mesa en contacte amb d'aiga, se produtz una reaccion fòrça exotermica. Aquela etapa es obligatòri per obtenir la calç apagada, que siaga aeriana o idraulica.
Per la calç idraulica, I a d'emplegar la quantitat justa d'aiga, per tal que la presa de material se faga pas. Dins lo cas de la calç obtenguda a partir de calcari pur (calç aeriana), la quantitat d'aiga es pas limitada.
Quand la quantitat d'aiga aponduda es justa sufisenta per obtenir la reaccion d'extincion, es a dire d'idratacion de la calç, òm obten una polvera blanca. Si la quantitat d'aiga es pus importanta, òm obten una pasta blanca que se pòt dissòlvre a de PH pus importants: la calç apagada es de formula Ca(OH)2
Precaucions e utilizacion[modificar | modificar la font]
La calç viva es un produit potencialament dangeirós, principalament emplegat dins l'industria e l'agricultura. Idrofila, s'utiliza per assecar, destruire las matèrias organicas ricas en aiga. En cas de mescla de grandas quantitat de calç viva e d'aiga, la calor liberada es tala que l'aiga pòt prendre lo bolh e projectar de calç, qu'es corrosiva. Per aquela rason se conselha d'utilizar de lunetas e de gants pendent la manipulacion.
Se recomanda de versar progressivament la polvera dins l'aiga e pas lo contrari.
Se recomanda tanben de remenar la mescla aiga/calç viva lo long de sa preparacion, per limitar los risques de projeccion.
La calç aeriana[modificar | modificar la font]
La calç aeriana s'obten del calcari fòrça pur. Se tròba jos divèrsas nominacions : CAEB (anciana normalizacion : calç aeriada apagada pel bastiment), remplaçada pel CL (Calcique Lime : « calç apagada »), etc. Es l'idroxid de calci Ca(OH)2.
La calç aeriana servís dempuèi l'Antiquitat per realizar de mortièrs per la construccion, d'enduits e de pinturas sus las parets. Es tanben utilizada per aparar los arbres frutièrs, o lutar contra la putrefaccion dels cadavres en cas d'epidèmia.
Calcinacion[modificar | modificar la font]
Amb calcinacion del calcari a gaireben 900 °C (CaCO3) òm obten de calç viva (oxid de calci : CaO) e una fòrta produccion de dioxid de carbòni (CO2):
La reaccion s'acompanha d'una pèrda de pes de prèp de 45 %, correspondent a la pèrda en dioxid de carbòni segon la formulacion quimica :
Extincion[modificar | modificar la font]
La transformacion de calç viva en calç apagada s'efectua per apòrt d'aiga (H2O). Aquela operacion d'extincion produtz l'idroxid de calci Ca(OH)2, amb una fòrta produccion de calor :
Après transformacion, l'aumentacion del volum es de prèp de 30%.
L'extincion se pòt realizar de diferents biais :
- asagatge superficial dels blòts de calç viva, puèi terminason de la reaccion a l'aire ;
- immersion dels blòts de calç viva dins un grand volum d'aiga puèi terminason de la reaccion a l'aire ;
- mescla aiga-calç dins un malaxador amb contraròtle de la reaccion exotermica (dins l'industria) ;
- immersion dels blòts de calç viva dins un grand volum d'aiga puèi terminason de la reaccion dins l'aiga.
Dins los tres primièrs cases òm obten una calç en polvera (flor de calç, calç grassa, CAEB, calç apagada…). Dins lo darrièr cas, la calç apagada producha pren l'aparéncia d'una pasta (calç en pasta) qu'òm pòt gardar tant que se daissa en superfícia d'aiga limitant los escambis de dioxid de carbòni (doncas de carbonatacion).
La calç en polvera correspond plan a las practicas actualas del bastiment (dosatge en volum, mescla dins la betonièra…).
La calç en pasta permet d'obtenir de mortièrs pus « gras », mens subjèctes a la dessicacion rapida, los enduits o las pinturas carbonatant pus lèu e doncas pus resistents. En contra, son dosatge es pus dificil, l a mescla amb la sabla pus delicada.
Carbonatacion[modificar | modificar la font]
La presa de la calç aeriana s'efectua per carbonatacion, es a dire en absorbent lo dioxid de carbòni (CO2) present dins l'atmosfèra : d'ont son nom de « calç aeriana » :
Segon l'umiditat del mitan, aquela reaccion se produtz sus mai d'un mes : la vapor d'aiga se liga amb lo dioxid de carbòni atmosferic per formar l'acid carbonic ; la calç fixa lo dioxid de carbòni contengut dins aquel acid e se transforma en calcari. Lo resultat d'aquela operacion es tornarmai de calcari (CaCO3).
Lo mecanisme de presa per carbonatacion s'efectua en preséncia d'aiga, d'ont un mestritge obligatòri de las condicions de mesa en òbra (umidificacion dels supòrts, contraròtle de las condicions climaticas...).
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Los usatges de la calç aeriana son nombroses. En França, son usatge se repartís atal :
- Siderurgia : environ 40 %,
- Trabalhs publics, carrièras : environ 13 %,
- Agricultura : environ 10 %,
- Tractament de las aigas : environ 10 %,
- Construccion, bastiment : environ 3 %
- Absorpcion del dioxid de carbòni : aparelhs d'anestesia e respiratòris de secors.
Utilizacion dins l'agricultura[modificar | modificar la font]
Per l'agricultura, s'utiliza de calç magnesiana o dolomitica, qu'apond de magnèsi als sòls acids. S'utiliza, lo pus sovent, de calç calcica. Las calces utilizadas per l'agricultura son totjorn de forma oxid de calci, o d'oxid de calci combinat amb d'oxid de magnèsi.
Utilizacion dins l'industria[modificar | modificar la font]
S'utiliza sa proprietat de « floculacion »
- Dins lo tractament de las aigas
- Dins lo tractament dels fums
Utilizacion dins las òbras publicas[modificar | modificar la font]
La calç aeriana es tanben utilizada dins la realizacion de las carrièras o dels camins, lo pus sovent jos forma de calç viva. Coma dins l'industria, s'utiliza sa proprietat de « floculacion ».
Utilizacion coma absorbidor del dioxid de carbòni[modificar | modificar la font]
- Per l'anestesia en circuit tapat
- Dins los aparelhs respiratòris utilizats en ambient de gas dangeirós
- Dins las activitats sosmarinas.
Utilizacion dins la decoracion d'interior[modificar | modificar la font]
La calç existís dempuèi 6000 ans; es amb lo gip, un dels pus ancians materials utilizats per l'òme. Sas proprietats :
- Antiseptic, desinfècta, assanís l'atmosfèra.
- Daissa respirar las maçonariás.
Un rendut decoratiu excepcional e una velosat sens egal a l'interior coma a l'exterior Una decoracion viventa : la calç respira doncas los moeratges varian en foncion de l'idrometria ambianta. Se patina e vielhís fòrça plan.
Lo calç es tanben emplegat en Provença per empegar las tometas exagonalas. Sas proprietats permeton a las tometas de se pas fendasclar en laissant una cèrta elasticitat al sòl per sa respiracion naturala.
La calç idraulica[modificar | modificar la font]
La calç idraulica s'obten a partir de calcari contenent de silicat, aluminat, de compausats de magnèsi. La calç idraulica pus coneguda ven de la calcinacion del calcari mesclat d'argila. Fa presa en qualques oras, al contacte de l'aiga, d'ont son nom.
Carbonatacion de la calç idraulica[modificar | modificar la font]
Lo calcari natural es lo pus sovent mesclat amb de marlas e d'argilas ricas en elements quimics, principalament lo selze e tanben lo fèrre, l'alumini. A las temperaturas de coseson (800 °C e 1 500 °C), lo calci se combina amb aqueles elements per formar de silicats, d'aluminats e de fèrro-aluminats de calci.
Al contacte amb l'aiga, lors de l'extincion de la calç viva, e subretot lors la mesa en òbra dels mortièrs, aquelas moleculas forman d'idrats insolubles. Las proporcions d'alumina e de fèrre son fòrça flacs : dins los liants blancs, las tenors en fèrre son inferioras a 0,1 o 0,2%. La presa idraulica es essencialament eissida de la reaccion entre lo CaO e los silicats.
Es aprèp la mesa en òbra que la calç e los idrats van se carbonatar al contacte de l'aire umid per tornar donar lo carbonat de calci e lo selze d'origina. Es la partida aeriana de la presa.
Lo rapòrt entre diferents compausants associats a l'argila e la part en calç definís l'indici d'idraulicitat.
Condicionament e estotatge[modificar | modificar la font]
La calç es uèi condicionada en saca de 15 kg, 25 kg. I a d'estocar dins un luòc sec.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr+en)Ecole d'Avignon (Escola d'Avinhon)
- (en) Associacion europèa de la calç (EuLA)
- (en) National Lime Association (NLA)
- (fr) Les chaux naturelles


text:
Sandro Botticelli
Sandro Botticelli (nascut a Florença en 1447, mòrt dins la meteissa vila en 1510) foguèt un pintor renaissentista italian. Son nom vertadièr èra Alessandro di Mariano Filipepi, mas foguèt sonat Botticelli que foguèt l'aprenent del pintor e artisan Botticello.
Se sabon pas tròp de detalhs de la vida de Botticelli, levat que foguèt aculhit pels Medicis e d'autras familhas florentinas prestigiosas entre 1483 e 1500. A mai Botticelli signèt pas la màger part de sas òbras, çò que fa que se pòt pas determinar son ordre cronologic en defòra de jutjar en foncion de la vielhesa de la tela sus las que son penchas sas pinturas.
Qualques pinturas de Botticelli[modificar | modificar la font]
Botticelli uèi[modificar | modificar la font]
Las òbras de Botticelli fan partida dels nombroses referents de la cultura italiana que son coneguts internacionalament. Una partida de sa pintura la Naissença de Vènus es estada emplegada pels dessenhs sus las monedas europèas (moneda de 10 centims d'èuro)


text:
Illas Mariannas del Nòrd
Las illas Mariannas del Nòrd son un archipèla de Micronesia, dins l'Ocean Pacific, e un estat liurament associat als Estats Units.
Lor capitala es lo vilatge de Capital Hill dins la municipalitat de Saipan.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dependéncia espanhòla abans 1898, foguèron vendudas a Alemanha que ne faguèt una colonia (illas Marianas). En 1914, foguèron ocupadas per Japon, qu'obtenguèt en 1919 un mandat de la Societat de las Nacions. En 1941, serviguèron de basa als japonés per l'invasion de Guam.
En 1944-1945, foguèron ocupadas pels Estats Units qu'obtenguèron un mandat de las Nacions Unidas. Dins las annadas 1060, votèron l'unificacion amb Guam mas los guamés la rebutèron. En 1986 recebèron un estatut d'estat liurament associat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las illas Mariannas del Nòrd fan partida de las illas Mariannas, en Micronesia. La sola illa Marianna qu'es pas dins las Mariannas del Nòrd es l'illa de Guam.
Son divididas en quatre municipis:


text:
Belsunce
Belsunce es un quartier de Marselha, que s'atròva dins lo premier arrondiment, dins l'ipercentre de la ciutat, entre la Canabiera, la Pòrta d'a-z'Ais, lo Pòrt Vièlh e lo Baloard d'Atenas.
Es un quartier popular, que son nogau centrau es lo Cors Belsunce, ancian Grand Cors bastit sota Loís lo Quatòrze que deviá permetre a Marselha de posquer prepausar una passejada au nivèu dei grandeis avengudas que s'atròvan dins leis autrei ciutats d'importància.
Belsunce es conoissut per lo nombre de sei boticas de vestits, mai tanben per la preséncia de la Bibliotèca Municipala a Vocacion Regionala de Marselha, installada dins leis ancians locaus dau Teatre de l'Alcazar.
Prenguèt puei lo nom de Belsunce, en omenatge a l'Avesque de Belsunce e dau ròtle positiu que juguèt dins l'episòdi da la Granda Pèsta de 1720.
Lo cors es cantat per Victor Gelu, dins sa cançon Leis Omes dau Cors e, mai recentament, per Bouga, dins la cançon Belsunce Breakdown.
Lo canton de Marselha Belsunce es un dei cantons administratius dau Conseu Generau dei Bocas de Ròse.


text:
Imnes de Dèlfes
Los imnes de Dèlfes que son duas pèças de musica de la Grècia antica marcadas sus pèiras au segond sègle A.C. e vodadas au diu Apollon
La musica qu'i e marcada dab letras grègas com ac hasèvan los ancians grècs.
Lo purmèr imne que's compausa d'ua simpla linha melodica compausada sus lo mòde dorian (en vertat, meilèu çò qui aperam uei lo mòde frigian.
Que hon descobèrtas au sègle XIX e, au dia de uei, que son las pèças de musicas conegudas e notadas shens ambigüetat mei ancianas (la pèça la mei anciana qu'ei ua tauleta sumeriana d'argela mes d'ua lectura mei imprecisa peus especialistas).


text:
Drech civil
Lo drech civil es un sistèma legal basat sul drech roman. Es un dels dos principals sistèmas legals europèus; l'anglés (lo comun, common law) es l'autre. Lo "drech civil" tanben pòt definir las nòrmas e principis que regulan las relacions pus generalas e quotidianas de la vida de las personas .
A l'Edat Mejana, lo drech roman foguèt adoptat, amb de modificacions localas, per totas parts d'Euròpa, mai que mai jos l'influéncia de la glèisa crestiana; sa difusion posteriora es deguda en granda part a l'influéncia del francés e del Còde Napoleon, basat sul drech roman, que foguèt adoptat al sègle XIX per divèrses estats d'Euròpa de l'Èst, d'Asia, e en Egipte. Dintre de la Mancomunitat Britanica (Commonwealth), lo drech roman forma la basa dels sistèmas legals d'Escòcia e Quebèc e es tanben la basa del drech de la Republica de Sud-Africa.


text:
Olibrius
Flauius Anicius Olybrius (mòrt en 472), mai conoissut coma Olibrius, fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt quauquei mes en 472 a la fin de l'Empèri Roman d'Occident. Succediguèt a Anthemius e fuguèt remplaçat per Gliceri. Obtenguèt rapidament lo sostèn dei Borgondas qu'ocupavan la màger part d'Itàlia mai moriguèt d'idropisia a la fin de 472, après solament quauquei mes de rèine. Après sa mòrt, lei senhors borgondas, mèstres vertadiers de la peninsula, podián pas venir emperaires e quatre mes fuguèron necessaris per trobar un successor.


text:
Cervidae
Los cervids son una familha de mamifèrs romiants qu'a un nombre par de dets, lor particularitat es de portar de banas. Se compta demest eles las darrièrs grands romiants salvatges de las regions temperadas. A travèrs lo monde n'existís 44 espècias repartidas en 17 genres. Lo cèrvi comun dels bòsques d'Euròpa es lo cèrvi elaf, apelat wapiti en America del Nòrd.
La talha dels cervids va de la talha d'una lèbre (pel podon) a la talha d'un caval (per l'elan).
Listas de las espècias[modificar | modificar la font]
Son devesidas en quatre sosfamilhas :
- Sosfamilha dels Capreolinae comprenent de cèrvis, l'elan, los daguets, los podons...:
- genre Capreolus:
- genre Alces:
- Alces alces, l'elan.
- genre Odocoileus
- genre Ozotoceros
- genre Mazama
- genre Pudu
- genre Blastocerus
- genre Hippocamelus
- genre Rangifer
- Rangifer tarandus, lo rèn.
- Sosfamilha dels Cervinae comprenent de cèrvis (axis, wapiti, cèrvi Sika...), los dams...:
- genre Axis
- Axis axis, lo cèrvi axis.
- genre Cervus
- Cervus duvaucelii, lo barasinga.
- Cervus elaphus, lo cèrvi elaf o wapiti.
- Cervus eldii, lo cèrvi d'Eld.
- Cervus mariannus, lo cèrvi de las Filipinas.
- Cervus nippon, lo cèrvi Sika.
- genre Dama
- Dama dama, lo dam.
- Dama mesopotamica, lo dam persan.
- genre Elaphurus
- genre Axis
- sosfamilha des Hydropotinae
- genre Hydropotes
- Hydropotes inermis, lo cèrvi d'aiga de China.
- genre Hydropotes
- sosfamilha dels Muntiacinae
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180693 Cervidae Goldfuss, 1820 (en)


text:
Libertats fondamentalas
Las libertats fondamentalas o drechs fondamentals representon juridicament l'ensems dels drechs primordials per l'individú, assegurats dins un Estat de drech e una democracia. Coïncidisson en partida amb los drechs de l'Òme al sens larg, subretot aqueles de la primièra generacion.
Lo concèpte de libertat fondamentala es recent, alara i a pas unanimitat sus las limitas e quitament la definition. Es vist aquí, coma una nocion abstracha. S'agís d'estudiar la teoria de las libertats fondamentalas.
Somari
- 1 Presentacion
- 2 La proteccion de las libertats fondamentalas a l'internacional
- 3 L'Európa dels drechs de l'Òme, un fenomèn unic
- 4 La proteccion de las libertats fondamentalas sul plan nacional
- 5 Bibliografia
- 6 Ligams extèrnes
Presentacion[modificar | modificar la font]
Contengut[modificar | modificar la font]
Contengut de las libertats fondamentalas:
- los drechs de l'Òme
- las libertats publicas
- e tanben de nòu drechs coma las garantias proceduralas (cf. Convencion europèa dels drechs de l'Òme).
Diferéncias[modificar | modificar la font]
L'enancion de las libertats varia segon los sistèmas juridics:
- De sistèmas tradicionals aparant de libertats ja afirmidas dins de tèxtes de natura juridica divèrsa (ex. : Common law).
- D'autres privilegiant de tièras de drechs afirmits e aparats tre la Constitucion (Espanha e Alemanha).
- Fin finala, França adòpta una actitud intermediária avent una jurisprudéncia « creatritz » de proteccion, a partir de tèxtes a l'origina purament declaratius (c.f. Conselh Constitucional, 16 de julhet de 1971, libertat d'associacion).
La proteccion de las libertats fondamentalas a l'internacional[modificar | modificar la font]
Existís una proteccion limitada dels drechs fondamentals a l'international. La majoritat de las libertats fondamentalas son reconegudas sul plan internacional mas los tèxtes de valor imperativa e generala son rares. Se pòt pasmens levar l'exepcion de la construccion d'una Euròpa dels drechs de l'òme.
Las primièras iniciativas particularas de proteccion de las libertats fondamentalas[modificar | modificar la font]
Las initiacivas dins l'encastre de l'ONU[modificar | modificar la font]
Las grandas declaracions[modificar | modificar la font]
- Declaracion Universala dels Dreches Umans (1948)
- Declaracion dels Dreches de l'Enfant (1989)
- Declaracion e programa d'accion de Viena (1993)
Los autres acòrdis[modificar | modificar la font]
Las iniciativas europèas e americanas[modificar | modificar la font]
Las autras iniciativas[modificar | modificar la font]
- La Convencion americaina relativa als drechs de l'Òme
- La Carta africana dels drechs de l'Òme e dels pòbles.
L'Európa dels drechs de l'Òme, un fenomèn unic[modificar | modificar la font]
Doas proteccions :
- una proteccion limitada e indirècta operada per l'Union Europèa per l'intermediari de sa legislacion. (ex: proteccion del consomator europèu)
- una proteccion originala operada per la Cort europèa dels drechs de l'Òme.
La carta dels drechs fondamentals de l'Union Europèa es una declaracion dels drechs adoptada lo 7 de decembre de 2000 per l'Union Europèa qu'aviá pas, a l'origina, de valor constrenhenta d'un punt de vista juridic, perque aviá pas estat signada per las institucions europèas sens aver estat formelament ratificada pels Estats membres. Pasmens aquò cambièt lo 1èr de decembre de 2009 amb la dintrada en vigor del Tractat de Lisbona, que faguèt la carta juridicament constrenhenta.
La proteccion de las libertats fondamentalas sul plan nacional[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Istoric[modificar | modificar la font]
En França, la proteccion de las libertats fondamentalas es d'origina pretoriana. Es lo jutge administratiu que s'ipausèt lo primièr coma aparaire de la proteccion dels drechs de l'Òme. Aprèp, le jutge constitucional a amplifiquèt aquel movement li balhant una garantia mai fòrta: l'estatut constitucional per una decision de 1971.
La nocion de libertat tala que la coneissem es eissida de l'aplicacion dels concèptes de la Revolucion francesa. L'executiu (lo Rei) èra mesa en dobte a causa de sa tota poténcia envèrs los individú. En consequéncia, la doctrina volgava que sola una lei impersonala e generala podava aparar los individús. Dins aquela teoria, la libertat es doncas aparada tant pel contraròtle de l'executiu coma per la libertat del legislatiu.
La vision francesa de la lei protectritz de las libertats longtemps empachèt lo contraròtle de la lei.
La primièra estapa cap a la proteccion de las libertats foguèt doncas la soumission de l'Estat al drech. Enseguida, la noveltat del concèpte de libertat fondamentala èra de far aqueles drechs efectius e revendicables. En consequéncia, calguèt instaurar un procediment de proteccion de las libertats contre l'ingeréncia dels autres ciutadans.
Fonts de las libertats fondamentalas[modificar | modificar la font]
Las libertats fondamentalas son origináriament eissida de l'aplicacion dels principis genrals del drech visats pel jutge administratiu, puèi de l'aplicacion dels principis fondamentals reconeguts per las leis de la Republica (PFRLR).
Los principals tèxtes son : Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan, lo Preambul de la Constitucion de 1946, lo Preambul de la Constitucion de 1958, la Convencion Europèa de Salvagarda dels drechs de l'Òme e de las libertats fondamentalas e la carta de l'environament. Per precisar la Declaracion dels Dreches de l'Òme e del Ciutadan fa referéncia a de drechs dichs de primièra generacion. Son tant de drechs individuals (libertat, proprietat, seguretat, egalitat dels drechs…) coma des principis d'organizacion constitucionala (sobeiranetat nacionala, separacion dels poders…); Lo preambul de 1946 el fa referéncia a de drechs dichs de segonda generacion, relatius a l'Òme dins la societat (drechs concernissent la familha, la santat, lo trabalh, los sindicats…) ; la Carta de l'environament fin finala fa referéncia a de drechs de tresena generacion.
Alemanha e Espanha[modificar | modificar la font]
- Las libertats fondamentalas son inscrichas e tieradas limitativament dins la Constitucion. Per verificar qu'una libertat pòt pas suportar d'èsser prejudiciada sufís doncas de se reportar al tèxte de la Constitucion o lei fondamentala.
- S'agís doncas d'una vision declarativa de las libertats fondamentalas.
- Se pòt remarcar que l'origina d'aquela declaracions de drechs remonta a la fin d'una dictatura. S'agissiá doncas de mostrar una ruptura amb lo passat, cap a un melhor respècte de las libertats.
Reialme Unit[modificar | modificar la font]
Lo Reialme Unit e subretot Anglatèrra son davancièrs al nivèl de l'afirmacion dels drechs fondamentals. En efècte, eissiguèron fòrça leu una idèa de necessitat de limitar lo poder del sobeiran e aquò amb e en favor de la proteccion dels drechs e libertats de l'individú. Aquela limitacion se faguèt pel renfortiment del poder del Parlament e doncas amb un esbòç de modèl parlementari. Montesquieu foguèt fòrça impressionat per aquel sistèma e menèt en França las estructuras anglesas.
Qualques tèxtes an una importança evidenta al nivèl de l'afirmacion dels drechs de l'Òme e en consequéncia de las libertats fondamentalas:
- La Magna Carta de 1215: afirma diferents drechs e principis de reinar.
- L'Habeas Corpus de 1679: pausa las basas de las garantias individualas, presas dins lo sens de la seguretat.
- Lo Bill of Rights de 1689: mòstra lo caractèr primordial de la superioritat dels drechs essencials sul poder normatiu del Rei.
- L'Acte d'Etablishment de 1701: torna afirmir lo deber del respècte dels drechs e libertats per la Corona e lo Parlament.
En conclusion, se pòt solinhar una singularitat anglesa qu'es lo pragmatisme de totes aqueles tèxtes tocant als drechs fondamentals. En efècte, al contrari de çò que se farà en França, las leis anglesas daissant una plaça extrèmament tèuna a la nocions abstrachas.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
- Lo país essent de forma federala, será logic de considerar que las libertats fondamentalas son aquelas aparadas per la Cort suprèma dels Estats Units d'America. Pasmens, aquel concèpte fa mens mòstra per las institucions americanas. S'agís d'un sistèma mai pragmatic.
- Pel biais de l'excepcion d'inconstitucionalitat, se pòt considerar que les libertats fondamentalas son contengudas dins los arrèsts de la Cort Suprèma mas tanben dins la quita Constitution, e dins lo seus amendaments.
- La nocion de libertat fondamentala sembla mai restrencha, mai pròcha de la nocion de democracia. S'agís en efècte, subreot de libertats publicas e politicas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Protéger les droits humains : Outils et mécanismes juridiques internationaux, Amnesty International, Juris Classeur, 2003, Pratique professionnelle, 413 pages, (ISBN 2711003493) Frédéric Rouvillois ,Libertés fondamentales, Flammarion, coll. Champs Université, 2012


text:
Comitat Regional d'Accion Viticòla
Lo Comitat Regional d'Accion Viticòla (CRAV) o Comitat d'Accion Viticòla (CAV) es una organizacion radicala de vinhairons lengadocians. Revendiquèt de nombrosas accions violentas subretot pendent las crisis que toquèron la viticultura (annadas 1970 e 2000).
Lo CRAV menèt fòrças accions contra los vins estrangièrs (importats d'Itàlia o d'Espanha) e contra los supermercats.
Lo 17 de mai de 2007, lo CRAV lancèt un ultimatum a Nicolas Sarkozy e apelèt los vinhairons a passar a l'accion se lo President de la Republica fasiá pas res per la viticultura. [1]


text:
Rosenwiller
Rosenweiler en alemannisch (Rosenwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòbli en fasent part del costat de Rosheim e del arrondiment de Molsheim, sus la Magel. Los abitants an trucat los Rosenwillerois. Rosenwiller Es a dos quilomètres al sud es de Rosheim.
Village faisant partie du canton de Rosheim et de l'arrondissement de Molsheim, sur la Magel. Les habitants sont appelés les Rosenwillerois. Rosenwiller est à deux kilomètres au sud est de Rosheim.


text:
Linha 3 del Mètro de Barcelona
La Linha 3 o linha verda del Mètro de Barcelona es la linha mai anciana de la vila de Barcelona. La siá istòria remonta a 1924 quand s'inaugurèt amb lo nom de Grand Mètro de Barcelona que jonhiá la Plaça de Catalunya amb Lesseps. Èra gerida per una entrepresa del meteis nom fins que fusionèt 1961 amb la companhiá Ferrocarril Metropolitano Transversal de Barcelona en formant l'entrepresa Ferrocarril Metropolitano de Barcelona e la linha passèt a se sonar Linha II.
Lo traçat de la linha es de dobla via sosterranha sus tot lo trajècte, los talhièrs e los garatges (de Sant Genís) se tròban près del estacion de la Vall d'Hebron e a ramals de servici a Paral·lel amb la Linha 2 e amb la Linha 4 a Passeig de Gràcia ancian ramal de la L3. I circulan a l'ora d'ara de trens de la sèria 2000, 3000, 5000 e 3000 renauits.
La L3 aviá pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 2001 qu'arribèt a Canyelles e 7 ans mai tard, lo 4 d'octòbre de 2008, arriba a Trinitat Nova ont enllaça amb la Linha 4 e Linha 11. Per aquel meteis extrèm s'esperlongarà fins a l'estacion de Trinitat Vella e per l'autre extrèm s'alongarà de Zona Universitària fins a Sant Feliu Centre en donant servici dins las vilas de Sant Feliu de Llobregat, Sant Just Desvern, Sant Joan Despí e Esplugues de Llobregat.


text:
Alemagne
L’Alemagne, tot-pariér les Alemagnes, (en alemand Deutschland, en bâs-alemand Düütschland, en hôt-sorabo Němska, en danouès Tyskland, en sinto rromani Gáčkano, en bâs-sorabo Nimska, en frison septentrionâl Tjüschlönj, en frison orientâl Düütsklound) est yon de los payis endustrialisâs principâls du mondo. Situâ dens l’Eropa centrâla, el est encâdrâ u nord per la mar du Nord, lo Danemârc et la mar Baltica, u levant per la Pologne et la Tch·èquie, u sud per l’Ôtrich·e et la Suisse, et u ponant per la France, lo Luxembôrg, la Bèlg·ique et los Payis-Bâs. La capitâla est la vela de Bèrlin.
L’Alemagne est una rèpublica fèdèrâla, composâ per 16 Ètats apelâs Bundesländer, qui dens cèrtênes sféres ag·éssont endèpendament de la fèdèracion. El est organisâ selon lo principo de sèparacion des povêrs et d’una dèmocracia reprèsentativa a règ·imo parlementèro. Historicament sè composent de plusiors nacions sôverenes avouéc lor prôpra histouère, cultura et religion, l’Alemagne at étâ unifiâ coment Ètat-nacion pendent la guèrra franco-alemanda de 1870 / 1871.
La Rèpublica fèdèrâla d’Alemagne est un Ètat membro du Consèly de l’Eropa (1951), de l’OCDE, de l’Union de l’Eropa occidentâla (1954), de l’OTAN (1955), de l’Union eropèèna (1958), dont el est un membro fondator, de l’ONU (1973), de l’OSCE, du G8 (1975), des nacions G4 et de la zona erô. El est l’Ètat membro lo més populox et lo més èconomicament pouessient de l’Union eropèèna. L’Alemagne jouye asse-ben un rolo en tant qu’una des pouessiences principâles du mondo.
G·eografia[changiér | modifier le wikitexte]
Histouère[changiér | modifier le wikitexte]
Politica[changiér | modifier le wikitexte]
Subdivisions administratives[changiér | modifier le wikitexte]
L’Alemagne est composâ de 16 Ètats (Bundesländer) :


text:
Timina
La timina qu'ei ua basa azotada pirimidica. Com e's pòt apariar dab l'adenina, qu'entra dens la composicion d'un deus 4 nucleotids diferents de l'ADN]. Au contre de las autas basas azotadas de l'ADN (sia l'adenina, la guanina e la citosina qui forman los 3 autes nucleotids de l'ADN) la timina b'ei pas presenta dens la molecula d'ARN on b'ei remplaçada per ua auta basa azotada tanhenta : l'uracil (la timina qu'ei justament tanben aperada metil-uracil e que cau mentàver que l'uracil partatja dab la timina la proprietat de poder aparià's dab l'adenina).
Ligat dab ua desoxiribòsa (un glucid), la timina que fòrma un nucleosid aperat la timidina qui, un còp ligat dab un acid fosforic, be forma un nucleotid de timina.


text:
Florin de las Antilhas Neerlandesas
Lo Florin de las Antilhas Neerlandesas (simbòl NAf) es la moneda d'illas eissidas de las ancianas Antilhas Neerlandesas : Curaçao e Sint Maarten.
Lo simbòl ISO 4217 del florin de las Antilhas Neerlandesas es ANG, lo simbòl usual es G. Es devesit en 100 cents.
Evolucion[modificar | modificar la font]
Lo florin de Curaçao èra emés per la Banca Centrala de Curaçao dempuèi 1828. A la creacion de las Antilhas Neerlandesas, la Banca Centrala de las Antilhas Neerlandesas remplaça la banca de Curaçao. Lo florin de las Antilhas Neerlandesas apareis sus las pèças en 1952 e suls bilhets en 1954.
Après la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, la Banca Centrala de las Antilhas Neerlandesases venguèt la Banca Centrala de Curaçao e Sint Maarten. Lo 1èr de genièr de 2011, los Païses Basses Caribencs remplaçan lo florin pel dolar american. Es previst qu'en 2012 lo Florin Caribenc (abreujat CMG, Curaçao Sint-Maarten gulden) remplace lo Florin de las Antilhas Neerlandesas amb la meteissa paritat amb lo dolar american.


text:
Connotacion
La connotacion es l'ensems dels senses subjectius associats a una paraula deterninada, en oposicion al sens de la denotacion, mai omens objectiu e identificat sovent amb la definicion del diccionari.
Las connotacions pòdon èsser culturalas o personalas. Per exemple, un colon a lo sens denotatiu d'animal mas dins nòstra societat s'associa a la patz. Encara per un individú determinat pòt significar d'autras causas segon la seuna experiença particulara. Donada aquela subjectivitat, lo sens connotatiu es pas aisit de mesurar o de definir, quitament s'i a d'ensags, coma la tecnica del diferencial semantic.
La connotacion es a l'origina de fòrça figuras literárias, coma la metafòra.
Per Geoffrey Leech, es un tipe de sens associatiu, e enclusís la connotacion pura (un concèpte evocat al sens una paraula qu'aperten pas a la seuna definicion), la collocacion (lo parlant evòca las paraulas que apareissent sovent amb aquel tèrme e que modifican lo seu sens) o la nuéncia afectiva experienciala que cada persona pòt associar a una paraula.


text:
Proconsul (primat)
Eth proconsul ei un genre de primat que demoréc enter 23 tà 25 milions d'annades pendent eth Miocèn. Es trobalhes fossils son presents en Africa de l'Èst includint Kenya e Oganda. Quate espécies an sigut classades: Proconsul africanus, Proconsul heseloni, Proconsul major e Proconsul nyanzae. Es quate espécies hén que i aja plan de diferencies en eth tamanh deth sòn cos. Es rebastiments ambientals tàth Proconsul deth Lèu Miocèn son ua temptatiua qu'anaua des des aforests ara praderia més duberta.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Auia ua mescla de monard deth Vielh Continent e de primat. Açò vòl díder qu'aguesta espécie ei ua temptatiua dera superfamilha des simis dab quauqu'uns scientifics que meten eth Proconsul hóra d'aguesta, auans deth tricament enter primats monards deth Vielh Continent.
Es caracteristiques de monard de Proconsul includisent postures pronogrades dab ua esquia pro longa e flexible dab metacarpis redonds e posicions de quadrupede desús tamben des branques des arbes. Proconsul qu'ei era fin d'ua linha de per se madeisha.
D'autes monards que semblen simis includissen era capacitat d'agahar, un còde estable e era estructura dera faça. Proconsul siguec pas un monard suspensori coma es primat d'aué.
Discurbiment e classament[modificar | modificar la font]
Eth prumèr individú, un troç de mandibula discurberta en 1909 per un prospector d'aur en Koru, proche de Kisumu en er oèst de Kenya siguec eth fossil d'ominid més ancian discurbert enquiath moment atau coma eth prumèr fossil de mamifer jamès trapat en Africa Sub-sahariana.
Eth nom, Proconsul, siguec donat per Arthur Hopwood en 1933 e vòl díder "auans deth Consul", un nom d'un plan conegut chimpanzé en Londres (1). Ena epoca, Consul erá utilizat en un circ. Eth Folies Bergère de 1903 en Paris auia un chimpanze qu'actuava e que se didia Consul e tambén héc eth madeish eth zoo de Belle Vue en Manchester, Anglaterra, en 1894. Quan aguest moriguec Ben Bierley escriuec un poema commemoratiu en què se perguntaua sus er "eslabón perdut" enter chimpanzés e omes (2).
Hopwood en 1931 auia discurbert eth fossil de tres individús pendent ua expedicion dab Louis Leakey ath cant deth Lac Victoria. Eth Consul escolhit tà auer eth nom non erá cap d'aguesti més un aute que demoraua en eth zoo de Londres. Consul qu'erá utilizat tà simbolizar eth chimpanzé en paraules de Hopwood. Aguest tamben junhec africanus.
D'autes fossils sigueren discurberts dempús e classats tamben coma africanus e aueren d'éster reclassats. Atau eth grop de fossils originals aperats coma africanus siguec dividit e quauqu'uns classats tà naues especies. Per exemple, era coneguda trobalha de Mary Leakey de 1948, comencéc a éster desseparada e dab ues autes trobalhes de Thomas Whitworth siguec aperat coma Proconsul heseloni per Alan Walker en 1993. Aguest procés a creat quauque confusion peth public pr'amor qu'africanus devenguec heseloni. Es trobalhes de Koru e songhor encara an estat ja classades e aperades coma disparières espécies (3).
Era familha de Proconsulidae siguec prumèr prepausada per Louis Leakey en 1963 (4) dètz annades dempús qu'eth e Wilfrid Le Gros Clark auessen definit Proconsul africanus, Proconsul nyanzae e Proconsul major. Non siguec acceptat ara seguida més, ara fin, prevalguec.
Era istòria deth classament ominid des de 1950 ei donques plan complicada e poderíam escríuer quauques libes d'açò. Plan de paleoantropològs auien escambiat d'idia coma mínim un còp pendent que de naus fossils eren trapats e se héien naus esguards. Eth classament trapat ena literatura, de hé sonque détz annades ei pas eth madeish qu'eth d'adara (5). Per exemple, en 1987 Peter Andrews e Lawrence Martin, coneguts paleoantropològs, digueren que Proconsul erá pas un ominid més ua linha fraia d'aguest (6).
Notes[modificar | modificar la font]
1.- a b Morell 1996, p. 130
2.- Walker & Shipman 2004
3.- Tuttle 2006, Taxonomic Shuffles, Ancestors, and Functional Interpretations: 1960–1999, p. 17
4.- "Proconsulidae". Palaeodatabase. Retrieved October 2012.
5.- A recapitulation of the changing classifications of fossils at some time regarded as Proconsul can be found in Tuttle 2006
6.- Andrews & Martin 1987. They also believed at that time that humans and African apes formed distinct clades.
Referencies[modificar | modificar la font]
º Andrews, Peter; Martin, Lawrence (January 1987). "Cladistic relationships of extant and fossil hominoids". Journal of Human Evolution 16 (1): 101–118. doi:10.1016/0047-2484(87)90062-5.
º Morell, Virginia (1996). Ancestral Passions: The Leakey Family and the Quest for Humankind's Beginnings. Simon and Schuster. ISBN 9780684824703.
º Tuttle, Russel H. (2006). "Seven Decades of East African Miocene Anthropoid Studies". In Ishida, Hidemi; Tuttle, Russell; Pickford, Martin; Ogihara, Naomichi; Nakatsukasa, Masato. Human Origins and Environmental Backgrounds. Springer. ISBN 0-387-29638-7.
º Walker, Alan; Shipman, Pat (2005). The Ape in the Tree: An Intellectual & Natural History of Proconsul. Cambridge, Massachusetts, London, England: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0-674-01675-0.


text:
Cromosòma
Un cromosòma qu'ei ua forma compacta de cromatina qui ei era medisha formada d'ADN associat e enrotlat autorn de proteïnas aperadas istònas.
Los cromòsomas que son los supòrts e los veïculs de l'informacion genetica (egaument aperat genòma). Durant l'interfasa cellulara qu'alternan tròç desplegats de cromatina qui s'expriman e tròç arreplegats per'mor de's carar.
Lo cromosòmas que son vededer a l'escadença de las divisions cellularas (mitòsi e meiòsi) quan la cromatina b'ei sancerament arreplegada entà qui los cromosòmas e pòscan migrar e se desseparar entà partajà's enter las duas cellulas hilhas. Que's pòt alavetz préner ua fotografia deus cromosòmas entaus alinhar e entaus contar e atau realitzar un cariotip.
Un cromosòma que possedeish duc caps aperats telomèr e un mitan aperat centromèr. Dens ua cellula diploïda los cromosòmas que son associats en pars de cromosòmas dits omològs (un eretat deu pair e l'aute de la mair). Òm dessepara generaument los cromosòmas sexuaus deus autes (aperats autosòmas).


text:
Secourt
Secourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'ancian País Messin (Saulnois).
- Domeni del Abbaye de Sant-Arnould e distincion de las Baudoche, #que #passar a las Gournay de la Sègle XV a Modèl:La s
- Dépendait de l'ancien Pays Messin (Saulnois).
- Domaine de l'Abbaye de Saint-Arnould et seigneurie des Baudoche, qui passa aux Gournay du Sègle XV au Sègle XVIII