text:
1898
Aquesta pagina concernís l'an 1898 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Entre abriu e aost, debanament de la Guèrra Ispanoestatsunidenca après una aumentacion dei tensions entre lei dos país (explosion de l'USS Maine, campanha de premsa ostila ais Estats Units) que s'acabèt per una desfacha espanhòla rapida (au mens 50 000 mòrts) en fàcia de la flòta modèrna de Washington e per la pèrda dei vestigis de l'Empèri coloniau espanhòu format ai sègles XVI e XVII ambé la pèrda de Cuba (venguda independenta), de Puerto Rico, de Guam e dei Filipinas (annexats per leis Estats Units).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la politica d'expansion militara dau negus Menelik II (1889-1913) ambé la somission de Goldea, de Maji, de Massonge e de Gimirra e l'installacion de tropas etiopianas au nòrd dau Lac Turkana. A l'oèst, la frontiera entre Etiopia e Sodan foguèt quasiment establida sus son traçat actuau. D'autra part, continuacion de la politica de modernizacion dau país ambé l'acomençament d'una campanha de vaccinacion còntra la variòla.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
En març, premiereis aparicions dau movement dei Boxers ambé de manifestacions ostilas ais estrangiers e a l'emperaire dins lei carrieras de Pequin.
Dau 11 de junh au 21 dau setembre, l'emperaire Guangxu e sei conselhiers ordonèron una tièra de reformas (130 decrèts adoptats dins lo corrent dau periòde) per modernizar l'Empèri segon un modèl similar au Meiji japonés. Pasmens, lo movement se turtèt a una oposicion importanta au sen de la Cort Impericala menada per Cixi, lei faccions conservatritz e tanben certanei grops reformators. A la fin de setembre, un còp d'estat declarèt l'emperaire incapable de dirigir lo país e Cixi prenguèt tornarmai lo poder. Lei conselhiers principaus de Guangxu foguèron executats ò deguèron s'exilar.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la premiera version dau pistolet Luger Parabellum per l'engenhaire austrian Georg Luger (1849-1923).
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta de polòni e de radi per Marie Curie (1867-1934) e per Pierre Curie (1859-1906). Aquela descubèrta permetèt de confirmar l'existéncia dei radiacions (radioactivitat) descubèrtas per Henri Becquerel en 1896. Henri Becquerel, Marie Curie e Pierre Curie recebèron lo Prèmi Nobel de Fisica en 1903.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Utilizacion dau premier balon sonda per lo meteorològ francés Léon Teisserenc de Bort (1855-1913) per estudiar l'atmosfèra. A la fin de l'annada (ò belèu lo 8 de genier de 1899), aquò li permetèt de descubrir l'existéncia de l'estratosfèra.
Quimia[modificar | modificar la font]
Après sei descubèrtas deis annadas precedentas, William Ramsay (1852-1916), trabalhant d'ara endavant ambé Morris William Thomson, descurbiguèt tres gas rares suplementaris (neon, cripton e xenon).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Sergei Eisenstein, escrivan rus (m.1948)
- 31 de genièr - Joseph Kessel escrivan francés (m.1979)
- 10 de febrièr - Bertolt Brecht, poèta e autor de teatre alemand (m.1956)
- 26 de febrièr - Vicente Aleixandre, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (m.1984)
- 5 de junh - Federico García Lorca, escrivan espanhòl (m.1936)
- 22 de junh - Erich Maria Remarque, autor alemand (m.1970)
- 19 de julhet - Herbert Marcuse, sociològ alemand (m.1979)
- 26 de setembre - George Gershwin, compositor american (m.1937)
- 21 de novembre - René Magritte, pintre bèlga (m.1967)
- 26 de novembre - Karl Ziegler, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (m.1973)
- Clardeluna, poèta e autora occitana de teatre (m.1972)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Lewis Carroll, matematician e escrivan american (n.1832)
- 30 de julhet - Otto von Bismarck, cancelièr d'Alemanha (n.1815)


c: text/html

text:
Montanha (Gironda)
Montanha (Montagne en francés) es ua comuna dau País Gavai, administrada per lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los vins de Montanha an dret a l'apellacion montanha-sent melhon (en francés, montagne-saint-émilion).
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Lo nom de la comuna de Montanha ven deu latin vulgar *montanea, derivat de mons [1], o, dit autrament, deu latin vulgar montaneus e d'una locucion derivada terra montanea[2]. Lo nom pòt estar motivat per un petit pug o un ensemble de tucas.
- Sent Jòrge es un agiotoponime, un nom de luec que fai referéncia a un nom de sent. Lo nom, Georgius, es grèco-latin e pòt representar Sent Jòrge de Lydda, mòrt en 303, (sent sauroctòn segon la legenda) o l'apòstol de Velai, prumèir avesque legendari deu Puèi de Velai au sègle III (autas fòrmas occitanas : Jòrdi, Jòrgi, Juèri, Jòri, etc).
- Parçac pòt venir deu nom d'òme latin *Parcius, d'après Parcilia, emb lo sufixe -acum, o benlèu d'una contraccion de Patriciacum, d'un aute nom latin, Patricius, totjorn emb lo sufixe -acum[3], latinizacion dau sufixe celtic -*ako-. Seré donc una propietat rurala d'origina gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1973, las ancianas comunas de Sent Jòrge (au sud) e de Parçac(au sud-èst) se restaquèren a Montanha.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Montanha èra deu canton de Lussac e dempuèi la refòrma cantonala es deu canton deu Nord-Libournais (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 1609 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN, Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Vallée-Mulâtre
La Vallée-Mulâtre es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de la Vallée-Mulâtre i aguèt creat l'an 1864 a partir d'un caseriu de la municipalitat de Sant-Martin-Riu.
La glèisa dédiée a Sant-Pierre e Sant-Paul a #èsser édifiée l'an 1859 e consagrada l'an 1860.
La comuna i aguèt bastit l'an 1881.
La commune de La Vallée-Mulâtre fut créée en 1864 à partir d’un hameau de la commune de Saint-Martin-Rivière.
L’église dédiée à Saint-Pierre et Saint-Paul a été édifiée en 1859 et consacrée en 1860.
La mairie fut construite en 1881.


text:
Abu Kamil
Abu-Kamil Shoja ibn Aslam ibn Muhammad ibn Shoja al-Hassib al-Misri (en arabiأبو كامل شجاع بن اسلم) (vèrs 850 - vèrs 930), mai conegut simplament com Abu Kamil Shoja (en ara bi ابو كامل) o Al-Hassib al-Misri (literalament "lo Calculaior Egipcian"), èra un matematician egipcian especialista en algèbra e geometria. Joguèt un grand ròtle dins lo desvolopament d'aquela primièra disciplina e la seuna òbra influencièt fòrça lo matematician italian Fibonacci (1171 - 1250), que difusèt en Euròpa lo saber algebric arabi. Èra un dels successors d'Al Khowarizmi e, coma el, sonque s'exprimava dins lo seu trabalh utilizant l'escritura (sens chifras).
Òbra[modificar | modificar la font]
Dins la seuna òbra Algebra (coneguda sonque en traduccion latina e ebrièva) prepausa 69 problèmes de primièr e segon grau, aplicacions de l'algèbra al pentagòn regular e al decagòn e equacions diofanticas; tanbe i manipula brilhantament las racinas e expausa la resolucion de l'equacion de segon gra de la forma '"`UNIQ--postMath-00000001-QINU`"' sonque quand las solucions son positivas.
Lo seu Libre sus las estranhesas dins l'art del calcul tracta dels sistèmas d'equacions que las solucions son nombres entièrs o fraccions e tamben la combinatòria. Aquela òbra donèt luòc a una investigacion posteriòra suls nombres reals, los solucions de polinòms e la recèrca de las racinas de meteis biais que lo faguèron de cientifics coma Al Karaji e As Samawal.
Foguèt lo primièr a tractar los nombres irracionals coma objèctes algebrics[1] en los acceptant (sovent jos forma de racina carrada, racina cubica o d'racina d'una foncion) coma solucions per d'equacions del segon gra o coma coeficients d'una equacion.[2] Tanben foguèt lo primèr a resòlvre tres equacions simultanèas non linàrias amb tres variablas desconegudas.[3]


text:
Era comparason damb era contunhitat estricta qu'a caracterizat eth designe autonomic catalan ath long deth sègle XX, neishut dera dialectica ar entorn dera organizacion territoriau dera Espanha constitucionau, basat en dinamisme sociau contemporanèu e atenguent as besonhs d'ua societat democratica modèrna, es experiéncies istoriques anteriores non an d'aute relèu qu'eth d’antecedents alunhadi e inespecifics, non exempti d'ambigüitat.
En efècte, un hiu istoric d'afirmacion clara dera personalitat politica de Catalonha trauèsse tot eth sègle XX, maugrat es resisténcies opausades pera inercia centralista der Estat espanhòu, especiauments remercada enes etapes d'involucion democratica radicau, es dues dictadures de 1923-1930 (General Primo de Rivera) e 1939-1975 (General Franco). Ei plan manifèst eth nèxe entre es prumèrs trionfs electoraus deth catalanisme politic eth 1901-1907, que meteren en evidéncia era inadequacion deth marc estatau, e era prumèra experiéncia d'autogovèrn catalan, era Mancomunitat de 1914-1925; entre aguesta e eth regim autonòm dera Generalitat instaurada laguens dera Dusau Republica espanhòla de 1931-1939; e entre era Generalitat republicana e era formacion actuau, que n'ei explicitaments era restauracion, facilitada pera subsisténcia legau d'ua Generalitat en exili, parallèla ath domeni franquista en interior.
Des deth punt d'enguarda des politics catalanistes, era Mancomunitat ère un prumèr pas modèst mès util de cap tara autonomia de Catalonha, e, per açò, era madeisha institucion possèc es trabalhs entara sua reconversion ara auça. Cèrtament, era Mancomunitat aprovèc eth 25 de noveme de 1918 es Bases entara autonomia de Catalonha e estimulèc un projècte d'Estatut, que siguec aprovat pes deputats e es parlamentaris amassadi en assemblada eth 25 de gèr de 1919. Aguest Estatut, damb 34 articles e diuèrses disposicions transitòries, configuraue un govèrn autonòm format per parlament, executiu e governador generau, diboishaue un marc financèr pròpri e delimitaue es competéncies estataus e es autonomiques. Eth projècte siguec refusat per executiu e eth parlament espanhòus sense hèr-lo objècte de debat, mès demorèc coma un punt de referéncia entath futur immediat.
Peth pacte de Sant Sebastian de 17 d'agost de 1930, es partits politics republicans d'Espanha consensuèren un dessenh globau entar imminent cambiament de regim qu'includie era autonomia politica de Catalonha laguens dera desirada Republica. Al ran des eleccions municipaus de 12 d'abriu de 1931, que determinèren era queiguda dera monarquia, Francesc Macià, lidèr d’Esquerra Republicana de Catalunya -partit triomfador en Catalonha- proclamèc de manèra unilaterau «era Republica catalana coma Estat dera Federacion Iberica» eth dia 14, pògues ores abans qu'en Madrid se procedisse a proclamar era Dusau Republica espanhòla. Mès eth dia 17, Macià arribèc a un pacte damb representants deth govèrn provisionau espanhòu peth quau era Republica catalana ère rebatiada damb eth nòm mès ambigu de Generalitat de Catalonha, en inexacta recuperacion deth nòm medievau dera Deputacion deth Generau.
Eth govèrn provisionau catalan auie coma ua des sues missions principaus butar era redaccion d'un estatut d'autonomia, e siguec designada a tau efècte ua ponéncia que, amassada en Núria, ultimèc eth sòn avantprojècte eth dia 20 de junh de 1931. Eth tèxte siguec sometut a consulta des ajuntaments catalans, que s'i prononcièren en favor, e deth còs electorau de Catalonha, damb un resultat tanben aclaparador. Era definicion de Catalonha coma Estat autonòm laguens dera Republica espanhòla e era imatge d'aguesta coma federacion volontària de pòbles s'auançaue ath procès constituent espanhòu, qu’auie d’èster eth prètzhèt deth parlament que sorgirie des eleccions generaus a celebrar eth 28 de junh deth madeish an. De hèt, era Constitucion dera Dusau Republica espanhòla, aprovada eth 9 de deseme de 1931, non establic un Estat federau, senon un « Estado integral compatible con la autonomía de municipios y regiones ». Calec, en consequéncia, adaptar er Estatut de Núria, que, un còp reformat, siguec promulgat eth 15 de seteme de 1932 sense someter-lo de nau ath plebiscit des catalans.
Er Estatut de 1932 definie Catalonha coma region autonòma, damb isènda pròpria e eth nuclèu d'institucions dera Generalitat: Parlament, president e Conselh Executiu. Era regulacion e desvolopament d'aguest marc institucionau demoraue encargat ath nau Parlament de Catalonha, que siguec elegit per prumèr e solet còp laguens dera etapa republicana eth 20 de noveme de 1932.
Francesc Macià, prumèr president e restaurador dera Generalitat modèrna (1931-1933)
A prepaus des eveniments d'abriu de 1931 demorèc constituïda, damb caractèr provisionau, era Generalitat de Catalonha, presidida per Francesc Macià e compausada per un conselh o govèrn, ua assemblada de representants des municipis -nomentada Deputacion Provisionau dera Generalitat- e uns comissaris que, en qualitat de delegats deth govèrn, s'encargauen des servicis qu’apertenhien as suprimides Deputacions provinciaus de Girona, Tarragona e Lleida, ath temps qu'era de Barcelona -e era sua sedença dera plaça de Sant Jaume- viege un aute còp era basa principau deth poder autonòm de Catalonha. A finaus de 1932, damb era aprobacion der Estatut e es eleccions ath Parlament, demorèc configurada era Generalitat definitiva, damb Francesc Macià ratificat coma president e Lluís Companys nomentat president deth Parlament. Ara mòrt deth prumèr, eth 25 de deseme de 1933, corresponec era presidéncia dera Generalitat ath dusau, que la exercic enquiara fin dera Guèrra civila, exceptat eth parentèsi de suspension der Estatut que va d'octobre de 1934 denquia hereuèr de 1936. Ena presidéncia deth Parlament, succediren Companys, Joan Casanovas, enquia octobre de 1938 (damb eth madeish parentèsi), e Josep Irla, a compdar d'aguesta data.
Per Estatut Interior de Catalonha de 25 de mai de 1933 demorèren fixades es institucions fondamentaus dera autonomia e es relacions entre eres, e se configurèc eth Conselh Executiu, dirigit peth president dera Generalitat -o per un conselhèr prumèr, coma delegat der anterior- e format per conselhèrs titulars des departaments dera administracion. A causa deth gran tapatge des ans 30, era transferéncia des competéncies previstes encara non auie estat completada quan se produsic era abolicion dera Generalitat eth 1939, mès de bon començament era aportacion economica estatau entà hèr front as servicis transferidi encara siguec mès lenta e resultèc tostemp insufisenta, de sòrta qu'eth deficit auec d’èster compensat damb aportacions extraordinàries des municipis.
Es prumèrs mesi der an 1934 calhèren es leis mès importantes entara organizacion dera naua Catalonha. Eth traspàs des servicis d'orde public, que permetec eliminar es governadors civius (11 de gèr), dèc lòc ath Junta de Seguretat de Catalonha, que coordinaue es accions autonomiques e estataus e aguest airau. Cossent damb es previsions estatutàries, demorèc constituït eth Tribunau de Cassacion, damb jurisdiccion sus es matèries civius e administratives de competéncia autonomica, format per un president e dotze magistrats e organizat en dues sales: era civiu, encargada d'aplicar eth dret civiu catalan; e era contenciosa administrativa, qu'actuaue ena defensa des drets des ciutadans contra era madeisha administracion publica. En matèria educativa, era Generalitat seguic es passi dera Mancomunitat e prenec iniciatiues qu'anauen mès enlà des transferéncies realizades peth govèrn centrau. Un aute des fronts dera politica dera Generalitat siguec era organizacion territoriau e era reforma deth regim locau, damb ua lei municipau qu'arrecuelhie es aspiracions deth movement municipalista.
Ran dera formacion, eth 4 d'octobre de 1934, d'un govèrn dera Republica que daue entrada a ua organizacion considerada antirepublicana e antiautonomista, eth president Companys proclamèc unilateralment un «Estat Catalan dera Republica Federau espanhòla» eth dia 6, mès era insurreccion siguec abortida eth madeish dia peth capitan generau de Catalonha, e Companys destituït e empresoat, en un ambient de repression fòrça mercada. Enter octobre de 1934 e hereuèr de 1936, damb er Estatut suspenut, era presidéncia dera Generalitat siguec aucupada per persones designades peth govèrn centrau damb eth títol de governadors generaus de Catalonha. Eth trionf deth Front Popular enes eleccions de 16 de hereuèr de 1936 comportèc eth lhèuament dera suspension der Estatut, eth desempresoament de Companys e era sua reposicion ena presidéncia dera Generalitat. Eth lhèuament militar deth 18 de junhsèga fracassèc en Catalonha e la seguic de manèra immediata un desbordament revolucionari dera autoritat dera Generalitat de Catalonha, pr'amor qu'es fòrces sindicaus dera CNT imposèren un Comitat Centrau de Milícies Antifascistes qu'actuèc coma un veritable poder governamentau ath long des mesi següents. En seteme de 1936 se formèc, dirigit per Josep Tarradellas coma conselhèr prumèr, un govèrn d'unitat damb fòrces dera Esquèrra, que, damb eth decrèt de collectivizacions de 24 d'octobre, legalizèc es actes revolucionaris e sagèc de restablir ua cèrta normalitat. Es hèts de mai de 1937 arturèren era revolucion, e es fòrces republicanes concentrèren era activitat ena guèrra. Catalonha, un des darrèri bastions dera legalitat, auec d’acuélher en sòn territòri eth govèrn centrau, qu'interferic enes competéncies dera Generalitat en ua situacion de mès en mès anormau e desesperada, era quau precedic era victòria militara des revoltats.
Eth dia 5 d'abriu de 1938, ara vista ja dera evolucion dera guèrra civila, eth generau Franco signèc ena ciutat de Burgos un decrèt qu'abolie era Generalitat de Catalonha e declaraue «revertidos al Estado la competencia de legislación y ejecución que le corresponde en los territorios de derecho común y los servicios que fueron cedidos a la región catalana». Damb era aucupacion militara de Catalonha, completada a començament der an 1939, era supression dera Generalitat, era incautacion deth sòn auviatge e era restauracion des Deputacions provinciaus -era de Barcelona arrecebec coma sòn eth Palai dera plaça de Sant Jaume- comencèren un periòde de privacion dera democràcia e es drets nacionaus catalans qu’auie de durar enquiara mòrt deth dictator eth 20 de noveme de 1975.
Es autoritats dera Generalitat de Catalonha, coma es dera Republica espanhòla, auèren d’exiliar-se. Eth president Lluís Companys se refugièc en França, mès, ran der esclatament dera Dusau Guèrra Mondiau e era aucupacion alemanda deth territòri francés, siguec detengut pes nazis e liurat ara policia franquista. Transportat prumèr tà Madrid e dempús tà Barcelona, eth president dera Generalitat siguec jutjat er un conselh de guèrra sumaríssim e afusellat en castèth de Montjuïc eth dia 15 d'octobre de 1940.
Ara mòrt de Companys, Josep Irla, president deth Parlament de Catalonha elegit eth 1938, assumic interinament eth cargue de president dera Generalitat en exili, e eth 1945 formèc un govèrn integrat per persones de prestigi mès comprensiblement inoperant. Ras dera sua dimission en 1954, un grop d'antics deputats deth Parlament catalan, amassat ena ambaissada espanhòla en Mexic (conservada pes autoritats republicanes exiliades pr'amor qu'eth govèrn mexican non auie arreconeishut eth regim de Franco), decidic mantier era contunhitat institucionau e elegic president dera Generalitat Josep Tarradellas, qu'eth 1937 auie estat conselhèr prumèr deth govèrn catalan e conselhèr de Finances. Eth president Tarradellas, resident en França, siguec arreconeishut coma dipositari dera contunhitat legau dera Generalitat pes fòrces politiques catalanes e, ena darrèra etapa dera dictadura franquista, establic contactes damb es naui caps sorgidi laguens de Catalonha.
Lluís Companys, dusau president dera Generalitat contemporanèa.
Era mòrt deth generau Franco eth 20 de noveme de 1975 e eth nomentament immediat de Joan Carles I coma rei d'Espanha dauric un procès de transicion des dera dictadura cap ara reinstauracion d'institucions democratiques que comportèc, tanben, era recuperacion dera Generalitat de Catalonha, en un climat d'esgotament deth franquisme e reivindicacion des libertats ciutadanes.
Eth 3 de junhsèga de 1976, siguec nomentat president deth govèrn Adolfo Suárez, qu'auancèc de manèra cada viatge mès decidida de cap tara reforma. Inicièc contactes damb es fòrces dera oposicion democratica e hec aprovar pes Corts franquistes un projècte de lei entara reforma politica, sometut a referendum eth 15 de deseme, damb resultat favorable. Un còp legalizats es partits politics, es prumères eleccions legislatives espanhòles democratiques dempús de 1936, celebrades eth 15 de junh de 1977, configurèren ues crambes qu'aueren coma cometuda principau era redaccion d'ua constitucion, que siguec aprovada eth referendum eth 6 de deseme de 1978. Era Constitucion de 1978 proclame «la unidad indisoluble que la nación española», mès arreconeish ara seguida eth dret d'autogovernar-se as «nacionalidades y regiones», proclamacion qu'emparèc era generalizacion des autonomies e, en aguest sens, per mau e per ben, cambièc eth contèxt eth quau auie de reaflorar era Generalitat de Catalonha.
Eth 21 de mai de 1976, es contactes entre era oposicion democratica espanhòla e es representants dera Assemblada de Catalonha e eth Conselh de Fòrces Politiques de Catalonha auien dat coma frut era reconeishença des demandes catalanes de restabliment provisionau der Estatut de 1932 e formacion d'un govèrn dera Generalitat. Enes prumères eleccions democratiques de 1977, en Catalonha eth trionf des partits politics qu'includien enes sòns programes aguestes reivindicacions siguec aclaparador. Immediataments, eth president Suárez arreconeishec era legitimitat istorica deth president Josep Tarradellas, que siguec cridat entà Madrid eth 28 de junh e damb qui negocièc eth restabliment formau dera Generalitat, ath marge dera Assemblada de Parlamentaris e sense recuperacion der Estatut de 1932. A l'escasença dera diada nacionau deth 11 de seteme d'aqueth an, mès d'un milion de persones reclamaue pacíficament pes carrèrs de Barcelona er estatut d'autonomia, e pòc dempús, eth decrèt de 29 de seteme de 1977 arreconeishie coma president dera Generalitat Josep Tarradellas, era unenca autoritat republicana que retornèc d'un exili de quaranta ans entà assumir un cargue d'importància laguens dera democràcia emergenta. Tarradellas formèc un govèrn integrat per representants de totes es fòrces politiques parlamentàries (exceptada Aliança Populara) qu'exercic eth sòn prètzhèt sus un migrat nombre de competéncies e damb escàs marge de manòbra.
Era Assemblada de Parlamentaris Catalans nomentèc ua comission d'expèrts entà redigir er avantprojècte d'estatut d'autonomia. Aguesta nomentada Comission des Vint s'amassèc en parador de Sau e produsic un tèxte que, assumit pera Assemblada de Parlamentaris eth 16 de deseme de 1978, siguec objècte de discussion enacomission constitucionau deth Congrès des Deputats, que la aprovèc eth 13 d'agost de 1979, e siguec sometut a referendum eth 25 d'octobre deth madeish an, damb resultat favorable. Eth 18 de deseme de 1979 er Estatut d'autonomia de Catalonha ère sancionat peth rei Joan Carles I. Es prumères eleccions autonomiques, celebrades eth 20 de març de 1980, dèren coma resultat un Parlament que se constituïc eth 10 d'abriu e elegic coma president Heribert Barrera. Jordi Pujol, cap dera fòrça politica mès votada, siguec elegit 126au president dera Generalitat.
Manifestacion en Barcelona eth 11 de seteme de 1977, entara recuperacion d'un estatut d'autonomia, des institucions dera Generalitat e eth retorn deth sòn president exiliat.
Quaranta-un ans dempús dera abolicion peth generau Franco des institucions politiques e nacionaus de Catalonha, eth pòble catalan dispausaue nauaments d'un Parlament, d'un Govèrn e d'un president sorgit des urnes. Eth president Pujol formèc un govèrn de coalicion entre eth sòn partit, Convergéncia Democràtica de Catalunya (CDC), e Unió Democràtica de Catalunya (UDC). Er an 1984 s'incorporaue un tresau partit, Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), enquiar an 1987.
En un contèxt de fòrça cambiaments esperonats pera gessuda dera dictadura, es tensions dera guèrra heireda e çò que mès tard s'a nomentat "globalizacion", Catalonha recuperèc institucions oficiaus e civius desapareishudes o maumetudes pendent eth periòde deth franquisme, inicièc un procès de modernizacion e de dubertura enes mercats estrangèrs. Tanben se revitalizèren era lengua e era cultura catalana, ans en darrèr reprimides.
Enes eleccions tath Parlament de Catalonha de 2003, Jordi Pujol non se presentèc ara reeleccion. Eth 16 de deseme, Paqual Maragall siguec nomentat 127au president dera Generalitat de Catalonha.
Jordi Pujol siguec president enter 1980 e 2003. Convergéncia e Union siguec era fòrça majoritària en Parlament pendent cinc legislatures. Enes successius mandats de Pujol s'assolidèc politicaments era autonomia catalana e Catalonha viuec un notable procès de modernizacion.
Enes eleccions ath Parlament de Catalonha celebrades eth 16 de noveme de 2003, eth Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC-PSOE) , Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) e Iniciativa per Catalunya-Verds (ICV) arribèren a un acòrd pr’amor de constituir ua majoria parlamentària. Er acòrd parlamentari entre es tres fòrces se coneish coma Pacte deth Tinelh pr'amor que se rubriquèc en salon nòble der antic Palai Reiau de Barcelona. Aqueth pacte hec possible qu'era Presidéncia dera Generalitat requeiguesse eth 16 de deseme en candidat socialista, Pasqual Maragall qu'auie estat baile dera ciutat de Barcelona de 1982 a 1997. Eth sòn mandat siguec mercat per un fòrt impuls as politiques sociaus e, de manèra especiau, pera reforma der Estatut d'autonomia de Catalonha. Eth Parlament de Catalonha aprovèc era prepausa de reforma eth 30 de seteme de 2005. Aquera prepausa siguec objècte de negociacion damb es Corts espanhòles. Eth tèxte finau siguec aprovat peth pòble de Catalonha en referendum celebrat eth 18 de junh de 2006 e entrèc eth vigor eth 9 d'agost deth madeish an.
Un còp aprovat er Estatut deth 2006, Pasqual Maragall convoquèc eleccions anticipades entath dia 1 de noveme e anoncièc qu'eth non s'i presentaria. Siguec substituït an cargue per José Montilla, qu'auie dirigit era candidatura socialista. Montilla siguec investit president peth Parlament eth dia 23 de noveme de 2006, damb es vòts de PSC-CpC, ERC e ICV-EUiA, en tot deféner eth programa deth nomentat "Acòrd d’Entesa", e prenec possession coma 128au president dera Generalitat eth dia 28 d'aqueth madeish mes.
Era accion de govèrn dera legislatura 2006-2010, siguec mercada peth desplegament legislatiu e competenciau der Estatut de 2006, pera negociacion e acòrd d’un nau sistèma de finançament e pes politiques sociaus. Posteriorament, a compdar deth prumèr trimestre de 2008, eth Govèrn d’Entesa se dediquèc, de forma prioritària, ara luta contra era crisis economica, especiaument es sòns efèctes sus es empreses e es familhes catalanes.
Un còp acabada era legislatura, eth 28 de noveme de 2010, se celebrèren un còp mès eleccions ath Parlament de Catalunya, que Convergència i Unió guanhèc de manèra incontestable, en tot obtier 62 des 135 escons. Eth debat d’envestidura deth candidat ara presidéncia, Artur Mas i Gavarró, se celebrèc entre eth 20 e eth 23 de deseme. Artur Mas siguec envestit President dera Generalitat eth dia 23, despús qu’eth Partit des Socialistes, s’abstenguesse ena dusau votacion, e prenec possession deth cargue en Salon de Sant Jòrdi deth Palai dera Generalitat eth dia 27 de deseme de 2010.
Er 11 de seteme de 2012, 1,5 milions de persones se manifestèren a favor de que Catalonha arribèsse a èster un nau Estat d’Euròpa.
Era transcendéncia deth cambi en modèl de relacion tamb Espanha que comportaue aguesta reivindicacion massiua hec de besonh, a critèri deth president dera Generalitat, Artur Mas, convocar eleccions auançades que permetessen conéisher per miei deth sufragi eth supòrt reiau ad aguesta posicion. Es fòrces politiques qu’assumiren en sòn programa electorau eth compromés d’impulsar un procès tà cambiar eth modèl de relacion de Catalonha tamb Espanha e hèr efectiu eth dret des catalans a decidir eth sòn futur en un país obtengueren enquiàs 107 escons d’un totau de 135.
Convergència i Uniò guanhèc es eleccions, tamb 50 escons, en ua jornada electorau que concludic tamb ua participacion recòrd deth 68%. Mas tornèc a èster envestit president dera Generalitat eth 21 de deseme de 2012, tamb eth supòrt deth sòn grop parlamentari (CiU) e Esquerra Republicana de Catalunya. Prenec possession deth cargue en ua ceremònia solemne en Salon Sant Jòrdi dera Generalitat eth 24 de deseme 2012.
Eth 27 de seteme de 2015 se celebrèren eleccions auançades ath Parlament de Catalonha, que guanhèc era coalicion Junts pel Sí, formada per Convergència Democràtica de Catalunya e Esquerra Republicana de Catalunya, damb Artur Mas coma candidat ara presidéncia dera Generalitat. En prumèr debat d’investidura, eth 10 e eth 12 de noveme de 2015, eth candidat proposat per Junts pel Sí, Artur Mas, non siguec investit president en dusau torn per 62 vòts a favor e 73 en contra. Despús d’un mes de negociacions damb era CUP, s’arribèc a un acòrd tà complir eth manament democratic deth 27 de seteme damb un nau candidat ara presidéncia dera Generalitat, er exalcalde de Girona e president dera Associació de Municipis per la Independència, Carles Puigdemont.
Eth debat d’investidura deth candidat se celebrèc eth darrèr dia possible abans deth tèrme legau entà convocar de nau eleccions ath Parlament de Catalonha, eth dimenge 10 de gèr, e Puigdemont siguec investit 130au president dera Generalitat de Catalonha en prumèra votacion damb eth supòrt de 70 des 135 deputats dera Cramba –dus mès des necessaris entara investidura per majoria absoluda– 63 vòts en contra e 2 abstencions, corresponents a dus deputats dera CUP. Puigdemont prenec possession deth cargue en un acte en Salon de Sant Jòrdi deth Palai dera Generalitat eth 12 de gèr de 2016.
Façada deth Palai dera Generalitat, ena Plaça Sant Jaume de Barcelona.


text:
1589
Aquesta pagina concernís l'an 1589 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd, de negociacions ambé leis Otomans permetèron de signar un tractat de patz. Massaua demorèt en fòra d'Etiopia mai son accès èra largament autorizat ai marchands etiopians permetent de rompre l'isolament dau país.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Invencion d'una maquina de tricotar per lo prèire e engenhaire anglés William Lee (vèrs 1550 - 1614).


text:
Teofil Gautièr
Teofil Gautièr (Tarba, lo 30 d'agost de 1811 - París, lo 23 d'octobre de 1872) que ho un escrivan gascon de lenga francesa e qui evoquè Gasconha notadament dab lo personatge deu Baron de Sigonhac, protagonista deu son famós roman Lo Capitani Fracassa. Qu'ei tanben l'autor d'autes romans famós : Mademoiselle de Maupin, Giselle, Lo Roman de la momia.
Vadut a Tarba, aus 3 ans lo son pair que's mudè a París. Lo mainatge que conservè ua nostalgia prigonda deus Pirenèus. Marcat au Licèu Louis-le-Grand, n'i tiengó pas e los pairs que l'avón de tornar marcar au licèu Charlemagne, amassa dab Gérard Labrunie (futur Gérard de Nerval). Que comencè tanben a arrecéber ua educacion artistica dab lo pintre Louis-Édouard Rioult.
En 1829 que hè la conesheinça de Victor Hugo qui precipitè la soa entrada dens lo monde literari e la soa particuipacion dens la batalha d'Hernani e, atau, dens lo moviment romantic.
Lo son purmèr recuèlh de poèmas que pareish durant las Tres Gloriosas e's manca atau tota possibilitat d'arrecever la mendre notorietat.
La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo roman Mademoiselle de Maupin, publicat en 1835.
Teofil Gautièr que continuè la soa carrièra dens divèrs jornaus, e, enter autes, dens La Chronique de Paris d'Onorat de Balsà on publicore La Morta Amorosa. Que desvolopè tanben ua activitat de critic d'art.
Enter 1840 e 1862 la soa escritura que ho marcada peus sons viatges en Espanha, Argeria, Itàlia, Grècia, Russia e Egipte.
En 1857 que s'installè dens un ostau a Neuilly-sur-Seine dab la soa molhèr Ernesta Grisi, las loras duas hilhas, e las soas duas sòrs. De sa relacion dab Eugénie Fort, ua joena hemna d'origina espanhòu qu'avó un hilh, justament aperat Théophile Gautier Hilh, escrivan eth tanben e collaborator deu son pair.
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Personalitat de Bigòrra
- Critic dramatic
- Critic d'art
- Escrivan romantic
- Poèta francés del sègle XIX
- Poèta romantic francés
- Escrivan de fantastic
- Libretista de ballet
- Naissença en 1811
- Naissença a Tarba
- Decès en 1872
- Escrivan francés del sègle XIX
- Escrivan occitan de lenga francesa


text:
Villes et mairies du District de Brugg (110)
Liste des communes
Brugg
Ville de Brugg, localité de la Suisse de 9 000 habitants.
La mairie de Brugg a une adresse e-mail et un site Internet.
Windisch
Ville de Windisch, localité de la Suisse de 6 600 habitants.
La mairie de Windisch a une adresse e-mail et un site Internet.
Birr
Ville de Birr, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Birr a une adresse e-mail et un site Internet.
Hausen
Ville de Hausen, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Hausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Lupfig
Village de Lupfig, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Lupfig a une adresse e-mail et un site Internet.
Schinznach-Dorf
Village de Schinznach-Dorf, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Schinznach-Dorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Villigen
Village de Villigen, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Villigen a une adresse e-mail et un site Internet.
Auenstein
Village de Auenstein, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Auenstein a une adresse e-mail et un site Internet.
Villnachern
Village de Villnachern, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Villnachern a une adresse e-mail et un site Internet.
Veltheim
Village de Veltheim, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Veltheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Riniken
Village de Riniken, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Riniken a une adresse e-mail et un site Internet.
Schinznach Bad
Village de Schinznach Bad, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Schinznach Bad a une adresse e-mail et un site Internet.
Umiken
Village de Umiken, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Umiken a une adresse e-mail et un site Internet.
Remigen
Village de Remigen, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Remigen a une adresse e-mail et un site Internet.
Mülligen
Village de Mülligen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Mülligen a une adresse e-mail et un site Internet.
Rüfenach
Village de Rüfenach, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Rüfenach a une adresse e-mail et un site Internet.
Thalheim
Village de Thalheim, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Thalheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterbözberg
Village de Unterbözberg, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Unterbözberg a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
La Rambla de Barcelona
La Rambla es una passejada emblematica de Barcelona que va la plaça de Catalonha, centre major de la vila, e lo Pòrt Vièlh.
Sus aquela passejada i a un fum de monde pendent tota la jornada e fins a l'alba. La Rambla es longada de quiòsques de prensa e taula de flors e d'aucèls, actors corredísses, cafès, restaurants e magazins. Prèp del pòrt s'installan taulas d'artesans, pintres e dessenhaires. Tot en passejant per la Rambla se pòt admirar divèrses edificis coma lo Palau de la Virreina, lo mercat de Sant Josèp o de la Boqueria, l'Antiga Casa Figueras e lo celèbre teatre del Liceu, ont se representan opèras e balets. Las carrièras lateralas tanben an un gaubi particular. Dins una d'aquela, a qualques mètres, i a la plaça Reial, amb sos palmièrs e entornejada de cobèrts jos que se trapa fòça cervesariás e restaurants e ont se reünisson los dimenges matin los colleccionaires de sagèls e monedas.
La Rambla de Barcelona arriba al Portal de la Patz, dubèrt al Pòrt Vièlh, ont s'auça lo celèbre monument a Colomb. Prèp i a lo Musèu Maritim, dedicat especialament a l'istòria navala dins la Mediterranèa e ont se pòt vèire, entre d'autres, la reproduccion a escala reala d'una galèra de combat antica. Lo musèu es situat a l'edifici medieval de les Drassanes Reials (talhièrs navals), ont se construson los vaissèls que ligavan los domenis alunhats de la Corona per Mediterranèa. Lo Pòrt Vièlh ofrís d'autras atraccions, com ara un centre de léser, de magazins e restaurants (el Maremàgnum), un cinèma IMAX e lo major aquari de fauna marina mediterranèa.
Abans per la Rambla d'uèi anava lo riu d'en Malla, que amb la construccion del barri del Raval, al sègle XV, se va desvièt cap al nòrd.[1] Aprèp s'i construguèt òrça convents, subretot del costat del Raval[2] Mai tard amb l'espaci liberat pels convents se construguèron bastits que se pòdon veire uèi, coma lo Liceu, la Boqueria e la plaça Reial. A partir de 1859 se comencèt a plantar de platanas, e en 1860 s'inaugurèt la font de Canaletes.[3]La venta de flors sus la Rambla data de la mitat del sègle XIX.[4]
«Las Ramblas»[modificar | modificar la font]
La Rambla recebèt tradicionalament de noms diferents segon las partidas. De nòrd al sud, i a:
- Rambla de Canaletes, amb la celèbra font de Canaletes, installada aquí dempuèi fòrça temps, que segon la tradicion ditz que lo visitant que ne beu l'aiga tornarà un còp mai a Barcelona.
- Rambla dels Estudis, i aviá l'Estudi General o Universitat, edifici del sègle XV] qu'acabèt d'èsser Universitat, suprimida per Felip V e se cambièt en casèrna militar. Foguèt demolida en 1843.
- Rambla de les Flors (o rambla de Sant Josep, a causa de l'ancian convent de Sant Josèp), lo sol luòc de la vila ont al sègle XIX se vendiá de flors.
- Rambla dels Caputxins (o rambla del Centre), nomenada atal a causa l'ancian convent del fraires capucins.
- Rambla de Santa Mònica, tocant lo pòrt, ont i a la parròquia que li dona lo nom e que foguèt, temps enrè, convent dels Agustins, del sègle XVII.
Aprèp lo pòrt, la Rambla continua per la Rambla de Mar, una planca ondada de fusta que comunica amb lo cai d'Espanha, òbra dels arquitèctes Helio Piñón e Albert Viaplana, inaugurada en 1994. Mai en amont de la plaça de Catalonha, la Rambla continua per la Rambla de Catalunya.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Per la Rambla passan las linhas de buses 14, 59 e 91, e de nuèit N9, N12 i N15.
I a tres estacions de mètro de la linha 3: Catalunya ligada amb la linha 1]], Liceu (a mitat camin, davant el Teatre del Liceu) e Drassanes (al sud extrèm).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Permanyer, Lluís. Història de l'Eixample. Barcelona, 1991.
- ↑ (ca)Sobrequés i Callicó, Jaume. Història de Barcelona. Barcelona, 2008. ISBN 978-84-01-38717-3
- ↑ vejatz "sobrequés"
- ↑ vejatz "sobrequés"


text:
452
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 452 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Per sostenir l'Empèri d'Occident menaçat per una invasion d'amplor dei Huns en Itàlia, Constantinòple ordonèt la mobilizacion de fòrças importantas au nòrd-oèst de son territòris per atacar dirèctament lo territòri d'Atila laissat sensa tropa importanta. Aquò entraïnèt l'aplant de la campanha dei Huns mai Atila decidèt de preparar una ataca còntra l'Empèri d'Orient per l'annada seguenta.


text:
Aikido
L'Aikido es un art marcial orientat sus la defensa, amb una prigonda basa filosofica (subretot lo non usatge d'arma quina que siá...), que lo defensor redirigís los movements e l'energia dels atacs al sieu quite antagonista. Es practicat per òmes e femnas sens ges dependre de las siás talhas, pes o estats. Se considèra lo mangi una de las arts marcialas mai malaisidas a ensenhar e assimilar e qualques ans de practica son necessaris abans de se ne poder vertadièrament defendre, perque las siás tecnicas semblan fòrça unas autras arts marcialas.
L'aikido tradicional refusa quin tipe que siá de competicion. Afirma lo desvolopament de l'esperit e del còs fins a aténher la completa armonia.
Las leiçons consistisson a observar la demostracion de tecnicas qu'executa un mèstre e de seguida cal aprèp trabalhar - amb un o divèrses sòcis - en ensajant de repetir los movements, en melhorant la tecnica en consequéncia d'aiçò e en atenhent una pus granda compreneson de l'aikido. La mobilitat, la posicion, la precision e la coordinacion son d'elements importants per executar las tecnicas que los estudiants aprenon de realizar de manièra flexibla e adaptativa.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom ne ven del japonés "ai-ki-do", literalament "jónher-fòrça-camin", e significa qu'en practicant aquel art, lo combatent a de besonh usar la fòrça de l'antagonista contra l'antagonista meteis.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
a l'entorn de l'aikido[modificar | modificar la font]
civilizacion japonesa[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
-671
Aquesta pagina concernís l'an -671 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Campanha assiriana còntra Egipte. Lo deltà de Nil e la vila de Menfis foguèron conquistats marcant una victòria majora d'Assarhaddon. Lei faraons deguèron se retirar vèrs lo sud e leis Assirians organizèron divèrsei principats vassaus dins lo nòrd dau país. Puei, contunièron d'atacar en direccion dau sud de la Vau de Nil ambé la conquista de Tebas en 666 avC.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Observacion deis eclipsis de Luna dau 2 de julhet e dau 27 de decembre per leis astronòms assirians.


text:
N’i a enqüera avut un qui m’a hèit ua crisi pr’amor de çò de
« lenga gascona » qui i èi botat en frontispi deu blòg. Lo gascon n’ei pas jamei estat ua lenga
, que
m’escriu lo brave pire, en occitan. Diu me dau ! E perqué e’m ditz aquò, a jo ? Quan òm escriu « lenga gascona », aquò non presupausa pas
que lo gascon e sia- o non - ua lenga distinta.
Qu'ac èi dejà escriut, que me’n contrafoti de la classificacion deu
gascon com de la deu francés, de l'anglés ou deu panda gigant. Las classificacions no'm son pas pas briga utilas ni en la vita vitanta ni tà la mia vision deu món. No'n soi pas d'ahur classificaire, jo. Pas arren de dialècte, pas arren de patués en la mia tireta, jo que pensi que son nocions imaginadas per lingüistas tà simplificà's los estudis quan n'ei pas un desir de substitucion lingüistica. Totun, la ierarquizacion deus parlars, los uns que serén lengas mentre los autes que no'n serén, que pausa clarament un problèma filosofic e etic, a mei de l'inconsisténcia logica e e scientifica. La lenga mairau n'ei pas un diasistèma, qu'ei lo parlar de la mair, lo parlar qu'ei lenga.
En tot cas, imaginatz qu’en plaça de hicar "lenga gascona", que
i boti : "lenga romanica ": « Lo plaser de perpensar e
d’escriver en lenga romanica». La frasa, per mensh precisa qu'estosse vaduda,
que'n seré totun autant corrècta, vertat ? A véder
si un aute gus (o lo quite pire d’aqueste còp) e gausarà agredí'm en voler
explicà’m que n’èi pas lo dret d’emplegar l’expression "lenga romanica", lo
romanç n’ estant pas ua lenga…" Sénher, avètz emplegat l’expression lenga romanica, aquò
es tras qu’escandalós, avètz pas lo
drèit d’escriure « lenga romanica» per çò qu’es provat scientificament que
lo romanç es pas jamai estat una lenga
. "
S’aquò non n'ei pas ua, de las asoadas…E quan "gascona" e "gascon" i remplaçarén "romanica" e "romanç", enquèra mei, que tròbi jo.
Dilhèu que’m cau precisar perqué emplegui l’expression
« lenga gascona » aquiu. Com ac èi dejà escriut, n’i cau pas véder nada profession de fe
classificaira quina que sia. En realitat, n’èi pas trobada nada expression mei
clara e mei neutrau.
« Occitan gascon » qu’ei ua expression qui non m’agrada pas,
pr’amor n’ei pas briga neutrau. Qu'a ua connotacion ideologicament partidària, e per conseqüéncia, que soa dogmatica e intoleranta. Qu’auloreja a
dictatura de la pensada en voler impausar ua doctrina o un vejaire classificaire com s'estosse ua vertat scientifica o ua valor universau. Per respècte envèrs los qui son d'avís que l’occitan non
pòt estar gascon e pr’amor deu men escepticisme en aqueste ahar, non l’emplegui
pas jamei.
E « gascon » en plaça de « lenga
gascona » mei simplament ? En aqueste cas precís, tanpòc,
simplament pr’amor la significacion deu
mot "gascon" qu’ei ambigüa e emplegà’u ací que haré la mia frasa autanplan ambigüa. Ueratz la locucion « lo plaser de perpensar e d’escriver en gascon », que’s poderé enténer
com « lo plaser de perpensar e d’escríver com a gascon », çò qui n’ei
pas briga çò qui voi díser.
No'm demora pas sonque l’expression « lenga
gascona », clara, neta e ideologicament neutrau.
Qu’espèri que’m deisharàn ua bèra pausa en patz arron
aquestes explics.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Castelana (Castellane en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es situat en amont dei Gòrgas de Verdon e es la vila principala dau Verdon Mejan.
Es la pus pichona sosprefectura de França.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Puttelange-lès-Thionville
Puttelange-lès-Thionville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al nòrd-es de la vila de Diedenhofen e a l'èst de Rodemack. La municipalitat a #èsser réputée per la siá carrièra de « Gries ». A partir d'aquela un panorama en direccion de la frontièra luxembourgeoise a Mondorff (França) respectivament Mondorf-las-Bains (Luxemborg) permet de distinguir un campanal a bulbe.
Le village est situé au nord-est de la ville de Thionville et à l'est de Rodemack. La commune a été réputée pour sa carrière de « Gries ». À partir de celle-ci un panorama en direction de la frontière luxembourgeoise à Mondorff (France) respectivement Mondorf-les-Bains (Luxembourg) permet de distinguer un clocher à bulbe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los prospections archéologiques portadas sus las bans de Puttelange-Halling-Himeling an permeses d'estudiar d'importantas stations préhistoriques, polissoirs neolítics, e de vestigis gallo-romains.
La municipalitat de Puttelange los Diedenhofen, la distincion Luxembourgeoise aperteniá a la s-|XIV|e}} a Thilman de Rodemack, a Modèl:La s- a las Larochette, en 1749 a las Haen de Bourg Esch e en1778 al Marques de Dampont #que #èsser guillotiné a Mètz en 1794. Los Barons de Huart, lo #succedir.
A Puttelange se tròba un pichon castèl #qu'a #èsser bastit l'an 1653 per Thomas Ryaville. I arribava antany una via romaine #qu'environava lo castèl environat de fossés. Lo cònsol #donar l'òrdre l'an 1779 d'i bastir un molin. Aquel polit castèl situat en un vallon al nòrd de la municipalitat e un pauc a la separacion del vilatge e #que la familha fondatritz i n'aviá aliat a la familha dels senhors de Rodemack. Compren en la siá filiation lo musician e compositeur austrian Jean Vesque de Puttelange Johann Vesque von Püttlingen (de Puttelange), dicha Hoven (pseudonyme).
La glèisa baroque Sant-Rémi de Puttelange i aguèt bastit l'an 1754, l'autar e la chaire a Modèl:La s-. Possedís una colleccion d'estatuas polychromes realizadas en un talhièr de Mondorf dins lo sègle darrièr.
Sus la municipalitat se tròban de nombrós calvaires de la Modèl:S mini- e Modèl:S mini-, lo principal es la ponduda al cavòt de 1688.
Aquela municipalitat possedís tèrras abondiuas e generosas aital coma dels bòsques. Puttelange Produsissiá del vin l'an 1841 e possedissiá d'un forn a chaux. L'activitat de la viticulture a cedit lo passatge progressivament a la fin de la Modèl:S- jos l'efièch de la competéncia dels vins del miègjorn encaminats facilament per la ret ferroviaire.
Mas la siá activitat economica principala a #èsser centrada sus la carrièra de gries #que se preniá per un pichon camin de fèrre @dénommer la Jangelschoen. En un vallon ont circula las ondadas de la Dollbach afluent del ruisseau de Gendren. Los pavés extraches de la carrièra e lo sable #que s'i extrasiá an servit en o bastiment de las rotas, la aprovisionament dels anautits foguets e quand l'escasença s'es presentada en lo bastiment de las fortificacions de la linha Maginot distant d'una desena de quilomètres (labor de la Immerhof a Hettange e la granda linha de fòrts installat en los bòsques de Cattenom). Los grès de Puttelange tanben réputés qu'aqueles de la carrièra de Hettange-Granda an una notoriété importanta a Modèl:La s- e an servit al desvolopament urban de desparièras vilas de Moselle e sustot de la vila de Mètz.
Puttelange Possedís un molin : lo molin Hoffmann #qu'a servit fins en los ans 1970 per de nombrosas produccions (seigle, blat). Lo molin Hoffmann a dirigit per aquela familha de meuniers procedentas del Luxemborg dempuèi lo començament del sègle. Lo molin de Puttelange es lo solelh de la region a aver-i conservat #intacte los sieus mecanismes e lo proprietari del molin contunha a far foncionar la turbine per los sieus besonhs personals, a destination de l'alimentacion animal. Es en aquel cas e après una còsta de 8 mètres una turbine de pichona talha. La provenguda de fabricacion es totun recenta, perque la familha meunière i aviá remplaçat progressivament las vièlhas ròdas dentées per un sistèma de concassage per la ròda anglesa. Lo dispositiu actual permet de convertir la fòrça del ruisseau n'energia, perque lo riu e lo bief son pro plan mantenguts: malgrat que totun presenciam un empobriment del dèbit de l'aiga en lo sector.
La resèrva naturala del Grund constituissi una restitution a la natura de la vièlha carrièra de gries. Es segon las paraulas de Jean-Marie Pelt, botaniste e natiu de Rodemack, #que sèm en la part la mai orientala del regna d'una variété en via de desaparicion d'una orchidée. Mas lo luòc traversat per un fòrça maco sentier e dobèrt sus vistas panoramiques interessantas, es de mai en mai ocupada pel bòsc a l'excepcion de las pelouses calcaires. Es lo conservatoire dels luòcs lorrains e una associacion del sector #qu'an cargat de la mantenença d'aquela resèrva[1]
La resèrva géologique de Hettange-Granda a cargat d'estudiar los desparièrs luòcs carriers del sector (carrièras de Hettange, Boust, Puttelange). Aquelas desparièras carrièras apertenon al stratotype del Hettangien, #que correspond a una ère del jurassique. Remembram en visitant aital aquela ret de carrièras #que i a 250 milions d'ans la mar de Thétys recobrava l'ensems del sector près dels marges del gòlf del Luxemborg.
Les prospections archéologiques menées sur les bans de Puttelange-Halling-Himeling ont permis d'étudier d'importantes stations préhistoriques, polissoirs néolithiques, et vestiges gallo-romains.
La commune de Puttelange les Thionville, la seigneurie Luxembourgeoise appartenait au Modèl:S- à Thilman de Rodemack, au Modèl:S- aux Larochette, en 1749 aux Haen de Bourg Esch et en1778 au Marquis de Dampont qui fut guillotiné à Metz en 1794. Les Barons d'Huart, le succédèrent.
À Puttelange se trouve un petit château qui a été construit en 1653 par Thomas Ryaville. Il y passait jadis une voie romaine qui contournait le château entouré de fossés. Le maire donna l'ordre en 1779 d'y construire un moulin. Ce beau château situé dans un vallon au nord de la commune et un peu à l'écart du village et dont la famille fondatrice était alliée à la famille des seigneurs de Rodemack. Elle comprend dans sa filiation le musicien et compositeur autrichien Jean Vesque de Puttelange Johann Vesque von Püttlingen (de Puttelange), dit Hoven (pseudonyme).
La glèisa baroque Saint-Rémi de Puttelange fut construite en 1754, l'autel et la chaire au Modèl:S-. Elle possède une collection de statues polychromes réalisées dans un atelier de Mondorf au siècle dernier.
Sur la commune se trouvent de nombreux calvaires du Modèl:S mini- et Modèl:S mini-, le principal est la mise au tombeau de 1688.
Cette commune possède des terres abondantes et généreuses ainsi que des bois. Puttelange produisait du vin en 1841 et possédait d'un four à chaux. L'activité de la viticulture a cédé le pas progressivement à la fin du Modèl:S- sous l'effet de la concurrence des vins du midi acheminés facilement par le réseau ferroviaire.
Mais son activité économique principale a été centrée sur la carrière de gries que l'on rejoignait par un petit chemin de fer dénommé la Jangelschoen. Dans un vallon où circule les flots de la Dollbach affluent du ruisseau de Gendren. Les pavés extraits de la carrière et la sable qu'on y extrayait ont servi dans le construction des routes, l'approvisionnement des hauts fourneaux et lorsque l'occasion s'est présentée dans la construction des fortifications de la ligne Maginot distante d'une dizaine de kilomètres (ouvrage de l'Immerhof à Hettange et la grande ligne de forts installé dans les bois de Cattenom). Les grès de Puttelange aussi réputés que ceux de la carrière de Hettange-Grande ont une notoriété importante au Modèl:S- et ont servi au développement urbain de différentes villes de Moselle et notamment de la ville de Metz.
Puttelange possède un moulin : le moulin Hoffmann qui a servi jusque dans les années 1970 pour de nombreuses productions (seigle, froment). Le moulin Hoffmann est dirigé par cette famille de meuniers originaires du Luxembourg depuis le début du siècle. Le moulin de Puttelange est le seul de la région à avoir conservé intacts ses mécanismes et le propriétaire du moulin continue à faire fonctionner la turbine pour ses besoins personnels, à destination de l'alimentation animale. C'est dans ce cas et après une côte de 8 mètres une turbine de petite taille. Le procédé de fabrication est cependant récent, car la famille meunière avait remplacé progressivement les vieilles roues dentées par un système de concassage par la roue anglaise. Le dispositif actuel permet de convertir la force du ruisseau en énergie, parce que la rivière et le bief sont assez bien entretenus: même si toutefois nous assistons à un appauvrissement du débit de l'eau dans le secteur.
La réserve naturelle du Grund constitue une restitution à la nature de la vieille carrière de gries. C'est selon les mots de Jean-Marie Pelt, botaniste et natif de Rodemack, que nous sommes dans la partie la plus orientale du règne d'une variété en voie de disparition d'une orchidée. Mais le site traversé par un très joli sentier et ouvert sur des vues panoramiques intéressantes, est de plus en plus envahie par la forêt à l'exception des pelouses calcaires. C'est le conservatoire des sites lorrains et une association du secteur qui sont chargés de l'entretien de cette réserve[2]
La réserve géologique de Hettange-Grande est chargée d'étudier les différents sites carriers du secteur (carrières de Hettange, Boust, Puttelange). Ces différentes carrières appartiennent au stratotype de l'Hettangien, qui correspond à une ère du jurassique. Nous rappelons ainsi en visitant ce réseau de carrières qu'il y a 250 millions d'années la mer de Thétys recouvrait l'ensemble du secteur à proximité des rives du golfe du Luxembourg.


text:
Pallava
Lei Pallava son una dinastia indo dau sud-èst d'Índia qu'existiguèt dau sègle III au sègle IX. Sa capitala èra Kanchipuram e, a son apogèu, l'estat Pallava s'estendiá sus la màger part dau sud de la peninsula. Aqueu periòde foguèt caracterizat per de cambiaments religiós importants. Lo bodisme declinèt au profiech dau jaïnisme.
Durant lo rèine de la dinastia, lo comèrci maritim foguèt fòrça actiu ambé Ceilan e lo sud-èst d'Asia. Foguèt tanben un periòde prospèr per leis arts, la musica, la pintura, la literatura e l'arquitectura. Pasmens, au sègle VIII, l'estat Pallava declinèt e foguèt finalament vencuts e remplaçats per lei Cholas coma poissança majora de la region.


text:
Coulombs (Calvados)
Coulombs es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa de Coulombs aperteniá en partida a la abbaye de Ardenne e en partida al prieuré de Sant-Vigor-lo-Grand. La distincion aperteniá a las Percy.
La glèisa de Coulombs appartenait en partie à l'abbaye d'Ardenne et en partie au prieuré de Saint-Vigor-le-Grand. La seigneurie appartenait aux Percy.


text:
Pèir de Jeliòt
Pèir de Jeliòt (en francés la grafia de Pierre de Jélyotte que muisha totas la variantas possiblas dab G o J, Y o I e un o dus T), musician, clavecinista, guitarrista, violoncelista e compositor, que ho de segur lo màger deus cantadors francés deu sègle XVIIIau. Que vadó a La Seuva (Bearn) lo 13 d'abriu de 1713 e, mainatge, que s'anè estudiar lo cant e la musica a Tolosa. Que comencè la soa grana carrièra a París en 1733 e que tribalhè per annadas en estreta collaboracion dab Jean-Philippe Rameau per qui e cantè, dab la soprano bordalesa Mla Fèl, haut o baish tots los purmèrs ròtles deus sons opera. Jeliòt, com purmèr cantador deu son temps (qu'èra lo prim'uomò) qu'avó lo parat de cantar l'opera de Jean-Jacques Rousseau, Le Devin du Village davant la cort. Que demora ua letra qu'escrivó au filosòf per li condar l'escaduda de la soa òbra e que lo rei Loís XV que la cantava faus deu matin dinc au ser. 1754 que ho l'annada qui cantè Dafnís e Alcimadura, l'opera occitan de Mondonvila, a Fontainebleau, davant la cort e en companhia de mantuns cantadors occitan com Mla Fèl o Antòni Trial. Lo pertrèit mei famós que conservam de Jeliòt (e tanben de Mozart) qu'ei lo concert en ço deu prince de Conti on vedem lo mainatge Mozart au clavecin en companhia deu vielh Jeliòt cantant e jogant la guitarra. Jeliòt que's morí lo 12 d'octobre de 1797.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal:Vriulon/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Cantaire d'opèra
- Tropa de l'Opèra de París
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Naissença en 1713
- Decès en 1797
- Musician francés
- Compositor francés
- Compositor occitan
- Personalitat bearnesa
- Musician classic occitan
- Violoncelista occitan
- Violoncelista classic
- Clavecinista occitan
- Guitarrista occitan


text:
912
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 912 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume deis Astúrias[modificar | modificar la font]
Expansion dau reiaume fins au fluvi Douro e transferiment de sa capitala a Leon.
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Leon VI l'Avisat que foguèt remplaçat per son fraire Alexandre (11 de mai). Constantin VII, fiu de Leon VI, èra coemperaire. L'emperaire novèu formèt un govèrn ambé de personalitats novèlas e refusèt de contuniar lo pagament dau tribut anuau ai Bulgars causant una guèrra novèla.
La novèla de la mòrt de l'emperaire entraïnèt l'abandon de l'expedicion de Creta. Pasmens, lei naviris bizantins foguèron atacats per suspresa per lei piratas grècs musulmans Leon de Trípols e Damian de Tir que li causèron de pèrdas importantas. Puei, Damian de Tir s'ocupèt d'eliminar lei darrierei fòrças bizantias demoradas en Creta.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Mòrt dau matematician arabi Ahmad ibn Yusuf autor d'estudi sus lei proporcions ò lei problemas liats ais impòsts que foguèron traduchs en latin au sègle XII per lo scientific italian Gerard de Cremona (vèrs 1114-1187) e qu'aguèron una influéncia importanta sus lo trabalh de Fibonacci (vèrs 1170-1250).
Medecina[modificar | modificar la font]
Redaccion d'un tractat sus l'engordiment dei membres per lo mètge sirian Qusta ibn Luqa, actor major de la transmission dau saber grèc au monde arabi.


text:
Rancourt (Somme)
Rancourt (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Rancourt I aviá situat sus una linha de tranchées en lo moment de la Batalha de la Soma l'an 1916. La 40ème Division de Infanterie francesa i a destacat en reprenent del terren a l'enemic.
Rancourt était situé sur une ligne de tranchées lors de la Bataille de la Somme en 1916. La 40ème Division d'Infanterie française y a excellé reprenant du terrain à l'ennemi.


text:
Uluru
Uluru, tanben conegut jos lo nom d'Ayers Rock, es un grand rocàs del centre d'Austràlia dins lo Territòri del Nòrd. Es lo segond mai grand monolit del mond (aprèp lo mont Augustus, situat tanben en Austràlia) e representa lo monument nacional dels australians.
Aquel monolit es vièlh de mai de 400 milions d'annadas. Es un rocàs sacrat per los aborigèns australians.
- Ayers Rock es lo nom donat al rocàs per los colons europèus en omenatge a Henry Ayers, Primièr ministre d'Austràlia Meridionala al sègle XIX.
- Uluru es lo nom dins una lenga australiana dels aborigèns, devengut nom oficial dins las annadas 1980.


text:
1833
Aquesta pagina concernís l'an 1833 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Mòrt de Ferdinand VII que foguèt remplaçat per Isabèu II venguda eiretiera dau tròne après l'abolicion de la lèi salica. Pasmens, son coronament foguèt refusat per lei partisans de Carles de Borbon e de la lèi salica entraïnant la Premiera Guèrra Carlista fins a 1840 entre lei partisans dei dos pretendents.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Fondacion de la Societat estatsunidenca còntra l'esclavatge. Son objectiu èra de permetre d'estructurar e de renfòrçar la lucha abolicionista[1].
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Famina de Tenpo que durèt fins a 1837.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta per Michael Faraday (1791-1867) dei doas lèis principalas permetent de descriure lei fenomèns d'electrolisi. A Sant Petersborg, descubèrta de la lèi que porta son nom per Heinrich Lenz (1804-1865) regardant l'origina dei corrents electrics produchs per induccion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 19 de febrièr - Élie Ducommun, escrivan e pacifista soís, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1906)
- 4 de març - Antoine Alphonse Chassepot, armurier e inventor francés (m. 1905)
- 17 d'abril - Arthur Arnould, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1895)
- 7 de mai - Johannes Brahms, compositor alemand (m. 1897)
- 17 de junh - Manuel del Refugio González, president de Mexic (m. 1893)
- 20 d'agost - Benjamin Harrison, president dels Estats Units (m. 1901)
- 8 de setembre - Pau Raimond, archivista, paleograf e lexicograf bearnés (m. 1878)
- 20 de setembre - Ernesto Teodoro Moneta, pacifista italian, Prèmi Nobel (m. 1910)
- 21 d'octobre - Alfred Nobel, inventor suedés (m. 1896)
- 27 d'octobre - Cándido Bareiro, president de Paraguai (m. 1880)


text:
Tempèsta
Una tempèsta es una perturbacion atmosferica violenta amb un vent d'intensitat granda acompanhat sovent de pluèja, de nèu o de granissa, e amb formacion de cumulonimbus gròs e dens. Los vents violents pòdon carrejar de materials divèrs, s'agís alavetz per exemple de tempèsta de sabla, tempèsta de nèu, tempèsta de posca.
Al sens meteorologic del tèrme, una tempèsta se definís per un vent d'una fòrça 10 o superiora sus l'Escala de Beaufort, çò que significa una velocitat de vent d'almens 90 km/h.


text:
Brain-sur-Allonnes
Brain-sur-Allonnes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela comuna angevine se situa en lo Baugeois, en limit de la vallée de la Loire e del Saumurois.
La municipalitat a traversat pel Authion.
Cette commune angevine se situe dans le Baugeois, en limite de la vallée de la Loire et du Saumurois.
La commune est traversée par l'Authion.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna i aguèt bastit e viscuda per Jules Leboeuf frere de la comédienne e courtisane marguerite Bellanger
La mairie fut construite et habitée par Jules Leboeuf frere de la comédienne et courtisane marguerite Bellanger


text:
Gran Prèmi de Pau
Lo Gran Prèmi de Pau qu'ei ua corsa d'autos annau qui s'escad cada an a la dimenjada de Pentacosta. Que ho estreat en 1901 mes que s'escadó regularament sonque a partir de 1933. A la debuta que ho ua competicion de formula 1 e 2 mes la creishença de la poténcia deus motors navèths que rendó inadaptada a la formula 1 aquera competicion urbana per carrèras tròp estreitas e costejadas d'abitacions e d'arbos. Juan Manuel Fangio que ho uns deus darrèrs a ganhar lo prèmi dab ua formula 1. En 1964 Lo Gran Prèmi de Pau qu'abandonè la formula 1 entà passar sonque a la formula 2 e a la formula 3 en 1985.


text:
Andelu
Andelu es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- De las traces d'abitat gallo-romain an #èsser levadas.
- La seigneurerie de Andelu a cedit al Sègle XIII al abbaye de Joyenval, de contunh annexada al domeni reial l'an 1560.
- Lo territòri de Andelu a #èsser desligat de Maule a la Revolucion.
- Lo dramaturge Bèlga Hector Madeek a possedit una proprietat a Andelu. Aquela proprietat, uèi desapareguda, s'elevava a la endroit de l'actuala esquina d'ase.
- Des traces d'habitat gallo-romain ont été relevées.
- La seigneurerie d'Andelu est cédée au Sègle XIII à l'abbaye de Joyenval, puis annexée au domaine royal en 1560.
- Le territoire d'Andelu a été détaché de Maule à la Révolution.
- Le dramaturge Belge Hector Madeek a possédé une propriété à Andelu. Cette propriété, aujourd'hui disparue, s'élevait à l'endroit de l'actuel dos d'âne.