text:
Viure al País – Amb Jacqueline e Christiane pel causse de Limonha
Coproduction Piget / France Télévisions
Lo pastís : cadun son biais, sa recèpta e que sovent, demòra secrèta. Cò que podem dire es que ven de pastís (mescla de mai d’una causa en occitan) e qu’a donat pastissariá en francés. Pastissar en òc vòl dire trabalhar amb las mans, chaupinar…
De pastís s’en tròba en Carcin mas tanben en Gasconha. De còps se parla de crostada (mas es quicòm mai) o tanben de tortièra (dins las Lanas). Aquí Piget es anat sul causse de Limonha (Òlt) per veire lo famós pastís « anguila » ont nos espèran Jacqueline la maire e Christiane la filha.
Se fa dins un lençòl per i donar sa fòrma de sèrp, d’anguila. Pas plan luènh de Limonha, se dís tanben « Crostada al cabeçal » a Cailutz.
Dins aqueste país de secada e de pèiras, òm sap trimar mas tanben passar de bons moments. Aital aquesta còca tarribla, autant biaissuda que gormanda : lo pastís.
De biais, ne cal per espandir finament la pasta. Per i metre çò que cal un còp estirada : quauquas pomas mas tanben un pauc d’aiga benesida, de riquiqui coma disiá l’autre. Cada canton i met de sa liquor; en Carcin seriá d’aigardent.
Pastis carcinòl « anguila » par PIGET france3midipyrenees
Per la recèpta, se pòt trobar en occitan, en francés…mas tanben en inglés.
Questions de lengas, òm pòt relevar que la Jacqueline dís « un bocin d’oliva » per dire un pauc dòli. I d’autras causas encara de descobrir sus aquesta còca plan savorosa e totes los biaisses que cal per se far petar la ventresca ! Lo reportatge passarà dimenge dins Viure al Pais
Lo Benaset


c: text/html

text:
Contes de Sibòt de Ricon de Laurens (Henri Fournier) (Lo Grelh Roergàs, reedicion de 1984, 144 paginas).
Presentacion de l'autor pagina 3 – Tot escrivan que se respècta demanda a qualqu'un de plan plaçat de li far un prefaci.
Mas ieu, soi pas un escrivan. S'ai fargat de contes, es mai que mai per amusar los que legisson lo Roergàs.
Pareis qu'aqueles contes an interessat pichons e grands, e mai d'un m'a demandat de los amassar dins un libron. Auriài pogut demandar al majoral Mouly o à mos amics Calelhon e Seguret de vos presentar aquel libronèl. Aimi mai lo vos servir sens cap de reclama.
Cal pr'aquò que vos digue perqué ai volgut apelar aqueles contes Contes de Sibòt.
Sibòt es lo nom d'un rivatèl qu'amassa las aigas de quatre parròquias, (Ròcacesièras, Sant Crespin, Laverdòla e Sant Maurici). Las pòrta al Rance, e lo Rance las mena al Tarn ; lo Tarn las carreja à la Garona que las va pèrdre dins la mar oceana. À l'ombra dels vèrnhe e dels píbols que butan de long del riu, verdejan de pradelons ont los vaquièrs del país van gardar las vacas. Es dins un d'aquel pradelon qu'anavi gardar la Rossèla e la Laureta. Dins lo prat vesin, la vièlha Catinarda veniá gardar sas fedas e, del temps que lo bestial paissiá, me contava d'istòrias.
Totas las que vos baili aicí son pas d'ela.
Mas n'en pòdi pas contar cap sens me creire assetat à l'ombra d'un vèrnhe, al pè d'un rivatèl ont l'aiga canda bronzis doçament... e que s'apèla Sibòt.
Henri Fournier

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Era U.E. Bossòst perdèc per 4-1 dauant er equip deth Flourens Dremi Lafage. Eth resultat non reflexe era igualtat que i auèc pendent es 90 minutes. Ena prumèra mietat, fòrça igualtat. Era U.E. Bossòst auèc bèra ocasion a pilota parada a prop der àrea contrària ,mès es sòns xuts non trapèren era porteria. Er equip contrari, se mostrèc perilhòs enes contraatacs e lèu ath finau dera mieja part, auèc ua bona ocasión mès no podèren marcar. Damb eth 0-0 s’arribaue entàth descans. Quan portauen 7 minutes dera dusaua part, en ua falta tirada per Alex, Javi arribèc a mèter eth sòn pè e marquèc eth 0-1. Non disfrutèrem fòrça dera ventaja en marcador, ja que 5 minutes mès tard ,en un corner rematat per Moga ( jogador d’origen aranés), eth Flourens Dremi Lafage empataue eth partit ; en minut 70’ Larrieu en un contraatac marcaue eth 2-1. En minut 80 en un cop de cap de Liaño, un defensa treiguèc era pilota quan entraue. Aguesta siguèc era clara ocasion entà empatar eth partit. Dempús, un sinhau degut ara lesion de Cuny, e tanben pr´amor qu`er equip anèc a cercar er empat, en dos contratacs er equip deth Flourens Dremi Lafage artenhien dus gols, marcats per Kazmic e Moga enes minutes 92 e 94. Aciu s’acabe era nòsta trajectòria ena Copa de Midi. Partit fòrça ben fiulat pera tripleta arbitrau.
Eth pròplèu partit jogam contra er equip deth St. Gaudens eth dimenge 28 d’octobre tàs 15 :00 ores.
Huelha deth partit.
Resultat: Flourens Dremi Lafage 4 – U.E. Bossòst 1
Flourens Dremi Lafage : Eyna, Thomas, Zamomi, Chaubard, Zanet, Dupuy, Guillaume, Faget, Kazmic, Basquet, Franinschi. Remplaçants : Larrieu, Climent, Moga.
Trainer : Vicente Philippe
U.E. Bossòst: Juanmi, Eric, Cuny, Felipe, Borja Javi , Liaño, Alex (65’ Wilfred), Ariel, Moha, Pèir.
Trainer :Jordi
Arbitre : Chanabe Marc
Liniers:Gueguen Hugues, Benallal Miloud
Gols : 0-1 Javi (52’), 1-1 (60’) , 2-1 (70’), 3-1 (92’), 4-1 (94’)
Tarjeta auriòla : Pèir (62’), Faget (70’), Zamomi (81’), Felipe (87’).


text:
Condat de Vesera
Condat de Vesera (en francés: Condat-sur-Vézère) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Trobarètz lo siti internet de nostre talhièr de lenga. http://la.vezera.over-blog.com/
Nos tornarem trobar tots los quinzes jorns lo divendrès. Rensenhament : 06.84.28.58.74 Stéphane ROUDIER


text:
Diluns, 21 de març de 2016, 03h00
Aperaquí dos cents escolans del licèu Léonard de Vinci de Monistròl de Leir (Velai) manifestèron dijòus passat contra l’expulsion d’una companha e ... +
Diluns, 22 de setembre de 2014, 03h00
Lo tribunal correccional del Puèi de Velai a relaxat una ensenhanta, que dimars passat foguèt perseguida per atac sexual sus menor, segon çò que rapòrta La Montagne. L’ensenhanta ... +
Diluns, 1 de julhet de 2013, 03h00
La cort d’assissas dels menors del departament del Naut Léger condemnèt, divendres passat, Matthieu Moulinas, de 19 ans, a la reclusion criminala a perpetuitat pel violament e l’assassinat ... +
Dimars, 4 de junh de 2013, 03h00
Lo Chambon de Linhon (Velai) ven d’inaugurar un musèu del remembre a la memòria dels “modèstes eròis” que resistiguèron e salvèron mai d’un ... +
Dimars, 30 d'octòbre de 2012, 03h00
Lo cònsol del Puèi de Velai, Laurent Wauquiez (UMP), vòl pas cap d’interferéncia amb las tradicions del 1r de novembre, e a enebit la marcha zòmbi (“zombie ... +


text:
27/10/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 1er de novembre 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission de diumenc 1er de novembre a 11 oras sur França Blu Perigòrd se debanara en directe dau molin de la Pausa a Sent Meard de Drona, onte lo mosnier Alan Maseu vos fara visitar son molin, qu'es dins sa familha dempuei lo segle XVIII. Si voletz tot saber sur la mosnaria e la minòtaria, la vita de la ribiera Drona e l'istòria d'un daus mai interessants luòcs dau ranvers, escotatz la prumiera partida de la visita qu'anem far sur doas emissions.
De legir tanben lo site http://www.moulindelapauze.fr/index.htm .
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:25 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Anglars de Rinhac
Anglars de Rinhac[1] o Anglars e Sent Felitz[2],[3],[4] (Anglars-Saint-Félix en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Lo nom d'Anglars (atestacion Anglars en 1156), ven del latin angularis, de angulus, « angle », e sufixe aris, mas aquò ditz pas res sus la data de fondacion del vilatge, nimai sus la de la fixacion del nom dins l'usatge. Lo sens es lo d'una tèrra o d'un luòc en fòrma de cunh [5],[6]. Lo determinant eventual de Rinhac es lo nom del capluòc del canton fins a 2015, que confronta la comuna.
- Lo nom de Sent Felitz es lo de tres papas canonizats, d'avesques e martirs, dont un martir a Girona en 304 [7].
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1830, la comuna de Sent Felitz dispareis e son territòri es despartit entre Anglars e Rinhac [8].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Rinhac; es ara del canton d'Enne et Alzou (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- en 1830, Anglars recep una partida del territòri de Sent Felitz
- 2013 : 768 abitants (35 ab/km²)
Demografia Sent Felitz[modificar | modificar la font]
- Per far foncionar lo grafic, a calgut plaçar mai d'un còp la populacion fictiva d'un abitant
- Las donadas a la drecha del grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entièra d'Anglars e Sent Felitz
- En 1806 e 1821, Sent Felitz es recensat amb una autra comuna (Anglars ? aquò explicariá la montada de populacion d'Anglars entre 1800 e 1806
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Rignac, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1991
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=31736


text:
Patrimòni e creacion culinari
Bras, Mireille. Conférencier
Marqués, Vicent. Conférencier
Nogués, Gerard. Conférencier
Colomero, Roberto. Conférencier
La cosina es tipicament aqueste ligam qu'existís entre lo patrimòni e l'evolucion, la recèrca permanenta e la re-creacion. Es aquesta sal qu'es a l'encòp immateriala e material e qu'assasona son terrador, son territòri, tant plan coma la cultura de las comunautats qu'i vivon. Passa l'encastre de nòstres estricta alimentacion vitala, per aténher, de mai en mai dins nòstras representacions, l'estatu de ben cultural immaterial, a salvar, transmetre e far conèisser. La cosina coma art ? Nais, coma tot art, de l'intencion, se bastís dins lo rescontre e s'espandís dins lo partatge. Permet en tot cas totas las mesclanhas, totes los vams, e totas las transdisciplinaritats. Sens oblidar que cosina e cultura patisson dels meteisses fenomèns : estandardizacion, uniformizacion... Vaquí, servits en un platèu, e per los melhor analizar, de questionaments sul nòstre rapòrt al luòc, a la matièra primièra, al trabalh, al temps, e al(s) sens...
Pendent aquela taula-redonda enregistrada lo 03/07/2016 a Castelnaudary dins l'encastre del Forum Euroregional Patrimòni e Creacion, Mirelha Braç (autora), Gerard Nogués (subdirector de la Fundació Institut Català de la Cuina i la Cultura Gastronòmica), Vicent Marqués (autor) e Roberto Colomero (President d’Espaci Occitan dels Aups - Valadas Occitanas) presentan las diferentas iniciativas ligadas al patrimòni culinari suls territòris catalans e occitans.


text:
Guifré lo Pilós
Guifré lo Velós (vèrs 840 - 11 d'aost de 897), en catalan Guifré el Pilós[1], foguèt un còmte d'Urgell e de Cerdanha de 870 a 897, de Barcelona, de Girona e d'Osona de 878 a 897 e de Conflent de 896 a 897. Es considerat coma lo premier còmte vertadier de Catalonha a la fin dau sègle IX.
Sa vida es fòrça mau coneguda e la fònt istorica principala ne'n es un tèxte latin datat de 1180 dich Gesta comitum barchinonensium. Foguèt nomat còmte de Barcelona au concili de Tròias en 878 après la destitucion dau còmte Bernat Ièr. Son fraire Miron Ièr i venguèt tanben còmte de Rossilhon fins a sa mòrt en 896. Se concentrèt sus la lucha còntra lei musulmans e sus lo desvolopament dau plan de Vic onte creèt lo comtat d'Osona vèrs 885. I fondèt tanben un ret d'abadiás e installèt un evescat sus lei territòris reconquistats còntra lei musulmans. Moriguèt dins lo corrent dau sètge de Lhèida pendent un combat còntra lo cap musulman Lubb ibn Muhammad. Foguèt enterrat au monastèri de Ripoll.
Aguèt dètz enfants coneguts :
- Guifré Borell de Barcelona (874-911) que li succediguèt coma còmte de Barcelona, de Girona e d'Osona.
- Miron (878-927) que li succediguèt coma còmte d'Urgell e de Cerdanha.
- Emma de Barcelona (880-942) que venguèt la premiera abadessa dau monastèri de Sant Joan de les Abadesses.
- Sunifred II d'Urgell (vèrs 880 - 948) que foguèt còmte d'Urgell.
- Radulf de Barcelona (vèrs 885 - 940 ò 942) que venguèt evesque d'Urgell e abat de Ripoll.
- Sunyèr Ièr (vèrs 890-950) que foguèt còmte de Barcelona, de Girona e d'Osona.
- Ermessenda de Barcelona (mòrta en 925).
- Cixilona de Barcelona (mòrta en 945) que venguèt l'abadessa de Santa Maria del Camí.
- Riquilda de Barcelona.
- Guinidilda de Barcelona (897-923) que se maridèt ambé Ramon II de Tolosa.
L'identitat de la frema (ò dei fremas) de Guifré es desconeguda. Segon la Gesta comitum barchinonensium, èra dicha Guinidilda de Flandra mai ges de document pòdon lo confirmar. Una autra ipotèsi frequenta designa Guinidilda d'Empúries (mòrta vèrs 900) amb una data de maridatge situada en 877.
Una legenda postuma pretend que Guifré sigue a l'origina dau blason d'Aragon. Après una batalha victoriosa còntra de Normands (ò après una victòria durant un torneg còntra un chivalier franc), auriá pintat son bloquier jaune ambé sei dets trempats dins lo sang d'una bleçadura que li auriá infligit son adversari. Pasmens, en realitat, aquò es pas possible car l'eraldica existiá pas encara au sègle IX[2].
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Ramon d'Abadal i de Vinyals, Els primers comtes catalans, Vicens-Vives (1958).


text:
Via romana
Las vias o de cauçadas romanas formavan una ret de rotas qu'abastava tot l'Empèri Roman.
A la siá origina, la ret foguèt dessenhada per manténer un contraròtle efectiu de las zònas incorporadas a l'Empèri, mas aqueriguèron rapidament importància economica, en facilitant lo comèrci e las comunicacions. Lo desvolopament de la ret de vias romanas se produsiguèt al meteis temps que lo creissement de l'Empèri. Lo nomenat Itinerari de Antoní es lo document ancian mai complet per l'estudi de las vias romanas, e data de fins del sègle III.
Fins a fins del sègle IV aC, las cauçadas romanas èran paucas mai que senders que condusissián a Roma dempuèi las distintes vilas del Laci. Dempuèi aquel moment comencèron a se bastir segon un plan establit, dessenhat amassa amb lo programa tàctic d'expansion. En aver un significat militar considerable, se desvolopèron sistèmas mai complèxes de bastiment de cauçadas, en vista a las far mai permanentas e melhoras per suportar de desparièrs tipes de transit. S'usèron de pèiras de distintes grandàries per bastir unas cauçadas solidas: las pèiras grandas se plaçavan en la basa e sus aquelas s'establissiá una capa de pèiras mai redusidas. En qualques cases, normalament en las rotas mai importantas, sus aqueles fondaments se plaçava un fèrm de caladas.
La via Àpia comencèt a se bastir a l'entorn del 312 aC, e la via Famínia cap al 220 aC. L'empèri Roman arribèt a aver un sistèma de rotas d'unes 80.000 km, consistent en 29 vias que partissián de la vila de Roma, e una ret que cobrissiá totas las províncias conquistadas importantas, en comprenent Grand Bretanha. Segon la lei romana tota persona aviá drech a usar las cauçadas, mas los responsables de la mantenença èran los abitants del districte que passava per el. Pendent l'edat mejana lo sistèma de vias comencèt a desaparéisser.
La via romana mai anciana documentada epigràficament a la peninsula es la que enllaçava los poblats de Iluro e lo de Ausa, bastida entre lo 120 aC e lo 110 aC.[1]
Per Barcelona e Valéncia passava la Via Augusta, que jonhiá Cadis amb los Pirenèus. Al Còl de Panissars se jonhiá amb la Via Domícia, qu'arribava fins a Itàlia.
- França: Via Aquitania, Via Domícia, Via Agrippa
- Grècia: Via Egnatia
- Itàlia: Via Annia, Via Àpia, Via Amerina, Via Ardeatina, Via Aurèlia, Via Casilina, Via Càssia, Via Campana, Via Cecília, Via Clòdia, Via Collatina, Via Flamínia, Via Flàvia, Via Praestina, Via Valèria
- Alemanha: Via Marrida
- Espanha: Via Augusta
- Reialme Unit: Akeman Street, Dere Street, Via Devana, Watling Street
- Orient: Via Diocleciana, Via Adriana
Galariá[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ David Farell e Garrigós e Francesc Lladó e Tubau


text:
13/05/2016
Dau quitran e enquèra dau quitran! per Tomas Irondèla
Un noveu cronicaire per La Vita en òc!
°°
Fai bric de temps que sei en Dordonha mas vese de chausas que me pòrtan pensament.
Particularament çò qu'ai legit dins 'quèu jornau la setmana passada. 'Laidonc los politics charjats de l'amenajament vòlan espandir mai e mai quitran de pertot onte vòstres uèlhs se pòden pausar.
Pas una tèrra planièra sens sa zona d'activitat, son merchant de burgers e son vendeire de bac a flors. Jos lo pretèxte que fau téner la concurrencia au dintre la novèla region e patati e patatà, chaudriá que lo gris remplace lo vert tot lo long de l'Eila... Soschatz un pauc si vos plai, cranes Mossurs e Damas que prenetz de las decisions per lo ben de la comunautat, es que cresetz que los que venen visitar, e frotinar de sòuses dins nòstra brava region, e maitot los que venen 'bitar apr'aquí, ne fau partida, an enveja de veire 'quò ? Crese pas...
Los que venen 'quí per las vacanças venen perqué vòlan, per segur, minjar de las bonas chausas mas tanben per veire daus paisatges autentics e preservats. Quau plaser de poder se pèrdre a raibar sus un chamin de forest que se 'chaba pas sus un lotiment de maisons novèlas. E soschatz que tot 'quèu monde venen de la vila, d'un environament urban. Cresetz que contunharan de venir si enladissèm coma es previst los paisatges ?
En mai de 'quò, lo problèma es qu'en fasent entau, farèm pas dins l'originalitat, farèm çò que los autres an fach e aura regretan... Òm se fa pas remarcar si l'òm fa coma los autres ! Diable, un pauc d'originalitat e de consciéncia ecologica a l'ora de la COP 21 !
En fin, per clavar lo prepaus, quand auretz b astit totas las terras a l'entorn dau ranvers, es que nos estonarem enquera que los comercis daus centre-vila creben ?
Tomàs Irondèla
Per legir aisidament :Lo quitran : le goudron. Bric : peu. Laidonc : ainsi, alors. Espandir : étendre, répandre. Mai : plus. Chaudriá : il faudrait. Cranes : fiers, élégants. 'bitar : habiter. Soschatz : songez
se 'chaba : se termine. clavar : ici conclure.
17:20 Publié dans Cronicas d'autor, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (1)
Commentaires
Quo es ben vrai que las entrepresas de BTP pausen de l'asfalte un pauc pertot, mas benleu pas ente faudriá: per exemple sus nòstras pitas rotas estrechas, dangierosas, mau entretengudas, o ben dins lo chamin que vai a ma maison. Mai enquera, si lo negre es nonmas la color dau godron, pas la de l'argent!
Écrit par : Reidi | 14/05/2016
Les commentaires sont fermés.


text:
Roybon
Nom desconegut en arpitan ( Roybon en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Luòc del bourg en l'anautita vallée de la Galaure
- Luòc sauvatge del abbaye
- Vast bòsc domaniale de Chambaran (Modèl:Nombre) : flore escàs, étangs
- Parc natural de Chambaran (Modèl:Nombre)
- Site du bourg dans la haute vallée de la Galaure
- Site sauvage de l'abbaye
- Vaste forêt domaniale de Chambaran (Modèl:Nombre) : flore rare, étangs
- Parc naturel de Chambaran (Modèl:Nombre)
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20 d'abriu de 1889, Braunau am Inn - 30 d'abriu de 1945, Berlin) èra un òme politic alemand, fondator, figura centrala e cap dau nazisme e dau Tresen Reich de 1933 a 1945.
Sa politica imperialista, expansionista e racista foguèt a l'origina dirècta de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala qu'entraïnèt la mòrt de desenaus de milions de personas. Ansin, en causa de l'amplor sensa precedents dei destruccions, dei pilhatges, deis atrocitats e dei crimes que son de sa responsabilitat, dau racisme radicau de son ideologia, dei tractaments inumans infligidas a sei victimas e dau traumatisme morau liat a sei crimes, especialament lo chaple de milions de judieus, d'Eslaus e de presoniers de guèrra dins de camps d'exterminacion, son imatge es fòrça negatiu e son nom es vengut, dins la consciéncia collectiva e per l'istoriografia, un sinonim dau Mau absolut[1].
Somari
- 1 Jovença e formacion
- 2 L'ascension vèrs lo poder
- 3 La presa dau poder
- 3.1 Leis idèas d'Adolf Hitler
- 3.2 L'aliança ambé lei conservadors e la formacion dau govèrn Hitler
- 3.3 L'eliminacion dei comunistas e leis eleccions dau 5 de març de 1933
- 3.4 L'eliminacion de l'oposicion politica
- 3.5 L'eliminacion de l'oposicion sindicala
- 3.6 Lei reorganizacions de l'educacion e de l'administracion
- 3.7 La somission dau mond culturau
- 3.8 La creacion d'un estat repressiu e la purga dau NSDAP
- 3.9 Hitler Reichsführer
- 4 Lo Fürher dau Tresen Reich
- 4.1 La restauracion de la poissança alemanda
- 4.2 La Segonda Guèrra Mondiala
- 5 Liames intèrnes
- 6 Liames extèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Adolf Hitler nasquèt lo 20 d'abriu de 1889 dins lavila austriana de Braunau am Inn situada lòng de la frontiera entre Àustria-Ongria e Alemanha. Èra lo quatren fiu d'Alois Hitler (1837-1903), doanier a la retirada en 1895, e de Klara Pölzl (1860-1907). Lei relacions entre Adolf Hitler e son paire son depintadas coma marridas. En revènge, èran fòrça bònas entre lo fiu e la maire e son decès en 1907 toquèt prefondament Adolf Hitler.
A sa mòrt, Alois Hitler aviá laissat de ressorsas sufisentas per assegurar l'existéncia de sa familha. Adolf Hitler menèt alora una vida ociosa. Pauc trabalhaire, acomencèt d'estudis au collègi modèrne de Linz e descurbiguèt leis arts coma la musica, lo teatre e l'arquitectura. A la mòrt de sa maire, decidèt de s'installar a Viena per venir artista.
Edudacion e formacion[modificar | modificar la font]
Adolf Hitler demorèt a Viena de 1908 a 1913 e a Munic de 1913 a 1914. Son objectiu èra de venir artista mai aqueleis annadas veguèron subretot l'acomençamen dau desvolopament de seis idèas politicas e de son antisemitisme. Foguèt d'efèct refusat per l'escòla dei Bèus Arts en 1907 e en 1908. Mau capitèt tanben d'intrar dins una escòla d'arquitectura. Contunièt alora son existéncia ociosa e visquèt de la venda de pinturas e d'aqüarelas.
En parallèl de son activitat artistica, acomencèt de s'interessar a la politica e foguèt influenciat per Karl Lueger (1844-1910), premier cònsol sociau-crestian de Viena, e per Georg von Schönerer (1842-1921), pangermanista opausat au catolicisme politic, qu'èran dos antisemitas virulents. Descurbiguèt tanben l'òbra dau marxista francés Georges Sorel (1847-1922), dei filosòfs alemands Friedrich Nietzsche (1844-1900) e Arthur Schopenhauer (1788-1860) e dau monge racista e antisemita Adolf Lanz (1874-1954). Ne'n retirèt una òdi prefonda còntra lei judieus, lei socialistas, lei sindicats, lo Parlament e lei Habsborg e establiguèt rapidament un liame entre marxisme, socialistas, parlamentarisme e judaïsme. Semblèt tanben marcat per leis institucions de la Glèisa Catolica que venguèron una fònt d'inspiracion de l'estructura intèrna dau NSDAP.
En mai de 1913, desgostat dau cosmopolitisme de la capitala austriana, quitèt son país per s'installar en Alemanha. Demorèt alora a Munic fins au començament de la Premiera Guèrra Mondiala. I contunièt de viure gràcias a la venda de sei pinturas e de legir divèrsei libres politics e filosofics.
La Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala foguèt un episòdi important de la vida d'Adolf Hitler car renforcèt son antisemitisme e entraïnèt son adesion a un partit politic tre 1919. Hitler, en despiech de sa nacionalitat austriana, s'engatjèt en aost de 1914 au sen de l'armada bavaresa[2]. A partir d'octòbre de 1914, participèt ai combats sus lo frònt de l'Oèst onte tenguèt lo ròtle d'estafeta, es a dire de soudat cargat de transmetre leis òrdres de l'estat-major de son regiment au frònt, ambé lo reng de caporau. Guierdonat de la Crotz de Fèrre, foguèt bleçat en octòbre de 1916, tocat a la camba per de brigas d'obús, e en octòbre de 1918, grèvament tocat ais uelhs per un nívol d'iperita. Acabèt ansin la guèrra dins un espitau de Pomerània.
En novembre de 1918, s'entornèt a Munic onte sembla relativament passiu durant sièis mes. Puei, en junh de 1919, foguèt cargat per son superior de menar d'activitats de propaganda anticomunista au sen de l'armada. Aquò li permetèt de descubrir sei talents d'orator. De mai, durant aqueu periòde, emetèt per lo premier còp l'idèa d'un « antisemitisme rasonat » consistissent en « una lucha metodica au nivèu legau per eliminar lei privilègis dei judieus » e obtenir son « bandiment ».
L'ascension vèrs lo poder[modificar | modificar la font]
L'adesion au NSDAP e sa transformacion en partit de massa[modificar | modificar la font]
En setembre de 1919, Adolf Hitler foguèt cargat d'una mission novèla e deguèt infiltrar e susvelhar un gropuscul nacionalista fondat per Anton Drexler, un obrier de Munic. Dich Partit Obrier Alemand (Deutsche Arbeiterpartei), aqueu partit venguèt lo Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) en 1920. Hitler i rescontrèt Gottfried Feder, premier teorician dau NSDAP, e Ernst Röhm, futur cap dei SA. Tre 1921, escartèt Drexler de la direccion e venguèt lo cap dau partit.
Hitler realizèt una transformacion prefonda dau NSDAP que passèt de 60 sòcis en 1919 a 55 000 en 1923. Creèt un jornau (Völkischer Beobachter) que sa publicacion venguèt quotidiana en 1923. Aquela meteissa, sa reputacion comencèt de passar lei limits de Bavièra e Hitler venguèt una figura majora de l'extrèma drecha alemanda. Rescontrèt alora divèrsei personalitats, coma Hermann Göring, Rudolf Hess, Otto e Gregor Strasser, Alfred Rosenberg ò Wilhelm Frick, que venguèron per la seguida d'actors importants dau nazisme e dau Tresen Reich. Pasmens, doas tendàncias apareguèron rapidament au sen dau partit a l'entorn dei fraires Strasser, anticapitalistas que volián transformar l'economia alemanda, e d'Alfred Rosenberg que donava au contrari la prioritat a l'antibolchevisme.
Lo putsch de Munic e la redaccion de Mein Kampf[modificar | modificar la font]
En 1923, Adolf Hitler aprofichèt lei trèbols liats au caòs economic entraïnat per l'ocupacion de Ruhr per organizar un còp d'estat a partir de Munic. Pasmens, lo projècte mau capitèt totalament en causa de la resisténcia de la polícia. 16 sòcis dau partit nazi foguèron tuats. Hitler foguèt arrestat e condamnat a cinc ans de preson. Pasmens, en causa d'un clima generau d'indulgéncia a regard dei caps nacionalistas, i demorèt solament nòu mes entre 1923 e 1924.
Aprofichèt son periòde d'embarrament per redigir Mein Kampf, un libre ont expausèt seis idèas e sa biografia. En fòra de son òdi per la democracia, per lo socialisme, per lo « judeo-bolchevisme » e per França « enemiga mortala dau pòble alemand », i afirmèt l'existéncia d'una lucha darwinista entre diferentei « raças » mai ò mens inegalas. A la cima de la piramida raciala compausada per Hitler, se trobava la « raça alemanda » (tanben dicha « raça dei Senhors », « raça nòrdica », « raça superiora » ò « raça ariana ») que necessitava d'èsser « purificada » de totei leis elements estrangiers, es a dire « non alemand », judieus, omosexuaus ò malauts. Per aquò, èra necessari « d'anientar » lei judieus, que representavan per Hitler la menaça principala còntra la « raça superiora », e de conquistar « l'espaci vitau », dich Lebensraum, dau pòble alemand. Aquela segonda concepcion despassava lo pangermanisme tradicionau dei nacionalistas alemands car revendicava un territòri immens e indefinit, en direccion de l'Èst, poblat de « raças inferioras » d'origina eslava.
La reorganizacion dau partit[modificar | modificar la font]
Après sa liberacion, Hitler tirèt lei leiçons de la revirada de sa temptativa de putsch e decidèt de transformar lo poder per conquistar lo poder d'un biais legau. De 1924 a 1926, reorganizèt donc lo NSDAP per li donar un aspèct mens revolucionari e estendre son influéncia dins lei regions dau nòrd d'Alemanha. En particular, acomencèt de se raprochar dei mitans industriaus e arrestèt de sostenir lei tendàncias anticlericalas e paganas dau partit.
La reorganizacion dau partit entraïnèt la fondacion de divèrseis associacions coma leis escadrons de proteccion SS (Schutzstaffel), lei Jovenças Hitlerianas (Hitlerjugend) e divèrsei gropaments nacionau-socialistas destinats ais estudiants, ai professors, ai fremas... etc. Hitler acomencèt tanben d'elaborar lei rituaus nazis, lo mite dau Führer, unic guida de sauvar lo país (e d'assegurar la coësion d'un partit devesit per de corrents opausats), lo salut hitlerian e l'aplicacion absoluda dau principi dau cap (Führerprinzip).
Dins aquò, en despiech d'aqueu renfòrçament de l'estructura intèrna dau partit e de 100 000 sòcis mau capitèt de conquistar un electorat larg ais eleccions de 1928 ambé solament 810 000 sufragis en sa favor (2,6% dei vòtes exprimits) e 12 deputats.
La crisi de 1929 e l'ascension dau partit[modificar | modificar la font]
La crisi economica de 1929 foguèt l'eveniment decisiu que permetèt a Hitler d'aquistar lo poder. D'efèct, l'economia alemanda s'afondrèt en causa de sa despendéncia ais exportacions e lo taus de caumatge agantèt 30% de la populacion activa en 1932. Lei politicas liberalas dei partits sociau-democratas e conservadors agravèron la crisi e descreditèron alora lei partits moderats au profiech dei comunistas[3] e subretot dei nazis.
Ansin, aprofichant lo caòs economic e de tematicas vagas coma la « comunautat dau pòble » (Volksgemeinschaft), Hitler capitèt de melhorar rapidament lei resultats electoraus dau NSDAP : 6,4 milions d'electors e 107 deputats en 1930, 13,75 milions de votz e 230 elegits en julhet de 1932 e 11,75 milions de sufragis e 196 parlamentaris en novembre de la meteissa annada. Totjorn, dins lo corrent de 1932, Hitler agantèt lo segond torn de l'eleccion presidenciala onte foguèt batut per lo manescau Paul von Hindenburg (19,5 milions de vòtz còntra 13,5). Au començament de l'annada 1933, lo partit nazi èra donc vengut lo premier partit d'Alemanha ambé mai d'un milion d'un sòci. Son influéncia èra fòrça fòrta au sen dei classas mejanas e tocava una minoritat importanta dau proletariat.
La presa dau poder[modificar | modificar la font]
Leis idèas d'Adolf Hitler[modificar | modificar la font]
Leis ideològues principaus dau nazisme[modificar | modificar la font]
En 1933, quand lo NSDAP èra lèst a prendre lo poder, son ideologia èra una mescla entre divèrsei tendàncias opausadas e de còps contradictòria. Hitler chausiguèt de privilegiar una linha definida per lei trabalhs per Alfred Rosenberg, Walter Darré e eu meteis.
Lo premier jonhèt lo movement nazi tre 1921 e son òbra èra dominada per lo concèpte de raça, l'anticomunisme e la nacion d'espaci vitau. Sòci de la Societat Thule, foguèt a l'origina de l'idèa hitleriana de Lebensraum e adaptèt l'antisemitisme dau sègle XIX e dei premiereis annadas dau sègle XX a la societat de l'entre doas guèrras. Enfin, a travèrs lo desvolopament d'una ideologia anticatolica, desvolopèt una mitologia nacionala germanica e un neopaganisme inspirat per la cavalariá medievala.
Walter Darré èra lo cap d'un movemennt païsan racista e jonhèt lo NSDAP en 1930. Entre 1928 e 1930, publiquèt dos obratges que fondèron una doctria basada sus lei liames « dau sang e dau sòu ». I definiguèt una « raça nòrdica » intrinsècament eroïca, colonisatritz e guerriera que sa superioritat èra basada sus una ereditat ben preparada. Darré defendiguèt donc l'adopcion d'una politica eugenista (creacion de domenis ereditaris) per regenerar la noblesa alemanda e lo « sang dei caps » (Führerblut).
Enfin, Hitler utilizèt una gròssa partida de la sieuna òbra teorica ja expausada dins Mein Kampf. Pasmens, una particularitat de son programa foguèt sa volontat de desvolopar un nacionalisme « popular » eissit dau pòble e non un nacionalisme « sofisticat » impulsat per leis elèits tradicionaus. Premier, voliá restaurar la grandor de la nacion e atacava donc lo comunisme, la Glèisa Catolica e lei judieus. Criticava tanben lo parlamentarisme e defendiá lo « principi dau cap » (Führerprinzip) qu'èra l'observança estricta de la ierarquia. Aqueu cap deviá èsser lo rebat dau « caractèr nacionau » (Volkstum) e dau pòble (Volk). Segon Hitler, l'Estat èra donc una comunautat d'egaus dirigits per una aristocracia formada dei melhors. Deviá pereu èsser centralizat e fòrt, basat sus un partit unic qu'èra lo fondament dau govèrn. Aquelei principis èran resumits dins la famosa devisa « Un Pòble, un Empèri, un Guida » (Ein Volk, Ein Reich, Ein Führer).
[modificar | modificar la font]
En fòra de sa vision de l'organizacion estatala, l'autra originalitat deis idèas d'Adolf Hitler èra sa preocupacion de la sauvagàrdia de la « raça alemanda ». Premier, voliá protegir sa « puretat », çò que foguèt a l'origina de l'adopcion d'un drech de sang estricte regardant l'atribucion de la nacionalitat alemanda. Pasmens, adoptèt tanben l'idèa de Lebensraum e revendicava donc l'unificacion deis Alemands au sen d'un estat unic e la cession de colonias en Polonha e en Ucraïna per permetre lo « desvolopament normau » d'Alemanha. Lo rèsta d'Euròpa deviá èsser organizat per servir leis interès de l'economia alemanda, especialament sei besonhs en matèrias premieras. Enfin, per protegir leis Alemands, èra necessari de luchar còntra l'influéncia « corruptritz » dei judieus. Per aquò, Hitler prepausava de sasir sei bens, d'annular sei drechs politics e d'organizar son expulsion.
L'aliança ambé lei conservadors e la formacion dau govèrn Hitler[modificar | modificar la font]
Lei succès electoraus dau partit nazi en 1930 e en 1932 permetèron pas a Hitler d'obtenir la majoritat absoluda. Pasmens, lei conservadors, egalament sensa majoritat parlamentària, li prepausèron una aliança esperant aprofichar lo sostèn popular dau NSDAP per crear un regime autoritari favorable a seis interès. D'efèct, una partida dei conservadors alemands, gropats a l'entorn d'Alfred Hugenberg e de Franz von Papen, pensavan poder contraròtlar Hitler au sen d'un gabinet conservador. En genier de 1933, capitèron de convencre Hindenburg, inicialament opausat au projècte, de lo nomar coma cancelier a la tèsta d'un govèrn que teniá solament dos ministres nazis (Hermann Göring e Wilhelm Frick).
L'eliminacion dei comunistas e leis eleccions dau 5 de març de 1933[modificar | modificar la font]
Tre sa nominacion coma cancelier, Hitler se preocupèt d'assegurar son poder e d'eliminar adversaris e aliats de circonstància entre febrier e març de 1933. Per aquò, utilizèt a son profiech divèrsei lèis que li permetèron d'eliminar lei comunistas alemands e d'obtenir la majoritat absoluda au Reichstag.
D'efèct, tre lo 1èr de febrier, lei nazis capitèron de prendre lo contraròtle dei fòrças de polícia e Hitler obtenguèt la dissolucion dau parlament. D'eleccions novèlas foguèron fixadas per lo 5 de març. A partir dau 6 de febrier, acomencèt la repression còntra lei comunistas e Hitler utilizèt la constitucion de 1919 per enebir lei reünions publicas e suspendre la premsa. Puei, dins la nuech dau 27 au 28 de febrier, l'incendi dau Reichstag, organizat per lei nazis, permetèt d'accusar lo KPD de complòt còntra l'Estat. De miliers de caps dau partit foguèron arrestats e una ordonància suspendiguèt lo drech de grèva. Devesits e tocats per la repression, lei partits de senèstra mau capitèron de reagir.
Leis eleccions dau 5 de març s'acabèron per una victòria dau NSDAP que ganhèt 288 deputats sus 647. Aviá la majoritat gràcias ais elegits dei nacionalistas e dei conservadors. Pasmens, lei comunistas, lei socialistas e divèrsei pichonei formacions de senèstra totalizavan 208 parlamentaris e lei formacions centristas 96. L'arrestacion dei deputats comunistas permetèt alora au NSDAP d'aquistar la majoritat absoluda e donèt de facto lei plens poders a Hitler.
L'eliminacion de l'oposicion politica[modificar | modificar la font]
L'eliminacion de tota oposicion politica aguèt luòc entre lo 6 de març (arrestacion dei deputats comunistas) e lo 14 de julhet de 1933. Gràcias a sa majoritat absoluda au Reichstag e la promesa de la signatura d'un concordat per contentar lei centristas, Hitler obtenguèt lo vòte oficiau dei plens poders lo 24 de març per una durada de quatre ans[4]. Lo 22 de junh, lo partit socialista foguèt dissòus. Puei, lei pressions dei nazis còntra lei partits centristas e leis autrei partits conservators entraïnèron la demission dei ministres non nazis e finalament la dissolucion volontària d'aquelei formacions. Hitler prenguèt alora un decret per enebir la recreacion dei partits e lo NSDAP venguèt alora lo partit unic d'Alemanha.
L'eliminacion de l'oposicion sindicala[modificar | modificar la font]
Lo govèrn nazi se contentèt pas de l'eliminacion dei partits politics de senèstra. D'efèct, lo 2 de mar de 1933, Hitler ordonèt l'arrestacion dei caps dei sindicats e l'ocupacion de sei bastiments. Totei leis organizacions sindicalas foguèron alora integradas per fòrça dins un Frònt Alemand dau Trabalh (Deutsche Arbeitsfront). Definitivament organizat per una lèi adoptada lo 24 d'octòbre de 1934, aqueu frònt reorganizèt lo mond dau trabalh segon lei concepcions hitlerianas gràcias a la creacion d'una « solidaritat » entre emplegaires e emplegats, generalament au profiech dei premiers[5]. En particular, s'ocupèt d'assegurar la propaganda au sen de la classa obriera, dau contraròtle dei caumaires — estremats dins de camps — e de l'endoctrinament politic dei trabalhaires internats.
Lei reorganizacions de l'educacion e de l'administracion[modificar | modificar la font]
Per completar son contraròtle dau mond politic, Adolf Hitler menèt una reorganizacion prefonda de l'educacion e de l'administracion per lei sometre au nazisme. Regardant l'ensenhament, l'educacion deviá d'ara endavant « pas amolonar de conóissenças, mai obtenir dei còrs sans ». Aquò necessitèt una purga important dau còrs ensenhant ambé l'eliminacion dei professors comunistas, judieus ò politicament ostils au regime novèu. Puei, Hitler, tre 1933, ordonèt de reorganizacion la formacion deis ensenhants que venguèron tanben lei caps dei Jovenças Hitlerianas e foguèron formats dins de centres especiaus tenguts per lei nazis. En mai d'aquò, l'unifòrme nazi foguèt impausat ais escolans e ais institutors. L'objectiu èra de politizar l'ensenhament per aprendre ais enfants leis idèas de raças, de superioritat dei pòbles germanics e la necessitat de conquistar lei territòris de l'Èst per assegurar la subrevida d'Alemanha.
La reorganizacion deis administracions se debanèt en 1933 e en 1934. Premier, Hitler obtenguèt lo drech de modificar lei jutjaments tròp indulgents. Un tribunau especiau foguèt tanben creat per s'ocupar dei crimes politics. Regardant leis autreis administracions estatalas, d'estructuras parallèlas foguèron creadas per lei doblar e lei contraròtlar. Puei, lo 30 de genier de 1934, una lèi prononcièt la dissolucion deis assembladas e deis institucions localas per unificar lo Reich. En plaça, una administracion dirècta foguèt creada sota l'autoritat dirècta dau Ministèri de l'Interior. Enfin, consequéncia logica de la supression dei Länder, la chambra auta dau Parlament (Reichsrat) foguèt suprimida lo 14 de febrier.
La somission dau mond culturau[modificar | modificar la font]
La somission dau mond culturau gropa divèrsei mesuras pertocant leis afaires religiós e la propaganda dau regime per crear e desvolopar una ideologia novèla basada sus la superiotat de la « raça ariana ». Lei mitans religiós foguèron contentats ambé la signatura d'un concordat que donèt au catolicisme l'estatut de religion d'Estat e la libertat d'exercici. En cambi, lo clergat deviá arrestar seis activitats politicas. Per lo rèsta, lo nazisme s'ocupèt de purgar lei mitans intellectuaus (autodafés) e 5 000 personnas s'exilèron. De Chambras de la cultura foguèron creada per cada domeni culturau e plaçada sota la direccion de partisans dau regime. De ceremònias grandiosas foguèron tanben organizadas per Hitler per mòstrar la poissança novèla de l'Estat.
La creacion d'un estat repressiu e la purga dau NSDAP[modificar | modificar la font]
L'aspèct pus important de la mesa au pas dau país per Hitler foguèt la creacion d'un aparelh repressiu fòrça desvolopat e fòrça violent. Ansin, tre la nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier, aqueu darrier ordonèt la dubertura de camps de concentracion (Dachau, Oranienburg-Sachsenhausen... etc.) per internar comunistas, socialistas, sindicalistas ò judieus (30 000 presoniers tre lo mes d'abriu de 1933).
Fisada a Joseph Goebbels, ministre de l'Educacion dau pòble e de la Propaganda, una activitat intensa de propaganda sostenguèt la repression còntra lei partits de senèstra gràcias a una epuracion de la premsa e dei mèdias. De mai, lo 1èr de mai de 1933, Hermann Göring creèt una polícia secrèta en Prússia. Aquela fòrça fusionèt rapidament ambé d'unitats similaras per formar, sota la direccion de Heinrich Himmler e de Reinhard Heydrich, la Gestapo que venguèt la polícia politica dau regime.
Pasmens, au sen de l'estat repressiu nazi, un ròtle fondamentau foguèt rapidament tengut per la SS de Heinrich Himmler. D'efèct, tre 1931, foguèt cargat de trobar lei sabotaires e leis agents infiltrats au sen dau partit. Puei, Hitler decidèt d'eliminar l'ala socializant dau partit per renfòrçar son aliança ambé lei mitans d'afaires. L'operacion foguèt fisada a la SS que deguèt eliminar plusors caps de la SA, coma Ernst Röhm, qu'assostava la màger part dei revolucionaris dau NSDAP. Dicha Nuech dei Lòngs Cotèus, aquela purga intèrna se debanèt dins la nuech dau 29 au 30 de junh de 1933 e s'acabèt per la decapitacion de la SA que foguèt alora marginalizada au sen dau Reich. Plusors centenaus de sòcis dau NSDAP, compres de responsables istorics coma Gregor Strasser, ò d'adversaris politics d'Hitler foguèron tanben assassinats ambé lo sostèn de l'armada, dau president Hindenburg e dei conservadors.
En 1936, Heinrich Himmler venguèt lo cap de la polícia renfòrçant mai la poissança de la SS sota l'autoritat dirècta d'Hitler. Puei, en 1939, foguèt creat lo Servici Centrau de la Seguretat dau Reich (RSHA), dirigida per Reinhard Heydrich per plaçar sota una direccion unica, somesa a Hitler, la polícia secrèta, la Gestapo, lo servici de seguretat e la polícia criminala.
Hitler Reichsführer[modificar | modificar la font]
A la fin de 1933, Hitler èra vengut pron poderós per obtenir la ratificacion de son autoritat per lo pòble. En novembre de 1933, un premier plebiscit (95% de vòtes favorables) li permetèt de retirar Alemanha de la SDN e de poblar lo Reichstag unicament ambé de deputats nazis. Puei, après la mòrt dau president Hindenburg, un segond plebiscit organizat lo 19 d'aost (89% de vòtes favorables) li conferiguèt lo títol de Führer. Aquò li donèt l'estatut de cap de l'Estat e li permetèt de passar a la seguida de son programa.
Lo Fürher dau Tresen Reich[modificar | modificar la font]
La restauracion de la poissança alemanda[modificar | modificar la font]
Lo redreiçament de la situacion economica[modificar | modificar la font]
De 1933 a 1939, lo regime redreicèt la situacion economica dau país e obtenguèt una popularitat fòrta au sen de la populacion. D'efèct, una politica de grands trabalhs puei lo rearmament dau país favorizèron l'activitat industriala e permetèron de redurre lo caumatge. Ansin, maugrat una aumentacion deis inegalitats economicas e una demenicion dau nivèu de vida dei classas mejanas, principalament liada a una demenicion dei salaris, lo govèrn hitlerian capitèt d'assegurar la patz sociala dins lei vilas. Dins lei zònas ruralas, Hitler contentèt tanben largament la populacion gràcias a una aumentacion dei pretz agricòla e un sostèn que permetèt de redurre lei deutes dei païsans. En 1937, Alemanha aviá retrobat son reng de segonda poissança economica mondiala e sa produccion èra un tèrç pus importanta qu'en 1928.
L'exclusion dei « raças inferioras » e deis « elements desviants »[modificar | modificar la font]
Element motor de l'ideologia nazi, lo racisme e la « lucha entre lei raças » venguèron rapidament de dimensions majoras de la politica hitleriana. Fins au començament de la Segonda Guèrra Mondiala, dos periòdes pòdon mai ò mens èsser definidas. De 1933 a 1937, lo regime nazi assaièt subretot d'exclure lei judieus, « raça inferiora » e enemiga de la « raça alemanda superiora », de la societat e dau país. Puei, a partir de 1938, apareguèt una politica d'exterminacion qu'anava pauc a pauc venir sistematica. Enfin, en parallèl dei persecucions còntra lei judieus, de mesuras identicas foguèron a cha pauc adoptadas còntra lei Tziganes, leis omosexuaus e leis autreis « elements desviants ».
Ansin, de 1933 a 1937, la lèi, completada per d'accions violentas pontualas, foguèt l'otís principau de la politica antisemita dau regime. Tres ensems de mesuras i aguèron una importància majora. D'efèct, premier, de pogròms e un boicòt foguèron organizats tre la prima de 1933 mai se turtèron a l'indiferéncia de la màger part dei ciutadans e, de còps, a de protestacions. L'operacion s'acabèt donc per una revirada. Hitler decidiguèt donc de melhorar l'organizacion e d'utilizar lei ressorsas legislativas. Ansin, tre lo mes d'abriu, divèrsei mestiers foguèron defenduts ai judieus. Puei, lo movement s'accelerèt a partir de 1935 ambé l'adopcion dei lèis de Nuremberg que prenguèron fòrça mesuras antisemitas : exclusion dau servici militar, interdiccion d'anar dins certanei luòcs publics coma lei cinèmas, interdiccion dei maridatges entre judieus e « Alemands », supression dau drech de vòte... etc. 13 decrets completèron aquelei lèis qu'entraïnèron la disparicion de 80% dei comèrcis tenguts per de judieus. De mai, d'autrei pogròms aguèron tornarmai luòc mai la preparacion dei Jòcs Olimpics obliguèt lo regim de moderar — provisòriament — sa politica racista.
A partir de 1937-1938, la politica antisemita dau regime cambièt de forma evolucionant de l'exclusion a l'eliminacion. D'en premier, aquela darriera foguèt territoriala : lei judieus foguèron obligats de quitar lo país per l'estrangier en causa de la supression de sei mejans de subsisténcia e d'una aumentacion de la violéncia. D'impòsts supplementaris foguèron impausats e d'activitats economicas novèlas coma leis agéncias immobilieras foguèron enebidas. De mai, plusors sinagògas foguèron incendiadas (Munic lo 9 de junh de 1938, Nuremberg lo 10 d'aost de 1938...) avans l'entraïnament de la Nuech de Cristau entre lo 28 e lo 29 d'octòbre de la meteissa annada. Per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París, lei nazis organizèron un pogròm gigant dins tot lo Reich. Lo bilanç foguèt fòrça important ambé 91 mòrts, 267 sinagògas cremadas, 7 500 botigas destruchas e l'arrestacion de 30 000 jusieus que foguèron desportats dins de camps de concentracion per la Gestapo. Puei, lo 12 de novembre, un impòst novèu foguèt creat, pagat solament per la communautat jusieva, per remborsar lei degalhs. Enfin, lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas jusievas.
L'objectiu d'aquela politica d'exclusion economica e sociala èra l'emigracion dei jusieus en fòra d'Alemanha. 220 000 quitèron efectivament lo país entre 1933 e 1938. A partir d'aquela annada, lo govèrn desvolopèt tanben una politica d'expulsion fòrçada que regardèt principalament lei judieus vivent en Àustria e en Checoslovaquia. Puei, tre lo començament deis annadas 1940, la politica d'eliminacion evolucionèt de l'eliminacion territoriala a l'eliminacion fisica.
L'expansionisme e la destruccion dau sistèma de Versalhas[modificar | modificar la font]
De 1933 a 1939, Hitler capitèt de roïnar lo sistèma de Versalhas e de menar a bòn tèrme lei premiereis etapas de sa politica d'expansion territòriala. Per aquò, deguèt premier neutralizar la menaça francesa gràcias au desvolopament de relacions coralas ambé lei Britanics. Òr, sensa lo sostèn de Londres, París ausèt pas utilizar la fòrça còntra la restauracion de la conscripcion obligatòria (1935) e còntra la remilitarizacion de Renània.
Après aquelei succès, l'objectiu d'Adolf Hitler foguèt l'annexion d'Àustria. Tre julhet de 1934, i aviá laissat sei partisans organizar un còp d'estat e assassinar lo cancelier Dollfuss. Pasmens, la reaccion d'Itàlia, que mobilizèt de fòrças lòng de la frontiera austriana l'empachèt de sostenir dirèctament lei nazis austrians que foguèron finalament batuts. En despiech de sa revirada, Hitler observèt l'abséncia de reaccion de França e dau Reiaume Unit. Decidèt de se raprochar de Benito Mussolini e d'obtenir son acòrdi avans d'organizar una segonda temptativa. Aquò foguèt facilitat per la rompedura entre lei Francobritanics e leis Italians après l'invasion d'Etiopia en 1935. Un an pus tard, una aliança èra concluda entre Berlin e Roma. Ansin, en març de 1938, poguèt annexar Àustria sensa resisténcia (Anschluss). A partir de 1937, Japon jonhèt tanben l'aliança entre Alemanha e Itàlia.
Puei, demandèt l'annexion dei territòris germanofòns de Checoslovaquia. L'afaire èra pus malaisat car lo país èra un aliat important de França que decidèt de mobilizar una partida de sei tropas lo 23 de setembre de 1938. Pasmens, l'abséncia de sostèn britanic e la paur dau comunisme minèron la resolucion francesa e favorizèron la signatura deis acòrdis de Munic (30 de setembre). Aqueu tractat permetèt a Hitler d'ocupar lei regions montanhosas de Checoslovaquia onte Praga aviá bastit sei defensas. Aprofichant la feblessa militara dei Checoslovacs, Hitler ordonèt alora d'ocupar la totalitat dau país : Boèmia-Moràvia venguèron un protectorat alemand e Eslovaquia una republica independenta aliada au Tresen Reich.
Pasmens, la disparicion de Checoslovaquia mau contentèron França e lo Reiaume Unit que decidèron de protegir militarament Polonha, buta seguenta deis ambicions hitlerianas. Dins lo corrent de l'estiu de 1939, Hitler deguèt luchar còntra París, Londres e Varsòvia per obtenir lo sostèn de Moscòu. Aprofichèt l'abséncia de projèctes clars de part deis Aliats per prepausar un acòrd territòriau de partiment de l'Euròpa Orientala entre Alemands e Sovietics, çò que foguèt acceptat per Stalin. Lo 23 d'aost de 1939, la signatura dau Pacte Molotov-Ribbentrop laissèt a Hitler lei mans liuras a l'èst e la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala comencèt lo 1èr de setembre de 1939.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lei succès militars de 1939-1942[modificar | modificar la font]
De 1939 a 1942, Hitler conoguèt una tiera de victòrias militaras que li permetèron de sometre la màger part dau continent europèu. D'efèct, la declaracion de guèrra francobritanica foguèt pas seguida d'ofensivas sus la frontiera occidentala dau Reich que poguèt aisament esquichar la resisténcia polonesa dins lo corrent de setembre de 1939 ambé l'ajuda sovietica e gràcias au Blitzkrieg, utilizacion novèla e combinada dei carris e de l'aviacion.
Dins aquò, maugrat la desfacha de son aliat, París e Londres refusèron d'abandonar la lucha que se desplacèt en Escandinàvia (campanha de Norvègia). Aquò permetèt a obtenir d'assegurar sei rotas comercialas ambé lei jaciments de fèrre de Suècia. Puei, en mai de 1940, ordonèt d'atacar França. Lo Blitzkrieg capitèt de rompre aisament lei defensas aliadas e França deguèt demandar un armistici après solament sièis setmanas de combat. Lei dos tèrç de son territòri foguèron ocupats e lo rèsta plaçat sota la direccion d'un govèrn collaborator. En revènge, lo Reiaume Unit contunièt la guèrra e resistiguèt ai bombardaments alemands sus sei vilas (batalha d'Anglatèrra). Pasmens, isolat, deguèt trobar d'aliats dins lei Balcans (Iogoslavia, Grècia) que foguèron rapidament vencuts en març-abriu de 1941. L'unic frònt onte lei Britanics podián infligir de còps ais Alemands èra lo frònt african mau defendut per leis Italians. En 1941, Hitler deguèt donc i mandar un còrs expedicionari per renfòrçar lei tropas de Mussolini.
Puei, en junh de 1941, Hitler decidèt d'envaïr l'Union Sovietica per conquistar lo Lebensraum alemand en Euròpa de l'Èst. Suspresas, lei fòrças sovieticas subiguèron de desfachas grèvas dins lei regions frontalieras e perdiguèron de miliers d'òmes. Pasmens, gràcias a de renfòrç e a l'arribada dei condicions ivernencas, rebutèron l'ofensiva alemanda còntra Moscòu (octòbre de 1941 - genier de 1942).
Après aquela desfacha, Hitler enebiguèt a sei generaus tot movement de retirada, çò que permetèt ais Alemands d'arrestar lei còntra-ofensivas sovieticas e de gardar sa coesion. Segon plusors generaus alemands, aquela decision sauvèt la Wehrmacht de la destruccion. Ansin, Hitler comencèt d'intervenir mai dins lei decisions militaras onte seis intervencions anavan rapidament aver de consequéncias nefastas per l'armada alemanda. De mai, per solidaritat ambé Japon, declarèt la guèrra ais Estats Units d'America permetent ai Britanics de trobar un aliat poderós sus lo frònt de l'Oèst.
Lo pilhatge d'Euròpa e leis atrocitats dau regime nazi[modificar | modificar la font]
Tre la començament de l'expansion territòriala dau Reich en 1938, Hitler apliquèt sa politica destinada a assegurar la primautat e la subrevida de la « raça superiora ». Pasmens, aquò s'accelerèt a partir de 1939. Quatre axes principaus la compausèron.
Dins lei país ocupats d'Escandinàvia e lei País Bas, la violéncia de l'ocupacion alemanda foguèt lòngtemps febla ò moderada. D'efèct, per Hitler, leis abitants d'aquelei regions fasián partida de la « raça superiora » e devián èsser integrats au pòble alemand gràcias a una politica de maridatges mixtes. Dins aquò, ambé lo desvolopament de movement de resisténcia, l'ocupacion venguèt pauc a pauc pus dura coma l'illustrèt la famina que toquèt lei País Bas en 1944-1945.
Dins lo rèsta dei país occidentaus, l'objectiu deis Alemands èra subretot d'utilizar lo teissut industriau au profiech de son esfòrç de guèrra. Ansin, organizèron un pilhatge eficaç dei ressorsas economics (pagament d'indemnitats d'ocupacion fòrça importantas, requisicion de man d'òbra... etc.) mai relativament pauc de violéncias còntra lei populacions — au mens, a respèct dei regions de l'Èst. Pasmens, reprimiguèron lei movements de resisténcia, çò qu'entraïnèt de còps de batalhas importantas.
Dins lei regions d'Euròpa Orientala, la situacion foguèt diferenta car aquelei regions èran destinadas a la colonizacion dei populacions alemandas. Lo pilhatge foguèt donc la nòrma e lei chaples d'abitants, de judieus e de comunistas se multipliquèron. Aquò s'agravèt mai ambé l'acomençament dau reculament deis armadas alemandas car la man d'òbra foguèt requisicionada per de trabalhs militars e car leis infrastructuras foguèron sistematicament destruchas per alentir lei Sovietics. Enfin, de represalhas saunosas foguèron organizadas còntra lei vilas que se revoutèron coma Varsòvia.
Enfin, lo darrier axe de la mesa en plaça de l'òrdre nazi foguèt l'exterminacion dei « raças inferioras » (judieus, Eslaus, Tziganes... etc.) e deis « elements desviants » (comunistas, malauts mentaus, omosexuaus... etc.). Per aquò, de chaples generaus foguèron organizats après la presa de certanei vilas per l'armada e la SS (Odessa, Kiev... etc.) e de grops d'execucion mobils (Einsatzgruppen) foguèron creats per reünir e executar lei butas dau regime. En parallèl, lo ret de camps de concentracion veguèt sei condicions de vida venir pus duras per tuar lentament lei presoniers de fam ò de malautiá. Puei, a partir de 1942, foguèron bastits de camps d'exterminacion per accelerar, segon un procès industriau, la politica d'anientament dei « raças inferioras ».
En 1945, lo bilanç uman d'aquela politica de pilhatge e d'exterminacion èra sensa precedents. Au mens 19,3 milions de presoniers ò de civius èran estats assassinats dins lei camps ò per leis unitats militaras alemandas e au mens 29 milions de personas èran mòrtas durant leis operacions militaras de la Segonda Guèrra Mondiala entraïnada per l'ataca de Polonha. De desenaus de milions de personas avián tanben perdut son ostau (25 milions unicament en URSS) e de milions d'Alemands foguèron caçats d'Euròpa Orientala per lei venceires. Enfin, lo traumatisme morau èra considerable, especialament en comparason ambé l'apòrt d'Alemanha ai progrès de la sciéncia e de la filosofia.
Lei reviradas e la desfacha[modificar | modificar la font]
A partir de 1942-1943, la situacion militara alemanda se desgradèt, especialament sus lo frònt de l'Èst onte lei fòrças sovieticas infligiguèron de desfachas saunosas a la Wehrmacht. Aquelei reviradas aguèron de consequéncias sus lo comportament d'Hitler que venguèt mai e mai taciturne e s'alunchèt pauc a pauc de la realitat dau terren. Sei preocupacions principalas venguèron la reorganizacion raciala d'Euròpa e la preparacion d'ofensivas irrealistas.
Dins aquò, son poder demorèt incontestat per la populacion que subiguèt pauc leis efèctes de la guèrra fins a la fin de 1944 gràcias au pilhatge dei ressorsas europèas. Certanei militars assaièron sensa succès de l'assassinar e organizèron un atemptat còntra eu lo 20 de julhet de 1944. Pasmens, lo projècte mau capitèt e lo fanatisme e la deméncia dau regime aumentèron. Hitler e la propaganda de Goebbels insistiguèron d'ara endavant sus leis armas novèlas (V1, V2, Stg 44... etc.) qu'anavan permetre la victòria finala dau Reich. Ordonèt tanben l'acceleracion de l'exterminacion dei judieus (arrestacion de 440 000 judieus ongrés unicament en julhet de 1944). Enfin, esperèt formar una aliança comuna ambé leis Occidentaus per luchar còntra lo bolchevisme incarnat per l'URSS.
Pasmens, a partir d'abriu de 1945, Berlin venguèt l'objectiu deis armadas sovieticas. Coma lei mes precedents, Hitler organizèt de còntra-ofensivas irrealistas ambé d'armadas imaginàrias e mobilizèt tota la populacion per la defensa de la capitala sensa se preocupar dei civius. Ordonèt tanben de destrurre leis infrastructuras necessàrias a la subrevida de la populacion per defugir l'asserviment dau pòble alemand per lei « raças inferioras ». Enfin, refusant d'èsser capturat e jutjat, se suicidiguèt dins lo blocaus de la cancelariá lo 30 d'abriu. Ordonèt a sa garda personala de cremar son cadabre que foguèt retrobat per lei Sovietics a l'eissida de la batalha de Berlin. Acabèron de lo cremar e dispersèron lei rèstas dins un endrech secrèt per empachar la creacion d'un luòc de commemoracion nazi.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Archius de l'INA : Entrevista entre Hitler e Franco a Hendaia en octòbre de 1940
- (fr) Article e dorsièr de descargar sus los archius americans concernissent Hitler, las enquèstas de l'FBI e las donadas relativas a un complòt american destinat a lo suprimir en 1933
- (fr) Lo lengatge doble dins l'hitlerisme per Guy Durandin, professor onorari de psicologia sociala a l'Universitat René Descartes-Paris V.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) David Welch, Hitler: Profile of a Dictator, Routledge (2001), p. 2.
- ↑ En 1871, durant lei negociacions de formacion de l'Empèri Alemand, Bavièra aviá gardat son autonòmia e teniá ansin en 1914 d'unitats militaras, de representacions diplomaticas e d'administracions pròprias.
- ↑ Lo Partit Comunista d'Alemanha (KPD) conoguèt tanben de progrès electoraus de remarca en 1929-1933 : 54 deputats en 1928, 77 en 1930, 89 en julhet de 1932, 100 en novembre de la meteissa annada e encara 81 en març de 1933 en despiech de l'arrestacion de la quasi totalitat de sei caps.
- ↑ Coma leis institucions de la Republica de Weimar foguèron jamai abolidas, lo Reichstag deguèt vòtar la prolongacion dei plens poders en 1937, en 1941 e en 1945.
- ↑ De temptativas de sostèn de revendicacions obrieras foguèron rapidament arrestadas (1933-1934) per la direccion nazi.


text:
Divendres, 19 d'octòbre de 2018, 03h00
Divèrses òsses trobats a Christmas River dins lo sud de l’illa de Madagascar confirmèron doas causas: que l’òme i arribèt fòrça abans çò ... +
Divendres, 12 d'octòbre de 2018, 03h00
Aquò semblar un títol de sciéncia-ficcion mas o es pas. Es estat publicat dins las principalas revistas scientificas de la planeta. Pr’amor que la sciéncia a descobèrt ... +
Divendres, 5 d'octòbre de 2018, 03h00
Una nòva espècia de dinosaure erbivòr es estada trobada e classada en Republica d’Africa del Sud. L’animal fasiá prèp de 12 tonas e marchava ... +
Divendres, 28 de setembre de 2018, 03h00
Lo rapòrt de junh d’ongan de las Nacions Unidas sus la crisi de la manca d’aiga sus la planeta torna èsser alarmant. Las chifras an ja confirmat que mai de 2 miliards de personas ... +
Dissabte, 22 de setembre de 2018, 03h00
Provença > Provença > País Marselhés
De mètges marselheses an descobèrt la causa de la mòrt de Caravaggio quatre sègles après son decès. Lo pintre lombard moriguèt en 1610 a causa d’una ... +
Divendres, 21 de setembre de 2018, 03h00
Normalament se tròba pas res ailà. I a pas gaire de vida. A 7500 mètres de prigondor, dins l’ocean Pacific, i a gaireben pas nat peis. Mas n’i a totun. E lors caracteristicas ... +
Dimenge, 16 de setembre de 2018, 03h00
An descobèrt la pintura pus anciana de l'istòria, facha fa 73 000 dins una cauna de Sud-Africa. Una còla de l'Universitat de Bergen (Norvègia), dirigida per l'arqueològ ... +
Divendres, 14 de setembre de 2018, 03h00
La magnesita es un mineral natural qu’absorbís lo dioxid de carbòni de l’atmosfèra terrèstra (CO2). Totun, lo procès pòt durar de milièrs d’ans. ... +
Divendres, 7 de setembre de 2018, 03h00
Lo 3 de setembre passat, un incendi destruguèt completament lo Musèu Nacional de Rio de Janeiro, dont d’enregistraments de lengas escantidas que poirem pas pus escotar e de fossils ... +
Diluns, 3 de setembre de 2018, 03h00
Lo president dels Estats Units, Donald Trump, a menaçat un còp de mai los gigants d’Internet Google, Facebook e Twitter en lor disent que “fagan atencion”. Los acusa de ... +
Diluns, 3 de setembre de 2018, 03h00
Aqueste traductor es estat desvolopat sus la plataforma de còde dobèrt e de logicial liure Apertium, ont fins ara i aviá 48 traductors automatics. Dins aquel environament se pòt ... +
Divendres, 31 d'agost de 2018, 03h00
Los cercaires de fisica quantica son ara estonats de veire que dins aquela sciéncia la sequéncia dels eveniments seguís pas l’òrdre temporal que totes coneissèm. ... +
Divendres, 24 d'agost de 2018, 03h00
Se pensava que la momificacion de cadavres èra pas tant anciana en Egipte. Mas la confirmacion d’una momia preïstorica farà cambiar la compreneson d’aquel procés egipcian: ... +
Diluns, 20 d'agost de 2018, 03h00
Lo president de Tunisia, Muhammad Al Baji Qaid As Sabsi (sovent tanben transcrich «Béji Caïd Essebsi») anoncièt diluns passat son sosten a un projècte ... +
Diluns, 13 d'agost de 2018, 03h00
Fa qualques decennis que la NASA i voliá arribar, mas fins ara aviá pas desvolopat la tecnologia qu’o rendèsse possible. Ara, enfin, la NASA a mandat devèrs lo Solelh ... +
Dissabte, 11 d'agost de 2018, 03h00
Durant tot lo mes d’agost se pòt veure sus tota la planeta una pluèja d’estelas excepcionala. Es lo fenomèn de las Perseïdas. S’agís de la posca illuminada ... +


text:
Dimars, 15 d'agost de 2017, 03h00 Espòrt
A, se Jòrdi podiá integrar la formacion catalana per la recepcion de Leigh (dessenh de Karen York, tirat del libre Little globetrotters visiten Perpinyà i els Dracs catalans, en venda a la botiga dels Dragons)!
La sason avança, avança, e los Dragons catalans an interès a se bolegar per evitar una marrida suspresa en fin de sason. Per l’ora, Marcamal punta un pauc tròp lo nas del costat de Brutus.
Los Dragons sens defensa
Aqueste dissabte, los Dragons anavan desfisar los Lops de Warrington. Desfisar es un grand mot que, sus las primièras possessions de la palma, los angleses marquèron dos còps: 12-0 aprèp 9 minutas de jòc! Los catalans se trapèron menats 30-6 a la pausa e, se tornèron mai determinats sus la pelena, pleguèron tornar sus la fin: 24-52.
Dissabte, reçaupràn los Centurions de Leigh, eles tanben en marrida situacion, aprèp una desfaita dins las darrièras minutas sus lor pelena fàcia a Hull KR: 20-16.
Sustot, que los Dragons poiràn pas comptar sul concors magic de Jòrdi, l’eròi del libre que mescla tèxte, dessenhs e fotografias signat per Karen York: Little globetrotters visiten Perpinyà i els Dracs catalans. Lo libre, trilingüe (anglés, francés e catalan), conta la vesita de dos joves viatjaires, Susie e Tom, qu’arriban a Perpinhan un jorn de partida dels Dragons.
Anem, una bona novèla portaira d’espèr pels catalans: la qualificacion dels U-19 per las mièjas finalas de lor competicion. Acaban la fasa de classament en quatrena posicion e aniràn afrontar lo cap de fila Wigan.
Castleford es ja en mièja finala
Dins lo primièr grop, Castleford va ganhar a Salford: 23-4. Hull-FC se va impausar 8-6 a St Helens. Wigan bat Huddesfield 18-4 e Wakefield es sens pietat per Leeds: 38-6. Castleford es, per lo mens, assegurat de sa qualificacion per las mièjas finalas amb sos 42 punts. Leeds (32 pts) e Hull FC (31 punts) seguisson a distància. Demòra una plaça en jòc entre Wakefield (28 pts), St Helens (27 pts), Salford (26 pts) e Wigan (25 pts). Huddersfield (23 pts) sembla condemnat a la figuracion.
Tolosa reçaup Rochdale
Aprèp lor desfaita dins la darrièra minuta a Dewsbury (34-36), lo Tolosa Olimpic totjorn en cap de sa competicion, lo Bloquièr, reçaupràn Rochdale aqueste dissbate a 8 oras del ser a Blanhac.
La Tempèsta encara e encara
En Austràlia, la Tempèsta de Melbourne ganha la partida contra son segond al classament: los Poletons: 16-13. Los Cavals fòls baton largament los campions de Cronulla: 32-10.
Se passatz per Albi
Remembrança: la mòstra “XIII, sport populaire du Tarn” se pòt véser fins al cap d’aqueste mes d’agost als Archius Departamentals de Tarn.
Alan Roch


text:
Lengas oficialas de l'Union europèa
Las lengas oficialas de l'Union europèa (UE) son las lengas de comunicacion oficialas de las institucions de l'Union europèa. Al nombre de quatre a l'origina de las Comunautats europèas e d'onze a de creacion de l'UE, son uèi al nombre de vint e quatre.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Liste de las lengas
- 3 Lengas de trabalh de las institucions europèas
- 4 Causida de las lengas oficialas
- 5 Notas
- 6 Fontss
Istoric[modificar | modificar la font]
En 1993, a la creacion de l'Union europèa, onze lengas èran reconegudas coma oficialas: l'alemand, l'anglés, lo danés, l'espanhòl, lo francés, lo finés[1], lo grèc, l'italian, lo neerlandés, lo portugués e lo suedés[1]. Nòu lengas s'apondèron a l'escasença de l'alargament dle 1èr de mai de 2004: l'estonian, l'ongrés, lo maltés, lo leton, lo lituanian, lo polonés, lo chèc, l'eslovac e l'eslovèn. Lo 1èr de genièr de 2007, l'apond de l'irlandés (gaelic), qu'aviá fins alara l'estatut de « lenga dels tractats », e del bulgar e del romanés, lengas oficialas dels dos novèls aderents a l'UE, aucèron a vint e tres lo nombre de lengas oficialas de l'Union[2]. Lo novèl estatut de l'irlandés li aviá estat balhat lo 13 de junh de 2005 pel Conselh[3]. Lo 1èr de julhet de 2013, lo croat ven la vint e quatrena lenga oficiala de l'Union.
Liste de las lengas[modificar | modificar la font]
Per un exemple d'utilizacion de totas aquelas lengas dins l'Union europèa, vejatz« In varietate concordia », la devisa de l'Union, que foguèt adaptada dins caduna de las lengas oficialas de l'Union.
Lenga oficiala de l'UE e lenga oficiala d'un membre de l'UE[modificar | modificar la font]
Se cal pas confondre las 24 lengas oficialas de l'Union europèas amb las lengas oficialas dels Estats membres. En efièch, lo luxemborgés, lenga oficiala al Luxemborg, e lo turc, oficial à Chipre, son pasmens pas de lengas oficialas de l'Union.
Lengas de trabalh de las institucions europèas[modificar | modificar la font]
Las institucions de l'Union europèa an diferentas politicas linguisticas[4].
Conselh de l'Union europèa[modificar | modificar la font]
Commission europèa[modificar | modificar la font]
Tres des lengas officialas de l'Union son utilizadas coma lengas de trabalh al sen de la Comission l'anglés, lo francés e l'alemand[5].
Cort de justícia de l'Union europèa[modificar | modificar la font]
Los deliberats de la Cort de justícia de l’Union europèa se fan en francés, mas los arrèsts son obligatòriament publicats dins la version de l'afar[6].
Parlament europèu[modificar | modificar la font]
Lo Parlament europèu se deu de realizar un multilenguisme integral per l’ensemble de las sesilhas del plen, de las reunions dels organs parlementaris, de las commissions parlementàriass e dels grops politics. Las autras reunions i sontpas obligadas. Dins los fachs, aquel principi s'aplica pas que pels documents escrichs que son sistematicament traduichs dins 23 o 24 lengas. Lo gaelic irlandés es pas jamai utilizat a l'oral. Las 23 autras lengas son subretot utilizadas a l'oral per las sesilha de plen. Per las reunions de comissions al plen, las traduccions oralas se fan al mai dins 11 lengas. Per las conferéncias de premsa, lo nombre de lengas es sovent limitat a tres: lo francés, l'anglés e la lenga de l'orator (o alara l'alemand). Amb 24 lengas oficialas, 552 combinasons linguisticas son possiblas (o 276 parelhs de lengas diferentas), que cada laenga se pòt traduire dins 23 autras lengas. L'Union europèa dispausa de dos servicis per las comunicacions interlengas:
- lo Servico comun interpretacion-conferéncias (SCIC) per las traductcons oralas;
- la Direccion generala de traduccion (DGT) per las traduccions escrichas.
Cort dels comptes europèa[modificar | modificar la font]
Los documents publicats per la Cort dels comptes europèa o son dins totas las lengas oficialas. Pasmens, la lenga de trabalh es majoritàriament lo francés, e dins una mendra mesura l'anglée e l'alemand[4].
Banca centrala europèa[modificar | modificar la font]
La Banca centrala europèa fonciona sonque en anglés[7], dempuèi sa creacion[8].
Causida de las lengas oficialas[modificar | modificar la font]
Las lengas oficialas de l'Union europèa fan l'objècte d'una decision especifica, sus basa dels vòts dels Estats membres. Unes païses demandan que caduna de lor lengas nacionalas siá lenga oficiala de l'Union, d'autres aquelas mai en usatge. Que que siá, al mens una lenga nacionala es lenga oficiala.
La legislation de l'Union europèa s'aplica dirèctament als ciutadans dels Estats membres, alara que la politica linguistica de l'Union europèa demanda una reconeissénca simbolica de caduda d'aquela lengas, çò qu'mplica una causida mai larga que las lengas de trabalh de l'Union.
A son adesion, l'Irlanda òpta pas lo gaelic, pasmens sa primièra langa nacionala. Un estatut especial prevei unas utilizacons, coma la traduccion dels tractats. En 2007, lo gaelic ven lenga oficiala, quitament se en 2015, las directivas son pas traduchas dins aquela lenga.
Tanben, l luxemborgés, lo catalan, lo basc o lo galician son pas des lengas oficialas.
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Vaquí de lengas avent un estatut oficial au nivèl de l'Estatal.
Fontss[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Tractat de Corfo.
- ↑ Lengas oficialas de l'UE
- ↑ « L’irlandés ven la 21a lenga oficiala de l’Union europèa », mas la plaça balhada a aquela lenga sembla èsser pus limitada: « Per de rasons practicas, lo Conselh decidiguèt que sols los reglaments adoptats pel Parlament europèu e lo Conselh dins l'encastre de la procedura de codecision deurián èsser disponibles en irlandés. »
- ↑ 4,0 et 4,1 ATHANASSIOU, P. (2006).
- ↑ Commission européenne - Direction Générale de la Traduction, {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ {{Article}} : paramètre «
títol» mancant, paramètre «
periodic» mancant, .
- ↑ Commission europèa - Direccion Generala de la Traduccion, {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Translation Adds Complexity to European Central Bank’s Supervisory Role, Wall Street Journal


text:
Cépia
Cépia (oficialament en francés Cépie) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Rasés, dins lo departament d'Aude e a la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cépia es situat dans l'airal urban de Limós entre Limós a 4 km e Carcassona a 20 km sus la RD118 e lo jonhent d'Aude e Sòu de Val de Dainhan.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Pride Fighting Championship
Lo Pride Fighting Championship o Pride FC siguèt una organizacion professionala de combat libre, fòrça populara au Japon. Siguèt la premiera organizacion mondiala d'MMA, que siá en tèrmes de mediatizacion, d'espectacle, de borsa e de qualitat dei combats prepausats. Sa premiera competicion si passèt au Tokyo Dome l'11 d'octòbre de 1997 e mai de seissanta eveniments s'organizèron fins a sa disparicion en 2007. Lo Pride deten lo recòrd d'espectators per un rescòntre d'espòrt de combat, ambé 71 000 sètis pagants au moment de la serada Shockwave/Dynamite en aost de 2002. Deten tanben lo recòrd d'audiença ambé 67 450 telespectators per lo PRIDE Final Conflict 2003.
Lo 27 de març de 2007, Dream Stage Entertainment vendèt lo Pride a Lorenzo Fertitta e Frank Fertitta III, lei coproprietaris de Zuffa, que possedisse l'organizacion rivala, l'Ultimate Fighting Championship (UFC).


text:
Dissabte, 15.9.2018 03h00
Las informacions bancàrias e postalas dels Amics de Jornalet, pels legeires occitans de l'estat francés
Quand, fa quatre setmanas, escriviái un article que cridava a la mobilizacion generala per la premsa occitana, non imaginavi pas que la crida devenguèra mai concreta e sustot mai urgenta uèi. Laid temps per la premsa occitana, ara! Après lo barrament de La Setmana, que nos daissèt orfanèls a fòrça, es nòstre e vòstre solet quotidian occitan numeric, e solet quotidian tot cort, qu'es menaçat de clavar la botiga; e de la clavar abans 2019.
Farai una constatacion de bèl comprene: las caissas de Jornalet son voidas, e son director Ferriòl Macip Bonet, sens qui lo jornal pòt pas foncionar, es quasi sens ressorsas. En qual s'aprene? Lo retard enòrme de pagaments essencials a la vida de Jornalet e sustot a la vida de son director. M'entendretz plan, cresi: s'en causa de las caissas voidas de vòstre quotidian occitan Ferriòl Macip pòt pas pus viure corrèctament, val mai, de tot segur, qu'aqueste se cèrque un emplec que garentisca sa subrevivença de cada jorn. En d'autres mots, valdrà mai clavar Jornalet que sacrificar una persona.
Mas la fin de Jornalet, lo meteis an que la fin de La Setmana, seriá un desastre per la difusion normala de nòstra lenga encara injustament menaçada; e un autre còp que la nafrariá encara un pauc mai. Seriá una irreparabla reculada que non podètz pas imaginar, n'ai la certitud intima e prigonda.
L'associacion Los Amics de Jornalet o pòt pas acceptar. Malgrat las demandas de subvencions per ara sens nada responsa, nos resignam pas. Avèm doncas aguda l'idèa de cridar a un finançament participatiu d'urgéncia, e tant urgent qu'aqueste còp farem pas servir un micromecenatge normal, que podèm pas prene lo risc de pèrdre tota la soma se daveram pas çò que demandam. Volèm tanben limitar nòstras despensas. Pasmens, nos sembla legitim que sapiatz regularament l'evolucion del projècte. Avèm doncas creada una pagina Facebook, apelada "Jornalet: 3 meses per 3000€". La trobaretz sens mal amb un cercador d'Internet en picant "@jornaletsolidari". Almens cada setmana, la pagina farà lo bilanç dels dons recebuts, e ieu, coma publiqui cada setmana un article dins ma cronica d'opinion, vos n'assabentarai pereu sistematicament a la fin de cada publicacion miá.
Ja podèm mercejar los que de Catalonha e d'Occitània estant, an mandat quicòm tre qu'an sauput suls rets socials qu'alestissiam aquesta campanha, mas sèm encara tras que luènh dels 3000€ indispensables que cal amassar abans lo 15 de decembre. Alara cossí ajudar a vòstre jornal?
Se vivètz dins l'estat francés, podètz mandar un chèc o far un transferiment bancari als Amics de Jornalet, que, coma fasèm sistematicament, transferirem puèi totes los dons a Jornalet. Totas las informacions las traparetz sus la fòto qu'illustra mon article. Basta de clicar dessús per las aver totas. Mas se sètz residents dins l'estat espanhòl, o endacòm mai, bensai prefeririatz de donar via PayPal a l'ADÒC que gerís lo jornal occitan. En mai d'aquò, es possible de transferir vòstra contribucion sul compte de Jornalet.
Quina que siá vòstra causida, comptabilizarem del meteis biais vòstres dons. E totes seràn precioses perque totes nos donaràn l'espèr de poder contunhar.
Salvem Jornalet, comptam sus vosautres, e nos fisèm de vòstra solidaritat!
Amics,
I a de causas que compreni pas
1) Cossí se fa que dins l'edicion de uèi de Jornalet i a pas un apèl a donar per sostenir lo jornal, lo nòstre sol quotidian ?
2) que lo monde se pausan encara de questions ! Doni? Doni pas? Val la pena de se brandir las pelhas? Cal pas, Jornalet crebarà o crebarà pas? Se ne cal trachar o se ne fotre coma de las borassas? Aquel questionament me fa venir baug , me farà vomitar ! La question es pas aquela ! Volem òc o non una premsa en occitan? PA... Legir la seguida
#17 òc, ara fa dos ans que la region nòstra s'apèla "Occitanie", emai que se trobèt de mond per se'n regausir ! E ben la lenga e los mediàs d'òc i crèban en accelerat coma pas jamai. Cercatz l'error, pecaire !
E l'OPLO de que fai ? S'acontenta de demorar braces crosats coma a son acostuma ? O de finançar un enièma prèmi literari escur qu'interèssa pas diguns levat sos companhs que lo tocaràn ? E la Delga, presidenta de la fòrça pauc occitanofila region que se fai sonar "Occitanie" ?
#15 Adieu-siatz! Mercés per vòstras proposicions, mas Jornalet censura fòrça pauc. En realitat, quand un comentari obten mai de 20 poces roges que de poces verds, s'escond automaticament, mas lo legeire a totjorn la possibilitat de lo legir en clicant dessús. Es pas una censura mas una moderacion collectiva dels legeires.
Avans que detalhe mas prepausicions...
Siái agut estat en desacòrdi emb dau ponch de vista defendut per certans opinants.
Mai d'una fes, m'an coflat las pocejadas rojas sans justificacions, amai la presença dals poces simplament.
Pro sovent, desaprove la causida de Jornalet d'escòndre, adonc de censurar, tau o tau comentari pretendut zenofòba e faissista, dau temps que d'autres comentaires atàcon violentament lo comentaire pretendut zenofòba e faissista.
Maugrat las diferenças d'opini... Legir la seguida
#13 Jornalet se dèu trapar un modèl economic viable per fin d'evitar de boclatges d'annada anxiogènes.
Ajudaràm... Mais eh es possible de connóisser un budget-tipe equilibrat?
Emplecs (salaris, cargas generalas) e Ressorsas (dons (nombre X don mejan), subvencions), ventilat França/Espanha. Mais la còla redaccionala vòl benlèu èsser independenta d'ambe las doas associacions que fonccionan coma de caissas blosament financieiras despersonalizadas...
Donar, mais quant e quora? 10, 20, 3... Legir la seguida
#12 E ben precisament, fa mestièr!
Es segur que nos agradariá de trobar un sistèma de compensacion per nòstres generoses donators, mas cossí far se las caissas son voidas?
Tanben es verai que caldriá trobar un supòrt per soscripcion, coma practica Vilaweb (mas amb un lectorat evidentament mai ample que lo nòstre). Veirem aquò quand aurem, çò espèri, superada aquela crisi grèva.
Cossí que siá, vos mercegi a totes e totas per vòstra solidaritat!
Donarai se fa mestièr.
Mas partatgi l'avís de #10 .
E mai, torni parlar de https://www.patreon.com
Es un bon sistèma, qu'es democratic, transparent, internacional, e que permet de comunicar e de recampar lo monde.
Quitament se jornalet vòl demorar un jornal a gratís, permetriá de fargar e subretot d'engatjar una comunautat de mecènas que son prestes a sosténer lo jornal cada mes.
Demanda de temps, mas benlèu seriá un pas en da... Legir la seguida
La situacion per la premsa ocitana es plan mai grèva que çò que cresiam.
Tòrni mandar una ajuda per corrièr. En esperant que Ferriòl pòsca butar son prètzfach encara de temps.
Mon pichon vejaire...
Donar per donar, ara lo monde coma ieu, i sèm pas mai acostumats.
Amb los finançaments participatius e patin cofin, esperam quicòm en retorn de nòstra moneda.
Leguèri qu'al Japon las ventas de CD van ben perque enlà fican amb lo CD de bonús, un CD de mai, un libreton, de dessenhs, una pelucha, etc
E es vertat, ieu aimi ben aver quicòm de material :)


text:
Per La Seria, Campredon e Bedel an fa la virada dei televisions, ben segur. France 3 leis a encoratjats, en paraulas ; e Arte, encantat pasmens, a pas donat seguida…Finalament es Sud Tele qu’a ben pitat, mai encantat vòu pas dire lèst a pagar…D’aquela escomessa
n’en vesèm lei piadas
dins La Seria, onte l’un dei protagonistas repròcha a l’autra qu’a pas vertadierament agut de responsa dei cadenas francesas. E finalament van cercar lei dardenas
dau sistèma catalan, qu’es finalament pas tant generós.
De sostèns moraus, segur que leis autors n’en an aguts. E pas dei mendres : La Ciutat de Tolosa leis autorisa a n’en faire estat, l’actor Felip Caubère tambèn, que jogariá dins l’episòdi tres…Mai lo pecat originau, segon Julian Campredon, èra que leis occitanistas an pas sostengut coma l’aurián degut lo projècte.
Una operacion de financiament participatiu siguèt lançada en 2014 per endralhar
lo film. « Pas mai de 200 personas i an portat pèira
, mume s’an donat fòrça, podián pas anar vèire lei cadenas, coma l’aurián vougut, am’un discors onte de centenas de gents serián afogats de La Seria ».
Uèi, ne’n es segur, es lo montatge dau dorsier la pèira d’angle de tota temptativa de produrre un film en occitan. « Una competéncia administrativa nos es mai necita que lei competéncias artisticas que, aquélei, màncan pas ! ».
Creators occitanistas, començatz per ben argumentar que vòstre projècte podrà tocar plen de gents, lèsts a córrer davans sa television per agachar l’òbra en occitan…Es am’aquò qu’aurètz lo mejan de faire lo film. Pantaiaires
s’abstenir.


text:
Diluns, 8 d'octòbre de 2018, 03h00
Soïssa aculhirà los jorns cinc e sièis de decembre que venon una reünion amb los representants del Polisario e del govèrn de Marròc, a la demanda de l'ÒNU. Fa sièis ans que los representants de Marròc e de la Republica Aràbia Saharauí Democratica (RASD) s'amassavan pas. Mas ara o faràn acompanhats d'Argeria e Mauritània, en seguida de la convidacion facha per l'èx-president alemand, Horst Kohler.
Kohler a vesitat recentament la zòna, enviat per las Nacions Unidas, que parallèlament an decidit d’esperlongar la preséncia de Minurso, la fòrça d’interposicion que contraròtla l’alta al fuòc pachada en 1991.
Un país de descolonizar
Lo 14 de novembre, se complirà 37 ans de la partença de l’estat espanhòl dels territòris de la Republica Aràbia Saharauí Democratica. Après la partença dels espanhòls, los saharauís proclamèron lor independéncia mas l’invasion marroquina provoquèt un conflicte qu’encara es luènh d’èsser resolgut.
Aquel país foguèt considerat coma una partida del territòri espanhòl de 1884 a 1976. Considerat a partir de 1934 coma una província espanhòla de mai, vegèt coma la consciéncia nacionala de sos abitants se despertava pendent los ans 1970. Foguèt en 1973 que lo grop de resisténcia Front Polisario comencèt la lucha contra los colonizaires espanhòls. Eles reconeguèron lo drech d’autodeterminacion d’aquel pòble en 1976 mas permetèron als marroquins e mauritans de los envasir aquel meteis an.
L’invasion comencèt quand Marròc lancèt 300 000 civils contra las frontièras del Sahara Occidental en 1975. A aquela epòca, lo dictator espanhòl Franco èra a mand de morir, e foguèt lo nòu rei Joan Carles Ir que signèt l’abandon del territòri, en despièch dels dreches de sos abitants.
Ja els toca, a veure si ho aconsegueixen, be per el Polisàrio, la seva lluita es un exemple.
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Algeria cresi qu'es un bon garant de la revindicacion Saharaui d'un fererendum o lo que sia, per aconseguir l' autodeterminacion del son poble.
#2 Soi d’acòrdi amb la rectificacion qu’avètz facha, mercé.
Gramacé de nos raportar aquelh conflict qu'es quasi totjorn oblidat de l'actualitat jornalistica europeana. Aquí lo liam d'un reportatge d'Arte fèrme interessant que ne'n cònta l'istòria ➞ https://youtu.be/1ovuFaT8tEI
#1 Après o aver pas fach.
Avètz rason pel passat : "Si l'on envisage la continuation dans le présent de l'état résultant de l'action passée, on emploie le passé composé"(Roger Teulat -Éléments de syntaxe occitane référentielle - Princi Negue 2008 p.49) mas, dins mon parlar (e siái pas sol) la negacion se plaça aprèp l'auxiliari : « La conjugason negativa se fòrma ambe l’adverbi « pas » plaçat totjorn après lo vèrbe, quitament quand es un infinitiu. Dins los tempses com... Legir mai
Après o pas aver fach.