text:
The Corrs
The Corrs es un grop irlandés format per quatre fraires e sòrres que fan una combinason entre la musica tradicionala irlandesa e la musica pòp contemporanèa. Pendent sa carrièra an enregistrat de succèsses coma Runaway, Only when I sleep,I never loved you anyway, Radio, Breathless o Summer Sunshine, e se son venduts mai de 35 milions de sos disques.
Jim, Sharon, Caroline e Andrea Corr son originaris d'un villatge sonat Dundalk, a la termièra amb l'Irlanda del Nòrd. Sos parents, Gerry e Jean, musicians totes dos, los inculquèron sa passion per la musica e los encoratgèron a aprendre a jogar de diferents instruments. D'en primièr Sharon e Jim comencèron de jogar dins un pub, e mai tard, los quatre fraires e sòrres formèron lo grop.
Lo primièr pas cap a la capitada foguèt quand participèron a un casting pel filme d'Alan Parker The Commitments. Ailà foguèron escotats per John Hughes, que decidiguèt venir son manager. Foguèt gràcias a el que coneguèron son primièr productor, David Foster.
Lo grop sortiguèt en 1995 son primièr àlbum de títol Forgiven not forgotten (Perdonat mas pas doblidat) que se vendèt a cinc milions de còpias aperaquí. Foguèt seguit del disc mai famós, Talk on Corners en 1997 e puèi una edicion especiala en 1998. Puèi espeliguèt l'àlbum del concèrt acostic per MTV, Unplugged, e l'àlbum d'estúdio In Blue l'an 2000, que permetèt al grop de conquerir lo mercat american gràcias al títol Breathless.
L'annada seguenta se faguèt la recopilacion Best Of que compta amb la collaboracion de l'espanhòl Alejandro Sanz. En 2002 presentèron un concèrt a la television VH1 que i participèron tanben Bono (U2) e Ron Wood amb de tèmas novèls. Lo concèrt seriá editat en CD jol nom de VH1 Presents: The Corrs, Live In Dublin. Aprèp quatre annadas qu'editèron pas cap d'album, publican en 2004 Borrowed Heaven e en 2005 sortisson son darrièr album, Home, que repren de tèmas tradicionals irlandeses e de cançons inspiradas d'aquesta mena de musica, en ensajar aital de tornar cap a las originas del grop. Segons lo site oficial del grop, lèu se publicarà Dreams: The Ultimate Corrs Collection.
En 2005 foguèron decorats de l'Òrdre de l'Empèri Britanic per sas contribucions a d'òbras de caritat e l'industria musicala.
Somari
Discografia[modificar | modificar la font]
- Forgiven, not forgotten (1995)
- Talk On Corners (1997)
- Talk On Corners Special Edition (1998)
- In Blue (2000)
- In Blue Special Edition (2000)
- Borrowed Heaven (2004)
- Home (2005)
Dirèctes e Acostics[modificar | modificar la font]
- Live (1996)
- MTV Unplugged (1999)
- VH1 Presents: The Corrs, Live In Dublin (2002)
Compilacions[modificar | modificar la font]
- Best Of (2001)
- Dreams: The Ultimate Corrs Collection (2006)
DVDs e Vidèos[modificar | modificar la font]
- Live At Royal Albert Hall (1998)
- Live At Lansdowne Road (1999)
- MTV Unplugged (2000)
- Live In London (2001)
- Best Of the Corrs: the Videos (2002)
- All The Way Home plus Live In Geneva (2005)
Prèmis[modificar | modificar la font]
- 1992 Best Newcomers (CARA Awards)
- 1996 *Best New Irish Act (IRMA Awards)
- 1997 Millor àlbum internacional (Premis Amic)
- 1997 Millor banda irlandesa (INEA Awards)
- 1998 Premis platí per Forgiven not Forgotten i Talk On Corners (IFPI Awards)
- 1998 Melhor àlbum per Talk On Corners (Q Awards)
- 1998 Melhor album internacional (Premis Amic)
- 1998 Melhor grop internacional (Premis Amic)
- 1998 Best New Artist Clip per Dreams (Billboard Music Video Awards)
- 1999 Popular Music (INEA Awards)
- 1999 Melhor grop internacional (Brit Awards)
- 1999 Melhora cançon actuala per What Can I do? (Ivor Novello Awards)
- 1999 The World's Best Selling Irish Band (World Music Awards)
- 1999 Melhor grop irlandés (Heineken Hot Press Rock Awards)
- 1999 Melhor espectacle en dirècte per Lansdowneroad (Heineken Hot Press Rock Awards)
- 1999 Melhora artista femenina Andrea Corr (Heineken Hot Press Rock Awards)
- 2000 London's Favourite International Group (Cabdal FM's London Awards)
- 2000 Melhor grop pòp (Singapore Radio Music Awards)
- 2000 Best Kept Secret (VH1 Music Awards)
- 2001 Melhor grop internacional (NRJ Music Awards)
- 2001 Concèrt Cabdal Award (Cabdal FM's London Awards)
- 2002 Best Irish Musician Caroline Corr (Irish Music Awards)
- 2002 Rory Gallagher Musician Award (Hot Press Music Award)
- 2002 Melhora cançon pòp per Breathless (BMI Pop Award)
- 2003 Best International Pop Act (Irish world Awards)
- 2004 Melhor espectacle irlandés (Big Buzz Awards)
- 2005 Melhor grop irlandés (Big Buzz Irish Entertainment Awards)
- 2005 Mençon Especiala de la jurada (Premis Ones)
- 2005 Membre de l'*Excelentissim òrdre de l'Empèri Britanic
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Rock/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Grop de musica irlandés
- Grop de rock
- Musica celtica


c: text/html

text:
Biomecanica
La biomecanica es l'exploracion de las proprietats mecanicas dels organismes vius e tanben l'analisi dels principis d'engenhariá que fan foncionar los sistèmas biologics. Tracta de las relacions existentas entre las estructuras e las foncions a totes los nivèls d'organizacion del viu a partir de las moleculas, coma lo collagèn o l'elastina, als teissuts e organs. La biomecanica caracteriza las responsas espaciotemporalas dels materials biologics, que siagan solids, fluides o viscoelastics, a un sistèma impausat de fòrças e de constrenchas intèrnas e extèrnas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 31 de juliol de 2017
Dus mots viatjaires deu breton tau gascon (e pas solament). La marraisha e lo mirc.
L'etimon deu mot romanic n'ei pas briga evident. Lo tolh que's ditz sovent 'gat' o 'raquin-gat' en las lengas d'Euròpa, cf. ang. cat shark; alemand: katzenhai; italian: gatuccio; basco: katuarrain (lit. gat-peish) en concurréncia dab lixa (de l'oc. viatjaire licha, lo mot en gascon que i designa ua auta espècia d'esqüale: Dalatias licha); en catalan tanben: gat, gatver; quitament en breton kazh-rous bihan (lit. gat-arrós petit) emplegat en concurréncia dab toilh.
Entau mot espanhòu 'marrajo', Joan Coromines que prepausé com etimon lo mot basco 'marra' qui significa miaulet, lo nhaulet deu gat en imaginant - shens aportar nada evidéncia o pròva- que lo mot podèva servir tà designar lo quite felin. Lo lingüista catalan que s'avèva simplament desbrombat de consultar los atlas linguistics de las lengas de França i en particular los deu breton. En realitat, morach o morhatch o morhats (normatiu morc'hats) qu'ei un sintagma qui significa canha de mar, compausat de dus mots celtics: mor qui significa mar e gast (hast en composicion, notat c'hast en normatiu) qui significa canha (Daniel Le Bris, 2013). Lo mot breton qu'ei emplegat entà designar mantua espècia de raquin, en particular la redobtabla canilha Prionace glauca (fr. requin bleu, cat. tintorera, breton norm. morc'hast blas, bret. blas= gasc. blu). Lo mot que suberviscó en galló devath las fòrmas mourache, morache, marache (s.f.), lo galló que prestè lo mot marache tau normand de la region deu Mont St Miquèu segon l'ipotèsi de Le Bris (2013). E sustot, deu gallò lo mot 'marache que s'escapè tà anar capsus en peitavin-santongés puish en gascon maritime on s'i gahè ua r suplementària: marraisha (s.f.). En gascon, la geminacion de la 'r' qu'ei frequenta, qu'a plan ua valor expressiva totun sovent shens conseqüéncia semantica significativa, (cf perrissa = perissa, oc. pelissa; marròc = maròc; tarròc = taròc, totun a còps que permet ua deriva semantica com ei lo cas dab 'porron' (1- tortora, 2-lo recipient de vèire dab galet) derivat de poron (poret, hasanet, cat. gallet) etc.
Lo mot en espanhòu qu'ei de prumèra atestacion pro tardiva: marrajo (sègle 17). Lo cambiament de 'sèxe' deu mot espanhòu per rapòrt au mot galloromanic que suggereish un prèst deu gascon maritime, logicament deu gascon de la region de Baiona e de Sent Sebastian. En efèit, la marraisha que's pronóncia 'le marrashe' en gascon maritime, l'article 'le' estant-i la fòrma femenina de 'lo'. Dongas, le marrashe -> el *marraxo en espanhòu deu sègle 16 ( x = sh), marrajo a partir deu sègle 17) e marraxoa en basco. (N.B. cf gasc. la tornada ->esp. el tornado, tornathe en anglés deu sègle 16).
Lo mot que's seguí lo viatge cap a l'oèst, en astur-leonés, galician e dinc au portugués (marracho). En catalan, lo mot qu'estó manlhevat dus còps: marraix (prumèra atestacion sonque en 1810 segon lo G.D.L.C.), manlhevat sia deu gascon de Baiona e de Sent Sebastian (le marraisha -> el marraix), sia de l'espanhòu antic (anterior au sègle 16): marraxo. L'aute mot marraco que vien de la fòrma modèrna deu mot espanhòu: marrajo (segon los explics de Coromines). En catalan, marraix que i designa lo barricòt o raquin-shardinèr (Lamna nasus) mentre 'el marraco' qu'ei ua sòrta de monstre qui hè paur aus petitons com lo babau en gascon (G.D.L.C.).
Sauv error mia, lo mot deu gascon maritime 'marraisha', lo quau, ce'm pensi, e seré a l'origina de las fòrmas ibericas deu mot via l'espanhòu, n'a pas de continuitat en occitan, tanpòc solament en gascon de l'interior. Per contra l'occitan non-gascon qu'a plan lo mot 'marraco' segon Coromines, probablament viengut de l'espanhòu (marrajo) se non du catalan (marraco). Lo gascon qu'a locaument (en Labrit, cf. Palay) lo mot 'marraca', sinonime de telaranha. Lo mot que vien probablament de l'esp. marrajo - marraja: perfide -ida,; faussilhàs -assa, adjectiu derivat deu substantiu 'marrajo' (gasc. 'raquin').
Qu'ei important de s'avisar qu'un mot é pòt viatjar pro librament, shens prejudici de prestigi , nada etiqueta d'origina e sustot shens respectar las classificacions deus linguistas. Qu'ei plan lo cas, aquiu. E lo francés n'i ei absoludament pas tad arren. Lo mot qu'ei desconegut en francés de França. O qu'ac èra enqüèra pòc temps a. Lo normand o ua auta lenga d'òil de la costera atlantica que prestè lo mot tau francés deu Quebèc: marache vadut maraîche per confusion , nom oficiau deu barrilòt o raquin-shardinèr Lamna nasus en francés de Canada (ved. Le Bris, 2013). Lo genre du mot qu'ei plan femenin: la maraîche, coneguda com requin-taupe o veau de mer en França (en cat. marraix).
En ua ipotèsi alternativa, tots aqueths mots de la familha de "marraisha" que derivarén d'un medish mot celtic mei ancian, de manèira indigèna en cadua d'aqueras lengas. Totun, la correspondéncia perfèita de las fòrmas enter si, conservant lo medish consonantisme e vocalisme, en particular la 'a' pretònica accidentau, non predictibla per l'etimon (mar que's disèva mori- en galés, cf. latin armorica, gal. aremorica, lit pròishe la mar -> Armorique, e X. Delamarre: Dic. Langue Gauloise), tots aquests elements que hèn aquesta dusau ipotèsi hòrt pòc versemblanta. L'ipotèsi de la difusion deu mot gallò peu gascon maritme e per l'espanhòu qu'explica hòrt mei plan la conservacion remarcabla deu mot de l'ua lenga tà l'auta. La geminacion deu mot gascon qu'ei arretrobada en totas las lengas iberopeninsularas, çò qui s'explica aidament se tienem en compde que los mots de la peninsula derivan d'un prèst gascon, dirècte entà l'espanhòu e possiblament entau catalan (marraix), o via l'espanhòu tà los autes cas. De mei, lo cambiament de genre qu'observam dab los mots transpirenencs per rapòrt a la version galloromanica e la constatacion que las prumèras atestacions d'aquestes mots en las lengas de la peninsula iberica e son pro tardivas (sègle 17 ençà), que son mei aisidament explicables en l'encastre de l'ipotèsi d'un mot viatjaire que non en la de la derivacion d'un mot pre-roman de manèira indigèna.
Adara que voi considerar lo cas d'un aute mot deu gascon maritime, qui designa un aute can (o gat) de mar. Que s'ageish deu mot mirc 'sorte de roussette', atestat en gascon baionés dejà au sègle 13, ved. FEW qui n' ignòra l'etimologia. Lo mot qu'a suberviscut devath ua fòrma femenizada: mirca, mirque, qui designa l'estela (fr. grande roussette, Scyliorhinus stellaris, cat. gatvaire) deu costat d'Arcaishon. Lo mot gascon mirc que rapèra lo mot gallò /mœ:rg/, id. (D. Le Bris, 2013). Aqueste mot gallò que vien deu breton morgi compausat de mor (mar) e de ki qui significa can, o sea morgi = can de mar ( = raquin) en breton. Mirc qu'ei mei o mensh la fòrma masculina de marraisha, finala. Pr'aquò, lo mot morgi / mirc n'a pas tant agradat com morach/marache, en romanç, que s'i ei extint practicament pertot sauv en gascon deu País de Bug (mirca), en santongés de l'isla d'Oleron (mirque, que i designa lo tolh - FEW) e en gallò de l'isla d'Yeu (/mœ:rg/, FEW) (D. Le Bris, 1973).
Honts FEW et: Daniel Le Bris
Concordances lingüistiques celtico-ibériques : les noms de "requin peau bleue' Prionace glauca en péninsule armoricaine et de requin-taupe Lamna nasus, en péninsule ibérique (Estudis Romànics, Hemeroteca Científica Catalana, 2013, 35, pp.283-30)
Los imatges que son tirats de la wiki.
dissabte, 29 de juliol de 2017
Caverat, navèra ipotèsi etimologica: deu galés 'cauaros' qui significava gigant.
Dongas lo mot gascon mei ancian tà designar la baléia caishaluda qu'ei cauerac (1258), puish cauerat (1336), uei lo dia caverat, caurat. L'etimologia deu mot qu'ei discutibla. Lo DAG (vol 12 p. 878) que'nse suggereish lo mot que derivaré deu latin caput (cap, tèsta) shens anar mei luenh en l'explic etimologic, en particular shens explicar la dusau partida deu mot. Lo FEW que l'ignora. Personaument, non soi pas briga convençut de que l'etimon sia lo de caput, la pèrda de la labiau occlusiva que pausa dificultat. Que vse prepausi aquiu ua ipotèsi etimologica personau qui n'a pas arren a véder dab 'caput' . Que hèi remontar lo mot tà ua constuccion galesa en basant-me per analogia dab dus cas de mots deu gascon maritime, qui designan d'espècias de peish.
En efèit, lo mot 'cauerac' o 'cauerat' que'm hè pensar a dus noms de peishs gascons: de l'un costat, lo creac o creat e de l'aute, lo colac. Que s'ageish de dus peishs migrators marins presents en l'estuari de Gironda. Lo colac que's gaha Garona cap amont dinc a Tolosa, lo mot creac qu'ei d'alhors compartit dab l'ancian lengadocian. N'ei pas lo cas de creac (tant lo peish com lo mot), lo mot qu'ei desconeishut de l'ancian occitan (non-gascon), lo manlhèu gascon en occitan qu'ei d'epòca mei tardiva (segon lo DAG, vol12, adrèça creac). Los dus mots que son gascons d'origina, d'etimon celtic e de construccion similara.
Lo mot creac de l'ancian gascon (restaurat peu diccionari P.N), que designava lo breguin Acipenser sturio (fr. esturgeon). Lo mot, atestat autanplan en gascon com 'creax' (1209) e 'creat' (1255) que vien deu galés latinizat 'cragacus' (segon FEW ved. cragacus), format dab crag(os) + afixe acus. Sauv error mia, *cragos n'ei pas atestat en galés (en tot cas, absent du dic. galés de X. Delamarre), totun lo mot qu'ei representat en guallés, devath la fòrma derivada 'crag' qui significa 'hard crust, coating' qu'ei a díser clòsca (segon lo FEW, ved. 'cragacus'). Cragacus= qui ei de la clòsca, qui a la fòrma de clòsca.
Lo mot colac que designa las duas espècias gasconas d' Alosa. Segon lo FEW, aqueste mot atestat ja au sègle 11 en gascon (colag, colac), qu'ei d'origina celtica tanben, d'un mot galés latinizat *colacus, format de col + sufixe acus. Col en guallés que significa punta (En al. Spitze, cf. FEW, adr. 'colacus'). Dongas: colacus = qui ei de la punta, qui a la fòrma de punta.
Alavetz 'cauerac', un mot d'origina celtica tanben? Qu'ei hòrt probable, segon jo. Format a partir deu mot 'cauaros' qui significava quauquarren com 'eròi, campion' en l'onomastica guerrèra galesa (segon X. Delamarre, Dic. de la langue gauloise, DelamarreGaul, ved. cauaru-). Totun, lo sens prumèr deu mot qu'èra 'gigant, sens enqüèra atestat en britonic insular contemporanèu. De fèit, en guallés, cawr (derivat de cauaros) que significa 'gigant'. En cornic vielh, lo mot compausat 'caur-march' (lit. gigant-shivau) que designava lo camèu (DelamarreGaul). Dongas l'etimologia deu nòste mot gascon qu'ei celtic e clarissime: de cauaracus: qui ei deu gigant, qui a la fòrma de gigant. Cauar(us) + acus -> *cauaracus -> cauerac ->cauerat -> caverat, var. caurat (ved. P. Morà, Dic. TeG).
Notatz lo doblon cauerac, cauerat. Lo passatge de la fòrma mei anciana afixada dab '-ac' tà la dab '-at' que's deu explicar per confusion dab lo sufixe masculinizaire -at (probablament de -ettu en contacte de a: aettu-> at) cf. auca - aucat, baleia - baleiat, goja- gojat etc.
N.B. Que podem mercar tots aqueths mots gascons que son explicats per de mots deu britonic insular, çò qui'm hè brembar lo concèpte de continuitat atlantica soslinhat peu lingüista breton Daniel Le Bris en son article hòrt interessant titolat Concordances lingüistiques celtico-ibériques : les noms de "requin peau bleue' Prionace glauca en péninsule armoricaine et de requin-taupe Lamna nasus, en péninsule ibérique (Estudis Romànics, Hemeroteca Científica Catalana, 2013, 35, pp.283-30) . Lo gascon, concernit tanben, n'ei pas doblidat en aqueste estudi. Totun, lo noste mot cauerat n'a pas guaire d'equivalent au còp etimologic e semantic en las lengas celticas modèrnas. Los cèltas contemporanèus n'an pas de mot hòrt especific entà designar las baléias. Los bretons e guallés qu'emplegan de manèira generica respectivament lo sintagma 'morvil' e 'morfil' qu'ei a diser literaument 'bèstia de mar' (de mor= mar e mil = bèstia, animau, creatura). Qu'arretrobam un sintagma semblant en irlandés: míol mór, totun la significacion que i ei distinta: que i significa gran bèstia (mór en irlandés que significa gran), lo mot gascon cauerac qu'ei conceptuaument semblant au mot irlandés. En gaelic escocés, qu'an l'expression muc mhara, qu'ei a díser literaument pòrc de mar, un sintagma gaelic aparentament calcat suu norués 'marsvin' (lit. pòrc de mar) a l'origina deu noste mot marsoin. Tà diser caverat, las lengas gaelicas (tant l'irlandés com l'escocés) qu'emplegan lo gasconisme caisealód (de caishalòt via l'anglés). Lo breton que ditz c'hwezher e lo guallés morfil sberm, calc de l'anglés 'sperm whale'.
dimecres, 19 de juliol de 2017
Cachalot, cachalote, catxalot: un prèst gascon viatjaire viengut de Sent Joan de Lutz: 'caishalut' , 'caishalòt'.
Aquesta prevalença deu mot gascon que s'explica per la preséncia de l'animau en la mar de Gasconha e per l'activitat balenèra, ua especialitat basca e baionesa per excelléncia.
Lo quite mot francés 'cachalot' (e esp. cachalote, cat. catxalot, etc) qu'ei, shens nada traça de dobte, un prèst gascon tanben. Lo mot qu'apareish escriut peu prumèr còp com 'cachalut' en ua letra de P. Rousseau, apoticari de La Rochelle (1628), qui i descriu lo mot com tèrmi pròpi de Sent Joan de Lutz.
Letra de P. Mousseau, citada per J. e P. Contant, Commentaires sur Dioscoride, p. 63 segon R. Arveiller en R. Ling. rom., t. 28, pp. 313-314 : le masle de la Baleine, que l'on appelle [...] à S. Jean de Luz [...] Cachalut) (cf. CNRTL, adresse "cachalot").
Aqueste mot 'cachalut' (autament grafiable caishalut) qu'ei plan gascon. Que deriva per afixacion de 'caishau' e que significa literaument 'provedit de caishaus' (fr. pourvu de dents ; cat. dentut, queixut). Aquesta caracteristica d'aver caishaus que distingueish lo caverat de la baléia sensu stricto. Lo caverat b'ei plan ua baléia caishaluda! Aquesta fòrma "cachalut' qu'ei la mei prumèra mencion escriuta d'aqueste mot qui va reaparéisher devath la soa fòrma modèrna 'cachalot' quasi cinquanta ans mei tard, lo mot tostemps notat com deu vocabulari pròpi de Sent Joan de Lutz (1675) . Caishalòt que deriva a l'evidéncia de caishalut per substitucion deu sufixe -ut per -òt. Aquesta substitucion que's pòt explicar per confusion devuda a la natura hòrt mei correnta deu sufixe -òt en gascon, a la dificultat fonetica pausada per la prononciacion deu sufixe -ut peus basconofònes deu sud o peus bascos monolingues e lo fèit que lo sufixe -ot(e) qu'ei familiar en çò deus bascos (sufixe -ote; lo sufixe que i ei augmentatiu en espanhòu e non disminutiu com en gascon). En espanhòu, lo mot n'i ei pas atestat abans 1795, quan s'i gaha la fòrma 'cachalote' qu'arretrobam en portugués tanben (cachalote, 1855 ) com en basco ('kaxalote', sinonime deu neologisme 'zeroi', en gasc. : 'caverat'). Lo mot catalan 'catxalot' que sembla viéner de l'espanhòu com ac suggereish lo tx deu mot. Deu francés, lo mot qu'arribé en anglés ('cachalot', sinonime de 'sperm whale') , en rus: 'kaшaлoT' ('kashalot'), en danés: 'kaskelot' o 'kaskelothval', en finés: kaskelotti (deu suedés o danés), en estonian: kašelot , en gaelic escocés e en irlandés: caisealóid (via l'anglés), esperanto: kaĉaloto, romanés: caşalot, ozbèc: kashalot (via lo rus) e en mantua auta lenga mei.
Lo praube Coromines, qui èra perfèitament conscient de que l'atestacion mei anciana deu mot 'cachalot' qu'èra en realitat gascona, que suspectava plan un ròtle deu mot gascon 'caishau' en la formacion deu mot hispanoportugués cachalote, totun que imaginè ua derivacion d' aqueste darrèr mot deu mot...portugués cachola (cf. D.E.L.Cast.) Lo mot 'cachola', deu lexic informau e popular portugués, que significa cap, tèsta. Aquesta significacion que devó (faussament) inspirar lo lingüista catalan en evocant-lo lo mot 'capgròs', escaish-nom deu 'catxalot' en catalan (cf. lo nom de l'espècia P. macrocephalus). Un sinonime de cachalote, cacharréu, que resulta probablament d'ua confusion similara en portugués. D'ua manèira interessanta, lo quite mot 'cachola' que seré explicat per un prèst gascon en portugués (vediatz l'article cachalote de la wikipèdia en portugués). Los portugués, enganats per Coromines, que l'arreligan au mot gascon... caishau. Non crei pas qu'ajan rason. En realitat, l'etimologia deus mots portugués 'cachola' qu'ei distinta de la de 'caishalut', 'caishalòt'. Aquestes dus darrèrs mots que derivan per afixacion deu mot gascon 'caishau' (fr. dent, molaire) mentre lo mot portugués cachola (cap, tèsta; fr. tête) que poderé viéner deu mot gascon 'caishòla' (fr. grande casserole) se non, de manèira indigèna, deu latin tardiu *caccŭlus o *caccŭla (ola, topin, recipient arredon). En gascon, lo mot 'caishòla' qu'ei assimilat a un derivat sufixat de 'caisha' (lat. tard. capsa)
La màger part de las ipotèsis etimologicas ignòran la natura gascona deu mot cachalot, a maudespieit de l'evidéncia tan clara. La pista gascona tà explicar l'etimologia de cachalot, cachalote qu'ei sonque evocada en har lo mus, com dab degrèu, quan n'ei pas completament ignorada com ei lo cas dab lo CNRTL. Aquò que s'explica per dus tipes de rasons:
1- Lo sistèma absurd e problematic (non solament eticament) de ierarquizacion deus parlars en lengas, dialèctes etc sus loquau la linguistica e's basa. L'emprenta d'aqueth sistèma ierarquizat qu'explica lo trabuc inconscient qu'encontran un gran nombre de lingüistas entà acceptar qu'un mot d'un parlar classificat com dialectau, qu'ei a díser, volens nolens, d'un rang inferior en aqueth sistèma piramidau de classificacion, quitament un mot ultralocalisat com caishalòt, e posca contribuir au lexic d'un parlar considerat com de rang superior (aperat lenga). La realitat que desmenteish la percepcion qui n'an aqueths lingüistas .
2- Lo gascon qu'ei ua lenga plan sovent denegada e, en tot cas, largament desconeguda, per un gran nombre de romanistas deu sègle passat e aquerò que contunha enquèra uei lo dia.
Autament resumit, prejudici e ignorància que hèn que lingüistas, quitament romanistas, non an sabut detectar lo mot 'cachalot' com gasconisme viatjaire. Pas mei, daulhors, que d'autes mots com (h)arlot / arlote/arlotto/al·lot; gal(l)et/ gal(l/h)ete / gal(l)illo; gal(l/h)eta /galleda; gadget; friar- fray etc. Ua caracteristica deu noste gasconisme deu jorn qu'ei totun rara: lo mot que vien deu País Basco. Lo cas n'ei pas solet, ce'm pensi, que poderí mentàver un aute mot probablament prestat peu gascon deus bascos: tornada, vaduda tornado, en fr. tornade (lo mot prestat tà l'anglés qu'estó grafiat anticament - segle 17- 'tornathe' en la lenga de Shakespeare, çò qui soa gasconissime). Aquerò qu'auré de recordar-nse lo gascon qu'ei - o qu'estó- ua lenga basca tanben, au sens etnic , que non lingüistic, qu'ei a díser ua lenga de bascos, deu Bascoat. Lo gascon qu'èra istoricament lo romanç deus bascos deu nòrd. Qu'èra en particular la lenga de Baiona e deu son parçan, la lenga administrativa e juridica deu Bascoat-nòrd, lenga mairau de las familhas infançonas de Sola, de Labord e de Baisha-Navarra, tanben parlada peus letrats deu Bascoat francés e per de comunautats de pescadors disseminadas per la còsta basca de Baiona dinc a Sent Sebastian. Las mencions escriutas mei antigas deu nom de la vila de Sent Joan de Lutz (< Luïtz) qu'ac son en latin medievau e en gascon.
dijous, 13 de juliol de 2017
Ustagar, justagar, justagarra: navèra ipotèsi etimologica.
N.B. La fòto qu'ei tirada de la wiki.
dissabte, 8 de juliol de 2017
Atge, un mot pro atjat.
'Etat' (fòrma gascona e varianta de edat qui trobam autanplan en la poesia deus trobadors) e adge que comparteishen la medisha etimologia, lo mot latin aetatem. En vielh francés, lo mot que vadó, d'ua mòda regulara, aé, eé (ved. aquiu). En la cançon de Rotlan (an 1100), aqueste mot aé, eé, qu'ei emplegat en concurrencia dab un aute mot qui representa l'occuréncia mei anciana deu mot 'âge' en francés devath la fòrma estranha d''edage'.
Se Deus çò dunet que jo de la repaire,
Jo t'en muvra un si gran contraire,
Ki durerat a trestut tun edage.
La dentau sonòra deu mot 'edage' que suggereish un prèst occitan en francés (*edatge).
Dejà en 1180, lo noste mot qu'ei atestat en francés devath la fòrma aage, qui sembla ua fòrma afrancesada de 'edage' per cambiament deu (faus) radicau deu mot occitan 'edat' dab lo deu son equivalent francés 'aé'. Ed at -> ed age A é -> a age.
Lo mot francés 'aage' qu'estó manlhevat en occitan trobadorenc (atge) en concurréncia dab 'edat /etat' e, ce'm crei jo, en substitucion d'aqueste mot ipotetic 'edatge' prestat au francés.
En gascon, lo mot 'eatge', supausadament d'origina francesa, qu'ei atestat dejà en 1256 (Man. Fronsac). L'atestacion de ce mot n'ei pas significativament mei tardiva que la deu mot genuinament gascon etad (1253). 'Atge' e adge qu'apareishen en 1273 (DAG vol. 13, p. 962).
En gascon medievau, que i trobam plan lo mot 'etat' (dab la dentau intervocalica shorda) grafiat etad, hetad e a còps, per confusion, 'estad' e 'estat' (estat):
Aubiac, 1251: …entro que la dita na Grazida, sa filha natural, sia d-etad de marid.
Casteljaloux, 1262: …la quoal no vulh prenga marit, ne sie maridade, entro que sie de hetad matrimonial.
etc. cf. Dictionnaire onomasiologique de l'ancien gascon Fasc. 19 p. 1483.
Uei lo dia tant 'aé/eé' en francés com 'edat, etat' en occitan que son estats espudits per 'âge, atge'.
Dongas, com resumit, que podem supausar lo mot francés 'âge' qu'ei un occitanisme, prumèr com prèst dirècte (edage, en 1100) puish, pro rapidament, lo mot qu'estó afrancesat en 'aage' (prumèra atestacion en 1180). Lo mot francés qu'estó incorporat en los lexics trobadorencs (atge) e gascon (atge, adge) en concurréncia dab edat, etat e possiblament en substitucion d'aqueste mot 'edatge' prestat au francés.
Dongas, meilèu qu'un simple francisme en occitan, que s'agiré en realitat deu resultat d'un anar e tornar, ce'm sembla. Lo francisme que i ei, totun, a la basa, que repausa sus un occitanisme en francés.
dimecres, 5 de juliol de 2017
Lo mèrlo triste
Lo mèrlo triste que's pòt aisidament arreconéisher mercés a la banda desplumada de color jauna qui soslinha lo baish de l'uelh e qui's perlonga per un triangle de la medisha color suu costat de l'uelh distant deu bèc. L'ausèth qu'ei de color fòsca, negra e chocolat, dab bandas blancas sus las alas e la cua qui no's dèishan plan véder sonque quan l'ausèth ei a volar. Lo dimorfisme sexuau qu'ei quasi absent. En França metropolitana, ua petita populacion que s'ei installada a Frontinhan (Eraut) despuish las annadas 2006. Abans, a partir deu 1986, que n'i avó ua au pòrt de Dunquèrca, los mèrlos que i nidavan en los lampadaris deu pòrt, puish ua populacion que s'installè a Saint-Pol de Mer (au ras de Dunquèrca) en 1991. Que i agò ua auta colònia a Annecy e ua tresau a Pèiralata (Dròma), extintas. Qu'ei estat vist deu costat d'Avinhon. La populacion de Frontinhan que sembla pro establa (un detzenat d'individus). A maudespieit de la reproduccion averada, la populacion non sembla pas en expansion. L'ausèth qu'ei estat vist en dehòra de Frontinhan, deu costat de Balaruc. Qu'ei un ausèth omnivòra, hòrt intelligent e hòrt adaptable. Que l'agradan la preséncia deus umans e la vita urbana. En França, l'esparvèr que seré lo son predator numèro un. Que podem imaginar lo hred que'n deu tuar mei d'aquestes ausèths tropicaus a l'ivèrn. Non sembla pas briga invasor per nòstas regions, probablament tròp hredas.
Neurit per un uman, l'auseron deu mèrlo triste que pòt apréner a parlar. Un exemple aquiu de mèrlo triste parlaire:


text:
Empèri de Vijayanagar
L'Empèri de Vijayanagar (ò tanben reiaume de Bisnagar[1]) fuguèt un estat indian situat dins lo sud de la peninsula e dins una partida de la region de Deccan. Se formèt en 1336 après una revòuta indoïsta menada còntra de princes musulmans e venguèt un estat poderós capable de s'opausar ais armadas dei sultans musulmans dau nòrd e dau sud d'Índia. Aquela poissança s'acabèt en 1565 quand sei fòrças fuguèron anientadas per una coalicion d'estats dau centre de la peninsula. Causèt una crisi de succession e una fragmentacion de l'Empèri que dispareguèt definitivament en 1646.
L'eiretatge culturau de l'Empèri de Vijayanagar es fòrça important en causa de la promoccion de l'indoïsme coma factor d'unitat dau sud d'Índia còntra lei sultanats dirigits per de senhors musulmans. De mai, unei produccions culturalas d'aquela epòca son totjorn coneguts a l'ora d'ara especialament dins lei domenis de l'arquitectura ò de la literatura.


text:
Saint-Maurice-lès-Couches
Saint-Maurice-lès-Couches es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ancian masatge caseriu de Ruscas, sus la via gallo-romaine de Agrippa, amb cossí principalas caserius Bouhy, Corcelles e Caminatz. Los sieus abitants, los Boïens, nom éduen #que los a #èsser donat, continuament a la batalha de Sacrovir jos Tibère, #que i aviá debanat en aquel endroit. Vilatge viticole.
Ancien hameau de Couches, sur la voie gallo-romaine d’Agrippa, avec comme principaux hameaux Bouhy, Corcelles et Marchez. Ses habitants, les Boïens, nom éduen qui leur a été donné, suite à la bataille de Sacrovir sous Tibère, qui avait eu lieu en cet endroit. Village viticole.
Istòria[modificar | modificar la font]
Typique E pittoresque vilatge vigneron entre coteaux e vallées, Sant-Maurici-las-Ruscas a #èsser fondat per una charte capétienne l'an 1295 sus la localizacion d'una capèla romaine dédiée a Sant-Maurici.
Typique et pittoresque village vigneron entre coteaux et vallées, Saint-Maurice-les-Couches a été fondé par une charte capétienne en 1295 sur l’emplacement d’une chapelle romaine dédiée à Saint-Maurice.


text:
Bezeg
Bezeg en breton ( Bédée en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bédée Es una municipalitat de Ille-e-Vilaine #que se situa en lo costat de Montfort-Sus-Mieu.
Se situa a 20 km de Roazhon al nòrd-oèst, sus l'ais viari RN12 (l'ais Roazhon-Brèst).
Bédée est une commune d'Ille-et-Vilaine qui se situe dans le canton de Montfort-Sur-Meu.
Elle se situe à 20 km de Rennes au nord-ouest, sur l'axe routier RN12 (l'axe Rennes-Brest).


text:
L'integrisme catolic es sobterran, es vil, e encara viu sul continent europèu, dedins l'Union Europèa; de mai, quora es aprosmat del govèrn, mesclar religion e govèrn, e leis, per aver entrada al poder d'Estat, un lòbi capitat, val pas melhor que lo regime persa o d'Aràbia Saodita, o de Barhein, o de Paquistan.
Nosauts en Occitània, que sabèm çò qu'es l'integrisme vaticanesc, sonque quora l'Istòria d'Occitània es ensenhada, sabuda e que los estudiants ne fan una aisina per non pas reprodusir l'infame e vil integrisme religiós.
Mantunas vídeos sul net de mantunes mèdias fan clar la revendicacion de las femnas, la situacion sociala es similara a la situacion en Iran !
Polònia es un dels Estats europèus, que lo partit al poder es pas democrata, e de tot biais pensa que un còp elegit, es portat a l'imposar a la minoritat son punt de vista social general, es donc un partit antidemocratic ; un còp elegit los nacionalistas de Corsega an indicat qu'èran elegits de totes los ciutadans de Corsega.... Dins los parçans europèus democratic se debana aital ; l'eleccion es per causir grope de personas que la populacion pensa capable de fargar una gestion politica de l'Estat per totes/as.
En Polònia, las teorias de netejament religiós, viscuda en ex-Iogoslàvia, son similaras a las teoria iraniana, o musulmana. L'integrisme exista tanben en Euròpa, e piège dedins l'Union Europèa.
Quand i aurà una politica europèa per castigar realament los regimes extremistas europèus ? Quand ?


text:
Cors de “Correccion Lingüistica en Aranés”
Qué ei corrècte?, Coma se determine era correccion en lengua?, A on documentarse?, Quines referéncies auem?, Quini arnesi e tecniques podem emplegar?
Professorat: Membres der IEA-Acadèmia aranesa dera lengua occitana.
Jorns: dimars 3 de Juriòl de 2018, 18 ores / dimèrcles 4 de Juriòl de 2018, 18 ores / dijaus 5 de Juriòl de 2018, 18 ores / diuendres 6 de Juriòl de 2018, 18 ores.
Lòc: Sedença der Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana
Avenguda Garona 17 25530 Vielha
Places limitades a ueit persones.
Imprescindible d’assistir entath cors damb un ordenador portatil.
Prètz deth cors: 200 € (Entàs Membres e Collaboradors der IEA-AALO eth cors ei gratuït).
S’auferiràn tres bèques, pera totalitat deth còst, entà persones que justifiquen eth besonh e era repercusion sociau dera assisténcia ath cors.
Informacion e inscripcion: academiaaranesalenguaoccitana@gmail.com
Programa del cors.
Organiza : Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana


text:
Buvi puei un green tea davant ma televisien en esperant lei competiciens de Half-pipe, de Snow board e de Short-track que van venir. Aquest an mi preni lo temps de veire lei Juecs Olimpiques e d'escotar lei comentaris, en bòn francés, dau promier au darnier jorn.
Avans meme la Ceremonié Inaugurala, la paura Pépète a fach rire Pascale Clark a 9 oras 05. L'accent ariegés de Perina Laffont, dicha Pépète au vilagi olimpique, esquiarèla de 15 ans, la caganìs de la seleccien francesa, a mau passat sus l'antèna de la parisenca "rive gauche" France Inter.
Pépète disié m'estrambòrd qu'èra contenta d'aguer fach 5na a la qualificacien de son concors. Pascale si permetrié pas de si garçar ensin de l'acent gabonés o algerian a l'antèna, aquò podrié passar per de racisme.
Mai mé un accent occitan, ges d'empacha ! Lei Quebequés, que fan de belugas a l'esquì acrobatique, an lo meme sòrt que nautrei. Lo comentator de France 2 parlava de l'esquiaire Duffau- Lapo(ooo)inte en imitant d'un biais risarèu l'acent dei ribas dau Saint-Laurent.
Leis acents son pas d'elements anecdotiques dei parlars. Imaginatz-vos que lei fraires Fourcade Martin e Simon an pas lo meme acent.
Martin vengut una estèla mondiala dau biatlon (maridagi dau tir e de l'esquì) parla ponchut.
Dins son intervista après sa medalha d'òr de la Poursuite diguet "j'avais tel'ment envie d'ça".
Son ainat Simon, arribat au mitan de l'escabòt deis esquiaires dins la mema competicien, a gardat son acent pirenenc e son mocador sang e òr autorn dau coale.
Convèn de pèrdre son acent pèr ganhar de plaça dins lo monde..
L'avi qu'avié donat son nom a la familha Forcada duvié ben manejar la forca. Sei rèire felens an chanjat d'aisinas mai an pas perdut lo gaubi.


text:
macha.belsky@gmail.com Tel : 06 08 99 06 71
Paysage de Lyon, rues de Lyon, avenues de Lyon, vues de Lyon, places de Lyon, les toits de Lyon, ponts de Lyon, tableaux de Lyon, maisons de Lyon, centre de Lyon, la Croix-Rousse, pente de la Croix-rouse, Fourviere, Ciel de Lyon, Lyon sous la neige, l'été à Lyon, l'hiver à Lyon, l'Hôtel-Dieu, l'Hôtel de Ville de Lyon, la passerelle Saint-Georges, Chapelle de l'Hôtel-Dieu, Pont Guillotière, Pont La Feuillée, Passerelle Saint-Vincent, Églises de Lyon, Place Saint-Jean, Cathédrale Saint-Jean,


text:
28 avril 2014
Las doas sorgas de la legitimitat
Yue Minyun, La libertat menant lo pòble Las doas sorgas de la legitimitat Fa plan dos meses que voliái intervenir dins la discussion fòrça noirida, provocada per la critica de James Costa al tèxte de Fraj Quin occitan per deman ? qu’aviái presentat aquí e qu’es estat publicat amb de nòtas e de complements dins un polit libre en çò de Reclams, amb un prefaci de ma man, qu’aviái tanben prepausada en linha (Estandard e democracia). Mas lo temps passa lèu e sèm totis aclapats de prètzfaches. Costa a resumit sa... [Lire la suite]
08 septembre 2013
Estandard e democracia
2009 Granda Parada militara pel 60en anniversari de la presa de poder del Partit Comunista chinés Estandard e democracia Aguèri l’onor e lo plaser de publicar en primièr aquí, en francés puèi en occitan, lo tèxte d’Eric Fraj : Quel occitan pour demain ? ; Quin occitan per deman ? Ne soi fièr, perque es un tèxte important que dejà, me pensi, a fach bolegar una bona partida del movement occitanista ; es estat e serà encara comentat e discutit per un brave moment, perque – zo disi sens... [Lire la suite]
30 janvier 2013
La Grafia es mai que la grafia. Patric Sauzet
Dins lo fial de la discussion del tèxt aquí publicat d’Eric Fraj (Quel occitan pour demain ?), s’es trobat un discutaire per citar, d’un biais fòrça critic, la frasòta seguenta : « S’ensenham pas una lenga unificada, los qu'aprenon aprenon una borbolhada sens nom o pas res » en balhant lo nom del linguïsta e ensenhiaire Patric Sauzet. Aviái aquí, entre autres, presentat e comentat un de sos articles sus la distinction entre lenga e dialecte (« Se pòt existir una lenga sens una marina de guèrra ? A prepaus de... [Lire la suite]


text:
Divendres, 6 de genièr de 2017, 03h00 Societat,Politica
Provença > Comtat de Niça > Val de Ròia e Tèrra Brigasca
Cédric Herrou passèt dimècres passat davant lo tribunal correccional de Niça per aver portat socors a de migrants e refugiats
© Free Collective
Cédric Herrou passèt dimècres passat, 4 de genièr, davant lo tribunal correccional de Niça. L’agricultor de 37 ans de la Val de Ròia conegut per aver portat socors a de migrants e refugiats —com tantes autres roiasques de l’associacion Ròia Ciutadana— es acusat pel procuraire d’aver pas agit a títol umanitari mas per militantisme. En mai d’aquò, la justícia li repròcha, a el e a l’associacion, l’ocupacion illegala d’un bastiment desafectat per de colònias de vacanças de l’SNCF a Sant Dalmatz de Tenda ont aurián albergat de desenats de migrants, mai que mai de menors isolats.
Herrou foguèt ja jutjat lo 23 de novembre, amb un autre activista roiasc, Pierre Alain. Èran acusats d’aver portat socors a de migrants e de refugiats. “Un delicte de solidaritat”, çò afirmavan alavetz lors avocats a Marseille infos autonomes. Herrou obtenguèt lo remandament de son procès, çò rapòrta l’OBS.
“Quand vesètz de familhas amb de nenets, de menors en carrièras en situacion d’ipervulnerabilitat fàcia als rets de tot genre, que fasètz? Passatz vòstre camin?”, çò disiá Herrou a La Croix fa qualques jorns.
De niçards se recampèron dimècres davant lo tribunal correccional per exprimir lor solidaritat.
Un afar mediatizat
Ara l’afar es talament mediatizat, mai que mai a l’estrange ont quitament lo New York Times i consagra un bèl reportatge.
La mediatizacion del dorsièr aviá butat lo president del conselh departamental, Eric Ciotti, a publicar d’articles contra Herrou, e mai se los mèdias donèron a l’activista roiasc lo drech de replicar.
A Nice, 8 mois avec sursis requis contre Cédric Herrou pour avoir aidé des migrants #AFP pic.twitter.com/niRFvigLSV— Agence France-Presse (@afpfr) 5 de gener de 2017
Entre un catarrós-Pmesse "plan dau nòstre" que repapia de longa son òdi racista e un Cédric Herrou "pas nascut al nòstre" que fa pròva de la pus elementaria solidaritat per sos fraires umans, causirai e sostendrai totjorn lo segond.
#1 un pseudo-païsan (a bon?) vengut dau nord (d'ont?) amb acent ponchut (es pas un racisme linguistic aquò?), suicidari (tè? s'es mancat?), islamo-gauchista (ai pas ausit quèra musulman. Se la solidaritat es d'esquèrra, es efectivament de gaucha) qu'ajuda ai familhas (entre autre) per quant a ieu, ço que vesi a la tele (aï aï aï! cal atudar la tele, aquò fa venir con!) entre aqueleis migrants, ei puslèu de joinàs, cadelàs (l'utilizacion de sufixes pejoratius mostra una que nos alu... Legir mai
Lo contengut d'aqueste comentari es amagat perque los legeires l'an considerat inapropriat
Mòstra-lo