text:
15/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 17
Los tres quatre jorns que segueren fugueren tranquilles. Los Girondins de Bordeu, coma los aviá sonat Ròsa que seguiá un pauc lo fot-ball, aneren e vengueren nuech e jorn sens levar pagun gibier digne de queu nom. Pas lo mendre assassin, pas la mendra ombra de murtrier. Bixente venguet mai d’un còp veire si l’esbertalhada que Ròsa aviá a l’embonilh garissiá coma faut. Sabem pas si Gaspard aviá comprès quauquaren a çò que s’era passat, mas i aguet dins quilhs jorns lai un pitit chanjament, ò, pas grand chausa, mas semblava vos veire quante vos espiava, aviá quauques risons quante Ròsa o la quita Julia qu’era pas pertant de las mai jauventas, lo calinavan o li portavan quauqua lechotariá. Hofnagel ne’n lebretava e escriviá de las pajas e de las pajas dins un beu quasern. Totjorn pas un quite mot, mas una atencion enquera mai granda per la musica. Gaëtan e Hofnagel passavan de las oras a li far escotar los classiques e a enregistrar sas reaccions. Quò començava totjorn per un long frijolament, quauques gemiments e puei lo dròlle se lançava dins un esbraceiament ritmat que lo fasiá retirar Caüsac quante se preniá per Fürtwangler o Toscanini. E Gaëtan ne’n demorava tot esbaubit davant la precision dau geste que auriá pogut far creire que quo era vertadierament eu que menava l’orquestre. Sabe pas tròp çò que lo professor e lo patron enginheren, mas dos jorns pus tard, grand remudadís. Despart en pita formacion. Franciscò e io, Caüsac e lo professor, e de segur, Juliá e Gaspard. Destinacion, Vilafrancha. La Banda Negra, quo es entau qui io los aviá sonats, los bordeles, demoreren aus Ombradors en seconda linha, par cas que quò virariá mau, l’expedicion de Vilafrancha. Io, Vilafrancha, i ai pas de tròp bons sovenirs. Quo es una epòca de ma vita ente era un pauc solitari, que Franciscò e io avián pensat que valiá mielhs ‘nar chascun de son costat, per causa d’una dicha Angela que aviá mielhs aimat la carradura de l’ancian legionari que non pas la pita siloeta fina de l’ainat daus Vernhanegras. Mas quante dos ans pus tard, torní trobar çò que demorava dau brave sodard, poguí nonmàs mercejar lo ceu de quela chausida. En esperar, m’era atelat coma un dich Bradassa, lo bien nommat, pas fotut d’escambalar ‘na teulada sens viraments de testa, pas fotut de far se drubir la mendra sarralhala, de far badar lo mendre cofrissot. nonmàs bon a far la gaita, e enquera foliá pas èsser tròp exigent sus los choitonaments o los miaunaments. E pas tròp coratjós per aquò, que un ser prenguet la volada davant ‘na patrolha de nuech sens quitament prener lo temps de me miaunar lo dangier. E quo es entau que faguí coneissença coma las gabias dau commisariat de Vilafrancha, aprep èsser estat obligeat de laissar un còfre que demandava nonmàs de se drubir . Marcatz bien que i demorí pas longtemps dins lor gabia, e son benleu enquera a se demandar coma lo nommat Vernhanegra Julian, dich l’Escuriòu, dich Cròs d’ Agulha, dich Passa-Pertot aviá fait per se tirar d’aqui en laissar sos punhets a l’agent de garda que subechava sus una chadiera que fuguet oblijat de trainar coma se jurcinc’a çò que tròbe un collega emb una autra clau. Mas questa nuech, laissí Vilafrancha sens zo planher. E veiqui que i tornava, a Vilafrancha. Auriá benleu mestier de pas tròp me montrar e de ratissar los murs, que an degut gardar quauqua brava fòtò e quauquas dedadas.
(De segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


c: text/html

text:
Jorge Luis Borges
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Jorge Luis Borges.
Jorge Francisco Isidoro Luis Borges (nascut lo 24 d'agost de 1899 a Buenos Aires - mòrt a Genèva (Soïssa) lo 14 de junh de 1986) èra un escrivan argentin e una de las glòrias de las letras latinoamericanas, una figura literària del sègle XX. Es conegut particularament per sos contes, sos ensages e son òbra poetica.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Joventut[modificar | modificar la font]
Lo paire de Borges, Jorge Guillermo Borges, èra avocat e professor de psicologia, pr'aquò aviá a mai d'aspiracions literàrias ("ensagèt de venir escrivan e manquèt sa temptativa", diguèt un còp Borges. Segon Borges son paire "compausèt qualques sonets plan bons"). Sa maire, Leonor Acevedo Suárez, uruguaiana, aprenguèt anglesa de son marit e revirèt fòrça òbras de l'anglés a l'espanhòl. La familha de son paire aviá d'originas espanhòlas, portuguesas e anglesas; la de sa maire espanhòlas e possiblament portuguesas. En cò sieu se parlava en espanhòl e anglés. En consequéncia tre son enfància Borges èra bilingüe, e aital aprenguèt a legir l'anglés abans l'espanhòl. Cresquèt dins lo barri porteño de Palermo -en aquel moment gaireben un parçan (arrabal)-, dins un ostal grand amb una bibliotèca granda qu'aparteniá a son paire.
Estudièt d'en primièr en Argentina e, pendent sa joventut, en Soïssa. Jorge Guillermo Borges se vegèt obligat a abandonar su profession d'avocat per encausa de la meteissa ceguera progressiva ereditària que, de decadas mai tard, afectariá tanben son filh. La familha faguèt un viatge en Euròpa; quand esclatèt la Primièra Guèrra Mondiala en 1914 la familha se mudèt a Ginebra, ont lo paire de Borges foguèt tractat per un oftalmològ de la vila, mentre que Borges e sa sòrre Norah (nascuda en 1902) asistissián a l'escòla, ont Borges aprenguèt francés e latín. Pendent aquelas annadas, Borges tanben s'aprenguèt tanben solet l'alemand.
Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala la familha Borges passèt tres annadas en Lugano, Barcelona, Malhòrca, Sevilha e Madrid. Pendent son estància en Soïssa dintrèt en contacte amb los expressionistas alemands. En Espanha frequentèt los poètas ultraïstas, que influiguèron poderosament dins sa primièra òbra lirica. Sa primièra poesia, "Himno al mar", escricha amb l'estil de Walt Whitman, foguèt publicada dins la revista Grecia.
Debutas de sa carrièra literària[modificar | modificar la font]
Lo 24 de genièr de 1921 apareguèt lo primièr numèro de la revista literària espanhòla Ultra, que -coma o laissa devinhar son quite nom- èra l'organ de difusion del movement ultraïsta. Demest los collaboraires mai notables se tròban lo quite Borges, Rafael Cansinos-Assens, Ramón Gómez de la Serna e Guillermo de Torre; aqueste darrièr se maridariá mai tard amb Norah Borges. Lo 4 de març de 1921, los Borges —la grand paternala, Frances Haslam, que los aviá unido a Ginebra en 1916, los parents, Leonor Acevedo e Jorge Guillermo Borges e la sòrre Norah Borges— s'embarquèron al pòrt de Barcelona sul batèu "Reina Victoria Eugenia" que los tornariá menar a Buenos Aires. Sul pòrt los esperava Macedonio Fernández que son amistat amb Borges èra un eiretatge de son paire. Arribat a Buenos Aires publica dins la revista Cosmópolis (una revista espanhòla), fondèt la revista murala Prisma (que se ne publiquèt sonque dos numèros), e publiquèt tanben dins Nosotros, dirigida per Alfredo Bianchi. Pendent aquel temps coneguèt Concepción Guerrero, una jove de setze ans de qui s'enamora. En 1922 visita Leopoldo Lugones amb Eduardo Gonález Lanuza; o faguèt per li balhar lo segond (e darrièr) numèro de Prisma. En agost de 1924 fonda Proa amb Ricardo Güiraldes, autor de Don Segundo Sombra; Alfredo Brandán Caraffa e Pablo Rojas Paz. En 1931 se publiquèt lo primièr numèro de Sur, dirigida prr Victoria Ocampo; dins aquel primièr numèro Borges collaborèt amb un article consacrat al Coronèl Ascasubi. Tanben i escriguèron: Victoria Ocampo, Waldo Frank, Alfonso Reyes, Jules Supervielle, Ernest Ansermet, Walter Gropius, Ricardo Güiraldes e Pierre Drieu la Rochelle. En 1923, abans un segond viatge en Soïssa, Borges publiquèt son primièr libre de poesía, Fervor de Buenos Aires, que s'i prefigura, segon las paraulas del quite Borges, tota son òbra posteriora. Foguèt una edicion preparada a la lèsta e s'i amaguèron qualques errors e que a mai ten pas de prològ. Per la tapa sa sòrre Norah realizèt una gravadura. Ne foguèron editats aperaquí tres cents exemplars; los paucs que se conservan son considerats coma de tresaurs pels bibliofils e en qualques se veson correccions manuscrichas realizadas per Borges meteis. Lamentablement lo solet exemplar que teniá la Bibliotèca Nacionala Argentina foguèt raubat amassa amb d'autras primièras edicions de Borges l'an 2000. Mai tard escriguèt, demest d'autras publicacions, dins Martín Fierro, una de las revistas clau de l'istòria de la literatura argentina de la primièra mitat del sègle XX. Malgrat sa formacion europeista reivindiquèt tematicament sas rasics argentinas, e en particular portenhas, dins de poemaris coma Fervor de Buenos Aires (1923), Luna de enfrente (1925) e Cuaderno de San Martín (1929). Compausèt las paraulas de tangos e milongas, a mai se defugiguèt «la sensiblería del inconsolable tango-canción y el manejo sistemático del lunfardo, que infunde un aire artificioso a las sencillas coplas». Dins sas letras e qualques racontes son narradas las dubtosas aventuras dels "cuchilleros e compadres", que los mòstra dins tota sa brutalitat nusa encara que dins un clima tragic se non gaireben epic.
Encara que la poesia foguèt un dels pilars de sa fasenda literària, l'ensag e la narrativa foguèron los genres que li portèron reconeissença universala. Possessor d'una cultura colossala, elaborèt una òbra de granda soliditat intellectuala sus l'ossamenta d'una pròsa precisa e austèra, a travèrs de la qual manifestèt una distanciacion ironica de las causas e son lirisme delicat. Sas estructuras narrativas alteran las formas convencionalas del temps e de l'espaci pr'amor de bastir de monds alternatius amb un grand contengut simbolic, creats a partir de reflexes, d'inversions e de parallelismes. Prenon los racontes de Borges la forma de devinalhas, o de metafòras potentas amb un reirefons metafisic.
Demest las amistats siás mai importantas d'aquel temps cal remarcar José Bianco, Adolfo Bioy Casares, Estela Canto e d'autres, subretot, los prèp del cercle de la revista Sur.
Maturitat[modificar | modificar la font]
En 1946 Juan Domingo Perón foguèt elegit president, en véncer aital l'Unión Democrática. Borges, qu'aviá sostengut aqueste darrièr partit, se manifestava clarament contra lo govèrn novèl, çò que lo menèt a abandonar sa foncion de bibliotecari, e se neguèt a acceptar la carga d'"inspector d'aucèls e conilhs". Borges se manifestèt del biais seguent cap al novèl govèrn: "Las dictaduras fomentan la opresión, las dictaduras fomentan el servilismo, las dictaduras fomentan la crueldad; más abominable es el hecho de que fomenten la idiotez. Botones que balbucean imperativos, efigies de caudillos, vivas y mueras prefijados, ceremonias unánimes, la mera disciplina usurpando el lugar de la lucidez... Combatir estas tristes monotonías es uno de los muchos deberes del escritor ¿Habré de recordar a los lectores del Martín Fierro e de Don Segundo Sombra que l'individualisme es de las viejas virtudes argentinas?"
Per aqueste motiu, li calguèt doncas superar sa timiditat, e far de conferéncias. En 1948 sa sòrre Norah Borges e sa maire foguèron arrestadas, acusadas d'escandal sus la via publica. Foguèron embarradas Norah Borges e son amiga Adela Grondona pendent qualques jorns a la preson del Buen Pastor (una preson de femnas), e dins lo cas de Leonor Acevedo foguèt decretat una arrestacion domiciliària per encausa de son edat.
En 1950 foguèt elegit coma president de la SADE e l'an seguent sortiguèt editat a Mexic Antiguas Literaturas Germánicas, qu'aviá escrich en collaboracion amb Delia Ingenieros.
Aprèp la Revolucion Libertadora que faguèt tombar Perón, foguèt causit coma director de la Biblioteca Nacional, carga que vestiguèt dempuèi 1955 fins a sa demission en 1973, consequéncia de la represa del poder per Juan Domingo Perón. Foguèt puèi causit coma membre de l'Acadèmia Argentina de las Letras. En 1956 faguèt de professor de literatura anglesa a l'Universitat de Buenos Aires e president de l'Asociación de Escritores Argentinos. Recebèt fòrça criticas per son adesion al govèrn novèl, entre d'autres, per Ernesto Sábato e Ezequiel Martínez Estrada. Sábato e Borges cultivèron son enemistat fins a 1975.
Lo 21 de setembre de 1967, pel primièr còp Borges se maridèt. Aquel maridatge amb Elsa Astete Millán deviá perdurar pas gaire (fins a octobre de 1970).
Qualques uns de los prèmis mai importants que Borges culhiguèt foguèron lo Prèmi Nacional de Literatura, en 1957; lo Prèmi Internacional de Editores, en 1961; lo Formentor, partejat amb l'absurdista Samuel Beckett, en 1969; lo Prèmi Cervantes, recompensa literària màger en lenga espanhòla, amassa amb Gerardo Diego, en 1979; e lo Balzán, en 1980. Tres ans mai tard, lo govèrn espanhòl li balhèt la Gran Cruz de la Orden de Alfonso X el Sabio. Malgrat son prestigi intellectual e la reconeissença universala enòrmes que pòrta son òbra, recebèt pas lo Prèmi Nobel de Literatura. Se pensa que foguèt acantonat de la possibilitat de l'obtenir per rason del prèmi que li foguèt decernit per la presidéncia del dictador Augusto Pinochet.
Sas darrièras annadas[modificar | modificar la font]
En 1973, en vista d'una novèla victòria del peronisme, Borges insistiguèt a recordar al primièr govèrn de Perón coma "los años de oprobio". En 1975 se moriguèt sa maire, quand teniá nonanta-nòu ans. Tre aquel moment Borges fariá sos viatges amb una ex-escolana, que venguèt puèi sa secretària e -fin finala, dins lo vielhum de Borges- sa segonda esposa María Kodama.
En 1980 signèt una Solicitada por los desaparecidos dins lo jornal Clarín. Borges diguèt en aquela ocasion: "una tarde vinieron a casa las Abuelas y Madres de Plaza de Mayo a contarme lo que pasaba. Algunas serían histriónicas, pero yo sentí que muchas venían llorando sinceramente porque uno siente la veracidad. Pobres mujeres tan desdichadas. Esto no quiere decir que sus hijos fueran invariablemente inocentes pero no importa. Todo acusado tiene derecho, al menos, a un fiscal para no hablar de un abogado defensor. Todo acusado tiene derecho a ser juzgado. Cuando me enteré de todo este asunto de los desaparecidos me sentí terriblemente mal. Me dijeron que un general había comentado que si entre cien personas secuestradas, cinco eran culpables, estaba justificada la matanza de las noventa y cinco restantes. ¡Debió ofrecerse él para ser secuestrado, torturado y muerto para probar esa teoría, para dar validez a su argumento!"
En 1982 condemnèt l'invasion argentina de las Illas Malvinas, e avalorèt d'un biais positiu las consequéncias de la desfacha: "...si se hubiesen reconquistado las Malvinas, posiblemente los militares se hubiesen perpetuado en el poder y tendríamos un régimen de aniversarios, de estatuas ecuestres, de falta de libertad total. Además, yo creo que la guerra se hizo para eso, ¿no?".
Lo jorn que Jorge Luis Borges assistiguèt a la sala ont èran jutjadas las Juntas Militaras argentinas, escriguèt una cronica per l'agéncia de premsa espanhòla EFE. Cargava lo títol: “Lunes, 22 de julio de 1985”.
Defuntèt lo 14 de junh de 1986, pauc aprèp que se maridèsse amb María Kodama dins la vila de Ginebra (que Borges aviá designat coma "una de mis patrias" e que causiguèt, segon un comentari ironic, per tal que se vegèsse plan a la debuta de las enciclopèdias postumas), victima d'un cancèr epatic. Per tal de seguir sas darrièras volontats sas restas s'enterrèron dins lo cementèri de Plainpalais (dins la partida sud d'aquela vila) jos una lausa que nos ditz bravament sus son biais de pensar, perque plan de vegadas afirmèt èsser pas espaurugat per la mòrt. Borges es enterrat dins la tomba 735, localizacion D-6, a la drecha d'un ciprés. [1] La lausa es d'una pèira blanca e aspra e dins la partida superiora s'i pòt legir "Jorge Luis Borges"; en jos es escrich en anglés ancian "And ne forhtedon na" que significa "Y que no temieran", al costat d'una gravadura circular amb sèt guerrièrs qu'an metut sos escuts e amb una espasa copada se dirigisson cap al combat -e a la mòrt-, una crotz pichona de Galas e "1899/1986". Al dòrs de la lausa se repetís dos vèrses de la Völsunga Saga (XIII), "El tomó su espada, Gram, y colocó el metal desnudo entre los dos", dejós una nau vikinga e sota "De Ulrica a Javier Otalora". [2]
Òbras[modificar | modificar la font]
Borges, al delà de sos contes escriguèt tanben de poesia, d'ensages e una quantitat bèla de critica literària e de prològs. Editèt de nombrosas antologias e foguèt un traductor d'anglés, francés e d'alemand de granda qualitat (revirèt tanben d'òbras a partir de l'anglés ancian [1] y del escandinavo antiguo [2] ) Sa cecitat, que se desvolopèt coma la qu'aguèt son paire durant sa vida d'adult, influencièt en bèla part son escritura posteriora.
Demest sos interèsses intellectuals se pòdon soslinhar la mitologia, las matematicas, la teologia, la filosofia e, coma integracion d'aquestas, lo sens borgian de la literatura coma divertiment — totes aquestes tèmas son tractats qualques pics coma un jòc e d'autres còps amb una seriositat considerabla. Borges visquèt la màger part del sègle XX, por lo que vivió el periòde modernista de la cultura e la literatura, particularament lo simbolisme. Sa ficcion es prigondament erudita e totjorn concisa.
Coma son contemporanèu Vladimir Nabokov e James Joyce qu'èra un brin mai vièlh, Borges combinava l'interès cap a la tèrra nadiva amb d'interèsses plan mai amples. Aviá tanben en comun son multilingüisme e son gost a jogar amb lo lengatge, pasmens contràriament a Nabokov e Joyce, que amb l'anar del temps se dirigiguèron cap a la creacion d'òbras mai grandas, Borges de longa foguèt un miniaturista; per exemple, realizèt pas jamai un roman. Tanben en contrast amb Joyce e Nabokov lo trabalh de Borges anèt en s'alunhar de çò qu'el sonava "el barroco".
La part bèla de sas istòrias mai popularas abunda dins la natura del temps, l'infinit, los miralhs, los laberints, la realitat e l'identitat; mentre que d'autras se centran sus de tematicas fantasticas. Lo quite Borges conta d'istòrias mai o mens realas de la vida sudamericana; d'istòrias d'eròis populars, de soldats, de gauchos, detectius e figuras istoricas, en barrejar la realitat amb la fantasiá e los faches amb la ficcion.
Al margen de la ficcion, son òbra es abondosa e de granda qualitat, incluida la aguda critica literària e de cine, biografías cortas e ensages filosofics. Explorèt a mai, dempuèi un ponch de vista empiric o racional los tèmas de sas òbras de ficcion. Dins d'articles coma "La historia del tango" e "Los traductores de Las mil y una noches" escriguèt lucidament a prepaus de faches e d'elements segurament autobiografics.
Trayendo a colación Las mil y una noches (Arabian Nights dins sa version anglesa), existís una anecdòta que bota en evidéncia l'ironia subtila e aguda que Borges manejava. En cierta ocasion brindó una conferéncia a l'Universitat de Harvard acerca del libro susodicho. Al finalizar un universitario se le acercó y, con una gran dosis de ingenuidad e ignorancia al respecto, le preguntó, si, para informarse más al respecto de la obra en cuestión, debía inscribirse en el curso acerca de la cultura árabe. A lo que Borges respondió: "No, debe inscribirse en el de noches".
Traduccions[modificar | modificar la font]
Quand teniá 10 ans, revirèt Oscar Wilde en espanhòl. Borges cresiá que la revirada podiá superar l'original e que l'alternativa e potencialamenta contradictòria revision de l'original podiá èsser tanben válida, más aún, que l'original o la traduccion literala aviá pas de rason d'èsser fidèla a la traduccion. Long de sa vida, revirèt, en las modificar subtilament, d'òbras de, entre d'autres, Edgar Allan Poe, Franz Kafka, Hermann Hesse, Rudyard Kipling, Herman Melville, André Gide, William Faulkner, Walt Whitman, Virginia Woolf e G.K. Chesterton.
Discípols contemporanèus[modificar | modificar la font]
E mai se Borges aguèt pas jamai de "discípols" dirèctes -qu'aquò supausariá una estetica e una escòla previsiblas de las que él mismo descreía- hay autores contemporáneos que, de acuerdo con sus críticos, han recibido su influencia de modo directo. El hecho de que hubieran conocido a Borges personalmente y hayan leído su obra en español, puede haber influido en las obras de Josyanne Sauvigneau, Daniel Herrendorf, Carlos Fuentes y Umberto Eco.
Citacions[modificar | modificar la font]
- "Democracia: es una superstición muy difundida, un abuso de la estadística."
- "Vida y muerte le han faltado a mi vida. De esa indigencia, mi laborioso amor por estas minucias." Buenos Aires, 1932.
- "Hay un concepto que es el corruptor y el desatinador de los otros. No hablo del Mal cuyo limitado imperio es la ética; hablo del infinito." Avatares de la Tortuga.
- "Quienes argumentan que el arte no debe propagar doctrinas, se refieren a doctrinas contrarias a las suyas"
- "Los peronistas no son buenos ni malos, simplemente son incorregibles"
- "La buena amistad soporta la infrecuentación"
- "No nos une el amor sino el espanto; será por eso que la quiero tanto" (Buenos Aires y El otro, el mismo)
- "Estoy medio desorientado -manifiesta-. Se me acercó una mujer vociferando: ¡Inculto! ¡Ignorante!"
- "La Argentina e Inglaterra parecen dos pelados peleándose por un peine, las islas habría que regalárselas a Bolivia para que tenga salida al mar" (sobre las Malvinas).
- "Dicen que la lengua francesa es tan perfecta que no necesita escritores. A la inversa, dicen que el castellano es una lengua que se desespera de su propia debilidad y necesita producir cada tanto un Góngora, un Quevedo, un Cervantes."
Colleccions[modificar | modificar la font]
- Inquisiciones (1925).
- Discusión (1932).
- Poemas (1943).
- Ficciones (1944).
- El Aleph (1949).
- El hacedor (1960)
- El informe de Brodie (1970).
- El oro de los tigres (1972)
- El libro de arena (1975).
- Libro de sueños (1976).
- Nueva antología personal (1980).
Contes[modificar | modificar la font]
- "Tlön, Uqbar, Orbis Tertius" (1940). Incluido en Ficciones
- "La biblioteca de Babel" (1941). Incluido en Ficciones
- "El Zahir" (1949). Incluido en El Aleph
- "El libro de arena" (1975). Incluido en El libro de arena
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Centre Borges a l'Universitat d'Iowa
- Internetaleph. Portal dedicat a Jorge Luis Borges. Ligams, novèlas e bibliografia.
- The Borgesian Cyclopedia o Enciclopedia borgesiana. "Referència virtuala al mond de Borges".
- www.literatura.org
- Article en HENCICLOPEDIA
- omenatges a la memòria del creador de laberints
- Poetica de la brevetat dins l'òbra Jorge Luis Borges
- El haiku y el imperio A prepaus dels haikus de Borges.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Borges, Jorge Luis. Breve Antología Anglosajona. Santiago, Chile, Ediciones la Ciudad, 1978.
- ↑ Borges, Jorge Luis. La Alucinación de Gylfi (Traducción de fragmentos de la Edda Menor de Snorri Sturluson). Buenos Aires, Alianza Editorial, 1984.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- 1000 articles fondamentals
- Bon article en tatar
- Bon article en espanhòl
- Portal:Argentina/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Article utilizant lo modèl Commons
- Jorge Luis Borges
- Escrivan de lenga espanhòla
- Escrivan argentin
- Escrivan de fantastic
- Pòstmodernisme (literatura)
- Personalitat genevesa
- Naissença en 1899
- Decès en 1986
- Òrb

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Encés
L'encés (del latin incensum, participe de incendere, 'alumar', 'encendre') es una preparacion de resinas aromaticas vegetalas barrejadas amb d'òlis essencials d'origina animala o vegetala, qu'en cremar desprene un fum perfumat qu'a d'aplicacions religiosas, terapeuticas o esteticas. Las societats chinesa e japonesa n'utilizavan ancianament coma partida integrala de l'adoracion de divinitats indoïstas. Lo bodisme n'utiliza sempre dins los monastèris, en maai de la Glèisa Ortodòxa dins la celebracion de la Liturgia Divina coma, en grad menor, mai d'una confession crestiana, coma la catolica.


text:
Homo georgicus
Homo georgicus ei un fossil deth genre Homo descrit en 2002 pes uassi trapats un an abans en Dmanisi, eth Caucàs (Georgia). Era edat d'aguesti fossils ei estimada en prèp d'1,8 milions d'ans e poirie èster era prumèra espècia deth genre Homo dehòra Africa. Eth lòc filogenetic d'aguesti fossils e era existenciá dera espècia Homo georgicus son enqüera discutits ena comunautat scientifica, sustot pera sua grana diversitat morfologica ( e mès dempús dera publicacion deth cran Dmanisi 5 en 2013 (1) ) qu'a condusit a prepausar diverses questions sus eth classament en diverses espècies des prumèrs membres deth genre Homo. Homo ergaster, Homo heidelgergensis, Homo rudolfensis e dilhèu Homo habilis poderien tanben èster classats coma Homo erectus (2).
Descurbiments
Eth lòc preïstòric de Dmanisi siguec descurbert dejós d'un vilatge medievau, situat en ua nautitud de 1171 metres. Era equipa scientifica deth georgian David Lordkipanidze, ajudat pera Academia de Sciéncies de Georgia en cooperacion damb eth Museu Central roman-germanic estudièc eth lòc qu'avie donat ua industria litica arcaïca semblanta ara deth Olduvaian e ua fauna plan anciana, aperada vilafranquiana. Eth lòc ei sus tèrres basautiques qu'an 1,8 milions d'ans.
Tanben sigueren trapats un nombre important de fossils umans:
. En 1991, ua maishera (D211) d'un joen adult.
. En 1999, un cran (D2282) d'una hemna joena e un troç de cran (D2280) d'un òme joen.
. En 2000, ua maishera (D2600).
. En 2001, un cran sancer (D2700) e era sua maishera (D2735), descurberta a mens d'un metre.
. En abriu 2005, un cran (D3444) que, amassat damb era sua maishera (D2600) descurberta abans, forma eth prumèr cran adult sancer deth Pleistocèn (3).
Interpretacions
Es dus crans descurberts en 1999 sigueren, de prumèr, classats coma Homo ergaster (4). Eth cran de 2001 ère mens gran e avie bèri uns ponts comuns damb Homo habilis. Totun, es diversi fossils trapats èren trop proches tà confermar espècies desparières e toti sigueren classats coma Homo georgicus eth especimèn tipe deth quau ei D2600.
Quauqu'ns scientifics contradiden er hèt qu'es fossils georgians sejan d'ua espècia totauments. De hèt, bèri uns scientifics qu'an estat en eth lòc diden eth contrari. Dempús de 2013 e era publicacion sus eth cran Dmanisi 5 creden que diversi fossils classats abans coma d'autes espècies desparières adara poden èster classats toti coma Homo erectus (1).
D'autes díden qu'an d'èster classats coma Homo habilis. Atau an comparat eth cran d'un joen, D2700, descurbert en 2001, damb KNM-ER-1813, un Homo habilis adult descurbert en Kenia. Que i a semblances a nivèu faciau. Totun, coma qu'era cara ei era darrèra part d'un individú que cambia, aguesta ipotesi ei pas solide. Per Fred Spoor, aguesti fossils son sonque Homo erecrus, pr'amor qu'eth neurocran de D2700 sembla plan eth d'Homo erectus, tot e que seja mès petit (5).
Es fossils de Dmanisi son classats atau coma Homo erectus, Homo habilis, Homo ergaster o Homo georgicus segontes es scientifics, tot e que bèri uns an cambiat tanben d'idea. David Lordkipanidze madeish tanpauc a es idees clares en 2008 pr'amor qu'arreconeish qu'entre aguestes quate ipotesis se pòt confermar que i a semblançes mercades damb Homo erectus e Homo habilis, mès que tanben aguesti fossils an caracteristiques pròpies barrejades damb d'autes espècies.
Atau, Lordkipanidze conferma qu'er hèt qu'aguesti fossils sejan Homo ergaster ei sonque ua ipotesi demest quate. E la contraditz pr'amor que tà eth, eth "Turkana Boy" de Kenia, ei un Homo erectus, mentres qu'es defensaires de desseparar Homo erectus e Homo ergaster díden qu'aguest fossil ei un Homo ergaster (6).
En 2013, ua equipa internacionala condusida per David Lordkipanidze descurbiguèc un aute cran, D4500. Amassat damb era sua maishera (D2600) ei eth prumèr cran sancer des inicis deth Pleistocèn. Aguest a un cran relatiuaments arredusit (546 cm3), coma Homo habilis, ua cara longa e prognata, coma Homo erectus, e granes dents, coma Homo rudolfensis. Tà aguesta equipa aguest e quate crans mès son ua esprova directa dera grana variabilitat morfologica que i a enes prumères populacions d'Homo. Quan se comparen aguesti fossils damb d'autes dera madeisha epòca descurberts en Africa, Asia o Euròpa, se pòt díder qu'es diferències morfologiques que'ls desseparen son deth madeish orden qu'aqueres qu'es poden espiar aué laguens deth grop d'umans o de chimpanzés. Açò vò díder que sonque i a ua linha evolutiva demest es prumèrs Homo qu'ei ua contunhitat filogeografica a trauers des continents (3).
Aguesta conclusion ei pas unanime. Bernard Wood, tot e que cre qu'aguesti fossils apartenhen a ua madeisha espècia ei sceptic peth que hè ara amassada des prumèrs Homo: manten qu'es classaments hèts enquia aué sonque s'an hèt segontes es crans e que i a d'autes caracteristiques que cau aver en compde coma era longada des braçi (7). Fred Spoor tanben conferma qu'era utilizacion hèta dera analisi morfologica ei pas correcta tà classar es espècies (8).
Descripcion
Homo georgicus a caracteristiques intermiejes demest Homo habilis african e Homo erectus asicatic. hèia 1,50 m de nautada.
Tà David Lordkipanidze " es crans avien caracteristiques tipiques d'Homo erectus: [...], ua cresta sagitau e ua amassada arremercada deth cran darrèra des orbites. Mès ei disparièr per diverses caracteristiques dera morfologia classica d'aguesta espècia. Es especimèns an ua plan petita capacitat cerebrala. Qu'ei prèp des 750 cm3 eth mès gran e sonque 600 cm3 eth mès petit, coma Homo habilis e açò que'l hè ua espècia mès primitiva. Er especimèn D2700, eth cran d'un joen, ei particularaments primitiu. Sembla un Homo habilis peth sòn cos e tanben pera finesa des sues arcades supraorbitaus, era sua cara projectada entà davant e tanben eth contorn rond deth darrèr deth cran. Era morfologia des membres ominids de Dmanisi conferma ua barreja de traches. Quauqu'ns semblen coma es d'un òme d'aué, d'autes coma es deth joen de Turkana, era esqueleta d'Homo erectus melhor conservada qu'a 1,6 milions d'ans [...]. Totun, eth membre inferior de Dmanisi a [...] mès semblançes morfologiques e foncionaus damb Homo habilis que damb Homo erectus (6)".
Damb demest 600 e 800 cm3 de capacitat cerebrau, eth cran D2700 aufereish comparacions interessantes damb era morfologia craneana der òme modern. Enquia eth descurbiment d'Homo floresiensis ena isla de Flores ère eth mès petit e primitiu des crans d'ominins jamès trapats hòra d'Africa.
Avie un dimorfisme arremercat damb mascles plan mès grans qu'es hemelles e açò qu'ei ua caracteristica primitiva. Aguest dimorfisme ei mens arremercat en es ominids mès moderns d'Euròpa, ei a díder Homo antecessor, Homo heidelbergensis e Homo neanderthalensis.
Eth cran D3444 avie perdut plan des dents dempús quauques annades e subervisquèc pr'amor que dintrec en un grop. Homo georgicus ei dilhèu eth prumèr Homo que demorec en Euròpa, 800.000 ans abans qu'Homo erectus.
Cultura
Es trobalhes dHomo georgicus sigueren trapades damb uassi d'animals, utís de peira e de percussion que ajudaven a aguesta espècie a caçar, tuar animals e los premanir. Açò hè, segontes es scientifics, dHomo georgicus un caçaire e pas un carronhaire ne un culheire o manjaire d'aliments vegetaus trendes. Er ominid de Dmanisi minjava carn e segontes David Lordkipanidze açò l'ajudèc a subervíuer sus d'autes ominins que demoraven tanben en nautes latituds, sustot en ivèrn.
"Es utís trapats en Dmanisi, prèp de 5.000 en 2008, son asclas o choppers, rebòts damb ua soleta faça qu'a estat trabalhada tà formar un talhant [...]. Son identics as trapats ena tradicion culturau d'Olduvai, desvolopada per ominins africans un milions d'ans abans "(6).
Nòtes e Referéncies
1.- David Lordkipanidze1, Marcia S. Ponce de Lean, Ann Margvelashvili, Yoel Rak, G. Philip Rightmire, Abesalom Vekua, Christoph P. E. Zollikofer, « A Complete Skull from Dmanisi, Georgia, and the Evolutionary Biology of Early Homo », Science, vol. 342, no 6156, 18 octobre 2013, p. 326–331 (DOI 10.1126/science.1238484)
2 .-Skull suggests three early human species were one : Nature News & Comment [archive]
3.- (en) David Lordkipanidze et al., « A Complete Skull from Dmanisi, Georgia, and the Evolutionary Biology of Early Homo », Science, vol. 342, no 6156, 18 octobre 2013, p. 326-331 (DOI 10.1126/science.1238484)
4.- Gabunia L., Vekua A., Lordkipanidze, D., Swisher C. C., III, Ferring R., Justus A., Nioradze M. et al. (2000) : « Earliest Pleistocene hominid cranial remains from Dmanisi, Republic of Georgia: taxonomy, geological setting, and age ». Science, 288 : 1019-25.
5.- « Homo erectus africains et asiatiques », entretien avec Fred Spoor, La Recherche, mai 2008.
6.- Lordkipanidze D., « Étonnants primitifs de Dmanisi », La Recherche, mai 2008, n° 419, p. 28-32.
7.- Erwan Lecomte, « Le crâne préhistorique qui bouleverse l'évolution humaine » [archive], Sciences et Avenir, 18 octobre 2013 (consulté le 20 octobre 2013)
8.- (en) Brian Switek, « Beautiful Skull Spurs Debate on Human History » [archive], National Geographic, 17 octobre 2013 (consulté le 20 octobre 2013)
Bibliografia
. Gabunia L., Vekua A., Lordkipanidze, D., Swisher C. C., III, Ferring R., Justus A., Nioradze M. et al. (2000) : « Earliest Pleistocene hominid cranial remains from Dmanisi, Republic of Georgia: taxonomy, geological setting, and age ». Science, 288 : 1019-25.
. Gabunia L., de Lumley M.-A., Vekua A., Lordkipanidze D., et de Lumley H., 2002 : « Découverte d'un nouvel hominidé à Dmanissi (Transcaucasie, Géorgie) », article publié dans Comptes Rendus Palevol, volume 1, numéro 4, septembre 2002, pages 243-253.
. Vekua A., Lordkipanidze D., Rightmire G. P., Agusti J., Ferring R., Maisuradze G. et al., 2002 : « A new skull of early Homo from Dmanisi, Georgia », Science, 297 : 85-9.
. Lordkipanidze D., « Étonnants primitifs de Dmanisi », La Recherche, mai 2008, no 419, p. 28-32.


text:
Mandat
Lo mot mandat es emplegat dins los domenis :
- diplomatic, un mandat es un sistèma d'administracion de tutèla establit sus d'ancianas colonias.
- juridic
- en drech penal, lo mandat es un acte pres al moment d'enquèstas o d'instruccions.
- en drech de las obligacions, lo mandat es un contracte pel qual una persona, lo mandant, balha a una autra persona, lo mandatari, lo poder de far un o d'actes juridics en son nom e per son compte. Exemple : los "mandats" de las agéncias immobiliàrias.
- politic, un mandat politic
- sindical, un mandat de Representants del personal
- Istòria de China, lo Mandat del Cèl es un concèpte chinés aparegut jos la dinastia Zhou que permet d'afirmar lo poder dels Emperaires de China.


text:
Molin de vent
Lo molin de vent, o molin d'aura, es un dispositiu que transforma l’energia eoliana (energia cinetica del vent) en movement rotatiu pel mejan d’alas ajustablas. Coma molin, es utilizat pus sovent per mòudre de cerealas, trissar, pilar, polverizar divèrsas substàncias, pressar de drupas o espotir d'olivas per ne tirar d'òli, o per accionar una pompa, par exemple per l’irrigacion o per assecar los poldèrs.
L'expression s'utiliza pels dispositius ancians dels país rics e las installacions de tecnologias ancianas de las regions mens desvolopadas. Venguèron obsolèts dins los païses desvolopats amb la generalizacion de l'electricitat, es lo davancièr de l'eoliana. Lo molin de vent es diferent de l’eoliana perque aquela servís pus sovent a mòure un generator d’electricitat o, pus rarament, per pompar d'aiga, e es equipada de palas e pas d'alas.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
- Lo molin de vent classic se constituís d'una torre subremontada d'un teulat que s'orienta dins lo sens del vent, que supòrta las alas fixada a un ais orizontal ; es lo molin torre.
- A vegadas, es tot lo còrs del molin, construit de fusta, que s'orienta dins lo vent: aquel molin sus pivòt tanben nomenat "candelièr" dins certanas regions de França, aquel pivòt es suspendut per de ligams que l'entornejan, aqueles fixats sus un sòcle de fusta.
- Existís un tresen tipe intermediari sol torneja un còrs mobil suportant las alas e lo sistèma d'engranatge.
Las alas, pus sovent del nombre de quatre, son en general fachas d'una armadura de fusta suportant una vela tenduda. Pòdon èsser simetricas, o asimetricas quand las latas que supòrtan la vela son fixadas del costat esquèrra de l'ais de l'ala. Las formas e los materials utilizats son fòrça variables segon la region.
La transmission del movement a l'ais vertical de las mòlas se fa par un engranatge.
L'orientacion del molin se fa en accionant lo timon, o la coa del molin, amb un cabestran.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Los molins, coma o indica lor nom, serviguèron en primièr per mòudre las cerealas e d'autras granas. Serviguèron tanben per pompar l'aiga, o per assecar les zonas palunosas e los poldèrs, o per l'irrigacion. S'utilizèron per produire d'òli, pel folatge dels teissuts, o per accionar las rèssas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo molin de vent apareguèt en Orient, en Egipte anciana e en Iran (foguèt utilizat en Pèrsia per l'irrigacion dempuèi l'an 600). Los molins iranians èran pas del meteis tipe que los molins europèus. Foguèron bastits d'una eoliana d'ais vertical, –tecnica de rendements melhor que las eolianas d'ais orizontal–, confinhada dedins lo molin[1]. D'orificis dins las parets del molin per que l'aire de s'engorge e mòga l'eoliana.
Senhalat fòrça lèu en Grand Bretanha (Abadiá de Croyland en 870]), lo molin de vent se generalizèt en Euròpa vèrs lo sègle XII, en primièr sus las còstas maritimas dels païses del Nòrd : Grand Bretanha, Païses Basses, puèi dins los païses de la bordadura atlantica : Portugal, França, de la mar del Nòrd e de la mar Baltica : Belgica, Alemanha, Danemarc, e dins las illas, tanben en Mediterranèa. Se tròban sus de tucs, o isolats, o gropats en seria, e mai dins de luòcs alunhats dels cors d'aiga. La primièra atestacion de molin de vent en Occitània (e en França), figura dins una carta de la vila d'Arle, 1170.
Los Païses Basses son probablament lo país que comptèt lo pus grand nombre de molins de vent. Caracteristics del païsatge, se pòdon veire dins la pintura flamenca[2]. Los molins de vent de Kinderdijk son marcats sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
L'aila Berton, inventada vèrs 1840, es un sistèma de pòstes mobilas que se pòdon escartar per ofrir una granda presa al vent. Evitan lo molinièr de la grèva tasca de la manòbra quotidiana de las velas. Aquel sistèma s'espand dins las regions pus productrises mas arriba tròp tard per una molinariá ja declinanta.
La generalizacion de l'electricitat dins las campanhas, e l'aparicion de la minotariá industriala, faguèron declinar los molins de vent al sègle XX.
L'aparicion de la ròda eoliana de palas multiplas, inventada als Estats Units d'America, los a renduts obsolèts.
Molins remarcables[modificar | modificar la font]
En Occitània[modificar | modificar la font]
- lo molin de vent de Cucunhan tornèt èsser expleitat en 2006 ;
- lo molin de Fòntvièlha, prèp d'Arle, rendut celèbre per Anfós Daudet (Lettres de mon moulin) ;
- los molins de Sant Joan a la Ciutat (Bocas de Ròse), que pòdon encara foncionar, datan del sègle XV ;
- lo molin de Montfuron, vilatge a l'Èst de Leberon (bastit jos Loís XIV de França), es uèi restaurat e pòt foncionar ;
En França[modificar | modificar la font]
- a Azannes, un molin bastit en 2003 segon las tecnicas del sègle XVII ont même existiguèt en 1757 ;
- a Hondschoote, lo Nord Meulen pòrta sus una fusta la data de 1127 ;
- lo molin de vent de Saint-Pierre-de-la-Fage restaurat en 2006
- lo molin de la Galeta, de Montmartre (París), Monument istoric dempuèi 1939 ;
- lo molin de Valmy (Marna), luòc de la celèbra batalha de Valmy en 1792 ; destruit per la tempèsta de 1999, restaurat ;
En Grècia[modificar | modificar la font]
- l'illa de Miconos es coneguda coma « l'illa dels molins de vent », caracteristics amb lor tech de caume e lors alas triangularas.
Als Païses Basses[modificar | modificar la font]
- lo molin De Gooyer ;
- los molins de Kinderdijk.
En Quebèc (Canadà)[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
L'epopèia de « l'òme de la Mancha », Dòn Quishòt de Cervantes met lo vam suls molins de vent, que lo personatge principal pren per de gigants.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Ellezelles, Belgica, lo molin del "Cat sauvage" (1751)
Grand-Leez, Belgica, lo molin Defrenne
Le Casteelmeulen Cassel (Nòrd), França
« de Fortuin » (la Fortune), Hattem, Païses Basses
« De vlijt » (le zèle), Geffen, Païses Basses
Cobstone, Ibstone, Reialme Unit
Kiev (Ucraïna)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Inventari de las tecnologias
- (fr) Jean Bruggeman, Moulins, Col. « patrimoine vivant » de l’Union Rempart.
- (fr) Jean Orsatelli, Les Moulins à vent et à eau, Marseille (Lafitte) 1995, 4en ed., ( éd. 1987)
- Autres
- (fr) Claude Rivals, Le moulin, histoire d’un patrimoine, coffret 4 fascicules (Moulin à eau, Moulin à vent, Moulin nef, Moulin à marée), Fédération française des associations de sauvegarde des moulins, 10 rue de l'Echarpe, 31000 Toulouse [1].
- (fr) Claude Rivals, Moulins à vent et meuniers des pays d'Oc, Toulouse, Loubatières, 1992
- (fr) Revue Moulins de France, revue spécialisée trimestrielle, 32 pages couleurs, [2] FFAM, 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse
- Nòvas
- (fr) Écrits d’André Gaucheron, Ed FFAM, 208 pages, n° spécial 17 de la revue Moulins de France, 2007, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [3].
- (fr) Art du Meunier, Ed FFAM, n° especial 18 de la revista Moulins de France, 2006, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [4].
- (fr) Glossaire de molinologie. Roland Flahaut. Ed. FFAM, 135 pages n° spécial 19 de Moulins de France, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [5]
- (fr) Écrits et archives Claude Rivals, Ed. FFAM, n° especial 20 de Moulins de France, mai 2008, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [6]
- (fr) Restaurer le moulin, de Jean Bruggeman, Ed. FFAM - ARAM N/PdeC, mai 2008. 128 pages. 345 illustrations (photographies, plans, croquis). FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [7].
- (fr) Moulins à vent à hourdais du nord-est de la Bretagne, de Chris Gibbings et Alain Cussonneau, Ed. FFAM, mai 2009. 65 pages dont 25 pages de glossaire. n° spécial 21 de Moulins de France, illustrations, photos, plans, croquis. FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [8]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Fédération des moulins de France
- (fr) Fédération Française des Associations de sauvegarde des Moulins FFAM, revue Moulins de France
- (fr) Les Moulins de la Corbière
- (fr) L'Association Régionale des Amis des Moulins (ARAM) - Nord Pas de Calais
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquela tecnica tornèt aparéisser amb las eolianas de la societat Gual.
- ↑ Vejatz la pintura Païsatge de molin de vent de Jan Brueghel l'Ancian al musèu del Lovre a París


text:
Dimars, 31.7.2018 03h00
Vaquí un subjècte deu quau totis parlan, e a l’encòp degun parla pas. S’agís deu recauhament climatic deu quau patís la planeta. Çò que’s debana es fòrça curiós. Es un tèma que torna regularament dens los mèdias, mes sonque ende hèr la constatacion de çò que la situacion se guasta cada annada, cada mes, diserí cada jorn, e pas jamès vertadièrament ende perpausar aplicacion de çò que caleré hèr, levat previsions de creish deu “mercat de la veitura electrica”, que triga. Es justament aquò que truca: tot vira a l’entorn de l’economic.
Se passa lo medish fenomène qu’ende l’alcòl au volant. A cada sopar drin avinat, se parla tostemps de s’avisar aus policièrs que poderén gaitar en camin, e non pas jamès (disi pas “gaireben jamès” mes vertadièrament “jamès”) deu risc d’accident. Se recentament un amic de vòstes a crompat una veitura, l’atz ausit parlar deu taus d’emission de CO2 o meslèu deu prètz, deu con·hòrt, de l’equipament e de la consomacion de carburant? Lo recauhament chepica benlèu lo monde, mes degun sembla pas pertocat a títou personau.
Mon chepic en resumit: nòsta societat fonciona suu creish de las activitats umanas (s’apèra justament “la creishença” e sense d’era es “la recession”, que causa caumatge e praubetat) e las activitats umanas causan lo recauhament climatic, lo qu’aurà (qu’a dejà) contracòps que seràn lèu dramatics.
Sèm doncas dabans una causida, ça’m par: cambiar de sistèma o s’aborrir encara mès dinc a l’extincion de l’espècia umana. Pr’amor qu’es plan d’aquò que se tracta, sovent disèm que cau “preservar la planeta” mes la planeta se’n fot, s’ac va virar plan, era, son los umans que son aperats a desaparéisher, segon uns scientifics.
I a partisans d’una descreishença (e un quite jornau que s’apèra atau) mes son encara tròp inaudibles au par de çò que representa los poders economics.
Ça digoc lo climatològue deu CNRS Robert Vautard (NDLR: que jamès), poderam pas tornar au climat qu’am coneishut avant. Es dejà irreversible. Quitament se ns’i escadèm de baishar nòstas emissions de CO2, es tròp tard, la temperatura demorarà hauta e contunharà de pujar. Pujar, aquò vòu díser aténher los 50° a l’èst de França per exemple. Hè pas que confirmar çò que digoc Jean Jouzel, climatològue e vici-president deu GIEC.
La sèrp se nhaca la còda: la temperatura puja e doncas lo monde compran sistèmas de climatizacion. En 2030, 700 milions seràn en servici segon lo laboratòri nacionau de Berkeley, sia un crompat cada 10 segondas (!).
Los climatizors utilisan “fluides frigorigèns” que son hidrofluocarburs, deus quaus lo poder de recauhament es superior 1300 còp a lo deu CO2. Atz plan legit: 1300 còps. En 2040, es pervist que los besonhs en climatizacion de China seràn mès importants que non pas la consomacion electrica actuala deu Japon.
Me brembi pas mès deu nom deu scientific que disèva que las emissions de CO2 causan un creish de temperatura, que causa a son torn emissions de CO2. Aquò s’apèra pas un cerc viciós? Quin aquò se pòt estancar? Aqueste scientific acabava en tot díser qu’aquò s’èra debanat sus Vènus (planeta “bessona” de la Tèrra per sas caracteristicas fisicas) dinc a aténher la temperatura de 400°. Sèm beròis …
Solide tot aquò son pas que dadas, importantas benlèu, mes son pas totas la dadas de la problematica deu climat. Se pòt tanben debanar causas qu’am pas pervistas a l’ora d’ara e que poderén cambiar tot.
Mes se que non, am pas lo … climat … sortit deus romècs.
*climat> CLIMA
#5 Quiò, This too shall pass, Memento mori, etc.: desparéisher que vam. Mes ací ne pàrlam pas de la medisha escala de temps se pòt. Que m’interèssi sustot a la “collapsologie” (segon lo mot de Servigne et al.), pas tant a l’escatologia (la qui tracta de fins finaus, pas la qui hè cagar)…
Per tant qui la tèrra non vadi un desèrt usclat e/o un cafarnaum radioactiu ostil a tota vita (hòra las cucas e los escrepis), probable qu’ei l’umanitat ne siim pas suu punt de ns’esca... Legir la seguida
#6 Òc, benleu, çò que ieu ne'n dise tanben, qu'es que me fai tròp ren que l'espécia umana dispareisse mas sei quauqu'un pauc triste d'imatginar que sián los mai paubres que patiràn de las chausidas egoïstas de los qu'an lo poder economic. Après, que los umans roinen dins lor chasuda lo monde viu me fai fòrça degreu, quau manca de responsabilitat! Aitanben, me fau dire que tròbe plan cinics e egotics los que te disen que lo monde uman vai s'esbolhar e que te fan ren per chamnhar lors... Legir la seguida
Demèst las responsabilitats umanas que contribúan al rescalfament climatique i a, de segur, la creissença economica, que los riches ne son responsables, d'aquò gaireben tot lo monde es d'acòrdi, mas i a tanben la creissença demografica dels paures que s'en parla pas gaire (es pas politicament "corrècte") e coma aquels paures sómian pas per lors mainatges que d'una creissença economica de riches... I a de qué èsser pessimista, en efèct.
Pensi en " Consí les rics destrusen la planeta" (Hervé Kempf), çò's consí le póder de crompa es destruseire de la planeta, e en la "rivalitat ostentatòria" (Thorstein Veblen) que devalla dinc à las siscas popularas de per mimetisme. Le mécanisme dels pretzes jòga pas le seu ròtle de regula, qu'intègra ren que le temps cort. La demografia i apond le seu esfièit en sus.
Amb'aquò, salvar aquell monde que se destrutz naturalament, se se pòt pas cambiar... Mudaràn ò partiràn totes... Legir la seguida
#5 Ni los catars nimai ieu sèm pas segur qu'aquò siá necessàriament una novèla de las mai marridas…
#4 Ba, ma fe, si-es ben que l'espécia umana 'chabará que dispareitrá, fau pas creire que se'n tirará totjorn de sas conarias, afen, coma tota espécia dispareitrá qué. Çò que me fai lo mai suar, qu'es que qu'es totjorn los mai paubres que patiràn prumier de las consequéncias de las accions nosiblas (refugiats climatics...), dau temps dich que los mai riches se'n tiraràn un temps. Mas çò que los umans 'basissen e auràn 'basit avant de disparéisser, qu'a metut daus milions d'annada... Legir la seguida
N’ei pas de créder qu’a lhèu ueit miliards e pénsim enqüèra que l’escantida umana e sii lo màger risc, quan lo problèma ei precisament la suberpopulacion. L’espècia umana qu’a passat per estrangladers demografics plan pro pégers que çò de crànher ací. Botam que càdim de 87% en quauque decenni. I seram enqüèra un miliard de bipèdes esvitècs (autant com en 1800).
N’ei pas l’espècia com tau qui patirà, qu’ei la civilizacion pòstindustriau, e plan solide los ind... Legir la seguida
#1 Mercés Joan-Marc per aquel article que, me tanben, te segue plan dins ton pessimisme, crese que qu'es tròp tard. Dises que qu'es question de la subrevida de l'espécia umana, que la planeta s'en fot, òc, segur la planeta s'en fot, puei qu'es pas un èsser viu, la planeta, mas totparier, l'espécia umana aurá contribuit en pauc de temps a la 6esma extincion massiva de las espécias sus la planeta, quò d'aquí, veses, me fai fòrça degreu de saber que l'espécia, que ne'n fau partida, se... Legir la seguida
#1 Mercés Joan-Marc per aquel article que, me tanben, te segue plan dins ton pessimisme, crese que qu'es tròp tard. Dises que qu'es question de la subrevida de l'espécia umana, que la planeta s'en fot, òc, segur la planeta s'en fot, puei qu'es pas un èsser viu, la planeta, mas totparier, l'espécia umana aurá contribuit en pauc de temps a la 6esma extincion massiva de las espécias sus la planeta, quò d'aquí, veses, me fai fòrça degreu de saber que l'espécia, que ne'n fau partida, se... Legir la seguida


text:
Saint-Ouen-lès-Parey
Saint-Ouen-lès-Parey es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Formada lo 5 de març 1833 de la reünion de Parey e de Sant-Ouen, la municipalitat a adaigat pel Anger, afluent del Mouzon. Es longée al nòrd-oèst pel autoroute A31.
Formée le 5 mars 1833 par la réunion de Parey et de Saint-Ouen, la commune est arrosée par l'Anger, affluent du Mouzon. Elle est longée au nord-ouest par l'autoroute A31.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Senat roman
Lo Senat roman èra una institucion de la Roma antica que nasquèt per far contrapés a l'institucion reiala.
Lo Senat èra un organ essencialament consultiu, pasmens coma emanacion de la volontat del pòble, lo rei preniá en consideracion sas proposicions e lo convocava pro sovent. Sas reunions se fasián al Comitium (Forum) dins una sala sonada Bule.
Originas e membres del Senat[modificar | modificar la font]
Los primièrs senadors èran de representants designats per cada gens. Èra una carga que durava tota la vida.
Coma lo nombre de "gens" demorava invariable (las familhas successivas espelissián totjorn d'un tronc comun e doncas s'integravan dins los grops existents), demorèt tanben estable lo nombre de senadors.
Amb la Republica lo Senat cambièt sa composicion. Inicialament èra format per tres cents membres de la noblesa (totes los senadors, franc de qualques cases excepcionals èran de patricians), pr'aquò mai tard foguèron reservadas cent seissanta-quatre plaças pels plebèus o nòus admeses (conscripti). Lo nomenament dels senadors correspondiá tre la debuta de la Republica, als Cònsols o Dictators
La carga de senador durava per costuma tota la vida, pasmens la costuma venguèt dapasset una lei pels patricians. Ja que lo Senat representava la noblesa patriciana mas que tanben teniá de membres plebèus, aquestes foguèron relegats a jogar un ròtle segondari. En cas que qualqu'un s'opausèsse, durant las revisions quadriennalas de senadors que fasián los cònsols, podián èsser eliminats.
A mai los plebèus que dintravan dins lo Senat, o fasián generalament per sa riquesa e non pas per meriti, e doncas sos interèsses de classa èran gaireben los meteisses que los de la noblesa patriciana.
Se podián distinguir demest los senadors dos grops: los que provenián de l'exercici de magistraturas e los que jamai i avián pas participat, e aquestes darrièrs èran sonats pedarii.
Foncions del Senat[modificar | modificar la font]
Lo Senat aviá la tasca de ratificar totas las proposicions políticas o administrativas importantas dels cònsols e dels autres magistrats que avián obtengut lo vòte afirmatiu dels Comicis assemblearis correspondents. Quand l'acte deviá èsser executat coma part dels deures del magistrat aviá pas mestièr d'una ratificacion senatoriala. A mai se a la debuta las decisions del Senat foguèron sonadas Consulis senatusque sententia, mai tard las decisions del Senat prenguèron mai de pes e foguèron pas mai consultivas; foguèron denominadas alara Senatus consultum e Senatus sententia. Lo cònsol aviá l'obligacion d'escotar lo Senat, que dins lo cas contrari podiá èsser privat de fonses, se podiá nomenar un dictator, o mai prendre d'autras mesuras que donavan de preponderància al Senat suls magistrats nauts.
Lo ròtle del Senat èra d'emetre de decisions a prepaus de divèrsas tematicas, coma:
- Las finanças.
- Los afars religioses.
- L'eleccion de magistrats extraordinaris.
- La resolucion de conflictes entre magistrats.
- Las questions referentas a la polícia.
- Qualques cases criminals relatius a la pena capitala; quand l'acusat èra perdonat, sa sentència èra commutada, o alara èra liberat.
- Los afars militars.
- Las negociacions amb los estats estrangièrs e signatura de tractats aprèp la patz. Lo Senat deviá aprovar los cambiaments territorials pactats pels Cònsols o d'autres magistrats amb l'enemic.


text:
Dimenge, 27 d'octòbre de 2013, 03h00 Cultura,Libres,Societat
Sabiái lo Comissari Casals malaut. Es d’aquel nom del personatge principal de sos romans que, de totjorn, escaissèri familiarament Raimond Guiraud. Entre nautres èra una complicitat ja vièlha. Non! Anava pas plan lo Comissari Casals. Fa qualquas setmanas enlà, al moment de nòstra darrièra telefonada, teniá mal a polsar. Èra bravament desalenat. Pasmens, tanlèu que parlàvem de literatura, tornava prene vam. Qualques còps l’anavi véser a Marçac de Tarn. Aviá arrestat d’escriure per suenhar son esposa, mas a gaireben ueitanta cinc ans, me disiá qu’aviá encara d’idèas de scenaris per de romans. Longamai qualqu’unes s’i passejavan pel cap. Voliá contunhar de balhar vida a son personatge famós del Comissari Casals. L’escrivan voliá tornar a La Fabrica (lo comissariat de polícia fictiu de sos romans).
Raimond Guiraud agèt una vida plan emplenada. Nasquèt a Tolosa en 1929. Teniá la lenga de familha qu’an aquesta epòca la transmission familiala se fasiá encara. A de mai, dins las annadas 30 e 40 la lenga clantissiá per carrièras. Èra encara socializada. Professionalament Raimond Guiraud faguèt mantun mestièr: camionaire, obrièr, jornalista, maites encara... Èra un òme curiós de totas causas. Quand ne virava, trastejava pas per cambiar de vida. Ça que la, trabalhèt de temps coma comercial dins l’agroalimentari per Domenc, lo “miliardari roge” de Noè, en País Tolosan. Es lo pòst qu’ocupèt lo mai de temps. Èra un òme tras qu’actiu.
Se collaborèt d’ora a l’Almanac Occitan d’Arièja, romancegèt pas que quand foguèt a la retirada. Aquò’s son amic Jòrdi Ensergueix que, bèl primièr, li aprenguèt l’escritura de la lenga nòstra. Mas Raimond Guiraud apreniá lèu. Triguèt pas a començar d’ennegrir pagina sus pagina. Son primièr roman, paregut al tresen trimèstre de 1995, foguèt 22 Carrièra del Taure. Un dels primièrs de la colleccion Crimis qu’Eric Chaplain, alara director literari de l’Institut d’Estudis Occitans, veniá tot bèl just de crear. Una colleccion al format agradiu que malurosament sos successors sapièron pas servar. Lo libre pòrta lo n° 125 de la colleccion Atots. Pensi que se pòt encara crompar a IDÈCO, le sector edicions de l’Institut d’Estudis Occitans.
Seguiràn, puèi, dos autres romans publicats a las edicions Princi Negue. D’en d’abòrd Lo Castèl de la Paur, paregut en 1999. Se tracta d’un recuèlh de quatre novèlas policièras. N’i a una entitolada La Mòrt Veniá del Freg qu’es un vertadièr joièl del genre. Es un afar tras que complicat ont la polícia es confrontada a una enigma de mal desembolhar. A se demandar ont Raimond Guiraud las anava quèrre... Lo tresen obratge publicat es Lo Netejaire. Foguèt editat en 2002. L’accion, coma totjorn, se debana a Tolosa, (per ne saber mai sus aqueste libre). Soi pas solide de conéisser tota sa bibliografia, mas pensi qu’aquestes tres obratges son çò qu’a produsit de pus espés. Mentretant, coma senhalat pus naut, publiquèt tanben novèlas e racontes dins l’Almanac d’Arièja. Sos dos darrièrs romans son encara disponibles sus Amazon.
Raimond Guiraud es estat un escrivan popular autentic. Degun ne parlèt pas dins lo mitan de las letras occitanas e es damatge. Cal dire que Raimond Guiraud es estat qualqu’un de discret que cerquèt pas jamai de se conflar. E, subretot, èra pas sortit del caravanserralh de l’Educacion Nacionala franchimanda. Guiraud de Basièja, coma se fasiá tanben apelar, n’èra un de franc escriveire. D’aquí sortissiá tota sa fòrça.
Urosament rescontrèt de monde intelligents coma lo paure Cristian Laus, Cristian Rapin e Marcèu Esquieu que lo sapièron escotar e li faguèron fisança. De mercés an eles e a l’engèni de Raimond Guiraud, avèm d’uèi qualquas unas de las melhoras paginas de la litetatura negra europèa.
En aqueste mes d’octobre de 2013, las letras occitanas an perdut un de sos braves mestierals. Un òme de granda valor umana e literària. Sabi ieu la pèrdia per Occitània e la planhi. Lo Comissari Casals a definitivament netejada e penjada sa bicicleta al cròc. Qual sap s’al paradís dels escrivans i a tanben de pedaloiras?
Sèrgi Viaule
Tornar a Cesar... Adugèri lo Raimond a alestir lo manescrich del "22 carrièra del Taur". An aquel temps, lo director literari de l'IEO èra pas Eric Chaplain, mas Joan Claudi Sèrras. Mercé per la cronica pr'aquô, que lo Raimond èra un òme que la quita vida foguèt un roman. Adieu Raimond, ara te pausas a de bon.
#1 Demandi a los que se bolègan dins totas las ocasions d'exposar lors taulièrs de libres occitans de me desencusar. Fan ja un brave trabalh. Precisi: nos donam pas TOTES los mejans de los far conéisser. Cal pensar a la tela e pas doblidar los legeires de la talvèra.
Encara un còp, mercé Sèrgi per aquesta magnifica cronica. De Ramon de Basièja legiguèri sonque çò editat dins "A tots". Sabiái pas que d'autres romans seus èron sortits endacòm mai. Fa mestièr d'un catalòg exaustiu de tot çò escrich en occitan. Ploram perdeque los libres en òc se vendon mal mas nos donam pas los mejans de los far conéisser.


text:
18/12/2016
Raibe negre 41 per Gilbert Borgés
Sala 5. Au fons de la classa. Vielh bureu. Messatges escrichs dessus. Noms d’escolans. Noms d’auseus. Mai de cincante ans d’istòria liceana dessus. Legisse los noms e los messatges escrichs los uns sus los autres. Io t’aime. Corina es chauda. Despòrt es un Joan-femna. Nonmás de la poesia liceana.
Lo pair Despòrt tòrna los devers. Un per un. Comenta chasca copia. Balha la nòta davant la classa. Los que son passats fan pas los fins. Los autres enquera mens. Es pas tendre, Despòrt. Sap trobar lo mot que nafra. Fai pas de cadeu. Jamai. Los ancian lo cranhan enquera. Es au liceu dempuei trenta ans. I ‘chabarà sa carriera.
Borgés ! 2 punts. Per l’encra. Auriá meritat mai si i aviá pas agut totas quelas fautas !
Manque ne’n tombar de ma chadiera. Quilhe la testa. Tòrne a la realitat. Quo era temps : lo pair Despòrt a trapat la bròssa dau tableu. A armat son braç.
La bròssa rebomba sus mon bureu ‘vancès de bombar dins lo mur. Fau un bond per l’esvitar. Ne’n tombe de la chadiera.
Lo cresiá pas tant viu, lo pair Despòrt. Es desjà sus me. Pas agut lo temps de me quilhar. M’a tòrçut lo braç dins l’eschina. m’a ‘trapat per los piaus e me tusta la testa per terra. En mesme temps me clafit los ronhons de còps de januelhs.
- Per coneisser la ‘chabason a la tresesma persona dau singular daus verbes de la segonda conjugason, i a nonmás a dire lo verbe a l’imperfach. Z’ai pas desjà dich, Borgés ?
Z’a segurament desjà dich. Sabe pus. Ai obludat. Deviá pas far atencion. E puei òm se pòt trompar.
Gilbert Borgés
10:11 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Tramolé
Nom desconegut en arpitan (Tramolé en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tramolé Es una municipalitat situada en lo departament del Isère (region Rhône-Alpes).
La vila de Tramolé aperten al costat de Sants-Texans-de-Bournay e al arrondiment de Viena.
Los abitants de Tramolé se trucan los Tramoliens. La superficie es d'unitat|7|km {{}}². Tramolé Pòrta lo còdi Insee 38512 e a associat al còdi postal 38300. Se situa géographiquement a una altitud d'unitat|480|mètres {{}} aperaquí.
Tramolé est une commune située dans le département de l'Isère (région Rhône-Alpes).
La ville de Tramolé appartient au canton de Saint-Jean-de-Bournay et à l'arrondissement de Vienne.
Les habitants de Tramolé s'appellent les Tramoliens. La superficie est de 7 km². Tramolé porte le code Insee 38512 et est associée au code postal 38300. Elle se situe géographiquement à une altitude de 480 mètres environ.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Ath finau degut ara nhèu qu'auem en Bossòst, eth partit de 1/16 de finau dera Copa de Comminges se jogarà en terren de joc de Cierp, deman dissabte 20 de deseme tàs 20:00. Aguest ei er unic partit que quede d'aguesta eliminatòria. Sortejat dejà es 1/8 de finau, eth guanhador d'aguest partit jogarà en Estancarbon dauant deth Landorthe-Estancarbon. Açò serà en an 2009, dissabte 10 de gèr tàs 20:00.
Dam fòrça gràcies ara directiua deth Cierp e ath sòn ajuntament pes facilitats dades entà que se jogue aguest partit en sòn terren de jòc.


text:
Neptun es la uechena e darriera planeta dau Sistèma Solar après Uranus. Es una planeta giganta de glaç que tèn una massa de 17,1 massas terrèstras per un diamètre de quasi 50 000 km. Son estructura es mau coneguda mai es possible qu sigue similara a aquela d'Uranus amb una atmosfèra espessa principalament facha d'idrogèn e d'èli, un mantèu de glaç d'amoniac e d'aiga enviroutant un nuclèu rocassós. Coma leis autreis planetas gasosas, son atmosfèra es caracterizada per de vents fòrça poderós e la preséncia de tempèstas importantas.
D'autra part, Neptun tèn un sistèma d'anèus relativament tèunes e 14 satellits coneguts a l'ora d'ara. La màger part son fòrça pichons franc de Triton qu'a un diamètre leugierament superior a 2 700 km. Aqueu satellit fa partida dei lunas pus importantas dau Sistèma Solar e mòstra una activitat geologica intensa caracterizada per la preséncia de gueisèrs.
Neptun orbita a una distància mejana de 4,5 miliards de quilomètres a respèct dau Soleu. Son observacion es donc malaisada e lei mejans principaus son lei telescòpis pus poderós o lo mandadís de sondas. Ansin, lei conoissenças a prepaus de Neptun son encara limitadas car solament una mission foguèt mandada vèrs la planeta en 1989. Aquela mission èra la mission estatsunidenca Voyager 2 que capitèt de fotografiar la planeta, certanei satellits e lo sistèma d'anèus.


text:
Telecomunicacions
Las telecomunicacions son la comunicacion a distància per de mejans tecnologics, en particular per de senhals electrics o de radiacions electromagneticas. Las telecomunicacions son una infraestructura basica del contèxte actual. La capacitat de poder comunicar qual que siá òrdre militar o politic d'un biais gaireben instantanèu foguèt primordiala dins nombroses eveniments istorics de l'Edat Contemporanèu. Mas en mai, la telecomunicacion constituís uèi lo jorn un factor social e economic de granda importància. Aital, aquestas tecnologias an un ròtle primordial dins la globalizacion o la societat de l'informacion; e a travèrs d'aquò dins mantun tipes d'activitat mercantilas, financièras, o borsària.
La telecomunicacion inclutz divèrsas tecnologias coma la ràdio, television, telefòn e telefonia mobila, comunicacions de donadas, rets informaticas o Internet. Granda part d'aquestas tecnologias, que naissèron per satisfar de necessitats militaras o scientificas, se son convertidas dins lo sector de la consomacion en tecnologias de l'informacion e de la comunicacion, d'una granda importància dins la vida jornalièra de las personas, de las entrepresas e de las institucions estatalas e politicas.


text:
N’i a pas de pretencion de per l’autor quante a la filiacion culturala emb lo Japon dau VIII, ni mai per la finalisacion de la practica (los famós 3 vers de 5/7/5 sillabas) dins la debuta dau XVII.
Eu fai mai « daus mots dau jorn » segon son vejaire qu’una forma ben clar de poësia ‘pelada aicó. Es pas per la confiscacion de l’acte d’escriure per lo sol plaser de quauques uns. Plaser per la jauvissença o plaser de far sufrir, Freud n’es pas ‘quí per balhar la reponsa. La soá posicion es de democratisar l’escrich dins sa forma breva per dire mens de conarias (non, sei pas en tren de far un transfer).
L’encre rouge sur la copie
blesse
longtemps après
A la question dau perqué aver chosit una forma sens ne’n voler las reglas e non pas aver charchat (e trobat) la soá pròpria, eu parla de simplicitat. Lo tipe es professor de letras, aima ben far bolegar los mots, los far se rencontrar. ‘tencion, quò es pas totjorn joiòs, de la vetz, quò sièc l’umor dau jorn.
Le marchand de pleurs
est plus riche
que le marchand de bonheur
L’autor balha dins sa « fabrica », dins lo libre, quauques pistas sus la manièra de far. Nos a balhat (degun n’aviá encara ‘chaptat lo libre) maitot un exemple emb los dos mots « espòrt » e « ivern ». Auèi nos avem tots una mesma significacion per queus mots. Bon, din una annada aprep èsser tombat per un, aver conegut la névia per l’autre, la significacion pòt pas èsser la mesma. Vaiquí lo ressòrt secret daus aicós. Coma n’i a pauc de mot dins queu poèma, semblariá que sem pas tots tochats parier per « lo pitits mots dau jorn » que concentra una partida de nòstres possibitats d’emocion.
L’enfant croque
sa première boule de neige
la gourmandise est tombée toute la nuit
Notas : tots los « pitits mots dau jorn » son tirats dau libre. Qu’es estat l’ocasion de tornar veire mon amija de la FNAC (per organisar una partida de baladolibre (bookcrossing ne’n francés) a la dintrada de setembre e una femna de France-Tibet fòrça interessada per mos aicós e per l’occitan (ara que n’era pas ‘quí per los « vendre »).


text:
Maëlle Dupon
La color lenta de la pluèja
La couleur lente de la pluie
2013. Poëmas occitans amb una version francesa de l'autor
Maëlle Dupon nos enrebala dins un viatge doble : un grand amor malastruc e una errança europèa. La seguissèm dins las albas foscarinas dels païsatges tristes que se travèrsan per anar dins aqueles pichòts trimatges precaris que vos permeton de subreviure un mes o dos : baby-sitter a Gènoa, telefonista a Cork. Rai lo freg, la monotonia dels luòcs percorreguts, la grisalha d'un pòrt ligur en ivèrn, las aigas negras de la ribièra Lee en Irlanda. Òm a lo còr que crema de passion, òm se refaudís lo ser dins de cambras sordidas contra la pèl d'un còs adorat que demòra la sola besonha segura dins un mond a la ronça, lo sol plaser qu'òm se pòsca autrejar. Mas lo rovilh e la pluèja ganhan lo còr dels èssers e de las causas e òm sent plan qu'aquel quite amor es amenaçat, òm s'i agafa amb angoissa fins que te pete entre las mans.
Maëlle, poèta de vint ans, se fa la votz de sa generacion. N'exprimís la precaritat sociala e sentimentala. No future, levat dins l'estona immediata. Las doas parts de son recuèlh intran en resson e s'esclairan una l'autra : primièr lo cant liric, liurament versificat de sa passion ansiosa e exclusiva, puèi lo raconte en pròsa poetica, impressionista e sincopada, de sa barrutla dins l'Euròpa d'en bas e endacòm mai, Barcelona, Gènoa, Marròc, Kunming dins lo Yunnan. Montpelhièr es al centre, sa vila natala, ont la tornan sos trigòsses, sos remembres e amistats d'enfança e la lenga occitana apresa tre l'escòla mairala e causida entre totas per se dire, coma garent ultim de permanéncia.
La color lenta de la pluèja
La couleur lente de la pluie
de Maëlle Dupon
amb una version francesa de l'autor
Format : 14 x 22,5 / 120 pages / ISBN : 978-2-905213-44-0
Preitz : 15 €


text:
18/12/2016
Daus òmes que tomban, episòde 21, per Joan Ganhaire
Au Ferret, quo es la rotina. Un paubre Lord Cavendish, seconda o tresiema fortuna dau Reiaume Unit, maridat a la novela patrona dau Miramar, meschanta chasuda dins la gabia d’ascensador, lady Cavendish, recenta veusa purairitz, vend lo Miramar per chaptar lo Jòrgi V a Biarritz . Som aura en quatre vint sieis. La comença de se far pus tota jòuna, nòstra Natalena…
Au Geòrge V, son aimables quo es pas per dire. Te fan lo morre e t’espien de naut tan que a pas fait lusir. Mas Mossur lo Comte sap i far, e a la riba de dietz minutas e aprep una espiada a la lonja veitura negra, som reçabuts per lo Director en persona. Nos fan esperar an second niveu, la Terrassa, z’apelen, brava vuda per mon arma, l’ocean pertot, lo Rochier de la Vierja a portada de man, Endaia e la còsta d’Espanha a man mança. Pas grand monde a queu niveu, un coble d’amorós que an mielhs afar que espiar la mar, una paubra vielha dins un charreton, que, gòrja badanta, a pus grand chausa a espiar. Mossur lo Comte, si voletz plan me segre… Tot en corbacelas, lo pitit bonicon daus tres piaus bien penchenats en travers de la clòsca. S’espera benleu a çò que mossur lo Comte daus Ombradors li lòge la bela seguida d’aparat per eu e sas gent. Lady Cavendish ! A, Mossur lo Comte, quala femna ! Io era nonmas ‘ribat quante la chaptet lo Jòrgi V, quala man de fer, l’adrecet los afars, que per bien dire, eran pas famosas, chamjament de personau, noveu decòr, noveu chefe, noveu orchestre, leu, lo brave monde que aviá quauque pauc deslaissat l’establiment comencet de tornar, especialament los Britanics, que pas mai avián conegut Lòrd Cavendish. Un temps aviam ‘gut l’impression que Lòrd Carnavon ‘viá las favors de Lady Cavendish, puei, l’amor a de quilhs misteris,’la s’amoretet d’un dich Pablò Ramirez, professor de tangò, mostacha fina e piaus negres penchenats en arrier, que veniá sovent a l’ostelariá per far dançar las damas au tè de cinc oras. Ilhs se marideren quauque temps pus tard, quò faguet un pauc clampetar que aviá quinze ans de mens que ela, e que era conegut per èsser bra’ment fumelaire, mas vei… De tot biais, quò duret gaire, que quauques temps pus tard, ‘la faguet una meschanta chasuda dins los eschaliers, se tuet pas, mas se’n fauguet de gaire, tres mes de comà, auriá mielhs vaugut que ‘la ne’n surtes pas, la paubra, quo es ren pus, paralisada, babòia, d’alhors l’avetz plan aperçaubuda, quo es ela a la terrassa…( de segre)
Joan Ganhaire
10:22 Publié dans Cultura e literatura en òc, Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Maurupt-le-Montois
Maurupt-le-Montois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Maurupt-Lo-Montois comptava qualques tuileries aqueles dos darrièrs sègles, tot coma la siá municipalitat vesina de Pargny-sus-Saulx. La municipalitat a #èsser rasada a 90 % en lo moment de la Primièra Guèrra Mondiala.
Maurupt-le-Montois comptait quelques tuileries ces deux derniers siècles, tout comme sa commune voisine de Pargny-sur-Saulx. La commune a été rasée à 90 % lors de la Première Guerre Mondiale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Ajuda:Espaci de noms
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Espaci de noms.
Aquesta pagina a per tòca de presentar la nocion d'espaci de noms d'un punt de vista practic, de ne soslinhar l'interès e de tractar de questions qu'aquesta nocion pòt pausar.
Los espacis de noms se pòdon comprene coma l'equivalent dels repertòris o dossièrs d'un ordinator o puslèu de son sistèma d'expleitacion : permeton d’estructurar las donadas (o fichièrs) e doncas de ne melhorar la gestion. Una definicion pus rigorosa es presentada dins l'article "Espaci de noms".
Dins Wikipèdia, apareisson essencialament en dos endreches :
- dins lo nom complet de la pagina : per exemple, l'espaci de noms d'aquesta pagina Ajuda:Espaci de noms es Ajuda ;
- dins los paramètres transmeses al motor de recèrca e reglant los tipes de paginas sus las qualas aquesta recèrca deu portar, per exemple unicament sus las paginas d'ajuda...
Las requèstas particularas utilizan tanben aquesta informacion.
La complexificacion del projècte se tradutz per la creacion d'espacis de nom novèls, coma lo de las categorias afectat del còde 14 dins las requèstas.
Consultatz l'ajuda sus Meta per de complements suls espacis de noms.
Somari
- 1 Per s'orientar dins Wikipèdia
- 2 Numérotation dels espacis de noms standards sus Wikipèdia
- 3 Numérotation dels espacis de noms personnalisés sus Wikipèdia francophone
- 4 Recèrca per espaci de noms, a partir dels primièras letras del títol
- 5 Espacis de noms especials
- 6 Diferéncia entre espaci de nom e prefixe
- 7 Cassa
Per s'orientar dins Wikipèdia[modificar | modificar la font]
Lista dels espacis
Organizacion dels diferents tipes de pagina e de lors espacis[modificar | modificar la font]
L'esquema çai contra dreça l'inventari dels tipes de paginas e dels espacis de noms que los contenon (afectats d'un asterisc). Compòrta tanben d'"objèctes" accessòris coma los modèls. Los rapòrts entre totes aquestes objèctes - quand n'existís - son estats representats en particular dins la constitucion d'un article o pagina-tipe : tèxt + autres mèdias + categorias + ligams + modèls, pagina-tipe simbolizat per un arbre blau.
Las zonas "Internaute" o "Mediawiki" son là pas que per presentar aquesta estructura de las paginas en ligam amb aquestes autres elements vitals del projècte.
legenda[modificar | modificar la font]
Tablèu dels divèrses espacis de noms[modificar | modificar la font]
- acuèlh
- articles
- redirections
- listes
- paginas d'homonymie
- mini-portals (o séries d'articles)
- paginas personalas
- recommandations e règles
- prises de décision
- wiki-projets
- portals (en projècte, incomplets, o opérationnels mais anciens)
- informations sul foncionament de Wikipèdia
- descriptions dels fichiers multimedias (imatges, sons, etc.)
- aperçu (dins lo cas d'un imatge)
- traduction de l'interface
- style CSS
- modèls a insérer dins las autras paginas
- informations sul foncionament de Wikipèdia
- descripcions des categorias
- lista de las soscategorias de la categoria
- lista dels articles de la categoria
- los portals, vitrines de wikipèdia
- los projèctes, regroupements de contributors
- Referéncias bibliographiques
pagina de discussion liée aux différents namespacis
- discussions sul contengut de la pagina associada
- divèrsas informacions sus la basa de donadas
- istoric d'una pagina
en italique, les contenguts présents dins plusieurs espacis ;
en gras, les contenguts générés per le logiciel.
Numérotation dels espacis de noms standards sus Wikipèdia[modificar | modificar la font]
L’utilisation de modèls especials per désigner les espacis de noms per numéro permet de s’affranchir des différences de dénomination entre les différentes lengas de Wikipèdia, per exemple lorsqu’il s’agit de referenciar un espaci de noms se on ne connait pas sa traduction sus un Wikipèdia d’una autre lenga :
Notes :
- Les différences de casse sont ignorées sus ces noms d’espacis de noms.
- Per contre, dins chaque espaci de noms, les différences de casse ne sont ignorées que sul primièr caractèr del nom d’article, d’utilizaire o de modèl (ces noms sont convertis en interne en forçant le primièr caractèr en majuscule, s’il s’agit d'una letra).
- La présence d’un caractèr : dins le nom d’un article ne le place pas dins un espaci de noms distint. En effet, ne sont reconnus comme espacis de noms que les espacis de noms standards e paramétrés dins un projècte Wikimédia (tels que ceux listés dins aquesta pagina). Dins tous les autres cas, le caractèr : fait partie del nom complet de l’article, del modèl, del compte utilizaire o de l’imatge, aqueste qui signifie que les différences de casse après aqueste caractèr sont prises en compte dins la distincion dels articles, modèls, imatges e noms d'utilizaires.
Numérotation dels espacis de noms personnalisés sus Wikipèdia francophone[modificar | modificar la font]
Chaque projècte Wikipèdia peut définir dels espacis de nom personnalisés, propres a aqueste projècte. A chaque espaci de contengut s'ajoute a un espaci de discussion. Ces espacis n'existent pas forcément dins tous les projets Wikipèdia. Ils sont numérotés a partir de 100. Actuellement, les espacis suivants sont définis :
Recèrca per espaci de noms, a partir dels primièras letras del títol[modificar | modificar la font]
(utilisable sus toute édition de Wikipèdia en changeant le nom de domeni del serveur)
Espacis de noms especials[modificar | modificar la font]
Les espacis de noms especials suivants sont réservés e paramétrés sus chacune des éditions de Wikipèdia (o autres sites utilisant le logiciel Wikimédia) :
Diferéncia entre espaci de nom e prefixe[modificar | modificar la font]
Los prefixes de lenga o de projècte, permetent per exemple de referénciar des Wikipèdias dins d'autres lengas, sont placés quasiment au même endroit que les espacis de noms dins la syntaxe dels ligams, entre les crochets ouvrants e le deux-points qui précède le nom de la pagina. Mais il ne faut pas les confondre.
Las paginas auxquelles renvoient los prefixes autres que lo prefixe francofòn "fr" ne sont pas gérées dins la base de donadas del projècte Wikipèdia francophone. Elles appartiennent a d'autres projets disposant de leurs propres règles d'utilisation, de leur propre licence d'utilisation e de publication, de leurs propres registres d'inscription dels comptes d'utilizaires, de leurs propres administrateurs, e de leurs propres modèls e categorias... e de leurs propres espacis de noms. On trouve deux listes incomplètes des ces prefixes ici e là.
Per exemple it:Aiuto:Immagini est un ligam vèrs la pagina de nom « Immagini » dins l'espaci de nom « Aiuto » de la Wikipèdia en lenga italiana prefixada « it ».
Lo prefixe francofòn "fr" pouvant être omis, Ajuda:Tablèu, est la forme minimale équivalente a la syntaxe mai complète fr:Ajuda:Tablèu.
Cassa[modificar | modificar la font]
En defòra de las letras accentuadas, lo camp d'espaci de nom es pas sensible a la cassa. Se pòt escriure tant plan Discussion ajuda:Tablèu, coma discussion AJUDA:Tablèu o DisCUsSiOn Ajuda:Tablèu. En revenge lo ligam wikipèdia:La Tavèrna fonciona pas perque la « È » en naut de cassa es accentuada.


text:
438
Aquesta pagina concernís l'an 438 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Occident[modificar | modificar la font]
A la fin de l'annada, vòte per lo Senat de Roma dau Còde de Teodòsi escrich a l'iniciativa de l'emperaire d'Orient Teodòsi II (28 de decembre). Lo tèxte, que gropava totei lei decisions imperialas promulgadas dempuei 312 regardant leis afaires politics, economics, sociaus e religiós, intrèt en aplicacion au començament de l'annada seguenta.
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Publicacion dau Còde de Teodòsi que gropava totei lei decisions imperialas promulgadas dempuei 312 per leis emperaires successius regardant leis afaires politics, economics, sociaus e religiós. A la fin de l'annada, l'Empèri d'Occident l'adoptèt a son torn.


text:
APRENE UNA SEGONDA LENGA ARRÈSTA L’ENVIELHIMENT CEREBRAL
I a una cresença umana que situa totes los umans, fin finala, en son luòc. Es un vejaire uman que pòt èsser vertadièr. Benlèu. Atanben se poiriá dire que totes lo topics, totas las messorgas, fin finala, tomban. Pr’amor qu’ara la sciència a confirmat qu’aprene una segona lenga pòt arrestar las malautiás cerebralas que pòdon arribar amb l’edat. Un problèma que las personas bilinguas patisson mens que las monolinguas.
Segon aquò, las personas vielhas bilinguas an determinadas reservas cognitivas que las personas que solament parlan una lenga an pas. Aquò ajudariá, segon los darrièrs estudis scientifics, retardar l’envielhiment del cervèl.
Amb l’aprendissatge d’una segonda lenga, çò dison, se desvolopan mai abilitats mentalas e agilitat que non se pòdon pas aver en tot parlar una soleta lenga. Una conclusion categorica.
Los scientífics qu’an fach aqueles estudis defendon qu’aprene de lengas pichonas o minorizadas es un fach qu’auriá d’èsser encoratjat dins totas las escòlas e universitats pr’amor que solament a de resultas positivas. Un fach que contraditz totalament l’opinion majoritària de la societat d’uèi lo jorn que vòl impausar l’aprendissatge d’una soleta lenga, normalament la lenga oficiala estatala e pro.
La sciéncia confirma doncas que l’esfòrç qu’una persona dedica a aprene una autra lenga – e mai encara se aquesta minoritària – balha lo contraròtle de dos vocabularis e doas gramaticas, un fach plan positiu per l’activitat cerebrala.
“I a paucs paires que parlan de lengas minorizadas a sons filhs pr’amor que pensan qu’aquò dona pas cap utilitat – çò diguèt Antonella Sorace, de l’Universitat d’Edimborg-. Pensan qu’ensenhar una lenga minorizada solament crèa confusion cerebrala e qu’aquò serà pas bon dins l’escòla. Mas es tot çò de contrari”.
Mas aquò es la resulta contrària de plusors estudis sus lo bilingüisme que confirman que quora i a de diferéncias entre estudiants monolingües e estudiants bilingües los darrièrs an totjorn un mai grand avantatge sus los primièrs.
Fòrça mai abilitats mentalas
“Los mainats que son bilingües an fòrça mai abilitats lingüisticas, una melhor comprension del vejaire dels autres e una major flexibilitat del temps qu’an de luchar amb de situacions complèxas – çò afirmèt Sorace-.
Las resultas son visibles en d’adults que parlan doas lengas o qu’aprenon una segonda lenga. Un estudi fach sus de vielhs retirats qu’estudiavan un cors intensiu de cinc oras al jorn de gaelic a l’ilha escocesa d’Skye demostrèt, que, amb lo temps, aquels avián mai abilitats mentalas que non abans.
Aquò demostrariá de cervèls que trabalhan melhor. A mai, d’autres estudis an tanben mostrat que la deméncia pòt arribar fins a quatre o cinc ans mai tard en personas d’edat avançada bilinguas restacadas amb d’autras monolinguas pr’amor qu’aurián “ unas reservas cognitivas mai grandas “. Segon aqueles meteisses scientifics, aprene una segonda lenga doncas auriá d’èsser obligatòri dins totas las escòlas e universitats de la planeta.
La Redaccion


text:
Federal Bureau of Investigation
Lo Federal Bureau of Investigation (« Burèu federau d'enquista »), generalament nomenat per son acronim FBI, es lo servici federau de polícia judiciària màger deis Estats Units d'America tant coma un servici de rensenhament interior. A la comencença dau sègle 21, la juridiccion dau FBI caupe mai de 200 categorias de crimis federaus, ne'n fasent l'organisme d'enquista màger dau govèrn american. Demieg seis atribucions li son l'anti-terrorisme, lo còntre-espionatge, la ciber-criminalitat e la medecina legala.
Fuguèt establit per Charles Joseph Bonaparte[1], rèire nebòt de l'Emperaire Napoleon lo 1er, en 1908 coma Bureau of Investigation (BOI, « Burèu d'Investigacion »), puei tornat batejat FBI en 1935 amb l'accion de J. Edgar Hoover. Son sèti s'atròva a Washington, dins l'edifici J.Edgar Hovver Building, e sei burèus son esparpalhats dins mai de 400 vilas americanas e dins 50 embassadas dins lo mond.
Lo sagèu dau FBI es estat dessenhat per lo cap illustrator Leo Joseph Gauthier e fuguèt emplegat per lo premier còp en 1941.
La dicha oficiala dau FBI es Fidelity, Bravery, Integrity (« Fidelitat, Coratge, Integritat »).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fabrizio Calvi, David Carr-Brown, FBI. L'histoire du Bureau par ses agents, Fayard, 2010, p. 21


text:
Aira
L’aira es la mesura d'una superfícia. Per metonimia, se designa sovent aquela mesura pel tèrme de superfícia (per exemple, se pòt parlar de l' « aira d'un carrat » o de la « superfícia d'un carrat »).
En matematicas, s'utiliza de preferéncia lo tèrme d'aira (del bas latin aera « espaci plan »).
Lo tèrme de superfícia s'utiliza principalament per de terrens (superfícia d'un jardin, d'un camp) e s'exprimís (dins lo Sistèma Internacional d'Unitats) en mètres carrats (m²) o en d'autras unitats.
Mesuras de l'SI:
Autras mesuras:
Calcul de l'aira[modificar | modificar la font]
Lo calcul d'aira es un domeni ample de las matematicas que va de l'aira de superfícias usualas fins al calcul integral.
Lo calcul de l'aira per de figuras geometricas elementàrias es simple. Los poligòns mai complèxes se pòdon descopar en triangles, e se pòt alara calcular l'aira de cada triangle:
- en geometria euclidiana, l'aira d'un triangle es lo produch de la longor de sa basa per sa nautor, dividit per dos.
Quand se tracta d'una superfícia delimitada per una corba, se pòt far una aproximacion d’aquela corba per un poligòn e aplicar lo metòde çai jos per aver una aproximacion de l'aira; s'aquela corba se pòt definir per una foncion, sufís de calcular l'integrala d’aquela foncion.
Exemples d'airas de figuras planas[modificar | modificar la font]
- Carrat de costat a: a2
- Doncas l'aira val AD · AB = BA · BC = BC · CD = DA · DC
- Rectangle de largor l e de longor L: l · L
- Doncas l'aira val AD · AB = BA · BC = BC · CD = DA · DC
- Triangle de basa b e de nautor h: (b · h) / 2
- Doncas l'aira val (CD · AB) / 2
- Lausange de diagonalas a e b: a · b / 2
- Doncas l'aira val AC · BD / 2
- Parallelograma de basa b e de nautor h : b · h
- Doncas l'aira val AB · AH = DC · AH
- Trapèzi de petita basa b, de granda basa B e de nautor H: (b + B) · H / 2
- Doncas l'aira val (AB + DC) · AH / 2
- Cercle de rai r : π · r2
- Ellipsa de semiaxes a e b : π · a · b


text:
Eveniments
Occitània
França
Euròpa
Mòrt de
Frederic Guilhèm IV que foguèt remplaçat per Guilhèm Ièr.
Reiaume Merina
Mòrt de la rèina
que foguèt remplaçada per son fiu
Radama II. Abandonèt la politica conservatritz de sa maire au profiech d'una politica de modernizacion e de dubertura de l'illa ais influéncias estrangieras.
En fàcia dei dificultats financieras de l'Estat mexican, lo govèrn liberau de
Benito Juárez, totjorn menaçat per l'insureccion conservatritz acomençada en 1858, deguèt arrestar son remborsament dau deute public dau país. A la fin de l'annada, aquò entraïnèt una intervencion militara dau Reiaume Unit, d'Espanha e de França que decidèron de faire pression sus lo govèrn per l'obligir de contuniar sei pagaments. Lo pòrt estrategic de
Veracruz foguèt ansin aisament ocupat per leis Europèus. Pasmens, la França de Napoleon III aviá tanben una autra idèa : formar un Empèri de Mexic estable, conservador e catolic per equilibrar la poissança estatsunidenca sus lo continent. Aquò marquèt lo començament de la Guèrra de Mexic (1861-1867).
Mòrt de l'emperaire Xianfeng lo 22 d'aost. Foguèt remplaçat lo 11 de novembre per
Tongzhi. A la fin de l'annada, lei fòrças Qing averèron una batalha importanta a Anqing (5 de setembre) onte lei Taiping deguèron faciar de pèrdas importantas.
Multiplicacion deis incidents entre Japonés e estrangiers. D'efèct, la dubertura dau país au comèrci internacionau aviá entraïnat una crisi amb una aumentacion dau caumatge, de l'inflacion e la falhida de plusors marchands. En particular, una delegacion britanica foguèt atacada a Edo entraïnant la mòrt de dos diplomatas (→ 1862).
Arts
Sciéncias e tecnicas
Realizacion de la premiera fotografia color permanenta. Pasmens, fins au començament dau sègle XX, la fotografia color necessitèt d'equipaments e de tractaments especiaus que ne limitèron l'utilizacion. Lo temps de pausa demorèt pereu un problema car d'exposicions lòngas contunièron d'èsser necessàrias. Ansin, sera necessite d'esparar fins a 1907 per trobar un progrès decisiu dins aqueu domeni.
Desvolopament d'un procès novèu de sintèsi de soda per lo quimista bèlga
Ernest Solvay (1838-1922) que remplacèt pauc a pauc lo procès Leblanc.
Transpòrt
Ambé lo desvolopament progressiu dau mercat dau petròli — que son usatge principau e quasi unic d'aqueu temps èra l'esclairatge — de marchands acomencèron de s'interessar a la possibilitat d'exportar lo petròli estatsunidenc en Euròpa. Pasmens, lo transpòrt de barrius èra pas practic car la durada de cargament e de descargament dau naviri èra tròp lònga. Per resòuvre aqueu problema, se desvolopèt donc lo premier petrolier, lo naviri britanic Elizabeth Watts. De sèrvas intèrnas permetián de melhorar la durada deis operacions portuàrias e de cargar ò descargament lo cargament per pompatge. Pasmens, aqueu premier tipe de petrolier èra fòrça perilhós car de vapors explosivas podián s'acampar entre lei sèrvas e la còca. Ansin, en 1885, solament 10 petroliers èran en servici e serà necessari d'esperar la construccion dau
Gluckhauf per veire lo premier petrolier d'arquitectura modèrna (→ 1886).
Economia


text:
Un còp èra, un "cocombre de mar", ò
"viech marin" (es un equinordèrm, utilizat coma de bòn manjar en
Extrèm-Orient), aviá pas la boca fendisclada coma l’a aujornd’uei.
Mai, un jorn, la diva Usuma, acompanhant lo fiu dei Dieus,
vouguèt obtenir per eu la devocion de totei lei peis.
Recampèt totei leis èstres qu’avián d’aletas e
demandèt :
« Volètz servir ambe respècte lo grand Fiu dei
Divinitats celestas ?
An aquelei mòts, totei lei peis se clinèron ; totei
faguèron promessa de servir lo Fiu dei Dieus.
Un solet peis calèt : lo cocombre de mar.
La celèsta Uzuma tirèt son pichon ponhau e diguèt :
« A ! vaquí una boca que dona pas de
respònsa ! »
D’un còp de ponhau, fendisclèt aquela boca qu’aviá pas rason
de restar tampada.
Vaquí perque a la boca fendisclada, lo cocombre de mar.
D’après F.Challaye, Còntes e legendas de Japon, D.R.


text:
Un SaliesMane reforçat tamb jogadors deth prumèr equip s’emportèc ua clara victòria en Bossòst. Sonque començar eth partit, Barnier de cap marcaue pera esquaira dera porteria aranesa. Era U.E. Bossòst ena prumèra mietat sajèc d’ arribar ena porteria de Claverie des de shuts de luenh, atau Pèir shutaue entà dehòra dempús d’ un cornèr e Adrian shutaue ras e eth portèr arturaue era pilota. Eth SaliesMane en un aute cop de cap de Barnier, tocaue eth garròt dera porteria aranesa. Tamb 0-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat , en un inici era U.E. Bossòst dominèc eth partit e auèc ocasions entà empatar. Paba en ua bona jogada se plantaue dauant eth portèr e shutaue per dessús dera porteria deth SaliesMane.
En tram finau deth partit , eth SaliesMane marcaue dus gols mès que deishàuen eth partit sentenciat.
Ath finau 0-3 dauant un molt bon equip. Non auèrem sort ath començament dera dusaua mietat en que mereishíem bèth gol ;eth SaliesMane profitèc fòrça ben es sues jogades d’atac.
Classificacion : SaliesMane 55, ClaracPointis 49, Luchon 40, Encausse e Bossòst 38, Garonne 37.
Eth pròplèu partit jogam eth dissabte 19 de març tàs 20 :00 ores en Bossòst contra eth U.S. Garonne
U.E. Bossòst: Marcos, Marc , Miguel, Viló, Felipe, Gachi (60’ Madrid) , Javi, Adrian , Alex (60’ Ruben), Pèir e Arroyo.
Tarjetes auriòles : Marc.
Trainer: Adrian.
U.S. SaliesMane : Claverie, Laffont I, Cazenave, Ferran I, Laffont II, Martins, Barnier, Brih, Hanscotte, Uchan, Dias. Remplaçants : Fronton, Ferran II, Roca
Arbitre: Desprats Serge.