text:
Rio Grande do Norte
Lo Rio Grande del Nòrd es un estat del nòrd-est de Brasil. Confronta l'estat de Ceará a l'oèst e l'estat de Paraíba al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'èst. Sa superfícia totala (53 306,8 km²) es similara a la de Croàcia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Las vilas pus pobladas son: Natal, Mossoró, Parnamirim e Ceará-Mirim. Mai de 80% del territòri presenta una altitud inferiora a 300 m.
Lo clima es tropical, amb variacions de precipitacions en caduna de las diferentas regions. Dins la region del Sertão i a un clima semiarid. Sul litoral l'umiditat es pus intensa, e lo nivèl de las pluèjas pòt despassar 1000 mm per an.
L'Atòl das Rocas, situat a 260 km a l'èst de la còsta dins l'Ocean Atlantic, fa partida del territòri de l'estat.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura (especialament fruchs tropicals, dins las vals irrigadas del Sertão) e lo torisme (especialament en las plajas de Natal, Genipabu, Extremoz e São Miguel do Gostoso) son las activitats economicas principalas.


c: text/html

text:
29/04/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
Merlanda / Merlande
commune de La Chapelle-Gonaguet
Coma quò se ditz ?
[mɛrˈlãndɒ] > « mèr-lãn‘dô »
Qué quò vòu dire ?
En 1143, sous l’épiscopat de Geoffroi de Cause, le second abbé de Chancelade Elie Audoin fit bâtir une église dans le vallon de Merlande, qui deviendra un prieuré relevant de l’abbaye. A la Révolution, la paroisse de Merlande fut érigée en commune, mais fusionna presque aussitôt avec sa voisine d’Andrivaux, pour former Merlande-et-Andrivaux. Puis, en juillet 1809, Merlande fut rattachée à la Chapelle-Gonaguet, tandis qu’Andrivaux rejoignait Chancelade.
Au plan étymologique, Merlanda pourrait être la contraction de l’occitan °Mala Landa (= la mauvaise lande), avec dissimilation courante de ll en rl, et passage ultérieur, très fréquent au plan local, de Mar- à Mer-.
Jean-Louis Lévêque
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 9
Aprep sopar, conselh de guerra e exercici de nuech. L’Afrós s’es trobat de las afinitats coma Franciscò e una partida dau sopar se passet a evocar daus vielhs sovenirs de Saïgon, de Pnohm Pen e autres luòcs asiatics que, ilhs, ne’n an segurament pas gardat de talament bons sovenirs, de lor passatge. Saben tots dos se raletar sens far de bruch, escronholar las sentinelas, cramar los vilatges, violar las femnas, totas chausas que crean daus liams. Bixente, eu, aviá ‘na lonja experiença daus sendareus de montanha, especialament de nuech, sabiá se conhar emb son charjament entre aubres e rochiers, per laissar passar los gabelons, e quante faliá, jugar dau coteu o ‘nar far petar quauqua bomba jos la chadiera d’un indesirable. Fina equipa per ‘nar survelhar los bòscs. Prumier exercici, lo choitonament. Saber contrefar lo crid de quel auseu de nuech es de prumiera importança dins tota operacion nocturna en mitan rurau. Mas fau far ben ‘tencion de pas tròp bien zo far, que podetz laidonc trompar choitas e chavans que van vos respondre e vos far creire a tòrt que lo dangier es pròpche. Fau choitonar d’un biais que deu far creire a un òme que quo es un auseu e far saber aus auseus que quo es un òme que eissaia de los contrefar, sabe pas si me fau bien comprendre. Per Bixente, i aguet pas de problema, que dins sas montanhas es ‘bituat a entau ‘na tecnica, mai si eu pretend que chas se las choitas an pas tot a fet lo mesme accent. Per l’ Afrós, fauguet un pitit pauc mai de temps, que entre Beglas e Bacalan, la nuech, l’alerta se fai subretot per miaunaments de margaus. Mas, enfin, a de las disposicions, e a la riba d’una ora, te fasiá ‘na choita de qualitat. E nòstres sodards s’enfonceren dins los bòscs per ‘na reconeissança dau país. Esteban fuguet charjat de la surveillança de la façada dau levant, dau vergier e de las vinhas, io dau demorant dau defòra dau chasteu e Bertrand junhet l’equipa dau dedins, ente, tot esbratat que siá, fuguet reçaubut a braç druberts.(de segre)
Joan Ganhaire
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 30 d' abriu 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Sebastian Girard, encharjat de mission per la lenga e la cultura occitana au Conselh Departamentau, emb daus jòunes dau CDJ ( Conselh Departamentau Jòunes) que trabalhan coma se sur la lenga d'òc.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
23/04/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
Bosquely / Bòsc Eli
commune d’Agonac
Coma quò se ditz ?
[boː’keli] > « bo-kèli »
Qué quò vòu dire ?
Ce toponyme représente probablement « le bois d’Hélie » : il se compose ainsi de l’occitan bòsc (bois) et d’Eli, une des formes occitanes du nom de baptême Elias (fr. Hélie). Le déterminant représente donc le nom d’un ancien propriétaire, qui pourrait être un des chevaliers de la famille de Chabans ou bien un des seigneurs de Bourdeille (lesquels possédaient un fief dans le bourg castral d’Agonac), souvent prénommés Hélie à l’époque médiévale.
Historiquement, le nom du village est attesté sous les mentions Bouquely (1604), Boquelit (1660), Bouqueli, Beauquely (1669), Boquéli (1770), Bouquely (1775) et enfin Bosquely (1843). Les formes historiques en Bou- ne sont pas aberrantes : le toponyme ayant été ressenti comme un seul nom, elles résultent de la mutation naturelle de la première syllabe de [boː] en [buː] en position pré-tonique.
Jean-Louis Lévêque
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 8
Era pas sies oras de l’enser quante la pita tropa montet de pè l’aleia daus Ombradors. Avián laissat la veitura que los ‘viá menats a l’entrada, e seriá benleu mai prudent de ‘nar l’escondre dins quauque conh vancès que los gendarmas la trobessen.
Bertrand ‘viá sautat de jòia davant nòstra perpausicion, sola dificultat, Wenceslas podriá pas venir que l’ avián trobat un brave matin dins lo retrum dau Merchat de Briena, mai mòrt que las sòbras de tripas e de testa de vedeu. Mas, rai, i auriá un remplaçant, un nommat Bixente, un tipe seriós , cherchat au còp per la policia espanhòla, la d’Euskadi, la nòstra e la francesa, quo es nonmàs per dire. Franciscò ‘net s’ocupar de la veitura, e tau que lo coneisse, lo proprietari pòt ‘nar se’n chaptar una autra d’abòrd. L’avant disnada se passet dins la cosina de Ròsa a prener de las novelas de nòstras vielhas coneissanças bordelesas que avián un pauc laissadas dins las mans de la policiá. L’inspector Lalanna a chabat per trobar la cencena de quel afar e Sergi Casau e Geòf Faufingue degueren s’explicar e fugueren condamnats a cinc ans de gabia per complicitat de murtre. Max Bordanava es totjorn dins lo còma, e Darriu se familiariza emb lo manejament d’un brave rodilhon a la Torn de Gassias ‘vancès de ‘nar passar una dietzena d’ans a Nuòvic. Bertrand, eu, ganha sa vita coma jamai, en secodre sa mancha voida a las marchas de Sent Micheu, Esteban es totjorn clafit de telefones tombats dau camion, l’Afrós a pas tròp chamjat, esbertalhada en plen chais e uelh que ne’n vesem nonmàs lo blanc, Bixente, noveu vengut, pitit large d’espantlas, testa redonda, dents de davant escartadas, uelhs sornes que per l’ora bisclan sus lo parpalh de Ròsa que sembla se’n acomodar. Retrobalhas bien arrosadas, nonmàs interrompudas per la visita de Caüsac vengut far la revuda de las tropas e s’assegurar que la sòlda seriá pas tròp costosa.(de segre)
Joan Ganhaire
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan l'emission dau diumenc 23 d' abriu 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera concacrada a l'eveniment "Paratge, lo movement d'òc e d'alhors" que se debanara a Nontron e Sent-Estèfe dau 18 au 21 de mai 2017.
Per la programmacion, de veire lo site : http://paratge.org/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pludual
Plua en breton ( Pludual en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a una desena de quilomètres de Plouha, Pludual es una pichona municipalitat conviviale de mens de mila abitantas. Es un pichon bourg de campanha en calma, luènh de la vila.
Située à une dizaine de kilomètres de Plouha, Pludual est une petite commune conviviale de moins de mille habitants. C'est un petit bourg de campagne calme, loin de la ville.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Paco Boya: "Manquen fòrça recorsi en airau sanitari e d'emergències"
Aué, en collòqui d'"Eth maitin d'Aran", auem parlat damb eth cap dera oposicion deth Conselh Generau d'Aran, Paco Boya, damb qui auem coneishut coma valore era gestion der actuau govèrn enes diuèrsi airaus deth territòri, e tanben i an participat Ane Arteaga e Lòla Lopez. Avui, al col·loqui d'"Eth maitin d'Aran", hem parlat amb el cap de l'oposició del Conselh Generau d'Aran, Paco Boya, i hem sabut com valora la gestió de l'actual govern en els diversos àmbits del territori. També hi han participat Ane Arteaga i Lòla Lopez.


text:
En cliquant ci-après vous trouverez les :
Archives mensuelles : octobre 2014
Lo Garrigal – Setmana del 3 al 7 de novembre
Castanhada als Falabreguièrs divendres 7 de novembre !
Canton pedagogic :
- Traparetz dins lo quasèrn un bon de comanda de chocolat de Nadal : los beneficis serviràn a finançar las classas de descobèrtas e las sortidas. Mercé !
- Pel talhièr òrt : auriám besonh d’una forca, d’un ferrat, d’un asagador .!
- Atencion de preveire : *lo 14 /11 : Irena serà en formacion de cicle 3 : pas de classa
(i aurà una gardariá de 8 plaças) *lo 20/11 : Cristel e Batista seràn en formacion de cicle 1 (i aurà una gardariá de 16 plaças)
- Pels CP : passatge del metge escolar dijòus 6 al matin
- Dever de vacanças : aprene una cançoneta per la castanhada : corala dels parents!!!
Canton associatiu :
- Ramassatge de las castanhas lo dimenge 2 (veire lo plan dins lo quasèrn)
- Cercam un caufatge per la gardariá !
- Mercé de se parcar pas davant los ostals dels vesins
- Mercé de tornar lo formulari e l’escotisson per Besierencas
Vocabulari :
Castanhada : fête autour des châtaignes nouvelles. Traparetz dins lo quasèrn : vous trouverez dans le cahier. d’una forca, d’un ferrat, d’un asagador : d’une fourche, d’une seau, d’un arrosoir. parcar pas : devoir de vacances : apprendre une chanson pour la chorale des parents. Cercam un caufatge : nous cherchons un radiateur . se parcar pas : ne pas se garer
Lo Garrigal – Setmana del 13 al 17 d’octobre
Atencion la Castanhada als Falabreguièrs divendres 7 de novembre !
Canton pedagogic :
- Atencion ! L’escòla es barrada lo dimars 14 aprèp miègjorn ! (Se marcar a la gardariá 20 plaças !)
- Pel talhièr òrt : auriám besonh d’una forca, d’un ferrat, d’un asagador .!
- Divendres 17 : 1ers talhièrs descantonats : se i volètz participar demandatz als regents.
- Atencion de preveire :
- lo 14 /11 : Irena serà en formacion de cicle 3 : pas de classa (i aurà una gardariá de 8 plaças)
- lo 20/11 : Cristel e Batista seràn en formacion de cicle 1 (i aurà una gardariá de 16 plaças)
- Vacanças del 17 al 3/11.
Canton associatiu :
- Lo recapte dels prefas se posquèt pas far per manca de monde, domatge ! Sonar Samantha s’avètz un moment per aquò far!
- Cercam per la gardaria un radiator 1500w (100×80 o 90×90)
- Teatre lo 16 e lo 17 : Molière d’ òc
- Mercé de tornar lo formulari e l’escotisson per Besierencas
- Ramassatge de las castanhas : dimenge 2 de novembre
Vocabulari :
Castanhada : fête autour des châtaignes nouvelles. Barrada : fermée. d’una forca, d’un ferrat, d’un asagador : d’une fourche, d’une seau, d’un arrosoir. talhièrs descantonats : ateliers décloisonnés recapte dels prefas : le rangement des préfas . Sonar : téléphoner.
Lo Garrigal
Ramassatge de las castanhas lo dimenge 12 d’octobre e degustacion lo divendres 17 d’octobre als Falabreguièrs!
Venètz nombroses per passar un bon moment.
Canton pedagogic :
- Pel talhièr òrt : avèm besonh de cartons grands (sens tencha) e d’agulhas de pin.
- Classa Irena : Pensar a la tenguda d’espòrt lo jorn de l’espòrt !
- Classa Cristèl : A partir de diluns 06 d’octobre, Peggy serà remplaçada.
- Classa Batista : Mercat de la classa lo dijòus 9 d’octobre, pensatz de portar de cauas saladas e sucradas per la venda e de vos marcar per ajudar.
- Mercé de dintrar per la classa e non pas per la dormida (lo bilanç, las informacions e lo Garrigal seràn afichats sus la pòrta)
- La còla merceja los parents que se son cargats d’organizar la fèsta de la rintrada que nos permetèt de viure una serada plan conviviala.
- Lo dimars 14 d’octobre i aurà pas escòla lo tantòst : los regents participaràn a una consulta nacionala a prepaus dels programs novèls. Una gardariá serà assegurada mas las plaças seràn limitadas. Mercé de vos marcar.
- Avèm de besonh de cambis per las drolletas : culòtas, bragas, leggins (3-6ans)
Canton associatiu :
- Se qualqu’un pòt adobar l’armari de farmaciá …Es jol cobèrt .
- Dijòus 16 a 20h al teatre : pèca de teatre « Molièra en òc ». De o dire als regents per aver un prètz de grop.
Vocabulari :
Castanhas : châtaignes, causas saladas e sucradas : choses salées et sucrées, dintrar : rentrer – viure una serada : vivre une soirée de cambis : des changes bragas : pantalons
adobar : réparer


text:
En mai d’aquò i a pas degun sus tèrra de mai rebelut e de mai violent. Lo jornalista Edward D. Malone ne sap quicòm, mas se rebuta pas. Quand se parla d’amodar una expedicion scientifica per anar afortir o denegar los dires del professor, se pòrta volontari per i anar.
E los vaquí partits, dos professors, un nòble aventurièr e un jornalista a la descobèrta d’un mond perdut. Mas serà pas tot planièr que lor caldrà far la contra a la natura, a las bèstias salvatjas e mai a d’òmes-moninas.
Sir Arthur Conan Doyle, lo paire de Sherlock Holmes, nos convida a far una passejada dins un mond qu’òm auriá cregut avalit. Lo roman a influenciat mai d’una òbra literària o cinematografica coma King Kong e Jurassic Park e es per quicòm dins la fòga populara pels dinosaures.
Espèri, doncas, qu’auretz aitant de plaser de legir aqueste libre coma ieu ai agut de lo revirar.
Arthur Conan Doyle (né Arthur Ignatius Conan Doyle le 22 mai 1859 à Édimbourg, en Écosse, et mort le 7 juillet 1930 à Crowborough dans le Sussex), est un écrivain et médecin britannique. Conan est l’un de ses prénoms et Doyle son nom de famille. Il doit sa célébrité à ses romans et nouvelles mettant en scène le détective Sherlock Holmes - considérés comme une innovation majeure du roman policier - et le professeur Challenger. Cet écrivain prolifique a également été l’auteur de livres de science-fiction, de romans historiques, de pièces de théâtre, de poésies et d’œuvres historiques.
Il a été élevé au rang de Chevalier de l’ordre du Très vénérable ordre de Saint-Jean par le roi Édouard VII le 24 octobre 1902.
(source Wikipedia)
D’aquí ont èrem, podiam devistar un alinhament brun, cerclat de verd, format per las cambas e las fuèlhas dels arbres. Dins aquesta passada, una còla d’òmes-moninas marchavan en cordelada amb lors cambas arcadas e lors esquinas boçudas, lors mans tocant, d’aquí entre aquí per tèrra, lors caps virats de drecha e d’esquèrra, tot en trotejant. Coma marchavan encrocats, pareissián pus pichons, mas devián far lor mètre seissanta amb lors braces longaruts e lors peitrinas enòrmas. Per màger part, portavan de bastons, e de luènh, revertavan una tropa d’òmes peluts e torçuts. Pendent un momenton, aguèri una pro bona vista d’eles. Puèi se perdèron dins lo bartigal.
– Serà pas per aqueste còp ! diguèt Lord John qu’aviá emponhat un fusilh. Çò qu’avèm de melhor far, es de demorar suaus fins a çò qu’arrèsten de cercar. Puèi, veirem se podèm tornar dins lor vila e los tustar a l’endrech ont lor farà mai sofrir. Daissem-lor una orada e puèi partirem.
Passèrem nòstre temps a dobrir una bóstia de consèrva e a dejunar. Dempuèi la velha matin, Lord Roxton aviá pas res manjat, levat qualques fruches e engoliguèt coma un mòrt de fam. Un còp borradas las nòstras pòchas amb de cartochas, nos botèrem en camin, un fusilh dins cada man, per nòstra mission de salvament. Abans de partir, cerquèrem d’amiras dins lo bartigal, per rapòrt al Fòrt Challenger, per poder tornar trobar nòstre pichon amagatòri se n’èra de besonh. Nos enfonilhèrem en silenci demest las brugas fins a çò que nos sarrèssem del vièlh campament. Aquí nos arrestèrem e Lord John m’expliquèt son plan.


text:
Partit Democrata (Estats Units)
Lo Partit Democrata es un partit politic american. Es eissit del Partit Democrata-Republican fondat per Thomas Jefferson en 1793.
Es a l'origina un partit reaccionari e antifederalista que va evoluar cap a un partit de centre-esquèrra a partir de las annadas 1890 per essèr ara un partit de centre.
Al sègle XX, sèt presidents americans èran eissits del Partit Democrata : Woodrow Wilson (1913-1921), Franklin Delano Roosevelt (1933-1945), Harry Truman (1945-1951), John Fitzgerald Kennedy (1961-1963), Lyndon Johnson (1963-1969), Jimmy Carter (1977-1981) e Bill Clinton (1993-2001).
Localament, lo Partit Democrata demòra sovent conservator e pròche de son adversari republican, particularament dins l'oèst, lo centre e lo sud del país. Al contrari, certanas brancas del Partit Democrata, principalament dins la region de San Francisco en Califòrnia, dins lo Puget Sound (Seattle e lo comtat de King dins l'Estat de Washington, lo centre d'Oregon) e l'oèst dels Grands Lacs (Minnesòta e Wisconsin) son mai a l'esquèrra.
Lo Partit Democrata dispausa tradicionalament del sosten dels obrièrs, dels sindicats, dels salariats, de la majoritat de las professions intellectualas (professors d'universitats, jornalistas, artistas…) e de las minoritats etnicas (afroamericans, ispanics) e religiosas (catolics, josieus). A longtemps tanben dispausat per lo passat del sosten dels segregationistas del sud (Dixiecrats).


text:
Dins un jornal en linha dont l’objectivitat non es l’atot màger e que fins ara observava escrupulosament lo silenci organizat altorn de l’Acadèmia occitana, aquí que non se parla mai que d’Acadèmia, o puslèu d’acadèmias ! E òc. Après la creacion de l’Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana e la preséncia dins aquel organisme de membres de l’Acadèmia occitana, caliá trobar quicòm mai. Fin finala, bastava d’apelar « acadèmia » totas las associacions que se podián semblar ocupar de nòrma occitana. S’arrestèron a la chifra magica de sèt, de segur en omenatge als « sèt trobadors » que fondèron lo Consistòri. Citam aquelas « acadèmias » novèlas dins l’òrdre donat per l’autor de l’article (totjorn objectiu de segur) :
Lo Conselh de la Lenga Occitana (CLO). Avèm dit aquí una part menuda de çò que pensam d’aquel directòri dont la tòca principala èra d’impausar un aggiornamento de l’òbra d’Alibèrt, o dit autrament de sapar del dedins sos principis fondamentals jos l’aparéncia d’una fidelitat respectuosa. Son influéncia destructritz a envasit a l’ora d’ara l’escrit occitan, mai que mai la premsa susdita e sas « ratapenadas » celèbras (puslèu que de « ratapenada », seriá mai just de parlar de « quimèra », monstre a l’encòp leon, cabra e dragon, mas i auriá ambigüitat de sens). Rapelam qu’aquel organisme se calèt en 2007 e que sèm en 2014.
L’Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana (IEA). Se creèt en 2014 amb lo sosten de l’Acadèmia occitana e malgrat l’oposicion activa del Congrès permanent de la lenga occitana. Aquí, lo jornal en question se contenta de « normalizar » (en tota objectivitat) son nom oficial en « Institut d’Estudis Araneses-Acadèmia Aranesa de la Lenga Occitana ». I vesètz de rèirepensadas vosautres ?
Lo Congrès Permanent de la lenga Occitana (CPLO). Pel primièr còp legissèm qualques vertats sus aquel organisme e ne sèm estabosits… Pel demai, non vesèm en qué seriá una acadèmia.
L’Acadèmia Occitana-Consistòri del Gai Saber (AOCGS). Aprenèm que « Compren d’excellents lingüistas » e que « Compren tanben de non-lingüistas », çò qu’es vertat e reivendicat : estimam mai los occitanofòns senats que los marrits lingüistas. E aprenèm tanben, la cima de l’ipocrisia, que violam « los principis d’Alibèrt e del CLO ». Oblidan de dire que l’Acadèmia occitana es lo sol organisme a l’ora d’ara que foncciona - aquò despuèi 2008 - coma una acadèmia vertadièra (mas o sabon pro per bastir aquela amalgama).
La Comission Internacionala per la Normalizacion Lingüistica de l’Occitan Alpenc (CINLOA). Sèm contents d’apréner l’existéncia d’aquestes collègas internacionals, mas sembla que lor competéncia es fòrça especializada. E nos descobrissèm de punts comuns, eles tanben « viòlan Alibèrt e lo CLO ».
Lo Conselh de l’Escrich Mistralenc (CEM). Una autra descobèrta de tria. Mas aquestes que trabalhan « sus la nòrma mistralenca » se contentan de violar Mistral.
Lo Grop de Lingüistica Occitana (GLO). Un excellent organisme qu’adoptèt « la nòrma classica d’Alibèrt e del CLO » e que « foguèt actiu un pauc abans e un pauc après 2010 ». Per los qu’o an oblidat, sèm totjorn en 2014.
E es tot. An oblidat l’Acadèmia gascona de Baiona, la mai venerabla de totas, fondada en 1926, e lo Collègi d’Occitania d’Estieu, Perbòsc e Salvat, fondat en 1927.... Mas tanben l’Escòla Gaston Fèbus (passada a la grafia classica mercés a JSL), l’Institut occitan e sas activitats nombrosas, Per Noste e sas preciosas publicacions sus l’occitan gascon… e benlèu l’Institut d’Estudis occitans al qual devèm quasi totes los diccionaris normatius actuals (discutibles de segur) sus la lenga centrala, los (amassa o desseparats) de C. Laus, M. Braç, R. Martí, C. Molinièr, A. Roch, I. Lavalada, J. C. Sèrras… Lo « Tot en un » de Sèrras ven de conéisser ongan sa tresena edicion. Donam l’informacion.
J.P.


text:
Esto matin,
en fulhetant li pàginas locali dau mieu quotidian abitual, un article
a atrach la mieu atencion, que tractava d'aquela misterioa disparicion qu'èra
estada lo grand subjèct de l'actualitat fa doi ans d’aquò,
au moment de la partença en vacanças.
V'en sovenètz pas?
Pensatz un pauc : aquel estatjant de Niça que, quora auguèt
cargat la veitura e li auguèt installat la frema e lo pichon, èra
anat faire un darrier còup lo torn de la maion per verificar que tot
siguesse ben en òrdre... La sieu frema l'avia plus jamai vist. Vos
revèn, aüra?
L'afaire n'avia fach de
bosin ! Èra un Sera de julhet, lo 3 ò lo 4, se non m'engani.
La pichina familha partia per lu comjats, vers lo Lemosin, cresi. Avíon
causit de viatjar de nuèch, per evitar lu desplasers de l'insostenibla
calor dau jorn e ofrir au pichon una rota pas tant desagradiva.
E lu vaquí doncas
lèsts, tot-ai-tres, vèrs vuèch oras dau sera, à
mand de partir sus una rota que conóisson ben per l'aver ja facha
mantu còups.
Ela mete lo pichon dins
lo sieu sèti, pi s'assèta à l'avant, dau costat passatgier.
Eu li di:
- Aspèra un pauc,
que vau vèire se tot es ben barrat.
E despí, ren. Plus
ren. Minga nòva : lo mistèri mai complet, en despièch
de toti li recèrcas que si son fachi, en despièch de toti li
pistas estudiadi...
Sus lo moment, s'èra
parlat d'un afaire sentimental, d'un drama de la separacion ; ensin, la promiera
ipotèsi èra estada que l'òme avia decidit de rompre
brutalament e de disparéisser : èra bessai repartit vèrs
d'anciani amors ensebelidi sota la banalitat dau quotidian conjugal, levat
que siguesse vèrs quauqua aventura novèla e desconeguda.
Ma n'i a qu'avíon
immediatament objectat que volia tròup de ben au sieu pichon e à
la sieu frema per lu laissar ensin. E pi, d'après cen que díon
lu vesins e lu amics de la cobla, la familha èra totplen unida, e
una separacion, meme pas tant brusca, seria estada impossibla. Ieu-meme,
qu'èri (non: que siéu) un amic dau dispareissut, èri
estat mai qu'estonat que si posquesse evocar una eventualitat pariera.
D'autres avíon mes
encausa lo stress, una angoissa creisenta deuguda à un amolonament
de problemas profeseionals. Ma encara aquí, ren de fondat : èra
totplen estimat dai sieus caps e, dau rèsta, venia d'èstre
promougut à la tèsta dau servici que, cinc ans avant, lièra
entrat coma simple estagiari.
De tot un, lu enquistaires
s'èron vito enavisats qu'aquela tèsi tenia pas, que, degun
la sostenia en defoara de quauqui personas qu'avíon pastissat per
obtenir la plaça (dau rèsta, de sospècts - desmentits
en la seguida - s'èron portats sobre d'aquelu collegas gelós
qu'èron estats acusats leu fach d'aver rapit e suprimit un concurrent
mai ben plaçat).
Toti li ipotèsis
avíon circulat, fins ai mai estrambaladi, ai mai folesqui, ai mai
insensadi. Davant l'impossibilitat d'obtenir una certituda quala que siguesse,
li rumors mai foali èron naissudi.
Peàvon de menaças
sobre la sieu vida ? Bessai èra estat au corrent de cauas qu'auria
pas jamai deugut saupre... Que siguesse estat testimòni d'una agression
? D'un murtre ? Lu responsables avíon bessai finit per lo tornar trobar,
e l'avíon eliminat...
Bessai finda s'agissia d'un
afaire professional fosc : quauqu'un avia avançat l'idèia que
la sieu promocion seria bessai estada pas mai qu'una prima per crompar los
ieu silenci, per fin que non desveleese d'uni mauversacions descubèrti
dine l'encastre de la sieu societat. Ma aquí parier, li investigacions
qu'un rup d'expèrts s'èron botats à menar en resfestonant
dintre la comptabilitat de la societat avíon menat à ren de
ren.
Alora, que siguesse partit
ensi portant via un segret peant à prepaus dau sieu passat ? Aqueu
passat èra bessai tornat à la susfàcia d'un còup
solet, e l'avia constrench à disparéisser en la nuèch
per protegir lu sieus. Ma pas ren èra vengut sostenir aquela ipotèsi...
Coma totjorn en parier cas,
n'i a qu'avíon pensat à un rapiment per d'extraterrèstres
; ma minga testimòni d'un aterrissatge quau que siguesse s'èra
manifestat...
Lu pistaires mai fins èron
estats mes sus l'afaire, ma toi lu sieus esfoarç avíon pasren
donat e, fin finala, l'afaire èra estat classat e mes au nombre de
tota la sequèla de dispariciorns inexplicadi que si constàton
cada an en França.
E la familha, dins tot aquò?
D'aqueu temps, lo pichon èra ben tròup jove per vèire
clarament cen qu'èra à si debanar vertadierament, ma avia ben
capit, en veent sa maire que plorava, que quauqua ren virava pas.
Perqué, per la maire,
èra estat un còup ! Un gròs còup. Per dire tot,
una atrocitat. Sus lo moment, avia pensat à-n-una menchonada. Pura,
quora avia vist qu'en cap à quauqui minutas lo sieu òm erevenia
pas, aquò l'avia espaventada. Alertada dai sieus crits, lu vesins
s'èron precipitats per l'ajudar. Pi lu pompiers l'avíon menada
fins à l'espitau, dont avia deugut estaire quaucu jorns. De jorns
mai que penós, que fan partida segurament dei jorns mai negres de
la sieu existença.
Cen que l'avia marcada mai
que tot, es una evidença, èra estat de non saupre cen que
lo sieu òme èra devengut : li auria mai agradat se l'auguesse
sauput moart ò partit m'una autra, e mai se, au fons dau sieu coar,
una votz de mai en mai debla li diía de non perdre coratge, de gardar
encara un pauc l'espèr...
Au començament, lu
enquistaires avíon pas cresut à la tèsi de la disparicion
imprevista, e la frema avia deugut respoandre à un molonàs
de questions,pendent una garda à vista que la finissia plus, quora
l'avíon esquasi acusada d'aver tuat lo sieu òme e d'aver inventat
aqueu scenari qu'èra pas de crèire per aluenhar lu sospècts.Se
non siguesse estat per la presença dau pichon e per l'amor que portava
au sieu òme, auria pas suportat lu doi policiers plantats coma d'estacis
davant la poarta de la sieu chambra d'espitau.
Encuèi, que doí
ans si son passats, ela a repilhat lo dessobre. Au manco en aparença.
Lo jornal di qu'a trovat un travalh e que sembla que si sigue resignada à
s'ocupar soleta dau sieu pichon, dins lo sovenir d'aqueu que laisserà
pas jamai d'aimar.
Que pensar? Esto matin,
en liegent aquel article dont diíon qu'un testimòni digne de
fe afermava d'aver vist lo dispareissut l'autra setmana, dintre li Bocas
de Ròse, lo mieu sang a fach qu'un torn : m'es revengut d'aqueli misteriói
cartas postali que m'èron arribadi despí doi ans. À
pauc pres un desenau. La darriera, m'es arribada esto matin: e s'eu n'en
siguesse l'autor ?
Toti aqueli cartas an un
ponchen comun : represènton una vista de Niça Vièlha,
de Santa Reparada per èstre mai precís. Fins à l'avant-darriera,
li èra pas de tèxto escrich, e la mieu adreiça, à
cada còup, era dactilografiada. Solet indici : lo sageu de la Poasta
(embé lu luècs e li datas, poadi aüra reconstituïr
un itinerari complet, ben qu'encara imprecís : París, Florença,Tunís,
doi cartas postadi en Africa Negra, li autri en Amèricadau Sud.).
La darriera es un pauc diferenta:
m'es arribada au corrier d'esto matin, mentre venii just de lièger
lo jornal, Èra escricha à la man, e venia dei Bocas de Ròse
; en mai d'aquò, aquesto còup, li èra un tèxto
"A leu".
Per ieu, pas de dubi possible:
aquò confèrma cen qu'avii sentit à la lectura de l'article
: es aquí, pròche pròche, sus lo camin dau retorn...
Adés, a sonat lo
telefòne. Ai destacat, ma degun m'a parlat. En li tornant pensar,
mi dii : e se siguesse estat eu? De tot un, cu d'autre auria poscut èstre?
E siéu aquí,
davant Santa Reparada. Aspèri. Gaidi e escoti emb atencion. Mi sembla
d'audir de pas. Lo coar mi bate de mai en mai, li coastas mi fan tibo-tibo...
Lu pas s'avesínon.
Arriba quauqu'un...


text:
Pitagòras
Pitagòras de Samos (-582 - -496, en Grèc ancian: ΠuθaYόpaς èra un filosòf e matematician grèc. Lo seu nom es associat al Teorèma de Pitagòras.
Nasquèt dins l'illa de Samos en Dodecanès. Quand èra fòrça jòve viatgèt dins la region de Mesopotamia, Egipte e benlèu en Índia, que recebèt d'estudis basicas e que benlèu fondèt la seuna primièra escòla.
Pendent aqueles viatges assimilèt de coneissenças matematicas, astronomicas e religiosas. Èra lo contemporanèu de Boda, Confuci e Lao Tse.
De problèmas politics l'obliguèron a anar a Crotone, dins lo sud d'Itàlia, que fondar la seuna segonda escòla, una societat secreta amb de basas matematicas e filosoficas. Las doctrinas d'aquel centre cultural èran regidas per de règlas de conducha fòrça estrictas. La seuna escòla èra dubèrta als òmes coma a las femnas, e la conducha discriminatòria èra enebida. Los seus estudiants èran de totes raças, religions e rengs economic e social.
Las rasons perque Pitagòras es per nosaltres un personatge tan escur son divèrsas:
- D'un costat son perduts lo documents d'epòca e entre eles las seunas biografias (una d'aqueles facha per Aristòtel).
- D'un autre costat, l'òrde fondada per el èra de tipe comunautàri e secret. Las coneissenças e las propietats èran mantingudas jos regima de comunautat e, alara, se pòt pas atribuir una descobèrta a cap membre especific de l'escòla. Atan, se parla pas de l'òbra de Pitagòras mas de las contribucions dels pitagericians, pasmens se dins l'antiquitat se las atribuissián totas a el.
La seuna escòla de pensada afirmava que l'estructura de l'univèrs èra aritmetica e geometrica, a causa de que las matematicas venguèron una disciplina fonamentala per tota recerca scientifica. De fach, la devisa de l'escòla pitagoriciana èra "tot es nombre".
Politicament l'escòla pitagoriciana èra conservatitz e totes seguissián un còdi de conducha fòrça estricte. Èran vegetarians perque cresián en la transmigracion de las armas e, alara, podavan sacrificar cap d'animals pensant que podavan èsser la nòva demorança d'un amic mòrt. Los pitagoricans avián una granda confisença dins la perseguida dels estudis filosofics e matematics coma basa morala per la direccion de la vida.
Pitagòras donava dos tipes diferents d'ensenhament: un pels membres de l'escòla e l'autre pel rèsta de comunautat ciutadana. Es de supausar que las contribucions a la matematica èran reservada pels primièrs.
La vertadièra novèla importéncia de la matematica grèga se faguèt d'en primièr pels pitagoricians, amb eles la matematica es en relacion fòrça estrecha amb l'amor per la saviesa que amb las exigéncias de la vida practica, e que demòra fin ara una tendéncia viva.
La purificacion de l'arma dels pitagoricians es capitada d'un costat amb un estricte regim fisic e d'un autre amb de rites que remembran aqueles dels adoradors d'Orfèu e de Dionis, mas las armonias e mistèris de la filosofia e de la matematica tanben èran partidas essencialas d'aquel ritual.
Jamai abans nimai aprèp la matematica joguèt un ròtle tan important dins la vida e dins la religion coma lo foguèt pels pitagoricians.
Pitagòras pòt èsser considerat la persona mai influenta de l'istòria universala, passa per èsser l'introductor dels peses e mesuras, descobridor de la teoria musicala, inventor de la geometria e l'aritmetica teorica; Lo primièr a sostenir la forma esferica de la tèrra, a parlar de "teoria" e de "filosòfs", a postular lo vuèit, a canalizar la fervor religiosa en fervor intellectuala, a utilizar lo rasonament e la definicion, a considerar que l'univèrs èra una òbra deschifrable pas per de mejans matematics.
S'atrubuís a Pitagòras de Samos e a Tales de Milet lo començament de la sistematizacion de la Matematica, iniciant los estudis de natura teorics, es a dire, de demostracions basadas en proposicions e axiomas.
Somari
Lo pentagòn pitagorician[modificar | modificar la font]
Es l'estela de cinc punts que se forma en traçant las cinc diagonalas d'un pentagòn regular. Aquelaa figura èra lo simbòl de l'escòla pitagoriciana. Lo pentagòn estelar ja èra present dins l'art babilonian.
Una de las questions mai debatudas de la geometria pitagoricana se referís a la construccion e propietats del pentagòn estrelat. Lo seu estudi apareis la "seccion daurada" (sectio aurea).
Logica del nombre[modificar | modificar la font]
Per Pitagòras l'Arqué (ἀpxή) de l'univèrs es lo nombre. Aquel s'identifica amb lo punt geometric (espaci) e amb l'atòm. Cada còrs se determina per un ensems de punts (unitats o atoms), separats pel vuèit:
- 1 → lo punt
- 2 → la linha
- 3 → lo plan
- 4 → lo volum
Del punt se deriba la linha, de las linhas la superfícia, de la superfícia los solids, dels solids los elements e d'aqueles totas las altras causas.
La trancion de la superfícia al çò solid representa la pluralitat, la soma d'1, 2, 3 e 4 dona 10 (tetraktys - tetpaktύς), la decada, que representa l'armonia, lo contingut d'aquela es la progression logica que pòrta en ela, e dempuèi aquela se reïnicia tot movement.
L'ambigüitat pitagoricana[modificar | modificar la font]
Constituïda coma una sècta religiosa responsable d'aparar los mistèris revelats per Pitagòras, e divisada en membres parcialament iniciats, coma lo rapsòde Leuripidés de Kalamata o Telodedor de Samos, (los acusmatics) e totalament iniciats (los matematics), Lo corpus de las rigorosas coneissenças scientificas d'aquela escòla se mèscla amb las idèas misticas e supersticiosas popularas fòrça ancianas, ligadas a la magia dels nombres. Aquel tractament liturgic justifica la famosa irracionalitat dels nombres reals, coma lo π o la racina carrada de dos.
Lo teorèma de Pitagòras[modificar | modificar la font]
Lo teorèma qu'es associat al nom de Pitagòras ven dels babilonians, mas se justifica l'attribucion al cap dels pitagoricans es que foguèron los primèrs a ne donar una demostracion, pasmens qu'aquò se pòt probar.
Lo teorèma de Pitagòras establís que en un triangle rectangle lo carrat de la longor l'ipotenusa es egal a la soma dels carrats de la longor dels costats oposats.
Expression matematica;
- a2 + b2 = c2
Lo misticisme numeric[modificar | modificar la font]
Foguèt pas precisament una creacion originala dels pitagoricians, per exemple, Lo nombre sèt èra remarcat dempuèi l'antiquitat a causa d'una crenta respectuosa, benlèu perque son sèt los astres errants o planetas, de que venon la setmana e, tanben, los noms dels nòstres jorns de la setmana.
Los pitagoricans èran pas los sols a imaginar que els nombres impars aviá de caracteresticas mascles e los pars femes.
Los pitagoricans fasián un culte dels nombres al seu extrèma, basant en eles la seua filosofia e lo seu metòde de vida.
Per eles:
- Lo nombre un es lo generador dels nombres e lo nombre de la rason.
- Lo nombre dos es lo primèr nombre par o feme e lo nombre de l'opinion.
- Lo tres es lo primièr nombre mascle o lo nombre de l'armonia, essent compausat de l'unitat e de la diversitat.
- Lo quatre es lo nombre de la justícia o de la retribucion, e indica lo reglament dels comptes.
- Lo cinc es lo nombre del matrimòni, union dels dos primièrs nombres mascle i feme pròpiament diches.
- Lo sièis es lo nombre de la creacion.
- El dètz o "tetractys" (tetpaktύς) èra lo nombre mai sagrat de totes, perque representava lo nombre de l'Univèrs e inclusís la soma de totes las possiblas dimensions geometricas. Deu èsser considerat coma simbòl de l'abstraccion dins la matematica pitagoricana, la veneracion pel nombre dètz es pas dictat per l'anatomia de las mans o del pés de l'òme.
Aritmetica e cosmologia[modificar | modificar la font]
Los pitagoricans establiguèron pas sonque l'aritmetica coma una branca de la filosofia, massino que pareisson l'aver considerada coma la basa d'una possibla unificacion de totes los aspèctes del mond entièr.
Filolau (mort cap al 390 aC) èra un pitagorician que partjava la veneracion per la tetractys o decada. Aquela concepcion del nombre dètz coma lo nombre perfècte sembla aver èstat l'inspiracion del primièr sistèma astronomic no geocentric. Filolau supausava qu'al centre l'Univèrs i aviá un fuòc central a l'entorn de que viran uniformament la Tèrra e las sèt planetaa (inclusits lo Solelh e la Luna). Coma sonque aviá nòu còrses celèstes, lo sistèma de Filolau supausava l'existéncia d'un desen còrs, una "contra tèrra" alinhada totjorn amb la Tèrra e amb lo fuòc central, e amb lo meteis periòde de revolucion quotidiana a l'entorn del fuòc central que la Tèrra. Lo Solelh virava a l'entorn del fuòc central amb un periòde d'un an, las estrelas fixas demorant estacionàrias e la Tèrra aviá pendent lo seu movement lo meteis emisfèri inhabitat cap al fuòc central, de biais que los òmes jamai pòscan veire lo fuòc central nimai la contra tèrra.
L'ipòtesi del movement circular unifòrme que formulèron pel primièr còp los pitagoricans dominaran la pensada astronomica pendat mai de 2000 ans e, fins a Copernic, prèp de 2000 ans mai tard, acceptèt aquela ipotèsi sens discussion, e se referiguèt als pitagoricians per demostrar que la seuna teoria del movement èra pas tan nòva nimai revolucionària.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Fonts d'informacion segondàrias classicas[modificar | modificar la font]
- (en)Diogenes Laertius, Vitae philosophorum VIII (Biografies de filòsofs eminents), c. 200 AD, que fa referéncia al trabalh Successions of Philosophers per Alexander Polyhistor) — Pythagoras
- (la)Porfiri, Vita Pythagorae (Vida de Pitagòras), c. 270 AD
- (la)Iamblichus, De Vita Pythagorica (De la vida pitagòrica), c. 300 AD
- Apuleius tanben escriguèt sus Pitagòras en Apologia, qu'inclusís una anegdòta que el aviá coma professors a Babilonia Zoroaster c. 150 AD
- (en)Ierocles d'Alexandria, Golden Verses of Pythagoras, Concord Grove Pr., 1983 c.430 AD
Fonts d'informacion segundàrias modèrnas[modificar | modificar la font]
- (en)Burkert, Walter. Lore and Science in Ancient Pythagoreanism. Harvard University Press, June 1, 1972. ISBN 0-674-53918-4
- (en)Burnyeat, M. F. "The Truth about Pythagoras". London Review of Books, 22 February 2007.
- (en)Guthrie, W. K. A History of Greek Philosophy: Earlier Presocratics and the Pythagoreans, Cambridge University Press, 1979. ISBN 0-521-29420-7
- (en)Kingsley, Peter. Ancient Philosophy, Mystery, and Magic: Empedocles and the Pythagorean Tradition. Oxford University Press, 1995.
- (en)Hermann, Arnold. To Think Like God: Pythagoras and Parmenides—the Origins of Philosophy. Parmenides Publishing, 2005. ISBN 978-1-930972-00-1
- (en)O'Meara, Dominic J. Pythagoras Revived. Oxford University Press, 1989. ISBN 0-19-823913-0 (paperback), ISBN 0-19-824485-1 (hardcover)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Pitagòras al Centre d'Aprenentatge Cientificomatemàtic
- (es)Pitagores.com
- (en)"Other Lives" per M.F. Burnyeat, article sul corrent Pitagoricians
- (en)Pythagoreanism Web Site
- (en)References per Pitagòras
- (en)Pythagoras, Internet Encyclopedia of Philosophy
- (en)Pythagoras of Samos, The MacTutor History of Mathematics archive, School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland
- (en)Pythagoras and the Pythagoreans, Fragments and Commentary, Arthur Fairbanks Hanover Historical Texts Project, Hanover College Department of History
- (en)Pythagoras and the Pythagoreans, Department of Mathematics, Texas A&M University
- (en)Pythagoras and Pythagoreanism, The Catholic Encyclopedia
- (en)Pythagoreanism Web Article
- (en)Occult conception of Pythagoreanism
- (en)Pythagoras of Samos
- (en)Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
- (en)Tetraktys
- (en)Golden Verses of Pythagoras
- (en)Pythagoras on Vegetarianism Quotes from primary source historical literature on Pythagoras' view on Vegetarianism, Justice and Kindness
- (en)Wandering Souls: The Doctrine of Transmigration in Pythagorean Philosophy, by Dr. James Luchte
- (en)Biografia
- (en)Sus la doctrina pitagericiana (Simone Weil)


text:
Medèa
Dins la mitologia grèga, Medèa (en georgian მედეა, en grèc ancian Mήδeιa, en latin Medea) es la filha d'Eetés (rei de Colquida) e d'Idiia (la mai jova de las Oceanidas). Lo nom de Medèa es eissit del verb grèc unδouaι « meditar », venent de la raíç d'origina benlèu medica « med »: comprendre, concebre[1]. Aquel nom revèla benlèu lo saber o la capacitat de rasonar d'aquel personatge. Es masca, coma sa tanta Circè que se tròba per exemple dins l'Odissèa d'Omèr, aède grèc del sègle IX AbC.
Somari
- 1 Lo mite: de Colquida en Corint
- 2 L'interpretacion de Christa Wolf
- 3 Notas e referéncias
- 4 Vejatz tanben
Lo mite: de Colquida en Corint[modificar | modificar la font]
Plan sombre, la legenda de Medèa es constituida d'una succession de murtres acompanhat d'una seriá de fugidas. E atal faguèt un viatge mejans tota la Grècia antica. Sa vengença murtrièra faguèt naísser lo complèxe de Medèa.
Los Argonautas en Colquida[modificar | modificar la font]
L'istòria de Medèa comencèt amb l'arribada dels Argonautas en Colquida. Aqueles cercavan l'Aus d'aur jol comandament de Jason (la quista foguèt ordonada per son oncle Pelias, rei usurpator d'Iolcos). L'aus o ten lo rei de Colquida, Eetés, paire de Medèa, qu'accepta de la donar se los eròis complisson d'espròvas pareissent impossiblas.
Mas Medèa s'enamora de Jason, tocada per sa destressa. L'eròi coveja subretot l'ajuda providenciala que los seus poders poiriá li balhar, atal cedís al seu gaubi. E alara los Argonautas pòdon trionfar de diferents obstacles e conquerir l'Aus d'aur, abans de fugir cap a l'oèst del Pont Euxin.
Furiós, Eetés, qu'a pas l'intencion de daissar escapar l'Aus, vòl los percaçar amb sa flota. Medèa favorisa alara la fugida dels Argonautas tuant, a Tomis (« trocejat » en Grèc), lo seu fraire cabdet Apsirtos, ne fasent trencadís que semena darrièr ela, retardant los percaçaires que s'arrestavan per recuperar cada troç e ofrir a l'eritièr del tròn una sepultura digna.
Arribada a Iolcos[modificar | modificar la font]
De retorn a Iolcos, Jason constata que Pelias profeitèt de son abséncia per tuar son paire e sacar sa familha. Demanda donc a Medèa de preparar una venjança. Las filhas de Pelias volent far venir mai jove lo paire, demandan conselh a Medèa. La masca fa una mòstra: amb un marran que trenca en troces e ne fa bolh dins una pairòla en prononciant d'incantacions, e fa sortir de la pairòla un anhèl. Suggèra alara a las filhas de Pelias de far lo mèsme amb lo paire. Aquelas darrièras o fan. Pasmens, Medèa demora muta e fa pas las incantacions[2].
Exili[modificar | modificar la font]
Jason e Medèa forabendits d'Iolcos per Acast, filh de Pelias; se refugian a Corint, ont son acculhits pel rei Creont. Mas Jason s'enamora de la filha del rei, Creusa, e se maridan. Medèa repudiada se venja tuant sa rivala: li ofrís una ròba magica que la brutla ela e son paire, puèi incendi lo palais. Tua enseguida de las seunas mans los enfants d'ela e Jason (Mermeros e Ferés).
Fugida cap a Atenas[modificar | modificar la font]
Medèa, menaçada pels Corintians, fugís près d'Egèu, rei d'Atenas: li promet çò que vòl le mai — un filh —, e accepta de l'eposar. Un enfant, Medos, nasquèt paux après, per qui Medèa aviá un destin reial; pasmens l'arribada de Tesèu a Atenas trebola los seus plans. Après mai d'un ensag mancats, Medèa capita a convéncer son espos que Thesèu es un impostor, e que se deu l'empoisonner: lo drama es evitat de pauc, Egèu reconeseissent al darrièr moment son filh a son espasa e a las seunas espardelhas que li aviá legadas. De ràbia, pren lo tresaur d'Atenas, de tonas de diamants. Dins sa fugida sus son carri de fuòc tirat per de cobràs, daissa escapar la mitat del tresaur reial.
Retorn en Colquida o autras aventuras en Asia[modificar | modificar la font]
Descoberta, Medèa deu fugir Atenas amb son filh Medos. Medèa torna alara a sa Colquida natala. Alà, tròba sul tròn Persés, son oncle, qu'aviá destronat son paire après la fugida dels Argonautas. Lo tua e torna balhar lo poder a son paire, Eetés[3].
Erodòt conéis una autra varianta: après aver fugit Atenas sus son carri volant en companhiá de son filh Medos, Medèa s'installa sul plan iranian dins un pòble nomenat los Arians, que prend alara lo nom de Medes en referéncia a Medèa[4]. Dins una autra varianta encora, atestada per Diodor de Sicília[5], Medèa a pas d'enfant a Atenas e, après la descoberta de son complot contra Tesèu, Egèu la fa acompanhar per una armada fins a un país que causirá. Causís la Fenicia, que s'alunha enseguida en Asia ont esposa un rei illustre que li dona un filh, Medos, qu'erita del tròn del seu paire e dona a son pòble lo nom de Medes.
Dins d'unas tradicions, Medèa es presentada après sa mòrt coma l'esposa d'Aquiles dins las Ilas dels Benauroses.
Lo mite de Medèa a Eleusís[modificar | modificar la font]
Sus un cratèr de volutas apulien del Pintre de Darius (ca. 340 AbC - 320 AbC), apareis una varianta del mite que Medèa seriá anat a Eleusís. Sus aquel cratèr ara al musèu de l'Universitat de Princeton, Medèa se trapa dins lo temple d'Eleusís segon l'inscripcion EAEYEIE TO IEPON.
L'interpretacion del vas par Arthur Dale Trendall fa pensar que, dins una tradicion mitologica perduda, Medèa auriá pas fin finala tuat los seus dos enfants.
L'interpretacion de Christa Wolf[modificar | modificar la font]
L'autor se referís a de fonts anterioras als tèxtes classics, e descarga lo personatge de tot murtre. Medèa es une femna liura e estrangièra, qu'es accusada d'èsser una masca del moment que sa preséncia destorba.
La reina muta Meropa revèla a Medèa lo murtre fondator de la ciutat. Lo cavèl mortuari amagat conten un esqueleta d'enfant, aquel d'Ifinoè, la primièra filha de Creont e Meropa, tuada sur l'òrdre de Creont, que crenhava son arribada al cap de la ciutat.
Aquela revelacion trenca lo silenci, lo oblit fals, la paur. La pèsta tòca de la vila. Lo pòple cerca un copable e lo tròba dins l'estrangièra, lèu forabendida per Creont, e que deu abandonar los seus enfants. Los confia, furiosament, a la divessa Èra, dins son temple. Lo pòble los lapida, e acusa Medèa de los aver tuats[6].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)https://sites.google.com/site/etymologielatingrec/home/m/medee etimologia del nom Medèa
- ↑ (fr)Pierre Grimal, Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine, París, 1999, P.U.F. p. 279
- ↑ Diodor de Sicília, Biblioteca istorica, IV, 56, 2.
- ↑ Erodòt, Enquèsta, VII, 62.
- ↑ Bibliotèca istorica, IV, 55, 6-7.
- ↑ (fr)Annie Defourmantelle, La femme et le sacrifice, Denoël, 2007 ISBN 978-2-207-254-127.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apollodor, Biblioteca (I, 9, 23-28), Epitome (I, 4 ; V, 5).
- Apollonios de Ròdes, Argonauticas (III, 248).
- Diodor de Sicília, Biblioteca istorica (IV, 45, 3 ; IV, 53, 2 ; IV, 55, 7).
- Euripid, Medèa (passim).
- Esiòd, Teogonia (v. 962).
- Igin, Fablas (XXV).
- Ovid, Metamorfòsis (VII, 1-424).
- Pausanias, Descripcion de la Grecia (II, 3, 8-9).
- Pindar, Òdas (Piticas, IV, 9).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Emma Griffiths, Medea, Routledge, New York, 2005 (ISBN 0-415-30070-3).
- (fr)Alain Moreau, Le Mythe de Jason et Médée. Le Va-nu-pied et la Sorcière, Les Belles Lettres, coll. « Vérité des mythes », Paris, 1994 (ISBN 2-251-32420-8).
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Orphée et Médée. Approche comparative de deux gestes mythiques, per Marie-Adélaïde Debray.
- (en)The Medea of the modern times
- (fr)Médée, de LeCallet e Pena (2013-)
- (fr)etimologia del nom Medèa


text:
Clarmont-Ferrand
Clarmont-Ferrand, nommat tanben Clarmont (forma corta), Clarmont d'Auvèrnhe o Clarmont d'Auvèrnha (forma literària) (oficialament en francés Clermont-Ferrand), z-es la capitala d'Auvèrnhe (Occitània) ; maitot z-es lo chapluòc dau departament dau Puèi Domat dinc la region administrativa d'Auvèrnhe Ròse Aups.
La vila actuala de Clarmont-Ferrand resulta de la fusion de las doas vilas de Clarmont e de Montferrand en 1633.
Sos abitants son nommats los clarmondaires o clarmontés, e mai especificament los dau quartèir de Montferrand los montferrandés. Lor escais es Los bancarrotièrs.
Somari
- 1 Eraudica
- 2 Geografia
- 3 Istòria
- 4 Demografia
- 5 Economia
- 6 Transpòrts
- 7 Administracion
- 8 Patrimòni
- 9 Cultura
- 10 Internacionau
- 11 Personatges celèbres nascuts a Clarmont
- 12 Bibliografia
- 13 Veire tenben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Geografia
- 16 Istòria
- 17 Administracion
- 18 Demografia
- 19 Luòcs e monuments
- 20 Personalitats ligadas amb la comuna
- 21 Véser tanben
- 22 Ligams extèrnes
- 23 Nòtas
Eraudica[modificar | modificar la font]
Blasonament : d’azur ambe la crotz de gulaz bordada d’aur, cantonada de quatre flordelís dau mèsme.
Geografia[modificar | modificar la font]
Clarmont-Ferrand z-es la capitala d’Auvèrnhe (lo país) e una vila dau centre de l’estat francés, chapluòc dau departament dau Puèi Domat.
Z-es situada dinc lo Massís Centrau a una nautor de 410 m e z-es dominada per la linha daus Puèis (’na chadena de volcans sopits) qui culmina a 900 m.
A l’est de Clarmont comença la plana de Limanha banhada pel riu d’Alèir.
Clarmont z-es a la rescontra de dos grands ais d'autorotas : la A71 e la A75 (qui religa Besièrs ambé París) e l'ais Bordèu / Sant Estève / Lion (ambé las A89 e A72).
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Clarmont se caracteriza per 'na bien granda amplitud termica ambe d'estius tot plen chauds e d'iviarns bien fregs.
La linha daus Puèis arrèsta las niulas qui vienon de l'oest alimentant entau las fonts 'ma Volvic e maitot en demenir la pluviometria de Clarmont d'Auvèrnhe qui es una de las mai baissas d'Occitània.
Istòria[modificar | modificar la font]
Clarmont d'Auvèrnhe z-es mencionada per lo geograf grèc Estrabon ambe son nom gal: Nemossos. Z-èra 'na vila daus Arvèrnes qui vencèron (ambe lo chapdau gallés Vercingetorix) las legions romanas a rasa de Clarmont, vèrs Gergòia.
Conquestada fin finala pels romans, la vila prenguèt lo nom d’Augustonemetum, en onor de l’emperaire August. Creissèt bien e devenguèt ’na de las pus grandas vilas de Gàllia.
Au sègle V, fuguèt assietjada e conquestada per los visigòts qui la conservèn entrò l'an 507, chaçats per los francs.
Au sègle IX òm comencèt de ’pelar la vila Clarmont (de Clarus Mons, qui designava lo chastèu qui aparava la vila). Fuguèt atacada mantun còp per los Vikings.
En 1095 lo Papa Urban II i presiquèt la Primièira Crosada.
La vila de Montferrand fuguèt presa en 1388 per Peiròt de Fontans, rotièr dau partit anglés.
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Ligasons exterioras[modificar | modificar la font]
Transpòrts urbans[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
1 es obligatòri.
Clarmont es devesida en 9 cantons :
- Lo canton de Clarmont Centre compta 16 364 abitants
- Lo canton de Clarmont Èst compta 12 710 abitants
- Lo canton de Clarmont Nòrd compta 19 298 abitants
- Lo canton de Clarmont Nòrd-Oèst compta 15 388 abitants
- Lo canton de Clarmont Oèst compta 12 091 abitants
- Lo canton de Clarmont Sud compta 12 416 abitants
- Lo canton de Clarmont Sud-Èst compta 17 784 abitants
- Lo canton de Clarmont Sud-Oèst compta 20 003 abitants
- Lo canton de Montferrand compta 11 086 abitants
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Clermont-Ferrand z-es classada vila d'art e d'istòria.
Edificis religiós[modificar | modificar la font]
- Nòstra Dama dau Pòrt : bastida al sègle XII e classada per l'UNESCO au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat.
- Catedrala de Nòstra Dama de l'Assompcion
Monuments civils e luòcs remirables[modificar | modificar la font]
- Opera Municipau
Cultura[modificar | modificar la font]
Festenaus[modificar | modificar la font]
Musèus[modificar | modificar la font]
Internacionau[modificar | modificar la font]
Vilas embessonadas[modificar | modificar la font]
- Reialme Unit : Aberdeen.
- Reialme Unit : Salford.
- Alemanha : Ratisbona.
- Bielorussia : Gomel.
- Espanha : Oviedo.
Acòrdis de cooperacion[modificar | modificar la font]
Personatges celèbres nascuts a Clarmont[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tenben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
[l'enciclopèdia dels camins de fèrre]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Eth Conselh de Govèrn Locau deth 27 de hereuèr aprovèc per unanimitat, en Marc deth Hons Europèu d’Inversions Estrategiques (Pla Juncker), eth Plan Estrategic Vielha e Mijaran 2015-2020 damb un pressupòst entà projèctes pròpris de 19.300.000€ e a ua inversion totau que supère es 30M€.
Era aprobacion d’aguest Plan Estrategic s’apròve damb er objectiu qu’era Generalitat de Catalonha e eth Govèrn der Estat Espanhol includisquen es accions estrategiques previstes en aguest, ath Plan Junker dera Union Europèa (Hons Europèu d’Inversions Estrategiques).
Eth Plan cònste de 25 projèctes que quauqui uns les cau amiar-se a tèrme per Estat espanhòu, d’auti pera Generalitat de Catalonha e era majoritat peth pròpri Ajuntament de Vielha e Mijaran, que se compromet ath pròpri Plan damb ua cofinanciación de 40% deth totau estimat, ei díder ath torn des 7,8M€ deth pressupòst estimat.
Ar Estat espanhòu li demane que i establisque coma prioritat, en Plan Junker, eth bastiment dera A-14 e era connexion entre Vielha e França dera N-230.
Ara Generalitat de Catalonha la sollicite a materializar eth bastiment deth desdoblament dera C-28 entre Vielha e Escunhau, atau coma era arribada dera fibra óptica en Vielha e era banda ampla e 4G ath rèste de nuclèus deth municipi qu’ara madeish, quauqui uns d’eri, encara an problèmes de servicis e cobertura.
Entre eth Projècte d’Inversions Prioritaris (PIP) der Ajuntament, qu’ascendissen a 19,3M€ I a: era creacion der Observatòri de Limnología deth Pirenèu, eth Centre de Natura e Fauna des Pirenèus, era reabilitacion integrau deth principau èish economic e comerciau de Vielha coma via verda, era TUCA, eth Palai de Gèu, era melhora deth hilat de carretères locaus, era reforma integrau der Ajuntament, un Centre Tecnologic de Torisme de Montanha, era creacion d’un Parc Agroalimentari en Vielha, eth bastiment deth prumèr Centre I+D+I deth Pirineu atau coma un projècte de ciutat smart city, eth Musèu des Identitats, es nacionalitats e es lengues, era Casa des Letres araneses e occitanes, era execucion dera fasa 3 der Institut d’Aran e un Plan de Reforma d’abitatge per erradicar es desigualtats, entre d’auti.
Es objectius que perseguís eth pròpri Plan ei era creacion de naui sectors economics e creacion d’aucupacion de qualitat (en formacion e temporalitat), eth retorn deth talent des joens aranesi que partissen ara universitat e non pòden tornar per manca d’oportunitats e hèr de Vielha ua referéncia economica, toristica, innovadora e intelligenta en Euròpa.
A compdar d’ara aguest Plan s’enviarà ar Estat, ara Generalitat, ara Deputacion, ath Conselh Generau d’Aran, atau coma as Europarlamentaris catalans e espanhòus. Eth Baile dejà a sollicitat veder-se damb er Eurodiputat Ramón Tremosa e prepare un viatge a Brusselles entà poder presentar eth plan as desparièrs grops europarlamentaris, ara secretària Generau dera Euroregion e a membres dera Comission Europèa.
En mots delAlcalde Àlex Moga “Ara ei eth moment de guardar entà deuant, encarar eth futur e hèr era dusau transformacion dera economia aranesa. Auem er Ajuntament, era ciutadania, eth teishit empresariau e sociau e era escala de valors entà hè’c possible. En aguesti tres ans auem comprenut que se anam toti amassa, ac podem arténher”.
Eth Conselh de Govèrn Locau deth 27 de hereuèr aprovèc per unanimitat, en Marc deth Hons Europèu d’Inversions Estrategiques (Pla Juncker), eth Plan Estrategic Vielha e Mijaran 2015-2020 damb un pressupòst entà projèctes pròpris de 19.300.000€ e a ua inversion totau que supère es 30M€.


text:
Guilhèm IV de Tolosa
Guilhèm IV de Tolosa († 1094) es un comte de Tolosa de 1060 a 1094. Es lo filh de Ponç, comte de Tolosa, e d’Almòdis de la Marcha.
Succedís a son paire en 1060 e erita de la màger part de sos bens, son fraire Raimon qu'a pas que los comtats de Sant Gèli, de Nimes, de Narbona. Çaquelà, sembla que Raimon parteja amb el lo títol de comte de Tolosa, coma o indica una carta de 1088 que li atribuís entre autres aquel títol. En 1065, a la mòrt de lor cosina Berta, comtessa de Roergue, Raimon s’empara de son comtat e mai del marquesat de Gotia e del ducat de Narbona[1] sens que Guilhèm faga qué que siá per lo n'empachar. Contràriament a son paire e a son fraire, es un òme pauc ambiciós e pauc portat sus las armas[2].
Guilhèm esposa en primièras nòças una Matilda, puèi en segondas nòças (en 1080) Emma de Mortain, filha de Robert de Conteville, comte de Mortain e de Mathilde de Montgomery. Aquesta darrièra dona naissença a :
- Ponç, mòrt jove
- Felip († 1117), maridada en 1094 a Guilhèm IX lo Trobador (1071 † 1127), duc d'Aquitània, de Gasconha e comte de Peitieus.
Guilhèm morís en 1094 probablament al cors d'un pelegrinatge en Tèrra Santa[3]. Lo testament de son paire especificava que se Guilhèm defuntava sens filhs, sas tèrras vendrián a son filh cabdet Raimon, que li succediguèt jol nom de Raimon IV. Mas dos decennis pus tard, Guilhèm d'Aquitània reivindica lo comtat de Tolosa e cèrca de lo conquerir.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean-Luc Déjean, Les comtes de Toulouse (1050-1250), Fayard, (reïmpr. 1988) [detalh de l’edicion] (ISBN 2-213-02188-0)
- Foundation for Medieval Genealogy : Ponç e Guilhèm IV de Tolosa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ títols teorics e ofrent pas qu’una suseranetat sus de territòris, la vila es governada per de vescomtes.
- ↑ (Déjean 1979, p. 25).
- ↑ (Déjean 1979, p. 26).


text:
Parc Nacional de Khenifiss
Lo Parc Nacional de Khenifiss (en arab:متنزه اخنيفيس الوطني ) es un espaci protegit situat en lo Sahara Occidental. Se troba en la costa atlantica del país, en la region d'El Aaiún-Bojador-Saguia el Hamra. Foguèt creat per Marròc en l'an 2006. L'area del parc a 1850 Km quadrats. Lo parc nacional foguèt creat per protegir lo desèrt, los paluns e las dunas costièras [1]. Lo vilatge mès aprèp es Akhfenir.
Lo parc foguèt creat com una reserva naturala en 1960, e en 1980, foguèt classificat com un palun d'importancia internacionala. En 1983, aquesta reserva naturala foguèt transformada en una reserva biologica permanenta e en 2006, fin finala, foguèt declarat parc nacional [2].


text:
Batalha deis illas Falkland
La batalha deis illas Falkland se debanèt lo 8 de decembre de 1914 entre d'esquadras anglesa e alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala. Foguèt una victòria per leis Anglés qu'aquistèron lo mestritge dei mars per lo rèsta de la guèrra.
Après sa victòria navala de Coronel, la flòta alemanda dau còntra-amirau Maximilian von Spee estacionèt un mes dins lo pòrt chilian de Valparaiso. Recebèt l'òrdre de tornar en Alemanha maugrat lo blocatge anglés. Decidiguèt de bombardar la basa britanica de Port Stanley dins leis illas Malvinas (Falkland en anglés) avans de lampar vèrs lo nòrd. Pasmens, enterin que leis Alemands èran a Valparaiso, lei Britanics mandèron dos crosaires de batalha modèrnes dins lo sud de l'ocean Atlantic. Aquelei naviris avián de canons de 305 mm contra 210 mm per leis Alemands e una velocitat pus granda. Rejonhèron un grop anglés ja important.
Lo 8 de decembre de matin, von Spee mandèt dos crosaires per atacar l'estacion de ràdio e lo depaus de carbon de Port Stanley. Lei Britanics lei remarquèron e respotèron ambé precision. Leis Alemands decidiguèron de s'enfugir pendent que lei bastiments anglés dau còntra-amirau Doveton Sturdee quitavan lo pòrt entre 9 h 45 e 10 h. Von Spee decidiguèt de laissar sei dos crosaires cuirassats liurar batalha per alentir l'esquadra anglesa. Pasmens, lei naviris alemands foguèron rapidament desfachs e aprefondats. De mai, una partida de l'esquadra britanica poguèt donar caça ai vaissèus en fugida e dos foguèron destruchs avans la fin dau jorn.


text:
Era Associacion Es Paums de Vilamòs a organizat ua corsa populara de BTT ena Val d’Aran damb eth nòm de Lairissa Bike.
Eth dimenge 5 d’agost, Vilamòs acuelh ua corsa populara de BTT damb dus circuits, un cuert de 35 quilomètres e 850 mètres de desnivèu e un aute més long, de 55 quilomètres e 1.600 mètres de desnivèu, damb gessuda e arribada en pòble.
Er itinerari dejà ei premanit en tot passar pes pòbles d’Arres de Jos e Arres de Sus e espais naturaus de Horcalh, Bassa d’Arres e Mata d’Aquiu, entre d’auti.
Eth prètz dera inscripcion ei de 25 euros enquiath dia 30 de junhsèga e includís samarreta, esdejoar, dus avitalhaments, assegurança, rifa e trofèus.
Organize Associacion Es Paums damb era collaboracion deth Conselh Generau d’Aran, Ajuntaments de Vilamòs e Arres, Volontaris d’Aran e Conselh Esportiu d’Aran.


text:
Coma podrà èstre ferma la decision francesa d’enebir la fracturacion idraulica, amé ce que ven tot bèu just de decidar la Comission Europeana ?
Acampada fa pauc, decidiguèt que faudrà que « l’evaluacion dei riscs demòstra que la fracuracion idraulica a l’aut debit entraïna pas la liberacion directa d’un poludant dins leis aigas soterranas ».
E pas mai. Levat d'aquela precaucion, seràn permes lei chantiers pertot en Euroòpa.
E la Comission dona que sièis mes ais Estats de l’Union per modificar sa legislacion.
Urosament per lei país opausats an’aquela metòda, deguna constrencha n’es encara prevista per aquelei que va farián pas.
Es de rapelar que l’an passat lo Parlament Europenc, eu, aviá votat per qu’un estudi d’efèct per avans siegue obligatòri.


text:
D'entre leis ivernants, d'unei an pas encara trobat son ritme. Malaisada aquela cerca qu'es puslèu dau dedins, cadun es mai o mens a assajar de conquistar aquesta sansonha d'antica bonomia qu'a coma un gost de sant-sòm. Aqueu de l'anar-venir d'un breçar, lo ritme...O bessai lo bassacar de la mar. Lo finimond pòu èstre, bota, es pas totjorn l'endrech ideau dau nirvanà. Aqui, Mid-Winter còpa en dos lo temps de l'ivernatge mai es egau, lo ritme a de bòn d'aquest espaci-temps es balhat per lo bestiari e se ne'n fau endrudir : promier, lei paradas novialas d'aubatròs en febrier, l'espelida de seis aucelons a Vulcan en Mai, en Octòbre, lei gòrfols que van crebar l'uòu devers la Catedrala puèi novembre e lei masclàs otarias dau pitre clar que s'entòrnan a la Cala e leu, la naissença de sei pichòts que lei farà venir un pauc marrits...La mau-parada es de s'ennegar dins lei fonsors de l'enòdi en ignorant aquest relòtge de la natura, de la fauna insularia, en escotant ren que lei sirenas dau refectòri e l'apeu dau trabalh ...Guilhem es ajacat. Sa chambra, son estigansar. L'adornament dei parets ne'n ditz long coma en rebat de l'èime d'aqueu que li resta. Guilhem a clavelat en dessus sa lechòla una granda aficha, es de -la flaüta encantada- mai pas aquela de l'operà, aquela dau filme de Bergman, una aficha encolorida que clantis coma un convise e que te fa que que lega, dintres dins l'univers dau Mèstre : aquest galapian de Papageno, lo marca-mau emplumassat treva bessai sei nuechs. Son manteu de plumas, que se lo prengue Guilhem tant a enveja d'estre un brama-libertat entre mitan dei colonias d'aubatròs.
-Ieu, siáu l'aucelaire sempre gai ! li murmura de segur a la chut-chut. Un sant-sòm de vida inchalhenta, espaumada... Es ansin, endralha te ben !
E meme que se tirassesse de lònga la gabiassa dins l'esquina, li fa ren...Guilhem : barrutla que barrutlaras, per dralhas e per camins, per mofas e per ajoncs... en cerca d'un aucelon esmarrat, un pauc coma se Amadeüs, lo virtuòsi, foligaud que non sai t'accompanhava. Cu siás Guilhem ? Lo besson d'un papagai faidit en l'iscla escapatòri ? Papageno, la flaüta de Pan au bec que cerca cu li dirà lei secrets de l'aucelilha, lei claus de l'existencia ? E aquelei dau prince dei niulas que li dien aici l'aubatròs. D'aquest'auba de dimenche, un jorn coma leis autrei que lo cicle aici es en ren setmanier, lo revelh, lo faguèt tressautar tre que dindèt : l'ora de se levar, d'anar relucar lo ciele. Son ritme eissit d'aquest obratge tant modeste que ciclic, regardar un ciele totjorn tapat de sa pelissa de garri, un ciele que te lo fau chifrar maugrat la nuèch negra. Chifrar a l'auba es coma pescar la luna se pensa en silenci de clòsca. Estranh prètzfachier, l'agachaire dau ciele. Aqui, emai d'aquò, li demandan pas manco d'endevinhar lo temps. Es desliure d'aquò. Aquest ritme, lo fa susar qu'es dormilhos. De non aver poscut dòrmir son sadol. Dins gaire, rescòntra Arnaud que fa lo morre, qu'a pas ben dòrmit nimai. Se conei, es tot desvariat un còp de mai, es enviscat dins sa bolhaca de tristum, lo cafè a la man. Amb sa solesa que lo rende aigre. Guilhem lo convida au jardin, binar lo plantum, perqué pas...Mai eu s'enfugis au fons dau refectòri e li vira l'esquina. La maganha. Au jardin, l'a ara un vedeu, un vedeu au mitan dei porris e dei caulets, un qu'es pas vertadierament desmamat, orfanèu que sa maire, l'an secada a la caça. Guilhem li ditz en assaiant de metre un pauc de rire dins la vòtz, un rire retengut :
-E lo vedeu, vòs pas venir m'ajudar a lo noirir.
Arnaud l'escota pas. Guilhem, s'amorça son rire e sarra lei dents, a d'uèlhs de sepia. S'avisa que se ne'n cargarà solet d'aquest vedelon, li donarà de lach cada jorn e per çò faire, li enfonsarà d'un gèste suau lo det gròs entre babinas. Florejarà sa lenga, pas tant rasposa qu'aquela dau gat que lo veniá lecar a l'ostau. Lo vedeu tetarà a son ritme. Prepausarà tanben au metge una balada.
-S'anaviam nos encafornar au trefons dei baumas, la Grand Rajada.
Maire australa, Maire eterna. Arnaud es lunh. Ges de respònsa.
-Se fasiam un pam de nas ais amiras dau temps.
Lo temps, lo ritme : una annada d'ivernatge que ne'n mesuraràs l'òsca levat tu, Arnaud que beleu nos vas quitar. Pagela d'una annada ennivolida que s'escapa, que t'escapa e que ne'n prenes tot en plenei bregas.


text:
LSD
LSD es la sigla per dietilamida de l'acid d-lisergic. La sigla ven de lo sieu nom alemand, Lysergsäurediethylamid. Lo LSD es un compausat cristallin, ligat estrechament als alcaloíds del segal cornut, que se pòt preparar semisinteticament. Es una de las substàncias psicotropicas coneguda mai potenta, e indusís d'estats modificats de consciéncia, comparats a vegadas amb aqueles de l'esquizofrenia o l'experiéncia mistica.
La formula empírica de l'LSD es C15H15N2CON(C2H5)2. Foguèt sintetisada pel primièr còp en 1938 pel quimic soís Albert Hofmann, que ne descobriguèt los efièches psiquedelics en 1943 de biais accidental.
Autres derivats allucinogèns de l'acid d-lisergic, l'amid de l'acid d-lisergic e l'idroxitilamida de l'acid d-lisergic, s'obtenon a partir de las granas de la Rivea corymbosa e se consoman dins lo ritual mexican precolombian conegut coma ololiuhqui. A l'ora d'ara la flor se nomena "ololiuhqui" al Mexic e créis dins gaireben tota la vila de Mexic espontaneament.
Somari
Dòsi[modificar | modificar la font]
L'LSD es una de las drògas d'usatge comun mai potentas, qu'es activa en dòsis fòrça flacas, çò que vòl pas pas dire que siá la dròga amb efièches allucinogens mai fòrts. Tant los rapòrts sul subjècte coma los proceses farmacologics determinan que l'LSD es près de 100 còps mai potent que la psilocibina o la psilocina e près de 4.000 còps mai potent que la mescalina. Las dòsis d'LSD se mesuran en microgramas (µg), o milionesims de grama. Per comparason, las dòsis de gaireben totas las autras drògas, medicala o de divertiment, se mesuran en milligramas, o milesims de grama. La dòsi que produsís un notable efièch allucinogen pels umans es d'unes 25 microgramas. L'LSD prés dins las operacions antidròga als Estats Units d'America a la fin dels ans 1990, se preparava de dòsis d'entre 20 e 80 microgramas. Per contra, dins los ans 1970, las dòsis èran abitualament de 300 microgramas o mai. Los efièches de la dròga son fòrça mai evidents en dòsis mai nautas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 1943 lo quimista Albert Hofmann estudiava un medicament natural utilizat per sas granas fa de sègles -lo segal cornut- e descobriguèt una substància estranha: lo LSD-25.
L'LSD s'utilizèt d'en primièr per tractar de pacients alcolics. L'usatge clinic venguèt pauc a pauc recreatiu, quand d'unes dels cercaires (coma, Timothy Leary) estimèron qu'aquela substància se poiriá emplegar per espelir l'imaginacion artistica dels subjèctes sans.
L'interdiction de l'LSD als EUA en 1966, arrestèt pas l'usatge creissent que ne fasián la jovénça. Una bona partida de l'art d'aquela epòca, qualificat d'hippie o de psiquedelic, s'inspira de l'experiéncia de l'LSD o preten de l'evocar. dins los ans 1970 lo medicament perdèt la popularitat, al benefici de opiacèus. Lo movements neopsicodelics ne reviscolèron un pauc l'usatge, coma lo fenomèn de la subcultura nomenat rave, sens aténher en cap de biais los nivèls de l'epòca apogetica.
Efièches[modificar | modificar la font]
Fisics[modificar | modificar la font]
L'LSD provòca la dilatacion de las pupillhas e en qualques cases redusís la fam. D'autras reaccions fisicas de l'LSD son fòrça variablas e pauc especificas. Trobam d'entre los efièches: estabordiment, feblesa, nausèas, ipo o ipertermia, aument del glucosa dins la sang, prusor, aument de la frequéncia cardiaca, produccion de saliva e de mucositat e de tremblòta. D'unes usatgièrs, coma Albert Hofmann, sentián un gost metallic tant que duravan los efièches.
L'LSD es pas considerat coma addictiu.
Psicologics[modificar | modificar la font]
Los efièches psicologics del LSD -nomenat comunament un viatge o trip- varian fòrça segon la persona e dependon de factors coma las experiéncias prealablas, l'estat mental, l'ambient e la dòsi. Varian tanben d'un viatge a l'autre. Un viatge pòt aver d'efièches psicologics de long tèrme; fòrça usatgièrs dison que l'LSD los causèt de cambiaments significatius de la personalitat.
Qualques efièches psicologics comprenon la vision de colors vivas, d'imatges que se mòvon e de dessenhs colorats que se veson los uèlhs barrats, un sens del temps alterat e de formas geometricas suls parets e d'autres objèctes, objèctes que cambian de forma e pèrda del sens de l'identitat. Qualques usatgièrs senton coma una dissolucion d'eles meteisses e del mond exterior.
Se l'usatgièr se tròba dins un ambient ostil o es pas preparat psicologicament per aqueles efièches, es fòrça mai probable que l'experiéncia sembla desagradabla, causa que se passa pas per aqueles que se tròban dins un luòc agradiu e tranquil, o que son preparats.
Sensacions e percepcions[modificar | modificar la font]
L'LSD causa un estat alterat dels senses, las emocions, la memòria, lo temps e la vigiléncia que dura entre 6 e 14 oras. Comença mai sovent 30 o 90 minutas après l'ingestion. Los cambiaments de la percepcion del son e de la vista son tipics. Los efièches visuals comprenon l'illusion del movement de las superfícias estaticas (coma las parets), l'apeison de figuras geomètriques en movement, una intensificacion de las colors e la luminositat, de nòvas texturas d'objèctes e de vision fosca. Los efièches sonors de l'LSD comprenon la sensacion de resson, cambiaments en l'abiletat de diferenciar los sons e una intensificacion de l'experiéncia de la musica. De dòsis mai nautas causan d'efièches mai fòrts.
Trebolums[modificar | modificar la font]
Pasmens se s'atribuí a la substància tota mena d'efièches negatius per la salut, la pròva clinica demora a èsser mostrada. I a pas de sequèlas que se pòscan veire suls electroencefalogramas, ni suls ressonàncias magneticas nucleara, nimai sus quin que siá autre examèns neurològics. Es solament provat que, per de personas ja patissent de malautiás mentalas, l'experiéncia psiquedelica pòt far espelir los problèmas. Un cas celèbre es aquel de Syd Barrett, compositor dels primièrs succèsses de Pink Floyd.
S'ignòra plan quina es la causa de l'accion del LSD (agís suls receptors de la serotonina, un neurotransmissor fòrça important dins lo cervèl uman e dels mamifèrs), l'administracion de LSD es fòrça efectiva per tractar las migranas e dolors similaras; coma o fa la psilocibina, un principi psicoactiu trobat dins los campairols allucinogens. A causa que la proïbicion d'aquelas substàncias, las enquestas sus la siá efectivitat per redusir lo dolor s'es pas pogut far; mas fòrça farmacobiologistas penson que la siá efectivitat es fòrça similara a la dels opiacèus (coneguts per l'eficiéncia e lo poder addictiu e per crear de tolerància relativament rapidas).
Curiositats[modificar | modificar la font]
Quand The Beatles publiquèron la cançon Lucy in the Sky with Diamonds, fòrça gents (coma Timothy Leary) interpreton que lo títol èra un acròstic intencionat de LSD. John Lennon desmentiguèt lèu aquela interpretacion, afirmant que prenguèt lo personatge d'un dessenh de lo sieu filh Julian. L'album de succèsses e remixs d'Enigma, de nom Love, Sensuality, Devotion es, tanben, un acròstic de LSD.
I a un pichon aumenatge al Doctor Hofmann dins lo mond dels consomators de LSD: i a un trip nomenat "la bicicleta", en onor al centenari scientific, aquel explica que pendent un de las seunas primièras experiéncias amb lo LSD, ne prenguèt una dòsi mejana al tornar en bicicleta de la facultat cap ò d'el, faguèt "un dels melhors viatges" de la seuna vida.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
En castelhan[modificar | modificar la font]
- LSD, per Antonio Escohotado
- Lo LSD: quimia, salud y libertad
- Tratamiento De la esquizofrenia infantila utilizando LSD y psilocibina, paur Gary Fisher
En anglés[modificar | modificar la font]
Mejans de comunicacion[modificar | modificar la font]
- Hofmann’s Potion An LSD Documentary
- Power and Control LSD in The Sixties Video Documentary
- Wired News: Long Trip for Psychedelics, September 27, 2004
- Who's Got the LSD? These Days, Almost Nobody
- Northern Californian LSD makers found guilty
- Pickard And Apperson Sentenced On LSD Charges Official DEA press release on the "Largest LSD Lab Seizure In DEA History"
- LYSERGIC Book Written About Pickard Case
- Salon.com: Dr. Hofmann's problem child turns 58, April 16, 2001
Referéncias scientificas[modificar | modificar la font]
- A Critical Review of Theories and Research Concerning LSD and Mental Health
- Definitions of Addiction, Physical Dependence, and Tolerance
- LSD - My Problem Child online, by LSD inventor Dr. Albert Hofmann (highly recommended, pun intended)
- The Neurochemistry of Psychedelic Experience, Science & Consciousness Review
- Aldous, F. A. B., Barrass, B. C., Brewster, K., Buxton, D. A., Green, D. M., Finder, R. M., Rich, P., Skeels, M., and Tutt, K. J., "Structure-Activity Relationships in Psychotomimetic Phenylalkylamines," Journal of Medicinal Chemistry, Vòl. 17, 1100-1111 (1974)
- Current LSD Research
- Searchable LSD Bibliography
- LSD Synthesis Procedure in TIHKAL
Legendas urbanas[modificar | modificar la font]
Generales[modificar | modificar la font]
- Erowid LSD Vault
- Good Drugs Guide
- LSD Visual experiéncia
- Spirit Plants Forums
- Dr. Timothy Leary
- The Lycaeum Archive → LSD
- Yoism - Scroll down for an optical illusion that demonstrates some of the Visual effects of LSD


text:
deman Euròpa
lo lugar , la tèrra promesa , l' America , l' Eldoradò l'astre bèl dels occitans, boca badanta per Brussèlas de l' asuèlh, blau, enamorats, dins sa camisa de fat , desvariats sul sulhet de son bronza cuol polit tremolant dins sa nuditat naturala. A ressegar de longa la vertat novèla. Son credò qué! Deman catalans , escocés, bascs, se van trobar lo camin cap a l'immortala segur, e.... segur ??? de segur l'occitan seguirà lo tremoladís del bolegadís del paradís gigant dels parladís. L'avenidor dels pòbles muts es aquí. O nos dison totes los cresents . Merces d'Euròpa serem liures Siam segurs d'èstre liures. Ambe Euròpa, es la pacha . Angela lo te va quichar lo francimand centralisaire per desliurar nòstra lenga. E capitarem de far deman . Tot çò qu'encapem pas jamai de far jol jo del rei o de la republica . Al vilatge coma a la region. Solide ambe l'Euròpa l'aurem Occitània. Levat que........ , levat que .......... me comp…


text:
Divendres, 23 de junh de 2017, 03h00 Societat,Libres,Lenga
Los abonats a La Setmana son a mand de recebre lo primièr numèro fach en partenariat amb Jornalet. Un numèro fòrça complet amb d’articles d’actualitat, d’opinion e un dossièr central consagrat al torisme, un zoom sus la Fondacion Musèu dera Val d’Aran, ganhanta del prèmi Robèrt Lafont; de reportatges sus la revòlta del Rif e la situacion de las lengas autoctònas en Ghana e Tògo, lo retrach de Cecila Chapduelh e un fum d’articles e d’informacions interessantas.
Comença atal una mutualizacion dels mèdias, menada a bon tèrme gràcias a la Federacion Interregionala dels Mèdias Occitans (FIMÒC), que los dos mèdias ne fan partida. La tòca es d’afortir e melhorar la premsa en occitan.
Lo pache se faguèt lo 10 de mai passat, amb un veirat de l’amistat e un brinde via Skype, en preséncia dels confraires de France 3.
Somari de La Setmana, num. 1079
P2 — Los lectors de la setmana
P3 — Editorial « I'm Happy ! » (gascon)
P4 — La setmana internacionala: « Marròc : la revòlta del RIF » (lengadocian)
P5 — L'opinion de la setmana: « Los 5 ans deu Jornalet segon lo CIRDÒC » (gascon)
P6 — L'actualitat en bracas (lengadocian/aranés)
P7 — L'opinion de la setmana: « Que faire ambe lo site antic de Sant Victor ? » (provençau)
P8 e 9 — Dorsièr: « LaTorisme, enter profieit e sauvaguarda » (gascon)
P10 — Zoom de La Setmana: « La Fondacion Musèu Etnologic dera Val d'Aran » (lengadocian)
P11 — L'actualitat en bracas (gascon)
P12 — Reportatge de la setmana: « Bilingüisme secret en Africa » (lengadocian)
P13 — Expressions occitanas (lengadocian)
P14 — Cronica de Joan-Nadau Commères: « Los EPI que son miaçats » (gascon)
P15 — Agenda Cultural (lengadocian)
P16 — Retrait de La Setmana: « Cecila Chapduelh, crear per transmetre » (lengadocian)
Vinga i encara mes, quantes mes revistes en Occità hi hagi, a mes gent arrivarem, i tothom podrà llegir sobre el que passa al País, en la llengua de la terra.
I si es fes així amb tot, premsa, ràdio, televisió i internet, llegir i sentir en Occità, seria el mes normal del Món, i no ens intoxicarien, amb la informació, afrancesada.
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
L'union fa la força ! Urrà !
#3
Lu jorn que los normaupates — dise pas ‘quò per vos, personaladament — comprendrán que i a un gorg culturau* au mitan dau nòrd e « del sud » de l’occitanistan, espere màs que ‘quilhs gents serán pas luenh dau bòrd avant de ‘vancar.
JP
* pas solament per ‘n afar de grafia, o sabe pas me « d’intercompresson dins los dialectes ». La cultura passa maitot per las plantas o los ‘limauds, per lu terranh…
Òsca per aquel trabalh collaboratiu.
La Setmana e Jornalet an començat lor partenariat, mas la premsa occitana es pas salvada: abonatz-vos a La Setmana e fasètz-vos sòcis dels Amics de Jornalet! :-)
#1 Seriá d'efiech fòrça interessant se per cas un ebdomadari francofòn publicava d'articles dins totei lei variantas d'Oïl dins sei paginas. Lo crompariáu amb grand plaser.
#4 Sabi pas manco se ne s'avisèt de l'absurditat de son comentari...
"Comparaison n'est pas raison", as they say in France. :D :D :D
#4
L'estandardisacion es una etapa naturala dins l'evolucion d'una lenga.
#1 Comentari nèci, estent que VSD o Paris Match escrivon PAS en picard, champenois, bourguignon, berrichon ... Nautrei respectam la diversitat de nòstra lenga e ne siam fièr, ont'es lo problèma ?
#2 Lo remedi al vòstre, lo sabètz ben : basta qu'unes autors potencials d'articles per la Setmana (o pel Jornalet) pòrten la votz del nòrd occitan dins aquestas paginas, tot simplament. Aquò dit, me sembla que su principi, tot çò escrit en occitan es occitan e que, per consequent, s'adressa a tot Occitana e tota Occitana…
#1
Atz rason e dau mesma biais sei ben aüròs de iò saber, que la livrada lemosina de la linga sembla pas i estre.
Mai-que-tot, los e las d'Auvernha van se sonjar concernats-adas per l'afar.
JP Bertrand


text:
22/06/2015
Chamin de Copagòrja, le nouveau roman policier de Joan Ganhaire
Après « Vautres que m'avetz tuada » en 2014, Joan Ganhaire fait reprendre du service à l'équipe du commissaire Darnaudguilhem de Maraval pour le quatrième volet de ses aventures policières. Mais cette fois, c'est depuis son lit de convalescence chez ses parents adoptifs à Puegmaurin qu'il conduit l'affaire. Perque, sabetz, lo Sandon se faguet (enfin !) operar de son januelh. Queste còp, l'afar parla d'un òme que faguet set annadas de preison per un murtre que a pas comés. « L'idèia me venguet quante io tanben era a l'espitau e podia ren far, ço ditz l'autor. Quò me balhet un punt de despart e me sei botat a brochar l'istòria. De segur, i a una trama, mas daus un còp, un personatge, una situation imprevisda pòt tot chanhar. Queste còp, quo es un bocin de papier de musica, un grope folclòric... ».L'auteur nous en a confié les premières phrases : « Era quí, d’en-pès en plen solelh a la caforcha de Fontlauriera. L’autobus l’aviá pausat lai e era tornat partit dins un siulament de pòrtas que se barren. Quo era pus lo vielh pilòt de feralha e lo Bertrand que lo menava qua’iment de maison en maison. Queu-qui, Diu sap ente era partit, benleu drech a Maraval. Ne’n aviá raibat de quela caforcha, curiosament mai que de la maison, ente coma la memet, aviá passat mai de quinze ans. Dins sos raibes de libertat, quo era quela plaça que li veniá d’en prumier. Un jorn, serai quí, libre. E queu jorn era ‘ribat. Eran estats plasents que li ‘vián escorcit sa pena de tres ans. Quo era pas estat sens mau, mas aviá talament estat durant quilhs set ans, sens romar, sens se planher, sens la mendra manifestacion de meschanta umor, que avián ren trobat a l’encontre de la requesta de son avocat. Enquera un grand mot… D’alhors, quo era pas lo mesme que per lo procès… Era estat talament bon, queu-qui, que un ‘nava pas tròp lo trobar en dire. Lo noveu era vengut lo veire de temps en temps. Aviá dich que l’autre era partit sap pas ente, e que, eu, era estat mandat per una associacion que s’ocupava daus dròlles de l’ Assistança...».
Une histoire qui trouve son origine trente ans avant les faits. « Chamin de copagòrja », dans la collection Crimis, 15€, IEO Edicions- Novelum, en vente chez votre libraire.
Denis Gilabert
Les commentaires sont fermés.


text:
Casalets de l’escòla
17 juin 2004 08:00 0 messages
activitats deu dimècres
- lo 16 de junh de 2004
Un còp per mes, quauques calandrons son a l’escòla per plantar, semiar, aigar, amassar las granas de pin (los pinhòts), tirar las èrbas e los cassos petits, o bolegar la tèrra, dab Ania e sa filha Valèria.
Rendut-compte mesadièr de viéner.
au mes de deceme
a la prima
- la ploja de la prima, Victòria
los cassos petits
La mairau tòrna deu Parc
Dans la même rubrique
3 septembre 2006 – Frutas de sason
18 mars 2006 – Mervelhas
18 mars 2006 – Lo temps deu mimosà
8 mars 2006 – Rospic o lança-pèira
18 février 2006 – Audèths de heurèr


text:
Anóncias d’estagis d’estiu en Gasconha http://eoe-oc.org e Provença https://www.facebook.com/Rescòntres-Occitans-en-Provença-134619037141284/ e de formacions en Bearn.
Guy Latry qu’ei un passaire.
Que l’encontram au parat de la sortida en çò de las edicions In8 de Romans (lo gojat de noveme-la pluja-lo camin de tèrra / le jeune homme de novembre-la pluie-le chemin de terre), de Bernard Manciet (1923-2005) d’ara enlà disponibles en francés dens navèras arreviradas en çò de l’editor bearnés. Lo gojat arrevirat per Estela Comellas e Guy Latry, La ploja per Guy Latry e Lo camin de tèrra per Sèrgi Javaloyès e Guy Latry.
Que trobaràn las versions en lenga nosta en çò de Per Noste e Reclams.
Romans/Bernard Manciet, trad., prefàcia, notícia, bibliografia Guy Latry, trad. Estela Comellas trad. Sèrgi Javaloyès. -Sèrra Morlaàs: In8, 2018 (Escapades, dir. Coll. Sèrgi Javaloyès). 350 p. 2018. 22 euros.
Las musicas d’En ondas :
Lubat Poiesiques, St Just Blues
Crestian Vieussens Esquiç seguit d’auròst 7 e 9
Manufactures verbales : Sonets – La seda, Negue pelami, Nòpa, talha, talhuca dit per Bernat Manciet.
Sonaus de Denis Fournier e Percussions Profile Le Mystère de la Pyramide
Like this:
Like Loading...
Au sommari tòcas patrimoniaus :
la revista Patrimòni n° 73
The November Boy , la version en anglés (arr. James Thomas) deu Gojat de Noveme (1964) de Bernat Manciet en çò de Francis Boutle Publishers
La corruda-relais Ligams – La Passem dab l’entervista conjunta de Veronica Dordeins e Clamenç Masseillou, 1èra edicion de 2018 http://lapassem.com
Las musicas d’En ondas :
• Elektrik consort EC Cashmir
• Arnau Obiols Lliberim Marxa a l’atzard
• Albert Marcoeur Sports et Percussions Sports en plein air
• Fournier e Percussions Profile Les Quatre chemins + Le passage du désir
• Re Niliu Caravi Alla callafricana
• Joan Francés Tisnèr Transpòrts Tisnèr SA La corruda
Sonaus de Denis Fournier e Percussions Profile Le Mystère de la Pyramide
Like this:
Like Loading...
« Tots aqueths huecs » sonet 16 B. Manciet musica JF. Tisnèr
© Joan Francés Tisnèr
via « Tots aqueths huecs » sonet 16 B. Manciet musica JF. Tisnèr — Hadiu
Save
Like this:
Like Loading...
Jòclong numèro 16 16/01/2014
La poesia e la votz de Bernat Manciet dens « Sonets » de Manufactures Verbales. Hicats en musica per Jakes Aymonino. Dab las votz cantadas Nadine Gabard, Marie-Anne Mazeau, Patrick Gelie, Henri Marliangeas, Joan Francés Tisnèr, Jakes Aymonino. E las votz deus comedians Isabelle Loubère e François Mauget. 2007. Lib. 16 p. Ill. Sebastien Carlier PNRLG.
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitat o espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...


text:
Emission dau 12 de abril de 2018
A Sant-Cristòu dins Eraut, Carnaval se festejèt a travèrs lei pichòts totems, qu'èron a l'onor lo 18 de Març. Veirètz la naissença de dos baragonhets, enfantons dau totem la Baragònha a Sant Cristòu. Descubrissètz leis imatges de l'espectacle « enfantament totemic » prepausat per lo Théâtre des origines. A l'entorn d'aquel eveniment urós, leis pichons d'autreis animaus totemics venguèron potonejar la maire Baragònha e sa progenitura. Una mena de Nativitat revisitada.
Un reportatge de Lisa Gròs.
Aquela exposicion propausa un agach complèt sus los diferents aspèctes de la vida e de l’òbra de Jòrgi Gròs. Es construcha a l’entorn dels quatre axes principals qu’an marcat son percors : lo trabalh a l’entorn de la pedagogia Freinet, l’accion militanta ocitanista ancorada dins lo territòri nimesenc e l’òbra d’escriveire occitan, marcada a l’encòp per lo biais del romancièr e lo del contaire.
Emission dau 3 de mai de 2018 :
Gerard Lattier es un artista nascut a Nimes. Aqueu Gardès que pintra despuèi jovenet, faguèt sa 1èra mòstra en 1958 que marquèt la debuta d'una longa carrièra d'artista pintre. Sei tablèus dei colors vivas, que semblan a d'illustracions de libres per enfants, definisson un estile particular que trabalha dempuèi totjorn e que fai l'identitat de sa pintura. Dins aqueste reportatge, Gerard Lattier nos presenta sei tèlas en omenatge a Ania, sa femna.
Un reportatge de Lisa Gròs.


text:
Aubrives
Aubrives es una comuna francesa del departament de las Ardenas e de la region de Champanha e Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aubrives Es un vilatge al bòrd de la Meuse, qualques quilomètres al sud de Givet.
Aubrives est un village au bord de la Meuse, quelques kilomètres au sud de Givet.
Aubrives Es un vilatge al bòrd de la Meuse, qualques quilomètres al sud de Givet.
Aubrives est un village au bord de la Meuse, quelques kilomètres au sud de Givet.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Qu’ei ua lenga com las autas. Qu’estó lenga oficiau deu Bearn dinc en1793. De mei, qu’ei ensenhada en totas las universitats deu monde.
Que’s pòt devisar de tots los subjèctes en occitan : los tèrmis filosofics, scientifics, tecnicas actuaus que son bastids com dens cada lenga romanica en partir de las basas linguisticas latinas e grècas.
Lenga de cultura, l’occitan qu’avó a l’Edat Mejana un arrajada europèa. Qu’ei la lenga de la poesia deus trobadors, hont de tota la literatura europèa modèrna.
Despuish mila ans, l’occitan qu’a avut escrivans ilustres : Pèir de Garròs, Frederic Mistral (prètz nobel de literatura en 1904), Cesari Daugèr, Simin Palai, Joan Bodon, Bernat Manciet, … La literatura occitana que contunha de víver e romans numerós, novèlas que pareishen enqüèra uei lo dia.
La lenga occitana que’s tròba en :
La premsa escriuta peu biais de :
cronicas hens deus jornaus « Sud-Ouest » e « La République des Pyrénées »
lo setmanèr « La Setmana » escrivut tot en occitan.
Las ràdios :
Ràdio País, France Bleue Gascogne, …
La television :
« Punt de Vista », sus France 3 Aquitaine …
Edicions e revistas :
Edicions e Revista Reclams, Edicions Fédérop, IEO IDECO, Letras d’Oc, Revista e Edicions OC, Per Noste Edicions e la soa revista « País Gascons », …
La musica :
Nadau, Los Pagalhós, Xarnege, Familha Artús, Diubiband, Los Menestrèrs Gascons, …


text:
Tornafuèlha
Tornafuèlha (oficialament en francés Tournefeuille) qu'ei ua comuna au ras de Tolosa, hens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Lo nom Tornafuèlha n'a pas de provenença segura.
Los sons estatjants que s'apèran los tornafuelhés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada hens la banlèga Sud-Oèst de Tolosa, qu'ei traucada per Toish, arriu qui's junta dab Garona. Accès par l'Autocaminau A624 01
Istòria[modificar | modificar la font]
Las purmèras tralhas de poblacion que datan de la preïstòria, com ac muishèn cavaments hèitas lo long de Toish. Mès lo vilatge ne's forma pas sonque mentre l'Edat Mejana. Tornafuèlha qu'ei ua senhoria e l’annèxe de la parròquia de Sant Nicolau de Tolosa tanlèu 1503. La senhoria que vad un marquisat au temps de Loís lo XIV-au.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia segon l'INSEE[1] :
Tornafuèlha que demòra un vilatjòt dinc a las annadas 1960, en arribar tot escàs au millierat de poblants. De 1960 a 1990, la vila que creish d'un biais exponenciau : gràcias au dinamisme de Tolosa, que prava de 2200 a 17000 poblants. En 1999, que comptava uns 22000 estatjants (dadas INSEE) e benlèu de 25-28000 poblants en 2005.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Pèire estoc bastida en en 1770 dab un campanau-mur caracteristic
- Lo castèth, uei Comuna, data de Loís lo XIIIau.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Lo president de la Republica Francesa, Gaston Doumergue, que prengoc la soa retirada a Tornafuèlha en 1931. Arron deus eveniments sanhós deu 6 de heurèr de 1934 e de la crida a Tornafuèlha deu president Daladier, que vad president deu Conselh entà 10 mes, abans de se'n tornar retirar hens lo son ostau deu davantau tipic qui ei tostemps apitat.
- Yannick Souvré : jogaira de basket-ball
- Gaël Clichy : jogaire de football a Arsenal.
- Amandine Bourgeois : cantaira, vencedora deu concors nacionau "Nouvelle Star" 2008.
Cultura[modificar | modificar la font]
Cinèmas[modificar | modificar la font]
Tornafuèlha qu'ei dotat d'un cinèma Utopia, un cinèma independent, honset deu Castèth, darrèr de la Comuna.
Estructura culturau d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
La Botiga d'Escritura deu Grand Tolosa, situada a Tornafuèlha, qu'ei un centre d'arressorsas deus talhèrs d'escritura, qui perpausan talhèrs de creacion a las 25 comunas deu *Grand Tolosa.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=31557&produit=P_POPA&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR


text:
04/11/2016
Raibe negre 37 per Gilbert Borgés
Rocamador. Octòbre. Montat jurcant’a la basilica. Dau monde enquera. Daus pelegrins. An lors bastons per marchar. Pas de lords bastons coma autres còps. De finas tricas de nosilhier. Los an quilhats un pauc pertot sus la plaçòta per entrar dins la ‘gleisa. Essaie d’entrar a mon torn. Pòrta barrada. Deu i aver una messa. Dau monde ‘rieban enquera. Viran la ponhada e entran. Ai pas saubut far. Me ralete darier ilhs. Tròbe una plaça entre la pòrta e un pilier. Quo es clafit.
E quò chanta, aquí dedins ! E quò chanta ! « Que ma gòrja chante ta lovanja ! Que ma gòrja chante ta lovanja !.. » I a daus jòunes. Quo es ilhs que chantan lo mai fòrt.
Quò ‘chaba per se ‘restar. Dau monde suerten. Pòde veire la vierja negra. Me sembla diferenta dau dernier còp. Mai clara.
Aura, pòde veire una vielha femna daus piaus corts e gris, vestida d’una lonja rauba negra, que fai un pauc de menatge. Pausa de las telas sus los muebles. Quand se revira, vese que quo es un òme. Benleu un transesuau.
- Quo es lo curet, çò-ditz ma femna que m’a seguit.
Los goiats suerten d’un còp. Los segue. se’n van recuperar lor baston. E puei s’amodelonan a la grilha, a drecha en surtir de la ‘gleisa. A l’endrech que i a una grilha. A l’endrech que i a una grilha emb d’un sarcofatge darier. D’aprep que i fuguet descrubert un còrps bien conservat qu’an baptisat Amador. A l’endrech que i a una grilha emb d’un sarcofatge darier e ente los pelegrins laissan una pieça.
Los goiats an lançat una casqueta dins lo sarcofatge. Dos la tenen bien a plat emb lors bastons. Los autres rasclan lo fons emb lors tricas per far ripar las pieças dins la casqueta. De temps en temps, montan la casqueta per ne’n recuperar lo contengut.
Darier, los parents, chaussaduras de marcha e grands bas aus pes, chapeu sus la testa, trica de nosilhier a la man e gròssa crotz de boesc penduda au còu risen.
- De la grana de baraquen, çò-ditz l’un a son vesin.
Gilbert Borgés
07:11 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (1)
Commentaires
Adiu,
Brave texte.
Quò es un biais de romivatge profiechos, que pàia bien !
Si manca d'afanar lo paradis o lo percatori, entau, pódran amodelonar quauques sòus per compensar los despens dau viatge religios. Plan fin !
Écrit par : JOAN-IVE AGARD | 04/11/2016
Les commentaires sont fermés.


text:
Lalleyriat
Lalleyriat en arpitan ( Lalleyriat en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la Nautor-Bugey, en bordure sud de la cluse Nantua-Bellegarde e al nòrd del scenari de Retord.
Commune du Haut-Bugey, en bordure sud de la cluse Nantua-Bellegarde et au nord du plateau de Retord.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Parròquia mencionada dempuèi lo Sègle XII.
Lo Poizat n'i aguèt desligat lo 6/12/1827
Paroisse mentionnée dès le Sègle XII.
Le Poizat en fut détaché le 6/12/1827
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]