text:
Relacions internacionalas
Los tèrmes Relacions Internacionalas o Estudis Internacionals (aquel darrièr de l'anglés International Studies (IS),) fan referéncia a la sciéncia que tracta de l'estudi dels afars estrangièrs e de las grandas questions del sistema internacional: Lo ròtle dels Estats, de las organizacions internacionalas, de las organizacions non governamentalas (ONG) e de las entrepresas multinacionalas. Las relacions internacionalas apartenon, a l'encòp, al domèni academic e al domèni politic. Pòdon èsser estudiadas o dins una optica positivista, o dins una optica normativa, e ambedoas cercan a analizar coma formular las politicas internacionalas dels païses
Se las Relacions Internacionalas apartenon istoricament al domèni de la Sciéncia Politica, l'accent se pòrta totjorn mai cap al domèni economic mejans l'Economia Politica Internacionala desvolupada dins los ans 1970. Encara, d'altres camps academics son concernits: Lo Drech Internacional, la filosofia, la geografia (dins sa branca geopolitica), la sociologia, l'antropologia, eca.
Suls tèmas mai estudiats, se trapan: la globalizacion, l'Estat, l'ecologia e lo desvolopament sostenable, lo terrorisme e lo crime organizat, la proliferacion nucleara, lo nacionalisme, lo desvolopament economic, las finanças internacionalas, los dreches umans e mai.
Somari
- 1 Perspectiva istorica
- 2 L'estudi de las Relacions Internacionalas del punt de vista politic
- 3 Las aisinas de las Relacions Internacionalas =
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
Perspectiva istorica[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En general, la tradicion situa lo començament de las Relacions Internacionalas amb los tractats de Vestfàlia de 1648, que marca la naissença de l'Estat Modern. Anteriorament, l'organizacion politica de l'Euròpa Medievala reposava sus un vague òrdre religiós ierarquizat. Los tractats de Vestfàlia foguèron instituits jol concèpte legal de sobeiranetat, es a dire, las legislacions nacionalas son l'autoritat darrièra a l'interior del territòri nacional. Alara dins la Grècia antica o Roma l'autoritat demorava dins las ciutats, a partir de Vestfàlia s'impausèt la nocion de sobeiranetat nacionala.
Los tractats de Vestfàlia butèron la construccion dels Estats Nacion independents, e tanben l'institucionalizacion de la diplomacia e de las armadas. Aquel sistèma europèu foguèt exportat en America, Africa e Asia subretot per la colonizacion. Lo sistèma actual resulta de las descolonizacions pendent la Guèrra Freja. Se consideram l'Estat Nacion coma «modèrne», se pòt dire qu'i a divèrses estats que l'adoptèron pas, alara que d'autres pasmens que lo faguèron mas s'anèron cap en d'abans poirian èsser qualificats de «postmodèrnes". Las Relacions Internacionalas modernas ensejan d'explicar las relacions entre aquelss diferents tipes d'Estats. Los "nivèls d'analisi" constituisson un biais d'abordar lo sistèma internacional e incluson: un nivèl individual, l'Estat, un nivèl internacional, aquel dels afars transnacionals e intergovernamentals, e un nivèl mondial global.
Aquò qu'es explicitament reconegut coma la teoria de las Relacions Internacionalas se desvolupèt pas abans la Primièra Guèrra Mondiala. Pasmens, la teoria de las relacions internacionalas foguèt alimentada pels apòrts d'autras disciplinas. Fòrça autors citan l'istòria de las Guèrras del Peloponés de Tucidinas coma lo punt de despartir de la teoria realista que contunhèt amb Lo Leviatan de Thomas Hobbes e Lo Prince de Maquiavèl. De biais similar, la teoria liberala de las relacions internacionalas foguèron influenciadas per Amanieu Kant e per Jean-Jacques Rousseau. Pasmens la nocion actuala dels dreches umans siá considerablament diferenta d'aquela que defendavan los tenents de la lei naturala (Francisco de Vitoria, Hugo Grotius e John Locke), testimònia dels primièrs esfòrces per afirmar certans dreches generals amb per basa una umanitat comuna. Encara, cal dire que lo sègle XX, lo marxisme tenguèt una cèrta influéncia sus la fondacion de la disciplina de las Relacions Internacionalas.
Estudi de las relacions internacionalas[modificar | modificar la font]
Inicialament, las Relacions Internacionalas vistas coma un camp d'estudi diferent èra una specificitat britanica. La primièra cadièra de Relacions Internacionalas foguèt creada en 1919 a l'universitat de Aberystwyth, e confiada a Alfred Zimmern, mercé a una dona de David Davies. Al començament dels ans 1920 una autra cadièra foguèt tanben creada a la London School of Economics a la demanda del prèmi Nobel Philip Noel-Baker. La primièra universitat consagrada plenament a las Relacions Internacionalas èra l'Institut de hautes études internationales, fondada en 1927 a Genèvra per William Rappard. Acviá per objectiu de formar los diplomatas associats a la Societat de las Nacions e foguèt un delas primièras a fornir de doctorats en relacions internacionalas.
La Edmund A. Walsh School of Foreign Service de l'Universitat de Georgetown es la facultat mai vièlha dedicada a las Relacions Internacionalas dels Estats Units d'America. Lo Committee on International Relations de l'Universitat de Chicago foguèt en 1928 la primièra a fornir de diplomas universitaris dins aqueles camps. Entre autras escòlas se pòt citar: la School of International Service de l'Universitat Americana, la School of International and Public Affairs de Columbia University, la School of International Relations de l'Universitat de St Andrews, l'Elliot School of International Affairs de George Washington University, la Fletcher School de Tufts University e la Woodrow Wilson School of Public and International Affairs de Princeton University.
L'estudi de las Relacions Internacionalas del punt de vista politic[modificar | modificar la font]
Las teorias[modificar | modificar la font]
Liberalisme[modificar | modificar la font]
Pels liberals, las relacions internacionalas son percebudas coma un factor de progrés e d'escambi. Tan al nivèl internacional coma al nivèl nacional, los liberals meton l'accent sus la nocion de poder contrapoder. Insistisson sul ròtle de l'opinion pública, del drech e de las institucions internacionalas que venon limitar lo poder dels Estats. Actualament, aquel corrent d'opinion deu afrentar las fòrças del capitalisme mondial que sapan l'aparenta «victòria» de la democracia liberala aprèp de la fin de la Guèrra Freja. Entre los grans autors liberals actuals, Joseph Nye insistuiguèt dins la nocion de Poder suau e dins la nocion d'interdependéncia complèxa, desvolupada amb Robert Keohane.
Tres punts importants caracterizan l'interdependéncia complèxa:
• L'usatge de fòrças canals d'accion entre las societats dins los escambis transnacionals e transgovernamentals.
• L'abséncia de ierarquiá clara dins lo tractament dels afars internacionals.
• Una disminucion de l'usatge de la fòrça e del poder coercitiu dins las relacions internacionalas.
Idealisme politic[modificar | modificar la font]
La fin de la Primièra Guèrra Mondial impliquèt una revolucion paradigmatica dins l'estudi de la politica mondiala. S'afrontèron divèrsas perspectivas sus las relacions internacionalas, com lo marxisme e lo nacionalsocialisme (faissisme). Mas, la perspectiva coneguda coma idealisme politic, capitada per Woodrow Wilson, comencèt a dominar los estudis sus las relacions internacionalas.
Los idealistas partejan una perspectiva sul mondez basada disn cèrtas cresenças:
- la natura umana es essencialament altruista e, alara, las personas an la capacitat de s'ajudar e collaborar matualament;
- Lo compòrtament uman marrit es lo resultat d'institucions e arranjaments estructurals, ven pas de la quita natura dels umans;
- en consequéncia, la guèrra es evitabla, perque es lo producte de cèrtas institucions que la promòvon, que poirian èsser neutralizadas;
- la societat internacionala deuriá se reorganizar per reconéisser la guèrra coma un problèma internacional e eliminar aquelas institucions que la promòvon, en favor d'aquelas que promòvon la patz.
Los programas principals de reformas idealistas consistisson subretot tres grops. Un grop consacrat a la creacion d'institucions internacionalas per remplaçar lo sistema anarquic d'equilibri del poder, que predominava a l'epòca precedent la Primièra Guèrra Mondiala. Aquel sistèma nòu seriá basat sul principi de la seguretat collectiva, que pretend qu'un acte d'agression per quin que siá Estat seriá percebut coma agression cap a totes los Estats. La Societat de la Nacions encarnava aquel principi, en metent l'accent idealista sus la possibilitat de la cooperacion internacionala coma mecanisme principal per resòlvre los problèmas globals. Un segon grop de programas idealistas soslinha lo contraròtle legal de la guèrra. Se cerca a resòlvre las disputas mejans de mecanismes legals, com la mediacion e l'arbitratge. Exemples d'aquesles programas son la Cort Permanenta de Justícia Internacionala e la ratificacion del Pacte Kellog-Briand de 1928, que prohibiá la guèrra coma instrument de politica nacionala. Un tresen grop de programas idealistas se concentrava a reduire l'invetiment dels Estats dins las armamas mejans d'acòrdis de contraròtle d'armas e autres biaises.
Se considèrae que la primièra òbra representativa de l'idealisme es Cap a la patz perpetua, d'Immanuel Kant.
Realisme politic[modificar | modificar la font]
Pels realistas lo sistèma internacional es anarquic. L’important es la lucha que la competicion entre los Estats per seguir e per afirmar lo lor poder sur la scèna internacionala. En general los autors realistas se pausan quatre questions centralas
- « Quinas son las principalas fonts d'estabilitat o d’instabilitat del sistèma international »
- « Ont es actualament la balança dels poders »
- « Cossí los grands poders deurian se comportar los uns caps als autres atal qu’amb los Estats mai flacs »
- « Quinas son las fonts e las dinamicas de cambi de la balança dels poders actuala »
Se distinguís en general lo realisme del neorealisme. Pasmens qu'ambedos tèrmes sián a vegadas intercambiables, existís entre los dos un cèrt nombre de diferéncias essentialas. La mai importanta es que la teoria realista met al centre de tot la natura umaine e la volontat de dominacion que li seriá associada alara que le neorealisme, a la seguida de Kenneth Waltz, se referís pas a una natura umana mas plaça al centre de son analisi las pressions exercidas par l'estat d'anarquia.
Principals autors: Raymond Aron, Edward Hallett Carr, Robert Gilpin, Samuel Huntington, George Kennan, Stephen Krasner, Hans Morgenthau, Kenneth Waltz, John Mearsheimer
Escòla anglesa[modificar | modificar la font]
L'escola anglesa prend las seunas fonts al començament del sègle XIX amb los autors Graham Wallas o Alfred Zimmern. L'apròcha es pas positivista, mai puslèu racionala e normativa. Analiza las relacions internacionalas jos l'angle de la Granda Societat o d'una societat internacionala. Sus aqueles punts, se tracta d'una varianta idealista de l'escòla liberal qu'a la diferéncia dels realistas, se focaliza exclusivament sus las relacions interestatals. Doas grandas variantas son perceptiblas:
• Un corrent solidari preeminent, que met l'accent sul drech internacional e la securetat collectiva.
• Un corrent particularista que met mai l'accent sus la cooperacion interestatala.
Qualques autors importants d'aquel moviment son Hedley Bull, Barry Buzan, Thimothy Dunne, Martin Wight.
Lo constructivisme[modificar | modificar la font]
Pels constructivistas, la conaissença es pas lo resultat d’un processus passiu e objectiu mas es inseparable d’un ensems de mots de lengatges d’idèa que a l'encòp condicionèt e es condicionat par ela. Dins aquelas condicions los constructivistas s’interroguèron su las interaccions entre actors de la politica mondiala en estudiant l’influéncia dels sistèmas de las normas internacionalas.
Principals auters: Friedrich Kratocwil, Nicholas Onuf, Christian Reus-Smit, John Gerard Ruggie, Alexander Wendt
Teoria critica[modificar | modificar la font]
L’escòla critica se focaliza sus l’estudi de las inegalitats del sistèma internacional e integran dins lo camp de las relacions internacionalas de factors coma las classas socialas. Interrogan e mai la nocion d’Estat.
Principls auteurs : Robert Cox, André Gunder Frank, Stephen Gill, Antonio Gramsci, Jurgen Habermas, Andrew Linklater
Las aisinas de las Relacions Internacionalas =[modificar | modificar la font]
- La diplomacia es a dire la practica de la negociacion e dels escambis entre representants dels Estats. Las sanccions, lo recors a la fòrça e las negociacions economicas internacionalas subretot al nivèl del comèrci mondial, alara qu'essent ticicament considerats coma de la diplomacia son en realitat d'aisinas interessantas dins lo cadre de negociacions.
- Las sanccions internacionalas constituisson en general lo primièr recors aprèp l'escac de la via diplomatica e son un dels biaises de donar mai de pes als tractats. Pòdon prendre la forma de sanccions diplomaticas o economicas.
- La guèrra, l’usatge de la fòrça es sovent vista coma lo darrièr recors dins las Relacions internacionalas. Per Clausewitz, « la guèrra es lo contunh de la politica per d'autres mejans ». L'estudi de la guèrra dins lo camp de las Relacions internacionalas ocupa doas disciplinas: los estudis militars e los estudis estrategics.
- La mobilizacion de l'opinion internacionala pòt tanben èsser vist coma un instrument de las Relacions internacionales. Aquela mena es subretot utilizada per las ONG Coma par exempla quand Amnesty International nomenava la preson de Guantanamo un « Golag »[1].
- La mesa en avant dels avantatges economics e diplomatics. Per exemple per dintrar dons l'Union Europèa los païses candidats son tenguts de respectar un cèrt nombre de critèris economics e legals qu'acceptan s'estiman que los avantatges l'emportan suls inconvenients.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Martin Griffiths, Steven C.Roach et M.Scott Solomon, Fifty Key Thinkers in International Relations, Routledge, 2009.
- (fr)Stéphane Paquin, La Nouvelle Économie politique internationale, Cursus, 2008.
- (fr)Gérard Kébadjian, Les théories de l'économie politique internationale, Seuil, coll. « Points », 1999
- (en) Lucian M.Ashworth, Creating International Studies, Ashgate, 1999
- (es) Programa de Relaciones Internacionales y Estudios Políticos - Pàgina de la Universidad Militar Nueva Granada
- (es) Rel Inter El Portal de Relaciones Internacionales {es}
- (es)Universidad de Guadalajara - Departamento de Estudios Internacionales - CUCSH
- (en)Theory Talks Entrevistas con especialistas en relaciones internacionales
- (es)Relaciones internacionales, selecció d'articles del Cato Institute
- (es)Centro Argentino de Estudios Internacionales, aplicación de la teoría de las relaciones internacionales a casos prácticos, especialmente de la región latinoamericana]
- (es) La revista electrónica de Relaciones Internacionales


c: text/html

text:
Juvigny-sous-Andaine
Juvigny-sous-Andaine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Juvigny-Jos-Andaine se situa al sud-oèst del Adorna.
Juvigny-sous-Andaine se situe au sud-ouest de l'Orne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1840, Juvigny-jos-Andaine participa a la creacion de la municipalitat de Sant-Michel-de detlos-Andaines en cedint a l'extrèm nòrd-es de lo sieu territòri los luòcs-diches Beaulieu, Grand Gué e lo Clos[3],[4].
En 1840, Juvigny-sous-Andaine participe à la création de la commune de Saint-Michel-des-Andaines en cédant à l'extrême nord-est de son territoire les lieux-dits Beaulieu, Grand Gué et le Clos[5],[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 18 de març 2011
- ↑ Modèl:Géoportail
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Juvigny-sous-Andaine », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 18 mars 2011
- ↑ Modèl:Géoportail

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Òme de Cròsmanhon
Òme de Cròsmanhon
Cran d'un dels individús descobèrts
dins l'abric de Cròsmanhon (motlatge)
L'òme de Cròsmanhon (var. òmi de Cròsmanhon) es un tipe d'Homo sapiens qu'abitèt dins de caunas d'Euròpa ont s'es trapat de pinturas rupèstras d'animals uei estenches que visquèron durant lo quaternari.
Cròsmanhon es una cauna d'Occitània ont se trapèt un fossil d'aquel tipe uman. Lo geològ Loís Lartet descubriguèt los primièrs cinc esquelets en març de 1868 dins l'Abric de Cròsmanhon (pròche de Las Aisiás, en Peiregòrd, region d'Occitània). Sa talha mejana èra d'1,85 m, superiora de 25 cm a la de sos predecessors. Es lo primièr representant d'Homo sapiens o òme actual, e son arribada marca lo començament del Paleolitic Superior. Aviá lo nas grand, lo menton prominent e lo front grand. L'arribada de l'òme de Cròsmanhon es ligada a l'industria litica apelada Aurinhacian que foguèt identificada pauc abans la descubèrta de las rèstas fossilas. Viviá dins de caunas e temporàriament dins de campaments (tendas) a l'aire liure. Caçava en grop; los animals grands, amb trapèlas; e los pichons, amb pèiras e flèchas. La femna culhiá de fruches. Se crei qu'èra pas nomada. Son adaptacion al mitan e sa capacitat fisica e culturala èra fòrça superiora a la de l'òme de Neandertal que, sens tèrras de caça, combatuts, desapareguèt coma espècia. Son arribada en Euròpa se poguèt produsir en ondadas. D'en primièr arribariá una tribú qu'ocupariá mantuna tèrra dels neandertalians. Cal pas pensar qu'entre los neandertalians i aviá un sentiment d'unitat. La lucha supausada entre los òmes de Cromanhon e los de Neandertal comencèt probablament coma una concurréncia simpla per la caça. A la fin del Paleolitic Superior, l'òme de Cròsmanhon s'èra ja impausat dins la zòna, e l'òme de Neandertal èra desaparegut.
Ligams[modificar | modificar la font]
[[]]


text:
Revolucion dels ulhets
L'assaut militar del 25 d'abril de 1974 faguèt s'esfondrar lo regim politic en vigor al Portugal dempuèi 1926. Aquel assaut es conegut en portugués coma 25 d'Abril o Revolução dos Cravos (Revolucion dels ulhets). Lo còp d'Estat foguèt menat pels oficièrs intermediaris de la ierarquia militara (lo MFA), la majoritat que n'èran pas que de capitanis e qu'avián participat a la guèrra coloniala.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
Coma consequéncia del còp d'Estat militar del 28 de mai de 1926, foguèt instaurat en Portugal un regim autoritari d'inspiracion faissista. En 1933, lo regim, que se autonominava Estado Novo, es remodelat e Salazar passèt a contrarotlar lo país. Salazar conservèt lo poder fins a 1968, quand li foguèt retirat (per causa de malautiá) Marcello Caetano dirigiguèt lo país fins que foguèt depausat lo 25 d'abril de 1974.
Jol govèrn del Estado Novo, Portugal foguèt considerat coma una dictatura per l'oposicion, pels observaires estrangièrs e pels meteisses dirigents del regim. Formalament, i aviá d'eleccions, mas foguèron totjorn recusadas per una oposicion qu'acusava lo govèrn de frauda electorala e de manca de respècte al dever d'imparcialitat.
L'Estado Novo possedissiá una polícia politica, la PVDE (Polícia de Vigilancia e Defesa do Estado), nomenada a comptar de 1945 la PIDE (Polícia internacional e de Defesa do Estado) e, a comptar de 1969, la DGS (Direcção-Geral de Segurança; la Direccion Generala de Seguretat) que perseguissiá los opausants del regim. La politica coloniala del país dins las annadas 1960 foguèt de manténer las colònias al contrari de la majoritat dels païses europèus, essencialament perque la permanéncia d'un empèri colonial fasiá partida de la vision de l'istòria dels ideològs del regim. Malgrat la contestacion als forums mondials, coma l'ONU, Portugal mantenguèt una politica de fòrça e foguèt obligat, a comptar del començament de las annadas 1960, de defendre militarament las colònias contra los grops independentistas en Angòla, Guinèa Bissau e Moçambic.
Economicament, lo regim mantenguèt una politica proteccionista industriala que consistissiá a atribuir lo mercat portugués a solament qualques grops industrials. Lo país demorèt paure fins a las annadas 1960, çò que provoquèt l'emigracion cap als païses coma França o Soïssa mas, a comptar de las annadas 1970 se produsiguèt, coma en Espanha, un grand desvolopament economic.
Preparacion[modificar | modificar la font]
La primièra reünion clandestina de capitanis se debanèt a Bissau, lo 21 d'agost de 1973. Una nòva reünion, lo 9 de setembre de 1973 al Monte Sobral (Alcáçovas) creèt lo "Movement de las Fòrças Armadas". Lo 5 de març de 1974 foguèt aprovat lo primièr document del movement: « Los Militars, las Fòrças Armadas e la Nacion » que circulèt clandestinament. Lo 14 de març lo govèrn destituiguèt los generals António de Spínola e Francisco da Costa Gomes de las seunas cargas per çò que refusèron de participar a una ceremònia de supòrt al regim. Lo 24 de març la darrièra reünion clandestina decidiguèt la liquidacion del regim per la força.
Movements militars durant la Revolucion[modificar | modificar la font]
Lo 24 d'abril de 1974, un grop de militars comandats per Otelo Saraiva de Carvalho installèt secretament lo luòc de comandament del movement puchista a la casèrna de Pontinha, a Lisbona.
A las 22 h 55 foguèt retransmesa la cançon "E depois do Adeus", de Paulo de Carvalho, per las radios Emissoras Associados de Lisboa. Aquel foguèt un dels senhals convenguts pels puchistas.
Lo segond senhal se produsiguèt a la 0 h 20, quand foguèt retransmesa la cançon "Grândola Vila Morena" de Zeca Afonso, pel programa Limiti de la Rádio Renascença, que confirmava lo còp d'Estat e marcava lo començament de las operacions. Lo locutor de l'emission foguèt Leite de Vasconcelos, jornalista e poèta moçambican.
Lo còp d'Estat del 25 d'abril aguèt lo sosten de divèrses regiments militars que desvolopèron una accion concertada.
Lo 25 d'abril de 1974 moriguèron quatre personas, per tir qualques membres de la polícia politica a las personas que se participavan en una manifestacion.
La politica de las Tres D[modificar | modificar la font]
Spínola anoncièt la formacion d'un Conselh de Salut Nacional e legiguèt la proclamacion redigida per la MFA. Aquela proclamacion afirmava que lo poder seriá remés als civils aprèp la celebracion d'eleccions liuras e insistissiá en la volontat d'una politica de las Tres D : «democratizar, descolonizar e desvolopar».
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Aprèp lo 25 d'abril foguèron liberats los presonièrs politics de la Preson de Caxias. Los caps politics de l'oposicion en l'exili tornèron dins lo país pendent los jorns seguents. Una setmana pus tard, lo primièr de mai foguèt celebrat legalament dins la carrièra pel primièr còp en fòrça ans. A Lisbona s'amassèron près 500 000 personas.
Portugal passèt per un periòde d'agitacion que durèt prèp de dos ans, marcats per la lucha entre l'esquèrra e la drecha. Las grandas entrepresas foguèron nacionalizadas. En 1976 s'organizèron d'eleccions e foguèt establida una democracia parlamentària coma aquelas d'Euròpa Occidentala. La guèrra coloniala s'acabèt e las colònias africanas venguèron independentas abans la fin de 1975.


text:
Laurent Korcia
Laurent Korcia qu'ei un violonista francés.
Que comencè a estudiar lo vriulon aus 8 ans e qu'apregondí au Conservatòri de París. Aus 18 ans que ganhè la segonda posicion deu Prèmi Paganini (la màger aquesta annada qui lo purmèr prèmi non ho pas autrajat a negun). Que ho tanben consacrat per ua Victoire de la Musique com solista de l'annada de 2002.
A despart deu son percors classic e academic on los sons enregistraments contribuèn dab originalitat a l'enriquesiment deu repertòri deu vriulon, que s'a ensajat a enregistrament eunqüèra mei originaus dab ua collaboracion dab lo cantaire de ròc Jean-Louis Aubert e un disque de musica de cinèma.
Que jòga dab lo stradivarius de Zahn de 1719 prestat per la societat LVMH.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] site oficiau dab ligams de cap a videos.


text:
Bioquimia
La bioquimia qu'ei la disciplina que estúdia las reaccions quimicas qui s'encadenan au dehens de las cellulas vivas. Aquesta disciplina que's divideish en sosdisciplinas com l'energetica, l'enzimologia e lo metabolisme. L'energetica qu'estúdia los escambis energetics ; l'enzimologia qu'estúdia los enzimes, qui son proteïnas catalizairas (mercés a la loas formas) qui facilitan e acceleran l'anar d'ua reaccion quimica. A despart deu hèit que las coneishenças generalas en quimia (mei que mei de la quimia organica, mes tanben de la quimia generala o minerala) que son emplegadas en bioquimia, las moleculas deu monde viu qui interèssan mei que lo bioquimista que son : los acids nucleïcs, las proteïnas, los glucids (sucres) e los lipids (com la grèisha). De solide, l'estudi de la bioquimia e lo de la citologia (estudi de la cellula viva) que son directament ligats puish que la bioquimia ; totun, enter aquestas duas disciplinas la bioquimia supramoleculara qu'estúdia los organites cellulars formats per amassada (aperadas polimèrs) de moleculas estudiadas per la bioquimia.


text:
Endre Ady
Nascut en 1877 a Érmindszent, prèp de Nagyvárad (Oradea, uèi en Romania), mòrt en 1919 a Budapèst, poeta. Lo seu nom se pronóncia "Òdi Èndrè" en ongrés.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha de petita noblessa protestanta de l'est d'Ongria (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala), comença d'estudis de dreit abans de faire lo jornalista a Debrecen ont publica sos primièrs vèrses puèi a Nagyvárad. Aquí, tròba d'amics e fa coneissença amb las idèas del seu temps, la filosofia de Nietzsche e Schopenhauer, la politica dels socialistas. Aquí tanben tròba «Léda», lo seu grand amor, una femna maridada que li fa descobrir la poesia francesa e amb qui partís per París en 1904. Emmascat per la capitala francesa e sa vida culturala, escriu fòrça vèrses abans de tornar en Ongria en 1905, mas a Budapèst ont ven lo cap d'un movement d'escrivans e poètas ramosats al torn de la revista «Nyugat» (Oèst), fondada en 1908: Mihály Babits, Zsigmond Móricz, Dezsö Kosztolányi... Après aver romput en 1912 amb Léda, esposa en 1915 Bérta Boncza («Csinszka»). Malaut dempuèi d'annadas, morís en 1919 dins una Ongria que coneis la revolucion socialista e lo desmembrament, doas causas qu'aviá pas quitat de dire qu'anavan arribar.
Son òbra[modificar | modificar la font]
«Új versek» (Vèrses novèls) 1906
«Vér és arany» (Sang e òr) 1907
«Az Illés szekerén» (Sus lo carri d'Élias) 1908
«Szeretném ha szeretnének» (L'aimariái s'aimarián) 1909
«A minden-titkok versei» (Los vèrses de tot secret) 1910
«A menekülö élet» (La vida que fugís) 1912
«Margita élni akar» (Margarida vòl viure) 1912
«A magunk szerelme» (Lo nòstre amor) 1913
«Ki látott engem?» (Qui m'a vist?) 1914
«A halottak élén» (Al cap dels mòrts) 1918
«Az utolsó hajók» (Las darrièras naus) 1923
Extraits[modificar | modificar la font]
Góg és Magóg fia vagyok én,
Hiába döngetek kaput, falat
S mégis megkérdem tőletek:
Szabad-e sírni a Kárpátok alatt?
Verecke híres útján jöttem én,
Fülembe még ősmagyar dal rivall,
Szabad-e Dévénynél betörnöm
Új időknek új dalaival?
Fülembe forró ólmot öntsetek
Legyek az új, az énekes Vazul,
Ne halljam az élet új dalait,
Tiporjatok reám durván, gazul.
De addig sírva, kínban, mit se várva
Mégiscsak száll új szárnyakon a dal
S ha elátkozza százszor Pusztaszer,
Mégis győztes, mégis új és magyar.
«Új Versek»
De Gòg¹ e Magòg soi lo filh,
De badas tusti la pòrta, la paret
E çaquelà vos demandi:
Se pòt plorar al pè dels Carpats?
Pel camin famós de Verecke² soi vengut,
A l'aurelha una cançon de l'Ongria d'abans,
Se pòt dintrar per Dévény³
Amb novèlas cançons per temps novèls?
A l'aurelha vojatz lo plomb ardent
Que siá lo novèl, lo Vazul que canta,
Qu'ausisca pas las cançons novèlas de la vida,
Trepejatz-me plan fòrt, coards.
Mas encara plorant, sofrent, esperant
La cançon puja pr'aquò sus d'alas novèlas
E se cent còps la renèga Pusztaszer,
Es encara victoriosa, encara novèla e ongresa.
¹Rèi mitic del pòble de Magòg citat per lo profèta Ezequiel. Los Ongreses de l'Edat Mejana cresián qu'èran los descendents d'aquel pòble (que Magòg revèrta Magiar).
²Pòrt dels Carpats per lo qual passèron los Ongreses d'Arpad quand arribèron al bacin de Danubi vèrs 896.
³Es aquí que Danubi dintra en Ongria (de l'oèst).


text:
Tourcoing
Tourcoing es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tourcoing se trapa dins la plana de Flandre.
Le siu relèu es sustot plat, a un nautor que fa gaireben una cinquantenat de mètres en dessús del nivèl de la mar.
Aquesta tèrra umida ten força rius amb mai o mens un grand debit d'aiga, entre autres l'Espierre e la Becque de Neuville. Aquestes rius son ara jos la tèrra a causa de l'expandiment urban. Le sol camin navigable e a l'aire liure es actualament le canal de Tourcoing, cavat al sègle XIX, a la seguida de l'industrializacion e del prodigiós cambiament economic de la vila. Le canal servís de lòc ont se fa le festenal de Tourcoing pendent le periòde d'estiu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
François Masurel Pollet (1826-1913), industrial del textil, es nascut e mòrt a Tourcoing.
Gustave Dron (1846-1930), mètge ; maire de 1899 a 1919 e de 1925 a 1930, conegut per son bèl accion social.


text:
Loperc'hed
Loperc'hed en breton ( Loperhet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Environada per las municipalitats de Dirinon, Daoulas e Plougastel-Daoulas, Loperhet a situat a 9 km al sud-oèst de Landerneau e a una quinzena de quilomètres al sud de Brèst, la jamai granda vila a las alentours. Banhada Al nòrd pel Élorn, al nivèl de la cauma del Guern per exemple, e limitrophe al sud de la rade de Brèst, la municipalitat de Loperhet s'acaba al sud per la punta de Rostiviec, situada a la desbocadura de la riu de Daoulas ; forma aital, amb la municipalitat vesina de Plougastel-Daoulas, la presqu'isla de Plougastel #que n'ocupa la intrada[1]. Lo bourg A situat a 58 mètres d'altitud mas lo finage communal divèrsa de 162 mètres d'altitud al nivèl de la mar. Lo sieu territòri Se fòrça étiré en lo de sens nòrd-sud, mas estrech en lo sentit oèst-se [http://fr.topic-topos.Coma/Mapa-loperhet[2].
La municipalitat se prèpa del Parc natural regional de Armorique, #que lo limit nòrd se'n tròba a 7 km.
Entourée par les communes de Dirinon, Daoulas et Plougastel-Daoulas, Loperhet est située à 9 km au sud-ouest de Landerneau et à une quinzaine de kilomètres au sud de Brest, la plus grande ville aux alentours. Baignée au nord par l'Élorn, au niveau de la grève du Guern par exemple, et limitrophe au sud de la rade de Brest, la commune de Loperhet se termine au sud par la pointe de Rostiviec, située à l'embouchure de la rivière de Daoulas ; elle forme ainsi, avec la commune voisine de Plougastel-Daoulas, la presqu'île de Plougastel dont elle occupe l'entrée[3]. Le bourg est situé à 58 mètres d'altitude mais le finage communal varie de 162 mètres d'altitude au niveau de la mer. Son territoire est très étiré dans le sens nord-sud, mais étroit dans le sens ouest-est[4].
La commune est proche du Parc naturel régional d'Armorique, dont la limite nord se trouve à 7 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Benjamin Girard, La Bretanha maritima, 1889, Gallica
- ↑ Topic-Topos]
- ↑ Benjamin Girard, La Bretagne maritime, 1889, Gallica
- ↑ Topic-Topos


text:
Fossieux
Fossieux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge del ban de Delme, dividit en doas distincions : Lorraine e évêché, amassadas a Modèl:La s . En 1347, Liétard de Fossieux #far aumenatge al pòrti de Lorraine per lo sieu ostal fòrt. La distincion levava Gournay a Modèl:La s , de contunh del Grand-Faulx.
Village du ban de Delme, divisé en deux seigneuries : Lorraine et évêché, réunies au Sègle XV . En 1347, Liétard de Fossieux fit hommage au duc de Lorraine pour sa maison forte. La seigneurie relevait des Gournay au Sègle XV , puis des Grand-Faulx.


text:
Pèir de Marca
Pèir de Marca (Gan, Bearn, lo 24 de gener de 1594 - lo 29 de junh de 1662)que ho un istorian, òmi d'estat (president deu Parlament de Navarra) e de glèisa bearnés deu sègle XVII.
Vadut dens ua familha bearnesa demorada catolica, qu'estudiè a Tolosa.
Que ho partisan d'ua intervencion deu rei en Bearn entà restablir lo catolicisme e qu'expausè aqueste posicion dens lo son Discours d'un Béarnais, très fidèle sujet du roi, sur l'Édit du retablissement de la religion catholique dans tout le Béarn. Politicament que ho tanhent deu cardinau de Richelieu e deu cardinau Mazarin.
Que's he eclesiatic quan vadó veuse e que ho avesque de Cosseran, arquevèsque de Tolosa e puish de París chic abans de morir.
D'ua grana erudicion, qu'ei l'autor d'ua Istória de Bearn en francés (Histoire de Bearn) de valor fondatriz per l'istoriografia bearnesa. Pròche deu poder deu rei Loís XIII deu temps de l'integracion deu Reiaume de Navarra (e donc de Bearn) dens lo Reiaume de França e catolic, qu'expliquè eth medish au rei qu'avèva un pauc estujat certes aspectes istoric de l'independéncia juridica bearnesa (los fòrs de Bearn) dens aquesta grana òbra.
En 1656 que ho cargat d'establir las termièras catalanas enter França e Espanha dab l'avesque d'Orange e que publiquè Marca hispanica sive limes hispanicus, hoc est, Geographica & historica descriptio Cataloniae, Ruscinonis, & circum jacentium populorum (París, ca 1668).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Histoire du Béarn, 1640.
- De la concorde du sacerdoce et de l'État.
- Marca hispanica sive limes hispanicus, hoc est, Geographica & historica descriptio Cataloniae, Ruscinonis, & circum jacentium populorum


text:
-130
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -130 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Dins la capitala, Alexàndria, una insureccion populara encoratjada per Cleopatra II li permetèt d'ocupar la vila. Lo palais reiau foguèt en partida cremat per leis insurgents e lo faraon Ptolemèu VIII deguèt abandonar la vila e se retirar dins l'illa de Chipre onte contunièt de luchar còntra sa sòrre. De son caire, aquela darriera — qu'aviá pas lo drech de dirigir lo país soleta — donèt lo tròne a Demetrios II Nicator que s'avancèt fins a la frontiera egipciana mai organizèt finalament ges d'operacion vertadiera per conquistar lo poder. Ansin, Cleopatra II ocupèt lo poder. Pasmens, deguèt faciar una revòuta de Tèbas que proclamèt un faraon locau que demorèt en plaça doas annadas.


text:
Carrèra Florida
La carrèra Florida qu'ei la purmèra, la màger e la mei famosa carrèra pietonièra de Buenos Aires. que s'esten enter l'avienguda Rivadavia (enlà de la quau es perlongada per la carrèraPerú, era tanben piertonièra sus quauques mètres) e la plaça San Martín.
Que vadó parciaument pietonièra (segon las òras deu dia) en 1971 abans d'ac váder sancerament en 1971 (a despart deu tròç qui's perlonga sus la plaça San Martín.
Noms[modificar | modificar la font]
Au sègle XVIII qu'èra aperada carrèra San José. Apèrs que l'aperèn mens oficiosament carrèra Del Correo per'mor de la sede deu corrièr qui's trobava a l'interseccion de las presentas carrèras Perú (continuacion de Florida) e Hipólito Yrigoyen ; per'mor d'estar, a partir de 1789, la purmèra carrèra pavada, que ho tanben designada com la carrèra Del Empedrado. En 1808 que ho batejada carrèra Baltasar Unquera en aunor d'un marin espanhòu mort en bèth pelejar contre l'invasor anglés. En 1821 que ho tornada batejar Florida en memòria de la batalha deu medish nom liurada durant la Guèrra d'Independéncia dens lo Haut Peró. Devath lo govèrn de Juan Manuel de Rosas, en 1837, lo nom que ho cambiat per Perú abans que la carrèra crubesse lo definitivament lo nom de Florida en 1857.
Ocupacion e emplec[modificar | modificar la font]
Qu'èra a l'origina ua carrèra elitista pròcha deu center ; la famosa Mariquita Sánchez de Thompson y Mendeville qu'i avèva lo son ostau tan cossirat que l'Imne Nacionau Argentin i ho interpretat per purmèra vegada.
L'ocupacion sociau de Buenos Aires que ho totun capvirada per l'epidemia de hrebe jauna de 1971 qui mudè l'oligarquia de cap au nòrd de la ciutat (qui demòra dinc au dia de uei lo quartièr oligarquic e ric). Florida que vadó mei que mei marcadièra.
A la fin deu sègle XIX lo tram qu'i comencè a rollar.
En 2001 que peteishè hèra de la crisi economica abans de reviscolar dab lo retorn de la creishença.
Uas de las soas botigas màger tostemps en activitat que son de segur las Galerías Pacífico, Harrods, la Galeria General Güemes, la Galeria Jardín.


text:
Lengas de Guyana
Guyana es un païs extremament multilingüe, tot ben que sa populacion trespasse pas 745 000 estajants en 2012.
Lo multilingüisme de Guyana es d'una riquesa excepcionala. L'estructura e la diversitat de sas lengas (lengas amerindianas, chinés, hindi, espanhòl...) se pòdon comparar sonque amb las de Surinam, lo seu vesin.
Guyana es un pasmens principalement païs creolofòne que lo creòl es particularament devalorizat. Levat l'anglés e lo creòl guyanés (las doás lengas recampant 85%/90% dels estatajants), las autras communautats jògan pas un ròtle màger e representan aperaquí 15% de la populacion.
Somari
Estatuts de las lengas[modificar | modificar la font]
L'anglés es la lenga oficiala, utilizada dins l'administracion e las escòlas.
Lo creòl guyanés gaudís d'un estatut mai o mens formal de lenga nacionala.
Las lengas amerindianas gaudisson d'un estatut de lengas protegidas dempuèi 2006 Tèxtes de lei originals
Lo portugués e l'espanhòl son l'objècte d'una promocion sostenguda.
Lengas en preséncia[modificar | modificar la font]
N. B. las fonts estatisticas son paucas e de còps contradictòrias. Un rencensament clar desfauta mas los organismes linguistics internacionals e las informacions localas dònan una idèa mai o mens clara de la situacion linguistica.
Anglés[modificar | modificar la font]
L'anglés es present dins Guyana tota. Es parlat segon dos varietats (British English and Guyanese English). L'anglés britannic es lo utilizat dins las situacions mai formalas, e l'anglés guyanés dins de situacion de la vida vidanta. Tot ben que aquò siá grossièrament verai, i a una infinitat de situacions intermediàrias que pòdon existir segon lo nivèl d'educacion dels locutors, lo contèxte, los interlocutors....
Segon lo SILrapòrt 2002, l'anglés es sovent imperfièchament mestrejat per la majoritat dels locutors del creòl, coma lo mostrèt l'estudi balhat en ligam. Lo nombre de locutors reals de l'anglés standard deu pas trespassar 60%. Coma lenga mairala l'anglés (guyanés o britannic) es pauc utilisat. Mens de 10% es probable.
Creòl guyanés[modificar | modificar la font]
Lo creòl guyanés es parlat coma lenga mairala pels Afroguyaneses e pels Indians guyaneses. 75% de la populacion l'auriá coma lenga mairala e mai de 80% l'entendon.
Es parlat mai que mai dins lo nòrd mas sos locutors pòdon èsser rescontrat dins Guyana tota.
Pasmens, lo creòl patís d'un fòrta devalorizacion sociala e d'un imatge negatiu.
Lengas amerindianas[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament 2002, i aviá 68 675 Amerindians (9,2% de la populacion). Eran 40 343 al recensament de 1980. Se lor nombre créis, lor cultura se delita e s'aflaquís. Son victimas d'un procès de deculturacion. Las lengas amerindianas son amenaçadas e lo recent cambiament de 2006 es pas encara sufisent per assegurar la preservacion d'aquelas culturas. 50% dels Amerindians parlan sonque anglés o lo creòl guyanés. Qualques Amerindians parlan tanben espanhòl o portugués. Las lengas amerindianas son parladas bensai per 35 000 personas en 2012 (5% de la populacion).
Segon lo Joshua Project e lo SIL las lengas amrindianas èran en 2000:
- l'akawaio (4 500)
- l'arawak (1 500) mas 15 000 deculturats
- l'atoradà (pauques)
- lo carib (Galibi) (480 en 1991 mas 2 500 deculturats)
- lo macushi (9 500)
- lo mapidian (wapishanan) pauc nombroses
- Lo mawayanà (50 en 1986)
- lo patatomà (4 700 en 1990 e 300 deculturats)
- lo pemon (500 en 1990)
- lo waiwai (200 en 1990)
- lo wapishanà (6 000)
- lo warau (pauc parlat, la majoritat 5 000 es deculturada).
Hindi e Ordó[modificar | modificar la font]
Las doás lengas son pauc parladas, probablament per mens de 10% de la communautat indiana e mai que mai per d'ancians. Son encara utilizadas dins cèrtas occasions (religiosas o tradicionalas). Alara que la majoritat a adoptat lo creòl guyanés o l'anglés, i a tanben una redescobèrta de las originas que motiva l'estudi e la valorizacion de la lenga.
Autras lengas[modificar | modificar la font]
Lo portugués es la lenga mairala de 0,2% de la populacion mas es parlat per un nombre mai important pramor de la proximitat de Brasil.
La communautat chinesa es pauc importanta ( mens de 0,2%) e parla subretot anglés, creòl e cantonés.
L'espanhòl es parlat dins la region de la frontièra amb Venezuelà. Los Waraus lo practican fòrça (una partida dels Waraus demòra a Venezuelà).


text:
Salamon (Bíblia)
Salamon (en ebrieu: שלמה Shelomò; en arabi سليمان, Sulaïman) foguèt lo tresen e darrièr rei de la monarquia unida d'Israèl e Juda. Bastiguèt lo Temple a Jerusalèm e foguèt celèbre per sa sapiença, riquesa e poder. Segon la Bíblia èra l'òme mai sabent qu'aja existit subre la Tèrra. Li son atribuits los libres del Cantic dels Cantics e dels Provèrbis. Es lo protagonista de fòrça legendas posterioras, e es tanben considerat un dels mèstres de la Cabala. La Bíblia ditz que lo rei Salamon eretèt un empèri immens conquistat per son paire Dàvid, que s'estendiá del flume de Nil en Egipte fins al flume d'Eufrates en Mesopotamia (1 Reis 4:21; Gen. 15:18; Deut. 1:7,11:24; Jos. 1:4; 2 Sam. 8:3; 1 Cron. 18:3). Aviá de riquesa e de sapiença grandas (1 Reis 10:23). Administrèt son regne a travèrs un sistèma de 12 districtes (1 Reis 4:7). Aguèt un arèm grand, que i èra tanben la filha del faraon (1 Reis 3:1; 1 Reis 11:1,3; 1 Reis 9:16). Onorèt d'autres dieus dins son vielhèr (1 Reis 11:1-2,4-5). Consagrèt son regne a de projèctes grands de bastiments (1 Reis 9:15,17-19).
Salamon significa « pacific ». Dins lo Tanakh (Bíblia o Ancian Testament) Dieu dòna a Salamon lo nom de Jedidia (en ebrieu: ידידיה), que significa « amat per Dieu » (2 Samuel 12:25). Mai d'un autor considèra que Salamon èra lo nom reial, aquerit pel personatge en accedir al tròn.
Dins la tradicion de la Glèisa Ortodòxa Etiopiana, se soslinha que Salamon aguèt un filh amb la reina de Saba, apelat Menelik I, que foguèt rei d'Etiopia; d'après la tradicion, portèt en Etiopia l'Arca de l'Aliança dempuèi Israèl. Dins la tradicion aràbia e dintre del Libre de las mila e una nuèches, es conegut coma Sulaïman, filh de Daud (Salamon, filh de Dàvid), e es considerat lo senhor dels ifrit (gènis).


text:
Glasgow
Glasgow, Glaschu en gaelic escocés, Glesga en scots es la mai granda ciutat d'Escòcia. Sa populacion es estimada a l'entorn de 2 300 000 estatjants, amb 585 090 abitants per la vila pròpriament dicha, e 1 749 154 abitants per las banlègas.
Glasgow es situada a l'oèst de las tèrras bassas centralas (central lowlands), a la broa de la ribièra de Clyde.
La vila foguèt un centre de construccion navala dels mai coneguts al mond, ont foguèt fargada mantuna nau famosa. Uèi, Glasgow a lo pus bèl sector economic e comercial d'Escòcia e es tanben al « top 16 » dels centres financièrs europèus.


text:
Classificacion filogenetica
La classificacion filogenetica es un sistèma de classificacion sistematica dels èssers vivents. Remplaça la classificacion tradicionala basada sus de traches fenotipics e de preferéncias nutricionalas. Una de las grandas evolucions de l'apròchi filogenic es qu'aquesta classificacion borrola las classificacions fixistas coma las desvolopadas per Linné. La classificacion binomiala de Linné èra basada sus l'adagi que totas las espècias son aparegudas en meteis temps e qu'aicestas èran fixas. Alara que la classificacion filogenetica illustra los principis d'evolucions e de parentat de las espècias.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
La classificacion filogenetica foguèt iniciada per Willi Hennig en 1950, que revolucionèt, aprèp la traduccion en anglés de son òbra, tota la sistematica a partir de la fin de las annadas seissanta. Los caractèrs anatomics dels èssers vivents foguèron alara analisats diferentament, rejonchs lèu per los caractèrs moleculars. La classificacion filogenetica es un sistèma de classificacion dels èssers vivents fondat en primièr sus çò que los èssers vivents an (al nivèl morfologic coma al nivèl molecular), e non pas, en primièra instància, sus çò qu’an pas (òm defugirà alara « invertebrats ») o sus çò que fan (òm defugirà alara « vivipars », « foseires »). Es pas une classificacion ecologica ni antropocentrica. Recampa los èssers vivents sus un tipe particular de semblança evolutivament innovanta al còr de la mòstra d'espècias de classar. S'opausa a las classificacions geneticas que trigan pas la semblança e fan de classaments a partir de la semblança globala. Remplaça la classificacion traditionala basada sus un fum de critèris, morfologics mas tanben ecologics, etologics, antropocentrics, e de preferéncias nutricionalas.
La classificacion filogenetica valida que de gropes monofiletics, quins que sián los caractèrs utilizats, moleculars, morfologics, anatomics, cariologics, genomics. Un caractèr utilizat per construire un arbre filogenetic es valable pas que s'aqueste es un caractèr apomòrf partejat per dos taxons almens. (Un caractèr apomòrf es un caractèr ancestral qu'es estat transformat). Aqueste caractèr apomòrf partejat es una sinapomorfia. Solas las sinapomorfias (o caractèrs derivats) caracterizan un clad o grop monofiletic. Un grop monofiletic (o clad) es un grop comprenent un antecessor (o nos) e totes sos descendents.
La primièra ierarquia es doncas compausada de tres domenis:
Saber quins d'aquestes tres gropes partejan un antecessor comun que los destria del tresen es un subjècte de recèrca.
La sistematica filogenetica dins sa version modèrna regeta tota categorizacion dels nivèls ierarquics. Per de rasons practicas, l'arbre del vivent balha de per el la ierarquia qu'ensajavan de balhar las ancianas categorias. L'arbre del vivent es, en efècte, un ensemble de punts de brancament. Cada nivèl es assimilat a un taxon. Un taxon es un regropament d'organismes definit per un ensemble de sinapomorfias. Los punts o noses son obligatoriàment un organisme teoric qu'auriá las sinapomorfias dels noses posteriors dins lo cladograma. S'aqueste organisme es descobèrt (fossils o autres), se deu construire un arbre novèl. A tèrme, se l'arbre restituís la totalitat de las relacions de parentat, totes los brancaments deurián èstre binaris. Lo sens de las dicotomias a pas res de veire amb la sexualitat ni amb d'especiacions binàrias, car l'arbre es pas une genealogia ("qual descend de qual"), mas rebat unicament un poder explicatiu maximal de l'arbre : un arbre totalament dicotomic arriba de restituir totas las relacions de parentat ("qual es pus pròche de qual").
La sistematica modèrna pren en compte totes los caractèrs eretables, dempuèi çò qu'es visible (anatomia e morfologia, basa de la classificacion tradicionala) fins a las sequéncias d'ADN e d'ARN, en passant per les proteïnas e las donadas de la paleontologia. Lo sequençatge de certanas partidas del genòma, coma l'ADN de las mitocondrias o l'ARN dels ribosòmas a permés dins los darrièrs ans de far de progrèsses importants dins la classificacion e de resòlvre fòrça problèmas seculars.
L'arbre s'obten a partir de nombroses critèris e fa apèl a d'algoritmes complèxes. D'algoritmes diferents pòdon donar de resultats diferents. Dins aqueste cas, lo que respondrà mièlhs als critèris de parcimonias sera retengut. Çò es, l'arbre que demanda lo minimum de transformacion de caractèrs. La classificacion actuala es remanejada de contunh en foncion d'informacions novèlas. Lo site treebase fa referéncia. Los exemples que seguisson pòdon aver d'èsser modificats.
Exemple de l'òme[modificar | modificar la font]
Un exemple detalhat permet de se far una idèa de la diferéncia de resultat, a respècte de l'apròchi tradicional. L'exemple indefugible es lo de l'òme. Vaquí una partida dels noses successius permetent de classar l'òme (certans intermediaris son estats omeses volontaràriament) tals qu'apareisson dins Classificacion filogenetica del vivent (Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader, edicion Belin) (la descripcion associada a cada clad es pauc rigorosa e visa just a fixar las idèas) :
- Espècia Homo sapiens
- Genre Homo : inclutz las espècias fossilas coma neandertal o erectus
- Ominins : los genres Australopithecus e Homo
- Omininats : las doas espècias de chimpanzés e los ominins
- Familha Hominidats : gorilla e omininats
- Ominoïdats : s'ajusta l'orang-otang
- Ominoïds : s'ajusta los gibons
- Catarrinians : los monards de l'ancian monde
- Simiifòrmes : monards
- Aplorrinians : simis e certans lemurians
- òrdre Primats (stricto sensu) : la màger part de l'ancian òrdre dels primats
- Primats (lato sensu) : s’ajustan los Scandentians (toupayes)
- Arconts : s’ajustan los Quiroptèrs (ratapenada) e los Dermoptèrs
- Preptoterians : s’ajusta la màger part dels mamifèrs placentaris
- Euterians : s’ajustan los pangolins e formiguièrs (Xenartres) per completar los mamifèrs placentaris
- Terians : s’ajustan los marsupials
- Classa Mamifèrs : l'anciana classa del meteis nom, los precedents mai los monotrèmas (ornitorincs e equidnats)
- Amniòtas : s’ajustan l'anciana classa dels reptils e los ausèls
- Tetrapòdes : s’ajustan en gròs los anfibians
- Sarcopterigians : s’ajustan dipnòus e celacants
- Osteichthians : s’ajustan los actinopterigians (la màger part dels « peisses ossoses »)
- Vertebrats : s’ajustan las làmias e las lampresas
- Craniats : s’ajustan las mixinas
- Embrancament Cordats : s’ajustan amphioxus e ascidias
- Deuterostomians : s’ajustan los equinodèrmes (estèlas de mar, orsins, ...)
- Bilaterians : animals simetrics : s’ajustan als precedents, entre autres, los protostomians qu'incluson, entre fòrça autres, diferents gropes de vèrmes, los artropòdes (insèctes), los molluscs (escagaròls)
- Eumetazoaris : animals organizats, s’ajustan als precedents los cnidaris per exemple
- Metazoaris : l'ancian règne animal, s’ajustan als precedents diferents gropes d'espongas
- Opistoconts : s’ajustan, entre autres, los camparòls
- Domeni Eucariòtas : èssers vivents de cellulas amb nuclèu ; s’ajustan als precedents enumerats çai sus la linhada verda (algas verdas, algas rojas, plantas de flors), la linhada bruna (algas brunas, ...) e tota una colleccion de gropaments d'espècias unicellularas
Diferéncias amb l'ancian sistèma[modificar | modificar la font]
Citem enfin qualques exemples de cambis espectacloses a respècte de la classificacion tradicionala.
- Totes los antecessors dels dinosaures son tanben d'antecessors dels ausèls, çò que mena a considerar aqueles coma los descendents d'un grop de pichons dinosaures volants vivent al cretacèu. (Lo concèpte de « reptil » es abandonat.)
- Precisem la relacion entre ausèls e dinosaures. Per certans autors, lo velociraptor es considerat coma pus pròche dels ausèls que lo tiranosaure, e aqueste es considerat pus pròche dels ausèls que del diplodòcus.
- Los pus pròches parents dels cetacèus serián los ipopotams. (Lo concèpte d' « artiodactils » es abandonat.)
- Los pus pròches parents vivents dels ausèls son los crocodils.
- Los peisses ossoses son pus pròches dels mamifèrs que de las làmias. (Lo concèpte de « peis » es abandonat.)
- L'ancian grop de las « algas » espeta en tot sens ; certanas son gropadas amb las plantas verdas, d'autras amb las bacterias.
- Lo concèpte de « protista » es abandonat, al profièch de gropes podent mesclar d'èssers multicellulars e monocellulars (per exemple las estramenopilas regropan las algas brunas - quitament las kelps, fins a 60 m de long - e las diatomèas unicellularas).
- La division entre Procariòtas e Eucariòtas es abandonada, al profièch de la division en tres del vivent.
- L'aplicacion d'aquesta classificacion als angiospèrmas es illustrada per la classificacion APG de l'angiosperms phylogeny group.
De legir[modificar | modificar la font]
Classificacion filogenetica del vivent / Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader. -Paris : Belin, 2001. - ISBN 2-7011-2137-X.


text:
1279
Aquesta pagina concernís l'an 1279 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lei Mongòls e de l'Empèri Song definitivament desfach. D'efèct, la flòta Song (aperaquí 1 000 naviris) foguèt anientada a Yamen (19 de març) per la marina mongòla (aperaquí 100 naviris). La tactica dei generaus Song qu'avián estacat sei naviris entre elei per defugir lei traïsons e lei fugidas agravèt lei pèrdas (belèu 100 000 mòrts). Lo darrier emperaire Song Bing, son premier ministre Lu Xiufu e environ 800 dignitaris dau clan imperiau se suicidiguèron. En revènge, lo rèsta de l'ostau imperiau foguèt esparnhat per Kubilai. L'Empèri Song dispareguèt e foguèt annexat per lei Mongòls de la dinastia Yuan.


text:
Cercle antartic
Lo cercle antartic es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstras. Es lo parallèl de 66° 33' 39" de latitud sud, la latitud pus septentrionala ont se pòt observar lo solelh de mièjanuèit al solstici de decembre. Foguèt traversat pel primièr còp lo 17 de genièr de 1773 per l'explorator britannic James Cook.
Definicion[modificar | modificar la font]
Lo cercle antartic marca lo limit nòrd del jorn polar al solstici de decembre e de la nuèit polara al solstici de junh. Al delà del cercle antartic, lo solelh demòra en dessús de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu almens un còp l'an (solelh de mièjanuèit). Recipròcament, lo solelh demòra en dejós de l'orizont pendent almens vint-e-quatre oras d'arrèu al mens un còp l'an.
A causa de la refraccion e que lo solelh apareis coma un disc e pas coma un punt, se pòt apercebre una partida del solelh de mièjanuèit la nuèit del solstici de decembre fins a 50' (90 km) al nòrd del cercle antartic (del meteis biais, al solstici de junh, se pòt apercebre una partida del solelh fins a 50' al sud del cercle antartic). Aquò se verifica al nivèl de la mar: de s'auçar aumenta aquelas valors.
Tèrras traversadas[modificar | modificar la font]
Lo cercle antartic es gaireben tot situat sus l'ocean Antartic e delimita aproximativament la forma del continent de l'Antartica. Mas copa aquel en qualques luòcs, en partissent de 0° de longitud cap a l'Èst :
- la Tèrra d'Enderby ;
- la Tèrra de Wilkes ;
- la peninsula antartica.
Lo cercle antartic travèrsa tanben las illas Balleny e passa fòrt prèp de l'illa Borradaile, dins lo grau de uèit quilomètres de larg entre las illas Young e Buckle.


text:
Fernandel
Fernandel (Marselha, lo 8 de mai de 1903 - París, lo 6 de febrièr de 1971) foguèt un actor e cantaire occitan de Provença fòrça famós.
Comencèt dins lo music-hall.
Coma actor se destaquèt en particular dins Lo Schpountz, L'Aubèrga roja, Ali Baba e los Quaranta raubaires, La Cosina au burre, Don Camillo, La Vaca e lo Presonier, Naïs, Benastrós cu coma Ulisses.
Coma cantor, maquèt lo public ambé sei cançons Félicie e Lo tango còrse.
En 1954 subre la cadena de ràdio France Inter declarèt conéisser lo provençau per sa familha e parlèt de son estacament per l'òbra en provençau de Frederic Mistral e en tot regretar lo recul de la lenga qu'expliquèt de pas aver enregistrat ges de sei tèxtes perque una traduccion en francés auriá fach pèrdre fòrça valor au tèxte e qu'en provençau paucs l'aurián escotat[1].
Nòta[modificar | modificar la font]
- ↑ Declaracion citada a l'escasença de l'emission de França Cultura subre lo TDF, junh de 2011 [1]


text:
Orlhac (Auvèrnhe)
Orlhac[1] (Aurillac en francés) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) ; z-es 'na prefectura del departament del Chantal de la region administrativa d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : "De gules ambe tres concas d'argent ambe lo chap d'azur charjat de tres floralís d'aur"
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Maitot escriut Aurlhac o Aorlhac en occitan medieval.


text:
K2
Lo K2 (8 611 m), ò tanben Chogori, Ketu ò Mont Godwin-Austen[1], es una montanha d'Imalaia situada sus la frontiera entre China e Paquistan. Es la segonda cima terrèstra pus auta après lo Mont Everest. Sa premiera ascension se debanèt lo 31 de julhet de 1954 e foguèt l'òbra d'Achille Compagnoni e de Lino Lacedelli.
Liames intèrns[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En alpinisme, lo K2 es tanben dich « Montanha Sauvatja » en causa de la dificultat de son ascension e de son taus de mortalitat important (en 2010, 70 mòrts per solament 302 succès).


text:
Moses Mendelssohn
Moses Mendelssohn (Dessau, Alemanha, lo 6 de seteme de 1729 - lo 4 de genèr de 1786), que ho un filosòf judiu alemand deu sègle XVIII qui fondè la hascala (o ascala) la pensada judiva de las Lutz. Qu'ei considerat com un deus filosòfs màgers deu judaïsme. La soa pensada que's vira de cap a ua aubertura deu pòble judiu e a ua integracion dens la societat non judiva. Aquesta pensada que'u miè a arrevirar la Bíblia (la Torà judiva) en alemand e a regatar lo Yiddish. Los sons detractors qu'u reprochan que las soas posicions que miacèn las tradicions de la cultura judiva.
Lo son pair qu'èra un escriba praube qui copiava rotlèus de textes religiós. Mei tard, Moses tanben que's ganhore la vita atau. Qu'arrecebó la soa purmèra educacion religiosa e filosofica dab lo son pair e lo ravi David Fränkel qui seguí a Berlin en 1753. A maugrat deu son praubèr, que podó varar se las entad apréner lo latin e las matematicas. Que ho arremarcat peu filosòf Gotthold Ephraïm Lessing qui publiquè las soas purmèras òbras.
Qu'ei l'ajòu deu compositor Felix Mendelssohn.


text:
Loís Deucòs de Hauron
Loís Deucòs de Hauron (en francés Louis Ducos du Hauron; Langon, 8 de decembre de 1837 - Agen, 31 d'agost de 1920) foguèt un sabent e artista occitan, un dels inventors de la fotografia en color en 1869 amb lo lengadocian Carles Cròs.
Biografia[modificar | modificar la font]
Loís Deucòs nasquèt en 1837 dins una familha de notables gascons. Estudièt la musica e las arts e venguèt un pianista virtuós quand aviá pas que 15 ans. S'interessèt a divèrses aspèctes de la sciéncia e publiquèt un memòri sus las sensacions luminosas en 1857. Cinc ans mai tard, en 1863, editava un tractat que portava la "solucion fisica del problèma de las colors per la fotografia".
Loís Deucòs depausèt mantun brevet sur la reproduccion dels sons e dels images. Pasmens es conegut mai que mai per son invencion de la tricromia (procediment de fotografia e d'impression policròm), per la fotografia en color. Inventèt los anaglifs, que patentèt lo 15 de setembre de 1891, d'imatges que restituisson l'impression de relèu quand s'agachan amb de lunetas verd-rojas. Los fraires Lumière desvolopèron mai los procediments de Deucòs per crear la fotografia modèrna.


text:
Rambaud de Vaqueiràs
Rambaud de Vaqueiràs (en occitan ancian Raimbaut de Vaqueiras) que ho un trobador occitan de Provença qui espelí a la fin deu sègle XII e a la debuta deu sègle XIII. Qu'èra tanben cavalièr e que viscó ua grana partida de la soa vita en Itàlia au servici de Bonifaci I de Montferrat. Per aquesta rason, que participè a la 4au crotzada gavidada per aqueth darrèr.
Ua de las soas cançons, Kalenda maia, que ns'ei pervenguda dinc au temps presents dab la soa musica e qu'ei ua de las composicions musicau mei famosas deu corpus trobadorenc.
Lo son sejorn en Itàlia que's hè arresentir dens la soa Domna, tant vos ai preiada on la votz poetica de lenga provençau de Rambaut e devisa dab ua dauna qu'arrespón en genovés, çò qui hè d'aqueth text de la fin deu sègle XII, un exemple ancian d'ua lenga populara italiana en literatura.
A maugrat d'estar provençau, Rambaut de Vaqueiràs qu'ei d'ua certa importància dens l'istòria de las letras gascoas, per'mor de la soa cançon Eras quan vey verdeyar on cinc estròfas e son escrivudas en lengas diferentas: en provençau, puish en italian, en francés, en gascon e, fin finau, en galègoportugués. Pèire Bèc que soslinha qu'ei ua de las purmèras mencions literàrias deu gascon activament desseparat de la resta de l'occitan.
En gascon, Rambaut de Vaqueiràs que canta :
Dauna, io mi rent a bos,
coar sotz la mes bon'e bera
q'anc fos, e gaillard'e pros,
ab que no•m hossetz tan hera.
Mout abetz beras haisos
e color hresc'e noera.
Boste son, e si•bs agos
no• destrengora hiera.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bèc, Pèire. Le siècle d'or de la poésie gasconne.
- Riquer, Martín de. Los trovadores, historia lietaria y textos. Planeta : Barcelona, 1975.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
Las soas òbras


text:
Evanston (Illinois)
Evanston es una vila situada en ribas dau Lac Michigan, dins la banlèga nòrd de Chicago, en Illinois, ais Estats Units. Parteja sei frontieras municipalas ambé Chicago (Howard Street).
Marcas istoricas[modificar | modificar la font]
La vila siguèt fondada en 1836, e sa populacion èra 74 239 abitants en 2000.
Après que siguèt chausida per aculhir l'Universitat Northwestern, la vila siguèt nomada Evanston après la mòrt dau governador John Evans.
Uèi, la vila acuelhe encara l'universitat, mai acuelhe egalament d'autreis organismes coma lo sèti dau Rotary International e de mai que d'una agéncia de la Glèisa Metodista ("United Methodist Church"). Es tanben lo sèti per exemple de la "Woman's Christian Temperance Union", e de la "National Merit Scolarship Corporation".


text:
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson, matematician, avocat, politic, inventor, paleontològ, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1801 e 1809.
- Vicepresident dels Estats Units d'America
- Governaire de Virgínia
- Diplomat american
- Arquitècte american
- Filosòf american
- Filosòf protestant
- Naissença en 1743
- Decès en 1826
- Paire fondator dels Estats Units d'America
- Personalitat politica de Virgínia
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units
- Lumières
- President dels Estats Units d'America


text:
Bel
Bel (de l'akkadian bēlu, valent a díser « mèste » o « senhor »; Beλoς en grèc, Belus en latin) qu'ei un títol de nombrosas divinitats babilonianas e assirianas. Lo femenin qu'ei Belit (au son torn, ua forma deu tèrme akkadian beltu o beltum, valent a díser « dauna »). Etimologicament, lo masculin qu'ei una varianta orientau de la forma Baal.
Bel e Belit que vadón dab lo temps títols deu diu babilonian Marduk e de la soa hemna Zarpanitu, respectivament. Mantun personatge femenin, atau la mair de Marduk, aperada Ninhursag, Ningal o Ninmah, que s'aperava Bēlit-ili (dauna deus dius) en akkadian.
Los grècs tornar prengón aquera particula, en tot aperar lo lor diu principau, Zèus, Belos (Zeuς Beλoς).


text:
Mar Adriatica
La mar Adriatica es una part de la mar Mediterranèa situada entre las còstas de la peninsula Italica, al sud e a l'oèst, e de la peninsula Balcanica, al nòrd e a l'èst, del golf de Venècia fins al canal d'Otrant, que la jonh amb la rèsta de la Mediterranèa, dins l'airal nomenat mar Ioniana.
Los estats banhats per la mar Adriatica son Itàlia, Eslovènia, Croàcia, Bòsnia e Ercegovina, Montenegro e Albania. Los noms que recep dins aqueles diferents païses son mare Adriatico (italian), Jadransko morje (eslovèn), Jadransko more (croat, bosniac e sèrbe; escrit JaдpaHcko Mope dins l'alfabet cirillic) e Deti Adriatik (albanés).
Sus la mar Adriatica se tròba divèrses pòrts importants: Rijeka e Split en Croàcia, Koper en Eslovènia e los pòrts italians de Bari, Ancona, Venècia (Mestre) e Trieste (que foguèt la sortida maritima de l'Empèri Austroongrés en Mediterranèa).
- Donadas:
- Superfícia: 160 000 km²
- Prigondor maximala: 1460 m
- Prigondor mejana: 240
- Superfícia: 160 000 km²
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Adriatic Sea Britannica Encyclopedia 2008. Online Library Edition 7.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
James Batcheller Sumner (n. en 1887, m.1955) foguèt un quimista american. Recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1946 amb Wendell Meredith Stanley e John Howard Northrop.
Nasquèt lo 9 de novembre de 1887 dins la vila de Canton, situada a l'estat de Massachusetts. Estudièt quimia a l'Universitat de Harvard, ont se licencièt lo 1910. Lo 1912 inicièt los sieus estudis de bioquimia a Harvard, ont se licencièt lo 1914. Entre 1914 e 1929 foguèt professor de bioquimia a Harvard, e entre 1929 e 1955 foguèt catedratic a l'Universitat de Cornell.
Sumner moriguèt de càncer lo 12 d'agost de 1955 a la siá residéncia de Buffalo, situada a la estat de Nòva York.
Inicièt la siá recèrca en l'isolament dels enzims en la siá forma pura, un fach qu'èra jamai estat atengut, e que realizèt pendent los sieus sojorns a Brussèlas (1921 e 1922), Estocòlme (1929) e Uppsala (1937-1938), dins aquela darrièra vila suedesa al bòrd del Prèmi Nobel Theodor Svedberg. Après se trobar amb fòrça fracàses, l'an 1926 atenguèt isolar e cristalizar las enzims mercés a l'ureasa.
Lo 1946 foguèt premiat amb la mitat del Prèmi Nobel de Quimia per la descobèrta de la cristalizacion d'enzimas. L'autra mitat del prèmi foguèt partejada pels quimics nòrd-americanes John Howard Northrop e Wendell Meredith Stanley.


text:
Marcilhac (del Valon)
Marcilhac[1][2] (Marcillac-Vallon en francés) es una comuna roergassa de Roergue (Guiana ) situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Marcilhac es situat en lo espaci urban Rodez-Decazeville al confluisson del Ady e del Créneau, en lo vallon de Marcillac.
Marcilhac est située dans l'espace urbain Rodez-Decazeville au confluent de l'Ady et du Créneau, dans le vallon de Marcillac.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Malroy
Malroy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Malroy Fa partida del costat de Vigy. Lo vilatge a la particularité de surplomber la Moselle de 10 a 20 mètres e patís pas fa los crussas d'aquela.
Malroy fait partie du canton de Vigy. Le village a la particularité de surplomber la Moselle de 10 à 20 mètres et ne subit pas de fait les crues de celle-ci.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble dépendait del País messin e fasiá partida del Anautit Camin. Los nòstres ancêtres nomenavan aital la rota de Bouzonville. A la Mièja Edat, los pelegrins del país messin manlevavan aquela via per anar a Santa-Barba i pregar lo sieu patron.
Thiébault D'Aja, mèstre échevin de la vila de Mètz achete Malroy. Malroy Èra lo fief de la familha d'Aja #que la otèl se tròba carrièra de la Fontaine a Mètz, de contunh en 1728 de las Jobert #que l'otèl se llaura carrièra del Chanoine Collin[1].
Banc d'un fief en dependent en partida de la princerie de la catedrala Santa-Étienne de Mètz, Malroy n'èra en 1861 annèxa de la parròquia de Charly. Malroy #Far partida l'an 1790 del costat de Argancy, #passar en aquel de Antilly jos l' organizacion de l'An III e en lo costat actual l'an 1802.
Le village dépendait du Pays messin et faisait partie du Haut Chemin. Nos ancêtres nommaient ainsi la route de Bouzonville. Au Moyen Âge, les pèlerins du pays messin empruntaient cette voie pour aller à Sainte-Barbe y prier leur patron.
Thiébault de Heu, maître échevin de la ville de Metz achete Malroy. Malroy était le fief de la famille de Heu dont l’hôtel se trouve rue de la Fontaine à Metz, puis en 1728 des Jobert dont l’hôtel s’ouvre rue du Chanoine Collin[2].
Siège d’un fief dépendant en partie de la princerie de la cathédrale Saint-Étienne de Metz, Malroy était en 1861 annexe de la paroisse de Charly. Malroy fit partie en 1790 du canton d’Argancy, passa dans celui d’Antilly sous l'organisation de l’An III et dans le canton actuel en 1802.


text:
Periòde Tinita
Lo periòde tinita qu'ei ua tempora de l'istòria de l'Egipte antica qui precedèish l'Ancian Empèri.
Durant aqueth periòde qui's debanè enter -3100 e -2700, que's succedín la Ira dinastia (enter -3100 e -2900) e la IIau (enter -2900 e -2700). Aqueth temps que s'apèra periòde tinita per'mor de la ciutat de Tinis, au ras d'Abidòs, d'on e vienèvan los reis d'aquestas dinastias e qui, segon l'istorian grèc Maneton, e seré estada la purmèra capitala.
Lo faraon Narmer qu'obrèish aqueth temps en tot unificar la Hauta e la Baisha Egipte. Aquesta hèita qu'ei representada suber la Paleta de Narmer. Menfis (au còp pròcha de la Baisha e de la Hauta Egipte) que vadó capitala. Durant aqueth periòde qu's bastín los purmèrs mastabas.
De véder:
- Peus testimoniatges arqueologics: Paleta de Narmer,


text:
Alcoran
L'Alcoran (en arabi : القرآن ; al Qur'ān, « lectura ») es lo libre sacrat de l'islam. Sa tradicion lo presenta coma la primièra òbra redigida en lenga aràbia clara[1], afirmacion al principi de la nocion d'« inimitabilitat » de l'Alcoran[2].
L'Alcoran regropa las paraulas de Dieu que serián estadas reveladas al profèta e messatgièr de l'islam Maomet (en arabi, Muḥammad) per l'arcàngel Gabrièl. Aquela revelacion s'espandís sus un periòde de vint-e-tres ans. L'Alcoran es de còps qu'i a nomenat simplament al-kitâb (« lo libre ») o adh-dhikr (« lo recòrd »). Los adits profetics e l'Alcoran constituisson ambedoas partidas de la revelacion a Maomet. Los musulmans lo considèran coma una manifestacion d'un atribut divin, lo kalam, que representa la capacitat d'Allà (lo nom de Dieu en arabi) a transmetre als seus profètas qualques informacions relativas al ben e al mal, a la vida e a la mòrt, al paradís e a l'infèrn, e tanben las leis fixant los limits entre çò licit e çò illicit. En aquel biais, es, pels musulmans, l'expression non creada d'aquel atribut d'Allà adreiçat a l'intencion de tota l'umanitat, es a dire detentor d'una vocacion universala, del meteis biais que Jèsus es considerat coma lo Lògos (lo Vèrbe, la Paraula de Dieu) dins los Evangèlis.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ o lenga aràbia « pura » (lisân `arabî mubîn) ; soratas 16, 103 et 26, 195
- ↑ pasmens l'escritura aràbia se seriá desvolopada dempuèi lo començament del sègle VII dins lo nòrd d'Arabia e de tèxtes amb caractèr religiós circulavan ja en Siria dins lo Hedjaz ; cf. (fr)Geneviève Gobillot, Dictionnaire du Coran, chap. Arabe, langue et peuple ed. Robert Laffont, 2007


text:
Lusàcia
Lusàcia (en naut sorab Łužica, en bas sorab Łužyca, en alemand Lausitz, en polonés Łużyce) es al sens larg una region istorica d'Euròpa e al sens restrench pòt designar lo país del pòble sorab e de la lenga soraba. Al sens larg Lusàcia ocupa especialament l'angle del centre-èst d'Alemanha (èst de Saxònia e sud-èst de Brandeborg) e de zonas adjacentas de Polonha.
Lo gentilici es lusacian -a o, dins un sens pus precís que designa lo pòble eslau, sorab -a.
Las vilas pus importantas son Chośebuz (Cottbus) e Budyšin (Bautzen).
-
-
Lo domeni lingüistic sorab en 1843
-
Placa de carrièra dins la vila de Chośebuz (Cottbus) en alemand e en sorab.
-
Panèl d'intrada de la vila de Budyšin (Bautzen) en alemand e en sorab.


text:
-32
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -32 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Rompedura novèla entre Octavius e Marc Antòni qu'entraïnèt una guèrra civila au sen de la Republica Romana entre lei fòrças dei dos caps. Au contrari dei conflictes precedents, Egipte e Cleopatra deguèron i participar e lo país mobilizèt de fòrças navalas importantas (aperaquí 200 [[naviri]s) per sostenir Marc Antòni.


text:
715
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 715 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Per empachar una expedicion aràbia dins la region de Lícia onte lei tropas de Maslama ben Abd al-Malik devián esplechar lei seuvas per bastir la flòta necessària a l'assaut còntra Constantinòple, Anastasi II concentrèt una fòrça dins l'illa de Ròdes. Pasmens, aquelei tropas se revoutèron e proclamèron Teodosi III coma emperaire. Anastasi organizèt una armada novèla e s'installèt a Nicèa per blocar lei rebèls mai de traisons permetèron a Teodosi d'intrar dins Constantinòple en aost. En novembre, après negociacions, Anastasia II acceptèt d'abdicar e de se retirar dins un monastèri. Dins aquò, lei caps militars principaus de l'Empèri refusèron de reconóisser l'emperaire novèu.


text:
Copa Santa
Lo cant de la Copa Santa o pus exactament La Cançon de la Copa (  en grafia mistralenca originala) , escrich per Frederic Mistral sus una musica de Micolau Sabòli, imne dau Felibritge, es considerat per d'unei coma l'imne provençau e tanben coma un imne occitan, a costat de Se canta.
Mistral escriguèt aquel cant en referéncia a una copa d'argent que lei felibres catalans porgiguèron ais felibres provençaus pendent una taulejada que se tenguèt en Avinhon lo 30 de julhet de 1867, per grandmercejar de l’acuelh donat au poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat politic en Provença. Aquela copa es l’òbra de l'escultor Guillaume Fulconis e de l’argentièr Jarry.
En nòrma mistralenca[modificar | modificar la font]
Prouvençau, veici la Coupo
Que nous vèn di Catalan :
A-de-rèng beguen en troupo
Lou vin pur de nostre plan
refrin Coupo Santo
E versanto
Vuejo à plen bord,
Vuejo abord
Lis estrambord
E l'enavans di fort !
D'un vièi pople fièr e libre
Sian bessai la finicioun ;
E, se toumbon li felibre,
Toumbara nostro nacioun
Coupo Santo...
D'uno raço que regreio
Sian bessai li proumié gréu ;
Sian bessai de la patrìo
Li cepoun emai li priéu.
Coupo Santo...
Vuejo-nous lis esperanço
E li raive dóu jouvènt,
Dóu passat la remembranço,
E la fe dins l'an que vèn,
Coupo Santo...
Vuejo-nous la couneissènço
Dóu Verai emai dóu Bèu,
E lis àuti jouïssènço
Que se trufon dóu toumbèu
Coupo Santo...
Vuejo-nous la Pouësìo
Pèr canta tout ço que viéu,
Car es elo l'ambrousìo,
Que tremudo l'ome en diéu
Coupo Santo...
Pèr la glòri dóu terraire
Vautre enfin que sias counsènt.
Catalan, de liuen, o fraire,
Coumunien tóutis ensèn !
Coupo Santo...
En nòrma classica[modificar | modificar la font]
Provençaus, vaicí la copa
Que nos ven dei catalans :
A de rèng beguem en tropa
Lo vin pur de nòstre plant !
repic
Copa santa,
E versanta,
Vueja a plen bòrd,
Vueja abòrd
Leis estrambòrds
E l'enavans dei fòrts !
D'un vièlh pòble fièr e liure
Siam bensai la finicion ;
E se tomban lei felibres,
Tombarà nòstra nacion.
D'una raça que regrelha
Siam bensai lei promiers greus ;
Siam bensai de la patria
Lei cepons e mai lei prieus.
Vueja-nos leis esperanças
E lei raives dau jovent,
Dau passat la remembrança
E la fe dins l'an que ven.
Vueja-nos la coneissença
Dau verai e mai dau bèu,
E leis autei joïssenças
Que se trufan dau tombèu.
Vueja-nos la Poesia
Pèr cantar tot çò que viu,
Car es ela l'ambrosia
Que tremuda l'òme en dieu.
Pèr la glòria dau terraire
Vautres enfin que siatz consents,
Catalans de luenh, ò fraires,
Comuniem toteis ensems !