text:
Raffaello Sanzio
Raffaello Sanzio, pus conegut coma Rafèl (Raffaello), (nascut lo 6 d'abril de 1483 a Urbin — mòrt lo 6 d'abril de 1520 a Roma[1]) foguèt un pintre e arquitècte italian de la Renaissença. Es tanben nomenat Raffaello Santi, Raffaello da Urbino, Raffaello Sanzio da Urbino.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Rafèl, pintre italian de la Nauta Renaissença, èra lo filh del pintre Giovanni Santi, pintre e poèta oficial de la cort de Frederic III de Montefeltro, un dels princes pus celèbres e protector de las arts de la Renaissença en Itàlia. Urbin èra d'aquel temps un fogal artistic reputat a l’alba del sègle XVI. Rafèl poguèt recebre, pel primièr còp, l'influéncia de Melozzo da Forlì, que se pòt véser dins sas òbras.
Dins la vida de Rafèl se pòt destriar tres periòdes.
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Lo periòde que va de sa naissença a son despart per Florença en 1504, es lo periòde de formacion, a Urbin ont nasquèt en 1483, puèi a Perosa ont trabalhèt dins lo talhièr del pintre pus celèbre de l'epòca, Pietro Vannucci, mai conegut coma Perugino.
- Son paire, Giovanni Santi, pintre amb una consideracion a la cort del duc d’Urbin, Frederic III de Montefeltro, foguèt son primièr mèstre, mas defuntèt en 1494, tres ans aprèp la seuna femna. Rafèl, qu'aviá solament onze ans, venguèt orfanèl. Aprèp l'ensenhament de mai d'un pintre, daissèt sa vila e foguèt estudiar a Perosa en Ómbria amb lo Perugino. Aquel venguèron a s'imitar l'un a l'autre. Los dos s'endevenguèron fòrça plan e Lo Perugino demorèt un grand amic de Rafèl.
- Dès 1500, a detz-e-sèt ans, comencèt de s’afirmar coma magister. Èra pas mai disciple d’un autre mèstre, mas mèstre el meteis. Aquò li donèt drech d'aver un talhièr, d'assistents e de disciples. Pintèt lo retaule « lo coronament del benuròs Nicolau de Tolentino » per la glèisa de Sant'Agostino de Città di Castello, un quadre qu'executèt amb l'ajuda d'Evangelista da Pian di Meleto, ancian assistent de son paire.
- Son primièr cap d'òbra pòt èsser datat de l'an 1504 — La Nòça de la Verge — un quadre que faguèt abans de daissar Perosa, quand èra pas encara dins lo talhièr del Perugino, en pintant lo meteis subjècte que son mèstre, per que se comparèsson sos meritis.
A Florença[modificar | modificar la font]
Annadit de vint-e-un ans, quitèt Perosa per Florença. Es la segonda part de sa vida, lo periòde florentin.
- Lo 1èr d'octobre de 1504, Giovanna Felicita Feltria della Rovere, femna del duc d'Urbin, mandèt a Pier Soderini, gonfalonièr de la Republica de Florença, una carta de recomandacion per que Rafèl recebèsse à Florença las comandas que son engenh meritava.
- La Republica Florentina rampelèt Miquèl Àngel (1475-1564) e Leonardo da Vinci (1452-1519). Rafèl gausiguèt de l’influéncia d'aqueles dos grands mèstres, qu'acabèron sa formacion. Leonardo da Vinci lo recebèt dins son talhièr. Descobriguèt los caps d'òbra de la Renaissença florentina. Faguèt una tièra de Verges e de Madònas : la Verge dins la prada (1506), la Verge del cardinat (1507), la Bèla Jardinièra (1507) e tanben La Dama de l'Unicòrn.
- Lo periòde florentin de Rafèl, que durèt quatre ans, es lo segond de sa vida. Atal coma pintre independent, contunhèt d’estudiar los metòdes d’autres grands mèstres, coma Leonardo da Vinci, Miquèl Àngel o Fra Bartolomeo.
- Quitèt Florença en 1508 per Roma jos l'apèl de Papa Juli II. Atal començèt la tresena partida de sa vida, lo periòde roman.
A Roma[modificar | modificar la font]
A Vatican, foguèt encargat de la decoracion de las salas del palais de Juli II.
- I encontrèt l'amor de sa vida, La Fornarina, escaissada atal perque èra la filha d’un fornièr; demorèron amants durant tota sas vidas. Femna fòrça bèla, foguèt fòrça cortejada, çò qu'inquietèt Rafèl, perque gelós, interrompèt mai d'un còp son trabalh per la retrobar.
- En 1513 defuntèt lo papa. Jos son successor Leon X — un Medici — Rafèl vegèt aumentar sas responsabilitats e son influéncia. En 1514, lo papa li confisèt lo talhièr de construccion de la basilica de Sant Pèire aprèp la mòrt de Bramante e los escavaments dels antics a Roma. Aquel darrièr periòde de sa vida se caracterizèt per una activitat intensa, qu'amb la malària e mai d'una crisi de fèbre, aguèt rason de sa santat ja fragila. Aital es que se defuntèt a Roma en 1520 a l'atge de trenta sèt ans solament, après aver acabar son cap d'òbra absolut, La Transfiguracion (1517-1520), resumit de tota son òbra.
- En son onor, s'organizèt de funeralhas fastuosas. Rafèl jai al Panteon de Roma.
Succès[modificar | modificar la font]
Rafèl, longtemps considerat coma lo pus grand pintre que jamai existiguèt, es uèi encara considerat coma l'artista per lo qual la pintura trobèt una expression acabada. Aquel mite de Rafèl nasquèt de son vivent, e sa mòrt aboriva, ponch final d'una activitat caracterizada per la precocitat, li balhèt una amplor singulara.
En 1550, dins Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori, Giorgio Vasari, trenta ans aprèp la mòrt de Rafèl, dins sa biografia atribuiguèt a la volontat divina la naissença de l'artista:
« Se vegèt clarament dins la persona, tan excellenta coma graciosa, de Rafèl a tal ponch que lo Cèl qualques còps se pòt mostrar generós e benvolent, en metent – o per dire melhor– en depausant e amontairant en un sol individú las riquesas infinidas o los tresaurs de sas gràcias innombrablas, que son de dons rars qu'el distribuís ça que la qualques còps, e pasmens a de personas diferentas. »
Son art fach de mesura, de gràcia e d'armonia influencièt prigondament la pintura occidentala fins al sègle XIX.
Casanova diguèt que « pas cap de pintre superèt Rafèl dins la belesa de las caras. » Delacroix afirmèt que lo simple nom de Rafèl « remembra a l'esperit tot çò qu'i a de pus naut dins la pintura ». Atal coma Ingres que vodèt un culte vertadièr per Rafèl, tan dins son estil dominat par un grafisme prèp del mèstre de la Renaissença coma d'omenatges recurrents dins son òbra.
Aprèp tres sègles, la glòria de Rafèl s'estompèt amb la dintrada en scèna de tendéncias criticas e artisticas novèlas, representadas en particular per los impressionistas e los fauves.
Tecnica[modificar | modificar la font]
Son originalitat[modificar | modificar la font]
L'estil de Rafèl se caracteriza per una utilizacion pro egala del dessenh e de la color, car contràriament a fòrça pintres, daissèt pas un dominar l'autre: foguèt tan precís dins lo trach coma dins la reparticion de las tintas. Aquò es lo resultat de son biais de trabalhar: imitar los artistas de son epòca e de sos davancièrs en causissent çò que li poiriá èsser util.
Sas influéncias[modificar | modificar la font]
Tornèt prendre atal la doçor dels modèls de son mèstre lo Perugino e innovèt en i apondent un modelat dels còrs pus prèp d'aquel de Miquèl Àngel. Rafèl utilizèt de vegadas l'esfumat, inventat per Leonardo da Vinci (tecnica qu'estompa los contorns) e gaireben exclusivament dins las telas de son periòde florentin (entre 1504 e 1508).
- Influéncia del Perugino
-
Lo Perugino - Remesa de las claus a Sant Pèire (1481)
Fresca, 335 x 550 cm, Capèla Sixtina, Roma
-
Lo Perugino - La Nòça de la Verge (entre 1500 e 1504)
Musèu de las Bèlas Arts de Can
-
Rafèl – La Nòça de la Verge (1504)
Òli sus panèl 170 × 118 cm
Pinacotèca de Brera, Milan
- Influéncia de Leonardo da Vinci
-
Leonardo da Vinci – Verge amb l’enfant, 1478
Alte Pinakothek, Munic
-
Leonardo da Vinci - Verge amb l’enfant, 1490-1491
Ermitatge, Sant Petersborg
-
Rafèl - Madòna dels ulhets, 1506-1507
National Gallery, Londres
-
-
Leonardo da Vinci – Madòna Benois, c.1478
Òli sus fusta transpausada sus tela, 49,5 × 31,8 cm
Ermitatge, Sant Petersborg
-
Rafèl - Madòna del Grand Duc, 1504-1505
Òli sus fusta, 84 x 55 cm
Palais Pitti, Florença
- Influéncia de Miquèl Àngel
-
Miquèl Àngel - Madòna de Brujas, 1504
Escultura
Glèisa de Nòstra Dama - Brujas
-
Rafèl - Verge del cardinat, 1505-1506
Tempera sus fusta, 107 x 77 cm
Galariá dels Oficis, Florença
-
Principalas òbras de Rafèl[modificar | modificar la font]
- Sant Jiròni castigant las Sabinas erètjas (1503), 25,7 x 41,9 cm, North Carolina Museum of Art, Raleigh.
- La Nòça de la Verge (1504), 174 x 121 cm, Pinacoteca di Brera, Milan.
- Verge amb l'Enfant coronada pels sants (vers 1504), 172,4 x 172,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nòva York.
- Las Tres Gràcias (1504-1505), 17 x 17 cm, Musèu Condé, Chantilly
- Sant Jòrdi combatent lo Dragon (1504-1505), 28,5 x 21,5 cm, National Gallery of Art, Washington D.C.
- La Madòna dicha de l'Ostal d'Orleans (1506), 29 x 21 cm, Musèu Condé, Chantilly.
- La Santa Familha (1505-1506), Musèu de l'Ermitatge, Sant Petersborg.
- La Dama de l'Unicòrn (vèrs 1506-1506), 65 x 51 cm, Galleria Borghese, Roma.
- La Madòna del bèlvéser (o Verge de la pradal, Madonna del prato en italian) (1506), òli sus tela de 113 cm x 88 cm, Kunsthistorisches Museum, Viena
- Madòna dels ulhets (v. 1506-1507), 29 x 23 cm, National Gallery de Londres[2].
- Santa Catarina d'Alexàndria (vèrs 1507-1508), 71 x 56 cm, National Gallery, Londres.
- La Verge, lo Crist e Sant Joan Baptista, dich la Bèla Jardinièra (1507-1508), 122 x 80 cm, Musèu del Lovre, París.
- La Madòna de Loreto (vèrs 1509), 120 x 90 cm, Musée Condé, Chantilly.
- Alba Madonna (vèrs 1510), diamètre : 94,5 cm, National Gallery of Art, Washington D.C.
- L'Escòla d'Atenas (1510-1511), fresca d'environ 10,55 m de largor, Palazzo Vaticano, Roma.
- La Madòna de Sant Sixt (vèrs 1513), 265 x 196 cm, Staatliche Museen, Drèsda. Dins la partida inferiora d'aquel retaule, son los celèbres angelòts somiaires (putti).
- La Verge de la cadièra (Madonna della seggiola) (1513-1516), tondo de 71 cm, Galeria Palatina, Palazzo Pitti, Florença
- L'Encendi del Borg (1514), fresca d'environ 10,60 m de largor, Musèus del Vatican, Roma.
- Retrait de Baldassare Castiglione (vèrs 1514-1515), musèu del Lovre, París.
- Cartons de las tapissariás de la Capèla Sixtina, comanda de Leon X (1515), Victoria and Albert Museum, Londres.
- La Madòna del Grand Duc (vèrs 1505), Galleria Palatina, Palazzo Pitti, Florença
- Lo Jutjament de Paris, gravat per Marcantonio Raimondi.
- Bindo Altoviti (vèrs 1515), 60 x 44 cm, National Gallery of Art, Washington D.C.
- Donna Velata (vèrs 1514-1515), 85 x 64 cm, Galleria Palatina, Florença. Retrait d'una femna velada que son agach e son actitud retipan a La Gioconda[3].
- La Transfiguracion (1518-1520), 405 x 278 cm, Musèus del Vatican, Roma. Darrièra òbra de Rafèl, foguèt acabada qualques jorns abans sa mòrt.
- Retrait de Laurenç de Medici, duc d'Urbin de tres quarts en pè, tenent una boita d'aur, (1492-1519), òli sus tela, 97 x 79 cm. Apartenguèt a la colleccion del segond Lord Northwick (1770-1859) e expausada a Thirlestaine House a Cheltenham. Es un dels cinc retraits sus tela, de preferéncia a los sus panèls, pintats per Rafèl. De 1908 a 1971, aquel quadre foguèt atribuit a Sebastiano del Piombo (Venècia 1485 - Roma 1547).
Exposicions[modificar | modificar la font]
- Una centena d'òbras expausadas a la National Gallery de Londres, (2004).
- « Raphaël et son temps » Lilla (estiu de 2003)
- « Raphaël, grâce et beauté », Palais du Luxembourg, París, (2002).
- « Raphaël » J. Paul Getty Museum, Los Angeles (d'octobre de 2000 a genièr de 2001).
- « Raphaël et son cercle », al Musée Condé, Chantilly, (1997).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Helene Bouquet, Raphaël, l'homme de génie, Edition Benevent, 2008.
- Raphaël et Baldassare Castiglione, La Lettre à Léon X, édition établie par F.P. Di Teodoro, avant-propos de F. Choay, traduit de l’italien par Françoise Choay et Michel Paoli, Paris et Besançon, Les Éditions de l’Imprimeur, 2005.
- Daniel Arasse, Christophe Castandet et Stéphane Guégan, Les Visions de Raphaël, Éditions Liana Levi, Paris, 2004.
- Dominique Cordelier et Bernadette Py, Raphaël, son atelier, ses copistes, en collaboration avec le Musée du Louvre et le département des arts graphiques du Musée d'Orsay, Éditions Réunion des musées nationaux, Paris, 1992.
- Henri Focillon, Raphaël, Éditions Presses Pocket, préface de Pierre Rosenberg, Paris, 1990.
- Paul Joannides, Raphaël et son temps, aux Éditions Réunion des musées nationaux, 2002.
- Konrad Oberhubuer, Raphaël, Éditions du Regard, Paris, 1999.
- Nello Ponente, Raphaël, Flammarion, Paris, 1990.
- Christof Thoenes, Raphaël, Édition Taschen, Paris, 2005.
- Giorgio Vasari, Les Vies des meilleurs peintres, sculpteurs et architectes, volume 5, Raphaël, Léonard et Giorgione, Édition Berger-Levrault, Paris, 1983.
- Johann David Passavant, Raphaël d'Urbin et son père Giovanni Santi (1839)
Qualques autras òbras de Rafèl[modificar | modificar la font]
-
-
Jovent amb la poma, (1505)
-
-
Cardenal Tommaso Inghirami (1515-1516)
-
-
-
Verge amb l'Enfant (v. 1507)
-
Lo Crist (1507
-
Retrait d'Agnolo Doni, (1506), Galerie Palatine (Palais Pitti), Florença
-
Retrait de Maddalena Doni, (1506), (Palais Pitti), Florença
-
Retrait d'una dama (1507)
-
-
La Deposicion de la crotz (1507)
-
-
Sant Jòrdi combatent lo dragon (1505)
-
-
Trionf de Galatèa
Fresca de la Villà Farnese (1511)
-
Trionf de Galatèa (detalh)
Fresca de la Villà Farnese (1511)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las datas de naissença e de mòrt de Rafèl son indicadas dins lo calendièr gregorian. Equivaléncia de las datas dins lo calendièr julian, en usatge fins a 1582 en Itàlia: lo 28 de març de 1483 e lo 27 de març de 1520.
- ↑ La Madòna dels ulhets foguèt venduda en 2004 a la National Gallery pel duc de Northumberland per 22 milions de liuras esterlinas.
- ↑ Segon Vasari, lo modèl seriá la femna que Rafèl aimèt fins a sa mòrt.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Raphaël ou la quête de la grâce per Lorenzo Pericolo, Mèstre de conferéncia a l'Universitat de Rennes II-Nauta Bretanha.
- (en) Raphaël dins Artcyclopedia


c: text/html

text:
Aralsk
Aralsk (Apaл en cazac, Apaлbck en rus) 46° 47′ N 61° 40′ E / 46.783, 61.667 es una vila del sud-oèst de Cazacstan, situada dins l'oblast (region) de Kyzylorda; sa populacion s'estima a 39 000 abitants. Aralsk foguèt un pòrt sus las ribas de la mar d'Aral, e lo màger fornidor de peisses a l'entorn.
Dempuèi la retirada de la mar d'Aral a partir de las annadas 1960, causada pel desviament dels flumes versants per l'irrigacion, del coton, pendent l'èra sovietica, Aralsk es uèi alunhada de la mar de 12 km, que ne foguèt fins a 100 km abans la construccion d'una restanca en 2005. L'aiga torna montar e s'espèra que lèu la mar d'Aral serà a 6 km d'Aralsk e que seràn religadas amb un canal. Aralsk patiguèt d'una granda diminution de populacion e de pes socioeconomic. Pendent las 25 darrièras annadas foguèt impossible de veire la mar dempuèi la vila. Mai, i a un problèma seriós de santat dins la populacion locala d'Aralsk causat per la remanéncia dels produches quimics voidats dins los flumes pendent 40 ans. I a tanben un naut taus de caumatge.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo site internet oficial de la region en cazac, rus, anglés e danés [1]
- Istòria de la situacion critica d'Aralsk e de la mar d'Aral. [2]
- [3]
Autras fonts[modificar | modificar la font]
- Bissell, Tom. (2003). Chasing the Sea: Lost Among the Ghosts of Empire in Central Asia. Pantheon Books, New York. ISBN 0-375-42130-0.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lescar
Lescar[1] qu'ei ua comuna de Bearn situada dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània. Lo son nom antic de Beneharnum que balhè lo son nom au país de Bearn. Iluron (uei Auloron) e Beneharnum qu'èran los dus ancians evescats de Bearn (uei devath la jurisdiccion de l'evesque de Baiona). La glèisa de Lescar qu'ei donc ua catedrau ; qu'ei lo lòc on repausan los Reis de Navarra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lescar, en purmèr, que ho un oppidum nomat Beneharnum. Au sègle III que vadó ciutat romana. Los vikings que la destrusín tota sancera en 841. Au sègle XII la ciutat modèrna de Lescar que ho tornada bastir. L'evesque de Lescar que presideish los Estats de Bearn e la catedrala (ua de las duas catedraus bearnesas dab Auloron Senta Maria) qu'acèssa lo tombèu deus Reis de Navarra de la soca deus Labrit.
Uei lo dia qu'ei ua banlega de Pau, sièti de la zòna industrau e comerciau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Heraudica[modificar | modificar la font]
Educacion[modificar | modificar la font]
Lescar qu'acessa ua escòla calandreta.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La catedrau de Lescar qu'ei ua de las duas catedraus de Bearn, tombèu deus Reis de Navarra de l'Ostau de Labrit.


text:
Chermizy-Ailles
Chermizy-Ailles es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 10.95
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa a per sant patron Evence #que l'archiu ne contan #que i auriá retut la vista a un òme en lo moment del passatge en la comuna.
En 1923, Chermizy absorbeix Anes e ven Chermizy-Anes.
La glèisa a pour saint patron Evence dont les archives racontent qu'il aurait rendu la vue à un homme lors du passage dans la commune.
En 1923, Chermizy absorbe Ailles et devient Chermizy-Ailles.


text:
1913
Aquesta pagina concernís l'an 1913 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Argentina[modificar | modificar la font]
Inauguracion deu Subte, lo mètro de Buenos Aires.
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Revolucion Mexicana amb un còp d'estat organizat per lei cientificos que mau capitèt (9 - 18 de febrier de 1913). Lo generau Victoriano Huerta aprofichèt lo caòs per prendre lo poder. Lo president Francisco Madero foguèt assassinat e Huerta s'alièt ai cientificos subrevivents e ais Estats Units d'America per se proclamar president. Pasmens, dins lo rèsta dau país, lei combats entre fòrças governamentalas e insureccions rivalas contunièron.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs de restauracion de la ciutat fortificada de Carcassona acomençats dins lo corrent dau sègle XIX. La vila foguèt classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1997.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet depintant lo premier estratoreactor per l'engenhaire francés René Lorin (1877-1933). Pasmens, la construccion d'un tau motor èra malaisada per la tecnologia dau periòde e i aviá ges d'aplicacion. Ansin, leis estudis seguents sus aqueu tipe de motor acomencèron solament dins lo corrent deis annadas 1930 (1936 per lo premier prototip).
Fisica[modificar | modificar la font]
A partir de la teoria quantica, lo fisician danés Niels Bohr prepausèt son modèl de l'atòm format d'un nuclèu pichon e fòrça compacte enviroutat per d'electrons situats lòng d'orbitas circularas. Aquò permetèt de descriure divèrsei resultats d'espectrografia ò de la fisica dau raionament X e foguèt a l'origina dau modèl modèrne de l'atòm prepausat en 1926 per Erwin Schrödinger.
Medecina[modificar | modificar la font]
Invencion dau sistèma de produccion de rais X que porta son nom per lo fisician estatsunidenc William Coolidge (1873-1975). Aquel aparelh permetèt de produrre aisament de raionaments X e favorizèt la generalizacion de son utilizacion en medecina. De mai, a l'ora d'ara, lo Tube de Coolidge es totjorn lo sistèma pus utilizat dins leis espitaus.
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera conjectura regardant l'existéncia d'isotòps atomicas per lo Britanic Frederick Soddy (1877-1956). D'autra part, premiera sintèsi de PVC per lo quimista alemand Fritz Klatte (1880-1934). Sa produccion industriala acomencèt en 1931 e aquela matèria plastica trobèt rapidament d'aplicacions variadas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Edward Gierek, òme politic polonés (m. 2001)
- 9 de genièr - Richard Nixon, president dels Estats Units (m. 1994)
- 10 de genièr - Gustáv Husák, òme politic checoslovac (m. 1991)
- 15 de genièr - Carles Galtier, escrivan provençal (m. 2004)
- 18 de genièr - Danny Kaye, actor american (m. 1987)
- 18 de febrièr - Auguste Le Breton, escrivan francés (m. 1999)
- 30 de març - Ċensu Tabone, president di Malta (m. 2012)
- 30 de març - Leon Còrdas, escrivan occitan de comèdias (m. 1987)
- 5 de mai - Tyrone Power, actor american (m. 1958)
- 13 de mai - William Richard Tolbert, Jr., president di Liberia (m. 1980)
- 18 de mai - Charles Trenet, Franca cantaire e compositor (m. 2001)
- 26 de mai - Peter Cushing, actor britanic (m. 1994)
- 10 de junh - Benjamin Shapira, bioquimista israelian, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 20 de junh - Joan de Borbon, paire del rei Joan Carles I d'Espanha (m. 1993)
- 22 de junh - Sándor Weöres, Hungariana poeto (m. 1989)
- 26 de junh - Aimé Césaire, poèta francés (m. 2008)
- 30 de junh - Alfonso López Michelsen, president de Colómbia (m. 2007)
- 11 de julhet - Cordwainer Smith, escrivan american (m. 1966)
- 12 de julhet - Willis E. Lamb, fisician american, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 14 de julhet - Gerald Ford, president dels Estats Units (m. 2006)
- 10 d'agost - Wolfgang Pauli, fisician alemand, Prèmi Nobel (m. 1993)
- 13 d'agost - Arcebisbe Makarios III, 1èr president de Chipre (m. 1977)
- 16 d'agost - Menachem Begin, primièr ministre d'Israèl (m. 1992)
- 30 d'agost - Richard Stone, economista britanic, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 4 de setembre - Stanford Moore, bioquimista american, Prèmi Nobel (m. 1982)
- 14 de setembre - Jacobo Arbenz, president de Guatemala (m. 1971)
- 10 d'octobre - Claude Simon, escrivan francés, Prèmi Nobel (m. 2005)
- 2 de novembre - Burt Lancaster, actor american (m. 1994)
- 5 de novembre - Vivien Leigh, actritz americana (m. 1967)
- 7 de novembre - Albert Camus, escrivan francés, Prèmi Nobel (m. 1960)
- 18 de decembre - Willy Brandt, cancelièr alemand, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1992)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - Segismundo Moret y Prendergast, primièr ministre d'Espanha (n. 1833)
- 22 de febrièr - Francisco Ignacio Madero, president de Mexic (n. 1873)
- 22 de febrièr - Ferdinand de Saussure, lingüista soís (n. 1857)
- 21 de març - Manuel Bonilla, president d'Honduras (n. 1849)
- 23 de junh - Nicolás de Piérola Villena, president de Peró (n. 1839)
- 28 de junh - Manoel Ferraz de Campos Salles, president de Brasil (n. 1841)
- 19 de julhet - Clímaco Calderón, president de Colómbia (n. 1852)
- 29 de julhet - Tobias Michael Carel Asser, jurista neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1838)
- 30 de setembre - Rudolf Diesel, inventor e engenhaire alemand (n. 1858)
- 7 de novembre - Alfred Russell Wallace, biològ galés (n. 1823)
- 12 de decembre - Emperaire Menelik II d'Etiòpia (n. 1844)


text:
Jennifer Warnes
Jennifer Jean Warnes (Seattle, 3 de març de 1947) es una cantaira, compositora e actritz americana. Comencèt sa carrièra tre 1968 mas coneguèt pas gaire de succès. Trabalhèt alara coma vocalista de Leonard Cohen. Capitèt de se far celèbra als Estats Units a partir de 1977 gràcias a sa cançon "Right Time of the Night". Lo succès internacional venguèt gràcias a de títols de bendas musicalas de films coma "Up Where We Belong" en 1982 de Officer and Gentleman, interpretada en duo amb Joe Cocker, e mai tard, en 1987, "(I've Had) The Time of My Life" del film Dirty Dancing cantada amb Bill Medley.
Discografia[modificar | modificar la font]
- I Can Remember Everything (1968)
- Seel Me, Feel Me, Touch Me, Heal Me (1969)
- Jennifer (1972)
- Jennifer Warnes (1976)
- Shot Through the Heart (1979)
- Famous Raincoat (1987)
- The Hunter (1992)
- The Well (2001)


text:
Custines
Custines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se tròba al confluisson de la Meurthe e de la Moselle, trucada « cara de lunfèrn ».
Le village se trouve au confluent de la Meurthe et de la Moselle, appelé « gueule d'enfer ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Preséncias gallo-romaine e mérovingienne.
Al confluisson de la Moselle e de la Meurthe , la vila se truca Condé d'après la raïtz celtique « condatum », confluisson, o Condé-sus-Moselle, fins en 1719.
Aperten al comte de Custine, lo governador de Nancy, e lo pòrti de Lorraine [[Léopold Ier de Lorraine|Léopold Sègle I de Lorraine]] la rebateja alavetz de lo sieu nom[1].
A la Revolucion francesa, la vila es reputacion Pòrt-sus-Moselle. Cap a 1800 se tòrna al nom Custines #qu'una s se li es enganchat a el jos la pluma de la oficiar civila.
Présences gallo-romaine et mérovingienne.
Au confluent de la Moselle et de la Meurthe , la ville s’appelle Condé d'après la racine celtique « condatum », confluent, ou Condé-sur-Moselle, jusqu’en 1719.
Elle appartient au comte de Custine, le gouverneur de Nancy, et le duc de Lorraine [[Léopold Ier de Lorraine|Léopold Sègle I de Lorraine]] la rebaptise alors de son nom[2].
À la Révolution française, la ville est renommée Port-sur-Moselle. Vers 1800 on revient au nom Custines auquel un s s'est accroché sous la plume de l'officier civil.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel Jacquot, « Custines », La Granda Guèrra en Lorraine.
- ↑ Michel Jacquot, « Custines », La Grande Guerre en Lorraine.


text:
Ciergue e Julieta
Ciergue [1](en grèc Knpύkoς (Kērykos)), e sa maire Julieta (en grèc, Ἰouλίtta) foguèron segon la tradicion crestiana martirizats a Tars (Turquia actuala) en l'an 304. Non se'n conserva pas cap testimòni istoric mas son venerats coma sants per tota la crestiantat, coma protectors dels paures e dels mainatges. Lo nom de Sant Ciergue , Sant Cirgue o sant Cierge es fòrça present dins la toponimia occitana, en Tarn, Òlt, Cantal, Corresa, Naut Léger, Puèi de Doma, Ardecha. S'encontran tanben pus rarament las formas Sant Cir e Sant Ceri e Sant Cirici.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Frederic Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige (C) (pagina 555)(consultable en linha: IEOParís, documents per l'estudi de la lenga occitana: [1])


text:
Josèp Ièr de Portugal
Josèp Ièr de Portugal lo Reformador ( Lisbona 1714 - íd. 1777 ), prince de Brasil (1714-1750) e rei de Portugal (1750-1777).
Originas familialas[modificar | modificar la font]
Tresen filh de Joan V de Portugal e de son esposa, Maria-Anna d'Àustria. Per linha mairala foguèt lo felen de Leopold Ièr d'Àustria e foguèt lo grand fraire del futur rei Peire III de Portugal.
Accession al tròn[modificar | modificar la font]
En 1714, a la seuna naissença, foguèt nomenat prince de Brasil, e doncas eretièr al reialme, per la mòrt de son grand fraire e primogenit de son paire Peire de Bragança.
Arribèt al tròn portugués a 35 ans e gaireben immediatament daissèt lo poder en mans de Sebastian de Melo, Marqués de Pombal. L'istòria del reinatge de Josep Ièr es en realitat l'istòria del pròpri Marqués de Pombal.
Lo poderós marqués va supervisar tots los aspèctes de la politica economica, sociala e coloniala, amb l'intencion de far que Portugal se convertiguèsse en un rival de las autras poténcias europèas. Una conspiracion de nòblas temptèt d'assassinar lo rei e lo marqués, lo que permetèt al marqués d'expulsar los jesuitas de Portugal en 1759, en ganhant lo contraròtle sus l'educacion publica e las tèrras de la glèisa. Lo reinatge de Josèp Ièr foguèt marcat pel tèrratrem que va destruire la vila de Lisbona lo 1èr de novembre de 1755. Mai de 100 000 personas perdèron la vida. Lo tèrratrem faguèt que lo rei desvolopèt una fòrta claustrofòbia. Per aquò, transportèt la cort reiala a Ajuda. La capitala se rebastiguèt mas a un còst fòrça elevat.
Matrimòni e descendencia[modificar | modificar la font]
Lo 19 de genièr de 1729 Josèp Ièr se maridèt a Elvas amb l'infanta espanhola, Maria Anna Victoria de Borbon, filha del rei Felip V d'Espanha e d'Isabel de Farnesi, e grand fraire de la futura esposa del rei Ferran VI d'Espanha, Bàrbara. Lo matrimoni tendra quatre filhas:
- l'infanta Maria Ièra de Portugal (1734-1816), reina de Portugal, maridada en 1760 amb lo seu oncle Peire III de Portugal
- l'infanta Marianna de Bragança (1736-1813)
- l'infanta Maria Francesca Dorotea de Bragança (1739-1771)
- l'infanta Maria Francesca Beneta de Bragança (1746-1829), maridada en 1777 amb lo seu cosí, l'infant Josep II de Bragança
Amb la mòrt de Josèp Ièr lo 24 de febrièr de 1777, lo tron passèt a la seuna filha, Maria Ièra de Portugal e lo govèrn de fèrre del marqués de Pombal s'acabèt.


text:
-301
Aquesta pagina concernís l'an -301 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Fin de la crisi sociala dins la ciutat-estat etrusca d'Arezzo que son aristocracia aviá demandat l'ajuda militara de Roma l'annada precedenta. Dins de circonstàncias desconegudas (batalha ? Negociacions ?), l'aristocracia gardèt son poder e la sedicion de la pleba d'Arezzo foguèt reglada. Aquò confirmèt l'influéncia novèla de Roma dins leis afaires intèrnes dei ciutats etruscas.


text:
1965
Aquesta pagina concernís l'an 1965 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier tir de la fusada sovietica Proton. De son caire, França venguèt la tresena poissança espaciala ambé la capitada dau premier tir de la fusada Diamant e de son satellit Astérix (26 de novembre).
Informatica[modificar | modificar la font]
Concepcion de la premiera soritz informatica per l'engenhaire estatsunidenc Douglas Engelbart (1925-2013). D'autre part, invencion dau lengatge de programacion Basic per leis informaticians estatsunidencs John George Kemeny (1926-1993) e Thomas Eugene Kurtz (nascut en 1928).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Armen Darbinyan, primièr ministre d'Armenia
- 5 de febrièr - Gheorghe Hagi, fotbolaire romanés
- 9 de març - Elías Antonio Saca González, president del Salvador
- 25 de març - Sarah Jessica Parker, actritz americana
- 26 d'abril - Kevin James, actor american
- 30 d'abril - Adrian Pasdar, actor e cineasta irano-american
- 14 de mai - Alexandre Jardin, escrivan francés
- 24 de mai - John C. Reilly, actor american
- 25 de mai - Yahya Jammeh, president de Gambia
- 31 de mai - Brooke Shields, actritz americana
- 13 de junh - Cristina de Borbon, princessa d'Espanha
- 15 de junh - Karim Masimov, president de Casacstan
- 13 de julhet - Eric Freeman, actor american
- 16 de julhet - Michel Desjoyeaux, navigador francés
- 27 de julhet - José Luis Chilavert, fotbolaire paraguaian
- 28 de julhet - Daniela Mercury, cantaira brasilièra
- 31 de julhet - J. K. Rowling, escrivana anglesa, autora de Harry Potter
- 4 d'agost - Fredrik Reinfeldt, primièr ministre de Suècia
- 28 d'agost - Shania Twain, cantaira e compositora canadiana
- 11 de setembre - Bashar al-Assad, president de Siria
- 14 de setembre - Dmitry Medvedev, president de Russia
- 15 de setembre - Fernanda Torres, actritz brasilièra
- 3 d'octobre - Adriana Calcanhotto, cantaira brasilièra
- 8 d'octobre - C-Jay Ramone, Musician american (The Ramones)
- 2 de novembre - Shah Rukh Khan, actor indian
- 5 de novembre - Patrici Pojada, istorian, lingüista e cercaire occitan
- 20 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 20 de novembre - Yoshiki, compositor e musician japonés
- 21 de novembre - Björk Guðmundsdóttir, cantaira islandesa
- 22 de novembre - Mads Mikkelsen, actor danés
- 30 de novembre - Ben Stiller, actor american
- 4 de decembre - Álex de la Iglesia, realizator e scenarista espanhòl
- 21 de decembre - Andy Dick, actor de comèdias american
- 31 de decembre - Gong Li, actritz chinesa
- Monja Roindefo, primièr ministre de Madagascar
- Franc Bardòu, escrivan occitan
- Josep Maria Milla i Saldon, musician, jornalista, lingüista e esperantista catalan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1874).
- 15 de febrièr - Nat “King” Cole, pianista e cantaire american (n. 1919)
- 21 de febrièr - Malcolm X, n. Malcom Little, lider dels "Black Panthers" (n. 1925)
- 23 de febrièr - Stan Laurel, actor anglés (n. 1890)
- 18 de març - Rejulo Farouk 1èr d'Egipte (n. 1920)
- 19 de març - Gheorghe Gheorghiu-Dej, president de Romania (n. 1901)
- 30 de març - Philip Showalter Hench, mètge american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1896)
- 2 d'abril - Jens Hundseid, primièr ministre de Norvègia (n. 1883)
- 21 d'abril - Sir Edward Victor Appleton, fisician anglés, Prèmi Nobel de Fisica en 1947 (n. 1892)
- 11 de junh - José Mendes Cabeçadas, president de Portugal (n. 1883)
- 7 de julhet - Moshe Sharett, primièr ministre d'Israèl (n. 1894)
- 13 de julhet - Laureano Gómez Castro, president de Colómbia (n. 1889)
- 19 de julhet - Syngman Rhee, president de la Corèa del Sud (n. 1875)
- 13 d'agost - Hayato Ikeda, primièr ministre de Japon (n. 1899)
- 4 de setembre - Albert Schweitzer, mètge alemand, Prèmi Nobel de la Patz en 1952 (n. 1875)
- 8 de setembre - Hermann Staudinger, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 2 d'octobre - Oskar Lange, economista polonés (n. 1904)
- 7 d'octobre - Jesse Douglas, matematician american (n. 1897)
- 12 d'octobre - Paul Hermann Müller, quimista soís, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1899)
- 22 d'octobre - Paul Tillich, escrivan e teologian protestant american (n. 1886)
- 5 de decembre - Joseph Erlanger, fisiologista american, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 22 de decembre - Lauri Viita, escrivan finés (n. 1916)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard P. Feynman
- Prèmi Nobel de Quimia : Robert Burns Woodward
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : François Jacob, André Lwoff, Jacques Monod
- Prèmi Nobel de Literatura : Mikhaïl Aleksandrovich Sholokhov
- Prèmi Nobel de la Patz : UNICEF


text:
-429
Aquesta pagina concernís l'an -429 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Començament dau sètge de Platèa per leis Espartencs. Afeblida per l'epidemia de tifús acomençada en 430 avC que tuèt Pericles en setembre, Atenas poguèt pas organizar de còntra-ofensivas d'amplor per desblocar son aliada. En revènge, a Patras e au larg dau cap de Naupacte, una pichona flòta atenenca (20 naviris qu'un foguèt capturat) capitèt de desfaire doas flòtas importantas de la Liga de Peloponès (47 naviris que 12 foguèron capturats puei 77 naviris que 6 foguèron capturats e un aprefondat). Aquela revirada descoratjèt leis Espartencs d'atacar tornarmai lei naviris atenencs avans quauqueis annadas.
Dins la peninsula Calcidica, revòuta d'Olinta e de Spartolos. Una còntra-ofensiva atenenca (5 000 oplitas i averèt quauquei succès iniciaus mai foguèt finalament vencuda perdent 430 tuats, compres son generau. Lo rèsta dei fòrças se retirèt.


text:
Lengas austricas
La superfamilha de las lengas austricas es una construccion teorica recampant de lengas d'Asia del Sud-Èst, del Pacific e del soscontinent indian. Aquesta superfamilha recampa las familhas austronesiana (Asia del Sud-Èst insular, Oceania e Madagascar) e austroasiatica (Asia del Sud-Èst continentala, èst d'Índia e Bangladèsh). L'ipotèsi d'una relacion genetica entre las doas familhas es pas acceptada per totes los lingüistas.
L'idèa d'una superfamilha austrica foguèt emesa pel primièr còp en 1906 pel missionari alemand Wilhelm Schmidt. Schmidt avancèt d'arguments fonologics, morfologics e lexicals per demostrar l'existéncia d'aquesta superfamilha, mas los elements lexicals foguèron regetats per la comunautat dels lingüistas. L'ipotèsi austrica es doncas generalament pas acceptada.
En 1942, lo lingüista Paul K. Benedict prepausèt una superfamilha qu'incluissiá non solament las lengas austronesianas e austroasiaticas, mas tanben tai-kadai e hmong-mien (o miao-yao). Aquesta ipotèsi es gaireben universalament regetada uèi.
D'autres lingüistas pensan que de similituds morfologicas recentament descobèrtas entre las lengas de las illas Nicobar (que son de la familha de las lengas môn-khmer, doncas austroasiaticas) e l'austronesian demòstra una relacion genetica entre l'austronesian e l'austroasiatic.


text:
Merville-Franceville-Plage
Merville-Franceville-Plage en normand (Merville-Franceville-Plage en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Merville-Franceville-Plaja, mai communément telefonada Franceville, se situa sus la Còsta Fleurie a Unitat|6|km {{}} de Cabourg e a Unitat|14|km {{}} de Can, sul marge drech de la baia de la Adorna per coord|49|16|59|N|0|12|04|W|tipe:city_region:FR {{}}.
Situat als confins de la plana de Can e del país de Auge, lo posterior-país, dévolu a l'agricultura, se parteja entre ricas pâturages e de culturas céréalières.
Merville-Franceville-Plage, plus communément appelée Franceville, se situe sur la Côte Fleurie à 6 km de Cabourg et à 14 km de Caen, sur la rive droite de la baie de l'Orne par 49° 16′ 59″ N 0° 12′ 04″ O / 49.28306, -0.20111.
Situé aux confins de la plaine de Caen et du pays d'Auge, l'arrière-pays, dévolu à l'agriculture, se partage entre riches pâturages et cultures céréalières.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma se pòt l'imaginar lo estuaire del Adorna a servit de tot temps al persec, mas a pas #aver la meteissa vocacion maritima #qu'aquel de la Dives a causa del cors en cambiant del fleuve e dels bancs de sable #que mòvon sens cessa.
Al Modèl:XIe sègle, la parròquia de Matervilla a mencionat per las primièras fes. Al Modèl:XIIIe sègle, lo nom sembla aver-i evolucionat en Merravilla. Lo nom de Franceville i aurà pas donat #qu'a la fin del Sègle XIX[1].
En 1467, après la guèrra de #Cent Ans, lo castèl a arruïnat per l'armada de la Bretona[2].
Dels marais salants an existit de l'Antiquitat fins al Modèl:XIVe sègle sus la còsta, mas #desaparéisser continuament a la instauració de la gabelle[3]. Al Modèl:XVIIIe sègle, cara a las tensions amb la Angleterre, una tem es édifiée a Franceville per Vauban.
Jos la Revolucion, lo nom a fixat en Merville. Al XIXena sègle, lo territòri de Merville s'aumenta, ne absorbent la pichona municipalitat del Buisson. En 1898, un lotissement privat en portant lo nom de Franceville a creat sus la part littorale de la comuna. La station balnéaire es nascut. Una linha de camin de fèrre a inaugurat amb la fin de connectar Can als stations balnéaires de la còsta, mas la linha es pauc rendabla e pauc segura, e serà rapidament remplaçada per un servici de cars, en lo dintratz-doas-guèrras.
La municipalitat pren lo nom de Merville-Franceville-Plaja l'an 1931, per decrèt presidencial[4].
L'aucupacion alemanda daissa traces : los pins aguèron abatut per fabricar los espàrrecs de Rommel #que parsemaient la plaja ; dels blockhaus #sorgir sul littoral. De nombrosas villas aguèron rasat amb la fin de permetre a l'ocupant alemand d'aver una vista dégagée sus la Manja[5].
En la nuèch del 5 al 6 de junh de 1944, lo [[6e division aéroportée (Reialme Unit)#Constitucion|Modèl:9e bataillon de paracaigudistes britanica (Eastern and Òme Counties)]], compausat de 750 òmes, apertenent a la [[6e division aéroportée (Reialme Unit)|Modèl:6e division aéroportée britanica]], e comandat pel tinent-coronèl Terence Otway, #aver per mission prioritaire d'atacar la batariá de Merville, #que comptava quatre canons d'Unitat|150|mm {{}} en podent prene en lo sieu fuòc la desbocadura de la Adorna e la zòna de débarquement de Sword Beach. La paissièra de la batariá fasiá de partits objectius prioritaires e vitales designats per la nautor commandement aliat per assegurar lo succès del débarquement. La màger part dels 750 òmes de la Modèl:9e bataillon britanica #èsser piégés en las marais de Varaville, inondats sus òrdre de Rommel. Amb solament 150 paracaigudistes, sens material pesat e desprovesit de mejans de comunicacion, Otway #comprometre malgrat aiçò la assaut a Ora|4|30 {{}} e #neutralizar la batariá, en descobrint al passatge que los pretenguts canons de 150 mm èran en realitat dels canons Skodas de 100 mm. En aquel atac, Otway #pèrdre encara aperaquí la mitat de los sieus òmes. Las pèrdas alemandas #èsser encara mai pesadas amb solament 22 soldats validas suls 130 soldats de la batariá. Aquela accion, qualificada « d'inimaginabla assaut », demorarà la una de las mai héroïques del jorn J. La majoritat dels ostals de la station aguèron destruit o severament deteriorades en lo moment del débarquement.
La station #trobar un essor en l'après-guèrra.
Comme on peut l'imaginer l'estuaire de l'Orne a servi de tout temps à la pêche, mais il n'a pas eu la même vocation maritime que celui de la Dives à cause du cours changeant du fleuve et des bancs de sable qui bougent sans cesse.
Au Modèl:XIe siècle, la paroisse de Matervilla est mentionnée pour la première fois. Au Modèl:XIIIe siècle, le nom semble avoir évolué en Merravilla. Le nom de Franceville ne sera donné qu'à la fin du Sègle XIX[6].
En 1467, après la guerre de Cent Ans, le château est ruiné par l'armée des Bretons[7].
Des marais salants ont existé de l'Antiquité jusqu'au Modèl:XIVe siècle sur la côte, mais ils disparurent suite à l'instauration de la gabelle[8]. Au Modèl:XVIIIe siècle, face aux tensions avec l'Angleterre, une redoute est édifiée à Franceville par Vauban.
Sous la Révolution, le nom est fixé en Merville. Au XIXena siècle, le territoire de Merville s'accroît, en absorbant la petite commune du Buisson. En 1898, un lotissement privé portant le nom de Franceville est créé sur la partie littorale de la commune. La station balnéaire est née. Une ligne de chemin de fer est inaugurée afin de relier Caen aux stations balnéaires de la côte, mais la ligne est peu rentable et peu sûre, et sera vite remplacée par un service de cars, dans l'entre-deux-guerres.
La commune prend le nom de Merville-Franceville-Plage en 1931, par décret présidentiel[9].
L'occupation allemande laisse des traces : les pins furent abattus pour fabriquer les asperges de Rommel qui parsemaient la plage ; des blockhaus surgirent sur le littoral. De nombreuses villas furent rasées afin de permettre à l'occupant allemand d'avoir une vue dégagée sur la Manche[10].
Dans la nuit du 5 au 6 juin 1944, le [[6e division aéroportée (Royaume-Uni)#Constitution|Modèl:9e bataillon de parachutistes britannique (Eastern and Home Counties)]], composé de 750 hommes, appartenant à la [[6e division aéroportée (Royaume-Uni)|Modèl:6e division aéroportée britannique]], et commandé par le lieutenant-colonel Terence Otway, eut pour mission prioritaire d'attaquer la batterie de Merville, qui comptait quatre canons de 150 mm pouvant prendre dans leur feu l'embouchure de l'Orne et la zone de débarquement de Sword Beach. La prise de la batterie faisait partie des objectifs prioritaires et vitaux désignés par le haut commandement allié pour assurer la réussite du débarquement. La majeure partie des 750 hommes du Modèl:9e bataillon britannique furent piégés dans les marais de Varaville, inondés sur ordre de Rommel. Avec seulement 150 parachutistes, sans matériel lourd et dépourvu de moyens de communication, Otway engagea cependant l'assaut à Modèl:Heure et neutralisa la batterie, découvrant au passage que les prétendus canons de 150 mm étaient en réalité des canons Skodas de 100 mm. Dans cette attaque, Otway perdit encore environ la moitié de ses hommes. Les pertes allemandes furent encore plus lourdes avec seulement 22 soldats valides sur les 130 soldats de la batterie. Cette action, qualifiée « d'inimaginable assaut », restera l'une des plus héroïques du jour J. La plupart des maisons de la station furent détruites ou sévèrement endommagées lors du débarquement.
La station retrouva un essor dans l'après-guerre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Itinerari de Normandie N°22 pagina 51
- ↑ J. Cançon, Diccionari alphabétique, topographique, archéologique e istoric del departament del Calvados, 1853 ; las edicions del Bastion, 1993
- ↑ Luòc communal : Merville
- ↑ Luòc communal : patrimòni istoric
- ↑ Luòc communal : Franceville
- ↑ Itinéraire de Normandie N°22 page 51
- ↑ J. Chanson, Dictionnaire alphabétique, topographique, archéologique et historique du département du Calvados, 1853 ; les éditions du Bastion, 1993
- ↑ Site communal : Merville
- ↑ Site communal : patrimoine historique
- ↑ Site communal : Franceville


text:
Mary Anning
Mary Anning (21 de mai de 1799 – 9 de març de 1847) foguèt una paleontològa, colleccionaira e comerçanta de fossils anglesa del començament del sègle XIX. De per son abiletat per trobar e preparar de fossils, eissits dels jaciments marins de l'èra jurassica de la region de Lyme Regis ont viviá, realizèt un grand nombre de descobèrtas importantas. Las mai notablas son lo primièr esqueleta d'ictiosaure d'èsser identificat corrèctament, los primièrs dos esqueletas de plesiosaures descobèrts, lo primièr esqueleta de pterosaure trobat fòra d'Alemanha e qualques fossils de peisses importants. Las siás observacions aguèron un ròtle important dins la descobèrta del fach que los fossils de belemnits contenon de sacs de tencha fosilizada e que los coprolits, coneguts a l'epòca coma de pèiras bezoar, son en realitat de matèrias fecalas fosilizadas. Quand lo geològ Henry De la Beche pintèt Duria Antiquior, la primièra scèna preïstorica largament difusada, se basèt en granda part suls fossils qu'Anning aviá trobat e vendèt de còpias pel sieu benefici. La siá òbra foguèt fondamentala dins los cambiaments qu'arribèron al començament del sègle XIX dins las idèas scientificas sus la vida preïstorica e l'istòria de la Tèrra.


text:
Montcarles
Montcarles (en ligur monegasc Monte-Carlu, en francés Monte-Carlo; ancianament en occitan Li Espelugas e en ligur Ë Speřüghe) es una anciana comuna, lo quartier mai prestigiós dau Principat de Mónegue, e un ancian sector estatistic. Es celèbre per lo sieu casinò, li plajas, la mòda e per èsser estat elegit coma luec de residéncia de divèrsi personalitats famoï. La superfícia dau sector estatistic (de còps apelat Montcarles e Espelugas) era 295 392 m2. Era divisit en 20 blòcs.[1] Portava lo número estatistic 01.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Montcarles ten aqueu nom en onor dau prince Carles III de Mónegue despí lo 1r de julhet dau 1866. Aquela denominacion recenta s'adoptèt perque la consideravan coma pus adaptada a aqueu luec que li diïian avans Li Espelugas (en monegasc Ë Speřüghe). A partir de la sieu urbanizacion au sègle XIX e la fondacion dau Casinò, pensèron que lo vielh nom portava malastre perque en alemand Spelunke (pl. Spelunken) auria significat quauquarren coma "establiment dobtós".
Lengas[modificar | modificar la font]
Montcarles (o ancianament « Li Espelugas ») es un dei quartiers dont si parla mai tradicionalament l'occitan niçard (en realitat, i a probable una transicion entre l'occitan niçard e l'occitan vivaroaupenc), ja que lo ligur monegasc si parla puslèu au quartier centrau de La Ròca, segon li enquistas lingüistiqui de Carles de Tortolon e de Ramon Arveiller.
Activitats[modificar | modificar la font]
Montcarles acuelhe lo Circuit de Montcarles, dont si debana lo Grand Prèmi de Mónegue de Formula 1. Finda aubèrga d'autres rescòntres coma aquelu de bòxa que valon per lo campionat dau mond, de defilats de mòda e divèrs eveniments.
Montcarles, durant de decennis, l'an vesitat de membres dei familhas reiali, d'estelas dau cinèma e de personas comuni. James Bond, l'espion britanic protagonista dei romans famós de Ian Fleming e dei filmes derivats, es, dins lo detalh, un client assidú dau casinò de Montcarles. En lo 1873, Joseph Jaggers venguèt l'òme que desvalisèt Montcarles en capitalizant sobre la descobèrta d'un desequilibri dins una dei ròdas dei taulas de rotleta dau casinò.
Quartier o comuna?[modificar | modificar la font]
Sovent creson que Montcarles seria la capitala dau Principat de Mónegue, mas tot lo principat si compaua de fach de la comuna unenca de Mónegue, e Montcarles es basta un quartier d'aquela comuna. Es ver que creèron, a passat temps, una division de Mónegue entre diferenti comunas mas, encuei, i a una sola comuna unificada.


text:
Bonnet (Mòsa)
Bonnet es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Casqueta es un modèst vilatge sus la rota de Nancy a Orléans, a mes camin entre Vaucouleurs sus la Meuse e Joinville sus la Marna. La siá célébrité lududes ven de lo sieu ancian Eglise #que protegís lo cavòt de Sant Florentin.
Sant Florentin #far partida de la pléiade de ascètes #qu'a Modèl:La s- #emigrar islas britanicas sul continent per i cercar la perfeccion crestiana.
Fils d'un rei d'Escòcia, Sant Florentin se vei un jorn prepausar per lo sieu paire d'èsser associat al tròn. Mogut per una aspiracion de Detlo-Anautit, el se enfuit pendent la nuèch. Trenta chevaliers an enviat a la siá persecucion mas Sant Florentin multitud als pès la corona #que presentan e lo convertit a lo sieu pròpri ideal.
En afranquint alavetz la mar, dicha la legenda, sus una immensa crotz de bòsc aportat per un angel, los fugitifs abòrdan la França. "Nosautres cal renonciar (separar) e Dieu servir", la siá dicha lo sieu cap. E los en abandonant arriba per monts e per val als confins del Austrasie e de la bourgogne, a Casqueta. En amagant lo sieu títol e lo sieu nom, se loga, per humilité, a las gents del luòc coma porcher.
Pendent trenta dos ans,Sant Florentin portarà una vida abjècta, en butte a las méchancetés de #çò que lududes reprotxaran de négliger la siá vegada pel prec, mas venjat pels miracles #que dison la siá aplicacion al dever d'estat e venerat pels humbles #qu'el réconforte e guérit.
- Venir un jorn o satan #resòlvre de l'experimentar. Florentin I aviá una cœur e se remembrava siens, de lo sieu país, #que ne demorava volontàriament sens nòvas. Lo demòni, jols molzuts d'una filha de rei se presenta a lududes, lududes dicha #qu'es, ludut parlar de lo sieu Escòcia alunhat e ludut prepausa, al meteis temps que l'anèl del matrimòni, d'i tornar fin finala.
Tres jorns pendent, lo pâtre #lutar contra los séductions de la jove filha e contra los sieus pròpris remembres. A la fin per caçar lo obsession, #levar la massue #que lududes servissiá a dirigir las bèstias e @frapper la pretenuda princessa. Sulpic aquela aicí #abandonar los sieus molzuts de emprunt e Florentin #reconéisser lo diable. Apurat, Se #endormir sus luòc. A lo sieu réveil una font fluïa a la endroit ont i aviá clauat la siá massue. Es encara uèi la fontaine venerada de Sant Florentin ont nombre de malauts #èsser antany guéris.
Avertit per un angel que lo tèrme de la siá vida sarrava, Sant Florentin #far venir lo curé, lududes #revelar la siá reiala origina e #demandar #qu'après la siá mòrt lo sieu còrs, depausat sus un carri enganchat de dos braus roges, siá enterré al luòc o s'arturaràn aqueles animals.
Environat lèu de la vénération populara, aquel cavòt #donar naissença a la glèisa. En 960 Sant Gérard, avesque de Toul, #desvolopar lo culte de Sant Florentin e a Modèl:La s mini- e Modèl:S- #caler engrandir la glèisa en rason de l'afluéncia dels pelegrins en venent de tota l'Euròpa. Los aliénés, los nervioses i imploraient lo sieu guérison. Jos Louis XIV un soldat, victima de la guèrra, i #recobrar l'usatge de los sieus membres. A Modèl:La s-, la vila de Bar lo Pòrti pagava de bon gra lo pelegrinatge a Casqueta a las aliénés #que dépendaient d'ela. De tot temps Sant Florentin i aguèt invocat contra las divèrsas formas de temor en rason de la paur #que lududes #parlar satan.
La glèisa de Casqueta a classificat monument istoric dempuèi 1909.
Los principals episòdis de la vida de Sant Florentin an evocat en un continuament de 19 pinturas murales (classificada M.Ora 1907). Una inscripcion sul darrièr aficha rajouté en lo moment de la restauracion de 1876, repren un cartouche ancian, en donant la dade 1500 e lo nom del révérend Paire Mathieu, sens #que se pòsca saber se s'agís de la data d'execucion e del nom del pintor.
Lo cavòt de Sant Florentin (lo en jasent, classificada M.Ora 1907) se tròba al caireforc del transept e data de la fin de la Modèl:S-. En lo moment dels pelegrinatges, se fasiá passar los malauts entre los cinc piliers #que sostenon al en jasent del Sant.
UNAS AUTRAS CURIOSITATS DE CASQUETA:
Lo nòstre typique albereda de las tilleuls #que portarà a la fontaine de Sant Florentin e dins l'airal de diversió (extremitat del pòble, direccion Joinville).
La comuna-escor (1852), bastissa çò de mès d'estructurat del costat.
Lo égayoir, conca semi circulara a pendent doç que # se banhava los cavals (extremitat del pòble, direccion Gondrecourt lo chateau).
L'òrta conservatoire(memòria de las nòstras òrtas localas), las fontaines, lavoirs, castèls, ostals de caractèr e lo ancià presbytère a descobrir en esbaladant dins lo pòble. Vista panoramique dels parcs eolianes installats sus la municipalitat retent-vos près de la "crotz del molin a vent".
Bonnet est un modeste village sur la route de Nancy à Orléans, à mis chemin entre Vaucouleurs sur la Meuse et Joinville sur la Marne. Sa célébrité lui vient de son antique Eglise qui abrite le tombeau de Saint Florentin.
Saint Florentin fit partie de la pléiade d'ascètes qui au Modèl:S- émigra des îles britanniques sur le continent pour y chercher la perfection chrétienne.
Fils d'un roi d'Écosse, Saint Florentin se voit un jour proposer par son père d'être associé au trône. Mû par une aspiration d'En-Haut, il s'enfuit durant la nuit. Trente chevaliers sont envoyés à sa poursuite mais Saint Florentin foule aux pieds la couronne qu'ils présentent et les convertit à son propre idéal.
Franchissant alors la mer, dit la légende, sur une immense croix de bois apportée par un ange, les fugitifs abordent la France. "Il nous faut départir (séparer) et Dieu servir", leur dit leur chef. Et les quittant il arrive par monts et par vaux aux confins de l'Austrasie et de la bourgogne, à Bonnet. cachant son titre et son nom, il se loue, par humilité, aux gens du lieu comme porcher.
Durant trente deux ans,Saint Florentin mènera une vie abjecte, en butte aux méchancetés de ceux qui lui reprocheront de négliger son troupeau pour la prière, mais vengé par les miracles qui disent son application au devoir d'état et vénéré par les humbles qu'il réconforte et guérit.
Vint un jour ou satan résolut de l'éprouver. Florentin avait un cœur et se souvenait des siens, de son pays, dont volontairement il restait sans nouvelles. Le démon, sous les traits d'une fille de roi se présente à lui, lui dit qui il est, lui parle de son Écosse lointaine et lui propose, en même temps que l'anneau du mariage, d'y retourner enfin.
Trois jours durant, le pâtre lutta contre les séductions de la jeune fille et contre ses propres souvenirs. À la fin pour chasser l'obsession, il leva la massue qui lui servait à diriger les bêtes et frappa la prétendue princesse. aussitôt celle ci quitta ses traits d'emprunt et Florentin reconnut le diable. Épuisé, il s'endormit sur place. A son réveil une source coulait à l'endroit où il avait fiché sa massue. C'est encore aujourd'hui la fontaine vénérée de Saint Florentin où nombre de malades furent jadis guéris.
Averti par un ange que le terme de sa vie approchait, Saint Florentin fit venir le curé, lui révéla sa royale origine et demanda qu'après sa mort son corps, déposé sur un char attelé de deux taureaux rouges, soit enterré au lieu ou s'arrêteront ces animaux.
Entouré bientôt de la vénération populaire, ce tombeau donna naissance à l'église. En 960 Saint Gérard, évêque de Toul, développa le culte de Saint Florentin et au Modèl:S mini- et Modèl:S- il fallut agrandir l'église en raison de l'affluence des pèlerins venant de toute l'Europe. Les aliénés, les nerveux y imploraient leur guérison. Sous Louis XIV un soldat, victime de la guerre, y recouvra l'usage de ses membres. Au Modèl:S-, la ville de Bar le Duc payait volontiers le pèlerinage à Bonnet aux aliénés qui dépendaient d'elle. De tout temps Saint Florentin fut invoqué contre les diverses formes de crainte en raison de la peur que lui causa satan.
La glèisa de Bonnet est classée monument historique depuis 1909.
Les principaux épisodes de la vie de Saint Florentin sont évoqués dans une suite de 19 peintures murales (classées M.H. 1907). Une inscription sur le dernier panneau rajouté lors de la restauration de 1876, reprend un cartouche ancien, donnant la dade 1500 et le nom du révérend Père Mathieu, sans qu'on puisse savoir si il s'agit de la date d'exécution et du nom du peintre.
Le tombeau de Saint Florentin (le gisant, classé M.H. 1907) se trouve à la croisée du transept et date de la fin du Modèl:S-. Lors des pèlerinages, on faisait passer les malades entre les cinq piliers qui supportent le gisant du Saint.
AUTRES CURIOSITÉS DE BONNET:
Notre typique allée des tilleuls qui vous mènera à la fontaine de Saint Florentin et à l'aire de détente (extrémité du village, direction Joinville).
La mairie-école (1852), édifice le plus architecturé du canton.
l'égayoir, bassin semi circulaire à pente douce dans lequel on baignait les chevaux (extrémité du village, direction Gondrecourt le chateau).
Le verger conservatoire(mémoire de nos vergers locaux), les fontaines, lavoirs, châteaux, maisons de caractère et l'ancien presbytère à découvrir en se baladant dans le village. Vue panoramique des parcs éoliens installés sur la commune en vous rendant près de la "croix du moulin à vent".


text:
869
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 869 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau rèi Lotari II de Lotaríngia, son fraire Carles lo Calvet foguèt elegit rèi de Lotaríngia e coronat lo 9 de setembre. Pasmens, aquò foguèt contestat per lei rèis Loís II de Germania, fraire de Carles, e Loís II d'Itàlia, fiu de Lotari II.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Nominacion dau fiu ainat de Basil Ièr lo Macedonian, Constantin, coma coemperaire.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Fin deis operacions vikingas acomençadas en 866 dins lo « País dei Pictes ». Se retirèron en Irlanda per preparar una expedicion novèla.
America[modificar | modificar la font]
Tikal[modificar | modificar la font]
Bastida dau darrier monument important de la vila. Per de rasons mau conegudas — belèu una crisi agricòla — lo govèrn centrau s'afondrèt avans la fin dau sègle e la vila foguèt abandonada avans 950.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Incapable de pagar l'armada, lo caifa Al-Mutazz foguèt reversat e tuat per un còp d'estat organizat per lei dignitaris e lei soudats turcs. Son cosin Al-Muhtadi foguèt chausit per li succedir. Pasmens, aviá un caractèr pus fòrt que sei predecessors entraïnant de tensions ambé lei Turcs que desiravan tenir un califa fantòche. En Iraq, acomencèt una insureccion novèla de la populacion de Bagdad en causa dau desviament dei fons destinats a la sòlda de la garnison per lei governadors tahirides de la capitala anciana au profiech de sei soudats persans, turcs e berbèrs. Dins lo sud dau país, una revòuta d'esclaus negres (Rebellion dei Zanj) acomencèt a l'iniciativa d'un cap kharigista dich Ali ibn Muhammad.


text:
Titanomaquia
La Titanomaquia (en grèc ancian Tιtavouaxίa / Titanomakhía, literalament « combat contra los Titans ») es un episòdi de la mitologia grèga nos contant la lucha entre los Titans, primièra generacion de dieus menats per Cronos, e Zèus, aliats als Ecatonquires e als Ciclops.
Las causas[modificar | modificar la font]
Aprèp aver copat los organs genitals del seu paire Oranos, Cronos prenguèt la seuna plaça, e precipitèt dins lo Tartar los seus fraires e sòrres, los Ecatonquires e los Ciclops, autrescòps prisonièrs del paire. Se maridèt enseguida amb la seuna sòrre Rèa, mas engolit los enfants que nasquèron d'aquela union, perque lo seu paire Oranos li avait lancèt una malediccion: quand lo filh de Cronos atenherà l'edat adulte, noirà el tanben lo seu paire. Engoliguèt alara dins l'òrdre Estia, Demetèr, Èra, Ades e Poseidon. Mas lo darrièr nascut, Zèus, escapèt al seu triste astre mercé a la seuna maire, Rèa, que se refugièt en Creta per s'ajaire. Rèa remplacèt Zèus per una pèria emborrasada que Cronos engoliguèt sens se dar compta. Confièt lo nenon a una comunautat masculina qu'abitava sus l'illa de Crèta, los Curètas, que placèron lo bèrç dins un garric, penjat a una branca al cas que, par malastre, Cronos auriá de suspcions. Zèus èra impossible de descobrir perque se trapèt pas vertadièrament al cèl nimai sus tèrra, encara mens dins la mar o dins l'aiga. Mas, lo nenon cridava fòrça fòrt, alara per cobrir los seus brams, los Curètas faguèron un bocan considerable en dançant a l'entorn de l'arbre.
Foguèt dins aquel bruch que grandiguèt Zèus mercé al lach d'una cabra, Amaltèa, que será mai tard mercejada pel dieu. Es encara ara una constellation (Capricòrne) e la seuna bana, remplida de fruchs e de produchs de la tèrra, demorèt un simbòl de prosperitat: se nomena la bana d'abondància.
L'afrontament[modificar | modificar la font]
Qualques ans mai tard, Zèus alara grand pensava de totjorn mai a liberar los seus fraires e sòrres, e a se venjar del seu paire. Visitèt la seuna cosina Metis. La divessa li conselhèt de dintrar al servici del seu paire. Aquel, segur d'èsser desfach de totes los seus enfants, engatjèt Zèus coma seridor. Un jorn, alara que li servissiá per beure, li donèt una bona rasada de vomitiu al luòc de vin. Cronos comencèt a desgolir la pèira, puèi los seus mai enfants. Deliurats, se revoltèron tanben contra lo paire: la guèrra comencèt. Cronos demandèt l'ajuda dels autres Titans ; Zèus, del seu costat, tuèt la gardiana Campè e desliurèt del Tartar los Ecatonquires, los Ciclops e totes los autres prisonièrs de Cronos e se ne faguèt d'aliats. Del seu costat, Ocean, l'ainat dels Titans, assugurèt son ajuda a Zèus e als seus fraires en mandant la filha Stix e los pichon filhs (d'entre que Nikè, la divessa Victòria) jonhèt l'armada dels filhs de Cronos. Zèus profeitèt en mai dels dons oraculàris de la seuna tanta Temis e del seu cosin Prometèu, totes dos avent previst dempuèi los començaments del conflicte la desfacha dels Titans. Las partidas advèrsas atal constituidas, cada grop establiguèt lo seu campament, los Titans causiguèron lo mont Otris, alara que Zèus e los seus aliats s'instalèron sul mont Olimp. Per montrar lor reconeissença, los Ciclops, excellents fabres, fabriquèron pels Dieus d'armas terribles: lo fais d'eslhauç per Zèus, un trident per Poseidon e lo casc amagant per Ades. Amb aquela ajuda preciosa, la victòria pels Olimpians es pron aviada, pasmens qu'Esiòde (Teogonia, 637) faga estat d'un conflicte avent durat "dètz grandas anadas divinas" (siá de sègles umans).
Zèus succediguèt doncas al seu paire, al cap d'una novèla generacion de dieus. Obtenguèt lo cèl e la sobeiranetat absoluda, alara que lo seu fraire Ades dirigiguèt lo mond sosterren e lo reialme dels mòrts, e Poseidon, regnerá sus la mar e las aigas. Zèus s'ocupava alara d'organizar la demorança dels dieus. Causiguèt la mai nauta montanha del mond conegut a l'epòca, l'Olimp. A la fin de la Titanomaquia, de Titans fuguèron castigats: Cronos e los seus fraires (levat Ocean, aliat de Zèus, e segon certans, d'Iperion) foguèron enviats dins lo Tartar, alara qu'Atlas foguèt condamnat a tenir per sempre la vòlta del cèl sus las seunas espatlas. D'autres, coma Prometèu e Epimrtèu, avent ajudat Zèus, foguèron mercejat. Zèus epargnèt las Titanidas, demoradas neutras pendent tota la durada del conflicte, e recompensèt Stix ne fasent la pptencia president al grand jurament dels dieus (Esiòde, Teogonia, 397-401). Dins gaireben totas las tradicions postesiodicas, Zèus acabèt pasmens per relargar Cronos e los Titans de lor prison sosterrena e pels enviar demorar als Aliscamps o dins una illa misteriosa situada al Nòrd (fonts divèrsas, que Esquil, Trilogia de Prometèu).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Francis Vian, Répertoire des Gigantomachies figurées dans l'art grec et romain, París, Klincksieck, 1951.
- (fr)Francis Vian, La Guerre des géants, le mythe avant l'époque hellénistique, París, Klincksieck, 1952.


text:
1950
Aquesta pagina concernís l'an 1950 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - lo Reialme Unit reconeis la Republica Populara de China.
- 26 de genièr - Índia promulga la sieuna constitucion qu'establís la republica coma forma de govèrn. Rajendra Prasad Se tòrna lo primièr president del país.
- 28 de genièr - Somaliland se tòrna un mandat italian.
- 25 de junh - Guèrra de Corèa: de tropas de la Corèa del Nòrd travèrsan lo Parallèl 38 e ocupan la Corèa del Sud.
- 27 de junh - Guèrra de Corèa: lo president dels Estats Units Harry Truman determina que de tropas del país ajuden la defensa de la Corèa del Sud.
- 14 de decembre - Se crèa lo ACNUR per una resolucion de l'Assemblada Generala de las Nacions Unidas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Informatica[modificar | modificar la font]
Invencion de la disqueta per l'inventor japonés Yoshiro Nakamatsu (nascut en 1928). Cedèt lei drechs d'esplecha dau concèpte a la companhiá estatsunidenca IBM.
Economia[modificar | modificar la font]
- 9 de mai - Robert Schuman presenta la Declaracion Schuman, escricha e preparada amb Jean Monnet, precursora de çò que seriá la Comunautat Europèa, e pus tard l'actuala Union Europèa.
- 28 de novembre - Creacion del Plan Colombo, per lo desvolopament del sud d'Àsia.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Victoria Principal, actritz americana
- 20 de genièr - Mahamane Ousmane, president de Nigèr
- 21 de genièr - Billy Ocean, cantaire e compositor britanic
- 21 de genièr - Sèrgi Carles, pedagòg e escrivan occitan
- 25 de genièr - Jean-Marc Ayrault, òme politic francés
- 3 de febrièr - Morgan Fairchild, actritz americana
- 6 de febrièr - Natalie Cole, cantaira americana
- 10 de febrièr - Mark Spitz, campion de natacion american
- 13 de febrièr - Peter Gabriel, musician e cantaire britanic
- 22 de febrièr - Awn Shawkat Al-Khasawneh, primièr ministre de Jordania
- 25 de febrièr - Néstor Kirchner, ex-president d'Argentina (m. 2010)
- 26 de febrièr - Helen Clark, primièr ministre de Nòva Zelanda
- 2 de març - Karen Carpenter, cantaira americana (m. 1983)
- 20 de març - Pierre Cohen, òme politic francés
- 26 de març - Teddy Pendergrass, cantaire american
- 5 d'abril - Agnetha Fältskog, cantaira suedesa del grop ABBA
- 12 d'abril - Joyce Banda, presidenta de Malawi
- 13 de mai - Stevie Wonder, cantaire american, pianista, bassista, bateire
- 15 de mai - Janez Drnovšek, president d'Eslovènia (m. 2008)
- 8 de junh - Sônia Braga, actritz brasilièra
- 22 de junh - Adrian Năstase, primièr ministre de Romania
- 2 de julhet - Jorge del Castillo, primièr ministre de Peró
- 9 de julhet - Viktor Ianukovych, primièr ministre d'Ucraïna
- 13 de julhet - Ma Ying-jeou, president de Taiwan
- 3 d'agost - Ernesto Samper Pizano, president de Colómbia
- 8 d'agost - Martine Aubry, femna politica francesa
- 9 d'agost - Anémone, actritz francesa
- 11 d'agost - Steve Wozniak, entrepreneire american, fondator d'Apple Computers
- 15 d'agost - Jorma Ollila, ex director general de Nokia
- 16 d'agost - Mirko Cvetković, president de Serbia
- 19 d'agost - Muhammad Mian Soomro, president de Paquistan
- 1 de setembre - Mikhaïl Fradkov, primièr ministre de Russia
- 13 de setembre - Włodzimierz Cimoszewicz, primièr ministre de Polonha
- 12 d'octobre - Chen Shui-bian, president de Taiwan
- 29 d'octobre - Abdullah Gül, president de Turquia
- 1 de novembre - Robert B. Laughlin, fisician american, prèmi Nobel en 1998
- 5 de novembre - Thorbjørn Jagland, primièr ministre de Norvègia
- 28 de novembre - Russell Alan Hulse, fisician american, prèmi Nobel
- decembre - Carles Barrera, òme politic aranés
- Sèrgi Viaule, escrivan occitan
- Pasteur Bizimungu, president de Rwanda
- Biel Majoral, cantaire e musician malhorquin
- Xavier Lamuela, lingüista catalan e occitan
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de genièr - Eric Arthur Blair, conegut coma George Orwell, escrivan anglés (n.1903)
- 2 de març - Josèp d'Arbaud, poèta provençau (n. 1884)
- 5 de març - Edgar Lee Masters, escrivan american (n. 1868)
- 6 de març - Albert François Lebrun, president de la Republica Francesa (n. 1871)
- 19 de març - Egdar Rice Burroughs, escrivan anglés, autor de Tarzan (n. 1875)
- 19 de març - Walter Norman Haworth, quimista britanic, prèmi Nobel (n. 1883)
- 30 de març - Léon Blum, primièr ministre de França (n. 1872)
- 3 d'abril - Kurt Weill, compositor germanoamerican (n. 1900)
- 4 de junh - Kazys Grinius, president de Lituània (n. 1866)
- 24 d'agost - Arturo Alessandri Palma, president de Chile (n. 1868)
- 11 de setembre - Jan Christiaan Smuts, primièr ministre d'Africa del Sud (n. 1870)
- 23 d'octobre - Al Jolson, cantaire american (n. 1886)
- 29 d'octobre - Rei Gustau V de Suècia (n. 1858)
- 2 de novembre - George Bernard Shaw, escrivan irlandés, prèmi Nobel (n. 1852)
- 25 de novembre - Johannes Vilhelm Jensen, escrivan danés, prèmi Nobel (n. 1873)
- Andriu Gojàs, industriau, òme politic, bibliofile, poèta, cronicaire e filològue occitan (n. 1883)


text:
Petal
Lo petal es un peça florala que fa partida de la coròlla d'una flor. Es la part interiora del periant, lo qual compren las parts esterilas d'una flor. Dins una flor "tipica" los petals son fòrça vesedors e colorats, e entornejan las parts reproductrises. Lo nombre de petals d'una flor indica lo classament de la planta: dicotiledonèas, que tipicament an quatre o cinc petals; e monocotiledonèas, qu'an tres o un nombre multiple de tres petals. La foncion principala dels petals o de la coròlla es la d'atraire los polinizaires.
Existís una variacion considerabla de la forma dels petals entre las plantas. Los petals pòdon èsser jonhuts en la basa, en formant un tudèl floral. Per d'unas flors, lo periant entièr forma una mena de tassa (cridat tudèl de calici) en entornejant lo ginecèu, amb los sepals, de petals, e estaminas jonhuts al bòrd de la tassa.


text:
Transnístria
Transnístria (en romanés Transnistria, en rus ПpидHecTpoBbe = Pridnestrove, en ucraïnés ПpидHicTpoB'я = Prydnistrovia) es una region autonòma que forma una franja dins l'extrèm èst de l'estat de Moldàvia, a l'èst de Dnièstre. Sa superfícia es de 4 163 km² e sa populacion estimada seriá de 518 700 abitants.
L'estat de Moldàvia apèla aquela region la Riba Esquèrra de Dnièstre (en romanés Stânga Nistrului / Stînga Nistrului). Lei dirigents locaus transnistrians son en conflicte amb l'estat moldau e autoproclaman Transnístria coma un estat independent, maugrat una abséncia de reconeissença internacionala: revendican per Transnístria lo nom "oficiau" de Republica Moldava de Dnièstre (e dins sa forma corta, revendican lo nom de Pridnestrovie en lenga anglesa, totun en anglés corrent se ditz solament Transnistria).
La capitala es Tiraspol.
Lo gentilici es transnistrian -a.
Geopolitica[modificar | modificar la font]
Lo secessionisme transnistrian s'explica non pas per l'existéncia d'una minoritat etnica tradicionala, mai per una arribada massissa de rus (dau temps de l'Union Sovietica) amassada amb d'ucraïnians qu'i èran ja benlèu avans, çò qu'a fragilizat la populacion romanesa locala. Lei dirigents de Transnístria, sostenguts per Russia, semblan de voler crear d'empaches a l'adesion de Moldàvia a l'Union Europèa e de frenar son raprochament amb Romania.
Dins de l'URSS finissenta de la Perestroika, la republica sovietica de Moldàvia ja aviá començat de ressarrar sei liames culturaus e lingüistics amb Romania: en 1989 aviá decidit d'abandonar l'alfabet cirillic utilizat en romanés locau (apelat "moldau") per i restaurar l'alfabet latin, coma en romanés de Romania. En oposicion amb aquò, lei dirigents locaus de Transnístria volián mantenir la preeminéncia de la populacion russa e de la lenga russa. Proclamèron en 1990 una Transnístria apelada Republica Socialista Sovietica Moldava de Dnièstre, e la declarèron independenta de la republica sovietica de Moldàvia.
En 1992, quand l'URSS despareguèt e que Moldàvia accediguèt a l'independéncia, lei dirigents de Transnístria faguèron una corta guèrra d'independéncia còntra l'estat moldau novèu. En 2006 organizèron un referendum ont, segon lei resultats proclamats, 97,1% dei votants aurián aprovat que Transnístria venguèsse un estat separat de Moldàvia e associat a Russia.
Pasmens, fòrça observadors internacionaus estiman que lo poder transnistrian respècta pas lei Drechs de l'Òme e que lei consultacions qu'organiza son pas crediblas. Lei violéncias politicas son nombrosas còntra lei movements d'oposicion, e mai lei violéncias en generau son nombrosas e sovent son pas elucidadas.
Tanben lei dirigents transnistrians mantenon una tèsi oficiala de l'epòca sovietiva, que pretend que lo "moldau" (lo romanés de Moldàvia e Transnístria) seriá una lenga distinta dau romanés: contunhan de li voler impausar l'alfabet cirillic en luòc de l'alfabet latin. Lei lingüistas estiman qu'aqueu secessionisme lingüistic a pas cap de validitat scientifica. S'obsèrva una discriminacion còntra l'usatge public de la lenga romanesa e subretot còntra son ensenhament en alfabet latin (que se fa ara dins d'escòlas semiclandestinas).
Lei lengas pretendudas "oficialas" dau poder de Transnístria son doncas lo rus, l'ucraïnés e lo "moldau" (qu'es pas reconegut coma romanés), e dins lei fachs, lo rus es la lenga dominanta de Transnístria.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
La vila de Râbniţa, au nòrd
-
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Pridnestrovie.net Sit web dau poder secessionista de Transnístria
- (en) Transnistria.md Sit partisan de Moldàvia
- (en) Conflict.md Sit partisan de Moldàvia
- (romanés) La liquidacion deis escòlas romanesas en Transnístria Version romanesa dau sit web la BBC
- (en) U.S. Department of State Rapòrt de 2005 dau Departament d'Estat american subre lei Drechs Umans en Moldàvia e en particular en Transnístria
- transnistria.blogspot.com - The truth about Transnistria


text:
Larache
Larache (arabi: العرائش Al-Araish) es una vila de Marròc, a la província de Larache (region de Tanger-Tetuan) a 86 km de Tanger. Es l'antica ciutat Lixus. A 107 371 abitants (2004). Recentament foguèron bastits de quartièrs nòus subretot "Almaghrib Aljadid" o Le nouveau Maroc.
Luòcs[modificar | modificar la font]
Los luòcs principals de la vila son:
- Pòrta Bab el Khemis
- La Medina
- Lo Sok Esseghir (Sok Petit)
- Lo mercat orticòls
- ostals andalosas
- La pineda de 2 km al costat de la mar
- Cementèri espanhòl amb la tomba de Jean Genet (1910-1986).
- La Plaja
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul puèg de Tchemmich situat de l'autra costat del riu Lukkos (Locus) de la vila actuala, los fenicians fondèron un centre comercial nomenat Lixus al sègle VIII AbC (i a pas de pròba d'una installacion anteriora al sègle VIII AbC alara que la legenda situava la fondacion de la ciutat entre 1100 e 1000 aC), que vèrs lo sègle V AbC passèt jos influéncia de Cartage. Fasiá partit del reialme de Mauritània e mai tard de la província romana de la Mauritània Tingitana, venent colonia romana; atenguèt la seuna prosperitat maximala jos Claudi (41-54). Se creava alara qu'èra lo luòc del Jardin de las Esperidas amb las seunas pomas d'aur. Jols romans la ciutat i aviá de banhs, temples, barris (del sègle IV) e d'ostals amb de mosaïcas. La ciutat viviá subretot de la pesca. Demorèt fins a l'arribada dels musulmans al sègle VII coma testimonian los rèstes d'una ancina mesquita.
Se faguèt d'excavacions entre 1948 e 1969. En 1989 comencèt un estudi prigond de las mosaïcas. La superfícia escavada fins ara representa 20% dels 75 ectaras qu'ocupava Lixus.
Aprèp se supausa que la zona foguèt abandonada. Lixus, tampauc jos un autre nom, es pas mencionada abans lo sègle XIII. Probablament foguèt fondada al sègle XII per la tribú dels Banu Arus que batejèron coma al-Arish mta Bni Arus (Las vinhas dels Banu Arus). Lo sultan almohade Yakub hi construiguèt una fortaleza a la bòca del oèd Lukkos. Una ataca castelhana se faguèt en 1270.
Aprèp l'installacion dels portugueses dempuèi Ceuta en 1415 faguèron una ataca a Larache qu'aguèt pas de resultats o de seguida. En 1471 los portugueses (rei Alfons V de Portugal) ocupèron Arzila e Tanger e per paur los marroquins evacuèron Larache que demorèt dins la zona d'influéncia portuguesa, alara que demorava despoblada pendent 20 ans. En 1489 Joan II de Portugal bastiguèt a 15 km de Larache (cap a l'interior), sus la broa del Lukkos al pont de confluéncia amb l'oèd Mkhazen, una fortaleza que podava menaçar Fès e Kasr al-Kabir e que se nomenava Graciosa; la garnison foguèt assetjada, e decimat pel paludisme, mal avitalhada e sens rebre d'ajuda perque l'oèd èra pas totjorn navegable per las barcas. Se rendèt aprèp una longa resisténcia, e podèt se retirar onorablament.
Alara al-Arish, ara al-Araish, foguèt restaurada per Mawlay al-Nasir, filh del sultan wattassida Muhammad al-Shaykh. En 1491 bastiguèt la casba. Los abitants vivian de la pesca, del bòsc e del carbon de fusta del bòsc, que s'esportava cap a Tanger e Arzila, mau vivian jos la paur de las incursions portuguesas, frequentas al parçan. En 1504 los portugueses ataquèron la ciutat. En 1546 èran las naus espanholas de Cadis qu'ataquèron la ciutat. Pasmens lo pòrt prosperava perque èra l'unic pòrt del nòrd de Marròc qu'èra pas dins las mans dels crestians, e mai èra plan prèp de Fès. Los portugueses i tenian un feitor (de feitoria = fabrica) o establiment comercial; las naus genoesas i venian sovent (un castelh a la dintrada del pòrt se nomenava "Castelh dels genoeses").
Abans 1550 ja s'èran desenvolupat piratamands basats dins lo pòrt, mas aprèp de l'evacuacion d'Arzila pels portugueses en 1550 aqueles augmentèron fins a 1600. Lo rei de Castelha e Catalonha-Aragon Felip III decidiguèt d'ocupar lo pòrt çò que faguèt en 1610 amb un acòrdi amb lo sultan saditan Muhammad al-Mamun. Espanha conservèt Larache fins a 1689 quand tornèt èsser presa per l'alauita Mawlay Ismail. D'aquela epòca demòra lo Castelhon de las Cigonhas (Santa Maria de Euròpa) al sud-sud-oèst de la ciutat.
La vila se poblèt alara amb de gents de la montanha e del Rif. Alara se produguèt qualques atacas o bombardaments per mar sens gaire succès lo principal se faguèt en 1765 per l'amiral francés Du Chaffault, que foguèt foragetat. En 1860 pendent la guèrra amb Espanha, los espanhòls bombardèt la ciutat.
Foguèt ocupada una autra còp en 1911, lo 8 de junh, e debarquèron las fòrças espanhòlas que la conservèron fins a 1956. Vejatz: Protectorat Espanhòl al Marròc.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Tomas García Figueras, Miscelánea de estudios africanos, Larache 1947-1948


text:
1550
Aquesta pagina concernís l'an 1550 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
A partir d'aquela annada, leis invasions oròmos poguèron plus èsser blocadas dins lo sud de l'Empèri que perdiguèt pauc a pauc lei regions de Bale, de Dawaro e de Hadya. Pasmens, lo poder etiopian capitèt de desviar la màger part deis atacas en direccion deis estats musulmans, especialament Harrar que foguèt regularament en guèrra còntra lei nomadas oròmos dins lo corrent deis annadas 1560.


text:
Palluel
Palluel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Palluel se tròba a la cœur de la vallée de la Sensée. S'i tròba lo Canal del Nòrd e de nombroses plànols d'aiga e étangs, propices a la practica de la persec e a la diversió. Près dels plànols d'aiga an #èsser condicionats cabanons e dels mobils-òmes viscuts tot l'an.
Palluel se trouve au cœur de la vallée de la Sensée. On y trouve le Canal du Nord et de nombreux plans d'eau et étangs, propices à la pratique de la pêche et à la détente. À proximité des plans d'eau ont été aménagés des cabanons et des mobiles-homes habités toute l'année.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Palluel Es una vila #que #èsser dévastée per una tornade lo 24 de junh 1967. La siá intensitat, pas confimée, seriá de F5 segon la escalièr de Fujita mas es malaisit de n'è/de n'èsser segur vist o manca d'experiéncia dels observaires a França en lo cas d'aquel genre de fenomèn e de lo sieu rareté, quitament als Estats Units[1]. Aquela tornade #èsser la una de las mai importantas jamai observadas a França dempuèi almens 1850 e a fach 7 mòrts e 72 ferits.
Palluel est une ville qui fut dévastée par une tornade le 24 juin 1967. Son intensité, non confimée, serait de F5 selon l'échelle de Fujita mais il est difficile d'en être sûr vu le manque d'expérience des observateurs en France à propos de ce genre de phénomène et de leur rareté, même aux États-Unis[1]. Cette tornade fut l'une des plus importantes jamais observées en France depuis au moins 1850 et a fait 7 morts et 72 blessés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 (fr) Jean Dessens e John T. Snow, « {{{Títol}}} », 30 de març 1989


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Norvègia (en norvegian: Norge segon lo bokmål o Noreg segon lo nynorsk), oficialament lo Reialme de Norvègia, es un país d'Euròpa que bordeja Russia e Finlàndia al nòrd-èst e Suècia a l'èst. Al sud e a l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic, e al nòrd per l'Ocean Artic. Sa capitala es Òslo.
Lo gentilici es norvegian -a.
Territòris de Cnut lo Grand (1016
-1035
).
Norvègia es una monarquia constitucionala. Lo cap d'Estat es lo rei, actualament Harald V, ajudat per un Conselh dels Ministres. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, designat pel monarca. Actualament es Erna Solberg.
Lo Parlament (Stortinget) a 169 membres.
De veire: Economia de Norvègia.
Hèra de grops famós de metal que vienen de Norvègia, en particular peu black metal (Burzum, Darkthrone, Mayhem...).


text:
Guam
Guam (Guåhån en chamorro) es una illa situada dins l'Ocean Pacific qu'es un territòri dels Estats Units.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Guam es localizada a las coordenadas seguentas: 13,5° N 144,5° E e a una superfícia totala de 544 km². Es l'illa mai al sud de las illas Marianas e es l'illa pus granda de Micronesia. Aquesta cadena d'illas foguèt creada per la collision de las placas Pacifica e Filipina. La fòssa de las Marianas passa a l'èst de la cadena d'illas. Challenger Deep, lo punt mai profond de la Tèrra es situat al sud-oèst de Guam a 10 911 m de prigondor. Lo punt mai naut de Guam es lo Mont Lamlam, qu'es a 406 m sobre lo nivèl de la mar. L'illa de Guam mesura 48 km de long e de 6 km a 12 km. L'illa experimenta ocasionalament de tèrratrems provocats per la zòna de laspanada a l'oèst entre la placa Pacifica e la placa Filipina. Actualament, a agut de tèrratrems amb epicentre prèp en Guam amb de magnituds dels 5.0 als 8.7. Al contrari del volcan d'Anatåan dins lo nòrd de las Marianas, Guam a pas d'activitat volcanica. En quinsevolhe, cas a causa de la proximitat amb Anatahan, lo povàs volcanic afècta de còps en Guam.
La part nòrd de l'illa es una plana corallina mentre lo sud conten de pics volcanics cobèrts amb bòsc e prat. La populacion de l'illa es pus densa dins las regions nòrd e centralas.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima es tropical marin. Sòl èsser caud e fòrça umid amb de variacions pichonas entre las sasons. La temperatura sòl oscillar entre 30 ºC e 24 °C amb una mejana annala de pluèja de 2180 mm. La sason shuta dura de decembre fins a junh. Los autres meses constituisson la sason de las pluèjas. Los meses de genièr e febrièr son considerats los meses mai freds de l'an amb de temperaturas nocturnas de gaireben 20 °C e generalament amb de nivèls d'umiditat bassa. Lo màger risc de tifons generalament es entre octòbre e novembre. Mas pòdon arribar durant tot l'an.
Una mejana de tres tempèstas tropicalas e un tifon passan a mens de 330 km (180 milas nauticas) de Guam cada an. Lo tifon pus fòrt qu'es passat per Guam foguèt recentament lo Pongsona, amb de vents sostenguts de 230 km/h. Tustèt Guam lo 8 de decembre de 2002, e i daissèt una destruccion massissa.
Economia[modificar | modificar la font]
- Vejatz l'article: Economia de Guam.


text:
Synopsis
Pèmi "Les Talúries 1998". Sense dubte quauquarren mès enlà d'ua novèlla d'aventures. Er autor viu e hèr víuer era grana aventura des sòns personatges mès non pas coma un fin senon menjançant sensacions pensaments interiors e exteriors d'aqueri que la viuen e la senten com pèces d'un tot inseparable com se toti eri auessen estat predestinats a víuer un tròç de vida amassa jenhudi embarradi e presoèrs d'un junhs estranhs a ua hita tà arténher e tà complir: Pujar ua montanha. Era descripcion des ambients deth paisatge des personatges ei luenh d'èster ua descripcion fisica. Tot ath contrari eth lector se i cale laguens pr'amor deth minuciós detalh en explic e raconte de sensacions. Plan ben contextuada ena vision romantica deth segle XIX prebotge en lector experiéncies e sensacions contradictòries e encontrades. Tan lèu viatge ena mès absoluta cauma coma s'enhon-se ena henerècla d'ua pendent enes hinèscles es presons dera mar gelada.
Read This On
You can read this item using any of the following Kobo apps and devices:
-
DESKTOP
-
eREADERS
-
TABLETS
-
IOS
-
ANDROID
-
BLACKBERRY
-
WINDOWS
-
-
-


text:
852
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 852 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Per vencre la revòuta armèni acomençada en 850 ambé lo sostèn de l'Emirat de Tiflis, lo califa Al-Mutawakkil decidiguèt de mandar dins la region lo generau turc Bugha al-Kabir qu'aviá ja reprimit uneis insureccions dins lei montanhas de Caucàs ò dins la Peninsula Aràbia e ganhat unei batalhas còntra lei Bizantins. A partir de Diyarbakir, acomencèt una campanha sistematica de reconquista que se concentrèt premier sus la mitat sud d'Armenia. Après unei victòrias, lo sector foguèt ocupat per l'armada abbassida que preparèt alora una campanha en direccion dau nòrd.


text:
Estela (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Objèctes
- Una estela amb e estrecha (var. estiala) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, estèla amb è larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
- Una estela es un astre qu'es una gigantesca bòla de plasma.
- Una estela que tomba es una tirassièra luminosa dins lo cèl nocturne.
- Una estela es una figura geometrica.
- Una estela de mar es un animal marin en forma d'estela de 5 brancas (classa dels asteroïdes).
- Una estèla amb una è larga (var. estiala) :
- Designa divèrsas menas d'objèctes de fusta.
- Ua estèla qu'es un monument de pèira, lo mei sovent funerari.
- Una estela amb e estrecha (var. estiala) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, estèla amb è larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
- Geografia
- Estiala de Ròse, vila del Daufinat
- Estela (Navarra), vila de Navarra
- la Montanha de l'Estela, entre Ais e Marselha


text:
La Chapela en Gaudemar
La Chapela en Gaudemar[1] (La Chapelle-en-Valgaudémar en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 1er en genièr 1963, la municipalitat de la Capèla-en-Valgaudémar a creat per la fusion de las municipalitats de Clémence de Ambel e Guillaume-Peyrouse[2]. Aquelas doas comunas èran per endavant separadas pel pont al centre del vilatge en salvant lo torrent de Navette.
Los noms d'aquelas doas ancianes comunas provenon dos mainats d'un senhor. Segon la legenda, Clémence de Ambel #recebre totas las tèrras situadas a la adret (en vessant çò de mès d'expausat al sol) e Guillaume-Peyrouse aquelas situadas a la ubac (en vessant lo mens expausat al sol).
Le 1er janvier 1963, la commune de la Chapelle-en-Valgaudémar est créée par la fusion des communes de Clémence d'Ambel et Guillaume-Peyrouse[2]. Ces deux communes étaient auparavant séparées par le pont au centre du village enjambant le torrent de Navette.
Les noms de ces deux anciennes communes proviennent des deux enfants d'un seigneur. Selon la légende, Clémence d'Ambel reçut toutes les terres situées à l'adret (versant le plus exposé au soleil) et Guillaume-Peyrouse celles situées à l'ubac (versant le moins exposé au soleil).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
COG.


text:
Vitus Bering
Vitus Bering (Horsens, Danemarc, 12 d'agost de 1681 - Illa de Bering, Russia, 8 de decembre de 1741) foguèt un navigaire e explorator d'origina danesa al servici de l'Empèri Rus.
L'estrech de Bering e l'illa de Bering pòrtan aquel nom en onor sieu.
En 1703 partiguèt a Russia, ont se maridèt e aguèt de filhs puèi s'enrotlèt a l'armada russa. Levat una visita a Copenaga en 1715, jamai tornèt pas dins lo país ont nasquèt.
La primièra expedicion a Kamchatka se debanèt entre los ans 1725 e 1730. S'agissiá de verificar per ont se jonhián America e Asia; amb la circomnavegacion, en agost de 1728, de la còsta asiatica, Bering comprenguèt qu'èra a demostrar qu'aquela connexion existissiá pas e que doncas los dos continents èran separats. Coma poguèt pas veire la còsta americana, que demorava cobèrta per la nèbla, las autoritats russas lo creguèron pas.
La segonda expedicion de Kamchatka, nomenada la Granda Expedicion Nordica, se debanèt entre 1733 e 1743; comptava fòrça mejans e 10 000 òmes. Ensajava de cartografiar la còsta occidentala nòrd-americana e, en fach, foguèron los primièrs a far aiçò a la còsta d'Alaska. Descobriguèron tanben qualques unas de las illas de l'archipèla de las Aleutianas. Arribèt a America en 1741 e al retorn cap a l'ostal lor calguèt ivernar dins l'illa de Bering, ont Vitus moriguèt.