text:
CREATIVE COMMONS CORPORATION NON EI UN BURÈU D'AVOCATS E NON PROPORCIONE SERVICIS JURIDICS. ERA DISTRIBUCION D'AGUESTA LICÉNCIA NON CREE CAP DE RELACION AVOCAT-CLIENT. CREATIVE COMMONS BALHE AGUESTA INFORMACION TAU COM EI. CREATIVE COMMONS NON AUFRÍS CAP DE GARANTIA RESPÈCTE ARA INFORMACION FACILITADA, NE ASSUMÍS CAP DE RESPONSABILITAT PES POSSIBLES DAMATGES PRODUSIDI PER USATGE QUE SE'N POGUE HÈR.
Licéncia
ERA ÒBRA O ERA PRESTACION ATAU COM SE DEFINÍS MÈS ENDAUANT, S'AUFRÍS SEGONTES ES TÈRMES D'AGUESTA LICÉNCIA PUBLICA DE CREATIVE COMMONS (D'ARA ENDAUANT CCPL O LICÉNCIA). ERA ÒBRA O ERA PRESTACION EI PROTEGIDA PERA LEI ESPANHÒLA DE PROPRIETAT INTELLECTUAU O QUAUSSEVOLH AUTA NORMA APLICABLA. DEMORE PROÏBIT QUAUSSEVOLH USATGE DERA ÒBRA O DERA PRESTACION DIFERENTA D'AQUERÒ QU'AUTORIZE AGUESTA LICÉNCIA O DISPÒSEN ES LEIS DE PROPRIETAT INTELLECTUAU.
ER EXERCICI DE QUAUSSEVOLH DRET SUS ERA ÒBRA O ERA PRESTACION COMPÒRTE QU'ACCEPTETZ ES LIMITACIONS E OBLIGACIONS D'AGUESTA LICÉNCIA E I CONSENTÍSQUETZ, SENSE PREJUDICI DETH BESONH DE CONSENTIMENT EXPRÈS EN CAS DE VIOLACION PER AUANÇADES SUES CONDICIONS. ETH LICENCIADOR VOS CONCEDÍS ES DRETS CONTENGUTS EN AGUESTA LICÉNCIA, TOSTEMP QUE N'ACCEPTETZ ES CONDICIONS QUE I SON PRESENTES.
1. Definicions.
- Era òbra ei era creacion literària, artistica o scientifica aufrida enes tèrmes d'aguesta licéncia.
- En aguesta licéncia se considère ua prestacion quaussevolh interpretacion, execucion, fonograma, enregistrament audiovisuau, emission o transmission, simpla fotografia o quaussevolh aute objècte protegit pera legislacion de proprietat intellectuau vigenta aplicabla.
- Era aplicacion d'aguesta licéncia a ua colleccion (definida mès endauant) afectarà sonque ara estructura coma forma d'expression dera seleccion o disposicion des contenguts, e non se harà extensiva ad aguesti. En aguest cas era colleccion aurà era consideracion d'òbra a efèctes d'aguesta licéncia.
- Eth titular originari ei:
- En cas d'ua òbra literària, artistica o scientifica, era persona naturau o eth grop de persones que l'a creada.
- En cas d'ua òbra collectiva, era persona que l'edite e la divulgue damb eth sòn nòm, exceptat que i age un pacte contrari.
- En cas d'ua interpretacion o execucion, er actor, cantant, music, o quaussevolh auta persona que represente, cante, liege, recite, interprète o execute de quaussevolh manèra ua òbra.
- En cas d'un fonograma, eth productor fonografic, ei a díder, era persona naturau o juridica jos era iniciativa e responsabilitat dera quau se hè per prumèr viatge ua fixacion exclusivament sonora dera execucion d'ua òbra o d'auti sons.
- En cas d'un enregistrament audiovisuau, eth productor der enregistrament, ei a díder, era persona naturau o juridica qu'age era iniciativa e assumisque era responsabilitat des fixacions d'un plan o ua seqüéncia d'imatges, damb o sense son.
- En cas d'ua emission o ua transmission, era entitat de radiodifusion.
- En cas d'ua simpla fotografia, aquera persona que l'age hèta.
- En cas de d'auti objèctes protegidi pera legislacion dera proprietat intellectuau vigenta, era persona qu'aguesta indique.
- Se consideraràn òbres derivades aqueres òbres creades a compdar der objècte d'aguesta licéncia com, per exemple, es traduccions e adaptacions; es revisions, actualizacions e anotacions; es compendis, resums e extractes; es arranjaments musicaus, e en generau quaussevolh transformacion d'ua òbra literària, artistica o scientifica. Entà aclarir dobtes, s'era òbra consistís en ua composicion musicau o en un enregistrament de sons, era sincronizacion temporau dera òbra damb ua imatge en moviment (synching) serà considerada com ua òbra derivada as efèctes d'aguesta licéncia.
- Auràn era consideracion de colleccions era compilacion d'òbres aliènes, de donades o d'auti elements independents com ara es antologies e es bases de donades que pera seleccion o disposicion des sòns contenguts constituïssen creacions intellectuaus. Era simpla incorporacion d'ua òbra en ua colleccion non darà lòc a ua òbra derivada a efèctes d'aguesta licéncia.
- Eth licenciador ei era persona o era entitat qu'aufrís era òbra o era prestacion subjècta as tèrmes d'aguesta licéncia e que ne concedís es drets d'explotacion conforme ad aquerò que se i dispòse.
- Vos ètz era persona o era entitat qu'exercís es drets concedits mejançant aguesta licéncia e que per auança non a violat es tèrmes d'aguesta licéncia respècte dera òbra o era prestacion, o qu'a recebut un permís exprès deth licenciador entà exercir es drets concedits mejançant aguesta licéncia maugrat ua violacion anteriora.
- Era transformacion d'ua òbra compren era traduccion, era adaptacion e quaussevolh auta modificacion dera quau derive ua òbra diferenta. Era creacion resultanta dera transformacion d'ua òbra aurà era consideracion d'òbra derivada.
- S'enten per reproduccion era fixacion dirècta o indirècta, provisionau o permanenta, per quaussevolh mejan e en quaussevolh forma, de tota era òbra o era prestacion o de part d'era, que ne permete era comunicacion o era obtencion de còpies.
- S'enten per distribucion eth hèt de méter a disposicion deth public er originau o es còpies dera òbra o era prestacion mejançant era venda, eth loguèr, era dèisha o quaussevolh aute sistèma.
- S'enten per comunicacion publica quaussevolh acte mejançant eth quau ua pluralitat de persones, que non apertien ar encastre domestic de qui l'amie a tèrme, pòt auer accès ara òbra o era prestacion sense que se les age hèt ua distribucion per auança d'exemplars. Se considère comunicacion publica eth hèt de méter era òbra o era prestacion a disposicion deth public per procediments electronics damb hiu o sense hiu de manèra que quaussevolh persona pogue accedir-i des d'a on volgue e quan volgue.
- Era explotacion dera òbra o era prestacion compren era reproduccion, era distribucion, era comunicacion publica e, en sòn cas, era transformacion.
- Es elements dera licéncia son es caracteristiques principaus dera licéncia segontes era seleccion hèta peth licenciador e indicades en títol d'aguesta licéncia: Reconeishement, CompartirEgau.
- Ua licéncia equivalenta ei:
- Ua version posteriora d'aguesta licéncia de Creative Commons damb es madeishi elements dera licéncia.
- Era madeisha version o ua version posteriora d'aguesta licéncia de quaussevolh auta jurisdiccion reconeishuda per Creative Commons damb es madeishi elements dera licéncia (per exemple: Reconeishement-CompartirEgau 3.0 Japon).
- Era madeisha version o ua version posteriora dera licéncia de Creative Commons non adaptada a cap jurisdiccion (Unported) damb es madeishi elements dera licéncia.
- Ua des licéncies compatibles qu'apareish en https://creativecommons.org/compatiblelicenses e qu'a estat aprovada per Creative Commons coma essenciaument equivalenta d'aguesta licéncia perque, coma minim:
- Conten tèrmes damb eth madeish prepaus, eth madeish significat e eth madeish efècte qu'es elements d'aguesta licéncia.
- Permet explicitament qu’es òbres derivades d’òbres subjèctes ad aquera poguen èster distribuïdes mejançant aguesta licéncia, era licéncia de Creative Commons non adaptada a cap jurisdiccion (Unported) o ua licéncia de quaussevolh auta jurisdiccion reconeishuda per Creative Commons damb es madeishi elements dera licéncia.
2. Limits des drets. Non i a arren en aguesta licéncia que pretene redusir o restringir quaussevolh des limits legaus des drets exclusius deth titular des drets de proprietat intellectuau cossent damb era Lei de proprietat intellectuau o quinsevolh auta normativa aplicabla, ja siguen drets derivadi d'usatges legitims —com ara era còpia privada o era citacion— ja siguen d'autes limitacions —com era que resulte dera prumèra venda d'exemplars (acabament).
3. Concession de licéncia. Conforme as condicions d'aguesta licéncia, eth licenciador concedís, peth tèrme de proteccion des drets de proprietat intellectuau e a títol gratuït, ua licéncia d'encastre mondiau non exclusiva qu'includís es drets següents:
- Dret de reprodusir, distribuïr e comunicar publicament era òbra o era prestacion.
- Dret d'incorporar era òbra o era prestacion en ua o mès colleccions.
- Dret de reprodusir, distribuïr e comunicar publicament era òbra o era prestacion licitament incorporada en ua colleccion.
- Dret de transformar era òbra tà crear-ne ua òbra derivada tostemp que se i includisque ua indicacion dera transformacion o modificacion efectuada.
- Dret de reprodusir, distribuïr e comunicar publicament es òbres derivades creades a compdar dera òbra subjècta ara licéncia.
- Dret d'extrèir e reutilizar era òbra o era prestacion d'ua basa de donades.
- Entà aclarir quaussevolh dobte, eth titular originari:
- Consèrve eth dret de percéber es remuneracions o compensacions previstes per actes d'explotacion dera òbra o era prestacion, qualificades pera lei coma irrenonciables e inalienables e subjèctes a gestion collectiva obligatòria.
- Renóncie ath dret exclusiu de percéber, autant individuaument com mejançant ua entitat de gestion collectiva de drets, quaussevolh remuneracion derivada d'actes d'explotacion dera òbra o era prestacion que hetz.
Aguesti drets se pòden exercir en toti es mejans e formats, tangibles o intangibles, coneishudi en moment de concession d'aguesta licéncia. Es drets nomentadi includissen eth dret a efectuar es modificacions que siguen tecnicament de besonh tà exercir es drets en d'auti mejans e formats. Toti aqueri drets non concedits exprèssament peth licenciador demoren reservadi, includint-i, a títol enonciatiu mès non limitatiu, es drets moraus reconeishudi pera lei aplicabla. Ena mesura qu'eth licenciador age drets exclusius previsti pera lei nacionau vigenta qu'implemente era directiva europèa en matèria de dret sui generis sus bases de donades, renóncie exprèssament ad aguesti drets exclusius.
4. Restriccions. Era concession de drets qu'implique aguesta licéncia ei subjècta e limitada as restriccions següentes:
- Podetz reprodusir, distribuïr o comunicar publicament era òbra o era prestacion sonque enes tèrmes d'aguesta licéncia e n'auetz d'includir ua còpia, o er identificador uniforme de recorsi (URI) corresponent. Non podetz aufrir o imposar cap de condicion sus era òbra o era prestacion que modifique o restringisque es tèrmes d'aguesta licéncia o er exercici des drets per part des sòns concessionaris. Non podetz soslicenciar era òbra o era prestacion. Auetz de mantier intactes toti es avisi referents ad aguesta licéncia e ara abséncia de garanties. Non podetz reprodusir, distribuïr o comunicar publicament era òbra o era prestacion damb mesures tecnologiques que non contròlen er accès o er us d'ua manèra contrària as tèrmes d'aguesta licéncia. Aguesta seccion 4.a tanben afècte ara òbra o ara prestacion incorporada en ua colleccion, mès non implique qu'era colleccion en conjunt automaticament demore o age de demorar subjècta as madeishi tèrmes. En cas que vos sigue requerit, mejançant ua comunicacion preliminara deth licenciador, s'incorporatz era òbra o era prestacion en ua colleccion o ne creatz ua òbra derivada, auratz d'eliminar quaussevolh des crèdits requerits en apartat 4.c, enquia a on sigue possible.
- Podetz distribuïr o comunicar publicament ua òbra derivada, en sens d'aguesta licéncia, sonque enes sòns tèrmes o mejançant ua licéncia equivalenta. Se vos servitz d'aguesta madeisha licéncia n'auetz d'includir ua còpia o ben er URI, damb cada òbra derivada que distribuísquetz o comuniquetz publicament. Non podetz aufrir o imposar cap de condicion respècte dera òbra derivada que modifique o restringisque es tèrmes d'aguesta licéncia o er exercici des drets per part des sòns concessionaris. Quan distribuísquetz o comuniquetz publicament era òbra derivada, auetz de mantier intactes toti es avisi referents ad aguesta licéncia e ara abséncia de garanties. Non podetz reprodusir, distribuïr o comunicar publicament era òbra derivada damb mesures tecnologiques que ne contròlen er accès o er usatge d'ua manèra contrària as tèrmes d'aguesta licéncia. Se vos servitz d'ua licéncia equivalenta auratz de complir-ne es requisits establidi quan distribuísquetz o comuniquetz publicament era òbra derivada. Totes es condicions d'aguesta seccion 4.b tanben afècten ara òbra derivada incorporada en ua colleccion, mès non implique qu'era colleccion en conjunt automaticament ne demore o n'age de demorar subjècta.
- Se reprodusitz, distribuïtz o comunicatz publicament era òbra o era prestacion, ua colleccion que la incorpòre o quaussevolh òbra derivada, auetz de mantier intactes toti es avisi sus era proprietat intellectuau e indicar, de manèra rasonabla conforme ath mejan o as mejans qu'usetz:
- Eth nòm der autor originau, o eth pseudonim s'ei eth cas, atau com eth deth titular originari, se s'a facilitat.
- Eth nòm d'aqueres parts (per exemple: institucion, publicacion, revista) qu'eth titular originari o eth licenciador designen entà que siguen reconeishudes en avís legau, es condicions d'usatge, o de quaussevolh auta manèra rasonabla.
- Eth títol dera òbra o era prestacion se s'a facilitat.
- Er URI, se n'i a, qu'eth licenciador especifique tà que sigue vinculat ara òbra o era prestacion, exceptat qu'aguest URI non se referisque ar avís legau o ara informacion sus era licéncia dera òbra o era prestacion.
- En cas d'ua òbra derivada, un avís qu'identifique era transformacion dera òbra ena òbra derivada (p. ex., «traduccion catalana dera òbra der autor originau», o «guion basat ena òbra originau der autor originau»).
- Entà aclarir quaussevolh dobte, s'a de hèr a notar qu'es restriccions anteriores (paragrafs 4.a, 4.b e 4.c) non s'aplicaràn as parts dera òbra o ara prestacion subjècta ad aguesta licéncia que sonque poguen èster protegides mejançant eth dret sui generis sus bases de donades recuelhut pera lei nacionau vigenta qu'implemente era directiva europèa de bases de donades.
5. Exoneracion de responsabilitat. EXCEPTAT QUE S'ACÒRDE MUTUAUMENT ENTRE ES PARTS, ETH LICENCIADOR AUFRÍS ERA ÒBRA O ERA PRESTACION ATAU COM EI (ON AN AS-IS BASIS) E NON CONFERÍS GARANTIA DE CAP DE CLASSE RESPÈCTE DERA ÒBRA O DERA PRESTACION O DERA PRESÉNCIA O DERA ABSÉNCIA D'ERRORS QUE SE POGUEN DETECTAR O NON. QUAUQUES JURISDICCIONS NON PERMETEN ERA EXCLUSION D'AGUESTES GARANTIES, DE MANÈRA QU'AGUESTA EXCLUSION PÒT NON ÈSTER APLICABLA EN VÒSTE CAS.
6. Limitacion de responsabilitat. EXCEPTAT QU'ERA LEI APLICABLA AC DISPÒSE EXPRÈSSAMENT E IMPERATIVAMENT, EN CAP DE CAS ETH LICENCIADOR SERÀ RESPONSABLE DAUANT DE VOSTÉ PER QUAUSSEVOLH DAMATGE QUE NE POGUE RESULTAR, TANT S'EI GENERAU COM ESPECIAU (INCLUDITS ETH DAMATGE EMERGENT E ETH LUCRE CESSANT), FORTUÏT O CAUSAU, DIRÈCTE O INDIRÈCTE, PRODUSIT PER US DERA ÒBRA O ERA PRESTACION PENDENT ETH PERIÒDE EN QUAU S'ESTEN AGUESTA LICÉNCIA, ENCARA QU'ETH LICENCIADOR AGUESSE ESTAT INFORMAT DERA POSSIBILITAT D'AGUESTI DAMATGES.
7. Finalizacion dera licéncia.
- Aquesta licéncia e era concession des drets que conten acabaràn automaticament en cas que se n'incomplisque quaussevolh des tèrmes. Maugrat açò, non s'anullarà era licéncia d'aqueres persones o entitats qu'agen recebut òbres derivades o colleccions vòstes damb aguesta licéncia, tostemp qu'aguestes persones o entitats se mantenguen en compliment intègre d'aguesta licéncia. Es seccions 1, 2, 5, 6, 7 e 8 continuaràn vigentes maugrat qu'acabe aguesta licéncia.
- Conforme as condicions anteriores, era concession de drets d'aguesta licéncia ei vigenta entà tot eth tèrme de proteccion des drets de proprietat intellectuau segontes era lei aplicabla. Maugrat açò, eth licenciador se resèrve eth dret a divulgar o publicar era òbra o era prestacion en condicions diferentes as presentes, o a retirar-la en quaussevolh moment. Totun, açò non suposarà dar per concludida aguesta licéncia (o quaussevolh auta licéncia qu'age estat concedida, o calgue concedir, enes tèrmes d'aguesta licéncia), senon que continuarà vigenta e damb efèctes complèts, a mens que non age finalizat conforme aquerò establit anteriorament, sense prejudici deth dret morau de penediment enes tèrmes reconeishudi pera lei de proprietat intellectuau aplicabla.
8. Miscellanèa.
- Cada viatge qu'explotetz de bèra manèra era òbra o era prestacion, o ua colleccion que la incorpòre, eth licenciador aufrís as tresaus e successius licenciataris era concession de drets sus era òbra o era prestacion, enes madeishes condicions qu'era licéncia que vos a estat concedida.
- Cada viatge qu'explotetz de bèra manèra ua òbra derivada, eth licenciador originau aufrís as tresaus e successius licenciataris era concession de drets sus era òbra subjècta ad aguesta licéncia, enes madeishes condicions qu'era licéncia que vos a estat concedida.
- Se bèra disposicion d'aguesta licéncia resulte invalida o inaplicabla segontes era lei vigenta, açò non afectarà ara validesa o ara aplicabilitat dera rèsta des tèrmes d'aguesta licéncia e, sense cap d'accion addicionau entà quaussevolh des parts d'aguest acòrd, aguesta disposicion s'entenerà reformada en aquerò estrictament de besonh entà qu'aguesta disposicion sigue valedera e executiva.
- Non s'entenerà que i a renóncia per çò que hè a bèth tèrme o disposicion d'aguesta licéncia, ne que se'n consentís cap de violacion, exceptat qu'era renóncia o eth consentiment figure per escrit e sigue firmat pera part que renóncie o que consentís.
- Aguesta licéncia constituís er acòrd plen entre es parts respècte dera òbra o era prestacion objècte d'aguesta licéncia. Non i a interpretacions, acòrds o condicions respècte dera òbra o dera prestacion que non s'especifiquen exprèssament en aguesta licéncia. Eth licenciador non serà obligat per cap de disposicion complementària que pogue aparéisher en quaussevolh comunicacion vòsta. Aguesta licéncia non se pòt modificar sense qu'ac acordetz per escrit damb eth licenciador.
Avís de Creative Commons
Creative Commons non ei part d'aguesta licéncia, e non aufrís cap de garantia en relacion damb era òbra o era prestacion. Creative Commons non serà responsabla dauant vòste —o dauant cap de part—, ne per cap damatge de cap tipe, tant s'ei generau o especiau (includint-i eth damatge emergent e eth lucre cessant), com s'ei fortuït o causau, que sigue relacionat damb aguesta licéncia. Maugrat es dues afirmacions anteriores, se Creative Commons s'identifique exprèssament coma licenciador, aurà toti es drets e es obligacions deth licenciador.
A excepcion deth prepaus limitat d'indicar ath public qu'era òbra o era prestacion ei subjècta a ua licéncia CCPL, cap de part usarà era marca registrada Creative Commons ne cap auta marca registrada o insígnia relacionada damb Creative Commons sense eth sòn consentiment per escrit. Quaussevolh us permetut se harà conforme as règles vigentes en cada moment sus er us dera marca registrada per Creative Commons, publicades en sòn web o proporcionades damb demana per auança. Tà aclarir quaussevolh dobte, es restriccions en us dera marca non formen part d'aguesta licéncia.
Podetz contactar damb Creative Commons a: https://creativecommons.org/.


c: text/html

text:
Atal parlèt Zaratostra
Atal parlèt Zaratostra: Un libre per totes e per degun (de l'original alemand: Also sprach Zarathustra: Ein Buch für Alle und Keinen) es una òbra del filosof alemand Friedrich Nietzsche, redigida en quatre partidas entre 1883 e 1885. Fòrça de las idèas presentadas son en rapòrt amb l'eternal retorn, la parabòla de la mòrt de Dieu, e la profeciá del superòme, tèmas que foguèron introdusits pel primièr còp dins La Gaia Ciència.[1]
Lo libre conta las explicacions e la doctrina d'un filosòf, Zaratostra -en referéncia a Zaratostra, fundator del Zoroastrisme-. Lo libre utiliza un estil similar a aquel de la Bíblia luteriana dins una tòca satirica, per presentar d'aquel biais las idèas opausadas a la tradicion e la morala cristiana e jusieva.
Extrach[modificar | modificar la font]
- « Ne vos conjuri, mos fraires, demoratz fidèls a la Tèrra e cregatz pas aqueles que parlan d'esperanças supraterrenalas. Autres còps lo blasfèmi devèrs Dieu èra lo blasfèmi pus grand. Mas Dieu es mòrt; e amb el son mòrts los blasfemaires. Lo pièger ara, es lo blasfèmi devèrs la Tèrra. »
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ C. Guignon, D. Pereboom. Existentialism: Basic Writings, 2nd ed., Hackett, 2001. pp. 101-113.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bòrt
Bòrt (Bort-les-Orgues en francés) z-es una comuna d'Occitània, en Auvèrnhe, e es la vila principala dau parçan d'Artensa ; z-es administrada per lo departament de Corresa e la region de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
Eraudica[modificar | modificar la font]
Las armas actualas de la vila son « d'azur a tres croses en forma de 'x' d'argent ».
Las ancianas :
« D'aur, au sautador dentat de gules ». Malte-Brun, la France illustrée (1882).
« D'azur, a tres bendas ondadas d'aur ». Reportadas tanben per Malte-Brun.


text:
Agulha de Cleopatra
L'Agulha de Cleopatra (en anglés: Cleopatra's needle) es lo nom que foguèt donat a dos obelisques egipcians que datan del règne del faraon Totmòsis III. Totes dos foguèron desplaçats d'Alexandria durant lo sègle XIX e se tròban actualament l'un dins Londres al Victoria Embarkment, a ras de Tamèsi, e l'autre dins Central Park a Nòva York. Son nom es estat atribuït erronèament a la reina Cleopatra mas en realitat existís pas cap de ligam amb ela. De còps que i a l'obelisc de Loxòr, situat a París, es considerat coma una tresena Agulha de Cleopatra.
Descripcion dels obelisques[modificar | modificar la font]
Ambedoas agulhas, que formavan abans un parelh a Alexandria, son estadas escalpradas dins de granit ròsa de las peirièras d'Assoan. Mesuran aperaquí 21 mètres e pesan mai o mens 224 tonas. Son ondradas d'ieroglifs del temps de Totmòsis mas qualques inscripcions son posterioras, que foguèron apondudas 200 ans mai tard per Ramsès II per commemorar sas victòrias militaras.
La despartida d'Egipte[modificar | modificar la font]
En 1819, lo sobeiran d'Egipte Mehmet Alí decidiguèt d'ofrir un dels dos obelisques d'Alexandria al govèrn britanic. Aqueste acceptèt, mas per encausa del còst enòrme del transpòrt a Londres del monument aquela operacion se retardèt. Foguèt sonque en 1877 que la primièra Agulha de Cleopatra partiguèt d'Africa, gràcias al mecenat d'un anatomista e dermatològ anglés, Sir William James Erasmus Wilson que paguèt aperaquí 10.000 liuras per cobrir los còstes de l'expedicion. L'obelisc foguèt transportat dins un vaissèl creat per l'ocasion, lo Cleopatra.
La segonda agulha foguèt ofèrta per Ismaïl Pasha al govèrn francés mas l'egiptològ occitan Joan Francés Champolion jutgèt dins un rapòrt que li demandèt lo ministèri de marina que valiá mai transportar los obelisques de Loxòr que los d'Alexandria. Foguèron fin finala los americans que s'i interessèron e gràcias a l'industrial milionari William Henry Vanderbilt foguèt portada fins a Nòva York e installada a Central Park en 1881.


text:
Gaelic escocés
L'escocés o gaelic escocés, (gàidhlig en escocés) es una lenga celtica qu'aperten al grop gaelic amb lo gaelic irlandés e lo gaelic manx. Es parlada en Escòcia dins los Highlands e en Nòva Escòcia subretot sus l'Illa de Cap Breton.
Es la lenga oficiala d'Escòcia amb l'anglés, dempuèi la lei votada al Parlament escocés lo 21 d'abril de 2005.
Lenga tradicionala dels Gaels, o Scots que foguèron los Cèltas venguts d'Irlanda en Escòcia al sègle V, lo gaelic ocupa ara una plaça importanta dins la cultura escocesa : es la lenga istòrica de la màger partida d'Escòcia. Ça que la, la cal pas confondre amb lo scots, lenga omonima del pòble Scots mas qu'es una lenga germanica, formada a partir del vièlh anglés que foguèt parlat en Nortumbria. Lo scots es tanben reconegut coma lenga d'Escòcia.
La BBC e "Gaelic Media Service", un grop de comunicacion en gaelic, an previst lo lançament en 2008 d'un canal de television en gaelic.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Sit de Gaelic Media Service (en) e (gd)


text:
Carmen Luvana
Carmen Luvana qu'ei ua actora de cinèma pornografic americana.
Qu'ei neishuda a Nava York lo 23 d'agost 1981, puish que s'ei neurida a Puerto Rico abans d'arrecotir tà Miami a l'atge de 18 ans. Los mèdias especializats que profieitan sovent d'aquera partida de la soa biografia entà presentar-la com ua actora latina (de soca latinoamericana), mes l'aspècte fisic de l'actora qu'ei meilèu lo d'ua americana de soca europèa.
La soa carrièra que comencè en 2001. Carmen Luvana qu'a anonciat que i pausaré un tèrmi a la fin de 2008.
Qu'a recebut mantun prèmi dont lo XRCO Award de la miélher navèra actora (2002) e lo XRCO Award de la miélher scèna lesbiana (2003).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficiau
- (fr)(en) Carmen Luvana sus l'Internet Movie Database


text:
Pernambuco
Pernambuco es un estat situat dins lo centre de la Region Nòrd-Èst brasilièra. Confronta los estats de Paraíba al nòrd, Ceará al nòrd-oèst, Piauí a l'oèst, e Bahia e Alagoas al sud. A l'èst es bordat per l'Ocean Atlantic.
Istòria[modificar | modificar la font]
La principala colònia de sucre foguèt atacada per una flòta olandesa de 67 vaissèls e 7000 òmes comandats per Hendrick Corneliszoon Loncq en febrièr de 1630. Los colons de la Companhiá Olandesa de las Indias Occidentalas, governats per Theodor van Waerdenbuch vivián en sètge constant, malgrat la preséncia a Recife de Maurice de Nassau coma governador. La revòlta lusobrasilièra contra lo domeni Olandesas acabèt amb la pèrda olandesa de las colònias brasilièras lo 1654.
Geografia[modificar | modificar la font]
Sa superfícia totala, 98 937,8 km², es pus granda que la de Portugal e dos còps mai granda que la de la region francesa de Miègjorn-Pirenèus.
Lo clima predominant es tropical, amb de variacions de precipitacions dins caduna de las diferentas regions. La region del sertão a un clima semiarid. Sul litoral lo nivèl de las pluèjas pòt despassar los 1500 mm annals.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia se basa sus l'agricultura (cana de sucre, maniòc), e l'elevatge , e mai sus l'industria (alimentària, quimica, metallurgia, electronica, textila). Al començament de la colonizacion, l'arbre apelat baston de Brasil (Caesalpinia echinata) despertèt la cupiditat dels europèus e mai benlèu avans la descobèrta de Brasil.
L'economia de Pernambuco, après un periòde d'estagnacion durant lo "decenni perdut" de 1985 a 1995, cresquèt rapidament de la fin del sègle XX fins al començament del sègle XXI. En 2000, lo PIB per tèsta èra de R$ 3673,00, totalizant un acreissement de mai de 40% en aqueste periòde, e mai de 10% per an.
- Agricultura
Despuèi lo començament de la colonizacion portuguesa, l'estat foguèt mai que mai agricòla, metent en abans la produccion nacionala de cana de sucre en rason del clima e del sòl fertil. Dins los darrièrs decennis, pasmens, aquesta cultura quasi exclusiva, facha per la produccion de sucre e d'alcòl, desapareguèt. Es estada ensajada recentament l'esplecha d'autres produches vegetals, coma la floricultura e tanben la produccion irrigada de fruches - quasi totalament destinada a l'exportacion - al long del riu São Francisco e concentrada dins la vila de Petrolina, mercé a son aeropòrt internacional, e la granda capacitat dels avions cargòs. La municipalitat de Gravatá es lo segond productor de flors del país, darrièr São Paulo.
- Industria
Las industrias modèrnas se concentran pròche del pòrt de Suape, installat en 1979. Las principalas industrias son alimentàrias, quimicas, de materials electrics, de comunicacions, metallurgicas e de minerals non metallics.
Torisme[modificar | modificar la font]
Dins las darrièras annadas, una de las grandas font de revengut de l'estat es estada lo torisme, gràcias als atots naturals, istorics e culturals de l'estat. Aquesta creissença atira las grandas rets internacionalas d'ostalariá e a menat a la modernizacion e lo desvolopament de l'aeropòrt de Recife.
Los atots toristics son:
- las vilas balneàrias: Recife, Olinda, Jaboatão dos Guararapes, Itamaracá, Ipojuca (ont i a lo famós districte de Porto de Galinhas), Serrambi.
- l'ecotorisme e las plajas: sus l'illa de Fernando de Noronha.
- los monuments istorics: lo Recife Antiguo, lo centre istoric de Olinda, lo Forte Orange (fortalesa bastida per los olandeses sus l'illa d'Itamaracá) e autras.
- las fèstas tradicionalas: lo Carnaval d'Olinda e Recife amb sos blòts de frevo, e las Fiestas Juninas (celebracion dels sants populars catolics al mes de junh) dins la vila de Caruaru son las principalas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Censo 2010: População do Brasil é de 190.732.694 pessoas. www.ibge.gov.br


text:
Quiron
Quiron (en grèc ancian Xeίpwv, Kheírôn, ‘l'inferior’ dels filhs de Cronos) èra un centaure qu'èra reputat d'èsser lo mai savi e just de totes los membres de sa raça dina la mitologia grèga. Lo centaure, qu'èra lo filh de Cronos e Filira, viviá sul mont Pelion, mas coma d'autres centaures, ne foguèt fòrabandit pels lapitas. Se maridèt amb la nimfa Cariclo e sa filha Ocirroe foguèt la maire de Pelcos. Recebèt son ensenhament d'Apollon e Artèmis e foguèt l'ensenhaire d'Aquilles, Asclèpi, Tesèu, Jason, Aristèu e Acteon. Foguèt un grand professor dins divèrses domenis coma per exemple en musica, art, caça, morala, medecina e cirurgia.


text:
Galhac
Galhac (Gaillac en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Vila millenària, Galhac creissèt gràcias a l'agricultura florissenta de la seuna region, lo vin de Galhac e lo pastèl exportats gràcias a son pòrt e a l'activitat economica de l'abadiá Sant Miquèl. Aquesta istòria daissèt la seuna emprenta amb la teula roja dins tota la vila istorica.
Duèi, tresena vila del departament de Tarn, a fòrça atots qu'explican sa creissança economica e demografica : industria, torisme e servicis.
En 2012 compta un pauc mai de 17000 estatjants.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo riu Tarn bòrda la vila de Galhac pel sud, d'èst en oèst.
Galhac se situa a 140 mètres d'altitud.
Istòria[modificar | modificar la font]
La data istorica de fondacion de la vila es 972, quora l'autar de la glèisa de Sant Miquèl foguèt consagrat. Un document atesta d'aquela ceremonia, menada per Frotari, avesque d'Albi en preséncia de l'avesque de Lodeva e del comte Raimond de Tolosa. Lo tèxte precisa l'espandida de las tèrras daisssadas al monastèri benedictin.
Los començaments de la vila se confondon amb la vida de l'abadiá de Sant Miquèl de Galhac. La valorizacion de las tèrras agricòlas, en particular la viticultura, entraïnèt l'expansion de la vila.
Economia[modificar | modificar la font]
Agricultura[modificar | modificar la font]
L'agricultura locala es ligada economicament, dempuèi los romans, al vinhal. Desvolopats pels monges de l'abadiá de Sant Miquèl, las vinhas ocupan las laissas de la val de Tarn, los costièras de la riba dreita e lo plan de Còrdas. Aqueles terradors permeton l'elaboracion d'un grand nombre d'estils de vins : vins blancs sècs, suaus, efervescents, vins rosats, vins roges novèls o de garda.
Las peças non plantadas de vinhas pòrtan mai que mai de culturas extensivas : cerealas, colza o virasolelh en zona sèca, milh o soja en zone asagada. Es pas una zona d'elevatge importanta.


text:
Òrdre espontanèu
L'òrdre espontanèu es l'aparicion espontanèa de l'òrdre dempuèi l'aparent caòs per mejan de l'autoorganizacion. Es tanben una teoria sociala que descriu l'aparicion de divèrses tipes d'òrdre social a partir d'una combinason liura de personas interessadas dins son pròpri benestar e qu'ensajan pas intencionalament de crear l'òrdre. Los partisans de la teoria tendon a pensar que l'òrdre espontanèu, es superior a tot tipe d'objècte que seriá estat creat per un dessenh. Alara:
- Dins tot tipe d'organizacion naturala o artificiala l'interaccion es superiora a la planificacion, las operacions amb d'instruccions simplas son superioras a aquelas d'instruccion complèxas, e l'autoorganizacion es superiora a l'organizacion amb una autoritat centrala.
- Pels èssers umans l'òrdre espontanèu se tradusís coma l'òrdre que resulta liurament de l'accion umana entre las personas, fàcia al desòrdre que sortís immancablament quand s'executa un dessenh uman sus las personas.
L'evolucion de la vida sus la Tèrra, lo lengatge uman, lo Drech, las règlas de circulacion, l'economia de mercat e lo sistèma dels preses e argent foguèron prepausats coma exemples classics de sistèmas que se desvolopèron per mejan d'un òrdre espontanèu pel benefici privat. L'òrdre espontanèu tanben s'utiliza coma sinonim de quin que siá comportament d'emergéncia o autoorganizat de que l'òrdre espontanèu per interès pròpri es sonque un exemple, experiéncias de comportaments emergents serián las adhocracia, la division del trabalh, l'autogestion dins las entrpresas, los programas collaboratius (ex. Wikipèdia),[1] o los malhum socials.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Lo concèpte d'òrdre espontanèu serviguèt d'inspiracion a Jimmy Wales., per Dick Clark, Mises.org


text:
Croisy-sur-Andelle
Croisy-sur-Andelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel Andelle.
La commune est traversée par l'Andelle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Croisy a testificat dempuèi 1130. La glèisa bastida en 1261 a destruit e remplaçada per la glèisa La nòstra-Madama a Modèl:La s-.
La tradicion conta que Croisy es un ancià prieuré de Longueville[1].
Croisy E la La Haye-en-Lyons an amassat entre 1790 e 1848 per formar Croisy-la-Haye, abans de se separar.
La paroisse de Croisy est attestée dès 1130. La glèisa construite en 1261 est détruite et remplacée par l'église Notre-Dame au Modèl:S-.
La tradition raconte que Croisy est un ancien prieuré de Longueville[2].
Croisy et la La Haye-en-Lyons sont réunis entre 1790 et 1848 pour former Croisy-la-Haye, avant de se séparer.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Benoît Desirat Cochet, Repertòri archéologique del departament de la Seine-Inferiora, Impremta nacionala, París, 1871. [1]
- ↑ Jean Benoît Désiré Cochet, Répertoire archéologique du département de la Seine-Inférieure, Imprimerie nationale, Paris, 1871. [2]


text:
(qui aja si possible la carta de premsa) qui parla, lei e escriut l’occitan (dialècte gascon)
Devath la responsabilitat de la Presidenta, directora de publicacion e de la deu cap redactor qu’assegura en foncion de l’eveniment, de la linha directora fixada peu Conselh d’Administracion de l’associacion e de la soa pròpia personalitat, la difusion d’informacions, prioritàriament en occitan mes non exclusivament, per via radiofonica.
Qu’ei cargat(-ada) deu tractament dirècte de l’informacion :
reportatges, entervistas, redaccion d’articles.
CDD 6 mes tà començar, enquadrat per la convencion collectiva deus jornalistas e de la radiodifusion.
Lòc de tribalh : estúdio de Pueib (Poey de Lescar) (64230). Que serà amiat(-da) a circular a fins de realizar lo son tribalh (veïcule o mejan de transpòrt requist).
Se n’a pas dejà la soa carta de premsa, velha a obtiéner la soa carta professionau de premsa au près de la comission de la carta.
Que recercam quauqu’un de dinamic, qui sap préner iniciativas, e qui apreciarà de tribalhar en equipa dens ua estructura associativa.
Persona contacte : Peireta Bordenave 05 59 77 12 83.
Letra de motivacion au nom de la Presidenta Myriam Monthélie e CV d’adreçar a administracion@radio-pais.com


text:
Gestapo
La Gestapo (prononciacion alemanda: AFI: ɡeˈstaːpo, ɡəˈʃtaːpo); abreviacion sillabica de Geheime Staatspolizei, ("Polícia d'Estat Secreta") èra la polícia secreta de l'Alemanha nazi e de l'Euròpa ocupada. A partir d'abrial de 1934, foguèt jos l'administracion del lider SS nacional, Heinrich Himmler que, en 1936 foguèt designat cap de la polícia alemanda (Chef der Deutschen Polizei) per Hitler.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lumsden, Robin. A Collector's Guide To: The Allgemeine – SS, p 83.


text:
Noiridura
La noiridura (var. neuritud) o lo manjar (var. minjar) o la mangisca o l'aliment es la fònt d'energia e de nutricion dels animals, e es generalament d'origina animala o vegetala. La noiridura inclutz de sustàncias qu'apelam normalament de manjars e de bevendas. S'aplica tanben a las substàncias requeridas per d'autres èssers vius, coma las plantas, encara que dins aqueste cas l'origina de las noiriduras es generalament minerala. L'estudi de las noiriduras es conegut coma sciéncia de las noiriduras.
Somari
Costumas alimentàrias umanas[modificar | modificar la font]
Desvolopament istoric[modificar | modificar la font]
Los èssers umans son d'animals omnivòrs capables de consumir autant de produches vegetals coma d'animals. Evolucionèron dempuèi culheires a caçaires-culheires. Après l'experiéncia de l'Edat de Gèl es possible que los umans volessen crear una sensacion de seguretat en administrant la creissença de plantas e la reproduccion d'animals. Aquò comportèt l'agricultura, que foguèt sempre melhorada e alterèt la manièra d'obtencion de las noriduras.
Repais[modificar | modificar la font]
La seleccion de divèrses manjars complementaris ingerits amassas compausan un repais. La gent causís sovent de manjar en companhia dels membres de sa familha o de sos amics. Aquò s'es generalament entendut coma una amassada sociala importanta.
Produccion e aqueriment de noiriduras[modificar | modificar la font]
Lo manjar es tradicionalament obtengut a travèrs la culhida, lo cultura, la pesca, la caça, l'elevatge e d'autres mejans de subsisténcia. Las tecnicas modèrnas (coma la piscicultura) ensajan de maximizar la quantitat de noiridura produsida e de minimizar son còst. Aquelas tecnicas son ligadas al desvolopament d'aisinas mecanicas (coma lo semenador, lo tractor agricòla e la segairitz-bateira...). Aquelas aisinas son estadas combinadas amb de pesticidas qu'asseguron lo rendiment de las culhidas e combaton de babaus o d'autres animals (aucèls e mamifèrs) marrits per la produccion. Mai recentament s'es notat una tendéncia cap a de practicas d'agricultura pus sosteniblas qu'estimulan la biodiversitat, la seguretat locala e la cultura organica.


text:
.au.com Domain Registration
Price and Requirements for .au.com Domains
.au.com Generic Domain Name - Domain Information
Generic Domain Search Terms (gTLDs)
dot .au.com registration generic .au.com TLD register .au.com gTLDs generic .au.com TLDs generic Top Level Domains .au.com generic .au.com gTLD generic .au.com Top Level Domain icann .au.com gtld .au.com generic top level domains icann generic .au.com gtld icann .au.com domain names icann .au.com generic tlds icann generic .au.com tld generic .au.com top level domain names gtld .au.com domain icann .au.com tlds generic .au.com gtld program register tld gtld gtlds generic .au.com gtld generic .au.com gtlds icann .au.com generic gtlds top level .au.com tld icann .au.com top level domain icann .au.com gtlds .au.com top level domains tld register .au.com generic Top Level Domains generic .au.com generic Top Level Domain generic .au.com TLDs generic TLD .au.com register


text:
Govèrn
Lo govèrn es l'institucion d'un Estat encargada del poder executiu. Los membres d'un govèrn son generalament designats jos lo nom de ministre o de secretari d'Estat e plaçat jos l'autoritat d'un Cap de govèrn. Lo govèrn decidís e entrepren las accions necessàrias per conduire de l'Estat. Es responsable davant los ciutadans.
Segon los regims[modificar | modificar la font]
Politicament, dins un regim parlamentari, lo govèrn parteja lo poder executiu amb lo cap de l'Estat que pòt èsser un monarca (coma en Espanha e al Reialme Unit) o un president elegit al sufragi universal dirècte (coma en França) o indirècte. Es responsable davant lo Parlament dins un regim parlamentari o semipresidencial.
Un govèrn se constituís generalament, jos l'autoritat d'un Cap de govèrn, que pòt èsser nomenat Primièr ministre (coma en França), President del Conselh (coma en Itàlia e en França jos la IIIa e la IVa Republica), o encara Cancelièr (coma en Alemanha), e de ministres. Es responsable politicament davant lo parlament dins un regim de tipe parlamentari. Cada ministre es titular d'un pòrtafuèlha ministerial. Los ministres son solidaris e lo govèrn es doncas un organ collegial. La demission del cap del govèrn entraina aquela de tot lo govèrn.
Dins un regim presidencial (coma als Estats Units d'America), lo govèrn se plaça jos l'autoritat dirècta d'un cap de l'Estat e es pas responsable davant lo Parlament. Los ministres compausant lo govèrn son individualament responsables davant lo cap de l'Estat ; s'agís doncas pas d'un organ collegial.
Dins un sens larg, lo govèrn designa l'ensemble dels poders publics constitucionals, es de dire de las institucions centralas previstas par la Constitucion e dispausant del poder politic. Par exemple per la França, lo govèrn de la Cinquen Republica francesa se constituís del president de la Republica, del govèrn stricto sensu, del Parlament e del Conselh Constitucional. Es dins aquel sens del tèrme de govèrn que se pòt dire qu'un Estat se compausa d'un territòri, d'una populacion e d'un govèrn. Es tanben dins aquel sens que lo « mode de govèrn » designa lo regim politic d'un Estat.


text:
Sant-Owen-Reoger
Sant-Owen-Reoger en breton ( Saint-Ouen-la-Rouërie en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ouen-la-Rouërie a situat a 47 km al nòrd-es de Roazhon e a 21 km al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères, en bordure de la Normandie.
Las municipalitats limitrophes son Sacey, Montanel en lo departament de la Mange e Coglès, Tremblay, Antrain en Ille-e-Vilaine.
Saint-Ouen-la-Rouërie est situé à 47 km au nord-est de Rennes et à 21 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger, en bordure de la Normandie.
Les communes limitrophes sont Sacey, Montanel dans le département de la Manche et Coglès, Tremblay, Antrain en Ille-et-Vilaine.


text:
Arlet
Arlet[1] (Arlet en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Arlet (Arlate vico, al sègle VII) es interpretat per Dauzat, coma Arle, coma un tèma pre-indo-europèu ar-el-, de valor oronimica o idronimica, amb lo sufixe preceltic -ate [2]. La preséncia de are, « davant, près de », es pasmens un indici de gallés, l'autre element es lo mot late, « sanha » [3]. La sanha en question, se l'interpretacion es bona, èra benlèu à l'èst del vilatge, dins la val de Cronce (nom francés), que Arlet domina de 25-30 m.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Vòuta; es ara del canton de Pays de Lafayette (en francés), donc del País de Lafaieta.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 24 abitants (4,2 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa romanica del sègle XII dubèrte sus demanda. S'i pòt veire un Crist magnific en fusta pintada.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Arlet
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003


text:
Lo top'Òc qu'ei ua basa de donadas de toponimes occitans. Qu'estó creada tà respóner a la demanda d'ua basa unica qui contieneré tots los toponimes en occitan, tant los deu territòri com los noms de país e de vilas internacionaus.
Nombrós tribalhs que son estats miats tà identificar e estabilizar las formas deus noms de lòcs au par de las evolucions istoricas, de las realitats sociolinguisticas e deus encastres de las politicas lingüisticas.
Lo Congrès qu'ensaja de recampà'us dens un sol utís. Lo top'Òc que contien dejà uns toponimes occitans o internacionaus, e que serà aumentat petit a petit tà viéner çò mei complet possible.


text:
Amadeo Carrizo
Amadeo Carrizo Larretape (Rufino, Província de Santa Fe, 1926) que ho un portèr de fotbòl argentin de River Plate e un deus gran jogadors istorics d'aquesta equipa.
que joguè entà River enter 1945 e 1968. La soa astruguessa que'u való lo chafre de Tarzán e los elògis deus gran portèr sovietic L'Aranha Lev Yashin qui'u auherí lo son par de gants a cap de l'unica partida qui s'afrontèn.
En bèth deishar River, que he ua segonda carrièra dab lo club Millionarios en Colómbia (club on èra jà passat lo son ancien collèga milionari Alfredo di Stéfano-Laulhèr).


text:
Breton
Lo breton (nom autoctòn: brezhoneg) es una lenga celtica parlada en Bretanha.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri actual ont la lenga bretona es parlada se situa dins la partida occidentala de la peninsula bretona. Aquel territòri, la Bassa Bretanha (Breizh izel), s'opausa a la Nauta Bretanha, ont se parla un dialècte d'Oïl, lo galò.
La frontièra entre breton e dialèctes romanics foguèt movedissa. Aprèp una fasa d'espandiment entre los sègles V e X, lo breton arrestèt pas de recuolar cap a oèst. Es aital que de regions de la toponimia bretona son de lenga romanica a l'ora d'ara.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo breton es una lenga celtica de la branca britonica, pròcha del galés e del cornic.


text:
Esquil
Esquil (en grèc ancian: Aἰσxύλoς 'Aiskhúlos'; Eleusis, 525 AC - Gela, 456 AC) foguèt un dramaturg grèc. Predecessor de Sofòcles e Euripides, es considerat coma creador de la tragedia grèga.
Biografia[modificar | modificar la font]
Esquil nasquèt a Eleusis, en Atica, ont se celebravan los mistèris de Eleusis. Aperteniá a una nòbla e rica familha de proprietaris. Dins sa joventut foguèt testimòni de la fin de la tirania dels Pisistratides a Atenas e foguèt un dels «maratonians»: lutèt en las guèrras contra los persans a la batalha de Maraton (490 aC), a la de Salamina (480 aC) e, gaireben, a la de Platea.
Qualques unas de las seunas òbras, coma Los persans (472 aC) o los La set contra Tebes (467 aC), son lo resultat de sas experiéncias de guèrra. Foguèt, tanben, testimòni del desvolopament de la democracia atenenca. En Las suplicants (490 aC), se pòt detectar la primièra referéncia que se fa al poder del pòble e la representacion de la creacion de l'Areopage, tribunal encargat de jutjar los omicidis. En Las eumenides (478 aC) tròba supòrt la reforma d'Efialtes (462 aC), transferiment dels poders politics de l'Aeropage al Conselh dels Cinc Cents.
Viatgèt a Siracusa, Sicília, convidat pel tiran Ieron, que produsiguèt per el Las femnas d'Ètna, en onor de la nòva vila de Ètna qu'aquel aviá fondat, e metèt tornarmai en scèna Los persans. Après la representacion de 'L'Orestiada (458 ac) tornèt visitar Sicília, ont moriguèt a Gela (456 aC-455 aC). Aguèt un filh, Eufori, que, coma el, foguèt un poèta tragic.
Malgrat l'importància de la seuna òbra, dins son epitafi Esquil foguèt pas remembrat coma poèta o dramaturg, mas per la seuna valor en la batalha de Maraton:
Anthologiae Graecae Appendix, vol. 3, Epigramma sepulcrale 17.


text:
1862
Aquesta pagina concernís l'an 1862 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion mexicana. Mau ensenhat sus la realitat dau país, Napoleon III pensava i crear aisament un empèri conservador, catolic e estable capable d'equilibrar la poissança deis Estats Units — afeblits per la guèrra civila dempuei 1861. Pasmens, seis aliats conservadors mexicans èran tròp optimistas e la premiera temptativa francesa de conquista de Mexico s'acabèt per una revirada en fàcia de la vila de Puebla. D'efèct, lei conservadors mau capitèron d'obtenir la rediccion de la vila e lo còrs expedicionari francés, qu'esperava pas trobar de resisténcia importanta sus son camin, èra pas equipat per bombardar d'un biais eficaç lei fortificacions de la ciutat. Ansin, foguèt obligat d'organizar un assaut d'infantariá que mau capitèt (5 de mai) e de se retirar en Veracruz per i esperar l'arribada de renfòrç importants.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Adopcion d'un programa de modernizacion accelerada dau país per lo novèu rèi Radama II ambé l'abolicion de la pena de mòrt, l'abolicion dei corvadas, la reduccion dau servici militar, la liberacion de presoniers estremats dins lo corrent dau rèine de sa maire ò la dubertura de l'illa ais Europèus. Aquò suscitèt tant l'estrambòrd que la maufisança au sen de la populacion e de l'aristocracia (→ 1863). Dins certanei regions, d'afrontaments aguèron luòc entre lei dos camps.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Après l'ocupacion de Veracruz per l'expedicion europèa de la fin de 1861 (Reiaume Unit, Espanha e França), de negociacions assaièron de resòuvre la question dau pagament dau deute public mexican. En abriu, Espanhòus e Britanics signèron un acòrd — que foguèt pas respectat — e se retirèron. En revènge, França, que voliá crear un Empèri de Mexic conservador, catolic e estable per equilibrar la poissança estatsunidenca sus lo continent american, demorèt dins lo país per reversar seis autoritats e installar un poder conservador. Pasmens, son còrs expedicionari, mau ensenhat per seis aliats e sensa artilhariá pesuca, mau capitèt de conquistar Puebla (5 de mai) e deguèt se retirar en Veracruz per esperar l'arribada de renfòrç importants.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Organizacion d'una armada novèla gràcias au sostèn britanic dins la region de Shanghai per luchar còntra lei Taiping e protegir lo pòrt, important ponch d'intrada dau comèrci occidentau. En genier e febrier, aquela fòrça capitèt de blocar una ofensiva taiping.
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida deis incidents entre Japonés e estrangiers (→ 1861). En fàcia de l'incapacitat deis autoritats, devesidas entre lei partisans de la modernizacion gropats darrier lo shogun (un enfant de 16 ans) e seis adversaris gropats a l'entorn de l'emperaire, lei poissanças occidentalas decidèron d'organizar de represalhas per mòstrar sa fòrça. De mai, per Londres e París, aquò èra l'occasion de remplaçar l'influéncia deis Estats Units d'America, afeblits per la guèrra civila (→ 1863).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet depintant la premiera mitralhièra vertadiera per l'engenhaire estatsunidenc Richard Jordan Gatling (1818-1903). Sus lei prats batalhiers de la Guèrra de Secession, intrada en servici de la premiera mina terrèstra vertadiera que conjugava un poder explosiu important e un detonator modèrne.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Antoni Maria Alcover, escrivan, modernista e folclorista malorquin (m. 1932)
- 4 de febrièr - Hjalmar Hammarskjöld, primièr ministre de Suècia (m. 1953)
- 28 de març - Aristide Briand, òme politic francés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1932)
- 2 d'abril - Nicholas M. Butler, president de l'Universitat de Columbia, Estats Units. Prèmi Nobel de la Patz (m. 1947)
- 21 de mai - Willem Einthoven, mètge neerlandés, Prèmi Nobel de Fisiologia o medecina (m. 1930)
- 5 de junh - Allvar Gullstrand, oftalmològ suedés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1930)
- 7 de junh - Philipp Lenard, fisician ongrés-alemand, Prèmi Nobel (m. 1947)
- 27 de junh - Paul Gros Long, pseudonim Pèire Devoluy, escrivan e poèta occitan (m. 1932)
- 22 d'agost - Claude Debussy, compositor francés (m. 1918)
- 29 d'agost - Andrew Fisher, primièr ministre d'Austràlia (m. 1928)
- 29 d'agost - Maurice Maeterlinck, escrivan bèlga, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1949)
- 2 de julhet - William Henry Bragg, fisician britanic, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1942)
- 25 de setembre - Billy Hughes, primièr ministre d'Austràlia (m. 1952)
- 15 d'octobre - Pau Marieton, escrivan occitan (m. 1911)
- 19 d'octobre - Auguste Lumière, inventor francés (m. 1954)
- 8 de novembre - Andrés Héctor Carvallo Acosta, president de Paraguai (m. 1934)
- 15 de novembre - Gerhart Hauptmann, escrivan alemand, Prèmi Nobel (m. 1946)


text:
Cervidae
Los cervids son una familha de mamifèrs romiants qu'a un nombre par de dets, lor particularitat es de portar de banas. Se compta demest eles las darrièrs grands romiants salvatges de las regions temperadas. A travèrs lo monde n'existís 44 espècias repartidas en 17 genres. Lo cèrvi comun dels bòsques d'Euròpa es lo cèrvi elaf, apelat wapiti en America del Nòrd.
La talha dels cervids va de la talha d'una lèbre (pel podon) a la talha d'un caval (per l'elan).
Listas de las espècias[modificar | modificar la font]
Son devesidas en quatre sosfamilhas :
- Sosfamilha dels Capreolinae comprenent de cèrvis, l'elan, los daguets, los podons...:
- genre Capreolus:
- genre Alces:
- Alces alces, l'elan.
- genre Odocoileus
- genre Ozotoceros
- genre Mazama
- genre Pudu
- genre Blastocerus
- genre Hippocamelus
- genre Rangifer
- Rangifer tarandus, lo rèn.
- Sosfamilha dels Cervinae comprenent de cèrvis (axis, wapiti, cèrvi Sika...), los dams...:
- genre Axis
- Axis axis, lo cèrvi axis.
- genre Cervus
- Cervus duvaucelii, lo barasinga.
- Cervus elaphus, lo cèrvi elaf o wapiti.
- Cervus eldii, lo cèrvi d'Eld.
- Cervus mariannus, lo cèrvi de las Filipinas.
- Cervus nippon, lo cèrvi Sika.
- genre Dama
- Dama dama, lo dam.
- Dama mesopotamica, lo dam persan.
- genre Elaphurus
- genre Axis
- sosfamilha des Hydropotinae
- genre Hydropotes
- Hydropotes inermis, lo cèrvi d'aiga de China.
- genre Hydropotes
- sosfamilha dels Muntiacinae
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180693 Cervidae Goldfuss, 1820 (en)


text:
-405
Aquesta pagina concernís l'an -405 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès ambé l'ataca de la novèla flòta d'Esparta, comandada per Lisandre, còntra Salamida e la region d'Atica. Aquò obliguèt la flòta principala deis Atenencs que susvelhava la region deis Estrechs de se dirigir vèrs lo sud per afrontar Lisandre. Pasmens, lo generau espartenc refusèt la batalha e capitèt d'agantar leis Estrechs onte bloquèt l'avitalhament d'Atenas. Aquò obliguèt leis Atenencs de s'entornar vèrs sa posicion d'origina. Pasmens, après divèrseis errors de comandament, sa flòta foguèt anientada a Aegospotami. 8 naviris dirigits per Conon d'Atenas capitèron de s'enfugir. Se retirèron a Chipre onte son cap acomencèt d'intrigar ambé leis Aquemenidas per afeblir leis Espartencs après la guèrra.
De son caire, la flòta de Lisandre organizèt lo blocus maritim d'Atenas que foguèt tanben blocada per una armada terrèstra entraïnant una famina grèva dins la vila.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès ambé l'ataca de la flòta novèla de Lacedemònia comandada per Lisandre. Son objectiu foguèt Salamina e Atica. Aquò obliguèt la flòta principala deis Atenencs que susvelhava la region deis Estrechs de se dirigir vèrs lo sud per afrontar Lisandre. Pasmens, lo generau espartenc refusèt la batalha e capitèt d'agantar leis Estrechs onte bloquèt l'avitalhament d'Atenas. Aquò obliguèt leis Atenencs de s'entornar vèrs sa posicion d'origina. Pasmens, après divèrseis errors de comandament, sa flòta foguèt anientada a Aegospotami. 8 naviris dirigits per Conon d'Atenas capitèron de s'enfugir. Se retirèron a Chipre onte son cap acomencèt d'intrigar ambé leis Aquemenidas per afeblir leis Espartencs après la guèrra.
De son caire, après sa victòria, la flòta de Lisandre organizèt lo blocus maritim d'Atenas que foguèt tanben blocada per una armada terrèstra entraïnant una famina grèva dins la vila.
Roma[modificar | modificar la font]
Començament dau sètge de Veïes per lei Romans. En causa de tensions intèrnas a la civilizacion etrusca, leis autrei vilas etruscas mandèron ges d'ajuda a Veïes.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Fin dau conflicte acomençat l'annada precedenta còntra Siracusa per s'opausar a la rebastida d'Agrigenta. Menaçada per una epidemia de pèsta, lei Cartaginés capitèron de negociar una patz que foguèt en realitat una trèva car rompuda tre 398 avC.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta dei princes egipcians de Tanis acomençada en 411 av. JC. Pasmens, aquò permetèt pas de restablir lo contraròtle aquemenida sus lo país que se revoutèt tornarmai — victoriosament — tre l'annada seguenta.


text:
Categoria:Actor francés
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Categoria:Actritz francesa
- Categoria:Actor/Actritz de teatre
- Categoria:Actor especializat dins lo doblatge
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
A
- ► Actor francés del sègle XVII (2 P)
- ► Actor francés dels ans 1960 (2 P)
- ► Actor provençau (2 P)
T
- ► Tropa de la Comèdia Francesa (2 P)
Articles dins la categoria « Actor francés »
Aquesta categoria conten los 20 articles seguents.


text:
Labord
Labord (Lapurdi en basco, Labourd en francés, Labort en navarrés e en castelhan) qu'estó un vescomtat feudau deu ducat d'Aquitània. Las soas tèrras, limitadas au nòrd per Ador e au sud per Bidassoa e peus Pòrts, que son geograficament e istoricament ligadas a la mar. Qu'ei, en part, un territòri arrancat a l'ocean per l'acumulacion de grans sediments quaternaris on s'installèn los vascons. Arron d'un periòde d'ocupacion romana superficiau qu'arribèn a constituir lo ducat independent de Vasconia.
Los sons abitants que son los labordins.
La mar qu'a avut un ròtle primordiau dens l'evolucion istorica d'aquera region. Òm qu'atribueish a Baiona l'estatut de capitau de Labord. Aquò qu'ei vertat dinc au sègle XIIau, data a la quau n'estó administrativament destacada. La capitau istorica que vadó alavetz Ustàrits dens la quau s'organizè lo Biltzar de Labord (l'assemblada generau de tots los maires). Arron deu maridatge de la duquessa d'Aquitània Alienòr dab Enric II Plantagenèst, en 1152, las tèrras de Labord que passèn devath la dependéncia de la corona anglesa e que serén l'objècte de multiplas intrigas, atau las protagonizadas per Ricard Còr de Leon, mèste deu desvolopament comerciau e economic de Baiona. Aquera influéncia anglesa que durè dinc a 1450, quan Labord tornar vadó possession de la corona francesa, arron de la signatura deu tractat de patz dens lo castèth d'Aiherra. En 1609, un procès de broishas que i estó condusit peu conselhèr d'estat Jean d'Espagnet e peu conselhèr au Parlament Pierre de Lancre entà « purgar lo país de tots los broishes e broishas devath l'empresa deus demònis ».
Blason[modificar | modificar la font]
Qu'ei dividit en dus. Lo leon arroi que sembla viéner deu Vescomtat de Labord e la flor de liri sus hons blau que commemòra l'adesion a la corona francesa arron de tres sègles d'apartenença ad Anglatèrra.


text:
Paquistan
Paquistan (پاکستان en ordo) o la Republica Islamica de Paquistan (ordo: اسلامی جمہوریۂ پاکستان, islāmī jamhūriya i pākistān), es un estat del centre-sud d'Asia. Confronta Índia, Iran, Afganistan, China e la Mar d'Oman al Sud. Amb mai de 160 milions d'abitants, es lo 6en país del mond per l'importància de la populacion. L'islam i es la religion oficiala.
La capitala es Islamabad.
Lo gentilici es paquistanés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Liames intèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins au partiment deis Índias Britanicas, Paquistan fasiá partida de l'ensems indian e son istòria es aquela d'Índia. En 1947, foguèt devesit entre un Paquistan Occidentau que correspond au Paquistan actuau e un Paquistan Orientau que vendriá Bangladèsh après son independéncia en 1971.
Lo problema de l'unitat nacionala[modificar | modificar la font]
Au contrari de l'Union Indiana, Paquistan aviá a sa naissença una legitimitat istorica limitada en despiech de l'existéncia d'una religion comuna, l'islam, a totei leis abitants. D'efèct, devesit entre dos territòris alunchats e poblat de pòbles fòrça diferents, deguèt faciar lei volontats d'autonòmia, e de còps d'independéncia, de certanei regions. Aquò entraïnèt l'adopcion d'una politica autoritària de part dau govèrn centrau per impausar l'unitat nacionala que favorizèt rapidament la formacion de regimes fòrça autoritaris dirigits per lei militars.
Après la mòrt de Muhammad Jinnah, considerat coma lo paire de Paquistan, lo Premier Ministre Liaquat Ali Khan prenguèt la direccion dau país fins a son assassinat en 1951. Durant aqueu periòde, engatjèt Paquistan dins la Premiera Guèrra Indopaquistanesa entraïnada per lei tensions liadas au partiment deis estats indós ó musulmans frontaliers d'Índia e de Paquistan. S'acabèt per lo partiment de la region de Cachemire entre lei dos país que foguèt per la seguida l'objècte de tres guèrras suplementàrias. Liaquat Ali Khan deguèt tanben faciar una scission intèrna de la Liga Musulmana que perdiguèt son ròtle federator. En particular, foguèt remplaçada en Paquistan Orientau per la Liga Awami que s'opausava a la politica dau govèrn.
En 1956, l'adopcion d'una constitucion organizant oficialament Paquistan coma una federacion de doas províncias (Paquistan Occidentau e Paquistan Orientau) agravèt lo maucontament de plusors pòbles minoritaris de la mitat occidentala en causa de la dissolucion deis ancianei províncias istoricas. En fàcia dau desvolopament de l'instabilitat politica, lo president Iskander Mirza decidèt alora de reagir d'un biais autoritari. En octòbre de 1958, prononcièt l'abrogacion de la constitucion, la dissolucion dei partits politics e la proclamacion de la lèi marciala que son aplicacion foguèt fisada au generau Ayyub Khan.
Lo periòde Ayyub Khan[modificar | modificar la font]
Ayyub Khan dirigiguèt Paquistan de 1958 a 1969. Marginalizat, Iskander Mirza perdiguèt rapidament lo contraròtle de l'Estat e deguèt laissar sa plaça de president au generau. Un an pus tard, lo govèrn paquistanés foguèt dirèctament installat dins lei bastiments de l'estat-major de l'armada. Una reforma agrària foguèt organizada au profiech dei païsans mai sensa tocar ais interès dei grands proprietaris terrencs. En 1962, una constitucion novèla instaurèt un regime presidenciau ambé l'eleccion dau President e de l'Assemblada Nacionala per un còrs electorau reduch de 80 000 grands electors designats localament. Permetèt tanben de levar la lèi marciala e d'organizar d'eleccions que s'acabèron per la reeleccion d'Ayyub Khan en 1965.
En parallèl d'aquela òbra d'estabilizacion intèrna, Ayyub Khan menèt una politica diplomatica que li permetèt de se raprochar deis Estats Units d'America e de China que se maufisavan d'Índia, pròcha de l'Union Sovietica. Après lo conflicte sinoindian de 1962, un acòrd entre Paquistan e China permetèt ansin de fixar lo traçat d'una frontiera dins la region de Karakorum. Lo govèrn paquistanés pensèt tanben èsser capable d'afrontar militarament Índia per resòuvre lei nombrós desacòrdis frontaliers entre lei dos país. La guèrra (Segonda Guèrra Indopaquistanesa) se debanèt en 1965. Pasmens, après quauquei victòrias inicialas, l'armada paquistanesa conoguèt una tiera de dificultats e lo statu quo ante bellum foguèt restablit après l'adopcion d'un alta-au-fuòc.
Après aquela guèrra, Ayyub Khan assaièt sensa succès de negociar un tractat de patz definitiu amb Índia mai la mòrt dau Premier Ministre indian Lal Bahadur Shastri e d'oposicions intèrnas fòrtas empachèron la realizacion d'aqueu projècte. Puei, a partir de 1967, lo President deguèt subretot se preocupar dau renfòrçament dei partits d'oposicion ambé la fondacion dau Partit dau Pòble Paquistanés (PPP) per Ali Bhutto e la formulacion de revendicacions d'autonòmia pus importanta per lo Paquistan Orientau per la Liga Awami d'ara endavant dirigit per Mujibur Rahman. En 1969, laissèt sa plaça au generau Yahya Khan que restabliguèt la lèi marciala mai organizèt l'eleccion d'una assemblada constituenta au sufragi universau en decembre de 1970.
L'independéncia de Bangladèsh[modificar | modificar la font]
Dempuei lo partiment de 1947, lo Paquistan Orientau conoissiá de problemas especifics e relativament importants qu'èran mau resòuguts per leis autoritats dau govèrn centrau. Premier, lo remplaçament dei foncionaris qu'avián quitat la region en 1947 — leis indós dominavan largament l'administracion dau Bengala coloniau — èra estat realizat ambé de personaus occidentaus que reprenguèron sovent lo ròtle e l'atitud deis administrators coloniaus. Puei, aqueu ressentiment foguèt agravat en 1952 quand lo govèrn centrau assaièt d'impausar l'ordo coma lenga oficiala de la totalitat de Paquistan. De movements de defensa dau bengali se formèron e alimentèron rapidament lei movements autonomistas. La manca d'investiments dins lei sectors a la basa de la vida economica dau Paquistan Orientau foguèt tanben una fònt de tension. Enfin, la dominacion de la classa politica dau Paquistan Occidentau, mens poblat, favorizèt l'emergéncia de revendicacions d'autonòmia en matèria de finanças, de comèrci exterior ò de politica locala.
La rompedura foguèt entraïnada per leis eleccions de 1970. La Liga Awami i ganhèt 160 deputats sus lei 162 dau Paquistan Orientau. Obtenguèt donc la majoritat absoluda a l'assemblada constituenta car solament 138 deputats èran designats per lo Paquistan Occidentau. Pasmens, lo generau Yahya Khan e Ali Bhutto (81 deputats per lo PPP) refusèron de laissar lo poder a la classa politica orientala. Dins la nuech dau 25 au 26 de març de 1971, l'armada paquistanesa acomencèt de reprimir militarament lei movements secessionistas. Mujibur Rahman foguèt arrestat e transferit a l'Oèst mai aquò empachèt pas l'acomençament de la saunosa Guèrra d'Independéncia de Bangladèsh. Faguèt de centenaus de miliers de victimas e entraïnèt la fugida d'aperaquí 10 milions d'abitants en Índia. A la fin de l'annada, New Delhi aprofichèt la situacion per afeblir son rivau e entraïnèt la Tresena Guèrra Indopaquistanesa que s'acabèt per la capitulacion dei fòrças paquistanesas a l'Èst e l'independéncia de Bangladèsh. En fàcia de l'amplor de la desfacha, Yahya Khan foguèt obligat de laissar lo poder a Ali Bhutto.
Lo periòde Ali Bhutto[modificar | modificar la font]
Ali Bhutto gardèt lo poder de 1973 a 1977. Instaurèt un regime parlamentari e un estat federau. Pasmens, de trèbols grèus se debanèron en Baluchistan e lo govèrn mandèt l'armada per i reprimir de guerilhas secessionistas. Puei, en 1977, leis eleccions s'acabèron per una victòria dau PPP fòrça contestada per leis autrei partits politics. Lei militars intervenguèron per restablir l'òrdre mai, en julhet, organizèron un còp d'estat, dirigit per lo generau Zia, e proclamèron la lèi marciala. Jutjat per l'assassinat d'un adversari politic, Ali Bhutto foguèt condamnat a mòrt e executat en 1979.
Lo periòde Zia[modificar | modificar la font]
Lo generau Zia instaurèt una dictatura militara que durèt fins a 1988. Aprofichèt un contèxte internacionau favorable a seis interès ambé l'invasion sovietica d'Afganistan. Paquistan tornèt venir un aliat fòrça important per leis Estats Units d'America que sostenguèron lo regime. Ansin, fins a 1989, Paquistan participèt activament a la formacion de la resisténcia afgana, desvolopèt largament son influéncia en Afganistan e recebèt una importanta ajuda financiera estatsunidenca.
La politica de Zia foguèt tanben marcada per l'islamizacion de la societat. Tre 1979, l'Alcoran e la Sunna venguèron la lèi suprèma dau país. Puei, d'autrei mesuras foguèron adoptadas per renfòrçar aquela politica que causèt d'afrontaments entre sunitas e chiistas. En 1984, un referendum, boicotat per l'oposicion, permetèt au generau Zia de demorar cap de l'Estat e d'islamizar leis institucions ambé l'eleccion d'un parlament islamic en 1985. Lo caractèr presidenciau e autoritari dau regime foguèron encara renforçats ambé l'adopcion d'un emendament permetent au President de destituir liurament lo Premier Ministre. Pasmens, en aost de 1988, lo generau Zia foguèt tuat dins un accident d'avion que sei causas foguèron jamai clarament elucidadas.
Lo periòde parlamentari deis annadas 1990[modificar | modificar la font]
Après la mòrt dau generau Zia, Paquistan conoguèt un periòde de poder civiu de 1988 a 1999 marcat per la perseguida dau caòs interior e per un mantenement de l'influéncia dei militars. D'efèct, Benazir Bhutto, filha d'Ali Bhutto e cap novèu dau PPP, ganhèt leis eleccions de 1988 e venguèt cap dau govèrn fins a sa destitucion per lo President Ghulam Ishaq Khan en 1990. L'escrutinh seguent foguèt ganhat per la Liga Musulmana de Nawaz Sharif. Pasmens, intrèt rapidament en conflicte ambé lo President. En fàcia dau blocatge de la situacion, l'armada obliguèt lei dos òmes de desmissionar en 1993. Benazir Bhutto ganhèt tornarmai l'eleccion e venguèt Premier Ministre fins a 1996. Pasmens, son mandat foguèt encara trebolat per de manifestacions, d'accusacions de corrupcion e d'afrontaments intèrnes. Foguèt donc tornarmai destituida.
Nawaz Sharif la remplacèt un còp de mai. Son segond mandat veguèt Paquistan venir una poissança nucleara en 1998. De mai a julhet de 1999, autorizèt d'infiltracions de combatents eissits de milícias islamistas, liadas a l'armada paquistanesa, lòng de la frontiera indiana. Aquò entraïnèt la Quatrena Guèrra Indopaquistanesa que s'acabèt per una victòria indiana. D'efèct, sensa sostèn de seis aliats tradicionaus, Islamabad deguèt arrestar de sostenir leis infiltracions permetent ais Indians de tornar conquistar una tiera de posicions ocupadas per leis islamistas. Aquela revirada entraïnèt rapidament lo reversament dau govèrn civiu per un còp d'estat militar organizat per lo generau Pervez Musharraf.
Paquistan dempuei 1999[modificar | modificar la font]
Pervez Musharraf venguèt oficialament president en 2001 e capitèt de renfòrçar son poder gràcias a una tiera d'emendaments votats en 2003. Coma lo generau Zia, aprofichèt tanben lo contèxte internacionau favorable (Segonda Guèrra d'Afganistan) per obtenir un sostèn estatsunidenc. Dins aquò, mau capitèt de reglar lei dificultats economicas paquistanesas ni d'empachar l'expansion dau conflicte afgan ai zònas tribalas de la frontiera nòrd-oèst. En 2007, deguèt acceptar l'organizacion d'eleccions ganhadas en 2008 per Asif Ali Zardari, marit de Benazir Bhutto assassinada lo 27 de decembre de 2007. Una reforma constitucionala permetèt au Premier Ministre de tornar prendre la màger part dau poder executiu. Pasmens, la situacion economica se melhorèt pas e leis eleccions de 2013 an permes lo retorn au poder de Nawaz Sharif.
Politica[modificar | modificar la font]
La constitucion actuala del país foguèt adoptada en 1973.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Paquistan.


text:
Rift
En geologia, se ditz rift una region ont l'escòrça terrèstra e la litosfèra, se tròban en condicions tectonicas distensivas e se desseparan jos l'accion de las fòrças de traccion generadas pel movement convectiu del mantèl terrèstre sosjacent.
Una caracteristica tipica es la preséncia de sistèma de falha distensiva, amb progresssion lineària que structuralament subdevisa la region en blòts relativament abaissats e Graben [1] interpausats entre de blòts relativament enauçats, los horst [2], delimitant una rift valley caracteristica.


text:
11/09/2015
La chaça, per Jan-Peire Reidi
Los jòunes d’aüei, a la vila mai a la campanha, van benleu pas tròp sovent se permenar dins los prats e dins los bòscs, mas quand aviam lor atge, dins las annadas ciquanta, eram defòra tots los jorns. La darriera era la sason que aimavam lo mielhs, perque quo era lo temps de la frucha, daus champanhòus e de la chaça. Non, quo era pas nautres que teniam lo fusilh ; seguiam nòstre papet o ben nòstre tonton. Fasiam plan atencion de demorar darreir se, de pas far de bruch, per l’amor d’auvir una paloma que se flacassava dins la jarriça o ben… Cho ! … per escoltar la chena que aviá levat la lebre dins lo bigarroelh. Quò veniá vers vos… Clau ! Clau ! Clau ! Quò anava surtir ! Òm teniá son alen… E pas pus tòst que la lebre era a descubert, lo chaçador espanlava, e… Pau ! Veiquí de que far un bon cebier per tota la familha.
Vautres trobatz benleu que la gent eran chaitius de tuar ’quelas pitas béstias. Avetz plan rason de pensar que fau pas far de mau aus animaus. Mas faudriá pas creire de quo es mai crudeu de chaçar la sauvatgina que a apres a se sauvar, que de far venir daus pòrcs sus un trelis o ben de la volalha dins de las gàbias ente son de una diesena dau metre carrat, coma fan au jorn d’aüei. Mai dins ’queu temps la natura era pas tant empoisonada coma aura. Tuar daus animaus sauvatges a la chaça o ben los far sufrir coma dins quauques elevatges modèrnes… Mas me diretz benleu que un mau excusa pas l’autre. A vos de jutjar.
Vautres vos dobtatz plan que quo es pas lo plaser de tuar que fai aimar la chaça. Quo es lo bonur de se permenar dins la natura, de coneitre las sentors de la terra e dau boesc, de comprener la vita dau gibier. Saubriatz-vautres coneitre las piadas dau gibier e saber si son freschas, vos plaçar ente vos podrá pas veire mai sinar e pas tirar a las béstias que se chacen pas ? Per un chaçador, lo pus grand plaser es de segre una tauvera jalussada e de veire son chen far levar una becassa dins lo bòsc jos lo solelh bas d’un matin de novembre… Vos soate de coneitre ’queu bonur tot simple. E quitament si tornatz sens aver ren tuat, auretz benleu ’massat una ponhada de cacaus o ben una jaufada de champanhòus.
Tenetz ! Tots los chaçadors – los meschants chaçadors que tiren quand deurian pas, mai los bons chaçadors que… tiren ! – an una istòria de chaça a contar. Ne’n vos vau dire una.
Dins las annadas mila nòu cent cinquanta, los cinc o sieis goiats e goiatas de mon vilatge anavan a pè a l’escòla en segre los chamins e las rotas blanchas. Lo pus vielh de nautres aviá pausat un sedon estachat ad un boisson negre dins una colada de gibier au bòrd dau chamin. E ben, un matin d’ivern, troberem un rainard meitat estranglat dins lo sedon ! A l’escòla, disserem ren a degun de tota la jornada. L’enser, porterem la béstia au vilatge sus un chambalon. Tots lo vengueren veire e nos fagueren daus compliments. Vos garantisse que nos carravam ! E figuratz-vautres que, dins ’queu temps, si quauqu’un aviá ’trapat un rainard, eu passava dins los vilatges per far la questa. La gent li donavan dau uòus. Daus uòus de las polas que lo rainard minjariá pas, perdiu. Nautres tres, los goiats los pus vielhs, pradelerem tot un diumenc per far veire nòstre rainard. E l’enser, tornerem au vilatge emb un plen panier de uòus, mai sens ren cassar, e faguerem una granda moleta ! E quò-’quí !
Mai dins lo panier ne’n i aviá un de coat !
lo 1er de setembre de 2015
Jan-Peire Reidi
Les commentaires sont fermés.


text:
1667
Aquesta pagina concernís l'an 1667 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acomençament de la publicacion dau Còde Loís que regardava divèrsei mesuras de reformas de la justicía civila e criminala. Permetèt de definir d'un biais pus precís la ierarquia entre lei diferents tribunaus, lei reglas de disciplina pertocant lei jutges e lei proceduras d'adoptar.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Fasilides (1632-1667) que foguèt remplaçat per son fiu Yohannes Ièr (1667-1682).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera transfusion sanguina umana realizada per lo mètge francés Jean Baptiste Denis (1643-1704). Dins l'encastre de sei recèrcas sus la tractament de la fòlia, capitèt de transferir lo sang d'un anhèu a un èsser uman lo 15 de junh. Pasmens, en causa dei dangiers d'aqueu tractament, la transfusion sanguina foguèt rapidament condamnada e enebida per leis autoritats e la recèrca sus aqueu subjècte foguèt arrestada fins au sègle XIX sus leis animaus e au sègle XX sus leis umans.


text:
Capèla Notre-Dame-du-Haut de Ronchamp
La Capèla Notre-Dame-du-Haut es una capèla catolica situada sul territòri de la comuna de Ronchamp, dins la region francesa de Franca Comtat. Lo projècte foguèt portat per l'arquitècte franco soïs Le Corbusier. S'enauça a l'emplaçament d'un ancian santuari roman e d'una anciana capèla que foguèt tornar bastida pel primièr còp entre las doas guèrras. Es marcada a la tièra dels monuments istorics franceses dempuèi 1967 amb la mencion "Patrimòni del sègle XX". En 2011, una portariá nòva e un convent foguèron bastits d'après los plans de l'arquitècte Renzo Piano.


text:
Jarzé
Jarzé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge angevin de l'oèst de la França se situa en lo Baugeois, a l'oèst de Baugé.
Aquela pichona municipalitat de 1 500 abitants, se tròba Modèl:A unitat de Angieus, e 3 km de l'aeropòrt d'Angieus-Marcé.
Ce village angevin de l’ouest de la France se situe dans le Baugeois, à l'ouest de Baugé.
Cette petite commune de 1 500 habitants, se trouve à 30 km d'Angers, et 3 km de l'aéroport d'Angers-Marcé.


text:
Lac Xingkai
Lo Lac Xingkai (興凱湖 en chinés tradicionau; pinyin: Xīngkǎi Hú) o Lac Khanka (oзepo XaHka en rus) qu'ei un lac d'aiga doça situat a la termièra enter la província chinesa de Heilongjiang e lo krai de Primòrie en Russia. L'aiga deu lac qu'ei tan limpida e lo cèu d'aquera region tan blau, qui lo lac ei conegut com « l'Esmerauda deu Nòrd ».
La soa superfícia qu'ei de 4 190 km2 (3 030 km2 deus quaus en Russia). Las arribas deu lac que son marescatjosas exceptat au nòrd-oèst. Lo bacin drenant deu lac qu'a ua superfícia de 16 890 km2 (97% en Russia). Qu'ei alimentat per 23 arrius (8 en China e 15 en Russia) e que desborda au nòrd dens l'arriu de Sungacha, afluent d'Ussuri. Lo lac qu'apartien au bacin d'Amur.


text:
Cara
La cara es la partida frontala del cap, pels umans la partida anteroinferiora, dempuèi las cilhas fins al menton, inclusent las cilhas, los uèlhs, la nas, la gauta, la boca, los pòts, las dents, la pèl e lo menton.
Totes los teissits de la cara expriman las emocions de l'individú, per l'accion dels muscles de la mimica (comunicacion non verbala). Tan que, l'aparéncia faciala es un element essencial de la identitat de cada èsser uman e que en facilita mai l'identificacion, atal es l'element central de la fotografia dels documents oficials o de la caricatura. Es un vector essencial per las interaccions socialas e los umans coma los mai primates desvolpèron un abiletat particulara dins la percepcion de las caras.
Sus la dura superfícia dels òsses s'implantan mai de trenta parelhs de muscles, de divèrsas formas e foncions, espéses e fòrts, coma lo muscle massetèr, d'autres son fins e pichon coma aquel que leva la comissura dels pòts e aquel que dilata l'ala del nas, entre d'autres.
Dels cinc organs dels senses, quatre fan partit del cap, e mai especificament de la cara: la vista, l'audicion, l'odorat e lo gost. En mai lo cinquen sens restant, lo tocat, tanben es plan representat, amb una zona de fòrta sensibilitat suls pòts.
Examinada amb d'un miralh, la cara es l'objècte d'atencion d'igièna particularas, de decoracions o maquilhatge, e la principala region del còrs que se fa la quirurgia estetica. Dins los arts de l'espectacle la cara es l'objècte de tractaments particulars: maquilhatges (clown, cantaire d'Opèra, ...), plans serrats cinematografics...
Per divèrsas rasons, festenalas, religiosas, professionnalas, ritualas, pòdon èsser en totalitat o parcialament cobèrt pzr un masqueta o d'autres objèctes (coma un vel).


text:
Ossets (jòc)
Los ossets es un jòc d'adreça aujòl dels jòcs de dats que ven de l'Antiquitat.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo jòc se jòga amb de pichons òsses qu'an una forma particulara (lo tars de la feda jova), lor permetent de caber al començament dels dets (los ossets artificials del comèrci son fòrça mai pichons que los ossets naturals). Èra un jòc fprça popular en Grècia antica. Socrates prend los ossets coma exemple quand rasona amb Teetèt sus l'idèa de quantitat (Teetèt, 154c).
Son a l'origina dels dats jol nom d'astragaloi, comportant quatre fàcias planas, doas largas e doas estrechas. Dempuèi l'antiquitat, lo jòc se jogaga tanben coma jòc d'adreça de lançar, lo penthelita[1].
A l'epòpa modèrne se jòc amb de copiás de metal o de plastic, mai pichons, e doncas mai aisits de manipular pels dròles mas que lo pes (tròp leugièr pel plastic) e la superfícia tròp lissa empachan de realizar de figuras complicadas.
Principi d'un tipe classic de jòc[modificar | modificar la font]
Un jòc d'ossets compta, abitualament, cinc ossets, qu'un pòt èsser identificat, per exemple per una color diferenta.
Una de las règlas d'aquel jòc consistís a testar son adreça e sa rapiditat en:
- lançant en l'aire un osset (lo particular) ;
- acampant un dels ossets pausats a tèrra ;
- e tornant trapar lo particular avant que tòca lo sol.
Al primièr torn, s'acampa doncas quatre còps un osset. Al segon torn, cal acampar dos còps dos ossets a l'encòp, puèi a al tresen tres ossets e un, e fin finala al quatren los quatre.
Aprèp los quatre torns de jòc se lança totes los ossets en l'aire en ensejant de ne trapar lo mai possible sul revèrs de la man. Se deura enseguida las lançar e los trapar del biais seguent: pausar los ossets sul revèrs de la man en bolegant leugièrament los dets, sens plan segur s'ajudar de l'autra man (s'un osset tomba pendent l'operacion, es perdut e los ossets passan al jogaire venent).
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Elena Nikulina & Ulrich Schmölcke; Les osselets, ancêtres du jeu de dés in Pour la Science París; n°365, Des formes de vie alternatives; ISSN 01534092 resumit.


text:
Catarina de Borbon
Catarina de Borbon, (París lo 7 de heurèr de 1559 - lo 13 de heurèr de 1604) duquessa de Labrit e comtessa d'Armanhac, que ho regenta deu reiaume de Navarra e deu país sobeiran de Bearn deu temps qui Noste Enric, lo son hrair, b'èra en dehòra de las soas possessions navarresas e bearnesas. Qu'èra la hilha de Joana de Labrit, regina de Navarra e d'Antòni de Borbon, prince de sang. Au contre deu son hrair que demorè hidèu durant tota la soa vita a la religion calvinista a maugrat d'ua conversion forçada a l'escadença de la Sent Bertomieu.
Segond l'istorian bearnés Pèir Tucoo-Chala que ho un deus sobeirans bearnés qui impausè lo francés suber l'occitan dens la vita politica bearnesa e tot adressà's au Parlament de Navarra pas sonque en francés. Que conservam totun d'era ua letra en bearnés.
Que marquè hèra de las soas transformacions lo Castèth de Pau e la vila medisha qui èra a vàder deu temps de las soas regéncias.
Amorosa deu Comte de Soisson (gessit d'un arram deus Borbons) no'u podè pas esposar per'mor de l'ostilitat de Noste Enric qui cranhèva que tau maridat e dessi pretencions dinasticas o politicas au Comte.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Tucoo-Chalaa, Pèir. Catherine de Bourbon, une calviniste exemplaire. Anglet : Atlantica, 2003.
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Literatura gascona
- Escrivan gascon
- Escrivan bearnés
- Personalitat protestanta occitana
- Personalitat protestanta
- Ostal de Borbon
- Ostal de Borbon-Vendôme
- Istòria de Lorena
- Naissença en 1559
- Decès en 1604


text:
Fray, pay, may que son tres mots qui an suberviscut a l'assimilacion deus immigrants gascons en Espanha. Enqüèra que non tostemps acceptats en las lenguas estandardizadas, que son demorats vius en las lenguas popularas e/o religiosas de l'Estat vesin. En la grafia occitana deu blòg, aqueths mots que i son escriuts frair, pair e mair. Totun, la r finau de cadun d'aqueths mots qu'ei sonque ua convencion grafica, no's pronóncia pas. La grafia istorica gascona que’us escriu meslèu fray, pay, may o frai, pai, mai, shens nada r finau.
En l'Espanha de delà los Pirenèus (qu'ei a díser lhevada la val d'Aran), lo mot gascon fray qui i estó introdusit au sègle 13 quan membres de las comunautats monacaus d’òrdis mendicaires deu nòrd deus Pirenèus (en particular los Domenicans, òrdi inquisidor de sinistra memòria, fondat a Tolosa tà combàter l'eresia catara) e s’installèn hens la peninsula tà i establir comunautas navas. Hens los tèxtes medievaus d’Espanha, tà designar aqueths religiós, que i trobam los mots fray (gascon), fraire (occitan), frare (catalan) e freire (occitano-franchimand? O meslèu galaico-occitan o galaico-francés?). Uei lo dia, en espanhòu, fray que s’utiliza sonque davant un nom de persona : fray Bartolomé, fray José etc, mentre que lo nom comun ei fraile, un fraile que designa un frair d’aqueths òrdis religiós. Lo mot espanhòu fray qu’ei generaument considerat com ua forma abreviada de fraile qui vieneré de l’occitan fraire. Totun, lo cambi de la r en l tà balhar fraile a partir de fraire no'm sembla guaire naturau e aquò que’m mia tà prepausar unha auta explicacion. Lo mot gascon fray adoptat en espanhòu qu’a de hè'i lo plurau en frayes. Frayes que pogó miar tà fraile per reconstruccion e crotzament dab fraire. O sia fray >frayes>frailes>fraile. Que podem notar l'anglés qu'adoptè aqueth medish mot gascon fray devath la forma friar (grafia adaptada a l'anglés, de prononciar frayə ['frajə] en anglés britanic) tà designar los membres d'aqueths òrdis religiós, probablament importats deu continent per frairs gascons. O sia qu'en anglés a friar e significa un frair (religiós) en gascon e un fraile en castelhan. Non cau pas oblidar qu' au sègle XIII, la màger partida deus gascons èran subjèctes deu rei d'Anglatèrra.
En catalan, lo gasconisme fray, forma supausadament abreviada de fraile, que i ei estat calcat en fra, forma abreviada de frare (sègle 14).
En aragonés, lo frair religiós que s ’i ditz (o/lo/el) flaire -evolucion probabla deu mot castelhan fraile- mentre lo gasconisme fray davant lo nom deu frair que i ei plan conservat.
En galician, lo frair religiós que s'i ditz o freire mentre que los portugués e disen o frade (forma portuguesa deu latin frater). Totun, los portugués qu'emplegan plan frei (de freire e de frai) davant lo nom deu frair.
En catalan, que cau soslinhar lo gascon que i a deishadas traças de las bèras.
Per exemple, lo mot frai que i ei conegut e emplegat. Qu’ei un gasconisme colloquiau qui deu remontar au gran vagat de l'immigracion gascona en Catalonha deus sègles 14 e 15. L'Alcover-Moll que'ns balha un beròi exemple de frasa qui testimonia d'ua lengua ibrida gascono-catalana qui devèva èster la de las familhas gasconas emigradas au Principat: Ha vingut el meu frai per ha vingut el meu germà (D.C.V.B, véder a frai). Los gasconismes pai e mai per “pare, mare” que i son tanben presents, que son considerats com formas dialectaus o colloquiaus (cf. las entradas mai e pai hens l'Alcover-Moll D.C.V.B.). Qu’apartienen au vocabulari reservat taus nins, çò qui a permetut la convivéncia d’aqueths gasconismes dab los mots pare e mare de la lengua formau.
Tanben de la medisha epòca (sègle 15) que deu datar l’incorporacion deus gasconismes pay e may en aragonés, qui concerneish uei lo dia l'airau tot, benasqués inclús.
Dinc au sègle 15, hens los manuscrits aragonés, n’i trobam pas jamés los mots pay e may, sonque padre e madre (cf. Francho Nagorre Laín: los occitanismos en aragonés)
. Uei lo dia, padre e madre qu’an desaparegut deu lexic aragonés (sauv l'acceptacion eclesiastica), acaçats peus mots gascons pay e may, completament adoptats.
Hèra espandits per tota la peninsula- en modalitats colloquiaus deu castelhan, de l'astur-leonés e deu catalan - que son los mots mamay e papay. Aqueths mots que soan gascons tà jo, (en un aute continent, qu'aurí dit quechua en lòc de gascon), eretatge possible de l’importanta immigracion gascona en Espanha aus sègles 15 e 16. Mamay que representaré l'expression gascona ma may, assimilada a mamá en Espanha. Papay que seré alavetz ua reconstruccion calc. Lo gascon qu’a ma mair e ma (o mon) pair, sa mair e sa pair, tanben a còps ma hilh per mon hilh (ma hilh en lòc de mon hilh per atraccion de la h aspirada iniciau, que'm pensi, e ma pair per simetria dab ma hilh).
L’aragonés, de manèra completa e generau (cf. Francho Nagorre Laín: los occitanismos en aragonés), e l’espanhòu, de manèra dialectau o colloquiau, qu’an adoptat lo gasconisme compay per compadre, popularizat peu chafre deu cantaire cuban Compay Segundo.
E fin finau, a la lista deus mots fray, pay, may que podem tanben hornir lo nom de persona Pey, en grafia gascona, o sia Pèir en la grafia d’aqueth blòg (Pèire en occitan, Pere en catalan). Deus emigrants gascons a Catalonha, los Catalans qu’an eretat lo nom de familha Pey / Pei, qui correspón a mes d’un linhatge au Principat. En Espanha, las duas regions qui presentan la mes gran occuréncia de Pey o Pei com a noms de familha que son Guipuscoa (don las vilas costèras, en particular Sent Sebastian, èran gasconofònas) e las quate províncias deu Principat de Catalonha.
Lo D.C.V.B. que'ns balha la citacion qui segueish (a l'entrada Pei):
Testament de na Guiamoneta, muyller d’en Pey de Senahuja…Item, don Pey de Caralt (testament datat de 1400 conservat en los archius parropiaus de Santa Coloma de Queralt, Tarragona).
Notatz que los noms e son compausats deu petit nom (aquiu Pèir dus còps) seguit deu nom deu lòc de l'ostau, com a l'acostumat. Senahuja, uei lo dia Senaüja, qu'ei ua comuna de la comarca de Segarra (Lhèida). Caralt qu'ei Queralt.
E tanben, a Pei hens l'Alcover-Moll:
2. Llin. existent a La Jonquera, Ventalló, Pont de Molins, Mollet d'Empordà, St. Feliu de G., Berga, Balsareny, Gironella, Llerona, Montmajor, Barc., Sitges, Vilalba, Fatarella, Arseguell, etc. Mas d'En Pei: partida del terme municipal de Sant Julià de Cerdanyola. Coll de Pei: coll de muntanya situat en el Conflent.
Llin. per llinatge, que vòu diser linhatge.
Los gasconismes en las lenguas espanhòlas que demoran sovent non detectats pr'amor de la pòca coneishença deu gascon qu'an los nòstes vesins deus Pirenèus enlà. B'espèri qu'aqueth blòg e poderà ajudar a despertà'i l'interés e la consideracion entà la lengua nòsta!