text:
COM E MORÍN DOTZE LANDÉS
DE
SENT-ESPERIT
Miquèu BARIS
Un còp èra, sus la lana de Sent-Esperit-deu-Cap-deu-Pont, un ligòt de landés qui vivèn un chic a l’estrem deu vilatge. Que valeré mélher díser qu’assajavan de susvíver. L’ahar que’s passè juste après lo gran aram de colerà qui avè desbaratat lo parçan de cap a 1850. E lo Pèir Hugas n’avè pas enqüèra apitat la soa teulèra de cuchòts de Tarnòs. Los pins qu’avèn bèth començar a vàder granòts, l’amassa de la gema ne’s hasè pas alavetz de faiçon sistematica. Ta’s ganhar lo dequé, que i avè sonque quauques camps de milhada sus un terrenh sablut. Los cabelhs ne vadèn pas plan gròs, e los cocuts e los pinsans que s’ac chapavan tot abans la seguèra. Engreishar poralha tà la véner au marcat, n’i calèva donc pas tròp pensar… Iva vielha canta d’aqueth temps que rapèra ce’m sembla la hèita : « N’auram pas milhada enguan, non n’auram pas milhada… »
Que i avè totun quauquas vacas marinas qui peishèvan toja, heuç e auguicha, entre lo borg e la mar, en libertat au miei de las laguivas e de las palivas. Quan veteravan, qu’èra a qui podè gahà’s lo vethèth, se l’arpastar dab bren de blat… e, quan èra pro bèth, anar-se’u marcandejar dablos carnissèirs de Baiona. Com èran valents e goarruts, e plegadís e tilhuts com gats magres, que trobavan tanben pro soent a s’embauchar com carrics au pòrt d’Ador, e quan la paga cadèva, que sabèn hestejar a l’aubèrga deu Molin. Qu’aimavan tot çò de bon. Que’s galafravan tant que n’i avè : hitge de guit, confit d’auca, moleta de cèths o de lecassinas a la sason, murlats farcits pescats au chop a la barta, entercòsta grasilhada dab escalonhas, hromatge de Postanhac… E que s’ahrescavan la ganurra dab vin vielh de Polhon. Aquò qu’èra quan tot anava de plan e tant qui avón sòus !…
Mes, que vs’ac èi dit, lo temps de la magrèra qu’èra vienut. Los solèrs e los graièrs qu’èran vuèits, los guardaminjar, los cabinets e los cerèrs tanben. Praube monde, qu’èran tots ahamiats, e Diu sap s’èra mauaisit de se n’acostumar ! N’avèn pas mei lo mendre ardit au pochòt. Desempuish mei de sheis mes, n’avèn pas avaut nat vaishèth a cargar o a descargar au pòrt.
Los nòstes landés qu’èran totun valents. « Lo monde qu’es gran, la tèrra qu’es arredona, e a fòrça de caminar qu’arribaram ben ça-o-là on e’ns poderam ganhar lo dequé… » ce’s pensèn aqueths òmis coratjós. Qu’estón dotze a gausar partir. E que’s hiquèn lo camin devath los pès. E caminar, e caminar, e caminar…
Òc, que partín los dotze landés, plan mei luenh que Capberton, plan mei luenh que Soston, plan mei luenh que Mamisan, plan mei luenh que… Mes a çò que serveish d’ac díser, qu’ac vederam a l’arribada !
Que partín, acompanhats preu cant de las cigalas, devath un beròi sorelh. Que’s hasón carrisquejar lo hurpin e lo sable devath los pès. Que flairejava bon la gema qui shudava deus pins, e lo bruc eslorit qu’ac embaumava tot adarron…
Totun, a soscoc, lo besonh de’s pausar que’s hasó sentir. Los arms qu’èran flacs, las ganurras qu’èran secas… Que’s sedón en aròu au miei d’ua artiga. Que calè agergà’s las fòrças. Lo cujon que passè de mans en mans, dab lo pan sec, los tròç de shingarra cuèita de la velha, e lo hromatge de Postanhac… E puish que batalèn ua bèra pausa abans de s’esténer sus un lheit de heuç, en pensant a l’aviéner, a çò qu’anavan trobar mei luenh que Capberton, mei luenh que Soston, mei luenh que Mamisan…
Tot a trac, lo Juston de Crabamòrta que’s quilha de pès e que demanda lo silenci. Qu’èra lo capdau arreconegut de la tropa, pr’amor qu’èra lo mei goarrut… e lo mei avisat tanben… com ne testimoniava lo prèmi d’aritmetica qui avè obtienut quan èra joen, quan los parents, qui èran sartos, el’avèn podut pagar l’escòla deus frairs.
Alavetz, après aver espiat adarron totas las caras viradas de cap ad eth, que disó : « Qu’èram dotze quan èm partits. Èm segurs qu’èm tots aquí ? » E com èran tots seduts en aròu, lo compte que pareishè aisit de har.
Alavetz, lo Juston, en tot trucà’s la peitrina, que disó : « Jo » tà començar lo compte, puish en puntejar lo lecatopin de cap au son vesin de dreta, que disó « un », puish « dus » tau seguent, e atau en seguint dinc a esquèrra.
E que’n trobè sonque onze !
« Que’m soi trompat ! », ce disó en arríder, e que tornè començar : « Jo, un, dus, tres… » E enqüèra onze.
Un chic blanquishòt de vira-sang a la pensada qu’un companh e s’èra bilhèu esbarrit, que hè un tresau comptatge : “Jo, un, dus, tres, quate, cinc, sheis, sèt, ueit, nau, dètz…” E tostemps onze.
Segur qu’un parelhan e manca a la crida ! Esbarrit ? E on ? Totun, en cors d’etapa, sonque pinhòts, cassiòts, brana, gèstas, heuç, e sable… Pas nada aubèrga, pas nat estanquet, pas nada gojatina o hemnòta, arren qui posqui retiéner un brave landés e hà’u daishar los amics…
E tots, las mans en cocuron, quelançan aperets retrenidors. Que lutzèran lo pè deu cèu. Aarren ne pareish, arren ne mauta. Totun, dens lo jorn qui s’escon, qu’entervéden ua espècia d’edicule… Qu’i galòpan… Un putz !
En tot clinà’s suu bòrd, lo Pascalon de Cantagraulhas, un fin braconaire qui n’avè pas lo son parièr tà seguir lo pè deu gibièr… e deu guardacaça, qu’s ved, dens l’aiga miralhanta, un auburu brumós.
Segur que lo parelhan, esvarjat preu flaquèr e per la calor, qu’a volut béver au putz. Un còp de holia, que’vs disi… Lo praube que s’a devut pèrder lo suscipiat.
« Ne daishan pas los amics dens la pena. Lo putz qu’es pregond, mes qu’èm nombrós e hòrts… E, en tot suspéne’ns los uns aus auts, qu’arribaram ben dinc a l’aiga, segur », ce’s pensèn los dotze gojats.
Dit, hèit ! Lo Ninon de Curapipa, larg com ua barrica, fòrt com un bueu, e tinhós com ua mula, que’s gaha la hica deu putz. Lo Peitoton deu Prolhatar, qui n’èra pas guaire mensh fòrt qu’eth, que se l’arrapa las camas. E puish tots los auts… dinc a formar ua cadena trantalhanta qui devarava dens la pregondor deu putz.
Tà aténher l’aiga, que se’n mancava de chic, just la hautor deu Francilhon de Plantapunta qui, au son torn, passant de còs en camas e de camas en còs, enterprenó la devarada.
Que i avó ben quauque « Diu vivant », quauque « Hilh de puta », o quauque « Macarèu », dab quauques auts arneguets plan sentits, quan quauque nas estó un chic esglachat e quauqua aurelha escarpida, mes, fin finau, l’operacion que s’aviava de cap a iva escaduda cèrta.
Lo Franilhon que n’èra a la mitat de la devarada quan, deu haut de la cadena, la votz sharra deu Ninon de Curapipa e’s hasó enténer : « Ne me’n pòdi pas de mei ! Las mans que se m’escòsen ».
Alavetz, lo Francilhon de respóner dab un bon arríder : « A tu pegòt ! N’as pas sonque a t’escopir dens las patassas ».
Atau que hasó, lo brava Ninon, preu malaür de tots.
Quauques crits d’angoisha, un gran « flòc », quauques arròus au ras de l’aiga, e puish… lo gran silenci.
Qu’es atau que, de cap a 1855, dotze landés de Sent-Esperit-deu-Cap-deu-Pont e’s neguèn suu camin de la lana, eths qui volèn anar mei luenh que Capberton, mei luenh que Soston, mei luenh que Mamisan… Qu’èran sonque onze au comptar deu Juston de Crabamòrta, purmèr prèmi d’aritmetica a l’escòla deus frairs, mes qu’estón totun dotze a negà’s… per aver desbrombat que « jo » n’es pas iva chifra… o bilhèu per non pas ac aver james sabut !
N.B. : Aqueth conde de la tradicion gascona de Sent-Esperit qu’estó sauvat deu desbromb en 1941, malurosament en Francés, preu Renat Cuzacq, dens lo son « Panorama de la literatura gascona de Baiona ». Que’m soi esforçat de l’arreviscolar en gascon deu parçan au parat deu second Hestenau Gascon de Baiona, lo 8 de julhet de 2011, e que me’u soi dit au Capitol de Prima de l’Academia Gascona de Baiona, le 23 de març de 2012.
DEU « HAKA » AU « NHACAR »
Lo dimenge 23 d’octobre de 2011, a l’Eden Park d’Auckland, la Navèra Zelanda a ganhat la Copa deu Monde de rugbí en batent en finala d’aqueth trofèu William Webb Ellis l’equipa de França per 8 a 7. Los francés an hèit una bona partida mes los All-Blacks s’ameritavan totun d’estar campions deu monde. Dens aqueth país deus antipòdes lo rugbí n’es pas solament un jò, un espòrt ; qu’es vertadèrament ua religion. Avant cada encontre de l’equipa nacionau, los jogadors miman suu terrenh ua dança guerrièra entà impressionar l’adversari. Qu’es ua dança d’origina maoria, mes qui n’èra pas briga miaçanta. En realitat qu’èra ua dança, aperada « hakà », dab paraulas d’arrmerciament d’un guerrièr maorí envèrs un aute qui l’avè sauvat la vita.
Aquí las paraulas deu hakà originau :
Ah ka maté, ka maté
Ka ora, ka ora
Tenei te tangat puhuru huru ! Nana nei tiki mei !
Whakakawhiti te ra
A upané ka upané a upané ka upané
Witi te ra hi.
Gran especialista de la lenga maoria, lo noste confrair Amadèu BARIS, dens lo numerò 105 de « Lo país gascon » d’ « Ací Gasconha » qu’a arrevirat aqueras paraulas en francés. Jo que’vs las perpausi en gascon :
Que moreishi, que moreishi
Que vivi, que vivi
Aqui l’òmi peu long qui es anat cercar lo sorelh
E qui l’a hèit tornar lusir.
Un pas cap a sus, un aute pas cap a sus, un pas cap a sus, un aute pas cap a sus
Lo sorelh que luseish.
Mes que i a d’autas versions mei agressivas. Ací las paraulas en gascon d’un aute hakà qu’èi trobat dens un numerò especiau « Coupe du monde de rugby » de « Midi-Olympique » (1995)
Aprestam’nse au patac, qu’èm prèsts,
La periclada neozelandesa va esclatar, la tornada e la tempèsta,
Anèm’i
Que tieneratz bon, hilhs deu sorelh.
Que pujaram dinc au cèu dab la briaguèra de l’amna,
Que tocaram lo zenit, la poténcia, la victòria.
Las autas islas deu Pacific (Fidji, Samoa, Tonga) an tanben un hakà diferent. Atau, per las Islas Samoa per exemple, que s’apèra « Manu Samoa ». Aquí las paraulas en lenga nòsta :
L’ausèth Samoa es un caçaire de peishs.
Ne i a pas d’auta bèstia dens la mar grana.
Que soi vienut sancèr, la mia fòrça es totau.
Que seré plan tà vosautes de partir pr’amor qu’aquera equipa es formidable.
E la França dens tot aquò ? S’avèm un hakà a perpausar avant cada encontre, lhèu que serem campions deu monde ? Mes ne l’avem pas enqüèra. Totun los gascons que son a l’encòp amateors de rugbí e trufandèrs. Un gascon hòrt coneishut, lo Jan de Nadau, de son nom vertadèr Michel MAFFRAND, a la fin deu sègle passat, a creat paraulas gasconas sus aqueth tèma. Lo hakà s’es transformat en « nhacar » (vèrbe deu 1er grop). Aqueth « nhacar » es estat représ en 2005 per los Cereales Killer de GER e, en 2011, pe los escolans de l’associacion « Lo gascon a SOSTON ». Ací aqueras paraulas :
Que vam cantar e dançar lo nhacar,
Avisa te çò qui va t’arribar.
Hòu, hòu !
Qu’èi lo nhac, qu’èi lo nhac, que l’èi,
Hòu, hòu !
Au patac, au patac, que l’èi,
Hòu, hòu !
Escota, n’es pas enqüèra tròp tard,
Que pòts enqüèra pujar dens lo car
E te’n tornar tranquillòt a l’ostau
Sehns passar ueit jorns a l’espitau.
Hòu, hòu ! ….
Pensa a ta mair ! Jo que me’n hèi petar
Dus com tut tot matin tà dejunar.
Que t’aurèi avertit, tant pis per tu,
Que vas gahar trenta punts dens lo cuu !
Hòu, hòu ! …..
LAS GARIAS DE TOTINA
(Conde de Jan Ramèu arrevirat e adobat )
Totina qu’èra ua gloriosa ! Cada matin, quan e getava lo gran a las soas garias, quelas aperava d’ua votz retrenenta qu’entenevan hens la comuna sancèra. « Porina, porina, porina !… Pora, pora, pora...” Atau que cridava, mieja òra, en tot har lo torn de lamaison. Mes, n’èra pas tà las soas garias que s’i hasè a piular tan hòrt : qu’èra tà las soas vesias, qu’èra entà que las clacassèras deus entorns e’s disossin e l’entenent aperar autan longtemps :
- Jesus-Maria ! Be’n deu aver garias, aquesta Totina ! Quaranta, cinquanta, cent ?… E l’entenetz aperar deu costatdeu bòsc, deu costat deu prat, deu costat deu camin ? tot lo parçan que’n deu estar conhit de las garias de Totina. Ah ! L’urosa hemna !
Oc, que n’èra urosa ne i a pas guaire enqüèra mes adara…
Lo son hilh Totin qu’èra partit a Marselha on hasè Diu sap què dens ua usia. E, com l’agradava lo borit de garia, que’u n’enviava ua cada dimenge. E l’ahar que durava desempuish longtemps e, shens suspresa, las garias que’s vadevan raras peumiei de la parguia. Oh, Totina que botava regularament ueus a coar entà boçar los traucs, que’n naishè porics mes … lo hali, lo maishant halique’us apreciava e que’u ne calè un cada dia tau son desjuar. Enter nau e detz òras, crac, l’ahar qu’èra arreglat ; lo metge-hali quel’avè devut hicar ad aqueth regime : un poric de Totina cada matin tà la vòsta santat… E, sabetz monde, los halis que son ausèths deus mei aubedents !
Mes, a despieit deus sons esforç, la poralhèra, chic a chic, que’s despoblava. L’abòr darrèr, ne’n sobrè pas sonque quate e l’ivèrn arribat, la maison de las garias qu’èra vuèita ! Quina misèra !
Ja que la Totina n’avossi pas mei de garias, lo son hilh que’n recebè ua, cada setmana, a Marselha. Shens qu’ac sabossin, dab los sons darrèrs sòs, que n’anava crompar acerà, hens vilatjòts on ne la coneishèn pas ! Mes, cada matin, com se n’avè enqüèra un vintenat, que s’i hasè hens la parguia vuèita : « Porina, porina, porina… » entà que las vesias e la credossin tostemps rica de garias e que n’estossin gelosas ! « Ah, quan vorrí estar a la soa plaça, ce’s devèn pensar ».
Òr, un dia, acuentada qu’èra a cridar hens la parguia shens garia, qu’estó suspresa per duas personas : un joen mossur e ua beròja damisèla.
- Mon diu, qu’ac van saber, ce disè.
E, roja de confusion, que s’anè estujar dens la cosina mentre que lo mossur e li cridava :
- E be, mairòta, ne m’arreconeishes pas ?
Jesus ! Qu’èra lo son hilhòt, qu’èra Totin… e aquera damisèla deu peu jaune, deus pòts tan rois, qui èra donc ?
- Que’t presenti lamia amigòta Margalida, tan prossa ta jo… que credi que’ns vam maridar tots dus. Mes, ditz-me, on son donc las toas garias ? De la gara enlà, que t’entenèvam aperar-las. Que’n devès aver un ahoalh, muisha-las donc a la Margalida !
La praubòta qie’s carava ; cap baishat, pareishent suu punt de plorar.
- Oh, ce hasó Totin, qu’èra donc ua enganada ! Ne n’as pas mei garias e que volès har créder lo contrari !
Lavetz, vedent la soa prauba torciròla descobèrta, que ploravan a de bon la vielha Totina. E, lo son hilh que la vedó a s’eishugar los uelhs, dab lo son devantau esperrecat.
- Oh, mairòta ! Que’ns n’enviavas totun ! Dab què las crompavas donc ?
Totina que plorava, que saumucava, la cara estujada dens las mans. Premuda de questions deu hilh, quel’ac avoè tot.
- Òc, ce mequegè, qu’èra entà enganar lo monde, hilhòt men, qu’èra entà que, hens les bòrdas deus entorns, e’s pensèssin, a la Heuguèras ustot,… Que son tan orgulhós la gent d’aquera bòrda ; que n’an eths garias a fanegas, mei de cent lhèu. E jo, qu’esperavi que’t maridèras dab la lor hilha qui ei rica, avisada e tribalhadora… Que saps que t’aimava hèra la gojatina… mes puish que n’as causit ua auta…
Que’s carè còp sec comprenent lo son malestruguèr. Que’s hiquè a sanglotir, a gemicar de vergonha la vielha Totina com se lo son còr e’s trovava ubèrt a l’espiar de tots.
- Perdon, madamisèla ! ce marmusè en tot vira’s de cap au peu tròp jaune e a la boca tròp roja. N’èi pas pro pensat, que’m cau desencusar… los mòts que’s son escapats… mes se’u devetz rénder urós totun lo men praube Totin…
Que sentí còp sec dus braç aulorencs qui’s nodavan a l’entorn deu son còth. Qu’aubrí los uelhs e que vedó ad aquesta mamisèla qui la potoava, qui l’attirava suu son còr. E, devath lo son peu jaune, que i avè dus uelhs blus qui’s plenhavan de larmas.
- Quiò ! Dauna ! Quiò ! Que’u vau rénderurós lo vòste Totin. Que’u vau quitar.
- Oh, Margalida, çò que dises aquí ? ce protestè lo Totin sobtament capvirat.
- Que’u vau quitar, ce contunhè. Que l’aimi hòrt lo vòste hilh mes que v’aimi tanben vos. Qu’ei pr’amor de nosautes que n’atz pas mei garias. Que n’auratz enqüèra Dauna, que v’ac prometi. Lo vòste hilh que despenè quate o cinc cents liuras per mès… sonque entà jo. Se’u quiti, que vse’n pagarà garias !
- Margalida petita, que dises aquí ?
- Cò que calè díser amor men. Adiu, demora’t ací. Que saps la toa usia ne va pas tròp hòrt… esposa-la aquesta paisana tan rica de qualitats. Que’t renderà’s urós.
- Mes tu Margalida ?
- Que m’ac virarèi, ne te’n dasquis pas. Adiu, jo tanben qu’aví ua mair qui a tan sofrit pr’amor de jo… qui se’n morí lhèu e ne voi pas ua auta mair que … Adiu, mair e hilh… que’n gueitaram tots un beròi sovièr de la nosta encontra.
Au mei viste, que tirè de cap a la gara. Au darrèr viraplec deu camin, que’us envièdus potons e que desapareishó.
Un mes arron, Totina que recebó ua grana caisha dab triscat on s’apielavan ua dotzena de garias hèra vitècas. E lo mes seguent, que’n recebó ua auta dab tanben ua dotzena de garias.
Lo dia de maridatge de Totin dab l’eretèra de la Heuguèra, ua tresau caisha qu’arribè contienent non pas dotze mes vint-e-quate garias de las mei cridassèras. Totin que n’estó tot esmavut en véder aquò. « Que s’ac sap virar la praubina, ce’s pensè. » Autan lo hilh qu’èra triste, autan la mair qu’enlusernava dab lo son arridèr pr’amor que tornava possedir garias simbèu deu son bonur.
« Porina, porina, porina… pora, pora, pora » ce tornè a cridar tot matin d’ua votz tan hòrta que la devó enténer dinc au cèu. Aquí, las defuntas gojas deu parçan, assedudas au ras deu Bon Diu, que’s disèn en tot l’escotar : « Oh, aquesta Totina, be las deu plan suenhar las soas garias ! Que calerà har ua plaça de las bonas au demiei de nosautas quan sii vienuda la soa òra ».
A PERPAUS D’ELECCIONS
Eleccions romanas, eleccions de uei, çò qui a cambiat ?
Cadun qu’ac sab adara, Diu mercès seré malaisit d’ac desconéisher, d’açi dus mes, que vam votar. E n’ei pas un petit ahar ! Tau capdau de la Republica nosta ! Òh la causida qu’ei larga enter tots los candidats, los grans e los petits. La campanha electorau qu’ei aviada qu’a pausa e que va har en aumentant. Qu’evs jògui que los trucs qui’s van dar los uns e los autes, que van, a còps, mirar baish ! N’ei pas segur que los electors ei tròbin tostemps responsa aus problèmes qui’us chepican, mes aquò rai, qu’am l’abitud.
Ua petita parentèsi abans d’anar mei luenh : non conditz pas sus jo tà’vs balhar quauque conselh qui sii sus la causida deu candidat. D’aulhors ne n’auri pas lo dret, l’Academia, segon los sons estatuts, qu’ei apolitica e laïca.
Ad aqueth parat que volerí sonque har lo comparèr dab eleccions qui’s debanèn a Roma, l’annada 64 abans Jesus Crist. Alavetz, Roma qu’èra un empèri qui s’estenèva sus l’Italia sancèra e tots los país arron la mar Mediterranea…
Que s’agèis, aquera annada, d’eléger lo Consul, lo personatge lo mei important de la Republica, tau lo noste Président, si voletz. Aqueste còp que i a de bèth monde cap a cap. En mei deus petits, escurs, qu’am Antòni, generau celèbre, Catalina òmi d’ahars e demagòga redobtable e Marcus Ciceron un deus purmèrs umanistas, lusent avocat, mes hòrt chic abille en politica. E pr’amor d’aquò, lo son hrair, Quintus qu’eu redijà un petit libròt de campanha electorau on botà tot çò qui cau entà ganhar las eleccions.
Figuratz-ve qu’aqueth libròt qu’ei estat arrevirat e reeditat mantun còp dempuish e que vatz véder quauques conselhs qui balhava Quintus au son intellectuau de hrair.
Que’u disèva de’s desbrombar lo parlar sapient e de saber peleja’s dab adversaris qui ne hèn pas arrèrpè devant arren. Que cau ensajar de’us trobar quauquarren de cascant. Se ne cau pas esparenhar los adversaris, que cau ha’s amics de tota part. Que cau sedusir los uns shens enmalir los autes. Entà ha’s amics que i a mantua faiçon : raperar los servicis renduts, prométer pòstes, espleitar las inclinacions deus uns e deus autes. Segon ua formula qui a hèit fortuna dempuish lavetz, Quintus qu’assegura que las promessas n’engatjan pas sonque lo qui las arreceb. Qu’ei important tanben de sedusir la joenessa pr’amor que tròban aquiu los mei bons militants. Que cau aver lo sens de la flatejada : vici hastiós, plan segur, mes hòrt util au parat. Que cau ha’s véder pertot, … E hòrt d’autes conselhs deu medish escantilh.
Los sons conselhs qu’eston eficaças puishque Ciceron estó elejut Consul, cap a Antòtoni e Catilina. Mes l’istòria que’ns apren qu’Antòni prenó mei tard ua sangnósa revenja. Que hasó assassinar Ciceron après que la Republica romana s’esboní.
Aqueth breviari electorau, non seré pas enqüèra de mòda au jorn de uei ? Çò qui a cambiat dempuish 2000 ans ?
Cèrtas adara la television qu’ac a tot partvirat. Los publicitaris que tiénen lo ròtle de conselhèrs politics e los « clips », d’arguments. E ne parli pas deus sondatges ! Au jorn de uei, Gambetta, Jaurès, Briand qui suslhevavan la horrèra sus las plaças publicas seren lhèu ridicules dens lo petit frinestòt, qui sab ?
LOU PAY DOU MARTINOUN
(Dans la graphie de l’auteur)
Lou pay dou Martinoun n’ére pas brigue countén !
Lou soun cochou qu’abé quatourze ans … é un(g) your ‘n) qu’ou dits :
Escoute maynadye, qu’as quatourze ans é n’és pas encoare fichut de passa l’examen dou catéchisme per ha le comunion ! Quegn’ibe hounte per you ! ce que ban dise lou mounde ! ... Alem, que’t bau ha recita le lecçoun !
« Quegnemen s’aprabe le may dou boun Diu ? »
Marie que crey
Aco qu’es plan(g) ! e lou pay boun Diu ?
Emile qu’em semble ! ?
«E, perque Emile, sou dits lou pay ? »
E O Papa ! ... Pramo, tu, que dits tistém ... émile Diu
Lou pay mort de chagrin es pense que n’arribera pas à d’arrey ; Qu’ou dits : « Escoute… que bas bouta le toulecçoun sus un (g) papé é lou your (n) doutoun éxamen qu’ou bouteras hen le cinture dou pantaloun … é de téms en téms que l’espieras en han semblans de’t grata »
Lou lendouma, (g) lou hilh dou Martinoun es presente daban Moussu Curé… bien bestit, camise blanque, pantaloun (g) de térgal, lou plec bien hét.. Que presentabe plan que !
Moussu curé ére mé soucious qu’et. Qu’ou dits :
« Labets, le sas aquere lecçoun maynadye ? »
E ô
« Alem ! començam... Quegnemen s’aprabe le may dou Boun Diu ? »
E… Maie pardi
« Fort plan aco… é lou pay dou boun Diu ? »
Heu…heu…
« Ca qu’as a’t grata ? »
O, aco que m’ayde à pensa
Lou maynadye qu’abé bis lou papé !
Joséf Moussu curé !
« Qu’es fort paln (g), loutoun pay que sera contén ; é lou boun Diu que’gn s’apère ? »
Que’s tourne grata, … cerque lou papé … n’ou trobe pas mé ; Qu’en tremble !
Tout d’un cop, que trobe quocause … hale é liyich : Tergal Moussu curé !
Qu’ére l’estiquéte dou pantaloun !


c: text/html

text:
Monneren
Monneren es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Évêchés.
- Santa-Marguerite, annèxa de Monneren, i aguèt bastit l'an 1612-1624 sus òrdre del pòrti de Lorraine.
- Fòrça ancian luòc sus la via romaine de Mètz a Trèves.
- Enclave lorraine Ligada a la distincion de Sierck.
- #Venir francés l'an 1661.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Évêchés.
- Sainte-Marguerite, annexe de Monneren, fut bâti en 1612-1624 sur ordre du duc de Lorraine.
- Très ancien site sur la voie romaine de Metz à Trèves.
- Enclave lorraine rattachée à la seigneurie de Sierck.
- Devint français en 1661.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La moneda lo « Nissart », d'ara enlà en circulacion
Testada au mes de deceme, la moneda alternativa deu « Nissart » qu’ei d’ara enlà mesa en circulacion. Cinc bilhets que seràn utilizats : los de 1, 2, 5, 10 e 20 euros. Figuras d’eròis e eroïnas com Pepin Garibaldi, Catarina Segurana e l’autor de Nissa la Bella, Menica Rondelly, que son imprimidas suus Nissarts. L’associacion La Republica de Nissa qu’avèva imaginat aquesta moneda locau dus ans a. La soa tòca qu’ei de har la promocion deu tribalh deus artisans locaus en valorizar l’economia locau. La circulacion deu Nissart qu’ei estada testada pendent quauques dias au mes de deceme de 2017 en çò d’un vintenat de comerçants, artisans e associacions.
Au demiei deus partenaris : panissèrs, agricultors, librèrs, avocats, osteopatas, restaurators, e quitament JaponMania, ua botiga qui hè artisanat japonés. Despuish lo 29 de genèr e dinc au 31 de deceme de 2018, 5 000 bilhets de la moneda locau que son en circulacion dab enqüèra mei de comerçants partenaris. En França, un quarantenat de moneda qu’existeishen dejà dont un detzenat en Occitania tota.
Inf. : Lista completa deus partenaris suu site https:// www.nice-provence.info/blog/2018/01/27/retourmonnaie- locale-nissart/ La Republica de Nissa : 6, avienguda Gautier-Roux 06000 Nissa — Tel. : 06 71 18 61 21. Mèl : Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!
Fòto : Captura d'ecran France 3 Régions
Articles en relacion
- Cronica D'una vila a l'autra — Kuala Lumpur
- La dintrada de 2018 a la Calandreta Jòrgi Gròs de Nimes compromesa
- Charadissa e inauguracion de mòstra a Nimes (30)
- Los gavidaires deu jornau independent Le Ravi davant lo tribunau lo 15 de mai per difamacion
- Mobilizacion deus agricultors tà la reconeishença de las Susfàcias Pastoraus Linhosas sus tot lo territòri


text:
Sul Poun de Balandré, que lou diable a bastit Et qu’un ange, dempuèy, tres cots a benezit (Jansemin – Las Papillotos)
Patric DELMAS Felibre Majoral Cigalo de la Tour Magno
La decision de bastir un pont qu’encambariá Olt al ponent de la vila de Caurs, foguèt presa en 1306, per dos membres del conselh de la ciutat. Doas annadas aprèp, al tindinar de las campanas e davant una revolunada de monde, se pausèt la primièra pèira. L’avesque espandiguèt sa benediccion e recitèt tot çò que sabiá de pregàrias.
Foguèt un grand regaudiment e de brindes sens nombre.Totes risián, totes cantavan. Las farandolas se desplègavan dins las carrièras e long dels barris. Era nuèit que la fèsta durava encara…
Al temps que parli, arquitectura e aisidença senhorejavan d’un biais incontestat dins la vila afortunada. S’i fasiá grand comèrci de vins, de lanas e de fustas. Banquièrs als dets crocuts o cambiaires, coma se disiá alavetz, fasián flòri. Caurs èra a sos grands jorns. Dardalhava de tota sa bèla influéncia. A ! lo polit temps, l’urosa vila !
Jos l’aflat de son enfant, Joan Dueze que en 1316 devenguèt lo papa Joan XXII, la situacion s’esperlonguèt encara un brieu de temps. Lo pontife sobeiran s’empleguèt a ne far una plaça de primièra fòrça. Cambièt l’escòla catedrala en una vertadièra Universitat amb sas quatre Facultats e los mèmes privilègis que las Universitats de Tolosa e de París. Tot anava de çò melhor. Un brave temps tirava per totes.
La vida anava son camin. E per tot dire, aprèp un afogament sens pausa, lo vent virèt. La construccion del pont, comencèt a rebalar. Se desalenava. Semblava pas que s’acabèsse jamai. Lo quite esper d’una entrelusida èra plan teunhe… Los carcinòls se fasián a l’idèa, de veire lo trabalh daissat en plan. Qun despièch ! N’avián vergonha. L’enveja de rire ne trapava cap pus ! Sadols de tirar a tengut los ardits del borsicòt, los senhors cridavan a la falsièra.
De rondinaments grèus, venián d’una vila malcontenta e despacientada.
Aquel pont novèl es una font d’enganas… cridavan d’unes. Marcamal se passeja ! Aquò’s pro endurat e la bonda de la paciéncia finirà per petar… Es l’ora de brandir lo baston !
Çò disián encara los mai enmaliciats.
S’es pas malurós… Aquò èra de preveire. Mas tanben, prenon pas jamai conselh de nosautres los ancians ! rebecavan los vièlhs en espatlejant.
D’alègra e jaurèla qu’èra, la vila venguèt mens avenenta. Semblava acomsomida dins sa glòria perduda. Se podiá pas mai daissar córrer las causas, que de rambalhs èran totjorn de crénher. Tanben, dins la paur de trebolums, se tenguèt una amassada publica. Foguèt enfuocada quicòm. Los notables, aquel jorn d’aquí, cerquèron los mejans d’apasimar una justa colèra e lo biais de superar un aflaquiment, que durava que tròp.
D’òmes de pensada e de rason deliberèron. Afortiguèron que la reputacion de la vila èra a patir. Faguèron valer pr’aquò, tot lo partit que se podriá tirar de l’acabament d’aquela besonha ; clau de l’avenir per las generacions novèlas … La resulta foguèt la que se deviá esperar : Se decidiguèt de far bugada de tot çò vièlh, e de remandar còp sec, lo mèstre d’òbra, qu’èra pas mai l’òme de la situacion. Rai aquò ! Passava per dich, que lo paure bogre, anava solet a l’abeurador… Un anar plan pauc presat, que fasiá japar. Ara, la construccion del pont se deviá de prene lo pas sus tot. L’interès superior de la ciutat fasiá comand !
Un matin de genièr, los eveniments s’abrivèron. Se presentèt un mèstre peirièr novèl. Compahon del dever, semblava pas aver freg als uèlhs. Afortiguèt, per qual voliá l’entendre, pas téner a la comanda. Se diguèt d’aussada tanben, per se venjar d’un pretzfach, que tant fasiá parlar e desparlar lo monde. Son biais avenent e franc agradèt e semblava pas nascut de la darrièra pluèja. Del còp, los consols se pensèron qu’aviá un passat pro ric d’esperiment, per balhar fisança. Li daissèron tota la còrda volguda. Mas, en li donant plan a comprene, qu’auriá d’acabar, abans las vendémias venentas. A tot pèrdre.
Obratz a vòstra idèa … Mas en cas de mancaments, mèfi ! Son pas aquí paraulas getadas al vent. Tenètz vos aquò per dich !
Lo mèstre perièr assentiguèt. Coma que ne vire, lo pretzfach seriá complit. En temps e en ora. Cò prometut serà tengut çò faguèt, un pauc crestaquilhat, en se virant cap a las autoritats que l’enrodavan. Avètz pas besonh de vos far de pensaments, Ne serà coma l’entendètz. Deguèsse i pèrdre la vida !
Lo pichon pòple, la mina regaudida, piquèt de las mans. E dins la seguida, los notables, en plen acòrdi, portèron per escrit las condicions. Per sagelar la pacha, los protagonistas, amb solemnitat, se tustèron dins la man. Lèu, borgeses e mercants, tota la sanflorada de la contrada, en granda tenguda, lo venguèron saludar e portar sos vòts de capitada. Se prenián a esperar mai. Mas, èra pas mestièr de parlar mai que de rason, que lo temps èra comptat. Demorava encara belcòp a far. Caliá tirar davant !
Lo mèstre novèl se perdèt pas en alonguís. Era pas òme de las bracejadas. Dins l’afar d’un res, destrièt las prioritats. Se botèt a l’òbra amb la caninor que devinatz e una volontat vertadièra, de cambiar lo fons de las causas. D’ausida, faguèt pròvas de sas bèlas capacitats e d’un sens agut de las realitats. Aviá lo biais, pas que per la paraula, de butar fèrme lo monde e de los far córrer a son pas. Se daissava pas desvirar de son camin e cap de dificultat semblava pas demesir se fe. Remenava cèl e tèrra. Teniá d’empusar un escapolon d’obrièrs causits que menavan a tengut, de blòcs de pèiras. Anava de l’un a l’autre, gaubejant la règla o la tipla, escalant d’un empont a l’autre.Tot èra planièr e se debanava del melhor. Peirièrs, fustiers, terrassièrs, frairalament mesclats, cadun de son costat, butava un prètzfach sens dèca e sens plànher sa pena. Las apavesons asseguradas, los pilars montavan e las arcas puntejavan. Lèu, segur, per la davalada venenta, lo pont de Valandre seriá mèstre de l’azuèlh. Amodariá l’admiracion de totes. Amb aquela realisacion, la vida del mèstre peirièr prendriá virada. Un vent de glòria bufariá per el. Pro per encantar l’anar d’una vida e marcar lo temps de sas piadas. Rassegurats, los consols d’eles, sospiravan prigond, pas malcontents de veire un tal cambiament. Per lo primièr còp dempuèi fòrça temps, la vila tornava trobar bonur e activitat.
Foguèt un matin del mes de març que quicòm comencèt a se desmargar dins la suauda existéncia del obrador. Venguèt una plan marrida passa, ont tot anguèt al revèrs. Un matin, un jove manòbra, pres d’un lorditge, resquilhèt cap primièr, de la bèla cima d’un enart. Se venguèt desclucar, davant la còla espaventada. Aquela disparicion causèt un rebotge grand. Un malur ven pas jamai sol. Aital, cap al mème temps, la pluèja tombèt sièis jorns de reng. La ribièra venguda gròssa, carregèt d’aigas rotjas, color de sang. Gastèt restancas e paissièras, semenant espant e desolacion sus son passatge. Ne caliá pas mai, per arrancar la vila a sa serenitat e despertar la mesfisança. Long de las ribas d’Olt, ara, las paraulas venián bassas. De rumors rebalavan. Lo ser, a la chut chut, se parlava de mascariás celestialas, d’aflats malefics o del marrit uèlh… Mandèron quitament d’òmes de glèisa en procession, per despossedar lo luòc que semblava maldich.
Lo temps passava : los jorns e las setmanas. Se caliá rendre a l’evidéncia. L’obrador n’acabava pas de caumar. Se mudava en una cachavièlha que se pòt pas dire. Crentuts e descorats, lo gròs dels obrièrs, n’èra aquí a virar la vèsta. La disciplina aviá d’èsser mantenguda e lo mèstre peirièr, ensajava ben de tornar botar son monde a la rega. Pena perduda ! Res non i fasiá. Era gaireben tot sol ara, per far front. Cossí amagar l’afrosa realitat ? Aquel pont semblava vertadièrament, aclapat pel pes de la fatalitat. Giblat per lo malsòrt, ne’n finissiá pas d’espandir secrets e mistèris…
Las relacions coma plan pensatz, s’anivolèron. Aquò menèt la colèra dels consols que butats per l’impaciéncia, parlèron gròs e li desgrunèron un polit rosari ! Era de bon comprene… Aviam pas besonh d’aquela. Saique aquel ventabalòfa, nos aurà vendut del vent !
Vesètz pas lo camin enregat… Amb el, las causas an pas melhor virat e avèm pas ganhat res a cambiar ! Bramèt un desgordit. Puèi, d’ajustar las ussas fronsidas e los braces al cèl : Li farem veire que sèm pas de la mena dels galejaires. Es pas mesolha de sambuc que lo sang dels Carcinòls ! Recamparà lèu sas pelhas aquel d’aquí tanben…
Las protestacions gisclavan de pertot. Lo fuòc coava e lo mèstre peirièr dançava sus la brasa… Coma i pregavan una explicacion, baissèt lo cap e per se donar la mina de quicòm, causiguèt de plaidejar paciéncia. Mas la vertat, clara coma lo jorn, sautava als uèlhs. Cada jorn que passava ne portava confirmacion. La fiertat li aviá enneblada la rason. Lo còr macat de repentida, podiá pas agachar son trabalh inacabat, sens ne sentir un defèci prigond. E ara, se vesiá lo paure el, beure lo calici de las umiliacions… Podiá pas mai tornar enré o se desdire pr’aquò… Cossí trapar una pòrta de sortida onorabla ?
Anavan los jorns e las setmanas. Comptàvem, lo 21 del mes d’agost. Las vendémias se sarravan. A la dicha de totes, serián aborivas. L’ora picariá lèu e totara, se proclamariá lo ban. De l’autre man de la ribièra, sus los tèrmes vesins, lo rasin amadurava. S’espompava a la raja d’un solelh escosent. La vila tota, èra ja en combor. A cada cantonada, barricaires e codaires aprestavan fustalha e tinas desgombiadas. Aut la malhuca e los talhafons ! Los vinhairons tot petaçar descas e embuts, cridavan a plec de gargamèla dins la lenga del terrador :
« Lo vin carcinòl es vin d’alertadura
Verturós coma la tèrra e la solelhadura
Garissent l’ama e lo còrs de tota macadura. »
Ni per s’afanar mai que de rason, semblava plan perduda la partida. Lo mèstre peirièr aviá pas pus lo temps de se revirar. Per totes, èra vengut segur que seriá pas respectada, la pacha. Una realitat grèva, que pesava de tot son pes. Vergonha e pentiment emmantelavan nòstre òme. Era aquí coma perdut.. Capejava en silenci, l’agach perdut. La cara malandrosa, l’uèlh febrós e d’idèas sornas dins son cap. Se daissava pauc a pauc, ganhar per una fonsa desesperança. Non pas pecaire qu’agèsse paur de la mòrt, qu’èra un òme de dever. Mas uèi, èra un òme, macat dins sa fiertat de mascle e son orgulh. E, aquel mancament li pesava.
Envescat dins lo dobte, n’èrem venguts a un punt, ont quicòm se deviá caplevar. Ne caliá finir d’un biais o d’un autre. Nòstre òme i podiá pas pus téner e romiava d’idèas negras, de totas menas. Puèi, la lutz venguèt a la longa. Una idèa plan curiosa, per tot dire… Un ser, en secrèt, prenguèt sus el, d’anar en consulta en çò d’una fachilièra. O faguèt pas sens trantalhar. Mas aviá pas mai la causida… Se metiá sus lo compte d’aquela vièlha masca, una sica saca de causas que passavan l’entendament e que vos fasián quilhar la borra… Plan sovent, jogava de son poder subrenatural. Era aquí benlèu, la garantida segura de trobar responsa a son problèma. Encorat per l’escuresina, de resconduda, quitèt l’ostal. Lo còr quichat e l’ama dolenta, dins lo grand silenci de la nuèit, ganhèt lo vilatge vesin. Quauques canhòts japèron, mas degun, dubriguèt pas ni pòrta ni fenèstra. Mai d’un còp pr’aquò, li semblèt d’èsser espinchat e segut… Passava lis e caminava sens bruch, al grat de la fortuna del moment.
Al cap de doas oras d’una escorreguda malaisida, dintrèt dins l’ostal de la fachilièra. Un ostal cavat dins la ròca, acatat de boissons negres e de l’èdra que ne’n desmargavan las parets. Prestissiá mòl. Per un pauc, i auriam barrat lo cuol amb un cese… Demorava clavat sens gausar bolegar. Un còp de mai, un temps d’espròvas se sarrava per el. La rondas e los siscladís de las ratapenadas atissadas, li donavan a pensar qu’èra venguda sa darrièra ora. Se recomandèt als Sants del Paradís. Mescresents o devòts, aital fasèm totes, quand la paur vos aganta… La teunha flama d’un calelh i fasiá lum. Les secondas s’engrunavan longas. Tot d’un còp, la fachilièra se trobèt de cara, davant el, sens que l’agèsse vista ni mai ausida arribar. Plegada de vielhum, de negre vestida, rebalava una camba macada en s’apiejant sus un pal. Son uèlh gastat, desondrava una cara rufada e òrra qu’auriá espantat lo còr lo mai tanat.
« Ome ! Sabi pro çò que te mena aicí. Amai lo reboliment, e las pensadas que te grèvan uèi. Mon uèlh acostumat, se pòt pas daissar enganar… » diguèt ela.
Puèi, en trastejant dins l’escurina, agantèt sa gimbla e un libre de mascariás que los fulhets n’èran ratugats a mièjas. L’espepissèt gaire de temps, tot prononciar de paraulas d’incantacion. Torciguèt la mirgola e afortiguèt de sa votz raufelosa : « M’es pas donat a ieu de te tirar d’aquel embolh.
Lo Diable el sol, n’ es capable. Pr’aquò, se te balha un còp de man, auràs de te plegar a sas volontats. A totas sas volontats… Fauta d’aquò, tastaràs pas lo vin novèl…»
Un rifanhadís seguiguèt aquelas paraulas, e la masca s’avaliguèt coma un fum. Nòstre òme demorèt aquí, un briu, dins sas pensadas. Arribava pas mai a destriar çò que veniá de viure e çò que l’esperava… L’idèa de requerir lo Diable, li agradava pas qu’a mièjas. Segur, l’afar èra riscat. Mas en se rasonant de son melhor, se pensèt que podiá pas daissar s’escantir lo darrièr rai d’espèr que li demorava. Caliá ne’n passar pr’aquí.
Lo temps del tèrme s’aprochava. A grandas cambadas. S’agissiá ara, de precipitar las causas. L’espèra per nòstre òme, foguèt pas de durada. Los esperits malefics, se sap pro, an d’aurelhas que rebalan pertot… Lo lendeman a jorn falit, coma per una misteriosa endevenença, del temps que passejava sa pena solet, long de las ribas, se levèt una rispa que l’estrementiguèt. Puèi, una mena de liuç davalèt del cèl e lo tron esclapetèt. Lo mèstre peirièr, lo buf copat ne foguèt coma assucat. Sabiá pas pus ont èra. Sentiguèt coma una preséncia escura que l’enrodava. Dins un revolum d’aiga trebola, tot d’un còp, vegèt espelir, una bèstia banuda que revertava fèrme lo Diable, amb sa coa en fichoira e una forca bèla de las puas de fèr. Lo mèstre peirièr, l’emocion primièra passada, se dubriguèt francament. L’ora de las confidéncias èra vengut. Lo Diable que lo vesiá venir dempuèi plan temps, se risiá ja d’aurelha… E sens esperar mai, i anèt de sa proposicion. Mercandegèt l’arma del mèstre peirièr en escambi de l’acabament del pont !
Estabosit per çò que veniá d’entendre, lo paure malurós sarrèt las maissas. Sabiá pro que d’aquel mercat ne podiá pas far l’estalvi. Era lo prètz a pagar. Aquí tot.Tanben, al bon voler del Diable, valiá mai consentir o seriá perduda l’escomesa. Erèm al picar de la dalha. Demorava pas qu’una setmana, abans l’entamenada de las vendémias. Lo jorn tant crentat vendriá lèu … Vai coma aquò. L’afar es entendut çò diguèt lo mèstre peirièr, que se donava pas encara perdut.
Mas o sabes ben, al temps que tira, degun dona pas res per res… Tanben, per paga, un còp lo pont acabat, auràs de complir una darrièra causa per ieu. Venguèsses a te copar lo nas, tendrá pas mai la nòstra pacha…E aital, serem quitis ! Lo Diable, pres de ressabuda, demorèt un moment soscaire. L’estuflet copat, engolèt son escupit. Puèi, rondinèt quauquas paraulas entre las dents. Mas, acostumat qu’èra a racar pas jamai, davant res, diguèt : Qué vòls que siá per ieu, una espròva de mai o de mens ? Aital se vòls. Sarrem nos las mans. E prometèt de se’n téner ric a ric a la paraula donada. Puèi, pleguèt los trastets en li cridant al morre d’un biais trufandièr :
Acabarai a la fin de la setmana. Lo trabalh es pas res, per aquel que lo sap prene. E sus aquela, son rire se degalhèt dins la nuèit… Semblava pas de bon, mas lo lendeman quand lo solelh se levèt, se trachèron lo monde, d’un cambiament vertadièr e prigond. Ne’n revenián pas. A costat del mèstre peirèr, un inconegut menava las manòbras a la buta-buta e d’un biais mèstre. Fasiá mai que si podá. Atissat al trabalh, s’afanava de brandir la tibla e de córrer pertot, sens fin ni pausa. Deçà-delà … d’amont-d’aval… davant-darrièr. Cò que fins ara, èra pas que mascanha e trima, èra complit en mens de temps que ne’n cal per o dire. Obrièrs e badaires, cresián de somiar. Asondavan de jòia. Podètz pensar se parlavan lo monde…Lo pont, gaireben acabat, se destacava dins lo cèl. S’agissiá ara, de capelar de lausas, las tres torres e de pasimentar lo camin de dintrada. De besucariás pas mai…
Tanben, lo ser, lo rapaton arribèt, content que jamai. Se bregava las mans e cantava ja victòria. Passat pertot, me’n soi plan tirat çò faguèt un pauc bavard. Deman, coma previst, l’afar s’acabarà a mon avantatge … Mas lo mèstre peirièr finaudèl, copèt broncament : Pas tant viste ! Es pas encara al cap de la rega.
Veses amont, aquel obrièr pincat, qu’es prestir lo bard dins un nauc. A carga per tu, de li far passar l’aiga que li fa de besonh. E los uèlhs beluguejant de malícia, li un parèt un crivèl per n’assegurar lo carreg… E ara se pensèt : A tu de jogar !
Lo diable agantèt l’aplech grasilhat e quitèt de rire. Enrabiat, davalèt a broa de ribièra. Trempèt lo crivèl e, a tot trac, se roncèt cap a la torre. Regolant de susor, anava de l’un a l’autre mas l’aiga tota, passava per la tela d’aram, abans qu’arribèsse a la cima… Se rebutèt pas e li tornèt mai d’un còp. De badas. Ni per damnejar, res a far ! Tengut de reconéisser se desfacha, abandonèt, al mièg dels rires nècis e dels escarniments. Cabussèt dins Olt, en deslargant una cordelada de renècs.
Lo ser, del temps que lo mèstre peirièr, l’èime en patz se daissava anar a la contemplacion del talhièr de construccion, s’avisèt qu’una pèira cantonada de la torre centrala, i èra pas mai. La trobèt al pè de l’edifici que rebalava. L’espepissèt pel menut e causa estranha que li balhèt carn de galina, i destrièt dessús, cinc graufinhadas. Se pensèt còp sèc, que lo diable arput, n’aviá pas encara acabat amb son òbra malfasenta. Lo moment èra vengut de li copar definitivament camin.
Dich e fach. En luòc e plaça de la dicha pèira, ne’n faguèt botar una autra, mas raportada aquesta, de Tèrra Santa, per un crosat. Puèi, lo mèstre peirièr e mai el, barbotegèt quauques patèr borruts. D’aquel biais, podiá pas, la pèira, escapar de cap de manièra, a la proteccion del Bon Dieu…La velha de l’inauguracion, lo Diable, a jorn falit, escalèt de resconduda, fins a la torre. Mandèt mai la man, per desrabar sens consideracion, l’objècte. Mas quand foguèt per la levar, aquí que demorèt calhat. Se brandiguèt, arpategèt, e se torcegèt d’ora de temps. De badas.
Lo lendeman, quand lo gal amodèt son quiriquiquí, lo pont de Valandre se mastava subrebèl. Los comptes aital reglats, lo mèstre peirèr se senhèt e plorèt de jòia e d’amaisament. L’istòria a pas gardat memòria de son nom. Al bèl contrari, es lo Diable, que a daissat e daissa encara, son estampadura, dins l’èime dels Carcinòls. Avètz pas qu’a levar e virar los uèlhs, cap a la torre centrala, lo veiretz. Palaficat dins la pèira, per sempre mai…
Patric DELMAS Felibre Majoral Cigalo de la Tour Magno


text:
Capella de Sant Martí de Corilha
Era pregària se hè dera següenta manera: peth maitin d’ora, apuprètz entàs nau, era gent e eth capelhan pugen a pètà Corrilha; tàs dotze se ditz era missa ena capèla; un còp acabada se baishe tara planhèra a on se benedís e se repartís era caritat (pan, hormatge e vin), tà tota era gent; tàs dues es gojats e gojates baishen; prumèr corren e van tara glèisa e quan era gent gran arriben en prat de Chè tòquen es campanes enquia qu’arriben en pòble, alavetz van toti tara glèisa se repartís un aute còp era caritat entàs vielhs e era gent que non a podut pujar tà Corilha e dempús hèn balh.
I auie dues imatges deth Sant iguales, ua ère en Corilha e era auta ena glèsia deth pòble e en temps dera guerra civil cremèren era imatge dera glèisa, alavetz anèren a cercar era de Corilha e l’amaguèren tà que non la cremèssen tanben.
Quan acabèc era guerra aprair era capèla perque era n’hèu auie esfonsat eth tet, e calie hèr ua imatge naua perque l’auien cremat. Atau, mentre apraiauen era capèla, Felipe des de Matèu manèc hèr ua imatge; trebalhèren tà auec prèst entath dètz-e-nau de junh, e eth dia dera pregària es gojats pugèren eth Sant e es gojates anauen darrèr tamb flors e lo deishèren un aute còp ena sua capèla enquia aué.
Ena capèla ath darrèr deth Sant i a un horat que diden ère era còva a on se n’anèc eth Sant; un dia i meteren un gat e anèc a gésser en Sant Joan d’Arròs.


text:
Tacit
Publi o Gaius Corneli Tacit (56 - 118), istorian roman, foguèt un senator, cònsol e governaire roman.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Interamnas en Gàllia Narbonesa, benlèu a Vaison. Filh de patricians, recebèt una educacion complèta a Roma, benlèu foguèt discípol de Quintilian. Sevèra e disciplinat, se maridèt amb la filha de Gneu Juli Agricola, conquistador de Britània, per aquò se supausa qu'aperteniái a una familha rica.
Exerciguèt divèrsas magistraturas a l'epòca de Vespasian e Titus, foguèt pretor amb Domician, e tanben èra a l'encòp membre del collègi sacerdotal (quindecimvir sacrorum) amb qualitat per dirigir las fèstas secularas ordenadas pel nom de l'Emperador.
Viatgèt per Britània e Germania (89), amb Nerva foguèt nomenat consul suffectus (cònsol suplent), dignitat vacanta aprèp la mòrt de Virgini Ruf. En 99 exerciguèt divèrsas foncions aferentas a sa magistratura de cònsol suplent, e quand abandonèt la politica se consagrèt a l'escritura de sas istòrias.
Se sap pas quand moriguèt, pasmens se sap que subrevisquèt a Trajan. La part màger de las referéncias de sa vida nos venon de la correspondéncia qu'escambièt amb Plini lo Jove e de sos pròpris escrits.
Son metòde istoric se caracteriza per una temptativa de demorar imparcial. Utiliza coma fonts los testimònis orals o escrits a que, mas pas totjorn, dona crèdit e los torna transcriure.
Las motivacions que l'interèssa son los umans que n'estúdia la psicologia.
Òbras[modificar | modificar la font]
D'entre los racontes istorics cal citar:
- De vita et moribus Iulii Agricolae (Vida e mòrt de Juli Agricola), una biografia de son sògre Juli Agricola
- Historiarum libri (Libre d'istòria), relata de l'epòca entre Galba e Domician (ont prepausèt de far un contunh de recit amb l'epòca de Nerva e Trajan, pareis qu'arribèt pas al tèrme)
- Annalas, òbra istorica sul periòde compres entre la mòrt d'August e aquela de Neron plan segur son òbra mai coneguda perque i explica l'origina dels cristians: « son nom deriva de Crist, quin pendent l'Empèri de Tibèri foguèt executat per ordre de Ponç Pilat, procurador de Judèa »" e es considerat coma una de les pròvas de l'existéncia reala de Jèsus de Nazaret
- Dialogus de oratoribus òbra de 81 aproximativament e ont se tracta del tema de l'educacion romana e l'oratoria
- De origine ac situ Germanorum, monografia sus l'etnografia de Germania.


text:
Comtat Venaicin
Lo Comtat Venaicin o la Comtat (sinonims arcaïcs: Venaicin, Venissa, Venisse) es un parçan d'Occitània[1] situat en Provença.
Sa vila principala es Avinhon (a passat temps, Avinhon èra pas inclús administrativament dins lo Comtat, mai n'es estat totjorn la capitala de fach).
Lo gentilici es comtadin -a.
La vila de Carpentràs
La vila de Vauriàs es lo centre de l'enclava de Vauriàs o enclava dei Papas, una zona dau Comtat enclavada dins lo Daufinat
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
809
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 809 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo començament d'una guèrra civila saunosa dins lo Califat abbassida permetèt a l'emperaire Nicèfor Ièr de se preocupar de la frontiera ambé lei Bulgars ont una campanha militara acomencèt d'èstre preparada. Una flòta importanta foguèt tanben mandada en Itàlia per sometre Venècia. Pasmens, foguèt vencuda per lei Francs a Comacchio.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Harun ar-Rachid tombat malaut dins lo corrent d'una campanha còntra una revòuta de Transoxania. Foguèt enterrat dins lo palais dau governador de Korhasan dins una vila que foguèt per la seguida dicha Mashhad. Sa succession foguèt premier reglada segon sa volontat. Son fiu Al-Amin li succediguèt coma califa e governador dei províncias occidentalas dau Califat. Son autre fiu, Al-Mamun foguèt nomat governador dei províncias orientalas amb una autonòmia larga. Èra tanben l'eiretier dau Califat. Aqueu partiment entraïnèt de tensions importantas e una guèrra civila acomencèt tre 810 per la succession d'Harun ar-Rachid.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Vaquí la version occitana, que se trapa tanben sul site del Jornalet, de l’article Occitanie : du projet occitan à la nouvelle "grande région" paregut aquí lo 24 d’octobre.
Occitània existís enfin o acaba de desaparéisser?
Del nom de la novèla granda region, ex Midi-Pirenèas e Lengadòc-Rosselhon, me’n soi pas mesclat (de veser pr’aquò aquí ma publicacion del tèxte de Sèrgi Granièr). Voliái pas cap dissertar e discutir ieu tanben suls noms de regions que venián de se crear d’un biais completament antidemocratic, sens cap de consulta ciutadana e sens cap de debat. E me calguèt constatar qu’aquò, en França (qual autre país europenc auriá acceptat quicòm d’aital ?) desrengava pas digun o quasi, quitament pas, almens dins las regions occitanas, los militants çò ditz « regionalistas », tant avèm integrat que i a pas que lo poder d’Estat central a èsser legitime pel decopatge e la gestion del territòri. E, amb aquò, n’i a que volrián, un còp acceptat aquò, beneficiar de la mendre reconeissença d’una diferéncia que que siá en matièra de cultura e de lenga ? Dins aquestas condicions de mesprètz de las règlas democraticas elementàrias, per çò qu’es de ieu, trobavi qu’una consulta (que d’autras regions se’n passèron plan) sul nom èra una umiliacion suplementària, mas encara aquí en complet decalatge rapòrt a l’immensa majoritat de mos conciutadans que, de tot biais, s’en contrafoton. La pròva n’es, lo pauc d’entosiasme per aquela consulta populara : 203 993 votaires sus 4 121 310 electors potencials, se pòt pas dire que siá una tant granda capitada qu’aquò.
Es Occitània doncas qu’es estada causida pels electors contra las preferéncias dels partits e dels eleits regionals. Perque, cal zo dire que plaga o pas : quora aqueste nom foguèt prepausat e s’es impausat foguèt un descadenament de mespretz : lo « loby » dels occitanistas s’èra un còp de mai illustrat e aviá capitat a impausar un nom « ringard » e pec, vist que cadun sap plan qu’Occitània existís pas. Tot aquò l’ai ausit, ieu, a Tolosa, en particulièr a l’universitat ont trabalhi (los discors dels ensenhaires i son, en general, los mai perfièchs rebats de l’ideologia estequida de la melhora borgesia mondina) e aquò aviá pas res a veire (o gaire) amb totas las bonas rasons qu’an portat una granda part dels occitanistas – e ieu lo primièr – a criticar aquesta causida. Per contra, los qu’ai encontrat e qu’an mandat un corrièr o se son marcats en linha per Occitània, e que son pas d’occitanistas, èran lo mai sovent de membres de classas mai popularas (caldriá en far seriosament la sociologia) que los enemics d’aqueste nom. Çò que soi per dire es una extrapolacion de qualques cases e se meritariá un estudi que malurosament digun farà pas : aquesta causida, l’an facha, se pòdi dire, en tota bona fe, a mai apondi per volontat d’afermar una identitat en relacion amb la lenga – e òc! – que dison finalament a l’ora d’ara « occitan », mas lo mai sovent en l’identificant d’un biais espontanèu al lengadocian. La preséncia de zònas dialectalas gasconas dins aquesta region novèla sembla pas aver fach per elis cap de problema, ni mai de question. E per çò qu’es de la dels Catalans, lor semblèt talament marginala sus la carta, que n’an simplament pas tengut compte ! Dabans mas objeccions de bon pichon soldat occitanista (Occitània es talament mai larga ! Negatz l’existéncia de totis los autres que se pòdon dire, tant plan coma vosautres, occitans ! Sabètz çò que dison d’aquò los Lemosins, amai los autres? etc.), un argument m’a trucat : jamai, çò me diguèron, los estajants de las autras regions occitanas, foguèsson consultats, aurián pas causit aqueste nom. E aquò es vertat, probablament, e vòl dire que lo monde se veson pas occitans… en defòra de la vielha província de Lengadòc! (quora disi lo monde, vòli dire un fum de monde en defòra dels occitanistas patentats, mas probablament pas per aquò la majoritat : sus aqueste punt tanben, caldriá far una enquèsta). Es aital que la causida d’Occitània, ironicament, recompensa l’obstinacion dels occitanistas lengadocians a rampelar l’importància determinanta, contra l’ideologia del tot francés, de la lenga d’òc per l’identitat culturala de lor region, mas, del mème còp, aniquila totis lors esfòrces per far passar l’idèia que l’Occitània es pertot ont la lenga es (èra !) parlada. Aquesta dubertura, qu’aviá permes a d’actors e de locutors de tot l’espaci d’òc de partejar lors especificitats lingüisticas e culturalas, de reivendicar amassa lor reconeissença e de s’imaginar un avenir commun, es uèi, per l’eleccion d’aqueste toponime regional, radicalament botat en question. De tot biais es segur que los militants (vist que n’i ajèron !) qu’an jogat la carta d’Occitània per la novèla region, en disent qu’es una primièra estapa cap a una megà-granda region Occitània unificada, an participat activament al desmembrament de l’espaci occitan e a la destruccion del projècte occitanista. En pausant lo nom sus un territòri redusit, se pòt solament daissar presa, d’ara endavant, a l’opausicion entre un usatge legitime e un usatge illegitime del mòt Occitània, entre los vertadièrs e los fals occitans, entre una lenga vertadièrament occitana e de dialectes pseudooccitans. Plan segur, se pòt, coma l’a fach wikipedia, destriar l’Occitània region administrativa e l’Occitània « region istorica », caldrà trobar los mots, los arguments per continuar a far viure l’idèia d’una lenga comuna e diversa dins un espaci que engloba e non pas despassa la novèla granda region. Los quites noms, toponimes e glossonimes fan pas que cambiar de sens, e son destinats elis mèmes a tombar en desuetud, mas son pas, coma se podriá pensar, de simplas illusions verbalas, perque informan prigondament las realitats umanas que designan. Podèm pas encara mesurar totas las consequéncias d’aquesta apropriacion del toponime Occitània per los que s’apelavan ièr encara Lengadocians, mas saràn fòrças importantas e caldrà de temps, saique fòrça temps, per clarifiar las equivòcas que pòt pas que crear dins l’usatge dels mots “Occitans”, “Occitània” e “lenga occitana”.
Joan Pèire Cavalièr


text:
Philippe Blanchet contra las discriminacions lingüisticas
A prepaus de : Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie, Textuel, 2016.
Professeur d’école : « comment tu t’appelles ? »
Élève nouvellement arrivé : « Ahmed » (il prononce le h).
Professeur d’école : « en France on prononce pas les H. Tu t’appelles Amed. Répète ton nom. Amed »
L’enfant pleure. (p. 132)
Aqueste libre del sociolingüiste Philippe Blanchet sus las discriminacions lingüisticas, clafit d’exemplas de tota mena, mas tanben fòrça analitic e corajos, es fòrça plan vengut. Se farà pas aquí lo torn de totas las analisis (remandarai per aquò a la lectura facha per Eric Fraj e a sa discussion al seminari Lengas e Poders de Tolosa), mas m’arrestarai sonque sus qualques punts.
Poders e discriminacions lingüisticas
Los grops qu’an lo poder en man (o puslèu los poders : politic, mediatic, religios, universitari, etc.) produsisson una ideologia lingüistica ont la superioritat de lor varietat de lenga e l’inferioritat de las autras lengas e varietats de lenga son presentadas coma d’evidencias puras[1] En França, coma en d’autres países (mas se i aviá un campionat benlèu que seriam en testa), la lenga nacionala es exclusiva (en França se parla francés) e considerada coma la mai bèla, la mai clara, sensuala, poetica, etc. del monde ; puèi dins lo francés, i a lo « bon francés », la « bona lenga », et tot lo demai, marrit, a suprimir o rectificar. Mas subretot aquesta ideologia, que aprofita mai que mai a la reproduccion de las classas dominantas, es partejada per los que ne son victimas ; Blanchet, sul modèl de Gramsci, parla d’egemonia. L’egemonia es una dominacion non percebuda coma tala, integrada als fonccionaments socials considerats coma « normals ». Aital l’egemonia legitima la dominacion, las ierarquias e inegalitats socialas, que son dins « l’òrdre de las causas » (p. 52) ; las representacions linguïsticas dominantas son lo rebat d’aquel òrdre naturalizat e a l’encòp i participan. L’ideologia egemonica aital es en mesura de produsir de « cresenças », de mitas. E de mitas lingüistics n’en manca pas, coma per exemple qu’una lenga sens escrich es pas una lenga vertadièra, o qu’una lenga sens libres de gramatica es una lenga sens gramatica, etc.[2]
Entre autras causas interessantas, Blanchet nos ditz tanben que la discriminacion lingüistica se noirís de la distinction entre las lengas (o parlats, patoès, jargons, etc.) e los locutors. La caça a las lengas, variacions, modalitats, nivels de lenga, accents, etc. seriá justificada per lo fach que son de marrits parlats e marrits biaisses de parlar e aquò auriá pas res a veire amb los locutors que lor egalitat formala, abtracta podèm dire, es reconeguda, almens al jorn d’uèi (per çò qu’es del passat, Blanchet nos ramenta tanben las teorias racialas e colonialas de Jules Ferry and co e lor ligam amb una certa conception de l’ensenhament). En realitat, son plan totjorn los òmes, los locutors e gropes de locutors que son discriminats entremièj lor lengas e modalitats de lenga. Aquò zo cal dire e Blanchet zo ditz plan e fòrt (per ex. p. 44, p. 76).
Dins çò que ditz, trapi (mas benlèu m’engani !) l’idèia de dejos que lo poder s’exerça, entre autres amai benlèu en primièr, pel mejan de la produccion de discriminacions e lor normalizacion o naturalizacion. Mas tanben, Blanchet mòstra que tota discriminacion (sociala, economica, culturala, etc.) passa per la lenga, idèia que trapam entre autres en çò de Bourdieu, que Blanchet a fòrça legit.
Tota son argumentacion supausa pr'aquò quicòm de pas evident : una definicion estrictament negativa del(s) poder(s), e una opausicion naturala entre poder(s) e pluralitat lingüistica. Segond el, los poders ensajan totjorn mai o mens de limitar o d’eliminar « la pluralitat lingüistica », perque « botariá totjorn lo poder e l’òrdre social en question » (p. 71). Pr’aquò las situacions las mai nombroses de pel monde son de situacions de plurilingüisme ont l’òrdre social es lingüisticament estructurat entremièj de diferencias lingüisticas entre grops socials e etnics. E dins aquestas situacions, los poders sabon plan expleitar la pluralitat e sovent cercan pas brica a « eliminar » lo plurilingüisme, que fa paur sonque als monolingües… E podèm veser que los, coma nosautres, que volon empoderar lor lenga minorada e minorizada, son generalament, de partisans acarnassits del plurilingüisme. Vertat qu’aqueste empoderament es l’afermacion d’una consciença lingüistica e pas (almens an aqueste nivel) l’exercici d’un poder qualificat, mas de tot biais, vesèm al primier còp d’uèlh que lo poder, que que siá, es pas per essencia enemic del pluralisme lingüistic.
Mas per el, aquestes militants, a l’excepcion d’el e de sos amics que jostenon una conception polinomica de las lengas, serián pas que de monde que volon reprodusir l’estructura monolingüe que combattan. Aquí, la marrida fe del partisan lo mena a d’analisis flacas e falsas de sos adversaris dins la lucha per las lengas minorizadas en França que son, per el, pas que de vizirs que volon venir califa a la plaça del califa (p. 101-103, capitol titolat : Quora los dominats vòlon venir los dominants a la plaça dels dominants). Daissi aiçi de caire aquesta penosa polemica (ne parlarai benlèu un autre còp [vesètz aquí]) contra l’occitan (subretot, mas tanben almens contra lo breto, "las lengas d'Espanha", l'irlandés e l'amazighe al Maroc, p. 96), mas çaquelà, çò que ne ditz (qu’es un estandard farlabicat e que i a sonque de lengas d’òc, per anar viste) engatja dos punts importants :
1- çò qu’es per el una lenga
2- çò qu’es per el l’estandardizacion
De qu’es aquò una lenga ?
1- Una lenga per Blanchet – almens es çò qu’ai compres – es çò qu’es identificat coma tal pels locutors. Balha aital una definicion estrechament sociolingüistica de çò qu’es una lenga o pas una lenga, e es doncas forçadament relativista. Mas suspausa pr’aquò una definicion substanciala, en fach, de çò que seriá la lenga (amai se fa pas que parlar de « praticas lengatgièras ») una conception continuista de la lenga, que fa pensar puèi a la teoria famosa de Gaston Paris per França, mas que ven benlèu de la concepcion continuista de Mario Alinei, pas citat pr’aquò. Dins aquesta continuitat, pr’aquò, çò ditz, de « praticas eterogènas » (se son eterogènas, avèm enveja de demandar, ont es la continuitat ?), los umans fan de descopatges per des rasons socio-politicas (p. 83) : es aital que dison « còrse », « provençal », « breton », etc.
Tot aquò me sembla plan insufisent, amai fòrça discutible d’un punt de vist espistemologic
a – perque las realitats lingüisticas existisson en defòra de las representacions que ne produsisson los locutors e son de realitats diferenciadas e discretas (aital coma los espleches de la lingüistica los podon mostrar). Plan segur son pas jamais estaticas, es a dire son totjorn a cambiar, evolutivas, engajadas dins de procès de contacte e de metissatge. Fau simplament remarcar que la concepcion continuista integrala que defend es forçadament mai qu’una pausicion sociolingüitica ; es una pausicion lingüistica sus çò qu’es lo lengatge uman, en contradiccion amb çò que dison generalament los locutors… Trespassa doncas sa volontat de demorar un sociolingüiste esstrict. Mas alara, vist que vira l’esquina a la disciplina lingüistica coma tala, sembla s’interdire d’afortir teoricament sa concepcion continuista.
b - perque i a pas de consensus possible dels locutors sus l’identificacion de la lenga que parlan, o encara mai dels estajants del territòri ont se parlan las lengas identificadas e nomenadas. E aquò perque, justament, se tracha de representacions e son pas objèctes de definicions scientificas, ont un consensus, almens provisòri, es possible. Aquí, i pòt pas aver qu’una aparéncia de consensus, quora la lenga es instituida, estandardizada e promoguda pels poders legitimes (per exemple un a pas a se demandar se lo president de la Republica parla francés –sufís pr’aquò qu’una candidata a la presidéncia aja un accent un chic norvejés per èsser desqualificada –, mas se zo pòt demandar pels pacans o per de comunautats que van pas a l’escòla e n’i aurà plan segur mai d’un per dire que lo francés de la TC es pas de francés !).
Critica de l’estandardizacion
2- L’estandardizacion per Blanchet es per definicion l’impausicion d’un poder de naut en bas, d’un poder lingüistic qu’es tanben un poder social e politic. Per definicion, l’estandardizacion es un abus de poder.
El ditz que i a pas besonh d’estandar per comunicar (dins la comunicacion i a espontaneament adaptacion mutuala). Aquò rai ! Per de millenaris las lengas èran pas estandardizadas e lo monde se comprenian… Mas me sembla, a ièu, que l’estandardizacion es intresecament ligada a l’escritura e a l’ensenhament, que son d’institucions socialas, josmessas als poders d’Estat, vertat, mas produsidas e reprodusidas d’un biais espontanèu pels actors. S’escrivi vòli èsser compres del mai grand nombre de legeires de la lenga ; s’ensenhi, es a dire se fau d’ensenhament, se fau de l’ensenhament de la lenga una activitat separada, vòli ensenhar una varietat de lenga la mens estrecha, la mai duberta, e me cal me balhar de règlas, foguèsson arbitrarias… En mai d’aquò ensenhi dins l’encastre d’una comunautat d’ensenhament amb d’autras ensenhaires, e soi portat naturalament a articular mon ensenhament a lo dels autres. Aprèp, l’estandard pòt èsser mai o mens sople, mai o mens dubert a las diferéncias, mai o mens « polinomic » o almens « pluricentric », per tener compte lo mai possible de las variantas, aquò ne soi segur. A la fin Blanchet parla d’autogestion. En teoria l’estandardizacion podriá èsser autogestida. Perque pas ? Vesi pas ont es lo problema. Lo problema es pas l’estandardizacion de per se. Çò que Marcellesi sona « apròcha polinomica » e que Blanchet presenta coma glotopolitica autogestionaria es una mena d’estandadizacion ; es pas lo simple enregistrament de totas las variacions, perque aquò, tot simplament, se pòt pas. Es per aquò, per son quite refus de tota mena d’estandard, çò me sembla, que Blanchet es tant cort sus las alternativas concrètas possiblas al regne de la glotofobia.
Glotofobia
La nocion de glotofobia enfin, que Blanchet ne reivendica la paternitat (p. 43) m’agrada pas brica, perque :
1- Amai se ne vòl balhar una definicion mai que mai sociologica, lo mot fa part del vocabulari de patologizacion dels conflictes socials e culturals, de lor reduccion als marrits afectes (la paur, l’òdi, etc.). Definís la fobia coma mespretz, òdi, agression, etc. Lo problema amb totas aquelas alterofobias es que fan pas entendre en primièr la lor natura politica e sociala, mas afectiva e patologica. La nocion d’islamofobia, per exemple, empacha de parlar, coma caldriá, de discriminacion contra los ex-colonisats del paises ont la religion dominanta es l’islam (la discriminacion que patisson es pas en primièr discriminacion contra los musulmans, mas deja dins lo fach de redusir aqueste monde a lor religion presupausada e la quita nocion d’islamofobia realiza, performa aquesta reduccion) e de racisme anti-« araba » e en çò nòstre anti-maghrebin mai que mai. Enfin la nocion d’islamofobia interdich de criticar la religion musulmana (si que non sètz islamofòbes), e doncas, fin finala, totas las autras (e aital se parla de cristianofobia, catofobia, etc.).
2- Glotofobia es una nocion bancala entre las autras nocions fobicas : la xenofobia es l’òdi dels estrangièrs, l’omofobia l’òdi dels omosexuals, etc. Ma Blanchet el meteis nos explica que i a pas de glotofobia sens glotofilia e amai sens glotomania, (« subrevalorizacion, amai sacralizacion, d’una o maites varietats lingüisticas », p. 49). Lo glotofòbe francòfone es per exemple glotomaniac del francés ! Aquesta nocion doncas pòt pas èsser clara. Lo glotofòbe a pas l’òdi de las lengas, come se podriá comprene, mas de las autras (o d’autras) lengas e varietats de lengas al nom de son amor o de sa veneracion exclusius per une lenga, o varietat de lenga (lo bon francés, l’occitan blos, etc.).
Mas lo mai important dins aqueste libre es pas la nocion de glotofobia, es plan l’analisi e la denonciacion de las discriminacions lingüisticas, sens cap de concession, e pòrta lo tema davant un public larg. D’aqueste libre, se n’es fòrça parlat – e fòrça monde a la ràdio e dins los jornals semblavan descovrir la luna ! – e a rason, çò me sembla, perque a lo coratge d’anar frontalament contra l’ideologia lingüistica dominanta, tranquilament partejada en França de l’extrèma dreita dusca a l’extrèma esquerra.
Joan-Pèire Cavalier
PS) Sul problema de la definicion de çò qu'es una lenga per Blanchet e sos amics, de legir aquí un bilhet del 2010 :
Provençal et posture « scientifique »
[1] Cita aquí Althusser : « es lo pròpri de l’ideologia que d’impausar (sens lo mostrar, vist que son d’ « evidéncias », las evidéncias coma evidéncias », cit. p. 53
[2] Blanchet ditz tanben que l’idèia que la lenga preexistís a son emplec, a son usatge es un mite. Aquò es sa pausicion critica cap a tota lingüistica formala, e soi pas en mesura de dintrar dins aquesta discussion.


text:
Mot
Un mot es un grop de caractèrs delimitat per dos blancs tipografics. En lingüistica, la nocion de "mot" es donc pro vaga perque depend sovent de las convencions ortograficas, per exemple, s'òm escriu saique en un mot o sai que en dos mots (en teoria aquelas doas ortografias son corrèctas segon la nòrma classica d'Alibèrt).
La lingüistica prepausa doncas, en luòc de la nocion de "mot", la nocion mai exacta de lexèma, que se definís coma una unitat foncionala e autonòma dins lo lexic d'una lenga. Ansin, saique (que siá escrich saique o sai que) es un lexèma.


text:
Neo Sala a presentat aué en Conselh Generau d’Aran deuant dera conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic dera Val d’Aran, Anna Díaz, deth president deth Grèmi d’Ostalaria dera Val d’Aran, Ambrós Barberà e as otelèrs e empresaris dera Val d’Aran eth projècte deth Doctor Music Festival, que se celebrarà en Escalarre (Pallars Sobirà) es dies 12, 13 e 14 de junhsèga deth 2019.
Sala a informat, qu’eth hestivau generarà un PIB de 6 milions d’èuros, chifra que represènte 5,8% deth totau deth PIB dera comarca pendent eth 2019. Er impacte economic totau serà d’uns 100 milions d’èuros.
Es dies anteriors e pendent eth hestivau trabalharàn en hestivau ues 3.000 persones entà dar responsa as besonhs des 60.000 espectadors que se demoren.
Era direccion deth hestivau a demanat era collaboracion des empresaris dera Val d’Aran entà daurir es sòns otèls pendent aguestes dates e poder acuélher es mès de 14.000 pernoctacions que se demoren deth 11 ath 14 de junhsèga deth 2019.
Pera sua part, era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran Anna Diaz, a manifestat qu’ “era Val d’Aran vò collaborar actiuaments damb eth Hestivau a mès, coma destinacion toristica de prumèr orde, aufrirà toti es sòns mejans entà qu’era gent gaudisque dera ampla aufèrta toristica qu’aufrís era Val d’Aran”.
Eth president deth Grèmi d’Ostalaria dera Val d’Aran, Ambrós Barberà, “a arregraït ara organizacion deth Hestivau era confidança depositada enes establiments dera Val d’Aran, pr’amor qu’era projeccion internacionau serà fòrça importanta”.
Neo Sala a afirmat qu’auram un pannèu de naut nivèu coma enes darrèri hestivaus qu’aueren lòc en Escalarre e a confirmat que s’an venut mès de 2.000 abonatges. Es prumèrs interessadi son majoritàriaments en Catalonha, mès era organizacion vò atrèir public deth Sud de França pera proximitat deth territòri.
Tà mès informacion sus eth Doctor Music Festival: https://www.doctormusicfestival.com/
Vielha, 8 d’agost de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan


text:
nuancier la seigneurie image description nuancier la seigneurie 2016.
sign nuancier chromatic seigneurie gauthier la 2018, nuancier la seigneurie le chromatic gauthier gautier,nuancier la seigneurie 2017 gautier chromatic decoration d on,nuancier comptoir seigneurie gauthier la 2017 ral a chromatic,unique nuancier ral la seigneurie 2017 le chromatic,nuancier la seigneurie photoshop perfect renaulac notice u ral peinture gauthier,nuancier la seigneurie gautier chromatic gauthier excellent,stunning beige nuancier peinture seigneurie gauthier la 2015 gautier,with cheap nuancier comptoir seigneurie gauthier la photoshop le chromatic,chromatic nuancier comptoir seigneurie gauthier la photoshop.


text:
Cormes (Aups Maritims)
Cormes[1] (Courmes en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La celèbra cascade de Cormes es un luòc classificat istoric e anautit luòc de la descenuda de Canyon.
La célèbre cascade de Cormes est un site classé historique et haut lieu de la descente de Canyon.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Jordan
Jordan (en ebrieu: נהר הירדן nehar hayarden, en arabi: نهر الأردن nahr al-urdun) es un fluvi d'Asia de sud-oèst que raja a travèrs de la Granda Val del Rift fins a la Mar Mòrta. Istoricament e religiosament, es considerat d'èsser un del fluvi lo mai sacrat. Fa 251 km de long. Sos afluents son:
- La ribièra de Hasbani (ebrieu: שניר senir, arabi: الحاصباني hasbani), que raja de Liban.
- La ribièra de Banias (ebrieu: חרמון hermon, arabi: بانياس banias), que ven d'una font a Banias al pè del Mont Hermon.
- La ribièra de Dan (ebrieu: דן dan, arabi: اللدان leddan), qu'a tanben sa font al pè del Mont Hermon.
- La ribièra d'Ayoun (ebrieu: עיון ayoun, arabi: عيون ayoun), que ven de Liban.
Los quatre s'encontran per formar lo fluvi de Jordan al nòrd d'Israèl, prèp del kibbutz de Sede Nehemya. Jordan raja lèu lèu 75 km fins al lac sanhós de Hula, qu'es situat un pauc dejós lo nivèl de la mar. En sortir del lac, raja encara per 25 km fins al lac de Tiberiàs. Dins la darrièra seccion, la davalada es mens fòrta e lo fluvi fa de contorns abans de dintrar dins la Mar Mòrta, qu'es aperaquí a 400 m jol nivèl de la mar. Dos afluents màgers arriban de l'èst dins aquesta fasa: la ribièra de Yarmouk e la ribièra de Jabbok.


text:
Enologia
L’enologia (del grèc oἶvoς « vin » e λόYoς « coneissença ») es l'art del vin, de la cultura al consum en passant per la recòlta, la vinificacion, l'elevatge, la conservacion e la degustacion.
Lo celairièr, que complís la foncion de gestionari del celièr d'un restaurant e que sa mission es de conselhar un client sus la causida d'un vin per un repais, deu possedir un cèrt saber en enologia, n'es pas per aquò enològ. A l'invèrsa, l'enològ es pas celairièr. Aquestes dos mestièrs, mentre que fòrtament ligats un a l'autre deurián pas èsser confonduts.
Somari
- 1 L'elaboracion dels vins
- 1.1 Influéncias naturalas
- 1.2 Las tecnicas de vinificacion
- 1.2.1 Los tipes de vins
- 1.2.2 Los metòdes
- 2 La degustacion
L'elaboracion dels vins[modificar | modificar la font]
Influéncias naturalas[modificar | modificar la font]
La vinha es, coma tot èsser del renhe vegetal, influenciada pel mitan ont viu. Atal, lo clima, la geologia/pedologia mas tanben la varietat de planta utilizada (vitatges) van dirèctament influenciar lo tipe de rasim produch e doncas dirèctament lo tipe de vin que ne resulta.
La complexitat del mitan natural e lo nombre infinit de possibilitats rencontradas al travèrs de totas las regions viticòlas del mond donan a la vinha e al vin aqueste dimension remirabla que pòt de còps lo rendre opac mas que li conferís tanben tot son interès.
Lo vin es eissit del mitan natural e sa diversitat acabarà pas jamais de vos estonar.
Los vitatges[modificar | modificar la font]
"Vitatge" o "socam" es lo nom comun donat a un cultivar o varietat de vinha. Cada region a desvolopat la cultura de cèrts vitatges, adaptats a las condicions climaticas localas. Atal, lo cabernet-sauvignon — de pèl espessa — es particularament adaptat al clima umid de Bordalés, mentre que lo pinot negre resistís mai aisidament a las rigors del clima del nord-èst de França, los vitatges diches "aromatics" coma lo Gewürztraminer o lo Riesling son pus adaptats als climas septentrionals d'Alsàcia, d'Alemanha o d'Àustria.
Pels precursors aromatics que conten, lo rasim de cada vitatge influéncia la gamma dels aròmas que se retròba dins lo vin que n'es eissit. Lo mond dels vitatges es extrèmament vast e complèxe. En efièch, cada ibridacion o mutacion d'un plant de vinha pòt donar naissença a una varietat/vitatge novèla.
Se pòt citar per exemple lo pinot gris, vitatge blanc obtengut per mutacion (naturala) del pinot negre. Las annadas e la natura an seleccionat e donat naissença a una varietat infinida de vitatges, que participa uèi a la diversitat del mond viticòla.
Lo terrador[modificar | modificar la font]
Las condicions geologicas e climaticas dins las qualas la vinha es elevada jògan un ròtle fòrt important dins lo resultat final. Se parla de l'influéncia del terrador.
Lo meteis rasim exprimirà pas las meteissas sabors segon qu'es estat elevat sus un sòl calcari o un sòl sablós. D'autra part, l'ensolelhament, l'umiditat, lo nombre de jorns de gèls, etc. son de paramètres determinants per la maturacion del rasim.
Un exemple d’aquesta influéncia del terrador es la diversitat dels vins roges de Borgonha. Totes los borgonhas roges son elaborats a partir del meteis vitatge, lo pinot negre ; se tròba malgrat aquò de vins extrèmament diferents los uns dels autres dins la region.
Las tecnicas de vinificacion[modificar | modificar la font]
La vinificacion representa las etapas del tractament de la vendémia dempuèi lo premsatge (extraccion del chuc/most) a l'obtencion de vin pròpriament dich.
Segon lo tipe de vin recercat (vejatz çai jos), l'enològ pòt causir entre diferentas tecnicas de vinificacion que menaràn caduna a un tipe de vin particular o a favorizar cèrtas caracteristicas del vitatge vinificat (fruchat, extraccion polifenolica, aciditat, etc..).
Se pòt citar entre autras la maceracion carbonica, las maceracions prefermentàrias o pòstfermentàrias, las vinificacions sus ligas, las vinificacions jos fusta, etc..
Los tipes de vins[modificar | modificar la font]
Los vins roges[modificar | modificar la font]
La color d'aquestes vins es deguda als antocianas, pigments colorats presents dins la pellicula dels rasims. Per obténer de vins roges, se daissa macerar (cuvar) los rasims durant la fermentacion alcolica en multiplicant las operacions fisicas coma de remontatges, de pijatges o de delestatges. De la durada d'aquesta maceracion e de la frequéncia d'aquestas operacions dependon la color, los aròmas e l'estructura del vin.
Los vins son apuèi « colats » o « decuvats »; es la separacion del most en fermentacion (o del vin) de la raca.
Los vins blancs[modificar | modificar la font]
La vinificacion dels vitatges blancs, contràriament als vins roges, presenta abitualament pas de maceracion o "tinatge". Cèrtas tecnicas de vinificacion pòdon far apèl a de maceracions prefermentàrias (sovent a freg, environ 4 °C), aquestas tecnicas s'utilizan sovent per valorizar lo potencial aromatic de cèrts vitatges (Muscat, Sauvignon Blanc..).
Dins la vinificacion en blanc tradicionala, la vendémia es premsada dirèctament aprèp desgrunatge (separacion de las baias de la raca). Aquesta tecnica se pòt tanben aplicar als vitatges roges. Lo desgrunatge dirècte permet de limitar lo contacte entre la pellicula del rasim contenent los compausats colorants (las antocianas) e lo chuc. Dins lo cas dels vitatges roges vinificats en blanc lo chuc obtengut es pas que leugièrament ambrat. S'apèla aquestes vins de « blancs de negres ».
Aprèp recepcion, la vendémia es doncas premsada amb l'ajuda de premsas ; s'obten de most de rasim (sus de rasim non fermentats). Los mostes se devon clarificar un primièr còp, aquesta operacion es apelada desborbatge. Aquesta operacion pòt durar de dotze oras a mai d'una jornada. Las borbas se compausan de las partidas « solidas » del rasim (coma la pulpa dels chucs d'irange mas tanben granas e pelliculas). Son separadas del chuc clar per decantacion (desborbatge estatic) o per accion mecanica (centrifugacion, flotacion o filtracion sus tèrra).
Per l'apòrt de levaduras especificas, aqueste most de rasim « part en fermentacion » ; es la transformacion del chuc de rasim en vin e la transformacion del sucre en alcòl per l'accion d'aquestas levaduras.
D'aròmas diferents s'obtenon principalament pel contraròtle de las temperaturas al moment de la fermentacion, e per divèrsas operacions fisicas (bastonatge en fin de fermentacion).
Quand tot lo sucre es estat consumit per las levaduras, se sostira los vins en pompant, coma pel desborbatge, la partida clara e liquida situada en naut de la tina. Se separa doncas lo vin de las ligas (liquid espés principalament constituit de levaduras mòrtas, de residús de rasims...).
Las aròmas e las nòtas de vins blancs son principalament fresques, fruchats, florals o vegetals. Lo vin deurà doncas èsser mai o mens protegit de l'oxidacion tot al long de son elaboracion segon lo produch volgut e lo vitatge vinificat.
Los vins rosats[modificar | modificar la font]
S'agís pas d'una mescla de vin roge e de vin blanc (a l'excepcion de certans vins de champanha rosats). La color rosada s'obten del meteis biais que pel vin roge, mas en redusent la durada de maceracion de las pelliculas dins lo most. Atal la difusion de la color s'efectua en fasa prefermentària e totjorn abans aparicion de l'agressivitat tanica. A aqueste estadi la temperatura de la vendémia es essenciala e condiciona la màger part dels fenomèns.
Per limitar la difusion de la color, un nombre creissent de rosats son elaborats per premsatge dirècte de la vendémia (cas de nombroses rosats de Provença) ; s'opausan atal als rosats diches de "saignée", mai corsats mas tanben mai colorats car elaborats aprèp una maceracion de qualques oras.
Los vins efervescents (metòde champanhòl)[modificar | modificar la font]
La vinificacion dels vins efervescents es sensiblament mai complèxa que la dels autres vins. Met en efièch en òbra doas fermentacions successivas. La primièra, la fermentacion alcolica es identica a la que subisson los autres vins. Mas un còp aquesta darrièra acabada, s'ajusta al liquid alcolizat de levaduras e mai de sucre per amodar la segonda fermentacion, dicha presa de mossa: en fach se tracta d'una segonda fermentacion en botelha. Es aquesta segonda fermentacion que dona naissença a las *bullas de dioxid de carbòni.
- Exemples de vins efervescents : champanha, cava, cremant de Borgonha, cremant d'Alsàcia, clareta de Diá, blanqueta de Limós.
Los vins liquoroses[modificar | modificar la font]
Los vins liquoroses (o umoroses), vins blancs d'un jaune sostengut fòrça sucrats, s'obtenon a partir de rasims fòrça madurs. La vendémia dels rasims destinats als vins liquoroses se fa mantuna setmana aprèp las autras vendémias (vendémias tardivas) e se las condicions climaticas son favorablas, los rasims son atacats per la poiridura nòbla, en fach un campairòl parasit: lo botritis. En « se botritizant », lo rasim perd de son aiga e concentra doncas sos sucres e sos aròmas. Es perqué un vin liquorós es a l'encòp fòrça sucrat e fòrça perfumat.
Segon las annadas, l'ataca de grans essent mai o mens importanta, l'indicacion de « vendémia tardiva » garantís pas necessàriament una bona capitada. Es amb la « seleccion de grans nòbles » que son obtengudas las pus bèlas realizacions, es a dire a partir de grans efectivament « botritizats » e seleccionats a la man.
- Exemples de vins liquoroses : sauternas e aparentats, juranson, Mont Bazalhac, Coteaux del Layon, Tokaj.
Lo vin jaune[modificar | modificar la font]
Aqueste vin excepcional, es lo resultat de l'elevatge d'un vin blanc de Savagnin pendent 6 ans en fust jos vela de levaduras especificas. De desgustar sol o acompanhat de comté e de noses. Acompanharà tanben meravilhament un plat d'orsins, manjar classicament fòrt dificil d'assortir.
Los Xerès[modificar | modificar la font]
Los vins de Xerès coma lo Fino son obtenguts per un metòde qu'evòca la del vin jaune mas produsent de vins diferents, tanben de grand renom. D'unes coma l'Oloroso son maderizats (cf. çai jos).
Los vins doces naturals[modificar | modificar la font]
Tròp sovent preses per de « vins cuèches », aquestes vins coma lo Porto, lo Muscat de Baumas de Venisa o lo Ribesaltes son obtenguts per adjoncion d'alcòl pendent la fermentacion.
Los vins maderizats o Rancio[modificar | modificar la font]
Aquestes vins coma lo Madèira an subit una maderizacion, es a dire una oxidacion volontària.
Los metòdes[modificar | modificar la font]
La maceracion[modificar | modificar la font]
La maceracion tradicionala dels roges se fa en metent lo rasim en tina per la fermentacion, generalament aprèp escarraunhatge e trolhatge de la vendémia.
La maceracion carbonica utiliza de rasims entièrs e permet d'aver un començament de fermentacion alcolica dins la baia de rasim. Aqueste procediment es estat descrich per Pasteur.
La maceracion pelliculara dels blancs e rosats consistís en un contacte de qualques oras de las pelliculas e del chuc per far difusar dins lo chuc los precursors aromatics e las antocianas (pels rosats).
Lo pijatge[modificar | modificar la font]
Operacion unitària especifica a la vinificacion en roge que consistís a enfonsar lo capèl de marc dins lo chuc en fermentacion tot en l’embrenicant per favorizar la difusion dels compausats dels fenolics e dels aròmas.
L'elevatge en tonèls de fusta[modificar | modificar la font]
La degustacion[modificar | modificar la font]
S'apèla degustacion la tecnica que permet de tastar un vin e de n'apreciar las qualitats e los perfums.
Aquesta degustacion se compausa tradicionalament de tres etapas, que correspondon a l'utilizacion de tres senses :
L'uèlh[modificar | modificar la font]
La color[modificar | modificar la font]
La color d'un vin es la color tala que se concep dins la vida correnta : un vin es generalament blanc, rosat o roge. Notem tanben qu'un vin pòt èsser apelat « gris » ; aquò significa qu'es fòrt leugièrament rosat.
La rauba[modificar | modificar la font]
Se designa per rauba la tinta del vin. Permet en particular d'avalorar l'estat de maturacion d'aqueste.
Atal, un vin roge comença sa vida dins los tons violacèus, vira puèi progressivament vèrs lo porpre e lo granat (es alara dins la fòrça de l'edat) per prendre aprèp de tons roge brica (d'ont la color "Bordèu"), e enfin òcras (a alara despassat son potencial de sèrva). Conven, per observar aquò, d'inclinar lo gòt a 45° al dessús d'un papièr blanc, jos un esclairatge neutre (blanc) e doç. La qualitat de la luminositat ambienta a tota son importància per estudiar los rebats: l'uèlh deu exprimir pas ni un esfòrç a causa d'una manca de lutz, ni èsser destorbat per un excès de lutz.
Per un vin blanc, es a travèrs dels rebats verds que la joinessa s'exprimís. Al cors de sa maturacion, lo vin tendrà vèrs una tinta daurada, puèi vèrs una tinta òcra.
Las lagremas o cambas[modificar | modificar la font]
Quand se fa virar lo vin dins lo gòt, se remarca qu'un liquid transparent e viscós cola mai lentament sus las parets que la rèsta del vin. Contràriament a una opinion largament espandida, las lagremas o cambas qu'apareisson a l'interior de las parets del gòt de vin, an pas res de veire amb lo gliceròl contengut dins lo vin. La pròva es la preséncia de lagremas observada dins un gòt de Brandy que conten pas ges de gliceròl.
Las lagremas son en fach degudas a una diferéncia d'evaporacion e de tension capillara entre l'aiga e l'alcòl contenguts dins lo vin. L'alcòl s'evapòra pus lèu que l'aiga. Dins la fraccion apaurida en alcòl, la tension superficiala aumenta e provòca la formacion de gotas, qu'acaban per s'escorir sus la paret del gòt. Las lagremas son d'aitant mai abondantas que la concentracion alcolica del vin es elevada.
Lo menisc[modificar | modificar la font]
Se s'obsèrva de costat la superfícia del liquid, a travèrs lo gòt, se remarcarà un jaç pus clar, mai o mens espés en superfícia. Aqueste menisc es degut al fenomèn de capillaritat que tot liquid en mitan confinat li es somés. L'aciditat es un tensio-actiu, es a dire que buta lo liquid a s'espandir sus la superfícia mai importanta possibla, e doncas dins nòstre cas a crear lo menisc mai espés possible.
Atal, un vin que son menisc es espés serà particularament acid. Un menisc translucid es la marca d'un vin vièlh.
Lo potencial de sèrva[modificar | modificar la font]
Lo potencial de sèrva (temps pendent lo qual un vin pòt èsser conservat en cava) es un esplech controversiat : d'enològs lo considèran util, d'autres tròp pauc fisable. Se pòt pas utilizar de biais segur pas que per comparar dos vins dins de condicions exactament identicas.
Los defauts[modificar | modificar la font]
Lo vin deu èsser limpid, sens cap de trebolum ; es alara dich « cristallin ». La preséncia de « defauts » visuals permet de decelar la natura dels daumatges que lo vin a pogut patir.


text:
Ymonville
Ymonville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en lo Centre, en Eure-e-Loir, entre Chartres e Orléans; aquela vila a traversat per la rota nacionala 2154.
Située dans le Centre, en Eure-et-Loir, entre Chartres et Orléans; cette ville est traversée par la route nationale 2154.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 18 de febrièr de 2011, lo vilatge tròba la siá calma amb la ponduda en servici de la desviació de la RN154. Aquel contournement Es permet a l'important tràfec de transit, e sustot als peses pesats, de pas mai a aver a traversar lo pòble.
Le 18 février 2011, le village retrouve son calme avec la mise en service de la déviation de la RN154. Ce contournement Est permet à l'important trafic de transit, et notamment aux poids lourds, de ne plus à avoir à traverser le village.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Parlament Europèu
Lo Parlament Europèu es lo còrs parlamentari de l'Union Europèa, elegit dirèctament per los estajants de l'Union Europèa cada cinc ans. Amb lo Conselh dels Ministres, compausa la branca legislativa de las institucions de l'Union, que tenon dos sètis : Estrasborg e Brussèlas.
Lo Parlament es compausat de 751 deputats dits comunament « deputats europèus », que representan 380 milions d'electors[1] provenent de 28 Estats (en 2013), es a dire le segond pus grand electorat del monde, darrièr lo d'Índia, e lo pus grand electorat transnacional[2].
Lo Parlament a de poders legislatius limitats. Pòt pas iniciar una legislacion, mas pòt emendar o metre son vèto dins mantun sector politic. Dins d'autres sectors, a sonque lo drech d'èsser consultat. Supervisa tanben la Comission Europèa. Deu aprovar totas las nominacions de la comission, e las pòt relevar per un vòte de censura. A tanben lo drech de contrarotlar lo budgèt de l'UE.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 375 millions d'électeurs aux urnes pour renouveler le Parlement européen La Tribune, 5 juin 2009.
- ↑ [PDF] « Europe-topics in Europe's media - The debate about the European public sphere: a meta-analysis of media content analyses », Universitat de Mannheim


text:
Comunicat · 19/10/2018
Comunicat · 16.10.2018
Comunicat · 28.8.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) que s’indigna de la darrèra declaracion de Patric Ros a prepaus deu jornau la Setmana. Entrevistat sus Ràdio País, lo vicepresident de l’Ofici Public de la Lenga Occitana (ÒPLO), d’efieit, qu’a justificat la barradura d’aqueth jornau en afirmant que non avèva pas nat abonats [...]
Comunicat · 14.7.2018
Comunicat · 06.06.2018
Comunicat · 09.04.2018
Comunicat · 06.04.2018
Comunicat · 01.04.2018
Comunicat · 01.04.2018
Comunicat · 26.03.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) rend omenatge als quatres mòrts e als ferits que son estats victimas de l’insuportable atemptat terrorista del 23 de març, a Trebes e Carcassona. Adreiçam nòstra compassion e solidaritat a las familhas e als amics. Exprimissèm nòstra admiracion e nòstra reconeissença a Arnaud [...]
Comunicat · 17.03.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) qu’ei hèra esmoguda e trista en aprene la desparicion deu gran enciclopedista Andrieu Dupuy. Que planh lo dòu a la soa familha e aus sons amics.
Andrieu Dupuy que publiquèc libes de vulgarizacion importants e utils, de tipe enciclopedic, entà presentar au gran public ua informacion equilibrada sus Occitània, la sua istòria, la sua geografia, la sua economia e los sons personatges celèbres. Que cau mençonar Petite encyclopédie occitane (1972, reedicion de 1973), Encyclopédie occitane (1989) e Histoire chronologique de [...]
Comunicat · 26.02.2018
Comunicat · 25.02.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana es en dòu per lo decès de Jòrgi Gròs (1922-2018). Lo grand escrivan e pedagòg laissa un voide dins nòstra literatura occitana e dins nòstre païsatge intellectuau.
Son òbra literària es ancorada dins la vila de Nimes e, a l’encòp, es connectada amb lei movements dau Mond. Consistís en una colleccion de romans, de còntes, de novèlas e poesias que marcan definitivament lei letras occitanas contemporanèas.[...]
Comunicat · 12.02.2018
La Vath d’Aran qu’ei ua tèrra de cultura occitana, restacada administrativament a Catalonha. Dus ahars estreitament liats qu’i deven atréger l’atencion urgenta de tots los democratas.
Lo Tribunau Constitucionau espanhòu que vien de proïbir l’usatge “preferenciau” de l’occitan aranés dens las institucions e administracions d’Aran. Qu’ei ua ataca contra la nòsta venerabla lenga occitana qui’s parla deus Aups a l’Atlantic. Qu’ei tanben ua ataca contra los dreits deus aranés, contra la semiautonomia d’Aran aplicada dempuish 1990 e contra la Lei de l’occitan de 2010. [...]
Manifèst collectiu · 11.02.2018
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
U.E. Bossòst 2 – Etoile du
Cagire 2
Partit jogat en Cierp, degut a que
en nòste terren de jòc encara i auie nhèu. Er equip gessec damb moltes talents
de guanhar. Es milhors ocasions les auérem sustout ena prumèra mietat. Enquia tres viatges toquèc era
pilota enes garròts dera porteria francesa. Ath quart
d’ora, Uri mercaue eth 1-0 damb un shut des de laguens der àrea. Er Etoile mos empatèc en ua fauta
shutada de luenh que Iñaki non podec arturar. Es causes encara se mos metíem petjor
quan Embialet recuperèc ua pilota e shutèc des de dehòra der àrea en tot mercar
un polit gol. Lèu deth descans, dempús de tocar era pilota en garròt, Luis
remataue de cap entà mercar eth 2-2, resultat damb eth que s’arribaue ath
descans.
Era dusaua mietat siguec desvirtuada as 5 menutes quan er
arbitre senhalèc ua fauta a Paba per jòc perilhós e li acabèc en tot ensenhar
era tarjeta vermelha quan vedec qu’eth jogador francés auie sang ena cara. Açò
hèc qu’es dus equips joguèssem damb 10 jogadors (er equip francés non auie cap
cambi) e ar equip aranès li costèc acostumà-se ara naua situacion. De totes manères
era defensa aranesa s’imposèc as delantèrs francesi. Era milhor ocasion la auec
er equip deth Bossòst quan Piñeiro rematèc de cap e era pilota anaue a tocar en
garròt dera esquaira dera porteria e gessie entà dehòra. Per quatau viatge, eth
garròt no mos deishaue mercar un gol.
Ath finau 2-2, resultat que consideram injust degut as
bones ocasions deth nòste equip. Dam es gràcies ar equip deth Cierp per deishà-mos
eth sòn camp entà jogar aguest partit. Tanben volem arregraïr era preséncia des
pòqui aficionadi que vengueren entath partit.
Eth pròplèu partit jogam en Mane
contra er equip deth SaliesMane dissabte 14 de deseme tàs 20 :00 ores.
U.E. Bossòst : Iñaki, Jaime,
Chapo, Felipe , José Ramón, Àlex, Gachi, Piñeiro, Paba, Luis e Uri. Remplaçants: Salva, Abraham, Quique
Trainer: Adrian.
Tarjeta vermelha : Paba (56’)
Etoile du Cagire: Domench I,
Domench II, Segu, Bresquignan, Magnesse, Heuillet, Daffos, Deu, Embialet, Watel
e Sarradet.
Trainer : Dutreich J.
Tarjetes auriòles :
Domench II (72’),
Daffos (52’).
Gols : 1-0 Uri (15’), 1-1 Heuillet (20’), 1-2 Embialet (35’),2-2 Luis (44’).
Arbitre: Castro Antonio.


text:
Indigòt (color)
L'indigò (francisme) o indigo[1] es una nuança de blau escur.
Somari
Composicion[modificar | modificar la font]
Lo blau indigò vertadièr (NB1) es a l'origina deribat del pastèl.
Lo colorant foguèt enseguida sintetizat per A. Bäyer en 1880 (PB66) e comercializat aprèp 1897 par BASF. Mas essent pas permanent, foguèt abandonat.
A l'ora d'ara, la tintura blava indigò es fabricada a partir d'una mèscla de pigments blaus (otramer, ftalo) e negre.
La « setena color » de l'arc de Sant Martin[modificar | modificar la font]
L'indigò es sovent qualificat de « setena color » de l'arc de Sant Martin. L'indigò es una color que se situat entre le blau e lo violet dins l'arc de Sant Martin. En practica, l'indigò es dificil de distinguir per l'uèlh uman dels autres tons de blau e de violet.
Qualques colors francas pausan pas cap d'ambiguïtat. Se distinga parfèctament çò qu'es un roge, un jaune o un verd. Mas l'uèlh uman es pau sensible a la nuanças dins la zona de l'espèctre entre lo blau e lo violet e i a doncas controvèrsia per determinar se l'indigò deuriá èsser qualificat de « setena color » de l'arc de Sant Martin al meteis titre que lo roge, irange, jaune, verd, blau e violet.
La sola referéncia naturala qu'avèm de l'indigò es la tintura utilizada per colorar los blue jeans. E aquel colorant es pas mai qu'una nuança de blau escur.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Indigo (tintura)
- la planta Indigò
- Lista de colors
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ del lat. indicum « indigo », neutre substantivat de l'adj. indicus « indian » (indicum : de l'Índia) mejançant lo portugués


text:
05 mai 2012
Just do it. Jaumeta au merchat de Pueg 'Gut
Mon darrièr post a balhada l’idèia a la Jaumeta Beauzetie, que totis los Lemosins coneisson (legissètz aquí mon compte rendut “a distáncia” de sa pèça de teatre escrita en 1982, Lo Temps de las bateusas) de me mandar un tèxte del 2004 paregut dins Occitans, ont es que conta fisèlament una “experiéncia” fòrça interessanta. Un bel jorn Jaumeta decidiguèt de parlar solament occitan per tota la jornada (o almens la matinada !), aquel jorn èra jorn de mercat a Pueg 'Gut… Aquesta “experiéncia” se meritariá segurament una analisi... [Lire la suite]