text:
Andicap
Lo tèrme andicap designa la limitacion de las possibilitats d'interaccion d'un individú amb son mitan, causada per una deficiéncia provocant una incapacitat, permanenta o non, menant a un estrès e a de dificultats moralas, intellectualas, socialas e/o fisicas.
Lo tèrme d' andicap se referís tanben a las dificultats de la persona andicapada fàcia a son mitan en tèrmes d'accessibilitat, d'expression, de compreneson o de percepcion. S'agís tant d'una nocion sociala que d'una nocion medicala. Aquelas limitacions d'activitat e de participacion demorant variablas segon los contèxtes nacionals o societals.
L'andicap tòca 80 milions de personas en Euròpa[1] e 650 milions dins lo mond entièr[2], veire un miliard de personas segon lo Rapòrt mondial sus l'andicap de l'OMS e de la Banca Mondiala[3]. La prevaléncia de l'andicap es estimat a 15 % de la populacion mondiala[3], e dins 80% dels cas seriá d'andicaps invisibles[4].
Somari
- 1 Terminologia e definicion
- 2 Causas
- 3 Categorias de l'andicap
- 4 Istòria de l'andicap
- 5 Teorias
- 6 Politicas e legislacion
- 7 Sociologia de l'andicap
- 8 Notas e referéncias
- 9 Vejatz tanben
Terminologia e definicion[modificar | modificar la font]
L'andicap es une nocion « complèxe, evolutiva, multidimensionala e controversiada »[5].
Lo mot « andicap » ven de l'expression anglesa hand in cap significant « man dins lo capèl ». Dins l'encastre d'un tròc de bens entre doas personas, caliá tornar establir una egalitat de valor entre çò qu'èra donat e çò qu'èra recebut: atal aquel que receviá un objècte d'una valor superiora deuriá metre dins un capèl una soma d'argent per restablir l'equitat. L'expression pauc a pauc se transformèt en mot puèi aplicat al domèni esportiu (corsas de cavals) al sègle XVIII. En ipisme, un andicap correspondava a la volontat de donar tant d'escasenças a totes los partents en impausant de dificultats suplementàrias als melhors.
Pendent de la fin del sègle XX, la nocion d'andicap evoluèt. L'andicap se definissiá en oposicion a la malautiá e centrat sus l'individú. En 1980, l'epidemiologista Philip Wood definisiá atal un vejaire medical de l'andicap que foguèt adoptat per l'Organizacion Mondiala de la Santat. Aquela definicion mai tard tornèt èsser formulada per inclure son aspècte estructural e social[5]
Lo site oficial de l'OMS definís atal los andicapats: « Los andicaps son un tèrme general recobrissent de deficiéncias, una limitacion de l'activitat e de restrenhements contributius »[6] e menciona tanben: « L'andicap es pas simplament un problèma de santat. S’agís d’un fenomèn complèxe que raja de l’interaccion entre las caracteristicas corporalas d’una persona e las caracteristicas de la societat ont viu. Per susmontar las dificultats que las personas andicapadas son confrontadas, d'entrepresas destinadas a levar los obstacles del mitan e societals son necessairis[7]. »
Causas[modificar | modificar la font]
deficiéncias[modificar | modificar la font]
Una deficiéncia es una « pèrda de substéncia o alteracion definitiva o provisòria, d'una estructura o foncion psicologica, fisiologica o anatomica[8]. »
Las deficiéncias son de problèmas del còs, d'escarts al respècte de la situacion normala. Las lesions de las estructuras anatomicas e la limitacions de las foncions organicas e psiquicas son diagnosticadas. Pòdon èsser la consequéncia (lo simptòma) d'una malautiá, mas n'es pas la quita malautiá. Per exemple, una pèrda de l'ausida pòt èsset la consequéncia d'una patologia (otiti, encefalitis, gautissons), d'un traumatisme, d'una anomalia genetica o de la vielhesa.
Una dimension subjectiva, « es a dire de çò que ressentís la persona qui viu de situacions d'andicap » s'apond a las tres autras que son « la modificacion del còs », « la limitacion fonctionala », e « los obstacles dins la vida videnta »[9].
Se las deficiénças an sempre una causa organica o psiquica, recobrisson un domèni mai espandit que la nocion de treble o de malautiá, doncas una deficiéncia deu pas necessàriament èsser considerada coma una malautiá; pòt tanben èsser lo resultar d'un traumatisme d'origina extèrna (accident, agression, ferrida de guèrra...).
Limitacions d’activitats[modificar | modificar la font]
Lo domèni de l'andicap se referís a las malautiás, ferridas mas tanben als trebles psiquics, a las anomalias congenitalas o geneticas, veire als efièchs de l'edat, de la grossessa, del biais de viure (alcoòl, Obesitat), que pòdon provocar de deficiéncias o d'apondre en mai als efièchs d'una deficiéncia. Per exemple l'impacte d'una deficiéncia motritz sus las possibilitats de desplaçament poiriá èsser agravat pel demai de pes.
Mitan[modificar | modificar la font]
Lo mitan o los factors contextuals an un impacte considerable sus l'andicap[5]. Designan l'ensems dels aspèctes del mond ont viu un individú e qu'an una influéncia sus las situacions de vida que la persona andicapada es confrontada. Son los factors contextuals, coma l'accés al suènh (las ajudas tecnicas e protesis), l’accessibilitat dels bastits e de las organizacions, la legislacion en vigor. Es tanben l'actitud de las institucions e de l'ensems de la societat sus las deficiéncias de l'individú.
Categorias de l'andicap[modificar | modificar la font]
Tipologia de l'andicap[modificar | modificar la font]
Aquelas tres tipologias de l'andicap son pas adoptats pels organismes internacionals mas se pòt destriar:
- l'andicap fisic amassa l’ensems dels trebles podent provocar un prejudici parcial o total de la motricitat;
- l'andicap sensorial amassa las dificultats ligadas als organs sensorials;
- l'andicap mental o intellectual: es una dificultat de comprene e una limitacion dins la rapiditat de las foncions mentalas sul plan de la compreneson, de las coneissenças e de la cognicion.
De legislacions fan la distinccion entre andicap mental, andicap psiquic, e andicap cognitiu[10]. L’OMS ela, emplec lo tèrme de « retard mental » per l'andicap mental.
E mai, cal destriar l'especificitat de las personas poliandicapadas, es a dire que conjugan mai d'un andicaps.
Classificacion internacionala dels andicaps[modificar | modificar la font]
La classificacion internacionala dels andicaps (CIH), creada en 1980, s'apièja suls trabalhs del doctor Philip Wood, epidemiologista de l'Universitat de Manchester qu'analisa l'andicap en tres punts[11]: la deficiéncia, l'incapacitat, e lo desavantatge social o lo quita andicap.
Aquela classificacion foguèt revisada e renomenada en Classificacion internacionala del Foncionament, de l'andicap e de la santat (CIF). La novèla distinccion analisa l'andicap en quatre nocions:
- foncion organica (foncion mentala, sensoriala, digestiva, eca), es a dire lo domèni del foncionament corporal;
- estructura anatomica (estructura del sistème nerviós, estructura ligada al moviment…) que tòca l'organizacion fisica;
- activitat e participacion (activitat de comunicacion, de mobilitat…) qu'identifica los foncionaments concernits;
- factors environamentals (produch e sistèma tecnic, sosten e relacion…) que liga als factors exteriors potencialament andicapants.
Classificacion en foncion de la data d'arribada[modificar | modificar la font]
En foncion de la data d'arribada de l'andicap[12] :
- l'andicap d'origina prenatala (cromosomic o genetic), los embriofetopatias infecciosas d'arribada precoça (20 a 35 %) ;
- l'andicap de l’enfant d'origina perinatala entre 22 setmana d’amenorrèa e uèit jorns postnatals (30 a 60 %) ;
- l'andicap d'origina postnatala (infecciosa, tumorala o traumatica) (5 a 10 %)=
Istòria de l'andicap[modificar | modificar la font]
L'andicap, concepte polisemic, es lo resultat d’una construccion istorica.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
En Mesopotamia, la descobèrta d'una tauleta en escritura cuneifòrma datant de 2800 AbC mòstra una percepcion de l'andicap. Sus aquela tauleta, parla de « mòstres » per deca, per excés o encora par de dobles.
Dins la mitologia grèga, Efèst, segon de fonts, es filh de Zèus e d'Èra. Es abitualament representat coma un fabre garrèl e desformat. A la naissença, la maire lo troba tan laid que lo saca al bas de l'Olimp, e es d'aquela casuda que li ven sa claudicacion. Es tanben lo cas d’Edip. Mostrat pel paire, rei de Tebas per que eissit d’una alliança impossibla, amb un pé difòrme, foguèt caçat per alunhar lo malastre de la ciutat.
Pels Grècs e Romans, l'astre de las personas andicapadas es foncion del prejudici; distriavan diformitat e malautiá sens incidéncia fisica. E mai, l'astre reservat als enfants que l'andicap èra pas visible, es a dire pels enfants patiguèt de trebles mentals, èra pas lo metèis que pels enfants patissent d'un andicap fisic. Amb la decision dels responsables de la ciutat, los enfants diformes èra menats fòra de la ciuta per èsser expausats, e èran daissats per morrir, pas tuats dirèctament, mas daissat a la volontat dels dieus. Pasmens, lo liure arbitre del paire o de la maire influenciava lo destin de l'enfant. Decidián de lo gardar o de lo forajetar. Dins aquel cas, l'enfant èra sacat a las bordilhas, ont morrigèt lèu.
Atal, los esparciats expausavan lors recents nascuts difòrmes al pé del mont Tegetus. Lor diformitat èra codificada e aviá un sens, representava la colèra dels dieus. Dins la literature ateniena, Platon e Aristòtel envisatjavan l’eliminacion dels enfants que naissián mutilats, o cècs o sords.
Los Romans, eles, se donavan l'autorizacion de tuar los enfants, mas a condicion que siá fach dins los uèit jorns segent la naissença, après una institucion de l'Estat s'encargava de l'enfant. A l'epòca, una lei recomandava d'exterminar los enfants « monstruoses ». Sonque al sègle VII ApC. la practica de la mòstra dels enfants foguèt enenbida per la lei.
La religion ebraïca, interdisiá a l’individu patissent d’infirmitat d'aprochar los luòcs de culte. L'andicap aparessiá coma una impuretat. En efièch, lo libre del Levitic que tracta de la casta sacerdotala, los filh del preires nascuts infirms son interdits de culte.
Vèrs los sègles VII e Vet 5 AbC., los tèxtes sacrats començon a tornar integrar l’infirm dins l’òrdre du sacrat insistissent sul ligam de fraternitat. Es lo cas del Nòu Testament. L'invaliditat seriá pas una macula del còs mas lo comportament al respècte de l’autre, qu'es una de las preséncias possiblas del divin. Pasmens, l’equilibri exclusion/integracion sociala essent trencat, l'unic principi de caritat participa a l’integracion de l’infirm.
Dins l'Alcoran o la Bíblia, los infirms son interdits de combat. Es alara pas question d’impuretat mas d’incapacitat. Tot lo rèste lor es autorizat. En fach, la Bíblia e l'Alcoran tracta fòrça pauc la question de l'andicap[13].
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la nocion d'andicap es assimilada dins la categoria dels indigents (raubaires, vagabonds, paures). Qualques personas coma los nans, boçuts, fòls, an paradoxalament lo drech a una libertat mai granda. Lor es acordat un estatut particular.
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Coma a l'Edat Mejana, la nocion d'andicap, d'invaliditat, de marginalitat es pas diferenciada. Se l'epòca modèrna aparéis en continuitat amb la precedenta, pasmens se vei una franca trencadura a la fin de l'epòca dins fòrça domènis (medecina, biologia) de las societats europèas.
E las primièras intervencions politicas al subjècte de l'andicap datan en França del sègle XVII.
La medecina avançava e començava a comprene los mecanismes de l’ereditat. Encara mai son estigmatizat los parents, que son considearts coma responsables dels problèmas de lors enfants, en rason dels ligams de filiacion. La medecina contraròtlava tojorn mai las personnas andicapadas[14]. L'andicap començava a existir coma un objècte favorizant la vida dels andicapats. L’abbé de l’Épée estudièt los malentendents e sords, Denis Diderot se consacrèt als cècs[15], un subjècte plan discutat a l'epòca per las operacions quirurgicalas permetent de tornar la vista e de cècs de naissença. Mas qualques uns venon de vetadièras curiositats de fièra, pratican la mòstra pel le mitan medical o lo grand public. E mai, l'influéncia de la medecina justificava racionalament las amassadas o la relegacion de las personas dichas anormalas[16].
Epòca contemporanèa[modificar | modificar la font]
La presa en carga de l'andicap leugièr evolua pendent tot lo sègle XX, amb l'establiment del tèst Binet-Simon e las classas de perfeccionament. Pels andicapats prigonds, la segonda mitat del sègle XIX es marcada per la relegacion a l'asili. Pendent aquel periòde, lo redreiçament moral pasa per l'alunhament al camp, e s'es possible lo trabalh agricòl dins las colonias annèxas de l'espital[17]. L'asili mai grand d'Euròpa aculhissiá fins 5 000 malauts e ocupa una superfícia de 450 ectaras. La colonia agricòla se situa a Fitz-James a qualques quilomètres de Clermont (lo saber far professional dels malauts es « judiciosament » utilizat. L'establiment conéis una long periòde de vam fins a 1880)[17].
Autra epòca, autra representacion: la lei de 1898 suls accidents del trabalh dona a la carga de l'emplegaire una asseguréncia permetent lo pagament d'una indemnizacion al títol de las infirmitats aqueridas dins l'encastre del trabalh (accident del trabalh e malautiá professionala).
L’influéncia del moviment eugenista sus la legislacion se traduguèt per la realizacion de programas d'esterilizacions forçadas a la fin del sègle XIX. Los EUA, los primièrs, adoptèron un programa oficial d'esterilizacions forçada, dins l'encastre d'una ideologia eugenica alara al vam, representada par Madison Grant e d'autres[18]. Lo programa tocava d'en primièr los retardats mentals e personas subjèctas a de trebles psiquics. De mai, quaqlues Estats tocavan tanben los sords, cècs, epileptics e victimas de malformacions congenitalas.
Après la Primièra Guèrra Mondiala, en 1918, la question de l'andicap foguèt pausada a causa de las sequèlas venent de la guèrra. Lo tèrme d’infirm, passa a invalid que se considèra alara coma essent mens desvalorizant[19].
Entre las doas guèrras, pendent de la fasa de l'Espandiment del Japon Showa, los govèrn japoneses successius realisèron l'esterilizacion dels andicapats mentals e fisics[20],[21]. Mai d'un Estats europèus votèron a lor torn de tèxtes similars: Soïssa en 1928, Danemarc en 1929, Norvègia e Alemanha en 1934, Finlàndia e Suècia en 1935, l'Estonia en 1937[22],[23]. Gaireben totes los païses protestants foguèron tocats. Al Reialme Unit, lo secretari d'Estat (Home Secretary) Winston Churchill realizèt l'esterilizacion forçada dins lo Mental Deficiency Act de 1913.
Dins los ans 1930, lo cinèma american, coma dins Freaks, permet de veire cossí se representava las personas andicapadas: apartats perque son consideradas coma monstruosas[24]. Constituís una figura per englasiar o esmòure lo public.
A l’arribada d’Hitler al poder, en 1934, los malauts mentals e fisics son ja esterilizadas puèi assassinadas, per que meton en perilh la puretat de la raça, considerada coma lo modèl, l’ideal de capitar, una normalitat qu'exclusís totas las diferéncias. Abans l'arribada d'Adolf Hitler al poder, una majoritat de scientifics e una partida màger de la classa politica alemanda èran favorables a l’eugenisme[25]. Hitler s'inspirèt de l'eugenisme estatsunidenc, coma de The International Jew. The world's Foremost Problem d'Henry Ford[26].
La Segonda Guèrra Mondiala amaguèt tanben en Alemanha pel projècte Aktion T4, una campanha sistematica d'assassinats pel regim nazi, que comencèt en genièr de 1940, per tòca d’eliminar los andicapats mentals e fisics. En França, se moriguèron 40 000 malauts e andicapats mentals a causa qu'èran de « bocas inutilas » son pas mai noiridas. Per exemple, a Clermont, lo nombre de malauts aculhits passèt de 4 444 en 1939 a 2 335 en 1945[17]. Lucien Bonnafé, psiquiatre-director de l'espital François Tosquelles denoncia aquela « eutanasia (doça) » influenciada per l'eugenisme del programa nazi Aktion T4 e par la fondacion francesa per l'estudi dels problèmas umans d'Alexis Carrel creada jol Regim de Pétain. Los psicanalistas d'aquela segonda mitat del sègle XX militèron per una presa en carga mai umana dins la localitat ont viu lo malaut e dins de pichons establiments medicosocials encadrats per de personal educatiu. L'abat Oziol e François Tosquelles creèron lo « Clos du Nid », establiment recebent d'enfants pregondament atrassats, a Maruèjols, Gavaudan, en 1955[27].
Après la segonda guèrra mondiala, l'andicap demora una simpla nosografia. Aquel biais de designacion èra corrent dins la leis fins als ans 1970 dins los païses occidentals e dins las organizacions mondialas. L’integracion de las personas andicapadas se declina dins de tèxtes coma aquel del 9 de decembre de 1975 qu'es l'adopcion per l’Assemblada generala de las Nacions unidas d’una declaracion dels drechs de las personas andicapadas[28]. Alara venguèt una vision mai sociala o societala e mens medicala de la diferéncia pendent los ans 1980. La societat fa una atencion particulara sus la non discriminacion de drechs intellectuals, morals o juridics que las personas andicapadas èran pas privadas. L'objectiu d'aqueles tèxtes es de lutar contra aquelas discriminacions e d'integrar (o d'inclure) mai dins la societat totes aqueles qu'an un andicap. L'accessibilitat de las personas andicapadas dins los espacis publics es un dels exemples sovent prepausats.
Al començament del sègle XXI, es la signatura e la ratificacion de la Convencion relativa als drechs de las personas andicapadas. Lo 30 de mai de 2014, 158 païses la signèron, e 147 la retifiquèron, que França e l'Union Europèa.
Teorias[modificar | modificar la font]
La concepcion de l'andicap foguèt gaitat de biais diferents e que la percepcion evoluèt significativament dempuèi lo sègle XIX.
Modèl medical e caritatiu[modificar | modificar la font]
L'andicap foguèt longtemps considerat coma un problèma individual, essent abordat sonque d’un punt de vista medical o caritatiu[29],[30].
[modificar | modificar la font]
Lo modèl social de l'andicap nasquèt de la critica de las interpretacions dels modèls medicals, dels ans 1970, al Reialme Unit e als Estats Units d'America[31].
Modèl environamental[modificar | modificar la font]
D'autres modèls vegèron lo jorn al mitan dels ans 1980 a partir de las òbras d’organizacions internacionalas (ONU, OMS, BIT…) e supranacionalas. La noction d'andicap es pas mai, dempuèi aquela decenniá, pensada coma caracterizant una persona malauta mai tanben coma lo resultat de las consequéncias d’un mitan.
Existís una definicion de l'andicap comunament admesa al nivèl internacional. Aquela definicion, partejada per l'ensems dels organismes internacionals, es pamens pas partajada en intèrne pels Estats. Aquela definicion es eissida de las règlas per l'egalizacion de las escasenças de las personas andicapadas, a la seguida del programa de las Nacions unidas (1982-1993)[32]. Aquela definicion es la seguenta: « L'andicap es foncion de la relacions de las personas andicapadas amb lor mitan. Surgís quand aquelas personas encontran d'obstacles culturals, materials o socials que son a la portada de lors concitadanetat. L'andicap residís doncas dins la pèrda o la limitacion de las possibilitats de participar, sus un pé d'egalitat amb los autres individús, a la vida de la comunautat (1982). »
En 1993, a la fin del programa mondial, aquela definicion foguèt precisada e completada pels elements seguents: « per andicap, cal entendre la pèrda o la restriccion de las possibilitats de participar a la vida de la collectivitat a egalitat amb los autres. Soslinham atal las inadequacions del mitan fisic e de las nombrosas activitats organizadas, informacion, comunicacion, educacion, que donan pas accés a las personas andicapadas a la vida de la societat dins l'egalitat[33]. »
Aquela definicion a per particularitat de far pas de referéncias nimai a la deficiencia, nimai a l'incapacitat[34]. Siam dins de processes de compreneson ont la nocion d'andicap met d'en primièr en abans las interaccions entre una persona e son mitan[35], e non a quina limitacions que sián foncionalas o autras incapacitats identificadas coma talas o non.
Lo parelh normalitat e anormalitat es alara abandonada al benefici d’una definicion de l'andicap coma çò que fa obstacle a la vida comunautària. Torna atal cap a l'idèa de Canguilhem: qu'una norma es jamai biologica, mai es lo produch d'una relacion entre vivent amb lo seu mitan[36].
Politicas e legislacion[modificar | modificar la font]
L'andicap constituís pas una comunautat de destin omogenèu, presenta de percors de vida e de problematica plan diversas. L'andicap es un encontre entre una mautiá, una invaliditat plan definida dins la nosografia, mas tanben una construccion sociala e un destin que dona un estatut dins la societat ont viu l'individú.
[modificar | modificar la font]
Integracion e inclusion[modificar | modificar la font]
L'integracion dels andicapats remanda a l'accessibilitat de lor mitan: lo lotjament, l'accés als luòcs publics e los transpòrts.
L'integracion escolara pòt implicar un acompanhament adaptat mobilizant un auxiliar de vida escolar, e l'integracion dins la vida professionala (centre de readaptacion, emplec reservat, trabalh protejat en entrepresa adaptada) implica diversas estructuras (en França, MDPH, AGEFIPH[37], e associacions especificas per cada andicap).
Acompanhament[modificar | modificar la font]
L'independéncia es pas sonque foncionala, implica tanben d'aver la capacitat d'exprimir de causidas de vida. (Cal se remembra que la vetadièra libertat per Kant es l'expression de las seunas causidas dins un mond emplís de contrenchas). Acompanahar la persona, es pas voler per ela mas li permetre d'exprimir liurament las seunas causidas. Se la vertadièra autonomia es la capacitat d'exprimir de causidas, l'individú andicapat pòt èsser ciutadan liure pasmens qu'a una autonomia foncionala limitada, aquela incapacitat foncionala podent èsser compensada per un acompanhament e d'ajudas umanas e tecnicas. Aquel Biais de veire es una nòva vision etica de l'acompanhament. Alara, l'acompanhament de l'andicapat es pas sistematica. Fòrça personas andicapadas son autonomas, mas unas pòdon gaire viure sens ajuda umana o tecnica.
L'acompanhament pòt èsser una ajuda parciala o totala, umana e tecnica, per complir d'actes elementaris de la vida quotidiana, la persona gardant una plana libertat de causida: una ajuda constanta deguda a las dificultats foncionalas o cognitivas; una ajuda dins la gestion dels seus revenguts e de son patrimòni ligada a de dificultats de destriament del jutjament. L'andicapat pòt aver una incapacitat juridica (tutela, curatela, salvegardia de justícia) tot en expriment personalament una autonomia dins sas causidas de vida, coma viure dins un lotjament personal e èsser jol regime de l'incapacitat juridica. Lo ròtle del tutor es alara de respectar las causidas de la persona tot en l'aparant sul plan financièr.
Quand la persona andicapada a totas capacitats de jutjament, tend tojorn mai a èsser l'organizaire de son acompanhament, venent l'emplegaire de sos acompanhators (auxiliars de vida). Aquela vision de l'autonomia s'opausa a aquela d'una granda dependéncia, classicament presa en carga en establiment especializat. Aquela evolucion rejonh aquela de la desinstitutionalizacion. S'agís de s'orientar cap a de prestacions personalizadas, aquò de dos biais que son pas incompatibles: lo manten a domicili e la demorança en establiment adaptat. L'incapacitat juridica es pas mai ligada al tipe de domicili mas a l'alteracion del jutjament. La persona pòt èsser domiciliada en institucion e aver tota sa capacitat juridica.
Bons suènhs e etica[modificar | modificar la font]
L'apròcha etica de l'acompanhament se resuma en tres principis:
- Pas voler per l'autre, respectar sa libertat de causida ;
- far de l'usagièr e de sa familha los partenaris de son projècte ;
- evaluar la qualitat de la meuna intervencion coma qu'acompanhator (Etica de la responsabilitat), escriure la meuna intervencion per poder l'evaluar.
Tot aquò contrari a la cultura del socioeducatiu: Es fòrça mai aisit al quotidian e economicament de cort tèrme de far e de causir a la plaça de la persona. Las familhas an sovent mala reputacion (familhas amb problèmas, maires envasissentas, edip non resolgut…) La supervision d'orientacion analitica e l'analisi institucional largament practicats en favorizant l'expression e la circulacion de la paraula coma simptòma del foncionament institucional a plan de mal a intrar dins l'encastre formal de l'escrich traça de l'evaluacion, causa qu'es plan mai simple per las apròchas d'inspiracion comportamentalista.
Politicas medicalas e tecnologicas[modificar | modificar la font]
Fòrça avançadas de la sciéncia permetèron de susmontar o mermar un andicap. La medecina e la tecnologia permeton ara de portar remèdi a un grand nombre de deficiéncias[38]. Atal, los primiers exemples enregistrats de l'utilizacion d'una protèsi data dempuèi l'Antiquitat[39]. Lo primièr exemple de cadièra rotlanta o d'una audioprotèsi data del sègle XVII.
Lo progrés de las Tecnologias de l'informacion e de la comunicacion s'espandiguèt al domèni de la compensacion de l'andicap. Coma l'ordinator personal e lo telefòn son omnipresents, d'organizacions developèron de logicials e de material per far los objèctes electrics mai accessibles per las personas andicapadas. L’aument de poténcia dels processors e lor miniaturizacion (protèsis auditivas per exemple) venon trebolar la portada e la natura de las aisinas de luta contre la deficiéncia. Lo World Wide Web Consortium reconeguèt la necessitat de las normas internacionalas per l'accessibilitat del Web pels andicapats e creèt la Web Accessibility Initiative (WAI)[40].
Sociologia de l'andicap[modificar | modificar la font]
Tabla sintetica de la vision istorica e sociala de l'andicap
Demografia e prevaléncia[modificar | modificar la font]
Estimacion mondiala[modificar | modificar la font]
I a près 650 milions de personas andicapadas pel mond segon lo Rapòrt mondial sus l'andicap de l'OMS e de la Banca Mondiala. S'apondèm las familhas largas, son 2 miliards de personas que son concernidas.
En 2004, l'OMS estimèt per una populacion mondiala de 6,5 miliards de personas, près de 100 milions de personas son gravament andicapadas[41].
Las personas andicapadas representan 20 % de las personas mai pauras, dins los païses mai paures; 98 % dels enfants andicapats anan pas l’escòla, 30 % dels enfants de las carrièras son d'enfants andicapats. I a un consens larg d'entre los expèrts dins lo domèni que l'andicap es mai frequent dins los païses en via de desvelopament que dins los païses desvelopats. Lo ligam entre andicap e pauretat fa partit d'un « cercle viciós » ont aquelas construccions s'enfortisson mutualament[42].
[modificar | modificar la font]
Las personas andicapadas riscan mai d’èsser victimas de violéncias e de viòls[43] e an mens d'escasença d’obténer una intervencion de la polícia, una proteccion juridica o de suènhs preventius.
Segon l’Organizacion Internacionala del Trabalh (OIT), lo caumatge dels andicaps atenh 80 % dins fòrça païses[44]. Dos tèrç dels caumaires andicapats assegura qu’amariá trabalhar mas capita pas a trobar un emplec. Los andicapats son tanben e sovent confinats dins d'emplecs pauc qualificats, mal pagats, amb pauc o pas de tota de proteccion sociala e juridica.
Societat e cultura[modificar | modificar la font]
Fòrça òbras descriguèron de personatges andicapats. La literatura constituiguèt un dels principals vectors essencials (amb la tradicion orala) de representacions socialas sus l'andicap. Las representacions varian segon lo tipe de deficiencia de l'eròi. L'erói mitologic grèc Edip que se crebèt los uèlhs n'es un exemple marcant. Se l'andicap es sovent plan present dins las òbras, son sovent de personatges secondaris veire episodics qu'apareisson. L'andicap marquèt tanben lo cinèma e las serias de television. Un exemple notable al cinèma es Freaks, film american de 1932.
Ficcions[modificar | modificar la font]
- Victor Hugo, Nòsta Dauna de París, 1831.
- Victor Hugo, L'Òme que risís, 1869
- Tod Browning, Freaks, 1932
- John Steinbeck, Of Mice and Men, 1937.
- Stefan Zweig, Ungeduld des Herzens, 1939.
- Daniel Keyes, Flowers for Algernon, 1960.
- Barry Levinson, Rain Man, 1988.
- Jaco Van Dormael, Lo ueiten jorn, 1996
- Mark Haddon, The Curious Incident of the Dog in the Night-Time, 2003.
- Paolo Giordano, La solitudine dei numeri primi, 2008.
- Philip Roth, Némésis, 2012.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) European Disabilty Strategy 2010-2020 sur ec.europa.eu, European Commission - Justice, relu le 30 novembre 2013.
- ↑ Faits et chiffres sur le handicap sur www.un.org, relu le 29 novembre 2013.
- ↑ 3,0 et 3,1 (fr)Incapacités et réadaptation - Rapport mondial sur le handicap
- ↑ (fr)[handicap.essec.edu/handicap-definition Qu'est ce que le handicap ?]
- ↑ 5,0, 5,1 et 5,2 (fr)Rapport mondial sur le handicap, Qu’est-ce que le handicap ?, page 4.
- ↑ (en)Health topics - Disabilities: « Disabilities is an umbrella term, covering impairments, activity limitations, and participation restrictions. ».
- ↑ (fr)Thèmes de santé - Handicaps OMS.
- ↑ (fr)Guy Dreano, Guide de l'éducation spécialisée, Dunod, 2002.
- ↑ (fr)Claude Hamonet : LA SUBJECTIVITÉ : la dimension cachée du handicap et de la Réadaptation.
- ↑ La lei francesa de l'11 de febrièr de 2005.
- ↑ (fr)Historique du handicap, williams-france.org
- ↑ (en) Hagberg B, Hagberg G, Olow I, Van Wendt L. « The changing panorama of cerebral palsy in Sweden. VII. Prevalence and origin in the birth year period 1987-90 » Acta Paediatr. 1996, 85 : 954-960
- ↑ (en) Cheikh Isse A. Musse, Imam. Disability: An Islamic Insight, Islamic Council of Victoria, http:// www.icv.org.au/disabilityarticle.shtml
- ↑ (fr)Michel Foucault, La Naissance de la clinique, dans La leçon des hôpitaux, PUF, 1663.
- ↑ (fr)Denis Diderot, Lettre sur les aveugles à l'usage de ceux qui voient, 1749.
- ↑ (fr)Michel Foucault, Histoire de la folie à l'âge classique, Première partie, chapitre III, Gallimard, 1972
- ↑ 17,0, 17,1 et 17,2 {{fr}Istoric sus Chi-Clermont.
- ↑ (en) Lombardo, Paul. Eugenic Sterilization Laws, Eugenics Archive
- ↑ (fr)François Dagot, istoric del concèpte d'andicap, decembre de 2007
- ↑ (ja) « The National Eugenic Law » The 107th law that Japanese Government promulgated in 1940 (国民優生法) 第一条 本法ハ悪質ナル遺伝性疾患ノ素質ヲ有スル者ノ増加ヲ防遏スルト共ニ健全ナル素質ヲ有スル者ノ増加ヲ図リ以テ国民素質ノ向上ヲ期スルコトヲ目的ト ス, Kimura, Jurisprudence in Genetics, http://www.bioethics.jp/licht_genetics.html
- ↑ (en) Hansen's sanitarium were houses of horrors, http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20050128a1.html
- ↑ (fr)André Pichot, La Société pure. De Darwin à Hitler, Flammarion, París, 2000
- ↑ (en) Gunnar Broberg et Nils Roll-Hansen, eds., Eugenics And the Welfare State: Sterilization Policy in Demark, Sweden, Norway, and Finland (Michigan State University Press, 2005)
- ↑ (fr)Olivier R. Grim, Freaks dans Handicap en images, paginas 163-174
- ↑ Pel ans precedent la pujada d’Hitler al poder veire Paul Weidling, (fr)Hygiène raciale et eugénisme médical en Allemagne, 1870-1932, La Découverte, París, 1998
- ↑ Mein Kampf, citat dins (en)« Hitler's debt to America » archive. The Guardian. 6, 2004.
- ↑ (fr) Psychothérapie institutionnelle
- ↑ (fr)« Le Handicap : du XIXena siècle au Modèl:XXe siècle, Origines et histoire du handicap », Fondshs.fr.
- ↑ (fr)Gilles Marchand, Le handicap, enjeu de société, Science humaines, 2005.
- ↑ (fr)Jean-Pierre Marissal, Les conceptions du handicap : du modèle médical au modèle social et réciproquement…, Revue d'éthique et de théologie morale 2009/HS (n°256), 218 pages
- ↑ (fr)Henri-Jacques Stiker, Jean-François Ravaud, Gary L. Albrecht. « L'émergence des (en)disability studies} : état des lieux et perspectives » Sciences sociales et santé, 2001.
- ↑ (fr)Kristeva Julia, Lettre au président de la République sur les citoyens en situation de handicap, à l’usage de tous ceux qui le sont et de ceux qui ne le sont pas, Fayard, 2003 p. 27.
- ↑ (fr)Erich Haider , L’accès des personnes handicapées aux infrastructures et espaces publics, Chambre des régions, groupe politique : SOC
- ↑ (fr)Compensation du handicap : le temps de la solidarité, Rapport d'information n°369 (2001-2002) de M. Paul Blanc, fach al nom de la comission dels afars socials, pausat lo 24 de julhet de 2002
- ↑ (en) A coherent policy for the rahabilitation of people with disabilities, Conseil de l'Europe, 59 pages, 1er janvier 1992.
- ↑ (fr)Antoine Spire, [Handicap, normalité, citoyenneté Handicap, normalité, citoyenneté], www.recit.net
- ↑ (fr)http://www.agefiph.fr/L-Agefiph
- ↑ (fr)Handicap : la technologie change-t-elle la donne ?, Paristechreview.com, 28 septembre 2012.
- ↑ (fr)[Implants et prothèses : une vieille histoire], www.tout-prevoir.gpm.fr, Consultat lo 25 de genièr de 2014.
- ↑ (fr)Internet accessible à tous: bon pour la société, bon pour les affaires, OIT, 11 de març de 2013.
- ↑ "Disease incidence, prevalence and disability". Global Burden of Disease. World Health Organization. 2004. Retrieved August 11, 2012.
- ↑ (fr)Yeo, R. & Moore, K. (2003). Including disabled people in poverty reduction work: "Nothing about us, without us". World Development 31, 571-590.
- ↑ (fr)Maudy Piot, Colloque La violence envers les femmes, le NON des femmes handicapées, 19 juin 2010.
- ↑ (fr)Faits et chiffres sur le handicap, www.ilo.org, consulté le 23 janvier 2014.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Libres generals[modificar | modificar la font]
- (fr)Alexandra Grévin, Droit du handicap et procédures, éditions du Puits Fleuri, (legir en linha)
- (fr)Sylvie Allemand-Baussier, Handicap... Le guide de l'autonomie, éditions La Martinière Jeunesse,
- ==Nòtas e referéncias==
Jacques Costils, Réflexions sur le handicap, éditions Publibook,
- (fr)Claude Hamonet et Marie de Jouvencel, Handicap : des mots pour le dire, des idées pour agir, éditions Connaissances et Savoirs,
- (fr)Cesarina Moresi, Philippe Barraqué, Handicap, un challenge au quotidien, éditions Jouvence,
- (fr)Delphine Siegrist, Oser être femme - Handicap et identité féminine, éditions Desclée de Brouwer,
- (fr)Luc Van Lancker, Accessibilité des sites web - Mise en oeuvre des directives WCAG 1.0, éditions ENI
Libres suls andicaps (fr)[modificar | modificar la font]
- Marc Brzustowski, L’annonce du handicap au grand accidenté, 2001.
- Chantal Lavigne, Handicap et parentalité, Éditions du Ctnerhi, 2004.
- Yves Delaporte, “Les sourds, c'est comme ça“. Ethnologie de la surdimutité. Éditions de la Maison des Sciences de l'Homme, 2002.
- Florence Douguet, Les malades chroniques acteurs de la gestion de leur affection.
- Eve Gardien, L’apprentissage du corps après l’accident, PUG, 302p
- Olilvier Grim, Du monstre à l'enfant : anthropologie et psychanalyse de l'infirmité, Éditions du Ctnerhi, 2000.
- Jean-François Gomez, Déficiences mentales : le devenir adulte. La personne en quête de sens, « Connaissances de la diversité », 2006.
Rapòrts[modificar | modificar la font]
- (fr)Rapòrt mondial sus l'andicap, Unicef, 384 pages, 2011.
Ligamqs extèrnes (fr)[modificar | modificar la font]
- Site del Centre nacional d'expertisa mobilitat de la CNSA
- Article suls mecanismes de proteccion juridica de las personas andicapadas
- ANESM, recomandacions de bonas practicas professionalas
- Site de referéncia d'informacion esportiva consacrat a l'andicap
- Politiques nationales et européennes sur le Handicap Sintèsi e analisi comparada elaborada dins l'encastre del Master Handi, Technologies et Handicap


c: text/html

text:
Guèrra còntra Nabis
La Guèrra còntra Nabis es un conflicte que se debanèt en 195 av. JC. Opausèt la ciutat-estat grèga d'Esparta a una coalicion gropant Roma, la Liga Aquèa, Pergama, Ròdes e Macedònia. S'acabèt per una victòria dei coalizats qu'entraïnèt lo declin definitiu d'Esparta.
Lei causas d'aquela guèrra son eissidas de la politica d'equilibri entre Roma e Macedònia dau rèi espartenc Nabis durant la Segonda Guèrra de Macedònia (200-196 av. JC). D'efèct, per s'assegurar de la neutralitat d'Esparta, lo rèi Felip V de Macedònia li aviá fisat la garda de la vila d'Argòs. Aquò èra una oportunitat per Nabis de restaurar la poissança de sa vila e lo rèi s'èra alora rapidament raprochat dei Romans per obtenir la reconòissença de sa conquista. Pasmens, après la desfacha macedoniana, tornar formar una Esparta poderosa èra contrari ais interés de Roma. En 195 av. JC, lei Romans mandèron donc un ultimatum a Nabis per li ordonar d'abandonar Argòs, çò que foguèt refusat.
Lei Romans, dirigits per Titus Quinctius Flamininus, capitèron aisament de formar una coalicion importanta ambé leis estats ostils au retorn d'Esparta dins lo jòc politic grèc. Premier, lei coalizats assetjèron e conquistèron Argòs. Puei, prenguèron lei ciutats portuàrias espartencas avans d'assetjar dirèctament Esparta. Batut, Nabis deguèt acceptar una patz fòrça dura. Esparta i perdiguèt la quasi totalitat dei vilas encara sota sa dominacion e pagar una importanta indemnitat de guèrra ai Romans. Aquò aguèt per consequéncia d'entraïnar una grèva crisi an Esparta. Tres ans pus tard, Nabis èra assassinat e la vila perdiguèt son independéncia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Isolacion acostica
L'isolacion fonica, o isolacion acostica, permet d'evitar la propagacion del bruch.
Dins un mitan compressible, mai sovent dins l’aire, lo son se propaga jos forma d'una variacion de pression creada per la font sonora. Sola la compression se desplaça e non pas las moleculas d’aire, o sonque d'unes micromètres. Lo son se propaga tanben dins los solids jos forma de vibracions dels atòms nomenadas fonons. Aquí tanben, sola la vibracion se propaga, e non pas los atòms que fan sonque vibrar fòrça fèblament a l'entorn de lor posicion d'equilibri.
Tot bastit e infrastructura o activitat « pòt èsser cadun son torn « atacaire » o « atacat » sul plan acostic; cal donc subretot analisar plan l’environament sonor a l'entorn de la pèça, la proximitat mejancièra e los damatges acostics que poiriá provocar l’expleitacion del bastit qui a a construire al vejaire de la destinacion d'aqueste ». L'isolacion pòt èsser interiora o exteriora. Unes materials (laissas e mòtas de tèrra vegetalizadas) pòdon tanben dins una cèrta mesura absorbar lo bruch e atal lo rebatre pas.
Materials isolants fonics[modificar | modificar la font]
Mai sovent, mai un material es dens, mai es isolant acostic (lei de massa). D'efièchs de pèl e de resonança son a vegadas de prene en compte se lo material es pas rigid (tòla, placa prima, etc).
Los absorbants acostics coma la lana de ròca, la lana de veire, de cambe o de cellulòsa son, dins lo domèni del bastit, sovent designats « isolants fonics » o « isolants acostics » per error (intervenon de fach, coma absorbants o « amortissaires », dins un sistèma massa-ressòrt-massa permetent una bona isolacion acostica de mendre pes).
L'isolacion per l'exterior d'un imòble o d'ostals mejancièrs presenta de plen d'avantatges termics e conomiqcs, mas se las parets o postams son conductors del bruch (ex: malons de beton), un doblatge interior per un isolant fonic pòt èsser necessari per mermar o suprimir la transmission del bruch entre lotjaments vesins, contra la « transmission laterala » per la faciada o un malon unic.
Mesura d'isolacion[modificar | modificar la font]
Existís un indici de mesura pels bruchs aerians (Rw), es a dire lo bruch de carrièras (trafic rotièr) e lo bruch ròsa (autres bruchs aerians), e tanben un indici pels bruchs d'impactes (Lw), que son exprimits en decibèls (dB) (veire Son). Existís tanben de valors C e Ctr que son dè termes d’adaptacion pels bruchs ròse e rotièrs.
Per mesurar l'eficacitat d'isolacion als bruchs d'impacte, se compta mai sovent la diferéncia de dB entre lo materials nud e amb l'isolant (Ln). Mai la diferéncia de Lw es importanta, melhora es l'isolacion. Se compta a vegada amb lo coeficient Ln, que presenta lo bruch demorant après passatge dins l'isolacion: mai aqueste es bas, mens la noisença es granda e melhora es l'isolacion.
L'absorpcion acostica o correccion acostica, qu'es diferenta de l'isolacion fonica, condiciona lo rebat dels sons dins una pèça donada. Es exprimida en alfa sabina. Mai la valor es pròcha de 1, melhora et l'absorpcion. Precisament, es lo rapòrt de la poténcia absorbada per la oténcia incidenta (en W/m²). Per gaireben totes los materials, la valor depend fòrça de la frequéncia sonora estudiada.


text:
Lo luec d'enluec
Estil : Roman
Sector : Literatura
Lenga : Occitan
Annada de parucion : 2016
Creator: Offre, Thierry
Editor : Edition Trabucaire
L’interès d’aquel raconte es tanben la lenga causida per dire lo « pas’nlòc », una lenga enrasigada que, ni mai ni mens que tota autra, a pas res a far dins aquel desèrt d’abans l’òme, d’abans tota paraula : un occitan ipermarselhés pastat d’oralitat e d’invencion, que deu fòrça al grand Victòr Gelu e que dona chuc e muc al nonrés de la vida vidanta, un parlar de quèco exiliat dins lo vuèg immens d’aquel mond del finimond.


text:
Joan de Cantalausa
Joan de Cantalausa o Cantalausa (Bedarius 1925 - Cenhac 2006), de son vertadièr nom Loís Combas, es un autor occitan. Foguèt capelan e tanben professor d'universitat en França, Anglatèrra, e als Estats Units. Poliglòt, escrivan, traductor, grand defensor de la lenga occitana, atentiu a las publicacions per la joventut, una de sas òbras pus famosas es lo Diccionari General Occitan.
Cantalausa es l'autor d'una òbra granda que compren mai de trenta obratges en occitan. L'òbra sieuna pus coneguda es lo Diccionari General Occitan, publicat en 2002, diccionari qu'a mai de 100 000 dintradas e 200 000 definicions e qu'es lo primièr diccionari occitan unilingue, malgrat son aspècte fòrça incomplet qu'es pas encara confòrme amb la lexicografia. Avodèt vint annadas de sa vida per tal de far aqueste diccionari. Foguèt tanben autor del Diccionari Occitan Illustrat de 15 000 mots acompanhats d'una definicion brèva e d'un imatge. Faguèt tanben la traduccion en occitan dels quatre Evangèlis, del Libre de la jungla [1] de Rudyard Kipling, La Bòria de l’animalum de George Orwell e de qualques aventuras d'Asterix.
Lo 13 de mai de 2003, lo Centre d'Agermanament Occitano-Català (CAOC) li faguèt un sopar d'omenatge a Barcelona.
Lo 22 de setembre de 2006 se moriguèt a Cenhac, a ras de Rodés, a 81 ans.
Biografia facha per Carles PONS (trapada a http://s239719240.onlinehome.fr/files/Camins_estiu_2007_i.pdf)[modificar | modificar la font]
Expausat-conferéncia a la 32ena Escòla Occitana d’Estiu
Loís Combas dit “Joan de Cantalausa” nasquèt lo 30 de mai de 1925 a Bedarius dins Erau. Quand a 4 ans, sos parents tornan a Montfranc dins Avairon, país d’origina de la familha mairala, que i van far valer una pichota bòria de tres ectaras. Aviá 13 ans quand son paire moriguèt. Après lo Certificat, deven pensionari al Pichon Seminari de Belmont. Pendent las vacanças, ajudarà la seuna maire e son fraire Emili als trabalhs de la bòria. A jamai oblidat sa joventut, lo trimatge de païsan, las tristas annadas de la guèrra, las condicions de vida modèstas, los sacrificis realizats : tot aquò a fargat sa personalitat per la vida.
En octobre de 1943, dintra al Grand Seminari de Rodés. Puèi, es lo servici militar en Alemanha. A son retorn, serà en 1947, secretari de la Comuna a Montfranc. Retorn al Grand Seminari en 1949. Serà ordenat prèire lo 29 de Junh de 1951 en la Catedrala de Rodés. Nomenat mèstre d’internat al Pichon Seminari de Sant Pèire a Rodés, sa set d’aprendre, d’anar al davant dels autres, lo quitarà pas pus : sejorns en Anglatèrra, licéncia en letras classicas e licéncia d’anglés obtengudas a Tolosa, sejorn al licèu anglés de Chichester en qualitat de professor de francés.
Nomenat curat de la parròquia francesa de Nòva York, rencontra de personalitats del mond politic, artistic e de la societat civila : lo Rus Gromyko, lo Francés Couve de Murville, l’Alemand Von Hildebrand, los Americans Dorothy Day, Martin Luther King, la Francesa Edith Piaf. Escotatz-lo : “Un matin de setmana, a la sacrestia, me cargavi la casubla per dire la messa. Qualqu’un tustèt a la pòrta. Una femnòta ennegresida dintrèt, acompanhada per cinc o sièis domaisèlas pimparèlas e mirgalhadas “Soi Edith Piaf, me diguèt l’ennegresida. M’agradariá que diguèssetz la messa per mon grand amor Marcèl Cerdan”. Prometèri de dire la messa demandada… Ela demorèt una mesada a Nòva York, una mesada trionfala. E tornèt mai d’un còp a la messa.”
Retorn a Rodés ; alara se seguisson los encastres de gropes d’escolans, los camps, los viatges en Itàlia, en Espanha, puèi en 1964 tornar als Estats Units, al Colorado. Altre país que lo marcarà per totjorn, en 1968, al moment d’un viatge d’estudis: Índia.
Tornat a Rodés, ensenha alara l’anglés dins un collègi e assumís tanben la foncion de susvelhant. Es a la debuta de las annadas 1970 que va se revelar la granda aventura de sa vida, son enrabiadura per l’occitan. A 45 ans, se ronça a tot perdut dins l’estudi e l’aparada d’aquesta lenga amb un vam remarcable. Professor d’occitan dins los licèus de Rodés, redigís de manuals pedagogics en occitan, puèi un Diccionari illustrat. Seguiràn nombrosas reviradas, demest las qualas, Los evangèlis (la Bona Novèla) a partir del tèxt grèc original, lo Libre de la Jungla, lo Cantic dels cantics, Las Letras de mon molin, Lo Vièlh òme e la Mar, Reprim de Giono, De Mirgas e d’Òmes de Steinbeck ; en mai de bendas dessenhadas d’Asterix per ne citar que las mai remarcablas.
Cercaire infatigable, li caldrà sièis annadas de trabalhs per capitar en 1989 un libre monumental entitolat A las raices de la lenga nòstra, un estudi de las lengas parladas entre 480 e 1080 de l’èra aquesta. En 2003 publica l’obratge considerat per fòrces coma son obratge màger, lo diccionari General Occitan subre lo qual aviá trabalhat 30 ans : 1022 paginas - 100 000 dintradas - 200 000 definicions, de sinonims, un trentenat de documents. En 2005, publica Tèxtes per l’an 3000 e al delà. En 2006, son darrièr obratge Lenga viva siá 12 000 frasas amb illustracions e activitats pedagogicas. En 2007, doas reedicions (per Cultura d’Òc - Gèli Combes - 71 camin Sant Alòi - 81990 CUNAC) de Un còp èra e Vida privada d’unes animals son estadas enriquidas d’un DVD amb la vòtz de Cantalausa. Vaquí una biografia resumida d’aqueste lingüista fòra de concors que nos a quitats lo 22 de setembre de 2006. Qualques testimoniatges d’òmes que l’an conegut o qu’an trabalhat amb el :
- Clamenç PECH - Dins son libre de jovença Sus los camins de la vida, un libre testament, intellectual e esperital d’aqueste autor prolific, daissa tressusar son esmoguda, sa retenguda, son umilitat malgrat un eretatge tant important o encara sa combativitat. Cita un vèrs de Guilhèm d’Aurenja : “L’espèr es pas necessari per entreprene, capitar es pas necessari per contunhar”. L’abat Combas aguèt paur d’aver vodat tant de temps per res, a sa lenga… La preséncia de son diccionari sus fòrça burèus o tauletas de nuèch, la meteissa enveja capuda de tornar aprene la seuna lenga, generacion aprèp generacion e la volontat persistenta de veire lo mond segon un autre crivèl, l’aurián lèu fach, rassegurat.
- Sèrgi GAIRAL - Darrièr l’òbra i a un òme e quin òme ! Un òme a l’encòp simple e excepcional. La lectura de sas memòrias me confirmèt una de sas qualitats extraordinàrias, sa memòria. Jamai ai legidas de descripcions tan precisas e detalhadas dels paisatges americans o de la vida en Índia. Cossí s’es possible de se remembrar tot aquel vocabulari tocant a las divinitats, a las gents, als vestits, a las costumas… ? Cap d’especialista auriá escrich mièlhs qu’el ! E tot aquò dins un occitan d’una riquesa incresible ; per dire d’avançar mai rapidament abans de se lançar complètament dins l’estudi de l’anglés, memorèt 20 000 mòts e après, agèt pas lo mendre problèma per dintrar dins una lenga que parlava correntament. Descobriguèri sa memòria tan lèu que comencèrem a trabalhar ensems 10 ans fa. Se remembrava quand e ont aviá entendut (o legit) tal mot, tala expression e qual l’aviá emplegada. Ne soi encara a me demandar cossí òm pòt conéisser tan prigondament una lenga. Cal l’aimar fòrt plan, mas aquò sufís pas ; cal èsser qualqu’un a part, çò qu’èra Cantalausa e cal tanben una capacitat de trabalh fòra nòrma. Quant d’oras passèt a cercar, a legir, a espepissar de manuscrits ancians, a passar minuciosament totas las paginas de mantunis diccionaris o d’autres obratges, a prene de notas. Per son Diccionari General Occitan, quand encapèt que sens l’informatica i arribariá pas, trabalhèt pendent 6 ans, gaireben nuèit e jorn e enfin lo publiquèt, conscient que i a viá de mancaments e de causas a melhorar. Contunhèt d’i trabalhar per faiçonar una edicion nòva que se pòt descargar sul site : http://Amourdelire.free.fr/tele.html e que se pòt crompar en CD ROM. Dins son libre de sovença òm se maina qu’es pas totjorn aisit d’èsser tanben òme de glèisa per çò qu’agèt qualques dificultats amb la ierarquia. Un prèire que s’interèssa aitant a l’anglés coma al latin o al grèc… ? Calguèt que s’embordesquèsse per que l’evesque de l’epòca lo daissèsse perseguir sos estudis. Li faguèri remarcar qu’èra mai d’un còp passat prèp de la mòrt. Quand los Alemands manquèron lo fusilhar ambe son fraire, quand manquèt s’asfixiar amb un fornèl de carbon, quand manquèt se negar dins una piscina de Santa Fe, quand passèt còsta d’una sèrp en furor sus un camin de Las Vegas, quand un policièr d’Atlanta se virèt cap a el, lo revolver a la man, quand fotografièt un fòl a Bombay ocupat a matar amb un palfèr totes los que vesiá a son entorn. Foguèt susprés qu’aguèssi remarcat aquò, per çò que per el, èran d’anecdòtas de la vida : tot òme a una fin, accidentala o pas. Parlàvem sovent de Bodon, l’òme mai extraordinari qu’aja encontrat dins sa vida, çò disiá : “A Nòva Iòrc ai encontrat un farramat de mond… Nat òme m’a marcat aitant coma Bodon”. Ieu dirai que l’òme mai extraordinari encontrat dins ma vida es el, Cantalausa.
- Pèire BONNEFOUS, Vicari General a Rodés nos va contar cossí Cantalausa vesiá son espartida : “Quand passarà davant ma pòrta en saquejant la dalha, aquela vièlha femna qu’apelam la mòrt, aurai pas subte ni mai m’anarai pas estremar. Me quilharai tot drech coma un piquet cargat de mos 81 ans e dirai a la vièlha : “T’esperavi pas tant lèu, mas pòdes venir ça que la, lo blat es meissonat, la palhièira es clavada, los libres e los papièrs son plegats. Ai tenguda la rega. Solide que soi pas sens tecas…”. Mas discutarem pas mai… L’ora es l’ora… Anarai a l’ostal. Cargarai las cauças de velors e los solièrs montats. Prendrai la museta, un cunh de pan e un pinton de vin. En passant davant l’estable donarai un còp d’uèlh al tropèl per veire se tot es en règla. Puèi dirai al reveire a totes en quilhant la cana e partirai dapasset pel camin de la comba. Tirarai drech davant ieu, coma se lauravi lo darrièr selhon. Tot en caminant soscarai a la vida : las annadas, las bonas e las meissantas tornaràn passar coma un liuç. E tot d’un còp sens prene garda arribarai al paradís. Quitarai mon capèl coma ai totjorn fach davant lo Bon Dieu. Tossirai un brifon per far veire que soi aquí. Alara lo grand Sant Pèire cridarà d’una vòtz fòrta, coma un brau : “Avèm aicí Cantalausa qu’arriba“. Un fum de mond sortirà de pertot. Tornarai veire mos parents, la familha, los amics e la fèsta tornarà reprene de pus fòrt. Una fèsta que s’acabarà pas jamai.
Testimoniatge d'un amic de Cantalausa (trapat sus http://www.espaci-occitan.com/asso/thread.php?lng=fr&pg=272&fid=5)[modificar | modificar la font]
Amics occitans ! Podètz pas creire coma me fa pena de pensar que Cantalausa es mort.
Era un amic, emai l'aguèsse pas mai vist. Mas aviái correspondut amb el a la debuta de ma retirada. M'ère procurat sa BONA NOVÈLA, per legir los evangèlis en occitan, puòi comprère son 'Diccionari illustrat' e aquestes obratges, onte trobère tant d'ensenhaments, foguèron l'escasença per escambiar quauques letras. M'expliquèt son intencion de completar son diccionari illustrat per ne far lo diccionari tot en lenga d'òc que mancava a nostra cultura : foguèt lo 'Diccionari general' que Cantalausa s'i atissèt pendent quau sap quantes d'ans, un òbra remirabla que cada amorós de nostra lenga ara i pòt anar posar per s'i assadolar de tant de saber... E aquí parle pas de tantes autres libres que Cantalausa a escriches o revirats en lenga nòstra. Espère qu'après que nos a quitats, nos poirem encara provesir de sas òbras coma davant. Coma a emplenat d'a fons sa vida per servir nòstra lenga, Cantalausa! Per aquò, vos o dise encara, ieu lo plòre coma un amic. -- Loís Beaumelle, retirat près de Grenoble, 78 ans, sortit de Castelnou de Les --
Tiralira Cantalausa (Lo Convise Editorial n°56)
Bèl Cantalausa es defuntat. Recapti a la lèsta l'editorial previst uèi per me virar vas la primièra caisseta del convise rodanés del 26 de febrièr 2000 e i retrobar a bèl talh quauquas causas que me frapèron còp sec aquel jorn. Èra a preparar son Diccionari General Occitan e, un còp arribats a nos claure entre las limandas e las taulas cargadas de libres, aquò èra un pauc amusant de nos veire atal pinhats a l'escota del Mèstre.
Loís Combas nasquèt lo 30 de mai de 1925 a Bedarius dins Erau d'un paire roergàs e d'una maire albigesa, crana predestinacion per un diccionari d'occitan central ! 4 ans après, montèt dins l'Avairon. Sos parents èron del monde de la campanha. Coma son paire moriguèt jove, tre sa tretzena annada, lo futur Cantalausa coneguèt totes les trabalhs de la bòria : mólser, tirar lo fems, semenar, far les plonjons… Parlava occitan naturalament mès sabiá pas ges qu'aquò èra una lenga. Aprenguèt a l'escriure a 45 ans solament après qu'aviá ja estudiat l'alemand, l'anglés, l'espanhòl, l'italian, lo francés, le grèc e lo latin.
Après lo seminari a Rodés, foguèt 2 ans en Anglatèrra, en Alemanha tanben… La coneissença d'una civilizacion a travèrs una lenga ajuda que quau sap, çò disiá. Coma caliá per la City of New York un prèire francés que parlèsse plan l'anglés, foguèt un temps lo sol capelan francés de la primièra vila americana, oficialitat poderosa que li bailèt d'escasenças planetàrias : Gromyko que li prepausava la parròquia francesa de Moscó, Couve de Murville, Martin Luther King, Edith Piaf que voliá una messa per son Marcèl Cerdan carit... Encontrèt mai d'un còp la famosa Dorothy Day, mena d'abat Pèire femenin que socalhava l'egoïsme de l'Oncle Sam…
De la familha d'esperit IEO, brave, seriós, amb sa fidelitat occitana segura, Cantalausa m'a daissat una fòrta impression d'obertura e d'espaci que tòrni uèi sentir amb emocion.
Nadal Lafont.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Diccionari General Occitan en pdf
- CD-ROM DICCIONARI GENERAL OCCITAN per crompar
- Diccionari General Occitan en linha, consultacion tradicionala .
- Diccionari General Occitan en linha, aplech de cerca (a la drecha del sit).
- Introduccion, entresenhas, somari... del Diccionari General Occitan en linha.
- Article de la revista Lo lugarn sobre Cantalausa
- Sopar d'omenatge del CAOC
- Literatura : « Fa dètz ans, perdiam Joan de Cantalausa », article a La setmana


text:
Lanas : l'ensenhament bilingüe occitan-francés en dangèr
Los parents d’escolans de la cordèra bilingua francés-occitan de Sent Martin de Senhans dens las Lanas qu’an aviat en linha ua peticion « cordèra bilingua francés/gascon miaçada ». Que demandan un encontre dab lo Rectorat de Bordèu au mei lèu. « Los parents d’escolans de la cordèra bilingua francés-occitan de Sent Martin de Senhans dens las lanas que son chepicós pertocant a la rentrada a viéner e a l’aviéner deu cursus. Purmèr, tà çò qui ei de l’escòla mairau e l’escòla Jules Ferry qui recep los CP/CE1. Las responsas qui estón miadas peu DASEN de las lanas tà la rentrada de 2018 non respèctan pas la convencion de desvolopament signada lo 11 de deceme de 2017 enter lo Rectorat de Bordèu, l’Ofici Public de la Lenga Occitana e la Region NavèraAquitania, e segon nosautes, que meten en dangèr la perennitat de l’ensenhament bilingüe a paritat orària ».
- Publicat dens Éducation


text:
L'economia d'Iraq se caracteriza per una fòrta dependéncia de l'exportacion de petròli e per accentuar un desvolopament dirigit per d'organismes centrals. Abans lo començament de la guèrra contra Iran en setembre de 1980, lo futur de l'economia iraquiana èra brilhant. La produccion de petròli aviá atengut lo nivèl de 3,5 milions de barrils per jorn e las intradas del petròli somavan 21 miliards de dolars en 1979 e 27 miliards de dolars en 1980. Al començament de la guèrra, Iraq aviá acumulat aperaquí 35 miliards de dolars en de resèrvas de devisas.
La guèrra entre Iran e Iraq agotèt las resèrvas de devisas d'Iraq, destrusiguèt la siá economia e daissèt dins lo país un deute extèrne superior a 40 miliards de dolars. Après la fin del conflicte, las exportacions de petròli comencèron de pujar pauc a pauc, mercé al bastiment de nòus oleoductes e a la restauracion de las installacions destruidas.


text:
Diluns, 3.4.2017 03h00
Lo bèu movement sociau de Guaiana, en aquesta prima de 2017, nos dona l’escasença de destriar de noms de país que son similars. Se classan en dos agropaments etimologics qu’an pas ges de relacion: d’un caire lei noms de país liats a Aquitània (en Euròpa) e d’autre caire lei noms de país liats a Guaiana (en America dau Sud).
1. Lei noms de país liats a Aquitània (en Euròpa)
1a. Aquitània
La forma occitana Aquitània es un cultisme (o mot de formacion culta o mot de formacion sabenta). L’occitan l’a pres dirèctament au latin Aquitania sens passar per lei sègles de transformacion fonetica que menan abitualament dau latin a l’occitan.
Lo nom de país Aquitània pòt prene de sens diferents.
— Au començament de l’ocupacion romana, çò qu’apelam Aquitània en occitan modèrne (en latin: Aquitania) designa un país entre lo cors mejan de Garona, lei Pirenèus e l’Ocean Atlantic. Correspònd aperaquí a nòstra Gasconha modèrna e au nòrd dau Bascoat.
— Pus tard, l’Empèri Roman crèa una region ben pus granda, entre Léger e lei Pirenèus, e li dona lo meteis nom: Aquitània (en latin: Aquitania).
— Aquela granda Aquitània s’esperlònga après la casuda de l’Empèri Roman e pendent tota l’Edat Mejana: la podèm apelar Aquitània en occitan modèrne (en latin: Aquitania). Cobrís una granda partida d’Occitània. Pendent certans periòdes de l’Edat Mejana, Aquitània es un reiaume o un ducat.
— Au començament dau sègle XX, lo gramatician Juli Ronjat prepausa de dire aquitan per lo dialècte “gascon”, en referéncia a la primiera region d’Aquitània de l’epòca romana. Aquela proposcion a pas agut de succès.
— Ai sègles XX e XXI, lo nom d’Aquitània (en francés: Aquitaine) designa una region administrativa pus pichona qu’agropa lei departaments de Dordonha, Gironda, lei Lanas, Òlt e Garona e lei Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici (lo nom e l’adjectiu indicant l’origina) es aquitan~aquitana (en francés: aquitain).
1b. La Nòva Aquitània
En 2016, la reforma territoriala crèa una novèla region administrativa qu’a nom la Nòva Aquitània —o en gascon la Nava Aquitània o en lemosin la Nuòva Aquitània— (en francés: la Nouvelle‑Aquitaine).
Lo gentilici es neoaquitan~neoaquitana (en francés: néo‑aquitain).
1c. Guiana
La forma occitana Guiana ven tanben dau latin Aquitania mai, aqueste còp, es un mot de formacion populara, qu’a subit una sèria de transformacions foneticas lentas lòng dei sègles, quand lo latin tardiu deveniá pauc a cha pauc l’occitan. En occitan, la letra u es muda dins Guiana: lo nom se pronóncia tipicament [ˈgjanɔ] ‘ghyà‑nɔ’ en doas sillabas o eventualament [giˈanɔ] ‘ghi‑à‑nɔ’ en tres sillabas.
Lo nom de Guiana a conegut de nuanças de sens.
— Basicament e au sens larg, Guiana (en francés: la Guyenne) es un sinonim de la granda region medievala d’Aquitània que va de Léger ai Pirenèus. Dins l’usatge de l’occitan medievau, aparentament, se disiá totjorn Guiana e non pas Aquitània.
— Guiana (en anglés: Guienne o Guyenne) designa una partida de la granda Guiana qu’intra sota la dominacion dirècta deis anglés pendent l’Edat Mejana. Aquela zòna “anglesa” a de limits variables e instables.
— Pendent l’Ancian Regim, l’administracion dau Reiaume de França manten d’entitats que s’apèlan Guiana (en francés: la Guyenne). 1º Una primiera entitat de l’Ancian Regim es una mena de “granda Guiana” pròcha dei dimensions de la Guiana medievala. 2º Una segonda entitat de l’administracion reiala francesa, pus tardiva e pus pichona, es lo “govèrn de Guiana e Gasconha”.
— Francés Fontan prepausa en 1969 de crear una region “reducha” de Guiana dins lo centre d’Occitània. Compren lo sud de Peiregòrd, Agenés, Albigés, Carcin, Roergue e Gavaudan.
Lo gentilici es guianés~guianesa (en francés: guyennais).
NB — En catalan i a normalament de formas similaras a l’occitan: Guiana e guianès~guianesa. Lo catalan deuriá evitar lei francismes Guiena* e guienès~guienesa*.
2. Lei noms de país liats a Guaiana (en America dau Sud)
1d. Aguiaina
Originàriament, en occitan ancian, Aguiaina es una autra forma per Guiana. Tanben ven dau latin Aquitania. Donc Aguiaina èra un ancian sinonim de la “granda Guiana” medievala qu’anava de Léger ai Pirenèus.
La u es muda dins Aguiaina coma dins Guiana.
Dempuei 1976, de defensors dau peitavin‑santongés prepausan de reactivar aqueste nom ancian de tipe Aguiaina (en peitavin‑santongés: l’Aguiéne; en francés: l’Aguiaine). Mai desenant, li donan lo sens novèu de “domeni lingüistic peitavin‑santongés” que compren Peitau, Aunís, Santonge e la màger part d’Engolmés. Aquela Aguiaina redefinida es un país vesin d’Occitània e exterior a Occitània.
Lo gentilici es aguiainés~aguiainesa (en peitavin‑santongés: aguiénaes; en francés: aguiainais o aguiain).
2a. Guaiana
Dau caire sud‑american, lo tipe Guaiana s’escriu tanben Güaiana amb un trèma facultatiu. Se pronóncia tipicament [gwaˈjanɔ] ‘gwa‑yà‑nɔ’. Ven de la forma espanhòla Guayana, que ven ela meteissa d’una lenga amerindiana locala. A pas lo mendre rapòrt etimologic amb lei noms europèus de tipe “Guiana‑Aguiaina‑Aquitània”.
L’occitan a pas de tradicion fòrta per nomenar aquela region sud‑americana. Lo diccionari de Mistral prepausa una forma unica Guiana ‘Guiano’ per designar a l’encòp nòstra region d’Euròpa e la region d’America, mai aquò pòt entraïnar de confusions. Una melhora solucion, segon lo Conseu de la Lenga Occitana (CLO), es d’apelar la region americana Guaiana en s’inspirant de la majoritat dei lengas romanicas fòrtas: coma en espanhòu Guayana, coma en catalan Guaiana e coma en italian la Guaiana.
Lo sens de Guaiana es doble.
— Au sens larg, Guaiana es una vasta region dau nòrd‑èst de l’America dau Sud que se parteja entre diferents estats: compren una porcion de Veneçuela, tot l’estat de Guyana, tot l’estat de Surinam, tot lo territòri dependent de França apelat “Guaiana” e una porcion de Brasil. En aqueu sens larg podèm dire Guaiana au singular o ben lei/las/li Guaianas au plurau.
— Au sens estrech, Guaiana es un territòri dependent de l’estat francés. Son nom administratiu es Guaiana (en francés: la Guyane). Existís un tèrme sinonim, la Guaiana Francesa (la Guyane Française), qu’a pas la mendre existéncia oficiala. Aqueu territòri se compausa de pòbles fòrça diferenciats e coneis de lengas ben distintas.
Lo capluòc de Guaiana es Caièna (en francés: Cayenne). Guaiana e Caièna an benlèu d’etimologias diferentas.
Lo gentilici es guaianés~guaianesa que s’escriu tanben güaianés~güaianesa (en francés: guyanais).
2b. Guyana
Guyana es lo nom anglés e oficiau d’un estat que fa partida de la granda region dei Guaianas. Per evitar lei confusions, es util de reprene lo nom anglés de Guyana per nomenar aquel estat, tant dins l’usatge occitan coma dins la màger part dei lengas dau Mond.
La pronóncia anglesa de Guyana es [gaɪˈænə] e se pòt occitanizar en [gyˈjanɔ] ‘gu‑yà‑nɔ’.
*
Vaicí un resumit dei correspondéncias entre occitan e francés.
occitan Aquitània
(francés l’Aquitaine
)
occitan la Nòva Aquitània
(francés la Nouvelle-Aquitaine
)
occitan Guiana
(francés la Guyenne
)
occitan Aguiaina
(francés l’Aguiaine
)
occitan Guaiana
(francés la Guyane
)
occitan Guyana
(francés le Guyana
)
Comentaris
4 d'abril 09.01h
#4 Lo dobte es sus l'exactitud de la quita vision de l'Aquitània coma espaci entre Peugue, Garona e Pirenèus. Dos tèxtes antics fan pas una definicion. Es important d'o notar qu'aquela istòria es instrumentalizada per de secessionistas.
Valora aquest comentari: 2
0
3 d'abril 21.16h
#4
(Ai escrich: «la question dei bèlgas antics, sovent classats dins lei "cèltas" de maniera simplista...», vòli dire: segon leis interpretacions culturalas que se son fachas après Cesar. Car es verai que lo quite Cesar separava la Gàllia Celtica e Belgica. En realitat l'apertenéncia culturala dei bèlgas antics es discutida.)
Valora aquest comentari: 1
0
3 d'abril 21.10h
#3 Compreni pas ont es la contradiccion... Ai pas escrich que l'"Aquitània" de Cesar, entre Garona e Pirenèus, èra una entitat administrativa.
Me siáu referit solament ai ponchs de vista successius dei romans sus la nocion d'"Aquitània": disi pas que lei romans descrivián la veritat culturala exacta de l'epòca.
En mai d'aquò, es probable, efectivament, que Cesar aviá una vision inexacta dei culturas de Gàllia. En mai de la question dei nitiobriges, i a tanben la question dei bèlg... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 1
0
3 d'abril 12.20h
"Au començament de l’ocupacion romana, çò qu’apelam Aquitània en occitan modèrne correspònd aperaquí a nòstra Gasconha modèrna e au nòrd dau Bascoat. Pus tard, l’Empèri Roman crèa una region ben pus granda, entre Léger e lei Pirenèus, e li dona lo meteis nom."
Non pas, non.
Es pas segur qu'Aquitània aja pas vertadièrament existit coma entitat administrativa romana entre Garona e Pirenèus.
Un article istoric recent, per exèmple, presenta de descobèrtas arqueologicas ... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 3
0
3 d'abril 08.43h
#1 E Macabru tanben canta :
Desnaturat son li Frances,
65 si del afar Dieu dizo no,
qu’eu sai cum es!
Antiocha, prez e valor
sai plora Guiana e Peitaus.
Dieus lo comte al seu lavador
70 conduga e meta l’arm’en paus,
e sai gart Peitieus e Niort
lo seigner qui resors del vas.
Valora aquest comentari: 4
0
3 d'abril 07.59h
Aguiana (Aguiaina)
Es tanben lo nom d’une bira occitana fabregada entà Cauneille dins lanas 40300
http://www.sudouest.fr/2013/07/06/la-biere-coule-a-flots-1107381-3339.php
Un produch d’ençò nòstre que s’ameritaria de descobrir, segurament de pròmoure.
Valora aquest comentari: 4
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Lo monument mai important de la vila de Fois es lo sieu castèl, visible a granda distància dempuèi fòrça endrechs del nòrd de l’Arièja, per la siá nauta posicion sus una plataforma de ròca calcaria e situat en la confluéncia dels rius Arget e Arièja.
L’ensem arquitectonic actual es format basicament de tres tors, doas cairadas dels sègles XIII e XIV e una redonda del sègle XV, totas amb merlets (dentelhs) e mesuran entre 25 e 35 mètres de nautor e un celh del mur entre tres e quatre mètres. De las tors cairadas, la descobèrta, recep lo nom de “Tor d’Arget” (coma lo riu) e la cobèrta foguèt posteriora perque en actes documentats es nomenada la “Tor Nòva”. De las doas muralhas que dispausèt, la segonda que protegissiá las tors se conserva plan e es tanben acabada amb merlets e es probablament del sègle XIII, coma las barbacanas. La tor redonda, bastida jol mandat de Gaston III Fèbus de Fois e Bearn, semblava mai una residéncia qu’una tor defensiva, a causa de las “comoditats” (calfatge e una capèla entre autras) e la siá disposicion interiora.
La vila de Fois e lo sieu castèl al fons
Lo territòri foguèt poblat en epòcas preistoricas coma demòstran las trobalhas arqueologicas a las caunas dels environs. Tanben avèm constància de populacion d’origina cèlta, romana e visigota, gaireben totjorn coma fortificacions. Se bastiguèt e mai a la ròca un temple consacrat al dieu cèlta Abèli. Mas l’epòca mai importanta foguèt la medievala.
Del primièr castèl feudal creat (pendent la segonda mitat del sègle X) dispausam de paucas referéncias, mas sembla que se basava dins una unica tor, situada en lo ponch mai naut de la cresta e dins d’una sola muralha. Pendent los sègles medievales posteriors, l’ensem foguèt aumentat amb nòvas edificacions e lo perfeccionament de la defensa. Tot l’ensem foguèt bastit sus edificacions anterioras de caracteristicas militaras.
La primièra mencion del castèl es de l’an 987 e avèm una autra de l’an 1002, en lo testament del comte Rogièr de Comenge, “lo Vièlh”, comte de Carcassona, Coserans e Rasés, ont cedissiá lo castèl a lo sieu filh pichon Bernard I Rogièr, qui venguèt lo primièr comte de Fois dètz ans après e eretèt tanben lo comtat de Coserans e una part del Rasés. L’edificacion se bastiguèt près de l’Abadiá de Sant Volusian, un martir crestian del sègle V de granda devocion a la vila. Aquela abadiá foguèt destruida dins lo sègle XVII pendent las guèrras de religion, mas los abitants de la vila rebastiguèron l’abadiá posteriorament.
S’inicièt alavetz un ostal nòble que se convertiriá en un dels mai importants, protagonista de divèrses faches istorics al territòri, coma la Crosada contra los Albigeses, e acabariá fusionat amb la monarquia francesa unes sègles après.
Lo castèl de Fois
L’an 1208, Ermessenda de Castellbò es maridèt amb lo comte Rogièr II Bernat de Fois. L’Ostal de Castellbó possedissiá de dreches politics, judiciales e de militars sus Andòrra, en escambi de proteccion pels andorrans. D’aquela manièra, l’Ostal de Foix obtenguèt aqueles dreches sul principat pirenenc (1), partejats amb l’avescat de la Seu d’Urgell.
L’an 1211, Simon de Montfort ataquèt lo comtat en plena primièra estapa de la Crosada contra los Bons Òmes, en veire la dificultat de conquistar Tolosa. Dempuèi lo sieu campament a Pàmies, los crosats ataquèron pontualament la vila de Fois, sens arribar a la conquistar, ni tampauc lo castèl, mas la destruccion patida pels comtats vesins afectèron indirèctament lo comtat de Fois.
Per començar, lo castèl foguèt nomenat coma gatge dempuèi l’an 1214 fins al 1218 e amb lo drech d’usatge per Simon de Montfort en las siás campanhas militaras. Qualques castèls occitans foguèsson gatge per s’assegurar la siá fidelitat a la Crosada contra los Bons Òmes e la persecucion dels “erètges” per la noblesa occitana.
Posteriorament, amb lo tractat de Meaux-Paris de l’an 1229, la noblesa occitana se sometiá mejançant vassalatge a la monarquia francesa e perdiá la siá sobeiranetat practica. Aquel tractat afectèt l’integritat del comtat, que perdèt la siá part orientala e lo meteis castèl foguèt ocupat pel rei de França pendent cinc ans.
Vistas las consequéncias, quand tornèt la revòlta nauament l’an 1242 e s’inicièt una segonda fasa de la Crosada, lo comtat de Fois decidiguèt pas ajudar als revoltats, jol govèrn del comte Rogièr IV. Mas contràriament, a la revòlta de 1272, lo comtat s’opausèt inicialament a una nòva aucupacion reiala, mas las dimensions de l’armada del rei Philippe III obliguèt lo comte de Fois, Rogièr Bernat III, a repensar la siá posicion, malgrat lo reforçament de la defensa de la vila e lo castèl. Mas lo monarca francés utilizèt aquela submission per empresonar al comte a Carcassona e ocupar militarament lo comtat fins l’an 1285.
La Tor Redonda del castèl de Fois
Après d’aqueles trebucs, lo castèl se beneficièt d’una restauracion prigonda pendent la primièra mitat del sègle XIV. Dins aquel sègle destaca la figura del comte Gaston III Fèbus. A causa de la guèrra contra l’Ostal d’Armanhac pel contraròtle del Bearn, Gaston ganhèt la batalha de Launac l’an 1362, empresonèt fòrça membres de las familhas nòblas enemigas dins lo meteis castèl e demandèt de grands rescats, qu’enriquiguèron lo comtat de Fois, e foguèron emplegats per la reconstruccion del castèl. Per los sieus vassalhs, Gaston Fèbus foguèt un grand comte que melhorèt pendent lo sieu mandat la situacion del comtat.
Mas l’aument dels territòris jos la jurisdiccion de l’Ostal de Fois provoquèt que l’ostal comtal comencèsse a abandonar lo castèl e la vila, e partiguèsse per viure abitualament a endrechs e castèls mai plan situats e comòdes coma lo castèl de Masères.
A causa de la siá complicada ubicacion, lo castèl foguèt solament conquistat un unic còp amb batalha e foguèt a causa d’una disputa entre doas brancas del meteis Ostal de Fois l’an 1486 e mercés a unas traïsons dins d’un meteis partit.
Malgrat la pèrda de la siá condicion de castèl comtal, la fortificacion foguèt pas abandonada e s’utilizèt per autras foncions, en evitant aital una despoblacion total que l’auriá enfonsat o destinat a servir de peirièra per las bastissas de la vila. Entre aquelas foncions, foguèt la sedença oficiala dels governadors del País de Fois (qu’èran recebuts amb grandas ceremònias dins lo castèl quand iniciavan lo sieu mandat), lo depaus de l’archiu comtal o coma casèrna. Mas pas s’atenguèt que dintrèsse en un progressiu deteriorament.
L’Ostal de Fois accediguèt al tròn de Navarra l’an 1479 e posteriorament, a fins del sègle XVI, lo comte Henri venguèt rei de França (Henri IV), en plenas luchas entre catolics e protestants. Aital se realizèt l’absorcion del comtat per la monarquia francesa. Lo castèl venguèt necessari coma fortificacion pendent aquelas luchas religiosas.
A mitats del sègle XVII jol reinatge de Louis XIII de França, lo Cardenal Richelieu comandèt la demolicion de fòrça castèls al territòri amb la desencusa del còst de los manténer e qu’avián perdut lo sieu caractèr estrategic. Mas benlèu tanben perque se poguèsson pas refugiar perseguits dins las totjorn rebèlas tèrras occitanas. Lo castèl de Fois dintrèt en aquela lista, mas jamai pas foguèt desrocat, benlèu per l’esclatament de la Guèrra dels Trenta Ans qu’afrontèt França e Castelha, e autregèt nauament un caractèr estrategic al castèl.
Scèna de la vida de Sant Volusian
Acabat lo conflicte (1659), lo castèl subrevisquèt e pendent lo sègle XVIII comencèt la siá utilizacion coma preson permanenta, jos jurisdiccion del govèrn del Departament de l’Arièja a comptar de la Revolucion Francesa. Mas, e mai que se realizèron d’òbras per adaptar l’ensem a la siá nòva foncion (basicament a “la Tor d ’Arget”), per exemple amb rèishas a las duberturas e pòrtas mai solidas, las condicions de vida dels preses èran lamentables, e lotjava totjorn mai de presoèrs dels possibles segon la capacitat.
La creacion d’una preson mai adaptada a la vila a mitats del sègle XIX, daissèt sens foncions nauament lo castèl, e mai que aguèt d’assages coma la creacion d’un centre per pauras. L’interès pel patrimòni medieval a fins del sègle XIX, atenguèt que lo castèl foguèsse declarat Monument Istoric e s’iniciès una restauracion amb un amic de Viollet-le-Duc (2), Paul Boeswillwald. Lo castèl actual es la resultada d’aquela restauracion, benlèu fòrça desparièr de l’original.
Dempuèi l’an 1930 es la sedença del Musèu Departamental de l’Arièja, que recuèlh objèctes de totes los periòdes istorics, dempuèi la Preistòria en passant per l’Edat Mejana en prigondor. Son previstas òbras importantas de remodelament del castèl e lo sieu entorn per l’an 2019.
(1) Quand l’Ostal de Foix se jonguèt amb la monarquia francesa, aqueles dreches passèron al rei de França, e quand se proclamèt la Republica, al President.
(2) Viollet-le-Duc foguèt un arquitècte restaurador de fòrça bastissas istoricas a França pendent lo sègle XIX per òrdre del govèrn. Qualques restauracions foguèron criticadas per pas manténer lo dessenh ni las estructuras originales.


text:
530
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 530 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Après quatre ans de guèrra sensa resultat, lo rèi Kavadh Ièr (488-496 e 499-531) mobilizèt una importanta armada per conquistar la vila fortalesa de Dara. Dins aquò, sei fòrças foguèron durament batudas per aquelei dau generau Belisari. De mai, lei Romans aprofichèron son succès per avançar en direccion de Nisibis.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Baresmanas, generau sassanida.
- Perozes, generau sassanida.


text:
Dimars, 24 de genièr de 2017, 03h00 Espòrt
Imatge: En partida amicala, a Blanhac, lo Tolosa Olimpic suspren los Dragons catalans (22-6)
© Dragons Catalans
Una Copa sens suspresa
Dòna Copa causiguèt ongan de respectar la ierarquia pel debanament dels 1/8ns de Copa.
Atal, al Molin, lo cap de fila del campionat, lo FC Lesinhan, eliminèt los detentors del trofèu: los jogaires de Sant Estève XIII Catalan (20-12).
A Carcassona, los Canaris afrontèron una valenta, dinamica e entrepreneira formacion avinhonenca: calguèt tres ensages a l’ora de jòc per faire plegar las volontats provençalas: 34-14.
La tresena confrontacion entre formacions d’Elèit 1 virèt a l’avantatge d’Albi suls Bròncos de Tolosa: 39-12.
Vilanòva s’anèt qualificar a Selon (DN1): 52-6 e Sent Gaudenç a Carpentràs (Elèit 2): 30-14.
Sus sa pelena, Vilafranca de Roergue eliminèt Ferrals de Corbièras 30-10 dins lo rescontre entre esquipas d’Elèit 2. Baò l’emportèt a Pujòls (DN1): 48-20.
La partida entre Palau e Limós foguèt anullada en rason de las condicions atmosfericas.
Tolosa es prèst
Dissabte, a Blanhac, lo Tolosa Olimpic (Championship) recebiá los Dragons catalans (Super-Liga). Los locals, mai en camba, l’emportèron 22-6 suls Dragons qu’expliquèron lèu-lèu que l’objectiu èra d’èsser prèstes per la recepcion de Warrington lo 11 de febrièr a Brutus.
Los Dragons reçaupràn los campions de Superliga Wigan aqueste dissabte 28 de genièr a Brutus, a 5 oras del vèspre, dins una partida amistosa.
Mai fòrt que Carnaval!
En Elèit 1, aquesta dimenjada represa del campionat amb a l’aficha: un rescontre dissabte entre Dragonets e Bròncos a Sant Estève; puèi, dimenge: Lesinhan-Albi, Sent Gaudenç-Palau, Avinhon-Vilanòva e, a l’Agulha, un novèl episòdi de las aventuras entre vesins, quicòm de tan fòrt coma los torns de la Plaça de la Republica per las fecas: una partida entre lo campion Limós e los vesins-fraires enemics de l’AS Carcassona.
Alan Roch


text:
Jallaucourt
Jallaucourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait initialement Del évêché de Mètz, i aguèt de contunh donat en fief al senhor de Oriocourt, a la familha Besange fins en 1359.
- La distincion #èsser de contunh venduda als Ducs de Lorraine #que #venir un franc-alleu, al sire de Craincourt, als Rutaut, als Gournay, als Jallaucourt, als Greische. La distincion dépendait del marquisat de Pont-a-Monsó[1].
- La distincion #venir Francesa en 1766, en lo moment de la Annexion del Duché de Lorraine pel Reialme de França.
- Dépendait initialement de l'évêché de Metz, puis fut donnée en fief au seigneur d'Oriocourt, à la famille Besange jusqu'en 1359.
- La seigneurie fut ensuite vendue aux Ducs de Lorraine dont elle devint un franc-alleu, au sire de Craincourt, aux Rutaut, aux Gournay, aux Jallaucourt, aux Greische. La seigneurie dépendait du marquisat de Pont-à-Mousson[2].
- La seigneurie devint Française en 1766, lors de l'Annexion du Duché de Lorraine par le Royaume de France.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ detla%20d%C3%n'A9partement%20de%20la%20Meurthe&pg=PAN73#v=onepage&q&f=false Diccionari topographique del departament de la Meurthe, p73. - Henri Lepage 1861
- ↑ Dictionnaire topographique du département de la Meurthe, p73. - Henri Lepage 1861


text:
Utilizaire:Gaby~ocwiki
Adishatz, m'apèri Gabrièu Balloux, sui bordalés mès actualament damòri a Nancy per los estudis. Sui membre de l'IEO, ; escrivi quauques poèmes en gascon ; sui redactor deu Sarmonèir e collaborator deu Jornalet.
Sui estudiant en cinquièma annada de sciéncias de l'environament, dens lo domène de l'agrò-ecologia, especialista en botanica.
M'interèssi a la Gironda e utilisi un paraulís de tipe garonés. Aimarí que se botèssi au punt una nòrma de gascon septentrionau.
- Site : [1]
.
.


text:
Delivery to 24 countries is now much cheaper. Click here to learn about new shipping fees to your country.
KPR foguèt creat oficialament en 2000 en Eslovaquia en Euròpa; pasmens, fornissèm de granas e plantas del mond entièr dempuèi 1998
Nòstre objectiu principal se centra sul fach d’amassar los jardinièrs del mond entièr, amb tota mena d’interès, pr’amor de crear una granda basa de donadas de granas e plantas (Banca de Granas e de Plantas de KPR) del mond entièr.
Actualament, avèm 6 filialas principalas (Eslovaquia, Chequia, Australia, India, Tailàndia, Africa del sud e Tanzania) e mai de 400 collaboradors e amassaires de granas dins lo mond entièr.
Uèi sèm capables de reculhir e de fornir mai de 10.000 espécias de plantas del mond entièr .
Se sètz a cercar quicòm en particular, sètz al bon endrech! A mai s’avèm pas encara totas las plantas del mond dins nòstra colleccion, sèm a far créisser nòstras possessions constantament jorn aprèp jorn, pas aprèp pas, grana aprèp grana, planta aprèp planta. Pensam que pro lèu serem capables d’o fornir (gaireben) tot!
Son en venda mai de 10 000 granas e plantas del mond entièr - palmièrs, cicadas, arbustes e arbres exotics e resistents al freg, suculentas, carnivòras, annualas, vivaças, graminèas ornamentalas, legums, etc.


text:
Lo burèu de l’Ofici public de la lenga occitana, atal coma son Director e l’ensemble de l’equipa tecnica tenon a exprimir lor tristesa en seguida del decès d’Hélène Bernard.
Inspectritz generala de l’administracion de l’Educacion nacionala e de la recèrca, Hélène Bernard foguèt rectritz de l’acadèmia de Tolosa, cancelièra de las Universitats de julhet de 2013 a febrièr de 2018 e vice-Presidenta, dempuèi sa creacion fins a febrièr de 2018, de l’Ofici public de la lenga occitana.
Anciana escolana de l’Escòla nacionala d’administracion, ocupèt tot al long de sa carrièra professionala de responsabilitats eminentas al ministèri de l’Educacion nacionala e al ministèri de l’Interior. Foguèt tanben Directritz generala adjunta de la Region Ròse-Alps.
L’Ofici public de la lenga occitana ten a rendre omenatge al volontarisme d’Hélène Bernard e a sa determinacion qu’exercèt tot particularament en favor de la transmission de la lenga occitana alprèp de las mai joves generacions. S’impliquèt notadament sus l’elaboracion del quadre partenarial pel desvolopament e l’estructuracion de l’ensenhament de l’occitan conclusit lo 26 de genièr de 2017 entre lo ministèri de l’Educacion nacionala, las Regions Novèla-Aquitània e Occitània e l’Ofici public de la lenga occitana.
L’Ofici public de la lenga occitana adreiça sa mai sincèras condoléncias a sos pròches e a sa familha.


text:
Dijòus, 17 de mai de 2018, 03h00 Internacional,Politica,Societat
Lo 12 de decembre passat dins la nuèch, arrestèron l’activista negre Rakem Balogun a son domicili de Dallas (Estats Units) per sos comentaris publicats sus Facebook que criticavan la polícia estatsunidenca. Ara ven de sortir de preson, e los jornalistas de The Guardian an parlat amb el.
A passat cinc meses encarcerat sens caucion mentre que los procuraires ensajavan de trobar un biais de justificar sa detencion, quitament en l’acusant de possession d’armas o d’èsser una menaça per las fòrças de seguretat. “Es la tirania perfiècha”, çò ditz. “Ai pas res fach d’illegal que justifique la susvelhança, ai pas fach cap de damatge a degun ni menaçat qui que siá”. Balogun es informatician, a 34 ans e un enfant. Durant lo sojorn passat en preson a perdut son ostal. Quand l’arrestèron, trabalhava dins una societat d'informatica.
Segon lo jornal britanic, Balogun seriá la primièra persona perseguida en justícia sus un programa secret dels Estats Units per susvelhar los diches “extremistas de l’identitat negra”. D'efièch, un rapòrt de l’Unitat d’Analisi del Terrorisme Interior de l’FBI, que ne foguèron assabentats los mèdias, parlava d’una “resurgéncia de l’activitat criminala violenta amb de motivacions ideologicas” a causa de las “percepcions de la brutalitat policièra” de part dels afroamericans.
Los messatges pels quals l’arrestèron èran justament d’eslogans sortits de manifestacions de la comunautat afroamericana contra la brutalitat policièra.
Balogun diguèt als jutges qu’aviá publicat aqueles messatges sus Facebook quand se desbondava, enferonit pels famoses afars de policièrs qu’als Estats Units avián tuat d’òmes e de femnas negras innocentas; podiá pas pus temporir lo tractament que ne fasián los mèdias en justificant aqueles murtres.
Ne podètz trobar mai d’informacion sus The Guardian.
#4 Vertat. A tau punt que dauvuas familhas e tremeishen péger que tot a l’idea d’un gendre o d’ua nòra atèa. Mes bon, en generau los atèus no’s hèn pas secutar o tirar per carrèras, e dab los "agnostics" e "indiferents" que hèn un grop demografic en aumentacion, dab un debat public anant e sanitós e un ahoalh de pòrtavotz tà l’ateisme militant o tà la laïcitat.
—
Los negues n’ei pas parièr. Cada setmana au mei baish, ua persona nega innocenta e desarmada qu’ei arres... Legir mai
#2 Per anar en democracia estatuniana, cal anar blanc e cresent. L'ateïsme tanplan es fòrça plan percebut, e pas gaire acceptat. Es un país dominats per de maròls destimborlats e aganits de moneda. E dire que servís de modèl obligat a tota la planèta ! Quina mala passa…
#1 Los Estats Units son una democracia basta qu'òm siague blanc. Tan coma França es una democracia basta qu'òm siague aparisenquit. Per venir aparisenquit sufis de prene l'accent parisenc e de se convertir a la mentalitat parisencassa. Per venir blanc, coma o-vòl implicitament la democracia americana, aquò sembla fòrça mai complicat. Resistar!
#1 Òc-ben òc, mes qu’ei enqüèra ua democracia de blancs, peus blancs.
Véder tanben https://www.huffingtonpost.com/entry/white-people-calling-cops-on-people-of-color_us_5af5d573e4b032b10bfa7036?section=us_black-voices …
Los Estats Units, es pas la mai granda democracia del mond?


text:
Egalitat sociala
Lo principe d'egalitat qu'aparéis al cap de las declaracions dels dreches de l'òme (declaration universala dels drechs de l'òme de 1948) a dos aspèctes màgers:
- l'egalitat civila, es a dire l'egalité al respècte de la loi ;
- l'egalité sociala, es a dire la recerca de l'egalitat dels drechs socials.
Somari
Dificultat d'una definicion[modificar | modificar la font]
D'en primièr, segon la distinccion facha per Aristòtel, l'egalitat consistís en la distinccion justa de las parts al rspècte d'un critèri (egalita proporcionala) o a l'egalitat matematica pura.
Mas la multiplicitat dels objèctes (individus e situacions ) que s'aplica fal lo concèpte d'« egalitat sociala » tan diversificat e multifòrma que los objèctes concernits. Amb l'impossibilitat d'una definition teorica simpla, lo concèpte a mai de pertinéncia dins l'encastre pragmatic d'una evaluacion de menar segon diferents axes:
- geografic: l'egalitat sociala se pòt concebre sens referéncia a un territòri, a una societat umana, a l'existéncia de ligams de solidaritat o de responsabilitat? [1]
- temporal: l'egalitat sociala s'aprecia dins l'instant o se deu projectat dins l'avenir? A unsens lo concèpte d'egalitat intergeneracionala? (vejatz los principes de desvelopament sostenable) ;
- juridic: condusís pas l'egalitat sociala, fondada pels principis necessaris e formals del Drech, lèu a las perlongar e las passar al benefici de l'examèn de la garantida et de l'exercici dels drechs reals ?
- politica: l'egalitat sociala en democracia supausa lo drech de vòte, la libertat d'expression, mas tanben la possibilitat efectiva de dispausar de l'informacion e del liure exercici d'aqueles drechs. Que n'es de l'accés a l'educacion, als sonhs, e la cultura? Las societats tancada a aque vejaire son de societats inegalitàrias;
- economic: son necesssaris l'egalitat de ressorças, l'egalitarisme estrict per garantir la Justícia sociala? Existís un minim de prene en compte en dejós que la dignitat, lo meriti o le potencial de las personas es pas conegut? Quitament per de mond aquela egalitat es un ideal impossible, s'existís pas d'egalitat de las condicions, se cal contentar de l'egalitat de las escasenças?
- antropologic: Ronald Dworkin - dins son experiéncia amb los coquilhatges - arriba a la concluson que lo principi normatiu d'aténher es la « consideracion egala de cada persona ».
[modificar | modificar la font]
Platon e la Ciutat Ideala[modificar | modificar la font]
La reflexion sus la justícia dins l'alma e dins la politica es al centre de tota la filosofia de Platon. Lo pretzfach vertadièr del filosòf es de cercar quinas leis deurián èsser donadas a la Ciutat per la fa conforma a la justícia. Segon Henri Denis [2] : « L'òme es subjècte a l'error e -dins mai d'una menas- las imperfeccions son introduchas dins l'organizacion sociala: l'autoritat foguèt mal exercida, l'esperit d'indisciplina se desvelopèt e subretot a causa de l'entorn funèst de la mar lo comerci nasquèt e provoquèt dins las almes una disposicion a se dedire de contunh e a èsser de mala fe [3]. (...) Platon insistís sus la necessitat d'establir l'egalitat de las fortunas; s'existís una classa de non possedants, seràn un font perpetuala de revolucion. (...) cal abandonar l'esper de reformar una Ciutat ont regne l'inegalitat de las ricquesas. » « La tòca essenciala segon Platon [4] es d'establir l'amistat entre totes los ciutadans de la Ciutat. Lo mejan vertadièr, es la comunautat absoluda dels bens, de las femnas e dels enfants, car -entre amics- tot es comun.(...) » Mas lo filosòf apond qu'« aquel programa es de segur tròp ambiciós e que li cal prepausar d'autras solucions, sens dobte mens perfèctas mas mai aisidas de realizar.» « Aquel mejan mai accessible [5] es d'instaurar l'amistat entre los ciutadans, es de lor atribuir a totes de proprietats egalas e de los obligar totes a menar una vida identicament frugala [6]. (...) E coma es possible malgrat tot que d'inegalitats s'introduscan, caldrà instaurar una fiscalitat que tendrà cap a restablir l'egalitat economica e per quin biais que sià, del moment qu'una familha gaudirà d'una fortuna superiora al quadruple de la valor del "lòt de familha", se li serà confiscat lo demai [7] . »
[modificar | modificar la font]
L'utilitarisme de Jeremy Bentham considèra que per aténher l'egalitat sociala ja la cal poder mesurar: La mesura de l'utilitat permet de quantificar lo nivel de Ben èsser. Aquela mesura dona mai d'un avantatges :
- possibilitat de prene de decisions radionalas
- creacion d'un escapalon de mesura de l'estat social d'una societat
- possibilita de trobar la societat qu'acòrda lo « bonaür mai grand per un nombre mai grand »
Los problèmas d'aquela teoria son:
- l'egalité sociala es redusida a l'utilitat alara que lo bonaür pareis èsser una nocion dificilament definissabla d'esperela
- la proprietat privada e lo mercat son censats èsser capables de generar de riquesa e d'assegurar l'allocacion eficaça dels bens.
[modificar | modificar la font]
Per la Glèisa Catolica, l’egala dignitat de totes los òmes a una valor absoluda, fondada dins l’egalitat fondamentala de totes los òmes debans Dieu: « Dieu ne fa accepcion de degun » (Ac 10, 34; Rm 2, 11 ; Ga 2, 6; Ep 6, 9)


text:
Catorze aranesi deth VIELHA SWIM TEAM participèren eth dimenge, 10 de junh, ena setau edicion dera pròva d’aigües dubèrtes MARNATON eDreams by VW California de Begur, qu’amassèc 836 nedadors.
Dètz nedadors deth VIELHA SWIM TEAM participèren ena MARNATON Kids, destinades a mainatges de 5 a 13 ans e qu’arribaue ara quatau edicion, e eth dia abans, se hec era pròva de relèus 4×1000, qu’amassèc 20 equipes, a on eth VIELHA SWIM TEAM tanben participèc damb quate nedadors.
RESULTATS DEL VIELHA SWIM TEAM:
Categoria Gòbits 50m:
– 1èr. Eric Barbeitos
Categoria Escorpores 100m:
– 1èr. Aner Serrano
– 2au. Èlia Boya
– 3au. Aina Ariño
Categoria Barracudes 200m:
– 1èr. Bertrand Sirat
– 2au. Berta Ariño
– 3au. Ari Boya
Relèus Absoluts Femenin 4×1000:
– 2aus. Jana Ros- Aone Landa- Mireia Suesta- Montse Cuixart
Era MARNATON eDreams by VW California de Begur forme part dera VIIau Copa MARNATON eDreams by VW California, que s’inaugurèc aguesta sason damb era pròva de Barcelona. Dempús de Begur, encara demoraràn dues pròves mès dera Copa. Per un costat, era de Sant Feliu de Guíxols, eth 30 de junh, qu’arribe ara setau edicion. E era de Cadaqués, eth 15 de seteme, qu’enguan arribe ara onzau edicion.
MARNATON ei ua empresa especializada ena organizacion d’eveniments de natacion en aigües dubèrtes. Des deth 2008 eth sòn objectiu ei popularizar era natacion de longa distància en tot prestar ua especiau atencion ara seguretat, er entorn e er ambient familhau atau coma potenciar ua vida mès saludable e eth respècte peth medi ambient. Es patrocinadors de referéncia dera pròva son eDreams, qu’ei era agéncia de viatges online cap en Euròpa, e VW California.
Vielha, 11 de junh de 2018
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan
Fotos: Vielha Swim Team


text:
Hœnheim
Hönheim en alemannisch ( Hœnheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hoenheim Se situa a Unitat|5|km}} al nòrd de Estrasborg. Las municipalitats vesinas de Hoenheim son (del Nòrd al Sud) : Reichstett (costat de Mundolsheim), Souffelweyersheim (costat de Mundolsheim), Niederhausbergen (costat de Mundolsheim), La Wantzenau (costat de Brumath), Estrasborg (quartièr de la Robertsau), Bischheim, Schiltigheim. Al mièg del banc communal se tròban una enclave de Bischheim e una enclave de Schiltigheim. Hoenheim Fa partida de la Comunitat urbana d'Estrasburg (COS).
Hoenheim A situat sul riu lo Ill e lo Canal de la Marna al Rhin.
Lo centre istoric se situa sus una déclivité, en partint d'un scenari a Unitat|143.76|m {{}} e donadora sul ried del Ill situat a Unitat|135|m {{}} en mièja. Hoenheim Deu lo sieu nom a aquel centre istoric, perque la primièra mencion indican Hohenheim, d'una autra manièra dicha "abitança sus las nautors".
Hoenheim se situe à 5 km au nord de Strasbourg. Les communes voisines de Hoenheim sont (du Nord au Sud) : Reichstett (canton de Mundolsheim), Souffelweyersheim (canton de Mundolsheim), Niederhausbergen (canton de Mundolsheim), La Wantzenau (canton de Brumath), Strasbourg (quartier de la Robertsau), Bischheim, Schiltigheim. Au milieu du banc communal se trouvent une enclave de Bischheim et une enclave de Schiltigheim. Hoenheim fait partie de la Communauté urbaine de Strasbourg (CUS).
Hoenheim est situé sur la rivière l'Ill et le Canal de la Marne au Rhin.
Le centre historique se situe sur une déclivité, partant d'un plateau à 143,76 m et donnant sur le ried de l'Ill situé à 135 m en moyenne. Hoenheim doit son nom à ce centre historique, car les premières mention indiquent Hohenheim, autrement dit "domicile sur les hauteurs".
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
País Nòstre
País Nòstre es una associacion segon la lei de 1901, que sa tòca es de desvolopar una pensada politica en Occitània; son president e fondador n'es Joan Pèire Laval.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2009, l'associacion se questiona per poder separar sas doas activitats, d'un latz l'activitat ciutadana e de l'autre l'activitat de preséncia politica a las eleccions.
Aquel meteis an, País Nòstre a començat un trabalh politic ciutadan sus Tolosa, aprèp lo Bas Lengadòc.
País Nòstre se presentèt a las eleccions mantes còps en Lengadòc (a Narbona e a Besièrs), e tanben a las eleccions regionalas de 2002.