text:
dijous, 26 de juny de 2008
mmmm, de cerièiras!
LaMarieta e ieu
I- La Marieta fa çò que vòl amb son còs: lo cap
Tot comencèt lo dijòus al concèrt Rasims de Luna a Montpelhièr. Un concèrt genial. Se regalam. La Marieta a lo papièr del programa. Ieu tanben l'ai, mas ieu l'ai dins ma saca, e ela l'a a la man. La BelaValenta li pren d'un costat, ieu li preni de l'autre. Darrièra cançon, li preni lo papièr per veire lo tít
E quand se lèva, se gratussa lo front.
Aquesta colhassa s'es fotut un còp a la cadièra de davant. Francament, cal èsser un pauc colhona per, quand ramassas kikòm de pel sòl, te fotre un còp amb la cadièra de davant. E aquí comencèt l'escacalàs. Es una tortura granda de s'agantar una escacalassada quand siás a un concert a l'opera comedia. Risiái. Mas en si len ci. Èri mòrta de rire. E aquesta colhona de Marieta de me veire rire, comencèt de rire. Avèm totes viscut akò... un escacalàs que te cal conténer perque es pas lo moment ni lo luòc per rire (una messa, un enterrament, un discors eça). Alara ieu fasiái que l'agachavi pas mas la “sentissiái” rire. Me mossegavi los dets, me pessugavi lo nas, de tot per pas daissar escapar lo rire... Alara, lector, se un jorn aquò t'arriba, que un son t'escapa, segon lo son, fai que t'escanas, qu'esternudas o que tosisses. Quand lo monde se reviran per t'agachar, akò marcha!
II- La Marieta fa çò que vòl amb son còs: lo det
Loguèrem un ostal a Felinas dins lo Menerbés (vos ne parlarai). Es un vilatge agradiu, e coma totes los vilatges occitans dignes d'aqueste nom, i a de bancs pels vièlhs e pels amoroses. Sabètz aquestes bancs vièlhs vèrds amb de traucs perque l'aiga s'i tanque pas? E ben, la Marieta, sembla que s'emmerdava pendent que fasiái lo penequet, que s'amusèt a botar sos dets dins los traucs. Te meti, te sortissi, in out in out in out, un dakòs erotic, es en manca akesta pichòta. Fins que un det li demorèt blokat dins un trauc.
oaf oaf oaf
III- Sèm blondas
Vesèm suls panèus “Curiosité de LAUriole” i nosautras sèm curiosas e voliam veire la causa. Mas sabiam pas brica de qué se trachava. Seguissèm los panèus, en agachant tot per la veire aquesta puta de curiositat. Seguissèm los panèus , seguissèm los panèus, avèm un pauc l'impression de virar en redond, mas tiram. Pueì arribam finalament al punt de depart. “Mas macarèl! Se trufan de la toristalha dins aqueste país!
L'endeman, l'Enriqueta, que vos ne tornarai parlar, nos ditz “OOOOOOOOO (lo lop), e i sètz anadas a Menerba? Ooooooooo, alara, avètz vista la Curiositat de Lauriole”.
- Ben non justament, la voliam veire mas l'avèm pas vista
- E ben, vos cal seguir los panèus
- Ben òc, o faguèrem , mas ont es?
- E ben, sus la rota, pardina!
- Mas ONT?
- E cossí o sabèm?
- E ben, la curiositat, es un efièch d'optic, sembla que monta, que i a una còsta, mas non, davala. Se metes lo punt mòrt a la veitura, e ben la veitura monta sola. Perque de fach davala.
Es complicat de compréner, oi?
Doncas, i tornèrem.
A cada còsta o sembla còsta, frenavi, punt mòrt, e la veitura davalava. S'arrestàvem a cada còsta. Urosament que i aviá pas degun , aviám l'èr finas , ten.
Puèi la trobèrem aquela puta de curiositat. O volguèrem filmar aqueste fenomen, unenc , que quitament la television venguèt filmar (e o sabètz...se la television venguèt filmar...) mas i aviá ja un parelh de conasses que jogavan amb la veitura a se filmar e a se préner en fòto. Son cons lo monde, an besonh de faire aquò? Doncas o faguèrem pas, perque voliam pas esperar , perque èra ridicul d'esperar per filmar la veitura que monta sola una còsta que de fach es en penda.
Lo reportatge a la con de TF1 :
IV- La Marieta e ieu chabadabada
Loguèrem un ostal las doas.
Sus la plaça del vilatge, i aviá a miègjorn un aperò balèti. Cal èsser anglés, hippie o catalan per dançar a miègjorn sus la plaça del vilatge amb lo calimàs d'un 21 de junh... Coma soi brava e coma la Marieta insistís, dançi un pauketon amb ela. Al cap d'un moment n'ai mon confle e dintri a l'ostal. Un vintenat de minutas mai tard, los organisators convidan la Marieta:
“- Vòls pas venir dinar amb ta calinhaira?”
Non mais oh!!!
.
dimecres, 25 de juny de 2008
3637: Lo sabatièr
- Sas, akeste batèu èra ..a de k'es son nom, ja?
- De kal?
- D'aquel marselhés que vendiá de cauçaduras
A l'asard Baltasar, li sortissi lo nom del primièr marselhés que me passa pel cap:
- Bernard Tapie
- Voilàaa, lo Focea èra lo batèu de Tapie
- Mas vendiá pas de solièrs TApie!
- Mas siiiiiiiii, las ADidàs!!
Pòdi pas luchar.
.
dimecres, 18 de juny de 2008
Deman vau a l'opèra!
Vau anar a l'Opera Comedia. L'opera Comedia es l'opera bèl que i a sus la plaça de la Comèdia a Montpelhièr.
I vau per veire Rasims de Luna, una creacion pel centenari de Max ROqueta.
Ieu aimi plan d'anar a la primièra d'una creacion. Ai l'impression d'èsser VIP, e es pas brica lo cas que se paga per i anar a las primièras, VIP mon cuol ( pausat sus un fautuèlh de l'OPera Comedia kand meme). Aprèp las primièras, ieu me la peti, e fau ma blondassa que mastega de chingòm "òc, ieu , ben, i èri".
Doncas deman, perqué vòli pas mancar la causa? :
- perque i a d'occitan a l'Opera Comedia de Montpelhièr, e los "grands" teatres de Montpelhièr escupisson sus l'occitan, fuck los teatres franchimandejaires
- es una missanta creaacion artistica amb un putan de platèu!
Alara dins la còla de creacion i a e sus scèna i aurà:
- las Manufacturas Verbalas amb Monsur Tisnèr
- Laurent Audemard que çò que fasiá amb Une Anche Passe m'agradava fòrça
- Roland Pécout es lo recitaire. E la votz de Pecout... me fa d'efièch. Poiriá dire la meteo que ne seriái tota trebolada. Alara se recita0 de Max Roqueta lo tip...
Ten, un extrach d' Une Anche Passe e un extrach de Roland Pecout, son d'enregistraments qu'an mai de 10 ans.
La plaça es pas gaire cara: entre 10 e 15€. Ieu l'ai pas encara comprada ( soi una calamitat) , esperi que n'i aurà encara!
See U a l'opera!
(la rauba negra longa es pas mai obligatòria per anar a l'opera... ieu i vau en Docs... ;) )
dimarts, 17 de juny de 2008
Chucar= l'alternativa al tabat!
:D
Bona Jornada Nacionala!
Ieu vòti per Paco Boya coma president d'Occitània tota. Aurem aital lo president mai sexy dau monde!
Paco Boya es lo George Clooney occitan.
Bon , arresti de desparlar.
Un pauc de musica "nacionala" uhuhu:
boomp3.com
dilluns, 16 de juny de 2008
Samba al país... enfin a Negrapelissa
Es pas que la samba brasileira me tòrne bauja, mas i a la Talvera lo dissabte puèi es l'escasença de visitar lo país.
La nuèch al camping còsta 2€, lo recòrd de Layoule a Rodés ( 4€ la nuèch) es tombat!
Entressenhas e programa complet samba-al-pais.com
Zo, cuolegem totes dabans l'ordenador:
diumenge, 15 de juny de 2008
Familha Artús desfonça tot!!
divendres, 13 de juny de 2008
L'oral del nivel c de catalan
Primièr, arribèri tard. Èra marcat 10h00 e arribèri a 10h10 e tot lo mond aviá acabat de preparar, èri la sola d'o aver pas fach... Solesa dins la sala de preparacion.
Una dòna simpatica me dona lo subjècte, son tres exercicis que me cal faire:
- lo primièr, cal donar los avantatges e los inconvenients sus un tèma
- lo segond, cal daissar un messatge en evocant un problèma
- lo tresen, lectura d'un tèxt.
Aguèri una idèa marrida que marrida: beure de còca-còla abans l'examen
E beure de còcacòla + l'estrés de l'examen.... Avètz drech a una Mela subrexcitada, que sauta de'n pertot, que charra a una vitessa supersonica e que ditz 120 conariás a la minuta....
Esperi assetada pel sòl del corredor de l'universitat d'estudis empresarials que me cridèsson.
Me cridan.
2 examinadors, yes, dos òmes. Doblidèri de metre mon sexappeal en marcha, daumatge.
M'asseti. Sortissi ma carta d'identitat. Quand la vei , lo que serà mon interlocutor me pausa de kestions:
- Perque lo passas a Barcelona lo nivèl C e pas a Perpinhan?
- Ben, perque ai un amorós aquí. ... Enfin, pas un, ai L'amorós akí.
Akò comença plan.
Puèi lo tipe m'explica, son collèga se ditz Victor, el se ditz Jordi (original tot plen, isn't it? mas ieu, li diguèri pas res), ieu li devi parlar a el, Victor escriu.
Donc parli. De grand Melania que ditz qué que siá perque es dins son quart d'ora "me'n bati los alibòfis". Çò qu'es de parlar, parlèri.... mas quantas conariás. Bon, cal dire tanben que los subjèctes son merdics. Ne parlatz vosautres dins la vida vidanta dels avantatges e inconvenients de pagar en likid o per carta? Non, francament, se'n brandam lo dardalhon.
E l'autre , lo Victor, arrestava pas d'escriure, macarel de macarèl! (Mas benlèu fasiá la tièra de las crompas vai te'n saupre ).
A la fin, eles, èran preissats de partir perque èra l'ora de la pausa e que fasiá ja un parelh d'oras que fasián genre d'escotar de mongolians qu'ensajan de parlar 3 minutas un catalan correct.
Doncas, ieu , que soi plan ensenhada e que sabi cossí se cal téner en societat, comenci de me levar. Lo Victor , l'escriba mut, dubrís la boca: "As un boton qu'es tombat". GLOP. Moment de solesa... que s'esperlonga , que lo tròbi pas aquela puta de boton. Amassi mon boton, digna.
Vau per partir, e abans que diguèsse "Adeu", lo Jòrdi me tend la man. Ieu , plan ensenhada e aimabla, tòcamaneta, te la li preni la man e francament, he, e li fau "adeu" amb un grand somriure (cal ganhar de punts d'un biais o d'un autre.).
M'agacha, mòrt de rire:
"Non, vòli sonque recuperar lo subjècte."
Grand grand moment de solesa.
.
dijous, 12 de juny de 2008
K kabrons!
dimecres, 11 de juny de 2008
Ont me veire akest estiu? (títol plen de modestia...)
- Dissabte 21 de Junh: serada a Olonzac pel concert de la Talvera dins l'encastre de Total Festum (que se n'ausissi un dire "festoume" l'escani!). Dimenjada amb la Marieta pel Menerbés.
- D'Olonzac a Olot: diluns 23 de junh, direccion la Garrotxa per
- Darrièra dimenjada de Junh: Hautes Terres a Sant Flor dins Cantal. Dimenjada gròssa amb La BelaValenta, la Marieta e benlèu d'autres al chastèl de la BelaValenta.
- Debuta de Julh: Universitat Occitana d'Estiu a Nimes
- Dau 21 au 26 de Julh: Estivada a Rodés
- 15 darrièrs jorns d'agost: vacanças amb MonAmorósMaiContent e la Cagona. Ont? Sabèm pas encara.
Vira husèth, vira, vira, deu matin dinc au ser, vira vira
Un conte de Jean de Cabanes.
Es benlèu pas de bon legir, mas esforçatz-vos un pauqueton, val lo còp :)
Se de mots vos escapan, demandatz.
Fauto de sens toumban dedins l'errour;
& quand poudrian esquivar sartein tour
Que n'es pas a noüestre avantagi,
N'en couneissen pas lou daumagi,
Lou ressarquan, & meme eme furour.
Provo de ce que diou
Fillo inoucento & fado
Se troubet per hazard dedins una assemblado,
Ounte sa mero venguet pas.
Tant pis: car fillo senso mero,
Es dangeirouso a faire de faux pas,
& sur tout de son caractero:
& dins lou luec ounte aquesto ero,
Eme de sartens jouvenas
La couneissen de longo man lanlero.
Avié pourtant aprés qu'eme semblablo gent
(Li v'avien ensegna quand anavo a l'escolo),
L'hounour se perde, & e que fasiá souvent
Leis amendos de Valansolo.
Per non pas dounar luec au siou de far lou sault,
Sus son davant tenia la man sarrado,
Ben estrecho, ben empougnado.
Un dròle s'en aviso: & va virant en mau,
Car souvent per l'oubjet lou talen se reveillo,
S'aprocho, li dis a l'aureillo,
"Levo ta man d'aqui: figurejo pas ben,
& tout lou mounde s'en pren guardo.
- De que vous tourmentas? respouënde ello, fau ren
Que non siegué a prepau! Ma man es sauvo guardo
De mon hounour: souvent d'aquest endrech
Fillo, que n'a pas sens, soüerte deshounourado;
May per iou, sçabi proun..." Lou drolle, qu'ero adrech,
Jujant a son discours qu'eissoto ero uno fado,
Sarquo a n'en proufitar. Li dis: "Senso bezon
Tenes la man sus toun eyzino,
Considero un pauc ta vezino
Sçabes qu a may d'hounour que de rezon,
& cepandant lou leisso pendre!
L'empougno pas!: viés ben sa man!
Parque? Te va vau dire plan,
Es un secret que fau pas faire entendre,
Se l'es fach courdurar. - Courdurar? lou mouyen?
Se rescrido noüestro fadoyo,
La doulour deou passar la joyo,
Que poou proucurar un tau ben.
- N'en sentet ges de mau: se n'en voués far la provo,
Poursui lou garrounié, passo dins uno alcovo,
& veiras que te diou veray,
Sçabi coumo se fa, te lou courduraray."
Lou siégue. Eou li boutet un pounch eme alegresso.
Countento coumo uno papesso,
S'en tourno, cres que soun hounour
Siégue estaca per un toujour.
Dins quauque temps, pourtant, li pren un scrupulo;
Beleou lou trabail li fet guau;
Diguet a noüestro boüeno bulo,
"Cresi qu'encaro un pounch li farié ges de mau."
Encaro un pounch es mes senso vargougno!
Ay may va gousto, au may li fa plezir.
Uno houro aprés, li crido : "Aurias lezir
De venir accabar de sarcir la besougno?
- ha ! Cadenoun, pren n'en ounte voudras
Li respoundet lou couquin, qu'ero las,
Per trop tirar uno escagno s'embuillo,
N'ay plus de fiou. - O gros messongeiras!
Crido ello, n'as enca doui gros cabudelas,
Que te pendoun souto l'aguillo."
Soi fan!
lo títol fa referéncia a akò:
dimarts, 10 de juny de 2008
Tant que giscla fa pas de torns
Tè, vos ne meti un d'aquestes tròces de poesia... p.53, la castanha... vos voliái metre lo de la romec que me pertòca fòrça, mas lo de la castanha es mai cortet, e coma soi una fenhantarassa...
CASTANEA VULGARIS
Pelofa, orsin o eiriçon (tòca se gausas!), puèi ponh sarrat gantat de cuèr lusent (derisòria amenaça), la castanha amolona las empachas, de l'agarrida dels fissons a la coirassa defensiva. I bastaràn pas tos dets nuses. Se t'i fregas, te ponh. E se capitas a passar sos cavalets de frisa, se met en targa coma un tustaire en fièra. Jòga a se far al cachamorre amb tu. La castanha castanha e son nom li va plan... Quand en finala es desarmada e que se retròba en camisa, pusleù que de calar a l'agressor, s'estima mai que l'embreniques, que l'escorgues e que li lèves pèl e popa. I cal lo saber-far e la manièra, l'adomergiment long per l'aiga, la seduccion, dirai. Tre que la castanha es consenta, la despolhada alara es de bon far. Levada la camisa, se fa bajana, prèsta a se fondre de plaser contra ton cèl de boca. A mens que preferiscas (inquisitor sens grat ni gràcia que non aimas carn pecairitz s'es pas reducha en cendres) la rostir sus la brasa coma una masca, per puèi la descaumar coma una sèrp o qualque autra bèstia d'infèrn, davant de la far cridar jos ta dent. Question de gost....
Quand barrèri lo libre, èri plan urosa de l'aver legit.
Sang e Saba, joan-Claudi Forêt, ed. Trabucaire Col Pròsa occitana, 2005, 155 p., 13€
ISBN : 2-84974-018-7 IRN : 9-782849740187
Prèmi Estivada de Rodés 2006
dilluns, 9 de juny de 2008
Volètz saber çò k pensi del darrièr hamburger de Kuick?
mas me doblidèron lo bacon dins lo Quick'n'Toast... Pecaaaaaaaaaaat!
.
dijous, 5 de juny de 2008
Una frasa que demorarà dins l'istòria
Lo pet es lo sospir del cuol
ConfuciusThe Wonderful Mela
dimecres, 4 de juny de 2008
Instincts animals
Coma cada jorn.
Torna, vira, s'arresta.
Observa.
Camina, corrís, s'arrèsta, vira.
Sol dins aquesta cort interiora que i passa pas degun.
Es un adult ara.
Lo femelum, sap pas çò qu'es.
Vira dins la cort.
Manja un bocin, camina puèi espera.
Lo temps passa.
Un jorn tras l'autre.
Puèi arribèt.
Fina, polida, felina dins sos desplaçaments.
Se'n sarrèt de la polida.
Doçamenton, li caliá pas faire paur a la polida puèi la caliá observar tanben.
Un pauc pròcha de la pòrta, se poiriá escapar.
Ela fa la bèla (o pòt, o es!), li camina davant, darrièr e sul costat.
Se daissa remirar.
Sembla de li dire "agacha coma soi polida"
El ne pòt pas mai.
Se sarra mai.
Li sauta dessús.
La polida capita de s'escapar.
I tòrna. Es mai rapid el, te l'aurà, òc akeste còp s'escaparà pas.
Tròp de solesa, tròp de temps sens veire una polida dins aquesta cort deserta.
Li sauta dessús.
Comença de la voler bicar.
Ela vòl pas.
Se debat.
Comença de cridar.
Mas el contunha.
"ara que t'ai, te daissarai pas partir salòpa."
Quauqu'un darrièr la pòrta!
Ela crida tant e mai, suplica que li dubriscan la pòrta mas non, agachan e fan pas res.
La daissan patir...
Kiko lo conilh s'es tirat Tecla la gatoneta. .
E ieu èri mòrta de rire.
.


c: text/html

text:
Rizòma
Lo rizòma es un tipe de tija sosterranha que créis orizontalament. Son similars a las raices mas la seuna estructura es aquela d'una tija. Cap al naut sortisson de brancas e cap al bais de raices. Normalament los rizòmas son caracteristics de las plantas vivaças que pèrdon las partidas aerianas dins la mala sason. Fòrça plantas amb rizòmas se las pòdon multiplicar vegetativament en plantar un rizòma o un tròç de rizòma. Los bananièrs (Musa sp), las canavèras (Arundo donax, Phragmites australis, Ammophila arenaria, bambós) e los liris son d'exemples de plantas amb rizòma.
En filosofia[modificar | modificar la font]
S'utiliza lo tèrme coma metafòra en filosofia per explicar lo desenvolopament d'una societat en forma de malhum, sens cap de ierarquias o de centres definits, subretot dins l'òbra de Gilles Deleuze e Félix Guattari.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Les Églisottes-et-Chalaures
Les Églisottes-et-Chalaures es una comuna francesa deu departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Entre 1806 e 1820, Les Églisottes annexèt Chalaures [1].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Coutras; es adara deu canton deu Nord-Libournais (en francés), donc deu Nòrd Libornés ( o Libornés Nòrd ?).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 2183 abitants (127 ab/km²)
Demografia Chalaures[modificar | modificar la font]
- Las donadas de la dreta deu grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna entèira


text:
Anem Oc : fin de la coordination
Fidèu a son ròtle federator e recampaire deis energias au servici dau desvolopament de la lenga occitana e d’una politica linguistica, l’IEO entreprenguèt lo 15 de decembre de 2012 una accion volontarista per temptar de reviudar la « Coordinacion Anem Òc ! per la lenga occitana ! » ambé totei sei compausantas (que d’unei èran absentas de la Coordinacion organizaira de la manif de Tolosa 2012).
Mai d’un an puei, l’IEO es obligat de constatar una manca de volontat vertadiera d’unei compausantas de s’endevenir e de tornar obrar ensems :
- ambé lo refús de signatura de la Pacha de convivéncia per la FELCO,
- çò que representa, ditz Calandreta, una impossibilitat per ela de trabalhar ambé la FELCO,
- ambé lo Felibritge que respònde qu’a pas temps de s’ocupar de la reactivacion d’aquesta Coordinacion,
- ambé la letra mandada per Oc-Bi que l’IEO ne’n pòt gaire acceptar nimai lo ton nimai lo contengut : entre autra negacion dau trabalh relacionau establit ambé leis autrei lengas despuei desenaus d’annadas, negacion dau ròtle istoric de l’IEO dins l’organizacion dei manifs despuei 2005 (l’IEO qu’a totjorn pres en carga l’organizacion concreta de l’eveniment e assegurat la coordinacion ambé leis autrei compausantas per la mesa en plaça, etc.)
Per ansin, lo Consèu d’Administracion de l’IEO, recampat aqueste dissabte 5 d’abriu de 2014, a Tolosa, pensa que l’IEO a pron consacrat de temps e d’energia sus la question de la « Coordinacion Anem Òc ! per la lenga occitana » sensa resultat e adonc n’acta la fin.
L’IEO contunharà pasmens a trabalhar
i) a una (d’) accion(s) comuna(s) ambé totei leis associacions de bòna volontat sus d’amiras consensualas e
ii) ambé leis autreis lengas de França per definir lo moment lo mai adaptat au calendier electorau (e ai cambiaments e evolucions que son a se faire) per mobilizar leis actors culturaus occitans sus la question revendicativa.
L’IEO ramenta l’importància d’una accion interregionala en rason de seis efiechs, extèrnes e intèrnes, e avisarà lo mitan cultural occitan de sei decisions tre que possible.


text:
Châtenois
Châtenois es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Châtenois #Èsser un luòc fòrt dempuèi lo Sègle XI. Gérard de Alsace en #far la primièra capitala del duché de Lorraine en 1048. Châtenois Èra alavetz un landgraviat. Quand los sieus successors aguèron fach de Nancy la siá capitala, pas #desbrembar la siá anciana residéncia. #Far de Châtenois, al Sègle XII, lo banc d'una prévôté fòrça important, #que dépendait Neufchâteau meteissa. I #tornar de temps en temps coma lo'n pròvan los ordonnances publicadas en aquel luòc.
Châtenois fut une place forte dès le Sègle XI. Gérard d'Alsace en fit la première capitale du duché de Lorraine en 1048. Châtenois était alors un landgraviat. Quand ses successeurs eurent fait de Nancy leur capitale, ils n'oublièrent pas leur ancienne résidence. Ils firent de Châtenois, au Sègle XII, le siège d'une prévôté très importante, de laquelle dépendait Neufchâteau même. Ils y revinrent de temps en temps comme le prouvent les ordonnances publiées dans ce lieu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
OCCITAN [OCCITANO]
Manifèst
INTRODUCCION
La lenga galiciana es lo patrimòni immaterial mai presat del pòble galician, que nos identifica coma çò que sèm, Galicianas e Galicians, e nos balha una plaça pròpria dins lo mond.
ANTECEDENTS
Los Galicians sèm fièrs d’aver una lenga millenària al passat gloriós, que las circonstàncias politicas bandiguèron dins un tunèl de silènci forçat dempuèi las primièras decadas del sègle XVI. A mai, la lenga nòstra èra venguda una aisina d’exclusion e de patiment moral e fisic d’una tièra de generacions. L’emplec oral ininterromput per lo pòble, e mai lo trabalh dels elèits intellectuals que dempuèi lo sègle XIX capitèron a reabilitar la lenga, a salvat l’element principal d’identitat dels Galicians e la basa essenciala de nòstra cultura.
Grácias al trabalh de tant de mond Galícia es demorada una nacion istorica, e uèi son autonomia politica a permés als successius governaments autonomics d’apevar e d’engimbrar la recuperacion sociala de la lenga galiciana, mai que mai dins l’airal de l’ensenhament, de l’administracion e dels mejans de comunicacion publics.
PRESENTACION
ProLingua es una plataforma bastida per de personas d’ideologia e de professions fòrça divèrsas amb la tòca exclusiva de promòure lo galician coma lenga nacionala de Galícia (e de las encontradas limitròfas) e d’aténher l’oficialitat reala, çò qu’exigís que siá normalament presenta dins los airals qu’ara n’és practicament forabandida: l’entrepresa, la justícia e mai d’autres servicis publics e privats, particularament los mejans de comunicacion.
ProLingua declara, doncas, totalament irrenunciable lo contengut intègre de la “Lei de Normalización Lingüística” de 1983, e mai del “Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega” de 2004, aprovats a l’unanimitat pel Parlament de Galícia.
Sèm dins un Estat de drech e, coma ciutadanas e ciutadans, exigissèm que s’aplican d’a fons las leis promulgadas de natura linguistica.
Tanben exigissèm, parièrament, d’adoptar pas cap de mesura legislativa qu’implique una demesida dels dreches de las Galiacianas e dels Galicians per çò qu’es de la coneissença e de l’usatge del galician e per çò qu’es del signe d’identitat galiciana que representa.
FONCIONAMENT
-L’unica condicion exigida a qui que siá que desire de far part d’aicesta plataforma es de s’engatjar per la defensa de la lenga galiciana e per la promocion de son usatge dins totes los domenis tan públics coma privats.
-Per çò que la lenga galiciana es lo patrimòni del pòble galician, rebutam tota pretension de qui que siá de se l’apropriar o de l’atribuir a cap de grop o d’ideologia quales que sián. Per aquela rason ProLingua es una plataforma fòra partit e plurala e aital se declara.
-Los integrants de ProLingua ne son membres a títol personal e, doncas, i pòdon pas representar cap de grop o d’associacion.
-ProLingua promourà d’accions de tota mena per tal d’aténher sos objectius, mas s’associarà pas mai a cap d’accion forana, quitament se, a títol individual, sos membres auràn sempre plena libertat d’i participar.
-En tota accion jol logotip de ProLingua, n’i poirà pas mai paréisser cap d’autre, qual que ne siá la motivacion o la categoria.
-Cada membre es, en plena egalitat, representant de ProLingua e n’a pas d’autra foncion d’interlocucion amb los poders publics que d’arribar integralament a sos objectius.


text:
Diego de Almagro el Mozo (1522, Panamà - 16 de setembre de 1542, Cuzco) èra un conquistador espanhòu deis ans 1530-1540. Èra lo fiu dau conquistador Diego de Almagro (vèrs 1475 - 1538) e d'una indigèna.
Acompanhèt son paire tre 1531 e participèt a la conquista espanhòla de l'Empèri Inca sota la direccion de Francisco Pizarro (1471 ò 1476 - 1541). En particular, participèt a la presa de Cuzco (1533). Pasmens, lo clan de Pizarro capitèt de prendre solet lo poder dins la capitala inca. En 1538, aquò entraïnèt un conflicte que s'acabèt per la captura e la mòrt de son paire a l'eissida de la batalha de Las Salinas.
Après aquela revirada, Diego de Almagro el Mozo federèt un pichon grop de partisans de son paire per contuniar la lucha. Lo 26 de junh de 1541, capitèron d'intrar dins lo palais de Francisco Pizarro e de l'assassinar. Lei conspirators assaièron de prendre lo poder en Peró mai foguèron batuts lo 16 de setembre de 1542 a Chupas. Capturat, el Mozo foguèt executat après un brèu procès.


text:
Saint-Branchs
Saint-Branchs es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sul scenari de Santa-Maure.
La commune est située sur le plateau de Sainte-Maure.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
La preséncia de l'amor e de la tradicion dins l'òbra poetica bilingua de Loïsa Paulin / Lucie Miklošková
Miklošková, Lucie
Loisa Paulin (1888-1944) nasquèt a Reialmont (Tarn). Son òbra poetica francesa e occitana, recompensada per mantun prèmi literari, es estada saludada per una critica abondosa e elogiosa.
La tèsi de Lucie Miklošková (Universitat de Masary, Republica Chèca) analisa las diferentas variacions de l'amor e de la tradicion dins l'òbra poetica de Loïsa Paulin : amor de la natura, amor del país, amor uman, amor de la vida e amor perdut. L'analisi tematica es acompanhada d'un estudi de la versificacion, ancorada dins la tradicion populara tal coma trobadoresca.
Consultar la tèsi :
Consultar la tèsi sul site de l'Universitat de Masaryk (Republica Chèca)
. [tèsi en francés]


text:
Macey (Auba)
Macey es una comuna francesa administrada per lo [[departaments
Macey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Fila:Macey
Un #arc# de Sant Martí al dessus del bòsc
- Fila:Macey lo bòsc.jpg
Bòsc de Macey en tardor
Un arc-en-ciel au dessus du bois
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Per Mans de Breish
Aviás vint ans, trigossaves misèria
E l’envetja de viatjar.
T’an dit se venes la paga es segura
E de pais ja ne veiràs.
As pres lo sac, l’as metut sus l’esquina
E siàs partit en fiulejant.
Pertot as trobat la granda famina
Pertot de pòbles revoltats.
Te siás fait fòrt per defendre l’empèri
Contra los òmes esplechats.
Enemic de la libertat
Aqui siás, paure soldat.
Carna canon, vendut a l’industria,
Als profitaires de la mòrt
As cresegut en la granda patria,
E te siás ligat a son sòrt.
T’an fait marchar coma una mecanica
Talament èras encloscat.
Quora t’an dit d’ocupar la fabrica
Coma un sol òme as marchat.
Ton fusilh punta tos fraires de misèria
Lo Capital buta ton braç.
Enemic de la libertat
Aqui siás, paure soldat.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Guantànamo
Guantánamo es una vila de Cuba e la capitala de la província de Guantánamo. Situada a una quinzena de quilomètres al nòrd oèst d'una baia prigonda, la baia de Guantánamo, sa populacion est d'uns 208 000 abitants, la majoritat vivent de la cultura de la cana de sucre e de coton. La vila de Guantánamo fuguèt fondada en 1796 per aculhir los Franceses fugissent Aïtí e se desvelopèt al sègle XIX. Es la capitala d'una província eteroclita ont de deserts que butan pas que des cactus succedisson a de monts verdejants.
Los abitants de la vila son nomenats los Guantanameros.
La basa de Guantánamo[modificar | modificar la font]
Lo nom de la vila donèt son nom a la baia e a la basa navala militara estatsunidenca a l'intrada d'aquela. Lo nom de Guantánamo venguèt mondialament celèbre après l'implantacion d'un camp de detencion dins aquela basa en 2002 per emprisonar des « combatents enemics » preses dins las accions de l'armada dels EUA a l'estrangièr avent seguit los atemptats de l'11 de setembre de 2001.
La basa navala es situada a 15 km al sud de la ciutat e a una superfícia de 117,6 km2 repartida suls dos costats de l'intrada de la baia, enebissent a la vila tot accés dirècte al mar. La basa abriga en permanéncia près 7 000 militaris estatsunidencs e lor familha, vivent gaireben en autarciá. Occupat dempuèi la guèrra ispanoamericana de 1898, lo territòri es arrendat pel govèrn dels EUA per 4 085 dolars par an dempuèi lo 23 de febrièr de 1903 (jos la presidéncia de Theodore Roosevelt). Pagat annadièrament per chèc dels EUA, Fidel Castro se fasiá fòrt d'aver pas jamai tocat un sol d'aqueles chècs (levat aquel de 1959, an qu'arribèt al poder sus l'illa, tocat « per error »)[1]. La basa pòt pas èsser cedida sonqu'amb lo consentament d'ambedoas partidas.
Cançon[modificar | modificar la font]
La vila es tanben coneguda per la guajira Guantanamera, una canson cubana mai celèbra, escricha per Joseíto Fernández en 1928 o 1929.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Castro: Cuba not cashing US Guantanamo rent checks - Anthony Boadle, Reuters, 17 août 2007


text:
Entraunas
Entraunas[1] (Entraunes en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna d'Entraunas es situaa dins lo canton nòrd-oèst dau departament dels Aups Maritims en limit de lo dels Aups d'Auta Provença. A 1 250 m d'altitud, lo vilatge d'Entraunas es, per la rota, a 110 km au nòrd-oèst de Niça. Lo riu Var i a la font au masatge naut d'Estenc dominat per las viradas de la rota toristica dau còl de la Calhòla (2 326 m) assegurant pus au nòrd sa ligason amb l'Ubaia e Barcilona per las gòrjas dau Bachalard. Entraunas, comuna amont de la vau auta de Var (lo Aut Var) e doncas de la Vau d'Entraunas, s'estend sus 8 145 ectaras siá 81,45 km2. Son ponch pus bas es situat a 1 100 m[2] d'altitud en avau dins lo lièch de Var sus lo limit intercomunau amb Sant Martin d'Entraunas. Son ponch pus enauçat es - pels uns - au nòrd-èst a 2 916 m[3] a la Poncha Còsta de l'Ase sus lo limit intercomunau amb Sant Darmàs lo Selvatge (limit qu'es dins aquel sector l'aigavèrs entre lo bacin idrografic de Var a l'oèst e lo de Tinèa a l'èst)[4] e - pels autres - a 2 880 mètres[5] sense precision concernissent lo somalh correspondent.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligaas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Opus cité page 27
- ↑ Opus cité,page 27
- ↑ carte IGN au 1/25000 de la « Haute vallée du Var »
- ↑ Répertoire géographique des communes, publié par l'Institut national de l'information géographique et forestière, Modèl:Lire en ligne. Ce Répertoire géographique des communes publié par l'IGN indique pour chacune des Modèl:Nombre de France les altitudes min et max ; il ne s'agit pas d'un document spécifique d'Entraunes ce qui est regrettable.


text:
Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais
Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais en arpitan (Salles-Arbuissonnas-en-Beaujolais en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Salas-Arbuissonnas es una municipalitat situada en lo Beaujolais, a 10 quilomètres al nòrd-oèst de Villefranche-sus-Saône, e 40 quilomètres de Lion.
Salles-Arbuissonnas est une commune située dans le Beaujolais, à 10 kilomètres au nord-ouest de Villefranche-sur-Saône, et 40 kilomètres de Lyon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los fraires de Clunhic son arribats dins Salas en Beaujolais a Modèl:La s- per fondar lo prieuré de Sant-Martin-de-Salas.
La municipalitat a #èsser formada la Mes invalid (de genièr), de la fusion de Salas e de Arbuissonnas, #que de Salas n'es çò cap de-luòc.
Les moines de Cluny sont arrivés à Salles en Beaujolais au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle pour fonder le prieuré de Saint-Martin-de-Salles.
La commune a été formée le Mes invalid (janvier), par la fusion de Salles et d'Arbuissonnas, dont Salles est le chef-lieu.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Jordania
Jordania es un país d'Asia occidentala qu'a de frontièras amb Siria al nòrd, Iraq al nòrd-èst, l'Arabia Saudita a l'èst e al sud, Israèl e Palestina (region de Cisjordania) a l'oèst. A un pichon accès a la Mar Roja al sud.
Sa capitala es Amman.
Lo gentilici es jordanian -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jordania es un país recent eissit de la fragmentacion de l'Empèri Otoman a l'eissida de la Premiera Guèrra Mondiala.
Lo periòde d'influéncia britanica[modificar | modificar la font]
En 1918, lei Francés e lei Britanics se partejèron lei territòris otomans d'Orient Mejan. Lo futur jordanian, situat entre Palestina e Mesopotamia, faguèt partida de la zòna britanica. En 1921, recebèt una administracion pròpria dirigida per l'emir Abdallah Ièr (1921-1951), descendent de Maomet.
En 1923, lo territòri venguèt un emirat que son independéncia foguèt nominalament reconeguda per Londres. Pasmens, un aut comissari e de tropas britanics demorèron dins lo país. Participèron a la somission dei tribüs localas e bloquèron leis incursions dei Saudians. Lei Britanics i empachèron tanben l'installacion d'establiments sionistas e li donèron lo pòrt d'Aqaba en 1925.
Lei guèrras còntra Israèl[modificar | modificar la font]
L'independéncia vertadiera foguèt obtenguda en 1946. L'Emirat participèt a la fondacion de la Liga Arabia en 1945 e a la Premiera Guèrra Israeloaraba (1948-1949). En despiech d'una tiera de desfachas còntra leis Israelians, aquò li permetèt d'integrar lei territòris palestians orientaus. Pasmens, deguèt acuelhir un nombre important de refugiats après leis expulsions consecutivas a la Naqba. En consequéncia, lo reiaume prenguèt lo nom de Jordania lo 24 de genier de 1949.
En 1951, Abdallah Ièr foguèt assassinat, sospichat de negociar un tractat de patz amb Israèl. Son fiu Talal de Jordania foguèt rapidament escartat dau tròne e Hussein (1952-1999) venguèt rèi. Après de manifestacions ostilas a l'influéncia occidentala, rompèt ambé lo Reiaume Unit e se raprochèt d'Egipte. En abriu de 1957, un còp d'estat li permetèt d'eliminar plusors adversaris e de renfòrçar son autoritat. Puei, assaièt sensa succès de formar una federacion amb Iraq avans de se raprochar dei refugiats palestinians.
En junh de 1967, Jordania participèt a la Guèrra dei Sièis Jorns e i perdiguèt lei territòris a l'oèst de Jordan (Cisjordania). Aquela desfacha entraïnèt tanben l'arribada de 350 000 refugiats palestinians suplementaris. Rapidament, de tensions apareguèron entre l'Organizacion de Liberacion de Palestina (OLP) — que formava un Estat dins l'Estat — e lo govèrn jordanian. Aquela crisi se reglèt militarament en 1970-1971 e l'armada jordaniana expulsèt lei fòrças paramilitaras palestinianas en fòra dau reiaume. En 1973, Jordania participèt a la Guèrra de Kippur onte renforcèt l'armada siriana en dificultat lòng de Golan.
Lo replec sus Transjordania[modificar | modificar la font]
En 1974, l'OLP foguèt reconeguda coma representent unic dau pòble palestinian per leis autrei país arabes. Aquò favorizèt lo replec jordanian sus Transjordania e lei liames ambé Cisjordania comencèron de disparéisser, especialament après lo començament de la colonizacion israeliana.
A partir de 1989, après una revòuta dins lo sud liada a de problemas economics, la monarquia comencèt de liberalizar la vida politica. En 1991, lo reiaume acuelhiguèt 350 000 refugiats palestinians en provenància d'Iraq. Dos ans pus tard, lo rèi Hussein sostenguèt leis Acòrds d'Òslo. Puei, en 1994, en cambi de l'annulacion dau deute jordanian per leis Estats Units d'America, abandonèt sei revendicacions sus Cirjordania e signèt un acòrd de patz amb Israèl lo 27 d'octòbre.
Jordania dempuei 1999[modificar | modificar la font]
Lo rèi Hussein moriguèt en 1999. Son fiu Abdallah II li succediguèt e contunièt la politica de son paire. Ansin, la liberalizacion de l'economia foguèt perseguida per favorizar leis investiments estrangiers. Modernizèt tanben lei fòrças armadas ambé l'ajuda deis Estats Units d'America. Enfin, assaia de mantenir son país en fòra dei conflictes que tòcan l'Orient Mejan dempuei lo començament dau sègle XXI en Israèl-Palestina, en Siria e en Iraq
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Montastruc (Òlt e Garona)
Montastruc es una comuna occitana d'Agenés situada dins lo departament d'Òut e Garona e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las atestacions ancianas de Montastruc son : Monte asturgo (rectori parrochialis ecclesiae de ~), en latin, en 1309, Montis Astrugii (parrochia ~), en latin, en 1317, Monte Oustruc (?) (capella de ~), en occitan, en 1326, Monte astruco (p. de ~), en latin, en 1520, Montestruc, en occitan, sus una mapa del sègle XVII [1], que deu èsser la de Sanson [2].
Lo primièr element es l'occitan mont. Lo segond es de la familha d'astre. Dauzat e Rostaing interprètan Astruc coma un nom de personne [3], mas sembla que siá puslèu un adjectiu [4].
La prononciacion locala es [muŋtas'try] (tombada de las consonantas finalas).
Istòria[modificar | modificar la font]
Montastruc, pincat sus un puèg que domina de tots los costats, es mençonat tanlèu lo segond quart del sègle XII, coma « castellum » e non pas coma « castrum », çò que vòl dire qu'èra un castèl, mas pas un vilatge fortificat. Del castèl, demòran los valats. L'installacion del vilatge a l'entorn del castèl deu èsser posteriora a la Guèrra de Cent Ans, quand la senhoriá passèt dins las mans de la familha de Grossoles. La capèla castrala Sent Jòrdi (o una autra varianta del meteis nom), bastida al sègle XVI, serviá tanben de glèisa als abitants e après la Revolucion venguèt glèisa parroquiala. Lo plan cadastral de 1838 mòstra l'emplaçament del castèl, arroïnat, al centre del borg, e pas que qualques abitacions. La capèla, qu'èra pichona, d'una sola nau e acabada per una absida en mièg cercle, e mai o mens arroïnada, foguèt desrocada après que lo cloquièr tombèt en 1838. Una novèla glèisa ambe una caminada se bastiguèron en 1848. La comuna e l'escòla primària s'i ajustèron dins la segonda mitat del sègle XIX.
La parròquia d'origina ont se bastiguèt lo castèl deu èsser la de Sent Pèir de la Crotz. La glèisa es sola, fòra del vilatge de Montastruc. Sent Estève (o Estèfe) de Périllac (en francés), una autra glèisa campèstra concedida a l'abadiá de la Seuva Majora al sègle XII, èra una annèxa de Sent Pèir de la Crotz al sègle XVIII. La parròquia Sent Pèir de Las Cabanas foguèt desmembrada entre Montastruc e Monbaús quand se formèt la comuna [5].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Montclar; es adara del canton de Le Livradais (en francés), donc benlèu Lo Liuradés. Lo burèu centralizator es Senta Liurada.
Demografia[modificar | modificar la font]
- la populacion de 1891 s'explica mal; mas, la meteissa annada, la comuna vesina de Montclar passèt de 1528 a 331 abitants, per tornar a 1504 abitants en 1896, mentre que Pinuèlh e Auta-riba passèt de 335 abitants en 1886 a 719, e, ambe 322 abitants en 1896 tornèt trobar sa populacion de dètz ans ença; probable que i a un rapòrt.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capitèls esculptats de la glèisa Sent Pèir de la Crotz (sègles XII e XIV, restaurada e modificada al sègle XVI).
- Anciana glèisa de Sent Estève (Estèfe) de Périllac (sègle XIV) [6].
- Anciana glèisa de Sent Pèir de Cabanas, sola, bastida entre lo sègle XII e lo sègle XIII, reconstruccion de la façada occidentala, de la paret nòrd, murs auçats e autras restauracions al sègle XVI; sacrestia, benlèu del sègle XVII; inscrita al títol dels monuments istorics lo 11 de setembre 1997.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012
- ↑ http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b77101733/f1.item.zoom
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 469
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012
- ↑ Histoire de Montastruc en Lot-et-Garonne par Mme Antoinette Cambon, [1]
- ↑ le patrimoine


text:
Khanat bulgar de Vòlga
Lo Khanat bulgar de Vòlga èra un estat medievau qu'existiguèt dau sègle VII a 1236. S'installèron dins la region de confluéncia de Vòlga e de Kama dins lo corrent dei migracions nomadas dau pòble bulgar acomençadas vèrs 650. Au sègle VIII, lei Bulgars èran venguts majoritaris dins la region mai i foguèron probablament sota lo dominacion dei Khazars, un autre pòble nomada d'origina turca. Après l'afondrament de la poissança dei Khazars en 965, lo Khanat venguèt independent e aprofichèt sa posicion sus una crosiera comerciala importanta per se renfòrçar. Pasmens, deguèt faciar uneis incursions de pilhatge menadas per lei principats rus. Au sègle XII, aquò entraïnèt lo desplaçament de la capitala de Bolghar a Bilar. Enfin, au sègle XIII, lei Bulgars de Vòlga jonhèron la coalicion formada per la màger part deis estats de la region per resistir ais invasions mongòlas. Dins aquò, maugrat una victòria iniciala a Kernek (1223), lei Mongòls foguèron venceires en 1229 e annexèron definitivament lo Khanat en 1236.


text:
Se volètz conéisser nòstra actualitat e las darrièras parucions, mercé de mandar un corrièl a nòstra adreiça contact@editions-jorn.com
Mai de 2017
Joan-Frederic BRUN : Flors d'errança
Wandering Flowers / Fleurs d'errance
Aquestas « flors d'errança » son estadas culhidas per l'autor dins sas escorregudas al còr d'espacis pantaissats mas de bon reconéisser, qu'el trèva e que lo trèvan despuèi totjorn : la garriga e sas montanhas dins lor resplendor solara, mai que mai la montanha sacrada del poèta, la Serrana jamai nommada aicí, mas que servís de decòr a mantuna novèla sieuna
Julh de 2015
Frederic Fijac : A quicòm pròche / À peu de choses près
La poesia pòt èsser una responsa a l'enigma de l'enfança. Frederic Fijac medita sus la natura d'un present ont subrenadan coma de « bordufalha » los membres espargits de l'enfant que foguèrem, sensacions persistentas fins a l'obsession o fugidissas coma lo liuç, que remontan del fons de nòstre temps personal. Sa poesia investís tres elements, tres luòcs fondadors : lo flume, la bòria pairenala e lo bòsc.
Febrièr de 2015
Joan-Luc Sauvaigo : Faulas de Nissa / Fables de Nissa
Existís una vila que li dison Niça (amb una ç), desmemoriada, vulgara e pretensiosa, una vila de cartolina e de banalitats toristicas. Se galamina sus la plaja coma una cortisana, a renegat son passat e sos eròis, Catarina Segurana, los barbets, Garibaldi. Es la sola visibla, mas es pas la vertadièra. La vertadièra, aquò's Nissa (amb doas ss). Joan-Luc Sauvaigo se fa « lo guida dau viatjaire fantasmonauta, per escrutar en darrier la vila dau real, aquela "maion dei pantais" cubèrta d'ex-vots, e que la fervor non es estada abrogada ».
Decembre de 2014
La Canta de Rotland
Traduccion occitana per Pèire Bec de la Chanson de Roland
La Chanson de Roland, que passa (un pauc lèu?) per l'epopèa fondatritz de la nacion francesa, reclaus fòrça mistèris. Transmesa per un sol manuscrit servat a Oxford, foguèt saique compausada a la fin del XIen sègle sul camin de Sant Jaume de Compostèla, alara contrarotlat per l'òrdre de Cluní, jos la tutèla dels ducs d'Aquitània aligats a l'Anglatèrra. Transfigura en victòria treslusenta de Carlesmanhe suls Sarrasins una desfacha escura e pauc gloriosa de son armada, victima d'una emboscada de montanhòls basques. D'unes medievistas coma Robert Lafont supausan que procedís d'un original occitan perdut.


text:
Felip II de França
Felip II de França (Gonesse, lo 21 d'agost de 1165 - Mantes, lo 14 de julhet de 1223), conegut com Felip August, que ho rei de França, lo setau gessit de la dinastia capeciana dirècta. Qu'èra lo hilh de Loís VII de França e d'Adela de Champanha.
Qu'ei lo purmèr rei titolat rei de França, en 1190. Totun la mei grand part deus sons actes que'u mentaven enqüèra com rei deus francs, com los sons predecessors.
Lo son long regnat que ho marcat per ua seguida de victòrias qui hen créisher lo poder reiau francés.


text:
Pyrenees Sud 6 - U.E. Bossòst 4
Pluia de gols aguest darrèr dissabte en Gourdan. Er equip aranés portèc era iniciatiua en mercador ¾ parts
deth partit, mes en darrèr quart d’ora er equip francés remontaue en mercador. Ena
prumèra mietat as 10 menutes mercauen eth 0-1 quant Àlex se presentaue dauant
eth portèr e lo driblaue entà mercar a porta bueda. Ara seguida iauèc era jogada
clau deth partit quan en ua jogada molt semblanta Àlex ere derribat clarament
laguens der área peth portèr. Er arbitre non fiulèc arren, ere un clar penalty
ne tampoc era possible expulsión deth portèr francés. Deth posible 0-2,
passeren ath 1-1 quant Borreda V., aprofitaue tot solet ua pilota laguens der área
entà shutar. Tornauem a auançamos damb un esplendid shut d’Àlex ena esquaira
dera portería ere eth 1-2. En ua fauta shutada rapidament Daffos sorprenia ara
defensa aranesa entà mercar de cap eth 2-2, resultat que s’arribarie ath
descans.
Ena
dusaua mietat gesserem molt ben e ath quart d’ora ja guanhauem per 2-4 dempús
de qu’Àlex tornese a mercar dos explendids gols. Encara quedaue mieja ora de
joc e solet auiem un canvi qu’auiem realitzat ena prumèra mietat pera lesión de
Miquel. Eth Pyrenees Sud damb lançaments de pilota longa aprofitèc eth
cansament der equip aranés e anaue a remontar en mercador : Daffos, Ortet,
Anel (2) anauem a mercar enes darreres 20 menutes e deishauen eth mercador damb
eth 6-4.
Ath
finau ua derròta en un mercador de tenis. Un partit que se mos hèc massa long e
que podíem aué artenhut un milhor resultat dempús de mercar 4 gols dehòra de
casa.
Eth
pròplèu partit jogam d’açi dues dimenjades en Martres Tolosane eth dissabte 28 d’abriu
tàs 20:00 ores contra er equip deth F.C. Mabroc.
Pyrenees
Sud: Diaz, Reulet, Clave, Talavera, Alarcon, Pujol, Ortet, Borreda V., Daffos, Borreda N., Fourment. Remplaçants: Larque,
Toumane, Anel.
Trainer:Anel
Florent.
Tarjetes
auriòles: Alarcon
U.E.
Bossòst: Manu, Miquel, Javito, Felipe, Peiro, Uri, Ignasi, Mampel, Àlex, Dani,
e Alvaro. Remplaçants: Ferri.
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Uri,
Mampel, Alex.
Gols: 0-1 Àlex (10’), 1-1
Borreda V.(15’), 1-2 Àlex (25’), 2-2 Daffos (35’), 2-3 Àlex (50’), 2-4 Àlex (60’),
3-4 Daffos (70’), 4-4 Ortet (80’), 5-4 Anel (85’), 6-4 Anel (90’).
Arbitre: Laven Michael.
Liniers : Souifi Hacen, D’Angelo
Damien.


text:
10/02/2015
Lo mes de feurier (2) per Micheu Chapduelh
Si vous avez été attentifs au temps des mois passés, vous savez déjà si février sera neigeux :
« Solelh en decembre e genier Pòrta la neu en febrier. »Soleil en décembre et janvier porte la neige en février.
« Névia de feurier (Neu de belhier ) Vau dau femier. »Neige de février vaut du fumier.
Variante du Périgord noir : « Neu de febrier,Val femorier. »
Autre variante qui apporte une petite restriction : « Neu de febrier Vau femorier Tant que jala pas darrier. » Neige de février vaut du fumier tant qu’il ne gèle pas dans la foulée.
« Neu de febrièr Emplís lo granièr. »Neige de février emplit le grenier.
« Neu de febrier Fai lo jarbier. » Neige de février fait le gerbier (annonce une bonne récolte de blé).
Micheu Chapduelh
02/02/2015
Lo mes de feurier per Micheu Chapduelh
Février étant pluviôse en son début, on s’attend encore à la pluie. Un certain nombre de proverbes nous la promettent et nous la présentent comme plutôt bénéfique :
« Bona annada farem (aurem) Si a plegut en feurier. »Nous ferons (aurons) une bonne année s’il a plu en février.
« Quand pleu en feurier, Fau meitat de fenier. » Quand il pleut en février, il ne faut que la moitié du fenil.
Variante tout aussi optimiste : « Quand pleu en feurier, Fau meitat de femier. » Quand il pleut en février, il ne faut que la moitié du tas de fumier.
« Febrier gotilhier, Bon femier, bon granier. » Février porteur de gouttelettes, bon fumier, bon grenier. Il est possible que ce diminutif soit là pour dire qu’il faut que les précipitations demeurent modérées.
Ce n’est pas le cas du proverbe qui suit : « Quand los valats rivan en febrier, Fau aprestar lo granier» .Quand les fossés coulent en février, il faut préparer le grenier.
Micheu Chapduelh
30/01/2015
La Marie M. e lo verbe flurit! per Jaumeta Beauzetie
Sovent quand torrine*, daus mots ancians occitans me tornen en memòria. Mots e expressions qu'ai pus gaire l'occasion d'auvir... daus mots simples ò complicats qu'emploiavan la gent dau vilatge e que me 'ribavan a la volada dins las aurelhas.
La Marie M. de Pueg Ardich era la reina de 'quelas figuras d'estile emb de las expressions fluridas. L'avia l'art, coma degun, de trobar daus eimatges, daus chafres* e sustot d'enginjar daus mots noveus per mielhs dire çò que 'la pensava e tanben interessar son auditòri a l'ocasion dau passatge dau bochier, bolangier e autre espicier. En mai 'la ponctuava sas frasas de pitits mots afectuos -ò pas- en foncion de l'interlocutor, coma « paubre filh, paubra femna, paubra òme » ò « e ben mon coquin ! »... « filh de lop » e quitament « filh de loira ! »
La Marie M. avia totjorn viscut a Pueg Ardich. L'era nascuda dins sa pita maison clara en peiras de grison* emb 'na genoisa de cinc renjadas de teules en naut dau mur, maison particularament bien situada a l'entrada dau vilatge. Sa vita ? Crese que 'l'avia perdut sa mair quand 'l'era jòuna, 'l'avia 'na sòr que li semblava. Son pair avia deugut se tornar maridar en Charanta perque daus còps la disia que sa demia-sòr « bien maridada » era venguda la veire emb 'na gròssa veitura ... Sietada pres de la chamineia, a visar los dos tisons crosats d'ente montava una pita flama bluia, dins sa granda cosina totjorn bien boissada e pròpa, aimava l'escotar parlar de sa jòunessa e de sa granda mair de la maison dau Jutge, «O Diu paubra !... l'era bien aimabla 'quela femna... 'la nos fasia cueire de las pompiras ròstidas e nos veniam, sos cinc pitits filhs dau vilatge, en fujant e nos tornavam partir daus bocins de pompiras dins las mans que nos craunhavam... qu'era nòstres bonbons de la fin de las annadas 1800 ! .
Sabe que jòuna filha 'l'aguet una decepcion sentimentala e que 'la venia lo ser durmir chas ma granda-mair « per obludar sos einuegs ». Pus tard, 'la trobet un gente òme e se maridet... 'la ne'n era plan fiera e l'expression « Era-t-eu gente mon òme ? » ponctuava sas frasas quand 'la me montrava sa fotò de maridatge dau printemps 1920. En efech, lo François era grand e me sovene sustot de sas gròssas mostachas qu'eu se frisava dau bot daus dets. Agueren un filh unique dos ans pus tard.
La Marie M. era totjorn bien penhada emb un chinhon rond acrochat per una penhe en còrna. La vese emb son davantau gris a pitas flors blanchas per portar quauquas fuelhas de chauls ò gaugs* per sos lapins. Si quauqu'un passava n'um podia comptar sur ela per far la conversacion e tot saber sus la gent. Fau dire que quò li fasia 'na distraccion de veire lo monde, 'l'avia jamai surtit dau vilatge a part per 'nar au borg per l'escòla, las festas, e... los voiatges en autobus organizats per l'Amicala de las Escòlas... çò que li faguet dire en tornar de Roian « aura coma ai vist la montanha mai la mar, ai tot vist, pòde morir quand vòle ! »...
L'avia pas sa pariera per baptisar la gent que passavan sus la rota e far los comentaris « qu'era la Marguerita e son Margariton » ò ben « qu'era de la gendarmassaria per lo calendrier » , « quela femna qu'era un brave chaptau, 'l'avia un manteu de borra de chen », « O Diu ! paubra pita, eu era v-òrre coma un còp de fusilh » mas l'expression que surtia lo mai era « 'queu filh de Senta Nòbla Loira »....
Coma 'la parlava fòrt, n'um l'auvia de loenh... e 'la podia quitament se far de las reflexions a votz nauta per fin d'estre auvida « Es-quò, possible de viure dins de la miseria entau !» si per cas 'la vesia una bosa de vacha dins lo chamin ! Qu'es vrai que l'era delicada...
L'aimava pas tròp lo trabalh daus champs. Quand son òme fuguet vielh, son filh prenguet la succession e la Marie M. contunhet jusquant'a sa mòrt de far la cosina per tota la familha. Sos nebots apreciavan lo gost daus clafotis a gròs bòrds que 'la fasia cueire dins lo forn de la chaudiera apres la bacada*... 'la enfornava una tòla sus son fuòc entau la chalor se perdia pas.
A un mes de sos 90 ans, 'la se casset 'na chamba e partiguet a l'ospitau. Sa nòra me disset « qu'alai 'la parlava nonmas en patois e que mesma la nuech 'la raibava en patois ! ». 'La tornet juste per son darnier voiatge au cementeri de Roman.
Per ma part, avia totjorn apreciat sa libertat de ton e sa faiçon de pas gardar la linga dins la pòcha ! Un personatge, 'quela Marie M. !
Marie M. (15/03/1895-02/02/1985).
Andrée Jaumeta Beauzetie ( notre photo)
(merces a Adelina que me balhet las datas)
Lexic:
torrine : faire son tourin (soupe à l'ail) faire peu de chose !
Chafre : surnom
grison : granit
gaugs : pissenlits
bacada : patée pour les cochons
27/01/2015
Lo mes de genier(5), per Micheu Chapduelh
Le beau temps de janvier est donc de mauvais augure pour la suite et peut s’étendre bien au-delà de février et de mars :
« Quand genier chanta, Junh deschanta ». Quand janvier chante, juin déchante. (Ce proverbe peut aussi, bien entendu, se comprendre comme une métaphore : Tel qui rit vendredi…)
« Quand lo grapaud chanta en genier, Mainatja la palha, meitadier ». Quand le crapaud chante en janvier, économise la paille, métayer.
« Si l’erba en genier desjà grelha,Mossa nonmàs per ton auvelha ». Si en janvier l’herbe pousse déjà, rien que de la mousse pour tes brebis.
Et de toute façon : « Las flors de genier Van pas au panier ». Les fleurs de janvier ne vont pas au panier (ne portent pas fruits.)
20/01/2015
Lo mes de genier(4), per Micheu Chapduelh
Faudrait-il donc que le soleil soit radieux en janvier?
Non plus! Il faut croire que ce mois n’est jamais content de son sort:
« Vaudriá mielhs veire lo lop demest las auvelhas Qu’un òme en chamisa en genier». Il vaudrait mieux voir le loup parmi les brebis qu’un homme en chemise en janvier.
Variante : « Mielhs vau rainard au jalinier Qu'òme en chamisa en genier ». Mieux vaut renard au poulailler qu’homme en chemise en janvier.
Ou encore : « Mielhs vau raubaire au granier Que brave temps en genier ». Mieux vaut voleur au grenier que beau temps en janvier.
Micheu Chapduelh


text:
versailles jardins versails s versails versailles jardins visite libre.
versailles jardins versailles jardins musicaux 2016.
versailles jardins versail versailles jardins horaires.
versailles jardins versailles jardins gratuits.
versailles jardins l frnise chteu versilles plcedy jardins musicaux versailles tarif.
versailles jardins bosqu versailles jardins musicaux.
versailles jardins chateau versailles jardins musicaux.
versailles jardins versailles jardins musicaux horaires.
versailles jardins versailles jardins grandes eaux.
versailles jardins chateau de versailles jardins prix.
versailles jardins accueil versailles jardins gratuits.
versailles jardins versailles jardins bosquets.
versailles jardins versailles jardins musicaux.
versailles jardins versail versailles jardins musicaux 2016.
versailles jardins puis jardins musicaux versailles avis.
versailles jardins versailles jardins tarifs.
versailles jardins chateau de versailles plan jardins.
versailles jardins brorie l frnise jardins musicaux versailles dates.
versailles jardins versails versailles jardins musicaux 2017.
versailles jardins chateau de versailles jardins tarifs.
versailles jardins versailles jardins horaires.
versailles jardins versailles jardins prix.
versailles jardins restration versailles jardins bosquets.


text:
Ua peticion entà sostiéner la diversitat lingüistica en Euròpa
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
« Minority SafePack Iniciative » qu'ei estada aviada sus internet quauquas setmanas a. L'iniciativa si aboteish, e poderé constrénher la Comission europèa a establir un estatut juridic tà la diversitat lingüistica en Euròpa e las lengas ditas minoritàrias. « Si volem mantiéner ua Euròpa multiculturau, que se'n va temps de sostiéner e de promòver las nostas valors. Lo Minority SafePack Initiative non vòu pas tirar arren a las comunautats màgers o a Euròpa. Que vòu simplament rénder Euròpa mei divèrsa dab las soas lengas e culturas », çò escriven dens la presentacion de Minority SafePack.
Qu'i podem léger testimoniatges d'Europèus de Romania, de País-Baishs, de França atau com d'Estonia sus l'importància d'aquera diversitat culturau. Lo monde qu'an dinc au dimèrcs 4 d'abriu entà signar la peticion. Que calèva aténher 1 milion de signaturas abans aquera data. Que demora 6 jorns abans la clavadura de la peticion, e cap a 1 046 690 de personas l'an signada. Cap a 6 912 personas qu'an signat la peticion en França, 101 personas au Portugau, 51 440 en Espanha e 23 286 en Bulgaria e 454 802 en Hongria.
En véder la febla participacion en França e mei que mei en Bretanha, lo collectiu breton Ai'ta qu'ei a har ua campanha de participacion a la peticion. Que sollicita com ac pòt lo mitan associatiu breton e nombrós elegits de la Region.
L'aperet qu'estó signat per elegits com Paul Molac, deputat deu Mòr Bilhan, Mona Bras, conselhèra regionau, Christian Troadec, maire de Carhaix e Solange Creignou, vicepresidenta deu Departament deu Finistèrra.
Costat occitan, l'iniciativa ciutadana europèa qu'ei relaiada suus hialats deu mitan, per mèls e suus hialats sociaus entà incitar a signar la peticion.
Segon l'UNESCO, qu'existeishen 6 000 lengas capvath lo planeta, qui poderén desaparéisher d'ací la fin deu sègle XXIau, si arren n'ei hèit entà protegir-las.


text:
Alora qu’en França es encara un argument electorau, ò un repossador per de manifestants, ais Estats Units d’America, lo maridatge gay es aprovat per 55% dau monde, segond un sondatge de Gallup dau 21 de mai 2014.
Aquel organisme d’enquistas d’opinions ditz qu’ una majoritat d’Americans li son favorables, e aquela majoritat « se consolida », que ditz l’enquista.
Per lo premier còup èra en 1966 que la question foguèt pausada ais Estatsunencs. Èron a l’epòca 68% opausats a l’union de gents dau meme sèxe.
Encara que li sógon pasmens que 18 dei 50 Estats qu’autoríson aquélei maridatges, e mai a Washington, District of Columbia, la capitala.
A l’ora d’ara tres corts de justícia vènon d’invalidar l’enebicion d’ansin se casar que foguèt impausada a de pareus omosexuaus, en Oregon, Idaho e Pensilvania.


text:
Òrdre de Clunhic
L'òrde de Clunhic es un òrde benedictin (o, puslèu, una congregacion benedictina que ne reforma la nòrma) creat per Guilhèm Ièr, duc d'Aquitània e comte de Macon, en un acte redigit a Borges l'11 de setembre de 909 (o 910) ont cedís de terrens de Borgonha al monge Bernon per i fondar un monastèri de dotze monges, l'Abadiá de Clunhic, que foguèt fondada l'an 910 mercés a Guilhèm Ièr d'Aquitània d'Aquitània e, situada a Maconés concrètament entre Sòna e Léger.
Un òrde religiós es un tipe d'institut de vida consagrada ont totes los sieus membres emeton de vòts solemnes. Cada comunitat se comporta de biais diferent segon lo caractèr e de la tòca de cada institut.
Sorgís amb la volontat de la Glèisa catolica de reformar l'Òrde de Sant Beneset, aplicant la Règla de sant Beneset amb la rigor e l'observança que regnavan al començament de l'òrde. Amb lo passatge del temps, la vida monastica s'èra destibada avent perdut de vista l'ideal de Sant Beneset. Mai, lo clergat secular de la Glèisa tanpauc donava un bon exemple de vida crestiana. Los sants abats Odon, Maiòl, Odilon, Uc e Pèire lo Venerable, cresián que los problèmas màger de la Glèisa èran, a aquel moment:
- L'investidura de las cargas eclesiasticas (investir de laics coma evèsques, abats...)
- La simonia (crompa del mestièr)
- Lo nicolaitisme o clerogamia (non observança del celibat dels monges)
La reforma de Clunhic vòl acabar amb tot aquò e retornar a l'estil de vida monastic auster e rigorós. S'impausèt a un nombre creissent de convents, e farà que Clunhic venga lo centre monastic mai important d'Euròpa entre los sègles X e XII. Fòrça monges d'Euròpa anèron a Clunhic estudiar, e al tornar als sieus convents d'origina, explican e aplican los ensenhaments. Los monastèris clunician s'agròpan e se federan, e a al sègle XII ran 2.000 monastèris federats, amb de centenats de monges membres.
Per evitar las influéncias, l'abat de Clunhic dependiá dirèctament del Papa, sens aver de retre de comptes als esvèques o nòbles.
A partir de la reforma de Clunhic, fòrça monges s'ordenan tanben prèires, e, doncas i a doas sòrtas de monges: de prèires o de monges de còrs e de fraires converses. Los prèires son consacrats al trabalh intellectual e los converses fasián los trabalhs manuals.
Malgrat aiçò, la reforma de Clunhic exagerèt dos punts qu'acabèron per far prejudici a la vida monastica:
- la psalmodia, que de 150 psalms setmanalas, repartits pendent l'ofici divin, passan a 200 psalms jornalièrs, per poder lausar Dieu a tota ora del jorn; aquò fa prejudici al trabalh manual, essencial en la vida benedictina.
- Exagèra la solemnitat del culte, penjant cap la riquesa e la ostentacion al contrari de l'esperit de la reforma.
Influiguèron notablament la cultura e l'art.
Son expansion se realizèt mercés a l'abat Sant Odon, qu'anèt de convent en convent per ensenhar la reforma. Unes volián pas l'admetre coma abat mas, mercés a el l'influéncia de Clunhic aumentèt quitament se son organizacion èra puslèu paura.
L'òrde de Clunhic dintrèt en crisi a causa de diferents motius coma per exepmle sa rigiditat que permetiá pas la flexibilitat entre ostals diferents. Mai, pauc a pauc, s'incorporèt de nòbles sens vocacion amb lo sol objectiu de se beneficiar de las comoditats de la vida monastica; aquò provoquèt una aflaquiment de las costumas. Al meteis temps, l'òrdre s'orientèt cap d'aspèctes ermitics e ascetics. L'òrde de Clunhic desapareguèt daissant lo pas a d'autres.


text:
Cultura
Alidé Sans publique "Eth Riu", eth prumèr single deth sòn nau album "Henerècla"
24/01/2018
Eth pròplèu 6 d'abriu se coneisherà eth contengut deth 2au album dera cantaira, dempús deth gran exit de "Eth paradís ei en tu"
Era cantaira aranesa Alidé Sans se trape en tot finalizar d’enregistrar eth sòn 2au album musicau, qu’amiarà pèr nòm “Henerècla”. Era sua publicacion ei prevista entath 6 d’abriu. Mentre demoram a coneisher quin serà eth sòn contengut finau, vos auançam eth prumèr single d’aguest disc, titolat “Eth Riu”.
Manu Moga


text:
Ganesha
Ganecha (sanscrit : गणेश ; tanben conegut com Ganapati -sancrit : गणपति - o Vinaika - sancrit : विनायक) qu'ei un deu màgers dius Indians, venerat universaument peus indó e mei enlà per cèrtes jaisnistas e bodistas (e, mei enlà d'Índia, en Indonesia, Tailàndia e Cambòtja.
Qu'ei mitologicament lo hilh de la divessa Parvati (tanben aperada Kali) e de Shiva. Qu'ei representat dab un còs d'òmi ventrut e un cap d'elefant qui'u manca ua defensa. Que'u representan tanben montat sus un arrat.
Qu'ei lo diu de l'astre, deus començaments e de las letras. Que's cred que pòt escobar los obstacles mes que'n pòt tanben apitar en contra deus qui non l'aunoran pas com cau.
Lo son culte qu'apareish plan constituit e identificat de cap aus sègles IV e V, durant l'Empèri Gupta (l'"Etat d'Aur" de la civilizacion classica índi). La sècta Ganapatya que venera Ganesha com lo diu màger. Lo son temple màger qu'ei lo Shri Moreshwar Mandir (o Temple de Ganesha a Morgaon) dens lo Disctricte de Pune, en Índia.
Legendas[modificar | modificar la font]
De las divèrsas legendas contadas sus aqueth diu que podem mentàver las istòrias seguentas:
- Ganesha que ho creat per la Divessa Parvati quan Shiva èra absent. Parvati que domandè au son hilh de non pas deishar passar degun mentre que's banhava e per'mor d'aquò, Ganesha non deishè pas passar Shiva qui tornava. Esmalit, Shiva, qui non coneishèva pas ad aqueth mainatge, que l'escapcè còp sec en tot mandar lo son cap tan luenh que degun no'u podó pas jamei tornar trobar. Quan Shiva e vedó la tristessa e la colèra de Parvati, qu'aprometè de devarar sus tèrra e de's préner entau mainatge lo cap deu prumèr èste viu qui trobère. Que ho un elefant.
- Lo cap de Ganesha n'a pas qu'ua sola defensa. Que contan qu'ei per'mor que la se copè eth medish entà ne har un calam per escríver lo Mahabharata.
- Ganesha qu'aima hèra minjar e mei que mei las sucrarias. Un còp que s'èra hartat d'ofrendas qui l'avèvan hèitas e que se'n tornava sus l'esquia deu son arrat, ua sèrp qu'esparvolè la montura e lo diu que cadó en tot s'aubrir lo vente en en hasent càder las soa entralhas. Ganesha, que's prenó la sèrp entà se'n har ua cinta e que tornè pujar suu son arrat. Mes la lua que's trufè e, furiós, que's trenquè ua defensa entà la se lançar (auta version de l'origina de la soa defensa copada) en la maudisent. Repentida, la lua que li domandè perdon e, com ua malediccion no's pòt pas avalir mes sonque aleugerir, Ganeisha que la condemnè a créisher e a mermar e que maudigó los son devòts qui l'espièren durant lo Ganesh Chaturthi (los 10 dias de hèsta en aunor de Ganesha).


text:
Orlando (Florida)
Orlando es una vila des Estats Units d'America, sèti del comtat d'Orange, en Florida. La vila compta uèi 262372 abotants. Son Aglomeracion compren ela 2 267 846 de personas segon d'estimacions realizadas pel Burèu del recensament dels EUA[1]. Es la siesena vila de Florida, e la primièra situada a l'interior de las tèrras de l'Estat. Orlando e los alentorns constituisson ara una de las zonas metropolitanas dels EUA de creissença mai rapida.
Es subretot coneguda per son complèxe de léser Disneyworld creat per la Walt Disney Company en 1971, e per l'Universal Orlando Resort (1991) compausat de dos grands pargues, lo primièr sul cinema Universal Studios lo segond amb d'atraccions suls eròi de comics Islands of Adventure. Sens obliar City Walk, luòc compausat de restaurants, bars, cinemas e discotècas de tèmas diverses. La zona consacrada al mond magic de la saga Harry Potter es pas un pargue d'esperel mas un partida d'Islands of Adventure. I a tanben dins la vila un SeaWorld, pargue d'atraccions que lo concèpte se basa sus d'espectacles amb d'animals. Se trapa tanben, près d'Universal, lo pargue aquatic Wet'n'wild. Orlando atrach 52 milions de toristas cada an e es la segonda vila ostalièra del país. Orlando es una de las vilas que coneguèt lo mai important apond de populatcon dels EUA, fòrça de retirats èran venguts s'installar a Orlando per sa vida bona, sa situacion geografica e son clima, caractèrs que partejat amb lo rèste de la Sun Belt. L'aeropòrt internacional d'Orlando es lo quatorsen mai important del país en tèrmes de trafec.
Amb l'universitat de Florida centrala, Orlando compta la setena universitat dels EUA en capacitat. Una escòla per l'otelaria e restauracion se nomena Rosen College del nom de son mecèn màger.
Lo nom d'Orlando ven d'un soldat tuat pendent la segonda guèrra seminòla, Orlando Reeves, e son chafre es « The City Beautiful » (« la Vila bèla »). Lo simbòl d'Orlando es la font del lac Eola (en). Lo cònsol actual se nomena Buddy Dyer e foguèt elegit en 2003.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans l'arribada dels Europèus en 1836, Orlando èra poblat pels Amerindians ente aute pels Creek. Pauc de sites arqueologics existisson ara levat aquel dels rèstes del fòrt Gatlin sul lac Gatlin al sud d'Orlando. Aquel fòrt fuguèt bastit 1838 per l'armada americana pedent las guèrras contra los Seminòls, mai fuguèt abandonat après la fin de la Tresena Guèrra seminòla. gaireben totes los colons arribèron pas qu'après las ostilitats en 1850.
Lo 12 de junh de 2016 la fusilhada mai murtrièra de l'istòria dels EUA se debanèt dins una discotèca LGBT lo Pulse situada a Orlando. Aquela foguèt revendicada per l'organizacion Estat islamic.
Geografia[modificar | modificar la font]
Segon lo Burèl del cens, Orlando a una superfícia de 261,5 km² (242,2 km² de tèrras, 19,3 km² d'aiga, es a dire 7,39 % al total).
Dins son airal urban, i a mai de 100 lacs, los mai grands essent Apopka, Eustis, Griffin, Harney, Harris, Jesup, Monroe, Sand Lake, Conway, e Tohopekaliga.
Son clima es subtropical umid: mai sovent es caud e umid amb a vegadas de jorns de fred en ivèrn. L'an se divisa en doas sasons de durada gaireben egalas.
D'entre los 115 quartièrs d'Orlando, los mai coneguts son:
- Airport North
- Avalon Park
- Baldwin Park
- Callahan
- Downtown Orlando
- College Park
- Colonialtown North
- Colonialtown South
- Crescent Park
- Delaney Park
- EastWood
- Lake Davis / Greenwood
- Lake Eola Heights
- Metro North
- Metrowest
- Millenia
- North Orange
- Park Central
- Park Lake Highland
- Rosemont
- Richmond Heights
- Roosevelt Park
- Southwest
- Stoneybrook
- Thornton Park
- University Heights
- Waterford Lakes
- West Colonial
Cultura[modificar | modificar la font]
La musica hip-hop, metal, rock, reggaeton e las scènas musicalas latinoamericanas son plan actius dins la vila. Orlando se chafra l'Hollywood-Orient per causa de fòrça estudios de cinema dins la region. La produccion cinematografica èra activa dins la vila pendent los ans 1990, mas mermèt dempuèi.
Fins a fa pauc, Walt Disney Feature Animation expleitèt un estudio a Hollywood Studios Disney a la Walt Disney World Resort. Lo Florida Film Festival atrai los cineastas aprendisses del mond entièr. Orlando es fòrça popular d'entre los cineastas independents.
La region d'Orlando abriga fòrça teatres: Central Florida Ballet, Ballet Orlando, Orlando Shakespeare Theater, Orlando Repertory Theatre, teatre de la vaca fòla e la glacièra Teatre. L'universitat de Florida centrala e Rollins College (Winter Park) abrigan de departaments de teatres.
Economia[modificar | modificar la font]
Grand centre de torisme, Orlando atira cada an de fòrça visitors. Aquela activitat toristica es subretot lo fach dels pargues tematics presents dins la region. Orlando aculhís de pargues Walt Disney World e l'Universal Parks & Resorts.
Educacion[modificar | modificar la font]
Las escòlas primàrias e segondàrias son geridas per l'Orange County Public Schools. Unas escòlas privadas son geridas per l'Orlando Lutheran Academy, la Forest Lake Academy, la The First Academy, la Trinity Preparatory School, la Lake Highland Preparatory School, le Bishop Moore High School e l'Orlando Christian Prep.
Universitats[modificar | modificar la font]
- Universitat de Florida centrala
- Florida A&M University College of Law
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Magic d'Orlando
- Orlando City Soccer Club
- Predators d'Orlando
- Knights d'UCF
Instituts[modificar | modificar la font]
- Valencia College
- Seminole State College of Florida (Sanford, Oviedo et Altamonte Springs)
Escòlas privadas[modificar | modificar la font]
- Anthem College, Orlando Campus
- Asbury Theological Seminary, Orlando Campus
- Belhaven University, Orlando Campus
- Columbia College, Orlando Campus
- Connecticut School of Broadcasting, Orlando Campus
- Université DeVry, Orlando campus
- Dwayne O. Andreas School of Law, Barry University
- Institut technologique de Floride, Orlando campus
- Florida Metropolitan University, Orlando campus
- Université Full Sail, Winter Park
- Herzing College, Winter Park
- Hindu University of America
- International Academy of Design & Technology-Orlando
- ITT Technical Institute, Lake Mary Campus
- Keiser University, Orlando Campus
- McBurney College, Orlando Campus
- Nova Southeastern University, Orlando campus
- Palm Beach Atlantic University, Orlando Campus
- Reformed Theological Seminary, Orlando campus
- Remington College of Nursing, Lake Mary, FL
- Rollins College, Winter Park
- Université Strayer, Orlando campus
- University of Florida College of Pharmacy, Apopka
- Université de Phoenix, Orlando campus
- Webster University, Orlando Campus.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
- Aeropòrt internacional d'Orlando
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Curitiba ( Brasil)1996
- Guilin ( China) dempuèi 1986
- Monterrey (Mexic)
- Oblast d'Orenborg (Russia) 1997
- Reykjanesbær (Islàndia)
- Marne-la-Vallée ( França) dempuèi 2002
- Tainan (Taiwan) dempuèi 1982
- Hyderabad (Índia)
- Urayasu ( Japon) dempuèi 1991
- Valhadolid ( Espanha) dempuèi 2006
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Orlando Magic club de basquetbòl de la NBA
- Fusilhada del 12 de junh de 2016 a Orlando
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Site oficial


text:
Helen Keller
Helen Adams Keller (Tuscumbia, Alabama, 27 de junh de 1880 - Easton, Connecticut, 1 de junh de 1968) foguèt una escrivana, ensenhaira e activista civica americana. Venguèt la primièra persona sorda e òrba a obtenir una licéncia universitària als Estats Units e faguèt aital progressar l'integracion del sords e òrbs dins la societat americana. Foguèt una autora prolifica, e coma militanta socialista s'engatgèt dins mantas campanhas contra la guèrra, a favor del drech de vòte de las femnas, dels dreches dels trabalhadors.
Son autobiografia, The Story of My Life, publicada en 1902, foguèt portada al cinèma pel realizador Arthur Penn jol títol The Miracle Worker en 1962.


text:
Era conselhèra de torisme Anna Díaz arrecep aguest dijaus era distincion dera Val d’Aran coma Destinacion Toristica Intelligenta (DTI) autrejada peth ministèri d’Industria, Energia e Torisme.
Eth sindic d’Aran Carlos Barrera amassa damb eth president dera Deputacion de Lhèida Joan Reñé, a profitat era jornada inaugurau dera Hèira Internacionau de Torisme FITUR que se celèbre en Madrid, entà da supòrt ara promocion des Hèstes deth Huec deth solstici d’ostiu recentaments declarades Patrimòni Culturau Immateriau dera Umanitat pera UNESCO, coma nau atractiu toristic dera Val d’Aran e es territòris deth Pirenèu que celèbren hèstes des halhes.
Justaments eth darrèr deluns eth Plen deth Conselh Generau d’Aran, s’acuelhec ara Declaracion d’Andorra la Vella des Comunitats des Halhes des Pirenèus, damb era fin de coesionar e coordinar desparières accions damb era rèsta des 63 municipis de França, Aragon, Catalonha e Andòrra restacadi ad aguestes celebracions qu’an de servir tanben entara mantenença e era reconeishença deth valor culturau e patrimoniau unic des hèstes deth huec ena Val d’Aran.
Pendent era jornada inaugurau dera Hèira Internacionau deth Torisme eth sindic d’Aran Carlos Barrera, a agut oportunitat de parlar sus era campanha toristica d’iuèrn ena Val d’Aran e dera reconeishença dera Val d’Aran coma Destinacion Toristica Intelligenta damb eth ministre d’Industria, Energia e Torisme en foncions José Manuel Soria, e damb era ministra de Foment en foncions Ana Pastor.
Serà pendent era celebracion d’aguesta edicion deth FITUR, qu’aguest dijaus era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic deth Conselh Generau d’Aran Anna Díaz, arreceberà de mans dera secretària generau de Torisme Isabel María Borrego, era acreditacion dera Val d‘Aran coma Destinacion Toristica Intelligenta (DTI) autrejada pera Societat Estatau entara Gestion dera Innovacion e es Tecnologies Toristiques (SEGITTUR).
SEGITTUR inicièc eth trabalh DTI ena Val d’Aran en darrèr Junh, qu’a consistit en analisar e diagnosticar es linhes d’accion realizades en Aran coma destinacion toristica enes quate variables que definissen a ua Destinacion Toristica Intelligenta, innovacion, tecnologia, sostenibilitat e accessibilitat, era fasa finau a consistit ena elaboracion d’un informe de recomanacions que s’integraràn coma programes especifics en nau Plan de Torisme dera Val d’Aran 2016-2020 qu’ena actualitat s’elabòre e que serà presentat ath sector toristic dera Val d’Aran en mes de hereuèr.
Er anterior Plan de torisme 2012-2015 dera Val d’Aran culmine damb er aqueriment d’aguesta reconeishença que s’ahig en programa de competitivitat deth Plan e a trauès deth s’an desvolopat desparières linhes de trabalh qu’an artenhut que Aran arrecebe certificacions e reconeishences, que destaquen entre eth, eth de destinacion sostenible Biosphere autrejat peth Global Sustainable Tourism Council dera Fundación Naciones Unidas, finalista enes Destination Leadership autrejadi pera National Geographic Society e era ITB de Berlin.
Serà laguens eth marc de FITUR que se presentaràn es linhes generaus des informes de Destinacions Toristiques Intelligentes (DTI’s).


text:
Es tempsi nauèri qu’Unitat d’Aran
a diagnosticat en ua recenta convencion entà renauir era politica ben exigissen qu’entad aguest an qu’encetam un nau govèrn s’instaure en Conselh Generau d’Aran.
Mès d’ua decada de govèrns mediòcres amiadi per CDA e peth sòn cap visible, Carlos Barrera, an balhat ua vision prauba de país, tan des deth punt de vista intellectuau e culturau coma de progrès nacionau. Aran a demorat aletargat per ues institucions barrades en eres madeishes afectades peth sectarisme mès descarnat.
Darrèrament, çò de mès grèu qu’imprègne as nautes institucions deth país ei era incapacitat des sòns maxims responsables entà reconéisher era aportacion der Aute, en sentit mès generau, d’aquest que, ben des dera societat civil ben des dera madeisha classa politica, non compartís ath cent per cent eth sòn projècte.
Coma proclame eth document dera Convencion, deth quau è pogut hèr quauqua aportacion e enquia è pogut presentar, « era societat, frut dera sua complexitat, non a de besonh govèrns jerarquizadi ne personalismes autoritaris que centralizen eth podèr ». De hèt, « es procediments son peth dessús des estructures ». En resum, « era bona governança deth país cerque eth refòrç dera coesion sociau e politica, era participacion, era cooperacion e eth compromés ».
Eth nuclèu dera propòsta ei « era collaboracion entre es Institucions d’Aran e era societat civila damb era perspectiva de regular es ahèrs collectius damb critèris d’interès public ». Çò que se prepause « ei tant era reforma dera Administracion coma ua revision des deuers e activitats qu’an d’acomplir es Institucions ».
D’aquiu es propòstes entà reformar eth reglament deth Conselh entà que fin finau devengue era assemblada que represente era sobirania deth país coma organ collegiat de debat e representacion territoriau (terçons), clarament diferenciat der organ executiu deth Govèrn d’Aran. D’aquiu era volentat entà dignificar era figura deth Síndic coma figura de consens e fòrt lideratge, peth dessús de sectarismes e lutes politiques de baisha volada.
Se tracte, en definitiva, « d’aportar innovacion, creativitat, dialòg e lideratge entà passar der autoritarisme ara participacion democratica e responsabla des ciutadans en un país qu’a de besonh naues formes e nau govèrn ».
Bon an a toti!


text:
DCL : se dobrís uèi las inscripcions per l’examen oficial d’occitan
Aquel examen oficial que certifica la competéncia lingüistica se tendrà lo 30 de mai de 2018 e se cal inscriure en linha fins al 6 d’abril.
Se dobrís uèi, 30 d’octòbre, lo periòde d'inscripcions pel DCL en occitan, que durarà fins al 6 d’abril de 2018. Aquel examen oficial que certifica la competéncia lingüistica se tendrà lo 30 de mai de 2018 dins de centres administrats per las acadèmias de Bordèu, Montpelhièr e Tolosa. Vos podètz inscriure en linha sul sit del DCL. Podètz trobar mai d’informacions dins lo document çai jonch, o en mandant un e-mail a marie-jose.villeneuve(a)ac-montpellier.fr.
Lo DCL es la sigla de Diplòma de Competéncia en Lenga, e se tracta d’un examen oficial de l’estat francés que servís per certificar las competéncias de la persona examinada en occitan, e en una dotzena de lengas.
- Publicat dens Éducation


text:
Es antecedents tamb eth Gourdan de hè dus ans non hègen un partit guaire atractiu de fotbòl, mes cau díder qu’ eth Gourdan a cambiat e er entrenador e es jogadors non an arren que veir tamb er anterior equip.
Eth partit siguèc dominat per nosati durant es 90 menutes e siguèc era nòsta poca punteria lo que deishèc un marcador tant cuert.
Sonque començar, Alex auèc ua bona oportunitat mès eth sòn shut anèc dehòra. Ignasi tanben se presentaue dauant eth portèr Denis e eth sòn shut anèc enes mans. Un bon pase de Javi deishèc a Paba dauant deth Denis e eth sòn shut dempús de tocà-le eth portèr, entraue laguens dera porteria. Ère eth 1-0. Eth Gourdan auèc ua bona oportunitat mès Monchi parèc eth shut deth delantèr. Damb 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat mès de lo madeish, domini e naues oportunitats entà marcar: es mès bones, un shut d’Alex tocaue eth garròt dera porteria e ua auta Miguel a porta ueda shutaue dehòra. Eth Gourdan sonque s’apropèc ena nòsta porteria tamb lançaments de cornèr.
Ath finau, victòria e classificacion entara quatau ronda en que entren toti es equips deth Midi Tolousain; demoram continuant en tot auer sort en sorteig.
Çò de negatiu era lesion d’Ignasi en abductor dera cama esquèra que lo deisharà bèra dimenjada sense jogar.
Eth pròplèu partit torne eth campionat; jogam en Encausse eth dissabte 23 d’octobre tàs 20 :00 ores contra er equip locau.
U.E. Bossòst: Monchi, Dani (60’ Marc), Juanka, Viló , Felipe, Javi , Alex, Gachi (60’ Julio), Miguel , Ignasi e Paba (60’ Javi Castet) .
Trainer: Adrian.
Gourdan F.C. : Denis, Borderes, Kihal, Bellone, Zaoui, Baron, Pagotto, Bellour, Garcia, Dolives, Ribeiro. Remplaçants: Fort, Foissac.
Tarjetes auriòles: Pagotto.
Trainer: Soula Oliver.
Gols: 1-0 Paba (35').
Arbitre: Desprats Serge.
Liniers : Guzello Guy, Plante Germain Michel.


text:
18 octobre 2016 – Séminaire REDOC – Domenge Caucat
« La Campana de Magalouna »
jornal popular de Montpelhièr de 1892 a 1933 o l’èime d’un país
17 h 15, salle A 105 – ouvert à tous
La Campana de Magalouna tindèt en clara lenga d’òc pendent 41 annadas e mai de 80 ans après que son cant se siaguèsse escantit, basta d’evocar lo jornalet clapassièr per veire espelir risolets sus las bocas e beluguetas dins los uòlhs. Son sovenir, encara viu, es aimable e agradiu per nos daissar entendre que los Campaniès avián capitat, eles, per reprene lo vèrs famós de Mistral, « de cantar per lei pastres e gènts dei mas »[1] o puslèu dels masets e per lo pòble menut de sa vila.
La farem tornarmai sonar aquela Campana, dau grand balanç de sa començança felibrenca dusca a sos tristonasses paures classes, nos metrem a l’escota de l’Escoutaire, montarem amb el faire riqueta au maset, e, s’o cau, repiutarem per brandir la còrda los quauques 600 Campaniès d’un còp èra. Saique entendrem, detràs lo tarabastèri, lo bronzinament d’una epòca, lo mormolhadís de l’èime d’un país ?
[1] MISTRAL Frederi, Mirèio, CPM Marcel Petit, 1979.


text:
La revista Viure fondada en 1964 per Robèrt Lafont, Ives Roqueta, Gui Martin, Joan-Pau Bringuièr e Glaudi Fabre foguèt pendent un desenat d'ans un luòc d'expression privilegiat per la critica, las analisas, l'expression d'una pensada occitana liura.
Dins lo numèro 1 (1965) Robèrt Lafont e Ives Roqueta presentavan la plataforma sus la quala èra basada la revista. Lo tèxt :
Revolucion Occitana
Aicí e ara. Dins aqueste país e dins aqueste sègle l'òme... L'òme deliure e responsable.
I a pas enlòc d'autra justificacion d'escriure e de legir, e mai de viure. N'i a pas d'autre tanpauc, ni per un l'escrivan d'òc ni per l'òme occitan, vengut major. A aquela liberacion de tot l'òme e de l'òme tot, nosautres avèm donat le nom d'occitanisme. D'autres li dison revolucion, e d'autres encara poësia. Amb eles sèm. Per los que sèm aicí l'occitanisme es la revolucion o pas res. Poètas o non, lo voler totjorn perdut e ganhat de la poesia modèrna, lo fasèm nòstre : bastir per l'òme amb lo país e lo sègle un mond abitable. Per lo poder de la paraula. E per la violéncia de l'acte.
Desenant garatz aquí que lo saut es fach, contra lo passat, l'abandon e la mòrt, e per l'aventura de l'èime ont nos trasèm, sèm prèstes a pas gardar ren de sauve.
Partissèm d'ont sèm : a calòs. Los qu'an paur que la paraula, abans e dins l'accion, desplace l'òrdre de las causas, que demòren. Dins la batèsta que menam ara – la darrièra que se pòsca amb e per nòstre integritat – nos es pas permés d'acceptar d'aliganças a mièjas. A travèrs e a perpaus de l'òme d'òc es a la liberacion de l'umanitat que nos engatjam. Perduda aquesta batalha, tot seriá pas perdut, e sus nòstre camin sèm segur de ne trapar maites que nos i tornariàm metre. Se uèi mobilizam, es que pensam la victòria de l'occitanisme possibla dins un temps definit e per un temps indefinit. Es que cresèm qu'a la lucha nos podèm acarar sens que foguèsse necessari per nosautres de venir autres.
Perque occitans sèm. Escrivans. E escrivans parlam davant un pòble que de sègles de messorga an ensordat. Lo sol pòble d'Euròpa que li an bofat lo mesprètz de sa lenga e qu'aja fach d'aquel mesprètz una bandièra. Un pòble raubat, decimat, que dins son educacion d'impòrt-expòrt sap pas res d'el ni de sa cultura, e mai que sovent semblariá que ne vòl pas saber res. Quand parlam de cultura, que siá plan comprés que parlam de la vida dins tot son gisclar. A la saviesa mofla d'una cultura sentida coma un eretatge que lo calriá aparar mai que mai, onorar, opausam los perilhs, las injustícias e las fautas aparentas de gost de la vida intellectuala manjaira de valors, en pensament d'invencion mai que de tradicion, d'aventura mai que d'òrdre.
Occitans e artistas d'òc, solidaris, recampam dins nòstra votz reguèrga, dins un dire que lo volèm considerar coma nòstra fòrça primièra, las mudasons socialas d'un temps qu'aimam a la passion. Un país nos enròda que sas riquesas naturalas li apartenon pas pus, desviradas per d'autres mans jol cobèrt de l'anonimat de Societats o d'un Estat. D'aquí sèm. D'un país desfatat ja per las deportacions (vestidas en mutacions normalas que dison) de sas populacions. D'un país non pas tan desertat coma tranformat en desèrts per un procès longàs que s'inversarà son que per la fe e la compreneson quand capitarem de quilhar davant l'amenaça de mòrt per dissolucion de l'uman, l'estatura de tot un pòble viu.
Aquí nòstra ambicion. De dignitat n'avèm pas cap d'autra. Batuts seriàm pas qu'una còbla risibla. Mas serem pas batuts. L'istòria occitana modèrna n'es arribada a aquela escasença qu'interditz los quites abandons que fins ara l'an rosegada : paraula sens efièch sus l'engatjament jornadièr e que s'engrepesís en sòmi, estetisme, marginalisme, autò-satisfaccion de capèla, contemplacion fòra temps e fòra sens d'una occitanitat en idèa, politica d'esquizofrèns, caça de la glòria locala, conversion del fach d'òc en motius d'estudis a gratis, regropament de las « energias » sus la basa comuna pus pichoneta. E mai, e mai... D'aquela acostumança a l'abandon, ne finirem per la luciditat, l'avisa facha al temps e als signes del temps, per nòstre empeutament sistematic sus totas las batalhas de liberacion, coma ne finirem amb la paur que desvistam dins los quites occitanistas : paur de la realitat coma es, paur de las raras que las cal sautar per mandar sa votz a l'aire liure, paur de tot pari, de tota prospectiva, de tota responsabilitat publica, paur enfin e mai que mai de la fòrça revolucionària de la quita posicion occitana. S'espiam un còp en arrièr, serà pas que per far petar las cledas : regionalisme repapiaire, federalisme aprioristas, nacionalisme de tròces e de petaces, per garar las cendres del fuòc, puèi per agachar lo fuòc nòstre coma landa, e lo noirir de la lenha del temps que sèm.
Parlam de fuòc, mas es pas un imatge. Inventar una literatura modèrna, una problematica nòva, una consciéncia occitana acordada amb lo sègle e responsabla davant el, cresèm nosautres qu'aquí n'i a pro per incendiar una vida e lo mond sens fin. O cresèm perque nos plantejam sens espèr de tornar al lòc del perilh mai grand, dins l'endrech e lo temps ont l'òme en la persona occitana cabusa dins una alienacion nòva : la colonizacion del viure acabant la de l'esperit. O cresèm perque pensam que ont i a lo perilh mai grand, l'escandòl màger, aquí i a l'anóncia tanben d'una morala d'avenidor, d'una autra mena d'òmes.
Nos sèm pas acampats per soscar e per plorar sus lo malastre. La mòrt nòstra l'espiam a la cara, a totas sas caras. Los primièrs responsables de l'escrachament d'Occitània, seriá aisit de lo trapar. Pas luènh. Nosautres. Mas nos estiman mai de proclamar un drech nòu que complèta los dreches de las etnias al progrès dins totes los domènis de l'activitat umana. Aquel drech, per lo far nàisser al public sèm prèstes a totas las contèstas, portats que sèm per un movement universal, segur d'ausir dins lo borolh de la batèsta un pols de mond picar en abans de l'istòria.
Car poètas o non, anonciam l'òme sens crenhença. L'òme que ven e que cossí que virem, pòt pas èsser que planetari, aicí e ara l'anonciam e n'ajudam l'espelida. Los perilhs que lo gaitan, sèm pagats per los saber mai que degun : l'uniformizacion dins lo mediòcre, la cultura omogeneïzada es aicí que ne foguèron faches los ensags. Mas aquò, justament çò que nos baila nòstra fòrça d'exemple. Arroïnats per l'orguèlh d'una nacion nacionalista, los que demòran despertats pòdon èstre pas que d'arroïnaires d'orguèlh. A l'òme nòu portam l'assèti de sas rasics e dobrissèm una aventura dobla : la conquista d'una cultura planetària, l'extension espaciala de l'èime ; e la conquista de l'èsser etnic, l'extension en fonsor.
Assèti de las rasics. Lo drech a la cultura liberatriz es res qu'una consequéncia del drech essential a la vida. L'occitanisme es pas un culturisme, un umanisme de l'esperit desincarnat. Qu'un poèta s'aplante davant la realitat tota, psicologica, linguisica, culturala, economica, politica de son país, aquò rai. La dignitat de l'artista passarà sempre per nosautres après la consciéncia de l'òme acarat a la vida e a la mòrt de son pòble. Pensarem pan e vin e amor.
Denonciam la messorga d'una istòria « realista » que justifica totes los abandons. Vertat es que lo passat de l'umanitat es un cementèri de culturas sagatadas e d'etnias sacrificadas. Nos tapam pas lo uèlhs. Mas vertat es tanben que lo dich realisme es determinat : darrièr el s'amagan los interesses qu'escrachan lo viure d'òmes de tala o tala region, fan mesprètz de las ressorças s'aquò lor ven de biais, e lèvan a l'otoctòn sa dignitat. Dintram sul terrèn de las contèstas socialas, las podèm esclairar del drech de naissença, o contra aqueste drech en un libre voler. Disèm als economistas qu'an lo dever, eles, de se botar al servici de l'òme, e de non pas mai plegar l'òme a las necessitats del profièch. Aquí justament dobèrta en país d'òc la dralha revolucionària.
Dobèrta dins l'òrdre social e dins l'òme. Esperam mai qu'una equitabla gestion dels bens. La revolucion pòt èsser que totala e quand l'òme se desliura de la fam, de l'angoissa, de la reïficacion sociala e politica, i ganhèsse pas dins lo meteis temps l'enveja de crear la ciutat e lo poèma, seriá pas qu'una engana de mai. A l'òme que tòca tèrra, que ne finís amb la vièlha paur d'empra'aicí que la tèrra li manque, demandarem que li siá donat de portar frucha. Que sol lo poder de crear, la libertat practica de crear desliuran. Tota expansion de l'èime qu'espeliriá pas en actes creadors s'estofariá d'esperela.
Dins aicestas amiras, lo manteniment e lo progrès de la lenga e de la cultura occitanas son pas ni mai pòdon pas èsser la fin e l'explicacion de nòstra lucha. Nos batèm per quicòm mai que per la conservacion d'un biais de dire, la « defensa e illustracion de la lenga d'òc ». Nos batèm per la liberacion de l'òme, aicí e ara, de pertot, per totjorn. Mas dins aquela lucha, la lenga es nòstra arma, amb la dobla e d'aiçò bèla significacion d'aqueste mot en occitan. N'es lo motor e n'es l'esplècha. Es dins l'atencion clinada sus la lenga, dins son escritura, dins lo comèrci qu'entretenèm amb lo passat literari nòstre, dins l'esbleugiment que nos bailèt l'existéncia d'una literatura occitana modèrna, que nos sèm en primièr descobèrts òmes d'òc ; irrevocablament. Es en òc, dins la lenga de nòstra integritat, que nòstra reflexion a progredit de cap a totas las realitats modèrnas.
Es en òc que tot s'es ligat en garba de fuòc : justa apreciacion d'un passat de creacion autoctona dont refusam de far quicòm mai qu'un capital d'utilizar pel melhor, e non pas, jamai, l'objècte d'un culte quin que siá, denóncia d'un genocid subtil, descobèrta que nòstre escrachament ajonhiá un perilh universal de l'uman, revelacion enfin que tota civilizacion caup mai dins las virtualitats del futur que dins las asseguranças, foguèsson esplendidas, d'un passat, dins lo gisclar balbucejant de l'ara que non pas dins la mai respectabla sciéncia. Es en òc que proclamam qu'existís e que pòt existir una Occitània accitana, pr'amor que sèm nosautres sortits de l'estofador, lucids maldespièch las tenèbras d'un decervelatge seculari, sols mas environats per las lançadas de la consciéncia universala, segurs qu'aqueste combat, donat que lo perdessem, al mens l'auriàm menat per un avenidor pas tant òrre.
Perque frairenal sèm dins nòstra libertat. Pels escrivans d'autras lengas, de totas las lengas. Per totes los que cèrcan, parièr coma nosautres e mai los mejans son desparièrs, la via de libertat. Frairenals pels òmes d'òc que luchan dins l'inconsciéncia encara o la mièja consciéncia a desrabar la vida d'un pòble dins son encastre de natura.
Liures de tota còla e de tot organisme sèm pas per l'ora que los aventurièrs de la causa occitana. Per l'ora mas dins un moment qu'encara tot es possible.


text:
Fréterive
Fréterive en arpitan (Fréterive en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat entre Albertville e Chambéry, al pè de la montanha Arclusaz, #que culmini a 2041 mètres d'altitud. Fréterive Ofrís una vista imprenable sul Grand Arc.
La commune est située entre Albertville et Chambéry, au pied de la montagne Arclusaz, qui culmine à 2041 mètres d'altitude. Fréterive offre une vue imprenable sur le Grand Arc.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Pep Vega: "Èm a on volíem èster. Era Pedals de Foc Non Stop ei ua meravelhosa lhocaria"
Aué en collòqui d'"Eth maitin d'Aran" auem parlat dera BTT e tanben d'ua pròva que damb es ans s'a convertit en referent, ei era Pedals de Foc Non Stop, qu'arribe enguan ara edicion numèro 13 damb recòrd d'inscrits, tamb Pep Vega, director; Norbert Herrera, delegat dera Federacion de Ciclisme en Lhèida; Adrià Puig, responsable dera Roda Non Stop, e Lucas Casas, cicliste aranés. Avui al col·loqui d'"Eth maitin d'Aran" hem parlat de la BTT i també d'una prova que amb els anys s'ha convertit en referent, la Pedals de Foc Non Stop, que arriba aquest any a l'edició número 13 amb rècord d'inscrits, amb Pep Vega, director; Norbert Herrera, delegat de la Federació de Ciclisme a Lleida; Adrià Puig, responsable de la Roda Non Stop, i Lucas Casas, ciclista aranès.


text:
Monson
Una monson es tradicionalament definida coma un vent sasonièr cambiadís acompanhat de precipitacions [1], mas lo tèrme es emplegat uèi per descriure los cambiaments sasonièrs de circulacion atmosferica e de precipitacion[2]. Los sistèmas màgers de monsons del mond son aqueles d'Africa e d'Asia-Austràlia. L'inclusion de las monsons nòrd e sud-americanas es discutida amor de sos vents parcialament cambiadisses.
Lo tèrme foguèt d'en primièr utilizat en anglés en Índia, Bangladèsh, Paquistan, e dins los païses vesins per tal de designar los grands vents sasonièrs que bufan de l'Ocean Indian e de la Mar d'Arabia dins lo sud-oèst en carrejar de pesugas casudas de pluèja dins la region[3]. En Idrologia, se considèra qu'una casuda de pluèja es una monson quand se produtz dins una region que recep la majoritat de sas pluèjas pendent una sason particulara. Aquò daissa la possibilitat que d'autras regions del mond sián dichas region de monson[4].
Etimologia e definicion[modificar | modificar la font]
Lo mot monson ven de l'arabi mawsim (موسم « sason »). Lo mot d'origina aràbia mausam (मौसम, موسم) es tanben lo mot per « temps » en indi, ordo, e mantuna autra lenga del nòrd d'Índia[5].
La definicion inclutz de sistèmas de vents màgers que càmbian de direccion sasonièrament.
- « Fòrça monsons d'estiu an una compausanta dominanta oèst e una fòrta tendéncia ascendenta e a produire de grandas quantitats de pluèja (pr'amor de la condensacion de la vapor d'aiga dins l'aire pujant). L'intensitat e la durada, pasmens, son pas egalas cada an. Las monsons d'ivèrn per contrast an una compausanta dominanta èst e una fòrta tendéncia a divergir, davalar e causar la secada. »
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ramage, C., Monsoon Meteorology. International Geophysics Series, Vol. 15, 296 pp., Academic Press, San Diego, Calif. 1971.
- ↑ Trenberth, .K.E., Stepaniak, D.P., Caron, J.M., 2000, The global monsoon as seen through the divergent atmospheric circulation, Journal of Climate, 13, 3969-3993.
- ↑ American Meteorological Society Glossary of Meteorology. Monsoon. Retrieved on 2008-03-14.
- ↑ International Committee of the Third Workshop on Monsoons. The Global Monsoon System: Research and Forecast. Retrieved on 2008-03-16.
- ↑ « {{{1}}} »