text:
Senèca lo Jove
Luci Anneu Senèca, usualament conegut coma Senèca o Senèca lo Jove (4 AbC - 65) èra un filosòf roman, politic, dramaturg e, dins una òbra, umorista, de l'edat d'argent de la literatura latina.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Corduba (l'actual Còrdoa), Senèca èra lo segon filh d'Elvia e Marc (Luci) Anneu Senèca, un ric retor conegut coma Senèca lo Vièlh. Lo seu grand fraire, Luci Juni Gallion, èra procònsol d'Acaia (ont segon d'ancians documents crestians se trobèt amb l'apòstol Pau cap al 52). Senèca foguèt l'oncle del poèta Lucan, mejans son pichon fraire, Marc Anneu Mela.
La tradicion ditz que foguèt un mainat malautís, e qu'estudièt a Roma. Aprenguèt la retorica, e foguèt iniciat a la filosofia estoica per Atal e Sotion. Per causa de sa Malautiá foguèt en Egipte dempuèi 25 fins a 31 per èsser sonhat.
De retorn, s'establiguèt amb succès coma avocat. Cap a 37 manquèt de morir, a causa de problèmas amb l'emperaire Caligula, que pasmens li daissèt la vida salva perque pensava que sa marrida santat l'acabariá. En 41, Messallina, esposa de Claudi, convenquèt son espós de fòragetar Senèca en Corsega acusat d'adultèri amb Julia Livilla. Pendent aquel faidiment estudièt la natura e la filosofia, e escriguèt las Consolacions.
En 49, la nòva femna de Claudi, Agripina, l'apelèt a Roma per educar son filh, Luci Domici Aenobarb, que vendrà l'emperaire Neron. Aprèp l'assassinat de Claudi en 54, l'emperaire assegurèt lo tròn per son filh Neron, a la plaça de son filhastre Britanic.
Los primièrs cinc ans, lo quinquennium Neronis, Neron governèt judiciosament jos l'influéncia de Senèca e del prefècte pretorian, Sext Afrani Burre. Mas aqueles lèu perdèron lor influéncia, e son règne tornèt cap a la tirania. Amb la mòrt del prefècte en 62, Senèca se retirèt, per se poder consacrar a estudiar e escriure.
En 65 foguèt acusat d'èsser partit dins un complòt per tuar l'emperaire, la Conspiracion de Pison. Sens cap de procès, Neron li ordenèt de se suicidar. Tacit ne conta sa mòrt. Sa femna, Pompeia Paulina, que tanben temptèt de se tuar, Neron li ordenèt de viure.
Òbras[modificar | modificar la font]
Entre las òbras atribuidas a Senèca trobam una satira, un ensag meteorologic, d'ensages filosofics, cent vint-e-quatre letras sus de tèmas morals e nòu tragèdias. Una d'aquelas, Octavia, es clarament una òbra d'altrú. E tanben apareis coma un personatge dins la pèça. I a tanben de dobtes que siá l'autor de Ercules a Oeta. La filosofia estoïca de Senèca insistís sus d'exercicis practics per quin lector afronta sos problèmas. Considerava particularament important de veire la realitat de la pròpria mortalitat. Lo cossí tractar la mòrt se tròba dins fòrça de sas letras.
Tragèdias de Senèca[modificar | modificar la font]
Es impossible de determinar se foguèron representadas, i a pas de pròvas. L'erudit alemand Leo las considerava dramas recitatius mas aquò puslèu reflectava sa concepcion de que deuriá èsser un drama e a l'encòp, aquela èra basada dins la concepcion que se fasiá de la tragèdia grèga. Actualament son representadas.
Es complicat de datar aquelas òbras sense referéncias. Una cronologia relativa, basada en tèrmes metrics, es prepausada, amb gaire consensus. Es impossible que foguèron escrichas lo meteis an. Son pas basadas sus la tragèdia grèga e alara qu'Euripides pareis alunhat, se nòtan d'influéncias d'Ovidi.
Las òbras de Senèca èran fòrça estudiadas dins las universitats medievalas europèas, e influencièron fòrça en la tragèdia de la Renaissença, subretot dins la literatura de l'Anglatèrra Elisabetana.
Dialògs[modificar | modificar la font]
- (40) Ad Marciam, De consolatione (Per Marcia, de la consolacion)
- (41) De Ira (De l'ira)
- (42) Ad Helviam matrem, De consolatione (¨Per ma maire Elvia, de la consolacion) - Letra a la sa maire la consolant pendent son faidiment.
- (44) De Consolatione ad Polybium (Per Polibi, de la consolacion)
- (49) De Brevitate Vitae (De la brevetat de la vida) - Ensag expausant que quina que siá la durada de la vida es sufisenta s'es viscuda amb saviesa.
- (62) De Otio (Del lèser)
- (63) De Tranquillitate Animi (De la tranquillitat de la ment)
- (64) De Providentia (De la providéncia)
- (??) De Constantia Sapientis (De la constància del savi)
- (??) De Vita Beata (De la vida astruga)
Tragedias[modificar | modificar la font]
- Hercules Furens (Ercules furiós).
- Troades (Las troianas).
- Medea (Medèa).
- Phoenissae (Las fenicianas).
- Phaedra (Fèdra).
- Agamemnon.
- Thyestes.
- Oedipus.
- Hercules Oetaeus (Ercules a Oeta): dobtes sus l'autor.
- Octavia: dobtes sus l'autor.
Autras[modificar | modificar la font]
- (54) Apocolocyntosis divi Claudii (La transformacion del divin Claudi en cogorda), una òbra satirica.
- (56) De Clementia (De la cleméncia) - escrita a Neron sus la necessitat de la cleméncia coma vertut en un emperaire.
- (63) De Beneficiis (Dels beneficis) [sèt libres]
- (63) Naturales quaestiones (Questions naturalas) [sèt libres] de gaire originalitat, mas qu'ofrisson una vision de las teorias anticas sus la cosmologia o la meteorologia.
- (64) Epistulae morales ad Lucilium - Cent vint-e-quatre letras sus la morala, escrichas a Gai Lucili.
- (370?) Cujus etiam ad Paulum apostolum leguntur epistolae: Aquelas letras, benlèu entre Senèca e Sant Pau, foguèron reconegudas pels erudits, mas uèi la majora partida dels estudis apòrtan de dobtes sus autenticitat [1] [2].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Citacs de Senèca
- (en)òbras de Senèca sul Projècte Gutenberg
- (en)Ensags morals
- (la),(it),(en)Recuèlh d'òbras de Senèca


c: text/html

text:
Diuendres lèu d'ostiu en Aran.
Temperatures diürnes mès pròpries deth mes de junh que de març (5°C / 23ºC en còta 1.000) (1ºC / 13ºC en còta 2.000).
Eth dissabte 11, auram un maitin assolelhat tamb quauques bromes nautes. Pera tarde aumentarà leugèraments era nivolositat e pera net apareisheràn quauques brumes. Vents fèbles deth nòrdo-èst.
Es temperatures diürnes seràn un shinhau mès nautes qu'era jornada anteriora, sustot en hons de val (5°C / 24ºC en còta 1.000) (1ºC / 12ºC en còta 2.000).
Eth dimenge 12, pendent eth maitin s'alternaràn clari damb brumes que seràn mès denses a compdar de meddia e que poderien deishar quauqua fèbla precipitacion. Pera tarde aumentarà era nivolositat e a darrères ores se produsiràn quauques precipitacions moderades damb còta de nhèu sus es 1.500 m en tot descéner pera net cap as 800 m.
Notabla descenuda des temperatures diürnes (5°C / 13ºC en còta 1.000) (0ºC / 6ºC en còta 2.000).
Eth deluns semble qu'auram ua jornada iuernau damb nheuades moderades e còta de nhèu enes 900 mètros, pujnat as 1500 pendent era jornada.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Iólia Tymoshenko
Iólia Volodymyrivna Tymoshenko (en ucraïnian Юлiя BoлoдиMиpiBHa TиMoшeHko, en transcripcion internacionala Yulia Tymoshenko; Dnipropetrovsk, 27 de novembre de 1960), nascuda Hryhyan, es una entrepreneira e politiciana ucraïniana. Foguèt Primièra Ministra d'Ucraïna del 24 de genièr al 8 de setembre de 2005 e tornarmai del 18 de decembre de 2007 al 4 de març de 2010. Es la cap del partit Patria dels Ucrainians e del Blòc Electoral Iólia Tymoshenko.
Abans de s'engatjar en politica, Tymoshenko èra estada una femna d'afars que capitèt e s'enriquiguèt dins lo negòci de l'industria del gas.
Abans de venir la primièra femna a ocupar la carga de Primièr Ministre, èra considerada l'aliada mai importanta del menaire de l'oposicion Víktor Ioshchenko, qu'èra estada sa deputada del temps qu'el èra estat Primièr Ministre, e tenguèt una preséncia plan fòrta durant las eleccions presidencialas d'Ucraïna de 2004.
Foguèt tanben una de las personas clau del temps de la Revolucion Iranja inspirada per aquelas eleccions, que portèron puèi Ioshchenko al poder. Durant aquel periòde, d'unas revistas e mèdias occidentals li donèron l'escais de "Joana d'Arc de la Revolucion Iranja".
Lo 28 de julhet de 2005, la revista Forbes la designèt coma la tresena femna mai potenta del mond, tot bèl just aprèp Condoleezza Rice e Wu Yi. Posteriorament foguèt obligada a demissionar pel President Ioshchenko en setembre de 2005, aprèp sonque uèch meses de trabalh.
Per encausa de son influéncia politica, de sas relacions e de son poder d'oligarca èra un dels adversaris mai perilhoses pel Partit de las Regions que dirigissiá alara lo país, foguèt empresonada tre lo mes d'octobre de 2011.
Aprèp las manifestacions de l'EuroMaidan, la fugida e destitucion de Víktor Ianokòvych foguèt liberada lo 22 de febrièr de 2014. Anoncièt alara son intencion de se presentar a las futuras eleccions que se devon debanar aqueste meteis an.
Se tornèt presentar a las Eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 mas perdèt grandament contra Petrò Poroshenko que se vegèt elegit tre lo primièr torn.
Iólia Tymoshenko es maridada a Oleksandr Tymoshenko, e an amassa una filha, Ievhènia (nascuda en 1980).
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Iólia Tymoshenko nasquèt a Dnipropetròvsk en 1960, enfant unica de Ludmila Nikolaievna Telehina e de Vladimir Abramovich Grihian. Se trobèt lèu sola amb la maire, que son paire abandonèt la familha quand sa filha aviá pas que tres ans.
En 1979 se maridèt amb Oleksandr Tymoshenko, filh d'un burocrata de reng mejan del Partit Comunista Sovietic e comencèt de montar socialament gràcias a mantuna posicion dins lo Komsomol, l'organizacion oficiala de las joventuts comunistas sovieticas.
Foguèt diplomada de l'Universitat d'Estat de Dnipropetròvsk en sciéncias economicas en 1984, e obtenguèt puèi un doctorat) en economia. Faguèt mai de cinquanta publicacions dempuèi aquela epòca.
En 1989, coma sòcia del movement politic iniciativas per la perestroika, fondèt e bailegèt una cadena de botigas de locacion video del Komsomol amb pro succès que puèi la privatizèron.
Tymoshenko coneguèt lèu una montada considerabla dins l'esfèra del poder jol sistèma sovietic. Pasmens foguèt mai que mai aprèp la casuda de l'Union Sovietica que venguèt un personatge important, en capitanejar divèrsas companhiás ligadas al sector energetic.
Atal bastiguèt sa fortuna entre 1990 e 1998. Durant lo periòde de las privatizacions en Ucraïna, que semblèt fòrça a çò que se debanava en Russia per çò qu'es de la corrupcion e de la marrida gestion, venguèt una de las personalitats mai potentas del mond dels afars en Ucraïna, gràcias a l'exportacion de minerals.
De 1995 a 1997, Tymoshenko foguèt presidenta de la "United Energy Systems of Ukraine", una companhiá privada intermediària que ne venguèt lèu exportatritz màger del gas natural rus en 1996.
Pendent aquel periòde, ne foguèt ela chafrada de princessa del gas, segon l'acusacion que n'auriá tornat vendre d'unas quantitats colossalas de gas rus raubat e d'aver pogut defugir la taxacion d'aquelas merça.
Durant la pontannada afarista de la siá vida, na Iuliia Tymoshenko poguèt nosar d'unas relacions d'afars, tan cooperativas coma ostilas amb fòrça personalitats importantas d'Ucraïna, d'en primièr a Dnipropetrovsk.
Dins aquesta lista cal citar Pavlò Lazarenko, Víktor Pinchok, Ihor Kolomoisky, Rinat Akhmetov, e, plan segur, Leonid Kochma - qu'èra en aquel temps President mas tanben originari de Dnipropetròvsk.
A despart dels sieus afars de venda de gas, Tymoshenko èra estada tanben ligada de prèp a la gestion de l'entrepresa gasièra russa Gazprom.
Sas originas[modificar | modificar la font]
Sas originas son estadas l'agre de mantun debats e especulacion.
D'ela, çò n'afirma sovent qu'es mièja letona del costat de son paire e mièja ucraïniana, d'al band mairal.Lo nom d'ostal del sieu paire, Grigyan, ne pot èsser tanben interpretat, vist, coma Armèni. D'a vegadas se ditz que lo sieu nom de joventa es Telehina (coma lo, actual, de sa maire) e qu'a d'originas russas. En 2005, foguèt quitament designada publicament coma jusieva per Ievhen Chervonenko (son ancian ministre, un dels menaires de la comunitat josieva d'Ucraïna) [1]. Tymoshenko o neguèt d'un biais oficial mas en tot afortir pr'aquo qu'èra del tot en simpatia amb los problèmas del pòble jusieu.
Las trenas de Iólia Tymoshenko, lo sieu biais de se penchenar, ne faguèron una icòna vertadièra de la Revolucion Irange, que lo quite jornal anglés London Times bategèt Yuliann son estil.[2]
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Iólia Tymoshenko s'adintrèt la politica en 1996, que foguèt elegida a la Verkhovna Rada, lo parlament ucraïnian, de la Kirovohrad oblast, en obténer los 92,3% dels vòtes dins la sia circonscripcion. Foguèt reelegida en 1998 e en 2002.
Venguèt, en 1998, Presidenta de la Comission del Budget de la Verkhovna Rada.
De 1999 a 2001, Tymoshenko foguèt Viceprimièra Ministra pel sector fuel e energia dins lo gabinet d'en Viktor Iushchenko.Ne foguèt embandida pel President Leonid Kuchma en genièr de 2001 aprèp un debut de conflicte amb l'oligarquia industriala del país.
En febrièr de 2001, foguèt arrestada a partir d'acusacions de falsificacion de documents de doana e contrabanda de gas entre 1995 e 1997 (mentre qu'èra presidenta de la ja citada çai-sus United Energy Systems of Ukraine).Ne foguèt pasmens relaxada dequ'unas setmanas mai tard.
Los sieus amics e suportaires politics organizèron un fum de passacarrièras de protestacion a ras de la Preson de Lukyanivska ont èra estada embarrada.
Segon la quita ela, las pròvas e cargas èran estadas farlabicadas pel regim de Kuchma, sot l'influéncia dels oligarcas que se sentissián menaçats per sos esfòrces de n'acabar amb la corrupcion e metre en plaça de refòrmas institucionalas del mercat.
Malgrat n'èsser estada innocentada da talas acusacions, Moscòu daissèt efectiu un mandat d'arrèst contra ela, per en de cas ne dintrèsse en Russia entrò la siá demission coma Primièr Ministre mai de 4 annadas pus tard.
A mai, lo marit de Tymoshenko, Oleksandr, se passèt el doas annadas a s'amagar pr'amor d'evitar una incarceracion subre de cargas que ço diguèron lo parelh n'èran del tot infondadas e sonque motivadas politicament per l'anciana administracion Kuchma.
D'un còp las acusacions retiradas, ne venguèt una dels menaires de basa de la campanha Ucraïna sens Kuchma menada contra lo president del país, pel sieu ròtle supausat dins l'assassinat del jornalista Georgi Gongadze.
Dins aquela campanha, na Iuliia Tymoshenko ne foguèt vista primièr coma una passionaria, una lider revolucionària apassionada. Bon exemple d'aquò n'es la difusion d'un reportatge que lai la vesèm a trencar las fenèstras de la preson, pendent una d'aquelas manifestacions.
L'annada seguenta, ne foguèt ela implicada dins un accident de veitura misteriós que ne sortiguèt sana e salva. Un episòdi que atal ço ne creson fòrça ne poiria èsser estat una temptativa d'assassinat del govèrn.
Mentretant, ne fondèt ela lo Blòc Electoral Iuliia Tymoshenko (Блok Юлiï TиMoшeHko), un blòc politic que se gasanhèt los 7,2% a la votacion pel¨Parlament Ucraïnés.
Es ela al cap amai lo cap de l'Batkivshchina, partit politic nacional.
Las criticas conra Iuliia Tymoshenko çò ne daissèron entendre que, coma oligarca, se ganhèt desonestament sa fortuna. D'unes quitament n'especulèron sul sieu coneissement del biais illegal de far d'afars en Ucraïna, que la qualifican d'un biais unic per menar a tèrme lo combat contra la corrupcion, se n'a ela la vòlha d'o far.
Lo sieu ex partenari d'afars e ex primièr ministre d'Ucraïna, Pavlo Lazarenko, ne foguèt el condemnat als Estats Units, per las cargas de blanquiment d'argent de miliards de dolars US, corrupcion e frauda.
Lo 28 de genièr de 2005, aprèp la Revolucion Irange, los procuraires ucraineses convenguèron amai clavèron cas e dorsièr contra la d'alara Viceprimièra Ministra Tymoshenko e la sia familha, per manca de pròvas.Aquels cases n'implicavan tanben lo sieu marit e lo sieu conhat Henadiy Tymoshenko.Gaire temps aprèp ne tornèt Oleksandr Tymoshenko a país. Malgrat aquel passat discutible, lo sieu passatge d'a oligarca a reformista ne foguèt considerat per fòrça coma plan sincèr e efectiu.
Coma Viceprimièra Ministra a l'energia, n'acabèt de fach amb molts arrengaments de corrupcion dins lo sector.
D'ela als afars, lo recobrament de les receptas per l'industria electrica cresquèt de milierats del cent.Daissèt de caire la practica del tròc dins lo mercat de l'electricitat, en tot çò n'exigir dels clients industrials que paguèssen la lor electricitat al comptant.Ne terminèt tanben amb las exempcions de moltas organizacions que ne foguèron exclausas en veire lo corrent copat.Las siás refòrmas significavan que lo govèrn d'Ucraïna aviá los fonses sufisents per pagar los foncionaris e aumentar los salaris.
Lo 24 de genièr de 2005, ne foguèt nomenada Primièra Ministra d'Ucraïna del president Iushchenko. Lo 4 de febrièr de 2005, a las 2 h 54 del tantòst (ora de Kyyiv), n'èra confirmada dins sas foncions na Iullia Tymoshenko pel Parlament Ucraïnés, amb la majoritat espectaclosa de 373 vòtes (sonque 226 èran necessaris per l'aprobacion).
Qualques mesadas de govèrn pr'aquò e de promesas de refòrma non tengudas d'aprèp la Revolucion Irange, comencèron de portar prejudici a la siá administracion.
Lo 8 de setembre de 2005, aprèp la demission de mantun naut foncionari, que demest eles lo Cap del Conselh de Seguretat e Defensa Petro Poroshenko e lo Viceprimièr Ministre Mytola Tomenko, lo govèrn de Iuliia Tymoshenko foguèt dissòlt pel president Viktor Iushchenko pendent una allocucion en dirècte a la television nacionala. Li succediguèt Yuriy Yehanurov.
Mai tard, lo president critiquèt lo sieu trabalh coma cap del Gabinet, en tot çò ne suggerir qu'aviá menat a un alentiment economic amai de conflictes politics dins la coalicion al poder.
Eleccions legislativas 2006[modificar | modificar la font]
Aprèp la siá demission, Iuliia Tymoshenko comencèt de virar en pel país amor de ganhar las eleccions legislativas en 2006, coma lider del sieu Blòc Electoral Iuliia Tymoshenko.Çò n'anoncièt pro lèu que voliá tornar èsser la Primièra Ministra del país.
Arribat segond de las eleccions lo blòc, amb 129 sètis ganhats, fòrça çò n'especulèron de que poiriá ela formar una coalicion amb lo partit Ucraïna Nòstra de Iushchenko e lo Partit Socialista d'Ucraïna (PSU) amor d'empachar lo Partit de las Regions de se ne far amb lo poder.
Tornar Tymoshenko ne parlèt de la siá intencion de venir primièra ministra.Las negociacions amb Ucraïna Nòstra e lo PSU çaquelà se rescontrèron moltas dificultats (pòstes non obtenguts e negociacions amb d'autres grops o coalicions politics).
Lo dimècres [[21 de junh de 2006, los mèdias ucraïneses çò ne reportèron que fin finala las parts s'èran endevenguts sus un acòrd de coalicion, que ne semblava atal acabar una passa de mai de tres mesadas d'incertitud politica.
La nominacion de Iuliia Tymoshenko dins lo pòste ja comencèt d'èsser cantada idem la sia confirmacion..
Aquesta nominacion n'èra pr'aquò condicionada per l'eleccion del sieu adversari de sempre, Petro Preshenko, d' Ucraïna Nòstra, coma president del parlament. Dequ'unes jorns aprèp la signatura de l' acòrd de coalicion, ne veniá tras qu'evident que los membres de dicha coalicion se fasián pas cap fisança, ja que consideravan qu'èra un desviament de la procedura parlamentària regulara, votar per Poroshenko president de la cambra e Tymoshenko primièra ministra.
Per agreujar las causas, d'unes membres de l'oposicion d'al Partit de las Regions bloquegèt lo parlament d'al dijòus 29 de junh fins al dijòus 6 de julhet.Lo Partit de las Regions lancèt un ultimatum a la coalicion, en tot çò ne demandar que s'observèssen las proceduras parlamentàrias, en demandar de delegats dins los comitats parlamentaris en proporcion amb los sètis obtenguts per cada partit, la presidéncia d'unes comitats del Parlament amai de pòstes de governadors dins las circonscripcions ganhadas pel Partit de las Regions.L' acòrd de coalicion privava lo Partit de las Regions e los comunistas de tota mena de representacion dins l'executiu e li donava lo leadership dins los comitats parlamentaris. Dins los conselhs regionals locals ganhats pel Partit de las Regions, çaquelà, los partits de la coalicion trapavan pòrta barrada.
Aprèp la nominacion susprenenta d' Oleksandr Moroz del PSU coma president del Parlament e la siá eleccion ulteriora lo 6 de julhet amb lo supòrt del Partit de las Regions, la Coalicion Irange s'afondrèt.
Aprèp la creacion d'una larga coalicion de majoritat, bailejada per l'ex primièr ministre Viktor Yanukovych, formada per Partit de las Regions, socialistas e comunistas, ne tornèt èsser Yanukovych lo primièr ministre del país, e moquets los autres partits.
Mentre que Tymoshenko çò ne declarèt sul pic que la siá fòrça politica anava formar un gabinet de l'ombra pel govèrn en plaça, Ucraïna Nòstra s'esperèt fins al 4 d'octobre de 2006 per ajónher l'oposicion.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit personal Yulia Tymoshenko
- (ru) Sit de Iuliia Tymoshenko (& ucraïnés)


text:
De tóuti li tradusèire dóu grand Oumèro, crese bèn que pas un se i’es mes en trin em’ un bagage de sciènci grèco tant minçounet coume lou miéu; pamens, à dire lou verai, estèntenfant, e ‘n coumpagno de quàuqui drouloun à pau près de moun age, m’avien manda à l’escolo vers un nouma Moussu Chabaud, qu’avié pèr tèms jita la raubo sus d’un bouissoun, causo raro alor. Aquéu mèstre tencha de grè e de latin me n’avié aprés li proumiés elemen, sus l’estiganço de faire de iéu un capelan. Mai tóuti aquélis estùdi fuguèron pas de durado: Moussu Chabaud partiguè dóu Paradou, e iéu, alor einat de cinq enfant, mi parènt pas trop riche, me faguèron ana rustica dins li mas de Crau e de Camargo pèr ié gagna ma vido; e, à parti d’alor l’idèio de dire messo fuguè virado de caire.
Soulamen, aquéli nòu o dès mes d’escolo qu’aviéu fa vers aquéu brave mèstre qu’ai jamai plus revist, avien leissa dins iéu un recaliéu d’envejo de coumpausa o de tradurre, que tard o tèms devié se reviha. D’efèt, sènso parla de cansoun, aguènt legi tout jouine encaro lou bèu pouèmo de la Jerusalèn Deliéurado dóu Tasso, m’empressiounè talamen que lou vouguère tradurre: ço qu’ai fa bèn plus tard.
Quàuquis an après, quouro la Soucieta di Bon Prouvençau vengue de Marsiho i Baus pèr ié restabli la fèsto dóu Pastrage, emé lou fin escrivèire Auzias Rougier (en quau dève la prefàci de mi Nouvèu Cant dóu Terraire), se parlè d’uno traducioun de l’Oudissèio: e d’aquelo ouro espeliguè dins la glèiso di Baus. Un pau avans que la ceremounié dóu Pastrage, aguèsse coumença, que la pichoto carreto menado pèr un móutoun flouca aguèsse fa soun silencious varai, esbrihaudanto di candeleto abrado, que li pastre plega dins si jargo de cadis, au son dóu fifre e dóu tambour se sieguèsson fa passa l’agneloun emé si pastoureleto, iéu, emé lou brave A. Rougier, acantouna vers la porto de la capello parlerian plan-planet de cansoun e de que sabe iéu, quouro pièi me demandè s’aviéu pancaro acaba ma traducioum de la Jerusalèn; ié respoundeguère que tout acò èro lèst e qu’ère en trin de revira en prouvençau lou Telemaque de Feneloun:
— De que vas faire aqui, me diguè. Lou Telemaque de Feneloun es uno obro bello, se vos, mai escricho dins un estile tant fignoula que lou prouvençau au coustat pòu pas proudurre un gros efèt; e la Jerusalèn d’après lou prince Lebrun, encaro mens, belèu. S’ai un counsèu à te douna, sarié de tradurre lou cant de Nausicaa, de l’Oudissèio: aqui pourriés èstre dins la bono draio.
Ço que fuguè. La semano d’après aguère de l’editour Pau Ruat, un ami de longo toco, la bello traducioun d’Oumèro, de Lecomte de Lisle: tre la reçaupre me meteguère à legi la bello istòri de la chato d’Alcinòu; e après, la meditant, me semblavo que vesiéu uno d’aquéli bèllis Arlatenco, anant lava bugado emé sis amigo au grand Rose, se despachant pièi pèr ana faire eissucha soun linge is aubo blanquinello; ausissiéu si siéule e si cacalas, e me semblavo d’entre-revèire li sagno di palun dóu Mas Tibert o de l’Esquinau.
L’Oudissèio en man, aqui, un bon an de tèms, me meteguère en trin à tafura dins li diciounàri grè. E quouro cresiéu d’avé fa obro acabado, i’aguè ‘ncaro proun grame à tria. Anère, rèn de mai pressa, vèire moun Mèstre e moun ami, En Frederi Mistral, à Maiano, pèr fin de saupre ço que pensavo de moun travai. La proumiero causo que me demande, sieguè que n’i’en legiguèsse un cant. Mai tre m’entèndre me diguè que, sènso m’èstre leva dóu sujet, m’ère esmarra en voulènt tradurre pèr à pau près e pèr d’espressioun trop courrènto e vulgàri, la noblo simplicita, lou bèu realisme dóu pouèto; e que lou miés sarié de tout revèire e de se teni lou mai proche poussible dóu tèste gregau. E pèr acò faire me mandè vers moun bon ami Jóusè Bourrilly.
Me vaqui dounc mai à recoupia moun manuscri; coume me l’avié counseia lou Mèstre, anave tèms en tèms vers moun brave cambarado; e ensèn travaiavian, de fes touto la journado, embarra dins sa chambro, à courre à l’après d’un mot que sarrarié de mai proche lou mot just dóu pouèto; vo bèn à caro-vira ‘no fraso, à la faire mai cantadisso.
Enfin, em’ un estrambord e uno fe qu’an pas moula un moumen, avèn tout revist, fraso pèr fraso, mot pèr mot. Tambèn se pòu, dins tout aquéu trebau, que quauco deco nous ague escapa. I’a pas de drai que noun n’en laisse passa.
Deve dire tambèn l’ajudo preciouso qu’ai agudo d’En Jan Monné, Presidènt de la Freirié Prouvençalo qu’a bèn vougu espelugueja uno partido dis esprovo e n’en courregi li fauto d’ourtougràfi e d’acènt: ço que n’èro pas un travai minçounet; e, en fin finalo, i bràvi coulègo Pèire Fountan, Pio e Esclangoun de Touloun, que dounèron soun bon cop d’espalo pèr li terme de marino.
Aro, segound mounte aquéu libre toumbara, n’i’en a que poudran dire que coumprenon gaire; d’efèt, li noum gregau, di gènt e di diéu, qu’avèn vougu garda tau que (en li tradusènt founeticamen à la prouvençalo), poudran susprene en primo abord lou legèire que i’es pas acoustuma. Mai, ai dins l’espèro qu’acò lou rebutara pas. La vido Oumerico es talamen proche de la nostro, de nosto vido de pèd-terrous, de marin o de pastre! Li causo, li gènt e li sentimen chanjon talamen pau à travès di centenau! La gènto Nausicaa, l’avisa Ulisse, lou fidèu Pourcatié, lou sena Telemaque, la prudènto Penelopo:
- acò soun de gènt que couidejan à touto ouro. E de que i’a de mai pretoucant qu’aquéu brave chin, jasènt sus sa sueio, que counèis soun mèstre après vint an quand res dins l’oustau l’a recouneissu, e que mor en s’aubourant, tout rampous, vers éu. Pièi à-n-aquéli que troubaran qu’avèn pas proun balança pèr emplega de mot un pau escabissous, fau bàn que responde que nosto bello lengo prouvençalo, despièi Frederi Mistral, es proun richo pèr permetre de sarra de proche un tèste coume aquest, e de tradurre un mot just pèr un autre mot just. Se la lengo fougouso dóu grand Oumèro devié se tradurre en paure patoues, sarié pas necite de prene tant de peno, e de veni après Lecomte de Lisle.
Adounc, en bandissènt aquéu libre, en acabant aquéu dur pres-fa, ai l’espèro que sara legi au mens coume un bèu rouman pèr li pastre, li lauraire, tóuti aquéli que rusticon; e que de det rufe, à la vihado, faran courre aquéli pajo ounte ai gausi proun d’ouro que deviéu à la som em’ au repaus.
Enfin aquéli que vivon de la vido de l’esperit e que sabon, ié veiran ço que fuguè à soun espelido aquelo Grèço, quouro nous paufiquè sus de ro imbrandable li foundamento de nosto civilisacioun.
E aro me rèsto à gramacia mi souscrivèire di sacrifice qu’an fa pèr l’enantimen d’aquelo obro. Pousquèsson si fiéu e si rèire-pichot-fiéu, dins l’aveni, èstre urous de vèire au pourtissòu d’aquéli cant li noum bèn-ama de sis aujòu.
Au Paradou.
Pèr St-Jan d’estiéu
de 1907
.


text:
Al-Walid I
Al-Walid ibn Abd-a lo-Màlik o a lo-Walid E —en arab الوليد بن عبد الملك, a lo-Walīd ibn ʿAbd a lo-Malik— (668-715), califa omeia marwànida de Damasc (705-715).[1] Èra filh de Walida bint a lo-Abbas bin Djaz d'una familha del Abs ibn Baghid dels Kays. Foguèt designat eretièr per lo sieu paire a la mòrt de l'oncle Abd a lo-Aziz ibn Marwan.
Al-Walid èra lo primièr filh de Abd a lo-Malik ibn Marwan e venguèt lo nòu califa a la mòrt de lo sieu paire. Coma lo sieu paire, contunhèt amb l'assessorament e ajuda d'A lo-Hajjaj ibn Yússuf (ratificar coma governador de l'Iraq e Orient o Mashrik fins a la siá mòrt lo 714) e amb aquela confidança se conquistèron la Transoxiana (ocupada en qualques campanhas per Kutayba ibn Muslim que conquistèt Bukharà 706/709 e Samarcanda lo 711/712 e Fergana lo 715), lo Sind (conquista iniciada lo 711/712 e dirigida per Muhàmmad ibn a lo-Kàssim a lo-Thafaki) e tanben lo reialme visigot de Toledo (711-716). A lo-Hajjaj foguèt lo responsable d'escuélher los generales que portèron amb succès aquelas campanhas militaras.
Al-Walid contunhèt amb lo meteis govèrn que lo sieu paire de forma eficaça, instaurèt un sistèma de benestar social, bastiguèt d'espitals, bastiguèt d'institucions educativas e de mesuras per melhorar l'art. A lo-Walid èra un arderós de l'arquitectura e el meteis reparèt e restaurèt la Mesquita del Profèta en Medina. De mai, faguèt destruir la Basil·lica crestiana de Sant Joan Baptista per bastir una granda mesquita, ara coneguda coma la Granda Mesquita de Damasc o simplament la Mesquita Omeia. A lo-Walid agrandiguèt tanben la grandària de la siá armada e desvolopèt una marina de guèrra plan fòrta. A lo sieu reinatge lo se considèra coma lo àpex del poder islamic. Lo sieu reinatge foguèt de patz a l'excepcion de las conquistas extèrnas; daissèt pas jamai Siria a l'excepcion de per dirigir lo pelegrinatge lo 710. Mantenguèt l'equilibri entre kaysites e iemenites; lo sieu fraire (e après successor) Sulayman foguèt governador de Siria e un autre fraire, Umar (après tanben califa) foguèt governador de Hedjaz e los dos foguèsson favorables als iemenites. Un tresen fraire, Maslama ibn Abd a lo-Malil, governèt la frontièra amb Bizanci.
Foguèt tanben conegut per la siá pietat personala e fòrça istòrias dison de lo sieu recitar contunh del Alcorà. A lo-Walid moriguèt a Damasc a fins de febrièr del 715 e cossent a la volontat paterna foguèt succedit per lo sieu fraire Sulayman ibn Abd-a lo-Màlik amb çò qu'aviá pas fòrça bonas relacions; un assag del defunt de far reconéisser coma eretièr lo sieu filh Abd a lo-Aziz ibn a lo-Walid aviá pas atengut cap de resultat encara quand moriguèt.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Renate Jacobi Dona coma data probabla de naissença lo 674
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Encyclopaedia of Islam. Second Edition, Brill Publishers, Lèida, s.V. "(A lo-)Walīd".


text:
Fòrma de govèrn
Fòrma de govèrn, fòrma politica, regim politic, regim de govèrn, sistèma de govèrn, modèl de govèrn o modèl politic son unes dels diferents biais de nomenar un concèpte essencial de la sciéncia politica e la teoria de l'estat o drech constitucional. Fa referéncia al modèl d'organizacion del poder constitucional qu'adòpta un Estat en foncion de la relacion existenta entre los diferents poders. Lo biais que s'estructura lo poder politic per exercir son autoritat dins l'Estat, en acòrdi amb totas las institucions que lo forman, donat que cada forma de govèrn a besonh de mecanismes de regulacion que li son caracteristics. Aqueles modèls politics vàrian d'un Estat a l'autre e d'una epòca istorica a l'autra. Sa formulacion se justifica al vejaire de causas diferentas: estructuralas o idiosincrasticas (imperatius territorials, istorics, culturals, religioses, eca.) o conjunturals (periòdes de crisi economica, catastròfas, guèrras, dangièr o "emergéncias" de natura plan diferentas, voids de poder, manca de consens o de comendament, eca.), mas totjorn coma realizacion politica d'un projècte ideologic.
La denominacion correspondent a la fòrma o modèl de govèrn (en mai de referéncias a la forma d'Estat, qu'indica l'estructura territoriala) que torna prene abitualament lo non oficial de l'Estat, amb de tèrmes d'una granda diversitat e que, malgrat que dona una cèrta informacion sus çò que proclaman, respondon pas als critèris comuns que permeton de definir d'esperles lo sieu regim politic. Per exemple: Republica del Peró, Mexic, Veneçuèla, Espanha, Principat d'Andòrra, Luxemborg, Federacion Russa, Nigèria, Republica Populara Democratica de Corèa, Union dels Emirats Arabes Units, Iran o Libia. Entre los gaireben dos cents estats, i a solament dètz e uèit qu'apondon pas cap de paraula en mai del seu nom geografic, coma per exemple: Jamaica, alara qu'onze indican solament que son "estats". La forma mai comuna es "republica", amb 132 cases de fòrça desparièr tipe. Las monarquias son 33 (18 d'elas son "reialmes").
Existís divèrsas nomenclaturas per nomenar las diferentas formas de govèrn, dempuèi los teoricans de l'Antiquitat fins a l'Edat Contemporanèa. A l'ora d'ara s'utilizar de biais abitual tres tipe de classaments:
1) Lo caractèr electiu o non del cap d'Estat definís un classament, entre republicas (electiva) e de monarquias (non electiva).
2) Lo gra de libertat, pluralisme e participacion politica definís un autre classament, entre sistèmas democratics, autoritaris, e totalitaris, segon que permeton a un màger o mendre gra l'exercici de la contestacion e l'oposicion politica o alara negan mai o mens radicalament la possibilitat de dissidéncia (establissent un regim de partit unic, o de diferents tipes de regims excepcionals, coma las dictaturas o las juntas militaras); A son torn lo sistèma electoral qu'en los sistèmas participatius s'exprimís per el la volontat populara a agut de fòrça divèrsas donadas istoricas (democracia dirècta o d'assamblada, democracia indirècta o representativa, sufragi censitari o restrench, sufragi universal masculin o d'ambedós sèxes, diferentas definicions de la majoritat d'edat, segregacion raciala, inclusion o non dels immigrants, e d'autras), atal coma los fòrça diferent biais manièras que se modifica o se degrada (burg apoiridit, determinacion de las circonscripcions, frauda electorala).
3) La relacion existenta entre la direccion de l'estat, lo govèrn e lo parlament definís un autre classament mai, entre presidencialisme e parlamentarisme (amb fòrça gras o de formas mixtas entre l'un e l'autre).
Aquelas tres classaments s'exclusisson pas l'un amb l'autre, mas se complètan, de sòrta qu'una republica pòt èsser democratica (Estats Units o Sudafrica) o totalitària (la China o Cuba), una democracia republicana pòt èsser parlamentària (Alemanha o Índia) o presidencialista (França o Argentina), e una monarquia pòt èsser democratica e parlamentària (Reialme Unit o Japon), non democratica (Arabia Saudita o Ciutat de Vatican) o se situar en posicions intermediàrias (Marròc), fòrça abitualament qualificadas de biais mai o mens anacronica amb de tèrmes pròpris de biais istorica coma la monarquia (monarquia feudala, monarquia autoritària, monarquia absoluda).
Somari
- 1 Classament de las fòrmas de govèrn segon l'estructura politica actuala
- 1.1 Sistèmas republicans
- 1.2 Monarquias
- 1.3 Teocracias
- 1.4 Juntas Militaras
- 1.5 Pas classificats o en transicion
- 2 Autre classament segon la filosofia de govèrn
- 3 Fòrma intèrna de govèrn
- 4 Vejatz tanben
- 5 Nòtas
Classament de las fòrmas de govèrn segon l'estructura politica actuala[modificar | modificar la font]
Coma subdisciplina de las sciéncias politicas, l'estudi de l'organizacion politica e de las institucions politicas es una sciéncia comparativa e especializada, e en constanta actualizacion. Existís pas una classificacion fixa e exaustiva de las divèrsas formas de govèrn a causa de lor variabilitat. La division tradicionala dels govèrns foguèt la dicotomia entre "democracia" e "dictatura" e non pas una topologia amb de multiplas possibilitats. La majoritat de las enquèstas se concentran dins l'estudi especializat e comparatiu de dos o tres diferents tipes de regims. Los expèrts dins los sistèmas electorals permeton de definir e de comparar los divèrses sistèmas d'eleccion dels poders de govèrn d'un regim determinat o independentament del regim. Atal, una autra dicotomia per classificar las formas de govèrn es "republica" e "monarquia", independentament de la fòrma d'organizacion governamentala nacionala e regionala, o del gra de democracia dels estats.
Sistèmas republicans[modificar | modificar la font]
Una republica es una organizacion d'un estat que totas las cargas publicas son causidas democraticament. Malgrat tot de govèrns dictatorials, de partit unic utilizan sovent lo tèrme "republica" per far referéncia al regim de govèrn e quitament se los foncionaris publics son pas elegits de biais democratic. Las listas seguentas comprenon a totas las republicas segon son regim intèrne constitucional independentament que sián elegits democraticament o pas.
Parlamentarisme[modificar | modificar la font]
Lo parlamentarisme es un sistèma d'organizacion politica que la branca executiva del govèrn depend del sosten dirècte o indirecte del parlament, sovent realizat per un vòte de fisança. Lo poder executiu dels sistèmas parlamentaris ven e depend del poder legislatiu; lo cap de govèrn (nomenat "primièr ministre") es sovent lo cap del partit o de coalicion amb màger representacion dins lo parlament o del còrs legislatiu. Existís tanben un cap d'Estat independent (nomenat "president") amb de poders limitats, simbolics o sonque ceremonials. Los seguents estadas son republicas parlamentàrias:
Presidencialisme[modificar | modificar la font]
Los sistèmas presidencialistas an una clara separacion lo poders del govèrn; l'executiu es elegit de biais independent de la branca legislativa, que se nomena sovent lo "congrés". Lo Cap de govèrn es cap a l'encòp de l'Estat (nomenat "president") e donca existís pas la carga de primièr ministre. Los seguents estadas son republicas presidencialistas:
Semipresidencialisme[modificar | modificar la font]
Dins los sistèmas semipresidencialistas existís un primièr ministre e un president. A diferéncia dels sistèmas parlamentaris lo president es pas una figura ceremonial, mas qu'a unes poders executius e pren en carga unes airals del govèrn. Lo president es elegit sovent de manièra separat de la branca legislativa. Las seguentas son de republicas semipresidencialistas (i a govèrns de pòbles qu'aspiran a l'independéncia e que son reconeguts per la comunitat internacionala):
Republicas de partit unic e sens partit[modificar | modificar la font]
Las republicas de parit unic son d'Estats non democratics amb un partit unic qu'a tot lo poder de govèrn, o d'Estats que l'estructura del partit es a l'encòp l'estructura del govèrn e que permeton pas la creacion d'autres partits (o s'i existisson d'autres partits, an una representacion fòrça limitada). dins los estats sens partit se permet pas la creacion de pas cap de partit politic. Las seguentas son de republicas de parit unic:
- America
- Cuba (Partit Comunista de Cuba)
- Africa
- Eritrèa (Cap Popular per la Democracia e la Justícia)
- Asia
- Corèa del Nòrd (Partit dels Trabalhadors de Corèa)
- Laos (Partit Popular Revolucionari)
- Republica Populara de China (Partit Comunista de China)
- Siria (Partit Arab Socialista Ba'ath)
- Turcmenistan (Partit Democratic de Turcmenistan)
- Vietnam (Partit Comunista de Vietnam)
Monarquias[modificar | modificar la font]
Las monarquias son de sistèmas de govèrn que lo cap d'Estat es pas elegit de biais democratic (es sovent una carga ereditària).
Monarquias constitucionalas[modificar | modificar la font]
En las monarquias constitucionalas lo monarca es lo cap d'Estat amb de poders fòrça limitats o sonque simbolics o ceremonials qu'exercís son autoritat amb lo cap de govèrn (nomenat «primièr ministre» o, mai rarament, «president del govèrn») qu'es lo cap del partit o coalicion amb màger representacion dins lo parlament o còrs legislatiu elegit democraticament. Doncas, las monarquias constitucionalas se diferéncian pas de las republicas parlamentàrias, levat del fach que lo cap d'Estat es pas causit de biais democratic. Las seguentas son monarquias constitucionalas o parlamentàrias:
Reialme del Commonwealth[modificar | modificar la font]
Lo Reialme del Commonwealth es comprés per totes los estats que lo cap d'Estat es reina Elisabèt II d'Anglatèrra. Es lo monarca de cadun dels Estats e doncas ne pren lo títol correspondent (i.e. Reina d'Austràlia, reina del Canadà, eca.). La reina designa un Governador-General per cada estat (levat del Reialme Unit) coma lo seu representant amb de poders executius limitats e ceremonials. Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de la branca executiva de cadun dels estats del Reialme del Commonwealth, que ven del còrs legislatiu coma cap del partit o coalicion amb mai representacion. Levat de l'existéncia del Governador-General coma representant del cap d'estat, los Estats que fòrman lo Reialme del Commonwealth son de monarquias constitucionalas e en fach de sistèmas parlamentaris. Lo Reialme del Commonwealth se constituís pels seguents estats:
de Monarquias semiconstitucionalas[modificar | modificar la font]
Las monarquias semiconstitucionalas son de monarquias que lo primièr ministre es lo cap de govèrn actiu de la nacion, mas, lo monarca conserva encara de poders executius significatius que pòt utilizar a discrecion. Los seguents Estats son de monarquias semiconstitucionalas:
Monarquias absolutas[modificar | modificar la font]
Las monarquias absolutas son de regims monarquics que lo monarca a lo poder absolut del govèrn. Las seguentas son de monarquias absolutas:
Teocracias[modificar | modificar la font]
Las teocracias son d'Estats basats sus una religion d'Esstat que lo cap d'Esstat es causit dins la ierarquia religiosa. Los seguents estats pòdon èsser considerats coma de teocracias:
- Iran; en fach, Iran combina la forma presidencialista que lo president es elegit per sufragi universal, e la teocràcia, amb un cap religiós responsable de la politica de l'Estat.
- Ciutat de Vatican; lo papa es elegit per un grop de cardenals de divèrsas regions del mond designat o aprovat per los sieus predecessors
Juntas Militaras[modificar | modificar la font]
Los Estats governats per de Juntas militaras o jos contraròtle militar son:
Pas classificats o en transicion[modificar | modificar la font]
Per causa dels conflictes armats recents o de passats, los seguents estats se tròban en transicion o sens classament:
Autre classament segon la filosofia de govèrn[modificar | modificar la font]
Aquela classificacion de las formas de govèrn (amb de concèptes que s'exclusisson pas) se basa en quin es el que govèrna e/o la siá filosofia de govèrn, al vejaire de las sciéncias politicas:
- Anarquisme: Abséncia de govèrn o eliminacion del govèrn ierarquic e reglamentari. L'anarquisme sorgiguèt coma proposicion dins los Estats capitalistas, comunistas e socialistas.
- Autocracia: Forma de govèrn que lo poder es ocupat per un sol individu. Lo autocràcia compren:
- Dictatura
- Tirania
- Monarquia (comprenent la monarquia constitucionala donat que lo poder cia sul monarca que designa, e mai s'es de manièra cerimonial, un primièr ministre o president que governa en la seuna representacion)
- Patriarcat e Matriarcat
- Anocracia
- Autoritarisme: Fòrma de govèrn que l'Estat demora jos obediéncia estricta a l'autoritat mejanç lo contraròtle social e de politicas opressives. L'autoritarisme pòt se manifestar dins las dictaturas o juntas militaras; dins los Estats comunistas de partit unic, e a las republicas presidencialistas o parlamentàrias fascistas.
- Democracia: forma de govèrn que lo poder cai sus tot lo pòble. Lo concèpte compren la democracia deliberativa, la democracia dirècta, la democracia representativa e la socialdemocracia. Aqueles concèptes s'exclusisson pas.
- Oligarquia: Fòrma de govèrn que lo poder es donat a un grop priviliegiat de la societat en foncion de lor riquesa, lor ascendéncia, lor influéncia politica o lor participacion militara. Compren las seguentas formas de govèrn:
- Teocracia: Forma de govèrn que lo governant es lo cap de la religion de l'Estat. Coma:
Fòrma intèrna de govèrn[modificar | modificar la font]
Independentament de la forma d'organizacion politica dels Estats, los estats pòdon èsser classificats segon l'estructura intèrna dels govèrns de las regions que los intègran (se n'i a):
Estats unitaris purs[modificar | modificar la font]
Los Estats unitaris purs conforman una sola entitat amb un govèrn estatal unic sens cap de division administrativa regionala. L'unic estat unitari pur es Montenegro.
Estats unitaris o centralizats[modificar | modificar la font]
L'estat unitari regionalizat o estat centralizat es un estat divisat en divèrsas regions que son pas autonòmas dins lors regims intèrnes. Los governants de las regions son designats dirèctament pel govèrn central. Los seguents Estats son d'Estats centralizats:
- Chile (divisat en 13 regions non autonòmas)
- França (donat lo recent aument de l'autonomia legala de las regions; es a dire l'existéncia d'assembladas localas, França es sovent classificat coma estat regional)
- Itàlia (donat l'existéncia de cinc regions autonòmas, Itàlia a un classament dual entre estat centralitzat e estat regional)
- Nòva Zelanda (dividisat en 12 regions e 4 autoritats unitàrias)
- Republica Populara de China (dividisada en 22 províncias e 5 regions autonòmas de jure, 2 municipalitats, e 2 regions especialas; la majoritat de las cargas publicas s'elegisson pasde biais democratic)
- Filipinas (79 províncias gropadas en 17 regions, solament 1 a un estatus d'"autonomia").
- Serbia
- Païses Basses (amb un classament dual coma estat regional e estat federat amb las Antilhas Neerlandesas e Aruba)
Estats regionales o descentralizats[modificar | modificar la font]
Los estats regionals o descentralizats son d'Estats amb un passat centralista, mas qu'an autrejat progressivament màger autonomia e sobeiranetat a las divèrsas regions que los constituisson. Lo gra d'autonomia vària segon l'estat, e se lo gra d'autonomia es pro elevat los estats regionales son de federacions de facto. Dins aquel cas l'unica diferéncia entre l'estat federat e l'estat regional es l'origina de las atribucions: dins los Estats regionals lo govèrn central tornèt o cedèt de dreches e capacitats de govèrn a la region, alara que los estats federats son las regions qu'an cedit unas de lors atribucions al poder central. Recebut que lo gra d'autonomia pòt variar substancialament amb lo temps, aquel classament es exclusiu e es sovent fòrça ambigú; es a dire, unees estats qu'an permés lo desvolopament d'assembladas regionalas localas amb de poders fòrça limitats son encara considerats estats centralitzats (coma França); d'autras an permés un naut gra d'autonomia (coma Espanha e lo Reialme Unit), e d'autras se son ja convertits en federacions (coma Belgica). Se las regions recebon l'autonomia que gaudissián en lo passat (coma drech istoric), lo procès de descentralizacion es sovent nomenat "procés de devolucion".
Estats federats[modificar | modificar la font]
Las federacions son d'estats formats per d'entitats sobiranas e autonòmas. L'estatus autonòm d'aquelas entitats pòt pas èsser alterat de manièra unilaterala pel govèrn central (pasmens s'i a d'excepcions, coma Argentina, que lo govèrn intervenguèt en divèrsas escasenças dins las províncias). Los seguents Estats son de federacions:
- Argentina (23 províncias e 1 vila autonòma)
- Austràlia (6 estats e 2 territòris)
- Àustria (9 estats)
- Belgica (Flandra, Valonia e Brussèlas capitala)
- Bòsnia e Ercegovina (federacion de Bòsnia e Ercegovina e la Republika Srpska)
- Brasil (26 estats e un Districte federal)
- Canadà (10 províncias e 3 territòris)
- Comores (Anjuouan, Grande Comore e Mohéli)
- Etiopia
- Micronesia (Chuuk, Kosrae, Pohnpei e Yap)
- Alemanha (16 estats o länder)
- Índia (28 estats e 7 territòris de l'union)
- Malàisia (13 estats e 3 territòris federales)
- Mexic (31 estats e un Districte federal)
- Païses Basses (una federacion dels estats unitaris dels Païses Basses, las Antilhes Neerlandesas e Aruba)
- Nigèria (36 estats)
- Pakistan (4 províncias e 1 territòri)
- Belau (16 estats)
- Russia (88 subjèctas)
- Sant Cristòl e Nevis
- Soïssa (26 costats)
- Emirats Arabes Units (7 emirats)
- Estats Units d'America (50 estats, lo Districte de Colúmbia, e d'autres territòris e de dependéncias)
- Veneçuèla (23 estats e 1 Districte Capital)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Bipartidisme e Multipartidisme
- Govèrn
- Separacion de poders
- Partitocràcia
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Existisson pas la carga de primièr ministre ni de president de Soïssa. Lo President de la Confederacion Soïssa es sonque un primus inter membre del Conselh Federal Soís, un conselh executiu de set membres constituí lo govèrn e la prefectura d'Estat de Soïssa.
- ↑ Al Bangladesh, un govèrn provisòri pren lo poder pendent los tres meses que se realizan las campanhas prealablas a las eleccions parlamentàrias. Lo govèrn provisòri es presidit per un conselhièr en cap de (lo darrièr Cap de Justícia a se retirar) e un grop de conselhièrs neutrals apartidists elegits per la societat civila. Pendent aquel periòde lo president a jurisdiccion sul Ministèri de Defensa e dels Afars estrangièrs.
- ↑ La Republica Araba Saraoí Democratica (RASD) es un govèrn en exili, localizat a Tindof, Argèria. La màger part del territòri del Sahara Occidental es ocupat militarment pel Marròc, lo rèsta es administrat per la RASD.
- ↑ L'evesque d'Urgèl e lo President de la Republica Francesa son de coprinces ex officio.
- ↑ Lo rei s'atribuèt una autoritat absoluta per tres ans lo 2005; renoncièt al poder absolut lo 21 d'abril de 2005, mas, lo govèrn constitucional de l'Estat es pas encara restaurat.
- ↑ Botan realiza un procediment de democratizacion a la demanda del rei.
- ↑ Los Emirats Arabis Units son una federacion de monarquias absolutas; lo president federal es elegit entre los emirs ereditaris.
- ↑ Lo 3 d'agost de 2005, l'armada dirigiguèt un còp d'estat e declarèt una dictatura de transicion de dos ans


text:
Eth vint-e-sies de noveme se celebrèc en pabelhon d’espòrts de Sort era entrega de prèmis as prumèrs classificats deth Circuito Freeride Pirineos 2011. Es guanhadors d’aguesta modalitat, basada en baishar per dehòra de pista damb era supervision d’enquia sies jutges, sigueren Aymar Navarro e Marta Benaiges en esquí , Alex Martínex e Mònica Font ena especialitat d’snow, e Albert Bros en telemark.
Es valents que practiquen aguest espòrt, pujen tucs perdudi en miei d’un desèrt blanc entà dempús pientales dessús des sues taules e esquís. Se eth prètz des forfatis des estacions catalanes continue creishent coma enquia ara, en un futur non massa luenhan, es que estimen er esqui s’hauran de cauçar damb raquetes e crampós.
Era mieja der increment deth prètz deth forfait en es catorze estacions ei de cinquanta centims. Un aument leugèr a còp de uelh. Mès, ena hiestreta de venta es prètzi son tan nauti coma eth caviar o eth champaigne Moet Chandon. Baqueira-Beret continue mercant rècords: un forfait de dia entà un adult coste quaranta sies èuros. A tot açò, moltes estacions demoren daurir era pròpleu dimenjada. Peth moment, non creigui que cubren aguestes animalades entà ralhar es esquís, perqué nhèu, lo que se’n ditz nhèu, non n’a queigut guaire.
De nau en Sort, era temperatura en carrèr ei de sies graus, e eth Pòrt dera Bonaigua ei mès verd qu’era Lana de Les. Laguens deth pabelhon, es riders guanhadors receberen coma prèmi un parelh d’esquís tà dehòra de pista. A cap peth naut, aguestes taules costen uns cinc cents èuros. Guaireben cent èuros mens que un forfait de temporada. Se volem esquiar, semble que mos calerà apréner a hèr freeride.


text:
Sistèmo solèro
En astronomia, lo sistèmo solèro il est l'ensemblo des côrps astronomicos qu’ils resentont prevalentament la gravitât du Solely, donc il fêt partia assé/éncô la planèta Tèrra. Lo termo il est empleyê de côps assé/éncô per les sistèmos planetéros en orbita u tôrn des ôtres èthêles (sistèmos planètêros èxtra-solêros).
Entroducion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo côrp astronomico principâl du sistèmo solèro il est lo Solely. D’aprés la novèla dèfinicion de planètes du 24 oût 2006 u tôrn du Solely ils veriont huét planètes, ce elencâs en ôdro crèssenta de distance:
- Mèrcure;
- Vènus;
- Tèrra (avouéc un satèlito, la Lena);
- Mârs (avouéc 2 satèlitos naturèls);
- Jupiter (avouéc 63 satèlitos naturèls);
- Saturno (avouéc 42 satèlitos naturèls);
- Urano (avouéc 21 satèlitos naturèls);
- Neptuno (avouéc 11 satèlitos naturèls).
Outre à cétes, ils y at três planètes nambotes: Cerere, Pluton et Eris. Una planèta nambota el est pas nècèssèrament ples/més pitiôda d’una planèta normala: el est magâra trôp pitiôda per avêr rèpulitâ sa orbita des ôtros côrps de dimencions significatives. Les planètes nambotes tant que ce catalogâ de l'Union Astronomica Entèrnazionâla, en èfèt, condivisont ses orbites avouéc centênes des ôtros objèts (dens lo câs de Cerere, pôt-éthre avouéc milyons).
Y at una dozêna de côrps orbitants luens, coment ou ples, Pluton prod grands per aspiràr a la qualifia de planèta nambota, et lo l(y)or status serat decidâ dens lo futur.


text:
O sabètz jà ai degut gaitar TF1 sul net, l’ai trapat puslèu extremista, los paradís fiscals al 20h00 ! imaginatz qu’aiçò èra un tèma per ATTAC pendent 10 ans e que jamai i aviá portat una primièra linha al 20h.
«La politica es l’art de mentir», e al país dels mentidèrs franchimands, lo centralisme francés fabrica un Agenés grandament mentidèr.
Imaginèm que la frasa “à l’issue d’un G20, des chefs d’État …” (i aviá Nicolas Sarkozy, non ? e el que fasiá lo gal a la primièra linha del 20h00 de TF1 donc devon aver memòria vídeo d’aiçò a TF1 ?)
Mas es sul subjecte de l’origina politica de Jérôme Cahuzac que podèm listar las oblidanças que plèjan sus TF1, reportajar per far pleure las «messorgas» al País visitat coma se visita l’Africa coloniala ? TF1 a mandat una equipa per una «enquèsta», (puf!)… De creire que lo viatge de léser jornalistic èra pron cort per saber mai sul tèma.
Dins la comunicacion d’urgéncia pel Parti Socialiste français, lor cal amagar que Jérôme Cahuzac es estat demandat a Vilanèva d’Òlt (comuna e arrondissament), per grands pòntes de contonada, o del departament.
L’afar Jérôme Cahuzac es una causa que consernís DIRECTAMENT lo parti socialiste français, partit qu’emplega Occitània coma un terrenh de jòc electoral per far las leis a París, e res pel país. Lo departament d’Òlt-e-Garona es un dels departaments los mai paures d’Occitània, e la dreita UDF i aurà tanben ajudat pendent mai de 40 annadas. Lo parti socialiste français a trobat tanben un instrument d’installacion ambe lo gente còrs de candidats occitanistas, o dels militants occitanistas del Partit Occitan dins lo departament afidat al centralisme simpatic, dins un departament arroinat per l’UDF (veire las estadisticas regionalas, e sèm ara al nivèl d’un autre departament mediòcre per las insufiséncias de politica publica, lo Tarn-e-Garona).
«Jérôme Cahuzac èra apreciat aquí», que nos explica un deputat socialista :
Se prepara aviat lo remplaçament al novèl socialista, l’òme, perqué es «un afar personal» explica lo president de la republica francesa al Marròc… Èra apreciat e perqué ? La responsa serà donada pel reportatge de TF1 suls trafics d’influéncia dins l’establiment de leis sobre las potingas de la securitat sociala (una causa costumièra a París), causa que podèm pas legir dins la premsa locala, quitament l’esquerrista La Feuille (mai fòrta quora i a la dreita al poder que quora i a l’esquèrra francesa) !
Es talament aisit de ganhar las eleccions francesas quora los que págan los clubs esportius dels electors son los laboratòris farmaceutics… Lo modèl còrse en Occitània sembla gaire luènh. Zo aprenèm dins aquel reportatge de TF1, qu’aurà filmat mantunes recantons de la bona vila occitana de Tolosa.
Es lo candidat Michel Gonelle, lo paure, qu’es lo qu’aurà près lo mai dins aquel afar per rason partidocrata ; las rasons partidocratas son la mòrt pel departament d’Òlt-e-Garona.
Vesèm qu’aquesta manièra de far foncionar la republica francesa es un dels elements fantasmats pels antidecentralizacions, per imaginar que lo sistèma decentralizador seriá –supausicion- similar al sistèma République Française ; aquestas antidecentralizacions (FdG e FN, junt en bona companhiá donc) son çaquelà pel primièr contra la publicacion del patrimòni del elegits (dixit Mélenchon, anuèch), e los autres pron proches dels comercials de l’UBS de Jérôme Cahuzac, per ajudar segurament lo patrimòni dels militants del FN que vívon a Neuilly/Seine.
Per eliminar los trafics partidocratas d’influéncia per l’establiment de bonas leis per cadun e non pas per una casta partidocrata (socialista o autra), lo melhor es elonhar la decision politica dels siètis de las multinacionalas, non ? Esperèm un comunicat dels militants del Manifèste Occitanista d’Òlt-e-Garona !
Es lo moment de prepausar un projecte d’aprigondssament de la decentralizacion ; es çò que demanda Martin Malvy, socialista, dins un libre, programat a la promocion sobre doás ràdios istoricas de Tolosa, Sud Radio e Radio Présence.
Se cal pausar la question de perqué la decentralizacion es pas la realitat politica actuala, tantes tempses perduts ; la responsa es clara, los trafics d’influéncias son mai aisits a París, prèp de las multinacionalas francesas que non pas en regions occitanas.
Espèri ambe aquel bilhet qu’i aurà enfin un comunicat dels occitanistas, manifèste occitanista o pas, per explicar als ciutadans las errors del sistèma francés per Occitània, ambe coma sorga l’afar Cahuzac ; esperèm que los militants del Manifèste Occitanista de l’Òlt-e-Garona seràn los primièrs a la redaccion basica… Aquò m’estonariá, mas benlèu un susmaut de colèra podrà benlèu cambiar las amistanças occitanistas agenesas ambe los socialistas oxtodòxes e que son prèstes d’acceptar tot çò qu’es imposat per París ! (per exemple nos far creire qu’aurèm una pichoneta lei parisenca per l’occitan, coma es estat lo cas per la lei deixonne d’un autre temps!)
-°-
Ai recebut un comunicat en francés e bravament leugièr, e sembla fait a miníma, al moment que se publica aqueste bilhet sul blòg !


text:
Coarasa
Coarasa[1] (oficialament en francés Coaraze) es una comuna occitana dal Comtat de Niça, situaa dins so departament dals Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia[modificar | modificar la font]
So vilatge es situat a 667m d'altitud sus un suc que domina la valaa dal Palhon. Sa comuna confronta al sud sos vilatges de Bendejun, de Còntes e de Bèrra; al levant Luceram. De s'autre costat dal mont Ferion, si tròba al ponent Levens (26 km) e al nòrd Duranús (34 km).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla blua de Ponce de Leon.


text:
Barack Obama
Barack Hussein Obama Jr. (nascut lo 4 d'agost de 1961 a Honolulu, Hawaii), membre del Partit Democrata que foguèt lo 44en president dels Estats Units d'America de 2009 a 2017.
Obama es diplomat de l'Universitat de Colúmbia e de la d'Harvard Law School, ont foguèt lo primièr president afroamerican de l' Harvard Law Review. Trabalhèt coma organizador comunautari a Chicago abans d'obténer son títol d'avocat, e foguèt avocat de drech civil a Chicago abans de servir tres còps Senat d'Illinois entre 1997 e 2004. Ensenhèt tanben lo drech constitucional a l'Universitat de Chicago de 1992 a 2004.
En 2008 se presentèt pel segond còp a las Primàrias presidencialas del partit Democrata que ganhèt contra Hillary Rodham Clinton. A l'eleccion generala de 2008 derrotèt lo candidat republican John McCain foguèt investit coma president lo 20 de genièr de 2009. En 2009 obtenguèt lo Prèmi Nobel de la Patz.[1] En 2012, confrontat al republican Mitt Romney, ganhèt pel segond còp las eleccions presidencialase revalidèt aital son pòst de president lo 6 de novembre amb mai de 3 milions de vòts de diferéncia.
Barack significa « benesit » en ebrieu, arabi e swahili. Obama significa « lança abrandada » en swahili. Son paire, Barack Hussein Obama Sr. (1936-1982) èra kenyan. Sa maire èra Shirley Ann Duham (1942-1995). Sa femna es Michelle Obama. An dos mainatges : Malia Ann e Natasha (Sasha).
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article utilizant lo modèl Commons
- Bon article en arabi
- Article de qualitat en marâthî
- Article de qualitat en anglés
- Article de qualitat en romanés
- Bon article dins una autra lenga
- Article de qualitat en finés
- Article de qualitat en portugués
- Article de qualitat en tai
- Bon article en indonesian
- Bon article en espanhòl
- Article de qualitat en vietnamian
- Bon article en yoruba
- Article de qualitat en eslovèn
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Laureat del Prèmi Nobel de la Patz
- Prèmi Nobel american
- Personalitat del Partit Democrata dels Estats Units
- President dels Estats Units d'America
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Democrata
- Naissença en 1961
- Ancian estudiant de l'universitat Harvard
- Avocat american
- Barack Obama
- Eleccion presidenciala americana de 2008
- Naissença a Hawaii
- Personalitat de Chicago
- Personalitat politica d'Illinois
- Personalitat politica afroamericana
- Personalitat americana d'origina britanica
- Personalitat americana d'origina irlandesa
- Senador d'Illinois
- Universitari american


text:
Ai fach la vida uèi sus lo platèu: la guèrra e l'amor.
Lo public aimèt l'impro. E la capolièra clown me demandèt s'aviéu ja fach de tiatre. Dos cops me demandèt. Sembla positiéu.
La capolièra avié pas tant capitat sa chocrota coma l'autre cop.
Lo clown a pas lo drech de se tocar lo nas. Saup pas qu'es un clown. Fa partida d'èu, lo nas. Te toques lo nas de longa dins la vida?
Lo clown a pas drech d'escampar d'objècte sus l'autre.
Lo clown potoneja a distancia. Lo raport fisic es rare.
Lo clown bacèla a distancia.
Lo clown s'engana sus scèna. Son trauc de memoria pou èstre un procedit comic.
Lo clown agacha lo public. Dins leis uelhs. Contrarament au tiatre que regardes sus una rega d'orizon.
Lo clown es pas un timid. Es un generos. Dèu de longa agachar son partenari dins leis uelhs per saupre prepausar e comprene ço que li prepausa l'autre.
Lo clown dèu jamai prevèire ço que se debana sus lo platèu. Es un instinctiéu. Dèu semblar de longa susprés.
Li avié pas plus de nas de clown a la Fnac. Me fau comandar mon nas per internet. Question: Combien je chausse en clown?
Mon clown, uèi, se disié GNA.
A la debuta, lo clown parla coma un nene. Co que li passa lèu, ço diguèt la Capolièra, au flor e a mesura que comprenes ton personatge. Amé la masca dau clown, as tendéncia de parlar coma un nene. N'i a que parlèron de sa maire sus lo platèu. MDR! Es la clown terapia!


text:
Achal Prabhala
Achal Prabhala es un escrivan, activista e cercaire indian que viu actualament a Bangalòre, Karnataka.[1] Es conegut mai que mai per son trabalh suls dreches de proprietat intellectuala dins los domenis de la medecina e del saber. A mai es membre del conselh d'administracion del Centre per Internet e la Societat (en anglés: Centre for Internet and Society)[2] e de l' Advisory board de la Fondacion Wikimedia.[3][4][5]
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Achal Prabhala, escrivan e cercaire[modificar | modificar la font]
Achal Prabhala es un escrivan indian que demòra actualament a Bangalòre. Demest sas divèrsas publicacions, a escrich un ensag "Yeoville confidential" [6] que foguèt publicat dins Johannesburg: Elusive Metropolis, una òbra collectiva famosa, entre divèrses escrivans e artistas coneguts d'Africa del Sud o d'autres païses, coma per exemple Achille Mbembe. Tanben a publicat mantun article dins Outlook [7], una de las revistas mai popularas en Índia [8]. En 2010, foguèt coautor del libre Access to knowledge in Africa ("Accès a la coneissença en Africa") amb divèrses expèrts d'aquest domeni [9]
A mai Achal Prabhala trabalha coma cercaire critic sus la proprietat intellectual dins los domenis de la medecina e de la coneissença. Entre 2004 e 2006 foguèt lo coordenador d'una campanha per tal d'ofrir l'accès a de material educatiu en Africa del Sud. Fa tanben de recerca sus la question de l'IPR amassa amb lo Forum de Lei Alternativa en Índia.[10]
En 2007, Prabhala e d'autres activistas faguèron public lo rapòrt del Comitat Mashelkar[11] que donava supòrt a l'indústria internacionala pharma amb sas recomandacions.[12] Afirmèron alara que, pr'amor de complaire a aquela indústria internacionala, lo comitat aviá copiat mot aprèp mot una part d'un rapòrt qu'èra estat elaborat per Shamnad Basheer, qu'aviá rebut son finançament d'un consòrci de firmas multinacionalas.[13] En seguida d'aquesta divulgacion e de l'acusacion de plagiat, Raghunath Anant Mashelkar, lo Director General en aquel temps del Conselh de Recerca Scientifica e Industriala (CSIR), demandèt al govèrn de suprimir aquel rapòrt qu'èra estat redigit per un grop qu'el meteis aviá dirigit [14][15][16]
L'implicacion de Prabhala a l'endedins del movement wikipedian[modificar | modificar la font]
A mai de sas activitats d'escrivan e de cercaire, Prabhala es conegut encara mai al sen del movement wikipedian per son ròtle dins lo Conselh d'Administracion de la Fondacion Wikimèdia[17][18] d'ençà el 2005. Amb Priya Sen e Zen Marie, Prabhala realizèt recentament lo film People are Knowledge[4]. Aqueste film, que foguèt finançat en granda part gràcias a una ajuda de 20.000 dolars de la Fondacion Wikimçdia, se faguèt dins l'encastre d'un projècte de recerca que voliá trobar de metòdes novèls per far de citacions dins la Wikipèdia.[19]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « One among the clan of Wikipedians », January 27, 2011, The Hindu
- ↑ « The Centre for Internet & Society »
- ↑ « Wikipedia to increase local language content », Jan 14, 2011, The Times of India
- ↑ « Advisory Board : Achal Prabhala »
- ↑ « Wikipedia may soon launch India edition », SiliconIndia,
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [ http://books.google.com/books?id=izEEAAAAMBAJ&pg=PT41&dq=%22Achal+Prabhala%22+Outlook&hl=ca&ei=rg7ETv6oIsnChAfP7LmCDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&q&f=false]
- ↑ [3].
- ↑ (en) Digital decision making: back to the future, Springer, , 288 p. (ISBN 9781846286728)
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ « Mashelkar, The Indian Express and me »
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Modèl:Cite news
Òbras[modificar | modificar la font]
- Access to knowledge in Africa (2010) écrit avec C. Armstrong, J. De Beer, D. Kawooya and T. Schonwetter.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Road To Wellville d'Achal Prabhala
- Outlook India: Achal Prabhala
- The Times of India : Patent Wrong
- Battling HIV/AIDS – A Decision Maker's Guide to the Procurement of Medicines and Related Supplies
- Intellectual Property, Education and Access to Knowledge dans Southern Africa, Response to Indian Copyright Law Amendment
- "Reconsidering the Pirate Nation: Notes from South Africa and India" Per Lawrence Liang e Achal Prabhala]
- Tehelka: Indian Patents: Doing Just Fine : In the wake of the Madras High Court’s landmark ruling on Novartis, CHAN PARK and ACHAL PRABHALA disentangle some key myths around patent law


text:
Filha d'un popular predicador baptista, als catorze ans cantava a la glèisa amb las siás sòrs Carolyn e Erma. Coneguèt e recebèt d'influéncias de las estelas del gospel Clara Ward e Mahalia Jackson. Entre 1956 e 1960 se consacrèt solament a cantar gospel.
Lo 1960 foguèt contractat per la discografica Columbia Records, qu'orientèt la siá carrièra d'una manièra qu'ela podiá amb el pas mostrar tot lo sieu talent. Lo disc qu'aguèt mai succès amb aquela companhiá foguèt Rock-a-bye Your Baby with a Dixie Melody
Lo 1966 passèt a la companhiá Atlantic Records, e tornèt a l'estil R&B e i enregistrèt lo sieu primièr grand succès, que se'n vendèron mai d'un milion de còpias: E never loved a man (The way I love you), compausat per Ronnie Shannon, ont Aretha cantava e tocava lo piano.
La siá carrièra musicala contunhèt amb material original e versions d'autres compositors, cossí: (You make me feel like) A natural woman, de Gerry Goffin e Carole King, I say a little prayer, de Burt Bacharach e Hal David, Eleanor Rigby, de The Beatles, Border song (Holy Moses), de Elton John, Bridge over troubled water, de Simon & Garfunkel, o Until you come back ton me (That's what E'm gonna don), de Stevie Wonder
Lo 1980 passèt a la discografica Arista, ont amb lo sieu primièr album, intitulat Aretha, e la cançon, United together, arribèt al "top ten". Lo duet amb George MichaelI Knew You Were Waiting For Me foguèt tanben un grand "hit".
dins lo cinèma participèt a las pelliculas The Blues Brothers (1980) e Blues Brothers 2000 (1998)


text:
Diccionari d'Expressions e Locucions Occitanas
Autors : Maurici Romieu, Andrieu Bianchi, Loís Gaubèrt
Vent Terral - 2013 - 29 èuros - ISBN : 978-285927-100-8
Pichon eveniment dins l'edicion occitana. Un libre sus la lenga, amb per lenga referenciala l'occitan. Òsca ! Per enfin poder aprofechar de la lenga sens passar pel... francés ! Indispensable per se reapropriar l'occitan.
Çò que ne dison los autors, pagina 9 : "L'objectiu d'aqueste trabalh es pas estat de far una compilacion, d'amassar lo mai possible d'expressions e locucions, per las salvar de l'oblit que las menaça en causa de l'evolucion de las practicas lingüisticas, dins una amira de conservacion o de museificacion. Es estat puslèu de concebre un aplech que permetèsse a totes d'integrar las expresssions e locucions dins la practica lingüistica.
"Per la màger part, las locucions amassadas venon de gents que las emplegavan o las emplegan encara, cada jorn ; devon tornar a aquel usatge natural, espontanèu ; devon èsser presentas dins totas las situacions de comunicacion de la vida vidanta."
Quatrena de cobèrta : "Lo suc e lo chuc de la lenga. Aqueste diccionari recampa mai de 6000 expressions e locucions, per la màger part jamai enregistradas, culhidas al prèp de locutors que dempuèi pichons an pas jamai quitat d’utilizar lor lenga mairala.
"Cada expression o locucion, explicada e comentada del punt de vista lexical, gramatical e semantic, es balhada amb sa forma correnta, sas variantas, d’exemples preses dins la lenga parlada o literària e sas atestacions dins los diccionaris generals. Utilizadas totas en occitan lengadocian, se tròban jos una forma identica o equivalenta dins los autres dialèctes.
"L’obratge es completat per un indèx alfabetic qu’acampa totas las expressions, locucions e variantas e un indèx nocional que permet de tornar trobar las expressions e locucions classadas dins lo diccionari per mots-claus.
"Aquela culhida es lo fruch d’un trabalh de tria e de la collaboracion de tres autors. Tot en occitan, ajudarà escolans e estudiants, mèstres e curioses a comprene e a integrar dins lor practica de la lenga aqueles biaisses de dire e de significar."
Tanben de legir, sus aqueste libre, la critica de Gerard Joan Barceló per Lingüistica Occitana [.pdf] e la presentacion que ne fa l'IEO d'Avairon [aquí]
Maurici Romieu : professor de letras classicas, ancian mèstre de conferéncias d'occitan a l'Universitat dels Païses d'Ador.
Andrieu Bianchi : professor d'anglés, ancian cargat de corses d'occitan a l'Universitat Michel-de-Montaigne a Bordèu.
Loís Gaubèrt : Professor agregat de letras classicas ; un còp retirat, balhèt de corses d'occitan en Roergue.
Petite Histoire de l’Occitanie de Jean Sagnes. Libre en francés.
L'autor istorian de formacion, autor de nombroses obratges sus l'istòria
del Lengadòc e del Rosselhon presenta aquí una sintèsi sus l'istòria d'Occitània.
Jean Sagne rapela primièr lo sens del mot Occitània : l’ensemble de las regions qu’an per
lenga originala una lenga derivada del latin, la lenga d'òc o occitan. Precisa qu'aquel
grand ensemble geografic deu pas èsser confondut amb la region administrativa
recentament creada e nommada Région Occitanie que recampa pas que 13 departaments.
Lo libre de Miquèu Arnaud, Quora la matèria...,
que sortiguèt en 2017 es una ficcion : descabestrada,
leugièra.
L'autor s'amusa aquí de tot e amusa. Fantasma sus l'occitanisme de deman,
per melhor se trufar de lo de uèi, fantasma sus Euròpa, sus las organizacions
politica de venir, sus las tecnologias futuras (e las siá visions aquí son un
pauc ninòias, lo libre pòt pas èsser calificat de roman d'anticipacion).
En 2013 sul site de l'IEO d'Avairon, Ivon Puech se remembrava de Cantalausa, un
dels actors màger de l'occitanisme roergat.
Tornam editar çai jos lo sieu tèxt que nos esclaira sus l'òme que èra
Cantalausa, sus son rapòrt a la lenga occitana e sul trabalh que faguèt per
la far viure :
Dins los Actes del collòqui de l'AIEO de 2014 Xavi Ferré, professor de las
escòlas Calandreta presenta un article titolat : Elements d'analisi dels ligams
entre la lenga e la cultura dins una classa cooperativa Calandreta. Tornam
aquí publicar la siá conclusion (pagina 416 dels actes del collòqui) ont nos rapèla
çò qu'es al còr d'aquelas escòlas e que ne fa l'unicitat e la valor.
La cultura occitana, coma tota autra d'alhors, es tot çò que nos amassa a l'entorn de
valors comunas, dins las qualas nos reconeissèm, almens en partida, coma subjèctes.
Remembri que, en parlant dels òmes e femnas-pèira, Pierre Soulages escriguèt
endacòm (Soulages 2002) que la vida d'una òbra es facha per los que la veson. Per
quales seriá facha la vida d'una cultura ?
Lo dimars 6 de febrièr de 2018 la societat SpaceX capitèt de mandar dins
l'espaci la primièra fusada Falcon Heavy dempuèi son spacepòrt de Cap Canaveral
en Florida.
Carga utila : lo cabriolet roge cerièisa d'Elon Musk,
fondator de la societat. Direccion : Mars o la cencha d'asteroïdas
del sistèma solar.
Aquela fusada es la mai poderosa mandada en orbit dempuèi las miticas Saturn
del programa american Apollo e l'Energia russa.
Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion
al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras
pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.
Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC),
lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran,
Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas :
l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.
Lo conselh general del departament d'Aude comunica :
Lo Departament d'Aude vous balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis,
de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h
a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.
L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes…
L'occitan, es nosaus amassa !
Un manifèst collectiu en sosten a Mireia Boya es estat
publicat en febrièr de 2018. Lo tornam publicar çai jos.
De notar qu'après son entrevista per lo jutge lo 14 de febrièr,
las autoritats l'an daissada en libertat. Lo manifèst :
La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mireia Boya,
serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de
sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1ièr d’octòbre passat.


text:
Quand ai vist l'operacion "Noste Pan" de Bearn, l'ai sul pic mandat a mon panissièr local, es bigordan mas de l'avenguda de la Glòria a Tolosa, e ont lo pan es pensat per èstre promòugut segon la tradicion occitana, en ligason ambe l'idèa de transmission del saber-far tolzan.
Sembla qu'una operacion "Noste Pan" l'interessa, el e son sindicat o coorporacion de panissièrs tolzans. Sembla normal ; l'operacion de Bearn es estada montada ambe la cambra d'agricultura de Bearn...
E coma se dèu, la coorporacion dels panissièrs tolzans an pensat que la novèla municipalitat que deviá èstre melhora que la precedenta sul tèma del comèrci local, deviá donc èstre encontrat.
Calguèt plan de temps per aver un encontre ... sembla qu'es un sistèma politic, far esperar los qu'an quicòm de prepausar ambe la novèla majoritat de Tolosa (l'anciana èra pas melhor).
Donc lo cargat del comèrci Jean-Jacques Bolzan, enfin lo cargat de promocion de las animacions parisencas en província e donc a Tolosa, es estat contactat. Lo meu panissièr èra de l'encontre ; me diguèt a prepaus de l'encontre : «-bof» çò que vòli tradusir per «son pas melhors que los precedents, i a res d'esperar coma ajuda».
Lo cargat del comèrci de la comuna a per tòca, qué ? Copar los rubans d'inauguracion de manifestacions parisencas a Tolosa, o desvolopar lo comèrci local ? Ara sembla que desvolopar lo copa-ruban rapòrta, es devengut conselhièr regional e president de l'UDI... lo copa-ruban rapòrta melhor que lo real trabalh municipal pels botiguièrs de la vila. Lo cumul dels mandat es una malautiá que trapar parallèl dins la fauta d'eficacetat de l'elegit, mas quand èra sonque conselhièr municipal, sembla qu'èra pas mai eficaç, levat per copar rubans tricolorats.
Nos podèm ara questionar sus la politica de l'UDI per desvolopar una politica economica locala tolzana (e lo comentari es pas sonque de me, l'ai comprovat ambe d'autres militants de l'UDI). Amb un president UDI d'aquel escantilh, de qué esperar ?
Dins los escambis tolzans de Jean-Michel Lattes (UDI tanben) vesèm tanben la basa politica de l'UDI :
Pauc a pauc, l'esquèrra se pausa la question perqué se vòta al centre-dreit, enluòc d'els que « son talament republicans, pragmatics, eficaçes e magnifics».
Pauc a pauc, lo centra-dreit se pausa la question perqué se vòta a l'extrèma-dreita, enluòc d'els que «son talament republicans, tolzans, umanistas e magnifics».
Pauc a pauc, pauques se pensan que l'abstencion trapa una reala sorga aquí ; dins la malautiá del tòca-maneta o copa-ruban dels politicians installats pel sistèma jacobin, "noste pan" d'incompetents quotidians.


text:
Le Thil-Riberpré
Le Thil-Riberpré es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo patrocini de la glèisa del Thil e aquel de la siá succursale Riberpré dépendait de la abbaye de Bellozanne. Lo abbaye fa reconstruire la glèisa del Thil l'an 1245. En 1480, Jean Leclerc, prieur-curé del Thil, ven abbé de Bellozanne[1].
Le patronage de l'église du Thil et celui de sa succursale Riberpré dépendait de l'abbaye de Bellozanne. L'abbaye fait reconstruire l'église du Thil en 1245. En 1480, Jean Leclerc, prieur-curé du Thil, devient abbé de Bellozanne[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ J. Fournée, O. Lo Bertre-Turban, Lo abbaye de Bellozanne, Associacion de l'An dels abbayes normandes, Roan, 1979.
- ↑ J. Fournée, O. Le Bertre-Turban, L'abbaye de Bellozanne, Association de l'Année des abbayes normandes, Rouen, 1979.


text:
Kaaba
La Kaaba (var. Kaba, Ka'ba, Ka'aba) es una construccion cuboïda situada au sen de la mosqueta masjid al-Haram de La Mèca. Es lo luòc onte son dirigidas lei preguieras dei musulmans e es tanben lo centre dau romavatge de La Mèca obligatòri per la màger part dei brancas de l'islam.
Son origina es desconeguda en causa de l'abséncia de la manca documents escrichs sus l'istòria anciana de la region. Ansin, La Mèca apareguèt pas sus lei cartas avans lo sègle II e la religion deis arabis preislamics es fòrça mau coneguda. Se supausa que l'endrech foguèsse sacrat dempuei l'Antiquitat per lei populacions de la region e que divèrsei bastiments sacrats i foguèron bastits per assostar leis idòlas dau paganisme politeïsta arabi preislamic. Dins totei lei cas, venguèt lo centre d'un romavatge preislamic fòrça important per la religion pagana e l'economia de La Mèca. Ansin, après l'aparicion de l'islam e la conquista de La Mèca per Maomet, leis idòlas paganas i foguèron destruchas mai lo bastiment gardèt un ròtle fòrça important au sen de la religion novèla. Venguèt lo centre dau romavatge principau de l'islam e lo simbòl de l'unitat dei musulmans venerant un Dieu unic e non d'objèctes.
Lo bastiment aguèt divèrseis aspècts diferents dins lo corrent de l'Istòria en causa de destruccions parcialas. La version actuala data de 1630 après de trabalhs de restauracion ordonats per lo califa otoman Murat IV en causa de degalhs importantas causats per una tempèsta.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Hajj.


text:
Accueil du site > Lenga d’òc > Porgiment de la comuna.
La comuna de Lunas, lo Comtat de la vila de Canton, amb una populacion de 700.
A mièg camin entre Bédarieux e Lodève, Lunas es un pòble residencial amb encant situat a la confluéncia de Gravezon, e lo Dourdou Niça. L’istòria de la vila se remonta a la cauçada romana que jonhiá la Pétafy Lengadòc Rouergue mendre a travèrs del còl, e dins de la siá trama qualques ponches d’importància Boussagues Faugeras talas Lunas.
Per aver succès sens dobte, un oppidum gal-romana "Castrum Lunarenses" se menciona coma 806 en una carta de l’abadia de Geló.
Lo pòble es dominat per la ròca del cercle « lès Redondel », anciana sedença d’un famós castèl (1118), apertenent al baron Faugeras vescomte de Besiers, qu’envièt un messatge al mariscal de Montmorency que la ciutadèla foguèt Lunas inexpugnable.
Lo castèl, la scèna d’un drama de Shakespeare en lo moment de las guèrras de religion, foguèt arrasada lo 1627 per òrdre de Montmorency. Alavetz, Enric de Narbona, qu’es l’eretièr de la reconstruccion del castèl actual, al cors del Gravezon lo 1641. Doncas, de Lunas es un pòble de caractèr mai de mil ans amb un ric patrimòni istoric e natural, cultural e gastronomica escapada d’aténher.


text:
990
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 990 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra entre Uc Capet e lo pretendent au tròne de França Carles de Lotaríngia. Pasmens, se debanèt ges d'evolucion militara importanta dins lo corrent de l'annada. Uc mandèt tanben una mission diplomatica auprès de la papautat per obtenir la condamnacion de la traïson de l'archevesque Arnoul de Reims mai obtenguèt ges de resultat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Data retenguda per la fondacion d'Etiopia per Mara Takla Haymanot que fondèt la dinastia dei Zagwes.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Toghrul Beg, sultan seldjokide.


text:
Bisont des estèpes
Eth Bisont des estèpes apareishèc en Euròpa hè 900.000 annades e siguèc caçat per er òme enquia eth sòn escantiment.
Eth Bisont des estèpes (var. bisont de las estèpas; bisont deis estèpas) (bison priscus) ei ua espècie escantida de gran bisont dab granes còrnes.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Eth bisont des estèpes ère mès naut e mès gran qu'es bisonts actuals. Es sues còrnes èren mès longues e entà en naut. Se pensa que semblaua mès eth bisont europèu que non pas eth bisont american. Es mascles mès grani hèien gaireben 2 m. Es sues còrnes astenhien enquias 1,5 m de longada. Demoraua en grani ramats pr'amor qu'es pradères on demoraua èren abondants e ère caçat per plan de predators.
Diuerses rèstes momificades an sigut trapades en Siberia, ua des quals à 36.000 annades (coneguda coma Blue Babe) e se trapa en eth Museu Institut d'Alaska. Ua auta damb sonque 28.000 annades ei en eth Museu Institut Smithsonian.
Environament[modificar | modificar la font]
Ère originari d'Euròpa e eth sòn ancessor ère ua forma de bisont mès primitiu (Bison shoetensacki). Ei atau qu'eth bisont des estepes siguec vadut hè 900.000 annades. Que i an classades diuerses sos-espècies:
· Bison priscus mediator : originari de França, Occitània e Euròpa. Plan de sòns fossils an sigut trapats ena Corresa occitana e tanben en Tautavelh (Rosselhon catalan). Es despulhes sigueren trapades en baumes on i demorèc er òme. Ère un animal semblant a Bison priscus priscus.
· Bison priscus priscus : originari de Russia e Euròpa, ère era sos-espècie mès gran de totes.
· Bison priscus gigas: (tanben Bison alaskensis o Bison crassicornis). Apareishèc hè 200.000 annades dempús d'ua epòca de plan de heired qu'auia hèt baishar es nivèus des aigues. Demoraua en Alaska dempús de crotzar er estret de Bering. Eth gèu que capèraua Canadà deishèc pas que i aués un espandiment dera espècie mès entàth sud per tot eth continent american. Aguesta espècie serà era ancessora des bisonts americans (Bison latifrons).
· D'autes sos-espècies an sigut pas encara descrites.
Eth bisont des estèpes demoraua enes estèpes e pradères arriques en graminees ont i auien paucs arbes. Demoraua damb eth mamot lanós, eth rinocèros lanós, shivaus e cèrvis mès tanben ath cant de predators coma leons, lops e er òme.
Eth bisont e er òme[modificar | modificar la font]
Eth bisont des estèpes ère ua ressorsa de minjar importanta pes òmes preïstorics: ère minjar e rauba. Pendent eth paleolitic miei er òme de Neandertal caçaua soent bisonts utilizant avencs coma atraps naturals. Codolós en er Òlt occitan que n'ère un d'aguesti. Pendent eth paleolitic inferior es bisonts des estèpes èren diboishats soent enes baumes europèes (Altamira,Las Caus, Chauvet) damb tot sòn poder e força. Probaubaments èren ua hònt d'ajuda religiosa e mitica importanta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Alan Turner et Mauricio Anton. Mammifères de la Préhistoire, Nathan, 2004.
- (en) Steppe bison, article de la BBC présentant le bison des steppes.
- (en) Le bison des steppes sur Beringia.org.


text:
Theuville (Eure et Loir)
Theuville es una comuna francesa administrada per lo departament d'Eure et Loir de la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Theuville compren divèrses caserius, Baigneaux, houssay,Rosay al val, Vovette e Nicorbin mai 2 granjas isoladas Louasville e Ledeville.
La commune de Theuville comprend plusieurs hameaux, Baigneaux, houssay,Rosay au val, Vovette et Nicorbin plus 2 fermes isolées Louasville et Ledeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En mai 1537, Michel Bernard, prètre, natiu de Nicorbin, #dotar d'una capèla lo luòc de la siá naissença, parròquia de Theuville
En mai 1537, Michel Bernard, prètre, natif de Nicorbin, dota d'une chapelle le lieu de sa naissance, paroisse de Theuville


text:
Joan-Claudi Peiròt
Joan-Claudi Peiròt (Jean-Claude Peyrot en francés) tanben nomenat Claudi Peiròt (Claude Peyrot en francés) (Milhau, 3 de setembre de 1709 - Palhàs, 3 d'abril de 1795[1]) foguèt un prèire e escrivan occitan qu'aviá per escais Lo prior de Pradinas. Escriguèt tanben de poesias en francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha borgesa, filh de Claudi Peiròt e de Claudina Materon[2], Joan-Claudi Peiròt faguèt d'estudis en çò dels Carmes a Milhau e puèi a Tolosa en cò dels jesuitas. Puèi aprenguèt lo drech fins al nivèl de la licéncia. Dintrèt en seguida al seminari e foguèt ordenat prèire lo 22 de decembre de 1736 e obtenguèt puèi una prebenda a la Basilica de Sant Sarnin a Tolosa. Lo 24 d'agost de 1748, foguèt nomenat prior de Pradinas en Roergue. Donava als pageses de leiçons de musica e apreniá d'eles fòrça elements d'agricultura. Demorèt a Pradinas fins al 22 de decembre de 1765, quand foguèt remplaçat per son fraire Alexandre. Tornèt alara dins sa vila natala, Milhau, ont foguèt aculhit qualques meses aprèp, lo 12 d'abril de 1766, dins la comunautat de prèires obituaris fins a la Revolucion Francesa. En 1790, s'installèt a Palhàs en çò de son amic François Hugla.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Poésies diverses, patoises et françaises, publicat en 1774 en Roergue
- Les quatre Saisons, publicat en 1781 a Vilafranca
- Œuvres diverses, publicat en 1788 a Vilafranca
- Œuvres patoises et françaises, 3e édition, publicat en 1810 o 1811 a Milhau[3]
- Œuvres patoises complètes, 4e édition, publicat en 1823 a Milhau
- Œuvres patoises complètes, 5e édition, publicat en 1855 a Milhau
- Œuvres patoises complètes, publicat en 1886 a Milhau
- Les Quatre Saisons, publicat en 1906 a Rodés
- Poésies Rouergates & Françaises, publicat en 1909 a Milhau
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Claude Peyrot - Poésies Rouergates & Françaises, Milhau, 1909
- ↑ En francés Claude Peyrot, Claudine Matheron.
- ↑ 1811 segon La France littéraire, ou Dictionnaire bibliographique des savants, historiens et gens de lettres de la France: ainsi que des littérateurs étrangers qui ont écrit en français, plus particulièrement pendant les XVIIIe et XIXe siècles ; 1810 segon lo libre Poésies Rouergates & Françaises de 1909
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Velai : Clet
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
Pèire Deluns-Montaut
Pèire Deluns-Montaut (en francés: Pierre Deluns-Montaud; Alemans de Dròpt (Lengadòc), 5 de junh de 1845 - París, 8 de novembre de 1907) foguèt un politician e escrivan occitan. Son nom vertadièr èra Montaut mas emplegava tanben Deluns qu'èra lo nom de la branca mairala que foguèt portat fins al sègle XVIII. Foguèt deputat del departament d'Òlt e Garona de 1879 a 1898.
Biografia[modificar | modificar la font]
Pèire Deluns-Montaut nasquèt a Alemans de Dròpt en 1845. Èra lo filh de Joan Montaut, regent e cònsol del vilatge. Faguèt d'estudis segondaris al collègi de Marmanda e puèi se n'anèt far de drech a Tolosa ont obtenguèt lo doctorat. S'installèt coma avocat a Marmanda ont incitat per Leopòld Faye un avocat e adjonch del cònsol de la vila comencèt a far de politica en 1874. Venguèt puèi conselhièr municipal e adjonch del cònsol de Marmanda. En abril de 1879, se presentèt a las eleccions e foguèt elegit deputat en remplaçament de Faye qu'èra vengut senador. Foguèt deputat de l'Union Republicana del departament d'Òlt e Garona del 6 d'abril de 1879 al 31 de mai de 1898 dins la circonscripcion de Marmanda[1].
Foguèt tanben Ministre de las Òbras publicas dins lo govèrn Charles Floquet del 3 d'abril de 1888 al 14 de febrièr de 1889.
Foguèt plan amic d'Armand Falièras.