text:
Bonnétable
Bonnétable es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo Diccionari géographique universal publicat l'an 1825 per la societat de géographes, Bonnetable a citat coma vila productora de siamoises, calicots e mouchoirs de cotons. La ramaderia es importanta perque uèch fièras a las bestiaux an luòc cada an.
Malestable (« Mal establit »), ancian nom de la vila, a remembrat.
En lo sieu Diccionari topographique de la Sarthe, Julien Rémy Pesche cita egalament l'ancian nom d'un quartièr de la vila : Mellerets o Melleray.
Conta tanben l'istòria dels senhors de l'ostal de Nemours #que, après una caça se son restaurats en una auberge del luòc e en avent trobat bon manjar e bon hébergement, an desirat cambiar lo nom en Bonnestable.
En 1965, Bonnétable, #que comptava 3 390 abitants, a absorbit la municipalitat de Aulaines e los sieus 350 abitants.
Dans le Dictionnaire géographique universel publié en 1825 par la société de géographes, Bonnetable est citée comme ville productrice de siamoises, calicots et mouchoirs de cotons. L'élevage est important car huit foires aux bestiaux ont lieu chaque année.
Malestable (« mal établi »), ancien nom de la ville, est rappelé.
Dans son Dictionnaire topographique de la Sarthe, Julien Rémy Pesche cite également l'ancien nom d'un quartier de la ville : Mellerets ou Melleray.
Il conte aussi l'histoire des seigneurs de la maison de Nemours qui, après une chasse se sont restaurés dans une auberge du lieu et ayant trouvé bon repas et bon hébergement, ont souhaité changer le nom en Bonnestable.
En 1965, Bonnétable, qui comptait 3 390 habitants, a absorbé la commune d'Aulaines et ses 350 habitants.


c: text/html

text:
Agen
Agen (Agen en francés) es una comuna administrada pel departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània. Lingüisticament, es una comuna lengadociana, ambe de fenomèns de transicion cap al gascon, plan vesedors dins las òbras de Francés de Corteta de Pradas e de Jansemin.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Agen es situada en Occitània occidentala als confinhs lingüistics entre Gasconha e Lengadòc e tanben entre Bordèu e Tolosa, sus la riba drecha de Garona.
Etimologia[modificar | modificar la font]
De la rasic celta aginn volent dire « ròc ».
Vias de comunicacion[modificar | modificar la font]
Lo rota RD 813 que religa Bordèu amb Tolosa passa per Agen, coma o fa tanben l'autorota A62 (e las doas seguisson lo cors de Garona). Agen possedís tanben un aeropòrt amb una ligason fins a París e una gara ferroviària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo poblament del site d'Agen es fòrça ancian (s. VIII e VII abans Jèsus Crist). Venguèt una importanta via romana amb un teatre e un anfiteatre.
Durant l'Edat Mejana se fortifiquèt a l'entorn de sa catedrala de Sant Estève (destrusida a la debuta del sègle XIX).
Durant las Guèrras de religion demorèt catolica en s'opausanta a sa vesina protestanta Nerac, çò qui li costèt d'èsser presa e pilhada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Sant Caprasi.
- Musèu de las Bèlas Arts d'Agen.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Russia, Toapse.
- Alemanha, Dinslaken.
- Reialme Unit, Llanelli.
- Espanha, Toledo.
- Estats Units, Corpus Christi.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Jansemin, escrivan occitan del sègle XIX.
- Francis Cabrel, cantaire e compositor francés de varietat, d'Astafòrt mès nascut a Agen.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Characiformes
Los Caracifòrmes son un òrdre d'Actinopterigians, peisses comprenent los caracins e lors semblables. Son qualques milierats d'espècias diferentas i comprés los famoses piranhas e tètras.
Se tròba los caracins dins los lacs tropicals e ribièras de la màger part dels païses d'America del Sud, d'America Centrala, e d'Africa Centrala.
A l'origina, aquestes peisses èran acampats en una sola familha, los Caracids, que s'èra inclusa dins los Ciprinifòrmes. D'ara enlà son repartits en qualques 15 familhas diferentas.
Familhas[modificar | modificar la font]
- Acestrorhynchidae
- Alestidae - Tètra african
- Anostomidae
- Characidae - Caracin e tètra
- Chilodontidae
- Citharinidae
- Crenuchidae
- Ctenoluciidae
- Curimatidae
- Cynodontidae
- Distichodontidae
- Erythrinidae - Trahira
- Gasteropelecidae - Peis-pigasson
- Hemiodontidae
- Hepsetidae
- Lebiasinidae
- Parodontidae
- Prochilodontidae
- Salminopsidae (atudada)
- Serrasalmidae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Characiformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Characiformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 553129 Characiformes (en)
- Referéncia NCBI : Characiformes (en)


text:
Janville (Calvados)
Janville en normand ( Janville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es als confins de la plana de Can e del país de Auge. Lo sieu pichon bourg (lo masatge caseriu la Glèisa) es Modèl:A Unitat al sud-es de Troarn, a Unitat|5|km {{}} al nòrd de Argences e a Unitat|18|km {{}} a l'èst de Can[1].
La commune est aux confins de la plaine de Caen et du pays d'Auge. Son petit bourg (le hameau l'Église) est à 3 km au sud-est de Troarn, à 5 km au nord d'Argences et à 18 km à l'est de Caen[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Etudes Comtadines.
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun
163
Louïs Malbos.
Armana prouvençau 2011.
Ensignadou.
Prouvèrbi pèr l’estiéu qu’es en camin.
La Coumèdi Umano!.
Editouriau
Ounte vai la Crau?.
L’atualita en image.
L’Evenimen
Avèn pèr aro, qu’uno Terro....
Dis Aup i Pirenèu.
Alès, porto de Prouvènço
Counsulto dis Assouciacioun Parlaren
Roumié Marcengo - Estage.
De voues se soun amoussado - Courrié.
L’erbo de Sant-Jan.
Sant-Jan e li Barbentanen
Vivo Sant-Jan!
Is areno.
35en Festenau Prouvençau.
Carreto, Cavaucado.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Targo Prouvençalo.
Mialet : Anniversàri dóu Museon dóu Desert.
L’oppidum d’Ambrussum.
Lagadigadèu de la Tarasco.
Li Conte de Laurèns Ayme.
Espacejado dóu barrulaire à velò
Lou jardin à la primo : di flour au fru.
Un tresor nostre : la rabasso?.
Li Gorgo dóu Regaloun
Jan-Pèire Tennevin.
Contro-verso
Etudes Comtadines.
Gabriela Mistral Pres Nobel de Literaturo 1945.
Petrarco, de Flourènço à-n-Avignoun.
Sus li piado d’Annibau.
Lou cantoun d’Estève
La France Latine.
Lou Princihoun.
Le provençal pour les Nuls.
Massilia Sound System.
La Talvera.
Me dison Veisoun.
Gabriela Mistral
uno " campesina del Valle de Elqui "
Dins l’article qu’avèn douna sus Counsuelo de Saint-Exupéry (Li Nouvello n°160), avèn evouca, noutamen, lou persounage de Gabriela Mistral. D’ùni legèire nous an demanda pièi quau èro? Èro-ti de la parentèlo de Frederi Mistral? Èro-ti sa fiho? Èro-ti quaucun qu’avié tambèn aqueste noum d’oustau, bord que i’a bèn de gènt que lou porton e qu’an pas de liame famihau emé lou Mèstre de Maiano?
La responso es touto simplo. Gabriela Mistral èro l’escais-noum pres pèr un pouèto, qu’èro uno femenisto chiliano que se sounavo elo, à la modo espagnolo e basco, Lucila de Maria del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga. Èro nascudo lou 7 d’Abriéu de 1889 à Vicuna, en Chili, e mouriguè lou 10 de Janvié de 1957 à New York. Exit touto parentèlo emé noste Frederi. Mai, pamens, entre Lucila Godoy e lou Maianen, i’a ‘gu li liame tras que fort de la pouësìo e de la latineta.
S’atrobo que, en n’en parlant dins li cous de prouvençau, n’i’a uno d’escoulano, Peireto Savidan, chato de l’istitutour e istourian coumtadin Nouvè Marmotan, que nous diguè :
- Gabriela Mistral? Moun paire l’a bèn couneigudo quouro restavo elo à Bedarrido e qu’éu i’èro esta nouma coume istitutour…Ai meme jouga emé soun nebout…Abitavon dins uno bello e grando vila, em’ un bèu jardin, alor que nautre erian louja dins un paure apartamen de founcioun…
La vila eisisto toujour, èro la Vila Saint-Louis, mai i’es esta douna un autre noum. Lou souveni de Gabriela s’es forço perdu en ribo d’Óuvèzo. E pamens la viloto de Bedarrido pòu èstre fièro d’agué aculi lou pouèto que, en 1945, daverè lou Pres Nobel de Literaturo, coume l’avié deja agu Frederi Mistral en lou partejant emé José Etchegaray y Ezaguire.
Mai quau èro e quau fuguè Gabriela Mistral?
Uno campesina del Valle de Elqui
Avèn forço furna sus la telaragno, legi sa biougrafìo en francés, fa parla li souveni pèr assaja de douna lou retra de la femo, dóu pouèto e de soun sejour au nostre, à Bedarrido.
Lou Chili es un païs que ribejo l’Oucean Pacifi sus 4300 km. Es larg, en mejano, de soulamen 180 km, entre la mar e li cresten de la Courdihiero dis Ando que fan counfigno emé l’Argentino e la Boulivìo.
Lucila Godoy nasquè dins la vilo de Vicuna, au nord dóu Chili, en la Regioun de Coquimbo, dins lou Valle de Elqui, la Vau dóu Rio Elqui. Si gènt restavon à La Uníon, à 32 km de Vicuna, vilage que se dis aro Pisco-Elqui. Èron de Monte Grande, un amèu à 3 km de La Uníon. La Vau d’Elqui es un rode dóu climat mié-secarous. Èro antan, avans la coulounisacioun, lou terraire dis Indian Diaguitas, qu’après uno resistènci feroujo fuguèron estermina o depourta pèr lis Espagnòu. I’a de vignarés. La Vau d’Elqui es celèbro pèr lou pisco, l’aigo-ardènt di Chilian.
Quouro i’apareiguè Lucila Godoy, en 1889, l’auto Vau d’Elqui èro uno meno de Far-West, bord qu’èro duberto despièi gaire de tèms i couloun éuroupen.
Soun paire, Jerónimo Godoy Vilanueva, èro un istitutour que courrié la bello eisservo. Abandounè sa famiho alor que la pichouno Lucila avié tres an. La vido de l’enfant fuguè pauro e dificilo, mai pamens urouso dins un cadre naturau ufanous.
Anè à l’escolo primàri, pièi segoundàri. Coumencè de derraba sa vido coume ajudo-istitutriço tre l’age de quatorge an. Es en 1904 que publiquè pèr lou cop proumié de pouèmo dins un journau loucau, La Voz de Elqui.
Sa proumiero recouneissènço literàri arribè quouro daverè lou Pres di Jo Flourau emé soun recuei Los Sonetos de la Muerte (Li Sounet de la Mort), qu’avié signa dóu noum de Gabriela Mistral. Ié reçaupeguè lou pres Flor natural, Medalla de oro y corono de laurel (Flour naturalo, Medaio d’Or e courouno de Lausié), lou 22 de Desèmbre de 1914, au Tiatre de Santiago dóu Chili.
Perqué un nouvèu noum?
Sèmblo que voulié óublida lou noum de Lucila de Maria del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga, que si gènt i’avien douna, en souveni de si racino espagnolo e basco. Adounc, voulié un noum de sa chausido, grand coume si pantai e simbouli de l’óurientacioun que souvetavo baia en sa pouësìo.
Ansin quouro li joio di Jo Flourau fuguèron prouclamado apareiguè un pouèto nouvèu, uno femo de 25 an, ensignarello de mestié, que lou publi enjusqu’aqui noun couneissié : Gabriela Mistral.
Dos ipoutèsi se podon destria :
* D’uno, Lucila aurié chausi Gabriela bord qu’èro lou pichot noum femenin d’un arcange. Pièi, aurié pres Mistral coume noum d’oustau, qu’es lou noum de l’auro que boufo de l’uba dins la Vau de Rose, e qu’escoubo Prouvènço.
* De l’autro, es pulèu proubable que s’ispirè de dos idolo literàri dóu tèms que sis obro èron bèn couneigudo en Chili e, que la jouino femo amavo forço : Gabriele D’Annunzio (1863-1938), escrivan italian, roumansié, autour de pèço de tiatre e pouèto que soun Canto nuevo avié plaisegu à Lucila Godoy; pièi Frederi Mistral, lou Mèstre de Maiano, que venié de nous quita en aquesto annado 1914. Lucila èro pivelado pèr la legèndo ufanouso de Frederi Mistral. Sentié coume un parentage entre la Vau d’Elqui e Prouvènço, meme climat mié-secarous, pasiblo vido prouvincialo, amour pèr la lengo dóu vilage parlado pèr lou pople, amour de la floro, de la fauno. Gabriela Mistral servara au founs dóu cor la bèuta de sa regioun natalo, de long de sa vido ié fai alusioun (es la querencia) (1). Óublidara pas lou pan sacra, en formo de soulèu, de pèis o de courouno e, nimai, lou vènt de la Vau d’Elqui, emé son goust de sàuvi e de mento-folo.
Fin finalo es Gabriela qu’esplicara, pus tard, qu’avié adóuta lou noum de Mistral tre 1913 pèr signa si pouèmo, amor qu’avié legi en 1912 emé l’interès lou mai grand lis obro dóu Maianen. Dira : Ame forço lou vènt. Pènse qu’es lou mai esperitau dis elemen, mai esperitau que l’aigo. Decidère, dounc, de prene lou noum d’un vènt, mai pas "hurricane" o "breeze"; un jour, coume ensignave la geougrafìo dins uno escolo, fuguère marcado pèr la descripcioun d’un vènt pèr Reclus (2) qu’avié lou meme noum que lou pouèto : Mistral. L’adóutère àde- rèng coume escais-noum, acò’ s l’esplicacioun vertadiero dóu perqué emplegue lou meme noum que lou cantaire de la Prouvènço.
Uno vido de barrulage
De long de sa vido, à l’eisèmple de Jerónimo Godoy, soun paire, Gabriela Mistral barrulara.
Es d’abord en Chili qu’óucupara divers poste d’istitutriço. Sara noumado au Licèu de Fiho dis Ando. Anara enjusqu’à Punta Arenas, à 2.000 km, tout en bas, capitalo de la Patagounìo chiliano, pèr ié prene la direicioun d’un autre Licèu de Fiho. Sara direitriço d’un licèu à Santiago dóu Chili e tambèn dins lis Ando. Fara uno carriero forço boulegadisso, mai prenguè lou tèms d’escriéure de pouèmo. À Punta Arenas, creo uno revisto literàri - Mireya (titre qu’es uno guignado au cap-d’obro dóu Maianen) - tout en desvouloupant de cous en vesprado. Èro passiounado pèr soun mestié, pèr l’educacioun dis enfant. Amara pas Santiago que pèr elo èro un garouias, un endré ounte avié ges d’oustau, vivié encò d’uno vesino. Quouro lou poudié s’escapavo de la vilo mounte estoufavo pèr ana respira l’aire de la Courdihiero de San Alfonso. Countuniara, pamens, d’escriéure e de publica de pouèmo.
En 1922, es counvidado au Meissique pèr José Vasconcelos, menistre de l’Educacioun, pèr participa à la reformo de l’ensignamen, à la foundacioun e à l’ourganisacioun di biblioutèco poupulàri. Partira sènso ajudo financiero dóu gouvèr chilian. Lou Meissique sara coume un dimenche dins sa vido. En 1922, tambèn, soun proumié recuei de pouësìo parèis à New York. A pèr titre Desolacíon. Es divisa en plusiour partido pèr de resoun pedagougico : Vido, Escolo, Enfant, Doulour, Naturo, Bressarello, Proso. Pourgira forço tèste escoulàri. Gabriela Mistral entre-pren pièi un proumié vouiage en Éuropo : Espagno, Castiho, Italìo, Souïsso. En 1924, un tome de si pouësìo pèr li pichot parèis à Madrid emé coume titreTernura (Tendresso).
E la barrulado countùnio. En 1925, Gabriela s’entorno en Chili, subre-tout pèr ié faire li fourmalita de sa retrèto de proufessour, que sa vido materialo ié tiro proun soucit. L’óutenguè, mai coume acò bastavo pas pèr viéure dins lou fourestié, escriéura de nouvello, d’article, pèr de journau latino-american. L’enventàri crounoulougi de sis obro en proso es drud de 530 titre!
Pièi en 1926 es à Genèvo coume representanto chiliano de la Ligo di Nacioun. Vai pièi douna de counferènci en Argentino e Uruguai, sèmpre preóucupado pèr sa vido materialo, meme s’es proun espartenco. Es noumado au secretariat de l’Istitut de Couóuperacioun Inteleituau de la Soucieta di Nacioun (lou rèire de l’UNESCO), à Paris. Vouiajo forço. Pèr elo, pamens, es d’annado terriblo, dis que soun las annados estrangieros. Coume la vido, à Paris, es gaire ecounoumico, qu’amo pas la fre, barrulo de-longo dins li vilo franceso : Le Havre, Fontainebleau e, subre-tout, aquéli proche la Mar Mieterrano, Avignoun, Arle, Ais, Marsiho, Iero, e Liguro, Lavagna, Naple en Italìo, sènso óublida la viloto que fuguè un tèms soun recàti : BEDARRIDO.
Li jour de Bedarrido
L’escrivano Isolina Barraza de Estay a evouca dins soun libre Gabriela Mistral y su Sobrino (Gabriela Mistral e soun nebout), lou sejour dóu pouèto à Bedarrido. Dis que se i’atrovo en 1928. Gabriela èro enfachinado pèr Prouvènço, soun pople, l’obro de Mistral e la lengua cultivada por los trovadores, la dulce y amorosa lengua de Oc, de los felibres.
À Bedarrido, Gabriela retroubavo un terraire semblable à la Vau d’Elqui, en Chili, emé dos ribiero : Óuvezo e Sorgo que ié fasien pensa au rio Elqui, e li mémis aubre : figuiero, amourié, arangié (3), mióugranié.
Coume èro-ti arribado aqui? N’en sabèn rèn e la memòri de Bedarrido es muto. Dins uno carto, mandado à Barrios Cruz, Gabriela ié fiso que soun adrèisso, pèr 6 mes, es Villa Saint-Louis, Bedarrides, Vaucluse, Francia. Un article de Nouvèmbre de 1945, counserva pèr Nouvè Marmottan, e que nous a fisa sa chato Peireto Savidan, dis que Gabriela n’èro la prouprietàri (4). Pamens, comte tengu de si dificulta materialo e de sa vido de-longo pèr orto e pèr camin, la vesèn pas èstre prouprietàri d’aquelo grando vila, touto moublado, em’ un jardin grandaras e gaire fatura. Quaucun i’avié-ti lougado? L’avié-ti messo à sa despousicioun? Ié fuguè-ti atirado pèr lou souveni dis Esperita dóu Mount-Tabor (5)? La memòri bedarridenco, aqui, es sèmpre muto.
Es en 1929, à Bedarrido, qu’aculiguè pèr n’èstre la maire adóutivo, un drouloun, Juan Miguel Godoy Mendoza, qu’èro l’enfant d’uno Catalano morto de tuberculòsi e belèu d’un mié-fraire que soun paire aurié agu après agué abandouna la maire de Gabriela.
Es tout naturalamen que l’istitutour Nouvè Marmotan nousè de liame emé Gabriela Mistral. Escambièron sus li sujèt d’educacioun que li preóucupavon. La pichouno Peireto frequentè ansin la Vila Saint-Louis ounte jouguè emé Juan Miguel, que sa nouvello maire escais-noumavo Yin-Yin. Peireto se ramento encaro de l’autò à pedalo que Yin-Yin voulié plus e que Gabriela n’i’en faguè presènt.
En 1929, toujour, Gabriela Mistral aprenguè à Bedarrido la mort de sa maire lou 7 de Juliet. Es l’escrivan equatouren Jorge Carrera Andrade, qu’avié counvida pèr un sejour, que i’aduguè la tristo nouvello lou 9 de Juliet. N’a douna lou raconte. Èro à Marsiho. Arribè à la debuto de la niue à la pichoto garo de Bedarrido. Aqui, es un jouvènt dóu vilage que lou menè à la quinta (6) de Gabriela. Ié fuguè aculi pèr li japado furiouso d’uno chino. Remeteguè à Gabriela lou telegramo anounciant la mort de donà Petronila Alcayaga.
En 1930, lou nouvèu gouvèr dóu Chili, qu’èro pas de sis idèio, souspendeguè la pensioun de retrèto de Gabriela, la leissant sènso ressourso pèr viéure. Se n’en péu-tirè bono-di li journau de lengo ispanico li mai prestigious que ié prepausèron de faire d’article. S’atrouvavo encaro à Bedarrido, que Peireto Savidan a, dins sis archiéu, un libre de pouësio de Francés Villon que Gabriela n’en faguè dedicàci à soun paire en aquesto annado. Ié caup un tros de journau disènt que Gabriela Mistral quitè Bedarrido quouro partiguè pèr Roumo e Naple en 1932, e sabèn qu’avié peravans fa de sejour à Rapallo, Gèno, Cavi de Lavagna, à Porto-Rico e is Estat-Uni counvidado pèr d’Universita.
Es lou nouvèu gouvèr dóu Chili que la noumè conse (7) à vido, emé soun proumié poste à Naple, founcioun diploumatico, ço que ié levavo li soucit materiau que la quichavon, mai que pamens pousquè pas óucupa estènt que lou gouvèr de Mussolini avié refusa si letro de creanço.
Lou sara pièi à Madrid, Lisbouno, en Brasil, au Guatemala, à Niço, en Brasil encaro, à Los Angeles, Veracruz, Naple tourna mai, e fara sa despartido à New York en 1957. De nouta que Yin-Yin l’acoumpagnè pendènt tóuti si barrulage enjusqu’en 1943 ounte se suicidè, en Brasil.
Obro escricho au nostre
L’enventàri dis obro en proso (avèn pas si pouèmo) de Gabriela Mistral douno :
Pres Nobel de Literaturo en 1945
Davera un Pres Nobel es pas un pichot afaire. Es la femo de letro equatourenco, Adela Velasco, que n’en mandè l’idèio. Lou presidènt dóu Chili, Pedro Aguirre Cerda, reçaupeguè ansin uno letro ié demandant de peirineja la candidaturo de Gabriela Mistral. Coume èro pèr éu uno anciano amigo, diguè de o. Es ansin que tre 1938 s’embandiguè uno acioun pèr la presenta au Pres Nobel de Literaturo e qu’en 1943, l’annado de la mort de Yin-Yin, sa candidaturo fuguè prepausado.
Lou 15 de Nouvèmbre de 1945, la novo es óuficialo. Èro lou proumié cop que quaucun, à l’adré dóu Meissique, recebié lou Pres Nobel.
Acò cambiara pas grand causo à la vido de Gabriela Mistral. Li barrulage countuniaran. Femenisto, passiounado pèr la liberacioun de la femo e l’educacioun dis enfant, perseguira soun vouiage sus terro, elo, l’eiretiero de raçado proun diverso : basco pèr sa maire, espagnolo, negro, indiano pèr soun paire. L’escrivan meissican Andrès Iduarte, dins soun article Autour de Gabriela Mistral (Cuardernos américanos), se ramentant sa presènci encò de Gabriela Mistral à Bedarrido, noutè, parlant d’elo, l’impourtànci qu’acourdavo dins sa vido à Yin-Yin soun nebout : Diéu dèu me douna la santa : pèr viha sus éu quàuquis annado de mai.
L’obro pouëtico de Gabriela Mistral
Sourso :Uno longo e fruchouso recerco sus la telaragno.
E s’anas au Chili, en Vau d’Elqui Se pòu vèire :
Souvèt
Demandan à la Vilo de Bedarrido qu’un noum de carriero, en prouvençau, vengue ramenta la presènci au nostre de Gabriela Mistral.Noto :
26494


text:
Plini lo Jove
Plini lo Jove (Caius Plinius Caecilius Secundus) (Còme, 61 – Nicomedia, 113) foguèt un òme politic e escrivan latin nomenat Plini lo Jove per lo distinguir de l'oncle omonim Plini lo Vièlh. Èra filh de Gai Cecili e de Plinia (la sòr de Plini lo Vièlh). Nasquèt probablament a Comum (Còme), en 61 o 62 (se sap qu'èra present a l'erupcion del Vesuvi en 79, que el meteis ditz qu'aviá 18 ans).
Biografia[modificar | modificar la font]
Plini nasquèt d'una familha de reng fòrça rica. Lo seu paire moriguèt quand el èra encara pichonet e Plini foguèt adoptat per l'oncle, Plini lo Vièlh, que lo faguèt estudiar a Roma, a l'escòla de Quintilian. Lo sieu nom en seguent las nòrmas republicanas seriá estat Gai Plini Cecilian Segond (Caius Plinius Caecilianus Secundus). Educat amb suenh per Plini e per lo seu tutor Vegini Ruf, se consacrèt a las letras e a 14 ans escriguèt una tragedia en grèc. Estudièt l'eloqüència amb Quintilian e Nicetes Sacerdos e aqueriguèt progressivament la reputacion d'un òme intelligent e erudit.
En l'an 79 assistiguèt a l'erupcion del Vesuvi dempuèi lo costat opausat del gòlf de Nàpols, ont perdèt la vida lo seu celèbre parent.
Se consacrèt a l'art oratòria e a 19 ans comencèt de parlar al forum e agiguèt sovent coma avocat a la cort dels cemtumviri. Passèt totes los estadis del cursus honorum jos l'empèri de Domician: tribun militar en Siria, questor, pretor (93) e cònsol (100) an en qué escriguèt un panegiric consacrat a Trajan. Foguèt tanben curador del canal e e de las broas de Tibre.
Probablament, mercé non pas sonque al seu pròpri talent, mas tanben a la fortuna e sas amistats poderosas, la siá carrièra foguèt de las pus brilhantas e arribèt a èsser prefècte del tresaur public de Saturne, es a dire, un dels tresorièrs de l'empèri. A la fin de la seuna vida foguèt governador de Bitinia entre los ans 111 e 113, an que, probablament, moriguèt.
Se maridèt dos còps, la segonda vegada amb Calpurnia la felena de Calpurni Fabat, qu'èra fòrça mai jove qu'el. Amb cap de las seunas doas femnas aguèt pas de filh.
Sa vida es coneguda per las seunas cartas. Èra ric e bastiguèt un temple a Tifernum, e faguèt d'autras contribucions dins de bastissas publicas.


text:
Catedrala de Sant Estève de Tolosa
La catedrala de Sant Estève de Tolosa se situa prèp del Grand Redond. Las primièras atestacions que mençonan lo bastiment son de 1071, quand l'avesque Isarn decidiguèt de tornar bastir l'edifici, qu'èra estat enrunat. Son arquitectura es particulara que se compausa d'elements arquitecturals de divèrsas epòcas. La catedrala se tròba al costat de l'ancian palais evèscal, uèi ocupat per la prefectura.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon divèrses istorians, la catedrala seriá estat bastida sus las fondacions d'una capèla erigida per Sant Sarnin, al sègle III, que tornèt bastir Sant Exupèri, cent cinquanta ans pus tard. Es de mal jutjar uèi sens excavacions, que la glèisa visquèt tant de modificacions, de renovacions e de construccions novèlas que se poiriá li donar per escais la «catedrala inacabada». La tradicion atribuïssia la fondacion de la glèisa a Sant Marçal, un discípol de Sant Pèire.
Foguèt probablament a partir de la descobèrta de las relíquias de Sant Estève, lo primièr martir, a Jerusalèm que la glèisa recebèt son nom actual. Èra ja una catedrala quand lo rei de França Carles lo Calv la confirmèt dins una carta de 844. Jos l'impulsion del papa Gregòri VII e la volontat de far progressar la fe, l'avesque Isarn decidiguèt de rebastir la glèisa en 1078.
Fins al sègle XIII, los dessenhs de la glèisa romanica foguèron modificats de contunh. Atal, una revision de la nautor prevista de l'edifici es visibla per la copa de las fenèstras sus la paret sud, mentre que la paret nòrd, bastida pus tard, presenta pas aquela anomalia. Sus la paret occidentala una rosassa se vei dirèctament inspirada de la de Nòstra Dama de París. En 1211, lo comte Ramon VI faguèt bastir una nau romanica, que subsistiguèt fins uèi e recebèt puèi lo nom de "nau mondina", per ensajar d'apasimar la Glèisa Catolica.
La remodelacion gotica[modificar | modificar la font]
La paret romanica sud foguèt prolongada per la glèisa gotica. Aqueste trabalh de gigant comencèt en 1272, amb l'avesque Bertran de l'Isla. Coma aquela d'abans, la glèisa gotica visquèt fòrça apondements, e divèrses projèctes diferents, sovent abandonats. Las doas glèisas foguèron ligadas al sègle XVI pel futur cardenal Joan d'Orleans.
L'incendi de 1609 e la reconstruccion[modificar | modificar la font]
En 1609, l'arquitècte Pierre Levesville fin finala tornèt plaçar una vòuta sul còr aprèp que lo teulat cremèt. Lo projècte èra d'una nautor de 40 mètres, la vòuta es uèi pas que de 28 mètres, pasmens demòra pertocanta. Installèt tanben dins la catedrala de mòbles nòus en mesclar atal lo barròc al gotic per remplaçar los ancians desapareguts del temps de l'incendi.
En 1794, la campana bèla que pesava 12 o 13 tonas, la Cardalhac, foguèt escampada del naut del campanar, s'enfonzèt prigondament en tèrra e se copèt, levat fòrça sisas de palha pausadas sul pòrge. Se tornèt far sonque al començament dels ans 2000 la maçonariá d'aquela fenèstra, e a l'encòp lo capitèl davant la rosassa romanica.
La catedrala a partir del sègle XIX[modificar | modificar la font]
La catedrala de Sant Estève venguèt monument istoric en 1862.
En 1938 l'estat republican acabèt la darrièra transformacion remarcabla, per la realizacion de la faciada de la crosada al nòrd inacabada, que venguèt necessari per las modificacions arquitectonicas de la carrièra de las Campanas, del pòrge gotic e jardin Saliège.
Lo campanar romanic fortificat abriga un trelhon[1] de 17 campanas al clavièr e 5 en voladas.
L'estructura del monument[modificar | modificar la font]
L'originalitat principala de l'edifici es de presentar doas partidas fòrça diferentas: una part romanica enrè, la nau mondina, e una partida gotica, lo còr. Aqueste es dos còps mai larg que la nau romanica, e l'andana centrala es en linha copada.
De la glèisa del sègle XI demòra la part inferiora del mur de la faciada septentrionala jol cloquièr.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Capèla de Nòtra Dama dels Ángels
-
-
-
Panorama vertical du deambulatòri sud
-
Orguena de la catedrala
-
Rosassa dempuèi l'interior de la nau
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Quitterie Cazes, Olivier Testard, Saint-Étienne de Toulouse : de la cathédrale romane à la première cathédrale gothique, pp. 199–211, dans Congrès archéologique de France. 154en session. Monuments en Toulousain et Comminges. 1996, Société Française d'Archéologie, Paris, 2002
- Michèle Pradelier-Schlumberger, Cathédrale Saint-Étienne de Toulouse : la cathédrale gothique, pp. 213–234, dans Congrès archéologique de France. 154en session. Monuments en Toulousain et Comminges. 1996, Société Française d'Archéologie, Paris, 2002
- M. R Rey, La cathédrale Saint-Étienne de Toulouse, pp. 69–86, dans Congrès archéologique de France. 92en session. Monuments en Toulousain et Comminges. 1929, Société Française d'Archéologie, Paris, 1930
- Marcel Durliat, Haut-Languedoc roman, pp. 189–205, Éditions Zodiaque (collection "la nuit des temps" n°49), La Pierre-Qui-Vire, 1978
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Ficha sul site Structurae.de
- (fr)fotos e infos praticas de la catedrala sul wiki de Tolosa
- (fr)Visitas panoramicas du fons de la catedrala
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Arquitectura religiosa de l'Edat Mejana
- Arquitectura romanica
- Arquitectura gotica
- Monument istoric de Nauta Garona
- Catedrala de Lengadòc
- Glèisa de Nauta Garona


text:
Aix-Noulette
Aix-Noulette es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aix-Noulette Se situa près de Liévin sus la rota nacionala Béthune-Arras.
Aix-Noulette se situe près de Liévin sur la route nationale Béthune-Arras.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aix-Noulette Es d'origina gallo romaine (de aix ; aqua ; d'aiga).
Aix-Noulette est d'origine gallo romaine (de aix ; aqua ; eau).


text: Valdis Dombrovskis nasquèt en 1971 dins la capitala letona, Riga, dins una familha d'origina polonesa. Obtenguèt primièr una licéncia d'economia per engenheires a l'Universitat Tecnica de Riga abans de se diplomar a la Facultat de Fisica e Matematicas de l'Universitat de Letònia en 1996. Trabalhèt en Alemanha coma assistent de laboratòri a l'Institut de Fisica de l'Universitat de Mainz de 1995 a 1996. L'an seguent trabalhèt coma assistent a l'Institut de Fisica de l'Estat Solid de l'Universitat de Letònia, e mai tard en 1997 se n'anèt als Estats Units per i far un doctorat e venguèt assistent de recerca a la Facultat d'Engenheriá Electrica de l'Universitat de Maryland fins a 1998. Aquel meteis an foguèt recrutat per la Banca Centrala Europèa coma especialista en questions macroeconomicas. Ailà progressèt professionalament per venir economiste principal en 1999 e puèi en 2001 economista en cap. Laissèt son mestièr en 2002 per se consagrar a la vida politica letona. Aquel an venguèt deputat primièr e puèi Ministre de las Finanças dins la coalicion governamentala de centre-drech dirigida per Einārs Repše.


text:
775
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 775 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Bulgars ambé l'organizacion novèla d'una ataca dobla menada per l'armada terrèstra e la flòta. Pasmens, coma en 766, una tempèsta destruguèt la màger part dei naviris e Constantin V foguèt obligat de se retirar. En setembre, de negociacions de patz permetèron au khan bulgar de descubrir l'identitat deis espions bizantins sus son territòri. Foguèron executats entraïnant l'organizacion d'una campanha de retorsion bizantina menada tornarmai per l'emperaire. Dins aquò, Constantin foguèt victima d'una malautiá e moriguèt a Andrinòple lo 14 de setembre. Son fiu Leon IV li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mansur que son rèine aviá permes de renfòrçar lo Califat e de li donar de basas estatalas ambé la fondacion d'una capitala novèla (Bagdad), la repression d'unei movements d'oposicion e l'encoratjament donat au desvolopament de l'art e de la sciéncia. Son fiu Al-Mahdi li succediguèt sensa dificultat vertadiera car èra designat eiretier dempuei 765. De mai, son oncle qu'èra teoricament l'eiretier legitim dau Califat acceptèt una gròssa soma per renonciar a sei drechs.
D'autra part, a partir d'estimacions modèrnas, se pòu supausar que Bagdad venga la vila pus poblada dau mond dins lo corrent de l'annada.


text:
Clamenç V
Raimond Bertrand de Got[1] (Vilandraut, 1264-Ròcamaura, 1314) vasot papa devath lo nom de Clamenç V (var. Clement V).
Biografia[2][modificar | modificar la font]
En 1264, vasut a Vilandraut (dens l'actuau departament de Gironda), que n'èra lo senhor. Hasut sos estudis primaris a Vasats apui sos estudis segondaris au mostèir de Benedictins de Defés dens la diocèsi d'Agen. Estudièt lo dret a las universitats d'Orleans, mèi de Bolonha on rencontrèt lo papa Bonifaci VIII. En 1289, estut ordonat prèste e nomat canonge sacriste de Sent Andriu de Bordèu e de Sent Seurin. De 1291 a 1295, estut vicari generau a Lion, lavetz que son frair Beraud vingut archavesque d'aquesta vila en 1341. En 1296, a 32 ans sonque, vingut avesque de Sent Bertran de Comenge e lo damorèt pendent quate ans ; aquí a una relacion damb Brunissanda de Foish, sa capdeta de dotze ans. En 1300, estut nomat archivesque de Bordèu e hasut bastir la catedrala de Sent Andriu.
Lo purmèr papa d'Avinhon[modificar | modificar la font]
Estot elegit papa lo 15 de junh 1305 au concili de Perosa, pr'amor qu'èra considerat com neutre enter los francés e los italians. En camin de cap a Roma, decidèt de's har coronar a Lion pr'amor de la situacion a Roma. En sortent de la glèisa de Sent Just on estut consacrat, Clamenç V tombèt de shivau, tombada causada per una paret que s'aclaupèt devath lo pes daus espectators. Lo duc de Bretanha e Galhard de Gòt, frair dau pape, esturen tuats. Fau tanben notar que Clamenç V estut lo prumèir e unic papa gascon; l'istòria a d'alhurs retingut una frasa d'eth en gascon : Ziste, zèste, un jorn s'rèi pape d'Usèsta ! En 1306, hasut bastir lo castèth de Vilandraut e la collegiada d'Usèsta, que serà consacrada lo 15 d'aost 1313 per Guilhèm Arnaud, ancian avesque de Sentas mudat a Vasats. En 1307, damorèva a Pessac. En 1309, arribat a d'Avinhon, installèt la papautat dens la Comtat, possession deths estats de la Glèisa dempuish 1209. De 1311 a 1312, presidèt lo concili de Vièna que dissolut los Templèirs[3] ; a la medissa epòca, encoratgèt los estudis ebraïcs e arabs, amèi fondèt cinc collègis per los estudis de las lengas orientalas e envia avesques en China.
Malautia e mort[modificar | modificar la font]
Malaut d'un càncer[4], decidèt de tornar a Vilandraut, mes morigot en camin lo 21 d'abriu de 1314, au castèth de Ròcamaura. Son còrs estut transportat a Carpentràs on damorèva lavetz la Cort de Roma. Mès la glèisa on lo despausèren estut bluhada la nuit sheguenta, e la part inferiora dau cadavre cremada dau baish-vente dincas a las extremitats. Ei enterrat a Usèste, dens un mausolèu on se tròba dempui 1898, après frem de peripecias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En francés de Goth o de Gouth
- ↑ Serge BANCHERAUD, Petite histoire de l'Aquitaine et de la Gironde, Langon, 2004.
- ↑ Lo Grand Mèste daus Templèirs, Jacques Molai, burlat en 1314, s'escridèt avant de morir : Clamenç, jutge inic e crudèu borrèu, t'ajorni a comparéisher dens quaranta jorns davant lo tribunau dau Sobiran jutge !
- ↑ Sivant d'autas honts, seré mòrt d'un ulcèr o d'una disenteria.


text:
Lista dels presidents d'Armenia
Armenia venguèt una republica independenta per primièr còp entre 1918 e 1920, amb lo nom de Republica Democratica d'Armenia. Lo cap d'Estat a l'ocasion foguèt Avetis Aharonyan, que governèt entre lo 30 de mai de 1918 e lo 2 de decembre de 1920.
La Republica d'Armenia (1991-actualitat)[modificar | modificar la font]
Armenia venguèt independenta de l'Union Sovietica aprèp un plebiscit en setembre de 1991. En octobre de 1991 Levon Ter-Petrossian foguèt elegit per president del país (lo primièr), amb 83% dels vòtes.
Segon la constitucion d'Armenia, lo president es lo cap d'Estat del país. Es elegit per un periòde de cinc ans dirèctament per la populacion.
Vaquí la lista dels presidents d'Armenia dempuèi 1991.


text:
Chunta Aragonesista
Chunta Aragonesista (CHA) ei un partit politic nacionalista de quèrres aragonés.
Ideologia[modificar | modificar la font]
Se considèren influïdi pes experiéncies deth movement socialista, des movements per emancipació sociau e nacionau, e des corrents ecopacifistes, feministes e umanistes. A estat un des partits que mès s'a significat era defensa dera Ebre e contra era politica de transvasaments des govèrns d'Espanha. Defenen era dreita d´autodeterminacion entath pòble aragonés. Era Chunta Aragonesista ei membre dera Aliança Liura Europèa e dera coalicion europèa Euròpa des Pòbles.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Era Asambleya Nazional (Congrès) ei er organ suprèm de representacion e decision dera Chunta. Establís es sues linhes politiques, es sòns programes e principis, causida as membres de Maya de los Pleytos, as deth Comitat Nazional e ath president de CHA. A ath delà era potestat de modificar es estatuts e eth reglament dera organizacion. Se compause per delegadi (aumens un per cada organizacion comarcau) e s'amasse cada tres ans.
Eth President ei causit pera Asambleya Nazional d'entre es sòns integrants, mejançant sufragi dirècte, secrèt e liure. Auti cargues executius de CHA son era Secretaria Generau e, s'escau, era Sotssecretaria o Sotssecretaries Generaus. Eth President designe, d'entre es membres deth Consello Nazional, ath Secretari Generau que li calerà èster confirmat pera Asambleya. Tanben poderà eth President designar a un o diuèrsi Sotssecretaris Generaus.
Eth Comitat Nazional ei er organ decisori de CHA entre Asambleyas Nazionals; assumís era direccion, govèrn, administracion e coordinacion deth partit. Establís era estrategia politica en tot seguir es linhes de l’Asambleya Nazional e apròve eth pressupòst e es listes electoraus. S'amasse, aumens cinc còps ar an. Hèn part d'eth ueitanta persones escuelhudes pera Asambleya ne liste dubèrta, eth President deth partit e es presidents des Ligallos de Redolada, des Ligallos d'Emigración (actuauments sonque 3: Madrid, Catalonha e Valéncia).
Maya de los Pleytos ei ua sòrta de Cort Suprèma d'interpretacion des Estatuts. La compausen 7 persones. Es sues foncions son era interpretacion des Estatuts e eth Reglament d'Organizacion, resòlver sus es objeccions as sollicituds d'afiliacion a CHA e d'autes foncions de mediacion, conciliacion e arbitratge.
Eth Consello Nazional ei er organ executiu suprèm entre Comitats Nacionals que dirigís era activitat eth partit. Son facultats sues era execucion des acòrds prenudi pes auti organs nacionaus, era coordinacion des comarcaus, era elaboracion deth pressupòst e era autorizacion de despenses. Ei format peth president de CHA e dètz-e-ueit conselhèrs causits per e entre es membres deth Comitat Nazional. S'amasse aumens un còp ath mes e es sues decisions an caractèr en tot restacar.
Fin finau cada comarca s'organize er un Ligallo de Redolada o agropacion comarcau, qu'en tot foncionar eth plenari se nomente Asambleya de Redolada e er organ que de prenuda de decisions n'ei eth Consello de Redolada. Er eth cas de Saragossa, dada era quantitat d'afiliadi s'a creat un Comitat de Redolada coma organ intermediari, a imatge dera organizacion nacionau deth partit. Es organs comarcaus escuelhen ath President comarcau, establissen era linha d'accion politica que se seguirà era era comarca e elabòren es listes de candidats des eleccions municipaus.
Es afiliadi er un madeish municipi s'organizen a trauès de Ligallos de Lugar, que generauments s'estructuren er un plenari nomentat Asambleya de Lugar. Er eth cas de Saragossa, existís un organ rector d'aguesta Asambleya. Ath delà, tanben existissen era era ciutat de Saragossa Asambleyas de Bico, que canalizen era participacion er un madeish districte municipau e sostien era labor des vocaus es es Conselhs de Districte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Chunta Aragonesista se constituïc çò 29 de junh de 1986 coma Unión Aragonesista-Chunta Aragonesista, e se declare hereva dera tradicion aragonesista de partits de principis de sègle coma Estado Aragonés e era pròpria Unión Aragonesista. Eth partit a experimentat un espectacular ascens electorau, parallèlaments ar ascens d'autes formacions fraies der Estat espanhòu, coma Quèrra Republicana de Catalonha, Eusko Alkartasuna o Tierra Comunera - Partido Nacionalista Castellano. Es sòns dus prumèrs deputats es es Corts d'Aragon sigueren Chesús Yuste e Chesús Bernal. Actuauments a naui deputats ara camèra legislatiua autonomica; e sies còssos er eth Ajuntament de Saragossa, que li permeteren aucupar, dempús de pactar damb eth PSOE, es regidories d'Urbanisme, Espòrts, Accion Sociau, Educacion, Joenessa e Infrastructures e Plans Integraus. Dempús de 2000, tanben a un deputat ath Congrès des Deputats: eth professor, escrivan e cantautor José Antonio Labordeta, era figura mès coneishuda dera CHA. Eth çò 2000, votèc eth contra dera investidura de José María Aznar coma president; maugrat açò, eth 2004 votèc en favor dera investidura coma president deth govèrn de José Luis Rodríguez Zapatero, dempús d'arribar en ua sèria de compromisi concernent inversions en Aragon e ar arrefús ath transvasament der Èbre. Eth 2005 hec campanha eth contra dera ratificacion eth referéndum dera Constitucion Europèa.
Enlaços Extèrnes[modificar | modificar la font]
- Chunta.Com, web oficiau de CHA.


text:
Taosert
Taosert que ho ua regina d'Egipte de la XIXau XIX dinastia. Qu'èra la hemna principau deu faraon Sethi II e, dab lo cancelèr Bai, qu'avó un gran poder. A la mort de l'eretèr deu son marit, que pugè suu tròn. Segon lo papir Harris, lo país que serè cadut dens l'anarquia abans que Sitpah (lo purmèr faraon de la XXau dinastia) non pregosse lo poder e n'aucidesse Bai. Que ho sepelida dens lo tombèu KV14 de la Vath deus Reis, puis lo son còs que ho hicat dens l'estujau KV35 on e ho trobat e identificat.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Nom de Sa-Ra (St-Ra-Mrí-Amn : "Hilha de Ra aimada d'Amòn") :
- Nom de Nisot-Bití (Tosr-Mot-Mrn : "La poderosa aimada de Mot"):
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
79
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 79 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Vespasian lo 23 de junh. Son fiu Titus li succediguèt. Segon leis istòrians romans, l'emperaire novèu, qu'èra un gorrin dins lo corrent dau rèine de son paire, cambièt totalament de comportament e venguèt au contrari fòrça vertuós e respectable. En particular, reüniguèt uneis intellectuaus romans per formar son govèrn. Pasmens, son rèine, fòrça brèu, foguèt marcat per una tiera de catastròfas. Ansin, dins lo corrent de l'annada, deguèt s'ocupar dei consequéncias de l'erupcion de Vesuvi que causèt la destruccion dei vilas de Pompei e de Herculanum (24 d'aost).


text:
La Briha
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
La Briha[1][2][3][4] (Labrihe en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada a 45 km al Sud-Es de Condom e traversada per la Gimone
Commune située à 45 km au Sud-Est de Condom et traversée par la Gimone
Comuna situada a 45 km au Sud-Èst de Condòm e suus Gimona.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 1er en genièr 1824 rattachement del anciana comuna de Bouvées.
Qualques traces de oppida neolítics, testifiquen un fòrça vièlh abitat. En 1293, Guillaume-Asner de Sobole, co-senhor de La Briha a designat per provocar la concession dels privilègis del Fezensaguet. Dos castèls, de La Briha e de Bouvées (SE) an #èsser reconstruits l'an 1560 per Monseigneur de Sant-Julien, avesque d'Airal, sus las ruïnes de bastiments anteriors. Aqueles dos castèls, las glèisas de Bouvées e de La Briha constituisson amb lo lavoir-fontaine de Bouvées lo patrimòni communal
- Le 1er janvier 1824 rattachement de l'ancienne commune de Bouvées.
Quelques traces d'oppida néolithiques, attestent un très vieil habitat. En 1293, Guillaume-Asner de Sobole, co-seigneur de La Briha est désigné pour provoquer la concession des privilèges du Fezensaguet. Deux châteaux, de La Briha et de Bouvées (SI) ont été reconstruits en 1560 par Monseigneur de Saint-Julien, évêque d'Aire, sur les ruines de constructions antérieures. Ces deux châteaux, les églises de Bouvées et de La Briha constituent avec le lavoir-fontaine de Bouvées le patrimoine communal
- Lo 1èr de genièr de 1824 qu'a mingat l'anciana comuna de Bouvées.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: La Briha
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina de la comuna sus lo sit de la Comunautat de comunas Bastidas deu Vath d'Arrats
- La Briha sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Minieg-Begerel
Minieg-Begerel en breton ( Miniac-sous-Bécherel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La preséncia de doas menhirs diches « las Ròcas del Diable » testifica d'una preséncia umana almens dempuèi lo Neolític sul territòri de Miniac. La glèisa St Pèira de Miniac poiriá d'après Erwan Vallerie, portar lo nom d'un fundus gallo-romain. La municipalitat de Miniac a traversat per la via romaine Roazhon-Dinan, al niveu del luòc-dich la Echaussée. La parroise de Miniac apareis per las primièras fes l'an 1122 e levava de la Abbaye St Melaine de Roazhon. Pendent las guèrras de succession de Bretanha, los environs de Bécherel avián ocupat pels Angleses #que lo luòc fòrt de Bécherel. Aquela aucupacion #donar luòc a de nombroses afrontaments. Lo periòde seguent mes jos la dynastie de las Montforts #portar la patz e dels escambis comerciales #que ne favorisson lo bastiment de nombroses solares per familhas roturières nouvellement enriquidas e ennoblides coma aquela de Jehan Laevin en 1431, Georget Mysenz, e Jouban Nysenz l'an 1441. Residís sul territòri de Miniac de nombroses solares en un païsatge bocage : solares de St Baud, de la Crotz-Cuerta, de Lessart e del Frêne. Lo solar de Montifault de los nòstres jorns destruits, èra lo banc de la juridiction de Miniac e dépendait encara a la baronnie de Bécherel en 1770. En 1448, lo solar aperteniá a Jean Pè-de-Vaca, passa de contunh a la familha Urvoy l'an 1661 e mai tard a las Lanjamet. Del Modèl:Sp-, lo país de Bécherel èra renommé mercés a la siá prospérité ligada a l'indústria toilière coma lo testifiquen los nombroses ostals de vendeires toiliers e solares, #que #èsser de contunh descatalogats en granjas. Una carta brevet de Jean V de 1535, confirma l'aguda de fièras a Miniac. En 1590, pendent la Liga, las tropas del Pòrti de Mercoeur assiègent la vila. Mai tard pendent la Revolucion, la chouannerie pas #estalviar pas la region. Lo déclin de l'indústria toilière, a la fin de la Modèl:S-, #portar la populacion a se virar cap a las activitats agricòlas e artesanalas.
La présence de deux menhirs dits « les Roches du Diable » atteste d’une présence humaine au moins depuis le Néolithique sur le territoire de Miniac. L’église St Pierre de Miniac pourrait d’après Erwan Vallerie, porter le nom d’un fundus gallo-romain. La commune de Miniac est traversée par la voie romaine Rennes-Dinan, au niveu du lieu-dit l’Echaussée. La parroise de Miniac apparaît pour la première fois en 1122 et relevait de l’Abbaye St Melaine de Rennes. Durant les guerres de succession de Bretagne, les environs de Bécherel étaient occupés par les Anglais dont la place forte de Bécherel. Cette occupation donna lieu à de nombreux affrontements. La période suivante placée sous la dynastie des Montforts amena la paix et des échanges commerciaux qui favorisent la construction de nombreux manoirs par des familles roturières nouvellement enrichies et anoblies comme celle de Jehan Laevin en 1431, Georget Mysenz, et Jouban Nysenz en 1441. Il réside sur le territoire de Miniac de nombreux manoirs dans un paysage bocage : manoirs de St Baud, de la Croix-Courte, de Lessart et du Frêne. Le manoir de Montifault de nos jours détruit, était le siège de la juridiction de Miniac et dépendait encore à la baronnie de Bécherel en 1770. En 1448, le manoir appartenait à Jean Pied-de-Vache, ensuite passe à la famille Urvoy en 1661 et plus tard aux Lanjamet. Du Modèl:Sp-, le pays de Bécherel était renommé grâce à sa prospérité liée à l’industrie toilière comme le témoignent les nombreuse maisons de marchands toiliers et manoirs, qui furent ensuite déclassés en fermes. Une lettre patente de Jean V de 1535, confirme la tenue de foires à Miniac. En 1590, durant la Ligue, les troupes du Duc de Mercoeur assiègent la ville. Plus tard durant la Révolution, la chouannerie n’épargna pas la région. Le déclin de l’industrie toilière, à la fin du Modèl:S-, amena la population à se tourner vers les activités agricoles et artisanales.


text:
Esquiula
Esquiula[1] (Eskiula en basco, Esquiule en francés) qu'ei ua comuna, oficiaument bearnesa devath lo Regim Ancian, qui ei generaument represa dens las listas de comunas soletinas, la populacion i estant tradicionaument bascofòna. Non hè pas partida deu Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995 mes si qu'apartien au Bascoat au sens lingüistic e culturau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ documentat com Esquiula (1542), Squiule (1542), Esquiulle (1548) dens la Réformation de Béarn, colleccion manuscrita deus Archius departamantaus deus Pirenèus Atlantics, segon Pau Raimond: Dictionnaire topographique du département des Basses-Pyrénées. Paris: Imprimerie Impériale, 1863, p. 62 s.v. Esquiule; [1].


text:
Pereg
Pereg (Gentieg) en breton ( Piré-sur-Seiche en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat rurala traversada per la Seiche. Situada al sud-es de Roazhon a 8 quilomètres de Janzé.
Commune rurale traversée par la Seiche. Située au sud-est de Rennes à 8 kilomètres de Janzé.
Istòria[modificar | modificar la font]
Proprietat de Brient (o Briant), fondator de Chateaubriant a Modèl:La s-, aquel darrièr cedís la glèisa Santa Pierre de Piré e totes los sieus dreches al prieuré de Sant Salvador de Béré e als fraires de Marmoutier. Conan II de Bretanha, pòrti de Bretanha #aprovar e d'unas autras proprietats aguèron transmés pel continuament per Geoffroi Ier de Chateaubriant, fils de Brient, de contunh per Gaultier de Méral e Herbert, avesque de Roazhon en 1197. Lo senhor de Châteaubriant, Geoffroy III, #confirmar los meteisses religioses en la possession de las siás tèrras en Piré en 1217, #çò que #venir lo prieuré de la Franceule. Las tèrras apertenentas a las abbés de Marmoutier èran fòrça vastas e la parròquia de Piré fòrça important.
Jos la Revolucion francesa, la populacion de la municipalitat èra apareis, segon una publicacion apareguda en una revista de 1905 (l'an de la promulgation de la Lei de separacion de las Glèisas e de l'Estat), favorable als cambiaments aportats per la Revolucion, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària èra aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté, celebrada a partir de 1795[1].
Propriété de Brient (ou Briant), fondateur de Chateaubriant au Modèl:S-, ce dernier cède l'église Saint Pierre de Piré et tous ses droits au prieuré de Saint Sauveur de Béré et aux moines de Marmoutier. Conan II de Bretagne, duc de Bretagne approuva et d'autres propriétés furent transmises par la suite par Geoffroi Ier de Chateaubriant, fils de Brient, puis par Gaultier de Méral et Herbert, évêque de Rennes en 1197. Le seigneur de Châteaubriant, Geoffroy III, confirma les mêmes religieux dans la possession de leurs terres en Piré en 1217, ce qui devint le prieuré de la Franceule. Les terres appartenant aux abbés de Marmoutier étaient très étendues et la paroisse de Piré très importante.
Sous la Révolution française, la population de la commune était paraît-il, selon une publication parue dans une revue de 1905 (l'année de la promulgation de la Loi de séparation des Églises et de l'État), favorable aux changements apportés par la Révolution, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire était celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté, fêtée à partir de 1795[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399


text:
Ironda
L'ironda comuna (var. auringla, irongleta, dindoleta, randoleta, arendola) (Hirundo rustica) es un ausèl passadís e gregari, aquò vòl dire qu'a una tendéncia a formar de grops grands. Sovent fa tanben lo nis en colonias. Atal, quand vòla per se desplaçar d'un lòc a un autre a l'epòca de las migracions, vòla fòrça amassa, en formant de grops de milièrs d'individús.
Las primièras irondas arriban en Euròpa sud-occidentala vèrs febrièr, mas lo gròs de la populacion arriba normalament en abril o mai, e torna cap a Africa en setembre. Fan lo nis amb de tèrra, redond e pus dubèrt que las randoletas de la coa blanca, e los plaçan en de lòcs parats, sovent dins de bastiments, jos los lausats, dins de pòrches o jos los balcons. Se trapan doncas pus sovent pròche dels vilatges e dels ostals qu'en mitats naturals, mas son rars dins las ciutats grandas, entre autras rasons, per qu'es dificil d'i trapar de tèrra per far lo nis.


text: Paquistan es un país en via de desvolopament qu'a degut afrontar de problèmas politics e economics nombroses. Malgrat èsser un país fòrça paure en 1947, lo sieu taus de creissença es estat superior a la mejana mondiala dins los quatre decènnis posteriors, mas de politicas imprudentas condusiguèron a una recession a la fin dels ans 90. Recentament, las reformas economicas importantas an resultat en una economia mai segura vista dempuèi investisseires estrangièrs e an accelerat la creissença sustot dins lo sector segondari e lo sector terciari.


text:
1826
Aquesta pagina concernís l'an 1826 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
En junh, lo sultan Mahmud II, sostengut per la populacion, decidiguèt de dissòuvre lo còrs dei janissaris dins l'encastre de sa politica de modernizacion. 120 000 janissaris foguèron executats dins lo corrent de la segonda mitat dau mes.
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Començament de la Gèrra Russopèrsa de 1826-1828 lo 16 de julhet. Una armada pèrsa de 35 000 òmes intrèt dins lei khanats de Caucàs e obtenguèt rapidament la somission dei caps locaus. Lei tropas russas se retirèron franc de la garnison de Chocha que resistiguèt. Lo 5 de setembre, aquela garnison foguèt desblocada per l'arribada d'un renfòrç de 8 000 soudats rus. Puei, a Ganja, lei Pèrs foguèron batuts e deguèron se retirar dei khanats de Caucàs.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. En despiech de la fin de la guèrra civila de 1803-1825, divèrsei faccions conquistèron Gondar dins lo corrent de l'annada. Ansin, lo negus Gigar foguèt brèvament despausat en abriu per Haile Maryam que lo remplaçèt per Baeda Maryam III. Pasmens, lo ras Marye qu'èra lo « protector » principau dau negus intervenguèt rapidament e restaurèt Gigar.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Fondacion dins l'estat de Connecticut de la premiera societat de lucha còntra la consomacion d'alcòl (Societat de promocion de la temperància). Èra la consequéncia de la consomacion importanta d'alcòl au sen de la societat estatsunidenca dempuei l'independéncia, especialament entre lei classas popularas [1]. Aquelei societats anavan venir lo pielon dau premier periòde proïbicionista estatsunidenc.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Començament de la Gèrra Russopèrsa de 1826-1828 lo 16 de julhet. Una armada pèrsa de 35 000 òmes intrèt dins lei khanats de Caucàs e obtenguèt rapidament la somission dei caps locaus. Lei tropas russas se retirèron franc de la garnison de Chocha que resistiguèt. Lo 5 de setembre, aquela garnison foguèt desblocada per l'arribada d'un renfòrç de 8 000 soudats rus. Puei, a Ganja, lei Pèrs foguèron batuts e deguèron se retirar dei khanats de Caucàs.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Demonstracion dau matematician norvegian Niels Henrik Abel (1802-1829) a prepaus de l'impossibilitat de trobar un metòde generau de resolucion d'una equacion dau cinquen gras.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera realizacion d'una endoscòpia per lo mètge francés Pierre Solomon Ségalas (1792-1875) que capitèt d'observar l'interior d'una bofiga amb un especúlum esclairat per de candèlas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - William Charles Bonaparte-Wyse, soldat e poeta occitan (m. 1892)
- 30 de genièr - Gustave Lefrançais, personalitat de la Comuna de París (m. 1901)
- 3 de mai - Rei Carles XV de Suècia (m. 1872)
- 16 de setembre - José Eusebio Otálora, president de Colómbia (m. 1885)
- 11 de decembre - Alèxi Peiret, escrivan occitan (m. 1902)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de març - Rei Joan VI de Portugal (n. 1767)
- 4 de julhet - John Adams, president dels Estats Units (n. 1735)
- 4 de julhet - Thomas Jefferson, president dels Estats Units (n. 1743)


text:
Val Cluson
La Val Cluson (var. non localas: Vau Cluson, Vath Cluson) es una de las Valadas Occitanas dins la Província de Turin (estat italian).
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una lònja valada que comença en sortent da Pineròl e monta fins a Sestrieras. Chal considerar occitanas decò las comunas de la Comunitat de Montanha Pinerolés Pedemontan: Chantaloba, Frossasc, Rolei, Sant Peire e las ruaas de Pineròl l'Abaïa e lo Taluc. La part auta de la valada era, ental passat, l'escarton de Prajalats. L'ubac de la bassa valada, fins a Praamòl, es de fe valdesa coma la Val Germanasca, brancha a manchina que comença a Peirosa, e la Val Pèlis.
Estòria[modificar | modificar la font]
A Finistrèlas, ental sècle XVIII, es estaa bastia una granda fortalesa.
Economia[modificar | modificar la font]
La lhi a dui parcs naturals, lo Parc Orsiera Ròchavré que se tròba a caval des valadas Cluson, Sangon e Susa e lo Parc Val Troncheia que pilha un valonet al som de la valada. Es decò dins la bassa valada que s'es desvolopaa una economia industriala encuei un pauc en dificultat.


text:
Valmont (Sèina Maritima)
Valmont es una comuna francesa administrada per lo departament de la Sèina Maritima de la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La riu de la Valmont se flueix sus 13 km abans de se tirar en la Mange. Comuna del país de Caux
La rivière de la Valmont s'écoule sur 13 km avant de se jeter dans la Manche. Commune du pays de Caux
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat actuala es nascuda de la fusion de
- *Valmont e de Sant-Ouen-a lo-Bòsc l'an 1822,
Bèc-a los-Cauchois e Rouxmesnil l'an 1825.
La commune actuelle est née de la fusion de :
- Valmont et de Saint-Ouen-au-Bosc en 1822,
- Bec-aux-Cauchois et Rouxmesnil en 1825.


text:
Jacòb
Jacòb (ebrieu: יעקב - ya`aqov 'Dieu a sostengut', 'protegit'; arabi: يعقوب - ya`qūb) es un patriarca biblic. Es lo fiu d'Isaac e Rebeca e lo felen d'Abraam. Recep tanben lo nom d'Israèl après lo sieu combat ambé Dieu (Gn|32|28). Lo libre de la Genèsi au capítol 32 parla misteriosament d'un "òme" e la tradicion i a vist l'àngel de Dieu (çò qu'explica lei representacions de nombrós pintres), de còps identificat a l'àngel Gabrièl. L'istòria de Jacòb es contada dins lo libre de la Genèsi.
Lo nom Jaume/Jacme ven de "Jacòb".


text:
Ustàrits
Uztaritze / Ustaritz
Ustàrits (Uztaritze en basco e Ustaritz en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània. Qu'estó la capitau labordina tre 1177 dinc a 1789 (Revolucion Francesa).
Las comunas tòcatocantas que son Vièlafranca au nòrd, Arcangós e Sent Pèr de Nivela a l'oèst, Zuraide e Espeleta au sud e Larresoro e Jatsu a l'èst.
Que s'esten suber las duas arribas de la Niva.
-
-
-
Ostau Filiperenea (1760).
-
-
Castèth Haltya (sègle XIX).
-
Castèth Lota (sègle XIX).
-
Glèisa de Sant Vincenç (sègle XIX).
-
Plana milhicòla.
-
-
-
Castèth de la Mòta, comuna actuau e residéncia anciana deus vescomtes de Labord e deus ducs d'Aquitània.
-
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes=[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit oficiau
- (fr) Ofici de Torisme
- (es) Ustàrits dens Bernardo Estornés Lasa - Enciclopèdia Auñamendi (Euskomedia Fundazioa)


text:
Tina Karol
Tina Karol (en ucraïnian: TiHa Kapoлb; Orotukan, 25 de genièr de 1985) es una de las cantairas ucraïnianas mai famosas dins son país e internacionalament.
Biografia[modificar | modificar la font]
Tina Karol, de son nom vertadièr Tetiana Liberman (TeTяHa ГpиropiBHa ЛiбepMaH), nasquèt de parents ucraïnians jusièus a Orotukan, Magadan Oblast, en Russia. Karol puèi partiguèt per Ivano-Frankivsk, una vila de l'èst d'Ucraïna, a l'edat de sièis ans. Se diplomèt a una escòla de musica e un institut musical a Kyiv. Karol participèt a un bon nombre de competicions musicalas juvenilas, regionalas, internacionalas e jusièvas e tanben a de comédias musicalas e d'espectacles teatrals. Obtenguèt la segonda plaça al festival de Letònia "New Wave". Karol venguèt la solista de l'ensems de Ukrainian Armed Forces e a mai una personalitat de la television.
En 2006 Karol se ganhèt la preseleccion ucraïniana al Festival de l'Eurovision 2006 amb la cançon "I Am Your Queen" e representèt doncas Ucraïna al festival. Acabèt setena amb 145 ponches, amb una version novèla de la cançon "Show Me Your Love".
Discografia[modificar | modificar la font]
- Show Me Your Love (2006)
- HoчeHbka (2007)
- Пoлюc пpиTяжeHия (2008)
- 9 жизHeй (2010)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficial (en anglés e en ucraïnian)
- Sit dels fans


text:
Eqüator celèst
En astronomia, l'eqüator celèst es un grand cercle traçat sus l'esfèra celèsta qu'es la projeccion de l'eqüator terrèstre sus aquela.
Proprietats[modificar | modificar la font]
Per causa de l'enclinason de l'axe de la Tèrra, l'eqüator celèst es enclinat de 23° 26' a respièch del plan de l'ecliptica. L'eqüator celèst copa l'ecliptica en dos punts opausats, qu'un es lo punt Gama, e l'autre es lo punt Omega.
En coordenadas eqüatorialas, los punts de l'eqüator celèst son (per definicion) los qu'an una enclinason egala a 0°.
S'un observator se tend sus l'eqüator terrèstre, apercep l'eqüator celèst coma un semicercle passant pel zenit e copant son orizont a l'Èst e a l'Oèst. Se va cap al Nòrd, l'eqüator celèst sembla de s'enclinar cap a l'orizont sud. Pasmens, per que l'eqüator celèst es una projeccion sus una esfèra celèsta e qu'aquela es situada infinidament luènh, las extremitats del semicercle son totjorn situadas a l'èst e a l'oèst sus l'orizont. Relativament a l'esfèra celèsta, l'axe de rotacion de la Tèrra es de còps nomenat l'axe del Monde, e copa l'esfèra celèsta en dos punts opausats que son los pòls de l'eqüator celèst.
Constellacions[modificar | modificar la font]
L'eqüator celèst travèrsa las constellacions seguentas :
- Peisses
- Balena
- Taure
- Eridan
- Orion
- Unicòrn
- Pichon Can
- Idra
- Sextant
- Leon
- Verge
- Sèrp
- Ophiuchus
- Agla
- Aqüari


text: Park Jae-sang (en corean: 박재상, 朴載相; Gangnam, Seol, 31 de decembre de 1977), mai conegut coma PSY (en corean: 싸이) es un cantaire e compositor de Corèa del Sud, especializat en rap. Aquesta artista, qu'es tanben productor, se faguèt conéisser internacionalament en julh de 2012 gràcias al succès de sa cançon umoristica "Gangnam Style". Lo 6 de novembre de 2012 lo cantaire capitèt que mai de 20.000 personas participèssen a la dança de sa cançon a París, al pè de la torre Eiffel. Lo 21 de decembre de 2012 la vidèo de sa cançon arribèt al recòrd de 1.000 milions de visitas sus Youtube, çò que faguèt d'ela la vidèo mai vista sus aqueste canal d'Internet.


text:
Esquerdes
Esquerdes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge ancian, Fendasclas se trobava sus la granda via romaine La Leulène #qu'anava de Thérouanne a Sangatte, sus la còsta. Una prospection archéologique de 1984, a permeses de descobrir sus dos luòcs diches Los Tripoux e Lo Paradís de las traces del periòde neolític (silex e d'uasses talhats).
La municipalitat a gardat de lo sieu passat cèrts monuments o luòcs considerables :
- la granja Crèvecoeur près del riu, uèi proprietat privada, a constituit per un ensems de bastissas (#qu'un torn) de la Modèl:S-, en avent apertengut a Jeanne de la Trémoillepuis als sieus fils Philippe de Crèvecoeur (nascut cap a 1418 - mòrt a Arbres lo XXXX 1494). Guerrer, #Servir successivament Charles Lo Téméraire (1433 – 1477), ne Pòrti de Bourgogne, de contunh a la siá mòrt, lo sieu enemic lo rei Louis XI. I aguèt nomenat Maréchal de França en 1483 e #substituir lo sieu patronyme a aquel de Fendasclas ;
- la siá glèisa (situada al centre del pòble, sul luòc) bastida a partir del mièg de la XIIen fins a Modèl:La s- en pèira e en craie, en principi ligat al diocèse de Thérouanne, passa en 1557, jos la dependéncia del diocèse de Boulogne. Amb lo sieu épitaphe de la Modèl:S-, la siá ranqueja de 1518 e la lòsa funéraire de Jeanne de la Trémoill, la glèisa es dempuèi 1919 monument del patrimòni Francés.
L'istòria de Fendasclas a ligat a l'evolucion de doas indústrias, aquela de papièr e aquela de la poudre, #que se son desvolopats de l'epòca de Louis XIV fins a Modèl:La s- e #qu'an permeses un accroissement de la siá populacion. En 1790, la municipalitat èra pro importanta (amb los sieus 500 abitants aperaquí) per èsser nomenada cap de-luòc de costat. Dos #cent ans mai tard, aquela chifra i aviá triplat.
En 1850, lo molin de Confosse de Mr lo Baron De Colbert #èsser racheté per Charles Verschaeve, vendeire de papièr a Lille. L'indústria del papièr se #desvolopar e prospéra en la vallée de la Aa (o divèrses autras papeteries se son egalament installadas suls luòcs de ancians molins a aiga). Lo Ostal del papièr, concebuda amb lo Parc natural regional e inaugurada la Mois invalide (de junh)M, testifica d'aquela activitat, e fa reviure aquela istòria, via exposicions e animacions aital coma un talhièr de creacion artistica sul tèma del papièr.
La Poudrerie nacionala de Fendasclas #èsser creada a la fin de la Modèl:S- per la Regida Reiala de las Poudres e Salpêtres jos Louis XIV, per lo sieu ministre de las questions militaras, Michel Lo Tellier. Dos molins #qu'existissián alavetz sul luòc aguèron transformat en molins a poudre (broyage del salpêtre e del carbon de bòsc produsit a partir de aulne glutineux en la prèpa "carbonnerie" o "carbonnière". La poudrerie #cessar las siás activitats en 1970. Aperaquí 130 bastissas éparpillés en un terren de mai d'unitat|30|a {{}} servissián a protegir o fabricar los explosius, pas sens i aver pollué lo sòl per d'importantas quantitats de nitrates (la nitre es n'efièch lo un dels principals compostos de la poudre). Abandonats pendent aperaquí 40 ans, qualqu'uns d'aquelas bastissas an #èsser "transpercés" per arbres #qu'an recolonisé tota l'aquela friche industriala.
Lo luòc a #èsser crompat per un proprietari anglés. A de contunh #èsser aquerits per mitat pel Conselh general pel dobrir al public (sus la part #que n'es proprietària) après i aver #èsser netejat e condicionat amb l'ajuda de la EPF (Establiment public foncier, organisme #qu'assòcia l'Estat e lo Conselh regional del Nòrd--Calava per far del portage fonzièr e un pré-disposicion) e per l'autra mitat a #èsser crompat per una societat civila immobiliària de chasseurs.
Es épisodiquement tocat per inondacions #que i son pas pas anormalas doncas qu'a #èsser volontàriament bastit en lo lièch minaire e màger del Aa, justament perque se poscatz l'inondar dins lo cas d'incendi per limitar lo risc d'explosion de munitions.
En genièr 1999, lo departament, proprietari del parc, i condicionava un parc arboré, un parking e un camin de descobèrta per aculhir lo public. La municipalitat #prene ne carga lo renauiment de la bastissa principala, vengut d'ara endavant sala de las fèstas, aital coma la caminada, inauguradas lo data Modèl:Respectivament e lo data|9|de
.
Village ancien, Esquerdes se trouvait sur la grande voie romaine La Leulène qui allait de Thérouanne à Sangatte, sur la côte. Une prospection archéologique de 1984, a permis de découvrir sur deux sites dits Les Tripoux et Le Paradis des traces de la période néolithique (silex et os taillés).
La commune a gardé de son passé certains monuments ou sites remarquables :
- la ferme Crèvecoeur près de la rivière, aujourd'hui propriété privée, est constituée par un ensemble de bâtiments (dont une tour) du Modèl:S-, ayant appartenu à Jeanne de la Trémoillepuis à son fils Philippe de Crèvecoeur (né vers 1418 - mort à Arbres le XXXX 1494). Guerrier, il servit successivement Charles Le Téméraire (1433 – 1477), Duc de Bourgogne, puis à sa mort, son ennemi le roi Louis XI. Il fut nommé Maréchal de France en 1483 et substitua son patronyme à celui d'Esquerdes ;
- son église (située au centre du village, sur la place) construite à partir du milieu du XIIen jusqu'au Modèl:S- en pierre et en craie, d'abord rattachée au diocèse de Thérouanne, elle passe en 1557, sous la dépendance du diocèse de Boulogne. Avec son épitaphe du Modèl:S-, sa cloche de 1518 et la dalle funéraire de Jeanne de la Trémoill, l'église est depuis 1919 monument du patrimoine Français.
L'histoire d'Esquerdes est liée à l'évolution de deux industries, celle de papier et celle de la poudre, qui se sont développées de l'époque de Louis XIV jusqu'au Modèl:S- et qui ont permis un accroissement de sa population. En 1790, la commune était assez importante (avec ses 500 habitants environ) pour être nommée capluòc de canton. Deux cents ans plus tard, ce chiffre avait triplé.
En 1850, le moulin de Confosse de Mr le Baron De Colbert fut racheté par Charles Verschaeve, marchand de papier à Lille. L'industrie du papier se développa et prospéra dans la vallée de l'Aa (ou plusieurs autres papeteries se sont également installées sur les sites d'anciens moulins à eau). La Maison du papier, conçue avec le Parc naturel régional et inaugurée le Mois invalide (juin)M, témoigne de cette activité, et fait revivre cette histoire, via des expositions et animations ainsi qu'un atelier de création artistique sur le thème du papier.
La Poudrerie nationale d'Esquerdes fut créée à la fin du Modèl:S- par la Régie Royale des Poudres et Salpêtres sous Louis XIV, par son ministre des affaires militaires, Michel Le Tellier. Deux moulins qui existaient alors sur le site furent transformés en moulins à poudre (broyage du salpêtre et du charbon de bois produit à partir d'aulne glutineux dans la proche "carbonnerie" ou "carbonnière". La poudrerie cessa ses activités en 1970. Environ 130 bâtiments éparpillés dans un terrain de plus de 30 ha servaient à abriter ou fabriquer le explosifs, non sans avoir pollué le sol par d'importantes quantités de nitrates (la nitre est en effet l'un des principaux composés de la poudre). Abandonnés durant environ 40 ans, certains de ces bâtiments ont été "transpercés" par des arbres qui ont recolonisé toute la cette friche industrielle.
Le site a été acheté par un propriétaire anglais. Il a ensuite été acquis pour moitié par le Conseil général pour l'ouvrir au public (sur la partie dont il est propriétaire) après avoir été nettoyé et aménagé avec l'aide de l'EPF (Établissement public foncier, organisme qui associe l'État et le Conseil régional du Nord-Pas-de-Calais pour faire du portage foncier et un pré-aménagement) et pour l'autre moitié a été acheté par une société civile immobilière de chasseurs.
Il est épisodiquement touché par des inondations qui n'y sont pas anormales puisqu'il a été volontairement construit dans le lit mineur et majeur de l'Aa, justement pour qu'on puisse l'inonder en cas d'incendie pour limiter le risque d'explosion de munitions.
En janvier 1999, le département, propriétaire du parc, y aménageait un parc arboré, un parking et un chemin de découverte pour accueillir le public. La commune prit en charge la rénovation du bâtiment principal, devenu désormais salle des fêtes, ainsi que la cheminée, inaugurées respectivement le Mois invalide (avril)M et le Mois invalide (juin)M.


text:
Androsterona
L'androsterona es un intermediari dins la sintèsi dels androgèns a cò de l'èsser uman. L'androsterona es una substància produsida naturalament per l'òme e es pas perjudiciala pel còs uman, mas quand se pren jos forma sintetica, es metabolizada en esteroïdes. Es considerada coma un anabolizant androgenic esteroïde. Entre los efèctes segondaris que pòt ocasionar la consomacion excessiva d'aquesta substància se tròban de parrabastatges epatics, de la coagulacion de la sang e una aumentacion dels globuls roges, entre autres. A cò de l'òme se pòt tanben produsir impoténcia sexuala. L'androsterona foguèt descobèrta per Adolf Butenandt en 1934, qu'isolèt tanben la progesterona, en recebent per aiçò lo Prèmi Nobel de Quimia en 1939. En 1934 lo quimista soís Leopold Stephan Ruzicka sintetisèt l'androsterona.


text:
Aragon
Aragon (en aragonés SLA: Aragon; en aragonés GO e en castelhan o espanhòu: Aragón) es un país istoric situat dens lo nòrd de la Peninsula Iberica e que compren lo sector centrau de la vath d'Èbre. Lo son territòri es lo de l'ancian Reiaume d'Aragon, qu'estó abolit en 1707 dab los Decrets de Nueva Planta. Actualament constitueish ua comunautat autonòma de l'estat espanhòu e lo son estatut d'autonomia (Lei Organica de l'estat espanhòu), l'autreja lo caractèr de "nacionalitat".
Culturalament, Aragon confronta los País Catalans (a l'èst), Occitània (au nòrd), lo Bascoat (au nòrd-oèst) e Castelha (au sud-oèst). Oficialament, confronta las comunautats autonòmas de Castelha-La Mancha, Castelha e Leon, Catalonha, La Rioja, Navarra, lo País Valencian e tanben l'estat francés.
La soa capitala es Saragossa.
Lo gentilici es aragonés -esa.
La soa diada que's hesteja lo 23 d'abriu, Sent Jòrdi.
Aragon qu'ei dividit en tres províncias (las d'Òsca, Teròl e Saragossa) eras medishas partatjadas en 33 comarcas (vejatz comarcas d'Aragon).
Qu'ei la segonda autonomia mens poblada de l'estat espanhòu (arron Castelha la Mancha) qui gaireben la meitat de la populacion be's concentra dens la capitala Saragossa.
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo castelhan o espanhòu es la lenga oficiala. Al nòrd se parla l'aragonés, lenga en perilh d'extincion, pròcha del catalan e de l'occitan. Lo catalan se parla a l'èst (dins la Franja) mas a pas cap de reconeissença oficiala.


text:
Bateleire de las savanas
Lo Bateleire de las savanas (Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800)) es un rapaç diürne qu'aparten a la familha dels Accipitridae. Es probablament a l'origina de l'ausèl Zimbabwe.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Terathopius ecaudatus dins Ciconiiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Terathopius ecaudatus dIns Avibase (fr) (Vejatz mapa de reparticion)
- Referéncia ITIS : TSN 175504 Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Terathopius ecaudatus (en)
- Referéncia NCBI : Terathopius ecaudatus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800) (en)
- Referéncia CITES : espècia Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800) (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Terathopius ecaudatus (Daudin, 1800) (fr+en)


text:
158
Frédéric Mistral ilustre e descouneigu
Pèr la Fe di Biòu e l’Amour de la lengo
Trilougìo prouvençalo n° 2 de Roubert Aprin
Nivous et esclargidos
Lou prougrès...
Fin d’Abriéu, ère encaro un cop de mai dins lou garage de pedala sus lou velò d’oustau raport au marrit tèms que n’en finissié plus : mistralas, plueio e fre à pas bouta ’n chin deforo. Mai mounte n’en soun dóu rescaufage de la planeto? Pamens, me fasiéu pas de marrit sang, qu’ère segur qu’au mes de Jun, lou tèms sarié proun bèu - o alor, que lou quiéu me pèle - pèr faire uno bello escourregudo sus nòsti pichòti routo de Prouvènço.
Mai aqui, ma fisto e dins moun garage, me passavo coume souvènt proun de souveni dins la tèsto e vaqui que me boutère à pensa dóu prougrès!
Vaqui ’n tèmo que se poudrié n’en parla d’ouro e d’ouro e n’en mascara milanto pajo! Proubable que chasco generacioun despièi que l’ome es sus terro a pouscu dire qu’a viscu uno pountannado de prougrès à respèt de la generacioun d’avans. Anaren pas cerca trop liuen à rèire e s’acountentaren de coumença pèr lou siècle 19en que se pòu qualifica de siècle di gràndis envencioun toucant un mouloun de doumaine coume l’endustrìo, li trasport (naciounau e internaciounau), l’eleitricita, la medecino, l’educacioun e d’autre encaro.
Au siècle passa, lou 20en dounc, que se pòu dire qu’es esta lou nostre bord que sian tóuti nascu dins aquéu d’aqui, li prougrès an countunia emé l’aviacioun, li mejan de coumunicacioun (televisioun, internet, telefounet), l’ome dins l’espàci, lou premié pas sus la Luno e majamen dins la medecino, que si prougrès espetaclous an permés d’alounga l’esperanço de vido. Lou prougrès se vèi pièi chasque jour dins la vido vidanto e l’on pòu dire que vivèn miés que nòsti grand e meme que nòsti gènt. Mai sian-ti pèr acò mai urous?
Dins Lou Pouèmo dóu Rose
Pèr un pau chifra, vaqui ’n escapouloun dóu Pouèmo dóu Rose, darriero grando obro de Mistral espelido en 1897, lou pouèto manjavo alor dins si 67 an. Es un pouèmo proun coumplèisse. A 12 cant, coume Mirèio e aperaqui 4.000 vers sènso rimo. L’istòri se debano vers 1830 e councernis l’anciano batelarié dóu Rose que fasié la remounto di batèu emé de chivau de tiro caminant sus lou camin d’alage en ribo dóu grand flume. Sian dins la pountannado que la batelarié à vapour (lou prougrès) vai descassa la batelarié d’alage. Se pòu legi dins lou Cant I :
"…Li Coundriéulen! Lou Rose, gràci à-n-éli, Èro un grand brusc plen de vounvoun e d’obro. Tout acò vuei es mort e mut e vaste…."
Lou Cant XII retrais la fin de tout aquéu mounde. Lou Caburle - qu’es lou noum d’un batèu que remountavo lou flume emé si barco tira pèr de chivau - se fai turta pèr un batèu à vapour, lou Croucoudile, e que Mistral n’en fai uno descripcioun moustrouso. Vaqui :
"…Apareiguè subran, fendènt lou Rose,
Un long batèu à fiò. Se rebrassèron
Tóuti li marinié, gueirant lou moustre.
En poupo, Mèste Apian, devengu pale,
Arregardavo mè la nau magico,
La nau qu’arpatejavo emé si rodo
E remouvié d’oundado espetaclouso
E fourmidablamen ié venié subre.
Arrasso ! ié cridè lou capitàni,
E tóuti dóu batèu ié fasien signe
De se gara davans. Mai tau qu’un roure,
Imbrandable à la barro, lou vièi mèstre
Respoundeguè : - Mandrin! que lou Caburle
S’escarte davans tu? Lou Rose es nostre…
E fa tira la maio, milo-diéune!...."
Mai, pas pus lèu Patroun Apian, lou mèstre dóu Caburle, acabo si paraulo que lou Croucoudile se rounso dre davans e arrapo la premiero barco de la remounto. Tout lou trin de batèu, vai èstre butassa, li chivau, tóuti religa i barco pèr la maio, recuelon e van faire un cabussado espetaclouso dins lou Rose souto lis iue espaventa dóu capitàni e li cridadisso desesperado di carretié.
La fin di meissoun tradiciounalo
Un autre coumentàri proun significatiéu sus lou prougrès se pòu legi de sa plumo dins Memòri e Raconte (1906), au chapitre IX. Mistral, aqui, ensisto sus lou caratère irreversible d’aquesto evoulucioun :
…" Aro, li meissoun vengudo, vesès d’espèci d’aragnasso de cranc gigantesc apela meissouniero, qu’arpatejon ourrible à travès de la plano, que rèsson lis espigo emé de coutelas, que ligon li gavello emé de fiéu d’aran! pièi, li meissoun toumbado, d’àutri moustre à vapour, d’espèci de tarasco, li baterello, arribon, que dins sis entremueio engoulisson li garbo, n’en frison lis espigo, n’en chapouton la paio, n’en cernihon li gran. Tout acò à l’americano, tristamen, couchousamen, sènso cansoun ni alegresso (…). Es lou prougrès, es l’èrpi terriblamen fatalo, que i’a rèn à faire contro e rèn nimai à dire : fru amar de la sciènci dóu bèn emai dóu mau…. "
Lou prougrès dins la vido vidanto
Bèn segur que noun fau èstre autant pessimisto que Mistral. Despièi bèn lèu un siècle que lou pouèto a defunta, s’es proun vist e viscu lis avantage que nous a adu lou prougrès; acò noun se pòu nega. Mai, dins aquesto pountannado de vuei que poudrié perdura proun tèms, ounte lou tristun fai rasclet à l’estrambord, avèn bèn besoun d’un pau galeja. Adounc veici quàuquis eisèmple, d’ùni viscu, d’autre de ficioun, toucant lou marrit coustat dóu prougrès e de l’evoulun de la soucieta dins la vido vidanto.
L’amenistracioun
As besoun d’entre-signe amenistratiéu (EDF, Impost, SNCF…), fas lou numerò de telefono que coumenço pèr 08. Après ta sounarié, te vèn dins l’auriho uno musico que n’en finis plus, espères…, finalamen uno voues feminino se fai pièi ausi que te barjaco d’un trin d’infèr de paraulo que podes pas segui e que s’acabon toujour pèr picas 1, picas 2, picas 3, picas 4, picas 5…. As rèn coumprés e rèstes mè. Aqui, un long silènci e la voues, tourna mai, te dis à raisso la memo causo. As pas mai coumprés que lou premié cop, acò t’enfeto, piques uno chifro à l’asard e, bèn segur, toumbes sus un service que vouliés pas. Coume siés bèn educa, t’escuses avans de racrouca en disènt que te siés engana. Recoumences l’óuperacioun un cop de mai e un cop de mai fas chi. T’arrèstes, remandes ta telefounado au lendeman e vas pissa au founs dóu jardin pèr apasima toun iro…
Dins l’avioun
Sian en 1980, vouiages dins un avioun d’Air France, te baion à manja e te counvidon à béure ço que vos. Toun sèti es talamen large que se poudrié se i’asseta à dous.
30 an après, sian en 2010, rintres dins l’avioun en countuniant d’estaca ta centuro qu’à la douano t’an fa leva pèr passa lou countourrole. T’assetes sus toun sèti que, se boufes trop fort, empegues un cop de couide dins li coustello de toun vesin. S’as set, l’assistaire de vòu te presènto la carto que li pres soun pas de crèire e, quand siés arriba, dises rèn se te menon à la douano e t’empegon un det dins lou quiéu pèr saupre se i’as pas escoundu de drogo!
Quàuqui sceno escoulàri
Jan jogo dins la court de recreacioun, fai la courso em’ un coumpan , s’embrounco e se garço pèr sòu. Soun ensignarello s’acampo lèu, lou pren à la brasseto pèr l’assoula.
- 1980 : en dos minuto, Jan vai miés e countùnio de jouga.
- 2010 : l’ensignarello es acusado de perversioun sus minour, se retrobo à la chaumo e aganto tres an de presoun.
La vitro petado
Gastoun peto la vitro d’uno veituro dóu quartié. Soun paire sort la centuro e ié fai coumprendre li causo!
- 1980 : Gastoun fara mèfi lou cop venènt; trachis nourmalamen, fai de bons estùdi e vèn un ome d’afaire de trìo.
- 2010 : lou paire se fai arresta pèr mau-tratanço sus minour e aganto sièis mes de presoun. Gastoun s’amigo em’ uno chourmo de jóuini maufatan, fai bestiso sus bestiso que lou paire i’èi plus pèr lou surviha e se retrobo tambèn en presoun...
La fin di coungié
1980 : après agué passa 15 jour en famiho sus la Coustiero d’Azur, dins uno caravano tirassado pèr uno 403 Peugeot, li vacanço s’acabon. L’endeman reprenes lou travai e se passo rèn.
2010 : li vacanço acabado, de retour di Seichello, vouiage ourganisa tóuti fres coumprés, li gènt sóufrisson de desvèi e de depressioun. Lou mège ié marco uno semano d’arrèst de travai...
E pèr clava
Bèn segur qu’ai douna çai-subre uno interpretacioun un pau divagado de la soucieta de vuei mai sarés tóuti d’acord, me pènse, pèr dire que li causo an bèn cambia toucant la soucieta, l’educacioun e lou biais d’èstre di gènt, aquéli trento darriéris annado, parai?
Dau! Fau resta óutimisto, mai pamens em’ un brisoun de vigilànci…
27719


text:
834
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 834 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La patz demandada l'annada precedenta per Teòfil foguèt acceptada per leis Abassidas. Constantinòple deguèt pagar un tribut important e liberar aperaquí 7 000 presoniers.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revòuta de Muhammad ibn Qasim, un Alide, dins la region de Khorasan que foguèt rapidament reprimida. En Anatolia, lei Bizantins acceptèron una trèva favorabla ais interès abbassidas.


text:
Libre de bon amor
Lo Libre de bon amor (1330) (en espanhòl: Libro de buen amor), sonat anteriorament Libre dels cantics (Libro de los cantares), de Juan Ruiz, Archiprèire d'Hita es una òbra representativa de la poesia sabenta. Es considerada de manièra unanima coma un dels soms literaris castelhans de totas las epòcas e non solament de l'Edat Mejana.
Tematica e estructura[modificar | modificar la font]
Lo Libre de bon amor es una composicion granda e variada de 1728 estròfas, que son fil conductor es lo relat de l'autobiografia fictiva de l'autor, Juan Ruiz, Archiprèire d'Hita, representat pel personatge Dòn Melon de l'Òrta. Gràcias a l'importància e a la difusion d'aquesta òbra, se ne son servats tres manuscrits: los còdex de Toledo (T) e Gayoso (G) son de la fin del sègle XIV, e lo de Salamanca (S) foguèt copiat al començament del sègle XV per Alonso de Paradinas. Los tres manuscrits mancan de divèrses fuèlhs, çò qu'empacha la lectura complèta del libre e, doncas, las lecturas diferisson mantun còp per las deturpacions dels copistas. Lo títol Libre de bon amor foguèt prepausat per Ramón Menéndez Pidal en 1898, en se basant sus diferents passatges. La data de redaccion varia dins cada manuscrit: 1330 o 1343, encara que se crei que aquesta darrièra data foguèt en realitat una revision de Juan Ruiz que i ajustèt de composicions novèlas.
Lo libre a una varietat de:
- Contengut (d'exemples, de narracions amorosas, de serranillas (composicions liricas semblablas a las pastorèlas), d'elements didactics, de composicions liricas...)
- Metrica (al delà dels quatrens d'alexandrins utiliza d'estròfas de setze vèrses, d'estròfas zejelescas...)
- Expression e estil (seriós, festiu, religiós, profan...)
L'archiprèire d'Hita explica al prològ lo sens e l'interpretacion del libre. Fa una autobiografia fictiva d'el-meteis, que i relata sas amors amb de femnas d'origina e de condicion sociala divèrsas: una monja, una aràbia, una femna qu'el veguèt que pregava, una fornièra, una femna de posicion nauta, divèrsas abitantas de las sèrras..., ajudat per una tresena, l'entremeteira, apelada Urraca, mai coneguda coma "La Trotaconventos". Narra una colleccion d'enxiemplos (apològs, faulas e contes), que servisson coma ensenhament moral e coma fin dels episòdis. I a una disputa entre l'autor e Dòn Amor (un personatge allegoric), que lo primièr acusa Amor coma responsable dels pecats principals e lo segond dona de conselhs sus çò que devon èsser la femna e lo galan. La narracion dels amors de Dòn Melon e Dòna Endrina ('aranhon') es una adaptacion de la comèdia umanistica medievala Pamphilus. Lo relat allegoric de la batalha entre Dòn Carnal e Dòna Cuaresma ('Quaresma') es vertadièrament una paròdia de las cançons de gèsta medievalas. I a un comentari a Ars amandi del poèta latin Ovidi. I a tanben de satiras d'expression, d'estil e de contengut goliardesc, coma la paròdia de las oras canonicas, la Cantiga dels clergues de Talavera, d'elògi misogin (que refusa o manifèsta d'aversion a las femnas e a las relacions amb elas), o de satira Contra la proprietat que l'argent a (Contra la propiedad que el dinero ha). I a tanben una seria de composicions liricas religiosas, lèu tostemp marianas (Gòis de Santa María) en mai d'una sèria de composicions liricas profanas: lo plant (composicion o cant elegiac) a la mòrt de Trotaconventos, las cantigas d'òrb e per d'escolans.
Interpretacion[modificar | modificar la font]
La tòca de l'òbra es confusa per son eterogeneïtat granda: après un prològ ont se recomanda amb obstinacion l'amor de Dieu, nos remembra que « es umana causa pecar ». Menéndez Pelayo foguèt lo primièr qu'observèt lo caractèr goliardesc de l'òbra, encara que neguèt cap d'atac contra los dògmas o cap d'insurreccion contra l'autoritat, una actitud qu'es en fach un trach distintiu de la poesia goliardesca. Mai d'un cercaire parla d'un possible caractèr didactic del Libre de bon amor. I a d'autors coma José Amador de los Ríos, Leo Spitzer o María Rosa Lida de Malkiel qu'obsèrvan lo didactisme sens cap de dobte, mentre qu'Américo Castro o Sánchez Albornoz o negan, pr'amor que creson que Juan Ruiz foguèt pus cinic que moralista, pus ipocrita que piós. Juan Luis Alborg establís una analogia amb l'utilizacion ironica que Cervantes fa dels romans de cavalariá.


text:
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez, escaissat popularament Gabo o mai Gabito (Aracataca, Colómbia, 6 de març de 1927 - Ciutat de Mexic, 17 d'abril de 2014) foguèt un escrivan colombian. Aqueste autor, dels mai famoses de son país, se faguèt conéuisser mai que mai per son roman Cien Años de Soledad. Son òbra se caracteriza per un estil nomenat realisme magic.
Per la riquesa de sa produccion recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1982.
Biografia[modificar | modificar la font]
Gabriel García Márquez nasquèt en 1927 a Aracataca, una vilòta colombiana del nòrd del país, dins una familha amonedada, enfant de Gabriel Eligio García e Luisa Santiaga Márquez. Anteriorament, quand sos parents venguèron amoroses, lo paire de Luisa, lo coronèl Nicolás Ricardo Márquez Mejía, s'opausèt drasticament a la relacion que sabiá que Gabriel, qu'èra arribat a la vila per i far de telegrafista, èra conservador e femnassièr. Considerava doncas qu'èra pas l'òma mai indicat per sa filha. Pasmens Gabriel multipliquèt las pròvas d'afeccion a tal ponch amb de serenadas de violon, de poèmas d'amor e de mandadisses enòrmes de letras que malgrat que Luisa foguèsse estada mandada defòra de la vila, al cap d'un moment lo militar donèt son acòrdi pel maridatge. Aqueste se celebrèt l'11 de junh de 1926 a Santa Marta. L'istòria e tragicomèdia d'aqueste episòdi inspirèt mai tard lo futur escrivan per escriure lo roman El amor en los tiempos del cólera.
Pauc de temps aprèp sa naissença, son paire se faguèt farmacian e s'anèt installar amb son esposa a Barranquilla. Lo jove nenon foguèt fisat alara als paires de sa maire, sa grand, Doña Tranquilina Iguarán e son marit lo Coronèl Márquez Mejía que l'abaliguèron durant una part granda de son enfància.
La figura de son grand, que lo jove Gabriel escaissava "Papalelo", aguèt una influéncia considerabla sus la formacion politica e culturala del futur escrivan. Lo Coronèl èra estat un liberal veteran de la Guèrra dels Mila Jorns, qu'èra fòrça respectat per sos compatriòtas e conegut per son parlar sens empacha qu'aviá criticat veementament lo Massacre de las bananièras, una repression sanguinosa exercida suls obrièrs en cauma de las companhiás bananièras del país per las fòrças armadas de Colombia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La hojarasca (1954)
- Relato de un náufrago (1955)
- Un día después del sábado (1955)
- El coronel no tiene quien le escriba (1961)
- Los funerales de la Mamá Grande (1962)
- La mala hora (1962)
- Cien años de soledad, 1967.
- Monólogo de Isabel viendo llover en Macondo, 1968.
- Relato de un náufrago, 1970.
- La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada, 1972.
- Cuando era feliz e indocumentado, 1973.
- Chile, el golpe y los gringos, 1974.
- Ojos de perro azul, 1974.
- El otoño del patriarca, 1975.
- Todos los cuentos (1947-1972), 1976.
- Crónica de una muerte anunciada, 1981.
- Textos costeños, 1981.
- Viva Sandino, 1982.
- El olor de la guayaba, 1982.
- El secuestro, 1982.
- El asalto: el operativo con el que el FSLN se lanzó al mundo, 1983.
- Erendira, 1983.
- Diatriba de amor contra un hombre sentado, 1984
- El amor en los tiempos del cólera, 1985
- Las Aventuras de Miguel Littín Clandestino en Chile, 1986
- El general en su laberinto, 1989.
- Doce cuentos peregrinos, 1992.
- Del amor y otros demonios, 1994.
- Noticia de un secuestro, 1996.
- Obra periodística 1: Textos costeños (1948-1952)
- Obra periodística 2: Entre cachacos (1954-1955)
- Obra periodística 3: De Europa y América (1955-1960)
- Obra periodística 4: Por la libre (1974-1995)
- Obra periodística 5: Notas de prensa (1980-1984)
- Vivir para contarla, 2002.
- Memoria de mis putas tristes, 2004.


text:
Copa deu Monde de fotbòl de 1978
La Copa deu Monde de fotbòl de 1978 que ho la XIau edicion deu tornei de la Copa deu Monda de Fotbòl. Que's joguè en Argentina durant la Dictatura Militara, contèxte qui marquè hèra la competicion.
En ehèit, l'organizacion de la Copa deu Monde e la comunion autorn de la seleccion nacionau qu'ajudavan lo aqueth regim qui ho marcat per la mesa en practica d'ua repression illegau deus son opausant caracterizada per la disparicion, la sequestracion, la tortura e l'execucion a còps sus simples sopçons, e sovent de victimas hèra joenas. La polemica au subjècte de la participacion ad aqueth campionat mondiau qu'èra alavetz d'acceptar de con.hortar aqueth regim ; uei que's sap que l'apròche de la data deu campionat que marquè mei que mei ua acceleracion dramatica de la repression entà eliminar (fisicament) los risques d'expression de l'oposicion quan lo monde sancèr epiore lo país.
Lo país participant qui marquè mei ostensiblament la soa ostilitat de cap a la dictatura que hon los País Baish qui refusèn de sarrar la man deu president de facto Jorge Rafael Videla.
La copa que ho ganhada per la Seleccion Nacionau Argentina acap d'un procès a còp controversiat (en particular que's discuteish l'escòrt de la partida Argentina - Peró, acabada dab un susprenent 6 - 0 e tan per tan un gòl mei que lo necessari entà la classificacion).


text:
Talha (impòst)
La talha era un impòst directe dau Regim Ancian francés. Venguet annau e permanent en 1439 durant la Guerra de Cent Ans.
A l'origina, lo terme designava un baston de talha: bagueta de fust asclada, que permetiá de servar la traça de valors chifradas. Era un sistema de comptabilitat accessible a las personas que sabián pas legir ni mai escriure. S'empleguet d'en prumier per los pagaments a crèdit, puei s'apliquet a la fiscalitat.
Lo 2 de novembre de 1439, los Estats Generaus, reunits dempuei octòbre a Orleans, decidigueren l'entretenença de 'na armada permanenta per poder bandir definitivament los angleses fòra de França. Aquesta decision suscitet 'na revòlta daus nòbles: la Pragariá (1440). Per finançar l'esfòrç de guerra, los Estats Generaus instituigueren un impòst noveu, que seriá levat dins chada familha dau reiaume: la « talha ». Los delegats autregeren a Charles VII la permission d'alevar la talha tots los ans. Aqueste noveu impòst annau s'aboliguet a la Revolucion.