text:
Bulgaria
Bulgaria (en bulgar Бълrapия (Bălgarija), en turc Bulgaristan) es un país de l'Euròpa balcanica, situat en riba de la mar Negra, al nòrd de Grècia e Turquia, al sud de Romania e a l'èst de Serbia e de la Republica de Macedònia.
Sa capitala es Sòfia.
Lo gentilici es bulgar -a.[1]
Lo 25 d'abril de 2005, a Luxemborg, Bulgaria signa son tractat d'adesion a l'Union Europèa qu'es en vigor dempuèi lo 1èr de genièr de 2007, al meteis moment que Romania.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e Antiquitat
- 1.2 La migracion e l'installacion dei Bulgars dins lei Balcans
- 1.3 Leis Empèris Bulgars
- 1.4 Lo periòde otoman
- 1.5 La Bulgaria independenta
- 2 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Bulgaria datan d'aperaquí 1,6 milion d'annadas. La preséncia d'èssers umans avançats (Homo sapiens ò Homo neanderthalensis) es atestada dempuei au mens 44 000 ans (bauma de Bacho Kiro). Puei, i a 6 600 ans, la region veguèt lo desvolopament de la cultura de Varna qu'agantèt un nivèu tecnologic e culturau encara desconegut en Euròpa (produccion de terralha, fabricacion d'estatuetas d'òs ò de pèira, otís de coire, joièus d'aur, necropòlis, ierarquia sociala... etc.).
En 1800 av. JC, de populacions indoeuropèas (lei Tracis) migrèron dins la region. Demorèron devesits entre mai d'una tribü fins a son unificacion per lo rèi Teres Ièr vèrs 500 av. JC. Au contacte de la Grècia Antica, s'ellenizèron pauc a pauc, especialament a l'entorn dei comptadors marchands de la Mar Egèa e de la Mar Negra. Dins lo corrent dau sègle V av. JC, intrèron dins l'esfèra d'influéncia aquemenida mai gardèron una autonòmia fòrça larga. Tràcia agantèt son apogèu dins lo corrent dei rèines de Sitalcès e de Cotís durant la premiera mitat dau sègle IV av. JC. Destruch per Felip II de Macedònia, l'unitat politica se fragmentèt. Au sègle I av. JC, foguèon somes per lei Romans. La populacion se romanizèt au sud au sègle I ap. JC e au nòrd au sègle seguent.
La migracion e l'installacion dei Bulgars dins lei Balcans[modificar | modificar la font]
Lo pòble bulgar es originari d'un pòble nomada turc de l'estèpa eurasiatica installat dins la region de la Mar d'Azov au sègle VI. Dins lo corrent dau sègle seguent, sota la pression militara dei Khazars, foguèron obligats de migrar en direccion de l'oèst. Formèron alora dos grops. Lo premier s'installèt dins la Vau mejana de Vòlga e foguèt a l'origina dau Khanat dei Bulgars de Vòlga. Lo segond, sota la direccion d'Asparukh, s'installèt dins la Vau bassa de Danubi au nòrd de l'Empèri Bizantin.
Afeblits per leis invasions aràbias, lei Bizantins foguèron obligats d'acceptar aquela preséncia e, en 681, reconoguèron la sobeiranat dau khan Asparukh sus lei regions au nòrd dei montanhas balcanicas. Aquò favorizèt la formacion d'un estat dirigida per una aristocracia militara formada de nomadas eurasiatics mai principalament poblat de populacions eslavas. Mens nombrós, lei nomadas adoptèron a cha pauc la cultura eslava e lo mestissatge entre lei doas populacions foguèt a l'origina dau pòble bulgar actuau. Pliska venguèt la capitala d'aquel ensems. En 864, la creacion d'una glèisa crestiana (de rite grèc) autonòma amb una liturgia en slavon per lo khan Boris confirmèt l'integracion de Bulgaria au sen de l'esfèra eslava.
Leis Empèris Bulgars[modificar | modificar la font]
En despiech de la religion comuna entre lei Bizantins e lei Bulgars, lei relacions entre lei dos pòbles foguèron sovent conflictualas. Dins lo corrent dau rèine de Simeon (893-927), lei Bulgars capitèron de conquistar Macedònia e venguèron una poissança militara fòrça importanta qu'impausèt lo pagament de tributs regulars ai Bizantins. Constantinòple deguèt tanben reconóisser un títol imperiau au sobeiran bulgar. Pasmens, aqueu Premier Empèri Bulgar declinèt après la mòrt de son fondator. Pèire (927-969) capitèt de gardar la màger part de sei territòris mai, en 971, l'Empèri Bizantin conquistèt lei regions orientalas de l'Empèri Bulgar. Puei, Samuel (991-1014) assaièt de restaurar la poissança bulgara a partir de Macedònia. Dins aquò, son armada foguèt anientada en 1014 per l'emperaire bizantin Basili II. Après aquela desfacha, lo Premier Empèri Bulgar foguèt conquistat per lei Bizantins que formavan tornarmai una poténcia majora sus lo continent europèu après d'annadas de dificultats.
Pasmens, a la fin dau sègle XII, una tiera de crisis dinasticas grèvas minèt l'Empèri Bizantin qu'acomencèt son declin definitiu. Dins lo corrent deis annadas 1180, una revòuta acomencèt au sen dei populacions bulgaras. Dirigidas per Joan Asen e son fraire Pèire, l'insureccion restaurèt aisament un estat independent que sa capitala foguèt installada a Tarnowo. Dich Segond Empèri Bulgar, aquel estat conoguèt son apogèu pendent lo rèine de Joan III (1218-1241). Ocupava alora un territòri similar a aqueu de Simeon e l'autonòmia de la Glèisa bulgara, perduda ambé l'afondrament dau Premier Empèri, foguèt tornarmai declarada en 1235. Pasmens, après lo rèine de Joan III, Bulgaria declinèt rapidament e la situacion dau país foguèt agravada a partir de 1272 per d'incursions dei Mongòls dau Khanat de l'Òrda d'Aur. Puei, au sègle seguent, lei Bulgars deguèron faciar la menaça dei Sèrbes que conquistèron la màger part de son territòri sota la direccion d'Estève Dusan (1331-1355). Aquelei desfachas entraïnèron l'afondrament dau poder centrau e lo rèsta dau Segond Empèri se devesiguèt entre dos principats rivaus en 1371 centrats sus lei vilas de Tarnovo e de Vidin. Aquela division favorizèt leis ambicions deis envaïsseires seguents que foguèron lei Turcs Otomans. Tarnovo foguèt conquistada en 1393 e Vidin en 1396. Aquela meteissa annada, la temptativa dei Francés e deis Ongrés de rebutar leis Otomans en Asia mau capitèt a la batalha de Nicòpolis entraïnant l'instauracion de la dominacion turca sus la region fins au sègle XIX.
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
La dominacion otomana durèt de la fin dau sègle XIV ais annadas 1870. Fins au sègle XVIII, Bulgaria demorèt alunchada deis autreis estats crestians. Sa glèisa autonòma foguèt suprimida e son clergat restacat au patriarcat grèc de Constantinòple. Aquò entraïnèt la difusion de la liturgia grèga e l'abandon d'aquela en slavon. D'autra part, l'aristocracia bulgara foguèron obligada de se convertir a l'islam (aquelei que refusèron foguèron desportats en Anatolia) e de colonias turcas foguèron installadas. Pasmens, lo nombre de conversion au sen dau pòble demorèt limitat.
A partir de la fin dau sègle XVIII, lo declin de l'Empèri Otoman e l'avançada de la frontiera russa en direccion dau sud rompèt l'isolament dau pòble bulgar. En parallèl, se formèt una elèit novèla, principalament eissida de la borgesiá que contraròtlava lei cambis comerciaus e artesanaus, que comencèt de se preocupar de la cultura e de la defensa dau pòble bulgar. Premier, lo movement èra subretot opausat a la cultura grèga de la Glèisa Ortodòxa (creacion d'escòlas laïcas a partir deis annadas 1830). Aquò foguèt a l'origina d'una agitacion populara importanta e, en 1870, leis autoritats otomanas deguèron acceptar la restauracion novèla de l'autonòmia de la Glèisa Bulgara. Pasmens, lo movement s'èra transformat au contacte deis idèas nacionalistas dau sègle XIX. Ansin, en 1872, un grop de patriotas bulgars organizèt un Comitat centrau revolucionari qu'organizèt una insureccion nacionalista en abriu de 1876.
Militarament, la revòuta foguèt aisament vencuda per leis Otomans. Pasmens, la repression foguèt fòrça saunosa e seis atrocitats indignèron totei lei capitalas europèas. Tre l'annada seguenta, Russia decidèt d'intervenir per protegir lei populacions eslavas de Bulgaria e declarèt la guèrra ais Otomans. En genier de 1878, lei tropas russas èran dins la region de Constantinòple e leis Otomans deguèron acceptar lo tractat de San Stefano que formèt un estat bulgar independent ambé de frontieras inspiradas dei dos Empèris de l'Edat Mejana. Dins aquò, aqueu tractat se turtèt a l'oposicion deis autrei poissanças europèas que refusavan una extension tròp importanta de l'influéncia russa dins la region. Au contrari, en junh e julhet de 1878, lo Congrès de Berlin adoptèt de disposicions fòrça diferentas per mantenir la preséncia otomana dins lei Balcans. Un principat bulgar reduch, teoricament tributari dau sultan mai de facto independent, foguèt creat ambé Sofia coma capitala. Au sud, un segond principat semi-autonòm (dich Romelia Orientala) foguèt tanben creat.
La Bulgaria independenta[modificar | modificar la font]
Dau principat au reiaume de Bulgaria[modificar | modificar la font]
En 1879, una assemblada de captaus reünida a Tarnovo adoptèt una constitucion e elegiguèt Alexandre de Battenberg, nebòt de l'emperaire rus e militar prussian, coma prince. En parralèl, dins lo principat de Romelia Orientala, lei poissanças adoptèron un estatut organic organizant un poder devesit entre un governador crestian designat per lo sultan otoman e una assemblada en partida elegida.
Tre 1881, Alexandre suspendèt la constitucion e decidèt de dirigir lo país d'un biais autoritari. En mai d'aquò, sei relacions ambé Russia se desgradèron. Pasmens, entre 1885 e 1886, capitèt d'organizar un complòt per annexar la Romelia Orientala. D'efèct, un grop de nacionalistas bulgars i prenguèt lo poder en setembre de 1885 e i formèt un govèrn provisòri que demandèt son union au principat de Bulgaria. Aquò foguèt acceptat en 1886 per lei poissanças mai lo succès d'Alexandre foguèt brèu car deguèt abdicar dins lo corrent de l'annada après un còp d'estat organizat per lei Rus.
Una regéncia foguèt alora fisada au Premier Ministre Stefan Stanbolov que venguèt tanben rapidament ostil ai Rus e gardèt la forma autoritària dau regime. En 1887, ambé lo sostèn dau Reiaume Unit e d'Àustria-Ongria, Stanbolov obtenguèt l'eleccion d'un prince novèu, Ferrand de Saxònia-Coborg, per l'assemblada bulgara. Pasmens, Ferrand s'opausèt au regime dictatoriau dau cap dau govèrn que perdiguèt lo poder en 1894 e foguèt assassinat tre l'annada seguenta. Lo regime se liberalizèt un pauc mai demorèt autoritari e Ferrand capitèt de restaurar de relacions bònas ambé l'Empèri Rus. Ansin, en 1908, poguèt aprofichar la revolucion dei Turcs Joves per rompre, ambé l'acòrd de Russia e d'Àustria-Ongria, lei darriers liames de dependéncia ambé l'Empèri Otoman e proclamar oficialament l'independéncia de Bulgaria.
Lei guèrras balcanicas[modificar | modificar la font]
En octòbre de 1912, Bulgaria participèt a una coalicion dirigida còntra l'Empèri Otoman ambé Serbia e Grècia. Dich Premiera guèrra balcanica, lo conflicte s'acabèt per una desfacha turca ambé la conquista d'Andrinòple per lei Bulgars en març de 1913. Lo tractat de Londres assaièt d'organizar lo partiment dei darriers territòris otomans europèus. Pasmens, apareguèt un desacòrdi grèu entre lei tres venceires : Bulgaria se considerava coma lo venceire principau de la guèrra e voliá donc la possession de son objectiu principau, Macedònia, ocupat per seis aliats. En fàcia dau blocatge de la situacion, Ferrand ordonèt en junh de 1913 d'atacar per suspresa lei tropas serbas e grègas entraïnant la Segonda guèrra balcanica. Dins aquò, Grècia e Serbia foguèron militarament ajudadas per Romania, desirosa de participar au partiment dei conquistas, e per l'Empèri Otoman, desirós de limitar sei pèrdas. L'armada bulgara foguèt ansin rapidament vencuda e lo tractat de Bucarèst (aost de 1913) limitèt sei conquistas. I obtenguèt la Tràcia Occidentala (e un accès a la Mar Egèa) mai deguèt laissar Macedònia a Serbia e a Grècia, cedir la Dobrodja dau Sud a Romania e restituir Andrinòple e sa region a l'Empèri Otoman.
La Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Après la crisi dei doas guèrras balcanicas, Bulgaria proclamèt sa neutralitat au començament de la Premiera Guèrra Mondiala. Pasmens, après la declaracion de guèrra de l'Empèri Otoman e d'esitacions lòngas, chausiguèt de jonher lo camp deis Empèris Centraus en setembre de 1915. L'armada bulgara participèt a la conquista de Serbia, que son armada èra menaçada d'enceuclament après la declaracion de guèrra bulgara, a la fin de 1915 e a la conquista de la màger part de Romania en 1916 permetent au Reiaume de reprendre lo contraròtle de la Dobrodja dau Sud. L'Empèri Otoman li cedèt tanben una zòna frontaliera situada a l'oèst d'Andrinòple en 1915. Pasmens, a partir d'octòbre de 1916, Bulgaria deguèt faciar una armada aliada novèla desbarcada per lo pòrt grèc de Salonica. Puei, Grècia jonhèt lo camp de l'Entenduda e una armada serba foguèt reconstituida per lei Francés. En setembre de 1918, lo front bulgar foguèt romput e Ferrand deguèt demandar un armistici avans d'abdicar au profiech de son fiu Boris III. En novembre de 1919, lo tractat de Neuilly impausèt divèrsei pèrdas territòrialas au reiaume bulgar que deguèt abandonar tornarmai la Dobrodja dau Sud a Romania, cedir la Tràcia Occidentala a Grècia (entraïnant la pèrda de l'accès dau país a la Mar Egèa) e cedir quauquei regions lòng de sa frontiera occidentala a Iogoslavia. En 1923, aquelei clausas foguèron agravadas per l'expulsion de 250 000 Bulgars de Tràcia Occidentala per leis autoritats grègas.
L'entre doas guèrras[modificar | modificar la font]
Lo periòde de l'entre doas guèrras foguèt caracterizat per una tiera de crisis politicas e economicas. D'efèct, en 1919, la monarquia afeblida deguèt laissar lo poder a Alexandre Stambolijski, cap d'un partit agrarian (l'Union populara agrariana fondada en 1899) e presonier dau regime de 1915 a 1918. En 1920, ganhèt leis eleccions e organizèt una reforma agrariana importanta. Ganhèt largament leis eleccions seguentas en 1923 mai foguèt reversat e fusilhat per un còp d'estat militar. Après una temptativa mancada d'insureccion comunista, un govèrn conservador e reaccionari se formèt, dirigit per Alexandar Cankov. Aperaquí 20 000 comunistas ò stambolijistas foguèron executats fins a 1926. Puei, Cankov foguèt remplaçat per lo generau Andrej Ljapcev de 1926 a 1931. En 1931, d'eleccions democraticas foguèron organizadas e ganhadas per lei partisans de la democratizacion dau regime. Pasmens, en 1934, un còp d'estat militar novèu se debanèt. Tre 1935, Boris III capitèt d'eliminar lei militars de la direccion dau país. Dins aquò, lo regime demorèt dictatoriau.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
En febrier de 1940, en fàcia dei tensions intèrnas e extèrnas, Boris III nomèt Premier Ministre Bogdan Filov qu'èra un admirator d'Adolf Hitler. Bulgaria se raprochèt alora rapidament d'Alemanha. Gràcias a son sostèn, poguèt reprendre possession de la Dobrodja dau Sud en setembre de 1940. Aqueu succès favorizèt l'integracion dau país au sen dau sistèma d'alianças alemand e, en març de 1941, Sofia jonhèt lo Pacte Tripartita signat entre Alemanha, Itàlia e Japon. Lo govèrn bulgar autorizèt lo passatge e l'installacion de tropas alemandas sus son territòri e participèt ai campanhas d'Iogoslavia e de Grècia. I obtenguèt quauquei regions frontalieras sèrbas, Macedònia e la Tràcia Occidentala. Lo govèrn de Boris III i expulsèt 100 000 Grècs en respònsa ais expulsions de 1923. En revènge, acceptèt pas de liurar lei Josieus de Bulgaria ais Alemands ni de participar a la guèrra còntra l'Union Sovietica.
Après la mòrt sobda de Boris III en aost de 1943 que foguèt remplaçat per Simeon II, un enfant de sièis ans, leis autoritats bulgaras assaièron de cambiar de camp. Negocièron sensa succès un acòrd ambé leis Aliats occidentaus dins lo corrent de 1944. Puei, en aost, l'intrada dei tropas sovieticas en Romania entraïnèt una declaracion de guèrra de part de Moscòu lo 5 de setembre. Lo govèrn bulgar demandèt un armistici mai s'afondrèt rapidament remplaçat tre lo 9 per un Front de la patria dirigit per lei comunistas. Lo poder novèu ordonèt l'abandon dei regions ocupadas e declarèt la guèrra au Tresen Reich. Consequéncia de l'invasion sovietica, Bulgaria intrèt au sen de l'esfèra d'influéncia de l'URSS en Euròpa de l'Èst. Pasmens, en 1947, lo tractat de patz signat per Bulgaria li permetèt de gardar la Dobrodja dau Sud.
Lo regime comunista[modificar | modificar la font]
L'impausicion d'un regime comunista prosovietic foguèt relativament aisada en Bulgaria e observèt lei meteisseis etapas que dins la màger part deis autrei país dau blòt orientau. Premier, tre 1945, lo Front de la patria, que gropava de comunistas, de sociaus-democratas e deis agrarians, menèt de purgas duras còntra lei partisans dau regime ancian. Puei, ganhèt sensa dificultat leis eleccions de 1945 (86%) e un referendum organizat en 1946 permetent d'abolir la monarquia. Enfin, après 1947 e la signatura de la patz ambé leis Aliats, lei comunistas eliminèron leis autrei partits formant lo Front de la patria. Enfin, en decembre, una constitucion novèla foguèt adoptada que transformèt lo país en republica populara.
En 1949, Georgi Dimitrov, qu'èra lo cap dau govèrn comunista, desmissionèt e foguèt remplaçat per Valko Cervenkov. Fidèu d'Estalin, Cervenkov organizèt una purga violenta còntra lei veterans dau partit sospichats de « titisme » e favorizèt la nominacion de foncionaris formats en URSS. Gardèt lo poder fins a la destalinizacion iniciada per Khruchtchev. Entre 1954 e 1956, deguèt pauc a pauc laissar la direccion dau país a Todor Jivkov que demorèt en plaça fins a 1989. Dins lo corrent d'aqueu periòde, Bulgaria aderèt au Pacte de Varsòvia e foguèt un aliat fòrça fidèu de l'Union Sovietica. Coma dins leis autreis estats de l'Èst, la prioritat foguèt donada ais industrias pesucas e a l'aparelh militar.
En fòra dei dificultats economicas caracteristicas dau blòt sovietic, la question principala d'aqueu periòde foguèt aquela dei 700 000 Turcs e dei Pomacs[2] installats sus lo territòri bulgar. Tre 1949, Cervenkov assaièt de leis expulsar vèrs lo territòri turc. Fins a la sarradura de la frontiera per Ankara en 1951, au mens 150 000 Turcs quitèron lo país. A partir de la mitat deis annadas 1950, Jivkov contunièt aquela politica anti-turca mai la limitèt inicialament a de mesuras vaxatòrias (sarradura d'escòlas turcas, limits impausats a la practica dau culte musulman... etc.). Pasmens, dins leis annadas 1980, per desviar l'ostilitat de la populacion, adoptèt tornarmai una politica d'expulsion (300 000 Turcs expulsats per fòrça en 1989) e d'assimilacion fòrçada (defensa d'utilizar lo turc dins lei luòcs publics... etc.).
Aquelei mesuras empachèron pas Jivkov de perdre lo poder en novembre de 1989 dins l'encastre de l'afondrament generau dei regimes comunistas d'Euròpa de l'Èst. Foguèt remplaçat per Petar Mladenov. Lei partits d'oposicion formèron alora una coalicion dicha Union dei fòrças democraticas (UFD) mentre que lo Partit comunista se transformèt en Partit socialista bulgar (PSB). Lei Turcs e lei Pomacs — 150 000 expulsats de 1989 rintrèron entre 1990 e 1991 — formèron lo Movement dei drechs e libertats dei Turcs e musulmans (MDL). En julhet de 1990, una assemblada foguèt elegida per redigir una constitucion novèla. Ambé 211 deputats sus 400, lo FSB ganhèt leis eleccions mai de manifestacions obliguèron Mladenov de laissar lo poder a Jeliu Jelev, cap de l'UFD. Puei, en 1991, la fin de la redaccion de la constitucion entraïnèt la fin dau periòde comunista.
Bulgaria dempuei 1991[modificar | modificar la font]
Dempuei la fin dau regime comunista, Bulgaria conoguèt divèrsei problemas economics e sociaus en despiech de son intrada dins lo camp occidentau (adesions a l'OTAN en 2004 e a l'Union Europèa en 2007). D'efèct, en 1991, leis eleccions foguèron ganhadas per l'UFD e lo MDL (respectivament 110 e 24 deputats còntra 106 per lo FSB) mai lo govèrn deguèt faciar lei condicions fòrça malaisadas de la transicion vèrs lo capitalisme e de l'afondrament de l'economia socialista. Ansin, en 1994, lo FSB ganhèt leis eleccions (125 deputats). Pasmens, mau capitèt a son torn de reglar la situacion e foguèt obligat de desmissionar en 1996 après d'importantei manifestacions popularas. Aquò permetèt un retorn au poder de l'UFD en 1997. Sota la direccion dau Premier Ministre Ivan Kostov, menèt una politica financiera dura per limitar l'inflacion qu'aguèt de consequéncias negativas sus la populacion. Aqueu resultat favorizèt l'emergéncia d'una fòrça politica novèla dirigida per l'ancian rèi Simeon II : lo Movement nacionau Simeon II (MNSII) que prenguèt lo poder ais eleccions de 2001 (120 deputats sus 240). Puei, en 2005, se debanèt una alternància novèla ambé la victòria dau FSB que formèt una aliança ambé lo MNSII e lo MDL per dirigir lo país. Pasmens, maugrat aquela instabilitat politica, l'economia acommença de se melhorar pauc a pauc mai Bulgaria demora un país fragil.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ ... & bulgarés -esa per la lenga, per exemple, o tot autre emplèc sabent... Tanben, de tal biais se ne defugísson omofonia e confusion entre bulgar e vulgar... o çò pegotet d'un bulgar vulgar...
- ↑ Lei Pomacs sont de Bulgars venguts musulmans après conversion dins lo corrent dau periòde otoman. Son principalament installats dins lo sud dau país.


c: text/html

text:
Per son anniversari, una frema cercha un present originau tot plen per son òme. Dins una animalaria, se vei una granolha, verda, rai, mai chara mai-que-mai : 10 000 € !
Per lo prètz, a lei mejans, se ditz que dèu èstre un investiment dei bòns. Mai totun demanda au vendeire ço qu'explica son prètz. Lo tipe i respònd qu'es una bèstia qu'a la facultat de faire de "bonei cauvas chucarèlas" ais òmes.
La crompa, que v'ela i agrada pas de massas.
Lo ser vengut, fai lo poton a son òme, e li ditz qu'un present l'espèra a la sala de banh, e qu'ela se vai jaire.
Una ora après, auve de bosin, se lèva e se vei son òme cobert de farina, ambé una merenjana dins una man e una poma d'amor dins l'autra.
- Mai bon Diu, qué fas ?
- Vi ensenho la cosina e te restarà que de te tirar dau mitan !
La civilizacion trobadorenca, es ben aqui ?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
@ Mertryl : Te rasseguri parli pas de pagar 4 jornalistes segon la grasilha del SNJ, ço que te disi es que la carga de trabalh es pesuga (voli pas faire lo balhaire de leissons, es lo meu trabalh coneissi ben l'afar e pensi que Matieu tant coma l'Alh-Oli lo te podra confermir es pas cada jorn la festa de faire) a mai se vos un dacòs relativament objectiu, demanda sia als "jornalistes" de col-laborar (de la mena parlem de la reforma de Santat d'Obama, tu tractas los faches, el se manha de las atacas dels respublican sus tot aquò ieu me trachi de las contra-reaccions democrates, veire i'a un quatren que se manha d'un sondatge ta tastar la pausicion de l'opinion) sia demandas a un "jornaliste" de faire aquò tot sol, e vol diser 2 a 3 oras de trabalh ta collectar los assabers, destriar botar en fòrma e apondas a d'aquò lo temps de revirada, veire de legidura tornada d'un professionau de la revirada, de botar en plaça cada jorn sembla pesuc, pòs passar sus un format setmanier, mas aqui lo fòrmat es pas lo meteis e los amics de la Setmana riscan de te reprochar de viener dalhar dins lo lor prat).
Aprep per la revirada tota simplòta, pòs ensajar la revirada "cash" mercés a un reviraire sul net, aquò dit te podi diser avem degut revirar dos papiers officiaus pel projecte TSF amb lo mai performant dels reviraires en oc (lo de gencat) e avem passat 2 oras de faire de yogas ta nos poder nhacar los alibofis tant n'avem cagat a la correccion.
Aprep coma t'ai dit se t'interessa, n'en podi parlar amb la FIMOC ta veser coma te podem ajudar ta trapar dardenas per aquò faire
@Zo : T'inquietas pas manhac, traparem plan de que nos carpinhar dins pas gaire.
@Laurenç D. : los dos site que nos parlas en primier, me semblan s'agafar pas a una "objectivitat" mas se pausar en "contra-bloc" cap a monde coma Midi Libre o l'Independant, se cal malfisar al nivel d'aquela mena de causas, demanda lo doble de trabalh en verificacion dels assabers (avem lo meteis probleme amb los malhums participatius de la mena "Rue 89" o "Le Post") se vòs pas contar colhardisas e al minimum te trapar discreditat e pas fisable a l'agach del monde, o al pieger te trapar amb un proces al cuòl (te podi diser, certs assabers (en principe los mai "tentants" de las menas afars de sense-papers, escandales politics matgers..) son tant malaisit de manetjar que de "chirurgie du cerveau".
Al nivel de Libetoulouse, te podi diser tanben que son pas tot temps fisable (coneissi plan lo correspondant de Libé Toulouse; vielh jornaliste de qualitat qu'es a man de prener la retirada ta venir professor a l'EJT (escola de Jornalisme de Tolosa) que nos contet que de còps vesia passar articles sus Yahoo o Google qu'eran estampilhats "Libé Toulouse" e qu'el aviai pas sinhats, pr'amor qu'era tot sol de manejar la part "Toulouse" de la ret de Libé (e te podi diser qu'erem
ansiós amb lo companh amb lo cal erem de tractar lo segon torn quora "Libé Toulouse" era d'annonciar "Fusion Malvy Onesta" e que nosautres erem en contacte amb monde officiaus de las doas tièras qu'eran de nos diser (va sabem pas, sembla plan partit çaquelà esperam la responsa de Paris).
Saps faire de premsa, es un drin coma anar als camparòls de còps trapas causas que te semblan bonas per de que son polidas mas que se desrevelan mortelas.
Amistats
Cedric


text:
Giordano Bruno
Giordano Bruno (Nola, Campània 1548 - Roma 17 de febrièr de 1600) èra un filòsof italian executat per eretgia.
Son nom de naissença èra Filippo, nascut a Nola, prèp de Nàpols, filh del soldat Giovanni Bruno. Prenguèt lo nom de Giordano quand venguèt fraire dominican al monastèri de Sant Domenico prèp de Nàpols. En 1572 foguèt ordenat capelan.
S'interessèt a la filosofia, amb una memòria excepcional, foguèt atirat per las idèas qu'alara se tornèt descobrir d'Ermès Trismegist, e Platon.
En 1576 deguèt partir de Nàpols per evitar la Inquisicion. Fugiguèt Roma pel meteis motiu, e tanben daissèt l'ordre dels dominicans. Viatgèt cap a Gènoa, venguèt calvinista, abans d'èsser excomunicat, e forçat a anar an França, ont demorèt pendent fòrça ans, jos la proteccion de poderoses protectors. En aquela epòca publiquèt vint libres, que Cena de le Ceneri (1584), e De l'Infinito, Universo e Mondi (1584). En aquela darrièra òbra defend las teorias de Copernic.
En 1586, aprèp una violenta disputa sus "un instrument scientific", abandonèt França per anar a Alemanha, e a Helmstadt foguèt excomuniat pels Luterians. En 1591 acceptèt una invitacion a Venècia, ont fogièt arrestat per l'Inquisicion, jutjat, e transportat per un procès a Roma, en 1593, ont demorèt sièis ans abans d'èsser jutjat. Lo procès lo capitèt lo Cardinal Bellarmine. Refusèt de se retractar, e foguèt declarat erètge, e liurat a las autoritats secularas lo 8 de genièr de 1600. Moriguèt cremat lo 17 de febrièr de 1600, al Campo dei Fiori, una plaça popular de Roma, ont una estatua remembra l'eveniment.
Somari
La cosmologia a la mitat del sègle XVI[modificar | modificar la font]
A la mitat del sègle XVI, las teorias de Copernic, se difusavan pas rapidament. Lo primièr filosòf que i aderiguèt foguèt Giordano Bruno, que va obtenir d'aquelas teorias un ensemble de consequéncias que, segon lo punt de vista de la cosmologia del sègle XX, son extrèmament davancièras. Aquelas novetats se podián interpretar coma una contradiccion amb las idèas tradicionalas que consideravan lo cèl coma immudable, incorruptible, e superior a la region terrèstra. Pasmens, l'astronomia de Copernic foguèt solament admesa per fòrça pauc astronòms, que, amb prudéncia, los alemands Michael Maestlin (1550-1631), e Cristoph Rothmann. L'anglés Thomas Digges, autor d'A Perfit Description of the Caelestial Orbes, en que i aderiguèt amb entosiasme. Galilèu (1564-1642) e Kepler (1571-1630) èran tròp joves a l'epòca, e tanpauc Giordano Bruno, èra pas estrictament un astronòm, mas un filosòf, l'unic qu'acceptèt las tèsis copernicianas a la segonda mitat del sègle XVI. Dins sas òbras, publicadas entre los ans 1584 e 1591.
Segon Aristòtel e Platon l'Univèrs èra finit e esferic. Aviá coma darrièr tèrme l'esfèra del primum mobile, subjècte del motor diürne que se transmetiá a l'interior de l'Univèrs, e que li foguèt conferit per una intelligéncia transcendenta e extraterrèstre (Dieu o lo primièr motor immobil). Totes las estelas fixas èran en una esfèra, e totes a la meteissa distància de la Tèrra, immobila, e centrale; Ptolemèu los atierèt, fins a un nombre de 1.022, e las gropava en 48 constellacions. Las Planetas èran dins d'esfèras (o òrbas) solidas, e se mòvon i essent fixadas. Copernic conservava l'idèa de las esfèras solidas de las planetas, mas atribuiguèt a la Tèrra totes los movements estellars, immobilizant las estelas fixas, e lo Solelh ven lo novèl centre immobil. Daissava als filosòfs lo problèma de determinar se la partida superiora de l'estelum es finit o infinit.
Las idèas de Giordano Bruno[modificar | modificar la font]
Bruno sostenguèt l'idèa que se la Tèrra seguís un movement de rotacion, lo movement diürne estellar torna en una illusion, e i a pas mai de motiu de pensar que las estelas demòran eqüidistantas del centre, e que l'estelum siá finit. Thomas Digges ja arribèt a la meteissa concluson en 1576. Mas segon el, l'estelum infinit es lo lar de Dieu, los àngels, e los benaüroses. Digges perseguèt dins l'idèa de las esfèras de las planetas, e mostrava que la Tèrra es l'unic luòc ont se produsiá la naissença e la mòrt; e, per consequéncia, coma un luòc imperfièch al respècte a la immutabilitat dels cèls, e a la beatitud estellara. En 1584 Bruno publiquèt dos importants dialògs filosofics ont elimina las esfèras planetàrias abans que lo faguèsse Cristoph Rothmann, en 1586, e Tycho Brahe, en 1587. Concebèt l'idèa d'un cèl fluid, plen d'una substància (aire pur, etèr, o spiritus) qu'opausa pas de resisténcia al movement dels astres, que se mòvon per sa pròpia impulsion. Abandonèt l'idèa de ierarquia dins l'Univèrs. La Tèrra es un astre pas mai. Dieu pas mai a una relacion especiala amb aquela region, mas la meteissa dins totes las regions, e considerèt l'Univèrs coma infinit , per qualitat pròpia. Bruno afirmèt tanben que l'Univèrs es omogenèu, remplit dels quatre elements (aiga, tèrra, fuòc, e aire), que compausan tanben los astres, e sometèt la matèria a una unica lei universala e necessària. Mas se i a pas de diferéncias entre los astres, e entre la Tèrra e lo cèl, entre lo Solelh e las estelas, aquò implica que lo Solelh es un estela mai, e las estelas son de solelhs. Se l'Univèrs es omogenèu, coma ditz Bruno, los autres estelas tanben an de planetas. Atal l'Univèrs ven omogenèu, e infinit, tant dins l'espaci coma dins lo temps. Atal doncas, aquela concepcion va encontra de la concepcion crestiana. Contradich l'idèa d'un jutjament darrièr, amb un l'Univèrs estable e permenant fin alara. L'idèa de Dieu es immanent dins un Univèrs infinit.
L'ensemble format pel Solelh e las planetas es l'unitat fondamentala de l'Univèrs infinit. Segon Bruno, la poténcia infinida d'un Dieu infinit crèa necessàriament un Univèrs infinit, format per un nombre infinit de sistèmas solars, separats per de vastas regions plenas d'etèr, perque l'espaci vuèit existís pas. Bruno arribèt pas cap al concèpte de galaxia. Las Cometas son una partida del synodus ex mundis, astres, e pas - coma lo sostenon d'autres autors – de creaturas efemèras, instruments divins, qu'anòncian la providéncia. La cometa es un monde, es a dire, un astre permenant, format pels quatre elements. Sa concepcion cosmologica es marcada per l'infinit, l'omogeneïtat, e l'isotropia. L'unitat es lo sistèma planetàri. La matèria es unida a un principi actiu animista, e intelligent, d'estructura discontunha, facha d'atòms. Amb aquela perspectiva materialista e animista, infinidista e atomista, Giordano Bruno anticipèt los tèmas essencials de la cosmologia del sègle XX.
Las idèas de Giordano Bruno, e la Glèisa Catolica[modificar | modificar la font]
Se ditz que foguèt cremat per son Copernicanisme, mas atal es pas segur, perque son pensament teologic èra sufisentament divergissent de la teologia de la Glèisa Catolica, que deuriá èsser, de fach, jutjat per docetisme. Totas sas òbras èran citadas dins l'Index Librorum Prohibitorum, en 1603.
Quatre cents ans pus tard, la Glèisa Catolica jol papat de Joan Pau II, exprimiguèt la reconeissença d'una error quand aviá condemnat Bruno.
En 1600, quand moriguèt cremat per l'Inquisicion, per un afrontament entre questions teologicas e scientificas, las idèas medievalas sortiguèron feridas a mòrt. Quand foguèt anonciada la senténcia, que seriá executat "piosament, sens efusion de sang" (de fach tuat pel fuòc) diguèt: "Ai mai paur per vosautres que venèm de prononciar la senténcia que per ieu ven de l'entendre", significant que la Glèisa Catolica sabiá lo crime contra l'umanitat qu'estava de cometre en creant un martir de la pensada.


text:
Tsuica
La tsuica (en romanes țuică) es una bevenda alcolizada romanesa tradicionala qu'es obtenguda per la fermentacion puei la destillacion de prunas. Tira generalament entre 30 e 40% d'alcòl.
Fabricacion[modificar | modificar la font]
La produccion a luòc tradicionalament entre lo començament de setembre e la fin de decembre[1]. Lei fruchs son mes a fermentar pendent sièis o uech setmanas dins de gròssei tinas dichas butoaie ou căldări[2]. Un alambic en laton, dich cazan[2], es utilizat per la destillacion. Abituament, lei fruchs son de prunas, mai de cerieisas, d'aubricòts o de persègues pòdon tanben èsser utilizats.
A la fin de la destillacion, se recupèra tres fraccions principalas :
- La tsuica fòrta (țuică de-a-ntâia en romanés) representa quasi 25% dau produch de la distillacion. Son gra d'alcòl es situat entre 45 e 55°. Normalament, es destillada un segond còp e sembla adonc a la Palinca.
- La tsuica normala (țuică de-a doua), amb un gra entre 30° e 40°, es la tsuica pus consumada e representa la mitat de la produccion de la destillacion.
- La tsuica febla (țuică de-a treia o apă de țuică) es la darriera fraccion amb un gra d'alcòl entre 5 e 15°.
La tsuica destinada per la consumacion immediata es dicha tsuica fresca (țuică proaspătă) e aquela qu'es entrepausada tsuica vièlha (țuică bătrână). Lo vielhiment dura generalament entre sièis mes e dètz ans[1]. Pasmens, lo gra d'alcòl a evolucionat durant lo sègle XX. D'efèct, en 1900, per l'Exposicion Universala de Paris, lei tsuicas presentadas afichavan entre 15,3° e 31,8°[1].
Produccion[modificar | modificar la font]
A la fin dau sègle XIX, 55 280 ha èran cultivadas ambé de prunieras[1]. La produccion totala èra adonc de 385 000 hL en Valaquia e de 35 900 hL en Moldàvia. En 2003, la produccion de tsuica èra totjorn una activitat frequenta ambé 140 000 productors[2]. Quasi 41 000 ha d'aubres èran cultivadas per la produccion[1].
Pasmens, dempuei l'intrada de Romania dins l'Union Europèa en 2007, una legislacion novèla es en vigor. Lei productors devon se declarar e metre lo materiau ai nòrmas, en particular ambé la crompa d'alambic en inox o en coire alimentari[2]. De mai, una taxacion relativament importanta es apareguda : 750 € per ectolitre d'alcòl per lei produchs destinats a la comercializacion e 325 € per la produccion destinada a l'autoconsumacion[2]. Lei pichons productors son donc obligats d'arrestar o de contuniar dins l'illegalitat[2]. En revenge, la filiera comerciala e industriala se deu estructurar[2]. Ansin, lo tractat d'adesion de Romania a l'Union Europèa reconois e para sièis tsuicas e de productors assaian d'obtenir de AOC per sei produchs[2].
Consumacion[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, un veire de tsuica es ofèrt per faire la benvenguda o portar un brinde[2]. Pòt sovent èsser acompanhada per de fromatge e de pomas d'amor[2]. D'ivèrn, se pòt tanben beure cauda e relevada d'espècias[2]. Generalament, la tsuica se retròba per leis eveniments urós o malurós coma lei maridatges, lei batejats, lei funeralhas... etc[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 D. Beceanu, N. Niculaua, A comparative study of an assortment of plum distilled drinks, made in Romania, Cercetări Agronomice în Moldova, Vol. XLII , No. 3 (139) / 2009.
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Thibaut Lespagnol e Adriana Obreja, Roumanie : la tuica, victime collatérale de l'élargissement ?, Regard vers l'Est, 1èr de julhet de 2008, [1]


text:
08/05/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau 10 de mai a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Marie-Jeanne Verny de la FELCO per parlar de la reforma daus collegis per la rentrada 2016 e sas consequenças funestas per l'ensanhament de l'occitan.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
06:46 Publié dans Actualitats, Musica e chançon, Onte aprener, parlar, escriure la lenga | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
1306
Aquesta pagina concernís l'an 1306 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mandadís d'una importanta ambaissada en Euròpa per lo negus Wedem Arad (1299-1314). Son objectiu es desconegut mai èra probablament liat a l'establiment de relacions militaras per se defendre còntra leis estats musulmans dau sud-èst de la Mar Mediterranèa. La mission anèt au mens en Roma e en Avinhon mai sei resultats son pas coneguts. Foguèt belèu a l'origina de la legenda europèa dau Prèire Joan.


text:
A l’ora de las vacanças de febrièr, per las e los que causisson de vacanças dins la nèu, la causida de las Pirnèus es plan sovent una recèrca d’estacions de dimension umana.
Las Pirenèus
Una dimension umana
Las Pirenèus son lo segond massís montanhós francès, lo primièr estant las Alps, sens contesta possibla. A l’ora de passar vacanças dins la montanha o la nèu, la causida pòrta plan sovent sus las estacions de las Alps.
Plan segur, d’estacions miticas coma Megève, Courchevel, Tinha, l’Alp d’Uez son de vertadièras cartas postalas que simbolisan los espòrts d’invèrn, mas se vos pausètz pas la question de las Pirenèus, riscariatz de passar a costat d’un environament mai uman.
D’avantatges vertadièrs
Proximitat
Per l’estajant del sud-oèst que soi, per tot dire aquela fòto l’ai prèsa d’en ço ièu, la proximitat de Tolosa es forcentament una rason d’i anar. Aquesta proximitat es accentuada tant per lo malhum rotièr que per lo tren. Tolosa estant una vila estudianta per excelléncia, las posibilitats de rejónher las estacions en utilisant lo tren existisson realament.
Aquestas infrastructuras benefícian forcentament als parisians e als charters nèu britanics que fan dels Pirnèus una destinacion de mai en mai privilegiada.
Exposicion al solelh maximala
Sèm dins lo Sud-Oest e es un fach, tant del costat francès qu’espanhòl, lo solelh es fòrça mai present que dins las Alps. Son doncas d’estacions d’esquí de dimension familiala que descobriretz jos un solelh ja primaverenc.
La calor umana es tanplan presenta amb una vertadièra volontat de fidelisar los vacancièrs e de pas simplament los considerar coma de toristas a quin anam voidar lo pòrtamoneda.
Entre Tèrmas e esquí
Un autre profièit a l’ora d’ara, ont la volotat es d’avèr de vacanças diversificadas : la possibilitat d’avèr un acoblament entre estacion d’esquí e estacion termala. Per exemple Ax-los-Tèrmas possedís un centre termòludic ont repaus e benestança se passan en aiga termala. En mai, las pirenèus possedisson la magèr part d’aquel tipe de centre en Franças (dètz, pel moment).
Causir una estacion
Aurètz pas que tròp de causidas possiblas, e aqueste article estant escrit en tota libertat, vos ne’n aconselharai pas una mas qu’una autra. Pòdi çaquelà vos citar : Artosta, Ax 3 Domènis, Belha, Cauterets, Font-Romièu – Pirnèus 2000, Guzèt, Lo Chiolà, Las Anglas, Luchon Superbanhèras, Lus Ardiden. Una lista non-exaustiva, mas que vos donarà ja d’idèias.
Alavetz, las Pirenèus, vos sedutz ?
Traduction : Léo H.


text:
Chemillé
Chemillé es una anciana comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada sus la RD160 (ex-RN160) qu'es l'ais Angieus-Cholet, Chemillé es distant de Angieus de 37 quilomètres.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Chemillé (atestacion Camilliacum, cap a 1130) ven del nom latin d'òme Camillius, ambe'l sufixe d'apertenéncia acum[1], latinizacion del sufixe gallés -aco(n). Chemillé èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Camillius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr 2013, las ancianas comunas de Chemillé et Melay fusionèron per constituir Chemillé-Melay. Lo 15 de decembre 2015, Chemillé-Melay e autras onze comunas, tota la comunautat de comunas de la Region de Chemillé, fusionèron per formar la comuna novèla de Chemillé-en-Anjou.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- densitat 2010 : 143 ab/km²
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 168, a Chambly


text:
Orcadas
Las Orcadas (tanben sonadas illas Orcadas) son un archipèla del nòrd d'Escòcia, situat a 11 km al nòrd de la còsta de Caithness. L'archipèla se compausa de mai de 70 illas, que 20 sonque son abitadas. La superfícia totala es de 990 km². La mai granda illa es sonada Mainland, es per òrdre d'importància la seisena illa d'Escòcia e la novena de las illas enrodant la Grand Bretanha. La vila principala e centre administratiu es Kirkwall (8500 ab.).
Las Orcadas forman una de las 32 divisions administrativas d'Escòcia sonadas council areas, e tanben una region qu'elegís un representant al Parlament Escocés e nomenada constituency.
Las Orcadas son abitadas dempuèi 5500 ans. D'en primièr abitadas per de tribús neoliticas puèi per los Pictes, las Orcadas foguèron envasidas e annexadas per Norvègia en 875. Puèi en 1472 foguèron fin finala annexadas a la corona escocesa.
Las Orcadas contenon unes dels sits neolitics mai vièlhs e melhor preservats d'Euròpa, e lo "Còr de las Orcadas Neoliticas es classat al Patrimòni Mondial de l'UNESCO.


text:
Stop the cònò...
Es una colèga mieuna pròchi desempuèi la preistòria dau Massilia que m'ensenhèt l' afar.
Per lei que conoisson l'istòria dau hip hop, savètz qu'en 1989 un disco sortèt emé dessus la fina flor dau rap new yorkés: Kool Moe Dee, KRS 1, MC Lyte e mesme lei de Public Enemy... Lo disco èra neissut d'una vocacien umanitaria, enraiar la violencia criminala à New York e per USA toei, èra sortit per aquesteis artistas sota lo nom dau colectiu Stop The Violence
.
Si va saviatz pas, esto soar saratz mens cons (umor precisi).
Ben doncas la colèga m' a explicat que vers 90-91, lei Massilia avian tripat sus aquela ideia, e dins sa quista perpetuala, recuperar leis elements dau folclore american, jamaïcan e tot, fondèran son moviment informau Stop the cònò,
directament inspirat dau moviment dei New Yorkés...
Si quauqu'un emé mai de conoissença que ieu sus lo sujièt ven a passar per aqui, que mi corrige si m engani
...


text:
1910
Aquesta pagina concernís l'an 1910 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Arrestacion de Francisco Madero que menaçava la reeleccion de Diáz. Pasmens, après d'annada de crisi economica e politica entre lei diferentei practicas dau regime, aquò entraïnèt uneis insureccions dins lo país que se transformèt en una lònga guèrra civila (Revolucion Mexicana de 1910 a 1920).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Creacion de la premiera fòrça aeriana modèrna en França.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion per la companhiá alemanda de la premiera turbina d'explosion que conoguèt d'aplicacions industrialas.


text:
Pablo Picasso
Pablo Ruiz Picasso (Malaga, lo 25 d'octòbre de 1881-Mogins, lo 8 d'abrial de 1973) es un pintor, dessenhaire e escultor espanhòl.
Aguèt maites periòdes :
- lo Periòde blau
- lo periòde ròse
- lo periòde d'influéncia africana
- los dos periòdes cubics
- lo periòde classic e
- lo periòde surrealista.
L'òbra siá n'es tan longa e variada pr'aquò que n'es gaireben del tot impossible la se classar segon d'unas semblanòrmas "periodicas" levat la simpla e mèra cronologia que vegèt son espelison. Un dels sos quadres mai importants es Guernica, la representacion del bombardament de Gernika per l'aviacion alemanda del temps de la Guèrra d'Espanha (1936-1939).
Somari
la Vida[modificar | modificar la font]
l'Òbra[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
Dessenh[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
los Caps d'Òbra[modificar | modificar la font]
Las Domaisèlas d'Avinhon[modificar | modificar la font]
Guernica[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
-
-
- Cerqui pas cap, trobi [1]
- Quand ai pas de blau, lai boti de roge.
- Ne pinti pas cap çò que vesi, me ne pinti çò que pensi.
-
- Pas res ne pòt èsser fach dins la soletat.
- Los mòrts nòstres ne contunhan de se far vièlhs amb nosautres.
- Dins cada mainadòt i a un artista.Lo problèma es de saber cossí demorar un artista en tot créisser.
- Es dins lo trabalh d'una vida que residís la seduccion vertadièra.
- Tot çò que ne pòt èsser imaginat es real.
- L'escultura es l'art de l'intelligéncia.
- Balhatz-me un musèu e lo m'emplenarai.
- Ben ne cal qu'existe natura per la se poder forçar.
- Lo mestièr es çò que s'apren pas cap.
- L'art es la messorga que nos permet de comprene vertat.
- Me n'agrada viure paure... mas amb un fum d'argent.
- L'art negre? Coneissi pas cap.
- Un quadre ne viu sonque per aquel que l'agacha.
- Qual se vei la figura umana del biais pus condrech? Lo fotograf, lo miralh,o lo pintre?
- Un quadre èra una soma d'adicions.Amb ieu, un quadre es una soma de destruccions]
- N'evoluïssi ges, soi.
- N'i a, en art, ni passat ni futur.L'art qu'es pas dins lo present ne serà pas jamai.
- Dins cada èsser uman, lai viu una colonia entièra.
- Amor es una ortiga que la nos cal segar tot instant se ne volem far prangièra colcadets a son ombra.
- La pintura es ges facha per decorar los apartaments.Es un instrument de guèrra ofensiva contra l'enemic.
- I me passèri tota la vida a saber dessenhar coma un mainat.
- Es perilhós lo succès.Ne comença l'òm de se copiar se-meteis e se copiar se-meteis n'es encara piéger que non pas se copiar los autres... esterlhàs que n'es.
- L'art nos lava l'arma de la polsa de çò quotidian.
- Me n'ensagi sempre de far aquò que sabi ges far, es aital que m'espèri aprene a o far.
- Tot acte de creacion es d'en primièr un acte de destruccion.
- La pintura es pas cap copiar Natura mas aprene a o far coma ela.
- La joventut es lo periòde que se ne desguisam, qu'amagam la nòstra personalitat.Es un periòde de messorga sincèra.
- Se ne sap l'òm exactament çò que fa, per de qué alavetz o far?
- I aguèsse una sola vertat, ne poiriam pas far cent telas sul meteis sicut.
- D'unes pintors se transfòrman lo solelh en punt jaune; d'autres se transfòrman un punt jaune en solelh.
- Totes los imatges qu'avèm de Natura los nos devèm als pintors.Es per eles que lo's percebem.Sonqu'aquò los nos deuriá considerar de bon sospiechar.
- Per de qué soi comunista? Es pro simple: ai un miliard e lo me vòli servar.
- Los ordenadors son inutils.Ne sabon balhar sonque responsas.
- Se ne cal pintrar çò que i a sus una cara? Çò que i a dins una cara? O çò que i a darrièr una cara?
- Si se ne sap exactament de qué va far l'òm, per de qué o far?
- Quand çò ne dison que soi tròp vièlh per far quicòm, sul pic que o fau.
- La qualitat d'un pintor depen de la quantitat de passat que tras el se trigòssa.
- La pintura es mai fòrta que non pas ieu, que sempre ne capita ela que faga ieu çò que vòl.
- L'inspiracion existís mas la te deves rescontrar en tot trabalhar.
- Un pintor es un òme que pinta çò que vend.Un artista, per contra, es un òme que vend çò que pinta.
- Lo gèni es de personalitat amb cinc sòuses de talent.
- Un pintor es un òme que pinta çò que vend.Un artista, per contra, es un òme que vend çò que pinta.
- L'inspiracion existís mas la te deves rescontrar en tot trabalhar.
Museografia[modificar | modificar la font]
Catalògs rasonats e ca[modificar | modificar la font]
-
- Christian Zervos: Catalogue raisonné des oeuvres de Pablo Picasso (éduitions Cahiers d'art]] París 1978
- Piere Daix & Joan Rosselet: Le cubisme de Picasso ... catalòg rasonat de l'òbra pintada 1907-1916... Ides et Calendes 1979 (& 2000 378 pp
-
-
- Musèu Picasso de Barcelona... catalòg... Editorial Escudo de Oro Barcelona
-
-
- Collectiu: Picasso, Form und Graphik/Sammlung Ludwig Köln VG Bild Kunst Bonn 1996
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1955: Le Mystère Picasso de n' Henri-Georges Clouzot... Documentari (b&n/c 78')
- 1996: Surviving Picasso / Subrevivent Picasso d'en James Ivory... ficcion biografica amb n'Anthony Hopkins... (c/125')
- 2011: La femme qui pleure au chapeau rouge / La femna que plora amb capèl roge... d'en Jean-Daniel Verhaeghe ... telefilme evocator amb en Thierry Frémont & n' Amira Casar... (c/97')
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jaime Sabartés & Wilhem Boesch: Picasso Flammarion París 1955 (en francés)
- Robert Maillard & Frank Elgar: Picasso Fernand Hazan id 1955 (idem)
- Brassai: Conversations avec Picasso Gallimard id id 1964 (reedicion en 1997...) 400 pp (id)
- Cesareo Rodríguez Aguilera: Picasso de Barcelone ... (revirat de l'espanhòl per Robert Marrast...) éditions du Cercle d'art id 1975 (id)
-
- Pierre Cabanne: Le Siècle de Picasso , 4 tòmes: I/ La Naissance du Cubisme... II/ L'Époque des métamorphoses... III/ La Guerre... IV/ La Gloire et la Solitude... éditions Denoël id 1975 (id)
-
- Pierre Daix: La Vie de peintre de Pablo Picasso... Éditions du Seuil id 1977 414 pp (id)
- William Rubin: Picasso et Braque.L'Invention du cubisme Flammarion id 1990 (id)
- Élisabeth Lièvre-Crosson: Du cubisme au surréalisme... coll. ''Les Essentiels'' num.20 ed.Milan id (id)
- Léo Steinberg: Trois études sur Picasso... (coll. Arts et Esthétiques num.9 éd. Carré id (id)
- Ingo F. Walther: Picasso... Taschen (id)
- Jean Clair: Picasso.Sous le soleil de Mithra Fondacion Pierre Gianadda Martigny (id)
- Anne Baldasssari(directritz...):Picasso surréaliste Flammarion París 2008 (id)
- Philippe Dagen Picasso Hazan id (id)
- Pierre Daix: Picasso ... biografia... Hachette littérature (id) 622 pp (id)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es) Fondacion Picasso, musèu de l'ostal de naissença a Malaga, Andalosia...
- (es) (en) (fr) Sit oficial de la succession Picasso
- (es) Musèu Reina Sofia...
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ o Cercar ne significa pas res en pintura.Çò que compta es trobar.


text:
Nevièr
Un Nevièr es una acomolacion de nèu que se forma en montanha, e que pòt perdurar l'estiu. A la diferéncia d'un glacièr, lo nevièr es una formacion temporària e non pas permanenta a l'escala umana. Es constituït d'un tipe de nèu jova e granulara, qu'es estada per part fonduda, puèi tornar gelada e compactada, e que precedís a la formacion de glaç. La densitat minimun de la nèu dins un nevièr es de 500 kg/m³. Aquel tipe de nèu es associada a la formacion dels glacièrs a travèrs del processus de nivacion. Un nevièr que subreviu una sason entièra d'ablacion es apelat firn, una formacion a l'encòp pus vièlha e pus densa. Amb lo temps, lo firn vendrà lo glaç glaciari compactat que forma los glacièrs. La formacion d'un glacièr pòt préner entre de jorns e d'annadas en foncion dels factors de gel e de fonda.


text:
-410
Aquesta pagina concernís l'an -410 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès e dei còntra-ofensivas atenencas dins la region deis Estrechs après sa victòria de Cynossema l'annada precedenta. La flòta espartenca de la region dirigida per Mindarus foguèt batuda un premier còp a Abidos onte perdiguèt 30 naviris sus 97 puei a Cizica onte foguèt totalament anientada (80 naviris perduts). D'operacions terrèstras permetèron ais Atenencs de reconquistar la màger part dei posicions perdudas dins la region sensa dificultat vertadiera.
Desmoralizada per aquela desfacha navala novèla, Esparta prepausèt de negociar la fin de la guèrra mai leis Atenencs refusèron. Pasmens, coma lo tesaur de la vila èra vuege, poguèron gaire aprofichar aquela victòria per atacar tornarmai son adversari. Au contrari, gràcias a l'ajuda financiera deis Aquemenidas, Esparta reformèt rapidament una flòta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès e dei còntra-ofensivas atenencas dins la region deis Estrechs. Ja desfacha a Cynossema l'annada precedenta, la flòta espartenca de la region dirigida per Mindarus foguèt batuda un premier còp a Abidos onte perdiguèt 30 naviris sus 97 puei a Cizica onte foguèt totalament anientada (80 naviris perduts). Sus lo frònt terrèstre, leis Espartencs perdiguèron tanben plusors posicions dins la region deis Estrechs. Desmoralizada per aquelei desfachas navalas novèlas, Esparta prepausèt de negociar la fin de la guèrra mai leis Atenencs refusèron e leis Espartencs foguèron donc obligats de bastir una flòta novèla (gràcias a l'ajuda financiera deis Aquemenidas).


text:
Aviré
Aviré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna angevine del Segréen, Aviré se situa sus las rotas D78, Segré - Montguillon, e D180, La Ferrière de Flée - Louvaines[1].
Commune angevine du Segréen, Aviré se situe sur les routes D78, Segré - Montguillon, et D180, La Ferrière de Flée - Louvaines[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 IGN e BRGM, Géoportail Aviré (49), consultat lo 14 d'agost de 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "geoportail" defined multiple times with different content


text:
Virus
Un virus (deu latin virus, qui vòu díser "poson", "veren", mot neutre segonda declinason) qu'ei ua particula biologica (de 20 a 300 nm d'endom) capabla d'infectar un organisme viu. Que' compausa d'un acid nucleïc (ADN o ARN) associat dab proteïnas. Non possedeish pas cap metabolisme e donc b'a pas cap besonh de's neurí, non creish pas e non pòt pas multiplicà's tot sol. Que pòt pas sonque infectar ua cellula eucariòtas o procariòtas (un virus qui infecta un bactèri qu'ei aperat un bacteriofag) entà qu'aquesta e copien lo son cabau genetic e lo traduseishin en sintetizant las soas proteïnas e, fin finala, e's moreishin en tot liberar un heish de virus naveths.
Los antibiotics (qui ageishen en estancant lo metabolisme deu bacteris) n'an pas cap efecte suus virus au contre deus vaccins qui permeten d'establir ua immunitat contra tau o tau virus.
Per'mor de la loa manca de metabolisme que s'a discutit mantun còp se los virus b'èran o pas èsters vius. Generaument que's considera que non e qu'en vertat, que son objèctes biologics a las termièras deu monde viu.
En çò deus umans los virus que son responsables de mantuas malaudias e, en particular deu SIDA causat per lo virus VIU.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mòt virus vèn dau mòt latin virus que designava lei poisons e lei substàncias toxicas. Apareguèt en Anglatèrra en 1392[1]. Virulent vèn dau mòt latin virulentus (toxic) e apareguèt vers 1400[2]. La significacion "agent susceptible de provocar una malautiá" foguèt enregistrat per lo prumier còp en 1728[3] avans lo descurbiment dau prumier virus en 1892 per Dmitri Ivanosky. Lo tèrme virion apareguèt en 1959[4] es utilizat per designar una particula virala establa eissia d'una cellula e susceptibla de contaminar una autra cellula[5].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [1]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [2]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [3]
- ↑ Harper D., The Online Etymology Dictionary, [4]
- ↑ Casjens S. In : Mahy BWJ and Van Regenmortel MHV, Desk Encyclopedia of General Virology, Boston: Academic Press, 2010, ISBN 0-12-375146-2, p. 167.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Saxe-du-Nord (730)
Liste des communes
Delitzsch
Ville de Delitzsch, localité de l'Allemagne de 26 000 habitants.
La mairie de Delitzsch a une adresse e-mail et un site Internet.
Torgau
Ville de Torgau, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Torgau a une adresse e-mail et un site Internet.
Schkeuditz
Ville de Schkeuditz, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Schkeuditz a une adresse e-mail et un site Internet.
Eilenburg
Ville d'Eilenburg, localité de l'Allemagne de 16 000 habitants.
La mairie d'Eilenburg a une adresse e-mail et un site Internet.
Oschatz
Ville d'Oschatz, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie d'Oschatz a une adresse e-mail et un site Internet.
Taucha
Ville de Taucha, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Taucha a une adresse e-mail et un site Internet.
Bad Düben
Ville de Bad Düben, localité de l'Allemagne de 8 200 habitants.
La mairie de Bad Düben a une adresse e-mail et un site Internet.
Mügeln
Ville de Mügeln, localité de l'Allemagne de 6 500 habitants.
La mairie de Mügeln a une adresse e-mail et un site Internet.
Wermsdorf
Ville de Wermsdorf, localité de l'Allemagne de 5 500 habitants.
La mairie de Wermsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Mockrehna
Ville de Mockrehna, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie de Mockrehna a une adresse e-mail et un site Internet.
Rackwitz
Ville de Rackwitz, localité de l'Allemagne de 5 000 habitants.
La mairie de Rackwitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Belgern
Ville de Belgern, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Belgern a une adresse e-mail et un site Internet.
Dahlen
Ville de Dahlen, localité de l'Allemagne de 4 600 habitants.
La mairie de Dahlen a une adresse e-mail et un site Internet.
Beilrode
Ville de Beilrode, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie de Beilrode a une adresse e-mail et un site Internet.
Doberschütz
Ville de Doberschütz, localité de l'Allemagne de 4 300 habitants.
La mairie de Doberschütz a une adresse e-mail et un site Internet.
Laußig
Ville de Laußig, localité de l'Allemagne de 4 100 habitants.
La mairie de Laußig a une adresse e-mail et un site Internet.
Krostitz
Ville de Krostitz, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Krostitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Schildau
Ville de Schildau, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Schildau a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Bernard Werber
Bernard Werber (Tolosa, 18 de setembre de 1961) es un escrivan de sciéncia ficcion en francés, qu'es conegut subretot per sa trilogia de las Formigas. Son òbra fa s'encontrar la sciéncia-ficcion, mitologia, esperitualitat, filosofia, biologia e futurologia.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Escritura
- 3 Simbolica
- 4 Òbras
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vejatz tanben
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Tolosa lo 18 de setembre de 1961. Dempuèi l’edat de 13 ans, a escrich d'istòrias per un fanzine; l'experiéncia de sa vida li serviguèt per sos romans, coma dins L'Empèri dels àngels. Aprèp d'estudis en criminologia a l'Institut de Criminologia de Tolosa e de jornalisme a l'Escòla Superiora de Jornalisme de París, venguèt jornalista scientific pendent una desena d'annadas, subretot per Eurêka, lo magazina de la Ciutat de las Sciéncias e de l'Industria de París. Escriguèt regularament per lo jornal Nouvel Observateur. D'aquelas annadas li ven son gost per la sciéncia, que mescla amb sos tèmas favorits, de las Formigas a la mòrt fins a las originas de l’umanitat.
Las òbras de Bernard Werber foguèron tradusidas en trenta cinc lengas. Amb 15 milions d’exemplars venduts dins lo monde, Bernard Werber es, amb Marc Lévy, un dels autors franceses contemporanèus mai legits al monde[1].
Aprèp son libre eponim, creèt l’Arbre dels possibles, site Web e « projècte per cercar o imaginar los futurs possibles de l’umanitat[2] ». Lo primièr filme de cinèma realizat per Bernard Werber, Nòstres amics los Terrians, sortiguèt en abril de 2007.
Escritura[modificar | modificar la font]
Son estil d’escritura mescla diferents genres literaris, coma la saga d’aventura, la sciéncia-ficcion e lo conte filosofic.
Dins gaireben totes sos romans, Bernard Werber utiliza la meteissa forma de construccion, alternant articles informatius d’enciclopèdia e dos o tres fils narratius. Los articles precisan o alargan las intrigas, se jonhent de temps en temps.
E mai, sos romans e sas novèlas se crosan. Se tròba de personatges recurrents coma Edmond Wells a l'encòp dins la trilogia de las Formigas e dins L'Empèri dels àngels, mas tanben de tèmas totjorn presents, coma « l’Arbre dels possibles » d’Isidore Katzenberg, o encara lo roman Nosautres los dieus, tornant prendre elements de la novèla L’Escòla dels joves dieus.
Bernard Werber demòra un escrivan de sciéncia-ficcion e de vulgarizacion scientifica, sas òbras pretendon pas de provar o negar de teorias scientificas, mas expausar dedins una òbra de ficcion çò que presenta coma de descobèrtas encora pauc o pas conegudas del grand public. L'Ultim Secret illustra plan aquela tendéncia, se pòt legir sus la quatrena de cobèrta la frasa seguenta: « van anar de surpresa en surpresa fins a l’extraordinari desnosament basat sus una descobèrta scientifica pauc coneguda mas reala. »
Bernard Werber es membre d’onor de l’INREES. L'Institut de Recèrca sus las Experiéncias Extraordinàrias es es una associacion qu'a per vocacion la sensibilizacion dels professionals en santat mentala, dels mètges e dels sonhants en general, a las experiéncias extraordinàrias, o inabitualas.
Aquela apròcha se rebateja alara dins lo contengut de sos romans, coma per exemple Los Tanatonautas, que prepausa una version esperitualista de las experiéncias de mòrt imminenta o encara Nòstres amics los umans (una pèça de teatre) que conta un recit d’enlevaments pels extraterrèstres. La sciéncia, lo paranormal e l'esperitualitat influéncian atal fòrça de sos romans.
Simbolica[modificar | modificar la font]
Bernard Werber utiliza divèrsas simbolicas dins sos libres. Los animals coma lo daufin, lo rat o las formigas son representats coma d'animals intelligents. La simbolica de las chifras a tanben un grand ròtle e, segon lo biais que son explicats, rebatejan « l'estadi de l’evolucion de l’arma ».
Òbras[modificar | modificar la font]
La trilogia de las Formigas[modificar | modificar la font]
Pentalogia del cèl[modificar | modificar la font]
Cicle dels àngels[modificar | modificar la font]
Cicle dels dieus[modificar | modificar la font]
Aquela trilogia seguís lo Cicle dels angels.
- Nosautres los dieus, [[2004}})
- Lo Buf dels dieus, 2005
- Lo Mistèri dels dieus, 2007
Cicle Aventurièrs de la Sciéncia[modificar | modificar la font]
Autres libres[modificar | modificar la font]
Libres experimentals[modificar | modificar la font]
- L'Enciclopedia del saber relatiu e absolut, 1993
- Lo Libre del viatge, 1997
- Lo Libre secret de las formigas, 2002
- Nòstres amics los umans (teatre), 2003
- Nòva Enciclopedia du saber relatiu e absolut, 2009
- Viatge al còr del vivent, 2011
Novèlas[modificar | modificar la font]
- Lo Conte al revèrs, 1998
- Lo Tresaur de l’illa dels visionaris 2004
- Meurtre dins la nèbla 2006
- La Mòstra carmica 2011
- L'Arbra dels possibles, 2002
- Paradís a faiçon, 2008
Bendas dessenhadas[modificar | modificar la font]
- Las Formigas, 1994
- Exit
- Los Enfants d'Èva
- Los Tanatonautas
- Le Temps dels bricolaires, 2011
CD[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
- La Reina de nacre, (cort mestratge, 15′) 2001 amb S. Drouin
- Los Umains, (cort mestratge, 9′) 2003
- Nòstres amics los Terrians, long mestratge produit per Claude Lelouch, 2007
Pèça de teatre[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Vidèo Ombre et Lumière 2006 - littérature, livres, SF, Bernard, Werber, Dailymotion Share Your Videos
- ↑ (fr) arbredespossibles.com, site de futurologia venent d’una idèa de Bernard Werber: traçar un arbre dels futurs possibles de l’umanitat.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Biografia[modificar | modificar la font]
(fr)Anne Martinetti, Bernard Werber, le roi des fourmis, éd. Gutenberg, 2009 (ISBN 2-35236-047-1)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Site oficial de Bernard Werber
- (fr) Enciclopedia del Saber Relatiu e Absolut
- (fr) Site oficial del roman Lo Miralh de Cassandra


text:
Òc-ben entre autre. I a pas de carta escolara sus la comuna e las escòlas se tiran per las patas per aver mai d'escolans (=pas de tancadura de pòstes) e dins aqueste encastre lo siti bilingüe es vist coma una concurença desleiala...
Regularament los parents demandan que l'informacion circule rapòrt a l'existença del bilingüisme al moment de registrar los dròlles al municipi, mas l'IEN non vòl pas pr'amor que fariá tròp d'enganas entremièg las escòlas.Conclusion, degun es pas al corrent que lo bilingüisme existís a Villafranca. Responsa de Mercadièr (IPR Occitan)als parents: "Es a vosautres de far passar l'informacion, pas a l'educacion nacionala, nimai al municipi."
Aprèp aquò, n'i a qu'o volián tuar...
Cal dire que manca pas de coratge lo tipe....
Ajusta a-n-aquò qu'avèm sul siti de monde francament ostiles a l'occitan, e que se demerdan per nos fotre una reparticion cargada amb mai de nivèls pels bilingües e los CP bilingües a caval sus la mairala e l'elementari , mentre que los unilingües son tranquilons en simple nivèl pas cargat, m'as comprés...
E aqui que te vesi desbarcar de parents que me fan: "Se te vas d'aqui e que dubrisses una calandreta, totes te seguirem." Estant qu'estimi pas mai qu'aquò l'educacion nacionala, l'idèia fa son camin.


text:
La Gata de la barona
Es pas encara espotida aquela gata!
Pendent tota l'annada 2015, la còla "les Galejaires" faguèt conèisser aquel animal a un fum d'estajants ariegeses (24 representacions pel departament) emai dins Garona Nauta (2), dins Aude (1) e dins Nauts-Pirenèus(2).
Prèp de 1500 personas venguèron véser l'espectacle e daissèron mai de 4000 èuros per l'IEO.
Per 2016, 5 datas son ja previstas.
Coma la gata, la lenga nóstra es plan viva, se parla e s'escota amb plaser.
La còla es a repetir una novèla pèça de l'Alan que se jogarà la "prumièra" al Festen'òc de Saurat le 14 de Julhet de 2016.
Esperam qu'aurà la meteissa capitada.


text:
Sant-Weganton
Sant-Weganton en breton ( Saint-Ganton en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sant-Ganton vendriá de sant Guenganton o Hingueten, fraire del abbaye de Sant-Méen o avesque de Vannes a Modèl:La s-.
Sant-Ganton es una anciana trèva de Pipriac #que tira lo sieu nom d'un ancià prieuré, uèi desaparegut, elevat jol vocable de sant Guenganton pels fraires de Sant-Méen. La parròquia a pas #èsser erigida #qu'en 1803[1].
Lo 4 de setembre de 2012, lo vilatge a conegut la siá primièra intrada escolara dempuèi 33 ans, dins una escòla bastida en partida pels parents d'escolans. Dempuèi 1979 e la clausura de la classa unica de l'escòla privada, lo vilatge i aviá pas n'efièch mai d'escòla, en sabent que l'escòla publica i aviá barrat l'an 1942. L'establiment compta uèi 66 escolans, aculhits en tres classas, de la maternal a l'elementària.
Le nom de Saint-Ganton viendrait de saint Guenganton ou Hingueten, moine de l'abbaye de Saint-Méen ou évêque de Vannes au Modèl:S-.
Saint-Ganton est une ancienne trêve de Pipriac qui tire son nom d'un ancien prieuré, aujourd’hui disparu, élevé sous le vocable de saint Guenganton pour les moines de Saint-Méen. La paroisse n’a été érigée qu’en 1803[2].
Le 4 septembre 2012, le village a connu sa première rentrée scolaire depuis 33 ans, dans une école construite en partie par les parents d'élèves. Depuis 1979 et la fermeture de la classe unique de l'école privée, le village n'avait en effet plus d'école, sachant que l'école publique avait fermé en 1942. L'établissement compte aujourd'hui 66 élèves, accueillis dans trois classes, de la maternelle à l'élémentaire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Presentacion de la municipalitat sus Glad, portail dels patrimònis de la region Bretanha
- ↑ Présentation de la commune sur Glad, portail des patrimoines de la région Bretagne


text:
Desoxiribòsa
La desoxiribòsa qu'ei ua pentòsa (ua aldopentòsa mei precisament). Qu'ei donc compausada de 5 carbònis e qu'ei semblabla a la ribòsa a despart de la manca d'un grop idroxil (-OH) suu carbòni 2. Que forma un cicle dab 4 carbònis e un oxigèn (un cicle furanòsa).
La soa formula qu'ei : C5H10O4
La desoxiribòsa qu'entra dens la formula de la macromolecula d'ADN (qui'u deu lo son nom d'acid desoxiribonucleïc).
En solucion aquosa qu'altèrna duas formas ciclicas (la desoxiribofuranòsa e la desoxiribopiranòsa) en passant temporariament per ua forma lineara.


text:
Edat Modèrna
L'Edat Modèrna es una dei grandei sosdivisions cronologicas de l'istòria; es un tèrme utilizat per leis istorians per se referir au periòde d'Euròpa Occidentala e sei colonias situat entre l'Edat Mejana e l'Edat Contemporanèa. Se considèra tradicionalament que comença amb la casuda de l'Empèri Roman d'Orient (casuda de Constantinòble) (1453) o la descubèrta d'America (1492) e que s'acaba en 1789 amb lo començament de la Revolucion Francesa.
Aqueu periòde se caracterizèt per lo creissement de l'importància de la sciéncia, per lo progrès tecnologic rapid e per lo desvolopament embrionari de la politica civila e de l'economia capitalista. La transicion de l'Edat Mejana a l'Edat Modèrna foguèt pas subita; lei fenomèns principaus liats a la modernitat (lo capitalisme, l'umanisme, leis nacions-estat e d'autrei) s'èran ja gestats dempuei annadas anterioras, encara que dau sègle XV au XVI la rapiditat dei cambiaments e la consolidacion d'aquestei fenomèns foguèron consideradas coma lo començament d'una epòca novèla. Lo procèssus de transformacion comencèt amb lo passatge d'una economia agrària e rurala, basada sus un sistèma politic feudau, a una economia comerciala, mercantila e urbana, basada sus un sistèma politic organizat dins de nacions-estat. Aquela revolucion comencèt au sègle XII amb la consolidacion de mai d'una nacion-Estat e amb la conquista o l'union d'autrei. L'actor sociau dau cambiament foguèt la borgesiá, que favorissiá l'umanisme, leis arts e leis innovacions tecnologicas e scientificas. Es politicament una epòca de predominança clara de la monarquia, amb d'embrions dei país actuaus. Se produtz una expansion territoriala o colonialisme. I a un resorgiment dei ciutats, gràcias au comèrci e au melhorament dei comunicacions. La borgesiá s'impausa progressivament coma classa dominanta. Se produsiguèt una creissença demografica considerabla, liada a la descreissença de la mortalitat, gràcias au progrès scientific. La sciéncia, en fach, creis en prestigi e qualitat gràcias a la predominança de la rason, subretot dins lo periòde apelat Illustracion. I a tres estils artistics basics: la Renaissença, lo Barròc e lo Neoclassicisme. Pendent l'Edat Modèrna lo poder de la religion descreis. Lei luchas religiosas continuan, e se produtz la reforma dau Protestantisme.


text:
Ricard Ièr d'Anglatèrra
Ricard Còr de Leon (var. Richard Còr de Leon e Lo Rei Richart d'Anglaterra dins la koiné arcaïca dels trobadors), tanben conegut coma Ricard I d'Anglatèrra (var. Richard I d'Anglatèrra), filh d'Enric II d'Anglatèrra e d'Alienòr d'Aquitània, foguèt rei d'Anglatèrra al sègle XII. Éra escaissat Òc e non amor de son umor cambiadissa.[1] Èra tanben trobador e compausava sas cançons en occitan, ja que visquèt pro longtemps en Occitània, dins lo ducat d'Aquitània. Ricard participèt a la Tresena Crosada. Es mòrt a Chasluç lo 6 d'abril de 1199.
D'el conservam aumens un tèxte en occitan (Ja nuls hom pres non dira sa rason) e en vers escriut durant sa captivitat qu'es una mena de messatge a sos vassals per dire que seriá una vergonha se demorèsse mai de dos ivèrns en preson. Coma una version existís en francés, demòran qualques dobtes sobre lo fach que lo rei d'Anglatèrra siá l'autor dels dos tèxtes. Segon Martín de Riquer, las diferéncias entre los dos mòstran que lo tèxte francés es anterior mas tanben que i a d'especificitats dins lo tèxte occitan que fan pensar de qu'es plan original e de la man del rei d'Anglatèrra.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Riquer, Martín de. Los trovadores, historia lietaria y textos. Planeta : Barcelona, 1975.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Flori, Richard Cœur de Lion - Le roi chevalier, 1999, p. 49
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Monarca d'Anglatèrra
- Plantagenèsts
- Comte d'Anjau
- Comte de Maine
- Comte de Peitieus
- Duc de Normandia
- Duc d'Aquitània
- Mòrt a la guèrra
- Istòria de Peitau
- Òme crosat
- Omosexualitat dins l'istòria
- Naissença en 1157
- Trobador
- Decès en 1199


text:
Finlàndia Meridionala
La Finlàndia Meridionala (Etelä-Suomen lääni en finés, Södra Finlands län en suedés) foguèt una de las 6 províncias ancianas de Finlàndia. Aquesta entitat foguèt fondada en 1997 e desapareguèt en 2009 quand s'apliquèt la refòrma territoriala qu'aboliguèt las províncias de l'estat.
Situada al sud de las províncias de Finlàndia occidentala e de Finlàndia orientala, èra la division administrativa mai poblada del país e comptava 2.140.000 abitants per 31 872 km², valent a dire una densitat de 67 ab./km².


text:
Tiviers
Tiviers ( Tiviers en francés) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que citan la fòrma del sègle XIV, Thyveyr, Tivier ven de Tiberium (fundum), dau nom d'òme latin Tiberius[1]. Los Féniés ne'n son d'acòrd[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays occitans, edicion Sud-Ouest, 2007


text:
***
Lo colhon, lo vegèri jamai. Mas ne devinèri dos.
A la granda glèisa de la granda vila (gotica, la glèisa), lo curat era un jòve, dinamic, esitava pas a sortir la guitara per acompanhar los cantes. Ara qu'i pensi, lo vèsi un pauc coma lo curat dins La Vie Est Un Long Fleuve Tranquille
("Jésus revient, Jéésus revieeent").
Lo tipe del celibatari trentenari assumit. Expeditiu. Vulgarisator.
Lo vesiám passar de còps lo dissabte après-miègjorn sus son VTT tot nòu. O al subremercat. Aquèl tipe m'insuportava a un punt...tostemps a bolegar, a sautar, a cantar. Se fasiá son "One-Man Show" tot sol, pendent la messa. Una ora de celebritat setmanièra. E capitava totjorn a emplir la glèisa.
Ara, me sovèni pus perque i anavi. mas i èri totas las setmanas, o casi. Pertant, m'enmerdava.
D'aquèla messa, òm dintrava pagan, òm sortissiá crestian. Un crestianisme "in", decomplexat, modèrne.
Puèi, anèri viure a la campanha. Alai, l'ofici a la glèisa (romana, aqui) començava totjorn un quart d'ora en retard (lo quart d'ora que dison "occitan"), enfin, quand començava.
Lo "Père Sinouilh" (veridic) era un trepanat, çò que li balhava un desfaus d'elocucion prononçat. Es simple, mancavan las consonas.
-O on u èwe, u y é u ein èwy...
-Amen !
-E ou on a é...
-Amen !
Compreniám pas res. Urosament, a las rengadas de davant, i aviá las vièlhas, las que sonan en francés "grenouilles de bénitier". Vertat qu'èlas eran lèstas a sautar del banc quand caliá se levar. E lo monde las seguissián, mai o mens.
Son totas vengudas centenarias, aquèlas.
Evidentament, ieu èri tostemps al fons, a rire amb los enfants del vilatge.
Esperavam doas causas : l'Eucaristia, e la Sortida.
L'Eucaristia perque èra la pausa "culinaria" de la messa. Era un moment ont òm podiá parlar entre nos, e aviám dret a un pastisson a gratis. Es èl que joslevava lo mai de questions religiosas dins lo grop dels enfants.
-Es bon !
-Bòf, es res de mai que de farina amb d'aiga. N'ai fait amb ma mair la setmana passada, e te pòdi assegurar que Lo Conilh s'embestia pas (apelavam lo curat lo Conilh, "pasque un lapin-persil-nouilles, c'est bon quand même !").
-Se tròba, es quitament pas èl que fai aquò ! A la tèsta que tinda coma la campana de la glèisa, seriá fotut de confondre la farina amb de sucre e l'aiga amb d'aigardent !
-Remarca, pòt èstre bon, tanben !
-Pensi que cal de sal...
-Òc, ne cal, mas sabi pas perqué...
-E lo curat ditz qu'aquò es lo còs de Jesus.
-Jesus ? Lo colportaire portugués que passa lo dissabte dins sa camioneta per vendre de caucetas ?
-Non, lo Jesus de la crotz, alai.
-E ben mos parents e dison que los eslips de Jesus e son tròp cars.
-Vertat.
-En tot cas, se son còs es fait q'aquèl papièr, comprèni perque a pas passat los trente ans, lo tipe ! Un còp dins l'aiga e fai tirar ! A degut èstre fotut !
-Oc, o un còp de vent. es benlèu per aquò que l'an clavelat. Ma mair fai parièr amb lo linge.
-Oc, mas al catefichme, an dit que s'èra banhat un còp, amb son cosin.
-E n'es pas mòrt ?
-Pensi pas, mas sabi pas coma se passèt, ai pas vist las fòtos.
-Mmh...si se banhèt qu'un còp en trente ans, espèri al mens que coneissiá lo nòstre de Jesus, amb la camioneta, per poder cambiar d'eslips sovent !
-Ho ho ho ! Deviá pas sentir bon lo tipe !
-Saps, es per aquò que lo curat i passa un còp de perfum dins la glèisa.
-Òc, mon pair m'a dit qu'aquò s'apelava de l'"encens".
-Ieu, aimi pas, ma grand e sent parièr...
-Hé, los amics !
-Ten, es Tòni que tòrna. as manjat ton pastisson ?
-A, quiò ! Era bon ! Per contra, ai damandat al curat un pauc de son aiga per faire passar, m'a agachat talament mal, qu'ai pas gausat insistir...
-Evidentament, colhon ! es pas d'aiga, es de vin !
-De vin ? E perqué faire ?
-E coma o saps ? Degun a jamai tastat çò que ia dins son gòt, al curat !
-Es mon tonton Ectòr que me diguèt...
-Bah ! Lo ton tonton es totjorn talament bandat qu'es pas fotut de reconéisser lo chuc de rasim del vin rotge !
-Lo curat e ditz qu'aquò es la sang de Jesus !
-Al mens aqui, soi segur que pòt pas èstre la del portugués, rotge de cara coma es !
-Ieu ai tastat la sang del guit un còp, e ben es pas bon.
-Te la cal far cóser, benlèu... Nosautres manjam aquò caut.
-En tot cas, vist son estat al curat, vòli pas la tastar sa sang !
-Te rendes compte ? Estre coma lo curat ? Seriá afrós !
-Ieu aribariái jamai a dormir aqui dedins...
-Colhonás ! La glèisa es tròp fresca per i demorar ! Es per aquò qu'a la sala sul costat, saps, ont bòta sas raubas... es sa cambra tanben !
-A òc !
-Chut les enfants ! Ça va reprendre !
En general, aquò durava pas tròp , e s'acabava un quart d'ora après dins l'anarquia la mai totala. Nosautres, eram definitivament perduts, lançats dins nòstras pregondas discutidas.
Enfin, las campanas venián cobrir los darrièrs mots incomprenesibles del curat, e tot lo monde sortissiá, dins un inmense sospir de solaç, manca las vièlhas, qu'ajudavan un pauc a rengar. Estranhament, eran tanben las primièras davant la camioneta del fornièr, al sortir de la messa. El, pensi que trabalhava pas que lo dimenge. Aviá pas besonh de mai, totes los que sortissián de la glèisa passavan per son taulièr.
-T'as-ti estat satge pendent la messa ?
-A òc, memé !
-Alara, as drech a un tortilhon.
Los tortilhons (se fan pus gaire) èran un pauc las compensacions de la messa. Per aquò, eram a pauc près tranquiles pendent l'ofici. Los adultes tanben, i avián drech.
E aquò balhava una escena tipica, que jamai oblidarai : un centenat de personas davant la glèisa, plan vestidas a manjar de pastissons en se fotre de brigalhs de pertot (lo tortilhon es un pastís plan sèc, e fuelhetat, vesetz lo tablèu...) e en parlar de causas e d'autras.
Sens comptar los caçaires, qu'eran desjá a planificar lor programe de l'après-miègjorn, en atacar l'aperitiu al mitan de la plaça (amb lo curat, que jamai mancava aquò).
-Et alòra, c'était quoi son oiseau ?
-Ben une bécasse, miladiu !
-A macarèl ! Mais ça arrive pas ça normalement, on tue pas une bécasse en tirant sur des palombes !
-Mais, mon vièlh, c'est ce que je lui ai dit ! Je me dis, tu vois, c'est le René, il picole un peu, il aura rêvé...
-Ah ben oui, le René c'est une outre.
-N'est-ce pas ? Mais figure-toi que ce con, il l'a mal pris !
-Et alors ?
-Alors, il me va le chercher dans le congélateur, tu vois.
-Et c'était quoi ?
-Un faisan ! mais alors, bagué, bien gras, et tout ! de l'élevage, quoi !
-Un faisan ? mais ça vole pas ces bêtes-là pourtant, et je croyais qu'il avait tiré en l'air ?
-Ben lui aussi il le croyait !
-Hé hé hé, sacré René...tu te rappelles quand il avait tiré sur le gros Jeannot qui caguait derrière le gros chêne ? Qu'il l'avait pris pour une biche !
-Ah oui, une biche, mais alors...une belle bête, c'est qu'il fait son poids le Jeannot ! Enfin, le pauvre dròlle, sa femme a quand même été obligée de lui retirer les plombs un à un, et il a pas pu dormir sur le dos de trois mois !
-Ah, Monsur Curat !
-Oui ?
-Dites, on va manger à la palombière, là. On vous porte ?
-Et 'ouquoi 'as ? A''en'ez 'oi cinq 'i'utes, je 'ais 'ous chercher un 'âté que m'a 'onné l'é'êque.
-Ah, vous autres, vous savez vivre, Monsur Curat !
-'ais je 'ous 'ré'iens, je 'e chasse 'as.
-Mais nous non plus, Monsur Curat, nous non plus...
E, aital, pendent que los enfants jogavan a l'entorn de la glèisa, los adultes se contavan lo monde.
D'aquèla messa, òm sortissiá tant pagan qu'òm i èra entrat. E, a ieu, m'agradava.


text:
Era Marxa Beret organizada peth Conselh Generau d’Aran, Ajuntament de Naut Aran e Baqueira Beret se disputarà es dies 6 e 7 de hereuèr de 2016.
Era presentacion oficiau dera edicion 2016 qu’a agut lòc en CGA, a anat a cargue deth director dera Marxa Beret e vicesindic d’Aran Luís Carlos Medina, acompanhat deth baile de Naut Aran Cesar Ruíz Canela, Paco Cerdá en representacion dera Deputacion de Lhèida e deth coordinador dera organizacion dera Marxa Beret Manu Caseny.
“Damb era celebracion deth Campionat d’Euròpa de Maratons d’Esquí Nordic, era Marxa Beret s’assolide coma ua des mès importantes competicions d’esquí de hons d’Euròpa”, expliquèc Luís Carlos Medina e, “supause era internacionalizacion dera pròva, qu’en aguesta 37au edicion acuelherà participaires de mès de 15 païsi que destaquen entre esquiaires de Norvègia, Finlàndia, Suècia, Alemanha, Belgica, Àustria, Chèquia, Letònia, Lituània, Soïssa, França e per supausadi corredors espanhòus, andorrans, catalans e aranesi, çò que hè qu’era prevision d’esquiaires sigue entre 1.300 e 1.400 concurrents “ahigec.
Era Marxa Beret, qu’enguan arribe ara 37au edicion, date der an 1977. Era edicion 2016 ei includida laguens deth calendari FIS (Federacion Internacionau d’Esquí), laguens deth Circuit Euroloppet (Circuit Europèu de marches de longa distància), pròva puntuabla entara Copa Catalana, e Campionat d’Euròpa de Maratons d’Esquí Nordic.
Entà organizar era 37au edicion dera Marxa Beret, s’an mercat de forma definitiva, es circuits de 15Km e 30Km entara competicion deth dissabte dia 6 de hereuèr e es circuits de 10Km, 21Km e 42km entara competicion deth dimenge dia 7 de hereuèr.
Eth Campionat d’Euròpa de Maratons d’Esquí, ac guanharà er esquiaire qu’artenhe es melhors tempsi enes pròves de Patinador 30Km deth dissabte 6, e de 42km Classic deth dimenge 7 de hereuèr.
Es organizadors dera Marxa Beret 2016 compden damb era collaboracion d’un collectiu uman de mès de 230 persones integrades pes Volentaris d’Aran, atau coma Mossos d’Esquadra, Pompièrs d’Aran e SABS (Servici Aranés de Benestar e Salut), entà assegurar eth corrècte desvolopament dera pròva que cada an melhore eth sòn nivèu organizatiu.
Pera sua part Torisme Val d’Aran, a métut en foncionament en coordinacion damb es organizadors, un servici d’informacion entàs participaires dera 37au Marxa Beret, qu’en fòrça des casi arriben ena Val d’Aran e ara estacion de Baqueira Beret acompanhadi des sòns familhaus, entà que agen accès e informacion sus lotjaments, establiments de restauracion e deth rèste de servicis pendent eth sòn sojorn.
Era Marxa Beret qu’enguan a un pressupòst d’uns 120.000 €, compdarà tanben damb ua naua edicion dera hèira de materiau esportiu “Esport Nhèu” e ua exposicion sus era istòria des desparières edicions dera Marxa Beret, que se poderà visitar des deth dia 30 de deseme en Musèu dera Nhèu, d’Unha.
Es inscripcions entà participar ena 37au Marxa Beret, se pòden ramplir enquiath dia 2 de hereuèr de 2016 per internet a trauès dera plana web dera Marxa www.marxaberet.com, e es dies 5 e 6 de hereuèr en Salardú.
Era 37au edicion dera Marxa Beret, se presentarà tanben ena Deputacion de Lhèida pendent eth mes de gèr.


text:
Tetiana Chornovol
Tetiana Mykolayivna Chornovol, tanben de còps que i a Chornovil (en ucraïnian: TeTяHa MиkoлaïBHa ЧopHoBoл o ЧopHoBiл; Kyiv, 4 de junh de 1979) es una jornalista e activista de dreches civics ucraïniana. Aquesta correspondenta dels mejans d'informacion sus Internet, ЛiBий бeper e ykpaïHcbka ПpaBдa, foguèt demest los menaires de las manifestacions conegudas coma EuroMaidan que comencèron en 2013. Es famosa per son estil jornalistic aventurièr e per sos rapòrts d'investigacion a prepaus de la corrupcion en Ucraïna.
Lo 25 de decembre de 2013, per encausa de son activisme proeuropèu e fòrça critic amb lo govèrn ucraïnian de Víktor Ianokòvych, Chornovol foguèt victima d'una agression brutala que li laissèt mantuna contusion e subretot lo nas copat. Aquel acte foguèt condemnat per mantun sector politic del país e internacionalament.


text:
Almucs de Castelnòu
Almucs de Castelnòu, o Almoïs de Châteauneuf, es una trobairitz nascuda cap a 1190.
Almucs de Castelnòu èra una nòbla de Gavaudan, versemblablament eissida de la familha de Castèlnòu Randon. Es coneguda per sos escriches e principalament sos escambis amb Iseut de Capio.
Òm estima qu'èra la femna de Guigue de Castèlnòu Randon e doncas la maire de Guilhèm de Castèlnòu, nascut en 1219.
De còps, es confondida amb Azalaís d'Altièr, una autra trobairitz eissida de la noblesa gavaldanesa.


text:
Laval
«Laval» té aquests significats:
- Toponímia:
- Laval (Quebec), al Canadà
- Districte de Laval, un dels tres districtes del departament francès de la Mayenne, a la regió del País del Loira
- Laval (Mayenne), municipi francès al departament de Mayenne i a la regió del País del Loira
- Laval (Isèra), al departament d'Isère
- Laval-Atger, al departament de Lozère
- Laval-d'Aix, al departament de Drôme
- Laval-d'Aurelle, comuna francesa al departament d'Ardèche
- Laval-de-Cère, comuna francesa al departament d'Òlt
- Laval-du-Tarn, comuna francesa al departament de Lozère
- Laval-en-Brie, comuna francesa al departament de Seine-et-Marne
- Laval-en-Laonnois, comuna francesa al departament d'Aisne
- Laval-le-Prieuré,comuna francesa al departament de Doubs
- Laval-Morency, comuna francesa al departament de les Ardenes
- Laval-Pradel, comuna francesa al departament de Gard
- Laval-Roquecezière, comuna francesa al departament d'Aveyron
- Laval-Saint-Roman, comuna francesa al departament de Gard
- Laval-sur-Doulon, comuna francesa al departament d'Haute-Loire
- Laval-sur-Luzège, comuna francesa al departament de Corrèze
- Laval-sur-Tourbe, comuna francesa al departament de Marne
- Laval-sur-Vologne, comuna francesa al departament de Vosges
- Bonchamp-lès-Laval, comuna francesa al departament de Mayenne
- Le Poët-Laval, comuna francesa al departament de Drôme
- Magnac-Laval, comuna francesa al departament de Haute-Vienne
- Mont-de-Laval, comuna francesa al departament de Doubs
- Saint-Genis-Laval, comuna francesa al departament de Rhône
- Saint-Germain-Laval (Loire), comuna francesa al departament de Loire
- Saint-Germain-Laval (Sena i Marne), comuna francesa al departament de Seine-et-Marne
- Saint-Pierre-Laval, comuna francesa al departament d'Allier
- Viols-en-Laval, comuna francesa al departament d'Hérault
- Organitzacions:
- Stade lavallois Mayenne Football Club, club de futbol francès
- Université Laval, universitat del Quebec
- Biografies:
- François de Laval, primer bisbe del Quebec
- Gustav de Laval, científic suec
- Pierre Laval, primer ministre francès


text:
Lop garon
Un lop garon o leberon es una creatura legendària d'origina europèa. Generalament, es un èsser uman que pòu se transformar parcialament ò totalament en lop. A l'origina, aquela transformacion èra entraïnada per una malediccion ò un rituau volontari. Per la seguida, d'autrei causas possiblas apareguèron coma la mordedura d'un lop ò d'un autre lop garon. La transformacion a sovent luòc de nuèch, especialament pendent lei periòdes de Luna plena. Aquelei creaturas son generalament consideradas coma marridas, dotadas d'una fòrça e d'una ferocitat gròssas e capablas de tuar mai d'una persona dins lo corrent d'una nuech.


text:
Barack Obama, 47 ans, es lo president novèl dels Estats Units d'America. Lo senator democrata de l'Illinois, primièr afroamerican a aver atench aqueste nivèl de foncion al sen dels Estats Units, ven de batre son rival republican, John McCain, lo senator de l'Arizòna.
Obama es lo quaranta quatren president dels Estats Units, succedís a George W. Bush
, republican, president pendent uèch ans. La victòria es arribada gràcias a la conquèsta d'unes grands Estats coma Ohio e Florida, que en 2004 aviá balhat lor vòte a G. W. Bush.
» Legissètz la seguida


text:
Habeas corpus
L’òrdre d'habeas corpus (en anglés writ of habeas corpus), mai exactament habeas corpus ad subjiciendum et recipiendum, enóncia una libertat fondamentala, aquela d'èsser pas empresonat sens jutjament. En vertut d'aquela lei, tota persona arrestada a drech de saber perque a estat arrestada e de qué es acusada. Aprèp, deu èsser liberada jos caucion, puèi menada abans tres jorns davant un jutge.
Las originas venon de l'Anglatèrra de l'Edat Mejana. Dempuèi, foguèt renfortida e precisada del biais a portar de garantidas realas e eficaces contra l'empresonament arbitrari per l'Habeas Corpus Act de 1679. Coma un dels pilars de las libertats publicas anglesas, s’aplica dins las colonias e demòra al sègle XXI present dins lo dels païses qu'aplican la common law. Als Estats Units d'America, a valor constitucionala, se pòt pas suspendre levat en temps de guèrra. Pasmens, al Reialme Unit, es demorada estrictament anglesa, s’aplicant pas en Escòcia, o en Irlanda del Nòrd.
Se tradusís sovent lo latin habeas corpus per « siá mèstre de ton còrs », que s'interprèta coma l'enonciat d'un drech fondamental de dispausar de son còrs, comprés coma la proteccion contra las arrestacions arbitràrias. Aquela traduccion es pas justa. Perque en realitat, l'òrdre comença per « habeas corpus ad subjiciendum » que significa literalament: « aja lo còrs per que lo sometas », que s'adreça al jaulièr e non al presonièr per que aqueste produsís aquel davant la Cort.
-
- « Praecipimus tibi quod corpus A.B. in prisona nostra sub custodia tua detentum, ut dicitur, una cum die et causa captionis et detentionis suae, quocumque nomine praedictus A.B. censeatur in eadem, habeas coram nobis ... ad subjiciendum et recipiendum ea quae curia nostra de eo adtunc et ibidem ordinare contigerit in hac parte. Et hoc nullatenus omittatis periculo incumbente. Et habeas ibi hoc breve. »
Somari
- 1 Evolucion del concèpte
- 2 Habeas corpus fòra d'Anglatèrra
- 3 Proceduras similara
- 4 Vejatz tanben
Evolucion del concèpte[modificar | modificar la font]
Las originas medievalas[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'Edat Mejana nauta, un òme libre d'Anglatèrra pòt pas subir un empresonament arbitrari o destermenant. Obtenguda pels barons angleses, la Magna Carta del 15 de junh de 1215 lor balha, coma als borgeses de las vilas, e als clergues, de garantidas contra la poténcia reiala. Pausa, entre autres, las basas del drech al jutge, subretot dins son article 39 : « Cap d'òme libre serà pres, empresonat o despossedits de sos bens, declarat fòralei, fòragetat o executat, de quin biais que siá. Tanben lo condemnarem pas mai a l'empresonament sens un jutjament legal de sos pars, confòrme a las leis del país ». Pasmens dins la direccion invèrsa l'habeas corpus apareis coma un contraròtle reial sus los actes dels barons.
Los jutges reials, que bastisson pauc a pauc la common law, e lo rei d'esperel, que pòt jutjar en darrièr ressòrt, ofrisson un recors contra l’arbitrari feudal. Per çò far, lo rei o los jutges pòdon recorrir a las ordenanças (writs), dins de formas definidas e limitadas per pas encambar suls poders de las justícias dels senhors.
Lo periòde absolutista[modificar | modificar la font]
A l’origina prerogativa exclusiva del rei, l'ordenança venguèt tanben a las corts reialas de common law. Pendent los periòdes Tudors e Stuarts, las corts de common law comencèron d'utilizar l’habeas corpus per contrarotlar las accions dels oficièrs de la Corona.
En 1629 lo Parlament britanic se sasís de la question de la possibilitat pel rei de far empresonar sos subjèctes sens motius. Pels parlamentaris, lo monarca pòt pas empresonar sos subjèctes sens motius e sens respectar las formas d’un procès. Carles Ièr d'Anglatèrra donèt sancion a la Peticion, que ven un dels documents majors de la tradicion constitucionnala anglesa. Mas lo Parlament es dissolgut l’annada seguenta.
L'Acte d'habeas corpus de 1679[modificar | modificar la font]
Amb un contèxte de tensions politicas vivas la Corona ordena fòrça arrestacions arbitràrias, desplaçament de preson en preson, deportacion otramar, fòra de ressòrt dels tribunals angleses. En 1679, Lord Shaftesbury, cap del partit Whig, fa votar la Lei sus l’habeas corpus.
Es intitulada « una lei per assegurar melhor la libertat del subjècte e per la prevencion dels empresonaments otramar »:
- Un jutge de quin que siá cort superiora amb presentacion d’una còpia del mandat d’arrèst o sus l’afirmacion jos jurament qu'aquela còpia foguèt refusada, deu sul còp far una ordenança d’habeas corpus.
- L’oficièr de la Corona que deten la persona citada dins l’ordenança se deu presentar amb aquela abans tres jorns davant lo jutge que la signèt.
- En l'abséncia de delicte o quand las cargas son manifestament insufisentas, lo jutge fa liberar la persona. Sinon, levat en cas de traïson o pels crimes pus grèus (feloniás), lo jutge fixa una caucion. La persona liberada jos caucion pòt pas tornar èsser empresonada pels meteisses motius sens l'acòrdi de la cort. La caucion deu èsser rasonabla.
- Las personas empresonadas per traïson o feloniá e non liberablas pòdon exigir d’èsser jutjadas a la session venenta de la Cort.
- Lo luòc d'empresonament d’una persona se pòt cambiar solament per de motius previstes per la lei. E pas otramar o en Escòcia, fòra del ressòrt dels tribunals angleses.
- Lo jutge que balha pas una ordenança d’habeas corpus o l'oficièr que garda una persona e i obeís pas, son passibles de fòrtas emendas o destitucion.
Habeas corpus fòra d'Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Austràlia[modificar | modificar la font]
Canada[modificar | modificar la font]
Cisjordania[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
En 1526 lo Fuero Nuevo de Navarra establiguèt una aplicacion d'habeas corpus sul territòri del senhor de Biscaia.
Lo Processus d'Habeas Corpus es descrich dins l'article 17.4 de la Constitucion espanhòla de 1978
Las personas que pòdon demandar son aplicacion:
- La persona d'esperela, son conjonch, los ascendents, descendents.
- Lo ministèri public (Ficalía).
- Lo Defensor del pòble
- Lo jutge competent.
- L'avocat defensor encara que la lei o prevei pas.
Un còp que s'es formalizada la demanda l'autoritat en question, los agents d'aquela o lo foncionari public an l'obligacion de pausar immediatament la demanda al jutge competent, que deurà decidir del sòrt de la persona: contunha d'empresonament, libertat, o mesa a disposicion quand es despassat lo temps maximum de detencion.


text:
fredoc
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 916
Atge : 38
Localisacion : Biarn
Dialècte : Mai d'un dialècte
Nivèl de Lenga : Parli naturalament
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de l'Estadi
Date d'inscription : 08/08/2007
Matieu C. a écrit:
fredoc a écrit:
"Si n'avem pas plan dromit, qu'ei per'mor de la musica tròp hòrta"
Premonicion ligada a l'Estivada qu'arriba ?
On ne serèi pas jo
Amusatz-ve plan, e bevetz un còp a la mea santat.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.