text:
Abarrez
Abarrez en breton ( Abbaretz en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament del Léger Atlantic e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Abarrez a situat a unitat|50|km}} al nòrd de Nantas e 80 km al sud de Roazhon ; se tròba sus la rota départementale D2, a unitat|7.5|km {{}} a l'èst de Nozay, e a una desena de quilomètres a l'oèst de La Meilleraye-de-Bretanha.
Las municipalitats limitrophes son Nozay, Puceul, Saffré, Jogat-sus-Erdre, La Meilleraye-de-Bretanha, Issé e Treffieux.
La commune d'Abarrez est située à 50 km au nord de Nantes et 80 km au sud de Rennes ; elle se trouve sur la route départementale D2, à 7,5 km à l'est de Nozay, et à une dizaine de kilomètres à l'ouest de La Meilleraye-de-Bretagne.
Les communes limitrophes sont Nozay, Puceul, Saffré, Joué-sur-Erdre, La Meilleraye-de-Bretagne, Issé et Treffieux.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap a la Sègle VIII, la parròquia d'Abbaretiacum a per senhor l'avesque ludut-meteis e dépendt dels régaires de las avesques de Nantas. Al continuament de las d'invasions normandès e de las guèrras civilas de Bretanha, a Modèl:La s2, Abarrez cessa de lududes aperténer féodalement. Cap al Sègle X, los senhors de Châteaubriant prengan n'efièch possession del territòri de Abarrez : fan dintrar Abarrez en lo apanage #que constituisson per un de los sieus puînés (fils cadet), conegut jol nom de La Bœuf e primièr senhor de Nozay e de Issé. En 1123, malgrat aiçò, lo pòrti Conan confirma al glèisa de Nantas la possession de la glèisa de Abbaretz.
Al mes de junh 1230, Brient La Bœuf, dicha « Lo Vièlh », senhor de Issé, fa don al abbaye cistercienpas La nòstra-Madama de Melleray, per la salvacion de la siá arma, d'una tèrra #que possedís en Abbaretz. Los religioses d'aquel monastèri i bastisson una grange e una capèla, dédiée a santa Marguerite. Cap al meteis temps, Geoffroy de Trent abandona, de lo sieu costat al abbaye de Melleray, los dos tèrces de totas las #dire de la siá tèrra de la bòsc de Abarrez (« decimas tèrra sabuda de foresta de Abbaret »). En 1242, Guégon Lo Gruc e Agathe de Trent, la siá esposa (filha d'Olivier e nièce de Geoffroy de Trent) confirmen aquela donation pieuse. Los paroissiens de Abarrez pròvan de s'opausar a aquela levada de las siás dîmes pels religioses de Melleray. Per las pèças del procès, s'apren que la region trucada Bòsc de Abbaretz i aviá viscut, en 1235, per Daniel e Bernard de Rozé, Guy Lague, Panen Daniel, Guillaume Panen, Riwallon Lo Pòrti, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey e Judicaël Troynel, totes vassaux de Geoffroy de Trent.
Quand çò diocèse de Nantas a dividit en archidiaconés e doyennés, la parròquia de Abarrez a comprés en lo doyenné de Châteaubriant, membre del archidiaconé de la Mée.
Los fiefs en compausant la distincion de Abarrez apertenián a divèrsas châtellenies :
- la châtellenie de Nozay (fiefs de Fief-Racaud o Fief-Rouzay, la Hardière, la Gueffraye, la Houssaye, la Rouaudière, los Anautits-Camins, Galhard, la Pèira, la Cauçada, la Rabardière, Montbaron, Coulouine, la Guilminière, la Bonnaudière, los Rius, Maffay, la Belaudaye, la Chevrollière, la Pommeraye, la Mollière, la Vennerie, la Placière, la Pourprise, Guillote-Ouairie, la Fouaye, la Forest, Pillet-Morel, Bouzay, Bourdon, Chesne-Trouit, la Chesnaye, la Raimbaudière, la Rabaudière, Rebuffé, Tournel de Hameline, Helland, lo bourg de Abarrez, ...) ;
- La châtellenie de Issé (fiefs de la Minèra, del Houx, de la Trahannière, de la Herminière e de la Torraye, ...) ;
- La châtellenie de Vioreau (fiefs de la Liraye, de Estival e de la Bouchetière, ...) ;
- La baronnie de Derval,
- la abbaye de Melleray (la Grange de Abarrez, las métairies de Santa-Marguerite e de la Féchetaye, la Guichardaye, la Rouaudière, la Herminière...) ;
Lo banc de la mai importanta distincion se tròba dins lo castèl del Riu #qu'aperten a l'origina a la familha Briant (o Brient) e #que passa de contunh a las mans dels senhors de Châteaubriant, de la Ostal de Montmorency, de contunh del prince de Condé.
Vers le Sègle VIII, la paroisse d'Abbaretiacum a pour seigneur l'évêque lui-même et dépendt des régaires des évêques de Nantes. À la suite des invasions normandes et des guerres civiles de Bretagne, aux Modèl:S2, Abarrez cesse de lui appartenir féodalement. Vers le Sègle X, les seigneurs de Châteaubriant prennent en effet possession du territoire d'Abarrez : ils font entrer Abarrez dans l'apanage qu'ils constituent pour un de leurs puînés (fils cadet), connu sous le nom de Le Bœuf et premier seigneur de Nozay et d'Issé. En 1123, cependant, le duc Conan confirme à l'église de Nantes la possession de l'église d'Abbaretz.
Au mois de juin 1230, Brient Le Bœuf, dit « Le Vieux », seigneur d'Issé, fait don à l'abbaye cistercienne Notre-Dame de Melleray, pour le salut de son âme, d'une terre qu'il possède en Abbaretz. Les religieux de ce monastère y construisent une grange et une chapelle, dédiée à sainte Marguerite. Vers le même temps, Geoffroy de Trent abandonne, de son côté à l'abbaye de Melleray, les deux tiers de toutes les dîmes de sa terre de la forêt d'Abarrez (« decimas terre sue de foresta de Abbaret »). En 1242, Guégon Le Gruc et Agathe de Trent, son épouse (fille d'Olivier et nièce de Geoffroy de Trent) confirment cette donation pieuse. Les paroissiens d'Abarrez essayent de s'opposer à cette levée de leurs dîmes par les religieux de Melleray. Par les pièces du procès, on apprend que la région appelée Forêt d'Abbaretz était habitée, en 1235, par Daniel et Bernard de Rozé, Guy Lague, Robin Daniel, Guillaume Robin, Riwallon Le Duc, Guillaume Robert, Pierre Constanz, Geffroy Grimaut, Guillaume Raffrey et Judicaël Troynel, tous vassaux de Geoffroy de Trent.
Lorsque le diocèse de Nantes est divisé en archidiaconés et doyennés, la paroisse d'Abarrez est comprise dans le doyenné de Châteaubriant, membre de l'archidiaconé de la Mée.
Les fiefs composant la seigneurie d'Abarrez appartenaient à plusieurs châtellenies :
- la châtellenie de Nozay (fiefs de Fief-Racaud ou Fief-Rouzay, la Hardière, la Gueffraye, la Houssaye, la Rouaudière, les Hauts-Chemins, Galhard, la Pierre, la Chaussée, la Rabardière, Montbaron, Coulouine, la Guilminière, la Bonnaudière, les Rivières, Maffay, la Belaudaye, la Chevrollière, la Pommeraye, la Mollière, la Vennerie, la Placière, la Pourprise, Guillote-Ouairie, la Fouaye, la Forest, Pillet-Morel, Bouzay, Bourdon, Chesne-Trouit, la Chesnaye, la Raimbaudière, la Rabaudière, Rebuffé, Tournel de Hameline, Helland, le bourg d'Abarrez, ...) ;
- la châtellenie d'Issé (fiefs de la Minière, du Houx, de la Trahannière, de la Herminière et de la Torraye, ...) ;
- la châtellenie de Vioreau (fiefs de la Liraye, d'Estival et de la Bouchetière, ...) ;
- la baronnie de Derval,
- l'abbaye de Melleray (la Grange d'Abarrez, les métairies de Sainte-Marguerite et de la Féchetaye, la Guichardaye, la Rouaudière, la Herminière...) ;
Le siège de la plus importante seigneurie se trouve au château de La Rivière qui appartient à l'origine à la famille Briant (ou Brient) et qui passe ensuite aux mains des seigneurs de Châteaubriant, de la Maison de Montmorency, puis du prince de Condé.


c: text/html

text:
1766
Aquesta pagina concernís l'an 1766 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Formulacion de la lèi de Titius-Bode enonciada per l'astronòm prussian Johann Daniel Titius (1729-1779). Depintava la posicion dei planetas dau Sistèma solar segon una seguida de rason 2. En despiech de son caractèr erronèu (confirmat au sègle seguent per la descubèrta de Neptun), aquela ipotèsi favorizèt la recèrca e la descubèrta deis asteroïdes car prevesiá la preséncia d'una planeta desconeguda entre leis orbitas de Mart e de Jupitèr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Existisson doas varietats estandard concurrentas en norvegian, que totas doas tenon una reconeissença oficiala en Norvègia. Cada comuna pòt causir l'usança preferenciala d'una o l'autra.
Lo bokmål ("lenga dels libres", sonat a passat temps riksmål "lenga del reialme", de còps tanben se ditz danonorvegian) es la varietat mai utilizada dempuèi la segonda mitat del sègle XX. Es un mescladís entre la fonetica norvegiana e de formas venent del danés, qu'èra l'anciana lenga oficiala durant l'union entre Norvègia e Danemarc.
Lo nynorsk o neonorvegian (sonat a passat temps landsmål "lenga del país") es una varietat que s'utiliza mai que mai dins las comunas de l'oèst e de l'interior del país. Lo nynorsk es mai pròche dels dialèctes norvegians modèrnes, qu'assaja de defugir rigorosament las interferéncias del danés.
L'estat norvegian a adoptat de reformas successivas al sègle XX per impausar de formas convergentas en bokmål e en nynorsk, mai que mai dins l'ortografia, los neologismes e certanas formas gramaticalas..


text:
Euròpa Ecologia Los Verds
Euròpa Ecologia Los Verds (EELV) es un partit politic ecologista francés, novèla denominacion del partit los Verds dempuèi lo 13 de novembre de 2010[1], a la seguida d'un cambi de d'estatuts permetent lo gropament en cooperativa amb los militants venguts dins l'encastre de las listas Euròpa Ecologia de las eleccions europèas de 2009 regionalas de 2010. Revendicava 17 371 cooperators e 14 869 aderents qu'avián pagat lor cotizacion per la primièra presidenciala organizada en junh e julhet de 2011[2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Nouveau parti" Comunicat de la creacion del partit
- ↑ [1]


text:
Teatre antic d'Aurenja
Lo Teatre antic d'Aurenja, bastit jol reialme d'August al sègle I pels veterans de la IIa legion de Juli Cesar, es un dels Teatres romans mai ben conservats al monde. Ne rèsta encara de sa paret de scèna amb sas dimensions d'origina (103 m de larg per 37 m de naut).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'emicicle (cavea) podiá contenir de 6000 a 10 000 espectators[1], repartits segon lor reng social. Se devesís en tres zònas, estatjadas en 37 grasas e separadas per de parets. En sosbat, l'orquèstra forma un semicercle; al bòrd, tres grasas, ont se plaçava de sètis mobils, foguèron reservadas als personatges de naut reng. Als costats de la scèna, de grandas salas superpausadas servissián per l'acuèlh del public e abrigavan las colissas. La scèna, facha d'un ponde de fusta que jos el èra la maquinariá, mesura 61 m de long per 9 m de prigond util: dominava l'orquèstra de prèp 1,10 m, sostenguda per una paret bassa, lo pulpitum. En rèire i a la fòssa de la tela (que se baissava pendent las representacions). La paret de scèna èra decorada de estatuas, frisas e colomnas de marbre, que ne subsistisson qualques rèstas. Aquela paret es traucada de tres pòrtas: la pòrta reiala al centre (dintrada dels actors principals) e las doas pòrtas lateralas (dintrada dels actors segondaris).
Istoric[modificar | modificar la font]
Conquista als galleses de la tribú tricastini en -40 pels veterans de la IIa legion galica de Juli Cesar, Aurenja foguèt una colonia romana nomenada Arausio. Coneguèt un grand vam jol reialme de l’emperaire August, pendent que foguèt bastit lo teatre.
Lo teatre subrevisquèt pas a la decadéncia de l'Empèri Roman: acabèt sas activitats en 391. Foguèt alara pilhat e saquejat pels barbars. Servissent de pòste de defensa a l'Edat Mejana, venguèt al sègle XVI lo refugi per las populacions al temps de las Guèrras de religion.
Valorizacion e restauracions[modificar | modificar la font]
Lo teatre torna trobar pauc a pauc son esplendor al sègle XIX, mercé al programa de restauracion lançat en 1825 per Prosper Mérimée, director dels Monuments Istorics. La restauracion foguèt fisada a l'arquitècte Simon-Claude Constant-Dufeux. Las grasas foguèron reconstituidas solament a la fin del sègle XIX en rason de la lentor de las proceduras d'expropriacion.
En 2006, se pausèt un teulat de scèna, per aparar las parets e permetre de penjar los esclairatges. Aquel nòu teulat torna prendre la plaça del teulat roman, mas amb de materials modèrnes: veire e metal.
Lo teatre d'Aurenja es inscrich al Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO.
« Fèstas romanas » e « Coregias »[modificar | modificar la font]
Un festival s’i debana cada estiu dempuèi 1869, nomenat « Fèstas romanas », puèi Chorégies d’Orange dempuèi 1902, puèi las Novèlas Coregias dempuèi 1971.
Dempuèi 2002, la vila d'Aurenja, proprietària del monument, paga la societat Culturespaces per gerir lo teatre e lo valorizar mercé a sa paret.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Michel-Édouard Bellet, Orange antique, Guides archéologiques de la France, Monum, 2000 (ISBN 2-85822-437-4).
Vejats tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ donadas del site ; http://www.theatre-antique.com/fr/orange/521-le_theatre_romain_le_mieux_conserve_d_europe/


text:
Saint-Romain-de-Colbosc
Saint-Romain-de-Colbosc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sa-Romain-de-Colbosc es una pichona vila del scenari cauchois, situada a una vintena de quilomètres a l'èst del Havre.
Sain-Romain-de-Colbosc est une petite ville du plateau cauchois, située à une vingtaine de kilomètres à l'est du Havre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Sant-Romain-de-Colbosc a conegut per lo sieu boudin.
La ville de Saint-Romain-de-Colbosc est connue pour son boudin.


text:
Trelevenez
Trelevenez en breton ( Tréflévénez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tréflévénez Èra una trève del Tréhou, fasiá partida de la archidiaconé de Léon en levant de la évêché de Léon e èra jol vocable de Sant-Pierre.
Tréflévénez était une trève du Tréhou, faisait partie de l'archidiaconé de Léon relevant de l'évêché de Léon et était sous le vocable de Saint-Pierre.


text:
1225
Aquesta pagina concernís l'an 1225 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa An-Nasir (1180-1225). Son rèine marquèt la restauracion de la poissança abbassida en Mesopotamia e lo redreiçament de Bagdad. D'efèct, après d'annadas de declin — relatiu — mai d'una infrastructura de la vila (escòlas, bibliotecas, rets publics... etc.) foguèt reparada ò bastida. Una polícia e un sistèma fiscau eficaç èran tanben estats creats. En revènge, lo sostèn militar donat ai Mongòls per destrurre lo Sultanat de Khwarezm aviá entraïnat lo raprochament d'un enemic fòrça poderós lòng de la frontiera orientala dau territòri abbassida. Son fiu Az-Zahir (1225-1226) li succediguèt brèvament.


text:
Colchicum
Colchicum es un genre de plantas erbacèas vivaças de la familha de las Liliaceae, o de las Colchicaceae segon la classificacion filogenetica. La World Checklist (Kew liste[1]) ne repertòria una centana d'espècias. Lo nom Colchicum es derivat de Colchide, que la magiciana Medèa abitava. Lo mai grand nombre d'espècias s'encontra dins los Balcans e en Asia menora.
Se sonan en occitan colquic o bramavaca .
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Nomenclatura
- 3 Espècias de tepals sòudats
- 4 Espècias de tepals liures
- 5 Fotos d’autras espècias
- 6 Seleccions orticòlas
- 7 Toxicitat e usatge terapeutic
- 8 Lista d'espècias
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 fonts
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los colquics son de plantas de Còrm. Las flors de gaireben totas las espècias apareisson a la fin d'estiu. La planta desapareis enseguida fins a la prima degenta, quand las fuèlhas e lis fruchs emergisson (Filium ante patrem).
Qualques espècias coma Colchicum bulbocodium Ker Gawl. dels Alps occidentals, Colchicum hungaricum Janka dels Balcans e Colchicum luteum Baker d'Asia centrala - la sola espècia de flors jaunas -, florisson a la fin de l'ivèrn entra las fuèlhas ja plan desvelopadas.
Gaireben d'espècias an la partida inferiora de la perianta sòudada en un long tub. Lors flors, que semblan a aquelas dels Crocus sativus, possèdon sièis etamins (contra tres pel crocus).
Nomenclatura[modificar | modificar la font]
La nomenclatura del genre Colchicum es ara fòrça confusa.
L'identificacion corrècta d'una espècia demanda sovent un examèn atentiu de las flors e de las fuèlhas; çò qu'es en practica dificil de realizar sul terren, perque, coma mencionat en dessús, las fuèlhas e las flors de gaireben totas las espècias apareisson a de sasons diferentas.
- Las flors automnalas de Colchicum autumnale, Colchicum lusitanum e Colchicum neapolitanum son fòrça semblablas. Las fuèlhas de prima son al contrari fòrça diferentas.
- Al contriar, las fuèlhas de prima de Colchicum cilicium e Colchicum speciosum son fòrça semblables. Lors flors automnalas son al contrari diferentas.
Fòrça espècias recebèron dos o tres noms per diferents autors e un meteis nom foguèt d'autre costat donat a d'espècias diferentas per aqueles meteisses o d'autras autors.
Las filogenias publicada par Vinnersten e Reeves[2] indican que las espècias de tepals fòrça liures, plaçat fins a pauc dins los genres Merendera - estils entièrament liures (prèp de 15 espècias) - e Bulbocodium - estiles sòudats levat al suc (2 espècias), devon èsser (re)integradas dins lo genre Colchicum. Las òbras mai recentas suggerisson en mai que le genre Androcymbium deuriá tanben èsser integrat dins lo genre Colchicum[3]. Androcymbium es un genre mediterranèu e african comportant qualques 40 espècias, que doas existisson en Euròpa:
- Androcymbium europaeum (Lange) K.Richt. (Espanha)
- Androcymbium rechingeri Greuter (Crèta)
Espècias de tepals sòudats[modificar | modificar la font]
Qualques espècias europèas[modificar | modificar la font]
- Colchicum alpinum DC., - lo Colquic dels Alps ; espècia miniatura dels Alps occidentalas, de Corsega e d'Itàlia
- Colchicum autumnale L. (Syn. Colchicum multiflorum Brot.) - lo Colquic d'automne ; espandit dins tota l'Euròpa mejana. Los exemplars de grandas flors d'Euròpa orientala son nomenadas Colchicum pannonicum Griseb. & Schenk.
- Colchicum bivonae Guss., espècia mediterranèa de grandas flors
- Colchicum corsicum Baker, espècia endemica de Corsega pròche de Colchicum alpinum
- Colchicum cupanii Guss., espècia mediterranèa miniatura que las flors apareisson dentre las joves fuèlhas
- Colchicum hungaricum Janka, espècia miniatura dels Balcans de florason printanièra
- Colchicum lusitanum Brot. (Syn. Colchicum tenorii Parl.), espècia d'Itàlia e de la peninsula iberica, pròche de Colchicum autumnale
- Colchicum neapolitanum (Ten.) Ten., espècia mediterranèa pròche de Colchicum autumnale que se tròba sobretot en Provença
- Colchicum parnassicum Sart., Orph. & Heldr. ex Boiss., espècia endemica dems monts de Grècia
- Colchicum variegatum L., espècia miniatura de Grècia e de Turquia, que los tepals que s’espandís en estela presentan un motiu prim en damièr, un pau coma aquel de la fritillaria pintarda (Fritillaria meleagris).
Qualques espècias d'Asia menora[modificar | modificar la font]
- Colchicum baytopiorum C.Brickell, espècia miniatura que las flors apareisson dentre las jovas fuèlhas
- Colchicum cilicicum (Bois.) Dammer - lo colchic de Cilicia, espècia leugièrament perfumada fòrça florifèra
- Colchicum speciosum Steven, espècia variabla de grandas flors en calici de tub robust, que resistisson plan al mal temps.
- var. bornmuelleri (Freyn) Bergmans, sovent elevat al reng d'espècia (Colchicum bormuelleri Freyn), a de mai grandas flors en copa de larga gòrja blanca, etaminas brunencas e tub emeralda.
- Lo taxon nomenat Colchicum giganteum S. Arn. es una forma de fòrça grandas flors.
Espècias de tepals liures[modificar | modificar la font]
Florason printanièra[modificar | modificar la font]
- Colchicum bulbocodium Ker Gawl.,- Syn. Bulbocodium vernum L., Colchicum vernum (L.) Stef. : Pirenèus orientals, Alps occidentals. florís entre las joves fuèlhas a las nèus fondudas, sembla a un safran.
- subsp. versicolor (Ker Gawl.) K.Perss. - Syn. Bulbocodium versicolor (Ker Gawl.) Spreng., Colchicum versicolor Ker Gawl. : Euròpa orientala fins al Caucàs. De flors mai pichonas.
- Colchicum androcymbioideum (Valdés) K.Perss. – Syn. Merendera androcymbioides Valdés : endemica del sud d’Espanha (Torre del Campo)
- Colchicum soboliferum (Fisch. et C.A.Mey.) Stef. - Syn. Merendera sobolifera C.A.Mey. : Balcans e Asia menora. Los còrms femes apareisson al tèrme dels estolons.
- Colchicum trigynum (Adams) Stearn - Syn. Merendera trigyna (Steven ex Adams) Stapf, Merendera caucasica M.Bieb. : Balcan, Asia menora
- Colchicum kurdicum Stef. - Syn. Merendera kurdica Bornm. : Asia menora
- Colchicum robustum (Bunge) Stef. - Syn. Merendera persica Boiss., Merendera hissarica Regel : Asia menora e centrala.
Florason automnala[modificar | modificar la font]
- Colchicum montanum L., lo colquic dels Pirenèus - Syn. Merendera montana Lange, Merendera pyrenaica (Pourr.) P. Fourn. : Pirenèus centralas e peninsula iberica. Las fuèlhas canaliculadas apareisson en fin de florason.
- Colchicum atticum Spruner ex Tommas - Syn. Merendera attica (Spruner ex Tomm.) Boiss. & Spruner, Merendera rhodopaea Velen. : endemic de Bulgaria e de Grècia
- Colchicum filifolium (Cambess.) Stef. - Syn. Merendera filifolia Cambess. : region mezditerranèa occidentala, de fuèlhas filifòrmas ; fò®ça rare e protegida en França : litoral de las Bòcas de Ròse (Còsta Blava)
Fotos d’autras espècias[modificar | modificar la font]
Seleccions orticòlas[modificar | modificar la font]
Cultivars[modificar | modificar la font]
- Existís de seleccions de Colchicum autumnale de flors dobles (‘Pleniflorum’), blancas simplas (‘Album’) e dobles (‘Albumplenum’), e vinosa (‘Atropurpureum’).
- Colchicum speciosum 'Album' es una seleccion de flors blancas en forma de tulipa e de tub esmeralde.
Ibrids[modificar | modificar la font]
- Colchicum ×agrippinum ort. ex Baker, es un ibrid fòrça ancian de formula probable Colchicum autumnale × Colchicum variegatum. C. agrippinum a de flors mai claras e de motiu en damièr mens marcat qu'aquela de C. variegatum. Florís mai lèu e es mai rustic qu'aquel darrièr.
- Colchicum ×byzantinum Ker Gawl. (Syn. Colchicum autumnale 'Major'), lo colquic de Bizanci, es un taxon esteril fòça florifèr, conegut dempuèi lo sègle XVII. Se considèra qu'es un ibrid de formule probabla Colchicum autumnale × Colchicum cilicicum. 'Album' es una seleccion de flors blancas amb una mica de ròse.
- Los ibrids de grandas flors, coma 'Lilac Wonder' e 'Giant', son eissits de crosament entre subretot Colchicum bivonae Guss. e Colchicum speciosum Steven.
- 'Waterlily' - de flor doble semblant a un ninfea miniatur - foguèt obtengut al començament del sègle XX en pollinisant Colchicum speciosum 'Album' per du pollen de Colchicum autumnale 'Alboplenum'[4].
Toxicitat e usatge terapeutic[modificar | modificar la font]
A las paginas 624 e 625 del toma tresen del Dictionnaire raisonné universel d'histoire naturelle[5] se pòt legir:
-
- « Totas las partidas d'aquela planta an una odor mai o mens fòrta & que causa a vegadas de soslèu. La racina excita la saliva & la fa pareisser una paux amara: presa interiorament es un poison; car confla coma una esponga dins la gòrja & dins l’estomac, de biais qu'efega: sentèm al meteis temps una pesantor & una calor considerables a l'entorn de l'estomac, una granda dolor dins las entralhas, de prusinas per tot le còrs; fasèm de sang per las sèlas amb de tròces de la quita racina: independentament de l'emetica, l'usatge del pichon lach & des lavaments adocissent & emolliant son fòrça salutaris dins pareissièr cas. »
-
- « Lo colquic pres interiorament es, coma acabam d'o dire en dessús, un poison fòça violent; mas coma los mai grands poisons pòdon venir de grands remèdis, quand son maniats coma cal, aquel pareis èsser ara dins aquel cas. Es a M. Stork, Mètge a Vièna en Àustria, que siams redevables d'aver descobèrt las vertuts medicinalas del colquic. Aquel abil Mètge digna de la reconeissença de totes los òmes, aprèp aver reconegut los efèctes del colquic, per d'epròvas fachas sus el meteis, decobriguèt que la racina d'aquela planta a la dòsi d'una onça dins una liura de vinagre, que reduisèm enseguida en oximèl, pòt èsser presa interiorament sens dangièr; & qu'aquel oximèl es un dels mai poderoses diuretics que poscam emplegar. M. Stork gueriguèt amb aquel remèdi, & coma per miracle, mai d'una idropisias que pareissián desesperadas. La dòsi d'oximèl de colquic es d'un gòt, un o mai còp per jorn, segeuent los cases, que lo Mètge es sol en estat de jutjar. La Dissertacion que M. Stork publiquèt a aquel subjècte foguèt traducha en Francés. M. Haller dich que l'onguent de colquic capitèt pas en Anglatèrra. »
La mòrt pòt subvenir fins a 10 jorns aprèp l'ingestion[6].
La colquicina[modificar | modificar la font]
La planta entièra produch un alcaloïde fòça toxic, la colquicina, que possedís de proprietats mutagènas e antimitoticas (que blòca las mitòsis).
La colquicina, que l'indici terapeutic es estrech, es utilizat:
- coma medicament dins las crisis agudas de gota et la malautiá periodica,
- coma reactiu, per exemple per determinar los cariotipes.
En orticultura, la colquicina es utilizada coma agent mutagèn per modificar geneticament de plantas, sens insercion de gèns estrangièrs, per tòca de produire a l'azard de novèlas varietats d'entre los subjèctes viables produchs. Es un mejan de doblar o quadruplar lo nombre de cromosomes (poliploïdia). Aquel tipe de molecula poiriá eventualament jogar dins la natura un ròtle en produsent de novèlas varietats, veire de novèlas espècias, mas las mutacions induchas per aquela molecula son rarament viablas.
La demecolcina es una molecula pròcha de la colquicina, mas es gaire utilizada a l'ora d'ara. Lo tiocolquicosid (Coltramyl®, Miorel®), un derivat miègsintetic, es utilizat coma miorelaxant.
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
Segon Kew liste[7]:
- Colchicum alpinum DC. (1805)
- Colchicum androcymbioides (Valdés) K.Perss. (2007)
- Colchicum antepense K.Perss. (2007)
- Colchicum antilibanoticum Gomb. (1957)
- Colchicum arenarium Waldst. & Kit. (1810)
- Colchicum arenasii Fridl. (1999)
- Colchicum asteranthum Vassiliades & K.M.Perss. (2002)
- Colchicum atticum Spruner ex Tommas. (1840)
- Colchicum autumnale L. (1753)
- Colchicum balansae Planch., Ann. Sci. Nat. (1855)
- Colchicum baytopiorum C.D.Brickell (1983)
- Colchicum bivonae Guss. (1821)
- Colchicum boissieri Orph. (1876)
- Colchicum bulbocodium Ker Gawl. (1807)
- Colchicum burttii Meikle (1977)
- Colchicum chalcedonicum Azn. (1897)
- Colchicum chimonanthum K.Perss. (1999)
- Colchicum chlorobasis K.Perss. (2005 publ. 2006)
- Colchicum cilicicum (Boiss.) Dammer (1898)
- Colchicum confusum K.Perss. (1999)
- Colchicum corsicum Baker, J. Linn. Soc. (1879)
- Colchicum cretense Greuter (1967)
- Colchicum crocifolium Boiss. (1844)
- Colchicum cupanii Guss. (1827)
- Colchicum davisii C.D.Brickell (1998)
- Colchicum decaisnei Boiss. (1882)
- Colchicum doerfleri Halácsy, Denkschr. Kaiserl. Akad. Wiss. (1897)
- Colchicum dolichantherum K.Perss. (1999)
- Colchicum eichleri (Regel) K.Perss. (1992)
- Colchicum euboeum (Boiss.) K.Perss. (1998)
- Colchicum fasciculare (L.) R.Br. (1826)
- Colchicum feinbruniae K.Perss. (1992 publ. 1993)
- Colchicum figlalii (Varol) Parolly & Eren (2007)
- Colchicum filifolium (Cambess.) Stef. (1926)
- Colchicum freynii Bornm. (1917)
- Colchicum gonarei Camarda (1978)
- Colchicum gracile K.Perss. (2009)
- Colchicum graecum K.Perss. (1988)
- Colchicum greuteri (Gabrieljan) K.Perss. (2007)
- Colchicum haynaldii Heuff. (1858)
- Colchicum heldreichii K.Perss. (1999)
- Colchicum hierosolymitanum Feinbrun, Palestine J. Bot. (1953)
- Colchicum hirsutum Stef. (1926)
- Colchicum hungaricum Janka (1886)
- Colchicum ignescens K.Perss. (2007)
- Colchicum imperatoris-friderici Siehe ex K.Perss. (1999)
- Colchicum inundatum K.Perss. (1999)
- Colchicum kesselringii Regel (1884)
- Colchicum kotschyi Boiss. (1854)
- Colchicum kurdicum (Bornm.) Stef. (1926)
- Colchicum laetum Steven (1829)
- Colchicum lagotum K.Perss. (2007)
- Colchicum leptanthum K.Perss. (2001)
- Colchicum lingulatum Boiss. & Spruner (1844)
- Colchicum longifolium Castagne (1845)
- Colchicum lusitanum Brot. (1827)
- Colchicum luteum Baker, Gard. Chron., n.s. (1874)
- Colchicum macedonicum Kosanin (1911)
- Colchicum macrophyllum B.L.Burtt (1950 publ. 1951)
- Colchicum manissadjianii (Azn.) K.Perss. (2007)
- Colchicum micaceum K.Perss. (1999)
- Colchicum micranthum Boiss. (1882)
- Colchicum minutum K.Perss. (1999)
- Colchicum mirzoevae (Gabrieljan) K.Perss. (2007)
- Colchicum montanum L. (1753)
- Colchicum multiflorum Brot. (1804)
- Colchicum munzurense K.Perss. (1999)
- Colchicum nanum K.Perss. (2007)
- Colchicum neapolitanum (Ten.) Ten. (1826)
- Colchicum parlatoris Orph. (1876)
- Colchicum parnassicum Sart., Orph. & Heldr. (1859)
- Colchicum paschei K.Perss. (1999)
- Colchicum peloponnesiacum Rech.f. & P.H.Davis (1949)
- Colchicum persicum Baker, J. Linn. Soc. (1879)
- Colchicum polyphyllum Boiss. & Heldr. (1859)
- Colchicum pulchellum K.Perss. (1988)
- Colchicum pusillum Sieber (1822)
- Colchicum raddeanum (Regel) K.Perss. (1992)
- Colchicum rausii K.Perss. (1999)
- Colchicum ritchii R.Br., Narr. Travels Africa (1826)
- Colchicum robustum (Bunge) Stef. (1926)
- Colchicum sanguicolle K.Perss. (1999)
- Colchicum schimperi Janka ex Stef. (1926)
- Colchicum serpentinum Woronow ex Miscz. (1912)
- Colchicum sfikasianum Kit Tan & Iatroú (1995)
- Colchicum sieheanum Hausskn. ex Stef. (1926)
- Colchicum soboliferum (C.A.Mey.) Stef. (1926)
- Colchicum speciosum Steven (1824)
- Colchicum stevenii Kunth (1843)
- Colchicum szovitsii Fisch. & C.A.Mey. (1835)
- Colchicum trigynum (Steven ex Adam) Stearn (1934)
- Colchicum triphyllum Kunze (1846)
- Colchicum troodi Kotschy (1865)
- Colchicum tunicatum Feinbrun, Palestine J. Bot. (1953)
- Colchicum turcicum Janka (1873)
- Colchicum tuviae Feinbrun, Palestine J. Bot. (1953)
- Colchicum umbrosum Steven (1829)
- Colchicum varians (Freyn & Bornm.) Dyer (1904)
- Colchicum variegatum L. (1753)
- Colchicum verlaqueae Fridl. (2009)
- Colchicum wendelboi K.Perss. (1992)
- Colchicum woronowii Bokeriya (1990)
- Colchicum zahnii Heldr. (1900)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Kew Liste
- ↑ (en)A. Vinnersten & G. Reeves. Phylogenetic relationships within Colchicaceae. Amer. J. Bot. 90:1455-1462, 2003
- ↑ (en)J. Manning, F. Forest, A. Vinnersten. The genus Colchicum L. redefined to include Androcymbium Willd. based on molecular evidence. Taxon, 56 (3): 872-882, 2007 - ISSN: 00400262
- ↑ (en)Royal Horticultural Society : Parentage de Colchicum 'Waterlily'
- ↑ (fr)Jacques Christophe Valmont de Bomare, Dictionnaire raisonné universel d'histoire naturelle (4a ed), 1791, Bruyset Frère, Lion.
- ↑ (fr)"plantes.toxiques.free.fr"
- ↑ (en)Kew liste
fonts[modificar | modificar la font]
- (fr)Paul Schauenberg, Les plantes bulbeuses, Delachaux & Nestlié, 1964
- (en)L. Jellito & W. Schacht, Hardy Herbaceous perennials, Volume I, Timber Press, 1995 - (ISBN 0-88192-159-2)
- (en)John E Bryan, Bulbs (revised edition), Timber press, 2002 – (ISBN 0-88192-529-2)
- (fr)Réginald Hulhoven, Les bulbes rustiques à floraison automnale, Les Jardins d'Eden, 15: 88-95, 2002


text:
551
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 551 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra l'Empèri Bizantin ambé la perseguida deis ofensivas navalas deis Ostrogòts que conquistèron una partida de Dalmàcia e menacèt lo litorau occidentau de Grècia.


text:
Les Noës-près-Troyes
Les Noës-près-Troyes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a la particularité d'èsser totalament enclavé per las siás vesinas : Tròias, Santa-Savine e La Capèla-Santa-Luc.
Cette commune a la particularité d'être totalement enclavé par ses voisines : Troyes, Sainte-Savine et La Chapelle-Saint-Luc.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1175, Anne Musnier, nativa de la municipalitat, salva lo comte [[Henri Ier de Champagne|Henri Sègle I de Tròias]] d'un atemptat. Aquelas lududes concedís alavetz privilègis[1].
En 1175, Anne Musnier, native de la commune, sauve le comte [[Henri Ier de Champagne|Henri Sègle I de Troyes]] d'un attentat. Celui-ci lui accorde alors des privilèges[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ d'après lo abbé de Courtalon mas contesté per Arbois de Jubainville
- ↑ d'après l'abbé de Courtalon mais contesté par Arbois de Jubainville


text:
Gàllia
Gàllia (o las Gàllias)[1] (del latin Gallia) es lo nom donat per los Romans als territòris, non latin e non german, d'Euròpa Occidentala al nòrd dels Pirenèus.
Los territòris de la Gàllia futura èran englobats dins un grand ensemble continental anant de l'Atlantic fins a Danubi e nomenat « Celtica » per los primièrs testimònis escrits : aqueles dels grècs.
Lo gentilici gal galla (var. gau galla) o gallés -esa (latin Galli) es atestat pel primièr còp per Caton l'Ancian vèrs -168, per designar los abitants de Celtica qu'avián envasit la planura de Pò (la Gàllia Cisalpina). Lo mot gall, en breton e en irlandés modèrne significa "estrangièr pròche".
Al mièg del sègle I abC, Juli Cesar devesís la Gàllia Transalpina en tres partidas : Celtica, Aquitània e Belgica. Tanben, dins sas memòrias de la Guèrra de las Gàllias, Juli Cesar ditz que los pòbles nomenats galleses son diferents entre eles per lo lengatge, las costumas, las leis e que los galleses son separats dels Aquitans per Garona, dels Bèlgas per Marna e Sèina.
La conquista romana de Gàllia se realizèt en tres fasas :
- la conquista de la Gàllia Cisalpina.
- la conquista de Narbonesa.
- la conquista de la «Gàllia Comata».
Cisalpina, integrada a Itàlia sos la Republica, devenguèt una extension de Roma. Narbonesa constituiguèt una « província » romana situada fòra Itàlia (lo nom latin de provincia a donat en occitan « Provença »).
Los noms « Gàllia » e « gal/gallés » restèron en usatge per designar las províncias romanas de la rèsta d'aqueles territòris e lors abitants de cultura galloromana.
Tres definicions de Gàllia pòdon existir :
- Gàllia es lo territòri d'aqueles que se considerèron d'espereles coma Galleses; es lo territòri de Celtica.
- Gàllia dins son ensemble : Celtica, Aquitània e Belgica (definicion de Juli Cesar).
- Gàllia amb las províncias sos autoritats romanas : Celtica, Aquitània, Belgica, Narbonesa e Cisalpina.
Al sègle XIX, Gàllia e los galleses van essèr un mite nacional francés e devenir los avis oficials de França e dels franceses.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins la nòrma classica se conselha de dire Gàllia e se desconselha lo francisme Gaula*.


text:
Assevent
Assevent es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Assevent se situa a l'èst del aglomeracion de Maubeuge al bòrd de la Sambre.
Assevent se situe à l'est de l'agglomération de Maubeuge au bord de la Sambre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Assevent, #Que i aviá pas encara pas 100 abitants l'an 1700, a pendent dels sègles #èsser un vilatge insignificant, #que testifica encara la pichona sala de las fèstas. La municipalitat ne coneis dempuèi los ans 1950 un fòrt creissement démographique, a causa de la siá posicion per çò qu'es de Maubeuge. Venguda segonda del Costat Maubeuge-Nòrd per la densitat de populacion e tresena pel nombre d'abitants, la vila es plan equipada amb una escòla maternal, lo grop escolar Pauline-Kergomardes, lo centre socioculturel Georges-Brassens, dels terrens d'espòrt e un gymnase; las siás carrièras fleuries e una met joliment condicionada amb un quiosc a dança, caractéristique pel Avesnois, apondon a la qualitat de vida dins lo pòble.
Assevent, qui n'avait pas encore 100 habitants en 1700, a pendant des siècles été un village insignifiant, dont témoigne encore la petite salle des fêtes. La commune connaît depuis les années 1950 une forte croissance démographique, due à sa position par rapport à Maubeuge. Devenue deuxième du Canton Maubeuge-Nord pour la densité de population et troisième pour le nombre d'habitants, la ville est bien équipée avec une école maternelle, le groupe scolaire Pauline-Kergomardes, le centre socioculturel Georges-Brassens, des terrains de sport et un gymnase; ses rues fleuries et une place joliment aménagée avec un kiosque à danse, caractéristique pour l'Avesnois, ajoutent à la qualité de vie dans le village.


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
l’Almanach des Provençaux 2009
Coume chasque an, l’Almanach des Provençaux a baneja vers li marchand de prèisso. La tinado 2009 èi drudo d’un mouloun de recèto, pichot tèste, conte e raconte, ditoun e reprouvèrbi. Fai un pau de plaço à la lengo nostro, mai pas proun de noste avejaire. Pamens, fai lou laus de noste ami lou countaire dóu Leberoun, lou regreta Jan-Glaude Rey, qu’avié forço countribuï is armana dis annado d’avans. Ié trouvan pièi li signaturo de :
L’Almanach des Provençaux es ilustra d’un fube de carto poustalo anciano, de dessin, de pichòti biougrafìo de gènt celèbre de Prouvènço e, bèn segur, de semanié que se ié podon nouta rendèsvous em’ evenimen impourtant.
Signalaren, touto-fes, que definis Prouvènço d’un biais un pau curious : uno part dis Aup de Prouvènço-Auto e lis Àutis-Aup n’en fan pas partido! Pèr lou mounde prouvençau d’eila, ié fau croumpa un autre armana que vai enjusqu’i raro de Lioun e que ié caupon, dedins, de territòri franco-prouvençau.
Bonur pamens pèr lou mounde de Droumo e d’Ardecho qu’an un armana pèr éli soulet. Mai n’en vai pas parié pèr la Prouvènço gardounenco que s’atrovo, coupado de la ribo d’empi, dins l’armana dóu Lengadò. Èi de souveta que l’Almanach des Provençaux pèr 2010 siegue un pau mai drud e cuerbe l’ensèn di territòri prouvençaloufone.
Saludaren, quand meme, lou pres-fa dis Edicioun CPE que prepauson uno tiero de 41 armana qu’interèsson tóuti li terraire de Franço metroupoulitano. Lou fau faire!
28458


text:
Grisons
Los Grisons (en alemand Graubünden, en romanch Grischun, en italian Grigioni) son un canton de Soïssa, situat dins l'èst del país. La capitala es Coira.
La presidenta per l'annada 2012 es Barbara Janom Steiner.
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'extrèm èst del país, a la confinha amb Liechtenstein, Àustria e Itàlia, lo canton dels Grisons es lo mai vast de Soïssa. Sa densitat es pasmens plan bassa, a causa del relèu fòrça accidentat, fach d’una ret complèxa de massisses e de vals, qu’a valgut al canton l’escais de « País de las Cent Cinquanta Vals ».
La region es sonque aupenca, situada a l’interseccion dels bacins idrografics vèrs la mar Mediterranèa per los afluents de Pò, vèrs la mar Negra per los de Danubi, e vèrs la mar del Nòrd, per Ren.
Las estacions d'espòrts d'ivèrn principalas son Davos, Arosa, San Murezzan (Sankt Moritz) e los vilatges de la valada d’Engadina.
Lengas[modificar | modificar la font]
Las lengas dels Grisons son:
- l'alemand, plan majoritari al nòrd e al centre
- lo romanch dins una zona mediana que va de l'oèst a l'èst
- l'italian (nòrd-italian, lombard) dins qualques comunas de l'extrèm sud.
La revision de l'article constitucional federal subre las lengas en favor d'una melhora reconeissença del quadrilingüisme, aprovada a 76% per la votacion populara del 10 de març de 1996, vai en direccion d'una salvagarda e d'una promocion dal romanch. Despuèi aquela data la populacion romancha pòt utilizar sa pròpria lenga dins sos contactes amb la Confederacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Als tempses medievals, los senhors s'agropèron en ligas defensivas: la Liga Grisa en Oberland, la Liga de l’Ostal Dieu dins lo sud-èst e la Liga de las Dètz Juridiccions a l’èst de Coira. En 1512, aquelas ligas, aligadas entre elas e amb la Confederacion Elvetica despuèi la fin del sègle XV, prenguèron Valtelina e los païses de Chiavenna e de Bormio, que Bonaparte prenguèt puèi quitèt en 1797.


text:
Ham-en-Artois
Ham-en-Artois es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 250 km de París, a 60 km de Lille, Calava, Boulogne-sus-Mar, a 50km de Arras. La municipalitat de Ham-en-Artés es aital situat al centre de la region Nòrd--Calava. Ham-En-Artés es desservie, a proximitat, per un ensems d'infrastructura importanta compausada del autoroute A26, de la nacionala 43 e de la connexion ferroviaire Arras-Dunkerqueavec la Parca de Ham-en-Artés.
Situé à 250 km de Paris, à 60 km de Lille, Calais, Boulogne-sur-Mer, à 50km de Arras. La commune de Ham-en-Artois est ainsi situé au centre de la région Nord-Pas-de-Calais. Ham-en-Artois est desservie, à proximité, par un ensemble d'infrastructure important composé de l'autoroute A26, de la nationale 43 et de la liaison ferroviaire Arras-Dunkerqueavec la Gare de Ham-en-Artois.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Abbaye Sant-Salvador de Ham lo senhor de Lillers #fondar en 1079 una abbaye bénédictine amb qualques religioses de Charroux.
- Èsser en granda part destruida l'an 1793.
Demòra a l'ora d'ara la glèisa abbatiale aital coma l'abitatge dels abbés.
- Abbaye Saint-Sauveur de Ham le seigneur de Lillers fonda en 1079 une abbaye bénédictine avec quelques religieux de Charroux.
Elle fut en grande partie détruite en 1793. Il reste actuellement l'église abbatiale ainsi que le logis des abbés.


text:
Lalo Schifrin
Lalo Schifrin (vadut Boris Claudio Schifrin lo 21 de junh de 1932 a Buenos Aires) qu'ei un compositor argentin d'origina judiva e autor deu famós tema Mission impossibla.
Qu'ei vadut dens ua familha de musician puish que los son pair que gavidava los segonds vriulons dens l'orquèstra deu Teatro Colón. Qu'estudiè dab Enrique Barenboim, lo pair deu pianista e cap d'orquèstra argentino-israelian David Barenboim abans de se virar de cap au jazz.
Au maugrat de s'estar en purmèr virat de cap a la sociologia qu'estudiè a l'Universitat de Buenos Aires, qu'obtiengó ua borsa entà anar estudiar la musica a París. Arron que tornè en Argentina abans de perseguir la soa carrièra aus Estats Units on tribalhè, dens las annadas seishanta, dab lo trompetista Dizzy Guilespy. Que s'installè A Holliwood on compausore mantuns temas famós enar los quaus be podem soslinhar Mission impossibla e Mannix.


text:
Rumilly-en-Cambrésis
Rumilly-en-Cambrésis es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Rumilliy Èra la una dels 12 pairies del Cambrésis.
- Sus la ranqueja de 1775, se tròba lo nom d'un membre de la familha De Anneux, senhor de Rumilly e de Sant-Souplet[1].
- Rumilliy était l'une des 12 pairies du Cambrésis.
- Sur la cloche de 1775, se trouve le nom d'un membre de la famille D'Anneux, seigneur de Rumilly et de Saint-Souplet[1].


text:
U2
U2 es un grop de rock, irlandés, fondat en octobre de 1976 a Dublin. Lo grop es format pel cantaire e guitarrista Bono (Paul David Hewson), The Edge (David Howell Evans) coma guitarrista e de còps que i a clavièrs, lo bassista Adam Charles Clayton e lo bateire Larry Mullen, Jr..
U2 es estat un dels grops de rock mondialament mai populars al mond, dempuèi lo decenni de 80. Dempuèi de la seuna aparicion an vendut mai de 190 milions de disques pel mond entièr e an ganhat 22 Prèmis Grammy, mai que cap autre grop de rock de l'istòria. La banda es venguda tanben fòrça coneguda per las seunas nombrosas campanhas en favor de diferentas causas solidàrias.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Boy (1980)
- October (1981)
- War (1983)
- The Unforgettable Fire (1984)
- The Joshua Tree (1987)
- Rattle and Hum (1988)
- Achtung Baby (1991)
- Zooropa (1993)
- Pop (1997)
- All That You Can't Leave Behind (2000)
- How to Dismantle an Atomic Bomb (2004)
- No Line on the Horizon (2009)


text:
Malaincourt
Malaincourt es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a freqüentat dempuèi temps immémoriaux. S'i es descobèrt de vestigis préhistoriques e ancians. La preséncia romaine a testificat per un autar, una statuette e dels bronzes.
Jos l'Ancian Regim, Malaincourt dépendait de la baronnie de Beaufremont e del bailliage de Neufchâteau. La siá glèisa, dédiée a sant Laurent, èra annèxa de Médonville. Lo curé requectava un tèrç dels #dire ; lo abbé de Sant-Èvre, los dos unes autres tèrces. Lo patrocini de la glèisa i aviá confiat al senhor del luòc.
Una enclave de Aingeville, lo Bòsc-de-Sicherey, a #èsser ligada a la municipalitat de Malaincourt en 1837.
Le lieu est fréquenté depuis des temps immémoriaux. On y a découvert des vestiges préhistoriques et antiques. La présence romaine est attestée par un autel, une statuette et des bronzes.
Sous l'Ancien Régime, Malaincourt dépendait de la baronnie de Beaufremont et du bailliage de Neufchâteau. Son église, dédiée à saint Laurent, était annexe de Médonville. Le curé percevait un tiers des dîmes ; l’abbé de Saint-Èvre, les deux autres tiers. Le patronage de l’église était confié au seigneur du lieu.
Une enclave d’Aingeville, le Bois-de-Sicherey, a été rattachée à la commune de Malaincourt en 1837.


text:
1769
Aquesta pagina concernís l'an 1769 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après lo succès judiciari obtengut l'annada precedenta ambé la condamnacion dau negus Iyoas Ièr, lo ras bitwoded Mikael Sehul capitèt d'obtenir sa despausicion lo 8 de mai e son remplaçament per son oncle Yohannes II. Puei, organizèt l'assassinat de son adversari lo 18 de mai. Coma son oncle mostrava la volontat de retrobar son autonòmia a respèct dau ras bitwoded, Mikael Sehul ordonèt tanben son assassinat lo 15 d'octòbre. Remplacèt lo negus per son fiu Tekle Haymanot II qu'acceptèt de venir son aliat. Pasmens, aqueleis eveniments entraïnèron l'afondrament de l'autoritat imperiala e marquèron l'acomençament dau Temps dei Princes, periòde de division e de guèrras intèrnas, que durèt fins a 1855 e lo restabliment dau poder dei negus.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat còntra lo sultan Nasir (1762-1769) que foguèt en mai d'aquò jutjat per lo murtre de son paire en 1764 e executat. Son fraire Isma'il (1769-1776) li succediguèt. Pasmens, son autoritat demorèt febla en fàcia dei senhors pus poderós dau Sultanat, Sheikh Adelan e de son fraire Abu Kalec, que contrarotlavan la màger part dei ressorsas e dei fòrças militaras.


text:
902
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 902 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Pèrda de Taormina, darriera basa bizantina en Sicília. En revènge, en Anatolia, campanha militara victoriosa còntra leis emirats arabis de la region. Permetèt de crear un thema suplementari (Mesopotamia) e d'agantar Armenia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mutadid lo 5 d'abriu. Son rèine aviá permes de contuniar l'òbra de restauracion de l'autoritat dau govèrn centrau acomençada per son paire Al-Mutawakkil en 870. Son fiu Al-Muktafi li succediguèt. Deguèt rapidament replegar una ataca dei Carmatas dins lo nòrd de Siria (Alèp, Hama e Homs).


text:
Lista dels comtes de Barcelona
Aquesta article fa la lista dels comtes de Barcelona.
Somari
Comtes beneficiaris[modificar | modificar la font]
- 801-820 : Berà
- 820-826 : Rampon de Barcelona
- 826-832 : Bernat de Septimània, primièr passatge, tanben comte de Tolosa, de Narbona e de Rosselhon
- 832-835 : Berenguièr de Tolosa, tanben comte e duc de Tolosa
- 836-844 : Bernat de Septimània, segond passatge
- 844-848 : Sunifred Ièr, tanben marqués d'Espanha
- 848-850 : Guilhèm, filh de Bernat de Septimània
- 850-852 : Aleran de Tròias, tanben comte de Narbona, de Rosselhon e d'Empúries
- 852-858 ; Odalric Ièr, tanben comte de Girona, d'Empúries e de Rosselhon
- 858-864 : Unifred Ièr, tanben comte de Girona, de Narbona, de Rosselhon e d'Empúries
- 865-878 : Bernat de Gotia, tanben marqués de Gotia e comte de Narbona e de Rosselhon
- 878-897 : Guifred lo Pelut, filh de Sunifred Ièr, tanben marqués d'Espanha e comte de Besalú, de Cerdanha, de Girona, d'Ausòna e d'Urgèl a partir de Guifred Ièr los comtats de Girona e d'Ausòna son considerats annexats al comtat de Barcelona e son pas pus rapelats dins las titulaturas
Comtes ereditaris[modificar | modificar la font]
- 897-911 : Guifred II Borrell, dich tanben Borrell Ièr
- 911-948 : Sunyer Ièr, fraire del precedent, tanben comte de Besalú
- 948-992 : Borrell II, tanben comte d'Urgèl, venguèt comte de Barcelona e se considerèt pas mai coma lo vassal dels reis de França dempuèi l'aveniment de la dinastia capeciana. Los reis de França renoncièron per autant a lors dreches sul territòri.
- 992-1017 : Raimon Borrell
- 1018-1035 : Berenguièr Ramon Ièr lo Còrb
- 1035-1076 : Ramon Berenguièr Ièr lo Vièlh
- 1076-1082 : Ramon Berenguièr II Cap d'Estopa, regnèt conjuntament amb son fraire besson Berenguièr Raimon II qu'acabèt per l'assassinar. Perdèt la batalha contra lo Cid.
- 1076-1097 : Berenguièr Ramon II lo Fratricida, regnèt conjuntament amb son fraire besson Raimon Berenguièr II, puèi amb son nebot Raimon Berenguièr III
- 1082-1131 : Ramon Berenguièr III lo Grand, tanben comte de Besalú en 1111 e de Cerdanha en 1117 a partir de Raimon Berenguièr III lo comtat de Besalú es considerat coma annexat al comtat de Barcelona e es pas mai rapelat dins las titulaturas
- 1131-1162 : Ramon Berenguièr IV lo Sant, venguèt prince d'Aragon per son maridatge amb Peironela d'Aragon en 1137 e comte de Cerdanha
Reis d'Aragon de l'Ostal de Barcelona[modificar | modificar la font]
- 1162-1196 : Anfós Ièr lo Cast, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós II, comte de Cerdanha e de comtat de Rosselhon en 1172
- 1196-1213 : Pèire Ièr lo Catolic, tanben rei d'Aragon (jol nom de Pèire II). Naissença de la lenga catalana. Pendent la Crosada dels Albigeses, als costats dels occitans, foguèt desfach e perdèt la vida a Murèth contra l'armada de Simon de Montfòrt.
- 1213-1276 : Jacme Ièr lo Conquistaire, tanben rei d'Aragon, conquistaire de Valéncia, de Malhòrca e d'Eivissa e comte de Rosselhon e de Cerdanha e senhor de Montpelhièr
- 1276-1285 : Pèire II lo Grand, tanben rei d'Aragon reialme d'Aragon (jol nom de Pèire III) e de Valéncia (jol nom de Pèire Ièr), conquistaire de Sicília (jol nom de Pèire Ièr)
- 1285-1291 : Anfós II lo Liberal, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós III) e de Valéncia (jol nom d'Anfós Ièr), conquistaire de Menòrca
- 1291-1329 : Jacme II lo Juste, fraire del precedent, tanben rei d'Aragon e de Valéncia, comte d'Empúries, conquistaire de Sardenha (jol nom de Jacme Ièr), de per abans rei de Sicília (jol nom de Jacme Ièr)
- 1327-1336 : Anfós III lo Benin, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós IV), de Valéncia (jol nom d'Anfós II) e de Sardenha (jol nom d'Anfós Ièr)
- 1336-1387 : Pèire III lo Ceremoniós, tanben rei d'Aragon (jol nom de Pèire IV), de Valéncia (jol nom de Pèire II) e de Malhòrca (jol nom de Pèire Ièr), comte de Rosselhon (jol nom de Pèire Ièr), de Cerdanha (jol nom de Pèire Ièr) e d'Urgèl (jol nom de Pèire Ièr). Creacion de la Generalitat de Catalonha.
- 1387-1396 : Joan Ièr l'Amator de la gentilhomariá, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Sardenha e de Malhòrca, e comte de Rosselhon e de Cerdanha.
- 1396-1410 : Martin Ièr l'Humain, fraire del precedent, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Sicília (jol nom de Martin II), de Sardenha e de Malhòrca, e comte de Rosselhon e de Cerdanha. Foguèt lo darrièr comte-rei vertadièrament catalan.
Reis d'Aragon de l'Ostal de Trastamara[modificar | modificar la font]
- 1412 - 1416 : Ferrand Ièr, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Malhòrca, de Sardenha e de Sicília, e comte de Rosselhon e de Cerdanha.
- 1416 - 1458 : Anfós IV, tanben rei d'Aragon (jol nom d'Anfós V), de Valéncia (jol nom d'Anfós III), de Malhòrca (jol nom d'Anfós Ièr), de Sardenha (jol nom d'Anfós II), de Sicília (jol nom d'Anfós Ièr) e dels Doas Sicílias (jol nom d'Anfós Ièr) e comte de Rosselhon (jol nom d'Anfós II) e de Cerdanha (jol nom d'Anfós II)
- 1458 - 1479 : Joan II, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Malhòrca, de Sardenha e de Sicília, e comte de Rosselhon e de Cerdanha
- 1479 - 1516 : Ferrand II, tanben rei d'Aragon, de Valéncia, de Malhòrca, de Sardenha, de Sicília e de las Doas Sicílias (jol nom de Ferrand Ièr), e comte de Rosselhon e de Cerdanha
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Istòria de Catalonha[modificar | modificar la font]
- Catalonha a l'Edat Mejana Nauta
Istòria d'Espanha[modificar | modificar la font]
reis d'Espanha | emperaires d'Espanha | reis de Portugal


text:
Sistèma nerviós periferic
Lo Sistèma nerviós periferic, o SNP, es format pels nervis e glandas situats fòra del cervèl e de la mesolha espinala. La foncion principala del SNP es de connectar lo sistèma nerviós central (SNC) amb los membres e organs. A la diferéncia del SNC, lo SNP es pas protegit pels òsses de la mesolha espinala e del cran, o per la barrièra ematoencefalica, çò que lo daissa expausat a las toxinas e a las agressions mecanicas. Lo sistèma nerviós periferic es divisit en sistèma nerviós somatic e sistèma nerviós autonòm; d'unas font i incluson tanben lo sistèma sensorial[1].
Los nèrvis cranians apertenon al SNP.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall, 132–144. ISBN 0-13-981176-1.


text:
Nanteuil-lès-Meaux
Nanteuil-lès-Meaux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 55 km de París e a 19 km de Eurodisney, la municipalitat de Nanteuil-lès-Meaux conjugui las basas de la proximitat de la capitala amb los avantatjas d'un entorn preservat òc caractéristique en Seine-e-Marna. La superficie de la municipalitat es de 762[1] a 765 ectaras[2]. Soucieuse De la qualitat de vida de los sieus abitants, Nanteuil-lès-Meaux s'investís jornalièrament per ofrir de servicis de proximitat, velhar al desvolopament harmonieux de lo sieu bastit e participa activament al dynamisme economic mercés a lo sieu implication al se de la Comunitat d'aglomeracion del País de Meaux. Las municipalitats limitrophes incluent Boutigny, Fublaines, Quincy-Vesins, Mareuil-lès-Meaux e Sant-Fiacre[1].
Situada a 89 mètres de altitud, Lo riu la Marna, lo Canal del Ourcq son los principals corses d'aiga #que travèrsan la municipalitat de Nanteuil-lès-Meaux. La municipalitat es prèpa del parc natural regional del Gâtinais Francés a aperaquí 21 km.
Située à 55 km de Paris et à 19 km d'Eurodisney, la commune de Nanteuil-lès-Meaux conjugue les atouts de la proximité de la capitale avec les avantages d'un environnement préservé si caractéristique en Seine-et-Marne. La superficie de la commune est de 762[1] à 765 hectares[2]. Soucieuse de la qualité de vie de ses habitants, Nanteuil-lès-Meaux s'investit quotidiennement pour offrir des services de proximité, veiller au développement harmonieux de son bâti et participe activement au dynamisme économique grâce à son implication au sein de la Communauté d'agglomération du Pays de Meaux. Les communes limitrophes incluent Boutigny, Fublaines, Quincy-Voisins, Mareuil-lès-Meaux et Saint-Fiacre[1].
Située à 89 mètres d'altitude, La rivière la Marne, le Canal de l'Ourcq sont les principaux cours d'eau qui traversent la commune de Nanteuil-lès-Meaux. La commune est proche du parc naturel régional du Gâtinais Français à environ 21 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Romains i séjournèrent. Lo camin de Crécy, anciennement « camin de las Gents d'Armas », en separant Nanteuil de Mareuil remembra la granda via romaine dobèrta per Agrippa, tinenta de Auguste, per informar de Angleterre la étain, de Boulogne-sus-Mar a Roma. Sul luòc del Grand Val, una granda pèira, un menhir probablament, vesiá los ancians de la municipalitat trancher los différends agraires. I aviá trucat la « pèira de sciéncia ». Nanteuil I auriá tanben vist nàisser un Rei. En 1550, en lo moment d'un de los sieus desplaçaments a Cantieradas-lès-Meaux, residéncia reiala, Catherine de Médicis #èsser paissièra de dolors e #metre dins lo mond lo futur Charles IX de França, a la « Granja de la Reina », a la localizacion del presbytère en protestant actual, als dires de la Tradicion. Nanteuil A tanben agut lo sieu castèl fòrt #qu'a rasat l'an 1590. La carrièra del Castèl evoca aquela preséncia e lo blason de la vila remembra aquel domeni fortificat de Bòsc lo Comte dels senhors Duboux.
Dempuèi l'aucupacion romaine, i a 1700 ans, la vinha i aviá ocupat lo país. En 1838 se produsissiá 4000 hl de vin. La vinha a #èsser remplaçada per arbres fruitiers, dels pomers, de las poiriers e de las pruniers #que porgián « gobes » per la confeccion de la tarte en Prunas[3].
Les Romains y séjournèrent. Le chemin de Crécy, anciennement « chemin des Gens d'Armes », séparant Nanteuil de Mareuil rappelle la grande voie romaine ouverte par Agrippa, lieutenant d'Auguste, pour rapporter d'Angleterre l'étain, de Boulogne-sur-Mer à Rome. Sur la place du Grand Val, une grande pierre, un menhir probablement, voyait les anciens de la commune trancher les différends agraires. Elle était appelée la « pierre de science ». Nanteuil aurait aussi vu naître un Roi. En 1550, lors d'un de ses déplacements à Monceaux-lès-Meaux, résidence royale, Catherine de Médicis fut prise de douleurs et mit au monde le futur Charles IX de France, à la « Ferme de la Reine », à l'emplacement du presbytère protestant actuel, aux dires de la Tradition. Nanteuil a aussi eu son château fort qui est rasé en 1590. La rue du Château évoque cette présence et le blason de la ville rappelle ce domaine fortifié de Bois le Comte des seigneurs Duboux.
Depuis l'occupation romaine, il y a 1700 ans, la vigne avait envahi le pays. En 1838 on produisait 4000 hl de vin. La vigne a été remplacée par des arbres fruitiers, des pommiers, des poiriers et des pruniers qui fournissaient des « gobes » pour la confection de la tarte en Prunes[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 {{{Títol}}}
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 8 de febrièr de 2012
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
siteoff.


text:
Superpredator
Un superpredator es un predator que, vengut adult, se situa a la cima d'una cadena alimentara. Aqueu tipe d'espècia existís dins lei mitans maritims o terrèstres (balenas, crocodils, lions...). En causa de la poissança de son armament, de l'eficacitat de sei mejans de captura e de l'eliminacion volontària d'uneis autrei superpredators dempuei la Preïstòria (ors, lops...), l'Òme es de còps considerat coma lo superpredator ultim[1]. Dins son mitan naturau, un superpredator a un ròtle biologic major per limitar leis efectius deis autreis espècias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maugrat aquel estatut, l'Òme Homo sapiens demora una preda occasionala per d'autrei superpredators coma certaneis espècias de crocodil.


text:
Lassy (Calvados)
Lassy en normand (Lassy en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al bòrd de la Druance, la municipalitat es a l'èst del Bocage virois, près de la Soïssa normande. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat al nòrd de Vassy, a Unitat|14|km {{}} al sud de Aunay-sus-Odon, a Unitat|15|km {{}} al nòrd-oèst de Condé-sus-Noireau e a Unitat|19|km {{}} al nòrd-es de Vire[1].
Lo ponch en culminant (268 m) se situa al nòrd-oèst, en limit de Montchauvet, près del luòc-dich lo Cornu. Lo ponch mai bas (145 m) correspond a la sortida de la Druance del territòri, a l'èst. La municipalitat es bocagère.
Située au bord de la Druance, la commune est à l'est du Bocage virois, à proximité de la Suisse normande. Son bourg est à 8 km au nord de Vassy, à 14 km au sud d'Aunay-sur-Odon, à 15 km au nord-ouest de Condé-sur-Noireau et à 19 km au nord-est de Vire[3].
Le point culminant (268 m) se situe au nord-ouest, en limite de Montchauvet, près du lieu-dit le Cornu. Le point le plus bas (145 m) correspond à la sortie de la Druance du territoire, à l'est. La commune est bocagère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XI, las tèrras apertenon als senhors de Lacy. Ilbert E Gautier de Lacy s'installan en Angleterre après la conquista. Los sieus descendents constituiràn un linhatge de nòbles anglo-normands, #que dels comtes de Lincoln.
Au Sègle XI, les terres appartiennent aux seigneurs de Lacy. Ilbert et Gautier de Lacy s'installent en Angleterre après la conquête. Leurs descendants constitueront une lignée de nobles anglo-normands, dont des comtes de Lincoln.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ de Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Fortificacion
La fortificacion designa l'art militar de renfòrçar una posicion ò un luòc per d'obratges defensius per lo protegir d'una ataca enemiga. Per extension, lei fortificacions designan l'ensems deis obratges e dei bastiments destinats a la defensa militara d'un territòri.
Lei vestigis de fortificacion pus vièlhs descubèrts per leis arqueològs datan de la Preïstòria (esperon barrat). Èran probablament inicialament destinadas a la proteccion còntra la fauna fèra. Pasmens, l'aparicion dei premierei guèrras e lo desvolopament dei societats umanas sedentàrias aumentèron rapidament lo nivèu de complexitat dei fortificacions que venguèron d'infrastructuras majoras dei vilas anticas e medievalas. En parallèl, apareguèron de fortificacions pus leugieras utilizadas sus lo prat batalhier ò durant una campanha militara. L'aparicion de l'artilhariá e de la pouvera entraïnèron d'evolucions importantas dins la concepcion e de la bastida dei fortificacions que deguèron d'ara endavant faciar la poissança dei projectils deis armas de fuòc picant a sa basa. L'autor deis obratges defensius demeniguèt e l'utilizacion de trencadas se desvolopèt a l'entorn dei barris. L'introduccion d'obús explosius causèt d'evolucions novèlas ambé l'aparicion de construcions de betum armat. Dempuei lei doas guèrras mondialas, l'aumentacion de la mobilitat introduch per lo desvolopament dei veïculs militars, lo melhorament de la precision deis armas e l'aumentacion de la poissança de fuòc an fòrça demenit l'eficacitat dei fortificacions desvolopadas dempuei la fin dau sègle XIX (trencadas, casamatas, linhas de fortificacions...). Per exemple, lei Linhas Maginot ò Bar-Lev s'afondrèron rapidament en 1940 ò en 1973. Pasmens, maugrat aquel interès pus feble, lei fortificacions demoran fòrça utilizadas per leis armadas actualas car son totjorn un mejan de proteccion util e aisat de bastir.
-
-
-
Barris de l'esperon barrat de l'oppidum de Sant Blasi (sègle V avC).
-
Fortificacions romanas dau sètge d'Alèsia (sègle I avC).
-
Paret d'Adrian roman (sègle II avC).
-
-
Tor de la Granda Muralha de China (sègle III avC - sègle XVII).
-
-
Castèu de Spis (sègles XI-XVII).
-
Castèu de Malborg de l'Òrdre Teutònic (sègle XIII).
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Fortificacion d'una basa estatsunidenca d'Afganistan (annadas 2000).


text:
Tarascon (Provença)
Tarascon (Tarascon en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament dei Bocas de Ròse de la region provençala de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Es situada sus la riba senèstra de Ròse, en fàcia de la vila de Bèucaire dins Gard que forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30 000 abitants.
Somari
Legenda e istòria[modificar | modificar la font]
Coma o remembran dins Mirèlha lei vers de Frederic Mistral, la legenda cònta que Santa Marta de Betània, expulsada de Palestina pr'amor de sa fisèutat au Crist, arribèt a Tarascon onte la populacion pagana crentava un monstre fer: la tarasca. Santa Marta sometèt miraclosament la bèstia e, ansin, convertiguèt la populacion reconeissenta.
Monument e luòc toristic[modificar | modificar la font]
Fèsta[modificar | modificar la font]
Cada an s'i debanan lei fèstas tradicionalas de la Tarasca.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en riba senestra de Ròse, en fàcia de la vila de Bèucaire que forma amb ela una aglomeracion d'aperaquí 30 000 abitants. Tarascon, e subretot sa part sud-èst foguèt de tot temps un luòc de passatge permetent de traversar Ròse[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats de Tarascon[modificar | modificar la font]
- Tartarin de Tarascon, personatge de ficcion creat per Anfós Daudet.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Tarascon (13) », in Los Alpilles, encyclopédie d'una montanha provençale, Guy Barruol, éd. Los Alpes de Lum, Forcalquier, 2009, pàg. 317.
ò


text:
1561
Aquesta pagina concernís l'an 1561 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Un'ordonança de Joana III de Navarra autoriza lo protestantisme en Bearn.
- Sota lo règne de Emanuèl Filibèrt de Savòia, lo fòrt Sant Ospici, en Sant Joan de Cap Ferrat foguèt bastit.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 8 de mai - Madrid deven capitala d'Espanha.
- Fondacion del Ducat de Curlàndia.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta de Tigre acomençada en 1560. L'armada dau negus Menas (1559-1563) se dirigiguèt vèrs lo nòrd onte infligiguèt doas desfachas ais insurgents e capturèt Tazkaro, fiu naturau de Dawit II (1508-1540), qu'èra estat proclamat negus per l'insureccion. En revènge, lo governador de Tigre capitèt de s'escapar e d'obtenir una ajuda novèla de part d'Özdemir Pasha, generau otoman comandant la garnison turca de Massaua. Marqos, lo fraire de Tazkaro, foguèt alora proclamat negus per leis insurgents que contunièron de se batre.
Mond[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Fondacion de la vila de Santa Cruz de la Sierra, amb la participacion de Juan de Garay.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Francis Bacon, filosòf e òme politic anglés (m. 1626)
- 11 de julhet - Luis de Góngora, poèta espanhòl (m. 1627)


text:
Gigny-Bussy
Gigny-Bussy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat es sortida de la fusion de las municipalitats de Gigny-a los-Bòsques e Bussy-a los-Bòsques l'an 1966[1].
Cette commune est issue de la fusion des communes de Gigny-aux-Bois et Bussy-aux-Bois en 1966[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 1er en febrièr 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 1er février 2009


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
5. La Candelouso. L’aprimage.
La 5enco sesoun prouvençalo, qu’a debuta pèr Santo-Barbo (4 de desèmbre), s’acabo pèr la Candelouso (2 de febrié). Es aqui que se barro la quaranteno duberto au Soulstice d’Ivèr e qu’avié debuta lou jour de Nouvè. Es la fèsto de la purificacioun de la Vierge, mai tambèn aquelo di candèlo. Dins li glèiso prouvençalo se fai la «crècho blanco» em ‘un noumbre redu de persounage.
Èro, à Marsiho, dins lou tèms, la Fèsto dóu Fuenòu, que pourrié veni dóu fenoui gigant dóu Levant proche, qu’èro utilisa pèr traspourta dins si cambo li braso d’un fougau à l’autre. Aquesto fèsto, encaro, pourrié significa qu’es necite d’atuba un fiò nouvèu, bord que li radiéri braso dóu cacho-fiò de la vèio de Nouvè se soun amoussado.
A Sant-Vitour de Marsiho, la Candelouso es marcado pèr la benedicioun de candeleto verdo e la fabricacioun d’uno pastissarié especialo : li naveto de Sant-Vitou, que retipon, se dis, la barco di sànti Marìo vo aquelo d’Isis.
La Candelouso marcavo, dins la civilisacioun agricolo e pastouralo, l’abenage de la mita di reservo de prouvesioun facho pèr passa l’ivèr. Adounc falié que l’autro mita o ço que n’en soubravo durèsse enjusqu’i recordo venènto.
Lou 14 de febrié, enfin, debuto pèr li pastre l’aprimage, lou tèms de la primo. Es lou proumié de l’an de l’annado pastouralo e lou coumençamen de la nouvello sesoun pastouralo. Li fedo quitaran li pradarié pèr ana pastura dins lis ermas o en Crau en esperant, debuto de jun, lou tèms de l’amountagnage qu’es la segoundo sesoun pastouralo.
6. E pèr acaba prouvisourimen...
Dins un autre estùdi, tant se pòu pèr Nouvè de 2010, cavaren d’àutri tradicioun de celebracioun dóu Soulstice d’Ivèr.
N’en signalan, rapidamen, uno que ié revendren, es la Fèsto jusiolo de Hannoucca, apelado Fèsto di Lumiero. Se debano, toujour, seguènt lou calendié religious judiéu, entre li mes de nouvèmbre e de desèmbre dóu calendié gregourian qu’es lou nostre.
L’an darnié, en 2009, Hannoucca s’èi festeja dóu 12 (25 Kislev) au 19 de desèmbre (2 Tevet).
7. Counclusioun.
La Fèsto de Nouvè, fin finalo, es fourtamen enracinado autour dóu ribeirés de la Mar Nostro e dins lis encountrado vesino. Escound, en realita, la relacioun entimo de l’ome de la terro emé soun mitan naturau e li sesoun, que soun bèn marcado que dins li zouno temperado. Li religioun pièi, e que que siegon, an placa sa mitoulougìo sus l’ordre naturau di causo.
Li mai anciano de l’agué fa soun, dins lou Levant Mejan li qu’eisistavon à Sumer, Babilouno, en vièio Perso, au Liban, en Palestino, en Crèto, en Egito, autambèn qu’aquéli di rode d’Éuropo mounte se desvouloupè la revoulucioun neoulitico, quouro nòsti rèire devenguèron de pacan, es de dire d’agricultour e d’abalissèire de fedo, de cabro e de vaco.
Coume l’avèn deja evouca, Nouvè, au nostre, en Prouvènço, es lou moumen que tóuti li recordo soun rintrado, que n’i’aura pas d’autro avans de mes. Fau festeja aqueste moumen e prene de forço, que l’ivèr finira qu’après l’equinòssi de printèms.
D’un autre las, dins nòsti vilo escleirado à giorno la niue, fau se remembra qu’acò ’s recènt. A passa tèms, l’ivèr èro lou règne di tenèbro meme se, d’à cha pau, lou soulèu empuravo la durado di jour. En rintrant au siéu, de vèspre, lou pacan, lou pastre, èron agouloupa de la negro niue, franc di dato de pleno luno e, dins soun oustau, i’avié que la chaminèio e un o dous calèu pèr faire lus. Ramenten-se que noste Charloun escrivié si cansoun, la niue, au clarun de la luno!
Es d’aquésti racino que fau n’èstre mai que mai counsciènt dins lou mounde de vuei.
26974


text:
Vesera
Vesera [ve'ʐɛrɒ] (en francés Vézère) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin e d'Aquitània).
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Vesera a per origina la rasiga preceltica e idronimica °Vis- (que donet tanben Auvesera, mas tanben Vistula e Weser), e lo sufixe prelatin °-era. Trobam entau Visera (segle VI), Viseram (segle IX), per achabar sus l'occitan Vesera (començament dau segle XII).
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Vesera se tròba dins la Torbiera de Lonjairós, sus lo plateu de Miuvachas en Corresa. Son cors es de 211 km. Se junh a Dordonha en Limuèlh.
Departaments e localitats asaigadas[modificar | modificar la font]
- Corresa : Chavanac , Bujac, Bugeat, Trainhac, Usercha, L'Archa
- Dordonha : Terrasson La Vila Diu, Montinhac, Las Aisiás de Taiac e Siruèlh, Albuga, Limuèlh
Idrologia[modificar | modificar la font]
- Dins sa partida d'amont, Vesera es copada per dos barratges importants, lo de Monceus e lo de Trainhac, situats entre 500 e 650 m d'altitud.
- Lo 14 de genier de 2004, l'estacion idrologica de Campanha enregistret un debit maximau jornalier de 630 m3/s.
Afluents principaus[modificar | modificar la font]
- Ars, (rm)
- Orluc, (rm)
- Alembre, (rm)
- Soudena, (rd)
- Bolon, (rm)
- Madranjas, (rm)
- Rujon, (rm)
- Bradascon, (rd)
- Loira, (rd)
- Corresa, (rm)
- Cosa, (rm)
- Ela, (rd)
- Cern, (rd)
- Còli, (rm)
- Vesera, (rd)
- Tonac, (rd)
- Vimont (o Mostier) (rd)
- Manàuria, (rd)
- Beuna (o Granda Beuna), (rm)
N.B. : (rd) = afluent riba drecha ; (rm) = afluent riba mança
Luòcs remirables[modificar | modificar la font]
- Las cròsas ornadas de la valada de Vesera son classadas au Patrimòni Mondiau de l'UNESCO
- Las gòrjas de Vesera
- Lo Chasteu de Lòsse e sos jardins en terrassa sus Vesera [1]


text:
Traduccion automatica
Era traduccion automatica[1] ei era traduccion d'un tèxte informatizat (o tèxte en supòrt informatic) a partir dera lengua de despart o lengua d'origina cap ara lengua d'arribada o lengua cibla, mejançant un sistèma informatic compausat d'un ordenador e d'un programa especializat. Se distinguissen basicament dus apròchis dera traduccion automatica:
- era traduccion automatica basada sus règles (anglés rule-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica que hè besonh (diccionaris, règles) es estada generada per persones expèrtes, e
- era traduccion automatica basada sus còrpus (anglés corpus-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica s'obtien (s'apren) automaticament de bitèxtes (parelhs formats per lo tèxte en ua lengua e era sua traduccion en ua auta lengua).
Un exemple de traductor automatic entar occitan ei Apertium, que pòt tradúser der aranés (occitan) ath catalan e deth catalan ar aranés (occitan).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ o eventualament [ar]revirada automatica.


text:
Egipte antica
E mai que se pòsca definir dins lo temps l'Egipte antica coma lo periòde de l'istòria egipciana entre l'invencion de l'escritura e la fin de l'Antiquitat, aquesta nocion s'aplica mai que mai a la civilizacion que visquèt a la broa de Nil durant aqueste periòde d'aperaquí quatre mila ans d'istòria. De l'acamp de las tribús egipcianas que fondèron lo primièr empèri faraonic fins a la sieuna casuda al començament de l'èra crestiana, l'Egipte antica foguèt lo teatre d'eveniments màgers qu'an influenciat prigondament la cultura d'una part importanta dels pòbles d'Africa, de Mediterranèa e de l'Orient Mejan.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Agricultura
- 4 Pòble
- 5 Organizacion politica
- 6 Art egipcian
- 7 Mitologia e religion egipciana
- 8 Sciéncia de l'Egipte antica
- 9 L'Egipte antica dins las arts
- 10 Referéncias
- 11 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
Es cap a la fin del Neolitic que de tribús comencèron de s'amassar dins la fertila val de Nil, per arribar a la constitucion de dos reialmes politicament distints mas estrechaments ligats per una cultura comuna : la Nauta Egipte, al sud, e la Bassa Egipte, al nòrd (Nil raja del sud cap al nòrd). La tradicion atribuís al reialme del sud l'unificacion del país (que ven aital lo primièr estat del mond) e l'establiment de las primièras institucions faraonicas (segurament pel faraon Narmer).
Lo descopatge de l'istòria d'Egipte en grands periòdes e en trenta una dinastias es eretat del prèire-istorian Manton, quitament se los egipcians anteriors fasián pas aquesta distincion : per eles la monarquia èra continuala.
- Periòde predinastic : periòde precedent l'unificacion del país ;
- Periòde tinita : las primièras dinastias faraonicas (capitala This, prèp d'Abidos) ;
- Ancian Empèri : considerat pels ancians egipcians se meteisses coma l'edat d'aur de sa civilizacion amb, entre autre, la bastison de las pus grandas piramidas ;
- Ièr periòde intermediari : periòde d'inestabilitat politica e d'esberlament del país en dos reialmes rivals ;
- Mejan Empèri : periòde fast, estable e de granda activitat artistica ;
- IInd periòde intermediari : periòde de treboladisses grèus, ocupacion del país per los Icsòs, liberacion del país per Amosis ;
- Novèl Empèri egipcian : periòde pus drud de tota l'istòria egipciana ; se caracteriza per una espelida culturala e artistica que son apogèu es atengut amb las XVIIIena e XIXena dinastias egipcianas ; es l'epòca dels Thoutmôsis, dels Amenhotep (en grèc : Aménophis) e dels Ramessides (dont Ramsès II) ;
- Tresen periòde intermediari : periòde de guèrra civila, los reis-prèires, dominacion libiana puèi etiopana (reialme de Koush), invasion assiriana ;
- Bassa epòca : dinastia saïta, ocupacion pèrsa, darrièras dinastias autoctònas puèi dominacion grèga (Alexandre, los Ptolemèus).
La fin de l'istòria egipciana antica varia en foncion del punt de vista adoptat. S'acaba :
- d'un punt de vista etnologic, a la mòrt del darrièr faraon autoctòn, Nectanebo II en -343 ;
- d'un punt de vista politic, a la mòrt del darrièr sobeiran autonòm, Ptolemèu XV Césarion en -30 ;
- d'un punt de vista cultural, a la conversion del darrièr temple egipcian en glèisa còpta, lo temple d'Isis a Philae en 535 (tancadura en 551).
Istòria resumida[modificar | modificar la font]
L'Egipte faraonica pendent sos 3000 ans d'istòria es pas un afar de frontièras geograficas. Sus aqueste plan coneguèt de situacions nombrosas en possedir d'en primièr Nubia puèi en se dirigir cap a l'Orient Mejan abans de regressar d'un biais general pendent la Bassa Epòca. Pasmens se pòt pas negar que d'unes caractèrs geografics son inseparables de l'identitat egipciana. Aital Nil farguèt lo biais de viure e la civilizacion d'Egipte.
Se pòt observar que de grands principis se son mantenguts tot al long de l'istòria d'Egipte. I aguèt sempre un poder central fòrt en la persona del rei. Quand aquesta veniá flaca, i aviá de crisis coma lo primièr periòde intermediari a la mòrt de Pepi II ont regnèron amassa mai d'unas familhas. Lo sistèma ont totes los poders èran tenguts pel faraon evoluiguèt. Se complexifiquèt en una administracion importanta. Jos Sesostris III, la foncion de vizir foguèt doblada per assegurar una gestion melhora. Mas d'aquel temps l'institution faraonica foguèt mantenguda e mai durant las dominacions estrangièras. Aquesta donava una legitimitat al poder en plaça.
Aquò es pas per azard se los Icsòs, los Pèrsas, Alexandre lo Grand e sos generals grècs se faguèron nomenar faraon. Lo fait de seguir la costuma antica lor conferissiá una legitimitat respècte als egipcians. L'idèa meteissa es valabla per totas las dinastias eissidas d'Egipte, la foncion de Faraon referís un simbòl màger. D'efièch las dinastias se seguissián pas per filiacion. L'estat de faraon permetiá la reduccion d'aquel valat familial. Aital Ramsès Ièr abans d'èsser coronat èra general e vicerei.
Mas benlèu aquesta unitat dins la concepcion del poder auriá pas tant durat se la foncion de faraon aviá pas un ideal espiritual. Lo faraon èra un ligam entre lo terrèstre e lo divenc. Sa foncion se limitava pas al temporal, èra lo primièr prèire d'Egipte. De segur, sul plan istoric, es mai complicat. Aital se vegèt la rompedura amb lo Periòde amarnian o la presa de poder progressiva del clergat d'Amon. Mas pels faraons qu'avián un poder real, sas foncions ne fasián los garants del divenc.
Geografia[modificar | modificar la font]
La geografia de l'Egipte antica, d'un punt de vista climatic, es pro pròcha de la de l'Egipte contemporanèa. Egipte es un país de clima semidesertic que sola la faissa fertila dels dos costats de Nil, lo Dèlta e qualques oasis esparpalhats, son pròpris a l'implantacion umana. Lo rèsta es ocupat pel Desèrt Libic à l'oèst, lo Desèrt Arabic à l'èst e Sinai al nòrd-èst. Las frontièras « traditionalas » de l'Egipte antica son pro semblablas a las de l'Egipte actuala. Aital, dins l'Ancian Empèri, lo país confrontava al nòrd la Mediterranèa, al sud la primièra cataracta de Nil, a l'oèst lo Desèrt Libic, a l'èst la mar Roja e lo desèrt de Sinai. Lo territòri egipcian èra descopat en regions administrativas, los nòmes, qu'èran governats, al nom de faraon, per de nomarcas.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Los ancians egipcians cultivavan d'òrdi e una varietat de blat, e d'autras cerealas, qu'utilizavan per fabricar los dos aliments principals, lo pan e la bièrra.[1] Las plantas de lin, desrabadas abans de florir, èran cultivadas per las fibras de sas cambas. Aquestas fibras se partejavan transversalament e s'entornejavan en fials, qu'èran utilizats per téisser de lençòls de lin e per fabricar de teissut pels vestits. Lo papir que creissiá pel lèit del riu Nil servissiá per fabricar lo papièr. Las ortalissas e la frucha butavan en parcèlas d'òrts, a costat de las abitacions subre un terren enauçat, e se devián asaigar a la man. Las ortalissas inclusián pòrres, alhs, melons, carabassas, peses, lentilhas, lachugas, e autras culhidas, apondudas als rasims que se'n fasiá lo vin, dàtils, figas e miugranas.[2]
Una combinason de factors geografics favorables contribuiguèron a la capitada de la cultura en Egipte antica, lo pus important dels quals essent lo ric sòl fertil resultant dels aigats annadièrs del riu Nil. Los ancians egipcians èran aital capables de produir d'aliments en abondància, permetent a la populacion d'emplegar mai de temps e de ressorsas a de passatemps culturals, tecnologics e artistics. La gestion de la tèrra èra cruciala en Egipte antica perque las taxas èran assignadas en se basant sus la quantitat de tèrra que cada persona teniá.[3]
L'agricultura en Egipte èra ligada als cicles del riu Nil. Los egipcians avián establits un calendièr solar que lor permetiá de preveire los sieus aigats e coneissián tres sasons: Akhet (aigat), Peret (plantacion), e Shemu (culhida). La sason dels aigats durava del mes de junh fins a setembre, depausant pel lèit del riu un jaç ric en minerals ideal per la cultura. Passadas las inondacions, la sason de la plantacion durava d'octobre fins a febrièr. Los païsans lauravan e plantavan de granas pels camps, los quals èran asagats amb besals e canals. Egipte recebiá paucas pluèjas, e los païsans utilizavan Nil per asagar las seunas culturas.[4] De març fins a mai, los païsans utilizavan un volam de fusta o de cana per segar, puèi batián amb un flagèl per separar la palha del gran. En remenant se removiá l'espigal del gran, que après se moliá en farina, que se fasiá fermentar per fabricar la bièrra, o que se gardava per pus tard.[5]
Pòble[modificar | modificar la font]
L'origina dels primiers Egipcians es questionejada, que mantuna teoria existís sus aquel sicut..
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
L'Egipte antica èra una teocracia. Mai qu'un rei, lo faraon èra a l'encòp l'administrador principal, lo cap de las armadas, lo primièr magistrat e lo prèire suprèm d'Egipte. D'efièch, Faraon aviá una mission de complir : metre en òbra la règla de Maat sus la Tèrra; valent a dire assegurar l'armonia entre los òmes e lo cèl, èsser lo garant de la morala de son pòble, en contribuir aital a assegurar son eternitat.
Art egipcian[modificar | modificar la font]
L'Art de l'Egipte antica se caracteriza per une idèa d'òrdre : de linhas claras e simplas, associadas a de fòrmas simplas e d'unes aplats de color.
Los artistas utilizavan de linhas perpendicularas, verticalas e orizontalas, per formar un quadrilhatge e donar de proporcions condrechas a sas òbras.
L'art rebatiá l'importància sociala, religiosa e politica.
La nautor dels personatges dépendiá per exemple de son ròtle dins la societat : los mai importants èran los pus bèls, que i n'aviá gessa perspectiva.
Lo faraon es aital tostemps representat coma lo mai grand dels òmes e tot parièr los diuses son mai o mens imposants segon ne son considerats mai o mens potents.
Veire tanben :
Mitologia e religion egipciana[modificar | modificar la font]
Los egipcians de l'Antiquitat (idem egiptes...) cerquèron d'interpretar totes los fenomèns que podián observar pel prisma de la lor cresença seculara.
La nocion mai importanta per eles es la de cicle :
- lo cicle del jorn amb lo solelh que renais cada matin
- lo cicle dels ans amb l'aigat annadièr de Nil que ne podiá èsser quora font de gaug quora de malastre (per en cas de tròp flac o tròp potent asondi de Nil)
- lo cicle de la vida amb las naissenças que seguísson las mòrts
Vejatz tanben :
Sciéncia de l'Egipte antica[modificar | modificar la font]
La sciéncia de l'Egipte antica ne gausís d'un prestigi màger dempuèi los tempses pus ancians.
Çò ne mòstra del nivèl màger d'aquela civilizacion e l'ample de sas coneissenças.
L'Egipte antica dins las arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
- Maison égyptienne, plaça del Caire a París, bastida en 1805 e que la siá façada ne presenta una frisa amai de caps égiptes ancians.
- Egyptian Hall a Londres en 1812.
Pintura[modificar | modificar la font]
- David Roberts (1796-1864) pintrèt moltas òbras amb per decòr l'Egipte antica.
Musica[modificar | modificar la font]
- Aïda, opèra de Giuseppe Verdi.
- Mozart l'egipcian, Raubatòri al seralh, L'auca del Caire, Dhikr (requiem) e autras sinfonias
- Dança egipciana dins Samson e Dalila per Camille Saint-Saëns
- Juli Cesar en Egipte / Giulio Cesare in Egitto, de Georg Friedrich Haendel
e ca
Literatura[modificar | modificar la font]
N'es espectaclós lo nombre de romans que son tèma es l'Egipte antica.
Çai citarem sonque :
- Lo Roman de la momia / Le roman de la momie de Théophile Gautier
- Lo Nabab / Le Nabab d'Anfós Daudet
- La primièra piramida / La première pyramide de Bernard Simonay
- Ramsès, La Reina libertat / La Reine liberté, Champolion l'egipcian / Champollion l'Egyptien, L'afar Totankhamon / L'Affaire Toutankhamon... de Christian Jacq
e ca
En benda dessenhada se pòt citar :
- la seria Papirus [6]
- Lo mistèri de la granda piramida / Le Mystère de la grande pyramide d'Edgar P. Jacobs
- La fièra dels immortals / La Foire aux immortels, d'Enki Bilal
- En per las tèrras d'Horus / Sur les terres d'Horus , d'Isabelle Dethan
- Asterix e Cleopatra / Astérix et Cléopâtre de René Goscinny e Albert Uderzo
e ca
Cinèma[modificar | modificar la font]
- La tèrra dels Faraons, filme american de Howard Hawks, de 1955 amb participation al scénario de William Faulkner
- Cleopatra, filme de Joseph Mankiewicz, de 1963
- Faraon , filme polonés de Jerzy Kawalerowicz, de 1966
- Asterix e Obelix : Mission Cleopatre, una adaptacion per Alain Chabat de la benda dessenhada, de 2001...
- amai la seria televizada de sciéncia ficcion ianqui-caqui Pòrta Estelam / Stargate / EUA 1997-2007 que fòrça s'utiliza ( se pilha... amb unas teorias pro fumosas tanben... ) del patrimòni egipte ancian
e ca
Jòcs de ròtle[modificar | modificar la font]
- Egipte : 1156 av. J.-C. L'enigma de la tomba reiala / L'énigme de la tombe royale ... © 1997 Réunion des Musées Nationaux, Canal+ Multimédia, Cryo Interactive...
- Kemi, Aventuras en tèrra d'Egipte
- GURPS Egipte / Egypt... Thomas M. Kane...
Editor : Steve Jackson Games, 1998, lenga : anglés (version originala), (ISBN 1-55634-342-6)
- Égyptis, jòc en linha gratuit que dedins incarnatz un Egipcian de l'Antiquitat vivent al ritme de Nil.
e ca
etc
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Nicholson (2000) p. 510
- ↑ Nicholson (2000) p. 577 and 630
- ↑ Manuelian (1998) p. 361
- ↑ Nicholson (2000) p. 514
- ↑ Nicholson (2000) p. 506
- ↑ Sit sus Papyrus per Lucien de Gieter e Jean-Pol Schrauwen
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Egipte antica de l'annuari dmoz.
- Las unitats de mesura dins l'Egipte antica
- Els tres fills de Noè i la història de la civilització mediterrània (Simone Weil) (tradusit en catalan)


text: La Batalha de Korsk, coneguda coma Operation Zitadelle pels alemands (Operacion Ciutadèla en occitan) es una de las batalhas màgers sul Front de l'Èst de la Segonda Guèrra Mondiala. Demòra la batalha de fòrças coirassadas mai granda de totis los temps e inclutz la jornada pus costosa en pèrdas aerianas dins l'istòria. L'operacion es una ofensiva alemanda qu'aviá per tòca de trencar lo sortent de Kursk per encerclar las fòrças sovieticas. Los sovietics, que se dobtavan de las intencions alemandas, preparèron lo terren, se defendèron e passèron a la contraofensiva.


text:
Lista dels primièrs ministres d'Estònia
Lo Primièr Ministre d'Estònia (en estonian: Eesti Vabariigi Peaminister) es lo cap de govèrn de la Republica d'Estònia. Es nomenat per lo president e confirmat per lo Parlament. Lo Primièr Ministre actual es Andrus Ansip, qu'assumís lo poder dempuèi lo 13 d'abril de 2005. Segon la constitucion estoniana actuala, lo Primièr Ministre supervisa los trabalhs del govèrn.
Aquesta es la lista dels primièrs ministres d'Estònia, dempuèi 1918.
Somari
Primièrs Ministres d'Estònia[modificar | modificar la font]
Entre 1918 e 1920[modificar | modificar la font]
Entre 1920 e 1934[modificar | modificar la font]
Primièrs Ministres (amb lo títol de cap d'Estat, Riigivanem)
Entre 1934 e 1937[modificar | modificar la font]
Títol: Primièr Ministre


text:
Koenigsmacker
Koenigsmacker es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es a Kœnigsmacker que la Canner confluissi amb la Moselle.
C'est à Kœnigsmacker que la Canner conflue avec la Moselle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fief Dels senhors de Distroff Luxemborg
- A partir de 1222 fins en 1789, dépendit del abbaye Sant-Mathias de Trèves.
- En 1490, Kœnigsmacker èra camina de estaut (justícia) dintre Mètz e Trèves.
- Ligat a la França après 1662.
- La municipalitat de Metrich i aguèt ligat a Kœnigsmacker en 1810.
- Fief des seigneurs de Distroff Luxembourg
- À partir de 1222 jusqu'en 1789, dépendit de l'abbaye Saint-Mathias de Trèves.
- En 1490, Kœnigsmacker était marche d'estaut (justice) entre Metz et Trèves.
- Rattaché à la France après 1662.
- la commune de Metrich fut rattachée à Kœnigsmacker en 1810.


text:
1845
Aquesta pagina concernís l'an 1845 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 23 de mai - Madrid: S'apròva la Constitucion Espanhòla de 1845.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Per de rasons desconegudas, lo negus Sahle Dengel perdiguèt tornarmai son tròne au profiech de Yohannes III, lo marit de Menen. Pasmens, coma en 1840-1841, retrobèt rapidament sa plaça, totjorn per de rasons mau conegudas.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Integracion de dos estats suplementaris au sen de l'Union ambé l'intrada de Florida lo 3 de març e de Tèxas lo 29 de decembre. Aquela segonda integracion entraïnèt la Guèrra Americanomexicana car Mexic revendicava lo territòri de Tèxas.
Acomençament de l'imigracion massiva d'Irlandés que quitèron son illa tocada per la famina de la tartifla e dei persecucions religiosas còntra lei catolics. Fins a 1854, au mens 750 000 anavan venir s'installar sus lo territòri estatsunidenc[1]. Totjorn pertocant l'evolucion de la societat estatsunidenca, la jornalista e femenista Margaret Fuller (1810-1850) publiquèt son obratge principau (Woman in the Nineteenth Century) que revendicava l'independéncia dei fremas. Premier libre feminista que conoguèt un succès certan, favorizèt l'emergéncia dau femenisme estatsunidenc a la fin deis annadas 1840. Aquela lucha foguèt rapidament sostenguda per de figuras importantas dau movement abolicionista[2].
Mexic[modificar | modificar la font]
Annexion de Tèxas per leis Estats Units d'America. Aquò entraïnèt la formacion d'un desacòrdi frontalier fòrça perilhós car Mexic considerava totjorn la region rebèla coma una partida de son territòri. Sa consequéncia foguèt la guèrra de 1846-1848 entre Mexicans e Estatsunidencs.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Disparicion de la Republica de Tèxas après son integracion au sen deis Estats Units d'America coma un estat novèu de l'Union.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Acabament d'una tièra d'experiéncias e d'estudis menats dempuei 1840 per James Prescott Joule (1818-1889). Marquèt una etapa importanta dins la formacion de la termodinamica car permetèt de confirmar lo principi d'equivaléncia entre trabalh e calor descubèrt en 1824 per Sadi Carnot.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Louis-Denis Chalain, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1885)
- 30 de genièr - José Domingo de Obaldía, president de Panamà (m. 1910)
- 15 de febrièr - Elihu Root, diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1937)
- 3 de març - Georg Cantor, matematician alemand (m. 1918)
- 27 de març - Wilhelm Conrad Röntgen, fisician alemand, Prèmi Nobel (m.1923)
- 24 de març - Carl Spitteler, escrivan soís, Prèmi Nobel (m.1924)
- 16 de mai - Ilia Ilich Mechnikov, microbiologista rus, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1916)
- 30 de mai - Rei Amadèu Ièr d'Espanha (m. 1890)
- 18 de junh - Charles Louis Alphonse Laveran, mètge francés, Prèmi Nobel (m. 1922)
- 30 de junh - Juan Bautista Gaona, president de Paraguai (m. 1937)
- 16 d'agost - Gabriel Lippmann, fisician francés, Prèmi Nobel (m. 1921)
- 16 d'agost - Wollert Konow (SB), primièr ministre de Norvègia (m. 1924)
- 25 d'agost - Juan Bautista Egusquiza, president de Paraguai (m. 1902)
- 24 d'octobre - Rafael Antonio Gutiérrez, president del Salvador (m. 1921)
- 30 d'octobre - Justin Besson, escrivan avaironés (m. 1918)
- 10 de novembre - John Sparrow David Thompson, primièr ministre de Canadà (m. 1894)
- 25 de novembre - Eça de Queiroz, escrivan portugués (m.1900)
- 19 de decembre - Henri Joseph Anastase Perrotin, astronòm occitan (m. 1904)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 d'abril - Julia Clari, princessa de l'Empèri Francés (n. 1771)
- 8 de junh - Andrew Jackson, president dels Estats Units (n. 1767)
- 23 d'agost - Rafael Urdaneta, president de Colómbia (n. 1788)
- 2 de setembre - Bernardino Rivadavia, president d'Argentina (n. 1780)


text:
Baia de James
La baia de James, (en anglés: James Bay, en francés: Baie James) es un golf que perlonga al sud la baia d'Hudson en Canadà. Las doas baias son consideradas coma d'extensions de l'ocean Artic. La baia de James confronta las províncias de Quebèc e Ontàrio; las illas de la baia (que la pus granda es l'illa Akimiski) fan partida del territòri de Nunavut. Lo bacin de drenatge (o bacin idrografic) de la baia de James es lo site de divèrses projèctes idroelectrics màgers. Aquesta region compren los territòris tradicionals de divèrsas comunitats autoctònas, coma la primièra nacion Kashechewan e nòu comunitats afiliadas al Grand Conselh dels Crees del nòrd de Quebèc.
Los primièrs europèus i dintrèron en 1610, quand Henry Hudson explorèt la baia qu'a ara pres son nom. La baia de James recebèt ela son nom en onor de Thomas James, un capitani anglés qu'explorèt pus completament aquesta region en 1631.