text:
1914
Aquesta pagina concernís l'an 1914 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Dins la màger part d'Occitània, la mobilizacion generala de l'armada francesa se debanèt sensa dificultat e lei soudats de la region participèron ai combats tre lo començament de la guèrra. En particular, lei soudats provençaus dau XVen còrs d'armada participèron a una tiera d'atacas catastroficas en Lorena e foguèron obligats de se retirar (12 000 soudats neutralizats entre lo 10 e lo 22). Lo 24, lo senator Gervais denoncièt una manca de combativitat dei soudats d'aquela unitat entraïnant l'acomençament de l'Afaire dau XVen còrs. En despiech de la reaccion viva de certanei deputats dau sud de França, lo XV(en) còrs d'armada foguèt accusat de coardiá fins a la fin dau conflicte e mandat dins leis endrechs pus durs dau frònt coma punicion. Leis etnotipes parisencs regardant leis abitants de Provença (impressionabilitat, fenhantitge, necessitat d'un enquadrament estricte... etc.) aguèron un ròtle major dins aquel afaire.
França[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, França chausiguèt de sostenir la posicion russa dins la crisi internacionala entraïnada per l'ultimatum austrian mandat ai Sèrbes. Au començament d'aost, aquò entraïnèt l'acomençament de la guèrra còntra Alemanha (3 d'aost) e Àustria-Ongria (11 d'aost). La mobilizacion generala se debanèt sensa dificultat vertadiera mai l'armada francesa èra mau comandada per resistir au plan d'invasion alemand. Dins lo corrent dau mes d'aost, perdiguèt mai d'una batalha e deguèt se retirar sus son territòri. Pasmens, entre lo 5 e lo 12 de setembre, l'armada francesa capitèt de rebutar leis Alemands a la premiera batalha de Marna. Puei, lei dos camps assaièron d'agantar lo litorau de la Mar dau Nòrd (Corsa a la Mar) per atacar lo flanc de son adversari. Aquò entraïnèt la formacion d'un frònt continú gardat per de mejans militars sensa precedent dins l'Istòria umana (aperaquí 8 milions d'òmes) que venguèt lo teatre principau de la Premiera Guèrra Mondiala. Per faciar l'avitalhament de fòrças tant importantas, acomencèt a cha pauc la mobilizacion de l'industria francesa e la guèrra se transformèt pauc a pauc en « guèrra totala ».
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, Alemanha decidèt d'aprofichar la situacion per umiliar França e Russia e renfòrçar sa posicion dominanta sus lo continent. L'Estat-Major aviá fisança dins sei plans d'atacas e encoratjèt a la guèrra que foguèt declarada ai Rus tre lo 1èr d'aost e ai Francés lo 3. Gràcias a una mobilizacion generala rapida, Alemanha poguèt reünir una armada importanta. Son objectiu èra d'eliminar rapidament l'armada francesa per concentrar per la seguida la totalitat de sei fòrças còntra lei Rus numericament pus importants.
L'invasion de França acomencèt d'un biais favorable gràcias a l'invasion de Belgica. Aquò entraïnèt una declaracion de guèrra britanica mai Londres èra pas encara capable de mandar una fòrça terrèstra importanta sus lo continent. Lo nòrd-èst dau territòri francés foguèt donc ocupat mai l'armada francesa capitèt de rebutar l'ofensiva alemanda a la premiera batalha de Marna (5-12 de setembre). Après la Corsa a la Mar, lo frònt s'estabilizèt e mobilizèt de mejans militars fòrça importants (mai de 8 milions d'òmes) que necessitèron la mobilizacion de l'industria dau país per assegurar l'avitalhament de l'armada.
Sus lo frònt rus, leis Alemands capitèron d'infligir de desfachas duras ai Rus a batalha de Tanneberg e ai Lacs Mazures (7-15 de setembre). Pasmens, mau capitèron de rompre l'armada russa que resistèt en Polonha dins de combats ivernencs saunós per lei dos camps. En mai d'aquò, Alemanha deguèt ajudar Àustria-Ongria que son armada aviá subit de pèrdas grèvas en fàcia dei Sèrbes e dei Rus. Per resòuvre l'incapacitat deis Austrians de menar una guèrra modèrna, lo comandament de l'armada austriana foguèt ansin fisat a l'Estat-Major alemand.
Àustria-Ongria[modificar | modificar la font]
A la fin de la prima e au començament de l'estiu, de manòbras militaras foguèron organizadas per l'armada austriana en Bòsnia per impressionar Serbia qu'èra a afirmar seis ambicions regionalas après sei victòrias de 1913 còntra lei Turcs e lei Bulgars. Pasmens, a la fin d'aqueleis operacions, lo 28 de junh, lo prince eiretier Francés Ferrand d'Àustria foguèt assassinat a Sarajevo per un estudiant nacionalista sèrbe. Aquò entraïnèt una repòsta austriana, sostenguda per Alemanha, per sometre e umiliar Serbia. Un ultimatum demandant l'arrestacion dei responsables de l'atemptat e la participacion de la polícia austriana a l'enquista foguèt mandat a Belgrad, sostengut per Russia, qu'acceptèt en partida lei demandas de Viena mai refusèt de laissar leis Austrians menar una enquista dirècta sus lo sieu territòri. Lo 28 de julhet, Viena declarèt alora la guèrra a Serbia entraïnant l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala car lo conflicte se generalizèt rapidament a l'ensems dau continent europèu en causa dau jòc d'alianças liant lei diferentei poissanças entre elei. Ansin, lo 6 d'aost, Àustria-Ongria declarèt la guèrra a l'Empèri Rus e recebèt la declaracion de guèrra francesa lo 11.
Sus lo teatre d'operacions, l'armada d'Àustria-Ongria conoguèt de dificultats importantas. Còntra Serbia, mau capitèt de rompre lei defensas dau país en despiech de tres ofensivas majoras. Au contrari, lei Sèrbes capitèron de reconquistar Belgrad abandonada au començament dau conflicte en causa de sa posicion tròp pròcha de la frontiera. En decembre, la batalha de Kolubara s'acabèt per una desfacha dura e la pèrda d'aperaquí 230 000 soudats (còntra solament 130 000 dins lo camp sèrbe). Pasmens, lei desfachas pus grèvas aguèron luòc sus lo frònt rus onte l'armada austriana demostrèt son incapacitat de menar una guèrra modèrna. La batalha de Lemberg (26 d'aost - 11 de setembre) s'acabèt per una catastrofa ambé la pèrda de 430 000 òmes (còntra solament 255 000 per lei Rus) e una ajuda alemanda importanta foguèt necessària per arrestar l'invasion russa. En mai d'aquò, fins a la fin de la guèrra, lo comandament suprèm de l'armada austriana foguèt d'ara endavant dirigit per de generaus alemands.
Belgica[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la crisi internacionala entraïnada per l'assassinat dau prince eiretier austrian a Belgrad, Belgica assaièt de gardar sa neutralitat. Pasmens, en causa de sa posicion estrategica, foguèt atacat per Alemanha tre lo començament de la guèrra. Lo país jonhèt alora lo camp de l'Entenduda e recebèt l'ajuda de França e dau Reiaume Unit. Aquò empachèt pas l'invasion de la màger part dau país maugrat una resisténcia desesperada a l'entorn dei fortalesas de Lièja (5-16 d'aost) e d'Anvèrs (28 de setembre - 10 d'octòbre). Au mens, la defensa d'aquelei vilas permetèt ai Francés de se reorganizar per arrestar l'invasion alemanda dau sieu territòri. Puei, lei rèstas de l'armada belga se retirèron dins lo sud-oèst dau país e lo nòrd de França onte contunièron lo combat fins a la fin de la guèrra gràcias a l'ajuda deis Aliats.
Danemarc[modificar | modificar la font]
Menaçat d'una invasion alemanda ò britanica dins lo camp d'una participacion a la Premiera Guèrra Mondiala, Danemarc decidèt de demorar neutre. Pasmens, aquò foguèt malaisat car lei dos camps demandèron de condicions de neutralitat favorablas a seis interès. Ansin, en parallèl d'aquelei negociacions, lo país aumentèt sei defensas militaras per defugir una ataca còntra son territòri.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Decidit d'aprofichar la Premiera Guèrra Mondiala per restaurar l'independéncia e la poissança dau país menaçadas per la tutèla francobritanica sus lei finanças turcas e leis ambicions russas sus leis Estrechs, l'Empèri Otoman intrèt en guèrra dins lo camp deis Empèris Centraus. Ataquèt lei Rus dins lei montanhas de Caucàs mai lei condicions climaticas e la manca de preparacion de sei tropas li causèron mai d'una dificultat logistica. Ansin, lei combats frontaliers se debanèron generalament a l'avantatge dei fòrças russas que tenián un equipament melhor.
Montenegro[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, Montenegro chausiguèt de mantenir sa linha politica favorabla au nacionalisme eslau defendut per Belgrad. Lo principat mobilizèt ansin sei fòrças per sostenir l'armada sèrba e participèt victoriosament a la defensa dau territòri de son vesin còntra leis ofensivas austro-ongresas.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier austrian a Sarajevo, Londres assaièt de demorar neutre e de limitar l'amplor de la guèrra mai sei temptativas mau capitèron rapidament. D'efèct, après l'invasion de Belgica per leis Alemands e la generalizacion dau conflicte ai principalei poissanças continentalas, lo Reiaume Unit foguèt obligat d'intrar en guèrra dins lo camp francorus. Pasmens, en causa de la manca d'una armada terrèstra importanta, la participacion britanica se limitèt inicialament au mandadís en França d'un pichon còrs expedicionari de soudats professionaus que participèt ambé succès a la revirada de l'invasion alemanda. Sus lei mars, la flòta britanica dominèt aisament la situacion gràcias a sa superioritat numerica, renfòrçada de son aliança ambé França.
Russia[modificar | modificar la font]
Après l'assassinat dau prince eiretier d'Àustria-Ongria, lei Rus sostenguèron lo govèrn sèrbe dins son refús de laissar la polícia austriana enquistar liurament sus lo sieu territòri. Aquò entraïnèt la Premiera Guèrra Mondiala quand Russia sostenguèt militarament Serbia après la declaracion de guèrra austriana lo 28 de julhet. Alemanha (1èr d'aost) e Àustria-Ongria (5 d'aost) li declarèron la guèrra mai París e Londres respectèron lei tractats signats e intrèron tanben en guèrra còntra Berlin e Viena.
Gràcias a sa superioritat numerica, l'armada russa ataquèt lei posicions austrianas e alemandas. Còntra Àustria-Ongria, lei combats se debanèron a son avantatge a la batalha de Lemberg (26 d'aost - 11 de setembre) onte l'armada austriana subiguèt de pèrdas catastroficas. Aquò permetèt ai Rus de conquistar una gròssa partida de Galícia e leis Austrians perdiguèron mai de soudats per arrestar l'invasion de son territòri. En revènge, còntra Alemanha, leis operacions s'acabèron per de reviradas saunós après quauquei succès iniciaus. D'efèct, l'ofensiva alemanda còntra Prússia foguèt arrestada a la batalha de Tanneberg onte l'armada dau tsar perdiguèt aperaquí 180 000 òmes còntra solament 15 000 per leis Alemands. Puei, la situacion russa s'agravèt après una desfacha suplementària ai Lacs Mazures (7-15 de setembre). Dins aquò, lei Rus èran pas romputs e capitèron d'arrestar l'avançada alemanda en Polonha (29 de setembre - 31 d'octòbre). Enfin, de combats ivernencs durs dins la region de Lodz donèron ges de resultat (11 de novembre - 6 de decembre) mai entraïnèron de pèrdas importantas dins lei dos camps.
A partir dau 1èr de novembre, un frònt novèu se formèt a la frontiera ambé l'Empèri Otoman que jonhèt la guèrra dins lo camp deis Empèris Centraus. De combats frontaliers acomencèron, globalament a l'avantatge rus, fins a l'acomençament d'una ofensiva turca d'amplor lo 22 de decembre (batalha de Sarikamis).
Serbia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de junh, l'assassinat dau prince eiretier Àustria-Ongria per un nacionalista sèrbe entraïnèt una crisi internacionala grèva. Sostenguda per Alemanha, Àustria-Ongria mandèt un ultimatum demandant una enquista còntra leis autors de l'assassinat e la participacion dirècta de la polícia austriana. Gràcias au sostèn de Russia, Belgrad refusèt de donar lei plens poders a la polícia austriana sus lo sieu territòri. Aquò entraïnèt una declaracion de guèrra austriana lo 28 de julhet e, en causa dau sistèma d'alianças europèu, l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala car lo conflicte se generalizèt rapidament entre lei diferentei poissanças continentalas.
Après sa mobilizacion generala, l'armada sèrba foguèt obligada d'abandonar Belgrad que sa posicion lòng de la frontiera èra tròp malaisat de defendre mai capitèt de resistir ai tres ofensivas austrianas majoras organizadas dins lo corrent de 1914. Puei, gràcias a l'avitalhament francés, una còntra-ofensiva foguèt organizada (batalha de Kolubara dau 16 de novembre au 16 de decembre) que permetèt la reconquista totala dau territòri sèrbe. Causèt tanben de pèrdas importants dins l'armada austriana. Pasmens, lei pèrdas sèrbas èran tanben importantas e una epidemia de tifus causèt egalament un nombre important de victimas dins lei populacions civilas. Ansin, lo frònt s'estabilizèt fins a la declaracion de guèrra bulgara en 1915.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols grèus liats a la Revolucion Mexicana. D'efècte, maugrat la presa dau poder per lo generau Victoriano Huerta en 1913, la màger part dei províncias èra sota lo contraròtle d'insureccions rivalas e opausadas au govèrn centrau. Huerta decidèt d'atacar lei fòrças d'Emiliano Zapata situadas dins lo nòrd. Pasmens, après unei desfachas, leis insurgents se reorganizèron au sen d'una « armada constitucionala » dirigidas per Venustiano Carranza, governador de Coahuila, Pablo Gonzalez, Pancho Vila e Álvaro Obregón. En parallèl, de combats opausèron lei païsans paures, ajudats per lei tropas de Zapata, ai fòrças dei grands proprietaris, çò qu'aumentèt lo caòs generau e generalizèt la guèrra civila dins tot lo país.
De mai, la diplomacia estatsunidenca agravèt la situacion car Washington sostenguèt per torn lei diferentei faccions per assaiar d'estabilizar la situacion. Ansin, en abriu de 1914, lo president Woodrow Wilson mandèt un còrs expedicionari que desbarquèt dins lo pòrt de Veracruz e bombardèt la vila. Aquò destabilizèt Huerta e permetèt a seis adversaris d'avançar en direccion de la capitala. En julhet, sei tropas foguèron desfachas entraïnant sa desmission e son exili.
Pasmens, lei venceires mau capitèron de s'unir e la guèrra contunièt. En octòbre de 1914, Pancho Villa reüniguèt una convencion que permetèt a Zapata d'obtenir l'aprovacion de son programa. Lo mes seguent, Carranza e Obregón s'alièron per formar un govèrn provisòri installat en Veracruz. Lei combats contunièron alora entre lei constitucionalistas e lei tropas de Villa e de Zapata.
Panamà[modificar | modificar la font]
Inauguracion del Canal de Panamà (15 d'aost).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre de la crisi europèa de junh-julhet e l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala, lo govèrn japonés dau còmte Okuma Shigenobu e de son ministre deis afaires estrangiers Kato Takaaki decidèt d'aprofichar la situacion per renfòrçar la posicion de l'Empèri en Asia, especialament en China. Après d'esitacions, chausiguèt de sostenir lo Reiaume Unit, oficialament aliat ai Japonés dempuei 1902 e capable de menar de represelhas navalas còntra lo país. Japon intrèt donc en guèrra lo 23 d'aost e acomencèt l'ataca dei colonias alemandas de l'Ocean Pacific. Aquò foguèt relativament aisat en causa dei garnisons feblas que gardavan aquelei posessions aluchandas de sa metropòli. L'unica batalha vertadiera aguèt luòc a Tsingtao que capitulèt après un sètge anglojaponés (31 d'octòbre - 7 de novembre).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Alan Lloyd Hodgkin, scientific britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1998)
- 5 de febrièr - William S. Burroughs, escrivan american (m. 1997)
- 22 de febrièr - Renato Dulbecco, virologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 2012)
- 17 de març - Juan Carlos Onganía, president d'Argentina (m. 1995)
- 21 de març - Paul Tortelier, violoncelista francés (m. 1990)
- 25 de març - Norman Borlaug, scientific american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 2009)
- 31 de març - Octavio Paz, escrivan e diplomata mexican, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1998)
- 2 d'abril - Alec Guinness, actor britanic (m. 2001)
- 4 d'abril - Marguerite Duras, escrivan francesa (m. 1998)
- 9 d'abril - Nouhak Phoumsavanh, president de Laos (m. 2008)
- 12 d'abril - Adriaan Blaauw, astronòm neerlandés (m. 2010)
- 30 d'abril - Dorival Caymmi, compositor brasilièr (m. 2008)
- 3 de mai - Martí de Riquer, escrivan e filològ catalan
- 5 de mai - Tyrone Power, actor american (m. 1958)
- 13 de mai - Joe Louis, boxaire american (m. 1981)
- 19 de mai - Max Perutz, biologista molecular american, Prèmi Nobel de Quimia (m. 2002)
- 15 de junh - Iurii Andropov, dirigent de l'Union Sovietica (m. 1984)
- 21 de junh - William Vickrey, economista canadian, Prèmi Nobel d'Economia (m. 1996)
- 30 de junh - Francisco da Costa Gomes, president de Portugal (m. 2001)
- 1 de julhet - Ahmed Hasan al-Bakr, president d'Iraq (m. 1982)
- 9 de julhet - Willi Stoph, president e primièr ministre d'Alemanha Orientala (m. 1999)
- 11 de julhet - Anibal Troilo, musician argentin (m. 1975)
- 31 de julhet - Louis de Funès, actor francés (m. 1983)
- 14 d'agost - Poul Hartling, primièr ministre de Danemarc (m. 2000)
- 26 d'agost - Julio Cortázar, escrivan argentin (m. 1984)
- 14 de setembre - Lída Baarová, escrivana chèca (m. 2000)
- 15 de setembre - Adolfo Bioy Casares, escrivan argentin (m. 1999)
- 15 de setembre - Jens Otto Krag, primièr ministre de Danemarc (m. 1978)
- 16 de setembre - Lupicínio Rodrigues, compositor brasilièr (m. 1974)
- 6 d'octobre - Thor Heyerdahl, explorator norvegian (m. 2002)
- 14 d'octobre - Raymond Davis Jr, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (m. 2006)
- 15 d'octobre - Rei Mohammed Zaher Chah (m. 2007)
- 28 d'octobre - Jonas Salk, scientific e mètge american (m. 1995)
- 28 d'octobre - Richard Laurence Millington Synge, quimista anglés, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1994)
- 20 de novembre - Charles Berlitz, escrivan american (m. 2003)
- 7 de decembre - Alberto Castillo, actor e cantaire argentin (m. 2002)
- 14 de decembre - Karl Carstens, president d'Alemanha Occidentala (m. 1992)
- Tito Okello, president d'Oganda (m. 1996)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ? Ambrose Bierce, escrivan american (n. 1842)
- 14 de març - Charles Albert Gobat, òme politic soís, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1843)
- 25 de març - Frederic Mistral, escrivan occitan, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1830)
- 2 d'abril - Paul von Heyse, escrivan alemand, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1830)
- 21 de junh - Bertha Felicitas Sophie von Suttner, escrivana austriana, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1843)
- 28 de junh - Archiduc Francés Ferrand d'Àustria-Ongria (n. 1863)
- 18 de julhet - Sílvio Romero, poèta e òme politic brasilièr (n. 1851)
- 31 de julhet - Joan Jaurés, òme politic occitan (n. 1853)
- 9 d'agost - Roque Sáenz Peña, president d'Argentina (n. 1851)
- 20 d'agost - Papa Piu X (n. 1835)
- 3 de setembre - Albéric Magnard, compositor francés (n. 1865)
- 19 d'octobre - Julio Argentino Roca, president d'Argentina (n. 1843)
- 23 d'octobre - José Evaristo de Uriburu, president d'Argentina (n. 1831)
- Paul Héroult, fisician francés.
- Dimitrie Sturdza, primièr ministre de Romania (n. 1833)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Max von Laue
- Prèmi Nobel de Quimia : Theodore William Richards
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Robert Bárány
- Prèmi Nobel de Literatura : non atribuit
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


c: text/html

text:
vendredi 19 avril 2013
En çò de la 6ena roja
Seguida dels talhièrs d'escitura amb la classa de 6ena Roja.
Coma cada classa, los collegians trabalhèron durant una ora e mièja al tèxte de lor cançon, en pausar lors mots sus una basa musicala compausada per Roland. A flor e a mesura que se bastissiá la cançon, canavan los tèxtes apondutz per s'avisar plan que sonèsson polit e que correspondèsson plan al projècte inicial.
Las idèas rajan, los mots espelisson e cadun se divertís de veire cossí viran los eveniments per nòstres messorguièrs :
PS : volètz daissar un comentari ? Basta de clicar "commentaires" jos aqueste messatge, escriure vòstre comentari, causir "anonyme" e clicar "publier".
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
E, coma as ganhat lo tierçat, ma Mela, meuh, en mai dei regardèlas vaqui ton novel ordenador. UN TO7 70 de la vila de TAM! Que marcha a caisseta e cartochas. Version 1.1. Pareis que lei burèus de la comuna de la vila de TAM ne son clafits! A! Quora votatz per la drecha drecha, siatz de longa per lo liberalisme sauvatge e la modernitat! Qu'es poliiiiiiiiiit! Te lo mande per pijon viatjaire. A Tam avèm pas lei PTT.
dimarts, 18 de març de 2008
MELA CAMPIONA DAU DEKEDIS !
Ou! Ma "Mela" (pichot escais - omenatge afectiéu a ton estatura de femna madona, vo futura femna maire) TRES COPS VENCEIRA DAU DEKEDIS! Es pas un tierçat ganhant aquo? E un kilo de regardèlas per ma Mela!Meuh! Urosament que jogam pas au kilo de merda! Amé l'astre qu'as...
E, coma as ganhat lo tierçat, ma Mela, meuh, en mai dei regardèlas vaqui ton novel ordenador. UN TO7 70 de la vila de TAM! Que marcha a caisseta e cartochas. Version 1.1. Pareis que lei burèus de la comuna de la vila de TAM ne son clafits! A! Quora votatz per la drecha drecha, siatz de longa per lo liberalisme sauvatge e la modernitat! Qu'es poliiiiiiiiiit! Te lo mande per pijon viatjaire. A Tam avèm pas lei PTT.
E, coma as ganhat lo tierçat, ma Mela, meuh, en mai dei regardèlas vaqui ton novel ordenador. UN TO7 70 de la vila de TAM! Que marcha a caisseta e cartochas. Version 1.1. Pareis que lei burèus de la comuna de la vila de TAM ne son clafits! A! Quora votatz per la drecha drecha, siatz de longa per lo liberalisme sauvatge e la modernitat! Qu'es poliiiiiiiiiit! Te lo mande per pijon viatjaire. A Tam avèm pas lei PTT.
Publié par Tam à l'adresse 11:39:00 a. m. 4 comentaris:
Libellés : jo
baxter
Contrarament a ço que cresèm, la pibola es pas un chin dangeiros.
Publié par Tam à l'adresse 6:41:00 a. m. 1 comentari:
Libellés : rire
diumenge, 16 de març de 2008
picassa
http://picasaweb.google.com/pablolona
GRAMACI dona LESCA!
GRAMACI dona LESCA!
Publié par Tam à l'adresse 8:40:00 a. m. Cap comentari:
Libellés : negre e blanc
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Alemanha
Alemanha (nom oficiau : Republica Federala d'Alemanha, en alemand : Bundesrepublik Deutschland) es un país d'Euròpa enviroutat per la Mar dau Nòrd, Danemarc e la Mar Baltica au nòrd, per Polonha e la Republica Chèca a l'èst, per Àustria e Soïssa au sud e per França, Luxemborg, Belgica e lei Païses Basses a l'oèst. Amb mai de 80 milions d'abitants, Alemanha es lo país pus poblat de l'Union Europèa e la premiera poissança economica d'Euròpa.
Somari
IstòriaModificar
Antiquitat e periòde romanModificar
Au sègle VI avC, lo territòri alemand èra poblat majoritàriament per de populacions cèltas. Dins lo corrent dei sègles seguents, dei tribús germanicas, probablament vengudas d'Escandinàvia, s'installèron pauc a pauc sus lo territòri actuau dei Païses Basses, d'Alemanha e de la mitat orientala de Polonha. Lei tèxtes pus ancians mencionant la preséncia d'aquelei populacions son d'origina grèga e romana e datan dau sègle I avC. L'absència de documents pus vièlhs mostra qu'una separacion politica importanta deviá existir entre leis Europèus dau nòrd e dau sud.
Pasmens, lei Germans representavan una menaça important per l'Empèri Roman e de guèrras acomencèron tre lo sègle I avC dins lo sud de França. La victòria dau consul Marius en 101 avC entraïnèt l'abandon deis ambicions germanicas sus Gàllia. Puei, la conquista romana de la region vèrs la mitat dau sègle I avC confirmèt aquela situacion e establiguèt definitivament lei tribús germanicas au nòrd de l'Empèri Roman. Maugrat de conflictes regulars, aquela frontiera demorèt relativament establa fins ais invasions barbaras de 406-407.
L'Edat Mejana e lo Sant Empèri Roman GermanicModificar
Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'Occident au sègle V, lei barbars germanics creèron d'estats novèus en Euròpa Occidentala. Au sègle VI, lei Francs prenguèron lo contraròtle de la màger part de Gàllia e fondèron l'Empèri Merovingian. A la seguida d'una crisi de succession, aquel empèri foguèt remplaçat en 751 per l'Empèri Carolingian qu'establiguèt sa dominacion sus Gàllia, Catalonha, Alemanha e nòrd d'Itàlia. En 843, l'Empèri Carolingian foguèt partejat entre lei tres eiretiers de Loís Ien lo Piós (814-840). Tres estats foguèron formats :
- Francia Occidentala que serà a l'origina dau Reiaume de França.
- Francia Mediana que serà partejada entre lei fius de Lotari Ien en 855 e serà plus jamai reünificada.
- Francia Orientala que serà a l'origina de l'Empèri Roman Germanic.
Lo Sant Empèri Roman Germanic foguèt una dei poissanças majoras de l'Edat Mejana e sei caps foguèron capables unei còps d'intervenir dins leis afaires intèrns de la papautat. Pasmens, ai sègles XI e XII, aquela influéncia entraïnèt una reaccion de la Glèisa qu'afebliguèt lo poder centrau de l'Empèri e favorizèt l'autonomia de sei vassaus ja fòrça independents. Au sègle XVI e XVII, lei divisions religiosas dau continent europèus contunièron d'afeblir l'Empèri car cada camp fondèron d'alianças basada sus la religion e lei Protestants venguèron pron poderós per resistir a la repression. De 1618 a 1648, la Guèrra de Trenta Ans renfòrcèt aquelei divisions e la desfacha finala dau poder centrau marquèt l'impossibilitat definitiva per l'emperaire de fondar un poder centrau fòrt. Ansin, seis estats venguèron quasi totalament independents e Napoleon poguèt aisament dissòuvre l'Empèri en 1806 per una Confederacion Germanica sota protectorat francés.
L'unificacion alemandaModificar
La Confederacion dau Rin sota protectorat francés s'afondrèt amb la desfacha napoleonca. Lo Congrès de Viena la remplacèt per una Confederacion Germanica gropant 39 estats còntra unei centenaus per lo Sant Empèri. Plaçada sota la direccion onorifica de la dinastia dei Habsborg, la confederacion va venir un luòc d'afontrament entre Austria e Prussia. D'efèct, Prussia contunièt sa politica d'expansion dins lo nòrd d'Alemanha ja acomençada avans la Revolucion Francesa e se turtèt ais interés austrians. De mai, amb lo desvolopament deis idèas novèlas de la Revolucion, la nacionalisme faguèt son aparicion en Alemanha estructurant pauc a pauc de corrents politics favorables a son unificacion. Après una revirada entre 1848 e 1850, l'arribada au poder dau cancelier Bismark va permetre de complir aquela politica per una tièra de conflictes còntra Danemarc per un afaire de frontieras, còntra leis Austrians en 1866 per eliminar Viena de la gestion intèrna d'Alemanha e còntra França per assegurar l'unitat deis estats dau nòrd protestant amb leis estats dau sud catolic. Lo 18 de genier de 1871, la desfacha francesa permetèt la proclamacion de l'Empèri Alemand a Versailles. Pasmens, l'annexion de l'Alsàcia-Lorena va causar una fònt de conflicte permanenta en Euròpa e crear pauc a pauc un blòt de país (França, Reiaume Unit e Russia) opausat a la dominacion alemanda sus lo continent.
Lei dos conflictes mondiausModificar
Au començament dau sègle XX, l'Empèri Alemand èra la premiera poissança continentala e acomençava de menaçar la supremacia navala britanica entraïnant la formacion de la Tripla Entenduda entre França, Reiaume Unit e l'Empèri Rus. En 1914, Alemanha s'engatjèt dins la Premiera Guèrra Mondiala amb son aliat austrian. Après lei premieras batalhas, l'evolucion dau conflicte foguèt blocada per lei progrès defensius e lei dos camps deguèron s'orientar vèrs una guèrra de posicion lònga e murtriera. S'acabèt per una desfacha alemanda en 1918.
Lo Tractat de Versalhas, qu'organizèt Euròpa après la guèrra, entraïnèt per Alemanha la pèrda de 88 000 km² e uech milions d'abitants. Lo servici militari foguèt abolit e l'armada limitada a 100 000 òmes. De mai, Alemanha foguèt jutjada responsabla de la guèrra e deguèt pagar de reparacions importants ai país venceires. Pus grèu, una partida dei territòris perduts venguèron rapidàment la fònt de crisis diplomaticas importantas coma l'estatut de la vila de Dantzig o lo cas de la Silesia.
Aquò va permetre lo desvolopament d'un corrent politic nacionalista poderós. La crisi economica de 1929, qu'aguèt de consequéncias grèvas en Alemanha, permetèt rapidàment au NSDAP, partit nacionalista e racista, de prendre lo poder d'un biais legau en 1933. Son cap, Adolf Hitler, eliminèt rapidàment seis oposants e venguèt lo mèstre dau país après la dissolucion deis autrei partits politics e l'eliminacion dei comunistas. Fondèt un estat novèu dich Tresen Reich basat sus la superiotat de la « raça alemanda » que deviá assegurar sa subrevida en fàcia dei raças dichas inferioras e deis elements dichs degenerats, principalament lei Jusieus e leis Eslaus. Leis atrocitats d'aquela politica, especialament son sistèma d'exterminacion massiva, va marcar durablament l'umanitat e entraïnar l'adopcion de mesuras d'occupacion duras dau país après 1945.
A partir de 1938, Hitler acomencèt una politica de revision dei frontieras dessenhadas per lo Tractat de Versalhas que va entraïnar lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo continent europèu lo 1en de setembre de 1939. Lei premiereis annadas dau conflicte foguèron dominadas per l'Alemanha Nazi que conquistèt una partida granda d'Euròpa, especialament França puei la partida occidentala d'Union Sovietica. Pasmens, en 1942-1943, leis Aliats (URSS, Reiaume Unit, Estats Units, Canadà, França...) prenguèron l'avantatge après una tièra de desfachas alemandas majoras (Stalingrad, Korsk...). En 1945, Alemanha foguèt envaïda e Hitler se suicidiguèt lo 30 d'abriu.
La division dau país e la reünificacionModificar
Devastada per la guèrra, Alemanha foguèt devesida entre Union Sovietica, Estats Units, Reiaume Unit e França. La situacion èra similara a Berlin devesit entre lei quatre venceires principaus de la guèrra europèana. De mai, lo país perdiguèt un nombre important de territòris. De projèctes foguèron estudiats per fondar una Alemanha novèla mai lo començament de la Guèrra Freja empachèt la conclusion d'un acòrd e lo país demorèt devesit fins ai darriereis annadas de l'oposicion entre l'Èst e l'Oèst. Dos estats foguèron donc creats :
- la Republica Federala d'Alemanha (RFA) dins lei zonas d'ocupacions deis aliats de l'OTAN situadas dins la mitat occidentala.
- la Republica Democratica Alemanda (RDA) dins la zona d'ocupacion sovietica situada au nòrd-èst.
L'arribada de refugiats venent dei regions perdudas en 1945 permetèt a l'economia de compensar lei pèrdas de la guèrra e l'impulsion donada per lo plan Marshall permetèt de restaurar rapidàment l'economia de la RFA. En revènge, la situacion foguèt diferenta en RDA que son desvolopament economic foguèt pus feble meme se lo país aviá un nivèu de vida entre lei pus auts dau blòt sovietic. De 1961 a 1989, la muralha de Berlin foguèt lo simbòl d'aquela division e l'afondrament de l'Union Sovietica permetèt la reünificacion dau país e l'evacuacion de son territòri per la màger part dei fòrças estrangieras. Pasmens, lo nivèu economic diferent entraïnèt de dificultats economicas importantas dins lei regions de l'ex-RDA.
GeografiaModificar
Localizacion e frontierasModificar
Lo país es situat dins lo centre d'Euròpa au sud de la peninsula de Danemarc e au nòrd deis Aups soïssas entre la vallada dau Ren e la linha Oder-Nesse. Son territòri tèn una superficia egala a 357 026 km². Es enviroutat per Danemarc, Polonha, Republica Chèca, Àustria, Soïssa, França, Luxemborg, Belgica e Païses Basses.
Geografia fisicaModificar
La geografia alemanda es dominada per lo Plan d'Euròpa dau Nòrd qu'ocupa lo nòrd, per de cadenas de montanhas ancianas e d'altituds gaire autas au centre e per leis Aups e un bacin sedimentari au sud. Lei cimas principalas fan partida deis Aups amb d'altituds entre 2 000 e 3 000 m. Leis autrei relèus alemand agantan rarament mai de 1 400 m. Tres fluvis principaus son situats dins aquelei sistèmas. Lo pus important es Ren que passa dins la mitat occidentala dau país e forma una vallada importanta deis Aups a la Mar dau Nòrd. Lo segond es Elba que prend sa fònt dins lei Monts dei Gigants en Republica Chèca e se trai dins la Mar dau Nòrd au nivèu d'Hamborg. Enfin, lo tresen es Danubi que passa dins lo bacin sedimentari dau sud.
ClimaModificar
Alemanha es situada dins la zona temperada de l'emisfèri nòrd e tèn un clima continentau temperat amb una influéncia oceanica venent dau nòrd-oèst. Es donc un clima de transicion entre aqueu d'Euròpa atlantica e aqueu d'Euròpa continentala. De mai, coma lo país subit l'influéncia dau Gulf Stream e de l'anticiclon deis Açoras, a una doçor climatica pauc frequenta sota aquelei latituds. Au sud dau país, lo foehn, vent venent deis Aups, pòu agantar una velocitat de 150 km/h e aumenta la temperatura d'ivèrn e de la prima accelerant la fonda de la nèu. D'ivèrn, d'autrei movements d'èr fregs vènon de Sibèria. Lo litorau es regularament somés a de tempèstas frequentas, especialament en causa d'una amplitud de temperatura accentuada.
Reparticion espaciala de la populacionModificar
Amb 80,3 milions d'abitants, Alemanha tèn una densitat de populacion de 226 ab/km². Aquela populacion es repartida principalament dins lo sud e l'oèst, principalament de lòng de la vallada dau Ren e dins la region de la Ruhr. En revènge, lei regions dau nòrd-èst son mens pobladas.
Modificar
Forma de l'estatModificar
Leis institucions d'Alemanha modèrna foguèron inspiradas per aquelei de l'ex-RFA formada a l'iniciativa de l'OTAN en 1949. Es una republica federala compausada de setze länders amb Berlin coma capitala. Lo foncionament deis institucions es basat sus una Lèi Fondamentala contraròtlat per una Cort Constitucionala situat a Karlsruhe. Lo govern centrau s'ocupa deis afaires estrangiers, de la defensa, dei questions de nacionalitat, de la moneda, dei frontieras, dau trafic aerian, dei pòstas e dei telecommunicacions e d'una partida dau drech fiscau e de l'economia. Es dirigit per un cancelier elegit per lo Bundestag qu'es lo cap vertadier de l'executiu. Lo pòsta de president de la republica existís mai es principalament onorific. Lo Parlament federau es compausat de doas assembladas :
- lo Bundestag que sei membres son elegits per quatre ans a l'escrutinh mixte.
- lo Bundesrat que sei membres son de representants dei govèrns dei Länders. Cada Länder dona totei sei vòtes per o còntra una lèi.
Lo Bundestag es l'assemblada principala mai lei poders dau Bundesrat an aumentat e dèu d'ara endavant se prononciar subre totei lei lèis pertocant lei budgets dei Länders. Aquelei darriers son autonòms per leis afaires d'educacion, de recercas o d'environament.
Simbòls de l'estatModificar
Lo drapèu d'Alemanha es lo drapèu negre, roge e jaune ja adoptat per lei revolucionaris de 1848 e per la Republica de Weimar de 1919 a 1933. Foguèt tornarmai adoptat per la RFA e la RDA en 1949. Pasmens, en 1959, la RDA modifiquèt son drapèu per l'introduccion de seis armoriaus au centre de la benda roja.
L'imne oficiau dau país es lo tresen coblet dau cant Deutschlandlied. Pasmens, en causa de l'utilizacion dau tèxte entièr per lo Tresen Reich coma imne, son adopcion foguèt una fònt de problemas durant unei decennis après la fondacion de la RFA. L'usatge d'aquel imne foguèt tanben fòrtament limitat per leis Aliats après 1945 ais occasions majoras. Depuei la reünificacion, son utilizacion s'es normalizat mai l'utilizacion o lo cant dei doas premieras coblas es totjorn l'expression d'idèas politicas de drecha extrèma.
Organizacion territòrialaModificar
Alemanha es devesit en 16 païses (Länder) o estats. Cada estat a un parlament (Landstag), un govèrn (Landesregierung), una constitucion e una organizacion intèrna pròpria. Es sobeiran en matèria de cultura, d'educacion, d'organizacion de la polícia, de drech locau e la Federacion pòu aumentar aquelei domenis per l'adopcion de lèis especialas. Per aquò, tèn lo drech de levar fiscalitat e reçaup un budjet de l'estat federal. Enfin, fau notar que la sobeiranat subre certanei domenis es pas clarament definida entre l'Estat federal e lei Länder per la Lèi Fondamentala d'Alemanha, especialament lo drech civiu, lo drech penau, lo drech economic, lo drech dau trabalh, la politica energetica o la circulacion automobila.
LengasModificar
L'alemand es la lenga oficiala de l'Estat meme s'existís unei lengas minoritàrias istoricas que son oficialament protegidas. S'estima qu'es parlat per aperaquí 92% de la populacion. Dins aquò, la mitat solament utilizariá l'alemand estandard dich Hochdeutsch e lo rèsta parlariá un autre dialècte alemand. Lei lengas protegidas son :
- lo danés dins lei regions pròchas la frontiera amb Danemarc.
- lo frison orientau e lo frison occidentau parladas en Saxònia.
- lo romaní.
- lo aut sorab e lo bas sorab parlats en Brandeborg e Saxònia.
Leis autrei minoritats, coma leis emigrats recents mai tanben lei Polonés, an ges de drechs lingüisitcs. S'es estat parlat occitan dins los vilatges vaudés d'Alemanha fins a la primièra mitat del s. XX.
EconomiaModificar
L'economia alemanda ocupa lo quatren reng mondiau après leis Estats Units, China, Japon e davans França e Reiaume Unit. Es principalament orientada vèrs leis exportacions permetent au país de realizar regularament d'excedents comerciaus importants. Dins aquò, aquela orientacion necessitèt de reformas importantas de la legislacion dau trabalh. Ansin, un nombre grand d'Alemand ocupan d'ara endavant d'emplechs de temps parciau e son venguts de trabalhaires precaris.
DemografiaModificar
Segon lo recensament del 9 de mai de 2011, la populacion alemanda èra de 80 219 695. Aqueu nombre es relativament estable dempuèi la mitat deis annadas 1990 e la populacion totala a quitament un pauc demenit dempuei son maximum de 2002 (82,54 milions). Aquò es causat per la demenicion de la feconditat (1,39 en 2010) e una immigracion relativament febla. De mai, aquela populacion es mai e mai vièlha amb un percentatge de mai de 60 ans de la societat qu'es passat de 24,9% en 2005 a 26,3% en 2010. Pasmens, Alemanha demorèt lo segond estat pus poblat d'Euròpa après Russia mai davans França, Reiaume Unit e Itàlia.
Axes de communicacion e transpòrtsModificar
Leis axes de communicacion naturaus d'Alemanha son lei valladas formats per lei fluvis principaus, especialament la vallada dau Ren, e lo plan dau nòrd en contacte amb la Mar dau Nòrd e la Mar Baltica. Aquela region assosta unei pòrts importants coma Hamborg o Brèma. Existís de rets de canaus en cors de modernizacion e un ret rotièr que son desvolopament foguèt ajudat per l'absència de relèus importants dins la màger part dau país. De còls existisson dins leis Aups per passar en Soïssa e Austria e a l'ora d'ara un ensems de rotas modèrnas permet de comunicar sensa problema amb lei regions montanhosas situadas aus sud.
Agricultura e ressorsas minierasModificar
En 2008, lo sector primari alemand representa aperaquí 0,9% dau PIB e emplega 2,4% de la populacion activa dau país. 35% de la superficia dau territòri son utilizats per la cultura, 20% per lo norrigatge e 30% per la silvicultura e la fòrest. L'agricultura es la tresena d'Euròpa après França e Itàlia. Son estructura es marcada per la division anciana dau país. Lei tenements son fòrça mecanizats e relativament pichons a l'Oèst. En revènge, a l'Èst, l'agricultura es principalament basada subre lo ret de cooperativas format per la RDA. Lei produccions principalas son lei cerealas (blat, séguel...), lo lach e lo norrigatge dei bovins.
Lo sector minier alemand es vengut relativament marginau dins l'economia dau país. Lei produccions principalas son lo lignit (1en reng mondiau), lo carbon, la sau e lo gas naturau. Pasmens, lo país es fòrça dependent de l'importacion de ressorsas dempuei lei país estrangiers per assegurar sei besonhs en matèrias premieras.
IndústriaModificar
Alemanha es una poissança industriala mondiala majora. Son sector secondari emplega 33% de la populacion activa. Lei sectors principaus son la construccion automobila (777 000 emplechs en 2004) que representa 40% de seis exportacions, l'electrotecnica (799 000 emplechs en 2004), la construccion mecanica (868 000 emplechs en 2004), la quimia e l'alimentar.
ServicisModificar
Coma per leis autreis economias desvolopadas, lo sector terciari es la premiera fònt d'emplechs d'Alemanha e representa mai de 28 milions d'emplechs. Dos sectors principaus compausan lei servicis. Leis activitats financieras èran lo premier en 2008 amb 30,5% deis emplechs dau sector terciari. Lo comèrci, lei transpòrts e la restauracion son lo segond amb 18%.
Diplomàcia e defensaModificar
Politica estrangieraModificar
Alemanha fa partida de la màger part deis institucions internacionalas majoras coma l'Union Europèa qu'es membre fondator, l'ONU e seis organismes, l'OTAN, dau Conseu d'Euròpa e l'OMC. Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala e la fondacion de la RFA en 1949, lei principis de la politica estrangiera d'Alemanha son lo desarmament e lo contraròtle deis armaments, l'ajuda au desvolopament e la defensa dei drechs de l'òme. De mai, es fòrça investida dins la proteccion de l'environament e lo dialògue entre lei culturas. En causa deis atrocitats de l'olocaust, lo país a renonciat d'adoptar una politica d'expansion militara e de mejans de pression militara meme se tèn una armada poderosa.
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, lo país a repres sa sobeiranetat complèta per lo Tractat de Moscòu meme s'aqueu tractat impausèt de limitacions militaras totjorn en vigor a l'ora d'ara. Doas dinamicas mai o mes opausadas defenisson donc la politica d'Alemanha actuala en matèria d'afaires estrangiers. Lo premier es la defensa de seis interés nacionaus coma referent d'una poissança granda e lo segond es la perseguida d'una projeccion post-nacionala de l'identitat alemanda defòra dei revendicacions nacionalistas. Per aquò, la país a desvolopat de relacions politicas o economicas fòrta amb leis ancians país comunistas d'Euròpa de l'Èst, amb Israèl, amb Russia e subretot amb França.
Fòrças armadasModificar
Maugrat seis objectius de contraròtle deis armaments, Alemanha tèn una armada nombrósa e modèrna dicha Bundeswehr. En 2008, es devesit entre cinc brancas que son :
- l'armada terrèstra dicha Heer que teniá 163 900 òmes.
- l'armada aeriana dicha Luftwaffe que teniá 25 200 òmes.
- la marina militara dicha Deutsche Marine que teniá 63 400 òmes.
- lo servici medicau centrau dich Zentraler Sanitätsdienst que teniá 19 000 òmes.
- lo servici logistic e organisacionau dich Streitkräftebasis que teniá 19 000 òmes.
CulturaModificar
Alemanha fa partida de la zona cultura de la civilizacion occidentala europèa. Alemanha es l'eiretier de la cultura dei principats germanicas dau Sant Empèri Roman Germanic, i comprés la partida alemanda d'Àustria-Ongria.
ArquitecturaModificar
Tre l'epòca dei Carolingians, sota l'impulsion de l'emperaire e de sei prelats, Alemanha bastiguèt d'edificis religiós nombrós qu'un nombre feble existís totjorn a l'ora d'ara coma la chapèla palatina d'Aquisgran. Aquelei bastiments èran realizats segon un plan centrat e lo massís occidentau dich Westwerk. Es un còrs de bastiments quasi autonòm a respèct de la nef constituís d'una tor massiva d'uneis estancis sovent enviroutant per doas torrèlas d'escaliers.
Au sègle X, la restauracion de l'autoritat imperiala entraïnèt l'aparicion d'un art religiós novèu amb de glèisas grandas ai fustatges de fusta coma a Hildesheim o Gernrode. Au sègle XI, l'estil renan se desvolopèt e se caracterizèt per l'existéncia de tres absidas formant un treule coma a Colonha. L'art gotic faguèt son aparicion vertadiera en Alemanha vèrs la mitat dau sègle XIII. L'originalitat alemanda foguèt l'utilizacion de la brica, magerament dins lo nòrd dau país (Schwerin, Lubeck...). Una autra caracteristica dau gotic alemand foguèt l'adopcion de glèisas-halas (Hallenkirche) inspirada per l'arquitectura cisterciana (Marborg). Lei nefs lateralas i foguèron bastidas a la mema autor que la nef centrala. Entre lei sègles XIV e XV, lo gotic tardiu dominèt amb la construccion de la catedrala d'Ulm. Dins la borgesiá, se bastiguèt d'ostaus a pinhons aumentats de torrèlas d'estil italian.
Pendent la Renaissança, aquela influéncia italiana se confirmèt dins lo sud dau país. L'arquitectura baroca s'espandiguèt après la guèrra de Trenta Ans. Lei mèstres principaus d'aqueu movement foguèron Johann Michael Fischer, lei fraires Asam, Dominikus Zimmermann, Johann Balthasar Neumann e Matthäus Daniel Pöppelmann. En Prussia, apareguèt lo rococo frederician desvolopat per Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff que son òbra principala foguèt lo palais de Sanssouci. A partir deis annadas 1750, lei cavaments de Pompèi entraïnèron una evolucion vèrs l'adopcion de tecnicas e de tematicas greco-romanas. L'art francés foguèt tanben popular durant aqueu periòde.
Vèrs la mitat dau sègle XIX, d'arquitèctes revendiquèron una forma pus adaptada a son epòca que foguèt caracterizada per una diversitat granda d'estils. Lei principaus foguèron lo neoclassisme prussian e lo neogotisme vengut d'Anglatèrra que foguèt associat au nacionalisme romantic alemand. Un exemple d'aquel estil es la catedrala de Colonha rebastida entre 1842 e 1863. Puei, au sègle XX, se desvolopèt un movement gropat a l'entorn de la nocion d'estetica industriala. Après 1945 e fins ais annadas 1970, l'arquitectura foguèt marcada per lo besonh rapide de bastiments après lei destruccions de la guèrra. L'estil de l'epòca foguèt alora caracterizat per la foncionalitat e lei critèris economics. Dempuei leis annadas 1990, de trabalhs grands de restauracion foguèron realizats o son en cors de realizacion, magerament dins la capitala. Lei caracteristicas d'aquela arquitectura son generalament lo modernisme e l'adaptacion ai besonhs ecologics de la planeta.
Literatura e filosofiaModificar
La literatura alemanda es fòrça rica e leis escrivans majors i son nombrós. Es apareguda sota lo rèine de l'Empèri Carolingian e lo cant de Hildebrand (vèrs 820) es generalament considerat coma l'òbra fondatritz d'aquela literatura. La segonda òbra majora alemanda de l'Edat Mejana foguèt l'epopèia dei Nibelungen au sègle XII. Puei, ai sègles XIII e XIV, se fau notar lei trabalhs de Wolfram von Eschenbach (Parceval), Ulrich von Zatzikhoven e mèstre Eckhart.
Ai sègles XVI e XVII, la literatura foguèt marcada per lo cant puei per leis eveniments de la Guèrra de Trenta Ans que foguèt una fònt d'inspiracion importanta per lei testimònis. Lo sègle seguent foguèt caracterizat per lo movement dei Lutz, relativament important en Alemanha. En particular, un movement dominat per de personas coma Johann Wolfgang von Goethe o Friedrich von Schiller per denonciar l'estructura de la societat alemanda dirigida per la noblesa e la borgesiá e còntra lei principis moraus de l'epòca. Foguèt renfòrçat per lo corrent dau classicisme. Au sègle XIX, apareguèt lo romantisme que teniá divèrsei produccions diferentas e s'inspirèt fòrtament de la tradicion e dei legendas germanicas. Pendent la premiera mitat dau sègle XX, se desvolopèron l'expressionisme e lo simbolisme. Se fau tanben notar l'òbra originala de Kafka. Dins leis annadas 1930, l'apparicion e la presa dau poder per lei Nazis entraïnèt la fugida d'unei escrivans alemands defòra dau país. Après 1945 e leis atrocitats de la guèrra, la litetura alemanda foguèt magerament regardada per de questions moralas e per la descripcion dau monde reau.
De son caire, la filosofia alemanda a una influéncia fòrça importanta subre lo monde occidentau. Foguèt originària de l'introduccion au sègle XII dei sciéncias grègas e aràbias dins leis universitats dau país. Au sègle XVII, foguèt marcada per l'òbra de Leibniz puei per lo movement dei Lutz au sègle XVIII. Kant i aguèt un ròtle primordiau per son trabalh subre lei limits de la conoissança e de la percepcion umanas amb son òbra que son influéncia despassèt largament lei frontieras de la zona de cultura alemanda.
Au sègle XIX, la màger part dei filosofs principaus d'aquel epòca foguèron alemands coma Schopenhauer, Sigmund Freud per lo desvolopament de la psicanalisi, Marx e Engels per lo desvolopament dau communisme o Friedrich Nietzsche per l'estudi de la condicion umana. Au sègle seguent, Alemanha contunièt d'assostar de filosofs majors maugrat l'aparicion d'escòlas concurrentas dins lei país vesins coma França. D'un biais generau, la literatura e la filosofia alemanda demorèron entre lei pus importantas dau sègle XX amb lo gasanh d'uech prèmis Nobels per d'autors de nacionalitat alemanda e de treize per d'autors de lenga alemanda.
PinturaModificar
La pintura alemanda tèn dos periòdes principaus que son lei sègles XV-XVI e XIX-XX.
Dins lo corrent dei sègles XIV e XV, la pintura alemanda foguèt influenciada per l'art de la gravadura de la fusta e per de tematicas tragicas (Apocalipsi...). Dos corrents existián durant aqueu periòde. Lo premier (Wilhem de Herle, Stephan Lochner, Bertram von Minden...) dominèt dins lo nòrd dau país e privilegièt de contorns marcats. Lo segond (Lukas Moser, Konrad Witz...) es mai marcada per l'influéncia italiana e de personatges mai estirats e proporcionats. Quauqueis artistas (Martin Schongauer...) assaièron de fusionar lei doas tendéncias. Lo sègle seguent foguèt caracterizat per la transicion entre lo gotic e la Renaissança. Lei tematicas demorèron marcadas per l'aspèct religiós. L'artista pus conegut d'aqueu periòde es Albrecht Dürer (1471-1528) magerament famós per sei gravaduras.
Ai sègles XVII e XVIII, l'influéncia italiana demorèt importanta e lei capitalas dei principats aculhiguèron de pintors italians o francés nombrós. Lo sègle XIX acomencèt amb lo desvolopament de l'estil Biedermeier exaltant lei valors de la borgesiá. Puei, la pintura alemanda foguèt marcada per lo movement romantic amb de tematicas misticas e malancònias. Lei pintors principaus dau periòde foguèron Caspar David Friedrich o Philipp Otto Runge. Un grop de pintors basats a Roma prepausèt la renovacion de l'art per la religion. Après leis eveniments de la revolucion de 1848, certanei pintors foguèron tanben inspirats per la politica coma Alfred Rethel. D'autrei pintors assaièron de conciliar realisme e subrenaturau. Enfin, lo simbolisme foguèt representat per d'artistas coma Max Klinger o Franz von Stuck.
L'expressionisme foguèt lo corrent major dau sègle XX. Es a l'origina d'unei grops coma lo fauvisme, lo cubisme o lo futurisme. Aqueu movement apareguèt a Viene e s'espandiguèt dins lei mitans artisticas alemands a partir de 1905. Paula Modersohn-Becker ne'n foguèt una dei premieras representanta. En Alemanha, aqueu movement, fòrça tormentat e sorn, dominèt l'activitat cultura fins a la presa dau poder per lei Nazis. En 1905, lei pintors Ernst Ludwig Kirchner, Erich Heckel e Karl Schmidt-Rottluff creèron lo movement Die Brücke. Gràcias a de dessenhs ai trachs rapides e ai colors vivas, volián donar la prioritat a l'espontaneïtat, l'esmoguda e la subjectivitat. A Munich, en 1911-1912, Franz Marc, Vassily Kandinsky, August Macke e quauqueis autreis artistas creèron lo movement Cavalier Blau amb l'objectiu d'abondonar lo realisme per un art mai abstrach. Après la guèrra, leis expressionistas formèron lo grop Objectivitat Novèla. Seis òbras testimonièron dau pessimisme d'aqueleis annadas. Se pòu citar Max Beckmann, George Grosz e Otto Dix. Certanei pintors desvolopèron tanben un movement surealista. Dins aquò, aquela riquesa de movements artisticas foguèt arrestada per l'arribada d'Hitler que jutgèt aquelei formas d'arts coma desgeneradas, dangerosas e non adaptadas a la societat nazi.
MusicaModificar
Alemanha es estada fòrça rica d'un nombre important de compositors, de cantaires, d'instrumentistas e de caps d'orquèstra. Es especialament la tèrra d'eleccion dau lied e de l'opera meme se leis estils de la sinfonia e dau poëma sinfonic i an conegut de desvolopaments majors.
La musica alemanda faguèt son aparicion durant l'Edat Mejana dins lei cors dei principats dau país magerament ai sègles XIV e XV. Lei fònts d'inspiracion principalas èran la poësia francesa o alemanda. Organizats en companhiás, lei menestrels alemands d'aquela epòca introduguèron l'art de la polifonia dins la region. Sota l'influéncia deis escòlas francesas e flamandas de la Renaissança, la polifonia se desvolopèt fòrtament a la fin dau sègle XV amb de compositors coma Heinrich Finck e Thomas Stoltzer. Au sègle seguent, evolucionèron vèrs la formacion de coralas liturgicas que foguèron a l'origina dau lied, dau singspiel e dau desvolopament d'instruments coma l'òrgue. Au sègle XVII, aquelei movements serán tanben a l'origina dau premier opera alemand.
A partir de la fin dau sègle XVII, la musica alemanda venguèt independenta de la Glèisa meme se lei tematicas religiosas i demorèron fòrça importantas. Lei genres principaus venguèron la toccata e la fuga. Leis autors majors d'aqueu periòde foguèron Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Haendel e Georg Philipp Telemann. Au sègle XVIII, l'Escòla de Mannheim melhorèt la forma de la sinfonia e son òbra foguèt tanben a l'origina d'un estil d'opera novèu sota l'influéncia de Christoph Willibald Gluck.
L'expansion de la musica sinfonica se faguèt ai nivèus de l'orquestracion e de l'escritura que venguèron mai complexas e dramaticas e non plus solament matematicas. Lo piano foguèt l'instrument major d'aquela evolucion. Es l'epòca que veguèt l'aparicion de lieder e d'operas en alemand. A la fin dau sègle XVIII, lo classicisme de la Cors de Viena aguèt una influéncia decisiva que permetèt de fixar lei formas diferentas de la musica classica. Ludwig van Beethoven foguèt lo solet dei tres classics de Viena (Haydn, Mozart et Beethoven) nascut en Alemanha. Inventèt un lengatge d'una expressivitat granda e seis òbras per piano, sei sinfonias e son opera unic Fidelio demorèron coma de caps d'òbras majors de la musica.
La musica romantica dau periòde seguent foguèt la continuitat d'aqueu movement e la musica alemanda venguèt universala. Dau concerto au lied, de la sinfonia a l'opera, la musica se nacionalizèt e se desvolopèt encara d'un biais qualitativa e quantitativa. Prestigi e rivalitat i foguèron tant personau que nacionau. La premiera mitat dau sègle XIX veguèt l'espandiment de la musica romantica. Richard Wagner renovelèt lo genre de l'opera en donant una importància novèla a l'orquestracion. Se pòu tanben citar Max Bruch, Carl Reinecke, Engelbert Humperdinck e Richard Strauss.
Aqueu patrimòni musica foguèt largament recuperat per lo poder nazi e uneis artistas foguèron compromés amb aqueu regime coma Richard Strauss e Carl Orff. La recuperacion de l'òbra de Richard Wagner foguèt tanben una caracteristica de la propaganda nazi. Dins aquò, maugrat un desvolopament important, leis artistas e leis òbras d'aqueu periòde obtenguèron pas una popularitat importanta. Après la guèrra, se desvolopèt la musica contemporanèa amb l'arribada deis instruments electronics.
CinèmaModificar
Lo cinèma alemand conoguèt una expansion rapida tre sa naissança. En 1914, existiá 3 000 salas de cinèma dins lo país e lei studios de Babelsberg foguèron entre lei premiers creats subre lo continent europèu. Après una reorganizacion dau sector, leis annadas 1920 veguèron lo succès dau cinèma expressionista. Lo premier cap d'òbra dau genre foguèt Lo Gabinet dau Doctor Caligari en 1919. Puei, Fritz Lang realizèt Lo Doctor Mabuse e Friedrich Wilhelm Murnau lo famós Nosferatu lo Vampiri e Lo Darrier deis Òmes. L'annada 1926 foguèt aquela de Metropolis de Fritz Lang. Puei, aqueu darrier realizèt en 1931 lo premier succès dau cinèma parlant alemand amb M lo Maudit. L'annada d'avans, Marlene Dietrich venguèt famosa amb lo film L'Àngel Blau.
L'arriba dau nazisme marquèt l'utilizacion dau cinèma au profiech de la propaganda dau regime. Leis òbras pus coneguts d'aqueleis annadas foguèron lei films de Leni Riefenstahl. Après la guèrra, lo cinèma alemand aguèt de dificultats per se restaurar. Son renovèu se debanèt dins leis annadas 1960 amb d'autors coma Werner Herzog e Volker Schlöndorff. Dempuei, unei realizators alemands an obtengut un raionament internacionau important coma Rainer Werner Fassbinder dins leis annadas 1970 o Wolfgang Becker e Florian Henckel von Donnersmarck dins leis annadas 2000. Berlin es venguda una dei capitalas dau cinèma europèu gràcias a l'estructuracion d'un festivau major de cinèma dins la capitala alemanda dempuei 1951.
ReligionModificar
Lo nòrd d'Alemanha foguèt a l'origina de l'emergéncia dau protestantisme ai sègles XVI e XVII. La region foguèt prefondament marcada per lei conflictes religiós coma la Guèrra de Trenta Ans (1618-1648) e la reparticion dei religions subre lo territòri despend encara fòrtament dei resultats d'aquelei combats. Ansin, lo nòrd e l'èst assosta totjorn principalament de protestants representant aperaquí 30,8% de la populacion. Lei catolics ne'n forman aperaquí 31,4% e son magerament presents dins lo sud dau país. Se fau tanben notar la preséncia d'un nombre important d'abitants sensa religion (34,1%) dins l'èst d'Alemanha e la region d'Hamborg. Enfin, dempuei quauqueis annadas, l'islam (4,3%) se desvolopèt gràcias a l'arribada d'immigrants turcs magerament dins la Ruhr e lo relarg de Berlin.
Nòtas e referénciasModificar
BibliografiaModificar
Ligams extèrnesModificar
- (de) Pagina oficiala d'Alemanha
- (de)(fr) Govèrn d'Alemanha
- (de) Presidéncia d'Alemanha
- (de) Parlament d'Alemanha
Nòtas & referénciasModificar

- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Belau
Belau (o las illas Belau) es un estat e un archipèla del nòrd-èst d'Oceania.
Lo nom occitan normal e lo nom autoctòn es Belau, mas tanben se tròban las formas Palaos (ispanizada) e Palau (anglicizada).
Lo gentilici es belauan -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs abitants de Belau provenián, probablament, d'Indonesia, Austràlia e Polinesia, los que poblèron las illas devèrs 1000 abC, aperaquí.
Lo primièr explorator europèu a arribar a l'archipèla, foguèt l'espanhòl Ruy López de Villalobos en 1543 que lo se va annexar lèu-lèu a l'Empèri Espanhòl.
Après la conquista de las Filipinas en 1565, las illas passèron a integrar lo territòri de la Capitania Generala de las Filipinas, creada en 1574 e dependenta del Viceregnat de Nòva Espanha, mas l'evangelizacion de l'archipèla comencèt pas fins a 1710 e la siá presa en carga pel missionièr Padilla.
Malgrat aiçò, los assages europèus per s'establir o comerciar amb las illas comencèron pas abans lo sègle XVIII e l'arribada dels britanics.
Espanha las se va tenir colonizadas fins a la fin del sègle XIX e en 1899 las vendèt a Alemanha amassa amb la rèsta de las Carolinas, après la desbranda patida en la guèrra ispano-americana de 1898.
Japon s'annexèt las illas al començament de la Primièra Guèrra Mondiala, en 1914, e obtenguèt un mandat sus elas après la signatura del Tractat de Versalhas en 1919, que s'estendèt fins a la perfin de la Segonda Guèrra Mondiala.
Lo 20 de setembre de 1944 las tropas nòrd-americanas ocupan lo territòri.
Dins la tardor de 1944 las illas foguèron testimònis de la Batalha de Peleliu entre las fòrças de l'Empèri Japonés e los [[Estats Units d'America|EUA]].
La victòria d'aicestes metèt fin finala al mandat nipon sus l'archipèla.
Dempuèi 1947, Belau e las Carolinas foguèron mesas en tutèla per l'ONU que, al sieu torn, fisèt la siá administracion als [[Estats Units d'America|USA]] coma part del Territòri jos Tutèla de las illas del Pacific, ont foguèt integrada en 1951.
Los belauans votèron en 1979 per rebutar l'union amb los Estats Federats de Micronesia, e se causiguèron l'independéncia en 1981, en tot elegir coma primièr president Haruo I. Remeliik.
Belau enfins independent promulguèt, de mai, la siá primièra Constitucion en aquela pontannada.
En 1986, los govèrns de Belau e dels Estats Units d'America acordèron los tèrmes per una liura Associacion.
Malgrat aiçò, lo tractat se signèt pas e doncas la Constitucion sobeirana de Belau enebís la preséncia de vaissèls nuclears dins las illas, que los Estats Units accèptan ges aquela clausula.
Politica[modificar | modificar la font]
Belau es una republica, amb associacion liura amb los [[Estats Units d'America]].
Lo siu president es elegit cada 4 ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Las illas mai pobladas son Angaur, Babeldaob, Koror e Peleliu. Las tres darrièras son dins lo meteis atòl. Angaur es dins l'ocean, mai al sud. Los dos tèrç de la populacion vivon dins Koror. L'atòl de Kayangel es al nòrd. Las illas Rock Islands (200 illas inabitadas) son a l'oèst del grop principal. Un grop d'illas mai alonhat, al sud-oèst, caup los estats de Hatohobei e Sonsorol.


text:
Grop (matematicas)
En matematicas, e pus particularament en algèbra, l'estructura de grop es una abstraccion de la nocion d'operacion dins un ensemble quand existís una operacion invèrsa : per exemple l'addicion, pron que la sostraccion i siá definida. Aquesta estructura permet de modelizar de situacions fòrça divèrsas, que se rescòntran non solament en matematicas, mai tanben en fisica e en quimia.
Somari
- 1 Estructura de grop
- 2 Iterats d'un element per la lèi dau grop
- 3 Sosgrop
- 4 Morfisme de grops
Estructura de grop[modificar | modificar la font]
Definicions[modificar | modificar la font]
L'estructura algebrica de grop consistís en un monoïde que totei seis elements son simetrizables. Autrament dich, un grop notat es un ensemble provesit d'una lèi de composicion intèrna satisfasent leis axiòmas seguents :
- associativitat :
- existéncia d'un element neutre : ; se saup que e es unic
- tot element de es simetrizable : ; se saup que per cada element de , l'element es unic : es sonat simetric de .
Se ditz que es l'ensemble sosjacent au grop . Lo grop es dich finit se l'ensemble sosjacent es finit e en aqueu cas, l'òrdre dau grop es lo nombre d'elements de l'ensemble sosjacent ; senon lo grop es dich infinit.
Terminologia : en luòga de dire que lo pareu es un grop, se ditz sovent que « l'ensemble , provesit de la lèi de composicion intèrna , es un grop » ; se i a pas d'ambigüitat, lo grop se poirà notar en plaça de (l'operacion intèrna es sosentenduda).
Commutacion e commutativitat[modificar | modificar la font]
Siá un grop .
Commutacion d'elements[modificar | modificar la font]
Se ditz que dos elements a, b de G commutan se .
Per exemple, tot element a commuta :
- amb eu meteis :
- amb l'element neutre :
- amb son simetric :
Grop commutatiu[modificar | modificar la font]
Lo grop es dich commutatiu (o abelian) se, de mai, la lèi dins G es commutativa, çò es :
- (commutativitat)
Un grop es commutatiu se e solament se totei seis elements commutan a cha dos.
Notacions[modificar | modificar la font]
La notacion multiplicativa e la notacion additiva son particularament frequentas.
Grop multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins G es notada multiplicativament, lo grop es dich multiplicatiu :
-
- s'escriu : x · y o x y en plaça de :
-
- l'element neutre se nòta "1" o "1G" (element unitat de G)
-
- per tot element x, lo simetric es sonat invèrs de x e se nòta
Grop additiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins G es notada additivament, lo grop es dich additiu :
-
- s'escriu : x + y en plaça de :
-
- l'element neutre se nòta "0" o "0G" (element nul, o zèro de G)
-
- per tot element x, lo simetric es sonat opausat de x e se nòta
Es convengut qu'un grop additiu es totjorn commutatiu (s'emplega jamai la notacion additiva per un grop non commutatiu).
Premierei proprietats[modificar | modificar la font]
Estent un grop onte lo simetric de cada element x se nòta x' :
- e' = e (lo simetric de l'element neutre e es e)
- (simetric dau compausat de dos elements)
- (simetric dau simetric d'un element)
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble deis entiers, provesit de l'addicion, es un grop commutatiu. Ansin es de l'ensemble dei racionaus, de l'ensemble dei reaus, e de l'ensemble dei complèxes.
- L'ensemble dei racionaus diferents de 0, provesit de la multiplicacion, es un grop commutatiu. Ansin es de l'ensemble dei reaus diferents de 0, e de l'ensemble dei complèxes diferents de 0.
- L'ensemble dei permutacions d'un ensemble X, provesit de la composicion deis aplicacions, es un grop ; tre que X a aumens tres elements, aquest grop es pas commutatiu.
- L'ensemble dei matritz carradas (d'òrdre n fixat), provesit de l'addicion, es un grop commutatiu.
- L'ensemble dei matritz carradas invertiblas (d'òrdre n fixat), provesit de la multiplicacion, es un grop ; tre que n es diferent de 1, aquest grop es pas commutatiu.
- Siá l'ensemble dei partidas d'un ensemble . Estent dos elements A, B de , se definís sa diferéncia simetrica, notada :
- .
- L'ensemble , provesit de l'operacion de diferéncia simetrica, es un grop commutatiu. L'element neutre es la partida vueja , e cada element de es son pròpri simetric : per tota partida A de ,
- e
Còntraexemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble deis entiers naturaus, provesit de l'addicion, es un monoïde que son element neutre es 0 ; mai es pas un grop : lo solet element simetrizable dins es 0.
- L'ensemble dei matritz carradas (d'òrdre n fixat), provesit de la multiplicacion, es un monoïde que son element neutre es la matritz unitat ; mai es pas un grop : existisson de matritz carradas non invertiblas.
- L'ensemble dei partidas d'un ensemble non vuege, provesit de l'operacion d'union ensemblista, es un monoïde que son element neutre es la partida vueja ; mai es pas un grop : lo solet element simetrizable es la partida vueja.
Iterats d'un element per la lèi dau grop[modificar | modificar la font]
S'es ja vist la nocion d'iterats d'un element per la lèi d'un monoïde. Se limitam aicí au cas d'un grop multiplicatiu e d'un grop additiu (la soleta diferéncia entre lei dos cas es la notacion).
Poténcias d'un element d'un grop multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Estent un grop multiplicatiu , un element x de G e un entier naturau m diferent de 0, se pausa :
- (produch de m factors egaus a x)
- (produch de m factors egaus a l'invèrs x' ) ; en particular, , çò que justifica la notacion usuala de l'invèrs
Se definís ansin una aplicacion sonada exponenciacion, qu'es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G. Se ditz que l'element es la poténcia d'exponent n de x.
Proprietats de l'exponenciacion[modificar | modificar la font]
:
Avís : estent dos elements x, y de G e un entier n, en generau . Pasmens, se leis elements x, y commutan, e en particular se lo grop es commutatiu :
Multiples d'un element d'un grop additiu[modificar | modificar la font]
Estent un grop additiu , un element x de G e un entier naturau m diferent de 0, se pausa :
- (soma de m tèrmes egaus a x)
- (soma de m tèrmes egaus a l'opausat x' ) ; en particular, , çò que justifica la notacion usuala de l'opausat
Se definís ansin una aplicacion qu'es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G. Se ditz que l'element es lo multiple de coefficient n de x.
Proprietats[modificar | modificar la font]
:
Sosgrop[modificar | modificar la font]
Definicion[modificar | modificar la font]
Un sosgrop d'un grop G es un sosensemble non vuege H de G qu'es estable per la lèi de G, e qu'es un grop per la lèi inducha, autrament dich :
Se pòt caracterizar ansin un sosgrop H de G : es un sosensemble non vuege tau que :
Exemples[modificar | modificar la font]
Dins un grop G :
- l'ensemble que l'element neutre es son solet element es un sosgrop
- l'ensemble deis elements que commutan amb totei leis elements de G es un sosgrop sonat centre de G:
Morfisme de grops[modificar | modificar la font]
Un morfisme de grops es una aplicacion compatibla amb l'estructura algebrica.
Definicions[modificar | modificar la font]
- Sián dos grops (d'element neutre ) e (d'element neutre ) . Un morfisme de vèrs es per definicion una aplicacion tala que
- En particular, un endomorfisme dau grop es un morfisme de vèrs eu meteis.
- Estent un morfisme de vèrs , se definís ansin son nuclèu (sosensemble de ), notat , e son imatge (sosensemble de ), notat :
- Un isomorfisme de grops es un morfisme bijectiu. En particular, un endomorfisme bijectiu d'un grop es sonat automorfisme dau grop (es un isomorfisme dau grop vèrs eu meteis).
- Se ditz que dos grops son isomòrfs s'existís un isomorfisme d'un vèrs l'autre (aiçò significa qu'an exactament lei meteissei proprietats algebricas : per exemple, s'un dei dos es commutatiu, ansin es de l'autre) ; dau ponch de vista de l'algèbra, dos grops isomòrfs son indestriables.
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Siá un morfisme de vèrs (lei dos grops son notats multiplicativament). Alora :
- : l'imatge per de l'element neutre dau premier grop es l'element neutre dau segond grop.
- Per tot element x de , : l'imatge per de l'invèrs d'un element es l'invèrs de l'imatge d'aquest element.
- Pus generalament, per tot pareu (x, n) onte x es dins e n es un entier : .
- L'aplicacion identica de es un automorfisme de .
- La compausada de dos morfismes de grops es un morfisme de grops : sián tres grops multiplicatius , , e dos morfismes de vèrs , de vèrs .
Alora, l'aplicacion compausada es un morfisme de vèrs .
En particular, la compausada de dos isomorfismes de grops es un isomorfisme de grops.
- L'imatge d'un morfisme de grops es un sosgrop. Pus generalament, l'imatge d'un sosgrop per un morfisme de grops es un sosgrop.
- L'imatge invèrs d'un sosgrop per un morfisme de grops es un sosgrop. En particular, lo nuclèu es un sosgrop.
- La bijeccion recipròca d'un isomorfisme de vèrs es un isomorfisme de vèrs dich isomorfisme recipròc.
Exemples[modificar | modificar la font]
- Estent un reau a, l'aplicacion es un endomorfisme dau grop additiu ; se , es un automorfisme e l'automorfisme recipròc es l'aplicacion
- L'aplicacion es un isomorfisme dau grop additiu vèrs lo grop multiplicatiu (çò que pròva qu'aquestei grops son isomòrfs):
- es bijectiva
- L'isomorfisme recipròc es l'aplicacion


text:
1017
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1017 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion au tròne de França d'Uc, fiu ainat de Robèrt II.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la conquista bizantina de Bulgaria afeblida per sei desfachas deis annadas precedentas e sei divisions intèrnas. Dins lo corrent de l'annada, Ivan Vladislav, lo tsar novèu dei Bulgars, foguèt desfach en Pelagònia onte lei Bizantins conquistèron divèrsei plaças fortificadas.


text:
Étienne-Barthélémy Garnier
Étienne-Barthélémy Garnier (París, 24 d'agost de 1759 - París, 16 de novembre de 1849) foguèt un pintor francés. Discípol del pintor occitan Josèp Maria Vien, foguèt recebut segond al concors artistic Prèmi de Roma en 1787 mas per contra amb son òbra La Mòrt de Taci se ganhèt lo primièr prèmi l'annada seguenta.
Especializat dins la produccion de scènas istoricas, son òbra mai prestigiosa es La consternacion de Priam e de sa familha (en francés: La consternation de Priam et de sa famille) servada actualament al Musèu d'Engoleime.
En 1816 foguèt causit coma membre de l'Acadèmia de Bèlas Arts francesa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Étienne-Barthélémy Garnier nasquèt en 1759 dins una familha de notables parisencs. Enfant unic, foguèt mandat al Collège Mazarin ont faguèt d'estudis serioses. Se dirigiguèt pro lèu cap a una carrièra artistica, e comencèt a aprendre lo dessenh amb lo pintor Louis Durameau. Passèt puèi pel talhièr d'un autre pintor parisenc, Gabriel-François Doyen abans de venir discípol del montpelhierenc Josèp Maria Vien.
Jos la direccion de son mèstre, participèt en 1787 al Prèmi de Roma amb son òbra La mòrt de Sedecias e emportèt alara lo segond prèmi. Un an mai tard, en 1788 se tornèt presentar e ganhèt lo primièr prèmi gràcias a La mòrt de Taci. Posteriorament Garnier partiguèt viure e estudiar dins la capitala italiana. Realizèt alara d'autras escenas istoricas abans de tornar a París en 1793 per evitar los trebolaments que se vivián en aquel temps a Roma. En 1800 presentèt son òbra màger La desolacion de la familha de Priam al salon d'aquel an e aquesta foguèt alara considerada coma una de las òbras mai importantas de son temps.
En 1816 quand se reorganizèt l'Acadèmia de las Bèlas Arts francesa, se demandèt a Garnier de ne venir membre. Foguèt nomenat puèi en 1819 cavalièr de la legion d'onor.


text:
Gara de Narbona
La Gara de Narbona es una gara ferroviària situada dins la comuna de Narbona.
Somari
Situacion ferroviària[modificar | modificar la font]
Gara caireforc, es situada al punt quilometric 406,117[1] de la linha Bordèu Sant Joan - Seta Vila. Es tanben l'origina de la linha Narbona - Portbou e de la Linha Narbona - Bisa unicament pel servici de merças.
Son altitud es de 11 m[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Las òbras de construccion de la gara de Narbona remontan a l'annada 1856[3] e foguèt inaugurada e dubèrta lo 22 d'abril de 1857.
Lèu foguèt electrificada en 1935[4].
La gara[modificar | modificar la font]
Es la gara ferroviara mai granda del departament d'Aude.
Per rapòrt a la vila, es excentrada de prèp d'un quilomètre per rapòrt al centre vila ancian (Canal de la Robina, Catedrala de Sant Just, Via Domícia).
Caractéristiques techniques[modificar | modificar la font]
Narbona possedís 6 vias e 3 cais e de vias de servici. À noter que la via H es una via terminala situada a l'oèst de la gara, e servissent solament als trens anant e venent de Tolosa o de Perpinhan.
Servici dels viatjaires[modificar | modificar la font]
Perpinhan-Lilla/Brussèlas Miègjorn arribant en gara.
- TGV
- Ligason París Gara de Lion – Gara de Figueres Vilafant
- Ligason Gara de Lilla Euròpa - Gara de Perpinhan / Gara de Tolosa Matabuòu
- Ligason Gara de Brussèlas-Miègjorn - Perpinhan / Gara de Tolosa Matabuòu
- Ligason Gara de Dijon Vila - Gara de Bordèu Sant Joan
- Ligason Gara de Bordèu Sant Joan - Gara de Tolosa Matabuòu - Gara de Marselha Sant Carles - Gara de Niça vila
- Tren iDTGV
- Ligason París - Gara de Perpinhan (qualques trens fan pas arrèst a Narbona)
- Tren Corail Téoz
- Ligason Gara de Bordèu Sant Joan - Tolosa - Marselha - Niça
- Ligason París - Cervera de la Marenda
- Tren Corail Lunéa
- Ligason Gara de París Austerlitz - Cervera de la Marenda /Portbou
- Ligason Luxemborg - Mètz - Nancí - Montpelhièr - Cervera de la Marenda/Portbou (dimenjadas e periòde estival)
- Ligason Estrasborg - Besançon - Montpelhièr - Cervera de la Marenda/Portbou (dimenjadas e periòde estival)
- TER
- Ligason Marselha - Montpelhièr - Tolosa
- Ligason Avinhon / Nimes - Montpelhièr - Perpinhan - Cervera de la Marenda / Portbou
- Ligason Tolosa - Narbona - Perpinhan - Cervera de la Marenda
- Ligason Montpelhièr - Besièrs - Perpinhan - Cervera de la Marenda / Portbou
- Ligason Narbona - Carcassonna - Tolosa
- Tren Talgo
- Ligason Montpelhièr-Barcelona / Cartagena / Madrid
Servici de merças[modificar | modificar la font]
Aquela gara es dubèrta al trafec de merças[5].
Nòtas e Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Livre : Nouvelle géographie ferroviaire de la France, par Gérard Blier, tome 2, planche n° 51
- ↑ Fiche IGN.
- ↑ Estatua descobèrta pendent la construccion de la gara segon l'Ifremer
- ↑ Linha de Tolosa a Narbona
- ↑ (fr)Site Fret SNCF :en gara de Narbona.


text:
Bearn-Bigòrra : Michel Pélieu vòl contunhar lo trabalh d'aprochament
Dins una entrevista acordada al nòstre confraire Silvan Carrèra (Ràdio País), lo president del Conselh departamental de Pirenèus-Nauts (Bigòrra) ditz esperar una mai granda collaboracion entre Tarba e Pau.
Fin-finala, bearneses e bigordans se trufan plan de las frontièras administrativas. Los terrens de trabalh en comun mancan pas, a començar pel massís pirenenc qu'an en comun. Lo president cita forra-borra las estacions d'esquí o encara la collaboracion inter-departamentala que se debana plan, qual que siá lo president vesin. « Tarba e Pau an una carta a jogar totas doas, çò a dit Michel Pélieu, es un espaci metropolitan de piemont ont i a una qualitat de vida pròcha de la montanha e de la mar... I a tanben los paulins que venon trabalhar a Tarba, los tarbeses que van trabalhar a Pau ».
- Publicat dens Politique


text:
Butot-Vénesville
Butot-Vénesville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Butot-Vénesville A situat a unitat|7|km}} de Cany-Barville, a unitat|11|km {{}} de Ourville-en-Caux, a unitat|12|km {{}} de Valmont, a unitat|13|km {{}} de Sant-Valery-en-Caux e a unitat|20|km {{}} de Fécamp.
Butot-Vénesville est située à 7 km de Cany-Barville, à 11 km d'Ourville-en-Caux, à 12 km de Valmont, à 13 km de Saint-Valery-en-Caux et à 20 km de Fécamp.


text:
Cresença
Una cresença es un jutjament de valor, una idèa o generalizacion mentala sens logica ni rasonament que se percep coma èssent la realitat e que pòt s'installar per l'experiéncia del viscut o per aprendissatge, pas totjorn amb consciéncia de l'aver aquerida. Las cresenças mai importantas son las conviccions e los prejutjats.
Las cresenças pòdon provenir de dichs populars, mòdes sociala, pòdon passar pels membres de la familha que tanben las tenon (paires, grands), pòdon èsser instauradas per una autoritat, pòdon far referéncia a una relacion mentala, eca.
Un exemple de cresença pòt èsser que la natura es intrinsècament bona. E un autre es que la vertat es unica o que la logica e las idèas son l'unica causa que se cal prene en compte. Aquel que la tendriá mespresarà las emocions e sentiments, en refusant quitament las sieunas, e tanben aquelas de las personas amb d'autras idèas e vertats.
Religions[modificar | modificar la font]
Dins las religions monoteistes, i a la cresença en l'existéncia de Dieu associat en l'acceptacion d'unas nòrmas moralas e unes jutjaments de valors pròprias a cada religion.
Los cresents religioses accèptan los postulats de sa religion se basant sus la revelacion divina, la tradicion o que son de concèptes evidents per eles. e mai, de filosòfs portèron d'arguments per justificar l'existéncia de Dieu, coma per exemple Tomàs d'Aquin e René Descartes.
Pseudociències[modificar | modificar la font]
D'autres tipes de cresenças son ligats mai dirèctament a la supersticion o la pseudociéncia; coma per exemple los arts devinatòris, la futurologia, mitologia, numerologia, parapsicologia, supersticions, satanisme e l'ufologia.
Malgrat que fòrça defensors d'aquelas disciplinas las defendon coma essent de disciplinas scientificas seriosas, la majoritat de la comunitat scientifica internacionala crei qu'an pauc de fondament.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Programacion neurolingüistica


text:
dimecres, 1 de gener de 2014
Bona annada!
Bona annada, plan granada e plan paupada a totes los legeires d'aquel blòg :)
2014, serà l'annada :
- de la poncha!
- que saurem se viurai mai vièlha que lo Cristo o pas. Tant que me crucifican pas, tot me conven.
- del centenari de la mòrt de Fredo Mistral. Seriá l'escasença benlèu de legir o de tornar legir son òbra. 'fant!, seriá una resolucion que tuga aquò : legir tota l'òbra de Mistral al fial de 2014. (que la podètz telecargar aquí, es completament legal, fa 100 ans qu'es mòrt lo tipe!)
- del centenari de la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala, qu'a pas res de veire amb lo ponch precedent mas que n'ausirem parlar plan mai!
- de l'independéncia de Catalonha, que per que pòsca veire aquò, me caldrà viure mai que lo Cristo. Eloïm, me meti de genolhons, mas daissa-me viure fins a la fin de novembre, los jòcs olimpics russes, la copa de balon brasileira, me'n brandi, mas l'Istòria qu'es a s'escriure, i vòli èsser!
- de la tresena edicion d'Escala a Seta, del 18 al 21 d'abrial, qu'espèri aquò amb impaciéncia! The question is jogarai sus un batelàs? (n'ai ja parlat sul blòg!)
- del Congrès de l'AIEO a Lhèida. L'Aieo es l'Associacion dels Intelectuals Emmerdaires Onanistas, e coma me reconeissi plan dins dos dels critèris, ai ja reservada l'ostalariá.
E tu, brave legeire, qué faràs?
3 comentaris:
-
-
Bona annada plan granada e contunha d' escriure. fa plàser de legir
- 1/1/14 21:49
-
-
E lo vesin, i es pas lo vesin dins ta tièra !?
Bona annada a tu !
Christelle
- 2/1/14 20:42
-
-
Que 2014 viguesse s’espelir quò que l’an partant se servet de far…
- 6/1/14 9:57


text:
Revòlta dels Tochins
La revòlta dels Tochins foguèt una rebellion populara occitana que comencèt a l'entorn de 1363 e durèt fins a 1384. Nascuda primièr en Auvèrnhe coma responsa a las exaccions de las companhiás dependentas de la corona anglesa, la revòlta s'espandiguèt puèi per Lengadòc que la visquèt prigondament de 1380 a 1384. Lo nom tochin ven de tocha (bartasses) que los rebèls s'i amagavan a la debuta. L'intensitat d'aqueste movement foguèt mai fòrta dins lo país gardonenc.
Posteriorament l'emplec del nom tochin venguèt pro negatiu dins una part del territòri lengadocian e provençal. L'aculhida que la vila de Vesenòbre fasiá als rebèls valguèt a sos abitants l'escais de tochins.


text:
Cap a China, lo temps d'una traversada
Estil : Roman
Sector : Literatura
Lenga : Occitan
Creator: Loti, Pierre, Cavalier, Çubran, Wynd, Oswald, Cabayé-Ramòs, Miquèla. Trad.
Editor : Editions des Régionalismes
Cap a China, lo temps d’una traversada aquò’s, revirats e presentats en lenga nòstra per l’escrivana Miquèla Cabayé-Ramòs, los racontes de tres viatges cap a una meteissa destinacion geografica. Lo primièr es lo de Pèire Lotí, intellectual e escrivan francés, qu’embarca per China en 1900, a bòrd d’un grand cuirassat de guèrra, lo Redoutable. Se’n va, coma oficièr, far son servici militar. Lo segond es lo de Çubran Cabayé, lo pairegrand de Miquèla Cabayé-Ramòs. Païsan e vinhairon lengadocian, nascut prèp de Carcassona, es mandat en China en 1902 amb son regiment, dins l’encastre del servici militar que durava tres ans. Enfin lo darrièr viatge es fictiu. Es tirat del roman «Una odor de gengibre» de l’escrivan escossés Oswald Wynd. Se tracha de lo de Mary Mackenzie : jove escossesa qu’embarca sul paquebòt lo Mooldera cap a China en 1903. Se va maridar amb lo militari britanic que li an promés, aqueste es en pòste a Pekin. Lo personatge relata lo quotidian sul vaissèl pendent lo viatge e son arribada a Pekin. L’engèni de Miquèla Cabayé-Ramòs es d’aver recampat dins un meteis obratge realitat e ficcion. D’aver remosat dins un meteis volume tres personalitats desparièras e tres destins que, sens aquò, riscavan pas de se crosar. Tres tèxtes d’una bèla sensibilitat que lor fial comun es lo viatge en batèu fins a China. Tenem aquí un libre de viatge que ne regaudirà mai d’un.


text:
jeudi, 12 octobre 2017
MANIFESTACION DELS MOVEMENTS OCCITANS LO 8 de NOV A TOLOSA .
Jol lèma “Volèm l’occitan a la television” se tendrà una manifestacion a Tolosa l’8 de novembre venent a 11h30 sus la Plaça del Capitòli. La crida a manifestar la fan un desenat de movements occitanistas dont Calandreta, Convergéncia Occitana, País Nòstre, Bastir, lo Partit Occitan, Esquèrra Revolucionària Occitana, lo PNO, Macarèl, EELV.
Aqueles grops s’amassèron a Tolosa lo 9 d’octòbre passat amb la tòca de lançar una campanha d’accion que portèsse sus dos tèmas: la preséncia de l’occitan a la television publica e sus las antenas privadas, e lo manten dels emplecs ajudats per las escòlas Calandreta.
En mai de la manifestacion de l’8 de novembre, d’autras mobilizacions son previstas a Carcassona, Tolosa e Pau. ( Lo Jornalet ) .
09:18 Publié dans Actions, Actualités, Blog, Bons plans, Coup de coeur/Coup de griffe, Débat/Forum, Loisirs/Culture, Politique, solidaritat, Soutien | Lien permanent | Commentaires (0) | Facebook
Les commentaires sont fermés.


text:
Sonet
Lo sonet es un tipe d'estròfa poetica d'origina italiana compausada per catorze vèrses amb un nombre de sillabas variablas (existís de versions italianas e castelhana d'onze sillabas per vèrs).
Los vèrses s'organizan en quatre estròfas: dos quatrins (estròfas de 4 vèrses) e dos tercets (estròfas de 3 vèrses). Encara que la distribucion del contengut del sonet es pas fixada, se pòt dire que lo primièr quatrin presenta lo tèma del sonet e que lo segond l'amplifica o lo desvolòpa. Lo primièr tercet dona l'idèa centrala, o exprimís de sentiments ligats al tèma dels quatrins. Lo tercet final, aquel qu'es mai pertocant, acaba amb una reflexion greva o amb un sentiment prigond (dins ambedos cases, desligats dels vèrses precedents). D'aquel biais, lo sonet classic presenta una introduccion, un desvolopament e una conclusion dins lo darrièr tercet, que balha d'un biais un sens al rèsta del poèma.
De Sicília, d'ont es originari, lo sonet passèt dins l'Itàlia centrala, que l'utilizèron los poètas del dolce stil nuovo: Guido Guinizzelli (1240 - 1276) e Guido Cavalcanti (1259 - 1300) entre d'autras.
Dins lo sègle XIV, Dante Alighieri escriguèt fòrça sonets amoroses consacrats a la sieuna amada Beatrice Portinari, e reculhits dins son libre Vita Nuova. Mas lo sonet mai influent del sègle es, sens dobte, aquel del poèta Francesco Petrarca, lo Canzoniere (Cançonièr), que lo sonet se revèla coma l'estructura mai adaptada per l'expression del sentiment amorós. Jos l'influéncia de Petrarca, lo sonet s'espandís al rèsta de las literaturas europèas. Los representants màgers per la lenga francesa son Clément Marot, e Joachim du Bellay, Pierre de Ronsard. Lo sonet foguèt introduch en lenga anglesa pel poèta Thomas Wyatt, e seguèron Edmund Spenser e subretot William Shakespeare. Foguèt introduch en lenga portuguesa per Sá de Miranda e tanben utilizat per Luís de Camões. En lenga castelhan foguèt adaptat per Íñigo López de Mendoza e Juan Boscán amb Garcilaso de la Vega. Se trapa pel primièr còp en lenga catalana amb Pere Torroella puèi Pere Serafí,
La rima del sonet[modificar | modificar la font]
Pasmens s'existís diferentas versions de la rima d'aquela estròfa, se considèra que la rima classica del sonet es consonanta. Dins los dos quatrins, pòt èsser tant crosada coma encadenada (ABBA o ABAB), e pòt variar dins los dos quatrins o se manténer la meteissa.[1] Los dos tercets riman tanben en consonanta e seguisson mai sovent los modèls CDE CDE, CCD EED, CCD DEE o CDC DCD.
Lo sonet en lenga occitana[modificar | modificar la font]
D'entre los poètas occitans màger avent utilizat lo sonet i a Pèire Godolin e per exemple son Segonda Floreta:
Bèlas de qui le Cèl manlèva le visatge
Quand vòl brodar de lums son grand abilhament,
E dont la galhardiá fòrça tan doçament
Que tot còr va bocar jos l'arquet d'un mainatge;
Guinholet e Lirís, perleta del vilatge
Vos desiran far part de lor contentament,
Quand pifres e clarins, d'un gai resonament,
Cercan de gratilhons les pès e le coratge;
Sense nos mespresar per n'èstre que Pastors
Venètz tastar le gaug de vòstres servitors,
E guimbar bravament sur l'erbeta florida.
Un Decembre d'afars non nos tòrra jamai,
A l'An de nòstra umor non se tròba que Mai
Que de mila plasers nos corona la vida.
Se cal tanben far mencion de Loís Belaud de la Belaudiera, Jacòb de Gassion o Guilhèm de Sallusti deu Bartàs per exemple.


text:
Dissabte, 12.5.2018 03h00
Anna Gabriel
© http://www.corsicainfurmazione.org
Anna,
Nos coneissèm pas e soi pas degun per t'escriure ansin, a partir de la pagina d'un jornal occitan que benlèu as pas jamai vesitat. Es totplen probable que nos rescontrarem pas jamai. Pasmens, seriá per ieu un onor que me legiguèsses, per azard o nieus per astre. Se per cas aquò avenguèsse, cresi que me poiràs comprene malgrat mon occitan, tu que ja parlas castelhan e catalan coma quasi totes tos compatriòtas, mas tanben francés, e quitament un excellent francés que t'ausiguèri a prononciar durant una entrevista a una ràdio quebequesa. Amb l'ajuda d'aquelas tres lengas, jògui que mos mots te pareisseràn transparents.
Te poiriái escriure en catalan, mas l'occitan es ma lenga, e luchi per que l'occitan siá una lenga normala. Es luènh, lo temps dels trobadors, mas almens ton país reconeis ma lenga, mentre qu'es encara mespresada dins son pròpri país, Occitània. Soi, coma los que legisson e parlan cada jorn aquela lenga que vòl pas morir, un resistent, e te cresi amb los resistents.
Anna, te confèssi que t'ai pas totjorn entenduda. Inquiet per l'unitat independentista, dobtèri de la CUP e te trobèri a tu, un moment, un pauc tròp radicala per ieu. Me sentiái mai pròche de Mireia Boya, d'en primièr perque es occitana coma ieu, mas sustot perque la pensavi mai dialoganta. Puèi comprenguèri que m'èri enganat, qu'aviatz rason de vos estimar mai Puigdemont que Mas, e que ta companha Mireia luchava exactament, malgrat un estil desparièr, per la meteissa causa que tu.
Que òc, vòstres combats son justes. Sètz progressistas de tot caire. Vos resignatz pas a la drechizacion de l'Occident, a la paur que nos fa barrar nòstre còr e nòstra porta a qui ven de fòra, al capitalisme qu'es non solament la pus perilhosa de las andronas, mas tanben una menaça que pesa sus la vida. Tanben, se m'es agut desvariat que digatz "deputadas" quand disèm totes "deputats" tre que i a un mascle demest mila femnas, es necite de tombar lo patriarcat que mesprèsa la femna, l'omosexual e lo transgenre. En nom de l'umanitat, simpletament.
Uèi, ès exiliada. As pres lo sorn e trist camin de l'exili, luènh de ta cara Catalonha, per tal de poder luchar per ta republica qu'es tanben miá. D'unes voldrián opausar los empresonats, las empresonadas, als exiliats, a las exiliadas. Sètz totes de valents e de valentas. Qual accèpta d'èsser un ostatge de l'estat espanhòl per ne demostrar l'injustícia, qual a lo coratge de renonciar a sa vida d'abans per mobilizar la solidaritat internacionala e liberar los encarcerats. Vos respècti, vos admiri a totes.
Fau lo vòt qu'aquesta letra, se per cas arriba fins a tu, te done encara mai de fòrça per sosténer la solitud de l'exili, e per luchar coma sabes far.
Permet, Anna, qu'un desconegut te mande una abraçada solidària.
Visca la libertat!
libertat
Le problèma central es la privacion de libertat, en mai desproporcionada, al motiu de desoubediéncia pacifica: preson preventiva, liberacion jos caucion, caps d'accusacion abusius.
Le regime espanhòl antidemocratic deuria èsser condemnat de per l'UE, com Polònha o Hongaria.
Es estonant que i'auja pas de protesta ni de peticions en UE.
L'indignacion de l'opinion es instinctivament selectiva.
Mon paubre occitaniste,
Anna Gabriel es en exil o en prison?
mas tu, paubre occitaniste, ses que? Ses pas en prison dins Franca que te reconeis p'un dreit, que mesprisa ta cultura, ta lenga?
Ses pas dins la mesma dictatura qu'Espanha? Coma si l''UE sostenia pas los governaments frances o espanhòl?


text:
divendres, 17 de gener de 2014
Contra la morositat
Lo clip plen d'energia de Du Bartàs! L'energia dins aqueste luòc tot pichonèl dels musicians e del public caud caud caud.
Soi fan fan fan.
Lo darrièr CD de Du Bartàs Tant que vira, de pas mancar:) ieu ai una preferéncia per las cançons Galinas e Mon vesin. E vosautres?
Crompable en cò de Macarel
2 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
Bon. Sabi plan que sèm al sègle XXIenc, que i a lo malhum e tot açò. Çaquelà m'agradan las botigas "normalas", fisicas, qué.
Passarai qualquis jorns a Tolosa a la fin del mes de heurèr. Mela --> me poiriás preparar una lista de tot çò que me calrà crompar a Tolosa? Libes, CDs... :-)
- 17/1/14 14:18
- Mirelha ha dit...
-
Qué vòls, lo monde d'Aude son atal ! Plens d'energia e tot aquò...
- 18/1/14 14:04


text:
20 novembre 2009
Unei reflexions sus lei cresenças anti-scientificas
[Segon una suggestion de JP la rapieta] Vivem dins un monde qu'es clafit de tecnologia, monte finda de teorias cabelotractadas coma la relativitat generala an d'aplicacions dins la vida vidanta (ex: la correction dau posicionatge per GPS). Pasmens li a molon de cresenças arcaïcas qu'an la vida dura, e que son manco pas escagassadas per la massificacion de l'educacion superiora. Coma aquò es possible ? Coma convencer sa secretaria qu'Uranus a ges d'influença sus sa fòrma dau jorn ? L'efèt placebo La mager part d'aquestei cresenças... [Lire la suite]