text:
Jean-Michel Basquiat
Jean-Michel Basquiat (1960 - 1988), pintre estatsunian.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Brooklyn, Nòva York, lo 22 de decembre de 1960, filh de paire aician e de maire portoricana. Lo paire, Gerard Basquiat, èra un comptable, e la maire, Matilde, èra una dessenhatritz grafica de gran prestigi. Los paires divorcièron e per aquò cambièt mai d'un còp d'escòla. Estudièt dins una escòla catolica privada, aprèp dins una publica e a 16 ans dintrèt a la City-As-School, un centre per a adolescents dotats mas rebèl foguèt remandat un an abans lo diplòma. Alara dins sa jovença dintrèt en contacte amb la soscultura urbana, drògas e bandas.
En 1977, amb Al Díaz, dintrèt dins lo monde del graffiti, pintant los vagons del mètro e dins las zonas de SoHo, quartièr de Nòva York que prolifèran las galariás d'art. L'an seguent va daissèt l'escòla e l'ostal per, pendent dos ans, viure per las carrièras, en imòbles abandonats o amb sos amics al Low Manhatan, sobrevivent en vendent de cartas postalas e camisetas qu'el meteis decorava.
Contunhava a far de graffitis, un trabalh de contengut poetic e filosofic, mai sobretot satiric. Amb Al Díaz signavan SAMO (SAMO: siglas de same old shit, literalament, la meteissa mèrda vièlha).
Un article sus l'escritura de SAMO publicat dins "The Village Voice" foguèt lo primièr indici que lo monde de l'art s'interessava a el.
Lo graffiti[modificar | modificar la font]
A partit de la fina dels ans 1960, de grops de joves dels quartièrs marginals de Brooklyn e del Bronx comencèron a cobrir las parets dels espacis publics de mascaraduras e pintaduras. Los tenent de la love generation valorizavan d'aqueles espacis publics per exprimir lo desencantament, las protestacions, los desacòrdis amb las estructuras socialas, politicas e economicas d'un sistèma qu'èran adversari. D'autres, se fogissián dels guetos, daissavan lors emprentas o lors marcas anonimas suls murs amb d'actitudas despolitizadas e indiferentas a l'establishment e amb la sola volontat d'afirmar son identitat e donar lo testimòni de la lor existencia dins un sistèma que los ten alunhats. En 1979 Basquiat escriguèt suls murs del Soho: SAMO is dead. Alara, daissèt lo graffiti, e fondèt lo Gray, un grop musical ont jogava de la clarinèta e lo sintetizador e amb que frequentava de pubs coma lo CBGB e lo Mudd Club, luòcs al vam, mas lèu abandonèt sa carrièra musicala començant. A l'East Village, musicians e artistas elaboravan la seuna soscultura, lo hip hop, partetjant sa passion per la musica rock, pel break e pel rap e efectuèt de performàncias, de filmes underground e graffitis. Mas foguèt a partir de 1980, quand encara viviá coma un rebalaire, que consacrèt principalament a la pintura.
Basquiat aviá una curiositat intellectuala e una vertadièra fascinacion per l'expressionisme abstracte, pels trabalhs de Kline, Pollock, De Kooning e las calligrafias de Cy Twombly. Interessat tanben per las "combine paintings" de Robert Rauschenberg e per l'Art Brut de Jean Dubuffet, atal coma per la cultura populara, sos graffitis venguèron d'una qualitat plastica e expressiva totjorn mai prèpa a la pintura contemporanèa dels Estats Units d'America.
De jove aviá recebut una bona educacion artistica informala; la maire li faguèt visitar los musèus, tanben foguèt iniciat en la lectura de literatura poetica e mai tard escriguèt la seuna, parlava en mai de l'anglés, lo francés lo castelhan correntament. Basquiat mitifièt lo nom de son grop afirmissent que viniá del libre Henry Gray's Anatomy of the Human Body (o mai cort Gray's Anatomy) sus l'anatomia qu'acompanhèt sa convalescencia aprèp que foguèt capvirat, a sièis ans, per una automobila. Aquel libre venguèt una font de son trabalh. Completèt sa formacion autodidacta coma auditor a l'Escòla d'Arts Visuals, ont contactèt lo pintor e autor de graffiti Keith Haring.
Exposicions[modificar | modificar la font]
Participacipèt pel primièr còp a una exposicion artistica en 1980 al Times Square Show, una mena de galariá de moda e d'art alternatiu presentada dins un entrepaus abandonat del Bronx. E pel primièr còp l'expression de l'art del graffiti foguèt reconeguda d'un autre biais qu'una manifestacion marginala, es a dire qu'uns artistas desligats d'en primièr del sistèma mainstream, (es a dire comissari/musèu/critica), faguèron mòstra de lors òbras a l'exposicion. Foguèt organizada pel collectiu "Colab" (Collaborative Projects Inc.). Basquiat expausèt un panèl que rünissiá qualques graffitis de SAMO.
Qualques galariás del Soho, coma White Columns e Fashion Moda cedèron sos espacis pels graffiters. El 1981, Basquiat expausa sas òbras en la PS1 del Institute for Art and Urban Resources de Nòva York en una exibicion amb el nom: "New York/New Wave" ("Nòva York/Nòva Onda"). Se pòt tentar de definir aquela mòstra coma un estelum de la nòva jet-set artistica. L'artista lum èra lo fotografa Robert Mapplethorpe, e coma en totas sas aparicions publicas l'exposicion foguèt elaborada amb una minuciosa mesa en escena e foguèt apreciada. Aquò favorizèt Basquiat que a costat de las fotografias mostrèt de pinturas fòrtas, de gestes bruts e de colors simples.
Apareguèt a l'exposicion borrat de cocaïna, destorbant de sa presencia los participants. Aquí encontrèt Andy Warhol que'n comencèt una amistat, e una collaboracion professional. En decembre de 1981 apareguèt lo primièr article important "The Radien Child" de Rene Ricard dins la revista Artforum (nº 24, p. 24-43) la mai considerada revista d'art de l'epòca.
Totjorn en (1981) s'expausèron sos graffitis dins la Dokumenta de Kassel. Sa passion per la musica èra tan granda que dins un moment fòrça intensa sa carrera, al meteis temps que las exibicions importantas coma aquela de Transvanguardia Italia/America e la Dokumenta de Kassel, comencèt a produire de musica rap e èra DJ dins los clubs de Manhattan. Sos musicans favorits: Miles Davis, Charlie Parker, Dizzie Gillespie, Billie Holiday, e d'autres, se proguèron alara.
En 1982 Basquiat es sus un vertadièr camin de succès: se multiplican las exposicions individualas e collectivas. Tanben participa a l'exposicion organizada per Diego Cortez, presentada ea la Galariá Marlborough de Nòva York, nomenada The Pressure to Paint, amb d'autres artistas coma G.Baselitz, S.Chia, F.Clemente, I.Cucchi, M.Disler, R.Fetting, Keith Haring, J. Schnabel, e mai.
En (1983) participèt en la Bienala del Whitney Museum of American Art de Nòva York al costat dels novèls representants de l'art apropiacionista, los nòus expressionistas, e d'autres graffitistas com Keith Haring.
El 1984, lo MOMA de Nòva York, alara que pauc clinat al neoexpresionisme presentèt l'importanta exposicion An International Survey of Recent Painting and Sculpture, que Basquiat participèt al costat d'una seleccion de 170 artistas. Warhol lo presentèt al galerista Soïssa Bruno Bischofberger, que faguèt conéisser son òbra en Euròpa e amb que collaborèt estrechament fins a sa mòrt.
A partir d'aquí, los amics de Basquiat comencèron a se preocupar dels excesses de l'usatge de drògas. La paranòia de Basquiat, malgrat tot, aviá de motius a causa de las menaças realas de gents que li robava de quadres dins estudiòs o de galeristas que prengavan sas òbras inacabadas per las expausar o las vendre. Dins aquela epòca Basquiat èra dins las revistas d'informacion generala e de moda coma Times, Newsweek, Vanity Fair e Vogue pas per sa pintura, mas per sas aparicions dins des festas e clubs al vam, coma lo Palladium. Se mòstra amb Madonna e d'altras estrelas de l'espectacle e de la musica.
Lo 10 de febrièr de 1985 Basquiat apareguèt dins la cobèrta de la revista dominicala New York Times, lo primièr artista plastic negre que apareissent atal. L'article qu'acompanha la foto, escrich per Cathleen McGuigan, es titulat "New Art, New Money: The Marketing of American Artist" (Nòu Art, Nòva Moneda: La Marquetica d'un Artista American).
Collaboracion Basquiat-Warhol-Clemente[modificar | modificar la font]
Entre 1984 e 1985 Basquiat collaborèt amb Francesco Clemente e Andy Warhol. D'aquela collaboracion resulta diverses quadres de granda dimencion amb de combinasons subjectiva de color, "colatges" que reünisson pintura, serigrafia, graffiti e lengatge publicitari.
Los quadres anavan d'un estudiò a l'autre; normalament los començava Warhol, Clemente los perfeccionava e Basquiat los acabava. Warhol escriguèt dins son jornal: « Jean Michel Basquiat capitèt a pintar d'una forma fòrça diferenta, e es fòrça ben ». L'idèa de pintar ensems profitavan a ambedos perque Warhol, dins aquel temps sonque utilizava de tecnicas coma la serigrafia, tornèt prendre lo pincèl, e Basquiat comencèt a utilizar de tecnicas mecanicas aplicadas a la pintura.
El 1986 viatjèt en Africa e expausèt a Abidjan (Còsta d'Evòri). En novembre d'aquel an, realizèt una granda exposicion (mai de 80 òbras) al musèu Kestner-Gesellschaft de Hannover, venguent a 25 ans l'artista mai jove a expausar dins aquel musèu.
El 1988 s'installèron d'exposicions a París e Nòva York, e en abril, ensajèt d'abandonar son addiccion e s'anèt a son ostal d'Hawaii. Tornèt a Nòva York en junh anonciant que s'èra liberat de la dròga, mas lo 12 d'agost de 1988, moriguèt per sobredòsi d'eroïna a 27 ans.
Lo long de sa breva, mas intensa carrièra artistica realizèt mai de 40 exposicions personalas e participèt a prèp de 100 collectivas. L'autopromocion e la reclama publicitària foguèron per Basquiat factors prioritaris, coma abans lo foguèt per Andy Warhol o Julian Schnabel.
Periòdes[modificar | modificar la font]
La carrièra de Basquiat se divisís en tres grands periòdes:
- Pendent lo premièr, de 1980 a la fin de 1982, fasiá de pinturas sus tela, representant mai sovent de personatges esqueletics e de caras en forma de masquetas. Aquò mòstra son obsession de la mortalitat de l'Òme. Pindiá tanben d'elements tirats de sa vida per la carrièra: veituras, bastiments, policièrs, jòcs d'enfants, graffitis...
- Un periòde intermediari de fin 1982 à 1985 presentèt de pinturas sus panèls de totas matèrias e de totas formas, e de quadres individuals amb travèrsas intermediarias visibles, una superfícia densa amb d'escrituras, de colatges, e de representacions sens relacion aparenta entre elas. Aqueles trabalhs revèlon un fòrt interès per l'identitat negra e ispanica de Basquiat, son identificacion amb los personatges negres istorics o contemporanèus, e los evenements que lor sont ligats.
- Lo darrièr periòde, comença vèrs 1986 e dura fins a sa mòrt en 1988. Mòstra una novèla mena de pintura figurativa, dins un estil diferent amb de fonts, de simbòls e un contengut en contraste amb sas autras pinturas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) site oficial
- (fr)Biografia de Jean-Michel Basquiat
- (fr)Basquiat sur artfacts.net, liste d'òbras
- (fr)REtrach de Jean-Michel Basquiat en videos - Ina


c: text/html

text:
Boleslau Ièr de Polonha
Boleslau Ièr lo Valent (967 - 17 de junh de 1025), en polonés Bolesław I Chrobry, foguèt lo segond duc istoric de Polonha de 992 a 1025 e son premier rèi en 1025. Succediguèt a son paire Mieszko Ièr (962-992) e foguèt remplaçat per son fiu Mieszko II (1025-1031 e 1032-1034). Contunièt la politica de son paire renfòrçant son autoritat dins son reiaume e conquistant de territòris novèus dins lei regions actualas d'Eslovaquia, de Rutènia, de Moràvia, de Lusàcia e de Boèmia. Aguèt tanben un ròtle de mediator dins leis afaires politics d'Euròpa Centrala.
D'efèct, Boleslau desvolopèt mai l'estructura de la Glèisa e obtenguèt la fondacion d'un arquevescat polonés installat dins la vila de Gniezno. Aquò li permetèt de formar una Glèisa de Polonha qu'èra d'ara endavant independenta d'aquela dau Sant Empèri. De mai, ordonèt la bastida d'un ret de castèus, de glèisas, de monastèris e de pònt per aumentar lo contraròtle de son territòri e ne'n melhorar la seguritat. Enfin, regardant l'economia dau país, foguèt a l'origina de la creacion de la premiera moneda polonesa.
Militarament, son rèine foguèt marcat per divèrsei guèrras còntra leis estats vesins. Lei doas importantas se debanèron còntra lo Sant Empèri Roman Germanic e còntra lo Rus' de Kiev. La premiera acomencèt après la mòrt d'Oton III en 1002 e s'acabèt en 1018 per la signatura e la patz de Bautzen. Aqueu tractat reconoguèt l'independéncia dei Polonés, donèt Lusàcia, Moràvia e Milzenland a Polonha e Boèmia a l'Empèri. La segonda se debanèt en 1018 e s'acabèt per la conquista e lo pilhatge de Kiev.
A la fin de son rèine, lo 18 d'abriu de 1025, se proclamèt rèi de Polonha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ada Deer
Ada Deer (Keshena, Wisconsin, 1935) z-es una activista e escriveira menominee. Se graduèt en trabalhs sociaus a l'Universitat de Columbia el 1961, e s'uniguèt au movement menòmini de restauracion de la resèrva e suk it bithy de la proprietat tribau en 1972. En 1993 fuguèt nomenada assistenta dau Burèu daus Afaires Indians, e en 1997 primièra femna indiana directritz d'aquel Burèu. Z-a escrit Speaking out (1970).
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
ada deer iz wak e and dont knwo wut she iz doin and she iz really good at giving blow jobs lol


text:
Koenigsmacker
Koenigsmacker es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es a Kœnigsmacker que la Canner confluissi amb la Moselle.
C'est à Kœnigsmacker que la Canner conflue avec la Moselle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fief Dels senhors de Distroff Luxemborg
- A partir de 1222 fins en 1789, dépendit del abbaye Sant-Mathias de Trèves.
- En 1490, Kœnigsmacker èra camina de estaut (justícia) dintre Mètz e Trèves.
- Ligat a la França après 1662.
- La municipalitat de Metrich i aguèt ligat a Kœnigsmacker en 1810.
- Fief des seigneurs de Distroff Luxembourg
- À partir de 1222 jusqu'en 1789, dépendit de l'abbaye Saint-Mathias de Trèves.
- En 1490, Kœnigsmacker était marche d'estaut (justice) entre Metz et Trèves.
- Rattaché à la France après 1662.
- la commune de Metrich fut rattachée à Kœnigsmacker en 1810.


text:
Rose Francine Rogombé
Rose Francine Rogombé nascuda Etomba en 1942 a Lambarene, es una femna politica gabonesa. Presidenta del Senat en ofici, ven, lo 8 de junh de 2009, presidenta de la Republica per interim, que lo president Omar Bongo Ondimba es mòrt. Après las eleccions presidencialas e l'arribada al poder d'Ali Bongo Ondimba, torna a la presidéncia del Senat.
Après d'estudis de drech en França, venguèt magistrata. Obtenguèt tanben en 2007 una licéncia de teologia.
Sòcia del Partit democratic gabonés al poder, foguèt mai d'un còp secretària d'estat a la promocion de la femna jol govèrn de Léon Mébiane, dins las annadas 1990.
En 2008, es elegida al conselh municipal de Lambarene. Ne ven representanta al senat en genièr de 2009. Lo 17 de febrièr de 2009, ven presidenta del Senat per 90 voses de 99.


text:
Usain Bolt
Usain St.Leo Bolt (nascut a Sherwood Content, Tilawni Parish, Jamaica, lo 21 d'agost de 1986) es un atlèta jamaican especialista de l'abrivada o esprint, multicampion olimpic e deteneire de mantun recòrd del mond d'atletisme.
Somari
Lo fenomèn[modificar | modificar la font]
Ja revelat tre las categorias de cabdet e junior, deten los recòrds del mond del 100 m en 9 s 58 (en tot batre lo sieu pròpi recòrd dels Jòcs Olimpics d'estiu de Pequin 2008..., en lo far progressar de 11 centens de segonda, performància inausida e inedicha dins una especialitat tan corta coma lo 100 m...) e del 200 m en 19 s 19 (idem lo sieu pròpi recòrd tot parièr...), totas marcas aquelas realizadas a Berlin en agost de 2009, als XIIens Campionats del Mond d'atletisme de l'IAAF o Federacion Internacionala d'Atletisme.
Ja triple campion olimpic a Pequin en 2008 (100, 200, e 4x100), que lai batèt pel primièr còp los recòrds mondials (çai-sus mencionats), deten tanben lo del relai 4 x100 en 37 s 10 , cotria amb los sieus coequipièrs jamaicans Nesta Carter, Michael Frater e Asafa Powell (ex-deteneire aiceste del recòrd mondial del 100 m en 9 s 72...)
Èra atal, e fòrça temps aprèp, lo tresen atlèta de l'istòria dels Jòcs Olimpics d'estiu a èsser triple campion olimpic dels 100, 200 e 4x100 m, aprèp lo legendari e mitic esprintaire nòrd-american Jesse Owens als Jòcs Olimpics d'estiu de Berlin 1936 (qu'aiceste, a de mai, ajustèt lo títol de saut de long a l'espet) e lo sieu compatriòta estatsunian Carl Lewis... idem pel saut de long) als Jòcs Olimpics d'estiu de Los Angeles 1984.
Triple campion del mond tanben a Berlin, en 2009, èra ja estat doble medalhat d'argent als XIens Campionats del Mond d'atletisme d'Osaka a Japon, en 2007, sus 200 m e al relai 4x100.
En 2008, es estat designat Melhor Atlèta de l'annada per l'IAAF, guerdon partejat amb la sautaira de perga russa Yelena Isinbayeva.
Es lo primièr atlèta de tota l'Istòria de l'atletisme fins ara a èsser passat sot las 9 s 70 e 9 s 60 al 100 m.
Es escaisnomat Lightning Bolt, çò es Liuç, Beleg, per encausa de la siá velocitat de segur, mas tanben de las mimicas e del gèst que fa sempre al despart de sas corsas, lo d'un arquièr que manda la siá sageta cap al cèl.
Es rèirerepresentatiu ademai de l'atletisme caribenc, de totas las Antilhas, pesquièr excepcional d'atlètas de nivèl mondial, dins totas las especialitats de velocitat de l'atletisme (100, 200, 400 m, 100 m, 110 m baranhas & 400 m baranhas e relais) mas tot parièr dels concorses de destenda (saut de naut, saut de long, triple saut)...
Los començaments[modificar | modificar la font]
Als 15 ans, en 2002, e encara cabdet, corrissiá ja lo 100 m en 10 s 20.
Ganhèt la medalha d'aur del Campionat del Mond d'atletisme de la joventut de Kingston, cò sieu o quasi, en 2002, sul 200 m (en 20 s 61) e tornèt començar als de Sherbrooke, Quebèc, en 2004.
Lo meteis an, foguèt lo primièr atlèta junior, als Carifta Games o Jòcs Caribs, disputats a las Bermudas, a passar sot la barrièra de las 20 s sul 200 m, amb un temps de 19 s 93, qu'es encara lo recòrd del mond.
Palmarès[modificar | modificar la font]
Als Jòcs Olimpics :
- Pequin 2008:
- AUR , 100 , 200 e 4x100 m
Als Campionats del Mond d'Atletisme :
- Osaka 2007:
- ARGENT, 200 e 4x100 m
- Berlin 2009
- AUR , 100, 200 e 4 X 100 m
- Daegu 2011
- AUR , 200 e 4 X 100 m
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
-
- Atletisme
- Istòria de l'atletisme
- Jòcs Olimpics
- Istòria dels Jòcs Olimpics
- Atletisme als Jòcs Olimpics
- Pequin 2008 - Atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme de 2007
- Campionat del Mond d'atletisme de 2009
- Campionat del Mond d'atletisme de la joventut
- Recòrds del mond d'atletisme
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- Carta grafica pas indicada
- Atletisme
- Campionat del Mond d'atletisme
- Atlèta jamaican
- Correire de 100 mètres
- Correire de 200 mètres
- Relaiaire (atletisme)
- Campion olimpic jamaican
- Campion olimpic en atletisme
- Detentor d'un recòrd del mond d'atletisme
- Atlèta als Jòcs Olimpics d'estiu de 2004
- Atlèta als Jòcs Olimpics d'estiu de 2008
- Naissença en Jamaica
- Naissença en 1986


text:
Drech civilista
Los dreches de tradicion civilista constituisson un sistèma juridic tanben nomenat drech romanogermanic, drech romanocivilista o drech continental. Aquel sistèma tròba sas racinas dins le drech roman e constituís un sistèma complèt de règlas, abitualament codificadas, que son aplicadas e interpretadas per de jutges civils. Aqueles sistèmas venon del movement de sintèsi del drech roman e dels dreches costumièrs locals que sas estapas importantas foguèron la redaccion a la fin del sègle XVII de las Leis civilas dins lor òrdre natural per Jean Domat, puèi, a partir del començament del sègle XIX, la codificacion de còs de dreches civils nacionals coma lo Còde Napoleon (o Còde civil dels Franceses) e lo Bürgerliches Gesetzbuch. Pasmens, los dreches escocés e sud-africans sián pas codificats; los dreches nationals dels païses escandinaus demòran eles tanben pauc codificats.
Le drech romanocivilista es lo mai frecantament aplicat dins los sistèmas juridics del monde.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Los sistèmas juridics dins lo monde, Facultat de drech de l'[[Universitat d'Ottawa}}.
- (fr) [http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak Recuèlh de las fonts del drech roman, Universitat de Grenòble 2}}.
- (fr) Association Henri Capitant, Los drechs de tradicion civilista en question; ed:Société de législation comparée, París, 2006 isbn=2-908199-46-7 e linha.
- (en) Mixed Jurisdictions: Common Law vs. Civil Law, William Tetley, 1999, ed:McGill University en linha.


text:
Utilizaire:Raidako
Centres d'interès[modificar | modificar la font]
- lo surf
- mai que mai pels pargues naturals de Nòva Galas del Sud quand fa rebulh, e que te carras pas que dins l'aiga
- dins Las Lanas, mai que mai a Messantges quand los Gascons vòlon ben pas tant francimandejar
- aval que coneissi pas encara, pro que i aja l'ondada, o, fauta d'autre, de femnum
- las lengas en general, mas s'aviái mai temps:
- viatjar
los païses recentament visitats:
-
- Japon (fòrt ben _amb lo surf tant val dire pas tant "plan"_ mas l'aiga te fariá botar lo morre borrut. Combí del Pòl nòrd obligatòria!!
- Austràlia (ja parlat. Oblidetz pas d'anar apasturar las làmias primièr)
- Nòva Zelanda (òc-ben, vist. Amb aquò pas mai. Cosa fatta, capo a)
los viatges que venon:
-
- Africa del Sud (e Moçambic se possible)
- Balí
- Austràlia (tornar)
- Hawaii
Los sòmis per quora aurai melhorat lo surf:
- Utilizaire Òme
- Wikipedian d'Occitània
- Utilizaire demòra Euròpa
- Wikipedian utilizant lo dialècte lengadocian
- Utilizaire fr-M
- Utilizaire en-4
- Utilizaire oc-4
- Utilizaire it-2
- Utilizaire la-2
- Utilizaire ca-1
- Utilizaire es-1
- Utilizaire nl-1
- Utilizaire de-1
- Utilizaire ja-1
- Utilizaire he-1
- Utilizaire el-1
- Wikipedian surfers


text:
George Pólya
George (György) Pólya, nascut a Budapèst (Ongria) lo 13 de decembre de 1887 e mòrt a Palo Alto (Estats Units d'America) lo 7 de setembre de 1985, es un matematician estatsunian d'origina ongresa.
Aprèp d'estudis secondaris classics, foguèt admés en 1905 a l'Universitat de Budapèst que passèt del drech, a la lingüistica, a la filosofia, e fin finala a la fisica e a las matematicas. En 1910-1911 èra a l'Universitat de Viana puèi tornèt a Budapèst per un doctorat de Matematicas, e demorèt a Göttingen puèi a París en 1914. Acceptèt alara un pòste a l'Escòla Politecnica Federala de Zuric (EPFZ) prèp de Hurwitz. Passèt en 1924 entre Oxford e Cambridge, e venguèt professor a l'EPFZ en 1928.
Avent demorat als Estats Units d'America en 1933, decidèt en 1940 d'i demorar e foguèt fin finala recrutat a Stanford. Acabèt lo How to solve it a partir d'una premièra version en alemand, sus una apròcha euristica de las matematicas basada sus la resolucion de problèmas, dins un estil "far per comprendre".
Tornèt en Ongria sonque en 1967.
Sas òbras son de dos òrdres:
- de resultats nombroses e importants sus las serias, la teoria dels nombres, la combinatòria (amb per exemple las aplicacions en fisica e en quimia), e las probabilitats, subretot sus las marchas aleatòrias,
- al mens quatre obratges per una pedagogia matematica de descobèrta per construccion basada suls metòdes de resolution dels problèmas, en reaccion, sembla, als metòdes utilizats al licèu.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Gerald L. Alexanderson (dir.), The Random Walks of George Polya, The Mathematical Association of America, 2000
- Polya G. : How to solve it, 1957 .


text:
Hozta
Hozta en basco o Hosta en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei hoztar.
Lo nuclèu qu'ei Munhoa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòctocantas[modificar | modificar la font]
- Ibarrola au nòrd
- Sent Just-Ibarre au nòrd-èst
- Bussunarits-Sarrasqueta au nòrd-oèst
- Lekunberri a l'oèst
- Behorlegi au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Site hortificat protoistoric a Munhoa
- Hòrt de Jauregia, de l'Edat Mejana
- Crotz deu cemitèri, deu sègle XVII.
- Glèisa de Sant Pèir, de 1732.


text:
Meistratzheim
Meistrazheim en alemannisch (Meistratzheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Meistratzheim fa partida del costat de Obernai e del arrondissement de Sélestat-Erstein.Lo pòble a situat entre Obernai e Erstein, sul riu del Ehn, pas luènh de Andlau.
Meistratzheim fait partie du canton d'Obernai et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein.Le village est situé entre Obernai et Erstein, sur la rivière de l'Ehn, non loin d'Andlau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc Situat près de la via celto-romaine en en connectant Belfòrt a Seltz per Brumath a ocupat dempuèi lo Neolític. Dels sépultures mérovingiennes an #èsser de descobèrtas. Lo pòble aperten dempuèi los primièrs tempses Als comtes de Nordgau, a partejat de contunh dins de contunh divèrsas abbayes: Wissembourg en 742, Schwarzach en 828, de contunh per escambi entre lo comte Erchenger de Souabe[1], Andlau en 880, Altdorf en 1097 e Ebersmunster en 1030. Pel continuament çò fief a aquerit pel évêché de Estrasburg, de contunh per la familha Landsberg, #que immatricule la distincion entre las tèrras de la noblesa de bassa Alsace e la conserva fins a la Revolucion.En julhet 1587, pendent las guèrras de religion, las mercenaires del sieur de Marleroi provòcan quatre incendis a Meistratzheim; al Sègle XVII la municipalitat sofriguèsse del passatge de las tropas imperialas suedesas, lorraines, e de francesas, #que saquegen, incendien e rançonnent;se egalament tocada per la famine a causa de la rigor dels ivèrns e a la insuffisance de las récoltes. Lo 6 de jamai 1857, la municipalitat a entrepresas lo assainissement de 466 ectaras de terrens communaux. Aqueles trabalhs an Consistit a curer de ancians fossés, la dubertura de fossés nòus, dels terrassements de nivelage, Los trabalhs an començat en 1858. La Primièra Guèrra mondiala parla la mòrt de vint tres abitantas.
Le site situé à proximité de la voie celto-romaine reliant Belfort à Seltz par Brumath est occupé dès le Néolithique. Des sépultures mérovingiennes ont été découvertes. Le village appartient dès les premiers temps aux comtes de Nordgau, puis est partagé ensuite entre diverses abbayes: Wissembourg en 742, Schwarzach en 828, puis par échange entre le comte Erchenger de Souabe[2], Andlau en 880, Altdorf en 1097 et Ebersmunster en 1030. Par la suite le fief est acquis par l'évêché de Strasbourg, puis par la famille Landsberg, qui immatricule la seigneurie parmi les terres de la noblesse de basse Alsace et la conserve jusqu'à la Révolution.En juillet 1587, pendant les guerres de religion, les mercenaires du sieur de Marleroi provoquent quatre incendies à Meistratzheim; au Sègle XVII la commune souffre du passage des troupes impériales suédoises, lorraines, et françaises, qui pillent, incendient et rançonnent;elle est également touchée par la famine due à la rigueur des hivers et à l'insuffisance des récoltes. Le 6 mai 1857, la commune a entrepris l'assainissement de 466 hectares de terrains communaux. Ces travaux ont consisté à curer d'anciens fossés, l'ouverture de fossés neufs, des terrassements de nivelage, Les travaux ont commencé en 1858. La Première Guerre mondiale cause la mort de vingt trois habitants.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Erchanger o Erchangar (830; † 21 de genièr 917) èra lo pòrti de Souabe de setembre 915 fins a la siá mòrt
- ↑ Erchanger ou Erchangar (830; † 21 janvier 917) était le duc de Souabe de septembre 915 jusqu'à sa mort


text:
Universitat Miguel Hernández d'Elx
L'Universitat Miguel Hernández d'Elx es una universitat publica valenciana, tanben coneguda coma UMH, amb campus per tota la província d'Alacant e foguèt establida en l'an 1997. Son nom commemòra lo poèta Miguel Hernández d'Oriola. Forma part de la Ret d'Universitats Institut Joan Lluís Vives, cossí la rèsta de las Universitats dels Païses Catalans, e la ret Universia, cossí la rèsta de las Universitats d'Espanha e d'America Latina.
Sa sedença centrala se tròba dins la vila d'Elx e s'estructura en quatre campus: Altea, Elx, Oriola e Sant Joan d'Alacant, ont s'impartisson distintes de titolacions. De mai, incorpòra divèrses instituts universitaris de recèrca.
Se tròba a l'ora d'ara en procès d'ampliament e remodelament de las estructuras en cada campus, mai que mai a Elx e a Sant Joan d'Alacant.
L'universitat es cabecièra dins congrèsses estudiantils en Sciéncias de la santat en avent lo Congrès nacional d'estudiants de Medecina (amb tres edicions internacionalas amb sa XXV edicion), lo Congrès d'estudiants de Farmacia (2a edicion nacionala amb sa 3a edicion) e de jornadas nacionalas de Fisioteràpia (3a edicion) e las de Podologia (6a edicion) en existint tanben congrèsses d'autras disciplinas coma lo Congrès nacional d'estudiants de Psicologia (amb sa 4a edicion) o lo Congrès nacional d'estudiants e licenciats en Sciéncias Ambientalas (amb sa 6a edicion).
L'universitat es dividida en departaments e facultats e d'escòlas, en essent ambedoas divisions independentas una de l'autra, aital un departament pòt èsser restacat a mai d'una facultat. A costat d'aquela division existisson los instituts de recèrca que son autonòms als departaments e facultats e dependon del vicerectorat de recèrca e desvolopament tecnologic.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo govèrn valencian, presidit per N'Eduardo Zaplana, creèt l'Universitat Miguel Hernández d'Elx mercé a una lei aprovada lo 27 de decembre de 1996 (Lei de Creacion de l'Universitat Miguel Hernández d'Elx). Aquela lei segreguèc de divèrses centres e d'ensenhaments de l'Universitat d'Alacant: la Facultat de Medecina, l'Institut de Neurosciéncias (ambedós a Sant Joan) e la Diplomatura en Estatistica (a Elx) e de la Universitat Politecnica de Valéncia a Oriola: Engenhariá Agronomica e tres especialitats d'Engenhariá Tecnica Agricòla, que serián restacats a la nòva Universitat.
Tot aquò aboquèt a un conflicte politic entre l'Universitat d'Alacant mai PSPV e la nòva universitat mai lo govèrn del PP per la segregacion de la Facultat de Medecina e l'Institut de Neurosciéncias a causa del prestigi que la carrièra de Medecina e la recèrca biomedicala porgissiá a l'UA. Aquel conflicte s'acabèt lo 17 de març de 2005 amb la resolucion del Tribunal Constitucional en avalant aquela segregacion[1].


text:
Gorilla
Los gorillas forman lo genre mai grand dels primats. Amb uèit autres genres de monin, fan partida de la superfamilha dels Hominidae.
L'ADN dels gorillas es de 98% a 99% identic a lo de l'Òme. Son los parents vius pus pròches de l'Òme aprèp los Chimpanzés.
Los gorillas vivon dins las selva tropicalas o subtropicalas d'Africa dins de nautor fòrça variadas. Lo gorilla de las montanhas viu dins las selva dels nívols de las Montanhas de las Virunga, anant de 2200 a 4300 mètres. Los gorillas de plana vivon dins las selvas densas e las paluns de las planas.
Somari
Espècias e sosespècias[modificar | modificar la font]
Se pòt distinguir doas espècias, l'una vivent a l'Èst e l'autre a l'Oèst d'Africa, e quatre sosespècias segon lo luòc de vida :
- lo Gorilla de l'Oèst african (Gorilla gorilla) :
- lo Gorilla de las planas de l'oèst (Gorilla gorilla gorilla) ;
- lo Gorilla del riu Cross (Gorilla gorilla diehli) ;
- lo Gorilla de l'Èst african (Gorilla beringei) :
- lo Gorilla de las montanhas (Gorilla beringei beringei) ;
- lo Gorilla de las planas de l'èst (Gorilla beringei graueri).
Sistematica[modificar | modificar la font]
La classificacion filogenetica permet de posicionar, d'un biais precís, lo genre Gorilla entre los autres genres de nonins[1]:
Superfamilha dels Hominids
- familha dels Hylobatidae
- familha dels Hominidae
- sosfamilha dels Ponginae
- sosfamilha dels Homininae
- tribú dels Gorillini
- Gorilla
- tribú dels Hominini
- sostribú dels Panines
- sostribú dels Hominines
- Australopithecus (atudat)
- Homo — umans
- tribú dels Gorillini
└─o Catarrhini (monins del Monde Ancian) ├─o Cercopithecidae └─o Hominoidea ├─o Hylobatidae (Gibbons) └─o Hominidae ├─o Ponginae (Orangotans) │ ├─o Ouranopithecus (atudat) │ └─o Pongini └─o ├─o Dryopithecinae (atudat) └─o Homininae ├─o Gorillini (Gorillas) └─o Hominini ├─o Panina (Chimpanzés) └─o Hominina ├─o Australopithecus (atudat) └─o Homo (umans)
- L'agropament de la sosfamilha dels Gorillins (genre Gorilla, de 48 cromosòmas) amb aquela del Hominins (que compren la tribú dels Panins (genre Pan, de 48 cromosòmas, comprenent l'espècia chimpanzé e aquela dels Hominins (qu'agropa divèrsas espècias d'australopitècs, e las divèrsas espècias d'Òmes genre Homo, de 46 cromosòmas), forma la familha dels Hominids ;
Airal de reparticion[modificar | modificar la font]
Lor airal de reparticion se partega sus dos massius forestièrs geograficament distanciats de qualques mil quilomètres, l'un se situa a l'èst de l'Africa centrala, l'autre a l'oèst.
Lo blòc forestièr oèst african abriga la sosespècia la pus abondanta (Gorilla gorilla gorilla o waren). Sa populacion es estimada entre 40 000 e 80 000 individús, repartits entre Cameron, la Guinèa Eqüatoriala, Gabon, la Republica de Còngo e la Republica Centreafricana. Una populacion relica (Gorilla gorilla diehli) de qualques 250 individús subsistís dins la partida sud de Nigèria a la frontièra amb Cameron.
Le blòc èst african abriga las doas autras sosespècias. Los 12 000 gorillas de las planas orientalas (Gorilla beringei graueri) se repartisson en plusors populacions isoladas a l'èst de la Republica Democratica de Còngo, dins los abitats variables anant de las planas a las selvas de nautor (fins a 3300 mètres). Los gorillas de montanha (Gorilla beringei beringei), que subsisson uns 600 individús, vivon dins la Selva de Bwindi en Oganda.
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Lo gorila es aprèp lo chimpanzé, del ponch de vista genetic, l’animal pus pròche de l’uman. Aquela parentat foguèt confirmada per las similituds entre los cromosòmas e los gropes sanguins. Nòstre genòma diferís de 2 % solament d'aquel del gorilla.
Quilhats, los gorillas an una talha de 1,75 mètre, mas son en fach un pauc pus grands car an los genolhs flechits. L'envergadura dels braces despassa la longor del còrs e pòt aténher 2,75 mètres.
Existís una granda diferéncia de massa entre los sèxes : las femèlas pesan de 90 a 150 quilogramas e los mascles fins a 275. En captivitat, particularament ben noirits, atenhon 350 quilogramas.
Lo pelatge depend del sèxe e de l’edat. Pels mascles los pus vièlhs se desvolopant sus l'esquina una forradura gris argentat, d'aquò lor ven de'esquina d'argent. Lo pelatge dels gorillas de montanha es particularament long e sedós.
Coma totes los antropoïdes, los gorillas an pas cap de coa. Lor anatomia es poderosa, la cara e las aurelhas son glabras e presentan de tòrs supraorbitaris marcats.
- Longevitat : 30 ans dins la natura, fins a 50 ans en captivitat ;
- Durada de gestacion : 250 a 270 jorns.
Comportament[modificar | modificar la font]
Los gorillas abitan las selvas e son actius de jorn. Mentre qu'aqueles dels païses plats preferisson las selvas tropicalas umidas, los gorillas de las montanhas vivon puslèu dins las selvas segondàrias. Los gorillas de las montanhas vivon gaireben totjorn al sòl. Los gorillas dels païses plats penjan sovent dins los arbres cercant d'aliments, tanben los mascles pesats penjan dins d'arbres nauts fins a vint mètres. Sul sòl, los gorillas van de quatre patas apujant sus las falanjas de lors mans e pas sus las palmas coma d'autres monins pus francament quadrupèdes. Cada nuèit, per repausar, bastisson un niu de fuèlhas en mens de cinc minutas. Los gorillas de montanha fan lors nis sul sòl e los gorillas dels païses plats dins los arbres.
Los gorillas vivon en grope capitat per un mascle adulte nomenat «espina d'argent». La composicion dels gropes vària de dos a trenta individús, entre 10 e 15 en mejana. En general cada grope se compausa d'un mascle adulte (espina d'argent), d'un o de mai mascles pus joves (mascles d'espina negras), de plusors femèlas adultas (cinc o sièis) e de qualques pichons. Quand i a mai d'un mascle dins un grope, sol lo mascle dominant pòt s'apariar.
Lo comportament dels gropes es variable, las separacions temporàrias per la recerca d'aliment son frequentas. Al contrari de fòrça autres genres de primats son pus sovent las femèlas que daissan lo grope per ne trobar un autre. Los gropes duran generalament longtemps, a vegadas arriban de batalhas entre mascles per determinar qual capitarà lo grope. Quand un novèl mascle ganha, tua la descendéncia del vencit. En efièch las femèlas qu'alachan pòdon pas concebre e, aprèp la mòrt de lors pichons, son lèu prèstas a s'apriar de nòu.
L'instint territorial es pauc desvolopat, plusors gropes cèrcan d'aliments dins lo meteis luòc e s'evitan los uns e los autres. Coma lor noiridura se compausa subretot de fuèlhas, cal pas anar fòrt luènh per ne trobar, en primièr perque las fuèlhas abondan, e mai perque son pauc nutritivas, aquò obliga a de longs periòdes de repaus. Las gorillas fan tota una seria de sons, de crits e de gronhaments qu'utilizan per reconeissença los membres de lor grop e los estrangièrs e tanben coma mejan d'intimidacion. Se coneis ben lor biais de se tustar lo pitre. Se pensava avans aquel comportament reservat pels mascles mai vièlhs, en fach o fan totes. Servís benlèu per se senhalar, o d'un ritual de benvenguda. Al començament de 2009, un dels pus grands estudis jamai fachs suls grands monins, menat per de scientifics de l'Universitat de Sant Andrews en Escòcia, indica qu'existís un lengatge comun pels totes los gorillas basat sur 102 signes.
Regim alimentari[modificar | modificar la font]
Los gorillas se noirisson en granda partida de vegetals : fruches subretot, brots, tijas, fuèlhas, mas qualques còps d'insèctes (termits)[2].
Populacion[modificar | modificar la font]
Totas las espècias de gorillas son inscrichas sur l'annèxe I de la CITES e son declarats coma en dangièr d'extincion e quitament en dangièr critic pel Gorilla gorilla par l'UICN[3]. Le PNUE (programa de las Nacions Unidas per l'environament) balha las estimacions seguentas en 2003 :
Gorilla comun :
- 100 000 en Gabon e dins los païses vesins.
- 150 a 200 en Nigèria
- 3000 dins la Republica de Còngo
Gorilla de montanha :
- 650 entre Rwanda, la selva de Bwindi en Oganda e las montanhas de las Virunga dins la Republica Democratica de Còngo (la subrevida d'aquel grope es fòrça compromesa).
- La populacion ogandesa, segon las estimacions, èra de 300 individús en 1997, 320 en 2002 e 340 en 2007 dins lo Pargue de Bwindi
- Estimacion 2007: i aviá 720 gorillas de montanha dins lo monde.
Menaças[modificar | modificar la font]
Lo gorilla de las planas de l'oèst (Gorilla gorilla gorilla), pus pichon que lo gorilla de las montanhas, es reconegut sul plan internacional coma espècia en dangièr (estatut UICN). Divèrsas rasons explican sa situacion :
- Destruccion de son abitat ;
- Caça illegala per sa carn ;
- Creissenças fetichistas (poder atribuit a son crani, sos òsses, sas mans) ;
- Contrabanda de los pichons gorillas.
E mai, s'apond l'aparicion de la fèbre emorragica provocada al virús Ebola e d'autras patologias. Dempuèi novembre de 2000 a la Republica de Còngo e en Gabon, l'aparicion del virús Ebola faguèt qualques centenas de victimas.
Los darrièrs comptatges fan part de la disparicion de prèp de 5000 gorillas aprèp aquela epidèmia.[4]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Una femèla e son nenon, al Volcanoes National Park.
-
-
-
-
Gorillas celèbres[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
Tribu Gorillini[modificar | modificar la font]
- Referéncia The Paleobiology database : Gorillini Hürzeler 1968 (en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo site del programa de l'ONU per la salvagarde dels grands monins (fr)
- Association Gorilla Urgéncia per la salvagarda dels darrièrs grands monins (fr)
- Planète Simiesque – Gorille (fr)
- Gorilla de montanha (en)(de)
- Janegoodall.fr (fr)
- (en) Gorillafund.org, The Dian Fossey Gorilla Fund International.
- [2] (fr)
- Site de l'Accord Gorille (NGAGI) (fr)
- Official Website of Virunga National Park (en)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Shoshani J, Groves CP, Simons EL & Gunnell GF., 1996. Primate phylogeny: morphological vs. molecular results. Mol Phyl. Evol., 5(1):102-54.
- ↑ [1]
- ↑ ([[#CITEREF|]])
- ↑ (en) Ebola Outbreak Killed 5000 Gorillas Magdalena Bermejo, José Domingo Rodríguez-Teijeiro, Germán Illera, Alex Barroso, Carles Vilà, and Peter D. Walsh (8 December 2006) - Science 314 (5805), 1564.


text:
Manifèst de Cartagena
Lo Manifèst de Cartagena qu'ei un tèxte politic escrivut en 1812 a Cartagena d'Índias (alavetz en Nava Granada, uei Colómbia) peu Libertor veneçolan Simón Bolívar après la caduda de la Purmèra Republica de Veneçuela ; dens aqueth tèxte lo Libertador qu'analisa las encausas de la des.hèita en las bèth atribuir :
- au flaquèr politic federau e a la tolerància deus patriòtas davant la determinacion shens pietat deus espanhòus.
- a la manca de pragmatisme deus patriòtas : [...] qu'avèm avuts filosòfs com capdaus ; filantròpia per legislacion, dialectica en lòc de tacticas, e sofistas en lòc de sordats.
- au terratrem qui segotí Caracas en 1812 e l'actitud de la Glèisa Catolica.
Bolívar que remandava sustot que Nava Granada s'emparesse e s'instruesse d'aqueths errors e qu'ajudasse Veneçuela a se tornar liberar entà non pas pérder au son torn la soa libertat.


text:
Fouencamps
Flencamp en picard ( Fouencamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a bastit la longitud d'una rota #que remonta en pendent doç lo flanc d'un tuc. A situat entre los braces de dos pichons rius, fòrça marécageuses, ont la Noye se tira en lo Avre. Lo Avre se tira de contunh en la Soma en mai de 10 km d'ailà, a Amians meteis.
Quand se ven d'Amians, après aver-i traversat Boves (cap de-luòc de costat), s'arriba a Fouencamps pel nòrd-oèst, en traversant los camps situats entre la via ferrée e la Avre. De contunh la rota bassa, passa la longitud de qualques bastiments isolats just abans d'arribar al pont del Avre e los jos-bòsques marécageux #que s'estendon de contunh dos costats de la rota. Ailà, un virage a cuic drech délaisse un camin de tèrra totjorn liurada a las èrbas humides. Del temps que la rota vira per passar jos la via ferrée de contunh far un segond virage, aquel camin llom lo talus de mai de cinc mètres, n'elevat #que ne circulan los trens del anciana granda-linha de jonction entre París e Lille abans lo bastiment de la linha TGV.
Le village est bâti le long d'une route qui remonte en pente douce le flanc d'une colline. Il est situé entre les bras de deux petites rivières, très marécageuses, où la Noye se jette dans l'Avre. L'Avre se jette ensuite dans la Somme à plus de 10 km de là, à Amiens même.
Lorsqu'on vient d'Amiens, après avoir traversé Boves (chef-lieu de canton), on arrive à Fouencamps par le nord-ouest, en traversant les champs situés entre la voie ferrée et l'Avre. Puis la route descend, passe le long de quelques constructions isolées juste avant d'atteindre le pont de l'Avre et les sous-bois marécageux qui s'étalent ensuite des deux côtés de la route. Là, un virage à angle droit délaisse un chemin de terre toujours livré aux herbes humides. Alors que la route tourne pour passer sous la voie ferrée puis faire un second virage, ce chemin longe le talus de plus de cinq mètres, en haut duquel circulent les trains de l'ancienne grand-ligne de jonction entre Paris et Lille avant la construction de la ligne TGV.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo 28 de març de 1697, un incendi sobrevé al presbytère e los registres paroissiaux an destruit[1],[2].
- Le 28 mars 1697, un incendie survient au presbytère et les registres paroissiaux sont détruits[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ AD de la Soma consultables en linha, vist n° 10, costat drech
- ↑ AD de la Soma consultables en linha, vist n° 12, costada esquèrra
- ↑ AD de la Somme consultables en ligne, vue n° 10, côté droit
- ↑ AD de la Somme consultables en ligne, vue n° 12, côté gauche


text:
Neturei Karta
Neturei Karta (נטורי קרתא en judeoaramèu babilonian, valent a dire « los gardians de la ciutat ») es un grop josieu haredí (ortodòxe).
Fan partida de l'Edah Haredit, un movement que se basa sus la literatura rabinica que crei que dins l'antiquitat lo poble josieu foguèt forabandit de sa tèrra e l'estat josieu destruch per la volontat divina e solament lo Messias o podrà restablir, doncas cada temptativa umana de recrear aquel estat abans la venguda del Messias seriá un atac contra aquela volontat. Al moment de las eleccions refusan sistematicament de votar. Lo grop apareguèt en 1938, resultat d'una scission del partit religiós Agudat Yisrael, considerat pus tolerant sus l'idèa de l'estat josieu. Las tendéncias fondamentalistas contràrias a la creacion de l'estat josieu son agropadas dins l'Edah Haredit, una federacion pro flexibla de grops fondamentalistas autonòms (ont s'inclutz Satmar), qu'a sos pròpris tribunals rabinics en Israèl.
Istòria[modificar | modificar la font]
La majoritat dels Neturei Karta descendon de josieus ongreses qu'al començament del sègle XIX s'establiguèron dins la Vila Vièlha de Jerusalèm. S'opausèron a l'arribada d'immigrants josieus dempuèi Euròpa, que lor tòca èra de crear un estat sobeiran josieu en Palestina contrarotlada per l'Empèri Otoman e puèi pel Britanic.
Lor nombre es estimat entre 5000 e mens de 1000. Los membres se tròban principalament a Jerusalèm (en particular dins lo quartièr de Mea Shearim), amb de centres a Nòva York e a Beit Shemekh, pròche de Jerusalèm. D'autres grops pus pichons, associats amb Neturei Karta mas sens ne far oficialament partida, se tròban a Londres, Viena, Anvèrs, Nòva York e dins l'estat de Nòva York. I a tanben una pichona comunautat a Montreal en Canadà.


text:
Ibèrs
Leis ibèrs son l'ensems de pòbles que lei fònts classicas grègas (Tales de Milet, Ruf Fèst Avièn, Erodòt, Estrabon...) identifican lòng de la còsta orientala de la Peninsula Iberica aumens tre lo sègle VI avans l'èra crestiana que forman benlèu un grop de pobles preceltics e non pas una familha de pobles ; de fach, es dificil d'establir sa parentat. Puei que lei fònts classicas coïncidisson pas sempre dins lei termieras geograficas precisas ni dins l'enumeracion de pòbles concrets, sembla que la lenga èra lo critèri fondamentau que leis identificava coma d'ibèrs. Dins lei pobles ibèrs i a lei cinesians, lei turdetans, lei mastinis, lei iberoligurs; mai tard, après lei migracions dei pobles cèltas, se trobarà tanben lei celtibèrs. Leis inscripcions en lenga iberica apareisson dins lo territòri que lei fònts classicas assignan ais ibèrs: la zona costiera dau sud de Lengadòc-Rosselhon fins a Alacant, qu'arriba fins a l'interior per la vau d'Èbre, per la vau de Segura e per la vau auta de Guadalquivir. Lo concèpte de cultura iberica es pas un patron que se repetís de manièra escleda per cadun dei pòbles identificats coma d'ibèrs, mai per l'ensems dei culturas individualas que sovent presentan de caracteristicas similaras. Antau, cau destacar l'emplec de dos sistèmas d'escritura diferents, au nòrd e au sud, l'emplec exaustiu de l'escritura au nòrd, l'abséncia d'escultura au nòrd que contrasta amb lei manifestacions brilhantas au sud, l'emplec de falcatas au sud e d'espasas celticas dau tipe de la cultura de La Tène au nòrd, de grands cavòts e monuments funeraris au sud, en contrast amb de pichons tumuls e estelas inscrichas au nòrd, de decoracion ceramica geometrica au nòrd e figurada au sud...


text:
Mato Grosso del Sud
Lo Mato Grosso del Sud es un estat de Brasil que confronta l'estat de Mato Grosso al nòrd, Goiás al nòrd-èst, Minas Gerais e São Paulo a l'èst, l'estat de Paraná al sud-èst, Paraguai al sud e sud-oèst, e Bolívia a l'oèst. Sa superfícia (358 158,7 km2) pòt èsser comparada a la de Finlàndia (es un pauc mai granda).
Istòria[modificar | modificar la font]
Division de l'estat de Mato Grosso e creacion del Mato Grosso del Sud: 1 de genièr de 1979.
Geografia[modificar | modificar la font]
La region del Pantanal cobrís l'extrèm oèst de l'estat; las planas lo nòrd-oèst; los altiplans e las montanhas de la Sèrra de Bodoquena l'èst. Los rius Paraguai, Paraná, Paranaíba, Miranda, Aquidauana, Taquiri, Negro, Apa e Correntes son los principals de l'estat. Es un estat de la Region Centre-Oèst de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de l'estat se basa sus l'agricultura (sòja, milhòc, coton, ris, cana de sucre, cafè, blat); sus l'elevatge (principalament bovids e porcins); sus l'extraccion minerala (fèrre, manganès, calcari); e sus l'industria (aliments, transformacion minerala, fusta, e ciment). Las principalas vilas industrialas son la capitala, seguida per Dourados, Corumbá e Três Lagoas.
Los punts toristics principals de l'estat son la region del Pantanal e la region de la vila de Bonito. La vila de Campo Grande a un important aeropòrt internacional.


text:
Penélope comencèt de pichona en fasent de modèl, de dançaire e de presentairitz de programas de television. Estudièt durant nòus ans en lo Conservatòri Nacional de Madrid (quatre ans d'interpretacion corporala e tres ans de balet espanhòl). Assistiguèt tanben a classas de dança jazz.
La siá carrièra comencèt amb qualques ròtles segondaris que recebèron de criticas favorablas, coma lo qu'interpretèt en l'estranh film de Bigas Luna, Jamón, jamón (1992), pel qu'atenguèt un prèmi Goya, e en lo film de Pedro Almodóvar nomenat a un BAFTACarne trémula (1997). La siá estela contunhèt ascendent en trabalhant de nòu amb Almodóvar a Todo sobre mi madre (1999). Aquel ròtle li porgiguèt una mai granda reconeissença del public, doncas que lo film atenguèt l'Oscar a la Melhor Pellicula de Parlar Pas Anglés.
Es coneguda mondialament per la siá facieta cinematografica, en participant a pelliculas realizadas en francés, italian, castelhan, anglés e d'autres idiòmas, amb las qu'a atengut unes succèsses importants. Lo sieu estil crus e ingenu de crear de personatges, en combinacion amb la siá agradiua beutat latina, captèron l'atencion de Hollywood e li assegurèron tot una serie de significants ròtles segondaris que la emparellaren en la pantalha amb qualques unas de las estelas masculinas mai importantas de la siá indústria, talas coma Tom Cruise a Vanilla Sky (2001), Johnny Depp a Blow (2001), Nicolas Cage a Captain Corelli's Mandolin (2001).
Foguèt la primièra actritz espanhòla en èsser candidata als Oscar e als Glòbs d'Aur en la categoria de melhor actritz per lo sieu ròtle en la pellicula espanhòla Volver. Aquelas nomenacions se vegèron recompensadas lo 2009 en recebre l'estatueta de l'Academia per lo sieu ròtle de María Elena a la co-produccion catalana de Woody Allen, Vicky Cristina Barcelona, que li valguèt la Oscar a la melhor actritz segondària çò 22 de febrièr del 2009.
Malgrat del succès coma actritz, los sieus ròtles a Hollywood son estats mai lèu discrètes, foguèt lo sieu romance amb Tom Cruise lo primièr que cridèt l'atencion del public nòrd-american, e pas la qualitat de lo sieu trabalh.


text:
Papièr
Lo papièr (var. papier, papèr, papèir) es constituit per una trama tridimensionala de fibras de cellulòsa e d'autras substàncias (minerals, còlas, colorants, etc.) que permeton de melhorar sas proprietats e de lo far apte per l'emplec que se ne vòl far.
La cellulòsa per la fabricacion del papièr s'obten mai que mai de la fusta (55%), d'autras fibras vegetalas (9%) e del papièr recuperat (16%).
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Papièrs parlan, barbas calan".
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Vivien Leigh (nascuda Vivian Mary Hartley en 1913, mòrta en 1967) foguèt una actritz britanica de cinèma e teatre, famosa coma Scarlet O'Hara en lo filme Gone With the Wind (1939), e coma Blanche DuBois en lo filme A Streetcar named desire (1951).
Malgrat aiçò, las siás accions pas se limitavan solament al cinèma, mas que freqüentment, participava tanben a divèrsas òbras de teatre a Londres. Lo sieu principal collaborador, per supausat, foguèt lo sieu marit, lo tanben dramaturg Laurence Olivier, qual la dirigiguèt en fòrça de las siás representacions. D'aquela manièra, amb una carrièra professionala de pus de 30 ans, Vivián a acabat en essent una de las actrises de teatre e cinèma mai prolíficas de l'istòria, amb unas interpretacions que son anats dempuèi las eroïnas de las comèdias de Noël Coward e George Bernard Shaw a las protagonistas dels classics de shakesperians cossí Ofelia, Julieta o Lady MacBeth.
Malastrosament, la siá vida professionala se vegèt afectada per dos grands obstacles. Per un costat, Vivián èra conscient de la siá pròpria beutat e aiçò la portèt a pensar que los autres la prenián pas seriosament coma actritz. D'autra banda, la siá delicada salut se convertiguèt en lo sieu principal rèpte: afeblida la màger part de lo sieu temps per un transtorn bipolar e per recurrentes brots de tuberculòsi, Vivián acabèt en avent la reputacion d'èsser una persona malaisida amb quala trabalhar. Aiçò faguèt que la siá carrièra aguès pas una projeccion ascendent mas, al contrari, que se caracterizèsse puslèu per puntuales periòdes de succès e una majoritat de declivi.


text:
Saldo migratòri
En demografia, lo saldo migratòri es la diferéncia entre las arribadas (o entradas) e las partenças (o sortidas) d'abitants d'un territòri donat.
Autrament dich le saldo migratòri es egal a la diferéncia entre immigracion e emigracion (del punt de vista del territòri estudiat, independentament de la nacionalitat dels migrants).
Lo saldo migratòri pòt doncas èsser positiu o negatiu.
Ajustat al creissement natural o saldo natural, permet de calcular la variacion totala d'una populacion.
Una region amb un saldo migratòri positiu es dicha atractiva.
Una region amb un saldo migratòri negatiu es dicha repulsiva.


text:
Grand Ducat de Lituània
Lo Grand Ducat de Lituània foguèt un estat europèu que se formèt a la fin dau sègle XII e dispareguèt en 1795. Fondat per de tribús lituanianas paganas, lo ducat aprofichèt lo declin de l'Empèri Mongòl per s'estendre rapidament en fòra de sei frontieras inicialas. A son apogèu territòriau au sègle XV, son territòri ocupava tota la Lituània actuala e de partidas importantas de Bielorussia, d'Ucraïna, de Moldàvia, de Polonha e de Russia. En 1386, après la signatura de l'Union de Krewo, lo Grand Ducat de Lituània s'associèt ambé lo Reiaume de Polonha. En 1569, aquela associacion foguèt renfòrçada ambé la creacion de la Republica dei Doas Nacions que formèt una federacion aristocratica entre lei dos estats. Maugrat la predominància polonesa, lo Grand Ducat i gardèt una autonòmia larga ambé lo sieu govèrn, lei sieunas lèis, la sieuna armada e lei sieunas finanças. A partir dau sègle XVII, conoguèt lei dificultats polonesas de resistir a l'ascension deis estats vesins. Lo Grand Ducat de Lituània perdiguèt la màger part de son territòri au profiech de Russia e dispareguèt definitivament a l'eissida dau Tresen partiment de Polonha entre Russia, Prússia e Àustria en 1795.


text:
Ieroglif
Los ieroglifs pòdon èsser
- de letras d'un logograf o un sistèma d'escritura en part logografic, coma
- los ieroglifs egipcians
- los ieroglifs anatolians (coneguts tanben coma ieroglifs lovics)
- los ieroglifs creteses
- los ieroglifs maias (los mai coneguts demest mièja dotzena de sistèmas d'escritura d'America Centrala)
- l'escritura ieroglifica Mí'kmaq
- d'un biais popular, se pòt designar tota mena d'escritura de mal legir o deschifrar.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot ieroglif deriva dels mots grècs: ἱepός (hierós 'sacrat') e Yλύφeιv (glúphein 'escalprar' o 'escriure', veire glif), e foguèt emplegat per primièr còp per tal de descriure los ieroglifs egipcians. Los grècs que venguèron en Egipte abans e pendent lo periòde ptolemaïc (305 abans Crist - 30 aprèp Crist) remarquèron que mentre que l'escritura demotica s'emplegava dins los documents seculars, lo simbòls dessenhats se podián trobar frequentament dins un contèxt religiós - escalprat suls murs dels temples e las estructuras funeràrias, coma tanben suls monuments oficials.


text:
Acid ribonucleïc ribosomic
L'acid ribonucleïc ribosomic o ARNr es l'ARN mai abondós de la cellula. Es format d'una sola cadena de nucleotids, encara que presenta de zònas de dobla eliç a causa de sa conformacion tridimensionala. Aqueste tipe d'ARN presenta las caracteristicas seguentas:
- Fa partida de las subunitats del ribosòma amassa amb qualques proteïnas.
- Participa en la sintèsi de proteïnas dins lo ribosòma.
- Existisson de divèrses tipes d'ARNr, cadun amb una talha e estructura caracteristica.
Los ARNr son classificats tradicionalament segon lor coeficient de sedimentacion, mesurat en svedbergs (S). Dins los organismes procariòtas existisson tres ARNr distints (5S, 16S e 23S) e dins los organismes eucariòtas quatre (5S, 5'8S, 18S, 28S). Dins los procariòta, los ARNr 23S e 5S fan partida de la subunitat màger dels ribosòmas, alors que l'ARNr 16S fa partida de la subunitat mendre. Dins los eucariòtas, los ARNr 5S, 5'8S e 28S fan partida de la subunitat màger dels ribosòmas, alors que l'ARNr 18S fa partida de la subunitat mendre.


text:
Copenaga
Copenaga (København en danés) es la capitala e la vila pus granda de Danemarc. La populacion de la vila es de 1.181.000 abitants. Lo nom danés de la vila proven de la deformacion de Købmandshavn que significa "pòrt dels comerçants", en referéncia a l'estrategica localizacion de la vila a l'intrada de la Mar Baltica, dins l'isla de Sjælland. Lo nom catalan proven de l'alemand Kopenhagen. Copenaga es la sèti del parlament, lo Folketing e de la monarquia danesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs signes d'activitat umana opausada datan d'a l'entorn de 4000 a. C., Mas i a pas d'indicis d'assentaments permanents en aquel moment.
Las catacions arqueologicas indican que la primièra vila bastida se remonta al sègle XI e que se compausava de dos assentaments, un en la part occidentala de la vila medievala, environat del qu'es uèi la carrièra de Mikkel Bryggersgade, Vestergade, Gammeltorv / Nytorv e Løngangsstræde, e un autre assentament mai pichon en lo qu'es uèi Kongens Nytorv. La zòna circomdant a la plaja se compausava de prats umids e se son trobats de signes de pâturage de bestiars. La vila aviá probablament un pòrt situat en lo qu'es uèi Højbro Plads.
En los ans prèps a 1100, Copenaga assumiguèt de mai en mai importància e la vila se fortifiquèt. La Glèisa Catolica Romana erigit catedralas en Roskilde e en Lund (en lo qu'es uèi Suècia), fach que seguèt las basas per un màger desvolopament dels centres regionales. Copenaga se tròba a mièg camin entre las doas vilas, la que causa aumentèt lo trafic e comèrci per l'assentament.
Lo primièr escrit en mencionant la vila se remonta al sègle XII, quand Saxo Grammaticus en la "Gesta Danorum" se fa referéncia a Copenaga coma Mercatorum Portus, que se tradusís coma pòrt de comerçants o, en danés de l'epòca, Købmannahavn. En una carta de 1186, lo Papa Urban III se fa referéncia dins la vila coma Hafn, mas probablament solament siá version redusida del nom complet. Lo nom actual se deriva de la vièlha version danesa.
Entorn de 1160 Valdemar donèt lo contraròtle de Copenaga a Absalon, l'avesque de Roskilde. En considerant que d'autras vilas del reialme danés èran jol govèrn del rei, Copenaga se cediguèt a l'avesque de Roskilde per èsser lo sieu senhor e mèstre.
Durant los ans seguents, la vila creissèt dètz còps en lo que tanh a tamanh se fa referéncia. Se fondèron de nòvas glèisas e abadiás. L'economia aumentèt a causa de las intradas procedentas d'un grand comèrci de pesca d'arenc, que porgiguèt a granda part de la Euròpa catolica romana, l'arenc salat per la Quaresma.
Copenaga es situada en lo punt pus important entre lo mar Baltica e lo nòrd de la rica Alemanha, aiçò li permet èsser un centre de comèrci important, un luòc ont confluisson poder e riquesa e aiçò supausa una menaça per la siá pròpria existéncia. La vila foguèt fortificada amb una muralha de pèira en lo sègle XIII, e sul 1290 fins a intervenguts del sègle XIX tot lo trafic d'en primièr e sortida de Copenaga li calguèt passar a travèrs d'una de las quatre pòrtas de la muralha. E mai se de divèrsas vilas danesas avián muralhas en aquel moment, la majoritat d'elas èran muralhas de tèrra estacadas, possiblament, en la part superiora e amb un varat. Copenaga es la segonda vila danesa, après Kalundborg a èsser fortificada amb muralha e de tors. Aquel fach es un factor qu'indica la siá importància en aquel moment de l'istòria.
La vila foguèt d'assetjats divèrses còps, aital coma la rèsta de vilas de la Liga Anseatica. Al meteis temps, lo rei danés tractèt d'aver lo contraròtle de Copenaga en detriment de l'avesque. La corona atenguèt lo sieu objectiu en 1416, quand Eric de Pomerània assumiguèt lo contraròtle de la vila. Dempuèi alavetz, Copenaga aperten a la Corona de Danemarc.
Malgrat sègles de luchas e guèrras pel poder, la vila seguís creissenta e en se fasent mai rica. Copenaga mantenguèt un comèrci fòrça dinamic amb amics e enemics per parièr. Arribèron dins la vila comerçants estrangièrs. S'establiguèron grèmis d'artesania. En 1479 se fondèt l'Universitat.
A causa de l'invencion dels canons, en 1581 se realizèt lo màger ampliament de las muralhas de l'istòria de la vila. Aquel ampliament foguèt supervisada per Christopher Valkendorf.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Copenaga es situada sus la còsta orientala de l'isla de Sjælland, e tanben sus l' isla mai pichona de Amager, de cara a l'estrech del Øresund, que enlaça lo mar del Nòrd amb lo mar Baltica. Las vilas suedesas de Malmö e Landskrona se tròban sus la còsta opausada. Un pònt jonh Copenaga amb Malmö dempuèi l'an 2001.
La municipalitat de Copenaga es tanben un dels amter de Danemarc (departament). La metropòli de Copenaga, o Grand Copenaga (Storkøbenhavn), es compausada de dos amter: Copenaga e Copenaga amt. Amb divèrsas municipalitats, sustot Copenaga, Frederiksberg e Gentofte.
Sa populacion èra estimada a 501 158 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 88 km².
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Copenaga a un sistèma integrat de mètro, autobús e trens, nomenada S-toget. Lo sistèma opèra amb un tipe de bilhet valid per totes los mejans, de sòrta que lo transbords entre unes e d'autras se pòdon far amb lo meteis bilhet. I a tanben un servici de taxis (taxa, en danés).
Copenaga es connectat a una ret importanta de rotas e autovias sens peatge. Dempuèi l'estiu de 2000 las vilas de Copenaga e de Malmö son connectadas per un pont de peatge, lo Pònt d'Oresund, que permet crosar la mar tant al transpòrt de passatgièrs per camin de fèrre coma per rota.
Lo pònt l'inaugurèron lo 1 de julhet de 2000 lo rei Carles XVI Gustau e la reina Margarida II de Danemarc. Coma resultat, Copenaga s'es convertit en lo centre d'un grand airal metropolitana que s'estend per las doas nacions. Lo bastiment del pont a propiciat una granda quantitat de cambiaments en lo sistèma de transpòrt public e un bon renauiment d'Amager, al sud de la capitala. L'utilizacion del pont pels automobilistas es pas estat tan grand coma s'esperava, probablament a causa del naut còst del peatge. D'autra banda, i a fòrça trens de passatgièrs que fan aquel recorregut (un tren cada vint minutas).
Un dels mejans de transpòrt preferit pels abitants de Copenaga es la bicicleta. Durant cèrts periòdes de l'an, e en cèrts luòcs, se pòdon emplegar de bicicletas publicas amb un depaus de 20 coronas que se recupèra en tornar la bicicleta en un dels luòcs abilitats.


text:
Allainville (Eure et Loir)
Allainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fief de Champseru i aguèt donat als Templiers en lo moment de la confirmation d'una donation de Hughes IV de Châteauneuf l'an 1260.
Le fief de Champseru fut donné aux Templiers lors de la confirmation d'une donation de Hughes IV de Châteauneuf en 1260.


text:
Piu IX
Piu IX es lo nom qu'adoptèt lo cardinal Giovanni Maria Mastai Ferretti quand foguèt elegit coma Papa.
Nasquèt lo 13 de mai de 1792 a Senigallia (Itàlia) e moriguèt lo 7 de febrièr de 1878 al Vatican. Èra lo filh del comte Girolamo Mastai Ferretti e de Caterina Solazzi. Ensagèt de dintrar a la Guardia Nobile, mas perque sofrissiá d'epilèpsia i foguèt pas admés e se consagrèt a l'estudi de la teologia; en abril de 1819 foguèt ordenat prèire.
Trabalhèt coma rector de l'institut Tata Giovanni fins qu'en 1823 foguèt mandat en Peró e Chile coma ajudant del nonci Giovanni Muzi, dins la primièra mission après l'independéncia d'America del Sud. En 1825 tornèt a Roma per dirigir l'espital de San Michele e ocupar la carga de canonge de Santa Maria in Via Lata.
En 1827, a 35 ans, foguèt nomenat avesque d'Espolet; cal notar l'amnistia qu'obtenguèt pels membres d'una revolucion fracassada en 1831. L'an d'après se li concediguèt tanben l'avescat d'Imola e foguèt creat cardinal in pectore en 1839 puèi reconegut publicament en 1840. Durant las annadas qu'ocupèt aquestes avescats se ganhèt la reputacion d'un liberal, car èra favorable a la reforma administrativa dels Estats Pontificis e simpatizava amb lo movement nacionalista italian.
A la mòrt de Gregòri XVI, participèt al conclau de 1846, que solament 46 dels 62 cardinals i poguèron assistir, en rason de l'inestabilitat d'Itàlia. Los cardinals, dividits en conservadors, que sostavan lo cardinal Luigi Lambroschini, e liberals, que sostavan dos candidats, Tomasso Pasquale Gizzi e Giovanni Maria Mastai Ferretti. Los liberals decidiguèron de concentrar los sieus vòtes subre Mastai Ferretti, que foguèt elegit per majoritat amb 36 vòtes. Se capitèt qu'al moment del recompte èra el que legissiá a votz auta los vòtes e qu'acabèt per se proclamar Papa el meteis. D'oras apuèi arribèt lo cardinal de Milan, Karl Kajetan Gaisruck, amb lo vèto de l'emperador d'Àustria a l'eleccion de Mastai Ferretti, mas èra tròp tard. Lo nòu Papa prenguèt lo nom de Piu IX en recòrd de Piu VII.
Tre son eleccion proclamèt una larga amnistia per delictes politics e creèt la Consulta, un Parlament que garantissiá mai de libertat als ciutadans dels Estats Pontificis. Per malastre, las revolucions de 1848 obliguèron lo Papa de fugir a Gaeta desguisat en monge e quand tornèt, èra animat per d'idèas plan mens liberalas.
S'opausèt fèrmament a l'unificacion d'Itàlia que portava a tèrme lo regne de Piemont, car considerava los territòris de la Glèisa coma un territòri qu'èra pas sieu e per tant los podiá pas cedir. Las sieunas accions seguentas tan politicas coma religiosas tendèron a ensajar de sauvar los sieus territòris. Per aquest motiu proclamèt lo dògma de l'Immaculada Concepcion e convoquèt lo Concili Vatican I, d'ont sortiguèt lo dògma de l'infalhibilitat papala, destinat a li conferir de poder, mas tot foguèt van.
Los Estats Pontificis se mantenguèron gràcias a l'ajuda francesa de l'emperador Napoleon III, mas la Guèrra Francoprussiana qu'esclatèt dobriguèt camin als piemonteses que dintrèron a Roma en 1870. Lo poder temporal dels Papas qu'aviá durat mai de mila ans s'acabèt de facto.
Non solament Piu IX reconeguèt jamai l'Itàlia unificada, mas escomengèt lo rei Victor Emmanuèl II e defendèt als italians de participar a la vida politica del nòu estat. Visquèt reclús dins los palais del Vatican durant la rèsta dels sieus jorn, s'i considerant presonièr. Après la sieuna mòrt, lo sieu còs foguèt transportat dins la glèisa de San Lorenzo fuori le mura («Sant Laurenç fòra los murs»).
L'an 2000, foguèt beatificat per Joan Pau II.


text:
Providence
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Providence es una ciutat del Rhode Island als Estats Units.
- Providence es un filme francosoís realizat per Alain Resnais en 1977 e dedicat a Howard Phillips Lovecraft.
- Providence es un filme americanocanadian realizat per David Mackay en 1991.
- Providence es una seria televisada americana, ont joga Melina Kanakaredes
- Providence es lo títol del tresen tòme de la seria de benda dessenhada Le Pouvoir des innocents.
- Providence es un single del grop Sonic Youth
Autre sens[modificar | modificar la font]
- New Providence es una illa de l'archipèla de las Bahamas.


text:
Perros-Guirec
Perroz-Gireg en breton ( Perros-Guirec en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Sentier dels douaniers, sul luòc protegit dels landes de Ploumanac'h, voreja la celèbra còsta de granit ròsa, érodée dempuèi près de 300 milions d'ans, #qu'ofrís un païsatge surnaturel de chaos granitiques a las formas insolitas, en s'estendent sus près d'unitat|9|km {{}}.
La vila compren tres plajas principalas. Aquela de Trestraou es ensoleillée. S'i tròban lo casino e lo Palai dels congrèsses, ont an sovent luòc de las exposicions. Es d'aquela plaja #que s'embarca per visitar las Sèt-Islas #que la environnent, que # « l'Isla als Ausèls » (l'isla Rouzig), inhabitée, mas ont residisson entre el goélands e fòls de Bassan. La plaja de Trestrignel es mai batuda pels vents. Pro sauvatge, #çò que fa lo sieu encant, es cossí dintrada al bas d'una còsta, e a vorejat per la punta del Castèl, promontori rocós de la nautor #que se'n pòt aprofechar d'una vista panoramique sus las islas, sustot sus l' isla Tomé (#que fa pas pas partida Sèt-Islas). La plaja de Sant-Guirec se situa per çò qu'es d'ela en lo bourg de Ploumanac'h, la longitud del sentier dels douaniers ; es doncas una halte facila per tot randonneur l'estiu. Cara siá sus una pichona isla se lèva lo Castell de Costaérès.
Lo pòrt de la vila a dotat d'una conca a ondada e acuèlh tanben plan los marines pescadors que los plaisanciers. Una conca de rétention d'aiga jouxtant la conca a ondada, lo Linkin, anciennement conca de caça[1], a #èsser transformat n'airal d'activitats nàutiques (escolara o touristique, segon l'estacion).
Le Sentier des douaniers, sur le site protégé des landes de Ploumanac'h, borde la célèbre côte de granit rose, érodée depuis près de 300 millions d'années, qui offre un paysage surnaturel de chaos granitiques aux formes insolites, s'étendant sur près de 9 km.
La ville comprend trois plages principales. Celle de Trestraou est ensoleillée. S'y trouvent le casino et le Palais des congrès, où ont souvent lieu des expositions. C'est de cette plage qu'on embarque pour visiter les Sept-Îles qui l'environnent, parmi lesquelles « l'Île aux Oiseaux » (l'île Rouzig), inhabitée, mais où résident goélands et fous de Bassan. La plage de Trestrignel est davantage battue par les vents. Assez sauvage, ce qui fait son charme, elle est comme encaissée au bas d'une côte, et est bordée par la pointe du Château, promontoire rocheux du haut duquel on peut profiter d'une vue panoramique sur les îles, notamment sur l'île Tomé (qui ne fait pas partie des Sept-Îles). La plage de Saint-Guirec se situe quant à elle dans le bourg de Ploumanac'h, le long du sentier des douaniers ; elle est donc une halte facile pour tout randonneur l'été. Face à elle sur une petite île se dresse le Château de Costaérès.
Le port de la ville est doté d'un bassin à flot et accueille aussi bien les marins pêcheurs que les plaisanciers. Un bassin de rétention d'eau jouxtant le bassin à flot, le Linkin, anciennement bassin de chasse[2], a été transformé en aire d'activités nautiques (scolaire ou touristique, selon la saison).
Istòria[modificar | modificar la font]
Perros-Guirec Fa partida del Trégor, mas fins a la Revolucion francesa la parròquia de Perros-Guirec, enclavée en la évêché de Tréguier fasiá partida del doyenné de Lannion en levant del évêché de Dòl e coneguda jol vocable de Jacques lo Minèr (veire la glèisa Santa-Jacques, principala glèisa de la vila).
Entre la Mois invalide (d'agost)M e lo Data|15|d'abril|1949 {{}}, la vila es desservie pel tren a via métrique de las Camins de fèrre de las Còstas-de detlo-Nòrd, de la linha linha de Lannion a Perros-Guirec. Aquela linha preniá la linha Tréguier - Perros-Guirec a l'estacion de « Pichon Camp »[3]. En Perros, l'estacion i aviá situat al nivèl del pòrt del Linkin.
Perros-Guirec fait partie du Trégor, mais jusqu'à la Révolution française la paroisse de Perros-Guirec, enclavée dans l'évêché de Tréguier faisait partie du doyenné de Lannion relevant de l'évêché de Dol et connue sous le vocable de Jacques le Mineur (voir l'église Saint-Jacques, principale église de la ville).
Entre le Mois invalide (août)M et le Mois invalide (avril)M, la ville est desservie par le train à voie métrique des Chemins de fer des Côtes-du-Nord, de la ligne ligne de Lannion à Perros-Guirec. Cette ligne rejoignait la ligne Tréguier - Perros-Guirec à la gare de « Petit Camp »[3]. Dans Perros, la gare était située au niveau du port du Linkin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Conca en amont del pòrt, #que lo lâcher d'aiga ne permetiá de caçar lo sable amuntegant-se en lo fons del pòrt
- ↑ Bassin en amont du port, dont le lâcher d'eau permettait de chasser le sable s'entassant dans le fond du port
- ↑ 3,0 3,1 Laurent Goulhen, « Lannion la vila a tres oras estacions », Revista d'istòria del Musèu del Pichon Tren de las Còstas-de detlo-Nòrd, no 17, en abril 2000, pàg. 14-22


text:
The Loop (Chicago)
A Chicago, 'The Loop (literalament "la bobla") qu'ei lo nom deu quartièr qui correspon dab lo center istoric, politic e sociau de la vila.
The Loop que costeja lo Lac Michigan a l'est, lo Canau de Chicago au nòr e a l'est e la Roosevelt road au sud.
Lo Fòrt Dearborn qui ho la purmèra fondacion anglo-americana suu territòri de Chicago que ho bastit suu terrenh de la Loop de uei lo dia. Los famós gratacèus de Chicago - e ei que mei la Tor Sears - que's tròban dehens la Loop, atau com l'Institut d'Art de Chicago (un deus màgers musèus deus Estats Units) e Grand Park.
Las sedes de las autoritats administrativas de Chicago e deu son Cook County que s'ostalan tanben dehens la Loop.


text:
Lutzelbourg
Lutzelbourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- A Modèl:La s, la distincion levava de l'avesque de Mètz.
- L'ostal fòrt #èsser assiégée e destruida pel pòrti de Lorraine en 1151.
- A Modèl:La s, lo castèl i èra vengut un repaire de bandolers ; #èsser definitivament destruit al cors dels combats entre lo comte de Hanau e Franz von Sickingen, en 1523.
- Au Sègle XII, la seigneurie relevait de l'évêque de Metz.
- La maison forte fut assiégée et détruite par le duc de Lorraine en 1151.
- Au Sègle XVI, le château était devenu un repaire de brigands ; il fut définitivement détruit au cours des combats entre le comte de Hanau et Franz von Sickingen, en 1523.


text:
Edoard Ièr d'Anglatèrra
Edoard Ièr d'Anglatèrra (17 de junh de 1239 – 7 de julhet de 1307) foguèt rei d'Anglatèrra de de 1272 fins a sa mòrt. Escaissat Edward Longshanks (Edoard de las cambas longas) e Hammer of the Scots (martèl dels escosseses).
Èra lo filhs del rei Enric III d'Anglatèrra e d'Alienòr de Provença, [1] Participèt a la Novena Crosada e foguèt lo conquistaire d'Escòcia e del País de Galas.
Participèt rapidament a la gestion deis afaires dau reiaume. Sostenguèt durant un periòde cort lo movement dei senhors reformators dirigit per Simon V de Montfòrt còntra l'autoritat de son paire. Pasmens, cambièt de camp e participèt a la desfacha e la mòrt de Montfòrt a Eversham en 1265. Après la pacificicacion dau país en 1269, dirigiguèt sensa succès vertadier la Novena Crosada (1271-1272). Vengut rèi durant lo retorn de la crosada, decidiguèt d'acomençar una reforma de l'administracion reiala e dau drech comun. Pasmens, s'interessèt tanben ais afaires estrangiers. En particular, ataquèt e conquistèt lo País de Galas entre 1282 e 1283. L'annexèt a son reiaume e bastiguèt un ret de castèus e de colonias anglés per limitar lo risc de revòuta. En 1291, Edoard foguèt tanben reconegut coma rèi d'Escòcia mai son autoritat foguèt contestada e mau segura. Pasmens, leis impòsts creats per finançar sa politica militara entraïnèron l'aparicion d'una oposicion religiosa que va crear una crisi grèva non reglada a sa mòrt.


text:
Melechesh
Melechesh es un grope de black metal format en 1993 a Jerusalèm, pas d'origina israeliana, qu'es ara establit ai País Bas. Lo grope es coneissut per seis influéncias orientalas. Siguèt format per Ashmedi qu'aguèt l'idèa de crear un black metal originau qu'inclutz d'influéncias de l'Orient Mejan, sustot orientat vèrs de tèmas mesopotamians / sumerians e ocultes, tant dins la musica coma dins lei paraulas. Coma aquò lo grope inventèt lo tèrme "mesopotamian metal" per descriure sa musica.
Lo nom Melechesh si constituisse de dos noms ebreus : מלך (melech = rèi), e אש (esh = fuec), una combinason que siguèt creada per lo grope. La prononciacion pus comuna e acceptabla deu èstre [melekɛʃ].
Lo grope comencèt de jogar en Israèl de 1993 a 1997. Si ditz sovent que lo grope es israelian mentre qu'es faus. D'efècte, lo grope si compausa de tres etnias que ges d'elei es israeliana : Ashmedi es d'origina armènia / assiriana, Moloch es d'origina assiriana, e Xul es europèu que ven dei País Bas.


text:
Neneh Cherry
Neneh Marianne Karlsson Cherry, mai coneguda coma Neneh Cherry (Estocòlm, 10 de març de 1964) es una cantaira, compositora, musiciana de rap e disc jockey suedesa. Sa musica qu'a per basa lo hip-hop es un barreja amb mantuna autra influéncies musicala. Se faguèt famosa mondialament en 1994 quand interpretèt la cançon "7 seconds" amb lo cantaire senegalès Youssou N'Dour.
Biografia[modificar | modificar la font]
Neneh Cherry nasquèt a Estocòlm en 1964 dins una familha d'artistas. Son paire, Amahdu Jah es un bateire sierraleonés e sa maire, Monica Karlsson tanben coneguda coma Moki Cherry, es un pintora e artista textila. A mai, son pairastre èra Don Cherry, un musician de jazz american que l'abaliguèt dempuèi la naissença e que ne prenguèt lo nom d'ostal. Del costat de son paire es mièja-sòrre de la cantaira Titiyo e del productor de disques Cherno Jah mentre que del costat de sa maire, es la mièja-sòrre del musician Eagle-Eye Cherry.
Quand èra pichoneta la familha de Cherry viviá dins una comunitat hippie, situada a l'exterior del vilatge de Hässleholm. Mai tard partiguèron totes cap al Reialme Unit e s'installèron a Pudsey, un vilatge anglés. A la debuta de las annadas 1970, emigrèron cap als Estats Units e demorèron a Nòva York. Quand aviá 14, Neneh Cherry abandonèt l'escòla e anèt viure a Londres.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Raw Like Sushi (1989)
- Homebrew (1992)
- Man (1996)
- Neneh Chérie Remixes (1997)
- The Cherry Thing (2012)


text:
Archaeopteryx
Archaeopteryx (grèc "Ala anciana"; archaios = ancian, pteryx = ala o ploma) es un genre d'ausèls (las mai primitivas conegudas), que visquèron al Jurassic (fa aperaquí 155 e 150 milions d'ans, en lo Kimeridgian), en çò qu'es uèi Alemanha.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Mesuravan sonque 35 cm, una talha similara a la d'un còrb, fòrça pichon comparat amb lo reng usual dels dinosaures. Semblava basicament a un dinosaure teropòde, e presentava los traches pròpris d'aqueste grop: una longa coa ossosa, la preséncia d'arpas als dets e de dents en las maissas. Se sap pas amb certitud se podián batre las alas amb fòrça e realizar un vòl complèt, o sonque un vòl planat. Se desconeis la color de las siás plumas. L'ala èra, per esséncia, fòrça similara a la d'un ausèl modèrn, las siás plumas èran extrèmament asimetricas, e las de la coa èran fòrça espessas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Archaeopteryx representan los principales fossils dels jaciments de Solnhofen (Alemanha). Los primièrs se trobèron en 1861 e dempuèi son aparegudas divèrsas trobalhas, dètz en total (fins a 1988), e mai se qualqu'unas d'eles son fòrça incomplètas. Qualqu'uns dels especimèns foguèron inicialament classificats coma teropòdes, fins que s'observèsse la preséncia de plomas. Lo primièr que se trobèt consistís unicament en una ploma e se sap pas amb seguretat s'aperten al meteis genre que lo rèste. D'autres especimèns, coma lo de Berlin, sèrvan encara l'esqueleta gaireben complèt e d'impressions fòrça detalhadas de las plumas de las alas e lo rèste del còs. Se conservèron en de pèiras calcàrias que s'usavan per de placas d'impression. La pèira se depausèt en un estanh caud e conservèt en un grand estat una granda varietat de fossils, apertenent a d'animals coma medusas, vèrmes, de peisses e los pròpris ausèls.


text:
Abans l'arribada dels europèus al sègle XV l'illa uèi cridada Trinitat èra poblada per d'indigènas caribas del temps que Tobago èra poblada pels kalugo. Lo nom indigèna de Trinitat èra Kairi o Leré, benlèu amb lo sens de "Tèrra de colibrís" o simplament "L'illa". Cristòl Colomb descobriguèt l'illa principala lo 31 de julhet de 1498 e la cridèt "Tèrra de la Santa Trinitat" del temps qu'apelèt "Bèla Forma" dins l'illa a l'ora d'ara nomenada Tobago. Aquestas illas foguèron a comptar d'alavetz disputadas per espanhòls, angleses, neerlandeses e franceses; i aguèt quitament una colònia de letons provenents de Curlàndia. La Província de Trinitat foguèt creada al sègle XVI pels espanhòls, en essent la siá capitala San José de Oruña, l'actuala Saint Joseph, al centre de l'illa. A la fin del sègle XVIII lo contraròtle èra espanhòl coma part de la Capitania Generala de Veneçuèla mas en lo transcors de las Guèrras Napoleonencas, en febrièr de 1797, una fòrça britanica comencèt d'ocupar lo territòri. En 1802, per la Patz d'Amians, las illas de Trinitat e Tobago passèron al Reialme Unit; per la siá part França, qu'aviá tanben de pretensions sul territòri faguèt cession formala al Reialme Unit en 1814.
La populacion indigèna despareguèt practicament en essent en granda mesura remplaçada per la populacion negra africana introdusida a la fòrça coma man d'òbra esclava per las plantacions de cana de sucre e tabac. Durant lo sègle XIX a mesura que deveniá mens economic l'esclavisme pels europèus s'organizèt l'immigracion de "coolies" dempuèi Índia e China, Liban, Siria e mai dempuèi unas autras Antilhas e Veneçuèla qui trabalhavan coma man d'òbra de bas pretz dins lo sector dels servicis, gaireben en la meteissa situacion se trobèt l'immigracion de portugueses, del temps que los franceses refugiats dempuèi Haití ja abans la Patz d'Amians gaudiguèron de melhora situacion e mai se arribèron pas a l'estatut de la minoritat anglesa.
Trinitat e Tobago venguèt independent del Reialme Unit lo 3 d'agost de 1962.


text:
Sasquatch
Lo Sasquatch (de l'halkomelem sésq̓əc[1], "cabelut gigant" [2]) escaissat en anglés Big foot (Pè grand) es una creatura simiesca legendària que seriá presenta mai que mai per las regions nòrd-oèst de l'America del Nòrd. Son existéncia es pas provada, mas es un dels criptids mai famoses amb lo monstre del lac Ness e lo Ieti.
La comunitat scientifica considera que las pròvas existentas son pas pro convencentas e las considèran generalament coma lo resultat de mitologia, folclòr o d'una identificacion erronèa. Fòrça professionals e universitaris afirman que los estudis addicionals son una pèrda de temps, mas los partidaris de la siá existéncia pensan que l'evidéncia actuala pòt èsser escassa e qu'a de s'avalorar objectivament a mesura que se presenta. D'unes autres, en inclusent una subcultura activa, compausada generalament per d'aficionats, contunhan d'investigar e considèran a l'ora d'ara l'existéncia del sasquatch coma possible descendent del Gigantopithecus.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Merriam-Webster dictionary
- ↑ Miller, Carey (1977) - Tout sur les monstres, Pierre Bordas et fils.


text:
Amadís de Gaula
Amadís de Gaula es una òbra mèstra de la literatura fantastica e lo libre de cavalariá mai celèbre, que faguèt furor al sègle XVI dins la Peninsula Iberica coma lectura primièra de tota una generacion d'escrivans renaissentistas e barròcs. A la fin del sègle XV Garci Rodríguez de Montalvo presentèt sa version definitiva. Sa version originala èra portuguesa, mas se coneis pas cap de version primitiva del tèxte portugués original. L'unica version complèta coneguda d'Amadís de Gaula es la recomposicion de Montalvo, devesida en quatre libres, que constituiguèt un succès formidable, tanben a l'ambit europèu. Montalvo, doncas, escriguèt una continuacion titolada Las sergas de Esplandián, qu'es lo cinquen libre del cicle. Pus tard, Ruy Páez de Ribèra, Feliciano de Silva, Juan Díaz, Pedro de Luján e Mambrino Roseo continuèron l'òbra amb de novèls capítols.
Argument[modificar | modificar la font]
Amadís de Gaula -après un prològ ont s'afirma que lo manuscrit foguèt trobat dins un arcon enterrat (topic del manuscrit trapat)- comença amb lo relat de las amors del rei Perión de Gaula e l'infanta Elisena de Bretanha, que donèron luòc a la naissença d'un mainatge abandonat dins una barca. Lo mainatge es criat pel cavalièr Gandales que cèrca sus son origina al mitan d'unas aventuras fantasticas, protegit per la bruèissa Urganda, apelada 'la desconeguda' pr'amor qu'a pas jamai la meteissa cara ni lo meteis aspècte, e perseguit pel mag Arcalaus l'encantador. Travèrsa l'arc embrueissat dels amadors leials dins l'Insula (illa) Fèrma, lucha e tua lo monstre terrible Endriago, e viu d'aventuras perilhosas, en onor de son amada Oriana, filha del rei Lisuarte de Grand Bretanha. L'òbra originala (abans las modificacions fachas per Montalvo) s'acaba tragicament, coma totas las òbras del Cicle Arturic. L'originala (reconstrucha) s'acaba de la manièra seguenta: Lisuarte, mal conselhat per de conselhièrs avaricioses, ensaja de maridar Oriana amb un enemic de l'eròi. Oriana es rescatada per Amadís que la porta a l'Insula (illa) Fèrma. Lisuarte li declara la guèrra ajudat per Galaòr (envejós d'Amadis) e Esplandian (que Lisuarte a criat sens saber qu'es son felen). Après divèrsas batalhas Galaor desafia Amadís e aqueste lo tua. Lisuarte desafia Amadis que tanben lo tua, mas Esplandian tua Amadis. Oriana, qu'obsèrva la batalha dempuèi una fenèstra, en véser la mòrt d'Amadís se defenestra e morís. Urganda apareis e revèla a Esplandian la veritat sus sos parents.
La version de Montalvo modifica subretot aquesta fin. Lisuarte e Amadís fan la patz, se coneis l'identitat d'Esplandian d'un biais mens tragic e Galaòr apareis pas dins la batalha pr'amor qu'es malauta. Lisuarte es encantat e Amadis se deu consacrar a governar.
Estil[modificar | modificar la font]
L'estil dAmadis de Gaula foguèt vantat per l'exigent Juan de Valdés. A cèrta latinizacion de la sintaxi: per exemple, plaça generalament lo vèrb en fin de frasa a la manièra latina, utiliza lo participe present tipic del lengatge de l'escòla alegoricodantesca del sègle XV, se ben resulta fòrça pus clar qu'aquela.


text:
Veurey-Voroize
Nom desconegut en arpitan (Veurey-Voroize en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a unitat|15|km}} al nòrd-oèst de Grenòble, sul marge esquèrre de la Isère.
La commune se situe à 15 km au nord-ouest de Grenoble, sur la rive gauche de l'Isère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1895 a 1938, la municipalitat #èsser desservie per una linha de tramvia #que la connectava a Grenòble via Fontaine - Sassenage - Noyarey.
De 1895 à 1938, la commune fut desservie par une ligne de tramway qui la reliait à Grenoble via Fontaine - Sassenage - Noyarey.


text:
Vriulon barròc
Un vriulon (o tot aute instrument de la soa familha - vriulon alto, violoncèl- ) qu'ei aperat vriulon barròc (var. violon barròc) quan e ostendeish las caracteristicas que possediva aqueth instrument abans qu'aquesosse las soas caracteristicas modèrnas (haut o baish de cap a las darrèras decadas deu sègle XVIII). Tan vau díser que poden estar barròc los vriulons fabricats abans lo sègle XIX (dab la condicion que non hossin pas jamei estats transformats ni tanpauc adaptats a las nòrmas modèrnas) o los vriulons mei recents fabricats com copias autenticas deus instruments barròcs. En mei d'aquò, un instrument barròc que deu estar montat con tau : qu'ei a díser que lo musician e lo laütièr be deven har la causida de cambiar (quan at calha) las còrdas e lo pontet dab senglas versions barròcas.
Un vriulon barròc que's jòga dab un arquet barròc e qu'ei acordat dab un la dat per un deus diapasons de la tempsada barròca. Tot aquò que cambia la tecnica e lo son de l'instrument, alevetz mens poderós, mei hosc e mei leugèr.
Los instruments barròcs que son recercats entà, teoricament, poder interpretar la musica barròca com e 's hasèva alavetz.
Las caracteristicas deu vriulon barròc que son :
- Ua barra d'armonia mei corta.
- Un pontet mei pesuc, mens vòutat (mei plat) e de fòrmas desparièras au pontets modèrnes.
- Un jòc de còrdas hèit principaument dab tripas d'aulhas (au lòc de l'acèr utilizat uei lo dia).
- Ua tòca mei corta.
- Un manjo generau perpendicular a la caisha d'armonia e qui non marca pas l'angle d'inclinason de la tòca, puish qu'ei la tòca era medisha (dita compensada) la qui marca l'angle que forma dab l' eish orizontau manjo - caicha d'armonia.
- A còps l'emplec d'ua mei grana varietat de husta (sustot per la tòca, lo boton e las cavilhas) e ua ondradura mei rica.
De segur, durant los tres sègles de fabricacion deus instruments qui son aperats barròcs uei lo dia, cada laütièr, cada escòla o cada ciutat qu'a, a còp, desenvolopat las soas nòrmas pròpias e aquestas caracteristicas que coneishen ua pièla de variantas. En mei d'aquò, com los instruments ancians be hon tostemps recercats per'mor de la qualitat deu lor son, mantuns deus géncers que hon mutilats entà ne har vriulons modèrnes: aquò qu'ei, per exemple, lo cas de la grana majoritat deus vriulons stradivarius jogats peus màgers musicians de uei lo dia.
Que cau soslinhar tanben que las còrdas de tripas d'aulhas be hon ampliament emplegadas dinc aus sègles XIX e XX abans d'estar quasi sistematicament remplaçadas per còrdas metallicas. Tant vau díser que non son teoricament pas ua caracteristica especifica de l'epoca barròca.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Interpretacion de L'estiu de las Quate Sasons de Vivaldi per Giuliano Carmignola dab un vriulon un arquet e ua orquèstra barròcs.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Guèrra de Crimèa
La Guèrra de Crimèa se debanèt d'octòbre de 1853 a setembre de 1856 entre l'Empèri Rus e una aliança formada de l'Empèri Otoman, de França, de l'Empèri Britanic e dau Reiaume de Sardenha. Faguèt partida de la lucha d'influéncia entre poissanças europèas sus lei territòris d'un Empèri Otoman en declin. La màger part deis operacions importantas se debanèt dins la Peninsula de Crimèa. Lei causas dau conflicte foguèron la volontat francobritanica de protegir l'Empèri Otoman còntra l'expansionisme rus, lo refús britanic de veire leis estrechs entre la Mar Negra e la Mar Mediterranèa sota lo contraròtle rus e la question de la proteccion dei Luòcs Sants entre França e Russia.
Ansin, quand en 1853, Russia ocupèt lei principats otomans de Valaquia e Moldàvia, lo govèrn de Constantinòple foguèt encoratjar de resistir militarament per lei Francés e lei Britanics. Après la destruccion de la flòta otomana per lei Rus, un còrs expedicionari francobritanic foguèt mandat en Crimèa per conquistar la basa navala de Sebastopòl. Aqueu sètge se debanèt dau 9 d'octòbre de 1854 au 11 de setembre de 1855 e s'acabèt per una victòria aliada. D'autreis operacions mens importantas se debanèron ai frontieras entre leis Empèris Rus e Otoman : leis Otomans foguèron venceire a Eupatoria dins la region de Danubi e lei Rus conquistèron la vila de Kars dins lo sector de Caucàs.
A partir de 1855 e de la conquista de Sebastopòl, de negociacions acomencèron e foguèron concludas en 1856 per lo Tractat de París :
- substitucion d'una tutèla colectiva d'Euròpa au protectorat rus sus lei principats de Valaquia e Moldàvia.
- libertat de navigacion sus Danubi.
- desmilitarizacion deis illas Aland.
- abandon dei revendicacions russas sus la proteccion dei crestians ortodòxs de l'Empèri Otoman.
- revision de la convencion de 1841 sus leis estrechs.


text:
881
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 881 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida dau sètge de Viana acomençat en 880 dins l'encastre dei campanhas organizadas per sometre lo rèi Boson de Provença. Pasmens, Loís III deguèt abandonar la vila per luchar còntra una tropa de Vikings desbarcats dins lo nòrd dau Reiaume. Lo 3 d'aost, ganhèt la batalha de Saucourt-en-Vimeu onte l'armada nòrdica foguèt quasi anientada e perdiguèt aperaquí 8 000 òmes. Dins lo corrent de l'annada, lo rèi d'Itàlia Carles III lo Gròs abandonèt tanben lo sètge car èra d'ara endavant ocupat per l'afaire de l'atribucion dau títol imperiau que li foguèt donat lo 12 de febrier. Viana resistèt donc tota l'annada e la campanha còntra Boson avancèt gaire.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta kharigista de Mesopotamia Auta acomençada en 879. Pasmens, la region demorèt fòrça agitada e unei fortalesas sota lo contraròtle de rebèls.


text:
Panda gigant
Eht panda gigant (Ailuropoda melanoleuca) es una espècia de mamifèr de l'òrdre Carnivora e de la familha dels orses (Ursidae), coma o mòstran los darrièrs estudis del sieu ADN. Lo panda roge el, aperten a una familha pròpria e independenta, la dels Ailuridaes. Nadiu de China centrala, lo panda gigant abita en de regions montanhudas coma Sichuan o Tibet, fins a una altitud de 3.500 mètres. Es en perilh critic d'escantiment; l'espècia es fòrça localizada. La principala noiridura del panda gigant es lo bambó. L'ors panda es lo simbòl de WWF (Fons mondial per la proteccion de la natura) dempuèi 1961.