text:
Tèxte de l'episòdi 10 :
La nèit foguèt corteta e lo revelh amb lo desfasament orari mai que dificil. La paura Joana beguèt son tè sens saupre ont’èra : urosament vegèt de l’autre costat de la carrièra, dins lo jardin ont se passejavan los esquiròls, un drapèl plantat qu’èra pas un drapèl frances ni mai un drapèl occitan mas lo del país mai grand del mond occidental, the United States of America.
- "Bondieu aquò’s estranh, es qu’aicí plantan los drapèls dins los jardins perque fan de frucha ?"
- "Non, es un biais de dire de quin costat òm es : los republicans amb lo drapèl US an una pancarta ont se pòt legir « Support our troups» e, se gaitas dins l’autre jardin, avisas que son de democratas per de que an una pancarta ont es escrich : « War is not an answer », « Obama president ».
- "Com’aquò cadun sap çò que vòta son vesin ! Es mai simple, pas d’embolh !"
- "Joana, aurem lo temps de parlar dins la veitura, vai t’en te vestir. Despacha-te. Comenci a 11 oras : es una leiçon sus la trobairitz La comtessa de Dia."
Èra encara la calor de l’estiu, aviái mes una rauba jauna e roja. Partiguèrem e me virèri : Matilda aviá mes sa cara a la fenèstra, mas pensi pas que me vegèt.
Semblava d’èstre endacòm mai. Èra lo primièr còp que la daissava per una jornada. Li aviái daissat 100 dolars, se se voliá crompar quicòm, òm sap jamai !
Romieg èra urós; siblava lo « Se canta ».
- "Madama es vestida coma un drapèl occitan, per un cors de lenga romana es una bona idèia : fa folcloric. N’i a qu’an lo drapèl dins lo jardin e d’autres que se'n vestisson !"
- "Tu sès vestit coma un professor : a cadun son mestièr."
Romieg me prenguèt la man :
- "Me fa plaser d’èstre ambe tu !"
- "Ieu tanben mas soi inquieta d’aver laissada Matilda soleta !"
- "Matilda es majora, pòt viure sens una maire a son costat."Èrem sus una autostrada, puèi virèrem vers UMBC es a dire : University of Maryland Baltimore County. Una universitat publica.
Ieu qu’aviái passat tota ma vida dins la pòsta de mon vilatge me sentissiái coma un enfant a costat d’aqueles buildings grandaràs amb d’estudiants que corrissián de pertot, de totas las colors e subretot que parlavan pas que l’anglés. Pas totes : ausiguèri parlar espanhòl tanben. Cada còp que Romieg rescontrèt quauqu’un que conneissiá me presentèt : « Joana Belcaire, una amiga d’enfança, venguda del miègjorn de França e que parla la lenga occitana qu’ensenhi dins mos corses. »
Compreniái pas tot mas ensajavi de faire aquela que… en fasent fòrça sorires e Hello !
Benlèu que dins gaire de temps gausariái dire : how are you ?
Èrem enfin arribats dins la classa ont los estudiants de Romieg nos esperavan.
- "Today we will leave la Contessa de Dia and speak occitan. Joana does not understand a word of English. She came especialy from her country to meet you and as you are all very polite you must talk with her."
Tot lo mond comencèt de rire. Èra trop difficil per eles de mestrejar la lenga occitana. Donc Romieg faguèt las reviradas de l’anglés en occitan e de l’occitan en anglés. Mas n’i aviá qu’ensajavan de me comprene e disián qu’èra mai simple que lo francés per de que èra pròche de l’espanhòl.
Las questions viravan a l’entorn de la lenga, del vin, dels buòus :
- "Do people still speak occitan in the sreet?"
- "Do you drink wine every day ?"
- "Do you like to see bullfights ?"
Puèi Romieg me demandèt de cantar una cançon : Causiguèri la canson de Clara d’Anduza « en greu esmai ». Benlèu qu’una canson de « Mossu T e lei Jovents » coma « Lo gabian » seriá estada mai bèla per aqueles joves, mas coneissiái pas las paraulas.
L’aprèp dinnar i aguèt encara un cors.
Me regalèri : Matilda èra luènh.
Èri tant urosa d’èstre ambe tot aqueles joves e Romieg semblava de se regalar tanben.
Tornant a l’ostal me diguèt :
- "Es lo primièr còp que fau aquò e es un plaser. Domatge que la retirada siá tan pròcha… auriam poscut faire tantas de causas ensems."
- "Quand t’arrestaràs ?"
- "L’an que ven, e sabi pas çò que vau faire…Anam al subremercat a costat de l’ostal : Giant."
- "Ieu vòli de peis, d’ensalada verda, de rocafòrt, e de glacet. Es ieu que regali uèi !"
- "Ma Dòna es coma volètz !"
Quand paguèri ambe la carta Visa la caissièra me demandèt :
- "Cash ?"
- "De que vòl dire ?"
- "Lo supermercat es com’una banca. Se vòs aquela Dòna te pòt donar d’argent."
- "No, thank you !"
- "Òsca ! Començas de parlar !"
Arribèrem a l’ostal, èra lo ser mas l’ostal èra completament escur, pas un lum.
- "De qué se passa, Matilda es pas dintrada ?"
- "Te fagues pas de marrit sang : es anada se passejar, s’aviá passat quicòm auriá sonat mon telefonet !"
Romieg dubriguèt la pòrta d’intrada, portèrem las crompas dins la cosina. Sus la taula i aviá una letra.
Comencèri de tremolar : la tèsta de Matilda a la fenèstra aqueste matin tant luèncha !
M’assetèri, ara èra temps de legir :
« Joana
Sabi que ploraràs aqueste ser, mas seràs pas soleta : Romieg serà a costat de tu. Mercé per tot. T’o ai pas volgut dire mas aviái rescontrat un amorós per l’internet, e m'es venguda quèrre de Filadelfia. Se tot se passa plan amb el te tornarai sonar e quand vendrem en França serà a ton ostal. Vòli èstre liura de causir ma vida e èstre independenta. I aviá tròp d’amor entre nos : tot l’amor qu’as pas agut dins ta vida sens marit e sens enfant, tot l’amor qu’ai pas jamai agut ambe ma familha. Me fasiá paur.
Adieu e benlèu a un jorn, sabi pas quora.
Ta filha que t’aima Matilda
PS : Mercé a Romieg per son espitalitat. »
Foguèt la fin d’un pantais. Tot virèt a l’entorn de ieu.
Plorèri e parlèrem tota la nèit ambe Romieg : quand òm es vièlh i a un avenidor possible ? quand òm es jove òm pòt èstre urós tot sol ?
E ara de que faire : demorar, tornar a l’ostal…o cambiar completament de vida ?
FIN
Tèxte de l'episòdi 9 :
Aprèp l’autostrada dintrèrem en vila. Romieg èra urós de faire lo guida. Per començar lo quartièr de la mar ambe lo gigantesc aquarium.
Baltimòre, a la broa de la baia del Cheaseapeake, es un pauc lo rebat de Marselha en riba de la mar Mediterranèa : doas vilas que son estadas un còp èra dos grands pòrts.
Evidentament n’i una ambe sos gratacèls americans qu’es mai granda que l’autra ambe la Bòna Maire. En se passejant sus l’ancian pòrt de Baltimore Fellspoint, òm pensa al pòrt vièlh de Marselha ! Mas aquí ges de bolhabaissa : pas que de crancs : es l’animal totemic de la vila !
Faguèrem un pichòt torn dins lo centre ciutat ambe sas avengudas grandarassas e las sirènas de las veituras de polícia qu’arrestavan pas de cridar. E Romieg diguèt :
- "Ai besonh d’anar dins una espiçariá italiana se vos vòli faire un pauc de cosina gostosa. Aicí traparem tot çò que cal."
- "Mas es tròp tard ! Las botigas dèvon èstre tancadas, es 11 oras del ser !"
- "Sès pas pus en França, pichòta, aicí pòs trapar tot çò que vòs quand vòs !"
- "The new world !"
Parquèrem la veitura e dintrèrem dins « la siciliana ».
Matilda èra espaventada de veire tot çò que i aviá sus las estaudèlas de la botiga : olivas, tomatas, òli d’oliva, pasta, parmigiano, coma dins un vilatge de Tòscana.
Tot d’un còp Romieg cridèt :
- "Mèfi, tot lo mond dins lo fond de la botiga. »
Un bruch de fusilhada dins la carrièra ont i aviá pus ges de veituras. Ausiguèrem de crits, una bala trauquèt la veirina, veguèrem dos òmes que corrissián. Dins la botiga pas un mot. Puèi lo silenci defòra e per acabar la sirèna de las veituras de polícia.
Matilda plorava :
- "Mas de qué se passa ? Es lo primièr còp dins ma vida qu’ai tan paur. Es un marrit sòmi : vòli tornar a Montpelhièr. Joana partissèm ! Me plai pas aquel new world !"Semblava un enfant, e ieu aviái enveja de rire a m’espetar las còstas : èra melhor qu’al cinèma ! Romieg èra seriós e pas tròp content d’aquela aventura. Sa votz èra aquela d’un professor :
- "Baltimore es una vila ont los fusilhs son reis : 300 personas son tuadas cada annada per bala. Te fagues pas de marrit sang pichòta, anam anar dins Catonsville, es una vila calma. Fa trenta cinq ans que vivi dins aquel país e es lo primièr còp que me tròbi au mitan d’un tal embolh !"- "Nos cal ara acabar las crompas ! Matilda, al vilatge quand contarem aquò, degun nos creiràn pas !"
- "M’agradariá de tastar una pizza americana !"
Éra un pauc coma un bizutatge ! Quina chança !
Arribèrem a Catonsville. Èra la mièja nèit passada.
Un polit ostal amb un estanci, au mitan d’un jardin, tot en bòsc :
- "Es ancian, es estat bastit en 1920."
Dintrèrem dins l’ostal :
- "Anatz pausar las maletas. En naut de l’escalièr a drecha Matilda e de l’autre costat Joana ! Començi de preparar lo dinar."
- "Pòdi prendre una docha".
- "De segur pichota! tant que vòs !"
Montèri dins la cambra. Èra pichòta, mas polida : un lièch, una taula, un armari. Me sentissiái timida e un pauc nècia. Ensagèri de me faire polideta, pecaire, qu’a mon atge es pas simple.
Lo Romieg èra dins la cosina : una cosina americana moderna qu’aviá res de veire amb la mieuna dal vilatge.
Sabiái pas de que faire per l’ajudar.
- "Soi urosa d’èstre aquí. Mercé de nos reçaupre."
- "Es un plaser per ieu. Dempuèi la mòrt de Lisa me sentissi solet com’un vièlh. Urosament que i a l’universitat e los collègas."
- "Es que tornaràs quand seràs retirat ?"
- "Per de qué faire ? Coneissi pus degun al país e cresi que cambiar de biais de viure deu èstre difficil a mon atge !"
- "Mas benlèu que podriás venir mai sovent : i a totjorn l’ostal de ta maire ?"
- "Es ma sòrre que l’a pres per se retirar."
- "Ara ai dos ostals. Ai fach un bèl eretatge !"
- "Un eretatge ? Coma ? Te trufas de ieu ?! Ta familha aviá pas un sòu !"
- "Mon oncle Vincenç m’a tot laissat. Es per aquò que soi aquí : ai d’argent !"
- "E aquela Matilda, onte l’as trapada ? Joana as agut una filha sens res dire a degun ? Me faràs totjorn rire !"
- "Se te lo contèsse cossí s’es passat, me creiriás pas !"
- "Ensaja, veirem ben !"
- "Lo jorn de la mòrt de l’oncle Vincenç, quauqu’un sonèt a ma pòrta e pas mai…èra la Matilda ! Dempuèi es demorada ambe ieu e soi urosa. Ai pas poscut resistir a son sorire e al plaser d’aver enfin una filha, mon vièlh pantais…"
- "Li caldrà trapar un trabalh…"
- "Non… una escòla de dietetica…pagarai per ela !"
- "Ai talent ! Es que podèm manjar ? "
- "T’en fagues pas ma filha, per començar anam beure un pauc de vin d’Erau, un Faugèra ! E deman vendretz ambe ieu a l’universitat al cors de lenga romana…"
- "Faretz coma voldretz, mas ieu deman, vòli demorar soleta a l’ostal per dormir e descobrir Catonsville."
- "Quina idèa ! Coma vòs ! Sès granda e sabes çò que fas ! Mas m’agrada pas tròp de te daissarsoleta, emai se Catonsville es pas Baltimòre !"
- "Òsca ! Santat !"
Tèxte de l'episòdi 8 :
Èrem dintrats dins l’aeropòrt de Filadelfia. Nos caliá esperar las maletas. Esperàvem dins una granda sala los embagatges que devián arribar sus un tapís rotlant. Una votz cridava dins un nautparlaire :
« Ladies and gentlemen welcome to the United States. The FDA, Food and Drugs Administration prohibits the importation of fresh food into the country. Our dogs are here to smell your luggage »
Mancava pas qu’aquò ! Dos chins anavan d’un saquet a l’autre e n’i aviá un que començava de jaupar davant lo saquet d’una familha : una femna dins un unifòrm corriguèt e dubriguèt lo sac : pecaire las gens avián gardat un sandwich Sncf ! Foguèt lèu escampat dins una bordilhèra. La familha, lo paire, la maire e los dos pichòts amb un accent de Marselha, se sarravan los uns contra los autres, vergonhòs e espaurugats, benlèu qu’avián paur d’èstre embarrats a Guantanamo !
Vegèri arribar ma maleta roja seguida d’aquela de Matilda. Caduna prenguèt la sieuna e los chins sentiguèron pas res e aprèp aver fach lo torn de la maleta, se n'anèron : of !
Ara la doana e tot lo tremblament : prenguèron de fotografias de las mans, los uòlhs, puèi nos calguèt emplenar de papièrs ambe l’adreiça de Romieg, lo telefòn etc… Urosament Matilda compreniá tot çò que demadavan sus los papièrs.
- "Do you have something to declare ? No fresh food in your luggage ?"
E los fromages de cabra ? Tot anava plan : avián escapat al nas del chin !
Nos caliá anar pòrta 19 B per prene l’avion per Baltimòre. Corredors sens fin, escaladors e puèi pas que de gens que parlavan pas francès ! Èra la musica d’un autre mond !
Defòra èra la nèit, e lo viatge èra cortet : 45 minutes, monta/davala.
« Ladies and gentlemen, please fasten your seat belts. We are leaving Philadelphia for Baltimore BWI»
L’avion èra pichòt, semblava un bus e lo cafè èra d’aigueta. Los viatjaires avián pas qu’un cartable. Benlèu qu’èran d’òmes e de femnas que travalhavan a Filadelfia e que dintravan lo ser a Baltimòre, coma los que trabalhan a Montpelhièr e que tornan lo ser al vilatge.
- "Comenci de n’aver mon sadol. Soi cansada. Aicí es 8 oras. Deu èstre 2 oras del matin al vilatge. Avèm barrat l’ostal a 6 oras del matin es a dire a mièja nèit aquí !"
- "Te’n fagues pas. Romieg nos esperarà ambe un bon sopar !"
- "M’an dich que dins aquel país las gens bevián pas de vin. Aquò’s verai ?"
- "Sabi pas, mas lo Romieg, li a totjorn agradat de beure un còp. E quand es vengut per enterrar sa maire lo darrièr còp que l’ai vist fa dètz ans, a pas begut que d’aiga ! Lo te pòdi afortir !"
- "Çò que m’estona es que dins aquel país i a mai de pèl negra que de pèl blanca."
- "Ai legit dins Wikipèdia a l’internet que Baltimòre, dins la guerra de sessession, èra una vila sudista e que ara i a mai de 70 dau cent de negres." - "Mas es una vila democrata e pas republicana coma lo Sud."
- "E ben tan melhor ! Es coma lo miegjorn de la França d’un còp èra !"
- "Cala-te : es totjorn a esquèrra !"
- "Veirem ben !"
- "Ladies and gentlemen welcome to Baltimore, Maryland. Please stay in your seats untill fastenseat belt ligths are off. United Airlines hopes you had a pleasant flight and looks forward flying whith you again soon".
Encara de corredors, d’escalièrs mecanics, la sala ambe lo tapís rotlant per tornar prene las maletas, ambe los fromatges de cabra de las cevenas... Una darrièra pòrta, un escalièr e en aut un òme los pels blancs, la pèl bruna de son paire vengut de Barcelona a la retirada en 1936, un pauc timide, mas un sorire generós e plen de doçor. Tot d’un còp la paur me prenguèt, podiái pas pus alenar, èra tant agradiu e ieu me sentissiái tan vièlha e laida a 60 ans coma a 20 ans…Lo temps fai pas res a l’afaire !
Davalèt l’escalièr :
- Ta maleta es tròp pesuga Joana ? Lo viatge es un pauc long benlèu quand òm es pas acostumat. Sès pas malauta au mens? La gripa H1N1 es pas venguda ambe tu fins a Baltimore ?"
Puèi me prenguèt dins sos braces e me sarrèt fòrt e ma paur se n’anèt :
- "As agut una bona idèa de venir. Ont es ta filhòla ?"
- "Aquí !"
Li faguèt un poton. Èrem totes tres au mitan de l'esperal de l’aeropòrt e èri tan urosa. Sabiái pas res de l’avenidor mas lo present m’agradava e aquò bastava per uèi.
- "Ma veitura es davant. Abans de dintrar a Catonsvilla, farem una virada dins la ciutat. De tot biais es lo camin.
-"Viva Baltimòre !"
La veitura èra una Prius Toyota plan polida e partiguèrem. Èri dins un autre mond per lo melhor e per lo pièger e mon còr fasiá tifa tafa de bonur !
Tèxte de l'episòdi 7 :
E ara èrem dins l’avion. Dejós i aviá los camps, los vilatges e mai las vilas, e a l’entorn de la maquina d'Air Bus Industrie A319, las nívols blancas que s’estiravan coma de tablèus del Miquèl Àngel : èra lo primièr còp qu’èri dins lo cèl ! Mon còr fasiá tifa tafa ! Matilda semblava èstre ambe los àngels e, del fenestron, regardava la tèrra s’aluenhar. Quante plaser d’èstre amb’aquela pichòta, benlèu qu’èra pas qu’un sòmi ! Tot lo bonur de la vida m’èra tombat sus l’esquina e aviái res demandat : aviái l’amor d’una filha polideta e soleta e l’argent del tonton mòrt. Lo malastre dels autres fasiá mon bonur !
Dins l’avion i aviá un molon de retirats : èran totes ensems, en rengadas a l’intrada de la classa « economica ». Parlavan mai que fòrt e fasián de bruch : risián, cantavan « c’est un fameux trois mats fin comme un oiseau, hisse et ho Santiago » !
Èra un viatge organizat : l’auton en Florida, Miami Beach en riba de mar.
Nòstres sètis èran sus lo costat drech au mitan aprèp las alas. Dos sètis darrièr i aviá un coble : lo tipe grandaràs e magre com’un estocafich, 45 ans, los pels blonds tintats, la boca fina que semblava anar d’una aurelha a l’autra. La femna, granda tanben, los pels roge, grasseta e risolièra. Sus lo sèti de l’autre costat de l'alèa, èra assetat un òme de trenta ans mal vestit, los pels crassós, lo menton pelut, la boca amara. Parlavan totes tres amb un accent fòrça ponchut. Lors voses èran d’un autre mond : me semblava d’ausir un filme policièr. Dins ma tèsta virava la comptina de l’escòla de mon vilatge : « parisien, tête de chien, parigot, tête de veau » !
Las ostèssas nos portèron lo dinnar e per començar, l’aperitiu. Per festejar aquel grand jorn de partença beguèrem de champanhe. Puèi manjèrem, èra pas michant per « una classa economica ». Los parisencs, eles, s’arrestavan pas de sonar l’ostessa per demandar de oisquí. Aprèp lo cafè commencèri de dormir, un pichòt penequet seriá benvengut qu'èrem levadas dempuèi lo matin d’ora. Los retirats contunhavan de parlar e de rire.
Subte lo tipe crassós commencèt de cridar :
- "Eh les vieux fermez-là, moi je suis de Bécon les Bruyères et j’ai la haine. Tas de vieux clous !"
Un grand silenci tombèt e tot lo mond se virèt per veire qual cridava :
- "J'veux m'saoûler – à boire l’hôtesse ! - tournez-vous les vieux, j'veux pus voir vos faces de clowns sinon j'réponds pus de rien."
Lo grand blondàs commencèt de s’espetar de rire en cridant :
- "Va-z-y Bécon les Bruyères, fais leur voir qui tu es !"
L’autre se quilhèt e contunhèt :
- "Vous avez peur vieux bouts ? Nous on est jeune ! On fait l’amour et vous vous n’avez plus qu’à faire le mort ! A boire ! et plus vite que ça !"
- "Wisky à gogo sur l’Atlantique ! à nos femelles qui nous attendent à Philadelphie !"
Las gens (los vièlhs e los autres) s’escondèron dins los sètis. La paura ostèssa sabiá pas pus de qué faire, e quand la paura femna passèt dins l'alèa, lo tipe li bailèt un grand carpan sus lo cuól !
- "Olé ! l’Amérique est à nous !"
Quand quicòm com’aquò arriba en bas sus la tèrra, es pas agradiu mas enfin se pòt totjorn dire qu’òm pòt arrestar la maquina, dubrir la pòrta e sortir. Mas tot en aut dins lo cèl en dessús de la mar, de qué faire ?
Matilda me prenguèt la man :
- "Joana, son capbords e son bandats ! As pas paur ?"
Ara los dos tipes dansavan en cantant e en cridant :
- "R'gardez les vieux, nous on danse et on chante ! Eh ! La femme ! Viens avec nous !"
Mas la femna rossèla se volguèt pas levar per dançar.
- "A boire ! A boire !"
Mas las ostèssas venián pas pus. E d’un còp arribèt lo capitani de l’avion amb son vestit blau e daurat e son capèl. Èra pas solet : de l’autre costat i aviá un autre òme, un stewart.
- "Asseyez vous Messieurs. Nous ne sommes pas dans un dancing et nous vous prions de rester tranquilles."
- "Eh capitaine ! On a payé ! On fait c'qu’on veut non ?"
- "Si vous voulez repartir à Paris par le prochain avion, libre à vous…"
- "Eh ! Tu vas pas nous faire peur avec ton uniforme ?!"
- "Vous voulez être attachés à votre fauteuil pour la fin du voyage ?"
Lo capitani sortiguèt las manetas de sa pòcha e tot cambièt.
- "Capitaine, vous avez gagné, on s'tait !"
- "Les hôtesses ne vous donneront plus à boire et nous vous retrouverons à Philadelphie. Outrages à passagers…"
Tot d’un còp lo silenci foguèt rei amb lo bronzinament de l’avion. La paur de la polícia aviá fach son efièch. La vida tornèt dins « la classa economica », mas los retirats èran mens brusents. Los dos parisencs se calèron sens dire un mot de mai e comencèron de roncar, boca duberta : lo oisquí fasiá son trabalh ! I aviá encara 5 oras davant de se pausar. Matilda, cansada, dormiguèt coma un enfant. Ieu causiguèri d’agachar un filme : Harry Potter a l’escòla de las mascas, en francés. M’agradèt fòrça. Puèi demorèri los uòlhs dubèrts somiant : benlèu qu’èri capborda d’ensajar de tornar veire Romieg aprèp 35 ans ! Mas de tot biais èra una escasença de las bonas per viatjar ambe ma pichòta Matilda. Veirem ben, lo deluvi me fasiá pas paur.
L’avion comencèt sa davalada per l’aterriment : e los fromatges de cabra de ma sòrre qu’aviái amagats dins un tuperware, es que los trobarián dins la valisa a la doana ?
Tèxte de l'episòdi 6 :
L'endeman èra lo jorn de l’auton. Las vendémias èran acabadas. Anèri encò del notari. Li diguèri que voliái vendre las vinhas qu’èran pas afermadas quand tornariái. Se quaucun cercava …. Me diguèt :
« Ambe la crisi las solas tèrras que se vendan son aquelas ont se pòt bastir d’ostals per los retirats e los toristas. Mas òm sap pas jamai : un ric american per faire un vin especial… »
Per lo moment l’argent de l’oncle bastariá per faire la fèsta ambe Matilda : n’i aviá pron. Voliái pas lo dire a degun, mas sus lo papièr, degun l’ausirà pas : 500.000€ !
De tot biais me caliá escriure un mail a Romieg a Baltimore avant de cercar a crompar las bilhetas d’avion. Urosament Matilda – qu’èra fòrça urosa de partir ambe ieu - parlava l’Anglés e foguèt un’ajuda de las grandas : Romieg èra professor a UMBC-University of Maryland Baltimore County Campus. Son ostal èra dins Catonsville dins lo comtat pas dins la ciutat de Baltimore. Enfin trapèrem son numèro de telefòn.
Èri vergonhosa, mas lo me caliá sonar : i aviá pas d’autra causida per partir. L’aviái pas vist dempuèi 10 ans. Lo darrièr còp èra vengut per l’enterrament de sa maire (encara, aquò finira pas jamai ! mas aqueste còp èra dins lo cementari, l'enterrament, pas dins lo Vire los pes dins l’aiga ambe l’urna !) E l’ora per sonar? Cossí saupre quand travalhava ? ambe lo desfasament orari èra pas simple : sièis oras de mens.
- "Pensi que lo melhor es de lo sonar de matin : ai vist sus la mapa que l’universitat es pròcha de son ostal qu’es sus Hill View numerò 875."
- "Es dins lo campèstre ?"
- "Non mas deu èstre un ostal ambe un jardin coma ne pòdes veire a la TV."
- "Nos caldrà logar una veitura, autrament serem embarradas luènh de la ciutat ! Vòli veire de mond !"
- "Donc sonarem a doas oras aprèp dinnar : serà uèch oras del matin per el."
Abans de nos anar jaire avèm fach una virada sus los sits de « vols économiques ».
Per Baltimòre èra pas simple e fòrça long : Montpelhièr/Paris, puèi Paris/Filadelfia e, per acabar, Filadelfia/ Baltimòre. E mai se costava 1700 €, èra lo mens car.
Aviam la nèit per soscar.
Èra lo primier còp de ma vida dempuèi qu’aviái quitat l’ostal de la maire que podiái dire « bona nèit » a quaucun dins mon ostal e qu’aviái de projèctes de vida vidanta amb aquela persona. Benlèu que Matilda, polida coma èra, trapariá lèu lèu un òme e que me daissariá tombar coma un vièlh crostet : mas uèi èra la vida « d’ici et maintenant » comme ils disent les intellos, que m’apassionava.
L'endeman matin avèm parlat dels papièrs : los passapòrts. Avèm sonat la prefectura : per ieu tot anava plan. Matilda, ela, aviá un passapòrt biometric tot nòu : èri fòrça suspresa qu’aquela pichòta aguèsse aquò.
- "Lo jorn de ma majoritat ai volgut èstre liura de me laissar l’escasença de partir lo jorn onte seriá possible e de laissar aquel vièlh mond."
- "Mas sabes Matilda qu’es pas qu’un viatge de 3 meses qu’anam faire. Puèi tornarem."
- "Veirem ben : pensi que tot es possible a mon atge ! Ai tota la vida davant ieu e la vòli engolir."
Bon : aviái pas res a dire.
Doas oras arribèron :
- "Allo. Romieg. Es Joana. Joana Belcaire !"
- "Ah ! la Jeanne , ça fait plaisir d’ausir ta votz e subretot ton accent. E la lenga occitana, qu’aicí es pas simple de trapar quaucun per la parlar. Quel bon vent ?.."
- "Romieg : je voudrais venir te voir à Baltimore. Je suis retraitée et j’ai envie de voyager. Et j’aimerais beaucoup te revoir. Sès un amic per ieu dempuèi totjorn."
- "Joana me fariá plaser tanben. Mas ieu trabalhi e seràs soleta a l’ostal. Te languiràs tota la jornada e en mai parlas pas la lenga d’aquí."
- "Romieg : soi pas soleta !"
- "Coma ? As un òme ? Enfin ?! E ieu que cresiái..."
- "Non : ma filhòla es venguda viure ambe ieu !"
- "Quina filhòla ? La coneissi pas !"
- "Es la filha d’una amiga del collègi, Luciana. Sa maire es mòrta e ara es venguda viure ambe ieu."
- "E trabalha pas ?"
- "Voldriá aprene la dietetica. Commençarà l’an que ven."
- "Bon ! Strange ! Aquò me fa plaser. Vos espèri : pren las bilhetas e vos vendrai quèrre a l’aeropòrt BWI Baltimore. Espèri los oraris. Te fau un poton : a benlèu." - "Te fau un poton tanben e te sonarai lèu lèu !"
Matilda dansava sus la terrassa, tant urosa ! Puèi me venguèt faire un poton. E valsèrem totas doas en cantant « la mazurka sota lei pins ».
- "Cossí coneisses aquela canson ?"
- "Una regenta nos aprenguèt quauques mots d’occitan e de cansons tanben !"
Un ora aprèp aviam pres las bilhetas electronicas : lo primièr d’octòbre seriam a Cattonsville Maryland.
Al cap d’un’ora me soi levada per prene lo jornal, ai començat de lo legir - lo Midi Libre -, ambe tota la poësia que conneissèm ben - e alara ai ausit :
- "Es que vos pòdi dire Joana ?"
- "De segur, me farà puslèu plaser."
- "Bon : Soi prèsta e comenci. Soi nascuda a Besièrs fa 19 ans. Ai pas jamai vist lo paire. La maire me diguèt un jorn qu’es ela que l’aviá fotut defòra de l’ostal per de qu’èra un ivronhàs e que dintrava cada ser bandat. Mas un autre jorn me diguèt qu’èra el que l’aviá abandonada quand aprenguèt qu’èra gròssa. Sabi pas quina es la vertat. Mas que que siague cambiarà pas res a ma vida : ges de papa ! E sabi res d'el, sa vida e sa familha. La maire èra fòrça joina : 18 ans. Aviá ges d’argent, e se deguèt cercar de trabalh : soi estada abalida per ma grand dins un caire de la vila, darrièr la catedrala. La maire trapèt un trabalh a Marselha dins una botiga de vestits. Lo patron èra un amic de mon grand, Sénher Chauvet. Belèu qu’èra amorós de ma maire… Ela tornava cada mes. Èri urosa de la potonejar e m’agradava de sentir sas mans sus ma pèl. Me soveni qu’un ser li ai dich abans d’anar au lièch : "se te'n vas deman de matin, o vòli pas saupre, autrament dormirai pas e vòli pas plorar tota la nèit ! Deman, me cal anar a l’escòla per veire mas amigas." M'agradava, l’escòla e aguèri l’astre d’aver de regentas formidablas. Per las vacanças ma maire me menava, quand èra ambe nos autres, cada jorn a la mar ambe la veitura de mon grand. M'agrada fòrça l’aiga, la mar e los gabians."
Matilda comencèt de plorar doçament. Gausavi pas bolegar. Lo vent de la mar faguèt dançar la cortina de pèrlas entre lo salon e la cosina. Lo cat sautèt sus mos genolhs.
- "Matilda, vòs una tisana de verbena dau jardin ?" ( sens faire mèfi, l’aviái tutejada !)
- "Mercè plan : soi pas tisanejaira. Un veire de lach puslèu !"
Engoliguèt lo lach sens alenar e puèi :
- Soi estada plan urosa d’annadas. E d’un còp tot a cambiat. Lo malastre es arribat. Mon grand se moriguèt quand èri dins mos 15 ans. E un jorn, fa 2 ans, lo Sénher Chauvet nos telefonèt : ma maire èra pas venguda a la botiga dempuèi una setmana. Èra pas a son estudi tanpauc. La polícia faguèt de (re)cèrcas prigondas : res. Anèrem ambe ma grand per prene tot çò qu’aviá laissat dins sa cambra. Paguèrem la renda. Èra l’annada del bachelierat. Tot s’èra plan passat e aviái decidit d’anar a l’universitat de Montpelhièr. Ma grand, aprèp tot aquò, voliá pas demorar tota sola a Besièrs. Anèt dins un ostal pels retirats e partiguèt lèu lèu rejónher son òme, l’an passat. Me daissèt un pauc d’argent mas pas gaire. Èra pas possible per ieu de contunhar a l’universitat : voliái aprene la dietetica e los estudis son cars.
- "Coma sès arribada a mon ostal ?"
- "Dins vòstre vilatge ai un amic : avèm viscut ensems a Montpelhièr. Jaume se ditz. M’a convidada a son ostal. Sos parents m’an fòrça ben aculhida. Mas vòli pas demorar amb aquel joine : benlèu dins quauques annadas nos tornarem trapar. Òm sap jamai. A l’ora d’ara ma vida, la me devi causir ieu ! Aprèp una nèit soi partida : ai begut un cafè a la Prima, e ai ausit un òme que parlava de Joana Belcaire qu’èra tota sola, qu’aviá ges de marit, ges d’enfants e qu’aviá un pauc de moneda. Sabiái pas ont anar : ai soscat un briu e me soi dich : benlèu qu’aquela dòna a besonh de quaucun per l’ajudar dins son ostal ? E coma la vida m’a res bailat, lo camin lo me devi cavar soleta, sens esperar que tombe del cèl. E vaquí, sabètz tot ! Segur ai un pauc mentit…"
Èra coma una istòria d’un autre sègle : un conte per faire plorar lo ser al canton de la chiminèia la grand de ma grand. Mas de tot biais èra la vida d’una filha d’uèi e aquela filha, assetada davant ieu, me demandava l’espitalitat.
- "Matilda, pòs demorar dins mon ostal, soi d’acòrdi. Deman es un autre jorn. Ai decidit de viatjar : es que vòs venir ambe ieu vesitar un amic a Baltimòre USA ?"
Tèxte de l'episòdi 4 :
E tota la nèit ai vist córrer de cachavièlhas d’escambarlon sus de muòlas : mos aujòls, comunistas del costat de mon paire e uganauds de las Cevènas del costat de la maire, èran furioses. Lo matin mos pels èran dreches sus ma tèsta : me caliá soscar d’a fons per res laissar aprèp mon darrièr buf. Podiái pas digerir la causa ausida encò de mèstre Bardòt : aprèp ieu la glèisa catolica e romana anava tot engolir, los papistas!
Puèi i aguèt la ceremonia al funerarium : la causida de l’urna, roja e jaune. Los amics de Vincenç qu’èran evidentament pas de joines an cantat lo « se canta » e lors felens tanben an cantat amb eles : lo mond cambiava, benlèu que los trobadors tornavan, òsca !
Pensi que tot aquò auriá fach plaser a l’oncle.
Al moment de partir quand las charadissas foguèron acabadas, la vielha Julia a volgut cantar (n’i a que dison que quand èra joina èra amorosa del Vincenç) aquela cançon cevenola que m’agrada tant :
Quand un còp sentiràs que l’atge desrevelha
De mai en mai en tu de patiments divers
Las de fóire aquel sòl ingrat com’un desert
A l’apèl dau repaus apararàs l’aurelha
Lo temps abotirà ton còr vengut tròp vièlh
E per dessús ton cròs
E dominant la plana
La poncha d’un ciprès
Farà veire lo cèl
Lo temps abotirà
Ton còr vengut trop vièlh
Alòr t’enterraràn per amont dins l’ermàs
Tot florit d’imortèlas a dos pas de ton mas
Onte s’ausís pron fòrt
Bufar la tramontana
Alòr t’enterraràn per amont dins l’ermàs
L’astre que nos rescaufa e que nos ensorelha
Sarà ton companhon
Tan l’estiu que l’ivèrn
L’avèm laissada acabar la canson soleta e sèm partits.
Sèm anats totes ensems amb l’urna e ai fach çò que m’aviá demandat lo Vincenç : ai esparpalhat los cendres dins lo riu de Vire. Sabi pas s’aviái lo drech !
Las gens èran susprès mas diguèron : Es el que l’a volgut. Es partit tranquil, sens sofrir… Anar se colcar lo ser, e sens se desrevelhar lo matin… Dormir per l’eternitat…..Caucanha !
Puèi sèm tornat a l’ostal onte Matilda nos esperava ambe l’aperitiu. Aviá una polida rauba grisa. Tot lo mond m’a demandat quala èra aquela filha tan polida : ai contunhat d’afortir qu’èra ma filhòla, la filha d’una amiga d’escòla, Luciena. Matilda diguèt res, fasiá simplament de sorires a tota l’assemblada.
Aviái decidit qu’auriái una discutida amb ela dins la serada.
- "E de qué vas faire ara qu’as d’argent Joana : la caritat, la vida, l’artista ? As una polida votz! Te caldriá ensajar d’anar al conservatòri de Montpelhièr. Òm sap pas jamai….I pas d’atge per cantar e subretot per se faire plaser.
Lo que me disiá tot aquò èra lo Renat – mon amorós - que pecaire sa femna, la Roseta, èra mòrta l’an passat e que de segur li auriá plan agradat de trapar una companha de son atge, subretot amb un pauc de moneda. Sovenir ! Sovenir : benlèu que m’aviá agradat quand èri joina mas ara…
Lo cosin Paul e Danisa, sa femna, èran fòrça contents de la pacha qu’aviam facha encò del notari :
- "Mercé Joana per la renda tan pichòta : ambe los problèmas de la vinha benlèu que me caldrà tot derabar e faire un òrt. Danisa anarà vendre sus lo mercat."
- "Segur que m’agradarà mai que de trabalhar al supermercat !"
- "Ensajarem lo biò, ara i a pas qu’aquò que marcha, e mai per lo vin….E tu de qué vas faire de ton temps, de las tèrras e de l’ostal del Vincenç ? T’a daissat d’argent ?
- "Òc ! Te pòdi pas res dire uèi. Mas te prometi que se un jorn vendi las tèrras es tu que seràs lo primièr avisat."
- "Mercé per tot !"
A 8 oras tot lo mond èra partit : lo darrièr a se n’anar èra lo Renat. Me venguèt faire un poton de prèp, aviá begut un còp e me diguèt sus lo pas de la pòrta :
- "S’un jorn n’as pron d’èstre soleta, me fariá plaser de viure ambe tu. O sabes ben que t’aimi dempuèi totjorn !"
- "Taisa-te grand tablèu! Un còp e pas mai : es totjorn çò qu’ai fach dins ma vida ! Adieussiatz !"
Ai tancat la pòrta sus aquel paure Renat. Avèm fach lo recapte, avèm manjat un bocin.
- "E ara Matilda, es temps de parlar. Se volètz demorar amb ieu devi saupre d’onte venètz e tot çò qu’avètz fach dins vòstra vida."
- "Sabi pas se pòdi : ai paur…"
- "Avètz pas d’autra causida, autrament deman me caldrà vos dire de partir."
- "Non pas ! vòli demorar aicí. Me senti tant urosa ambe vos. Es coma s’èri amb una maire, comprenètz…"
Qual sonava a n'aquesta ora ?
Sus la maquina òm podiá legir : Funerarium. Aviái doblidat !
Matilda èra assetada sus una cadièra de l'autre costat del salon. Semblava completament cansada : boca dubèrta e uòlhs barrats. Totjorn bèla e jove mas ia aviá quicòm que virava pas redond per aquela joineta : benlèu qu'aviá talent ? Èra l'ora del dinnar, miègjorn e mièja.
Per lo moment le caliá respondre :
-"Allò ! Madomaisèla Belcaire ?"
- "Bonjorn ! es èla !"
- "Avètz pas oblidat que la ceremonia es per deman a quinze oras."
- "Òc, sabi !"
- "Avèm besonh de quauques entresenhas per organizar."
- "Vos escoti !"
- "Quant de personas avètz convidadas - per las cadièras ? es qu'avètz previst un presic amb un curat - per saupre quant de temps durarà. avètz pas encara causit l'urna per los cendres ..." (la femna s'arrestava pas...)
- "Alara : 25 personas, ges de curat, doas charadissas de 5 minutas. Per l'urna la causirai deman. Arriarem a l'etorn de 2 oras e mièja" (N'aviai pron, mas la femna contunhava e la Matilda èra en trin de s'estavanir : aviá besonh de manjar).
-"Bon dòna, ai un molon de causas de far : adieussiatz. Tornarem parlar de tot aquò deman. Bona vesprada !"
E cric e crac ai atudat lo telefòn.
-"E ben ! es pas trop lèu."
Soi anada dins la cosina.
-"Matilda avètz talent ?"
-" Òc, s'avètz quicòm arosegar me farià plaser. Pensi que i a longtemps qu'ai pas res manjat."
Ai preparat una cassairolada de pasta/pesto amb un pauc de parmiggianó. Avèm manjat o pus lèu èla a engolit doas sietadas rasièras sens prendre lo temps d'alenar. Gausavi res dire e, de tot biais, sabiái pas de qu'auriái poscut dire : òm a lo drech d'aver talent.
-"Mercé Madomaisèla Belcaire : èra bon."
-"Ara belèu que vos fariá de ben d'anar vos pausar un pauc abans d'anar encò del notari ?"
-"Es que me serià possible de sonar mon amic ? Li dirai pas onte soi, mas m'agardariá de saupre cossí va, lo paure. Es pas luenh, costarà pas car !"
-"S'aquò vos fa plaser, prenètz lo telefòn dins vòstra cambra : mas ai un prètz fach per doas oras : siaguetz plan brava de faire lèu."
-"Mercé Madomaisèla."
Prenguèt lo telefòn, barrèt la pòrta de sa cambra e comencèt de parlar talament sotavotz que posquèri pas res ausir. Puèi tornèt pausar lo telefòn sus l'estaudèla e me diguèt :
-"Mercé plan, siatz plan brava."
Tornèt dins sa cambra. N'èri segura sos uòlhs èran banhats : aviá plorat. pecaire de qué faire ? Se voliá pas res me dire ieu podiái res demandar. Una nèit e deman la Matilda deuriá trapar un autr'ostal : èri pas Maire Terèsa ! Ai trabalhat un pauc - talament de papièrs que me caliá emplenar per l'enterrament.
Puèi a mes un "jin", un "camison" - que fasiá tròp caud per se vestir coma una dama, e soi anada picar a la pòrta de la cambra :
-"Matilda, es ora de partir !"
-"Arribi."
Es sortida de la cambra amb una bèla rauba roja, de sabatas d'estiu rojas tanben : èra eleganta e polida. Lo viatge foguèt cortet. E quand soi dintrada encò del notari, èri fièra d'èstre amb una tan bèla filha. Lo notari me venguèt dubrir la pòrta :
-"Bonjorn Mèstre, vos presenti ma filhòla, Matilda !"
(M'èra vengut com'aquò : me caliá ben dire quicòm ! Matilda aguèt coma un pichòt sorire e s'assetèt sus un sèti de vim de Valabrègas)
-"Encantat. se volètz esperar aquí Matilda ! Benlèu que sarà un pauc longuet mas avètz de que legir e s'avètz ser, aquí una botelha d'aiga amb un veire."
-"Ai lo temps, mercé plan. Sarai ben aquí."
Sèm dintrats dins l'estudi de Mèstre Bardòt : lo Paul èra pas encara arribat. Èra un bèl burèu : doas grandas fenèstras que regardavan un grand jardin ambe de palmièrs, de cèdres del Liban, de marronièrs, e me semblava d'èstre, assetada atal dins un grand sèti verd Napoleon III, dins un roman del Balssas de Rodés.
-"Vos ai demandat de venir un pauc mai lèu per de que i a un pichòt problèma. Segur que vòstr'oncle vos a bailat mai o mens tot çò qu'avià. Mas i a una causa pas clara : es que vòstre cosin Paul aviá un fermatge sus la vinha del Clapàs que fa 2 ectars. E la volontat de vòstr'oncle es que serà pas possible per vos de la vendre e lo vos caldrà gardar coma baile, lo cosin Paul. la renda es pas granda."
-"Vos fagatz pas de marrit sang : e mai se la li aviá donada aquela vinha, i auriá pas agut de problèma. Soi soleta e ai pron d'argent per viure e viatjar."
-"Una autra causa : coma avètz pas ges d'enfant quand partirez per l'autre mond, lo mai tard possible o vos sovète, tot ço qu'auretz gardat, argent, tèrras e ostal anarà a la Glèisa catolica."
-"Ai pas res a dire : la volontat d'un mòrt dins un testament deù èstre seguida."
-"Joana, me cal vos o dire : soi estat susprés, sabiái pas qu'aviatz une filhòla tant polida, aqueles uòlhs verds..."
Urosament la pòrta se dubriguèt e la secretària feguèt intrar lo cosin Paul. Of !
Durbissi la pòrta de l’ostal e davant ieu una filha dins sos 20 ans benlèu, polideta, los peus negres, los uòlhs verds, la pèl bruna, granda e linja, una maleta dins la man que me demanda amb un bel sorire e una votz doça :
- "Madama Joana Belcaire?"
- "Òc es ieu ! De qué volètz ?"
- "Vos sovenètz de Maria Delbàs, ma maire ?"
- "Benlèu, possible…"
- "Èretz au collègi ensemble dins las annadas…"
- "E de qué fa vòstra maire ara ?"
- "Pecaire es mòrta la paura l’an passat e m’a totjorn dich : s’un jorn sès dins la maganha vai te'n veire mon amiga Joana Belcaire, t’ajudarà.
- "Ieu ? Coma vos podriái ajudar : ai ges de trabalh per une filha coma vos, soisoleta e subretot pensi que ara que soiretirada, vòli viatjar."
- "Benlèu que me poiriatz lotjar ? En escambi de la cambra e del manjar fariái lo dedins e tanben lo defòra, qu’avètz un polit jardin."
- "Madama siatz plan brava : ai pas d’endrech ont anar !"
I aguèt un silenci : aquela filhòta me fasiá pena de la daissar defòra…Benlèu que verai, sa maire èra al collègi amb ieu? Puèi sens soscar mai longtemps :
- "Dintratz : dormiretz aquí aquesta nèit e deman cercaretz un endrech ont anar."
Ai ensajat de trapar sus la cara d’aquela jove una semblança amb una femna qu’auriái coneguda dins ma joinessa : res. Li ai mostrat la sala d’aiga, l’ai menada dins la cambra d’amics.
- "Pausatz vos aquí e vos sonarai per lo dinnar. Ara ai de causas de far."
- "Per l’enterrament de vòstre tonton Vincenç?"
- "Cossí o sabètz ?"
- "Tot lo vilatge ne parla e dison que ara siatz rica !"
- "Res es pas encara fach ! Mas avètz rason l’enterrament es per deman."
- "Vos ajudarai per reçaupre la familha…"
Ai tancat la pòrta e soi anada dins lo salon e me soi assetada : tot aquò semblava pas de bon ! Qual èra aquela filha ? E aquela Maria Delbàs ? Ges de sovenir d’aquela filha au collègi o endacòm mai. Benleù qu’èra son nom de femna maridada ? Los pantaisses se n’èran anats, la realitat m’emplenava la tèsta e me fasiá mau.
Lo telefòn sonèt : sus la maquina s’afichèt lo nom de Mèstre Bardòt, lo notari de l’oncle Vincenç :
- "Madomaisèla Belcaire ?"
- "Bonjorn Mèstre Bardòt, cossí anatz ?"
- "Madomaisèla ai besonh de vos veire : es temps de legir lo testament de vòstre oncle."
- "Lo cal faire uèi ?"
- "Sulpic : l’oncle a demandat que lo testament siá legit a la familha, es a dire vos e vòstre cosin Paul abans l’enterrament !"
- "A bon !?"
- "Vòstre cosin Paul serà dins mon burèu a 4 oras : i vos espèri tanben."
- "Vendrai, ajatz pas paur, Mèstre Bardòt !"
Ai pausat lo telefòn. E ara de qu'anavi faire d’aquela filha ? La laissar soleta dins l’ostal ambe los cats ? Non, aviái pas fisança : vendriá ambe ieu e m’esperariá dins la sala d’espèra del notari. Quina istòria !
- "Madomaisèla Delbàs!"
- "Mon nom es Matilda, Matilda Delbàs."
- "Matilda es un polit nom. Matilda vendretz amb ieu encò del notari o se volètz vos pausarai davant lo supermercat e vos tornarai prene aprèp mon rendètz-vos.
- "Ai ges d’argent per crompar de causas al supermercat !"
- "Alara vendretz amb ieu e m’esperaretz dins la sala d’espèra del notari."
Començavi de susar e de tremolar : de qu’aviái fach de durbir la pòrta e daissar dintrar dins mon ostal una filha qu’aviái pas jamai vista ? Benlèu que seriá una bona causa de li demandar sos papièrs? Òm pòt èstre brava, mas sens èstre completament nècia ! O benlèu que Matilda èra la filha qu’aviái pas poscut aver. Quand èri jove èra pas possible d’èstre «filha maire » la sola causida èra de demorar vièlha filha coma dison los mascles al cafè de la Prima.
Zo mai, lo telefòn…..
Vòli pas plorar : uèi l’oncle Vincent se n’es anat. Es totjorn estat un tipe un pauc malbiaissut mas aviá pas oblidat lo sorire e la convivéncia ambe los qu’aimava : de segur èra pas un trobador. Me cal vos o dire, de trobaires, se'n tròba pas pus dins lo vilatge : a ! Si ! Lo papet Bertrand, al cafè de la Prima, quand a engolit tres o quatre pastagàs se soven del temps onte sa grand cantava e contava : alara lo cèl càmbia de color e sos uòlhs s’emplisson de lagremas que davalan sus sa pèl cuècha al solelh e roge de tant de còps beguts entre las socas de sa vinha.
Me presenti : ieu soi Joana Belcaire, la vièlha filha dau caire, sessanta ans, grandassa per una femna dau miegjorn (1m67), ni magra ni grassa, los uòlhs blaus tròp gròs per èstre polits, lo menton ponchut, los pels blondàs per amagar la blancor de l’atge, la boca granda e fina, la pèl blanca e roja . N’i a que dison que dins mon folhum soi estada una bèla planta : mas degun m’agradava pas. E quand me passegi per carrièra me fa plaser de tornar vèire los vielhs amorós de ma joinessa.
De còps que i a, vesi encara la flama de l’amor de luènh s’alucar dins lo : "Bonjorn Joana, cossí vas ? Totjorn redda e l’esquina drecha com’una joventa ! » Aqueste matin la cançon es cambiada quand rescontri dins la carrièra Nauta lo Renat – qu’èra tant polit e un de los qu’ai aimat tant e tant per mos vint ans. Mas sens res me dire aviá fach un enfant a la Roseta e èra estat forçat de la maridar. Ara es retirat : èra emplegat al servicis de la Comuna. : "E ben! ton oncle nos a laissat , es anat beure un còp encò del Bon Dieu. Pecaire, lo Vincenç èra pas un grand òme mas èra un òme qu’aviá totjorn trabalhat e susat per esparnhar tanben. Quales son los eretièrs ? Aviá ges d’enfants e es tu la mai pròcha. Vas devenir un partit interessant : benlèu que traparàs enfin un marit. Serà pas trop lèu !" .
Verai que l’oncle Vincenç m’a daissat tot çò qu’aviá : es a dire un ostal, sas vinhas – 20 ectares, e son compte a la banca. Mas caldrà esperar un pauc per saupre quant d’argent i a per ieu. Comenci de pantaissar : dins mon sovenir i a un òme, Romieg, qu’ai pas jamai poscut oblidar : cada mes de genièr me manda una letra de Baltimòre, dins lo Mariland en America, per l’an novèl. Èra maridat amb una americana qu’es mòrta, ara. Èra professor de lenga romana a l’universitat e coma dins aquel país trabalhan tard, deu totjorn ensenhar. Es temps de viure ara, es temps de viatjar : soi estada emplegada de la Pòsta tota ma vida, ai pas jamai agut d’enfants. La rason rasonabla, e mos cats qu’ai pas jamai volgut abandonar, m’an empachat de viure d’afons. Vòli un lifting, de vestits a la mòda, me caldrà aprene un pauc l’anglés (pensi pas que se pòsca aprene l’amerlòc) e partirai rejónher l’amor de ma vida dins lo país d’Obama : l’aventura es a ma pòrta, la me cal durbir per la faire dintrar : un dos tres….
Me cal beure un pichòt veire de Tuilet qu’ai crompat a Estagel, que l’aimi tant : es doç aquel vin quand passa dins la garganta. Ara soi dins lo sèti que m’a laissat ma grand, los pès sus una cadièra, me vòli negar dins mos pantaisses. E primièr me caldrà anar veire, lo notari. Mas mon pichòt det crida com’un fadòli :
-"Joana : primièr te cal enterrar l’oncle Vincenç, passar per lo crematorium e convidar lo vilatge a beure un còp".
- "As rason : champanhe per totes sus la terrassa de l’oncle Vincenç ! Non, dins mon ostal !"
- "De còps que i a semblas de pas èstre una femna d’aquí : es pas de champanhe que vòlon beure totes : vòlon de pastís e las femnas de muscat de Rivesaltas !"
- "As totjorn rason ! Farai com’as dich. E ara al trabalh lo monde es a ieu ! Romieg : a tu per la vida".
E lo Tuilet davalèt dins mon estomac.
Me cal veire sus l’ordenador ont’es Baltimòre, la baia del Cheasepeake - deu èstre dificil de mastegar aquel nom-: Mappy, non me cal clicar sus Estats-Units… cercar Mariland … Mas vaquí que quauqu’un sona a la pòrta : qual pòt èstre : lo notari, los cosins, un amorós o benlèu un panaire ?.....


c: text/html

text:
Durant la première année de mise en œuvre du projet (2016-2017), sous la coordination des conseillères pédagogiques départementales de l'Académie de Montpellier (Jacqueline Martin / Gard pour le cycle 1 ; Geneviève Paulet / Lozère pour le cycle 2 ; Fabienne Albert / Aude pour le cycle 3), les enseignants de l'Académie de Montpellier, du Val d'Aran, du Val d'Aoste et du Piémont ont commencé à concevoir les premiers jeux numériques et à les tester en classe avec leurs élèves, autour des trois thématiques transversales du projet : langues et intercompréhension ; TICE ; développement durable.
Es airines dera classa Es jòcs dera classa Eth saussèr dera classa Mos shaute era musica ! Es sassons der an Insecte ou pas ? / Insècte o pas ? La vida del parpalhòl Lo còs del parpalhòl Los jòcs dins la cor de recreança... Les jeux de cour... dans nos langues ! Lo lombricompostador Differenziamo bene
- Cycle 2 : Les aventures de Petite abeille
Ós-orso-ours Zum-zum Era aigua Paisatge de montanha La volpe La luce Le Piemont Le Pays Noir L'esquiròl e sos amics L'énergie éolienne Faire du compost pour nourrir la terre et les végétaux Païsatges e vilas loseròts Les conseils du vieux sage à l'abeille
- Cycle 3 : Ursulet
Espace langues romanes Langues romanes ou non ? Espace langues romanes - bis Reconnaître les langues romanes à l'écrit Reconnaître les langues romanes à l'oral activités durables /activités non durables De l'énergie pour quoi faire ? Energies renouvelables ou non renouvelables ? Quels sont les différents types d'énergie ? Es arrius dera Val d'Aran ETH CICLE DERA AIGUA / LE CYCLE DE L’EAU/ IL CICLO DELL'ACQUA QUÈ CONEISHEM DERA AIGUA? Questions sus l'aiga Les mots de l'eau dans nos langues... Quiz pont du Gard Où peut-on trouver du miel ? (niveau 1) Environnement croisé
Les enseignants des trois pays travaillant sur le cycle 1 se sont particulièrement concentrés sur l'exploration de l'environnement proche de l'élève. Ils partagent ici, pour accompagner les jeux du cycle 1, des fiches didactiques décrivant les jeux, détaillant les domaines disciplinaires concernés ainsi que les dispositifs pédagogiques possibles et proposant des modalités d'évaluation.
Pour sa deuxième année de mise en œuvre (2017-2018), le projet Erasmus + Parcours TICE : l'EDD dans nos langues a permis aux élèves de l'Académie de Montpellier, du Val d'Aran, du Val d'Aoste et du Piemont de passer à la pratique avec leurs enseignants. Toujours à partir de la plateforme collaborative LearningApps, ils ont cherché à faire jouer leurs camarades européens en leur proposant des jeux basés sur les langues romanes, autour de la thématique du développement durable. Pour jouer, c'est par ici : http://maleta.occitanica.eu/jocs_index.html
La répartition des thématiques par cycle se base sur les programmes français en vigueur durant le déroulement du projet.
- Cycle 1 : au jardin
1. Dins mon òrt i a…d’otises
2. Jòc de las aisinas de l'hòrt 3. Jeu des outils du jardin 4. Jeu des outils du jardin (français occitan) 5. « Germinacion d’un gran de milh » 6. «Las granas grelhadas» 7. Dins l’òrt a San Chèli 8. CONEISHES ES FRUTES E ES VERDURES ? 9. DE QUIN COLOR SÓN ES FRUTES E ES VERDURES ? 10. LA MELA 11. IL MANDARINO 12. IL BASILICO 13. IL PREZZEMOLO 14. L’INSALATA 15. GLI SPINACI 16. LA ZUCCA 17. LA PATATA 18. I FAGIOLINI 19. GLI OGGETTI DEL GIARDINAGGIO 20. LE JARDIN POTAGER
- Cycle 2 : à table
1.Les fruits et légumes de saison 2.L’alimentation 3.Les pescajons 1 4.Les pescajons 2 5.A ! la bona sopa ! 6.Les noms des repas français 7.Pour bien grandir 8.Origine des aliments ou des plats 9.Le petit-déjeuner 10.La piramida alimentària 11.L’origine des aliments 12.D’ont venon los aliments que manjam 13.L’origine géographique des aliments 14.Les plantes médicinales (memòri) 15.Les plantes médicinales (mots mélés) 16.Les plantes aromatiques 1 17.Les plantes aromatiques 2 18.Les plantes aromatiques 3 19.Les différentes parties de la plante 20.Le nom de quelques plantes médicinales 21.Les propriétés des plantes médicinales
- Cycle 3 : les déchets et l'énergie
1.Le recyclage 2.Recycler 3.Comment économiser l'eau dans les espaces verts d'une ville au climat méditerranéen 4.Le cycle de l'eau domestique 5.Le cycle de vie du verre 6.Économisons l'eau dans notre vie quotidienne - Economisar l'aiga dins la vida vidanta 7.Station d'épuration 8.Cycle de vie du plastique 9.Reciclatge der oli 10.Trions nos déchets 11.Site d'enfouissement des déchets 12.Coma reciclar er òli utilizat. / Comment recycler l'huile utilisée. / 13.Come riciclare l'olio usato. 14.La potabilisation de l'eau 15.Le traitement des eaux usées 16.Cycle de vie de l'aluminium 17.Découvre un mode original de culture : l'aquaponie
Afin de faciliter l'exploitation en classe de la plupartde ces jeux, les enseignants qui ont collaboré sur le projet proposent ici à la consultation et au téléchargement des fiches didactiques, établies selon la grille suivante :
Les enseignants participant au projet Erasmus + Parcours TICE : l'EDD dans nos langues ont choisi de consacrer la première année du projet à la découverte et la prise en main des outils TICE nécessaires à la réalisation des jeux numériques. Ce sont donc les enseignants qui ont conçu la première série de jeux et les scénarios ludiques pour chaque cycle, basés sur la thématique du développement durable.
Les enseignants souhaitant utiliser ces jeux dans leur classe trouveront ici des ressources complémentaires :
01 - le texte et l'audio de l'histoire de Ponina abelha / Abelha pichòta / Petite abeille / Piccola ape dans ses différentes versions linguistiques (Occitan aranais, occitan languedocien, italien, français) ; une fiches d'exploitation réalisée par le groupe des enseignantes bilingues et la conseillère pédagogique départementale en Langue et Culture Occitanes de Lozère ;
02 - le texte et l'audio de l'histoire multilingue d'Ursulet
Proverbes du pays de Béarn : énigmes et contes populaires / Vastin Lespy
Lespy, Vastin (1817-1897)
Ce volume relié comprend trois envois de feuillets de diverses dimensions.
Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°043 (Mai-Junh) [Revista]
Pugin, Sebastien
Lo Diari conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d’anóncias de publicacions, d’entrevistas amb los actors magèrs del monde cultural occitan e un agendà cultural.
(Lo temps de la publicacion sus papièr del numèro de la revista, podètz consultar aquí sonque la version simpla.)
Lo diari de l'IEO Miègjorn-Pirinèus. - 2018, N°042 (Març-Abril)
Pugin, Sebastien
Lo Diari conten d'articles suls eveniments passats o de venir, de renduts comptes scientifics, d’anóncias de publicacions, d’entrevistas amb los actors magèrs del monde cultural occitan e un agendà cultural.
(Lo temps de la publicacion sus papièr del numèro de la revista, podètz consultar aquí sonque la version simpla.)
Carolina Simon
Projècte menat per Carolina Simon dins l'encastre de l'annada de Professora des las Escòlas Estagiaria (PEE) 2017-2018 amb APRENE
Ma causida peu projècte d’aquera annada de PEE ambe APRENE se virèt de cap a una aisina entaus novèus regents que s’arretròban cap d’establiment dins una escòla jos o fòra contracte pendent las prumèras annadas d’ensenhament. Aquò m’arribèt, e hasquèri plan sola davant aquera responsabilitat e aqueth trabalh que trobavi tant grand e alencòp fosc. Alavetz, qu’èi volgut bastir una maleta informatica disponibla entau monde que n’an besonh. Pòt pas tot concentrar, mes las causas prumèras i son. Çò qu’ei plan, qu’ei que se pòt actualizar, e contunhar. Se presenta jos forma d’una mapa d’eime. La mapa d’eime qu’ei un diagramme elaborat ambe un logiciau « DRAW.IO » entà representar de tacas, de concèptes o d’idèas qu’an un ligam ambe un mot clau o un’idèa centrala, e que s’arretròban autorn d’aqueth tèma. L’objèctiu qu’ei de collectar, memorizar, sintetizar e organizar las idèas ambe de bochòrlas ligadas a de documents pinjats suu NAS o de sitis. Atau, causiguèri de’u botar suu NAS pr’amor qu’èra un mejan mès simple d’organizacion e de gestion informatica.
Lo cap d'establiment d’una escòla privada jos contracte qu’ei, en hèit, cap d’establiment deu prumèr gra. Aquò implica responsabilitats en mès per rapòrt a un cap d'establiment public (recrutament, responsabilitats sortidas, mesas en pòste, etc…). Depend, en mès de l’IEN e l’IA, de son administracion (federala e confederala). Sa mesa en pòste dèu ésser coneguda deu moviment calandreta, de l’IEN e declarada en prefectura.
Peu moment, existís pas, de vertadièr estatut de cap d’establiment calandreta e tanben de contracte ambe l’associacion. La situacion qu’ei un pauc fosca e variabla segon las escòlas e lor organisacion mes se parla d’anar de cap a un estatut deu cap d’establiment reconegut e legal pr’amor que dins lo public o lo privat, los cap d’establiments an una remuneracion suplementària. Atau, aquò permeterà la proteccion deus cap d’establiments e tanben d’esclaurir las responsabilitat de cadun e de plan definir las suas fonccions.
Dins lo dobte e s’avèm pas cap de solucion, se cau inspirar de l’organisacion legala de l’EN après vejaire de la federacion regionala. Qu’ei mes prudent d’escríver suu papèr l’organizacion de la còla, de l’escòla entà hèr véser sa bona volontat en cas de problèma (delegacion aus cap d'establiments adjunts, corrièrs entà demandar ajuda o pausar de questions a l’IEN o au moviment calandreta, questionaments sus la seguretat e las responsabilitats de cadun) e de plan entresenhar los renduts comptes d’acamps.
Dins lo public e lo privat confessional, los cap d'establiments an una prima de fonccion qu’ei variable segon los efectius gerits. En hèit, en mes de las responsabilitats nombrosas e pesugas, deven balhar de temps de tribalh en mès (notament pres sus las vacanças).
Ensenhador
1) Afichatges
a) Còla
i. Nòtas de servici
ii. Tablèu de servici
iii. Òrde deu dia deus conselhs
iv. Planejament utilizacion deus locaus
v. Emplècs deu temps
vi. Planejament sortida
vii. Numerò de telefone Inspeccion e RASED
b) Parents
i. Reglament interior de l’escòla
c) Exemple Escòla Calandreta de Garoneta
i. Carta de las Calandretas
ii. Jornada pòrtas dubèrtas
d) Per totis
i. Protocòle d’alerta deus secors e consignas
ii. Tablèu de servici
2) Formularis
a) Autorizacions
i. Drèit a l’imatge
ii. Sortidas
b) Inscripcion
i. Certificat de vaccinacion
ii. Asseguranças
3) Installacion Cap d’establiment en ligam ambe la federacion regionala
a) IA
b) Maison Comuna
c) Prefècte
d) Procuror
4) Fonctionar de l’escòla
a) Las insténcias de l’escòla
b) Seguretat
i. PPMS
ii. Sortida escolara
iii. Santat
iv. Eviccions escolaras e malautias contagiosas
v. Accidents
5) Accompanhament deus escolans a besonhs particulars
6) Los tèxtes officiaus
a) Drèit e obligacions deus parents d’escolans
b) Drèits e obligacions deus escolans
c) Obligacion de la comuna acuelhant una escòla jos contracte
d) Circulària de dintrada
e) Organigramme
f) Lei n°2005-5
g) Lei n°59-1557
h) Registres
i. Registres deus escolans inscriuts
ii. Registres de seguretat
7) Formacion
a) Cap a un estatut deu cap d’establiment
b) Cap d’establiment
i. Vademecum educacion.gouv
8) Associacion
a) Organigramme Calandreta
b) Estatut Confederal
c) Vida de l’escòla
d) Drèit e recrutament d’una associacion emplegaira
e) Communicacion ambe los parents
9) Ròtle deu director e deu president : reparticion de las tacas
Matilda Baccou
Traparètz dins lo recuèlh "cicle 3" las poesias que convenon a d'enfants de CM1, CM2, 6ena (9 a 11 ans). Las ressorgas presentas dins "cicle 3" son tanben adaptadas als collegians e liceans. Son de tèxtes que demandan mai d'abstraccion que las tièras precedentas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cronica D'una vila a l'autra — Kuala Lumpur
Centre global islamic de la finança
Kuala Lumpur vòl dire « confluéncia fangosa », perque se tròba a la confluéncia de las ribièras Gombak e Klang. Tradicionalament se ditz KL e los abitants son KLites. La capitala de la Malàisia a una espandida de 243 quilomètres quadrats e una populacion de 1, 79 milion d’una diversitat notabla. Los Maleses (45 %), los Chineses (43 %) e los Indians (10 %) ne constituisson la magèr part. 46 % pratican l’islam e 36 % lo bodisme, Aquesta predominança de l’islam a d’avantatges dins lo monde d’afars que KL ven lo centre global islamic de la finança. Plan bancas islamicas s’i tròban inclusent Al-Rahji Bank – la mai granda del mond - e Kuwait Finance House.
Las operacions bancàrias islamicas devon se conformar a la lei « sharia ». D’expèrts en aquesta lei aconselhan las bancas e aprovan cada operacion. Una banca pòt pas cargar l’interès, perque l’alcoran proïbís l’interès. Ganha un benefici per d’acòrdis per partejar los profièches e pèrdas dels avers o entrepresas finançats per l’argent prestat. Emet tanben de « sukuks » – de bons islamics – que provesisson una proprietat parciala d’un aver e balhan als proprietaris lo drech d’una participacion als beneficis. Se ditz, que las bancas islamicas devrián promòure la justícia, l’egalitat, la transparéncia e l’armonia sociala. Generalament utilizan la lei anglesa dins lors contractes.
Lo malés e l’anglés malés
Una tradicion islamica resistís dins aquel parçan dempuèi lo debut del sègle XV. Lo malés escrich en manuscrit arabe - dich Jawi – venguèt la lenga mai importanta de las obràs religiosas de l’islam aprèp l’arabe e lo persan. De pöemas, contes, tractats e comentaris apareguèron e contunhan a aparéisser pels cresents. De mots èran empruntats d’arabe, tamol e sanscrit. Las formas d’arte èran adaptadas als principis islamics e la representacion de personas e de bèstias èra suprimida o força estilizada. Dempuèi las annadas 80 del sègle XX i a un reviscòl de l’islam. Quand viatjavi en Malàisia en 2004, vegèri plan mosquèas novèlas. Força femnas islamicas comencèron a portar un mocador de cap. Èra pas brica una tradicion locala mas representa la modernitat islamica. Quand passavi mai d’un jorn a Kuala Lumpur, preniái lo dejunar a un halal McDonalds, ont los serveiras portavan totas los mocadors de cap. Un « Big Breakfast » èra disponible – burger, petita moleta, fogassa de patanons e panhòta - totes halal naturalament.
E mai lo malés foguès originalament escrich en manuscript arabe, ara es escrich en manuscrit latin. Aqueste desenvolupament comencèt al sègle XVII sus l’influéncia dels Neerlandéses e dels Britanics. Lo malés es la lenga nacionala de Malàisia per l’article 152 de la Constitucion del Païs e venguèt la sola lenga oficiala en Malàisia Peninsulara en 1968 e en Malàisia de l’Oèst en 1974. L’anglés malès es una forma d’anglés plan utilizada dins lo comèrci. 80 % de las entrepresas urbanas gerisson lors afars en anglés. S’emplega tanben dins la publicitat sus las canalas privadas de la television. I a mai d’un jornal anglés e de radiòs localas privadas anglesas. Una forma familiara e desformala d’anglés que se ditz « manglish » s’ausís dins las carrièras. Son vocubalari conten força mots derivats de las lengas localas. Uèi plan eurasians parlan una version locala d’anglés malés. Son los descendents de colonizators portugueses, - e d’unes còps Britanics e Neerlandéses,- qu’expausèron de femnas indigènas, Lor lenga originala èra cristao – una variacion de portugués plan influénciada de malés.
Las Torres Bessonas de Petronas
Aquesta tradicion d’envasiment d’estrangièrs contunha ; KL es la sesena vila mai visitada de la tèrra. Força mond dels païses arabes visitan KL pr’amor la predominança islamica. Las Torres Bessonas de Petronas èran los edificis mai nauts del mond de 1996 fins a 2004. Lor nautor es 452 mètres e an 88 estancis. Fòra los burèus de Petronas, las torres contenon de botigas, una sala de concèrt, un centre de conferéncia multimèdia e una mosquèa. Cal dos meses per netejar las 32 000 fenèstras. Un pontilh d’acièr religa las doas torres als estancis 41 e 42 e, se un fuòc esclata, los emplegats pòdon traversar lo pontilh e se refugiar dins l’autra torre. Pasmens es lo pontilh pro grand per permetre tant un mond de s’escapar ? Una situacion inimaginablament afrosa ! Se l’oblidam, podèm admirar la vista dels autres grata-cèls, edificis e parcs de la vila en visitant lo pontilh.
Lo Francés Alan Robert, ditz « Spiderman », escalèt a mans nudas fins al som de las torres en setembre 2009. Utilza pas d’equipament fòra un saquet de greda e doas bòtas d’escalada. KL tower - una torre de beton armat de telecomunicacions al centre de la vila - ofre tanben de vistas. La construccion inclutz de particularitats islamicas e podèm i manjar, se volèm.
Força convencions se tenon a KL promogut pel MATRADE Centre dubèrt en 2014 - un centre de comèrci amb una sala d’exposicion e de facilitats per las convencions. Veguèri mai d’una interprèta, que trabalhava a las convencions, sul autobùs lo dimenge, quand prenguèri una excursion al destrech de Malacca entre La Malàisia Peninsulara e l’illa indonesiana de Sumatrà. 83.000 naviris navegan de l’ocean Indian a l’ocean Pacific cada an per aqueste destrech. Cossí que autrescòps aguès una granda importáncia estrategica e los mots « destrech de Malacca » semblan exotics, es simplament l’aiga coma un’autra. Res d’especial !
Gavin Porter
Fòto : Jorge Láscar
- Publicat dens Chroniques


text:
Mariage de Gaucher III de Châtillon-sur-Marne avec Élisabeth de Saint-Pol
Gaucher III de Châtillon Comte de Saint-Pol
Gaucher III de Châtillon-sur-Marne épouse en 1197 Élisabeth de Saint-Pol, fille d'Hugues IV de Saint-Pol et de Yolande Isabeau de Hainaut. Leurs enfants sont :
Hugues V de Châtillon-sur-Marne ou Hugues Ier de Châtillon-Saint-Pol (1196-9 avril 1248), Comte de Saint-Pol et de Blois, qui épousera :
vers 1216 Agnès de Bar,
en 1226 Marie d'Avesnes,
en 1242 Mathilde de Guines,
Gui ou Guy Ier de Châtillon-Saint-Pol ou Guy III de Châtillon-sur-Marne (1197-juin 1226), Comte de Saint-Pol-sur-Ternoise, de Montjoy, de Troissy et de Pierrefonds, qui épousera en 1221 Agnès II de Nevers,
Eustachie de Châtillon-Saint-Pol (1210-1245) qui épousera :
après 1215 Daniel de Béthune,
en 1227 Robert II de Wavrin.
Mariage d'Hugues Ier de Châtillon-Saint-Pol avec Agnès de Bar
Hugues Ier de Châtillon-Saint-Pol épouse vers 1216Agnès de Bar, fille de Thiébaut Ier de Bar, Comte de Bar-le-Duc et de Mousson, et d'Ermessinde de Brienne. Leur enfant est :
Agnès de Châtillon (1220-1271).
Mort d'Agnès de Bar
Agnès de Bar meurt en 1226.
Mariage d'Hugues Ier de Châtillon-Saint-Pol avec Marie d'Avesnes
Hugues Ier de Châtillon-Saint-Pol est veuf d'Agnès de Bar.
Hugues Ier de Châtillon-Saint-Pol épouse en avril 1226 Marie d'Avesnes (après 1200-1241), fille de Gauthier II d'Avesnes, Seigneur d'Avesnes, de Leuse ou Leuze et de Landrecies, et de Marie alias Marguerite de Blois, Comtesse de Blois et de Châteaudun. Leurs enfants sont :
Jean Ier de Blois-Châtillon (mort en 1280), Comte de Blois,
Guy II de Châtillon-Saint-Pol ou Guy IV de Châtillon-sur-Marne (1226-12 mars 1289), Comte de Saint-Pol et de Blois, qui épousera en 1254 Mahaut de Brabant,
Gaucher IV de Châtillon-Saint-Pol (1227-1261) Seigneur de Crécy, de Crèvecœur, de Troissy et de Marigny,
Hugues (mort en 1255),
Basile (morte en 1280) en 1248 Abbesse de Notre Dame du Val dans le Diocèse de Liège.


text:
Pedro de Betancur
Pedro de Betancur (n. en 1626 a Vilaflor, Tenerife, m. en 1667 a Antigua Guatemala, Guatemala) foguèt un religiós catolic espanhòl de l'òrdre dels fraires minors (OFM, o Òrdre franciscan) e missionari en Guatemala.
Pedro arribèt en Guatemala en 1651 e es subretot conegudo per son accion personala caritativa e la fondacion d'una congregacion religiosa, l'òrdre de Nòstra Dama de Betelèm. Pedro de Betancur a subrenoms coma el Sant Francés d'Assisi de Las Americas.
Foguèt beatificat en 1980 e canonizado en 2002 pel papa Joan Pau II.


text:
Montaulin
Montaulin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Auba e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Montaulin, situada en Champagne humide se tròba a dètz quilomètres de Tròias. Lo lac d'Orient se tròba tanben a proximitat, sitiation ideala per las loisirs en #èsser. Los abitants del vilatge se trucan los Montaulinoises e Montaulinois (Gentilé).
- Fila:Montaulin (1).jpg
Lo luòc del poblatz
- Fila:Montaulin grange.jpg
Una anciana granja del pòbli
La commune de Montaulin, située en Champagne humide se trouve à dix kilomètres de Troyes. Le lac d'Orient se trouve aussi à proximité, sitiation idéale pour les loisirs en été. Les habitants du village s'appellent les Montaulinoises et Montaulinois (Gentilé).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Voleibòl
Lo voleibòl es un espòrt collectiu opausant doas equipas de sièis jogaires[1] separats per un filat, que s'afrontan amb un balon sur un terren rectangular de 18 mètres de long sur 9 mètres de larg. Amb 269 milions de licenciats, s'agís d'un dels espòrts mai practicats del mond[2],[3].
Somari
- 1 Istòria del voleibòl
- 2 Material
- 3 Règlas del jòc
- 4 Equipaments del jogaire
- 5 Composicion d'una equipa
- 6 Gests tecnics
- 7 Sequéncias de jòc
- 8 Variantas
- 9 Notas e referéncias
- 10 Vejatz tanben
Istòria del voleibòl[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
Lo voleibòl foguèt inventat lo 9 de febrièr de 1895 als Estats Units d'America per un professor d’educacion fisica dels YMCA, a Holyoke dins lo Massachusetts, William G. Morgan (1870-1942), per ocupar los atlètas pendent l'ivèrn. S'inspirèt a l'encòp del basquetòl e del tennis. Un autre espòrt en sala, lo basquetbòl, foguèt inventat unes detz milas (setze quilomètres) mai luènh a Springfield (Massachusetts), sonque quatre ans abans. Aquel espòrt de sala se volgava èsser mens violent que lo basquetbòl, pels membres mai d'edat de la Young Men's Christian Association, tot demandant totjorn un minim d'esfòrt fisic.
Melhoracions e recents desvelopaments[modificar | modificar la font]
La natura del primièr balon oficial utilizat al voleibòl es contestada; de fonts dison que Spalding creèt lo primièr balon oficial en 1896. Las règlas evoluan amb lo temps. En 1916, l'ataca es introducha, e quatre ans mai tard, la règla de las tres tòcas es instaurada. En 1917, lo sèt passa de 21 a 25 punts. En 1919, près de 16 000 balons de voleibòl son distribuits per l'American Expeditionary Forces a lors tropas e lors aliats, çò que provòca la creissença de voleibòl dins de païses nòus[4],[5].
Lo primièr país, fòra dels EUA, a adoptar lo voleibòl es Canadà en 1900. Una federacion internacionala (FIVB) es creada a París en 1947, e lo primièr campionat del mond se ten a 1949 pel òmes et en 1952 per las femnas. L'espòrt es uèi popular al Brasil, en Euròpa, en Russia, e dins d'autres païses coma la China e lo rèst d'Asia, e tanben als EUA[6],[7].
Lo volei de plaja, una varianta del jòc jogat sus arena amb sonque dos jogaires per equipas, intègra la FIVB en 1987 e ven un espòrt olimpic en 1996[8],[9].
Material[modificar | modificar la font]
Lo material necessari se compausa dels elements seguents:
- 2 pals
- 2 miras; (antenas roge/blanc) pausadas sul filat al 2 tèrmes del terren.
- 1 filat
- 1 balon
- 1 terren
- Entre 4 e 12 jogaires (segon lo tipe de jòc: 6/6, 4/4, 2/2.)
Superfícia del terren[modificar | modificar la font]
Lo voleibòl se practica mai sovent en sala. Lo terren es rectangular de 18 mètres de long sur 9 mètres de larg. Las linhas termièras son a l'interior del terren. Una linha centrala corrís jol filat sus tota la largor del terren e separa ambedos camps. Una linha d'ataca es dessenhada al sol dins cada mitat de terren, a 3 mètres del filat; sovent nomenada « linha dels 3 mètres ».
Las dimensions del terren de voleibòl varián jamai.
- 2 camps de 9 m x 9 m caduns que siá per una còla minima o internacionala.
Filat[modificar | modificar la font]
Cada equipa ocupa una mitat del terren separada de l'autra par un filat d'un mètre de naut, que la partida superiora es plaçada a nautor variabla segon las categorias:
Doas antenas o miras son ligadas al filat al tèrme del terren (lo filat es mai sovent mai larg que lo terren). Lo balon deu passar entre aquela antenas pendent los escambis. Doas bendas blancas, colada a la antenas, son situadas sul filat a la verticala de las linhas de costa.
Balon[modificar | modificar la font]
Lo balon de voleibòl es mai sople e leugièr qu'aque de fotbòl. La circonferéncia es comprisa entre 65 e 67 cm, una massa comprisa entre 260 e 280 g e una pression comprisa entre 0,30 e 0,3257 kg/cm².
Règlas del jòc[modificar | modificar la font]
Los punts son marcats o fasent caire lo balon sul terren de l'equipa adversa, o quand l'adversari fa una fauta. La primièra equipa deu aténher 25 punts (amb 2 punts d'escart al minim) ganha lo sèt e la primièra equipa que ganha tres sèts ganha la partida. Dins lo cas d'una marca a 2 sèts partot, las equipas jògan un 5n decisiu. La primièra equipa avent marcat 15 punts (amb 2 punts d'escart al minim) ganha lo 5n sèt e la partida.
Cada equipa pòt tocar lo balon fins a tres còps (en mai d'un eventual contre) abans que lo balon passa encara lo filat, e los contactes consecutius se devon realizar per de jogaires diferents. Lo balon es mai jogat amb las mans, braces o punhs mas los jogaires an lo drech de tocar lo balon amb quina autra partida del còs que siá quitament amb los pès quant son tancat a tèrra.
Posicion dels jogaires[modificar | modificar la font]
Una equipa de voleibòl se compausa de sièis jogaires sul terren: tres davants e tres arrièrs. La posicion dels jogaires es mai sovent desinada per un numèro de 1 a 6 : 1 essent lo jogaire arrièr drech (defensor drech serveire) que se pòt tanben nomenar receptionaire (defensor), 2 lo davant drech (atacant), 3 lo davant centre (atacant central), 4 lo davant esquèrre (atacant), 5 l'arrièr esquèrre (defensor esquèrre), e 6 l'arrièr centre (defensor central), segon la configuracion:
Aquela numerotacion correspond a l'òrdre de servici al començament de sèt. Lo pòst 1 es ocupat pel primièr jogaire de servir. Lo pòst 2 correspond al jogaire que servirà en segond, etc. Cada jogaire deu téner sa posicion pendent la mesa en jòc de la bala. Mas, quand la bala es jogada, los jogaires son liures de se desplacer sul terren coma vòlon (mas los jogaires arrièrs pòdon atacar sonque fòra dels tres mètres e pòdon pas contrar; de fach, quand son dins la zona d'ataca, pòdon pas renviar una bala de l'autre costat se lo contacte se realiza amb la bala entierament al dessús del filat).
Los jogaires de l'equipa que recupèran lo servici fan una rotacion dins lo sens de las agulhas d'un relòtge. Lo jogaire P2 ven P1, etc.
Fasas de jòc[modificar | modificar la font]
Las fasas de jòc son las seguentas:
- lo servici se fa pel jogaire en posicion 1. Se realiza dempuèi l'arrièr del terren. Lo jogaire se plaça en arrièr de la linha de fond del terren e frapa la bala a una man per lo far caire a l'interior del terren advers (la bala pòt tocar lo filat). Lo jogaire es autorizat a lançar la bala, sautar, e smashar la bala: se nomena un servici smashat, tan mai realizant que lo nivèl es naut; que que siá, sos pès devon demorar a l'exterior del terren pendent lo contraròtle (mordre pas la linha de fond). La recepcion del saut se pòt far a l'interior del terren après la frapa de la bala;
- L'equipa adversa recep la bala, a lo drech de la tocar tres còps (lo contre compta pas coma tòca) abans de la renviar a son torn de l'autre costat del terren. Un jogaire pòt pas tocar dos còps de seguida la bala (mas après un contre, la primièra tòca pòt se far pel contraire).
Fautas possiblas[modificar | modificar la font]
L'escambi contunha fins a qu'una de las doas equipas cometre una fauta. Las fautas mai correntas son las seguentas:
- fauta de posicion: respectar pas lo plaçament corrècte dels jogaires al moment ont lo serveire frapa la bala (exemple: lo jogaire 1 deu èsser en arrièr del jogaire en 2 e a drecha del jogaire en 6);
- bala dintra: daissar la bala tocar lo sol a l'interior dels tèrmes de son terren;
- fauta de las quatre tòcas: realizar una quatrena tòca abans de renviar la bala dins lo camp advers;
- balle fòra: enviar la bala de tal biais que tòca lo sol fòra dels tèrmes del terren, o un jogaire envia una bala qu'en seguida tòca la mira;
- fauta al filat: tocar la benda blanca que marca la partida superiora del filat entre las miras amb quina que siá partida de son còs o dels vestits;
- fauta de penetracion: metre lo pè dins lo camp advèrs levat se una partida del pè es sus la linha centrala (jol filat) o penetrar dins l'espaci advers empachant l'adversari;
- fauta de las doas tòcas o dobla tòca: un meteis jogaire tòca la bala dos còp de seguida (levat contre e levat primièra tòca);
- fauta de frapa d'ataca un jogaire arrièr (posicion 1, 5 o 6) ataca una bala mai nauta que lo filat essent a l'interior de la zona d'ataca limitada per la linha dels tres mètres (levat se pren lo ròtle en arrièr de la linha dels 3 mètres), o defensor realiza una passa de detz dets a l'interior de la zona dels tres mètres qu'es atacada per un jogaire al dessús del filat;
- balon tengut oportat: la bala es tocada de biais inadequat per un jogaire (totas las frapas devon èsser francas, es enebit de trapar lo balon puèi de lo relançar);
- fauta de longanha al servici: se deu realizar lo servici en 8 segondas après que l'arbitre donèt lo senhal (fiulat o signe de la man).
- fauta de contre: lo jogaire contra la bala den dirècte al dessús del filat sul servici advèrs.
- fauta de linha: quand jogaire arrièr sauta a l'interior de la linha dels 3 mètres quand la pren, o quand lo serveire tòca la linha exteriora del terren al moment del servici.
Un punt es alara marcat e l'equipa avent marcat aquel punt ganha (o garda) lo servici. S'aquela equipa èra pas al servici, los jogaires d'aquela equipa realiza alara una rotacion sul terren dins lo sens de las agulhas d'un relòtge (l'1 prend la plaça del 6, que pren la plaça del 5, etc.). Lo servici es realisat alara pel jogaire passant del pòst 2 al pòst 1.
Equipaments del jogaire[modificar | modificar la font]
Per jogar al voleibòl, lo jogaire pòt aver de tennís que tenon plan la caviha. Los jogaires de nivèl pòrtan cavilhièras car es un punt sollicitat del jogaire. Unes pòrtan de ribans per sosténer una nafra, o tot simplament quand es al nivèl dels dets, per enforçar lor frapa car permeton d'aver los dets plan durs. Los jogaires an besonh de genolhièras per plan aparar lors genolhs al sol, de bons solièrs d'espòrts, d'una camiseta d'equipa numerotat d'1 a 18.
Composicion d'una equipa[modificar | modificar la font]
Los complets / Recepcionaires-atacants / Los laterals[modificar | modificar la font]
Aqueles dos jogaires atacan a l'ala (en posicion 2 ou 4) e als tres mètres. Un dels dos atacants atacarà pasmens en posicion 3 quand lo ponchut es sus la posicion 4, en fasa de recepcion. En arrièr, lo complet es, amb lo defensor, prioritari per far la recepcion. NB: los jogaires nomenats « complets » son a vegada aqueles que son causits per èsser en oposicion al passaire, dins las equipas sens ponchut. A aquel moment, aquel jogaire deu èsser capable de recepcionar, d'atacar, de blocar, de servir e subretot de poder realizar la passa quand lo passaire defend.
Lo ponchut / Oposat passaire[modificar | modificar la font]
Tanben nomenat « jogaire a la tecnica » o al contre, es lo jogaire plaçat a l'oposat del passaire. Ataca mai sovent en pòst 2 levat en fasa de reception quand es sus la posicion 4 per evitar de rotacions inutilas. Ataca alara en 4. Quand es arrièr, lo ponchut es descargat de la recepcion per poder atacar als tres mètres (mai sovent en pòst 1). Son ataca als 3 mètres essent mens percutanta qu'aquela del pòst 4, es mens sollicitat qu'el. Ponchuts e complets pòdon èsser gropats coma « alièrs ».
Al nivèl mens naut, lo ponchut ve un « relançaire », e, son ròtle consistís a prene fòrça la recepcion, e, se cal, a remplaçar lo passaire, que demorèt oposat.
Los centrals[modificar | modificar la font]
Los jogaires al centre son aqueles que se plaçan en posicion 3 e 6. En pòst 3, los centrals an per foncion màger d'atacar en fixe (passa corta e rapida del passaire) e ne desplaçant (passa rapida ont lo central es 2 m du passaire) o, dins lo cas d'una finta d'ataca, de « fixar » (atirar) la defensa adversa (lo contre o paret) per l'empachar d'anar contrar un atacant alièr. Lo central sortís sovent suls pòsts en arrièr per daissar sa plaça al defensor (car es un pòst fòrça aganidor). Sortís après aver servit en posicion 1 e intra en 4. Quand demora en posicion arrièra, pòt tanben atacar en arrièr dels tres mètres. Aquela ataca sovent nomenada "pipa". Se destria de l'ataca de contre per qu'es rapida e sovent mens nauta que l'ataca classica dels tres mètres.
Los passaires[modificar | modificar la font]
Segon lo sistèma tactic relazat, i a un passaire (sistèma 5-1) o dos passaires (sistèma 4-2). Dins un sistèma 5-1 (5 atacants e 1 passaire), lo passaire se plaça après lo servici mai sovent:
- en 2 quand es sus las posicions abant (2, 3 o 4),
- en 1 quand es sus las posicions arrièrs (1, 5 o 6).
Dins un sistèma 4-2 (4 atacants e 2 passaires), los dos passaires son sus de posicions oposadas (quand un passaire es davant, l'autre es en arrièr). La posicion de cada passaire après lo servici fonciona sul meteis principi qu'amb un sol passaire.
Quand los dos passaires atacan tanben (lo passaire sus las posicions davant ataca sus de passas fachas pel passaire sus las posicions arrièr) se dich un sistèma en « fals 4-2 », en « 4-2 melhorat », o en 6-2 que permet d'aver totjorn 3 atacants suls pòsts abant. Los passaires pòdon tanben realizar de segondas mans: quand la recepcion es fòrça plan realizada a près del filat, pòt sautar e plaçar la bala en dirècte de l'autre costat. A un naut nivèl, lo passaire pòt sautar sus cada bala per atirar el tanben lo blòc advers, e donc per aleugiar lo trabalh dels alièrs qu'atacaràn pas qu'en fàcia a un sol blòc.
Lo defensor[modificar | modificar la font]
Lo jogaire defensor es diferent dels autres jogaires. A per foncion de far de recepcions de servici, de defensas e de relanças cap al passaire. Se deu d'excellir dins la primièra tòca de bala de l'equipa. Demora sul banc dels jogaires fins a que l'entrenaire l'envia sul terren remplaçar un dels atacants passats en arrièr. L'escambi de jogaires dins aquel cas particular a pas besonh d'èsser notat per l'arbitre. Pòt pas intrar que sus las tres positions de la linha arrièra e li es enebit de servir e d'atacar lo balon quand aquel es entierament al dessús del plan naut del filat. Mai, se transmet lo balon a un atacant realizant una tòca nauta (o de 10 dets) e que se trapa a l'interior de la zona dels 3 mètres, l'atacant pòt pas atacar o passar lo balon a çò de l'adversari que se lo balon es rendut jol plan naut del filat materializat per una benda blanca. Mas pòt transmetre lo balon en punhets sens restriccion: aquel pòt èsser atacat normalament. Es lo punt fòrt del sector recepcion-defensa. Per un esquèma tactic tradicional, intra sus cadun dels centrals, après lor posicion de servici, e torna sus las tres positions arrièr. Sul terren, pòrta una camiseta diferenta dels autres jogaires de son equipa.
Gests tecnics[modificar | modificar la font]
La passa[modificar | modificar la font]
Es la tòca de basa. Lo gest consistís a tocar la bala davant se, al dessús del front, amb lo tèrme dels dets repartits sus la superfícia del balon. Lo movement dels braces servís subretot a amortir lo contacte amb la bala, la mestrejar melhor e assegurar la direccion de la passa. La poténcia e la portada de la passa ven de las pièjas, de la pojada de las cambas al moment del contacte. Se deu remembrar qu'un contacte longanh amb lo balon es enebit. La pasa essent mai precisa qu'el punhet, s'utiliza totorn mai per la recepcion dels servicis flotants (smashats o non).
Los punhets[modificar | modificar la font]
Es lo movement utilizat quand la bala es bassa o rapida (recepcion de servici, defensa sus un smash). Lo plan de contacte s'efectua al nivèl de l'interior dels avantbraces, los braces essent tenduts e essent mai bas que las espatlas, formant un angle amb lo bust, aquel angle essent variable segon la distança al respècte del passaire. La pojada se fa al nivèl de las cambas, gardant l'angle entre lo bust e los braces. Los punhets servisson a menar la bala au passaire que el farà una passa. Es important de plaçar plan los braces drech per obténer de punhets eficaç (que passerà pas en linha drecha de l'autre cosa del filat).
Destornament[modificar | modificar la font]
Sovent espectacular, aquel gest defensiu utilizat en darrièr recors, quand lo defensor se trapa en « crisi de temps ». Consistí a cabuçar per limpar sa man, palma placada al sol, jol balon al moment del rebomb, de biais qu'aquel derrièr tòca pas lo sol.
Los anglofòns utilizan lo tèrme pancake
Lo smash o l'ataca[modificar | modificar la font]
Es la tòca d'ataca. S'agís d'un gest fòrça tecnic, la bala es frapada pel jogaire alara en suspension. Existís difeents tipes d'atacas:
- l'ataca poderosa, que cerca a enforçar lo contre, es a dire a empachar tota recuperacion après el. Tanben pòt provocar lo bloccatge fòra, es a dire frapar las mans del contraire de biais a èsser desviada cap a l'exterior del terren.
- l'ataca fintada, tanben nomenada "rodeta", que consistís a simular un smash poderós e a amortir son gest al darrièr moment, per passar al dessús del blòc e de surprendre la defensa;
- l'ataca plaçada, en un punt ont la defensa serà incapable de la reprene;
Las atacas se fan suls postes davant, es a dire los pòsts 4, 2 e 3 (central) e suls pòsts arrièrs, mai sovent suls pòsts 1 e 6 (atacas als tres mètres). Dins aquel cas lo jogaire arrièr prend sa pièja en arrièr de la linha dels tres mètres sens la tocar per atacar lo balon al dessús del filat. Lo defendor pòt pas atacar ni dins la zona abant ni dins la zona arrièr. Es lo sol jogaire que pòt pas atacar al dessús del filat.
Per surprene l'adversari, lo smash pòt èsser remplaçat per una finta. Lo balon es pas frapat, mas pojat amb tres dets. Lo lanç es exactament lo meteis qu'aquel del smash, e lo gest permet de plaçar la bala precisament, puntant un trauc. L'objectiu es de prene de velocitat la defensa, qu'espera una ataca franca.
Sus las balas malaisidas, es possible d'atacar pè al sol. Aquel tipe d'ataca es fòrça previsible. Una alternativa es de frapar la bala amb los dos punhs junts al dessús del cap. Aquel gest, poderós e precís, es torjorn mai utilizat dins las equipas masculinas de naut nivèl.
Lo blòc (contre)[modificar | modificar la font]
Es un movement defensiu (en sala, es pas comptat dins las tres 3 tòcas autorizadas. Al contrari, es comptat coma una tòca de bala en volei de plaja). Son objectiu es d'empachar lo balon de passar dins son camp tot fasent caire lo balon dins lo terren advèrs. Dins d'opcions tacticas, pòt èsser « defensiu » per servar lo balon dins son camp facilitant lo jòc dels defendors per provocar sus una fasa d'ataca. Quand un jogaire fa un contre e que lo balon recai a mens d'un mètre en arrièr del filat, a çò de l'adversari, es lo biais mai bèl de contrar. Lo contre es l'òbra màger del centre. Lo defendor pòt ni contrar, ni realizar una tentativa de contre (es a dire sautar pendent un contre sol o acompanhats sens intencion vertadièra de contrar). Un jogaire arrièr pòt pas contrar o participar a un contre efectiu. Fin finala, un servici pòt pas èsser contrat.
Lo servici[modificar | modificar la font]
Es la tòca d'engatjament. Es totjorn lo jogaire en pòst 1 que servís. Lo serveire deu se plaçar en arrièr de la linha de fond de son terren (sens marcar dessús), ont vòl en prigondor, mas demorar dins las limitas del terren en largor. Deu frapar la bala d'una man. Abant la frapa, lo balon deu èsser lançat o largat (pòt pas èsser mantengut). Se lo balon tòca lo filat, mas passa dins lo camp advers, lo servici es valid. Al moment del servici, los jogaires devon respectar lor posicion per la rotacion en cors jos pena de fauta. I a pas de fauta al subjècte de la posicion del serveire al respècte dels autres jogaires pendent lo servici. Levat lo serveire, totes los jugaires devon èsser entierament à l'interior del terren pendent lo servici: devon pas tocar lo terren fòra de las linhas. Un còp la bala frapada, los jogaires pòdon sortir del terren e cambiar de pòst (los jogaires als pòsts 1, 5 e los jogaires als pòsts 2, 3 e 4 entre eles).
Existís mai d'un tipes de servicis:
Lo « servici culhièr »[modificar | modificar la font]
Es lo servici dels debutants. Consistís a prene lo balon de la man esquèrra (per un drechièr), de tendre aquel braç cap davant a nautor del maluc, lançar leugièrament lo balon en nautor e de lo frapar per en dejós amb la man drecha per lo far « volar » cap en abant.
Lo service flotant[modificar | modificar la font]
Aquel tipe de servici demanda pas l'utilizacion de las cambas. Lo jugaire lança sa bala en nautor e la frapa en utilizant lo gest caracteristic de l'ataca, sens pasmens basar totalament sa man. Lo gest es arrestat al moment precís de l'impacte entre balon e man fèrma. Lo jogaire pòt tanben realizar un contre pes amb son còs per aumentar la poténcia de la frapa. La bala seguirà una trajectòria que fa incertan lo luòc precís ont la bala deuriá tocar lo sol. Aquel flotament plaça dons lo receptionaire en dificultat.
Lo servici smashat o d'ataca[modificar | modificar la font]
Lo servici smashat o d'ataca es lo mai practicat pels professionals. Aquel servici demanda l'utilizacion dels membres inferiors. Per çò far, lo jogaire deu se desplaçar un pauc après lo tèrme de terren, lançar fòrça naut lo balon e far una pichona corsa de lanç (meteissa corsa qu'aquela de l'ataca) per frapar la bala pendent la suspension. Aquel tipe de servici fòrça poderós demanda una posicion de recepcion perfiècha, pasmens es pro simple de recepcionar car la bala virolejant e fórça rapida rebomba suls braces del recepcionaire, qu'a pas besonh de far d'esforces per l'enlairar.
Lo servici smashat flotant (o servici « sautat » flotant)[modificar | modificar la font]
Aquel servici es fòrça utilizat per las profesinalas femnas, mas tanben de mai en mai pels mascles. Consistís a far una corsa de lanç (mens granda que pel smashat). Pasmens, al contrari del smashat, es sonque un còp lo jogaire en movement que lança son balon (fòrça mens naut que per un smashat), e puslèu que de lo frapar al biais d'una ataca, fa pas que clacar la bala. La bala puslèu que de virar aurà un efièch flotant, es a dire que farà de pichon movements d'esquèrra a drecha pendent son percors. L'amplitud d'aquel movement pòt anar fins a 50 cm. Alara, la recepcion demanda una granda esstabilitat del gest de recepcion (plan sovent de ponhets).
Sequéncias de jòc[modificar | modificar la font]
Combinasons[modificar | modificar la font]
Per surprene l'equipa adversa, de tacticas o combinasons son soscadas. N'existís fòrça que correspondon a un signe especific segon lo club. Son mai sovent anonciadas pel passaire. Se pòt mencionar per exemple:
- la fixa (davant e arrièr): es una bala just un pauc levada, pas que d’un mètre pel passaire, per jogar amb lo central, per fixar lo blòc advèrs. Lo central es ja en l’aire quand lo passaire fa la passa (l'objectiu es de fixar lo central advers, per aver pas mai qu’un sol blocaire sus las alas).
- al basquet: ataca presenta subretot al femenin. Mai sovent utilizat per las centralas per atacar darrièr la passairia.
- la descalada: una varianta de la fixacion, es prevenir son central que la corta serà pojada sus son espatla esquèrra per liberar lo contre.
- la mejana: es una passa al centre que lo temps deu èsser que lo jogaire atacant comence sa corsa al moment ont lo passaire realizasa passa.
- la tenduda: bala accelerada, permetent al central d’atacar a 2 mètres del passaire (l'objectiu es de surprendre lo central advèrs, per plaçar l'atacant dins una posicion favorabla).
- la « crotz » o lo « piston »: l'objectiu es de far creire al blocaire advèrs qu'es una corta, mas la bala es plan mai levada, e es una alat qu'ataca (lo central advèrs avent sautat pel central, i a pas mai de blòc).
- lo « sièis » (o pipa): ataca a 3 mètres venent del jogaire arrièr centre (a la plaça 6).
- lo « U »: es per convencion una passa que se fa totjorn al centre abans del terren, quina que siá la qualitat de la recepcion, aquò surprend l’adversari car en temps normal lo central seguís lo passaire.
- La segonda man, es una ataca facha sus la segonda tòca, o pels atacants en pòst 3 e 4.
Variantas[modificar | modificar la font]
- lo volei arena se jòga sus un terren cobèrt d'arena bruna. Las equipas sont compausadas de tres ou quatre jogaires e las règlas son gaireben las meteissas qu'a volei tradicional;
- lo volèi de plaja se jòga amb d'equipas formadas de sonque dos jogaires, amb de règlas plan diferentas qu'al volei tradicional;
- lo volei parets se jòga a quatre jogaires per equipa o mens, sur un terrain de squash o de racketball, e los rebombs suls parets laterals del terren son autorizats;
- una version fòrça espectacular se jòga sonque al pe, lo fotvolei, foguèt inventat en 1963 al Brasil.
- Lo voleibòl setat es, dempuèi 1980, disciplina als jòcs paralimpics.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ levat dins las categorias inferioras, coma en Benjamin ont se jòga amb quatre jogaires sus un terren de set mètres sus sept
- ↑ « Le Volley-ball dans le monde » (version du 15 octobre 2007 sur l'Internet Archive)
- ↑ Patxi Berhouet, « Equipe de France de volley, la genèse d'un exploit », sur www.lejdd.fr, 20 juillet 2015
- ↑ History Of Volleyball in volleyball.org
- ↑ Lo voleibòl e son istòria
- ↑ « L'istòria de la FIVB »
- ↑ « Cossi foguèt creat lo voleibòl »
- ↑ « L'istòria del voleibòl »
- ↑ (en)« L'histoire de la FIVB »