text:
Cuba
Cuba qu'ei un estat situat au còr de la Mar Cariba ; qu'ei constituit de la grana isla de Cuba, de l'Isla de la Joenessa (anciana Isla deus Pins, mei petita e situada au sud de la purmèra) e d'un ensemble de numerosa islas qui las entornejan.
Lo gentilici qu'ei cuban -a.
La Republica de Cuba qu'ei un estat socialista.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Leis originas e l'arribada deis Europèus
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 L'independéncia
- 2 Geografia
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis originas e l'arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
L'istòria de Cuba es mau coneguda avans l'arribada de l'expedicion de Cristòl Colomb en 1492. L'illa èra alora poblada per de Taínos e de Ciboneis. Lei Taínos vivián de la caça e d'una agricultura seminomada. Lei Ciboneis èran de caçaires e de pescaires a l'origina de pinturas rupèstras (baumas de Punta del Este). Lo nombre precís d'indigèns a la fin dau sègle XV es desconegut mai, coma dins leis autrei regions americanas, declinèt rapidament en causa dei guèrras colonialas, dei malautiás veïculadas per leis Europèus e dau trabalh fòrçat. Ansin, restava solament 15 000 Amerindins dins l'illa en 1530 e mens de 2 000 en 1600.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
De la conquista de l'illa a l'afondrament de Sant Domingo[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1490-1500, leis Espanhòus organizèron plusors missions de reconeissença dau litorau cuban. Puei, lo conquistador Diego Velázquez de Cuéllar ne faguèt la conquista entre 1511 e 1513. I fondèt Baracoa (1812), Santiago de Cuba (1814), L'Avana (1814) e Trinidad (1814). Comencèt tanben d'organizar l'importacion d'esclaus africans e la creacion de plantacions. Pasmens, en despiech d'un clima fòrça favorable a la cana de sucre, l'illa interessèt gaire lei colons qu'èra mai atrachs per lei jaciments de metaus preciós dau continent.
Fins a l'afondrament de l'industria sucriera de Sant Domingo durant lei guèrras de la Revolucion Francesa, l'economia de Cuba foguèt donc dominada per lo norrigatge de bovins. Lei plantaires preferiguèron se concentrar sus lo tabac e la colonia ne venguèt lo premier productor mondiau. Pasmens, la produccion de sucre e de plantas tinctorialas formèron pauc a pauc de sectors economics non negligibles. Coma dins lo rèsta de l'Empèri Espanhòu, la societat coloniala èra fòrça inegalitària. Dirigida per una classa de grands proprietaris blancs, èra destinada a assegurar l'avitalhament d'Espanha e d'Euròpa en produchs coloniaus.
Lo desvolopament de l'industria sucriera[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1790, lei combats se debanant sus l'illa d'Hispaniola entraïnèron l'afondrament de l'industria sucriera de la colonia de Sant Domingo. De mai, Espanha mau capitèt de restablir son autoritat sus l'illa ocupada per Haití en 1822. Ansin, leis autoritats espanhòlas decidèron d'encoratjar la creacion de plantacions de cana de sucre en Cuba. I favorizèron la tracha negriera necessària a l'obtencion de la man d'òbra, çò que permetèt tanben d'assegurar la fidelitat deis elèits locaus que venguèron rapidament minoritàrias. En particular, au començament dau sègle XIX, Cuba conoguèt ges d'agitacion independentista e demorèt sensa dificultat dins la fauda espanhòla.
Aquela politica permetèt d'aumentar rapidament la produccion de sucre que passèt de 42 000 tonas en 1815 a mai d'un milion a la fin dau sègle XIX. En parallèl, lo nombre d'esclaus doblèt entre 1817 e 1840 (de 224 000 a 470 000 siá la mitat de la populacion insulària). Aquò necessitèt de perseguir la tracha negriera en despiech de l'ostilitat de Londres que menacèt d'intervenir mai d'un còp. Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1830-1840, lo desvolopament de l'influéncia estatsunidenca dins la region empachèt tota intervencion britanica. Ansin, la tracha negriera a destinacion de Cuba demorèt prospèra fins a 1845 e dispareguèt pas avans la fin de la Guèrra de Secession en 1865.
L'interès estatsunidenc per l'illa[modificar | modificar la font]
Demorats fidèus a Espanha en causa de sa crenhença de perdre son poder dins una « republica negra », leis elèits cubans s'alassèron de la dominacion de Madrid dins lo corrent dau sègle XIX. D'efèct, l'emergéncia deis Estats Units d'America esclavagistas coma poissança militara vertadiera permetiá d'aver idèa de remplaçar la proteccion espanhòla per aquela de Washington. En 1849, lei plantaires sostenguèron donc una ofèrta de crompada de l'illa emesa per lo president estatsunidenc James Polk. Lo refús espanhòu entraïnèt l'aparission d'una oposicion politica locala que trebolèt l'illa fins au començament de la Guèrra de Secession en 1861.
La Guèrra de Dètz Ans e lo renfòrçament de l'influéncia estatsunidenca[modificar | modificar la font]
Per lei plantaires, la desfacha sudista de 1865 cambièt totalament lei perspectivas politicas. En Cuba, lei conservators sostenguèron tornarmai lo poder coloniau e l'oposicion foguèt d'ara endavant animada per de liberaus. En 1868, Carlos Manuel de Cespedes, proprietari e avocat cuban sostengut per una junta basada a New York, proclamèt l'independéncia e ocupèt brèvament Santiago. Pasmens, leis Espanhòus capitèron de blocar l'insureccion dins l'èst de l'illa. Cespedes foguèt tuat en 1873 e lei darriereis insurgents foguèron vencuts en 1878 après dètz ans de combats.
Lo conflicte permetèt a Madrid de comprendre la necessitat de modernizar l'illa. Tre 1878, mai d'una reforma foguèt realizada e totei leis esclaus foguèron liberats entre 1880 e 1886. En parallèl, l'imigracion de colons blancs foguèt encoratjada per aumentar la basa demografica favorabla a Madrid. Pasmens, la modernizacion de l'economia cubana favorizèt en realitat l'influéncia estatsunidenca. D'efèct, l'abolicion necessitèt d'introdurre de tecnicas de produccion novèlas, de concentrar lei fabricas e de construrre un ret de transpòrt eficaç. Òr, la màger part dei capitaus permetent aquela adaptacion foguèt d'origina estatsunidenca.
De l'insureccion de 1895 a la Guèrra Ispanoestatsunidenca[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent deis annadas 1880-1890, l'illa conoguèt una crisi economica grèva en causa de la concurréncia dau sucre de bleda-raba en Euròpa e de la formacion d'un trust estatsunidenc pron poderós per impausar sei condicions ai productors. Aprofichant aquelei dificultats, la junta de New York e son cap novèu, José Martí, decidèron d'organizar una insureccion independentista novèla en 1895. Maugrat la mòrt rapida de Martí, remplaçats per Antonio Maceo (tuat a son torn en 1896) e per Maximo Gomez, l'insureccion enregistrèt plusors succès e capitèt de destrurre de plantacions. Per redurre lo sostèn popular a la guerilha, lo generau espanhòu Valeriano Weyler comencèt de gropar la populacion dins de camps de concentracion mai aquò agravèt la situacion.
En genier de 1898, d'esmogudas a L'Avana permetèron au president estatsunidenc William McKinley de mandar de soudats dins la capitala cubana per protegir sei ressortissants. Pasmens, la preséncia d'aquela fòrça e leis exigéncias estatsunidencas de reformas suplementàrias dins l'illa aumentèt lei tensions entre Washington e Madrid a prepaus de l'illa. Lo 15 de febrier, l'explosion dau cuirassat USS Maine dins lo pòrt de L'Avana foguèt utilizat coma pretèxte per entraïnar una guèrra entre Espanha e leis Estats Units d'America. Lo conflicte, relativament brèu, s'acabèt per una victòria estatsunidenca lo 12 d'aost de 1898. Espanha i perdiguèt lei Filipinas e sei colonias americanas transformadas en protectorat estatsunidenc.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
De l'ocupacion estatsunidenca a Batista[modificar | modificar la font]
Après sa victòria, leis Estats Units d'America ocupèron militarament Cuba fins a la proclamacion oficiala de l'independéncia en 1902. Metèron en plaça un regime favorable a seis interès que li donava lo drech d'intervenir militarament per restablir l'òrdre dins l'illa ò lo drech de susvelhar la diplomacia cubana. Obtengèron tanben la cession de la basa navala de Guantanamo. En cambi, lo sucre cuban obtenguèt un accès privilegiat au mercat estatsunidenc.
Pasmens, lo refús de considerar lei demandas deis insurgents de 1895 entraïnèt una perseguida dei trèbols. En 1906, una revòuta entraïnèt l'exili dau president Tomas Estrada Palma e una segonda ocupacion estatsunidenca que durèt fins a 1909. Puei, lei tropas de Washington intervenguèron tornarmai en 1912 e en 1917 per reprimir doas insureccions menadas per lei Negres de l'illa. De 1924 a 1933, un govèrn autoritari dirigit per lo generau Gerardo Machado permetèt de mantenir l'òrdre fins a una grèva generala liada ai dificultats economicas consequéncias de l'afondrament dei cors dei matèrias premieras après la crisi economica de 1929. Un govèrn revolucionari format d'estudiants e de sota-oficiers lo remplacèt fins a un còp d'estat menat en 1934 per lo sergent Fulgencio Batista.
Lo periòde de Batista[modificar | modificar la font]
Batista, mulastre d'origina païsana, capitèt inicialament de conciliar una politica populista e un sostèn de l'elèit economic de l'illa gràcias a l'obtencion d'una quòta d'exportacions de sucre pus importanta vèrs leis Estats Units. Fins a 1940, dirigiguèt lo país per lo mejan de govèrns fantòches avans d'èsser dirèctament elegit a la presidéncia en 1940. Pasmens, foguèt batut en 1944 per Grau San Martin après l'organizacion d'eleccions liuras.
Lo programa dei caps novèus (reduccion de la violéncia, lucha còntra la corrupcion...) foguèt gaire aplicat. Sota la presidéncia de Carlos Prio Socarras (1948-1952), la corrupcion se generalizèt a l'ensems de l'aparelh d'Estat e Batista poguèt aisament tornar prendre lo poder en 1952 après un còp d'estat. Suspendiguèt la constitucion per restablir l'òrdre mai una crisi economica li permetèt pas de redurre lo caumatge que tocava leis obriers agricòlas. Ansin, son regime venguèt mai e mai autoritari entraïnant la formacion d'una oposicion de senèstra denonciant la corrupcion, l'abséncia de libertat politica e la dependéncia economica de Cuba.
La presa dau poder per Fidel Castro[modificar | modificar la font]
Lo 26 de julhet de 1953, un grop de 160 revolucionaris de senèstra ataquèt sensa succès la casèrna de la Moncada a Santiago. Son cap èra un avocat dich Fidel Castro. Arrestat, foguèt condamnat a una pena de preson mai liberat en 1955. S'exilèt en Mexic onte fondèt lo Movement dau 26 de julhet (M-26). Rejonch per de militants coma Che Guerava, desbarquèt en Cuba en decembre de 1956 e organizèt una guerilha dins la Sierra Maestra. L'insureccion se difusèt a cha pauc dins lo rèsta de l'illa e la capitala foguèt conquistada lo 1èr de genier de 1959.
De la Revolucion Cubana a la Crisi de Cuba[modificar | modificar la font]
Rapidament, lo govèrn revolucionari de Fidel Castro s'orientèt vèrs lo socialisme afin de liberar lo país de l'empresa estrangiera e redurre la misèria deis obriers e dei païsans. La nacionalizacion dei companhiás, dei bancas e dei plantacions suscitèt alora l'ostilitat deis Estats Units — qu'avián a l'origina ben acuelhit Castro. Cuba desvolopèt tanben de liames comerciaus ambé d'autrei partenaris coma Polonha ò l'URSS. Aquò agravèt lo desacòrdi entre L'Avana e Washington. A la perfin, lei Cubans nacionalizèron totei lei companhiás estatsunidencas de l'illa e leis Estatsunidencs arrestèron d'importar lo sucre cuban.
En abriu de 1961, la CIA organizèt l'invasion de l'illa per un grop de mercenaris anticomunistas. Pasmens, lo projècte mau capitèt en causa de la resisténcia cubana a la batalha de la Baia dei Cochons (17-19 d'abriu). L'aliança entre Cuba e l'URSS foguèt renfòrçada e Nikita Khrushchov assaièt d'installar de missils nuclears per empedir una novèla invasion. Pasmens, aqueu projècte causèt en 1962 una crisi internacionala majora que menacèt d'entraïnar un conflicte dirèct entre leis Estats Units d'America e l'Union Sovietica. A la perfin, lei Sovietics retirèron sei missils en cambi d'un retirament similar d'armas nuclearas estatsunidencas desplegadas en Turquia. En mai d'aquò, Washington s'engatjèt a pas envaïr Cuba.
De la Crisi de Cuba a la disparicion de l'URSS[modificar | modificar la font]
Après la crisi de 1962, Cuba demorèt sota blocus estatsunidenc e sa produccion de sucre foguèt d'ara endavant quasi totalament exportada vèrs lo blòt sovietic. Sostengut financierament per Moscòu, lo regime donèt la prioritat a l'educacion e a la santat, çò que permetèt de melhorar d'un biais significatiu lei condicions de vida de la populacion. En revènge, au nivèu economic, lo país mau capitèt de diversificar son economia e la dependéncia a l'industria sucriera demorèt problematica. Enfin, diplomaticament, L'Avana sostenguèt activament l'URSS e mandèt de còrs expedicionaris combatre en Etiopia e en Angòla per sostenir de regimes prosovietics e luchar còntra l'apartheid sud-african.
Cuba dempuei 1991[modificar | modificar la font]
La disparicion de l'Union Sovietica en 1991 foguèt una catastròfa per Cuba que son economia èra totjorn minada per lo blocus estatsunidenc. Pasmens, Fidel Castro refusèt d'abandonar lo socialisme. Una economia parallèla, tolerada e de còps encoratjada per leis autoritats, se metèt alora en plaça per subvenir ai besonhs de la populacion. Pasmens, aquò entraïnèt l'aparicion d'inegalitats novèlas entre lei Cubans capables de se provesir au mercat negre e leis autrei. En parallèl, lo desvolopament dau torisme venguèt una prioritat nacionala.
En 2006, Fidel Castro laissèt lo poder a son fraire Raúl. Sota sa direccion, lo govèrn comencèt de liberalizar un pauc l'economia. Se raprochèt tanben de Veneçuèla gràcias a d'acòrds permetent de cambiar petròli veneçolan còntra mètges e ensenhaires cubans. Enfin, dempuei 2016, lei relacions se melhoran ambé leis Estats Units e una represa dei relacions economicas entre lei dos país sembla d'ara endavant possibla maugrat l'ostilitat dei comunautats d'exilats cubans installadas sus lo territòri estatsunidenc.
Geografia[modificar | modificar la font]
Segon lo Burèu Nacional d'Estatisticas de Cuba, en 2002 Cuba aviá una populacion de 11 117 743 abitants,[1] que 5 597 233 n'èran d'òmes e 5 580 510 de femnas. La populacion cubana s'es mantenuda establa al cors del sègle XX; malgrat que l'immigracion contribuiguèt a la siá creissença, a comptar del decènni de 1960, lo nombre d'emigrants a superat lo nombre de nauvenguts[2]. La majoritat dels emigrants se n'es anada als Estats Units, en Canadà, a las Bahamas, Jamaica, Espanha e en Mexic[2].
- Principals indicadors demografics (2004)[3]
- Taus de natalitat: 11 ‰ (per mil abitants)
- Taus de mortalitat: 7 ‰
- Taus de mortalitat infantila: 6 ‰[4]
- Esperança de vida dels òmes: 75 ans
- Esperança de vida de las femnas: 79 ans
- Taus d'alfabetizacion dels òmes: 99,7 %[5]
- Taus d'alfabetizacion de las femnas: 99,7 %[5]
- Indèx de Desvolopament Uman (2007): 0,838 (51ena posicion mondiala)[4]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Cuba
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cuban Census, Government of Cuba, an 2002
- ↑ 2,0 et 2,1 Cuba, Encyclopedia Britannica
- ↑ [http://www.ined.fr/fichier/t_telechargement/3778/t%C3%A9l%C3%A9chargement_fichier_fr_414.pdf Population et sociétés, Bulletin annuel d'information de l'INED, n°414, julhet-agost 2005 (en francés
- ↑ 4,0 et 4,1 http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2007-2008
- ↑ 5,0 et 5,1 Bertrand Badie, Béatrice Didiot (dir.), L'état du monde 2007, Paris, La Découverte, 2006


c: text/html

text:
Lo modèl de l’expansionisme chinés es lo modèl francés de govèrn pel «ben», la «felicitat», del territòri (lo pòble es oblidat), es aital que nos zo vèndon.
Totes los mejans son bons per evitar las reformas, per ajudar l’expansionisme del poder central, la pena de mòrt fa partit d’aqueste arsenal militarista, dins las fichas de la supausada «justícia». Lo dreit l’amana lo poder central, e lo dreit mata autanplan segur que l’armada (mercenari o cridats al nom del diu al poder, republican o pas) o lo militarisme (venda e usança de las armas, sempre sense frontièras aiçò).
Dins un sistèma sense cap vergonha, lo mòrt deven un terrenh d’usança medicala, un mercat tanben.
Lo mercat-Estat-nacion es lo dangièr sul planèta. O sabiam tanben per aver volgut bastir una Union Europèa que vòl la patz sul continent, la desfacha dels mercat-Estat-nacion, e per aver suportat totas las loras guèrras per manténer futilas «frontières naturelles», frontièras dels militarismes europèus.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ipolit Bochard
Ipolit Bochard (Bòrmas, lo 15 de genèr de 1780 - Peró, lo 4 de genèr de 1837) que ho un marin provençau qui vadó corsari de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata (futura Republica Argentina) a la neishença d'aqueth país e qui lutè (a San Lorenzo e suber las aigas) per l'independéncia argentina.
La soa mission com corsari que ho d'atacar los interèsses espanhòus, de perseguir la luta per l'independéncia e de representar Argentina suber las mars.
Qu'ei per aqueths motius qu'ataquè navius espanhòus, que liberè esclaus a Madagascar, qu'assegurè ua entrepresa diplomatica dab lo rei de Hawaii, qu'ataquè las còstas de Califòrnia e que participè a la liberacion de Peró.
La banèra argentina deu son vaishèth qu'inspirè au son passatge los drapeus de quauques futuras nacions d'America Centrau (per'mor e ho per eras la purmèra banèra antiespanhòu de l'independència e que ho la purmèra banèra de las ancianas Província Unidas d'America Centrau) : Guatemala, Lo Salvador, Honduras, Nicaragua (mei vededer dens la purmèra version istorica d'aquesta banèra) e l'efemèra Republica de Chiapas.
Formacion[modificar | modificar la font]
Hilh de Loís Bochard e de Terèsa Brunet e vadut Bòrmas, au ras de Sant Tropetz, Bouchard qu'avó mantuns còps mainatge de decobrir la vita de la mar. En 1798 qu'entrè dens la marina francesa qui'u hè exerçar en Egipte e Haití devath los òrdis de Charles-Victor-Emmanuel Leclerc.
Qu'arribè a Buenos Aires (alavèts Vicereiautat de l'Arriu de la Plata) chic abans la Revolucion de Mai e que ho nomat comandant dens la flòta revolucionària ; au cap deus son vaishèth (lo 25 de Mayo) qu'avó la soa batejada deu huec a San Nicolás de lo Arroyos lo 2 de març de 1811.
Enrollat après dehens los Granadèrs a Chivau deu Libertador José de San Martín, que participè d'un biais determinant dens lo famós Combat de San Lorenzo (que ho destacat per aver presa la banèra enemiga).


text:
Donzy-le-National
Donzy-le-National es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos la Revolucion francesa, la municipalitat, alavetz nomenada Donzy-lo-Royal, #portar provisoirement lo nom de Donzy-lo-Nacional de contunh #reprene lo sieu nom anterior[1].
Es en 1890 que la municipalitat #adoptar lo nom revolucionari #que pòrta uèi[1].
Sous la Révolution française, la commune, alors nommée Donzy-le-Royal, porta provisoirement le nom de Donzy-le-National puis reprit son nom antérieur[1].
C'est en 1890 que la commune adopta le nom révolutionnaire qu'elle porte aujourd'hui[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2 et 1,3 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 8 d'agost 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Cass » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Posts Tagged ‘cauna’
La Boisha
Posted in Pàmias, tagged Arièja, cauna, La Boisha, riu on decembre 19, 2013| Leave a Comment »
La cauna de la Boisha
Posted in Pàmias, tagged cauna, prehistoria, riu on decembre 9, 2011| Leave a Comment »
Situada dins Arièja, als pès dels Pirenèus, la cauna de La Boisha es una remirabla ret sosterranha, percorreguda per un riu. Se percor en barca (1,5 km de long), es lo riu sosterranh navegable dubèrt al public mai long d’Euròpa e es fòrça agradiu de visitar pr’amor de las estalagtitas e las concrecions.
I trobèron tanben d’ustensils e d’armas de silèx, còrns de rèns, e plaquetas de ceramica que representan leons, cervids e tanben de bisons modelats dins l’argila.
Iouri Moulin
Los ostals trogloditics
Posted in Pàmias, tagged cauna, ostal trogloditic, Peirigòrd on Genièr 27, 2011| 1 Comment »
Bonjorn amics !
Los ostals trogloditics son de bastiments enquastrats o cavats dins de rancaredas (o bauces : de penjals plan reddes, sovent verticals). Pòdon èsser de fòrts, o de castèls.
Vos anam presentar un siti del Peirigòrd negre nommat :
La ròca de Sent Cristau
Aqueste bauç salvatge, naut de 80 mètres al dessús de la Vesera, es al còp un prodigi de la natura e un tresaur de la civilizacion.
Aquel endreit excepcional es classat Monument Istoric. La cosina, los lòcs de cult, los aparelhs ingenioses, que son encara en estat de foncionament, tot es plan reconstituït e explicat, çò que fa d’aquel vilatge trogloditic una mena de libre dubèrt sus 55000 ans de practicas umanas.
Adieussiatz los amics !
Escrit per : Théo, Valentin, Suzon e Estebân.
Visitar l’Arièja
Posted in Pàmias, tagged castèl, cauna, glèisa, Pàmias, temple on Novembre 27, 2009| 3 Comments »
Una part del departament d’Arièja es la montanha : los Pirenèus, e lo pic mai naut es lo mont Valièr.
I a 3500 caunas en Arièja : i a caunas pichonas e grandas caunas, la mai bèla d’ Euròpa es Lombriva. N’ia plan d’autras, fòrça visitadas per çò qu’i a de pinturas o d’escalpraduras : las de Nhaus, pròche de Tarascon, de La Vaca, la del Mas d’Asil… La de Nhaus se pòt pas pus tròp visitar, alavetz ne fabriquèron una còpia pas luènh amb un musèu e plen d’activitats : se sona lo Pargue de la Preïstòria. I a tanben mantunes dolmèns (e pèiras levadas) e de tombas d’òmes preïstorics.
Lo castèl de Foish es pas en roïnas, es estat restaurat. Es fòrça polit sus son pic e fòrça mond lo visitan. Un autre castèl d’Arièja plan famos es lo castèl de Montsegur : èra un castèl catar e a la fin de la crosada contra los Catars, los crosats lo conquistèron. Ara demòra pas que qualques roïnas del castèl que los franceses construiguèron apuèi.
A Masèra, i a un « domèni dels ausèls » : son de lacs pichons que plen d’ausèls migrators s’i arrèstan. I a de pòstes d’observacion per observar sens los desrengar los ausèls : tirons, cambaruts, aucas, cigonhas… I trobam plan d’entressenhas suls ausèls migrators.
Escrit per Pèire B amb l’ajuda d’Aimeric e Lucas


text:
Càmer
Càmer (Akamarre en basco, Came en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gramont. Qu'ei administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Los sons estatjants que s'apèran los camòts.
Lo vilatge qu'apartienèva au reiaume de França e non pas a Navarra devath lo Regim Ancian (que dependèva de la Senescaucia de Càmer, en demorant navarrés un quartièr isolat, la Herrèra (çò qui volèva díser « la harga »). Uei lo dia que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Hastings, Ueire Gave e Òrta Vièla dens las Lanas au nòrd, Lèren e Sent Pèr de Lèren en Biarn a l'èst, Bidaishe a l'oèst, La Bastida e Arancon au sud-èst e Arrauta-Sharrita e Vergüei-Vièlanava au sud.


text:
Adiussiatz amics,
« Maurís » (Maurice Sgaravizzi), occitanista d’aquí, trobaor modèrn, umanista esclarat, membre actiu en so mitan associatiu, ven de defuntar so 21 de julh.
So mècres 27 de julh se porrà reculhir a s’Atanèu de Nissa partent de 9 oras. So sepeliment serà a Coarasa a 16 oras 30, en sa valaa de so Palhon de Còntes, vilatge de so siu amic autor e cantaire Alan Pelhon (Alain Peglion).
So Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc transmete totei sei sius condolencei a sa siu familha e salua so trabalh d’una vita d’un de si sius 7 membres fondators. Que so siu trabalh nos done d’espèr per obrar per deman coma òu faguet.
Sa chorma en dòl de so Centre Cultural Occitan País Nissart e Alpenc.


text:
Arangòssa
Arangòssa[1] o Arangòsse[2] (oficialament en francés Arengosse) qu'ei ua comuna occitana de Gasconha situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens la forêt de las Lanas suus Bez.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Castèth de Castillon d'estila Loís XIII, l'un des plus célèbres de las Lanas par sa noblesse, entouré d'un immense parc e de son jardin à la francesa.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ [1]


text:
Palun
Una palun (var. palús, palud) o una sanha o un sanhàs, es un ecosistèma e un tipe de païsatge, del relèu planièr, aigat de longa o per passas, e cobèrt de vegetacion bassa.
Las paluns son sovent localizadas prèp d'un fluvi (coma, per exemple lo Ròse en Provença e particularament ai Santas), dins un estuari o un grau. La vegetacion de las paluns es constituida per d'espècias adaptadas al mitan umid. Sa composicion es cambiadissa segon la nautor d'aiga, l'importància dels periòdes de secada, e segon lo nivèl de salinitat. Las espècias dominantas son los joncs, las canas e tot un fum d'espècias erbacèas e aqüaticas.


text:
Vilespassens
Vilespassens (Villespassans en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat en 1162, Villaspassans. Lo nom seriá benlèu, per Dauzat, un derivat de l'« ancian provençal » espasar (dins la grafia d'Emil Levy, comprene espaçar/espassar), qu'auriá lo sens d' alunhar[1]. Mas espaçar aviá d'autras significacions : « garir, espetar, passar, cessar, arrestar, quitar, fenir, faire cessar/quitar » e justament alunhar es lo sol que Levy i bota un punt d'interrogacion [2] (espaçar dins aquel sens, derivat d'espaci, espatz, li deviá semblar un ibride dobtós entre espaciar, sabent, e espazar, d'evolucion normala). Es pas defendut de supausar que espassar es un derivat de passar, mas ne devinhar lo sens dins lo contèxte es malaisit; benlèu, « vilatge quiti d'una redevença o servitud feudala » ? E perqué, s'es un derivat d'un vèrbe, una fòrma al participat present puslèu qu'al participi passat ? Mas, s'es pas un vèrbe, poiriá èsser un derivat de Paccius e sufixe -anum, coma Paçà : la vila de Paçan. Aquela solucion règla pas la question de -s finala, que se pòt pas explicar, coma pus a l'oèst, coma la consequéncia d'un gentilici sense sufixe : benlèu un cas subjècte ? La question demòra dubèrta.
Participi o pas, dempuèi l'Edat Mejana, lo nom es passat de la terminason -ans a -ens, coma sovent los participis presents del primièr grope, per analogia amb las autras doás conjugasons.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanch Inhan; es ara del canton de Sant Ponç de Tomièiras.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 722
- ↑ Emil Levy, Petit Dictionnaire Provençal-Français, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1980


text:
Introduccion
Er occitan ère era lengua culta des poètes d’Euròpa Occidentau pendent era Edat Mieja e encara aué es sòns diuèrsi dialèctes s’empleguen en sud de França. Mès er Estat francés considère er occitan, era lengua pròpria d’un immens airau, sonque ua lengua regionau qu’enquia aué non a estat arreconeishuda coma lengua oficiau de cap de region. Non cau desbrembar qu’açò non ei vertat en ua val pirenenca que pertanh ar Estat espanhòu. Ací, ena Val d’Aran, a on nèish eth gran arriu Garona, ei er occitan era lengua cooficiau, emplegada amassa damb eth catalan e eth castelhan.
Era romanizacion des vals pirenenques culminèc ena prumèra part deth sègle I abans de Crist. Des des tempsi mès antics era Val ère dependenta deth Bisbat de Comenges (enquiath sègle XVIII) e pendent es sègles IX-XI era Val formèc part des territòris des comdats de Tolosa e Ribagòrça. Ei possible que ja ena prumèra mitat deth sègle XI Aran se trapèsse jos era influéncia deth casau d’Aragon. Mès tard era Val siguec concedida as reis de Malhòrca. Er an 1313 Jaime II confirme toti es drets, costums e usatges deth pòble aranés ena Querimònia que se considère enquia aué era base dera tradicion institucionau e juridica dera Val. Eth Decrèt de Naua Reforma non afectèc tant eth foncionament dera autonomia dera Val enquiar an 1834, quan siguec suprimit eth Conselh Generau der Val. Lèu cent ans mès tard, en 1926 se creèc ua Mancomunitat des pòbles aranesi. Eth 1990 se publiquèc era Lei d’Aran que signifique era plea recuperacion des institucions e drets tradicionaus dera Val. Aué era lengua aranesa ei era base der ensenhament enes escòles araneses, s’editen libres, er aranés ei present tanben ena ràdio e ena television.
Era Val d’Aran ei ua des comarques catalanes e a ua extension de 620 km2 damb mès de 7000 abitants, des quaus uns 60% declare que sap parlar en aranés. Eth territòri aranés se dividís en sies terçons. Era Val ei dirigida peth Conselh Generau, presidit peth sindic e format pes conselhèrs que respresenten es terçons. Aran ei, gràcies ara sua posicion, ua region fòrça visitada pes toristes.
Er occitan ei ua lengua neolatina occidentau, fòrça semblanta ath catalan. Se pòt díder qu’amassa formen un grop particular que se trape enter es dialèctes francesi e eth castelhan. Cau rebrembar qu’er aragonés, ara utilizat per ues trenta mil persones en Naut Aragon a bèri trets comuns damb aguestes dues lengües.
Er occitan se pòt dividir en tres grani grops dialectaus:
1. er occitan septentrionau a tres parlars basics que son eth lemosin, er auvernhàs e er alpin-vivarés
2. er occitan meridionau qu’a dus parlars grani - eth lengadocian e eth provençau
3. eth gascon - er aranés se considère un des sòns parlars
Eth catalan se dividís en dus grani grops dialectaus:
1. eth grop occidentau que cònste deth dialècte valencian e deth catalan nòrd-occidentau. Es parlars nòrd-occidentaus de palharés e ribagorçan que se pòden considerar coma un pònt enter eth catalan e er aragonés
2. eth grop orientau cònste deth dialècte balear, pro arcaïc, eth catalan centrau e eth rosselhonés qu’ei ja pro prèp ar occitan
Toti es parlars romanics d’aué procedissen deth latin vulgar. Era reduccion des diftongs ae (o oe) entà e dubèrt (caelum > cèu) comenèc ja en prumèr sègle dera nòsta epòca. Eth segon diftong latin au se conservèc sonque en romanés, retoromanic, sard e eth madeish occitan (aurum > aur). Es vocaus cuertes latines i e u (viridem > verd, bucca > boca) se dauriren en e (exceptat Sicília, Sardenha e Lucania) e o barrades (exceptat es regions mencionades e Romania).
Era h que siguec plan febla desapareish (hominem > òme) ja enes tempsi de Ciceron. Tanben era queiguda des consonants finaus -m, -t (feminam > hemna, cantat > cante) ei tipica per toti es idiòmes romanics exceptat eth sard. Era prononciacion deth grop -ns- se convertís en ua soleta -s-. (monstrare > mostrar). Moltes consonants dauant des vocaus i, e se palatalizen (iusticia > justícia, diurnum > jorn, vinea > vinha, filiam > hilha). Bèri grops consonantics se trasformen (vetulus > vielh). Era declinacion romanica ei analitica, es casi se formen damb es preposicions. Sonque en romanés se distinguís eth nominatiu-acusatiu e genitiu-datiu (se non compdam eth vocatiu d’origen eslau). Era conjugason demorèc complicada, mès se creèren tanben quauqui tempsi analitics. Totes es lengües romaniques distinguissen er article determinat e indeterminat. Eth lexic deth latin vulgar descurbís naues o mens utilizades paraules (minjar, trabalh, paraula, casa).
Es lengües romaniques occidentaus (eth galloromanic, eth grop occitano-catalan, er iberoromanic) se caracterizen pes uns trets comuns, com eth resultat dera palatalizacion dera /k’/ en /ts/ que se convertic en /s/ o /ð/ (en castelhan, aragonés, asturian e galhègo). Era g se palatalizèc en lèu totes es regions romaniques en /dž/. Era s finau se manten en plurau des substantius (cans) e ena 2a persona des vèrbs (tu cantes). Dauant dera s- iniciau, seguida d’ua consonanta apareish ua e- protetica (escòla). En aguestes lengües tanben se sonorizèren es consonantes intervocaliques (o dauant d’ua auta consonanta sorda) sordes c, p, t (iocare > jogar, ripa > riba, aetas > edat). Es consonantes intervocaliques b, d, g cambièren era sua prononciacion: era b s’apropèc ara v (> â), formant ua consonanta mieja (sapere > saber - savoir), era d (> ð) e g (>ã) se podien pèrder o transformar en (pedem > pe, legem > lei).
I auec moltes polemiques tà determinar s’eth catalan pertanh as lengües galloromaniques o as iberoromaniques. Semble qu’ei melhor compdar damb un grop especiau occitanocatalan. Mès ei cèrt qu’es dialèctes occitans an tanben molti trets comuns damb eth francés que non apareishen en toti es parlars catalans. Açò vò díder qu’eth catalan madeish o amassa damb er occitan se sòlen nomentar es lengües pònt enter es dus complèxes lingüistics.
Ei plan tipic entath galloromanic e occitanocatalan era queiguda (sègle VIII) de totes es vocaus finaus exceptat era -a (lupus > lop, porta > pòrta). Açò trapam tanben en galloitalic, retoromanic e romanés. En occitan era -a finau se transformèc pendent eth sègle XV en -o. Cau rebrembar qu’açò vau tanben tàs vèrbs, especiaument tara prumèra persona der indicatiu que s’a conservat sense vocau finau sonque en malhorquin (jo cant). En d’auti parlars se met ua naua vocau entà facilitar era prononciacion (valencian: jo cante, occitan e roselhonés: jo/ieu canti, era rèsta deth catalan: jo canto). Era vocau (-e) se metec tanben ath finau des autes paraules, a on es grops consonantics poirien èster dificils entà prononciar (dialècte).
Un hèt caracteristic entath galloromanic e er occitan ei eth cambi de totes es o barrades iniciaus en /u/. Era o atòna passe a /u/ tanben en rosselhonés, catalan centrau e balear exceptat malhorquin. Mès tard se trasformèren en /u/ totes es o barrades toniques (fr. bouche - oc.boca) - tanben en rosselhonés. Era u antica se pronóncie en galloromanic, galloitalic e occitan coma /ü/.
Era diftongacion de e, o dubèrtes latines en ie, ue (medium > miei, oculum > uelh) passèc en occitan pendent es sègles XI-XII dauant de y o consonantes palataus o c (huec). Se pòt díder qu’encara en catalan se pòden trapar es rèstes d’aquera diftongacion (mig, ull). La vedem tanben en aragonés, però non pas en castelhan (folia > cast. hoja - arag. fuella - ar. huelha o fuelha - cat. fulla).
Era d latina en occitan se pèrd enes situacions com per exemple pè (< pedem) - quan en catalan sonque transforme (peu). Pro tipic en occitan ei qu’aguesta consonanta dauant dera r (<tr) se transforme en -i- (com en aragonés). En catalan trapam -u- e en castelhan arren (crédere - creir(e) - creure, arag. creyer, cast. creer, mès tanben paire, pèira - pa(d)re, pedra). En gascon aguesta d se pòt mantier (véder). Eth grop -br- se vocalize en -ur- (paure - pobre).
En galloromanic e occitanocatalan, mès tanben en aragonés se mantien es grops iniciaus pl, cl/fl e eth grop lt (arag. flama x cast. llama). Era -r- finau non se lieg, sonque en bèri dialèctes catalans com en valencian. Era -v finau se vocalize en occitan, catalan e aragonés (clau, nau), en catalan tanben passe era madeish causa damb era -tz (deth latin -t(i)s, -c(em)) que se consèrve en tot er occitan (cantatz, patz), en aragonés ac trapam coma -z (cantaz, paz). Er occitan consèrve tanben era -s- deth latin -ts- que se perdec en catalan (indroducire > oc. introdusir, cat. introduir, vicinum > oc. vesin, cat. veí).
En occitan non i a mots proparixotons (cat. música, oc. musica) e molti mots se diferissen ena accentuacion (cat. lògic, oc. logic). Ena escriptura occitana se mèrquen tanben es paraules planes qu’acaben damb ua vocau, se cau distinguir es ee dubèrtes (tèrra) o es oo que se liegen coma /o/. Es mots que corresponen as esdrúixules catalanes s’escriuen damb er accent dubèrt (procedéncia).
En occitan e francés, com tanben en romanés quasi non i a adjectius invariables. Per contra, en catalan e d’autes lengües dera peninsula iberica encara se distigissen es adjectius dera tresau conjugason latina (amabilem, naturalem) e participis (cantans > cantantem). Mès tanben en catalan e aragonés an dues formes es paraules com trist/a (tristem), verd/a (viridem).Totun, en occitan podem díder per exemple ua hemna cantanta, amabla e liura (cat. una dona cantant, amable i lliure). Un aute tret iberoromanic deth catalan ei er emplec dera paraula tenir en sentit d’auer. En catalan, occitan, italian e romanés trapam es vèrbs incoatius, mès passe qu’eth madeish vèrb pòt èster incoatiu en ua lengua e pas ena auta (eth lieg - ell llegeix, eth dromís - ell dorm). Se tracte d’ua terminacion que se met enes formes presentes des vèrb exceptat ena 1a e 2au deth plurau (preferisqui - preferís, malh. preferesc - prefereix, it.preferisco - preferisce). En occitan se ditz amb ieu (damb jo) e pas amb mi com en catalan. Remercatz que tanben en catalan senteríetz per a tu e non pas para ti com en castelhan. Er occitan, eth catalan, eth francés, er italian e er aragonés an uns pronòms que substituïssen eth complement preposicionau (inde > ne - arag. en, ibi> i - arag.bi).
Eth lexic catalan e occitan son pro semblants, a còps se pòden trapar encara es madeishes paraules en aguestes dues lengües, se compdam amb eth lexic que non s’emplegue tan soent. Es paraules tipiques der occitan son per exemple barrar, benlèu (roselh. belleu) - dilhèu, trapar (rosselh.), plan (en occitan en sentit ben), naut/nalt, sonque, bastir, demorar, aital/atau etc. Es terminacions tipiques son -tge (hormatge, metge<adyu <-atiu) e especiaument -aire que correspon ar -ador iberoromanic (crompaire - comprador, pescaire - pescador). Eth roselhonés, gràcies ara sua posicion, e eth balear son es dialèctes catalans mès prèps ar occitan (en balear: vengut, qualque, can...).
I a ua cadea de trets qu’ unís eth gascon e eth lengadocian pirenenc, mès ei diferent deth lengadocian centrau. Eth grop ct se trasformèc en -it en francés, gascon, lengadocian pirenenc, catalan, aragonés, astur-leonés e galhègo-portugués (fait - hèit - fèit - feito). En castelhan e lengadocian centrau it se palatalize en tš (fach - hecho). En catalan passe era monoftongacion (fet) e se pòt díder que tanben en aranés i a cèrta tendéncia ad açò (hèt, lhet - oc. lièit - cat. llit). Era consonanta africatizada /dž/ se trasforme en ua soleta /ž/ com en catalan exceptat eth valencian. En aragonés trapam era tš. Però i a tanben ua tendéncia d’africatizar aguesta consonanta ath principi deth mot. En gascon, lengadocian pirenenc e eth castelhan non se distinguissen es consonantes b/v, hèt que trapam tanben en catalan centrau e nord-occidentau e tanben en galhègo. Eth grop -is- se palatalize, com en catalan (peish - peix, nàisher - nàixer).
Eth gascon sofric ua influéncia dera lengua basca, pro semblanta ara deth castelhan. Atau, era f- iniciau passec a h-, definitivament en sègle XIV. Era h- (cas.hijo - hilh) prumèr se prononcièc com ua aspiracion qu’en castelhan centrau desapareish fòrca rapidament. En aranés actuau la podem enténer encara en Bausen. Era naua h- se trape en gascon mès soent qu’en castelhan e en aranés non la vedem en toti es lòcs coma en d’auti parlars gascons (flor x hlor). Era r- en gascon generaument non pòt demorar ena posicion iniciau. Per açò i apareish ua naua a- (coma en romanés), seguida pera r doblada (rota > arròda).
Ja en sègle XI se pòt liéger eth cambi dera -ll- latina en -th (a finau dera paraula) o -r- (ena posicion intervocalica). Atau se senten en gascon es mots com barar, castèth, bèth. Eth dígraf th se pronóncie normaument coma tš o t, en aranés ei mès freqüenta era prononciacion coma t (mès còth /kotš/ - cat. coll). Cau remercar qu’en lengadocian era -ll- se redusic en -l- (ballar, castèl, bèl) de biais semblant coma -nn- > -n-. En catalan toti es dus grops se palatalizèren coma en castelhan. Un tret comun damb eth galhègo-portugués e gascon ei era queiguda dera -n- intervocalica (lua, hièstra) que trapam ja enes documents deth sègle XI. Tanben se facilite era prononciacion des grops consonantics br/dr/tr de manèra qu’aguesta -r- desapareish (lèbe - oc.lèbre, aute - oc. altre). Enes vèrbs dera tercèra conjugason se conservèc en catalan e francés (prendre), mès ja en occitan e gascon trapan ues formes coma préner, respóner.
En gascon se consèrve era -d- intervocalica (vedi, sudar) qu’ena majoria des parlars occitans esdeven -s- ja en sègle XII. (vesi, susar). Era -s- occitana qu’a origen en -ts- latin passe en gascon soent tanben en -d- (arradim - oc. rasim, mès rason). Un cambi particular ei qu’era ò dauant dera a esdeven au (nau) e era aparicion deth diftong au en posicions, a on non a d’èster segontes es rasons etimologiques (aufèrta, aucupar, aunor). Naus diftongs nèishen gràcies ara vocalizacion dera l finau que descurbim tanben en provençau (sau - cat. sal, mèu - cat. mel). Cau rebrembar qu’en provençau se vocalizen tanben es antiques -ll qu’en gascon se transformèren.
I a causes que vedem en gascon e catalan, mès non pas en lengadocian. Ua d’eres ei eth manteniment des grops gw e kw (guardar - oc.gardar, quan - oc. /kan/, guaire), era segona ei eth manteniment des grops -nd- e -mb- en lengadocian. En gascon e catalan queiguec era segona consonanta (cama - oc.camba, demanar - oc. demandar). Non cau desbrembar tanben es trets comuns damb es auti parlars dera montanha, especiaument damb er aragonés. I trapam soent era metatesi dera r (aranés-aragonés-ribagorçan: crompar, craba, cramba) e es paraules entà/tà, en sentit deth para en castelhan, e bèth/bèra (aragonés: bel, bella) en sentit de quauque, quauqua.
Laguens dera gramatica deth gascon trapam ues particularitats que s’an de remercar. En gascon son plan tipiques es particules enonciatiues, com be, ja, que. Era fòrma dera segona persona deth perfècte acabe en -c (parlèc - oc. parlèt - cat. parlà, sentic - oc. sentiguèt - cat. sentí). Eth pronòm nèutre a era fòrma d’ac (oc. o, cat. ho: gas. qua’ac vedi - oc. o vesi - cat. ho veig). Eth gascon, coma catalan e aragonés emplegue es pronòms possessius damb era preposicion (era mia casa - arag. a mía casa - cat. la meva casa - oc. ma casa). En gascon, coma en catalan, s’emplegue era negacion damb non, era paraula pas non ei obligatòria (non sap (pas) - cat. no sap (pas) - rosel.oc. sap pas). Eth gascon, com eth castelhan a de besonh d’ua preposicion dauant der objècte dirècte personificat (ve a sa pair - ve a su padre).
Un tret plan interessant ei era formacion deth temps imperfècte. Enes parlars pirenencs passe ua causa semblanta com en italian - era terminacion dera prumèra conjugason s’estenec tanben enes autes conjugasons. Açò passe tanben en aragonés, ribagorçan e palharés, en aranés sonque ena region de Pujòlo (cantava - meteva - dormiva ; enes auti parlars: cantaua, metia, dormia/dromia). Era terminacion occitana -ièr non a eth diftong en gascon (prumèr - oc. primièr - cat. primer). Ena flexion verbau, eth gascon forme era 3au persona deth plurau (subjonctiu, present dera 2au e 3au conjugason), corresponent ar occitan -on, com eth catalan (oc. dison - ar. diden - cat. diuen). Eth perfècte compde damb fòrmes mès simples (tu cantès - oc. cantères - en aranés se pòt escuélher).
Er aranés naturaument non ei eth madeish gascon que se parle en tot eth territòri de Gasconha, mès s’unís damb d’auti parlars pirenencs e tanben, pr’amor dera sua posicion politicogeografica, damb es lengües iberoromaniques. Er article eth/er/era ei tipic ena montanha gascona, quan en d’auti lòcs trapam es classics lo/la (tanben en catalan nordoccidentau e parciaument aragonés). Eth comengés e er aranés resòlven d’un biais originau eth problèma deth plurau de quauqui mots damb mès d’ua consonanta ath finau - en catalan podem díder boscs, texts, però mès facil tà prononciar ei boscos, textos. En occitan se hig -es (bòsques, tèxtes). En comengés podem sénter bòsquis o, com en aranés bòsqui, toti... Ei interessant qu’en catalan a còps non i a cap de terminason (llapis, temps). En aranés se i met tanben era -i finau (es tempsi).
Es aa atones en aranés e comengés esdevien e, com en catalan. Açò se ve per exemple ena formacion deth plurau des femenins (era pòrta barrada - es pòrtes barrades) e en quauques fòrmes deth verb (tu cantes, eth cante, eri canten; eth cantaue). En occitan generaument se hè diferéncia entre era 1a e 3au persona der imperfècte, sonque en aranés non i trapam era -i tipica tara prumèra persona, mès era -a com en catalan (jo parlaua - eth parlaue - gasc. jo parlavi - eth parlava). Era prononciacion dera v intervocalica coma w se distribuís tanben en d’auti parlars, en territòri aranés non ac sentem en Pujòlo (naua - nava).
Ena gramatica trapam ua cèrta influéncia der iberoromanic. Eth pronòm se met dempús deth infinitiu e non pas abantes, coma en francés e occitan (vòli te dire x vòli díde-te = vull dir-te). Es perfèctes compòsadi non se formen damb eth verb èster , com passe en occitan e francés en cas des verbs de moviment (a vengut - oc. es vengut - cat.mal. ha vengut). En aranés eth verb auxiliar èster se pòt emplegar sonque ena 1a persona (sò vengut = è vengut). Per exemple en roselhonés encara se mescle er emplec d’aguesti vèrbs auxiliars auer/èster tanben en un madeish paradigma. Un tret interessant ei qu’es adjectius deth tipe naturau an sonque ua forma, non dues com en occitan o francés (naturau - naturala). Çò se confirme damb era aparicion des adjectius com naturaument, especiaument (mès liurament, etc.). En perfècte composat i a tendéncia de pas variar era terminacion deth participi passat (la femme est venue - la femna es venguda - era hemna a vengut - cat. la dona ha vingut). Tanben s’introdusissen mots deth catalan o castelhan que son estranhs entath sistèma istoricofonetic der aranés (creu - oc. crotz, veu - oc. votz, vasso - oc.veire - cat.got, limpio, preguntar...).
Molti diftongs aranesi se redusissen e atau era sua prononciacion s’apròpe mès ath catalan. Per açò se ditz dret (oc. dreit, drech), lhet (oc. lèit) o net (oc. nuèit). Es -i e -u finaus, se fòrmen ua part d’un diftong, tanben desapareishen (è < èi - oc. ai, cantarè - oc. cantarai, vò < vòu - oc. vòl).
È presentat un amàs sintetic des trets que se pòden trapar en aranés. Atau volia mostrar qu’aguest parlar ei un cas unic, pr’amor qu’era sua posicion geografica e era istòria politica lo separèren dera rèsta der occitan e unissen mès ath catalan. En tot cas non dobti pas qu’er aranés merite eth nòste interès e represente un espaci, on i a encara plan tà descríuer e descurbir.
aranés lengadocian català aragonés castellano français
colórem color /kulú/ color /kulú/ color ros. /kulú/cc. /kuló/mal.val.no. /koló/ color color couleur /kulör/
oculum uelh uèlh ull güello ojo oeil
guardar gardar guardar,gordar (ros.) guardar guardar garder
farína haria farina farina farina harina farine
focum huec fuèc foc fuego fuego feu
altrem aute altre/autre altre atro otro autre
clávem clau clau clau clau llave clé
factum hèt fait /fach fe(i)t feito hecho fait
non i a i a pas no n’hi ha (pas), ros. n’hi ha pas no bi ha no hay il n’y a pas
arren res/ren res res/cosa nada rien
eth,er/eraes lo/la (l’)los/las el (lo)/la (l’)els (los)/lesbal. es(so)/sa (s’)es/ses (l)o/(l)a(l)os/(l)as el/lalos/las le/la (l’)les
castellum castèth castèl castell castiello castillo château
coquína codina cosina cuina cozina cocina cuisine
vidére veir veire veure beyer ver voir
capsa caisha caissa caixa caxa caja caisse
capra craba cabra cabrarib.pall.craba craba cabra chèvre
vult tibi dícere vò didé-te vòl te dire vol dir-te quier dizir-te quiere decirte il veut te dire
nós mos nos ens/mos (val.bal.) mos nos nous
pácem patz patz pau paz paz paix
cantátis cantatz cantatz cantau/canteu cantaz cantáis chantez
naturálem naturau natural/a natural (ros./a) natural natural naturel/le
importantem important,a important,a important importán importante important,e
a vengut es vengut ha vingut/vengutros. és vengut ha beniu ha venido il est venu
es bòsqui los bosques els bosc(o)s os bosques los bosques les forêts
era mia casa ma casa la meva casala meua casa a mia casa mi casa ma maison


text:
Micvé
Lo Micvé es un banh ritual utilizat per l’ablucion necessària als rites de puretat dins lo judaïsme.
Practicat dins un bacin d’aiga o banhadoira qu’una persona i se pòsca immergir entièrament. Las règlas que regisson los mikvaot son complèxas e son definidas dins lo tractat omonim de la Michnà. L’aiga (o al mens la primièra quantitat versada dins la cistèrna) non pòt èsser vojada, en consequéncia las aigas de pluèja son generalament las mai utliziadas per inicalizar lo Micvé.
Pòt èsser utilzat, tant pels òmes coma per las dònas. Al jorn d’uèi sonque las dònas an conservada l’obligacion d’utilizar lo Micvé d’un biais ritual sèt jorns aprèp la culminacion de cada cicle menstrual. Qualques òmes an conservat la costuma d’anar al Micvé pas que la velha de Yom Kippur o Jorn del Perdon, mentre que los josieus hassidics lo practican cada jorn.


text:
Pruno
U Prunu en còrs (Pruno en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge beneficia d'una localizacion prèpa de la plana e doncas de las vilas e de la mar tot en se trobant dins plena montanha.
thumb|Pruno Davant los pòbles de Poggio, Olmo e lo Puja Davant San Petrone
Ce village bénéficie d'un emplacement proche de la plaine et donc des villes et de la mer tout en se trouvant en pleine montagne.


text:
Dins l’Estat francés es l’acceptacion de las lengas diferentas qu’es un problèma per l’Éducation dicha Nationale, e quitament dins los modèls d’ensenhament i a un refús sistematic de l’immersion lingüistica per las lengas mesprezadas, non pas pels quadres tolzans d’Airbus çaquelà ! L’immersion lingüistica es la nòrma per la Deutsche Schule –panèus en alemand per l’orientacion dins la vila, escòla Jules Ferry a Colomiers, per respondre a una concurréncia privada dins l’aglomeracion tolzana ; dins aquestas escòlas s’i ensenha lo francés, mas pas brica l’occitan.
Al Quebèc e principalament dins la vila de Montréal, es la question religiosa qu’es pausada, per las escòlas dichas generalistas. Las entrevistas prepausadas (picatz sul ligam per las entendre) fan una diferéncia entre los òmes e las femnas, mas indica pas la religion dels entrevistats.
L’acomodament rasonable es de daissar un dròlle musulman portar un aparelh per non pas entendre las cançons dels autres escolans dins la classa devath lo pretèxte que sa religion li interdich d’escotar la musica e las cançons.
Es un pauc coma se los Franceses portávan un casc per non pas entendre parlar occitan dins la classa. N’i a que me diràn que lo cas seriá impossible, vist que jà l’ensenhament de l’occitan supòrta lo sistèma d’apartheid dins lo sistèma d’educacion d’Estat, e Calandreta es fòrabandida de costejar lo sistèma public de páur de la contaminacion (de mesclar los credons de colors) ; es justament la prepausicion d’una locutriça pel dròlle de religion particulara… l’apartheid escolar.
Nos pausèm dins un sistèma quebequés que lo francés es lenga forçada, Montreal parlariá anglés se la politica lingüistica imposava pas lo francés. Las elitas montrealesas an dròlles que se van a l’escòla anglesa e se la págan, coma la casta al poder a París.
Nos podèm pausar clarament la question d’aquesta societat que refusa los sabers de quina fòrma que fosquèssen (lenga, cançons, musica, sabers religioses, nòrmas e contra-nòrmas, istòria e non diches istorics) ; de qu’son aquestas societats ? Es una societat que prepara a la democracia ?


text:
JCC
D E S S E N H S
D A N Ç A R
S E N S
M E M Ò R I A
Musica e cant per Dupain
Paraulas d'un cant popular
Musica e cant per Mans de Breish
Paraulas de Joan Bodon
Musica e cant per Arnaud Cance
Paraulas de Arnaud Cance
Musica e cant per Lo Còr dau Lamparo & Manu Théron
Paraulas de J. Clozel
Musica e cant per Los del Sauveterre
Paraulas d'un cant popular
Musica e cant per Lo Còr de la Plana
Paraulas de Manu Théron
Musica e cant per Cocanha
Paraulas d'un cant popular COMDT, Conservatoire occitan
D E S S E N H A R
L ' A V A I R O N
P E R
L A
P A R E T
L I G A M S


text:
Nòvaglèisa
Nòvaglèisa (oficialament en francés Neuvéglise) es una anciana comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Dempueis lo 1èir de genèir 2017, es comuna delegada e chapluòc de la comuna novèla de Nòvaglèisa de Truèire amb Serièrs, Orador e La Vastria.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre delh territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Nòvaglèisa es citat en 928, Nova Ecclesia.[1] Lo sens es clar.
NB. Pelh successor d'ecclesia, Cristian Omelhièr escriu gleisa/glheisa, sens accent.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Sant Flor Sud; es ara delh canton de Nòvaglèisa (chapluòc)
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 493


text:
Ipallaja
Una ipallaja es una figura d'esil e de retorica que consistís dins la construccion dels mots ont dos tèrmes son ligats sintaxicament alara que se seriá esperat a veire l’un dels dos ligat a un tresen.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Del grèc ancian ὑπaλλaYή « escambi ». Se trapa le mot coma figura de retorica amb l’istorian e retaire del sègle I AbC Denís d'Alicarnas dins Composicion dels mots. Aquela figura èra coneguda dels autors latins jol meteis nom.
Definicion[modificar | modificar la font]
L’ipallaja es une construccion ont dos tèrmes d'un meteis nos sintaxic serián incompatibles sul plan semantic sens l'inversion[1] d'un dels dos primièrs tèrmes amb un tresen tèrme in absentia, o in praesentia dins un segond nos sintaxic. Es un procediment de caracterizacion insolit, qu'atrubuís a un mot çò que caldriá logicament a un autre.
Exemples[modificar | modificar la font]
« Ibant obscuri sola sub nocte per umbram. » [Avancèron, escurs dins la nuèch solitària, mejans l’ombre]
l’adjectiu « solitari » es pas en seguida un caractèr adaptat à la nuèch e l’expression normala seriá estat: avancèron sols dins la nuèch prigonda. L’escuritat prigonda qu'amaga lo decors balha una solitud. La compenetracion de las sensacions fa benlèu sentir melhor als lectors latins que los personatges son perdut dins l’imensa escuritat de la nuèch qui los permet d'èsser descobèrts e amb que se confondon.
« Les habitants de l'orgueilleuse Rome» [los abitants de l'orgulhosa Roma]— Jean Racine
« Aίvnς πtepwtὸς φθόYYoς »— [Lo son alat de la virolejar per lo son de la virolada de las alas] Aristofanes Los Aucèls 1198
- ↑ selon un schéma proche de celui du chiasme


text:
Puttelange-aux-Lacs
Puttelange-aux-Lacs es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Puttelange-A los-Lacs vei lo jorn a Modèl:La s-, epòca ont Putilo (un òme d'origina germanique) crèa amb los sieus compagnons una vila la longitud de la Mutterbach. Lo sieu nom serà a l'image de nombroses noms de vilatge de Moselle, issu d'aquel patronyme e del tradicional suffixe « -ing ». Malgrat aiçò, la primièra orthographe répertoriée de la vila data de 1069. S'agissiá de Putilinga.
Dépendait De l'anciana província de Lorraine. En 1274, guèrra entre lo pòrti de Lorraine e Henri IV de Salm per la succession del castèl de Puttelange. Possession de l'ostal de Satin fins a Modèl:La s. En 1409, tractat de Burgfried entre lo comte de Nassau-Sarrebruck e lo comte de Salm pel castèl de Puttelange. Per matrimòni, la distincion #passar al rhingrave Jean V, de contunh al prince Alex de Löwenstein fins a la Revolucion. La vila destruida l'an 1944.
En 1927 Puttelange càmbia de nom e se truca Puttelange-lès-Farschviller, #que serà de contunh reputacion Puttelange-a los-Lacs per referendum lo 26 de març de 1971[1].
Puttelange-aux-Lacs voit le jour au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, époque où Putilo (un homme d’origine germanique) crée avec ses compagnons une cité le long de la Mutterbach. Son nom sera à l’image de nombreux noms de village de Moselle, issu de ce patronyme et du traditionnel suffixe « -ing ». Cependant, la première orthographe répertoriée de la ville date de 1069. Il s’agissait de Putilinga.
Dépendait de l’ancienne province de Lorraine. En 1274, guerre entre le duc de Lorraine et Henri IV de Salm pour la succession du château de Puttelange. Possession de la maison de Satin jusqu’au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle. En 1409, traité de Burgfried entre le comte de Nassau-Sarrebruck et le comte de Salm pour le château de Puttelange. Par mariage, la seigneurie passa au rhingrave Jean V, puis au prince Alex de Löwenstein jusqu’à la Révolution. La ville détruite en 1944.
En 1927 Puttelange change de nom et s'appelle Puttelange-lès-Farschviller, qui sera ensuite renommée Puttelange-aux-Lacs par référendum le 26 mars 1971[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.cc-albe-llacs.com/puttelange/istòria-de-puttelange-a los-lacs.html
- ↑ http://www.cc-albe-lacs.com/puttelange/histoire-de-puttelange-aux-lacs.html


text:
La moneda locala "Nissart" es un instrument de pagament que pòu pas èstre utilizat que sus dau territòri de la comuna de Nissa. Es la República de Nissa, federada a la Republica Federala
Occitana, que l'a installada.
Lu professionals (entrepresas, comerçants) e autri organizacions (associacions...) que desiran aderir au sistèma de la moneda locala "Nissart" devon contactar la República de Nissa (tel.: 06 71
18 61 21) e soscriure a la Carta etica çai-sota:
Una Moneda locala complementària e solidària
- Per la relocalizacion de l’economia locala, per una prioritat donada ai produccions locali e ai comercis de proximitat.
- Per la promocion de l'occitan nissart e la sieu cultura.
- Per contribuir au desvolopament economic e durable dau "País de Nissa".
- Per una economia mai umana e solidària, respectuoa de l’environament.
- Per una consomacion mai responsabla e de qualitat.
- Per metre en ligament lu actors dau "País de Nissa".
Lu firmaires d’aquesta Carta s’engatjan en una andana de progrès per :
- Sostenir lo desvolopament e la cooperacion locala.
- Favorizar la produccion, distribucion e consomacion de produchs locals de qualitat.
- Limitar la sieu peada ecologica e respectar l’environament.
- Velhar da far de pràcticas que contribuon a la qualitat de l’emplec.
- Contribuir cadun e toi ensems a la promocion dau Nissart.
Firma dau sòci utilizaire de la Moneda Locala Nissart :
Nom dau sieu establiment :
Nom dau sieu responsable :
Data :


text:
Lombricompost, farjadissa.
Qu’es l’estiu e fai chaud a Tolosa, fòrça chaud que ne’n pòde pus. Sabe pas coma se petaçan las gents coma lors rebuts verds mas mas dempuèi quauques temps vòle pus gardar los meus au dediens de l’apartament. Quò me mena tròp de moschairons e ‘na seria de piausons de tota mena que me fan la cuesina ‘na zòna impossibla de viure. Benlèu las gents surtissen lors borrilhs mai suvent que pas me 😉 …
En mai de quela constrencha, quitèi jamai veraiment la costuma de metre los dichs rebuts sus lo compòst (a Chaisson, vòle dire) qu’es denguerras lo circuit lo mai cort per los valorar puslèu que de se los portar ad’un endrech ente siran massat per èsser brutlats. Ai bien ‘gut ensajat lo compost en plena vila, mas reüssiguèi pas qu’a far esmaronhar mos vesins. Aura que m’entresenhèi un pauc mai vau pusleu far mon compost amb l’ajuda de lombrics que transformaran mai regde mos rebuts en ‘na substança de bon acceptar.
Lo Principi
Son 4 bacs pausats los uns sus los autres. Daus vermes l’i son presents per minjar los rebuts de legumes de la maison (mai lo papier, lo carton…) mes dins lo bac de sus naut. A mesura qu’an digerit (e chijat) quò tomba dins lo bac debas ente los vermes nurissen lors pitits en chabar lo trabelh. Quò tomba puèi dins un tresenc bac que fai colador per destriar lo compòst madur (solide) dau chuc de compòst (liquide) reculhit dins lo darrièr.
Los rebuts verds damandan de davalar los borrilhs suvent, daus borrilhs de rebuts inertes menan pas de moschairons e poden esperar 2-3 setmanas d’èsser plens.
Lo compòst e son chuc son daus engrais naturaus e a gratis.
Lo polystrirène es un materiau que se recicla pas, veiquí coma ne’n usar d’un biais duradís allera que la bòstias son conçaubudas per èsser tiradas aprèp d’aver servit un còp.
Lo materiau
De las bòstias de frigolite que se ne’n usa per transportar lo peisson. Un bon còp d’aiga sufís per tirar la sentor. 4 au minimum, mai un cubert, lo tot en bon estat, solide.
Fau tamben ‘na chasuda de grasilha de cleda, la malha deu daissar passar un verm e èsser pron sarada per daissar pas tombar los bocinons que son pas denguerras minjats. 2 còps la susfàcia d’un bac au minimum.
E coma utilhs :
- un cutter, un Lagiòla, un bistouri, quauqua-ren que trencha l’espessor de frigolite ;
- un futre que vai sus lo polystrirène ;
- daus ciseus (vielhs, per los massacrar pas en copar la grasilha) ;
- ‘na punta de chabron, ò ‘na mescha de 6/8 (sens lo trauchador !)
- de las bòstias de conserva per traçar daus traucs au fons daus bacs 2 e 3 ;
- un bocinon de carton per far un gabarit de la talha daus trauchonets qu’an las bòstias sus lo fons. Que las son conçaubudas per gardar pas l’aiga allèra que n’autres volen pas daissar fugir los vermes ni mai perdre lo chuc de compost.
La Fabricacion
Comence per lo bac colador, fau daus pitits trauc emb de la punta, espaçats regularament sus la surfácia tota (qu’es ‘na brava passadoira fin finala)
lo frete e jugue un pauc de tamborin au cuòu per tombar la nèvia de polystrirène que quò fai e la tirar davant de ne’n aver tròp.
Trace au fons de 2 bacs 6 redonds en m’ajudar amb las bòstias de conserva.
2 linhas de 3, per trauchar un pauc de pertot en gardar pron de fons per portar lo pès dau contengut.
Me dessenhe tambe un gabarit de carton a la mesura de quò que faudra boschar.
Trenche mos redonds en gardar los mai espès,
…amb mon gabarit, pòrte dessur la fòrma tant de còps que necite…
…e los trenche,
…per los perdèr pas, los garde dins mon bac passadoira qu’es jà prest, sus queu model me ne’n fau 4 per bac, per comptar a mesura ne’n mette a chasque canton tant que de bac.
Mette mos pitits tapons en place e trenche l’excedent per levar pas lo bac en lo pausar sus queu de debas.
Talhe dos pans de grasilha a la mesura d’un bac, prene la mesura sus lo bòrd naut, entau suèi segur qu’au fons quò se levara un bocin per tenèr a fòrça quitament se i a ren dins lo bac. pause mos pans dins los 2 bacs de 6 gros traucs.
Veiquia lo lombricomposteur qu’espera ‘mas ‘na lissa de pintrura negra per segurar aus vermes pas tròp de clarda dau jorn (coma jos la terra, eh !)
Quò es possible d’aver 5 ò 6 bacs, dins queste cas los dos de debas (colador e fons) son coma presentats ‘quí e los autres dessur son identics : gros traucs e grasilha. L’eideia es de los far virar a mesura que los rebuts son digerits per los vermes. Vos contarai a mesura que lo fau servir.
9 responsas
-
Manca pas que de trapar de lombrics ! 😉
-
Adiu,
‘na bona eidèia de trabalh de far per l’estiu per la gent qu’an pas de vargier e mai-que-mai per tornar usar las boetias de « maidunstirène ».
-
[…] son de las accions que « marchan », màs, lu fialat per las pervecions, se passar de refrigerator, lu compost (►òc), marchan mens be dins lu […]
-
[…] la grasilha junteja a la paret i a pas gaire de risc d’èsser tròp prèp, ò que pòrte pas. Se vos suvenèz, aviá trenchat en segre la fòrma de 6 redonds dispausats sus la susfàcia. En visar lo biais […]


text:
Estivada 2007
1907-2007. 100 ans aprèp, una bèla plaça es daissada a l’Estivada al centenari de la susmauta dels vinhairons, amb maites espectacles e una intervencion remarcada de Joan Vialada, uèi passat. Aquest’an tanben, Crestian Grenet decidís de daissar una bèla plaça a las “tèrras de lenga francesa” : aital de quebequés per quals lo francés es la lenga minoritària tendràn un discors mailèu nòu, e plan relativista, als acostumats de l’Estivada. Un trabalh en programacion sus la votz e la polifonia, e lo rugbí, l’espòrt plan occitans, fan l’edicion.
Programa
Obrint Pas / Lo Còr de la Plana / Nux Vomica / Spi et la Gaudriole / Mauvais Sort / Christian Almerge et le groupe Test / Gai Saber / La Varda / Marianne Trio / Arpalhands / Roméro e l’Esquiròl / Trio Raiç / Entre Milan e Castras / Pocinet Jaç Band / Verd e Blu / Cant a Brax e Figeac / Cridals / Les Souffleurs de Rêves / Liza / Marilis Orionaa / Xavier Vidal / Jean Baron / Michel Ghequières / Grande Bande de Bodegas / Théâtre de la Rampe /La Mal Coiffée / Christian Vieussens / Grop Serenada / André Ricros / Manufactures Verbales / La Bande Ménétrière / André Neyton / Tre Fontane / Joan-Pau Verdier / Vox Bigerri / Daniel Chavaroche / Jean Bonnefon / Anne Clément / Teresa Canet / Anne Leviel / Daniel L’Homond / Claude Marti / Philippe Dintrans / Jean Gachassin / Jean Garruet / Jean Vialade / Joan-Pau Creissac / Felip Gardy / Joan-Frederic Brun / Joan-Claudi Forêt / Jean-Yves Royer / Yves Rouquette
Galaria
Picatz per l’aver en mai grand.
Avètz de fòtos de l’Estivada en 2007 ? Mandatz-nos las a communication@estivada-rodez.eu en disent se volètz èstre creditat o pas, e las apondrem a la galaria !


text:
LO TRANSPÒRT DE DEMAN, ES UÈI
Anar de Marselha a Tolosa en mens de mièja ora ? Es quicòm que serà possible mercés a l’hyperloop, lo transpòrt del futur. Dempuèi 2013, mantuna companhiá trabalhan sus aquel biais de se desplaçar, dont lo primièr estudi foguèt publicat en open source per l’engenhaire american Elon Musk.
Lo problème màger, quand òm se vòl desplaçar lèu, es la friccion de l’aire qu’alentís los veïculs e aumenta lo consum d’energia. Per evitar aquela dificultat, la solucion es lo transpòrt dins de tubes jos void. L’hyperloop s’i desplaça sus de coissins d’aire mercés a de motors a induccion lineara que genèran un camp magnetic.
Atal, poiriá transportar de mèrcas e de passatgièrs mai lèu qu’un avion. A mai, Elon Musk estima qu’a tèrme long, se poirián aténher de velocitats ipersonicas. E tot aquò sens las nosenças sonòras que coneisson los que vivon pròche d’un aeropòrt.
La construccion dels tubes costariá pas tant car qu’aquò. Mantunas estimacions son estadas faitas e totes son au-dejós del prètz al quilomètre d’una linha de trin a granda velocitat. Çò que serà car, fin finala, serà la granda quantitat d’energia necessària per far baissar la pression dins los tubes. Mas Elon Musk prepausa de plaçar de panèls solars sus las estructuras per ensajar de far l’hyperloop autosufisent. Atal, lo prètz del bilhet poiriá èstre mens car que per l’avion.
Mantuna companhiá an ja començat a obrar sus de projèctes de transpòrt per hyperloop. En França, l’escòla de las Minas de Saint-Etienne trabalha per religar aquela ciutat amb Lion en 5 a 10 minutas. Als Estats-Units, Hyperloop One anoncièt lo 12 de julhet passat que lo primièr tèst de desplaçament d’un hyperloop aviá capitat. « Pel primièr còp dempuèi cent ans, un novèl mòde de transpòrt es estat presentat. Hyperloop es real, e es aquí ara. », çò anoncièt Shervin Pishevar, president executiu de la societat. Pensan prepausar los primièrs transpòrts de fret en 2019 e de viatges amb de passatgièrs tre 2021.
Auré Seguier


text:
testimòni d'una civilisacion originala, edicion sinoptica e critica de tres rituals amb formularis en lenga occitana (Bordèu 1466, Caors 1503, Perigús 1536), seguida d'una analisi de tèxtes occitans medievals e d'una prepausicion de ritual modèrne del maridatge en lenga d'oc
Description matérielle : 83 p.
Édition : Besièrs : Centre internacional de documentacion occitana ; Montpelhièr : Centre teologic interdiocesan ; Besièrs : I.E.O. , 1981
Éditeur scientifique : Centre théologique interdiocésain. Montpellier, Institut d'estudis occitans. Sector Recerca. Toulouse, Jean Rouquette
VIAF est le fichier d’autorité international de référence.


text:
Sully-la-Chapelle
Sully-la-Chapelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la bòsc de Orléans, en la zòna de proteccion especiala bòsc de Orléans del ret Natura 2000[1], e traversada pel riu Cen e las rotas départementales 124, 143 e 921.
La commune est située dans la forêt d'Orléans, dans la zone de protection spéciale forêt d'Orléans du réseau Natura 2000[2], et traversée par la rivière Cens et les routes départementales 124, 143 et 921.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://natura2000.environnement.gouv.fr/Sites/fr2410018.html modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant (consultat en 16 de junh de 2010)
- ↑ « Natura 2000 : Fiche du site FR2410018 forêt d'Orléans », natura2000.environnement.gouv.fr (consultat en 16 juin 2010)


text:
Dins la Birmania daus jorns d’aüei, un monge bodiste, lu « venerat W. » enfeura fortadament la politica dau païs. Anar l’encontrar qu’es s’aretrobar au mitan de l’òdi e dau mesma biais, avieisar coma l’islamofòbia e los perpaus ronhòs se mudan ne’n violença. Pertant, sem dins un païs que mai de 90 % de las gents son bodistes, ‘na creiença farjada sus l’eideia de patz.
Veiquí per lu fiu generau. Lu filme es de veire, segur. Perque i a de las mecanicas que sautan un jorn, e quante lu terranh es preparat, las granas de l’òdi pòt frutjar. Mai d’una vetz, i a la comparason coma un certan Adolf, emai comparason siguesse pas rason, quante i a ‘n’amassada que bota lu fuòc ad un estre uman… mai daus monges au mitan.
Lu pertrach eisplica un pauc l’istòria « recenta » mas pausa lu barrador sur lu fach que la Birmania fuguet colonisada e que, passat la liberacion, gran res fuguet fach per la minoritat musulmana « importada » per l’ancian colonisator. ‘Tenci’, au lendeman de la guerra, los Rohingyas ‘vian los mesma drechs que los Birmans, la diferença se faguet sus dos punts, la possibilitat qu’i aguesse dau petròli lu long d’una còsta maritima e sus la possibilitat d’una « independança » — ‘qu’ilhs dos punts son ‘pelats dins lu filme — !
Passat lu pertrach dau tipe, i a d’autres monges importants dins lu bodisme, mai-que-tot, los que faguetan la revolta i a 10 ans d’aquò, e qu’ilhs-quí son oposats aus perpaux dau « venerat ». La parola es maitot balhada aus repersentants de la minoritat Rohingyas, d’associaci’ per aidar lu païs.
Quante disem Birmania, pensam Aung Sam Suu Kyi, e aquí, qu’es beleu lu punt de vuda que fai fauta, emai quò se parlesse de la conferença per far s’encontrar tots los chaps daus gropes — conferença que s’achabet pas per la fauta daus Rohingyas ‘questa vetz —, que la Pretz Nobel es « un pauc muda » sus quel afar.
- Persentat per los « films du losange » (>fr)


text:
« Desbarca dau batèu au pièger moment, que la tempèsta es pròcha», comenta un elegit ecologista.
Aquestei temps circulava l’idèa d’una candidatura unica de la gaucha, e maugrat que mai que d’un n’aviá son gonfle « d’un president que vesèm jamai, que còmpta ren qu’amé son gabinet e que mespresa leis elegits de sa majoritat », aqueleis ecologistas se disián que de tot biais li aviá pas fòrça autreis opciens.
Un còp decidat son retirament per Michèu Vauzelle, la questien de sa successien se pausa. Es qu’aviá fa lo vuege de totei sei daufins : Patric Menucci puei Cristòu Castaner.
Mai vaquí qu’aqueu seriá pressentit. Lo premier cònsol de Forcauquier aviá demissionat dau Consèu Regionau en 2012, un còp elegit deputat. Aquelei jorns auriá reçauput un textò de Michèu Vauzelle, que demandava de lo veire lèu, segon lo quotidian La Provence qu’entrevistava Cristòu Castaner fa pauc.
A 49 ans l’òme a mai que d’una qualitat : conèisse sei dorsiers, e lo contact li fa pas paur. E, au còntre de Michèu Vauzelle, pòu acampar leis ecologistas, regionalistas comprés.
Mai son malhum es aqueu d’Auta Provença, un despartament qu’es pas un trempolin vèrs lo poder….e encara mens un sauve-conduch per l’adobament dau Partit Socialista en Provença.
Per la màger part dei observators, leis elecciens de decembre 2015 seràn ganhadas siegue per lo FN e l’UMP… siegue per l’UMP e lo FN.
E mai que d’un politic de gaucha s’alestisse a votar au segond torn per la drecha per evitar son extrèma… alòr que la tiera de gaucha s’escafariá per evitar una victòria franca dau FN.
Es dins aqueu contèxte grèu ais enjuecs poissants que Cristòu Castaner devrà chausir de s’endraiar o pas.


text:
Aquí èra la vídeo que donava dins la poësia d'ofici de torisme, ambe ciutadans volontaris en camiseta nègra e lo seu messatge illisible, brica illisible.
Fin finala, me pausi una question, aprèp aver agut de suportar los canons franceses quichats fàcia a la ciutat ancianament catalana (data 1330), e donc contra la populacion de la vila lengadociana, los de Montpelhièr an pas un pichon problèma amb fRança ? Sembla que lo cònsol-candidat es istorian d'universitat, mas que los seus corses d'istòria de la «region» administrativa de Montpelhièr fosquèssen mal transmetuts.
Aquela vídeo èra pkla pro fabricada e per la musica nos explicava que la region fantasma bastida per fRança e que «serà destrusida per fRança» (sense consultacion coma es la nòrma politica francesa, o devon saber los productors videasta ?) es la region que se sona Occitània (Catalonha sense dobte ne donarà una apreciacion d'estonament !), o «mon pays», «my country» (per tal de non pas pausar lo problèma real !). Sortida del cap d'un jove volontari per «son país» que pòrta pas de nom, un país o tombada sense nom (!!!), aquel ciutadan videasta dèu pas aver cap idèa de çò qu'es una identitat de país amb nom. Es benlèu aquò tanben que se donarà urgent d'aver un nom de region administrativa novèla que posquèsse evitar aquel tipe d'ignorança publica.
Benlèu qu'ai pas comprès aquela vídeo, mas trapi aquela vídeo d'una
tristessa abicinala ; resumar una identitat regionala a l'administracion
francesa d'una region, sa dimension imatges pels toristas ambe
ciutadans ridiculs que sautinejan per mostrar la jòia de, de qué ? Es
tristàs ; o benlèu es una identitat regionalista que non m'agrada ;
comprèni clarament los Catalans de Perpinyà quora devon costejar aquel
tipe de personatges a identitat farlabricada pels Franceses e talament
administrativa e artificiala, materialista, de l'identitat de païsatge !
Me demandi ara, se los canons franceses installats contra la ciutadan
de Montpelhièr, aurián pas degut èstre emplegats en 1330, per èstre
segur de non pas trapar aquelas estupiditats en vídeo sus Internet !
E ara a Montpelhièr son «citoyen du Midi» ... an sempre lo cap pivelat a París, me sembla !


text:
Illa de Moçambic
L'illa de Moçambic, en portugués Ilha de Moçambique, es una illa de Moçambic situada dins lo canal de Moçambic.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'illa de Moçambic es situada dins lo Nòrd de Moçambic, dins lo canal de Moçambic. Es situada prèp de la còsta amb qu'es ligada per un pont rotièr. Tota la superfícia de l'illa es ocupada par la vila del meteis nom.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila fortificada de l'illa de Moçambic es un ancian establiment de comèrci fondat a la fin del sègle XV pels Portugueses sus la rota de las Índias. La vila presenta una granda unitat arquitecturala, amb fòrta influéncia portuguesa.
Proteccion[modificar | modificar la font]
L'illa e la vila son marcadas sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1991.


text:
Lo Parador
Lo Parador (oficialament en francés Paradou) es una comuna de Provença situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo vilatge es adorsat a la cadena deis Aupilhas, pròche lei Bauç de Provença. Lo nom de la comuna li ven de la preséncia de molins subre lo riu Arcola, autrecòps utilizats per lei tesseires per parar leis estòfas.
Se tròban subre lo territòri de la comuna, au luòc apelat Lo Ròc de la Pena, lei vestigis d'un castrum dau sègle XVIII, qu'èra l'endrech dau poblament originau dau vilatge, nomenat autrecòps Sant Martin dau Castilhon e dich uèi Lei tors dau Castilhon .
Lo Parador es la comuna de naissença de l'escrivan provençau Carles Rieu. .


text:
Era prumèra vista de Vielha que sòl aquerir eth viatjaire quan arribe en Aran sòl provier der accès, en baishada, dera carretèra N-230, en òbres en aguesti moments e tostemp reivindicada sa reforma. Aquiu auetz ara antiga Vetula, ath hons dera val, “ath miei des tres Arans”, com diderie er imne ara “Senhora” de Mijaran. Un presèp tàs mainatges, mès vedible ara damb es marges nets dera via. Se hètz cap a trauèrs dera C-28, Vielha apareish damb aquera fisionomia d’avenguda ampla e centric campanau, pròpria d’ua vila importanta, que tant agrade de destacar as sòns vesins damb era satisfaccion abituau des vilatgesi d’un caplòc. Totun, qu’ei caplòc d’Aran. Era vila des servicis, que cerque eth sòn lòc ena economia toristica pirenènca. Eth municipi qu’acuelh ara mitat, o dilhèu mès, dera populacion aranesa. Mès a on eth paisatge se mòstre tanplan imponent e aupin, airau industriau apart (de besonh en un municipi atau), ei damb era sèrra deth pòrt e Sarraèra en cogòt, de pales dretes com ua paret, que mèrquen ben clar eth lumedan dera pòrta borbonica tara peninsula. Ací, en Mijaran, Vielha complète eth nòm municipiau e rebrembe as aranesi, aimants des centralitats, qu’en passat, en santuari marian aué en hèsta, s’assetièc eth centre politic e religiós dera sua vida collectiva. Un modèrn e foncionau temple acompanhe es roïnes der antic, malurosament esbauçat per un explosiu pendent era guèrra civila. Un còp mès, era vila se dispòse a cantar er imne a sa patrona (“Vielha ei era tua vila”, afirmen es gòis), que n’ei tanben d’Aran, “ath cant des aigües deth Garona”, ath miei d’aguest present damb roïnes e era esperança vigorosa peth futur que cau rehèr.
(ARAN INFORMACION, agost de 2012)


text:
Diglossia
En lingüistica (e pus especialament en sociolingüistica), la diglossia es la coexisténcia inegalitària de doas varietats lingüisticas dins una meteissa societat: una es la varietat auta e l'autra es la varietat bassa. Las doas varietats opausadas pòdon èsser doas lengas distintas (diglossia amb bilingüisme) o ben pòdon aperténer a la meteissa lenga (diglossia sens bilingüisme).
Somari
Evolucion del concèpte[modificar | modificar la font]
Psycharis (1928)[modificar | modificar la font]
Diglossia es bastit a partir del grèc diglôssia que significa "doas lengas" (la diglossia es un concèpte diferent d'aquel de bilingüisme —del latin bi + lingua que significa tanben "doas lengas"— car lo bilingüisme parla de la coexisténcia de doas lengas sens precisar s'an d'estatuts egals o inegals, e sovent se limita a l'escala de l'individú).
Lo concèpte de diglossia foguèt utilizat pel primièr còp en 1928 per l'ellenista occitan e francés d'origina grèga Joan Psycharis[1] que tractava de la diglossia en Grècia, ont i aviá doas varietats concurrentas de lenga grèga (la dimotikí populara e la katharevoussa sabenta).
Segon la sociolingüistica americana[modificar | modificar la font]
La sociolingüistica èra a mand d'emergir coma corrent conscient de la lingüistica, a l'alba dels ans 1960 e a partir dels Estats Units. Dins aquel contèxt, es lo sociolingüista nòrd-american Charles André Ferguson qu'en 1959[2] definiguèt de critèris pus sistematics per poder qualificar una situacion de diglossica. Per Ferguson, coma per Psycharis, la diglossia concernissiá sonque doas varietats d'una meteissa lenga. Es Fergusson que formalizèt los concèptes de varietat auta e de varietat bassa.
En 1967, lo lingüista nòrd-american Joshua Fishman[3] enriquiguèt lo concèpte en dire que la diglossia se definís bèl primièr per la varietat auta e la varietat bassa, e qu'aquel esquèma se pòt aplicar tanben a doas lengas distintas (diglossia amb bilingüisme) e pas forçadament a doas varietats d'una meteissa lenga (diglossia sens bilingüisme).
Segon la sociolingüistica catalana e occitana[modificar | modificar la font]
Ça que la los modèls americans precursors de Ferguson e Fishman se revèlan tròp "simplistas" e encontran de dificultats per tractar de cases nombroses. En l'ocurréncia, acòrdan una plaça mendre als aspèctes politics qu'intervenon dins las posicions de las lengas, an una vision non critica de la diglossia, çò que li repròchan los sociolingüistas especialament catalans e occitans.
L'escòla catalana e occitana de sociolingüistica es apareguda entre 1966 e 1970 amb Lluís Aracil, Rafael Ninyoles, Francesc Vallerdú, Antoni Badia i Margarit (del costat catalan) puèi Robèrt Lafont (del costat occitan), seguits de fòrça autres cercaires. Lor aportacion essenciala es la critica de la diglossia amb bilingüisme e l'engatjament assumit per la defensa de las lengas subordenadas, perque son menaçadas dins lor existéncia[4]. Estiman que i a pas ges de diglossia establa e serena entre las lengas: i a un conflicte entre las lengas. Lo sociolingüista catalan Xavier Lamuela[5], en particular, a prepausat de distinguir dins la diglossia (e sustot dins la subordinacion d'una lenga per una autra) dos concèptes fòrça importants:
- La distribucion foncionala, ont la varietat auta monopoliza certanas foncions de comunicacion que son prestigiosas e utilas per l'ascension sociala, mentre que la varietat bassa a de foncions limitadas.
- La distribucion sociala, ont la varietat auta es practicada d'en primièr de las classas socialas dominantas mentre que la varietat bassa es relegada e estigmatizada en cò de las classas socialas popularas.
Aquelas visions renoveladas de la diglossia an motivat fòrça recèrcas sus la situacion actuala de l'occitan, que subís una subordinacion en fàcia del francés, de l'italian (Valadas Occitanas) e de l'espanhòl (Aran).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Tèxt (puslèu tecnic) de Patric Sauzet sus la diglossia francés-occitan
- (fr) Tèxt de Georges Lüdi
- (fr) Tèxt de Fouad Laroussi amb un paragraf sus la diglossia e lo bilingüisme
- (fr) Tèxt d'Andres Kristol e J.Th. Wüest sus la diglossia tocant l'occitan e los sociolingüistas "militants" (tirat del libre Aqueras montanhas. Études de linguistique occitane: Le Couserans ... Amb un prefaci de Pèire Bèc).
- (en) Lubliner, Jacob. "Reflections on Diglossia" http://www.ce.berkeley.edu/~coby/essays/refdigl.htm
- (en) Schiffman, Harold. "Diglossia as a Sociolinguistic Situation" http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/messeas/diglossia/node1.html
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Psycharis, Joan = Psichari, Jean (1928) “Un pays qui ne veut pas de sa langue”, Mercure de France CCVII: 63-121
- ↑ Ferguson, C.A., 1959, "Diglossia", Word n° 15, 325-340
- ↑ Fishman, Joshua (1967) “Bilingualism with and without diglossia, diglossia with and without bilingualism”, Journal of social issues, 32
- ↑ Ex: LAFONT Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15
- ↑ LAMUELA Xavier (1994) Estandardització i establiment de les llengües, Barcelona: Edicions 62


text:
dijous, 29 de juny de 2017
Lo tipe del TER de 6h47
Bon ben a pas cambiat.
I es totjorn.
Levat qu'es l'estiu.
Se gomina pas mai. Sabi pas s'es per economia, qu'aquò còsta car la gomina, o es perque susa e aquò fa desgulasse amb la gomina o s'a enfin comprés que la gomina, èra a la mòda en 1955, amb l'aiga de colónia e lo Varon Dandy.
E puèi, a pas mai de borra d'animal sus l'esquina.
Es benlèu vengut vegan.
O es en causa de la calorassa.
O sabèm pas.
E li anam pas demandar.
L'autre jorn, s'assetèt a ma taula. Oè, ieu preni la taula del fons dins lo tren, cada matin. E quand es pas liura, ai las colhas al revers per la jornada, mesfisatz-vos.
Capeja per me saludar, perque es un tipe educat.
Gara del Clapàs.
Se lèva abans ieu, me lèvi tanben e vesi qu'a oblidat Libé sus la taula.
- E lo prenètz pas Libé?
- Non non
- Lo pòdi prene?
- Solide.
- Mas l'avètz legit?
- Òc.
ok, lo tipe te legís Libé en 25 minutas. E lo daissa dins lo tren. Ieu i tròbi totjorn dins lo tren aquela merdassa de 20 minutas.
Me lo prenguèri son jornal.
- Mas lo poiriatz gardar per lo legir en tornar de vespre?
- Non pas, que cromparai Le Môôôônde, que me fa amb un grand sorire.
Dempuèi, nos fasèm tot plen de risolets complicis. #amicsdejornal
Del còp, culpabilizi de l'aver tan criticat sul blòg.
1 comentari:
- 賈尼 ha dit...
-
Ieu fau servir l'aiga de colónia...
- 29/6/17 23:54


text:
Comunautat autonòma d'Espanha
Espanha es devesida en 17 regions, apeladas comunautats autonòmas. Son de menas d'Estats federats dispausant d'un cèrt gra d'independéncia, quitament se las competéncias acordadas per l'Estat central pòdon variar en foncion de l'istòria de caduna de las entitats. Las comunautats autonòmas se compausan d'una o mai d'una província. De mai, doas vilas an un estatut especial.
Las 17 comunautats autonòmas son (veire (es) [1]) :
- Galícia
- Astúrias
- Cantàbria
- Comunautat Autonòma Basca
- Navarra
- Aragon
- Catalonha
- Castelha e Leon
- La Rioja
- Madrid
- Extremadura
- Castelha-La Mancha
- Valéncia
- Balearas
- Andalosia
- Region de Múrcia
- Canàrias
- Las doas ciutats autonòmas:


text:
Shetland
Shetland (en gaelic escocés: Sealtainn), o Shetland Islands (islas Shetland), es una archipèla subarctica d'Escòcia que s'estend al nòrd èst de l'isla de Granda Bretanha e forma part del Reialme Unit.
Las islas son situadas a 80km al nòrd èst de las islas Orcadas e a 280km al sud èst de las Islas Feròe e constituisson una part de la division entre l'Ocean Atlantic a l'oèst e la Mar del Nòrd a l'èst. La superfícia totala n'es de 1466 km2[1] e la populacion n'èra de 23,210 abitants en 2012.[2] Shetland es un dels 32 council areas d'Escòcia. Son centre administratiu es Lerwick, que n'es tanben capitala de las islas Shetland dempuèi 1708.
La pus granda isla, dicha simplament Mainland, a una superfícia 967 km2, que ne'n fa la tresena pus granda isla escocesa[3] e la cinquena de las islas britanicas. I a quinze islas inabitadas. L'archipèla ten un clima oceanic e una geologia complèxa.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ocupacion umana de las islas data del periòde Mesolitic, e las primièras referéncias escritas a l'epòca romana. Après d'èsser estadas colonizadas pels escandinaus e de formar part de Norvègia durant l'Edat Mejana, las islas passèron a la Corona Escocesa lo 20 de febrièr de 1472. Durant la Segonda Guèrra Mondiala d'embarcacions de las Shetland conegudas coma "Shetland bus" donèron d'ajuda a la Norvègia ocupada, e n'evacuèron de fugitius.
Coma lenga de la populacion, l'ancian norn foguèt suplantat per l'escocés, que al seu torn es estat substituït per l'anglés.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Shetland Islands Council (2012) p. 4
- ↑ Modèl:NRS1C
- ↑ Haswell-Smith (2004) p. 406