text:
Maurisèth
Maurisèth o Maurisèths[1] (Morizès en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Entre las atestacions ancianas citadas per Bénédicte Boyrie-Fénié[2] i a Mauriazelo (latin, 1026-1030), Mauriezed (latin emb lo nom deu vilatge deishat en occitan, 1115), Maurihazels (occitan, 1273), etc.
Las fòrmas de 1115 e de 1273 mòstran una esitacion entre la conservacion de a pretonic e sa pèrda. La de 1273 conten dejà una s finala presenta dens plan de noms bordalés e vasadés.
Dauzat e Rostaing[3] donan coma etimologia lo nom d'òme latin Mauritius e sufixe ellum. Ernèst Nègre[4] òpta per Mauricellus e supausa una atraccion de las finalas en -ès.
Mès ni Mauritius, ni Mauricellus explican pas a pretonica atestada deu sègle XI au sègle XIII. Aquí perqué P.-H. Billy[5], citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, prepausa un diminutiu de Maurias (grafia francesa, se tracta benlèu de Mauriàs), lòc situat dens la comuna de Mont Agaudin, a 7,5 km, emb lo sufixe ellum, que dona èth en gascon.
La question de s finala porré estar ligada a d'autres cas explicats per un article de País Gascons[6]. -S seré un collectiu : Maurisèths serén los abitants deu vilatge Maurisèth. Après, se hit una confusion entre lo nom deus abitants e lo deu lòc. Probable que la grafia Maurisèths emb s finala es justificada. La pèrda deu diftongue au de la prumèira sillaba dens la grafia francesa Morizès es benlèu devuda a la prononciacion gavacha (la Petita Gavacheria èra pus granda aus sègles precedents qu'a l'epòca recenta).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des Communes, Gironde, Cairn, Institut Occitan, Pau, 20081991
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, edition Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Ernest Nègre, Toponymie générale de la France, ed. Droz, Genève, 1991
- ↑ Billy (Pierre-Henri), Toponymie de la vallée du Dropt de l'Antiquité au Moyen Age, dans Actes du premier colloque de la vallée du Dropt, Montflanquin, 19, 20 et 21 octobre 2001, Archives départementales du Lot-et-Garonne, Agen, 2003, p. 84
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013.


c: text/html

text:
21/06/2016
Una bestia…Bronzina, per Micheu Chapduelh
Encore un étrange animal à deviner.
A una gonela ( une jupe) mas quo es pas una femna.
A una sola chamba mas fuguet pas amputada.
E a una lonja coa.
Vesetz pas ? E si vos dise que de li manhar sa coa quò la fai chantar ? Totjorn pas ? Que vos pòde dire de mai ? Que quauqu’un li vai manhar la coa tots los jorns a l’ora de trempar la sopa ? Pas enquera ?
Dau punt lo mai naut dau vilatge, gaita venir lo monde vers ela.
Trabalha mai lo jorn que lo monde se pausan.
Quand un la tusta, quò s’auvis de luenh, que fai totplen de bruch. Quand lo monde l’entenden, quò los fai venir. Mas quand son aquí se taisa.
I a quitament dau monde, (los apelam daus « residents segondaris ») que voudrián far per ela coma per los jaus : la condemnar au silenci. Aprochatz ? Quò brusla ?
Darrier indici : A pas de plumas mas pareis que vòla tot los ans per anar far sa migracion vers Roma. E quand ne’n tòrna (fecondada per lo Papa ?) pon. Pon dins nòstres vergiers daus uòus de chocolat. Miracle, mos plan chars petits frairs !
Queste còp avetz trobat ! E òc, balalim balalam, quo es la clòcha. D’autres disen la campana. Quo es de mai bon occitan, mas nautres avem pres lo mot francés e disem « la clòcha ».
Ne’n ai conegut doas que parlavan, vòle dire que disián mai que balalim-balalam. Quo era las clòchas d’un vilatge qu’avián nejat per far un barratge idroelectric. Lo monde, de las nuechs que i a, las auvián dire :
« Venem de’n naut, i erem plan bien, quand será temps, i tornarem, i tornarem. »
Micheu Chapduelh
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cremadura
La cremadura es una destruccion parciala o totala podent concernir la pèl, las partidas mòlas dels teissuts, e mai los òsses.
La gravetat de la cremadura depend de sa localizacion, de sa prigondor (lo gra de cremadura), de l'extension de la superfícia degalhada (en percentatge de la superfícia totala) e de l'agent causal en question. La cremadura es pas una plaga coma las autras pr'amor qu'a una incidéncia sus l'estat psicologic del cremat.
Una cremadura pòt èsser causada:
- pel contacte amb una font cauda (solida, liquida, o gasosa),
- pel contacte amb una substància o un produch dich caustic,
- per fretament,
- per l'efècte de la combustion (accion d'una flama),
- per l'efècte d'una radiacion (lo còp de solelh - radiacion ultravioleta B - es l'exemple mai frequent),
- per l'efècte d'un corrent electric (electrizacion).
Lo tractament d'urgéncia de las cremaduras es de rinçar e refrejar la cremadura amb d'aiga freda durant fòrça temps.
Classificacion en gras[modificar | modificar la font]
- Cremadura del primièr gra: son las cremaduras mens grèvas e pus frequentas. Sol l’epidèrma es atench. I a aparicion de rojor e aumentacion de la sensibilitat de la region brutlada. Un bon exemple es lo còp de solelh. La pèl sèrva tota sa capacitat de regeneracion.
- Cremadura del segond gra: aquestas cremaduras degalhan l'epidèrma e, de manièra mens prononciada lo dèrma. I a aparicion de bofigas sus las zònas nafradas. La pèl se podrà aquí tanben regenerar soleta.
- Cremadura del tresen gra: son las cremaduras mai grèvas. La pèl es detrusida completament (dèrma e epidèrma) e pren una coloracion blanca, bruna o negra. La sensibilitat desapareis e aquestas regions venon secas e propícias a las infeccions. Dins aqueste cas, i a cap de possibilitat de regeneracion per la pèl pr'amor que totas las cellulas cutanèas son destrusidas. L'ensèrt de pèl es alara indispensable a la subrevida del nafrat en cas de lesion espandida.


text:
Thomas Alva Edison
Thomas Alva Edison (11 de febrièr de 1847 – 18 d'octobre de 1931) foguèt un inventor e òme d'afar american. Desvolopèt nombroses espleches que contribuïguèron a cambiar la vida del mond de pertot a l'entorn del planeta, coma lo fonograf, la camèra de cinèma, o l'ampola electrica. Escaissat "Lo masc de Menlo Park",[1] foguèt un dels primièrs inventors a aplicar los principis de la produccion de massa e del trabalh a granda escala al procediment de l'invencion, e pr'amor d'aquò, es sovent creditat de la creacion del primièr laboratòri de recerca industrial.[2] Edison es considerat coma un del pus prolifics inventors de son temps, depausèt als Estats Units 1093 brevets al sieu nom. Pus significatiu que lo nombre de sos brevets, foguèt lo larg impacte de sas invencions: lo lum electric, las centralas electricas, l'enregistrament del son, lo rodatge de filmes foguèron a l'origina de nòvas industrias mondialas. Las invencions d'Edison contribuiguèron a la comunicacion de massa e, en particular, al desvolopament de las telecomunicacions.
Sos trabalhs de punta dins aquestes domeni èran ligats a son passat d'operador de telegraf. Edison desvolopèt un sistèma de produccion e de distribucion de corrent electric[3] per los ostals, las entrepresas e las fabricas que foguèt un progrès crucial dins lo mond industrializat modèrn. Sa primièra centrala electrica èra a Pearl Street a Manhattan (Nòva York).[3]


text:
Particion (matematicas)
En matematicas, una particion d'un ensemble E es un ensemble P de sosensembles non vueges de E, desjonchs a cha dos, que forman un recurbiment de E. Autrament dich, P es una particion de E se e solament se lei sosensembles que constituisson P son non vueges, e per tot element x de E, existís un solet d'aquelei sosensembles qu'a x per element.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Siá un ensemble E. Un ensemble P de sosensembles de E es una particion de E se :
- ges d'element de P es vuege ;
- l'union deis elements de P es egala à E ;
- lei sosensembles de E que constituisson P (valent a dire : leis elements de P) son desjonchs a cha dos.
Exemples[modificar | modificar la font]
L'ensemble {1, 2, 3} a lei 5 particions seguentas :
- { {1}, {2}, {3} },
- { {1, 2}, {3} },
- { {1, 3}, {2} },
- { {1}, {2, 3} } e
- { {1, 2, 3} }.
Se pòt remarcar que
- { {1, 2}, {2, 3} } es pas una particion de {1, 2, 3} perque l'element 2 apartèn au còp a {1, 2} e a {2, 3} que son pas desjonchs
- { {1}, {2} } es pas una particion de {1, 2, 3} perque 3 es element ni de {1} ni de {2} ;
Partitions e relacions d'equivaléncia[modificar | modificar la font]
- S'una relacion d'equivaléncia es donada dins l'ensemble E, alora l'ensemble de totei lei classas d'equivaléncia es una particion de E.
- Reciprocament, estent una particion P de E, alora se pòt definir ansin una relacion binària dins E notada ~ :
- x ~ y se e solament s'existís un element de la particion P contenent au còp x e y
- Se verifica aisadament qu'es una relacion d'equivaléncia, e que P es l'ensemble de sei classas d'equivaléncia.
Ansin, lei doas nocions d'ensemble quocient e de particion son fondamentalament identicas.
Nombre de particions d'un ensemble finit[modificar | modificar la font]
Lo nombre de Bell Bn es lo nombre de particions diferentas d'un ensemble finit de n elements. Lei premiers nombres de Bell son :
- B0 = 1, B1 = 1, B2 = 2, B3 = 5, B4 = 15, B5 = 52, B6 = 203.


text:
Avètz dich : « Impossible en cò nòstre ! »
O dirai pas jamai pro mas, se compren que las luchas picrocolinas que se liuran nòstres candidats de l’esquèrra de govèrn a la candidatura suprèma interessen pas lo novèl president dels Estats units que sap benlèu pas exactament ont se tròba aquel grand país que se sona França !
La geografia deu pas èssser son pensament primièr de tota faiçon estant qu’es aparentament per un isolacionisme renforçat que li permetrà de far que los Estats Units tornen prene la primièra plaça. Son eslogan « Make America great again ! » regaudís un fum de monde quitament dins la vièlha Euròpa.
La crisi economica, deguda, o cal rapelar, a de banquièrs sacamands que lor devisa es : « Los beneficis per ieu, las pèrdas pel ciutadan ! » a fach que los amators d’idèas simplas triomfan en disent que se cadun demòra dins son claus e se fòrabandís la globalizacion, las causas seràn plan mai bonas.
Demest los nòstres politicians, la tendéncia es al replegament que siá a drecha autan coma a esquèrra. Lo brexit e ara lo « trumpit » pòdon pas qu’accentuar lo movement.
Mas, coma disiá l’autre, nòstres pretendents al tròn de França fan coma se la situacion podiá pas arribar en cò nòstre.
Sabèm pas tròp se l’esquèrra extrèma, dicha esquèrra de l’esquèrra !, vòl restablir una republica de l’egalitarisme del Nòrd al Sud e de la sobeiranitat absoluda…
Aqueste dimenge – e lo que seguís –, los amics d’un PS moribond van causir lor erald qu’ensajarà de resòlvre la quadratura del ceucle.
A drecha, dos candidats ; a esquèrra, sens comptar los candidats pichons, seràn tres al primièr torn de l’eleccion presidenciala. E vesi pas coma se poiriá far qu’un d’aqueles candidats « gròsses » poguèsse aver pro de voses per se trobar al segond torn de l’eleccion. Soi pas jamai estat bon en matematica mas sabi comptar çaquelà… Personalament, passarai mon torn per çò que vei pas çò que poiriá portar de mai !
Vos sovenètz que los Franceses d’esquèrra causiguèron J. Chirac fàcias al candidat de la drecha extrèma. Se l’esquèma se renovèla, cossí votaràn ?
Le Petit Bleu de Lot-et-Garonne, dimache 22 janvier 2016
commenter cet article


text:
Estats Units d'America
Los Estats Units d’America (EUA o los Estats Units, o mai los USA [ˌyˌɛsˈa] - en anglés United States of America, United States, USA) son un estat federal de l’America del Nòrd qu’es bordat pels oceans Atlantic a l’èst e Pacific a l’oèst. Confronta Mexic al sud e Canadà al nòrd.
La capitala es Washington, DC.
Lo gentilici es tradicionalament american -a, o segon d’unes mai recentament estatsunidenc -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Diplomàcia e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
- Article principal: Istòria dels Estats Units
Nadius americans e colonizadors europèus[modificar | modificar la font]
Los pòbles indigènas del territòri continental dels Estats Units e d'Alaska arribèron dempuèi Asia, segon l'ipotèsi mai acceptada del poblament del continent. Comencèron d'arribar fa 12 000 o 40 000 ans. Divèrsas comunitats indigènas de l'èra precolombina desvolopèron de tecnicas agricòlas avançadas, de complèxes arquitectonics e de societats de vila-estat. En 1492, l'explorador Cristòl Colomb, jol contracte de la corona espanhòla arribèt dins las islas Cariba, aquò foguèt lo primièr contacte europèu amb los pòbles nadius. Pendent los ans seguents, la majoritat dels pòbles nòrd-americans moriguèron de las epidèmias europèas desconegudas al Nòu Mond.
Lo 2 d'abril, de 1513, lo conquistador espanhòl Juan Ponce de León arribèt al territòri que nomenèt Florida—la primièra arribada europèa documentada al territòri que seriá mai tard los Estats Units. De las colònias qu'Espanha establiguèt dins la region, sol lo poblament de Sant Agustin, fondat en 1565 subrevisquèt. Dins los poblaments posteriors en Califòrnia e autres territòris de la Nòva Espanha—après Mexic— s'establiguèron d'immigrants espanhòls. Los franceses s'installèron en Nòva França lo meteis sègle près dels Grands Lacs, consacrats al comèrci de las pèls. França amb lo temps estendèt los sieus territòris cap al sud fins al Golf de Mexic. Los primièrs poblaments angleses capitats serián la colònia de Virgínia a Jamestown en 1607 e la colònia de Plymouth dels pelegrins. L'establiment de la Colònia de la Baia de Massachusetts produsiguèt una ondada d'imigracion; en 1634 s'èran installats en Nòva Anglatèrra 10 000 puritans. Entre 1610 e la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units s'envièron près de 50 000 presonièrs a las colònias nòrd-americanas de la Grand Bretanha. Dempuèi 1614, los neerlandeses establiguèron divèrses poblaments als bòrds del riu Hudson près de la còsta, e en Nòva Amsterdam per l'illa de Manhattan. Lo poblament anterior de la Nòva Suècia, fondat al bòrd del riu Delaware en 1638 foguèt pres pels neerlandeses en 1655.
En 1674, las fòrças anglesas avián ja ganhat las ancianas colònias neerlandesas; la província dels Nòus Païses Basses foguèt rebatejada Nòva York. de mai en mai de personas immigravan en America del Nòrd, subretot al sud del territòri actual dels Estats Units, fòrça d'entre eles èran d'esclaus. Amb la division de las Carolinas en 1729 e la colonizacion de Georgia en 1732, las tretze colònias que se farián independentas per formar los Estats Units, s'èran ja establidas. Totas tretze avián de formas de govèrn local amb d'eleccions que i participavan d'òmes liures, segon la tradicion dels dreches dels angleses; aquela forma d'autonomia enfortiguèt lo republicanisme. Totas tretze avián legalizat lo comèrci d'esclaus d'Africa. Amb un taus de natalitat naut, una mortalitat bassa e l'imigracion contunha, la populacion de las colònias doblava cada vint-e-cinc ans. Lo movement crestian de reviscolament dels decennis de 1730 e 1740, conegut jol nom de Grand Revelh donèt fòrça a la religiositat e a la libertat religiosa. Pendent la Guèrra francesa e indiana, las fòrças britanicas prenguèron lo territòri de Canadà als franceses, mas la populacion francòfona demorèt isolada politicament de las tretze colònias del sud. En 1770, aquelas tretze colònias avián ja una populacion de tres milions de personas, aperaquí la mitat de la populacion de Grand Bretanha. Maldespièit del fach que pagavan d'impòstes, avián pas cap de representacion al Parlament de la Grand Bretanha.
Independéncia e expansion[modificar | modificar la font]
Amb l'agravament de las tensions entre los colons nòrd-americans e los britanics, esclatèt la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units entre 1775 e 1781. Lo 14 de junh, de 1775, lo Segond Congrès Continental, amassat a Filadèlfia, establiguèt l'Armada Continentala, jol comandament de George Washington. E en proclamant que « totes los òmes son creats parièrs » e dotats de « dreches inalienables », lo Congrès adoptèt la Declaracion de l'Independéncia lo 4 de julhet, de 1776. La declaracion, escricha gaireben tota per Thomas Jefferson, declarava que las colònias emancipadas èran d'estats sobeirans. En 1777, los Articles de la Confederacion foguèron adoptats, en jonhent los estats jos un govèrn central flac qu'operèt fins en 1788. Aperaquí 80 000 personas leialas a la corona britanica fugiguèron dels estats rebèls cap a Canadà e a la Nòva Escòcia. Los nadius nòrd-americans s'aliguèron a ambedoas partidas del conflicte.
Après la desbranda de l'armada britanica, amb lo supòrt dels franceses, la Grand Bretanha, mejançant lo Tractat de París reconeguèt la sobeiranetat dels tretze estats en 1783. Una convencion constitucionala s'amassèt en 1787, amb l'intencion de crear un govèrn nacional pus fòrt amb poder suls estats constituents. En junh de 1788, nòu estats avián ja ratificat la nòva constitucion dels Estats Units, nombre requerit per establir lo nòu govèrn. George Washington foguèt elegit coma primièr president e lo Congrès res amassèt pel primièr còp. En 1791 los estats ratifiquèron la Declaracion de Dreches de la constitucion dels Estats Units, dètz esmendaments a la constitucion qu'enebissián la restriccion federala de las libertats personalas e garantissián de divèrsas proteccions legalas. Las opinions en çò que tanh a l'esclavatge variavan; una clausula de la constitucion l'acceptava fins a 1808. Los estats del nòrd aboliguèron l'esclavatge entre 1780 e 1804. En 1800, lo govèrn federal se moguèt dins la nòva capitala Washington DC. Lo Segond Grand Despertar faguèt de l' evangelisme la fòrça dels movements reformistas.
Lo desir d'expansion territoriala donèt naissença a una sèria de guèrras contra los nadius nòrd-americans per prene lors tèrras, conegudas pels colons coma lo Far West. La crompa de Loïsiana a França dupliquèt la superfícia de la nacion. La guèrra de 1812 contra la Grand Bretanha, enfortiguèt lo nacionalisme nòrd-american. Après una sèria d'incursions militaras en Florida, Espanha cediguèt aquel territòri e d'autres de la còsta del Golf en 1819. Los Estats Units annexèron la Republica de Tèxas en 1845, que s'èra facha independenta de Mexic qualques ans abans. Lo concèpte del Destin Manifèst se popularizèt pendent aquel periòde. Amb lo Tractat d'Oregon, s'annexèron los territòris del nòrd-oèst als Estats Units. Après la Guèrra amb Mexic, los Estats Units prenguèron la mitat del territòri mexican, que compreniá los territòris de Califòrnia, Nòu Mexic, Arizòna, Nevada, Colorado, qualques seccions d'Utah e Wyoming, e los airals disputats de Tèxas. Lo transpòrt ferroviari faguèt lo movement de migrants fòrça mai facil malgrat qu'aumentèt los conflictes amb los amerindis.
La Guèrra Civila e l'industrializacion[modificar | modificar la font]
Las tensions entre los estats que protegissián l'esclavatge —coneguts coma los "estats esclaus"— e los estats liures s'agreugèron amb l'annexion de nòus estats a la federacion, e la possibilitat d'i enebir l'esclavatge. Abraham Lincoln, Candidat del Partit Republican, que s'opausava a l'esclavatge, foguèt elegit per president en 1860. Abans de prene lo poder, sèt estats esclaus declarèron lor secession dels Estats Units e formèron los Estats Confederats d'America. Pel govèrn federal, la secession èra illegala, e amb la Batalha de Fort Sumter, esclatèt la Guèrra Civila, e quatre estats s'apondèron mai a la Confederacion. L'Union —los estats qu'èran demorats en la federacion— declarava la libertat dels esclaus en avançar la siá armada cap al sud. Après la victòria de l'Union en 1865, tres esmendaments a la constitucion nòrd-americana assegurèron la libertat per gaireben quatre milions d'afroamericans qu'avián patit l'esclavatge. Lo catorzen esmendament los declarèt ciutadans, e lo quinzen lor autregèt lo drech al vòte. La guèrra aguèt per resultat indirècte una aumentacion del poder central.
Après la guèrra, l'assassinat del president Lincoln radicalizèt las politicas de reconstruccion amb l'intencion de reintegrar e rebastir los estats vencuts del sud e i assegurar a l'encòp la libertat dels esclaus. La resolucion de l'eleccion presidenciala de 1876 marquèt la fin de la Reconstruccion e l'aprovacion de las Leis de Jim Crow. Pauc a pauc, los estats del sud aprovèron de leis que de manièra indirècta mas efectiva, empachavan que los negres poguèssen votar. Al nòrd, l'urbanizacion e una ondada massiva d'immigrants sens precedenta accelerèron l'industrializacion del país. Aquela ondada d'immigracion, que contunhèt fins en 1929, provesiguèt de man d'òbra per las entrepresas nòvas e transformèt la cultura americana. Los Estats Units crompèron Alaska a Russia en 1867, en acabant aital l'expansion continentala. Lo Massacre de Wounded Knee en 1890 foguèt lo darrièr conflicte de las guèrras amb los amerindis. En 1893, l'anciana monarquia nadiva del reialme de Hawaii foguèt depausada en còp d'Estat dirigit pels residents nòrd-americans, e l'archipèla foguèt annexat als Estats Units en 1898. Amb la victòria dels Estats Units en la Guèrra hispanoamericana sus Espanha, los Estats Units se consolidèron coma poténcia mondiala, e annexèron Puerto Rico e las Filipinas. Las Filipinas se faguèron independentas lo sègle seguent; Puerto Rico es a l'ora d'ara un Estat liure associat als Estats Units.
Las Guèrras mondialas e la Granda Depression[modificar | modificar la font]
Quand la Primièra Guèrra Mondiala comencèt en 1914, los Estats Units se declarèron neutres. Los americans simpatizavan amb los britanics e los franceses, malgrat que fòrça ciutadans, la majoritat irlandesa e alemanda s'opausavan a l'intervencion dels Estats Units dins la guèrra. En 1917, los Estats Units se jonhèron als Aliats, qu'atenguèron la victòria pauc après. En refusant de s'implicar dins las questions europèas, lo Senat dels Estats Units ratifiquèt pas lo Tractat de Versalhas qu'establissiá la Liga de Nacions. Lo país contunhèt amb una politica d'unilateralisme e quitament d'isolament. En 1920, lo movement pels dreches de las femnas atenguèt que s'aprovès lo dètz-e-noven amendament a la constitucion qu'autrejava lo drech de vòte a las femnas. Lo govèrn autregèt la ciutadania als amerindis en 1924.
Pendent lo decenni de 1920, los Estats Units coneguèron un periòde de prosperitat sens precedent amb un rapid creissença industriala rapida, que totun, culminèt en la casuda de la borsa de Wall Street en 1929 e lo començament de la Granda Depression, lo periòde economic pus grèu de l'istòria del país e del mond. La Granda Depression s'agreugèt per en causa de la catastròfa naturala del "Dust Bowl", o la "Conca de Povàses", coma se nomenèt l'airal central del país afectat per una grèva seria de tempèstas de povàses pendent gaireben tot lo decenni dels ans 1930. Après la siá eleccion coma president en 1932, Franklin Delano Roosevelt introdusiguèt un "Nòu Pacte" (lo New Deal), una sèria de politicas que permetián l'intervencion del govèrn en las questions economicas. La nacion se recuperèt pas plenament de la depression economica mas fins la mobilizacion industriala produsida per l'entrada del país dins la Segonda Guèrra Mondiala. Los Estats Units, neutres pendent los primièrs ans de la guèrra, comencèron de provesir de material de guèrra als aliats tre març de 1941.
Lo 7 de decembre, 1941, los Estats Units se jonhèron als Aliats après l'atac japonés de Pearl Harbor. A causa de la mobilizacion de personas e las despensas industrialas pel bastiment d'armament, los Estats Units foguèron l'unic país aligat qu'en acabar la guèrra, èra pus ric e pas pus paure. Lo govèrn nòrd-american aprovèt lo Plan Marshall per'mor de sosténer economicament la reconstruccion d'Euròpa. Las reünions de Bretton Woods e Yalta establiguèron un nòu sistèma d'organizacion internacionala politica e economica. Los Estats Units fabriquèron la primièra arma nucleara e l'utilizèron sus Hiroshima e Nagasaki en agost de 1945. Lo Japon capitulèt lo 2 d'agost.
Guèrra Freda e de dreches civils[modificar | modificar la font]
Los Estats Units e l'Union Sovietica s'afrontèron durant lo periòde dich de la Guèrra Freda e dominèron las questions militaras d'Euròpa mejançant l'OTAN e lo Pacte de Varsòvia. Los Estats Units promovián la democracia liberala e lo capitalisme, del temps que l'Union Sovietica promoviá lo comunisme e l'economia planificada pel govèrn central. Los Estats Units participèron a la Guèrra de Corèa de 1950 a 1953. Lo Senador Joseph McCarthy dirigiguèt una sèria d'investigacions anticomunistas.
L'Union Sovietica lancèt la primièra nau espaciala tripulada per un uman, Iorii Gagarin, en 1961. Los Estats Units, coma responsa, investiguèron en recèrca matematica e scientifica; lo president John F. Kennedy declarèt que lo país deviá èsser lo primièr a arribar subre la luna, çò que faguèron en 1969.
Los decennis seguents l'economia dels Estats Units cresquèt de manièra sostenguda. Lo movement dels dreches umans, dirigit per divèrses afroamericans eminents, coma Martin Luther King Jr., s'opausèt a la segregacion e la discriminacion raciala e culminèt amb l'abolicion de las Leis de Jim Crow. Après l'assassinat del president Kennedy en 1963, s'aprovèt l'Acte dels Dreches Civils en 1954. Los Estats Units, jos las administracions de Johnson e lo sieu successor, Richard Nixon, participèron a la Guèrra de Vietnam.
Coma resultat de l'escandal de Watergate, en 1974 Nixon venguèt lo primièr president dels Estats Units a se demetre, per'mor de pas èsser acusat d'obstruccion a la justícia e d'abús de poder. Li succediguèt lo vicepresident Gerald Ford que li autregèt l'immunitat. Pendent l'administracion de Jimmy Carter, l'economia nòrd-americana aguèt una estagflacion. L'eleccion de Ronald Reagan marquèt lo començament d'un cambiament de las politicas socialas e economicas.
Èra contemporanèa[modificar | modificar la font]
Pendent l'administracion de Bill Clinton los Estats Units visquèron l'expansion economica mai longa de l'istòria, del 1991 al 2001.
Las eleccions controvertidas del 2000 se resolguèron per una decision de la Cort Suprèma de Justícia que donèt la presidéncia a l'èx-governador de Tèxas, George W. Bush. Lo 11 de setembre de 2001, lo grop terrorista al-Qaida perpetrèt un atac contra las torres del World Trade Center a Nòva York e lo Pentagòn. Lo president Bush lancèt una "guèrra contra lo terrorisme" segon lo principi de la guèrra preventiva, ara coneguda coma la "Doctrina Bush". A la fins de 2001, una coalicion internacionala dirigida pels Estats Units ocupèt Afganistan, en desrocant lo regim taliban e en destrusent totes los camps d'entrainament d'al-Qaida. Los talibans, totun, se reorganizèron e contunhan de lutar aferrissadament contra las fòrças de la coalicion.
En 2002, l'administracion de Bush demandèt un cambiament de regim e la dubertura d'Iraq als controladors nuclears de l'ONU. Sens lo supòrt de l'OTAN ni de las Nacions Unidas per realizar una intervencion militara, lo govèrn de Bush formèt una coalicion amb païses aliats e ocupèt Iraq en 2003, totjorn segon la teoria de la "guèrra preventiva", en desrocant lo regim de Saddam Hussein. Malgrat la pression extèrna e intèrna, per que se'n retirèsson, los Estats Units e divèrses païses de la coalicion originala i an encara de tropas.
Las eleccions presidencialas de 2008 marcan una fita istorica pels Estats Units, en essent las primièras qu'un afroamerican i participa coma candidat d'un dels partits majoritaris —Barack Obama, del Partit Democrata—, e los segon comicis amb una femna coma candidata per la vicepresidéncia d'un autre partit majoritari —Sarah Palin, del Partit Republican. L'eleccion d'un politic afroamerican coma candidat per president dels Estats Units es venguda solament quaranta cinc ans après l'istoric discors de Martin Luther King lo 28 d'agost de 1963, en favor de l'egalitat entre totas las raças. Lo 4 de novembre de 2008, Obama ganhèt las eleccions presidencialas, e lo 20 de genièr de 2009, assumiguèt la carga e venguèt lo primièr president elegit afroamerican del país.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: Lista dels presidents dels Estats Units d'America · Sistèma electoral dels Estats Units d'America
Forma de l'estat[modificar | modificar la font]
Los Estats Units son una entitat federala fòrça descentralizada constituïda de cinquanta estats relativament autonòms per endreçar sos afars enterns. Lo principi de la separacion dels poders caracteriza l'organizacion del poder central qu'es compausat:
- d'un poder executiu endreçat per un president elegit per quatre ans.
- d'un poder legislatiu dich Congrès. Es compausat de doas assembladas que son lo Senat e la Chambra dels Representants.
- d'un poder judiciari dich Cors Suprèma que los membres son nomenats pel president e assolidats pel Congrès. Après lor nominacion, los membres son fòrça independents dei poders executiu e legislatiu.
L'organizacion intèrna dels estats de la federacion es generalament similara a aquela del govern central :
- un poder executiu endreçat per un governador elegit que sos poders vàrian fòrtament entre los estats.
- un poder legislatiu generalament compausat de doas assembladas.
- un poder judiciari generalament endreçat per un còrs suprèm.
Los estats son fòrça autonòms e lo govern central a pas gaire de drechs per intervenir dirèctament dins los afars intèrns d'un estat. Aital, los domenis d'intervencion principals del govèrn central son los afars estrangièrs, la defensa e lo vòte de leis generalas somesas a la ratificacion de cada estat.
Simbòls de l'estat[modificar | modificar la font]
Los simbòls principals dels Estats Units son la bandièra escaissada Stars and Stripes, l'imne nacional The Star-Spangled Banner e la devisa In God We Trust.
Organizacion del territòri[modificar | modificar la font]
Lo territòri dels Estats Units es devesit entre cinquanta estats e un districte federal situat a l'entorn de la capitala Washington. Los estats an una autonomia granda e son egalament devesits en comtats relativament autonòms. Totes los estats, levat l'Alaska e Hawaii, forman un blòt atenent situat entre Canadà e Mexic. Qualques terradors dins lo rèsta del mond son de dependéncias dels Estats Units sens aver l'estatut d'estats federals :
- Atol Johnston.
- Guam.
- Illa Wake.
- Illas Verges Americanas.
- Marianas del Nòrd.
- Puerto Rico.
- Samoa Americana.
Lengas oficialas[modificar | modificar la font]
Lo govern federal a pas adoptat de lei definissant una lenga oficiala per los Estats Units. Dins los fachs, l'anglés es la lenga principala de las institucions e de la majoritat de la populacion. 30 an çaquela adoptat una lei au profiech de l'anglés, Hawaii a adoptat l'anglés e l'hawaian coma lenga oficialas e dos estats utilizan de facto doas lengas principalas : l'anglés e l'espanhòu au Nòu Mexic, l'anglés e lo francés en Loïsiana. En 2010, las lengas pus parladas per la populacion son l'anglés (80%), l'espanhòu (12,8%), lo chinés (2,9%), lei lengas indigenas (0,9%) e lo francés (0,5%).
Geografia[modificar | modificar la font]
Diplomàcia e defensa[modificar | modificar la font]
Afars estrangièrs[modificar | modificar la font]
Los Estats Units d'America son la primièra potencia mondiala. Son membres de las institucions internacionalas principalas coma l'ONU, qu'es membre fondator e membre permanent dau Conselh de Seguretat, l'OMC e l'OTAN. Tènon de relacions fòrça solidas amb Reialme Unit, Israèl, Japon, Corèa del Sud e Austràlia. De mai, fa partida d'una zona d'escambis desliures amb Canadà e Mexic dicha NAFTA. Enfin, divèrsei país coma Alemanha o Corèa del Sud aculhisson de basas militaras estatsunidencas permanentas.
Dempuei 2001, los afars estrangièrs estatsunidencs son fòrça pertocadas per la lucha còntra los movements islamistas magerament en Afganistan (invasion dau país en 2001) e dins l'Orient Mejan (Iraq, Yemen...). Pasmens, aquela politica se tustèt a una oposicion de las popolacions localas e los Estats Units son engatjats dins divèrsei guèrras localas e los movements islamistas de la region son totjorn actifs.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Las fòrças armadas de los Estats Units d'America forman l'armada mai potenta amb 1,38 milions de soldats, un budget de 528 miliards de dolars que representa 46% de las mesas mondialas e 770 installacions majoras sus totes los continents levat d'Antartida. L'armada es comandada per lo President dels Estats Units. En 2010, es devesida entre cinc brancas principalas :
- l'armada de tèrra dicha US Army (520 400 òmes) que ten 73 bregadas de combat e 21 bregadas d'aviacion de combat.
- la marina militara dicha US Navy (520 400 òmes) que ten mai de 300 naviris que 14 pòrta-aeronaus, 84 naviris grands de superficia, mai de 50 sosmarins nuclears d'ataca e 14 sosmarins nuclears mandaires de missils nuclears.
- l'armada de l'èr dicha US Air Force (520 400 òmes) que ten mai de 70 escadras qu'un vintenau es dedicat au combat.
- lo còrs de las tropas d'infantariá de marina que tèn tanben d'unitats d'aviacion dich US Marine Corps (203 000 òmes).
- un còrs militarizat per la proteccion dei còstas estatsunidencas dich US Marine Corps (39 000 òmes). Sos equipaments tenon mai de 2 000 naviris leugiers, 40 aeronaus e 150 elicoptèrs.
La màger part d'aqueles equipaments son fòrça modèrns e lo país ten tanben un arsenal nuclear important amb mai de 5 100 ogivas en setembre de 2009.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia dels Estats Units
Agricultura[modificar | modificar la font]
L'agricultura estatsunidenca es la primièra del monde ambé l'Union Europèa. Es fòrça modèrna e utilizava en 2004 1,7% de la populacion activa. Sos produccions principalas son l'elevatge (bovins, porcins...) e la cultura del tabat, de las cerealas, del coton e dels fruches. Pasmens, aquel modèl d'agricultura intensiva causa de prejudicis importants per l'environament e a d'efièchs marrits sus la qualitat de l'aiga. Per exemple, en 2000, un estudi del govern central aviá notat la preséncia de pollucion dins 39% dels rius e 45% dels lacs estatsunidencs.
Dins lo domeni minièr, leis Estats Units fan partida dels productors principaus de fòrça ressorsas importantas coma lo caolin (1en reng mondial), lo magnèsi (1en reng mondial), lo carbon (2en reng mondial), lo petròli (2en reng mondial), lo gas naturel (2en reng mondial), l'aur (2en reng mondial), lo coire (2en reng mondial), lo plomb (3en reng mondial), lo titane (4en reng mondial) o lo fèrre (7en reng mondial). Lo taus de cubertura energetica èra egala a 72,7% en 2003.
Industria[modificar | modificar la font]
Lo sector secondari estatsunidenc utilizava en 2004 20,8% de la populacion activa. Coma l'agricultura, es un sector modern. Es principalament concentrat dins cinc estats que son la Califòrnia, l'Ohio, l'Illinois, lo Michigan e la Pensilvània. Un nombre grand de companhiás internacionalas majoras son basadas sus lo terrador estatsunidenc :
- d'industrias grandas coma la rafinatge del petròli o la siderurgia. Leis Estats Units an una capacitat de rafinatge de 827 milions de tonas qu'es la primièra del monde e son lo segond productor d'acièr mondial.
- d'industrias aeronauticas e espacialas coma Boeing.
- d'industrias militaras coma Lockheed, Northrop Grumman et Raytheon.
- d'industrias automobilas coma General Motors (3en grop mondial en 2008) o Ford (4en grop mondial en 2008).
- d'industrias electronicas e informaticas coma IBM o Microsoft.
- d'industrias alimentaras coma Coca-Cola o McDonald.
- d'industrias de bens de consomacion coma Eastman Kodak, Whirlpool, Gillette Company, Nike o Procter & Gamble.
Servicis[modificar | modificar la font]
Lei servicis son lo centre de l'economia estatsunidenca amb 77,4% de la populacion activa e 72% del PIB anual. Son caracterizats per l'importància dels sectors de la santat (15,3% del PIB) e de la finança. Los cambis comercials amb los país estrangiers son fòrça desequilibrats e los Estats Units an una deute publica fòrça important qu'es la premièra del monde. Mentretant, la soliditat e la reputacion de l'economia estatsunidenca permet au govern de contuniar aisidament d'empruntar de l'argent.
Recèrca[modificar | modificar la font]
Gràcias a de budgets fòrça importants e un retum dens d'universitats e d'estructuras de recerca fondamentala o de recerca e desvolopament, los Estats Units son la primièra potencia scientifica mondiala. Lo sector es caracterizat per l'importància donat a la recerca militara que representava en 2004 55% de las despensas publicas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Michel Goussot, Les États-Unis, société contrastée, puissance contestée, La Documentation photographique no 8056, mars-avril 2007.
- (fr) André Kaspi, Comprendre les États-Unis d'aujourd'hui, Librairie Académique Perrin, 2008 (ISBN 2-2620-2806-0).
- (fr) Frédéric Salmon, Atlas historique des États-Unis : De 1783 à nos jours, Armand Colin, 2008 (ISBN 2-2003-4760-X).
- (fr) Arnaud Coutant, L'Amérique des États : Les contradictions d'une Démocratie fédérale, Mare et Martin, 2011 (ISBN 2-8493-4085-5).
- (fr) John Atherton, Nicole Bernheim, Sophie Body-Gendrot, François Brunet, États-Unis, peuple et culture, La Découverte, 2004 (ISBN 2-7071-4260-3).
- (fr) Daniel Van Euwen, Isabelle Vagnoux, Les États-Unis et le monde aujourd'hui, Éditions de l'Aube, 2008 (ISBN 2-7526-0421-1).
- (fr) Denis Lacorne, Les États-Unis, Fayard, 2006 (ISBN 2-2136-2672-3).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Ostal Blanc
- (en) Senat dels Estats Units
- (en) House of Representatives / Cambra dels Representants
- (en) CIA
Alemanha | Austràlia | Àustria | Belgica | Canadà | Corèa del Sud | Danemarc | Eslovaquia | Espanha | Estats Units d'America | Finlàndia | França | Grècia | Irlanda | Islàndia | Itàlia | Japon | Luxemborg | Mexic | Norvègia | Nòva Zelanda | Ongria | Païses Basses | Polonha | Portugal | Reialme Unit Republica Chèca | Soïssa | Suècia | Turquia |
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Rabastens
Rabastens[1][2] (oficialament en francés Rabastens) es una comuna lengadociana en País d'Albi, situada dins lo departament de Tarn e la region d' Occitània.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Demografia
- 4 Administracion
- 5 Luòcs e monuments
- 6 Personatges celèbres de Rabastens
- 7 Vejatz tanben
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es desservida per la Gara de Rabastens-Confolèuç. de las linhas Tolosa - Rodés via Albi, e Tolosa - Capdenac, via Tessonièra
La superfícia de la comuna (6629 ectaras) ne fa una de las pus grandas del departament. En 1834, En 1834, Grasac alara masatge venguèt comuna distinta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas anticas[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'Antiquitat, las costièras de Rabastens èran pobladas coma ne testimònian los vestigis (a 1 km de la vila) d'una vila galloromana a Las Pèiras. Una primièra campanha d'excavacion, de 1840 per Gustave de Clausade descobriguèt una mosaïca e de tambors de colomnas de marbre esculptadas d'escènas de cabals (expausadas al Musèu de Sant Ramon de Tolosa). Una segonda campanha dins los ans 1970 descobriguèt una fòrça bèla mosaïca expausada dempuèi al Musèu del País Rabastinés.
Los abitants de la vila galloromana se serián refugiats sul caire rocassut constituit pels rius Rotavolp e Tarn al moment de l'arribada dels visigòts e la destruccion de la vila. Lo refugi faguèt pauc a pauc lo primièr castrum, quartièr nomenat uèi lo castèl. Lo castrum permetiá de contrarotlar un ga sus la rota de Tolosa a Lion.
Crosada dels Albigeses[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XII, la ciutat foguèt dirigida par una cosenhoriá. La familha de Rabastens èra aliada amb los Comtes de Tolosa: Ramon de Rabastens èra evesque de Tolosa de 1200 a 1205 e Pèire Ramon èran dins lo conselh de Ramon VI. En 1210 los cosenhors abandonèron lors dreches de justícia al comte de Tolosa qu'aparava los abitants. Lor balhèt libertats e privilègis. Situada prèp de Lauragués, epicentre del catarisme, Rabastens aviá la reputacion d'èsser un "nis d'eretics". La fidelitat de Rabastens pels Comtes de Tolosa, subretot de Pelfòrt de Rabastens, li costarà car. En aplicacion del Tractat de París (1229), la ciutat deguèt destruire los barris. La ciutat venguèt un consulat pendent aquel periòde.
La prosperitat[modificar | modificar la font]
Quand la patz tornèt, Rabastens coneguèt al fin del sègle XIII un periòde astrat mercé al vinhal de Galhac, alara mai espandit del galhaqués. La qualitat del vin de Rabastens èra estimada. Las gabarras, naus de fons plan, descendián Tarn amb de barricas de Rabastens fins a Bordèu. A l'epòca, l'urbanisme se desvelopèt segon lo dessenh de las bastidas. La ciutat de Rabastens s'organiza doncas a l'entorn del Borg Mejan. La glèisa de Nòstra Dòna del Borg foguèt fortificada entre 1230 e 1260 e patronizada pels monges benedictins de Moissac, presents al priorat al sègle XII. Es de nau unica e vasta, rectangulara, de quatre travadas voltadas d'ogivas e tota de bricas segon lo modèl de la Catedrala de Sant Estève de Tolosa. Al sègle XIV, lo prior Bernart La Torre decidèt d'apondre a la nau un còr poligonal. Essent situada sul camins de pelegrinatge del Puèi de Velai cap a Compostèla, la glèisa profeitèt. La vila de Rabastens èra estapa pels pelegrins: l'espital de Sant Jaume e lo patrimòni de la vila ne testimònian.
La Guèrra de Cent Ans[modificar | modificar la font]
Qualques ans aprèp lo començament de la Guèrra de Cent Ans (1337), los pastorèls ataquèron las comunautats josievas. En 1381, de milièrs d'òmes foguèron massacrats dins Rabastens per Gaston Febus, Comte de Fois e Bearn. Es aquela vision qu'auriá provocat las revelacions de Constança de Rabastens. Los degalhs de la Pèsta Negra de 1348 s'ajustèron a los de la guèrra.
La Renaissença[modificar | modificar la font]
En 1450, es la fin de la Guèrra de Cent Ans. La cultura del pastèl faguèt la prosperitat d'Albigés e de Lauragués. Le pastèl èra l'objècte d'un comèrci important en Euròpa. L'indigòt, pus economic, lo remplacèt al sègle XVI. Le pastèl faguèt la riquesa dels negociants albigeses que se faguèron bastir de bèls ostals de familha.
En 1561, pendent la primièra guèrra de religion, los protestants prenguèron Rabastens e tuèron de franciscans. En 1562, los catolics, jol cap de Blasi de Monluc, tornèron contrarotlar la vila aprèp un brèu sètge e de memòria ont foguèron tirats prèp de uèi cent còps de canon contra la punta extrèma de la ciutat -nomenada lo castèl- e qu'èra separada de la vila per un valat prigond e de defensas eficaças. L'assalt es contat en detalh dins los Comentaris de Monluc que foguèt gravament ferit al visatge d'un còp d'arcabusa. Benlèu per venjar lor prestigiós – mas vielhissent – cap que pensavan ferit a mòrt, los soldats de Monluc, un còp mèstres del castèl, getèron pel naut d'una de las torres una partida dels defensors. Las femnas, perque avián participat a la defensa, foguèron passadas per l'espasa. E lo cap dels protestants, Francés Delhèrm, foguèt menat a Tolosa per èsser penjat. La patz d'Amboise (19 març de 1563) acabèt provisòriament lo conflicte. Un Chaple de Sant Bertomieu (24 d'agost de 1572 a París) tanben se faguèt a Rabastens lo 5 d'octòbre[3].
Una epidèmia de pèsta fragilizèt la populacion en 1631. Per isolar la vila, los pestiferats son lotjats dins lo barri de Murèl, o quartièr dels pestiferats.
Pendent de sègles los mercants rics s'aucèron dins la societat. E al sègle XVII e XVIII. Venguèron "avocats e conselhièrs del rei" al Parlament de Tolosa fins a Capitols. Foguèron anoblits. Mantenguèron o bastiguèron d'ostals rics a Rabastens. Al començament del sègle XIX: Rabastens prenguèt son aspècte d'uèi: los valts foguèron aterrats per ne far de passejadas e Liças, un pont suspendut foguèt bastit sus Tarn en 1835 e la faciada de Nòstra Dòna del Borg foguèt acabada amb l'apond d'una segonda torre. Los tèissiers e cordonièrs de l'Edat Mejana balhèron la plaça als ebenistas e fabricants de mòbles. La cava cooperativa creada en 1953 dinamizèt l'economia de Rabastens.
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Ostal de vila, ancian priorat. Torreta del sègle XVI.
- Musèu del País Rabastenés dins l'ostal de la familha La Fita de Pèlapòrc de Gordasdel.
- Lo campanar, situat a la sortida de la vila, dins un pargue
- Ostal de la Castanha (actuala escòla liura Puègsegur). Ancian ostal del Comte Loís Pèire de Castanet de Puègsegur.
- Glèisa dels penitents blancs
Glèisas[modificar | modificar la font]
La comuna, perque es espandida, compta fòrça parròquias del Regim Ancian:
-
Camins de Sant Jaume. Naut luòc del patrimòni jaumèire, la glèisa conten de frescas qu'illustran diferents episòdis de la vida, reala o legendària, de Sant Jacme lo Màger
- Nòstra Dòna del castèl
- Sant Pèire dels Penitents blancs
- Sant Amans
- Sant Joan de Puègcabal
- Sant Andrèu de Marèus
- Sant Genest de Lausefan
- Sant Jòrdi de Sant Jèri
- Sant Joan de Blonac
- Sant Martin de Guiddal
- Sant Martin (Sant Estève) de Teissoda
- Sant Martin de Mors
- Sant Massal (annèxe de Raust)
- Sant Miquèl
- Sant Pèire de Raust
- Sant Pèire de Sant Caprés
- Sant Pèire de Vertus
- Sant Robèrt de las Filhas
- Sant Salvi de Bèlmontet (o de la Recòsta)
- Sant Jòrdi de Meserac
- Nòstra Dama de la Recòsta
- Sant Sinforian de Laden
e mai las parròquias de l'actuala comuna de Grasac
Personatges celèbres de Rabastens[modificar | modificar la font]
- Augièr Galhard, escrivan occitan del sègle XVI
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Miquel, Guerres de religion, p 287
- Elie-A. Rossignol, Monographies communales ou Étude statistique, historique et monumentale du département du Tarn. Tome IV, Canton de Rabastens, Toulouse, Delboy, 1864
- Raymond Picou, Aperçus préhistoriques sur Rabastens, sa région et le menhir de Vieux en Albigeois, 1924
- L'Écho de Rabastens, organe des veillées rabastinoises, 1948-
- La toponimia de Rabastens foguèt estudiada per l'abat Negre (Toponymie du canton de Rabastens, 1959).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas
- Rabastens sul site de l'IGN
- Fotografia panoramica de la glèisa de Nòstra Dama del borg a Rabastens


text:
Verdun de Lauragués
Verdun de Lauragués (Verdun-en-Lauragais en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Pau Cibran (1889-1951), pintor e illustrador occitan.


text:
La Ferté-Bernard
La Ferté-Bernard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Ferté-Bernard a situat a l'èst de la Sarthe, al intersection del Adorna e del departament de Eure-e-Loir. A sobrenomenat la Venècia de l'Oèst[1] per rason de los sieus nombroses dédales de rius en lo sieu centre (sustot lo Huisne e la Meteis). Amb los sieus dos lacs artificiales, la siá glèisa e lo sieu centre istoric, La Ferté-Bernard es vengut un luòc de sojorns culturales e touristiques.
La Ferté-Bernard est située à l'est de la Sarthe, à l'intersection de l'Orne et du département d'Eure-et-Loir. Elle est surnommée la Venise de l'Ouest[3] en raison de ses nombreux dédales de rivières en son centre (notamment l'Huisne et la Même). Avec ses deux lacs artificiels, son église et son centre historique, La Ferté-Bernard est devenue un lieu de séjours culturels et touristiques.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 16 d'agost de 2008
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Site de l'office de tourisme de La Ferté-Bernard. Consultat lo 16 août 2008
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Léger (riu)
Léger o Leir(e) (en francés: Loire) es un flume d'Occitània, de França e de Bretanha. Se tròba enteirament dins l'estat francés e es lo flume mai long d'aquel estat. L'apèlan la Grand Aiga al Linhon velaiés.
Sas fonts se tròban al pè del Jarbeir de Jòu , un ancian volcan atudat situat dins la comuna de Santa Eulàlia en Vivarés. Lo flume s'escola cap al nòrd oèst duscas Orleans, puèi cap a l'oèst en asagar las vilas de Tors, Angieus e Nantas. Son estuari se tròba per los Païses de Léger a l'oèst d'Anjau, ont se geta dins l'Ocean Atlantic a Sant-Nazer.


text:
Pargue Güell
Lo Pargue Güell es un grand jardin public amb d'elements arquitecturals situat suls nauts de Barcelona, sul penjal del puèg del Carmel que mira cap a la mar, prèp del Tibidabo. Foguèt dessenhat per l'arquitècte Antoni Gaudí, a l'apogèu del modernisme catalan, bastit entre los ans 1900 e 1914 e inaugurat coma pargue public en 1926. S'espandís sus 17,18 ectaras (0,1718 km²), çò que ne fa una de las òbras arquituralas pus grandas del sud d'Euròpa.
Estil[modificar | modificar la font]
Lo dessenh del pargue es la manifestacion clara de la man d'un arquitècte, e l'estil particular de Gaudí es evident dins quin que siá element, fins al mai petit. Dominan las formas ondadas, semblant de rius de lava, e de passatges cobèrts amb colomnas qu'an de formas d'arbres o d'estalactitas. Fòrça de la superfícias son cobèrtas amb trencadís, tròces de ceramica o de veire al biais de mosaïcas de colors. Perque se situa al mièg de la vila e a una nautor elevada, aquel pargue es un refugi de patz que contrasta amb lo bruch e el frenesia de la capitala catalana.
Antoni Gaudí pensava a las ciutats jardin angleses, e s'esforcèt de realizar una perfèita integracion de sas òbras amb la natura. Una pròva ne son las colomnas fachas de pèiras de talha e formas fòrça variablas, que fan pensar a de troncs d'arbres, estalactitas e espelugas naturalas. Los angles dreches existisson enluòc: las colomnas son clinadas coma de palmièrs.
Lo punt central del pargue es una immensa plaça vueita, lo bòrd d'aquel servís de banc e ondula com una sèrp de cent cinquanta mètres de long. Aquel banc es tanben cobèrt de trencadís fach de pichonas pèças de ceramica e veire e es l'òbra de Josep Maria Jujol, un collaborador de Gaudí.
La plaça es en partida sostenguda per la Sala de las Cent Colomnas, compausada per ochanta siès colomnas semblants a d'estalagmitas jaissant dins una espeluga. Al plafon, entre las colomnas i a de decoracions circularas mas se bastiguèt pas de colomnas qu'èra previst de per abans (deurián èsser cent).
Fins a aquel luòc s'arriba las grasas de la dintrada principala del pargue, dispausadas simetricament de cada costat d'una escultura de salamandra que venguèt en l'embalem del jardin. Representa la salamandra alquimica, que simboliza l'element fuòc.
A la dintrada principala del pargue s'auçan dos edificis de pur estil de Gaudí, amb teulats de corbas doças, d'apendicis estranhes e motius geometrics.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt Eusebi Güell que donèt lo nom al pargue. Aquel ric òme d'afar catalan, membre d'una influenta familha borgesa de la vila, venguèt un vertadièr mecènas per Gaudí, perque li permetèt de portar a tèrme fòrça de sas òbras -entre las qualas lo Pargue Güell- sens interferir dins sas decisions artisticas.
Aquel pargue es l'astruc resultat d'un fracàs comercial, perque, a la pineda ont èra lo pargue, èra previst d'i bastir una urbanizacion de luxe. Mas, a causa de la Primièra Guèrra Mondiala, se vendèt solament doas parcèlas (en una d'aquelas se tròba la Casa Museu Gaudí), e la vila decidiguèt ans mai tard (en 1926), aprèp la mòrt de Güell, de comprar lo terren restant per ne far un pargue public. Gaudí se consacrèt en exclusiá a son òbra mai monumentala, la Sagrada Familha.
Segon lo dessenh original, la plaça centrala deuriá èsser un teatre grèc, e las colomnas constituisson un temple doric de cent colomnas.
En 1984 l'UNESCO declarèt lo Pargue Güell Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
-
Vista exteriora del mirador, en dessús la Sala de las Cent Colomnas.
-
-
-
-
-
-
Ostal Martí Trias i Domènech, de Juli Batllevell.
-
-
-
Sala ipòstila, amb colomnas doricas e mosaïcas.
-


text:
Chastèl de Ventadorn (Bas Vivarés)
Lo chastèl de Ventadorn se situa alh sud-èst de Mairàs, en Bas Vivarés, istoricament en Lengadòc, avent d'elements d'arquitectura daus sègles XI, XII, XV e XVI. Venguèt « monument istoric » lo 4 de mai de 1937.
Geografia[modificar | modificar la font]
Se quilha en dessobre delh jonhent de Fontaulièra e d'Ardecha, sobre un esperon rochós, aperaquí 373 m d'altitud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Seguèt bastit alh sègle XII quand lo fèu de Mairàs aperteniá aus Solinhac. En 1195 lo senhor de Montlaur esposèt Miracle de Solinhac e son fraire Beraut de Solinhac lhors balhèt lo fèu de Mairàs. Tornèt aus Levis a la fin delh sègle XIV, e en 1472 lo senhor de Mairàs esposèt Blancha de Ventadorn. D'aquí en avans seguèt desabitat e a la Revolucion Francesa descrit aitau: « Aquel vièlh chastèl demasiat a pas portat dempuèi sa destruccion, arribada dempuèi mai d'un sègle ». Seguèt larjament utilizat après la Revolucion Francesa coma peirièra.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Son plan es basat sobre lo modèl daus chastèls savoiards ont lo donjon es estachat alh barri. S'i pòt veire un donjon carrat, de torres, dos colombièrs e una pòrta fortificada.
Segon los trabalhs de recèrcha efectuats e la notícia sobre lo chastèl escrita per Georges Grégoire, la construccion pus anciana es lo donjon carrat.
Lo barri exterior es accessible per un pònt levadís, lo barri sud a una sola entrada e lo tresen barri, que entornejava complètament lo chastèl, aviá tres pòrtas. La torre carrada de son angle nòrd-oèst es constituida de salas voutadas. La torre carrada de l'angle sud-oèst sobremontada de doas garitas datariá d'òbras delh sègle XIV.


text:
Citerne (Somme)
Chitèrne (Sonme) en picard ( Citernes en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Frucourt (direccion Abbeville) a Mérélessart (direccion Hornoy-lo-Bourg) e de l'ais Es-Oèst en connectant Hallencourt e Forceville-en-Vimeu (direccion Oisemont per la rota départementale « RD 53 »).
Implantée à l'ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Frucourt (direction Abbeville) à Mérélessart (direction Hornoy-le-Bourg) et de l'axe Est-Ouest reliant Hallencourt et Forceville-en-Vimeu (direction Oisemont par la route départementale « RD 53 »).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'es trobat traces d'una granda villa gallo-romaine[1].
On a trouvé des traces d'une grande villa gallo-romaine[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Ligam rot Error de citacion : Invalid
tag; name "Quid" defined multiple times with different content


text:
veni de recebre per mail de la FELCO la letra de David Grosclaude, un punt de vista de la situacion après 1 an de la manifestacion de Carcassona.
Vos o copia, amb la reaccion de la FELCO.
La letra de David Grosclaude
Carcassona ! 24 D'octobre de 2009 : que i a un an !
amigas, amics
Que i a un an qu'èram 25 000 per las carrèras de Carcassona a manifestar en favor de la lenga occitana. Qu'èra un eveniment màger per l'occitanisme.
Qu'estó tanben, cinc ans après la prumèra manifestacion de Carcassona, un moment de questionament per l'occitanisme. E adara , que hèm ? Que har après ?
Que i avèva a Carcassona ua generacion navèra d'occitanistas. Que son monde qui n'an pas conegut los combats de las annadas 70 e 80. N'an pas conegut tanpauc las pelejas de l'occitanisme de las annadas 70 e non son pas pro vielhs entà aver conegut la decepcion de l'arribada de l’esquèrra au poder en 1981, per çò qu'ei de l'estatut de la lenga nosta.
Un an après Carcassona 2009 que'm sembla que devem tirar las leçons d'un periòde qui s'acabè que hè ua annada. Qu'èra, çò'm sembla, ua idea contienguda dens lo discors finau deus organizators.
Lo movement gessit de las annadas 70 e 80 n'ei pas mei organizat de faiçon a arcuélher los joens occitanistas com aqueths qui èran au capdevant de la manifestacion.
Que devem prepausar quauquarren de nau. Que vedem plan que non son pas mei temptats d'entrar en las organizacions qui an hèit l'istòria de l'occitanisme dempuish trenta ans.
Lo biais de har accion culturau, accion politica o sindicau qu'a cambiat. la faiçon de s'engatjar tanben. Cada dia que n'avem exemples. E non parli pas de la faiçon de comunicar qui, deu men punt de vista, n'ei pas arren mei que lo rebat de la faiçon de concéber l'engatjament sociau, collectiu.
Lo periòde navèth qui a començat dempuish lo ser deu 24 d'octobre de 2009 no's poderà pas har shens un vertadèr passatge de testimòni d'ua generacion a l'auta. Se dens l'occitanisme qu'a arribat que's hasosse de faiçon espontanèa e non estructurada que'm sembla que serà mei delicat aqueste còp. Que cau organizar aquera transicion. Qu'avem dit a mainadas e mainats, a gojatas e gojats, que i avèva ua reivindicacion justa, una lenga a sauvar e a har víver. Qu'an seguit ; que devem trobar un lòc de discussion dab eths.
Que necessita segurament de cambiaments importants en las nostas estructuras e en los rapòrts establits enter las associacions, los movements e quitament los partits qui compausan l'occitanisme au dia de uei. E be sabem quin ei complicat de har la diferéncia enter çò qui ei politic e çò qui non n'ei pas quan s'engatjam dens un combat en favor de la lenga occitana, dens un estat com lo noste !
Çò qui a cambiat dempuish 2005 qu'ei la credibilitat deu movement. Qu'ac èi dejà escriut mes qu'ac torni díser : que i a la credibilitat au dehòra mes sutot la credibilitat deu movement en se medish. Qu'a aprés a saber que pesa ; la hidança en se medish qu’ei l’eveniment màger d’aqueth periòde.
Qu'avem tanben ganhat la simpatia d'ua partida de l'opinion. Aqueth combat qu'estó lo d'ua generacion.
Mes la qui arriba considèra que compausa l'opinion e n'a pas jamei dobtat de la legitimitat. Que son los nostes « mainatges » e que'us avem ensenhat que las reivindicacions èran legitimas. Qu'ac an acceptat e donc que son en atenta de resultats mei concrets. Còps que i a, que pòden semblar un pauc radicaus a'us de la generacion mei vielha. Mes ne'n son pas; que son simplament logics.
Reivindicar ua television en occitan entà eths qu'ei lo B.A BA, qu'ei basic. Reinvindicar la preséncia publica de la lenga qu'ei basic tanben mentre qu'èra enqüèra audaciós que hè 15 ans.
N'èi pas de solucion miracle ; n'èi pas de proposicion tota hèita a méter sus la taula. Sonque l'enveja de poder anar mei endavant dens la reflexion, dab qui volha soscar a la seguida. On que siam engatjats qu'avem de soscar amassa, de préner un temps de reflexion abans de tornar partir e de tirar camin.
Mercés a'us qui an enveja de participar a aquò de har un signe, de dar lo lor punt de vista.
Amistats e salutacions occitanistas a tots
David Grosclaude
Reaccion de la FELCO a la letra duberta de David Grosclaude : “Carcassona ! 24 D'octobre de 2009 : que i a un an ! »
Los membres de la FELCO son naturalament interessats per la reflexion prepausada per la letra de David Grosclaude (que reprenèm çai-sota), en sa qualitat d'actor dels mai importants de l'occitanisme politic de uèi, e en foncion del rotle qu'a jogat longtemps dins lo combat cultural coma menaire de l'IEO.
Naturalament tanben, la FELCO coma tala a pas de s'engatjar dins lo debat, e laissarà sos aderents donar lor avejaire a títol individual, d'abord que coma associacion professionala d'ensenhaires a sas amiras, sas tòcas, la delimitacion tanben, del meteis còp, de sas atribucions : s'es que i dega aver una refondacion de l'occitanisme dins sa globalitat, aquò la pausa malgrat tot en riba del processus. Cossí que vire l'evolucion de l'occitanisme en general, la FELCO contunharem nostre pretz-fach prioritari, la defensa e lo desvolopament de l'ensenhament de l'occitan dins lo servici public.
- Aquò dich, nòstra participacion activa a l'aventura fruchosa d'Anem Òc nos enebís pas, plan al contrari, de far quauques remarcas :
*La distinccion entre politic e cultural es segurament relativa, e los limits poroses, tot essent politic d'un cert biais. Aquò dich, las organizacions que s'entrevan de l'una e l'autra dimension se pòdon pas confondre, e es aquò qu'èra estat establit tre las debutas d'Anem Òc. La revendicacion culturala, se sap, es tranversala a respecte dels engatjaments partisans, e a d'amics coma d'enemics dins totes los partits.
Lo fach que cadun, en foncion de sas conviccions, se faga de la lenga, e de sas foncions coma de sa plaça dins lo moviment social general una idéèa diferenta empacha pas que totes se pòscan rejónher dins lo sosten a una plataforma consensuala coma la que foguèt definida per Anem Òc. Un partit politic per contra, pro que siá seriós dins son biais de foncionar, es fatalament posicionat endacòm dins l'arc de las familhas politicas dins la França d'ara. Per préner un exemple, lo POC es afiliat a RPS, partenari dins la nebulosa ecologista, ela-meteissa associada fins ara a l'esquèrra nacionala.
Es clar que pòt pas -e o sap, sedurre en delai d'una certa part de l'opinion publica. Se la revendicacion occitana vòl servar l'inegable sostenh en societat que lo succès de las manifestacions mòstra li cal tenir aquela realitat d'a ment.
* L'implicacion dels joves dins lo moviment sus la longa durada es un enjòc dels gròsses, degun dirà pas de non. Legissèm pas dins la letra de David Grosclaude d'indicacions sul tipe d'organizacion que poiriá permetre aquela implicacion. En defòra del simple fach que "los joves", coma los mens joves son pas un blòc mas la juxtaposicion de sensibilitats que se pòdon pas redurre a l'unitat, çò que caracteriza despuèi ara d'annadas lo rapòrt de las joves generacions al politic, es la volatilitat e lo caractèr ponctual e limitat de lor engatjament concret. Lo trabalh maratonian dins una organizacion amb sas reglas es ni lor tassa de tè ni lor gòt de Corbièras. Çò qu'es segur per contra, es efectivament lor distància de còps que i a ironica cap a las vièlhas estructuras portadas per los sobreviveires de l' occitanisme baby-boomian de quaranta ans en reire.
Tota definicion d'una refondacion de l'occitanisme pòt pas defugir un trabalh prealable d'analisi de çò que son, dison e vòlon o refusan los joves que fan ara camin amb l'occitanisme tal coma es. E primièr de tot, es qu'an besonh efèctivament d'una organizacion nòva que lor faga una plaça mai granda que la que podrián prendre ara, o volguèsson, dins las qu'existan. L'analisi qu'evocam deurà esclargir tot aquò.
- Coma FELCO, nos limitarem ara a aquelas remarcas generalas. Coma individus sensibles a las evolucions generalas de l'occitanisme en defòra del terrenh professional qu'es nòstre, los aderents de la FELCO legirem amb interés las contribucions que respondràn, o esperam, a l'invitacion facha per David Grosclaude, e de tot segur d'unes de nosautres prepausaràn de contribucions.
Vaquí. Tròbi pas marrida l'iniciativa de Grosclaude, de qué ne pensatz ?


text:
1275
Aquesta pagina concernís l'an 1275 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls qu'ataquèron lei darrierei províncias encara tengudas per lei Song. Dirigida per lo cap dau govèrn Jia Sidao, la darriera armada Song imporatanta (130 000 òmes) foguèt durament batuda per lei Mongòls. Aquò permetèt ai fòrças de Kubilai d'organizar una ataca dirècta còntra la capitala dei Song, Hangzhou. Après aquela catastròfa, Jia Sidao perdèt sa posicion.
Srivijaya[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una guèrra defensiva còntra una invasion dei tropas dau rèi Kertanegara de Singhasari que comencèt la conquista de Sumatra a partir de Java (→ 1288).
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Mòrt de Boemond VI d'Antioquiá. Son fiu Boemond VII d'Antioquiá i succediguèt sota la regéncia de sa maire. De mai, fins a son accession vertadiera au tròne de Trípol en 1277, Boemond VII demorèt a la Cort dau Reiaume Armenian de Cilícia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion de Chirurgica, obratge depintant la premiera disseccion coneguda de l'Edat Mejana, dau monge italian Guilhem de Saliceto. En mai d'aquò, lo monge i recomandèt l'utilizacion sistematica d'un cotèu de cirurgia per lei mètges.


text:
Tales de Milet
Tales de Milet, apelat Tales, foguèt un filosòf e sabent grèc nascut a Milet cap a -625 e mòrt cap a -547 dins la meteissa vila d'Ionia. Son paire èra Examyes e sa maire Cleobulina. Foguèt l'un dels « Sèt sabis» de la Grècia antica e lo fondador cujat de l'escòla milesiana. Mas sas capcièras son pas cèrtas. D'unes coma Diogenes Laerci dison qu’es nascut mailèu cap a -640 e qu’es mòrt a 78 ans o d’autres encara dison qu’es mòrt a 90 ans (fins a -550). Una legenda conta qu’es un davalaire de reis mitics de Fenicia, los Thélides.
Teorèmas[modificar | modificar la font]
Tales de Milet es abans tot un celèbre matematician. Es l'autor de mantuns teorèmas, que n'avètz aquí dos :
1. Se un triangle es inscrit dins un cercle amb un costat del triangle per diamètre del cercle, alara aqueste triangle es rectangle e lo som rectangle es opausat al diamètre del cercle.
2. Teorèma de Thalès
DE/BC = AE/AC = AD/AB
Astronomia[modificar | modificar la font]
Tales es considerat comma un dels fondadors de l’astronomia :
‐ descriuvèt la Pichòta Orsa e aconselhèt als marins de s’en servir per se guidar,
‐ Calculèt la durada de l’annada,
‐ Avalorèt lo diamètre aparent del Solelh e las grandors relativas d’aqueste astre e de la Luna, en s'adjudant d'un instrument tal qu'un gnòmon[1] o un baston vertical li permetent de mesurar la portada de l'ombra del solelh.
L'interès de Tales de Milet per l'astronomia lo butèt a far de nombrosas observacions sus las constelacions. Seriá estat lo primièr a notar lo viatge del solelh entre los dos tropics. Provèt tanben que mantunas estelas èran pas totas fixas per rapòrt a las autras. Foguèt lo primièr a constatar que l'annada comptava pas 365 jorns, mas 365 e un quart.
Sejorn en Egipta[modificar | modificar la font]
Selon las traças escrichas, passèt son enfància en Egipta ont poguèt acquerir sas coneissenças mercés a l’ensenhament dels prèires. Mas es possible que lo sejorn egipcian foguèsse ajustat a sa legenda. En Egipta, foguèt le primièr a calcular la nautor de la piramida de Kheops a Giza.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Gnòmon: un gnòmon es lo nom mai simple del cadran solari: un baston plantat verticalament dins lo sòl.


text:
Piero della Francesca
Piero De Benedetto Dei Franceschi de nom compler Piero di Benedetto de Franceschi o encara Pietro Borghese (Sansepolcro, Toscana, 1416-1492) èra un pintre del Quattrocento italian conegut per l'escai Piero della Francesca. Tanben èra geomètra e matematician. Es un dels principals e fondamentals personatges de la Renaissença que trabalhèt pels Medicis, e, pasmens, passèt sonque un an a Florença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Piero della Francesca es un personatge itinerant: se trobèt a Ferrara entre 1447 e 1448 trabalhant amb Lionello d’Este, a Rimini trabalhant per Sigismundo Malatesta a l'entorn de 1450, a Roma jols òrdres del Papa Piu II entre 1458 e 1459 e a Urbino trabalhant per Frederic III de Montefeltro en mai d'una ocasions. Dins la seuna itinerança l'acompanhava Leon Battista Alberti.
Nasquèt a Borgo San Sepolcro (Nord de Florença, dins la zona d'Ómbria) en 1416. Aquel territòri dins la primièra mitat del sègle XV canbièt de sobiraniá en diverses ocasions: d'en primièr dins las mans de Rimini, aprèp dins aquela de republica florentina e mai tard passèt jos la possession del papat. Per causa qu'èra un territòri frontalièr.
L’autor ven d’una familha de mercands, e d'aquò ven que sabiá l'aritmetica, lo calcul, l'algebra, la geometria e comptar amb l’abac. Aprèp l'aprendissatge que recebèt per tenir lo negòci familiar foguèt format amb un mèstre local que se nomenava Antonio di Anghiari per venit pintre. D'en primièr, entre 1432 e 1436, trabalhèt coma collaborador amb lo seu mèstre .
En 1438-39 trabalhèt a Florença, quand Masaccio veniá de morrir. Dins aquels moments existissián fòrça estils: encara èra al vam lo linealisme e lo lirisme de Fra Angelico, Panozzo Gonzolo o Filippo Lippi, e d'un autre caire veniá lo realisme geometric de Paolo Uccello. Dins la biografia de Piero es dificil de ligar la seuna vida de pintre amb la seuna vida de teorician. Segons Vasari, Piero, dins los seus darrièr 30 ans seriá estat cèc, e per aquò abandonèt la pintura dins aquel periòde, per se dedicar exclusivament a l’escriptura de tractats jos la dictat.
Piero escriguèt 3 tèxtes fòrça importants (dels mai cientifics del sègle XV e que foguèron la font basica per Da Vinci): un sul calcul amb l’abac, un sus la perspectiva pinctoriala e un autre sus la geometria.
Òbra[modificar | modificar la font]
La seuna òbra se caracteriza per una dignitat classica, coma Masaccio. Lo tractament dels personatges es fòrça volumetric e se percep un estudi anatomic, e una certa monumentalitat. Remarcam l'inexpressivitat e frejor dels personatges, amb de personatges que semblan èsser fòrça estatics, coma congeladas e calhats dins los seus pròpis moviments. Se percep tanben la volontat de construccion d'un espaci racional e coerent. Piero s'interessèt fòrça als problèmas del clarobscur e de la perspectiva, coma lo seu contemporanèu Melozzo da Forli.
La lutz dins los seus quadres es fòrça diafana, amb un tractament unifòrme, sens intensitats ni gradacion luminosa (leugièrament arcaïca, coma aquò de Fra Angelico). Arriba a donar la sensacion que los seus personatges son modelats dins de material dotat de lutz pròpia, intima, radianta. Las frescas coma la Legenda de la Santa Crotz, dins l'absida de la glèisa de San Francesc, Arezzo, son una òbra d'art de luminositat.
La perspectiva lineària èra la seuna caracteristica principala, se la pòt apreciar dins totes los seus quadres, que se distinguisson basicament pels seus colorits luminoses e un suau mas un traçat fèrme dels personatges.
A un estil pinctorial fòrça particular e es alara aisit d’identificar. Utiliza una lutz de plan jorn e de colors fòrça brilhantas, que li venon del seu contacte amb Domenico de Venezziano. Dins la seuna òbra totjorn es present lo pes de la geometria, qu'implica, d'un caire utilizar la perspectiva lineària e mermar los personatge a l’essencial.
Los personatges de Piero della Francesca son fòrça estetics, pauc emotius, çò que va al revèrs de las mai pinturas de la renaissença de Florença, qu'amb lo temps venián cada còp mai dinamics.
Longhi , quand parla de Piero, ditz que los seus personatges son de "columnas". Piero viu al meteis temps amb lo novelum de la Renaissença e l’evolucion de la pintura flamenca (realisme fragmentari). Piero della Francesca viatjèt pas en Flandra, mas ne visquèt fòrça pròcha e dins aquela influéncia: fa una mena de simbiòsi entre la renaissença italiana e la pintura flamenca.
Òbras celèbras[modificar | modificar la font]
- Trionf de la Castetat
- Poliptic de Sant Antòni
- Nativitat
- Madonna del parto
- Conversacion sacrada
- Maria Magdalena
- Lo baptisme del Crist, 1450, National Gallery de Londres.
- Flagellacion del Crist
- Verge de Misericòrdia
- Legenda de la Crotz Vertadièra


text:
Avera
Avera (Abère en francés) qu'ei ua comuna de Bearn administrada per lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la Region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta #qu'en 1385, Abère comptava uèch fuòcs e dépendait del bailliage de Pau. La baronnie creada l'an 1672 èra vassale de la vicomté de Béarn. La municipalitat fasiá partida de la archidiaconé de Vic-Bilh, #que dépendait de la évéché de Lescar e #que Lembeye n'èra çò cap de-luòc[1].
Lo sieu abbaye laic[2], lo ostau de Bosom de Abadie, a citat l'an 1385.
Paul Raymond[1] note qu'en 1385, Abère comptait huit feux et dépendait du bailliage de Pau. La baronnie créée en 1672 était vassale de la vicomté de Béarn. La commune faisait partie de l'archidiaconé de Vic-Bilh, qui dépendait de l'évéché de Lescar et dont Lembeye était le chef-lieu[1].
Son abbaye laïque[3], l'ostau de Bosom d'Abadie, est citée en 1385.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00027107, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00027107, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Criquebeuf-en-Caux
Criquebeuf-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Arqueologia
E mai se lo nom de la municipalitat siá d'origina scandinave, los archéologues an pas res meses a jorn #que data d'aquel periòde (Sègle X de manièra versemblant). Lo abbé Cochet soslinha totun près de la glèisa Santa-Martin, los vestigis d'una glèisa anteriora, una motte féodale e las ruïnes de doas unes autres castèls.
Per la prospection aeriana, las archéologues avián repéré un rempart de tèrra ampla de 6 m a la basa e encara elevat de 1,20 m. Los registres portats sul meteis luòc (la Soscavada Roja) l'an 1991 per J. Pàg. Watté An mostrat que lo rempart a #èsser bastit en unas solas fes, a de contunh #èsser repéré un segond tròç de rempart a 150 m d'ailà. S'es trobat sul luòc : del carbon de bòsc, del blat carbonisé, qualques silex talhats, dels dents de caval e sustot un grand tesson en ceramica virada en provenent de la basa d'una jatte, #qu'a permés de datar de la fin de la Tène. Aquel objècte descobèrt en la rusca sableuse a la basa de la levada de tèrra e al centre d'aquela, permet doncas de datar l'ensems de l'estructura a la fin del Edat de fèrre e pas al Bronze final coma se o pensava per endavant[1]
- Archéologie
Bien que le nom de la commune soit d'origine scandinave, les archéologues n'ont rien mis au jour qui date de cette période (Sègle X vraisemblablement). L'abbé Cochet signale pourtant à proximité de l'église Saint-Martin, les vestiges d'une église antérieure, une motte féodale et les ruines de deux autres châteaux.
Par la prospection aérienne, les archéologues avaient repéré un rempart de terre large de 6 m à la base et encore haut de 1,20 m. Les fouilles menées sur le même site (la Cavée Rouge) en 1991 par J. P. Watté ont montré que le rempart a été construit en une seule fois, ensuite a été repéré un second tronçon de rempart à 150 m de là. On a trouvé sur le site : du charbon de bois, du blé carbonisé, quelques silex taillés, des dents de cheval et surtout un grand tesson en céramique tournée provenant de la base d'une jatte, qu'il est permis de dater de la fin de la Tène. Cet objet découvert dans la couche sableuse à la base de la levée de terre et au centre de celle-ci, permet donc de dater l'ensemble de la structure à la fin de l'Âge de fer et non pas au Bronze final comme on le pensait auparavant[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Isabelle Rogeret, La Seine-Maritima 76, in Mapa archéologique de la Gaule, Pré-inventari archéologique publicat jos la direccion de Michel Provost, Universitat de Avignon. Edicions de la Fondacion Marida de las Sciéncias de l'Òme, Escomesas 1997.
- ↑ Isabelle Rogeret, La Seine-Maritime 76, in Carte archéologique de la Gaule, Pré-inventaire archéologique publié sous la direction de Michel Provost, Université d'Avignon. Éditions de la Fondation Maison des Sciences de l'Homme, Paris 1997.


text:
Dilma Rousseff
Dilma Vana Rousseff, economista e femna politica nascuda en 1947 d'un paire bulgar, es la presidenta actuala de Brasil. Comencèt son primièr mandat lo 1èr de genièr de 2011. Lo 26 d'octobre de 2014, es elegida per un segond mandat.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascuda en una familha de classa mejana a Belo Horizonte, Dilma s'interessèt al socialisme dins la siá joenessa, après lo còp d'estat de 1964. Se jonhèt lèu a d'organizacions que luchèron contra la dictatura militar. Las siás activitats dins aquelas organizacions es considerada subjècte de polemica, e mai se ela declare aver jamai participat a la lucha armada. Après èsser capturada per las fòrças de la repression, passèt gaireben tres ans en preson, de 1970 a 1972, periòde qu'afirma èsser estada «brutalament torturada».[1]
Après sortir de la preson, Dilma a refach la siá vida a Rio Grande do Sul, amb Carlos Araújo, amb qui seriá maridada per 30 ans. Ajudèron a organizar lo "Partit Democratic Trabalhista" (Partido Democrático Trabalhista - PDT) dins l'estat, en participant activament a divèrsas campanhas electoralas. Ela se faguèt Secretària d'Isènda de Porto Alegre pendent lo govèrn Alceu Collares, e posteriorament Secretària d'Energia del Rio Grande don Sul, dins los govèrns de Collares e d'Olívio Dutra. Lo 2000, après una disputa intèrna, daissèt lo PDT e se jonhèt al Partit dels Trabalhadors (Partido dos Trabalhadores).
L'an 2002, Dilma se jonhèt a l'equipa responsabla per establir un plan energetic de govèrn pel candidat Luiz Inácio Lula da Silva. Après una participacion destacada en aquel grop, Lula la faguèt ministra d'Energia. Encara un còp reconeguda per los sieus merits tecnics e directius, foguèt nomenada Cap del Cabinet del President de la Republica, après la crisi politica que menèt la demission de José Dirceu. Coneguda per lo sieu gèni fòrt, ela se convertiguèt en lo centre de divèrsas controvèrsias, e mai se Lula l'escuelhèt coma la siá candidata favorita per li succedir[1][2][3][4].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Her master's voice, The Economist
- ↑ Dilma Rousseff: "En 2014 no vamos a reconocer a Brasil" El País, 28 de setembre de 2009. Lenga = castelan
- ↑ Brazil could have first woman president after Lula picks successor Carroll Rory, The Guardian, 21 de febrièr de 2010
- ↑ Dilma Rousseff, la "dame de fer" brésilienne chargée de succéder à Lula - Le Monde, 20 de febrièr de 2010


text:
Prima
La prima o lo printemps es una de las quatre sasons de las zonas temperadas. Astronomicament, comença amb l'equinòcci de prima (entre lo 20 e lo 21 de març dins l'emisfèri nòrd, e entre lo 22 e lo 23 de setembre dins l'emisfèri sud), e s'acaba amb lo solstici d'estiu (a l'entorn del 21 de junh dins l'emisfèri nòrd e lo 21 de decembre dins l'emisfèri sud). Encara que, a vegadas se considèra com lo periòde dels meses entièrs de març, abril e mai dins l'emisfèri nòrd e setembre, octobre e novembre dins l'emisfèri sud (prima meteorologica).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
I a un aument progressiu de la temperatura. Es lo temps del desgèl e de las precipitacions moderadas, encara que depend fòrça del clima de la region. Pòdon se desencadenar fòrtas tempèstas e vents.
Es la sason de la renaissença, ont tornan botar las plantas caducas. Fòrça animals començan de s'aparelhar dins aquela epòca. Per la florison de las plantas, es un temps d'allergias per qualques personas. Lo temps pòt èsser fòrça cambiadís.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
Fòrça fèstas coïncidisson amb l'arribada de la prima. La divesa romana Flòra la simbolizava. Per las arts, es la sason de l'amor e de la jòia aprèp la retirada de l'ivèrn. Es associada a la vitalitat, a la jovença, la belesa e la color verd. Dins la teoria de las quatre umors, li correspond la sang.


text:
Tarasca
La Tarasca es l'animau fabulós totemic e emblematic de la vila de Tarascon en Provença e dau folclòre provençau en generau. La legenda ditz que demorava dins leis estanhs qu'environan la vila, e que de còps que i a ne sortiá per o destruire tot e esglasiar leis abitants de Tarascon. Se pensava, quand Ròse creissiá, qu'èra ela qu'amb sa coa fasiá lei degalhs que permetián leis aigats. Dempuei lo 25 de novembre de 2005, lei fèstas de la Tarasca de Tarascon son vengudas, gràcias a l'UNÈSCO, patrimòni Orau e Immateriau de l'Umanitat e i foguèron inscrichas en 2008[1].
Somari
Descripcion dau mostre[modificar | modificar la font]
La Tarasca es una mena de dragon de sieis patas cortetas coma lei d'un ors, un tòrs tan gròs coma lo d'un buòu, amb una esquina protegida per una carapaça semblanta a la d'una tartuga e, a la fin dau còrs, una coa escatada que s'acaba amb lo fisson d'un escorpion. La tèsta foguèt descricha coma la d'un leon amb d'aurelhas de cavau e una cara de vielh.
La legenda[modificar | modificar la font]
Se pensava que la Tarasca, una mena de dragon d'uelhs rojàs e d'òrre alen, viviá sus lo rocàs ont foguèt bastit lo castèu de Tarascon. Se ditz qu'èra a esperar lei viatjaires que passavan Ròse per leis engolir e espantava totei lei gents de Tarascon. Tanben se pensava qu'èra ela que causava leis aigats de Ròse amb sa coa giganta.
Foguèt descricha dins la Legenda aurea, qu'escriguèt lo cronicaire genoés Iacopo da Varazze.
La bèstia es ligada a la legenda de Santa Marta, una joventa que seriá venguda de Betania per evangelizar lei tèrras provençalas. Se ditz que Marta auriá afrontat lo mostre e que gràcias a sa granda fe crestiana auriá capitat a domdar l'animau e a li botar un cordèu au còu. Maugrat aqueste resultat miraculós de la santa, leis abitants aurián tuat la Tarasca per se venjar dei degalhs.
Se ditz e mai que lo nom de Tarascon vendriá dau nom de la bèstia.
La Tarasca en d'autrei luòcs[modificar | modificar la font]
La legenda de la Tarasca coneguèt una granda popularitat e s'exportèt vèrs d'autrei territòris coma per exemple au País Valencian (ont apareis durant lo Còrpus a Valéncia), e mai en Castelha, en Andalosia e en Bolívia.
La Tarasca es tanben l'animau totemic dau quartier de Santa Marta, a Marselha.


text:
Aeropòrt internacional de Bordèu Merinhac
L’Aeropòrt de Bordèu Merinhac es un aeropòrt situat sus la comuna de Merinhac, a l'oèst de Bordèu.
Somari
- 1 Situacion geografica
- 2 Istòria
- 3 Trafec
- 4 Las infrastructuras e equipaments
- 5 Companhiás desservissent l'aeropòrt
- 6 Ligasons
- 7 Accès a l'aeropòrt
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas e referéncias
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt Bordèu Merinhac es situat a 10 km a l'oèst de Bordèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Trafec[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Bordèu Merinhac es lo seten aeropòrt en França, aprèp los aeropòrts de París, Niça, Lion, Marselha e Tolosa.
Las infrastructuras e equipaments[modificar | modificar la font]
Companhiás desservissent l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
Ligasons[modificar | modificar la font]
Destinacions nacionalas regularas (2010)[modificar | modificar la font]
Destinacions europèas regularas (2010)[modificar | modificar la font]
Destinacions internacionalas regularas (2013)[modificar | modificar la font]
Accès a l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
Transpòrts en comun[modificar | modificar la font]
- La naveta Jet'Bus liga l'aeropòrt a l'estason Sent-Joan totas las 45'
- La linha n° 1 dos TBC liga l'aeropòrt au centre totas las 10 o 30'.
Ligasons rotièras[modificar | modificar la font]
- per la rocada A630, sortida 11b.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.bordeaux.aeroport.fr/


text:
Pau II
Pau II (23 de febrier de 1417 - 26 de julhet de 1471) foguèt lo 211en papa de la Glèisa Catolica Romana de 1464 a sa mòrt. Succediguèt a Piu II (1458-1464) e foguèt remplaçat per Sixte IV (1471-1484).
Originari de Venècia, èra lo nebòt dau papa Eugèni IV (1431-1447). Gràcias a aquela proteccion, venguèt rapidament evesque puei cardinau en 1440. Après la mòrt de Piu II, capitèt d'unificar leis advèrsaris dau papa defunt per assegurar son eleccion. Amator d'art, inicièt la bastida dau palais venecian de Sant Marc. S'opausèt tanben ais idèas umanistas mai ajudèt lo desvolopament de l'estampariá que favorizèt l'expansion d'aqueu movement.


text:
Martin Weinek
Martin Weinek, nascut lo 26 de julhet de 1964 a Leoben en Stiria, es un actor austriac. Es conegut per aver interpretat lo ròtle del Comissari Fritz Kunz de la Polícia Criminala dins Rex, can flic. Tanben s'interèssa al vin e a la viticultura, e produsís de vin dins una vièlha bòria en Àustria.
Weinek s'es format entre 1983 e 1986 alprèp del Prof. Peter P. Jost, puèi s'es consacrat al teatre a partir de 1986 dins qualques produccions vienesas. Son primièr pichon ròtle dins un filme es lo de liftièr dins lo filme Nachsaison (Sason bassa).
En 1987, a un ròtle dins l'òbra teatrala Der Lechner Edi schaut ins Paradies de Jura Soyfer jos la direccion de Georg Mittendrein, dins l'encastre del festenal Ruhrfestspiele Recklinghausen, e lo ròtle d'un fangós dins lo filme Müllomania de Dieter Berner.
Entre 1988 e 1989, es engatjat pel Jura-Soyfer-Theater a Viena e per d'autres teatres pus pichons, ont trabalha coma meteire en scèna, director artistic e productor. Puèi, en 1989, jòga dins la seria de la television austriaca, Calafati Joe. De 1990 a 1991, es director artistic del Hernalser Stadttheater a Viena.
Dempuèi 1999, tanben deu sa popularitat a la seria televisada, Rex, can flic, que n'es actor permanent.
Martin Weinek es un amator de vin e de viticultura : en efièch, dempuèi 1993, a sa pròpria produccion de vinhas al Hagensdorf, una ostalamenta en plena campanha dins la comuna d'Heiligenbrunn, qu'assegura personalament amb sa femna Eva, ela tanben actritz e dramaturga. L'espleitacion es installada dins un vièlh ostal de païsans, renovat e modernizat jos la direccion de Dòna Eva Weinek. La proprietat dels Weinek a environ tres ectaras.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1989 : Calafati Joe
- 1999-2004, 2007- : Rex, can flic
- 2004 : Silentium
- 2005 : Grenzverkehr
- 2006 : Unter weißen Segeln (Episòdi Träume am Horizont)
- 2007 : Die Rosenheim-Cops (Episòdi Liebe bis zum Ende)


text:
Capèl
Lo capèl (var. capèth, capèu, chapèl, chapèu, chapeu) es un accessòri de vestiment que se pòrta sul cap. Los noms donats a qualques modèls que son pas mai emplegats sovent son emplegats tornarmai per tal de designar d'autras formas (bibi o capelina per exemple).
Los modistas crean de modèls unics de capèls.
Los capelièrs fabrican de capèls en serias pichonas, e a mai vendon d'unes modèls mai industrials.
Lo formièr es l'artesan fustièr que escalpra de blòcs de fusta de telh per los donar de formas diferentas, en foncion de la demanda dels modistas o dels capelièrs, per la mesa en forma dels capèls de feutre o de palha.
Tipes de capèls[modificar | modificar la font]
Capèls tradicionals d'Occitània[modificar | modificar la font]
Son emplec[modificar | modificar la font]
Concebut a l'origina pr'amor de se protegir lo cap de las incleméncias de tota mena, lo capèl venguèt lèu un accessòri de mòda. Aquela vestimenta segon las epòcas permetiá a mai d'exibir sa posicion sociala.


text:
Guiana
Guiana [giˈanɔ, ˈgjanɔ] es una region istorica d'Occitània, al centre-oèst del país, que recampa dempuèi lo Regim Ancian las petitas regions de
- Peiregòrd
- Agenés
- Carcin
- Roergue
- (e de segur Bordalés e lo nòrd del Vasadés (lingüisticament gascons), estant que Bordèu n'èra la capitala.
Aquela Guiana del Regim Ancian foguèt una província del reialme de França, diferenta de la Gasconha, sense cap de referéncia a tota nocion de dialècte. Mas a l'Edat Mejana, se nommèt "Guiana" una region d'extension fòrça variabla que podiá coïncidir mai o mens amb la granda Aquitània istorica o ben, pus tard, amb las possessions anglesas en Occitània. Lo remembre de l'anciana província es conservat milhor a l'Oèst, dins los territòris qu'escapèron longtemps à la dominacion francesa pendent la Guèrra de Cent Ans : la fòrma francesa de toponimes ne garda la referéncia, coma lo de Sauvatèrra de Guiana, en Vasadés, o lo de Levinhac de Guiana, en Agenés.
D'alhors, Guiana es una forma que deriva d'Aquitània.
Lo gentilici es guianés -esa.


text:
Lista dels primièrs ministres de Malta
Lo Primièr Ministre es la figura pus poderosa dins lo govèrn de Malta, e mai se lo president de Malta a un reng superior. Lo Primièr ministre es nomenat pel president, mas lo president pren la decision en se basant en la situacion del parlament maltés. Lo primièr ministre li cal comptar amb una majoritat de vòtes dins lo parlament per aténher lo mandat.
Dotze personas ocupèron la carga de primièr ministre de Malta dempuèi que se creèt la carga en 1921. La carga demorèt vagui dins lo periòde entre 1933 e 1947 e entre 1958 e 1962.


text:
Peçac
Peçac ( Pessac en francés) es una comuna gascona dau Bordalés situada dens lo departament de Gironda e la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion es [pe'sak]. Las fòrmas ancianas son contradictòrias : Passac (Amaveus de ~), en occitan, sense data, Pinsac, Pansac, Pessac, en occitan, en 1274, Pessaco (a capitulo de ~), en 1326, Pessac in Bordelois, en 1379. Los autors, Dauzat e Rostaing, Negre, Astor, Bénédicte Boyrie-Fénié, interprètan lo nom coma lo resultat dau nom latin d'òme Peccius, damb lo sufixe -acum. B. Boyrie-Fénié constata pr'aquò que lo nomen Peccius es rar e atestat en Norica, donc plan lunh de l'Aquitània. B. Boyrie-Fénié escriu que las fòrmas Pinsac e Pansac son de maishantas retranscripcions, au motiu que -n- avè disparegut davant -s, tanlèu lo bas latin [1],[2]. I a pr'aquò au mens un Pinçac e un Pinçaguèl, venguts dau nom d'òme Pincius[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 58743; 2014 : 61514 abitants (1585 ab/km²)
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 238
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 122


text:
Senebkay
Senebkay (escrich tanben Seneb Kay) foguèt un faraon egipcian del Segond Periòde Intermediari (a l'entorn de -1650 abans Crist). Sa tomba foguèt descobèrta en genièr de 2014 per Josef W. Wegner, un arqueològ de l'Universitat de Pennsilvània, e d'arqueològs egipcians. Aquesta trobalha sembla de confirmar l'existéncia d'una dinastia d'Abidos, contemporarnèa de las Quinzena e Setzena Dinastias. Es probable que son nom aparega dins lo Canon de Turin, que i figuran dos noms de sobeirans egipcians parcialament preservats. Aqueste rei èra grand que mesurava aperaquí 1,78 m e moriguèt un pauc abans cinquanta ans.


text:
Mesozoa
Los mesozoaris son d'animals marins parasitis de divèrses autres animals marins coma de cefalopòdes, platelmintes, nemertas, annelides, mollusques o equinodèrmes.
An pas que dos tipes de teissuts (pèrda del mesodèrma) e an pas de tube digestiu e de sistèma nervios. Sembla que sián de pèrdas segondàrias ligadas a la vida parasitària.
La situacion d'aqueste grop es fòrt incertana, e es benlèu polifiletica...
Classificacion[modificar | modificar la font]
Una cinquantena d'espècias en dos grops
- Rhombozoa
- Orthonectida