text:
Al Farabi
Abu-Nasr Muhàmmad ibn Muhàmmad ibn Tarkhan ibn Àwzalagh (o Úzlugh) al-Farabi, mai conegut simplament coma Al-Farabi e, en Occident, coma Alfarabius o Avennasar (en turc Farabi) (Wasig, Turquestan, ~872 - Damasc, 950) èra un turc scientific e filosòf medieval Pèrsia remarcat. Se sap pas gaire dels detalhs de sa vida, e tanpauc ont nasquèt exactament. Pareis confirmat qu'estudièt a Bagdad ont aqueriguèt de grandas coneissenças en medecina e matematicas. Faguèt de comentaris sus l'òbra d'Aristòtel e aguèt una influéncia decisiva dins la logica de Maimonides.
Doctrina filosofica[modificar | modificar la font]
Èime agent/pacient[modificar | modificar la font]
Al-Farabi prenguèt part a la filosofia aristoteliciana e i incorporèt de traches islamics, pus practics e mens especulatius. Se pòt observar aquò dins son acceptacion de la distribucion aristoteliciana entre èime agent e èime pacient. L'arma umana, que descriu coma una forma simpla, incorporada, esperitala, incorruptibla e immortala, ven de l'èime actiu, l'agent. La tasca del filosòf es precisament d'anar cap a l'èime agent segon son actitud dins la vida. Al-Farabi es d'un costat un illuminisme perque defend l'existéncia d'una lutz naturala que nos permet de distinguir çò qu'es vertat e çò qu'es fals.
Dieu[modificar | modificar la font]
Concernissent sa concepcion de Dieu, a una vision amb d'influéncias neoplatonicianas, similara dins qualques aspèctes a l'Un de Plotin. Lo Dieu d'Al-Farabi es un dieu unic, sens causa e essent primièr, causa de tot, eternal, perfièch, simple, intelligéncia en acte, permanent e transcendent, mas tanben dins la defensa de son caractèr inefable e inexprimible; pasmens l'arma, un còp separada del còs, pòt arribar a se far conéisser.
Tanben fa una division dicotomica de l'èsser, fòrça tipica de la filosofia medievala, entre èsser necessari e contingent. Dins l'èsser necessari, existís una identitat entre son esséncia e son existéncia, coma es lo cas de Dieu. A diferéncia d'El, l'òme es contingent, e son esséncia e existéncia son causas diferentas: aquò que fa que l'òme es, es pas aquò que lo rend possible d'existir.
Creacion[modificar | modificar la font]
Al-Farabi defend una teoria entre creacionisme i emanacionisme. Del Dieu Un ne sorgisson d'intelligéncias immaterialas novèlas, çò que correspond amb las esfèras del sistèma de Ptolemèu. A partir d'ont, se crèan sièis genres de causas, que seguisson un esquèma fòrça neoplatonician.
Concernissent la matèria, crei qu'es eternala, mas que depend de Dieu. Coma Filon d'Alexandria, dona a la matèria un ròtle passiu dins la creacion, coma substrat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Philosophy of Alfarabi and Its Influence on Medieval Thought (1947)
- (en) Abu Al-Nasr Al-Farabi: The Second Teacher
- (en) Abu Nasr al-Farabi a muslimphilosophy
- (fr) Al-Farabi et la musique


c: text/html

text:
1836
Aquesta pagina concernís l'an 1836 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Oyo[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lo Califat de Sokoto. Après la desfacha sevèra de l'annada passada (destruccion de la capitala per Sokoto), tot lo nòrd dau reiaume foguèt abandonat.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Contuniant leis operacions còntra Tèxas, lo generau Santa Anna foguèt vencut e capturat a la batalha de San Jacinto (21 d'abriu) per leis insurgents dirigits per Sam Houston. Foguèt alora obligat d'ordonar lo retirament dei soudats mexicans de Texàs. Non reconeguda per Mexico, la Republica de Texàs venguèt alora un enjòc diplomatic important que foguèt a l'origina de la guèrra còntra leis Estats Units en 1846-1848.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats còntra Mexic fins a la batalha de San Jacinto (21 d'abriu) que permetèt de capturar lo generau Santa Anna. En cambi de sa liberacion, foguèt obligat de retirar sei tropas laissant Tèxas venir de facto independent.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Famina de Tenpo que durèt de 1833 a 1837.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet dau premier revòuver vertadier per l'engenhaire estatsunidenc Samuel Colt (1814-1862). D'utilizacion simpla a respèct deis armas dau periòde, lo Colt conoguèt un succès important e generalizèt l'utilizacion de revòuvers e d'armas amb un barrilhet fins a l'aparicion de pistolets eficaç vèrs la fin dau sègle XIX.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la premiera pila impolarizabla per lo quimista e fisician britanic John Frederic Daniell (1790-1845). Aquela pila trobèt d'aplicacions importantas dins lo telegraf qu'èra alora a se desvolopar e que necessitava de fònts d'energia constantas e fisablas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Leopold von Sacher-Masoch, escrivan e jornalista austriac (m. 1895)
- 17 de febrièr - Gustavo Adolfo Bécquer, escrivan e poèta espanhòl (m. 1870)
- 7 de setembre - Henry Campbell-Bannerman, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1908)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Emé lei Cèntre d’Ensignamen de-countùni de la Lengo Regiounalo, es poussible d’aprene la lengo nosto au nosto ! Aquélis escolo meirenalo e primàri soun vint-e-cinq à l’ouro d’aro dins li Bouco-dóu-Rose, tóuti dins l’ensignamen publi.
Soun amiro es d’aprene is escoulan tant la lengo nostro coume d’ensigna en lengo nostro gràci a d’ensignaire assabenta. Valènt-a-dire que quàuquis ouro cado semano, li mèstre d’escolo, fourma au prouvençau, fan de matematico o de geougrafio en lengo is enfant.
Li mèstre soun fourma per acò dóu tèms de sis estùdi. Pèr lou rèsto, lou corpus d’ensignamen dis escoulan es lou meme que pèr lis autre. Un cop l’an, soun avalourado aquélis escolo, e pèr l’annado 2009-10, l’avalouramen dis que vuechanto dóu cent dis escoulan pertouca an lou voucabulàri de baso, e que sabon descriéure en lengo.


text:
Avet blanc
L'Avet blanc o Avet pectinat (Abies alba Mill.) es un conifèr de la familha de las Pinacèus[1] es una esséncia importanta forestièra en Euròpa.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Portada[modificar | modificar la font]
L'avet blanc es l'arbre europèu mai naut, se pòt enauçar a 60 mètres[2]. Viu fins 500 ans e lo diamètre de la camba pòt aténher 2 mètres[3]. La cima es d’en primièr conica, ponchuda puèi ovoída, e fin finala tabulara (espandida). Lo tronc es drech, las brancas orizontalas.
Rusca[modificar | modificar la font]
La rusca es lisa, grisa argentada[4], amb de pichonas pòchas de resina, puèi crebassada amb l'edat. Los ritidòms presenton de crebassas longitudinalas quora son adults. La rusca conten de resina compausada de sesquiterpenoïds, de cellulòsa, de sals minerals, de tanins e d' acids grases, de diterpèns, de lectinas.
Rams[modificar | modificar la font]
Los rams de 2 ans son lises, burèl gris, de pubescéncia grossièra negra o jaunenca per qualques raças.
Las brancas e los rams son en majoritat orizontals. Amb l’edat, las brancas lateralas de la cima passan sovent la butada terminala (cima en nis de cigonha)[5].
Fuèlhas[modificar | modificar la font]
Los borrons son plan grosses, ovoïds, lises. De color castanha, lusents, non resinoses[6].
Las fuèlhas son d'agulhas non ponhentas, solitàrias, de longor cambiadissa sus un meteis ram (15-30 mm). Son fixadas per una pichona ampola de bòrds limitats daissant una creta redonda, neta aprèp la casuda. Son plantadas tot a l'entorn del ram e se tòrçon a la basa per se plaçar dins un plan coma las dents d’un penche; atal pareisson dispausadas sus 2 rengs dins un plan suls rams esterils (los rams fertils son en bròssa).
Las agulhas sont planas, drechas, redonda o un pauc escavadas al tèrme. Presentan doas bendas blancas de stomats en dejós, mas pas sul dessús[7]. Demòran 6 a 9 ans. Suls rams de cima, las agulhas son en bròssa e corbadas.
Fusta[modificar | modificar la font]
La fusta es blanca o jaunenca, sens albenc. Contenon pas de canals resinifèrs. Los cercles son plan visibles. La fusta es encara mai tendra e leugièra quand l'arbre butat aviat.
Organs reproductors[modificar | modificar la font]
L'avet blanc produch de còns mascles e femes en abril e mai[8].
Los còns mascles son nombroses, ovoïds o longs, globuloses. De color jauna, son amassats jos de rams de l’an passat.
Los còns femes son isolats, e mesurant abans maduretat de 2 a 10 cm de long. Situats cap a la mitat dels rams de l’an precedent, son orientats cap amont e puslèu localizats cap a la cima de l’arbre[9]. Mesuran de 12 a 20 cm a maduretat[10] e an una forma cilindrica. De bractèas salhentas despassan entre las escatas. Son d’en primièr verds, puèi bruns. Son madurs dins l’an e se desarticulan a maduredat (octobre)[11]. L’ais del còn persistís pendent 1 o 2 ans.
Las granas son de forma subtriangularas, longas de 8 a 13 mm, de color jauna brunenc, amb una ala de 2 cm soudadas[12]. La fructificacion se fa subretot cada dos ans.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Se trapa l'avet blanc subretot dins los bòsques caducifoliats d'Euròpa miègjornala, occidentala e centrala[13], montanhòls, de sols estabilizats. Demandon una importanta umiditat atmosferica. Son implantacion tipica es suls envèrs.
Son airal de reparticion es perialpina (puslèu miègjornal). Compren la Selva Negra, las montanhas de Boèmia, des Tatrás, dels Carpats, dels Apennins, dels Alps dinarics e del Rodòp. Se trapa dins lo Jura (500 a 1 100 m), las Vòges (400 a 1 100 m) e los Puèges del Perche, en Normandia, à 400 m d’altitude e tanben en Corsega (1000 a 1700 m). E dins los monts prèp d'Occitània se troban dins los Alps (700 a 1700 m), dins los Pirenèus (900 a 1500 m), lo Massís Central (700 a 1500 m).
Es a vegada plantat dins de pargues e jardins a de fins decorativas.
Malautiá[modificar | modificar la font]
La resisténcia de l'avet blanc als gastadors e patogèns se determina:
- Per la qualitat de l'estacion onte buta: las plantacions d'avet situadas al tèrme d’airal natural se pòdon revelar mai sensibles a de gastadors e patogèns;
- Per l'estructura e la composicion en classas d’edats dels poblaments: las estructuras capitalizadas per vielhiment e las plantacions de fòrta proporcion de poblaments d'edat son mai sensibles a la atacas fitosanitàrias;
- Par la qualitat dels plants e pel suenh donat a lor mesa en plaça dins lo cas dels poblements artificials.
Damatge de la salvagina[modificar | modificar la font]
L'avet es fòrça raspat pels cèrvids (fòrça mai en ivèrn qu’en estiu) e pendent de longs ans. Las lèbres e conilhs pòdon provocar de damatges al nivèl dels grelhs e aquò provòca de forcas.
La pollucion[modificar | modificar la font]
L'avet blanc es fòrça sensible al fluor, amb de mortalitats freqüentas.
Los campairòls[modificar | modificar la font]
Existís diferentas alteracions degudas a l’accion d'aqueles:
- L’Armillaria ostoyae es un campairòl parasit que s’ataca a dos nivèls: entre la rusca e la fusta, puèi coloniza lo sistèma racinari amb son mycelium.
Las racinas malautas en contacte amb las sanas, e que los rizomòrfs sosteren, facilitan la propagacion del campairòl.Los damatges son una poiridura pron aviada de las racinas e una secada de l’arbre començant per la cima e los tèrme de las brancas, puèi la rusca se fendilha e se destacan aisidament. Los mejans de luta son:
-
- una igièna dels poblament e dels suenhs culturals
- lo tractament de las vielhas socas
- Rasclaments circulars
- La malautiá del « redond » es une alteracion producha pel mycelium de Heterobasidion annosum. Se localiza dins lo còr de la fusta o lo campairòl provòca une poiridura roja que s’espandís en diamètre e en nautor fins a 5 o 6 m (camba cavada caracteristicas e fusta sens valor). Per lutar se pòt:
- cavar de valats prigonds de 60 a 80 cm per cenchar la taca parasitada
- levar las socas abans de tornar plantar
- tractat quimicament las socas frescas mejans d’urèa e de blau sulfacid brilhant
- Lo pairòl de l'avet se manifesta de dos biais:
- l'escoba de las mascas, qui se caracteriza per una concentracion dels rams, quilhats, fulhoses d'agulhas cortas, jaunencas e caducas, eissidas d’una tumor linhosa (durada de vida: 15 a 20 ans). L'unic biais de luta a l’ora d'ara consistís a rompre lo cicle biologic del rovilh eliminant las escobas de mascas portairas d'espòrs, de los brutlar, de la devalada cap a l'vèrn, abans la disseminacion dels espòrs. Quand l’arbre grossís, intègra l'escoba de masca que ven una pairòla.
Los insèctes[modificar | modificar la font]
Divèrs insèctes fan de degradacions al nivèl de la fusta, de las agulhas o dels còns e granas.
Lo parasitisme[modificar | modificar la font]
Lo vesc (Viscum album) es un emiparasit que s’acroca a de brancas mercé a un disc adesiu. S’enfonça dins lo cortèx de l'avet fins als teissuts conductors amb que assegura una eficaça connexion per liurar una partida de la saba de sa victima. Lo vest lèva subretot de l’aiga e de sals minerals perqu'es una planta clorofiliana.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Arbres (fr) Arbres - Jaromir Pokorny - p.32 - ISBN|2700018184 - Ed: Gründ - 1987
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres
- ↑ Arbres


text:
04 décembre 2008
Depardon : perfils paísans e mòrt de la lenga
[per una version en francés d'aquel article picatz aquí] Depardon : perfils paísans e mòrt de la lenga Quora òm es estacat al mestièr de paísan, quora òm es estacat a la lenga nòstra, es gaire possible de pas èsser esmogut, e mai tresvirat per la Vida Moderna, film virat en grand part dins las Cevenas. Coma o fasiá dins las doas primièras partidas de sos Perfils paísans, lo cineasta escruta, al mai proche, amb un agach d’una intensitat e d’una doçor insosteniblas, la cara e la votz... [Lire la suite]


text:
11.00 a 14.00 ores: Vau. Parc Infantil de Vielha ena Avenguda Pas d’Arró
(taure mecanic, jòcs holables, coet e deportiu)
12.00 ores: Barada de sardanes ena Plaça dera Gléisa
damb eth coblet lo castèth de Bellpuig
16:30 a 19.30 ores: Vau. Parc Infantil de Vielha ena Avenguda Pas d’Arró
(taure mecanic, jòcs holables, coet e deportiu)
17.00 ores: Concors de tortilhes e pastissi enes cubèrts der Ajuntament.
18.00 ores: Concèrt de Nave 15 ena Av. Pas d’Arró
19.30 ores: Session de cinèma entàs mès petiti aufrida peth Circuit Urgellenc: DON GATO Y SU PANDILLA
20.00 ores: Balh de tarde en Passeg dera Libertat damb era ORQUÈSTRA TANGARA
22.00 ores: GRAN CASTÈTH DE HUECS ARTIFICIAUS en parcatge des antigues casèrnes militares de Vielha.
22.30 ores: Gran Loto Quinto ena sala de Hèstes de Vielha.
EN CAS DE MAU TEMPS, ES ACTES SE TRASLADARÀN ENTARA SALA DE HÈSTES DE VIELHA


text:
Miribel-Lanchâtre
Mirabèu e L'Enchastre (Miribel-Lanchâtre en francés e oficialament) es una comuna —ben probablament occitana dau Daufinat— dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
La comuna es formada de dos vilatges:
- Miribel que seriá del tipe "belvéser" (ancianas formas Mirebel...) e se poiriá restablir en Mirabèu (la forma Miribel es arpitana, d'autres Mirabèu n'i a dins la Droma)
- L'Enchastre (forma francesa anciana, abans assimilacion de l'article e cambiament ortografic -as->-â-) que vendriá d'un castrum latin, nordoccitanizat en chastre, e del prefixe locatiu "en". Se poiriá restablir en L'Enchastre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es creada en 1822 per particion de l'anciana comuna de Miribèl e Chastèu Bernat (la rèsta forma Chastèu Bernat).


text:
« [Sufixes de mots de formacion populara]-Ador, -edor, -idor. Cas regim correspondent al latin -torem. Dona de noms d’agent amb los vèrbs de las tres conjugasons. Dins la lenga modèrna es pauc usitat e a una sabor netament arcaïca » (Loís Alibèrt, 1937, p. 97. Ortografia modernizada).
« Sufixes grecs et latins des mots savants (…). -ator, -itor, -utor. Noms d’agents et adjectifs. Ex. : amator, auditor, institutor » (Loís Alibèrt, 1966, p. 46).
Tre las annadas 1960, malgrat totes los signes exteriors de fidelitat e de respècte cap a l’òbra d’Alibèrt, mòrt en 1959, e sense que res ne foguèsse dit clarament, de « correccions » apareisson dins las publicacions. Aquelas van dins lo sens d’una integracion ninòia al catalan, considerat coma lo modèl absolut d’un occitan en via de « purificacion » de l’influéncia francesa. Lo « complèxe de patés » es encara plan present e la tròp justa « alienacion culturala » comença de jogar contra l’autenticitat occitana en multiplicar las ipercorreccions.
Dins la lenga anciana, los sufixes -aire e -ador, -eire e -edor, -ire e -idor son utilizats indiferentament pels noms d’agents mas los segonds daissan pauc a pauc la plaça als primièrs dins la lenga modèrna - amb sufixacion de -ire en –isseire - quitament se son encara atestats dins las regions perifericas (Gasconha, Provença..). La rason de lor escafament, en defòra de lor doble emplec, n’es la confusion possibla amb los sufixes -ador / -adoira, -edor / -edoira, -idor / -idoira dels adjectius, sovent tanben substantivats, e los diminutius en -don, venguts omofòns (bastidor, dora, bastidor, doira, bastidon). Qualques testimònis sont conservats çaquelà per designar de fonccions ancianas (ambaissador, emperador, trobador, servidor…) o per destriar d’especializacions (pescaire e pescador, pecaire e pecador, adobaire e adobador…).
Pels mots sabents, Alibèrt demòra de segur fidèl a la tradicion qu’impausa los sufixes sabents -tor / -tritz (conservator / conservatritz) e permet qu’aquel vocabulari siá / demòre comun a totas las varietas de la lenga. Corregís aital una error parciala de Mistral que contràriament a Honnorat e a totes sos predecessors, trebolat pel francisme del feminin dins la lenga parlada (conservator / *conservatriça) e ignorant lo sufixe classic, causirà la fòrma catalanizada (castelhana en realitat) « *counservadour / *counservadouro », a costat de « counservatour » dont lo feminin non es precisat, amb encara los purs barbarismes « *counservaire, arello, airis, aro ». Totas aquelas fòrmas son d’invencions de Mistral - que li perdonam de bon còr -, non atestadas dins la lenga autentica, mas serviràn de caucion a de lingüistas pauc escrupuloses per noirir lor creativitat.
Aital los sufixes populars -dor/-dora, qu’Alibert considerava coma arcaïcs pels mots populars, seràn reciclats pels farlabicaires amb la fallaciosa caucion de Mistral per remplaçar lo sufixe -tor/-tritz dels mots sabents : *conservador, dora, *operador, dora segon una « escòla », *conservador, airitz, *operador, airitz segon una autra, per conservator, atritz, operator, atritz. Mas conservaràn paradoxalament los autres sufixes sabents -acion, -ància, -éncia, per imitacion del catalan e la règla del castelhan.
Dins l’edicion originala de la gramatica d’Alibèrt, se trobarà qualques substantius sabents tractats amb lo sufixe -dor (*prosador, *unificador, *imitador… per prosator, unificator, imitator, mots datats respectivament dels s. XVII, XX, XIV), en totala contradiccion amb los principis enonciats dins lo quite obratge e que seràn absents dins son diccionari. Los cal considerar coma de catalanismes, de correccions innocentas mas malvengudas dels empremeires barceloneses. Pels farlabicaires avenidors, seràn de presents del Cèl.
Dins lo diccionari de 1966, plan mai suspècte, trobam « *fondador ». Paraula de lingüista per afortir l’engana : « Per un còp ont Mistral e Alibèrt son d’acòrdi… »). Aquí lo rasonament scientific ! En realitat, fondator es un mot sabent del s. XIV emprumptat dirèctament al latin « fundator ». E totes los diccionaris occitans anteriors a Mistral pòrtan fondator.
J. P.


text:
Civilizacion olmèca
Las civilizacions olmècas prosperèron al sud de Mexic ocupant una pichona espandida del territòri de Mesoamerica entre 1200 e 400 AbC. Sos abitants cultivavan los camps lo long de las tèrras bassas litoralas. Profiechavan las inondacions annalas del riu, que nagavan e fertilizava lo sòl, per cultivar, sustot, milh. Las culhidas abondanatas permetèron de desvolopar los principals centres d'aquestas civilizacions, subretot, San Lorenzo e La Venta.[1] Lo començament de la cultura olmèca foguèt a San Lorenzo, situada dins lo bacin del riu Coatzacoalcos dins l'estat mexican de Veracruz a l'entorn de l'an 1150 AbC, epòca que datan la majoritat de las esculturas e elements arquitectonics que caracterizan a la cultura olmèca que se tròban alà.
Una de las miras de las civilizacions mesoamericanas èra lo calendièr. Los olmècas utilizavan ja un calendièr de 260 jorns, lo Tonalpohualli, e emplegavan tanben lo meteis sistèma qu'utilizèron mai tard los maias, que contavan amb los baktuns, katuns, tuns, uinals e kins.[2]
Al subjècte de l'urbanisme, a aquesta epòca bastiguèron pel primièr còp d'autentics centres ceremonials, que son en realitat, lo nuclèu visible de las vilas olmècas, amb la populacion espandida a l'entorn d'aquelas monuments religioses. Aquò implicava, d'un costat, especializacion artesanala (ceramistas, constructors de malons, teissièrs, eca.) e d'un autre, division de clasas socialas, subretot doas. La classa en dominanta èra la sacerdotalas.
Se son trobats dins aquesta mèsma zòna d'elements de terralha, figuras e fragments de ceramica que datan del periòde de creissença entre 1500 AbC e 1150 AbC. L'usatge del basalt e de l'obsidiana comencèron a se desvolopar a aquesta epòca.
Los olmècas foguèron los primièrs a desvolopar una escritura ieroglifica per son lengatge, l'exemple mai recent en data de 360 AbC. Aqueste pòble foguèt, benlèu, a l'origina del jòc de pelòta, tan prevalent dins las culturas posterioras de la region. Se jogava amb intencions recreativas e religiosas; i joguèren de segur, quitament abans las autras culturas.
Lo nom olmèca foguèt donat pels astècas e significa de personas que demòran en la region productora de cauchó en la lenga nahuatl. Que los olmècas extrasián lo latèx dels eveas per realizar d'objèctes, coma, per exemple las bolas de goma que s'utilizavan pel jòc de la pelòta. Los primièrs exploradors modèrnes apliquèron lo nom olmèca a las roïnes e l'art redescobèrt a l'epòca dels astècas, fòrça abans se comprenguèt qu'aquelas foguèron abandonadas fa mai de mil ans abans de l'epòca que los astècas los coneissián coma olmècas. Se sap pas quin nom los olmècas ancians utilizavan per se nomenar d'espereles: de descobèrtas mai recentas en Mesoamerica semblan se far referéncia als olmècas ancians coma tamoanchan.
Las pròvas arqueologicas suggerisson que los olmècas èran de personas esperitalas que vesián los poders dels dieus mejanç las fòrças de la natura, coma las fonts d'aiga doça. Sas susprenentas pinturas rupèstras d'èssers subrerenaturals se conservan uèi encara, coma tanben d'esculturas de totas las talhas, dempuèi de pichonas estatuetas fins a d'enòrmes altars e tèstas. La primièra piramida mesoamericana foguèt bastida a La Venta. Malgrat que lo domeni de la cultura olmeca s'tudava a l'entorn de l'an 400 AbC, son imatgeriá poderosa e sas costumas influencièron prigondament la civilizacion maia e l'astèca.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Nelson, Jo. Històrium (en català). Símbol Editors, Setembre de 2015, p. 24. ISBN 9788415315230.
- ↑ Alcina Franch, José. Las culturas precolombinas de América (en espanyol). Alianza, 2001, p. 33. ISBN 9788420657622.


text:
Jean Baptiste Point du Sable
Jean Baptiste Point de Sable (Antilhas, ca 1750 - Saint Charles, 1818) qu'ei lo mei vielh resident permanent conegut deu territòri de la ciutat de Chicago.
A maugrat qui los sons lòc e data de neishença e sian desconeguts, que's sap qu'èra negre, creòl originari de las Antilhas e de lenga francesa (e probablement e/o creòla).
Que bastí lo son ostau sus la presenta plaça deu pionièrs (Pioner Court) on b'ei mentavut uei.
Que's sap chic suber la soa vita. Que viscó a Michigan City de cap a 1779 on e ho arrestat per las autoritats coloniaus britanicas per'mor d'estar sospeitós de simpatias pro patriotas americanas. Qu'èra establit suu territòri de la futura Chicago de cap a 1790 e que viengó la soa proprietat en 1810 abans de mudà's entà Saint Charles, Missouri.


text:
Varennes-Saint-Sauveur
Varennes-Saint-Sauveur es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Varennes-Sant-Salvador fach partida de la Bressa louhannaise.
Divèrses rius travèrsan la comuna : la Sâne Mòrta (sus tot lo limit oèst de Varennes), lo Sevron e lo Solnan (limita amb Dommartin-lès-Cuiseaux de contunh Frontenaud). Lo segond i confluissi amb la tresena.
La rota départementale 996 trauèssa Varennes del nòrd al sud.
Varennes-Saint-Sauveur fait partie de la Bresse louhannaise.
Plusieurs rivières traversent la commune : la Sâne Morte (sur toute la limite ouest de Varennes), le Sevron et le Solnan (limite avec Dommartin-lès-Cuiseaux puis Frontenaud). La seconde y conflue avec la troisième.
La route départementale 996 traverse Varennes du nord au sud.


text:
Preïstòria
La Preïstòria designa lo periòde de la vida de l'Umanitat qu'es situat entre l'aparicion de l'Òme e l'invencion de l'escritura. Es devesida en divèrsei periòdes que lei principaus son lo Paleolitic e lo Neolitic. Lo premier acomença amb lei premiers òmes e se finís i a 10 000 o 12 000 ans. Es caracterizada per una industria basada sus la pèira e una economia de caça e de culhida. Vei tanben l'aparicion de l'art e de manifestacions religiosas. Puei, vèrs 8 000 avC, leis abitants de Mesopotamia venguèron sedentaris marcant la fin d'aqueu periòde e donc lo començament dau Neolitic. Aquela epòca es adonc marcada per la formacion de vilatges permanents e la naissença d'una economia de produccion amb lo desvolopament de l'agricultura, de la teissedura, de la metallurgia e de cambis comerciaus. Ansin, la fin dau Neolitic, e donc de la Preïstoria, es contemporanèa de l'aparicion dei civilizacions dau començament de l'Antiquitat.
Somari
- 1 Definicion de la Preïstòria
- 2 Periòdes de la Preïstoria
- 3 Evolucion deis espècias de la linhada umana e poblament de la planeta
- 4 Desvolopament dei tecnicas
- 5 L'art de la Preïstoria
- 6 Ligams intèrnes
- 7 Nòtas
- 8 Referéncias
- 9 Bibliografia
Definicion de la Preïstòria[modificar | modificar la font]
La definicion de la Preïstòria es malaisada car lei limits d'aquela epòca pòdon aisadament variar en foncion dei critèris considerats.
Ansin, la Preïstòria acomença amb l'aparicion de l'Òme. Pasmens, la data d'aquela aparicion es diferenta segon qu'es considerada l'aparicion sus la Tèrra dau genre Homo fa 2,9 milions d'annadas o aquela de seis ancessors dau genre Australopithecus fa aperaquí 5 milions d'annadas. D'efèct, lei dos genres avián desvolopat la marcha drecha e èran capables de produrre d'otís litics fòrça similars. Ansin, la data dau començament de la Preïstoria depend sovent de l'adopcion d'una definicion de l'Òme en foncion d'aspècts culturaus e antropologics que pòu considerar un genre o l'autre.
La definicion de la fin de la Preïstòria — l'aparicion de l'escritura — pausa tanben de questions e de problèmas per doas rasons principalas. Premier, aquela aparicion aguèt pas luòc simultanèament sus la planeta mai, en mai d'aquò, varia fortàment segon lei regions. Per exemple, la preséncia de l'escritura es atestada en Egipte dempuei 3400 avC mai solament dempuei 1400 avC en China. D'autra part, certanei societats, especialament en America, avián una tradicion orala importanta e un nivèu de desvolopament fòrça superior e diferent dei societats preïstoricas. Es benlèu lo cas de la civilizacion de Nazca o de la civilizacion inca ont a l'ora d'ara se conois ges de forma d'escritura maugrat la preséncia d'un estat e d'una economia evolucionats.
Ansin, una tendància novèla apareis amb la definicion de critèris economics e sociaus per caracterizar la Preïstòria. La Preïstòria stricto sensu seriá lo periòde marcat per l'existéncia de grops d'òmes vivent de la caça e de la culhida sensa èsser capables de lei mestrejar. Un periòde novèu, sonat Protoïstòria, es prepausat per designar l'èra de formacion de societats pus organizadas amb una transformacion de l'organizacion deis abitacions per formar de vilatges, l'aparicion d'un poder ierarquizat, de cambis comerciaus... etc.
Periòdes de la Preïstoria[modificar | modificar la font]
La cronologia de la Preïstòria acomencèt d'èsser establida au sègle XIX, après leis òbras dei sistematicians dau sègle precedent coma Linné o Buffon.
Ansin, en 1820, Christian Jürgensen Thomsen organizèt lei colleccions de son musèu segon lei materiaus principaus utilizats per produrre d'otís. Creèt donc la classificacion dicha dei « tres temps » : lo Temps de la Pèira, lo Temps dau Bronze e lo Temps dau Fèrre[1]. Puei, en 1865, John Lubbock prepausèt de devesir lo Temps de la Pèira en lo Paleolitic (« Temps de la Pèira anciana »), onte la pèira èra solament talhada, e lo Neolitic (« Temps de la Pèira lisca »), onte la pèira èra talhada e tanben liscada[2].
Aquelei periòdes existisson totjorn dins la classificacion modèrna de la Preïstòria. Pasmens, un nombre important de sota-periòdes es estat creat per detalhar leis evolucions dei tecnicas e deis otís descubèrts durant lei cavaments. Dos temps suplementaris son definits entre lo Paleolitic e lo Neolitic. Se tracta de l'Epipaleolític, tanben dich Paleolitic tardiu, e dau Mesolitic. Lei tipes de produccion d'otís son tanben utilizats per caracterizar certanei culturas o epòcas d'un periòde pus grand.
Evolucion deis espècias de la linhada umana e poblament de la planeta[modificar | modificar la font]
La linhada umana es l'ensems deis espècias qu'an un ligam de parentat pus pròche amb l'uman Homo sapiens qu'amb lo chimpanzé. Dempuei leis annadas 1980, la descubèrta de divèrsei fossils a considerablament complicat sa descripcion. Ansin, l'ensems dau grop es d'ara endavant considerat coma una linhada boissonanta e ni mai linear. La consequéncia principala es qu'un nombre important d'ipotèsis existís per depintar l'aparicion d'Homo sapiens e son desvolopament.
Lei premiereis espècias dau genre Homo[modificar | modificar la font]
Lei premiereis espècias conegudas dau genre Homo foguèron Homo habilis e Homo rudolfensis. Apareguèron probablament en Africa i a 2,5 milions d'annadas. Sei capacitats cerebralas son pus importantas qu'aquelei dau genre Australopithecus e èran capables de fabricar e d'utilizar d'otís rudimentaris. Homo habilis èra encara acostumat a la vida dins leis aubres. En revenge, Homo rudolfensis aviá ja una bipedia pus afiermada e un regim alimentari pus carnivòr. Lei dos dispareguèron fa 1,6 milion d'annadas.
Contemporanèus dei darriers Homo habilis, Homo ergaster presenta de caracteristicas pus pròchas de l'òme modèrne. Sa talha es pus auta, sa bipedia es venguda exclusiva, lo volum de son crani aganta 800 cm3 e sa fàcia es arredonida. Seis otís son tanben venguts pus complèxes (bifàcias, premierei destraus...). Aqueleis elements li permetèron de se desplaçar e de poplar una partida d'Euròpa e d'Asia, bensai tre 1,8 milion d'annadas. Enfin, es capable de practicar un lengatge articulat.
Fa un milion d'annadas, lei Homo ergaster d'Asia son probablament a l'origina d'una espècia pus evolucionada, Homo erectus, qu'es l'autor d'une industria litica novèla. Homo erectus seriá tanben lo premier Homo que pòu mestrejar la fabricacion e l'utilizacion dau fuòc vèrs 450 000 avC.
L'aparicion de l'òme modèrne[modificar | modificar la font]
L'aparicion de l'òme modèrne, Homo sapiens, e son expansion au rèsta de la planeta son generalament descrichas per la teoria de l'origina africana de l'òme. Seriá aparegut fa 200 000 ans e auriá migrat sus leis autrei continents remplaçant pauc a pauc leis autreis espècias dau genre Homo coma Homo erectus e Homo neanderthalensis.
D'efèct, en Euròpa, leis annadas 600 000 a 200 000 foguèron marcadas per la preséncia d' Homo heidelbergensis. L'origina d'aquela espècia es desconeguda mai una linhada implicant Homo ergaster puei Homo antecessor es sovent avançada. Lei periòdes de glaciacion terrèstra aurián alora isolada lei populacions d'Homo heidelbergensis que donèron naissença a Homo neanderthalensis fa 200 000 ans aperaquí. Aquela espècia presenta de senhaus d'adaptacion ai mitans fregs e una intelligéncia fòrça superiora ai membres precedents dau genre Homo. Es l'autor d'òbras artisticas (gravaduras, formas geometricas, utilizacion de l'òcre... etc.) e bensai dei premiers rites funèbres[3] [4] [5].
De son caire, Homo sapiens seriá egalament aparegut fa 200 000 ans en Africa segon de fossils descubèrts. Vèrs 100 000 avC, presenta lei marcas d'una industria força sofisticada. 50 000 ans pus tard, lei senhaus d'un comportament modèrne son presents amb l'aparicion de rites funèbres, d'otís novèus e d'un començament d'estandardizacion[6]. Après una premiera tièra de migracions infructuosas vèrs 100 000 avC en causa de cambiaments climatics, Homo sapiens capitèt de sortir d'Africa fa 50 000 ans. Lei fossils mòstran una expansion rapida en Eurasia, en Austràlia fa 40 000 ans e benlèu en America fa 30 000 ans[Nòta 1].
Son arribada en Euròpa marca lo començament d'una coabitacion brèva amb Homo neanderthalensis que dispareguèt fa 29 000 ans. Pasmens, lei rasons d'aquela disparicion son pas encara esclarzidas. S'avança divèrseis ipotèsis coma aquela d'una epidemia o aquela de l'absorcion de l'espècia per Homo sapiens. D'estudis son en cors sus de fossils d'òmes arcaïcs per avalorar la preséncia de gèns neandertalians dins l'ADN dei Homo sapiens modèrnes[7] [8]. A partir de 18 000 ans, amb la desparicion dei darrierei populacions d' Homo floresiensis que seriá un descendent d' Homo habilis isolat sus l'illa de Flores, Homo sapiens es vengut l'espècia soleta dau genre Homo sus la planeta.
Desvolopament dei tecnicas[modificar | modificar la font]
La mestreja dau fuòc[modificar | modificar la font]
La data de la mestreja dau fuòc per leis umans es encara un subjècte de discussions entre lei scientifics. Pasmens, lei cavaments sus certanei sites ocupats fa au mens 400 000 ans an descubèrt de traças d'utilizacion dau fuòc per Homo erectus en Africa e en Euròpa[9] [10]. Puei, lo nombre de vestigis aumentan e venon frequents vèrs 200 000 avC[9]. En revenge, dau fach de la conservacion malaisada deis objèctes, leis objèctes pus ancians permetent de produrre dau fuòc que son coneguts a l'ora d'ara datan aperaquí de 30 000 avC.
Lo desvolopament deis otís[modificar | modificar la font]
Se considèra generalament que la premiera manifestacion de l'intelligéncia umana foguèt lo premier otís fabricat. L'òme a pauc a pauc descubèrt e aprés a mestrejar e modificar lei materiaus disponibles (fusta, òs, pèira, rèstas d'animaus...) per produrre d'otís e d'armas. Pasmens, la màger part dei materiaus utilizats, coma lo cuer o lei pelissas pòdon pas èsser descubèrts per lei scientifics car son destruchs per lo temps. D'autrei materiau, coma l'òs, que se degradan pus malaisament, son principalament trobats dins lei sites pus recents e demòran rars per lei periòdes pus ancians. Pasmens, l'industria preïstòrica leis utiliza dempuei lo començament dau Paleolitic. En fach, la pèira es generalament lo produch unic qu'es conservat.
Constituís donc l'element de basa deis otís preïstorics coneguts gràcias a sa duretat, sei proprietats talhantas e lei possibilitats variadas existent per la faiçonar. Ansin, se lei premiers otís en pèira èran somaris, se diversifiquèron au fieu dau temps e existís de diferéncias importantas entre lei periòdes preïstorics. Lei produccions d'objèctes litics son donc fòrça caracteristics d'una epòca e d'una cultura. Testimònian pereu dei progrès tecnologics realizats per leis espècias successivas dau genre Homo fins a l'aparicion d'Homo sapiens.
Classificacion e foncion deis otís[modificar | modificar la font]
De veire : Industria litica.
Leis otís son d'objèctes frequents dins lei cavaments preïstorics. Lei scientifics an donc realizat una classificacion segon sei tecnicas de produccion, sei formas e sei foncions. Puei, lei correlacions entre aqueleis elements permeton de crear una tipologia deis objèctes diferents descubèrts. Leis ensems similars d'objèctes diferents son gropats en cultura que forman de sota-periòdes de cada èra de la Preïstorica. Aquelei culturas son generalament nomenadas segon lo nom dau site onte foguèron identificadas per lo premier còp. Se tracta donc de « Tecnica Levallois » o de « Badegoulian ».
Leis otís son dichs d'un biais intuitiu per analogia amb de formas modèrnas o segon leis utilizacions supausadas. Existís de « burins » o de « rascladors ». Pasmens, l'usatge de certaneis otís, coma lei « bastons de comandament », es totjorn pas conegut e la màger part deis objèctes devián aver divèrseis usanças. Ansin, lei recèrcas pus recentas assaian de descubrir lei tecnicas de fabricacion e leis utilizacions deis objèctes per comparasons amb d'otís produchs e utilizats dins de condicions similaras a aquelei de la Preïstòria. Permeton especialament de saber se l'otís desgatjat per lei cavaments es complèt o se manca una partida (manche, pèça en òs... etc). Dins aquò, lei noms ancians son estats conservats.
Tecnicas de fabricacion[modificar | modificar la font]
Lei tecnicas de produccion deis otís en pèira evolucionan segon lo materiau utilizat. Se practicava dos tipes d'operacions principalas : l'espeçament e lo faiçonament. L'espeçament consistís de destacar de brigas d'una pèira per de percussions successivas fins a obtenir un esclat utilizable. Lo faiçonament a per but de modificar la forma de la pèira esperela. Vèrs la fin de la Preïstòria, leis òmes èran capables de fabricar d'objèctes litics relativament pichons amb una espessor de quauquei millimètres. Aqueleis otís, per exemple de ponchs de sageta, èran generalament associats amb d'autrei materiaus (fusta, òs... etc.) per crear d'objèctes pus complèxes.
La fabricacion d'otís en òs es pus complèxa qu'aquela d'objèctes en pèira. Necessita de tecnicas pus evolucionadas e l'existéncia preliminara d'otís en pèira. En fòra de l'òs, s'utilizava lei banas e l'evòri per fabricar d'objèctes coma d'arpons o de musclaus.
Lo desvolopament de l'agricultura[modificar | modificar la font]
L'aparicion de l'agricultura marca lo començament dau Neolitic e un cambiament capitau amb l'abandon progressiu dau nomadisme. Aquò entraïna l'invencion de tecnicas novèlas que permetèron a l'òme de modificar son environament d'un biais durable. De mai, l'aumentacion de la norridura disponibla causa aquela de la populacion enterin que leis estructuras basicas de la societat modèrna (estat, govèrn, guèrra...) apareguèron pauc a pauc.
Aquelei premierei comunautats sedentàrias se formèron en Mesopotamia e en Orient Pròche vèrs lo millenari X avC dins una region sonada lo « Creissent Fertil ». S'estend sus lei territòris de Siria, de Liban, d'Iran e d'Iraq. La domesticacion d'espècias fèras acomencèt tre lo millenari seguent. De cavaments an tanben mostrat qu'aqueu desvolopament aguèt luòc en Paquistan durant lo millenari VIII avC puei en China, en Euròpa Orientala e dins lo Sahara au millenari VI avC. Leis premiereis espècias domesticadas foguèron lo blat e l'òrdi entre lei cerealas e la cabra e lo moton entre leis animaus[11] [12]. Lo buou foguèt domesticat vèrs 8 000, lo pòrc vèrs 7 000 e lo chivau vèrs 4 000 avC[13].
Au nivèu tecnologic, leis otís umans venguèron pus diversificats, especialament après l'aparicion de la metallurgia e de la ceramica. Pasmens, lei cambiaments pus importants se debanèron dins l'organizacion de la societat. D'efèct, divèrsei caracteristicas dei societats modèrnas apareguèron. Leis abitacions venguèron permanentas e lei materiaus de construccion cambièron au profiech d'elements solids coma la pèira o la fusta. Leis abitants venguèron tanben pus especializats dins certanei pretzfachs coma l'agricultura, l'artisanat o lo comèrci. Ansin, d'inegalitats acomencèron d'aparéisser amb lei premierei formas de ierarquia e de govèrn. Lei sègles neolitics veguèron donc la formacion d'estructuras politicas e militaras coma Uruk o Kish en Mesopotamia. Enfin, lei descubèrtas realizadas sus lo còrs de la momia europèa d'Ötzi au nivèu de sei bleçaduras e de son armament mòstran tanben l'aparicion de conflictes entre lei comunautats umanas.
L'aparicion de la metallurgia[modificar | modificar la font]
L'aparicion de la metallurgia aguèt probablament luòc entre lei millenaris VII e V avC coma o mòstra de cavaments dins lei Balcans, en Anatolia o la descubèrta d'armas en coire sus la momia d'Otzï. Lo premier metau utilizat foguèt lo coire puei lo bronze a partir de 3 500 avC aperaquí. Aquò marca la fin dau Temps de la Pèira. En revenge, la premiera utilizacion dau fèrre seriá lo fach deis Ititas vèrs 1 200 avC durant l'Antiquitat.
Ansin, durant la fin de la Preïstòria, lei metaus utilizats son essencialament l'aur, l'argent, lo coire, l'estam e lo bronze qu'es un aliatge de coire et d'estam. Lo començament de l'utilizacion dau bronze evoluciona segon lei regions :
- tre lo millenari IV avC en Egipte e en Mesopotamia.
- au millenari III avC en Anatolia, en Grècia, en Creta e en Índia.
- au millenari II avC dins lo rèsta d'Euròpa e en China.
Doas tecnicas principalas son conegudas per la realizacion d'objèctes. Se tracta de l'utilizacion de mòtle en pèira e de la tecnica dicha de la ciera perduda. La premiera permetèt generalament la fabricacion d'armas e la segonda la produccion d'objèctes pus complèxes amb de clòts grands coma un boton de ròda.
L'art de la Preïstoria[modificar | modificar la font]
L'art paleolitic[modificar | modificar la font]
De veire : L'art paleolitic
L'aparicion de l'art es atestada vèrs la fin dau Paleolitic mejan mai podriá èsser pus anciana. Lei marcas pus ancianas presentas sus un objècte sensa but utilitari datan de 75 000 avC. Pasmens, lei cavaments sus de sites preïstorics datant de 300 000 a 100 000 an descubèrt de mineraus coma lo qüars (cristau de ròca) o l'obsidiana que sa preséncia se pòu explicar per de rasons esteticas. Leis espècias arregardadas per aquelei manifestacions artisticas son Homo sapiens e Homo neanderthalensis.
Vèrs 32 000 avC, l'art es ben desvolopat, especialament dins lei sites abitats per Homo sapiens. Lei tecnicas e lei supòrts utilizats son variats. La pèira, l'òs, l'evòri o l'argiela son utilizats e bensai de materiaus mens resistents au temps coma lo teissut. Doas formas d'art son conegudas a l'ora d'ara que son :
- l'art parietau que designa l'ensems deis òbras d'art realizadas per l'òme subre lei parets de baumas. Es lo cas dei pinturas de la bauma de Las Caus.
- l'art mobilier, que l'escultura, que designa l'ensems de decoracions sus leis objèctes, utilitaris o non. Per exemple, es lo cas de l'estatua pichona en evòri descubèrta dins la bauma de Hohlenstein-Stadel[14].
Lei figuracions son similaras per lei doas formas e pòdon èsser gropadas en representacions :
- de senhaus (ponchs de sageta, man umana...) que forman la màger part deis elements artistics descubèrts e lei pus malaisats d'interpretar. Son generalament presents amb lei representacions d'animaus mai existís tanben de realizacions fachas solament amb de trachs coma dins la bauma de Nhaus. La color de l'òbra podriá egalament tenir un ròtle important.
- d'animaus que son lo segond tèma principau de l'art preïstoric. Representan leis espècias d'animaus presentas dins l'environament deis autors. Ansin, leis animaus representats evolucionan segon l'epòca e la region e mai se leis erbivòrs grands coma lei chivaus o lei bisonts son pus frequents. Leis animaus pòdon èsser gropats per representar una scena. Lei representacions de vegetaus o d'animaus fantastics existisson mai son fòrças raras.
- d'umans que son pus raras, especialament lei representacions masculinas. De lor caire, lei representacions femeninas son generalament associadas amb la feconditat.
L'art neolitic[modificar | modificar la font]
De veire : L'art neolitic
L'art neolitic s'exprimís coma per lo periòde precedent au nivèu deis arts parietaus e mobiliers. Pasmens, se desvolopa tanben lei premierei formas d'arquitectura amb la construccion de megalits. De mai, l'art neolitic explòra de tèmas novèus e melhora certaneis arts coma l'escultura o la decoracion d'objèctes. L'art dau Neolitic es donc variat e depend de la region considerada. Lei fogaus pus coneguts son situats en Euròpa, au Sahara e en Mesopotamia. Lei fònts d'inspiracions son egalament variadas. Lei representacions animalas son totjorn presentas mai l'òme, subretot la frema, venguèt pus present dins l'art. Lei supòrts demorèron probablament identics au periòde precedent.
La pintura demora fòrça presenta au Neolitic, especialament au Levant Espanhòu e au Sahara. Leis òbras d'Espanha son datadas entre 8 000 e 5 000 avC. Son situadas dins de baumas pauc prefondas o sus de bauç. Lei representacions son estilizadas e monocròmas. Lei tematicas principalas son liadas a la vida quotidiana coma la caça, la garda dau bestiau e mai la guèrra entre òmes. Au Sahara, lei pinturas representan tanben de scenas dau quotidian. Foguèron descubèrtas sus lei parets de bauç o sus d'objèctes. Au contrari dei pinturas d'Espanha, son associadas amb d'autrei tipes artistics coma l'escultura.
De son caire, l'escultura conoguèt un desvolopament fòrça important durant lo Neologic car la màger part dei culturas presentan una produccion d'estatuas. Ansin, d'estatuas en pèira e en argiela son conegudas en Mesopotamia tre lo millenari VII avC. Son associadas amb de representacions femeninas e l'idèa de feconditat. Leis estatuas femeninas son tanben frequentas en Euròpa e existisson en China.
Enfin, lo periòde marca lo començament de l'arquitectura monumentala, especialament en Euròpa, amb lo començament dau megalitisme. Son aparicion seriá situada vèrs la fin dau millenari V avC, de lòng de l'Ocean Atlantic, d'Espanha fins a Escòcia. Son existéncia contuniariá après lo Neolitic durant l'Edat dau Bronze. Un megalit es definit coma una construccion importanta realizada en pèira. Quatre tipes son coneguts pendent lo Neolitic :
- lo menhir qu'es una pèira isolada e dreiçada verticalament.
- l'alinhament qu'es una associacion de menhirs en linha.
- lo cromlèc qu'es una associacion de menhirs en ceucle.
- lo dolmèn qu'es una tomba generalament recubèrta per un tumulus de tèrra.
Certanei megalits an una decoracion qu'es inicialament facha de formas geometricas abstrachas. Pasmens, amb lo temps, venguèron mai e mai de formas representant d'objèctes (armas...), d'animaus o d'umans.
L'art de la fin de la Preïstòria[modificar | modificar la font]
L'art de la fin de la Preïstòria evoluciona d'un biais aut segon lei regions e lor nivèu tecnologic. Pasmens, per la màger part dei civilizacions, lo periòde es caracterizat per l'aparicion de la metallurgia e donc dei premiers joièus. Enterin, l'aparicion d'otís en metau permet de melhorar lei tecnicas precedentas coma la gravadura.
Ansin, lei regions a l'entorn de la Mar Mediterranèa conoguèron una èra artistica remarcabla amb lei realizacions d'estatuas de maubre o de bronze en Grècia o en Italia. Aqueleis òbras prefiguran l'art dei civilizacions de l'Antiquitat. Per exemple, leis Etruscs contunièron de decorar sei temples amb d'estatuas de bronze coma lei premiers pòples de la Peninsula italica. Es tanben lo cas en Asia onte lei reiaumes qu'acomencèron lor formacion vèrs lo millenari II avC tenián un art desvolopat. Pasmens, lei cavaments scientificas an mostrat que lei civilizacions mens avançadas o mens conegudas avián egalament de formas d'arts pròprias e de culturas importantas. Per exemple, es lo cas de pòples d'Euròpa Orientala coma leis Scitas que lors tombas an mostrat la preséncia d'objèctes fòrça rafinats.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Existís tanben una teoria que situa l'arribada d'Homo sapiens en America fa 14 000 ans.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed, 1836.
- ↑ Lubbock, J., Prehistoric Times, Londres, Williams and Norgate, 1865.
- ↑ Lorblanchet, M. (1999) La naissance de l'Art. Genèse de l'art préhistorique, Paris, Éd. Errance, 304 paginas.
- ↑ Jaubert, J. Chasseurs et artisans du Moustérien, La Maison des Roches (1999).
- ↑ Maureille, B. Les premières sépultures, Le Pommier / Cité des sciences et de l'industrie, (2004)
- ↑ Maureille, B. (2004) - Les premières sépultures, Paris, Le Pommier, Cité des sciences et de l'industrie, 123 paginas.
- ↑ Evans, P.D., Mekel-Bobrov, N., Vallender, E.J., Hudson R.R. et Lahn, B.T., (2006) - « Evidence that the adaptive allele of the brain size gene microcephalin introgressed into Homo sapiens from an archaic Homo lineage » [archive], Proceedings of the National Academy of Sciences, vol. 103, n°. 48, pp. 18178-18183.
- ↑ Plagnol, V., Wall, J.D., (2006) - « Possible Ancestral Structure in Human Populations », PLoS Genetics, vol. 2, n° 7, julhet de 2006.
- ↑ 9,0 et 9,1 Perlès, C., « L'apparition du feu », in: Le temps de la Préhistoire, 1989, vol. 2, Société Préhistorique Française, Édition Archeologia, pp. 110-112.
- ↑ Monnier, J.-L., Hallegouet, B., Hinguant, S., Van Vliet-Lanoe, B., Falguères, Ch., Laurent, M., Bahain, J.-J., Marguerie, D., Mercier, N., Geigl, E. et Molines, N. (1996) - « Menez Dregan (Plouhinec, Finistère) et le Paléolithique inférieur à l’ouest de la France », in: Actes du XIIIème Congrès UISPP, Facchini, F., Palma di Cesnola, A., Piperno, M. et Peretto, C., (Éds.), Forlì, ABACO éd., vol. 2 - Lower and Middle Palaeolithic, pp. 99-108.
- ↑ Melinda A. Zeder, Goat busters track domestication.(physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), Abriu de 2000.
- ↑ Michaël Lallemand, Courte synthèse sur l'histoire du mouton, de la domestication à nos jours, 2002.
- ↑ Giuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L, The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression.
- ↑ Nicholas J. Conard, « A female figurine from the basal Aurignacian of Hohle Fels Cave in southwestern Germany », dins Nature, no 459, 2009, p. 248-252 (ISSN 0028-0836).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (de) Pedersen, Hilthart (2008), "Die jüngere Steinzeit auf Bornholm", München & Ravensburg. ISBN 978-3-638-94559-2.
- (en) Christopher Boehm (1999) "Hierarchy in the Forest: The Evolution of Egalitarian Behavior" page 198 Harvard university press
- (en) Leften Stavros Stavrianos (1991). A Global History from Prehistory to the Present. New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-357005-3
- (en) Bellwood, Peter (2004). First Farmers: The Origins of Agricultural Societies. Wiley-Blackwell. ISBN 0631205667.
- (en) Lévêque, F., Backer, A.-M. et Guilbaud, M. (1993), Context of a late neandertal. Implications of multidisciplinary research for the transition to Upper Paleolithic adaptations at Saint-Césaire, Charente-Maritime, France, Monographs in World Archaeology, Prehistory Press, Madison, Wisconsin, 130 paginas.
- (es) Cervera, J., Arsuaga, J.L., Bermudez de Castro, J.M. et Carbonell, E. (2000), Atapuerca - Un millón de años de historia, Madrid, Plot Ediciones, Editorial Complutense, 240 paginas.
- (fr) Inizan, M-L., Reduron-Ballinger, M., Roche, H. et Tixier, J. (1995), Préhistoire de la Pierre Taillée - t. 4 : Technologie de la pierre taillée, Meudon, CREP, 199 paginas.
- (fr) Dictionnaire de la Préhistoire, soota la direccion d'A. Leroi-Gourhan, PUF, Paris, 1988 (rééd. 1994).
- (fr) La Préhistoire dans le monde, sota la direccion de J. Garanger, PUF, Paris, 1992.
- (fr) L'invention de la Préhistoire, une anthologie, Presses Pocket, 1992.
- (fr) Hublin, J.-J. (2001) - « La conquête des vieux continents », dins Aux origines de l'humanité - de l'apparition de la vie à l'homme moderne, Coppens, Y. et Pick, P., (Éds.), Fayard.
- (fr) Ghesquière, E. e Marchand, G. (2010), Le Mésolithique en France - Archéologie des derniers chasseurs-cueilleurs, La Découverte, Inrap, 177 paginas.
- (fr) Barbaza, M. (1999), Les Civilisations postglaciaires - La vie dans la grande forêt tempérée, Histoire de la France préhistorique, La Maison des Roches, 128 paginas.
- (fr) Cauwe, N., Dolukhanav, P., Kozlowski, J. e van Berg, P.-L. (2007), Le Néolithique en Europe, Paris, Armand Colin, coll. U Histoire.
- (fr) Teyssandier, N. (2007), En route vers l'Ouest : les débuts de l'Aurignacien en Europe, Oxford, British Archaeological Reports, int. ser. 1638, 312 paginas.
- (fr) Bon, F. (2002), L'Aurignacien entre Mer et Océan - Réflexion sur l'unité des phases anciennes de l'Aurignacien dans le sud de la France, Société Préhistorique Française, Mémoire XXIX, 253 paginas.
- (fr) Lumley, H. de (dir.) (1981), Les premiers habitants de l'Europe, Paris, Laboratoire de Préhistoire du Musée de l'Homme, 199 paginas.
- (fr) Foucher, P., San Juan-Foucher, C. et Rumeau, Y. (2007), La grotte de Gargas, un siècle de découvertes, Communauté de communes du canton de Saint-Laurent-de-Neste, 128 paginas.
Insert non-formatted text here


text:
01/02/2015
Lo n° 146 de Paraulas de Novelum ven d'espelir
Au sommari dau numerò 146 de genier 2015 de Paraulas de Novelum, revista 100% en occitan:
Copar dau boesc: quoras, coma, loquau? per Jan-Peire Reidi
Amor, amur o ameur ? A perpaus del mòt "ameur" per Joan Rigosta
Pitat curiositat linguistica: Meitat-chen, meitat-pòrc per Micheu Chapduelh
Los esbratats (episòdi 2) per Joan Ganhaire
De bon legir per Joan-Claudi Dugros e Joan Rigosta
Omenatge a Pierre G. Javanaud per Ives Lavalada
Despartidas per Joan Rigosta
Los noms de lòcs que començan per "Casse" per Joan Rigosta
°°
Per s'abonar a Paraulas de Novelum:
Abonament 4 numeròs : 15€, abonament 8 numeròs: 25€.
Los abonaments se paian per cheque a l'òrdre de Novelum, de mandar a:
Novelum, Centre Socio-Culturel, 95, route de Bordeaux, 24430 Marsac sur l'Isle
23/04/2014
Le numéro 143 d'avril de Paraulas de Novelum vient de sortir
Jean-Claude Dugros nous communique le sommaire de ce numéro particulièrement riche en créations originales et 100% en òc!
°°
- Legir Frederic Mistral ni per tot en 2014 :Joan-Claudi Dugros
– Lo projècte Vidas, qu’es aquò ?
– La prima es arribada :Brigita Miremont
– Avèm aimat legir (o pas… ) : Joan-Claudi Dugros
– Neruda: Jordi Pere Cerdà (revirat en òc per Joan-Claudi Dugros)
– L’orsa e los chins (fabla politica) : Jan-Peire Reidi
– Imitat de Burns : Joan Rigosta
– Plumas de Novelum – novèlas publicacions
– Crostilhon e lo tresaur :Janina Bachelariá
– Requiem : Gilbert Borgés
– Un mestièr dangierós : Joan Ganhaire
– Semblança : Joan Ganhaire
– Acordalhas : Joan Ganhaire
– Cronicas de Toponimia
Tèrras ensemenadas La segal e los òrdis: Joan Rigosta.
°°°°
Per s'abonar a Paraulas de Novelum:
Abonament 4 numeròs : 15€, abonament 8 numeròs: 25€.
Los abonaments se paian per cheque a l'òrdre de Novelum, de mandar a:
Novelum, Centre Socio- Culturel, 95, route de Bordeaux, 24430 Marsac sur l'Isle
08:47 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : paraulas de novelum, joan claudi dugros, jean-claude dugros, brigitte miremont, jan-peire reidi, jean-pierre reydy, jean rigouste, joan rigosta, janina bachelaria, gilbert borgés, gilbert bourgeois, joan ganhaire, jean ganiayre | Lien permanent | Commentaires (0)
22/10/2013
« Concertò per pissarata », nouvelle de Joan Ganhaire
Concerto pour chauve-souris, c'est le titre du dernier policier du spécialiste occitan du genre qui paraît par épisodes dans la revue « Paraulas de Novelum ». Cette fois, nous suivons l'équipe du Comte Gaëtan Caüsac daus Ombradors, commissaire de police de son état, mélomane et sorte de cousin un peu déjanté du commissaire Darnaudguilhem, dans des aventures qui vont le conduire jusqu'à d'anciennes carrières pas loin de Maraval. Quò comença entau...
« Era ben a l’ora, lo notari. Io era surtit sur lo balet quante aviá auvit brundir un motor a la grilha dau parc. Maugrat la comassa que m’aviá copat l’alen, m’era tornat engulhar la chamisa, que fau marcar bien quante un reçaup dau monde. Desjà que aviá nonmas los cortissons… Mestre Pradier surtet de sa veitura e demoret badant coma un lusert. Deviá aver la climatisacion dins sa Citroën e dins son viatge dempuei Maraval aviá obludat los 34 degrats qu’aviá indicat la meteò e que eran ben au rendetz-vos emb benleu dos o tres de mai. Gafet sa saqueta sus lo sieti arreir e trainet pas tròp per escambalar los degrats ente auriam segur pogut far cueire dau uòus. Lo faguí entrar dins la sorniera e la freschor dau all. S’i foitet coma un que se vai nejar sus la balisa sauvadoira. Creguí un moment que anava dire “filh de vessa , quala comassa”, mas un notari quò parla pas entau, e se contentet d’un cortès “a ! Fai bon qui dedins…Mossur Caüsac es aqui ?” Li montri dau det una de las tres belas pòrtas esculptadas que druben dins lo all. “Òc, es coma M. Scriabin…” Mestre Pradier faguet “a ? e ne’n a per longtemps ?” Un pitit moment li dissi. Tras la lorda pòrta, auviá las ersas sonoras que montavan, acompanhadas per un pianò de mai en mai violent, jurcinc’a quela demia seconda de silenci seguida de quel acòrd sublime que quitament io, pertant pas musicaire per dos sòus, me laissava frijolant. Lo podiá veire lo Caüsac, los punhs barrats, la testa esversada, los uelhs barrats, per çò que li serven sos uelhs, fasent mina de menar l’orquestre, cresent un moment èsser lo creator de quelas portadas genialas. E Polenc, e Gershwin… Me’n aviá fait veire e auvir, emb sa musica…»
La seguida de legir leu sur aqueu blògue
Denis Gilabert
19:33 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : joan ganhaire, concertò per pissarata, paraulas de novelum | Lien permanent | Commentaires (0)
13/04/2013
"Paraulas de Novelum" n° 139 de abriu 2013 ven de surtir !
Joan-Claudi Dugròs nos infòrma de la surtida dau noveu n° de la revista editada per Novelum.
Au somari, de las informacions , de las creacions originalas 100% en occitan:
- Enquera mai de libres dins las bibliotècas de Dordonha
- "Qual me farà fuèc?" per Frederic Fijac
- "Adiu Paniers" per Micheu Chapduelh
- "Vida de can, canha de vida", per Joan-Lois Orazio
- Quand l'estat figornha dins los borriers de l'istòria
- Avant prumiera: "Lenga d'almor", un filme de Patric Lavaud, per Jan-Peire Reidi
- Enric Capredon: 25 ans de militantisme desinteressat per Jaumeta Beauzetie
- "Meschanta rota" per Gilbert Borgés
- L'occitan dins los cors publics: "La tròia e sos tretze porcassons" per Chantal Bourliot
- Toponimia: "E quauques autres noms dels ostals" per Joan Rigosta.
Per comandar la revista Paraulas de Novelum:
Abonament: 4 numeròs 15,00€. 8 numeròs 25,00€
Lo numerò: 5,00€
Los abonaments se paian per cheque a l'òrdre de NOVELUM, de mandar a:
NOVELUM, Centre Socio-Culturel, 95, route de Bordeaux 24430 Marsac sur L'isle.


text:
Escotar Radio Pais en linha
Darrèrs Podcasts
Actualitat
François Bayrou que'ns presenta lo navèth País de Bearn.
François Bayrou que'ns presenta lo navèth País de Bearn.
Alexis Arette : L'occitanie ou la foire aux illusions.
Alexis Arette : L'occitanie ou la foire aux illusions.
L'ors en Bearn : Olivier Maurin, aulhèr a Asasp-Arros.
Olivier Maurin, aulhèr a Asasp-Arros, qu'èra sus Ràdio País entà evocar l'arrivada de duas orsas en las pirenèas bearnesas d'ací l'agòr.
Que hè partida deus qui son contra. Arretrobatz ací la soa intervencion en version sancèra.
Didier Tousis e Lucia Albèrt : Gran passacarrèra.
Dab la creacion de l'escòla Nidau e la sortida d'un àlbum taus mainatges, be son cuentats Didier Tousis e Lucia Albèrt! Totun, qu'an pres lo temps de ns'arcuélher a lor entà'ns presentar totas aqueras nautats.
Creacion, educacion, subvencion, se v'agrandan los mots en ''cion'' ...Aquiu que n'i a !
Musica : Daunas de còr, Lo Pagalhós e Marilis Orionaa.
Entrevista d'Anna Gèli,députada de JuntsXCat, elegida dera Vath d'Aran, pertocant la situacion actuau en Catalonha.
-
VIDEOS
Seleccion musiciala Radio Pais
Entà ns'escotar
Bearn : 89.8 FM
Bigòrra : 101.5 FM
Gers : 90.8 FM
Lo mon lector sus la pagina
Formulari de contacte
Se désiratz deisha'ns un messatge podetz completar lo formulari :


text:
E LA LENGA TORNÈT VIURE ! ( EN OCCITÀNIA)
Las discussions scientificas sus la revitalizacion o l’ensag de tornar far viure una lenga minoritària son dempuèi fa desenats d’ans sens fin. La partida de la lingüistica que vòl ajudar de far viure tornarmai una lenga menaçada restaca los cases e quines an capitat. L’exemple d’unas lengas pòt èsser utilizat per d’autras e al còp çò de mal fach tanben es exemple.
Un dels problèmas mai grands es la diversitat d’opinions. Unes pensan que cal tornar far viure la lenga segon èra parlada pels ancessors. Aital. Pas mai. D’autres opinan que çò d’important es far tornar parlar la gent la lenga e que amb aquò ja n’i a pro. La guèrra es dubèrta. Dins Euròpa trobam mai d’una lenga en situacion delicada. Cossí las suenhar e cossí las sauvar es una de las problematicas mai grèvas qu’a uèi lo jorn lo nòstre continent, la nòstra cultura.
Los cases de las lengas occitana, catalana, gaelica irlandesa, gaelica escocesa o de Cornoalha ne pòdon èsser exemples de lengas que tornan a viure e que o pòdon tornar far. Val pas dire que la politica a un grand ròtle mas que, de còps, las politicas lingüisticas son encara mai importantas que la vam d’unes o autres per far tornar viure una lenga.
La Lenga d’òc
Maugrat èsser la lenga abituala e mai parlada en carrièras en tota Occitània fins aperaquí l’an 1914, la lenga occitana a patit un procés de minorizacion que la far èsser dins una situacion de lenga menaçada uèi lo jorn. La lenga oficiala de l’estat francés es la lenga d’oïl e pas las autras qu’encara son parladas dins la Republica francesa. Entre aquelas, lo basco, lo catalan, l’occitan, l’arpitan, lo flamant, l’alsacian e lo còrs. Los ancians encara uèi dison cossí èran punits dins l’escòla francesa pr’amor que caliá parlar plan.
La pèrda de centenats de milièrs d’òmes pendent la Granda Guèrra e la migracion de mai milièrs al nòrd ajudèt pas la situacion de la lenga occitana. Temas tabó son encara l’escasença de restacar l’utilizacion de la lenga occitana amb lo regim de Vichèi, que tombèt en 1945 e la nòva situacion lingüistica crada après. La creacion de l’Institut d’Estudis Occitans e de plusors calandretas (escòlas privades ont es ensenhada la lenga d’òc a travèrs de l’immersion lingüistica sens cap d’ajuda abituala economica estatala) an dubèrt, totun, una nòva epòca que poiriá èsser de grand profièch per l’occitan.
D’unes dison qu’abans se parlava patés e qu’aquela lenga a res a veire amb l’occitan. D’autres soslinhan que cal ajudar a desvolopar una certa lenga estandarizada dins cada dialècte per poder l’ajudar a subreviure. Aital poiriam trobar un gascon estandard, un lengadocian estandard, eca. Anar mai enlà provòca encara òrres guèrra dubèrtas entre los parlaires que vòlon un solet occitan o los que ne vòlon mai d’un.
La realitat de la diversitat lingüistica se pòt veire tanben en los mejans de comunicacion. I a mejans qu’utilizan majoritàriament un dialècte – coma Ràdio País amb lo gascon-, dos – La Setmana amb aquel e lo lengadocian – o tanben doas lengas – Aquò d’aquí qu’utiliza lo provençal e lo francés -. D’autres encara vòlon ajudar a desvolopar una lenga de comunicacion occitana universala per èsser compresa dempuèi Bordèus fins las valadas occitanas d’Itàlia. Serián los cases de Jornalet e Sapiéncia.
Aquel fach doncas parla clar de la desseparacion que i a uèi dins la comunautat actuala de parlaires occitans – prèp de 500.000 segon los darrièrs analisis ? -. Laissar endarrièr aquela discussion poiriá ajudar e plan la lenga d’òc d’una manièra definitiva. Ja n’i a pro sens l’ajuda educativa de l’estat francés que vòl pas far de l’occitan una lenga oficiala – de fach, vòl pas signar la Carta de Dreches de las Lengas Europèas -.
La Val d’Aran
A l’autre costat dels Pirenèus, l’aranés, lo dialècte gascon de nauta montanha oficial en la Val d’Aran, tanben contunha en tot pèrdre parlaires an après an maugrat qu’es ensenhat en las escòlas de la val. La critica contra la politica lingüistica del govèrn catalan es clara. Cal pas esperar se sap pas qué per començar d’aver una television e ràdio las 24 oras en occitan en Catalonha. L’Estatut catalan li balha proteccion e demanda de l’ajudar a se desvolopar coma lenga oficiala en tot lo país. Las escòlas de Catalonha la pòdon aver coma tematica optativa e aquò pòt èsser ja fach. E i a pas cap explica sus cossí aquò es pas fach.
I a encara fòrça trabalh a far. Totun, la vision encara pòt èsser optimista. Dos dels quatre numerics amb mai legeires uèi son fachs en tèrras catalanas – Jornalet e Sapiéncia – e d’autres son a mand d’arribar. La creacion de mai associacions per l’espandiment de la lenga occitana dins Catalonha pòt encara créisser fòrça al costat del CAOC – una associacion que fa dempuèi annadas un mai que bèl trabalh – e l’influéncia – encara pro pichona e minoritària – de l’occitan de los nomentats occitanistas solament pòt créisser. Encara que siá per de rasons politicas – contràrias a l’oficialitat de l’espanhòl e que demandan lo catalan e l’occitan coma soletas lengas oficialas en una uèi encara ipotetica Republica de Catalonha e Aran.
I a mai calandretas que jamai. Maugrat los problèmas del jacobinisme la lenga occitana solament pòt tornar a créisser. A un e autre costat dels Pirenèus. Al nòrd es pas encara oficial, i a centenats de milièrs de parlaires e lo trabalh a d’èsser encara mai grand. Al sud, ja es lenga oficiala mas l’influéncia dels aimants de la lenga d’òc comença de créisser.
Quand la discussion lingüistica sus quin occitan es de besonh finirà, serà una de las lengas mai utilizadas en aquesta partida d’Euròpa. Mas per poder i arribar cal generositat, volontat e acòrd general. Puèi serà arribat lo moment de parlar del tipe de politicas lingüisticas que cal utilizar. Sens aquò contunharà en un estat de menaça e Euròpa poiriá pèrdre una lenga qu’a mai de 1000 ans e qu’a balhat una de las civilizacions mai grandas d’Euròpa; la de los trobadors.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Declaracion IEO sus la reforma territoriala
L’IEO, associacion culturala que son pretzfach es la defensa de la lenga e de la cultura occitana dempuei 1945 e que trabalha amassa amb las diversas collectivitats territorialas, comunas, 32 despartaments, 8 regions per bastir una politica linguistica per l’occitan notadament dins l’encastre del futur Ofici Per la Lenga Occitana seguís menimosament las evolucions d’aquela reforma prigonda decidida pel Président de la Republica e organisada pel govern. Las resultas de las consultas faitas sonque dins lo monde politic e las propausicions faitas de retalhatge de las termieras regionalas devon respectar quauques principis de dreit e de coerença culturala. Aquò’s un moment de causida istorica que cal mancar pas subretot amb las etapas parlamentarias de l’estiu.
Lo retalhatge de las regions actualas, que l’occitan i es parlat, Aquitania, Auvernha, Lemosin, Mieidia-Pireneus, Provença-Aups-Còsta-d’Azura, partidas occitanas de Ròse-Aups e de Peitau-Charanta pel maine occitan, dèu respectar l’especificitat culturala e linguistica occitana d’aquelas regions. Aquò’s lor especificitat istorica e lor originalitat actuala de lors estajant e ciutadans. L’Estat o dèu pas negar dins sas reformas.
Que que siá la talha de la collectivitat, la coerença culturala del pais dèu pas esser negada e escafada dins d’ensems territorials que los occitans li sarian minoritaris coma per exemple lo Lemosin, l’Auvernha, la Droma e l’Ardescha dins las causidas faitas pel President de Republica...
Los territòris occitans devon poder s’acampar amb d’autres territòris occitans per fargar de regions coerentas amb lor istòria, lor lenga, lor cultura emai lor geografia. Es enquera temps de z’o far e es al Parlament de corregir aquel retalhatge.
Lo dreit internacionau (ONU, Europa, UNESCO) affirma que tota minoritat culturala a un dreit a de régions administrativas e politicas que correspondan a son espandi e un respect de son nom e de sa reconeissença oficiala. Per nosautres es la lenga e la cultura occitana que correspond totjorn a una coerença umana.
La fòrça de tota region es dins sa coerença geografica, umana e culturala, es aquò que fara prodel amb l’economic, pas de retalhatge administratius azardos fait sul papeir.
De mai aquela refòrma apond pas gaire de competéncias politicas al poder regional.
Las regions devon poder menar de politicas linguisticas per l’occitan dins los mèdias, l’ensenhament, la vida publica amb de mejans financiers e legislatius mai poderoses. Las régions occitanas devon poder menar lor politica linguistica interregionala dins l’encastre del Ofici Per la Lenga Occitana. Es coma aquò que l’occitan se poirá reviscolar dins un monde mai mondialisat e balhar mai de fisança per l’avenidor a las nòstras regions e lor ciutadans.
L’occitan e sas collectivitats territorialas pròprias devon pas èsser escafats dins aquela reforma e lo trabalh fait per desenadas d’annadas per reviscolar l’occitan amb las collectivitats territorialas tanpauc.
Alèxis Quentin


text:
519
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 519 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Itàlia, lo rèi Teodoric lo Grand demandèt a l'emperaire Justin (518-527) de reconeisser oficialament son successor Eutharic. Per leis Ostrògots, aquò li permetiá de legitimar son poder dins la peninsula car l'emperaire n'èra encara lo sobeiran de jure. Per Constantinòble, aquò foguèt l'ocasion de restaurar una partida de son influéncia dins la region e de començar de plaçar pauc a pauc lo reiaume ostrògot sota son contraròtle.


text:
O sabètz benlèu pas, mas las eleccions seràn departamentalas en fin de març 2015, un pauc agresta çaquelà e vist l’actualitat. Coma sempre dempuèi la creacion de la cinquena republica, lo jacobinisme se trufa dels electors e de las electriças, e lo sistèma politic se dèu adobar de tot aiçò, sobretot en Occitània.
Mas la tecnocracia jacobina francesa velha a la faciada «democratica», e la velhada es «constitucionala» que díson.
La tecnocracia politica francesa es pas l'actor de faciada de las candidaturas de las campanhas electoralas de la decentralizacion, e çaquelà podèm veire -quora la coneissèm un pauc- la podèm veire darrièr, darrièr l'UMP-MoDem-CPNT-UDI-PSf-PRG-FN-PdG-PCf-MBD ; la lista es longa mas l'elector basic s'i reconeis sonque per las personas que passan a la television parisenca ; çaquelà avèm aqueí l'actor basic del sistèma, sense el seriam «sense contengut», fasèm coma s'èriam plan al delai dels programas volguts pels militants, ciutadans qu'an çaquelà un grèu problèma basat sus la virtuala foncion de las idèas politicas fàcia a la realitat del terrenh qu'en general sábon pas mesurar per la curar ; ont tot aiçò se vei melhor ? Suls documents de la propaganda electorala, que son çaquelà amb de mens en mens de contengut o quora a Tolosa an oblidat las etiquetas politicas costumièras.
Per fauta de coneisséncia politica, per abandon de la sapiença de la causa politica, per las leis sul finançament de las campanhas electoralas, la santa République française a destrusit los documents dits de propaganda, volontariament, los maissants esperits politics pensaràn; los documents recebuts lo 2 de març 2015 per saber los vòts politics de programar per la fin de març, son d'una granda fauta, per pas dire gap, de contengut politic ; cal dire tanben que un cò elegit, los nòstres candidats auràn de mal per far cambiar la via del navira administratiu general, aquel quitament pichon, que fabrica una gestion del social e de las rotas ; es a la talvera que la gestion se podrà fargar ; lo departament, malgrat d'èstre prezat pels bonapartistas e regionalistas d'expansion parisenca o departamentalista, a pas grand poder politic.
Aital podèm preveire una granda abstencion, e la sapitèrna desillusion occitana … L'abstencion granda farà melhor votar los militants qu'an l'impression que cambiaràn lo monde en votar.
Alara coma dels tempses reials, abans 1789, o pendent la restauracion o lo bonapartisme florissent, e l'aparença reiala que se mostrava sul lindal de las glèisas o del temple (se fasiá pauc al lindal de las mosquèas o de las sinagògues vist que la delegacion del poder reial èra de dieu, aquel de Roma, e per las causidas papistas o ecclesialas), donc l'aparença èra la primièra causa per establir la fisença, l'aparença ; alara los castèls èran aital pron polits e glorificadors, la faciada èra l'objecte politic que fabricava una reputacion …. politica de supausar respectar «lo pòble» (lo singular es jamai abandonat en cambiar de regime) ; los documents de propaganda son alara fabricats dins la meteissa amira, per manténer la faciada, e la glòria del candidat republican (dos partits de l'alternança administrativament organízan lo bal de las ipocrisias republicanas), los castèls son pus de pèiras, son de papièrs, s'envòlan ambe lo vent d'Atlantic, quora son pas pegats las nuèits longas dels militants suls panèus dits electorals.
Tanben, la campanha electorala locala fauta de pluralitat dels mèdias per mantunas rasons ; la primièra es novèla dimension rurala de la circonscripcion, granda car pauc de votants en mitan rural ; s'es acabat lo temps qu'èra possible de far lo torn del canton en 10 jorns abans lo primièr vòt ; la circonscripcion es pas la basa naturala pels mèdias privats finançats per la publicitat, lo mèdia public s'en interessa gaire (perqué los elegits del passat s'en son gaire interessats, los mèdias occitans per totes, quí i pensa?) ; - los qu'i son, pòdon pas mestrejar l'organizacion del debat (temps, mejans dinerièr, contengut atractiu, o simplament competéncia en sciéncias politicas e organizacion complèxe de la santa République française e sa critica) ; - car lo public coneis pas tanpauc las institucions que los candidats seràn supausats governar, la tecnocracia es sovent mai fòrta … ; - a la finala serà los mèdias papièrs que donaràn las paginas especialas eleccions, e que faràn segur lo melhor trabalh d'encontre mas pas de debat, lo debat i es gaire que dins lo setmanièr que donan las letras filtradas dels lectors, sonque lo dimenge.
Dins un recanton de l'Agenés, ai causit de vos presentar tres documents :
1 / la dreita liberala, que de liura tòca pas gaire que lo jacobnisme liurament... e de còps lo sistèma financièr local, coma autre-òps los òbles.
2 / l'esquèrra liberala, que de liura òca pas gaire que lo conservatisme del sistèma jacobin, sense pensada politica reala pel parçan occitan.
3 / la lista alter-indentitària – que presenta los mejans d'un regionalisme qu'es pas parisenc. e farai un bilhet especial per comentar lo contengut pro ric del document mençonat.
4 / la lista amarinada amb un regionalisme d'expansion parisenc e tricolorat que serà gaire assumit, escondut de vertat darrièr las colors de la bandièra. « Los ramparts pels josius franceses » dèu èstre lo programa per las departamentalas 2015 ? Lo 2 de març, cap document son estats recebut, mas sabèm jà un fum de causas a travèrs los comunicats de pemsa ; son per l’irrigacion qu’a aroïnat mantunes agricultors qu’an gausat investir per produsir mai, … mais lo prètz a baissat ! Lo FN-Coordination-Rurale es l’engana agricòla a la pòrta. E çaquelà mai d’un païsan votaràn per el entre Òlt e Garona, en País de Sèrras, en tèrra de solidaritat.
«Parole au territoire», es lo títol d'un papièr de la dreita liberala, es vertat que ieu me soi sempre questionat de saber quin territòri podiá parlar en temps de liberalisme economic o pas... O tòrni questionar : sabètz de quina manièra un territòri parla ? Dins quina lenga tecnocratica ? Lo títol me sembla poëtic, pron sembla-tradicion politica jacobina e nobliliària, que demanda als ciutadans de daissar «parlar lo territòri», quina «societat civila» parla al nom del territòri ? Es un pauc coma a Lorda quora la vèrja Maria parla a Bernadeta o al revèrs ? Sembla tot aquò plan destimborlant. L'interès del document es çaquelà geografic ; dona la dimension de la zòna d'eleccion, e fabrica un país de Sèrras que viu de Òlt a Garona, o al revèrs. Lo territòri aquel sembla una invencion prefectorala, sus un viscut d'un tecnocrata, e se lo militant qu'a ajudat a lo fargar èra tanben un tecnocrata-militant ? Es una invencion novèla del poder jacobin per un sistèma electoral novèl sonat «Départementales 2015». Un sistèma jacobin que refusa de jogar a la proporcionala per eleccions sense gaire d'interès per la populacion, important per l'administracion que governa la decentralizacion. Es un sistèma que frena la paraula justament, e l'expression d'una diversitat politica, coma sempre en sistèma jacobin d'eleccions.
L'enèrgia la vòlon gardar, conservar dins lo papièr de propaganda de l'esquèrra liberala ; es la «majorité départementale», ambe quasiment lo meteis contengut que los precedents. Res es indicat tanpauc de la politica que vòlon fargar, s'es possible : mas èran en plaça, donc la podèm pensar conservatriça ; es dobtós de pensar que las questions en reünion publica fosquèssen d'un autre escantilh qu’un rasonament clientalista.
La lista sense etiqueta, afica l'occitan, «en oblidar» la nòrma establida per totes, per Lo Congrès o l'Acadèmia Occitana (ne farèm un bilhet especial, perqué lo contengut, n’i a amerita una pensada sancièra) ; benlèu que cal far al pus simple. Dins las sèrras (que lo filosòfe Michel oblida) e sas tèrra, una vision de solidaritat es cridada, se sap ambe quina mejan, car son las competéncias actualas de la majoritat dels elegits jacobins (blau o ròse).
La lista del FN s'adreiçarà als païsans de la coordinacion rurala e de la FDSEA, la lista FN serà pastada de militarisme tricolorat francés. Segur qu'ajudariá a bastir una politica de solidaritat en tèrra occitana, ne dobti grandament. Son los meteis amics de l’UMP que vòlon interdire als païsans d’èstre païsan e donc de multiplicar las granas.
E fauta pas d’aver agut un motlon d’occitanistas sapients e saberuts, mas pel moment res a granat sus aquel tèma.


text:
- "Ua cadena de voses” d'André Brink, african deu sud, dens ua arrevirada de Sèrgi Carles qu'ei pareishut a Letras d'òc
- La question nucleara vista dens l'objectiu de Ryuichi Hirokawa, fotografa pacifista, dont las fotos deus massacres de Sabra e Chatila en 1982 hasón lo torn deu planèta e qui tanlèu lo 13 de març de 2011 e's rend a Fukushima, esmalit per l'orror e la mensonja.
- En entervista qu'encontram a Didièr Tousis, torturaire de lenga com se qualifica eth medish e que horniram coratjós torturaire de lenga pr'amor que cau aver coratge tà's lançar a s'exprimir, a cantar dens ua lenga que v'an pas jamei dada mes qu'avetz presa. En aténer lo disc per paréisher en fin d'annada que devisam en la soa companhia dens ua entervista cuelhuda a l'Estivada de 2011 a Rodés.
Las musicas d'En Ondas
*Marombrina L'autre jorn que me n'anavo
*Familha Artús Òrb Au nòs cap de la lana
*Christian Vieussens Fifres et tambours de Gascogne N'èi traversat nau lanas
* Joan Francés Tisnèr 12 recèptas de JA Lespatlut Poth a la gascona
* Audemard-Aymonino-Max Rouquette Rasims de Luna La mòrt de Còstasolana
* Laurent Cavalié Demo Los pescajons
sonaus d'En Ondas
JF Tisnèr « Saut de la calor »
JF Tisnèr « Quatuor de saxofònes »


text:
« S'erian subretout arresta pèr di proublèmo de dardeno, qu'erian en plein dins la criso » justifico Paulin Reynard, presidènt de l'assouciacioun.
Mai uno nouvèlo edicioun renais, dins la countinuita dis anciano. Se trato d'uno animacioun tradiciounalo despièi 2001, que s'adreisso i jouine de 13 à 25 an.
Durènt quatre jour, tout i passo : charradisso, danso, cant, musico, cousino... Es aqui l'óupourtuneta pèr li jouines óucitanoufone de se recampa, d'escambia e, perqué pas, de se perfeiciouna la lengo e la culturo !


text:
Placa australiana
La placa australiana es una placa tectonica de la litosfèra de la planeta Tèrra. Sa superfícia es de 1,13294 estereoradians. Mai sovent s'i associa las placas de las Kermadec, de las Tonga, de Niuafo'o, de Woodlark, de la mar de las Salamon, de Maoke e de Bird's Head.
Espandida[modificar | modificar la font]
Cobrís:
- La rusca continentala d'aquela placa cobrís la totalitat d'Austràlia, lo golf de Carpentaria, lo sud de la Nòva Guinèa, la mar d'Arafura, la mar de Coralh.
- La rusca continentala compren tanben lo nòrd oèst de la Nòva Zelanda, la Nòva Caledònia e las Fiji;
- La rusca oceanica compren lo sud èst de l'ocean Indian, la mar de Tasman e la mar de Timòr.
Frontièras[modificar | modificar la font]
La placa australiana es en contacte amb las placas indiana, somaliana, antartica, pacifica, de las Kermadec, de las Tonga, de Niuafo'o, de Futuna; del banc Balmoral, del banc Conway, de las Nòvas Ebridas, de Woodlark, de Maoke, de Bird's Head, de la mar de Banda, de Timòr, de la Sonda e birmana.
Sas frontièras amb las autras placas son entre autre formadas de fòssas de subduccion de l'arc de la Sonda sus la còsta oèst de Sumatra, de Java sus la còsta sud de Java, de Bougainville sus la còsta sud de las illas Salamon e de Nòvas Ebridas sus la còsta oèst e sud de las Nòvas Ebridea, de dorsalas centrala indiana e sud èst indiana.
Desplaçament[modificar | modificar la font]
Lo desplaçament de la placa australiana se fa cap al nòrd èst o encara a una velocitat de rotacion de 1,0744° per milion d'ans segon un pòl eulerian situat a 60°08' de latitud nòrd e 01°74' de longitud èst (referencial: placa pacifica).
Los geològs consideravan la placa indiana e la placa australiana coma una sola placa nomenada « placa indoaustraliana ». Dempuèi la descobèrta d'una zona de falhas e de desformacions dins l'ocean Indian entre Sumatra e l'archipèla de las Chagos, las doas placas son a se separar, lo dislocacion podent prene encara de milions d'ans[1],[2],[3]. Aquel fenomèn provoquèt l'11 abril de 2012 per dos seïsmes de magnitud 8,7 e 8,2 lo long de falhas de desacrocatge dins la zona de ruptura de las doas placas, jos l'ocean Indian, alunhat de las limitas de placa[2],[3].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)La Recherche n° 470 décembre 2012 p 16
- ↑ 2,0 et 2,1 Rupture annoncée de la plaque indo-australienne, place aux séismes !
- ↑ 3,0 et 3,1 (fr)Indonésie : une importante fracture de la plaque tectonique à l'origine des séismes


text:
Per OC
Semblan de pèrlas degrunadas
O de colòbras de cristal.
Aval aquò’s un rèc prigond
Que s’òm le regarda d’amont
Fa véser l’aiga tota escura
E l’uèlh se tròba plan trompat
Quand la vista l’i assegura
Que l’argent a mens de beutat.
Las Naïadas a tot perpaus
Davant le Dius que las govèrna
I cantan e fan mila sauts.
La pèira ritz de son degot
Tot i part dins quauqua alegressa
E diriatz a véser le lòc
Que la qu’es de la mar princessa
Es nascuda dins aquel ròc.
Atanben dedins sa grandor
E dins sa larja profondor
Que troba la tèrra a son centre
Diriatz qu’asseguradament
Son sortidas d’aquel grand ventre
Nòstras tors tot entièrament.
Crompar las particions : http://www.ocmusic.org/boutique/index.php?cPath=5
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Prunet (Ardecha)
Prunet (Prunet en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Prunet es lo resultat del latin prunus, « prunièr », e del sufixe collectiu -etum > -et [1] : lo sens es « luòc plantat de prunièrs » [2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 139; 2013 : 133 abitants (15 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 544, a Pournoy
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 268
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Vivarés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Ortografia de verificar
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna de Vivarés
- Comuna d'Ardecha


text:
Alora que circulava amé sa veitura, la joina basca Auròra (33 ans) Martin siguèt interpellada per la polícia fancesa lo 1er
de novembre, e lèu extradida en Espanha, onte lo jutge Garzon l’avié demandada a travèrs un Mandat d’Arrèst Europeu (MAE), pres i a dos ans. Li repròcha d’aver participat a-n-un acamp dau partit nacionalista basc Batasuna, a Pampalona en 2009.
Aquela frema, a l’epòca, siguèt tracha au burèu d’aquela formacion transfrontaliera en seguida de l’arrestacion de mai que d’un capoliers d’aqueu partit independentista, vist coma una veirina d’ETA.
L’afaire se complica d’un latz perqué es francesa e que l’Estat a ren fach per empachar que son drech d’associacion li vaugue la preson en Espanha, d’un autre latz perqué au nivèu dau drech estrech, l’extradicion èra pas forçadament justificada.
Confrontat ai criticas, Manuel Valls, lo menistre francés de l’Interior, pretende qu’i es per ren, çò que degun vòu crèire. E d’ evitar la question
: « es l’afaire de la menistra de la Justícia »,
Crestiana Taubira, que ela demòra muta.
Li a faugut que quàuqueis oras, au jutge de Pau, cochós de liurar Auròra Martin au jutge espanhòu, alora que mai que d’un còup « l’afaire » avié fa besquilhar lo projècte d’arrestacion. L’an passat, son lei gents de sa carrièra que l’avién sauvada dei policiers venguts per l’arrestar.


text:
Auguste Comte
Isidore Marie Auguste François Xavier dich Auguste Comte (Montpelhièr, 19 de genièr de 1798 - París, 5 de setembre de 1857) fogèt un filosòf occitan que sa doctrina la sonan positivisme e un dels iniciadors de la sociologia.[1]
Lector de David Hume e Condorcet, foguèt influenciat decisivament per Henri de Saint-Simon —amb que collaborèt de 1817 a 1824. Visquèt modestament en donant de corses de matematicas a l'Escòla politecnica.[2]
Lo mai important dels corses que i dictèt donèt luòc a son òbra màger, Cours de philosophie positive (sièis volums, 1830-42), que las idèas principalas son resumidas dins lo Discours sur l'esprit positif (1844). Lo remembre de Clotilde de Vaux, que moriguèt dos ans après l'aver conegut, li inspirèt la "religion de l'umanitat". D'aquel periòde son lo Système de politique positive ou Traité de sociologie instituant la Religion de l'Humanité (quatre volums, 1851-54), lo Catéchisme positiviste (1852) e la Synthèse subjective (1856).
Son òbra màger es lo Système de politique positive (1851–1854).
Inventèt de mots coma altruisme e sociologia.
La lei dels tres estats[modificar | modificar la font]
Sa teoria fondamentala es la lei dita dels tres estats per los quals seriá passat l'umanitat: teologic (o fictiu), metafisic (o abstrach) e scientific (o positiu), caracterizats per sa forma d'explicacion dels fenomèns (entitats subrenaturals, naturas abstrachas, leis positivas) e qu'implican una cèrta organizacion sociala (teocracia monarquica e militara, crisi culminant a la revolucion, tecnocracia sciescientifica-industriala). Introdusiguèt tanben la tèsi de la "desconcentracion dels poders" que al nivèl regional, anava influenciar d'unas posturas politicas del Felibritge. Dins lo camp de la sociologia, l'objècte que ne seriá l'investigacion dels fenomèns socials ordenada a l'instauracion d'un òrdre novèl. Comte es un dels precurssor e l'inventor del nom. La darrièra evolucion de sa pensada foguèt l'establiment d'una distincion entre "positivisme" e "comtisme".
Lo progrès e l'evolucion segon Comte[modificar | modificar la font]
Òrdre e progrès: Comte es un autor de mal classificar a causa de sa vision de la societat basada sus l'estatica e la dinamica. Sa pensada es influenciada per divèrs corrents de pensada. Del tradicionalista Louis Gabriel De Bonald reculhís la concepcion del besonh d'òrdre social indefugible per tota societat, mentre que de Condorcet adòpta la nocion de progrès, aital coma la vocacion reformadoira de son mèstre, l'antiliberal (socialista utopic) Saint-Simon.
Lo desvolopament (l'evolucion) es basat sul progrès a travèrs de l'adaptacion de la societat a la sciéncia, que pòrta de nòvas tecnologias que melhoran las condicions de vida e un òrdre novèl de cresenças d'estil religiós basat suls precèptes de la rason. Per l'autor, existís pas de desvolopament possible sens una cèrta dòsi d'òrdre e de progrès "òrdre sens progrès mena a l'estagnacion, e progrès sens òrdre a l'anarquia".
Compte dona pas d'importància als dreches individuals, sempre al benefici de la comunautat. Son idèa de progrès es entre lo medievalisme e la tecnocracia (los scientifics e los tecnicians industrials devon èsser los dirigents de la nòva societat, basada sus la sciéncia).
Compte classifica en categorias sociologicas la seria de transformacions que l'espècia umana faguèt als desparièrs estadis de son evolucion (teologic/metafisic/positivista). Emai que sa pensada contenga d'elements paucs versemblants, fòrça de las questions que l'autor pausa sus la societat son presentas dins la sociologia del sègle XXI.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Plan des travaux scientifiques nécessaires pour réorganiser la société (1822)
- Cours de philosophie positive (sièis volums, 1830-42)
- Discours sur l'esprit positif (1844)
- Système de politique positive ou Traité de sociologie instituant la Religion de l'Humanité (quatre volums, 1851-54)
- Catéchisme positiviste (1852)
- Synthèse subjective (1856)


text:
Cibore
Cibore[1] (Ziburu en basco e Ciboure en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "Subiboure" sègle XVIIau


text:
Ref : 16122A
Immobilier Mairie
Appartement Mairie, Bastide Mairie, Bureaux Mairie, Cession de bail Mairie, Chalet Mairie, Corps de ferme Mairie, Demeure de Prestige Mairie, Domaine agricole Mairie, Domaine forestier Mairie, Entrepôt / Local industriel Mairie, Entreprise Mairie, Etang Mairie, Fonds de commerce Mairie, Immeuble Mairie, Local commercial Mairie, Local d'activité Mairie, Longère Mairie, Lotissement Mairie, Maison Mairie, Maison de village Mairie, Manoir Mairie, Mas Mairie, Moulin Mairie, Murs Mairie, Parking / box Mairie, Riad Mairie, Terrain Mairie, Terrain de loisirs Mairie, Villa Mairie
Appartement situé au coeur de Garches dans bel immeuble ancien comprenant : une entrée , un séjour double possibilité de faire deux chambres , une cuisine séparée, un toilette,...


text:
Aquesta setmana tribalh dab joens de La Tèsta (laca d’Arcaishon) suu projècte electrovotz de La Manufacture Verbale
Estomagant de véder çò qui podem har dab canicas, de que balhar ideas quan ei passat de mòda ! https://www.youtube.com/watch?v=IvUU8joBb1Q
Extrèit deu CD Tralhaires per viéner, premesclatge d’ua composicion sus l’immensitat de la Lana de Gasconha Foto F. Arnaudin
La hont de St Jan Ichós (Lanas) Improvisacion sus un collectatge
En tot passejà’m au Pilat d’Arcaishon per Marteror, que’m soi brembat, deu bèc de la montanha de sable, l’experiéncia de « Vent de Guitares », ua installacion suu Pilat de 54 guitarras, baishas e arcs sonòrs, hicats en resonança per la sola puishança deu vent de la Mar Grana, un dispositiu captat començar d’octobre…
« Escota ! » qu’ei un encontre de partatge sonòr mesclant enregistraments de paisatges, de sons de tot dia, de mesa en son de poèmas e autas composicions qui v’enviti a descobrir. Installacion quadrifonica dens lòcs intimes, a còps acompanhats de tribalhs fotografics, eveniments en dirècte…
Moondog, (1916-1999) qu’ei un compositor american òrb, poèta, musician e inventaire d’instrument. Que vivè de musician capvath las carrèras de Nava Yòrk, vestit de Viking. La soa òbra que’s passeja enter musica repetitiva, classica e tradicionau, inspirada deus sons de carrèra. Que pensan en l’escotar a Phil Glass, Brian Eno, Robert Wyatt. D’escotar tà’ns netejar…
Adishatz e planvienguts sus Sonaus,


text:
Gèissa
Las gèissas (lo genre Lathyrus) apartenon a la familha de las Fabacèas, sosfamilha de las Faboideae, Modèl:B tribú de las Fabeae.
Pròcha dels genres Vicia (las veças) e Pisum (los peses), aqueste genre compren un centenat d'espècias, que qualques unas son cultivadas :
- siá coma pastura o dins las pradas naturalas,
- siá per lor grans o lors tuberculs alimentaris,
- siá coma plantas d'ornament,
- Lathyrus odorata — pese de sentor,
- Lathyrus vernus — gèissa primaverenca,
Son de plantas annalas escalairas de flors papilionacèas.
Lors grans son de còps toxics. La consomacion en granda quantitat de peses del genre Lathyrus provòca una malautiá neurodegenerativa apelada latirisme.


text:
Çò que pica sus lo son, dins ta tèsta
Chebchab sus la version, lo manifèsta
Lo debat, l’ataca e la contèsta
Sensa concession, aquí s’aprèsta
Un putan de tèxte copat en lescas
Un plen saqueton de rimas ben frescas
Sus lo bòrnh’instrument, sus la maquina
Pausam lei paraulas que t’enfachinan
Mentre que viran, viran lei platinas
Son lei jogaires de mòts que caminan
En òc lei fasèm dançar lei minòts
E trabalham lo trobar au micrò
Passa ma vòia, mon còr emportat
Ma vida, Mauresca e lei fracàs
Ma memòria s’emplena de cançons
Quand lo monde l’embarran en preson.
Sus lo son de mon bòrnh’instrument
Fau dançar lei filhas, fau dançar lei gents
Sus lo son de mon bòrnh’instrument
Fau dançar lo diable, l’esprit malin.
Setze rimas e lo rèsta en pantais
Desempuòi 98 los nòstres varalhs
Sus las rotas del mond e benlèu mai
Vaquí qualquas cançons d’endacòm mai...
Caramentrant es sus scèna, es la fèsta !
D’en pertot es la fèsta quand s’arrèsta
La ronda das socits au quotidian
Un putan de son per los teus enfants
Benezet sul ritme as jamai vist aquò
Cal dançar pichòta, dança pichòt !
Los Rmistas e los bambochaires
Los professors e los camionaires
Las filhas, Los nenons e los ancians
De la Cevena enjusc’ als estanhs
Quala que siá la bassa o la mesura,
Lo sujet, la plaça...es dins ta figura !
Repic.
C’est vrai beaucoup trop de choses te pèsent
C’est difficile de se mettre à l’aise
On reste coincé, cloué sur sa chaise
On reste bloqué, et c’est le malaise...
C’est un bordel, un roman de Carrèse
La télé les rongent, les gens se taisent
Certains attisent, soufflent sur les braises
Ils veulent le OAI, pour imposer leurs thèses...
Quand ça va mal, quand tout, tout t’oppresse
Mauresca dance hall, c’est “remue tes fesses”
Mauresca fracàs, la foule en ivresse
Mauresca pour toi, et pour ta princesse...
Jorns de sabla, e jorns de solesa
Manda me l’espinèu e puèi la cervesa
Tròp de tipes embarrats dins sei certesas
Fau mandar lo son, lo son que te pesa
Vaquí sus bòrnh’instrument numeric
Lo tèxte la dança e lo repic
La vida, mon còr pres en truc e pic
Los poëmas espandits sus breakbeat
Empegat e ben pres dins ma musica
Lo buf dei mòts e la sieuna ritmica
Ara de l’infern se duèrbon lei pòrtas
Farèm dançar lo Diable e son escòrta
Sus aquesta novèla cançon tòrta
Jorns de guèrra emmesclats coma redòrta
Occitan Warriors e sensa relambi
Gés d’engarça, de problema o d’engambi...
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel