text:
Shelan
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Shelan[1][2][3] (Chélan en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en la Astarac sul Gers e sul anciana rota nacionala 129 dintre Masseube e La Barthe-de-Neste. La municipalitat es limitrophe amb lo departament dels Anautitas-Pirenèus pel sud.
Commune de Gascogne située dans l'Astarac sur le Gers et sur l'ancienne route nationale 129 entre Masseube et La Barthe-de-Neste. La commune est limitrophe avec le département des Hautes-Pyrénées par le sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


c: text/html

text:
L'idrogèn es un element quimic de simbòl H e de nombre atomic 1. Ten un pes atomic mejan de 1,00794 uma, çò que ne fa l'element pus leugièr. Dins sa forma monoatomica (H) es la substància quimica mai abondanta: constituís aperaquí 75% de la massa barionica de l'univèrs.[1] Las estelas compactas son compausadas principalament d'idrogèn a l'estat de plasma.
En condicions estandard de temperatura e de pression, l'idrogèn es incolor, inodor, insipid, non toxic, non metallic, e autament combustible; pren la forma d'un gas diatomic de formula moleculara H2. L'idrogèn atomic d'ocurréncia naturala es fòrça rar per la Tèrra, pr'amor que forma facilament de compausats covalents amb la majoritat dels elements e se tròba present dins la molecula d'aiga e dins la majoritat dels compausats organics. L'idrogèn ten un ròtle fòrça important dins la quimica d'acid-basa: dins nombrosas reaccions s'intercambian de protons entre molaculas solublas.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Angelo Angeli
Angelo Angeli (Tarcint, 20 d'agost de 1864 - Florença, 1 de junh de 1931) foguèt un quimista friolan.
Biografia[modificar | modificar la font]
Angelo Angeli nasquèt a Tarcint en 1864. Estudièt a l'Universitat de Padoa, e foguèt puèi remarcat per Giacomo Ciamician que lo causiguèt coma assistent a Bolonha en 1889, abans qu'acabèsse los estudis. Obtenguèt lo doctorat en 1891 e comencèt a ensenhar dos ans mai tard.
En 1894 passèt un brieu cortet a Munic ont trabalhèt dins lo laboratori de von Baeyer. Ensenhèt puèi la quimia farmaceutica a Palèrm e puèi a Florença, ont obtenguèt la cadièra de quimia organica en 1915. Foguèt membre de l'Accademia dei Lincei e tanben membre onorari de la Societat Quimica Alemanda.
Dins lo domeni dels estudis estructurals, Angeli cerquèt la correlacion entre l'estructura e la reactivitat en centrar mai d'atencion suls compausats azotats. En 1891 entamenèt l'estudi de l'accion dels acids nitric e nitrós sus las substàncias organicas e capitèt de confirmar la validitat de l'estructura del canfre, qu'aviá prepausada anteriorament J. Bredt en 1893.
Doas reaccions de quimia organica pòrtan son nom:
- La reaccion d'Angeli, per la reconeissença dels aldeïds
- La reaccion d'Angeli-Rimini, per la reactivitat entre un aldeïd e la N-idroxibenzensolfonamida.


text:
Washington (estat)
Washington qu'ei un estat dera còsta pacifica ath nòrd-oèst deths Estats Units d'America, que hè frontèra dab Canadà. Qu'a tanben de frontèras dab Idaho ath èst e dab Oregon ath sud. Qu'ei totalament diferent dera vila de Washington qu'ei la capitala deths Estats Units.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans er'arribada deths Europèus, era region èra demorada per de tribús amerindianas qu'èran de culturas variadas e que vivèvan dera pesca. Qu'ei descubèrta e revendicada peth capitani espanhòu don Bruno de Heceta en 1775. Qu'ei tanben explorada per James Cook en 1778 puei Charles Barkley e, 1789 e George Vancouver en 1792. En 1790, era region ei duberta ath comèrci peths explorators e caçaires britanics o estatsunidencs. Puèi, ath sègle XIX, era zona ei un subjècte de rivalitats entre Britanics e Estatsunidencs pera possession d'Oregon e era còsta pacifica. En 1846, eth tractat d'Oregon reglè era question fixant era frontèra ath 49en parralèl. Eth territòri d'Oregon ei organizat e devesit entre dus territòris en 1853 peth govèrn estatsunidenc. Era partida ath nòrd deth 46en parralèl vienó eth Territòri de Washington puèi eth Estat de Washington en 1889. Qu'èra eth 42en estat d'integrar eths Estats Units. Au sègle XX, qu'estó marcat per era bastida de restancas idroelectrics. Puèi, eth Estat vienó eth sèti de duas companhiás majoras der'economia estatsunidenca : Boeing a Seatle creada en 1916 que vienó ua companhiá importanta entre 1941 e 1945 e Microsoft que s'installè e Redmond en 1986.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir [simɔn də bovwaʀ] (nom complet: Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir) (1909-1986) foguèt una importanta escrivana e filosòfa francesa de l'existencialisme.
Bisexuala declarada e reivindicada (a una epòca que n'èra pas tant evident e aisit per una femna n'èsser e o afortir...), aguèt de relacions amorosas, una apariada de tota la vida amb en Jean-Paul Sartre.
Somari
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Sens falhida, nada morala.
- I a de jorns que Dieu es tan luènh que ne sembla absent.
- Pas degun n'es mai auturós amb las femnas, mai enchiprós o mespresaire, qu'un òme inquiet per la siá virilitat.
- Me ne pretendèssi assumir a l'infinit las consequéncias de mos actes, me ne poiriái voler res pus.
- La paraula çò ne presenta de còps sonqu'un biais, mai adèstre que non pas lo silenci, de se calar.
- Ne son pas cap vertuts mai tristas que non pas la resignacion: o se tresmuda tot en fantasmas, soscadissas contingentas, de projèctes que d'en primièr se n'èran estats constituits coma volontat amai coma libertat.
- Se ne cercava ges ela lo plaser d'autrú. Se n'encantava egoïstament del plaser de portar plaser.
- Çò que n'es escandalós dins l'escàndol, es que se n'acostuma l'òm.
- Gessa accion se ne pòt far per l'òme sens se ne far aitanlèu contra d'òmes.
- Viure es se ne far vièlh, e marrés.
- Lo bonaür, coma una rason que la vida la se dona a se-meteissa.
- Privilègi de l'enfantesa... belor, luxe, bonaür, son de causas que se manjan.
- L'òme seriós es perilhós: es natural que se ne faga tiran.
- Lo parelh aürós que se reconeis dintre amor se desfisa Univèrs e lo temps: se ne sufís, se ne realiza ailò absolut.
- La femna es tot çò que l'òme crida e tot çò que s'abasta cap.
- Perqué los mots, aquela precision brutala que se ne maltracha las nòstras complicacions?
- Las femnas se cargan a elas meteissas las cadenas que los òmes ne desiran ges la'n cargar.
- Lo present es ges un passat en poténcia, es lo moment de la causida e de l'accion.
- Entre dos individús, l'armonia es pas jamai donada, se ne deu infinidament conquistar.
- L'òme se ne pòt ges esclairar per Dieu: es per l'òme que se n'assajarem d'esclairar Dieu.
- Ne trionfa la fatalitat tre qu'en ela ne cresèm.
- Belor se ne conta encara mens que Bonaür.
- O sabèm que cada òme es mortal mas non pas que l'umanitat deu morir.
- L'Umanitat li n'agradan mai que non pas la vida, de rasons de viure.
- Una libertat que la s'emplegan a negar la libertat deu èsser negada.
- Se ne morís ges d'èsser nascut, ni d'aver viscut nimai del vielhum. Se ne morís l'òm de quicòm.
- Las rufas de la pèl son aquel quicomet desparaulable que ne procedís d'a l'arma.
- Un mainat es un insurgent.
- Tota capitada se desguisa una abdicacion.
- Qu'es un adulte? Un mainat tot conflat d'edat.
- Se ne voler liure es tanben se ne voler liures los autres.
- Es lo desir que se crèa çò per desirar e lo projècte que ne marca la fin.
- La joventut, li n'agradan ges los vincuts.
- I a de femnas de talent: deguna que n'a aicesta folor dins lo talent que li ne disèm d'engèni. [1]
- Es licit de se forçar una cultura, pro li ne fagam un nenin. [2]
- L'Umanitat es una seguida descontunha d'òmes liures qu'isòla irremediablament la lor subjectivitat.
- Se cal considerar la vida coma una partida que la se podèm ganhar o pèrdre.
- Per çò ne desirar daissar draussas o tralhs en pel mond, ne cal èsser d'en primièr solidari.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Se ne viu l'òm pro longtemps, se ne vei que tota victòria se càmbia d'un jorn en desfacha.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
Bibliografia (selècta)[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- L'Invitée (1943)... La Convidada
- Le Sang des autres (1945)... La Sang dels autres
- Tous les hommes sont mortels (1946)... Totes los òmes son mortals
- Les Mandarins (1954), prèmi Goncourt... Los Mandarins
- Les Belles Images (1966)... Los Imatges polits
- La Femme rompue (1968)... La femna rompuda
- Quand prime le spirituel (1979)... Quand ne senhoreja çò esperital
Ensages[modificar | modificar la font]
- Pyrrhus et Cinéas (1944)... Pirrus e Cineas
- Pour une morale de l'ambiguïté (1947)... Per una morala de l'ambigüitat
- L'Existentialisme et la Sagesse des nations (1948)... L'Existencialisme e la Saviesa de las nacions
- Le Deuxième sexe (1949)... Lo Sèxe segond
- Privilèges (1955)... Privilègis
- La Longue Marche (1957)... La longa marcha
Memòrias[modificar | modificar la font]
- L'Amérique au jour le jour (1948)... America los escadajorns
- Mémoires d'une jeune fille rangée (1958)... Memòria d'una joventa plan coma cal
- La Force de l'âge (1960)... La Fòrça de l'edat
- La Force des choses (1963)... La Fòrça de las causas
- Une mort très douce (1964)... Una mòrt plan doça
- La Vieillesse (1970)... Lo Vielhum
- Tout compte fait (1972)... Tot compte fach
- La Cérémonie des adieux (1981)... La Ceremonia dels adieus (seguit per Entretiens avec Jean-Paul Sartre: août-septembre 1974)... Entretens amb en Jean-Paul Sartre: agost-setembre de 1974
Teatre[modificar | modificar la font]
- Les bouches inutiles (1945) Las bocas inutilas
Òbras postumas[modificar | modificar la font]
- Lettres à Sartre, tome I: 1930-1939 (1990) Letras a Sartre, tòme I: 1930-1939
- Lettres à Sartre, tome II: 1940-1963 (1990) Letras a Sartre, tòme II: 1940-1963
- Journal de guerre, septembre 1939 - janvier 1941 (1990) Jornal de guèrra, setembre de 1939 - genièr de 1941
- Lettres à Nelson Algren (reviradas de l'anglés per na Sylvie Le Bon de Beauvoir) (1997) Letras a Nelson Algren
- Correspondance croisée avec Jacques-Laurent Bost (2004) Correspondéncia crosada amb en Jacques-Laurent Bost
- Cahiers de jeunesse, 1926-1930 (2008) Quasèrns de joventut, 1926-1930
òbras a l'entorn de la femna e de l'escrivana[modificar | modificar la font]
- Claudine Monteil: Les Amants de la liberté, Sartre et Beauvoir dans le siècle... edicions Calmann-Levy 1999 (en francés)
- Claudine Monteil: Les Soeurs Beauvoir... idem 2003 (idem)
- Michel Kail: Simone de Beauvoir philosophe... PUF colleccion Philosophie 2006 (id)
- Danièle Sallenave: Castor de guerre... Gallimard 2008 601 pp (id)
- Marianne Stjepanovic-Pauly: Simone de Beauvoir, le défi d'une femme... Éditions du Jasmin 2008 (id)
- Claudine Monteil: Simone de Beauvoir et les femmes d'aujourd'hui... Éditions Odile Jacob 2011 (id)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Ilan Duran Cohen: Les Amants du Flore / Los Aimadors del Flore, telefilme (C /105') amb Anna Mouglalis 2006
- Claude Goretta: Sartre, l'âge des passions / Sartre, l'edat de las passions, telefilme de doas parts (C / 95') amb Anne Alvaro 2006
- Dominique Gros: Simone de Beauvoir - une femme actuelle / Simone de Beauvoir, una femna actuala, documentari (b&n/C) ARTE 2007


text:
Silvio Berlusconi
Silvio Berlusconi (nascut en 1936 a Milan) es un entrepreneire e e òme politic italian. Foguèt lo President del Conselh (lo primièr Ministre) de la Republica Italiana, cap del partit politic Pòble de la Libertat e magnata dels mejans de comunicacion amb la siá presidéncia del grop Mediaset.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'un banquièr de classa mejana, inicièt a la debuta dels ans 1960 un'entrepresa de bastiment immobiliari, que se transformèt en la pus importanta del sieu país. Amb la fondacion de "Telemilano" lo 1978, dintrèt dins lo mond dels mejans de comunicacion e se convertiguèt en l'òme mai poderós d'aquel sector a Itàlia durant los ans 1980. Possedís actualament la ret televisiva Mediaset.
L'an 1975, autors desconeguts, li metèron una pompa dins la siá abitança e recebèt de menaças, causa que lo portèt pendent unes meses a partir a Soïssa e Espanha.
Designat per las eleccions dels 13 e 14 d'abril de 2008, presentèt sa demission l'12 de novembre de 2011 après qu'aprovèt lo Parlament italian lo dessenh anticrisi exigit per la Union Europèa. Mario Monti li successèt.
Segon la revista Forbes, Berlusconi es la persona pus rica d'Itàlia, amb una fortuna de 5.9 miliards de dolars e ocupa lo luòc 45 entre las màgers fortunas personalas del mond.
.


text:
L'Agraulet de Gers
L'Agraulet[1][2][3] o L'Agraulet de Gers[4] (Lagraulet-du-Gers en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Senhor Bertrand, abans de partir per Jerusalem, #recebre en 1104 sus las siás tèrras lo pròpri avesque de Compostelle, Diego Gelmírez.
Le seigneur Bertrand, avant de partir pour Jérusalem, reçut en 1104 sur ses terres le propre évêque de Compostelle, Diego Gelmírez.
Le seigneur Bertrand, avant de partir pour Jérusalem, reçut en 1104 sur ses terres le propre evesque de Compostèla, Diego Gelmírez.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Ancien castèth, ua tor carrée deu Sègle XIII.
- Dens la glèisa, ua retombée d'ogive sculptée d'un pèlerin avec bourdon, gourde, chapelet et coquilles.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: L'Agraulet de Gers
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon


text:
Lo magenta es una color. Foguèt nomenada aital perque es la tinta d'un dels primièrs colorants amb basa d'anilina, descobèrt pauc aprèp la batalha de Magenta en Itàlia.
Dins los noms corrents de las colors, lo tèrme de fuchsia (del nom de la flor nomenada d'aprèp Leonhart Fuchs) es mai o mens sinonim de magenta. Per contra, las bancas de colors contemporanèas an almens doas colors diferentas jos aquel nom.
En sintèsi sostractiva lo magenta es una de las quatre colors primàrias puras (amb lo cian, lo jaune e lo negre) utilizadas dins l'imprimeriá en quadricromia; òm se pòt contentar d'utilizar unicament lo cian, lo jaune e lo magenta, mas es pus economic de dispausar tan mai d'un pigment negre que de mesclar los tres pigments de color per obtenir lo negre. Los pigments magenta absorbisson las colors cian e jaune.
En sintèsi additiva, lo magenta es una color segondària, es a dire que se pòt obtenir solament per addicion de plusors longors d'onda. Es una mescla de luses blava e roge. Lo magenta es la color complementària del verd. Un filtre magenta daissa passar solament lo roge e lo blau, absorbís la lutz verda.
Aquò significa que lo magenta correspond a pas ges de lutz monocromatica: existís pas de radiacion electromagnetica magenta ; aquò vòl dire que se pòt pas fabricar de lasèr magenta. Atal d'unes dison que lo magenta es pas una color[1].
Lo magenta primari de l'imprimeriá (magenta CMJN o CMYK) es lo pus ancian e es utilizat dempuèi que s'imprimís de fotografias en color sus papièr.
Lo magenta RVB (o RGB en anglais) es una color fòrça viva que se pòt afichar sus un ecran vidèo amb la sintèsi additiva en mesclant las compausantas blava e roja al maximum de lor saturacion. Lo magenta RVB se pòt tanben reprodusir amb de diapositivas, de la pellicula de cinèma. Pasmens, es impossible de lo reproduire en imprimeriá tradicionala amb la quadricromia (CMJN), e cal utilizar una tinta especiala de la familha de las tintas fluorescentas (Pantone 806).
L'imatge en dejós mòstra tres magentas, d'esquèrra a drecha lo magenta RVB, le magenta fluó Pantone 806 e lo magenta CMJN dels imprimeires :


text:
Bangladèsh
Bangladèsh (nom complèt : Republica Populara de Bangladèsh) es un estat sobeiran d'Asia dau Sud e de la Peninsula indiana que sa capitala es Dhâkâ. Situat au nòrd dau Golf de Bengala, es quasiment enclavat per Índia mai a tanben una frontiera pichona ambé Birmania. La màger part de son territòri se situa en zòna tropicala es ocupat per lo dèlta dei fluvis Ganges e Brahmaputra. Es donc fòrça favorabla a l'agricultura qu'a favorizat lo creis de la populacion. Ansin, en 2012, Bangladèsh èra lo 7en país pus poblat de la planeta. Pasmens, son territòri es tanben menaçat per de catastròfas naturalas frequentas coma lei vengudas deis aigas de la monson ò lei ciclòns tropicaus.
Acomencèt sa formacion dins lo corrent dau declin de l'Índia Britanica au començament dau sègle XX. En 1947, lei regions musulmanas de Bengala formèron lo Paquistan Orientau au sen de Paquistan. Pasmens, aquela union resistiguèt gaire a la fin dei tensions entre musulmans e indós indians. En 1971, après sa victòria còntra l'armada paquistanesa, lei nacionalistas bangladeshis, sostenguts per leis Indians e per lei Sovietics, proclamèron l'independéncia dau país. Pasmens, Bangladèsh deguèt rapidament faciar divèrsei dificultats amb una instabilitat politica importanta (quatre còps d'estat en particular en 1975 e en 1981). Dempuei leis annadas 1990, lo país aprofichèt sa man d'òbra a bas còst per començar una creissença economica rapida. Pasmens, la pauretat demora encara fòrça importanta e lo revengut nacionau per abitant es entre lei pus febles de la planeta.
Dempuei 1991, Bangladèsh es una republica democratica parlementària. Pasmens, en causa de tensions socialas importantas, d'un nivèu aut de corupcion au sen de l'administracion, de l'influéncia encara importanta dei fòrças armadas dins la politica nacionala e de l'emergéncia de movements islamistas terroristas, la democratizacion dau país es totjorn fragila. Sa vida politica es dominada per dos partits que son la Liga Awami e lo Partit nacionalista de Bangladèsh.
Lo gentilici es bangladeshi[1] (o bengalin -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Lei dimensions generalas de Bangladèsh son de 820 km dins son axe nòrd-sud e de 600 km dins son axe èst-oèst. Sa geografia fisica es dominada per lo deltà dei fluvis Ganges e Brahmaputra[2] que forma un plan d'altitud bassa dich Plan bangladeshi que s'estend sus aperaquí 80% dau país. Aqueu plan fa partida de la Vau Bassa de Ganges situada entre Índia e Bangladèsh. Leis altituds superioras a 100 m i son rares e magerament situadas dins lei zònas meridionalas dau plan e la màger part dei relèus an una altitud inferiora a 12 m. En causa dei debits importants de Ganges e Brahmaputra, es una region fòrça umida devesida entre una multitud de braç. N'existís dos principaus (Jamuna e Padma) que forman per la seguida un braç principau unic[3]. La fin d'aqueu dèlta es marcada per un litorau maritim fòrça irregular d'una longor de 580 km. La màger part es ocupada per de mangròvas ò de junglas palunosas[4].
En fòra dau deltà, quatre zònas regions altitud pus autas existisson sus lo territòri bangladeshis au nòrd (còlas de Sylhet e montanhas de Madhupur Upazila, region de Barind) e au sud-èst (còlas de Chittagong). Pasmens, leis altituds d'aquelei zònas demoran relativament feblas e lo ponch pus aut de Bangladèsh aganta solament 1 052 m dins la cadena dei monts Mowdok au dins lo sud-èst[4].
Clima[modificar | modificar la font]
Bangladèsh a un clima de tipe tropicau de monson caracterizat per de temperaturas autas, una umiditat fòrça importanta e de variacions egalament importantas de precipitacions. En causa de la topografia dau país, lei variacions climaticas regionalas son limitadas. Tres sasons climaticas diferentas son generalament definidas :
- de març a junh, una sason cauda e umida[5]. Abriu es generalament lo mes pus caud de l'annada ambé de temperaturas maximalas situadas entre 38 e 41°C.
- de junh a novembre, una sason causa e umida marcada per lei precipitacions importantas de la monson[5].
- de decembre a març, una sason cauda e seca. Geier es generalament lo mes pus freg de l'annada amb una temperatura mejana situada entre 16 e 20°C que pòu demenir fins a 10°C[5].
Lei precipitacions son importantas sus tot lo territòri bangladeshi ambé mai de 2 300 mm sus sa màger part[6]. 80% d'aquelei precipitacions son eissits de la monson.
Riscs naturaus[modificar | modificar la font]
En causa de sa topografia plana, de son altitud bassa, de la preséncia de dos fluvis majors sus son territòri e de son clima tropicau marcat per lei precipitacions importantas de la monson, Bangladèsh es un país fòrça menaçat per lei riscs naturaus e climatics[7]. Lei pus importants son lei vengudas d'aiga causats per la monson, de tempèstas, per de ciclòns ò per de tsunamis. L'aumentacion de la temperatura mondiala mejana, qu'entraïna una aumentacion dau nivèu de l'ocean, e la disparicion d'una partida de la mangròva litorala renfòrçan aquelei riscs en favorizant la montada rapida deis aigas. Ansin, 15% dau territòri es menaçat per una aumentacion d'un mètre dau nivèu de l'Ocean Indian[8] e lo Bangladèsh actuau es regularament tocat per de catastròfas climaticas majoras : ciclòn Bhola en 1970 (500 000 mòrts[8]), destruccion de l'iscla d'Urir Char per un tsunami en 1985 (5 000 mòrts), ciclòn en 1991 (138 000 mòrts[9]), venguda deis aigas de 1998 (1 000 mòrts e 66% de la superficia dau país cubèrta d'aiga)...
Pasmens, lei riscs de vengudas d'aiga son pas l'unic problema dau país. Ansin, dins lo cas d'una monsen febla, certanei regions de Bangladèsh pòdon èstre menaçadas per de secaressas causant una demenicion de la produccion agricòla.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2012, Bangladèsh teniá una populacion estimada a 152,5 e milions d'abitants e èra lo 7en estat pus poblat de la planeta. Fòra de ciutats-estats coma Singapor ò Mónegue[10], es lo territòri ambé la densitat de populacion pus importanta dau monde. Son taus de creissença demografica foguèt fòrça gròs dins lo corrent deis annadas 1960 e 1970 que lo nombre d'abitants aumentèt de 50 milions en 1961 a 90 milions en 1981. A partir de 1980, de politicas governementalas permetèron de limitar e de demenir lo nombre d'enfants. Pasmens, l'efècte demora limitat car la populacion bangladehsi triplèt durant lo periòde 1960-2000 e lo taus de feconditat èra totjorn egau a 2,55 en 2012 (còntra 6,6 en 1970).
En causa d'aquela creissença demografica importanta e d'una esperança de vida de 62 ans en 2012, la populacion de Bangladèsh es relativament jova. 34,6% a un temps inferior a 15 ans e 61,4% entre 15 e 64 ans. Son taus d'urbanizacion es feble (27% en 2009) mai la populacion urbana aumenta rapidament (+ 3,5%/an en 2009).
Au nivèu etnic, la populacion dau país es fòrça omogenèa que lei Bangladeshis representavan 98% de la populacion en 2012. Lei minoritats principalas son eissidas de l'imigracion dempuei Índia (magerament dempuei la region de Bihar) ò son formadas de pòbles autoctòns situats dins de regions frontalieras coma lei còlas de Chittagong. Lei pus importants son lei Chakmas que son estimats a 300 000 personas sus lo territòri bangladeshi.
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Bangladèsh es lo bengalin. Es una lenga indoariana parlada per mai de 98% de la populacion coma lenga premiera[11]. Unei dialèctes existisson especialament dins lei regions frontalieras onte la lenga es en contacte ambé de lengas vesinas coma lo birman. L'anglés es tanben totjorn fòrça utilizat per lei classas superioras de la societat, per l'administracion, per l'universitat, per la màger part dei mèdias e per la justícia. En particular, segon la Constitucion, lei lèis bangladeshis son publicadas en bengalin e en anglés. En fòra d'aquelei doas lengas, existís d'autrei lengas parladas per lei minoritats dei regions frontalieras. An ges d'estatut oficiau.
Religions[modificar | modificar la font]
L'islam (90,4% de la populacion) es la religion principala de Bangladèsh. L'indoïsme (8,2% de la populacion) es la segonda. En causa dei circonstàncias marridas dau partiment de l'Índia Britanica en 1947, un nombre important d'indós bangladeshis quitèt lo país. Dins aquò, pòdon totjorn representar la majoritat deis abitants dins certanei regions dau sud-oèst e dau nòrd-èst dau país. Enfin, existís de minoritats crestianas e bodismebodistas d'importància numerica pus febla. Segon d'estudis menats a l'iniciativa dau govèrn en 2003, la religion es un factor important de la definicion de l'identitat deis abitants de Bangladèsh.
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins a 1947, Bangladèsh fasiá partida de la region de Bengala que son istòria es aquela d'Índia.
Après lo partiment de l'Índia Britanica en 1947-1948, Bangladèsh venguèt lo Paquistan Orientau e son istòria foguèt aquela de Paquistan fins a 1971.
Causas de l'independéncia e la guèrra de 1971[modificar | modificar la font]
Lei causas de la lucha independentista dau Paquistan Orientau son nombrosas. De'n premier, la Liga musulmana, movement politic religiós demandant la formacion d'un estat musulman indian, i aviá una influéncia pus febla qu'au Paquistan Occidentau e magerament apareguda dins leis annadas 1940 après lo chaple de Calcuta. Resistiguèt pas ai dificultats intèrnas de l'estat novèu après l'independéncia. Ansin, leis aspiracions politicas dei populacions dei dos Paquistan venguèron rapidament diferentas. Aquò foguèt agravat per la dominacion politica e economica dau Paquistan Occidentau coma l'impausicion de l'ordo coma lenga oficiala qu'entraïnèt l'organizacion d'un Movement per la Lenga en 1952 còntra lo govèrn centrau paquistanés. A partir de 1962, la Liga Awami capitèt d'unificar pauc a pauc lo maucontentament popular. En 1966, son cap Sheikh Mujibur Rahman foguèt arrestat puei liberat après una premiera insureccion en 1969.
En 1970, la catastròfa dau ciclòn Bhola e la reaccion marrida deis autoritats centralas aumentèt aqueu maucontentament que se transformèt en guèrra civila quand lo govèrn paquistanés eissit de l'elèit occidentala dau país empachèt la Liga Awami de formar lo govèrn après sa victòria ais eleccions de 1970[12]. Mujibur Rahman foguèt tornarmai arrestat e una guerilha independentista comencèt la lucha còntra l'armada paquistanesa. La violéncia de la repression causèt entre 300 000 e 3 000 000 de mòrts e causèt lo desplaçament de 10 milions de personas en direccion d'Índia. Lo govèrn indian, inquiet en fàcia d'aquela arribada massiva de refugiats e desirós d'afeblir son advèrsari paquistanés, ataquèt e conquistèt aisament lo Paquistan Orientau en novembre-decembre de 1971 (Tresena Guèrra Indopaquistanesa) permetent l'independéncia de Bangladèsh lo 16 de decembre[12].
Lo periòde de Majibur Rahman[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Mujibur Rahman formèt lo govèrn bangladeshi en genier de 1972 e averèt leis eleccions de 1973[12]. Deguèt faciar una situacion marrida en causa dei destruccions causadas per la guèrra d'independéncia e per lei pèrdas importantas de l'elèit bengalina dins lo corrent dau conflicte. Ansin, lo poder de la Liga Awami foguèt rapidament contestat e Mujibur Rahman proclamèt l'estat d'urgéncia en 1974 après una famina grèva en 1973-1974. Formèt un regime presidenciau autoritari basat sus un partit unic fins a son assassinat lo 15 de julhet de 1975 per un còp d'estat militar.
Lo periòde de Ziaur Rahman[modificar | modificar la font]
Après lo còp, lo generau Ziaur Rahman s'impausèt coma lo cap vertadier dau país[12]. En 1977, restabliguèt lo sistèma multipartista de 1973 e fondèt lo Partit nacionalista de Bangladèsh (BNP). Averèt leis eleccions e venguèt lo president de Bangladèsh fins a son assassinat durant un novèu còp d'estat militar en 1981[12]. Pendent son periòde de poder, assaièt sensa succès vertadier de restaurar la situacion economica.
Lo regime militar[modificar | modificar la font]
En 1982, lo generau Hossain Mohammad Ershad s'impausèt a son torn coma lo cap de Bangladèsh[9]. Ordonèt l'aplicacion de la lèi marciala e se proclamèt president en 1983. Lo demorèt fins a 1990 après l'organizacion d'eleccions probablament trucadas en 1986 per legitimar son poder. Durant sa presidéncia, s'ocupèt de melhorar l'administracion dei zònas ruralas e preparèt un plan d'investiment industriau. Pasmens, a la fin de la Guèrra Freja, l'abséncia de sostèn estrangier l'empachèt de resistir ai manifestacions entraïnats per la Liga Awami e lo BNP[9].
La democratizacion malaisada[modificar | modificar la font]
En 1991, d'eleccions foguèron averadas per lo BNP e Khaleda Zia, frema dau generau Zia, venguèt lo cap dau govèrn de 1991-1996 puei de 2001-2006. Deguèt faciar l'oposicion de la Liga Awami que son cap Sheikh Hasina, filha de Sheikh Mujibur Rahman, foguèt premier ministre en 1996-2001 e ocupa tornarmai aquela carga dempuei 2009. Aqueu periòde foguèt marcat per d'oposicions politicas violentas ambé l'organizacion de grèvas que bloquèron de partidas majoras de l'economia bangladeshis durant leis annadas 1990[13]. D'autra part, quatre factors diferents menaçan l'estabilitat dau poder actuau :
- l'armada contunia d'aver un ròtle important dins lei gestions deis afaires dau país, especialament dins la repression dei movements sociaus.
- una agitacion sociala regulara causada per lei salaris febles e lei condicions de trabalh fòrça marridas, especialament dins l'industria tèxtila, que causa de movements populars d'amplor en favor de l'aumentacion dei salaris e dau melhorament dei condicions de vida dins leis usinas. De tensions importantas existisson tanben dins lei zònas ruralas en causa de l'aumentacion dau nombre de paisans sensa tenement. En 2007, entraïnèron una suspension de la constitucion e dei drechs fondamentaus prononciat per lo govèrn fins a la repression definitiva dau movement de protestacion d'aquela annada.
- de movements islamistas terroristas que luchan còntra l'estat bangladeshis (per exemple, atempats de 2005[14]).
- una corupcion fòrça estenduda en particular au sen de l'administracion qu'es un objectiu major dei govèrns bangladeshis dempuei 2007[14].
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion generala dei poders[modificar | modificar la font]
Bangladèsh es una republica democratica parlementària multipartita qu'aplica lo principi de separacion dei poders dempuei 2007. Es dirigit per un president de la Republica que son ròtle es subretot simbòlic e per un Premier Ministre que tèn la màger part dau poder executiu. Lo poder legislatiu es tengut per un parlament monocamerau. Enfin, lo sistèma judiciari es dirigit per una Cort Suprèma.
La Constitucion foguèt adoptada en 1972 e emendada 14 còps. Proclamèt quatre principis fondamentaus per l'organizacion dau país qu'èran lo nacionalisme, lo socialisme, la democracia e la laïcitat. Lo darrier principi impausa un limit important ai movements politics religiós que dos foguèron enebits en 2005.
Lei dos partits politics principaus son lo Partit nacionalista de Bangladèsh (BNP) e la Liga Awami (AL). Lo premier es un partit conservador liberau. Lo segond es un partit sociaudemocrata laïc.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es formalament dirigit per un president de la republica elegit per cinc annadas au sufragi indirècte. Pasmens, en fòra dei periòdes de transferiment dau poder e de l'organizacion deis eleccions, aquela foncion a un ròtle magerament ceremoniau. La realitat dau poder executiu es tenguda per un premier ministre chausit per lo president au sen de la majoritat parlementària.
Entre dos periòdes de govèrn basat sus la majoritat de l'assemblada, se pòu formar un govèrn transitòri dirigit per un premier ministre provisòri nomat per lo president. Lei ministres d'aqueu govèrn dèvon èstre neutres dins lei debats politics bangladeshis e pòdon demorar en plaça per una durada de tres mes.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament monocamerau de 350 deputats elegits per un mandat de cinc annadas au sufragi universau dirècte. En 2009, 50 sètis èran reservats ai fremas.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari bangladeshi es dirigit per una Cort Suprèma que sei jutges son nomats per lo president de la republica. Es lo poder pus feble de Bangladèsh car son independéncia foguèt solament confirmat en 2007. De mai, demoran quauquei lèis adoptadas per lei militars que son totjorn en fòra dau camp de contraròtle de la Cort.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Bangladèsh es organizat en divisions, districtes, upazilas ò tanas (sota-districtes ò commissariats en occitan), parishads e vilatges. Lei divisions, lei districtes e leis upazilas son d'entitats administrativas que son dirigits per de foncionaris nomats per lo govèrn. En revènge, ai nivèus pus febles de l'administracion, i a d'eleccions per designar lei caps locaus de l'administracion. Dins lei zònas urbanas, lei metropòlis pus importantas an tanben una administracion comunala elegida per leis abitants que pòu se cargar d'afaires importants.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu bangladeshi foguèt adoptat oficialament lo 17 de genier de 1972 mai foguèt utilizat tre lo 3 de març de 1971. Lo roge representa la sang dei Bangladeshis tuats dempuei 1947 dins lei combats còntra Paquistan e lo vèrd representa la vitalitat, la jovença e lei terras agricòlas dau país. L'emblèma foguèt tanben adoptat en 1972 après l'independéncia. Es format d'un nenufar, representant lei rius dau país, enquacrat de garbas de ris simbolizant lo manjar de basa de la populacion. L'imne nacionau es Amar Shonar Bangla compausada per Rabindranath Tagore (qu'es tanben l'autor de l'imne indian). Enfin, Bangladèsh a ges de devisa.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Bangladèsh fa partida de la màger part deis organizacions internacionalas coma l'ONU ò lo Commonwealth dempuei 1974. En particular, participa activament a divèrsei missions dei Nacions Unidas (RDC, Timòr Èst...). A tanben un ròtle important dins d'organizacions regionalas asiaticas coma l'Associacion sud-asiatica per la cooperacion regionala (ASACR).
Au nivèu diplomatic, lei relacions pus importantas de Bangladèsh son aquelei amb Índia, Paquistan e Republica Populara de China. Lo premier país es fòrça importanta car l'armada indiana ajudèt d'un biais decisiu lei movements independentistas bangladeshis durant la Tresena Guèrra Indopaquistanesa e car Índia es quasiment l'unic estat frontalier de Bangladèsh. Inicialament bònas, coneisson una desgradacion progressiva dempuei 1975 e la bastida de la restanca de Farakka que causa una demenicion dei quantitats d'aiga disponibles per la populacion bangladeshis e de degalhs environamentaus importants[15]. Puei, d'autrei dificultats apareguèron coma de tensions a prepaus dau traçat de la frontiera (escaramochas armadas en 2001) e dau passatge d'un flux important de d'immigrats entre lei dos país (bastida d'una barriera per lo govèrn indian).
Per equilibrar lei relacions amb Índia, Bangladèsh desvolopèt pauc a pauc sei relacions ambé Paquistan e subretot ambé China. Aquelei liames regardan magerament lo desvolopament de cambis economics e militars.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
En 2012, lei fòrças armadas bangladeshis èran compausadas de 400 000 òmes devesidas entre tres fòrças regularas terrèstra, navala e aeriana e doas fòrças paramilitaras de doana cargadas de protegir e de contraròtlar lei frontieras e lo litorau. Son budget èra de 2,5 miliards de dolars, ço que representava 1,8% dau PIB nacionau. Foguèron creadas a partir dei fòrças bangladeshis que luchèron còntra Paquistan pendent la Tresena Guèrra Indopaquistanesa en 1971. Dempuei aqueu conflicte, l'armada de Bangladèsh menèt ges de guèrra majora. Pasmens, organizèt divèrsei còps d'estat intèrnes entre 1975 e 1982. Es tanben venguda un actor major deis operacions de l'ONU e participèt a un conflicte frontalier amb Índia en 2001.
Economia[modificar | modificar la font]
Bangladèsh es economicament un país pauc avançat en desvolopament rapide dempuei leis annadas 1990 amb un PIB de 122 miliards de dolars en 2012 en valor bruta e de 311 miliards en paritat de poder de crompa (44en reng mondiau). Aquò representava donc solament 1 500 $/ab,ço qu'èra un dei nivèus pus febles de la planeta. Pasmens, aqueu PIB conoís una creissença importanta (6% en 2008) gràcias a l'installacion d'industria deslocalizada dempuei lei país desvolopats, especialament dins l'industria tèxtila qu'es venguda lo motor de l'economia bangladeshi.
Sector primar[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector primar representava 17,5% dau PIB bangladeshi e emplegava 45% de la populacion activa. Èra donc lo centre d'activitat de la màger part deis abitants. Lei produccions principalas son destinadas a la consomacion nacionala e tanben a l'exportacion. Gràcias au melhorament dei tecnicas d'aigatge[16], au desvolopament de l'utilizacion d'engrais e d'insecticidas entraïnant e a la generalizacion de crèdits ruraus, l'agricultura bangladeshi a realizat de progrès importants dempuei l'independéncia. Pasmens, en causa de sa populacion importanta, es totjorn pas capable de contentar sei besonhs nacionaus e dèu importar una partida significativa de son alimentacion de basa. Aqueu problema pòu venir grèu dins lo cas de precipitacion febla car l'agricultura bangladeshi es fòrça dependenta de la preséncia sufisenta d'aiga[7]. De mai, en fòra d'aquelei tensions alimentaras, i a tanben de tensions environamentalas causat per la pollucion d'aiga (egalament causada per la concentracion demografica importanta)[3] ò per l'aumentacion dau nivèu de l'ocean.
Lo ris es la premiera produccion nacionala (4en reng mondiau en 2009). Lo jute (2en reng), lei trufas (6en), lo lach de cabra (2en), lei mangas (8en) e la carn (cabras ò bovins) èran leis autrei produccions de remarca. Lo problema principau de Bangladèsh es la feblessa de sa produccion de blat qu'es lo produch agricòla pus importat.
Lei ressorsas naturalas dau país son raras levat deis idrocarburs. En particular, Bangladèsh tèn de resèrvas importantas de gas naturaus[17] [18]. Son esplecha es encara limitada ai besonhs de l'economia nacionala mai acomencèt d'interessar divèrsei companhiás estrangieras.
Sector segondari[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector segondari bangladeshi representava 28,5% dau PIB nacionau e 30% deis emplechs. Dempuei leis annadas 1990, es un sector que conoís una expansion importanta gràcias a l'implantacion d'industrias aprofichant la man d'òbra pauc qualificada a bas còst fòrça nombrosa dins lo país. Aquela industria es magerament destinada a l'exportacion. Es dominada per lo sector tèxtil que foguèt implantada per lei Britanics e que conoguèt divèrsei modernizacions per se diversificar de l'industria unica de jute vèrs la fabricacion de vestiments. En 2009, lo domeni tèxtil representava 80% deis exportacions bangladeshis e agantava lo segond reng mondiau après China. Leis autreis industrias de remarca en 2009 èran la siderurgia, la produccion de medicaments, lo sector dau bastiment, l'informatica e l'industria electronica.
Sector terciari[modificar | modificar la font]
En 2008, lo sector terciari representava 53,9% dau PIB e 25% de la populacion activa. Es un sector en expansion rapida, especialament dins lei domenis de transpòrt, de comunicacion e d'energia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bangladèsh a una cultura anciana e rica eissida de l'anciana region indiana de Bengala que sa mitat orientala correspond au territòri bangladeshi actuau. Ansin, coma Índia, Bangladèsh presenta una literatura e una musica fòrça rica e anciana[11] [19] qu'apareguèron dins lo corrent deis estats dispareguts de la peninsula indiana. Lo tèxte pus ancian conegut data dau sègle VII. Fins au sègle XIX, lei tematicas religiosas bangladeshis e lei traduccions d'autreis òbras d'originas indianas dominèron la literatura de Bengala. Puei, a partir dau sègle XIX, se desvolopèt de tematicas novèlas, especialament dins lo domeni de la poesia ambé Rabindranath Tagore (Prèmi Nobel de Literatura en 1913) e Kazi Nazrul Islam. Aparegut au començament dau sègle XX dins l'Índia Britanica, lo cinèma a una popularitat gròssa amb una produccion anuala de 80 films.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, paginas xxxiii-xxxiv.
- ↑ 3,0 3,1 (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 12.
- ↑ 4,0 4,1 (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 11.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 14.
- ↑ L'excepcion principala es la region occidentala de Rajshahi que lei precipitacions i agantan 1 600 mmm
- ↑ 7,0 7,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxiv.
- ↑ 8,0 8,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxv.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxiv.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxvi.
- ↑ 11,0 11,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxxviii.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxiii.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, paginas xxiv e xxv.
- ↑ 14,0 14,1 (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, pagina xxvii.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, paginas xxxiv-xxxv.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, p. 151.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, p. 218.
- ↑ (en) Thomas Streissguth, Bangladesh in Pictures, Twenty-First Century Books, 2008, p. 16.
- ↑ (en) Syedur Rahman, Historical Dictionary of Bangladesh, Scarecrow Press, 2010, p. 183.


text:
Guèrra de la Seisena Coalicion
La Guèrra de la Seisena Coalicion se debanèt de 1812 a 1814 durant lei Guèrras Napoleonencas. Opausèt l'Empèri Francés, seis estats satellits e Danemarc a l'Empèri Rus que foguèt pauc a pauc jonhada per una coalicion gropant la màger part deis autrei país europencs dins lo corrent dei retiradas francesas. S'acabèt per una victòria coalizada, l'abdicacion de Napoleon Ièr e la Restauracion de la monarquia francesa.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Montrejau (Comenge)
Mont-rejau [1] Qu'ei ua comuna gascoa de Comenge (Gasconha) situada en departament francés dera Nauta Garona e era region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua vila situada a 468 m de haut sus eras tèrras de Comenge. Bordeja Garona e eth sòn confluent damb era Nesta. Anciana bastida dab un punt bèth punt de vista sus eths Pirenèus. Aras distàncias de : 830 km de París, 100 de Tolosa, 14 de Sent Gaudenç. Andòrra a 150 km. La Val d'Aran) a 26 km.
Eras comunas vesinas que son: Ausson, Gordan e Polinhan.
Montrejau qu'ei a proximitat de Sent Bertran de Comenge e dera sua catedrala, e deth site dera anciana vila romana de Lugdunum Convenarum.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
TER de Miègjorn-Pirenèus pera Gara de Montrejau Gordan e Polinhan : Linha Tolosa Baiona.
Aeropòrt : Aeropòrt Tarba Lorda Pirenèus.
Rotas : RN 117, autorota A64 sortida 17
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia, deth latin «Mons Regalis de Ripparia».
Bastida reiau fondada en 1272 devath Felip III de França.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Nom prepausats per P. Pojadadins LAS COMUNAS DE MIÈGJORN-PIRENÈUS, Nouvelles Editions Loubatières, 2009,en se basant sus DICTIONNAIRE D'AMBOISE MIDI-PYRÉNÉES, Editions d'Amboise, 1991 vejatz [1]


text:
Charles de Gaulle
Charles André Joseph Marie de Gaulle (22 de novembre de 1890, Lilla - 9 de novembre de 1970, Colombey-les-Deux-Églises) foguèt un generau e un òme politic francés que foguèt lo fondator e lo cap dei fòrças francesas liuras pendent la Segonda Guèrra Mondiala, cap dau Govèrn Provisòri de la Republica de 1944 a 1946 e President de la Republica de 1958 a 1969. Foguèt tanben en 1958 lo fondator de la Cinquena Republica Francesa que definís totjorn a l'ora d'ara leis institucions de França. Son accion a la tèsta dau país a egalament prefondament marcada son economia e sa politica, especialament dins lo domeni deis afaires estrangiers, e sei successors gardèron lei linhas principalas defenidas per de Gaulle coma lo renfòrçament dei relacions diplomaticas amb Alemanha o l'independéncia granda a respèct de la politica estatsunidenca.
Somari
- 1 Naissança, jovença e educacion
- 2 Maridatge e descendéncia
- 3 Carriera militara
- 4 Lo cap de França Liura
- 5 Carriera politica pendent la Quatrena Republica
- 6 Fondacion e presidéncia de la Cinquena Republica
- 6.1 La crisi d'Argeria
- 6.2 La fondacion de la Cinquena Republica
- 6.3 La descolonizacion fin de la guèrra d'Argeria
- 6.4 Contuniacion dau redreiçament economic francés
- 6.5 Lo desvolopament d'una politica estrangiera independenta
- 6.6 La crisi de Mai de 1968
- 6.7 La revirada dau referendum de 1969 e la demission
- 7 Fin de vida
- 8 Consequéncias de sa politica
- 9 Bibliografia
- 10 Nòtas e referéncias
Naissança, jovença e educacion[modificar | modificar la font]
Naissança[modificar | modificar la font]
Charles de Gaulle nasquèt dins una familha de la noblesa parlementària parisenca. Segon lei recèrcas menadas per son grand e son paire, aquela familha èra l'eiretiera d'una familha de noblesa d'espasa francesa que l'ancessor pus ancian será Richard de Gaulle qu'obtenguèt un fèu en Normàndia vèrs 1210. Au començament dau sègle XV, un nomat Jehan de Gaulle assaièt de resistir ais Anglés dins la region de Vire après la desfacha d'Azincourt mai deguèt finalament s'exilar en Borgonha. Ai sègles XVII e XVIII, la familha partiguèt s'installar en Champanha puei dins la capitala vèrs la mitat dau sègle XVIII.
Per respectar una tradicion de sa familha maternala, la jacina se debanèt dins la vila de Lille. Sa maire èra Jeanne Maillot, originària d'una familha d'industriaus de Lilles, e son paire èra Henri de Gaulle qu'èra professor de lètras, d'istòria e de matematicas au Collègi de l'Immaculée-Conception de París dirigit per lei jesuistas. Aguèt tres fraires e una sòrre :
- Xavier de Gaulle (1887-1955) que foguèt presonier de guèrra puei resistent durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Marie-Agnès de Gaulle (1889-1982) que foguèt resistenta e capturada per leis Alemands en 1943.
- Jacques de Gaulle (1893-1946) que venguèt andicapat en 1926 après una encefalita. En 1943, será evacuat de França per la resisténcia[1].
- Pierre de Gaulle (1897-1959) que foguèt tanben resistent, òme politic e administrator de companhiás.
Educacion[modificar | modificar la font]
Fòrça rapidàment gràcias a son paire, Charles descurbiguèt leis òbras de Maurice Barrès, Henri Bergson e Charles Péguy. Son paire se disiá monarquista de regrèt, èra legeire dau jornau Action Française mai partisan de l'innocència de Dreyfus. Sa maire èra tanben passionada de politica e èra fòrça patriota. Charles de Gaulle acomencèt seis estudis primaras dins una escòla catolica e aguèt son paire coma professor. Puei, foguèt inscrich dins un collègi jesuista bèlga au castèu d'Antoin. En 1908, intrèt 119en sus 221 a l'Escòla militar de Saint-Cyr après d'estudis au collègi jesuista Stanilas de París. En 1912, ne'n sortiguèt 13en e jonhèt l'infantariá e lo 33en regiment d'Arras comandat per lo coronèu Pétain.
Maridatge e descendéncia[modificar | modificar la font]
Charles de Gaulles se mariguèt a Calais ambé Yvonne Vendroux (1900-1979). Aguèron tres enfants :
- Philippe de Gaulle, nascut en 1921, que foguèt amirau puei sanator.
- Élisabeth de Gaulle, nascuda en 1924.
- Anne de Gaulle, nascuda en 1928. Trisomica 21, moriguèt en 1948.
D'un biais generau, divèrsei membres de la familha de Gaulle, descendents dirèct dau generau o de sei fraires, an realizat de carrieras importantas dins lei domenis militars, politics, scientifics o economics.
Carriera militara[modificar | modificar la font]
Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala se devesiguèt en dos periòdes principaus per de Gaulle que participèt ai combats coma oficièr fins a sa captura en 1916. Après, demorèt presonier fins a la fin de la guèrra. D'efèct, vengut luòctenent lo 1èr d'octòbre de 1913, foguèt bleçat a la camba tre son premier combat a Dinant lo 15 d'aost de 1914. En genier de 1915, es nomat capitani e prenguèt lo comandament de la 7a companhiá du 33en RI en Champanha. Foguèt tornarmai bleçat lo 10 de març de 1915 a la man senèstra. Durant aqueu periòde, foguèt considerat coma un oficièr estrict e de còps cassant mai son intelligència e son coratge en fàcia de l'enemic li permetèt de venir l'adjonch dau comandant dau 33en RI. Enfin, lo 2 de març de 1916, sa companhiá foguèt anientada durant la defensa dau vilatge de Douaumont e de Gaulle foguèt bleçat per lo tresen còp de la guèrra e capturat per leis Alemands. En captivitat, assiaèt de s'escapar sièis còps sensa succès e foguèt finalament liberat après la signatura de l'armistici lo 11 de novembre de 1918. Foguèt decorat de la crotz de chivalier de la Legion d'Onor e de la crotz de guèrra 1914-1918 amb estèla de bronze.
L'entre doas guèrras[modificar | modificar la font]
Après la Premiera Guèrra Mondiala, de Gaulle contunièt sota la proteccion dau marechal Pétain e venguèt un teorician militar partisan de l'utilizacion dei blindats dins una guèrra de movement. De 1919 a 1921, foguèt mandat en Polonha per ajudar a la formacion de l'armada polonesa novèla en lucha còntra l'URSS. A son retorn, venguèt professor d'istòria a l'Escòla militara de Saint-Cyr avans d'intrar a l'Escòla Superiora de Guèrra. I foguèt regularament en conflicte ambé sei professors en causa de sa contestacion de sei visions jutjadas tròp defensivas e foguèt mau notat. Pasmens, Pétain intervenguèt dirèctament en 1924 per melhorar aquelei nòtas e l'afaire permetèt a de Gaulle de se forjar una reputacion d'oficièr prometeire.
Lo 25 de setembre de 1927, venguèt cap de batalhon a anèt a Trèva per dirigir lo 19en Batalhon de Caçaires a Pè (BCP). Après doas annadas, foguèt au Liban onte passèt tanben doas annadas. Totjorn gràcias au sostèn de Pétain, foguèt afectat en novembre de 1931 au Secretariat generau de la defensa nacionala. Aqueu pòste aguèt una influéncia decisiva per sa carriera car li permetèt de s'iniciar ais afaires de l'Estat car foguèt cargat de trabalhar sus lo projècte de lèi militara. Venguèt luòctenent-coronèu lo 25 de decembre de 1933 e coronèu lo 25 de decembre de 1937.
Lo pòste li permetèt tanben de desvolopar sei teorias militaras dins una tièra d'òbras onte Charles de Gaulle desvolopèt leis idèas que va defendre avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala : La Discorde chez l'ennemi (1924), Le Fil de l'épée (1932), Vers l'armée de métier (1934) e finalament La France et son armée (1938). Aqueu darrier libre, inicialament preparat per Pétain, foguèt a l'origina de la disputa ambé Pétain en 1938 e lei dos òmes arrestèron de se parlar fins a una entrevista brèva en junh de 1940. Dins son premier obratge, de Gaulle insistiguèt sus la necessitat de l'unitat dau comandament e de la nacion donant la primautat dau politic sus lo militar. Puei, meme se considerèt que la bastida de fortificacions sus lo territòri francés èra una necessitat, acomencèt de s'interessar au desvolopament de còrs blindats tenent una poissança de fuòc e una mobilitat importantas. Aquela question foguèt estudiada dins Vers l'Armée de Métier. De Gaulle i prepausèt la creacion d'una armada professionala en mai de la conscripcion e la formacon d'unitats blindadas autonòmas e non liadas a l'infantariá. Pasmens, aquelei concepcions de l'utilizacion dei carris de combat aguèt gaire de succès en França en causa dau conservatisme dei mejans militars e de la maufisança dei republicans a respèct d'un oficièr considerat pròche de l'Action Française de Maurras.
Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Quand la guèrra acomencèt, de Gaulle èra comandant dau 507en regiment de carris de combat dempuei 1937. Assaièt tornarmai de defendre sei concepcions d'una guèrra de movement basada sus l'utilizacion de còrs autonòms de blindats a partir d'observacions sus la campanha de Polonha en setembre de 1939. Lo 7 de mai de 1940, foguèt nomat a la tèsta de la 4a division cuirassada (DCR) en cors de formacion.
Lo 15 de mai, sa division foguèt mandada dins la region de Laon per permetre lo desplegament de la VIa cargada de protegir París. Après un premier succès menor lo 15, assaièt de rompre lei linhas d'avitalhament dei divisions blindadas alemandas lo 17 dins la region de Montcornet. Sensa sostèn, deguèt se replegar en fàcia de l'arribada de renfòrç enemics. Lo 25 de mai, foguèt nomat generau de bregada d'un biais provisòri. Lo 28 de mai, mandèt una tièra de còntra-ofensivas au sud d'Abbeville mai poguèt pas prendre la vila ni passar la Somma en causa de la superiotat de l'artilhariá alemanda. En revènge, aquela combativitat entraïnèt sa convocacion per Paul Reynaud lo 6 de junh per venir membre dau govèrn francés.
Lo cap de França Liura[modificar | modificar la font]
L'apèu dau 18 de junh de 1940[modificar | modificar la font]
Lo 6 de junh de 1940, de Gaulle foguèt convocat a París per Paul Reynaud, president dau Conseu, per ocupar lo pòste de Sota-secretari d'Estat a la Guèrra e a la Defensa Nacionala. Aguèt per mission de coordenar l'accion ambé Reiaume Unit per contuniar lo combat. Participèt ai darrierei reünions dau Conseu e assaièt sensa succès d'obtenir de renfòrç britanic e la perseguida de la guèrra per lo govèrn francés. Lo 16 de junh, aprendiguèt la demission de Reynaud e la nominacion de Pétain per l'endeman. Avans lo transferiement de poder e ambé l'ajuda de Reynaud que li donèt 100 000 francs venent dei fons secrèts per sa logistica, partiguèt a Londres lo 17 per assaiar de federar lei combatents francés desirós de contuniar lo combat.
Lo 18 de junh de 1940, de Gaulle parlèt donc au pòble francés gràcias a l'ajuda de la BBC per cridar lei Francés a la resisténcia còntra Alemanha. Dempuei la guèrra, aquel apèu es vengut una deis allocucions pus famosas de l'Istòria de França. Aqueu discors foguèt possible gràcias au sostèn de Churchill en fàcia dei ministres britanics volent mainatjar lo govèrn Pétain o volent que Georges Mandel foguèsse l'orator.
La formacion e la reconoissança de França Liura[modificar | modificar la font]
A Londres, de Gaulle creèt puei dirigiguèt lei Fòrças Francesas Liuras. L'objectiu èra de formar un còrs de volontaris per contuniar la lucha ai costats de Reiaume Unit e mantenir França dins la guèrra, formar un estat parrallèl ais institucions dau regim de Vichèi e liberar lo país de l'ocupacion alemanda.
Tre l'estiu de 1940, a partir d'un nombre fòrça feble de combatents, decidiguèt d'adoptar la Crotz de Lorena coma simbòl e acomencèt de formar una marina (FNFL), una aviacion (FAFL), de tropas terrèstras (FFL) e un servici d'ensenhament (BCRA). Rapidàment, se formèt tanben una tièra d'institucions coma una banca, un jornau oficiau o de decoracions. Per aquò, de Gaulle foguèt condamnat a mòrt per lo regim de Vichèi lo 2 d'aost de 1940.
Maugrat la propaganda de Vichèi e la degradacion dei relacions entre Francés e Britanics après lo combat de Mers-el-Kebir, França Liura capitèt rapidàment d'obtenir una basa territòriala gràcias au raliment rapide de Felix Eboue, governador d'Africa Françesa Eqüatoriala, lo 28 d'aost de 1940. D'autrei raliments de generaus o de foncionaris importants d'un grade superior a de Gaulle se debanèron. Dins aquò, l'autoritat dau generau de Gaulle foguèt pas contestada per lei raliats li donant de fach la direccion politica dei Francés desirós de contuniar la guèrra[2]. Lo 24 de setembre de 1941, prenguèt donc la tèsta dau Comitat nacionau francés contraròtlant lei territòris ja liberats. A partir de 1941-1942, s'ocupèt tanben de raliar la resisténcia interiora gràcias a l'òbra dau coronèu Passy, de Pierre Brossolette e de Jean Moulin que formèron un Conseu Nacionau de la Resisténcia gropant totei lei movements e leis organizacions politicas luchant còntra l'occupacion alemanda. En julhèt de 1942, capitèt d'unificar la màger part dei fòrças francesas de resisténcia exterioras e interioras sota sa direccion.
Aquela unificacion foguèt malaisada car divèrsei resistents interiors èran pas favorables a una aliança amb un cap reputat pròche deis idèas de Charles Maurras. De mai, lo president estatsunidenc Roosevelt preferiguèt tanben promòure d'autrei caps francés. Pasmens, la reconoissança de son autoritat per lei movements resistents comunistas li permetèt de se prevaler dau sostèn de la resisténcia interiora e de gardar la direccion politica dei territòris liberats puei de metre en minoritat lei membres ancians dau regim de Vichèi promoguts per leis Estats Units après l'operacion Torch. D'efèct, Roosevelt aviá decidit d'afeblir França après sa desfacha de 1940 e aviá previst d'i metre en plaça un govèrn provisòri après la victòria còntra Alemanha. Lo sostèn de Churchill aguèt tanben un ròtle important dins aqueu procediment e la reconoissança dau Comitat de de Gaulle coma govèrn legitim de França per leis autrei govèrns aliats a partir de 1943 obliguèt Roosevelt d'abandonar sei projèctes. De mai, la participacion militara creissenta dei Francés Liures e de la Resisténcia renfòrcèt fòrtament sa posicion dins l'opinion francesa que li donèt un acuèlh resclantissent a París après la liberacion de la vila.
La liberacion de França[modificar | modificar la font]
L'òbra de Charles de Gaulle participèt a la liberacion militara e subretot politica dau territòri francés. Dins lo corrent dei combats, lei Fòrças Francesas Liuras se destrièron pendent divèrsei batalhas coma la campanha de Siria o la batalha de Bir Hakeim. A partir de la liberacion dau nòrd d'Africa, se poguèt formar una armada francesa novèla que va participar ambé succès a la campanha d'Itàlia, au desbarquament de Provença e a la liberacion d'Alsàcia. A la fin de la guèrra, aquelei fòrças tenián aperaquí 1 300 000 soudats.
La Resisténcia que sei fòrças foguèron organizadas sota lo nom de Fòrças Francesas de l'Interior (FFI) participèron tanben a l'aggariment dei fòrças alemandas e dau regim de Vichèi puei a la liberacion dau territòri francés, magerament dins lo sud-oèst e lo centre de França. Gràcias a aquelei succès, lo govèrn provisòri de França poguèt s'installar a Argier puei dirèctament a París lo 9 de setembre de 1944. De Gaulle venguèt lo cap d'aqueu govèrn.
Lo govèrn provisòri[modificar | modificar la font]
De Gaulle venguèt lo cap d'un govèrn provisòri e d'unitat nacionala installat a París lo 9 de setembre de 1944 e dominat per lei partits d'esquèrra (PCF, SFIO e MRP). Aqueu govèrn apliquèt rapidàment divèrsei mesuras dau programa politic dau Conseu Nacionau de la Resisténcia coma la nacionalizacion de l'energia, deis asseruganças e dei banca o la creacion de la Seguritat sociala. Lo drech de vòte ai fremas, ja decidit per lo Comitat francés de Liberacion nacionala lo 21 d'abriu de 1944, foguèt confirmat lo 5 d'octòbre de 1944. Dins aquò, de Gaulle foguèt rapidàment en desacòrd ambé l'Assemblada Constituenta sus la concepcion dau ròtle de l'Estat e dei partits politics. Demissionèt lo 20 de genier de 1946 a prepaus de la question dei crèdits militars.
Carriera politica pendent la Quatrena Republica[modificar | modificar la font]
Après sa demission, de Gaulle s'opausèt ais institucions de la Quatrena Republica e fondèt un movement politic dich RPF (Rassemblament dau Pòble Francés) en 1947. Pasmens, capitèt pas de prendre lo poder e l'influéncia de son partit demeniguèt rapidàment. D'efèct, aprofichant inicialament lo prestigi de son cap e sa posicion dominanta dins la drecha francesa, lo RPF obtenguèt 35% dei votz ais eleccions localas de 1947-1948 e 42% dei senators elegits en 1948. Dins aquò, maugrat aquelei succès, l'isolament dau partit entraïnèt son declin rapide ambé solament 22,3% ai legislativas de 1951. Aquela revirada entraïnèt la division dau partit que certanei membres quitèron. Après una revirada suplementària ai municipalas de 1953, de Gaulle se retirèt e lo partit arrestèt seis activitats en 1955.
Fondacion e presidéncia de la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
La crisi d'Argeria[modificar | modificar la font]
Après sa disparicion de la vida politica francesa, de Gaulle va tornarmai venir au poder en causa dei dificultats francesas dins la guèrra d'Argeria. D'efèct, en fàcia dau FLN e lei menaças d'un retirament francés d'Argeria entraïnèron una insurrecion de la populacion blanca dau país. Sostengut per l'armada, se formèt un Comitat de vigiléncia còntra lo FLN puei un Comitat de Salut Public dirigit per lo generau Massu. Lo 15, mandèt un apèu au generau de Gaulle e lo movement s'espandiguèt e menacèt de venir una guèrra civila. Un plan foguèt preparat per prendre lo contraròtle de la capitala e rebutar lo govèrn gràcias a un còp d'estat militar. Entre lo 24 e lo 26 de mai de 1954, la premiera partida d'aquela operacion foguèt realizada e lei militars ocupèron aisament Corsèga. Pasmens lo rèsta foguèt pas anullada car lo 29, René Coty, president de la Republica, acceptèt investir de Gaulle coma President dau Conseu. Lo 1en de junh, l'Assemblada Nacionala acceptèt a son torn de li donar lo poder sota la pression. Votèt la fisança e autorizèt de Gaulle de dirigir lo país per ordonança e de modificar la Constitucion.
La fondacion de la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Gràcias au vòte de l'Assemblada Nacionala, de Gaulle poguèt eliminar la Quatrena Republica qu'aviá totjorn jutjat negativament e escriure una constitucion novèla mai conforma a sa vision dau ròtle primordiau dau poder executiu. Se formèt donc la Cinquena Republica que sa constitucion foguèt adoptada lo 28 de setembre de 1958. De Gaulle n'en venguèt lo premier president e foguèt reelegit en 1965 au sufragi universau dirèct en fàcia de François Miterrand. Va lo demorar fins a sa demission en 1969.
La descolonizacion fin de la guèrra d'Argeria[modificar | modificar la font]
Lei premiereis annadas de la presidéncia de Charles de Gaulle foguèron marcadas per la descolonizacion e la disparicion de la màger part de l'Empèri coloniau francés entre 1960 e 1962 sota la pression internacionala e en causa dau còst important dau mantenement de França dins aquelei regions.
La premiera partida se debanèt en 1960 quand lei colonias africanas, vengudas estats membres de la Communautat Francesa en 1958, obtenguèron lor independéncia oficiala. Pasmens, de ligams grands foguèron gardats ambé França e la metropòli anciana i a totjorn a l'ora d'ara una influéncia importanta ai nivèus politics, economics e militars.
La segonda partida se debanèt en 1962 quand de Gaulle acceptèt l'independéncia d'Argeria. Au contrari dau rèsta d'Africa francesa que conoguèt de trebols mai limitats, lo conflicte argerian opausèt una guerilha poderosa dicha Front de Liberacion Nacionala (FLN) a un contingent important de l'armada francesa. De mai, Argeria èra una colonia de poblament e assostava una populacion europèa blanca importanta e fòrça opausada a l'independéncia. Ja, en 1958, aquela populacion, sostenguda per l'armada, aviá capitat de rebutar la Quatrena Republica e d'installar de Gaulle au poder. Aqueu darrier aviá donc promés de luchar còntra lo FLN. Tre 1959, l'armada francesa mandèt una tièra d'operacions còntra la guerilha independentista mai l'abséncia de solucion militara au conflicte venguèt rapidàment evidenta.
A partir de la fin de 1959, la politica dau generau de Gaulle foguèt donc d'acceptar l'independéncia e d'i preparar la populacion blanca d'Argeria. Dins aquò, entraïnèt de reaccions violentas e divèrseis assais d'insureccions o d'atemptats foguèron dirigits còntra lo president de 1959 a 1962. D'efèct, en setembre de 1959, la linha oficiala dau govèrn venguèt l'autodeterminacion d'Argeria. Leis annadas 1960 e 1961 confirmèron la resisténcia dau FLN maugrat una repression acarnada e la necessitat per de Gaulle d'arrestar una guèrra qu'èra venguda una fònt de problemas grèus per França au nivèu internacionau. En abriu de 1961, un còp d'estat militar dirigit per lei generaus Challe, Jouhaud, Salan e Zeller mau capitèt e precipitèt l'independéncia. Lei darriers mes de la guèrra foguèron alora caracterizadas per l'aparicion de l'Organizacion Armada Secrèta (OAS) qu'assaièt sensa succès d'empachar l'independéncia per de campanhas d'atemptats e d'assassinats còntra lei advèrsaris d'Argeria francesa. Lo 18 de març de 1962, foguèron signats leis acòrds d'Evian acceptant l'independéncia d'Argeria e ratificats a 90% per un referendum lo 8 d'abriu seguent. Maugrat la perseguida de combats fins au transferiment oficiau dau poder, aquò va marcar la fin de la crisi d'Argeria.
Contuniacion dau redreiçament economic francés[modificar | modificar la font]
Au nivèu economic, de Gaulle contunièt l'òbra de restauracion de l'economia francesa destrucha a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala qu'aviá ja acomençat sei predecessors. Sa politica foguèt caracterizada per un capitalisme marcat per l'intervencion massiva de l'Estat dins la realizacion o la promoccion de projèctes grands que seis objectius èran d'assegurar la prosperitat de França. Lei principaus foguèron l'agrandiment dau pòrt de Marselha que venguèt lo tresen d'Euròpa e lo premier de Mediterranèa, lo desvolopament de zonas industrialas coma aquela de Fòs o de Tolosa, lo desvolopament dei tecnologias francesas (Caravelle, Concorde...), l'expansion de l'indústria ja existenta coma lo grop Renault o la bastida de divèrseis autorotas entre París e lo rèsta dau territòri. Aquela politica aguèt un succès important e França agantèt de nivèus de creissença economica fòrça importanta venent la segonda economia europèa darrier Alemanha.
Lo desvolopament d'una politica estrangiera independenta[modificar | modificar la font]
Après la fin de la guèrra d'Argeria, de Gaulle decidiguèt d'adoptar una politica estrangiera independenta deis Estats Units. Prefondament anticomunista, considerava lei regimes comunistas dau blòt sovietic coma de « regimes transitòris ». Èra donc favorable a la normalizacion dei relacions amb aqueleis estats e desirós de venir lo contacte privilegiat per lei relacions entre blòts de l'Èst e de l'Oèst. Lo segond axe d'aquela politica èra l'independéncia francesa que foguèt magerament assegurada per l'adopcion de l'arma nucleara e lo retirament dau comandament integrat de l'OTAN en 1966. Pasmens, durant lei situacions de crisis grèvas coma Berlin o Cuba, de Gaulle sostenguèt totjorn la posicion estatsunidenca. Enfin, lo darrier ponch major foguèt la promoccion d'una « Euròpa dei Nacions » ostila a l'idèa d'una Euròpa supranacionala e que son extension anava de l'Ocean Atlantic ai montanhas Orals. Aquel axe de sa politica entraïnèt lo renfòrçament dei relacions amb Alemanha per formar un frònt continentau pus poderós en fàcia deis Anglosaxons. Ansin, la direccion deis afaires estrangiers sota de Gaulle foguèt marcada per divèrseis accions resclantissentas dins lo contèxte de la Guèrra Freja. Per exemple, en 1964, critiquèt oficialament la politica estatsunidenca d'intensificacion deis operacions militaras en Indochina o l'ataca menada per Israèl en 1966.
La crisi de Mai de 1968[modificar | modificar la font]
La crisi de Mai de 1968 foguèt un ensems de movements sociaus e politics mai o mens revolucionaris que se debanèron magerament dau 3 au 30 de mai de 1968. Durant lei premierei setmanas de la crisi, de Gaulle foguèt sosprés per l'importància dei manifestacions e comprenent pas sei causas dau movement, negligiguèt lo reglament de la question. Entre lo 14 e lo 18 de mai de 1968, realizèt meme un viatge diplomatic en Romania. Pendent son absència, la grèva generala foguèt decidida per un nombre grand d'obriers e Georges Pompidou, Premier Ministre, prenguèt un ròtle major dins lo reglament de la crisi gràcias a la dubertura de negociacions ambé lo PCF e lei sindicats. A son retorn, de Gaulle realizèt un discors sus la necessitat de restablir l'òrdre que foguèt una decepcion per la populacion. De trebols grèus se debanèron dins la capitala a partir de la serada. De mai, lo 27, lei grevistas refusèron d'acceptar leis acòrds sociaus de Grenelle e una partida de l'oposicion demandèt l'instauracion d'un govèrn provisòri.
En fàcia d'aquela situacion marrida, de Gaulle s'assegurèt lo 29 dau sostèn dei fòrças armadas e lo 30, realizèt un discors novèu per mobilizar lei Francés opausats au cambiament politic demandat per l'oposicion. Anoncièt tanben lo mantenement dau Premier Ministre e la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. L'endemans, una manifestacion fòrça importanta marquèt la fin de la crisi e leis eleccions legislativas foguèron un succès major per lei candidats dau poder. En julhèt, Pompidou foguèt remplaçat per Couve de Murville.
Pasmens, maugrat la victòria electorala, la crisi de 1968 marquèt un afebliment de la posicion de Charles de Gaulle. D'efèct, lei dificultats dau president per comprendre la situacion e la reglar marquèron la populacion e permetèron l'ascension de Pompidou coma successor possible. Lo remplaçament d'aqueu darrier foguèt tanben pas comprés e la majoritat novèla de l'Assemblada foguèt generalament gaire favorablas au vòte dei reformas entraïnadas per la crisi.
La revirada dau referendum de 1969 e la demission[modificar | modificar la font]
La consequéncia majora de la Crisi de Mai de 1968 foguèt la maufisança novèla d'una partida granda de la populacion e de la classa politica a prepaus de la politica de Charles de Gaulle. En 1969, lo referendum sus la reforma dau Senat e a la regionalizacion marquèt aquela evolucion. Uneis aliats politics dau president coma Valéry Giscard-d'Estaing s'opausèron a la prepausicion. Lo 27 d'abriu, lo vòte negatiu averèt mai de 52% dei sufragis. L'endemans, de Gaulle demissionèt de son pòste.
Fin de vida[modificar | modificar la font]
Après sa demission, de Gaulle se retirèt per escriure sei Memòrias. Moriguèt lo 9 de novembre de 1970 e la novèla foguèt annonciada l'endemans per lo president Pompidou. Foguèt enterrat lo 12 a Colombey-les-Deux-Églises. Dins son testament, refusèt la preséncia d'òmes politics e de representants oficiaus a sei funerelhas levat de l'armada francesa e dei Companhons de la Liberacion. La ceremonia se debanèt donc en preséncia d'una fòga importanta mentre que leis oficiaus, i comprés lo president estatsunidenc Nixon, demorèron a París per una messa dins la catedrala Notre-Dame de París.
Consequéncias de sa politica[modificar | modificar la font]
La politica e leis accions de Charles de Gaulle an totjorn una influéncia importanta sus França modèrna. D'en premier, après l'apèu dau 18 de junh, lo mantenement de la participacion francesa dins lo camp deis Aliats durant la Segonda Guèrra Mondiala a permés au país de faire partida dei venceires principaus de la guèrra maugrat son afondrament de 1940. Ansin, obtenguèt l'estatut de membre permanent dau Conseu de Seguritat. De mai, a la Liberacion, lo govèrn provisòri de de Gaulle acomencèt tanben un programa progressistas que seis institucions socialas (Seguritat Sociala, nacionalizacions de certanei sectors economics...) son encara existentas au sègle XXI.
Durant seis annadas coma president de la Republica, realizèt tanben una òbra importanta ai nivèus institucionaus, economics e politics qu'es encara presenta dins la politica actuala de França. La referéncia au « Gaullisme » es relativament frequenta per leis òmes politics de drecha e meme, dempuei quauquei decennis, d'esquèrra. D'efèct, au nivèu institucionau, la màger part deis institucions de la Cinquena Republica son nascudas en 1958 a partir de seis idèas e de sei concepcions dau poder. La situacion es relativament similara dins lo domeni economic ambé l'adopcion d'un sistèma capitalista caracterizat per l'intervencion importanta de l'Estat per sostenir de projèctes importants e per assegurar una redistribucion sociala relativament granda. Per exemple, lo percentatge deis institucions publicas dins la recèrca nacionala es totjorn mai importanta en França que per lei país vesins. Pasmens, son eiretatge pus important es sa concepcion especiala dau ròtle de França dins lei relacions internacionalas. Lo ligam creat amb Alemanha foguèt gardat per sei successors e es vengut un element major de la diplomàcia francesa modèrna. Engin, la mèscla d'independéncia nacionala (assais nuclears de 1996, Guèrra d'Iraq de 2003...) e de sostèn au camp nòrd-atlantic dins lei situacions grèvas (Guèrra dau Gòf de 1991, Kosovo 1999...) caracteriza totjorn leis afaires estrangiers francés.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Charles de Gaulle (1954-1959 (3 partidas)). Edicions Plon: Mémoires de guerre (en francés).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Henri Grouès, que vendriá l'abbé Pierre, participèt a l'operacion d'evacuacion.
- ↑ Per exemple, Felix Eboue coma governador o Jean Moulin coma prefècte avián un grade superior au reng de generau de bregada de Charles de Gaulle.


text:
Lenga (anatomia)
La lenga es un muscle de tipe esqueletic que repausa dins la partida inferiora de la boca. Coma partida de l'aparelh digestiu, la seuna foncion principala es de desplaçar lo manjar, ajudant a mastegar e a s'empassar (degluticion). La lenga es tanben l'organ principal del gost. Una granda part de la superfícia de la lenga es cobèrta per las papillas (prèp de 9000). La lenga, de mercé a sa granda sensibilitat e sa mobilitat importanta (en rason de la granda quantitat de nèrvis e vaissèls sanguins que conten) es un element essencial per fin de formar los sons del parlar. Es sensibla, ricament innervada e irrigada, e es mantenguda umida per la saliva.


text:
Lista dels primièrs ministres de Bielorussia
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Bielorussia. Aquesta es la lista de primièrs ministres de Bielorussia, de 1918 fins a uèi.
Caps del secretariat del pòble[modificar | modificar la font]
- Jazep Varonka (21 de febrièr fins a mai 1918)
- Jan Sierada (junh fins a agost 1918)
- Raman Skirmunt (agost fins a octobre 1918)
- Anton Luckevich (octobre fins a 11 d'octobre de 1918)
Caps del Conselh de Ministres[modificar | modificar la font]
- Anton Luckevich (octobre de 1918 fins a 13 de decembre de 1919)
- Vaclau Lastouski (13 de decembre de 1919 fins a 1920)


text:
1839
Aquesta pagina concernís l'an 1839 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Incendi dau Palais de Westminster que causèt la destruccion totala dau bastiment (16 d'octòbre).
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Mahmud II lo 1èr de julhet que foguèt remplaçat per son fiu Abdulmecid Ièr. Premier, gràcias ai sostèns britanic e austrian, lo sultan novèu capitèt d'obligir — maugrat la desfacha dei sieunas tropas — lei fòrças egipcianas d'Ibrahim Pacha de se retirar d'Anatolia. Puei, en novembre, lo sultan novèu inaugurèt un periòde, dich Tanzimat, de reformas prefondas deis institucions otomanas per modernizar l'estat segon de modèls occidentaus.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 ambé de combats importants per lo contraròtle de Godjam onte se debanava una crisi de succession.
America[modificar | modificar la font]
Republica de Tèxas[modificar | modificar la font]
Reconóissança oficiala de l'independéncia de la Republica per França.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Realizacion dau premier prototip de cellula fotovoltaïca per Antoine Becquerel (1788-1878). Pasmens, aqueu trabalh trobèt ges d'aplicacion.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau procès de vulcanizacion de cauchó per lo quimista estatsunidenc Charles Goodyear (1800-1860).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 19 de genièr - Pau Cesana, pintor occitan (m. 1906)
- 16 de junh - Sully Prudhomme, escrivan e poèta francés, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1907)
- 21 de març - Modest Mussorgski, compositor rus (m. 1881)
- 30 d'abril - Floriano Peixoto, president de Brasil entre 1891 e 1894 (m.1895)
- 16 de junh - John Butler Yeats, artista irlandés (m. 1922)
- 21 de junh - Joaquim Maria Machado de Assis, autor brasilièr (m. 1908)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr o 14 d'agost - Charles Philippe Lafont, violonista francés (n. 1781)


text:
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane (basco), Ahaxe-Alciette-Bascassan (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei ahastar-altzietar-bazkazandar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Lauribar, afluent de Niva, que trauca la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Bussunarits-Sarrasqueta au nòrd, Sent Joan lo Vielh au nòrd-oèst, Aintzila a l'oèst e Ezterenzubi e Lekunberri au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Ahaxe, egalament @dénommer distincion de Cize, i aguèt aliat a las vicomtes de Arbéroue a Modèl:La s, aital coma a aqueles de Fenestreta e als comtes de Biscaia[1].
Ahaxe E Alciette-Bascassan se son amassats la Mois invalide (de junh)M[2].
La seigneurie d'Ahaxe, également dénommée seigneurie de Cize, fut alliée aux vicomtes d'Arbéroue au Sègle XI, ainsi qu'à ceux de Guiche et aux comtes de Biscaye[1].
Ahaxe et Alciette-Bascassan se sont réunies le Mois invalide (juin)M[2]. Ahatsa, Altzieta e Bazkazane que s'unín en 1892 entà formar la comuna actuau.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Dens lo fogatge de la Baisha Navarra de 1695, que i avèva 21 familhas censadas a Ahatsa, 55 a Altzieta e 23 a Bazkazane.
Lo recensament de 1791 que comptè 337 estatjants a Ahatsa.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
Cada quartièr qu'a ua glèisa: Sant Julian a Ahatsa, Sant Salvador (d'estil romanic) a Altzieta e Sant Andrés a Bazkazane (au ras d'un convent benedictin). L'ostau de la « dauna benedita » o guardiana de la glèisa de Bazkazane qu'ei monument istoric.
-
-
-
-
-
Crotz datada de 1827, deu cemitèri d'Ahatsa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Orpustan.
- ↑ 2,0 2,1 Basa Merimée Notícia N°IA64000871, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Nòva Zelanda
Nòva Zelanda (var. Nava Zelanda, Nuòva Zelanda) (en anglés New Zealand) o Aotearoa (en maòri) es un país e un archipèla situat en Oceania, al sud de l'Ocean Pacific. Se compausa de doas illas principalas: l'Illa del Nòrd e l'Illa del Sud.
La capitala es Wellington.
Lo gentilici es neozelandés - esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'arribada dels primièrs polinesians en Nòva Zelanda es datada a l'entorn dels ans 1250-1300. Venián de Polinesia orientala. En Nòva Zelanda trobèron una granda varietat d'espècias animalas e vegetalas e i desvolopèron la cultura maòri . Aqueles colons desvolopèron l'agricultura sus la nòva tèrra e entre los sègles XII e XIV, lo besonh d'obténer mai de tèrra per cultivar favoriguèt la proliferacion de guèrras entre las divèrsas tribús maòris fixadas en Nòva Zelanda, fòrça d'elas foguèron chapladas e lo canibalisme se faguèt mai present.
En 1642 l'explorador olandés Abel Tasman arribèt dins las tèrras neozelandeses e trobèt una fòrta resisténcia de la part dels Maòris. Cristianizèt la "Baia dels Assassinats" (uèi Golden Bay) e batejèt la nòva tèrra Statenlandt, supausant que s'agissiá del continent austral qu'arribava fins a la Tèrra dels Estats, en America del Sud. Lèu la Companhiá Neerlandesa de las Índias Orientalas li cambièt lo nom, amor que veniá de descobrir la Tèrra dels Estats vertadièra (uèi isla dels Estats), e la nomenèt "Nieuw Zeeland" en remembrança de la província neerlandesa, del comtat de Zelanda, separada per l'estuari de Ren e de Mòsa de la província de Olanda, coma la Nòva Zelanda es separada de la Nòva Olanda (Austràlia) per la mar.
L'explorador anglés James Cook naveguèt per tota la còsta neozelandesa e demostrèt qu'es formada de doas islas grandas. Cook proclamèt la Nòva Zelanda territòri de la Corona Britanica. Los primièrs poblaments de colons se compausavan de pescadors e marinièrs qu'introdusiguèron la prostitucion e de multiplas malautiás. Escambièron tanben amb los maòris armas de fuòc contra pèiras preciosas e provoquèron aital de chaples entre tribús que son coneguts coma las Guèrras dels Mosquets. Aqueles afrontaments menèron a una dramatica casuda de la populacion autoctòna.
En 1840, dabans l'interès creissent de França per lo territòri, la corona d'Anglatèrra signèt amb los maòris lo Tractat de Waitangi per lo qual los abitants cedissián la sobeiranetat de la siá tèrra a la Corona en escambi de proteccion. Al començament los maòris se lancèron amb estrambòrd dins lo comerci amb los que nomenavan pakeha, e nombrosas iwi (tribús) venguèron ricas, mas amb l'aumentacion del nombre dels colons, de conflictes apareguèron, que provoquèront las guèrras maòris entre 1860 e 1870, menant a la perda de la granda majoritat de sas tèrras pels maòris pendent tot lo rèsta del sègle XIX. Los maòris vesián que sa cultura tendiá a desaparéisser. A la fin del sègle XIX Nòva Zelanda venguèt lo granièr del Reialme Unit, en exportant de produches agricòlas coma la carn dins divèrses païses europèus. Serà pas abans 1947 que lo país obtendrà la totala independéncia del Reialme Unit. Las relacions entre los dos païses contunhèron d'èsser fòrça estrechas coma se poguèt veire quand las tropas neozelandeses luchèron al costat dels britanic durant ambedoas guèrras mondialas. Entre los ans 70 e los 80 del sègle XX, Nòva Zelanda perdèt son mercat europèu çò que, apondut a la crisi del petròli, faguèt que l'economia del país se'n ressentiguèsse fòrtament. En 1984 se signèt un tractat de liure comèrci amb Austràlia.
Politica[modificar | modificar la font]
Nòva Zelanda es una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es la reina d'Anglatèrra, actualament Elisabeta II, representada per un governador general.
Geografia[modificar | modificar la font]
Nòva Zelanda es compausada de doas illas principalas, l'illa del Nòrd e l'illa del Sud, e de nombrosas autras pus pichonas, d'unas essent pron aluenhadas, près del centre de l'emisfèri maritim. La superfícia totala es de 268 680 km2 inclusent las illas Antipodas, las illas Auckland, las illas Bounty, las illas Campbell, las illas Chatham, las Tokelau e las illas Kermadec[1], sia un pauc mens qu'Itàlia o Polonha, e un pauc mai que lo Reialme Unit. Lo país s'estend sus mai de 1 600 km sus son ais nòrd-nòrd-èst e ten 15 134 km de còsta[1]. Entre las autras illas abitadas, las pus importantas son l'illa Stewart (au sud de l'illa del Sud), l'illa Waiheke (dins lo golf de Hauraki), l'illa de la Granda Barrièra (a l'èst deldich golf), las illas Chatham (a l'èst de l'illa del Sud) e las Tokelau (au Nòrd de las Samoa).
L'illa del Sud (South Island) es la pus granda ; es partejada dins tota sa longor pels Alps del Sud (Southern Alps), que lo ponch culminant es lo mont Cook amb sos 3 754 mètres d'altitud. Lo mont Cook mesurava 3 764 mètres, mas un lisament de terrenh rabotèt son som de dètz mètres lo 14 de decembre de 1991[2]. Ten dètz e uèit soms de mai de 3 000 mètres.
L'illa del Nòrd (North Island) es pauc montanhosa, mas marcada per lo volcanisme e una activitat geotermica. Son ponch culminant, lo mont Ruapehu (2 797 m), es un volcan en activitat. Los paisatges tormentats e estranhs de Nòva Zelanda li vaguèron l'interès dels studios de cinèma e de television ; son industria del torisme vejèt un interès crescut per lo país après la sortida dels films del Senhor dels anèls, realizats per Peter Jackson, el meteis neozelandés.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Nòva Zelanda.
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 (en) CIA World Factbook: New Zealand.
- ↑ (en) « Mt Cook landslide », Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Statistics New Zealand (1998). Edicions GP Publications: The New Zealand Official Yearbook 1998 (en anglés).
Geoffroy Rice (1992). Edicions Oxford University Press: The Oxford History of New Zealand (en anglés).
Michael King (2003). The Penguin History of New Zealand (en anglés).


text:
Èra
Dins la mitologia grèga, Èra èra una divessa de l'Olimp, segonda esposa de Zèus e maire amb aquel d'Ebé, Eris, Efèst, Arès e Ilitia. Èra la divessa del matrimòni. Es caracteriza per la furiá e lo desir de venjança causadas per las infidelitats de contunh de son marit. Li es consagrat lo pavon, perque dins sa plumas pòrta los cent uèlhs d'Argòs, fidèl servidor de la divessa. Los uèlhs del pavon, tanben, representavan los uèlhs qu'Èra deviá aver per vigilar que son marit Zèus li siá pas infidèl
Èra e sos filhs[modificar | modificar la font]
Los descendents legitims de son union amb Zèus son Arès (dieu de la guèrra), Ebéa (divessa de la jovença), Eris (divessa de la discòrdia) e Ilitia (divessa de las jacilhas). Èra tant gelosa que Zèus aguèsse agut Atena sens recórrer a ela (en realitat amb Metis), qu'engendrèt Efèst sens el. Zèus alara foguèt afastigat per la laidetat d'Efèst e lo fòrabandiguèt de l'Olimp. Segon una autra version Èra aguèt soleta totes los filhs normalament atribuïts a Zèus e ela ensems, picant la man contra lo sol, un acte solemne pels grècs. Efèst se venguèt d'Èra per l'aver rebutat li faguèt un tròn magic que, aprèp que s'i assetariá, se poiriá pas tornar levar. Los autres dieus preguèron Efèst que tornèsse a l'Olimp per la liberar, mas aquel s'i neguèt de contunh. Dionis l'embriaguèt e lo faguèt tornar a l'Olimp sus una mula. Efèst liberèt Èra aprèp que recebèt Afrodita coma esposa.[1]
Èra e Eracles[modificar | modificar la font]
Èra foguèt la mairastra e enemiga d'Eracles. Eracles es l'eròi que, mai encara que Persèu, Cadme o Tesèu, introduguèt las costumas olimpianas en Grècia. Quand Alcmèna èra prens d'Eracles, Èra temptèt d'empachar qu'aquel nasqua ligant las cambas d'Alcmèna de noses. Sos dessenhs foguèron desjogats per Galantis, la servidora d'Alcmèna, que diguèt a Èra que ja nasquèt lo mainat. Èra la transformèt en una faïna. Quand Eracles èra encara mainat, Èra envièt doas sèrps per lo tuar mentre que dormiá en son brèç. Eracles escanèt una serp de cada man e sa noirissa lo trobèt se divertissent amb sos còsses coma se foguèsson joguinas.
Los dotze trabalhs[modificar | modificar la font]
Èra carguèt Eracles trabalhar pel rei Euristèu de Micènas. Quand Eracles lutèt amb l'idra de Lèrna, envièt un cranc perque li ponche los pès amb l'espèr de lo distraire. Per importunar Eracles aprèp qu'aquel panèt la bèstia de Gerion, Èra envièt un tavan per que ponche los caps de bèstia. Èra provoquèt alara una inondacion que leve tant lo nivèl d'un riu que Eracles posca pas traversar amb la bèstia. Hèracles empilèt pèiras dins lo riu per far l'aiga mens prigonda. Quand capitèt a la cort d'Euristèu, la bèstia foguèt sacrificada a Èra. Euristèu tanben voliá sacrificar lo taure de Creta a Èra, que refusèt lo sacrifici perque rebatejava la glòria d'aquel. Lo taur se liberèt e vaguèt fins a Maraton, fins a èsser conegut coma lo taure de Maraton.
La gelosiá d'Èra[modificar | modificar la font]
Per encausa de las infidelitats frequentas de son marit Zèus, Èra foguèt plan gelosa de:
- Ecò (mitologia) ninfa dels bòsques.


text:
Caçolet
Lo caçolet o mongetada es una especialitat culinària de Lengadòc que conten principalament mongetas e carn.
Una legenda raconta que l'origina del caçolet remonta a la Guèrra de Cent Ans: quand los angleses èran en Lengadòc, los pageses de Castèlnòu d'Arri avián pas que qualques mongetas e un pauc de salsissa per manjar e aguèron l'idèa de getar aquela noiridura dins un plat de tèrra cuècha. Aquel plat s'apèla la caçòla.
Tres vilas, Castèlnòu d'Arri, Tolosa e Carcassona, se disputan l'origina del caçolet. Caduna de las vilas a una recèpta pròpria amb d'ingredients diferents.
Segon Prospèr Montanhièr (Prosper Montagné), un famós cosinièr lengadocian : Lo caçolet, es lo Dieu de la cosina occitana; Dieu lo Paire, es lo caçolet de Castèlnòu d'Arri, Dieu lo filh es lo de Carcassona e lo Sant Esperit lo de Tolosa.


text:
Reaccion en cadena per la polimerasa
La Reaccion en Cadena per la Polimerasa (o PCR de la sigla en anglés de Polymerase Chain Reaction) es una tecnica de biologia moleculara qu'a per objectiu d'obténer un grand nombre de còpias d'un fragment d'ADN particular, a partir d'una quantitat minimala. A l'ora d'ara, los equipaments son pron eficaces per ne produire un fum a partir d'una sola còpia. Lo procès foguèt descrich en 1965 per Kary Mullis.
Utilitat[modificar | modificar la font]
Aquela tecnica servís a amplificar l'ADN. Las tecnicas d'identificacion e de manipulacion de l'ADN an besonh d'una granda quantitat de material. Après l'amplificacion per PCR, es fòrça mai simple d'identificar amb una nauta probabilitat de virus e de bacterias responsables de malautias, d'identificar de personas (de cadavres, criminals...) o far de recèrcas scientificas sus l'ADN.
Mecanisme d'accion[modificar | modificar la font]
Aquela tecnica se fonda sus la proprietat naturala de l'ADN polimerasa de replicar de segments d'ADN, e usa de cicles de nauta e bassa temperatura per desnaturar las cadenas doblas d'ADN formadas entre cada fasa de replicacion e, aprèp, daissar que tornen se jónher a las polimerasas per lo biais d'una davalada de temperatura perque tòrnen las duplicacions. Las etapas principalas de la PCR son:
- 1) Desnaturacion de la dobla eliç d'ADN, ont se separan las doas cadenas que forman l'ADN.
- 2) Ibridacion de las mòrsas que son de sequencias cortas d'ADN que son complementàrias amb l'ADN maire d'amplificar.
- 3) Elongacion, ont la polimerasa sintetiza la cadena d'ADN complementària a l'ADN maire.


text:
Castèl de San Andrés
Lo Castèl de San Andrés es una vièlha fortalesa militara situada dins lo vilatge de San Andrés, dins la municipalitat de Santa Cruz de Tenerife (Illas Canàrias, Espanha). Lo castèl actual se construiguèt en 1769.
Aguèt un ròtle important en 1797 durant la batalha de Santa Cruz de Tenerife. D'efièch, dins lo corrent d'aquel combat naval, un tir de canon dempuèi lo castèl destruiguèt lo mast del Theseus, lo naviri de l'amiralh Horatio Nelson.
Es monument istoric dempuèi lo 22 d'abril de 1949.


text:
Fontenay-le-Pesnel
Fontenay-le-Pesnel es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fontenay-Lo-Pesnel es una municipalitat del Bessin situada a tres quilomètres de Tilly-sus-Seulles, quinze quilomètres de Bayeux e setze quilomètres de Can.
Fontenay-le-Pesnel est une commune du Bessin située à trois kilomètres de Tilly-sur-Seulles, quinze kilomètres de Bayeux et seize kilomètres de Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat, nomenada alavetz Sant-Aubin-de-Fontenay, a portat los noms de Fontenay-lo-Pesnel e de Fontenay-sus-Seulles. Lo primièr nom a #èsser conservat[1].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune, nommée alors Saint-Aubin-de-Fontenay, a porté les noms de Fontenay-le-Pesnel et de Fontenay-sur-Seulles. Le premier nom a été conservé[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Nòta de Fontenay-lo-Pesnel sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 27 de julhet de 2012.