text:
20/07/2017
Los loís dau curet , per Claude Seignolle revirada occitana per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « Les louis du curé », collecté par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd », livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Peut-être une autre mésaventure du curé du conte "Lo niu de merles" de Peire Boissel ( Lo ser al canton) ou de "Contes de Joan de Fàia", d' Emili Dussolier ? Qui zo sap?
Un curet menava la procession a una crotz prep d’un grand jarric. ‘Ribat jos l’aubre, lo prestre se ‘restet un moment e chantet « Ò brave niu plen de loís ». Degun faguet ‘tencion a quò, manca lo mairilhier que ne’n demoret esbaubit. Quand la procession fuguet ‘chabada, tornet e montet dins lo jarric. I trobet un niu de ‘jaça plen de loís d’aur que s’afanet de prener. Quauques jorns apres, lo curet montet dins l’aubre per prener sos loís, mas lo niu era voide.
– I a nonmàs mon mairilhier que a pogut far un còp parier, baget.
Tornat au presbitèri, faguet venir lo dròlle dau mairilhier e li disset :
– Pitit, setz urós dempuei quauques jorns ?
– Per mon arma òc, mingem mielhs a la maison e mon pair s’es ‘chaptat un costume nuòu…
– Pitit, diumenc que ven montaràs en chadiera e diràs : « Mos chars frairs, Monsur lo Curet aviá botat daus loís d’aur dins lo niu dau jarric de la crotz mas mon pair los a pres !… » Per quò, te balharai una bona recompensa.
Tornat chas eu, lo goiat poguet pas se retener de tornar dire a nauta votz çò que venián de li dire per fin de pas z’oblidar. Lo mairilhier l’auviguet e li disset laidonc :
– Te vau balhar de l’argent e, en plaça de çò que vòu te far dire Monsur lo Curet, diràs : « Mos chars frairs, Monsur lo Curet vos fai saber que las chadieras son pus a un sòu mas a dos. »
Lo diumenc d’aprep, lo goiat montet en chadiera :
– Mos chars frairs, çò disset, Monsur lo Curet vos fai saber que las chadieras son pus a un sòu mas a dos… En auvir quò, las damas se giteren sus lo curet emb lor chadiera e l’assomeren.
Claude Seignolle revirada occitana per Joan-Claudi Dugros
Vocabulari : lo mairilhier : le sacristain ; esbaubit : étonné ; s'afanar de prener : s'empresser de prendre ; chadiera : chaise, chaire.
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 18
Me creiratz si voletz, mas la prumier adreça que donet Caüsac a Franciscò fuguet la dau comissariat, 3 plaça de la Libertat, coione pas. D’aprep, lo comissari locau, vielh amic de Caüsac, un dich Bosquet, era en possession d’un gatge especiau, que justament fasiá mestier per tornar trobar la plaça d’ente Gaspard s’era enfugit. Dau fons de la veitura ente m’era prudentament renconhat, poguí veire Franciscò tornar surtir los braç plejant jos lo pes d’un fagòt de pecons, de fiaus electrics, de quauquas belas boitias que semblavan pesar un ase mòrt. Emb quò d’aqui, pareis que podriam auvir tot çò que se dich a cinquanta metres a l’entorn au mai prifond de las maisons. Mas a Vilafrancha, la nuech tomba viste e fai pas mai chaud que quò. Caüsac butet sa permenada sonora a l’endoman e tot lo monde se renconhet a l’ostalariá d’ Auvernha e daus Bastits Nuòus Reünits ente en mai de chambras plan chaufadas, se podiá minjar entre sopa de chauç, tripons e aligòt de que eschaurar lo mai refregit. Hofnagel era pas daus mai tranquilles, que quo era ben d’aqui que lo dangier era partit e, coma disset entre doas gorjadas de farcidura, eram tornats dins la gola dau lop. Estranjament, lo pitit Gaspard era presque escarabilhat, coma si era pas maucontent de tornar au país, mai si quo era quí que aviá segurament conegut la misera e mancat se far tuar. Ne’n golet qua’iment un pitit culher de sopa ‘ancès de craunhar son crostet rituau. Manca Caüsac, embarrat dins sa chambra subrechaufada emb lo second concertò de Rachmaninov a se’n far petar las cervelas, tot lo monde demoret esvelhat, mai lo quite Gaspard que sentiá ben, aurà, que quauquaren se preparava. Aguerem la visita de pagun cotelaire, e finalament, crese que tot lo monde piquetet un pauc sus lo matin.( de segre)
Joan Ganhaire
21:10 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
15/07/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie l'origine des noms de lieux des alentours de Périgueux. Aujourd'hui...
Lo Pas de l’Angle / Le Pas de l’Anglais
commune de Chancelade
Coma quò se ditz ?
[luˌpade’lɑ̃ngle] > « loupa dé-langlè »
Qué quò vòu dire ?
Sous l’Ancien Régime, ce village relevait de la paroisse d’Andrivaux. Il est attesté dans différentes sources sous les mentions al Pas de l’Angles (XVe), Pas de l’Angloys (1458), Pas de l’Angle (1671), Pas de Langlais (1701), Pas de Langle (1759), le Pas de l’Anglois (v. 1775) et à nouveau le Pas de l’Angle (v. 1870). On voit donc que de très longue date, le lieu a pu être compris comme « l’endroit par lequel sont passés les Anglais », par référence aux épisodes locaux, réels ou légendaires, de la guerre de Cent Ans. La francisation actuelle procède de cette interprétation.
En réalité, comme le confirment plusieurs formes anciennes et surtout la forme orale occitane, ce toponyme désigne le passage étroit (en occitan lo pas) emprunté par la route de Périgueux à Ribérac entre la falaise et la rivière ; le déterminant angle correspond pour sa part au coude brusque que forme l’Isle à cet endroit. Attisée par la tradition populaire, la confusion entre « angle » et « anglais » s’explique par la proximité phonétique, en occitan local, entre angle et anglés.
Jean-Louis Lévêque.
12:59 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 17
Los tres quatre jorns que segueren fugueren tranquilles. Los Girondins de Bordeu, coma los aviá sonat Ròsa que seguiá un pauc lo fot-ball, aneren e vengueren nuech e jorn sens levar pagun gibier digne de queu nom. Pas lo mendre assassin, pas la mendra ombra de murtrier. Bixente venguet mai d’un còp veire si l’esbertalhada que Ròsa aviá a l’embonilh garissiá coma faut. Sabem pas si Gaspard aviá comprès quauquaren a çò que s’era passat, mas i aguet dins quilhs jorns lai un pitit chanjament, ò, pas grand chausa, mas semblava vos veire quante vos espiava, aviá quauques risons quante Ròsa o la quita Julia qu’era pas pertant de las mai jauventas, lo calinavan o li portavan quauqua lechotariá. Hofnagel ne’n lebretava e escriviá de las pajas e de las pajas dins un beu quasern. Totjorn pas un quite mot, mas una atencion enquera mai granda per la musica. Gaëtan e Hofnagel passavan de las oras a li far escotar los classiques e a enregistrar sas reaccions. Quò començava totjorn per un long frijolament, quauques gemiments e puei lo dròlle se lançava dins un esbraceiament ritmat que lo fasiá retirar Caüsac quante se preniá per Fürtwangler o Toscanini. E Gaëtan ne’n demorava tot esbaubit davant la precision dau geste que auriá pogut far creire que quo era vertadierament eu que menava l’orquestre. Sabe pas tròp çò que lo professor e lo patron enginheren, mas dos jorns pus tard, grand remudadís. Despart en pita formacion. Franciscò e io, Caüsac e lo professor, e de segur, Juliá e Gaspard. Destinacion, Vilafrancha. La Banda Negra, quo es entau qui io los aviá sonats, los bordeles, demoreren aus Ombradors en seconda linha, par cas que quò virariá mau, l’expedicion de Vilafrancha. Io, Vilafrancha, i ai pas de tròp bons sovenirs. Quo es una epòca de ma vita ente era un pauc solitari, que Franciscò e io avián pensat que valiá mielhs ‘nar chascun de son costat, per causa d’una dicha Angela que aviá mielhs aimat la carradura de l’ancian legionari que non pas la pita siloeta fina de l’ainat daus Vernhanegras. Mas quante dos ans pus tard, torní trobar çò que demorava dau brave sodard, poguí nonmàs mercejar lo ceu de quela chausida. En esperar, m’era atelat coma un dich Bradassa, lo bien nommat, pas fotut d’escambalar ‘na teulada sens viraments de testa, pas fotut de far se drubir la mendra sarralhala, de far badar lo mendre cofrissot. nonmàs bon a far la gaita, e enquera foliá pas èsser tròp exigent sus los choitonaments o los miaunaments. E pas tròp coratjós per aquò, que un ser prenguet la volada davant ‘na patrolha de nuech sens quitament prener lo temps de me miaunar lo dangier. E quo es entau que faguí coneissença coma las gabias dau commisariat de Vilafrancha, aprep èsser estat obligeat de laissar un còfre que demandava nonmàs de se drubir . Marcatz bien que i demorí pas longtemps dins lor gabia, e son benleu enquera a se demandar coma lo nommat Vernhanegra Julian, dich l’Escuriòu, dich Cròs d’ Agulha, dich Passa-Pertot aviá fait per se tirar d’aqui en laissar sos punhets a l’agent de garda que subechava sus una chadiera que fuguet oblijat de trainar coma se jurcinc’a çò que tròbe un collega emb una autra clau. Mas questa nuech, laissí Vilafrancha sens zo planher. E veiqui que i tornava, a Vilafrancha. Auriá benleu mestier de pas tròp me montrar e de ratissar los murs, que an degut gardar quauqua brava fòtò e quauquas dedadas.
(De segre)
Joan Ganhaire
09/07/2017
Joan-Pau Verdier sort "Lenga de pelha, ragots d'oc"
Joan-Pau Verdier, le célèbre chanteur et co-animateur avec Martial Peyrouny de Meitat-chen, meitat-pòrc, chaque dimanche sur France-Bleu Périgord vient de sortir un livre CD d'une sélection de "bilhets", chroniques hebdomadaires délivrées par l'animateur qui nous interpelle en occitan sur un sujet d'actualité. "Nous avons fait un premier choix de 22 chroniques, les plus emblématiques, les plus intemporelles, sur plus de vingt ans d'émission. Les textes ont été enregistrés dans les studios de France-Bleu Périgord, avec l'aide de Franck Lutton, mon partenaire habituel, ingénieur du son à la radio ou pour mes disques. Ceci garantit la meilleure qualité. C'est Novelum -IEO Périgord qui s'est chargé d'éditer et de diffuser". On y retrouve "la patte" ou plutôt "la pauta" de Joan-Pau Verdier, qui dénonce avec humour les travers de notre époque, en bousculant les puissants, les profiteurs de tout poil, le tout dans un occitan actuel, accessible, proche de ses racines. Martial Peyrouny, son comparse, en a réalisé la "postface" : "Joan-Pau Verdier es un pauc nòstre Robin daus Boescs perigòrdin. Per eu, tot es subject de ronha, e manca pas de matiera e de talent per s'ocupar : lo CAC 40, los OGM, l'equipa de França de rugby, los abùs de la politica mas tanben la meschanta bafrèia, los drechs de l'òme coma de la femna o de las minoritats etc...Joan-Pau, quo es un pauc David contre Goliath, manca qu'en plaça de tira-peira, utiliza sa pluma per atacar e un micrò, per aver mai de resson. Se'n prend nonmas aus colhons per los ridiculizar emb beucòp d'umor e de coquinaria". Les textes choisis s'écoutent, on le savait, mais méritaient aussi d'être lus. Ils seront appréciés de tous, débutants ou non.
« Lenga de pelha, ragots d'oc », livre et CD, 12€ aux éditions Novelum-IEO en partenariat avec France Bleu Périgord dans les librairies de Dordogne.
Guilhem Francés.
12:16 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 16
L’endoman quo era fait. Lo Tardiu, l’aviam trobat sus lo còp de mianuech, a la surtida dau cafe dau Miegjorn, plaça Montanha, a dos pas dau jornau lo mai legit a Maraval e autres luòcs. Aviá pas set, mas comprenguet redde çò que voliam. Los uelhs li surtiren de la testa quante ma man drecha li sarret la cronhòla e que ma doça votz li faguet passar lo messatge, dau temps que Franciscò li enserrava los dos braç e lo picotava gentament de son sagna-vielha. Quante lo laisserem dins l’ombra d’una vanela, trebolava de las quatre suors, fasiá petar las dents, e aviá promès tot çò que voliam. E se desparaulet pas. L’endoman, l’ Esvelh de Nauta Dordonha sinhalava la mòrt accidentala dau dròlle inconegut de Vilafrancha, que aviá emportat son secret dins la tomba. E per lo cas que quauqun auriá daus dobtes, faguerem ‘na brava mascarada. Lo medecin Mangin, que la rigor de la lei e eu, quò fai dos, subretot dempuei que eissaia de sonhar Gaëtan Caüsac daus Ombradors, te sinhet un brave certificat de mòrt, e una pita caissa voida fuguet sebelida dins lo caveu de familha ente duermen los Ombradors dempuei lo vielh Archambaud jurcinc’au paubre Gontran en passar per la cordelada daus Guilhem e daus Richard. Quò se faguet dins l’intimitat, mas l’Esvelh de Nauta Dordonha faguet passar un far-part ente lo professor Hofnagel e Juliá Martrenchart assabentavan lo monde de la disparicion accidentala dau jòune inconegut que lor era estat confiat per lo COU de Clarmont. Entau lo salòpard que ‘viá comandat la mòrt de Gaspard creriá que lo Verolat aviá fait son trabalh, e nos fotriá la patz quauques temps, nonmàs lo temps de s’estonar de pas veire lo Baptiston venir querre lo demorant de sa paia. Aviam laidonc quauques jorns davant nautres per contunhar lo tratament e començar d’inginhar un biais de trobar lo comanditaire dau murtre. Perque quo era ben quò d’aquí que Caüsac remudava dins sas cervelas. N’aviá son aise, lo patron, de far lo dietz setieme rai de la rodilha.(de segre)
Joan Ganhaire
12:15 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)


c: text/html

text:
Aquel manescrit conten las òbras de Suzon de Terson. Data de la fin del sègle XVII. Se compausa de quasèrns de papièr de 26x18cm. Foguèt escrit per un dit Pons, que lo signèt a la fin del tèxte p. 115, e tanben p. 47. Aquel Pons es probable Louis Pons, grafièr, consol de puèglaurenç en 1682 a un moment que se ven de convertir al catolicisme. La religadura del manescrit es recenta (v. 1945).
L’istòria recenta del manescrit ofrís de ligams interessants amb l’escritura de l’istòria literària occitana al sègle XX. Lo manescrit foguèt primièr crompat a Masson, librari de Montalban, en 1920 per Antonin Perbòsc. Ne comencèt l’estudi mas la persiguiguèt pas, e transmetèt lo manescrit a Renat Nelli a una data inconeguda, mas sans dobte abans sa mòrt. Nelli lo faguèt religar devèrs 1945. Ne comencèt el tanben l’estudi, prononcèt una conferença sus Suzon de terson, mas publiquèt pas res. Donèt apuèi lo manescrit a Pierre-Louis Berthaud, que publiquèt qualques articles puslèu genealogiques sus la familha de Terson, e que pensava a l’editar. A sa mòrt, lo manescrit passèt a Cristian Anatòli que l’editèt en 1968. Lo manescrit dintrèt en 1979 al CIDO amb lo fons Anatòli, qu’es ara del CIRDOC.
Suzanne de Terson nasquèt en 1657 a Puèglaurenç (Tarn) dins una familha de marchands fortunats que s’apròchan de la pichona noblesa. Èra l’ainada de 9, filha d’Antoine de terson e de Marie Delcruzel. La familha es protestanta, que fòrces emigraràn en 1685 a Amsterdam. En 1677 marida lo pastor Élie Rivals, que n’aurà un filh que morirà pichon. Morís a 28 ans en 1684 o 1685. Son paire e son oncle correspondon amb l’Academia de castras, qu’es en ligam amb los literators de París, mai que mai los precioses. De sa vida sabèm pas res, a despart de son maridatge amb lo novèl pastor de Puèglaurenç.
Lo manescrit a mai d’un interès. Es plan cèrtas un exemple d’escritura provinciala influençada per las mòdas de París. Mas es surtot un exemple rare d’escritura feminina en occitan al sègle XVII (un autre exemple es l’albigesa Antoinette Salvan de Saliès). Lo menescrit conten 81 pèças en vèrs, que 14 ne son en occitan, presentadas per òrdre cronologique d’escritura, e que son escritas entre 1672 e 1684. La màger part son dins un monde de bergièrs, ambe las figuras de Titire, Tircis o Dafnís.
Cristian Anatòli rapròcha sas pèças en occitan del folklòre e de la cançon. La màger part son d’alhors titolats en cançon o en conte. Per el, son mens marcats per la literatura de París que los tèxtes en francés, en particulièr per de que se servís de mètres impars, lo vèrs de sèt sillabas qu’es frequent dins lo tèxte tradicional :
XLV CHANSON
Tu non n’aimas gaire,
Tant de mal me’n sap.
Cap que tu non me pòt plaire,
E tu m’aimas mens que cap.
No’n trobaràs gaire
De còr coma l’meu.
Benlèu coma es tròp amaire,
Aquo fa vergonha al teu.
Lo tèxte occitan escrit per de femnas foguèt, duscas i a gaire, una excepcion. Trobairitz coma preciosas son paucas, e la màger part del temps daissadas al manescrit mai qu’a l’imprimat. A pròba lor abséncia totala dins d’antologias coma la de Nelli. Las femnas, emai se’n parlèsse, son mai dins aquela literatura un orizon absent que non pas una presença activa.
Bibliografia :
Anatole, Christian (1968). Poësies diversses de Demoizelle Suzon de Terson 1657-1685. Nimes : Lo Libre Occitan, collection Fabri de Peiresc 1.
Berthaud, Pierre-Louis (1954a). Suzon de Terson. Le Cadet de Gascogne.
Berthaud, Pierre-Louis (1954b). Suzon de Terson. "Bulletin de la Société d’Histoire du Protestantisme Français". Septembre 1954, p. 120-125.
Berthaud, Pierre-Louis (1956). Suzon de Terson. "Revue du Tarn". p. 113-138.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1975
Aquesta pagina concernís l'an 1975 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Decès de Joan Bodon, l'autor occitan mai conegut.
França[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de luchas, adopcion de la lèi Veil que legalizèt l'avortament. Per de rasons de compromés politic, laissava divèrsei limits per ne limitar l'usatge mai d'autrei lèis permetèron a cha pauc de lo liberalizar.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Mòrt de Francisco Franco lo 20 de novembre que foguèt remplaçat per lo rèi Joan Carles lo 22.
Mond[modificar | modificar la font]
- 30 d'abril - fin de la Guèrra de Vietnam, amb la presa de Saigon e la rendicion del Vietnam del Sud.
- 25 de junh - independéncia de Moçambic.
- 5 de julhet - independéncia de las illas del Cap Verd.
- 12 de julhet - independéncia de São Tomé e Príncipe.
- 16 de setembre - independéncia de Papoa-Nòva Guinèa.
- 25 de novembre - independéncia de Surinam.
- 28 de novembre - Timòr Èst sa independéncia de Portugal.
- 7 de decembre - invasion de Timòr Èst per Indonesia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de l'atteratge de la sonda Viking 1 de la NASA sus Mart. Fins a 1980, la mission (una sonda orbitala e una capsula destinada a l'atteratge) permetèt de fotografiar la planeta e d'i realizar divèrsei mesuras, especialament sus la composicion atmosferica e geologica.
Energia[modificar | modificar la font]
Comercializacion de la premiera pila de liti. Tres còps pus competitiva que leis autrei modèls de pila dau periòde, trobèt rapidament d'aplicacions de tecnologia auta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de febrièr - Natalie Imbruglia, actritz e cantaira australiana
- 22 de febrièr - Drew Barrymore, actritz americana
- 15 de març - Eva Longoria, actritz americana
- 7 d'abril - Victoria Beckham, cantaira anglesa (Spice Girls) e esposa del jogaire de fotbòl David Beckham
- 30 d'abril - Liberto Rabal, actor e realizator espanhòl
- 2 de mai – David Beckham, jogaire anglés de fotbòl
- 8 de mai - Enrique Iglesias, cantaire espanhòl
- 4 de junh - Angelina Jolie, actritz americana
- 10 de mai - Hélio Castroneves, pilòt brasilièr d'automobilas
- 30 de junh - Ralf Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 28 de julhet - Leonor Watling, cantaira espanhòla
- 30 de setembre - Marion Cotillard, actritz francesa
- 5 d'octobre - Kate Winslet, actritz britanica
- 26 de decembre - Marcelo Ríos, jogaire de tennis chilen
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - Robert Robinson, quimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1886)
- 19 de febrièr – Luigi Dallapiccola, compositor italian (n. 1904)
- 24 de febrièr - Joan Bodon, autor occitan (n.1920)
- 3 de març - Ivo Andrić, escrivan iogoslavian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1892)
- 12 d'abril - Josephine Baker, dançaira e cantaira americana (n. 1906)
- 13 d'abril - N'Garta Tombalbaye, president de Chad (n. 1918)
- 21 d'abril - Ranieri Mazzilli, president de Brasil (n.1910)
- 5 de mai - Moe Howard, actor american de comèdia (n.1897)
- 3 de junh - Eisaku Sato, primièr ministre japonés e Prèmi Nobel de la Patz (n.1901)
- 27 d'agost - Haile Selassie, emperaire d'Etiopia (n.1892)
- 29 d'agost - Eamon de Valera, president d'Irlanda (n.1892)
- 10 de setembre - George Paget Thomson, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 20 de setembre - Saint-John Perse, escrivan francés, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 30 d'octobre - Gustav Hertz, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 2 de novembre - Pier Paolo Pasolini, director de cinèma italian (n.1922)
- 20 de novembre - Francisco Franco, dictator d'Espanha (n.1892)
- 28 de novembre - Érico Veríssimo, escrivan regionalista e modernista brasilièr (n.1905)
- 4 de decembre - Hannah Arendt, sociològa e filosòfa alemanda (n. 1906)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Aage Niels Bohr, Ben Roy Mottelson, James Rainwater
- Prèmi Nobel de Quimia : John Cornforth, Vladimir Prelog
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : David Baltimore, Renato Dulbecco, Howard M. Temin
- Prèmi Nobel de Literatura : Eugenio Montale
- Prèmi Nobel de la Patz : Andrei Sakharov
- Prèmi Nobel d'Economia : Leonid Vitaliyevich Kantorovich, Tjalling C. Koopmans


text:
Pluèja
La plueja (var. pleja, plòia, ploja, plueia, pluèja, pluiea, pluja[1]) es un fenomèn meteorologic caracterizat per la tombada de gotas d'aiga dei nívols vèrs lo sòu. Precipitacion terrèstra pus frequenta, pòu prendre d'aspècts variables que pòdon anar de la plueja fina au ciclòn tropicau. Es de còps mesclada ambé de nèus ò de pèiras de glaç.
La plueja es eissida de la condensacion de la vapor d'aiga atmosferica au sen dei nívols, generalament après una demenicion de la temperatura de l'aire. Aquò es entraïnat per lo rescòntre entre de massas d'aire diferentas lòng d'un frònt meteorologic ò per la montada rapida d'aire umid vèrs lei jaç superiors de l'atmosfèra en causa de la preséncia de corrents aerencs ascendents ò d'un relèu important. La preséncia d'una zòna fòrça urbanizada pòu pereu favorizar la formacion de pluejas car la pollucion es capabla de catalizar la precipitacion de la vapor d'aiga. La condensacion fòrma de cristaus de glaç ò de gotetas d'aiga que s'unisson entre elei. Quand lo pes d'aquelei particulas vèn tròp important, tomban vèrs lo sòu e passan dins lei jaç inferiors e cauds de l'atmosfèra. Aquò causa la fusion dei cristaus e la formacion dei gotas de pluejas.
La quantitat mejana de plueja que tomba sus lei continents es de 715 mm anuaus. Pasmens, i a de variacions fòrça importantas segon lei regions. Lei pus eissuchas recebon mens de 1 mm/an mentre que lei pus arrosadas pòdon passar 12 000 mm. Lo nivèu de plueja es donc un paramètre climatic major qu'es utilizat dins la definicion dei diferents climas terrèstres, especialament per la classificacion de Köppen. D'instruments especializats, coma lo radar meteorologic ò lo pluviomètre, son donc destinats a sa mesura e a son estudi.
En fòra de Tèrra, i a de pluejas sus lei planetas gigantas gasosas, sus Vènus e sus Titan. Son fachas de compausats organics, d'acid sulfuric, de gas rars e, benlèu, de diamants. En fòra dau Sistèma Solar, i a d'ipotèsis regardant l'existéncia de pluejas de fèrre e de silicats.
Somari
- 1 Formacion
- 2 Causas
- 3 Mesura, caracteristicas e previsions
- 3.1 Mesura
- 3.2 Caracteristicas
- 3.3 Climatologia
- 3.4 Previsions
- 4 Pluejas extraterrèstras
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Formacion[modificar | modificar la font]
Lo procès de formacion de la plueja se compausa de doas etapas principalas. La premiera consistís en la condensacion de vapor d'aiga atmosferica dins un nívol. Aquò entraïna la formacion de cristaus de glaç que son susceptibles, se vènon tròp pesucs, de tombar vèrs lo sòu. Durant aquela casuda, pòdon se rescaufar e fondre, çò qu'es a l'origina de la plueja.
Condensacion de la vapor d'aiga dins lei nívols[modificar | modificar la font]
La condensacion de la vapor d'aiga dins lei nívols es la premiera etapa de la formacion de la plueja. Necessita una atmosfèra umida, es a dire una atmosfèra que contèn de vapor d'aiga. Fòrça frequent, aqueu tipe d'atmosfèra pòu se formar gràcias :
- a l'evaporacion deis aigas de superficia (oceans, rius...).
- a la transpiracion dei plantas[2]
- au passatge d'una massa d'aire eissuch au dessüs d'una estenduda d'aiga cauda (ocean, mar, lac...)[3].
- au passatge d'una massa d'aire au dessüs d'un relèu (montanha...)[4].
- a de corrents de vents ascendents.
Puei, quand l'aire vèn saturat d'umiditat (100% d'umiditat relativa[5]), la vapor d'aiga se transforma en gotetas d'aiga ò en cristaus de glaç entraïnant ansin la formacion d'un nívol. Per arribar a aqueu resultat, es necessari de refrejar la temperatura de l'aire en dessota d'aquela dau ponch de rosada. Quatre mecanismes principaus permèton d'obtenir aqueu refrejament :
- lo refrejament adiabatic que correspond au refrejament d'una massa d'aire que son volum aumenta ambé sa montada dins lei jaç superiors de l'atmosfèra.
- lo refrejament conductiu que s'observa quand una massa d'aire arriba au contacte d'una superficia pus freja.
- lo refrejament radiatiu que correspond a la pèrda d'energia entraïnada per l'emission de radiacions infrarojas.
- lo refrejament evaporatiu que correspond a l'apondon d'umiditat dins l'aire a partir de l'evaporacion d'una massa d'aiga.
Coalescéncia e fragmentacion[modificar | modificar la font]
La segonda etapa de la formacion de la plueja comença ambé la preséncia, dins lei nívols, de gotetas d'aiga liquidas ò de pichons cristaus de glaç eissits dau mecanisme de condensacion precedent. D'efiech, dins lo cas d'una atmosfèra suava, aquelei microparticulas an tendància de demorar isoladas. Es plus lo cas se lei condicions vènon turbulentas.
Dins aquela situacion, lei tuerts van entraïnar la formacion de particulas pus gròssas. Lo mecanisme generau que congrea aquela evolucion es aqueu de la coalescéncia. La temperatura es lo paramètre que ne dicta lo començament e lo debanament. Segon lei nívols, unís de microcristaus de glaç ò de gotetas d'aiga (que pòdon èsser dins un estat de subrefusion). Aqueu fenomèn causa la formacion progressiva de particulas pesucas que van tombar vèrs lo sòu. Dins lo corrent d'aquela tombada, lei particulas pòdon subir diferents cambiaments. Pasmens, per formar una plueja, es necessari d'aver d'aiga liquida, çò que demanda una fusion dei cristaus de glaç.
Lei gotas de plueja an un diamètre que va de 0,1 a 9 mm[6]. En delà d'aquelei limits, lei pus pichonas s'evaporan[7] e lei pus gròssas se fragmentan. Puei, durant la casuda, la forma de la gota s'aplatís quand sa talha aumenta. La velocitat a l'arribada au sòu despend tanben de la talha e pòu agantar mai de 32 km/h per lei pus importantas.
Pluejas artificialas[modificar | modificar la font]
Es possible de crear de pluejas artificialas gràcias a una tecnica, dicha ensemenada, que consistís a dispersar certanei produchs quimics (iodur d'argent[8]...) dins lei nívols. L'idèa es d'introdurre de particulas solidas susceptiblas de servir de basa au fenomèn de coalescéncia, çó que favoriza la formacion de gotetas d'aiga ò de microcristaus de glaç. Pasmens, lo mestritge dei precipitacions ansin formadas es malaisat e l'usatge de l'ensemenada es donc sustot destinat a la proteccion dei zònas agricòlas còntra la grela.
Dins leis aglomeracions pus pobladas, la pollucion, especialament certanei compausats sofrats, pòu jogar un ròtle d'agent d'ensemenada. Lei precipitacions i son alora pus importantas que lei regions ruralas vesinas.
Causas[modificar | modificar la font]
Divèrsei mecanismes son susceptibles d'engendrar una plueja. Lei pus frequents son aquelei associats ai frònts climatics, ai fenomèns de conveccion atmosferica e ais efiechs orografics. Dins aquò, dins lei regions fòrça urbanizadas, se fau nòtar una certana influéncia umana sus la quantitat de precipitacions.
Frònts climatics[modificar | modificar la font]
Lei frònts meteorologics son a l'origina dei pluejas estratiformas (ensems larg de pluejas d'intensitats similaras) e dinamicas (ensems larg de pluejas d'intensitats variablas). D'efiech, permèton generalament una lenta montada d'una massa d'aire caud dins lei jaç superiors de l'atmosfèra, çò que va entraïnar son refrejament. Se aquela massa es cargada d'umiditat, es alora susceptibla de formar de precipitacions.
Segon lo tipe de frònt implicat, lei nívols onte se forman lei pluejas son diferents. Dins lo cas d'un frònt caud, s'observan sovent de nimbostratus que congrean de precipitacions regularas e continuas[9]. Lei frònts fregs vectors de pluejas fòrman generalament de cumulus. Pasmens, dins certanei cas, de nívols convectius pòdon i aparéisser. Aquelei fenomèns son frequents dins lei regions temperadas e lòng dei litoraus.
Nívols convectius[modificar | modificar la font]
Lei nívols convectius (cumulonimbus, cumulus congestus) son de nívols formats a partir d'un corrent d'aire caud, umid e ascendent. Engendran generalament de precipitacions intensas mai localizadas (raissa). D'efiech, lo corrent ascendent pòu portar rapidament de quantitats importantas d'umiditat dins lei jaç superiors e fregs de l'atmosfèra (fins a 18 km d'altitud dins lo cas d'un cumulonimbus). Aqueu procès entraïna alora un refrejament massís de la massa d'aire caud que va causar de pluejas fòrça importantas en dessota dau nívol.
Ai latituds temperadas, aqueu fenomèn explica sovent la formacion dei chavanas congreadas per de cumulonimbus. Dins lei regions tropicalas, onte la calor e l'umiditat son fòrça importantas, es tanben fòrça frequent. En certanei cas extrèms, lo corrent d'aire ascendent pòu entraïnar la formacion d'una depression marcada que pòu èsser a l'origina d'un ciclòn tropicau.
Efiechs orografics[modificar | modificar la font]
Lei relèus importants, especialament lei cadenas de montanhas, pòdon entraïnar la montada de massas d'aire. Durant aqueu procès, aquela massa pòu subir un refrejament adiabatic. Se l'aire contèn pron d'umiditat, aquela demenicion de temperatura pòu iniciar la formacion de precipitacions.
Aqueu fenomèn explica la tombada preferenciala dei pluejas sus lei pendís montanhós pus expausats ai vents umidas a respèct dei pendís mens expausats. En certanei regions, aquò pòu entaïnar d'acumulacions de plueja importantas. Per exemple, en Occitània, l'endrech pus plujós es la cima dau mont Augal[10]. Dins lo mond, la cima dau mont Wai'ale'ale', en Hawaii, es lo segond luòc pus arrosat de la planeta amb un nivèu anuau de plueja de mai de 12 m.
Influéncias umanas[modificar | modificar la font]
Dins lei regions fòrça urbanizadas, leis activitats umanas pòdon catalizar la formacion de pluejas. D'efiech, dins aqueleis endrechs, se tròban generalament :
- una fòrta pollucion aerenca que congrea de particulas atmosfericas susceptiblas de servir de nuclèus de formacion de gotetas d'aiga.
- de corrents d'aire ascendent car la temperatura dei zònas urbanizadas es sovent pus cauda d'aquela dei regions ruralas vesinas (fins a 10°C de diferéncia). Aquò favoriza l'evaporacion de l'umiditat que monta alora vèrs jaç superiors de l'atmosfèra en companha dei particulas de pollucion.
Segon un estudi estatsunidenc, aquela conjugason de circonstàncias favorablas a la formacion de pluejas entraïna una aumentacion de la quantitat de precipitacions anualas que pòu èsser de 50% a 120% sus lei vilas pus importantas.
Mesura, caracteristicas e previsions[modificar | modificar la font]
Mesura[modificar | modificar la font]
En causa de son importància climatica, la mesura dei precipitacions es un aspèct major de la meteorologia. Dos instruments, lo pluviomètre e lo radar meteorologic, i tènon un ròtle primordiau.
Pluviomètre[modificar | modificar la font]
La mesura de la quantitat de plueja que tomba sus un territòri donat es un paramètre important de la climatologia e de la meteorologia modèrnas. Es realizada amb un pluviomètre e son unitat dins lo sistèma internacionau es generalament lo L/m2/h ò lo L/m2/h/an que son respectivament escrichs mm/h ò mm/an.
Lo pluviomètre es un instrument meteorologic ancian[11] e fòrça frequent dins leis estacions meteorologicas. Es format d'un recipient cilindric dubèrt e subremontat d'un embut collector. Una graduacion ò un sistèma electronic permet de legir la quantitat d'aiga recebuda.
Radar meteorologic[modificar | modificar la font]
Un radar meteorologic es un radar especializat utilizat per lei meteorològs per localizar lei precipitacions, calcular son desplaçament. Apareguts après la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), pòdon equipar d'estacions meteorologicas, de veïculs ò de satellits. Lei donadas reculhidas permèton de caracterizar dirèctament la natura dei precipitacions (prevision instantanèa) ò d'alimentar de modèls teorics permetent de preveire temps futur.
Lo foncionament d'aquelei radars es basat sus la reflexion de certaneis ondas electromagneticas per lei precipitacions. S'aplica pas unicament a la plueja car permet de detectar ò d'estudiar totei lei tipes de precipitacions (plueja, nèu, grela...). Pasmens, l'observacion dei pluejas representa l'utilizacion principala d'aqueleis equipaments.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Intensitat[modificar | modificar la font]
L'intensitat d'una plueja es una dimension importanta en matèria de prevision, especialament per la prevencion dei catastròfas naturalas. Lei definicions varian segon leis autors en foncion de la durada estudiada[12]. Pasmens, doas definicions, relativament pròchas, existisson que son :
- una plueja leugiera correspond a un taus de precipitacion inferior a 2,5 mm/h.
- una plueja moderada correspond a un taus de precipitacion entre 2,5 e 7,6 mm/h ò entre 2,5 e 10 mm/h.
- una plueja importanta correspond a un taus de precipitacion entre 7,6 e 50 mm/h ò entre 10 e 50 mm/h.
- una plueja violenta correspond a un taus de precipitacion superior a 50 mm/h.
Aciditat[modificar | modificar la font]
L'aciditat de la plueja es variabla. Vèn de la preséncia d'acids, principalament l'acid sulfuric H2SO4 e l'acid nitric HNO3[13], dins lei nívols. Aquelei substàncias son eissidas de fònts naturalas (volcanisme, metabolisme de certanei bactèris, combustion de matèrias organicas) e umanas (utilizacion de combustibles fossils). Segon sa concentracion, lo pH normau de la plueja es de 5 mai pòu variar entre 3,8 e 8[14]. Dins aquò, en certanei cas, se la concentracion d'acids es importanta, lo pH pòu demenir fins a de valors inferioras a 1.
Lei pluejas acidas, es a dire amb un pH inferior a 5, representan una menaça importanta per la fauna e la flòra. Dins lei regions industrializadas, onte leis activitats umanas aumentan fòrça la frequéncia dau fenomèn, sa repeticion pòu abaissar lo pH deis aigas de superficia ò dei sòus e entraïnar la disparicion d'espècias. Per exemple, en Euròpa, foguèt lo cas en Alemanha ò dins lo nòrd d'Itàlia durant la segonda mitat dau sègle XX[15]. Entre 75 e 115 milions d'ectaras de sòus forestiers e agricòlas foguèron durament tocats i favorizant l'erosion e i causant una demenicion de la produccion.
Climatologia[modificar | modificar la font]
La pluviometria es un paramètre major de la climatologia modèrna e intra dins la definicion de la màger part dei climas definits a l'ora d'ara. En particular, es utilizada per la classificacion de Köppen, qu'es probable la pus comuna au començament dau sègle XXI.
Clima eqüatoriau[modificar | modificar la font]
Lo clima eqüatoriau es un clima fòrça umid caracterizat per d'importantei pluejas quasi jornadieras e de temperaturas mejanas fòrça autas. Lei precipitacions i son causadas per de cumulonimbus que se fòrman generalament de vèspre. Aqueu fenomèn es liat a l'evaporacion, fòrça importanta durant la jornada, qu'entraïna la formacion de corrents ascendents cauds e umids que se refrejan ambé l'altitud e la demenicion dau raionament solar.
Clima tropicau de monson[modificar | modificar la font]
Lei regions aguent un clima tropicau de monson se tròban dins lei regions tropicalas litoralas. La monson es un fenomèn convectiu entraïnat per una fòrta diferéncia de temperatura entre la tèrra e l'ocean. D'efiech, quand la temperatura dei tèrras es pus importanta qu'aquela deis aigas oceanicas, aquò causa la formacion de corrents ascendents que generan una depression. Aquela zòna de bassa pression atira alora l'aire maritim, çò qu'entraïna la mesa en plaça de ventolets regulars bofant dempuei l'ocean. Puei, aquelei vents, cargats d'umiditat, se rescaufan e seguisson la circulacion aerenca dei corrents ascendents. Arriban ansin dins lei jaç superiors de l'atmosfèra onte subisson un refrejament important favorable a l'aparicion de cumulonimbus massís e de precipitacions fòrça importantas.
Lei pluejas de monson son a l'origina de vengudas deis aigas violentas car lei quantitats d'aiga congreadas per aqueu fenomèn pòdon passar lei 12 000 mm anuaus. S'observan subretot lòng dei litoraus d'Asia dau Sud-Èst, dins lo bacin d'Amazonas, en America Centrala e en Africa Centrala.
Clima tropicau de savana[modificar | modificar la font]
Lo clima tropicau de savana es lo clima tropicau pus frequent. Lei pluejas i son associadas amb una sason eissucha e una sason umida. Son foncionament es de tipe convectiu e es fòrça similar ai precipitacions de monson (cf. paragraf precedent). Pasmens, son intensitat es ben pus febla.
Climas continentau e subtropicau[modificar | modificar la font]
Lo clima continentau s'observa dins lei regions alunchadas deis oceans e lòng dei litoraus orientaus dei ensems continentaus. D'ivèrn, lei pluejas i son absentas e remplaçadas per de tombadas de nèu. Durant lei sasons pus caudas, pòdon èsser engendradas per lo passatge de frònts umids ò per de chavanas. Leis endrechs de clima subtropicau an un clima de transicion entre lei zònas tropicalas e continentalas. Generalament, lei condicions continentalas predominan mai de fenomèns tropicaus, coma d'auragans, pòdon i aver luòc.
Clima oceanic[modificar | modificar la font]
Lo clima oceanic, frequent en Euròpa Occidentala, es un clima marcat per l'intrada regulara de perturbacions maritimas organizadas a l'entorn de frònts meteorologics. Lei pluejas i son generalament feblas mai regularas. Per exemple, en Londres, oscillan entre 42 mm per lo mes pus eissuch e 69 mm per lo pus umid. Pasmens, segon la natura dei depressions, l'intensitat dei precipitacions pòu aumentar e la formacion de chavanas es possible dins lo cas de tempèsta.
Clima mediterranèu[modificar | modificar la font]
Dins lei regions aguent un clima mediterranèu, lei precipitacions caracteristicas son de chavanas violentas entraïnadas per la preséncia de montanhas autas (efiechs orografics), per de temperaturas terrèstras autas engendrant de corrents ascendents cauds au dessüs dei tèrras e per d'intradas maritimas umidas. Lei pluejas son donc relativament raras e generalament concentradas sus de periòdes favorablas ai movements d'aire anant de la mar vèrs lei tèrras. Pasmens, lòng dei litoraus occidentaus dei continents, lo clima mediterranèu es sovent influenciat per l'arribada de perturbacions oceanicas ivernencas organizadas a l'entorn de frònts. Dins aquelei cas, pòu s'i observar de pluejas pus regularas.
Clima montanhard[modificar | modificar la font]
En causa deis efiechs orografics, la preséncia de montanhas aumenta fòrtament la pluviometria sus lei pendís expausats ai vents umids. En revènge, s'observa sovent una reduccion importanta sus lei zònas protegidas. L'aumentacion dei precipitacions despend de l'altitud e dau clima dei regions vesinas. Per exemple, dins leis Aups, creis de 50 a 200 mm totei lei 100 m avans de formar un lindau a partir vèrs 2 700-3 000 m d'altitud. Pasmens, en causa dei temperaturas pus bassas, aquelei precipitacions son pas unicament formadas de plueja. D'efiech, durant lei mes fregs, la nèu es largament predominanta.
Climas eissuchs[modificar | modificar la font]
Lei climas eissuchs son caracterizats per de precipitacions fòrça raras en causa de la preséncia quasi permanenta de massas d'aire eissuch. Pasmens, n'existisson dos tipes fòrça diferents que son lei climas polars e lei climas desertics. Dins lo premier cas, la plueja i es quasi inexistenta car lei precipitacions tomban sota forma de nèu. Dins lo segond, lei precipitacions son de natura variada e despendon de la natura de la massa d'aire umid que capita d'intrar dins lo mitan desertic[16]. Pòdon evolucionar de la plueja fina a la chavana violenta e, dins leis endrechs fregs, lei pluejas son de còps remplaçadas per de tombadas de nèu[17].
Previsions[modificar | modificar la font]
La prediccion dei pluejas es una activitat importanta de la meteorologia que dèu ne'n preveire l'occuréncia e l'intensitat. A l'ora d'ara, aqueu trabalh es realizat gràcias a de modèls de prevision quantitativa de precipitacions (PQP). Permèton d'estudiar d'un meteis biais totei lei tipes de precipitacions e de'n dedurre la quantitat equivalenta d'aiga. Per aquò, es necessari d'obtenir d'informacions sus leis efiechs dinamics e termodinamic de l'atmosfèra coma lei movements de conveccion, la natura dei movements ascendents, leis efiechs deis anticiclòns, lei taus d'umiditat... etc. Puei, la precision dei prediccions es verificada gràcias a un ret d'instruments de mesura (pluviomètres, radars meteorologics... etc.).
Lei modèls actuaus de PQP permèton de preveire lei riscs que son associats a certanei episòdis plujós (vengudas deis aigas...) ambé plusors jorns d'avança. La fisabilitat e la durada d'anticipacion aumentan pauc a pauc. Per exemple, dins lo cas de l'agéncia francesa Metéo-France, la fisalitat dei prediccions de cinc jorns emesas en 2010 èra identica a aquela dei prediccions de tres jorns realizadas en 1990. Dins aquò, lei modèls an mai de dificultats per preveire d'un biais precís lei fenomèns localizats (chavanas...). De cèrcas suplementàrias son donc en cors per desvolopar de modèls, basats sus l'usatge de superordinators, capables de prendre en còmpte totjorn mai d'informacions afin de produrre de previsions mai detalhadas[18].
Pluejas extraterrèstras[modificar | modificar la font]
La plueja es un fenomèn frequent dins lo Sistèma Solar. Pasmens , plusors tipes diferents pòdon se destriar. En lei planetas gigantas gasosas, leis atmosfèras complèxas sons susceptibles d'engendrar de precipitacions liquidas de substàncias que varian segon l'altitud e lei condicions de pression e de temperatura. Per exemple, dins l'atmosfèra de Neptun s'observa de precipitacions d'amoniac, de metan, de sulfur d'idrogèn e d'aiga dins lei jaç superiors e de neon dins lei jaç inferiors[19].
En lei planetas telluricas, i a, a l'ora d'ara, de pluejas de metan en Titan e d'acid sulfuric en Vènus[20]. La superificia de Mart mòstra pereu de traças d'erosion aquosa que son probable liadas a de pluejas datant de tres miliards d'ans[21].
En fòra dau Sistèma Solar, i aurián de pluejas fòrça particularas en certanei planetas que fan partida de la classa dei « Jupitèr » cauds. Lei dos exemples pus famós son lei planetas HD 189733 b e OGLE-TR-56b ont i aurián respectivament de pluejas de silicats e de fèrre[22]. De pluejas de fèrre son egalament sospichadas dins l'atmosfèra de quauquei nanas brunas.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Aiga.
- Chavana.
- Cicle de l'aiga.
- Frònt caud.
- Frònt freg.
- Nívol :
- Plueja acida.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dicod'Òc, Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, cèrca « pluie », 10 de julhet de 2018.
- ↑ Krishna Ramanujan e Brad Bohlander, Landcover changes may rival greenhouse gases as cause of climate change, 2002, National Aeronautics and Space Administration Goddard Space Flight Center.
- ↑ Bart van den Hurk e Eleanor Blyth, Global maps of Local Land-Atmosphere coupling, KNMI, 2008
- ↑ Michael Pidwirny, "CHAPTER 8: Introduction to the Hydrosphere (e). Cloud Formation Processes", Physical Geography, 2008.
- ↑ L'umiditat relativa es lo rapòrt entre la pression de vapor d'aiga e la pression de vapor saturanta de l'aiga a la meteissa temperatura.
- ↑ En certanei cas fòrça rars, de gotas de 10 mm foguèron mesuradas. Sa formacion foguèt probable entraïnada per la collision de gotas d'aiga dins lo corrent d'una plueja contenent una quantitat d'aiga liquida fòrça importanta.
- ↑ Una plueja que s'evapora avans d'arribar au sòu es dicha virga.
- ↑ L'iodur d'argent es la substància pus utilizada per l'ensemenada car es un nuclèu que favoriza la formacion de cristaus de glaç a partir de -5°C. Pasmens, quauquei solucions alternativas existisson coma l'utilizacion de saus aguent una afinitat fòrta per l'aiga ò d'agents refrigerants.
- ↑ D'ivèrn, aqueu tipe de situacion pòu entraïnar la tombada de nèu.
- ↑ Entre 1971 e 2000, lei precipitacions mensualas mejanas i varian de 59,4 mm (julhet) a 288,8 mm (octòbre).
- ↑ Lei premiereis aparelhs destinats a la mesura de quantitats de precipitacions apareguèron en Grècia e en Índia respectivament au sègle V avC e au sègle IV avC. Lo premier pluviomètre modèrne, fach de bronze, foguèt concebut en Corèa en 1441.
- ↑ R. Monjo, "Measure of rainfall time structure using the dimensionless n-index", Climate Research, 2016, 67 : 71–86.
- ↑ D'autreis acids, coma lo dioxid de carbòni CO2 e leis acids fluoroidrics, pòdon un ròtle mai seis efiechs son pus febles.
- ↑ En Occitània, oscilla entre 3,8 e 7,8 segon lei regions : La qualité de l'eau et l'assainissement en France (rapport), 2018, [1].
- ↑ Uei, lei pluejas acidas començan de venir frequentas en China e dins l'Asia dau Sud-Èst.
- ↑ D'efiech, lei desèrts son generalament cubèrts de zònas fòrça establas de pression auta qu'alunchan lei depressions d'un biais eficaç.
- ↑ Aquò es generalament lo cas dins lei desèrts d'Asia Centrala e d'America dau Sud.
- ↑ D'efiech, lei modèls numerics que son utilizats a l'ora d'ara necessitan de modelizar l'atmosfèra coma un ensems de volums de dimensions variables (reduchas dins lei regions d'interès e pus largas dins lo rèsta dau mond). Coma totei lei paramètres son identics au sen d'un meteis volum, aqueu tipe de modèl es fòrça eficaç per estudiar lei sistèmas aguent una talha importanta. En revènge, esprova de dificultats importantas quand dèu faciar un fenomèn locau de quauquei desenaus de quilomètres (per exemple, un mesociclòn de 8 a 40 km de diamètre susceptible d'engendrar un tornado). L'utilizacion de superordinators pus poderós permet de redurre la malha dei volums e de'n multiplicar lo nombre melhorant ansin l'estudi dei perturbacions localas.
- ↑ Katharina Lodders, "Jupiter Formed with More Tar than Ice", 2004, The Astrophysical Journal, 611 (1): 587–597.
- ↑ Lei pluejas d'acid sulfuric de Vènus son, de tota rigor, de virga car s'evaporan avans d'arribar au sòu.
- ↑ A l'ora d'ara, i a encara de virgas de cristaus de nèu en l'atmosfèra de Mart.
- ↑ New World of Iron Rain, Astrobiology Magazine, 8 de genier de 2003, [2]


text:
Caisnes
Caisnes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon pòble, en lo noyonnais, a 10 km de Noyon, entre Cuts, Blérancourt, e Carlepont, Chiry-Ourscamp, #qu'a lo sieu nom de la paraula " roure " en latin e en picard.
Petit village, dans le noyonnais, à 10 km de Noyon, entre Cuts, Blérancourt, et Carlepont, Chiry-Ourscamp, qui tient son nom du mot " chêne " en latin et en picard.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Modèl:Article principal
Aqueste modèl permet de presentar un ligam vèrs un article principal.
Se pòt utilizar :
- per las categorias, per remandar a la lectura d'un article ;
- pels sosarticles, per renviar a la lectura d'un article principal.
La sintaxi d'aqueste modèl es identica a la de {{Article detalhat}}. La preséncia de mantun paramètre, es possibla, mas pasmens desconselhada.
Exemples[modificar la font]
Especificitats[modificar la font]
A l'invèrsa de {{Article detalhat}}, {{Article principal}} se pòt utilizar sens paramètre, dins las categorias. Dins aqueste cas, remandarà vèrs l'article qu'aurà lo meteis nom que la categoria. Çaquelà, se recomanda d'utilizar un paramètre, per uniformizar la sintaxi generala de Wikipèdia.
La documentacion d'aqueste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.
Los editors pòdon trabalhar dins lo nauc de sabla (crear) e la pagina de tèst (crear).


text:
Marcorinhan
Marcorinhan (oficialament en francés Marcorignan) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de l'Airal Urban de Narbona sus l'Orbiu
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son en latin, Mercurianum, en 782 e Mercorinhanum, en 1272. Marcorinhan vendriá d'un nom latin d'òme *Mercurinius, derivat de Mercurius, amb lo sufixe latin -anum [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Narbona Oèst; es ara del canton du Sud-Minervois (en francés), donc del Menerbés Sud.
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Genèst, sègle XII.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Eugène-Louis Lequesne, escultor 1815-1887.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 433


text:
1822
Aquesta pagina concernís l'an 1822 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Refús dau plan d'Iguala per lo rèi espanhòu Ferdinand VII. Mexic èra alora sensa cap d'estat fins a la proclamacion d'Augustin d'Iturbide coma emperaire dau país per mantenir un regime monarquic. Lei sièis províncias de la capitanariá generala de Guatemala jonhèron l'Empèri franc dau Salvador qu'assaièt de resistir mai foguèt finalament conquistat après una brèva campanha militara. Pasmens, lo foncionament autoritari dau regime suscitèt una oposicion importanta rapidament renfòrçada per la crisi financiera de l'estat novèu.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera demonstracion de la possibilitat de crear una maquina electrica (Ròda de Barlow) per lo fisician e lo matematician Peter Barlow (1776-1862). Pasmens, aquela maquina mancava de poissança e lo premier generator d'electricitat que trobèt d'aplicacions apareguèt pas avans 1832.
Fotografia[modificar | modificar la font]
Realizacion de la premiera fotografia vertadiera per lo Francés Nicéphore Niépce (1765-1833). Pasmens, lo clichat foguèt rapidament destruch car son autor assaièt – sens succès – de la pintar. Niépce contunièt sei recèrcas qu'anavan li permetre de melhorar son sistèma de presa d'imatges quatre a cinc ans pus tard (→ 1827).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - Alexander Mackenzie, primièr ministre de Canadà (m. 1892)
- 2 d'abril - Luis Sáenz Peña, president d'Argentina (m. 1907)
- 27 d'abril - Ulysses S. Grant, president dels Estats Units (m. 1885)
- 13 de mai - Francés d'Assisi de Borbon, rei consòrt d'Espanha (m. 1902)
- 12 de junh - Frédéric Passy, economista francés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1912)
- 20 de julhet - Gregor Mendel, religiós chèc, paire de la genetica (m. 1884)
- 4 d'octobre - Rutherford Birchard Hayes, president dels Estats Units (m. 1893)
- 27 de decembre - Louis Pasteur, microbiologista e quimista francés (m. 1895)
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Region Amhara
La region Amhara es una dei nòu regions etiopianas, que vèn dau decopatge administratiu de 1994-1995, au moment de la mesa en plaça de la Republica federala democratica d'Etiopia. La 3ena Region-Estat a redigit lo sieu tèxte constitucionau en 1998. S'estende especialament sus lei províncias ancianas de Begemder e de Gojjam, englòba una partida de l'anciana província de Wollo.
Ambé lo grope Amhara, que si precisa pas dins lo tèxte car si considèra coma "anant sensa dire", la constitucion regionala reconeisse l'existéncia de tres nacionalitats (o etnias) : leis Agew, leis Himra e leis Oromo, çò que li permete de si representar ais eleccions regionalas. Au moment dei darriereis eleccions de mai de 2005, sus lei 294 sètis de l'Assemblada regionala per provir, 187 siguèron averadas per lo Movement Democratic d'Amhara e 107 per la Coalicion per l'Unitat e la Democracia.
Lei competéncias son en cors de decentralizacion. Institucionalament, lo poder si devesís entre una branca legislativa (l'Assemblada que vòta lei projècts de lèis nòus e atribuisse lei mandats), una branca executiva partejada per 43 burèus regionaus (domani d'accion especific) e una branca judiciària.
L'i vivon 19 120 005 personas (2005) dins una superficia de 159 174 km2.


text:
coloriage darbre genealogique coloriage darbre genealogique.
coloriage darbre genealogique recherche pour, d 1 2 3 patrons coloriage darbre genealogique,dun d coloriage darbre genealogique,coloriage darbre genealogique a printable blank family tree to make your kids genealogy chart,print and afraid coloring coloriage darbre genealogique ,coloriage darbre genealogique ,a blog coloriage darbre genealogique, coloriage darbre genealogique, coloriage darbre genealogique para e,a sans en pictures coloriage darbre genealogique .


text:
29/06/2017
Echampada de balons, per Tomas Virondèla
La diumenjada passada fuguet richa en manifestacions charjada coma zo pòt èsser l'estiu en Perigòrd. Tenetz, quauqua ren de brave : lo festenau dau libre en fèsta de Champsavineu. Remirable. Decidiguí de l'i 'nar emb la pita familha.
T'avisí lo programme e, chausa curiosa, me mainí que la besonha 'nava començar emb d'un laschament de balons. Òu espantable ! Quala bona idèia de fotre per l'aire daus balons que van, vira que viraràs, s'enairar e botar de color dins le cèu que tant talament qu'es blu ne'n ven triste.
A vertadièrament veiquí n'idèia qu'es richa...
Non, seriosament, coma s'es facha dins lo cervelon de lo qu'a 'gut l'idèia, la conneccion entre una fèsta que convida libres e autors e una eschampada de balons ? Lo vesetz vautres lo rapòrt ? Explicatz-me, vos en preje, l'interès de fotre daus balons pel l'aire...
Los imagine plan ben, viroletant de çai e de lai, e au cap d'un briu, quora totes lor aurán virat l'eschina per anar s'ocupat d'autra chausa, davalar docetament, començar de se blasir e s'anar entraupar un dins un riu e 'n autre a la cima d'un aubre : « E espia papà ! Un auseu fluò ! » « Que nanni paubre pitit, sabes ben, bogre de nèci, que n'i a pas mai d'auseu que se son totes escanats en engolar dau plastic, qu'an crebat juste aprèp los darrièrs peissons. »
E se doman, en començar la jornada, te fasiá una eschampada de balons ? La vita 'nariá mielhs, cresetz pas ? « Lo plastic, quo es fantastic » quò rima tanben en occitan !
A d'una epòca, te clauvavan de las cheitas sus las pòrtas de las granjas. Tant mai quò vai e tant mai me dise que ne sem pas tant aluenhats de quilhs temps.
T. Virondèla
23/06/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
Lu Bòsc Sent Peir / Bostsempey
commune de Brantôme-en-Périgord
Coma quò se ditz ?
[lʉˌboːʂɛ̃m’pɛj] > « lubo shèm-peil »
Qué quò vòu dire ?
Bostsempey représente la phonétisation de l’occitan Bòsc Sent Peir, c’est-à-dire « le bois de saint Pierre ». Cette étymologie se retrouve clairement dans plusieurs attestations historiques : village du Bos Sainct Pey en 1671, au bois St pay en 1746 ou encore le Beau Sempey vers 1780 sur la carte de Belleyme.
Il est possible que le déterminant garde la mémoire d’un lien historique avec l’abbaye de Brantôme, placée sous le vocable de ce saint. Alternativement, ce déterminant pourrait aussi renvoyer au patronyme Sent Peir, bien attesté sous la francisation Sempey, en tant que nom de propriétaire.
La forme cadastrale actuelle omet l’article masculin, en usage local tant en français qu’en occitan, et qu’il convient de restituer.
Jean-Louis Lévêque.
07:39 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat l'emission dau diumenc 25 de junh 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Joan-Lois Leveque de l'associacion Novelum per parlar de la formacion au DCL, Diplòme de Competencia en Lenga occitana que se debanara a Marçac d'Eila a partir d'octòbre 2017 jusc'a mai 2018.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
07:38 Publié dans Actualitats, Onte aprener, parlar, escriure la lenga | Lien permanent | Commentaires (0)
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 14
Seguida de Gaspard, una enquesta dau comte/ commissari Gaëtan Caüsac daus Ombradors.
E Bertrand l’endechat se ufla quauque pauc d’aver reüssit çò a que las ancianas terrors daus pòbles oprimats e las mai recentas de Bacalan e de Cenon an falhit. E nòstres sodards fan quitament pas mestier per lo mantener. La mancheta de l’esbratat de Sent Micheu a fait daus degats, bocha torsuda, uelhs de bingois, es pas preste de se raviscolar. Maugrat los chanjaments portats a sa fisionomia, Franciscò e io, a la lusor d’un lampissot, lo coneissem d’abòrd. Tu parlas ! Quela chara trigassada per la picòta, queu nas de bingois, que lo còp de bola de Ròsa a pas dobat, quilhs uelhs eiretats d’una mair asiatica, pas d’error, quo es Baptiston lo Verolat, dich Trauca-Codena, dich Grand Risot, lo rei dau coteu plan conegut entre la pòrta de Gentilli e la de Clinhancort, entre la Muda e Banholet. Si voliatz far dispareisser quauqu’un en silenci, si aviatz pas paur dau sang o de las tripas espanduts sus lo pavat, Baptiston era vòstre òme. A l’epòca, aviá passablament de praticas, e me demande si lo quite Jò de Montsoris aviá pas ‘gut mestier de sos servicis dau temps de nòstres mau-entenduts coma la banda de Janusz lo Pòlac que dos de sos òmes eran estats trobats bra’ment escronholats rua daus Pitits Ponts a tres pas de la pòrta de Pantin. Aviá disparegut dempuei quauques temps quante laisserem la capitala francesa venguda mausegura, e lo bruch s’era espandut que bonhava dins quauqua tireta dau quai de la Rapada en esperant que quauqu’un venhe reclamar son còrs.Mas fau creire que tot simplament eu tanben aviá sentit la necessitat de se far obludar e veiqui que lo tornem trobar dins lo granier daus Ombradors, estordit per un paubre mendicaire esbratat. Era tombat bien bas, lo Baptiston a ganhar son viure en voler cotelar daus mainatges. Una ora pus tard, dins-t-una chambra dau prumier niveu, fasiá sas crebasons. Fau ben dire que degun s’era escoat per li far la respiracion artificiala o lo gòrja a gòrja. Tot lo monde , manca Juliá e lo goiat eran quí a l’espiar bufar de mai en mai rauche, badar en cherchar de l’aer, s’essonglar sur lo linçòu pròpre que li avián tot parier botat dejós, jurcinc’a venir tot mofle e silenciós. Fin dau Baptistot lo Verolat. Sabe pas si sas victimas l’esperen en infern, mas si quo es lo cas, a de que migrar…( de segre)
Joan Ganhaire
07:33 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
Andrivaus / Les Andrivaux
commune de Chancelade
Coma quò se ditz ?
[ɒ̃ndriˈvaw] > « ôndri-vaw »
Qué quò vòu dire ?
Vers 1140, l’évêque de Périgueux Geoffroi de Cause appela les moines Templiers en Périgord et leur confia l’église Saint-Maurice d’Andrivaux qui menaçait ruine. Ces derniers en firent une préceptorie qui passa ensuite sous le contrôle des moines hospitaliers de Saint-Jean lorsque l’ordre des Templiers fut dissout. A la Révolution, la paroisse d’Andrivaux fut érigée en commune, mais fusionna presque aussitôt avec la commune voisine de Merlande, pour former Merlande-et-Andrivaux. En juillet 1809, Andrivaux fut rattaché à Chancelade, tandis que Merlande rejoignait la Chapelle-Gonaguet.
L’étymologie d’Andrivaux repose sur un composé bas-latin formé du nom de personne Andahari (d’origine germanique) et du substantif pluriel valles (vallons, vaux) = les vallons d’Andahari. Avec le temps, ce nom de personne n’a plus été compris et a été assimilé à l’occitan Andriu (André), comme le montre une latinisation tardive Sanctus Mauritius de Andro Vallo de 1142. Par contraction et avec la vocalisation de -l final, °Andriu vals est devenu Andrivaus.
Il faut souligner que la forme « Les Andrivaux » avec article masculin pluriel est récente : l’étude des sources anciennes montre que cet article, inconnu de la forme occitane, n’apparaît en effet que dans le courant du XXe siècle. Jean-Louis Lévêque.
04/06/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie les noms de lieux des communes autour de Périgueux. Aujourd'hui...
Puei Forenc / Puy Forain
commune de Boulazac-Isle-Manoire
Coma quò se ditz ?
[pɛjfuˈrɛ̃m] > « peil-fou-rèm »
Qué quò vòu dire ?
Selon Arlette Higounet-Nadal, ce village de Saint-Laurent-sur-Manoire était déjà attesté aux XIVe et XVe siècles en référence à son vignoble. Au XVIIIe, on le retrouve mentionné Puyforem ou Puyforen dans les registres paroissiaux.
A l’origine d’une multitude de toponymes, seul ou en composé, le nom commun puei (colline), généralement francisé en « puy », est l’évolution nord-occitane du latin podium. Selon une formation toponymique fréquente à l’époque médiévale, puei est ici suivi, sans préposition, du nom ou du surnom d’un ancien propriétaire, en l’occurrence Forenc. Rare mais attesté en Périgord avant la Révolution sous les francisations Forain et Fourain, ce patronyme signifie littéralement « celui qui vient du dehors, de l’extérieur » et a donc pu qualifier un étranger au pays.
Jean-Louis Lévêque.


text:
1303
La Bourg - Château - Le château de La Bourg devient propriété des princes-évêques de Bâle
DEMO 10.9.1938
9 septembre 1303
Bellelay - Possessions - Lugnez - Renalde, épouse de Hugues, chavalier de Boncourt, vend une terre de Lugnez à l'abbaye de Bellelay
AAEB B 133/21
TRO III/41
9 octobre 1303
Berlincourt - Henri de Berlincourt vend une terre sise sur le territoire de Berlincourt
AAEB B 133/15 texte
TRO III/362
29 novembre 1303
Bellelay - Possessions - Berlincourt - Lambert, prêtre à Boncourt, vend à l'abbaye de Bellelay une terre sise à Berlincourt
AAEB B 133/15 texte
TRO III/683


text:
Alegoria de la geometria.
La geometria (del latin geometrĭa, venent de grèc Yewuetpίa de Yῆ gē, ‘tèrra’, e uetpίa metria, ‘mesura’) es una branca de las matematicas que s'ocupa de l'estudi de las proprietats de las figuras dins un plan o dins l'espaci, comprenent: de punts, drechas, plans, politòps (que son las drechas parallèlas, perpendicularas, las corbas, las superfícias, los poligòns, polièdres, eca.).
Es la basa teorica de la geometria descriptiva o del dessenh tecnic. S'apièja sus d'instruments coma lo compàs, lo teodolit, lo pantograf o lo sistèma de posicionament global (subretot quand s'utiliza en combinason amb l'analisi matematica e subretot las eqüacions diferencialas).
A per origina la recèrcas de solucions als problèmas concrèts relatius a las mesuras. Son aplicacion practica en fisica aplicada, mecanica, arquitectura, geografia, cartografia, astronomia, navigacion, topografia, balistica etc. S'utiliza en la preparacion de dessenhs e tanben dins l'artesanat.


text:
Plancher-les-Mines
Plancher-les-Mines es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Niché En una vallée a 500 m d'altitud al pè dels Vòges saônoises e al extremitat es del departament lo vilatge a conegut una epòca mai faste amb fins a 3 000 abitants al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle e en protegint d'indústrias de transformacion dels metals (vivi, rodam, crémones, serrures, fonderies, brosserie).
Lo essor industrial al sègle XIX tròba la siá origina a la XVIIen en l'espleitacion de minas de sòus, de fèrre, de molybdène e de plomb.
A la fin del Sègle XVIII, lo vilatge de Plancher-las-Minas a un talhièr de rellotgeria en emplegant mai d'una quinzena de personas[1].
Dempuèi los ans 1960 las entrepresas antany florissantes (fins a 1 500 trabalhs drainant las populacions activas de 20 comunas avoisinantes) son en déclin del fach de la desaparicion progressiua d'avantatjas estrategics :
- de Matèrias primièras : las minas an barrat a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle !
- Man-de œuvre expèrta, modèsta e valenta : la competéncia de Peugeot/Alsthom de contunh la èxode rurala cap a las vilas an redusit a néant aquela caractéristique. Lo pòble compta pas mai gaire #qu'un centenat de trabalhs industriales. Vertat es que lo país tot entièr a conegut una evolucion en lo meteis sens (e mai se mendre) doncas que la taxa dels trabalhs industriales e passat de 30 a 15 % dempuèi 1960.
Es uèi un pòble de jubilats o dortoir. Los ostals a vendre tròban encara acquéreurs près de Belfortains quitament de Mulhousiens #que pas vacil·len mai a complir 50 a 100 km jornalièrs per retre's a lo sieu trabalh.
Niché dans une vallée à 500 m d'altitude au pied des Vosges saônoises et à l'extrémité est du département le village a connu une époque plus faste avec jusqu'à 3 000 habitants au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle et abritant des industries de transformation des métaux (vis, boulons, crémones, serrures, fonderies, brosserie).
L'essor industriel au sègle XIX trouve son origine au XVIIen dans l'exploitation de mines d'argent, de fer, de molybdène et de plomb.
À la fin du Sègle XVIII, le village de Plancher-les-Mines a un atelier d'horlogerie employant plus d'une quinzaine de personnes[2].
Depuis les années 1960 les entreprises autrefois florissantes (jusqu'à 1 500 emplois drainant les populations actives de 20 communes avoisinantes) sont en déclin du fait de la disparition progressive d'avantages stratégiques :
- Matières premières : les mines ont fermé à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle !
- Main-d'œuvre experte, modeste et courageuse : la concurrence de Peugeot/Alsthom puis l'exode rural vers les villes ont réduit à néant cette caractéristique. Le village ne compte plus guère qu'une centaine d'emplois industriels. Il est vrai que le pays tout entier a connu une évolution dans le même sens (bien que moindre) puisque le taux des emplois industriels et passé de 30 à 15 % depuis 1960.
Aujourd'hui c'est un village de retraités ou dortoir. Les maisons à vendre trouvent encore acquéreurs auprès de Belfortains voire de Mulhousiens qui n'hésitent plus à accomplir 50 à 100 km quotidiens pour se rendre à leur travail.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "La França industriala a las XVIe, XVIIe, XVIIIe sègles", per Paul Delsalle, pagina 105
- ↑ "La France industrielle aux XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles", par Paul Delsalle, page 105


text:
Villeherviers
Villeherviers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A 200 km al sud de París, Villeherviers a situat a la cœur de la Sologne, a 3 km a l'èst de Romorantin-Lanthenay.
A 200 km au sud de Paris, Villeherviers est située au cœur de la Sologne, à 3 km à l'est de Romorantin-Lanthenay.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Petit-Croix
Petit-Croix es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en bordure de la via de camin de fèrre en connectant Belfòrt a Mülhausen. Cap a 2011 serà lo luòc de raccordement d'aquela via e de la linha del TGV Rhin-Rhône #que passarà entre Fontenelle e Pichona-Crotz.
Lo territòri de la municipalitat s'estend sus 379 a, a traversat per La Madeleine, pichon riu #que pren la siá font en lo massiu dels Vòges. Lo vilatge es a 346m d'altitud.
Le village est situé en bordure de la voie de chemin de fer reliant Belfort à Mulhouse. Vers 2011 il sera le lieu de raccordement de cette voie et de la ligne du TGV Rhin-Rhône qui passera entre Fontenelle et Petit-Croix.
Le territoire de la commune s'étend sur 379 ha, il est traversé par La Madeleine, petite rivière qui prend sa source dans le massif des Vosges. Le village est à 346m d'altitude.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se tròba lo nom de Pilicors per las primièras fes en 1105 en una charte signada per Ermentrude, veusa de Thierry Ier, comte de Montbéliard-Ferrette, en dotant lo prieuré de Froidefontaine #que vendiá de fondar. Pichona-Crotz se resumissiá alavetz a una simpla capèla près de #que se #desvolopar un masatge caseriu ligat dins la comuna de l'Anautita-Seguda, un de las cinc districts #que ne compausavan la distincion de Belfòrt. Al Sègle XIII lo pòble i aviá partejat en dos fiefs apertenent, lo un a Richard de Belfòrt, l'autre al senhor de Montreux. Lo un e l'autre #favorir l'implantacion de nòvas espleitacions. Al Sègle XIV La capèla de Pichon Cropt i èra vengut glèisa paroissiale dédiée a La nòstra Madama. En 1441, lo pòble a trucat Bittikropff e la parròquia depen del diocèse de Bâle perque aquel es pas #qu'en 1782 #qu'a ligat al diocèse de Besançon. La glèisa es alavetz dédiée a la Nativité de la Santa-Vèrge. En 1750, lo pòble protegissiá un pauc mai d'un centenat d'abitants.
Lo nom del pòble proven d'un error de compréhension : l'origina n'es Pichon Void (lo pòble a installat en pichon vallon). L'administracion germanique a legit Void coma Kreuz e a interpretat lo nom del pòble en Kleinkreuz. Pichon-Crei es la traduccion d'aquel Kleinkreuz.
Lo 31 d'agost 1915, lo as del aviation Adolphe Pégoud #èsser abatut en lo cèl de Pichon-Crei per un adversari alemand e lo sieu Nieuport se #esclafar en un camp prèp de la rota en portant a Cunelières. Un monument mes al centre del pòble commémore aquela fin tragique.
On rencontre le nom de Pilicors pour la première fois en 1105 dans une charte signée par Ermentrude, veuve de Thierry Ier, comte de Montbéliard-Ferrette, dotant le prieuré de Froidefontaine qu'elle venait de fonder. Petit-Croix se résumait alors à une simple chapelle près de laquelle se développa un hameau rattaché à la mairie de la Haute-Assise, un des cinq districts qui composaient la seigneurie de Belfort. Au Sègle XIII le village était partagé en deux fiefs appartenant, l'un à Richard de Belfort, l'autre au seigneur de Montreux. L'un et l'autre favorisèrent l'implantation de nouvelles exploitations. Au Sègle XIV La chapelle de Petit Cropt était devenue église paroissiale dédiée à Notre Dame. En 1441, le village est appelé Bittikropff et la paroisse dépend du diocèse de Bâle car ce n'est qu'en 1782 qu'elle est rattachée au diocèse de Besançon. La glèisa est alors dédiée à la Nativité de la Sainte-Vierge. En 1750, le village abritait un peu plus d'une centaine d'habitants.
Le nom du village provient d'une erreur de compréhension : l'origine en est Petit Creux (le village est installé dans petit vallon). L'administration germanique a lu Creux comme Kreuz et a interprété le nom du village en Kleinkreuz. Petit-Croix est la traduction de ce Kleinkreuz.
Le 31 août 1915, l'as de l'aviation Adolphe Pégoud fut abattu dans le ciel de Petit-Croix par un adversaire allemand et son Nieuport s'écrasa dans un champ proche de la route menant à Cunelières. Un monument placé au centre du village commémore cette fin tragique.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Teatre de Verdura/ St Guilhem
Soirée Contes Africains
Los Somiaires
Òu mond lengadocian, gallés, lemosin, senegalés e franchimand.
doas o tres pichòtas informacions de mai:
– es lo 21 de mai, dins lo Viure au País, que passarà lo reportatge sus los fraires Vilanòvas.
De mancar pas, que, segur, la Miriam es anada quèrre dins son rebat çò melhor,
amagant pudicament, coma de costuma, los enchichorlatges a molons de la serada.
(Li podèm faire fisança, èra saique bandada, mas pas au ponch de pèrdre sa deontologia
e sa plaça de la bonas a FR3)
– Lo mond de Canet an petat un cablàs! ( a son pont. Pom, pom, pom, pom!) Doncas deman,
per aqueles que vendràn dempuòi la riba drecha au cafet Lemosin de se causir un autre pont.
(De Valarauga a Ate son pas los ponts que mancan)
– Aquò me mena tot naturalament a vos rementar qu’es deman lo cafet Lemosin.
Es deman que metrem la Lemosina au pilòri.


text:
Trotet partida 4 (Limosina)
Realizat per Eric Cazes e Stephane Lezoray
Storimages, 2 Minutes
Partida 4 Limosina, 13 episòdis de 3 min 30
TROTET es un pitit ase gris. Escarrabilhat e plen d’estrambòrd, vei totjorn lo bon costat de la vita e se’n tira a chasque còp. Juga coma son amija Lili e aimariá que Nanà l’avisesse. Sas aventuras, conçaubudas per rendre aisada la compreneson daus mainatges, mandan una espiada genta e risoliera sus los entestaments daus dròlles que revendican lor autonomia.
Seria d’animacion : 52 x 3 min 30
Dab las votz de: Cecila Chapduelh, Caroline Dufau, Emilie Esquerre, Laurenç Labadia


text:
- faucilh
- fauciu, fàuci, fauciéu m. martinet noir ornith. ; serpe. « Aro dins li palais de mabre se ié coungrèion li fàuci » J. Monné < Verdaguer. voir aubarestier, barbairòu, ratairòu
Diccionari Personau e Evolutiu. 2015.
Regardez d'autres dictionnaires:
aubarestier — aubarestié m. arbalétrier; ornith. martinet noir. voir balestier, faucilh, ratairòu … Diccionari Personau e Evolutiu
balestier — balestrier, balestié, balestriè m. arbalétrier; partie d une charpente; ornith. martinet noir > « Tornava sa preséncia soncament lo vèspre amb lo quilar di balestriers en caça dis insèctes. » R. Lafont. voir aubarestier, faucilh … Diccionari Personau e Evolutiu
ratairòu — rateiròu m. martinet noir > « Tournaran lèu li rateiròu » J. d Arbaud. voir aubarestier, copavent, faucilh, rodairòu … Diccionari Personau e Evolutiu


text:
Comminges St. Gaudens 3 - U.E. Bossòst 1
Prumèr partit de competicion oficiau corresponent ara Copa de França. Non auiem sort en sorteig e mos tocaue jogar en camp deth St. Gaudens equip de categoria supeiror a nosati. Partit que començèc damb domini e iniciatiua per part francesa, sense qu’er equip aranés passese per guaire ocasions de perilh. Acrò si mos costèc fòrça arribar en àrea deth St. Gaudens. Ena menuta
35’ dempus d’ua fauta laterau
lançada peth St. Gaudens se produie ua jogada embolicada en àrea aranesa qu’era
nòsta defensa non podèc d’acabar de despejar era pilota e aguesta ere rematada
de prop per Decap entà mercar eth 1-0. Ara seguida, dempús d’un cornèr shutat
pera U.E. Bossòst contraatac ràpit deth St. Gaudens qu’acabaue Loustalot damb
un shut a tocar deth garròt esquerre dera porteria de Marcos. Damb eth 2-0 s’arribaue
ath descans.
Ena dusaua mietat sonque començar bona jogada aranesa qu’acabe en un penalty a Javi que siguèc shutat per Felipe entà mercar eth 2-1. Molt poc anaue a durar era joia aranesa quan en ua pilota perduda pera defensa siguèc aprofitada molt ben per Loustalot entà mercat d’un gran shut ena esquaira aranesa eth 3-1. Encara quedaue fòrça partit per dauant es dos equips sajeren d’incrementar eth mercador, mes entrera defensa e es portèrs eth mercador ja non se botjaria enquiath finau.
Ath finau, derròta logica dauant un equip qu’er an passat baishèc a Promocion Liga e saje de recuperar era categoria perduda. Pera nòsta part aprène des errors d’aguest equip entàs partits importants deth campionat e dera Copa de Commiges que son es objectius de cada sason.
Er equip continuarà es sessions d’entrenaments e jogarà en principi dos partits amistosi es dimecres 24 e 31 d’agost ens camps deth Cierp e Luchon contra es equips locaus.
Eth plòplèu partit començam eth campionat, dissabte 3 de seteme tàs 20 :00 en camp deth Boulogne-Peguilhan II.
Comminges St.Gaudens: Gamboni, Aouam, Sanmartino, Decap, Guy, Chabassiere, Arieu, Bouigue, Loustalot, Dikkite, Ruz. Remplaçants:
,
Pinho, Gimenez. Del Rio
Trainer: Serie Christophe, Perin Sebastien.
Tarjetes auriòles: Pinho.
U.E. Bossòst: Marcos, Abraham, Borja, Àlex, Felipe, Marco, Ivan, Miguel, Paba, Ignasi, Adri. Remplaçants: Miquel, Sergio, Javi.
Trainer: Virgilio.
Gols : 1-0 Decap (
35’), 2-0 Loustalot ( 40’), 2-1 Felipe (p. 47’), 3-1 Loustalot ( 50’).
Arbitre : Laven Mickael.
Liniers : Laforgue Sebastien, Touruie Damien


text:
Ciutat Vedada
La Ciutat Vedada (var. Ciutat Proïbida o Ciutat Enebida ; 紫禁城 en chinés) a Beijing, China, qu'ei lo monument nacionau Musèu Palais ; que ho sede de las corts imperiaus e deus govèrns imperiaus desempuish las dinastias Ming dinc a Qing.
Que vadó musèu en 1925 dab ua hèra rica colleccion d'artefactes e d'òbras d'art qui ua partida e ho emportada a Taipei (e uei conservats dehens lo Musèu Nacionau deu Palais) a l'escasença de la des.hèita e de l'exili de la China Nacionalista.
La soa bastida que's debanè enter 1406 e 1420. En 1987 que ho inclusa dehens la lista deu Patrimòni Mondiau de l'Umanitat per l'UNESCO.


text:
La Comuna de Montpelhièr a prepausat de tornar crompar a la SNCF los TER tròp largs per ne far de ciutats universitàrias.
Benlèu que Montpelhièr salvarà la SNCF del ridicule total. D’efièit l’entrepresa a crompat detzenats de ramas de TER que se son averadas tròp largas per passar dins d’unas garas. Fin finala, seràn convertidas en lòtjaments pels estudiants.
« Resolvrà dos problèmas d’un còp », çò expliquèt Philippe Saurel, conse de Montpelhièr, a l’escasença d’una conferéncia de premsa. « La crisi del lòtjament truca fòrt dins nòstra vila, estant qu’avèm un fum d’estudiants. Lor poirem atal prepausar una petita abitacion a bas prètz en periferia de la vila ».
Cada compartiment serà transformat en estudiò, e cada wagon aurà sos comuns. La docha serà installada dins çò qu’èra lo local a bicicletas, e los mai astrucs auràn a mai accès a un wagon-restaurant.
Utilizar mejan de transpòrts per se lotjar es pas una novetat a Montpelhièr. Èran qualques-unes a logar de batèls l’annada e nombroses èran los que dormissián dins lors veituras. Aqueles seràn plan uroses de variar un pauc lo païsatge e de profitar del confòrt dels sètis SNCF per dormir melhor.
La Comuna, ela, compta logar los estudiòs a 450 euros lo mes e prevei d’amortir lèu los centenats de milions d’euros que serián estats perduts per la SNCF sens aquela idèa d’engèni.


text:
Mercats artesanaus
Dempús de contactes damb era Assoc d´Artesans dra Val d´aran s´amiaran a terme mercats artesanaus es dissabtes. Er orari d´aguesti mercats seran de 11 a 22 ores . Eth prumer aurà lòc eth dia 9 de Junhsèga , dissabte.
Ara seguida se organizarà era tradicionau Heira Artesana eth cap de setmana deth 12 e 13 d´Agost, heira ja consolidada en disparieres edicions annuaus.
Eth cicle de mercats artesanaus se barrara eth 2 de Seteme , integrat en es jornades d´” AQUERES MONTANHES” quáuran lòc eth 2 e 3 de seteme damb conferències sus temes de montanha, activitats coma era Ferrata Nocturna , Gessuda de Trekking, e era Corsa der Haro.


text:
Gènto Rèino,
Gènti damisello,
Leissas-me proumié faire clanti li gramaci qu’es tout just la bello responso à la counvidacioun à-n-aquelo cènt-tresenco Fèsto Vierginenco que me mandè la valènto Nacioun Gardiano.
Leissas-me pièi me clina davans aquelo tant venerablo estatuo de Mirèio, simbèu de l’engèni dóu Mèstre, simbèu de la patrìo, simbèu de recoubranço. D’aqueste pedestau l’ardènto jouvènto ensucado di rai dóu soulèu encarno li plang d’un pople coume encarno la jouinesso, la bèuta e l’amour. Mirèio es un simbole. De glòri es vestido e de glòri es eterno.
Enfin à vous damisello, dins la fidèlo rego de mis egrègi davancié, porge moun salut, lou salut dóu Felibrige. Bèlli chato, « sias lou signe vivènt de la Prouvènço lumenouso, à vous-àutri que sias digno, à vous-àutri que sias noblo, à vous-àutri que, souleto, sias demourado independènto dis esclavage de l’en-deforo, li felicitacioun de tout un mounde que vous bèlo », à vòstis einado ansin disié Frederi Mistral.
Vuei, en vous sèmpre demoro d’espèr, l’espèr d’uno Prouvènço que vòu viéure e canta. Disiéu à Còus pèr la Santo-Estello que ié festejavian : « Fau pas mespresa li chato que s’abihon o que danson. Lou coustume es noun soulamen un plesi pèr li que lou porton, mai peréu un plesi pèr lis iue d’aquéli que lis amiron, lou coustume afourtis quicon qu’au mens se vèi, alor que ço qu’avèn dins lou pitre se vèi pas. »
Tenès en vous, gènti damisello, uno part de l’inmourtalita de nosto gèsto, de nòsti tradicioun, de l’èime de la patrìo, de nosto fièro lengo. Aquelo lengo que se parlo mai que mai d’eici e d’eila, « d’uno marino à l’autro, de la mar verdo à la mar bluio, la lengo d’O reviscoulado renouso soun brancun », prouclamavo lou Mèstre en 1901.
E vuei, tant à Còus, qu’en Bigorro mounte ère i’a pas quinge jour vo à Roudés d’ounte just revene de l’Estivado, e que recampo un publi mai que mai jouine, ai ausi de-longo la lengo, se pòu dire que i’ai meme quasimen pas entendu lou francés. Adounc faguèn lingueto à-n-aquéli miejournau de l’autre man dóu Rose.
Vous-àutri que sias l’espèr de deman, voste role perèu es de parla la lengo, la lengo qu’en plen jour voulèn parla toujour, la lengo armouniouso de Mirèio que fai qu’un emé soun vèsti, emé sa pensado, em’aquelo Prouvènço amado. E, coume pas, pèr ma proumiero vengudo i Santo, estènt que de Prouvènço amado s’agis, prounoucia li noum de Baroncelli e de d’Arbaud.
D’Arbaud lou pouèto, lou grand pouèto que baio la voio e qu’empuro l’acioun ; Baroncelli, l’ome de l’afreiramen di pople mespresa, de la sauvo-gàrdi que largavo lou proumié l’idèio de proutegi la terro camarguenco, e aproufiche de ma presènci eici pèr assegura lou soustèn plenié dóu Felibrige à l’aparamen dóu Pargue Naturau Regiounau de Camargo.
Arderoùsi chato que la Nacioun Gardiano acampo, gènti damisello « digno e noblo que mantenès lou gàubi » gau me fai, vous lou dise francamen, de parteja ‘quelo journado emé vous dins lou founs e respetous remèmbre dóu foundadou dóu Felibrige. Lou Felibrige garant de l’eiretage e di valour mistralenco, dubert, atentiéu e toulerènt, lou Felibrige qu’à-n-aquelo ouro vous bado !
Jaque MOUTTETCapoulié dóu Felibrige


text:
Faites appel à1 coiffeuses professionnelles dont la spécialité est justement la coiffure de soirées à domicile surbeaurepaire et ses alentours. Appuyez-vous sur avis des internautes pour choisir au mieux votre prestataire à domicile !
Autres villes proches de BEAUREPAIRE : Creil, Nogent sur oise, Senlis, Pont sainte maxence, Liancourt, Villers saint paul, Verneuil en halatte, Laigneville, Pontpoint, Rantigny, Cauffry, Brenouille, Monchy saint éloi, Fleurines, Chevrières, Grandfresnoy, Angicourt, Rieux, Cinqueux, Mogneville, Bailleval, Saint martin longueau, Sacy le grand, Les ageux, Catenoy, Nointel, Chamant, Monceaux, Apremont, Villeneuve sur verberie, Labruyère, Villers saint frambourg, Rosoy, Aumont en halatte, Houdancourt, Sacy le petit, Verderonne, Roberval, Avrigny, Bazicourt, Choisy la victoire, Ognon, Rhuis, Brasseuse, Blincourt,


text:
Mar dels Sargasses
La mar dels Sargasses, nomenada atal pel tipe d'algas del gènere Sargassum qu'i butan, es una region s'espandissent al mièg de l'Atlantic Nòrd, a l'entorn dels corrents oceanics: a l'oèst, i a lo corrent del Golf, al nòrd lo corrent de l'Atlantic Nòrd, a l'èst lo corrent de las Canàrias e al sud lo corrent Nòrd-equatorial. Aquel sistèma de corrents fòrma lo corrent subtropical de l'Atlantic Nòrd.
Fa prèp de 1 100 km de larg per 3 200 km de long; s'espandís suls 70º N fins als 40º O, e dels 25º N als 35º N. Las illas Bermudas se tròban près del tèrme occidental d'aquela mar, qu'es l'unica del mond que banha pas cap de còstas de tèrra fèrma.
De marins portugueses que Diogo de Tieve aurián descobèrt aquela region mavigant al sègle XV, pr'amor se ja seriá estat coneguda de per avans, coma se pòt interpretat un poèma d'Avien, autor latin del sègle IV, que descriu una partida de l'Atlantic cobèrta d'algas. Colomb e los seus òmes tanben parlan del grands nombre d'algas que s'espandisson a la superfícia.
Aquela mar es coneguda per aver estat tradicionalament l'endrech de famosas desapeissons de naus; demorants imobils per manca totala de vent pendent de longs periòdes e que las algas cobrissonent la mar pòdon atormerar las eliças, fins a que foguèt nomenada «la tomba de las naus». Tanben a una foncion majòra al cicle de vida de l'anguila europèa, un peis que torna al mar dels Sagasses per se reproduire.


text:
Sul site sieu, lo Congrès permanent de la lenga occitana ven de metre en linha lo Diccionari gramatical de nòstre collèga Florian Vernet. Sèm sensibles a aquel omenatge rendut a l’Acadèmia occitana a travèrs un de sos membres eminents, amb lo sentiment qu’un tal obratge serà d’un grand secors dins aquel lòc. Pensam tanben qu’aquel exemple generós poiriá èsser aürosament seguit (amb lors autorizacions) per d’autras personalitats de nòstra institucion. Amb lo de Florian Vernet, los sols noms de Pèire Bèc, Andrieu Lagarda, Jacme Taupiac o Joan Salas-Lostau evòcan als bèls uèlhs vesents de contribuccions essencialas aportadas a l’occitanisme, tant sul plan de la lingüistica que de la pedagogia. Mas totes los que cercan de responsas claras a lors questions sus la lenga se poirián dirèctament abeurar a la bona font e çò mai aisit - e que seriá un signe fòrt d’intelligéncia e de responsabilitat dins la consciéncia d’un interès superior - seriá que lo Congrès acceptèsse enfin lo principi d’un escambi de ligam informatic amb l’Acadèmia.
J. P.


text:
Diluns, 6 d'agost de 2018, 03h00 Sciéncia
Amics legeires! S’aqueste estiu anatz en vacanças, siá tot un mes de l’autre costat del Mond, siá dos jorns a l’òrt de l’ostal, mandatz-nos vòstras fotografias e participaretz al concors d’estiu de Jornalet! Publicarem vòstres imatges regularament e aital totes poirem veire coma se gaudisson los autres amics del jornal. Esperam de crebar pas d’enveja!
L’autor de l’imatge que nos agradarà mai recebrà un polit present.
Bon estiu!
A quina adreça de corrièr se li cal enviar las fòtos?
Fòrça gràcias.


text: Probablament se pòt qualificar Trudeau coma lo primièr ministre pus popular e polemic de l'istòria del país. Quand foguèt en carga, foguèt responsable de l'establiment dels idiòmas francés e anglés coma oficials dins lo país. Tanben creèt la legislacion de la Carta Canadiana dels Dreches e las Libertats, qu'establís l'egalitat de dreches, qu'implica que totes los ciutadans an "Drech a la proteccion e benefici de la lei sens discriminacion qualqu'una siá per origina, color, raça, sèxe, edat o discapacitacion mentala o fisica". Aquesta carta inclutz tanben la libertat d'expression e de premsa.


text:
Premsa occitana en linha
La premsa occitana en linha es l’ensems de las publicacions de premsa fachas sus de sits wèb en lenga occitana.
Informacion[modificar | modificar la font]
- La Setmana, lo setmanièr fondat en 1995, es en linha dempuèi 2012
- Jornalet es un cotidian en linha creat en 2012
- A Vòste es un periodic en linha en gascon creat en 2014
- Lo Sarmonèir es un periodic en linha en gascon creat en 2011
Premsa especializada[modificar | modificar la font]
- Vexil'òc es una revista devexilologia en linha creada en 1997
- Lingüistica Occitana es una revista de linguistica en linha creada en 2004
- Manaset es un sit d’informacion parodica en linha creat en 2014
- Diu Negre qu'ei ua revista participativa de literatura de Sciéncia Ficcion, Fantasia, Fantastic e Policièr, creada en 2016.
- Sapiéncia qu'ei un jornau scientific creat en 2016.
Autres sits[modificar | modificar la font]
De publicacions sus papièr an de còps una preséncia sus internet, amb d'extrachs o d'archius de lors ancians numèros. Per exemple:


text:
Província de Maryland
La Província de Maryland èra partida de las Colonias Miègjornalas, foguèt una colonia anglesa en America del Nòrd de 1632 à 1776. La província èra una colonia de proprietari de George Calvert. Granda de 49 000 km2[1], [2] èra mai vast que l’actual Estat de Maryland, perque les fontièras èran vagament desenhadas. De tèrras foguèron mai tard cedidas a la Pensilvània e d’autras serviguèron per fondar lo Districte de Columbia per bastir Washington, la capitala dels Estats Units d'America. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. S'espandissiá pels actuals estats del Maryland e de Washington, DC e una partida de Pensilvània dels Estats Units d'America.


text:
Am’un lop que sembla conéisser leis alineas de la Convencien de Bèrna que l’ apara
, lei pastres an pus qu’a se chironar
, coma sei fedas
. « Avortaments, malautiás sensa explicaciens, tota una tiera d’ auvaris
que coneissiam pas ! »
testimonia Luc, que mena sei cabras a Cuge.
Lo cercaire, que parlava dins l’encastre d’un collòqui organisat amé l’Agéncia Regionala Per l’Environament, en sosten a l’Ostau de la Transumància, se vòu clar, la bèstia es benlèu lo signe romantic dau refús de totei leis embarraments, mai per lo pastre o lo cònse rurau, es un auvari dei gròs, bòrd que lei mesuras de proteccien vòlon inhorar son oportunisme grandàs. « An paur de ren, s’adaptan a tot. Atacavan de nuech ; lei pastres an alòr tornat lei fedas au jaç ; ges de problèma per lei lops ! Ara atacan a quatre oras de l’après-dinnada. »
Una diapositiva pressa per un pastre dins la montanha de Ceüse, a trenta km au sud de Gap, mòstra un tropèu en plen jorn e, ponchs escampilhats dins un paisatge d’èrbas sècas, sièis lops, mai o mens esconduts, qu’agachan lei fedas…Es son estagi de formacien : « alucar lo caçum uei pèr ben lo caçar deman ».
Segon lo cercaire, vaquí que, lei fedas mai aparadas, lo lop ataca de vedèus, e mume de chivaus. Recentament, un noirriguier de garanhons
a viscut aquela marrida suspressa dins lo relarg de Venturi.
E lo lop, que cresiam dins leis Aups, a tanben atacat a Peireverd, pròche de Manòsca, coma en plen dins la Crau, segon lo testimòni, qu’avèm solicitat, d’un pastre, a la fin dau collòqui.


text:
Bernat Lesfargues
Bernat Lesfargues es nascut en 1924 A Brageirac. Multiplas son estadas e demòran sas activitats : animator pendent mai de vint ans, a Lion puèi en Dordonha, de las edicions Fédérop, traductor en francés dels escrivans màgers, castilhans o catalans, del sègle XX especialament, critic literari agusat en occitan tant coma en francés, grand coneisseire de la cultura e de la lenga del Peiregòrd, son país d’origina, ont viu totjorn.
Pasmens, entre totas aquelas activitats, n’i a una que dins ela se rejonhon dempuèi totjorn totas las autras: aquela de l’escrivan, e mai del poèta. Poèta en occitan, plan segur, mas tanben poèta en francés.
Bernat Lesfargues dins lo nòstre catalog :
La brasa e lo fuòc brandal
Autors
- Giovanni Agresti
- Pèire Bèc
- Sergi Bec
- Aubin Bonnet
- Max Allier
- Joan-Ives Casanova
- Danièla Estèbe-Hoursiangou
- Felip Gardy
- Robert Lafont
- Bernat Lesfargues
- Bernat Manciet
- Michel Miniussi
- Rotland Pecout
- Joan-Maria Petit
- Jaumes Privat
- Joan-Ives Roier
- Max Roqueta
- Estève Salendres
- Claudio Salvagno
- Joan-Luc Sauvaigo
- F-Jacques Temple
- Joan-Pèire Tardiu
- Alan Viaut
- Adelina Yzac


text:
Dimenge, 20 d'agost de 2017, 03h00 Societat
Auvèrnhe > Borbonés > Limanha Borbonesa
Lo primièr camping libertin d’Occitània ten un grand succès a Brujat, en Limanha Borbonesa. Apelat La Roseraie (lo jardin de ròsas), s’agís d’un curiós campament de vacanças pels adèptes del libertinatge. Lo sit dobriguèt las pòrtas fa tres ans e fonciona totjorn amb fòrça vam, çò rapòrta France Bleu.
Lo camping es dobèrt a totòm a partir de 21 ans e las règlas principalas son l’igièna, la confidencialitat e la seguretat. Cada òste a un braçalet que segon sa color permet de far conéisser se cèrca un òme, una femna o de parelhs.
Lo sit a 80 emplaçaments per tendas, camping-cars, caravanas, e tanben i a de bungalows coma dins quin camping que siá. Puèi i a los espacis de vida comuna: una piscina e tres grands lièches per coquinar, tres bungalows de tela amb de taula de massatges, una pista de dança amb una gàbia e un lièch “Gang Bang” per las orgias de 7 mètres de long sus 2,5 mètres de larg.
Tanben i a una prada coquina e un petit bòsc coquin amb un canton BDSM de la crotz de Sant Andrieu e d’autras installacions per practicar de jòcs sadomasoquistas en plena natura.
Las personas que pòrtan pas lo braçalet son expulsadas. En mai d’aquò, de coquinar es pas una obligacion mas simplament una possibilitat.
Segon lo reportatge de France Bleu, lo 40% dels clients venon dels Païses Basses. Los vacancièrs i pòdon restar o i anar sonque passar la jornada. De fach, se ditz que la demanda es talament granda que i a de mond que van cada jorn al sit mas que se lòtjan dins d’ostalariás de l’entorn per manca de plaça.
Açò existís pas per aquí, de maniera tan visibla e bona de trobar. O almanco fa una ans.
Se parla de coquelinar e de causas calhòlas e i'a de monde que parlan "linguistica"...
Un jorn los occitanistas seran mai cunilinguistes que non pas "koïnélinguistes" e lo plazer tirar la frustracion... Es d'esperar
#10 Ah ah l'ai legit ièr aquò !
Patrick SAUZET dins Occitan Plurals: A Case For A Morpheme Based Morphology
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Some such words, however, have been integrated into popular use and have undergone changes which suppress the offending cluster: French catéchisme ‘catechism’ is realized as [kate ȶˈime] or becomes catechirme [kate ȶˈ irme] (the learned Occitan... Legir mai
#8 La forma a l'encòp populara e condrecha seriá pas "catechisme" puslèu que "catequisme", qual sap ?
Mercés ^^
Es ben lonh lo catequisme xD
#2 Òm apren pas son catequisme e aprèp òm sap pas !
#6 Òc, mas un camping calhòl, aital fariam mai de moneda per Jornalet.
Deuriá i aver un camping occitan amb un canton per cada dialecte e d'espacis comuns per l'occitan standard. I auriá tanben de bracelets per dialecte e un per los estandardizants.
Quicòm coma una maqueta d'occitània.
I ajustariá ben una seccion catalana tanben
Los ganhs anirián a Jornalet.
#4 e sense peu sus era lengua ?
Òsca a Jornalet de parlar de tot en lenga nòstra