text:
Asteroïde
Un asteroïde es un objècte solid, compausat majoritàriament de ròca e de metals, de talha pus mendre qu'una planeta e qu'a la diferéncia d'una cometa, vira a l'entorn del Solelh sus una orbita feblament elliptica (cf. leis de Kepler). Los asteroïdes fan partida del nòstre Sistèma Solar e son pas de satellits d'una planeta.
Se supausa que los asteroïdes son de rèstas del disc protoplanetari que se son pas regropadas en planetas pendent lor formacion.
Somari
- 1 Orbitas e grops d'asteroïdes
- 2 Caracteristicas fisicas
- 3 Formacion
- 4 Descubèrta, apelacions e exploracion
- 5 Observacion
- 6 Referéncias
Orbitas e grops d'asteroïdes[modificar | modificar la font]
Divèrsei grops d'asteroïdes diferents son coneguts dins lo Sistèma Solar. Lo principau es la Centura principala que tèn la màger part deis asteroïdes. Dins aquò, aqueu grop es pas unic e d'autreis existisson, especialament leis asteroïdes troians de l'orbita de Jupitèr amb unei centenaus de còrs recensats, leis asteroïdes troians de Mart o encara leis asteroïdes crosant l'orbita terrèstra.
Centura principala[modificar | modificar la font]
La Centura principala tèn probablament de milions d'asteroïdes de qué environ 200 an un diamètre superior a 200 quilomètres e 1,1-1,9 milions un diamètre pus grand qu'un quilomètre[1] [2]. Representan la màger part deis asteroïdes coneguts. Aquelei còrs an una excentricitat inferiora a 0,4 amb una enclinasion mens auta que 30°. Lor maximum de distribucion se situa per una excentricitat de 0,07 e una enclinason egala a 4°[3]. Ansin, un asteroïde mejan de la Centura principala tèn una orbita quasi circulara.
La Centura principala tèn divèrsei zonas diferentas desseparadas per de lacunas. Ansin, lo tèrme de « Centura principala » es sovent utilizat per designar especialament la region centrala ont la concentracion d'asteroïde es pus importanta. Es situada entre lei lacunas de Kirkwood entre 2,06 e 3,27 UA a respèct dau Soleu. 93,4% deis asteroïdes recensats i orbitan. Lei lacunas principalas son situadas per lei resonàncias 3:1, 5:2, 7:3, e 2:1 ambé l'orbita de Jupitèr. Ansin, existís pas d'asteroïdes realizant dos torns dau Soleu durant una orbita de la planeta joviana.
La massa deis objèctes de la Centura principala es estimada entre 3,0 e 3,6.1021, siá 0,04% de la massa lunara. Cères representa 32% d'aquela massa, Vesta 9%, Pallas 7%, Hygiea 3%, Davida 1,2%, Interamnia 1,0% e Euròpa 0,9%[4] [5].
Asteroïdes troians de Jupitèr[modificar | modificar la font]
Leis asteroïdes trojans de Jupitèr son d'asteroïdes orbitant vèrs lei ponchs de Lagrange L4 e L5 de Jupitèr. Lor nom vèn dei dos camps de la guèrra de l'epopèia d'Omèr entre lei Troians (ponch L4) e lei Grècs (ponch L5). Lor orbita es situada entre 5,05 e 5,35 UA amb una enclinason importanta a respèct dau plan orbital de Jupitèr. Lo nombre d'asteroïdes d'aqueu tipe amb una talha superiora a un quilomètre es estimat entre 1 e 2 milions, siá un nombre similar a la Centura principala. Pasmens, coma leis asteroïdes troians de Jupitèr son fòrça sorns, lor deteccion es relativament dificila[6]. Ansin, solament 2 603 asteroïdes troians e 1 473 grècs èran coneguts en abriu de 2010.
Autreis asteroïdes[modificar | modificar la font]
D'autrei grops d'asteroïdes pus pichons existisson dins lo Sistèma Solar. Ansin, Mart e Neptun tènon egalament deis asteroïdes troians dichs respectivament, e per analogia ambé Jupitèr, troians de Mart e troians de Neptun. En revenge, Mercuri, Vènus e la Tèrra an pas d'asteroïdes troians, probablament en causa de la proximitat dau Soleu. Es tanben lo cas per Saturne e per Uranus que subisson l'influéncia de la gravitat de Jupitèr.
Certanei planetas tènon d'asteroïdes dins lor sistèma de satellits. Per exemple, Mart tèn doas lunas fòrça pichonas irregularas e craterizadas que son probablament d'asteroïdes capturats per gravitat. Jupitèr a egalament un nombre important d'asteroïdes satellits. Enfin, Saturne, Uranus e Neptun an tanben de còrs pichons e irregulars dins sei sistèmas mai l'origina d'aquelei còrs (asteroïdes, cometas...) es desconeguda.
Enfin, un autre grop relativament important per leis astronòms es l'ensems deis asteroïdes crosant l'orbita terrèstra. Aqueu grop es particularament susvelhat dau fach dau risque d'impacte ambé la Tèrra. Tendriá entre 500 e 1 000 còrs d'un diamètre superior a un quilomètre.
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Talha[modificar | modificar la font]
La talha deis objèctes de la Centura principala varia fòrtament de quasi 1 000 quilomètres per lo pus grand a quauquei mètres. Lo pus grand, Cères a una forma esferica amb un diamètre d'environ 975 km. Representa un tèrç de la massa de la Centura principala e es classat dins la categoria dei planetas nanas. Dos autreis asteroïdes an tanben una forma esferica amb una estructura intèrna au mens parcialament diferenciada[7]. Dins aquò, sei formas son generalament pus pichonas e fòrça irregularas :
Composicion[modificar | modificar la font]
La composicion e l'estructura intèrna deis asteroïdes son probablament fòrça variadas e mau conegudas. Cères tendriá un nuclèu rocassós cubèrt per una crosta de glaç e Pallas un nuclèu metallic, un mantèu d'olivina e una crosta basaltica[8]. Dins aquò, la màger part deis asteroïdes seriá facha de còrs non diferenciats. Hygiea seriá lo pus grand d'aquela categoria. Enfin, un nombre important serián compausats d'un assemblatge de brigas feblament liats per gravitat. Certaneis asteroïdes presentan de traças de moleculas organicas o d'aminoacids.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Leis asteroïdes son generalament classats en foncion de dos paramètres principaus que son sei caracteristicas orbitalas e son espèctre.
Classificacion orbitala[modificar | modificar la font]
La màger part deis asteroïdes son devesidas en grops e familhas en foncion de sei caracteristicas orbitalas que son fòrtament influenciadas per Jupitèr. Lei noms d'aqueleis ensems provènon generalament dau premier asteroïde de la categoria descubèrt. Lei grops son d'associacions relativament lascas mai lei familhas indican una origina comuna a partir d'un asteroïde pus ancian e desenant au mens parcialament destruch[9]. De mai, a l'ora d'ara, lei familhas conegudas son unicament situadas dins la Centura principala e aperaquí 30 a 35% deis asteroïdes son membres d'una familha.
Lei grops principaus son :
D'autra part, lei familhas principalas que se destria a l'interior dei grops son :
Classificacion espectrala[modificar | modificar la font]
En 1975, leis astronòms Clark R. Chapman, David Morrison e Ben Zellner desvolopèron la premiera classificacion deis asteroïdes en foncion de la composicion supausada de la superficia[10]. Aqueu sistèma tèn tres categorias :
- la classa C per leis asteroïdes sorns e fachs de compausats carbonats. Representa 75% deis asteroïdes coneguts.
- la classa S per leis objèctes fachs de silicats que son environ 17% dau totau.
- la classa U per leis asteroïdes que fan pas partida dei categorias C o S.
D'autrei classas existisson; foguèron creadas a mesura dei descubèrtas successivas mai, uei, s'utiliza doas classificacions principalas. La premiera es la classificacion Tholen basada sus l'estudi dei colors deis asteroïdes durant leis annadas 1980[11]. La segonda es lo sistèma SMASS (per l'anglés « Small Main-Belt Asteroid Spectroscopic Survey ») qu'es una modificacion de la classificacion Tholen. Lei dos sistèmas tènon tres classas principalas que son lei classas C, S e X, ambé lo tipe X que regropa leis asteroïdes metallics, e divèrsei classas menoras[12].
Classificacion de Tholen[modificar | modificar la font]
La classificacion de Tholen tèn 14 classas d'asteroïdes :
- Lo grop C que regropa leis asteroïdes amb una superficia facha de compausats carbonats :
- Lo tipe B es una forma rara d'asteroïde principalament situada dins lei zonas exterioras de la Centura principala. Es dominat per la familha de Vesta. Lor albedo es generalament pus aut que lo rèsta deis asteroïdes de la classa C. De donadas espectroscopicas mòstran la preséncia de silicats, de minerals idratats similars ais argielas, de sulfids, de polimèrs organics e de magnetit.
- Lo tipe F es egalament fòrça rar. Dins aquò, aqueu tipe presenta pas de traças de minerals idratats.
- Lo tipe G es gaire frequent mai es lo tipe de Cères. Lor espèctre mòstra la preséncia de minerals similars au mica.
- Lo tipe C es fòrça present puei que representa 75% deis asteroïdes coneguts. Lor composicion es pròcha dei meteorits dau tipe condrita e tèn de minerals idratats. L'albedo deis asteroïdes d'aqueu tipe es fòrça sorn e situat entre 0,03 e 0,1.
- Lo tipe S domina lei regions interioras de la Centura principala vèrs 2,2 UA e son relativament frequent dins lei zonas centralas a l'entorn de 3 UA. Representa 17% deis asteroïdes coneguts. An un albedo mejan entre 0,10 e 0,22 e certanei son donc de còps visibles dempuei la Tèrra amb un pòrtavista. Seis espèctres mòstran la preséncia de minerals silicats. D'exemples son Juno o (15) Eunomia.
- Lo grop X :
- Lo tipe M an un albedo mejan entre 0,1 e 0,2. Lor composicion seriá parcialament metallica mai la preséncia de silicats o de minerals idratats es tanben senhalada[13] [14]. Ansin, l'asteroïde (16) Psyche es dau tipe M e probablament metallic. En revenge, (21) Lutetia, egalament dau tipe M es pas o gaire metallic segon lei mesuras de la sonda Rosetta.
- Lo tipe E sembla lo tipe M mai sei membres an un albedo pus important ambé de valors superioras a 0,3. Aqueleis asteroïdes forman un grop important de la Centura principala dich grop d'Hungaria[15]. Autrament, lor nombre es puslèu feble.
- lo tipe F an un albedo fòrça sorn, totjorn inferior a 0,1. Lor superficia seriá roja e facha de moleculas organicas dau tipe dau kerogèn[16] [17]. Aquelei son situats dins lei regions exterioras de la Centura principala.
- lo tipe A es un tipe menor. Solament 17 son coneguts. Seis espèctres mòstran una preséncia importanta d'olivina e aqueleis asteroïdes serián de fragments dau mantèu d'un asteroïde diferenciat. Lo principau asteroïde d'aquela classa es (446) Aeternitas descubèrt en 1899.
- Lo tipe D es un tipe menor amb un albedo fòrça bas e la preséncia probabla de moleculas organicas e d'aiga dins sei jaç interiors. Podrián èsser d'objèctes capturats de la Centura de Kuiper[18]. Son situats dins lei partidas exterioras de la Centura principala.
- Lo tipe T es un tipe menor e fòrça rar present dins lei zonas interioras de la Centura principala. Sa natura es desconeguda.
- Lo tipe Q es un tipe menor caracterizat per la preséncia d'olivina e de piroxèn.
- Lo tipe R es un tipe menor amb un albedo moderadament lusent. Son espèctre mòstra la preséncia d'olivina, de piroxèn e de plagiòclasi.
- Lo tipe V es un tipe menor. Es dominat per lei còrs de la familha de Vesta, l'asteroïde pus brilhant de la Centura principala. Son situats entre 2,18 UA e la lacuna de Kirkwood per la resonància 3:1 ambé Jupitèr vèrs 2,50 UA. La màger part d'aquelei còrs serián de fragments de Vesta. D'efèct, Vesta tèn un cratèr d'impacte fòrça important a la superficia de son emisfèri sud[19]. De mai, levat de Vesta, lei membres d'aqueu grop an de talhas pichonas, rarament superioras a 10 km.
Classificacion SMASS[modificar | modificar la font]
Aquela classificacion tèn 24 tipes, relativament similars au sistèma Tholen :
- Lo grop C regropa totjorn leis asteroïdes mostrant de compausats carbonats :
- Lo tipe B inclutz lei tipes B e F de la classificacion de Tholen.
- Lo tipe C es identic au sistèma de Tholen.
- Lei tipes Cg, Ch e Cgh semblan au tipe G de Tholen.
- Lo tipe Cb es una transicion entre lei tipes C e B.
- Lo grop S regropa totjorn leis asteroïdes ambé de silicats :
- Lo tipe A.
- Lo tipe Q.
- Lo tipe R.
- Lo tipe K es un tipe novèu amb un albedo fòrça feble. D'exemples son leis asteroïdes (181) Eucharis e (221) Eos.
- Lo tipe L es un tipe novèu. Un exemple es (83) Beatrix.
- Lo tipe S es similar au tipe S de Tholen.
- Lei tipes Sa, Sq, Sr, S e Sl son de tipes de transicion entre lo tipe S e lei tipes dau grop.
- Lo grop X regropa leis asteroïdes metallics :
- Lo tipe X regropa lei tipes M, E e P de Tholen.
- Lei tipes Xe, Xc e Xk son de tipes de transicions.
- Lei tipes T, D e V son identics a aquelei de la classificacion de Tholen.
- Lo tipe Ld es un tipe novèu e pròche dau tipe L. D'exemples son (387) Aquitania e (980) Anacostia.
- Lo tipe O es tanben un tipe novèu e menor. Un exemple es (3628) Boznemcová.
Formacion[modificar | modificar la font]
Se supausa que la formacion de la Centura principala e deis asteroïdes es similara a l'ensems dau Sistèma Solar fins a la formacion de Jupitèr. D'efèct, la massa de la planeta giganta e sei resonàncias aurián causat l'eliminacion de 99% dei còrs de la Centura. De simulacions informaticas mòstran que la formacion deis asteroïdes pus grands que 120 km se formèron durant aqueu periòde. Dos asteroïdes, Cères e Pallas agantèron una talha sufisenta per aver una estructura intèrna diferenciada amb un nuclèu au mens parcialament metallic, un mantèu e una crosta[20].
Descubèrta, apelacions e exploracion[modificar | modificar la font]
Descubèrta[modificar | modificar la font]
Lo premier asteroïde conegut foguèt descubèrt en 1801 per Giuseppe Piazzi, director de l'observatòri de Palèrme, durant una observacion dins la constellacion dau Taure. L'orbita foguèt calculada per Carl Friedrich Gauss e lei calculs placèron l'objècte novèu a una distància entre Mart e Jupitèr. Piazzi nomèt sa descubèrta Cères. Puei, entre 1802 e 1807, tres autrei còrs foguèron trobats e dichs Pallas, Juno e Vesta. Après, lei recèrcas foguèron abandonadas fins a la descubèrta de Astraea en 1845 per Karl Ludwig Hencke. En julhet de 1868, se conoissiá cent asteroïdes, mila en novembre de 1921 e 10 000 en octòbre de 1989.
Apelacions e estatuts[modificar | modificar la font]
Lei premiers asteroïdes foguèron considerats coma de planetas e recebèt lo nom d'una divinitat de la mitologia grèga e un simbòl. En 1851, 14 asteroïdes tenguèron un simbòl. La notacion modèrna deis asteroïdes amb un sistèma de nombre foguèt creada en 1854 per Johann Franz Encke. En 1867, aquela classificacion foguèt estenduda per Cères e leis autreis asteroïdes descubèrts entre 1802 e 1807. Puei, solament quauqueis asteroïdes obtenguèron un simbòl.
Lei quatre premiers asteroïdes descubèrts foguèron considerats coma de planetas fins ais annadas 1850. Puei, lo nombre important d'asteroïdes novèus mostrèt qu'aquelei còrs èran solament lei premiers elements d'una classa novèla d'objèctes dau Sistèma Solar. Fins a 1977, totei leis asteroïdes coneguts èran situats entre Mart e Jupitèr. Dins aquò, la descubèrta de (2060) Quiron, entre Saturna e Uranus, un debat acomencèt a prepaus de la natura d'aquela classa d'objèctes. Foguèt egalament lo cas per leis objèctes situats après l'orbita de Neptun. Ansin, lo tèrme d'asteroïdes es de còps utilizat per designar aquelei còrs. Pasmens, lei còrs dau tipe de Quiron presentan divèrsei proprietats similaras ai cometas. Son donc pas normalament d'asteroïdes e aquela apelacion es restacada ais objèctes dau Sistèma Solar intèrne.
Enfin, en 2006, l'asteroïde Cères, pus grand objècte de la Centura principala, venguèt oficialament una planeta nana dau fach de sa talha e de sa forma esferica. D'autreis asteroïdes podrián tanben venir de planetas nanas quand lor forma serà precisada.
Exploracion[modificar | modificar la font]
L'observacion deis asteroïdes dempuei la Tèrra es relativament malaisada en causa de l'alunchament e de la talha pichona dei butas. Ansin, leis informacions e leis observacions pus detalhadas s'obtengudas ambé de sondas espacialas. La premiera fòto d'un asteroïde foguèt realizada per la sonda Mariner 9 en 1971. Observèt lei satellits de Mart, Fobos e Deimos, que son probablament d'asteroïdes capturats per la gravitat de la planeta. Lei sondas Voyager 1 e 2 capitèron de fòtos similaras ambé lei satellits dei planetas gigantas coma Jupitèr.
La mission Galileo, en transit per Jupitèr, foguèt la premiera sonda que veguèt d'asteroïdes de la Centura principala en 1991 e 1993 ambé lei susvoladas de (951) Gaspra e dau sistèma de (243) Ida e de son satellit Dactyl. Puei, en 1997 e 2001, una autra mission estatsunidenca, NEAR Shoemaker, orbitèt a l'entorn de (253) Mathilde puei capitèt lo premier aterratge sus un asteroïde a la superficia de (433) Eros. Un autre aterratge foguèt capitat per la sonda japonesa Hayabusa sus l'asteroïde (25143) Itokawa en setembre de 2005 e de mòstras foguèron mandadas vèrs la Tèrra. Enfin, d'autreis asteroïdes foguèron observats per de sondas en transit. Ansin, l'ensems dei missions espacialas qu'observèron d'asteroïdes de la Centura principala son :
- Galileo, en transit per Jupitèr : susvoladas de (951) Gaspra (1991) e (243) Ida (1993).
- NEAR Shoemaker : orbitas a l'entorn de (253) Mathilde (1997) puei aterratge sus (433) Eros (2000-2001).
- Deep Space 1 : susvolada de (9969) Braille (1999).
- Stardust : susvolada de (5535) Annefrank (2001).
- Hayabusa : observacions en orbita puei aterratge sus (25143) Itokawa (2005).
- Rosetta : susvoladas de (2867) Šteins (2008) e (21) Lutetia (2010).
Observacion[modificar | modificar la font]
L'observacion deis asteroïdes dempuei la Tèrra es fòrça malaisada e mai lei telescòpis pus grands, coma lo telescòpi espacial Hubble, veson un nombre feble de detalhs. Solament un asteroïde, Vesta, es visible a l'uelh nus se lei condicions d'observacions son bònas.
Ansin, la màger part deis esfòrç s'orientan vèrs la deteccion deis asteroïdes, especialament aquelei que son pròches de la Tèrra. Unei còla ambé d'aparelhs automatics trabalhan donc a lor recensament. Lei principalas son [21]:
- la còla Lincoln Near-Earth Asteroid Research (LINEAR) qu'aviá descubèrt 118 685 asteroïdes en decembre de 2010.
- la còla The Near-Earth Asteroid Tracking (NEAT).
- la còla Spacewatch.
- la còla Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS).
- la còla Catalina Sky Survey (CSS).
- la còla Campo Imperatore Near-Earth Objects Survey (CINEOS).
- la còla Japanese Spaceguard Association.
- la còla Asiago-DLR Asteroid Survey (ADAS).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D. K. Yeomans, « JPL Small-Body Database Search Engine », NASA JPL, 26 d'abriu de 2007.
- ↑ European Space Agency (April 4, 2002). "New study reveals twice as many asteroids as previously believed". Press release. [1]
- ↑ G. Williams, « Distribution of the Minor Planets », Minor Planets Center, 3 d'abriu de 2007.
- ↑ Krasinsky, G. A. (July 2002). "Hidden Mass in the Asteroid Belt". Icarus 158 (1): 98–105. doi:10.1006/icar.2002.6837
- ↑ Pitjeva, E. V. (2004). "Estimations of masses of the largest asteroids and the main asteroid belt from ranging to planets, Mars orbiters and landers". 35en "COSPAR Scientific Assembly". Paris, França. pp. 2014. [2]
- ↑ ewitt, David C.; Trujillo, Chadwick A.; Luu, Jane X. (2000). "Population and size distribution of small Jovian Trojan asteroids". The Astronomical journal 120: 1140–7. doi:10.1086/301453
- ↑ Schmidt, B.; Russell, C. T.; Bauer, J. M.; Li, J.; McFadden, L. A.; Mutchler, M.; Parker, J. W.; Rivkin, A. S.; Stern, S. A.; Thomas, P. C. (2007). "Hubble Space Telescope Observations of 2 Pallas". American Astronomical Society, DPS meeting #39 39: 485. [3].
- ↑ steroid or Mini-Planet? Hubble Maps the Ancient Surface of Vesta, 19 d'abriu de 1995, [4]
- ↑ Zappalà, V. (1995). "Asteroid families: Search of a 12,487-asteroid sample using two different clustering techniques". Icarus 116: 291–314. doi:10.1006/icar.1995.1127
- ↑ Chapman, C. R. (1975). "Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry". Icarus 25: 104–130. doi:10.1016/0019-1035(75)90191-8.
- ↑ Tholen, D. J. (March 8–11, 1988). "Asteroid taxonomic classifications". Asteroids II; Proceedings of the Conference. Tucson, AZ: University of Arizona Press. pp. 1139–1150. [5]
- ↑ Bus, S. J. (2002). "Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy". Icarus 158: 146. doi:10.1006/icar.2002.6856
- ↑ A.S. Rivkin et al. (2000). "The nature of M-class asteroids from 3-micron observations". Icarus 145: 351. doi:10.1006/icar.2000.6354
- ↑ D.F. Lupishko et al. (1982). "UBV photometry of the M-type asteroids 16 Psyche and 22 Kalliope". Solar System Research 16: 75. [6]
- ↑ McSween, Harry Y. (1999). Meteorites and their parent planets. Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 168. ISBN 0-521-58751-4. [7]
- ↑ De Pater, Imke; Lissauer, Jack Jonathan (2001). Planetary Sciences. Cambridge University Press. p. 353. ISBN 0-521-48219-4.
- ↑ hrenfreund, Pascale (2004). International Space Science Institute. ed. Astrobiology: Future Perspectives. Springer Science & Business. p. 159. ISBN 1-4020-2304-9.
- ↑ William B. McKinnon, 2008, "On The Possibility Of Large KBOs Being Injected Into The Outer Asteroid Belt". American Astronomical Society, DPS meeting #40, #38.03
- ↑ S. J. Bus and R. P. Binzel (2002). "Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy". Icarus 158: 146. doi:10.1006/icar.2002.6856
- ↑ Kerrod, Robin (2000). Asteroids, Comets, and Meteors. Lerner Publications Co.. ISBN 0-585-31763-1.
- ↑ Minor Planet Discovery Sites, 3 de decembre de 2010, [8]


c: text/html

text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
En rason de limitacions tecnicas, la tipografia desirabla del títol, « Joana Ièra de Castelha », a pas pogut èsser restituida corrèctament çaisús.
Felip lo bèl e Joana Ièra
d'Espanha
Joana Ièra, dicha Joana la Fòla (Juana la Loca), foguèt reina de Castelha (1504–1555), e reina d'Aragon (1516–1555), unissent definitivament jos un meteis scèptre totas las Espanhas a partir del 25 de genièr de 1516. Eissida de la dinastia de Trastamara, Joana èra lo tresen enfant dels Reis Catolics, Ferrand II d'Aragon (1452-1516) e Isabèl Ièra de Castelha (1451-1504).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sèishes
Sèishes[1][2] (Seysses en francés) es una comuna occitana de Gasconha, situada dins lo departament de la Nauta Garona dins la région de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sèishes es una comuna de l'airal urban de Tolosa sul canal de Sent Martòri, a 19 quilomètres al sud de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuan[modificar | modificar la font]
- Pierre Paulin Andrieu : evesque de Marselha.
- Fabien Audard, fotbalaire profesional.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Villes et mairies du Canton d'Épinal-1
Liste des communes
Chantraine
Ville de Chantraine, commune de France de 3 200 habitants.
La mairie de Chantraine a une adresse e-mail et un site Internet.
Les Forges
Ville des Forges, commune de France de 2 000 habitants.
La mairie des Forges a une adresse e-mail et un site Internet.
Arches
Village d'Arches, commune de France de 1 700 habitants.
La mairie d'Arches a une adresse e-mail et un site Internet.
Sanchey
Village de Sanchey, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Sanchey a une adresse e-mail et un site Internet.
Chaumousey
Village de Chaumousey, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Chaumousey a une adresse e-mail.
Dinozé
Village de Dinozé, commune de France de -1 000 habitants.
La mairie de Dinozé a une adresse e-mail.
Renauvoid
Village de Renauvoid, commune de France de -500 habitants.
La mairie de Renauvoid a une adresse e-mail.


text:
Berstheim
Berstheim en alemannisch (Berstheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat ne nautor entre la vallée de la Zorn e aquela de la Moder a 25 quilomètres al nòrd de Estrasburg. Sus la rota en connectant Berstheim a Wintershouse, se distinguís fòrça clarament la catedrala d'Estrasburg per temps dégagé.
Le village est situé en hauteur entre la vallée de la Zorn et celle de la Moder à 25 kilomètres au nord de Strasbourg. Sur la route reliant Berstheim à Wintershouse, on distingue très nettement la cathédrale de Strasbourg par temps dégagé.


text:
Direccion scientifica : M. Romieu, vicepresident del Conselh lingüistic, V. Riviere, membre del Conselh lingüistic.
Equipa scientifica : M. Romieu, vicepresident del Conselh lingüistic, P. Pojada, membre del Conselh lingüistic
Coordinacion, referent pedagogic : G. Mercadier, president del Congrès permanent de la lenga occitana
Lexicografia : V. Rivière, Fl. Marcouyre, C. Chapduelh , membre del Conselh lingüistic, A. Escudé , D. Fabié, E. Fraj, membre del Conselh lingüistic, S. Pugin, C. Valmary, P. Sebat, G. Mercadier.
Relectura, correccions : V. Rivière, C. Chapduèlh, M. Romieu
Desvolopament e tractament de las donadas : D. Château-Anaud
Armonizacion de las donadas : Aure Séguier
Veire tanben :


text:
Bram
Bram (oficialament en francés Bram) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Es un vilatge situat en Lauragués a mièja distància de Carcassona (20 km) e de Castèlnòu d'Arri (18 km) al ras de l'autota A61 (E80: Lisbona-Istambol) e de la via de camin de fèrre Tolosa Narbona. Es un luòc de passatge entre la Montanha Negra e los Pirenèus.
Es un vilatge circular.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom li ven del latin eburomagus / Vicus Hebromagus, adaptacion del gal eburos (tueis, teis) e magos (mercat, camp). Las atestacions ancianas son Hebromago (333), Eburomagi (sègle IV, Taula de Peutinger), Hebromagum (sègle IV, Ausòni); mès en 1210 i a dejà Bran[1].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Pòrt de Bram sul Canal del Miègjorn
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Alibèrt (1884-1959) nascut a Bram, lingüista occitan, autor especialament d'una gramatica, e accessoriament d'un diccionari, que fondan la nòrma classica de l'occitan.
- Pierre Seel (1923-2005), enterrat al cementèri de Bram
- Familha Spanghero
- Olivièr de Tèrme (1200-1274), senhor de Tèrme e de Bram.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
.


text:
Província de Chubut
Chubut (Espanhòl: Provincia del Chubut, Nom autoctòn: Talaith Chubutis) qu'ei ua província austrau d'Argentina en Patagònia. Que forma un quadrilatèr delimitat a l'est, per ua termièra andina dab Chile, a l'oest per la soa còsta sus la mar d'Argentina, au nòrd per la província de Rio negro e au sud per la província de Santa Cruz. Qu'ei hèra rica d'un punt de vista ecologic e qu'acessa ua fauna sauvatge divèrsa dab, notament, importantas populacions de balenas, pingoïns, leons de mar, lops de mar, elefants de mar e ausèths de tots escatilhs com, per exemple, los goelans e los petrels sus la còsta e condors o guanacos dehens las tèrras. Au nòrd de la província, la peninsula Valdés que constitueish ua importanta reserva peu mitan ecologic marin de Chubut.


text:
1940
Aquesta pagina concernís l'an 1940 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 18 de mai - Philippe Pétain es nomenat viceprimièr ministre de França.
- 26 de mai - Evacuacion de Dunquèrca per las tropas britanicas.
- 6 de junh - Primièr bombardament de París per la Luftwaffe.
- 17 de junh - Philippe Pétain es nomenat primièr ministre francés e comença de negociacions amb los alemands.
- 21 de junh - Lo regim de Pétain signa a Compenha la patz amb los alemands.
- 24 de junh - Lo regim de Pétain signa la patz amb Itàlia.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Segonda Guèrra Mondiala: rendicion de las tropas neerlandesas.
- 17 de mai - Las tropas alemandas ocupan Brussèlas.
- 17 de junh - L'Union Sovietica ocupa los estats baltics d'Estònia e de Letònia.
- 30 de junh - Las tropas alemandas ocupan Guernesey.
- 3 d'agost - Letònia, Estònia e Lituània son incorporadas a l'Union Sovietica.
- 14 de novembre - Bombardament de Coventry, Anglatèrra pels avions alemands.
- 16 de novembre - En responsa al bombardament de Coventry, comença lo bombardament d'Amborg, en Alemanha (lo resultat a la fin de la guèrra foguèt 50 000 mòrts dins aquesta vila).
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, perseguida de la Guèrra d'Ivèrn còntra Finlàndia. Aprofichant la fin de l'ivèrn, lei Sovietics engatjèron de mejans fòrça importants per conquistar lei regions frontalieras de Leningrad qu'èran son objectiu. Pasmens, l'importància dei pèrdas obliguèt lo govèrn sovietic de negociar la fin de la guèrra sus la basa d'aquelei conquistas. Ansin, lo 13 de març, la guèrra s'acabèt ambé l'annexion d'unei regions au nòrd de Leningrad. Pasmens, la vila èra totjorn situada a una distància febla de la frontiera e lo bilanç uman de la guèrra èra catastrofic per l'Armada Roja ambé mai de 125 000 mòrts e de 260 000 bleçats. L'unica consequéncia positiva per lei fòrças sovieticas foguèt lo començament d'una modernizacion activa deis armaments e de l'entraïnament deis oficièrs per redreiçar sei capacitats militaras afeblidas per lei purgas de 1936-1938.
Puei, dins lo corrent de junh, Stalin decidèt d'aprofichar la desfacha francobritanica e la mobilizacion de l'armada alemanda a l'oèst per ocupar Estònia, Letònia e Lituània. L'operacion se debanèt sensa dificultat vertadiera e leis administracions localas foguèron aisament liquidadas au profiech de govèrns provisòris comunistas que demandèron lèu l'adesion de sei país a l'Union Sovietica dins lo corrent de julhet e d'aost. 170 000 abitants, generalament eissits de l'administracion auta, de l'armada, de la borgesiá ò dau clergat foguèron arrestats, desportats ò dirèctament executats.
Mond[modificar | modificar la font]
- 10 de junh - Canadà declara la guèrra a Itàlia.
- 27 de setembre - Alemanha, Itàlia e Japon signan un pacte tripartit.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta deis elements transuranics per Edwin McMillan (1907-1991).
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau factor rhesus per l'Austrian Karl Landsteiner (1868-1943) e leis Estatsunidencs Alexander Solomon Wiener (1907-1976) e Philip Levine (1900-1987. Aquò permetèt d'explicar certaneis accidents de transfusion sanguina non liada au sistèma ABO e de melhorar la tecnica e la seguritat dei transfusions.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Brian David Josephson, fisician galés, Prèmi Nobel
- 4 de genièr - Gao Xingjian, escrivan chinés, Prèmi Nobel de Literatura
- 8 de genièr - Miguel Ángel Rodríguez, president de Còsta Rica
- 17 de genièr - Tabaré Ramón Vázquez Rosas, president d'Uruguai
- 20 de genièr - Mandé Sidibé, primièr ministre de Mali (m. 2009)
- 24 de genièr - Joachim Gauck, president d'Alemanha
- 27 de genièr - Graham Chapman, actor britanic (m. 1989)
- 7 de febrièr - Toshihide Maskawa, fisician japonés, Prèmi Nobel
- 9 de febrièr - John Maxwell Coetzee, escrivan sudafrican, Prèmi Nobel de Literatura
- 17 de febrièr - Gene Pitney, cantaire american (m. 2006)
- 18 de febrièr - Fabrizio De André, cantaire italian (m. 1999)
- 19 de febrièr - Smokey Robinson, cantaire american
- 23 de febrièr - Peter Fonda, actor american
- 28 de febrièr - Mario Andretti, pilòt american de Formula 1
- 2 de març - Mamnoon Hussain, president de Bangladèsh
- 9 de març - Raúl Juliá, actor de Puerto Rico (m. 1994)
- 10 de març - Chuck Norris, actor american
- 12 de març - Al Jarreau, cantaire american
- 16 de març - Bernardo Bertolucci, escrivan e director de cinèma italian
- 21 de març - Solomon Burke, cantaire e musician american (m. 2010)
- 26 de març - James Caan, actor american
- 30 de març - Astrud Gilberto, cantaira brasilièra
- 1 d'abril - Wangari Maathai, ambientalista de Kenya, Prèmi Nobel de la Patz
- 12 d'abril - Herbie Hancock, musician american
- 13 d'abril - Jean-Marie Gustave Le Clézio, escrivan francés, Prèmi Nobel
- 16 d'abril - Reina Margarida II de Danemarc
- 18 d'abril - Joseph L. Goldstein, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 25 d'abril - Al Pacino, actor american
- 26 d'abril - Giorgio Moroder, compositor e disc-jòquei italian
- 29 d'abril - Peter Arthur Diamond, economista american, Prèmi Nobel
- 2 de mai - Manuel Esquivel, primièr ministre de Belize
- 8 de mai - Ricky Nelson, cantaire american (m. 1985)
- 24 de mai - Joseph Brodsky, poèta rus, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1996)
- 29 de mai - Farooq Leghari, president de Paquistan
- 7 de junh - Tom Jones, cantaire galés
- 8 de junh - Nancy Sinatra, cantaira americana
- 17 de junh - George Akerlof, economista american, Prèmi Nobel d'Economia
- 22 de junh - Abbas Kiarostami, director iranian de cinèma
- 3 de julhet - Jerzy Buzek, primièr ministre de Polonha
- 6 de julhet - Nursultan Nazarbayev, president de Cazacstan
- 7 de julhet - Ringo Starr, musician britanic (The Beatles)
- 22 de julhet - George Clinton, musician american
- 3 d'agost - Martin Sheen, actor american
- 7 d'agost - Jean-Luc Dehaene, primièr ministre de Belgica
- 23 d'agost - Thomas Steitz, quimista american, Prèmi Nobel
- 3 de setembre - Eduardo Galeano, escrivan e jornalista uruguaian (m. 2015)
- 5 de setembre - Raquel Welch, actritz americana
- 7 de setembre - Abdurrahman Wahid, president d'Indonesia (m. 2009)
- 13 de setembre - Óscar Arias, president de Còsta Rica, Prèmi Nobel de la Patz
- 20 de setembre - Taro Aso, primièr ministre de Japon
- 9 d'octobre - John Lennon, cantaire e compositor britanic, membre de The Beatles (m. 1980)
- 15 d'octobre - Peter Doherty, immunologista australian, Prèmi Nobel
- 23 d'octobre - Pelé (nascut Edson Arantes do Nascimento), fotbolaire brasilièr
- 5 de novembre - Jaime Roldós Aguilera, president d'Eqüator (m. 1981)
- 18 de novembre - Qaboos bin Said Al Said, sultan d'Oman
- 22 de novembre - Terry Gilliam, realizator de cinèma e actor american
- 25 de novembre - Percy Sledge, cantaire american (m. 2015)
- 27 de novembre - Bruce Lee, actor american (m. 1973)
- 29 de novembre - Denny Doherty, cantaire american (The Mamas & the Papas) (m. 2007)
- 1 de decembre - Richard Pryor, actor american de comèdias (m. 2005)
- 1 de decembre - Elena Mandroux, metgessa e politiciana occitana
- 2 de decembre - Raimon, cantaire valencian
- 10 de decembre - Fríða Áslaug Sigurðardóttir, escrivan islandés (m. 2011)
- 12 de decembre - Dionne Warwick, cantaira americana
- 21 de decembre - Frank Zappa, compositor e musician american (m. 1993)
- Robert Franklin Gish, escrivan amerindian (cherokee)
- Ali Saïbou, president de Nigèr (m. 2011)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Michael Hainisch, president d'Àustria (n. 1858)
- 2 de març - Ricardo Miró, escrivan e poèta de Panamà (n. 1883)
- 10 de març - Mikhail Bulgakov, escrivan rus-sovietic (n. 1891)
- 16 de març - Selma Lagerlöf, escrivan suedesa, Prèmi Nobel (n. 1858)
- 26 de març - Spyridon Louis, atlèta grèc (n. 1873)
- 26 d'abril - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 20 de mai - Verner von Heidenstam, escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. 1859)
- 1 de junh - Alfred Loisy, teologian francés (n. 1857)
- 17 de junh - Arthur Harden, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 1865)
- 29 de junh - Paul Klee, artista soís (m. 1879)
- 21 d'agost - Leon Trotsky, revolucionari rus (m. 1879)
- 29 d'agost - Arthur De Greef, compositor bèlga (n. 1862)
- 30 d'agost - Joseph John Thomson, fisician anglés, Prèmi Nobel (n. 1856)
- 5 de setembre - Charles de Broqueville, primièr ministre de Belgica (n. 1860)
- 11 de setembre - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1869)
- 27 de setembre - Julius Wagner-Jauregg, neuroscientific austriac, Prèmi Nobel (n. 1857])
- 27 de setembre - Walter Benjamin, filosòf marxista alemand (n. 1892)
- 16 d'octobre - Tom Mix, actor american (n. 1880)
- 3 de novembre - Manuel Azaña, president d'Espanha (n. 1880)
- 9 de novembre - Neville Chamberlain, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1869)
- 18 de novembre - Ion Inculeț, president de Moldova (n. 1884)
- 27 de novembre - Nicolae Iorga, primièr ministre de Romania (n. 1871)
- 19 de decembre - Kyösti Kallio, president de Finlàndia (n. 1873)
- 21 de decembre - F. Scott Fitzgerald, escrivan american (n. 1896)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : non atribuit
- Prèmi Nobel de Quimia : non atribuit
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : non atribuit
- Prèmi Nobel de Literatura : non atribuit
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
Ador
Ador qu'ei un riu d'Occitània, en Gasconha. Naish dens los Pirenèus en Bigòrra e que raja cap a l'ocean Atlantic, ont se geta dens la mar dens lo parçan deu Baish Ador, en Labord.
Departaments e vilas principalas traversats[modificar | modificar la font]
- Nauts Pirenèus (65) : Banhèras de Bigòrra, Tarba, Mauborguet
- Gers (32) : Riscla
- Lanas (40) : Aire d'Ador, Grenada d'Ador, Sent Sever, Dacs, Tarnòs
- Pirenèus Atlantics (64) : Baiona
Principaus afluents[modificar | modificar la font]
- Echez
- Arròs
- Gabàs
- Midosa
- Lui, format per la conjunta deu Lui de França e deu Lui de Bearn
- los Gaves reünits formats per la reünion deu gave de Pau e deu gave d'Auloron
- Bidosa
- Niva (rejonh Ador a Baiona)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sandre, « Cours d'eau : fleuve l'Adour (Q---0000) ». Consultat lo 10/04/2009


text:
Tars
Tars (en ebrieu: Tarsi; en latin: Tarsus, en grèc: Tarsos) foguèt la ciutat principala de Cilícia, situada sus las doas ribas fertilas del riu de Cydnus e pròcha d'un estanh nomenat Rhegma qu'èra connectat amb la mar e qu'albergava lo pòrt de la ciutat (lo riu èra navegable fins a la ciutat). Èra una crosada de camins. Se supausa de fondacion assiriana e portèt probablament lo nom de Sardanapal, mas foguèt colonizada pels grècs, una colonizacion qu'Estrabon atribuís a Argives e Triptolem. Se nomena dins l'Anabasi de Xenofont, coma la residéncia del satrapa Syennesis de Cilícia, que i aviá un palais. La ciutat volguèt pas ajudar lo rei Cirus contra son fraire Artaxerxes, e los soldats, furioses de las pèrdas qu'aviá agut un destacament mandat per las montanhas, la saquegèron.


text:
Abadiá dau Toronet
L'Abadiá dau Toronet es una abadiá cisterciana situada sus lo territòri de la vila provençala dau Toronet. Foguèt fondada en 1160. Venguèt rapidament prospèra gràcias a de dons nombrós e poguèt desvolopar una economia centrada sus l'agricultura e lo norrigatge. Pasmens, coma leis autreis abadiás cistercianas provençalas, acomencèt de declinar a partir dei sègles XIV e XV en causa dei guèrras intèrnas au Comtat de Provença. Aquò foguèt agravat per lei guèrras de Religion dau sègle seguent. La communautat de monges demeniguèt a cha pauc e l'abadiá foguèt alora restacada a l'evescat de Dinha en 1787. En 1791, lei bastiments foguèron venduts coma ben nacionau mai rapidament abandonats fins a un rescat de l'Estat en 1854 que permetèt sa restauracion e sa proteccion.


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Lo CFP'ÒC d’Ortès que recèrca : un Responsable salariat
1 Lo CFP'ÒC d’Ortès que recèrca : un Responsable salariat le Mer 13 Juil - 17:09
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
2 Re: Lo CFP'ÒC d’Ortès que recèrca : un Responsable salariat le Jeu 14 Juil - 14:39
Sokolovic
Trobador !!
E ti demandan un Bac+3...
Consèu a un licenciat d'occitan : passa lei concors de la fonccion publica. Auràs un CDI e una bòna mesada.
3 Re: Lo CFP'ÒC d’Ortès que recèrca : un Responsable salariat le Jeu 14 Juil - 22:57
maime
Lemosin de prumiera !
4 Re: Lo CFP'ÒC d’Ortès que recèrca : un Responsable salariat Aujourd'hui à 22:23
Contenu sponsorisé
OCCITANIA !! Forum » AGENCIA OCCITANA PER L'EMPLEC » Lo CFP'ÒC d’Ortès que recèrca : un Responsable salariat
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Brantas
Brantas ( Brantes en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Dauzat e Rostaing, que fornisson una atestacion de 1161, Brantul, e una autra de 1254, de Brantulis (en latin), Brantas es un nom escur. Los autors citan una proposicion, la d'un tèma preceltic (ligur) *br-, contraccion de *bar, nautor, ambe doble sufixe -ant-ulu, accentuat sus l'antepenultima[1] (es a dire bran-). La finala -l s'es amudida o vocalizada e la vocala venguda finala ([y] ? [u] ? diftongue provisòri ? ) s'es alinhada sus una autra pus frequenta, [ɔ], resultat normal de -a pòsttonica. La consonanta finala escrita -s sembla posteriora au sègle XIII.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
842
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 842 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Teofil lo 20 de genier. Son bilanç suscitèt rapidament una controvérsia entre lei cronicaires — puei entre leis istorians — car certanei lo consideran coma un emperaire fòrça competent, especialament dins la lucha còntra la corupcion, e d'autrei coma un tiran sensa amplor. Son fiu Miquèu (nascut en 840) li succediguèt sota la regéncia de sa maire Teodòra, dau logoteta dau Drome Teoctist e de son oncle Bardas.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mutasim (5 de genier) en causa d'una malautiá contractada après una sagnada. Son fiu Al-Watiq li succediguèt. Contunièt la politica religiosa en favor dau mutazilisme adoptada per son oncle e son paire.


text:
Amfreville-les-Champs (Sèina Maritima)
Amfreville-les-Champs es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Doudeville.
Commune du Pays de Caux située dans le canton de Doudeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XIII, a fach mencion de Amfridivilla, Asfridr en essent un nom d'òme scandinave #que se perpétue en los noms de familha Anfray, Anfry e Lanfry.
Lo Archevêque de Roan Eudes Rigault amassa los sacerdòts del Doyenné de Canville en aquela parròquia lo 30 de genièr de 1249.
Au Sègle XIII, il est fait mention d'Amfridivilla, Asfridr étant un nom d'homme scandinave qui se perpétue dans les noms de famille Anfray, Anfry et Lanfry.
L'Archevêque de Rouen Eudes Rigault réunit les prêtres du Doyenné de Canville dans cette paroisse le 30 janvier 1249.


text:
Colómbia Britanica
La Colómbia Britanica (en anglés British Columbia; en francés Colombie-Britannique), es la província pus a l'oèst de Canadà, famosa per la beutat de sa natura, coma o exprimís sa devisa en latin, Splendor sine occasu ("Splendor sens luscre"). Foguèt la seisena província que se jonhèt a la Confederacion canadiana.
Sa capitala es Victòria, 15en region metropolitana de Canadà. La vila pus granda es Vancouver, tresen airal metropolitan de Canadà e segond de la region del Nòrd-oèst Pacific.


text:
Toarèg
Lo toarèg, apelat tanben tamasheq (en berbèr: tamasheq/tamajeq/tamahăq o pus exactament tamaceq/tamajeq/tamahăq) es un dialècte dau berbèr que se parla au centre e au sud de Sahara, dins leis estats de Mali, Nigèr, Argeria, Libia e dins una enclava pus recenta de Burkina Faso. Tanben de comunautats toarègas an emigrat en Nigèria, Chad e Mauritània.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Presentacion dau toarèg (INALCO): mapa, extension, dialectologia


text:
Caudebec-lès-Elbeuf
Caudebec-lès-Elbeuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sul marge esquèrre de la Seine, comuna limitrophe de Elbeuf e del departament vesin del Eure.
Sur la rive gauche de la Seine, commune limitrophe d'Elbeuf et du département voisin de l'Eure.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la meteissa epòca, la Carrièra e lo Luòc de la Republica
- Uggade a situat sus la via anciana #que condusís de Roan a París. De nombrosas descobèrtas archéologiques d'epòca anciana testifiquen de l'importància d'aquela station gallo-romaine. S'a exhumé dels sépultures, de las traces de bastit (thermes, fanum...), Aital coma de nombroses objèctes reculhits en los cavòts o collectés en un autre luòc : dels statuettes, de las monedas gauloises e romaines, de las bijoux, dels objèctes divèrses de la vida jornalièra e qualques armas. Entre aqueles objèctes, una « Vénus a gaine » descobèrta al sègle XIX a retengut l'atencion. Es una pichona poterie en representant una figura femenina dénudée amb un torque a l'entorn del còl, decorada de rouelles sul còrs e la longitud de las cambas. Se pòt i legir l'inscripcion en celtique : rextugenos sullias avvot #que segon los especialistas[1] Significa : « Rextugenos de fils de Sullias m'a fach ». Es doncas la signatura d'un potier, autor per en un autre luòc de nombrosas unas autras Vénus a gaine.
- Loys De Robersart a nomenat en comandant a Caudebec-lès-Elbeuf per Henri V de Angleterre en lo moment de la conquista del Normandie al Sègle XV[2].
- Lo bourg #èsser desservi pel tramvia de Elbeuf de 1898 a 1926.
- Uggade est située sur la voie ancienne qui conduit de Rouen à Paris. De nombreuses découvertes archéologiques d'époque antique témoignent de l'importance de cette station gallo-romaine. On a exhumé des sépultures, des traces de bâti (thermes, fanum...), ainsi que de nombreux objets recueillis dans les tombes ou collectés ailleurs : des statuettes, des monnaies gauloises et romaines, des bijoux, des objets divers de la vie quotidienne et quelques armes. Parmi ces objets, une « Vénus à gaine » découverte au sègle XIX a retenu l'attention. C'est une petite poterie représentant une figure féminine dénudée avec un torque autour du cou, décorée de rouelles sur le corps et le long des jambes. On peut y lire l'inscription en celtique : rextugenos sullias avvot qui selon les spécialistes[3] signifie : « Rextugenos fils de Sullias m'a fait ». C'est donc la signature d'un potier, auteur par ailleurs de nombreuses autres Vénus à gaine.
- Loys de Robersart est nommé commandant à Caudebec-lès-Elbeuf par Henri V d'Angleterre lors de la conquête de le Normandie au Sègle XV[4].
- Le bourg fut desservi par le tramway d'Elbeuf de 1898 à 1926.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre-Yves Lambert, La Lenga gauloise, edicion errance 1994.
- ↑ Pagina 341, tome II, Cartas dels Reis;de reinas e unes autres personatges dels corses de França e de Angleterre dempuèi Louis VII fins a Henri IV -Tirat archiu de Londres per Bréquigny e publicat pel Sr. Champollion-Figeac- París impremta reial MDCCXLVII -digitalizat per Google Books
- ↑ Pierre-Yves Lambert, La Langue gauloise, édition errance 1994.
- ↑ Page 341, tome II, Lettres des Rois;reines et autres personnages des cours de France et d'Angleterre depuis Louis VII jusqu'à Henri IV -Tiré des archives de Londres par Bréquigny et publié par M. Champollion-Figeac- Paris imprimerie royale MDCCXLVII -numérisé par Google Books


text:
Quand si pensa a Mai 68 si vei una batèsta ranjada entre d’un caire d’estudiants fòles e violents, e d’ un autro l’ Estat, representat per lei CRS.
Si fantasma la Nuit des barricades dau 10, emé seis eroics combattants de la libertat fàcia ai valorós combattants de l’òrdre, emé lei voaturas renversadas, lei blessats, etc…
Aquí per l’ image d’Épinal.
A l’ora dau sarkozisme triomfant e a mesura que lo temps passa per nos portar fatalament au mes de mai de 2008, alara que lei medias preparan sei reportagis, emé vò sensa parti pris, s’auve de còps que l’a –de mens e mens es verai per lei temps que corran- lo discors dau president de la République,que nos ditz vòuguer n’acabar emé l’eiretagi de Mai.
Mai, fin finala, sensa Mai 68, de que ne sariá dau monde d’ara?
Renaud cantava en 1975 que lei francés si ramentavan au mes de mai de la sang qu’aviá rajat, mai qu’èu li aviá vist sonque de « moutons/ effrayés par la liberté/ s’en allant voter par millions/ pour l’ordre et la sécurité ».
En aquò nostro cantaire –once upon a time- enervant si trompa, e tot en estent d’acòrdi emé lo reste de son prepaus dins Hexagone, son quatrenc si dèu temporisar.
Es verai qu’ais eleiciens legislativas de junh, a caud, lo camp gaullista aviá ganhat, mai èra per si fa mielhs desavoar en 1969 e levar Charles de Gaulle dau povoar, coma si leis eveniments de Mai avián més de temps a prèner sa plaça dins l’inconscient colectiu.
Lei caumas, lei riòtas de Mai èran motivadas per de vòlontats libertarias, una vòlontat d’emancipacien de la joinèssa a rapòrt d’un òrdre morau pesug, d’una societat tròp trancada, e leis actors de Mai, fasiá
longtemps que maduravan sei motivaciens, chascun de son costat.
Mai es aprèp qu’aquesto vent s’espandèt a la societat tota.
E pas sonqu’en França. En generau an tendància a considerar Mai 68 coma un problèma franco-francés, mai fau ben veire ce que si desbanava au defòra dei frontièras, èra un moviment generalisat, l’annada 1968 sembla vuèi, per nòstreis uèlhs de vintenaires, coma una annada cavilha entre l’avans e lo present.
Es dins lei domènis artistics que l’avans Mai si fèt sentir d’en primier. Commençava de si faire de cavas
qu’espetavan lei convenciens, en França cèrtas emé la Nouvelle Vague, lei Godard, Rivette, emé sei films nòus, perqué pas provocants, À bout de souffle, La Chinoise, La religieuse (censurat a
l’epòca), mai tanben a l’estrangier emé un tipe coma Stanley Kubrick (qu’es verai que fasiá longtemps
qu’èra iconoclasta, son film pacifista Les sentiers de la gloire datava de la fin deis annadas 50), emé son Dr. Folamour.
E puèi la musica : en França Brassens (interdit d’antenne emé son Gorille) mai Bob Dylan, Joan Baez, lei
Rolling Stones (mai que lei quatre de Liverpool) avián un costat contestatari per leis uns, irreverenciós per d’autrei…
Aquestei messagis son passats e an marcats lei que devián marcar, e si pòu bensai dire 40 ans plus tard que lo contexte de mondializacien naissènta (dont si pòu pas desseparar, a l’encòp causa e consequència l’un de l’autro) a renduts obligatòris leis eveniments de Mai 68.
E lo monde modèrna que si dessenhava, monte gràcias en la tecnologia si poviá viajar d’en pertot dins lo mond e rescontrar l’enemic d’aièr, si poviá sonqu’en alucant lo pòsto de tele veire… ce que l’Estat voliá ben mostrar, mai quand mesme un pauc aprèner sus lo defòra, monte si poviá escotar lei musicas d’en pertot, aquèu monde si poviá plus acontentar deis encastres de lo d’avans.
Que faliá bensai una evolucien dins la faiçon de considerar lei rapòrts umans, entre joineis e vielhs, entre òmes e frèmas, entre ex-colonisats e ex-imperialistas, entre leis homo- e heterossexuaus tanben.
Faliá bensai perque pas un autro biais de parlar ai joinei generaciens, politizadas, independentas (lo Parti Communiste Français n’es un bèu eisemple, justament, qu’aviá sei joinei dicidents au mens desempuèi l’entervencien sovietica en Ongria), de joines que suivián plus bestiament, mai que
prenián la paraula, que contestavan de còps violament seis cambaradas « vielhs ».
La societat evoluava, ajudada per sei modèlas, e seis eleits (poletics) va volián pas veire.
Leis ovriers premier, suivits per de joineis estudiants idealistas (auto-proclamats proletarians), suivits per d’estudiants tot autant idealistas mai mens proletarians (basta de veire sei revendicaciens, bensai ninòias per nautrei en 2008 -anar dins leis cambras dei filhas a l’internat entre autreis eisemples -que son vuèi normalas, perqué pas naturalas, mai inconcevablas a l’epòca), fèran caumas e riòtas en Mai, mai la Revolucien venguèt aprèp, silenciosa, latènta.
Ce qu’aviá commençat avans Mai 68 si veguèt aprèp ; lo carcan morau, perqué pas religiós tombèt oficialament, e de moviments diverses coma lei moviments feministas, lei moviments omosessuaus etc… si poguèran desenvolopar.
L’accès a la contracecien, la legalizacien de l’avortament, l’evolucien de la plaça de la frèma dins la societat, emai siguèsse pas encara perfiècha 40 ans aprèp, ne son d’unei consequèncias.
Leis irreverèncias de George Clinton e Funkadelic, dei Dead Kennedys vò dei Sex Pistols, lo fach d’enfin auvir parlar de sexe, de dròga, de ne decompleissar la pratica e l’evocacien, ne son tanben d’unei consequèncias.
E puèi, lo revival culturau occitan deis annadas 70 es una cosequència tanben d’aquesto contexte de
proto-mondializacien e de Mai 68. Una de seis ilustraciens directa n’es lo recuèlh de poesias de Ròtland Pecot Avèm decidit d’aver rason, en 1969, dins son discors mai que dins sa fòrma (qu’es pas sensa evocar lei surrealistas dei temps passats) per eisemple.
Mai es plus tard que sará mai flagrant : sensa lo folk american e sa difusien de massa, es que Claudi Martí (que regrèta dins Òme d’oc que leis occitanistas de l’epòca –dont èra- agèssan pas ensajats de si ragantar mai au moviment obrièr de 1968 a Decazeville, plus lèu que de s’interessar a ce que si passava au luènh vò a de questiens mai intelettualas, doncas mai astrachas) auriá cantat coma l’ a fach ?
Es que lei dau Teatre de la Carrièira aurián pogut eisistir ?
Es que fin finala la questien occitana s’ auriá pogut sortir dei clichés folcloristas, e permetre per eisemple a una banda de Marsilha de mesclar son patois a la musica de Bob Marley, figura revolucionaria accessibla ais eiretiers de 68 de son caire ?
Mai 68 a agut de consequèncias positivas, d’autrei negativas.
Nos a permés de prèner de distància emé lei cavas, de remetre en questien leis imperialismes, mai a rendut normau lo cinisme e la contradiccien d’un monde perdut entre la consommacien de massa e d’ideologias poleticas mai radicalas.
De la paur de l’emancipacien dei populaciens son vengudas lei mèsas en plaça dau regimi iranian (Marjane Satrapi lo sembla mostrar dins sa banda dessenhada Persepolis, vò dins lo filme que n’en venguèt) e d’autrei tot autant liberticids, tot en vient tombar lei regimis communistas leis uns aprèp leis
autrei, e mesme dins lei pais democratics leis organizaciens d'esquèrra e altermondialistas si perdan sovent dins un discors embarrat, emé seis oeillères e un sectarisme certe, en reaccien tanben a un òrdre dei cavas que permet de poguer escotar de hip hop american sus un lecteur mp3 japonés fabricat en Thaïlande, emé ai pés de cauças europencas fabricadas au Viet-Nam.
Au mens aqui si rajonhan.
Mai 68 es estat lo punt de partènça d’una revolucien mondiala, qu’ a rendudas possiblas leis evoluciens poleticas, societalas e culturalas dei 40 darrièras annadas.
La legalizacien dei radios libres en 1981 e la fin de la manmèsa de l’Estat dins aquesto domèni (e doncas la naissènça de medias audiovisuaus en lengas minorizadas) es una finalitat de Mai 68.
Lo fach d’aguer portat au second torn deis eleiciens presidencialas de 2007 una frèma coma Segolène Royal tanben.
Lo fach d’aguer portat au povoar un òme coma Nicolau Sarkozy, divorçat, remaridat, cocut, emé de manièiras que son pas sensa far pensar au premier vengut n’es una autra.
Siam toei lo produich de Mai 68, e M. Sarkozy n’es lo simbòu mai marcant, per consequent sará malaisit de ne finir emé son eiretagi…


text:
Premiera Guèrra Otomanoveneciana
La Premiera Guèrra Otomanoveneciana se debanèt de 1463 a 1479 entre la Republica de Venècia, sostenguda per divèrseis estats crestians, e l'Empèri Otoman. Sa causa oficiala foguèt lo refús venecian de rendre un esclau crestian en fugida a un capitani otoman. Pasmens, lei relacions entre lei dos poissanças èran ja fòrça marridas en causa de l'expansion otomana que comencèt de menaçar la posicion comerciala de Venècia en Mediterranèa. Lo conflicte s'acabèt per una victòria otomana e l'annexion a l'Empèri de Morèa, de Negroponte e d'Albania.


text:
Batalha de Pavón
La batalha de Pavón que ho ua batalha decisiva dens las guèrras civilas argentinas enter federaus e unitari ; que marquè la victòria deu camp unitari de l'Estat de Buenos Aires e la soa reincorporacion dehens la Confederacion Argentina mes com membre dominant.
Que seguiva ua purmèra guèrra qui s'èra acabada dab la batalha de Cepeda vençuda per lo federaus de la Confederacion Argentina gavidats per José Justo de Urquiza e qui avèva desbocada sus ua purmèra reincorporacion de l'Estat de Buenos Aires dehens la Confederacion après la signatura deu Pacte de San José de Flores (ja favorable a Buenos Aires a maugrat de la soa des.hèita).


text:
Saint-Pierre-de-Bressieux
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-de-Bressieux en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es limitrophe de divèrsas municipalitats: Sant-Siméon-de-Bressieux, Bressieux, Brézins, Sant-Etienne de Sant-Geoirs, Sant-Geoirs, Brion, Chasselay, Roybon, Marnans
La commune est limitrophe de plusieurs communes: Saint-Siméon-de-Bressieux, Bressieux, Brézins, Saint-Etienne de Saint-Geoirs, Saint-Geoirs, Brion, Chasselay, Roybon, Marnans


text:
Ciconia
Ciconia es un genre d'aucèls escacièrs migrators de la familha dels Ciconiidèus e totes nomenats cigonhas. Existís mai d'una espècias, las dos mai conegudas essent la Cigonha blanca (Ciconia ciconia), e dins una mendre mesura la Cigonha negra (Ciconia nigra).
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Las espècias d'aquel genre se caracterizan per los seus bècs dreches e punchats e lo plumatge subretot negre e blanc[1]. Son de grands escassièrs, de prèp d'un mètre de naut e 1,80 m d'envergura amb un bèc. Los joves son de color mai bruna e discrèta que los adults[2]. Las cigonhas an pas de muscle traqueobronquial e pòdon pas cantar nimai cridar, e comunican entre elas en clacant del bèc[3].
Ecologia e comportament[modificar | modificar la font]
Las cigonhas son d'aucèl gregaris que se reproduson en colonias. Los parelhs monogamas son formada per la vida. Bastisson sovent des nis de brancas dins los arbres, sola la Cigonha maguari nisa al sol alara que las tres autras espècias al mens installan lors nises sus las abitations o mai construccions umanas. La Cigonha blanca (Ciconia ciconia) es la mai coneguda e fòrça de legendas e de folklore son associat a aquel visitor familièr de l'Euròpa[4].
Aqueles esassièrs se noirisson de granhòtas, d'aucèls pichons, de cernalhas, de rosegaires pichons, d'escaravissaa, eca.
Reparticion e abitats[modificar | modificar la font]
Sièis espècias sur sèt son de cigonhas del Mond Ancian, sola la Cigonha maguari (Ciconia maguari) se trapa en America del Sud. Los estudis fossils suggerisson pasmens que las cigonhas èran mai presentas en America tropicala pendent la Preïstòria[5].
Migracions[modificar | modificar la font]
Las espècias migratrises coma la Cigonha blanca e la Cigonha negra vòlon en planant, alas espandidas e immobilas, utilizant los corrents cauds aerians per los mantenir sus de longas distàncias. Los aucèls atal devon passar la Mediterranèa per sos corredors mai estreches coma lo font los rapaces. De fach es doncas aisit d'observar aqueles aucèls dins la migracion al nivèl del l'Estrech de Gibaltar o du Bosfòr.
Taxinomia[modificar | modificar la font]
Espècias existentas[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion de referéncia (version 2.2, 2009) del Congrès ornitologic internacional (òrdre filogenic) :
- Ciconia nigra (Linnaeus, 1758) – Cigonha negra
- Ciconia abdimii (Lichtenstein, 1823) – Cigonha d'Abdim
- Ciconia episcopus (Boddaert, 1783) – Cigonha episcopala
- Ciconia stormi (Blasius, 1896) – Cigonha de Storm
- Ciconia maguari (J. F. Gmelin, 1789) – Cigonha maguari
- Ciconia ciconia (Linnaeus, 1758) – Cigonha blanca
- Ciconia boyciana (Swinhoe, 1873) – Cigonha orientala
Espècias fossilas[modificar | modificar la font]
Los fossils répertoriats dins aquel genre incluson[6]:
- ? Ciconia minor (Miocèn inferior, Rusinga Island, Kenya)
- ? Ciconia sarmantica (Miocèn superior - Credinţa, Romania)
- ? Ciconia gaudryi (Miocèn superior/Pliocèn inferior - Pikermi, Grècia)
- Ciconia sp. 1 (Miocèn superior/Pliocèn inférieur - Lee Creek Mine, Estats Units d'America)
- Ciconia sp. 2 (Miocèn superior/Pliocèn inferior - Lee Creek Mine, Estats Units d'America)
- ? Ciconia kahli (Pliocène inférieur - Africa del Sud)
- Ciconia lucida (Pliocèn mejan - Mongolia)
- Ciconia maltha (Pliocèn superior - Estats Units d'America e Cuba)
- Ciconia stehlini (Pliocèn superior - Pleïstocèn inferior - Ongria) - benlèu identica a une espècia actuala
- Ciconia nana (Pliocèn superior - Austràlia) - abans Xenorhynchus
- Ciconia sp. (Pleïstocèn superior/Olocèn inferior - Las Breas de San Felipe, Cuba)[7]
Un radius del Pleïstocèn superior conservat a Mexico poiriá apartenir al genre Mycteria. Es mai pichon qu'aquel de las cigonhas americanas duel genre Ciconia[8]. Le genre fossil Prociconia de Brasil, tanben del Pleïstocèn superior, poiriá èsser un sinonime anterior del genre Ciconia ou Jabiru. Un os de Ciconia trobat dins un abric jos ròcas a La Reünion èra benlèu aquel d'un aisèl menada aquí coma noiridura pels abitants primitius peque i a cap de mencion de la preséncia de cigonhas a las Mascarenhas[9].
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Kahl1987"
- ↑ en
- ↑ (en) Fauna of British India (birds); Eugene William Oates, William Thomas Blanford; ed: Taylor and Francis; 1898 en linha]
- ↑ en
- ↑ en
- ↑ en= article Ciconia en anglés
- ↑ (en)Suarez, William & Olson, Storrs L. (2003): New Records of Storks (Ciconiidae) from Quaternary Asphalt Deposits in Cuba. Revista The Condor Vol 105, febrièr de 2003. pp. 150–154 en ligne
- ↑ (en) Steadman et al., 1994 New Information on the Late Pleistocene Birds from San Josecito Cave, Nuevo Leon, Mexico. Revue The Condor volume 96, n°3 agost de 1994. document pdf
- ↑ en
- ↑ "Kahl1987" An Overview of the Storks of the World; M. Philip Kahl; periodic: Colonial Waterbirds; 1987 |pages=131–134
- ↑ "Tolweb" (en) Harvars Tolweb}}


text:
Dimècres, 13 de julhet de 2016, 03h00
Diluns passat de matin moriguèt, a 82 ans, Robèrt Darrigrand, dins sa vila d’Ortès. Es una granda figura occitanista de Bearn que nos quita. Se, professionalament, foguèt ... +
Dimenge, 5 d'octòbre de 2014, 03h00
Bearn, e Occitània tota, son encara en estat de chòc après la mòrt d’una jove maire lo 27 de setembre passat a l’espital d’Ortès. La femna, de 28 ans, ... +
Dijòus, 15 de mai de 2014, 03h00
Per tocar un public dit “popular” en tot har víver la lenga occitana, arren de mélher que lo teatre. En Bearn, la tropa deus Comelodians qu’ic a muishat un còp de ... +
Dijòus, 23 de genièr de 2014, 03h00
Los calandrons d’Artics (Bearn) faguèron classa per carrièras dimars passat, davant l’ostal de la comuna, per protestar contra la decision del prefècte d’expulsar ... +
Dijòus, 19 de setembre de 2013, 03h00
Los 21 e 22 de seteme, lo grop Los Pagalhós que hestejarà lo son quarantau anniversari e la Calandreta de Seuvèstre de Porciuvas-Bocoa; era, que fenirà los sons 10 ans. Qu’an ... +


text:
Charlotte Brontë
Charlotte Brontë (Thorton, Yorkshire, Anglatèrra, 21 d'abril de 1816-31 de març de 1855) èra una escrivana e poèta anglesa. Es la sòrre de las escrivanas Emily e Anne Brontë.
Trabalha coma regenta e amb la sòrre Emily, fondan una escòla primària.
En 1846, publica amb las sòrres una causida de poèmas. Charlotte daissa la poesia pel roman e publica en 1847 Jane Eyre. Publica après Shirley en 1849 e Villete en 1853.
Se marida en 1854, mas morís un an après, en 1855. En 1857 pareis Lo Professor.


text:
Isoptera
Dins las classificacions ancianas, los isoptèrs (Isoptera) son un òrdre d'insèctes, sosclassa dels Pterigòts, seccion dels Neoptèrs, division dels Emimetabòls, superòrdre dels Ortopteroïdats.
Se caracterizan per :
- d'alas omonòmas,
- un cap ortognat,
- d'antenas monolifòrmas,
Los Isoptèrs son d'insèctes socials del còrs mòl. Son comunament coneguts jol nom de termits. Los « obrièrs » e los « soldats » son aptèrs, los termits sexuats son alats, las alas son perdudas aprèp lo vòl nupcial. Son lucifugs (fòra dels imagos alats) e sovent cecs.
Existís environ 1200 espècias de termits, regropadas en familhas que las principalas son :
- los Mastotermitids, los pus primitius amb un tars de 5 articles,
- los Calotermitids, amb un tars de 4 articles,
- los Termopsids, amb un tars de 4 o 5 articles e pas d'ocelles,
- los Olotermitids, sens ocelles,
- los Rinotermitids,
- los Termitids.


text:
Lison
Lison es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lison Es una municipalitat situada en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin, al limit entre lo Calvados e la Mange. Lison Es a nòus quilomètres de Isigny-sus-Mar e quinze quilomètres de Sant-Lô.
Lison est une commune située dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin, à la limite entre le Calvados et la Manche. Lison est à neuf kilomètres d'Isigny-sur-Mer et quinze kilomètres de Saint-Lô.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Chuisnes es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Aquela pichona municipalitat situar a aperaquí 110Km de París, en la region centri es jumelée a una pettite vila anglesa.
Cette petite commune situer à environ 110Km de Paris, dans la région centre est jumelée à une pettite ville anglaise.
Chuisnes
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Modèl:Portal Jacky Jaulneau


text:
Kelvinieg
Kelvinieg en breton ( Chauvigné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chauvigné A situat a unitat|38|km}} al nòrd-es de Roazhon e a unitat|30|km {{}} al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Tremblay, Sant-Marc-lo-Blanc, Lo Tiercent, Sant-Christophe-de-Valains, Vièlh-Vy-sus-Couesnon e Romazy.
Chauvigné est situé à 38 km au nord-est de Rennes et à 30 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Tremblay, Saint-Marc-le-Blanc, Le Tiercent, Saint-Christophe-de-Valains, Vieux-Vy-sur-Couesnon et Romazy.


text:
Segonda Guèrra de Dahomey
La Segonda Guèrra de Dahomey foguèt un conflicte de la colonizacion francesa d'Africa que se debanèt dau 4 de julhèt de 1892 au 15 de genier de 1894. Foguèt entraïnada per divèrseis incidents frontaliers entre lo protectorat francés de Porto Novo e lo Reiaume de Dahomey. A partir de 1892, lei Francés decidiguèron donc d'organizar una ofensiva importanta còntra Dahomey. De la fin de setembre a novembre de 1892, aquela ofensiva capitèt de destrurre lei fòrças armadas principalas de Dahomey puei de conquistar sei vilas pus importantas. La guèrra s'acabèt per la captura dau rèi de Dahomey e son remplaçament per son fraire. Fin finala, en 1900, Dahomey foguèt annexat a l'Empèri coloniau francés.


text:
Comunautat Autonòma Basca
La Comunautat Autonòma Basca (Euskal Autonomia Erkidegoa en basco e Comunidad Autónoma del País Vasco en espanhòl) es una comunautat autonòma d'Espanha qu'englòba Alaba, Biscaia e Guipuscoa, ont se tròba la partida occidentala del Bascoat istoric.
Lo nom oficial d'aquela comunautat, en occitan, es Bascoat o País Basco o País Basc, mas es un nom enganaire perque dins aquela comunautat autonòma se localiza solament una partida del Bascoat istoric.
Se situa a l'extrèm nord-oriental de la franja cantabrica, sul golf de Gasconha o mar Cantabrica. Los territòris limitròfs son lo departament francés dels Pirenèus Atlantics al nòrd, La Rioja e la província de Burgos al sud, Cantàbria a l'oèst e la Comunautat Forala de Navarra a l'èst.
La superfícia es de 7234 km² e la populacion de 2 124 846 abitants (font: INE, genièr de 2005) e la densitat de populacion de 292,4 ab./km².
La capitala es Vitòria en Alaba, onte se tròban los sètis del parlament e del govèrn de la comunautat.
Evolucion del territòri[modificar | modificar la font]
A partir del sègle XIX lo territòri de la comunautat actuala foguèt apelat en espanhòl Provincias Vascongadas ('províncias bascofònas'); aquel nom compreniá pas Navarra, qu'èra estat pas una província mas un reialme. La comunautat es uèi integrada per las províncias (territòris istorics dins l'ordenament autonomic) d'Alaba, Biscaia e Guipuscoa. Navarra a tanben drech de s'integrar en la Comunautat Autonòma Basca, en cas que decidisca son incorporacion segon lo procediment establit dins la quatrena disposicion transitòria de la Constitucion espanhòla e dins la LORAFNA (Lei Organica de Reintegracion e de Melhorament del Regim Foral de Navarra), mas fins ara a mostrat pas cap d'interès d'exercir aquel drech.
Lengas[modificar | modificar la font]
Se parla subretot doas lengas, l'espanhòl e lo basc, mas ancianament s'es tanben parlat occitan gascon dins mantun vilatge de la còsta orientala de Guipuscoa. Lo basc, a la diferéncia d'aquelas lengas, procedís pas del latin mas del protobasc, una anciana lenga circonpirenenca. En 2001, 51% de la populacion èra monolingüa castelhana, 32% èra bilingüa, encara que 18% parlava basc amb dificultat. Aqueles percentatges vàrian segon lo territòri istoric; Guipuscoa es la mai bascofòna e Alaba la mens. Cal notar qu'aquelas donadas son de 2001 e qu'actualament, lo percentatge de populacion bilingüa es probablament màger.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Daoulas, Job Canton de Daoulas
Les offres d'emploi populaires en Canton de Daoulas
administratif Canton de Daoulas
agent administratif Canton de Daoulas
aide menagere Canton de Daoulas
aide soignante Canton de Daoulas
apprentissage Canton de Daoulas
auxiliaire vie Canton de Daoulas
chauffeur spl Canton de Daoulas
conducteur routier Canton de Daoulas
conducteur travaux Canton de Daoulas
femme chambre Canton de Daoulas
femme menage Canton de Daoulas
garde d'enfant Canton de Daoulas
gestionnaire Canton de Daoulas
mécanicien automobile Canton de Daoulas
peintre batiment Canton de Daoulas
technicien maintenance Canton de Daoulas
temps partiel Canton de Daoulas
Recherche d'emploi par ville Canton de Daoulas
emploi Plougastel-Daoulas, 29470
emploi Hôpital-Camfrout, 39310


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1924
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1924, los uechens dempuèi sa creacion, se debanèron a París del 4 de mai al 27 de julhet de 1924.
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrt e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrt e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat París 1924 - Atletisme
-
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Polo[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Rugbi de XV[modificar | modificar la font]
Tennis[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 152 documents subre París 1924 en picar coma clau Olympic Games 1924
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L’autorota A7 (tanben Autorota dau Soleu; var. Autorota del Solelh; Autorota deu Sorelh ) es un' autorota que perlonga l'autorota A6 al nivèl de Lion e qu'arriba a Marselha. Mesura 312 km[1].
Dins la nomenclatura europèa es la E15 (de Lion a Aurenja), E80 (de Selon de Provença a Còdous, A7/A8) e E714 (d’Aurenja a Marselha).
Es gerida principalament per la societat Autoroutes du Sud de la France (ASF). Radio Trafic FM (107.7 FM) fonciona sus l'A7 sector ASF.
- ↑ Itinerari en veitura de l’A6 (Tunèl de Fourvière, Lion) cap a l'A7 (Marselha)


text:
Faro
Faro es una vila du Portugal, e cap luòc d'Algarve, la region toristica situada al tèrme sud de Portugal.
Faro abriga un aeropòrt internacional qu'aculhís cada an semper mai toristas (subretot Nòrdeuropèus) mas i demòron totjorn, preferissent Portimão (segonda vila d'Algarve), e las vila balneárias de la còsta. Pasmens la longa plaja de sabla amenatjada sus una illa atira fòrça toristas. Faro es limitat al nòrd e a l'Oèst per la municipalitat de São Brás de Alportel, a l'èst per Olhão, e a l'oèst per Loulé e al sud per l'Atlantic. La vila constituís, amb l'aeropòrt de Faro, la segonda mai granda dintrada del país.
Faro es la capitala d'Algarve, amb prèp de 65 000 abitants. Ocupa lo morre mai miègjornal de Portugal.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Faro, d'en primièr nomenada Ossonoba, es coneguda dempuèi lo sègle VIII AbC, pendent la colonizacion feniciana. Èra un establiment comercial, basat sus l'escambi de productes agricòlas, peis e minerals.
Al sègle III ABC, alara que Cartage e Roma lutava per la dominacion de la Mediterranèa, Roma envasiguèt la Peninsula Iberica, que ne demorèt al cap fins al sègle V ApC
Amb los romans la ciutat perd lo caractèr d'establiment comercial e venguèt ciutat amb un desvolpament mercé al seu pòrt.
A partir dels ans 50 ApC, se formèt dins la ciutat una importanta comunautat crestiana.
Los visigòts prenguèron la palça dels romans a partir del sègle V.
L'invasion araba de la Peninsula Iberica comencèt en 711 quand Tarik travessèt l'Estrech de Gibartar e venquèt las tropas del rei visigòt Roderic a Guadalete, conquereguèt en seguida la capitala visigòta - Toledo. L'an seguent, Mussa Ben Nossair comandant la segonda invasion, conqueriguèt [[Sevilha}} e Ossónoba e laregio foguèt occupada. La ciutat patiguèt de grandas destruccions a que s'apondèron de los effèctes de tèrratrems. Se nomenava alara Ukhshunuba (o Ukhsnuba) derivat d'Ossonoba.
La ciutat comptava una fòrta comunautat de crestians e mossarabs, descendents dels romans e visigòts. Los primèrs arabs èran los yahsubi. Derrotats mai d'un còp per Abd al-Rahman I, aquel tuèt lo cheic Abu l-Sabbah al-Yamani (773/774) e lo grop emigrèt a Niebla e Silves. En 870 esclatèron la revòltas mossarabs en l'Occident d'[[Al Andalús]. Lo partit Muladin, compausat d'ancian crestians islamizats, los Mossarabs (de l'arab Nuss-Arabi - mièg arab), amb l'ajuda de la comunautat crestiana, prenguè lo poder, tornant independent de l'Emirat de Còrdoa, per mai de 50 ans. La revòlta muladin foguèt arrestada pel Califa Abd-Al-Rahman III.
Al sègle IX (vèrs 880) e X tombèt dins las mans de la familha mawallad dels Banu Bakr bn Zadlafe, que de fach dominavan un pichon estat autonòma a la fin del sègle IX è lo primièr terç del sègle X (fins a 929). Alara la vila perdèt lo rang de primièra ciutat d'al-Gharb en favor de Silves, mas demorèt lo sèti d'un cadi. A sègle X prenguèt lo nom de Shantamariyyat al-Gharb (Santa Maria d'Algarve).
La dinastia omeia de Còrdoa caiguèt en 1016, separant Al andalús en principats independents coneguts coma los Reialmes dels Taifas. Lo Taifa de Santa Maria (l'actual Faro) èra governat per Abu Othman Said Ibn Harun (1016/1026-1041) e lo seu filh Muhammad ibn Saïd (1041-1052). La ciutat se nomenava Santa Maria Ibn Harun o simplament al-Harun, per la distinguir de Shantamriyyat al-Razin o al-Shark (Albarrasin). D'Harun los crestians faguèron Faaron o Faaram qu'acabèt en Faro. En 1051/1052 passèt als abbaditas de Sevilha fins a 1091 que passèt als almoravits quand Yusuf Ibn Tasfin comandava l'invasion almoravit, vinquèt las tropas crestianas e conqueriguèt tots los reialme dels Taifas, los unificant de nòu e lo sometent al Marròc. Aprèp la victòria en 1144 d'Alfons Enric a la batalha d'Ourique; puèi venguèron loss segons Reialmes dels Taifas, amb lo govèrn de la familha Banu Mozaíne a Santa Maria Ibn Harun, la faguent independenda e establintguent una dinastia sofia e succediguèt en 1151 Ibn al-Múndhir (1151). Los almoads ocupèron Algarve en 1151/1156 unificant de nòu la peninsula e butèron la frontièra fins a la Val del Tage. A la caisuda dels almohads venguè los tresens reialmes dels Taifas e Faro en 1229 passèt al reialme de Múrcia, mas los almoads la recuperèron en 1238, per la perdre un temps mai tard al profèit dels portugueses (1249); foguèt una de las darrièras ciutat d'Algarve a passar a Alfons III de Portugal. En 1252 la vila se metèt jos la proteccion d'Alfons X de Castelha (protector del rei musulman Ibn Mahfuz) e tornèt a Portugal en 1266.
Alfons III, balhèt a la vila doas cartas Foralas, la primièra, en 1266 e la segonda, destinada als moros residents, en 1269.
Fòra barri, se creèron los quartièrs de la Moreria e de la Jueria. Dins la Jueria aviá encara al sègle XIX doas sinagògas.
De la mitat del sègle XV a la fin del sègle XVII, Faro coneguèt un periòde d'astre urban, amb a una expansion granda de l'airal bastit t amb la construccion d'importants edificis religioses. Las descobèrtas provoquèron un augment de l'activitat.
L'any 1540, D. Joan III elevèt Faro en ciutat e en 1577 en sèti evescal.
En 1596, pendent lo periòde d'ocupacion de Portugal per Castelha, las tropas del comte d'Essex desbarquèron prèp de la ciutat de Faro, que sacatjèron e encendièron. Las gents fugiguèron a Loulé e los anglesos damatjèron los principals edificis, subreto glèisas e convents.
Demografia[modificar | modificar la font]
Subdivisions[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Faro compta 6 freguesias :
- Conceição de Faro
- Estoi (abans Estói)
- Montenegro
- Santa Bárbara de Nexe
- São Pedro (vila de Faro)
- Sé (vila de Faro)
Faro, una vila culturala[modificar | modificar la font]
Faro possedís de rèstes moros e romans datant del sègle XIII , mas los mais bèls bastits datan de la segonda partida del sègle XVIII, aprèp lo Tèrratrem de Lisbona de 1755 que a devastèt tota la vila. En mai de sa beutat arquitecturala Faro ofrís fórça de restaurants e cafés, de granda plages, de bèls teatres. Aquela region es tanben un paradís pels golfaires amb 19 camps sur la còsta fins a Albufeira.
La partida mai bèla de la vila es encara sencha d'una barri roman. A l'interior i a una plaça dubèrta espaciosa qu'èra la plaça d'un forum roman, se vei tanben una catedrala del sègle XIII en fácia del palais episcopal. Un autre monument interessant es lo couvent del sègle XVI transformat en musèu arqueologic.
A Faro se situa lo celèbre lagon de Ria Formosa, una resèrva naturala de mai de 17 000 ectars e un arrèst per de centenats d'espècias d'aucèls pendent los periòdes de migracion de prima o d'automne.
La plaja es 7 km de la vila coma una plan large faissa de sabla que se pòt anar per un pont e que se situa prèp de l'Aeropòrt internacional.
Gastronomia[modificar | modificar la font]
La gastronomia d'Algarve es plan rica de tradicions que venon de l'epòca de la preséncia dels Romans e dels Moros accompanhanats d'ingredinents encontratts dins los viatges que faguèron los portugueses pel monde.
Vaqui qualques plats tipics:
- Cataplana (un plat fach a basa de coquilhum e de legums dins una caçairòla unica en Algarve.
- Perdiz com ameijoas na cataplana (plat fach de clauvissas, perdrices e legums)
- Carapaus alimados (chinchards vinaigrés)
- perna de carneiro no tacho (gigòt d'anhèl al forn)
- Carne de porco com ameijoas (carn de pòrc amb clauvissas)
- Ervilhas com ovos à Algarvia (peses amb uòus)
- Perdiz estufada (perdritz estubada)
- Coelho frito (conilh cuèch e sautat)
- Lulas recheadas à Algarvia (calmarinas farcida)
- Polvo no forno com entrecosto (pofre al forn amb entrecòstas)
- Bifes de atum com tomatada (bistècs de ton amb una salça tomata)
- Favas à moda do Algarve (favas a la mòda d'Algarve)
- Canja com conquilhas (sopa de coquilhum)
- Gaspacho estrémadurien (gaspacho amb alh)
- Arroz de marisco (ris amb coquilhum)
- Arroz de lingueirão (ris amb cotèls (coquilha))
- Arroz de tamboril (ris amb baudròia)
- Caldeirada (sopa de peisses)
- Feijoada de búzios (plat fach amb mongetass e escargòl de mar)
- Feijoada de marisco (plat fach amb mongetass e coquilhum)
- Caracóis à Algarvia (escargòls a la mòda d'Algarve)
De sucrerias:
- Dom Rodrigos (sucreria amb rossats)
- Colchão de Noiva (pastèl sofisticat fach amb d'amètlas e rossats))
- "Queijos" de Figo e amendoa (pasyèls pichons fachs d'amètlas, figas, e rossats)
- Figos Recheados (figas farcidas)
- Folares (pastèl de Pascas)
- Bolo de chila (pastèl de coja de Siam)
- Pundin de laranja (puding a l'irange)
- Torta de laranja (pastèl amb rossats, e chuc d'iranges).
- Morgado de amendoas (pstèl amb d'amètlats, rossats, coja de Siam)
- Morgado de figos (pastèl fach amb figas sècas, amètlas, chocolat e citron)
Ingredients e produchs del terrador[modificar | modificar la font]
Algarve es plan celèbra per sa riquessa culturela e la qualitat d'un patrimòni natural. Algarve a un climat a l'encòp mediterranèu, temperat (a l'oèst) e tanben subtropical.
L'Algarve es lo mai grand productor d'agrums du Portugal e tanben d'amètlas e de figas, produch tanben d'òli d'oliva, des carobas (subretot pel bestial), possedís tanben fòrça fruchs e legums gaireben totes biologics (venent de la Serra de Monchique) Pels produchs de la mer, l'Algarve ten una plaça plan privilgiada a causa d'una grande diversitat de peissses venent d'Atlantic, mas tanben una granda riquessa en coquilhum (crancs, Tortèls, cambaròtas, escaravissas, clauvissas, escaròls de mar e d'autres bivalvas e crustaceus) dins la Ria Formosa.
Curiositats[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Nossa Senhora do Carmo a Faro, possedís de capèlas celèbras per lor colleccion d'òsses de mai de 1200 monges.
- Faro es una de las solas vilas d'Euròpa faisant tocant una resèrva naturela.
Economia[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt internacional de Faro constituís lo segund aeropòrt de Portugal pel nombre de passatgièrs.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
L’Aeropòrt de Faro es un aeropòrt mejan se trapant a 7 km de Faro. Las companhias aerienas de pretz bas utilizan l'aeropòrt de Faro pels vòls domestics, internacionals e transcontinentals (e.g. Air Berlin, Aer Lingus, Arkefly, Air Transat, Condor). I a fòrça veiculs per loar (e.g. Auto Jardim, AVIS, Budget, Europcar, SIXT, National). Las installacions de l'aeropòrt son modèrneas. Los transpòrts en comun depuèi/cap a l'aeropòrt se fzn per de buses (L´Aeropòrt Faro - EVA Bus Terminal) e pels trens (CP Railway trains)[1].
Conservacion de la natura[modificar | modificar la font]
Lo Pargue natural de Ria Formosa es a mens de 10 km a l'oèst de Faro, e la resèrva naturala de Castro Marim a prèp de 40 km a l'èst, al tèrme d'Andalosia[2].
Espòrt[modificar | modificar la font]
- Estadi d'Algarve, estadi de fotbal.
- Sporting Clube Farense, l'equipa de fotbal mai importanta en Algarve.
- Rui Machado, jogador de tennis professional.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ l'Aéroport Faro (Code IATA : FAO)
- ↑ "TSportugal"(fr)Portugal, au royaume des ornithos. Per Jean-Jacques Fresko, in Terre Sauvage n° 281, abril de 2012, pp. 66-73.


text:
Union de l'Euròpa Occidentala
L'Union de l'Euròpa Occidentala (UEO, en anglés WEU) èra una organizacion europèa de defensa e de securitat que son tractat foguèt signat lo 23 d'octobre de 1954 entre França, lo Reialme Unit, la Republica Federala d'Alemanha, Itàlia, Belgica, los Païses Basses e Luxemborg, aprèp l'escac de la Comunautat Europèa de Defensa, que demorèt sens activitat pendent d'ans. A partir de 1984 e subretot al començament dels ans 1990, foguèt identificada pels Estats membres per vendre lo supòrt de la politica europèa de defensa mas lo projècte seguèt pas. La Politica Europèa de Securitat e de Defensa (PESD) foguèt creada en 1998, per assumir aquel ròtle. Malgrat que lo dispositiu normatiu de l'UEO foguèsse pas integrat totalament per la PESD, qualques uns de sos trabalhs, de sas iniciativas, de sos acòrdis concluses amb d'autras organizacions e de sos organs foguèron integrats per l'Union Europèa. L'UEO foguèt totalament dissolguda en junh de 2011[1].


text:
Douains
Douains en normand (Douains en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Douains A situat a 6 quilomètres de Vernon e a una vintena de Évreux. Es egalament a proximitat immediata del renommé castèl de Brécourt, de epòca Louis XIII, #qu'a #èsser transformat en otèl de luxe abans la siá clausura actual.
Douains est située à 6 kilomètres de Vernon et à une vingtaine d'Évreux. Elle est également à proximité immédiate du renommé château de Brécourt, d'époque Louis XIII, qui a été transformé en hôtel de luxe avant sa fermeture actuelle.


text:
Arques-la-Bataille
Arques-la-Bataille es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Arcas-la-Batalha, #que lo climat n'a influit per la proximitat de la Mange, a situat a unitat|6|km}} de Dièpa. Los rius an format un païsatge vallonné surmonté de plateaux crayeux. Del castèl d'Arcas-la-Batalha, se pòt observar tres vallées principalas : los vallées del Eaulne e de la Béthune, #qu'environan lo scenari de Aliermont, e la vallée de la Varenne
Aquelas tres rius, #que prenon naissença a las immeditaeses de la boutonnière del país de Bray, se tròban sul territòri de la municipalitat per formar lo fleuve litoral nomenat « lo Arcas », #que la desbocadura ne constituissi lo pòrt de Dièpa.
Arcas-la-Batalha es al débouché dels vallées de la Varenne e de la Béthune, al pè de la siá bòsc domaniale d'una superficie de 1 000 Modèl:A.
Comuna del Pichon Caux.
Arques-la-Bataille, dont le climat est influencé par la proximité de la Manche, est située à 6 km de Dieppe. Les rivières ont formé un paysage vallonné surmonté de plateaux crayeux. Du château d'Arques-la-Bataille, on peut observer trois vallées principales : les vallées de l'Eaulne et de la Béthune, qui entourent le plateau d'Aliermont, et la vallée de la Varenne
Ces trois rivières, qui prennent naissance aux abords de la boutonnière du pays de Bray, se retrouvent sur le territoire de la commune pour former le fleuve côtier nommé « l'Arques », dont l'embouchure constitue le port de Dieppe.
Arques-la-Bataille est au débouché des vallées de la Varenne et de la Béthune, au pied de sa forêt domaniale d'une superficie de 1 000 Modèl:Ha.
Commune du Petit Caux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 15-Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value). : Batalha d'Arcas liurada per Henri IV contra las Ligueurs portats pel pòrti de Mayenne.
- Arcas a #èsser cap de-luòc de costat pendent la Revolucion (de 1790 al 8 Pluviôse an IX (Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value).)).
- 1882 : d'Arcas pren lo nom d'Arcas-la-Batalha amb la fin de remeiar a de frequentas confusions amb d'Arcas en lo -Calava.
- 15-Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value). : Bataille d'Arques livrée par Henri IV contre les Ligueurs menés par le duc de Mayenne.
- Arques a été capluòc de canton durant la Révolution (de 1790 au 8 Pluviôse an IX (Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value).)).
- 1882 : Arques prend le nom d'Arques-la-Bataille afin de remédier à de fréquentes confusions avec Arques dans le Pas-de-Calais.


text:
Categoria:Teoria scientifica
Aquesta categoria a per tòca d'acampar totes los articles concernent las teorias scientificas : expausat de las teorias dins las diferentas brancas de la sciéncia (Teoria de la relativitat, Mecanica quantica, per exemple per la fisica), articles concernent los qu'an construït aquestas teorias, e mai los articles sus la metodologia per elaborar una teoria scientifica.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
C
- ► Controvèrsia scientifica (1 P)
Articles dins la categoria « Teoria scientifica »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
-814
Aquesta pagina concernís l'an -814 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Data tradicionala de la fondacion de Cartage per lei Fenicians.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una guèrra novèla entre Assirians e Babilonians. D'efèct, de tensions importantas èran aparegudas dempuei la mòrt dau rèi Marduk-zakir-shumi probablament en causa de temptativas dau rèi babilonian Marduk-balassu-iqbi de contestar sa posicion de protegit deis Assirians per venir tornarmai un sobeiran important de Mesopotamia. Dins totei lei cas, leis Assirians prenguèron rapidament l'avantatge.


text:
Chrétien de Troyes
Chrétien de Troyes (1135-1190, datas probablas) foguèt un dels primers autors importants de la literatura francesa. Escriviá en Champanhòl. Son identitat demora enrodada de polemicas. Vendriá d'una familha de la bassa noblesa, de savents la dison en relacion amb los josieus convertits de l'epòca.[1] En tot cas, sembla provat que faguèt fòrça estudis, a causa de la quantitat d'allusions al mond classic e a referéncia propias del clergat.
Sas òbras (escritas al sègle XII) tractan del cicle arturian o matèria de Bretanha e se classifican dins la novèla de cavalarias classica, plena d'elements meravelhoses. Lo protagonista es un cavalhièr errant que viu d'aventuras extraordinàrias. Diverses personatges son comun a mai d'unas novèlas. Un tema comun a fòrça novèlas de cavalarias a partir de Chrétien de Troyes es lo Sant Grasal, símbol medieval qu'introduís dins son òbra Lo Conte del Graal.
Dins lo prològ de sa romança Cligès, parla de la translatio imperii e de la translatio studii. D'aquesta darrièra dich:
"Per nòstres libres sabèm que Grècia foguèt la primièra per la cavalariá e lo clergat. Après passèt la cavalariá a Roma e lo melhor del clergat, alra venguèt a França. Dieu vòlga qu'i demore e s'i adore, e jamai surtisca de França l'onor que s'i las demore" (v. 28-37).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tristan et Iseut: òbra perduda de la seva joventut.
- Guillaume d'Angleterre: inspirada en la vida de Sant Eustaqui[2].
- Érec et Énide
- Cligès
- Lo Cavalhièr del Leon: testimòni de sa maduretat estilistica dins la vivacitat del dialòg.
- Lancelot o lo cavalhièr de la Carreta: novèla inacabada e influenciada pel concèpte de l'amor cortés.
- Perceval o Lo Conte del Graal
Dins las òbres de Chrétien de Troyes los personatges son recurrents, figuras obèrtas ont intran de personatges novèls, tot solinhant la carctèr e las valors dels nòbles personatges principals (Ginebra, Lancelot, Artús, Gauvin, Kay, Merlin..), e intensificant l'istòria amb un infinitat d’aventuras. Lo divertiment de sa naracion s’impausa sul drama.
Lo novelum de l’òbra de Chrétien de Troyes es lo jòc de diferéncias e dels parallelismes que crèt en redactar alara doas novèlas ont los eveniments se debanan los meteis jorns e s’entrecrosan en episòdis parallèls, com es lo cas del Cavalhièr del Leon e Lo Cavalhièr de la carreta.
Chrétien de Troyes, a las diferéncia d’autres autors de l’epòca, s'inspirèt per son òbra del libre Ars Amatoria d'Ovidi, trait que lo separa de la resta de poèmas epics o Cançon de Gesta del Sègle Xl on l’eròi rebutja els sentiments inspirats per la dona. Mas Chrétien de Troyes no es se limita a dire l’aventura d’un contengut amorós, mas va vdotar los personatges d’una abila e segura caracterizacion psicologica. E mai, la finalitat de son òbra èra donar una leisson morala e esperitala destinada a perfeccionar la societat ont viviá e tanben per l’aristocracia que legís sas òbras. Se tractava d’una exaltacion de las valors moralas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Philippe Walter; Chrétien de Troyes; 1997; París
- ↑ Per pasmens se l'atribucion es discutida. Vejatz, per exemple: Williams, Harry F. "The authorship of Guillaume d'Angleterre" a: South Atlantic Modern Language Association, vol 52, nº 1, Jan. 1987.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biblioweb (en francès)
- Wikisource en francès conten d'òbras de Chrétien de Troyes
- Chrétien de Troyes a la Bibliothèque Nationale de France (en francès)
- Dictionnaire Électronique de Chrétien de Troyes par ATILF/CNRS-Nancy Université et LFA/Université d'Ottawa (en francès i anglès)


text:
Estève Pelabon
Estève Pelabon (Tolon, 25 de genèr de 1745 - Marselha? 1 de novembre de 1808) foguèt un escrivan de teatre provençau de lenga occitana dau sègle XVIII. Èra tolonenc e comencèt coma maquinista de teatre avans de compausar en provençau.
Se saup pauc de causas subre sa vida en defòra deis informacions balhadas per Joan Monné dins l'introduccion dau Grolier de 1901.
Pasmens son òbra marquèt decisivament l'istòria dau teatre occitan e tolonenc ambé sa comèdia Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr (Lou Groulié Bel Esprit, vo Suzeto et Tribor) interpretada a Tolon en 1789.
Se maridèt en 1766 ambé Margarida Loïsa Ponç e aguèron ensems dos enfants: Victor Josèp Alexandre en 1772 e Loís Estève en 1784. Après, escriguèt La Réunion Patriotique ò Minerve a Toulon (La réunion patriotique vo Minerve à Toulon en grafia originala) en 1790 e Matiu e Ana (Matiéu e Ano) en 1792. Maquinista a Marselha, foguèt menaçat per lei revolucionaris, qu'aviá sauvat la vida d'un reialista, e escriguèt per s'aparar una pèça revolucionària: Lo sens culòta a Niça (Lou sèns-culoto à Niço) que celèbra l'intrada dei tropas jacobinas a Marselha [1].
En defòra de çò d'estampat, sei manuscrichs foguèron malurosament perduts per son fiu, lo marin e poèta provençau Loís Estève Pelabon, dins un naufragi a l'escasença de la batalha de Trafalgar.
Lo felen d'Estève Pelabon, Loís Pelabon foguèt tanben poèta provençau e tolonenc.
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Velai : Clet
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau