text:
Fèrre
Lo fèrre (var. hèr) es un element quimic de simbòl Fe e de numèro atomic 26. Es lo metau pus frequent dins la vida quotidiana, magerament utilizat dins d'aliatges coma la fonda o l'acier.
Somari
- 1 Distribucion e reparticion
- 2 Proprietas
- 3 Produccion
- 4 Utilizacions
- 5 Referéncias
- 6 Bibliografia
Distribucion e reparticion[modificar | modificar la font]
Lo fèrre es lo seisen element quimic pus abondós de l'Univèrs. Es l'element finau dei reaccions de fusion que se debanan dins leis estèlas massíssas. Ansin, lo fèrre es un compausant major de la Tèrra que representa aperaquí 5% de la massa de la crosta terrèstra. Lei mineraus principaus que son de fònts importantas de fèrre son d'assemblatges amb oxigèn, sofre o idrogèn. Lei pus coneguts son l'ematita (Fe2O3), la magnetita (Fe3O4), la limonita (Fe2O3, n H2O), la pirita (FeS2) o l'olivina[2].
Proprietas[modificar | modificar la font]
Proprietas fisicas[modificar | modificar la font]
Lo fèrre es un metau que se presenta sota diferentei formas en foncion de la temperatura e de la pression [3] [4] [5] :
- dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un solide que tèn una estructura cristallina cubica centrada. Aquela forma es dicha fèrre a.
- a partir de 912 °C e a pression atmosferica, son estructura vèn cubica de fàcias centradas. Es sonada fèrre Y.
- a partir de 1 384 °C e totjorn a pression atmosferica, son estructura es tornarmai cubica centrada e forma lo fèrre δ.
- a temperatura normala e sota una pression de 130 kbar, se transforma en fèrre e ambé l'adopcion d'una estructura exagonala compacta.
A pression atmosferica, sa temperatura de fusion es de 1 538 °C. Sa capacitat calorifica es de 0,5 kJ.kg-1.K-1.
Lo fèrre es egalament ferromagnetic. Es a dire que lei moments magnetics deis atòms se pòdon alinhar sota l'influéncia d'un camp magnetic exterior e conservar aquela orientacion novèla après la disparicion d'aqueu camp. Aquela proprietat es a l'origina dei fenomèns d'aimantacion.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
Oxidacion[modificar | modificar la font]
Lo fèrre tèn dos estats d'oxidacion principaus que son leis estats +II e +III. Certanei compausats pòdon presentar lei dos dins seis estructuras coma la magnetita (Fe3O4) onte lo fèrre es a l'estat +II e + III. Pasmens, leis estats -II, 0, +I, +IV e +VI existisson tanben. A l'aire libre, lo fèrre s'oxida lèu per formar de compausats amb oxigèn o idrogèn. Son dichs rolh e pòdon rapidament degradar lo fèrre natiu.
Comportament en solucion aquosa[modificar | modificar la font]
En solucion aquosa, lo fèrre forma generalament leis ions Fe2+ e Fe3+. Lo premier es estable en solucion per de pH inferiors a 6 e lo segond per de pH inferiors a 2. Per de mitans pus basics, lo fèrre participa en de reaccions de precipitacion. Per exemple, leis ions HO- e S2- pòdon formar divèrsei compausats ambé fèrre coma de sulfats de fèrre o d'idroxids de fèrre.
Oxido-reduccion de fèrre[modificar | modificar la font]
Lo fèrre tèn dos pareus que sei potenciaus de referéncias son :
- Fe2+ / Fe : E0 = -0,44 V.
- Fe3+ / Fe2+ = +0,77 V.
Lo fèrre metallic es donc pas estable en solucion aquosa. De mai, son oxidacion es d'aitant mai importanta que lo pH es feble. D'autra part, aquelei valors mòstran egalament qu'en preséncia d'oxigèn O2 dins la solucion, leis ions Fe2+ son pas estables.
Complexacion[modificar | modificar la font]
Lo fèrre pòu formar un nombre important de complèxes, especialament en solucion aquosa. Lei pus frequents son leis ions CN-, F-, 1,10 fenantrolin que permet la titracion deis ions Fe2+ e tiocianats SCN- que permet la deteccion de la preséncia de fèrre en solucion gràcias a una coloracion caracteristica.
Quimia organometallica[modificar | modificar la font]
La quimia organometallica de fèrre apareguèt en 1951 ambé la sintèsi de ferrocèn. Dempuei aquela descubèrta, divèrsei compausats son estats trobats, siá a partir de l'estructura de ferrocèn, siá a partir d'assemblatges diferents.
Produccion[modificar | modificar la font]
Principis generaus de l'extraccion de fèrre[modificar | modificar la font]
Lo fèrre es obtengut per la reduccion per lo monoxid de carbòni d'oxids de fèrre presents dins lo minerau. Dempuei lo sègle XIX, aquela etapa a luòc dins un aut-fornèu. Aqueu procediment permet de realizar en meme temps la redu0ccion dau minerau e la recuperacion de fonda liquida. L'apondon de silici au minerau permet egalament d'obtenir un lachier liquid (fasa formada d'impuretats) que se separa naturalament de la fonda.
Puei, per obtenir un metau utilisable en fòrja, la fonda es purificada, principalament per demenir sa concentracion en carbòni e la transformar en fèrre o en acièr. Aquò a luòc per combustion amb oxigèn. Tres autrei procediments son egalament realizats per afinar lo metau produch :
- l'eliminacion de sofre per injeccion de soda, de calci o de magnèsi.
- l'eliminacion de silici per reaccion quimica.
- l'eliminacion de fosfòr per injeccion de cauç.
La fonda e l'acièr son lei dos aliatges principaus de fèrre. Lo premier a una proporcion de carbòni situada entre 2,1 e 6,67% e lo segond entre 0,025 e 2,1%. En dessota de 0,025%, se parla de fèrres industriaus.
País de produccion[modificar | modificar la font]
En 2009, la produccion de fèrre èra egala a 2,24 miliards de tonas. Lo premier país productor es China amb 880 milions de tonas. Austràlia (394 milions de tonas), Brasil (300 milions de tonas), India (244 milions de tonas) e Russia (92 milions de tonas) son egalament d'actors importants de la produccion. Lo rèsta dau monde assegura una produccion egala a aperaquí 330 milions de tonas.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Leis utilizacions sota sa forma pura son relativament raras e limitadas a quauquei domenis, magerament dins l'alimentacion o per la fabricacion de supòrts d'enregistrament magnetics. Ansin, la màger part de la produccion es utilizada per la fabricacion d'aliatges coma fonda e acier.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 (en) David R. Lide, CRC Handbook of Chemistry and Physics, CRC Press Inc, 2009, 90e éd., Relié, 2804 paginas.
- ↑ Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; (1985). "Iron" (in German). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (91–100 ed.). Walter de Gruyter. pp. 1125–1146.
- ↑ (en) R.L. Clendenen et H.G. Drickamer, « The effect of pressure on the volume and lattice parameters of ruthenium and iron », dins Journal of Physics and Chemistry of Solids, vol. 25, no 8, 1964, p. 865-868.
- ↑ (en) Ho-Kwang Mao, William A. Bassett et Taro Takahashi, « Effect of Pressure on Crystal Structure and Lattice Parameters of Iron up to 300 kbar », dins Journal of Applied Physics, vol. 38, no 1, 1967, p. 272-276.
- ↑ Boehler, Reinhard (2000). "High-pressure experiments and the phase diagram of lower mantle and core materials". Review of Geophysics (American Geophysical Union) 38 (2): 221–245.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) H. R. Schubert, History of the British Iron and Steel Industry ... to 1775 AD (Routledge, London, 1957)
- (en) R. F. Tylecote, History of Metallurgy (Institute of Materials, London 1992).
- (en) R. F. Tylecote, 'Iron in the Industrial Revolution' in J. Day and R. F. Tylecote, The Industrial Revolution in Metals (Institute of Materials 1991), 200–60.
- (en) Weeks, Mary Elvira; Leichester, Henry M. (1968). "Elements Known to the Ancients". Discovery of the Elements. Easton, PA: Journal of Chemical Education. pp. 29–40.


c: text/html

text:
Jean Chapelain
Jean Chapelain (París, lo 4 de deceme de 1595 - 22 de heurèr de 1674) que ho un poeta e un critic francés deu sègle XVII.
Hilh de notari, que ho preceptor deu hilh gran prevòst de França ; las soas purmèras composicions e la soa traduccion en francés deu Gusman de Alfarache que hen la soa reputacion. Abans d'estar publicat, lo son poèma La Pucelle ou la France délivrée que ho esperat e comentat com se hosse un cap d'òbra mes la publicacion, en 1656, deus sons purmèrs 12 cants que ho mau arcuelhuda e hon quitament ridiculizats per la pluma de Nicolas Boileau.
Chapelain que conservè totun la reconeishença deu Cardinau Richelieu qui'u nomè a l'Acadèmia Francesa a la soa fondacion, que'u autregè ua pension, que'u domandè de tribalhar sus lo diccionari e la gramatica de l'Acadèmia e de har ua critica suu Cid de Pierre Corneille. Jean-Baptiste Colbert que'u domandè de har la lista deus escrivans e saberuts qui s'ameritossen ua retribucion deu rei.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bermont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Lo vilatge se situa sus un altiplà a l'ais de comunicacion Montbéliard-Belfòrt, a 7 quilomètres d'aquela darrièra.
El poble se situa sobre un altiplà a l'eix de comunicació Montbéliard-Belfort, a 7 kilòmetres d'aquesta última.


text:
José Hernández
José Hernández (lo 10 de noveme de 1834 - lo 21 d'octobre de 1886), poèta e jornalista argentin, autor deu Martín Fierro, òbra epica gauchesca e de segur lo libe argentin mei famós.
Peu costat deu pair qu'èra d'origina espanhòu, e per la mair (ua cosia de Joan Martin Pueyrredon) qu'èra irlando bearnés. Que vadó dens la proprietat familiau dens lo Partit se San Martín, Província de Buenos Aires. Orfanin de mair aus nau ans, que devó deishar l'escòla per'mor de la soa santat, e que ho educat dens la proprietat familiau on viscó au miei deus gaucho qui tribalhavan peu son pair en bèth apréner lo lor biais de víver e de parlar qui trobam dens Martín Fierro.
En 1857 que s'installè a Paraná e qu'esposè Carolina González Del Solar en lo 8 de junh de 1863. Qu'avón seis hilhas e un hilh.
Politicament que dehenó, enter 1852 e 1872 las idèas federaus contra las pretencions centralizatiças e egemonicas de la capitala. Qu'èran las annadas qui seguivan la caduda deu govern (qui revidicava ua posicion federau) de Juan Manuel de Rosas, vençut peus sons adversaris unitaris (e per d'autes federaus, com Justo José de Urquiza, qui l'abandonèn fin finala). Au maugrat deu son federalisme, Hernández que s'opausè a Rosas, per'mor de'u jutjat tiranic, en tot oposà's encara mei aus unitaris pro europeus e qui mesprèsavan e regetavan lo pòble e la cultura argentina. Per'mor d'aquò non s'estimava pas hèra la politica d'emigracion europèa qui anava cambiar lo país en impausar un biais de víver mei comerciau e ciutadan. Los massacres de gauchos patagons comés a la debuta deu sègla XXau per l'armada e jus lo govèrn radicau d'Hipólito Irigoyen (elejut per la classa meiana gessida de l'immigracion), que provèn qu'Hernández, eth medish decendent d'immigrats, non s'enganáva pas tròp.
En 1871 que participè a la susmauta gaucha miada per López Jordán mes la des.hèita que l'obliguè a exilià's a Brasil. Tornat en Argentina en 1874 que continuè a palejà's per la premsa e la politica. La soa mei grana victória que ho l'escaduda de Martín Fierro, un long poèma epic escrivut dens lo castelhan un pauc arcaïc e hèra especific deus gauchos, en octosillabs qui expriman las valors d'aunor e de libertat sancèra deus gauchos.En la léger, que cau pensar qu'aquesta òbra que deu estar acompanhada, dens la ficcion, per ua guitarra, com ac hasèvan los gauchos payadores. Aquò qu'ei exprimit per las purmèras paraulas:
"Aquí me pongo a cantar / au compás de la vigüela [...]" (Aquiu que'm hiqui a cantar / au ritme de la guitarra).
Que's morí d'ua ataca cardiaca dens çò qui ei uei lo barri de Belgrano (mes qui en aquestas temporas n'èra pas qu'un camp au ras de Buenos Aires) .


text:
1186
Aquesta pagina concernís l'an 1186 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Après sei reviradas politicas dins lo Reiaume de Jerusalèm e son exclusion dau poder, Raimon III de Trípol acceptèt una trèva ambé Saladin, belèu per luchar d'un biais comun còntra Gui de Lusinhan. Una garnison aiobida foguèt autorizada d'intrar dins Tiberias segon aquel acòrd.


text:
Charray
Charray es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Charray Es lo un dels escasses pòbles de França a pas aver cap de monuments als mòrtes. N'efièch, lo vilatge a pas sofèrt de cap de pèrda en lo moment dels dos conflictes mondiales. En lo moment dels commémorations, los abitants de Charray aunorèron la memòria dels mainats desapareguts del vilatge vesin de la Ferté Villeneuil. Es una fòrça anciana parròquia existenta ja a l'epòca mérovingienne. Lo pòble es en granda part installat sus un cementèri fòrça estendut amb inhumations dins plena tèrra e sovent en sarcophage, en craie de la vallée del Loir (Craie de Villedieu, Loir-e-Doncas que) o en grès roussard (roussard de la vallée de la Braye, Savigny-sus-Braye en Loir-e-Doncas que). Qualques estèlas de sarcophage se tròban en los murs de la nef de la glèisa, sustot al mur nòrd #que sembla èsser de la Modèl:S-, la bastissa es de la Modèl:S- per la nef e de la finala Modèl:S mini- començament Modèl:S mini- pel chœur. A #èsser remarquablement restaurada. En junh 2010, lo creusement de las fondacions d'un ostal al extremitat del pòble, rota de la léproserie de Sant-Laurent (carrièra dels chasseurs) a meses a jorn un grand nombre de sépultures datadas de la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, e confirmat la granda estenduda d'aquel cementèri aital coma la siá longa utilizacion[1].
Charray est l'un des rares villages de France à n'avoir aucun monuments aux morts. En effet, le village n'a souffert d'aucune perte lors des deux conflits mondiaux. Lors des commémorations, les habitants de Charray vont honorer la mémoire des enfants disparus du village voisin de la Ferté Villeneuil. C'est une très ancienne paroisse existant déjà à l'époque mérovingienne. Le village est en grande partie installé sur un cimetière très étendu avec des inhumations en pleine terre et souvent en sarcophage, en craie de la vallée du Loir (Craie de Villedieu, Loir-et-Cher) ou en grès roussard (roussard de la vallée de la Braye, Savigny-sur-Braye en Loir-et-Cher). Des fragments de sarcophage se retrouvent dans les murs de la nef de l'église, surtout au mur nord qui semble être du Modèl:S-, le bâtiment est du Modèl:S- pour la nef et de la fin Modèl:S mini- début Modèl:S mini- pour le chœur. Elle a été remarquablement restaurée. En juin 2010, le creusement des fondations d'une maison à l'extrémité du village, route de la léproserie de Saint-Laurent (rue des chasseurs) a mis au jour un grand nombre de sépultures datées du Modèl:S mini- au Modèl:S-, et confirmé la grande étendue de ce cimetière ainsi que sa longue utilisation[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire d'articles Écho republican e Republica del Centre d'agost 2010 : bibliografia, Societat archéologique d'Eure-e-Loir, Eglises del costat de Cloyes, nModèl:O 98, an 1983, Societat Dunoise de arqueologia, Istòria del país Dunois, tome1
- ↑ Voir articles Écho républicain et République du Centre de août 2010 : bibliographie, Société archéologique d'Eure-et-Loir, Eglises du canton de Cloyes, nModèl:O 98, année 1983, Société Dunoise d'archéologie, Histoire du pays Dunois, tome1


text:
Howard Carter
Howard Carter (nascut lo 9 de mai de 1874 – mòrt lo 2 de març de 1939) èra un arqueològ e egiptològ anglés. Es lo descobridor mai famós per sa descobèrta de KV62, la tomba de Totankhamon dins la Val dels Reis a Loxòr en Egipte.
Somari
Familha[modificar | modificar la font]
Howard Carter nasquèt en 1874 a Kensington, Londres, lo cabdet de uèch enfants. Son paire, Samuel Carter, èra un artista coma o èra tanben son fraire William Carter, (1863-1939). Sa maire èra Martha Joyce (Sands) Carter. Carter cresquèt a Swaffham, dins lo nòrd del Norfolk, e aguèt pas d'educacion formala. Son paire li aprenguèt las fondamentas del dessenh e de la pintura.
Òbras de joventut[modificar | modificar la font]
Carter comencèt a trabalhar en 1890, quand aviá 17 ans, en copiar d'inscripcions e de pinturas en Egipte. Trabalhèt dins l'excavacion de Beni Hasan, l'endrech ont se tròban las tombas dels princis del Middle Egypt, c. 2000 BC. Mai tard passèt jos la direccion de William Flinders Petrie.
Es tanben celèbre ja que trobèt las remasilhas de la tomba de la Reina Hatshepsut a Deir el-Bahri. En 1899, a l'edat de 25 ans, un emplec dins lo Servici de las Antiquitats Egipcianas, foguèt prepausat a Carter. Pasmens ne demissionèt lèu en resulta d'una disputa entre de gardas de sit egipcians e un grop de toristas franceses èbris en 1905.
La tomba de Totankhamon[modificar | modificar la font]
Aprèp maitas annadas dificilas, Carter foguèt presentat, en 1907, a Lòrd Carnarvon, un amator entosiasta qu'èra decidit a pagar los fraisses necessaris per permetre que lo trabalh de Carter contunhèsse. Plan lèu, Carter èra a supervisar totas las excavacions de Lòrd Carnarvon.
Lòrd Carnarvon financèt las recèrcas de Carter per trobar la tomba d'un faraon desconegut abans, Totankhamon, que Carter n'aviá descobèrt l'existéncia. Aprèp qualques meses de recèrcas sens resultas, Carnarvon comencèt de se lanhar de la manca de resultas de son investiment e, en 1922, balhèt a Carter un darrièr finançament per trobar la tomba.
Lo 4 de novembre de 1922, a la fin de 15 annadas de recèrca e de finançament, Carter finalament trobèt l'escalièr que menava a la tomba de Totankhamon (que seriá puèi denominada KV62). Aquesta tomba es per ara la tomba de faraon melhor preservada e mai intacta que siá estada trobada dins la Val dels Reis. Mandèt un telegraf a Lòrd Carnarvon per tal que venguèsse, e lo 23 de novembre de 1922, acompanhat de Lòrd Carnarvon, la filha d'aqueste, e d'autres in attendance, Carter faguèt la celèbra "tiny breach dins lo canton en naut a man esquèrra" de la dintrada, e aital poguèt espinchar dedins gràcias al lum d'una candela e veire qu'una bèla part dels tresaurs d'aur e d'ebony èran encara en plaça. Sabiá pas encara en aquel moment s'aquò èra pas qu'"una tomba o sonque un amagatal," mas vegèt a debon una dintrada sagelada prometedoira entre doas estatuas sentinèlas.
Las nombrosas setmanas seguentas foguèron passadas a catalogar menimosament los contenguts de l'antecambra. Lo 16 de febrièr de 1923, Carter dobriguèt la dintrada sagelada, e trobèt que menava a debon a la cambra burial, e vistalhèt aital per primièr còp lo sarcofag de Totankhamon.
NB: Los quites documents de Carter suggerisson que el, Lòrd Carnarvon & Lady Evelyn Herbert dintrèron dins la tomba just aprèp que la descobriguèssen - sens esperar l'arribada dels oficials egipcians (coma o estipulava lo permés d'excavacion). De teorias estranhas e aparentament inexactas son estadas presentada a prepaus del gra exacte de of the excavators' rule-breaking; pasmens sembla probable que s'agissiá purament (en realitat) d'un cas de curiositat impacienta. Probable se sentiguèron entitled a agachar qu'avián investit fòrça temps, esfòrces e argent sul projècte pendent un bon nombre d'annadas - Es comunament acceptat que sas relacions e los agents del govèrn interessats per las descobèrtas èra agotada fins al ponch que la non-cooperacion tacita venguèt gaireben una segonda natura per Carter.
Mentre que desfasián las bendas de la momia, segurament en cèrca d'un tresaur, lo crani de l'ancian rei se destaquèt del còs. L'impacte de la casuda en fòra de la tomba faguèt una dent dins lo crani. Los egipcians pensavan qu'un rei podiá èsser immortal sonque se son còs demorava pas destorbat, donc d'unes creson que lo nom del rei deu encara èsser evocat uèi coma a remembrance.
Trabalh posterior e mòrt[modificar | modificar la font]
Aprèp qu'aguèsse catalogat sas trobalhas considerablas, Carter se retirèt de l'arqueologia e venguèt un colleccionaire. Visitèt los Estats Units en 1924, e faguèt una seria de conferéncias illustradas dins Nòva York que foguèron seguidas per un public plan important e entosiasta. Se moriguèt en Anglatèrra en 1939 a l'edat de 64 ans. La mòrt de l'arqueològ, tant de temps aprèp la dobertura de la tomba, es la pròva mai abituala qu'es avançada per las personas scepticas per tal de rebutar l'idèa d'una malediccion (la "Malediccion dels Faraons") que patiguèsse lo grop pr'amor qu'aviá violat la tomba de Totankhamon.
Howard Carter es enterrat al cementèri de Putney Vale dins l'oèst de Londres. Es escrich sus sa tomba: "May your spirit live, May you spend millions of years, You who love Thebes, Sitting with your face to the north wind, Your eyes beholding happiness." (a ras de la Wishing Cup de Tutankhamon)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La recèrca de Totankhamon – del sit Internet de l'Institut Griffith.
- Tutankhamun – L'anatomia d'una excavation
- La tomba d'Howard Carter
- Transcripcions dels jornals d'excavacion d'Howard Carter


text:
Economia de São Tomé e Príncipe
Dempuèi 1800, l'economia de São Tomé e Príncipe es dependent de l'agricultura, especialament de cacau. En lo temps de l'independéncia, las plantacions que possedisson los portugueses ocupavan 90% de las tèrras cultivables. Après l'independéncia, lo contraròtle d'aquelas plantacions passèron a divèrsas entrepresas agricòlas estatalas, que se foguèron en privatizant amb lo temps. Lo cultiu en dominant a São Tomé e Príncipe es lo cacau, que representa 95% de las exportacions. Autres produchs son la copra, banana e cafè.
La produccion domestica es inadequada per la consomacion locala, que causa lo país impòrta part dels aliments que necessita. Son estats empreses los esfòrces qu'es vengut en fasent lo govèrn en los darrièrs ans per espandir la produccion d'aliments e unes autres grands projèctes, la majoritat d'eles, finançats per donadors estrangièrs.
En mai de l'agricultura, la principala activitat economica es la Pesca comerciala e las pichonas indústrias del sector d'aliments. Los païsatges de las islas an un potencial atractiu toristic, e lo govèrn tracta de melhorar l'infrastructura del luòc, que fins al moment es precària. Lo sector del govèrn representa 11% de l'ocupacion.
Lo país a resèrvas de petròli en sa mar territoriala.


text:
Adrar Tmar
Eth planèr d'Adrar ( en berbèr , vòl díder "montanha") ei conegut tamben coma Adrar Tmar ta desseparar es montanhes Adrar de Mali que son ua amassada de plans deth Sahara e que capera ua perpresa de 150.000 Km2 en eth nòrd de Mauritània.
Siguec abitat en eth neolitic e era sua desertificacion deishec traces arqueologiques sanceres coma círcols de pèira e era anciana vila d'Azougui. Es sues baissures segueishen oeds (arrius generauments shuts) o es baissures barrades (aperades grayr) e son plees de shebkhas ( lacs saladi generauments shuts a excepcion des periodes de plueja). Era nautada maxima ei eth Dhar damb 830 m. Ei coneguda tamben pes sues gorjes e montilhes, a on demoren pauques persones, era marjoriá ena vila d'Atar. I a tamben ovassís: Azougui, Ksar Torchane, Toungad, Oujeft e Chuinguiti.
Era area siguec abitada pes bafour. Es portuguesi encara aperauen aguesti montanhes com es montanhes de Bafor en eth sègle XVI més des deth sègle X endauant i auien dintrat es lantuna e eth sòn capmestre Abu Bakr ben Umar que conquistéc Shinkit ( Chinguiti o Chinguetti) e dempús tamben (totun que per pauc temps) Ghana; tres centes annades dempús es makil, forabandits pes marinides dau Marroc, anaren tath sud e sosmeteren es tribús berbèrs; eth movement marabut deth sègle XV tamben ajudéc a escampar era lengua àraba.
En aguesta epòca s'establiguec era jerarquia ena societat. En naut es guerrejadors o hasan, dempús es marabut o zuaya e , fin finau, es que paguen tribut o zenaga e en dejós de toti es esclaus (bafour, neri, mestissi) conegudi coma haratin.
Eth territòri auia un emir que siguec independent entath 1909. Era area siguec aucupada pera colomna Gouraud en 1909. Er emir siguec posat jos era proteccion francesa més eth territòri se revoltec en 1932 e era luta durec enquiath 1934.
Lista d'emirs[modificar | modificar la font]
º Uthman wuld Fadil
º Sidi Ahmad wuld Uthman "wuld `Ayda"
º Muhammad wuld Uthman
º Ahmad wuld Sidi Ahmad ?-1871
º Sidi Ahmad wuld Muhammad "wuld `Ayda" 1871 - 1891
º Mukhtar Ahmad wuld Sidi Ahmad 1891 - 1899
º Shaykh al-Hasana 1899 - 1909
º Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda 1909 - 1913 (protectorat francès) Vacant 1913-?
º Sidi Ahmad wuld Ahmad Ayda ?-març de 1932


text:
Hauteluce
Hôtaluce en arpitan (Hauteluce en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en las Alpes francesas en Beaufortain. Hauteluce Es una station vilatge situat a una altitud de 1150m.
- La station dels Embargs a situat sus la municipalitat de Hauteluce e de Villard sus Doron.
Commune située dans les Alpes françaises en Beaufortain. Hauteluce est une station village située à une altitude de 1150m.
- La station des Saisies est située sur la commune d'Hauteluce et de Villard sur Doron.


text:
Sindròm de Peter Pan
Lo sindròm de Peter Pan caracteriza los enfants angoissats per l'idèa de créisser e los adultes instables dins lo monde adulte.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Lo concèpte foguèt desvolopat per Dan Kiley (psicanalista) en 1983. Son nom foguèt inspirat per Peter Pan l'eròis de J. M. Barrie. Pasmens una apròcha psicologica rigorosa establida dins l'òbra Lo Sindròm de Peter Pan, aquel sindròm es pas reconegut pel DSM-IV coma malautiá mentala.
Lo sindròm apareis pus sovent al començament de l'edat adulta, quand l'individú comença d'aver de responsabilitats.
Pus sovent s'agís de celibataris. Kiley fa remarcar que s'obsèrva particularament pels ancians enfants que lor paire foguèt sovent criticat a l'ostal per la maire e reagissiá per la passivitat a la plaça de balhar son punt de vista. S'agiriá dins aquel cas d'un mimetisme de la fugida.
Los estadis[modificar | modificar la font]
Sembla qu'aja d'estadis :
- De 10 a 15 ans : los simptòmas apareisson, amb una certana irresponsabilitat de l'individú, una angoissa fàcia al monde exterior, una certana solitud e un conflicte fàcia al sèxe.
- De 16 a 22 ans : un certan narcissisme, doblat a vegadas de misandria (o machisme) apareis.
- De 23 a 25 ans : l'individú se pòt plànher d'una insatisfaccion fàcia a la vida e una inadaptacion al monde exterior.
- De 26 a 30 ans : començament de la fasa cronica del sindròm.
- A partir de 45 ans : l'adulte tempta de tornar trobar son enfància fàcia a un estil de vida que causiguèt pas (amb la comptabilitat d'aver « perdut » d'annadas).
Lo renovament amb l'enfant interior[modificar | modificar la font]
A l'edat de la maturitat – qu'es pas forçadament una edat sociala determinada pasmens se l'estatica sociologica nos apren qu'es vèrs los quaranta – dins çò que se pòt nomenar « la segonda partida de vida », l'adulte (en devenir) pòt sentir lo besonh de tornar trobar un ligam amb el meteis, amb son enfant interior, e s'inscriure dins la vida d'un biais diferent.
Trabalhar lo ligam amb son enfant interior es alara utilizat tanben dins un camin psicoterapeutic, corrents de la Psicoterapia d'inspiracion psicanalitica de John Bradshaw o Hal e Sidra Stone dins son òbra Lo Dialòg interior.
Per las personas sofrent de dificultat d'estacament (angoissa a s'estacar, estacament pas contraròtlable, relacions fasent sofrir), l'estacament primitiu maire-enfant seriá lo prototipe de las afinitats, e pus generalament, de las relacions privilegiadas de l'adulte per seguir.
S'agís alara de reparar « lo ligam » e d'apaisar lo pacient dins son rapòrt al monde. Il poirà alara, se coneissent, compausar amb sa dolor e dintrar en relacion.
Un còp lo ligam « dolorós » remandat, lo pacient o la pacienta pòt alara quitar las relacions patogènas per el meteis tala coma : l'alcòl, la sexualitat compulsiva o refrenada, lo (la) conjunt(a) maltractant(a), la susactivitat professionala o a l'ostal, la susintellectualizacion o la guèrra ideologica per la guèrra ideologica.
Per las personas sofrent del sindròm de Peter Pan, s'agís alara de dubrir lo pacient a la realitat del monde per que s'i inscriga. Poirà alara tenir sa plaça.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Documentacion extèrne[modificar | modificar la font]
- Bibliografia
- (fr) Dan Kiley, le Syndrome de Peter Pan : ces hommes qui ont refusé de grandir, Robert Laffont, coll. Réponses, París, 1996. 310 p. ISBN 2-221-04388-X.
- (en) Dan Kiley, The Peter Pan Syndrome: Men Who Have Never Grown Up, Dodd, Mead, Nòva York, 1983. xvii, 281 p.
- (fr) Kathleen Kelley-Lainé, Peter Pan ou l'enfant triste, Calmann-Lévy - 2005
- (fr) Margaret Paul, "Libérons notre enfant intérieur", Entevistat per François De Kock, in le magazine Passerelles ,1996
- (fr) Margaret Paul, "Renouez avec votre enfant intérieur", ed. Souffle D'or, Col. Chrysalide, novembre 1993.
- (fr) Susanna McMahon , "le Psy de poche", col. Psychologie et Bien-être, ed. Marabout, 2000.


text:
Senet
Lo senet qu'ei un jòc de taula de l'Antiquitat egipciana e considerat lo mei vielh conservat dinc a uei lo dia puish que las recèrcas arqueologicas que'u hen remontar a l'entorn de las annadas 3500 abans l'èra crestiana, qu'ei a díser, l'epòca predinastica.
Règlas[modificar | modificar la font]
Probable ajòu d'autes jòcs de taula com los Chivaus, lo jòc de l'auca e aute Parchesi, lo senet que's joga dab ua taula, pèças de colors diferentas entà que cada jogador pòsqui destriar las soas, e ua mena de dat.
Lo dat deu senet n'ei pas cubic com los de uei lo dia e, en vertat, qu'ei compausat de quate tròç de husta dab duas caras desparièras (ua plata e l'aute arronda). Los quate que son lançats amassas e la resulta numerica que's compta segon las combinasons de caras que pareishen. Aquò que balha la possibilitat de har un 1 (un tròç que muisha la cara plata), 2, 3, 4 (respectivament autants de caras platas) e 6 (sonque caras arrondas). Non i a donc pas cap lòc peu 5.
Lo pretzhèit deu jòc qu'ei de har sortir totas las pèças de la taula (lo purmèr jogador a escàde's i que ganha). Segon las versions, que's comença en pleant la purmèra linha en alternar las pèças deus dus jogadors (ua auta version que consisteish a las har entrar chic a chic sus la taula).
Entà poder sortir las soas pèças, los jogadors non deven pas n'aver cap demorada sus la purmèra linha. Quan ua pèça e cad sus ua de l'aute jogador qu'escàmbian las loas posicions. Totun aquò non's pòt pas har si duas pèças deu medish jogador e's segueishen (que "s'emparan" alavetz) e, se tres pèças parièras e's segueishen, l'aute jogador non las pòt pas quitament despassar.
Lo tablèu que compta casas especiaus com nun (la mar grana celestiau, la 27), lo jogador qu'i cad que deu tornar entà la casa ankh ("vita", la 16). La casa nefer ("beutat", casa 26) b'empara e las pèças qu' i caden, alavetz, que son a l'acès de las atacas de l'aute jogador.
Entà har sortir ua pèça que cau har lo nombre exacte e non se pòt pas sortir de las casas 28, 29 e 30 sens respectivament har 3, 2 o 1.


text:
Esquèrra Republicana de Catalonha
Esquèrra Republicana de Catalonha o ÈRC, ERC (en catalan Esquerra Republicana de Catalunya, ERC) eș un partit politic catalan que se definís coma d'esquèrra, socialdemocrata, republican e favorable a l'independéncia de la nacion de Catalonha. Lo partit foguèt creat entre lo 17 e lo 19 de març de 1931 de la fusion dels partits Estat Català capitanejat per Francesc Macià, lo Partit Republicà Català de Lluís Companys e L'Opinió de Joan Lluhí e tanben d'autras associacions comarcalas e localas. Lo primièr president elegit unanimament d'aquesta novèla entitat foguèt Francesc Macià.
La seccion locala del partit a la Val d'Aran es Esquèrra Republicana Occitana (ÈRO, ERO). Son president es actualament Oriol Junqueras dempuèi lo 17 de setembre de 2011.


text:
826
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 826 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de la flòta bizantina — totjorn afeblida per sei pèrdas de 822-824 — de reconquistar l'illa de Creta.


text:
Guèrra frontaliera Sovietojaponesa
la Guèrra frontaliera Sovietojaponesa foguèt una tièra de batalhas que se debanèron ai frontieras entre l'URSS, Mongolia e Manchoria sota ocupacion japonesa de 1938 a 1939. Opausèt l'armada sovietica, ajudada per la cavalariá mongola, a l'armada japonesa, ajudada per d'unitats de Manchokuò (estat « independent » de Manchoria sota protectorat japonés), mai lei tres país foguèron jamai oficialament en guèrra. S'acabèt per una victòria sovietomongola e la signatura d'un tractat de neutralitat entre Sovietics e Japonés.


text:
Beaune-la-Rolande
Beaune-la-Rolande es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beaune-La-Rolande se situa a 98 km al sud de París, 51 km al nòrd-es de Orléans, 26 km al nòrd-oèst de Montargis e 19 km al sud-es de Pithiviers.
La vila se tròba a la extremitat oèst del Gâtinais, près de la bòsc de Orléans e del limit es de la Beauce.
Lo territòri de la municipalitat compren fòrça pauc de relief se se exceptua l'interior de la vila e lo luòc-ditz « La Montanha » al sud.
Lo riu Rolande #que pren la siá font a qualques quilomètres travèrsa la vila abans de se tirar en Lo Fusain a Corbeilles-en-Gâtinais.
Beaune-la-Rolande se situe à 98 km au sud de Paris, 51 km au nord-est d'Orléans, 26 km au nord-ouest de Montargis et 19 km au sud-est de Pithiviers.
La cité se trouve à l'extrémité ouest du Gâtinais, à proximité de la forêt d'Orléans et de la limite est de la Beauce.
Le territoire de la commune comprend très peu de relief si l'on excepte l'intérieur de la ville et le lieu-dit « La Montagne » au sud.
La rivière Rolande qui prend sa source à quelques kilomètres traverse la ville avant de se jeter dans Le Fusain à Corbeilles-en-Gâtinais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De las traces d'un abitat neolític an #èsser testificades en los environs de la vila. Beaune-La-Rolande se tròba de contunh en lo territòri de la tribu gauloise de las Sénons. Segon cèrtas ipotèsis poiriá s'agir de Vellaunodunum, vila assiégée per Jules César (benlèu tanben Montargis o Castell-Landon). La localizacion actuala de la vila a viscut dempuèi l'epòca gallo-romaine (descobèrta de esquelets, poteries e d'objèctes metallics) e se tròba près de la Via César #que connectava Sentit (capital dels Sénons) a Cenabum (Orléans). Los registres consecutius al bastiment de la autoroute A19 an revelat una aglomeracion gallo-romaine d'una desena d'ectaras, de nombrosas bastissas en possedint soscaves en s'alinhant la longitud d'una carrièra en possedint voreres e caniveaux. Una installacion thermale a tanben #èsser enregistrada a l'intrada de l'aglomeracion.
Vila fortificada al Mièja Edat, subsisteix encara uèi de nombroses vestigis del mur de enceinte (divèrses torns, pans de mur).
La Mois invalide (de novembre)M se #desenrotllar a Beaune-la-Rolande, una batalha de la guèrra franco-prussienne de 1870 ont #èsser aucit sustot lo pintor Frédéric Bazille : lo Prince Charles de Prusse #batre lo General de Aurelle de Paladines (en comandant çò armada de la Loire).
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, Beaune-la-Rolande #protegir, près de lo sieu centre vila, un camp de internement e de transit, jos commandement francés, #que viu passar, amb aquel de Pithiviers, près de 18 000 josieus, #que la mai granda majoritat n'èran mainats. La majoritat d'aqueles josieus #èsser de contunh déportés cap a Auschwitz per i èsser maselès. Doas pelliculas francesas se son inspiradas d'aquel ancian camp : La Rafle (2009) e Se sonava Sarah (2010).
Des traces d'un habitat néolithique ont été attestées dans les environs de la ville. Beaune-la-Rolande se trouve ensuite dans le territoire de la tribu gauloise des Sénons. Selon certaines hypothèses il pourrait s'agir de Vellaunodunum, cité assiégée par Jules César (peut-être aussi Montargis ou Château-Landon). L'emplacement actuel de la ville est habité depuis l'époque gallo-romaine (découverte de squelettes, poteries et objets métalliques) et se trouve à proximité de la Voie César qui reliait Sens (capitale des Sénons) à Cenabum (Orléans). Les fouilles consécutives à la construction de l'autoroute A19 ont révélé une agglomération gallo-romaine d'une dizaine d'hectares, de nombreux bâtiments possédant des caves s'alignant le long d'une rue possédant trottoirs et caniveaux. Une installation thermale a aussi été fouillée à l'entrée de l'agglomération.
Ville fortifiée au Moyen Âge, il subsiste encore aujourd'hui de nombreux vestiges du mur d'enceinte (plusieurs tours, pans de mur).
Le se déroula à Beaune-la-Rolande, une bataille de la guerre franco-prussienne de 1870 où fut tué notamment le peintre Frédéric Bazille : le Prince Charles de Prusse battit le Général d'Aurelle de Paladines (commandant l'armée de la Loire).
Lors de la Seconde Guerre mondiale, Beaune-la-Rolande abrita, près de son centre ville, un camp d'internement et de transit, sous commandement français, qui vit passer, avec celui de Pithiviers, près de 18 000 juifs, dont la plus grande majorité étaient des enfants. La plupart de ces juifs furent ensuite déportés vers Auschwitz pour y être exterminés. Deux films français se sont inspirés de cet ancien camp : La Rafle (2009) et Elle s'appelait Sarah (2010).


text:
Ion
En fisica e quimia, un ion (dau grèc ion, qu'es lo participi de iénai, "anar") es un atòm o molecula amb carga electrica. S'apèla cation un ion amb carga positiva, e anion un ion amb carga negativa. Lo procès de ganhar o pèrdre d'electrons (a respècte de l'atòm o de la molecula neutre) se nomena ionizacion. Se representa lei cations e leis anions amb lo simbòl de l'atòm correspondent e lo simbòl "+" o "-", respectivament (per exemple, Na+ o F-). Se lo nombre d'electrons ganhats o perduts es mai grand qu'un, aiçò s'indica tanben (per exemple, Mg2+ o O2-). Lei cations e anions son pipats per la catode e l'anode, respectivament. Michael Faraday foguèt lo primièr que prepausèt l'existéncia deis ions, en 1830, mas foguèt Arrhenius que ne desvolopèt la teoria correspondenta en 1884. Aiçò li vauguèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 1903. L'energia que fau per arrancar un electron d'un atòm dins lo vuege es lo potenciau d'ionizacion o energia d'ionizacion d'aquel atòm. Lei potenciaus d'ionizacion atomica son de constantas fisicas, caracteristicas de cada atòm. Lo meteis concèpte se pòt aplicar en de moleculas e solids. Generalament, lei potenciaus d'ionizacion descreisson d'aut en bas, e creisson de senèstra a drecha dins la Taula periodica. Aquela tendéncia es invèrsa d'aquela que se tròba per lei rais atomics. Aiçò es a causa dau fach que, dins leis atòms pichons, leis electrons son atrachs pus fòrtament per lo nuclèu e fau mai d'energia per leis arrancar. Lo primièr potenciau d'ionizacion es çò que fau per arrancar lo primièr electron d'un atòm neutre, lo segond potenciau es çò que fau per arrancar dos electrons, e aitau successivament. Lei potenciaus d'ionizacion aumentan gradualament. Generalament, i a un saut considerable d'energia en quauque ponch de la seria. Aiçò fa que cada atòm tenda a formar un cèrt tipe de cation. Per exemple, lo sòdi (Na) forma Na+, mas pas Na2+.


text:
Roland de Lassus
Roland de Lassus (Mons, Enaut, c. 1530 – 14 de junh de 1594), tanben conegut com Orlando di Lasso en italian, que ho un compositor de l'escòla francoflamenca de la Renaishença e un deus compositors màgers de musica polifonica de la fin deu sègle XVI.
Roland de Lassus que vadó a Mons, dens la província d'Enaut (uei en Belgica). Que sabem chic de causa suber lo son temps de mainatge. Ua legenda que conta que mainatge, e ho panat tres còps per'mor de la beutat de la soa votz. Quina que sia la vertat, la soa integritat fisica que ho emparada a maugrat d'aquò. Aus 12 ans que viatgè en Itàlia. Que viscó a Màntoa, Milan puish Roma on comencè de compausar.
Que demorè ua gran partida de la soa vita au servici deu duc de Bavièra a Munich, en carga de provesir la cort en musica e mei que mei en musica religiosa entaus servicis de la capèra.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tristis est anima mea
- adoremus te Chirste
- Les larmes de Saint Pierre
- En passant par la Lorraine
- Ballet des Ambassadeurs Polonais (1573)


text:
Baltasar Hidalgo de Cisneros
Baltasar Hidalgo de Cisneros que ho lo darrèr vicerei de l'Arriu de la Plata qui governèr Buenos Aires.
Qu'èra amirau e que s'èra illustrat a l'escadença de la batalha de Trafalgar.
Que remplacè, en 1809, ad aquesta foncion lo francés Jacques de Liniers qui s'èra illustrat dens la dehensa de Buenos Aires durant las invasion anglesas e que perdó lo contraròlle efectiu sus Buenos Aires en 1810 a l'escadença de la Revolucion de Mai qui establí la Purmèra Junta entà gavidar en lòc e plaça deu vicerei.
La Junta de Cadis (qui governava teoricament Espanha qui èra alavetz ocupada per França) que'u nomè un successor (Francisco Javier de Elío) qui non podó pas governar sonque desempuish la ciutat de Montevideo.


text:
Art preïstoric
Se lei primierei manifestacions discrètas de l'art preïstoric datan de la fin dau Paleolitic Mejan, aqueu pren d'amplor reala au començament dau Paleolitic Superior (-30 000 a -12 000 aC). Es alora fòrça diversificat dins sei tematicas, sei tecnicas e sei supòrts. Inclutz de representacions figurativas animalas, de representacions antropomòrfas esquematicas e de signes nombrós. Au Mesolitic (-12 000 a -8000 aC), lei manifestacions artisticas figurativas son raras. D'aquela epòca son lei còdols pintats o talhats de figuras geometricas. Au Neolitic (-8000 a -3000 aC) l'art rupèstre evoluís e inclutz d'elements figuratius e subretot d'animaus domestics; se desvolopa egalament subre de supòrts novèus, per exemple, lei vas de ceramica.
L'art parietau[modificar | modificar la font]
L'art parietau se desvolòpa au Paleolitic Superior entre 40 000 aC e 10 000 aC. Es pròpri de baumas prigondas dins l'escuritat mai absoluda. Son de representacions naturalistas e fòrça esteticas. S'usan de colors divèrsas (negre, roge, òcra) e se dessenha la figura tota, non solament lo contorn. Se representa pas de personas, monins, ausèus, reptils ni paissatges, mai de bisonts europèus, chivaus sauvatges, cèrvis, rangiers, cabras de montanha, urs, singlars, rinocèros, ors, qu'apareisson isolats o en grops, e una desena de peisses. Se representan tanben de signes abstrachs e de mans en positiu (en quichant la man tacada de pigment) o en negatiu (en colorejar la zona qu'enròda la man). La significacion dei signes abstrachs demòra deconeguda.
La tòca de l'art parietau paleolitic es totalament desconeguda. D'en premier se conjecturèt sus de motivacions esteticas (per adornar: l'art per l'art) e puei sus de motivacions magicas o religiosas, a travèrs d'aquestei teorias:
- Lo totemisme: teoria sorgida dins la premiera mitat dau sègle XX, quand quauqueis antropològs comparèron lei costumas dei pòbles primitius actuaus amb leis òbras parietalas paleoliticas. James George Frazer, entre d'autres, extrapolèt lei costumas d'aquestei pòbles actuaus ai manifestacions artisticas preïstoricas. L'animau-totem establís un liame espirituau entre l'èsser uman e la natura e es tanben un factor de coesion dau grop, doncas leis individús son identificats amb lo simbòl que representa sa comunautat. En fach, quauquei figuracions representarián leis esperits dau predecessor mitic de la tribú, l'animau-totem, compausat d'òme e d'animau. Seriá per aquò associat au culte dei predecessors e a la reencarnacion de l'uman en un animau dins una autra vida.
- Lo shamanisme: davant l'impossibilitat d'explicar totei lei representacions conegudas, quauqueis antropològs prepausèron tanben leis idèas animistas (totei leis èssers vius an un esperit subrenaturau). Aquela interpretacion es compatibla amb lo totemisme e de còps s'identifican. Leis intermediaris entre lo mond animic e subrenaturau e lo mond materiau serián lei mascs o shamans, qu'utilizarián lei baumas pintadas coma santuaris enebits ai non iniciats, luòcs sagrats ont se celebravan de rituaus minoritaris, reservats ais elegits.
- La feconditat e la magia propiciatòria (magia simpatica): teoria formulada per Salomon Reinach en 1903 e popularizada per lo prestigiós preïstorian Henri Breuil en 1952. Breuil adoptèt l'idèa de Reinach e l'enriquesiguèt amb de nombrosei recèrcas d'antropològs, filosòfs e preïstorians, e mai de sa coneissença de premier òrdre de l'art paleolitic e cambièt tanben sa cronologia. Segon Breuil, lei representacions s'utilizarián per demandar ais esperits una caça bòna e la procreacion deis animaus. Aquesta teoria pretend que leis animaus representats son de femes emprenhadas e d'animaus ferits per de lanças. Las scenas de caça que representan d'animals ferits, servirián per que lor caça foguèsse pus aisida. Los animals sofririán la meteissa plaga que l'animal pintat.
- Lo dualisme de la natura: teoria dau francés André Leroi-Gourhan, a partir d'un paradigma estructuralista, que refusa l'identificacion antropologica amb lei tribús primitivas actualas (totun, Leroi-Gourhan èra antropològ e se basèt parcialament sus aquesta disciplina). Son intencion es d'ajónher tota l'estructura de la societat paleolitica d'Euròpa Occidentala, en la comprenent d'una manièra olistica, coma un sistèma que tot i es interconnectat, de la superestructura ideologica, fins a l'infrastructura economica, en passant per totei lei fasas intermediàrias. Leroi-Gouhan introduguèt de sistèmas d'analisi estadistica e de modèls complèxes per deschifrar l'organizacion intèrna deis ensems artistics amb son contèxte extèrne. Antau, obten un panorama complèt e valid per tot l'art paleolitic, coma la manifestacion d'una seria de religions que compartisson una tradicion collectiva que leis animaus, lei signes abstrachs e lei simbòls sexuaus masculins o femenins i representarián lei doas fòrças opausadas de la natura en conflicte e en renovèlament constant. Annette Laming-Emperaire sosten l'idèa qu'aquelei fòrças son la masculina e la femenina: la femna seriá lo bisont e lo brau, encara que l'òme seriá lo chivau. Egalament, leis armas representarián l'òme e lei feridas e lo sang la femna. Sei ròtles serián tanben opausats: la femna, una vènus obèsa generatritz, e l'òme grotesc, caçaire e destructiu. Segon Henri Delporte, lo fach que lei representacions masculinas e femeninas sián generalament en relacion d'oposicion vòu pas dire que sián lo rebat de cresenças simplament sexualas o de rites o de mites de feconditat, mas d'una cosmogonia explicada a travèrs una oposicion; en consequéncia, se pretend pas dire qu'una unica religion predominèsse tot lo Paleolitic superior, mas que totei compartissián lo meteis sistèma, la meteissa estructura basica.
- Lo simbolisme: dins lei darriers decennis s'assaja de determinar se l'organizacion d'elements, tant figuratius coma abstrachs, son estructura e son ritme, respòndon a quauquei còdes de comunicacion de coneissença o de registre d'eveniments. Per exemple, se son una representacion d'una cosmogonia, d'un calendari primitiu ont se repetisson de fachs fondamentaus, d'aspèctes sasoniers... De la combinason e dau liame dei formas simplas e complèxas representadas se pretend obténer un lengatge mitografic, pictografic o ideografic que cada animau e cada simbòl i aurián una significacion diferenta, segon son liame e son contèxte. Quauquei partisans d'aquest paradigma van pus luenh dins sei conclusions, en despassant l'estrictament scientific.
Manjavan çò que pintavan?[modificar | modificar la font]
La recèrca integrala dei jaciments a demostrat que l'objècte mesme de l'art parietau foguèt pas la caça, ja que i a ges de relacion dirècta entre la fauna representada e lei rèstas trobadas dins lei luòcs onte vivián. Dins mantuna bauma, coma a Ekain, s'avera qu'a bada que lei chivaus son lo tèma principau de sei pinturas, la cabra èra la principala espècia caçada.[1].


text:
Projècte Comunas d'Occitània
Lo Projècte Comunas d'Occitània es un projècte intèrne de la Wikipèdia occitana.
- Descripcion del projècte : crear un article per cada comuna d'Occitània dins la Wikipèdia occitana.
- Projèctes religats : Portals, Boitas d'informacion
Trabalhs preliminars[modificar | modificar la font]
- identificar las comunas occitanas (delimitacion d'Occitània)
- identificar lo nom occitan de las comunas (toponimia comunala)
- identificar las informacions ligadas : apartenéncia administrativa, apartenéncia istorica, superfícia, populacion, coordenadas, altitud, cònsol...
- descriure un modèl de pagina de comuna occitana: presentacion generala, diferenciacion de cap a las wikipèdias « nacionalas »en francés, espanhòl, italian (catalan, basco, piemontés, sicilian): atestacions de preséncia de la lenga dins l'istòria, ligams cap a de personalitats (autors en occitan...)
Participants[modificar | modificar la font]
Se marcar aicí e descriure los parçans o trabalhs que vos interèssan melhor.
- Joan Francés Blanc (ne parlar) 31 genièr de 2011 a 21.53 (UTC)
- Jiròni (d) 2 febrièr de 2011 a 21.03 (UTC)
Avançament del projècte[modificar | modificar la font]
Trabalhs preliminars : veire cada jos-pagina.
- Projècte Comunas d'Occitània/Identificacion de las comunas - plan avançat (detalh de sasir dins las jospaginas)
- Projècte Comunas d'Occitània/Toponims occitans de las comunas - manca mai de la mitat
- Projècte Comunas d'Occitània/Informacions ligadas a las comunas - populacion automatizada
- Projècte Comunas d'Occitània/Modèl de pagina de comuna - de discutir
Punt per division administrativa : nombre de comunas qu'an un article / nombre de comunas fachas / nombre de comunas « confòrmas » / encargat de la verificacion e/o de la mesa en conformitat (se marcar o demandar dins la pagina de discussion del projècte).
(De completar)


text:
Micvé
Lo Micvé es un banh ritual utilizat per l'ablucion necessària als rites de puretat dins lo judaïsme.
Practicat dins un bacin d'aiga o banhadoira qu'una persona i se pòsca immergir entièrament. Las règlas que regisson los mikvaot son complèxas e son definidas dins lo tractat omonim de la Michnà. L'aiga (o al mens la primièra quantitat versada dins la cistèrna) non pòt èsser vojada, en consequéncia las aigas de pluèja son generalament las mai utliziadas per inicalizar lo Micvé.
Pòt èsser utilzat, tant pels òmes coma per las dònas. Al jorn d'uèi sonque las dònas an conservada l'obligacion d'utilizar lo Micvé d'un biais ritual sèt jorns aprèp la culminacion de cada cicle menstrual. Qualques òmes an conservat la costuma d'anar al Micvé pas que la velha de Yom Kippur o Jorn del Perdon, mentre que los josieus hassidics lo practican cada jorn.


text:
Cirenaïca
Cirenaïca (en grèc Kupnvaίa, en latin Cyrenaica, foguèt une província romana de l'Africa del Nòrd, situada entre las províncias d'Egipte e de Numidia. Aquel territòri es uèi una partida de Libia. Son nom ven de la vila grèga de Ciren.
Colonizada pels Grècs a partir del sègle V ab. C., longtemps apartenguèt a l'Egipte Ellenistica. Ptolemèu VIII la leguèt a títol personal a son fils Ptolemèu Apion que, sens eretar, la leguèt a son tour a la Republica romana en 96 av. J.-C. Aquela ne faguèt una província amb l'illa grèga de Creta.
Quand los Arabis musulmans se n'emparèron al sègle VII, lo secament del clima e la baissa de las resèrvas d'aiga ja despoblèron fòrça lo país, que lo vam ne foguèt pas mai qu'un sovenir. Los romis foguèron caçats cap a Sicília o a Creta, e lo país demorèt desertat pendent de sègles. Al sègle XIV, amb un melhorament climatic se tornèt poblar: lo país, nomenat en arabi Barqah برقه, e faguèt partida d'Egipte abans de venir una província de l'Empèri Otoman, que fin finala o liguèt a Tripolitània.
En 1911, Itàlia pren lo Fezzan, de Tripolitània e doncas de Cirenaïca dins una guèrra qu'opausèt l'Empèri Otoman, quand aquel seguèt lo destin politic de Libia.
Pel Tractat de Lausana (1912), los Italians recebon oficialament l'autoritat suls territòris libians.
Aprèp de temptativas de pacificacion abans e aprèp la Primièra Guèrra Mondiala, l'Itàlia victoriosa al costat dels Aliats volguèt transformar las trèvas fragilas en acòrdis de patz que l'Acòrdi d’Ar-Rajmah (1919-1920). Cirenaïca foguèt alara devesida en dos: « lo nòrd - amb las còstas e una partida d’Al-Jabal Al-Akhdar - passèt jos la dominacion italiana, alara que lo sud - amb Jaghbûb, Ûjîlah, Jâlû e Koufra - demorèt independent e venguèt l’Emirat senossi »[1].
Idris, futur Rei de Libia, venguèt Emir de Cirenaïca e gardèt qualques dreches coma aquel de se circular dins tota la region mas subretot aquel d'intervenir dins l’administracion de la partida italiana per aparar los interèsses dels Libians autoctòns. La contrapartida foguèt la securitat interiora dins la colonia italiana, l'Emir prometiá de dissòlvre sas fòrças militaras La pacha foguèt rompuda en 1920 e Itàlia sometèt, amb 2000 òmes acompanhats d'automobilas e d'avions, l'oasis de Djarbob, sèti de la Confrariá senossi[2].
Lo 6 decembre de 1925, lo tractat italoegipcian fixèt lo tèrme oriental; foguèt signat per l'ambaissador italian del Caire e pel President del Conselh e Ministre dels Afar Estrangièrs d'Egipte, Ziwer Pacha[3].
Aprèp la victòria dels Aliats, Idris refugiat en Egipte tornèt al govèrn e promulguèt una constitucion modèrna que garantissiá subretot la libertat de consciéncia e de pensada, l’egalitat dels ciutadans e un govèrn constitucional[4]. Sa bandièra tradicionala es derivada d'aquela de l'ancian colonizador otoman[5].
En 1946, foguèt reconegut Emir de Cirenaïca e perseguèt de militar per l'unificacion e la sobeiranetat de Libia.
En 1951, Idris acceptèt la corona del Reialme Unit de Libia que liga Cirenaïca, Tripolitània e Fezzan.
Lo 23 de febrièr de 2011, Cirenaïca foguèt la primièra partida de Libia que se declarèt contra lo poder de Muammar al-Gaddafi[6]. La region es lo luòc de transit de fòrça Egipcians que vivián e trabalhavan en Libia per tornar dins lor país e escapar a la violenta repression de Muammar al-Gaddafi.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)ISLAMOPHILE - Idrîs As-Sunûsî, Rei Sofi
- ↑ (fr)Colin Elicio, "Les Italiens en Afrique (Somalie et Cyrénaïque)". In: Annales de Géographie, t. 35, n°197, 1926, p 478.
- ↑ (fr)Colin Elicio, "Les Italiens en Afrique (Somalie et Cyrénaïque)". In: Annales de Géographie, t. 35, n°197, 1926, pp. 477-478.
- ↑ (fr)Dr A. Blonk, "Drapeaux et timbres-poste", édition Veen Frères, Berchem-Anvers, s.d. (circa 1950), p 11.
- ↑ FOTW - Flag of the World
- ↑ (fr)FRANCE 24 - Le régime de Kadhafi en proie à une insurrection sans précédent


text:
Mitòsi
La mitòsi qu'ei un procès au cap deu quau ua cellula mair que partatge lo son cabau genetic e citoplasmic (en incluent los divèrs organets) per balhar duas cellulas hilhas, qui, après aver creishuda, e poden au lor torn perseguir lo cicle cellular e vàder cellulas mairs. Lo cicle cellular qu'ei dividit enter mitòsi e interfasa. En se realizant, la mitòsi que debana diferentas fasas : profasa, prometafasa, metafasa, anafasa e telofasa.
Interfasa[modificar | modificar la font]
L'interfasa qu'ei un moment deu cicle cellular qui la cellula no's diviseish pas. Qu'ei era medish descompausada en diferentas fasas :
- La fasa G1 (de l'anglés growth, "creishuda"): purmèra fasa de creishuda cellulara après ua precedenta division on ua cellula mair que s'ei divisit en duas cellulas hilhas mei petitas puishque's partatjan lo cabau cellular (proteïnas, organet, cromosòmas) de la cellula mair.
- La fasa S (per "sintèsi") : pendent la quau la cellula que copia lo son materiau genetic.
- La fasa G2 : dusau fasa de creishuda entà preparar la mitòsi (on calerà partajar lo cabau cellular en dus per las duas cellulas hilhas).
Profasa[modificar | modificar la font]
La profasa qu'ei lo moment qui la cromatina e s'arrenga en cromosòmas de dus cromatidas sòrs (duas cromatidas parièras hrutas de las creishua de la fasa S de la profasa. Ua proteïna aperada coesina que mantien pegadas aquestas duas cromatidas. Lo centre organizator deus microtubuls, tanben aperat centrosòma (véder l'article centriòl), qu'a creishut eth tanben. Normalament compausat de dus centriòls, que son alavetz quate. Los dus parelhs de centriòls que s'esluenhan mercés a la pravada deus microtubuls qui entornejan chic a chic lo nuclèu on la cromatina e s'ei arrengada en cromosòmas. Durant la metafasa la membrana nucleara que desapareish en tot deishar atau qui los microtubuls e entrin dens l'espaci deu nuclèu. uus cemtromès deus cromosòmas que's troba un complèxe proteïc aperat quinetocòr (un per ambz cromatidas de cada cromosòma). Los microtubuls que s'i arrapan entà preparar la pujada deus cromosòmas de cap aus dus estrèms de la cellula a l'anafasa.
Metafasa[modificar | modificar la font]
Los cromosòmas qu'alinhan lo lors centromèr mercès au balanç de hòrças produsit peus dus centrosòmas qui tiran en direccion inversada (cadun suber sengle centromèr las cromatida, ambz enracara ligadas). Los centromèrs que forman alavetz un plan imaginari aperat eqüator. Metafasa que vien deu grèc ueta, arron.
Anafasa[modificar | modificar la font]
Deu grèc ava (cap avant) qu'ei lo moment de la pujada deus cromosòmas aus dus caps de la cellula. Las loas cromatidas (parièras) que's desseparan en bèth formar dus lòts egaus (donc de medish cabau genetic) de cromosomas d'ua sola cromatida.
Telofasa[modificar | modificar la font]
A la telofasa (deu grèc teλoς, "fin") los efèits de la profasa que son adobats : l'envolopa nucleara que's torna bastir autorn de cada navèth lòt de cromosòmas, las duas cellulas hilhas que's desseparan en bèth bastir ua membrana enter eras.
Citodierèsi[modificar | modificar la font]
Animacion[modificar | modificar la font]
[1] Illustracion animada d'ua mitòsi


text:
Amélie Nothomb
Amélie Nothomb (Etterbeek, 9 de julh de 1966) es una escrivana bèlga d'expression francesa.
Somari
La Vida[modificar | modificar la font]
Lo sieu paire foguèt ambaissador de Belgica e ela demorèt en divèrses païses (China, Estats Units, Laos, Birmania, Bangladèsh).
Estudièt filologia romanica a l'Universitat Liura de Brussèlas.
Citacions[modificar | modificar la font]
-
-
- Ne reagissètz coma los paures, que plaçatz l'onor vòstre de tal biais que ne sètz victimas.
- Soi un intellectual, valent a dire un èsser que o s'espèra amb passion d'èsser contradich.
-
- Legissèm per descubrir una vision del mond.
- La saviesa es pas jamai del costat d'aquel que parla.
- N'es rèiremai divertissent d'èsser anujós que non pas interessant.
- Es cachavièlha lo bonaür per fòrça.
- Los pòbles s'asoran los lors ancessors martirs. Es la sola aristocracia que pas jamai li ne contestam.
- L'adjectiu "vertadièr" coma la chifra zèro, es una expression indispensabla de çò vuèg.
- I aurà sempre dins la molonada un pegàs que, amb lo pretèxt que ne compren el pas res, çò ne decretarà que i a pas res per comprene.
- Nada realitat umana se n'exprimís tan plan l'idèa d'astrada coma las paraulas malbiaissudas e sas consequéncias d'una impossibla expiacion.
- Cap de besonh d'interès per mentir. Lo plaser sufís.
- Lo dobte e la paur son los auxiliars de las grandas iniciativas.]]
- Lo còs uman ne comportèsse vint-e-cinc sèxes luòga d'un, ne perdriá fòrça del siu poder erotic. Çò que pivèla son los isclons.
- Lo maquilhatge es un culte de mistèri.
- La ròsa que se ne morís de la set li ne fa de besonh a l'ortalan, mas a l'ortalan li ne fa encara mai de besonh la ròsa qu'es assedegada, que sens la set de sa flor, çò que d'el n'existís pas cap.
- Cal remirar lo mond capables d'èsser aüroses.
- Es l'entreparlaire que se farga la confidéncia.
- Lo silenci es mai rambalhaire que tot.
- Ne sufís aver fach quicòm un sol còp dins sa vida - mas en prigondor - per ges quitar de o tornar far tot lo long de la nòstra vida.
- Çò de pròpi dels grands libres, es que cada lector n'es l'autor.
- L'escriure comença onte lai s'aplanta lo dire e n'es un mistèri dels màgers aquel pertus entremièg çò de bon dire e çò d'impossible idem.
- Modificar l'agachar [1] es aquò lo nòstre òbra grand.
- Tant de temps que n'existirián de finèstras, lo pus mendre èsser uman sus Tèrra auriá sa part de libertat.
- N'escarnissi ieu pas jamai, Monsen, diagnostiqui.
- M'asori las causas que pas jamai capirai.
- Lo mond ne groümeja d'assassins, valent a dire de personas que se ne permeton oblidar los qu'aimèron. (...) L'oblit es un peugàs, un oceanàs gigantal que lai ne va un sol naviri, qu'es se ramentar.
- M'asori las causas que pas jamai capirai.
- N'escarnissi ieu pas jamai, Monsen, diagnostiqui.
L'Òbra[modificar | modificar la font]
- Hygiène de l'assassin 1992..., Igièna de l'assassin (rev. Eric Gonzales, ed. Per Noste)
- Le Sabotage amoureux, 1992 ... Lo Sabotatge amorós
- Légende un peu chinoise, 1993 ... Legenda un bricon chinesa
- Les Combustibles, 1994 ... Los Combustibles
- Les Catilinaires, 1995 ... Las Catilinàrias
- Péplum, 1996 ... Peplum
- Attentat, 1997 ... Atemptat
- Mercure, 1998 ... Mercuri
- Stupeur et tremblements, 1999 ... Estupor e tremblaments
- Le Mystère par excellence, 1999 ... Lo Mistèri per excelléncia
- Métaphysique des tubes, novel·la, 2000 ... Metafisica dels tubs
- Brillant comme une casserole, 2000 ... Lusent coma una caçairòla
- Cosmétique de l'ennemi, 2001 ... Cosmetica de l'enemic
- Aspirine, 2001 ... Aspirina
- Sans nom, 2001 ... Sens nom
- Robert des noms propres, 2002 ... Tesaur dels noms d'ostal
- Antéchrista, 2003 ... Antecrista
- L'Entrée du Christ à Bruxelles, 2004... L'entrada de Crist dins Brussèlas
- Biographie de la faim, 2004 ... Biografia de la fam
- Acide sulfurique, 2005 ... Acid sulfuric
- Journal d'Hirondelle, 2006 ... Jornal d'Irondona
- Ni d'Ève ni d'Adam, 2007 ... Ni d'Èva ni d'Adam
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ... per l'escritura...


text:
Oscar Ruggeri
Oscar Alfredo Ruggeri - tanben conegut com El Cabezón - (Corral de Bustos, Província de Córdoba, Argentina, lo 26 de genèr de 1962) qu'ei un fotbolaire e un entrenaire argentin.
Que joguè comencè dab lo Boca (lo club qui'u formè dehens la soa seccion juvenila), puish, que passè a River Plate e a San Lorenzo.
A maugrat d'estar estat format per Boca, lo son passatge peu club rivau de River que ho marcant dens la soa carrièra per'mor River, alavetz entrenat per Héctor Veira, que passava per ua de las soas tempsadas mei gloriosas quan remportè la campionat nacionau, la Copa Libertadores e la Copa Intercontinentau. En mei d'aquò que ho l'annada qui Ruggeri he partida de la Seleccion nacionau argentina qui ho coroada campiona deu Monde a l'escadença de la Copa deu Monde de fotbòl de 1986


text:
Pèire Jòrdi Latecoèra
Pèire Jòrdi Latecoèra (Pierre-Georges Latécoère en francés) (nascut lo 25 d'agost de 1883 a Banhèras de Bigòrra - mòrt lo 10 d'agost de 1943 a París) es un entrepreneire francés emblematic dels començaments de l'aviacion e subretot de l'aviacion comerciala.
Presentacion[modificar | modificar la font]
Format a l'Escòla Centrala de París, venguèt al cap d'una entrepresa de familha fabricant de material rolant per la Companhiá dels Camins de Fèrre del Miègjorn. Pendent la Primièra Guèrra Mondiala es nomenat a l'artilhariá a causa de sa marrida vista.
De retorn de la guèrra, investiguèt a Tolosa dins doas usinas: una fabricant d'obús, l'autre de cellulas d'avion.
Tre 1918, imaginèt une linha aeriana ligant França e Senegal passant per Espanha e Marròc. Creèt alara la Companhiá Generala d'Entrepresas Aeronauticas qu'expleitèt las linhas Tolosa-Casablanca, Casablanca-Dakar (per Agadir, Cap Juby, Villa Cisneros, Port-Étienne, Saint-Louis) e Rio-Recife a Brasil. Es dins l'entrepresa de Latecoèra que Mermoz, Saint-Exupéry e Guillaumet faguèron lors primièrs vols.
L'Entrepresa contribuiguèt tanben a la naissença e al desvolopament de l'aviacion postala. Aquela se faguèt mercé al coratge de sos primièrs pilòts, vertadièrs davancièrs de l'aviacion, considerats a l'epòca coma eròis. En efècte, dins los ans 1920, cada vol èra una aventura riscada.
A l'epòca, envisatgèt de crear una linha aeriana entre Tolosa e Casablanca. Lo projècte se realizèt en 1919, malgrat l'oposicion del govèrn espanhòl reticent a daissar volar en dessús de son territòri. En 1924, la linha foguèt prolongada fins a Dakar e, aquel còp, èran las tribús mauras que faguèron de problèmas. Arrapèron los aviators qu'èran forçats d'atterrir sus lors territòris e los liurant pas que contra de fòrts rescats.
En mai de 1930 la linha ligant Dakar a l'America del Sud foguèt inaugurada per Mermoz sus un avion Latecoèra. Aprèp venguèt lo desfís del subrevol de la Cordilhièra dels Andes contada per Antoine de Saint-Exupéry dins son roman Vol de nuèch.
Grand industrial, dispausèt un temps d'una usina de 26 000 m2 que forniguèt l'Aeropostala. Pasmens, de questions politicofinancièras l'obliguèron fin finala a daissar son afar.
Èra passionat e construiguèt d'idravions de gròsses tonatges.
Lo Latécoère 631 « Paquebòt dels aires », faguèt la linha Biscarròssa-Fort-de-France del 4 de julhet de 1947 al 1èr d'agost de 1948 transportant 2 000 passagièrs amb doas vòltas cada mes. Lo 21 de febrièr de 1948, lo Late 631 nº 7, fabrica al Havre e anant a Biscarròssa, foguèt pres dins una tempèsta de nèu e s'enfozèt al mar. Sièis meses puèi, lo Late 631 nº 6 se perdèt dins la nuèch del 1èr d'agost de 1948 entre la Martinica e França amb cinquanta uèit victimas.
La companhia Latecoèra existissiá encara en 2006, e fabricava d'elements d'aeroestructuras per cinc grands constructors aeronautics mondials: Airbus, Boeing, Bombardier, Dassault Aviation et Embraer.
En 2007, Airbus anoncièt la filializacion de qualques sites industrials coma dins lo modèl desvolopat per Boeing. Latecoèra se posicionèt suls sites de Méaulte e de Saint Nazaire Ville. Mas en 2008, la direccion d'EADS decidiguèt de vendre pas mai.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Musèu istoric de l'idraviacion a Biscarròssa
- (fr)Jean-Marc Olivier, "Latécoère, un industriel visionnaire", dans Midi-Pyrénées patrimoine, hors-série n° 2, Toulouse des avions et des hommes, novembre 2010, p. 14-25.
- (fr)Emmanuel Chadeau, Latécoère,ed:Olivier Orban,1990, isbn 2855655692


text:
Ceará
Ceará es un estat de Brasil. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd, e confronta los estats de Rio Grande do Norte e Paraíba a l'èst, Pernambuco al sud, e Piauí a l'oèst. Sa capitala es Fortaleza. Sa superfícia totala es un pauc inferiora a la de Nepal.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima tropical predomina dins tot l'estat, amb de variacions de precipitacions dins diferentas regions. Dins la region de sertão lo un clima es semiàrid.
Lo relèu presenta de punts mai nauts als limits amb Piauí (Serra de Ibiapaba e Serra Grande) e Pernambuco (Chapada do Araripe). Los rius Jaguaribe e Acaraú son los principals de l'estat.
Economia[modificar | modificar la font]
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'elevatge de bovins, l'agricultura (mongeta, milhòc, ris, coton), l'industria (aliments, textil e cauçaduras, metallurgia) e lo torisme (principalament en las plajas de Fortaleza, Canoa Quebrada, Jericoacoara, Aracati, e autres).


text:
Charlotte Brontë
Charlotte Brontë (21 d'abril de 1816-31 de març de 1955) foguèt una escrivana e poessa anglesa. Nais en Thorton, Yorkshire (Anglatèrra) e es sòr de las tanben d'escrivanas Emily Brontë e Anne Brontë.
Trabalha coma mèstra e al bòrd de la siá sòr Emily, fondan una escòla d'ensenhament primari.
En 1846, al bòrd de las siás sòrs, publican una seleccion de los sieus poèmas. Malgrat aiçò, Charlotte declina la poesia pel roman e publicarà en 1847 Jane Eyre que coneis amb el la capitada. Publica Shirley en 1849 e Villete en 1853.
Se marida en 1854, mas morís un an après, en 1855. En 1857 apareis Lo Professor.


text:
Muridae
La familha dels murids es una familha de mamifèrs terrèstres apartenent a l'òrdre dels rosegaires (sosòrdre dels sciurognathes). Las darrièras revisions de la classificacion destrian mai de 1150 espècias repartidas en 250 genres environ apartenent a 18 sosfamilhas:
- Arvicolinae (rats de camps, lemmings , rat muscat o ondatra; sovent incluses dins los Cricetinae)
- Calomyscinae (hamster asiatic)
- Cricetinae (rats de camps e hamsters)
- Cricetomyinae (cricetomes)
- Deomyinae
- Dendromurinae
- Gerbillinae (gerbilhas)
- Lophiomyinae (rat de cresta)
- Murinae (rats, mirgas de l'ancian monde e zyzomys)
- Myospalacinae (zokors)
- Mystromyinae (hamster sud-african)
- Nesomyinae (rats e mirgas malgashas)
- Otomyinae
- Petromyscinae
- Platacanthomyinae
- Rhizomyinae
- Sigmodontinae (rats e mirgas del monde novèl)
- Spalacinae (rats taupas cecs)
Los murids son presents dins una granda varietat de biotòps, son presents sus totes los continents a l'excepcion de l'Antartica.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
La Pica d'Estats (en francés Pique d'Estats) es un somal dels Pirenèus situat sus la termièra entre França e Espanha; una part es dins lo departament d'Arièja e l'autra dins la comarca catalana de Palhars Sobeiran.
Amb sos 3143 mètres, es lo trescòl del massís de Montcalm, pasmens son ascencion es de bon far (escalada, glacièr).
Situada dins lo massís del Montcalm, al sud d'Ausat dins lo Vic de Sòs, la Pica d'Estats despassa lo pic del Montcalm d'aperaquí dètz mètres. Es lo trescòl del País de Fois (Arièja) e tanben de Catalonha.
Costat espanhòl susplomba l'Estany d'Estats e l'Estany de Sotllo dins lo Pargue Natural de l'Alt Pirineu. Confronta a l'oèst lo pic de Verdaguer (3 131 m) e a l'èst la punta Gabarró (3 115 m).
Lo pic se situa dins l'airal del Pargue Natural Regional dels Pirenèus Ariegeses[3].
La Pica d'Estats es un somal granitic.
Malgrat l'altitud, possedís pauc de nevièrs.
La primièra pujada de la Pica d'Estats la faguèron Henry Russell e Jean-Jacques Denjean en 1864.
-
-
-
Vista prèpa del trescòl dempuèi lo portet.
La montada pòt se far per mai d'un camins.
La via normala se fa pel refugi del Pinet en dos jorns, una jornada per la caminada d'aprochament fins al refugi. Lo segond jorn se fa l'ascencion.
Pel costat espanhòl l'ascencion se fa dempuèi l'Estany de Sotllo e l'Estany d'Estats. Cal caminar per un pas peirós fins a un portet.
- ↑ Font : Lista dels 3000 pirenencs per massís
- ↑ Source : Géoportail avec carte IGN à l'échelle 1:25000
- ↑ Parc naturel régional des Pyrénées ariégeoises


text:
Esquisma de 1054
L'Esquima de 1054, o Grand Esquima, es una division religiosa entre la Glèisa Catolica Romana e la Glèisa Ortodòxa quand lo papa e lo patriarche de Constantinòple s'excomuniquèron l'un l'autre. Foguèt entraïnat per de tensions teologicas e politicas entre lo Roma e Constantinòple a prepaus dau contraròtle de la comunautat crestiana e de la definicion dau dogme (definicion dau Sant Esperit en particular). Pasmens, en realitat, aquela data marca solament l'acabament d'un procès lòng que comencèt tre la fin dau sègle VIII.
Après la conquista e lo pilhatge de Constantinòple per lei Crosats en 1204 durant la Quatrena Crosada, l'ostilitat foguèt fòrça prefonda entre lei doas Glèisas. Lo melhorament dei relacions foguèt fòrça lòng e lei progrès vertadiers se debanèron solament au sègle XX. La levada deis excomunicacions respectivas en 1965 per lo papa Pau VI e lo patriarche Atenàgores Ièr marquèt aqueu raprochament e, au començament dau sègle XXI, se debanèron divèrsei gèsts suplementaris per contuniar e aprefondir la destenduda entre lei dos Glèisas.


text:
Edat dau Fèrre
L'Edat dau Fèrre (var. Edat deu Hèr, Edat del Fèrre) es lo periòde dau desvolopament de la metallúrgia dau fèrre. Aquest metau es superior au bronze en duretat e abondància de jaciments.
L'emplec corrècte d'aquest minerau comencèt au millenni II abC. Leis ititas foguèron lo premier reiaume organizat que controtlèt sa produccion.
L'expansion de la coneissença sus l'emplec dau fèrre se produtz probablament dempuei Iran a travèrs de Caucàs. A aquela epòca se produson de cambiaments importants: leis empèris orientaus s'afeblisson e lei centres de poder se desplaçan vèrs l'Occident. Antau, l'Edat dau Fèrre se caracteriza per l'utilizacion dau fèrre coma metau, utilizacion importada de l'Orient Mejan a travèrs de l'emigracion de tribús indoeuropèas (cèltas), qu'a partir de 1200 aC començan d'arribar en Euròpa Occidentala e son periòde va fins a l'epòca romana e en Escandinàvia fins a l'epòca vikinga (a l'entorn de 1000). L'expansion bantó, de 500 abans l'èra crestiana, arribèt rapidament gràcias a la tecnologia dau fèrre. Lei limits cronologics de l'Edat dau Fèrre varian considerablament segon l'airau culturau e l'airau geografic. Au delà, mai d'una civilizacion coneguèt jamai l'Edat dau Fèrre maugrat qu'aguèsse experimentat un desvolopament sociau e/o tecnic important (per exemple, lo cas dei civilizacions precolombinas).
L'Edat dau Fèrre europèa[modificar | modificar la font]
Aquest periòde intègra l'Epòca grèga arcaïca, la civilizacion deis Etruscs, la de Tartessos dins la Peninsula Iberica, seguidas deis Ibèrs e de sei vesins peninsulars lei Celtibèrs e dei Gals en Gàllia, qu'atenhèron totei un nivèu culturau important... En Euròpa Centrala l'Edat dau Fèrre se dividís en dos periòdes:
- La Cultura de Hallstatt (800-450 aC): Primiera Edat dau Fèrre.
- E la Cultura de La Tène (tre 450 aC fins a la conquista romana): Segonda Edat dau Fèrre. En Alemanha leis istorians diferencian generalament una Edat dau Fèrre preromana (Cultura de La Tène) e una autra romana (Cultura de Jastorf)


text:
Diego Maradona
Diego Armando Maradona, nascut le 30 d'octobre de 1960 a Buenos Aires, es un fotbolaire argentin. Joguèt al pòst de mitan ofensiu.
Escaissat El Pibe de Oro, Pelusa, Dieguito, o encara Lo Mèstre, es considerat amb lo brasilièr Pelé coma un dels dos melhors fotbolaires de l'istòria del fotbòl. Un sondatge sus Internet organizat per la FIFA en 2000, l'elegiguèt Melhor Jogaire del Mond.
Maradona, venceire de la Copa del mond de fotbòl en 1986, estela de las annadas 1980 e 1990 e icòna de l'equipa de Nàpols, a agut de problèmas d'addiccion a la cocaïna, çò qu'a perturbat sa carrièra de jogaire professional.


text:
Enrique Santos Discépolo
Enrique Santos Discépolo, chafrat Discepolín (Buenos Aires, lo 27 de març de 1901 - Lo 23 de deceme de 1951) òmi de letras, musician argentin autor deus tangos deus mei famós com Qué sapa señor, Yira yira (ho interpretats, enter autes, per Carlos Gardel), Cambalache e Cafetín de Buenos Aires.
Orfanin elhevat peu son hrair Armando. Que comencè au teatre (com autor e tanben con actor). En 1927 compausè el tango "Esta noche me emborracho" interpretat per Azucena Maizani. Après aquesta purmèra escaduda que continuè com autor de tango. Que joguè tanben au cinema.
En 1928 que conegó la soa molhèr Tania.
Uei lo dia que demora un deus autors los mei emblematics deu tango.


text:
Buysscheure
Buysscheure es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region Nòrd-Pas de Calais. Sa populacion en Modèl:Popfr59119.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Toponymie : Lo nom de Buysscheure vendriá de busk (bòsc) e skurjon (grange) doncas significariá "la grange al bòsc".
1200 : Buiscura
1254 : Boiscure (cartulaire de Watten)[1]
Toponymie : Le nom de Buysscheure viendrait de busk (bois) et skurjon (grange) donc il signifierait "la grange au bois".
1200 : Buiscura
1254 : Boiscure (cartulaire de Watten)[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean-Marie Cassagne, Mariola Korsak, "Origina dels noms de vilas e pòblas Nòrd", Editions Bordessoules
- ↑ Jean-Marie Cassagne, Mariola Korsak, "Origine des noms de villes et villages Nord", Editions Bordessoules


text:
Hombourg-Budange
Hombourg-Budange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner[1].
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés.
- Existissiá un castèl a Modèl:La s #qu'aperteniá als senhors de Manjan ; destruccion per una tropa al servici del rei de França en 1552 quand Wyrich de Créhange se #trobar amb Charles Quint davant Mètz ; #passar a Modèl:La s a las Lenoncourt, Brisacier, Mallortie, Hunolstein, Mortemart.
- Lo vilatge de Budange i aguèt ligat a Hombourg en 1790.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés.
- Il existait un château au Sègle XIII qui appartenait aux seigneurs de Mengen ; destruction par une troupe au service du roi de France en 1552 quand Wyrich de Créhange se trouva avec Charles Quint devant Metz ; passa au Sègle XVII aux Lenoncourt, Brisacier, Mallortie, Hunolstein, Mortemart.
- Le village de Budange fut rattaché à Hombourg en 1790.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Donada natura e païsatge en Lorraine, Hombourg-Budange, Carmen Diren Lorraine
- ↑ (fr) Données nature et paysage en Lorraine, Hombourg-Budange, Carmen Diren Lorraine


text:
Jane Fonda
Jane Seymour Fonda (Nòva York, 21 de decembre de 1937) es una actritz e activista politica americana de las mai famosas. Venguèt famosa mondialament e a l'encòp un sex symbol gràcias a son ròtle dins lo film Barbarella en 1968. Recebèt dos còps l'Oscar en 1972 e 1979). Son engatjament politic foguèt intensiu del temps de la Guèrra de Vietnam.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
la Carrièra[modificar | modificar la font]
Ròtles màgers[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Activitats politicas[modificar | modificar la font]
Militanta de sempre contra la Guèrra de Vietnam, gaireben asirada per bona part de la populacion ( e bèla primièra l'armada...) dels Estats Units d'America, se desencusèt mai tard per la sola fòto ont la podem veire a Hanoi sus un carri de la DCA vietnamiana mas assumiguèt fòrt e mòrt caparruda la siá accion militanta facha sonque per salvar los soldats de las arpas del lor govèrn assassin.
Tanben podem notar la siá presa de consciéncia feminista, d'ela que n'èra estada una mena de sex symbol de la fin de las annadas 60 amb Barbarella e sas fòtos coma modèl.
Enfins çò n'apondrem aicí de la siá lucha caparruda pels dreches civics e lo combat mai que just de las Pantèras negras.
Pus recentament critiquèt ela amb punhor la politica bellicista e imperialista de las administracions Bush paire e filh en Iraq e Afganistan.
citacions[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
Oscar[modificar | modificar la font]
- 1971: melhora actritz dins Klute
- 1978: melhora actritz dins Retorn a l'ostal
Nominada :
- 1970: melhora actritz dins Ben se n'acaban los cavals, vertat?
- 1978: idem dins Julia
- 1980: id dins Lo Sindròma chinés
- 1982: id dins En un pesquièr d'aur
- 1987: id dins Lo dematin seguent
Golden Globe[modificar | modificar la font]
- 1961: actritz del melhor potencial
- 1971: melhora actritz dins un filme dramatic dins Klute
- 1972: actritz preferida del mond
- 1977: melhora actritz dins un filme dramatic dins Julia
- 1978: actritz preferida del mond
- 1978: melhora actritz dins un filme dramatic dins Retorn a l'ostal
Filmografia selècta[modificar | modificar la font]
- 1964: Les Félins / Los felins d'en René Clement... Melinda
- 1965: Cat Ballou de n'Elliot Silverstein... Catherine "Cat" Ballou
- 1966: Any Wednesday / Cada dimècres d'en Robert Ellis Miller... Ellen Gordon
- 1966: The Chase / Lo Percaç de n' Arthur Penn... Anna Reeves
- 1968: Barbarella d'en Roger Vadim... Barbarella
- 1969: They Shoot Horses, Don't They? / Ben se n'acaban los cavals, vertat ? d'en Sydney Pollack... Gloria Beatty
- 1971: Klute de n'Alan J. Pakula... Bree Daniels
- 1972: Tout va bien / Tot va plan d'en Jean-Luc Godard e'n Jean-Pierre Gorin... Suzanne
- 1973 A Doll's House / L'Ostal de monaca d'enJoseph Losey... Nora Hellmer
- 1977: Julia / Julia d'en Fred Zinneman... Lillian Hellman
- 1978: Coming Home / Retorn a l'ostal de n' Hal Ashby... Sally Hyde
- 1979: The China Syndrome / Lo Sindròma chinés d'en James Bridge... Kimberley Wells
- 1980: The Electric Horseman / Lo Cavalièr electric d'en Sydney Pollack... Alice '"Hallie" Martin
- 1981: On Golden Pond / En un pesquièr d'aur d'en Mark Rydell... Chelsea Thayer Wayne
- 1986: The Morning After /Lo Dematin seguent d'en Sidney Lumet... Alex Sternbergen
- 1990: Stanley and Iris / Stanley e Iris d'en Martin Ritt... Iris Estelle King
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Jane Fonda sus l'Internet Movie Database
- Lo sit oficial


text:
818
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 818 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Lo 22 de genier, partença dau califa Al-Mamun en direccion de Bagdad per eliminar lo califa usurpator Ibrahim ben al-Mahdi. Dins lo corrent de son viatge, marquèt unei pausas per s'assegurar dau sostèn popular gràcias a de demenicion d'impòsts. Organizèt tanben l'assassinat de son vizir Fadh que sa fidelitat èra mau segura e marquèt tornarmai son sostèn au sunisme après divèrsei temptativas mancadas per se raprochar dei chiitas.


text:
Maimonides
Moshé ben Maimon (en ebrieu: משה בן מימון, e en arabi: موسى بن ميمون), apelat Maimonides e Rambam (רמב"ם, l'acrònim de sas inicialas ebrievas), foguèt lo rabin, lo mètge e lo teologian josieu mai celèbre de l'Edat Mejana per son influéncia sus la filosofia, la religion e la medecina medievala.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 30 de març de 1135 a Còrdoa d'una familha illustra; son paire exerciá coma letrat e prince del quartièr josieu. Recebèt son educacion primièra a l'escòla de la sinagòga. Realizèt sos estudis sus matematicas e medecina dins l'ensenhament arabi. En 1148 los almoads conquistèron Còrdoa e impausèron las leis islamicas tant als josieus coma als crestians, e la familha de Maimonides s'exilièt. Après qualques annadas, s'installèron en Egipte, que Maimonides i foguèt rabin principal del Caire e mètge de Saladin, soudan d'Egipte e Siria.
Òbras[modificar | modificar la font]
Escriguèt de tractats nombroses de medecina, coma l'adreçat al soudan Saladin, lo Tractat suls poisons e lors antidots (1199); al filh del soudan, Al-Fadl, Guida de la bona santat (1198) e Explicacion de las alteracions (1200). Sas òbras màgers de tèma rabinic (talmudic) son un comentari en arabi de la Mishnà, L'illuminar (1168), titolat tanben Libre de l'elucidacion, e la Segonda Lei o Repeticion de la Lei (1180), que constituís son òbra màger e consistís en una compilacion de matèrias de totas las leis e nòrmas religiosas e juridicas de la vida josieva. Aquelas òbras aguèron fòrça prestigi e Maimonides aguèt de discipols nombroses. Es tanben l'autor d'òbras filosoficas que influencèron la pensada medievala, escrichas pendent los darrièrs ans de sa vida, coma lo Tractat sus la ressurreccion dels mòrts (1191). La Guida de perplèxes (1190) es la clau de sa pensada filosofica e exerciguèt una influéncia granda suls cercles tant josieus coma crestians, subretot suls cercles escolastics, que i establís una conciliacion entre la fe e la rason, adreçada als que dobtan entre los ensenhaments de la religion josieva e las doctrinas de la filosofia aristotelica qu'alavetz predominava, en demostrant que i a pas de contradiccion dins los punts que la fe e la rason semblen s'i opausar; es, doncas, una conciliacion entre lo sens literal de las Sagradas Escrituras e las veritats racionalas, en invocant l'interpretacion allegorica en cas de conflicte. Atal sorgiguèron de polemicas per d'"antimaimonistas" (basicament, per un grop de musulmans que pretendián una interpretacion literala de l'Alcoran, los mutallajun) que ne taquèron de racionalista. Malgrat aquò, la Guida de perplèxes foguèt una òbra fòrça comentada e d'influéncia granda sul mond musulman e sus l'escolastica crestiana (Tomàs d'Aquin...). Dins sa juventut escriguèt tanben de poèmas religioses e una epistola en arabi. Coma josieu dins de territòri islamic, aguèt una formacion bidireccionala: la tradicionala josieva e l'aràbia profana (amb d'incorporacions de la grèga), a partir dels ensenhaments de son paire, l'erudir Maimum; per tot aquò, Maimonides escriguet d'òbras autant en ebrieu coma en arabi, que lor pròsa se caracteriza subretot per la sistematizacion e per la claretat mostrativa e per lo caractèr conciliador. Maimonides foguèt l'origina del movement intellectual josieu dels sègles XIII e XIV en Occitània e dins la Peninsula Iberica. Partisan del realisme teologic, es considerat de precursor de las idèas d'Espinosa.
Es encara possible de trapar de noms de sa familha, coma Maymó, Maymí, Maymin, Maimi... dins los Païses Catalans.


text:
809
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 809 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo començament d'una guèrra civila saunosa dins lo Califat abbassida permetèt a l'emperaire Nicèfor Ièr de se preocupar de la frontiera ambé lei Bulgars ont una campanha militara acomencèt d'èstre preparada. Una flòta importanta foguèt tanben mandada en Itàlia per sometre Venècia. Pasmens, foguèt vencuda per lei Francs a Comacchio.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Harun ar-Rachid tombat malaut dins lo corrent d'una campanha còntra una revòuta de Transoxania. Foguèt enterrat dins lo palais dau governador de Korhasan dins una vila que foguèt per la seguida dicha Mashhad. Sa succession foguèt premier reglada segon sa volontat. Son fiu Al-Amin li succediguèt coma califa e governador dei províncias occidentalas dau Califat. Son autre fiu, Al-Mamun foguèt nomat governador dei províncias orientalas amb una autonòmia larga. Èra tanben l'eiretier dau Califat. Aqueu partiment entraïnèt de tensions importantas e una guèrra civila acomencèt tre 810 per la succession d'Harun ar-Rachid.


text:
Bonneuil-les-Eaux
Bonneuil-les-Eaux es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural del Scenari picard, situat entre los vallées de la Selle e de la Noye.
La municipalitat a situat entre Beauvais e Amians, als confins de l'Oise e de la Soma, e es accessibla per la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16 o la Rota nacionala 1.
Village rural du Plateau picard, situé entre les vallées de la Selle et de la Noye.
La commune est située entre Beauvais et Amiens, aux confins de l'Oise et de la Somme, et est accessible par la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16 ou la Route nationale 1.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un vicus gallo-romain ocupava lo luòc, traversat per una via romaine en connectant Beauvais a Amians.
La distincion aperteniá al Sègle IX al Comte d'Amians e #passar per matrimòni al comte de Clermont al Sègle XII.
Bonneuil Possedís un ric passat istoric. Aquela pichona municipalitat rurala protegís una magnifica glèisa a la géométrie pro particulara. A costat d'aquela, se tròban los vestigis d'un prieuré. A la cœur del vilatge se lèva egalament una motte féodale del Sègle XI, fòrça plan conservada e #que fa l'objècte de nombroses estudis.
Lo Pape Léon III confirma la fondacion de la abbaye La nòstra-Madama, prèpa de la motte féodale.
Lo vilatge a sofèrt de la peste l'an 1668 e #èsser en partida dévasté per divèrses incendis. De nombrosas muches sortidas de l'activitat de extraction de calcaire minen lo pòble.
L'anciana fabrica de velours es uèi reconvertie...
Un vicus gallo-romain occupait le site, traversé par une voie romaine reliant Beauvais à Amiens.
La seigneurie appartenait au Modèl:IXe siècle au Comte d'Amiens et passa par mariage au comte de Clermont au Sègle XII.
Bonneuil possède un riche passé historique. Cette petite commune rurale abrite une magnifique église à la géométrie assez particulière. À côté de celle-ci, se trouvent les vestiges d'un prieuré. Au cœur du village se dresse également une motte féodale du Sègle XI, très bien conservée et qui fait l'objet de nombreuses études.
Le Pape Léon III confirme la fondation de l'abbaye Notre-Dame, proche de la motte féodale.
Le village a souffert de la peste en 1668 et fut en partie dévasté par plusieurs incendies. De nombreuses muches issues de l'activité d'extraction de calcaire minent le village.
L'ancienne usine de velours est aujourd'hui reconvertie...


text:
Pau II
Pau II (23 de febrier de 1417 - 26 de julhet de 1471) foguèt lo 211en papa de la Glèisa Catolica Romana de 1464 a sa mòrt. Succediguèt a Piu II (1458-1464) e foguèt remplaçat per Sixte IV (1471-1484).
Originari de Venècia, èra lo nebòt dau papa Eugèni IV (1431-1447). Gràcias a aquela proteccion, venguèt rapidament evesque puei cardinau en 1440. Après la mòrt de Piu II, capitèt d'unificar leis advèrsaris dau papa defunt per assegurar son eleccion. Amator d'art, inicièt la bastida dau palais venecian de Sant Marc. S'opausèt tanben ais idèas umanistas mai ajudèt lo desvolopament de l'estampariá que favorizèt l'expansion d'aqueu movement.


text:
Sent Joan Pè de Pòrt
Sent Joan Pè de Pòrt (Donibane Garazi en basco, Saint-Jean-Pied-de-Port en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, de la quau èra capitau administrativa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Niva que travèrsa la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Izpura au nòrd, Sent Joan lo Vielh e Zaro a l'èst, Eiheralarre au sud e Uhart de Cisa a l'oèst.
Qu'ei situada suu Camin de Sant Jaume.
Istòria[modificar | modificar la font]
Suber la colina dominant la vila que's quilhava lo Castèth de Mendiguren, mencionat dempuish 1191, au pè deu quau lo rei de Navarra Sanç VII lo Hòrt (1152-rei 1172-1221) e bastí au començament deu sègle XIII ua vila hortificada dab barris de pòrtas ogivaus, enqüera uei vesederas, en mei d'ua glèisa, inclusa dens lo sistèma defensiu de la plaça.


text:
Oserkaf
Oserkaf que ho lo purmèr faraon de la Vau dinastia. durant lo son brèu regnat que comencè la bastida deu temple solar de Per Osir (Abosir) en replica deu temple de Iono (Heliopolis).
L'aparicion de la Vau dinastia qu'ei mauconeguda (e, de tot biais, la nocion de dinastia egipciana qu'ei sovent tan per tan ua convencion qui segueish los la vista de Maneton qui las creè mantuns sègles après) e las relacions de familha enter oserkaf e la IVau dinastia tanben.
Lo Papirus de Westcar qu'evoca (mes que's tracta d'ua ficcion hèra posteriora a l'epòca d'Oserkaf) d'ua navèra dinastia a la seguida deu regnats deus hilhs deu faraon Khofo (Keòps) dab los regnats de tres hilhs de Redjedjet, molhèr deu prèste de Ra e emprenhada per la volontat d'aqueth diu. Segon Nicolas Grimal Redjedjet que poderé estar en vertat Khentkaós o tanben Oserkaf que poderé estar lo hilh Neferhetepés e donc l'arrèr hilh deu faraon Djedefra (que seré donc gessit d'un arram capbdet de la IVau dinastia.
lo son successor que ho Sahora, dilhèu lo son hilh, o, en bèth seguir la legenda deu papirus de Westcar, lo son hrair.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Lo son nom de Her qu'èra Irmaat ("qui restableish la justícia") :
- Lo son nom de Nisot-Biti qu'èra Oserkaf ("deu ka poderós - listas reiaus d'Abidòs e de Saqqara :
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Shepsekaf
Oserkaf
Sahora
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Rom
Lo rom (var.ròm) es una bevenda alcolica (entre 45 e 49°) obtenguda per la destillacion dau jus o de la melassa de la cana de sucre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquesta beguda venguèt a èsser un produch important de las Antilhas aprèp l'introduccion de la cana de sucre el 1493 per Cristòl Colomb. Son nom apareis mençonat per primièr còp dins de documents que venon de las Barbadas en 1650 e i es anomenada kill-devil (tua diables) o mai rumbullion (un mot de Devonshire, Anglatèrra que significa 'grand tarabast'. Passèt a se sonar simplament rum en 1667. Cal notar aqui la parentèla possible entre lo mot inglès "rumbullion" e lo verbe occitan "rambalhar" (mèma sens).
Foguèt lo rom un factor economic de pes durant los sègles XVII e XVIII. Dempuèi las Antilhas partissiá cap a Euròpa e alara se faguèt servir lo trafic d'esclaus africans e lo negòci de pèls amb los pòbles amerindians de l'America del Nòrd. Son exportacion tanben se fasiá cap a las colonias anglesas d'America. Gràcias a la fòrta demanda sulpic s'establiron de destillariás a d'autres endreches del continent, coma a Nòva York o en Nòva Anglatèrra durant lo sègle XVII. A partir d'aquel moment, la zona de las Antilhas se limitèt a n'exportar sonque la melassa. En 1763 existissián mai de 150 destillariás en Nòva Anglatèrra. Aperaquí 80% de la produccion èra destinada a la consomacion del quite continent american, mentre que lo demai se dirigissiá cap al comèrci amb Africa en servir produch d'escambi per aquesir d'esclaus, d'ivòri o d'aur.


text:
Seneferó
Seneferó (en egipcian ancian Seneferu/S-nfr.w(j), Snefru/S nfr.w(j), Senefer/S-nfr, Snofru...) que ho un faraon deus famós qui l'Egipte antica e se'n brembè per sègles. Purmèr faraon de la IVau dinastia, que bastí tres piramidas qui, amassas, representan un tribalh màger que cap deus autes faraons a pas jamei deplegat.
Qu’ei lo pair deu faraon Khofo (Kheòps en grèc) qui he bastir la Grana Piramida de Giza.
En ieroglif Seneferó que s'escriu :
La Pèira de Palèrme que’u descriu com un rei pelajadís qui auré gavidat campanhas en Nubia e en Libia e sus la mar, en bèth raportar milèrs de presoèrs e bèstias. L’enjòc, per Egipte, b’èra de daunejar e de conservar punts estrategics de matèrias purmèras qui èran aus estrems deu país (Nubia dab aur, animaus exotics, pèiras preciosas) e lo nòrd, Libia e Sinai (dab metaus e husta).
Que bastí hèra; en mei de las tres piramidas (la purmèra començada a Meidon, e las duas autas, dont la Piramida romboïdala a Dahshor) qui muishan ua progression arquitecturau, que hasó bastir vilas, hortalessas, temples e palais.
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.