c: text/html

text:
Leuville-sur-Orge
Leuville-sur-Orge es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Essonne e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la Mièja Edat, en fasent part del fief de Montlhéry, los Leuvillois patisson las guèrras féodales del fief o del abbaye de Longpont. En lo moment de la celèbra batalha de Montlhéry en 1465 #qu'opausa Louis XI e Charles lo Téméraire, la populacion de Leuville (una cinquantena d'abitantas) #èsser redusida de mitat. En 1466, Jean Alart de CUERT ALARIC fach don de la distincion de Leuville a Jacques OLIVIER, fiscala dins lo parlament. A Modèl:La s-, lo vilatge aperten a la familha Olivier de Leuville #que bastís un castèl #que ne demòra pas mai ni de vestigis ni iconographie. Lo 6 de genièr de 1593, paissièra del castèl de Leuville-sus-Òrdi e de la vila de Arpajon per las tropas de Henri IV en lucha contra la Liga. L'actual « castèl » es ne fa una de las siás dependéncias en datant de la Modèl:S-. Jos la Revolucion, Leuville servís de refugi a Lacépède, un savi botaniste discipol de Buffon #que fug París e la Terror. La comuna actuala i aguès bastit l'an 1869 (rénovée e réaménagée dernièrement). Mai recentament, en 1922, es lo president de la Republica géorgienne Noé Jordania amb lo sieu govèrn en exili #que son venguts se fixar a Leuville. Leuville Èra un vilatge a vocacion agricòla, plan mes per fornir la capitala doncas que situat sus la « via reiala » en connectant d'Escomesas a Orléans. S'i aportava de fruchas e légumes a pè, en carreta, mai tard en tren, mercés al celèbre « Arpajonnais ». Cal imaginar fins a la darrièra guèrra mondiala 100 a 150 espleitacions #que las tèrras n'anavan fins sus las municipalitats actualas de Linas e de Sant-Germain-lès-Arpajon. Los Georgiens avián portat amb eles un cépage de raisin, l'Odèssa, e tanben lo cornichon rus. Eles récoltaient de la mèl mercés a las ruches installadas en lo parc del castèl. Cossí en tot lo sector, la cultura de plen camp i aviá remplaçat la vinha, principala cultura dempuèi la Mièja Edat, victima del phylloxera e de l'arribada dels vins del sud-oèst pel rail. Lo pòble èra lo un dels mai gròsses productors franceses de potiron fins en los ans 1970, amb 400 a unitat|500|tonas {{}} produsidas e meteissa 800 l'an 1975.
La vila de Leuville-sus-Òrdi a de nombroses ligams (istorics) amb la Georgia.
Au Moyen Âge, faisant partie du fief de Montlhéry, les Leuvillois subissent les guerres féodales du fief ou de l’abbaye de Longpont. Lors de la célèbre bataille de Montlhéry en 1465 qui oppose Louis XI et Charles le Téméraire, la population de Leuville (une cinquantaine d’habitants) fut réduite de moitié. En 1466, Jean Alart de COURT ALARIC fait don de la seigneurie de Leuville à Jacques OLIVIER, procureur au parlement. Au Modèl:S-, le village appartient à la famille Olivier de Leuville qui construit un château dont il ne reste plus ni vestiges ni iconographie. Le 6 janvier 1593, prise du château de Leuville-sur-Orge et de la ville d'Arpajon par les troupes d'Henri IV en lutte contre la Ligue. L’actuel « château » est en fait une de ses dépendances datant du Modèl:S-. Sous la Révolution, Leuville sert de refuge à Lacépède, un savant botaniste disciple de Buffon qui fuit Paris et la Terreur. La mairie actuelle fût construite en 1869 (rénovée et réaménagée dernièrement). Plus récemment, en 1922, c’est le président de la République géorgienne Noé Jordania avec son gouvernement en exil qui sont venus se fixer à Leuville. Leuville était un village à vocation agricole, bien placé pour approvisionner la capitale puisque situé sur la « voie royale » reliant Paris à Orléans. On y apportait fruits et légumes à pied, en charrette, plus tard en train, grâce au célèbre « Arpajonnais ». Il faut imaginer jusqu’à la dernière guerre mondiale 100 à 150 exploitations dont les terres allaient jusque sur les communes actuelles de Linas et de Saint-Germain-lès-Arpajon. Les Georgiens avaient amené avec eux un cépage de raisin, l’Odessa, et aussi le cornichon russe. Ils récoltaient du miel grâce aux ruches installées dans le parc du château. Comme dans tout le secteur, la culture de plein champ avait remplacé la vigne, principale culture depuis le Moyen Âge, victime du phylloxera et de l’arrivée des vins du sud-ouest par le rail. Le village était l’un des plus gros producteurs français de potiron jusque dans les années 1970, avec 400 à 500 tonnes produits et même 800 en 1975.
La ville de Leuville-sur-Orge a de nombreux liens (historiques) avec la Géorgie.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Barry Lyndon
Barry Lyndon es un filme istoric anglo-american de Stanley Kubrick sortit en 1975 e adaptat de roman picaresc de William Makepeace Thackeray, The luck of Barry Lyndon.
Lo filme conta lo destin d'un jòve intrigaire irlandés sens sóus, Redmond Barry (Ryan O'Neal), de son ascension sociala facha d'audàcia e de perversitat dins la fastuosa societat anglesa del sègle XVIII fins a sa descasença, aprèp que se maridèsse amb una rica lady (Marisa Berenson) que li portèt una fortuna considerable e li balhèt un filh.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme se divisís en doas partidas:
- By What Means Redmond Barry Acquired the Style and Title of Barry Lyndon (« Comssí Redmond Barry a aquiguèt l'estil e lo títol de Barry Lyndon »)
Al sègle XVIII, en Irlanda, lo paire de Redmond Barry es tuat en duèl per causa d'una garròlha al subjècte de la compra d'un caval. Sa veusa (Marie Kean), refusa totas las ofèrtas de maridatge per se consacrar sonque a l'educacion del seu filh unic.
Barry s'enamòra de sa cosina Nora (Gay Hamilton) que lo sedusís. Mas quand John Quin, un ric capitani anglés, la corteja, sa cosina abandona Barry qu'aviá pas d'argent. Nora e sa familha complòtan per sortir de la pauretat per un maridatge avantatjós. Barry refusa la situacion e tua Quin en duèl.
Barry fugís cap a Dublin, mas se faguèt raubar per un bandit estradièr, lo capitani Feeney (Arthur O'Sullivan), que li rauba son caval, son argent e tot son equipament. Romput e sens sóus, s'engatja dins l'armada britanica coma simple soldat. Lo rejonh dins son regiment un amic de la familha, lo capitani Grogan (Godfrey Quigley) que l'informa que Quin foguèt pas tuat, son pistolet essent cargat d'una inofensiva bala d'estopa. Lo duèl foguèt falsat per forçar Barry a s'alunhar per que sa cosina pòsca se maridar amb Quin e restaurar atal la fortuna familhala. Per pragar son silenci, Grogan recebèt de la familha de Nora una granda soma d'argent, que prepausa de partejar amb Barry. Lo regiment de Barry es enviat combatre los Franceses sul continent. Es lo començament de la Guèrra de Sèt Ans. Grogan es ferrit a mòrt pels Franceses, ara sol Barry decida de desertar. Rauba a un oficièr son unifòrme, un caval, de papèls d'identitat e un òrdre de desplaçament. Sul camin cap a Olanda, país reputat neutre, encontra un capitani prussian Potzdorf (Hardy Krüger), que lo desmascara. Lo capitani li ofrís la causida o d'èsser fusilhat, o de s'engatjar dins l'armada prussiana. Barry ven alara simple soldat, aquel còp dins l'armada prussiana de disciplina fòrça dura. Pendent una batalha, salva la vida de Potzdorf, ferrit per un tir d'artilheriá.
Aprèp la fin de la guèrra en 1763, Barry demòra al servici del capitani Potzdorf. Aquel lo presenta a son oncle, ministre de la polícia prussiana, que li ordona de se plaçar coma servicial del cavalièt de Balibari (Patrick Magee), un jogaire professional irlandés. Los Prussians lo suspèctan d'èsser un espion e Barry deu menar des pròvas. Un còp amb lo cavalièr, Barry avoa l'estratagèma (dins lo roman, aquela avoacion es facilitada per que Barry reconéis dins lo cavalièr lo seu oncle) e s'associan per trichar a de jòcs de cartas. Lo cavalièr devent èsser expulsat de Prussa, se reglan per que Barry tanben pòsca fugir de Prussa. Barry e lo cavalièr anèron per totas las corts d'Euròpa per viure de lor gaubi al jòc. Barry desfia totes los debitors en duèl. Son abiletat per las armas asseguran lo pagament dels mai reguitnets.
Prenent consciéncia qu'aquela vida lo mèna enluòc, Barry decidís de se maridar amb una rica aristocrata. la bèla e fòrt rica comtessa de Lyndon (Marisa Berenson) qu'aguèt pauc de dificutat a la seduire. Aprèp que son espós vièlh, Sir Charles Lyndon, defunta, se maridan.
- Containing an Account of the Misfortunes and Disasters Which Befell Barry Lyndon (« Ont se fa lo compte dels malastres e desastres que tombèron sus Barry Lyndon »)
Barry ven lo calinhaire, puèi l'espós de lady Lyndon, rica e bèla jova femna (que lo vièlh espós, vengut depressiu morrís de despièch en coneisser de l'adultèri). Aprèp son maridatge en 1773, Barry pren lo nom de la comtat de Lyndon e s'installa en Anglatèrra per profechar de sa fortuna. Redmond Barry ven Barry Lyndon mas lo destin lo fará tombar. Pr'amor qu'es lord Lyndon, dispausa pas de fortuna personala. Lo filhastre, lord Bullingdon, filh de Sir Charles e vièlh de 10 ans, l'òdi e lo vei coma un vil oportunista que prenguèt la plaça de son paire e que dilapida la fortuna famihala. Barry Lyndon lo castiga plan sovent. Lo maridatge es un fracas. La comtessa enfanta Bryan Patrick. Barry despensa l'argent de sa femna e la fa malurosa en la daissant sola a l'ostal per s'ocupar dels enfants. Mai tard li torna lo sen e s'excusa prèp d'ela.
D'ans mai tard, la maire de Barry ven viure amb el. Se rend compte de la precaritat de la posicion sociala de son filh. Se lady Lyndon moririá, la fortuna familhala anariá a son filh, lord Bullingdon (qu'es ara gojat, (Leon Vitali)) e daissariá Barry sens sòus. La maire de Barry insistís per qu'obtenga un títol nobiliari per s'aparar d'aquela situacion. Se met en relacion amb l'influent lord Wendover (André Morell) despensant fòrça argents per aténher l'objectiu. Totes los esfòrces son van. Lo jorn de l'aniversari de lady Lyndon, lord Bullingdon proclama son òdi contra lo pairastre e aquel lo castiga davans l'assemblada compausada d'invitats fòrça importants. Aprèp, lord Bullingdon quita sa familha e l'Anglatèrra per une destinacion desconeguda. La crudeltat en public de Barry contra lo filhastre li fa perdre totas ajudas dins la nauta societat, malgrat totes los esfòrces per s’integrar socialament.
Tan mal que tracta son filhastre, tan es bon paire e compatissent amb son filh Bryan, amb que passa tot son temps. Mas, le jorn precedent son noven aniversari, lo mainatge es desarçonat d'un caval e ne morrís. Fòl de lanha, Barry sombra dins l'alcoolisme, alara que lady Lyndon tròba son reconfòrt dins la religion amb excés, assistada pel reverend Samuel Runt (Murray Melvin), tutor de lord Bullingdon puèi de Bryan. Mas, la maire de Barry remanda lo reverend, subretot perque a pas mai besonh de tutor e que l'influéncia d'aquel sus lady Lyndon la considerava coma nefasta. s'enfonza encara mai dins lo desesper, ensaja de se suicidar. Al corrent de las nòvas darrièras, lord Bullingdon torna en Anglatèrra e desfia Barry en duèl.
Dins la granja ont se passa lo duèl, lo tiratge al sòrt dona a lord Bullingdon lo privilègi de tirar en primièr. Lo pistolet se desenclava de biais imprevist. Barry, de biais volontari e magnanime, tira a sòl. Mai lord Bullingdon refusa d'arrestar lo duèl. Fa fuòc encara un còp, son tir tòca la camba de son adversari. Barry deu èsser amputat jol genolh.
Pendent la convalescéncia de Barry, lord Bullingdon pren lo contraròtle de son patrimòni. Envia son comptable e emissari Graham (Philip Stone) dins l'ostalet, ont Barry recuperava, per li far una ofèrta. Lord Bullingdon garantís una renda annadièra de 500 guinèas a vida se quita l'Anglatèrra e acaba lo maridatge amb lady Lyndon, senon sa renda e son compte en banca serán anullats e que los debitors se manifestarán per qu'acabe en prison. Romput psicologicament e fisicament, Barry accepta l'ofèrta. S'ana en Irlanda amb sa maire, puèi viatja pel continent europèu tornant jogaire professionaal, mas sens lo succés d'antan. Pus jamai vesiá lady Lyndon. La scèna finala, en 1789, mòstra lady Lyndon, vielhissenta, signant lo chèc de la renda de Barry jos l'agach de lord Bullingdon.
Epilòg: « It was in the reign of King George III that the aforesaid personages lived and quarreled ; good or bad, handsome or ugly, rich or poor, they are all equal now. » (« Foguèt jol reialme del rei Georges III que los precitats personatges visquèron e se querellèron; bons o marrits, bèls o laids, rics o paures, son totes egals ara. »).
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
- Realizacion: Stanley Kubrick
- Scenar: Stanley Kubrick segon The Luck of Barry Lyndon de William Makepeace Thackeray
- Direccion artistic: Ken Adam (supervision), Roy Walker
- Decors: Vernon Dixon
- Costums: Ulla-Britt Söderlund, Milena Canonero
- Fotografia: John Alcott
- Son : Bill Rowe, Robin Gregory
- Montatge: Tony Lawson ; Rodney Holland (son)
- Coregrafia: Géraldine Stephenson
- Musica: Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel, Wolfgang Amadeus Mozart, Giovanni Paisiello, Franz Schubert, Antonio Vivaldi, Frederic II de Prússia, Seán Ó Riada
- Arranjaments e direccion musicala: Leonard Rosenman
- Produccion: Stanley Kubrick ; Bernard Williams (associat) ; Jan Harlan (executiu)
- Societats de production: Peregrine, Hawk Films, Warner Bros
- Societat de distribucion: Warner Bros.
- Budjèt: 11 000 000 $ (estimacion)
- País: Estats Units
- Lenga: anglés, francés, alemand
- Format: Colors (Eastmancolor) - 35 mm - 1,37:1 (1,66:1 espandit) - Son mono
- Durada: 177 minutas
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Ryan O'Neal: Barry Lyndon, nascut Redmond Barry
- Marisa Berenson: la comtessa de Lyndon
- Leon Vitali: lord Bullingdon
- Dominic Savage: lord Bullingdon enfant
- Patrick Magee: lo cavalièr de Balibari
- Hardy Kruger: lo capitani Potzdorf
- Marie Kean: la mère de Barry
- Murray Melvin: lo reverend Samuel Runt
- David Morley: Bryan Patrick Lyndon
- Steven Berkoff: lord Ludd
- Gay Hamilton: Nora Brady
- Diana Körner: Lischen
- Frank Middlemass: Sir Charles Reginald Lyndon, cavalièr de l'òrdre del Banh
- André Morell: lord Gustavos Adolphus Wendover
- Arthur O'Sullivan: lo capitani Feeny
- Billy Boyle: Seamus Feeny
- Godfrey Quigley: lo capitani Grogan
- Leonard Rossiter: lo capitani John Quinn
- Philip Stone: Graham, secretari de la comtessa
- John Bindon: lo sergent recrutaire
- Jonathan Cecil: lo luòctenent Jonathan Fakenham
- Peter Cellier: Sir Richard
- Geoffrey Chater: lo doctor Broughton
- Roger Booth:George III
- Michael Hordern: lo narrator
Prèmis[modificar | modificar la font]
obtenguts[modificar | modificar la font]
- Oscars 1976
- Oscar de la melhora direccion artistica: Ken Adam, Roy Walker e Vernon Dixon
- Oscar de la melhora fotografia: John Alcott
- Oscar de la melhora creacion de costumes: Ulla-Britt Söderlund e Milena Canonero
- Oscar de la melhora musica de filme: Leonard Rosenman
- British Academy Film and Television Awards 1976:
- Melhor realizator
- Melhora fotografia
Nominacions[modificar | modificar la font]
- Oscars 1976: Melhor filme, Melhor realisator e Melhor scenari adaptat
- BAFTA 1976: Melhor filme, Melhora direccion artistica, Melhors costumes
- Golden Globes 1976: Melhor film edramatic, Melhor realizator
- César 1977: Melhor filme estrangièr
Produccion[modificar | modificar la font]
Scenari[modificar | modificar la font]
Dins son adaptacion del roman de Thackeray, Kubrick apondèt qualques elements coma la discussion entre los dos oficièrs anglés omosexuals e lo darrièr duèl de Barry amb son filhastre.
Ròtle del narrator[modificar | modificar la font]
Kubrick utiliza la narracion dempuèi los primièrs filmes (coma The Killing o Lolita ). Dins Barry Lyndon, permet a Kubrick de limitar los dialògs entre los diferents protagonistas, de precisar los luòcs e las datas, mas l'utiliza tanben per contradire los imatges. Tanben permet a Kubrick d'anonciar los moments importants de l'intriga per refortir l'aspècte « inevitable » de çò que se deu passar[1].
Al contrari del roman qu'es a la primièra persona, lo contaire dins lo filme utiliza la tresena persona. Kubrick pensava que dins lo libre, la primièra persona aviá per tòca de presentar los fachs reals de biais desformat. Segon el, un filme mostrant una realitat objectiva contada per un eròi de biais falsificat podava èsser pas qu'una comèdia, çò que volgava pas[2].
Benda originala[modificar | modificar la font]
Al contrari delss filmes precedents, Kubrick causiguèt de musicas de l'epòca e non pas una particion originala. « Dins 2001, utilizèri Ligeti, compositor contemporanèu. Mas se volèm utilizar de musica sinfonica, perque o demandar a un compositor que evidentament pòt gaire rivalizar amb los grands musicians del passat? E es una tala escomesa que de comandar une particion originala. Es totjorn facha al darrièr moment, e se vos conven pas, avètz pas lo temps de ne cambiar. Mas quand la musica conven a un filme, li apond una dimension que ges d'autre poiriá i balhar. Es de tota primièra importància »[3].
La benda originala mèscla doncas folclòre irlandés (jogat per The Chieftains) e musica classica, que:
- Johann Sebastian Bach: Concerto per 2 clavecins en do menor - Adagio
- Georg Friedrich Händel: Sarabanda de la Seguida n°11 en re menor
- Wolfgang Amadeus Mozart: Marcha d'Idomeneo -
- Giovanni Paisiello: « Saper bramante », extrach d'Il barbiere di Siviglia
- Franz Schubert : Dança n°1 en mi bemòl major ; Trio per piano e còrdas n°2, op. 100 - movement 2
- Antonio Vivaldi : Concerto per violoncèl en mi menor - movement 3
- Frederic II de Prússia : Hohenfriedberger Marsch
- Seán Ó Riada : aires tradicionals irlandeses
Kubrick explica: « Voliái m'arrestar exclusivament a la musica del sègle XVIII pr'amor qu'exitís pas de règla dins lo domèni. Cresi ben qu'ai a çò meu tota la musica del sègle XVIII enregistrada sur microsillons. Ai tot escochat amb fòrça attencion. Malurosament, s'i trapa pas gaire de passion, res que, mèsme de luènh, pòsca evocar un tèma d'amor; a ges dins la musica del sègle XVIII qu'aja lo sentiment tragic del Trio de Schubert. Acabèri per trichar de qualques ans causissent una pèça eescricha en 1814. Sens èsser absoludament romantica, a pasmens quicòm de romanesc tragic »[3].
Accuèlh[modificar | modificar la font]
Se Barry Lyndon foguèt saludat coma un filme d'una granda beutat visuala, foguèt un escac comercial dins los païses anglosaxons. Kubrick foguèt subretot tocat pel fach que son trabalh de retranscripcion de l'estetica del sègle XVIII foguèt pas acculhit amb entosiasma. En Euròpa, al contrari, lo filme coneguèt un succés, coma en França, en Alemanha, en Itália e en Espanha.
Bibliographie[modificar | modificar la font]
- (fr)Lara Fitzgerald & Christopher James Keep: Barry Lindon démembré : La Perte de l’histoire dans le film de Stanley Kubrick, periodic: Cinémas : Revue d'étude,vol 4, n°1, 1993 [1]
- (fr)Michel Ciment in Kubrick, Calmann-Lévy, ed:Calmann-Lévy, 15 de setembre de 2004 328p, ISBN 978-2702135181
- (fr) Emile Baron, L'« aglorification » du héros; Cadrage.net [2]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ciment 2004, p. 170
- ↑ Ciment 2004, p. 167
- ↑ 3,0 3,1 Stanley Kubrick in Ciment 2004


text:
Sant Sarnin de la Vaur
Sant Sarnin de la Vaur[1][2] (Saint-Sernin-lès-Lavaur en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la commune[modificar | modificar la font]
- Loïsa Paulin i foguèt institutritz
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Camelidae
{{taxobox animal | Camelids | Camel seitlich trabend.jpg
Los camelids son de mamifèrs artiodactils.
La familha dels camelids compren, actualament, 3 genres e 7 espècias :
- genre Camelus
- Camelus dromediarus (dromedari)
- Camelus bactrianus (camèl de Bactriana)
- Camelus ferus (camèl salvatge de Tartaria) que dempuèi pauc, es reconegut coma una espècia sensiblament diferenta de l'espècia domestica del Bactriana.
- genre Lama
- genre Vicugna
- Vicugna vicugna (vigonha).
Aquestes dos darrièrs genres vivon dins lo mond novèl alara que lo primièr es originari d'Africa/Asia.
Los camèls, dromedaris e lamas son sustot de bèstias de bast alara que las vigonhas, alpagas, guanacos son sustot recercats per lor lana.
Sens èsser incomestible, la carn d'aquestes animals es dura e pauc saborosa. Los camelids son los sols mamifèrs qu'an d'ematias qu'an gardat lor nuclèu.


text:
Kader Arif
Kader Arif, (3 de julhet de 1959) a Argièr es un òme politic francés membre del Partit socialista e deputat europèu. venguèt Ministre delegat als ancians combatents lo 16 de mai de 2012 dins le govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Originas, estudis e familha[modificar | modificar la font]
Kader Arif es l'ainat d'una familha de quatre enfants. La familha s'exilièt d'Argèria e demorèt fidèla a França. Faguèt sos etudis a Castras, puèi a Tolosa. De 1992 a 1995, èra encargat d'afars dins un cabinet d'arquitectura puèi responsable regional de Nouvelle Liberté, viatgista d'Air Liberté de 1995 a 1998.
En 1999, faguèt sos estudis a l'Escòla superiora d'audiovisual, a l'Universitat de Tolosa-Lo Miralh.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Militant socialista de Nauta Garona, Kader Arif foguèt reperat per Lionel Jospin, coma pròche de Lionel Jospin, puèi de François Hollande, dirigiguuèt una de las federacions socialistas amb los melhors résultats nacionals.
- 1995-2001: membre del conselh municipal, encargat dels sports, de Castanet Tolosan
- 1999: Primièr secretari de la federacion del Partit socialista de Nauta Garona
- 2002 : Secretàri nacinal del partit socialista, encargat de las relacions internacionalas
- 2003 : Primièr Secretari del Partit socialista de Nauta Garona; encargat de la mondializacion.
- 28 de mai de 2004 : a Ramonvila e Sant Anha, es sostengut coma cap de lista a la eleccions europèas per la « region » Sud-Oèst per Lionel Jospin. .
- 13 de junh de 2004 : elegit deputat europèu (commission del comèrci internacional de las ambedoas assembladas parlementàrias mixtas e supleant de la Commission Environament e Santat Publica e de la securitat alimentària,[1]
- 24 de novembre de 2005: Primièr secretàri del Patit Socialista de Nauta Garona.
- 30 de novembre de 2005: numèro 3 del Patit Socialista.
- 6 de junh de 2009 : Reeligit deputat europèu.
- 26 de genièr 2012 : Raportaire al Parlament europèu sul tractat d'acòrdi comercial anticontrafaçon (ACTA), demissiona lo jorn de ratificacion de tractat per l'executiu de l'UE[2].
- 16 de mai de 2012 : Nomenat ministre encargat dels ancians combatents prèp del Ministre de la Defensa dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.kader-arif.fr/article/archive/1742/ site oficial del deputat Europèu
- ↑ ACTA: una mascarada que ne participarai pas, 26 de genièr 2012


text:
Jordi Savall
Jordi Savall i Bernadet (Igualada, Catalonha, 14 de genièr de 1941) es un musician, jogaire de viòla de gamba, cap d'orquèstra, e compositor catalan. Foguèt una de las figuras màgers dins lo domeni de la musica anciana dempuèi las annadas 1970, largament responsable del reviscol de la viòla de gamba sus scèna. Lo sieu repertòri va de la musica medievala a la de la Renaissença e a la musica barròca. En 1988 foguèt condecorat coma Oficièr de l'Òrdre de las Arts e las Letras pel Ministèri de Cultura francés e en 1990 recebèt la Crotz de Sant Jòrdi.


text:
Agen
Agen (Agen en francés) es una comuna administrada pel departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània. Lingüisticament, es una comuna lengadociana, ambe de fenomèns de transicion cap al gascon, plan vesedors dins las òbras de Francés de Corteta de Pradas e de Jansemin.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Agen es situada en Occitània occidentala als confinhs lingüistics entre Gasconha e Lengadòc e tanben entre Bordèu e Tolosa, sus la riba drecha de Garona.
Etimologia[modificar | modificar la font]
De la rasic celta aginn volent dire « ròc ».
Vias de comunicacion[modificar | modificar la font]
Lo rota RD 813 que religa Bordèu amb Tolosa passa per Agen, coma o fa tanben l'autorota A62 (e las doas seguisson lo cors de Garona). Agen possedís tanben un aeropòrt amb una ligason fins a París e una gara ferroviària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo poblament del site d'Agen es fòrça ancian (s. VIII e VII abans Jèsus Crist). Venguèt una importanta via romana amb un teatre e un anfiteatre.
Durant l'Edat Mejana se fortifiquèt a l'entorn de sa catedrala de Sant Estève (destrusida a la debuta del sègle XIX).
Durant las Guèrras de religion demorèt catolica en s'opausanta a sa vesina protestanta Nerac, çò qui li costèt d'èsser presa e pilhada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Sant Caprasi.
- Musèu de las Bèlas Arts d'Agen.
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Russia, Toapse.
- Alemanha, Dinslaken.
- Reialme Unit, Llanelli.
- Espanha, Toledo.
- Estats Units, Corpus Christi.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Jansemin, escrivan occitan del sègle XIX.
- Francis Cabrel, cantaire e compositor francés de varietat, d'Astafòrt mès nascut a Agen.


text:
Fresnay-le-Comte
Fresnay-le-Comte es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La Municipalitat de Fresnay-lo-Comte a traversat per la via romaine Chartres-Chateaudun (Varize) #que travèrsa sustot Morancey, Dammarie e Lo Gault-Sant-Denis per l'actuala rota départementale.
- Pendent la Revolucion francesa, lo nom de la Municipalitat i aguèt modificat per venir « Fresnay-lo-Pòble » l'an 1792 en l'objectiu de suprimir la referéncia a l'ancian regim. L'arribada al poder de Napoleon #permetre a la municipalitat de trobar lo sieu nom original dempuèi 1793, a saber "Fresnay-lo-Comte".
- La topographie révêle l'existéncia d'ancians molins a vent ("Molin dels Nuisances", "Molin dels Voreges", "Molin de Fresnay").
- La Commune de Fresnay-le-Comte est traversée par la voie romaine Chartres-Chateaudun (Varize) qui traverse notamment Morancey, Dammarie et Le Gault-Saint-Denis par l'actuelle route départementale.
- Durant la Révolution française, le nom de la Commune fut modifié pour devenir « Fresnay-le-Peuple » en 1792 dans le but de supprimer la référence à l'ancien régime. L'arrivée au pouvoir de Napoléon permit à la commune de retrouver son nom original dès 1793, à savoir "Fresnay-le-Comte".
- La topographie révêle l'existence d'anciens moulins à vent ("Moulin des Nuisances", "Moulin des Bordes", "Moulin de Fresnay").


text:
James Bond
James Bond es un personatge dels romans de Ian Fleming, conegut tanben coma 007, lo sieu matricul. Es un agent secret anglés que trabalha coma espia per tot lo monde. Lo succès del personatge provoquèt d'adaptacions al cinèma e una fòrta preséncia dins la cultura populara, amb produches mercands e parodias.
Ian Fleming escriguèt dotze romans amb James Bond coma protagonista, mai uèit istòrias cortas, que serviguèron d'inspiracion per totes los filmes de la seria, levat Licence to Kill e GoldenEye. Fleming estudièt a Eton e passèt dos ans a l'escòla militara de Sandhurts. Abandonèt los estudis militars en 1927, data quand decidiguèt de començar una carrièra universitària. Trabalhèt coma jornalista per l'agéncia de prensa Reuters e, pendent la Segonda Guèrra Mondiala, s'enrotlèt dins los Servicis Secret de la Navala. Acabada la guèrra, comprèt sièis ectaras de terren en Jamaica, ont se faguèt bastir un ostal, que nomenèt Goldeneye. Moriguèt en 1964, a 56 ans.
Romans[modificar | modificar la font]
Romans escrichs per Ian Flemming:
- Quantum of solace
- Casino Royale, 1953 (Casino Reial)
- Live and Let Die, 1954 (Viu e daissa morir)
- Moonraker, 1955
- Diamonds Are Forever, 1956 (Los diamants son per totjorn)
- From Russia with Love, 1957 (Dempuèi Russia amb amor)
- Doctor No, 1958
- Goldfinger, 1959
- For Your Eye Only, 1960 (Solament pels teus uèlhs) Recuèlh d'istòrias cortas.
- Thunderball, 1961
- The Spy Who Loved Me, 1962 (L'espia que m'aimèt)
- On Her Majesty's Secret Service, 1963 (Al servici secret de Sa Majestat)
- You Only Live Twice, 1964 (Se viu solament dos còps)
- The Man with the Golden Gun, 1965 (L'òme de la pistòla d'aur) Postum.
- Octopussy and the Living Daylights, 1966 Octopussy i un espant de mort () Recull d'històries curtes pòstum.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Las aventuras de James Bond foguèron portadas al cinèma en nombrosas ocasions pendent mai de 40 ans. Son personatge foguèt interpretat per sièis actors diferents a mesura que passa lo temps; Sean Connery, George Lazenby, Roger Moore, Timothy Dalton, Pierce Brosnan e Daniel Craig.
Los filmes foguèron editats per EON:


text:
Incheville
Incheville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo departament de la Seine Maritima, en la region Anautita Normandie. Lo Vilatge es suls bòrds de la Bresle, fleuve en servint de limit entre los departaments de la Soma e de la Seine Maritima, e entre la Normandie e la Picardie. Lo vilatge de Beauchamps, vesin de Incheville a ludut situat en lo departament de la Soma. La municipalitat es a 7 km de la vila d'Agut, 11 km del Tréport, 37 km de Dièpa, 47 km de Abbeville, 94 km de Roan, 63 km d'Amians e 158 km de París. Incheville Compte dos caserius Gousseauville e Breuilly.
La commune est situé dans le département de la Seine Maritime, dans la région Haute Normandie. Le Village est sur les bords de la Bresle, fleuve servant de limite entre les départements de la Somme et de la Seine Maritime, et entre la Normandie et la Picardie. Le village de Beauchamps, voisin d'Incheville est lui situé dans le département de la Somme. La commune est à 7 km de la ville d'Eu, 11 km du Tréport, 37 km de Dieppe, 47 km d'Abbeville, 94 km de Rouen, 63 km d'Amiens et 158 km de Paris. Incheville compte deux hameaux Gousseauville et Breuilly.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del començament del XXe sègle, als ans 1980, la vida economica de la municipalitat i aguèt marcat per la preséncia de las fabricas Maillard, #que i aviá situat sul luòc del pòble, las bastissas en essent uèi per la majoritat totjorn presenta. Aiçò èra una fabrica de fabricacion de ròda liura, e de divèrsas pèças de cicle. En los ans 1960, mai de 2 000 obrièrs i trabalhavan, mai que lo nombre d'abitants que la municipalitat contava a l'epòca. L'entrepresa possedissiá de fabricas annèxas a AGUT e Abbeville. La familha Maillard, a vendut l'entrepresa en los ans 1970 al grop Peugeot, a la siá clausura aperteniá al grop alemand Sachs. Existissiá egalament al començament del XXe sègle una verrerie, dins lo pòble, #que i aviá situat dins l'actuala Carrièra Pierre e Ostal Curie, anciana Rota de Monchy.
Du début du XXe siècle, aux années 1980, la vie économique de la commune fut marqué par la présence des usines Maillard, qui était situé sur la place du village, les bâtiments étant aujourd'hui pour la plupart toujours présent. C'était une usine de fabrication de roue libre, et diverses pièces de cycle. Dans les années 1960, plus de 2 000 ouvriers y travaillaient, plus que le nombre d'habitants que la commune contait à l'époque. L'entreprise possédait des usines annexe à EU et Abbeville. La famille Maillard, a vendu l'entreprise dans les années 1970 au groupe Peugeot, à sa fermeture elle appartenait au groupe allemand Sachs. Il existait également au début du XXe siècle une verrerie, dans le village, qui était situé dans l'actuel Rue Pierre et Marie Curie, ancienne Route de Monchy.


text:
Monarquia
La monarquia es la forma politica dins la qu'una persona ten drech, per via ereditària, de regnar coma cap d'un estat sa vida tota. Lo nom amb lo qual se govèrna varia segon los airals e l'estructura juridica del govèrn. Sovent se dison reis mas dins d'autres estats pòdon èsser d'emperaires, de tsars, de kàisers. Long de l'istòria fòrça monarcas an gardat un poder absolut, d'unes còps en se fondamentar sus una mena de divinitat legendària.
Pendent l'Edat Mejana la monarquia s'èra espandida per Euròpa tota, bastida sovent per encausa de la necessitat qu'un dirigent autoritari poguèsse amassar e dirigir las tropas necessàrias per defendre lo territòri.
Aital, rei es un títol abitualament vitalici e ereditari del dirigent investit d'autoritat sus un sol estat, nacion o tribú. Los primièrs reis germanics èran causits; pasmens aquela practica foguèt anequelida amb l'institucion del drech de primogenitura. La primogenitura es lo drech del filh ainat a eiretar de la proprietat d'un ancèstre mòrt, en general lo paire, en priorizar la linha masculina. Per aquò, es tanben lo drech de succession al tròn de l'ainat dins una monarquia.
Jos l'influéncia del cristianisme, los monarcas comencèron a èsser coronats e onches per las autoritats eclesiasticas amb la justificacion del drech divin dels reis.
Actualament la part màger de las monarquias son constitucionalas (amb un poder limitat doncas), essencialament coma simbòls de l'unitat nacionala. En Euròpa an subreviscut, a l'ora d'ara, dètz monarquias, que son las del Reialme Unit (que sa reina es a mai cap d'Estat de Canadà, Austràlia, Nòva Zelanda e d'altres nacions), Espanha, los Païses Basses, Norvègia, Suècia, Danemarc, Belgica, Luxemborg, Monegue e Liechtenstein.
Lo drech de primogenitura dins la succession al tròn d'una monarquia sòl establir la preferéncia del filh en luòga de la filha. Es per aquesta rason que dins la corona espanhòla l'eiretièr del tròn es lo Princi Felipe e non pas l'Infanta Helena, qu'es en realitat l'ainada. Aquò es regit per la Constitucion espanhòla aprovada lo 27 de decembre de 1978, a l'article 57 num. 1. Aquesta situacion es variabla en foncion dels païses (coma per exemple amb la corona britanica qu'es una reina que senhoreja) e podriá cambiar en foncion de l'evolucion de la societat.


text:
Salon deus Reiaumes
Lo Salon deus Reiaumes qu'ei, amassa dab lo Casón del Buen Retiro un deus dus bastiments qui demoran de l'ancian Palais deu Buen Retiro a Madrid. Que deu lo son nom au hèit qu'èra ondrat dab escuts deus diferents reiaumes de l'Empèri Espanhòu.
Lo Palais qu'èra estat bastit au cors de las annadas 1630 peu valido (qu'ei a díser, ua mena de favorit personau e politic) deu rei Felip IV d'Espanha, lo Comte-duc d'Olivares.
Los Salon qu'ei famós per aver acessadas granas e famosas pinturas comandadas especiaument entà l'ondrar en bèth representar la grandor de l'Empèri Espanhòu e la poténcia deu son rei e tanben d'Olivares. Aquestas òbras que son actuaument expausada au Musèu deu Prado.
Sauvat per escadença (e au contre de la màger part deus autes bastiments des palais) deus bombardaments francés durant l'invasion (enter 1808 e 1814), que ho transformat au cors deu sègle XIX e qu'acessó lo Musèu de l'Armada dinc a la debuta deu sègle XXI (qu'aqueth musèu e ho mudat entà l'Alcazar de Toledo).
Qu'ei ara ua ala deu Musèu deu Prado e, per aquera rason qu'an perpausat d'i tornar los sons caps d'òbra, iniciativa après abandonada.


text:
Bucéels
Bucéels es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bucéels Es una municipalitat del Bessin situada a dos quilomètres de Tilly-sus-Seulles e a dètz quilomètres de Bayeux, sus la Seulles.
Bucéels est une commune du Bessin située à deux kilomètres de Tilly-sur-Seulles et à dix kilomètres de Bayeux, sur la Seulles.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat ven del latin buxeltus, buis.
Le nom de la commune vient du latin buxeltus, buis.


text:
L'Absie
L'Absie es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la Oèst dels Dos-Sèvres situada a la encreuament dels aisses Niòrt-Cholet e La Ròca-sus-Yon-Peitieus, al centre d'un triangle format de las 3 vilas de Parthenay a Unitat|28|km {{}}, Bressuire a Unitat|25|km {{}} e Fontenay-lo-Comte a Unitat|26|km {{}}.
Commune de l'Ouest des Deux-Sèvres située au croisement des axes Niort-Cholet et La Roche-sur-Yon-Poitiers, au centre d'un triangle formé par les 3 villes de Parthenay à 28 km, Bressuire à 25 km et Fontenay-le-Comte à 26 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es un luòc de passatge de 2 vias romaines.
Lo abbaye a #èsser fondada per sant Giraud de Salas per privilègi de Aliénor de Aquitaine, cap a 1120. S'agissiá d'una abbaye bénédictine. Per endavant, Pèira de Bunt i i aviá installat un ermitage.
Al començament de la Modèl:S-, los fraires del Absie an participat al assèchement del Marais Poitevin. Lo abbaye a fòrça sofèrt de la guèrra de #Cent ans. A Modèl:La s-, las abbés de Appelvoisin an reconstruit la abbatiale.
De la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, la abbaye a dépendu de la évêché de Maillezais de contunh d'aquel de la Rochelle a partir de la Modèl:S-. La glèisa abbatiale, classificat monument istoric l'an 1932, protegís de pinturas murales.
Antany Mens important que la Capèla Sèguen, La Absie es vengut çò cap de-luòc de la municipalitat lo 14 de julhet de 1836, sus ordonnance del rei Louis-Philippe.
C'est un lieu de passage de 2 voies romaines.
L'abbaye a été fondée par saint Giraud de Salles par privilège d’Aliénor d'Aquitaine, vers 1120. Il s'agissait d'une abbaye bénédictine. Auparavant, Pierre de Bunt y avait installé un ermitage.
Au début du Modèl:S-, les moines de L'Absie ont participé à l'assèchement du Marais Poitevin. L'abbaye a beaucoup souffert de la guerre de Cent ans. Au Modèl:S-, les abbés d'Appelvoisin ont reconstruit l'abbatiale.
Du Modèl:S mini- au Modèl:S-, l'abbaye a dépendu de l'évêché de Maillezais puis de celui de La Rochelle à partir du Modèl:S-. La glèisa abbatiale, classée monument historique en 1932, abrite des peintures murales.
Autrefois moins importante que La Chapelle Seguin, L'Absie est devenue le chef-lieu de la commune le 14 juillet 1836, sur ordonnance du roi Louis-Philippe.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Georges Frêche, nascut lo 9 de julhet de 1938 a Puèglaurenç (Tarn), mòrt lo 24 d'octobre de 2010 a Montpelhièr, es un òme politic que foguèt president del Conselh Regional de la region de Lengadòc-Rosselhon, president de la Comunautat d'Aglomeracion de Montpelhièr e conselhièr municipal de Montpelhièr. Foguèt deputat d'Erau (en 1973-1978, 1981-1993 e 1997-2002) e cònsol de Montpelhièr (1977-2004).
Especialista de drech roman, es professor onorari d'istòria del drech roman a l'Universitat de Montpelhièr 1, après d'ensenhaments de l'istòria del drech e de las idèas politicas a l'UFR de Drech e a l'UFR de Sciéncias Economicas.


text:
Sainte-Marguerite-d'Elle
Sainte-Marguerite-d'Elle es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Engloba la municipalitat de Baynes dempuèi 1965, #lo que i aviá ja englobat las municipalitats de La nòstra-Madama-de-Blagny, la Haye-Piquenot e Risètz en 1831.
Elle englobe la commune de Baynes depuis 1965, laquelle avait déjà englobé les communes de Notre-Dame-de-Blagny, la Haye-Piquenot et Rieu en 1831.


text:
Maurice Barrès
Maurice Barrès (Charmes, Vosges, 1862 - 1923) èra un politician, escrivan e jornalista francés antisemita.
Estudièt lo drech a París ont intrèt en contacte amb lo cenacle de Leconte de Lisle e amb lo simbolisme.
A l'ocasion l'Afar Dreyfus passèt de posturas socialistas cap a drecha e venguèt antidrayfusard . Acusèt Alfred Dreyfus d'èsser copable per causa del seu judaïsme e escriguèt de panflets antisemitas.
Devolopèt una teoria pròcha del nacionalisme romantic. S'opausant a la teoria de Jean-Jacques Rousseau al respècte del Contracte social, Barrès considerava la Nacion (qu'utilizava a la plaça Pòble) coma un fondament istoric e que demandava pas una "volonatat general" per s'establir, sul aquel punt contrastava amb la definicion de Nacion d'Ernest Renan.
En 1906, foguèt causit a l'Academia francesa e elegit al Parlament francés coma deputat pel departament de la Sèina.
Ferm partisan de l'Union sacrée pendent la Primièra Guèrra Mondiala. Barrès aguèt grand influéncia suls escrivans franceses e tanben entre los monarquistas pasmens que n'èra pas.
Qualques obratges[modificar | modificar la font]
- Sous l'œil des barbares (1888)
- Un Homme libre (1889)
- Le Jardin de Bérénice (1891)
- L'Ennemi des lois (1892)
- Du sang, de la volupté, de la mort (1893)
- Scènes et doctrines du nationalisme (1902)
- Les Amitiés françaises (1903)
- Ce que j'ai vu à Rennes (1904)
- Au service de l'Allemagne (1905)
- Le Voyage de Sparte (1906).


text:
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Josef Johann Wittgenstein (Viena, 26 d'abril de 1889 - Cambridge, Anglatèrra, 29 d'abril de 1951) foguèt un filosòf austrian. Trabalhèt especialament dins los domenis de la logica, la filosofia de las matematicas, l'estudi de la filosofia de l'esperit, e la filosofia del lengatge. Ensenhèt la filosofia a l'Universitat de Cambridge de 1939 e 1947 e venguèt famós pel fach qu'inspirèt dos dels corrents filosofics principals del sègle XX: lo positivisme logic e la filosofia del lengatge ordinari.


text:
Guèrra d'Indepéndencia de Grècia
La Guèrra d'Indepéndencia de Grècia es un conflicte se debanant de 1821 e 1830 entre l'Empèri Otoman e una insureccion grèga ajudada per una coalicion d'estats europèus formada de Reialme Unit, de França e de Russia. S'acabèt per una victòria grèga e la formacion d'un reiaume grèc dirigit per Oton Ier.
La guèrra comencèt lo 25 de març de 1821 per una revòuta de crestians ortodòx de Grècia còntra la dominacion otomana. L'insureccion foguèt mau reprimida e lu Grècs poguèron proclamar la formacion d'un estat grèc independent lo 1er de genier de 1822. Puei, de 1822 a 1824 ajudats per la communautat grèga europèa e per una partida de l'elèit grèc de Constantinòple, lu Grècs avèron una tièra de batalhas còntra li fòrças otomani. En revènge, mau capitèron de trobar un sostèn auprès dei poissanças europèi. La rason principala d'aquela manca èra lo pensament austrian de mantenir l'equilibri dau continent e d'empachar una poissança d'aprofichar lo declin otoman.
En 1824, lu Otomans aprofichèron la division dei tropas grègi entre faccions diferenti per cridar a l'ajuda son vassau egipcian Muhammad Ali. L'arribada dei tropas egipciani permetèt mai d'un succès turcs mai entraïnèt tanben una multiplicacion dei chaples. Aquela situacion permetèt donc una intervencion de Russia, poissança protectritz dei crestians ortodòxs. Entraïnèt tanben una reaccion britanica car Reailme Unit voliá limitar lu progrès rus dins la region. Enfin, França mandèt tanben un còrs expedicionari en Mediterranèa Orientala amb una posicion ambigua. D'efèct, per son govèrn, lu Grècs èran de liberaus mentre que lo govèrn francés de la Restauracion èra un país actiu de la Santa Aliança. Pasmens, aquela guèrra èra tanben l'occasion de protegir de populacions crestiani còntra l'opression d'un estat musulman.
En 1827, França, Anglatèrra e Russia decidiguèron d'organizar una demonstracion militara per maucorar la contuniacion de la guèrra per l'Empèri Otoman. Li flòtas turca e egipciana foguèron anientadi a Navarin per lu aliats e d'operacions terrèstri foguèron organizadi per França e Russia. Russia aprofichèt la situacion per declarar una guèrra dubèrta e annexar divèrsei territòris (Bessaràbia, Georgia, sud d'Armenia) au tractat d'Andrinòple. Li intervencions francesa e russa entraïnèron la fin de la guèrra en Grècia. Una conferéncia organizada a Londres en 1830 confirmèt l'indepéndencia de Grècia que foguèt acceptada per Àustria e Prússia. Enfin, sensa l'ajuda d'una autra poissança, l'Empèri Otoman deguèt finalament l'acceptar en 1832 au tractat de Constantinòple.


text:
La Scala
La Scala (en italian: Teatro alla Scala) es un dels bastiments mai celèbres de Milan (Lombardia), ont se fan de representacions d'opèras. Es, amb la Fenice de Venècia e lo Teatro San Carlo de Nàpols demest las tres salas d'opèra pus prestigiosas d'Itàlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt bastida en dos ans per l'arquitècte Giuseppe Piermarini sur la comanda de Maria Terèsa d'Àustria aprèp l'incendi de l'ancian teatre ducal. S'inaugurèt lo 3 d'agost de 1778 en preséncia de l'arquiduc Ferdinand d'Àustria amb l'opèra l'Europa riconosciuta d'Antonio Salieri. Lo lòc causit foguèt lo de la glèisa de Santa Maria della Scala, destruïda en aquela escasença, daissant lo sieu nom al teatre.
Aquel teatre visquèt l'evolucion de l'opèra italiana amb Domenico Cimarosa, la creacion de plan opèras majoras del repertòri italian coma Il turco in Italia de Rossini, Il Pirata (1827) e subretot Norma (1831) de Vincenzo Bellini. La sala venguèt victima pr'aquò de la concurréncia dels autres endreits coma lo Teatro Carcano situat dins la quita vila que vegèt la creacion de fòrça òbras majoras.
Foguèt Giuseppe Verdi que faguèt las primièras de fòrça grandas òbras e que permetèt a la sala d'aténher lo sieu prestigi actual, e mai s'aqueste abandona l'endreit a partir de 1845. La Scala dona encara de representacions prestigiosas, pasmens i son escassas las creacions majoras. Verdi tornèt alavetz amb Aida en 1872 (mas la siá creacion aguèt luòc en Egipte), amb Otello (1887), enfin amb Fastaff en 1893.
La Scala donèt de representacions nombrosas de las opèras de Richard Wagner e tanben de las dels pòstveristas.
Èra tanben una plaça màger de l'art coregrafic. Nombroses balèts i son representats cada annada. Las estelas pus importantas de la dança classica an ja fait representacions dins aqueste endreit mitic. Se pòt citar Carla Fracci, Sylvie Guillem, Rudolf Noureev, Maya Plisetskaya, Patrick Dupond, Margot Fonteyn, Alessandra Ferri e plan mai autres encara.
Patiguèt bombardaments en 1943 e non poguèt reobrir abans 1946.
Arturo Toscanini ne foguèt lo cap d'orquèstra pus famós. Foguèt seguit puèi per Claudio Abbado en 1972 e Riccardo Muti en 1986.
Foguèt tancat en 2001 per i entamenar una renovacion. La reobertura se debanèt lo 7 de decembre de 2004 e s'i interprèta la meteissa òbra de Salieri qu'a la siá inauguracion, jos la direccion de Riccardo Muti.
L'orquèstra de la Scala aguèt un cèrt nombre de menaires prestigioses que lo mai celèbre foguèt sens cap de dobte Arturo Toscanini que i comencèt la siá carrièra en 1898 amb Los Mèstres Chantaires de Nurembèrg e i seguiguèt carrièra fins a 1929 data que partiguèt cap als Estats Units. Foguèt seguit, entre d'autres per Herbert von Karajan, Lorin Maazel, Claudio Abbado e Riccardo Muti que presentèt sa demission en 2005 en seguida de movements socials.
La cantaira mai coneguda demòra Maria Callas tre 1951.
Menaires principals e directors musicals[modificar | modificar la font]
- Daniel Barenboim (dempuèi 2006) (coma menaire convidat principal)
- Riccardo Muti (1986 - 2005)
- Claudio Abbado (1968 - 1986)
- Pòst vacant entre 1956 e 1968
- Guido Cantelli (1956) (mòrt accidentalament abans la siá presa de foncion)
- Carlo Maria Giulini (1953 - 1956)
- Victor de Sabata (1929 - 1953)
- Arturo Toscanini (1921 - 1929)
- La Scala foguèt tancada de 1918 a 1920
- Tullio Serafin (1917 - 1918)
- Tullio Serafin (1909 - 1914)
- Arturo Toscanini (1898 - 1908)
- Franco Faccio (1871 - 1889)
- Portal de la musica
-
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Categoria:catalan
Mots en catalan. Lo títol de seccion de lenga es {{=ca=}}.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- ► Adjectius en catalan (174 P)
G
- Gramatica en catalan (4 C)
L
- Lexics en catalan (1 C)
T
- Tematicas en catalan (5 C)
V
- Vèrbes en catalan (1 C, 290 P)
Articles dins la categoria « catalan »
Las 200 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 3 074.(200 precedentas) (200 seguentas)(200 precedentas) (200 seguentas)


text:
Casablanca
Casablanca (en arabi: الدار البيضاء, Ad Dar al Bayda, literalament La Casa la Blanca; reduït en lo lengatge popular a Dar l Bida; tanben com Casa amb prononciacion a la francesa) es la vila mai granda de Marròc e son pòrt pus important.
Es considerada la capitala economica del país, encara que la capitala oficiala e centre del govèrn siá Rabat. Situada a l'oèst, sus la còsta de l'Ocean Atlantic. Segon lo censament de setembre de 2004, la populacion de Casablanca es de 2 950 000 abitants, çò que representa 11% de la populacion del país.
Limita a l'oèst amb l'ocean Atlantic, al nòrd-èst amb la província de Ben Slimane, e al sud amb la província de Settat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Casablanca foguèt fondada pels portugueses e aviá per nom Casa Branca en 1575, aprèp la destruccion de la vila d'Anfa, situada sul meteis endrech en 1515. Portugal partiguèt de la vila en 1755 en seguida de l'aumentacion de las atacas de las tribús de las environas.
Pendent lo sègle XIX la populacion comencèt de créisser bravament e lo comèrci maritim aumentèt fòrça. Casablanca venguèt un pòrt important estrategicament pendent la Segonda Guèrra Mondiala e aculhiguèt la Cimera Angloamericana en 1943.
Monuments d'interès[modificar | modificar la font]
A Casablanca se pòt veire la Mosqueta Hassan II, la mai granda del mond aprèp la de La Mèca; son minaret es lo pus naut del mond, amb sos 210 m de nautor. La faguèt construire lo rei Hassan II e sa construccion s'acabèt en 1993.


text:
Era Fondacion privada Musèu Etnologic dera Val d’Aran se creèc eth 15 de mai de 1973 entà promòir tota sòrta de manifestacions dera cultura pròpria d’Aran e dera sua lengua e sauvar eth sòn patrimòni artistic e documentau.
Es actuacions mès subergessententes sòn:
Eth collectiu Lengua Viua premanĂs entara dimenjada 27 e 28 de junhsèga diuèrses activitats tĂ hestejar era vintau Corsa “Aran per sa Lengua”,
Eth dissabte 27 i aurà jòcs e condes tara mainadera ena plaça deth Conselh ath long deth maitin . Aguestes activitats se desvoloparà n segontes era edat des mainatges. Ena vrespada d’aqueth madeish dia, ei previst que s’i represente tanben, ena madeisha plaça, ua òbra de teatre ena lengua pròpria d’Aran.
Aué (27-06-2013) tàs 20:30 ores conferéncia sus "En temps dera Querimònia" a cargue deth doctor en Istòria medievau Sr. Joan Busqueta, ena sedença deth Conselh Generau d'Aran"
Dia 28 de junh inauguracion dera exposicion "Capèles e santets d'Aran" tàs 19:00 ores ena Glèisa de Sant Joan d'Arties. Tanben i aurà lòc era presentacion dera revista Tèrra Aranesa núm. 12
Â
Â


text:
Guèrra Etiopia-Eritrèa
La Guèrra Etiopia-Eritrèa se debanèt dau 6 de mai de 1998 au 25 de mai de 2000 entre lei dos país. Foguèt entraïnada per de problemas frontaliers entre lei dos país e l'araca eritreana còntra Etiopia dins la region de Badme lo 6 de mai de 1998. Lo 13, Etipia decidiguèt de repostar entraïnant un conflicte sus tota la frontiera a partir de junh de 1998. A partir de febrier de 1999, lei tropas etiopianas prenguèron l'avantatge e conquistèron pauc a pauc lo territòri d'Eritrèa. Ansin, a la fin dau conflicte, Etiopia ocupava 25% dau territòri de son vesin.
Lei dos país acceptèron un arbitratge internacionau. Pasmens, maugrat aquela arbitratge, la frontiera entre lei dos país es totjorn lo teatre d'escaramochas entre lei doas armadas. De mai, lei dos país son pas contentats, subretot Etiopia, per lei decisions de l'arbitratge.


text:
Economia d'Iran
L'economia d'Iran es una economia de transicion, amb un sector estatal pauc eficient e una fòrta dependéncia del petròli. Lo nivèl de caumatge a un nivèl considerablament pus naut que las estimacions oficialas de 11%[1]. Segon los expèrts, la creissença economica annal per dessús 5% es lo que s'auriá de besonh per manténer lo ritme de 900 000 nòus trabalhadors cada an.
Aquela economia es marcada per un sector public pauc eficient, la dependéncia del sector petrolifèr (origina de 85% dels revenguts del govèrn) e de politicas estatalas que crèan grandas distorsions[1]. L'espleitacion del petròli en lo sègle XX a provocat que tant l'extraccion del petròli, son refinatge e l'elaboracion de produchs derivats, siatz la principala font de riquesa de l'Iran modèrne. Lo golf Persic conten los dos tèrces de las resèrvas mondialas de petròli leugièr. Per l'an 2005 s'estimava qu'èra lo cinquen país productor de petròli, amb aperaquí 3 979 000 barrils calculats per jorn. L'Estat es lo proprietari d'aquelas ressorsas petrolifèras, que causa en partida l'economia iraniana es per el planificada.


text:
Lorleau
Lorleau en normand (Lorleau en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La proprietat de Lorleau s'es partejat al fil dels ans entre las familhas de Caqueray (familha nòbla verrière), Maignard, Tilly e Folleville.
En 1924, dels enregistres an permeses de descobrir las traces d'un cementèri franc en una marnière[1].
La propriété de Lorleau s'est partagé au fil des ans entre les familles de Caqueray (famille noble verrière), Maignard, Tilly et Folleville.
En 1924, des fouilles ont permis de découvrir les traces d'un cimetière franc dans une marnière[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Societat normande d'estudis préhistoriques e istorics, Bulletin de la Societat normande d'estudis préhistoriques, Societat normande de arqueologia préhistorique e istorica, Roan, 1893-1968. Gallica.bnf.fr
- ↑ Société normande d'études préhistoriques et historiques, Bulletin de la Société normande d'études préhistoriques, Société normande d'archéologie préhistorique et historique, Rouen, 1893-1968. Gallica.bnf.fr


text:
Màslama al-Majrití
Abu-l-Qàssim Màslama ibn Àhmad al-Faradí al-Majrití (en arabi: أبو القاسم مسلمة بن أحمد المجريطي) , pus conegut coma Màslama al-Majrití o Al-Majrití (Madrid, 950- Còrdoa, 1008) foguèt un erudit andalós de grand renom, astrològ-astrònom, matematician e alquimista.
Prenguèt part a la traduccion del Planisphaerium e melhorèt las traduccions existentas de l'Almagest de Ptolemèu, presentèt e melhorèt las taulas astronomicas d'Al-Khwarizmí, ajudèt los istorians a l'elaboracion de taulas per fin de convertir lo calendièr persa en calendièr islamic e introduguèt las tecnicas de l'agrimensura e de la triangulacion.
Se li atribuís la paternitat (mas benlèu ne'n faguèt sonque la compilacion) de l'òbra Ghayat al-hakim (« L'objectiu del savi »), traduita en latin en Picatrix, un tractat de magia e astrologia ont se tròban las primièras referéncias explicitas d'Al-Farabí[1]. Tanben se pensa qu'intervenguèt dins las Epistòlas dels Fraires de la Puretat, una enciclopèdia subre las sciéncias fisicas, la filosofia e l'esoterisme, mas son implicacion dins l'òbra es pas ges segura.
S'agís del primièr madridenc istoric conegut. La seuna filha, l'astronòma Fatima de Madrid, collaborèt als seus trabalhs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ H. Kahane et al. 'Picatrix and the talismans', in Romance Philology, xix, 1966, p 575; E.J. Holmyard, 'Maslama al-Majriti and the Rutba 'l-Hakim', in Isis, vi, 1924, p 294


text:
Lucha
La lucha (var. locha) es un espòrt de combat qu'existisse despuei de millenaris. N'existís un gròs gròs nombre de varietats mai si pòdon distinguir doas principalas : la lucha libra (LL) e la lucha grècoromana (GR).
La lucha es un sistèma de combat sens arma au cors de que leis adversaris si mesuran au còrs a còrs. L'objectiu es de ganhar lo combat siá en fasent tombar l'adversari au sòu e en mantenent sei doas espalas empegadas au tapís : es lo tombar ; siá en ganhant gràcias ai ponchs. Pasmens existisson de règlas particularas segon leis estils diferents. Fau pas confondre la lucha ambé lo catch (WWE, TNA).


text:
ADRALHADA
La revista OC espeliguèt a Tolosa en 1923, amodada per Ismaël Girard. Dempuèi a pas jamai arrestat de paréisser. Tota son adralhada fai rampèl al quite messatge de son fondator : « Apartenèm au monde ». En occitan mai que mai, ambe d’òbras en catalan e tanben de tèxtes revirats d’autras lengas, balha, a bèl talh d’annadas, una vista larga de la creacion literària contemporanèa, plan en-delai de l’univèrs lingüistic sieu. De Niça a Bordèu, de Lemòtges e Clarmont a la Val d’Aran, en passant per las Valadas Occitanas d’Itàlia, OC retrai çò prumièr la poténcia creadoira de tot l’espaci occitan dins lo concèrt de las literaturas del monde. Dubèrta a la literatura catalana, la revista es, dins las doás lengas siás, l’occitan e lo catalan, un lòc privilegiat d’experimentacion innovaira per d’autors qu’an causit de persègre l’aventura aviada en Euròpa pels Trobadors. Es din OC que foguèron publicats los tèxtes màgers dels grands escriveires occitans contemporanèus.
ORIENTACION
Amb una direccion allocada de’n prumièr a Tolosa, puèi a Bordèu, Montpelhièr, Niça, e ara a Moans-Sartós, dins las Alps Marinas, OC capèla tot l’espaci occitan e catalan pr’amor del repartiment pro larg dels autors e dels redactors. Pròsa, poësia, critica literària, anóncia de çò que ven d’espelir e cronica dels eveniments culturals compausan d’acostumada lo somari d’OC , mas la revista fai plaça tanben a las òbras de plasticians, pintres e fotografes que lor trabalh acompanha los tèxtes publicats.
TALHS DUBERTS
Per tal de s’acarar a las escomesas de son epòca, OC a ajut mantun còp publicat de numeròs especials e portat pèira a de debats virats cap a las problematicas pus agudas, coma las de l’escritura e del poder o dels enjòcs de creacion dins de lengas autras que las « grandas lengas ». A totjorn balhat la paraula a las generacions que contunhan lo prètzfait. Es atal que ven de far paréisser los prumièrs recuèlhs d’una colleccion bilingüa (occitan o catalan-francés), OC / Passatges per far ausir aquelas voses novèlas plan pauc presentas dinc’ara dins lo païsatge literari. Enfin, en mai de participar a las principalas manifestacions culturalas dins l’airal occitan e plan en-delai, OC amòda de son bòrd d’eveniments que son a cada còp d’oportunitats màgers al servici d’una creacion dubèrta.


text:
El túnel
El túnel qu'ei ua nava de l'escrivan argentin Ernesto Sábato ; influenciada per l'existencialisme, que ho publicada en 1948 e que dè ua renomada internacionau au son autor dab, enter autas, criticas elogiosas de Thomas Mann e Albert Camus.
Aquesta nava que pren las apariéncias d'un roman policièr on l'assassin, Juan Pablo Castel, conda la complexitat de circonstáncias e de las motivacions qui'u mièn a aucíder María Iribarne. Aqueth raconte qu'ei untat d'ironia, de sarcasme, de pessimisme hred qui pòt raperar l'estetica etica de cèrtas paraulas de tango e qui, en tot cas, hèn partida de la dialectica urbana de Buenos Aires
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Juan Pablo Castel, narrator e protagonista, que'ns conda las circontàncias e lo contèxte psicologic qui'u mièn ad aucíder María Iribarne.
Castel qu'ei un pintre arreconegut e famós, presat peus critics d'arts (que mespresa a maugrat deus lors elògis). A l'escadença d'ua exposicion soa, qu'arremarca ua gojata qui espia un detalh d'ua de las soas òbras.
Los dias seguents, Juan Pablo que's demanda quin la tornar trobar e l'abordar en bèth imaginar divèrsas escadenças dab mantuas possibilitats de dialògs. Fin finala l'escadença que's presenta, e, mei endavant hèit de çò qui's credèva, que la ditz qu'a pas acabat de pensar ad era ; era que'u ditz qu'ei parièr mes totun, que huegeish.
Quauques dias après que la torna troba e qu'ei la debuta d'ua relacion passionau e quitament isterica enter los dus.
Un dia, María que demanda a Castel de cossirar dens lo son ostau deu quartièr nòrd (lo zòna oligarquica de Bueno Aires) mes, en vertat, sonque lo son marit, un cèc nomat Allende, qu'i ei present per'mor Maria qu'ei anada a Los Umbúes, la proprietat Hunter (lo cosin deu son marit), au ras de Mar del Plata. Qu'a deishat totun un messatge entà Juan Pablo qui'uei balhat peu quite marit (qui, òrb, no'u pòt pas véder).
Au son retorn la Juan Pablo e María que tornan establir la loa relacion dab un gelosèr creishent. Castel que l'insulta mantuns còps e se bèth excusar après ; deu son costat María qu'ei hèra hosca sus la natura de la soa relacions dab los tres òmis.
María qu'envita quitament Juan Pablo dens la proprietat de Hunter ; quan i arriba, que he tanben la coneishença d'ua cosia. Gelós, Juan Pablo que huegeish a Buenos Aires. Qu'escriu ua letra agressiva a María abans de l'aperar, a la debuta entà desencuà's, on fin finala qu'ei mei agressiu. que la torna aperar entà la díser que se tua se no'u vien pas véder a Buenos Aires. María que hè lo viatge mes que se'n torna a Mar del Plata abans de'u véder.
Furiós, Juan Pablo qu'ensaja per un amic comun nomat Lartigue, de saber se María e Hunter e son amants. la soa manca de responsa qu'ei interpretada per Juan Pablo com ua afirmativa e, en bèth manlevar l'auto de cèrte Mapelli (dab lo prtèxte que deu anar véder lo son pair malaut) qu'arrecoteish entà la proprietat de Hunter a Mar del Plata. Sus la rota, Castel, gelós e amar, que pensa qu'ei tostemps demorat embarrat dehens lo tunel (qui da lo son títol a l'òbra) de la soa vita e de la soa soletat mentre que María èra libra e vivèva dens lo monde en lo bèth cossirar de quan en quan per frinestòtas deu son tunèl.
Que'i aucideish María dab un ganivet abans de tornar a Buenos Aires e d'anonciar lo murtre a Allende qui, a las rasons de Juan Pablo (la credença que Hunter e èra lo son aimador) e crit "incensat".
Fin finala que's liura a la polícia, qu'ei jutajat e internat. Allende que s'ei suicidat, e Castel que's troba enqüèra mei sol au monde, shens la sola persona qui aja compresa la soa pintrura.
Extrèits[modificar | modificar la font]
Rescontre enter María e Juan Pablo (capítol III)[modificar | modificar la font]
Todos saben que maté a María Iribarne Hunter. Pero nadie sabe cómo la conocí, qué relaciones hubo exactamente entre nosostros y cómo fui haciéndome a la idea de matarla. Trataré de relatar todo imparcialmente porque, aunque sufrí mucho por su culpa, no tengo la necia pretención de ser perfecto.
En el salón de Primavera de 1946 presenté un cuadro llamado Maternidad. Era por el estilo de muchos otros anteriores: como dicen los críticos en su insoportable dialecto, era sólido, estaba bien arquitecturado. Tenía, en fin, los atributos que esos charlatanes encontraban siempre en mis telas, incluyendo "cierta cosa profundamente intelectual". Pero arriba, a la izquierda, a través de una ventanina, se veía una escena pequeña y remota: una playa solitaria y una mujer que miraba el mar. Era una mujer que miraba el mar. Era una mujer que miraba como esperando algo, quizá algún llamado apagado y distante. La escena sugería, en mi opinión, una soledad ansiosa y absoluta.
Nadie se fijó en esta escena: pasaban la mirada por encima, como por algo secundario, probablemente decorativo. Con exepción de una sola persona, nadie pareció comprender que esa escena constituía algo esencial. Una muchacha desconocida estuvo mucho tiempo delante de mi cuadro sin dar importancia, en apariencia, a la gran mujer en primer plano, la mujer que miraba jugar al niño. En cambio, miró fijamente la escena de la ventana y mientras lo hacía tuve la seguridad de que estaba aislada del mundo entero: no vio ni oyó a la gente que pasaba o se detenía frente a mi tela.
"Tots que saben qu'aucí María Iribarne Hunter. Peró negun sap pas quin la coneishèi, quina mena de relacion i agó exactament enter nosautes e quin e'm hoi hèit chic a chic a l'idea de la matar. Qu'ensajaréi de condar tot imparciaument per'mor, a maugrat qui pateishéi hèra per la soa fauta, b'ei pas la pèga pretencion d'estar perhèit.
Au salon de la primavera de 1946 que presentèi un tablèu aperat Maternidad. Qu'èra dens l'estil de mantuns autes anteriors: com ac disen los critics dens lo lors insuportable dialecte, qu'èra solide, qu'èra plan arquitecturat. Qu'avèva, fin finau, los atributs qu'aqueths charlatans e tròban tostemps dehens las meas telas, en bèth incluir "ua cèrta causa pregondament intellectuau". Mes en haut, a man esquèrra, a travèrs un frinestòt, que's vedèva ua scena petita e luenhèca: ua plaja soleta e ua hemna qui espiava la amr. Qu'èra ua hemna qui espiava la mar. Qu'èra ua hemna qui espiava com s'esperasse quauquarren, dilhèu un aperet estupat e distant. La scena que sugeriva, a la mea idea, una soletat anxiosa e absoluda.
Arrés non s'avisè pas d'aquesta scena: que passavan e que l'espiava en devath, com se hosse ua causa segondària, de segur decoratiu. Dab l'exepcion d'ua sola persona, degun semblè pas compréner qu'aquesta scena constituiva çò d'essenciau. Ua gojata desconeguda que demorè ua pausa de cap au men tablèu shens prestar interès, en aparéncia,a la hemna deu purmèr plan, la hemna qui espiava lo chin a jogar. Per contre, qu'espiè fixament la frinèsta e, mentre qu'ac hasèva qu'agói la conviccion que demorava isolada deu monde sancèr: non vedó e n'audí pas lo monde qui passava o qui s'estancava de cap a la mea tela."
Lo "tunèl" (capítol XXXVI)[modificar | modificar la font]
[...] en todo caso había un solo túnel, oscuro y solitario: el mío, el túnel en que había transcurrido mi infancia, mi juventud, toda mi vida. Y en uno de esos trozos transparentes del muro de piedra yo había visto a esta muchacha y había creído ingenuamente que venía por otro túnel paralelo al mío, cuando en realidad pertenecía al ancho mundo, al mundo sin límites de los que no viven en túneles; [...]
"[...] en tot cas que i avèva pas sonque un sol tunèl, escur e solitari: lo men, lo tunèl on s'èra escaduda la mean infància, la mea joentut, tota la mea vita. E per quauques uns d'aqueths tròç transparents de la murralha de pèira qu'avèvi vista aquesta gojata e qu'avèvi credut simpletament que vienèva per un aute tunèl parallèl au men, quan en vertat qu'èra deu monde vast, deu monde shens nada termièra deu qui non viven pas dehens nat tunèl; [...]"
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Sabato, Ernesto. El túnel. Cátedra : Madrid, 1977.
Adaptacions cinematograficas[modificar | modificar la font]
- El Túnel (1952). Realizator : León Klimovsky. Adaptacion d'Ernesto Sabato'
- El Túnel (1977). Realizator : José Luis Cuerda (filme entà la television)
- El Túnel (1987). Realizator : Antonio Drove


text:
89
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 89 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
En junh, batalha d'Ikh Bayan entre l'armada Han dau generau Dou Xian, sostenguda per un important còrs de Xiongus meridionaus, e una armada de Xiongu dau nòrd que s'acabèt per una victòria chinesa. Aquò marquèt la destruccion dau darrier estat xiongnu que representava una menaça per China.


text:
Guèrra de la Setena Coalicion
La Guèrra de la Setena Coalicion (o lei Cent Jorns) se debanèt dau 1èr de març au 7 de julhet de 1815. Opausèt l'Empèri Francés e lo Reiaume de Nàpols a una coalicion gropant la màger part dei país d'Euròpa. S'acabèt per una victòria coalizada e la fin dau rèine de Napoleon Ièr que foguèt exilat dins l'Ocean Indian sus l'illa de Santa Elena. En consequéncia, la monarquia francesa foguèt restaurada.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.


text:
Desoxiribòsa
La desoxiribòsa qu'ei ua pentòsa (ua aldopentòsa mei precisament). Qu'ei donc compausada de 5 carbònis e qu'ei semblabla a la ribòsa a despart de la manca d'un grop idroxil (-OH) suu carbòni 2. Que forma un cicle dab 4 carbònis e un oxigèn (un cicle furanòsa).
La soa formula qu'ei : C5H10O4
La desoxiribòsa qu'entra dens la formula de la macromolecula d'ADN (qui'u deu lo son nom d'acid desoxiribonucleïc).
En solucion aquosa qu'altèrna duas formas ciclicas (la desoxiribofuranòsa e la desoxiribopiranòsa) en passant temporariament per ua forma lineara.


text:
Si alcun cavasier de Narbona o de Narbones en
la Cort del vescomte sera covengutz o condempnaz d'alcuna cauza real o personal,
estiers injuria o crims, non don, per justisia, sinon LX sols narbones. Empero,
si clam sera faitz de somma de VIIII liuras e dins d'aquelha summa , sia
tengutz donar tansolament la tersa part, sal empero, que la Cort i fassa
amor e perdon.
Item, si cavasier dedestreg del vescomte autre
cavasier d'aquel meteis d'estreg aura odiz, et aquel en alcun loc per aquela
causa aura pres, lo vescomte deu e pot recobrar auquel pres. E si cavasier
que autre aura pres, d'aquel pres se clamara, lo vescomte deu aquel auzie
et aquela causa determenar.
Si alcun se sera clamaz d'alcun home de cavasier,
lo senior sieu pot aquel traire de la Cort, et es tengutz per et a la Cort.
Et, si aquel home aura dadas fizansas a la Cort, aquelas fizansas sian absoutas.
Et aquesta costuma a loc per tot, estiers crim e que pena de sang s'endevenga.
Empero, si aquel home que son senhior l'aura trait de la Cort s'enfugira,
sia tengutz lo senhior dar a la Cort lo mobil d'aquel home tansolament, mais
non la honor ni ren de masada.
Item, si causa sera menada entre cavasier, o cavasier
et autre home, lo senhior vescomte, o l'oficial de lui, deu devesir sos
companhions entre las partz, el salari que deu dar al jutge deu esser pres
de las parts per mitat, e neguna causa autra non devon levar ni demandar
per messions ni per despensas.
Item, qual queus plaz castelan, o qual queus platz
cavasier avens senhorias els castels, aian totas las justicias de totz habitans
en lors castels avent domicili aqui, sian cavasiers, o borzeses, o vilans,
sian tengutz far dreg a tot clamant de qual queus platz querela en la Cort
d'aquels senhiors de las vilas o dels castels, estiers sang et adulteri.
Si doncs non eran cavasiers que tenguesson auqela causa en fieu del vescomte,
aquels empero sian tengutz de respondre en la Cort del vescomte.
Item, si question sera entrel senhior vescompte
de Narbona et alcun cavasier feudari, lo vescompte deu a lui establir jutge
senes tota suspition.
Item, totz los gasanihz, o bens, que auran gasanihaz
los homes dels cavasiers depus que aquels gasanihz, o bens, endeveran als
heretiers d'aquels, sian entenduz de masada.
Item, si alcun home de masada aura sa filha maridada
non pot dar alcuna causa de masada en dot, ni per autra maneira a la filha
sua, mens de voluntat del senhior sieu; e, si o aura faig, lo senhior sieu
pot revocar aco per sa volontat, ses tot jutge.
Item, si filhas d'homes del vescompte de Narbona
sera cologadas en matrimoni ab homes de cavasiers feudataris del vescompte,
ja sia aiso que non sian rezemudas del vescompte, o de son batle, devon esser
proprias totz temps d'aquel cavasier delqual lo marit sera, sinon per aventura
ab tota la masada venra a marit, car adoncs aquela femna remanga del vescomte
ab la masada sua. Et en aquest derier cas efanz d'aquel matrimoni natz sian
partitz entre el et aquel cavasier delqual aquel home er.
Item, si cavasier o fil de cavasier, o autre que
sia de paratje cavalgans o tenens alcuna cavalgadura, negun no deu tolre
a lui la cavalgadura, ni penhiorar, ni penre aregnas. E, si o fasia, sia
puniz peccunialment a conoguda de la Cort.
Item, si alcun se clamara de cavasier, o de linhatge
de cavasier, ans quel cavasier o de linhatge d'aquel don a la Cort fizansa,
la Cort li deu dir lo querela as aquel cavasier de laqual aquel se sera
clamaz.
Item, si cavasier dotara sa filha, o filh de cavasier,
mort son paire, maridara sa sor, aquela pueichas non demande res els bens
pairals et frairals, si doncs lo paire o la maire a lui non aura donat o
laichat en sa derairana voluntat.
Item, si alcuna filha de cavasier, per sa voluntat,
senes consel del paire, penra marit dins XX ans, lo paire pot aquela deseretar.
Oltra XX ans, empero, no sia punida.
Item, si alcun cavasier en son testament aura
laichat son filh per clerge, o per morgue, o en autre loc religios, no pot
plus demandar aquel filh sinon aco quel paire li aura dat o laichat en son
tesmanent or per autra maneira.
Item, si alcun filh de cavasier de sa propria
volentat e senes volentat del paire, o de la maire, en alcuna religion intrara,
o orde clerical penra, no pot plus demandar sinon aquo quel paire, o la maire,
li auran dat o laichat en testament o en autra maneira.
Item, si alcun home de cavasier, per juisi de
la Cort del vescomte, corporal justicia recebra, la dicha Cort no pot penre
res del bens d'aquel home. Empero aquel home aia licentia de resembre sa
sanc ab son aver.
Aquesta costumas foron lausadas e autrejadas per
mosenher N Aymeric, vescomte de Narbona, l'an cant hom comtava M CC XXX II,
en presensa d'en B. de Botenac, P. R. de Montbrun, B. de Rocacorba, R. de
Lac, B. Valart, P. Aman, G. d'Olonsac.
Livre des sources médiévales: [xyxy]: text sources from the now defunct Arisitum website. Contact Paul Halsall, halsall@murray.fordham.edu if any text is here improperly.


text:
Languimberg
Languimberg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- #Passar de la distincion de Réchicourt, en 1376, a la châtellenie episcopala de Fribourg.
- Dévasté Al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Passa de la seigneurie de Réchicourt, en 1376, à la châtellenie épiscopale de Fribourg.
- Dévasté au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Dionís l'Exigú
Dionís l'Exigú (Dionysius Exiguus en latin, Dionisie cel Mic en romanés), (~ 470 - ~ 540) es un monge conegut per aver calculat l’Anno Domini, utilizat coma èra pel calendièr gregorian. Se donèt d'esperel l'escai de Exiguus en signe d'umilitat intellectuala.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Dionís l'Exigú, es originari de la província romana de Scitia minora (correspondent a l’actuala Dobrodja, region del nòrd-èst de Bulgaria e l'èst de Romania, situada entre Danubi e Mar Negra) e seriá d’ascendéncia armeniana (pasmens son amic e discipòl Cassiodore ditz dins son De divinis Lectionibus, c. xxiii que seriá nescut Scit). Èra de la comunautat dels monges scits concentrada a Tomis (l'actuala Constança).
Anèt a Roma vèrs 500, i foguèt abat d'un monastèri, acqueriguèt una granda reputacion pels seus ovratges sus la disciplina ecclesiastica e la cronologia, e moriguèt en 540.
Escriguèt de recuèlhs de Canons apostolics (publicats pel 1èr còp en 1628, in-8, per Justel); de Decretalas (dins la Bibliotèca del drech canon) ; de versions latinas dels obratges de sant Pacòma e mai Paires de la Glèisa.
Foguèt encargat pel cancelièr papal Bonofatius de concebre un metòde per determinar la data de Pasca segon la « Règla alexandrina », tala qu’edictada au Ier concili de Nicèa :
- Pasca es lo dimenge que seguís lo quatorsen jorn de la luna qu'atenh aquela edat al 21 de març o immediatament aprèp.
A aquela epòca, èra costumièr de comptar los ans en utilizant lo començament del reialme de l'emperaire Dioclecian, conegut per aver provocat la darrièra persecucion dels crestians dins l'Empèri roman.
En 525 Dionís l'Exigú introduguèt nòstra èra ne l'emplegant dins sa tièra de Pasca. D'aquel biaisses fondèt l'usatge de comptar los ans depuèi de l'incarnacion (25 de març) e la naissença (25 de decembre) de Jèsus, que placèt a l’an 753 de Roma (es a dire l'an -1 del calendièr actual). Los etudis istorics -- quitament aquela del reialme d'Erodòt lo Grand -- montran que faguèt una dèca d'al mens quatre ans. Denís confirma la periodicitat de 532 ans pel retorn de Pasca al meteis jorn del meteis mes, que faguèt debutar l'an meteis de l’incarnacion. Aquel periòde de 532 ans correspond al produch de 19 ans (Cicle metonic) per 4 (per prene en compte las annada bissextila) e per 7 (pels jorns de la setmana, pasca deven tombar obligatòriament un dimenge) qu'èra ja conegut dels crestians d'Alexandria, mas que se nomena dempuèi, segon lo nom de Denís, periòde dionisian.
De notar que Dionís l'Exigú utiliza pels seus calculs un calendièr sans annada zèro, perque lo zèro èra conegut en l'Occident Crestian pas abans que foguèt descobèrt mejans Espanha per Gerbèrt d'Orlhac.
La preséncia del mot latin nulla, que significa cap de, dins la tresena colomna de sa tièra de Pasca dona l’idèa que Dionís l'Exigú conneissiá lo concèpte de zèro. Pasmens, res permet de deduire que son nulla èra un zèro vertadièr; de totes biaisses l'utilizèt pas dins lo seus calculs. Calguèt esperar lo Millenni II abans que poguèssem dispausar del nombre zèro. E mai, quitament per una civilizacion conneissent lo nombre zèro, per exemple coma resultat de l'operacion « 2-2 », son utilizacion dins l'encastre d'una numerotacion es pas plan evidenta.
Posteritat: lo calcul del temps[modificar | modificar la font]
Durant l'Empèri Carolingian, sembla qu'aguessèm encora costuma de comptar los ans a partir del començament del reialme de l'emperaire (Carlesmanhe e los successors).
Le moine Beda lo Venerable, al sègle VIII, desvelopèt la sciéncia del calcul del temps, que se nomena comput (del latin computare, calcular).
L'usatge de comptar los ans a partir de la naissença de Jèsus commencèt de se generalizar sonque cap a l'an mil.
Lo calendièr gregorian commencèt a remplaçar lo calendièr julian en 1582.
Ara, l'Institut de mecanica celèsta e de calcul dels efemerids[1] utiliza las formulas del comput gregorian per calcular la data de Pasca.
òbras[modificar | modificar la font]
Los tèxtes de Dionís l'Exigú foguèron publicats dins lo toma 67 de la Patrologia Latina de Migne
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Font[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Riché, Les grandeurs de l'an mille, ed. Bartillat, 1999 ;
- (fr)De temps en temps, Histoires de calendriers, jos la direccion editoriala de Claude Naudin, Tallandier / rev. Historia, Centre Historique des Archives Nationales, 2001.


text:
725
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 725 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Desbarquament d'una armada aràbia sus l'illa de Chipre que foguèt pilhada. En Itàlia, l'aumentacion deis impòsts decidida per luchar còntra leis Arabis entraïnèt de tensions e lo papa Gregòri II prenguèt la tèsta de la contestacion. Formèt una aliança ambé lei ciutats italianas e lo rèi lombard per s'aparar còntra una repòsta imperiala causant la pèrda de la màger part dei territòris bizantins dins la peninsula en fòra dei regions de Calàbria. Au contrari, una expedicion menada dempuei Ravena per reconquistar Roma s'acabèt per una desfacha e lei Lombards ocupèron Corsega.


text:
Bauma d'Altamira
La bauma ornada d'Altamira embarra un deis ensembles picturaus paleolitics pus importants de la Preïstòria europèa. Sei pinturas e gravaduras paleoliticas son associadas au Solutrean e au Magdalenian. Son estil artistic correspònd a l'apelat art preïstoric francocantabric, caracterizat en particular per lo realisme dei representacions e per sei tèmas d'animaus. Se dobrís a Santillana del Mar en Cantàbria.
Somari
Istoric de la descubèrta e de la reconeissença d'Altamira[modificar | modificar la font]
Lei pinturas d'Altamira foguèron descubèrtas en 1879 per Marcelino Sanz de Sautuola. La bauma èra coneguda dempuei 1868 e Sanz de Sautuola i fasiá de visitas dempuei 1876. Aviá observat la preséncia de dessenhs geometrics subre lei parets sens lors atribuir d'importància mai sa filha Maria, alara annada de uech ans, foguèt la premiera que remarquèt la preséncia de « buòus » dessenhats au plafon. Sanz de Sautuola publiquèt en 1880 sei conclusions en Nòtas brèvas sus quauqueis objèctes preïstorics de la Província de Santander (Breves apuntes sobre algunos objetos prehistóricos de la Provincia de Santander).
Istoricament, Altamira es doncas lo premier ensemble picturau preïstoric important que siá estat descubèrt e publicat. Una descubèrta d'aquel òrdre explica la polemica que faguèt nàisser ja que metiá en question mantuna idèa scientifica de l'epòca. En fach, dempuei lo començament, lo realisme dei scenas representadas faguèt dobtar de son autenticitat. La reconoissença coma una òbra artistica facha per d'òmes dau Paleolitic se faguèt a l'eissida d'un procèssus lòng que permetèt de definir mielhs la vision de la Preïstòria.
Lo premier que defendèt aquelei pinturas foguèt lo que leis aviá descubèrtas e publicadas, Marcelino Sanz de Sautuola. Son autenticitat ça que la foguèt admesa qu'après sa mòrt, un còp confirmada per l'abondància d'autreis òbras artisticas semblablas trobadas dins de nombrosei baumas europèas. A la fin dau sègle XIX, subretot en França, se descubriguèt de pinturas parietalas liadas sens dobte en d'estatuetas, en d'esculturas muralas, e en d'òsses escauprats qu'apertenián en de nivèus arqueologics paleolitics, tot en acompanhant de rèstas d'animaus desapareguts, aumens dins la region, que visquèron pendent lo Quaternari au Pleistocèn (mamot, rangier, bisont deis estèpas...).
Lo preïstorian marselhés Emili Cartalhac foguèt un dei pus grandeis adversaris de l'autenticitat d'Altamira. A partir de 1895, la descubèrta de gravaduras e de pinturas dins lei baumas de la Mota, dei Combarèlas e de Font de Gaume ais Aisiás de Taiac en Dordonha, li faguèron reconsiderar sa posicion. Après aver visitat lei baumas, escriguèt dins la revista L'Anthropologie (1902) un article titolat La bauma d'Altamira. Mea culpa d'un sceptic (La grotte d'Altamira. Mea culpa d'un sceptique). Après aquest article lo caractèr paleolitic dei pinturas d'Altamira foguèt universalament reconegut.
Dins aquesta reconoissença, cau soslinhar tanben lo ròtle de l'abat Breuil, per sei trabalhs sus l'art parietau, presentats d'en premier en 1902 au Congrès de l'Associacion Francesa per l'Avançament dei Sciéncias, onte revolucionèt lo biais de veire dei cercaires de l'epòca.
Un còp establida l'autenticitat dei pinturas lo debat se desplacèt sus sa significacion e seis implicacions. Lei divergèncias entre cercaires viravan a l'entorn de la datacion cronologica exacta, de sa tòca misteriosa e de sa valor artistica e arqueologica. Aquestei questions pertoquèron pas solament la bauma d'Altamira, mai l'art preïstoric tot.
Leis òbras d'Altamira[modificar | modificar la font]
Amb una longor de 270 m, la bauma d'Altamira es relativament pichona. Presenta una estructura simpla, formada d'una galariá d'escassei ramificacions. Se pot distinguir tres zonas:
- la premiera, formada per un vestibul grand, esclairada per la lutz dau jorn es estada un luòc d'abitacion privilegiat dempuei lo començament dau Paleolitic superior.
- la segonda es una sala granda famosa per sei pinturas policròmas.
- fin finala, la rèsta de la cavitat compòrta de salas e de corredors que sei manifestacions artisticas son mens espectaclosas.
L'aspècte de la sala granda dei bisonts a evoluit fòrça dempuei que Maria Sautuola la veguèt per lo premier còp. Mesura 18 m de lòng subre 9 m de larg, mai sa nautor originala (entre 1,10 e 1,90 m) foguèt aumentada en baissant lo sòl per facilitar l'examen dei pinturas.
L'animau pus representat es lo bisont deis estèpas. La composicion ne còmpta 16, variant per sei dimensions, sei posturas e sei tecnicas de realizacion. Son acompanhats de chivaus, de cervids, de dos singlars (animau escàs dins l'art paleolitic) en mai de diferentei signes tectifòrmes... Leis artistas d'Altamira trobèron de solucions per representar lo realisme anatomic, lo volum, lo movement e la policromia.
La sensacion de realisme es obtenguda en tirant profiech dei relèus naturaus dau plafon de la bauma, que crèan una illusion de volum, mai tanben gràcias ai colors vivas (roge, negre, jaune, bruns) que cuerbon lei superfícias interioras deis animaus e gràcias ai tecnicas dau dessenh e de la gravadura, que delimitan lei contorns dei subjèctes.
Lo « bisont acoconat » es una dei pinturas mai expressivas e mai admiradas de tota la composicion. Foguèt realizada subre un dei ressauts dau plafon. L'artista saupèt plaçar l'imatge dau bisont acoconat en plegant sei patas e en forçant la posicion dau cap vèrs lo bas. Tot aquò denòta de facultats d'observacion naturalista de l'artista e una immensa fòrça expressiva de la composicion.
La « granda cèrvia », lo pus grand de totei lei subjèctes representats, atenh 2,25 m de lòng. Testimònia una granda mestria tecnica. L'estilizacion deis extremitats dei membres, la fermetat dau trach gravat e lo modèl cromatic li conferisson un grand realisme. Totun, acusa una cèrta deformacion, per sa factura leugierament pesanta. Aquò es sens dobte liat a la tròp granda proximitat de l'artista per rapòrt a la paret. Sota lo còu de la cèrvia se tròba un bisont pichon de trach negre.
Lo « chivau òcra », situat dins d'una deis extremitats dau plafon, foguèt interpretat per H. Breuil coma un dei sujèctes mai ancians de la composicion. Aquest tipe de chivau a degut èsser relativament frequent subre la cornisa cantabrica; es tanben representat dins la bauma de Tito Bustillo, descubèrta en 1968 a Ribeseya en Astúrias. Per son estil, evòca çò de representat dins la bauma dei Casares a Riba de Saelices dins la província de Guadalajara.
Edat dei pinturas[modificar | modificar la font]
Una sèria de datacions dirèctas deis òbras d'Altamira fachas amb de carbon de fusta es estada realizada gràcias au metòde dau carbòni 14. Aquelei datas son compresas entre 13 500 e 15 500 avC e correspòndon au Magdalenian inferior.
Visitas de la bauma[modificar | modificar la font]
Au cors deis ans 1960 e 1970, lei nombrós visitaires qu'aguèron accès a la bauma alterèron son microclima e meteguèron en perilh la conservacion meteissa dei pinturas. La clausura de la bauma au public faguèt l'objècte d'un debat e aguèt fin finala luòc en 1977. Dubriguèt ren qu'en 1982, amb un nombre jornadier de visitaires estrictament limitat.
Lo nombre important de personas desirant de veire la bauma e la longor dei tèrmes d'espèra (mai d'un an) rendèt necessari la realizacion d'una replica. Dempuei 2001, lo Musèu nacionau e centre de recèrca d'Altamira se tròba près de la bauma que i acuelh una replica de la bauma, apelada « neobauma ».
Altamira foguèt inscricha en 1985 dins lo Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO. En 2008, lo Comitat dau Patrimòni Mondiau alarguèt aquela declaracion a 17 autrei baumas ornadas dau Principat d'Astúrias, de Cantàbria e de la Comunautat Autonòma Basca, sota lo nom de « Bauma d'Altamira e Art Rupèstre Paleolitic dau Nòrd d'Espanha ».


text:
José Saramago
José de Sousa Saramago (n. en 1922, mòrt en 2010) es un escrivan portugués. A recebut lo Prèmi Nobel de Literatura en 1998.
Biografia[modificar | modificar la font]
Saramago nasquèt al poble d'Azinhaga, situada a la municipalitat de Golegã, districte de Santarém. Malgrat lo registre oficial situa la siá naissença lo jorn 18, aquel fach se deu a una error en l'anotacion del foncionari, que l'inscriguèt a l'encòp amb lo nom de José Saramago e pas José de Sousa, nom de familha del sieu paire.
En 1924 la siá familha fixèt residéncia a Lisbona, ont lo sieu paire comencèt a trabalhar en la polícia. Als dotze ans inicièt los sieus estudis a l'Escòla Industriala de Lisbona, estudis que poguèt pas finalizar al pas poder seguir en pagant la matricula. Aquel fach provoquèt que lo jove Saramago dintrèsse trabalhar en una ferraria mecanica, sens desbrembar mas la siá nòva passion: la lectura. Cambièt de trabalh e dintrèt far partida de l'administracion de la seguretat sociala.
Dintrèt posteriorament trabalhar en una companhiá d'asseguranças e simultaneament collabora coma jornalista al Diário de Notícias, un periodic nacional, mas que per rasons politicas plan lèu ne foguèt expulsat. Critic literari de la revista Seara Nòva, faguèt partida de la primièra direccion de l'Associacion Portuguesa d'Escrivans.
Membre del Partit Comunista Portugués aprèp 1969, patiguèt la persecucion e censura pendent los ans de la dictatura d'António de Oliveira Salazar. Se jonhèt posteriorament a la Revolucion dels ulhets que portèt la democracia a Portugal l'an 1974. Dempuèi 1976 se consacrèt exclusivament al sieu trabalh literari, acabèt en partejant la siá residéncia entre Lisbona e l'illa de Lanzarote (Illas Canàrias), ont moriguèt lo 18 de junh de 2010 a 87 ans.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mor l'escriptor portuguès i premi Nobel José Saramago Avui, 18 de junh de 2010


text:
Guèrra Civila Americana
La Guèrra de Secession o Guèrra Civila Americana (American Civil War en anglés) foguèt un conflicte significatiu en l'istòria dels Estats Units d'America, qu'aguèt luòc entre los ans 1861 e 1865.
Los dos partits afrontats foguèron las fòrças dels estats del Nòrd contra los recentament formats Estats Confederats d'America, integrats per onze estats del Sud que proclamèron la siá independéncia.
Somari
Causas del conflicte[modificar | modificar la font]
Regions economicas del país[modificar | modificar la font]
Abans que comencèsse la guèrra civila, los Estats Units èran una nacion dividida en quatre regions divèrsas :
- Lo nòrd-èst, amb una economia industriala e comerciala creissenta, e amb una densitat de populacion en aument.
- Lo nòrd-oèst (o mièg-oèst), una region de rapida expansion de campanhards liures, e ont l'esclavatge èra estat abolit.
- Lo naut sud, una region amb un sistèma de plantacions
- Lo sud-oèst, una region de creissement economic basat en l'expansion de la produccion de coton.
Amb dos sistèmas laborals fondamentalament opausats, libertat al nòrd, esclavatge al sud, los cambiaments economics comencèron de produsir de cambiaments socials dins las diferentas regions geograficas del país. A la mitat del sègle XIX avián emergit doas visions diferentas de la societat al nòrd e al sud del país.
Los estats liures e los estats esclaus[modificar | modificar la font]
Abans la guèrra civila, la constitucion provesissiá un mejan pel debat pacific sul govèrn futur, e los conflictes causats per l'expansion rapida de la nacion s'èran poguts resòlvre. Pendent de decènnis, s'èra mantengut un balanç entre lo nombre d'estats "liures" (ont l'esclavatge èra illegal) e d'estats "esclaus" (ont l'esclavatge èra permés), per que lo Senat aguès un balanç de poder. Lo darrièr estat esclau que foguèt acceptat foguèt Tèxas en 1845 ; cinc estats liures foguèron admeses dins l'Union entre 1846 e 1859. L'admission de Kansas, coma estat esclau foguèt bloquejada, e s'esperava la siá admission coma estat liure en 1861. Amb una populacion creissenta (la que causa significava mai poder de tròp democratica) al nòrd industrializat, amb la ruptura del sistèma bi-partidista (amb la creacion del Partit Republican dels Estats Units), e amb l'ostilitat creissenta de las ideologias, èra impossible de contunhar amb solucions pacificas als conflictes per evitar la crisi.
Tensions politicas e l'eleccion de Abraham Lincoln[modificar | modificar la font]
Las tensions cambièron de natura e intensitat rapidament lo decènni de 1850. Lo Partit Republican dels Estats Units foguèt establit en 1854, lo que s'opausava a l'expansion de l'esclavatge als territòris de l'oèst. E mai se al començament solament un pichon percentatge de personas al nòrd volián abolir l'esclavatge al sud, los republicans recebèron lo sosten de la majoritat dels abitants del nòrd e de l'oèst que volián pas far concurréncia a un sistèma basat sus l'esclavatge s'aquel s'estendiá dins d'autres estats. Mentretant, los enòrmes ganhs de las plantacions de coton van solidificar la dependéncia del sistèma agricòla en l'esclavatge.
La secession del sud foguèt catalizada amb l'eleccion del candidat republican Abraham Lincoln. Lincoln, Al començament, aviá una posicion moderada en relacion amb l'esclavatge. S'èra compromés a s'opausar a l'expansion de l'esclavatge als territòris (aital doncas, en prevenent l'admission d'autres estats esclaus a l'Union), mas admetèt tanben que lo govèrn federal aviá pas cap de poder per abolir l'esclavatge dins los estats ont existissiá, e qu'enfortiriá las leis contra los esclaus fugitius. Los estats del sud, mas, se fisavan pas de Lincoln, e èran conscients que d'autres republicans avián l'intencion d'abolir entièrament l'esclavatge.
En mai de la victòria de Lincoln a las eleccions presidencialas, los estats esclaus avián perdut lo balanç del poder al Senat, en venent una minoritat perpetua après aver gaireben controtlat continualament la presidéncia e lo Congrès, e doncas perdián lo contraròtle sus cèrtas leis e tarifas comercialas que los favorissián.
La justificacion, mas, qu'utilizèron los estats del sud foguèt los dreches dels estats a la secession. Abans l'inauguracion presidenciala, sèt estats declarèron la secession de l'Union, e creèron un govèrn independent, los Estats Confederats d'America, lo 9 de febrièr de 1861. Prenguèron lo contraròtle dels fòrts e de las proprietats federalas dins los sieus territòris, amb pauca resisténcia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Antietam; Le jour le plus sanglant de la guerre de Sécession, Frédéric Naulet, Economica, 2005.
- Confédération sudiste (La) 1861-1865: Mythes et réalités, Serge Noirsain, Economica, 2006.
- Les Canadiens français et la Guerre de Sécession, Jean Lamarre, VLB Éditeur, 2006.
- Le corsaire Alabama, Jean-Pierre Deloux, E-Dite, 2001.
- Gettysburg, Dominique Venner, Éditions du Rocher, 1995.
- Gettysburg 1863: l'apogée de la Confédération, par Carl Smith, série Armées et Batailles no.6, Osprey Publishing/delPrado, 2004, ISBN 2-84349-178-9.
- Gettysburg 1863: Le tournant de la guerre de Sécession, Lee Kennett, Economica, 1997.
- La Guerre de Sécession (1861-1865), ses causes et ses suites, Pierre Belpheron, Plon, 1947
- La Guerre de Sécession, 1861-1865, James M. McPherson, Robert Laffont, 1991. (ISBN 978-2-221-06742-0)
- La Guerre de Sécession, Bruce Catton, Payot, 2002
- La Guerre de Sécession : les États désunis, André Kaspi, Gallimard, 1992, (ISBN 2-07-053165-1)
- Histoire vécue de la Guerre de Sécession, Bernard Michal, éd. Crémile, 1972
- Historia n° 322
- Historia thématique n° 94 : La Guerre de Sécession
- La guerre civile aux États-Unis, Karl Marx et Friedrich Engels
- La Guerre de Sécession, Farid Ameur, PUF, coll. Que sais-je ?
- Histoire des États-Unis, René Rémond, PUF, coll. Que sais-je ?
- La Guerre de Sécession, Léon Lemonnier, Gallimard, 1943
- La Guerre de Sécession, Alan Barker, éd. Vent d'Ouest
- La Guerre de Sécession, BT2 n° 178 (1985), article de Fernand Lecanu
- La Guerre de Sécession, tome 1: l'Infanterie, André Jouineau et Jean-Marie Mongin, Histoire & Collections, 2000.
- La Guerre de Sécession, tome 2: la cavalerie, l'artillerie, les services, André Jouineau et Jean-Marie Mongin, Histoire & Collections, 2000
- Petite histoire de États-Unis, Allan Nevins et Henry Steele Commager, Overseas éditions, 1942
- La vie quotidienne aux États-Unis à la veille de la Guerre de Sécession, Robert Lacour-Gayet, Hachette, 1957
- Histoire des Américains, Daniel Boorstin, Robert Laffont, coll. Bouquins
- Andrew Campbell Duncan et al., « La guerre de Sécession », dans Revue d’histoire du XIXe siècle, 2007/2 (n° 35)
- Les guerres américaines - La Sécession -, Ed ATLAS, Paris 1985. (ISBN 2-7312-0364-0)


text:
Izpura
Izpura (basco), Ispoure (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens lo País de Cisa.
Lo gentilici qu'ei izpurar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Ossés au nòrd
- Jatsu au nòrd-èst
- Sent Joan lo Vielhh a l'èst
- Azkarate a l'oèst
- Sent Joan Pè de Pòrt e Uhart de Cisa au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna, on se produtz vin d'Irulegi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Laurenç
- Palais Larrea
- Ostau Laustania
- Bastiment Faustin Bentaberri, on s'organizan espectacles e creacions artisticas (teatre, dança...)


text:
Amics d'Arpitània
Blog original en català amb traduccions a l'arpità amb el mètode ortogràfic "ORB" de Dominique STICH
4.9.14
Arpitans a la V
25.3.14
Centenari Frederic Mistral: l'obra en arpità
Des d'aquí li retem homenatge amb aquest text de l’obra Memòri e Raconte de Mistral traduït a l'arpità pel lingüista Dominique Stich:
Pèr Sant Jan, uno annado, mèste Francés Mistral èro au mié de si blad – qu’uno chourmo de gavot toumbavon au voulame. Un vòu de glenarello seguien li meissounié, acampant lis espigolo qu’escapavon au rastèu. E ‘m’acò moun segne paire remarquè ‘no bello chato que restavo darrié, coume s’avié vergougno de glena coume lis autro. S’avance d’elo e ié faguè: Mignoto, de quau siés ? coume te dison ?La chato respoundeguè:Siéu d’Estève Poulinet, lou maire de Maiano. Me dison Delaïdo.- Coume ! diguè moun paire, la fiho de Poulinet, qu’es esta Maire de Maiano, vai glena?- Mèstre, elo repliquè, sian uno grosso famiho, dous drole emé sièis chato, e noste paire – emai aue, es verai, proun de bèn au solulèu – quand ié demandean d’argènt pèr un pau nous pimpa, nous respond : Mi chatouno, se voulès de belòri, gagnas-n’en ! E ves-aqui perqué siéu vengudo glena.Siès mes après aquéu rescontre – que retrais l’antico sceno de Rut emé Booz, lou valènt meinagié demandè Delaïdo à mèste Poulinet e siéu nascu d’aquéu mariage.
25.8.13
Vall de Lanzo
20.8.13
Festa Internacional per la llengua arpitana
Aquí teniu tota la informació.