c: text/html

text:
Eco-Camping du Larzac ◊ Le Cun ◊ Route de Saint-Martin 12100 Millau ◊ Tel : 05 65 61 38 57 ◊ Courriel : accueil@ecocampingdularzac.org
Son al nombre de 4 e son logadas a la nuèch o a la setmana.
Tendas de legende ; foguèron concebudas per Henry Hopkins Sibley que s’inspirèt de las tendas Tipi.
100% coton , son impermeables e la qualitat de fabricacion las rend elegantas, convivialas e ecologicas. Tapís de sòl integrat estanc.
Caracteristicas :
Capacitat de 2 a 6 personas.
5 mètres de diamètre. Nautor al centre 3.0 mètres e suls costats 0,6 m.
Los costats se pòdon aisidament enrotlar e una dintrada en forma de A permet un accés aisit. Barradura amb una cremalhièira.
Quatre fenèstras que se pòdon tancar provesidas de moissalièiras.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ièr a Tolosa, dins una librariá pichona carrièra Gambetta, la librariá latina de Tolosa, se poguèt escotar Julien Campredon, escrivan de novèlas en lenga francesa. Acaba de publicar son quatren libre, ambe un editor parisenc acostumat de publicacion de novèla d’aqueste escantilh, un especialista ; quatre libres abans d’èstre recegut a miníma pel centre de las letras tolzanas…
Nos a legit doás novèlas, qu’ai retengut la volontat de l’autor d’explicar son problèma ambe la ciutat que l’a fait nàisser en literatura. Tolosa estima pas los escrivans que son critica ambe la seuna faiçon de causir collectivament la sotmission a las idèas parisencas. De tal biais que podèm reconéisser un devís poltiic que frena los Tolzans, acotumats de pensar que tot çò qu’es parisenc es bon.
Per contra, l’autor tolzan explica qu’a París, Bordèu, Montpelhièr o Marselha, veire Baiona, Brest o Estrasborg, los lectors li son reconeissent d’aver escrich d’aquesta manièra e clarament dubert sobre unas realitats del monde modèrne, una certana ipocrisia mondialista e republicanista que pòrta al rire. Una librariá normala en França vendrà un centenar d’exemplars per mes de cadun de sos libres. A Tolosa, l‘exposicion al public es tala, que las vendas son frenadas al nivèl encredible de pas mai de 20 exemplars.
Tolosa estima pas la critica, aquò l’ajuda a escriure e nos farà rire, nos dona plaser al legir.
Recentament acaba de recebre una classificacion mesadièra, lo melhor libre de novèlas del XXIen sègle… pel moment. Mas sabi Julien Campredon a trabalhar per encara far melhor, e benlèu de passar a la television franchimanda, e donc trapar enfin un retorn de consideracions a Tolosa…
Nos pausèm question, el tanben … Julien Campredon es convidat un pauc pertot dins la region de Miègdia-Pirinèus, levat a Tolosa… Es un maraton de castig per aver pensar un quicòm coma una realitat a prepaus dels maratons dels mots a Tolosa, realitat o miralh qu’agrada ni als conceptors del maraton, ni al sistèma politic que ne fa la promocion ambe las subvencions (l’un o l’autre, l’un e l’autre, benlèu).
A Tolosa se los estima plan d’èstre una còpia d’un París pantaissat ; a París lor agrada l’escritura del Julien Campredon.
Julien Campredon regreta de non pas poder escrire una novèla en occitan, benlèu que, dins los ans que venon, i aurà una novèla dedins un dels libres, ambe la traduccion en ligason ambe lo site Internet de l’editor ? Quí sap. Julien Campredon es un autor sense frontièras, mas que trapa uèi que la frontièra entre Tolosa de sas grandas banlègas es segurament la mai bèla que posquèsse existir sobre lo planèta nòstre. L’excepcion tolzana se mesura al nivèl d’abséncia d’autocritica de la vila mondina, «critica qu’accepta pas brica», quitament s’èra per non pas que se melhorar...
Donc avèm escotat l’autor tolzan, e sabèm tot sobre M.Delacrotte, foncionari francés que pensa Tolosa coma una província dementre totas las colonias d’oltra-mar, e benlèu piège. Una novèla a plegar de rire, e de far pensar que Tolosa capita pas de poder avançar s’accepta pas la critica. Las novèlas de Julien Campredon son pastadas de l’umor occitan, e un umor plaçat dins un contèxte modèrne per un locutor jove e occitan, las novèlas son escrichas en francés per la fauta de mercat de la literatura occitana.
Dimarç aurà signat mantunes libres venduts, per Terra Nova.


text:
Luigi Boccherini
Luigi Boccherini (Luca, Toscana, lo 19 de heurèr de 1743 - Madrid, lo 28 de mai de 1805) que ho un compositor e un violoncelista italian d'estil classic. Que he ua grana partida de la soa carrièra en Espanha on gaudí de la proteccion deu hrair deu rei puish deus Ducs d'Osuna. Qu'ei justament acerà on compausore los sos famós quintets pregondament marcats per la musica populara espanhòu.
A despart de la soa virtuositat com violoncelista qu'ei mei que mei conegut per lo menuet deu son quintet per còrdas en mi, Op. 11, No. 5 (catalogat dab lo numèro G 275).


text:
Anciana preson d'Umeå
L'anciana preson d'Umeå (en suedés: Umeå gamla fängelse) es un bastiment istoric de la vila suedesa d'Umeå. Coma mantun autre monument istoric de la localitat, se tròba dins la carrièra principala, Storgatan, al numèro 62.
L'edifici foguèt construch en 1861 e es una de las unicas construccions de la vila que resistiguèt a l'incendi que destrusiguèt la màger part de la localitat en 1888. Posteriorament, a partir de las annadas 1980, l'estructura foguèt transformada en teatre e mai tard remodelada en otèl durant las annadas 2000.


text:
Les Vallois
Les Vallois es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La pichona municipalitat dels Vallois a vorejat a l'èst pel Madon.
La petite commune des Vallois est bordée à l'est par le Madon.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antany, Una municipalitat nomenada Tres Vallois reagrupava las municipalitats actualas de Dommartin-lès-Vallois, Los Vallois e Sens-Vallois.
Jadis, une commune nommée Trois Vallois regroupait les communes actuelles de Dommartin-lès-Vallois, Les Vallois et Sans-Vallois.


text:
APRÈS LO METEORIT I AGUÈT ENCARA MANJAR
Après la casuda del meteorit que tuèt tota forma de vida en la Tèrra fa 65 milions d’ans, i aguèt l’extincion de totes los dinosaures, reptils marins, invertebrats e tanben organismes microscopics. Dison los scientifics que la vida en Tèrra e Mar demorèt sens vida pendent qualques milions d’ans.
Aital, coma es possible qu’uèi i aja vida ? Un gròp de scientifics de la Universitat de Cardiff (País de Galas) a fach un estudi que confirma qu’en lo fond marin i contunhèt d’aver vida en forma d’algas e d’autras bacterias e qu’aquestas foguèron lo menjar d’autres animals que demorèron a l’indrech.
L’estudi, publicat a Geology, confirma que la cadena de norridura non se trinquet de forma totala coma pensa encara uèi lo jorn part de la comunautat scientifica. Aquesta manten encara uèi que la casuda del meteorit foguèt fatal tanben per algas e bacterias i que tota la vida al mar moriguèt.
La descoberta s’es facha après confirmar nòvas donadas de la composicion quimica de la matèria que i a al fond de l’ocean Atlantic e la circulacion qu’aquesta a. Aquò’ls a fach pensar que dilhèu fa 65 milions d’ans la vida marina al fond oceanic poguèt sobreviure a l’impacte e divèrsas espècias contunheron de demorar vivas en aver coma norridura algas e bacterias. Aital, 1, 7 milions d’ans après la casuda del meteorit qu’impactèt la peninsula de Yucatan, lo fond marin ja èra un autre còp plan de vida animala.
La crisi que demorèt 2 milions d’ans
“La casuda d’aqueste meteorit fa 65 milions d’ans provoquèt l’extincion de la majoritat d’animals e vegetals en la Tèrra – çò diguèt Heather Birch, cap de l’estudi – mas la catastròfa non foguèt totala. Au mens en l’ocean. Lo plàncton moriguèt mas d’autres organismes que fasián fotosintesi coma las algas e determinats tipes d’algas contunhèron de viure lo jorn après”.
Totun, la còla scientifica qu’a fach aquesta recerca cre que pendent 2 milions d’annadas la norridura al fond marin non foguèt totala e que fins aquel moment non foguèt possible per las nòvas espècias d’aucupar los divèrses espacis voids qu’avián demorat liures après l’extincion generala.
Aquò se debanèt après la casuda d’un meteorit en Yucatan d’uns 10 quilomètres de diamètre que comportèt la liberacion de gases toxics e que’l soleh s’amaguèsse pendent fòrça temps. Aquesta fauta de lutz tanben provoquèt una casuda generala de temperatura e una extincion de la majoritat d’animals que i aviá en l’epòca en la planeta Tèrra.
“De mai, la casuda d’aqueste meteorit – çò racontèt Stanton – provoquèt la liberacion de trioxid de sulfur, un gas qu’auriá provocat un creissement de las plojas acidas pendent uns jorns e finit amb la vida animala en la superficia marina: mas pas als fonds marins ont i contunhèt d’aver vida pr’amor de las algas e las bacterias”.
Christian Andreu
Comment(1)
-
Òsca e mercés per aqueste beròi sit. Avossi bona e longa vita !
—
Ua arremarcòta tà l’article aqueste… De còps que i a los scientifics qu’an combat dab la logica mei elementària.
A tot viracodet que ns’explican los ausèths que vienen deus dinosaures aviaris (e nosauts medishs qu’am com ancèstre quauque arratet arboricòla deu Cretacèu). Donc, aquestes ne despareishón pas tots quan la gran escantida, o senon que serem estats fènix qui respelim de la pròpi cendre au cap d’un parelh de milions d’ans.
La vita n’a pas tornat evoluïr en partir de bactèris e de micròbis : shens mentàver los peishs, los molusques, etc. tau peugue, a tèrra tanben los mamifèrs, los reptils, los ausèths, los artropòdes et bèth drin tot çò de terrèstre au jorn de uei b’èm descendents de las espècias qui existivan jà e qui n’estón pas completament eliminadas alavetz. Atau los cefalopòdes, los crocodilians, los quelonians que i èran avant lo meteorit e qu’i son enqüèra.
E qu’ei parièr tà las plantas.
La vita qu’ei hèra mei resilienta que tot çò qu’imagínam, e que deu aver trobat endòstas, per exemple au sobac de las montanhas, on tot n’estó pas desruit per l’andada de huec (e que subervivó tanben a l’ivèrn atmosferic qui se’n seguí). En partir d’aqueras “vaths perdudas” qu’aurà tornat colonizar los biotòps a fina mesura que s’esclariva lo cubertís nublós.
En tot cap ne pòden pas seriosament afirmar que tota vita e despareishó de las tèrras emergidas.


text:
Enric IV d'Anglatèrra
Enric IV (3 d'abril de 1367 - 20 de març de 1413) foguèt rei d'Anglatèrra, senhor d'Irlanda, e pretendent anglés al tròn de França entre 1399 e 1413. Nasquèt dins lo castèl de Bolingbroke a Lincolnshire, e de recebèt aicí lo nom d'Enric Bolingbroke o "lo Bolingbroke". Lo sieu paire, Joan de Gant, foguèt lo tresen filh d'Edoard III (lo mai grand de los qu'arribèron a l'edat adulta), e gaudiguèt d'una posicion considerablament influenta pendent lo règne de Ricard II d'Anglaterra. La siá maire Blanca èra l'eretièra de las importantas tèrras de l'Ostal Lancaster.


text:
Ajuda:Preferéncias d'utilizaire
La pagina de preferéncias permet de personalizar d'aspèctes de Wikipèdia.
Las preferéncias s'aplican solament quand sètz connectat. Çai jos, trobaretz las explicacions sus las diferentas boitas de dialòg que rencontraretz sus vòstra pagina de preferéncias.
Dempuèi lo passatge a la version 1.5 del logicial Mediawiki, qualques exemples d'aquesta pagina pòdon èsser venguts obsolèts : desencusatz-nos-en. Consultatz la pagina d'ajuda associada sus Meta : Ajuda:Preferéncias qu'es mai a jorn.
Somari
Informacions personalas[modificar | modificar la font]
- Mon adreça electronica: podètz enregistrar vòstra adreça electronica (serà pas mostrada publicament sul site). Aquò vos permetrà, se l'avètz doblidat, de cambiar de senhal en clicant sul boton "Mandatz-me un senhal novèl" dins la pagina d'identificacion. De mai, aquò permet als utilizaires enregistrats de vos mandar un corrièr electronic a partir del ligam « Mandar un messatge a aqueste utilizaire » situat sus sa pagina personala, a mens qu'ajatz seleccionat l'opcion seguenta.
- Recebre pas de corrièr electronic dels autres utilizaires: Se causissètz aquò, los autres utilizaires poiràn pas vos mandar de corrièr electronic, coma explicat çai sus.
- Mon subrenom: podètz, se volètz, causir un subrenom diferent de vòstre nom d'utilizaire quand picatz vòstra signatura amb  ~~~  o  ~~~~ . (Cossí afichar mos ligams ?)
- Se remembrar mon senhal : aquesta opcion utiliza un cookies ; atal, vòstre navegador se remembra vòstre senhal d'una session a l'autra. Val mai de marcar pas aquesta casa se l'ordinator utilizat es partejat amb d'autres utilizaires.
Per cambiar vòstre senhal, picatz vòstre senhal actual, e dos còps vòstre senhal novèl (per lo verificar). Se volètz just cambiar las autras preferéncias, devètz pas recórrer a aquesta boita de dialòg.
Personalizacion de la barra d'espleches[modificar | modificar la font]
La barra d'espleches es la lista de ligams cap a divèrsas paginas especialas que s'aficha sus cada pagina. La podètz far aparéisser a drecha o a esquèrra o pas. I a pas d'opcion que permeta de la far aparéisser en naut o en bas. La barra d'espleches deu èstre activada per que se pòsca accedir a certanas foncionalitats coma lo desplaçament d'una pagina.
Aparéncia[modificar | modificar la font]
Wikipèdia vos permet de cambiar l'aparéncia d'una pagina. Ensajatz-las : concernisson essencialament la mesa en pagina. Avís ! certanas causidas modificaràn d'autras preferéncias.
Rendut de las matematicas[modificar | modificar la font]
Wikipèdia vos permet de picar de formulas o d'expressions matematicas en format TeX o LaTeX. Las formulas matematicas pòdon èsser pro complèxas, e son de còps de mal rendre en tèxt HTML estandard. Per remediar a aqueste problèma, Wikipèdia pòt crear d'imatges que representan fidèlament las formulas. Aquestes imatges (en format PNG) son plan mai lents a cargar qu'un tèxt ; vos es possible de causir los cases ont preferissètz l'afichatge en imatge o puslèu en tèxt.
Las opcions seguentas permeton de contrarotlar cossí aqueste còdi es afichat sus vòstra pagina :
- Totjorn produire un imatge PNG : produtz totjorn un imatge (al format PNG) a partir del còdi TeX.
- HTML s'es fòrça aisit, autrament PNG : se lo còdi TeX es fòrça aisit, coma « x = 3 », lo còdi es afichat en HTML, senon es un imatge (al format PNG) qu'es produit.
- HTML s'es possible, autrament PNG : amb aquesta opcion, solas las formulas fòrça complicadas s'afichan amb l'ajuda d'un imatge PNG, senon es de HTML.
- Produire lo TeX original : convertir pas lo còdi TeX o LaTeX, mas l'afichar tal coma es. Aquesta opcion es sustot utila pels navegadors en mòde tèxt coma Lynx.
- Pels navegadors modèrnes : s'utilizatz un navegador pro recent, que supòrta plan l'HTML estandard, podètz utilizar aquesta opcion.
Fenèstra d'edicion[modificar | modificar la font]
- Rem. : Pel bon foncionament de las Boitas desrotlantas,
ne pas cocher « Modificar una seccion en clicant a drecha sul títol de la seccion »
dins aquesta fenèstra de las preferéncias. Problèma discutit lo 3 de julhet de 2005.
Concernís la novèla version 1.5 del logicial Wikipèdia (novèla opcion) : l'imatge çai jos es pas pel moment mes a jorn e presenta pas aquesta opcion.
- Talha de la fenèstra d'edicion. Podètz causir aquí la talha de la fenèstra utilizada per modificar o crear d'articles.
- La fenèstra d'edicion s'aficha en plena largor : quand se causís aquesta opcion, la zòna d'edicion que servís a modificar los articles prendrà tota la largor disponibla de la fenèstra, en prenent en compte la preséncia de la boita d'espleches.
- La previsualizacion s'aficha al dessús de la boita de redaccion : amb aquesta opcion, quand modificatz un article, la previsualizacion s'aficha al dessús de la zona de redaccion quand clicatz sul boton « Previsualizacion ».
- Seguir los articles qu'ai creat o modificat : se se selecciona aquesta opcion, totes los articles que creatz o modificatz seràn automaticament ajustats a vòstra lista de seguit.
- Mas modificacions son consideradas coma menoras per defaut : aquesta opcion marca automaticament la casa « Modificacion menora » quand editatz un article.
Zona orària[modificar | modificar la font]
- Escart orari. Aquò es lo nombre d'oras que cal ajustar o sostraire a l'ora UTC per obtenir vòstra ora locala. Se precisatz pas d'escart orari, es l'ora de l'Euròpa de l'Oèst que s'utilizarà. Aquesta ora locala s'utiliza per calcular las datas e oras afichadas e pòt èstre temporàriament incorrècta s'utilizatz l'ora d'estiu. Oblidetz pas de metre a jorn aquesta valor per la far correspondre a vòstra ora locala, perque lo Wiki pòt pas saber dins quina zona orària vos trobatz, ni quora cambiatz d'ora d'estiu en ora d'ivèrn e vice-versa. Qualques valors tipicas se tròban çai jos.
- -8 (DST -7) Califòrnia
- -5 (DST -4) Nòva York, Toronto, Quebèc
- -4 (DST -3) Canadà: Províncias Maritimas
- 0 (DST 1) Reialme Unit
- 1 (DST 2) una granda partida d'Euròpa
- 3 Moscòu
- 9 Japon
- 10 Melbourne
- 12 Pago Pago
- -9 Junaau
- -10 (DST -9) Haoai
Modificacions recentas e afichatge dels ensages[modificar | modificar la font]
- Nombre de títols dins las modificacions recentas: podètz causir los nombres de modificacions qu'apareisson per defaut dins las Modificacions recentas e vòstra lista de seguit. Un còp sus aquestas paginas, podètz causir d'autras opcions.
- Amagar las modificacions recentas menoras : quand legissètz la lista de las darrièras modificacions, las que son enregistradas coma menoras seràn pas afichadas.
- Modificacions recentas melhoradas : concernís solament qualques navegadors ; permet de regropar las modificacions recentas del jorn per articles, en afichant lo títol dels articles, de la modificacion pus recenta a la pus anciana. Dins lo cas que l'opcion precedenta es estada seleccionada, solas las modificacions majoras s'afichan.
- Talha minimala d'afichatge dels articles corts: podètz causir lo nombre de caractèrs (500, 1000, etc.) d'un article en dejós del qual serà afichat dins una color diferenta. Aquò es per ajudar a identificar los articles corts qu'es preferible d'estendre un pauc.
Afichatge dels resultats de recèrca[modificar | modificar la font]
- Nombre de responsas sus cada pagina: podètz causir lo nombre de resultats retornat a l'ocasion d'una recèrca.
- Nombre de linhas per cada responsa es un pauc misteriós : causir un nombre significa "afichar pas de contèxt se lo tèrme apareis al delà de la linha de l'article"; atencion ! totes los retorns a la linha, quitament los qu'afèctan pas la presentacion de l'article, son aicí preses en compte. Una valor de 5000 o mai balha lo contèxt de totas las ocurréncias.
- Nombre de caractèrs del contèxt sus cada linha: lo nombre de caractèrs de contèxt per ocurréncia ; mas lo contèxt es subjècte a la nocion de "linha" explicada çai sus. Per aver tota la linha, utilizatz una granda valor coma 5000.
Preferéncias divèrsas[modificar | modificar la font]
- Afichar d'info-bullas suls ligams wiki : amb certans navegadors, quand se ponta la mirga sus un iperligam, lo nom del ligam se pòt afichar. Aquesta opcion permet pas gaire de contrarotlar aquesta foncionalitat, segon la natura del navegador utilizat.
- Ligams soslinhats : normalament, los iperligams son soslinhats. Amb aquesta opcion podètz causir de los soslinhar pas, quitament se certans navegadors respèctan pas aquesta opcion.
- Ligams cap als subjèctes non existents en roge : aquesta opcion es activada per defaut. Normalament, los ligams cap a d'articles qu'encara existisson pas (coma La sexualitat de las moscas dins lo Vercòrs oriental) apareisson en roge. Amb aquesta opcion, los podètz far aparéisser puslèu seguits d'un punt d'interrogacion (coma aquò ?), es mens perturbant per certanas personas.
- Paragrafs justificats : podètz causir que los paragrafs sián afichats plenament justificats.
- Numerotacion automatica dels títols : aquesta opcion permet de numerotar automaticament los títols de las seccions dins lo còrs dels articles.
- Doble-clicar per editar una pagina (JavaScript) : s'aquesta opcion es activada e que vòstre navegador supòrta Javascript, podètz editar una pagina en doble-clicant dessús.
- Editar una seccion via los ligams [editar] : amb aquesta opcion, podètz editar una sola seccion d'un article, sens deure cargar tot lo contengut.
- Editar una seccion en clicant a drecha sul títol de la seccion : coma per l'opcion precedenta, vòstre navegador deu suportar JavaScript.
- Afichar la taula de las matèrias : en seleccionant aquesta opcion, los articles que contenon mai de tres seccions seràn afichats amb una taula de las matèrias.
- Desactivar l'amagatal de las paginas : aquò permet de suprimir la mesa en amagatal de las paginas. Es util se volètz pas que s'afiche una version en amagatal (doncas de còps anciana) d'una pagina, al prètz d'un temps de cargament mai long perque totas las paginas devon èstre cargadas a partir del servidor a cada consultacion.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Un compte d'utilizaire, un còp qu'es creat, se pòt pas suprimir. Çaquelà, Wikipèdia reconeis a cadun lo drech de disparéisser.
- Normalament, es pas possible tanpauc de modificar son pròpri nom d'utilizaire. Çaquelà, jos certanas condicions, aquò se pòt envisatjar. Se lo renomenatge vos pareis indefugible, seguissètz la procedura per cambiar de nom d'utilizaire.


text:
Institut Occitan Aquitània
L'InÒc Aquitània qu'ei un organisme culturau de la region d'Aquitània e deus departaments aquitans, mei que mei lo deus Pirenèus Atlantics qui a per tòca la promocion de la lenga occitana e la mesa en relacion enter los diferents actors institucionaus, politics, culturaus e economics.
Que s'està au Castèth d'Este de Vilhèra, au ras de Pau. Que partatja aqueste bastiment restaurat per la vila de Vilhèra dab la mediatèca en bèth constituir amassas un centre culturau. Que partatja tanben lo bastiment dab Lo Congrès permanent de la lenga occitana e qu'ei membre d'aqueste organisme de regulacion de la lenga. L'Institut Occitan Aquitània que compta dab ua bibliotèca pròpia, qui n'ei pas mei obèrta au public, deu començar de 2014 enlà.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Missions
- 3 Organigrama
- 4 Tribalhs de l'InÒc
- 5 Partenaris
- 6 Sedença sociau
- 7 Ligams extèrnes
- 8 Nòtas
Istoric[modificar | modificar la font]
- 1988 : creacion deus « Estats Generaus de la Lenga », amassada de l'ensemble deus actors culturaus obrant entà la defensa e la promocion de la lenga e de la cultura occitana en Bearn, Bigòrra e Baish Ador, que harguèn un vertadèr projècte de desvelopament de la lenga.
- 1996 : fondacion de l'l'InÒc a l’iniciativa deus « Estats Generaus de la Lenga » e deu Conselh generau deus Pirenèus Atlantics.
- 2001 : ua convencion signada per la DRAC Aquitània, lo Rector, lo Prefècte deus Pirenèus-Atlantics, lo President deu Conselh generau deus Pirenèus-Atlantics e lo President deu Conselh regionau d'Aquitània, qui permet a l'InÒc de s’inscríver dens lo paisatge regionau e de miar accions de socializacion lingüistica.
- 2007 : l'InÒc que vad operator du Conselh regionau per gavidar de com cau lo son projècte d’amainatjament lingüistic dit « Aquí Òc » e qu'ei tanben partenari deu Conselh generau deus Pirenèus Atlantics gràcias a ua Amassada Generau Constitutiva, entà s'inscríver dens lo son esquèma dit « Iniciativa ».
- 2008 : dens l’encastre de l’estudi realizat a la demanda de la Region per l’ARPEL[1] sus l’edicion en lengas de França en Aquitània, l’InÒc qu’estó encargat de realizar la part de l’estudi qui pertòca los actors de la cordèra de l’edicion en occitan dens la region.
- 2012 : la Region Aquitània que prepausa ua convencion d’objectius pluri-annau e renoveladera qu’estó signada per la quita region Aquitània, la Drac Aquitània e los cinc departaments aquitans (Dordonha, Gironda, Lanas, Òut e Garona, Pirenèus-Atlantics). Aquesta convencion que hè de l’InÒc un vertadèr operator regionau e que'u balha cinc missions prioritàrias a realizar.
- 2013 : l'InÒc Aquitània que tien lo labèl "Ethnopôle" e que vad atau lo cincau etnopòle en França entau Patrimòni Culturau Immateriau.
Missions[modificar | modificar la font]
L'InÒc Aquitània que respon a la volontat de la Region Aquitània, de la DRAC Aquitània, deus Departaments aquitans e de las intercomunalitats de sostiéner e desvelopar la practica de la lenga e de la cultura occitanas.
La soa accion regionau, defenida per la convencion, que seg cinc missions prioritàrias :
- Socializar la lenga occitana de cap a tots los Aquitans en las tres variantas aquitanas : gascon, lengadocian e lemosin. Que s’ageish de desvolopar e de promòver lo bilingüisme de cap a l’ensemble deus actors de la vita culturau, sociau e economica d’Aquitània.
- Perseguir, ahortir e desvolopar lo tribalh hèit en collaboracion dab los sons partenaris publics arron la valorizacion deu Patrimòni Culturau Immateriau (P.C.I.), per exemple dens la mesa en òbra d’un plan regionau de sauvaguarda e de valorizacion deu patrimòni orau occitan d’Aquitània.
- Emplegar las Tecnologias de l’Informacion e de la Comunicacion entà har conéisher las realizacions soas, com las deus sons partenaris publics e tanben l’ensemble deu movement associatiu aquitan.
- Assegurar missions d’expertisa a la demanda deus sons partenaris publics de cap aus sons maines de competéncia.
- Hens l’encastre de l’estudi hèit per l’ARPEL Aquitània (2008) a la demanda de la Region Aquitània, l’InÒc Aquitània qu’ei encargat de la realizacion de las preconizacions d’aqueth estudi de cap aus actors de la hialèra de l’edicion d’expression occitana.
Organigrama[modificar | modificar la font]
Burèu[modificar | modificar la font]
- Katy Bernard, presidenta
- Alain Rousset, vice-president, representat entà Dàvid Grosclaude o Sylvie Salabert.
- Georges Labazée, vice-president, representat entà Margot Triep-Capdeville
- Bernard Dauga, secretari
- Jean-Loup Fricker, dinerèr
Equipa professionau[modificar | modificar la font]
- Sèrgi Javaloyès, director
- Emilie Sabes, secretària
Pòle lenga e societat :
- Joan Breç Brana, responsable
- Eric Gonzales, consultant
Pòle cultura e societat e Pòle mediacion culturau e TIC :
- Joan Jaques Castéret, director adjunt e responsables deu pòles
- Julieta Minvielle, mediacion culturau
- Cristina Moncla, documentalista
Webmaster :
- Lo Congrès - Aure Séguier
Tribalhs de l'InÒc[modificar | modificar la font]
Toponimia, arrevirada e terminologia[modificar | modificar la font]
L'InÒc qu'a aviat e que coordina lo projècte de colleccion aquitana de diccionaris toponimics de las comunas deus cinc departaments aquitans. Aqueths toponimes que’s pòden véder dens la partida « Ressorsas » deu site de l'InÒc e que son integrats au top'Òc deu Congrès permanent de la lenga occitana. Qu'a tanben tribalhat a la restitucion e validacion deus toponimes occitans au parat deus numèros de la revista espanhòla El Mundo de los Pirineos, e que mia tanben enquèstas de micro-toponimia.
Que respon a tota demanda per çò de las arreviradas deu francés tà l'occitan de Gasconha e la part invèrsa tanben, entà las collectivitats territoriaus e EPCI, entà las entrepresas e las institucions, las associacions, los particulars, de sites internet, etc. Dab los sons aliats aquitans que pòt tanben assegurar arreviradas en varietats autas que lo gascon.
La terminologia qu'a un ròtle màger dens lo tribalh de l'InÒc, e qu'a realizat mantun apèr dens aqueth maine. Que contribueish a neurir la basa de dadas en linha term’Òc deu Congrès permanent de la lenga occitana, qu'a tribalhat sus la senhalizacion e la senhaletica, e tanben sus plaquetas d’informacion, afichas bilinguas, etc.
Socializacion, inventari deu PCI, archius sonòrs e memòria[modificar | modificar la font]
L'InÒc que deu tanben desvolopar e promòver lo bilingüisme de cap aus actors de la vita culturau, sociau e economica d’Aquitània, e pr’amor d’aquò que realiza tribalhs d'engenheria lingüistica entaus particulars, actors culturaus e sociaus, las associacions e las enterpresas. Que hè tanben lo ròtle d'assisténcia tecnica e "pòle ressorsa" entà las collectivitats territoriaus per çò de la promocion e de l'utilizacion de la lenga occitana.
Qu’aviè en 2008 ua mission pilòta d'Inventari deu PCI d'expression occitana en Region Aquitània. Dens cada departament aquitan, que hè l’inventari deus fonts documentàrias e de las formas vivas contemporanèas de la literatura orau, de la musica, de las expressions hestivas tradicionaus… Aqueth tribalh que s’acompanha de la creacion de fichas d’inventari qui permeten a l’Estat e a las regions de miélher conéisher lo PCI e la vitalitat de las practicas.
Que mia tanben ua mission regionau qui pertòca a la preservacion e a la valorizacion deu patrimòni sonòr e audiovisuau occitan e de la memòria collectiva en Aquitània. Qu’acompanha, tad aquò har, las collectivitats territoriaus dens lo procediment de sauvaguarda deus archius : inventari de las honts privadas e associativas, numerizacion deus fons, descripcion archivistica tà que lo contiengut deus fons sonòrs sia de bon compréner peus publics interessats, enquèstas filmadas en Baish Ador de cap au patrimòni e la memòria deu fluvi l’Ador…
Patrimòni numeric[modificar | modificar la font]
L'InÒc que mia tanben ua mission regionau tà valorizar las ressorças numericas de l’occitan autan plan de las practicas vivas e saber-har que deus fons patrimoniaus ancians. Que conceu e realiza entad aquò har sites internet dens l’encastre de la Banca Numerica deu Saber Aquitan (BNSA) :
- sondaqui.com qu'ei lo site deu Patrimòni culturau immateriau occitan d’Aquitània. Qu'estó creat en 2005-2006 entà har vàler en prumèras lo patrimòni orau e hestiu, e que adara desvelòpa atau mei largament aspèctes desparièrs deu PCI.
- trobar-aquitaine.org qu'ei un site que hè vàler l’òbra e l’actualitat contemporanèa deus trobadors aquitans. Lo site, en linha despuish lo 20 de seteme 2013, qu'estó creat en collaboracion dab la medievista Katy Bernard e l’associacion Trobadas.
- Banca Numerica de las Ressorças Pirenèas. L’InÒc Aquitània que collabòra tanben depuish 2004 au programa collectiu B.N.R.P. botat en òbra per la Médiatèca Intercomunau André Labarrère (Pau–Pirenèus) e aus programas editoriaus deu site Pireneas.fr.
Acompanhament[modificar | modificar la font]
- CCAS[2] :
Dens l’encastre d'un programa de la CCAS « Diversitat lingüistica e culturau de França », auquau estó associat l'InÒc Aquitània, la cultura e la lenga occitana qu’estón difusadas, pendent l'estiu 2010, dens centres de vacanças desparièrs deu C.C.A.S.
- Hèstas de Baiona :
Despuish 2003, que participa au debanar oficiau de las Hèstas de Baiona en acompanhar la Comission de las Hèstas, e qu’assegura la preséncia gascona pendent las hèstas dab cantas, dansas e proseis.
Cordèra deu libe[modificar | modificar la font]
L'InÒc que persegueish lo desvolopament de la hialèra deu libe occitan, dab la tòca de definir los mejans pròpis tà ajudar e sostiéner l’ensemble deus actors de la cordèra e de'us perméter ua vertadèra professionalizacion.
La mediatèca de l'InÒc Aquitània qu'a apielat un fons de mei de 4000 obratges pertocant las òbras màgers de la civilizacion occitana, mei que mei en Gasconha e en Bearn, de l'Edat mejancèra dinc a uei lo dia, en maines de tots : literatura, lingüistica, istòria, musica, etnologia, sociologia, etc. La mediatèca, qu'ei a disposicion deus salariats e membres de l'InÒc Aquitània. Qu'ei barrada au public desempuish lo començar de l'annada 2014.
Partenaris[modificar | modificar la font]
- Conselh Regionau d'Aquitània
- Conselh generau deus Pirenèus Atlantics
- DGLFLF
- DRAC Aquitània
- Vila de Vilhèra
- Écla Aquitaine
- Conselh generau de Dordonha
- Conselh generau d'Òlt e Garona
- Conselh generau de Gironda
- Conselh generau de las Lanas
Sedença sociau[modificar | modificar la font]
Castèth d'Este
BP326
64141 Billère/Vilhèra cedex
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Site oficiau de l'InÒc Aquitània
- (oc) (fr) Site deu Patrimòni culturau immateriau occitan d’Aquitània
- (oc) (fr) Trobadors d’Aquitània
- (fr) Banca Numerica de las Ressorças Pirenèas
Institucions lingüisticas e culturaus[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Congrès permanent de la lenga occitana
- (oc) (fr) Institut d'Estudis Occitans
- (fr) Banca Numerica deu Saber Aquitan
- (oc) (fr) CIRDÒC
- (fr) Conservatòri occitan - COMDT
- (oc) (fr) Associacion CORDAE La Talvera
- (eu) (fr) (es) (en) Institut culturau basco
- (de) (fr) Ofici tà la lenga e la cultura d'Alsàcia
- (br) (fr) Ofici de la lenga bretona
Edicions occitanas[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) (ca) El Trabucaire
- (oc) (fr) Jorn
- (oc) (fr) IEO/IDECO
- (oc) (fr) Letras d'òc
- Médiathèque occitane
- (fr) Novelum
- (oc) (fr) Per Noste
- (oc) (fr) Reclams
- (fr) (oc) Vent Terral


text:
Hem arribat aquí dalt amb esforç i amb alegria. Hem coronat el cim i ens hem retrobat un cop més occitans i catalans. La Pujada costa, costa de pujar, costa un esforç per arribar-hi, com sempre ens diu Jordi Carrera, l'inventor de la Pujada. Però també costa de perseverar i continuar. Tots plegats hem perseverat, hem continuat i hem arribat al X aniversari amb la mateixa fe i entusiasme de la primera Pujada. Aquesta és la festa i la manifestació de més altura que el CAOC fa per reivindicar la nostra cultura comuna i el dret de viure en dignitat i igualtat, tant pel català com per l'occità.
Reclamem drets iguals pel català i l'occità. No som ciutadans de segona categoria. Som ciutadans europeus amb els mateixos drets que tots els altres. Si els polítics espanyols o francesos no ho entenen, és que no s'han adonat encara que el temps dels imperialismes i dels centralismes estan, inexorablement, en vies de liquidació. Però el mal que ens han fet també s'ha de reparar. No valen els arguments d'un pretès trencament social per a mantenir les nostres llengües respectives en una situació de subordinació, submissió i inferioritat. Quan el francès i el castellà ens eren imposats a la força, aquests demòcrates d'ara callaven com uns morts. Ara, quan els catalans volem, no la imposició de la nostra llengua als altres, sinó el seu coneixement social en àmbits concrets per poder viure totalment en català a la nostra terra catalana , se'ns nega un dret que tenen o haurien de tenir tots els pobles del món.
Per dignitat, us he parlat en català. Per justícia i equitat vers Occitània continuaré en la llengua occitana.
Amics occitans. Totes los òmes avèm besonh de causas materialas, la casa/ l'ostal, lo trabalh, la santat , los sòus/ la moneda, lo dreit a l'educacion, la qualitat de vida (ço que se sona l'ecologia), la veitura, las comunicacions (per exemple las comunicacions entre Catalonha e Occitània pel tunel de Salau), las vacanças, lo léser, l'amor, l'amistat, l'espòrt, etc. Tot aquò, e mai encara, son los dreits individuals, materials e necessaris per l'òme, mas s'acaban pas aicí los dreits.
Avèm los dreits a la cultura, a la lenga del país e lo dreit de viure al país amb la seuna lenga. En aquesta Pojada sempre avèm fait la defensa de la nòstra cultura comuna e de las nòstras lengas bessonas. Aqueste és l'objectiu principal de la Pojada, sèm pas contra los autres dreits, tot lo contrari. Mas los autres dreits son defensats per força institucions e gropes e per las constitucions dels estats e per los dreits universals. Si ongan, uei, i a qualqu'un aicí que ven per causas diferentas de la frairetat entre los pobles catalan e occitan e la defensa de las nòstras lengas, de la nòstra cultura, del nòstre folklore..., vos podi assegurar que s'a enganat, que s'a trompat de camin e de luòc.
Aquò dich, repeti, un cop de mai, que la França es la vergonha d'Europa e del mond entier, per aver pas signat e voler pas signar la Carta de las lengas regionalas, que d'autra part balha força mens de dreits que las autonomias de l'estat espanhòl.
A tota l'Europa se revelhan los regionalismes e las ancianas e vertadièras nacions. Es un procés que s'acaba pas e que contunha. Ara son Escòcia e Galas los païses que recuperan los sieus dreits nacionals. Avèm l'esperança, la fe e l'ideal, mas tanben trabalharem amassa per obtenir ensems los nostres dreits. França aurà de canviar, pode pas restar diferenta de tot lo mond e, alara, quand aquò serà arribat, la nostrafèsta al Pòrt de Salau serà la festa de la frairetat de dos pòbles liures que s'aiman e que vòlen viure liures, dedins una Europa de pòbles liures.
Visca Occitània, visca Catalonha
Enric Garriga Trullols
Secretari General del CAOC


text:
Per Patric
Les grandes chansons occitanes de Patric
Coma quand dins la gabia òm embarra un aucèl
Vesi montar la rabia d’un pòble cantarèl
Canta rossinhòl canta e vendrà lo solelh
Coma l’enfant camina paurós un pauc garèl
Tot un pòble s’endralha dins un camin novel
Coma nais un auratge sul còp un sèr d’estieu
Un cant d’amor se leva dins un silenci vielh
Coma d’empuei tant d’oras l’albelha fai de mel
Fargem nòstra bastida e l’ostal será bel
Coma al mes de decembre l’aubre espera la nèu
Ieu dins l’ostal t’esperi sol darrèr lo carrèu
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Freidafònt
Freidafònt[1] (oficialament en francés Fridefont) z-es 'na comuna auvernhata d'Occitània, situada dins lo departament delh Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Toponimia
- 3 Istòria
- 4 Administracion
- 5 Demografia
- 6 Luòcs e monuments
- 7 Personalitats ligadas amb la comuna
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre delh territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Freidafònt[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Frigidus fons, en 1338, Freidaffon, Freidefon, Froideffont (en francés), Freidaffont, en 1494, Fridefon, en 1623, Frideffount, en 1624, Fredafon, en 1680, Freidafont, en 1681, Fraydefons, en 1784, Fridefont (mapa d'Estat-major, sègle XIX)[2]. Lo sens es evident : fònt freida; los compausants son eiretèirs delh latin frigida e fontem.[3],[4] Mas lo nom oficial èra Sarrus taiqua 1909, nom tanben de la paròcha sus la mapa de Cassini; Freidafònt èra un simple vialatge, mas plaçat sus un luòc pus planèir que Sarrus, situat sus un serre [5] (grafia Cristian Omelhièr). La grafia Freidafònt es etimologica, mas la primeira sillaba de la grafia francesa Fridefont correspond probablament a la prononciacion autentica (verificar la realizacion de freid, encara que la situacion en sillaba atòna o tonica pòsca la chamjar).
Sarrus (nom francés)[modificar | modificar la font]
Sarrus es un ancian luòc situat a l'oèst de Freidefònt e que tresplomba lo barratge. Las fòrmas ancianas son Cerrus, en 1338, Sarrus, Saurruc, al sègle XIV, Sarus, en 1669, Sarunière, en 1688 [6]. Quanha es l'origina ? Lo gallés Sarrō ? o pusleu un derivat de sèrra/sèrre/serre (la grafia de Cristian Omelhièr, serre, es probablament fonologica) amb lo resultat delh sufixe -uceus, solucion confòrma a la situacion geografica ? La grafia deu èsser Sarrús.
Manhac[modificar | modificar la font]
Manhac èra al sud-èst de Freidafònt, sus un serre. Las fòrmas ancianas son Manhac, en 1296, Maignac, Maymac, en 1494, Manhat, en 1628, Maignat, en 1665, Manial, en 1670, Maignhac, en 1676, Mainac, en 1682 [7]. Manhac vendriá d'un nom latin d'òme Magnius/Magnus o benleu Mannius o lo nom celtic Maguno (o Magino), amb lo sufixe gallés -āco(n), latinizat en -acum.[8],[9] Mas Magnius pòt escondre lo nom gallés Magn(i)os (de magnā, « las ròchas » e pas « lo grand », coma en latin).[10] Manhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre un òme que portava un d'aquelhs noms.
Mallet (nom francés)[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Milata, latinizacion de 1250, Melet, en 1337, Meletum, al sègle XIV, en latin, Mealetum, en 1458, Mallet, Mellet, Meslet, en 1494, Méallet, en 1784. Lo nom sembla Méallet e deu aver la meima origina. Mallet poiriá venir del latin melus, « pomèir », amel sufixe collectiu -etum, o de lors eiretèirs [11]. Una autra possibilitat, segon Jacques Lacroix, es lo gal (gallés, gallic) miletu-, « destruccion, roina » [12]. La fòrma occitana actuala del nom es pas coneissuda, mas la diftongason de la prumeira sillaba (Mel- > Meal-), pusleu a la fin de l'Edat Mejana, es probabla.
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1831, l'anciana comuna de Magnac (occitan Manhac) siaguèt annexada a Sarrus. [13]
- En 1839, l'anciana comuna de Maller, o pusleu Mallet (nom francés, adoncas probablament Malet) siaguèt rapartida entre Freidafònt e Favairòlas [14] (lo borg de Malet se vei pas mai sus la mapa e es ara jos las aigas delh barratge de Grandval) [15].
- Lo vialatge de Freidafònt remplacèt (quora ?) Sarrús coma borg e tanben los borgs de Manhac e de Mallet, tres luòcs dispareissuts. Amb l'annexion de Manhac e d'una partida de Mallet, Sarrús, s'èra encara chapluòc, se trobava en situacion encara pus periferica qu'abans.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Chaldasaigas; es ara delh canton de Nòvaglèisa.
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia Manhac[modificar | modificar la font]
- Las donadas de la dreita delh grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna enteira de Freidafònt.
Demografia Malet[modificar | modificar la font]
- Las donadas de la dreita delh grafic, plaçadas automaticament, son las de la comuna enteira de Freidafònt.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496858MtLlvd
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 305
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 366
- ↑ https://www.geoportail.gouv.fr/donnees/carte-de-cassini
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862vjXvgx
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496859Gj3GHu
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 422
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 109 e 148, per d'autres Manhacs
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 186
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 428, a Malay
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=20545
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=20805
- ↑ http://www.garabit-viaduc-eiffel.com/spip.php?article33


text:
Sistèma de posicionament global
Lo Sistèma de posicionament global, conegut comunement coma GPS (a l'origina NAVSTAR Global Positioning System o NAVSTAR GPS), es un sistèma de navegacion per satellit que permet de coneisser amb fòrça precision una situacion geografica e l'ora de referéncia amb granda exactitud en gaireben quin que siá lo luòc sus Tèrra o sus una orbita de la Tèrra. Utiliza una orbita circulara intermediària (Intermediate Circular Orbit -ICO-, en anglés) constellacion de satellits de 24 satellits o mai.
Es un Sistèma Global de Navegacion per Satellit (GNSS) que permet a totes de determinar la posicion d'una persona, un veïcul o una nau, amb una aproximacion de quatre mètres. Lo sistèma foguèt desvolpat e installat, e a l'ora d'ara gerit, pel departament de la Defensa dels Estats Units d'America.
Lo GPS funciona mejans un malhum de satellits qu'orbitan a l'entorn de la tèrra. Quand se desira determinar la posicion, l'aparelh utilizat se localiza automaticament amb al minim quatre satellits del malhum, de que rep de senhals indicant la posicion e lo relòtge de cadun d'aquels. Sus la basa d'aqueles senhals, l'aparelh sincroniza lo relòtge del GPS e calcula lo retard dels senhals, es a dire, la distància al satellit. Per "triangulacion" calcula la posicion que se tròba. La triangulacion dins lo cas del GPS, a diferéncia del cas 2-D que consistís a decobrir l'angle al respècte dels punchs coneguts, se basa a determinar la distància de cada satellit al respècte del punt de mesura. Conegudas las distàncias, se determina aisiment la quita posicion relativa al respècte dels tres satellits. Coneissent en mai de las coordenadas o posicion de cadun d'els pel senhal qu'emeton, s'obten la posicion absoluta o coordenadas realas del punch de mesura. Tanben se capita amb una exactitud extrèma lo relòtge del GPS, quitament a aquela dels relòtges atomics perque dempuèi la tèrra se sincronizen amb los satellits.
L'ancina Union de las Republicas Socialistas Sovieticas aviá un sistèma similar nomenat GLONASS, ara gerit per la Federacion Russa.
Actualament l'Union Europèa tenta de lançar lo seu pròpi sistèma de posicionament per satellit, nomenat Sistèma Galileo.
La fiabilitat depend del nombre de satellits utilizats, del gra de dispersion qu'aqueles an, de l'existéncia d'efèctes atmosferics perturbatòris qu'afectan la velocitat de la transmission del senhal e, a un gra menar, dels problèmes d'exactitud dels relòtges intèrnes dels satellits. Los GPS d'usatge comun an una error de precision de 15 mètres, e s'utilizam 9 satellits enluòc dels 4 necessaris al minimum e una bona dispersion se pòt capitar de precisions inferioras a 2,5 mètres 95% del temps.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Caracteristicas tecnicas e prestacions
- 3 Evolucion del sistèma GPS
- 4 Foncionament
- 5 Fiabilitat de las donadas
- 6 Fonts d'error
- 7 DGPS o GPS diferencial
- 8 Vocabulari de basa en GPS
- 9 Integracion amb la telefonia mobila
- 10 Aplicacions
- 11 Vejatz tanben
- 12 Referéncias
- 13 Ligams extèrns
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1957, l'Union de las Republicas Socialistas Sovieticas lancèt dins l'espaci lo satellit Spotnik I, qu'èra seguit mejans l'observacion de l'efècte Doppler del senhal que transmetiá. Aquò, faguèt començar a pensar que, de meteis biais, la posicion d'un observator poiriá èsser establida mejans l'estudi de la frequéncia Doppler d'un senhal transmés per un satellit que l'orbita èra determinada amb precision.
L'Armada dels Estats Units d'America lèu apliquèt aquela tecnologia, per fornir los sistèmas de navegacion de las seunas flòtas d'observacions de posicions actualizadas e precisas. Atal nasquèt lo sistèma TRANSIT, que demorèt operatiu a 1964, e vèrs 1967 venguèt disponible, en mai, per l'usatge comercial.
Las actualizacions de posicion, alara, èran disponiblas cada 40 minutas e l'observator deviá demorar gaireben estatic per poder obtenir d'informacions adequada.
Mai tard, dins aquela meteissa decenni e mercé al desvolopament dels relòtges atomics, se dessenhèt una constellacion de satellits, portant cadun un relòtge e essent ensems sincronizats amb per base una referéncia de temps determinada.
En 1973 se combinèt los programas de l'Armada dels Estats Units d'America e de la Fòrça Aèria dels Estats Units d'America (aquel darrièr consistian en una tecnica de transmission codificada que fornissiá de donadas necessàrias utilizant un senhal modulat amb un còdi de PRN (Pseudo-Random Noise: soroll pseudo-aleatori), conegut jol nom de Navigation Technology Program (programa de tecnologia de navegacion), fin finala nomenat NAVSTAR GPS.
Entre 1978 e 1985 se desvolupèt e lancèron onze satellits prototips experimentals NAVSTAR, que d'autras generacions seguirán, fins a constituir la constellacion actuala, que foguèt declarada «capacitat operacional inicial» en decembre de 1993 e «capacitat operacional total» en abril de 1995.
En 1994, aquel país oferiguèt lo servici normalizat de determinacion de la posicion per ajudar l'OACI, e aquela acceptèt l'ofra.
Caracteristicas tecnicas e prestacions[modificar | modificar la font]
Lo Sistèma Global de Navegacion per Satellit se compausa de:
- Sistema de satellits : Es format per 24 unitats amb de trajectòrias sincronizadas per cobrir tota la superfícia del glòbe terrestre. Mai concrètament, repartits en 6 plans orbitals de 4 satellits cadun. L'energia electrica que demandan per lo seu foncionament se la pren dels dos panèls solars adossats als seus costats.
- Estacions terrestras : Envian l'informacion de contraròtla als satellits per contrarotlar las orbitas e realizar l'entreten de tota la constellacion.
- Terminals receptors : Indican la posicion en que son, conegudas tanben coma unitats GPS, son aqueles que podèm comprar a las boticas especializadas.
Segment espacial[modificar | modificar la font]
- Satellits en la constellacion: 24 (4 × 6 orbitas)
- Altitud: 20 200 km
- Periòde: 11 h 56 min
- Inclinacion: 55 gras (respècte a l'eqüator terrèstre).
- Vida utila: 7,5 ans
- Segment de contraròtle (estacions terrèstras)
- Estacion principala: 1
- Antena de tèrra: 4
- Estacion de seguit: 5
- Senhal RF
- Frequéncia portadora:
- Civil - 1.575,42 MHz (L1). Utiliza lo Còdi d'Adquisicion aproximativa (C/A).
- Militar - 1.227,60 MHz (L2). Utiliza lo Còdi de Precision (P), chifrat.
- Nivèl de poténcia del senhal: -160 dBW (a la superfícia terrèstra).
- Polarizacion: circular destrogira.
- Frequéncia portadora:
- Exactitud
- Cobertura: mondiala
- Capacitat d'usuatgièrs: illimitada
- Sistèma de coordenadas:
- Sistèma Geodesic Mondial 1984 (WGS84).
- Centrat sus Tèrra, fixe.
- Integritat: temps de notificacion de 15 minutas o mas. Es pas sufisent per l'aviacion civila.
- Disponibilitat: 24 satellits (70%) e 21 satellits (98%). Son pas pro per un mejan primari de navegacion.
Evolucion del sistèma GPS[modificar | modificar la font]
Lo GPS evolua cap a un sistèma mai solide (GPS III), amb una mai granda disponibilitat e que reduís de mai la complexitat dels GPS. D'entre las melhoracions previstas i a:
- Incorporacion d'un nòu senhal en L2 per a usatge civil.
- Addicion d'un tresen senhal civil (L5): 1.176,45 MHz
- Proteccion e disponibilitat d'un dels dos nòus senhals per servir de Seguretat Per la Vida (SOL).
- Melhorar l'estructura de senhals.
- Aumentacion en la poténcia del senhal (L5 aurá un nivèl de poténcia de -154 dB).
- Melhorar la precision (1 - 5 m).
- Augment del nombre d'estacions de contraròtle: 12 (lo doble)
- Permètre una melhora interoperabilitat amb la frequéncia L1 de Galileo
Lo programa GPS III perseguís l'objectiu de garantir que lo GPS satisfarà lo besonh militars e civils prevists pels 30 ans porvenir. Aquel programa se desenvolupará en 3 estapas (una d'aquela es lo GPS II), mai flexible, permet cambis futurs e reduís los riscs. Lo desvolopament de satellits GPS II comencèt en 2005, e lo primièr será disponible pel lançament en 2012, amb l'objectiu d'acabar la transicion completa de GPS III en 2017.
Foncionament[modificar | modificar la font]
- La situacion dels satellits se coneis pel receptor amb per basa los efemerids (5 elements orbitals), paramètres que son transmeses pels meteisses satellits. La colleccion d'efemerids de tota la constellacion es complèta cada 12 minutas e demòra dins lo receptor GPS.
- Lo receptor GPS mesura la seuna distància fins als satellits, e utilisa aquela informacion per calcular la seuna posicion. Aquela distància se mesura en calculant lo temps que lo senhal pren per arribar al receptor. Conegut aquel temps e se basant sul fach que lo senhal viatja a la velocitat de la lutz (levat qualques correccions), se pòt calcular la distància entre lo receptor e lo satellit.
- Cada satellit indica que lo receptor se tròba en un punch en la superfícia de l'esfèra, amb per centre lo quite satellit e de radi la distància totala fins al receptor.
- Obtenir d'informacion de dos satellits nos indica que lo receptor se tròba sus la circumferéncia qu'es quand se copan las doas esfèras.
- S'aquirissèm la meteissa informacion d'un tresen satellit notam que la nòva esfèra talha la circumferéncia anteriora en dos punchs. Un d'els se pòt exclure perque ofrís una posicion absurda. D'aquel biais ja auriam la posicion en 3-D. Pasmens, perque lo relòtge qu'incorporan los receptors GPS son pas sincronizat amb los relòtges atomics dels satellits GPS, los dos punchs determinats son necessaris.
- Amb l'informacion d'un quatren satellit, eliminam l'inconvenient del manca de sincronizacion entre los relòtges dels receptors GPS e los relòtges dels satellits. E es a aquel moment que lo receptor GPS pòt determinar una posicion 3-D exacta (latitud, longitud e altitud). Sens èsser sincronizats los relòtges entre lo receptor e los satellits, l'interseccion de las quatre esfèras amb per centre aqueles satellits es un pichon volum puslèu que d'èsser un punch. La correccion consistís a ajustar l'ora del receptor de biais que aquel volum se transforme en un punch.
Fiabilitat de las donadas[modificar | modificar la font]
A causa del caràcter militar del sistèma GPS, lo Departament de Defensa dels Estats Units d'America. Los Estats Units d'America se reservavan la possibilitat d'inclure un cert gra d'error aleatòri, que pòiriá variar de 15 a 100 m. La nomenada disponibilitat selectiva (S/A) foguèt abandonada lo 2 de mai de 2000. Pasmens s'a l'ora d'ara s'aplica pas mai aquela error inducha, la precision intrinsèca del sistèma GPS depèn del nombre de satellits visibles dins un moment e una posicion determinadas.
Amb un nombre elevat de satellits (7, 8 o 9 satellits captats), e s'aqueles tenon una geometria adequada, pòdon obtenir de precisions inferiora a 2,5 mètres 95% del temps. Se s'activa del sistema DGPS nomenat SBAS (WAAS-EGNOS-MSAS), la precision melhora seriá inferiòra a un mètre dins 97% dels cases. (Aquests sistemes SBS s'aplica pas en Sudamerica, perque aquela zona compta pas aquel tipe de satellits geoestacionaris)
Fonts d'error[modificar | modificar la font]
La posicion calculada per un receptor GPS requerrís l'instant actual, la posicion del satellit e lo retard prés del senhal recebut. La precision es foncion de la posicion e del retard del senhal.
En introduisent lo retard, lo receptor compara una seriá de bits recebuda del satellit amb una version intèrna, mejans un motor de correlacion, cablat dins una piuse especializada.[1][2] Quand se comparan los tèrmes de la seriá, electronicament se pòt menar la diferencia cap a 1% d'un temps BIT, o aproximavament 10 nanosegondas pel còdi C/A. Ara los senhals GPS se propagan a la velocitat de la lutz, que representa una error de 3 mètres. Aquela es l'error minima possible se s'utiliza pas que lo senhal GPS C/A.
La precision de la posicion es melhora amb un senhal P (I). Amb exactament la metaissa precision d'1% de temps BIT, lo senyal P (I) (nauta frequéncia) dona una precision de mas o mens de 30 centimètres. Los errors de font electronic son una de las divèrses causas qu'altèra la precision (vejatz la taula).
- Retard del senhal dins la ionosfèra e la troposfèra.
- Senhal multirota, produit pel rebomb del senhal suls edificis e montanhas pròches.
- Errors orbitalas, que las donadas de l'orbita del satellit son pas complètament necessàrias.
- Nombre de satellits visibles.
- Geometria dels satellits visibles.
- Errors localas del relòtge del GPS.
DGPS o GPS diferencial[modificar | modificar la font]
Lo DGPS (Differential GPS), o GPS diferencial, es un sistèma que dona als receptors de GPS de correccions de las donadas recebudas dels satellits GPS, amb la finalitat de donar una mai granda precision dins la posicion calculada. Foguèt concebut d'en primièr a causa l'introduccion de la disponibilitat selectiva (SA).
Lo fondament n'es lo fach que las errors produchas pel sistèma GPS afectan per tan (o de forma fòça pròcha) los receptors situats pròche entre ele. Las errors son en relacion fòrta amb los receptors pròches.
Un receptor GPS fixe a tèrra (referéncia) que coneis exactament la seuna posicion se basant sus d'autras tecnicas, rep la posicion donada pel sistema GPS, e pòt calcular las errors produchas pel sistema GPS, la comparant amb la seuna, coneguda de per avant. Aquel receptor transmet la correccion d'errors als receptors pròches d'el, e atal aqueles pòdon, al seu torn, corrigir tanben las errors produchas pel sistema dins de l'airal de cobertura de transmission de senhals de l'equip GPS de referéncia.
Per resumir, l'estructura DGPS seriá atal:
- Estacion monitorizada (referéncia) , que coneis la seuna posicion amb una precision fòrça nauta. Aquela estacion se compausa de:
- Un receptor GPS.
- Un microprocessor, per calcular las errors del sistema GPS e per generar l'estructura del messatge que s'envia als receptors.
- Transmetor, per establir un ligam de donadas unidireccional cap als receptors dels utilizaires finals.
- Equip d'utilizaires , compausat per un receptor DGPS (GPS+receptor de ligam de donadas dempuèi l'estacion de seguida).
I a divèrsas formas d'obtenir las correccions DGPS. Las mai utilzadas son:
- Recepcions per Ràdio, mejans un canal especific, com lo RDS dins una emisson de FM.
- Descargament dempuèi Internet, o amb Wi-Fi.
- Utilizar un sistèma de satellits pervist per aquò. Als Estats Units d'America i a lo WAAS, en Euròpa lo EGNOS e al Japon lo MSAS, totes compatibles entre eles.
Dins los messatges enviats als receptors pròches se pòt inclure dos tipes de correccions:
- Una correccion dirèctament aplicada a la posicion . Aquò a l'inconvenient que tant l'utilizaire coma l'estacion de seguit deurián aver pres los meteisses satellits, perque las correccions se basan sus aqueles meteisses satellits.
- Una correccion aplicada a las pseudodistàncias de caduna de las lunas visibles . Dins aquel cas l'utilizaire poirá far la correccion amb los 4 satellits de melhors relacion senhal-bruch (S/N). Aquela correccion es mai flexible.
L'error producha per la disponibilitat selectiva (SA) variá fin finala mai aviat que la velocitat de transmission de las donadas. Per aquò, juntament amb lo messatge que s'envia la correccions, tanben s'envia lo temps de validitat de las correccions e las seunas tendéncias. Alara, lo receptor deurá far d'interpolacion per corregir las errors produchas.
Se se vòl aumentar l'airal de cobertura de correccions DGPS e, alara, minimizar lo nombre de receptors de referencia fixes, serà necessari modelizar las variacions espacialas e temporalas de las errors. Dins aquel cas seriam un GPS diferencial d'airal larg.
Amb lo DGPS se pòt corrigir en partida als errors degudas a:
- la Disponibilitat selectiva (abandonada a partir de 2000).
- la propagacion per l'ionosfèra - troposfèra.
- Las errors dins la posicion del satellit (efemerids).
- Las errors produchas pels problèmas dins lo relòtge del satellit.
Perque las correccions DGPS sián validas, lo receptor devon èsser relativament a pròche d'una estacion DGPS, generalament, a mens de 1 000 km. La precision capitada pòt èsser de 2 mètres en latitud e longitud, e 3 m en altitud.
Vocabulari de basa en GPS[modificar | modificar la font]
- BRG (Bearing): lo trajècte entre dos punchs de passatge intermedaris (waypoints)
- CMG (Course Made Good): trajècte entre lo punch de despartir e la posicion actuala
- EPE (Estimated Position Error): marge d'error estimada pel receptor
- MTE (Estimated Time Enroute): temps estimat entre dos waypoints
- DOP (Dilution Of Precision): mesura de la precision de las coordenadas obtengudas per GPS, segon la distribucion dels satellits, disponibilitat d'aqueles...
- ETA (Estimated Time to Arrival): temps estimat d'arribada a la destinacion
Integracion amb la telefonia mobila[modificar | modificar la font]
Qualques mobils pòdon se jònher a un receptor GPS previst per aquel efècte que li fornís las donadas de posicionament que son interpretadas per un programa de navegacion.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Civilas[modificar | modificar la font]
- Navegacion terrèstre (e dels pedons), maritima e aerian. Fòrça automobilas l'incorpòran e son utilisat per trobar las adreças.
- Telefons mobils
- Topografia e geodasiá.
- Localizacion agricòla ( agricultura de precision ), bestial e fauna.
- Secors.
- Espòrt, campatge e léser.
- Per localizacion dels malauts, andicapats e menors.
- Aplicacions cientificas dins los trebalhs de terren (geomatica).
- Geocaching, activitat esportiva consistent a buscar de "tresaurs" amagats pels autres utilizaires.
- S'utilitza pel seguit e recuperacion dels veïculs.
- Navegacion esportiva.
- Esports aerians: parapenta, ala delta, planaire eca.
Militaras[modificar | modificar la font]
- Navegacion terrèstre, aeriana e maritima.
- Guiatge dels missils e projectils de divèrses tipes.
- Recerca e secors.
- Reconeissença e cartografia.
- Deteccion de detonacions nuclearas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Commission" U.S. International Trade Commission; Certain GPS Chips, Associated Software and Systems, and Products Containing Same, Inv. 337-TA-596 [1]; DIANE
- ↑ "made-in-china" made-in-china.com; GPS Chips: Gps Correlation Engine ( LS4000 ) made-in-china.com


text:
Lenga impura e literatura. Ramon Solsona : L’Home de la maleta
Soi a legir un roman escrit en catalan, paregut l’an passat. Lo titol n’es L’Home de la maleta (L’òme de la valisa). L’autor se sona Ramon Solsona, es una de las voses mai importantas de la literatura catalana d'uèi, romancièr, mas tanben jornalista e poèta satiric. Per aqueste libre a recebut lo respectable e plan granat (60 000 euros !) prèmi Sant Jordi.
Nos conta l’istòria d’un vielh de Barcelona retirat, autres còps comptable e musicaire de bal, que vengut vèus, sofrís pas mai la solesa. Se decidís de vendre l’apartament e de se’n anar viure a cò de sas tres filhas, un mes a l’ostal de caduna. Mas lo vielh es pas plan comòde, ten una personalitat energica e criticaira. Es reguèrgue, repotegaire, rabiós, lenga de pelha e un chic reaccionari. Li còsta fòrça d’ensajar de comprene sas filhas e encara mai los felens, que son de dròlles e de jovents d’uèi, totjorn ficats davant l’ordinador, escotan de musica qu’es pas que de bruch, ect. etc. Acrancat a son passat, la vertat es qu’aqueste monde d’uèi, lo vòl pas comprene, o lo comprén tròp. Son vejaire en particulièr de la familha « moderna », compausada, descompauda e recompausada, que li agrada evidentament pas ges, es una sorga jamai assecada de meissantisas regaudissentas[1]. Lo gèni de Solsona es d’aver causida la votz del vielh per nos contar tot aquò, dins una lenga viva, chucosa, collòquiala, plena de biaisses de dire populars, d’interjeccions e de damnes. A cada pagina te fa petar d’expressions coma : « Està més escurat que una puta en Quaresma » (« Es mai desargentat qu’una puta per Quaresma ») ; « Foteu més pena que un enterro d’un sol capellà » (« Fasètz mai pietat qu’un enterrament amb un sol prèire ») ; « … on Cristo va perdre l’espardenya » (« …ont lo Crist a perduda la sandala », es a dire fòrça lenh), « cago ’n Ceuta i Melilla », « xuclada com la cua d'un bacallà » ( « descarnada coma la cua d'una merluça »), etc. etc.
Mas perqué es orala e populara, aquesta lenga es tanben impura, mesclada de castelhanismes (menos, pues, rato, lograr, vamos, algo… etc.) ; la d’un vielh nascut dins las annadas trentas, qu’aprenguèt pas la lenga a l’escòla e que se « fot » (un de sos mots preferits) de purisme e de nòrma. Dins lo suplement cultural del jornal catalan Ara, que se sona malastrusament Time Out (13-19 de febrier 2011), ai trobada una entrevista plan interessanta de Solsona, ont se pòt véser que l’escrivan a plan rasonat sul sicut : « El novel·lista, çò ditz, és l’escriptor que es pren més llibertats. Especialament a l’hora de crear llenguatges. En totes les llengües fortes, es troben novel·les i novel·listes que no tenen por d’adoptar el registre col·loquial i de sortir del que es considera correcte ». Una lenga fòrta es una lenga sufisentament segura d’ela per daissar l’escrivan expleitar lo registre colloquial sens se plegar a la nòrma (es a dire çò que se deuriá dire) e en se fisant als usatges (çò que se ditz vertadièrament). E Solsona apond qu’aquò es pas aisit per un escrivan catalan : « A nosaltres, als escriptors catalans, ens costa més perquè, com que tenim una llenga fràgil, cada vegada que fem una cosa que surt de la norma gairebé tenim la sensació de posa la llengua en perill ». Coma totas las lengas menaçadas, lo catala escrit sofrís d’ipercorreccion. Aquò val, encara mai, evidentement, per l’occitan, ont devèm totjorn causir, se volèm agantar a l’escrit un escambi oral, entre un occitan correcte mas quasi pas emplegat e lo qu’es parlat pels locutors çò ditz naturals, de còps que i a clafit de francés, mas viu e ric de formas oralas, d’expressions que balhan tot son chuc al discors. Me pensi per exemple a la Lison dau Peirat, de Monica Sarrazin, subretot lo primièr libret que pòrta aquel titre, perqué lo segond (La Setmana de la Lison) me sembla un pauc tròp correct e corregit. Se volèm fargar de dialògues plausibles devem pas aver paur dels francismes, perque nos cal trabalhar amb la lenga tala coma es parlada per aquelis que la parlan encara. Es a dire subretot la lenga dels vielhs, que la dels mai joves e del monde que la tornan parlar a l’escòla, çò me sembla, a pas encara ganhada son autonomia coma lenga orala en defòra dels libres. Es sovent un biais de parlar fòrça normat per l’escrit e per aquò psulèu paure de qualitats expressivas. Es per aquò qu’aquesta lenga orala qu’ensajam de parlar a tant besonh d’èsser enriquida per de fonts totjorn vivas, mas, coma zo sabem totis, malastrusament pas per longtemps. Aquò vòl pas dire que nos caldriá renegar la lenga mai formalizada dels nòstres dialectes respectius que servís a l’aprentissatge escolar, a escriure d’articles de jornal, a parlar a la ràdio o a la television. Disi lenga, mas se tracha en fait non de lenga mas de nivels de lenga, e lo nivel mai normat e contengut nos fa bravament mestièr, se volèm pas renunciar a totas las fonccions que la diglossia lenga/patoès fòrabandissiá del tot.
Sus aquel punt encara, Solsona nos balha un vejaire tras qu’interessant : « Jo sempre he tingut present que hava de fer un ús reponsable de la llengua. Si tu t’expresses públicament als mitjans de comunicació, has de fer servir un català fort, plastic, correcte. Com a novel·lista, però, m’atrau molt el parlar del carrer. Sobretot el tipus de català d’una persona gran que acumula un català molt expressiu i molt ric, amb molta fraseologia genuïna però que, per manca d’educació en la propria llenga […] es un català molt antinormatiu ». Nos autres evidentament sèm dins una situacion completament diferenta, ont podèm pas esperar entendre que que siá per las carrièras, e se volèm trapar un occitan viu, es al fons dels ostals (e de mai en mai los de retirada !) que nos cal anar, pel campestre, o dins de vilatges perduts, e i trobam una lenga mai que mai estacada al trabalh de la terra. Aquò empacha pas, coma l’avèm totis pogut remarcar, qu’aquel monde que parlan encara podon platussar de tot dins la lenga, es a dire que quora lor pausam de questions en occitan respondon dins la lenga sus totis los subjèctes possibles e imaginables, mas en i mesclant de mòts e d’expressions trachas del francés, que contribuisson a balhar a çò que dison sa color linguïstica, son gost pròpi, sa sabor unenca. Qui escriu de racontes, de romans, de scenaris o de teatre a interes de’n tener compte sens tròp cercar la lenga blosa, es a dire sovent la mai diferenciada possible del francés, mas sens l’espessor, lo piquant e l’umorisme del parlar dels vielhs. Me sembla qu’aquel ligam, aquela seconda, o primièra escòla dèu demorar la basa, lo terraire non solament de l’oralitat, mas tanben, fin finala de la lenga mai « sabenta » se volèm, e forçadament mai neutra que nos fa mestièr, aquí per exemple e endacòm mai, quora volèm pas renonciar als registres, non pas « nauts » mas normals e normats d’una lenga autonòma.
Joan Peire Cavalièr
[1] Per exemple : « Abans estava molt clar qui eren els pares, els germans, els cosins, la dona, la sogra o els cunyats. Ara tot és de quita i pon. Li preguntes a un nen pel seu pare i et diu: Quin? Ja t'ha fotut! Ara tot són mitjos pares, mitges mares, mitjos germans, mitjos tiets, mitjos cosins. I vinga ex: exmarits, exdones, excunyats, exsogres, exconsogres.... Tot són ex, cago'n Ceuta i Melilla! »


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 26 de setembre de 2008
Talhèrs de Yiddish a Tolosa
David Krakauer que'ns jòga de la musica contemporanèa, la cultura yiddish n'ei pas mòrta e que compta enqüèra.
La musica deu Karsten qu'ei "retro", qu'ei la de l'après-guèrra:
Lo yiddish qu'ei la lengua mairau de la Peirotona. Un dia, la trobèi en larmas mentre èra a escotar ua cançon en yiddish coma la deu Karsten. S'avèva hicat en cap qu'era medeisha èra la darrèra a parlar yiddish, s'imaginava qu'après sa mòrt, degun non parlarà pas mei aquera lengua. Que'm semblè grèu, aquò. Lo yiddish viu enqüèra, e quitament a Tolosa, i trobam enqüèra locutors naturaus. Mès vertat qu'ei, coma tà l'occitan, los parents n'an pas jutjat necessari de transméter la lengua. Los parents de la Peirotona ac hasón simplament pr'amor non sabèvan pas parlar francés.
E ara son generacions de monde qui's tròban amputats de la lengua ancestrau e qui vòlen recuperar-la.
5 comentaris:
- merike ha dit...
-
Adiu! Aquò qu'ei plan! Shens dobte podem escotar pertot, autan en Carrefour? ;-) Qu'ei ua lenga beròja! Salut!
- 27 de setembre de 2008 a les 9:58
- Digó János ha dit...
-
A una epòca i aviá l'associacion "Yiddishland dans les Cévennes" (se'm brembi plan del sieu nom). E sabes se existís encara?
- 27 de setembre de 2008 a les 11:47
- merike ha dit...
-
- 27 de setembre de 2008 a les 15:45
- Lliri blanc ha dit...
-
gràcies per fer-nos escoltar aquesta musica i per això que fas per les llengues que van morint!
- 27 de setembre de 2008 a les 17:33
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Merike: A Carrefour? S'i pòt audir musica klezmer, màs pas tròp sovent!
Jànos: La coneissi pas. Ça que la, a Nimes, coneissi Dòna Hélène Domergue que parla yiddish e qu'anima un talhièr de danças tradicionaus deu yiddishland. Li consacrèri un messatge en genièr passat.
Lliri blanc: Gràcies a tu, poetessa!
- 28 de setembre de 2008 a les 17:56


text:
Dimars, 5 de decembre de 2017, 03h00 Cultura
Lo concors de 2016 lo ganhèt Josette Moll de Narbona Plaja per sa subrebèla grépia que representa un vilatge de la còsta de Lengadòc
Se sarran Calendas, lo temps de fèsta a l’entorn de Nadal e del solstici d’ivèrn. La cultura occitana s’i manifèsta plan, amb los repaisses en familha, de recèptas tradicionalas, los tretze dessèrts, lo cachafuòc o la soca de Nadal, las pastoralas, los nadalets, la decoracion de l’ostal e los tradicionals preseps tanben nomenats presepis, betlèms o grépias.
Per tant, Jornalet vòl organizar un còp de mai son concors de grépias, que son ganhant recebrà de polits presents. Pendent aqueste mes de decembre, e fins al 6 de genièr, mandatz-nos las fotografias de vòstre presep o presepi o betlèm o grépia. Publicarem vòstres imatges regularament e aital totes poirem veire cossí los autres legeires vivon las fèstas.
Dins las annadas precedentas faguèrem de concorses similars, que nos permetèron de descobrir la riquesa de las tradicions ivernalas d’Occitània tota, e de conéisser cossí se passan Calendas en cò dels legeires de Jornalet. Lo concors de 2012 lo ganhèt Quentin Willaume pel presep qu’el meteis faguèt en representant un vilatge dels Alps de Provença, lo de 2015 lo ganhèt Beneset Thauvin del país de las Mauras, amb un presep tipicament provençal, e lo de 2016 lo ganhèt Josette Moll de Narbona Plaja per sa subrebèla grépia que representa un vilatge de la còsta de Lengadòc.
Bon jorn!
Vesi pas lo problèma que lo Jornalet faga un concors de presèps, aiçò lo convertís pas en un jornal "religiós" , Cada an fau lo presèp, mas i aja concors de presèps o i aja pas legirai lo jornal egalament.
Amistats!!
Lo Jornalet n'ei pas ua institucion publica.
Personaument, ne soi pas fan de presèps, ni de confession catolica.
Après ne vedi pas perqué n'i poderé pas aver dens lo Jornalet un espaci per un concors de presèps, se i a monde que se n'agradan.
Parièr, ne vedi pas nat problèma a difusar novelas que pertocan eveniments religiós quitament se ne'us legerí pas...
Vesi 7 valorizacions rojas contra 2 verdas, sens comentaris, que me mènan a precisar mon vejaire.
Precisi que respecti totas opinions contràrias!
- Tèma de grepias: crestian / pagan
Per exemple, la Ronda de las Grepias del Gerç an un tèma non-crestian o pagan:
"A la conquista de l'Oèst american.
A Besièrs, malgrat la decision del Conselh d'Estat que a judjat illegala l'installacion de la grepia dins l'ostal de vila, le cònsol persista ongan (Robert Ménard, tendéncia extrema dreita).
... Legir mai
Vesi 7 valorizacions rojas contra 2 verdas, sens comentaris, que me mènan a precisar mon vejaire.
Precisi que respecti totas opinions contràrias!
- Tèma de grepias: crestian / pagan
Per exemple, la Ronda de las Grepias del Gerç an un tèma non-crestian o pagan:
"A la conquista de l'Oèst american.
A Besièrs, malgrat la decision del Conselh d'Estat que a judjat illegala l'installacion de la grepia dins l'ostal de vila, le cònsol persista ongan (Robert Ménard, tendéncia extrema dreita).
... Legir mai
Per informacion, en Gèrç, la Ronda de las Grèpias acampa sèt vilatges qu'expausan cadun una grèpia de Nadal subre un tèma comun.
N'aprofièiti per senhalar que las grèpias religiosas son pas en França dins les estabiments publics, de l'estat o de collectivitats territorialas, de qualas les ostals de vila. Principi constitucional de laïcitat.
Se l'operacion de Jornalet es a priori simpatica, ne demòra pas mens non-laïca, es suggère a tòrt qu'Occitània es encara ben catolica.
Aquela... Legir mai


text:
« Servir les Niçards »,
es la reson que dona l’ex-president de Provença Aups e Còsta d’Azur pèr son retorn a sa vila. N’en èra plus premier cònsol despuei qu’en decembre 2015 aviá ganhat leis elecciens regionalas.
A l’epòca voliá reequilibrar la Regien que, disiá, clinava tròp dau costat de Marselha. Un an e mieg après, laissa son fautuelh presidenciau a Renaud Muselier, un Marselhés 100% que tròba aquí una bòna basa per conquerir lo sèti de cònse de Jan-Glaudi Gaudin en 2020. Son pantai
despuei lo debut dau siècle.
Diluns Crestian Estrosi adonc siguèt re-elegit premier cònsol de Niça, am’una majoritat confortabla.
Sei contradictors dison qu’a laissat lo poder regionau perqué sa tòca
seriá de montar a Paris, pèr un pòste au governament. E de rementar qu’aviá recebut, a la Regien, lo candidat Macron avans lo premier torn dau 23 d’abriu, e que s’èra pausat coma son sosten actiu entre lei dos torns. Au còntra de son rivau niçard, Eric Ciotti, president dau Consèu Despartamentau deis Aups-Maritimas e deputat Les Républicains, qu’eu aviá pas fach secret de son vòte blanc, lo 8 de mai passat.
Sonat a un « destin nacionau » o obligat a defendre son poder niçard, l’ex president provençau s’es fach veire l’ultím còp lo 13 de mai, a z-Ais, per lançar lo chantier de l’Ostau dau Rapatriat.


text:
La Calandreta d’Agde en partenariat amb lo CIRDÒC e Lectura & Òc organiza lo 4 de mai de 2018 la 3ena Passejada Literària : granda fèsta a l’entorn del libre joinesa en occitan.
Lo Prèmi Literari Calandreta serà remés en foncion de la votacion dels joves lectors, mai de 1 000, qu'auràn a votar per l’obratge qu’aiman lo mai entre una seleccion d’òbras en occitan.
Al programa de la jornada :
Tre lo matin : encontre amb los autors, escambis a l’entorn del plaser de legir.
Dins la tantossada :
A 13h30 : remèsa del Prèmi Literari Calandreta a la Pineda, darrièr lo Musèu de l’Efèb.
A 14h30 serà presentada al Palais des Congrès la pèça de teatre : Pèire Petit de la companhiá la Rampe-TIO.
Una creacion d’après las òbras Petit Pierre, pèça de Suzanne Lebeau, e Le Manège de Petit Pierre de Michel Piquemal.
Presentacion : « Aquí avèm un poèma long que s’escota, un monològ contat a doas voses ont se mesclan l’istòria granda e l’istòria pichona : Pierre Avezard, dich « Pèire Petit » fàcia al mond que s’embala : las guèrras, las crisis, la modernitat...
« Sord-mut e bòrni de naissença, Pierre Avezard exerça d’activitats de vaquièr e de boscassièr dins de bòrias dins lo Loiret. Tre 1947 (a 28 ans), comença a la Coinche, la bòria ont s’installa definitivament, la construccion de son òbra mai coneguda, un manètge, dich « le manège de Petit Pierre ».
« Es sa vida que los dos comedians (Gilles Buonomo e Ives Durand) contan sus scèna : la d’un enfant puèi d’un òme « diferent ».
« Dison sa vida coma un conte simplòt e doncas, de còps, crudèl. »


text:
Despuèi qualques decennis e la desapparicion progressiva dels nòstres ancians qu’avián popat l’occitan al brèç, vesèm se desvolopar una lenga novèla que sos promotors designan jol nom enganiu d’« occitan larg » (en realitat un restrenhement en meteis temps qu’una desaviada de l’òbra d’Alibèrt), amb son perlongament dit « occitan pluricentric », aqueste apelat a propagar dins la diversitat sos principis desastroses per l’autenticitat e l’unitat de la lenga. Se’n tròba en partida lo breviari, coma ja mostrat, dins un document intitulat « Preconizacions del Conselh de la lenga occitana » e es d’un emplec regular dins la « premsa » occitanista.
Quatre axes principals se destacan dins son elaboracion :
Qualques mots de la letra F :
fascisme. Es un mot vengut de l’italian « fascismo », fargat a partir de « fascio » (faissèl) e aparegut en 1922. Los occitanistas antifascistas eissuts de la Resisténcia l’an totjorn emplegat aital. Setanta ans après la guèrra d’unes, a partir de la rasic populara fais (que vòl dire carga), an bricolejat una seria de mots a suffixes sabents, coma un vòl de « ratapenadas » : *faissisme, *faissista, *faissizar, *faissizant, *faissizacion…
feodal. Es un adjectiu de formacion sabenta (b. lat. feodalis) utilizat tre lo s. XIV dins lo vocabulari juridic e représ pels istorians per parlar del sistèma politic de l’Edat Mejana. Sos derivats dirèctes son feodalament e feodalitat al s. XVI e feodalisme al s. XIX. Alibèrt pòrta feodal e feodalitat en 1935 dins sa gramatica (mas aquestes mots son estats subrepticiament « corregits » en *feudal e *feudalitat dins la « reedicion » de 1976).
feusal. Es un mot de formacion semi-sabenta del vocabulari medieval (b. lat. feudum), utilizat coma substantiu tre lo s. XII (sinonime : feval). Designava lo qu’un senhor li aviá fisat un fèu. Non pòt èsser emplegat dins lo sens de feodal.
fixator. Fixar e fixacion son de mots del s. XVI e gaireben totes lors derivats son attestats al s. XIX (fixable, fixatge, fixatiu…) tanben coma fixator… que trobam de còps escrit *fixador coma s’èra un mot de formacion populara o del s. XII (seriá alavetz *fissador).
fòrma. Non coneissi pas un sol roergàs - los « sabents » son a despart - que confonda la fòrma del cloquièr de Sant-Còsme amb la forma d’Aubrac. Mas, benlèu, lor caldriá far compréner qu’an tòrt e lor apréner a apaurir lor vocabulari. Fòrma es la varianta sabenta e especializada del popular forma (mòtle e, per extension, son contengut).
J.P.
PS (13 IX 2015) :
Un lector atentiu contesta la legitimitat del mot « administrator » que pretend vengut del francés « administrateur » e nos prepausa « *administrador » en tot nos porgir de testimoniatges mai ancians los uns que los autres.
Primièr de tot direm que l’occitan es una lenga viva e que nos estacam umilament a l’estudiar coma es al s. XXI. Far autrament, pretendre tornar bastir l’occitan a partir d’elements medievals, seriá una impostura se non èra una entrepresa deliranta e bufèca.
Segondament, la fòrma semi-sabenta que nos es presentada non èra « *administrador » mas « aministrador » o « aministraire » amb un sens diferent de lo que coneissèm ara. E coma arribèt plan sovent, aqueste mot semi-sabent foguèt remplaçat tre lo s. XII pel mot sabent « administrator », plan mai precís dins son accepcion modèrna. De son costat, a la meteissa epòca, lo francés que coneissiá lo mot semi-sabent « aministreor », passèt a « administrateur ». D’un autre costat, « aministrador », de còps revestit en « *administrador », contunhèt sa vida fins al s. XV, coma d’autres mots semi-sabents venguts arcaïcs (mas d’autres mots semi-sabents son totjorn vius a l’ora d’ara : procuraire, ambaissador…). Per çò qu’es de la realitat modèrna, lo diccionari de C.F. Achard de 1785 non coneissiá que « administratour », tanben coma los diccionaris d’Honorat en 1846 - ont « aministrador » es evocat coma arcaïc - e en 1848. E coma los diccionaris de J. Ubaud en 2011 e de J. C. Sèrras en 2014 (« administrator »).


text:
Alen
Alen (oficialament en francés Alleins) es una comuna provençala, situada dins lo departament dei Bocas de Ròse e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla dei Penitents blancs d'Alen, capèla dau sègle XVII.
- Capèla Sant Joan d'Alen, capèla romanica dau sègle XII.


text:
Los istantanèus de viatge de S. Labatut
Dins lo cortal de la cultura occitana, lo plastician-autor Sèrgi Labatut es un artista singular. Es un òme acostumat a caminar en defòra dels sendarèls caucats. Sa produccion a -e es- totjorn quicòm d’inesperat. Los qu’an legit sos primièrs libres e qu’an vistalhat sas darrièras expausicions, sabon çò que n’es. Lo creator es de longa en cèrca de colors novèlas, de sonoritats experimentalas e de frasas enigmaticas. A la debuta, aquò pòt susprene, emai qualques còps desconcertar bravament. Per dintrar dins lo monde segon Sèrgi Labatut s’i cal prene a mai d’un còp. Las pòrtas que nos prepausa, que nos alanda, son nombrosas. Tanplan n’i pòt aver qualqu’unas en falsa vista. Amb aquel artista cal estudiar menimosament caduna de sas proposicions. Lo títol del seu darrièr libre paregut dins la colleccion « Atots », es d’una sobrietat asinala : « Cronicas de viatge ». Se tracha d’instantanèus, coma de beleges de remembres que nos son aicí restituits. Siá per çò que l’autor los aviá notats sus de casernets de viatge, siá per çò que, a travèrs las annadas apertieradas, li son demorats dins un canton de la mementa. Aquò balha un plan polit exercici d’escritura e lo prosator s’i fa amb la sensibilitat que li coneissèm. Sèrgi Labatut a lo don de la sintèsi. A, almens, lo biais de servar d’un viatge çò que li sembla d’essencial (tot sapient la subjectivitat d’aquel vocable). La gaug e lo plaser del legeire venon del fach qu’aquelas « sobras » o « subrevivéncias » de viatge lo susprenon, sovent a cada pagina. Es tanben singular lo ton sul qual son escalcits aqueles rebembres. L’autor a pres fòrça distància amb los eveniments relatats. Mai qu’aquò ! A d’unes moments sembla desabusat. Gaireben desencantat per aquelas escorregudas, totas professionalas. Non pas que se trachèsse d’amarum, que se trapa pas ges de nostalgia dins aquestes racontes de viatge, mas s’i tròbi quicòm que semblariá a de destacament. Se diriá d’aquelas temporadas brevament racontadas son estadas viscudas sens pregonda implicacion individuala.
- Publicat dens Literatura


text:
La Tireta Duberta que canta Nadau
Lo grop La Tireta Duberta, devath la direccion de Michel Pertuis, que presentarà au public lo son navèth repertòri de cantas de Nadau lemosinas, gasconas, provençaus mes tanben de cantas mei contemporanèas. Lo grop que s'acompanharà d'un musicaire dab la soa harpa celtica. Nadau qu'ei la celebracion d'ua hèsta mes tanben lo periòde qui permet de har víver tradicions qui conjugan las valors solidaritat e convivialitat.
La Tireta Duberta que serà en concèrt divés 8 de deceme a la sala deu Tribunau de Nontron (Dordonha) a 20 ò 30 dab cantas de Nadau e « istòrias de país » dab Patrick Ratineaud. Lo grop que serà a Bussièra Badiu (Dordonha) lo 10 de deceme a la glèisa romana a 15 òras dab en purmèra partida la corala Carillon de Nontron qui cantarà cançons de Nadau deu monde sancèr. Lo 15 e lo 16 de deceme, que's produsiràn a Escuras (Charenta), puish lo 17 de deceme a Sent Marçau de Valeta au Domeni de Montagenet a 15 òras dab en purmèra partida la corala Lyra Libra de Marval. Darrèra data a quauques dias de Nadau, lo 22 de deceme a la glèisa romana de Saint Pardoux de Mareuil a 21 òras.
Inf. : L'Union occitana « Camille Chabaneau », tel. : 05 53 56 61 89 — Véder videos deu grop
- Publicat dens Culture


text:
La societat americana Wright Electric en collaboracion amb EasyJet trabalha sul desvolopament d'avions a propulsion electrica. Las companhiás an presentat lor partenariat en setembre de 2017.
Preveson de poder assegurar de ligasons regularas d'aicí 20 ans entre de vilas pro pròchas, per exemple París e Londres o Nòva Yòrk e Boston.
Lo primièr prototip es previst per 2027, dins dètz ans. Auriá una autonomia de 540 km, per una capacitat de 120 a 220 passatgièrs.
La volontat de las companhiás aerianas de se liberar del tot petròli es fòrta dempuèi d'annadas. Pel moment los constructors màjer ne son simplament a desvolopar de tecnicas qu'esparnhan lo carburant. Per exemple amb las versions Neo a cò d'Airbus.
La societat Wright, tota joineta, es nascuda en 2016, amb una avion tot electric mena aquí una solucion radicala.


text:
PirateBòcs - la PirateBox occitana se quilharà pel passacarrièira bèl de Rodés
La PirateBox, de qu'es ?
Las captaduras d'ecran / les captures d'écran
Es una aisina que crea un malhum WIFI pichonèl al entorn d'ela. Aquel ret non es connectat al Internet, per rason de securitat. Aquò porgís un mejan d'escambi completament privat e sens cap de traças. Son usatge es espandit en zòna de guerra per los jornalistas que vòlon dintrar en contacte al amagat amb lors informators. Òm pòt daissar un messatge e un fichièr dins lo panèl de conversa.
I a tanben una utilizacion qu'es artistica dins la dralha del Art Liure*, es una mena de DATZIBAO numeric. Cadun pòt daissar una contribucion a son grat, una fòto, un dessenh, un poema, ...
Pel moment se trobaràn las cançons e las afichas del passacarrièira e benlèu mai, çò que botaretz.
Per daissar messatges o fichièrs es plan simple.
- Sarra te de la PirateBòcs, amb un telefòn afirolet o un ordenador barutlaire.
- Connecta te la WIFI sus « PirateBox occitane », puèi lo navegador WEB te trobarà la pagina captiva quasi automaticament (totas las adrèiças i menan mas cal insistir un pauc).
Per portar pèira o legir soncament.
- Clica sul ligam 2 que te menarà al panèl de conversa.
- Pica ton messatge (Subjècte e comentaris), i a pas que dos botons
- Apond ton fichièr amb lo second .
! Gara, doblide pas de metre ton senhal o mot de Santa Clara, aital poiràs escafar ton comentari a ton grat.
- Sosmet ton messatge amb lo primièr boton («sosmetre»)
Per acabar, la PirateBox es un projècte dubèrt, evolutiu, que cadun se 'n pòt far una. Una bòistia WIFI menudèla, lo router, cola 35 euros (TP-Link MR3020) cal i apondre una clau USB. Per èsser plan vesidors, los comentaris son pr'aquò chifrats dins la clau USB, lo fichièrs eles son chifrats o non segon la volontat del autor (per los escambis dangièroses en zòna de guerra).
«La tecnologia sens empachas, lo malhum sens empachas son reivendicacions nòstras.» Font Dubèrta
http://osca-oc.org/piratebox - la pirateBòcs
http://www.romainbellina.fr/piratebox - la recepta de la PirateBox
http://piratebox.c.la/ - la recepta mai simpla e lo manifest
* Demest aqueles i a d'artistes que sagèlan una clau USB claufida de lors òbras dins la paret seguir «Deaddrops».
http://deaddrops.com/db/?page=view&id=1113


text:
Sent Astier (Òlt e Garona)
Sent Astier[1] (oficialament en francés Saint-Astier) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Topoinimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Era localizacion dera anciana ciutat reiau de Mardama – a on aué i a eth petit pòble de Bassetki, ena Region Autonòma deth Curdistan – a estat trapada per ua còla d’arqueològs e filològs alemands. Ac an hèt a trauèrs dera lectura e interpretacion de naues tauletes cuneiformes trapades ena region.
Es tauletes an ua edat de 3250 annades e era interpretacion des madeishes siguec hèta pera filològa dera Universitat d’Heidelberg Betina Faist. Totun, ja auien estat trapades peth professor dera Universitat de Tübingen Peter Pfalzner en 2017. Apertien ara epòca der Empèri Assirian Mejan (1250 aC) e an permetut trapar era localizacion dera anciana ciutat de Mardama, ua des mès importantes dera region en aquera epòca.
“Siguec ua vertadièra suspresa – çò diguec Faist – pr’amor qu’es tauletes an permetut trapar era localizacion dera anciana ciutat de Mardama. Sabíem que siguec ua fòrça importanta ciutat dera region mès non sabíem ce a on ère. I a còps siguec un reiaume e i a còps un caplòc provinciau der Empèri Assirian e ara ja sabem ce a on ère plaçada”.
Assur-nasir, governador dera ciutat
Es tauletes an confirmat eth nom deth governador de Mardama, Assur-nasir e tanben coma desvolopaue eth son trabalh. “Era descobèrta tanben permetec saber qu’es excavacions hètes en aqueth lòc èren jos eth palai deth governador assirian – çò contunhèc Pfalzner -. Mardama siguec un reiaume conquistat per arrei assirian Shanshi-Adad I en 1786 aC e integrada en Empèri Assirian Mejan”.
Totun, era istòria trapada en es tauletes tanben parle d’ua istòria urbana fòrça mès complèxa. Segontes aqueres tauletes Mardama siguec pòc dempús un reiaume independent damb era ajuda d’un eròi urrian aperat Tish-ulme”. Dempús d’aqueth periòde de prosperitat era ciutat siguec destrusida pes turukans en tot arribar des montanhes septentrionaus des Zagros – çò confirmèc eth cercaire alemand”.
Es tauletes confirmen, ath delà, qu’aquera non siguec era fin dera ciutat. Mardama contunhèc dempús era sua existéncia en tot èster ua província entre es anades 1250 e 1200 aC.
A mès, era istòria d’aguesta ciutat ei fòrça mès anciana. Ja se sabie qu’existie pendent edats mès ancianes dera civilizacion mesopotamica. Er Empèri mès ancian dera planeta, er Empèri Akkadian ja ne parlaue. Ère ua fòrça importanta ciutat plaçada ena perifèria dera tresaua dinastia d’Ur entre es annades 2100 e 2000 aC. Ua tauleta d’aquera epòca ja didie que siguec destrusida en 2250 aC per Naram-Sin, un arrei acadian.
“Son ues tauletes qu’an ajudat fòrça ena coneishença dera geografia de Mesopotamia dera epòca – çò soslinhèc Faist -. A mès, era sua descobèrta seguraments ajudarà ena localizacion d’autes ciutats dera region”.
Pr’açò es cercaires ara vòlen analizar damb mès prigondor es donades des 92 tauletes trapades en Bassetki. Pensen qu’era informacion que i a pòt ajudar ara localizacion de mès ciutats mesopotamiques e dilhèu bastir ua naua istòria dera region.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
Innsbruck
Innsbruck es la capitala del Land de Tiròl, en Àustria. Situada dins l'oèst del país, dins una val al còr dels Aups ; es la segonda pus granda vila dels Aups après Grenòble. Es traversada pel riu Inn que li donèt son nom amb lo mot Brücke (lo pont en alemand) e significa Lo pont sus Inn.
Es la cinquena vila d'Àustria del punt de vista de la populacion, après Viena, Graz, Linz e Salzborg. La vila compta 130 894 abitants en 2016, aperaquí 190 000 amb l'aglomeracion.
Lo dinamisme e lo poder d'atractivitat d'Innsbruck dins la region son per part deguts al torisme (espòrts d'ivèrn), refortissent encara son ròtle economic e cultural regional (Universitat, vila de congrès).
En 1964, la vila a recebut lo prèmi d'Euròpa. Aculhiguèt tanben los jòcs olimpics d'ivèrn dos còps en 1964 e 1976.