text:
Circ natural
Un circ (var.ola) natural es una cencha naturala de parets escalabrosas, de forma circulara ou miègcirculara, formada per una depression d'origina glaciària, es alara un circ glaciari, o volcanic coma a La Reünion, o encara formada per l'erosion karstica.
Existís tanben de circs volcanics o formats per de vòltas de rius encaissats. Las mai bèlas formas son barrada per un bauç rocassut.
Se pòt trobat tanben de circs naturals d'erosion karstica (coma lo circ de Ramon, prèp de la vila israeliana de Mitzpe Ramon).


c: text/html

text:
1440
Aquesta pagina concernís l'an 1440 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Venguda deis aigas fòrça importanta qu'entraïnèt de destruccions grèvas dins la vau de Durença. En particular, l'Abadiá de Silvacana foguèt largament destrucha e perdèt son importància.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Itzcoatl. Son nebòt Moctezuma Ièr li succediguèt
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, leis autoritats dau Reiaume capitèron d'organizar sei conquistas per formar un estat centrau poderós e de regions perifericas tributàrias. La capitala foguèt installada a Tzintzuntzan que venguèt un centre administratiu important.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Data pus anciana enregistrada dins un document escrich de Corèa de l'utilizacion d'un pluviomètre. Dins aquò, aquel instrument èra ja conegut dins la peninsula indiana au sègle IV avC.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Roussillon
Roussillon en arpitan (Roussillon en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Roussillon A situat a équidistance (55km) de Lion e de Valéncia e a qualques quilomètres del departament de la Loire.
Cal saber #que i a 4 comunas #que se tòcan e #que foncionan fòrça sovent amassa : Sant-Maurici-l'Exili, Lo Peatge-de-Roussillon, Roussillon e Salaise-sus-Sanne ; aquel amassa representa una populacion approximative de 25 000 abitants. Mas ela tanben lo centre del airal urban de Roussillon
Roussillon est située à équidistance (55km) de Lyon et de Valence et à quelques kilomètres du département de la Loire.
Il faut savoir qu'il y a 4 communes qui se touchent et qui fonctionnent très souvent ensemble : Saint-Maurice-l'Exil, Le Péage-de-Roussillon, Roussillon et Salaise-sur-Sanne ; cet ensemble représente une population approximative de 25 000 habitants. Mais elle aussi le centre de l'aire urbaine de Roussillon
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela tèrra #èsser un comtat apertenent a una branca bâtarde de la ostal capétienne de Borbó sortida de [[Charles Ier de Borbó|Charles Sègle I de Borbó]], fils de [[Jean Ier de Borbó|Jean Sègle I]], pòrti de Bourbonnais e de Auvergne, comte de Forez èca., e de Ostal de Berrí, duchesse de Auvergne e comtesse de Montpensier #que #aver:
- Louis (+1487), comte de Roussillon en Dauphiné (1467), comte de Ligny (1481), amiral de França, #qu'esposa, en 1466, Jeanne, madama de Mirebeau (+1519), filha naturala de Louis XI, rei de França, d'ont:
- Charles (+1510) comte de Roussillon e de Ligny (1487) sens postérité de lo sieu matrimòni amb Anne del Torn (+1530).
- Suzanne (1466-1531), comtesse de Roussillon e de Ligny, maridada a Texans de Chabannes, comte de Dammartin, de contunh a Charles, senhor de Boulainvilliers (+1529)
l'an 1564 Catherine de Médicis, en viatge per presentar lo reialme als sieus fils Charles IX séjourne en lo neveu del Cardinal de Tournon. Es ailà #que modificarà lo projècte del tèxt #que li cal èsser presentat dins lo parlament e nait lo 9 d'agost de 1564 çò édit de Roussillon.
Cette terre fut un comté appartenant à une branche bâtarde de la maison capétienne de Bourbon issue de [[Charles Ier de Bourbon|Charles Sègle I de Bourbon]], fils de [[Jean Ier de Bourbon|Jean Sègle I]], duc de Bourbonnais et d'Auvergne, comte de Forez etc., et de Marie de Berry, duchesse d'Auvergne et comtesse de Montpensier qui eut:
- Louis (+1487), comte de Roussillon en Dauphiné (1467), comte de Ligny (1481), amiral de France, qui épouse, en 1466, Jeanne, dame de Mirebeau (+1519), fille naturelle de Louis XI, roi de France, d'où:
- Charles (+1510) comte de Roussillon et de Ligny (1487) sans postérité de son mariage avec Anne de La Tour (+1530).
- Suzanne (1466-1531), comtesse de Roussillon et de Ligny, mariée à Jean de Chabannes, comte de Dammartin, puis à Charles, seigneur de Boulainvilliers (+1529)
En 1564 Catherine de Médicis, en voyage pour présenter le royaume à son fils Charles IX séjourne chez le neveu du Cardinal de Tournon. C'est là qu'elle modifiera le projet du texte qui doit être présenté au parlement et nait le 9 août 1564 l'édit de Roussillon.


text:
Santos
Santos es una vila de Brasil, sul litoral de l'estat de São Paulo. Sa populacion èra estimada a 418 316 abitants en 2005. Sa superfícia totala es de 280,3 km². Una part de son territòri (39 km²) es situada dins l'illa de São Vicente, qu'es dividida amb la vila de São Vicente. L'autra part es situada sus lo continent.
Situada a 70 km al sud de la capitala de l'estat (la ciutat de São Paulo), Santos es lo pòrt màger d'America del Sud e tanben una vila toristica e comerciala. Es ligada a la vila de São Paulo per la rota Via Anchieta e l'autorota Rodovia dos Imigrantes.
Foguèt fondada en 1543 o 1546, recebèt la doana en 1550 e aguèt l'estatut de vila lo 26 de genièr de 1839. L'inauguracion del camin de fèrre Santos-Jundiaí pels angleses en 1867 a transformat la vila en un important pòrt d'exportacion de cafè.
Dins un club de fotbòl de Santos - lo Santos Futebol Clube, fondat en 1912 - a jogat un dels fotbolaires brasilièrs mai famós: Edson Arantes do Nascimento, pus conegut coma Pelé.


text:
IIIau dinastia egipciana
La IIIau dinastia egipciana qu'ei la purmèra de l'Empèri Ancian. Lo son rei mei famós qu'ei de segur lo faraon Djòser qui s'a hèit bastir la piramida mei anciana (qui ei egaument lo monument de pèira mei ancian conegut au monde). Menfis que ho la soa capitala.
La succession deus reis d'aquesta dinastia b'ei pas clara a despart de Djòser (plan famós e dab un monument plan documentat) e de Honí qui sembla clarament estar lo darrèr. L'enjòc entà la poder completar dab seguretat qu'ei de poder acordar la diferentas listas reiaus (totas imprecisas) dab los elements arqueologics.


text:
Lòt
Lòt (en ebrieu: לוט - [lōṭ]; en arabi: لوط - [lūṭ]) es un patriarca de la Bíblia e de l'Alcoran. Es lo filh d'Aran e lo nebot d'Abraam.
Dins la Genèsi[modificar | modificar la font]
Aprèp que daissèt Ur en companhiá d'Abraam, Lòt arribèt sus las ribas de Jordan. Se separèron: Abraam demorèt dins lo país de Canaan e Lòt davalèt amb sos tropèls cap a la plana de Jordan al tèrma de que èra Sodòma[1]. Pendent las guèrras entre los reis locals, Lòt foguèt pres. Abraam li venguèt al secors e le tornèt a Sodòma[2]. Dieu revelèt a Abraam sa decision de destruire Sodòma e Gomòrra que venguèron luòcs de pervercion. Abraam comencèt alara a intercedir après Dieu per evitar aquela destruccion. « Abraam s'aprochèt e diguèt: « Faràs tanben perir lo juste amb lo maissant? Benlèu i a cinquanta justes dins la vila. Los faras perir tanben? Pardonaràs pas a la vila a causa dels cinquanta justes que son al mitan d'aquela ? » »[3]
L'intercession s'arrèsta sul nombre de dètz justes per salvar Sodòma de la destruccion[4].
Dos ángels arribèron alara a Sodòme, foguèron aculhits per Lòt a çò d'aquel. Los Sodomitas, qu'avian entendut parlar de dos estrangièrs recentament arribats, frapèron a la pòrta de Lòt per ne far encontra amb l'idèa d'aver des relacions sexualas amb aqueles. Lòt aparèt los ángels fins en prepausant sas filhas verges a lors plaça. Demorant a Sodòma, Lòt avertiguèt son pòble del castig que riscava a causa de sa practica de las turpituds e de la sodomia. Son pòble lo foragetèron e lor ciutat deuriá èsser deroïda. Los ángels aduguèron Lòt, sa femna e sas doas filhas fòra de la vila abans sa destruccion. Se refugièron de matin dins una vilòta nomenada Tsòar. Los ángels ordenèron de pas se tornar cap a Sodòma pendent qu'èra deroïda. Malgrat aquò, l'esposa de Lòt mirèt enrè e foguèt cambida en estatua de sal. Ambedoas vilas de la plana foguèron deroïdas. Lòt e sas filhas se refugièron dins una balma del mont[5]. L'istòria de la femna de Lòt, cambiada en estatua de sal per aver regardar enrè, fa pensar als blocs salins de formas estranhas ribejant la mar Mòrta.
Aprèp aver fugit Sodòma, Lòt demorèt doncas sol dins una balma amb sas doas filhas : « L'ainada diguèt a la mai jove: « Lo paire nòstre es vièlh; e i a pas mai d'òmes a l'entorn, per venir cap a nos autres, segon l'usatge de totes los païses. Ven, fasèm beure de vin al paire nòstre, e colcam amb el, per que conservem la raça del paire nòstre ».
« Doncas faguèron beure de vin a lor paire aquela nuèit; e l'ainada anèt colcar amb son paire. El s'apercebèt pas quand se colquèt e quand se levèt. L'endeman, l'ainada diguèt a la mai jove: « Si-fat, colquèri la nuèit passada amb lo meu paire; fagam-li beure du vin encara aquela nuèit, e va colca amb el, per que conservem la raça del paire nòstre. » ».
« Encara faguèron beure de vin a lor paire aquela nuèit; e la cabdèta colquèt amb el. El s'apercebèt pas quand se colquèt e quand se levèt. Las doas filhas de Lòt foguèron emprenhadas de lor paire. L'ainada enfantèt d'un filh, que nomenèt Moab. Es lo paire dels Moabitas, fins a uèi. La mai jove tanben enfantèt d'un filh, que nomenèt Ben-Amil. Es lo paire dels Amonitas, fins a uèi[6]. »
Lòt dins l'Alcoran[modificar | modificar la font]
Es tanben citat dins l'Alcoran coma un sant profèta.
La situacion de Lòt dins l'Alcoran es gaireben la meteissa que dins la Gènesi.
« E Lòt, quand diguèt a son pòble: « Vos liuratz a aquela turpitud que degun, dins los mondes, cometèt abans vos autres[7]? » » « Rai, satisfatz vos desirs carnals amb los òmes al luòc de las femnas ! Sètz un pòble plan otrancièr[8]. »
Dieu envia de messatgièrs solament per avertir del castig terrible per un pòble. « E fasèm pas perir de ciutat abans qu'aguèt d'avertiments[9]. »
Sa femna avent denonciat l'arribada dels invitats (ángels) als abitants e essent complice podèt pas escapar al castig.
« Alara [los òstes] diguèron: « Ò Lòt, siam vertadièrament los emissaris de ton Senhor. Jamai poiràn t'aténher. Partís amb ta familha dins un moment de la nuèit. E que degun de vosautres se torna enrè. Excepcion facha de la teuna femna que serà tocada per çò que pertocarà los autres. Çò que los menaça s'acomplirà a l'alba. Es pas prèpa l'alba? » Sa femna e los abitants foguèron exterminats pels ángels per causa dels actes omosexuals qu'exerciguèron entre ele coma mejan de plaser e de distraccion, anant fins a violar los novèls venguts de lor vila[10]. »
De notar que l'istòria de la balma es pas contada dins l'Alcoran.


text:
Surbourg
Surburg en alemannisch (Surbourg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dins Haguenau e Wissembourg, a la lisière septentrionala de la bòsc de Haguenau e sul marge esquèrre de la Sauer, se estend lo aglomeracion de Surbourg. Situat en lo costat de Soultz-jos-Bòsques, arrondissement de Wissembourg, departament del Bas-Rhin, Surbourg fa partida de la region naturala En jamai de-Bòsc[1].
Entre Haguenau et Wissembourg, à la lisière septentrionale de la forêt de Haguenau et sur la rive gauche de la Sauer, s'étend l'agglomération de Surbourg. Situé dans le canton de Soultz-sous-Forêts, arrondissement de Wissembourg, département du Bas-Rhin, Surbourg fait partie de la région naturelle Outre-Forêt[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En jamai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, pàg. 204-205
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p. 204-205


text:
Portada (solfegi)
Ua portada o pentagrama qu'ei un ensemble de 5 linhas on las nòtas e son marcadas.
Au son començament la portada qu'ostendeish ua clau (qui marca l'emplaçament d'ua nòta qui implica la posicion relativa de las autas), la mesura e las alteracions (dièsis o bemòls de la gama emplegada).
A partir de la nòta de la clau las autas nòtas que son estruçadas de las mei baishas (jusonas) dinc las mei agudas (sobironas) e dens l'òrdi d'encadenament do, re, mi, fa, sol, la, si en pujant e do, si, la, sol, fa, mi, re, do en baishant.


text:
Vadencourt (Somme)
Vadencourt (Vasincourt en Picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de la Hallue se tròba en la municipalitat, vilatge rural picard del Amiénois situat a 19 km al nòrd-es de Amians e desservi pel anciana rota nacionala 319 (actuala RD 919).
La source de l'Hallue se trouve dans la commune, village rural picard de l'Amiénois situé à 19 km au nord-est d'Amiens et desservi par l'ancienne route nationale 319 (actuelle RD 919).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vadencourt A totjorn #èsser un fòrça pichon vilatge (31 abitants l'an 1724, 48 l'an 1772), mas d'implantacion anciana, doncas que lo sieu nom a mencionat dempuèi lo començament de la Sègle XII : Wadencurt en 1133.
Banc d'una distincion dempuèi lo Mièja Edat (lo primièr senhor conegut es Baudouin, chevalier, en 1245), Vadencourt conserva totjorn un castèl reconstruit per l'essencial a Modèl:La s, mas #que lo plànol ne conserva lo remembre de quatre torns redonds als cuiques de la bastissa. Lo châtelain, principal proprietari del terroir, a modelat la physionomie del pòble : la glèisa a pas bastit luènh del castèl, divèrsas granjas de Vadencourt aital coma lo molin, dépendaient del châtelain, e quitament lo luòc public i aguèt reconegut coma una proprietat del baron de la Grange al continuament d'un procès (1825). Los conflictes #que #opausar lo baron a cèrts abitants pendent la primièra mitat de la Sègle XIX permeton de mesurar lo pes #que conservava alavetz lo châtelain sus la vida e lo desvolopament del pòble : participava a la mantenença de la maire, del pont sul Hallue, dels camins, del mobilier de la glèisa, mas impausava la siá lei als obrièrs agricòlas (sus 33 familhas en compausant lo pòble l'an 1828, una trentena i aviá emplegat pel granger del castèl pels moissons)[1].
Vadencourt a toujours été un très petit village (31 habitants en 1724, 48 en 1772), mais d'implantation ancienne, puisque son nom est mentionné depuis le début du Sègle XII : Wadencurt en 1133.
Siège d'une seigneurie depuis le Moyen Âge (le premier seigneur connu est Baudouin, chevalier, en 1245), Vadencourt conserve toujours un château reconstruit pour l'essentiel au Sègle XVIII, mais dont le plan conserve le souvenir de quatre tours rondes aux angles de l'édifice. Le châtelain, principal propriétaire du terroir, a modelé la physionomie du village : l'église est construite non loin du château, plusieurs fermes de Vadencourt ainsi que le moulin, dépendaient du châtelain, et même la place publique fut reconnue comme une propriété du baron de La Grange à la suite d'un procès (1825). Les conflits qui opposèrent le baron à certains habitants durant la première moitié du Sègle XIX permettent de mesurer le poids que conservait alors le châtelain sur la vie et le développement du village : il participait à l'entretien de la mare, du pont sur l'Hallue, des chemins, du mobilier de l'église, mais imposait sa loi aux ouvriers agricoles (sur 33 familles composant le village en 1828, une trentaine était employée par le fermier du château pour les moissons)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrimòni de França, Direccion regionala de las Questions culturalas de Picardie, Amians
- ↑ Patrimoine de France, Direction régionale des Affaires culturelles de Picardie, Amiens


text:
John Wayne
John Wayne (nascut Marlon Michael Morrison) siguec un actor de cinèma american, principalament de Western.
Conegut coma eth Duc , ganhec un Oscar e hec plan de peletes de western. Comencec era sua vida artistica en eth cinèma mut pendent es annades 1920. Siguec ua deras principalas estèlas des des annades 1940 enquias annades 1970. Hec tanben plan de peletes de westerns e epiques ena Dusau Guèrra Mondiau. Tanben hec ua amplia gamma de peletes de diuersi genres coma biografies, comedies, romantiques e policiaques. Reporgia ua mena d'òme individualista plan brut e pr'amor d'açò se convertiguec en ua icona americana.
Joventut e inicis[modificar | modificar la font]
John Wayne, vadut a Winterset, Iowa, coma Marion Robert Morrison en 1907 se convertiguec en Marion Michael Morrison quan es sòns pairs volgueren aperar eth sòn proche hilh Robert. Era praubesa que determinec es sòns prumèrs ans de vida, qu'eth sòn pair qu'amiava pas ben era economia dera familha. Eth Duc èra un bon estudiant e tanben hera popular. Èra naut e damb condicions fisiques. Èra un jogaire de fotbòl american destacat en eth Glendale Institute e siguec recreissat pera Universitat de Califòrnia. Coma jove, Wayne tanben trabalhec en ua botiga de gelats e sòn propietari desihava shivaus tas estudis de Hollywood. Pendent açò, ena Universitat, comencec a trabalhar a l'entorn des estudis locaus deth cinèma.
Dempús dus annades de trabalhs coma actor en es estudis Fox Entertainment Group per 35 dolars ara setmana li ofertèren de hér un roll principal en ua peleta damb eth nom artistic de John Wayne. Maugrat qu'era peleta siguec un desastre, era sua paga s'enauçà enquias 75 dolars ara setmana.
Pendent açò es especialistes l'ensenhèren d'acabalar atau coma d'autes tecniques deth western. Nau annades dempús, era sua participacion ena peleta "The Stage Coach" (1939) se convertiguéc en ua estèla deth cinèma.
Eth Duc deth cinèma[modificar | modificar la font]
Wayne apareishia en més de vint peletes de John Ford des de 1928 e pendent es 35 annades següenti. Enter aquesti includent The legion (1949), The quiet man (1952), The searchers (1956) e The man who killed Liberty Valance (1962).
Un des personatges més estimadi de Wayne erá en The High and Mighty (1954) on heia d'aviador. En 1949 eth director Robert Rossen ofertaua eth personatge principal d'All the king's men a Wayne mes aguest rebutjec pr'amor que projectaua antiamericanisme. Broderick Crawford, qu'acceptec finauments aguest personatge, ganhéc en 1950 eth Oscar. Wayne qu'eth ganhéc pas pera sua participacion en The sands of Iwo Jima.
Johan Wayne ganhéc fin-finau un Oscar per True Grit (1969). Tanben siguéc nomenat coma director per ''The Alamo''(1960), ua des dues peletes que dirigec. Era auta siguec The Green Berets (1968) era soleta peleta americana heta pendent era Guerra de Vietnam tà dar suport ara guerra.
The searchers (1956) ei considerada coma era melhor actuacion de John Wayne e benlèu era més complicada. Wayne erá conegut pes sues idees conservadores. Participéc ena Motion Picture Alliance for the Preservation of American ideals e ne siguec eth president pendent un temps. Siguec plan anticomunista e seguidor dera House of Un-American Activities Commitee atau coma dera lista negra d'actors acusats d'éster compasius damb eth ideari comunista.
En 1964 se li diagnostiquèt cancre de paumon e siguec operat tà estradar-li tot eth paumon querre e dus costes. Pera sua fama o per éster eth republican més famós de Hollywood, eth Partit Republican li demandec de sajar d'éster president des Estats Units per 1968. Més eth consiraua pas qu'eth poble voliua de vertat un actor ena Casa Blanca. Totun, donec suport eath sòn amic Ronald Reagn coma governador de Califòrnia en 1966 e 1970.
Wayne maridec tres viatges , tostemps damb gojates que parlauen l'espanhòu; Josephine Alicia Saenz, Esperanza Baur e Pilar Palette. Auia tres hilhs damb Josephine e tres damb Pilar. John Wayne moriguec de cancre d'estomac en 1979.
Filmografia[modificar | modificar la font]
• Four Sons (1928)
• The Big Trail (1930)
• Ride Him, Cowboy (1932)
• The new Frontier (1935)
• The Stagecoach (1939)
• In Old California (1942)
• Back to Bataan (1945)
• Red River (1948)
• Fort Apache (1948)
• Rio Grande (1950)
• Hondo (1953)
• The conqueror (1956)
• The Barbarian and the Geisha (1958)
• North to Alaska (1960)
• The Comancheros (1961)
• Hatari! (1962)
• How the West was won (1963)
• The Quiet Man (1963)
• Chisum (1970)
• Rio Lobo (1970)
• The Cowboys (1972)
• McQ (1974)
• The Shootist (1976)


text:
Salsa
La musica salsa es un estil musical divèrs e essencialament ispanic (mai precisament caraïb) plan popular en America Latina e dins las comunitats latinoamericanas emigradas. La musica salsa comprén d'estils e de variacions nombroses. Aqueste nom se pòt emplegar per designar fòrça genres populars originaris de Cuba, coma lo chachachà e lo mambo. Pasmens, salsa se referís subretot a un genre particular desvolopat pendent las annadas seissanta e setanta pels musicians cubans and puertoricans immigrats a Nòva York.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
La Franca Comtat (var. la Francha Comtat)[1] (en francomtés lai Fraintche-Comtè, en arpitan la Franche Comtât, en francés la Franche-Comté) es un país istoric (fins en 1678 amb son annexion per França) e uèi una region administrativa de França.
Lo capluòc es Besançon. La capitala istorica de la Franca Comtat fins a son annexion foguèt Dole.
Lo gentilici es francomtés -esa.
La Franca Comtat a doas lengas. Dins lo nòrd, lo francomtés (lenga d'oïl), e dins lo sud lo francoprovençal (o arpitan).
-
La bandièra de la Franca Comtat
-
Flag - Low Countries - XVth Century.svg
La Crotz de Borgonha
- ↑ Pus rarament al masculin: lo Franc Comtat. Lo TDF de Mistral pòrta la Comtat al femenin.


text:
Lengas artificialas
La necessitat de crear de lengatges es pas una causa novèla. Existisson (e existiguèron) un grand nombre de varietats divèrsas destinadas a caracterizar un grop social e evitar d'èsser comprés pel demai de la societat. Dins las societats modèrnas aqueles lengatges pòdon èsser sonats verlan, argòt, javanés etc. Al costat d'aquestas varietats, e amb una tòca d'a fons opausada, apareguèron dins la mitat del sègle XIX d'ensages de crear de lengas de comunicacion universalas. Aital nasquèron lo volapük, l'esperanto e d'autras lengas qu'an capitat de s'espandir e d'ocupar un espaci mai o mens important en foncion de las epòcas.


text:
Guéblange-lès-Dieuze
Guéblange-lès-Dieuze es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Gebeldingen L'an 1225.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine e de la prévôté de Dieuze.
- Partejat entre dos senhors l'an 1681, los de Einville e los Baillivy ; i i aviá dos castèls fòrts a divèrses torns.
- Gebeldingen en 1225.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine et de la prévôté de Dieuze.
- Partagé entre deux seigneurs en 1681, les d'Einville et les Baillivy ; il y avait deux châteaux forts à plusieurs tours.


text:
Francisco de Miranda
Sebastián Francisco de Miranda Rodríguez, mei conegut com Francisco de Miranda (Caracas, lo 28 de març de 1750 – San Fernando, lo 14 de julh de 1816) , que ho un aventurèr e un òmi d'armas veneçolan considerat com un precursor de l'independéncia deu país americans de l'Empèri espanhòl.
Com militar que participè a la guèrra d'independéncia de las colonias anglesas d'America deu Nòrd, a la Revolucion Francesa (per aquesta rason, lo son nom qu'ei mentavut suber l'Arc de trionf a París) e a la Guèrra d'independéncia ispanoamericana.
Près peu espanhòus, que's morí en preson mentre que la revolucion qu'avèva iniciada s'i escadèva fin finala.


text:
Gondrecourt-le-Château
Gondrecourt-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gondrecourt a situat en una vallée fòrça estrecha adaigada per la Ornain, e limitada al nòrd per rochers nud #que, en qualques endroits, an mai de 30 mètres d'elevacion. Se dividís n'anautita e bassa vila. La primièra, bastida sus un scenari, se nomenava antany Gondrecourt-lo-Castèl, a causa d'un vièlh castèl fòrt #que lo temps n'a gaireben amortallat lo remembre (demòra un torn redond #que protegís a l'ora d'ara un musèu del caval). Existissiá a la s-|VII|e}} e #èsser dicha-se bastida per un cèrt Gondoin, de #que ludut i seriá vengut lo nom #que pòrta encara uèi. Segon las ancianas cronicas, aquel Gondouin, senhor de Meuse, èra paire de Bodon Leudin, avesque de Toul, e de santa Salaberge. La vila bassa a format en partida de bastiments modèrns e traversats per la Ornain, #que los dos marges n'an jargat de quais en gaireben tota l'estenduda de la vila[1].
Gondrecourt est situé dans une vallée très étroite arrosée par l'Ornain, et bornée au nord par des rochers nus qui, en quelques endroits, ont plus de 30 mètres d'élévation. Elle se divise en haute et basse ville. La première, bâtie sur un plateau, se nommait autrefois Gondrecourt-le-Château, à cause d'un vieux château fort dont le temps a presque enseveli le souvenir (il reste une tour ronde qui abrite actuellement un musée du cheval). Elle existait au Modèl:S- et fut dit-on bâtie par un certain Gondoin, de qui lui serait venu le nom qu'elle porte encore aujourd'hui. Selon les anciennes chroniques, ce Gondouin, seigneur de Meuse, était père de Bodon Leudin, évêque de Toul, et de sainte Salaberge. La ville basse est formée en partie de constructions modernes et traversée par l'Ornain, dont les deux rives sont garnies de quais dans presque toute l'étendue de la ville[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc es ja ocupat al neolític. Segon la tradicion, Gondrecourt a #èsser fondat per Gondoin o Gondulphe, paire del 17ème avesque de Toul, e Santa Salaberge a Modèl:La s. Dos nécropoles d'aquela epòca an #èsser efectivament descobèrtas.
Après aver-i agut originairement los sieus senhors particulars e i aver #èsser de contunh amassada a la Champagne, la tèrra de Gondrecourt i aguèt donat l'an 1307, amb las siás dependéncias a Édouard Eer, comte de Bar, per Philippe lo Polit. Dempuèi aquela epòca, Gondrecourt, coma totes los domenis féodaux de qualque importància, #èsser sovent reivindicada pels reis de França e los feudataires. Torn a torn, aquela vila patís lo joug dels senhors que los unes o los autres lududes octroyèrent, sens oser se plànher de cambiaments successius #que modificavan pas en res la siá misèria ni lo sieu benestar.
Es aital coma se vei a divèrsas epòcas la distincion de Gondrecourt possedida per las Rinel, los comtes de Bar, los ducs de Lorraine, los Dels Armoises, los ducs de Bourgogne, los sires de Anglure, lo maréchal de l'Espital, èca. Los ducs de Bar, #qu'en #èsser çò de mès longtemps los posseïdors, lududes #concedir, entre unes autres privilègis, aquel de recebre de la siá autoritat la justícia suls luòcs. I i aguèt tanben un bailliage sedentari a Gondrecourt fins en 1711, epòca #que i li aguèt a el amassat a aquel de Lamarche. La destinada de Gondrecourt #èsser triste pendent tot lo regim féodal e los sieus fastes se compausan pas gaire que de calamités. En 1368, los Messins #venir lo assiéger e se'n #apoderar. Colart Dels Armoises e lo comte de Sant-Pol, #que la avián vaillamment defenduda, #èsser o décapités o penjats, amb tretze unes autres gentilshommes dels mai marquants.
A Modèl:La s2-, en aqueles tempses desgraciats ont tant de bandolers d'enemics o aliats recorrián la Lorraine en dévastateurs, Gondrecourt, médiocrement defenduda per lo sieu enceinte de muralles, podiá pas resistir a la ferotja cupidité d'aqueles aventuraires. Tanben #èsser sovent preses, represes, saccagé e incendiat, fins a aquel #que fin finala Louis XIII en fes totalament desmantellar las fortificacions (1633-1634)[1].
Lo 1er {{}} en genièr 1973 (decrèt préfectoral en data del 1er {{}} en decembre 1972), las municipalitats de Luméville-en-Ornois e Tourailles-jos-Bòsques fusionen amb Gondrecourt-lo-Castèl.
Le site est déjà occupé au néolithique. Selon la tradition, Gondrecourt a été fondé par Gondoin ou Gondulphe, père du 17ème évêque de Toul, et Sainte Salaberge au Sègle VII. Deux nécropoles de cette époque ont été effectivement découvertes.
Après avoir eu originairement ses seigneurs particuliers et avoir été ensuite réunie à la Champagne, la terre de Gondrecourt fut donnée en 1307, avec ses dépendances à Édouard Ier, comte de Bar, par Philippe le Bel. Depuis cette époque, Gondrecourt, comme tous les domaines féodaux de quelque importance, fut souvent revendiquée par les rois de France et les feudataires. Tour à tour, cette ville subit le joug des seigneurs que les uns ou les autres lui octroyèrent, sans oser se plaindre de changements successifs qui ne modifiaient en rien sa misère ni son bien-être.
C'est ainsi qu'on voit à diverses époques la seigneurie de Gondrecourt possédée par les Rinel, les comtes de Bar, les ducs de Lorraine, les Des Armoises, les ducs de Bourgogne, les sires d'Anglure, le maréchal de l'Hospital, etc. Les ducs de Bar, qui en furent le plus longtemps les possesseurs, lui accordèrent, entre autres privilèges, celui de recevoir de leur autorité la justice sur les lieux. Aussi y eut-il un bailliage sédentaire à Gondrecourt jusqu'en 1711, époque à laquelle il fut réuni à celui de Lamarche. La destinée de Gondrecourt fut triste pendant tout le régime féodal et ses fastes ne se composent guère que de calamités. En 1368, les Messins vinrent l'assiéger et s'en emparèrent. Colart des Armoises et le comte de Saint-Pol, qui l'avaient vaillamment défendue, furent ou décapités ou pendus, avec treize autres gentilshommes des plus marquants.
Aux Modèl:S2-, dans ces temps malheureux où tant de brigands ennemis ou alliés parcouraient la Lorraine en dévastateurs, Gondrecourt, médiocrement défendue par son enceinte de murailles, ne pouvait résister à la féroce cupidité de ces aventuriers. Aussi fut-il souvent pris, repris, saccagé et incendié, jusqu'à ce qu'enfin Louis XIII en fît entièrement démanteler les fortifications (1633-1634)[1].
Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
Le 1er janvier 1973 (arrêté préfectoral en date du 1er décembre 1972), les communes de Luméville-en-Ornois et Tourailles-sous-Bois fusionnent avec Gondrecourt-le-Château.


text:
Le Cabanial
Le Cabanial[1][2] ( Le Cabanial en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situat en plen Lauragués, entre Pirenèus e la Montanha Negra, Le Cabanial se situa a 40 km a l'Èst de Tolosa, e a 15 km de Revèl.
Istòria[modificar | modificar la font]
Le Cabanial foguèt un borg fòrça important a la fin de l'Edat Mejana.
Vilatge fortificat, existís encara tres pòrtas de l'ancian castèl.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura es dominanta (blat e virasolelh subretot).
Enseignement[modificar | modificar la font]
L'escòla es un Regropament pedagogic intercomunal entre las comunas de Montagut de Lauragués, Sent Julian (Lauragués), Romens e Le Cabanial.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'Arbre de la Libertat (situat prèp de la sala de las fèstas e plantat en 1989)
- Las tres pòrtas del vièlh castèl.
- La glèisa restaurada en 2006
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Grundviller
Grundviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Grundviller Es una pichona municipalitat de 694 abitantas situadas a 12 km al sud-oèst de Sarreguemines. Lo vilatge a situat a França en la region de lorraine e lo departement moselle, aquel vilatge a environat de massises forestales.
Grundviller est une petite commune de 694 habitants située à 12 km au sud-ouest de Sarreguemines. Le village est situé en France dans la region de lorraine et le departement moselle, ce village est entouré de massifs forestiers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Grundviller vendriá del ancià anautit alemand « Grunt » e del latin « villare » (transformat en lenga alemanda en « Weiler »), en significant aital : pòble situat en una depression. Lo nom de la municipalitat de Grundviller es oficiala dempuèi 1869[ref. necessària].
Al Mejan-Age, una mitat del pòble aperteniá als senhors de Puttelange, en reconeissent la sobeiranetat de la Lorraine dempuèi 1375. L'autra mitat i aguèt cedit pel comte Louis II de Nassau-Sarrebruck a Henri II de Lorraine, pòrti de Lorraine[ref. necessària].
Dépendait De l'anciana província de Lorraine, cedit a la França en 1668.
Le nom de Grundviller viendrait de l’ancien haut allemand « Grunt » et du latin « villare » (transformé en langue allemande en « Weiler »), signifiant ainsi : village situé dans une dépression. Le nom de la commune de Grundviller est officiel depuis 1869[ref. necessària].
Au Moyen-Age, une moitié du village appartenait aux seigneurs de Puttelange, reconnaissant la souveraineté de la Lorraine depuis 1375. L’autre moitié fut cédée par le comte Louis II de Nassau-Sarrebruck à Henri II de Lorraine, duc de Lorraine[ref. necessària].
Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, cédé à la France en 1668.


text:
Dolar american
Lo dolar american o dolar US ($, unicode U+0024) es la moneda nacionala dels Estats Units, d'Eqüator, de Micronesia, de las Illas Marshall, de Belau, del Salvador, de Timòr Èst, de de Panamà e dels Païses Basses Caribencs.
Lo simbòl ISO 4217 del dolar US es USD, lo simbòl usual es $. Es devesit en 100 cents.
Lo dolar US es :
- la principala moneda de resèrva utilizada dins lo mond;
- la devisa mai utilizada dins lo comèrci internacional;
- la principala devisa tractada sus lo mercat dels cambis;
- la devisa qu'a los mercats financièrs mai importants.


text:
.an
.an es lo nom de domeni d'Internet per las Antilhas Neerlandesas[1].
La dissolucion de las Antilhas Neerlandesas, lo 10 d'octobre de 2010, amb la creacion dels estats de Curaçao e Sint Maarten dobrís camin cap a una supression per l'ISO del còde de país an e doncas a la supression del domeni. Lo 15 de decembre de 2010 l'ISO definiguèt tres còdes per remplaçar .an : .cw per Curaçao, .sx per Sint Maarten e .bq per las Illas BES. Lo 20 de decembre, los tres domenis son enregistrats per l'IANA, mas pas encara delegats.


text:
Italian
L'Italian (en italian: italiano) es una lenga romanica qu'es parlada per aperaquí 63 milions de personas, essencialament dins l'estat italian. En Suïssa, l'italian es una de las quatre lengas oficialas del país. Es tanben lenga oficiala de San Marino e del Vatican. Aqueste italian estandard, adoptat per l'estat italian aprèp l'unificacion d'Itàlia, se fondamenta sul dialècte toscan.
Somari
Istòria de l'italian[modificar]
L'estandard actual de l'italian es estat modelat pro recentament. Las primièras atestacions de l'italian son de formulae legalas de la region de Benevento que datan d'entre 960 e 963. La lenga italiana se formalizèt a la debuta del sègle XIV gràcias a las òbras de Dante Alighieri, que barregèt son parlar toscan amb lo sicilian, dins sos poèmas epics (la Commedia), que venguèt mai tard la Divina Commedia. La varietat escricha de Dante dapasset venguèt l'"estandard canonic" que totes podián comprendre. Tre aquel moment, lo dialècte de Toscana venguèt la basa de çò que mai tard vendriá la lenga oficiala de la peninsula italiana.
La poténcia e lo desvolopament economics e culturals de Toscana a la fin de l'edat mejana, donèt a son dialècte de pes. Floréncia aguèt un ròtle important pendent los periòdes de l'Umanisme e de la Renaissença (Rinascimento) e aital son parlar o almens una version refinada d'aqueste, venguèt un estandard dins las arts.
Mai recentament es lo primièr roman modèrn de la literatura italiana, I Promessi Sposi (The Betrothed), d'Alessandro Manzoni que definiguèt l'estandard mai prigondament en "rinsing" lo parlar milanés de l'autor 'dins las aigas d'Arno" (lo flum de Floréncia), coma o ditz dins l'edicion de 1840.
L'unificacion politica precipitèt una omogeneizacion lingüistica; pasmens l'italian recebèt gràcias a las varietats regionalas de mots divèrses en s'enriquir aital abans d'arribar a l'italian actual ("ciao" per exemple es venecian e "panettone" es milanés).
Influéncia de l'italian sus las autras lengas[modificar]
Pendent lo periòde de la Renaissença, l'italian venguèt una lenga plan influenciala dins Euròpa tota. Aital fòrça mots del vocabulari de la pintura venon de l'italian (per exemple aquarèla (< acqua "aiga"), fresca (< affresco), goacha (< guazzo) mas tanben dins lo domeni de la musica (piano... ) Mai recentament es dins lo domeni culinari que las influéncias italianas se son fachas sentir amb de mots coma las lasanhas (< lasagne), la pizza, los espaguetis (< spaghetti)...
La prononciacion de l'italian[modificar]
Las vocalas an la meteissa valor qu'en occitan franc de la -u- que sona coma en catalan, en espanhòl o en portugués. L'italian emplega coma lo francés -gn- (equivalent de -nh-) e generaliza aqueste biais de marcar la palatalizacion amb l. Aital -gl- es l'equivalent de -lh-. La h i es emplegada sonque dins los digrafs -ch- e -gh- (a la meteissa foncion qu'en occitan -u- dins qu- e gu-) e tanben dins la conjugason del vèrb avere pr'amor de poder discriminar dels autres mots pròches: ho, hai, ha e hanno. La diferéncia gròssa amb l'occitan es la prononciacion de ce, ci [ʧ] (equivalenta a ch-). La prononciacion de -s- varia segon la region, lo nòrd tend a prononciar [z] mentre que lo sud fa puslèu [s].
Los accents son notats sonque en posicion finala e son totes grèus: più.
Aprendre l'italian[modificar]
Pels que voldrián pas aprendre l'italian d'un biais prigond, botam çai-jos qualques frasas basicas e expression que vos podràn ajudar a comunicar o almens a vos far comprendre.
- Ciao! ['ʧaw], Salve! ['salve]: Adieu! (arribada)
- Buon giorno! [bwɔn 'ʤorno]: Bonjorn!
- Buona sera! [bwɔna 'sera]: Bon vèspre!
- Buona notte! [bwɔna 'nɔtte]: Bona nuèch!
- Addio! [ad'dio]: Adieu! (despartida)
- Arrivederci! [arrive'derʧi]: Al reveire!
- Grazie! ['gratsie]: Mercés!
- Mi chiamo [mi 'kjamo]: me soni.


text:
Marans (Maine e Léger)
Marans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Marans Es un vilatge del Segréen, près de Segré.
Marans est un village du Segréen, près de Segré.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Après la Revolucion, la municipalitat a integrat en 1801 al costat de Angieus. A pres lo costat de Segré en 1842.
Après la Révolution, la commune est intégrée en 1801 au canton d'Angers. Elle a rejoint le canton de Segré en 1842.


text:
Girolles (Yonne)
Girolles es una comuna francesa administrada per lo departament d'Yonne de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a traversat per un cors d'aiga alimenté de fonts : dos de dintre an utilizat per alimenter los lavoirs publics.
Al nòrd de Girolles s'estend un territòri fòrça ondulé. Dos buttes dominen : aquela del Camp-Porsin (329 mètres)e aquela del masatge caseriu del Camp-de detlo-Fuòc. Dintre los dos se tròban los Bòsques Cremats #que lo nom ne remembra l'espleitacion de minaré : remembram #qu'en 1870 lo nom del vilatge èra Girolles-los-Forges
- Hydrographie
- Fontaine Chopard - Fontaine Cointet-
Ce village est traversé par un cours d'eau alimenté de sources : deux d'entre elles sont utilisées pour alimenter les lavoirs publics.
Au nord de Girolles s'étend un territoire très ondulé. Deux buttes dominent : celle du Champ-Porsin (329 mètres)et celle du hameau du Champ-du-Feu. Entre les deux se trouvent les Bois Brûlés dont le nom rappelle l'exploitation de minerai : rappelons qu'en 1870 le nom du village était Girolles-les-Forges
- Hydrographie
- Fontaine Chopard - Fontaine Cointet-
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
« La via romaine de Agrippa travèrsa lo territòri de Girolles. La cauçada, enterrada jos la tèrra vegetala, passa a 500 mètres al sud de la glèisa de Girolles se dirigenta vèrs Sermizelles »[1].
dins l'IX° sègle un castèl (#que ne demòra pas mai que lo un dels costats d'un torn cairat) defend lo pòble. Aperteniá al Abbaye de Sant-Martin de Autun, continuament a un don de la reina Brunehilde. Donation Confirmada per una bulle del Pape Alexandre III, refugiat a França n'en abril 1164: " Ecclesiam de Girollis "[2].«Lo châtel e ostal-fòrt dudit Girolles amb las fossés #que n'es barrats e environné e en icelui a un torn voûtée que # es jos el lo portail e intrada de icelui châtel. Un còrs d'abitatge #que li es a el la sala dudit castèl. Un grand torn redonda amb quatre pabalhons en icelle. Un autre còrs d'abitatge entre ladite torn redond e una autra quarrée en servint de pujada, a lo-dessous #que n'es una preson criminala, #que còrs d'abitatge i li a a el una autra cambra en servint de capèla e una granda cambra a lo-dessous #que ne son las cuves e vinées de desdiches senhors. I a mai un gròs torn cairada en gardant sus l' òrta que # i a una cambra, a lo-dessous de icelle una cosina. Un autre còrs d'abitatge en servint de cellier e graèr en jonhent #lo que e entre lo torn redond telefonada la Talaia es la grange desdiches senhors, dintre mai ladite torn redond e lo torn dudit portail son las étableries dudit châtel e marida-fòrça »[3]
Al Sègle XII, lo pòble a mencionat jol nom de Girolloe.
En 1297, Johannes, curé de Girollis, dona de tèrras a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[4].N'en agost 1335, una ordonnance dels comissaris del Pòrti, Eudes IV de Bourgogne, revòca las cartas de borgesiá concedida per las officiers del rei, al bailliage de Sens, a 53 abitants del bourg de Girolles, près de Avallon, e los reposa en la condicion de taillables e mainmortables ont èran per endavant[5].
Huguenin, prévôt De en Ordenant, escambi en 1346, divèrsas tèrras amb la Abbaye de Sant-Martin de Autun, contra la comuna de Girolles[6].Lo Abbé del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Hugues, céde en 1373,de las tèrras a Girolles e a Sermizelles, als religioses del Prieuré de Bragny, la siá vida en durant. Los beneficis d'aquel prieuré van a St Martin de Autun[7].
Al Sègle XV, una glèisa a bastit sul flanc d'un serral : l'empencha voûtes a nervures ogivales a retut los piliers obliques.En 1403, Jean III de Chalon-Arlay, en avent aguda coneissença del contengut de la carta que lo sieu pepin i aviá édigée en 1351, en çò que tanh als serfs del Abbaye de Sant-Martin de Autun a Girolles, que # lo sieu pepin renonciava per el al drech #que podiá i aver ès borgeoisies e adveux dels òmes de Girolles, #defendre als sieus baillis, chastelains e officiers, de ne recebre degun en borgesiá o confession[8].En 1451, Jean Petitjean, abbé de St Martin de Autun octroie lo drech de caça als abitants de Girolles[9]. Es dicha en aquela charte que lo castèl aperten al abbaye.
En 1590, s'obten de rasar lo castèl, #çò que i aurà pas fach #qu'en 1594 a la mòrt de Henri III per las gents de Avallon. Los melhors matériaux aguèron utilizat per de nòus bastiments ; los fossés #èsser comblés (avián servit pendent un temps de réservoir per un molin a farina).
Al cors del Sègle XVII, la familha Despence de Pomblain recebut las rèstas del castèl e #bastir una demòra pas luènh de la anciana bastiguèsse.
« La voie romaine d'Agrippa traverse le territoire de Girolles. La chaussée, enfouie sous la terre végétale, passe à 500 mètres au sud de l'église de Girolles se dirigeant vers Sermizelles »[10].
Au IX° siècle un château (dont il ne reste que l'un des côtés d'une tour carrée) défend le village. Il appartenait à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, suite à un don de la reine Brunehilde. Donation confirmée par une bulle du Pape Alexandre III, réfugié en France en avril 1164: " Ecclesiam de Girollis "[11].«Le châtel et maison-forte dudit Girolles avec les fossés dont il est clos et environné et en icelui a une tour voûtée sous laquelle est le portail et entrée d'icelui châtel. Un corps de logis auquel est la salle dudit château. Une grande tour ronde avec quatre pavillons en icelle. Un autre corps de logis entre ladite tour ronde et une autre quarrée servant de montée, au-dessous de laquelle est une prison criminelle, auquel corps de logis il y a une autre chambre servant de chapelle et une grande chambre au-dessous de laquelle sont les cuves et vinées desdits seigneurs. Plus il y a une grosse tour carrée regardant sur le verger en laquelle il y a une chambre, au-dessous d'icelle une cuisine. Un autre corps de logis servant de cellier et grenier joignant laquelle et entre la tour ronde appelée la Guette est la grange desdits seigneurs, plus entre ladite tour ronde et la tour dudit portail sont les étableries dudit châtel et maison-fort »[12]
Au Sègle XII, le village est mentionné sous le nom de Girolloe.
En 1297, Johannes, curé de Girollis, donne des terres à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[13].En août 1335, une ordonnance des commissaires du Duc, Eudes IV de Bourgogne, révoque les lettres de bourgeoisie accordées par les officiers du roi, au bailliage de Sens, à 53 habitants du bourg de Girolles, près Avallon, et les replace dans la condition de taillables et mainmortables où ils étaient auparavant[14].
Huguenin, prévôt de Sommant, échange en 1346, diverses terres avec l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, contre la mairie de Girolles[15].L'Abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Hugues, céde en 1373,des terres à Girolles et à Sermizelles, aux religieux du Prieuré de Bragny, leur vie durant. Les bénéfices de ce prieuré vont à St Martin d'Autun[16].
Au Sègle XV, une église est construite sur le flanc d'un coteau : la poussée des voûtes à nervures ogivales a rendu les piliers obliques.En 1403, Jean III de Chalon-Arlay, ayant eu connaissance du contenu de la lettre que son grand-père avait édigée en 1351, au sujet des serfs de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun à Girolles, par laquelle son grand-père renonçait au droit qu'il pouvait avoir ès borgeoisies et adveux des hommes de Girolles, défendit à ses baillis, chastelains et officiers, d'en recevoir aucun en bourgeoisie ou aveu[17].En 1451, Jean Petitjean, abbé de St Martin d'Autun octroie le droit de chasse aux habitants de Girolles[18]. Il est dit dans cette charte que le château appartient à l'abbaye.
En 1590, on obtient de raser le château, ce qui ne sera fait qu'en 1594 à la mort d'Henri III par les gens d'Avallon. Les meilleurs matériaux furent utilisés pour de nouvelles constructions ; les fossés furent comblés (ils avaient servi pendant un temps de réservoir pour un moulin à farine).
Au cours du Sègle XVII, la famille Despence de Pomblain acquit les restes du château et construisit une demeure non loin de l'ancienne bâtisse.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Victor Pichon: Descripcion de las vilas e campanhas del departament del Yonne
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°18.
- ↑ Abbé Fauvet: de Nòtas divèrsas #que tanhon Lucy-lo-Bòsc
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, charte n°XCIV. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, charte n°113.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n° 119.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n° 131.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n° CXXV,NÒTAS.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°152.
- ↑ Victor Petit: Description des villes et campagnes du département de l'Yonne
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°18.
- ↑ Abbé Fauvet: Notes diverses qui concernent Lucy-le-Bois
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, charte n°XCIV. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, charte n°113.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n° 119.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n° 131.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n° CXXV,NOTES.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°152.


text:
Lengas de Romania
Romania es un país a l'encòp unitari e multicultural. L'istòria de Romania nos porgís una seguida gaireben inagotabla d'invasions e d'immigracion. De pòbles de totas originas balagèron l'espaci romanés sens relambi, de la casuda de l'Empèri Roman fins al sègle XIX. D'unes que i a s'installèron e daissèron de grelhs que resistiguèron a l'assimilacion al grop romanés. A l'ora d'ara, las minoritats son principalament los ongreses e los gitanos.
Situacion del romanés[modificar | modificar la font]
Donadas del recensament de 2002.
Lo romanés es la lenga oficiala e dominanta de Romania. Pasmens i a qualques regions que los romaneses i son plan minoritaris (Harghita e Covasna) o tot just majoritaris (Mureş, Satu Mare). Cal notar tanben que lo romanés es en expansion e que ganha de locutors novèls. Dins las regions que i a mai de 20% de locutors d'una lenga minoritària, la lenga minoritària pòt èsser emplegada oficialament mas sonque al nivèl local.
Minoritats linguisticas[modificar | modificar la font]
- Los ongreses, e mai se declinan en percentage dempuèi 1918, asseguran pasmens una relativa estabilitat de sos efectius. Representan 84,8% de la populacion del departament d'Harghita e 73,6% de la del departament de Covasna. Al nivèl local (que i a mai de 20% d'ongreses) es reconegut coma segonda lenga oficiala.
- Los gitanos: son probable la minoritat mai assimilada linguisticament e mens assimilada socialament. Benefíician d'una natalitat sostenguda e son nombre a crescut recentament çò que contrasta amb la flaca natalitat de las autras etnias.
- Los alemands de Romania: venguts al sègle XII pels primièrs, los saxons de Transilvània avián per mission d'aparar las raras del mond occidental. Los soabes an una origina diferenta, s'installèron dins la region de Banat al sègle XVIII. Amassa, los dos grops comptavan 745 421 membres al recensament de 1930. En 2011, son 36 884. Aquela baissa es deguda a una emigracion massissa, en particular après 1989.
- Autras minoritats: las autras minoritiats representan de grops reduches, venguts per immigracion. Sos dreches linguistics son assegurats en bona partida e sas associacions son pro activas.


text:
Utopia (libre)
Utopia (1516) (Lo títol complet en latin es De optimo rei publicae statu, deque nova insula Utopia, o encara, Libellus vere aureus, nec minus salutaris quam festivus de optimo rei publicae statu, deque nova insula Utopia) es l'una de las òbras de Thomas More .
Pasmens que Thomas More foguèt pas economista, mas jurista, istorian, teologian e òme politic, Utopia, foguèt pas un tractat d'economia, mas puslèu una satira de la societat de son temps, que tornèt vam al sègle XIX, interpretat segon las referéncias culturalas de l'epòca per ne bastir de teorias economicas.
Somari
Contèxte istoric[modificar | modificar la font]
En 1516 pareguèt en latin per l’éditor Thierry Martens de Lovaina (Flandra), un libre estranh que l’autor Thomas More (Morus en latin), avocat dels borgeses de Londres e dempuèi pauc al servici de la diplomacia del rei d’Anglatèrra Enric VIII, passèt per èsser l’amic d’Erasme.
Lo títol del libre es bastit a partir de las racinas grèga oὐ, non e tόπoς, "luòc", e que dona: enluòc e tanben eὐ, bon, tόπoς, luòc. Coneguèt un vam immediat.
L'Utopia de Thomas More aguèt en França un succès particular al sègle XVII e al sègle XVIII: foguèt una de las òbras mai legida de la literatura europèa modèrna pendent lo sègle de las Luses.
L'originalitat e lo vam d'aquel roman conduguèt a des imitacions e l'òbra se es a l'origina d'un novèl genre literari que se donèt alara lo nom d'utopia.
Al sègle XIX, lo mot utopia serviguèt a la construccion dels sistèmas socialistas, amb d'autres fonts pus ideologicas que l'intencion primièra de Thomas More :
Relat[modificar | modificar la font]
Utopus prenguèt Abraxa una tèrra qu'èra estacada al continent e que li balhèt lo nom. « Umanizèt una populacion grossièra e salvatge, e per formar un pòble que subrepassa uèi totes las autras en civilizacions ». Aprèp, faguèt copar l'istme e « la tèrre d'Abraxa venguèt atal l'illa d'Utopia ». La genèsi de l'illa es simbolica: Utopus volèt far aquel territòri dificil d'accès per rendre lo luòc reservat; demandant al viatjaire un esfòrç per i anar. De talas barrièras naturalas garantissían la proteccion de las influéncias exterioras. Mai tard, Voltaire imaginèt l'Eldorado (autre utopia celebre) dins Candide. Lo tèrme d'Abraxa a una significacion: designa la vila dels fòls dins l'Elògi de la Foliá de son amic Erasme. L'Utopia es regida per las matematicas, manifestacion pura de l'intelligible. Dins l'illa, tot es mesurable perque lo nombre sol garantís l'egalitat. Per exemple, totes las carrièras de la vila d'Amaurote mesuravan 6,5 mètres de larg. Sus l'illa, la proprietat privada es desconeguda, los Utopistas trabalhavan sièis oras per jorn e manjavan en comun. Lo temps liure es consacrat al léser coma los Escacs o l'aprendissatge de las bèlas letras.
Personatges[modificar | modificar la font]
Utopus, mòrt dempuèi ans, demorava lo conceptor genial de tot çò que se trapa sus l'illa. Las carrièras, los dogats, los barris, las abitacions, las leis, las règlas socialas ...
Raphaël Hythloday, explorator que descriu l'Utopie.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Petite vie de Thomas More, Philippe Godong, Desclée de Brouwer


text:
Mellecey
Mellecey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en Bourgogne, en lo departament de la Saône-e-Loire (Còsta chalonnaise), a aperaquí 9 quilomètres al nòrd-oèst de Chalon-sus-Saône[1].
Situé en Bourgogne, dans le département de la Saône-et-Loire (Côte chalonnaise), à environ 9 kilomètres au nord-ouest de Chalon-sur-Saône[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòc de Annuaire Comuna.fr, Pagina sus Mellecey, Consultat lo 9 de febrièr de 2012.
- ↑ Site d'Annuaire Mairie.fr, page sur Mellecey, Consulté le 9 février 2012.


text:
Aviso: Esta noticia tiene más de un año. Última actualización: 23/07/2012
BARCELONA, 23 Jul. (EUROPAN PRESS) -
La Caixa rebaisharà un 10% es remuneracions que cruben es 21 membres deth sòn conselh d'administracion a partir der agost, segons s'aprovèc ara reünion celebrada dijaus passat, an confirmat a Europa Press hònts dera entitat.
Aguesta mesura tanben afecte es nau membres qu'intègren era comission de contròtle, qu'er an passat ingressar 357.000 èuros en concèpte de diètes, segons publiquen diuèrsi mejans aguest deluns.
Eth president de La Caixa e CaixaBank, Isidre Fainé, guanhèc 2,69 milions d'èuros eth 2011, era madeisha chifra qu'eth 2010, segontes es informes de govèrn corporatiu remesos pera entitat ara Comission Nacionau deth Mercat de Valors (CNMV).
Era remuneració de Fainé includís totes es sues retribucions a La Caixa e pera sua preséncia a filials e anonciades, segontes er informe.


text:
Sabon
Lo sabon (del latin saponem) es una substància solida que s'emplega per lavar e netejar las causas embrutadas. Es generalament un sal de sòdi o de potassi d'un acid carboxilic alifatic de cadena longa.
S'obten a partir de la saponificacion, o per l'idrolisi alcalina, de las graissas d'origina animala o vegetala.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt inventat lo sabon en Siria fa aperaquí 3000 annadas, a partir d' òli d'oliva e de soda vegetala. Aqueste sabon èra plan famós per encausa de sas proprietats desinfectantas, degudas essencialament a l'emplec de cendres de laurièr dins sa fabricacion.
Conegut en Euròpa dempuèi l'epòca galesa, se fabricava en aquel temps amb de cendres (alcalinas) e de sèu, mas servissiá mai que mai de shampong.
Foguèt a Gallipoli, una vila portuària de la mar Ioniana, dins lo Sud de la Peninsula italiana, que aparentament se seriá creat per primièr còp lo sabon que se sona ara sabon de Marselha. Gràcias a sas nombrosas olivedas e a son grand nombre de premsas sosterranas (frantoi ipogei), la region de Salento comercializava dins tota Euròpa un òli de granda qualitat que se destinava subretot als lums de las vilas e de las fabricas textilas, mas tanben per un emplec alimentari. L'idèa d'apondre de soda a las remasilhas de las olivas qu'èran estadas tot bèl just quichadas un primièr còp permetèt als abitants de Gallipoli de fabricar de sabons blancs e de diversificar d'un biais durable sas activitats.
Lo país de Marselha, tre lo sègle XVen, venguèt un centre de produccion important, en far servir l'òli d'oliva local. La soda (alara aquel mot «soda» designava lo carbonat de sòdi) proveniá bèl primièr dels cendres obtenguts per la combustion de plantas coma lo salicòr. En 1791, Nicolas Leblanc inventèt un procediment que permetiá d'obtenir de soda a partir d'aiga de mar.
En 1823, lo quimista francés Eugène Chevreul expliquèt la reaccion de saponificacion e demostrèt que los còsses grasses son formats d’una combinason entre la gliceròl e los acids grasses. Pendent lo [[sègle XXI], d'òlis a basa de copra e de palma que venon de delai las mars s'emplegan dins los sabons.
Dempuèi lo sègle XX, lo sabon es en concurréncia amb los tensioactius sintetics que son emplegats dins los detergents, los gels de docha e los «sabons sens sabon».
La saponificacion[modificar | modificar la font]
Lo sabon es resulta d'una reaccion quimica dicha de saponificacion, una transformacion quimica que los còsses grasses (graissas o òlis) son idrolizats dins un mitan alcalin per une basa, generalament de potassa (KOH) o de soda (NaOH)), a una temperatura compresa entre 80 e 100 °C. L'idrolisi dels còsses grasse produsís de gliceròl e una barreja de carboxilats (de sòdi o de potassi) que constituisson lo sabon. Los sabons fabricats a partir de soda son durs. Los sabons que se fabrican amb de potassa son mòls.
Reaccion de saponificacion:
CH2(OOC-R) - CH(OOC-R) - CH2(OOC-R) + 3 NaOH --> CH2OH - CHOH - CH2OH + 3 R-CO2-Na
valent a dire: còs gras + NaOH (o KOH) --> gliceròl + sabon
que R es una cadena d'atòms de carbòni e d'idrogèn. On peut avoir par exemple R=(CH2)14 - CH3
Nombroses sabons son de tensioactius. Per encausa de son estructura, la molecula del sabon a una tèsta idrofila ionizadaa negativament e una coa idrofòba. Las moleculas del sabon son doncas capablas d'emulsionar las substàncias grassas e de consentir son alunhament amb d'aiga.
Las coas de las moleculas de sabon se dissòlvon dins la massa de la substància grassa, qu'es enrodada en formar una micella. Vist que totas las tèstas de las moleculas de sabon tenon una carga negativa, la repulsion electrostatica empacha las micelas de se reagregar e las manten en suspension dins l'aiga.
Los sabons per la neteja e l'igièna del còs[modificar | modificar la font]
Qualitat d'un sabon[modificar | modificar la font]
Lo sabon deu èsser neutre e deu pas èssere onch o d'odor marrida. Cal que lo sabon siá pastós mas pas dur, pas friable e un còp secat deu gardar sa forma. Lo sabon deu far d'escuma: en agitar 3 g de sabon dins 10 ml d'aiga dins un recipient pendent 10 segondas cal que se forme una escuma nauta de 2 cm e persistenta pendent almens 5 segondas.
Varietats de sabons[modificar | modificar la font]
Las sals sodicas dels acids carboxilics de cadena longa son pas los solets compausats existents que s'empleguen coma sabons. Existisson a mai los diches sabons acids - per las pèls que son ipersensiblas als sabons normals - que consistisson de miscele de tensioactius alquil-solfonics o estèrs organics de l'acid sulfuric. Aqueles sabons an un pH de 5,5, semblant a lo de la pèl, resultan en consequéncia mens agressius per aquesta.
Lo sabonet tradicional es fach a partir de sals sodicas dels acids carboxilics de cadena longa; los sabons liquids en botelheta son apareguts amb la difusion dels materials plastics pendent la pòstguèrra. Lo sabon tradicional se compausa de sèu bovin (80%) e d'òli de còco o d'oliva (20%). Un sabon deuriá aver en primièra posicion dins sos ingredients los acids grasses saponificats de còco, de palma e d'oliva.
Nei frantoi de temps passat e dins qualques produccions actualas èra prodotto amb las sanse, ovvero la spremitura de las olivas che restava dins las macine del frantoio dopo la primièta spremitura (que dona l'òli extraverge). Spesso si tratta di olio di segonda o tresena sansa d'una qualitat marrida, di cui la lei enebís la comercializazion coma òli de cosina. Nel dopoguerra las segondas e tresenas spremiture d'òli, mens presadas e costosas, èran encara utilizadas anche a scopo alimentari.
Vari frantoi industrials utilizzano le sanse per produrre saponi e compensare la scarsa resa de las olivas raccolte in termini di olio da cucina; talora si arriba a macinare las olivas soltanto per far de sabons ja qu'èran mai profittevoli de l'òli en botelha(30% di resa de las olivas per òli extraverge a 10 èuros/litre; contra 100% delle sanse da cui si ricava analoga quantitat de sabons, sens scarti, venduts al prètz de 1.5-2 èuros per ecto de sabonet).
Los sabons liquids que an un pH de 5,5 rischiano di essere, per il loro elevat contengut d'aiga (feblament acida), un ambient adapat a la proliferacion de funghi e de bacterias; d'unes sabons aital son addizionali con compausats disinfectants e fongicids.
Cossí far de sabon[modificar | modificar la font]
Mèfi: l'idroxid de sòdi es caustic e corrosiu. Cal evitar lo contacte dirècte amb la pèl e los uèlhs.
Per la sintèsi del sabon son utilizats 10 g d'òli d'oliva meses dins un becker que i s'ajustan 5 g d'idroxid de sòdi dins 40 ml d'una solucion aiga-alcoòl al 50% (20 ml d'aiga e 20 ml d'alcoòl). S' escalda lo tot pendent 45 minutas en tot agitar de contunh. A part se prepara una autra solucion aiga-alcoòl que cal apondre de quand en quand. Aprèp un brieu s'apond tot a l'encòp a una solucion de 150 ml d'aiga e de clorur de sòdi freja. Aquesta servís a aumentar la fòrça ionica e a afavorir la precipitacion del sabon. Se filtra lo precipitat que s'eissuga dins l'estofadoira..


text:
Occitans d'Argentina e d'Uruguai
La proximitat dab Espanha, las rotas comerciaus, las longas istòrias argentina e uruguaiana d'immigracion e la tradicion occitana d'emigracion qu'an amassat de d'òra ua importanta comunautat occitana en Argentina. Uei lo dia los libes telefonics e la toponimia argentins que muishan hèra de noms occitans, mei que mei de Bearn e de Gasconha (e sustot dens la Província de Buenos Aires), e aquesta comunautat qu'a provesit l'Arriu de la Plata e lo Còne Sud de mantuns ciutadans destacats : escrivans, òmis politics, jogadors de fotbòl e de rugbi, cantaires e quitament dus caps d'estat. L'emigracion occitana que coneguó duas honts màgers : Bearn e Roergue.
Somari
L'emigracion en Argentina[modificar | modificar la font]
Argentina, e mei que mei Buenos Aires, que ho un país pro estremat de la rèsta deu mòn deu temps de la colonizacion espanhòu. Per'mor d'aquò, dinc a la segonda mieitat deu sègle XIXau, qu'èra chic poblada. Un grana part deu país qu'èra designada com estant un èrm. En vertat qu'èra un immens territòri poblat d'indians nomadas, de bandolèrs, de traficants e de gauchos. Après de la caduda deu regim de Juan Manuel de Rosas qui avèva establit tractats dab los indians, los navèths govèrns que volón conquesir aqueth "èrm". Divèrsas operacions aperadas "Conquista al desierto" que tuén o qu'estremén los indians mei au sud. Que calèva alavetz poblar aqueth navèth territòri. Los governants com Domingo Faustino Sarmiento, miats per la loa hidança cèca en Euròpa, que regetavan la cultura argentina e que volèvan europeïzar lo país en mantuns biais. Atau, Sarmiento qu'importé immigrants, idèas, plans arquitecturaus (uei encara, de Buenos Aires a Jujuy que podem véder hèra de bastiments d'arquitectura francesa) e quitament passerons. Los immigrants qu'arribavan a Buenos Aires e que podèvan crompar tèrras a un hèra bon prètz e dab condicions de crèdit deu govèrn hèra avantatjosas. Qu'èra possible de'n crompar granas quantitats d'un còp, o chic a chic. En paucas annadas (las darrèras deu sègle XIX) lo país que multipliquè la soa populacion per quate. De segur, aquò que cambiè hèra la composicion deus pòbles argentin e uruguaian, puish qu'Uruguai be seguí la medisha politica. Los dus brius migratius roergàs e bearnés que hon diferents totun : lo purmèr puntuau e collectiu mentre qui lo segond e ho mei numerós, long, de contunh e individuau.
L'immigracion de Roergue[modificar | modificar la font]
Qu'ei ligada au projècte d'un òmi, Clamenç Cabanetas qui hasó fortuna, qui crompè tèrras e que perpausè d'emigrar a ua comunautat roergassa durament tocada per la crisi economica. Que s'installèn a Pigüé (véder aqueth article per mei de detalhs sus l'emigracion roergassa) dens la província de Buenos Aires.
L'immigracion bearnesa[modificar | modificar la font]
Que i avó comerçants Bearnés a Buenos Aires despuish lo sègle XVIIIau. La familha Pueyrredon que'n ei un exemple representatiu. Com Bearn e practicava lo majoratge, los capdets que's podèvan considerar l'emigracion com ua oportunitat de las seriosas en lòc d'estar vailets, sordats o curats. La revolucion, seguida de la conscripcion, qu'encoratgè encara mei de bearnés a emigrar. Après, lo hèit d'aver parents acerà qu'èra un encoratjament mei, subertot quan las loas letras e contavan que dab tribalh be's podèva vàder propietari de hèra mei de terras que las mei granas expleitacions francesas. La novela de Miquèu de Camelat, "Lo de Lavedan" (deu son libe "Vita vitanta") que he un pertrèit realista de l'isolament deus immigrats en ua pampa qui, ad aquera epòca, n'avèva pas cap d'arbos e on òm demorava estremat hèra luenh de la vila e deu monde moderne e civilizat.
Au contra deus roergats, los bearnés qu'emigrèn chic a chic e non formèn pas vertaderament ua comunautat. La lenga que's perdó en ua generacion. Alèxi Peiret, totun, refugiat politic republican de 1848, qu'estampè los son "Contes Biarnés" en Argentina en se credent un deus darrèrs parla occitans en la soa edicion de 1870, e en bèth celebrar Mistral e lo Felibritge en la dusau edicion de 1890.
Uei lo dia, la toponimia de la Província de Buenos Aires que muisha mantuns toponims bearnés. L'exemple mei famós qu'ei la grana banlèga de Buenos Aires aperada Lanús e qui balhè los son nom a ua equipa de fotbòl de la màger: lo Club Atlético Lanús.
En Bearn, duas pastoralas que tractèn lo tèma de l'Argentina e de l'emigracion: en 1997 la "Pastorala de Pueyrredon" a Lana en Varetons e, en 2006, la "Pastorala de Monenh, deu Bearn entà las Americas" escrivuda en bèth amassar ua garba de letras d'immigrats.
Los ciutadans illustres[modificar | modificar la font]
- Moris, Mauricio Birabent (Viravent en bearnés) un deus purmèrs musicians de rock autor de El Oso e Ayer Nomàs (interpretat per Los Gatos Salvajes) ; qu'ei lo pair de lactor Antonio Birabent.
- Antonio Birabent, musician e actor, hilh deu precedent.
- Ipolit Bochard, provençau e corsari d'Argentina qui lutè per l'independéncia.
- Adolfo Bioy Casares, escrivan bearnés de lenga espanhòu (dad Borges que cosignava deu son nom bearnés Domec en bèth formar l'autor fictiu Bustos Domec).
- Amado Boudou, ministre d'economia.
- Alfredo di Stéfano-Laulhèr, considerta com un deus mièlhers jogador de fotbòl deu sègle XX
- Isidòr Ducasse, "comte de Lautréamont", escrivan bigordan de lenga francesa vadut a Montevideo.
- Carlos Gardel (Charles Gardés), tolosan, lo mei famós cantaire de tango.
- Pau Grossac, escrivan tolosan de lenga espanhòu.
- José Hernández, poèta argentin hilh d'ua cosia de Joan Martin Pueyrredon, e, adonc, d'origina bearnesa. Autor deu libe argentin mei famós : Martín Fierro, lo gaucho per excelléncia.
- Ernesto Laclau, filosòf marxista.
- Francés Lalana, cantaire de lenga francesa d'origina uruguaiana e bearnesa.
- Alejandro Agustín Lanusse, militar, president de facto.
- Félix Loustau, jogador de fotbòl de River Plate.
- Martín Loustau : ministre de l'economia due purmèr govern de Cristina Fernández de Kirchner.
- Alèxi Peiret, escrivan occitan de lenga bearnesa e engenhaire agronòm; qu'escrivó lo son libe Contes Biarnés, en la vila argentina de Concepción del Uruguay.
- Joan Martin Pueyrredon, bearnés, purmèr cap d'Estat d'Argentina.
- Prilidiano Pueyrredon, hilh de Joan Martin e pintre.
- Agustin Pichòt, capdau de l'equipa argentina de rugbi de XV.
- Juli Superviela, escrivan bearnés e uruguaian de lenga francesa.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bruneton Arianne, Chère père, tendre mère : Lettres de béarnais émigrés en Amérique du sud (XIXième siècle), Biarritz, J & D, 1995.
- Peyret Alexis, Countes Biarnés, dusième ediciou, Pau, Felix Lajouane, 1890.
- Sarramone Alberto, Bearneses, Gascones y otros franceses en la Pampa, Azul, Biblos Azul, 1994.
Béarnais dans la pampa, Biarritz, J & D, 1996.
Los abuelos bearneses y gascones, Azul, Biblos Azul, 2001.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Associacion francesa-uruguaiana de bearnés
- Sit generalista sus la diaspòra occitana
- Sit generalista sus la diaspòra gascona
- Site web de la familha Artigue d'Uruguai


text:
Eliç alfa
L'eliç alfa qu'ei (amassa dab la huelha bèta) ua de las duas formas estructuraus màgers de las proteïnas formada per enrollament sus ere medisha de la cadena polipetidica mercés aus ligams idrogèns formats peus atòms d'azòte d'oxigèns deus aminoacids separats per 4 autes (donc enter un aminoacid n e un aute n+4 de la medisha cadena polipeptidica).
Enter los aminoacids, la leucina, lo triptofan e la fenilalanina que favorizan la formacion d'ua eliç alfa mentre que valina, l'isoleucina, la tirosina be las destilisan.


text:
Dissabte 26 de genièr de 2013 faguèrem a Barcelona la XVI DICTADA OCCITANA, a la sala de conferéncias del Departament de la Cultura de la Generalitat de Catalonha (Rambla de Santa Mònica, 8).
Aprèp comencèt lo concors, amb doas lecturas del tèxt de la Dictada, lecturas faitas pels professors catalans d’occitan Raquel Olivella e Jaume Figueras.
Un còp acabada la Dictada, una jurada compausada pels professors e pels ensenhaires d’occitan faguèt la correccion dels trabalhs dels participants. Après la Dictada, los participants poguèron gaudir d’un vespralh. A la seguida, i aguèt l’intervencion del grop de musica tradicionala occitana Fonèsia amb la soprano Mireia Latorre e lo musician Peter Krivda.
Fin finala, arribèt lo moment de conéisser los ganhants d’ongan. Doas representantas de la jurada, Raquel Olivella e Meritxell Pueyo, legiguèron los noms dels diferents premiats, dins las categorias de joves e d’adultes, que son:
JOVES
Primièr prèmi: JORDI CASTELLS
Segond prèmi: ROGER FERRAN
ADULTES
Primièr prèmi: AGUSTÍ FARRAN
Segond prèmi: JOSEP ESTRUCH
Los primièrs ganhants de cada categoria ganhèron, en mai dels prèmis balhats a aquel moment, una borsa per assistir a l’EOE ongan, e los 10 primièrs classificats del concors aguèron de prèmis especials.
An collaborat los Departaments d’Ensenhament e de Politica Lingüistica de la Generalitat de Catalonha, Pagès Editors, Diari Ara, La Vanguardia, Gran Enciclopèdia Catalana, Publicacions de l’Abadia de Montserrat, Ara Llibres, Sàpiens, La Setmana, Plataforma per la Llengua, Associació Conèixer Catalunya (ACCAT), Teleòc, La Caixa e BTV.


text:
Projècte:Traduccion
- Ajuda : Tota l'ajuda - Tavèrna Mi sekigas - Bòts - Consultants - Modèls - Espleches
- Lengas : Anglés - Arabi - Alemand - Chinés - Castelhan - Italian - Catalan - Latin - Neerlandés - Polonés - Portugués - Rus - Suedés - Autras lengas
- Archius per mes : agost 2014 - julhet 2014 - de junh de 2014 - Totes los archius
- Archius per estatut : Demandas - En cors - De tornar legir - En relectura - Acabadas
- General : Activitat sul projècte - Daissar un messatge - Paginas de seguit de traduccion - Seguit dels AdQ d'autras lengas
- Lo projècte permet de seguir las demandas de traduccion :
- del mes en cors (classadas per data) en sautant dirèctament a una de las seccions seguentas :
- #De tornar legir - #Demandas - #En relectura - #En cors - #Acabadas ;
- dels meses precedents en percorrent l'archiu del projècte ;
- dins una lenga donada :
- del mes en cors (classadas per data) en sautant dirèctament a una de las seccions seguentas :
- Una pagina de seguit de traduccion acompanha cada article tot al long del procèssus, aquò facilita la collaboracion entre lo demandaire de la traduccion, lo o los traductors, lo o los relectors e los eventuals consultants, atal permet de melhorar la qualitat de la traduccion.
- Per traduire d'articles en occitan dins una autre lenga, utilizatz los ligams interwikis dins la boita « Autras lengas » en bas a esquèrra d’aquesta pagina per accedir als autres projèctes de traduccion.
Cossí efectuar una demanda de traduccion ?
- En règla generala, sufís d'apausar lo bendèl
{{Traduccion}}sus l'article francés e de seguir las instruccions.
- Per una pichona porcion de tèxt sus un article existent, utilizar
{{Traduire}}.
Cossí traduire un article ?
Sufís de seguir las instruccions de la pagina de seguit que permet la comunicacion entre demandaire, traductor(s), relector(s) e consultant(s).
Existís una lista d'espleches (diccionaris multilingües, etc.) sus Projècte:Traduccion/*/Espleches.
Ont trobar d'articles de traduire ?
- En bas d’aquesta pagina (qu'aficha las demandas del mes en cors) ;
- dins Projècte:Traduccion/*/Demandas ;
- sus la pagina Projècte:Traduccion/*/Lang, que permet de seleccionar las demandas per lenga ;
- sus aquesta pagina per las demandas de traduccion d'un passatge solament ;
- se sètz mai ambiciós, sus la pagina consacrada als articles de qualitat de las autras wikipèdias.
Cossí s'inscriure coma traductor ?
Se desiratz traduire d'articles, apondètz las boitas d'utilizaire
Traduccion e
Traduccion/còde lenga. Dispausaretz alara de boitas personalas (veire aicí) que vos balharàn un accès dirècte a las paginas apropriadas del projècte Traduccion, e seretz classat coma wikitraductor dins las lengas qu'auretz causidas.
Autres
- Per mai d'informations, podètz passar sus l'ajuda del projècte, e notadament sus la Fèira de las Questions.
- E s'avètz pas la responsa qu'esperatz, esitetz pas a pausar vòstra question sus la pagina de discussion del projècte.
Paginas utilas
- La lista dels modèls d'administracion del projècte.
Paginas en sòmi
- Pagina per las presas de decisions.
- Una lista dels traductors mai actius del moment.
- Projècte:Seguit dels articles de qualitat de las autras wikipèdias es un sosprojècte del Projècte:Traduccion qu'a per tòca de traduire los articles de qualitat que provenon de las autras wikipèdias.
- Projècte:Traduccion/*/Grop permet d'organizar de gropes de traduccion.
- Projècte:Traduccion/*/Actualitats/Traduccion de la setmana met en abans cada setmana una traduccion particulara.
-
- >> La mesa a jorn de las seccions seguentas es gerida automaticament per lo robòt DumZiBoT.
Projècte:Traduccion/*/De tornar legir/agost_2014[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/De tornar legir/agost 2014
Projècte:Traduccion/*/Demandas/agost_2014[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/Demandas/agost 2014
Projècte:Traduccion/*/En relectura/agost_2014[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/En relectura/agost 2014
Projècte:Traduccion/*/En cors/agost_2014[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/En cors/agost 2014
Projècte:Traduccion/*/Acabada/agost_2014[modificar | modificar la font]
Projècte:Traduccion/*/Acabada/agost 2014
__NOEDITSECCION__oc:Projècte:Traduccions


text:
Ligam metallic
Lo ligam metallic es un tipe de ligam quimic tipic dels elements metallics e que se dona entre d'elements d'electronegativitat parièra o bassa. Se dona normalament entre atòms del meteis metal o de metals diferents. En aquel ligam i a una superposicion d'orbitals e los electrons de valència se mòvon entre lo malhum de cations que ne resulta, en apertenent a l'encòp a divèrses cations. Perque se forme un ligam metallic, cal que los elements:
- ajan una electronegativitat bassa
- ajan d'orbitals desocupats


text:
Sant Omobon
Sant Omobon (var. Sent Omobon) o Omobon Tucenghi (Cremona, segonda meitat deu sègle XII e lo 13 de noveme de 1197) qu'ei un sant venerat per la Glèisa Catolica e lo patron de la soa ciutat de Cremona.
Hilh d'un sarto, que perseguí l'activatat pairau en bèth har lo comèrci de la lan. Per aquesta rason qu'ei considerat com lo patron deus sartos e deus marcadèrs.
Chafrat lo Pair deus pruabes, que ho un benefactor (Omobono que vien deu latin Homo bonus, "òmi bon") reputat per la soa generositat de cap aus praubes (a qui e vodava los beneficis de la soa activitat marchanda) e un membre de la vita politica de Cremona qui favorizè la patz en temporas de conflictes enter los partisans de l'Empèri Germanic e los deus Papa. Que's morí en bèth assistir a ua messa, durant lo glòria.
Que ho canonizat peu Papa Innocent III lo 12 de genèr (en bèth vàder atau lo purmèr sant laïc de la Glèisa catolica) de 1199 e proclamat patron de Cremona en 1643.


text:
Thay
Thay es un país imaginari pròpri a la campanha dei Reiaumes Oblidats, per lo juec de ròtle de Donjons e Dragons. Es un país onte renhan lo mau e la magia, sota la forma dei Mascs Roges, mai dangeirós qu'un vòu de dragons o que lei plans dau Zhentarim.
Geografia[modificar | modificar la font]
La majoritat dau país s'atròba sus una granda planura, la Planura Thayenca, accessibla solament per quauqueis endrechs bèn gardats. La nacion es enviroutada d'auts bauç que son pas possible de prendre, coneguts coma lo Premier Escarpament.
Lei brecs volcanics au centre dau país son enviroutats per lo Segond Escarpament. Dei montanhas raian lei tres grandei ribieras de ThayóEltar, Umber, e Lapendrar.
Lo país es estat explorat, cultivat e dominat per lei Mascs e sei subjèctes. L'agricultura consistís en de plantancions nombrosas esparpalhadas entre lei vilatges. I a tanben dei pichòtei fortalesas onte son collectats leis impòsts.
Lo comèrci passa per 2 grands aisses : la Granda Rota (nòrd - sud) e lo Camin Orientau (èst-oèst).
Leis grandei ciutats son : Amrutar, Bezantur, Eltabar, Escalant, Murbant, Netentir, Pìarados, SurThay, Tasselen, Tilbrand e Tìraturos.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo país es dominat per lei Mascs Roges, bridats dins son ambicion per La Simbula e la Rachemenia. Lo manca d'organizacion es tanben un grand problèma.
La nacion es divisada en 11 regions politicas, apeladas tarchs. Lei dirigents d'aquelei tarchsòtas (regions), lei tarchions/tarchionessas son chausits per lei zulquirs, lo conseu de 8 Mascs Roges poderós, veritadiers mèstres dau país. Dins un tarch, lo tarchion a lo poder absolut tant que geine pas lei zulquirs.
Lei Zulquirs[modificar | modificar la font]
Lo Conseu es constituat de :
- Lallara Mediocros (Abjuracion), una frema intelligenta, amiga de Tam
- Druxus Rìm (Alteracion), un masc dotat, aliat de Tam
- Nevron (Conjuracion), un jove Masc agressiu expansionista, volent prendre lo Rachemen e complotant amb Trul e Lauzoril.
- Lauzoril (Encantament), un adversari de Tam
- Yafìl (Divinacion), la Zulquir mai joina, aliada a Tam
- Mìtrelia (Illusion), una masca misteriosa, isolada e conservant sa neutralitat.
- Aznar Trul (Evocacion), tanben tarchion dau Priador, grand adversari de Tam
- Szass Tam (Necromancia), lo mai poderós dei Mascs, cambiat en licha
Lei tarchs[modificar | modificar la font]
Leis 11 regions (e sei tarchions) son :
- Alaor (Tarchionesse Tessaloni Canos, que contraròtla la 'pichòta' flòta dau país)
- Delhumida (Invarri Metran, un jove e grand explorator)
- Eltabbar (Tarchionesse Dmitra Flass, una illusionista, e vertadiera beutat exotica)
- Gauros (Tarchionesse Azhir Cren, una guerriera)
- Lapendrar (Tarchion Hezess Nìmar, un capelan de Cossut)
- Priador (Aznar Trul, un dei 8 Zulquirs)
- Pyarados (Tarchionesse Nymia Focar, cupida)
- Surthay (Tarchion Homen Odesseiron, un guerrier e ancian Masc Roge)
- Thaymount (Tarchion Pìras Autorian, un jove novici, vertadiera mariòta, chausit per Tam)
- Tazalhar (Tarchion Milsantos Daramos, un grand guerrier proteccionnista)
- Tìraturos (Tarchion Dimon, un òme intelligent e rasonable, grand economista)
Economia[modificar | modificar la font]
Thay es un país ric e prospèr, subretot gràcias au comèrci d'esclaus, eiretat de l'empèri de Mulhorand. L'esclavatgisme es un art traditionau aicí. Thay expòrta tanben de frucha (pomas, peras, citrons, figas et aranges) e de fusta. Lo país es ric en pèiras preciosas de totei menas (jade, lapis...) e en metau ric (aur, argent...)
Religion[modificar | modificar la font]
La religion es segondària a la magia, en Thay. Son venerats : Bechaba, Loviatar, Malar, Char, Talona, e Umberlie, tant coma Gargaut. Cìric e Kelemvor son de dieus menors mai populars, tot coma Baine.
Kossut lo dieu elementau dau fuec es lo simbòl de proteccion dau país dempuei la guèrra còntra lei salamandras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Thay fuguèt fondat i a 400 ans per de magis rebèls venguts de Mulhorand. S'organizèron e pilhèron la capitala de Delhumide en 922. L'empèri respostèt en mandant una fòrça armada, que fuguèt vencudas per lei poders dei mascs e la posicion estrategica de la Planura Thayenca. Uei encara, Thay es considerat coma una província mulhorandi per l'empèri...
La nacion prosperèt e temptèt, sens succès, d'annexar Rachemenia en 934 DC.
Lei Mascs, tròp nombrós, comencèron de se batre. Per reglar lo problèma, edifiquèron la politica actuala. Un conseu de 8 mascs (representant chascun una escòla) apelats Zulquirs, chausit leis 11 senhors regionaus. Lei Zulquirs rèstan pasmens l'aut de la ierarquia.
Certanei Mascs temptèron de prendre lo país de fòrça fins en 1074 DC. Lo sistèma leis adjudava pas, que lei corrupcions existissián encara. La soleta tòca comuna èra de prendre Rachemen e Aglarond, ajudats d'òrcs, de dròs et de tanar'ris. Totei lei plans capitèron mau...
En 1357, Hargrid Tenslaìer, tarchion du Lapendrar, s'alièt amb un senhor salamandra, e un soudan efrit, gràcias a dos zulquirs dins lo secret. Mai son plan capitèt mau, lei salamandras desbondavan sus lo Priador. La guèrra faguèt ràbia mai l'enemic fuguèt repossat.
Lo país fuguèt, per la seguida, tocat per l'Òrda Tuigan. Per evitar d'èstre pilhat, Thay s'alièt e mai amb l'Òrda per s'emparar de Rachemenia, sens succès.


text:
Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC) es una entrepresa de la Generalitat de Catalonha que gerís de divèrses servicis de transpòrt public, principalament de camin de fèrre suburban dins l'airal metropolitan de Barcelona, en mai d'una linha regionala dins l'airal de Lhèida e Pirenèus. Gerís tanben cremalleres, coma lo de la Val de Núria o Montserrat, e funiculars. De mai, l'entrepresa es proprietària de las estacions d'esquí de la Val de Núria e la Molina.


text:
Andelot-en-Montagne
Nom desconegut en arpitan (Andelot-en-Montagne en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es un vilatge del costat de Champagnole a una altitud de 637 m. Los sieus abitants se trucan los Andelotiens. Andelot es situat près de la bòsc de la Joux.
C'est un village du canton de Champagnole à une altitude de 637 m. Ses habitants s'appellent les Andelotiens. Andelot est situé à proximité de la forêt de la Joux.


text:
Gran Esfinx de Giza
Lo Gran Esfinx de Giza qu'ei monument de l'Egipta anciana qui representa un leon deu cap d'òmi, probablement lo cap deu faraon Khafra (tanben conegut com Kefren) de la IVau dinastia (a maugrat qui poderé estar lo son pair Khofo, tanben conegut peu nom balhat peus escrits grècs: Keòps).
Per'mor de l'associacion cronologica dab aquesta dinastia, que's data l'Esfinx au cap de -2500. Qu'ei situat suu platèu de Giza sus l'arribèra occidentau deu Nil au ras de las tres famosas piramidas de Giza.
Lo còs e lo cap que hon talhat dens l'arròca mentre que las patas e hon bastidas dab peiras. Qu'ei haut de 14 m, long de 72 e larg de 20. Que's pensa que devèva estar pintrat.
Enter las soas patas l'Estèla deu Saunei que conta que lo faraon Djehotimes IV (Totmòsis IV en grèc) qui s'endromí au pè de l'Esfinx un deus numerós temps qui èra caperat peu sable deu desèrt e qu'en saunei l'Esfinx que'u demanè que'u liberosse, çò qui he. L'estèla que ditz:
Un dia que s'escadó que lo hilh reiau Totmòsis, en bèth passejà's de cap a mieidia, que s'arrepausè a l'ombra d'aqueth gran diu ; lo saunèi que'u gahè de quan lo so b'èra au son zenit. Alavetz que s'apercevó que la Majestat d'aqueth gran diu que'u parlava dab la soa quita boca com un pair e devisa dab lo son hilh: espia me, contempla me, ò Totmòsis lo men hilh; que soi lo ton pair, Hòrakheti-Khepri-Ra-Atom; que't daréi la reiautat sus la Tèrra, au cap deus vius, que portaràs la corona blanca e la corona arroia suu tròne de Geb, lo prince. La Tèrra que serà toa en la soa longor e en la soa largor, e ton tot çò qui lusèish l'uèlh estiglant deu Mèste de l'univers. (...) Adara que s'escad que patèishi deu sable deu desèrt, lo quite sable au dessús deu quau e m'estavi autes còps; amaneja't de cap a jo, entà qui pòsqui har çò qui desseji.
L'Esfinx qu'a patit hèra deu temps. En purmèr lo sable que'u caperè mantun còp. Que ho desensablat au sègle XIX peu famós egiptològ francés Auguste Mariette, e un còp mei en 1923. Que patí tanben còps de canons au sègle XIV qui trenquèn la soa faussa barba de faraon (uei lo dia au British Museum qui arrefusa d'ac anc tornar) e lo nas (perdut tanben desempuish aqueth còp). En 1989 que i avó tribalhs entà tornar ahortir lo son còth vadut flac.
L'esfinx, qu'ei present dens la cultura populara gascona, puishque que dens los Contes de Gasconha apielats per Joan Francés Blader que trovam un Edip gascon qui se'n va cercar fortuna en bèth respóner la question de la bèstia deu cap d'òmi (la quita question sus l'animau qui camina sus quate, duas e tres patas).


text:
1863
Aquesta pagina concernís l'an 1863 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, lei fòrças Qing reorganizadas per lei Britanics comencèron d'atacar lo còr dei regions taiping. En particular, reconquistèron Suzhou e poguèron preparar una ataca còntra Nanquin per l'annada venenta. Còntra lei Nian, Sengge Rinchen averèt un succès important que sei fòrças capitèron de tuar lo cap de la revòuta, Zhang Lexing.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Pierre de Coubertin, istorian francés, creator dels modèrnes Jòcs Olimpics (m. 1937)
- 14 de genièr - Manuel Gomes da Costa, president de Portugal (m. 1929)
- 15 de genièr - Wilhelm Marx, cancelièr alemand (m. 1946)
- 17 de genièr - David Lloyd George, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1946)
- 27 de febrièr - Joaquín Sorolla, pintor espanhòl (m. 1923)
- 12 de març - Gabriele D'Annunzio, escrivan e òme politic italian (m. 1938)
- 16 d'abril - Émile Friant, pintor francés (m. 1932)
- 16 de junh - Francisco León de la Barra, president de Mexic (m. 1939)
- 30 de julhet - Henry Ford, entrepreneire american (m. 1947)
- 11 d'agost - Gaston Domergue, president de la Republica Francesa (m. 1937)
- 1 de setembre - João Pinheiro Chagas, primièr ministre de Portugal (m. 1925)
- 13 de setembre - Arthur Henderson, òme politic escocés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1935)
- 16 d'octobre - Austen Chamberlain, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1937)
- 12 de decembre - Edvard Munch, pintor norvegian (m. 1944)
- 16 de decembre - George Santayana, poèta e filosòf espanhòl (m. 1952)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 d'abril - Giovanni Battista Amici, astronòm italian (n. 1786)
- 13 d'agost - Eugène Delacroix, pintor francés (n. 1798)
- 23 de setembre - Juan Francisco de Vidal, president de Peró (n. 1800)
- 11 de novembre - Manuel Basilio Bustamante, president d'Uruguai (n. 1785)


text:
Arc-et-Senans
Arc-et-Senans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Arc-e-Senans es un gròs bourg del Doubs poblat de 1428 abitants (chifra INSEE 2006). Se situa entre lo riu la Loga e la bòsc de Chaux a Unitat|250|mètres {{}} d'altitud. Lo vilatge es pro estendut e a compausat de divèrses caserius : Arc, Senans e lo Vernois fan pas per aital dire #qu'una sola aglomeracion. Los caserius del Deffois, del molin Toussaint, de Ròca loga Dessús an separat. La particularité del Molin Toussaint es #que cal passar per la municipalitat vesina de Cramans sise en lo departament del #Jurar per i accedir. N'efièch, I li cal pas pont per desservir dirèctament aquel luòc dich. La vida economica d'Arc-e-Senans es largament virada cap al torisme. La Salina reial atrai 150 000 visitants per an (an 2000). N'indigne, una pichona indústria s'i es desvolopada, virada principalament cap al bòsc e en una mendre mesura la plasturgie. Apondèm per acabar que lo luòc de l'agricultura es pas pas a négliger : i a encara près d'una desena d'espleitacions. Tradicionalament, a virat cap a la ramaderia de bovins laitiers e la cultura céréalière.
Arc-et-Senans est un gros bourg du Doubs peuplé de 1428 habitants (chiffre INSEE 2006). Il se situe entre la rivière la Loue et la forêt de Chaux à 250 mètres d'altitude. Le village est assez étendu et est composé de plusieurs hameaux : Arc, Senans et le Vernois ne font pour ainsi dire qu'une seule agglomération. Les hameaux du Deffois, du moulin Toussaint, de Roche sur Loue sont séparés. La particularité du Moulin Toussaint est qu'il faut passer par la commune voisine de Cramans sise dans le département du Jura pour y accéder. En effet, Il n'y a pas de pont pour desservir directement ce lieu dit. La vie économique d'Arc-et-Senans est largement tournée vers le tourisme. La Saline royale attire 150 000 visiteurs par an (année 2000). En outre, une petite industrie s'y est développée, tournée principalement vers le bois et dans une moindre mesure la plasturgie. Ajoutons pour finir que la place de l'agriculture n'est pas à négliger : il y a encore près d'une dizaine d'exploitations. Traditionnellement, elle est tournée vers l'élevage de bovins laitiers et la culture céréalière.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De las traces d'aucupacions en remontant a l'epòca romaine an #èsser d'amassadas, sustot al luòc dich Lo Cretot. Dels ossements aital coma dels bris de tuiles e de briques son visibles en lo sòl en lo moment de terrassement. Lo abbé Letondal, en lo sieu libre "Arc e Senans a travèrs de las edats" editadas l'an 1927, relata pro entièrament l'istòria communale.
Des traces d'occupations remontant à l'époque romaine ont été retrouvées, notamment au lieu dit Le Cretot. Des ossements ainsi que des bris de tuiles et de briques sont visibles dans le sol lors de terrassement. L'abbé Letondal, dans son livre "Arc et Senans à travers les âges" édité en 1927, relate assez complètement l'histoire communale.


text:
Falabreguier
Lo falabreguier (var. falabreguièr, micocolièr) (Celtis australis L.) es un arbre de la familha dei Cannabaceae que se tròba en Provença e en Lengadòc e pus generalament dins lei regions tropicalas e temperadas. Son fruch, la falabrega, es comestible.
En Occitània e Catalonha la fusta dau falabreguier es tradicionalament emplegada dins la fabricacion de forcas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 565053 Celtis australis L. (en)
- Referéncia NCBI : Celtis australis (en)


text:
Minotariá
Una minotariá (de minotièr[1]) es un grand establiment ont se preparan las farinas estubadas que seràn liuradas al comèrci.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
Lo trabalh del minotièr consistís a sortir las partidas perifericas de la grana ricas en cellulòsa e a transformar la partida centrala d'amidon (l’amètla) en particulas pro finas (mens de 200 micromètres) e pro puras per compausar la farina.
Se distinguís plusors tipes de farina segon lor rapòrt amb la puretat (evaluada amb lo taus de matèrias mineralas, çò que definís la reglamentacion) o segon la proteïnas e unas autras caracteristicas sus lors aptituds per la panificacion.
Tecnica[modificar | modificar la font]
S'espand la farina sus de superficias plaçadas dins de luòcs dubèrts e caufats a una temperatura que deu pas despassar 70 °C, amb de semicilindres o gorguièras dobles, ont s'introdusís de vapor o d'aire caud. La farina es agitada dins la gorguièra exteriora amb de vises que lors malhums son garnits de pels de singlar e, quand percor sèt o uèit d'aquelas gorguièras, passa dins d'aparelhs semblables ont, en plaça de vapor o d'aire caud, se fa anar d'aiga freda. La farina ven freda, puèi tomba dins de sacs o barils faches per aquò[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb l'aparicion de la minotariá industriala a sègle XX, sègle legat a la generalizacion de l'electricitat, lo tèrme s'aplica als establiments de produccion de la farina remplaçant los ancians molins.
La bassa de la consomacion quotidiana de pan fa que las minotariás industrialas ensajan de renovelar lo mercat amb una gama de produiches pus larga destinada a la fornariá (diversificacion de las cerealas, metòdes d'extracha diferents o apond de fibras dins la farina)[3].
Energias utilizadas[modificar | modificar la font]
Una de las fonts d'energia sovent utilizada es l'aiga, pel mejan d'una ròda de palas o d'una turbina. Al començament del sègle XX, fòrça minotariás utilizavan en mai de l'aiga de maquinas de vapor. Foguèt pas rara alara qu'aquelas minotariás produguèsson tanben d'electricitat per alimentar una partida del vilatge o de las entrepreses vesinas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Un minotièr es un industrial que fait valer una minotariá, ont un negociant de farina
- ↑ (fr) Encyclopiédie Larousse du XXen siècle, París, 1932
- ↑ Presentacion de la minotariá del Mont de Marsan


text:
Gavach
Etnonim e escais-nom.
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
L'etnonim gavach definís per una populacion donada una autra populacion. D'un biais general tòca una populacion mai al nòrd e/o mai montanhòla.
En Occitània:
- Pels bas-lengadocians, la gent del Massís Central amb qui son en contacte regular : gent de Gavaudan, de Roergue, d'Auvèrnha.
- Per la gent de la bassa val de Garona, las populacions del dialècte d'oïl peitavin (Pichòta Gavachariá de Montsegur e Granda Gavachariá).
- Per la gent de Bassa Provença, jos la forma « Gavòt » benlèu ligada, la gent d'Auta Provença.
Fòra d'Occitània:
- Pels catalans del nòrd ("gavatxos"), la gent mai al nòrd mas mai que mai la gent d'Aude.
- Pels catalans del sud ("gavatxos") e los espanhòls ("gabachos"), los franceses en general.
Atestacions[modificar | modificar la font]
Dins una pèça de teatre del sègle XVII del País Bas (Lengadòc).
"Vaqui deja dous ans qu'aqueste bel bouscatge
a quitat e représ soun verdegeant fouillatge
e que ia lous voulams dels penibles gabats
say sou venguts dous cops per segua nostres blats
despuey que Coridon, mon majoural, mon mestre
s'en anet indacom, qu'on sabi ont pot estre"
Origina[modificar | modificar la font]
L'origina d'aquel nom es plan discutida. Es de còps ligada a una rasic Gav- que seriá presenta dins Gavaudan, Gave e que significariá « pèira », « peirós ». Son espandiment fòra d'Occitània (se lo mot i es pas autoctòn) es explicat per d'unes per l'immigracion occitana massissa en Catalonha a l'epòca modèrna, immigracion mesclada de Bas-Lengadocians e de gent del Massís Central. Los catalans manlevèron l'etnonim qu'una partida dels immigrats donavan a l'autra partida e l'apliquèron a la totalitat dels immigrats.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Coma mantun mot depreciatiu cap a una comunautat, los « Gavaches » lo tornèron prene d'un biais ufanós coma dins lo poèma d'Arsèni Vermenosa « Vivo l'Oubernho e vivo les Gabachs! ».


text:
949
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 949 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Revirada d'una expedicion navala (100 naviris) còntra lei piratas musulmans de Creta. En Anatolia, capitada d'una campanha qu'averèt unei batalhas còntra lei musulmans e conquistèt Germanicea.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Campanha escosesa comandada per lo rèi Malcolm còntra lo nòrd d'Anglatèrra. Lei rasons d'aquela expedicion son mau conegudas mai èran belèu liadas a un sostèn a la temptativa dau rèi viking de Dublin, Olaf Kvaran qu'èra un aliat deis Escocés, de conquistar lo reiaume viking de York.