c: text/html

text:
Enologia
L’enologia (del grèc oἶvoς « vin » e λόYoς « coneissença ») es l'art del vin, de la cultura al consum en passant per la recòlta, la vinificacion, l'elevatge, la conservacion e la degustacion.
Lo celairièr, que complís la foncion de gestionari del celièr d'un restaurant e que sa mission es de conselhar un client sus la causida d'un vin per un repais, deu possedir un cèrt saber en enologia, n'es pas per aquò enològ. A l'invèrsa, l'enològ es pas celairièr. Aquestes dos mestièrs, mentre que fòrtament ligats un a l'autre deurián pas èsser confonduts.
Somari
- 1 L'elaboracion dels vins
- 1.1 Influéncias naturalas
- 1.2 Las tecnicas de vinificacion
- 1.2.1 Los tipes de vins
- 1.2.2 Los metòdes
- 2 La degustacion
L'elaboracion dels vins[modificar | modificar la font]
Influéncias naturalas[modificar | modificar la font]
La vinha es, coma tot èsser del renhe vegetal, influenciada pel mitan ont viu. Atal, lo clima, la geologia/pedologia mas tanben la varietat de planta utilizada (vitatges) van dirèctament influenciar lo tipe de rasim produch e doncas dirèctament lo tipe de vin que ne resulta.
La complexitat del mitan natural e lo nombre infinit de possibilitats rencontradas al travèrs de totas las regions viticòlas del mond donan a la vinha e al vin aqueste dimension remirabla que pòt de còps lo rendre opac mas que li conferís tanben tot son interès.
Lo vin es eissit del mitan natural e sa diversitat acabarà pas jamais de vos estonar.
Los vitatges[modificar | modificar la font]
"Vitatge" o "socam" es lo nom comun donat a un cultivar o varietat de vinha. Cada region a desvolopat la cultura de cèrts vitatges, adaptats a las condicions climaticas localas. Atal, lo cabernet-sauvignon — de pèl espessa — es particularament adaptat al clima umid de Bordalés, mentre que lo pinot negre resistís mai aisidament a las rigors del clima del nord-èst de França, los vitatges diches "aromatics" coma lo Gewürztraminer o lo Riesling son pus adaptats als climas septentrionals d'Alsàcia, d'Alemanha o d'Àustria.
Pels precursors aromatics que conten, lo rasim de cada vitatge influéncia la gamma dels aròmas que se retròba dins lo vin que n'es eissit. Lo mond dels vitatges es extrèmament vast e complèxe. En efièch, cada ibridacion o mutacion d'un plant de vinha pòt donar naissença a una varietat/vitatge novèla.
Se pòt citar per exemple lo pinot gris, vitatge blanc obtengut per mutacion (naturala) del pinot negre. Las annadas e la natura an seleccionat e donat naissença a una varietat infinida de vitatges, que participa uèi a la diversitat del mond viticòla.
Lo terrador[modificar | modificar la font]
Las condicions geologicas e climaticas dins las qualas la vinha es elevada jògan un ròtle fòrt important dins lo resultat final. Se parla de l'influéncia del terrador.
Lo meteis rasim exprimirà pas las meteissas sabors segon qu'es estat elevat sus un sòl calcari o un sòl sablós. D'autra part, l'ensolelhament, l'umiditat, lo nombre de jorns de gèls, etc. son de paramètres determinants per la maturacion del rasim.
Un exemple d’aquesta influéncia del terrador es la diversitat dels vins roges de Borgonha. Totes los borgonhas roges son elaborats a partir del meteis vitatge, lo pinot negre ; se tròba malgrat aquò de vins extrèmament diferents los uns dels autres dins la region.
Las tecnicas de vinificacion[modificar | modificar la font]
La vinificacion representa las etapas del tractament de la vendémia dempuèi lo premsatge (extraccion del chuc/most) a l'obtencion de vin pròpriament dich.
Segon lo tipe de vin recercat (vejatz çai jos), l'enològ pòt causir entre diferentas tecnicas de vinificacion que menaràn caduna a un tipe de vin particular o a favorizar cèrtas caracteristicas del vitatge vinificat (fruchat, extraccion polifenolica, aciditat, etc..).
Se pòt citar entre autras la maceracion carbonica, las maceracions prefermentàrias o pòstfermentàrias, las vinificacions sus ligas, las vinificacions jos fusta, etc..
Los tipes de vins[modificar | modificar la font]
Los vins roges[modificar | modificar la font]
La color d'aquestes vins es deguda als antocianas, pigments colorats presents dins la pellicula dels rasims. Per obténer de vins roges, se daissa macerar (cuvar) los rasims durant la fermentacion alcolica en multiplicant las operacions fisicas coma de remontatges, de pijatges o de delestatges. De la durada d'aquesta maceracion e de la frequéncia d'aquestas operacions dependon la color, los aròmas e l'estructura del vin.
Los vins son apuèi « colats » o « decuvats »; es la separacion del most en fermentacion (o del vin) de la raca.
Los vins blancs[modificar | modificar la font]
La vinificacion dels vitatges blancs, contràriament als vins roges, presenta abitualament pas de maceracion o "tinatge". Cèrtas tecnicas de vinificacion pòdon far apèl a de maceracions prefermentàrias (sovent a freg, environ 4 °C), aquestas tecnicas s'utilizan sovent per valorizar lo potencial aromatic de cèrts vitatges (Muscat, Sauvignon Blanc..).
Dins la vinificacion en blanc tradicionala, la vendémia es premsada dirèctament aprèp desgrunatge (separacion de las baias de la raca). Aquesta tecnica se pòt tanben aplicar als vitatges roges. Lo desgrunatge dirècte permet de limitar lo contacte entre la pellicula del rasim contenent los compausats colorants (las antocianas) e lo chuc. Dins lo cas dels vitatges roges vinificats en blanc lo chuc obtengut es pas que leugièrament ambrat. S'apèla aquestes vins de « blancs de negres ».
Aprèp recepcion, la vendémia es doncas premsada amb l'ajuda de premsas ; s'obten de most de rasim (sus de rasim non fermentats). Los mostes se devon clarificar un primièr còp, aquesta operacion es apelada desborbatge. Aquesta operacion pòt durar de dotze oras a mai d'una jornada. Las borbas se compausan de las partidas « solidas » del rasim (coma la pulpa dels chucs d'irange mas tanben granas e pelliculas). Son separadas del chuc clar per decantacion (desborbatge estatic) o per accion mecanica (centrifugacion, flotacion o filtracion sus tèrra).
Per l'apòrt de levaduras especificas, aqueste most de rasim « part en fermentacion » ; es la transformacion del chuc de rasim en vin e la transformacion del sucre en alcòl per l'accion d'aquestas levaduras.
D'aròmas diferents s'obtenon principalament pel contraròtle de las temperaturas al moment de la fermentacion, e per divèrsas operacions fisicas (bastonatge en fin de fermentacion).
Quand tot lo sucre es estat consumit per las levaduras, se sostira los vins en pompant, coma pel desborbatge, la partida clara e liquida situada en naut de la tina. Se separa doncas lo vin de las ligas (liquid espés principalament constituit de levaduras mòrtas, de residús de rasims...).
Las aròmas e las nòtas de vins blancs son principalament fresques, fruchats, florals o vegetals. Lo vin deurà doncas èsser mai o mens protegit de l'oxidacion tot al long de son elaboracion segon lo produch volgut e lo vitatge vinificat.
Los vins rosats[modificar | modificar la font]
S'agís pas d'una mescla de vin roge e de vin blanc (a l'excepcion de certans vins de champanha rosats). La color rosada s'obten del meteis biais que pel vin roge, mas en redusent la durada de maceracion de las pelliculas dins lo most. Atal la difusion de la color s'efectua en fasa prefermentària e totjorn abans aparicion de l'agressivitat tanica. A aqueste estadi la temperatura de la vendémia es essenciala e condiciona la màger part dels fenomèns.
Per limitar la difusion de la color, un nombre creissent de rosats son elaborats per premsatge dirècte de la vendémia (cas de nombroses rosats de Provença) ; s'opausan atal als rosats diches de "saignée", mai corsats mas tanben mai colorats car elaborats aprèp una maceracion de qualques oras.
Los vins efervescents (metòde champanhòl)[modificar | modificar la font]
La vinificacion dels vins efervescents es sensiblament mai complèxa que la dels autres vins. Met en efièch en òbra doas fermentacions successivas. La primièra, la fermentacion alcolica es identica a la que subisson los autres vins. Mas un còp aquesta darrièra acabada, s'ajusta al liquid alcolizat de levaduras e mai de sucre per amodar la segonda fermentacion, dicha presa de mossa: en fach se tracta d'una segonda fermentacion en botelha. Es aquesta segonda fermentacion que dona naissença a las *bullas de dioxid de carbòni.
- Exemples de vins efervescents : champanha, cava, cremant de Borgonha, cremant d'Alsàcia, clareta de Diá, blanqueta de Limós.
Los vins liquoroses[modificar | modificar la font]
Los vins liquoroses (o umoroses), vins blancs d'un jaune sostengut fòrça sucrats, s'obtenon a partir de rasims fòrça madurs. La vendémia dels rasims destinats als vins liquoroses se fa mantuna setmana aprèp las autras vendémias (vendémias tardivas) e se las condicions climaticas son favorablas, los rasims son atacats per la poiridura nòbla, en fach un campairòl parasit: lo botritis. En « se botritizant », lo rasim perd de son aiga e concentra doncas sos sucres e sos aròmas. Es perqué un vin liquorós es a l'encòp fòrça sucrat e fòrça perfumat.
Segon las annadas, l'ataca de grans essent mai o mens importanta, l'indicacion de « vendémia tardiva » garantís pas necessàriament una bona capitada. Es amb la « seleccion de grans nòbles » que son obtengudas las pus bèlas realizacions, es a dire a partir de grans efectivament « botritizats » e seleccionats a la man.
- Exemples de vins liquoroses : sauternas e aparentats, juranson, Mont Bazalhac, Coteaux del Layon, Tokaj.
Lo vin jaune[modificar | modificar la font]
Aqueste vin excepcional, es lo resultat de l'elevatge d'un vin blanc de Savagnin pendent 6 ans en fust jos vela de levaduras especificas. De desgustar sol o acompanhat de comté e de noses. Acompanharà tanben meravilhament un plat d'orsins, manjar classicament fòrt dificil d'assortir.
Los Xerès[modificar | modificar la font]
Los vins de Xerès coma lo Fino son obtenguts per un metòde qu'evòca la del vin jaune mas produsent de vins diferents, tanben de grand renom. D'unes coma l'Oloroso son maderizats (cf. çai jos).
Los vins doces naturals[modificar | modificar la font]
Tròp sovent preses per de « vins cuèches », aquestes vins coma lo Porto, lo Muscat de Baumas de Venisa o lo Ribesaltes son obtenguts per adjoncion d'alcòl pendent la fermentacion.
Los vins maderizats o Rancio[modificar | modificar la font]
Aquestes vins coma lo Madèira an subit una maderizacion, es a dire una oxidacion volontària.
Los metòdes[modificar | modificar la font]
La maceracion[modificar | modificar la font]
La maceracion tradicionala dels roges se fa en metent lo rasim en tina per la fermentacion, generalament aprèp escarraunhatge e trolhatge de la vendémia.
La maceracion carbonica utiliza de rasims entièrs e permet d'aver un començament de fermentacion alcolica dins la baia de rasim. Aqueste procediment es estat descrich per Pasteur.
La maceracion pelliculara dels blancs e rosats consistís en un contacte de qualques oras de las pelliculas e del chuc per far difusar dins lo chuc los precursors aromatics e las antocianas (pels rosats).
Lo pijatge[modificar | modificar la font]
Operacion unitària especifica a la vinificacion en roge que consistís a enfonsar lo capèl de marc dins lo chuc en fermentacion tot en l’embrenicant per favorizar la difusion dels compausats dels fenolics e dels aròmas.
L'elevatge en tonèls de fusta[modificar | modificar la font]
La degustacion[modificar | modificar la font]
S'apèla degustacion la tecnica que permet de tastar un vin e de n'apreciar las qualitats e los perfums.
Aquesta degustacion se compausa tradicionalament de tres etapas, que correspondon a l'utilizacion de tres senses :
L'uèlh[modificar | modificar la font]
La color[modificar | modificar la font]
La color d'un vin es la color tala que se concep dins la vida correnta : un vin es generalament blanc, rosat o roge. Notem tanben qu'un vin pòt èsser apelat « gris » ; aquò significa qu'es fòrt leugièrament rosat.
La rauba[modificar | modificar la font]
Se designa per rauba la tinta del vin. Permet en particular d'avalorar l'estat de maturacion d'aqueste.
Atal, un vin roge comença sa vida dins los tons violacèus, vira puèi progressivament vèrs lo porpre e lo granat (es alara dins la fòrça de l'edat) per prendre aprèp de tons roge brica (d'ont la color "Bordèu"), e enfin òcras (a alara despassat son potencial de sèrva). Conven, per observar aquò, d'inclinar lo gòt a 45° al dessús d'un papièr blanc, jos un esclairatge neutre (blanc) e doç. La qualitat de la luminositat ambienta a tota son importància per estudiar los rebats: l'uèlh deu exprimir pas ni un esfòrç a causa d'una manca de lutz, ni èsser destorbat per un excès de lutz.
Per un vin blanc, es a travèrs dels rebats verds que la joinessa s'exprimís. Al cors de sa maturacion, lo vin tendrà vèrs una tinta daurada, puèi vèrs una tinta òcra.
Las lagremas o cambas[modificar | modificar la font]
Quand se fa virar lo vin dins lo gòt, se remarca qu'un liquid transparent e viscós cola mai lentament sus las parets que la rèsta del vin. Contràriament a una opinion largament espandida, las lagremas o cambas qu'apareisson a l'interior de las parets del gòt de vin, an pas res de veire amb lo gliceròl contengut dins lo vin. La pròva es la preséncia de lagremas observada dins un gòt de Brandy que conten pas ges de gliceròl.
Las lagremas son en fach degudas a una diferéncia d'evaporacion e de tension capillara entre l'aiga e l'alcòl contenguts dins lo vin. L'alcòl s'evapòra pus lèu que l'aiga. Dins la fraccion apaurida en alcòl, la tension superficiala aumenta e provòca la formacion de gotas, qu'acaban per s'escorir sus la paret del gòt. Las lagremas son d'aitant mai abondantas que la concentracion alcolica del vin es elevada.
Lo menisc[modificar | modificar la font]
Se s'obsèrva de costat la superfícia del liquid, a travèrs lo gòt, se remarcarà un jaç pus clar, mai o mens espés en superfícia. Aqueste menisc es degut al fenomèn de capillaritat que tot liquid en mitan confinat li es somés. L'aciditat es un tensio-actiu, es a dire que buta lo liquid a s'espandir sus la superfícia mai importanta possibla, e doncas dins nòstre cas a crear lo menisc mai espés possible.
Atal, un vin que son menisc es espés serà particularament acid. Un menisc translucid es la marca d'un vin vièlh.
Lo potencial de sèrva[modificar | modificar la font]
Lo potencial de sèrva (temps pendent lo qual un vin pòt èsser conservat en cava) es un esplech controversiat : d'enològs lo considèran util, d'autres tròp pauc fisable. Se pòt pas utilizar de biais segur pas que per comparar dos vins dins de condicions exactament identicas.
Los defauts[modificar | modificar la font]
Lo vin deu èsser limpid, sens cap de trebolum ; es alara dich « cristallin ». La preséncia de « defauts » visuals permet de decelar la natura dels daumatges que lo vin a pogut patir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estrech de Malaca
L'estrech de Malaca es un long corredor maritim del sud-èst d'Asia situat entre la peninsula Malaisa e l'Illa Indonesiana de Sumatra, e religant la mar d'Andaman, mar bordièra de l'ocean Indian, a la mar de China Meridionala, al sud.
L'estrech es long de gaireben 800 km, s'espand del sud-èst cap al nòrd-oèst e es d'una largor compresa entre 50 km e 320 km. Fa solament 2,8 km de larg dins son punt pus estrech, l'estrech de Philips dins l'estrech de Singapor. Plusors illas se tròban dins sa partida meridionala.
Prenguèt una importància estrategica de primièr ordre, essent la rota principala del provesiment en petròli de dos dels principals consomators mondials, Japon e China. Los pus grands pòrts son Malaca (Malàisia) e Singapor.
Importància geoestrategica[modificar | modificar la font]
L'estrech de Malaca es una de las pus importantas vias de navigacion del mond, e coneis un trafic equivalent a aquel del canal de Suèz. Constituís una de las principalas vias de passatge entre l'ocean Indian e l'ocean Pacific, religant quatre dels païses pus poblats al mond: Índia, Indonesia, Japon e China. Qualques chifras o mòstran:
- mai de 50 000 naus i passan cada an;
- entre 20 e 25% del transpòrt maritim mondial i passa cada an;
- la mitat del comèrci maritim del petròli i transita (mai d'11 milions de barils en 2003, o 1 700 000 m³), e aquel trafic es en aumentacion constanta.
Aquel important trafic e son estrechor ne fan una zona privilegiada per la piratariá e una cibla potenciala del terrorisme. La piratariá es venguda un problèma major dempuèi un decenni, lo nombre d'atacas passant de 25 en 1994 a 220 en 2000, abans de redescendre a 150 en 2003, o lo tresen de la piratariá mondiala. S'estima que en 2004, lo recòrd de l'annada 2000 se deuriá aténher. Qualques especialistas estiman que sola una mitat de las atacas fa l'objècte d'un rapòrt. Las marinas malaisa, indonesiana e singaporiana an aumentat lors patrolhas a partir de julhet de 2004 mas la geografia de l'estrech lo rend quasiment impossible de securizar : separa Malàisia d'Indonesia, conegudas per aver de relacions dificilas, çò que complica encara un pauc mai las questions de securitat. Segon l'Organizacion Maritima Internacionala (OMI), 135 naus foguèron atacadas, 44 sasiments e 600 marins pres en ostatge e cambiats contra rescat en 2008. Larg de 320 km a son embocadura septentrionala, l'estrech se redusís fins a 2,8 km vèrs son extremitat meridionala. Es semenat de centenats d'illas inabitadas envasidas per de mangròvas qu'ofrisson fòrça rescondudas pels criminals.
Un atemptat terrorista poiriá, en colant una granda nau, a causa de la flaca prigondor dels fons (25 m al mens prigond), tapar vertadièrament lo trafic, amb fòrça consequéncias sul comèrci mondial.
Contornaments[modificar | modificar la font]
Tailàndia a elaborat plusors plans per reduire l'importància economica de l'estrech de Malaca. Prepausèt plusors projèctes de canal a travèrs l'istme de Kra, evitant atal 600 milas de navigacion entre Africa o l'Orient Mejan e lo Pacific.
Pasmens, aquel canal copariá Tailàndia en dos, en isolant las províncias del sud, que Narathiwat, Pattani e Yala de la minoritat musulmana, de la rèsta del país. E mai, son còst proïbitiu daissa pensar qu'aquel canal se bastirà pas abans longtemps, malgrat los desirs dels òmes politics tailandeses.
Un autre biais de contornar l'estrech seriá de construire un oleoducte a travèrs l'istme, çò que permetriá de transportar lo petròli cap a de naus esperant de l'autre costat, per un còst de 50 cents lo baril.
Aquel projècte d'oleoducte lo concurréncia un autre projècte a travèrs Birmania, o dirèctament per Xinjiang (en China continentala), que sa construccion comencèt en octobre de 2004.
A costat d'aqueles projèctes de canal e d'oleoducte, existís doas rotas maritimas alternativas:
- per l'estrech de la Sonda;
- per l'estrech de Lombok e l'estrech de Makassar.
Aquelas doas rotas son tanben expausadas a la piratariá e al terrorisme. E mai, l'estrech de la Sonda es tròp pauc prigond per permetre lo passatge de las naus de tipe Malaccamax.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Le détroit de Malacca : porte océane, axe maritime, enjeux stratégiques, per Nathalie Fau


text:
Esperit
L'esperit o la ment es l'ensems dels fenomèns e facultats mentalas: percepcion, afectivitat, intuicion, pensada conceptuala, eime, morala…
Dins fòrça tradicions religiosas, s'agís d'un principi de la vida incorporala de l'èsser uman. En filosofia, la nocion d'esperit es al còr de las tradicions dichas espiritualistas. Dins aquel sens s'opausa al còs e esperit (nomenat puslèu consciéncia per la filosofia e amna per qualques religions). En psicologia contemporanèa, lo tèrme ven sinonime de l'ensems de las activitats mentalas umanas, conscientas e nonconscientas.
- En metafisica e dins las religions, lo mot esperit designa normalament l'element immaterial incarnat dins l'èsser uman[1].
- Per extension se dich tanben de totes los èssers immaterials supausats dodats d'intelligéncia: Dieu, los àngels, los demònis.
- En psicologia, lo mot esperit designa los proceses mentals e la facultat de pensar pròpia a l'òme. Aquel tèrme foguèt a vegadas rebutat a causas de las connotacions religiosas o espiritualistas qu'èra cargat, los autors, subretot dins l'escòla psicanalitica, li preferisson aquel, mai neutre, de psiquè. Dempuèi la fin del Sègle XX, jos l'influéncia dels escrichs anglofòns, lo mot esperit es la traduccion del tèrme mind.
- Dins lo lengatge ordinari, lo mot esperit evòca en mai de l'activitat mentala de facultats o engenhs intellectuals, subretot de vivacitat, de finessa, d'umor.
Somari
- 1 Origina
- 2 L'Esperit dins las religions
- 3 L'esperit dins las filosofias
- 4 L'esprit dins las sciéncias
- 5 Fonts
- 6 Vejatz tanben
Origina[modificar | modificar la font]
Lo mot esperit ven del latin « spiritus » (derivat de spirare = bufar) que significa buf, vent. Tanben donèt los mots inspirar (lat. inspirare) e expirer (lat. expirare). Esprit, o spiritus, es tanben la traduccion du grèc pneuma e de l'ebrieu ruach.
Lo mot esperit podava se donar a tot çò qu'es fòrt subtil e fòrça actiu, se trapa donc dins las expressions de l'anciana quimia coma esperit del vin (alcoòl) o esperit de sal (acid cloridric).
L'esperit pòt tanben se referir al principi de la vida o a l'amna individuala. Ara s'encontra pas mai aquela utilizacion, que pasmens reviscolèt Leibniz, sonque dins los discors teologics o mistics.
Los Esperits o amnas rasonablas son d'imatges de la Divinitat, o del quite Autor de la natura; çò que fa que los Esperits son capables d'intrer dins una mena de Societat amb Dieu ..." [2]
Dins lo lengatge filosofic contemporanèu "Esperit" pòt èsser oposat a diferentas nocions:
- Oposat a la matèria, amb una distinccion entre la pensada et l'objècte de la pensada, la matèria; amb d'analogias amb subjectiu/objectiu o unicitat/multitud dins d'unes rapòrts.
- Oposat a la natura per exemple dans la distincion libertat/necessitat.
- Oposat a la carn e a l'instincte de vida animala, « La carn a de desirs contraris a aqueles de l'esperit, e l'espeerit n'a de contraris a aqueles de la carn. »[3]
L'Esperit dins las religions[modificar | modificar la font]
L'esperit dins lo cristianisme[modificar | modificar la font]
Dins la primièra epistòla de Sant Pau als Tessalonicians, Sain Paul prega per que nòstre « èsser tot entièr, l'esperit, l'amna e lo còs » siá gardat sens repròchi a l'Aveniment del Senhor (1Th 5, 23).
La Glèisa catolica ensenha que la distinccion entre l'amna e l'esperit introdutz pas una dualitat dins l'amna[4]. Al Sègle IX, pendent lo quatrien concili de Constantinòble en 869, se faguèt una controvèrsia sus la relacion entre l'amna e lo còs. L'11n canon d'aquel concili afirma l'unicitat de l'amna.
Foguèt donc al Sègle IX que se formalizèt la distinccion entre l'amna e l'esperit. L'esperit essent tradicionalament associat a la pensada e l'amna al sentiment, se considerava de per abans que l'òme podava aver una natura multipla (còs, amna e esperit). Lo cristianisme afirma al contrari l'unitat de la persona umana (un de còs e d'amna) negant l'existéncia de l'esperit, perque es confondut amb l'amna:
-
- « L'unitat de l'amna e del còs es tan prigonda que se deu considerar l'amna coma la forma del còs; es a dire, es mercé a l'amna espirituala que lo còs constituit de matèria es un còs uman e vivent; l'esperit e la matèria, dins l'òme, son pas doas naturas unidas, mas lor union forma una unica natura. » [5]
Lo mot Esperit escrich amb una majuscula, ou figurant dins las expressions Esperit de veritat, Esperit d'adopcion... designe lo « Sant Esperit ».
L'esperit dins la cabala[modificar | modificar la font]
La mistica josieva, dempuèi lo Sègle II, considèra que l'òme possèda, en mai del còs fisic, mai d'una amnas. Los neoplatonicians josieus Abraham ibn Ezra (~ 1150) e Abraham bar Hiyya distrian tres partidas: nêfesh, ru'ah, neshamah ; los cabalistas apondon hayyah, yehidah. Los cinc noms de l'amna, son, dins un òrdre creissent: la nêfesh (vitalitat, doble corporel), lo ru'ah (buf, la personalitat,anima), la neshamah (lo parfum divin, amna superiora, l'étincelle divina, spiritus), la hayyah (vida divina, equivalent de la Bodi), e la yehidah (union, unicitat, principi indivisible d'individualitat). En bastissent en un acronime las inicialas de cadun d'aqueles tèrmes s'obten lo mot naran-hai, NaRaN-HAI(lo Fuòc Vivent). Es la doctrina del cabalista Isaac Louria, lo Ari, vèrs 1570, àa Safed[6].
L'esperit dins lo bodisme[modificar | modificar la font]
Lo bodisme nega l'existéncia de l'amna (considerada coma una illusion, veire l'article anatta), e insistís sus l'interdependéncia prigonda entre lo còs e l'esperit. L'individú i es considerat coma un ensems d'agregats, que lo primièr es lo còs, acompanhat de 4 autres concèptes podent èsser ligats a la nocion d'esperit: las sensacions, las percepcions, las formacions volicionalas e la consciéncia. Aqueles agregats son de proceses impermanents e interdependents, e non pas d'objèctes immutables. L'esperit es ligat al còs e ne ven vertadièrament independent sonque dins los estats de meditacion sublimats que son los dhyānas en vista del nirvana.
L'esperit es considerat, non pas coma un fantasma dins la maquina del còs, mas coma un siesen sens (manas) en mai dels cinc sens abitualament coneguts. Lo bodisme es ni espiritualista, ni materialista: l'esperit es pas una entitat eternala, mas es tanpauc un epifenomèn de la matèria. Lo cervèl es qu'una mena de "terminal" que fa l'interfàcia entre l'esperit (immaterial) e lo mond dels cinc sens (material). Las experiéncias d'estats modificats de consciéncias, comunas pels meditaires avançats, semblan confirmar aquela concepcion. Ajahn Brahm explica:
-
- « Lo seisen sens, lo mental, es independent dels cinc autres sens. Subretot, es independent del cervèl. Se se fasiá una transplantacion del cervèl entre vosautre e ièu, que prenètz lo meu cervèl e ièu lo vòstre, seriái totjorn Ajahn Brahm e vosautres seriatz totjorn vosautres »[7].
Lo Dalai Lama exprimís una opinion semblabla:
-
- « Lo nivèl [de consciéncia] mai naut escapa al supòrt material. La consciéncia es independenta de las particulas fisicas »[8].
Lo foncionament fondamental de l'esprit e son condicionament dins le samsara son decrchs per la cadena causala de la coproduccion condicionada. Unas escòlas, coma l'escòla Cittamatra, ensenhan un aspècte inconscient de l'esperit, l'Ālayavijñāna.
L'esperit dins las filosofias[modificar | modificar la font]
Filosofia occidentala classica[modificar | modificar la font]
Al Sègle XVII, Descartes separa lo còs de l'esperit (qu'identifica a l'amna) dins un dualisme: lo còs es une substança espandida e tòca a la mecanica (d'ont la teoria dels animals maquinas), alara que l'amna es una substança pesuca. Per que es passiu, l'esperit es intellect; perque es actiu, es volontat. L'unitat ambedos demora un problèma espinós, e Descartes vei dins la glandula pineala lo luòc de communicacion entre ambedos. Mai simplament, Descartes descompausa l'esperit en 3 composants[9] : la pensada, l'imaginacion e la memòria.
Al contrari, los tenents del materialisme filosofic refusan l'existéncia d'un principi immaterial e l'esperit es concebut coma la manifestacion de fenomèns fisiologics regís per las leis de la fisica : « lo cervèl secrèta la pensada coma lo fetge secrèta la bila » (Pierre-Jean-Georges Cabanis, 1802).
Filosofia de l'esperit contemporanèa[modificar | modificar la font]
La generalizacion del paradigme monista naturalista dins las sciéncias de l'esperit, ara conegudas jol nom de sciéncias cognitivas, mena sovent ara a metre entre lo cervèl e l'esperit dins lo mèsme tipe de rapòrt que le material (« hardware ») e lo logicial (« software ») en informatica.
Aquela tesi dicha de la metafòra del cervèl ordinator coneis tanben d'adversaris, aqueles que refusan de veire dins l'esperit sonque un epifenomèn de la neurobiologia, s'opausant a l'optimisme d'aqueles per que, lo camp d' aquò que demora a explicar dins lo fonctionament de l'esperit es acabat e merma cada an.
Filosofia espirita[modificar | modificar la font]
L'espiritisme se definís coma una filosofia espiritualiste[10] e dona una plaça essenciala a la nocion d'esperit. Per aquela doctrina, l'esperit es lo principi intelligent de l'univèrs[11], que la vertadièra natura demora de descobrir[12]. Dins lo sens de la doctrina espirita, los Esperits son d'èssers intelligents de la creacion, que pòblan l'univèrs en defòra del mond material, e que constituisson lo mond invisible. Son pas d'esseres d'una creacion particulara, mas las amnas d'aqueles que visquèron sus la tèrra o dins las autras esfèras, e que daissèron lor envelopa corporala[13].
L'esprit dins las sciéncias[modificar | modificar la font]
Par etimologia, la pscicologia es la sciéncia de l'esperit. Mas a causa de la connotacions religiosas e misticas del mot, lo discors scientific preferèt utilizar de tèrmes mai neutres coma facultas o proceses mentals ou encara psiquè (coma dins los apròches d'inspiracion psicanalitica) o cognicion. Dins las sciéncias cognitivas contemporanèas, lo tèrme cognicion se referís pas sonque a la facultats de coneissença e d'intelligéncia de la pensada mas a l'ensems dels proceses psicologics a l'òbra dins l'esperit uman (e nonuman), incluent la percepcion, la motivacion, la decision o las emotions...
Fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Paul Foulquié, Dictionnaire de la langue philosophique, Presses Universitaires de France, París 1986
- ↑ Leibniz, Monadologie, p.82-83 et suiv
- ↑ Sant Pau, Epistòla als Galats, V, 17
- ↑ Catequisme de la Glèisa catolica, n° 367
- ↑ Catequisme de la Glèisa catolica, n° 365, p. 84.
- ↑ Gershom Scholem, La kabbale (1974), trad., Gallimard, coll. "Folio essais", p. 255-260.
- ↑ Buddhism and Science
- ↑ (fr)La force du bouddhisme, R. Laffont, 1994, page 151
- ↑ Descartes, Discors del metòde, (fr) en linha, 2010-08-01
- ↑ "Coma especialitat, lo Libre dels Esperits conten la doctrina espirita; coma generalitat, es ligat a la doctrina espiritualista que presenta una de las fasas. Vaquí es la rason que pòrta en tèsta de son títol los mots: Filosofia espiritualista." Allan Kardec, Lo libre dels Esperits, introduccion.
- ↑ " Qu’es aquò l’esperit? Lo principi intelligent de l’univèrs." Lo libre dels Esperits, question 23.
- ↑ "Quina es la natura intima de l’esperit? L’esperit es pas aisit d'analisar dins vòstra lengatge. Per vosautres, es pas res, perque l’esperit es pas una causa palpabla; mas per nosautres es quicòm. Sapiatz lo plan, res es lo nonrés, e lo nonrés existís pas." Lo libre dels Esperits, question 23.
- ↑ Lo libre dels mediums, cap XXXII, vocabulari espirita.


text:
Sinagòga
La sinagòga (del grèc σuvaYwYή synagoge, que significa 'reünion' o 'assemblada'; en ebrieu: בית כנסת beit kneset 'ostal d'assemblada' o בית התפילה beit ha-tafila 'ostal de pregària') es lo luòc d'estudi e de pregària pels jusieus. Las sinagògas tenon correntament de salas separadas per la pregària e per l'estudi. Las salas d'estudi s'apèlan בית מדרש beit midrash 'ostal d'estudi'. La pregària en comunautat es una caracteristica importanta del judaïsme. Encara que las pregàrias se pòdon realizar dins quin luòc que siá, los jusieus devon pregar tres còps al dia, e lo prepaus de la sinagòga es d'èsser un luòc per aquela activitat. Las sinagògas (especialament en Nòrd-America e en Euròpa) son presididas per un comitat e un president laïcs, elegits per totes los membres e un guida espiritual, un rabin. Los rabins son pas essencials, e en fach fòrça sinagògas n'an pas. Se pòt realizar un mestièr religiós se i a un minhan (un minimum de dètz jusieus adultes (qu'ajan fach lo Bar-Mitzvà). Per aquela rason, e ja que la sinagòga es un luòc principalament d'estudi e de pregària, se pòt pas definir exclusivament coma luòc de culte, mas coma luòc de reünion o d'assemblada. Al delà, pel judaïsme l'adoracion a Dieu inclutz las activitats jornalièras, e las pregàrias son de realizar tanben individualament. En obediència al segond dels dètz mandaments de l'Exòde, dins las sinagògas i a pas cap d'imatge per representar Dieu.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'economia de Sant Marin es fòrça dependenta del torisme e del sistèma bancari. Malgrat que la republica siá pas un membre oficial de la Zòna Èuro se permetèt a Sant Marin d'utilizar l'Èuro coma moneda nacionala en vertut d'acòrdis amb lo Conselh de l'Union Europèa, e poguèt i estampar lo sieu pròpri dessenh nacional.
Lo torisme representa mai de 50% del PIB, mai de tres milions de visitaires en 1997. Son tanben importants lo sector bancari, l'electronica e la ceramica. Los principals produches agricòlas son lo vin e lo formatge.
Los sagèls postals, sonque valids per la republica, son majoritàriament venduts per la filatelia en representant una importanta font de revenguts.


text:
Saint-Prix (Sòna e Léger)
Saint-Prix es una comuna francesa administrada per lo departament de Sòna e Léger de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es sul territòri de la municipalitat #que se lèva lo Nautor Folin, ponch culminant del massís del Morvan.
C'est sur le territoire de la commune que se dresse le Haut Folin, point culminant du massif du Morvan.
Istòria[modificar | modificar la font]
En partida a la châtellenie de la Torsin e a las Madamas de la Abbaye Sant-Andoche de Autun, bòsc domaniales del abbaye, en fasent partida de la dotation de la Corona[1]
Lo patronnage de la glèisa paroissiale tornava als fraires del Abbaye de Sant-Martin de Autun, possession confirmada per una Bulle d'abril 1164 pel Pape Alexandre III, refugiat a França: " Ecclesiam de S. Prejecto. "[2]
En partie à la châtellenie de la Torsin et aux Dames de l'Abbaye Saint-Andoche d'Autun, forêt domaniales de l'abbaye, faisant partie de la dotation de la Couronne[3]
Le patronnage de l'église paroissiale revenait aux moines de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, possession confirmée par une Bulle d'avril 1164 par le Pape Alexandre III, réfugié en France: " Ecclesiam de S. Prejecto. "[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Archiu fond de la Prefectura; St Prètz: 7 M 26, 34, 45,55,57,66,99
- ↑ Cartulaire Del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°18.
- ↑ Archives fond de la Préfecture; St Prix: 7 M 26, 34, 45,55,57,66,99
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°18.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Òlt e Garona (o Òut e Garona) (47) es un departament francés de lenga occitana. Fa partida de la region administrativa d'Aquitània. Se partaja entre las regions istoricas d'Agenés (al nòrd de Garona ; Agenés essent una part de Guiana) e de Gasconha (al sud de Garona).
Lo capluòc es Agen. Las sos-prefecturas son Marmanda, Vilanuèva d'Òlt e Nerac.
Lo departament d’Òlt e Garona es creat lo 4 de març de 1790.
En 1791, lo capluòc es definitivament fixat a Agen (Tonens e Agulhon, mai centrals, èran candidats tanben).
Lo 21 de novembre de 1808, la creacion del departament de Tarn e Garona li fa pèrdre tres cantons (Montagut de Carcin, Autvilar e Valença).
En 2003, lo Conselh general adòpta un escut oficial fach de las armas dels quatre capluòcs d'arrondiment.
- ↑ http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_l_interieur/les_prefectures/votre_prefecture/047/


text:
Canton de Nidwald
Lo Canton de Sutsilvània' (Nidwald en alemand, Sutsilvania en romanch) es un dei 26 cantons de Soïssa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo canton de Nidwald aparaguèt al s. XIV coma mièg-canton d'Unterwalden, jol nom d’Unterwalden nit dem Kernwald.
De 1798 a 1803 formèt amb Engelberg lo districte d’Stans dins le canton dels Waldstätten de la Republica Helvetica.
Restaurat en 1803, obtenguèt finalament l’estatut de canton complet amb la constitucion de 1999 que suprimiguèt la nocion de mièg-canton.
Lo nom oficiau Unterwalden nid dem Wald foguèt cambiat per Nidwald tanben a l’escasença d’aquela nòva constitucion.


text:
632
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 632 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Peninsula Aràbia[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la fin de la definicion dei rites islamics per Maomet que faguèt son romavatge a La Mèca. Quauquei setmanas après son retorn a Medina, moriguèt de malautiá lo 8 de junh. Sei companhons designèron Abu Bakr per li succedir coma cap dei musulmans.
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Fin dau periòde de crisi de succession aparegut après la mòrt de [Cosrau II]] en 628 e la revirada de la guèrra còntra l'Empèri Roman d'Orient ambé la presa dau poder per Yazdgart III.


text:
Blainville-Crevon
Blainville-Crevon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Blainville-Crevon s'es desvolopat en la vallée del Crevon. Lo Crevon pren la siá font a Sant-Germain-de detlos-Essourts e se tira en lo Andelle a Vascœuil après un trajècte d'una vintena de quilomètres.
La municipalitat de Blainville-Crevon compòrta set caserius : Capendu, Cauvicourt, Crevon, Gruchy, Houlmesnil, Maillomets, Sant-Arnoult-sus-Ry.
Le village de Blainville-Crevon s'est développé dans la vallée du Crevon. Le Crevon prend sa source à Saint-Germain-des-Essourts et se jette dans l'Andelle à Vascœuil après un trajet d'une vingtaine de kilomètres.
La commune de Blainville-Crevon comporte sept hameaux : Capendu, Cauvicourt, Crevon, Gruchy, Houlmesnil, Maillomets, Saint-Arnoult-sur-Ry.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cal remontar a l'epòca neolític per determinar l'origina d'una preséncia umana en aquela comuna.
Vengut la possession de la familha de Mauquenchy, illustrada principalament pel maréchal de Blainville, servidor de Charles V e compagnon de Bertrand del Guesclin, lo fief de Blainville, vengut una fortalesa, passa de contunh a la familha de Estouteville (veire Robert VII de Estouteville). Confisqué Pels Angleses al començament de la guèrra de #Cent Ans de contunh represes en 1435, es alavetz la possession de Jean de Estouteville. Aquel darrièr restaura lo castèl e fonda la collégiale[1]. Passat per eiretatge a la familha protestante de las Alègre, lo castèl es assiégé e preses per Tavannes, en comandant Ligueurs rouennais lassés de las incursiós del senhor de Blainville #que i aviá atengut a s'introdusir dins lo castèl de Roan. Al moment de la reconquête de la Normandie, Henri IV i auriá agut un conselh de guèrra dins lo castèl de Blainville, la vespra de la casuda de Roan. Transmesa per matrimòni a la familha de Colbert #que la fa erigir en marquisat, la tèrra de Blainville passa de contunh a las Montmorency-Luxemborg e tòrna a la familha Colbert-Seignelay #que lo darrièr proprietari ne fa rasar la fortalesa medievala per la remplaçar per un castèl en l'estil del Sègle XVIII. Vendut coma ben de emigrat, lo castèl de Blainville es totalament rasat pendent la Revolucion.
L'anciana glèisa Sant-Germain, en dolent estat a barrat[2] Al culte e remplaçada l'an 1783[3] per decision de Dominique de la Rochefoucauld, archevêque de Roan, per la anciana collégiale Sant-Michel.
En 1826, las doas municipalitats vesinas de Sant-Arnoult-sus-Ry e de Crevon, an ligat a Blainville #que ven Blainville-Crevon.
Il faut remonter à l'époque néolithique pour déterminer l'origine d'une présence humaine dans cette commune.
Devenu la possession de la famille de Mauquenchy, illustrée principalement par le maréchal de Blainville, serviteur de Charles V et compagnon de Bertrand du Guesclin, le fief de Blainville, devenu une forteresse, passe ensuite à la famille d'Estouteville (voir Robert VII d'Estouteville). Confisqué par les Anglais au début de la guerre de Cent Ans puis repris en 1435, il est alors la possession de Jean d'Estouteville. Ce dernier restaure le château et fonde la collégiale[4]. Passé par héritage à la famille protestante des Alègre, le château est assiégé et pris par Tavannes, commandant des Ligueurs rouennais lassés des incursions du seigneur de Blainville qui avait réussi à s'introduire dans le château de Rouen. Au moment de la reconquête de la Normandie, Henri IV aurait tenu un conseil de guerre au château de Blainville, la veille de la chute de Rouen. Transmise par mariage à la famille de Colbert qui la fait ériger en marquisat, la terre de Blainville passe ensuite aux Montmorency-Luxembourg et revient à la famille Colbert-Seignelay dont le dernier propriétaire fait raser la forteresse médiévale pour la remplacer par un château dans le style du Sègle XVIII. Vendu comme bien d'émigré, le château de Blainville est entièrement rasé pendant la Révolution.
L'ancienne église Saint-Germain, en mauvais état est fermée[5] au culte et remplacée en 1783[3] par décision de Dominique de La Rochefoucauld, archevêque de Rouen, par l'ancienne collégiale Saint-Michel.
En 1826, les deux communes voisines de Saint-Arnoult-sur-Ry et de Crevon, sont rattachées à Blainville qui devient Blainville-Crevon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bulletin De Societat de las Antiquaires de Normandie, pagina 377.
- ↑ Barrada l'an 1794, a destruit l'an 1806, Basa Merimée Notícia N°IA00019972, Ministèri francés de la Cultura..
- ↑ 3,0 3,1 Basa Merimée Notícia N°IA00019978, Ministèri francés de la Cultura. Error de citacion : Invalid
tag; name "M.C3.A9rim.C3.A9e" defined multiple times with different content
- ↑ Bulletin De Société des Antiquaires de Normandie, page 377.
- ↑ Fermée en 1794, elle est détruite en 1806, Basa Merimée Notícia N°IA00019972, Ministèri francés de la Cultura..


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1964
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1964 (Jòcs de l'11ena Olimpiada) se debanèron a Innsbruck Àustria ( 19 de genièr - 9 de febrièr de 1964 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
1091 atlètas de 36 equipas participèron a aicestes primièrs jòcs ivernencs austriacs.Èra lo primièr còp que mai de 1000 atlètas o fasián.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 80 documents subre Innsbruck 1964 en picar coma clau Winter Olympic Games 1964
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Le Plessis-Grimoult
Le Plessis-Grimoult es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo ponch culminant del Calvados, lo mont Pinçon amb una altitud de 361 mètres, a situat sus la comuna.
Le point culminant du Calvados, le mont Pinçon avec une altitude de 361 mètres, est situé sur la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Veire la motte castrale de Plessis-Grimoult.
Voir la motte castrale de Plessis-Grimoult.


text:
Bèlpuèg (Lauragués)
Bèlpuèg (oficialament en francés Belpech) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Lauragués situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, que citan l'atestacion Belpoi (1085), Bèlpuèg ven de l'adjectiu «beau» (sic, comprene de l'occitan bèl) e del derivat del latin podium[1], dont los resultats toponimics van delà la rara de la lenga d'òc, fins à Léger.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Bèlpuèg es fòrça anciana, lo site foguèt abitat dempuèi l'epòca galloromana.
Èra una vila fòrça importanta que patiguèt de las guèrras de religion e de grands encendis (97 ostals en 1791). Foguèt dominat dominée pel Castelar, bastit al sègle XI sul puèg dominant l'actual vilatge, e que s'i pòt encara véser de rèstas de domnon.
Le Monastèri de N.D de Garnicia, fondat al sègle XIV, èra situat al sud del castèl.
En 1630, la pèsta se declarèt; los abitants anèran als camps e i bastiguèron de cabanas. La pèsta tornèt encara en Agost de 1654 e fins al mes de Novembre seguent.
En 1835, la comuna comptava 2452 abitants, e èra famosa per sas fabricas de draps.
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
1861
Aquesta pagina concernís l'an 1861 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Prússia[modificar | modificar la font]
Mòrt de Frederic Guilhèm IV que foguèt remplaçat per Guilhèm Ièr.
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Ranavalona Ièra que foguèt remplaçada per son fiu Radama II. Abandonèt la politica conservatritz de sa maire au profiech d'una politica de modernizacion e de dubertura de l'illa ais influéncias estrangieras.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En fàcia dei dificultats financieras de l'Estat mexican, lo govèrn liberau de Benito Juárez, totjorn menaçat per l'insureccion conservatritz acomençada en 1858, deguèt arrestar son remborsament dau deute public dau país. A la fin de l'annada, aquò entraïnèt una intervencion militara dau Reiaume Unit, d'Espanha e de França que decidèron de faire pression sus lo govèrn per l'obligir de contuniar sei pagaments. Lo pòrt estrategic de Veracruz foguèt ansin aisament ocupat per leis Europèus. Pasmens, la França de Napoleon III aviá tanben una autra idèa : formar un Empèri de Mexic estable, conservador e catolic per equilibrar la poissança estatsunidenca sus lo continent. Aquò marquèt lo començament de la Guèrra de Mexic (1861-1867).
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Xianfeng lo 22 d'aost. Foguèt remplaçat lo 11 de novembre per Tongzhi. A la fin de l'annada, lei fòrças Qing averèron una batalha importanta a Anqing (5 de setembre) onte lei Taiping deguèron faciar de pèrdas importantas.
Japon[modificar | modificar la font]
Multiplicacion deis incidents entre Japonés e estrangiers. D'efèct, la dubertura dau país au comèrci internacionau aviá entraïnat una crisi amb una aumentacion dau caumatge, de l'inflacion e la falhida de plusors marchands. En particular, una delegacion britanica foguèt atacada a Edo entraïnant la mòrt de dos diplomatas (→ 1862).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès novèu de sintèsi de soda per lo quimista bèlga Ernest Solvay (1838-1922) que remplacèt pauc a pauc lo procès Leblanc.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Ambé lo desvolopament progressiu dau mercat dau petròli — que son usatge principau e quasi unic d'aqueu temps èra l'esclairatge — de marchands acomencèron de s'interessar a la possibilitat d'exportar lo petròli estatsunidenc en Euròpa. Pasmens, lo transpòrt de barrius èra pas practic car la durada de cargament e de descargament dau naviri èra tròp lònga. Per resòuvre aqueu problema, se desvolopèt donc lo premier petrolier, lo naviri britanic Elizabeth Watts. De sèrvas intèrnas permetián de melhorar la durada deis operacions portuàrias e de cargar ò descargament lo cargament per pompatge. Pasmens, aqueu premier tipe de petrolier èra fòrça perilhós car de vapors explosivas podián s'acampar entre lei sèrvas e la còca. Ansin, en 1885, solament 10 petroliers èran en servici e serà necessari d'esperar la construccion dau Gluckhauf per veire lo premier petrolier d'arquitectura modèrna (→ 1886).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de febrièr - Charles Edouard Guillaume, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1938)
- 7 de mai - Rabindranath Tagore, escrivan indian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1941)
- 24 de novembre - Cruz e Sousa, poèta brasilièr (m.1898)
- 10 de decembre - Fridtjof Nansen, explorator polar norvegian, Prèmi Nobel de la Patz (m.1930)
- 19 de decembre - Italo Svevo, escrivan italian (m.1928)
- Antonin Perbosc, escrivan occitan (m.1944)


text:
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir [simɔn də bovwaʀ] (nom complet: Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir) (1909-1986) foguèt una importanta escrivana e filosòfa francesa de l'existencialisme.
Bisexuala declarada e reivindicada (a una epòca que n'èra pas tant evident e aisit per una femna n'èsser e o afortir...), aguèt de relacions amorosas, una apariada de tota la vida amb en Jean-Paul Sartre.
Somari
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Sens falhida, nada morala.
- I a de jorns que Dieu es tan luènh que ne sembla absent.
- Pas degun n'es mai auturós amb las femnas, mai enchiprós o mespresaire, qu'un òme inquiet per la siá virilitat.
- Me ne pretendèssi assumir a l'infinit las consequéncias de mos actes, me ne poiriái voler res pus.
- La paraula çò ne presenta de còps sonqu'un biais, mai adèstre que non pas lo silenci, de se calar.
- Ne son pas cap vertuts mai tristas que non pas la resignacion: o se tresmuda tot en fantasmas, soscadissas contingentas, de projèctes que d'en primièr se n'èran estats constituits coma volontat amai coma libertat.
- Se ne cercava ges ela lo plaser d'autrú. Se n'encantava egoïstament del plaser de portar plaser.
- Çò que n'es escandalós dins l'escàndol, es que se n'acostuma l'òm.
- Gessa accion se ne pòt far per l'òme sens se ne far aitanlèu contra d'òmes.
- Viure es se ne far vièlh, e marrés.
- Lo bonaür, coma una rason que la vida la se dona a se-meteissa.
- Privilègi de l'enfantesa... belor, luxe, bonaür, son de causas que se manjan.
- L'òme seriós es perilhós: es natural que se ne faga tiran.
- Lo parelh aürós que se reconeis dintre amor se desfisa Univèrs e lo temps: se ne sufís, se ne realiza ailò absolut.
- La femna es tot çò que l'òme crida e tot çò que s'abasta cap.
- Perqué los mots, aquela precision brutala que se ne maltracha las nòstras complicacions?
- Las femnas se cargan a elas meteissas las cadenas que los òmes ne desiran ges la'n cargar.
- Lo present es ges un passat en poténcia, es lo moment de la causida e de l'accion.
- Entre dos individús, l'armonia es pas jamai donada, se ne deu infinidament conquistar.
- L'òme se ne pòt ges esclairar per Dieu: es per l'òme que se n'assajarem d'esclairar Dieu.
- Ne trionfa la fatalitat tre qu'en ela ne cresèm.
- Belor se ne conta encara mens que Bonaür.
- O sabèm que cada òme es mortal mas non pas que l'umanitat deu morir.
- L'Umanitat li n'agradan mai que non pas la vida, de rasons de viure.
- Una libertat que la s'emplegan a negar la libertat deu èsser negada.
- Se ne morís ges d'èsser nascut, ni d'aver viscut nimai del vielhum. Se ne morís l'òm de quicòm.
- Las rufas de la pèl son aquel quicomet desparaulable que ne procedís d'a l'arma.
- Un mainat es un insurgent.
- Tota capitada se desguisa una abdicacion.
- Qu'es un adulte? Un mainat tot conflat d'edat.
- Se ne voler liure es tanben se ne voler liures los autres.
- Es lo desir que se crèa çò per desirar e lo projècte que ne marca la fin.
- La joventut, li n'agradan ges los vincuts.
- I a de femnas de talent: deguna que n'a aicesta folor dins lo talent que li ne disèm d'engèni. [1]
- Es licit de se forçar una cultura, pro li ne fagam un nenin. [2]
- L'Umanitat es una seguida descontunha d'òmes liures qu'isòla irremediablament la lor subjectivitat.
- Se cal considerar la vida coma una partida que la se podèm ganhar o pèrdre.
- Per çò ne desirar daissar draussas o tralhs en pel mond, ne cal èsser d'en primièr solidari.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Se ne viu l'òm pro longtemps, se ne vei que tota victòria se càmbia d'un jorn en desfacha.
- Per s'adintar lo secret de las causas, ne cal bèl primièr se donar a elas.
- Es demercé lo trabalh que la femna a per bona part marcada la distància que la separava del mascle; es lo trabalh que solet li ne pòt garantir una libertat concrèta.
Bibliografia (selècta)[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- L'Invitée (1943)... La Convidada
- Le Sang des autres (1945)... La Sang dels autres
- Tous les hommes sont mortels (1946)... Totes los òmes son mortals
- Les Mandarins (1954), prèmi Goncourt... Los Mandarins
- Les Belles Images (1966)... Los Imatges polits
- La Femme rompue (1968)... La femna rompuda
- Quand prime le spirituel (1979)... Quand ne senhoreja çò esperital
Ensages[modificar | modificar la font]
- Pyrrhus et Cinéas (1944)... Pirrus e Cineas
- Pour une morale de l'ambiguïté (1947)... Per una morala de l'ambigüitat
- L'Existentialisme et la Sagesse des nations (1948)... L'Existencialisme e la Saviesa de las nacions
- Le Deuxième sexe (1949)... Lo Sèxe segond
- Privilèges (1955)... Privilègis
- La Longue Marche (1957)... La longa marcha
Memòrias[modificar | modificar la font]
- L'Amérique au jour le jour (1948)... America los escadajorns
- Mémoires d'une jeune fille rangée (1958)... Memòria d'una joventa plan coma cal
- La Force de l'âge (1960)... La Fòrça de l'edat
- La Force des choses (1963)... La Fòrça de las causas
- Une mort très douce (1964)... Una mòrt plan doça
- La Vieillesse (1970)... Lo Vielhum
- Tout compte fait (1972)... Tot compte fach
- La Cérémonie des adieux (1981)... La Ceremonia dels adieus (seguit per Entretiens avec Jean-Paul Sartre: août-septembre 1974)... Entretens amb en Jean-Paul Sartre: agost-setembre de 1974
Teatre[modificar | modificar la font]
- Les bouches inutiles (1945) Las bocas inutilas
Òbras postumas[modificar | modificar la font]
- Lettres à Sartre, tome I: 1930-1939 (1990) Letras a Sartre, tòme I: 1930-1939
- Lettres à Sartre, tome II: 1940-1963 (1990) Letras a Sartre, tòme II: 1940-1963
- Journal de guerre, septembre 1939 - janvier 1941 (1990) Jornal de guèrra, setembre de 1939 - genièr de 1941
- Lettres à Nelson Algren (reviradas de l'anglés per na Sylvie Le Bon de Beauvoir) (1997) Letras a Nelson Algren
- Correspondance croisée avec Jacques-Laurent Bost (2004) Correspondéncia crosada amb en Jacques-Laurent Bost
- Cahiers de jeunesse, 1926-1930 (2008) Quasèrns de joventut, 1926-1930
òbras a l'entorn de la femna e de l'escrivana[modificar | modificar la font]
- Claudine Monteil: Les Amants de la liberté, Sartre et Beauvoir dans le siècle... edicions Calmann-Levy 1999 (en francés)
- Claudine Monteil: Les Soeurs Beauvoir... idem 2003 (idem)
- Michel Kail: Simone de Beauvoir philosophe... PUF colleccion Philosophie 2006 (id)
- Danièle Sallenave: Castor de guerre... Gallimard 2008 601 pp (id)
- Marianne Stjepanovic-Pauly: Simone de Beauvoir, le défi d'une femme... Éditions du Jasmin 2008 (id)
- Claudine Monteil: Simone de Beauvoir et les femmes d'aujourd'hui... Éditions Odile Jacob 2011 (id)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Ilan Duran Cohen: Les Amants du Flore / Los Aimadors del Flore, telefilme (C /105') amb Anna Mouglalis 2006
- Claude Goretta: Sartre, l'âge des passions / Sartre, l'edat de las passions, telefilme de doas parts (C / 95') amb Anne Alvaro 2006
- Dominique Gros: Simone de Beauvoir - une femme actuelle / Simone de Beauvoir, una femna actuala, documentari (b&n/C) ARTE 2007
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Lo bèl Danubi blau
Lo Bèl Danubi blau (en Alemand An der schönen blauen Donau), op. 314, es un celèbre ensems de valsas vienesas de Johann Strauss II, compausat en 1866.
Istòria[modificar | modificar la font]
Un escac[modificar | modificar la font]
L'òbra foguèt compausada en comanda de Johann Herbeck, director de l'Associacion corala vienesa.
La primièra representacion publica, lo 13 de febrièr de 1867, faguèt un fracàs. Doas rasons o explica. La primièra, lo compositor mancava d'experiéncia, perque èra la primièra òbra amb cant de Johann Strauss. La segonda ven del quita tèxte, escrich per un foncionari de polícia que s'èra ispirat dels nòus esclairatges de gas installats per las carrièras de Viena: la corala refusèt d'en primièr de cantar, trobant las paraulas ridiculas.
Un succès mondial[modificar | modificar la font]
Per l'Exposicion universala de 1867, Johann Strauss viatjèt París. Li foguèt demandat d'apondre una valsa al programa del seu primièr concert en public. Se remenbrant del Bèl Danubi bleu, Johann Strauss faguèt venir la particion de Viena. L'accuelh de l'òbra sens la partida cantada es trionfal e Johann Strauss deunla jogar vint còps a la fila. A Viena, lo succès es tal que los estampaires penan a provesir la demanda de particions.
Lo Bèl Danubi blau es programat lo meteis an dins de concerts a Londres, en preséncia de la reina Victòria.
Lo Bèl Danubi blau demora la mai celèbra de totas las valsas escrichas per Johann Strauss II.


text:
1987
Aquesta pagina concernís l'an 1987 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier sosmarin nuclear lançaire d'engenhs chinés.
Iran[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Iran-Iraq acomençada en 1980. Dins lo corrent de l'annada, leis Iranians organizèron doas ofensivas d'amplor còntra la region de Basra (Karbala 5, 8 de genier - 27 de febrier) e lo Curdistan Iraquian (Nasr 4, mai-junh). La premiera èra la pus importanta que son objectiu èra de conquistar un territòri pron important per i installar un govèrn iraquian provisòri chiista. Pasmens, se turtèt ai linhas defensivas iraquianas fòrça importantas de la region e mau capitèt. La segonda obtenguèt en revènge quauquei succès e permetèt ais Iranians e a seis aliats curdas d'agantar lo relarg de Sulaymaniyya. Dins aquò, entraïnèt una intensificacion de la repression anticurda dau regime de Saddam Hussein qu'autorizèt l'utilizacion d'armas quimicas còntra lei populacions civilas de l'endrech.
A partir de julhet, lo govèrn iranian assaièt tanben d'internacionalizar lo conflicte e acomencèt d'atacar lei naviris marchands dins lo Golf Persic per obtenir la fin dau sostèn internacionau a Iraq. Aquò entraïnèt una repòsta viva deis Estats Units que placèron divèrsei naviris sota sa proteccion e mandèron de naviris militars dins lo Golf. Una tiera de combats navaus s'acabèron per de desfachas iranianas que perdiguèron plusors naviris leugiers.
Iraq[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Iran-Iraq acomençada en 1980. Dins lo corrent de l'annada, leis Iranians organizèron doas ofensivas d'amplor còntra la region de Basra (Karbala 5, 8 de genier - 27 de febrier) e lo Curdistan Iraquian (Nasr 4, mai-junh). La premiera èra la pus importanta que son objectiu èra de conquistar un territòri pron important per i installar un govèrn iraquian provisòri chiista. Pasmens, se turtèt ai linhas defensivas iraquianas fòrça importantas de la region e mau capitèt. La segonda obtenguèt en revènge quauquei succès e permetèt ais Iranians e a seis aliats curdas d'agantar lo relarg de Sulaymaniyya. Dins aquò, entraïnèt una intensificacion de la repression anticurda dau regime de Saddam Hussein qu'autorizèt l'utilizacion d'armas quimicas còntra lei populacions civilas de l'endrech.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Climatologia[modificar | modificar la font]
Dos ans après la signatura de la Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn (→ 1985), plusors estats signèron lo Protocòle de Montreal per enebir l'utilizacion dei gas CFC a partir de 2009 (franc de quauqueis usatges limitats en medecina). Aqueu tèxte foguèt pauc a pauc ratificat per totei leis estats de la planeta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Moon Geun Young, actritz surcoreana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Andy Warhol, artista e escrivan american (n. 1928)
- 2 de març - Randolph Scott, actor american (n. 1898)
- 19 de març - Louis de Broglie, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 11 d'abril - Primo Levi, escrivan italian (n. 1919)
- 14 de mai - Rita Hayworth, actritz americana (n. 1918)
- 17 de mai - Gunnar Myrdal, economista suedés, Prèmi Nobel (n. 1898)
- 27 de mai - John Howard Northrop, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1891)
- 2 de junh - Andrés Segovia, guitarrista american (n. 1893)
- 13 de junh - Geraldine Page, actor american (n. 1924)
- 22 de junh - Fred Astaire, actor e dançaire american (n. 1899)
- 1 d'agost - Pola Negri, actritz polonesa (n. 1894)
- 11 d'agost - Carlos Drummond de Andrade, escrivan brasilièr (n. 1902)
- 17 d'agost - Rudolf Hess, oficial nazi alemand (n. 1894)
- 26 d'agost - Georg Wittig, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 28 d'agost - John Huston, actor american (n. 1906)
- 29 d'agost - Lee Marvin, actor american (n. 1924)
- 11 de setembre - Peter Tosh, cantaire e compositor jamaican (n. 1944)
- 23 de setembre - Bob Fosse, Usana direktisto di teatro (n. 1927)
- 2 d'octobre - Peter Medawar, scientific britanic, Prèmi Nobel (n. 1915)
- 9 d'octobre - William Parry Murphy, mètge american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1892)
- 13 d'octobre - Walter H. Brattain, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1902)
- 2 de decembre - Luis Federico Leloir, quimista argentin, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1906)
- 24 de decembre - Joop den Uyl, primièr ministre neerlandés (n. 1919)
- Leon Còrdas, autor occitan de pèças de teatre (n. 1913)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : J. Georg Bednorz, Karl Alexander Müller
- Prèmi Nobel de Quimia : Donald J Cram, Jean-Marie Lehn, Charles J. Pedersen
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Susumu Tonegawa
- Prèmi Nobel de Literatura : Joseph Brodsky
- Prèmi Nobel de la Patz : Óscar Arias
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert Solow


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo polonés (język polski e polszczyzna en polonés) es una lenga eslava, parlada en Polonha, ont es oficiala. Utilizada nadivament per entre 39 e 48 milions de locutors dins de païses vesins (Ucraïna, Alemanha o Russia per exemple) o d'autres mai alunhats qu'an agut una immigracion polonesa importanta (Canadà per exemple), es tanben lenga oficiala dins lo comtat de Vilnius, en Lituània.
Contràriament a la màger part de las lengas eslava, lo polonés, pr'amor de la religion catolica de la populacion, s'escriu amb un alfabet latin.


text:
1982
Aquesta pagina concernís l'an 1982 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après la Guèrra d'Ogaden (1977-1978) quatre annadas aperavans, Etiopia ajudèt una guerilha somaliana pro-etiopiana qu'ataquèt lo centre de Somalia. Leis insurgents capitèron de conquistar mai d'una vila. Pasmens, Mogadisho recebèt una importanta ajuda militara de part de Washington que li permetèt de rebutar l'ofensiva. Coma en 1978, lei combats s'arrestèron a la frontiera permetent de defugir un segond conflicte dirècte entre Etiopia e Somalia.
Asia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Una tièra de còntraofensivas iranianas de genier a mai entraïnèron la retirada dei tropas iraquianas en direccion de la frontiera. Puei, d'ofensivas iranianas novèlas permetèron ais Iranians d'intrar sus lo territòri iraquian. Pasmens, en causa d'una resisténcia iraquiana importanta, lei conquistas iranianas demorèron fòrça limitadas.
Iraq[modificar | modificar la font]
Una tièra de còntraofensivas iranianas de genier a mai entraïnèron la retirada dei tropas iraquianas en direccion de la frontiera. Puei, d'ofensivas iranianas novèlas permetèron ais Iranians d'intrar sus lo territòri iraquian. Pasmens, en causa d'una resisténcia iraquiana importanta, lei conquistas iranianas demorèron fòrça limitadas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Organizacion d'una campanha de cavaments fins a 1994 sus lo sèti maia de Calakmul.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dei missions sovieticas Venera 13 e 14 que se pausèron a la superficia de Vènus onte realizèron divèrsei mesuras e lei premierei fotografias en color dau sòu de la planeta.
Medecina[modificar | modificar la font]
Capitada de la premiera implantacion d'un còr artificiau de tipe Jarvik 7 desvolopat per la còla dau mètge estatsunidenc Robert Jarvik. Lo pacient subrevisquèt 112 jorns. Après la revirada parciala de la temptativa de 1969, aquò permetèt de desvolopar l'ensèrt de còrs artificiaus.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica :
- Prèmi Nobel de Quimia :
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura :
- Prèmi Nobel de la Patz :


text:
Estia
Dins la mitologia grèga, Estia (en grèc ancian Ἑσtίa / Hestía) es la divinitat del fuòc sacrat e del fogal. Filha ainada de Cronos e de Rèa, sòrre de Zèus, Poseidon, Ades, Èra e Demetèr, aparten a la generacion de las dotze grandas divinitats de l'Olimp, mas la seuna preséncia dins lo canon olimpian es variable.
Dins la mitologia romana, correspond a Vesta.
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Estia es pas mencionada per Omèr[1]. Esiòde fa d'ela la primièra nascuda de Cronos. L’Imne omeric a Afrodita indica que Cronos l'engendrèt « la premièra — e tanben la darrièra », sens dobte persqu'es la darnièra a èsser regolada pel seu paire[2]. Ainada dels dieus, gausís d'una consideracion particulara d'entre los Olimpians. L'imne delfic d'Aristonoos la nomena atal la « mestressa del cèl e de la tèrra[3] ».
Gaireben cap de mite depend d'aquela divessa. Dans l’Imne omeric a Afrodita, Apollon e Poseidon la fringuèron, mas Estia refusèt las preposicions dels dos e jura sul Stix, en tocant la tèsta de Zèus, de demrar verge per jamai[4] — tot coma Artèmis e Atena. En compensacion, obtenguèt de Zèus lo privilègi d'èsser onorada dins cada demòra umana e dins totess los temples[5]. La legenda es benlèu inventada per l'autor per mostrar la seunas principalas caracteristicas: Estia es una divessa verja e imutable[6]. Quand Platon met en scèna lo cortègi dels Olimpians, dins lo Fèdre, precisa qu'Estia n'èra pas partida, perque demòra en permanéncia sus l'Olymp[7].
Ovidi mencian una tentativa de Priap de l'atacar[8]. La vesèm, suls vases, participar a la procession dels dieus pendent de noças de Pelèa e Tetis[9] ; un vas la represente sur l'Olimp amb los autres dieus[10] e un autre la mòstra assetada amb Afrodita a l'arrivada d'Eracles sus l'Olimp[11].
Culte[modificar | modificar la font]
Lo nom « estia » designa lo fogal, subretot aquel de l'ostal[12] ; Estia n'es la personificacion. Alara que possedís una existéncia d'esperela dempuèi Esiòde, demora pauc personalizada. A contrari de la romana Vesta, son domeni cobrís lo fogal domestic coma aquel de la ciutat[13]. Paralelament a aquelas doas formas de culte, se trapa de sanctuaris privats consacrats a Estia, per exemple al Pirèu e Olimpia, benlèu a Calcis[14].
Apara lo fogal public (koinē hestia) eberjat al pritanèu, équivalent dels ostals de vila modèrnes[15], centre politic puslèu que religiós de la ciutat[16]. Pindar la nomena atal la « patrona dels pritanes » quines l'« onoran entre autres divinitats, de la lors libacions frequentas e sovent tanben de la grassa de las victimas; fan sonar la lira e lo cant[17]. » Quand son pas de pritanes, son los « magistrats en cap des ciutats », precisa Denys d'Halicarnasse[18]. D'inscripcions testimònhan qu'Estia èra onorada jols epiclèsis de Pritaneia (« del pritanèu ») o Bouleia (« del conselh »). A Chios, una estèla del sègle VI AbC ordena als magistrats, al nom d'Estia, d'aplicar las decisions del pòble[19]. Camiros, a Ròdes, possèda de « damiorgoi d'Hestia », mena de subre-intendents de la ciutat[20]. Reciprocament, èra rare que de saserdotes faga lo seu culte; a las epòcas classicas e ellenistica, se ne coneguèt a Delos, Stratonicèu en Caria e Chalcis en Eubèa[21]. Als costats d'Apollon Arkhēgetēs (« fondator de vila »), Estia presidís tanben a la fondacion de las colonias: los clerocs (colons) emportavan de la metropòli lo fuòc d'Estia destinava a alucar lo fogal de la patria nòva[22].
Estia vigila tanben sul fogal domestic, centre simbolic de l'ostal. Diodòr de Sicília declara quitament qu'« Estia inventa la construccion dels ostals; en reconeissença d'aquel benfach, veneram dins totes los ostals l'imatge d'aquela divessa, e celebram de sacrificis dins lo seu onor[23]. » L'imne omeric consacrat a la divessa indica que totes los repas començan per una libacion a la seuna intencion[24]. S'invòca pendent la ceremonia de las Amfidromias, quand lo recent nascut èra presentat al fogal e recebèt un nom[25],[26]. Alara qu'anava morir, l'Alcesta d'Euripid s'exclamèt: « La meuna Dama, davali jos tèrra, e veni pel darrièr còp t'implorar de genolhons: garda los meus orfanèls[27] ! »
Dins lo culta, Estia es ligada a Apollon: vigila sul fogal de Dèlfes, l'un dels seus principals sanctuaris[28] e a Delos, la seuna estatua èra assetada sus l'omfalos. Es tanben associada a Ermés[29] e Fidias representa ambedoas divinitats sur la basa de l'Estatua criselefantina de Zeus olimpian[30].
Luòcs principals del culte e sanctuaris[modificar | modificar la font]
- Atenas, cap luòc d'Atica (sud de Grècia);
- Oropos, ciuta d'Atica;
- Ermione, ciuté d'Argolid (sud de la Grècia);
- Esparta, cap luòc de Laconia (sud de Grècia);
- Olimpia, sanctuari d'Elis (Elid, sud de la Grècia);
- Larissa, cap luòc dels Lapites (Thessalia, nord de Grècia);
- L'illa de Tenedos, (mar Egèa).
Iconografia[modificar | modificar la font]
Estia es rarament representada dins l'art grèc[31]. Quand es lo cas, a rarament d'atributs caracteristics. En general los Ancians la representavan drech, sevèrament vestida, amb un vela sul cap.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo seu nom ionian es Ἱσtίn / Histíê e lo seu nom dorian Ἱσtίa / Histía. L'etimologia del nom depend de l'existéncia o non d'un digama (ϝ) inicial, qu'es atestat sonque dins la glòsa d'Esiquios d'Alexàndria e dins un antroponime arcadian. Lo raprochament amb Vesta (benlèu de *wes-, « lenhièr »), efectuat dempuèi l'Antiquitat[32], es donca dificil a explicitar, pasmens que versemblant[33].
Attributs[modificar | modificar la font]
- Los seus atributs : lo fuòc, lo fogal
Fonts complementàrias[modificar | modificar la font]
- Aristofan, Las Vèspas (v. 846).
- Imnes orfics (LXXXIV per Estia).
- Pausanias, Descripcion de Grècia (I, 34, 3 ; II, 35, 1 ; III, 11, 11 ; Y, 11,8 ; V, 14, 4 ; V, 26, 2-3).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gantz, p. 73.
- ↑ Imnes omericas, per Afrodita, 22-23.
- ↑ Aristonoos, Imne per Estia, 2-3.
- ↑ Imne omeric per Afrodita, 25-29.
- ↑ Imne omeric per Afrodita, 30-33.
- ↑ Jean Humbert, notícia de l'imne a Estia dins los Imnes omerics, Bèlas Lettras, p. 234.
- ↑ Platon, Fedre, 247a.
- ↑ Ovidi, Fastes, VI, 319-348.
- ↑ Par exemple sul vas François (Florença 4209), al costats de Chariclo, femna de Chiron.
- ↑ Tarquinia RC 6848 ; Gantz, p. 74.
- ↑ Kylix des Staatliche Museen zu Berlin ; citat per Séchan et Lévêque, p.133.
- ↑ "Chan" Pierre Chantraine, (fr) Dictionnaire étymologique de la langue grecque, París, Klincksieck, 1999 article ἑσtίa.
- ↑ "LS132"(fr)Lévêque et Séchan, p.132.
- ↑ Kajava, p.4.
- ↑ Detienne e LLoyd, p.60.
- ↑ "K2" Kajava, p.2.
- ↑ Pindare, Odes Nemeanas, XI, 1 et 5-6.
- ↑ Denys d'Halicarnasse, Antiquitats romanas , II, 65, 4.
- ↑ Detienne e LLoyd, p.61.
- ↑ "K3"
- ↑ "K3">Kajava, p.3.
- ↑ Detienne e LLoyd, p.59.
- ↑ Diodòr de Sicília, Bibliothèque historique, V, 68, 1.
- ↑ Primier imne omeric a Estia, 4-6.
- ↑ Scolia au Teetèt de Platon, 160n.
- ↑ "LS132"
- ↑ Euripid, Alcesta, 164-165.
- ↑ Segon imne omeric a Estia, 1-3.
- ↑ Segon imne omeric a Estia, 11-13.
- ↑ Pausanias, Descripcion de Grècia, I, 18, 3.
- ↑ "K2"
- ↑ Ciceron, De la natura dels Dieus II, 27.
- ↑ Jean Humbert, notícia de l'imne per Estia dins las Imnes omericas, (fr)}Belles Lettres, p.235.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Timothy Gantz, Early Greek Myth, Johns Hopkins University Press, 1993, p. 73-74.
- (en) Marcel Detienne et Janet Lloyd, « The Gods of Politics in Early Greek Cities », Arion (3en série), vol. 12, n°2 (automne 2004), p. 49-66.
- (en) Mika Kajava , « Hestia Hearth, Goddess, and Cult », Harvard Studies in Classical Philology, vol. 102 (2004), p. 1-20.
- (fr)Pierre Lévêque et Louis Séchan, Les Grandes divinités de la Grèce, Armand Colin, coll. « l'Ancien et le nouveau », Paris, 1990 (ISBN 2-200-37211-6), p. 131-134.
- (fr) Haiganuch Sarian, « Hestia », LIMC 5 (1990).


text:
Mont Pelegrin
Mont Pelegrin (en latin Mons Pelegrinus, en arab Qala'at Sanjil (valent a dire Lo Castèl de Sant Gili) es una ciutadèla situada a Trípol, ciutat que domina dempuèi un truc, que foguèt bastïda del temps de las crosadas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La fortalesa foguèt construïda en 1103 per Ramon IV, Comte de Tolosa e menaire de l'armada crosada en naut d'un truc a l'endefòra de Trípol pr'amor de poder assetjar la ciutat. Mai avant, lo comte tolosan faguèt créisser la fortalesa, que nomenèt Mont Pelegrin, ja qu'en Ramon desirava que l'endrech serviguèsse per aculhir los pelegrins qu'anavan a tèrra santa.[1] Lo comte Ramon moriguèt dins la fortalesa quand foguèt assetjada en 1105, e aquesta passèt puèi a las mans de son nebot, lo comte Guillem II de Cerdanha, que l'acompanhava a la crosada. [2]
La fortalesa foguèt part d'una entitat politica que se disiá Comtat de Mont Pelegrin.
Dins aqueste castèl foguèt ont visquèt Melissenda, la comtessa de Trípol, una dòna de grandas belesa e qualitats que, segon la legenda, se n'enamorèt de luènh lo trobador malastrós Jaufre Rudèl. Se ditz qu'aqueste s'embarquèt per tèrra santa, venguèt malaut durant lo viatge e moriguèt dins los braces de la comtessa.
La fortalesa aprèp la dominacion crestiana[modificar | modificar la font]
Aprèp la desfacha dels crosats e a partir de la presa de Trípol en 1289 lo castèl foguèt parcialament enrunat. Pasmens gràcias a las òbras de reconstruccion entrepresas per l'emir Esendemir se recuperèt parcialament la fortalesa. Soliman lo magnific contunhèt lo prètzfach de restauracion. Durant lo sègle XX lo castèl foguèt usat coma preson.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A History of the Crusades, Volume I, M.W. Baldwin, editor. University of Wisconsin Press, 1969. p.396
- ↑ Josep Moran, Cronicó de Perpinyà, p. 11
- ↑ Le Petit Fûté : Liban, p. 197


text:
1990
Aquesta pagina concernís l'an 1990 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la transicion vèrs lo capitalisme ambé la dissolucion dau POUP que son unitat se rompèt ambé l'afondrament dau blòt sovietic. A la fin de l'annada, Wojciech Jaruzelski demissionèt de la preséncia de la republica e Lech Walesa foguèt elegit per lo remplaçar ambé 74,25% dei sufragis.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En Eritrèa, la situacion contunièt de s'agravar per l'armada etiopiana que perdiguèt la vila e lo pòrt de Massaua après una ataca suspresa (8-10 de febrier) de la guerilha eritrèa. L'aviacion contunièt de bombardar la ciutat mai aquò permetèt pas de la reconquistar. L'avitalhament de l'armada etiopiana venguèt donc fòrça malaisat e lo regime dau Derg s'afondrèt tre l'annada seguenta.
Namibia[modificar | modificar la font]
Independéncia de Namibia lo 21 de març en vertut deis acòrds de patz signats en 1988-1989. Sam Nujoma (SWAPO) ne'n venguèt lo president. Maugrat son ideologia marxista, adoptèt una politica progressista moderada en causa dei dificultats dau blòt sovietic. Ansin, son projècte de reforma agrària (transferiment de tèrras de la minoritat blanca vèrs de païsans negres) regardèt finalament solament 12% dei tèrras e durèt fins a 2007.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Victòria suspresa d'Alberto Fujimori (Cambio 90) a l'eleccion presidenciala en fàcia de l'escrivan Mario Vargas Llosa maugrat sa temptativa d'estigmatizar l'origina asiatica de son adversari. Pasmens, aquela origina donèt a son adversari una popularitat importanta au sen dei classas popularas d'origina amerindiana e lo programa economica fòrça liberala de Vargas Llosa acabèt de minar sa posicion. Pasmens, après son eleccion, lo venceire desvelèt rapidament un programa encara pus liberala qu'aqueu de son adversari que li permetèt d'obtenir lo sostèn dau FMI. Decidèt tanben d'intensificar la lucha còntra lei guerilhas comunistas perovianas.
Oceania[modificar | modificar la font]
Samoa[modificar | modificar la font]
Suppression dau sufragi censitari e instauracion dau sufragi universau per lei ciutadans dei dos sèxes.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Mesa en orbita dau telescòpi espaciau Hubble per la naveta espaciala Discovery. Pasmens, en causa d'un defaut sus un mirau, lo desvolopament de correccions foguèt necessari per utilizar corrèctament lo telescòpi e una mission espaciala suplementària foguèt finalament decicida (en 1993).
Dins lo Sistèma Solar, capitada de la mesa en orbita de la sonda Magellan a l'entorn de Vènus per la NASA. Fins a 1994, permetèt de realizar una cartografia fòrça detalhada de la planeta e divèrsei mesuras sus son estructura.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Après l'accident dau petrolier Exxon Valdez (→ 1989), l'intrada en vigor d'una lèi estatsunidenca rendèt obligatòria la còca dobla per totei lei petroliers intrant dins leis aigas territòrialas deis Estats Units d'America. Aquò entraïnèt rapidament la difusion dei petroliers de còca dobla dins lo rèsta dau mond, especialament en Euròpa e au Japon. Lo principi d'aqueu tipe de còca es l'intercalacion d'un espaci liure format de balasts entre lei cistèrnas e la còca. Aquò permet de limitar lei riscs de pèrda dau cargament e donc de pollucion. Pasmens, aquela arquitectura sembla ai premiers petroliers e entraïna un risc d'acampament de vapors explosivas dins l'espaci liure, çò que necessita una entretenença pus importanta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Toni Kroos, fotbolaire alemand
- 6 de genièr - João de Lucca, nataire brasilièr
- 3 de febrièr - Sean Kingston, cantaire jamaican-american
- 9 de febrièr - Camille Winbush, actritz americana
- 20 de març - Marcos Rojo, fotbolaire argentin
- 26 de març - Sarah Menezes, judoka brasilièr
- 30 de març - Cassie Scerbo, actritz americana
- 11 d'abril - Ville Larinto, saltaire amb esquís finlandés
- 16 d'abril - Arthur Zanetti, gimnasta brasilièr
- 21 de mai - João Pedro Pereira Silva, fotbolaire portugués
- 6 de julhet - Jeremy Suarez, actor american
- 11 de julhet - Caroline Wozniacki, jogaira de tennis danesa
- 16 de julhet - Johann Zarco, pilòte de motò francés
- 12 d'agost - Mario Balotelli, fotbolaire italian
- 15 d'agost - Jennifer Lawrence, actritz americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Alberto Lleras Camargo, president de Colómbia (n. 1906)
- 6 de genièr - Pavel Alekseievich Cherenkov, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 22 de genièr - Mariano Rumor, primièr ministre d'Itàlia (n. 1915)
- 25 de genièr - Ava Gardner, actritz americana (n. 1922)
- 23 de febrièr – José Napoleón Duarte, president de Lo Salvador (n. 1925)
- 24 de febrièr - Sandro Pertini, president d'Itàlia (n. 1928)
- 3 d'abril - Sarah Vaughan, cantaira americana de [[jazz] (n. 1924)
- 15 d'abril - Greta Garbo, actritz suedesa (n. 1905)
- 23 d'abril - Paulette Goddard, actritz americana (n. 1910)
- 25 d'abril - Dexter Gordon, musician american de jazz (n. 1923)
- 16 de mai - Sammy Davis Junior, actor de comèdia american (n. 1925)
- 22 de junh - Ilia Frank, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1908)
- 7 de julhet - Cazuza, cantaire e compositor brasilièr (n. 1958)
- 18 de julhet - Yun Po Sun, president de la Corèa del Sud (n. 1897)
- 22 de julhet - Manuel Puig, escrivan argentin (n. 1932)
- 29 de julhet - Bruno Kreisky, cancelièr d'Àustria (n. 1911)
- 18 d'agost - Burrhus Frederic Skinner, psicològ american (n. 1904)
- 27 d'agost - Stevie Ray Vaughan, musician american (n. 1954)
- 26 de setembre - Alberto Moravia, novelista italian (n. 1907)
- 30 de setembre - Patrick White, escrivan australian, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1912)
- 13 d'octobre - Le Duc Tho, òme politic e militar vietnamian, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1911)
- 14 d'octobre - Leonard Bernstein, musician e compositor american (n. 1918)
- 23 d'octobre - Louis Althusser, filosòf marxista francés (n. 1918)
- 27 d'octobre - Ugo Tognazzi, actor italian (n. 1922)
- 27 d'octobre - Jacques Demy, realizator francés de cinèma (n. 1931)
- 27 d'octobre - Xavier Cugat, musician cuban (n. 1900)
- 11 de novembre - Iannis Ritsos, escrivan e poèta grèc (n. 1909)
- 17 de novembre - Robert Hofstadter, fisician nòrd-american, Prèmi Nobel (n. 1915)
- 2 de decembre - Aaron Copland, compositor american (n. 1900)
- 6 de decembre - Tunku Abdul Rahman, primièr ministre de Malàisia (n. 1903)
- 18 de decembre - Paul Tortelier, violoncelista francés (n. 1914)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Jerome Isaac Friedman, Henry Way Kendall, Richard Edward Taylor
- Prèmi Nobel de Quimia : Elias James Corey
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Joseph E. Murray, E. Donnall Thomas
- Prèmi Nobel de Literatura : Octavio Paz
- Prèmi Nobel de la Patz : Mikhaïl Gorbachov
- Prèmi Nobel d'Economia : Harry Markowitz, Merton Miller, William Sharpe


text:
Tipe 69/79
Lo carri Tipe 69/79 es un carri de combat principau chinés de segonda generacion desvolopat entre 1964 e 1973. Intrèt en servici en 1982 e la produccion es totjorn en cors. L'objectiu chinés èra de desvolopar un carri capable de rivalizar ambé lei carris sovietics T-62 e T-72. Pasmens, aquò mau capitèt e lo veïcul conoguèt gaire de succès dins lei fòrças chinesas qu'encoratjèron lo desvolopament dau Tipe 88. En revènge, lo carri foguèt exportat vèrs unei país coma Albania, Paquistan, Bangladèsh, Iran, Iraq, Birmana, Tailàndia, Sri Lanka, Zimbabwe] e Sodan. Doas versions principalas foguèron desvolopadas per China (Tipe 69 e Tipe 79) e lo carri conoguèt tanben divèrsei variantas localas.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) e a la Guèrra d'Iraq còntra lei carris occidentaus tecnologicament superiors. Aquela inferiotat foguèt agravada per la supremàcia aeriana estatsunidenca e lei carris iraquians foguèron esquichats sensa causar de pèrdas importantas dins lei rengs enemics.


text:
774
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 774 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
A la prima, organizacion d'una campanha novèla còntra lo Khanat Bulgar per Constantin V. Coma per lei campanhas de 760, 763 e 766, una ataca terrèstra completada per una ataca navala foguèron organizadas. Lei Bulgars demandèron la patz avans lo començament de la campanha, ço que foguèt acceptat per l'emperaire. Pasmens, Constantin gardèt sa cavalariá mobilizada dins la region. Ansin, en setembre, quand lei Bulgars assaièron de desportar de populacions eslavas favorables a l'Empèri, aquelei fòrças intrèron dins lo khanat e esquichèron totalament l'armada bulgara.


text:
Daniel Tammet
Daniel Tammet, nascut Daniel Paul Corney (Londres, 31 de genièr de 1979) es un escrivan, ensagista e autista sabent anglés. Comencèt a venir celèbre al Reialme Unit a partir del 14 de març de 2004, jorn que recitèt durant mai de 5 oras 22.514 decimalas del nombre Pi, qu'aviá aprés tres meses abans l'eveniment, al Musèu d'Istòria de las Sciéncias d'Oxford. Sa notorietat venguèt internacionala quand participèt a un documentari, The Boy with the Incredible Brain, que los realizadors li avián demandat d'aprendre l'islandés, aprendissatge que li costèt una setmana, per li far puèi una entrevista en aquesta lenga.
Son autobiografia publicada en 2006, Born on a Blue Day, que narra sa vida amb las dificultats ligadas al fach d'èsser autista, foguèt causida coma "Melhor Libre per Joves Adults" en 2008 per l'Associacion Americana dels Bibliotecaris. Lo segond libre de l'autor, Embracing the Wide Sky, foguèt una de las òbras mai vendudas en França en 2009. Sos libres son estats traduches en 20 lengas.
Aqueste iperpoliglòt domina actualament 12 lengas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Born on a Blue Day (2006)
- Embracing the Wide Sky (2009)
- Thinking in Numbers (2012)


text:
Lista dels papas
Somari
- 1 La lista dels papas
- 1.1 millenni I
- 1.2 millenni II
- 1.3 millenni III
Vaquí la lista dels papas presentada volontàriament del biais pus simple possible. Per aténher aquesta tòca, los detalhs e comentaris son estats reportats dins los articles connèxes seguents :
Papa : per la definicion d'aqueste mot en general, e per sa definicion pus restrictiva tala coma s'emplega exclusivament aicí, es a dire al sens de cap de la Glèisa Catolica.
Lista detalhada dels papas : per una lista pal mai detalhada qu'aquesta, amb lo nom e luòc de naissença dels papas, de datas precisas (naissença, començament e fin del pontificat, decès), de comentaris, etc. Los antipapas i son tanben indicats. En introduccion, se trobarà d'explicacions detalhadas sus çò que s"entend pel mot « papa », sus çò que deu figurar e pas figurar dins la lista e sus la dificultat d'establir una lista acceptabla per totes.
Nom de renhe dels papas : per d'explicacions detalhadas suls noms dels papas, e doncas sus las anomalias constatadas sus cèrts noms dins aquesta lista.
Lista dels primats de la Glèisa Còpta Ortodòxa e Lista dels catholicos de la Glèisa Armènia : perque aquestes dignitaris religioses tanben pòrtan lo títol de papa, dins sa definicion pus generala.


text:
1326
Aquesta pagina concernís l'an 1326 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Novèla annada de dificultats e de desfachas per l'Empèri. D'efèct, Joan Paleòleg, nebòt de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) e governador de l'importanta vila de Tessalonica, se revoutèt ambé lo sostèn dei Sèrbes. Son movement representèt una menaça importanta per lo poder centrau mai lo problema foguèt finalament reglat per sa mòrt oportuna.
Enterin, la situacion s'agravèt encara en Anatolia ambé la presa de la vila de Bursa per lei Turcs Otomans (6 d'abriu) après un sètge de 8 a 10 ans. La ciutat foguèt pilhada. Puei, lei venceires installèron sa capitala dins aquela vila, situada a mens de 100 km de Constantinòple.
Asia[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Mondino dei Luzzi, mètge italian.


text:
Emma Calvé
Emma Calvé, nascuda Rosa Emma Calvet (15 d'agost de 1858 a la Sala - 5 de genièr de 1942 a Montpelhièr) foguèt una cantairitz d'opèra occitana de Roergue.
Familha[modificar | modificar la font]
Lo sieu paire, Justin Calvet, èra un entrepreneire de trabalhs publics nascut a la Bastida de Pradinas en 1824. Sa maire, Leonia Adèla Astorg, èra nascuda a Aubinh en 1835.
Jovença[modificar | modificar la font]
Qualques meses aprèp la naissença d'Emma, en novembre de 1858, la familha Calvet s'installèt al País Basc meridional. Emma Calvé parlava alara a aquesta epòca, segon çò que ne contèt mai tard, una barreja de basc, d'espanhòl, de francés e de "patés" roergàs[1]. Foguèt pas qu'en 1865 quand tornèt en tèrras occitanas, a Montpelhièr, qu'Emma aprenguèt la lenga francesa abans de dintrar en classa dins un convent. Pr'aquò un pauc de temps aprèp, lo paire foguèt obligat d'anar en Itàlia per lo sieu trabalh. Emma Calvé foguèt alara fisada a sa tanta del costat pairal que demorava a la Bastida Pradinas en Roergue.
Quand arribèt a l'adolescéncia, Emma Calvé passava son temps entre la bòria de la Bastida Pradinas e la pension dins las escòlas de Sant Africa, de Tornamira e de Milhau. Lo sieu fraire Paul-Justin se moriguèt quand aviá pas que 10 ans a Ròcafòrt en 1875. Lo divòrci de sos parents faguèt que se n'anèsse a París amb sa maire. Ailà ensagèt de dintrar dins lo Conservatòri de Paris, del temps qu'èra a estudiar l'art del cant amb Jules Puget.
Començament de sa carrièra[modificar | modificar la font]
Aprèp un passatge brèu sus una scèna de Niça ont cantèt L'étoile que j'aime, c'est vous, lo vertadièr primièr contracte de la cantairitz foguèt amb lo teatre de la Monnaie a Brussèlas ont joguèt Marguerite de Faust e d'autres ròtles. Puèi prenguèt de corses a París amb la famosa professora Mathilde Marchesi, una mezzo-soprano alemanda retirada e estudianta de Manuel García. Faguèt una virada per Itàlia, ont aguèt l'escasença de veire l'actritz celèbra Eleonora Duse, que sas interpretacions aguèron una fòrta influéncia sus la jove Emma. Cantèt alara a La Scala de Milan e tanben dins los teatres mai prestigioses de Naples, Roma, e Floréncia. Finalament tornèt a París en 1891 ont creèt lo ròtle de Suzel dins L'Amico Fritz de Pietro Mascagni; interpretèt e cantèt aqueste ròtle un pauc mai tard a Roma. Per encausa de la capitada bèla que coneguèt dins l'interpretacion, foguèt causida per far Santuzza dins l'opèra Cavalleria rusticana, çò que foguèt considerat en seguida coma un de sos melhors ròtles. Coneguèt un brave succès tornarmai quand se representèt l'òbra a Londres. Pasmens èra sonque lo preludi a un trionf mai important degut a son interpretacion dins Carmen, l'opèra mai coneguda de Georges Bizet. Abans de començar l'interpretacion de son personatge, Emma passèt pro de temps en Espanha ont aprenguèt divèrsas danças e observèt lo comportament de las fumairas de cigarreta per poder las imitar perfièchament. E puèi en 1894, faguèt son aparicion dins aqueste ròtle a l'Opéra-Comique de París. Lo public e los critics sulpic diguèron qu'èra la melhora Carmen qu'avián vista fins aquel moment, una opinion que seriá mai tard similara dins d'autras vilas.
Emma Calvé se moriguèt dins un estat de paurièra bèla en 1942 a Montpelhièr mas foguèt enterrada dins son país, a Milhau.
Es estada preservada una quantitat bèla de sos enregistraments que foguèron faches entre 1902 e 1920.
Libres[modificar | modificar la font]
Emma Calvé escriguèt dos libres, lo primièr en anglés e lo segond en francés:
- My Life - Appleton - 1922
- Sous tous les ciels, j'ai chanté - Plon - 1940
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Georges Girard - Emma calvé, La cantatrice sous tous les ciels - Edition Grands Causses - ISBN 2-903687-01-03
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Georges Girard - Emma calvé, La cantatrice sous tous les ciels


text:
Lemoviç
Los Lemoviç - latin Lemovices - eran un pòble gallés originari d'Euròpa Centrala (los qui son restat en Germania, s'apelan Lemovii per far la diferéncia emb los de Gàllia). Lor nom ven de lemo « olme » e vices « qui vencen », quò vòl donc dire « vencedors emb l'olme ». L'olme fai benleu referéncia au bòsc de lors lanças[1]. An laissat lor nom a Limòtges e a Lemosin.
Lo territòri daus Lemoviç era sus los departaments de la Nauta Vinhana (87), Cruesa (23), Corresa (19), e sus 'na partida daus departaments de Charanta (16), de Dordonha (24) e d'Indre (36).
Lor "capitala" au moment de la conquesta romana era situada sus lo vilatjon de Vilajobert, sus la comuna de Sent Deunis.
Quauquas vilas conegudas : Acitodunum (23-Aiun), Argentate (19-Argentat), Blatomagus (87-Blom), Briva Curretia (19-Briva), Cassinomagus (16-Chassanom), Carovicus (87-Chasteu Chervic), Roncomagus (87-Rancom), Excingidiacum (19-Eissandon) e Uxellum (19-Ussèl).
A Sent Gençan era benleu Durotincon (en gallés, latinizat en Durotincum), 'na aglomeracion comerçanta.
Après la conquesta romana, la capitala devendrà ''Augustoritum'' (87-Limòtges).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la langue gauloise, Éditions Errance, Paris, 2003.


text:
Brancaleone
Brancaleone es una associacion occitana segon la lei de 1901, animada, entre autres per Francés Bacabe.
Dins la bèla tradicion de la transmission orala, l'associacion bota en òbra una estrategia d'accions enrasigadas, e d'encontres transfrontalièrs e intergeneracions, per desvolopar e regenerar las practicas e los escambis de musicas popularas e tradicionalas, e mai particularament d'Euròpa del sud, mas tanben del mond entièr, en ligason particularament amb las populacions eissidas de l'immigracion.
Una postura resolgudament occitanista, per la pluralitat de las lengas e cultura en dialòg.
Sa tòca es de desvelar e coitivar las riquesas de las arts popularas e de las culturas que los noiriscan, estimular e experimentar una soscadissa sus lor foncion e mai largament sus las questions d'identitat per l'accion sul terren e sa mesa en òbra en ligam duradís amb d'Endacòm mai druds, prèps o luènhs.
Escambis e transmission de musica populara e tradicionala, d'aicí o d'alhors, per la pluralitat de las lengas e de las culturas.
Intervencions dins lo camp civic : experimentar e estimular una soscadissa sus las questions d'identitat.
Organizacion, produccion, e difusion d'eveniments e talhièrs artistics.