text:
Memòria o desbromb ?
Memòria o desbromb ?
Benoît Larradet
Qu’ei un conte vielh qui’vs vau contar, un conte deu temps de la gratèra.
Un còp èra, ua vila de noste que’s trobè copada en dus camps qui non se suportavan pas. Que se’n volèvan aqueth monde pr’amor de professar ideas opausadas.
Los uns que defenèvan la memòria. “ Imaginatz-ve drin la vita shens memòria, ce disèvan, que ns’ac desbrembarem tot, los amics, lo minjar e lo béver. ”
“ La memòria, replicavan los autes, qu’ei tot juste bona tà har sofrir e ploriquejar sus çò de passat. Çò qui ns’agrada a nosautes qu’ei lo modèrne e mei que tot, lo futur. Los amics los mei bons que son los qui encontraram doman. ”
Cada camp que pèhremava sus las posicions, segur de detiéner la vertat, arrefusant tota concession. Que s’aplegavan, manigançant contra los autes, los faus profètas.
Las amassadas deus purmèrs, brembeja qui brembejarà, qu’èran conhidas de brembanças. Qu’ac volèvan tot memorizar, tot conservar, tot archivar, tot conéisher. Curiosament ad aquestes ne’us agradavan pas los ordinators, las calculaderas e tots aqueths apèrs d’estocatge d’informacions. Que passavan hèra de temps ad ac apréner tot com lo Pater : poesias, cantas e taulas de multiplicacion. Los mei radicaus, qu’estudiavan e qu’arrepassavan regularament las listas deus abonats deu telefòne dab los numèros o los còdes mineralogics deus departaments e d’autes que s’i hasèvan a memorizar lo mei gran nombre possible de decimaus de pi. Qu’èra, c’explicavan, entà entrainar la memòria.
“ Be son pècs, ce’s trufavan los autes, perqué donc apréner per còr çò qui podem arretrobar dab tant de facilitat en los libes o, miélher, sus l’ecran deus ordinators ! La memòria qu’ei un empach a la vita ”. Aquestes qu’èran adèptes deu present e de la facilitat. “ Aquiu qu’ei lo bonur ”, ce professavan. Per eths, sol e comptava l’immediat. Qu’ac aprenèvan tot hèra viste, quasi shens tribalh e qu’ac desaprenèvan autant viste. Que’s menshidavan de la memòria sovent idealizada quan ei, ce’s pensavan, conhida de soviers mitics. Aquera memòria, per eths, que mentiva. Deu passat arren ne’us importava, que s’ac devèvan tot desbrembar. Los mainatges que’s desbrembavan las leçons e las consignas, mes n’èra pas grèu puishque los mèstes que’s desbrembavan de previéner que non viengoren pas a l’escòla e los pairs l’òra d’anà’i. Los mei hòrts que s’escadèvan, au prètz d’esfòrç deus grans e d’entrainaments multiples, a desbrembà’s dinc a la lenga mairau. Puish que combatèvan l’accent considerat com un sovier de la lenga vielha.
L’escriut, com eventuau substitut e doncas concurrent de la memòria, qu’èra espudit peu sons adorators, qui, per contra, e’u veneravan com un camin possible de cap tà l’eternitat, e tots que saunejavan d’estar escrivans e atau demorar en la memòria de l’umanitat. De çò qui disèvan que i averé avut tanben escrivans hòrt bons en çò deus chivalièrs deu desbromb mes qu’èran tots autors desbrembats. D’aulhors, a lor, famós e anonimes, tots que’s morivan desbrembats.
“ Lo desbromb qu’ei la mort, lo mejan de la combàter qu’ei la memòria ” proclamavan los sons adorators, qui essajavan de’s balhar l’impression d’aver mantuas vitas en arretiéner totas las hèitas lors e tanben las deus autes e las qui avèvan lejut o las de qui saunejavan tantes còps, que fin finala que’n conservavan lo sovier com si las avèvan viscudas. Que s’esforçavan de guardar en cap los imatges de las caras de las nòvias qui aimèn, de las qui averén volut aimat mes qui’us hòragetèn e quitament de las qui desirèn shens las gausar parlar jamei.
“ Perqué combàter en ua partida qui ei dejà jogada, filosofavan los chivalièrs deu desbromb, fin finala qu’ei la mort qui ganharà. Lo subjonc-tiu qui emplegatz quan disetz “ Quan sii mort ” n’ei pas qu’ua incantacion inutila e ridicula qui n’aportarà pas jamei nat caractèr ipotetic ad aquera proposicion segura ”. Quan los adorators de la memòria pretendèvan tots a ua carrièra d’escrivan eths, atirats peu vèrbe, que’s vedèvan meilèu en animators de television o aute tribalh de paraula.
Per aqueths temps sauvatges, las autoritats que’vs podèvan embarrar en preson sonque per suspicion de qu’avossitz participat o ajudat a ua malahèita. Que v’i deishavan poirir bèra pausa. Quan arribava ua trista benalèja atau a un companhon deus adorators de la memòria, que s’amanejavan tots entà essajar de’u sostiéner e de’u har liberar. Los chivalièrs deu desbromb, eths, que miavan vita per dia shens nat chepic, com se non s’èra pas passat arren. Las faiçons d’aquestes qu’escandalizavan los purmèrs... d’autant mei qui’us i renviava l’inutilitat de las lors protestacions, puishque los amics deus uns non sortivan pas de preson mei viste que los amics deus autes.
Cada abitant de la vila que s’avèva causit un camp, definitivament e los mainatges que n’eretavan e qu’i demoravan fidèus. Entre los dus partits qu’èran pelejas shens fin ! Per pausar mantuas dificultats quotidianas, aqueths conflictes n’empachavan pas lo monde de víver. Après tot, que son numerosas las vilas partatjadas en dus o mantuns camps qui non se parlan pas jamei e qui viven totun au ras los uns deus autes.
Atau qu’èra e qu’averé podut contunhar longtemps si un dia, un jornau n’avè pas passat ua informacion tarribla. Que i averé avut monde, ce disèvan, qui averén cambiat de camp ! Estossen estats chivalièrs deu desbromb passats tau camp de la memòria, non seré pas estat grèu : aqueth monde quan legèvan lo jornau que’s desbrembèn de tira las informacions. Mes qu’èra lo contra escrivèva lo jornalista, adorators de la memòria que serén passats en nombre tau camp deu desbromb. Las consequéncias d’aquera hèita qu’estón tarriblas. Quan per malastre, un òmi esitava un matin, au moment de partir tau tribalh, sus l’emplaçament exacte on s’avè parcada la veitura la vèlha, autanlèu la hemna que l’espiava d’ua uelhada suspiciosa e que començava de pensar au divòrci. Quan un pair o ua mair èra drin en retard a l’escòla entà anar cuélher los petits, aquestes, de tira inconsolables que ploravan, segurs que los pairs desertors de la memòria e’us desbrembavan per l’eternitat.
Los chivalièrs deu desbromb se menshidavan deu lor costat que non n’i avosse pas nats d’enter eths atirats peus enemics. Quan ne suspectavan un de traïson, que’u jutjavan e que’u condemnavan a penas terriblas, lo mei sovent a ua mort òrra dab suplicis sapients. Qu’encargavan alavetz l’un deus lors membres d’aplicar la sancion, mes aqueste que s’ac desbrembava autanlèu e non s’aquitava pas de l'obratge comandat. Non recebó pas per aquò nat arcast puishque tots los autes membres de la confrairia que s’ac desbrembavan eths tanben. Per non pas aver doncas nadas consequéncias dramaticas, tots aqueths procès qu’empudivan l’atmosfèra en çò deus chivalièrs deu desbromb de qui totun lo nombre en·hlava tostemps.
Los adorators de la memòria en véder aumentar lo nombre deus desertors que radicalizavan las lors posicions. Com n’ac podèvan pas tot har que’s partatgèn en comissions. Los uns que s’especializèn en las danças e las musicas e los qui non sautavan pas exactament com ac hasèvan los ajòus deus sègles passats que’s podèvan avisar de las arrecadudas. Que’us i volèvan copar las camas per crimi de lèsabranlo. Que miacèn de mort un musician de qui trobavan las composicions iconoclastas e irrespectuosas de las cantas deu passat. D’autes, qui’s titolavan “ memòria deu patrimòni ”, que pressionavan au mei har entà conservar los lavaders o las pishaderas publicas. Que n’arribavan a considerar los horats de las carrèras com autant de traç de la memòria deu passatge deu monde e, per consequéncias, que combatèvan la refeccion deus grondons. La comission “ lenga ” qu’exigiva deu son costat de que los mots e’s sauvèssen, en l’ortografia, totas las mèrcas de l’istòria. Que n’arribèn a inventar centenats de signes en mei de l’alfabet classic entà representar l’origina precisa deus mots, la lor prononciacion deus temps ancians e tots los cambiaments qui seguín au cors de l’evolucion. Chic a chic, lo futur puish lo present qu’espaurivan tot aqueth monde qui concentravan tota l’energia sus l’estudi deu passat. Mes los lors esfòrç non travavan pas briga l’evolucion. Lo temps que tribalhava peus chivalièrs deu desbromb, de qui lo nombre mei anar mei e creishèva.
Aquestes n’èran pas capables de miar accions estructuradas. Non s’escadèvan pas jamei a s’amassar pr’amor de desbrembar las òras deus rendetz-vos, e quan, per miracle extraordinari, e s’atraçavan tots, non sabèvan pas mei l’ordi deu dia qui avèvan de tractar. Ne n’èran pas tad aquò briga malurós, segurs qui èran que l’amassada a viéner estore miélher que la deu dia. E vertat que n’èra, au mensh en çò qui concerniva lo nombre de participants. Qu’i arrecotivan tots los qui, a truca d’ac voler tot desbrembar, e s’ac avèvan tot pergut. Los qui s’avèvan pergut las claus e qui non podèvan pas mei entrar a casa e los qui, desbrembant la hemna, avèvan seguit la purmèra qui passava. Que s’i trobavan desbrembalarèrs qui’s trufavan deus pegòts vaduts en quauque endret. Quauques uns qu’avèvan pergut la paraula e que’s caravan quan d’autes qui avèvan pergut lo hiu, e parlavan flisco flasco, de tot e d’arren, virant a cada segonda de bueus en vacas. Un aròu que’us badavan, qu’èran los qui s’avèvan pergut lo cap e la rason. Un capitani de marina qui avèva pergut lo nòrd, que virava e arrevirava en tot sens e tots que saludavan en eròi, un amnesic qui, l’espiar esgarat, non comprenèva pas briga çò qui podèva fóter aquiu. Un dia, un deus mei sapients de la confrairia que lejó en un libe beròi: “ ò ! lo sovier ... òrre miralh qui hè patir totas las torturas ... ”. Quan aprengó que l’autor d’aquera tròba èra un cèrt Maupassant, que’u cerquè pertot entà l’eléger Président. Tots, de segur, que s’ac avèvan desbrembat de que s’èra mort bèth temps a, lo Maupassant, d’autant mei que se n’avèvan oblidat dinc a la quita existéncia. La proposicion de la soa eleccion era medisha qu’estó desbrembada. De tota faiçon non seré pas jamei estada arretienguda pr’amor qu’excludín de la confrairia lo qui l’avèva hèita, au motiu d’aver memorizat ua citacion, çò qui èra contrari aus principis de l’associacion. L’endedia qu’èra tornat lo noste adorator de Maupassant, arren ne’s brembava de la hèita de la velha, quitament pas eth.
Qui ei qui ganhè finalaments aqueth combat ? Que ns’ac avem desbrembat ! “ Pr’amor de la victòria deus chivalièrs deu desbromb ! “ ce ditz la rumor.
Mes uns istorians que contestan aquera version de la devira deu combat. De çò qui pensan aquestes, los hilhs deus uns e los deus autes que’s serén apariats a maugrat de l’oposicion deus pairs. N’estó pas shens problèma mes, fin finala, lo temps que’us averé ajudats a trobar un comprometut. Tots aqueths parelhs qu’averén viscut hèra longtemps e avut hèra de mainatges.
E jo, qu’ac voi créder qu’aquesta ipotèsi e sia la bona, pr’amor annadas e annadas après qu’arretròbi en lo comportament de tau o tau, e de temps en quan en lo men pròpi, au còp traç genetics d’un ajòu chivalièrs deu desbromb e d’ua ajòla adoratora de la memòria.


c: text/html

text:
Avèm aprés, mercés a una istoriana tolosana, que los comtes de Tolosa èran d’origina franca e qu’o èran demorats sense flaquesa pendent quinze generacions, fins a una epòca ont, quitament, de Francs non se’n parlava mai despuèi longtemps (veire lo « mot » precedent). La descobèrta èra esbeluganta e avèm volgut verificar se d’autres exemples existissián de consanguinitat a la mòda egipciana (o raimondina) dins l’amira remirabla de servar la puretat de la raça. E avèm trobat. Figuratz-vos qu’al s. VI, un nomenat Ansbèrt, estatjant de Narbonesa aguèt un filh, Arnovald, qu’aguèt un filh, Arnol, qu’aguèt un filh, Ansegisl, qu’aguèt un filh, Pipin, qu’aguèt un filh, Carles (aliàs Martèl), qu’aguèt un filh, un autre Pipin (aliàs lo Brèu), qu’aguèt un filh, un autre Carles (aliàs Carlesmanhe)… Ansbèrt serà dit « senator de Narbona » o « de raça senatoriala », es a dire « roman » o puslèu « narbo-roman », mas son nom, coma los dels autres membres de sa familha, non es gaire latin mas plan segurament got, o se volètz « Visigot ». Mas benlèu, lodit Ansbèrt, èra lo frut d’una aligança venguda possibla entre las doás aristocracias, « narbo-romana » e gota. Mas non sèm pas aquí per espepissar e una sola causa nos interessa : Ansbèrt èra un Narbonés de Narbonesa (un Lengadocian diriá l’istoriana sus-citada) e, segur, sa descendéncia tanben segon las teorias universitàrias novèlas. E avètz comprés tot l’interès de mon enquèsta : lo famós Carlesmanhe èra occitan ! Quand pensan d’unes que tot aquel mond d’amont nos colonizèron alavetz qu’èra lo contrari !
J. P.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
11/02/2017
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan- Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 12 de feurier 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada au noveu conte "Lo dròlle dau chen que parla / La dròlla que parla a la mar", un libreton + CD ( 6,50€ chas Cap'Oc), revirat en Lemosin per Joan-Loìs Lévêque e dich per Anne Brouillet.
De comandar sur : http://capoc.crdp-aquitaine.fr/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Ens agradaria enviar-te les notificacions per a les últimes notícies i novetats
De cap ath tard, quan er heired der iuèrn envasís toti es cornèrs, me cali damb compde laguens der aperat Bòsc des Alemands, en Portilhon. Aguest espaci, sonque coneishut pes autoctòns, sauve es mistèris dera Istòria. Ara demora de conéisher mielhor es origines d’aguest nòm, auanci pera nhèu vèrge, mentre senti eth tapatge, que s’estién d’ençà deth hons, des caushigades de bòtes d’aqueri soldats vengudi damb era complicitat dera França de Vichy, quan sigueren presents enes nòsti pòbles de termièra. Eth sòn hantauma mos rebrembe qu’aguest parçan ei estat profanat pera Istòria e qu’ena nòsta apartada Val i reverbèren, tanben, es veus dera Guèrra Mondiau. Ath costat d’aguest petit bòsc, s’i lhèue eth Malh deth Potz, a on i demoren vestigis des trinchères bastides pendent era Guèrra Civil espanhòla, que tot just posqui endonviar dejós deth mant de nhèu. En pògui mètres, s’i concèntren testimònis istorics pòc difonudi, encara per redescurbir. Quan torni tà casa, tot pensatiu, tròbi ena boèta de corrèus eth paquet que sauve era mia prumèra lectura der an, ua introduccion critica ath pensament de Martin Heidegger, deth professor Peter Trawny. Era filosofia contemporanèa non s’entenerie sense era sua aportacion, sense era pregunta fonamentau que lance peth “sens der èster”. Ath temps, pògui personatges concèntren, coma Heidegger, era paradòxa alemanda, país capable dera cultura mès excèlsa e eth pensament mès pregon, deth qu’eth n’ei un des maximums representants, mès tanben dera politica mès aberranta e infècta, ena sua adesion ath nacionausocialisme. “Camins de bòsc” ei ua des sues recopilacions, que mèrquen eth caractèr dubèrt e asistematic deth sòn pensament, coma aguest nau bòsc de lectura e estudi, a on m’acabi de hicar.


text:
Departament e region d'otramar
Un departament e region d'otramar (DROM) es un territòri francés qui constituís a l'encòp un departament (DOM) e una region (ROM) d'otramer. Aqueste estatut concernís la Guadelope, la Guaiana, la Martinica, Maïòta e La Reünion.
Los departaments e regions d'otramer son regís per l'article 73 de la Constitucion de la Cinquena Republica: las leis e reglaments aplicables en França metropolitana i son aplicables de plen drech mas d'adaptacions son possiblas. Se destrian de las collectivitats d'otramer dotadas d'estatuts especifics.
Al vejaire l'Union europèa, los departaments e regions d'otramar son de regions ultraperifericas[1].
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La Guadalope, la Martinica, la Guaiana e La Reünion son eissuidas del primièr empèri colonial francés: aquestas illas son colonizadas per la França dins lo sègle XVII e venon d'economias de plantacion repausant subretot sus l'esclavatge fins a son abolicion en 1848.
Après la Segonda Guèrra mondiala, alara que l'estatut de l'empèri colonial francés evolua, Aquestas quatre ancianas colonias venon de departements per la lei del 19 de març de 1946. Aquesta departamentalizacion significa l'integracion complèta de las illas a la Republica francesa que las leis e decrets aplicats en metropòmi i venon aplicables, pasmens se de particularitats demoran[2]. Los governaires colonials son remplaçats per de prefècte dependants del ministèri de l'Interior.
La Constitucion de la Quatrena Republica confirma l'existéncia dels departaments d'otramar. La lei del 27 d'octobre de 1946 sus la composicion e l'eleccion de l'Assemblada de l'Union francesa ne dona la lista que comprend alara, en mai de la Guadalopa, la Martinica, la Guaian e La Reünion, los departements franceses d'Argeria[3]. Aquestes, creats en 1848 après conquista de l'Argeria per la França, son alara al nombre de tres. Passant a quatre puèi a quinze e a tretze entre 1955 e 1958 abans de desparéisser amb l'independéncia de l'Argeria en 1962.
La Constitucion de la Cinquena Republica adoptada en 1958 prevei, dins son article 73 que « Lo regim legislatiu e l’organizacion administrativa dels departaments d’Otramar pòdon far l’objècte de mesuras d’adaptacions necessitadas per lor situacion particulara. »
En 1976, lo territòri d'otramar de Sant Pèire e Miquelon, tanben eritat del primièr empèri colonial, ven lo cinquen departament d'otramar[4] abans de venir una collectivitat territoriala d'estatut particular en 1985[5].
En 1982, dins l'encastre del procediment de decentralizacion, las regions prenon lo reng de collectivitat territoriala tot coma los departaments. Una let prevei alara que dins los departaments d'otramar, lo conselh general e lo conselh regional fusonen en una assemblada unica elegida al vòte proporcional mas aqueste tèxte es censurat pel Conselh constitucional jutjant que, segon la Constitucion, « l'estatut dels departaments d'otramar deu èsser lo mèsme qu'aqueste dels departaments metropolitans »[6]. Una novèla lei es alara adoptada, fasent de la Guadalopa, de la Guaiana, de la Martinica e de La Reünion de regions monodepartamentalas ont existisson un conselh general e un conselh regional, amb cadun de competéncias diferentas[7].
En 2003, una revision de l'article 73 de la Constitucion acaba amb aquesta complexitat e dona la possibilitat de crea« una collectivitat se substituissent a un departament e una region d'otramar » o « una assemblada deliberanta unica per ambedoas collectivitats » a condicion qu'aqueste projècte siá validat per référendum dins lo quita territòri[8].
Es aquesta opcion de la collectivitat territoriala unica qu'es retenguda en 2011 après que los Maoreses votèron per la departamentalizacion. Maïota, territòri crompat per la França al sègle XIX es ligat al territòri de las Comòras de 1946 a l'independéncia de las Comòras en 1975, èra primièr una collectivitat territoriale d'estatut particular[9] venguda « collectivitat departementala » en 2001[10].
En 2007, las comunas insulàrias de Sant Bartomieu e Sant Martin se desligan de la Guadalopa per venir de collectivitats d'otramar.
En 2016, la Guaiana e la Martinica venon a lor torn de las collectivitats territorialas unicas.
Lista[modificar | modificar la font]
Departaments e regions d'otramar actuals[modificar | modificar la font]
Ancians departaments d'otramar[modificar | modificar la font]
Estatut[modificar | modificar la font]
Los departaments e regions d'otramar son regís per l'article 73 de la Constitucion que prevei un regim d'identitat legislativa, es a dire que « las leis e reglaments son aplicables de plin drech »
Pasmens, la Constitucion prevei tanben que d'« adaptacions tenent a las caracteristicas e constrenchas particularas d'aquestas collectivitats » se pòdon far.
Institucions[modificar | modificar la font]
Las institucions dels departaments e regions d'otramar son globalament las mèsmas qu'aquestas dels departaments e regions de metropòli.
L'Estat i es atal representat per un prefècte e lo territòri es talhat en arrondiments e comunas, aquestas constituissent lo mai pichon escalon de las collectivitats territorialas.
Cada DROM essent a l'encòp un departament e una region, dispausa d'un conselh departamental e d'un conselh regional encargat cadun d'exercir las competéncias d'aquestas collectivitats. Pasmesn, l'article 73 de la Constitucion prevei qu'una collectivitat territoriala unica pòt se substituir a un departament e una region d'otramar. Aquesta disposicion s'aplica a:
- Maïòta, que conselh departamental exercís tanben las competéncias d'un conselh regional;
- la Guaiana, que l'Assemblada de Guaiana exercís las competéncias d'un conselh departamental e d'un conselh regional;
- la Martinica, que l'Assemblada de Martinica exercís las competéncias d'un conselh departamental e d'un conselh regional amb un conselh executiu encargat del poder executiu.
Adaptacions e competéncias particularas[modificar | modificar la font]
L'article 73 de la Constitucion prevei que d'adaptacions a las leis e als reglaments pòdon èsser fachas per prene en compte de la situacion particulara dels departaments e regions d'otramar.
Aquestas adaptacions pòdon èsser[13]:
- realizadas per l'Estat: pòt s'agir per exemple d'una dintrada en vigor d'un tèxte diferenta en otramar e en metropòli o d'una lei qu'autoriza lo govèrn a realizar de modalitats d'aplicacion particulara dins los DROM per decret en Conselh d'Estat;
- realizadas per las quita collectivitats a condicion d'i èsser abilitadas pel Parlament, tanben per l'adaptacion d'una disposicion tenent normalament de la lei.
D'entre las adaptacions juridicas especificas a l'otramar existisson per exemple de mesuras fiscalas (coma l'autreg de mar o de deduccions), l'atribucion de competéncias (per exemple la gestion de las rotas nacionalas pels conselhs regionals de Guadalopa, de Martinica e de la Reünion e non pas l'Estat), de règlas d'amenatjament (coma la zona dels cinquanta pases geometrics), d'ajudas e financiaments (continuitat territoriala), etc.
Mai, la Constitucion prevei que los departaments e regions d'otramar — levat La Reünion — pòdon èsser autorizadas per la lei a fixar d'espereles las règlas aplicables sus lor territòri dins un nombre limitat de matèrias (qu'exclusisson la nacionalitat, los drechs civics, las garantidas de las libertats publicas, l'estat e la capacitat de las personas, l'organizacion de la justícia, lo drech penal, la procedura penala, la politica estrangièra, la defensa, la seguretat e l'òrdre publics, la moneda, lo credit e los cambis o lo drech electoral). La lei organica prevei que per çò fae, l'assemblada deliberanta de la collectivitat territoriala concernida deu adoptar una demanda d'abilitacion a la majoritat absoluda de sos membres e, se l'abilitacion es acordada, expira après doas annadas maxim. Las mesuras adoptadas per un departament o una region d'otramar en vertut d'una tala abilitacion son publicadas al Jornal oficial.
Union europèa[modificar | modificar la font]
Los departaments e regions d'otramar son, del vejaire de l'Union europèa (UE), de regions ultraperifericas. Aqueste estatut, previst per l'article 349 del Tractat sul foncionament de l'Union europèa, fa dels DROM una partida integranta del territòri de l'Union europèa ont lo drech comunautari s'aplica coma dins las autras regions de l'UE mas fa possible de « mesuras especificas » portant « per exemple sus las politicas douanièras e comercialas, la politica fiscala, las zonas francas, las politicas dins los domènis de l'agricultura e de la pèsca, las condicions de provesiment en matèrias primièras e en bens de consomacion de primièra necessitat, las ajudas d'Estat, e las condicions d'accès als fons estructurals e als programas orizontals de l'Union » (article 349)[14],[15].
Las DROM benefician per exemple, que son de regions ultraperifericas, del Fons europèu de desvolopament economic e regional (FEDER) e del Fons social europèu (FSE) amb de tauses mai naut qu'en metropòli.
En mai dels DROM, Sant Martin (collectivitat d'otramar), las Canàrias (Espanha), Açòres e Madèira (Portugal) son tanben de regions ultraperifericas de l'UE.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Conseil européen, « Décision du Conseil européen modifiant le statut à l'égard de l'Union européenne de Mayotte [EUCO 112/12] », europa.eu.
- ↑ Loi no 46-451 du 19 mars 1946.
- ↑ « Loi n 46-2385 du 27octobre 1946 sur la composition et l'élection de l'Assemblée de l'Union française », lexpol.cloud.pf (consultat en 17 août 2016).
- ↑ Loi no 76-664 du 19 juillet 1976 relative à l’organisation de Saint-Pierre-et-Miquelon.
- ↑ Loi no 85-595 du 11 juin 1985 relative au statut de l'archipel de Saint-Pierre-et-Miquelon.
- ↑ « Décision n 82-147 DC du 2 décembre 1982 », conseil-constitutionnel.fr.
- ↑ Loi no 82-1171 du 31 décembre 1982 portant organisation des régions de Guadeloupe, de Guyane, de Martinique et de La Réunion.
- ↑ « Que sont les départements et régions d'outre-mer ? », vie-publique.fr (consultat en 17 août 2016).
- ↑ Loi no 76-1212 du 24 décembre 1976 relative à l'organisation de Mayotte.
- ↑ Loi no 2001-616 du 11 juillet 2001 relative à Mayotte.
- ↑ Les DROM n'observent pas l'heure d'été. Leur décalage horaire avec la France métropolitaine n'est donc pas constant toute l'année.
- ↑ Le conseil départemental et l'hôtel de préfecture sont à Mamoudzou.
- ↑ « Guide de logistique. Collectivités d'Outre-mer de l'article 73 de la Constitution (Guadeloupe, Guyane, Martinique, La Réunion, Mayotte) », Légifrance (consultat en 17 août 2016).
- ↑ « Outre-mers » (consultat en 18 août 2016).
- ↑ « Versions consolidées du traité sur l'Union européenne et du traité sur le fonctionnement de l'Union européenne et Charte des droits fondamentaux de l'Union européenne », europa.eu.


text:
La comuna dau Ròve faguèt una prepausicion que lo club focèu non deuriá refusar.
La perspectiva de l’alargament de l’Estadi Velodròm a 67000 plaças e l’enaussament dau loguier previst per la comuna de Marselha faguèt prene una decision istorica au club marselhés.
« Davans lei mejans gigantassàs de clubs coma lo Paris-SG ou l’AS Monaco que podem pas luchar còntra, avèm fach la causida de faire mudar l’OM en pichòt club de quartier. Lo trabalh sus lei resultas es estat ja ben entamenat, amb una equipa que s’arresta pas de perdre de partidas e de plaças au classament de la Liga 1. Avèm recrutat un « staff » tecnic totalament incompetent au nivèu professionau e que conoisse ben lei divisions inferioras per posquer l’an que ven començar d’envisatjar seriosament una davalada en Liga 2 puei, perqué pas, agantar lo National, ò mièlhs encara la CFA a l’orizon 2017 », nos diguèt l’entrainaire / Director esportiu / Marabot / brancardier de l’OM, Josèu Anigo.
« L’estapa venenta serà de juegar dins un estadi a la nòstra mesura, es per aquò que la prepausicion de la comuna dau Ròve es encuei estudiada seriosament per nòstrei servicis de non desvolopament dau club ».
« Lo simbèu dau Ròve, son sei cabras », nos ramenta lo cònsol de la pichòta ciutat dau nòrd de Marselha. « Mai fau sacher que son a mand de desparéisser », aponde. « Se siam pensat que seriá quauquaren de remirable de posquer aculir un novèu tropèu au nòstre, amb la perspectiva de l’ajudar a se manténer dins una quietat qu’aprofiecha en totei ».
L’Olimpic dau Ròve e sei cabras, afar de seguir per posquer se regalar lèu d’espectaclós derby amb lei vesins dau FC Còsta Blava ou lo Joventut Armèni de Sant Antòni !


text:
Oquei pelena
L'oquei pelena es un espòrt de bala collectiu oposant doas formacions d'onze jogaires equipats d'una cròça
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'oquei sus pelena es lo jòc de bala amb cròça mai ancian conegut que se trapèt dins las primièras civilizacions. Pas cap de pròva nimai de font d’informacion existisson al subjècte de l’origina del jòc. La mai anciana representacion d'aquel espòrt se trapa sus una fresca tombala dins la val de Nil e datant de 2000 ans AbC. A la meteissa epòca, se trobèt tanben un jòc gaireben identic en China, a l'Orient Mejan e en America del Sud. I a tanben un bas relèu presentant aquèl jòc sus la paret de Temistocles a Atenas, datant de l'antiquitat grèga[1].
L'istòria modèrna de l'oquei comencèt en Angletèrra a la fondacion del primièr club: Blackheath (1851). En 1875, un autre club londinenc, Teddington, modernizèt e normalizèt lo jòc amb de règlas novèlas; la bala venguèt esferica, se la podiá pas prene amb la man e la cròça se podiá pas mai levar al dessús de las espatlas. En 1883, lo nombre de jogaires per equipa foguèt fixat a onze. Lo novelum màger foguèt la creacion de la « zona de tir al gòl » adoptada per l'Associacion anglesa d'oquei que se veniá de crear.
Los ans seguents, l’armada britanica desvelopa l'ocquei modèrne dins las colonias britanicas. En 1908, e pel primièr còp, l'oquei es presentat als JO de Londres. L'Angletèrra acaba primièra seguida per Irlanda, Escòcia, Galas e Alemanha.
Lo rèste del mond demorèt pas inactiu e un campionnat de França nasquèt en 1899. La Federacion francesa d'oquei foguèt creada en 1920 e la Federacion internacionala (FIH) a París en 1924.
En 1980, l'oquei femenin foguèt presentat al JO de Moscòu.
Principis del jòc[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
- L'oquei pelena opausa doas còlas d'onze jogaires caduna sus un camp de 91,40 mètres de long sus 55 mètres de larg.
- Una partida d'oquei es constituïda de 4 quart temps de 15 minutas (FIH) o de 17,5 minutas (Euro Hockey League)[2].
- La bala pòt pas tocar que lo costat plan de la cròça.
- Los jogaires pòdon pas tocar la bala amb quina que siá partida del còs, levat lo portièr.
- Un punt es validat sonque se la bala es trucada o desviada per quin que siá jogaire situat dins lo cercle abans d'intrar dins la gàbia (lo cercle es un miègcercle de 16 m traçat a partir del centre de la gàbia).
- L'equipa ganhanta es aquela que marca mai de punts a la fin del temps reglamentari. Se las doas còlas an marcat lo meteis nombre de puts, alara la partida es declarada « partida nula ». Levat per una partida de copa; en cas d'egalitat las doas còlas causissan 5 jogaires caduna que van realizar una seria de tir (un jogaire va dels 22 m e ten 11 segondas per marcar).
Equipament[modificar | modificar la font]
La cròça[modificar | modificar la font]
La cròça es drecha dins sa partida nauta, munida d'una partida agafanta, similara a aquela raqueta de tennís, la partida bassa es corba e possedís una fàcia bombada (la fàcia exteriora) e una fàcia plana (la fàcia interiora). Sol l'usatge d'aquela fàcia plana es autorizada per trucar o desviar la palma. La cròça es tradicionalament de fusta mas totjorn masovent de matèrias compositea coma lo carbon o lo Kevlar son utilizadas per sa fabricacion. La quita cròça cal intrar dins un redond d'un diamètre d'interior de 5,10 cm. La corba de la cròça tanben ten de restriccions. De corbas totjorn mai importantas provoquèron de tirs aerian non oportun, font potenciala d'accidents greus. La corba maximala donc es de 25,4 mm (1").
Lo penalti cornèrs
Un jogaire plaçat a 9,14 m del pal de gàbia deu passar la palma a un jogaire de sa còla que la blòca fòra de la zona. I a sovent un blocaire e un tiraire. I a 4 jogaires mai lo gardian de la còla adversa dins la gàbia que dovon blocar la bala o la desviar.
La bala[modificar | modificar la font]
Una bala d'oquei pèsa entre 156 e 163 gramas mas existís mai leugièras pels joves. Abans èra de cuèr quand l'espòrt se praticavan amb de cròças de fusta sus un camp de pelosa naturela, es uèi de matèrias plasticas. Crava la bala es mai sovent lisa mas de tot pichons cratèrs son acceptats. Aquelas darrièras son sovent utilizadas sus un camp de pelena sintetica umida que coma las balas de gòlf an mai de portança.
Equipament del portièr[modificar | modificar la font]
Lo portièr es vestit de color diferenta dels autres jogaires. Utiliza d'accessòris de proteccion: casc, plastron, cauquilha, guètas, codièras, sabots e gants. Lo vestit del portièr deu obeïr a de règlas e a las normas de la FIH per pas aumentar de biais artificial sa corpulença
Lo portièr pòt jogar la palma amb quina partida de son còs que siá. Tanben pòt utilizar la cròça. Pòt jogar la palma sonque dins sa zona del portièt. Fòra d'aquela pòt jogar sonque amb la cròça.
Equipament des autres jogaire[modificar | modificar la font]
Paréis a aquel dels jogaires de fotbòl: camiseta, cauças cortas, caucetas, apara-tibiás, possiblament de gants de proteccion. Calçaduras equipadas de rampons segon la natura del camp. Portar un apara-dents es obligatòri coma pels apara-tibiás.
Equipas[modificar | modificar la font]
L'oquei pelena longtemps foguèt dominat per las meteissas equipas: subretot Índia, que dominèt la disciplina pendent tres decenniás, ganhant las sièis medalhas d'aur olimpicas e 30 partidas de seguida entre 1928 e 1956. Mas cal pas obliar Alemanha, Austràlia, Paquistan, Païses Basses, e de còps qu'i a Angletèrra. Dempuèi fa pauc, d'autras còlas fapareguèron e revendican lors plaça dins l'elèit: la Corèa del Sud, l'Argentina e subretot l'Espanha.
Oquèi de sala[modificar | modificar la font]
L'oquei de sala se devolopèt dins los ans 1950 per permetre una practica ivernala de l'oquei pelena dins los païses europèus. Lo jòc opausa doas còlas de cinc jogaire (fins a 2013 èran sièis) sus un camp de handball (dimensions de 40 mètres par 20 mètres) avec utilisation des buts d'handbal (dimensions de 3 mètres per 2 mètres). Lo camp d'oquei de sala se termina per de listras de renvei (20 fustas de 4 mètres de long, de 10 a 15 cm de larg e de 15 cm de naut) pausadas sus las linhas de toca per empacha la bala de sortir. Las règlas de l'oquei de sala son los meteisses qu'aquelas de l'oquei pelena . Pasmans, unas modificacions son donadas (subretot per assegurar la seguretat dels jogaires e melhorar la velocitat del jòc):
- Es enebit de frapar la bala (sonque se la pòt butar),
- Es enebit de levar la bala sonque se lo pòt per l'enviar a la gàbia,
- la presencia de listras de renvei sus las linhas de toca accelera la velocitat del jòc,
- I a pas de longs cornèrs a l'oquie de sala, sonque des penalti cornèrs (PC).
- Se deu pas tocar la bala amb una autra partida que la cròça.
- Cal pas aver mai de doas pièjas al sol.
- Se deu pas tirar cap a un jogaire advèrs qu'a sa cròça a tèrra a mens d'unes mètres
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ les lointaines origines du hockey, L'Illustration, 24 mars 1923
- ↑ 2015 Executive Board Meeting 19/20 June, eurohockey.org


text:
Iòt
Un iòt o yacht es una embarcacion de foncion esportiva o de léser.[1] Aquela denominacion compren una granda varietat d'embarcacions, se las pòt referenciar en foncion del sistèma de propulsion, lo nombre còca, la longor e la foncion màger per quala es dessenhat. Per la propulsion se pòt diferenciar entre velièrs e naus de motor. La majoritat d'embarcacions classicas d'una sola còca mas existisson tanben de iòt multicòca coma los catamarans. Las longors pòdon anar d'unes mètres, coma dins la vela leugièra, fins a grands iòts de 24 mètre o mai.[2] Existisson tanben los supèr o mega iòts, embarcacions de luxe amb equipatge pròpria e fòrça equipament, amb de longors de mai de 100 mètres. A nivèl del dessenh podèm destacar las embarcacions dessenhadas per la competicion esportiva (que prima la velocitat) e aquelas dessenhadas per la crosièra (que prima l'abitabilitat e l'autonomia) capablas de far de longs percors, quitament del torn lo mond.
Somari
Etimologia e istòria[modificar | modificar la font]
Lao mot iòt ven de l'olandés jacht que significa caçar (semblabla a l'alemand Jagd), que passèt a l'anglés yacht e mai coma neologisme.
Los iòts èran a l'origina de velièrs rapids utilizats per la Marina Olandesa a partir del sègle XVII per perseguir las embarcacions de piratas e contrabandièrs dins las aigas pauc prigondas de la còsta dels Païses Basses. Foguèron utilizats tanben per de fins non militaras coma lo contraròtle de doanas e lo transpòrt de pilòts als vaissèls en espera per dintrar a pòrt.[3]
Dins lo sègle XVIII apareguèron los primièrs clubs nàutics, nomeants Yacht Clubs en Russia, Irlanda e lo Reialme Unit.[4] Aqueles èran de clubs aristocratics que lo nautisme se practicava amb grands iòts per un usatge esportiu e de léser. Pendent la segonda mitat del sègle XX l'aument del nivèl de vida e la diminucion del prètz de las embarcacions popularisèt la vela esportiva, amb la creacion de divèrses clubs de vela e un aument del nombre de navigators.
Iòts de vela[modificar | modificar la font]
Los iòts a vela son de velièrs e pòdon se diferéncian sustot per lor estructura e logor. Existisson de dessenhs leugièrs de mens de 5 que permeton simplament de navegar, aqueles de longor mai granda an sovent un espaci e d'equipament per lotjar los passatgièrs per de traversadas. La majoritat dels iòts de vela privats sòlen son long de 7 a 14 m, doncas que lo còst aumenta rapidament amb la longor.
Los iòts modèrnes an de jòcs de velas eficaces, mai siovent amb un armeg de tipe marconi que permet de navigar contra lo vent, d'una vela màger de popa e una genovesa de proa. Pòdon tanben incorporar una vela spinnaker per navegar amb un vent de popa.
[modificar | modificar la font]
Son d'embarcacions esportivas o de léser propulsadas sonque de vela, de talha pichona e aisidament transportablas. I a de multiples dessenhs mas la longor passa pas lo 5 mètres e an un tirant fòrça bas, amb una capacitat d'un 1 o 2 equipièrs. En anglés se nomenan dinghy.[1] Pòdon èsser nonocòca, en comptant alavetz amb una deriva amovibla, o alara multicòca coma lo patin de vela. Son dessenhats per la navegacion a la vela en corsas o traversadas cortas, près de la còsta, pendent lo jorn e dins de condicions meteorologicas favorablas. Aquel tipe d'embarcacions son fòrça utilizadas dins las escòlas de vela e unas de classas participan a de competicions esportivas e tanben al Jòcs Olimpics.
Un autre tipe d'embarcacion que se pòdon comprene dins aquela categoria i a lo daysailer en anglés. Es una categoria larga, e an sovent una logor e tirant mai grands que las embarcacions de vela leugièra. Se caracterizan pel la facilitat de montar l'armeg, de la lançar a l'aiga e navegar amb un o dos equipiers.[5] Los mai grands an una pichona cabina per servar l'equipament o se parar de los elements.
Iòt de "dimenjada"[modificar | modificar la font]
Nomenats en anglés daysailer o weekender son dessenhats per la navegacion de jorn près de la còsta e per entreprene de traversadas cortas de 1 o 2 jorns.[6] Aqueles iòts son 6 a 10 m e d'equipament basic al dedins de la còca coma lièch, sala per demorar e sovent cosina e comuns compactes.[7] Aquelas embarcacions son mai simplas, economicas e leugièras que los iòts de crosièra e unas son de pòdon transportar en remòrca per rota. Pòdon èsser equipadas de quilla longa o de quillhas bessonas que los permeton navegar en aigas pauc prigondas e quitament lo lançar en posicion verticala, aisidament recuperable al venefici de las marèas. A causa del pichon espaci disponible unes son equipat dun motor fòrabòrd.
Iòt de crosièra[modificar | modificar la font]
A la diferéncia dels iòts mai abituals d'usatge privat, son de 7 a 14 m.[7] Alara qu'existís una granda varietat de dessenhs se cal cercar un equilibri entre facilitat de govèrn, espaci e confort interior e rendement de navegacion. Son d'embarcacions amb tot l'equipament per navegar e i viure (amb divèrses gras de comoditat segon l'equipament). Incorpòran d'equipamentd de navegacion e comunicacion, coma installacion electrica e d'aiga. Mai comptan un motor diesèl per las manòbrar al pòrt, navegar per manca de vent o cargar las batariás. Unas embarcacions, mai que mai aquelas destinadas a las grandas traversadas, incorpòran d'equipament addicional coma un generator electric, placas solaras o dessalinitzator.
L'espaci interior d'un monocòca es limitat, e los dessenhaires ensajan de'n far profièch al maxim e ofrir d'espacis polivalents. L'equipament abitual es de compta de cabinas, sovent 2 (a la proa e a la popa). Lo salon se situar mai sovent dins la partida centrala de lanau e los bancs pòdon aver una autra foncion coma lièch. La cosina ten de fuòcs e en un supòrt basculant, e un refrigerador compacte. Los comuns mai simples an una pompa manuala per l'aiga e una docha dins lo meteis espaci.
Iòts de motor[modificar | modificar la font]
L'origina se tròba ligat al desvolopament dels motors de combustion que comencèron a s'installar dins las embarcacions leugièras a fins del sègleXIX.[8] S'utlisèron d'en primièrs subretot en corsas e aplicacions militaras e mai tard se popularizèt en maus mercants e de pèsca, e tanben pels usatges de léser. Los iòts de motors inclusisson las pichonas embarcacions amb de motors fòrabòrd fins a la "megaiòts" de granda longor e amb d'installacions de luxe.
Materials e de tecnicias de construccion[modificar | modificar la font]
A la fin dels ans 1950 totes los iòts fabricavan amb de fusta e acièr. Après la Segonda Guèrra Mondiala comencèron l'espandre de nòus materials e de tecnicas de fabricacion.[9] Cal destacar mai que mai l'utilizacion del plastic reforçat amb fibra de veire (GRP segon las inicialas en anglés), es lo mai utilizat uèi fins a ièu pels iòts de vela coma de motor.[10] Aquela produccion ofrís diferents avantatjes: un prètz mendre en comparason amb los autres materials (a causa de la produccion en seriá), mai leugièrs e podent prene gaireben quina siá fòrma de la còca.[11] En embarcacions de nautas prestacions s'utilisa lo kevlar o fibra de carbòni, ofrissent resisténcia mai granda e mendre pes, mas amb un còst fòrça mai elevat.
Los autres materials que s'utilizan son dins una mendre mesura son l'acièr (subretot dins los iòts de mai grandas dimensions) e l'alumini qu'ofrís mai de lleugieretat mas de fabricacion e de reparacion mai complèxe e laboriosa.[10] Dins ambedos cases s'utilizan d'aliatges adaptats per son usatge en mitan marins. La fusta utilizada se limita pas mai jos la forma tradicionala de pòsts, son d'usatge corrent los pòsts contraplacat marin, lo lamelat-empegat e la fusta de balsa. Sovent se cobrís la fusta amb de resinas epoxi. Fin finala un material d'usatge pauc abitual es lo ferrociment (ciment amb una trama metallica).


text:
23/03/2015
Proverbes météorologiques de mars(3) par Micheu Chapduelh
On pourrait dire qu’en mars, parodiant Charles Trenet, le soleil a rendez-vous avec la pluie. On dit alors que « las fadas se penchenan », les fées se peignent, ou que « lo bon Diu marida sas filhas », le bon Dieu marie ses filles. Et l’on chantonne, bien au-delà de la Provence :
« Plòu e solelha, Quo es lo temps de Marselha ». Il pleut et il fait soleil, c’est le temps de Marseille. Alors qu’un provençal nous a affirmé que chez lui on chantonnait : « Plòu mai fa soleu Es lo temps de Bordeu ». Il pleut et il fait soleil, c’est le temps de Bordeaux.
Tout cela est plein de poésie et d’espoir. Il ne faudrait pas pour autant oublier que : « Si març entre en moton, Suert en lion ». Si mars entre en mouton, il sort en lion. « Sus l’en-davant, sus l’en-darrier, Març fai veire son veren ». Vers le début ou vers la fin, mars fait voir son venin. « Març tot rufe o tot doç, Buòu au pradon, Chen au canton ». Mars tout rude ou tout doux : bœuf au pré ou chien près de l’âtre.
Quoi qu’il en soit du temps, la végétation se réveille et du jour au lendemain la nature se métamorphose : « Mai dins lo meschaent temps, Març apresta lo printemps ». Même dans le mauvais temps, mars prépare le printemps.
« Març en un jorn e una nuech Fai mai que feurier en vint-e-uech ». Mars en un jour et une nuit fait plus que février en vingt-huit.
Michel Chadeuil.
22/02/2015
Quo es per vendre, per Jan-Peire Reidi
Una nhòrla de Jan Picatau de Sent-Barrancon conta que la Picatauda aviá portat un plen panier de uòus meitat coats a Nontron per los vendre. « Quò li fasiá degreu de los foter ’lai e de perdre son revengut », çò-ditz lo contaire. Urosament, la gent eran gran tan béstias : auvavan lo dedins granolhar – mai benleu los poletons pianletar ! Quò fai que pas un cocassier e pas una dama ne’n volgueren… La femna esperet benleu que daus goiats permenessan quauque rainard mòrt per far la questa, coma quò se fasiá dins lo temps, per se desbarrassar de sos uòus purits.
Autres còps, quo era convengut entau : la besunha que la gent fasian venir era per nuirir los crestians. E quitament, vendian lo melhor per dire de ne’n tirar un bon pretz e gardavan per ilhs çò que marcava pas tròp bien. Quò n’empaichava pas daus paisans meitat coquins, meitat einnocents, coma la Picatauda, d’eissaiar d’afinar los vilauds.
Aüei, quo es pas parier. Crese que quauques gròs productors saben pas, o vòlen pas sapcher çò que deven lur marchàndia, o ben, si zo saben, se’n foten. Un còp que damandí ad un elevaire de polas poneiritz, que anava a la chaça coma me dins las annadas quatre-vints, si eu podiá parcir quauqua dotzena o doas de uòus fresches, quò lo faguet plan rire ! Nos faguet veire sos « uòus » : una bacada de blancs, de rosseus e de tests, emb de las plumas, mai benleu de las cròtas, a travers. Quò sangolhava dins de las barricas de plastic que eran expediadas a quauque fabricaire de macarònis emb « dos uòus fresches dau quilò » ! De que vos far gorgetar ! Las paubras polas eran forçadas artificialament de poner, pond que te ponde, daus uòus meitat formats. « Quo es daus uòus per vendre, pas per minjar », çò-ditz lo garç !
’Chaptem pus de pastas « aus uòus fresches », me e ma femna. Aimem mielhs cassar los uòus fresches sus los spaghetti bulhents nautres-mesma. Nòstra vianda d’aumalha e de volalha ven de chas nòstres vesins au vilatge. ‘Chaptem nòstres peissons de mar a la femna un marinier-peschador que vend dins son garatge lo peisson que son òme a peschat dins la nuech. Mingem dau pòrc cuu negre dau Perigòrd. Los canards que ’chaptem an frotjat, pas mai de quatre-vints au còp, sus de la palha pròpa chamjada tots los jorns. Fau los veire esperar tranquillament lur torn, benleu pas per se far sagnar, mas per se laissar gorjar ! La charn d’una béstia mau tractada es pas bona, çò-ditz lo patron.
Quò nos reven pas pus char de far entau que d’anar au subremerchat, mas tots los que zo voldrian far zo pòden pas, perque an pas lo temps. O ben lurs mairs lur an pas apres a far lo cosina. O ben son tròp gastes per far a minjar. Nautres, som retirats, som pas preissats… Mai si nòstre bilanç carbòne es pas terrible.
Es-quò pas maluros que quò sie los vielhs coma nautres que profitan de ‘quela bona besunha e que los mainatges e los dròlles a l’escòla, la gent que trabalhen, los malaudes a l’ospitau, los que ne’n aurian lo mai mestier, sian sovent oblijats de minjar – o de besilhar – la bacada industriala de quauqua multinacionala que migra mai de sos beneficis que de nòstra santat. Ne’n faudriá mai de ‘quilhs dirigents coratjos que chausissen de far donar dins las escòlas e las entrepresas daus repas aprestats sus plaça emb de la besunha jauventa, en atendent d’estre acusats d’empoisonament alimentari e trainats davants los tribunaus per quauque parent d’eleva meitat coquin, meitat einnocent…
A Javerlhac, lo 22 de feurier de 2015
Jan-Peire Reidi
06/01/2015
Una nuech de tempesta,doas setmanas de miseria.
Desjà quinze annadas apres la tempesta de 1999. Marçau Peironi nos faguet segre un texte que escriguet dins La Setmana...per pas oblidar ço que se passet.
°°
En ‘ribar dens lo men vilatge, ai compres còp sec que çò que veniá de se passar laissariá de traças longtemps dins lo pais. Lo vielh nogier ont ieu aviá passat mon enfança a me balanquinar era coijat per totjorn dens lo prat de ma grand maire. E tot semblava tochat de la mesma maniera : un pais coijat.
Los meus parents, coma la meitat dau monde dau Peirigòrd, fugueren condamnats duren una quinzenada de jorns a la bogia e au chalelh per s’esclairar, l’aurelha quilhada a l’escota de Radiò França Peirigòrd sola ligason d’entre ilhs e lo monde d’en defòra.
Fau dire qu’a l’endoman de la tempesta, i aviá pus grand chausa de pè en Dordonha. E per se parlar, per aver de las novelas de la familha, per formar de còlas de neteiatge de rotas o enquera per trobar un fornet dins l’esper de se chaufar un pauc, faliá passar per RFPeirgòrd devenguda en una nuech una radiò de resistança sens laquala pas de salut possible.
Parle de resistança pr’amor ai trobat un pais vertadierament en guerra. Tot era esbolhat, subretot los bòscs. Lo pauvre jarric bi-centenari, darrier la maison mairala en tombar entrainet dins sa mòrt tot çò que se trobava a l’entorn. I a uei d’endreichs, dins çò que s’apelet jurc’aqui lo Peirigòrd verd, que semblan d’èsser estats bombardats, coijats dins una guerra d’una nuech. Mas los qu’an lo mai sofert, son segur los paisans. Nombrós son los que fugueren oblijats de jetar tot lo lach jutat de fresc, e enquera per los qu’avian un generator per faire marchar las machinas. D’autres an degut demora sens poder davant la perta de l’ensemble de lor elevatge. Un amic veset entau morir 4000 conilhs, un autre a perdut 800 fesans. E pode vos dire de ben conservar vòstra òli de cacau au sec, pr’amor las nojaredas son roinadas. Parlan de 80% de la filiera destruida e lo Despartament, un daus primiers productors d’Euròpa, parla tot pariers d’un sector sinistrat.
E leu leu son surtits de lor cacha los profitaires de guerra. Un presentator de RFP trobet una bagueta de pan a 22 francs 80 centimes (decidet mesma de la botar au fòrmol per èsser segur de la conservar). La botelha d’aiga en una jornada passet de 1 a 10 francs. Vos parle plan aqui dau Peirigòrd e non pas de la Bòsnia o de la Tchetchenia. E vos conte pas tots los generator raubats e tornats vendre tres còps lor pres dins un autre vilatge. Fau esperar que n’i aguessa pas de guerra vertiera un jorn dins nòstres ranvers, sabe pas çò que podriá se passar…
Per ne’n ‘chabat, me demande se tot quilhs eveniments ne devrián pas nos menar a nos pausar quauquas questions prigondas.
D’abòrd, quò seriá benleu temps de saber çò que son devengudas totas las fonts qu’aviám dens nòstra campanha n’i a pas enquera una quinzenada d’annadas. Fau pas oblidar que l’aiga serà l’enjuec dau sègle noveu e qu’una catastròfa coma la que venem de viure en Peirigòrd pòt nos aidar a nos interrojar sus queu problema ecologic de primier plan. Seriá lo moment de tornar veire la nòstra gestion de l’aiga avant d’aver oblidat.
Puei, entre electricitat e telefòne en pana, entre rota e aiga copadas, lo Peirigòrd a viscut despartit deu monde pendent mai d’una setmana (quinze jorns per endrechs). A l’òra dau bilanç, la gents començan de se pausar questions sus la plaça de lor despartament dins l’engajament de l’Estat. Las prioritats dau governament devràn èsser examinadas d’un pauc pus pres. A l’òra ont van veire se los marcians an de peus sus las patas, quò pareis estranja de veire tot un pais tornar cinquanta ans en darrer en nonmàs una nuech e quòqui mentre mai de doas setmanas. Fau dire que mon canton se troba a 130 kilòmetres de Bordeu e subretot 500 de Paris, que sembla pas a una excusa mas quò pòt balhar benleu una debuta de responsa.
Martial Peyrouny (extrat de La Setmana, genier 2000)
31/05/2014
Monsur lo Maire de Garispau (l) vos parla...Colera per Micheu Chapduelh
Mos chars administrats,
Saludarai per començar mon confrair lo maire de Bésiers que a pres la decision d’interdire entre lo levar e lo coijar dau solelh d’espandre sas pelhas a la fenestra. Quo es una costuma indecenta que fai un pauc tròp vila dau miegjorn, quo es a dire vila de fenhants, de gromands, de mau lavats. Enfin veirem pasmai pendilhats per sechar las malinas daus obriers, los corsets de las memets, las culòtas de las vendeiritz, lo pòrta-tetons de las femnas de mainatge. Evidentament una excepcion será facha per los dejós de las borgesas en pura seda (2) naturala.
Per bonur, avem pas, nosautres, de talas meschantas abitudas, que, a Garispau, plòu tròp sovent per pensar de far sechar sas guelhas a la fenestra. Mas avem ben quauquas orrors qu ‘entende de las far disparèisser. Quo es la tòca (3) que me sei donada per los sieis ans de mon mandat.
Per la prumiera annada, ujan, anam interdire los coija-defòra en vila. Quo fai sale e pas nete, quo fai paubre. Los borgés dau centre-vila aiman pas los mau-vestits que lor fan vergonha, los comerçants los aiman pas tanpauc que ‘chaptan ren e los toristas los aiman pas que ne’n an deijà chas ilhs.
La segonda annada, farai interdire los chaumaires. Son mai pròpres, mielhs vestits mas son coma los estorneus : de mai en mai nombrós. E los estorneus los esfodissem (4) per los far s’eschampilhar (5) dins la campanha alentorn. De totas faiçons, los chaumaires vòtan pas per io…
L’annada d’après farem interdire los mau-penchenats e los mau rasats. La quatriesma annada, farem interdire los qu’aurán los solhiers mau cerats. La cinquiesma los qu’aurán pas de cravata, e enfin la darriera annada tots los qu’aurán pas chamisa blancha e costume tres peças.
E aurem enfin una vila pròpra e neta, una populacion coërenta (quo es quò la « cohésion sociale ») que me tornará elegir a l’unanimitat.
Micheu Chapduelh
(l) Garispau : nom occitan de la ville de Guéripeux.
(2) Seda : soie
(3) Tòca : but
(4) Esfodir: affoler
(5)Eschampilhar : disperser.


text:
Sanctuari d'Al-Askari
Lo Sanctuari d'Al-Askari ò Mosqueta d'Aur es un luòc sant e un luòc de romavatge major de l'islam chiista. Protegís lei tombas deis imams Ali al-Hadi (828-868) e Hasan al-Askari (846-874). La construccion dau sanctuari acomencèt dins lo corrent dau sègle X. Conoguèt divèrsei modificacions e lo bastiment prenguèt sa fòrma actuala entre 1868 e 1905 après una tiera de trabalhs importants ordonats per lo chah Nasser al-Din Shah Qajar (1848-1896). En particular, un dòme cubèrt d'aur e una encencha blava i foguèron aponduts.
En 2006 e 2007, mai d'un atemptat causèt de pèrdas importants dins lo sanctuari (afondrament dau dòme e de dos minarets). De trabalhs importants son donc en cors per restaurar lo bastiment.


text:
Œuvres en occitan d'un républicain auvergnat de Charles-Antoine Ravel. Edicion aprestada per Joan Ros (EMCC, occitan-francés, 155 paginas, 10 €)
Auvernhat de lenga occitana, filh de vinhairons de la Granda Limanha, Charles-Antoine Ravel voliá tornar a sa lenga son estatut literari e li conferir una dimension universala. Es doncas en occitan que defendèt sas idèas republicanas jos la Restauracion e le Segond Empèri.
Una òbra variada e remarcabla, de còp grèva, critica o satirica, de còp sorisenta o lirica.
Taula de las matièras :
- La Paysade
- Le Combat des rats et des belettes
- L'Epître à Babet
- Le Corbeau et le renard
- Satire
- Stances sur la mort du général Foy
- Lettre du poète d'Auvergne au poète de la Gascogne


text:
12/11/2017
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 19 de novembre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Joël Vallas que presenta una emission occitana sur Radio PAC en Corresa.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
12:10 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Deux auteurs au Café Oc de Léguillac de Cercles
Mardi 14 novembre à partir de 18 h 30, Joan Ganhaire et Jan-Peire Reidi seront au Café Lézidéfuz de Léguillac de Cercles pour présenter leurs deux nouveautés, respectivement:
le roman policier "Un tant doç fogier" de Joan Ganhaire
et "Lo Nas e Lo Manteu" traduction en occitan de deux nouvelles de Nicolas Gogol par Jan-Peire Reidi.
Possibilité de repas sur place.
12:01 Publié dans Actualitats, actualité, Jan-Peire Reidi, Joan Ganhaire, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
Festival du Court Court Métrage à Mensignac le 18 novembre 2017
Samedi 18 novembre à partir de 18 h, la commune de Mensignac accueillera la seconde édition du Festival du Court Court Métrage ( FCCMM).
Le succès de la première édition qui avait vu émerger une production locale variée en français et en occitan a permis à l'association Lilo Théâtre de Laurent Labadie et Emilie Esquerré de "remettre ça" en 2017.
L'animation musicale sera réalisée par les « chanteurs publics » Bernard Combi, Marie-Anne Mazeau et Fabienne Gay.
11:56 Publié dans Actualitats, actualité, Cinéma, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
09/11/2017
Deux nouvelles de Saint-Pétersbourg en occitan par Jan-Peire Reidi
Jan-Peire Reidi est l'auteur de plusieurs livres en occitan, dont "Vilajalet", "Lu chamin de la font", "Chaucidas dins los blats". Professeur d'anglais à l'université, il possède également une licence de russe. Féru de littérature, il vient de traduire du russe en occitan, "Lo Nas e Lo Manteu" ( Le Nez et Le Manteau ) deux textes de Nicolas Gogol extraits des Nouvelles de Saint-Pétersbourg. Ces deux nouvelles fantastiques marient comique, absurde, tragique, dans un style finalement très actuel. Rencontre avec l'auteur.
SO : Perqué avetz chausit de revirar quelas doas novelas ?
JPR : Per ço que i a pas de reviradas en occitan de grands autors russes. Quò es un desfis per un reviraire. Ai desjà revirat "La filha dau capitani" de Poshquin. Quelas doas novelas son cortas, se legissen aisadament. La linga de Gògol es coma l'occitan, imatjada, populara, emb de la varietat de formas literarias. Quò es bien la pròba que podem tot dire e revirar en occitan.
SO : L'accion de "Lo Nas" se debana a Sent-Petersborg a la debuta dau segle XIX. L'autor bòta sos dos personatges dins une administracion tsarista, plan normada...
JPR : Sent-Petersborg era la capitala de l'emperi, i aviá la famosa "Taula daus rengs" (table des rangs) que ne'n comptava quatòrze, promulgada per Peire lo Grand . Quò era enquera l'espòca dau servatge. Dins "Lo Nas", un pitit fonccionari, "l'assessor de collègi" Covaliòv se desvelha un matin e se rend compte qu'a perdut son nas ! Nas qu'un barbier ven de trobar dins son pan. Queu nas viu e fai viure a son proprietari de las aventuras pas ordinarias, absurdas, risolentas.Gògol trabalhet se-mesme coma fonccionari. Se trufa de se-mesme e es conscient de son umanitat.
SO : Dins "Lo Manteu", un autre pitit fonccionari , Acaqui Acaquievich, comença a existar mercés son noveu manteu ...jusc'au moment que se le fai raubar...
JPR: Quela novela es presque un conte fantastic que parla de tornar trobar son identitat. L'òme de ren se fai coser un noveu manteu que lo garantis contre l'ostilitat dau monde e l'i balha una respectabilitat. Quand Acaqui se zo fai raubar, tròba pas d'ajuda de degun per lo tornar trobar e ne'n creba. Mas sa tòrna vai persecutar la gent que l'an pas aidat o l'an mespresat.
SO : Es quò que la Sent-Peterborg d'aüei sembla enquera a la de Gògol ?
JPR: L'i sei anat recentament per far una vesita. Las ruas , los bastiment que parlam dins las novelas se pòden enquera trobar, manca lo pont Sent-Isaac qu'exista pas. Per io, queu trabalh era una aventura intelectuala, un vertadier plaser.
De tot biais, un libre plan plasent, d'aisat legir e que balha l'enveja de ne'n saber mai sur l'òbra de Gògol.
Denis Gilabert.
"Los Nas e Lo Manteu" de Nicolaï Gògol, revirat en òc per Jan-Peire Reidi, 11€ éditions Lo chamin de sent Jaume, dins las bonas librarias de Dordonha e chas l'editor: Lo chamin de sent Jaume, Royer, 87380 Meuzac
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 12 de novembre 2017 sur França Blu Perigòrd seran Marçau Peironi e Nadia Boitard, professors au liceu Bertran de Born de Perigüers, mai Elena Kozlova, professor a Akademgorok en Siberia.
Van parlar d'une eschanje entre Perigòrd e Russia, emb daus eslevas dau liceu B de B.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
20:01 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
NON !
A Calandreta,chic de mainatges entenen regularament parlar occitan dab l’un o l’aute deus pairs o dens l’environament pròche.
Segur, qu’avem l’escadença de poder enqüèra enténer la lenga occitana en la boca de personas numerosas. Ací, hèras que la parlan enqüèra e, a maugrat de tot çò qui a patit, qu’ei ua lenga viva. Tot aquò que permet aus mainatges d’enténer l’occitan aulhors qu’a l’escòla. E per un mainatge, qu’ei essanciau de saber que pòt parlar aquera lenga apresa en classa hòra l’escòla.
Non pas parlar occitan au son mainatges escolarizat a Calandreta ne hè pas empach a l’apitada deu bilngüisme, a condicion de segur de sostiéner lo son mainatge en los sons aprentissatges, en tot escotà’u parlar dab plaser, cantar las soas cantas e recitar las soas comptinas. Mei tard, quan sia lo temps de las « leçons d’apréner », que poderatz shens nada dificultat ajudar lo vòste mainatge puish que serà bilingüe e dongas en capacitat de v’explicar çò qui a de har.
Aquò dit, qu’ei plan possible d’inicià’s o de tornà’s hicar a l’occitan ; cors d’occitan que son dats drin pertot.


text:
La Rochette (Sèina e Marna)
La Rochette es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Rochette es una municipalitat del sud del departament, limitrophe a la prefectura Melun. A vorejat al sud per la Bòsc de Fontainebleau e a l'èst per la Seine.
La Rochette est une commune du sud du département, limitrophe à la préfecture Melun. Elle est bordée au sud par la Forêt de Fontainebleau et à l'est par la Seine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo document mai ancian en mencionant la vila de la Rochette es una charte de 1047. La vila depen alavetz del Prieuré Sant-Salvador de Melun #que #far bastir la glèisa. La vila s'es de contunh estenduda e a prospéré amb l'installacion l'an 1753 del Sr. Moreau, Director de las granjas del roy. I aguèt ennoblit l'an 1768 e preses lo nom de François-Thomas Moreau de la Rochette. Es a l'origina del bastiment del castèl. La vila #èsser de contunh estenduda al nòrd fins a Melun per la venta del bòsc del ermitage en lotissement l'an 1925[1].
Le document le plus ancien mentionnant la ville de La Rochette est une charte de 1047. La ville dépend alors du Prieuré Saint-Sauveur de Melun qui fit construire l'église. La ville s'est ensuite étendue et a prospéré avec l'installation en 1753 de M. Moreau, directeur des fermes du roy. Il fut anobli en 1768 et pris le nom de François-Thomas Moreau de la Rochette. Il est à l'origine de la construction du château. La ville fut ensuite étendue au nord jusqu'à Melun par la vente du bois de l'ermitage en lotissement en 1925[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Lo 5 de decembre de 2017 en partenariat amb lo Centre Cultural Occitan d'Albigés, l'associacion tarnesa ARPO organizava un Cafè Poesia en Occitan.
Ramon Ginolhac presentava la manifestacion :
CIRDÒC - Bibliotecaris - Enquèsta suls besonhs professionals en matièra de lenga e de cultura occitanas
Entrò al 31 de decembre de 2017 a destinacion dels bibliotecaris de la Region Occitània lo CIRDÒC, LR2L e lo CRL-Midi-Pyrénées organizan una enquèsta suls besonhs professionals en matièra de lenga e de cultura occitanas.
Lor objectiu es de desvolopar l’ofèrta de formacion, d’otisses e d’acompanhament dels professionals dels establiments engatjats dins la preservacion e la promocion de la lenga e de la cultura occitanas.
Francesca Celi dins una nòta [ligam] publicada per l'Institut Florian de Cèus detalha los que presidèron las fèstas felibrencas de París de 1879 a 1908.
Propausa d'extraches de las dichas, e per caduna una analisa.
L'institut Florian de Cèus que nos balha aquela presentacion es istoricament ligat a l'associacion dels Amics de la lenga d'òc creada per Joseph Loubet. Aquel, originari de Montpelhièr, la creèt en 1920, amb per ambicion d'amassar los occitans de París altorn de l'estudi de lor lenga. Çò que capitèt de far, e uèi encara en 2017 l'associacion es viva.
Lo divendres primièr de decembre de 2017 a 18h00 se tendrà a Rodés a l'Ostal del Patrimòni una conferéncia sus Antònin Perbòsc, escrivan e contaire. Serà animada per las edicions Letras d'Òc.
Lo 19 de decembre de 2017 totjorn a 18h00 a l'Ostal del Patrimòni a Rodés Roger Lassaque presentarà lo libre Camin de guèrra de Jules Cubaynes.
Lo site occitanica.eu presenta una nòta d'estudi sul libre de Prospèr Estieu Lo Fablièr occitan. Estampat en 1930 aquel libre recampa de fablas del mond entièr, traduchas en occitan. Segon occitanica, emai siá pas estat pensat aital, apareis coma una emanacion originala de l’idèa de « convivéncia » dins la literatura occitana de la debuta del sègle XX.
Lo CIRDÒC de Besièrs ven de publicar son rapòrt d'activitat per l'annada 2016. Tornam publicar çai jos l'introduccion de son president Patric Roux. Torna sus l'aventura de sa creacion que debutèt fa 40 ans e sus las activitats del centre en 2016.
CIRDÒC, temps 3 : l’ora es venguda !
Fa pas que quaranta ans d’aquò. Arribavan d’Occitània e del mond entièr los primièrs libres, archius, manuscrits, filmes, documents, enregistraments sonòrs en responsa a l’apèl de qualques unes amassats a l’entorn de l’escriveire Ives Roqueta. La granda bibliotèca de la lenga e de la cultura occitanas que de generacions de sabents e d’artistas avián desirada veniá - enfin ! - d’èsser creada.
L'Institut d'Estudis Occitans de la region Occitània organiza lo dissabte 18 de novembre de 2017 a 14h a Albi una jornada de reflexion sus los centres culturals occitans de proximitat.
Dins lo libre que Marceau Esquieu consacrèt a Paul Froment, Lo libre de Paul Froment (1986), Joan-Pèire Tardiu presentava lo poèta. Aquí lo sieu tèxt.
Paul Froment, poèta d'univèrs
Al cap d'aquestas annadas pels camins de la lenga e de la civilizacion d'òc, quand, de còps que i a, l'espèr ven a mancar, tòrni legir quauques vèrses de Froment. Sabi alavetz que trobarai dins quauquas regas, dins quauquas flors de prima del poèta-vailet, plan mai meritosas que lor quite nom, la certitud que dins d'endevenanças de malastre, de misèria culturala fonsa, pòdon nàisser pr'aquò las paraulas pus justas.
Los dimècres universitaris occitan e catalan se tendràn coma l'an passat a Tolosa a l'Ostal d’Occitània (11 carrièra Malcosinat M° Esquiròl). La dintrada es liura. Las conferéncias son en francés, en occitan o en catalan.
Joan-Francés Courouau qu'organiza aquel cicle, a la debuta del papieron de prensentacion fa lo punt :
Albuga.info, mèdia perigordin, publica sul sieu site una presentacion del jumelatge entre lo vilatge d'Albuga e lo de Marckolsheim en Alasàcia.
Los ligams entres aquelas doas localitats remonta a 1939. Extrach :
Quitar son Alsàcia, sa maison, totas sas referéncias, e se retrobar dins lo Perigòrd Negre enquera plan rural de las annadas 40 fuguèt pas tot-parier una escorreguda toristica per los 80 000 Alsacians condamnats a l'exòde en Dordonha lo 1ièr de setembre 1939, jorn de l'invasion de la Polónia per l'Alemanha. D’autant que lor sejorn durèt pas una setmana mas ben una annada, jusca en octobre 1940, data de lor retorn dins lo camp de roïnas qu'èra vengut entre temps lor vilatge, Marckolsheim, situat per son malaür al còr de la zòna dels combats.
Annia Pla e Irena Pradal de l'institut APRENE de Besièrs, presentavan en julhet de 2017 a Albi, pel XIIen congrès de l'AIEO, lor trabalh d'experimentacion pedagogica : ipotèsis cooperativas cap a la pertinéncia educativa dels dispositius d'avaloracion a l'escòla elementària.
Resumit (sorsa AIEO) : Las regentas e los regents de las Calandretas, al dintre de l'establiment APRENE menèrem dempuèi la debuta d'experimentacions per avalorar (dins lo sens de donar de valor) los escolans e los estudiants.
Lo trabalh en pedagogia institucionala nos butèt de longa a questionar las modalitats d'avaloracion dels calandrins e dels calandrons e a adaptar tecnicas e institucions que cambièron la dinamica de las formacions.
Un article de Robèrt Lafont dins la revista Lo Lugarn numèro 69 (automne de 1999). L'autor aicí torna sus un article d'Ives Gorgaud publicat dins la revista precedenta, Lo Lugarn numèro 68. Li sembla important de clarificar qualques punts sus l'istòria de l'occitanisme, sul Felibrige, e l'accion de sos membres.
De 1926 à 1999 : rampèu a la rason occitana
Pòde pas laissar passar sens precisar d’unei ponchs, aquelei que son de ma coneissença, l’article un pauc fantasmatic (que m’escuse !) d’Ives Gorgaud. O fau d’aitan mieus que siau d’acòrdi amb toteis aquelei que pensan que l’aventura occitana ven d’intrar dins una fasi nòva, qu’apelère lo Temps Tres, amb un pauc de quicha dins l’avança (1991), ont l’apesason es l’establiment d’una veritat sus lo passat. Es d’alhors per aquò que vène de publicar Pecics de Sègle, ont dise tot justament de causas que sabe e que lei pus joves ignòran generalament.
Los actes del XIen congrès de l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans que se debanavan a Lhèida en 2014 son disponibles.
Lo tèma del congrès èra : Occitània en Catalonha : de tempses novèls, de novèlas perspectivas. Los tèxtes son editats per Aitor Carrera e Isabel Grifoll.
L'IEO de Rodés comunica : L’IEO 12 vos convida al encontre « A la descòberta d'una òbra », lo dimècres 4 d'octobre de 2017, a 18 oras a l’Ostal de las associacions, Av. Tarayre, Rodés, sala 108 (1èr nivèl).
Murtre a l'avescat, es una BD de Daniel Faribeault, Jean-Christophe Vergne e Joan-Loís Cortial per la revirada occitana (edicion Y.I.L. 2017).
Seminari Lengas e Poders, sesilha 4 (març de 2017) Joan Sibille, presentèt la lenga soreth e pausava la question : lo soreth una lenga en dangièr ?
L'autor aprofechèt d'aquel seminari per presentar la lenga aramèa modèrna. Extrach :
L’aramèu es una lenga semitica. Fa partida del grop de las lengas semiticas del Nòrd-Oest amb l’ebrèu e d’autras lengas uèi disparegudas : fenician, amorrita, cananean, ogaritic. [...]
Un article de Miquèu Salducci dins l'Armanac de Mesclum de 2004 sus l'istòria dels canals e lo problèma de la gestion de l'aiga a Marselha al sègle XIX.
L'Ostau dau País Marselhés comunica : Es amb un plaser mai que grand que l’Ostau dau País Marselhés presenta la promièra edicion d’un festenau pròpri de lenga e de musicas occitanas « Lo Festenau dei 3 Lunas ».
Un article d'Ives Séguier sus la revòlta dels vinhairons de 1907 en Lengadòc.
Es estat publicat dins la revista Camin d'Estiu numèro 97 (revista de l'Escòla Occitan d'Estiu de Vilanòva d'Òlt).
Un article de Cristian Rapin. Sorsa : Lo Lugarn numèro 82.
Dètz contes de Bodoisson per Andrieu Mateu
Sèm dins lo mond del conte. Tradicional ? Dins una larga mesura. L’autor fai, d’efècte, apèl a sa memòria, es a dire que s’esperfòrça de tirar de l’oblit de contes ausits dins las velhadas, los quals devián lor existéncia a una transmission ininterrompuda dempuèi sens dobte una cordelada de sègles.
Lo 9 de mai de 2017 a Lagulhac de Cercles Monica Sarrasin recebiá lo prèmi Jaufre Rudèl per son òbra D'entre tant, quauques uns pareguda en 2016 al Chamin de sent Jaume.
Tornam publicar çai jos la presentacion que fasiá Denis Gilabert d'aquel eveniment sul blòg Rubrica en Òc :
Page 4 of 22


text:
Aquesta prevalença deu mot gascon que s'explica per la preséncia de l'animau en la mar de Gasconha e per l'activitat balenèra, ua especialitat basca e baionesa per excelléncia.
Lo quite mot francés 'cachalot' (e esp. cachalote, cat. catxalot, etc) qu'ei, shens nada traça de dobte, un prèst gascon tanben. Lo mot qu'apareish escriut peu prumèr còp com 'cachalut' en ua letra de P. Rousseau, apoticari de La Rochelle (1628), qui i descriu lo mot com tèrmi pròpi de Sent Joan de Lutz.
Letra de P. Mousseau, citada per J. e P. Contant, Commentaires sur Dioscoride, p. 63 segon R. Arveiller en R. Ling. rom., t. 28, pp. 313-314 : le masle de la Baleine, que l'on appelle [...] à S. Jean de Luz [...] Cachalut) (cf. CNRTL, adresse "cachalot").
Aqueste mot 'cachalut' (autament grafiable caishalut) qu'ei plan gascon. Que deriva per afixacion de 'caishau' e que significa literaument 'provedit de caishaus' (fr. pourvu de dents ; cat. dentut, queixut). Aquesta caracteristica d'aver caishaus que distingueish lo caverat de la baléia sensu stricto. Lo caverat b'ei plan ua baléia caishaluda! Aquesta fòrma "cachalut' qu'ei la mei prumèra mencion escriuta d'aqueste mot qui va reaparéisher devath la soa fòrma modèrna 'cachalot' quasi cinquanta ans mei tard, lo mot tostemps notat com deu vocabulari pròpi de Sent Joan de Lutz (1675) . Caishalòt que deriva a l'evidéncia de caishalut per substitucion deu sufixe -ut per -òt. Aquesta substitucion que's pòt explicar per confusion devuda a la natura hòrt mei correnta deu sufixe -òt en gascon, a la dificultat fonetica pausada per la prononciacion deu sufixe -ut peus basconofònes deu sud o peus bascos monolingues e lo fèit que lo sufixe -ot(e) qu'ei familiar en çò deus bascos (sufixe -ote; lo sufixe que i ei augmentatiu en espanhòu e non disminutiu com en gascon). En espanhòu, lo mot n'i ei pas atestat abans 1795, quan s'i gaha la fòrma 'cachalote' qu'arretrobam en portugués tanben (cachalote, 1855 ) com en basco ('kaxalote', sinonime deu neologisme 'zeroi', en gasc. : 'caverat'). Lo mot catalan 'catxalot' que sembla viéner de l'espanhòu com ac suggereish lo tx deu mot. Deu francés, lo mot qu'arribé en anglés ('cachalot', sinonime de 'sperm whale') , en rus: 'kaшaлoT' ('kashalot'), en danés: 'kaskelot' o 'kaskelothval', en finés: kaskelotti (deu suedés o danés), en estonian: kašelot , en gaelic escocés e en irlandés: caisealóid (via l'anglés), esperanto: kaĉaloto, romanés: caşalot, ozbèc: kashalot (via lo rus) e en mantua auta lenga mei.
Lo praube Coromines, qui èra perfèitament conscient de que l'atestacion mei anciana deu mot 'cachalot' qu'èra en realitat gascona, que suspectava plan un ròtle deu mot gascon 'caishau' en la formacion deu mot hispanoportugués cachalote, totun que imaginè ua derivacion d' aqueste darrèr mot deu mot...portugués cachola (cf. D.E.L.Cast.) Lo mot 'cachola', deu lexic informau e popular portugués, que significa cap, tèsta. Aquesta significacion que devó (faussament) inspirar lo lingüista catalan en evocant-lo lo mot 'capgròs', escaish-nom deu 'catxalot' en catalan (cf. lo nom de l'espècia P. macrocephalus). Un sinonime de cachalote, cacharréu, que resulta probablament d'ua confusion similara en portugués. D'ua manèira interessanta, lo quite mot 'cachola' que seré explicat per un prèst gascon en portugués (vediatz l'article cachalote de la wikipèdia en portugués). Los portugués, enganats per Coromines, que l'arreligan au mot gascon... caishau. Non crei pas qu'ajan rason. En realitat, l'etimologia deus mots portugués 'cachola' qu'ei distinta de la de 'caishalut', 'caishalòt'. Aquestes dus darrèrs mots que derivan per afixacion deu mot gascon 'caishau' (fr. dent, molaire) mentre lo mot portugués cachola (cap, tèsta; fr. tête) que poderé viéner deu mot gascon 'caishòla' (fr. grande casserole) se non, de manèira indigèna, deu latin tardiu *caccŭlus o *caccŭla (ola, topin, recipient arredon). En gascon, lo mot 'caishòla' qu'ei assimilat a un derivat sufixat de 'caisha' (lat. tard. capsa)
La màger part de las ipotèsis etimologicas ignòran la natura gascona deu mot cachalot, a maudespieit de l'evidéncia tan clara. La pista gascona tà explicar l'etimologia de cachalot, cachalote qu'ei sonque evocada en har lo mus, com dab degrèu, quan n'ei pas completament ignorada com ei lo cas dab lo CNRTL. Aquò que s'explica per dus tipes de rasons:
1- Lo sistèma absurd e problematic (non solament eticament) de ierarquizacion deus parlars en lengas, dialèctes etc sus loquau la linguistica e's basa. L'emprenta d'aqueth sistèma ierarquizat qu'explica lo trabuc inconscient qu'encontran un gran nombre de lingüistas entà acceptar qu'un mot d'un parlar classificat com dialectau, qu'ei a díser, volens nolens, d'un rang inferior en aqueth sistèma piramidau de classificacion, quitament un mot ultralocalisat com caishalòt, e posca contribuir au lexic d'un parlar considerat com de rang superior (aperat lenga). La realitat que desmenteish la percepcion qui n'an aqueths lingüistas .
2- Lo gascon qu'ei ua lenga plan sovent denegada e, en tot cas, largament desconeguda, per un gran nombre de romanistas deu sègle passat e aquerò que contunha enquèra uei lo dia.
Autament resumit, prejudici e ignorància que hèn que lingüistas, quitament romanistas, non an sabut detectar lo mot 'cachalot' com gasconisme viatjaire. Pas mei, daulhors, que d'autes mots com (h)arlot / arlote/arlotto/al·lot; gal(l)et/ gal(l/h)ete / gal(l)illo; gal(l/h)eta /galleda; gadget; friar- fray etc. Ua caracteristica deu noste gasconisme deu jorn qu'ei totun rara: lo mot que vien deu País Basco. Lo cas n'ei pas solet, ce'm pensi, que poderí mentàver un aute mot probablament prestat peu gascon deus bascos: tornada, vaduda tornado, en fr. tornade (lo mot prestat tà l'anglés qu'estó grafiat anticament - segle 17- 'tornathe' en la lenga de Shakespeare, çò qui soa gasconissime). Aquerò qu'auré de recordar-nse lo gascon qu'ei - o qu'estó- ua lenga basca tanben, au sens etnic , que non lingüistic, qu'ei a díser ua lenga de bascos, deu Bascoat. Lo gascon qu'èra istoricament lo romanç deus bascos deu nòrd. Qu'èra en particular la lenga de Baiona e deu son parçan, la lenga administrativa e juridica deu Bascoat-nòrd, lenga mairau de las familhas infançonas de Sola, de Labord e de Baisha-Navarra, tanben parlada peus letrats deu Bascoat francés e per de comunautats de pescadors disseminadas per la còsta basca de Baiona dinc a Sent Sebastian. Las mencions escriutas mei antigas deu nom de la vila de Sent Joan de Lutz (< Luïtz) qu'ac son en latin medievau e en gascon.


text:
Es Collègis d’Avocats de Catalonha impulsaràn er emplec der aranés ena justicia
Vielha, 23 de juriòl de 2018.- Es Collègis d’Avocats de Catalonha a trauès dera sua Comission de Lengua impulsaràn e fomentaràn er emplec der aranés en àmbit dera justícia. Aguesta ei era principau conclusion ena qu’arribèren eth diuendres es integrants dera Comission de Lengua des Illustres Collègis d’Avocats de Catalonha pendent era reünion que mantengueren ena sedença der Institut d’Estudis Aranesi-Academia aranesa dera lengua occitana en Vielha.
Era amassada, avalorada fòrça positivaments pes assistents, compdèc damb era preséncia deth vicesindic d’Aran Luís Carlos Medina, eth president dera Comission de Lengua des Illustres Collègis d’Avocats de Catalonha, Joan Riera, e eth president der IEA-AALO, Jusèp Loís Sans, ath delà de desparièrs representants d’ambdues institucions.
Ath finalizar era reünion, Joan Riera expliquèc que s’adoptaràn mesures entà fomentar er emplec der aranés enes jutjats de Vielha dempús de verificar eth pòc emplec que se hè, pr’amor qu’era lengua que predomine ei era castelhana. Riera anoncièc qu’impulsaràn iniciatiues coma era collocacion de pannèus en jutjat entà que es usatgèrs dera justícia en Aran sàpien que se pòden dirigir en aranés ara Justícia. Autes mesures seràn, elaborar un pack de benvenguda as jutges damb destinacion en Vielha entà que coneishen era realitat diferenciada dera Val d’Aran e era existéncia d’ua pròpia lengua, qu’ei cooficiala en Catalonha, atau coma estudiar includir er aranés, coma s’a hèt damb era lengua catalana, laguens deth plan de promocion deth catalan entre es letradi deth torn d’ofici, qu’arreceben ua compensacion economica se hèn es escrits en catalan. Aguest projècte demorèc interromput damb era aplicacion der article 155 dera Constitucion. Fin finau, Riera tanben didec qu’era Comission de Lengua arrevirarà es formularis basics der àmbit juridic e se dirigirà as avocats e avocades d’Aran entà mostrar-les er interès per emplec der aranés e animar-les a utilizà’c en sòn trabalh jornalièr.
Pera sua part, Jusèp Loís Sans, avalorèc fòrça positivaments es iniciatiues prepausades pendent era amassada pr’amor que didec qu’eth papèr dera Academia ei justaments eth de hèr reflexionar sus aquerò que se pòt hèr en desparièrs àmbits, coma en aguest cas eth dera justícia. Sans prepausèc qu’era Comission de Lengua des Illustres Collègis d’Avocats de Catalonha s’amasse un còp ar an ena Val d’Aran justaments entà poder hèr eth seguiment der emplec der aranés en àmbit judiciau.
Ena reünion tanben s’analisèc era senténcia deth TC 11/2018 de 8 de hereuèr de 2018 sus eth recors d’inconstitucionalitat 4460-2011 interpausat per president deth Govèrn Espanhòu en relacion damb diuèrsi precèptes dera Lei deth Parlament de Catalonha 35/2010 de 1 d’octobre, sus er emplec preferent der occitan, aranés en Aran, per considerar qu’eth tèrme “preferent” pretenie autrejar-li ar aranés un estatus juridic superior ath catalan o ath castelhan, en cambi çò que pretenie ère deféner e protegir er emplec der occitan, aranés en Aran.


text:
Peptid
Los peptids (del grèc πeπtoς, « digerible ») son una familha de moleculas formadas de l'union de divèrses aminoacids en un òrdre determinat per formar un polimèr. Los aminoacids son ligats entre eles per lo nomenat ligam peptidic. Lo ligam entre los atòms d'azòt e de carbòni a un cèrt caractèr de ligam doble; aiçò fa que la distància C-N siá un pauc mai corta, e que lo grop mesura siá plan. Los peptids, coma las proteïnas, son presents en la natura e son responsables d'un grand nombre de foncions biologicas, que fòrça que son pas encara conegudas. Los peptids se diferéncian de las proteïnas en que son mai pichons (an mens de 10 000 o 12 000 Da) e que las proteïnas pòdon èsser formadas de l'union de divèrses polipeptids, e de còps grops prostetics. Un exemple de polipeptid es l'insulina, que se compausa de 55 aminoacids e se coneis coma una ormona d'après la foncion qu'a dins l'organisme. L'union d'un bas nombre d'aminoacids dona luòc a un peptid:
- Oligopeptid: Nombre d'aminoacids < 10
- Polipeptid : Nombre d'aminoacids > 10
- Proteïna: Nombre d'aminoacids > 100


text:
Foguèron mai de 4000 ier a Carcassona e 500 a Nimes per defendre lor condicion darrièr una bandièra " jeunes viticulteurs en détresse", an versat mai de 8000 litres d'aiga de suelha davant la prefectura audenca, sus la rota, de fuòcs foguèron alucats, de platanas foguèron trencadas per faire barratge...
Tractors e drapèus occitans e catalans, òm crenta de dever arrancar las vinhas òm crenta de contunhar a vendre pas lo vin... Las cavas cooperativas vendan pas mai d’ 1/3 de lor produccion, lo contengut de las tinas es escampat pel sol…
Sus lo rota que mena de Besièrs a Carcassona, fa ja un an qu'òm pòt veire las vinhas desapareisser, per i trapar de tèrras nudas escampilhadas de soquets mòrts, arrancats.
Los viticultors son escanats.
Lo leader de las luchas de las annadas 70 : Vialade, denoncia una voluntat politica de destrusir lo vinharés meridional.
Una novèla manifestacion deu acampar mai de monde encara fin junh a Montpelhièr.


text:
Mittelbergheim
Mittelbergheim en alemannisch (Mittelbergheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region del Grand Èst.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mittelbergeim ne fa partida de l'arrondiment de Sélestat-Erstein e del costat de Barr e es situat sus la rota dels vins, al cò de la region d'Alsàcia entre Sélestat e Estrasborg.
Lo vilatge es situat sus l'ais de dos vilatges : Barr a 1,2 km e Epfig a 4,2 km. Es tanben situat al pe d'una còsta que separa la val de Barr de la val de Villé. Es dominat per de montanhas que una es coronada per las roïnas del castèl d'Andlau, destruit al sègle XVIII.
Mai de la mitat del territòri de Mittelbergheim es compausat de vinhals que los vins son presat, mai que mai lo grand crus zotzenberg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
1837
Aquesta pagina concernís l'an 1837 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 18 de junh - Promulgada en Madrid la primièra constitucion espanhòla.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Dins l'estat d'Illinois, chaple d'un jornalista abolicionista per de partisans de l'esclavatge. Una partida de son jornau e de son estampariá foguèron pereu destruchas per d'abitants[1].
Tèxas[modificar | modificar la font]
Reconóissança oficiala de l'independéncia de la Republica per leis Estats Units d'America.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Abdicacion dau shogun Tokugawa Ieyoshi au profiech de son fiu Tokugawa Ieyoshi. Pasmens, segon la tradicion dau shogunat Tokugawa, gardèt la realitat dau poder fins a sa mòrt.
D'autra part, fin de la Famina de Tenpo qu'aviá començat en 1833. Dins la region d'Osaka, entraïnèt una revòuta còntra de foncionaris corromputs de l'administracion. Aquò descreditèt grèvament l'imatge dau Shogunat au sen de la populacion e favorizèt l'emergéncia de movements d'oposicion.
Enfin, en vigor de l'edicte per rebutar lei naviris estrangiers, l'artilhariá costiera japonesa tirèt sus lo naviri marchand estatsunidenc Morrison. Lo naviri foguèt rebutat per lei tirs mai la preséncia de marins japonés naufrajats repatriats per leis Estatsunidencs dins lo naviri agravèt l'ostilitat de la populacion còntra lo Shogunat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fotografia[modificar | modificar la font]
Invencion dau daguerreotipe per lo Francés Louis Daguerre (1787-1851). Eissit de recèrcas sus leis alogenurs d'argent, son sistèma èra format d'una placa de coire cubèrta d'argent qu'èra expausada a de vapors d'iòde. Après reaccion ambé l'argent, aquò permetiá de formar un jaç d'iodur d'argent fotosensible. Un còp plaçada a la lutz, la placa enregistrava un imatge invisibl que son desvolopament èra realizat gràcias a de vapors de mercuri que formavan un amalgama ambé l'iodur d'argent en foncion de l'intensitat luminosa recebuda per la placa. A respèct dau procès inventat per Nicéphore Niépce dins leis ans 1820 (→ 1827), lo daguerreotipe èra un progrès considerable car permetiá de redurre lo temps de pausa de plusors oras (ò jorns) a 20-30 minutas. La novèla de l'invencion de Daguerre venguèt publica au començament de 1839 e entraïnèt una multiplicacion dei trabalhs e dei publicacions sus la fotografia (→ 1839).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Juan Lindolfo Cuestas, president d'Uruguai (m. 1905)
- 22 de febrièr - Pedro Varela Olivera, president interin d'Uruguai (m. 1906)
- 24 de febrièr - Rosalía de Castro, escrivana galèga (m. 1885)
- 18 de març - Grover Cleveland, president dels Estats Units (m. 1908)
- 21 d'abril - Fredrik Bajer, escrivan e pacifista danés, Prèmi Nobel (m. 1922)
- 11 d'agost - Marie François Sadi Carnot, president de França (m. 1894)
- 3 d'octobre - Nicolás Avellaneda, president d’Argentina (m. 1885)
- 29 d'octobre - Abraham Kuyper, primièr ministre dels Païses Basses (m. 1920)
- 23 de novembre - Johannes Diderik van der Waals, fisician neerlandés, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1923)
- 2 de decembre - Leonce Verny, engenhaire francés (m. 1908)
- Raoul Urbain, personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1902)
- Georges Arnold, personalitat de la Comuna de París (m. 1912)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Ipolit Bochard, marin provençal, corsari en Argentina (n. 1780)
- 7 de febrièr - Rei Gustau IV Adòlf de Suècia (n. 1778)
- 10 de febrièr - Aleksandr Pushkin, escrivan rus (n. 1799)
- 19 de febrièr - Karl Georg Büchner escrivan alemand (n. 1813)
- 8 de març - Domingos Sequeira, pintor portugués (n. 1768)
- 14 de junh - Giacomo Leopardi, escrivan italian (n. 1798)
- 20 de junh - Rei Guilhèm IV del Reialme Unit (n. 1765)
- 10 d'octobre - Charles Fourier, filosòf francés (n. 1772)
- 17 d'octobre - Johann Nepomuk Hummel, compositor austriac (n. 1778)


text:
Subte
Lo Subte qu'ei lo mètro sosterranh (subterráneo en castelhan e donc subte per contraccion) de Buenos Aires. Curat e bastit a partir de 1909, que ho inaugurat lo 1 de deceme de 1913 en estar atau lo purmèr mètro America Latina e dens l'esmifèri sud. Durant los purmèrs decennis deu sègle XX que conegó ua pravada de las bonas qui s'estanquè chic a chic a maugrat qui la ciutat e la soa aglomeracion be contunhassen de créisher. Demorat pro petit per la ciutat, que l'esperlonguèn durant las annadas 90 e lo movement que segueish enqüera dab ua navèra linha (la H), d'autes en projècte e, desempuish 1987 un premètro (trin aerian utilizat com un tram dens l'espèr d'estar enterrat un dia). Mercés a la negligéncia qui pateishó, las mei vielhas linhas que conservan las veituras de la debuta deu sègle XX dab lo hustatge e las ondraduras de husta (e tanben las pòrtas e las frinèstas, pauc seguras quan lo trin b'ei en movement).


text:
Lo Monastièr (Auts Aups)
Lo Monastièr[1] (oficialament en francés Le Monêtier-les-Bains) es una comuna occitana de Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Monêtier-los-Bains es un vilatge dels Anautitas-Alpes, situat a formatnum:1500 {{}} mètres d'altitud, cap de-luòc del costat del Monêtier-los-Bains (en comprenent las municipalitats de Villeneuve-la-Sala e Sant-Chaffrey) e composante de la station d'esquí de Estrenh Chevalier.
S'estend sus formatnum:9787 {{}} ectaras entre las chaînons del Galibier en lo massís dels Cerces e de Combeynot en lo massís dels Écrins, e compren los famoses caulets del Lautaret (limita climatologique entre los Alpes del Nòrd e del Sud, llaurant sul Isère e lo Oisans) e del Galibier (caulet llaurant sus la Savoie e anautit-luòc del Torn de França).
La municipalitat es limitrophe del Parc nacional dels Écrins ; se tròba un ostal del parc al masatge del Casset.
En mai del cap de-luòc, la municipalitat compren los caserius del Lautaret (altitud 2 090 mètres), del Lauzet (naut. 1 668 m, sul limit entre zònas extèrnas e intèrnas de las Alpes), de las Boussardes (1 660 m), del Casset (1 512 m, en l'anautita vallée de la Guisane), de las Guibertes (1 440 m), del Freyssinet (1 460 m) e de la Hivernacle-Barbin (1 450 m).
Lo Monastièr Monêtier-les-Bains est un village des Hautes-Alpes, situé à 1 500 mètres d'altitude, chef-lieu du canton du Monêtier-les-Bains (comprenant les communes de Villeneuve-la-Salle et Saint-Chaffrey) et composante de la station de ski de Serre Chevalier.
Elle s'étend sur 9 787 hectares entre les chaînons du Galibier dans le massif des Cerces et de Combeynot dans le massif des Écrins, et comprend les fameux cols du Lautaret (limite climatologique entre les Alpes du Nord et du Sud, ouvrant sur l'Isère et l'Oisans) et du Galibier (col ouvrant sur la Savoie et haut-lieu du Tour de France).
La commune est limitrophe du Parc national des Écrins ; on trouve une maison du parc au hameau du Casset.
Outre le chef-lieu, la commune comprend les hameaux du Lautaret (altitude 2 090 mètres), du Lauzet (alt. 1 668 m, sur la limite entre zones externes et internes des Alpes), des Boussardes (1 660 m), du Casset (1 512 m, dans la haute vallée de la Guisane), des Guibertes (1 440 m), du Freyssinet (1 460 m) et du Serre-Barbin (1 450 m).
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Monêtier-los-Bains a la siá origina en l'occitan monestier (o monastier) lo monastèri, luòc de accueil e refugi pels pelegrins creats al Sègle IX per fraires a l'iniciativa de Eldrade, superiora de la Abbaye de la Novalaise. A conegut al Mièja Edat coma lo Monestier de Briançon.
En 1893, una deliberacion del conselh municipal càmbia lo nom en « Lo Monêtier-los-Bains » amb la fin de desvolopar lo thermalisme, ligat a una font thermale réputée per las siás proprietats gastriques, rhumatologiques e dermatologiques. Aquela font èra ja coneguda al temps dels Romains, quand lo vilatge se trucava Stabatio. Los abitants del Monêtier an sobrenomenat « los tripes caudas » (n'occitan vivaro-aupin las tripas chaudas) doncas que sonhavan cèrts mals en bevent l'aiga (cauda) de la font.
A partir de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la municipalitat a conegut una activitat minaire pas négligeable (anthracite...) Amb las espleitacions installadas al Freyssinet (prospection del BRGM, concession Mayer, concessions de Pèira-Gròssa), a lo-dessus de scenari de Puy-Jaumar (mina de la Benoîte), sens desbrembar la preséncia de la sola mina de graphite a França (mina del Chardonnet, près de 2 800 mètres d'altitud), #que l'activitat ne culmina pendent la Primièra Guèrra mondiala, lo graphite en essent utilizat per la fabricacion de las obus. Per qualques unas d'aquelas minas (Benoîte, Chardonnet, èca.), dels téléphériques davalavan lo produch de extraction en la vallée amb la fin que i aja deslotjat per camions. Aquela activitat iniciada al començament del Sègle XX s'es desvolopat en los ans 1930 per desaparéisser/desaparéisser al començament dels ans 1970. Per rasons de seguretat, la prefectura a empreses a la fin dels ans 1990 de destruir qualques unas de las installacions encara existentas (trémies, intradas de galariá, pylônes, èca.).
Lo Monastièr Monêtier-les-Bains a son origine dans l'occitan monestier (ou monastier) le monastère, lieu d'accueil et refuge pour les pèlerins créé au Modèl:IXe siècle par des moines à l'initiative d'Eldrade, supérieur de l'Abbaye de la Novalaise. Il est connu au Moyen Âge comme le Monestier de Briançon.
En 1893, une délibération du conseil municipal change le nom en « Lo Monastièr Monêtier-les-Bains » afin de développer le thermalisme, lié à une source thermale réputée pour ses propriétés gastriques, rhumatologiques et dermatologiques. Cette source était déjà connue au temps des Romains, quand le village s'appelait Stabatio. Les habitants du Monêtier sont surnommés « les tripes chaudes » (en occitan vivaro-alpin las tripas chaudas) puisqu'ils soignaient certains maux en buvant l'eau (chaude) de la source.
À partir du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, la commune a connu une activité minière non négligeable (anthracite...) avec les exploitations installées au Freyssinet (prospection du BRGM, concession Mayer, concessions de Pierre-Grosse), au-dessus de plateau de Puy-Jaumar (mine de la Benoîte), sans oublier la présence de la seule mine de graphite en France (mine du Chardonnet, à près de 2 800 mètres d'altitude), dont l'activité culmina durant la Première Guerre mondiale, le graphite étant utilisé pour la fabrication des obus. Pour certaines de ces mines (Benoîte, Chardonnet, etc.), des téléphériques descendaient le produit d'extraction dans la vallée afin qu'il soit évacué par camions. Cette activité initiée au début du Sègle XX s'est développée dans les années 1930 pour disparaître au début des années 1970. Pour des raisons de sécurité, la préfecture a entrepris à la fin des années 1990 de détruire certaines des installations encore existantes (trémies, entrées de galerie, pylônes, etc.).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Aquò semblar un títol de sciéncia-ficcion mas o es pas. Es estat publicat dins las principalas revistas scientificas de la planeta. Pr’amor que la sciéncia a descobèrt cossí arrestar d’envielhir. Lo produch es natural e s’apèla fisetina e se tròba dins la frucha e las ortalissas. Amb aquò, çò dison, l’envielhiment de las cellulas es arrestat.
La tròba aguèt luòc quand una còla de cercaires de l’Universitat de Medecina de Minnesota descobriguèt qu’èra possible d’arrestar l’envielhiment de las cellulas e aital d’alongar la vida e de melhorar la santat e mai lo tractament aguèsse començat a una edat tardiva. Un assag es ja estat fach sus de mirguetas e ara o cal provar sus d’umans pr’amor que foguèt un vertadièr succès.
Al començament d’ongan, los quites cercaires Paul D. Robbins e Laura J. Niedernhofer, amb James L. Kirkland e Tamara Tchkonia, de la clinica estatsunidenca de Mayo, mostrèron ja scientificament qu’èra possible d’empachar qu’envielhiguèsson las cellulas umanas e aital d’alongar la vida e d’esperlongar la santat de las personas. Ara cal far, totun, mai d’assages amb de fisetina, un produch natural que contenon la frucha e d’ortalissas, per o poder fin finala confirmar.
Cossí arrestar l’envielhiment
Pendent la presentacion de las resultas de la tròba los cercaires foguèron interrogats: perqué aquò s’èra pas fach abans se la tròba es tan simpla? Los scientifics saupèron pas qué dire. Lo fach es que, amb l’edat, los umans an de mai en mai de cellulas damatjadas. E a una epòca de la nòstra vida començan d’envielhir d’esperelas.
Es un procès conegut coma senescéncia. Aquò amòda lo sistèma immunitari a atacar pas pus las cellulas damatjadas. Una persona jove las pòt plan atacar mas de gents amb una cèrta edat o pòdon pas pus. E aital n’i a de mai en mai, e la persona envielhís de mai en mai.
Los cercaires descobriguèron que, en tot donar un produch natural nomenat fisetina a las cellulas damatjadas, s’arrestava aquel procés. O faguèron en tot balhar aquel produch a de mirgas fòrça vielhas. Que visquèron puèi mai longtemps. La revista EBioMedicine publiquèt que “lo produch es un senoterapeutic qu’esperlonga la vida e la santat”.
“Las resultas permeton d’afirmar qu’amb aquel produch se pòt alongar lo periòde de santat e doncas de vida del mond, quitament quand son ja vielhs –çò diguèt Robbins–. Totun, cal cercar encara mai. Sabèm pas encara quina es la dosi corrècta que cal donar”.
Malgrat que los cercaires diguèsson que fins ara i aviá agut de limitacions tecnicas per trobar aquel produch contengut dins la frucha e d’ortalissas, cossí es possible mentre que lo mond a totjorn dich que manjar de fruches e d’ortalissas es çò de melhor per la santat umana? Perqué avián pas trobat los efièches de la fisetina fins a uèi?
Los scientifics assolidan qu’ara an fach servir una nòva tecnologia sonada citometria qu’èra pas jamai estada ensajada abans. Benlèu, mas alara, que far? Per ara, mangem totes de fruches e d’ortalissas pr’amor qu’aital viurem mai, solide…
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion