text:
Miquèl de Montanha
Miquèu Eiquèm de Montanha (nascut lo 28 de febrièr de 1533 e defuntat lo 13 de setembre de 1592 a Sent Miquèu de Montanha (Perigòrd), foguèt un pensaire e òme politic occitan de la Renaissença.
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquèu de Montanha nasquèt en una familha de negociants de Bordèu, carrièra Rossèla. Son rèire grand, Ramon Eiquèm, crompèt en 1477 un castèl del sègle XIV, a Montanha (Perigòrd) e accediguèt a la condicion nòble de "Senhor de Montanha", títol que transmetèt als sieus descendents. Son grand, Grimon Eiquèm, demorèt mercadièr e contunhèt de far prosperar l'ostal de negòci a Bordèu.
Son paire, Pèir Eiquèm, primièr de la familha a naisser al castèl de Montanha, en 1495, daishèt lo comerci e faguèt carrièra dins la armas. Participèt a las campannhas d'Itàlia. En 1519, « nòble òme, Pèire Eiquèm, senhor de Montanna, escudièr », faguèt omenatge a l’arquevèsque de Bordèu, suzeiran de la baroniá de Montravel. Sa rotura definitivament atudada, en 1529, maridèt Antoinette Lopez de Villanueva, filha de mercadièrs tolosencs e d'origina judeoespanhola convertida al protestantisme. Miquèl, l'ainat de set fraires e sòrres recebèt de son paire una educacion liberala e umanista. Tre sa naissença, l'educacion del jove Miquèu seguiguèt un plan pedagogic dirigit per son paire e afinat pels conselhs de sos amics umanistas. Pauc après sa naissença, Montanha foguèt deishat dins un maset, ont visquèt las tres purmeras annadas de sa vita dab la sola companhia d'un familha paisana, "dins la tòca de ", segon son paire de "lo far venir pus pròche del pòble, e de sas condicions de vida, qu'a plan de besonh de la nòsta ajuda."[1]
Après aqueles purmèrs ans espartans, Montanha tornèt al castèl. L'objectiu èra de far del latin sa primièra lenga. L'educacion intelectuala de Montanha foguèt fisada a un tutor alemand nomenat Horstanus. Son paire embauchava sonque de sirvents que parlavan latin e ordonèt de sempre s'adreiçar al dròlle en latin. La meteissa règla s'aplicava per sa maire, son paire, los sirvents, qu'èran totes obligats d'emplegar sonque los mots latins qu'el utilizava, e aqueriguèt aital lo saber de la lenga que son tutor li comunicava. L'educacion latina de Montanha èra acompanhada de contunh d'una estimulacion intelectuala e espirituala. Foguèt familiarizat amb lo grèc per un metòde pedagogic qu'emplegava jòcs, convèrsa, exercicis de meditacion solitària, tant coma los libres.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Montagne "Essays", III, 13
- Personalitat de la Renaissença
- Personalitat francesa del sègle XVI
- Escrivan francés del sègle XVI
- Filosòf
- Filosòf epicurian
- Filosòf de la Renaissença
- Filosòf del sègle XVI
- Umanista francés
- Moralista
- Filosòf francés
- Filosòf catolic
- Ensagista francés
- Personalitat politica del Regim Ancian
- Cònsol de Bordèu
- Personalitat de Gironda
- Personalitat de Dordonha
- Bordèu
- Antiesclavagista
- Naissença en 1533
- Decès en 1592


c: text/html

text:
Dimars, 8 de mai de 2018, 03h00 Espòrt
Las partidas de la jornada del campionat NRL australian, del 10 al 13 de mai, son jol signe de la reconeissença dels pòbles indigènas
Rugbi de prima
Lo temps bèl de la prima presidèt a las doas vespradas de las mièjas finalas.
Dissabte, a Domèc (Carcassona), Limós rescontrèt Albi e se mostrèt mai realista per menar a la pausa (22-0) e mestrejar las volontats de retorn dels Tigres per ganhar: 28-16.
Dins la segonda partida, los Dragonets assuquèron d’entrada los lesinhaneses amb quatre ensages en vint minutas e una avança bèla a la pausa: 30-6. Los darrièrs 4 ensages del centre Ben Pomeroy (en partença per Warrington) dins lo darrièr quart d’ora podián pas levar la victòria als catalans: 38-26.
Dimenge, l’estadi de l’Agulha (Limós) aculhissiá las mièjas finalas de la Copa Nitard, la dels juniors. Entre Carcassona e Tolosa, lo primièr temps foguèt equilibrat, mas los Canaris fasián lo trauc a la represa, contravan las atacas tolosanas abans de s’envolar en fin de rescontre: 48-20.
Entre Lesinhan e Baó, la partida foguèt mai equilibrada e metèt de temps a causir lo venceire. Fin finala, Lesinhan prenguèt lo pas sus la valenta formacion catalana: 34-26.
Elèit 1: final decisiu en campionat
Ara, en Elèit 1, es lo temps de fin de la fasa tornar amb quatre jornadas per levar los dobtes sul nom dels dos mièges finalistas dirèctes e dels quatre barratgistas.
En cap d’aficha de la 17a jornada, dissabte 12 en fin de vèspre, lo dèrbi Carcassona-Lesinhan: los Jaune e Negre devon ganhar per esperar d’èsser barratgistas e Lesinhan deu empachar lo retorn de Limós dins lo parelh de cap.
Los limosencs festejaràn, dimenge XIII, lor títol de campion de 1968 amb la recepcion d’Albi. Avinhon reçauprà los Dragonets. Sant Gaudenç en recebent Tolosa e Palau a Vilanòva voldràn ganhar per demorar en corsa pels barratges.
Elèit 2: lo VARL e Entraigas passan los barratges
La fasa finala del campionat d’Elèit 2 s’es lançada amb lo debanament de las partidas de barratge. Lo Vilagalhenc-Argon Rugby-League a esperat la fin de la partida per s’envolar fàcia a Carpentràs: 48-16, alara que l’Escura anava ganhar a Entraigas: 33-28.
En mièja finala, per trapar lo camin de la finala al Barcarès lo dimenge 27 de mai, Vilafranca de Roergue reçauprà los tarneses e lo VARL anirà a Baó.
Tolosa a la nhaca
En Championship, dissabte a Blanhac, lo Tolosa Olimpic recebiá un concurrent dirècte per la segonda plaça: Featherstone. Los occitans prenguèron l’avantatge just abans la pausa (12-10) e accelerèron dins lo segond temps per ganhar 36-10.
Dins una quinzenada, los tolosans tornaràn trapar los primièrs: Toronto a Newcastle en dobertura de la Dimenjada Magica de Superliga.
Los sants son infernals
Pas de miracle dijòus de ser pels Dragons Catalans cò del cap de fila Saint Helens e una novèla desfaita 26-12 que los remanda tornar en darrièra plaça del classament. Dissabte, a Brutus, es l’esquipa de Championship de Whitehaven que vendrà disputar un 8n de la Cup.
NRL: la jornada dels indigènas
En Austràlia, los Dragons de Sant Jòrdi Illawarra gardan lo cap del classament amb una polida victòria suls campions de Melbourne: 34-14.
Las partidas d’aquesta fin de setmana marcan l’Indigenous Round, un biais de celebrar la plaça dels pòbles autoctòns dins l’istòria d’Austràlia e l’apòrt bèl dels aborigènas al rugbi de 13. Las 16 formacions d’NRL jògan amb de malhòts inspirats de las pinturas aborigènas.
Lo XIII en occitan
Dins l’emission Cinquième Tenu de RCF-Pays d’Aude d’aqueste dimars 8, una pagina serà consacrada a l’esquipa de XIII de Posòls de Menerbés a la debuta dels ans 1950 amb una entrevista en occitan de Jò Salès (se pòt escotar en dirècte o en podcast).
Alan Roch

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.
16 d’abr. 2014
En Ondas de Domenja Lekuona sus Ràdio País : la prima
En Ondas de Domenja Lekuona sus Ràdio País : dijaus lo 17 a 8h lo ser e dimenge lo 20 d'abriu a 11h.
Ua video deu Dia entaus mainats deu Primtemps
Especiau labèl Pagans Baudoin Roman/ D'en haut/ Artús / Xarnege packages impeccables, musica idem, inspiracion despaisanta lo labèl Pagans qu'ei hiu roi d'En Ondas
Cd nau Lambrusquèra Bitsègas
Libe de tèxtes bracs d'Albèrt Cassou Au vilatjòt
Ua purmèra : un parc eolian racordat a Enercoop
Infos de l'observatoire du Nucléaire
Un tablèu d'arrua sacamandejat e censurat a Blaja la citat d'un deus mei grans trobadors Jaufre Rudèl en las mans de nuclearopatas censuraires (tablèu de Jofo) .
Lo GIEC que bassacula clarament en lo camp deus tanhents deu nuclear
Primtemps de l'Arribèra en companhia de duas gojatas :
Sandrina Bessoat benevòla e Carolina Dufau artista programatora deu hestenauLas musicas d'En Ondas
* Roman Baudoin un disc solo de TorromBorrom 1 primate Lua
* Artús Artús Los negats de Brocars Tèxtes per part de Bernat Manciet dens ua vea – en mei negre e mensh trufandèc – de casaus perdut
* D'en Haut Au Miei Deu Boi I A Nau Ausèth
* Xarnege Talka tum Atzo Goizean Mon Père M'a Promés Un Don
* Terje Rypdal If mountains could sing It's in te air
* Lo còr de la Plana Tant deman M'i parletz pas de trabalhar
* Louis Sclavis Acoustic quartet Bafouée
Publicat per LEKUONA Domenja a l'adreça 16.4.14
Libellats : albert cassou, artus, blaja, caroline dufau, D'En Haut, Enercoop, eolian, jofo, lambrusquèra, lo cor de la plana, Observatoire du Nucléaire, pagans, Primtemps de l'arribèra, roman baudoin, Xarnege
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Dame de Brassempouy / Bienvenue / Langues / Gascon : Plan venguts
Maison et ArchéoParc de la Dame
404 rue du musée
40330 BRASSEMPOUY
contact@prehistoire-brassempouy.fr
+(33)5.58.89.21.73
Brassempoi qu'es sustot coneishut pr'amor de las descobèrtas hèitas dens las tutas deu Papa. Aqueth site deu Paleolitic superior qu'a balhat ua renomada mondiau au vilatge, mercès a la descobèrta de la Dauna deu capulet, dita tanbenh " Dauna de Brassempoi ", famosa estatueta en evòri de mamot, escultada 25 000 ans i a. Uei, que descobréishem la soa istòria hens un navèth espaci museografic : l'Ostau de la Dauna.


text:
SORTIDA TOPONIMIA
en la Vath deu SERRIS
(visitas comentadas gascon/frances)
DIMENGE 7 de SETEME de 2014
Tariu deu dia : 19 € adultes / - 12 ans : 17 €
Parlem ! que’vs perpausa d’anar a la descobèrta de las Pireneas nostas, en anar visitar a la Vath deu SERRIS e encontrar aus aulhèrs qui i son encòra en activitat. Dens l’encastre d’aqueth dia, Jean-Marc RORIGUEZ que’vs perpausarà ua passejada comentada sus la toponimía de la vath, au travèrs d’ua estudi comentada deu paisatge
Situida a 10 minutas de Banhèras de Bigòrra a costat de Baudian, l’accès a la vath qu’ei deus aisit e tot lo monde qu’i pòt participar shens cap de problèma (las autò que pòden arrivar a 5 minutas de la bòrda e qu’ei possible de’s hèr carrejar en autò dinc a la bòrda entà las personas a mobilitat redusida).
Possibilitat d’organisar un cò-veituratge.
Au programa deu dia :
MATIADA : Descobèrta de la vita e deu tribalh dens ua bòrda d’auelhas
MIEIDIA: repaish preparat sus plaça peux aulhèrs
VRESPADA : passejada toponimic dens la vath deu serris
Rensenhaments / reservacions : 05 62 53 28 86 o Cette adresse e-mail est protégée contre les robots spammeurs. Vous devez activer le JavaScript pour la visualiser.
Bulletin d’inscripcion en puntejar aquiu


text:
Los 8 e 9 de noveme a Donostia que’s harà lo congrès « Lengas patrimòni e identitat, perspectiva educativa ».
Organizat per l'Universitat deu País Basco, l'ESPE d'Aquitània de l'Universitat de Bordèu, lo laboratòri E3D, la Cátedra del Patrimonio Inmaterial de Navarre, la Sociedad Española para el Estudio del Patrimonio Histórico-Educativo dab lo sostien de l'Euroregion Aquitània-Euskadi, aqueth congrès que pausa la question deu rapòrt enter identitat, lenga e patrimòni educatiu.
Vincent Rivière, lexicografe deu Congrès, que i intervienerà suu tèma « La materializacion coma darrèra empara de la socializacion ». En se basant sus una enquèsta de terren, qu'establirà quau ligam la populacion locau de L'Isla de Baish entretien dab los toponimes, e dens quau mesura la lor materializacion e permet de mantiéner un ligam dab la lenga.


text:
Participacion doblada au concors literari deus Calams Bearnés 2018
La 23au edicion deu concors deus Calams Bearnés que's debanè ger ser au Parlament de Navarra, ancian Palais de justícia de Pau (64). Qu'a per tòca de convéncer lo monde qui coneishen o qui aprenen la lenga occitana de participar a la soa renavida.
Lo concors literari que perpausava dètz categorias taus adultes, collegians e liceans, escolans en classa bilingua o en immersion e la joena categoria video braca. Los participants qu'avèvan la causida enter las produccions literàrias (condes, poesias, cantas, istòrias, etc.) e arreviradas. Los escolans, collegians e liceans que podèvan presentar ua video de duas minutas maxímum realizada dab un telefonet, un aparelh fòto o un camescòpi shens nat montatge.
Los vint membres de la jurada qu'an recebut 143 tèxtes de corregir tad aquera navèra edicion. Un nombre que creish despuish 2016, 66 produccions recebudas a l'epòca.
Jean Lacoste, en carga de la cultura e de la vita associativa a Pau, que hasó lo son tradicionau devís sus l'importància qu'a la lenga tad eth, qui revesteish un aspècte tant intime que non la parla pas qu'a casa.
Monique Semavoine, maira de Masèras-Leson, conselhèra departamentau deus Pirenèus-Atlantics delegada a la lenga bearnesa, gascona, occitana, que participè a la soa purmèra ceremonia de remesa deus prèmis deus Calams. Un plaser tad aquera ahuecada de cultura que compren perfèitament la lenga mes non la mestreja pas enqüèra.
Lou Sanchette, 8 ans, qu'ei a la Calandreta aussalesa e que s'emportè lo dusau prèmi de produccion individuau : entervista Lou S.
Régine Marques, anciana gavidaira deu Collègi Calandreta de Gasconha de Pau que participè peu purmèr còp au concors literari e que s'emportè un prèmi deus excepcionaus : entervista R. Marques
Ancian jogaire de rugbi, autor e creator de las edicions La Biscouette, Jean-Paul Basly qu'ajudè l'equipa de la Civada e de l'Ostau Bearnés au moment de la preparacion deus Calams cinc ans a suu tèma deu rugbi. Que contunha l'aventura despuish : entervista JP Basly
L'associacion Ligams qu'intervienó brèument abans la remesa deus prèmis entà mobilizar las personas presentas sus la purmèra corruda tà la transmission de la lenga occitana, La Passem, dont la purmèra edicion e's debanarà aquesta dimenjada, deu 25 au 27 de mai.
Lo concors deus Calams Bearnés qu'estó creat en 1990, a l'iniciativa de La Civada, associacion qui tribalha a la promocion e a la popularizacion deu patrimòni culturau regionau, e deu jornau La République des Pyrénées, a l'entorn de la cronica « Vent de Castanha » escriuta per Jean-Paul Latrubesse. La maison de las associacions l'Ostau Bearnés que s'ei lèu implicat, çò qui a permés a l'eveniment de préner un gran endom.
Inf. : https://www.ostaubearnes.com/ — Fòtos ©LS
- Publicat dens Société


text:
Bauç
Un bauç (var. balç) es un escarpament rocós que consistís en una paret ribassuda. S'encòntran lei bauç dins leis endrechs onte l'erosion es importanta, au lòng d'una còsta, a la riba dei rius o en montanha. Se pòt distinguir lei bauç bas (autor inferiora a 2 m), lei bauç mejans (entre 2 e 10 m) e lei bauç auts (mai de 10 m). Lei bauç pus auts dau mond, lei Kahiwa Falls, d'aperaquí 610 m, se situan en Hawaii, subre l'illa de Molokai.
Lo tèrme es atestat en toponimia occitana: citem, entre autrei, Lei Bauç de Provença (comuna eponima de la baucita) e Lo Baucet.


text:
Toussus-le-Noble
Toussus-le-Noble es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge (© THA) a situat al sud de Versailles sul scenari #que comença, cap a l'èst, a Palaiseau, en lo departament del Essonne, e s'esperlonga cap a l'oèst per la vila nòva de Sant-Quentin-en-Yvelines, Guyancourt, Montigny-lo-Bretonneux, Trappes, Élancourt.
Las municipalitats limitrophes ne son Las Porterias-en-Josas al nòrd-es, Jouy-en-Josas a l'èst, Saclay (Essonne) al sud-es, Villiers-lo-Bâcle (Essonne) al sud, Châteaufort a l'oèst e Buc al nòrd.
Las municipalitats a proximitat son egalament Versailles (Yvelines), Magny-los-Caserius (Yvelines), Sant-Aubin (Essonne), Gif-sus-Yvette (Essonne), Guyancourt (Yvelines) e Sant-Rémy-lès-Chevreuse (Yvelines).
Toussus-Lo-Nòble es desservie per la expedís départementale 938 #qu'environa lo vilatge per l'èst e permet d'amassar Buc e Versailles, cap al nòrd, e Châteaufort, Magny-los-Caserius e Sant-Rémy-lès-Chevreuse cap al sud.
Le village (© THA) est situé au sud de Versailles sur le plateau qui commence, vers l'est, à Palaiseau, dans le département de l'Essonne, et se prolonge vers l'ouest par la ville nouvelle de Saint-Quentin-en-Yvelines, Guyancourt, Montigny-le-Bretonneux, Trappes, Élancourt.
Les communes limitrophes en sont Les Loges-en-Josas au nord-est, Jouy-en-Josas à l'est, Saclay (Essonne) au sud-est, Villiers-le-Bâcle (Essonne) au sud, Châteaufort à l'ouest et Buc au nord.
Les communes à proximité sont également Versailles (Yvelines), Magny-les-Hameaux (Yvelines), Saint-Aubin (Essonne), Gif-sur-Yvette (Essonne), Guyancourt (Yvelines) et Saint-Rémy-lès-Chevreuse (Yvelines).
Toussus-le-Noble est desservie par la route départementale 938 qui contourne le village par l'est et permet de rallier Buc et Versailles, vers le nord, et Châteaufort, Magny-les-Hameaux et Saint-Rémy-lès-Chevreuse vers le sud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa dédiée a sant Germain es sortit de la Revolucion dins òc dolent estat #qu'a #èsser decidit de la destruir. A pas jamai #èsser reconstruite.
Lo 24 d'agost 1944, la 2en division blindée del general Leclerc #traversar lo pòble en lo moment de la siá camina cap a París.
Lo nòrd del territòri communal, #que l'espaci ocupat uèi pel aérodrome, ne fasiá de partits terrens del Grand Parc de Versailles. La municipalitat possedís sus lo sieu territòri la pòrta del Trauc Salat, una de las pòrtas d'en primièr a aquel Grand Parc. La longitud dels murs d'aquel grand Parc equivaliá a 43 quilomètres e avián perforat de 25 pòrtas. La pòrta del Trauc Salat a #èsser incorporada en lo bastiment d'una granja après la Revolucion. A inscrich a l'inventari de las conservacions del patrimòni.
La glèisa dédiée à saint Germain est sortie de la Révolution en si mauvais état qu'il a été décidé de la détruire. Elle n'a jamais été reconstruite.
Le 24 août 1944, la 2en division blindée du général Leclerc traversa le village lors de sa marche vers Paris.
Le nord du territoire communal, dont l'espace occupé aujourd'hui par l'aérodrome, faisait partie des terrains du Grand Parc de Versailles. La commune possède sur son territoire la porte du Trou Salé, une des portes d'entrée à ce Grand Parc. La longueur des murs de ce grand Parc équivalait à 43 kilomètres et ils étaient percés de 25 portes. La porte du Trou Salé a été incorporée dans la construction d'une ferme après la Révolution. Elle est inscrite à l'inventaire des conservations du patrimoine.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Sus lo pontin, totei vestits de roge, lei vaquí que lèvan la votz a cha pauc
.
La cançon ditz lo malur de l’espotiment
dei Chantós, que laissèron sus lo cai de centenaus d’obriers. « Fa mai de vint ans, mai lei consequéncias se conoisson encara »
.
Miqueu Tournan, mèstre de cant d’aquel atalhier dau Ceucle Occitan de La Seina, n'aviá ben avisat lo monde dau festivau Cantar lo País
, lo 19 d’abriu passat.
Nos sucrarà pas la balòta,
a Seilhans, quand entraïnarà la cançon que compausèt sus un tèxte de Gerard Tautil.
Li debana leis escaisnoms
de trabalhaires desbarcats, e lo cant refusa d’oblidar que siguèron d’umans, estraçats per la vista liberala que chausiguèt de bastir lei barcas de l’autra man dau Monde.
La cançon acabada, vaquí leis aplaudiments que clantisson
dins la sala polivalenta de la comuna dau país niçard.
Pus tard, abonhats ai taulas que li manjaràn ensems dos cents participants, es pas facile de s’ausir, que totei contunhan de cantar.
Es, coma aquò, en plena interpretacion de « Bèla Ciao » que Cristiana me vendrà : « Siam onze que cantam tre que podèm ensems la lenga. Es un biais, segur, d’èstre urós e de s’espacejar, mai autanben de faire ressonar la lenga »
.
E Alan, de la votz greva, d’ajustar, maliciós : « bòrd
que parlam pus gaire en carriera, sensa lo cant, l’occitan s’ausiriá pas pron »
.
L’obrador de cant vira fòra la ciutat per far conéisser lei biais de son recanton. Amb elei, aurètz pas de santons polits, mai de fremas e d’òmes de sang e d'òssa que cantan l’empacha dei modèstes e leis espèrs d’aquelei que vòlon, sensa relambi
, melhorar la vida…. en cantant.


text:
Adesion
Aderir a l’IEO, es obrar per donar a l’occitan sa plaça deguda, en tot menar d’accions a l’entorn de la vida publica, dels medias e de l’ensenhament.
Es tanben una accion de cada jorn e de cadun per que la cultura occitana siá una cultura viva e contemporanèa, creatritz e inovanta, en tot assumir son istòria millenària.
Aquelas accions, las podetz venir partejar amb nosautres, amb los 2100 aderents e son quarantenat de salariats dins las 28 seccions departamentalas e 8 seccions regionalas, o directament a l’IEO.
Podètz aderir a l’IEO siá per l’intermediari d’una seccion departamentala (o en cas, regionala) de la federacion, siá per una adesion dirècta a l’IEO (sèti social a Tolosa). Dins los dos cases, lo prètz d’adesion es lo meteis.
Aderissetz a l’Institut d’Estudis Occitans per venir, vos tanben, actor de la lenga e de la cultura occitana.
Dempuèi 2010, l’IEO edita las cartas d’adesion de totes los sòcis de l’associacion e de sas seccions. Un tèxt qu’explica las motivacions d’adesion a l’IEO i es inscrich.
Format carta de credit.


text:
Presentacions, novèlas, datas e comptes renduts de l’Amassada Generala e annuala de l’IEO.AG 2018 de l’IEO a Seta..
Escrich lo 27-02-2018 par
L’amassada generau de l’IEO que’s debanarà a Seta los 28 e 29 d’abriu.
Escrich lo 02-05-2017 par Thierry
Posicion de l’Institut d’Estudis Occitans sus las eleccions de 2017.
Escrich lo 03-03-2017 par Thierry
Trobaretz aicí los documents necessaris a l’AG de 2017 (inscripcion, poder, candidatura CA).
Escrich lo 03-03-2017 par Thierry
L’Amassada Generala es dobèrta e tots los aderents, personas fisicas e moralas (associacions aderentas), al jorn de la lor cotisacion alprèp de l’Institut d’Estudis Occitans. Cada aderent a una vòtz e pòt, en mai de la sieuna, esser mandatat per 10 autras personas.
Escrich lo 03-03-2017 par Thierry
Convidat per l’IEO de Cantal e son President Patric Alet, l’Institut d’Estudis Occitans organiza per 2017 l’Amassada Generala a Orlhac, Cantal, los 29 e 30 d’abriu que venon.
Escrich lo 07-03-2016 par Thierry
Trobaretz aicí los documents necessaris a l’AG de 2016 (inscripcion, poder, candidatura CA).
Escrich lo 07-03-2016 par Thierry
L’ensemble dels aderents a jorn de lor cotiza que son convidats, com de costuma, a participar ad aqueste esveniment que se debanarà la dimenjada dels 23 e 24 d’abril a la sala San Subra de Tolosa. Vos balham aicí-dejos l’òrdre del jorn provisòri (mercé de consultar regularament aquela rubrica).
Escrich lo 07-03-2016 par Thierry
Un messatge mai que briu per vos significar que l’Amassada Generala de 2016 de l’Institut d’Estudis Occitans se debanarà a Tolosa, Garona Nauta, la dimenjada dels 23 e 24 d’abril que ven.
Doblidatz pas, per participar an’aquela Amassada Generala, cal ésser a jorn de la vòstra escotisson !
Escrich lo 29-04-2015 parLei dissabte 9 e dimenge 10 de mai de 2015 Au Palais dei Congrès Av du 14 Juillet 1789, Montelaimar 26200 (Cf plan) Dissabte 9 de mai : 10h-11h: Acuelh dei participants a l’AG. Cafè ofèrt per l’IEO de Droma. 11h: Dubertura de l’AG per Pèire Brechet, president de l’IEO. 11h15-12h: Lei seccions Droma (...)
Escrich lo 03-03-2015 parAquestes documents que son a tornar, completats e signats (dab l’ensemble de las indicacions demandadas) : - per mèl (version escanizada) : a direccion@ieo-oc.org - per corrier postau, a l’IEO (AG 2015) 11 Car. Malcosinat, 31000 Tolosa NB : lo chèc, entà lo sopar deu dissabte, que deu estar (...)
Escrich lo 24-09-2014 parUn messatge mai que briu per vos significar que l’Amassada Generala de l’Institut d’Estudis Occitans de 2015 se debanarà a Montelaimar dins Droma, la dimenjada dels 9 e 10 de mai. Podètz tre ara reservar aquelas datas ! Doblidatz pas, per participar an’aquela Amassada Generala, cal ésser a (...)
Escrich lo 26-04-2013 par Marçau de l’Oliu
Comunicacion per l’AG de l’Institut d’Estudis Occitans de 2013 aus aderents de l’associacion
Escrich lo 21-03-2011 par Cécile
Pendent l’Amassada Generau deus 21 e 22 de mai (Centre Roger Fourneyron, 31, Boulevard de la République, 43000 lo Puèi de Velai, ), l’Institut d’Estudis Occitans qu’organiza, lo dissabte vrèspe, acamps tematics. 5 comissions qu’estón definidas, e cada participant a l’AG qu’ei convidat a participar, e atau contribuir au desvolopament de la nosta associacion.
Escrich lo 15-03-2011 par Cécile
L’Amassada Generala de l’IEO se farà los dissabte 21 e dimenge 22 demai au Puèi de Velai (léger Naut - 43) al Centre Roger Fourneyron, 31, Boulevard de la République. Totes los aderents i son convidats.
Escrich lo 08-06-2010 par Valentin
Lo 8 e 9 de mai de 2010 a Lemòtges se debanèt l’amassada generala de l’IEO. Ne vaquí lo compte rendut, accessible tanben en pèça junta (pdf) en fin d’article.
Escrich lo 01-04-2010 par Valentin
Las amassadas generalas ordinària e extraordinària de l’IEO se debanaràn aqueste an lo 8 e 9 de mai a Limòtges, amfiteatre Blanqui, carrièra Longuequeue. Los aderents ne reçaupràn lo convit pron lèu.


text:
Una equipa de collectaires que vien d’arretrobar, dens un bordalat de la Vath d’Aussau, la version originau deu « Bèth cèu de Pau ». Que’s disè en hèit « Bèth só de Pau ».
A l’origina, la canta qu’estó compausada per un bearnés au mes de seteme, quan lo bèth temps desaparéish tà onze mes. Qu’èra ua cançon de degrèu tau só. Mes las paraulas ne balhavan pas un imatge atractiu de la vila. Los lobbies toristics deu parçan que decidín doncas d’espandir ua version mei publicitària deu cant.
Adara, los toristas e los migrants lengadocians qu’arriban per detzenas hens la ciutat paulina, atirats per las promessas de « Bèth cèu de Pau ». Que son malurosament sovent decebuts.
Manaset que’vs perpausa en exclusivitat ua transcripcion de la version originau de la canta :
Bèth só de Pau, quan te tornarèi véder
Qu’èi tant sofèrt despuish que m’as quitat
Se dinc a julh non te torni pas véder
D’aost enlà que t’aurèi regretat !
Qu’aurí volut, Biarn, cantar ta gloèra ;
Mès ne poish pas car que soi tròp molhat
Mon Diu, mon Diu ! Deishatz-me véder enqüera
Lo só de Pau ! lo só de Pau !


text:
Lo siti « Obsevatòri del Comunautarisme » amassa d’articles que nos ensenhan que tota afirmacion publica d’una diferéncia que que sia (lingüistica, sexuala, religiosa...) es lo cancer mai dangierós per l’armonia de la nòstra societat. S’avetz leser e se per cas lo sicut vos interessa vos i podetz conectar, mas la lectura ne ven lèu pesuga. Ça que la s’i pòdan trapar d’unas perlas plan regaudissantas. Coma aquela entrevista d’una certa Anne-Marie Le Pourhiet : « La disciminacion positiva marca lo retorn al drech dels orangotans ».
La dòna, qu’es professora de drech publíc, invectiva, insolenta e mesprèsa a refòfi, amb una ràbia que se pòdria calificar de castratritz. Rai d'aquò, çò interessant es l’alusion al primata :
Dins l’article, pretend que la fòrmula « drech del orangotans » seria d’Ernest Renan. D’efièch, es extracha d’una letra escricha en septembre 1871 a David Strauss,: « Amb aquela filosofia de l’Istòria, » segon la quala Alsaça es germanica abans d’èstre francesa, « i aurà pas mai que lo drech dels orangotans de legitim dins lo monde, despossedats d’un biais injust per la perfidèsa dels civilisats. » Aital lo monin li manca pus que de cargar un casco de poncha :
Detalh d'una estampa americana de 1917
Vaquí dins quin univers mental manòbra l’Observatòri del comunautarisme : lo de la lucha contra la barbaria prussiana, entretenguda dins la nafradura deliciosa de la perda d’Alsaça e Lorena. M’anatz dire que los nacionalistas francèses an pus gaire a posita un enemic tant odiós coma l’alemand. Vos enganatz ! Se legissetz plan lo siti, aprendretz que los nostalgics d’Alemania bèla sostengan a l’amagat los federalistas europencs !
Tornam al orangotan. El que viu dins la forest pluviala de Sumatrà e Borneò veguèt son abitat destrusit a 80 de cent dempuèi las vingt darrièras annadas, de tal biais que risca plan de desaparèisser dins las detz annadas que venon, levat dins los zoòs. La sola imatge d’orangotan qu’aurem l’escasença de veire serà doncas puslèu aquela :
Se n’avetz ja vist un, darrièr sa grasilha, probable que coma a ieu vos a tocada l'umanitat d’aquela bèstia, umanitat que raja de son agach, de son actitud, de sas mans, de sos gèsts... Li manca pas que la paraula. Diderot nos conta d'alhors que lo Cardenal de Polinhac, en se passejar dins lo jardin del rei, encontrèt un orangotan e li diguèt : « Parla e te bategi ! ». « Semblava un Sant-Joan presicaire », çò apond Diderot. L'orangotan demorèt mut.
Pasmens son silenci es pas gaire una prova, que segon una legenda javanèsa los orangotans se calan pr'amor vòlon pas que los òmes los fòrcen de trabalhar… E puèi, segon lo quite Diderot : « escriure, es l'art d'alongar los braçes ». E aquò, l’orangotan o sap faire.


text:
H. G. Wells
Herbert George Wells, mai conegut jos la signatura H. G. Wells, nascut lo 21 desetembre de 1866 de 21 Bromley dins lo Kent (Reialme Unit) e mòrt lo 13 d'agost de 1946 a Londres, es un escrivan britanic subretot conegut uèi per sos romans de sciéncia-ficcion. Pasemens foguèt tanben l'autor de fòrça romans de satira sociala, d'òbras de prospectiva, de reflexions politicas e socialas e d'obratges de vulgarizacion tocant tanben a la biologia, l'istòria e questions socialas. Es considerat coma lo paire de la sciéncia-ficcion contemporanèa.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Activitats fòra de l'escritura
- 3 Vida privada
- 4 Sas idèas
- 5 Son eritatge
- 6 Òbras
- 7 Bibliografia
- 8 Referéncias
- 9 Vejatz tanben
Biografia[modificar | modificar la font]
Foguèt un autor fòrça prolific qu'escriguèt de romans que sián realistas, de sciéncia-ficcion, d'ensag sus l'istòria de l'umanitat o l'evolucion futura de la societat. Herbert George Wells èra un socialista convencut. Après 1900, sas òbras venguèront mai politicas e didacticas. Sa femna l'auriá ajudat a escriure sos tèxtes.
Enfança e jovença[modificar | modificar la font]
H.George Wells foguèt lo cinquen e darrirèr enfant de Joseph Wells, un jardinièr e jogaire de criquet vengut botiguièr, e de Sarah Neal, una anciana domestica. Nasquèt a Atlas House, 47 High Street, Bromley, dins lo Kent. Sa familha aparteniá a la classa mejana pauc rica. Un eritatge permèt a la familha de crompar una botiga de porcelanas que jamai venguèt prospèra. Joseph foguèt obligat de vendre de batoiras e de balas de criquet per noirir sa familha. Tanben recebiá de fèbles remuneracions per las partidas quel participava.
Un incident arribat alara qu'aviá pas que set ans foguèt determinant per la seguida de sa vida. A causa d'un accident d'espòrt, deguèt demorar un temps al lièch amb una camba rompuda. Passava le temps legissent de romans e s'apassionava pels autres monds que li donavan accès sas novèlas lecturas, alara prenguèt gost a l'escritura. Mai tard onga, dintrèt a la Thomas Morley's Commercial Academy, una escòla privada fondada en 1849. L'ensenhament i èra erratic, plus puslèu axat, coma Wells lo contèt mai tard, sus l'escritura calligraficada e los calculs utils als sols òmes d'afars. Wells contunhèt son escolaritat fins a 1880. Mas en 1877, un novèl incident obscurciguèt la jovença de l'autor: a la seguida d'una casuda, son paire se fractura una camba e deu abandonar sa carrièra esportiva que representava una partida importanta dels revenguts de la familha.
Incapables de suportar mai la carga de familha, los parents Wells placèron lors enfants coma aprendisses dins diferents còrs de mestièr. Atal, de 1881 a 1883, Herbert George Wells faguèt un aprendissatge coma mercand de teissuts a la Southsea Drapery Emporium. Aquesta experiéncia li inspirèt mai tard sos romans titolats The Wheels of Chance (Las Ròdas de la fortuna) e Kipps, que descrivián la vida d'un aprendís mercand de teissuts que comenta de biais critic la reparticion de las riquessas dins lo mond.
Los parents Wells s'entendián pas plan - èra ela protestanta e el liure pensaire -, alara sa maire tornèt trabalhar coma femna de cambra a Up Park, un ostal de camp del Sussex, una foncion que la permetava pas a menar ni son espos, ni sa familha. Enseguida, Sarah e Joseph visquèt separats, sens pasmens divorciar, ni aver d'autras amoretas. Herbert George Wells profiècha pas de son aprendissatge coma mercand de teissut, nimai de son aprendissatge coma assistant quimista, ni de son experiéncia coma ensenhaire auxiliar, çò que l'obliguèt a tornar regularament ca a sa maire a Up Park, fins a qu'encontre una situacion mai establa. H. G. Wells profiechava de sas demorança a Up Park per legir los libres de la supèrba bibliotèca de l'ostal.
Annadas d'estudis[modificar | modificar la font]
En 1883, son emplegaire lo remandèt. Mas lo jove Wells èra pas malcontent. Mai tard ongan, venguèt especialista. L'annada passada aviá seguit sa leiçon foguèt per Wells la mai significativa de tota son educacion. Marca tanben son escritura romanesca que posèt dins la biologia, subretot dins l'evolucion e l'anatomia comparada. Coma ancian escolan, ajudèt enseguida a crear la Royal College of Science Association que ne foguèt lo primièr president en 1909. Wells estudia dins sa novèla escòla fins a 1887 amb una allocacion de vint e un shillings per setmana mercé a sa borsa d'estudis.
Aquestas annadas marcan lo començament de son interés creissent per una reforma possibla de la societat. Comença son apròche del subjècte en estudiant la Republica de Platon, puèi estudiant las idèas mai contemporanèas del socialisme coma aquestas s'exprimissent al sen de la Fabian Society e dins la lecturas a la Kelmscott House, l'ostal de William Morris. Es tanben un dels fondators de The Science School Journal, un periodic que li permetava d'exprimar las sieunas idèas sus la literatura e la societat. L'annada escolara 1886-1887 foguèt sa darrièra annada d'estudis. Malgrat que capitèt als examèns de biologia e de fisica, facassèt l'examèn de geologia e podèt pas passar a l'an superior e perdèt sa borsa. Herbert George Wells se trapèt sens revengut. Sa tanta Mary, una cosina de son paire, l'invitèt a demorar a çò d'ela. Pendent sa demorança coneguèt sa cosina Isabel, qu'epousèt en 1891.
L'escrivan[modificar | modificar la font]
Los premièrs romans de « sciéncia-ficcion »[modificar | modificar la font]
Lo primièr succès commercial de Herbert George Wells foguèt Anticipations, paregut en 1901. Es benlèu son òbra mai explicitament futurista, lo sostítol èra An Experiment in Prophecy (una experiéncia en profeciá) que pareguèt d'en primièr per episòdis dins una revista. Aqueste libre es interessant a l'encòp per sas bonas intuicions (los trains e las veituras resultant de la migracion de las populacions dels centres-vilas cap a las banlègas; las restriccions moralas declinant quand los òmes e las femnas cercan mai de libertat sexuala) e per sas errors (« mon imaginacion refusa de veire un quin que siá sosmarin far pas mai qu'estofar son equipatge e l'enfonzar dins las mars »).
Sos primièrs romans, que se nomenavan a l'epòca de « romans scientifics », inaugurèron un grand nombre de tèmas venguts de grands classics en sciéncia ficcion, coma La Maquina del temps, L'Illa del Doctor, L'Òme Invisible e La Guerre des mondes (amb de version pel cinèma), e foguèron sovent consieradas coma fòrça infliénciadas per las òbras de Jules Verne. Mas Wells refusava lo títol de « Jules Verne anglés » coma l'explica dins una prefàcia qu'escriviguèt per una edicion novèla dels romans scientifics (Scientific romances) en 1933. Wells opausava sas òbras d'imaginacion e los romans d'anticipacion del Francés. Aquestas invencions avián pas per tòca de mostrar çò que deviá se produire dins la realitat, mas de simplament prene possession del lector per l'illusion romanèsca. Comparava sos romans à L'Ase d'aur d'Apulèu, a l'Istòria veritabla de Lucian de Samosat, a Peter Schlemil d'Adelbert von Chamisso e à Frankenstein, o lo Prometèu modèrne de Mary Shelley. Wells escriguèt d'autres romans, non fantastics, que recebèron un plan bon acuèlh de las criticas, coma Tono-Bungay e Kipps. Wells foguèt tanben l'autor de dotzenas de novèlas, la mai coneguda essent The Country of the Blind (1911).
Quitament se s'agís pas d'un roman de sciéncia-ficcion, Tono-Bungay faguèt una larga partida a la desintegracion radioactiva. Aquesta jòga un ròtle clau dins The World Set Free paregut en 1914. aqueste recit conten çò que se pòt considerar coma sa melhora intuicion profetica. Los scientifics de l'epòca savián que la desintegracion del radi largavan d'energia e fèble rai pendent de milièrs d'annadas. Lo taus de rai èra tròp fèble per aver una quina que siá utilitat practica, mas la quantitat totala d'energia liberada èra enòrma. Lo roman de Wells vira a l'entorn d'una invencion non especificada qu'accelèra le procés de desintegracion radioactiva per produire de bombas qu'explosan amb una poténcia digna dels explosius ordinaris, mas que contunhan d'explosar pendent de jorns e de jorns. Leó Szilárd reconeguèt qu'aqueste libre li inspirèt la teoria de la reaccion nucleda en cadena.
Obratges de vulgarizacion[modificar | modificar la font]
Wells escriguèt tanben d'obratges especializags. Son òbra en dos volums mai celèbre foguèt The Outline of History (1920) qu'inaugurava una novèla èra de vulgarizacion istoric a destinacion del grand public. Los istorians professionals l'aculhiguèron amb circonspeccion, levat Arnold J. Toynbee que qualifiquèt l'obratge de melhora introduccion possibla a l'istòria mondiala[1]. Fòrça autres autors segiguèron dins aquesta dralha de la vulgarizacion.
Wells contunha dins aquesta dralha en 1922 amb un obratge popular, mas fòrça mai cort: A Short History of the World, e dos autres tractas longs, The Science of Life (1930) e The Work, Wealth and Happiness of Mankind (1931).
En 1927, Florence Deeks perseguís Wells per plagiat, arguissent qu'aviá copiat la mai granda partida de The Outline of History a partir de son manuscrit titulat The Web. Malgrat fòrça similaritats d'estil e errors istoricas comunas, la justícia disculpa Wells.
Utopias e distopias[modificar | modificar la font]
Al començament de sa carrièra, Wells cercava un melhor biais d'organizar la societat, escriviant fòrça utopias. Aquestes romans començavan mai sovent per la descripcion d'un mond corrent a la catastròfa fins a que la populacion mondiala accedisca a un mòde de vida melhor: es adire mercé a un misteriós gas liberat per una comèta e que fasiá los umans mai racionals (In the Days of the Comet), o mercé a un conselh scientific prenguent lo poder (The Shape of Things to Come (1933)), adaptat mai tard pel film d'Alexander Korda, Things to Come, datat de 1936. Wells faguèt tanben la descripcion d'una reconstruccion sociala de pòstguèrra per l'aveniment de dictators faissistas dins The Autocracy of Mr Parham (1930) e The Holy Terror (1939).
Wells questiona la quita esséncia de l'umanitat en oposant las idèas de natura e de cultura. Totas sas utopias s'acaban pas obligatòriament de biais astruc, coma lo roman When the Sleeper Wakes (1899) (publicat de nòu jol títol The Sleeper Awakes, 1910) que ten mai de la distopia. L'Illa del doctor Moreau, mai escur, fòrça encara o trach. Lo narrator, prisonièr sus una illa ont los animals son cambiats en èsser umans per viviseccion, mas sens succès, dintra en Granda Bretanha. Alara que Gulliver de retorn d'aquò dels Houyhnhnms, ven pas capable de veire sos conciutadans autrament que coma de bèstias civilizadas retornant lentament cap a lor natura animala.
Autres escrits[modificar | modificar la font]
Wells redigiguèt tanben la prefàcia de la primièra edicion dels jornals intims de W. N. P. Barbellion, The Journal of a Disappointed Man (Lo Jornal d'un òme decebut), publicat en 1919. Coma fòrça criticas pensavan que Barbellion èra pas qu'un pseudonime, Wells foguèt longtemps considerat coma lo vertadièr autor del Jornal; Wells sempre deneguèt, mas las rumors persistèron fins a la mòrt de Barbellion ongan.
En 1938, publiquèt World Brain, una seria d'ensags sus l'organisacion futura de la coneissença e de l'educacion, d'entre que se trapa un ensag titulat The Idea of a Permanent World Encyclopaedia (Una idèa d'enciclopedia mondiala permanenta), concèpte a vegada semblabla al projècte Wikipédia[2].
Activitats fòra de l'escritura[modificar | modificar la font]
L'artista[modificar | modificar la font]
Herbert George Wells s'exprimissiá tanben pel dessenh qu'èran sovent sus las tampas dels sieus libres. Lo tèmas dels dessenhs tocavan un larg ventalh, anant del comentari politic a las criticas literàrias en passant per de subjèctes mai romantics. Pendent sas annadas de maridatge amb Amy Catherine - que nomenava Jane -, dessenhèt un grand nombre de scènas de lor maridatge. Nomenava aquestes dessenhs picshuas (una deformacion umoristica del tèrme anglés pictures)[3].
L'autor de jòcs[modificar | modificar la font]
E cerca d'un biais mai estructurat de jogar als jòcs de guèrra, Herbert George Wells es l'autor de Floor Games (1911), seguit per Little Wars (1913). Little Wars es un dels primièrs jòc de guèrra miniatur amb de figurinas.
Vida privada[modificar | modificar la font]
En 1891, Herbert George Wells esposa sa cosina Isabel Mary Wells, mas la quita en 1894 per una de sas estudiantas, Amy Catherine Robbins, qu'eposa en 1895. Amb sa segonda femna an dos filhs: George Philip (d'escais Gip) en 1901 e Frank Richard en 1903[4].
En 1898, comanda a l'arquitècte anglés Charles Voysey, un ostal, bastit a Sandgate dins lo Kent.
Pendent aquestas annadas de maridatge amb Amy, Wells entreten d'amoretas amb fòrça femnas, coma l'activista americana del contraròtle de las naissenças, Margaret Sanger[5]. Aguèt una filha, Anna-Jane, amb l'escrivana feminista Amber Reeves en 1909 e un filh en 1914, Anthony West, amb la romancièra e feminista Rebecca West, de vint e sièis ans mai jova[6]. Pasmens qu'Amy Catherine aja conegut lo ligams fòra maridatge, demorèt mariada a Herbert George Wells fin a que moriguèt ela en 1927. Wells tanben s'enemorèt d'Odette Keun e Moura Budberg. « Jamai foguèt un grand romantic, » escriguèt Wells dins An Experiment in Autobiography (1934), « pasmens s'amèri plan prigondament fòrça de gents. »
Sas idèas[modificar | modificar la font]
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
H. G. Wells se considerava coma socialista, quitament s'èra d'escasenças en desacòrdi amb d'autres socialistas de son epòca. Èra membre de la Fabian Society, mas la quita enseguida que jutjava aquesta organizacion fòrça mai radicala que l'auriá volgut. Quitament ven un dels siueus adversaris mai afogats, reprochant a sos membres d'aver una marida compreneson dels problèmas economics e educatius. Tanben foguèt lo candidat del Labour Party a l'Universitat de Londres en 1922 e 1923, mas quitament a l'epòca sa fe en lo sieu partit èra pel mens fragil.
Sas reflexions sul socialisme impregnan unes de sos romans d'anticipacion, coma La Maquina del temps e Los Primiers Òmes dins la Luna, romans ont los erois descobrisson, respectivament dins l'avenir e sus la luna, de societats novèlas. Dins La Guèrra dels monds, met en parallèl las atacas marcianas contra la tèrra e las practicas genocidàrias de l'Empèri britanic en Tasmania.
Vèrs la fin de la Segonda Guèrra mondiala, los Alliats descobriguèron que los SS avián establit una lista dels intellectuals e politicians a assassinar just après l'invasion de la Granda Bretanha pendent l'Operacion Sea Lion. Lo nom d'Herbert George Wells èra al cap de tièra,a causa de sas idèas socialistas e per sas activitats al PEN club international.
L'Estat-Mond[modificar | modificar la font]
Son idèa politica mai espelida èra aquesta de la necessitat de crear un Estat-Mond. Segon son autobiografia, considerava qu'a partir de 1900 un Estat-Mond èra inevitable. Se los detalhs d'aqueste Estat-Mond varièron amb lo temps, son principi fondamental consistissiá a organizar una societat que favorizariá las sciéncias, acabariá amb los nacionalismes e permetriá als ciutadans de progressar segon los meritis e pas pus en fonccion de lor naissença. A l'epòca ont pansava qu'un Estat-Mond èra inevitable, realisa tanben que lo tipe de democracia parlamentària que se practicava a l'epòca èra pas satisfasenta. Atal alara que trabalhava a la Carta de las Nacions unidas, s'opausèt a tota mencion del tèrme democracia. Mai, crenhava que lo ciutadans mejan siá pas jamas pro educat o enluzit per tractar dels problèmas màger del mond. Es la causa que pensava dever limitar lo drech de vòte als scientifics, ingenhèires e autres gents de meriti. Mas defendavan al mèsme temps l'idèa que los ciutadans devián gausir del maxim de libertat possibla, del moment qu'aquesta restenga pas aquesta d'altrú. Totas las valors que defendava H. G. Wells foguèron sempre criticadas a partir dels ans 1920[7].
Fins a las annadas 1930, Wells demorèt convencut de la necessitat de cear un Estat-Mond. Dins aquesta dralha, aculhiguèt amb entosiasme los ensags de Lenin de rebastir l'economia russa, coma o dich dins Russia in the Shadows (1920). Al començament, H. G. Wells pensava que Lenin poiriá pas engatjar la construccion del mond planificat que somiava, quitament s'èra el un socialista fonzièrament antimarxista, anant fins a afirmar que lo mond se portariá melhor se Karl Marx aviá jamai existit. Enseguida, la politica d'Iòssif Stàlin lo fa cambiar de vejaire sus l'Union sovietica, pasmens que sa primièra impression sus Stalin fût foguèt mesclada. Amava pas çò que considerava èsser per Stalin una ortodoxia aguda, mas pasmens lausava de qualitats, disent qu'aviá « jamai encontrat un òme mai just, mai candid e mai onèste », remandant atal l'escura reputacion de Stalin coma injusta, veire falsa. Mas jutjava lo biais de governar de Stalin plan mai règde, fasent pas cap de plaça a la mendre pensada independenta, e tròp motuda per realament menar a la Cosmopolis qu'el volgava[8].
Los darrièrs ans[modificar | modificar la font]
A la fin de sa vida, Wells aviá perdut fòrça de son influéncia dins los mitans politics. Sos esfòrces per ajudar a la creacion de la sociatat de las Nacions se soldèron per una prigonda decebuda, quand aquesta organizacion venguèt incapabla d'empachar la Segonda Guèrra mondiala. La quita guèrra lo faguèt sempre mai pessimista. Dins son darrièrr libre, Mind at the End of its Tether (1945), jutjèt que se seriá pas una idèa tan marida de remplaçar l'espècia umana per una autra espècia. Mai, nomenava aquesta epòca « l'èra de la frustracion ». Passèt sos darrièrs ans a criticar la Glèisa catolica romana e un vesin qui fasiá la reclama per un club militar. Coma consacrèt los darrièrs ans de sa vida a defendre de causas perdudas, sa reputacion literària tanben clina. Pasmens, The Happy Turning, pichon libre datat de 1944, mòstra encore fòrça esperite imaginacion.
Eugenisme, engatjament e desengatjament per la sciéncia e la tecnologia[modificar | modificar la font]
H. G. Wells aderís a la Societat eugenica en 1907, mas rebuta las tèsis de Francis Galton. S'interessa pasmens a l'eugenisme negatiu[9].
Amb resèrvas o ironias, Georges Bernanos soslinha de biais seguent: « dins lo darrièr pichon libre de Wells, Mind at the End of Its Tether (Esperit a mand de desenfilar), malediccion puslèu que testament, l'escrivan celèbra que s'èra cresgut alara naïvament lo profèta du futur paradis de las maquinas, del l'Edat d'Aur novèla, escrich sas paraulas desesperadas »[10] :
Son eritatge[modificar | modificar la font]
Tanben de son vivent coma après sa mòrt, Herbert George Wells es considerat coma un pensaire socialista de tria. Mas sa celebritat de postum ten subretot de sos romans e de son ròtle davancièr dins l’istòria de la sciéncia-ficcion. Wells a tanben la reputacion d'èsser indirèctament l'inventor de la reproduccion mecanica de la vida animada, que deuriá menar a la robotica. Los primièrs mecas, los tripòdes marcians, apareisson dins son roman La Guèrra dels monds.
Contribucion a la naissença de la sciéncia-ficcion[modificar | modificar la font]
Wells es sovent reconegut coma lo primièr autor de la sciéncia-ficcion.
Sa carrièra comença al crepuscul d'aquesta de Jules Verne, passa la limita de Vitges extraordinaris cap a sciéncia-ficcion melhor que qui que siá abans el, tractant de totes los tèmas que podava abordar, mejans una maquina literària sus que se fondava cada recit. Pòt pas n'èsser considerat coma l'autor, que fòrça autors abans el crosèron aqueste univèrs, amb d'estils diferents, e que n'es que lo digne successor, portant aqueste tipe d'obratges cap a la literatura.
Mary Shelley e son Frankenstein o lo Prometèu modèrne, o Edgar Poe e son admirator Jules Verne que ja desvolopava los tèmas de la sciéncia-ficcion modèrna, cadun a lor biais, desvelèron aquesta literatura per d'òbras que forman la genèsi d'una sciéncia-ficcion que se pressentava dins diferentas òbras que nos menan de Savinien Cyrano de Bergerac puèi Voltaire (Micromegas ont vitjan d'abitants de l'estela Sirius), a Thomas More o quitament a Luci de Samosat. Aquestes autors an en comun, per capitar a lors fins, d'expleitar lo If (E se… en occitan). Tractant un a un sos tèmas màger, Wells ne faguèt un genre literari e dins sa dralha, ajudat per Orson Welles, preparèt l'espelida de la sciéncia-ficcion.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- La Maquina del temps (The Time Machine, 1895) (Illustrated by Willi Glasauer in 1982)
- La Meravilhosa Visita (The Wonderful Visit, 1895)
- L'Illa del Doctor Moreau (The Island of Doctor Moreau, 1896)
- Las Ròdas de la Fortuna (The Wheels of Chance, 1896)
- L'Òme invisible (The Invisible Man, 1897)
- La Guèrra dels monds (The War of the Worlds, 1898)
- Quand lo dormeire se despertarà (When the Sleeper wakes, 1899) o version revisada (The Sleeper Awakes, 1910)
- L'Amor e Sr Lewisham (Love and Mr Lewisham, 1900), roman social
- Los Primiers Òmes dins la Luna (The First Men in the Moon, 1901)
- La Dama del mar (The Sea Lady, 1902)
- La Noiriduda dels Dieus e cossí venguèt sus Tèrra (The Food of the Gods and How It Came to Earth, 1904)
- Kipps (Kipps, 1905) roman social
- Una Utopia modèrna (A Modern Utopia, 1905)
- Al temps de la comèta (In the Days of the Comet, 1906)
- La Guèrra dins los aires (The War in the Air, 1908)
- Tono Bungay (Tono Bungay, 1909), roman social
- Ann Veronica (Ann Veronica, 1909), roman social
- L'Istòria de Sr Polly (The History of Mr Polly, 1910), roman social
- Lo Maquiavèl Novèl (The New Machiavelli, 1911)
- Maridatge (Marriage, 1912)
- L'Amic afogat (The Passionate Friends) (1913)
- L'Esposa de Sénher Isaac Harman (The Wife of Sir Isaac Harman) (1914)
- Lo Mond desluirat (The World Set Free, 1914)
- Bealby: en vacanças (Bealby: A Holiday,1915)
- Boon (1915)
- La Recerca magnifica (The Research Magnificent,1915)
- Sr. Britling comença a veire clar (Mr. Britling Sees It Through, 1916)
- L'alma d'un evesque (The Soul of a Bishop, 1917)
- Joana e Pèire: l'Istòria d'una Educacion (Joan and Peter: The Story of an Education, 1918)
- Lo Fuòc eternal (The Undying Fire, 1919)
- Los Recantons del còr (The Secret Places of the Heart, 1922)
- Los Òmes agradan los Dieus (Men Like Gods, 1923)
- Lo Sòmi (The Dream, 1924)
- Lo Paire de Christina d'Alberta (Christina's Alberta's father, 1925)
- Lo Mond de William Clissold (The World of William Clissold,1926)
- Mentretant (Meanwhile, 1927)
- La Visitacion de Camford (The Camford Visitation, 1928)
- L'Autocracia de Sr. Parnham (The Autocracy of Mr Parnham, 1930)
- The Bulpington of Blup (1932)
- Lo Torn de las causas de venir (The Shape of Things to Come (1933) adapté al cinèma per Alexander Korda et William Cameron Menzies jol títol HG Wells's Things to come (L'avenir de HG Wells) e lo quita Wells participant a l'adaptacion e scenari que prevei lo Blitz de Londres
- Lo Jogaire de croquet (The Croquet Player, 1936)
- Brynhild (Brynhild, 1937)
- Congreats per las estelas (Star Begotten, 1937)
- La vistacion de Camfort (The Camford Visitation, 1937)
- A Prepaus de Dolores (Apropos of Dolores, 1938)
- La Santa Terror (The Holy Terror, 1939)
- Nana pel Bòsc Darkling (Babes in the Darkling Wood (1940)
- Totes a bòrd d'Ararat (All Aboard for Ararat, 1940)
- Jamai seretz tròp prudent (You Can't Be Too Careful, 1941)
Novèlas[modificar | modificar la font]
- Conte de sègle vint (A Tale of the Twentieth Century, 1887)
- Convèrsa amb Gryllotalpa (A Talk with Gryllotalpa, 1887), signat del pseudonime Septimus Browne
- Una Vision del passat (A Vision of the Past, 1887)
- Cronica de Arganautas (The Chronic Argonauts, (1888)
- Lo Devòt de las arts (The Devotee of Art, 1888)
- L'Òme volant (The Flying Man ou The Advent of the Flying Man, 1893)
- S'Engulhar dins lo microscòpi (A Slip Under the Microscope, 1893)
- L'Illa Aepyornis (The Æpyornis Island, 1894)
- D'Inspiracion modèrna: una Istòria d'amor despalsenta (In the Modern Vein: an Unsympathetic Love Story, 1894)
- Lo Trionf d'un taxidermista (The Triumphs of a Taxidermist, 1894)
- Lo Sènher de la Dinamo (The Lord of the Dynamos, 1894)
- A l'observatòri d'Avu (In the Avu Observatory, 1894)
- La Decepcion de Jane (The Jilting of Jane, 1894)
- Par la fenèstra (Through a Window) o (At a Window, 1894)
- Lo fabricant de diamant (The Diamond Maker, 1894)
- Un Afar d'estrucis (A Deal With Ostriches, 1894)
- L'Epelida de l'orquidèa estranha (The Flowering of the Strange Orchid) o (The Strange Orchid, 1894)
- Lo Raubatòri d'Hammerpond Park (The Hammerpond Park Burglary, 1894)
- Las Vacanças de Sr. Ledbetter (Mr. Ledbetter's Vacation, 1894)
- Lo Bacil panat (The Stolen Bacillus, 1894)
- Lo Còn (The Cone, 1894)
- L'Òme del nas (The Man with a Nose, 1894)
- Un Artista incomprés (A Misunderstood Artist, 1894)
- La causa de n°7 (The Thing in n°7, 1894)
- La Detada (The Thumbmark, 1894)
- Una Escapada de familha (A Family Elopement, 1894)
- Cossí Gabrièl venguèt Thompson (How Gabriel Became Thompson, 1894)
- La Trista istòria d'un critica dramatic (The Sad Story of a Dramatic Critic, 1894)
- Lo cas remarcable dels uèis de Davidson (The Remarkable Case of Davidson's Eyes, 1894)
- Lo Tresaur dins la forèst (The Treasure in the Forest, 1894)
- Pollock e l'Òme sens tèsta (Pollock and the Porroh Man, 1894)
- Lo Falena o Genus Novo » (The Moth) o (Genus Novo) o (A Moth, 1894)
- Una catastròfa (A Catastrophe, 1895)
- L'Òme volant (The Flying Man, 1895)
- La Temptacion de Harringay (The Temptation of Harringay, 1895)
- La Reconcilicaion (The Reconciliation, 1895)
- L'essenéncia de Wayde (Wayde's Essence, 1895)
- Lo Marit terrible (Le Mari terrible 1895)
- Nòstre Pichon vesin (Our Little Neighbor, 1895)
- Cossí Pingwill foguèt portat (How Pingwill Was Routed, 1895)
- Jos la lanceta (Under the Knife) ou (Slip Under the Knife, 1896)
- Las Codèrla roja (The Purple Pileus, 1896)
- Lo Tresaur del rajah (The Rajah's Treasure, 1896)
- La Cambra roja (The Red Room, 1896)
- Dins l'abisma (In the Abyss, 1896)
- La Poma (The Apple, 1896)
- L'Istòria del defunt Sr. Evelsham (The Story of the Late Mr Evelsham, 1896)
- Los Piratas de la mar (The Sea Raiders, 1896)
- L'Istòria de Plattner (The Plattner Story, 1896)
- Los Argonautes de l'aire (The Argonauts of the Air, 1897)
- L'Eritatge perdur (The Lost Inheritance, 1897)
- Una Istòria de l'Edat de pèira (A Story of the Stone Age, 1897)
- L'Uòu de cristal (The Crystal Egg, 1897)
- L'Estela (The Star, 1897)
- Un Gentilòme perfècte sus ròdas (A Perfect Gentleman on Wheels, 1897)
- La Preséncia pel fuòc (The Presence By the Fire, 1897)
- L'Engranatge de Sr. Marshall (Mr Marshall's Doppelganger (1897)
- Las Vacanças de Sr. Ledbetter (Mr. Ledbetter's Vacation, 1898)
- Lo Còr de domaisèla Winchelsea (Miss Winchelsea's Heart, 1898)
- L'Òme que podava complir de miracles (The Man Who Could Work Miracles, 1898)
- Lo Còps raubat (The Stolen Body, 1898)
- Jimmy Goggles, lo Dieu (Jimmy Goggles the God, 1898)
- Las Dificultats de la vida (The Trouble of Life, 1898)
- Causir una esposa (On the Choice of a Wife, 1898)
- Walcote (1898)
- Una Istòria dels temps per venir (A Story of the Days To Come, 1899)
- Lo Tresaur de M. Brisher (Mr Brisher's Treasure, 1899)
- Una vision del jutjament darrièr (A Vision of Judgement, 1900)
- Un sòmi d'Armageddon (A Dream of Armageddon, 1901)
- Filmer, l'Aviator (Filmer, 1901)
- M. Skelmersdale al reailme de las fadas (Mr Skelmersdale in Fairyland, 1901)
- Lo Novèll Accelerator (The New Accelerator, 1901)
- L'Istòria del fantasma inexperimentat (The Story of the Inexperienced Ghost) o (The Inexperienced Ghost, 1902)
- La leialtat d'Esaü Common (The Loyalty of Esau Common, 1902)
- Lo Val de las aranhas (The Valley of Spiders, 1903)
- La Tèrra cuirassada (The Land Ironclads, 1903)
- La Vertat al subjècte de Pyecraft (The Truth about Pyecraft, 1903)
- La Botica magica (The Magic Shop, 1903)
- Lo País dels cècs (The Country of the Blind, 1904, version etocada 1939)
- L'Empèri de las formigas (The Empire of the Ants, 1905)
- L'Istòria del darrièr atot (The Story of the Last Trump, 1905)
- Lo cuol fèr del diable (The Wild Asses of the Devil, 1905)
- La Pòrte dins la paret (The Door in the Wall, 1906)
- Lo polit costum (The Beautiful Suit, 1909)
- La Pichona maire sul Moederberg (Little Mother Up the Möderberg, 1910)
- Mon primièr aeroplan (My First Aeroplane, 1914)
- Peter apren l'aritmetica (Peter Learns Arithmetic, 1915)
- L'Istòria del darrièr atot (The Story of the Last Trump, 1915)
- Lo cuol fèr del diable (The Wild Asses of the Devil, 1918)
- La Pèrla de l'amor (The Pearl of Love, 1924)
- Lo Mond de William Clissold (The World of William Clissold, 1926)
- L'Istòria estranha del jornal de Brownlow (The Queer Story of Brownlow's Newspaper, 1932)
- Responsa a la preguèira (Answer to Prayer, 1937)
Autras publicacions[modificar | modificar la font]
- La Redescobèrta de l'unic (The Rediscovery of the Unique, 1891), essai
- Textbook of Biologie (1893), un manual de biologia
- Unes afars personals (Certain Personal Matters, 1897)
- Anticipacions de las reaccions mecanicas e progrés scientific al subjècte de la vida e de la pensada umana (Anticipations of the Reaction of Mechanical and Scientific Progress upon Human Life and Thought, 1901), essai
- La Descobèrta de futur (The Discovery of the Future, 1902), essai
- L'umanitat en avinidor (Mankind in the Making, 1903), ensag
- Lo futur en America: una recerca après las realitats (1906)
- This Misery of Boots (1907)
- Lo Socialisme destruirà l'ostal? (Will Socialism Destroy the Home?,1907)
- Monds novèls pel vielhum (New Worlds for Old, 1908)
- Las Causas primièras e las darrièras (First and Last Things, 1908)
- Jòcs al sòl (Floor Games, 1911)
- Lo Grand Estat (The Great State, 1912) ensag
- Las grandas pensadas de H.G. Wells (Great Thoughts From H. G. Wells, 1912)
- Pensadas de H.G. Wells (Thoughts From H. G. Wells, 1912)
- Pichonas guèrras (Little Wars, 1913)
- Un anglés mira lo mond (An Englishman Looks at the World, 1914), ensag
- La guèrra qu'acabèt amb la guèrra (The War That Will End War, 1914)
- La Guèrra e lo socialisme (The War and Socialism, 1915)
- La patz del mond (The Peace of the World, 1915)
- Çò que ven (What Is Coming, 1916)
- Los elements de reconstruccion (The Elements of Reconstruction (1916, jos pseudonime D. P.)
- Dieu lo rei invisible (God the Invisible King, 1917), ensag
- La Guèrra e l'Avenir, l'Itàlia, la França e la Grand Bretanha en guèrra (War and the Future: Italy, France and Britain at War, 1917)
- Intruduccion al nocturn (Introduction to Nocturne, 1917)
- Dins la quatrena annada (In the Fourth Year, 1918)
- L'Idèa de la liga de la nacions (The Idea of a League of Nations, 1919), en collaboracion
- La via cap a la liga de la nacions (The Way of a League of Nations, 1919), en collaboracion
- Lo Contorn de l'Istòria (The Outline of History, 1920), ensag
- La Russia dins l'ombre (Russia in the Shadows, 1920)
- Frank Swinnerton (1920), en collaboracion amb Arnold Bennett e Grant Overton
- Lo Salvament de la civilizacion (The Salvaging of Civilization, 1921)
- Un corta istòria del Mond (A Short History of the World, 1922)
- Washington e l'esper en la patz (Washington and the Hope of Peace, 1922)
- Lo Socialime e la rason scientifica (Socialism and the Scientific Motive, 1923)
- Una istòria del Grand Regent: èsser un compte rendut ordinari de la vida e de la idèas de Sanderson of Oundle (The Story of a Great Schoolmaster: Being a Plain Account of the Life and Ideas of Sanderson of Oundle, 1924)
- Una annada profetisant (A Year of Prophesying (1925)
- Un brèva istòria de l'umanitat (A Short History of Mankind, 1925)
- Sr. Belloc objècta a "Lo contorn de l'Istòria" (Mr. Belloc Objects to « The Outline of History », 1926)
- La Anticipacions socialas de Wells (Wells' Social Anticipations, 1927)
- Lo biais que va lo Mond (The Way the World is Going, 1928)
- Lo libre de Catherine Wells (The Book of Catherine Wells, 1928)
- La Conspiracion manifèsta (The Open Conspiracy, 1928), ensag
- La Sciéncia de la vida (The Science of Life, 1929) trilogia d'ensags en collaboration amb Sir Julian Huxley
- Lo divòcia cossí lo vesi (Divorce as I See It, 1930)
- Punt de vista (Points of View, 1930)
- L'Òbra, la santat e lo bonaur de l'umanitat (Work, Wealth and Happiness of Mankind, 1931)
- La Russia novèla (The New Russia, 1931)
- Seleccions de las òbras en pròsas recentas de H. G. Wells (Selections From the Early Prose Works of H. G. Wells, 1931)
- Après la democracia (After Democracy, 1932)
- Una brèva istòria del Mond (A Short History of the World, 1932)
- Lo contorn de las causas per venir (The Shape of Things to Come, 1933)
- Un ensag d'autobiografia (Experiment in Autobiography, 1934)
- Causas por venir (Things to Come, 1935)
- Anatomia de la frustracion (The Anatomy of Frustration, 1937)
- Lo cevèl del Mond (World Brain, 1938)
- Una idèa d'enciclopedia mondiala permanenta (The Idea of a Permanent World Encyclopaedia, 1938), ensag
- Lo destin de l'Homo Sapiens (The Fate of Homo Sapiens, 1939)
- Novèl òrdre mondial (The New World Order, 1939)
- Viatges d'un republican radical en cèrca d'aiga cauda (Travels of a Republican Radical in Search of Hot Water, 1939)
- Lo sens comun de la Guèrra e de la Patz (The Common Sense of War and Peace, 1940)
- Los drechs de l'Òme (The Rights of Man, 1940)
- L'istòria de pòcha del Mond (The Pocket History of the World, 1941)
- Guida del Mond Nòu (Guide to the New World, 1941)
- Lo contorn d'Homo Sapiens (The Outlook of Homo Sapiens, 1942)
- La conquista del temps (The Conquest of Time, 1942)
- Los russes modèrnes e los revolucionaris angleses (Modern Russian and English Revolutionaries, 1942), en collaboracion amb Lev Uspensky
- Fenix: un resumit de las condicions incontornablas de la reorganizacion del Mond (Phoenix: A Summary of the Inescapable Conditions of World Reorganization, 1942)
- Crux Ansata: un acte d'acusacion de la Glèisa Catolica Romana (Crux Ansata: An Indictment of the Roman Catholic Church, 1943)
- 42 fàcia a 44: Un memòri contemporanèu (42 to '44: A Contemporary Memoir, 1944)
- Tornar modelar lo patrimòni de l'Òme (Reshaping Man's Heritage, 1944)
- L'Esperit a mand de desenfilar (Mind at the End of its Tether, 1945).
- Marxisme contra Liberalisme (Marxism vs Liberalism, 1945), en collaboration amb Stalin
- Lo Torn astruec: Lo sòmi de la vida (The Happy Turning: a Dream of Life, 1945), ensag
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Joseph Altairac, , Amiens, Encrage, coll. « Références » (no 7), 1998, 207 p. (ISBN 2-906389-88-9, notice BnF no FRBNF36999069, présentation en ligne [archive]).
- (en) John Batchelor, , Cambridge, Cambridge University Press, coll. « British and Irish Authors : Introductory Critical Studies », 1985, XII-176 p. (ISBN 0-521-26026-4, présentation en ligne [archive]).
- (en) Bernard Bergonzi, , Manchester / Toronto, Manchester University Press / University of Toronto Press, 1961, X-226 p. (présentation en ligne [archive]), [présentation en ligne [archive]].
- (en) Bernard Bergonzi (dir.), , Englewood Cliffs, Prentice Hall, 1985, IX-182 p.
- Édouard Guyot, , Paris, Payot, 1920, 303 p. (notice BnF no FRBNF32212112) Inclut une bibliographie, dressée par Amy Catherine Robbins (Mrs Herbert George Wells) des œuvres de H. G. Wells publiées de 1891 à 1920.
- (en) John Richard Hammond, , New York, Saint Martin's Press, 1988, XII-224 p. (ISBN 0-312-01627-1).
- Bernard Loing, , Paris, Didier érudition, coll. « Études anglaises » (no 89), 1984, 566 p. (ISBN 2-86460-056-0).
- (en) Norman MacKenzie et Jeanne MacKenzie, , Londres, Hogarth Press, coll. « Lives & letters », 1987 (1re éd. 1973, Weidenfeld and Nicolson), XIII-487 p.
- (en) Frank McConnell, , New York / Oxford, Oxford University Press, coll. « Science-fiction Writers Series », 1981, IX-235 p. (ISBN 0-19-502811-2, présentation en ligne [archive]).
- (en) Patrick Parrinder (dir.), , Londres / Boston, Routledge & Kegan Paul, 1972, XVI-351 p.
- (en) Patrick Parrinder (dir.) et John S. Partington (dir.), , Londres, Thoemmes Continuum, coll. « The Athlone critical traditions series : the reception of British authors in Europe » (no 7), 2005, XL-419 p. (ISBN 0-8264-6253-7, présentation en ligne [archive]).
- (en) Robert Michael Philmus, , Berkeley / Los Angeles, University of California Press, 1970, IX-174 p.
- (en) David Clayton Smith, , New Haven / Londres, Yale University Press, 1986, XVIII-634 p. (ISBN 0-300-03672-8, présentation en ligne [archive]).
- Jean-Pierre Vernier, , Paris, Didier, coll. « Études anglaises / Publications de l'Université de Rouen » (no 38 / 10), 1971, 559 p.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The Outline Of History - H. G. Wells
- ↑ Kaplan e Nova, Le miracle Wikipedia, Presses Polytechniques et Universitaires Romandes, coll. « Big Now », , 96 p. (ISBN 978-2-88915-143-1), p. 71-73.
- ↑ Gene Rinkel et Margaret Rinkel, The Picshuas of H. G. Wells: A burlesque diary, University of Illinois Press, 2006.
- ↑ ThinkQuest Library : H. G. Wells Biography.
- ↑ New York University. The Passionate Friends: H. G. Wells and Margaret Sanger.
- ↑ Pegasos - A Literature Related Resource Site. H(erbert) G(eorge) Wells (1866-1946).
- ↑ An Experiment in Autobiography, p. 556. Voir également le chapitre 4 de l'ouvrage intitulé Future as Nightmare: H. G. Wells and the Anti-Utopians de Mark Robert Hillegas.
- ↑ An Experiment in Autobiography p. 215, 687-689
- ↑ Becquemont Daniel. Eugénisme et socialisme en Grande-Bretagne. 1890-1900. In: Mil neuf cent, Modèl:Numéro, 2000. Eugénisme et socialisme. p. 53-79.
- ↑ la France contre les robots p. 175 édition biblio
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Wellsian : The Journal of the H.G. Wells Society.
- (fr) Bibliographie des œuvres de Herbert George Wells sur EmpireSF.
- (en) Lettre de Sigmund Freud à Wells, 1939.
- (fr) Herbert George Wells, Préface aux Romans Scientifiques, 1933
- (fr) Eugène Zamiatine, Les contes de fées révolutionnaires de Wells, 1922.
- (en) Modèl:Librivox authorlivres audioModèl:Librivox author


text:
1654
Aquesta pagina concernís l'an 1654 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau reglament de la Fonda ambé lo maridatge dau prince de Conti ambé la nèça dau cardenau Mazarin que permetèt de raprochar una partida deis ancians partisans de Condé dau ministre principau de la regenta Ana d'Àustria (22 de febrier). Puei, lo Parlament de París condamnèt oficialament lo prince de Condé a mòrt en preséncia dau rèi e dei Grands dau Reiaume (28 de març). Enfin, lo cardenau de Retz foguèt obligat de cedir l'arquevescat de París (30 de març) e estremat dins la vila de Nantas (fins a son evasion lo 8 d'aost). Ansin, lei principalei faccions de la Fonda èran neutralizadas. Lo govèrn de Mazarin poguèt acomençar de redreiçar l'economia francesa e lo 7 de junh, lo rèi Loís XIV foguèt sacrat dins la catedrala de Reims.
Regardant la guèrra còntra Espanha, leis ofensivas espanhòlas foguèron arrestadas sus lei frontieras, especialament aquela dirigida còntra la vila d'Arras.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Demonstracion de la premiera pompa capabla de crear un vuege dins una esfèra sarrada per Otto von Guericke (1602-1686) a Magdeborg. Aquò permetèt de refutar d'un biais definitiu lo principi horror vacui que postulava l'inexisténcia dau vuege dins la natura.


text:
Operacion Crusader
L'Operacion Crusader designa una ofensiva aliada menada per lei fòrças dau Reiaume Unit, de sei dependéncias (Austràlia, Nòva Zelanda, Índia... etc.) e de Polonha que se debanèt dau 19 de novembre au 17 de decembre de 1941 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Son objectiu èra la reconquista de la Cirenaïca Orientala e la liberacion de la garnison aliada assetjada dins lo pòrt de Tobruk. En despiech d'un començament malaisat e de pèrdas importantas, leis Aliats capitèron de rompre lei linhas germano-italianas, de conquistar la totalitat de Cirenaïca e de levar lo sètge de Tobruk.
Aquela victòria costèt aperaquí 17 700 òmes, 800 carris e 300 avions ais Aliats còntra 38 300 òmes, 340 carris e 332 avions a l'Axe.


text:
Mini Lop Vol 1
Animacion : 88 minutas
Realizat per Frédéric Mège
Lagardère Studios
Seguissètz las aventuras de Mini-Lop, lo lobaton gausa-tot, qu’es pas empesat del cap mas sonque de la nifla e que n’es fièr ! Aquel pichon eròi pintoresc, fissaire e afrontat, nos pertòca a cada còp. Amb el, pas de temps per se languir, li agrada mai que tot de far de galejadas e de peguesas amb los amics, que d’amics, n’a ! Avança dins un mitan familial que reconfòrta. Aicí se tracta dels tèmes etèrnes de l’enfància, amb amistança e esperit, çò que balha al nòstre eròi una polida gràcia, de jovença… e son debolic !


text:
Angles (Tarn)
Angles [1],[2],[3] (oficialament en francés Anglès) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e de la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc sus Arn
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat en 1247-1248 : de Angulis. Lo nom es motivat per lo contengut d'un angle[4], una tèrra o un airal en fòrma d'angle [5], un vilatge que deviá èsser de fòrma triangulara [6].
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna èra partida de la diocèsi de Sant Ponç de Tomièiras. A la Revolucion, quand se creèron los departaments, èra doncas integrada al departament d'Erau. Lo decret del 3 de brumaire de l'an X (1801) escambièt lo canton de Sant Gervais (alara dins lo Tarn) amb lo canton d'Angles.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra canton; es ara del canton de Les Hautes Terres d'Oc (en francés), donc Las Tèrras Nautas d'Òc.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Patrimòni civil[modificar | modificar la font]
- L'anciana pòrta de la vila dich Portal Bas, bastida al sègles XVII (monument istoric[8].
- Lo castèl de Campan que la fondacion data del sègle XI. A una faciada Sud embelida al sègle XVII (monument istoric dempuèi lo 17 de mai de 1961[9].
- Dos estanhs: la restanca de la Ravièja e l'estanh dels Sants Pèires.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Jean Aymeric, Anglès et son terroir, Ed. de Poliphile, 1988, 978-2-86888-021-5
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 277
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. I (Supplément) e p. 19
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 92
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-angles-81.html
- ↑ {{ref Mérimée PA00095487|
- ↑ ref Mérimée PA00095486


text:
Solipsisme
Lo solipsisme (del latin solus, sol e ipse, esper se) consistís a pensar que solament existís lo ieu e que tot lo rèsta, inclusent lo monde exterior o lo sensible, son d'emanacions mentalas d'aquel ieu. Es una manifestacion extrèma de l'idealisme e afirma que, en podent pas èsser segur de la realitat del que l'entorna, la persona solament se pòt fisar a sa pròpria pensada (coma lo cogito ergo sum de Descartes). Pel principi del Rasor d'Occam, l'explicacion pus simpla es aquela que evita de multiplicar los concèptes sens necessitat es la mai valida e alara se unicament es fisabla la pròpria existéncia, cal pas pensar que i aja res d'extèrne, tot es una pura projeccion del cervèl, coma un miratge o un sòmi (contunhant atal lo subjècte barròc). Los autres, lo còrs, tot aquò qu'es en relacion amb l'espaci e lo temps son puras pensadas que lo subjècte considèra, quand lo recep, coma reals.
I a pas cap de filosofia que se fonda sul solipsisme estricte, totes los pensadors admeton un minimum de realitat exteriora, que supausa l'objècte de la reflexion.


text:
Sul libre de Robèrt Lafont, Lei miraus infidèus, un article de Felip Gardy dins la revista OC automne de 2002 :
Dins lei publicacions en pròsa de Robèrt Lafont d'aquesteis ans passats, sei legeires atentius seràn pas estats especialament susprés per lei sèt racòntes brèus recampats dins aqueu volumet. S'i torna trobar quauqueis-unas dei causidas tematicas e narrativas dau romancier dempuei l'escritura dei dos primiers tòms de La Fèsta, lo libre qu'es totjorn a partir d'eu qu'es possible d'agachar, coma d'un teulat, tot lo demai de l'òbra, passat ò en camin. Que Lafont, puei, arrestèt pas d'escriure, aquò non, mai se causiguèt d'autrei camins, d'autrei biais tanben. La vena istorica d'un costat, lo gost per lo cònte, e mai lo cònte dins sei diversei facietas, entre Boccacio e Voltaire, d'un autre, son venguts ansin, pauc a cha pauc, coma la nòva cara dau romancier, son identitat narrativa elegida.
Dins aquelei Miraus infidèus, l'escrivan contunha sei passejadas dins lei diversei dimensions de la vida, a partir d'un primier racònte datat de 2001, "Talh de biais e vista de galís", que i son duberts lei miraus dau temps e de l'espaci. La passejada se finís e se nosa, coma se deu, dins lo darrier, "La conferéncia de Murano", que sotalinha l'unitat de l'ensems e la fai petar coma una bodofla de sabon, que lo legeire, coma sovent en cò de Lafont, i demòra "en suspens", embarrat dins un nonren que sei contorns son mai que mai lei d'un ponch d'interrogacion.
Dirai ren dau contengut d'aquelei narracions desligadas, escrichas d'un biais que sa simplicitat vesedoira pòt pas èstre que la resulta d'un art perfiechament mestrejat, refinat dins lo detalh e d'un equilibri sens manca pron que se n'agache l'ensems. Que lo plaser primier, dins aqueu libre, es lo de la descuberta narrativa : la varietat dei luòcs e dei temas, la riquesa dei decòrs e dei personatges, lei reirefons istorics ò mitics, coma lo gaubi d'una expression sempre susprenenta mai que lo legeire se ne pòt apoderar leis encants sens pena a partir dau moment que se vòu ben laissar portar per ela : tot aquò, lei Miraus infidèus n'an la gràcia sens taca, de bonaür en bonaür, e d'aquela gràcia, n'es tanben la mòstra l'encadenament dei racòntes, fins a la resolucion finala, en forma de garba sobeirana que de totei, tan despariers pasmens, ne'n fai qu'un, ò que lei facietas d'un solet, per o dire autrament.
Pasmens la gràcia, per tan graciosa coma siá, es pas lo tot dau libre. Mai encara benlèu que dins d'autrei libres de Lafont, sèmbla ben qu'es pas aquí, ufanosa e encantarela, que per mielhs laissar devinhar au legeire lei poisons dau dire, aquela umor negra, e mai pòsca paréisser daurada ò luminosa, que dau racònte n'es la saba interiora e esconduda, e que lo mena.
L'univers lafontian, e mai quand s'incarna pas dins de maquinas narrativas grandas, e mai gigantassas de còps que i a, es traucat de fendasclas mens vesedoiras benlèu, mai benlèu tanben pus essencialas, e pus espaurugantas. Èra estat lo cas, crese ben, dins un racònte brèu coma L'Enclaus, libre màger de l'autor dins sa questa dau "terrible" a ras dei beutats de la vida. O èra estat tanben dins lei novèlas cortas de La primiera persona (un libre fòrt qu'es a se demandar perqué es pas jamai estat revirat dins d'autrei lengas, alevat per quauquei tèxts en italian crese ben, en francés bèu primier). O es tanben amb aquestei Miraus infidèus, que lo tot dau mond sèmbla de s'i perdre pauc a cha pauc dins lo nonren, coma la carn que dau còrs lusent d'una serp s'enanariá per laissar pas a agachar que la pèu vueja, sens còrs ni vida, e transparenta.
Es aquela musica embelinaira dau vuege e de seis infinidas e pasmens fugidissei beutats qu'aqueu libre nos fai ausir. Amb un sens dau ritme e de la color sonòra que quita pas d'encantar e, se pòt dire, de breçar. A flor e a mesura que se viran lei paginas dau libret, son tanben, es dau mens coma aquò qu'ai tanben legit lo libre, de paginas de tota l'òbra anteriora de l'autor que pòdon subrenadar, conscientament ò pas qu'a miejas, dins la memòria viva ò endormida un pauc dau legeire. Aquel art de la miniatura, jonch a aquela facultat de nos faire viatjar dins lei temps divers d'una escritura, fan nàisser per quau se'n laissa embeure tota una sinfònia de remembranças e d'irizacions mentalas ; e lo racònte d'aquí s'i muda en materialitat pura d'imatges e de musicas, que son tanben leis imatges fons e lo cantar prigond de tota una òbra a s'agachar e se perlongar.
Aquelei sèt còntes fantastics (es la formulacion que Lafont suggerís per lei qualificar), jòcs de cultura e jòcs de rebats entre la figura de l'autor e lei figuras sens nombre de sei legeires, son totei bastits sus lei limits dau mond nòstre : aquí, tot bèu just, que se pòt totjorn passar de l'autra man dei miraus. Es sus aquel acrin invesible mai indefugible que la mòrt, ò puslèu la Mòrt, personatge centrau de la "conferéncia" veneciana finala, i velha de tota sa preséncia, que l'escritura lafontiana s'es quilhada e mantenguda tot de lòng dau libre. Posicion de leugieretat e mai de gravetat, de mau tenir se podria crénher. Mai posicion tenguda e mantenguda, coma l'òme de l'equilibri a tot còst sus son fiu quasi magic en dessús de l'abís. Aquí çò que li direm de miracle de l'escritura : aquela dança dau racònte amb son acabament, aquel encordelament dei mots a sa fin finala, sempre presenta, e sempre remandada.
Felip Gardy
* Robèrt Lafont - Lei miraus infidèus - Collectiu A tots (154) - IEO - 2002 - 104 paginas [ligam]


text:
« Per que lei lengas menaçadas d’Euròpa pòscan retrobar sa vigor, fau permetre ais enfants lo bilinguisme tre la naissença, per lei rendre aptes au pluriliguisme au lòng de sa vida ». Es l’argument desvelopat lo 23 d’abriu au Parlament Europenc per lo deputat Francés Alfonsi.
Lei legeires d’Aquò d’Aquí o sabián despuei lo mes de novembre, quand aviam informat de la mieg jornada consacrada a la lenga occitana au Parlament Europenc an Estrasborg. Despuei l’idèa a madurat, e lo deputat Regions e Pòples Solidàris a presentat son rapòrt davant la Comission Cultura e Educacion dau Parlament, que presida la democrata crestiana alemanda Doris Pack*.
Dins aquela comunicacion, lo deputat còrse a segur regretat que « lei dos darriers quadres financiers plurianaus entre 2000 e 2013 contribuissèron a afeblir la situacion d’aquelei lengas », bòrd qu’èron en diminucion e a demandat que « totei lei mejans pòscan èstre mobilisats per aqueu programa transversau » que regarda tant lei medias coma l’educacion o lo tiatre.
En situacion de crisi budgetària – l’Union Europenca cerca lei mejans d’amaigrir son budget – serà segur par aisat d’afectar l’argent necessàri alòr que la Cultura, au contrari de l’Environament, rèsta una competéncia exclusiva deis Estats.


text:
Charente-Maritime (17)
superficie : 6 864 km² communes : 472 chef lieu : La Rochelle
Château de Meux |Ars en Ré |La Flotte en Ré |Mornac sur Seudre |Talmont sur Gironde |Dunes de l’Ile d’Oléron |Dunes de l’Ile de Ré |Foret de la Coubre |Grottes du Régulus |Château d’Authon |Château de Beaufief |Château de Beaulon |Fort Boyard |Tour de Broue |Château de Buzay |Château de Crazannes |Château de Dampierre-sur-Boutonne |Château du Douhet |Donjon de Fouras |Château de La Gataudière |Tour de l’Isleau |Château de Jonzac |Château de Matha |Château de Montendre |Château de Montguyon |Château de Neuvicq-le-Château |Château de Nieul-lès-Saintes |Château de Panloy |Château de Plassac |Donjon de Pons |Château de la Roche-Courbon |Château de Saint-Jean-d’Angle |Château de Taillebourg |Château d’Usson |Château de Villeneuve-la-Comtesse |Aquarium de la Rochelle |Brouage |Musée des Automates et des Modèles Réduits |Phare des Baleines |Paleosite |Corderie Royale – Centre International de la mer |Zoo de La Palmyre |Tour de la Lanterne dite des 4 Sergents |Ileo – Dolus d’Oléron |Phare de Chassiron |Le Bunker de La Rochelle |Musée maritime de La Rochelle |Planet Exotica |Musée des Commerces d’autrefois |


text:
Montesquiu de Lauragués
Montesquiu de Lauragués[1],[2],[3] (oficialament en francés Montesquieu-Lauragais) es une comuna occitana de Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués sul Canal del Miègjorn a 28 km al Sud-Èst de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia: Mont: a causa de sa situacion, Esquiu: salvatge, abrupte. Lauragués ven de Laurac un dels pus ancians castelars d'Aude.
Aprèp la Revolucion Francesa foguèt nomenat Montesqueu sul Canal : (pel canal de Miègjorn).
Abans l'epòca galloromana: los primièrs abitants coneguts èran los Vòlcas Tectosages.
A l'epòca galloromana: An 100 ab. C., los soldats avian una "Mansion" a En Selva.
Crosada contra los Albigeses: En 1219 Simon IV de Montfòrt combatèt la poderosa noblesa eretica dins los valats de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa amb un campanar mur tipic de Lauragués.
Personas ligadas a la comunas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Sus Federico Garcia Lorca un article de Marie-France Fourcadier dins la revista Canta Grelh (108 - Junh de 2016)
¡ Ay ! Federico García,
llama a la Guardia Civil !
... mas respondèron los fusilhs...
Aquel marrit jorn d'agost de 1936 se calèt un rossinhòl andalós. Aviá 38 ans. Aquò fa 80 ans que s'escantiguèt la lutz qu'esclairava la poesia, lo teatre. La luna marrida emportèt l'estela que brilhava al cèl del mond de las arts. Es estat traït, e mòrt, l'an tuat, l'an assassinat coma un bandit, un volur ; daissèron son còrs dins un avenc, pas luènh de sa vila, Granada, al ras d'una font. Aynadamar, la Font de las Lagremas...
Èra un parpalhòl que s'amusava a contar sos vèrses ; agachava lo bestial, que l'aimava autant saique coma aimava los òmes : los negres que ne parlèt dins son Poeta en Nueva York ont èra anat, los caracos que cantèt dins son Romancero Gitano. Èra l'amic de totes : Dalí, Buñuel, Alberti, Ignacio lo torero... e maite... emai Luis Rosales, l'amic poèta que sa familha èra de l'autre band...
Aquel òme èra melancolic ; èra tanben un jove risolièr qu'aimava rire amb sos amic, jogar de musica amb M. de Falla. Volguèt far conèisser al pòble la cultura, sa cultura : montèt un teatre que se passejava per tota l'Espanha, La Barraca.
Antonio Machado, l'autre grand poèta espanhòl que venguèt morir a Collioure, en 1939, li faguèt un "ataüc" remirable : "EI crime fue en Granada, su Granada", que lo poèta occitan Robèrt Allan revirèt aital : "Fuguèt lo crime dins Granada, Que lo sachètz ! Paura Granada ! Sa Granada !"
Un autre occitan de tria, Max Rouquette e encara un autre, Roland Pécout, revirèron d'òbra de Lorca... L'influéncia lorquiana, benlèu un pauc resconduda, s'ausís dins d'autres poètas occitans, dins la lenga nòstra que, coma l'òme, foguèt e contunha d'èsser matrassada pels poders...
Sa votz es pas estada estofada completament... Encara canta lo paure rossinhòl.
Marie-France Fourcadier


text:
Se pòu pensar que lo luec, au mitan dei còlas entre Gardana e Boc, èra dejà despuei de temps un bordilhier. Am’un tau nom, Manja-Garri ! De tota mena despuei leis annadas 1960 Péchiney e sei sucessors : Alcan puei Altéo, l’i avián laissat una gròssa part dei residús d’esplecha d’alumini de Gardana. Es ara l’ultima industria tradicionala de la comuna.
Mai vaquí qu’en seguida dei plueiassas de la fin de janvier, lei depaus de fangas rojas an desbondat per de bòn, ce que dona au paisatge un èr de mangròva gelada roge- cenòbre. S’i vei d’aubres estequits
qu’emèrjon de lònas rojas. E lei ribeirencs - perqué n’i a ! – segur an de qué romegar.
A l’ora d’ara, Altéo es en negociacion, qu’espèra pachejar amé l’Estat per contunhar de remandar a la mar la gròssa part de sei residús d’esplecha. Aurián degut leis arrestar en 2016, après una mitat de sègle d’autorisacion sota condicion prefectorala.
Uei l’Admenistracion es en estat de chancèla
: sei Servicis s’orientavan vèrs una certana soplesa, amé l’argument que l’industriau a pas lei mejans d’una alternativa a sa politica de remandadís ; mai un còp nomada ministra de l’Ecologia, Segolèna Royal a decidat de restancar lo projèct d’autorisacion de remandadís, maugrat que la tencha de l’autorisacion siguèsse encara fresca.
En juec, li a d’un latz l’estat de la Mediterranèa, onte de miliers de tonas de residús recobran una fòssa marina a uei quilomètres de Cassís, e de l’autre latz l’emplec d’aperaquí 400 obriers, que sei despensas aigan l’economia locala. Ecrit en provençal maritime avec les suggestions lexicales d'Alain Barthélemy


text:
-300
Aquesta pagina concernís l'an -300 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Mantenement dau contèxte de tensions militaras e diplomaticas en vigor en Itàlia Centrala dempuei dos ans (→ 302 e 301 av. JC). Pasmens, ges d'operacion importanta aguèt luòc dins lo corrent de l'annada.
Au sen de la ciutat, la lex Ogulnia foguèt adoptada. Permetèt ai plebèus d'accedir ai foncions religiosas de pontifes e d'augurs, aumentèt lo nombre de pontifes de cinc a nòu e donèt cinc pòstes d'augur a la pleba. Aquò èra l'acabament d'una lònga lucha de classa entre la pleba e lo patriciat romans. Porta lo nom dau tribun Quintus Ogulnius Gallus.
En parallèl de la lex Ogulnia, una partida importanta de la lex Porcia foguèt probablament adoptada dins lo corrent de l'annada. Completada mai d'un còp durant lo periòde republican, aquela lèi permetiá a cada ciutadan roman de far apèu d'una pena capitala.


text:
1993
Aquesta pagina concernís l'an 1993 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Eleccions legislativas lei 21 e 28 de març per elegir la Xa legislatura de la Va Republica. S'acabèron per una victòria majora dei partits de drecha que ganhèron 257 deputats (+127) per lo Rassemblament dau Pòble Francés (RPR) e 215 (+125) per l'Union per la Democracia Francesa (UDF). Au sen dei partits de senèstra, lo Partit Comunista Francés (PCF) capitèt de resistir ambé 22 deputats (-2) mai lo Partit Socialista (PS) s'afondrèt ambé 57 deputats (-215). Lo 29 de març, Édouard Balladur foguèt nomat cap dau govèrn per remplaçar Pierre Bérégovoy que se suicidèt lo 1èr de mai. Adoptèt una politica liberala amb un emprunt massís, una reduccion deis impòsts dirècts e de demenicions dei prestacions socialas de l'Estat (especialament sus lo sistèma de retirada).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Georgia[modificar | modificar la font]
Alta-au-fuòc de la Guèrra Civila de Georgia començada en 1992. Lei partisans de Zviad Gamsakhourdia foguèron vencuts e perdiguèron definitivament lo poder au profiech dau govèrn Shevardnadze. En revènge, lei territòris secessionistas d'Abcazia e d'Ossetia dau Sud venguèron de facto independents.
America[modificar | modificar la font]
Peró[modificar | modificar la font]
Après lo còp d'estat de l'annada precedenta organizada per lo president Alberto Fujimori còntra lo sieu govèrn, una constitucion novèla foguèt adoptada. Aquò permetèt d'obtenir la reintegracion de Peró au sen de la comunautat internacionala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau telescòpi estatsunidenc Keck I de dètz mètres de dubertura ais Observatòris de Mauna Kea. En decembre, capitada de la mission de la naveta espaciala Endeavour destinada a l'installacion d'un sistèma de correccion optic sus lo telescòpi espaciau Hubble.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Rudolf Nureyev, dançaire sovietic (n. 1938)
- 6 de genièr - Dizzy Gillespie, musician american (n. 1917)
- 20 de genièr - Audrey Hepburn, actritz anglobèlga (n. 1929)
- 22 de genièr - Kobo Abe, escrivan japonés (n. 1924)
- 11 de febrièr - Robert W. Holley, cercaire american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1922)
- 20 de març - Polykarp Kusch, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 1 d'abril - Prince Joan de Borbon, paire de Joan Carles I d'Espanha (n. 1913)
- 20 d'abril - Cantinflas, actor mexican (n. 1911)
- 1 de mai - Pierre Bérégovoy, primièr ministre francés (suicidi) (n. 1925)
- 19 de junh - William Golding, escrivan britanic (n. 1911)
- 10 de julhet - Armand Vaquerin, jogaire de rugbi roergàs (n. 1951)
- 31 de julhet - Rei Baudoïn de Belgica (n. 1930)
- 25 d'octobre - Vincent Price, actor american (n. 1911)
- 31 d'octobre - Federico Fellini, director de cine italian (n. 1920)
- 1 de novembre - Severo Ochoa, cercaire espanhòl, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1905)
- 22 de novembre - Anthony Burgess, escrivan britanic (n. 1917)
- 4 de decembre - Frank Zappa, musician e compositor american (n. 1940)
- 7 de decembre - Félix Houphouët-Boigny, president de Còsta d'Evòri (n. 1905)
- 7 de decembre - Wolfgang Paul, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1913)
- 13 de decembre - József Antall, primièr ministre d'Ongria (n. 1932)
- 16 de decembre - Kakuei Tanaka, primièr ministre de Japon (n. 1918)
- 31 de decembre - Zviad Gamsakhurdia, president de Georgia (n. 1939)
- Silvan Tolze, poèta e escrivan occitan (n. 1911)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Russell A. Hulse, Joseph H. Taylor Jr.
- Prèmi Nobel de Quimia : Kary B. Mullis, Michael Smith
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Richard J. Roberts, Phillip A. Sharp
- Prèmi Nobel de Literatura : Toni Morrison
- Prèmi Nobel de la Patz : Nelson Mandela, Frederik Willem de Klerk
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert W. Fogel, Douglass C. North


text:
24/05/2013
Extrait du livre "Los braves jorns de Perdilhòta" de Joan Ganhaire
Comme indiqué dans le journal Sud-Ouest et sur Sud Ouest.fr, voici ci-dessous l'extrait fourni par l'auteur pour les lecteurs de notre blog.Pensez à noter sur votre agenda la séance de présentation et signature que fera Joan Ganhaire samedi 25 mai à 10h30 à la librairie Lanard de Brantôme, en présence de l'éditeur , l'écrivain, musicien et chanteur Jan dau Melhau et l'illustrateur Jean-Marc Siméonin. Une rencontre importante avec trois "pointures" de l'occitan limousin !
N'hésitez pas à réagir sur cet article sur ce blog en pied d'article et sur sudouest.fr ! Denis Gilabert.
°°
Lo beret de Massime.
"L'escòla e Massime eran pas faits l'un per l'autre. Era tornada emb un beret nuòu e la bona novela : bric d'escòla, e l'i aviá conhat sus la testa lo gatge que l'aviá pus quitat dempuei. La mair l'aviá pres pro beu que lo dròlle era dau genre testarut, d' endefòra per lo mens. D'annada en annada, s'eran ajustats l'un l'autre, cuer craquelat, lana tintada, piaus escorcits puei de mens en mens espes. Aura, lo beret era una p'ita chausa verdauda, marcada de cercles rosselards que faliá s'enfonsar a ras de cilhas e d'aurelhas, reddisada per quaranta ans de suor e de mans negras e grassas. Aviá faugut lo petaçar dos còps, un quand la Friqueta, per jugar, l'aviá tirat de la testa de Massime e aviá començat de lo chaunhar. Era pas 'nada bien luenh, que lo gorjetar l'aviá presa còp sec, e se riscariá pas tornar començar, que 'masset la mai brava sarclada de sa vita. L'autre còp, quo es quante la poda bien afialada li era tornada en plen front, renvoiada per una nosilhiera tròp flauja. Quo era pas la fendassa que pissava lo sang que lo faguet bramar, lo Massime, mas la talhassa de son crueba-chap ente se podiá passar la man. La Zelia aviá vougut aprofiechar l'accident per lo passar a la bujada, mas le dròlle s'esbramelet emb tau 'na violéncia que lo project fuguet leu abandonat. Los jorns seguents eran estats doleiròs, que lo pensament de Chaminot aviá pas permettut au beret petaçat de tornar trobar sa plaça. Las solas infidelitats eran estadas impausadas per la Zelia e l'Iveta que s'i era botada ela maitot. Los jorns de festa e de ceremonia, òm surtiá d'una tireta dau cabinet un beret tot nuòu, large coma una ròda de charreta, que se podiá clinar gentament sus l'aurelha, mas que tanleu l'enser se tornava embarrar dins lo papier de seda e lo creba-tinha. E lo M assime tornava trobar son vielh companhon que butiá lo gentum a li far pagun repròche. Sabiá plan que reinava en mestre a la bela cima de Massime. Eran amics, tot franc. Jurcinc'a ueimatin. Lo vent que s'era pertant assuausat l'aviá traït. Una remolinada brutala aviá boissat la bassa-cort, 'rachat un marn au vielh telhòu, fait trundir lo portau meitat desgondat, esborissat polas e pintadas, e emportat lo beret de Massime. Una frijolada per lo cagassot, quatre piaus griselards s'esflacassent dins lo vent , una brutala sensacion de voide. Lo beret era pus quí. Era pas bien luenh, encrunchat dins las puas d'un vielh cultivator que rolhava au mitan de la bassa-cort. Massime eslonget lo pas per tornar prener possession d'un gatge tan preciòs. Se doblet malaisadament, mas lo beret que semblava calat se reviscolet e rudelet vint metres pus luenh. Auriatz dich que coneissiá lo chamin. Engulhet lo portau landat e semblet voler colar sus Mòrtamart, mas trobet la p'ita caforcha que mena a la font Bidoira davalet lo sendareu. Massime seguiá , des'lenat, ventre secodut, suchas pesantas, que n'era pas 'bituat a entau un exerci.
Vai plan tombar dins lo lavador ..."( de segre). Joan Ganhaire
13:37 Publié dans Actualitats, actualité, Literatura en òc | Tags : los braves jorns de perdilhòta, joan ganhaire, edicions lo chamin de sent jaume, jan dau melhau, jean-marc | Lien permanent | Commentaires (0)
22/05/2013
"Los braves jorns de Perdilhòta", la nouvelle en occitan de Joan Ganhaire
Trois livres prêts à sortir ! C'est l'actualité 2013 de l'écrivain occitan périgourdin Joan Ganhaire( Jean Ganiayre). Entre ses fonctions de Conseiller Général de Brantôme, de Délégué à la langue et la culture occitanes et tant d'autres activités, l'écrivain a trouvé le temps pour une nouvelle, un policier et un livre de contes. Il nous a reçu chez lui , à Valeuil, pour nous parler de sa nouvelle qui sort cette semaine .
Né d'un père nontronnais, également écrivain, et d'une mère saintongeaise, Joan s'est installé dans la vallée de la Dronne au début de sa carrière de médecin pour ne plus la quitter. Nous avons découvert l'auteur entre son bureau et son antre d'écrivain : le fauteuil et la cheminée devant laquelle il écrit , un peu plus d'une heure chaque soir. « C'est une discipline quotidienne, je ne m'arrête que quand j'ai la suite qui me permettra de recommencer le lendemain ».
Le thème ? « L'histoire d'un vieux garçon, comme on en voit souvent par ici , éternellement coiffé d'un vieux béret qui mène sa vie routinière entre sa mère et sa mule , la Friquette. Quand soudain surgissent deux événements qui vont bouleverser profondément son existence... ». Voilà le point de départ.« Mais cette fois les choses s'arrangent à peu près à la fin! », nous dit l'auteur souvent coutumier des intrigues les plus sombres , notamment dans ses romans policiers. On y retrouve le style vif , prenant, riche de belles expressions et de vocabulaire qu'adorent chez lui les amoureux de la belle langue occitane. Amateur de littérature policière américaine (Edgar Poe, Ray Bradbury),sud américaine ( Julio Cortazar), catalane ( Manuel Vázquez Montalbán, l'auteur de Pepe Carvalho) , suédoise ( Henning Mankel) et sicilienne ( Andrea Camilleri), Joan Ganhaire puise surtout son inspiration dans ses expériences personnelles et les histoires souvent véridiques qui lui ont été rapportées par le monde rural dans lequel il vit et où il a appris l'occitan. Ceci confère à ses œuvres un ancrage profond dans la réalité périgourdine. L'action n'en est que plus passionnante et réaliste.
« Los braves jorns de Perdilhòta », publié aux éditions « Lo chamin de Sent Jaume » de l'écrivain et musicien Jan dau Melhau, est joliment illustré par Jean-Marc Simeonin.
Les deux seront également présents lors de la séance exceptionnelle de présentation et dédicace que fera Joan Ganhaire le samedi 25 mai à partir de10h30 à la librairie Lanard a Brantôme. Un rendez-vous important à ne pas manquer !
Voir également: le site de Jean Ganiayre
Denis Gilabert.


text:
"Meddia aranés": Eth Plen de Naut Aran apròve ua modificacion de pressupòst de mès de 700.000 euros.
Eth Plen der Ajuntament de Naut Aran apròve ua modificacion deth sòn pressupòst de mès de 700.000 euros. Resseguim es ahèrs que s'i tractèren e vos informam tanben deth traslat des tres ossardeths d'Aran Park entà França, e deth recitau poetic tà hestejar eth Dia Internacionau dera Poesia. El Ple de l'Ajuntament del Naut Aran aprova una modificació del seu pressupost de 700.000 euros. Repassem els temes que s'hi tractaven i us informem del trasllat dels tres ossets d'Aran Park a França i del recital poètic per festejar el Dia Internacional de la Poesia.