text:
Mein Kampf
Mein Kampf (en alemand "La miá lucha") es un libre escrich per Adolf Hitler, en combinant d'elements autobiografics amb un expausat de l'ideologia politica del Nazisme d' Hitler.
Somari
La redaccion del Mein Kampf[modificar | modificar la font]
Lo primièr volum, titolat Eine Abrechnung ("Una estimacion") foguèt publicat lo 28 de julhet de 1925. Lo segond volum Die nationalsozialistische Bewegung ("Lo movement Nacional Socialista") ne foguèt en 1926. Lo títol original que causiguèt Hitler foguèt "Quatre ans e mièg de lucha contra messorgas, estupiditat e coardisa.". Lo sieu editor nazi, Max Amann, decidiguèt qu'aquel títol èra tròp complicat e l'acorchiguèt en Mein Kampf. Hitler dictèt lo sieu libre pendent lo sieu empreisonament a Landsberg a Emil Maurice, e après julhet de 1924 a Rudolf Hess que après lo s'editèt cotria amb divèrsas autras gents.
S'es dich e escrich que lo libre es repetitiu e de pro mal legir qu'es per aquò en partida e coma resultat que se publiquèt en una tièra de divèrsas edicions pendent los seguents vint ans.
Contenguts[modificar | modificar la font]
Lo libre perfila las idèas principalas que lo regim alemand menariá a tèrme pendent la Segonda Guèrra Mondiala.
Mai que mai mes en abans es lo violent antisemitisme d'Adolf Hitler e los sieus sòcis, en se criticar e espepidar entre autras pensadas las dels Protocòls dels Vièlhs de Zion. Per exemple, denonciavan que la lenga internacionala esperanto èra part d'un complòt josieu, e argumentèt sus la vièlha idèa nacionalista alemanda de Drang nach Osten, lo besonh de ganhar Lebensraum ("espaci vital") cap a l'èst, mai que mai Rússia. Fòrça del material èra desformat o farlabicat per l'autor. Hitler emplegava las tèsis principalas del "perilh josieu", que parlava d'una supausada conspiracion josieva per dirigir lo mond.
Totun explica e aclara fòrça detalhs de la mainadesa de Hitler e lo procès en lo que venguèt de mai en mai antisemita e militarista, subretot pendent los sieus ans passats a Viena. Dins un primièr capítol, escriguèt sus coma vesiá los josieus en per las carrièras de la vila e ne demandava alavetz : S'es aquò un alemand?
En tèrmes de teorias politicas, Hitler anoncièt la siá aversion dins Mein Kampf envèrs la cresença del qu'èran los mals bessons del mond: lo comunisme e lo judaïsme, e manifestèt clarament que la siá intencion èra los eradicar totes dos de la tèrra.
Anoncièt que tanben Alemanha li ne fasiá de besonh obténer novèls territòri: Lebensraum (espaci vital). Aquel territòri nòu s'alimentariá lo "destin istoric" del pòble alemand; aquela tòca explica per de qué Hitler ocupèt Euròpa, tant per l'èst coma per l'oèst, abans que lancèsse lo sieu atac contra Rússia.
Se presentava a se meteis coma un "Übermensch", frequentament tradusit coma "Superhome", tèrme qu'empleguèt Friedrich Nietzsche en los sieus escriches, mai que mai dins lo libre Aital parlèt Zaratostra.
De segur el se legiguèt lo filosòf d'un biais tras que superficial que Nietzsche fa pas usatge d'aquel tèrme amb la meteissa significacion. Per Nietzsche èra l' Übermensch un òme que se poiriá véncer a se-meteis en contrarotlant los sieus impulses e poiriá canalizar aquela energia cap a quicòm creatiu.
Lo Mein Kampf clarifica lo punt de vista racista de Hitler en tot devesir los umans en foncion de la lor ascendència.
Hitler assegurava que los alemands "arians" amb pel ros e uèlhs blaus èran a la cresta de la ierarquia umana (modèl que correspondiá pas cap amb lo sieu fisic pròpri qu'aviá lo pel marron), e li n'assignava lo fons ierarquic als josieus, poloneses, russes, chècs e gitans.
Hitler n'arribèt fins a dire que las gents dominadas se beneficiarián de l'aprendissatge dels arians superiors, e sius mèstres.
Afirmava a de mai que los josieus èran a conspirar per evitar qu'aquela "raça mèstre" ne capitèsse a senhorejar lo mond coma n'èra de justícia per el, en tot delir la siá puresa raciala e culturala amai en convéncer l'arian de viure en egalitat enlòc d'en la superioritat que li reveniá de drech... Descriguèt la batalha per la dominacion del mond, batalha totala, batalha raciala, culturala e politica entre arians e josieus.
Popularitat abans la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Abans l'eleccion de Hitler en1933, lo libre se vendèt fòrça lentament, mas en 1933 vendèt 1,5 milions de còpias d'un sol còp. Malgrat que lo NSDAP (lo Partit dels Trabalhadors Nacionals Socialistas) reclamava qu'èra un succès de ventas enòrmas, de documents trobats la Segonda Guèrra Mondiala passada an revelat qu'èra fals. Qualques istorians an especulat qu'una lectura pus ampla se ne seriá pogut aver alertat çò de venidor de l'istòria mas fòra Alemanha se ne publiquèt pas qu'una version abracada en anglés pauc abans la Guèrra.
Totun, l'editor ne traguèt e editèt dequ'unes tròces antisemitas e militaristas.
La publicacion d'aquela version provoquèt qu' Alan Cranston, jornalista nòrd-american per la UPI en Alemanha e après senador de Califòrnia, ne publiquèt la siá pròpria edicion anotada, que cresiá que rebatiá los contenguts del libre.
En 1939 foguèt secutat per Hitler per infraccion de copyright e un jutge de Connecticut li calguèt sentenciar en favor sieu; la version de Cranston la li calguèt aturar après se n'èsser vendudas 500 000 còpias.
Quand Hitler s'enlairèt après en lo poder, lo libre ganhèt una enòrma popularitat e virtualment venguèt la "Bíblia" de quin nazi que siá.
S'exigissiá que cada coble que se jonhiá en matrimòni aguèsse la siá pròpria còpia. Las ventas del Mein Kampf faguèron ganhar de milions a Hitler; totun, una quantitat considerabla dels que l'aquesissián lo legissián pas, e fòrça lo compravan per simplament mostrar la siá fidelitat a Hitler, ganhar posicion en lo NSDAP e evitar de problèmas amb la Gestapo. A la fin de la guèrra se n'èran distribuidas en Alemanha aperaquí 10 milions de còpias del libre.
Disponibilitat actuala[modificar | modificar la font]
Uèi, lo copyright de totas las edicions del Mein Kampf exceptadas l'anglesa e la neerlandesa son proprietat de l'estat de Bavièra.
Lo copyright finirà lo 31 de decembre de 2015. L'istorian Werner Maser, en una entrevista amb Bild am Sonntag a manifestat que Peter Raubal, filh del nebot de Hitler Leo Raubal, auriá una basa legala solida per obténher los dreches d'autor o ensagèsse. Raubal, engenhaire austrian a manifestat que voliá pas cap part dels dreches del libre que li poiriá far ganhar de milions d'èuros. Lo govèrn de Bavièra, en acòrd amb lo Govèrn Federal d'Alemanha, permet pas cap de còpia o d'impression del libre en Alemanha e s'i opausa dins quin autre estat que siá amb mens de succès. De possedir e comprar lo libre es legal. De comerciar amb de còpias ancianas es egalament legal, levat que se faga apologia de la guèrra o l'òdi, qu'es lèumens illegal. La majoritat de librariás alemandas ne vòlon pas saber res de comerciar amb aquel libre. Als Païses Basses, de vendre lo libre quitament dins lo cas d'èsser una còpia anciana es illegal coma far apologia de l'òdi mas o es pas ni lo possedir ni lo daissar o donar. En 1997 lo govèrn expliquèt al Parlament que de vendre una version scientificament anotada poiriá escapar de l'interdiccion. En 1999, lo Simon Wiesenthal Center faguèt assaber que las màgers librariás virtualas coma amazon.com e barnesandnoble.com vendon Mein Kampf en Alemanha. Ras d'aiçò se ne critiquèt las ventas. Mein Kampf foguèt un tèxt d'influéncia demest los activistas del Partit Arabi Ba’ath. Una version en arabi foguèt publicada al Liban. Moltas còpias de domeni public del Mein Kampf se tròban disponiblas en divèrses luòcs d'Internet; tanben qualques luòcs d'Internet vendon de còpias del libre. Totun las còpias editadas son d'una fisabilitat dobtosa car per exemple se substituisson divèrsas referéncias a la cristianitat per ailò tot que neopagan.
Sequèla[modificar | modificar la font]
Après que lo partit perdèsse las eleccions en 1928 Hitler creguèt que dequ'unas rasons de la siá pèrdia èran que lo public comprenguèsse ges plenament las siás idèas. Se va retirar a Munic per dictar la seguida del Mein Kampf que centrèt en la politica exteriora.
Lo libre se publiquèt pas jamai, per çò que benlèu ne revelava tròpas causas dels sieus plans. Lo se gardèt amagat lo sieu editor e foguèt pas descobèrt abans 1958.


c: text/html

text:
Empat a 0 dauant un equip damb eth que tostemp ei dificil de jogar e sustot en sòn terren de jòc, petit e fòrça irregular e açò perjudique mès a un equip mès tècnic coma ei eth nòste. Eth jòc der equip locau tostemp çò de madeish, desplaçament long des defensas e a veir s´es delanters podíem agarrar era pilota e suspréner ara nòsta defensa. Ena prumera mietat , Belarbi profitaue un long desplaçament entà shutar a porteria mès Marcos podèc desviar eth shut. Siguèc era milhor ocasion der U.S. Garonne en tot eth partit. Era U.E. Bossòst sajaue de jogar era pilota, mès era fòrça dera defensa contraria s’imposaue as nòsti delanters. Ena prumera mietat auèrem poques ocasions tà shutar e ath delà tostemp i auie ua defensa entà despejar era pilota. Tamb 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat s’imposèc mès eth nòste jòc; tanben cau díder que er U.S. Garonne baishèc eth sòn rendiment per motius físics. Atau, Pèir auie era milhor ocasion entà marcar quan shutaue tamb era sua cama “dolenta” era dreta en garròt dera porteria de Khedin. Un shinhau mès tard , Gachi shutaue un bon shut que Khedin desviaue a cornèr. Un aute shut de Gachi siguèc desviat entà corner pera defensa. En ua bona jogada d’Alex eth sòn centre non podèc èster rematat per Ignasi. En ua jogada Ignasi shutaue hloish as mans de Khedin, eth milhor jogador der U.S. Garonne. Ena darrèra jogada deth partit, ua fauta a Gachi propicièc era expulsion de Watel. Era fauta shutada per Alex anaue per dessús dera porteria.
Ath finau, repartiments de punts. Ath long des 90 menutes auem estat er equip que sajèc de guanhar. Ara fin es dus equips auem dat per bon er empat.
Classificacion: SaliesMane e Luchon 21, ClacaPointis 19, e era U.E. Bossòst 17.
Eth pròplèu partit derby deth Portilhon e ath delà sòn es líders. Jogam eth dissabte 20 de noveme tàs 20 :00 en Bossòst contra eth Luchon.
U.S. Garonne : Khedin, Bresquignan, Dutheil, Baboulet, Garros, Silvert, Belarbi, Watel,, Abdounahouda, Pailloux, Pellegrini. Remplaçants :Saurrat, Hevillet.
Tarjetes auriòles : Pellegrini (40’), Belarbi (30’).
Tarjeta vermelha : Watel (90’).
Trainer: Laplagne Jean Luc.
U.E. Bossòst: Marcos, Marc , Miguel, Aritz , Felipe, Javi (50’ Liaño) , Alex, Gachi (80’ Ariel), Ruben (70’ Madrid) , Ignasi e Pèir.
Tarjetes auriòles: Paba (35’), Javi (48’)
Trainer: Adrian.
Arbitre: Bouchaib Karim.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fotosintèsi
La fotosintèsi qu'ei un procès bioquimic anabolic peu quau un organisme fotoautotròf (qui pòt sintetizar la soa matéria organica a partir d'elements mineraus e de lutz) e qui sintetiza moleculas organicas de glucòsa a partir d'elements mineraus (aiga, H2O e dioxid de carbòni, CO2) e de l'energia provesida per la lutz (deu so o artificiau). Com aqueth procès que demanda un provesiment d'energia entà realizà's, qu'ei qualificat d'endotermic.
La fotosintèsi qu'ei realizada per las plantas, lo fitoplancton, las algas, quauques bacterias e cartes protistas.
La soa eqüacion balanç qu'ei inversa de la respiracion (oxidacion deu glucòsa qui produseish aiga e dioxid de carbòni) mes, deu punt de vista quimic n'ei pas la reaccion inversa puish que l'oxigen liberat per la fotosintèsi que vien de las moleculas d'aigas mentre qui l'oxigen uilizat per la respiracion que's retroba dens las moleculas de dioxid de carbòni.
Deu punt de vista de las cellulas eucariòtas, la fotosintèsi que's realizada dens organites cellulars nommats cloroplasts en tot seguir un procès anabolic conegut com cicle de Calvin (per las cellulas de las plantas vertas) mentre que la respiracion qu'ei realizada dens las mitocondria (tant en çò de las cellulas eucariòtas vegetaus, animaus o fungianas) en seguent un procès catabolic conegut com cicle de Krebs.
Equacion balanç[modificar | modificar la font]
La fotosintèsi que consoma moleculas de dioxid de carbòni (CO2) gasós de l'aire, moleculas d'aiga (H2O) liquida e l'energia aportada peus fotons de la lutz entà liberar ua molecula de glucòsa oxigen e aiga. En terme de molecula d'aiga, totun, lo balanç qu'ei negatiu (e compensat per la respiracion qui ei ua reaction liberatriz d'aiga).
6 CO2(gas) + 12 H2O(liquida) + fotons → C6H12O6(aquós) + 6 O2(gasós) + 6 H2O(liquid) dioxid de carbòni + aiga + energia de la lutz → glucòsa + oxigen + aiga


text:
Eth Museu de la Pesca, plaçat ath miei deth pòrt pesquèr de Palamós, mòstre era relacion basica entre er èste uman e era mar. Ac hè d’una manèra dubèrta, participativa e interpretativa, de forma qu’es visitants se senten complices d’ua istòria que vire ath torn deth peish e era pesca, e gesquen deth musèu damb ua guardada naua d’aguesta activitat economica.
Eth Museu de la Pesca vò èster un lòc de dialòg entre era gent de mar e era rèsta dera societat; vò èster eth rescat d’una tradicion millenària entre es comunitats e era mar e preten era descubèrta d’un mon apassionant e fragil, d’un patrimòni naturau, sociau e culturau procedent dera pesca e es sòns protagonistes mès dirèctes, damb era volontat inequivòca de préner posicion deuant deth futur deth sector e des recorsi marins.
Aguest objectiu se hè per miei d’ua seria d'equipaments situats en pòrt de Palamós, qu’oferissen servicis, accions e activitats en encastre dera conservacion, er estudi, era difusion e era valoracion deth patrimòni estacat ath peish, era pesca e es pescadors deth litorau dera Costa Brava: era exposicion permanenta, Documare (centre de documentacion dera pesca e era mar), era Càtedra d’Estudis Marítims, es Barques del Peix, e er Espai del Peix coma aula gastronomica e de descubèrta des espècies e dera codina tradicionau.
Tarifa generau: 5,00 €
Tarifa reduïda: 2,50 € entà estudiants, menors de 16 ans, persones en situacion de caumatge, jubilats, persones damb mobilitat redusida e discapacitats, personau deth Centre de Salut deth Baix Empordà, sòcis integraus Creu Roja, sòcis e acompanhants deth Club Súper; 2,25 € entà Carnet Jove e carnet +25.
Tarifa de grop: 2,50 € per persona, a compdar de dètz persones.
Tarifa gratuïta: menors de 6 ans, Amics deth Museu de la Pesca, membres der ICOM e dera Associació de Museòlegs de Catalunya, membres deth Club Super3 e mèstres e professors damb carnet acreditatiu.
Mai, junh e seteme: de deluns a diuendres de 10.00 a 13.30 e de 15.00 a 19.00 ores; dissabte, dimenge e festius, de 10.00 a 14.00 e de 16.00 a 19.00 ores
Junhsèga e agost: de deluns a dimenge, de 10.00 a 21.00 ores
D'octobre a abriu: de dimars a diuendres, de 10.00 a 13.30 e de 15.00 a 19.00 ores; dissabte, dimenge e festius, de 10.00 a 14.00 e de 16.00 a 19.00 ores
Dies de barrament: 25 e 26 de deseme; 1 e 6 de gèr
En coche:
Pera C-31, direccion Palamós


text:
Ais (omonimia)
Las formas ais e èish se pòdon referir a las causas seguentas:
- L'ais o en gascon l'èish, part centrala d'un objècte que vira:
- L'ais de la Tèrra / l'èish de la Tèrra, en geografia
- L'ais de la ròda / l'èish de l'arròda, en tecnologia
- L'ais de revolucion / l'èish de revolucion, en geometria
- Las Poténcias de l'Ais / las Poténcias de l'Èish, una aliança durant la Segonda Guèrra Mondiala.
- Ais es la forma corta per
- la vila d'Ais de Provença.
- la vila d'Ais d'Alemanha o Aquisgran
- lo vilatge d'Ais de la Faieta en Auvèrnhe.
- lo vilatge d'Ais en Lemosin.


text:
Dimenge, 22 de genièr de 2017, 03h00
Lo mes de mai passat se publiquèt un rapòrt, fach pel Centre Delàs, TNI e Stop Wapenhandel, que denonciava que l’indústria de las armas profiècha las migracions ocasionadas per las guèrras. Las societats Airbus, Leonardo e Thales encaissèron 95 miliards d’èuros en 2015 per la seguretat de las frontièras fàcia als refugiats. En mai d’aquò, d’aquelas tres societats, l’occitana Airbus es la principala beneficiària de contractes de finançament per la recèrca en seguretat. Dins aquel rapòrt legissèm qu’en 2003, los directors executius de Thales, BAE Systems e EADS escriguèron una letra dobèrta per prepausar la creacion d'una agéncia de defensa europèa, Frontèx, que fin finala se creèt en julhet de 2004, après consultar d'expèrts que trabalhavan justament per aquelas meteissas societats. Pendent los darrièrs cinc ans, Airbus a emplegat almens 7,5 milions d'èuros per d’activitats lobbyistas; Finmeccanica e Thales, mai d'un milion; Indra, gaireben 1,5, e la francesa Safran, mai de dos milions d'èuros.
De milions de personas que vivián en patz dins lors païses se tròban ara dins de guèrras e vòlon pas morir. Vòlon èsser pas de victimas del fuòc ni de las bombas qu’arriban dels avions Eurofighter, dels elicoptèrs Tigre NH 90... ni d’autras armas fabricadas per Airbus. Per aquela rason fugisson e cèrcan un refugi. Demest eles, una pichona minoritat perven dins l’Union Europèa, brèç de la democracia e dels dreches de l’òme, en trobant tot simplament que lor an barrada la pòrta.
Per empedir l’intrada d’aqueles refugiats, l’UE destina 15 miliards d’èuros a la seguretat de las frontièras, e an previst d’aumentar aquel budget a 29 miliards en 2020. Amb aquel argent se paga Frontèx, qu’a son torn fa de contractes amb d’autras societats privadas, dont Airbus, per fabricar de radars, d’avions e tota sòrta d’armas per contrarotlar las frontièras. Las organizacions que publiquèron lo rapòrt mençonat afirman qu’aquela combinason dels afars de las armas e de las frontièras es “cinica”. E per aquela rason exigisson de l’UE qu’establisca l’embargo de las armas en Orient Mejan e lo nòrd d’Africa, quite de participar a aqueles conflictes e investisca son argent a prevenir e resòlvre los conflictes.
La còla de Jornalet cresèm qu’o cal denonciar. Ara quand passaretz per Blanhac, saupretz quina sòrta d’afars tacats de sang se i fan. Esperem qu’un jorn arribe, que la consciéncia dels que se son enriquits amb totes aqueles afars lor permeta pas jamai pus de trapar lo sòm.
Es per aquò que l'UE es pas qu'una gròssa engana fabricada per l'OTAN . L'associacion de societats privadas per fabricar mai d'armas e l'argent donat per l'UE per afortir nòstra securitat en fàcia de paures mondes que fugisson las guèrras alucadas per las « democracias»«del monde liure» mòstran plan ont anem . Un blòc Otanisat jos lo contraròtla d'Alemanha e lo comandament del USA . An de preparar la guèrra propdana ambe Russia. M'espanta que d'unes occitanistas cridan per... Legir mai
Es per aquò que l'UE es pas qu'una gròssa engana fabricada per l'OTAN . L'associacion de societats privadas per fabricar mai d'armas e l'argent donat per l'UE per afortir nòstra securitat en fàcia de paures mondes que fugisson las guèrras alucadas per las « democracias»«del monde liure» mòstran plan ont anem . Un blòc Otanisat jos lo contraròtla d'Alemanha e lo comandament del USA . An de preparar la guèrra propdana ambe Russia. M'espanta que d'unes occitanistas cridan per... Legir mai


text:
jueves, 30 de octubre de 2014
Huec viuenda en Fos (França).
Agèr ath maitin, siguerem solicitadi enta colaborar en escandiment d´un huec de viuenda en centre deth poble de Fos, situat a uns 10 kms. de Les.
Eth requeriment iniciau ere d´un camion d´aigua enta ajudar a proveir es veicles francesi.
Dues dotacions de Pompièrs d´Aran, un UPC e un BRP e cinc pompièrs i participeren. Ena arribada, era vision siguec diferent, sonque un veicle d´aigua en extincion (FPT) damb tres pompièrs, iaute (CCGC)damb dus en suministrament d´aigua, damb bon acces as hidrants, e ua casa de planta baisha e planta humerau cremant ath 100%, damb coberta dejá enfonsada. Era estructura colindant, afectada leu, més damb molt de risc de propagacion. Totes es contruccions en husta, tanben es solers. No ia victimes en principi.
Se mos solicite directaments, er accés ar interior per part nósta, ja que eri trebalhauen des der exterior, e de héc damb eth son materiau que ja ei instalat, en aguest cas linia de 45.
Dempús des trebalhs, aon i participen pompièrs de Saint-Beat/Marignac, Luishon, Saint Gaudens e Pompièrs d´Aran, se da eth huec per escandit ath torn dera ua deth metdia, damb eth retorn des dotacions ara Val d´Aran.
Coma coriositats, dider que ei molt difícil trebalhar damb ua linia de 45 en interior, que encara en ei més sense comunicacions damb eri, senon ei per auer d´interlocutor.
E tanben cau reconéisher, que cada dia i vam més enta França, damb eth consequent problema de que tot e auermos adaptat ben a eri, mos cau més contacte e dilhéu formación conjunta, aumens enta conéisher eth son materiau, eth son sistema e ara inversa.
Eth requeriment iniciau ere d´un camion d´aigua enta ajudar a proveir es veicles francesi.
Dues dotacions de Pompièrs d´Aran, un UPC e un BRP e cinc pompièrs i participeren. Ena arribada, era vision siguec diferent, sonque un veicle d´aigua en extincion (FPT) damb tres pompièrs, iaute (CCGC)damb dus en suministrament d´aigua, damb bon acces as hidrants, e ua casa de planta baisha e planta humerau cremant ath 100%, damb coberta dejá enfonsada. Era estructura colindant, afectada leu, més damb molt de risc de propagacion. Totes es contruccions en husta, tanben es solers. No ia victimes en principi.
Se mos solicite directaments, er accés ar interior per part nósta, ja que eri trebalhauen des der exterior, e de héc damb eth son materiau que ja ei instalat, en aguest cas linia de 45.
Dempús des trebalhs, aon i participen pompièrs de Saint-Beat/Marignac, Luishon, Saint Gaudens e Pompièrs d´Aran, se da eth huec per escandit ath torn dera ua deth metdia, damb eth retorn des dotacions ara Val d´Aran.
Coma coriositats, dider que ei molt difícil trebalhar damb ua linia de 45 en interior, que encara en ei més sense comunicacions damb eri, senon ei per auer d´interlocutor.
E tanben cau reconéisher, que cada dia i vam més enta França, damb eth consequent problema de que tot e auermos adaptat ben a eri, mos cau més contacte e dilhéu formación conjunta, aumens enta conéisher eth son materiau, eth son sistema e ara inversa.
sábado, 18 de octubre de 2014
Retirada de nid de Frelon asiatic.
Agèr, a darrera ora dera vesprada, actoerem enta retirar un nid de Frelon asiatic en Les.
Siguerem alertadi peth maitin dera presencia d´ua bola, d´uns 50-60 cms. de diametre, que semblaue un nid de vespes. Aguest ere plaçat a uns 15 metres d´auçada penjant en un arbe, e ath miei d´un parcatge de camions.
Se decidic conjuntament damb Guardes de Miei Ambient qu´era sua eliminación s´amiarie a cap pera vesprada, ara ora aon eth solei ja non ei present e es animaus son era majoria ath laguens, e mes tranquils. Era operacion serie damb era AEA.
Cap ath torn des 18:00 ores, mos i desplacerem, e en tot comprobar qu´ere un nid de Frelon Asiatic, se sajec de recuperar sencer, enta poder veir tranquilaments en parc quina ei era sua composicion.
Eth deluns, se portara entar estudi Alejandro Casona de Les, enta que es mainatges tanben poguen veir çó que hem es pompièrs, que non sonque ei amortar huecs e coneishen de prumera man, coma trebalhen aguesti animaus.
Siguerem alertadi peth maitin dera presencia d´ua bola, d´uns 50-60 cms. de diametre, que semblaue un nid de vespes. Aguest ere plaçat a uns 15 metres d´auçada penjant en un arbe, e ath miei d´un parcatge de camions.
Se decidic conjuntament damb Guardes de Miei Ambient qu´era sua eliminación s´amiarie a cap pera vesprada, ara ora aon eth solei ja non ei present e es animaus son era majoria ath laguens, e mes tranquils. Era operacion serie damb era AEA.
Cap ath torn des 18:00 ores, mos i desplacerem, e en tot comprobar qu´ere un nid de Frelon Asiatic, se sajec de recuperar sencer, enta poder veir tranquilaments en parc quina ei era sua composicion.
Eth deluns, se portara entar estudi Alejandro Casona de Les, enta que es mainatges tanben poguen veir çó que hem es pompièrs, que non sonque ei amortar huecs e coneishen de prumera man, coma trebalhen aguesti animaus.
viernes, 10 de octubre de 2014
Marins Pompièrs de Marseille.
En França, se quauquarren reconeishen, son es sons Pompièrs. An problemes, més a niveu sociau, se les tracte coma se mereish.
Ei clar que apartien ar estat, que en i a que son militars, que han es sons problemas, e es sues carencies, mes era gent, es intitocions, eth madeish estat, les reconeish autant siguen volentaris, profesionaus coma militars.
França compde damb uns 250000 pompièrs a dia d´aué, grana majoria volentaris, més damb cossi militars que son referent a niveu mondiau, coma pot ester, BSPP(Bataillon de Sapeurs Pompiers de Paris) e tanben BMPM(Bataillon Marins Pompiers Marseille) que compden damb uns 8000 e 2400 pompièrs respectiuaments. Es prumers amien a cap ben ben 500000 intervencions ar an, e es auti son cap as 120000. Eth BMPM, a part tanben actoe en son port, aeroport o tanben en certes empreses tipe EUROCOPTER.Non son cap era UME, ja que aguesti tot e ester militars depenen igualments deth ministeri d´interior frances, coma toti es auti cosi departamentals que operen en tota França. Ei a dider, cosi que depenen deth madeish ministeri, damb presuposti propis e organitsacions propies, mes que seguisen ues directrius basiques mercades per estat.
Tot açó, aufrís eth reconeishement a niveu de pais que se les da as pompièrs. Mos agradara mes o mens o mens, auran materiau e operacions dilhéu sense actoalisar, més açó les foncione, causa que a nosati non ei atau. Enta dies seram at son niveu en çó que tanh a reconeishement e d´auti.
Ei clar que apartien ar estat, que en i a que son militars, que han es sons problemas, e es sues carencies, mes era gent, es intitocions, eth madeish estat, les reconeish autant siguen volentaris, profesionaus coma militars.
França compde damb uns 250000 pompièrs a dia d´aué, grana majoria volentaris, més damb cossi militars que son referent a niveu mondiau, coma pot ester, BSPP(Bataillon de Sapeurs Pompiers de Paris) e tanben BMPM(Bataillon Marins Pompiers Marseille) que compden damb uns 8000 e 2400 pompièrs respectiuaments. Es prumers amien a cap ben ben 500000 intervencions ar an, e es auti son cap as 120000. Eth BMPM, a part tanben actoe en son port, aeroport o tanben en certes empreses tipe EUROCOPTER.Non son cap era UME, ja que aguesti tot e ester militars depenen igualments deth ministeri d´interior frances, coma toti es auti cosi departamentals que operen en tota França. Ei a dider, cosi que depenen deth madeish ministeri, damb presuposti propis e organitsacions propies, mes que seguisen ues directrius basiques mercades per estat.
Tot açó, aufrís eth reconeishement a niveu de pais que se les da as pompièrs. Mos agradara mes o mens o mens, auran materiau e operacions dilhéu sense actoalisar, més açó les foncione, causa que a nosati non ei atau. Enta dies seram at son niveu en çó que tanh a reconeishement e d´auti.
Suscribirse a: Entradas (Atom)


text:
« Les Calandretas ne sont pas des écoles bilingues, mais trilingues : elles parlent occitan, français, mais aussi et surtout la langue du sujet. Si vous ne tenez pas compte du sujet en l’enfant, vous ne lui apprenez pas à parler en occitan, vous lui apprenez à se taire en occitan… » René Laffitte
Rementarai per començar un talhièr pedagogic animat per Jorgi Gròs en 1979, a l’Universitat occitana d’estiu a Nimes, e que se sonava « Celestin Freinet, pedagòg d’Occitània ». I èri pas en 1979, mas aviái tot just 17 ans e participèri a un acamp organizat per VVAP ont se parlava de dobrir una escòla en occitan…
Foguèt per ieu la començança d’una granda aventura que contunha, 30 ans aprèp. Me sembla pas tròp vièlh fin finala, mas se i pensi un pauc, plan de camin es estat fach e plan de causas an cambiat. E es pas totjorn aisit de s’avisar dels cambiaments.
Per exemple, a las albas de Calandreta,
s’aviás emplegat lo mot numeric, pensi
que lo mond aurián poscut respondre, « se ditz pas numeric, se ditz nombrós », de
tant qu’èrem luènh d’aquela revolucion de l’imatge e dels mèdias en general.
Dins son talhièr de 1979, Jorgi Gròs liura un estudi menimós e esclairat de la pensada de Freinet alentorn d’una problematica occitanista, o al mens provençala, miègjornala, o non-parisenca, e comença per esclairar qualques ponches :
« Entamenar una reflexion sus aquèu tèma es caminar entre d’empachas de totei menas. Se tracta de’n primièr de pausar la legitimitat dau subjècte dau ponch de vista de la cèrca, es a dire : l’occitanitat de Celestin Freinet e, mai que mai, de sa pensada pedagogica. Puèi, de cercar s’aquela quista pòt servir de quicòm dins la tòca d’una definicion d’una pedagogia occitanista.
Fau tanben pas laissar creire a un besonh quau que siàgue de se fargar d’idèias, de pòrta-drapèu, ò, simpletament, de recuèlhs de referéncias.
Fau pensar a la critica, ja formulada, de l’annexion nacionalista – que nos emmascariá pas se lei causas èran tan simplas. Mai que nos menariá a faire de FREINET lo militant
occitanista conscient que foguèt pas, au mens pendant de temps. »
Puèi lèu nos endralha cap a un libre escrich per Freinet, fòrça atipic e que fa figura d’O.V.N.I. dins la literatura pedagogica, que se sona Las dichas de Matieu.
Quand me faguèron passar lo tèxt del talhièr, aquò m’espantèt, que veniái tot bèl just
de tornar trobar un exemplar d’aquel libre qu’aviái pas mai e que m’aviá tant agradat, a la tota debuta de ma descobèrta d’aquela pedagogia. Aquí çò que ne ditz lo Jòrgi Gròs :
« Foguèt pas de’n primièr que Freinet emple-guèt lo terme tan contraversat de metòde « naturau ». Se son òbra pedagogica debuta en 1920 e se seis escrichs primièrs son mai ò mens escampilhats dins de revistas, fau esperar L’Educacion dau travalh (1950) e Ensag de psicologia sensibla (1960) per aver una formacion mai rica de la teoria educativa que vèn envolopada d’aquèu concèpte « naturau ».
D’intrada anam encontrar lei caracteristicas d’una pensada e d’una expression, rebat tanben d’una accion, que lo mond saberut de la pedagogia « novèla » e de la pedagogia tot cort, i son pas acostumats.
FREINET causís de lònga, tant dins sei conferéncias coma dins seis escrichs aquèu biais de comunicacion publica tan comun dins l’istòria e l’espaci de Mediterranèa qu’es lo de la parabòla. Aquelei parabòlas carejan de mites que pòrtan, clafits d’evidéncia, la marca comuna dei preocupacions d’una societat agrària e miègjornala a l’encòp. Es a travers d’élei que vendràn passar leis idèias generalas que tòcan ai problèmas de l’educacion.
Aquel recors a la faula e a la parabòla es, pensi, quicòm que me marquèt.
Traparetz a la seguida 4 dichas, que me semblan totjorn plan d’actualitat.
Tornam ara a la començança de las escòlas Calandretas.
Las Calandretas son d’escòlas gratuitas, laícas e associativas, que practican çò que se sona lo bilingüisme per immersion.
Aquí, se pòt remarcar una semblança entre l’aventura d’aquelas escòlas e la de Celestin Freinet : se son debanadas en marge de l’institucion Educacion Nacionala. Lo Joan Bodon disiá qu’ « es sus la talvèra qu’es la libertat », e per çò que nos regarda, aviá plan rason, mas Freinet tanben foguèt lèu constrench de sortir de l’institucion per poder respirar e desvolopar sa pedagogia.
Las Calandretas foguèron bastidas a partir d’un doble fondament : l’un lingüistic, e l’autre pedagogic.
Podèm ensajar de questionar lo perqué d’aquela causida pedagogica. Veirem puèi çò que n’es del fondament lingüistic.
Plan segur, la causida pedagogica ven de las personas, Jaumeta Arribaud d’en primièr, amb son vam comunicatiu, e sa nhaca capuda, es a la rasiga d’un brave pam de l’istòria, e a endralhat totes los que l’an seguit. Mas aquela causida ven tanben dels rescontres, lo mai luminós e estructurant me sembla d’èsser lo de Renat Laffitte.
Es dins lo grop Freinet que se faguèt aquel rescontre, e que descubriguèrem a costejar Renat la Pedagogia Institucionala que menava per nosautres un sens, coma una
logica, a totas las tecnicas de Freinet. Renat Laffitte es un mesòi, besieirenc dempuèi longtemps, qu’a la seguida de Fernand Oury, practiquèt e pastèt aquela pedagogia del desir, complèxa de sasir, mas evidenta.
Es el tanben que nos faguèt, a mon vejaire, lo mai polit compliment que siá en dire que
las classas Calandretas que practicavan aquela pedagogia èran pas bilingüas, mas
trilingüas : parlavan occitan, francés, mas tanben e subretot la lenga del subjècte.
Aquela idèa de considerar l’enfant coma una persona, un subjècte, e pas coma un escolan de formatar, èra ja al còr de la pensada e dels actes de Freinet.
Pel costat lingüistic, Célestin Freinet, en 1935, disiá : « nous, simplement, nous rétablissons les circuits ».
Parlava dels circuits del desir dels enfants, de descobrir, de sortir, d’anar veire, d’aprene, qu’èran tant copats dins l’escòla tradicionala.
Sens o saupre, a Calandreta, balhèrem una autra dimension a aquesta formula, e benlèu doas : tornar brancar los circuits amb l’environa, lo nom de las causas, dels luòcs, entre passat e avenidor, a travèrs d’aquela lenga que ten lo còp, malgrat tot.
Mas perqué pas veire aqueles circuits coma las conexions de las neuronas, vist que sabèm ara, gràcia als trabalhs del professor Joan Petit en particular, que l’aprendissatge bilingüe per immersion es un atots cognitiu formidable pels pichonets.
Dos mots ara a prepaus de l’immersion.
L’an passat foguèt publicat en cò de l’Harmattan, jos la direccion d’Enric Boyer un libre que fa frucha d’enquèstas socio-lingüisticas menadas prèp d’un vintenat dels tots primièrs calandrons de Besièrs.
L’enquèsta los toquèt qu’avián daissat l’escòla dempuèi mai de quinze ans.
Valdriá lo còp de completar aquel trabalh d’un biais mai espandit e amb mai d’enquèstas. Mas ja, dins aquel libre, avisam qualques constatacions que son espantantas : per exemple, qualques ancians escolans dison que se remembran sas dificultats per aprene d’autras lengas, al collègi, non pas d’un biais practic, mas puslèu psicologic : avián pas l’impression d’aver aprés l’occitan, aquò s’èra fach naturalament (tè, encara un mot qu’agradava plan al Freinet…), e foguèron trucats d’aver d’aprene de tièras de mots, de conjugasons, en anglés o en espanhòl, d’un biais completament frontal.
E ben, l’immersion, es aquò : los pichons, a Calandreta, i son tombats dedins quand èran mai pichons, coma Obelix dins la pocion magica. Per eles, los efièches son permanents…
L’occitan, per eles, es pas una lenga, mas un biais autre de dire lo mond.
Pensam que lo fach d’aver causit l’immersion coma tecnica pedagogica, sens l’analizar plan a la debuta, nos dobriguèt la pòrta d’una autra dimension.
Se parla de mai en mai, gràcia a la còla d’Aprene, a Felip Hammel, a Boris Burle e al professor Petit, del concèpte « d’aprendissatges non conscients ».
Aquela denominacion se trapa pas dins l’encastre de l’Educacion Nacionala vist que l’escòla, de fach, es lo reiaume del contrari : los aprendissatges son totes censats i èsser conscients, programats, avalorats…
Pasmens, a dos ans e mièg d’edat, quand dintra a l’escòla, lo pichon o la pichona es luènh d’èsser la pichòta causa vèrja e de bastir que podèm creire. A ja plan aprés, e de causas tras que complicadas : sap caminar, sap parlar, sap manjar, e degun li a pas aprés a far tot aquò d’un biais « frontal ». S’es petaçat amb l’ajuda del sieu mitan de vida per, tot sol, aprene, s’aprene en observant a son entorn…
Avèm l’escasença a Calandreta d’aver mesa en plaça una situacion ont l’enfant es menat a se petaçar tot sol : dèu de contunh far d’ipotèsis, d’interpretacions, de conexions, facultats que li seràn mai que preciosas al long de sa vida…
Voldriái tornar ara a nòstra question del perqué Freinet a Calandreta.
Enlai d’una escasença facha de rescontres, se podèm demandar cossí se fa que pòsca paréisser tan « natural », aquel recors a las tecnicas de Freinet.
Jòrgi Gròs, benlèu, nos liurava qualques claus :
Coma dins la cèrca occitanista qu’es la nòstra, dins tota l’òbra de Freinet, s’encontra lo refús perpetuau de s’alinhar. Quau coneguèt l’òme Freinet, aquèu pichòt regent de vilatge, foguèt totjorn picat de veire coma, dins sei rapòrts costumiers ò teorics amb la « ierarquia » demorèt, se podriá dire, dins lo ton just. La formula occitana de « siágue umble amé l’umble e mai fièr que lei fièrs » èra
formula de vida, sens que foguèsse de besonh de la repapiar de lònga.
« Tota pedagogia es faussada que s’apuèja pas d’en primier sus lo qu’es educat : sei besonhs, sei sentiments, seis aspiracions mai prigondas. »
Aquò es pas gaire nòu dins lei teorias pedagogicas e Miquèu de Montanha l’escriviá fai bèu brieu… Lo Freinet anava mai luènh, ca que là :
« Ajam pas paur de mostrar nòstra ignorància en metent nòstra superioritat pas tant dins una polida ornamentacion de nòstra mementa coma dins nòstra aptitud d’utilizar per nòstre enauçament totei lei materiaus que ne dispausam. »
Fau pensar lo rambalh que deviá menar dins l’escòla dau temps d’idèias coma aquela d’aquí dau joine regent Freinet : « una de mei suspresas mai gostosas pèr ieu foguèt lo desdenh de meis escolans pèr mei sugestions. Sa libertat, l’an conquistada mei drollets ! Es magnific e, luòga de n’estre umiliat, ne sentiguère una gaug prigonda… »
M’agradariá ara de dintrar mai dins lo detalh, e dins la practica pedagogica quotidiana, en parlar de la plaça de l’escrich dins ma classa.
Lo tèxt liure es mai que tot un esplech de paraula per l’enfant.
Parlar de tèxt liure es parlar d’escritura.
Dins la vida vidanta, escrivèm perdequé avèm quicòm a « dire » a un autre, qu’es pas aquí.
A l’escòla es pas totjorn aquò.
Quand i èri, e sovent encara, aprenèm a escriure en esperant de saupre escriure, e de poder escriure « per de verai » : es la redaccion.
Endacòm mai, es çò meteis :
L’aprendissatge de las lengas : aprenèm los vèrbs irregulars o las declinasons abans de nos escampar a comunicar dins la lenga.
En matematicas : aprenèm las operacions sens nos en servir dins la realitat.
E ben lo tèxt liure, es lo contrari de la redaccion : los mainatges escrivon d’en primièr, e aital aprenon a escriure.
Amb lo tèxt liure, associat al jornal de classa, e tanben la correspondéncia, tornam trapar lo sens de l’escrich : la comunicacion (a distància).
Escrivi quicòm que serà de lectura (pels autres) legissi çò qu’es estat d’escritura (pels autres).
Lo jornal es una produccion de la classa. La classa que produsís, es una classa-cooperativa.
Torni a çò que ne ditz lo Jòrgi Gròs :
« Ne demòra pasmens que la practica coope-rativa es la marca fondamentala de la pensada e de l’accion de Freinet e çò que demòra mai originau a l’ora d’ara dins lo movement qu’a creat. Solament, aquela practica, es justament la cèrca, de lònga, d’un equilibri entre lo sincretisme de l’entre-ajuda e l’organizacion de la cooperacion modèrna, ja notada per Lanneau, qu’es son especificitat. »
La cooperacion, es la clau que descentra l’esquèma : de mainatges (puslèu aquí d’escolans) fàcia a un regent per metre totes, regent e mainatges a l’entorn d’un objècte, una produccion, que va permetre la mesa en òbra de saupres e de saupres-fars, e la necessitat de s’ajudar per capitar.
La classa fabrica e socializa d’autras causas : vin, olivas, albums, mas la primièra de las produccions, aquò es lo jornal.
Es un trabalh vertadièr. Es pas fach dins un quasèrn amb una anotacion en roge coma TB (o per nautres FP) dins lo marge e que serà escampat a la fin de l’an o, qu’al mièlhs, se poirà dobrir amb una lagremeta a l’uèlh d’annadas aprèp.
Encara un còp : es per de verai.
Tecnicament, se pòt picar sus un ordenador, mas, a ieu, m’agrada mai de l’estampar.
L’estampariá, aquò marca : d’en primièr lo fuèlh, los dets sovent, los vestits de còps, mas tanben lo grop…
« Es curiós de legir a l’ora d’ara, aquelei linhas de Leroy-Ladurie a prepaus deis esplechas que desfautèron a la cultura occitana, au sègle XVIen per assegurar sa subrevida : « (…) l’imprimerie, la diffusion du livre, semblent bien être les causes responsables et les éléments multiplicateurs qui assurent les premiers grands succès de la langue d’oil… Ce n’est pas Simon de Montfort, c’est Gutemberg qui a francisé le Languedoc ; ou, du moins, c’est l’imprimerie lyonnaise, fille des techniques des maîtres allemands. » E, un pauc pus abans, aquela remarca que comença de pas tan nos espantar, a prepaus de l’ensenhament de la medecina a Montpelhier en’aqueu mema temps :
« (…) on touche…au talon d’Achille d’une médecine et même d’une culture. La culture languedocienne est indéniable, mais elle ne s’est pas donné les instruments matériels de la réussite. Les imprimeries ne sont pas à Montpellier, guère à Toulouse : elles sont à Lyon, en région de « francité », non en pays d’oc. » (E.Leroy-Ladurie, le XVIème siècle. Dins Histoire du Languedoc, Privat, 1967).
Dau temps eroïc de « l’Escòla Modèrna »,
l’esplech de comunicacion qu’es de mestièr de conquistar, coma o veirem totara, per començar de s’aliberar, demòra l’estampariá. Freinet n’es tan conscient que ne fa la basa mema de tota son òbra. Quora serà vengut lo temps dei « mass-medias », cambiarà pas son estrategia pedagogica : proclamarà que fau metre entre lei mans de totei e, primier dei dròlles, lei mejans d’expression e de comunicacion que, solets, lei poders an costuma de leis utilizar. Son pas lei luchas de l’ora d’ara que li balharàn tòrt. »
Es estonant totun de veire que los espleches d’ara pòdon pas remplaçar l’estampariá, dins sa dimension pedagogica : son mai velòces mas meton pas en jòc la necessitat del trabalh cooperatiu tan prigondament.
Cossí que se vire, l’enfant es sol davant lo clavièr e l’ecran alara que per poder estampar 60 fuèlhs d’un tèxt, la cooperacion es obligatòria.
E lo resultat plan diferent…
Per acabar ara, voldriái esclairar doas particu-laritats de las Calandretas, benlèu pas tant alunhadas de las practicas de Freinet.
En 2002 se tenguèt lo congrès de Maurs, que lo tèma n’èra : « s’associar per far escòla ».
Las Calandretas son d’escòlas associativas que cèrcan una autra plaça als parents que la que l’escòla publica lor daissa, es a dire sovent, l’endefòra !
Los parents son associatius dins l’escòla, participan a las amassadas generalas ; lo conselh d’administracion, elegit per totes los sòcis, es lo luòc de poder, l’organisme que gerís « per de verai » l’escòla e escàmbia de longa amb lo conselh de regents. E aquò es pas cap aisit…
Aquel exercici de democracia de cada jorn per gerir d’escòlas un pauc gròssas ara (a
Besièrs, avèm 171 mainatges) es complicat, tecnic e penible de còps que i a.
D’en primièr per de que es pas evident, del costat associatiu, coma del costat dels
regents, de trasmetre l’istòria, lo caminament, l’èime de l’escòla.
D’una segonda part, per de que metèrem en plaça de luòcs per la gestion de la vida de l’escòla, mas que tot pòt limpar lèu, o se blocar, d’aitant mai dins la situacion de pauretat materiala ont sèm mantenguts…
Pasmens, aquela estructuracion associativa aplanta de rapòrts novèls entre mainatges, familhas, e regents, e pausa las basas d’una ciutadanetat novèla.
Los parents aital, a travèrs l’escòla e las practicas pedagogicas e culturalas de las
classas, tornan trapar o inventan de reflèxes culturals.
Caldriá prene lo temps d’espepissar tot aquò, e l’exemple mai clar seriá benlèu lo de las
fèstas.
La castanhada, la soca de Nadal, lo grand carnaval de la vila de Besièrs, la passejada occitana, Fèsta d’òc e Ressons de luna, lo vilatge occitan de la fèria de Besièrs, totes aqueles eveniments foguèron inventats e modificats pels parents e pels enfants de las Calandretas besierencas.
Ajuda fin finala, a fargar una convivéncia en actes, novèla e vertadièra.
Acabarai amb un projècte que me triga : lo de Familhas de lengas. Nasquèt d’una constatacion e d’un rescontre.
La constatacion, que faguèrem dempuèi bèl brieu, es que los enfants de nòstras classas avián de capacitats espantantas e una curiositat agusada per las autras lengas. Aviam alara botat en plaça d’experimentacions dins qualques classas, puèi rescontrèrem lo professor Til Stegman, qu’aviá mes al ponch un metòde d’aprendissatge simultanèu de las lengas romanicas que metiá en practica a l’universitat de Francfòrt.
Aquò nos levèt tots los complèxes e farguèrem « Familhas de lengas », puèi « Musicas de las lengas ».
Dempuèi se perseguís l’experiéncia. Los enfants de las classas descobrisson tèxtes en friolan, en portugués, en romanés, cantan en inuit, en italian, en alemand, correspondon amb de catalans, de sardes, de poloneses, calligrafian en chinés, en arab, e jògan a endevinar de mots dins totas las lengas, que son per eles segurament estranhas, mas pas estrangièras.


text:
Pyrénnées Sud 3 - U.E. Bossòst 1
Partit en que portàuem moltes baishes e que , ath
finau, se mos hèc un shinhau long. Ena
prumera mietat auérem bones escadences dauant deth portèr Diaz. En ua, Moha
shutaue e eth portèr artenhie a desviar damb era punta dera bota. En ua auta,
Marcos shutaue e era pilota passaue a prop deth garròt quan eth portèr ère
dehòra dera porteria. Eth Pyrénnées Sud hec perilh a pilota arturada ens lançaments de fauta o de
cornèr. Damb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, eth partit estèc mès o mens
igualat enquias 20 menutes dera represa quan Gachi mercaue eth 0-1 dempús d’un
excellent control shutaue per baish ara gessuda de Diaz. A lèu dera menuta 80
mos empatàuem eth partit en ua jogada en qu’eth delantèr Germa se quedaue
dauant deth nòste portèr Pol e mercaue d’un fort shut. As dues menutes en ua jogada de molt mala sort, Felipe
pressionat peth delantèr volie despejar era pilota dempús d’un centro e aguesta
se calaue laguens dera nòsta porteria. Non acabarien aquiu es desgràcies der
equip aranés: ena menuta 85 un penalty en contra siguec transformat per Germa
que mercaue eth 3-1, resultat ath finau des 90 menutes.
Ath
finau, domatge deth darrèr quart d’ora en que eri sigueren superiors fisicament
e se trapèren ua victòria que no demoràuem dempús de qu’era U.E. Bossòst auesse
jogat un molt bon partit. Mos manquen 4 partits
e deth quart classificat que èm nosati enquiath darrèr lutaram enquiath
finau entà veir ath finau quini son es dus equips que baisharàn de categoria.
Aguesta dimenjada que ven non auem partit. Eth pròplèu
partit jogam en Bossòst, dissabte 22 d’abriu tàs 20 :00 ores contra er equip
deth F.C. Mabroc, lider deth nòste
campionat.
Pyrénnées Sud : Diaz, Ducasse, Chaussepied,
Talavera, Alarcon, Borreda, Germa, Ribeiro, Daffos, Bellour, Magri.
Remplaçants : Symzack, Bernoville, Deu.
U.E.
Bossòst: Pol, Miquel, Jaime, Borja, Felipe, Gachi, Charles, Javito, Moha,
Carlos e Abraham. Remplaçants: Dani, Marcos, Ignasi.
Trainer: Jordi.
Tarjetes auriòles : Gachi.
Gols : 0-1 Gachi (601),
1-1 Germa (78’),
Felipe (p.p) 2-1, 3-1 Germa (penalty)
Arbitre: Lacanal Christophe.


text:
Sonia Rykiel
Sonia Rykiel, nascuda Sonia Flis (París, 25 de mai de 1930 - Paris, 25 d'agost de 2016) foguèt una estilista e granda costurièra francesa. Fondadora del prestigiós Ostal de costura Sonia Rykiel, venguèt famosa tre 1967 quand foguèt consagrada "Reina del tricòt dins lo mond entièr" per la revista americana Women's Wear Daily. Demest los grands noms de la mòda e coneguda coma l'inventora de la "desmòda", es famosa per son emplec del negre e de las e la creacion de las costuras al revèrs. Escriguèt tanben de libres e apareguèt dins qualques films.


text:
Intereslau
L'intereslau (medžuslovjansky, en cirillic: MeджycлoBjaHckы) es una lenga artificiala dessenhada per un grop de lingüistas de plusors païses per facilitar la comunicacion entre personas de diferentas nacions eslavas. Lo vocabulari de la lenga se basa sus las lengas eslavas modernas e sa gramatica es una version fòrça simplificada de l’eslavon. S'escriu amb l'alfabet latin amb de letras addicionalas e l'alfabet cirillic.
La primièra gramatica de l’intereslau foguèt creada en los ans 1659-1666 pel prèire croat Juraj Križanić. L'intereslau contemporanèu coneis doas variantas fòrça similaras e mutualament intelligiblas: lo slovianski (creat l'an 2006 per Jan van Steenbergen entre autres) e lo novoslověnsky (creat l'an 2009 per Vojtěch Merunka).
La lenga a quauques cent de locutors.
Exemple de tèxte[modificar | modificar la font]
Lo Paire nòstre en intereslau:
- Otče naš, ktory jesi v nebesah, nehaj svęti sę imę Tvoje.
- Nehaj prijde kråljevstvo Tvoje, nehaj bųde volja Tvoja, kako v nebě tako i na zemji.
- Hlěb naš vsjakodenny daj nam dneś,
- i odpusti nam naše grěhi, kako my odpušćajemo našim grěšnikam.
- I ne vvedi nas v pokušenje, ale izbavi nas od zlogo.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina del Intereslau
- Pagina de Novoslověnsky
- Diccionari anglés-intereslau/intereslau-anglés
- Jornal en Intereslau
- Forum
- Intereslau - Facebook
- Intereslau - Omniglot


text:
Còsta Rica
La Còsta Rica es un estat d'America Centrala, limitat al nòrd per Nicaragua, a l'èst per la mar Cariba, al sud per Panamà e a l'oèst per l'Ocean Pacific. Aquel isclet europèu dins l'America indiana o mulatra foguèt longtemps un modèl democratic per la region.
Lo gentilici es còstarican -a o còstariquenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde precoloniau, i aguèt ges de civilizacion comparabla ai societats urbanizadas de Mesoamerica. L'èsser uman arribèt sus lo territòri còstariquenc i a 9 000 a 12 000 ans. L'agricultura sembla aparéisser vèrs 5 000 av. JC e la terralha entre 3 000 e 2 000 av. JC. Puei, a partir dau sègle IX, se desvolopèt una societat formada de vilatges que son organizacion intèrna venguèt mai e mai complèxa (cementèris, infrastructuras desvolopadas, cambis comerciaus... etc.).
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La Còsta Rica foguèt descubèrta per Cristòl Colomb en 1502 e explorada per González Dávila en 1522. La colonizacion foguèt pas aisada car lei premiereis installacions espanhòlas foguèron decimadas per lei malautiás tropicalas e lei combats còntra leis indigèns. Pasmens, la fondacion de Cartago per Juan Vásquez de Coronado en 1563 e leis epidemias permetèron ais Espanhòus de prendre pè dins la region. Militar e diplomata abil, Coronado encoratjèt lei conflictes entre indigèns e desvolopèt pauc a pauc la colonia. Ansin, a la fin deis annadas 1570, la màger part dei caps tradicionaus avián reconegut l'autoritat espanhòla e la totalitat dau país èra somesa en 1580.
Durant lo periòde coloniau, la region interessèt gaire lei colons. D'efèct, en causa dei malautiás, la man d'òbra indigèna èra rara (4 000 000 abitants avans la colonizacion, 21 000 en 1570) e i aviá ges de ressorsa preciosa. La Còsta Rica demorèt donc una region fòrça paura e lei colons desvolopèron una agricultura de subsisténcia. Causa quasi unica dins l'Empèri Espanhòu, lei proprietaris blancs participavan dirèctament ai trabalhs agricòlas.
Lo periòde dei Províncias Unidas d'America[modificar | modificar la font]
La Còsta Rica proclamèt son independéncia en 1821 e integrèt brèvament l'Empèri Mexican en 1822-1823 avans de far partida dei Províncias Unidas d'America. Coma leis autrei membres d'aquela federacion, lo país conoguèt alora una tiera de guèrras entre conservators e liberaus. De rivalitats geograficas entre vilas agravèron aquelei conflictes : Cartago sostenguèt lei conservators mentre que San José venguèt un bastion liberau. Aqueu periòde durèt fins a 1838-1839 e l'afondrament de la federacion. La Còsta Rica proclamèt alora tornarmai son independéncia en 1838.
La Còsta Rica independenta[modificar | modificar la font]
Dempuei 1838, la Còsta Rica a una istòria relativament calma a respèct deis autreis estats d'America Centrala. D'efèct, l'omogeneïtat de la populacion, principala d'origina espanhòla, e l'abséncia de grands proprietaris influents limitèt lei conflictes intèrnes. La produccion de cafè permetèt de desvolopar e de modernizar pauc a pauc lo país. Durant leis annadas 1870-1890, leis Estatsunidencs obtenguèron plusors concessions per i crear de plantacions de bananas en cambi de la construccion d'un camin de fèrre entre San José e Puerto Limon.
Aquel òrdre foguèt trebolat en 1917 per un còp d'estat militar còntra lo president Alfredo González Flores que voliá introdurre un sistèma d'impòst progressiu. Pasmens, de manifestacions entraïnèron rapidament la restauracion deis institucions legalas. La crisi economica de 1929 aguèt de consequéncias importantas car l'economia còstariquenca èra totalament dependenta dau prètz dei matèrias premieras. Aquò entraïnèt una crisi sociala grèva e lei presidents Rafael Ángel Calderón (1940-1944) e Teodoro Picado Michalski (1944-1948) menèron d'importantei reformas progressistas per amaisar la situacion (adopcion d'un còdi dau trabalh, creacion d'una seguretat sociala... etc.). Pasmens, en 1948, una contestacion dau resultat de l'eleccion presidenciala entre Picado e Otilio Ulate entraïnèt una guèrra civila ganhada per la Legion dei Caribas de José Figueres Ferrer.
Ferrer restabliguèt l'òrdre constitucionau e laissèt lo poder a Ulate en 1949. Una constitucion novèla foguèt adoptada per assegurar l'existéncia d'institucions democraticas e dissòuvre l'armada. Puei, Ferrer venguèt president en 1953 e renforcèt l'Estat-providéncia còstariquenc. Dempuei aqueu periòde, la Còsta Rica conoís una vida politica calma marcada per d'alternància entre lo Partit de Liberacion Nacionala fondat per Ferrer e lo Partit de l'Unitat Sociala-Crestiana (PUSC) d'inspiracion conservatritz. Lo nivèu de vida aumenta lentament e l'estabilitat dau país permet a sei presidents de tenir un ròtle de mediator dins lei crisis multiplas de la region. Lo desvolopament dau torisme es recentament vengut una prioritat economica per diversificar una economia encara tròp dependenta de l'agricultura.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Parcol
Parcol (Parcoul en francés) es una anciana comuna dins lo departament de Dordonha de la region de la Nòva Aquitània. Dempuèi lo 1èr de genièr de 2016, Parcol es venguda una comuna delegada de la comuna nòva de Parcol e Chanaur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga tradicionala i es lo peitavin-santongés.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Altwiller
Altweiler en alemannisch (Altwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De las estèlas de vasos e d'unas autras pèças gallo-romainès an #èsser trobats a Bonnefontaine. Lo luòc a situat sul passatge de la rota de la sal. Indigne los dos annèxas de Neuweyershof e lo domeni de Bonnefontaine, lo vilatge comptava en los sieus prèps environs un masatge caseriu desaparegut, Honkesen-Huntzen.
Altwiller A #èsser desertat al Sègle XV e reconstruit un pauc mai luènh en 1559 per huguenots principalament lorrains. Redétruit partiellement Per las croatas en 1635, ven la proprietat de las Sarrewerden de contunh de las Nassau-Sarrebruck, amb coma cap de-luòc lo bailliage de Harskirchen. Lo vilatge a amassat a la França en 1793.
Des fragments de vases et d'autres pièces gallo-romaines ont été trouvés à Bonnefontaine. Le site est situé sur le passage de la route du sel. Outre les deux annexes de Neuweyershof et le domaine de Bonnefontaine, le village comptait en ses proches environs un hameau disparu, Honkesen-Huntzen.
Altwiller a été déserté au Sègle XV et reconstruit un peu plus loin en 1559 par des huguenots principalement lorrains. Redétruit partiellement par les croates en 1635, il devient la propriété des Sarrewerden puis des Nassau-Sarrebruck, avec comme chef-lieu le bailliage de Harskirchen. Le village est réuni à la France en 1793.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Tèrra de Graham
La tèrra de Graham es una porcion de la Peninsula Antartica que se situa al nòrd d'una drecha que jonh lo Cap de Jeremy e lo Cap d'Agassiz. La descripcion d'aqueste territòri es coerenta amb l'acòrdi de 1964 entre lo Comitat de noms antarctics anglés e lo Comitat assessor pels noms antartics dels Estats Units. Aital lo nom de "Peninsula Antartica" s'aprovèt per designar la peninsula principala de l’Antartida, e los noms "tèrra de Graham" e Tèrra de Palmer per las porcions del nòrd e del sud, respectivament.
La tèrra de Graham recebèt son nom de sir James R. G. Graham, Primièr Lord del Almirallat Britanic pendent l’exploracion de John Biscoe dins la zòna oèst de la tèrra de Graham en 1832. Es part del territòri britanic antarctic.
La tèrra de Graham es la zòna del continent Antartic mai prèpa de l'America del Sud.


text:
Maria de Medici
Maria de Medici (Florença, lo 26 d'abriu de 1575 - Colonha, lo 3 de julhet de 1642) que ho l'esposa deu Noste Enric e donc regina de França e de Navarra e, arron, regina mair. Qu'èra la mair deu rei de França e de Navarra Loís XIII.
Sheisau enfant de Francés I de Medici (1541–1587), granduc de Toscana, e de Joana (1548–1578), arquiduquessa d'Àustria (era medisha hilha de Ferran Ier deu Sant Empèri e d’Ana Jagellon.
Après la mort deu son espós, que recomandè e qu'ajudè lo Cardinau de Richelieu auprès deu son hilh. Totun, quan e's revirè d'aquesta posicion non podó pas mei arren contra aqueth ministre principau e que ho, en purmèras, estremada de la cort, puish qu'avó d'exilià per'mor d'aver complotat dab poténcia estrangèra e enemiga.


text:
Pèr tant, la nòva tota joina Republica se bastís còntra son pòple, que vòu pas laissar l’armada estrangièra sus lo sòu francès. A Paris s’endraia
la periòda revolucionaria qu’espincharà tota l’Euròpa, alòr qu’a Marselha comença una rebelien que s’espandirà dau 22 març au 4 d’abriu.
Breu moment, pasmens tant ric. 150 mòrts d’insurgits, 30 de sordats, e una canonada dei gròssas dau Fòrt Sant Micolau sus la Prefectura, que decapitarà l’estatua dau Sant-Trofima. Una anecdòta que pasmens farà cantar mai que d’un, la decapitacien prenènt valor de casuda dau regime politic.
Miquèu Capoduro (1836-1892) ne’n dirà ansin : « De tot ce qu’aviá pres leis armas / Per sostenir la libertat : / Se n’es mòrts, vèrsi ges de larmas / Car elei podiá v’avitar. /Mai planhi totjorn Sant Trofima, / A subit lo sòrt d’un coquin. / De la Bòna Mèra es victima »
Barsòtti pòrta un agach de tipe marxista sus l’istòria, coma son collèga Pèire Assante, que signa la prefàci. Li dona un biais de nos faire descubrir lei detalhs de l’Istòria coma part d’un grand movament politic, economic e sociau onte lei fachs de societat, coma lei biais de pensar, prenon sens.
Per lo descavament d’aquel occitan de Marselha preciós, populari, coma per lo precis d’una Istòria que Paris considèra jamai, es segur un libre a conselhar.
Edité par Jacques Aubergy, Glaudi Barsotti présentait sa "Comuna", dans un restaurant de la Rue Sainte à Marseille, samedi (photo MN)


text:
Lo cèrvi comun (Cervus elaphus) es l’espècia de cervid mai largament distribuida per tot l’emisfèri nòrd e atanben lo romiaire salvatge mai grand que demòra als bòsques d’Occitània. La sieuna populacion totala es venguda fòrça demesida dempuèi l’epòca de la Revolucion francesa, e mai de la mitat dels grops de populacion que i a uèi lo jorn son estats reintroduches dempuèi las annadas 1950. Maugrat aquò, lo sieu nombre total contunha de créisser fins arribar a una populacion totala a l’estat francés de mai de 150.000 especimèns.
Lo cèrvi comun es doncas una bèstia subrebèla, e benlèu un dels mamifèrs mai nòbles que i a dins las aforèsts occitanas. Es un animal originari del nòrd d’Índia qu’a sabut subreviure fins a tres glaciacions naturalas e, a mai, los grands predators preïstorics e los caçaires umans del paleolitic e neolitic. Totun, uèi patís tanplan grandas menadas coma la division dels bòsques e l’abitat ecologic e pr’aquò una mai granda consanguinitat pr’amor d’una genética afeblida.
Un dels autres problèmas que patí coma espècia es la caça umana, pr’amor que cada an, a totes los territòris ont demoran de cèrvis, son tuats de milièrs d’aqueles animals. En l’an 2008 foguèron caçats prèp de 45.000 cèrvis en tot l’estat francés e las estadisticas de l’an 2017 confirman mai de 60.000 especimèns mòrts, çò es una creissença del nombre d’animals caçats.
Aquesta seriá ja una discussion polemica amb la majoritat de personas (l’opinion publica) que cre ,de mai en mai, que cal enebir la caça e los grops de caçaires que defendon aquela activitat pr’amor qu’afirman que la populacion de cèrvis creisseriá tròp sens aquela intervencion umana – çò que tanben se pòt arribar de discutir pr’amor que los predators naturals tuan los especimèns mai flacs e los umans los mai fòrts -.
Un dels mamifèrs mai grands
Lo cèrvi comun es, maugrat tot, una de las espècias de mamifèrs mai grandas que demoran als bòsques occitans. I a de populacions importantas dins las montanhas dels Pirenèus e dels Alps mas tanplan al Massís Central e un pauc pertot los departaments occitans mens a la còsta provençala. Es un erbivòr que pòt arribar de far a Occitània fins a 2,6 mètres de longor, 1,80 mètres de nautor (sens las banas) e pesar fins a 250 quilograms los mascles. Las femelhas de cèrvi son mai pichonas e pòdon arribar 1,20 mètres de longor, 1,50 m de nautor e fins 100 quilograms de pes ( las mejana es totun de 80 kg).
Maugrat aquelas chifras es un mamifèr que pòt arribar de pèrdre entre 10% e 15% de pes après un ivèrn plan fred e, a mai, lo mascle tanben pòt arribar de pèrdre fins 20% de son pes pendent lo periòde de reproduccion (pr’amor que laissa de manjar pendent de jorns).
Maugrat que las populacion de cèrvis mai importantas dins l’Estat francés son al nòrd, en de luòcs coma lo Bas-Ren, la Nauta-Marna, la Loira e l’Oise (los grops que i a en territòri occitan atanben son pro importants pr’amor de las resultas annadieras de las societats de caçaires e uèi lo jorn los especimèns agachats ja son de desenats de milièrs d’animals (la populacion segon d’estadisticas de l’estat francés seriá de 40.000 especimèns en 1983 e mai de 150.000 en 2010).
Una de las anecdòtas qu’a aquesta espècia es çò que l’a facha desparièra de l’anciana espècia de cervid nomentat Megaloceros. Atal, aquesta espècia s’escantilhèt pr’amor de la caça umana. Totun, lors banas gigantas arrestavan l’animal de fugir dins lo bòsc. E arribèt l’extincion. Lo cèrvi comun poguèt subreviure pr’amor que lors banas èran fòrça mai pichonas. Atal, e maugrat qu’a l’origina èra una espècia qu’aimava viure plan en de pradas e camps dubèrts, solament poguèt fugir de la caça de l’òme en tot se refugiar dins çò de mai prigond de las forèsts. E es aquò çò qu’a salvat l’espècia e que fa del cèrvi un mamifèr que demòra melhor en de bòsques e non en de pradas.
Una espècia pas en dangièr d’extincion
P’amor de la creissença de la populacion de cèrvis en Euròpa tota e tanben en Occitània, aqueste mamifèr es estat considerat un dels primièrs animals terrèstres europèus pas mai menaçat d’extincion. E segon lo país d’Euròpa (pas a Occitània), de manièra annadièra, las populacions creisson fins arribar crear de vertadièrs recòrds d’especimèns. L’espandiment de las malautiás que l’espècia pòt balhar a l’elevatge domestic seriá una responsa politica oficiala a aquela creissença e doncas la caça tan nauta que i a d’aqueste animal cada an.
Lo cèrvi comun es un mamifèr que pòt arribar de viure fins a 25 annadas mas çò de mai normal es una vida d’entre 15 e 16 ans. Pendent la naissença lo cervion pesarà entre 6 e 9 kg e solament sièis meses après ja pesarà 60 Kg. Aquò fa del cèrvi un mamifèr de creissença leù. Totun las banas dels mascles sortiràn pas pendent lo primièr an.
La sieuna preséncia en montanha pòt arribar fins los 3000 mètres de nautor e las menaças mai grandas son la fauta d’aliment (cada jorn pòt arribar manjar fins a 30 kg de vegetacion), las autorotas, l’isolament genetic e las malautiás ( entre aquelas la brucellosi bovina, la fèbre aftosa, la coriza e la tuberculosi). E maugrat aquò cada an i a en Occitània e dins Euròpa tota mai e mai especimèns de cèrvi. Una notícia urosa e estranha al mond animal uèi lo jorn.
Lo rei de la forèst
Los cèrvis son d’animals gregaris que forman dos grops coma espècia. D’un costat i a las cèrvias e los cervions. D’un autre costat los mascles de tres ans d’edat e mai. Totes dos grops demoran desseparats la majoritat de l’an e son comportament atanben es desparièr.
Los tropèls de cèrvias son fachas de divèrsas familhas amb una femelha adulta e dos o tres cervions. I a una jerarquia plan estricta entre aquelas: atal, e maugrat viure dins un territòri comun, an pas de contactes permanents la majoritat del temps.
De còps, amb bon temps, lo tropèl se dessepara e las cèrvias e lors cervions marchan a lors luòcs preferits. D’autres còps s’amassan totas las cèrvias del territòri e alara pòt èsser vista quina es la cap: serà una femelha adulta amb un cervion que susvelharà totjorn de manièra inquieta e que balharà l’alerta quora i aurà un perilh. Las autras manjaràn normalament sens s‘inquietar.
Quand arribarà lo dangièr la cap del tropèl donarà de crits fachs lèu qu’avisaràn totas las autras femelhas. Fugiràn amb d’òrdre, l’una après l’autra amb la femelha cap al davant de totas. La segonda cap (segon la jerarquia) serà la darrièra. Los mascles avisan pas los autres cèrvis de son grop e cadun aurà de fugir cossí pòt. Demoraràn dins un territòri pendent l’estiu, mai naut e fresc. Un autre en ivèrn, mai bas e caud. Las frontièras son dubèrtas e maugrat que lo cèrvi marcharà pas i pòdon dintrar d’autres cèrvis.
Lo crit del cèrvi
Pendent la fin de l’estiu e quand arriba la tardor començarà l’epòca de la reproduccion. Los mascles laissaràn lors territòris per arribar a l’airal de las cèrvias. Cadun conquistarà un tròç de terren e assajarà d’aver lo mai grand nombre de femelhas que pòsca.
Los primièrs cèrvis qu’auràn la necessitat de copular seràn los mai vielhs. Lo periòde que cercarà de femelhas demorarà un mes mas solament poirà aver de femelhas dins son troç de terren pendent una setmana e pro. L’esfòrç per i far demorar las femelhas, las atacas dels vesins e la fauta de manjar lo faràn tròp flac per i demorar mai temps. Un jorn un autre cèrvi mai fòrt l’atacarà e fugirà.
Tornarà pendent de jorns a un airal mai naut e ailà demorarà sens s’inquietar del temps que manjarà mai e mai d’èrba fresca. Aital recuperarà la fòrça. Pauc aprés tornarà a la val per ganhar un autre còp aquel tròç de terren perdut e conquistar un grop de femelhas tornarmai.
Los mascles solamente tornaràn als territòris mai nauts après la fin de l’epòca de la reproduccion. Los grops de mascles i demoraràn fins la seguenta tardor.
En çò que tòca la bana del cèrvi es estada pendent de sègles un mistèri: fins lo sègle XIX se pensava qu’èra de fusta e fins uèi lo jorn encara se compren plan perqué tòmba un còp l’an del cap del cèrvi. Un jorn i aurà un pichon truc entre la bana e un arbre e la bana tombarà entièra. La foncion fisiologica d’aquò encara es pas uèi plan comprés. Per la regenerar lo cèrvi mascle aurà de manjar plan e solament o poirà far après tornar aver plan nauts los nivèls de fosfòr, calci e testosterona del còrs ( los mascles operats pòdon pas o far).
Los princes del bòsc
Pendent la prima arriban los cervions. 60% de las femelhas adultas auràn de cervions mas pas totas al còp e qualqu’unas o faràn cada doas annadas. A Occitània çò de normal es cada dos ans, mai al nòrd d‘Euròpa cada 3 ans e en de luòcs coma Escòcia 1 còp cada 4 ans.
Pas gaire abans de naisser lo cervion la cèrvia laissarà lo grop e cercarà un luòc refugiat e sens predators. Serà lo moment que los cèrvis mai joves mas amb mai d’edat que demoravan amb la maire fins aquel moment marcharàn en tot cercar grops de mascles.
Los primièrs jorns seràn atanben los mai perilhoses. La maire tornarà de còp en còp per l’alachar del temps qu’assaja d’atraire los predators. Entre lo jorn 2 e 5 la mortalitat arriba al 50%. De renards, de lops cervièrs, d’aiglas reialas e de gats salvatges manjan fòrça cervions pendent aquela epòca.
Quora la maire trobarà un predator atacarà en tot donar còps de pauta que pòdon arribar de trincar lo cran d’un renard plan. Puèi, e aprés subreviure aquela epòca tan malaisida, lo cervion jogarà ja amb d’autres cervions dins lo grop de femelhas e cèrvis joves. Cada jorn se secutaràn los unes los autres en tot assajar de far de luchas cossí fan los adultes.
Los enemics dels cèrvis
Maugrat que lo pièger predator e enemic es lo lop, dins la majoritat dels territòris ont i a de cèrvis uèi lo jorn, i a pas mai de lops. Atal, poiràn créisser fins finir la capacitat de l’abitat, auràn de malautiás e moriràn fòrça d’eles sens aquel predator (coma se debanèt a l’estat d’Arizona quora dessapareguèron de lops e de pumas dins la region).
Serà l’òme, uèi lo jorn, lo qu’aurà la responsabilitat d’arrestar lor nombre. Totun, la caça umana, luenh d’aver un sens coma abans ( la subrevivéncia de l’espècia ) es pas bona per lo cèrvi pr’amor de sas caracteristicas.
Lo lop es un animal carnivòr e çò que vòl es pèrdre pauca energia e ganhar fòrça proteïnas. Per o far causís de cèrvis malauts, flacs, vielhs o nafrats: mens esfòrç e mai carn segura. Aital l’espècia serà melhor. L’òme esculhís los especimèns mai bèls, amb las melhors banas. Aquò vòl dire una seleccion negativa, pas naturala. L’espècia serà de mai en mai pichona e mens fòrta. Pr’aquò pesan normalament pas gaire mai de 100 Kg quand pòdon arribar de pesar 250 Kg los mascles. E es malaisit trobar de mascles amb 2,5 m de nautor. De consequéncias de demorar a la planeta dels umans.
Christian Andreu
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Los khoikhoi (o Khoekhoen o Kwena), literalament « òmes dels òmes », se nomenan aital eles meteisses per oposicion a sos vesins d'Africa Australa los Bochimans, que dison Sankhoï. Aquestes dos pòbles — que lo primièr viu d'elevatge e lo segond de caça e culhida — parlan de lengas aparentadas amassadas jol nom de khoisan. Presents en Africa Australa dempuèi un trentenat de milièrs d'ans e autors de gravaduras e pinturas rupèstras remarcablas, foguèron progressivament rebutats per una èrsa banto pendent los tres darrièrs millenis. L'arribada dels colons neerlandeses, uganauds e britanics accentuèt son descreis.
Es als clics caracteristics de las lengas khoisan que los khoikhois deguèron d'èsser designats per l'escai d' « otentòt » pels afrikaners, aqueste tèrme evocant quicòm de percebut coma un quequejadís.
Suls autres projèctes Wikimèdia :


text:
28/11/2013
Noms de terras (1) de Jan-Peire Reidi
S’es vut que totas las terras, los prats e los bòscs avian un nom ; parier coma la gent e las béstias. Los champs naissian d’un maridatge daus òmes emb la natura. Aura, las terras an pus de noms, son nonmas daus numeròs sus lo cadastre. Se semblen totas despuei que los agricultors an ‘rachat los plais, eschamjat e junch las peças. Visatz lo país au mes de mai : daus grands rectangles de terra rosselarda o blanchinharda, esbrijonada e pouverosa, s’espanden a perda de vuda sens un nogier, sens un pomier, mai un quite piau d’erba. Siriatz en Ucraïna, en America o sus la luna que quò siriá parier.
Los noms disian çò que los òmes avian trobat dins lo país avant d’eissaiar de lo far valer, o ben lo trabalh que i avian fait. Quand avian agut mestier de far venir mai de blat per nurir lurs pitits, los òmes avian desboijat l’endrech que, naturalament, aviá gardat lo nom de « Las Boijas ». Alhors, avian ‘massat las peiras que surtian de terra e ne’n avian fait un pilòt, o ben las avian tiradas lo long de la tauvera dins las romdres e los boissons. Los que eran venguts pus tard avian benleu fait bruslar los romdreniers e concassat las peiras, mas avian contunhat de ‘pelar la terra « Las Gòrces », los plais espinos. Saber quantben de gent comprenian enquera ‘quilhs mots, « boija » e « gòrce », que venen dau gallés. Esgorceren e desboigeren beucòp aus segles XII e XIII. Aprep la Revolucion, los partatges entre eiretiers ‘resteren pas d’esbocinar lo país. « La Lonja », una peça de benleu dietz metres de large, meritava enquera son nom avant lo remembrament. Un autre nom, « L’Escoenson », valiá ben tant coma un numerò…( de segre)
Jan-Peire Reidi
19:07 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari, Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)
Questa dimenjada sur "Meitat chen, meitat pòrc" ...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 1er de decembre sera:
Jean-Jacques Gillot per son libre « Chroniques des années de guerre en Périgord »,éditions de Borée
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
19:06 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
22/11/2013
« La Paraula Occitana » sur scena a Colonhés e Champs-Niers
Los quatre talhiers d'occitan per adultes dau ranvers de Perigüers animats per Jaumelina Nicòt montaran sur scena a la sala Gerard Philipe de Colonhés e Champs-Niers , per un apres-mieijorn occitan que se debanara dissabte 23 de novembre, partir de las 15 oras.
Co-ditz la Jaumelina : « Sem quaranta personas, comedians amators, venguts daus talhiers de lenga de Cornilha, Chancelada, Trelhissac e Colonhés e Champs-Niers. L'espectacle es lo resultat d'un trabalh de mai de quatre ans. Sur scena, contam daus dialògues, de las nhòrlas de las peçòtas coma per exemple« La meitat de pòrc » de Marcel Fournier. Disem daus textes poetics tanben, coma « L'amor » de Marcela Delpastre. Chantam de las chansons». Et tot aquò, en occitan de segur. « Avem jugat l'espectacle dos còps desja, lo monde venguèren nos veire nombros a Cornilha e a Trelhissac . Vesem que lo public es actiu e aima ben ço que fasem, quitament si sem amators. Los comedians sabian quitament pas que eran capables de zo far, pertant, l'an fach ! Queu moment de convivialitat se 'chaba en generau a l'entorn de la taula emb la sopa traditionala. ».
Un moment plasent de pas mancar, pròva que d' estudiar aus talhiers d'occitan pòt menar a tot, e benleu vos far venir una estela ( une star en français...) de la scena en Perigòrd!
Guilhem Francés.
08:07 Publié dans Actualitats | Tags : ateliers d'occitan sur la cap, coulonieix-chamiers, cornille, trélissac, chancelade | Lien permanent | Commentaires (0)
Questa dimenjada sur "Meitat chen, meitat pòrc" ...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 24 de novembre sera consacrada au Chili .
Martial Peyrouny, interrogé par Joan-Pau Verdier, nous parlera de son voyage dans ce pays, des relations avec les gens, de la situation économique sociale et politique...En occitan, de segur !
...Tot quò-qui sur :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
"Los sents de novembre" per Micheu Chapduelh
Le 22 novembre, Sainte Cécile.
Senta-Cecília, Pòrta la neu dins son davantau.
Sainte-Cécile porte la neige dans son tablier.
Per Senta-Cecília, Una fava ne’n vau mila.
Pour la Sainte-Cécile, une fève en vaut mille.C’est le moment de les mettre en terre afin d’avoir une récolte abondante au printemps.
Micheu Chapduelh
17/11/2013
"Gardaram los anglés" de Jan-Peire Reidi.
Dins las annadas quatre-vint-dietz, legí lo libre d’un anglés que contava la prumiera annada que sa femna e se passeren dins una maison que avian ‘chaptada en Provença. A Year in Provence se vendet a daus milions d’exemplaris, fuguet revirat en mai d’una dotzena de lingas e adaptat per la television anglesa. Quò los fasiá rire, en Anglaterra, de trobar de las receptas « francesas » per far cueire lo rainard, d’auvir las femnas e lo bochier parlar de pitits detalhs de cosina coma si eran la chausa la mai importanta dau monde, de sapcher coma los artisans fasian per trabalhar - quand avian decidat de trabalhar ! Aprenian que la gent de chas nos s’enginhavan per aidar a un paubre automobilista sadol que aviá esbolhat sa vatura contra un poteu – o ben un poteu contra sa vatura - a pas se far ‘trapar per los gendarmas. Entravan dins los secrets de las corsas de chabras (Faliá pariar per la chabra que aviá lo mai de cròtas darreir ela, per l’amor que siriá mai legiera e que fugiriá pus redde que las autras !)… La Provença, mai benleu tota la França, eran un país de libertat, de solelh, d’aer pur, de braves païsatges, de jòia de viure. Òm podiá ‘chaptar una vielha maison plan plasenta per una gorjada de pan. E lo vin costava pas char !
Volian tots demorar chas nos, ‘quilhs anglés. Los que avian pas pro de sòus per ‘chaptar una maison en Provença vengueren en Perigòrd, en Torena o ben en Peitau. Aura, son espansilhats un pauc pertot. Lurs maisons avian pres de la valor en Anglaterra, las nòstras valian tres còps ren. Calculavan que, si vendian lur ben e venian demorar dins un país solelhat, ente la vita era mens chara, porian viure tranquilles emb los sòus de lur retraita, los que lur restavan de lur maison e çò que avian virat de costat.
Cresian benleu que lo solelh raiava tota l’annada dins ‘quilhs vielhs vilatges abandonats que avian descuberts per lo prumier còp en plen estiu. Vegueren plan que la meschanta sason durava mai de tres mes e que faliá de las botelhas de vin, la television anglesa per satellite, mai l’internet e los libres, per pas tròp trobar durar l’enser a la velhada. Devian ben los trobar en dire lurs pubs e lurs pintas de biera. Quauques uns s’entorneren, mas los autres ‘chaberen ben per s’acostumar. Beucòp fasian lo vai-e-ven, coma la coá dau chin, entre lo Perigordshire e l’Anglaterra.
Los vesins eran pas espes a la campanha. Partian tots los uns aprep los autres, a la maison de retirada o ben au cementeri, los quauques vielhs eran enquera dins las maisons ente benleu eran nascuts e avian passat lur vita. Daus còps, los eiretiers que eran en vila fasian ‘dobar la maison per i venir en vacanças, mas quante faliá paiar la part de lurs frairs e de lurs sòrs, aimavan mielhs vendre e gardar los sòus per ilhs o ben per paiar los estudis de lurs dròlles e de lurs dròllas.
La gent dau país sabian pas tròp que dire. Era-quò una autra colonizacion ? Pertant, ‘quilhs sòus que ‘ribavan au país fasian de mau a degun. Los notaris e los artesans - maçons, menusiers, crubidors, merchands de piscinas - se planhian pas. ‘Quilhs anglés eran mai que mai de la gent tranquilles, que damandavan ren a degun, que disian bonjorn, que blagassavan quante sabian parlar… Las associacions culturalas vegueren ‘ribar daus artistas (retirats, mai que mai) de classa internacionala : pintres, escultaires, pianistas, escrivans, professors, actors e actriças, chantadors e chantairitz d’opera… Se’n trobava que aprenian quauques mots d’occitan e quitament que lo parlavan.
Daus jòunes son venguts, de las familhas. Trabalhen, monten de las entrepresas. Los goiats van a l’escòla, parlen doas lingas correntament, mai daus còps responen a lurs parents en francés.
Ai auvit dire que la crisi economica fai que beucòps poden pus demorar chas nos. L’euro es tròp fòrt, las taussas tròp nautas… Lo anglés se’n van, coma daus barraquens.
Si ‘us platz, vesins anglés, partetz pas. Prometem de pus vos tractar de bocins de vianda. Vos laissaram vòstre aeropòrt a Brageirac, si quo es oblijat. Pendilharam pertot daus paneus en franglés dins los subremerchats. ‘Visetz pas los champs de bigarroelh arrosats emb l’aiga pompada jos terra. Las ribieras e los estanhs empoisonats, las ‘belhas et los auseus que creben, quò se coneis pas ! ‘Visetz pas los plais ‘rachats, los bòscs desvirats per las machinas. Los vielhs medecins son pas remplaçats ? Las pòstas, las escòlas e la boticas barren totas dins los borgs ? Qu’i fai-‘quò !? Los raubaires boleguen vòstras maisons quand viratz l’eschina ? Quo es ren, quò-‘quí ! ‘Visatz coma nòstre Perigòrd Verd es… verd ! Partetz pas !
A Javerlhac, lo 4 d’octòbre de 2013
Jan-Peire Reidi


text:
900 124 124
Eth sindic de grèuges de Catalonha, e proòm dera Val d’Aran, s’a desplaçat aguest dimars 31 de mai tà Vielha entà atier es queishes e es consultes des vesins d’Aran. Prèviaments, s’a reünit damb eth baile dera localitat, Juan Antonio Serrano.
Rafael Ribó lamente era manca de politiques e d'un eventuau comissionat que velhe pes drets des parlants de toti es idiòmes oficiaus d'Espanha
Es membres dera Associacion Internacionau de Comissaris Lingüistics (IALC), constituïda er an 2014 en Barcelona, s'an amassat aguests dies en Irlanda
Setè informe anual que l'MCPT lliura al Parlament des que el Síndic va rebre el mandat d'exercir les funcions de prevenció i detecció de la tortura a Catalunya d'acord amb el protocol de l'ONU.


text:
1638
Aquesta pagina concernís l'an 1638 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Lo poder dau shogunat decidigèt de reprimir la Revòuta de Shimabara acomençada en 1637 qu'aviá son alunchament per se desvolopar dins l'ancian castèu de Hara. Pasmens, maugrat la manca d'armament de l'insureccion, una premiera ofensiva de l'armada dau shogunat dirigida per Itakura Shigemasa mau capitèt e s'acabèt per un desastre militar entraïnant la pèrda d'unei milièrs de soudats en febrier e de son cap tuat per una sageta[1]. Aquò entraïnèt la mobilizacion d'una armada novèla e fòrça nombrosa que demandèt tanben l'ajuda de l'artilhariá dei naviris olandés dau comptador de Hirado[2]. Lo 12 d'abriu, l'assaut rompèt lei defensas de Hara que sa populacion e sei defensors foguèron totalament chaplats per lei venceires. Aquela insureccion e l'amplor de sa repression permetèron au shogunat Tokugawa d'assegurar sa posicion. La repression dau cristianisme venguèt tanben d'ara endavant pus sevèra.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la variabilitat de luminositat de l'estèla Omicron Mirae dins la constellacion de la Balena per l'astronòm frison Johannes Holwarda (1618-1651). Aquò èra la premiera descubèrta d'una estèla variabla dempuei aquela d'Algol per leis Egipcians de l'Antiquitat. Johannes Holwarda capitèt de calcular la durada dau cicle qu'es aperaquí egala a 11 mes (→ 1669).
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion dau principi d'inercia per lo sabent italian Galileo Galilei.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Louis Frédéric, Le Japon : dictionnaire et civilisation, Robert Laffont, 1996, p. 496.
- ↑ (en) Stephen R. Turnbull, Japan's Hidden Christians, 1549-1999: 1549-1999, Routledge (2000), p. 141.


text:
900 124 124
11/03/2016
Rafael Ribó lamente era manca de politiques e d'un eventuau comissionat que velhe pes drets des parlants de toti es idiòmes oficiaus d'Espanha
Es membres dera Associacion Internacionau de Comissaris Lingüistics (IALC), constituïda er an 2014 en Barcelona, s'an amassat aguests dies en Irlanda
Ei pràcticaments entà complir per part deth Govèrn espanhòu er art. 3.3 dera Constitucion entà promòir e protegir es lengües
Eth Sindic de Grèuges de Catalonha a lamentat publicaments era inexisténcia en Estat espanhòu de politiques e d'un eventuau comissionat especific que garantisca eth compliment des drets des parlants de toti es idiòmes oficiaus. Deuant d'un auditòri integrat per defensors de drets lingüistics d'arreu deth mon, Rafael Ribó a destacat qu’eth Govèrn centrau manca d'ua politica clara de proteccion des lengües minoritàries e qu’eth Tribunau Constitucionau a evidenciat ua interpretacion favorabla e desequilibrada en favor deth castellan.
Rafael Ribó a participat aguests dies ena III Jornada dera IALC, Associacion de Comissaris Lingüistics constituïda er an 2014 en Barcelona e dera quau eth sindic ei membre fondador.
Es tèmes centraus dera jornada d'enguan an estat era evolucion legau en matèria lingüistica e eth desplegament de nòrmes mès protectores. Tanben s'a abordat era relacion entre identitat e lengua, era importància der idioma ena prumèra educacion e s'a tractat especificaments eth cas d'Irlanda deth Nòrd.
A banda deth sindic, an participat ena amassada, entre d'autes, comissaris lingüistics de Canadà, Galles o Belgica, experts universitaris d'Escòcia, Naua Zelanda e Irlanda, er ararteko deth País Basc e er exministre d'Educacion finlandés.


text:
Pèira de talha
Una pèira de talha es una pèira talhada, comunament en forma de paral·lelepípede rectangular, pel bastiment de murs, pilars, èca.
S'agís de grands blòcs de maçoneria esculpits per aver de bòrds cairats qu'encastren melhor entre se, e quitament de caras. Los blòcs son generalament 30 a 40 centimètre de nautor. Quora son mai pichon, se nomenan normalament carrèu pichon.
Los carreus s'utilizan en lo bastiment de bastissas coma alternativa al maó. Generalament la cara extèrna es llisa o polida, ocasionalment pòdon èsser de decòrs per pichonas regas grauats. Aquela decoració se coneis coma rascat de paredèra.
Los carreus an un significat simbolic pels maçons. En francmaçoneria, lo carreu apareis amb dos significats: lo carreu pas trabalhat representa una pèira aspra, desprevinguda o despolhada, e es una al·legoria del maçó pas iniciat abans de la siá il·luminació; lo carreu llis representa la pèira vestida coma l'utilizada pel constructor experimentat, e es una al·legoria del maçó que, a travèrs d'educacion e dilligéncia, a atengut la il·luminació e que viu una vida corrècta.
Es frequent trobar carreus als bastiments de l'arquitectura classica grèga e romana, a l'arquitectura gotica, ont lo bastiment de catedralas fomentèt lo fòrt desvolopament del movement maçó.
Tipe[modificar | modificar la font]
- carreu: Pèira talhada en forma de paral·lelepípede rectangular e amb caires vius, emplegada en lo bastiment.
- carreu bisellat: Carreu escapçat obliquament En biaix.
- carreu De cantell: Carreu bastit de marès utilizat a Mallorca e Menorca.
- carreu De pèira picada: Carreu de pèira talhada en forma artistica a basa de relèus e voids.
- carreu encoixinat: Carreu Que presenta, en la cara visibla, un trabalh en forma rectangular amb las amassa biselades.
- carreu Rustic: Carreu que mòstra la cara sens talhar.
- carreuó: Pèira escairada amb la cara extèrna solament desbastada, sens polir, emplegada en lo bastiment.
- Mejan: Pèira talhada en forma de paral·lelepípede rectangular e amb caires vius emplegats en lo bastiment de murs e pilars.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Aparelh isòdom
- Grípia


text:
Collegians e liceans bascos e bretons penalisats
Dimècres 4 de julhet, parents d’escolans e ensenhaires manifestèron davant lo Rectorat de Bordèu per protestar contra la non-evaluacion de las còpias scientificas del brevet redigidas en basco. Venèm de las tresenas generalas e professionalas de quatre collègis Ikastola de Ciboure, Cambo-les-bains, Larceveau-Arros-Cibits e Baiona. Cap a 179 collegians son actualament penalisats per aver rendut lor espròva en euskara, los correctors avent recebut la consigna de pas corregir las partidas redigidas en lenga. Lo rectorat redigiguèt un comunicat dins lo qual rapèla aver aplicat lo reglament : « sonque las espròvas d’istòria-geografia e ensenhament morau e civic pòdon èsser redigidas en lenga viva regionala. » En 2017, lo Rectorat aviá procedit a una derogacion « excepcionala » en acceptant de far notar las còpias escrichas en lenga basca per l’espròva de Sciéncia. « Avèm la conviccion qu'una novèla politica lingüistica es mesa en plaça pel ministre de l'Educacion nacionala, Jean-Michel Blanquer », ce diguèt Hur Gorostiaga, director de SEASKA. La federacion de las escòlas immersivas en lenga basca, SEASKA apèla a una novèla acampada lo 28 de julhet al moment del passatge del Tour de France en País-Basco.
Meteissa situacion en Bretanha ont d'escolans del malhum Diwan an redigit lors còpias del bac e del brevet en breton. Lo Rectorat de Rennes ven de declarar que solament las partidas dels examèns redigidas en lenga francesa seràn corregidas pels correctors. Sola l'espròva d'istòria-geografia pòt èsser passada en breton uèi al bachelierat, alara que lo sistèma de Diwan es l'aprendissatge per immersion e que totas las matièras son ensenhadas en breton, las matematicas o la filosofia devon èsser redigidas en francés a l'examèn final.
Dimars, una peticion en linha foguèt lançada pel comitat BAK e Brezhoneg per la correcion de las 15 còpias en breton dels escolans del Licèu Diwan de Carhaix (Fòto captura d'ecran). Las 10 000 signaturas obtengudas semblan pas permetre de cambiar la situacion. Aquel comitat existís dempuèi dos ans per amplificar lo movement. D'escolans ensajan regularament de dialogar amb l'Acadèmia e l'Estat per la reivindicacion del bac en breton, mas o foguèt totjorn refusada.
Entre 60 e 80 escolans an passat las espròvas de Sciéncias de tresena en breton al Collègi Diwan de Quimper, una trentena al Collègi Diwan de Plesidy e 15 liceans an passat lo bachelierat en breton al licèu Diwan de Carhaix-Plouguer dins Finistèrra.


text:
Categoria:Ministre dels Afars Estrangièrs o equivalent
Aquesta categoria recampa las personas encargadas o que son estadas encargadas dels Afars Estrangièrs al sen d'un govèrn.
- Pels ministèris per país, vejatz la Categoria:Ministèri encargat dels Afars Estrangièrs.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
E
- ► Secretari d'Estat dels Estats Units (2 P)
F
U
Articles dins la categoria « Ministre dels Afars Estrangièrs o equivalent »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
31/12/2016
Daus òmes que tomban, episòde 23, per Joan Ganhaire
Prenem lo solelh de miegjorn a la terrassa dau Ramuntchò, faciá a l’ Ocean, lai ente lo cafe vau quatre còps mai que de l’autre costat de la plaça de las Arenas. Dempuei la mòrt de Natalena, a un pitit rison dau genre fau pas me prener per un con, e lo Matin de Grieg a remplaçat Wagner, signe d’una reflexion apasimada. Se lança dins una operacion totjorn un pauc malaisada, se conhar sas gotas dins los cròs de nas, sabetz las que l’empaischan de beure e de pissar. Quò comença totjorn per un long firgonament de las nasieras emb un de quilhs vastes mochenas daus carreus blues que a dins sa pòcha de pantalon. Un beu rison li fend lo chais. De sa pòcha, quo es pas un mochenas que trais, mas un bocin de papier plejat en quatre que secod delicatament per nos lo bien far veire emb un aer de te z’aviá ben dich. Me lo para, que sei lo sol a puescher legir, que Franciscò a pas tròp seguit las escòlas.
“Messurs, vos deve los mai grands mercejaments per m’aver menada jurcinc’aqui, ente ai pogut acomplir la mission que m’era assignada, e comprendretz que las circonstancias son pas de las melhor per mielhs far coneissença. Ai ‘gut de la chança dins quela chercha que ai començat i a pas talament de temps, fin finala. Io era pas bien vielha quante fugui abandonada per ma mair, z’avetz plan comprès que vene de tuar ma mair, juste aprep la mòrt de mon pair. I a quauquas annadas, au surtir d’una enfància barutelada, d’una adolescença catastrofica, ente justicia e psiquiatria se son partajats çò que demorava de io, aprep dietz ans de depression e quauquas temptativas de suicide, ai rencontrat un òme que m’a sauvat la vita, o çò que ne’n demòra. L’avetz benleu entrevist dins lo poton passionat de la terrassa. M’a acompanhat tot au long de quela chercha. Quo es eu que m’a donat l’ideia de tornar trobar quela mair per li demandar rason de quel abandon. L’assistança, d’en prumier vouguet ren saber per me donar quauques rensenhaments, nom, adreça d’autres còps. Puei la lei chamget e quo es entau qu’aprengui que s’apelava Natalena Daumonteil, nascuda Barbier, io quo es Elena. Ai cherchat de las annadas de temps. Trobí quauques rensenhaments sus mon pair, tombat dins un vaure pendant una permenada en montanha. Quo es pas malaisat de comprener çò que s’es passat, quò pas ? Torni trobar entau ‘na granda mair que me donet quauques vielhs afars de mon pair. E quo es en farfolhant quí dedins per lo centieme còp, que i a dietz jorns, trobi un pitit carnet passat dins una doblura de vesta. Quauques noms d’òmes, quauquas adreças, e quo es entau que nòstre chamins se son crosats. Fernand Galichet era lo darrier , a la data dau 14 de març 1957, emb un punt d’interrogacion, quò ‘viá pas l’aer bien seriós. Boterem pas longtemps, Frederic e io per lo trobar sus internet.( de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.