text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Bastide-de-Sérou, Job Canton de La Bastide-de-Sérou
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Bastide-de-Sérou
aide Canton de La Bastide-de-Sérou
domicile Canton de La Bastide-de-Sérou
educateur Canton de La Bastide-de-Sérou
étudiant Canton de La Bastide-de-Sérou
responsable Canton de La Bastide-de-Sérou
administrateur systeme Canton de La Bastide-de-Sérou
administratif Canton de La Bastide-de-Sérou
agence Canton de La Bastide-de-Sérou
agricole Canton de La Bastide-de-Sérou
agriculture Canton de La Bastide-de-Sérou
aide domicile Canton de La Bastide-de-Sérou
aluminium Canton de La Bastide-de-Sérou
aménagement Canton de La Bastide-de-Sérou
animateur Canton de La Bastide-de-Sérou
architecture Canton de La Bastide-de-Sérou
artisanat Canton de La Bastide-de-Sérou
atelier Canton de La Bastide-de-Sérou
automatique Canton de La Bastide-de-Sérou
batiment Canton de La Bastide-de-Sérou
bois Canton de La Bastide-de-Sérou
cap Canton de La Bastide-de-Sérou
cdd Canton de La Bastide-de-Sérou
cdi Canton de La Bastide-de-Sérou
cea Canton de La Bastide-de-Sérou
chambre Canton de La Bastide-de-Sérou
chantier Canton de La Bastide-de-Sérou
chargé Canton de La Bastide-de-Sérou
chargé communication Canton de La Bastide-de-Sérou
climatique Canton de La Bastide-de-Sérou
compta Canton de La Bastide-de-Sérou
conseil Canton de La Bastide-de-Sérou
contrat Canton de La Bastide-de-Sérou
coordinateur Canton de La Bastide-de-Sérou
cours Canton de La Bastide-de-Sérou
debutant Canton de La Bastide-de-Sérou
développement Canton de La Bastide-de-Sérou
diplome Canton de La Bastide-de-Sérou
directeur Canton de La Bastide-de-Sérou
education Canton de La Bastide-de-Sérou
employé administratif Canton de La Bastide-de-Sérou
energetique Canton de La Bastide-de-Sérou
entreprise Canton de La Bastide-de-Sérou
entretien Canton de La Bastide-de-Sérou
espace Canton de La Bastide-de-Sérou
espace vert Canton de La Bastide-de-Sérou
espagnol Canton de La Bastide-de-Sérou
études Canton de La Bastide-de-Sérou
fabrication Canton de La Bastide-de-Sérou
fonction publique Canton de La Bastide-de-Sérou
foret Canton de La Bastide-de-Sérou
formation Canton de La Bastide-de-Sérou
grand Canton de La Bastide-de-Sérou
habitat Canton de La Bastide-de-Sérou
haute Canton de La Bastide-de-Sérou
installateur Canton de La Bastide-de-Sérou
logiciel Canton de La Bastide-de-Sérou
marché Canton de La Bastide-de-Sérou
menuiserie Canton de La Bastide-de-Sérou
menuisier Canton de La Bastide-de-Sérou
menuisier alu Canton de La Bastide-de-Sérou
menuisier aluminium Canton de La Bastide-de-Sérou
menuisier poseur Canton de La Bastide-de-Sérou
mode Canton de La Bastide-de-Sérou
particulier Canton de La Bastide-de-Sérou
patrimoine Canton de La Bastide-de-Sérou
paysagiste Canton de La Bastide-de-Sérou
personnel Canton de La Bastide-de-Sérou
pilote Canton de La Bastide-de-Sérou
plomberie Canton de La Bastide-de-Sérou
poseur Canton de La Bastide-de-Sérou
poste Canton de La Bastide-de-Sérou
preparateur Canton de La Bastide-de-Sérou
privée Canton de La Bastide-de-Sérou
produit Canton de La Bastide-de-Sérou
professeur Canton de La Bastide-de-Sérou
professionnel Canton de La Bastide-de-Sérou
programmation Canton de La Bastide-de-Sérou
public Canton de La Bastide-de-Sérou
publique Canton de La Bastide-de-Sérou
pyrénées Canton de La Bastide-de-Sérou
qualification Canton de La Bastide-de-Sérou
qualité Canton de La Bastide-de-Sérou
recherche Canton de La Bastide-de-Sérou
recrute Canton de La Bastide-de-Sérou
restauration collective Canton de La Bastide-de-Sérou
restauration rapide Canton de La Bastide-de-Sérou
scolaire Canton de La Bastide-de-Sérou
secteur Canton de La Bastide-de-Sérou
service Canton de La Bastide-de-Sérou
soir Canton de La Bastide-de-Sérou
soutien scolaire Canton de La Bastide-de-Sérou
staps Canton de La Bastide-de-Sérou
support Canton de La Bastide-de-Sérou
technique Canton de La Bastide-de-Sérou
temps Canton de La Bastide-de-Sérou
territorial Canton de La Bastide-de-Sérou
transit Canton de La Bastide-de-Sérou
urbanisme Canton de La Bastide-de-Sérou
week end Canton de La Bastide-de-Sérou
Recherche d'emploi par ville Canton de La Bastide-de-Sérouautres villes


c: text/html

text:
Écaquelon
Écaquelon en normand (Écaquelon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Écaquelon Se situa sul Scenari del Roumois. Una part (un tèrç) de la bòsc domaniale de Montfort-sus-Risle se situa sul territòri de Écaquelon. Un pichon ruisseau serpente a travèrs de la comuna : lo Dour.
Écaquelon Es distant de Roan d'aperaquí 45 quilomètres.
Écaquelon se situe sur le Plateau du Roumois. Une partie (un tiers) de la forêt domaniale de Montfort-sur-Risle se situe sur le territoire d'Écaquelon. Un petit ruisseau serpente à travers la commune : le Dour.
Écaquelon est distant de Rouen d'environ 45 kilomètres.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Praça do Comércio
La Praça do Comércio (« Plaça del comèrci »), mai coneguda coma Terreiro do Paço, es una plaça del quartièr Baixa de Lisbona situada sus las ribas de Tage, dins la zòna ont foguèt localizat lo palais dels reis de Portugal pendent prèp de dos sègles. Es una de las mai grandas Plaças d'Euròpa, amb prèp de 36 000 m² (180 m x 200 m).
En 1511, lo rei D. Manuel I transferiguèt la seuna residéncia del Castelo de São Jorge cap a aqueste site prèp del flum. Lo Paço da Ribeira, coma sa bibliotèca de 70 000 volums, foguèron destruits per lo tèrratrem de Lisbona de 1755. A la reconstruccion, la plaça venguèt l'element fondamental del plan del Marqués de Pombal. Los edificis, amb d'arcadas qu'entornejan la plaça, albèrgan qualques Ministèris del Govèrn Portugués, amb l'excepcion del famós cafè Martinho da Arcada, lo mai vièlh de Lisbona, e un dels preferits de Fernando Pessoa.
Après la Revolucion de 1910 los edificis foguèron pintats en ròse republican. Tornèron recentament a sa color originala, lo jaune. Lo costat sud, amb sas doas torres carradas, es tornat cap a Tage. Çò que foguèt totjorn la dintrada nòbla de Lisbona e, per la grasas de marbre del Cai de las Colomnas, venent del flum, desbarquèron la reialtat, caps d'Estat e diplomatas.
Autres còps de personas, un còp per setmana dempuèi aqueste cai, se banhavan nudas - çò que causèt indignacion a l'epòca.
Al centre de la plaça, i a l'estatua equèstra de D. Josèp I, erigida en 1775 per Joaquim Machado de Castro, lo principal escultor portugués del sègle XVIII. Amb lo temps, l'estatua de bronze prenguèt una patina verda. Al costat nòrd de la plaça, i a l'Arc de Trionf de la Rua Augusta, es la dintrada del quartièr de Baixa.
La plaça serviguèt de parc d'estacionament fins al decenni de 1990, mas uèi aqueste vast espaci s'utiliza per d'eveniments culturals e d'espectacles.
Eveniments istorics[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de febrièr de 1908, lo rei D. Carlos e son filh Loís Felip foguèron assassinats quand passavan en la plaça.
Lo 25 d'abril de 1974, la plaça foguèt lo teatre de las operacions de la Revolucion dels ulhets, que capvirèt lo govèrn de Marcello Caetano e l'Estado Novo.


text:
Dimars
Lo dimars o mars[1] es lo segond jorn de la setmana. Tomba entre lo diluns e lo dimècres.
- Remarca - Lo CLO recomanda l'ortografia dimars e admet la varianta dimarts perque certanei parlars locaus pronóncian la t. Loís Alibèrt escriu ben dimars dins sa gramatica. La grafia dimarç* es desconselhada per lo CLO perque ven d'una error d'impression dins lo diccionari d'Alibèrt.
Eth nòm « dimarts » proven deth mot latin dies Martis, o « dia/jorn de Mart ». Ei dedicat ath dieu roman Mart, era divinitat dera guèrra. Se pòt abracar coma « dt » o « dm ».
Era tradicion europèa l'a vist tostemp coma un dia de malastrada. Anticament, era gent forbingaue de realizar-i d'accions importantes coma maridar-se, hèr-se ara mar o batiar lors hilhs. Bères supersticions senhalen es dimarts tretze coma coma es mès perilhosi peth benastre en toti es sentits.
Aquesti son quauqui des nòms que receb aguest dia dera setmana en diuerses lengües:
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Varianta classica encara atestada.


text:
Estats Generaus (França)
Leis Estats Generaus èran d'assembladas excepcionalas convocadas per lo rèi de França per tractar dei questions pus sensiblas deis afaires dau país coma una crisi politica grèva, generalament una guèrra o un problema diplomatic important, o coma la decision de crear o d'aplicar una ajuda militara o financiera au rèi.
Foguèron creats en 1302 per lo rèi Felip IV. Fins a 1484, existiá dos estats generaus diferents per lei regions de lenga d'oïl e aquelei de lenga d'òc. En declin a partir dau rèine de Lóis XIII e lo començament de l'absolutisme francés, aquela institucion foguèt tornarmai activada per lo rèi Lóis XVI en 1789. Son ròtle foguèt primordiau dins lo començament de la Revolucion Francesa e foguèt a l'origina de l'Assemblada Nacionala modèrna de la Republica francesa.


text:
Pluma
Las plumas (var. plomas) son d'estructuras queratinosas de la pèl dels aucèls. Son estructura es mai complèxa que la de las autras parts dels vertebrats coma las escatas, lo pel, las banas, etc. Son fondamentalas per volar, que forman la superficia portadoira de l'ala. Lo plumatge forma un jaç dens, isolant, que protegís l'animal de l'aiga e del fred. Las plumas tenon a mai d'autras foncions ligadas a sa color e a sa visibilitat, coma la reconeissença entre membres d'una meteissa espècia, lo camoflatge, la diferenciacion de sexes e la seduccion.
Primièra aparicion[modificar | modificar la font]
Apareguèron las primièras plumas suls dinosaures. D'estudis recents an demostrat que lo Shuvuuia, lo Microraptor e d'autres dinosaures descobèrts aquestes darrièrs ans avián de plumas o d'estructuras mai simplas: las (protoplumas). Las plumas avián al començament una foncion qu'aviá pas res de comun amb lo vòl. Probable que d'en primièr foguèron emplegadas per la termorregulacion e per la seduccion, coma uèi fan qualques aucèls. Posteriorament, los dinosaures arboricòlas adaptèron son emplec per poder planar, e puèi es probable que d'aquí sortiguèsse sa foncion essenciala actualament.


text:
Chondrostei
Los condrosteans (Chondrostei) son de peisses actinoptèrs que ne demòra fòrt pauc d'espècias uèi. Son esqueleta a la particularitat d'èsser fòrça cartilaginosa (chondro, « cartilatge »). Lor morre es fòrt alongat e pòrta d'organs sensorials particulars : los barbilhons sensorials. La boca es sus la fàcia ventrala. Es dins aqueste grop que se tròba lo mai gros peis d'aiga doça conegut, lo beluga europèu (Huso huso), que pòt mesurar fins a 8 mètres e pesar 1,3 tona. Se tròba de condrosteans en America del Nòrd e en Eurasia.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- òrdre Acipenseriformes
- sosòrdre Acipenseroidei
- familha Acipenseridae - los esturjons
- genre Acipenser
- genre Huso
- genre Scaphirhynchus
- genre Pseudoscaphirhynchus
- familha Polyodontidae
- familha Acipenseridae - los esturjons
- sosòrdre Acipenseroidei
- òrdre Polypteriformes
- familha Polypteridae
- genre Erpetoichthys Smith, 1865
- genre Polypterus Lacepède, 1803
- familha Polypteridae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Chondrostei (en)
- Referéncia ITIS : TSN 161062 Chondrostei (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chondrostei (en)
- Referéncia NCBI : Chondrostei (en)


text:
1874
Aquesta pagina concernís l'an 1874 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'octobre - Fondacion de l'Universitat de Zagrèb.
- 1 de decembre - Islàndia ganha la siá primièra constitucion e autonomia limitada.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei campanhas d'unificacion dau negus Yohannes IV. Succès important, obtenguèt la somission dau senhor Adal Tessema de Godjam qu'èra un dei princes pus poderós d'Etiopia. En cambi, li laissèt una autonòmia larga dins sei fèus.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A l'autona, una crisi governamentala se debanèt entre l'emperaire e sei ministres a prepaus dau projècte de Tongzhi de restaurar una partida dau Palais Imperiau maugrat l'estat fòrça marrit dei finanças publicas. S'acabèt per la destitucion deis oposants a l'emperaire. Pasmens, a la fin de l'annada, la malautiá d'aqueu darrier s'agravèt e Cixi foguèt tornarmai cargada de la regéncia.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Acabament dau trabalh de calculs dei 707 premierei decimalas dau nombre Pi per lo matematician britanic William Shanks[1].
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de genièr - Wincenty Witos, primièr ministre de Polonha (m. 1946)
- 3 de febrièr - Gertrude Stein, escrivan e poetessa americana (m. 1946)
- 15 de febrièr - Ernest Shackleton, explorator britanic (m. 1922)
- 23 de febrièr - Konstantin Päts, president d'Estonia (m. 1956)
- 15 d'abril - Johannes Stark, fisician alemand, Prèmi Nobel (m. 1957)
- 25 d'abril - Guglielmo Marconi, inventor e fisician italian, Prèmi Nobel de Fisica (m. 1937)
- 9 de mai - Howard Carter, explorator britanic (m. 1939)
- 16 de junh - Arthur Meighen, primièr ministre de Canadà (m. 1960)
- 7 de julhet - Władysław Grabski, primièr ministre de Polonha (m. 1938)
- 10 d'agost - Herbert Hoover, president dels Estats Units (m. 1964)
- 27 d'agost - Carl Bosch, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1940)
- 3 de setembre - August Krogh, scientific danés, Prèmi Nobel (m. 1949)
- 27 de novembre - Chaim Weizmann, president d'Israèl (m. 1952)
- 29 de novembre - António Egas Moniz, biològ portugués, Prèmi Nobel (m. 1955)
- 30 de novembre - Winston Churchill, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1965)
- 17 de decembre - William Lyon Mackenzie King, primièr ministre de Canadà (m. [[1950)
- Josèp d'Arbaud, poèta provençau (m. 1950)
- Emili Barta, escrivan e òme de teatre occitan (m. 1939)
- Simin Palai, escrivan gascon (m. 1965)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de març - Millard Fillmore, president dels Estats Units (n. 1800)
- 21 de junh - Anders Jonas Ångström, fisician suedés (n. 1814)


text:
Struthioniformes
Los estrutionifòrmes o Ratits son un grop d'ausèls incapables de volar, que la màger part son actualament desapareguts. Un cèrt nombre de caracteristicas los distinguisson dels autres ausèls, çò que tend a confirmar lor origina comuna. Los estrutionifòrmes se reconeisson per l'abséncia de paleta sus lor esternum. La paleta constituissent una ancòra fòrta pels muscles de las alas, los estrutionifòrmes poirián pas volar quitament se desvolopavan las alas apropriadas.
Gropes[modificar | modificar la font]
I a quatre gropes existents d'estrutionifòrmes. Aquestes se pòdon tractar coma d'òrdres separats, gropats dins dos òrdres o coma un sol òrdre, dins aqueste cas los gropes principals devenon alara de sosòrdres :
- Familha dels Estrutionids : estruci (2 espècias e 6 espècias atudadas)
- Familha dels Reids : nandós (2 espècias subreviventas e 2 atudadas)
- Familha dels Casuariids : casoars (3 espècias)
- Familha dels Dromaiids : emeu (1 espècia subreviventas e 2 atudadas)
- Familha des Apterigids : kiwis (5 espècias)
Gropes atudats
- Familha Aepyornithidae : aepyornis (4 espècias atudadas)
- Familha Dinornithidae: moas (10 espècias atudadas)
Exemples[modificar | modificar la font]
Espècias viventas :
Espècias atudadas:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Struthioniformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Referéncia ITIS : TSN 174372 Struthioniformes (en)
- Los Estrutionifòrmes dins « Field Guide to the Birds on the Web »


text:
Joan Glaudi Gaudin
Joan Glaudi Gaudin (Marselha, lo 8 d'octobre de 1939) es un òme politic provençau e senador-cònsol de Marselha.
Ancian professor d'istòria, comencèt sa carriera politica au centre senèstra ambé Gaston Deferre avans de s'orientar a drecha ambé lei Republicans Independents e puei faguèt campanha ambé lo futur president Valèri Giscard d'Estanh. Foguèt candidat de l'UDF per lei Bocas de Ròse en 1978 e en 1981 foguèt vençut ais eleccions de cònsol de Marselha per Gaston Deferre, alora ministre.
En 1986 foguèt elegit president dau Conseu Regionau de Provença-Aups-Còsta d'Azur onte foguèt criticat per aver recebut un cèrt nombre de vòtes dau partit d'extrèma drecha Front Nacionau. En 1989 foguèt tornarmai batut ais eleccions de cònsol de Marselha, aqueu còp per Robert Vigorós.
Foguèt fin finala elegit en 1995 e reelegit en 2001. En 1995 venguèt tanben ministre de l'Amainatjament dau Territòri, de la Vila e de l'Integracion dau president Jaume Chirac.


text:
Castèlnòu de Bonafós (vestigis)
Los vestigis del Castèlnòu de Bonafós se trapan sul puèg del meteis nom ont es tanben bastida la comuna uèi dicha Castèlnòu de Levís en País d'Albi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Castèlnòu de Bonafós foguèt bastit en 1235 per Sicard Alaman, poderós vassal del comte de Tolosa Ramon VII; èra un bastion avançat de las possessions tolosanas (nòrd del riu Tarn) fàcia a la reialtat (Sud del Tarn). Bastit sul puèg de Bonafós, Castèlnòu de Bonafós venguèt puèi Castèlnòu de Levís quora venguèt proprietat de la familha de Levís. Un vilatge foguèt bastit al pé de las muralhas a la meteissa epòca.
De l'ancian castèl, demòra pas que qualques roïnas qu'una torre de gaita dominant la val de Tarn e la vila d'Albi. L'aspècte roïnat d'ara es degut a son ròtle de peirièra pendent los sègles XIX e XX.
Lo castèl venguèt monument istoric de França en 1909.
Une restauracion parciala dempuèi lo començament dels ans 1980 permet de situar las muralhas del bastit naut. Del bastit bas demòra pas qu'una pòrta fortificada. La torre, nauta de 35 mètres, se compausa d'una torre miègcirculària que n'es apiejada una torre carrada. Se compausa de tres estatges en vòlta. Cadun d'aqueles mòstra de traças d'un postam desaparegut que doblava le nombre d'estatges.


text:
Gabon
Gabon (nom oficiau : Republica Gabonesa) es un estat situat sus la còsta oèst d'Africa Centrala lòng dau Golf de Guinèa au sud de la Guinèa Eqüatoriala e de Cameron e l'oèst de la Republica de Còngo. Sa capitala es Libreville. Lo territòri gabonés si situa principalament dins lo bacin d'Ogòe e lòng de l'eqüator. Es donc un país caud e umid cubèrt de seuvas eqüatorialas gaire pobladas. La mitat de la populacion viu dins lei doas aglomeracions pus importantas (Libreville e Port-Gentil). Es devesida entre un cinquantenau d'etnias, principalament d'origina bantó. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la region foguèt colonizada per França que fixèt lei frontieras gabonesas per una tiera d'acòrdis ambé leis autrei poissanças colonialas. Gabon venguèt independent en 1960 mai França li a gardat una influéncia importanta e li a sostengut lo mantenement de regimes autoritaris favorables a seis interès. L'istòria dau Gabon independent es ansin marcada per la presidéncia lònga d'Omar Bongo (1967-2009) remplaçat per son fiu Ali Bongo dempuei sa mòrt en 2009.
Lo gentilici es gabonés, -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
La topografia dau territòri gabonés es dominada per lo bacin dau fluvi Ogooué (en francés) o Ogòe e per lei formacions geologicas eissidas de l'erosion dau sòcle granitic african ancian. Lo relèu presenta donc una alternància de platèus, de cimas arredonidas, de vaus (de còps ambé de pendas sobdas) e de bauç. Dins lei regions orientalas, la ròca granitica es cubèrta per de sòus arenós a l'origina de platèus e de còlas. La màger part d'aquelei formacions an una altitud entre 500 e 800 m mai si pòu trobar quauquei cimas pus importants dins lei regions centralas e nòrd-èst coma lo Mont Milondo (1 020 m) ò lo Mont Bengoué (1 070 m e cima pus auta dau país).
Lòng dau litorau, lo sòcle vièlh es cubèrt per de sediments pus recents e per de plans palunós. Lo Cap Lopez es lo limit entre doi zònas costieras diferentas formadas d'estuaris au nòrd e de ribas drechas ambé de lònas isoladas per de formacions d'arena au sud. Ogòe es lo fluvi pus important dau país e son bacin representa environ 85% de la superficia de Gabon. A una longor mejana (893 km) mai un debit fòrça important (entre 2 000 e 7 600 m3/s) car es alimentat per lei precipitacions fòrça importantas dau clima eqüatoriau. Son cors es traversut e la navigacion es solament possibla de l'ocean a la vila de N'Djolé. Dins lo plan litorau, lo fluvi forma de brancas diferentas a l'origina d'un sistèma de lacs e d'estanhs e d'un dèlta important. Sa partida navigabla es un axe de transpòrt important e foguèt aperavans l'axe de penetracion deis explorators europèus coma Pierre Savorgnan de Brazza.
Clima[modificar | modificar la font]
Gabon es situat en Africa Centrala lòng de l'eqüator. Son clima es donc de tipe eqüatoriau caud e umid amb una alternància de sasons secas e umidas dins lo corrent de l'annada. Li a doi sasons umidas dichas granda sason dei plueias (febrier-mai) e pichona sason dei plueias (setembre-decembre) e doi sasons secas que son dichas d'un biais similar granda sason seca (mai-setembre) e pichona sason seca (decembre-genier). Lo nivèu de precipitacions mejan evoluciona de 1 500 mm au nòrd-èst e 3 300 mm au nòrd-èst e au sud-oèst lòng de l'ocean. Lei temperaturas mejanas si situan entre 21 e 27°C ambé de variacions extrèmas entre 18 e 36°C. Lei pus frejas son enregistradas dins lo sud-oèst (Port-Gentil, Lambaréné, Mouila, Tchibanga, Mayumba) e lei pus caudas son mesuradas sus lo rèsta dau litorau e dins lei regions interioras.
Demografia[modificar | modificar la font]
Gabon es un estat pauc poblat que sa populacion èra de 1 673 000 d'abitants en 2014 siá 5,7 ab/km². Aquò es liat a la demografia istoricament febla de la region, a una feconditat febla a respèct deis autrei país africans (4,6 còntra 5,8) e ai condicions climaticas eqüatorialas malaisadas dins lei regions interioras onte la densitat de populacion es similara a aquela dei regions aridas de Sahel (mens de 2 ab/km²). Pasmens, aquelei factors empachan pas una creissença demografica non negligibla car lo nombre d'abitants èra de solament 499 000 a l'independéncia. La populacion es donc fòrça jova amb un temps mejan de 18,6 ans e una esperança de vida febla (52,06 ans).
Aquela populacion es principalament concentrada dins lei doas aglomeracions pus importantas que son la capitala Libreville (797 000 abitants en 2012) e Port-Gentil (142 000 abitants en 2010). Leis autrei vilas importantas son Franceville (56 000 abitants en 2010) dins l'èst dau país, Oyem (40 000 abitants) dins lo nòrd, Moanda (39 000 abitants) dins la region de Franceville, Mouila (29 000 abitants), Lambaréné (27 000 abitants) e Tchibanga (25 000 abitants). En 2010, 9 autrei vilas tenián mai de 10 000 abitants. L'urbanizacion èra donc fòrça importanta amb un taus de 86,2%.
Un cinquantenau d'etnias diferentas forman la populacion gabonesa. Son principalament d'origina [[bantó] e liadas entre elei per de relacions culturalas complèxas. Ansin, divèrsei gropaments culturaus son estats creats per lei classificar. Pasmens, aquelei trabalhs presentan de variacions importantas. Numericament, leis etnias pus importantas son lei Fangs (32% de la populacion), lei Mpongwès (15%), leis Obambas (14%) e lei Punus (12%). En causa de la concentracion de la populacion dins lei centres urbans, certaneis etnias pichonas (quauquei miliers d'individús) son absorbidas dins de grops pus importants e acomençan de disparéisser. En fòra deis etnias bantós, existisse de grops de pigmèus mai ò mens coneissuts e una comunautat francesa encara relativament importanta (1,3% de la populacion).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Gabon es lo francés qu'es parlat per 80% de la populacion. Gabon es ansin lo país african ambé la proporcion pus importanta de francofòns e son implantacion es fòrta dins lei centres urbans. Per exemple, es vengut la lenga mairala d'un tèrç deis abitants de Libreville e es la lenga quasi unica de la vida politica, de la cultura gabonesa, dei mèdias e dei escambis economics ambé l'estrangier.
Pasmens, un cinquantenau de lengas d'origina banto e lo baka d'origina pigmèa son egalament parladas en Gabon. Lei principalas son aquelei deis etnias pus importants coma lo fang ò lo mpongwè. La màger part son totjorn transmesas entre lei generacions. Aquelei lengas son subretot utilizadas a l'orau e an ges d'estatut oficiau. Lor escritura, desvolopada per lei missionaris francés e estatsunidencs per tradurre la Biblía, es pauc utilizada e coneissuda. Dins lo nòrd dau país, de minoritats d'ispanofòns en cors de disparicion existisson lòng de la frontiera ambé la Guinèa Eqüatoriala que son una subrevivença de la colonizacion espanhòla d'aquelei regions avans la definicion de la frontiera entre possessions francesas e espanhòlas en 1900.
Religions[modificar | modificar la font]
Gabon es un país crestian onte la populacion a gardat un nombre important de rites eissits de la religion animista tradicionala basada sus lo culte dei rèires. La libertat religiosa li es assegurada per la constitucion e respectada. Lo govèrn estima lo nombre de catolics a 75% de la populacion e lo nombre de protestants a 20%. Pasmens, en l'abséncia de recensament religiós, li a en realitat gaire de donadas fisablas per mesurar l'influéncia dei diferentei glèisas. De mai, certanei glèisas protestantas que presentan de trachs animistas fòrça importants son pas totjorn consideradas coma crestianas. Enfin, lei fidèus pòdon passar d'una glèisa a una autra. En particular, coma dins la màger part dei país crestians en desvolopament, lei glèisas protestantas evangelistas son en progression gràcias a un modèl d'organizacion similar ai glèisas afro-americanas d'America dau Nòrd que permet d'enquadrar d'un biais eficaç lei fidèus. Existisse una minoritat musulmana estimada a 1% o 3% de la populacion qu'es principalament formada d'imigrats venguts d'Africa de l'Oèst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo poblament de Gabon[modificar | modificar la font]
Lei vestigis pus ancians d'activitat umana descubèrts en Gabon son datats d'aperaquí 400 000 ans. Puei, dins lo corrent dei periòdes pus recents, de descubèrtas de destraus e de sagetas de pèira ò de dessenhs gravats datats de 10 000 a 8 000 ans indicavan l'emergéncia d'una industria litica e l'aparicion de practicas culturalas. Après lo començament dau periòde istoric, la region foguèt poblada per de Pigmèus venguts d'Africa Centrala. La rason d'aquela migracion èra la pression militara dei Bantós que s'installèron pauc a pauc a son torn dins la region entre lo sègle XI e lo sègle XIX. Dins aquò, en causa de la longor dau procès de migracion, èran devesits entre d'etnias diferentas e sovent rivalas.
Avans l'arribada deis Europèus, aquelei pòbles avián desvolopat una cultura orala rica qu'es fòrça mau coneissuda en causa de la destruccion de sa màger part dins lo corrent de la colonizacion. Pasmens, sembla èsser compausada de racòntes e de mites sus la vida quotidiana, lei caças e lei guèrras que tocavan la region.
Lo periòde dau comèrci d'esclaus[modificar | modificar la font]
A la fin de l'Edat Mejana, lo litorau gabonés foguèt agantat per leis explorators portugués en 1472. Seguits per d'autreis Europèus, installèron de comptadors sus la còsta per crompar d'evòri, d'esclaus e de fusta d'ebèn. Lo trafec d'esclaus destabilizèt lo poblament dau territòri gabonés actuau. Pasmens, favorizèt l'aparicion d'estats sus lo territòri de la Republica de Còngo actuala qu'aguèron una influéncia sus lei limits orientaus dau Gabon modèrne. A la fin dau sègle XVI, lei Portugués perdèron sa posicion dominanta au profiech deis Olandés. Dins aquò, lei relacions entre leis Olandés e lei tribüs indigènas foguèron de còps malaisadas e de combats importants aguèron luec en 1610 e en 1698.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La colonizacion de Gabon acomencèt en 1849 ambé la fondacion de Libreville per lei Francés. En 1862, avián agantat l'estuari dau riu Ogòe e lo cap Lopez. Entre 1875 e 1878, l'oficièr Pierre Savorgnan de Brazza menèt l'exploracion dau cors d'aiga e agantèt lo Bacin de Còngo. Una segonda expedicion en 1879-1880 li permetèt d'agantar la vau bassa dau fluvi e de signar dei tractats d'amistat ambé divèrsei caps locaus. Ratificats en 1882 per lo parlament francés, venguèron la basa de la colonizacion francesa de l'interior dau continent. En 1883-1885, una tresena expedicion dirigida per Brazza permetèt ai Francés d'assegurar sei posicions en Gabon e sus la riba drecha de Còngo onte fondèron Brazzaville. En 1884, d'acòrdis ambé de caps locaus, Belgica e lo Reiaume Unit permetèron de fixar lei limits d'influéncia respectivas a l'èst e au sud.
La corsa coloniala si desplacèt alora vèrs lo nòrd. Tre 1886, Brazza assaièt d'agantar lei rius Sanghas e Obangui. Li fondèt Bangui en 1889. Puei, contunièt de progressar en direccion dau nòrd e conquistèt la màger part de la futura Africa Eqüatoriala Francesa (AEF). Dins lo corrent deis annadas 1890, la region atirèt l'atencion de companhiás desirosas d'i crear de plantacions d'evèas. En despiech de l'oposicion de Brazza, obtenguèron contentament en 1898 e una partida dau territòri gabonés fèt partida dei 38 concessions cedidas per lo govèrn francés.
Lo nombre feble de foncionaris francés dins la region empachèt un contraròtle eficaç de l'activitat dei companhiás. De mai, coma un impòst sus sei beneficis èra la fònt principala dei revenguts de l'administracion coloniala, lei companhiás venguèron rapidament liures de pilhar lo territòri que li èran atribuit. Per aquò, utilizèron la populacion indigèna que foguèt somesa au trabalh fòrçat. A partir de 1908, la futura AEF (oficialament fondada en 1910) foguèt tocada per una tiera de revòutas e d'enquistas foguèron ordonadas per París. Pasmens, ambé l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala, leis autoritats francesas foguèron obligadas de recórrer a son torn au trabalh fòrçat per sostenir l'esfòrç de guèrra. En particular, lòng dau litorau congolès au sud de Gabon, 20 000 indigèns de la region morèron durant la construccion dau camin de fèrre Pointe-Noire-Brazzaville. D'insureccions importantas contunièron donc de tocar l'AEF mai leis autoritats colonialas gardèron lo contraròtle de la situacion. Tre 1940, a l'iniciativa de Félix Eboué, l'AEF ralièt la França Liura e jonhèt lo camp aliat.
L'AEF dispareissèt en 1958 ambé la creacion de la Comunautat Francesa. Dins aquel encastre, Léon M'Ba, fondator en 1946 dau Blòt democratic gabonés (BDG), assaièt d'obtenir la transformacion de Gabon en departament francés. Pasmens, mau capitèt e Gabon s'orientèt vèrs l'independéncia.
Lo Gabon independent[modificar | modificar la font]
Gabon venguèt una republica independenta en 1960 dins l'encastre de la fragmentacion de l'Empèri Francés. Pasmens, França a gardat de liames politics, economics, militars e culturaus fòrça importants ambé sa colonia anciana en causa de son importància economica. En particular, assegura la defensa dau país e li garda una garnison importanta a Libreville. De mai, intervèn regularament dins leis afaires intèrnes de Gabon per s'assegurar d'aver un president favorable a seis interès. Ansin, Gabon es considerat coma un pielon major de la zòna d'influéncia francesa en Africa.
Léon M'Ba venguèt lo premier president dau Gabon independent en 1960. Establiguèt un regime autoritari centrat sus lo president e si desvolopèt lèu un important culte de la personalitat. En 1964, foguèt reversat per un còp d'estat après aver ordonat la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. Pasmens, foguèt restablit per una intervencion militara francesa. A sa mòrt en 1967, foguèt remplaçat per son vice-president Albert Bongo (que cambièt son nom en Omar Bongo après sa conversion a l'islam). Un an pus tard, fondèt un partit unic novèu dich Partit democratic gabonés (PDG). Gràcias au sostèn francés, gardèt aisament lo poder dins lo corrent de la Guèrra Freja. Pasmens, en despiech de l'esplecha de jaciments importants de petròli, la corupcion generala dau regime e lei privilègis donats a son etnia d'origina limitèron lo desvolopament dau país.
En 1990, a la fin de la Guèrra Freja, de tensions importantas au sen de la societat gabonesa obliguèron Omar Bongo d'acceptar una democratizacion. Pasmens, aquò empachèt pas d'esmogudas grèvas dins lei vilas importantas (Libreville, Port-Gentil... etc.) e una intervencion francesa novèla foguèt necessària per restablir l'òrdre. Maugrat l'instauracion dau multipartisme, lo PDG e Omar Bongo an gardat una influéncia majora au sen deis institucions e lo president foguèt tornarmai elegit en 1993, en 1998 e en 2005 après d'eleccions contestadas per l'oposicion. Moriguèt en 2009 e foguèt remplaçat per son fiu Ali Bongo totjorn a la seguida d'un escrutinh contestat per lei partits d'oposicion.
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Leis organizacions politica e territòriala de Gabon son fòrça inspirats per leis institucions francesas. Gabon es una republica amb un regime semi-presidenciau que seis institucions son regidas per una constitucion adoptada en 1991. Lo tèxte assegura la separacion dei poders executiu, legislatiu e judiciari e lo respèct dei drechs umans fondamentaus. Pasmens, dins lei fachs, la republica gabonesa es un regime autoritari dirigit dempuei 1967 per la familha dei presidents Omar Bongo e Ali Bongo. La democratizacion començada dins leis annadas 1990 es encara fòrça parciala e sei progrès son lents. Lo multipartisme es estat autorizat dempuei 1990 e l'oposicion a de còps ganhat de victòrias electoralas de remarca (legislativas de 1996 e 1997 dins la capitala per exemple). Pasmens, lo debanament generau deis eleccions es fòrça contestat per l'oposicion e d'esmogudas urbanas an sovent luec après lei vòtes. Ansin, la vida politica es totjorn largament dominada per lo Partit democratic gabonés (PDG) que contraròtla leis institucions, l'administracion e una partida de la premsa.
Lo poder executiu es tengut per lo president qu'es elegit au sufragi universau dirècte per un mandat de sèt ans. Es lo centre deis institucions gabonesas e lo cap de l'Estat. Noma lo cap dau govèrn e sei ministres, lei governadors de província, lei prefèctes e lei sota-prefèctes. A tanben lo drech de dissòuvre l'Assemblada Nacionala, d'instaurar l'estat de sètge, de repossar l'intrada en vigor d'una lèi, de decidir d'un referendum e es lo cap suprèm dei fòrças armadas gabonesas.
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau. Sa chambra bassa es dicha Assemblada Nacionala e tèn 120 deputats. 111 son elegits au sufragi universau dirècte e 9 son nomats dirèctament per lo president. Lo mandat es de 5 ans. Sa chambra auta es dicha Senat e es formada de 102 senators elegits per 6 ans au sufragi indirècte per lei conselhiers locaus e departamentaus. L'iniciativa legislativa es tengut per lo govèrn e lei parlamentaris franc dei lèis regardant lo budget de l'Estat que pòdon èsser unicament prepausadas per lo govèrn. Per èsser votada, un tèxte dèu èsser votat per lei doi chambras. Una lèi intrada en aplicacion après sa promulgacion per lo poder executiu.
Lo poder judiciari es tengut per una tiera de corts especializadas. La Cort de Cassacion es la juridiccion suprèma regardant leis afaires penaus, sociaus, comerciaus e civius. Lo Conseu d'Estat es lo tribunau suprèm per leis afaires pertocant l'activitat de l'executiu e deis institucions publicas. La Cort constitucionala s'ocupa de verificar la constitucionalitat dei lèis. Enfin, per leis cas de traïment de part dau cap de l'Estat, dei ministres ò dei presidents e vice-presidents dau Parlament, existisse un tribunau non permanent dich Cort de seguritat de l'Estat.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Gabon es devesit entre 9 províncias, 52 departaments e 26 districtes, 125 cantons, 50 comunas e 3 304 vilatges e gropaments de vilatges. Pasmens, maugrat l'existéncia d'aquelei subdivisions variadas, lo poder demora fòrça centralizat car lei transferiment d'autoritat de part dau govèrn son limitats, car leis administracions localas son generalament pauc eficaças en causa de la manca de personaus competents e car lei subvencions de l'Estat ai collectivitats representan totjorn la màger dei revenguts dei collectivitats. De mai, certaneis entitats coma lei cantons an principalament un ròtle electorau.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Gabon a cinc simbòls nacionaus principaus :
- son drapèu foguèt adoptat lo 9 d'aost de 1960. Es eissit d'un drapèu adoptat en 1959 per lo Gabon Francés e es format de tres bendas orizontalas representant la seuva eqüatoriala (vèrd), lo Soleu (jaune) e la mar (blau).
- seis armas dau país foguèron adoptadas lo 15 de julhet de 1963. Leis esmauts li simbolizan la seuva eqüatoriala (sinòple), lo Soleu (aur) e l'ocean (azur). Lei besants d'aur illustran l'abondància minerala dau territòri gabonés e lo naviri representa lo movement dau país en direccion d'un futur melhor. Enfin, un escut tengut per doi pantèras negras que son lo simbòl de la valor e de la vigilància dau president que protegisse la nacion.
- son imne nacionau foguèt adoptat en 1960 ambé l'independéncia. Dich La Concorde, son tèxte e sa musica son l'òbra de Georges Aleka Damas.
- sa devisa es Union, Travail, Justice (« Union, Trabalh, Justícia » en lenga nòstra).
- lo parroquet gris es utilizat per certanei companhiás ò institucions gabonesas coma la pòsta nacionala.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Gabon fa partida deis organizacions internacionalas e regionalas principalas coma l'ONU ò l'Union Africana. Sa diplomacia es centrada sus lo mantenement de sei relacions ambé França, sus la conclusion d'acòrdis ambé de partenaris novèus per favorizar la diversificacion de l'economia e sus la resolucion dei crisis que tocan lo continent african. D'efèct, la relacion entre Libreville e París es primordiala per lo país car França assegura la defensa militara de Gabon e es son premier partenari economic. De mai, l'esplecha dei jaciments de petròli, ressorsa principala de l'economia gabonesa e fòrça importanta per l'independéncia energetica de la metropòli anciana, es realizada per la companhiá francesa Total. Enfin, Gabon es un relèu major de l'influéncia francesa en Africa. Dins aquò, la relacion entre França e Gabon es pas tant desequilibrada e lo govèrn de Libreville a la capacitat de far pression sur París per defendre leis interès sieus.
Lo desvolopament de relacions ambé leis autrei poissanças mondialas ò africanas es vengut un axe important de Gabon que vòu diversificar son economia. Lo país a ansin conclut una tiera d'acòrdis economics ambé leis Estats Units ò China. De cambis importants son tanben estats creats ambé d'autreis estats africans coma Senegal.
Enfin, la resolucion dei crisis continentalas es pereu una preocupacion majora de Libreville. Aqueu ròtle dona au país una plaça diplomatica importanta en Africa, subretot en comparason de sa talha modèsta. Es liat a la presidéncia lònga d'Omar Bongo qu'aviá aquistat una influéncia importanta coma mediator. En particular, lo president ancian a ajudat d'un biais decisiu a la resolucion dei conflictes entre la Republica de Còngo e Angòla (1988) e entre Chad e Sodan (fin deis annadas 1990). A egalament sostengut lo combat de l'ANC còntra lo regime d'apartheid. Dempuei la mòrt d'Omar Bongo en 2009, Gabon contunia de prepausar sei servicis per resòuvre lei situacions de crisi.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas gabonesas èran formadas d'aperaquí 5 000 òmes e dotadas d'un budget de 70,8 milions de dolars (2% de son PIB). Èran devesidas entre cinc brancas (una armada terrèstra, una fòrça aeriana, una marina militara, una gendarmariá e una polícia). Avián d'equipaments leugiers principalament destinats a la defensa dau territòri gabonés. Lei pus importants èran 70 veïculs blindats, 47 pèças d'artilhariá, 8 avions de combat, 4 elicoptèrs de combat, 15 elicoptèrs de transpòrt, 1 corveta, 2 naviris de transpòrt, 3 patrolhaires e 7 naviris leugiers. La màger part d'aquel armament es d'origina francesa.
Economia[modificar | modificar la font]
Gabon es un estat en desvolopament amb una economia principalament basada sus l'esplecha dei ressorsas naturalas fòrça importanta de son territòri. En 2013, son PIB èra de 19,97 miliards de dolars estatsunidencs. L'agricultura ne'n representava 3,6%, l'industria e leis activitats minieras 63,9% e lei servicis 32,5% amb un taus de chaumatge d'aperaquí 21% (en 2006). Lei partenaris economics principaus dau país son leis Estats Units d'America[1], la China Populara[2]. França a un ròtle important coma fornisseire[3] e Japon, Austràlia e Índia coma practicas[4]. En 2013, la balança comerciala gabonesa èra fòrça positiva amb un excendent de 5,84 miliards de dolars.
La fònt principala de revenguts de l'Estat es l'esplecha d'idrocarburs, especialament de petròli, que representava 48% dau PIB en 2012 e èra a l'origina de 47% dau budget nacionau. La produccion demenisse regularament dempuei 1997 (18,5 milions de tonas) mai agantava encara 11 milions de tonas en 2007. Pasmens, de jaciments novèus son estats descubèrts dins la zòna d'esplecha economica gabonesa. Situats a de prefondors importantas, semblan formar un potenciau economic important dins leis annadas venentas maugrat son esplecha malaisada.
L'industria forestiera a tanben un ròtle important car es la premiera fònt de trabalh dins lo país. Pasmens, son importància economica a demenit e representava en 2012 mens de 9% deis exportacions nacionalas (còntra 14% en 1998). Leis esséncias pus recercadas son l'aucoumea, l'ebèn e l'ozigo. Gràcias a la feblessa numerica de la populacion gabonesa, l'esplecha dei seuvas (85% de la superficia dau país) e la proteccion de l'environament pòdon èsser menadas de concèrt. Un esfòrç important a actualament luec per favorizar la creacion d'una industria nacionala de transformacion de la fusta per diversificar l'economia e redurre l'importància dau petròli.
Leis autrei ressorsas mineralas dau territòri gabonés son tanben esplechedas dins l'encastre de la politica nacionala de diversificacion de l'economia. De jaciments importants de manganès son esplechats dins la region de Moanda. Aquelei minas representavan en 2013 4% dau PIB nacionau e 27% dei resèrvas mondialas. L'industria miniera gabonesa a un potenciau important car un autre jaciment important de manganès es estat descubèrt dins la region de Mouila e car un jaciment de niòbi es estat trobat vèrs Lambaréné. Pasmens, a l'ora d'ara, aquelei jaciments son fòrça isolats e alunchats dau ret de comunicacions.
L'agricultura es pauc desvolopada e 60% dau manjar èra importat en 2005. Lei culturas principalas son destinadas a la consomacion personalas (banana, maniòc... etc). Lo sector dei servicis es fòrça desvolopat dins lei centres urbans onte representa la màger part deis emplechs. Es principalament basada sus leis activitats de transpòrt e de comèrci de detalh.
Gràcias a aquelei ressorsas, Gabon a un indici de desvolopament uman important a respèct deis autrei país africans. D'efèct, lo revengut per abitant es lo segond dau continent après aqueu de la Guinèa Eqüatoriala. Pasmens, la reparticion dei riquessas es fòrça inegala e un tèrç de la populacion viviá en dessota dau lindau de pauretat en 2005[5]. Aquò crea de tensions socialas importantas, especialament dins leis aglomeracions pus pobladas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Existisse una escultura rica de mascas de fusta utilizats per de ceremònias tradicionalas (maridatge, naissença, funeralhas... etc.). Cada etnia a lei sieus mascas qu'an d'utilizacions e de significacions pròprias.
Literatura[modificar | modificar la font]
Fins au sègle XX, Gabon aviá pas de literatura pròpria mai una tradicion rica de racòntes oraus existiá. Divèrseis autors e cercaires, especialament André Raponda-Walker (1871-1968), son a l'origina d'un trabalh important de recensament e d'enregistrament d'aquelei còntes e mites. Au mens un vintenau d'etnias son a l'ora d'ara regardadas per aqueu trabalh.
En causa de l'introduccion recenta de l'escritura en Gabon e de sa dependéncia lònga, la literatura gabonesa es solament apareguda a partir deis annadas 1970 e 1980. La poësia foguèt lo premier estile adoptat (Ndouna Depenaud, Wisi Magangue-Ma-Mbuju, Georges Rawiri) mai divèrseis escribans s'assaièron rapidament au roman coma Robert Zotoumbat ò Jean Divassa Nyama. Dins leis annadas 1990, apareissèron lei premiereis autors femeninas famosas coma Justine Mintsa e Bessora. Enfin, dempuei leis annadas 2000, la novèla a fach son aparicion au sen de la literatura gabonesa ambé de fònts d'inspiracion dirèctament posadas dins lei mites tradicionaus dau país.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo cinèma gabonés es aparegut dins lo corrent deis annadas 1970 mai a gardat una influéncia limitada en causa de la manca de mejans financiers. Pasmens, quauquei films son regularament realizats en Gabon e d'actors gabonés participan de còps a de films francés. Lo pus coneissut es Philippe Mory, considerat coma lo precursor dau cinèma gabonés, mai d'autrei cineastas coma Pierre-Marie Dong, Imunga Ivanga e Henri Joseph Koumba Bibidi an regularament obtengut de prèmis dins de festevaus cinematografics africans. Una institucion dicha IGIS (Institut Gabonés de l'Imatge e dau Son) es cargada de sostenir lo cinèma nacionau.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 17% deis exportacions e 9,4% deis importacions gabonesas en 2013.
- ↑ 5,4% deis exportacions e 12,6% deis importacions gabonesas en 2013.
- ↑ 28,2% deis importacions gabonesas venián de França en 2013.
- ↑ En 2013, aquelei país representavan respectivament 24,1%, 11,3% e 7,4% deis exportacions gabonesas.
- ↑ Banca Mondiala - Gabon [1].


text:
Her-Aha
Her-Aha (en egipcian ieroglific "Her lo combatent") que ho un faraon de la Ièra dinastia egipciana, durant lo periòde tinita de l'istòria de l'Egipte antica.
Per la Pèira de Palèrme b'ei lo purmèr faraon. Aquesta mencion que pausa la question de la soa relacion dab lo rei Meni considerat com lo conquestaire de la Baisha Egipte e com l'unificador de la Hauta e de la Baisha Egipte (Her-Aha poderé estar lo son hilh, successor o quitament la medisha persona dab dus noms).
Dens la Lista Reiau d'Abidòs qu'ei mentavut après Meni e abans Iti (aute nom de Djer) e dab lo nom de Teti :
De tot biais, la question de l'unificacion d'Egipte sembla tostemps d'actualitat durant lo regnat de Her-Aha puish que lo nom de la soa esposa qu'èra Nethetep ("Net qu'ei en patz", Neith estant ua de la màger divessas deu Dèlta, en Baisha Egipte). Qu'esposè tanben las reinas Benerib e Khenthap, aquesta darrèra que serè la mair deu son hilh e eretèr Djer.
Nicolas Grimal que situa lo son regnat enter -3125 e -3100 e que soslinha que seré estat un regnat de pacificacion interiora mes dab campanhas contre los pòbles vesins de Libia (a l'oest) e de Nubia (au sud).
Com tots los rei de la Ièra dinastia, que ho sepelit dens la necropòli d'Abidòs (suu lòc actuau de Umm el-Qa'ab - Tinis, au ras d'Abidòs, qu'èra la soa capitala - ).
Meni
Her-Aha
Djer
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
. Que voir à Mont Saint Martin, guide de visite et tourisme. Carte des sites touristiques, les avis, les idées de l'office de tourisme pour vos vacances.
Mont Saint Martin : A visiter absolument ! #1 Domaine départemental de Vizille
Vous ne pouvez pas venir à Mont Saint Martin sans passer par Vizille, à 22,9km du centre de Mont Saint Martin, et venir voir le site le plus visité. Plus de 639 800 visiteurs y sont aller en 2012 contre 840 859 en 2011 ce qui en fait le 26e site en catégorie touristique le plus visité de France.
A faire durant votre séjour à Mont Saint Martin En plein Air CCSTI La Casemate à Grenoble (9,2km du centre de Mont Saint Martin). A découvrir Ballalama Elevage de Lamas à RÉaumont (15,7km du centre de Mont Saint Martin). Médiathèque Philippe Vial à Voiron (12,0km du centre de Mont Saint Martin). Miam ! Biscuiterie Louvat à Saint Geoire En Valdaine (20,9km du centre de Mont Saint Martin). Villes et villages a visiter non loin de Mont Saint Martin Classée Ville d'Art et d'histoire Laval vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (21,0km du centre de Mont Saint Martin).
A parcourir durant votre voyage à Mont Saint Martin Jardin Ethnobotanique Du Fontanil à Fontanil-Cornillon (1,2km du centre de Mont Saint Martin). Château De Sassenage à Sassenage (6,2km du centre de Mont Saint Martin). Jardins De L'Orangerie De La Casamaures à Saint-Martin-le-Vinoux (8,4km du centre de Mont Saint Martin). Le Jardin Des Dauphins à Grenoble (9,1km du centre de Mont Saint Martin). Les Jardins Du Musée Dauphinois à Grenoble (9,2km du centre de Mont Saint Martin). Le Jardin Des Cairns à Grenoble (9,3km du centre de Mont Saint Martin). Parc Paul Mistral à Grenoble (9,4km du centre de Mont Saint Martin). Jardin Du Musée Hébert à La Tronche (9,5km du centre de Mont Saint Martin). Le Jardin Coleopterre à Grenoble (9,8km du centre de Mont Saint Martin). Parc De Bonne à Grenoble (10,3km du centre de Mont Saint Martin). Domaine De Beauregard à Seyssinet-Pariset (10,6km du centre de Mont Saint Martin). Petits Jardiniers à Saint-Pierre-de-Chartreuse (10,9km du centre de Mont Saint Martin). Jardin Alpin Du Musée De La Chartreuse à Saint-Pierre-de-Chartreuse (14,3km du centre de Mont Saint Martin). Jardin Ethnobotanique à Saint-Laurent-du-Pont (14,6km du centre de Mont Saint Martin). Parc Du Château De Crolles à Crolles (17,5km du centre de Mont Saint Martin). Jardin Pédagogique Des Plantes Culinaires Et Médicinales De Chartreuse Et Jardin Sportif De Plantes Tinctoriales à Saint-Bernard (19,9km du centre de Mont Saint Martin). Le Grand-Séchoir - Maison Du Pays De La Noix à Vinay (20,7km du centre de Mont Saint Martin). Parc Du Château De Longpra à Saint-Geoire-en-Valdaine (21,4km du centre de Mont Saint Martin). Jardin De La Tisanière à Saint-Pierre-de-Genebroz (22,2km du centre de Mont Saint Martin). Parc Du Domaine De Vizille à Vizille (22,9km du centre de Mont Saint Martin). Jardin Communal De Corbel à Corbel (23,4km du centre de Mont Saint Martin). Arboretum Du Val D'Ainan (Vert Écarlate) à Saint-Geoire-en-Valdaine (24,2km du centre de Mont Saint Martin). Mon Jardin Paradis à Velanne (24,6km du centre de Mont Saint Martin). Jardins Du Château Du Touvet à Le Touvet (24,9km du centre de Mont Saint Martin). Jardin Du Château De Vaulserre à Saint-Albin-de-Vaulserre (26,9km du centre de Mont Saint Martin). Jardin À La Française Du Château De Virieu à Virieu (28,2km du centre de Mont Saint Martin). Musée Saint-Laurent à Grenoble (9,2km du centre de Mont Saint Martin). Musée Dauphinois à Grenoble (9,3km du centre de Mont Saint Martin). Musée des Troupes de Montagne à Grenoble (9,4km du centre de Mont Saint Martin). Musée Stendhal à Grenoble (9,5km du centre de Mont Saint Martin). Musée Hébert à La Tronche (9,5km du centre de Mont Saint Martin). Musée de Grenoble à Grenoble (9,6km du centre de Mont Saint Martin). Musée de la Résistance de la Déportation de l'Isère à Grenoble (10,1km du centre de Mont Saint Martin). Muséum d'Histoire Naturelle de Grenoble à Grenoble (10,3km du centre de Mont Saint Martin). Musée Lucien Mainssieux à Voiron (12,2km du centre de Mont Saint Martin). Musée de la viscose à Echirolles (12,5km du centre de Mont Saint Martin). Musée Géo-Charles à Echirolles (13,3km du centre de Mont Saint Martin). Musée de la Grande Chartreuse à Saint-Pierre-De-Chartreuse (13,5km du centre de Mont Saint Martin). Musée - Parc Archéologique du Lac de Paladru à Charavines (21,5km du centre de Mont Saint Martin). Musée Départemental de la Révolution Française à Vizille (22,9km du centre de Mont Saint Martin). Musée Dauphinois - Mont Saint Martin Carte touristique, les principaux sites touristiques à Mont Saint Martin et dans les environs Clicker sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes. Logement saisonnier à Mont Saint Martin Sinon en Gîte ?
-
Gïte rural Valériane à Saint Aupre, Gîte de Mme Bellintani qui est à 14,1km de Mont Saint Martin. - Gite de Pierrefeu à Lans En Vercors, Gîte de Mme Catherine Vanvaer qui est à 16,6km de Mont Saint Martin. - Gite des Orpins à L'albenc, Gîte de M. Stéphane Gillet qui est à 18,0km de Mont Saint Martin. - Gîte Les Cinq Chartreux à Miribel Les Echelles, Gîte de M. Paulin qui est à 23,0km de Mont Saint Martin. - Gîte Au Bois Barbu à Villard De Lans, Gîte de Mme Peres qui est à 24,8km de Mont Saint Martin. En chambre d'hôte
-
Chambres d'hôtes Le Séchoir de Creneuf à Notre Dame De L'osier (20,2km de Mont Saint Martin), Chambre d'hôte de M. et Me Pin. - Chambre d'hôtes La Ferme du Marais à Valencogne (27,6km de Mont Saint Martin), Chambre d'hôte de M. Tardy. - Chalet La Bachole à Charancieu (29,1km de Mont Saint Martin), Chambre d'hôte de Mme Mas Merlin. Mont Saint Martin, trouver un Office de tourisme Office de Tourisme à Voiron (12,2km du centre de Mont Saint Martin).
Office du Tourisme du Pays Voironnais à Charavines (21,9km du centre de Mont Saint Martin).


text: Joyce nasquèt dins una familha de la classa mejana a Dublin, ont foguèt un escolan egrègi a las escòlas de jesuitas de Clongowes Wood College e Belvedere College, puèi a l'University College Dublin. Cap a l'atge de vint ans emigrèt en Euròpa continentala, demorèt a Trieste, París e Zuric. E mai que la pus granda part de sa vida d'adult se debane a l'estrangièr, l'univèrs ficcional de Joyce s'alunha pas fòrça de Dublin, e es largament poblat de personatges pròches dels membre de sa familha, e de sos amics o enemics d'aqueste periòde; Ulysses en particular se debana precisament per las carrièras e los luòcs de la ciutat. Pauc de temps après la publicacion d' Ulysses Joyce expliquèt aquò: "Per ieu, escriguèri sempre sus Dublin, pr'amor que se pòdi èsser al còr de Dublin pòdi èsser al còr de de totas las vilas del mond. Dins lo local es contengut l'universal." çò diguèt.[1]


text:
Francourville
Francourville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge de Beauce. En Genièr 2012 lo vilatge a pres Chartres Metròpoli, la comunitat de comunas de la region de Chartres.
Petit village de Beauce. En Janvier 2012 le village a rejoint Chartres Métropole, la communauté de communes de la région de Chartres.


text:
Lo Mans
Lo Mans (Le Mans en francés) es una vila de França, capluòc del departament de Sarthe dins la region dels Païses de Léger. Es la capitala de la anciana província de Maine.
En 2013, la vila comptava abitants, çò que ne fasiá la primièra vila de Sarthe, la tresena dels Païses de Léger per lo nombre d'abitants après Nantas e Angieus
La vila es coneguda mondialament per l'organizacion cada an, la segonda dimenjada de junh, de la pus importanta corsa automobila al monde, las 24 Oras del Mans, que l'edicion 2014 amassèt mai de 263 000 espectators[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 24 Heures du Mans 2014. 263 000 spectateurs, jamais vu depuis 25 ans sur Ouest-France


text:
Wikipèdia:Anoncis
Benvenguda sus la pagina d'anoncis de Wikipèdia.
Aquesta pagina es destinada a collectar las informacions importantas en cors concernent la comunautat wikipediana alargada, e mai a reportar tota informacion suls desvolopaments recents de l'actualitat wikipediana occitana. Es una mena de pagina d'anonci destinada a la comunautat puslèu qu'al grand public.
L'actualitat concernent la fondacion Wikimedia se tròba a l'adreça m:Wikipedia News.
Çò que se deu inscriure sus aquesta pagina (lista exaustiva) :
- las candidaturas als estatuts particulars (administrator, burocrata, bòt, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- los cambiaments d'estatut (accessions a un estatut, demissions, etc.) amb un ligam vèrs la pagina de decision,
- la dobertura d'un debat precedent una presa de decision amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- la dobertura d'una presa de decision (almens 48 oras abans lo començament efectiu del vòte) amb un ligam vèrs la pagina de vòte,
- la clavadura d'una presa de decision e son resultat amb un ligam vèrs la pagina de discussion,
- lo començament d'un arbitratge (quand una demanda d'arbitratge es estada jutjada receptibla) amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge,
- lo resultat d'un arbitratge amb un ligam vèrs la pagina d'arbitratge.
Çò que se pòt inscriure sus aquesta pagina : tot anonci concernent la comunautat dins son ensemble. Per exemple (lista non exaustiva) :
- Dobertura de portals ;
- Creacion de projèctes ;
- Estatisticas remirablas ;
- Informacions importantas de nivèls internacionals diches Meta e Commons (fòrtament recomandat) ;
- Recomandacions qu'an recebut un consensus larg.
/* Lo fial de l'informacion */ == Lo fial de l'informacion ==
Somari
- 1 Març de 2015
- 2 Aost de 2014
- 3 Julhet de 2014
- 4 Novembre de 2009
- 5 Octobre de 2009
- 6 Setembre de 2009
- 7 Decembre de 2008
- 8 Novembre de 2008
- 9 Junh de 2008
- 10 Mai de 2008
- 11 Abril de 2008
- 12 Febrièr de 2008
- 13 Novembre de 2007
- 14 Agost de 2007
- 15 Julh de 2007
- 16 Junh de 2007
- 17 Mai de 2007
- 18 Abril de 2007
- 19 Març de 2007
- 20 Febrièr de 2007
- 21 Genièr de 2007
- 22 Vejatz tanben
- 23 Las listas de discussions
Març de 2015[modificar la font]
Aost de 2014[modificar la font]
Julhet de 2014[modificar la font]
Novembre de 2009[modificar la font]
Octobre de 2009[modificar la font]
Setembre de 2009[modificar la font]
Decembre de 2008[modificar la font]
Novembre de 2008[modificar la font]
Junh de 2008[modificar la font]
Mai de 2008[modificar la font]
Abril de 2008[modificar la font]
Febrièr de 2008[modificar la font]
Novembre de 2007[modificar la font]
Agost de 2007[modificar la font]
Julh de 2007[modificar la font]
Junh de 2007[modificar la font]
Mai de 2007[modificar la font]
Abril de 2007[modificar la font]
. Un consensus pro larg s'es desgatjat per demandar lo tractament de la question punt per punt.
La proposion retenguda es l'abséncia de bendèl dins l'article, mas una mencion del dialècte utilizat visibla al moment de l'edicion.
Març de 2007[modificar la font]
Febrièr de 2007[modificar la font]
Genièr de 2007[modificar la font]
Vejatz tanben[modificar la font]
- Archius annals : 2007
Las listas de discussions[modificar la font]
Wikipedia-l, Wikoc-l, Wikitech-l, MediaWiki-CVS, wikimediaoc-l e foundation-l


text:
Domeni de primièr nivèl
Sus Internet, un domeni de primièr nivèl correspond a la darrièra part d'un nom de domeni, la mai a drecha del nom. Per exemple, dins oc.wikipedia.org, lo domeni de primièr nivèl es .org. Los domenis de primièr nivèl son de tres tipes:
- ligats a un territòri, estat o dependéncia, qu'es generalament present dins la lista dels còdes de doás letras de la nòrma ISO 3166-1 - per exemple .eu per l’Union Europèa
- generics (correspondent a una activitat, una vila, un espaci cultural...) - per exemple .cat per la cultura catalana
- d'assag (que servisson per de verificacions) - per exemple .test
Dempuèi 2010, i a tanben de noms de domenis nacionals dins lor grafia pròpria (aràbia, chinesa...). Per exemple .ykp per Ucraïna.
En 2013 se generalizan los domenis generics (d'una lista limitada a 22 a mai de 1000) e apareisson d'unes dels caractèrs non latins atanben (per exemple .游戏, jòcs, en chinés).


text:
Leonardo Favio
Leonardo Favio (Luján de Cuyo, Província de Mendoza, lo 8 de mai de 1938) qu'ei un cantaire, compositor, actor e realizator argentin.
Com cantaire que ho un deus purmèr a interpretar baladas romanticas en America Latina, au cors de las annadas 1960 e 1970.
Com realizator que he dus filmehèra presats : Crónica de un niño solo e El romance del Aniceto y la Francisca.
Durant la soa vita que ho hèra engatjat au costat deu peronisme.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Sus youtube.com lo videoclip de Simplement le regale una flor.


text:
Ninja
Los ninjas (del japonés 忍者, ninja o shinobi) èran un grop militar de mercenaris que s'entrenavan especificament amb de formas non convencionalas de far la guèrra. Aital podián practicar d'assassinats, d'espionatge, de sabotatge, de missions de reconeissença e de guerrilhas, pr'amor de desestabilizar los enemics, obtenir d'informacions vitalas sus la posicion de las tropas de l'armada enemiga o obtenir un avantatge important que podiá èsser decisiu sul camp de batalha.
Per poder executar sas missions emplegavan una granda varietat d'armas e d'objèctes que los mai coneguts actualament son los katanas, los shurikens o los nunchakus, e èran tanben d'expèrts en la preparació de verins, de pocions e mai de bombas. A l'encòp, èran estat entrenats per se saber desguisar, art qu'utilizavan plan sovent per passar desapercebuts en foncion de la situacion dins los endreches ont volián penetrar, çò que diferís pro de l'imatge actual que se pòt aver dels ninjas.


text:
Vulcanologia
La vulcanologia, o volcanologia, es la sciéncia de l'estudi dei fenomèns volcanics. Es una especialitat de la geologia e es fòrça liada a la geofisica e a la sismologia. Lo scientific especializat dins l'estudi dei volcans es dich volcanològ. Leis objectius principaus de la volcanologia es de comprendre lo foncionament dei fenomèns volcanics per establir, durant un periòde determinat, lei riscs e lei perilhs per lei populacions e leis activitats umanas. Per aquò, la premiera etapa dau volcanològ a generalament luòc sus lo terren per collectar d'informacions (observacions, presa de mòstras...). Puei, la segonda etapa se debana en laboratòri per analisar e interpretar lei donadas. D'efèct, la gestion d'una erupcion en cors es quasi impossible[1]. Lo trabalh dau volcanològ dèu donc se concentrar sus la prevencion.
La prevencion regarda lei mejans de limitar o d'empachar leis efècts d'una erupcion sus lei societats umanas. Necessita d'observar e de susvelhar divèrsei paramètres coma l'activitat sismica d'un volcan, la temperatura e la composicion de sei fumarolas... etc. Segon la situacion, d'estimacions dei degalhs e de plans d'evacuacion dei populacions son establits. De campanhas d'informacion dei populacions son tanben regularament organizats per favorizar la realizacion dei mesuras de prevencion, especialament l'evacuacion dei regions menaçadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei temptativas de desviar leis efècts d'una erupcion son rars, costós e lo succès generalament limitat.


text:
Bemòl
Un bemòl en solfegi qu'ei ua alteracion qui hè baishar la valor d'ua nòta d'un miei ton.
Lo bemòl que pòt estar marcat sia a la clau e aplicà's dens tota la particion, sia dens ua mesura e, alavetz, s'aplicara sonque durant la mesura sancera.
L'ehèit deu bemòl que pòt estar annulat per un becaire.
I a tanben un doble bemòl qui baisha la valor d'un ton sancer.
A la clau, l'òrdi deus bemòl qu'ei : Si, Mi, La, Re, Sol, Do, Fa ; aquò que significa que se i a pas sonque un bemòl a la clau, alavetz qu'ei lo si ; se son dus, que son lo si e lo mi ; se son tres, que son lo si, lo mi e lo la eca.


text:
Vilafranca de Roergue
Vilafranca de Roergue[1][2] (oficialament en francés Villefranche-de-Rouergue) es una comuna roergata situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilafranca de Roergue se situa per la val del riu Avairon, subre la falha geologica que separa lo Causse (tèrra de blat) del Segalar (tèrra de segal).
Minas de coire, de plomb, d'estam, de fèrre, d'argent. Extraccion de fosfats e de pèiras de talha.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las basas d'un primièr establiment aguèron luòc subre la riba senestra del riu Avairon en 1099 per Ramond de Sant Geli, a l'endrech de jaces metalifèrs esplechat dempuèi l'antiquitat[3]. Lo sol luòc de culte consistissiá en una capèla anteriora nomenada Sant Carpil - a l'ora d'ara Sant Joan d' Aigremont al suc d'un puèg nomenat uèi lo Calvari[4].
Quand los Capecians prenguèron lo poder sul comtat de Tolosa pel maridatge d'Anfós de Peitieus amb l'eretièra del comtat Joana de Tolosa, filha del darrièr comte Ramon VII, l'anciana capitala administrativa de Roergue, Najac, sèti de la senesalciá de Roergue, foguèt jutjada tròp fisèla a l'anciana dinastia ramondina. Anfós de Peitieus decidiguèt sul pic de crear una vila nòva en riba drecha a qualques quilomètres d'ailà e d'i transferir lo sèti de la siá administracion, per fin de rompre las ancianas leialtats. Fondèt doncas Vilafranca de Roergue en 1252 dotada de franquesas d'exempcions fiscalas per assegurar lo succès de l'entrepresa, d'ont lo nom de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Urbana Cabrol, Pròva de critic istoric en çò que tanh a una vila #qu'a existit en la plana de la Madeleine, près de Vilafranca de Roergue|Vilafranca de Roergue, in Memòrias de la Societat de las cartas, sciéncias e arts de la Aveyron, tome 11, 1874-1878 (pp. 319-334).
- ↑ lo Sr. Goffinet, Villefranche-De-Rouergue. Glèisa La nòstra-Madama, dins Congrès archéologique de França. Figeac, Cahors E Rodez. 100en session. 1937, pàg. 90-105, Societat francesa de arqueologia, París, 1938


text:
Grand Prèmi dau Midi Libre
Lo Grand Prèmi dau Midi Libre, istoricament organizat per lo jornau dau meme nom, es una espròva ciclista anciana. Lo Midi Libre siguèt suprimit en 2003 fauta de mejans. Aquela espròva si debanava avant lo Criterium dau Dauphiné Libéré en preparacion au Torn de França ciclista. Lo Midi Libre èra una espròva de montanha mejana per permetre ai correires de s'alestir en doçor per lo Torn de França. En 2004, i aguèt una temptativa de reabilitacion sota lo nom de Torn de Lengadòc-Rosselhon, mai siguèt suprimit de nòu fauta de mejans.
Lei ciclistas mai grands ganhèron aquela espròva coma Raphaël Géminiani (Rafaèl Geminiani), Luis Ocaña, Eddy Merckx, Raymond Poulidor (Raimond Polidor), Miguel Indurain, Laurent Jalabert (Laurenç Jalabèrt) e Lance Armstrong. Jean-René Bernaudeau l'averèt quatre còups consecutius au començament deis ans 1980. Tres correires averèron lo Torn de França après sa victòria dins lo Grand Prèmi dau Midi Libre : Eddy Merckx en 1971, Miguel Indurain en 1995 e Lance Armstrong en 2002.


text:
Leonardo de Pisa
Leonardo Pisano (c. 1170 – c. 1250), conegut coma Leonardo de Pisa, Leonardo Bonacci, Leonardo Fibonacci, o, mai comunament Fibonacci, foguèt un matematician italian, benlèu un dels matematicians de talent mai grand de l'Edat Mejana.[1] Faguèt fòrça viatges dins tota l'airal mediterranèu: Siria, Egipte, Grècia, França, Sicília e lo nòrd d'Africa.[2]
Fibonacci es conegut per:[3]
- Aver contribuit a la difusion del sistèma de numeracion indoarabi a Euròpa, subretot amb la publicacion al començament del sègle XIII del seu Libre dels calculs, Lo Liber Abaci.
- Una seguida numerica fòrça utilizada, la seguida de Fibonacci, qu'utilizèt coma exemple dins lo Liber Abaci.[4]
Apliquèt l'algèbra als problèmes geometrics. Desenvolupèt la trigonometria e faguèt d'òbras interessantas sus las equacions quadraticas.[5]
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Leonardo nasquèt a Pisa. Lo seu paire, Guglielmo, èra apodat Bonaccio ("simple"). La maire de Leonardo, Alessandra, moriguèt quand aguèt nòu ans. Leonardo foguèt nomenat de postum Fibonacci (de filius Bonacci, filh de Bonaccio).[7]
Guglielmo dirigiguèt un establiment comercial a Bugia, un pòrt a l'èst d'Argièr pendent sultanat de la dinastiá almoada en l'Africa del Nòrd. De jove, Leonardo viatjèt per l'ajudar. Foguèt en Egipte, Siria, Grècia, Sicília e Provença. Foguèt pendent totes aqueles viatges qu'aprenguèt lo sistèma de numeracion arabiá.[8]
A causa del seu desiterés de las questions del comèrci e la preferéncia per las activitats matematicas, los seus compatriòtes li donèron l'escais marrit de "Bigollone".
Observant que l'aritmetica aràbia, qu'aviá aprép amb lo seu paire, èra un sistèma mai simple e eficaç que la numeracion romana, Fibonacci viatjèt per tota Mediterranèa per estudiar e aprendre dels melhors matematicians arabis del seu temps. Tornèt dels seus viatges cap a Pisa vèrs 1200. En 1202, a l'edat de 32 ans, publiquèt lo Liber Abaci (Libre de l'Abac o Libre de Calcul), amb el introduguèt la numeracion indóarabia a Euròpa. Dins lo Liber Abaci Leonardo mòstra pel primièr còp, amb d'exemples per cada cas, la superiorioritat de la numeracion arabia sul sistèma roman preexistent. E aquel èra pas lo primièr libre escrich a Itàlia que tracte de la numeracion arabia, mas degun de per avant avián fach de forma tant espandida e amb un contengut tant rasonat.[9]
Fibonacci precedís a l'estampariá, atal, los seus libres son de manuscrits. D'aquel dels seus libres encara tenèm copiás del Liber Abaci (1202), Practica Geometriae (1220), Flos (1225), e del Liber quadratorum. Mas, sabèm qu'escriguèt qulques autres textes, que, malaurosament, son perduts. Lo seu libre d'aritmetica comerciala Di minor guisa es perdut coma lo seu comentari sul Libre X dels Elements d'Euclides que conteniá un tractament numeric dels nombres irracionals qu'Euclides aviá aproximat del punch de vista geometric. Tanben faguèt un trabalh suls nombres carrats, que se coneissiá l'existéncia d'un manuscrich a Florença en 1768, mas foguèt pas trobat.
Se pòt pensar que dins una epòca ont Euròpa èra pauc interessada a l'erudicion, Fibonacci seriá estat plan ignorat. Pasmens, èra pas lo cas, e lo grand vam per la seuna òbra sens dobte contribuguèt fortament a la seuna importància.
Frederic II, l'emperaire del Sant Empèri Roman Germanic èra estat coronat pel papa a la Glèisa de Sant Pèire de Roma en novembre de 1220. Frederic II aparava Pisa dins los conflictes amb Genèva sul mar e amb Luca e Florença sus tèrra, e l'utizèt fins a 1227 per consolidar lo seu poder en Itàlia. Lo contaròtle de l'Estat foguèt introdusit en oel comèrci e la indústria, e foguèron formats de funcionaris civils per susvelhar aquel monopòli a la Universitat de Nàpols que Frederic fondèt per aquò en 1224.
Frederic coneguèt l'òbra de Fibonacci mejans los erudits de la seuna còrt qu'avián mantingut una correspondéncia amb el al seu retorn a Pisa vèrs 1200. Aqueles erudits que Michael Scotus qu'èra l'astrològ de la còrt, Theodorus Physicus lo filosòf de la còrt e Dominicus Hispanus que suggeriguèt a Frederic que Fibonacci venga amb el quand la còrt èra a Pisa a l'entorn de 1225.[10]
Leonardo venguèt l'amic e l'pste de l'emperaire Frederic II, que l'interessèt a las matematicas e a la ciéncia.[11]
Johannes de Palèrme, un autre membre de la còrt de Frederic II, presentèt un ensems de problèmas coma desfís al grand matematician Fibonacci. Tres d'aqueles problèmas foguèt resòuts per Fibonacci e donèt las solucions dins lo libre Flos qu'envièt a Frederic II.
Aprèp de 1228 i a sonque un document conegut de Fibonacci. Aquel es un decrèst de la Republica de Pisa en 1240 que s'autreja un salari al:
... seriós e cultivat Maestro Leonardo Bonacci ....
Aquest salari foguèt autrejat a Fibonacci en reconeissença pels servicis reduts a la ciutat, coma conselhièr suls tèmas de comptabilitat e ensenhament dels ciutadans.[12]
Òbras matematicas[modificar | modificar la font]
Cap escrivan crestian aviá introduch de nombres arabis o indians a cap de luòc de la cristianitat avant la publicacion del Liber Abaci. Los manuscrichs existents, e aqueles que semblan aver existich de per avant, seriá estat ascrichs per de josieus e de crestians espanhòls, dentre los moros. Lo Dr. Peacock ("Encyclopedia Metropolitana") èra arribat a la conclusion que las òbras de Fibonacci son las primièras que presenta aqueles chifres. Se cal destacar que l'autor èra pas conegut fins al sègle XVII, quand los manuscrichs foguèron descobrèt a Floréncia per Giovanni Targioni Tozzetti. Mas, los comentàris de Commandine e Bernard mòstran que se coneguèt ja dins un periode precedent.[14]
Liber Abaci[modificar | modificar la font]
Quan apareguèt lo Liber Abaci de Leonardo pel primièr còp, pas que pauc d'intellectuals europèus coneguèron lo nombres indòarabias mejans de traduccions dels escrichs del matematician àrab del sègle IX, Al-Khwarizmi.
Dins lo Liber Abaci (1202) Fibonacci presenta lo nomenat modus Indorum (metòde dels indians), que nomenam ara los nombres arabis (Sigler 2003; Grimm 1973). Lo libre prepausa una numeracion amb los nombres 0 a 9 e determina la seuna notacion posicionala. Lo libre mòstra la granda practicitat d'aquel "nòu" sistèma de numeracion, mejans l'usatge de la multiplicacion per gelosiá (tipe de multiplicacion algoritmica) e la fraccion egipciana, tot l'aplicant a la comptabilitat, la conversion de mesuras e peses, calculs d'interés, cambi de monèdas e d'altres aplicacions.
Lo libre foguèt fòrt plan recebut dins tota Euròpa instrucha tot provocant un impacte prigond dins la pensada europèa.
Liber Abaci tanben pausa e resòlv, un problèma qu'implica la creissénça d'una ipotètica populacion de conilhs sus una basa d'ipotèsis fictiva. La solucion, de generacion en generacion, es una seguida de nombres mai tard coneguda coma Seguida de Fibonacci. Pasmens aquela seguida èra ja coneguda per de matematicans indians del sègle VI,[15] mas foguèt Fibonacci, mejans aquel libre, que l'introduguèt en Occident.
Successió de Fibonacci[modificar | modificar la font]
Lo calcul dels parelhs de numerators e denominators obtenguts per la fraccion continua balha las valors seguentas (1,1), (2,1), (3,2), (5,3) ...; lo denominator d'una fraccion es lo numerator de la fraccion precedenta. Es tanben egal al nen tèrme de la seguida de Fibonacci (un). Se definís per recurréncia :
Los dos primièrs tèrmes son egals a 1 e cadun dels autres es la soma dels dos que lo precedisson. Per obtenir una bona aproximacion del nombre d'aur, sufís de causir una valor de n sufisentament granda e considerar la fraccion un+1/un. En tèrmes matematics, aquò s'exprimís jos la forma seguenta :
La velocitat de convergéncia es granda, la diferéncia entre un+1/un e φ es, en valor absoluda, inferiora a l'invèrs del carrat de un.
Se la seguida de Fibonacci permet de determinar una aproximacion del nombre d'aur, la recipròca es veraia. Segon la formula seguenta :
coma la valor |1-φ|n va demenissent quand n creis, e tend vèrs 0, es totjorn sufisentament pichona per poder èsser negligida, sufís de prendre l'entièr pus pròche de l'expression precedenta en negligissent lo tèrme en (1 - φ)n, s'obten :
Aquela proprietat se verifica per tota seguida definida per la relacion de recurréncia un+2 = un+1 + un, independentament de las valors dels dos primièrs tèrmes u1 e u2.
L'estatua de Leonardo[modificar | modificar la font]
A Pisa, al claustre del cementèri istoric Camposanto se tròba una estatua de Leonardo, amb una inscripcion que dich: Ampere Leonardo Fibonacci Insigne Matematico Pisano del Secolo XII. Es un produccion de fantasiá artistica perque cap imatge o representacion contemporanèa de Leonardo existís.
L'estatua foguèt promoguda per dos membres del govèrn provisional de l'ancian grand ducat de Toscana, Bettino Ricasoli e Cosimo Ridolfi que promulgèron un decrèst pel finançament de l'estatua lo 23 de setembre de 1859. L'ecultèt lo florentin Giovanni Paganucci que l'acabèt en 1863.
A l'epoca del Faissisme las autoritats decidiguèron de desplaçar a Pisa l'estatua de Leonardo en 1926, e coma doass autras estatuas de ciutadans prestigiosos de Pisa, foguèron sortit del Camposanto e cap a luòcs publics e plan visibles. L'estatua de Leonardo foguèt plaçada al tèrme miègjornal del Ponte di Mezzo. Pendent la Segonda Guèrra Mondiala foguèt destruït lo pont en 1944 dins los combats per Pisa, e l'estatua foguèr servada e olbidada. Dins los ans 1950 se tornèt descobrir, foguèt restaurada provisòriament e plaçada dins lo pargue Giardino Scotto a la dintrada orientala de la ciutat. E dins los 1990 l'administracion de vila de Pisa decidiguèt de restaurar l'estatua e de la far demorar dins lo seu luòc d'origina al Campo Santo.
Óbras publicadas[modificar | modificar la font]
- Liber Abaci (1202), un libre de càlcul. Escrich el 1202, revisat e fòrça aumentat en 1228, se dividisís en quinze capítols. Un capítol important se dedica a las fraccions gradualas,[16] de que expausa las propietats. Su aquelas basa una teoria dels nombres fraccionaris e, aprèp de las aver introduch dins los calculs del nombres abstractes, las convertís en un instrument practic per a l'obtencion de nombres especifics. Totas las fraccions se presentan al biais egipcian, es a dire, coma la soma de la fraccions amb numerators unitaris e denominarors no repetats. L'unica excepcion es la fraccion ,[17] que se descausan pas. Inclutz una taula per descomposicion en fraccions unitàrias que se legís drecha a esquèrra, coma dins las lengas semeticas.
- Practica Geometriae (1220), un recuèlh de geometria e trigonometria. Es divisida en sèt capítols qu'abòrda de problèmas de geometria dimensionala se referent a las figuras planes e solidas. Es l'òbra mai avançada d'aquel tipe que se tròba dins aquèla epòca en Occident.
- Flos (1225) o Flos super solutionibus quarumdam questionum ad numerum et ad geometricam pertinentium (Ensems de solucions de qualques questions relativas al nombre e a la geometria), son un recuèlh de solucions als problèmas pausats per Johannes de Palèrme. Compren quinze problèmes d'analisi determinat e indeterminat del primièr grau. Dos d'aqueles problèmes avián estat prepausats coma desfís a Leonardo per Joan de Palèrme, matematician de la còrt de l'emperaire Frederic II.
- Liber quadratorum, ("Lo libre dels carrats") sus equacions diofancianas, dedicat a l'emperaire Frederic II. Compta vint proposicions; aquelas son mai qu'un recuèlh sistematic de las propietats dels nombres carrats, mas una seleccion de las propietats que pòrtan a resòlvre un problema d'analisi indeterminat de segon gra que li foguèt prepausat per Teodor, un matematician de la còrt de Frederic II.
- Di minor guisa, d'aritmetica comerciala (perdut).
- Comentari del libre X dels Elements d'Euclides (perdut).
- Letra a Teodor. Es una simple letra que Leonardo envièt a Teodor, astrològ de la còrt de Frederic II. Dins aquela se resòlvan dos problèmes. Lo primièr es algebric e consistís en trobar d'objèctes de diferentas proporcions. Aqueles objèctes pòrtan los noms d'aucèls de divèrsas espècias. Paul Ver Eecke, que traduguèt lo Líber Quadratorum al francés dempuèi l'original latin de l'edicion de 1228, estima que poiriá èsser una cortesia cap a Frederic II, qu'amava la caça amb falcon, que seriá estat enviada al prince. Lo segon problema es geometricaalgebric. Se tracta d'inscriure en un triangle isoscèl un pentagòn equilatèri qu'aja un costat sus la basa del triangle e dos mai costats suls autres d'aquel. O reduch a una equacion de segon gra, donant una valor fòrça aproximat pel costat del pentagòn dins lo sistèma sexagesimal.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ "GEC"(ca)[1] Leonardo Fibonacci; Enciclopèdia Catalana
- ↑ (en)Leonardo Pisano - page 3: Contributions to number theoryEncyclopædia Britannica;2006
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ "GEC"
- ↑ Musèu Thorvaldsen, Copenhagen, 15 d'agost de 2008. Foto de Stefano Bolognini.
- ↑ Venguèt l'incipit del Liber Abaci: "Incipit liber Abaci Compositus a leonardo filio Bonacij Pisano" (copiat de "Prologus" del Liber Ab(b)aci al Wikisource de llatí), en occitan: "Aquí comença lo libre de Calcul escrich per Leonardo, filh de Bonaccio, de Pisa"
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ "mcs" (en)Leonardo Pisano Fibonacci Biography; School of Mathematics and Statistics. University of St Andrews, Scotland
- ↑ Vejatz l'incipit de Flos: "Incipit flos Leonardi bigolli pisani...", que se referís a Leonardo coma Leonardo Bigollo (citat dins lo document Sources in Recreational Mathematics: An Annotated Bibliography de David Singmaster, 18 de març de 2004)
- ↑ "mcs"
- ↑ Leonardo da Pisa, Liber abbaci, Ms. Biblioteca Nazionale di Firenze, Codice magliabechiano cs cI, 2626, fol. 124r
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.. pàg.840
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- ↑ Fraccion graduala:
- ↑ L'excepcion ven pas d'una impossibilitat aritmetica, perque . La fraccion es pas descompausada per de rasons filosoficas e religiosas.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
- Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- Extractes del Liber abbaci (Università di Pisa, Area della ricerca linguistica, Testi di Pisa) (it)
- Charles Burnett: Leonard of Pisa (Fibonacci) and Arabic Arithmetic , 14 de genièr de 2005
- Virada Virtuala per l'exposicion Un pont sus la Mediterranèa: Leonardo Pisano, la sciéncia arabia e la renaissença del la matematica en Occident (2002) (it)
- Catàleg de l'exposició Un ponte sul Mediterraneo: Leonardo Pisano, la scienza araba e la rinascita della matematica a Occidente (Imprés a Florència 2002). (it)
-
- Clara Silvia Roero Àlgebra e Aritmetica nel Medioevo islamico (it)
- Marco Tangheroni Pisa i el Mediterrani a l'època de Fibonacci (it)
- Enrico Giusti Matemàtica i comerç al Liber Abaci (it)
- Elisabetta Ulivi Escola i mestre de l'àbac a Italia després del Medioevo i el renaixement (it)
- Luigi Pepe La redescoberta de Leonardo de Pisa (it)
- Ricardo Moreno Leonardo de Pisa (1180-1250) , Centre Virtual de Divulgació de les Matemátiques (it)
- Leonardo de Pisa (1170 -124?), Centro de Competência Nónio Malha Atlântica (pt)
- Informació Detallada desobre l'estàtua Fibonaccis ((en))


text:
Beaumont (Vinhana)
Beaumont es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Beaumont Es una municipalitat situada sus l'ais París-Bordeaux (A10, D910 (ex-RN10), SNCF). Aquela municipalitat a situat a 15 km de Châtellerault e a 20 km de Peitieus. Beaumont Fa partida de la comunitat de municipalitats del Val Verd del Clain reagrupant divèrsas municipalitats coma Dissay, Sant-Cyr, Marigny-Brizay, Jaunay-Clan, Sant-Georges-lès-Baillargeaux e plan sus Beaumont. Beaumont reagrupa Divèrses pòbles coma Brétigny, Beaudiment, Longève, Pineau, La Tricherie, Moncouard, Rouhet, Puy Gachet, La Ballonière. Beaumont A vorejat per divèrsas municipalitats coma Dissay, Naintré, Marigny-Brizay, Sant-Cyr, Colombiers e Parigny.
Beaumont Es un bourg perché sus una butte-testimòni en dominant la vallée.
Beaumont est une commune située sur l'axe Paris-Bordeaux (A10, D910 (ex-RN10), SNCF). Cette commune est située à 15 km de Châtellerault et à 20 km de Poitiers. Beaumont fait partie de la communauté de communes du Val Vert du Clain regroupant plusieurs communes comme Dissay, Saint-Cyr, Marigny-Brizay, Jaunay-Clan, Saint-Georges-lès-Baillargeaux et bien sur Beaumont. Beaumont regroupe plusieurs villages comme Brétigny, Beaudiment, Longève, Pineau, La Tricherie, Moncouard, Rouhet, Puy Gachet, La Ballonière. Beaumont est bordé par plusieurs communes comme Dissay, Naintré, Marigny-Brizay, Saint-Cyr, Colombiers et Parigny.
Beaumont est un bourg perché sur une butte-témoin dominant la vallée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc fòrt desmantellada per Louis XIV.
- Castèl de Rouhet, proprietat de Charles de Borbó, fraire de Henri IV.
- Legenda dels Patins de Gargantua (a partir de gròssas pèiras d'origina indéterminée).
- Place forte démantelée par Louis XIV.
- Château de Rouhet, propriété de Charles de Bourbon, frère d’Henri IV.
- Légende des Patins de Gargantua (à partir de grosses pierres d'origine indéterminée).


text:
Hudiviller
Hudiviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los comunas limitrophe son (en lo sens horaire còlportaire del Nòrd) : Flainval, Anthelupt, Rosières-a las-Salines e Dombasle-sus-Meurthe.
Les communes limitrophe sont (dans le sens horaire en partant du Nord) : Flainval, Anthelupt, Rosières-aux-Salines et Dombasle-sur-Meurthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia mérovingienne.
- PC Del general Foch lo 28 d'agost de 1914.
- Présence mérovingienne.
- PC du général Foch le 28 août 1914.


text:
Guinèa
La Republica de Guinèa, de còps apelada Guinèa de Conakry, es un país del nòrd-oèst d'Africa.
Lo gentilici es guinean -ana.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
En causa de sa posicion excentrada a respèct de la vau de Nigèr, l'istòria anciana de Guinèa es quasi desconeguda avans la formacion dei grandeis empèris d'Africa de l'Oèst. Son poblament complèx sembla pasmens indicar l'existéncia d'importants movements de populacion dins lo corrent dau millenari I ap. JC.
A partir dau sègle X, la franja nòrd-èst dau territòri guinean actuau faguèt partida deis empèris successius (Empèri de Ghana, Empèri de Mali e Empèri Songhai). L'endrech participèt donc au comèrci transsaharian e conoguèt un desvolopament important, especialament durant lo periòde malian. En revènge, lo rèsta de la Guinèa modèrna demorèt en fòra deis empèris e son istòria es mau coneguda fins a l'arribada dei premiers navigaires europèus au sègle XV.
Leis Europèus — premier, de Portugués puei de Francés, d'Anglés e de Olandés — installèron de comptadors lòngs dau litorau. I desvolopèron la tracha negriera mai s'interessèron ais autrei ressorsas preciosas de la region (aur, evòri). Aquò favorizèt la migracion de populacions en direccion dei regions maritimas e lei platèus d'altitud de Fouta Djallon venguèron un centre demografic important ont un estat se formèt pauc a pauc a partir dau sègle XVI. Dins lo corrent dei sègles XVII-XVIII, l'arribada de populacions peulas musulmanas i entraïnèt un conflicte ambé lei norriguiers nomadas de la region. S'acabèt au sègle XVIII ambé la victòria dei musulmans que formèron un estat teocratic qu'aboliguèt l'esclavatge, restabliguèt la patz dins la region e favorizèt la sedentarizacion. Fouta Djallon, maugrat sa politica isolacionista, venguèt alora un modèl per lei musulmans africans e plusors revòutas dins leis estats vesins installèron d'institucions similaras.
A partir de la fin deis annadas 1860, un marchand e cap de guèrra dich Samori Touré entreprenguèt la creacion d'un reiaume dins lo país mandingue. Gràcias a la creacion d'una armada eficaça (en partida equipadas d'armas europèas modèrnas), conquistèt Kankan en 1881. Aquò li permetèt de venir una poissança comerciala importanta dins la region e d'establir de liames ambé Fouta Djallon e la colonia britanica de Sierra Leone.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Limitada a de comptadors e de fòrts litoraus, la preséncia europèa venguèt pus importanta dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Puei, a partir de 1875, França decidèt d'accelerar la colonizacion d'Africa e ne'n comencèt la conquista sistematica. En Guinèa, la resisténcia principala foguèt aquela de l'Estat de Samori Touré que teniá una armada disciplinada d'au mens 35 000 òmes. Pasmens, après sèt ans de guèrra, foguèt definitivament vencut en 1892. Lei pòbles forestiers organizèron de guerilhas e foguèron pas totalament somés avans 1912. En revènge, Fouta Djallon, afeblit per sa politica isolacionista e de divisions intèrnas, e lei tribüs litoralas resistiguèron gaire.
Fins a 1945, l'objectiu principau dei Francés foguèt l'esplecha dei ressorsas dau país. Foguèt fisada a de companhiás comercialas coma la Companhiá Francesa de l'Africa de l'Oèst (CFAO) ò la Societat Comerciala de l'Oèst African (SCOA). Desvolopèron lei plantacions (cafè, bananas, cauchó... etc.). Aqueu desvolopament foguèt principalament realizat au detriment dei populacions indigènas (trabalh fòrçat, corvadas... etc.).
La situacion se melhorèt per lei populacions africanas a partir de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en causa de l'afebliment de França e de la descubèrta de jaciments de baucita. D'efèct, conjugada ambé la fin de l'estatut de l'indigenat, son esplecha permetèt la formacion d'un salariat african que s'organizèt rapidament per defendre sei drechs. Un sindicalista dich Sékou Touré, organizator de plusors grèvas victoriosas, ne'n venguèt la figura principala. Prenguèt la tèsta dau Partit Democratic de Guinèa (PDG) e foguèt elegit en 1955 premier cònsol de Conakry. En 1957, ganhèt leis eleccions localas e suprimiguèt leis institucions tribalas.
La Guinèa independenta[modificar | modificar la font]
L'independéncia[modificar | modificar la font]
En 1958, França assaièt de renovelar sei relacions ambé sei colonias. I formèt d'assembladas elegidas au sufragi universau e de conseus de govèrn. Lo projècte foguèt somés a un referendum dins cada colonia. Guinèa, a l'iniciativa de Sékou Touré votèt còntra la proposicion. En plaça, chausiguèron de venir independents, çò que foguèt acceptat per París. Lei Francés se retirèron alora rapidament dau país que venguèt oficialament independent lo 2 d'octòbre de 1958.
Lo periòde Sékou Touré[modificar | modificar la font]
Sékou Touré gardèt lo poder fins a sa mòrt en 1984. Deguèt rapidament faciar una desgradacion de la situacion economica e politica en causa de la partença rapida dei foncionaris coloniaus e de la rompedura dei liames economics ambé la metropòli. Aquò entraïnèt de tensions ambé París e Touré se raprochèt de l'URSS en 1962, especialament per perseguir l'esplecha dei jaciments de baucita. Apliquèt tanben lo modèl sovietic a l'economia guineana. Pasmens, assaièt egalament de demandar una ajuda estatsunidenca per equilibrar la preséncia sovietica dins lo país.
En parallèl, instaurèt un regime autoritari e lo PDG venguèt partit unic. A partir de 1968, utilizèt la terror còntra seis adversaris entraïnant l'exili d'un nombre important de Guineans. Aquò durèt fins a la fin deis annadas 1970 que veguèron un cambiament politic amb un assopliment de la dictatura e una volontat de rompre l'isolament diplomatic dau país (normalizacion dei relacions ambé França en 1975).
Lo periòde Lassana Conté[modificar | modificar la font]
Quauquei jorns après la mòrt de Sékou Touré, un còp d'estat militar dirigit per lo coronèu Lassana Conté placèt l'armada a la tèsta dau país. Lo regime novèu, dich IIa Republica, liberèt lei presoniers politics e autorizèt lo retorn de 200 000 Guineans. Pasmens, Conté concentrèt rapidament tot lo poder entre sei mans e lo regime demorèt autoritari.
En 1990, la fin de la Guèrra Freja entraïnèt una liberalizacion de façada ambé l'adopcion d'una Lèi Fondamentala que permetèt de restaurar lo multipartisme. Dins aquò, Lassana Conté demorèt president dau país fins a sa mòrt en 2008 gràcias a d'escrutinhs marcats per de fraudas e de modificacions constitucionalas li permetent de se presentar maugrat lei limits impausats au nombre de mandats presidenciaus successius.
Guinèa dempuei 2008[modificar | modificar la font]
Dempuei 2008, Guinèa conoís un periòde de trèbols e una democratizacion lenta. D'efèct, coma en 1984, una junta militara prenguèt lo poder tre lo decès de Lassana Conté. Après de promesas inicialas de democratizacion e de retirament rapide de la vida politica, lo cap de la junta, Moussa Dadis Camara, assaièt de gardar lo poder. En setembre de 2009, aquò entraïnèt de manifestacions reprimidas per l'armada (plusors centenaus de tuats). Condamnats per la comunautat internacionala, lei militars se devesiguèron entre elei. En decembre de 2009, Moussa Dadis Camara foguèt alora victima d'una temptativa d'assassinat organizat per lo cap de la garda presidenciala Aboubacar Sidiki Diakité, responsable dei chaples de 2009 que crenhava d'èsser liurat a la justicía internacionala.
En genier de 2010, un acòrd foguèt trobat entre lei partisans de Camara e l'oposicion civila per formar un govèrn de transicion dirigit per lo generau Sékouba Konaté. Gardèt lo poder fins a decembre de 2010 e organizèt d'eleccions liuras que veguèron la victòria d'Alpha Condé. Foguèt tornat elegir en 2015. Pasmens, la situacion de Guinèa demora trebolada ambé de problemas economics recurrents, una temptativa de còp d'estat militar en 2011 e lo mantenement de lèis autoritàrias.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Guinèa.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
1234
Aquesta pagina concernís l'an 1234 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra entre França e Bretanha (→ 1231). Sensa ajuda anglesa, lei Bretons èran numericament inferiors e Nantas e Renas foguèron rapidament menaçadas per lei Francés. En junh, una trèva de tres mes foguèt signada e, en novembre, Pèire de Bretanha deguèt faire sa somission a Loís IX. Foguèt obligat de pagar una importanta indemnitat de guèrra e tres plaças demorèron ocupadas per de garnisons francesas. Sensa aliat continentau, Enric III deguèt a son torn acceptar una trèva de sièis annadas ambé França (→ 1242).


text:
Salam
Salam o salaam (en arabi: سلام salam) es un mot arabi que literalament significa patz, s'utiliza tanben coma una salutacion generala, mai que mai dins los païses arabis e pels musulmans, mas tanben en d'autres païses ont l'islam a una grande importància.
Aqueste mot apareis tanben dins d'expressions mai longas, coma assalamoe `alaykum (السلام عليكم), a la quala se pòt respondre: wa`alaykum assalam. En mai d'aquò, As-Salam es un dels 99 Noms Purs de Dieu.
La version ebrieva es shalom, qu'en Israèl s'utiliza de la meteissa faiçon que salaam.


text:
Villes et mairies du District d'Entremont (146)
Liste des communes
Bagnes
Ville de Bagnes, localité de la Suisse de 7 000 habitants.
La mairie de Bagnes a une adresse e-mail et un site Internet.
Orsières
Ville de Orsières, localité de la Suisse de 2 700 habitants.
La mairie de Orsières a une adresse e-mail et un site Internet.
Vollèges
Village de Vollèges, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Vollèges a une adresse e-mail et un site Internet.
Sembrancher
Village de Sembrancher, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Sembrancher a une adresse e-mail et un site Internet.
Liddes
Village de Liddes, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Liddes a un site Internet.
Bourg-Saint-Pierre
Village de Bourg-Saint-Pierre, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Bourg-Saint-Pierre a une adresse e-mail.


text:
Sant Bartomieu (illa)
Sant Bartomieu (en francés Saint-Barthélémy o informalament Saint-Barth) es una illa deis Antilhas, en America. Forma oficialament la "collectivitat de Sant Bartomieu" (en francés collectivité de Saint-Barthélémy) dempuei 2007; avans èra una part dau departament de Guadalope.
La populacion es de 9 171 abitants en 2011 (9 035 sens comptes dobles).
Lo capluòc es Gustavia.
Lo còdi INSEE es 977.
Los còdis ISO 3166 son BL, BLM e 652.
Lo domeni internet es .bl.
Divisions[modificar | modificar la font]
L'illa es una collectivitat de la comuna unenca (del còdi 977 01).
Es pasmens devesida en 2 parròquias (Jol vent a l'oèst, Al vent a l'èst) e 40 borgadas.


text:
Biologia cellulara
La biologia cellulara, tanben coneguda coma citologia, es una disciplina de la biologia qu'estúdia las cellulas e lors organitas, los procediments vitals que s'i debanan e mai los mecanismes permetent lor subrevida (reproduccion, metabolisme, omeostasia, neguentropia, comunicacion) sens doblidar la caracteristica principala de la cellula viventa, de saber, la mòrt, que benlèu es programada geneticament (apoptòsi) o pòt èsser lo resultat d'una agression (necròsi).
Quant a l'istologia, es l'estudi de las cellulas a un nivèl superior, es a dire de lors agençaments en teissuts e de lors interaccions (joncions cellularas simplas, etc.).


text:
Faulx
Faulx es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Faulx A situat en los alentours de Nancy.
Faulx est située dans les alentours de Nancy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Étymologie : "Fagorum vallis", vallée Dels hêtres ; citat l'an 936 "Vadus sancti Petri".
- Espital l'an 1738.
- Étymologie : "Fagorum vallis", vallée des hêtres ; cité en 936 "Vadus sancti Petri".
- Hôpital en 1738.