text:
Lo mainat deu can qui parla / La mainada qui parla dab la mar
Estil : Jove public
Sector : Literatura
Lenga : Occitan
Annada de parucion : 2016
Creator: Galéa, Claudine
Editor : Cap'òc
Revirada en gascon de Sèrgi Javaloyès de " Le garçon au chien parlant / La fille qui parle à la mer", de Claudine Galéa, editat en 2013 per las Éditions du Rouergue.
Existís en version lengadociana : Lo dròlle amb lo canh que parla / La filha que charra amb la mar (revirada de Roland Pécout) e en version lemosina : Lo dròlle dau chen que parla / La dròlla que parla a la mar (revirada de Joan-Loís Lévêque).


c: text/html

text:
Diluns, 5 de febrièr de 2018, 03h00 Politica,Societat,Television
Doas manifestacions simultanèas se debanèron dissabte passat a Tolosa e a Montpelhièr per revendicar l’occitan cada jorn a la television, en seguissent la crida del Collectiu Occitan, qu’amassa un desenat de movements occitanistas dont Convergéncia Occitana, lo CRÈO, la Confederacion Calandreta, lo Partit Occitan, EELV Occitània, País Nòstre, lo Partit de la Nacion Occitana, Esquèrra Revolucionària Occitana, Bastir, Macarèl e l’Associacion Zou.
En seguida de la manifestacion que se tenguèt l’8 de novembre passat a Tolosa, aquesta segonda accion de protèsta revendica totjorn “l’occitan cada jorn a la television, es a dire a France 3”, e ansin lo Collectiu Occitan precisa que “la mobilizacion es d’aitan mai necita que i a una ventolada de reduccions de crèdits a la television publica”. La revendicacion es neta e clara, s’exigís una “vertadièra television de país” amb de redaccions localas.
En mai d’aquò, lo Collectiu Occitan tanben demanda un rescontre amb lo director regional de France 3 Occitanie. “Una cadena qu’a de redaccions dins las ciutats del territòri, que filma lo país, lo representa dins son quotidian, sa diversitat”, çò reclama lo collectiu del temps qu’assegura que l’occitan es essencial per una television melhora.
A Tolosa, l’acamp aguèt luòc sus la Plaça Roosevelt. Aquí, lo cantador Mans de Breish diguèt als jornalistas de La Dépêche que “la tele deu jogar egalament aquel ròtle e nos ajudar a transportar la nòstra identitat regionala”. Dins aquel sens, çò afirmèt l’emblematic musician, “los cantaires sèm aquí per acomplir aquel tasca, mas sola, la lenga dels trobadors risca de s’amortar un jorn. L’occitan es tanben la lenga de l’emocion, sufís de se remembrar la partida de cartas de Marcel Pagnol per la comprene, quitament los que la parlan pas se senton tocats per aquelas paraulas, per aquel accent”. A Montpelhièr, l’acamp se tenguèt sus la Plaça de la Comèdia.
De criticas de l’IEO
De son caire, l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) a publicat un comunicat per criticar que las manifestacions sián “preparadas dins la confusion e la precipitacion”, e en precisant que l’IEO fasiá pas partida del Collectiu Occitan.
Segon l’IEO, per organizar de manifestacions cal prene lo temps necessari per permetre una mobilizacion eficaça, e el se revendica coma l’iniciaire de las grandas manifestacions occitanas e demanda un trabalh de totas las associacions per “organizar una revendicacion coërenta, eficaça e representativa en favor de l’occitan”.
De tot biais , lo Collectiu Occitan contunha la batèsta amb una acampada dijous 15 de febrièr a 18 oras a l'Ostal d'Occitania de Tolosa .
- Bilanç de las 2 manifestacions de Tolosa e Montpelhièr
- Aprép la reunion del Collectiu amb lo Director de France 3 -Occitanie
- Mocions de sosten de las comunas e organisacion de novèlas manifestacions .
UNION E ACCION !
Joan-Pèire Laval .
#3 #14 Julian e Joan-Claudi aprendrètz que las integracions a França Television aquò depend d'una dubertura de pòste qu'es decidida au nivèu nacionau. Ren se pòt pas faire sonqu'a Tolosa. Podetz contunhar de vos imaginar çò que volètz, au mens vos ocuparà. Per informacion, comencèri de trabalhar a França 3 amb de remplaçaments e soi pas ieu que candidatèri, es la còla occitana de FR3 que cercava monde e que contactèt mantunas personas. Deguèri passar un entreten amb lo cap-reda... Legir mai
#17 Perqué siam en democracia e que la paraula es liura. Supòrtas pas la critica ? Tomba ben, nautres te suportam pas.
Mas perqué , perqué ,perqué ... lo Jornalet daissa publicar d'atacas personalas e tant de marridas causas que fan pas que desesperar un pauc mai cada jorn los que se mobilisan encara ?
Joan-Pèire Laval .
A legir los comentaris, me sembla que los occitanistas mancan vertadièrament d'optimisma ! Fin finala, n'i a qu'an adoptada la pensada desfachista d'uèi... E lo pauc que son, pecaire, se disputan coma de dròlles de mairalas puslèu que de se sostener.
Me pensi que cada pichona accion es totjorn quicòm d'util.
Me soveni, sabi pas ont ai legit aquò, que los galleses an capitat a far viura la lor lenga, per que un deputat galles se batèt per una cadena de television dins las annadas 90. Aqu... Legir mai
Presque personne ne regarde VAP, parce que c'est pas très bien. Les calandrons parlent français tout le temps, les profs d'occitan ont globalement un niveau de langue moyen, et 99% de la population se moque de la croix occitane. Sérieux, 50 ou 60 personnes à Montpelhier, c'est la mégalouze. On ne pèse rien, on s'engueule tout le temps, on rate tout ce qu'on essaye de faire ensemble, quand on fait chacun dans son coin, c'est pire que tout (comme ici). Et quand on s'attaque à la politique.... Legir mai
#3 http://paisnostre.midiblogs.com/archive/2018/02/05/una-delegacion-del-collectiu-occitan-a-france-3-occitanie-877498.html
Que pensèt ièr lo director de França 3 Occitania quand rencontrèt la delegacion ? Vegèt que i aviá Joan-Lois Blenet, lo paire de Marius que trabalha a França 3 Occitania ... E ben, caliá gausar e ba faguèt macarèl ! Lo monde que manifestèron a Tolosa e Montpelhièr siaguèron manipulats. Avètz rason de parlar d'interés personal. Mai d'occitan a França 3 va... Legir mai
Quicòm me tafura dins aquel afar de television.
1/ Amb la TNT avèm un vintenat de cadenas, ne poiriam plan aver doás o tres en occitan e doblidar un servici public qu'impausarà totjorn sas constrenchas. Mas seriam dins un sector comercial ont la publicitat o paga tot, e ont lenga occitana pesa pas gaire.
2/ S'aviam d'oras e d'oras d'emissions e de reportages en occitan a la television, òm se mainariá lèu que degun parla pas la lenga ; ni los jornalistas entre eles (rai, aquò s'entend... Legir mai
La propera vegada hi haurà mai gent. Cal se bolegar, es prou important l'Oc a la tv, e cal far moltas mai manifestacions fins que capitem tots plegats. TV- FR3 Occitania .
Visca !!!!!!!!!!!!!!!!!
L'occitanisme professional balha pas tostemps un imatge desinteressada...
Es coma le monde politic...
L'occitan noirís pas que les occitanistas professionals...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Craywick
Craywick es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Un luòc de pelegrinatge :
En sollicitant de la majoritat de las pichonas entités ruralas, l'istòria de Craywick pòt pas dissociar-se de aquela de la siá glèisa : rebâtie cap a la fin del Sègle XVII sus vestigis de bastiment romane, la bastissa #protegir la redaccion dels quasèrns de doléances en 1789 e las eleccions del primièr conselh municipal l'an 1791. Per aver-i recebut l'an 1679 los reliques de sant Gilles, la parròquia #venir luòc de pelegrinatge, en amassant en lo moment de la neuvaine de setembre, paysans e de pescadors dels environs : venián i puiser l'aiga d'una font jutjada curative, abans de se restaurar a la auberge del "bon Sant Gilles" aguda pel clergé local. Es aital coma pendent longtemps — meteis après la desaparicion de las reliques jos la Revolucion — se #invocar Sant Gilles contra los mals de cap, la fèbre, la épilepsie e las malautiás infantiles, una devocion plan reveladora tanben de l'estat sanitaire de la contrée.
Un Caseriu industrial :
Dels évènements militars #que #afectar Craywick — e #èsser légion del fach de la proxilité de dos luòcs fòrts — retenèm la paissièra de Gravelines pels franceses l'an 1644 #que #incitar los espanhòls, totjorn en possession de Bourbourg, a far creuser un fossé defensiu rectilini fins al passatge de CoppenhaecqModèl:Referencia desirada o Coppenax ont #èsser bastida una tem bastionnéeModèl:Referencia desirada : aquel luòc #donar naissença a Coppenaxfort, masatge caseriu nascut en la segonda mitat del Sègle XVII après lo démantèlement d'aquela labor fortificada. Es en aquel sector #que se #implantar, après lo creusement del canal de Bourbourg (1670-1685), divèrsas activitats industrialas #qu'una fabrica de teles de vel l'an 1766, una fabrica texila e, al mièg del sègle XIX, un doç #que #evolucionar en distillerie. Aquel caseriu n'a contunhat a se desvolopar al Sègle XX conjointement als importants trabalhs destinats a completar la ret de las vias navigables : en 1932 amb lo creusement de la dérivation del canal de la Colme e en 1967 amb la élargissement destinat a permetre lo accessibilité als transpòrts fluviaux de grand gabarit, en entrenant la creacion de zònas de depaus, lo relèvement del pont de Brouckerque e la desaparicion del pont de Dunquèrca.
Un lieu de pèlerinage :
À l'instar de la plupart des petites entités rurales, l'histoire de Craywick ne peut se dissocier de celle de son église : rebâtie vers la fin du Sègle XVII sur des vestiges de construction romane, l'édifice abrita la rédaction des cahiers de doléances en 1789 et les élections du premier conseil municipal en 1791. Pour avoir reçu en 1679 les reliques de saint Gilles, la paroisse devint lieu de pèlerinage, rassemblant lors de la neuvaine de septembre, paysans et pêcheurs des environs : ils venaient y puiser l'eau d'une source jugée curative, avant de se restaurer à l'auberge du "bon Saint Gilles" tenue par le clergé local. C'est ainsi que pendant très longtemps — même après la disparition des reliques sous la Révolution — on invoqua Saint Gilles contre les maux de tête, la fièvre, l'épilepsie et les maladies infantiles, une dévotion bien révélatrice aussi de l'état sanitaire de la contrée.
Un Hameau industriel :
Des évènements militaires qui affectèrent Craywick — et ils furent légion du fait de la proxilité de deux places fortes — retenons la prise de Gravelines par les français en 1644 qui incita les espagnols, toujours en possession de Bourbourg, à faire creuser un fossé défensif rectiligne jusqu'au passage de CoppenhaecqModèl:Référence souhaitée ou Coppenax où fut construite une redoute bastionnéeModèl:Référence souhaitée : ce site donna naissance à Coppenaxfort, hameau né dans la seconde moitié du Sègle XVII après le démantèlement de cet ouvrage fortifié. C'est dans ce secteur que s'implantèrent, après le creusement du canal de Bourbourg (1670-1685), diverses activités industrielles dont une fabrique de toiles de voile en 1766, une usine textile et, au milieu du sègle XIX, une sucrerie qui évolua en distillerie. Ce hameau a continué à se développer au Sègle XX conjointement aux importants travaux destinés à compléter le réseau des voies navigables : en 1932 avec le creusement de la dérivation du canal de la Colme et en 1967 avec l'élargissement destiné à permettre l'accessibilité aux transports fluviaux de grand gabarit, entraînant la création de zones de dépôt, le relèvement du pont de Brouckerque et la disparition du pont de Dunkerque.


text:
Per Los pagalhós
Que i a pausas d’uas vrespadas
Quan la sonsaina de tostemps
Canta agut la soa balada :
Que’s hica en holia lo vent.
Aquestes sers, las mans sarradas,
Que senti au pregond de jo
La calor
De la balaguèra.
La montanha que se m’apèra (bis)
B’ei donc blu, lo cèu de seteme,
Dessús los prats deu Vederet.
Quan los camps d’ajons e hèn véder
Huelha roja e frut vriulet.
Los perdigalhs que hèn enténer
Los lors raperet luenh de jo.
La sason
Dejà s’esbrequèra.
La montanha que se m’apèra (bis)
Entre Aspè e Comelia
Malhs gigants que son apielats
Aquiu hons lo Gave e s’enmia
Un shinhau mei a cada aigat
Tau com las aví espartidas
Las brasas deu pair. Qu’at voló,
Los grans gorgs
Son la soa tèrra
La montanha que se m’apèra (bis)
E i pensas, a pausas, Elena,
Quan nse n’anàvam passejar ,
Cap a nos lusiva la pena,
No’t gausèi pas préner la man.
Los sovénguers, com en cadena,
Que me’n hèn l’arcast a tot doç.
E podos -
- Si arrehar l’istuèra.
La montanha que se m’apèra (bis)
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Quan eth dio e’s lheva sus la plana
Qu’eth arròs lava eths tuès asclòps
Que te’n vas per lo gran b,èosc
En cantant’ras cançons d’autes còps
E ta votz mervelhosa
Pura com u cristau
Dens lo bosquet desvelha
Eth mérlé, eth maïtiau.
Répic :
Tra la la la la la la la la la
Tra la la la la la la la la la
E ta votz mervelhosa, Pura com eth cristau
Dens lo bosquet desvelha, Eth mérlé, eth maïtiau.
Eth sorelh que nega’ra campanha
Eth arròs dispareist dens los prats
Que te’n vas decap tara montanha
Qu’ei tà tu un reiaume de patz
E ath som tu que cantas
Las cançons deth noste païs
De ta voutz langorosa
Qui platz tant aths amics.
Répic :
E ath som tu que cantas las cançons deth noste païs
De ta voutz langorosa qui platz tant aths amics.
E eth ser quan te’n tornas entà casa
Tot uròs d’aqueth dia passat
E ath bèth som d’aqueras montanhas
E un còp eth tribailh acabat
E ta votz mervelhosa
Pura com u cristàu
Que cantarà encora
Ra vath deth Lavedan.
Répic :
E ta votz mervelhosa
Pura com u cristàu
Que cantarà encora
Eras vaths deth Lavedan.
Fermer


text:
Plan venguts
Talhièr carnaval
Presentacion Lengatge
Conselhs e Acamps d'establiment
Percorses Educatius
SCRATCH
Per aprene a trabalhar amb SCRATCH
SACOCHE
Quasèrn de tèxte
Lo libre escolar
Escambis Oc-Cat
Erasmus+ e Comenius
Collaborar
Arquius
EnsagPadlet
Classa descobèrta Auvernha 5ena
Quasèrn del visitaire
Carnaval occitan Montpelhièr 2018Osca als participaires , granda fèsta!!!
Setmana de la premsa del 19 al 23 de març
Campanha Igièna / Santat / NetetatVos cal seguir aquel trabalh, avètz las informacions sus la TV del hall
LITERATURA
Joan Bodon from dètz on Vimeo.
TRADICIONSLa fèsta dels mòrts a Pesenàs
La Martror
PATRIMÒNI
En 3ena se trabalhèt la guèrra de 14-18Aqui un filmòt sus Gaspard lo Rat
Histoires 14-18 : Gaspard, le rat des tranchées
TIERA DEL MATERIAL DINTRADA 2017
expression de la setmana: Se negar dins una pesada de mosca(pesada: es la traça que daissa lo pè dins lo sol) èsser embarrassat per la mendre dificultat. Aquela locucion s'emplega per una persona completament incapabla de se sortir d'una situacion embarrassada o malaisida. ex: degut a la cauma del tram, Guilhem arribèt amb tres oras de retard, lo paure d'el, se negariá dins una pesada de mosca!
Evaluacion de la fasa 5 d'Erasmus+ pel collegians aquidescobrir l'istòria de la Tèrra
Dins l'encastre del cors de tecno, los collegians an descubèrt merces a Christina (una maire d'escolan que trabalha a l'INRIA) lo robot Thymio.Setmana de la premsa
Vaqui un resson fach sus Abuledu.org d'aquela experiéncia.
e aqui un diga me dels collegians.
Quitament, siam estats image of the week sus vikidia!
Anatz agachar aquela videò en ligam aquí e fasètz marchar lo vòstre esperit critic.Descobrir çò qu'es un òrt partejat
Par European Commission — Erasmus+ UK National Agency, Domaine public, Lien
Del 27 de febrièr al 3 de març
D'unes collegians e la classa de 3ena tota se forman als 1er secorsErasmus+
L'aventura de Baptista Dubanchet
La mapa de la primièra partida de Paris a GibraltarL'accent
Ligam al blòg: Clicar aquí
Ligam al Facebook aquí
Las classas de 4ena e 3ena son en estagis en entrepresas aquesta setmana abans las vacanças.Material perdut a la cantina dempuèi la debuta de l'an sèm pròche de 100euros!!!
Aquí traparetz lo document "rapòrt d'estagi" per o redigir. Telecargar lo document
Telecargar lo fichièr Perdas per mai d'infos Operacion SAKADO decembre 2016
A l'iniciativa de doas collegianas de 3ena Naomi e Athénaïs, lo collègi participa a l'operacion SAKADO del 1 de decembre a las vacanças de Nadal. L'objectiu nòstre es de fargar 8 sacas d'esquina amb materials que seràn balhats a de SDF. Per regular lo bruch en classa
Aquí en ligam lo siti de SAKADO.
D'altras informacions mai precisas seràn comunicadas en seguida sul wiki, per mèls e per afichas.
Aquí un logicial per mesura lo bruch en classa!!!!!Pòrtas dobèrtas Dissabte 19 de novembre de 2016
Totes los collegians que vòlon venir acompanhar far descobrir, ... son plan venguts.Exercici de seguretat
Per contra cal divendres de ser daissar un collègi net, es de la responsabilitat de cadun!!!
Acamp per classa, parents professors
Lo dimars 13 de setembre faguèrem lo primièr exercici d'evacuacion que se debanèt plan.
Es necite per cadun d'observar e de respectar las règlas, de respectar lo material boitièrs , extinctors, pòrtas copafuòc, de tapar pas las sortidas de secors, ..... per que es la seguretat de totes qu'es en jòc.
Aquel dimarç 13 de setembre a 17h30 i a un acamp de classa dins cada, lo professor referent presentarà la classa, los projèctes de l'an e d'unes professors se vendràn presentar. DINTRADA
Per totes lo dijòus 1er de setembre a 8h30 fondament de classa
Fasèm doas jornadas de
Los collegians de la classa de 3ena en visita a Ràdio Lengadòc
Emission lo francitan
Emission 2
Un siti de mapas interactivas per aprene!!!
ligam al siti de Radio Lengadòc
jornalet
Orientacion per totes
Enfin un
jornalièr en linha en occitanòsca!!
Ancianas paginas
Infos pels collegians


text:
En Ondas
de Domenja Lekuona
sus Ràdio País
que'vs convida a encontrar e difusion tornar de l'emission deu 5 de mai de 2009 a Roland Pecout
(http://www.cardabelle.fr/occitan-auteurs-pecout.htm
) au parat de l'espelida de Laissarem degun
recuelh de poësia acompanhat d'un disque compacte
ençò de l'Ostau dau País marsilhés
ostaumarselhes@gmail.com
5 rue des Trois Mages, 13001 - Marsilha
Tà comandar dirèctament a l'autor Roland Pecout 9 rue des Soeurs-Noires 34000 Montpellier
Roland Pecout qu'ei poèta, escrivan, jornalista e qu'ei l'autor deu filme Trans-occitan en 2008
Musica tirada deu disc "Laissrem degun"
Sonaus d'En Ondas composats per JF Tisnèr Saut de la calor jogat per Mixel Etxekopar e Quatuòr de saxofònes jogat per Saxifilles


text:
Bessaràbia
Bessaràbia (Basarabia en romanés, Бeccapaбия/Bessarabia en rus) es un airau geografic dau sud-èst d'Euròpa que si delimita per la ribiera Prot a ponent, lo fluvi Dnièstre a levant e la mar Negra au sud.
Lo nom de Bessaràbia designèt successivament :
- lo Principat de Valàquia au començament dau sègle XIV, dau nom de la dinastia fondatritz, lei Basarabi (nom que vèn sieche de basar-ata, "paire sevèr" en turc ancian - ipotèsi de Mihnea Berindei - sieche de Besarion-ban, "duc Besarion" - ipotèsi de Pierre Nasturel). Lei Basarabi emergissèron coma bans (ducs vassaus de la corona d'Ongria) avans de s'emancipar en 1330 e de cochar lei Tatars dei bocas de Danubi en mai d'una campanha entre 1328 e 1342 ;
- la faissa de tèrra lo lòng de Danubi e de la mar Negra, entre la confluéncia de Prot e la boca de Dnièstre, que lei Basarabi liberèron dei Tatars en mai d'una campanha entre 1328 e 1342, que la cedissèron en 1418 a Moldàvia, que la perdèt en 1484 (pòrts maritims e de Danubi) e en 1536 (ciutadèla de Tighina) au profiech de l'Empèri Otoman, onte la region si nomava Bodjak (Bucak en turc) ;
- la partida orientala dau Principat de Moldàvia, ambé lo Bodjak, que lei Rus annexèron en 1812, que si restaquèt a Romania de 1918 a 1940 e de 1941 a 1944, e a l'URSS de 1940 a 1941 e de 1944 a 1991.
Ucraïna e la Republica de Moldàvia si partejan la region despuei 1991.


text:
Occitan
L'occitan (o lenga d'òc ) es una lenga romanica parlada en Occitània e pels occitans emigrats de pel monde. Es una lenga fòrça similara al catalan que d'unes considèran aquel coma un dialècte.
L'occitan coneguèt son epòca daurada entre los sègles XI e XIII gràcias a sa literatura e subretot las composicions dels trobadors que coneguèron de succès per tota Euròpa.
Sens estat per encoratjar la transmission e ne far la valorizacion, patís la politica lingüicida de l'Estat francés, mas tanben la passivitat de Mónegue e de l'estat italian. Sonque lo Principat de Catalonha, dins 'Estat espanhòl, reconeis l’occitan coma lenga oficiala, e pròpria de la Val d'Aran, que l'ensenhament public lo generaliza.
Amb aquò, la lenga es grèvament menaçada. Se pensa uòi que mens de 200 000 personas la parlan.
Somari
- 1 Nom
- 2 Situacion sociala
- 3 Istòria de l'occitan
- 4 Classificacion
- 5 Caracteristicas estructuralas
- 6 Codificacion
- 7 Dialèctes
- 8 Ligams
- 9 Nòtas
Nom
Los sols sinonims que s'emplegan correntament, uèi, son occitan (lo pus frequent) e lenga d'òc (un pauc mens frequent). Aquestes dos noms, apareguts a la fin del sègle XIII, venon de l'advèrbi afirmatiu òc: a l'Edat Mejana serviguèt per distinguir la lenga d'òc o occitan, la lenga de si o italian e la lenga d'oïl o francés (en essent oïl la forma anciana per oui en francés modèrne).
Lo mot provençal (var. provençau)[1] a pogut designar l'« occitan » dins sa totalitat, sustot al sègle XIII e tanben als sègles XIX e XX (mai que mai en filologia e dins qualques cases es encara servat aital uèi). Aquel sens es vengut rar dempuèi los ans 1960. Lo tèrme provençal designa ara, subretot, lo dialècte occitan que se parla en Provença.
D'autres sinonims d'« occitan », ara desapareguts de l'usatge, foguèron lemosin[2] al sègle XIII, gascon als sègles XVI, XVII e XVIII[3], lengadocian als sègles XVIII e XIX. Uèi lemosin designa sonque lo dialècte occitan del nòrd-oèst; gascon designa sonque lo dialècte del sud-oèst; lengadocian designa sonque lo dialècte del centre-sud.
Substitucion e renaissentisme
Ara s'estima que sus una populacion de 14 o 15 milions d'occitans, son entre 110 000 e 580 000 los que son capables de parlar l'occitan correntament, mas las ocasions de lo parlar dins la societat son raras. Aquela reculada, sensibla dempuèi lo començament del sègle XX, es causada per una diglossia al profièch del francés, de l'italian e de l'espanhòl; e mai per una politica clara de repression lingüistica dins l'estat francés (vejatz la partida istorica, çai sota).
Los esfòrces de l'occitanisme pòdon pas encara inversar la substitucion lingüistica, pasmens i a agut d'avançadas importantas que contribuisson a melhorar l'imatge de la lenga:
- La creacion literària e musicala en occitan modèrne fa flòri e se renòva sens relambi dempuèi lo sègle XIX.
- L'occitan es reconegut coma lenga oficiala en Aran dempuèi 1999 e coma lenga protegida dins las Valadas Occitanas e a La Gàrdia dempuèi 1999. I a pas de reconeissença oficiala en França e a Mónegue, pasmens existís un ensenhament opcional en França (public o associatiu).
- Los mèdias e las edicions en occitan an un impacte modèst mas son divèrses e dinamics, amb un mercat vertadièr.
- Existís una capacitat de mobilizacion sociala en favor de l'occitan: o an demostrat las grandas manifestacions nacionalas de Carcassona en 2005 amb 11 000 personas, de Besièrs en 2007 amb 20 000 personas, Carcassona 2009 amb 25 000 e Tolosa en 2012 amn 30 000.
Estatuts
L'occitan conois d'estatuts diferents segon los estats.
- En Espanha, es reconegut coma lenga oficiala dins tota la region de Catalonha gràcias a de leis de la region autonòma de Catalonha e gràcias a l'estatut d'autonomia locala d'Aran dempuèi 1990 e 2006[4]. Aital l'occitan benefícia d'un ensenhament sistematic e obligatòri a l'escòla e d'un usatge regular dins l'administracion. Ça que la, l'occitan es cooficial amb lo catalan (lenga oficiala de la region) e amb l'espanhòl (lenga oficiala de l'estat). Malgrat aquela oficialitat, l'occitan subís encara a Aran una diglossia al profièch de l'espanhòl que rèsta la lenga mai poderosa.
- En Itàlia, l'occitan es reconegut coma lenga protegida, pas verament coma "lenga oficiala", gràcias a la lei 482 de 1999. Aquela permet l'us de l'occitan dins l'ensenhament e la vida publica, mas solament dins las comunas que o desiran, sens caractèr obligatòri ni sistematic. La diglossia al profièch de l'italian rèsta fòrta.
- En França e a Mónegue, l'occitan a pas lo mendre estatut oficial. La possibilitat d'ensenhar l'occitan dins l'escòla publica francesa existís, coma opcion, e i a doas tres emissions pichonetas en occitan a la television publica (France 3) mas aquò equival pas a un estatut oficial. La diglossia al profièch del francés es constanta.
Istòria de l'occitan
L'occitan, son nom li ven de l'advèrbi afirmatiu òc (del latin hoc) que li es pròpri.
Lo latin venguèt sul territòri actual occitan amb las armadas romanas dins lo periòde entre 118 e 52 abC. Se sap pas quora la latinizacion foguèt acabada mas sembla que i aguèt de diferéncias regionalas plan grandas: cèrtas regions occitanas perifericas (dins los Pirenèus) aurián poscut èsser latinizadas, o mai romanizadas, als sègle VIII e IX apC., mentre que Provença e lo Bas Lengadòc o foguèron al sègle I apC.
Certans lingüistas, dins una concepcion teleologica dels territòris politics actuals (mite de l'apertenéncia exclusiva al galloromanic, vejatz çai subre), se son particularament interessats a la biparticion lingüistica de las Gàllias entre occitan e francés. Per explicar lo fach qu'existisson doas lengas plan diferentas, s'es avançat mantun argument:
- La celtizacion mendre dels territòris occitans e lo pes dels pòbles preceltics (teoria del substrat).
- La germanizacion mendre dels territòris occitans (teoria de l'adstrat).
- Una difusion de varietats diferentas del latin tardiu al sud e al nòrd de las Gàllias.
L'occitan es nascut a partir del latin vèrs lo sègle VIII apC e foguèt la lenga majoritària de la populacion fins al començament del sègle XX. L'occitan laissèt de traças importantas dins los documents en latin tre lo sègle IX e los primièrs documents escriches tot en occitan apareguèron a la fin del sègle X. Entre los sègles X e XV, l'occitan foguèt la lenga dominanta dins la cultura, l'administracion e las sciéncias e sol lo latin li faguèt un pauc concurréncia. Lo periòde dels trobadors, als sègles XII e XIII, enaucèt fòrça lo prestigi de l'occitan dins Euròpa tota.
A partir de la fin del sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo Creissent), lo francés penetrèt en Occitània coma lenga del poder politic e del prestigi cultural al detriment de l'occitan. Ansin comencèt la diglossia o subordinacion lingüistica. Aquò s'accentuèt al sègle XVI amb l'imposicion del francés e de l'italian coma solas lengas oficialas dins los territòris occitans someses al reialme de França o al ducat italianizat de Savòia.
Pasmens l'occitan demorèt la sola lenga de las classas popularas, se parlava parcialament dins las classas nautas (malgrat la dominacion del francés e de l'italian) e contunhèt de beneficiar d'una literatura productiva. En Bearn l'occitan foguèt oficialament emplegat dins los actes juridics e parlamentaris fins a la Revolucion.
En literatura, malgrat la dominacion del francés s'escriguèt e s'estampèt fòrça en occitan durant tot lo periòde literari designat jos lo nom de barròc occitan amb d'autors com Pèir de Garròs, Pèire Godolin, Bellaud de la Bellaudiera, Francés de Corteta, Joan Enric de Fondevila e Joan Baptista Fabre.
La literatura occitana del sègle XIX foguèt marcada per una renaissença de las letras d'òc preparada entre d'autres per l'escrivan agenés Jansemin e puèi per Frederic Mistral e los autres escrivans del Felibritge.
Aital l'occitan beneficièt d'una renaissença culturala e d'un movement de revendicacion qu'òm pòt sonar occitanisme al sens larg. Pasmens, l'occitan a reculat dins l'usatge a partir dels ans 1920-1950: dempuèi a cessat d'èsser la lenga majoritària. Coneis un perilh grèu de substitucion lingüistica e cedís lo terren davant lo francés en Occitània Granda e a Mónegue, davant l'italian dins las Valadas Occitanas e davant l'espanhòl en Aran.
Al costat d'aquò, lo movement occitanista contunha de revendicar una plaça digna per l'occitan e assaja de ne far tornarmai una lenga de comunicacion, amb qualques avançadas parcialas (vejatz çai subre "Situacion sociala").
Classificacion
La sola classificacion incontestada es aquela: l'occitan fa partida de las lengas romanicas (eissidas del latin), que son una branca de las lengas italicas (latin e divèrsas lengas anticas d'Itàlia), que son a lor torn una branca de las lengas indoeuropèas.
Segon lo lingüista Joseph Greenberg, es possible d'integrar l'indoeuropèu dins una superfamilha encara pus larga e pus anciana, la de las lengas eurasiaticas, mas aquela concepcion es pas acceptada per totes los lingüistas.
Dintre las lengas romanicas, las classificacions an pogut variar segon los autors. Mas dempuèi lo lingüista Pèire Bèc[5], los especialistas son consents per dire que l'occitan amb lo catalan, sa lenga bessona, constituisson un grop pròpri, l'occitanoromanic, que fa una transicion entre dos autres grops pus periferics: lo galloromanic e l'iberoromanic.
Se pòt pensar qu'en mai dels arguments scientifics, de presupausats ideologics son a la basa de la causida de certanas classificacions ancianas. Una vièlha classificacion, ara perimida, metiá l'occitan exclusivament dins lo galloromanic e lo catalan exclusivament dins l'iberoromanic. Aquela vision vièlha a pas pus la mendre justificacion scientifica car nega la coesion tras que fòrta qu'unís l'occitan e lo catalan dins un diasistèma comun: occitan e catalan son pus pròches entre eles que o son de tota autra lenga.
Caracteristicas estructuralas
Per mai de detalhs, se pòt consultar las presentacions de Juli Ronjat[6] e Pèire Bèc[7]. Las afinitats de l'occitan existisson bèl primièr amb lo catalan en general.
Fonologia
L'accent tonic a una mobilitat limitada: pòt tombar sonque
- sus la darrièra sillaba (mots oxitòns o aguts)
- l'avantdarrièra sillaba (mots paroxitòns o plans).
- Pasmens, en niçard, e pus rarament en cisaupenc (Valadas Occitanas), l'accent tonic pòt tombar tanben sus l'antepenultima (mots proparoxitòns o esdrúchols).
Regionalament, existisson tanben los fonèmas /œ/ e /ə/.
Cal senhalar lo fenomèn de l'alternància vocalica. En posicion atòna, certanas vocalas son impossiblas e se transforman en vocalas pus barradas:
- La vocala tonica /ɛ/ se transforma en la vocala atòna /e/.
- La vocala tonica /ɔ/ se transforma en la vocala atòna /u/.
Regionalament, existisson tanben los fonèmas /ʀ/, /h/ e /ʒ/.
La distincion entre /v/ e /b/ es generala en provençal, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin. Per contra, en lengadocian e gascon, los fonèmas /b/ e /v/ se son neutralizats en /b/ (donc /v/ a desparegut).
Evolucion fonetica
- U passa al son [y] (regionalament [œ]). Es un ponch comun amb lo dialècte catalan capcinés ([œ]), lo francés ([y]), lo francoprovençal ([y]), lo nòrd-italian ([y]) e una partida del retoromanic ([y]). Es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas ont u se pronóncia [u].
- Las vocalas completament nasalizadas son inexistentas o pauc desvolopadas dins la majoritat dels parlars. Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas e una diferéncia amb lo francés, lo francoprovençal e lo portugués.
- Las vocalas romanicas è, ò (tonicas e dobèrtas) an evolucionat vèrs de diftongs davant un iòd [j] o davant un oau [w]: è es vengut iè (ie) e ò es vengut uò (uè, ue) : vèlh > vièlh, nòch (nòit) > nuèch (nuèit/nuòch).
- La vocala romanica [o] barrada a evolucionat vèrs lo son [u]: flor [ˈflur]. Es un ponch comun amb certans dialèctes vesins nòrd-italians e catalans mas es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas.
- La vocala [a] tonica se manten fòrça ben: latin pratu > occitan prat. Certans parlars occitans pauc estenduts pòdon conéisser una palatalizacion leugièra de [a] vèrs [æ] o [ɛ], mas aquò es un fenomèn superficial que borrola pas l'equilibri general de la fonologia. Aquel conservatisme de [a] en occitan es comun amb la majoritat de las lengas romanicas. Es una diferéncia amb las evolucions radicalas del francés e del francoprovençal que palatizan e diftongan [a] de manièra sistematica vèrs [ɛ, jɛ] dins certans entorns fonetics.
- Las vocalas pòstonicas son solidas e variadas: -a (prononciada [ɔ, a, ə] segon las regions); -e; -i; -o (prononciada [u]); e tanben en niçard -u (prononciada [y]). Es un ponch comun amb un grand nombre de lengas romanicas mas es una diferéncia amb lo francés qu'elimina totas las vocalas pòstonicas (o ben que las neutraliza en [ə]) e que tend a pèrdre l'accent tonic. Per ex. occitan pòrta [ˈpɔrtɔ], astre [ˈastre], òli [ˈɔli], cigarro [siˈɣarru] (e en niçard aquelu [aˈkely]), de comparar amb lo francés porte [pɔʀt], astre [astʀ], huile [ɥil], cigare [sigaʀ].
- Las vocalas pretonicas son solidas en general e se sèrvan ben, coma dins la majoritat de las lengas romanicas e a la diferéncia del francés: occitan petita [peˈtitɔ], francés petite [ptit].
- Los proparoxitòns (mots accentuats sus l'avant-avantdarrièra sillaba) an desparegut dins la granda majoritat dels dialèctes occitans, exceptat en niçard e en cisalpenc: arma, pagina (niçard e cisalpenc: ànima, pàgina). La desparicion dels proparoxitòns es un ponch comun amb lo catalan rosselhonés, l'aragonés, lo francoprovençal e lo francés; e es una diferéncia amb la majoritat del catalan e amb las autras lengas romanicas.
- La vocala o atòna es vengua [u], coma dins una part del catalan, del nòrd-italian e del portugués (e dins certans mots del francés): portar [purˈta], cigarro [siˈɣarru].
Morfologia
- Las terminasons verbalas rèstan pro diferenciadas, gràcias a l'eiretatge del latin, e fan que los pronoms personals subjèctes son pas necessaris (levat dins una franja estrecha tot al nòrd del domeni occitan). Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas, mas una diferéncia amb lo francés, lo francoprovençal, lo nòrd-italian e lo retoromanic. Ex. occitan parli, francés je parle.
- Lo preterit de l'indicatiu e l'imperfach del subjontiu s'utilizan sistematicament, coma dins la majoritat de las lengas romanicas, mas a la diferéncia del francés (lo nòrd-italian, l'italian e lo romanés tendon a abandonar lo preterit dins de mesuras variadas).
- S'utiliza lo subjontiu dins las interdiccions (imperatiu negatiu), mentre que s'es perdut en francés, en francoprovençal e en italian: parles pas.
- Las particulas pronominalas ne (en, n') (del latin inde) e i (del latin ibi) s'utilizan fòrça en occitan, coma dins la majoritat de las lengas romanicas (catalan, aragonés, nòrd-italian, italian, francoprovençal, francés, etc.), mentre qu'an desparegut en castelhan e en galègoportugués.
Lexic
Lo lexic occitan presenta d'afinitats amb totas las lengas romanicas vesinas: catalan subretot, mas tanben aragonés, nòrd-italian, francoprovençal e francés. Tanben ten certanas racinas comunas amb lo basco qu'es pas una lenga romanica.
Sintaxi
Codificacion
Estandardizacion
L'occitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au) es una varietat estandard de la lenga occitana. Se desvolopa dins l'encastre de la nòrma classica dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de l'occitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben d'adaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas : aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.
Grafia
A l'Edat Mejana l'occitan s'escriviá d'un biais pro unificat e autoctòn que se sona grafia classica.
Amb la pèrda progressiva de prestigi de la lenga e de tot estatut oficial, aquela tradicion grafica autoctòna se perdèt dins un periòde entre 1460 e 1530 segon las regions (mas tre la segonda mitat del sègle XIII dins lo Creissent; en Bearn per contra la tradicion de la grafia classica s'esperlonguèt fins en 1789). L'occitan, ça que la, contunhèt de s'escriure de longa durant los sègles XVI a XVIII mas segon un fais de principis diferents d'autor a autor: èran de grafias afrancesadas (o italianizadas al País Niçard).
En 1803, Fabre d'Olivet foguèt lo primièr a prepausar de restaurar la grafia classica, çò es: un sistèma grafic inspirat del de l'edat mejana. D'autres autors tanben prepausèron la restauracion mai o mens completa de la grafia classica, coma lo provençal Simon Juda Onorat en 1846.
Mas los primièrs felibres a l'entorn de Frederic Mistral, Josèp Romanilha e Teodòr Aubanèu ne causiguèron un autre, amb la fondacion del Felibritge en 1854: lor sistèma es apelat grafia mistralenca e pus precisament nòrma mistralenca perque Mistral ne foguèt lo promotor mai celèbre (mas Romanilha l'aviá concebut tre 1853). Aquel sistèma, basat sus la correspondéncia son/grafia del francés amb d'adaptacions e de manlèus al sistèma grafic de l'edat mejana, aguèt un grand resson. Es la grafia utilizada dins d'òbras de Mistral coma Mirèlha   e dins Lo Tresaur dau Felibritge  . Concebut per la fonologia del parlar rodanenc emplegat pels primièrs felibres, lo sistèma grafic mistralenc èra plan mens adaptat pels autres dialèctes. Amb la difusion del Felibritge fòra de Provença, lo sistèma foguèt donc adaptat o abandonat per d'autres. Un exemple d'adaptacion n'es la grafia febusiana de l'escòla Gaston Febus, pel gascon.
Las idèas de tornar a la grafia classica contunhèron de trabalhar ça que la de longa lo movement renaissentista. En Lemosin, lo felibre Josep Ros i trabalhèt en 1876, seguit pels felibres lengadocians Antonin Perbòsc e Prosper Estieu dins los ans 1890. Lo lengadocian Loís Alibèrt, amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians (1935-1937), fixèt mai o mens definitivament los principis d'una grafia englobanta basada sul sistèma grafic autoctòn, dicha desenant grafia classica o alibertina. Aquel trabalh precís de codificacion d'Alibèrt, a l'escrich coma a l'oral, fonda pus precisament la nòrma classica. Se faguèt una adaptacion de la nòrma classica a l'ensems dels dialèctes occitans durant los ans 1950-1970, mai que mai gràcias a las òbras del provençal Robèrt Lafont, del gascon Pèire Bèc e de l'[[Institut d'Estudis Occitans]]. Dempuèi 1996 lo Conselh de la Lenga Occitana (en collaboracion amb lo Gidilòc) preseguís la gestion de la nòrma classica.
A l'ora d'ara, lo sistèma grafic pus utilizat es lo d'Alibèrt. Ça que la la grafia mistralenca demòra fòrça utilizada en Provença a costat de la grafia classica.
Tanben cal senhalar doas autras grafias d'impacte mendre: la grafia bonaudiana, fondada per Piare Bonaud en 1973, que fa concurréncia a la grafia classica en auvernhat, e la grafia de l'Escòla dau Pò, version simplificada de la grafia mistralenca, que fa concurréncia a la grafia classica dins las Valadas Occitanas dempuèi 1971.
La grafia es estada, de la fondacion del Felibritge en 1854 e fins a l'ora d'ara, un grand subjècte de polemicas particularament dins las annadas seissanta e setanta del sègle XX.
Ligams intèrnes
- nòrma lingüistica
Dialèctes
Generalitats
Tradicionalament òm considèra que l'occitan ten sièis grands dialèctes : lo gascon a l'oèst, lo lengadocian e lo provençal (provençau) al sud, lo lemosin, l'auvernhat e lo vivaroalpenc al nòrd. Los dialèctes son nommats mai que mai segon de divisions provincialas ancianas mas i a pas de correspondéncia exacta entre los dialèctes e las províncias: en Provença se parla provençal mas atanben vivaroalpenc, en Auvèrnha auvernhat e lengadocian, en Lengadòc lengadocian, auvernhat, provençal e vivaroalpenc etc...
Fòra del cas particular del gascon (e encara), la transicion entre los dialèctes es plan rarament brutala e un parlar considerat coma de lengadocian o de provençal pòt tenir un fais de caracteristicas d'un autre dialècte o de caracteristicas pròprias: podèm citar lo niçard, lo cevenòl, lo gavaldanés o lo brageiragués.
Entre los parlars de transicion cap a las lengas vesinas, podèm citar lo roiasc e los parlars del Creissent.
Cèrts autors coma Pèire Bèc an prepausat un segond tipe d'estructuracion de l'espaci lingüistic occitan. Pèire Bec definís tres grands complèxes supradialectals: l'arvèrnomediterranèu, l'occitan central e l'aquitanopirenenc (vejatz çai sota).
Classificacion dialectala
Segon lo lingüista Pèire Bèc[8].
- grop gascon, constituit d'un sol dialècte
- grop nòrd-occitan
- grop sud-occitan
- provençal, dich localament provençau (inclusent lo niçard)
- lengadocian
- (catalan, lenga per elaboracion qu'es venguda independenta de l'occitan)
Classificacion supradialectala
Segon lo lingüista Pèire Bèc[9]. Aquesta classificacion supradialectala es compatibla amb la precedenta, mas se fa segon de critèris diferents.
- Grop arvèrnomediterranèu
- lemosin
- auvernhat
- vivaroalpenc
- provençal (inclusent lo niçard)
- Grop occitan central
- lengadocian (exceptat lo sosdialècte lengadocian meridional)
- Grop aquitanopirenenc
- lengadocian meridional
- gascon
- (catalan, lenga per elaboracion qu'es venguda independenta de l'occitan)
La classificacion supradialectala es estada reformulada ansin, pus recentament[10].
- Grop arvèrnomediterranèu
- Sosgrop transoccitan
- lemosin
- auvernhat
- vivarodaufinenc (vivaroalpenc de l'oèst)
- provençal general (provençal maritim e rodanenc, sens lo niçard)
- Sosgrop niçardoalpenc
- provençal niçard
- alpenc (vivaroalpenc de l'èst)
- Sosgrop transoccitan
- Grop preïberic
- Sosgrop occitan central
- lengadocian (exceptat lo sosdialècte lengadocian meridional)
- Sosgrop aquitanopirenenc
- lengadocian meridional
- gascon
- (catalan, lenga per elaboracion qu'es venguda independenta de l'occitan)
- Sosgrop occitan central
Ligams
- Acàdemia Occitana Lo diccionari de l'Acadèmia de la Lenga Occitana
- Lo Congrès Lo diccionari de Lo Congrès
- Dictionnaire français-occitanien de Louis Piat que explica detalhadament las caracteristicas dels dialèctes occitans
- Lo Tresaur dau Felibritge Lo diccionari mai gròs de l'occitan, de Frederic Mistral (vejatz tanben lo ligam intèrne)
- Lexilogos Una colleccion interessanta de ligams, mas la concepcion de l'occitan i es pas totjorn fisabla.
- Occitanet
- Lingüistica Occitana Revista electronica de lingüistica occitana
- Conselh de la Lenga Occitana Preconizacions dins la nòrma classica de l'occitan
- Marraire (l'occitan en Velai e al nòrd de Vivarés)
- Associacion Internacionala d'Estudis Occitans
- Institut Occitan (Pau)
- Bibliografia electronica dels trobadors
- Parlar Occitan Grop de discussion EN occitan
- La Lenga Occitana Grop de discussion SUS l'occitan
- Lista Òc Grop de discussion (non moderat)
- Exercicis en lenga occitana
- Ressorsas pedagogicas per l'occitan
- Cièl d'Òc Banca de tèxtes numerizats
- Diccionari de l'occitan medieval
- Lexic de l'occitan medieval
- Thesaurus Occitan Basa de donadas dialectologicas multimèdia
- Òc per l'occitan Annuari de las entrepresas e organismes amb lo certificat "òc per l'occitan"
- Ostal d'Occitània de Tolosa l'Ostal de las associacions occitanas de Tolosa
Nòtas
- ↑ Ancianament se podiá escriure proensal, proensales, que cal legir proençal, proençalés.
- ↑ Ancianament se podiá escriure lemosi, lemozi, que cal legir lemosin. Lo mot lemosin a pogut designar tanben lo catalan als sègles XVIII e XIX, en rason de sa filiacion amb l'occitan medieval.
- ↑ BOYER Henri, & GARDY Philippe (2001) (dir.) Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan: des troubadours à l’Internet, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan
- ↑ [1]
- ↑ Pèire Bèc (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ), Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol.
- ↑ RONJAT Juli = RONJAT Jules (1930-1941), Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
- ↑ BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
- ↑ BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
- ↑ BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
- ↑ SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l'occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l'Association Internationale d'Études Occitanes, Turnhout: Brepols
Error: No pot estar buit l'atribut
name dels indicadors d'estat de la pàgina.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Lenga sillabica
- Literatura occitana/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Portal:Euròpa/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Article utilizant lo modèl Wikiccionari
- Pagina utilizant una icòna de títol sens identificant
- Pagina semiprotegida
- Occitan


text:
Virgili
Publius Vergilius Maro o Virgili (Andes, actual Virgilio cap a 70 ab. C. - Brindes, actual Brindisi, 19 ab. C.) foguèt un poèta roman, autor de las Bucolicas, las Georgicas e l'Eneïda.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Virgili, filh del teisseire Maron e d'una femna libertina, nomenada Magia. Son paire, òme trabalhador e intelligent, amacèt una pichona fortuna, a fòrça de trabalh e de privacions, aquò li permetèt de donar a son filh una bona educacion. Virgili estudièt a Cremona fins als dètz-e-sèt ans; lo 15 d'octobre de 699 de la fondacion de Roma vestiguèt la toga virila e anèt a Milan contunhar sos estudis. Un an aprèp se tròba a Nàpols se dedicant a la coneissença dels autors grècs, especialament d'Omèr, Teocrit e Esiòde, qu'assimilèt corrèctament, coma se pòt veire dins sas òbras. Tanben estudièt un pauc de medecina, cosmologia, matematicas e filosofia. Aquerissent, alara, una cultura fòrça universala e causida, e capitant dins l'art dificil de saber utilizar çò qu'aprenguèt per l'aplicar a punt en totes los cases ont una descripcion o una simpla mencion d'un tèma scientific per donar relèu o interès a sas descripcions o enumeracions poeticas.
Dins la cronica d'Eusèbi (comentada per Sant Jiròni) se ditz que Virgili anèt a Roma aprèp sa demorança a Milan; i a discussion entre los biografs virgilians, a l'ora d'ara es pas encara esclarida. Çò qu'es plenament clar es qu'en l'an 705 de la fondacion de Roma tornèt dins sas tèrras de Màntoa, ont possedissiá lo modèst eretatge pairal, que s'ocupava e administrava amb assiduïtat e abséncia d'ambicion. La vida del camp foguèt son encant e granda afeccion.
Los signes distintius de son caractèr èran: de pauc parlar, l'observacion continuala, la reflexion testuda, la memòria tenaça, la bontat e sinceritat. D'unes de sos biografs lo presentan amb còrs e estatura granda, color bruna, santat variabla, fàcia rustica, alara que d'autres lo comparan a un Apollon, “de cara blanca, pelroge, còrs prim e delicat, votz sonòra e manièras fòrça finas”. De son afeccion per la vida del camp ven sos dètz poèmas bucolics nomenats Eglògas, vertadièr tresaur de poesia campèstra, que sens èsser absoludament originala, es una vertadièra frescor artistica e literària.
Gai Asini Pollion foguèt legat del triumvir Marc Antòni, e en son nom governava la region de Màntoa en 713 (de Roma) quan foguèron repartidas las tèrras de la region entre los soldats d'Octavi. Lo domeni pairal de Virgili venguèt en sòrt a un centurion nomenat Arri, e quand lo poèta se vegèt despolhat de son ostal e patrimòni, faguèt jogar de son amistat amb Asini Pollió, e amb Cornelius Gal, fins que Octavi August tornèt donar a Virgili son eretatge pairal. Lo Cesar satisfaguèt los desirs dels amics del poèta e nomenèt Alfeni Var governador de la Gàllia Transpadana, ont porgiguèron las tèrras de Virgili. Lo novèl governador èra estat condisciple del poèta en l'escòla de filosofia Sisson, e s'esforcèt de satisfar los desirs de son amic, mas la soldatesca, insolentada, tornèt prendre la proprietat de Virgili, e se vegèt non solament despolhat un còp mai, mas manquèt de morir negat victima de la rapacitat dels soldats, en traversant lo riu Minci per salvar sa vida.
A l'epòca, Virgili aviá ja escrit qualques unas de sas famosas eglògas, e sos amics li conselhèron d'anar a Roma per implorar la cleméncia d'August. Aquel darrièr coma son ministre e Mecènas acolhiràn lo poèta amb atencion, e non solament sas possessions li foguèron retornadas mas fin finala se li porgiguèt una gròssa indemnizacion pecuniària. Dins doas de sas melhoras eglògas, Virgili merceja la libertat amb sos logatges favorits e deplòra, en passant, los malastres de sos compatriòtas. Virgili demorèt dins un ostal del quartièr Esquili de Roma, fòrt prèp dels jardins de Mecènas. Ala reüniguèt una bibliotèca causida, e venguèt lo poèta de cort per excelléncia.
La cort d'August aimava de veire a son entorn e celebrar los melhors engènis de las letras latinas. Virgili partejava amb Oraci la favor de Mecènas, e meravelhèt en escrivent son primièr poèma, l'Eneïda, e en cantant la genealogia de la familha d'Octavi August teissiá una corona de laus e faguèt profecia tant agradabla en favor de la familha imperiala reinanta.
Mercé a Oraci, Virgili venguèt bon amic de Tibul, Properci, Gal, Agripa, Mesala e Polion. Gausiguèt d'una popularitat que l'entornejava d'una atmosfèra d'afeccion e de veneracion jamai egalada en cap d'epòca anteriora e posteriora. Modèl de candor, de sinceritat, de grat e de benvolença per totòm, Virgili venguèt a èsser lo vertadièr modèl e paragon de l'òme perfècte e exemplar de la cosmogonia pagana. Son amor de l'estudi foguèt considerable, coma lo del trabalh e atencion, e quand tornava escriure, corregissiá e relegissiá cent còps, s'èra necessari, sos vèrses.
A trenta quatre ans se retirèt a Nàpols, per se dedicar a escriure son poèma Las Georgicas, que compausèt, sus lo conselh de Mecènas, que desirava d'encaminar las energias del pòble roman cap a l'exercici de l'agricultura, ont vegèt una font de riquesa e prosperitat fòrça oblidada d'un pòble guerrièr. Virgili acabèt en 714 (de la fondacion de Roma) son poèma Las Georgicas e emplega los dos ans seguents a escriure l'Eneïda, lo poèma nacional de las originas, grandesa e esplendor de Roma.
Per aquò caminèt cap a Grècia, e mai, visitant, totes los luòcs e vilatges de l'Asia Menora, ont Omèr situa las accions de sas epopèias gigantas. Demorèt a Patres, Corfo, en Creta e, subretot, a Atenas, ont trobèt August de son retorn d'Orient. Aquel volguèt que lo poèta lo tornèsse acompanhar a Roma; o faguèt, mas deguèt desbarcar a Brindisi en 19 e moriguèt de las consequéncias de sa constitucion flaca e malautissa, malmenada per una navigacion turbulenta.
Sa despolha foguèt carrejada a Nàpols, al respècte de sa darrièra volontat foguèt incinerat dins lo camin de Puteoli (Pozzuoli) a 3 km d'aquela vila. Sus sa tomba s'apausèt aquela inscripcion, atribuida al poèta el meteis, pasmens que la font seja clara:
« Mantua me genuit;
Calabri rapuere; tenet nunc Parthenope.
Cecini pascua, rura, duces. »
(Màntoa m'engendrèt. Los calabreses me retenguèron. Ara me possedís Nàpols. Cantèt los pastres, los païsans e los guerrièrs).
Òbras[modificar | modificar la font]
Bucolicas[modificar | modificar la font]
Aquela òbra voliá tornar menar los romans cap a l'agricultura. Lo recuèlh pareguèt en -37; se compausava de las nòu primièras bucolicas (del grèc Bukoλoς: lo boièr), armoniosament dispausadas en dos gropes de quatre a l'entorn de la cinquena pèça, coma aitant de planetas gravitant a l'entorn d’un astre[1]. Aquel astre, es Dafnis, sovent assimilat a Juli Cesar recentament assassinat. De fach, la cinquena bucolica poiriá ben nos presentar dos « Dafnis », un tenebrós, aquel de Mopse (masqueta d’Octavian), e que figura en efèit lo defunt dictator, l’autre luminós, aquel de Menalc (masqueta de Virgili), que representa Catul, tuat en secret pel primièr.
Georgicas[modificar | modificar la font]
Aquel poèma (28 ab. C.) didactic se dividís en quatre libres (514, 542, 566, 566 vèrses), abordant successivament la cultura dels camps, l’arboricultura (subretot la vinha), l’abaliment e l’apicultura :
- Libre I - blat e sason del laurador ;
- Libre II - vinha e olivièr ;
- Libre III - abaliment del bestial ;
- Libre IV - l'abelhièr.
S’inspirant subretot d’Esiòde, de Lucrèci e d’Aratos, mas tanben de Teofrast, de Varron, de Caton l’Ancian, emai d’Aristòtel, Virgili fa son pròpri camin en infusant dins l'estil didactic, sovent arid e ingrat, çò que se pòt nomenar « l’arma virgiliana », facha d’una extraordinària empatia a respècte de totes los èssers, qu'anima l’inanimat, compren de l’interior vegetals e animals, participa efectivament al trabalh penible e exaltant del païsan.
Las Georgicas son fòrça mens un tractat d’agricultura (atal visan pas l’exaustivitat) qu’un poèma sus l’agricultura; s'adreçan almens tant a l’òme de las vilas qu'a l’òme dels camps. Ofrisson a l’afeccionat de poesia un plaser totjorn renovelat, tant per lor subjècte meteis que ressorça las Musas dins la frescor e l’autenticitat de la natura, que pel sople que las soslèva tot lo long, e per l'extraordinària varietat de lor estil. Virgili sap adornar son subjècte d'episòdis variats e de vertadièras partidas eroïcas que son aitant de « respiracions » dins lo poèma. Se pòt citar los Pronostics de la guèrra civila, l'Imne a la Prima, l’Elògi d'Itàlia, l’Elògi de la vida campèstra, la Marana del Noric, l'Aujòl de Tarent, Aristèu e sas abelhas, Orfèu e Euridice.
Eneïda[modificar | modificar la font]
Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs.
Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium).
Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge.
Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir.
Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.
Appendix Vergiliana[modificar | modificar la font]
La glòria de Virgili repausa solidament sur aqueles tres pilars que son las Bucolicas, las Georgicas e l’Eneïda. Dins l'Antiquitat, se li atribuiguèt tanben d'autres poèmas, que Scaliger, dins son edition de 1573, reüniguèt jol títol d'Appendix Vergiliana.
Aquel recuèlh compren:
- lo Culex (« moissalon » o « moissal ») : aquel moissalon (o moissal) alèrta un pastor en lo fissant, li salva la vida; l'insècte mòrt es onorat d'una tomba pel pastre;
- los Dirae: aquelas « malediccions » son prononciadas per un aimant contra la tèrra que deguèt abandonar (getat per de veterans de l'armada romana), en abandonant son aimada; aquela, Lydia, es onorada per un poèma d'amor a son nom (en annèxe als Dirae), amb un elògi del camp ont aquela viu;
- l'Aetna, consacrat al volcan d'Ètna ;
- le Ciris: evocacion de la metamorfòsi en aucèl (Ciris) de Scylla, filha del rei de Megare ;
- lo Catalepton: recuèlh de poèmas corts, que qualques uns semblan d'èsser d'autenticas òbras de jovença de Virgili.
Dins una fasa posteriora, encara s'apondèt a la colleccion :
- la Copa : poèma portant lo nom d'una cabaretièra siriana qu'invita un viatjaire al plaser en dançant davant son establiment ;
- las Elegiae in Maecentatem : pèça necrologica raportant las darrièras paraulas de Mecènas, benfaitor de Virgili, a l'emperaire August;
- lo Moretum : poèma gastronomic descrivent en detalh la preparacion d'un platat local de Cisalpina.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Dante : « Dins L'Infèrn e Lo Purgatòri, Virgili guida Dante e li explica los mistèris d'aquels luòcs. »
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Virgil Project http://vergil.classics.upenn.edu/
- (fr) AgoraClass: L'Agora des Classiques http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/virgtext.htm
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ metafòra de P. Maury, que foguèt lo primièr a mostrar aquel pichon temple pitagorician


text:
Barbarós (e derivats), papachroge, rigal/rigau, semblan los noms occitans mai espandits.
Veire a la fin de la ficha la tièra de noms amb las referéncias.
Òrdre : Passeriformas
Familha : Mucicapidats (Ex Turdidats)
Angl. : Robin
Fr. : Rouge-Gorge Familier
It. : Pettirosso
Esp. : Petirrojo
Cat. : Pit-roig, Ropit
Etimologia :
Erythacus : del grèc érithakos (barbarós ; Aristòtel). Pline parla d’un erithacus, aucèl que se vei en ivèrn e que a la prima se càmbia en coa rossa.
Rubecula diminutiu del latin rubor (roge) e rubeo (èstre roge), de fach sa garganta es puslèu irange.
Familier per indicar qu’aquel aucèl cranhís pas l’òme.
La paraula rigau ven benlèu del celtic rig (roge) e del latin regaliolus (rei petit).
Es pas possible de s’enganar amb un autre aucèl. Lo còs redond, patas greulas, la garganta iranjada.
Son cant es un “tic” cort e regde, sovent a de reng. Un cant melodiós, variat, long e laguiós s’ausís sovent a l’auton.
De mièg setembre a mièg octòbre, venon los nisaires nordics. Lo pic de passatge de prima es en març-abriu. Lo papachrós es un migrator de nuèch.
Se ten dins las zònas mai o mens abosquidas, selvas de montanhas, planas, òrts e pargues urbans. Lo nis es pròche del sòl, dins de socas, entrelacs de racinas, traucs de parets. Se noirís d’insèctes, vèrmes, pichòtas granas.
Lo rigau es l’aucèl nacional del Reialme Unit
Provèrbi : Es coma lo rigau, cranhís ni lo freg ni lo caud. (Galtier).
Se cresiá dins lo temps (Pline) que lo rigau e la coa rossa èran un sol aucèl que cambiava de plumatge a la prima, d’autres pensavan que la coa rossa èra la feme del papachrós, dins la cançon pasmens es la petosa que se vol maridar amb lo papachrós “la petosa e lo rigau parlavan de se maridar, la finforleta…”.
La legènda provençala nos explica la color del pitre del rigau : lo rigau se sarrèt de la crotz del Crist e pres de pietat per el, li desrabèt de son bèc las espinas qu’èran ficadas dins son front. D’aquí rajèt lo sang, que mascarèt lo pitre del rigau. Dempuèi l’aucèl es de pitre roge, estigmat gloriós que ne fa un aucèl sacrat pels òmes.
Tièra de noms (veire la bibliografia aicí) :
La Barbo rousso (Gard : Crespon)
lo Barbarós (Haut Languedoc)
lo Barborous (Castres : Cousinié ; Tarn : Gary ; Provence : Galtier)
lo Barbo Rousso (Provence : Galtier)
lo Barbo Rousset (Provence : Galtier)
lo Paparous (Herault : M. de Serres ; Gard : Crespon ; Provence : Galtier),
lo Papa Rousset (Provence : Galtier)
lo Papa Rouge (Provence : Galtier)
Lo Papachrós (Max Roqueta)
lo Paparoutch (Toulouse : Lacroix)
lo Pitre Rouge (Provence : Galtier ; Isère : Charvet, Bouteille)
lo Còu Rous (Provence : Galtier)
lo Pit Rotje (Pyr. Orientales : Companyo)
lo Rigau, lo rigal (Languedoc : Mistral ; Provence : Galtier)
lo rigâou (Gard : Crespon)
lo Bouié (Gard : Mistral) : pichot aucèl que seguís los buòus.
lo Boué (Languedoc : Sauvages).
lo Roupit (Gironde : Docteur),
lo Roubal, lo Roubâou (Languedoc : Sauvages)
lo Jaunar (Auvergne : Bouteille)
lo Golitz (Béarn : Lespy) : del Latin «gulo golut», galavard.
lo Fabron (Haut Languedoc)
lo Richou (Gascogne)
Lo Gava Rouge, lo Gavàgi Roge (Marseille)
lo Moureau (Guyenne : Salerne)
la Lanchotte (Perigord : Salerne)
l’Arpif (Landes : De Metivier)
Joan Loís Segondy
E aicí, en cercant lo mot «rouge gorge» a esquèrra, trobaretz una autra tièra amb las localizacions.
Per veire l’article sul papachroge, clicatz aicí.


text:
Periòde d'Obeïd
Lo periòde d'Obeïd es una epòca protoistorica de Mesopotamia Anciana situada aperaquí entre 4 700 e 4 000 avC. Lo site principau n'es Eridu ambé 19 nivèus d'ocupacion. Aqueu periòde es devesit en cinc epòcas pus pichonas :
- Obeïd 0.
- Obeïd 1 onte la cultura d'Obeïd foguèt presenta en Bassa Mesopotamia a l'entorn d'Eridu. Foguèt similara a la cultura de Samarra mai presentèt ja de diferéncias.
- Obeïd 2 onte la cultura d'Obeïd se desvolopèt e se mesclèt ai culturas de Samarra e de Tell Halaf.
- Obeïd 3 quand la cultura d'Obeïd se desvolopèt egalament en Mesopotamia Auta e sus lei ribas de la Mar Mediterranèa. Lei vilatges èran pas encara de vilas mai lor talha e lor organizacion venguèron pus importantas. Aquela epòca foguèt tanben marcada per l'aparicion dei premiers cementèris.
- Obeïd 4 onte lei premiers temples son fachs a Eridu e belèu Uruk. De mai, l'agricultura aigada permetèt una aumentacion dei concentracions umanas.


text:
Sul yacht Paloma-Bolloré i a mantunes manètas, lo capitan causit pel pòble democrata e babilonian, demanda que se li donèsse totas las autorizacions de navegar al larg de La Valeta sense l'avejaire dels segonds, e dels paures batelièrs o quasi esclaus, amai se vòl lo man-obrier ambe doás mans (lo batèu o barcàs, o barcassetonàs de luxe, risca a tot escais, tota virada, l'encalhada o l'ondada bèla, se l'obstacle li es pas costumièr). Es que podem li daissar lo batèu e las manètas dins las seunas doás mans, fasquessián rasonablas ?
-°-
PARÍS SE BOLEGA !
-°
«Volem rien foutre al païs
» -lo film- es un bon contra potinga per aquela asirança sanciera que legissi aquí dessús, sul net un pauc pertot, asirança o òdi contra lo novèl elegit. Pr'aquò zo faguèt fòrt lo nòtre pichonelòt Sárközy-de-Nagy-Bósca-immigrat-de-la-tresena-generacion-d’Ongria ; disi ‘nòstre’ car es ben de jo el tanben, non ? De creire que los aviam pas a la darrièra mandatura los elegits UMP[1]
e lo govèrn de Villepin
s'eriá pas estat tanpauc ambe en Sárközy al ministèri de l'Interior, França amb l'identitat de l'excepcion culturala e policiara ? Son estats paralizats per Jacques Chirac. Car zo cal ben creire, lo president cámbia tot al nivèl dinamisme, TOT ! Bon farà ben per nòstras France(s) d'en bas
, aquela que viu pas a Neuilly/Seine
, les Hauts de Seine
, tals autres còps aquesta França reiala que viviá pas qu'a Versaille
s (oèst de Paris atanben). Jo me demandi vertadierament perqué aquesta França de l’oèst vòl sempre autanplan governar en monopòl França, quelle mouche les pique vers là-bas ?
Es pas la messa, non ; Son tròp serioses los nòstres curats, o alara un sectarisme novèl. Bon ara, vau veire se las facturas de Chichi, a l’Elisèu, seràn publicadas un jorn e se en Sárközy publicarà las seunas redusidas facturas de 500 %, al mens, ambe l'ajuda que podriá aver de Bolloré, Bouygues, Lagardère, e lo propiertari del Fouquet's
amassats. Puèi aprèp, si ambe un Parlement UMP
–cambiat tanben coma lo president segur -dempuèi genièr 2007- podràn far çò que vòlon, tal que zo aurián pogut far ambe Chichi-de_Villpein-Sárkö, abans, mas perqué l’an pas fait ? Pensi que nòstre pichonelòton en Sárközy dèu èstre un mec
d’esquerra tal Kouchner, e los mecs de gauche
lor agrádan l’accion, la volontat politica, contrariament als vièlhs elefants del Parti Socialiste
, PSF-PRG-PCF
. E per l'ecologia, quina causida formidabla, un mec
que s’encamina en bici a Bordèu, que manejava los comptes dels partits sense equivalent al RPR
-ex-UMP
, e en jean’s
dins las carrièras de la ciutat ducala, mas bon, quin bordèl lo seu tram... donc se lo tram d'en Juppe
ta es atanplan bon que la seuna futura politica, aurà mestièr de mai d’una mesada per se faire remarcar o de publicitat. Tant de movement, quin plaser ! Lo govèrn es en òrdre de campanha electorala. E ARA PARÍS SE BOLEGA ! Lo resumit d'una setmana de poder me sembla pron ben fait.[1] Me sembla que caliá legir Union per la Magouille Parlementaire, un modèl, lo PP segon Alain Juppé, o Union dels Militars Patentants.
-°-
La tòca de las eleccions de junh : fargar una Assemblèa de democratas.
-°-
Lo jorn del 16 de mai de 2007 damorarà al mens dins la mamòria : aquela de Nicolas Sárközy. Un jorn de jubilacion per lo que pantaissava de pervenir a aquesta foncion suprèma dempuèi la seuna enfança se ne jutjam per mantunas de las seunas confessions mediaticas. Tot pesat, aquò fai 33 annadas de vida politica activa, aquò fai unes tempses bèls per una sampitèrna representativitat populara, aquò fai per consacrar una pujada republicana, una pujada, dins las piada d'en Jacques Chirac, tre la debuta en qualitat de repsonsable dels joves de l'UDR, devengut juste a posita RPR, puèi UMP, «Lo PP es lo modèl per l'UMP» segon M.Alain Juppé, zo disem pas pron, lo «melhor d'entre nosautres» que condemnat per la justícia per man-òbra financiera al cap del partit e de la comuna de París, es vendut trapar asili electiva a Bordèu abans d'anar jaire la patz al Quebèc, puèi acabar coma ecologista en Cap del Primièr ministre Fillon [zo disem pas pron tanpauc, lo PP es lo partit pòst-franquista d'Espanha, lo franquisme es estat sempre associat a la manigasça financièra, e encara a Veléncia ambe la copa mondiala de vela, e l'immobilièr, etc...].
Mas a la seuna arribada a l'Elisèu marca sobretot una paginaque vira. Eiritièr, certa rebèl, del chiraquisme, los mantunes jorns que auràn precedit la paissièra de poder foguèran marcats del sagèl d'una concepcion sempre novèla de l'exercici del poder.
Un poder que sempre enluzerniguèt l'òme, tal totes los que son animats per un ègo susdimencionat. Al punt de vóler tot escobar a la paissièra de la prima 2007, «ai cambiat» discorejar en clavar per genièr de 2007, dinca desirar remandar dins las traucadas lo maissant esculhit d'en Edouard Balladur - o seu paire espiritual que es Jacques Chirac. Lo caminament adiciona un cas vertadièrament psiquanalitic utile.
-°-
Poders personals ?
-°-
Aquesta concepcion sembla se fargar e se conjugar en del novèl capolièr d'Estat per una iperactivitat, un bonapartisme novèl. Al punt de vóler jà amassar totes los poders entre sas mans.
Un exemple : dins la Ve republica francesa, jà pron bonapartista e centralista, del democractic e del centralisme conjugat, lo President crida lo Primièr ministre que en seguida es cargat -a partir d'una fuèlha de caminament- de compausar lo govèrn, aprèp mantunas consultacions, abans de propausar una lista al President ... Es long e pron francés, gaire eficaç.
Dempuèi la seuna eleccion, Nicolas Sárközy de Nagy-Bócsa-etc. desmostra una vision pron personala de la foncion presidenciala, parlant non pas del seu projècte per la França -tala la tradicion d'arrogança francesa zo sap descriure- mas de mantunes projèctes, tal zo farai un Primièr ministre. Es aital que tot al fial dels dètz jorns esperlongats - en defòra del son jorn sus lo yacht del Vincent Bolloré, l'especialista de l'Africa anti-ecologista- a près las costumas d'un super Primièr ministre, recebent el-mesma los ministres, engatjant las discussions dirèctas ambe los partenaris socials ... Benlèu per estupar lo fuòc que anava préner (?). Una concepcion de l'aplèc dels poders que devriá -quand serà nommat- plaçar lo futur "Premier Ministre" en un ròle de fisible del sistèma Sárközy, lo sampitèrne fautiu, pron aisit per damorar en plaça.
Es vertat que dempuèi la resolucion del quinquenat, la tentacion èra granda de desvolopar lo regime presidencial que lo govèrn es directament gestionat pel President.
Nos endevendrem aital quand a la prima de 2006, afirmava que «le président de la République exerce le leadership de l'exécutif». L'afirmacion bèla assegura aital jà la concepcion d'aquesta foncion presidenciala que capita d'obténer. L'avem per cinc ans.
Aital, sense aficar dubertament lo seu posicionament, per fin de non pas capvirar los ments politics del pròpri camp pron estacat a la question -lo novèl cap de l'Estat causirà una opcion vèrs aqueste famós sistèma presidencialista. I a mantunes mesadas, alara que Michèle Alliot-Marie èra encara candidata de l'UMP, lo debat dabans los militants l'aviá opausada clarament sus aqueste tèma.
-°-
Damora que l'usina a poders fauta l'Assemblée Nationale.
-°-
Necessitats del contra-poder, per servar una manièra de viure en Occitània.
L'Assemblée Nationale es pas gaire de poder, coma aviá pogut l'escriure mantunes deputats de l'UDF de François Bayrou dins Le Monde en ... 2004, mas es aital podrà al mens dire çò que pensa se es pas en mans de l'UMP. Car en man de l'UMP l'èra estada quand lo govèrn èra d'en Jacques Chirac, e res a bolegat.
Mas ara que avem un ègo susdimencionat fait òme super-jogeur per agir al poder, aver de crànher que los obstacles siaguèssen mens visibles car, coma lo rei vegèt pas la revolucion en pensar a la revòlta, èra a Versailles, el lo novèl president es vengut de Neuilly/Seine, a l'oèst de Babilòne, podriá res veire de las encalhadas que son la gestion del govèrn de la republica.
Votar per la democràcia en junh 2007, es donar a en Nicolas Sárközy, deputats que li posquèssen dire çò que anirà pas dins la seuna governacion, es far una tria bèla e oblidar pas que los seus seràn afidats e obligats, sotmetuts a la non-paraula en fàcia del capolièr egocentric e aimador de poder.
Atencion : un deputat se dèu d'èstre desligat del sistèma dinerièr francés que es mestrejat pels amics d'en Nicolas Sárközy, e aital aqueste deputat liure de votar tota lei bona pels pòbles de França, sense èstre dins sa majoritat ; lo cas Kouchner es exemplar a aqueste nivèl. Cal fargar una vertadièra representativitat dels ciutadans e de las ciutadanas en França e fòrabandir los especialistas dels poders republicans. tots los que sortísson del sistèma de las escòlas especializadas, per començar.
E en setembre i aurà las municipalas, segur ....
-°-
Cambiam de republica abans las legislativas.
-°-
E avem lèu cambiat de republica ; en gaitar un programa de France 5, aqueste dimenge 20 de mai, Arrêt sur Images que podètz gaitar en linha tanben, ai pas pogut frenar lo clavièr del computer. Es estat presentat la novèla republica francesa, los simbòls republicans transformats en legitimacion familhiala, e la familha socialista novèla es devenguda familha recompausada del païsatge bipartista. S'en acaba ambe la Vena Republica, per passar a la VIena, ambe lo VIen president de la Vena Republica, Nicolas Sárközy de Nagy-Bócsa zo farà. Passarem de la republica bonapartista, ambe totes los poders a l'UMP, a la republica people-bonapartista (gràcias als mèdias franceses) o republica de Neuilly/Seine. N'avem per dètz ans.
-°-
Putain 10 ans !... se disiá jà per Chichi


text:
Maxey-sur-Meuse
Maxey-sur-Meuse es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Maxey-Sus-Meuse es un vilatge del nòrd-oèst vosgien, a Unitat|13|km {{}} de Neufchâteau, 34 km de Toul, 39 km de Commercy e 51 km de Nancy.
La Meuse flueix a Maxey ont recep las aigas del Vair, del ruisseau dels Roises e de dos pichons ruisseaux, aquel de l'Anatz e aquel de Blanchonrupt. La preséncia de totes aqueles corses d'aiga favorís lo persec.
Maxey-sur-Meuse est un village du nord-ouest vosgien, à 13 km de Neufchâteau, 34 km de Toul, 39 km de Commercy et 51 km de Nancy.
La Meuse coule à Maxey où elle reçoit les eaux du Vair, du ruisseau des Roises et de deux petits ruisseaux, celui du Vau et celui de Blanchonrupt. La présence de tous ces cours d’eau favorise la pêche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del toponyme de Maxey-sus-Meuse remontariá a 1097. Lo 5 de mai 1456, los elegits de Langres reten una sentence que #, en consequéncia de cartas-brevets del rei Charles VII, del 1er en març 1455, #que declaran per el los abitants de Maxey de meteissa condicion e franchise qu'aqueles de Bar, los descargan de las talhas, ajudas e gabelles impausadas sus eles per las officiers del rei.
Los senhors del ban de Maxey #adreçar, lo 13 de julhet 1611, una comanda al comte de Vaudémont per obténer lo permís d'establir un prévôt al ban de Maxey al luòc dels quatre cònsols ; se'n coneis pas pas lo continuament. Los abitants de Maxey lor caliá annalament, per drech de guarda, un resal de avoine e una galina per condusit.
A Modèl:La s-, Maxey-sus-Meuse a partejat entre la prévôté lorraine de Châtenois e Neufchâteau, la prévôté barisienne de Gondrecourt e la châtellenie champenoise de Montéclaire. L'amassa i aguèt atribuit al pòrti de Lorraine per l'article XVI del tractat del 21 de genièr 1718 e compreses, als tèrmes del édit de 1751, en lo bailliage de Neufchâteau.
La glèisa, jol vocable del Assomption, levava del diocèse de Toul, doyenné de Neufchâteau. La curació èra a la collation de la abbé de Sant-Mansuy de Toul e al concors. Un tèrç dels #dire èra al curé, los dos tèrces als religioses de Sant-Mansuy, levat de l/9e #que requectava lo senhor de Ruppes.
De 1790 a l'an X, Maxey-sus-Meuse fa partida del costat de Ruppes. La comuna a #èsser bastida l'an 1880, l'escòla dels gojats l'an 1860 e l'escòla de las filhas l'an 1858.
La première mention du toponyme de Maxey-sur-Meuse remonterait à 1097. Le 5 mai 1456, les élus de Langres rendent une sentence par laquelle, en conséquence de lettres-patentes du roi Charles VII, du 1er mars 1455, qui déclarent les habitants de Maxey de même condition et franchise que ceux de Bar, ils les déchargent des tailles, aides et gabelles imposées sur eux par les officiers du roi.
Les seigneurs du ban de Maxey adressèrent, le 13 juillet 1611, une requête au comte de Vaudémont pour obtenir la permission d'établir un prévôt au ban de Maxey à la place des quatre maires ; on n'en connaît pas la suite. Les habitants de Maxey devaient annuellement, pour droit de garde, un resal d'avoine et une poule par conduit.
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, Maxey-sur-Meuse est partagée entre la prévôté lorraine de Châtenois et Neufchâteau, la prévôté barisienne de Gondrecourt et la châtellenie champenoise de Montéclaire. L'ensemble fut attribué au duc de Lorraine par l'article XVI du traité du 21 janvier 1718 et compris, aux termes de l'édit de 1751, dans le bailliage de Neufchâteau.
L'église, sous le vocable de l'Assomption, relevait du diocèse de Toul, doyenné de Neufchâteau. La cure était à la collation de l'abbé de Saint-Mansuy de Toul et au concours. Un tiers des dîmes était au curé, les deux tiers aux religieux de Saint-Mansuy, sauf l/9e que percevait le seigneur de Ruppes.
De 1790 à l'an X, Maxey-sur-Meuse fait partie du canton de Ruppes. La mairie a été construite en 1880, l'école des garçons en 1860 et l'école des filles en 1858.


text:
A faire durant votre séjour à Châteauneuf Val Saint Donat
En plein Air
A découvrir
Villes et villages a visiter non loin de Châteauneuf Val Saint Donat
A parcourir durant votre voyage à Châteauneuf Val Saint Donat
Monuments Historique de Châteauneuf Val Saint Donat
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Châteauneuf Val Saint Donat et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Châteauneuf Val Saint Donat
Sinon en Gîte ?
- Mas Saint-Joseph à Chateauneuf Val Saint Donat, Gîte de booking qui est à 1,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Les Niailles à Peipin, Gîte de booking qui est à 3,9km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le jas du Gabian à Volonne, Gîte de booking qui est à 5,2km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Maison La Minoterie à Volonne, Gîte de booking qui est à 5,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Maison Le Plai-Syl à Volonne, Gîte de booking qui est à 5,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Holiday Home Le Pigonnier de la Tuilière à Mallefougasse, Gîte de booking qui est à 6,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Grande Bastide à Les Mées, Gîte de booking qui est à 8,2km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Grangeon à Cruis, Gîte de booking qui est à 10,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le champ de coucou à Entrepierres, Gîte de booking qui est à 10,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Grange à Cruis, Gîte de booking qui est à 10,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Maison de Marie La Baume à Sisteron, Gîte de booking qui est à 11,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Galileo en Provence à Sigonce, Gîte de booking qui est à 11,6km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Bastidon de L'Escapade à Noyers Sur Jabron, Gîte de booking qui est à 12,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Holiday home Le Chateau à Mirabeau, Gîte de booking qui est à 12,8km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Vieil Aiglun à Aiglun, Gîte de booking qui est à 15,0km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Holiday home Le Timon Haut M-869 à Pierrerue, Gîte de booking qui est à 16,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Saint Antonin à Saint Vincent Sur Jabron, Gîte de booking qui est à 17,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Jas des Nevières à Pierrerue, Gîte de booking qui est à 17,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Mas des Nevieres à Pierrerue, Gîte de booking qui est à 17,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- les Passerons à Vaumeilh, Gîte de booking qui est à 19,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Mas Des Ferrayes à Ongles, Gîte de booking qui est à 19,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Provence Guesthouse à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 19,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Grange de la Lavande à Lardiers, Gîte de booking qui est à 19,6km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Magnanerie à Niozelles, Gîte de booking qui est à 19,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Vieux Moulin Des Charmelles à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 19,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Vieux Moulin à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 19,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Kyriad Digne-Les-Bains à Digne-les-bains, Gîte de booking qui est à 19,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- L'Ôasis de Provence à Niozelles, Gîte de booking qui est à 19,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Jas de la Louberie à Ongles, Gîte de booking qui est à 19,8km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Maison de Sophie à Vaumeilh, Gîte de booking qui est à 20,0km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Domaine du Bas Chalus à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 20,1km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Maison Digne Les Bains à Digne-les-bains, Gîte de booking qui est à 20,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Villa avec piscine Forcalquier à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 20,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Hameau des Liesses à Châteauneuf-miravail, Gîte de booking qui est à 21,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Les Ânes de Forcalquier à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 22,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Gites des Korrigans à Forcalquier, Gîte de booking qui est à 22,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Villa Rosalie à Oraison, Gîte de booking qui est à 22,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Danse L'Ombre à Curel, Gîte de booking qui est à 22,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Gîte de France Hypocras à La Robine Sur Galabre, Gîte de M. Jacques Collieux qui est à 22,8km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Le Petit Saint Jean à Digne-les-bains, Gîte de booking qui est à 23,0km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Grange Voutée avec jardin à Mane, Gîte de booking qui est à 23,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Un Gite de Charme en Haute Provence à Sigoyer, Gîte de booking qui est à 23,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- T2 Vallon des Sources à Digne-les-bains, Gîte de booking qui est à 24,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Bâtie à Clamensane, Gîte de booking qui est à 24,4km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Holiday home Les Hautes Plaines à Mane, Gîte de booking qui est à 24,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- La Petite Campagne à Mane, Gîte de booking qui est à 24,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Mas Du Cadranier à Villeneuve, Gîte de booking qui est à 24,5km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Les Cigales d'Estoublon à Estoublon, Gîte de booking qui est à 24,7km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Gites Ferme Ollivier à Barret-sur-meouge, Gîte de booking qui est à 25,2km de Châteauneuf Val Saint Donat.
- Serre Des Ormes à Salérans, Gîte de booking qui est à 25,3km de Châteauneuf Val Saint Donat.
En chambre d'hôte
- Les Vieux Murs à Montfort (4,4km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Maison d'hôtes Le Jas Vieux à Montfort (5,1km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Campagne Eole à Les-mées (8,2km de Châteauneuf Val Saint Donat).
- L'Oustalet à Sisteron (9,5km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Holiday home Le Chateau à Mirabeau (12,8km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Chambres d'Hôtes Les Maïsses à La Silve De Mison (15,4km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Maison d'hôtes La Grande Bastide à Lurs (17,3km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Chambres d'hôtes Les Noisetiers à Digne-les-bains (20,6km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Gite des Monges à Authon (20,9km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Campagne St Lazare à Forcalquier (21,9km de Châteauneuf Val Saint Donat).
- Chambre d'hôtes La Margotte à Forcalquier (23,4km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Chambre d'Hôtes le Jas des Sagnières à Sigoyer (23,5km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Provence Dodo à Villeneuve (23,6km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Chambre d'Hôtes à Mane (24,2km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Le Mas des Pins à Mane (25,1km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Chateau de Montfroc à La Begue (26,2km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- La Parenthèse Banon à Banon (26,4km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Le Moulin de la Viorne à Les Omergues (27,6km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Le Moulin Brun à Aubenas-les-alpes (27,9km de Châteauneuf Val Saint Donat).
- Chambre d'Hôtes La Vandolive à Valensole (29,6km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.
- Les Terrasses de Valensole à Valensole (29,6km de Châteauneuf Val Saint Donat), Chambre d'hôte de booking.


text:
- Ucraïna d'en Joan-Marc Leclercq, que parla d'Ucraïna a l'epòca de la revolucion bolshevica,
- Lo comunard de la Mitidjà d'en Glaudi Barsòtti, l'escrivan marselhés plan conegut,
- Lo balestrièr de Miramont d'en Robèrt Martí, que son accion se debana a l'Edat mejana,
- Las islas jos lo sang d'en Joan Ganhaire qu'es, segon ieu, un dels escrivans màgers de nòstra pontannada.
11 May 2006
Plega 2006
Es lo primièr còp que crompi la plega Atots tota d'IEO edicions. E mai i aja de mens en mens de plaça dins las bibliotècas mieunas, poguèri pas resistir a la plega d'ongan:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
UA pregunte ath Conselh Generau d’Aran sus era situacion actuau dera Residéncia Sant Antòni
Unitat d’Aran a demanat ara maxima institucion aranesa pera ocupacion dera residéncia en tot mostrar era sua inquietud pera manca de places dera madeisha.
Pendent aguesti darrèri dies, Unitat d’Aran a entrat diuèrses preguntes per escrit en Conselh Generau tà conéisher er estat actuau dera Residéncia Sant Antòni dera tresau edat. Aguestes preguntes son adreçades, entre d’auti ahèrs, a conéisher er estat actuau d’ocupacion d’aguest equipament e quin ei eth temps de demora, atau coma eth nombre de persones que i a pendentes d’ingressar-i. “I a fòrça dera nòsta gent grana qu’a auut de marchar tà residéncies de dehòra dera Val per manca de lòc”, ditz Francés Boya, Conselhèr pòrtaveu d’UA. “Aguest hèt compòrte dificultats tàs familhes que, ath delà de non auer apròp as sòns familhars, an ues despenes mès nautes, problèmes de transpòrt…”, higie Boya.
D’ençà dera ampliacion que portèc a tèrme eth govèrn d’Unitat d’Aran en 2010, non s’a tornat a hèr cap inversion tà poder incrementar eth numerò de places ena residéncia Sant Antòni, tot e qu’era poblacion d’Aran age anat envielhint, e tot açò “pr’amor dera inactivitat deth govèrn de Convergéncia Democratica Aranesa, que non a amiat entà deuant era ampliacion der Espitau de Vielha, qu’auie de perméter guanhar places en aguesta residéncia, atau coma Unitat d’Aran auie iniciat”, rebrembe Boya.
Eth partit aranés tanben a preguntat ath Conselh sus es dinamiques d’accès e er autrejament de places ena residéncia. “Volem saber quini son es critèris de seleccion, s’existíssen critèris d’excepcionalitat e, en tot cas, saber quini son e s’an estat aplicadi en bèra ocasion”, explique Boya.
Aran, 22 de junhsèga de 2016


text:
Eth Conselh Generau d’Aran a destinat 50.000€ as trabalhs de melhora deth camin vesiau d’accès ath nuclèu d’Arres de Sus des deth nuclèu de Bossòst.
Es trabalhs an consistit en apàrii de dus trams deth camin vesiau, eth prumèr que s’inície en carrèr d’Arres enquiath horcadís damb era pista forestau deth Bòsc Ombrèr, e eth dusau, eth tram deth camin vesiau entre eth horcadís dera pista Margalida enquiath horcadís damb era pista forestau deth Bòsc Ombrèr.
Es trams deth camin presentauen er asfalt damb fòrça usura, horats e henedures, provocades pera aigua qu’an accelerat eth deteriorament. Era accion a consistit en apariament der asfalt deth camin, deth paviment der interior de quauques corbes e era estabilizacion de dus ensorraments en que s’a hèt ua catacion de longitud de dus mètros e prigondor de tres mètros en prumèr e de sèt mètros e prigondor de tres mètros en dusau, entà asetar era esculhèra damb blòcs de pèira granitica de 800 a 1.200 kg de pes, plaçadi damb pala cargadora.
Info: Conselh Generau d’Aran


text:
Per Theò Bajon
Un espés manteu de poussa e de fuòc èra visible au luench. Au moment dei primiers instants, èra impossible de destiar qué qu’aquò siá, de per la poussa de segur, mai tanben a causa de la distància. La sijddà de Sarbà a una posicion privilegiada, que li permes d’aver una subrebela vista de la plana, sus mai d’un milier de pas de gigants, fins aus pichòtas montanhas, situadas a l’extremitat sud. La sijddà de Kautònà se troba simplament plus a l’oest dei pichòtas montanhas, mai non es pas visibla despuei Sarbà e cau ben mai d’un jorn de marcha avans de poder realament l’agantar.
Lo nivòl de fumada e de poussa se rapprocha de mai en mai de nos, e es ara possible de destriar que en es la causa reala, e çò qu s’escond darrier aquest fenomèn, que degun n’aviò jamai vist aíci. Tota la populacion de la Sarbà es silenciosa, coma resignada, sensa aver vertadierament consciencia dau dangier que pòu representar aquesta causa. Lo calme es una dei grandas vertuts dau pòple Same, mai lo regard de mon pòple, de meis amics, e de ma maire non sembla pas indicar lo calme pasible deis èstres banhant dins la plenitud. Tot lo monde es coma tetanisat, e per lo primier còp, pense saber de verrai çò qu’es lo sentiment de paur. Es coma una causa instintiva, de que Òí nos auriá privats, mai qu’òm non pòu empachar de far tornar dins aquest tipe de situacion.
Vaqui qu’una òrda se desgatja de la poussa, e giscla, montant sus de grandas bestas que semblan a de rennas. Es tant malaisat de descriure çò qu’es, lo vocabuliri me manca, coma manca a mon pòple, alora mut coma lei pèiras de ribiera. Aquesteis òmes son vestits de grands abits que lei cobrisson completament. Gitan de grands crits, vesent que nos siam totei recampats a l’intrada de la sijddà. Se raprochan, e non fa pron de dobte sus la possibla agressivitat de lor corsa fins a nos. Mai que far ? Jamai dins nòstrei vidas e despuei l’epoca dei grandas guerras nòstre pòple n’a agut a far fàcia a aquest tipe de fenomèn. Òí nos a privats de tot sens guerrier, coma reagir ?
Òlan n’a visiblament pas agut lo temps d’i perpensar, o benleu, au contrari, sap jà tot çò que cau far, e se preissa alora de recampar la populacion de Sarbà autorn dau grand dòla de la sijddà. Tot lo monde s’executa, sensa posar ges de question, e en quauquei segondas tota la sijddà a acorrut, e se retroba ara en ceucle autorn dau grand dòla, fogau de l’assemblada de sijddà de Sarbà. Après que tot lo monde siá enfin arrivat, Òlan s’exprima sus un ton grave e a l’apparencia rasonat : « Nos cau appelar Akkà »
Sus aquestei mòts, l’ensems de la sijddà se mes tot d’un còp a parlar, e lo silenci que fins a ara reinava se retroba brisat per deis ondadas ininterrompudas de pichòtas discussions. Afin de mettre fin a aquò au plus leu, Òlan leva le braç e pren de nòu la paraula : « Es nòstra darriera solucion ».


text: Tornam a auer notícia des aperadi refugiadi, que patissen es rigors der heired der iuèrn, ara intempèrie de Sèrbia. Era paraula refugiat ei ua paradòxa, pr’amor que, en vertat, son exiliadi: hugen, per fòrça, se vòlen conservar era vida, dera guèrra ena sua region, ara recerca deth refugi damb eth quau ja non compden e li nèguen es païsi d’Euròpa. Aguesti exiliadi son objècte dera nòsta desconfidança e eth prejudici, quan non dera pòur ath terrorisme. E totun, sòlen èster eri es principaus victimes deth terror. Quan a agut lòc en casa nòsta, ac a hèt fòrça viatges per ciutadans fanatizadi, que ja demorauen entre nosati, en aguesta epòca d’internet e, per tant, d’accès globau a tota sòrta d’informacions e doctrines. Per aquerò, manque encara ua gestion concertada d’aguesta acuelhuda, se volem que, en efècte, i a age un contròtle mès avient. Mès enlà dera politica geoestrategica, aguesta tornada deth refugiat ara lum publica exemplifique era invisibilitat, era indiferéncia o, coma diderie Axel Honneth, eth mensprètz, que caracterize era nòsta societat, ja non damb eth refugiat, senon damb tot tipe d’acaçadi e acorneradi qu’auem ath costat e deisham ena ombra. Mès, dera consciéncia d’aguesta injustícia, dera herida e era “reificacion”, en paraules deth teoric, ne pòt gésser ua “luta peth reconeishement”, non pas d’ençà dera commiseracion, ne tanpòc dera empatia, pr’amor qu’ei impossible méter-se en lòc der aute, senon, mès lèu, ath costat, en interaccion, coma condicion de desvolopament dera persona morau en societat, en trobar-mos “en orizon d’expectatives mutuaus”, sense eth quau èm dominadi pera rason esturmentau, eth podèr desmesurat o aquera pòur paralizanta.


text:
Club Atlético San Lorenzo de Almagro
Lo Club Atlético San Lorenzo de Almagro qu'ei ua institucion esportiva de Buenos Aires e un de las 5 granas equipas de fotbòl d'Argentina (amassa dab River Plate, Independiente, Boca Juniors e Racing Club).
Que vadó dens lo quartièr d'Almagro a Buenos Aires quan Lorenzo Massa, un prèste salesian, e perpausè aus mainatges qui hasèvan au fotbòl sus las vias deu tramway de jogar suu terren de la soa congregacion en escambi d'acceptar d'arrecéber ua educacion.
Uei l'estadi de San Lorenzo (aperat lo Gasomètre Navèth - Nuevo Gasómetro en castelhan) que's troba dens lo quartièr deu Baish Flores. Lo gran rival istoric de San Lorenzo qu'ei l'equipa d'Huracán.
Lo chafre de San Lorenzo qu'ei el cuervo (lo "corbaish")


text:
Théodore-Agrippa d'Aubigné
Théodore-Agrippa d'Aubigné (Pons, lo 8 de heurèr de 1552 - Genèva, lo 9 de mai de 1630) que ho un escrivan francés barròc e protestant. Tanhent deu Noste Enric dinc a la soa concersion au catolicisme, que ho plan expausat a la lenga occitana au punt de poder compausar la soa òbra Las Aventuras deu Baron de Faeneste, libe anticatolic qui's trufa deu son protagonista, un gascon catolic, en lo hasent franchimandejar dab un sarròt de paraulas, d'estructuras e d'expression deu gascon.


text:
• Deth 18 ath 20 d’octobre, era Val d’Aran acuelherà aguest important congrès a on se realizaràn ponéncies e debats.
Eth Conselh Generau d’Aran, a trauès deth Departament d’Agricultura, Ramaderia e Medi Naturau d’Aran, organizarà eth 4au Congrès Nacionau d’Agents Forestaus e Mediambientaus qu’aurà lòc deth 18 ath 20 d’octobre ena Val d’Aran.
Eth Congrès compdarà damb ponéncies e debats damb era següenta tematica:
– Foncions des Agents de Medi Ambient coma policia mediambientau.
– Persecucion de delictes.
– Seguretat e risqui laboraus.
– Usatge de naues tecnologies e unitats damb gossets.
– Ponéncies d’Agents Forestaus italians e francesi.
Eth brèu se dauriràn es inscripcions e se dispausarà deth programa definitiu, pr’amor qu’eth Departament d’Agricultura, Ramaderia e Medi Naturau d’Aran ei daurit ath hèt qu’es professionaus interessadi poguen aportar tèmes entàs ponéncies, panèus e stands.
Vielha, 24 de hereuèr de 2017
Conselh Generau d’Aran: Núria Sanjuan
Fotos: Agents de Miei Ambient deth Conselh Generau d’Aran


text:
De fuèlhas de fraisse que revoluman, butadas per l'auta que bufa dempuèi tres jorns se venon mesclar als ronds violets de safran dels prats qu'embelisson l'ombra dels tèrmes. Una mena de temps doç e umid que s'encontra pas qu'a aquel periòde de l'annada. Sul camin que cor cap a la cima del sèrre, lo long del bòsc de faus, una redoléncia de mosit laissa esperar una culhida de ceps, d'aqueles qu'an lo capèl plan negre e la coa fèrma e que lo fumet, quand seràn dins la padena, vendrà embaumar tota l'ostalada. Al luènh, se veson los molins de vent qu'an colonisat aquestas darrièras annadas las nautors de Leveson e dels Monts de Lacauna ; amb aquel ventàs son a lors pèças…
Alà, dins un camp, un òme vièlh amb sa femna desraban bledas e rutabagàs qu'anaràn rejónher dins la cava los trufets e las caròtas. Serviràn a apasturar los lapins fins a la prima e lo parelh de pòrcs d'aquí la venguda del sangnaire. Calrà lèu pensar atanben a dintrar los pòts de flors abans las primièiras fòrtas geladas. Ja, dins los òrts las darrièras mongetas son vengudas negras, suspresas per l'albièira de l'autre matin.
Òm ausís, portat pel vent, lo bruch del tractor del Loïson amont sul puèg, atalat a acabar de cobrir la semenada d'òrdi ; profeita que la tèrra s'es plan eissugada après la pluèja de l'auratge de la setmana passada e s'afana perque l'auta carreja de mai en mai de nivols grisàssas vengudas de Mediterranèa. Las fedas, de lacaunas que porgisson lo lach pel Rocafòrt, lo ventre gròs dels anhèls que faràn nàisser a la debuta de decembre, s'assadolan de las rebrotas de lusèrna plan gardadas per una pastra amb son can, lanhosa que se conflen pas. Al canton del camp, la nuèch passada, los singlars an bosigat tot lo long del tèrme : dempuèi que los milhs son dintrats viran mai que mai las glevas de pels prats. Dimenge, los caçaires auràn de que s'ocupar e, se ne vira, encara una ocasion de far una brava taulejada un còp que las bèstias seràn peladas e atroçadas.
Ièr al ser, a la television, an mostrat amont sus Aubrac las vacadas que tornavan davalar de las estivas per retrobar la calor dels estables abans que las primièiras nèus vengan blanquir la cima dels sèrres. Las fagedas se son pimpadas de lors pus polidas colors ; dins pauc de temps lo freg e la pluèja vendràn far tombar las fuèlhas que faràn un tapís espés jols passes. Pus bas, pels travèrses cap a la ribièira, lo vent de la nuèch a brandidas las castanhals e los pelons apalhan lo sòl. Los dets prusisson de lors ponchadas mas podèm tornar sortir la padena traucada e anar copar un faïs de genèstes per plan enfumar las castanhas pendent la brasucada.
Quand las campanas del cloquièr del vilatge que velha sul pichon cementèri ja mirgalhat dels crisantèmes de Totsants que las femnas an menats sus las tombas picaràn l'angèlus e que tombarà la nuèch, serà plan ora d'alucar lo fuòc e, un còp las castanhas peladas e los dets ennegrits, se poirà destapar una botelha de gamet novèl.
La serada es agradiva e las cartas tòrnan sortir de la tireta per la tota primièira belòta de la sason del temps que los dròlles jògan entr'eles. A l'ora ont los vesins s'en tòrnan l'auta s'es un pauc pausada. Al luènh, cap a Erau, de liuçes quitan pas de balajar lo cèl e las primièiras gotas venon banhar los teules ; los paisbassòls devon eissugar una d'aquelas terriblas marinadas que fan sortir las ribièiras de lor lièch. Dins los arbres a l'aurièira del bòsc una nuchola canta mentre que dos uèlhs lusisson alà al cap del prat, probablament qualque guèine en cèrca de sa mangisca.
Après lo rambalh e l'afiscament de l'estiu, la davalada amb sas seradas que s'alongan es una sason a viure suaudament. Nòstres còrses an besonh de seguir lo ritme de las sasons. Sapiam trobar aquel ritme e profeitar dels bons moments de la vida que passan totjorn plan tròp vite.
Gèli Combas