text:
Escalfament global
L'escalfament global (var. eschaufament global/-au, escauhament globau, escaufament globau) de la planeta es l'aumentacion de la temperatura mejana de l'atmosfèra e dels oceans de la Tèrra. Aquel tèrme es tanben utilitzat per se referir a la teoria (o ipotèsi) scientifica mai especifica de l'escalfament global antropogenic, que prepausa que la màger part de l'escalfament global observat recentament (e lo projectat) siá induch per las activitats umanas. La teoria expausa que l'escalfament es la resulta d'un enfortiment de l'efièch de sèrra causat per l'aumentacion del nivèl de dioxid de carbòni e d'autres gases produches per las activitats umanas coma la cremacion de combustibles fossils e lo desboscament. L'efièch de sèrra natural manten la temperatura de la Tèrra de 30 °C mai cauda de la que seriá sens l'efièch; en apondre de dioxid de carbòni dins l'atmosfèra, sens cap d'autre cambiament, la temperatura va pujar. La recèrca actualament ensaja de descobrir mai de precisions suls processus e factors que podrián produire una pujada de las temperaturas, principalament subre las retroalimentacions positivas e negativas, per tal d'obtenir una quantificacion pus precisa dels efièchs de l'escalfament global.
Lo cambiament de temperatura es sonque un aspècte de la branca scientifica larga qu'estúdia lo cambiament climatic induch per las activitats umanas. L'opinion scientifica subre lo cambiament climatic, exprimit per la Comission Intergovernamentala de l'ONU sul Cambiament Climatic (IPCC per las inicialas en anglés) e explicitament aprovat per las acadèmias nacionalas de las sciéncias de las nacions del G8, es que la temperatura mejana globala a aumentat de 0,6 ± 0,2 °C dempuèi la fin del sègle XIX, e que la màger part de l'escalfament observat dins las 50 darrièras annadas se pòt atribuir a las activitats umanas. D'autres scientifics qualificats an regetat sul papièr l'ipotèsi de las activitats umanas per la pujada recenta de la temperatura globala. I a d'incertituds subre la grandesa del cambiament climatic que s'espèra dins lo futur, e existís un debat public e politic subre quinas accions cal realizar coma responsa a l'escalfament global.
Somari
Donadas scientificas[modificar | modificar la font]
Lo consensus scientific (e mai que i aja de voses que s'opausan a aquesta ipotèsi) subre l'escalfament global es que la tèrra s'escalfa, e que las emissions dels gases de l'efièch de sèrra produches per l'umanitat son fòrça significativas. Ça que la, se sap pas amb precision la relacion entre aquestes dos fenomèns.
Los scientifics de l'atmosfèra sabon qu'en apondre de dioxid de carbòni (CO2) o metan (CH4) dins l'atmosfèra, caeteris paribus, sens cap d'autre cambiament, la temperatura de la planeta aumentarà. D'efièch, los gases d'efièch de sèrra que son dins l'atmosfèra dempuèi de milions d'ans, crèan un efièch de sèrra natural sens que la temperatura de la Tèrra seriá pus bassa de 30 °C, inabitabla. Doncas, i a pas cap de debat subre lo fach que d'ajustar CO2 e CH4 causa una pujada de las temperatures mejanas ceteris paribus, si que non subre l'efièch net qu'aurà l'aumentacion d'aquestes gases o l'interaccion dels gases amb los autres, e si las modificacions dins la biosfèra, la vapor d'aiga o las nívols compensaràn l'efièch d'escalfament. Los resultats climatologics son tanben una question que fa controvèrsia; se sap pas amb precision se l'aumentacion de la temperatura produiriá mai o mens de precipitacions (l'aumentacion de vapor d'aiga dins l'atmosfèra aumentariá pas l'umiditat mas demeniriá las precipitacions). De tot biais, un escalfament global de la planeta a tèrme cort, quitament que siaga de qualques grases, podriá aver d'efièches fòrça importants: desgèl de las calòtas glaciàrias polaras e aigats de zonas costièras, desertificacion, cambiaments climatics, etc.
De 1860 a 1900 la temperatura globala (mar e tèrra) aumentèt de 0,75 °C. Las temperaturas de la bassa atmosfèra an aumentat entre 0,12 e 0,22 °C cada decenni dempuei 1979. Se pensa que pendent 1000 o 2000 ans abans 1850 las temperaturas foguèron establas amb de fluctuacions localas o regionalas, coma lo periòde d'escalfament medieval o la Pichona Edat de Glaç. Las donadas subre la temperatura globala començan en 1860. D'autres estudis recomandan d'espandir lo modèl 1000 ans abans. Las mesuras per satellits disponiblas de la troposfèra comencan en 1979.
Pendent lo sègle passat, la temperatura globala (tèrra e mar) a aumentat de 0,6 ± 0,2 °C [1]. Los efièches d'aquel escalfament global son mesurables. Lo dioxid de carbòni atmosferic a tanben aumentat de 280 parts per milion (ppm) en volum en 1880 e a l'entorn de 315 ppm en 1958 e 367 ppm en 2000, una pujada de 31% en 200 ans. Las autras emissions de gases d'efièch de sèrra an tanben aumentat. Las emissions que s'espèran dins lo futur contunharàn de pujar per encausa de l'utilizacion de combustibles fossils, e mai qu'aquò dependrà dels desvolopaments economics, sociologics, tecnologics e naturals.
Causas de l'escalfament[modificar | modificar la font]
Teoria de las causas antropicas[modificar | modificar la font]
Per fòrça scientifics, l'aumentacion del nivèl de dioxid de carbòni e d'autres gases d'efièch de sèrra, e la pujada de la temperatura globala son ligadas. Aquesta teoria foguèt resumida dins las investigacions de la Comission Intergovernamentala sul Cambiament Climatic (IPCC). Dins lo seu Tresen Rapòrt de Valoracion, la IPCC conclusiguèt que « la màger part de l'escalfament observat pendent los 50 darrièrs ans se pòt atribuir a las activitats umanas ». Aquesta posicion recebèt lo sosten d'un grop internacional d'acadèmias de las sciéncias dels païses del G8, Brasil, China e Índia [2].
La IPCC donèt divèrs escenaris possibles de las emissions de dioxid de carbòni, entre 540 e 970 ppm per 2100. Los modèls climatics, afectats per las estimacions de l'aumentacion del dioxid de carbòni, e en mendre mesura, per la diminucion dels aerosòls de sulfat, predison una pujada de las temperaturas, entre 1,4 e 5,8 °C entre 1990 e 2100. La màger part de l'incertitud dels modèls es causada per l'ignorància de las emissions futuras de dioxid de carbòni, e tanben l'incertitud subre la precision dels modèls climatics. Las recèrcas sul clima predison que si los nivèls dels gases d'èfiech de sèrra e l'activitat solara demòran constants, i aurà de tot biais una aumentacion de 0,5 °C (e qualques modèls predison 1 °C), pendent los 100 ans que venon.
L'utilizacion de carbon coma combustible, las emissions de las automobilas e de las fabricas e d'autras activitats umanas produison 22 miliards de tonas de dioxid de carbòni e d'autres gases d'efièch de sèrra cada an. L'agricultura, lo gas natural, e d'autras fonts contribuisson amb 250 milions de tonas de metan cada an. La mitat de las emissions umanas son encara dins l'atmosfèra. Las concentracions atmosfericas de CO2 e CH4 an aumentat de 31% e 149% respectivament dempuei los nivèls preïndustrials de 1750. Aquesta aumentacion es fòrça mai importanta que cap d'autra pendent lo periòde dels darrièrs 650 000 ans, segon las donadas disponiblas de l'extraccion dels jaces de glaç. L'observacion geologica fa pensar que las valors de dioxid de carbòni actualas an existit fa 40 milions d'ans. Los tres quarts de las emissions atropicas de dioxid de carbòni dins l'atmosfèra pendent los 20 darrièrs ans foguèron causadas per la cremacion de combustible fossil. La rèsta proven dels cambiaments de biais de viure, principalament per encausa del desboscament. [3]
Cal senhalar que las emissions antropicas d'autres contaminants, principalament dels aerosòls de sulfat, pòdon aver un efièch contrari de refrejament [4].
Lo protocòl de Kyoto[modificar | modificar la font]
La presentacion de la teoria de las causas antropicas foguèt plan acceptada e las incitacions economicas (especialament de Russia) foguèron sufisentas per persuadir los govèrns de 150 nacions de ratificar lo Protocòl de Kyoto, mas i a encara de discussions subre la quantitat de gases que causan l'escalfament de la planeta. De questions demòran pausadas subre los còsts necessaris per redusir l'escalfament global. Çaquelà, la posicion adoptada pendent las negociacions foguèt l'acceptacion de la causa antropica de l'escalfament global, e la necessitat de prendre de mesuras per contarotlar las emissions de carbòni pel mejan de l'atribucion de permeses d'emission qu'auràn una valor mercanda. Divèrses païses an acceptat de signar lo Protocòl de Kyoto. Pasmens la signatura d'aqueste acòrd foguèt fòrça lenta pr'amor que los païses en via de desvolopament la considèran coma una restriccion sevèra a lor desvolopament economic e industrial. Eles considèran qu'arribaràn pas al nivèl de desvolopament d'Euròpa e dels Estats Units amb las restriccions prepausadas e qu'aquestas regions desvolopadas an obtengut lor gra de desvolopament per un long processus de creissement industrial dempuèi lo sègle XIX acompanhat de fòrça pollucion, un processus que considèran inevitable. L'acòrd, pasmens, a inclús de clausetas especialas per diferenciar lo gra de desvolopament dels païses, sens pausar cap de restriccion immediata als païses paures (China e Índia per exemple, son dos dels principals païses contaminants de la planeta, mas mercé a lor classificacion coma païses paures, foguèron exclús de las restriccions que se son impausat Euròpa e Japon; aquò es una de las rasons que faguèt que los Estats Units an pas ratificat l'acòrd).
Teoria de las causas non antropicas[modificar | modificar la font]
Emai que i aja un consensus scientific e politic sus las causas antropicas, d'autres scientifics pensan que las donadas disponiblas permeton pas d'assegurar que lo procèssus siaga imminent, e que s'es ben certan que i a agut una aumentacion leugièra de las temperaturas mejanas dins lo darrièr sègle, es tanben verai que i a agut d'oscillacions naturalas de la temperatura mejana de la Tèrra fòrça mai importantas, dins las epòcas passadas, e qu'un dobte pòt demorar subre la part d'influéncia ligada a las activitats umanas, e aquela ligada als cicles naturals. Lo sistèma climatic càmbia pels procèssus naturals (intèrnes) e per las variacions extèrnas, causadas pels umans o per la natura (coma per exemple los cambiaments d'orbita terrèstra a l'entorn del solelh, nomenats cicles de Milankovitch; l'activitat solara e las emissions volcanicas). Los climatològs accèptan que la Tèrra s'es escalfada aquestas darrièras annadas. Mas i a agut controvèrsia, subre las causas d'aquela aumentacion de temperatura.
Fluctuacions de l'activitat solara[modificar | modificar la font]
En 1991, Knud Lassen de l'Institut Danés de Meteorologia de Copenaga e son collèga Eigil Friis-Christensen an trobat una fòrta correlacion entre la longor del cicle solar e los cambiaments de temperatura dins l'emisfèri Nòrd. Al començament, avián inclús las tacas solaras e las mesuras de temperaturas notadas entre 1861 e 1989, mas s'apercebèron pus tard que d'enregistraments vièlhs de quatre sègles confortavan lor descobèrta. Aquesta correlacion permetiá d'explicar 80% de las variacions de temperatura pendent lo periòde considerat (vejatz grafic). Sallie Baliunas, una astronòma del centre d'astrofisica de la "Harvard-Smithsonian Institution", foguèt una de las pus ardentas suportritz de la teoria que l'activitat solara « pòt explicar los cambiaments màgers del clima dins las 300 darrièras annadas, mai que mai l'escalfament global actual ».
Caquelà, dins l'edicion del 6 de mai de 2000 de la revista americana « New Scientist », Lassen e l'astrofisician Peter Thejll, en completar l'estudi de 1991 amb de donadas novèlas, concluguèron que e mai que lo cicle solar poguèsse explicar aperaquí la mitat del creissement en temperatura observat dempuei 1900, podiá de cap de biais explicar lo creissement de 0,4 °C dempuei 1980.
Pus tard dins la meteissa annada, Peter Stott e d'autres cercaires del centre Hadley del Reialme Unit publiquèron un article sul modèl de simulacion numerica mai complet jamai realizat al sègle XX. Lo lor estudi compreniá a l'encòp los agents de forçatge naturals (variacions solaras e emissions volcanicas) e lo forçatge antropogenic (gases d'efièch de sèrra e sulfats jos forma d'aerosòls). Coma Lassen e Thejll, trobèron que los factors naturals explicavan un escalfament gradual fins en 1960, seguit d'un retorn a de temperaturas pròchas de las de la fin del sègle XIX, en acòrd amb lo cambiament gradual del forçatge solar pendent lo sègle XX e amb l'activitat volcanica dels darrièrs decennis. Aqueles factors sols èran incapables d'explicar l'escalfament dels darrièrs decennis. Del meteis biais, lo forçatge antropogenic sol podiá pas explicar l'escalfament del periòde 1910-1945, mas èra necessari per simular l'escalfament dempuei 1976. Çaquelà, en combinar totes aqueles factors intervenents, la còla de Stott poguèt simular precisament los cambiaments de temperaturas planetàrias pendent lo sègle XX. Preveguèron que l'emission de contunh de gases d'efièch de sèrra causariá de pujadas de temperaturas futuras « a un ritme similar a çò que s'es pogut observar los darrièrs decennis.» [5] Un grafic de la relacion entre los factors naturals e antropics contribuent al cambiament climatic es reprodusit sul repòrt Climate Change 2001: The Scientific Basis del GIEC.


c: text/html

text:
Lessard-et-le-Chêne
Lessard-et-le-Chêne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1806, las parròquias de Lessard e del Roure-en-Auge se jonhon e forman la municipalitat de Lessard-e-lo-Roure[3].
Avant 1806, les paroisses de Lessard et du Chêne-en-Auge s'unissent et forment la commune de Lessard-et-le-Chêne[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 d'octòbre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Lessard-et-le-Chêne », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 octobre 2011

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vriulon barròc
Un vriulon (o tot aute instrument de la soa familha - vriulon alto, violoncèl- ) qu'ei aperat vriulon barròc (var. violon barròc) quan e ostendeish las caracteristicas que possediva aqueth instrument abans qu'aquesosse las soas caracteristicas modèrnas (haut o baish de cap a las darrèras decadas deu sègle XVIII). Tan vau díser que poden estar barròc los vriulons fabricats abans lo sègle XIX (dab la condicion que non hossin pas jamei estats transformats ni tanpauc adaptats a las nòrmas modèrnas) o los vriulons mei recents fabricats com copias autenticas deus instruments barròcs. En mei d'aquò, un instrument barròc que deu estar montat con tau : qu'ei a díser que lo musician e lo laütièr be deven har la causida de cambiar (quan at calha) las còrdas e lo pontet dab senglas versions barròcas.
Un vriulon barròc que's jòga dab un arquet barròc e qu'ei acordat dab un la dat per un deus diapasons de la tempsada barròca. Tot aquò que cambia la tecnica e lo son de l'instrument, alevetz mens poderós, mei hosc e mei leugèr.
Los instruments barròcs que son recercats entà, teoricament, poder interpretar la musica barròca com e 's hasèva alavetz.
Las caracteristicas deu vriulon barròc que son :
- Ua barra d'armonia mei corta.
- Un pontet mei pesuc, mens vòutat (mei plat) e de fòrmas desparièras au pontets modèrnes.
- Un jòc de còrdas hèit principaument dab tripas d'aulhas (au lòc de l'acèr utilizat uei lo dia).
- Ua tòca mei corta.
- Un manjo generau perpendicular a la caisha d'armonia e qui non marca pas l'angle d'inclinason de la tòca, puish qu'ei la tòca era medisha (dita compensada) la qui marca l'angle que forma dab l' eish orizontau manjo - caicha d'armonia.
- A còps l'emplec d'ua mei grana varietat de husta (sustot per la tòca, lo boton e las cavilhas) e ua ondradura mei rica.
De segur, durant los tres sègles de fabricacion deus instruments qui son aperats barròcs uei lo dia, cada laütièr, cada escòla o cada ciutat qu'a, a còp, desenvolopat las soas nòrmas pròpias e aquestas caracteristicas que coneishen ua pièla de variantas. En mei d'aquò, com los instruments ancians be hon tostemps recercats per'mor de la qualitat deu lor son, mantuns deus géncers que hon mutilats entà ne har vriulons modèrnes: aquò qu'ei, per exemple, lo cas de la grana majoritat deus vriulons stradivarius jogats peus màgers musicians de uei lo dia.
Que cau soslinhar tanben que las còrdas de tripas d'aulhas be hon ampliament emplegadas dinc aus sègles XIX e XX abans d'estar quasi sistematicament remplaçadas per còrdas metallicas. Tant vau díser que non son teoricament pas ua caracteristica especifica de l'epoca barròca.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Interpretacion de L'estiu de las Quate Sasons de Vivaldi per Giuliano Carmignola dab un vriulon un arquet e ua orquèstra barròcs.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Estampariá
L'estampariá o imprimeriá es un dispositiu mecanic que servís per copiar un tèxt o un imatge en aplicar per pression una superfícia tenchada sus un supòrt papièr o teissut. Los sistèmas mecanics utilizats foguèron assemblats d'en primièr aperaquí cap a 1440 per un orfèbre del Sant Empèri Roman Germanic nomenat Johannes Gutenberg, qu'utilizèt per aquò far una premsa de vitz ja existenta qu'èra utilizada pels vestits, rasims, etc., e benlèu per la xilografia, qu'existissiá en Euròpa ja abans Gutenberg. A l'encòp las tecnicas d'impression xilografica e los caractèrs mobils foguèron utilizats d'en primièr en China e en Corèa mantun centenats d'ans abans, mas Gutenberg èra lo primièr que desvolopèt l'estampariá en Occident.
A la Renaissença, los metòdes d'impression basats sus la premsa de Gutenberg s'espandiguèron d'aviat d'en primièr a travèrs Euròpa tota, puèi per la rèsta del mond. Prenguèt la plaça de divèrsas tecnicas xilograficas en venir lo format de caractèrs mobils modèrnes pus utilizat, fins que siá descaçat per l'aveniment de la tecnologia offset.


text:
Catègorie:Modèlo liyen entèrno
Ceta catègorie contint des modèlos que crèont des liyens vers d’ôtres pâges Vuiquipèdia a modar d’un paramètre, en g·ènèral dens un format spèciâl ou avouéc d’ôtros liyens vers des pâges concèrnâ(ye)s (per ègzemplo discussion, pâges liyêes).
Por (r)apondre un modèlo a ceta catègorie, utilisâd lo code siuvent :
[[{{ns:category}}:Modèlo liyen entèrno|{{PAGENAME}}]]
Se vos (r)apondéd ceti code a la fin d’un modèlo, volyéd vos acèrtar que l’amorse   dèbute sur la méma legne que lo dèrriér caractèro du code du modèlo proprament dit. O / il aparêt que cèrtins modèlos pôv(i)ont provocar de sèriox problèmos se l’on s’ècârte de ceta règlla.
Pâges dedens la catègorie « Modèlo liyen entèrno »
Cetes 2 pâges figuront dedens cela catègorie-que, sur na soma de 2.


text:
Beowulf
Beowulf es lo nom donat a un poèma epic en vièlh anglés compausat de 3182 verses alliteratius, eissit d'Escandinàvia, generalament considerat coma lo pus important trabalh de la literatura anglosaxona. Ne'n demòra pas qu'un sol manuscrit, lo Codex Nowell. Foguèt compausat per un poèta anglosaxon anonim[1] e datat d'entre los sègles VIII[2][3]e XI.
En 1731, lo manuscrit foguèt grevament degalhat dins l'incendi d'un edifici albergant una colleccion de manuscrit medievals amassats per Sir Robert Bruce Cotton. Lo poèma tombèt dins la foscor per de decennis, e son existéncia foguèt pas tornarmai coneguda que quora foguèt estampat en 1815 dins una edicion preparada per l'universitari islandés Grímur Jónsson Thorkelin.[4]
Dins lo poèma, Beowulf, un eròi dels gòts d'Escandinàvia, ven ajudar Hroðgar, lo rei dels daneses, que lo mead hall patissiá las atacas d'un gigant nomenat Grendel. Après que Beowulf l'aja tuat, la maire de Grendel ataca l'edifici e es desfacha a son torn. Victoriós, Beowulf tòrna a çò sieu, a Götaland en Suècia puèi ven rei dels gòts. Cinquanta ans après, Beowulf desfa un dragon, mas es mortalament nafrat dins lo combat. Après sa mòrt la seuna gent lo rebond dins un tumulus a Götaland.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "The name of the poet who assembled from tradition the materials of his story and put them in their final form is not known to us" (Robinson). In scholarship, the poet is commonly referred to as the "Beowulf poet".
- ↑ Tolkien, J. R. R. (1958). Beowulf: the Monsters and the Critics. London: Oxford University Press, 127.
- ↑ Hieatt, A. Kent (1983). Beowulf and Other Old English Poems. New York: Bantam Books, xi–xiii.
- ↑ Bruce Mitchell & Fred C. Robinson, Beowulf: an edition with relevant shorter texts, Blackwell Publishing, 1998, p. 6.


text:
Alexandre Bidà
Alexandre Bidà (Tolosa, 1 d'octobre de 1813 – Bulh, Alsàcia, 2 de genièr de 1895) siaguèt un dessenhador, pintor e gravador occitan, caracteristic del periòde romantic.
Biografia[modificar | modificar la font]
Bidà siaguèt un escolan d'Eugène Delacroix e s'especializèt dins l'orientalisme. Quand èra jove viatgèt e trebalhèt dins divèrses païses (Egipte, Grècia, Turquia, Liban e Palestina). Venguèt celèbre gràcias a sas exposicions entre 1847 e 1861. Tanben siaguèt un illustrador famós de la Bíblia. Aprèp de venir veuse se tornèt maridar. Amb sa segonda molhèr, Maria Astruc, agèt una filha en 1870 Elisabeth. Moriguèt en 1895 a Buhl, en Alsàcia ont aviá d'originas familialas.


text:
Dragon
Lo dragon es una creatura mitica generalament dessenhada e imaginada coma una mena de sèrp enòrma e potenta o coma un autre animal reptilian, amb de qualitats o de poders magics e/o spirituals. Las creaturas mitologicas que possedisson qualques o la part màger de las caracteristicas que s'associan amb los dragons son plan frequentas dins las culturas del mond entièr.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot dragon ven del grèc drakon que significa sèrp de mar. Mas benlèu son sens literal es "lo qu'a un agach mortal".
Istòria[modificar | modificar la font]
Los dragons son comunament representats coma de bèstias serpentinas o reptilianas, qu'espelisson d'uòus e que possedisson de còsses plan impressionants per sa talha, e generalament cobèrts d'escatas. Sovent son representats amb d'uèlhs gròsses, trach qu'es a l'origina del nom del dragon dins fòrça culturas, e son sovent (mas pas totjorn pasmens) dessenhats amb d'alas e un alen de fuòc. D'unes dragons tenon pas d'alas e s'assemblan mai que mai a de sèrps longas. Los dragons pòdon possedir un nombre variable de pautas: pas cap, doas o quatre. Las representacions modèrnas dels dragons son plan sovent de talha enòrma, pasmens temps passat las pinturas e dessenhs de dragons en Euròpa èran sonque de la talha dels orses.
Lo dragon en Euròpa[modificar | modificar la font]
Lo dragon es un element plan important dins las legendas medievalas d'Euròpa.
Sant Jòrdi e lo dragon[modificar | modificar la font]
En Anglatèrra e en Catalonha (e endacòm mai tanben) es associat amb la figura de Sant Jòrdi que tua l'animal. En Catalonha lo jorn de Sant Jòrdi (patron del país) es vengut lo jorn dels amoroses e aquela jornada se sòl ofrir un libre e una ròsa; se celèbra lo 23 d'abril. Dins qualques localitats de lenga catalana coma a Alcoi (al País Valencian) la figura de Sant Jòrdi es lo personatge central o la rason de la fèsta locala. A Banyeres de Mariola (localitat del sud de País Valencian) e a Montblanc (Catalonha) se fan d'escenificacions de la scèna de batalha entre Sant Jòrdi e lo dragon.
Lo dragon al País de Galas[modificar | modificar la font]
Al País de Galas, lo dragon roge (en galés: Y Ddraig Goch) apareis sus la bandièra del país e representa una vièlha legenda galesa.


text:
Mijanes
Mijanes[1][2] ( Mijanès en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País de Fois en Donasan, lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Farga catalana[modificar | modificar la font]
Sul riu dempuèi l'Edat Mejana fonccionava una molina de fèrre).
Es mencionada pel primièr còp en 1714 quand lo Marqués d'Usson foguèt autorizat pel rei Lòis XIV de França per bastir una farga catalana. Lo minerau de fèrre veniá de Vic de Sòs e benlèu de Botadiòl), e foguèt carrejat per muls. Lo metòde consistís a extraïre lo fèrre par reduccion pel Carbòni, porgit pel carbon de fusta. Dins lo fornèu se plaça fourneau una jaça de mineral, una de carbon, e aquela combustion activada per l'aire bufat pòt aténher 900 °C. Uèit obrièrs èran necessaris per far fonccionnar la farga, 4 mèstres e 4 valets.
Los Òrris[modificar | modificar la font]
Refugis de pastres e païsans quand l'estiu devalavan pas al vilatge. Son fòrça a l'entorn del vilatge.
L'estacion d'esquí[modificar | modificar la font]
L'estacion d'esquí de Mijanes-Donasan : 1 470 m-2 000 m, 45 km de pistas (que 36 km d'esquí nordic), 5 telesquí, 10 pistas (esquí de pista). Creada en 1961.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean-Pierre Bel, Président del Senat francés, ne foguèt cònsol màger
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Classificacion de Köppen
La classificacion de Köppen es la classificacion principala dei climas terrèstres[1]. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura[2]. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas :
- A per lei climas tropicaus. Son caracterizats per una temperatura mejana egala a 18 °C cada mes, l'abséncia d'ivèrn e de precipitacions fòrça importantas e superioras a l'evaporacion naturala.
- B per lei climas secs. Son caracterizats per l'abséncia de corrents d'aiga permanents e per una evaporacion naturala pus importanta que lei precipitacions.
- C per lei climas subtropicaus. Son caracterizats per una temperatura situada entre -3 °C e 18 °C per lei tres mes pus fregs, una temperatura mejana superiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- D per lei climas temperats. Son caracterizats per una temperatura mejana pus bassa que -3 °C que lo mes pus freg, una temperatura pus auta que 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- E per lei climas polars. Son caracterizats per una temperatura mejana inferiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'estius quasi absents.
La pluviositat es devesida entre nòu nivèus :
- S per lei climas d'estèpas ambé de precipitacions entre 380 e 760 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- W per lei climas desertics ambé de precipitacions inferioras a 250 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- f per lei climas umids ambé de precipitacions cada mes sensa sason seca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- w per lei climas amb una sason seca d'ivèrn. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- s per lei climas amb una sason seca d'estiu. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- m per lei climas de monson ambé de precipitacions annualas pus importantas que 1 500 mm e superioras a 60 mm per lo mes pus sec. S'aplica unicament ai climas dau tipe A.
- T per lei climas amb una temperatura mejana entre 0 °C e 10 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- F per lei climas amb una temperatura mejana inferiora a 0 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- M per lei climas ambé de precipitacions importantas e una temperatura mejana dau mes pus greg superiora a -10 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
- a per lei climas amb un estiu caud, es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es superiora a 22 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- b per lei climas amb un estiu temperat. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es inferiora a 22 °C mai que quatre mes an de mejanas superioras a 10 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- c per lei climas amb un estiu cort e freg. Es similara au tipe b aqueu clima tèn mens de quatre mes amb una temperatura superiora a 10 °C e lo mes pus freg amb una mejana pus auta que -38 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- d per lei climas amb un ivèrn fòrça freg. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus freg es pus bassa que -38 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe D.
- h per lei climas secs e cauds amb una temperatura mejana annuala pus auta que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
- k per lei climas secs e fregs amb una temperatura mejana annuala pus bassa que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. [1]
- ↑ McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types: The Köppen System". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 200–1. ISBN 0-13-020263-0.


text:
Bassa Califòrnia
La peninsula de Bassa Califòrnia es una peninsula al nòrd-oèst de Mexic. Es entre l'ocean Pacific, a l'oèst, e lo golf de Califòrnia, a l'èst.
Fa 1247 kilomètres de long, entre la ciutat de Mexicali e lo cap Sant Luc.
De l'independéncia de Mexic a 1931, èra un territòri federal, lo territòri de Bassa Califòrnia. En 1931 foguèt copat en dos territòris, lo de Bassa Califòrnia del Nòrd, que venguèt estat federal en 1952 jol nom d'Estat de Bassa Califòrnia, e la Bassa Califòrnia del Sud que venguèt estat federal en 1974.


text:
Rémilly (Mosèla)
Rémilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 840-842, se lèva Rumelliacum o Romeliacum. Lo primièr document escrich en citant aquel nom seriá una charte establida lo 13 d'agost de 840 a Mayence, que # l'emperaire de Cogant Lothaire Eer concéde las intradas de Rémilly al abbaye de Sant-Arnould situada près de Mètz. Aqueles bens se compausavan per el de trenta manses, un molin, un important bòsc al nòrd de la Nied, de las étangs e de las viviers. Suls manses d'aperaquí dotze ectaras vivián de familhas liuras, affranchies, caçadas o asservies. Cada manse compren una maisonnette, un curtil, de las tèrras arables, dels dreches d'usatge suls pâtures e los bòsques. Los manses passavan de paire en fils. Serfs O liures, los paysans avián agut pels redevances e los dreches a causa del senhor, las duradas de trabalh fixat pels corvées. Rémilly, Amb los sieus trenta manses podiá comptar entre 150 e 200 abitants. La natalité èra fòrça anautita mas la fòrta mortalité infantile permetiá pas #qu'a un pichon nombre d'arribar a l'edat adulte.
Lo segond document es la charte establida lo 24 de febrièr de 842 que # Charles II lo Chauve, fraire de Lothaire, confirmava per el al abbaye de Sant Arnould, la donation del vilatge de Rémilly amb la capèla anautita en l'onor de sant Martin.
Una importanta comunitat josieva #èsser presenta entre 1860 e 1957 data de la aliénation de la sinagoga #que las Taulas de la Lei surplombant l'Arc Sant se'n tròba dins la comuna de Rémilly.
Aubécourt A amassat a Rémilly per decrèt de 1813[1].
Rémilly absorbeix Dain-En-Saulnois l'an 1964.
En 840-842, on relève Rumelliacum ou Romeliacum. Le premier document écrit citant ce nom serait une charte établie le 13 août 840 à Mayence, par laquelle l’empereur d’Occident Lothaire Ier concéde les revenus de Rémilly à l’abbaye de Saint-Arnould située près de Metz. Ces biens se composaient de trente manses, un moulin, une importante forêt au nord de la Nied, des étangs et des viviers. Sur les manses d’environ douze hectares vivaient des familles libres, affranchies, chassées ou asservies. Chaque manse comprend une maisonnette, un curtil, des terres arables, des droits d’usage sur les pâtures et les bois. Les manses passaient de père en fils. Serfs ou libres, les paysans étaient tenus par les redevances et les droits dus au seigneur, les durées de travail fixées par les corvées. Rémilly, avec ses trente manses pouvait compter entre 150 et 200 habitants. La natalité était très élevée mais la forte mortalité infantile ne permettait qu’à un petit nombre d’atteindre l’âge adulte.
Le deuxième document est la charte établie le 24 février 842 par laquelle Charles II le Chauve, frère de Lothaire, confirmait à l’abbaye de Saint Arnould, la donation du village de Rémilly avec la chapelle élevée en l’honneur de saint Martin.
Une importante communauté juive fut présente entre 1860 et 1957 date de l'aliénation de la synagogue dont les Tables de la Loi surplombant l'Arche Sainte se trouve à la mairie de Rémilly.
Aubécourt est réuni à Rémilly par décret de 1813[2].
Rémilly absorbe Dain-en-Saulnois en 1964.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Emmanuel de Chastellux, Lo territòri del departament de la Moselle : istòria e estatistica, Maline, 1860, 232 pàg., pàg. 219
- ↑ Louis Emmanuel de Chastellux, Le territoire du département de la Moselle : histoire et statistique, Maline, 1860, 232 p., p. 219


text:
Maizeray
Maizeray es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 14 d'agost de 1914, arribada del 19éme BCP en repli dempuèi Parfondrupt. Lo cantonnement francés durèt tres jorns de contunh lo repli se prossegueix sus Lanheres.
Le 14 août 1914, arrivée du 19éme BCP en repli depuis Parfondrupt. Le cantonnement français va durer trois jours puis le repli se poursuit sur Lanheres.


text:
Coarasa
Coarasa[1] (Coaraze en francés) es una comuna occitana dal Comtat de Niça, situaa dins so departament dals Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Geografia[modificar | modificar la font]
So vilatge es situat a 667m d'altitud sus un suc que domina la valaa dal Palhon. Sa comuna confronta al sud sos vilatges de Bendejun, de Còntes e de Bèrra; al levant Luceram. De s'autre costat dal mont Ferion, si tròba al ponent Levens (26 km) e al nòrd Duranús (34 km).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla blua de Ponce de Leon.


text:
Sant Clamenç sus Durença
Sant Clamenç sus Durença[1] (Saint-Clément-sur-Durance en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la Durance. L'administracion i fixa en 1888 lo ponch elevat del flottage (tecniciana utilizada pel transpòrt del bòsc)[2].
La commune est traversée par la Durance. L’administration y fixe en 1888 le point haut du flottage (technique utilisée pour le transport du bois)[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Nathalie Vincent, « Los radeliers de la memòria », in Jacques Sapiega, La Durance, recorreguts & agaches, Conselh regional PACA, 2004 (DVD)
- ↑ Nathalie Vincent, « Les radeliers de la mémoire », in Jacques Sapiega, La Durance, parcours & regards, Conseil régional PACA, 2004 (DVD)


text: Lo cobalt es un element quimic de numèro atomic 27 e de simbòl Co que se situa dins lo grop 9 de la taula periodica dels elements. Es un metal dur, ferromagnetic, de color blanc blavenc. Sa temperatura de Curie es de 1388 K. Normalament se tròba amassa amb lo niquèl, e totes dos son abitualament part dels meteorits de fèrre. Es un element quimic essencial pels mamifèrs en quantitats menudas. Lo Co-60, un radioisotòp del cobalt, es un traçador e agent de pes dins lo tractament del cancèr. Lo cobalt metallic es generalament constituït d'una barreja de doas formas allotropicas amb d'estructuras cristallinas exagonala e cubica centrada sus las facietas que la temperatura de transicion entre ambedós es de 722 K. Presenta d'estats d'oxidacion basses. Los compausats que lo cobalt a un estat d'oxidacion de +4 son pro escasses. Per contra l'estat d'oxidacion +2 es plan espandit e mai lo +3. I a tanben de complèxes importants amb un estat d'oxidacion +1.


text:
Colonhés e Champs Niers
Colonhés e Champs Niers [kulu'ɲɛj] [ɕa'mje] (en francés Coulounieix-Chamiers) es una vila occitana perigòrda de la region d'Aquitània, que se tròba en Perigòrd, dins l'aglomeracion de Periguers.
S'es escrich mai d'un còp que lo nom de Colonhés vendriá de colonia + -ensem (= lo "domeni d’una colonia", es a dire una terra trabalhada per un òme liure, mas estachat au sòu). Aquela ipotesi conven plan dau biais de l’évolucion linguistica ; mas una segonda, basada sus las formas ancianas Colemnes (XIIIe) e Colompnes (1346) menariá a columna + -ensem (= lo "domeni de la boina"). Aquò explica pas tot parier l’aparicion de las formas molhadas en -ny- e -nh- a partir de 1382. De son costat, l'occitan Champs Niers desinha de las terras negras de bona qualitat (cf. Champs Niers e Relhac); nier es la forma occitana anciana venent dau latin nigrum.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es bastida dins una bocla d'Eila.
Istòria[modificar | modificar la font]
La localitat istorica es Colonhés, bastida sus una nautura au sud de Periguers ; Champs Niers, quartier que se desvelopet sus la riba mança d'Eila, fuguet juntat au nom oficiau de la comuna en 1958.


text:
-319
Aquesta pagina concernís l'an -319 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Represa de la Segonda Guèrra Samnita. Lo cònsol Quintus Aulius Cerretanus ataquèt lei Frentanians, aliats dei Samnitas, que deguèron se sometre après la conquista de sa capitala. L'autre cònsol, Lucius Papirius Cursor, reconquistèt Satricuma e obliguèt lei Samnitas de demandar una trèva de doas annadas que foguèt acceptada.


text:
Diluns, 16 d'abril de 2012, 07h00 Cultura
Lengadòc
> Tolosan
Poesia En-cantada, dijòus 19 d'abril a l'Ostal d'Occitània
Muriel Batbie Castell, acompanhada per la flauta traversièra de Claude Roubichou, prepausa un recital de cançons e de poèmas acompanhat amb de lecturas en catalan e persan.
Muriel Batbie Castell, nascuda a Tolosa, passionada de lenga e de poesia, apren d'ora la musica e lo cant en tot se daissar breçar per las sonoritats de la lenga occitana qu'ausís dins la siá familha al còr de las Pirenèus. Una formacion solida e completa li permet de cantar un repertòri tant medieval (los Trobadors particularament) coma barròc, liric, tradicional d'aicí e d'endacòm mai, omai contemporanèu. Aquela votz d'una puretat emmascanta nos revela sensiblament l'amna de la tèrra occitana.
Amb las intervencions de Claude Roubichou (flauta traversièra), e la participacion de Marçal Girbau e de Manijeh Nori (lecturas catalan e persan).
JCF
Poesia En-cantada
Recital Muriel Batbie Castell
a 19 oras (entrada liura)
Comentaris
I a pas cap de comentari
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Jules Mazarin
Jules Mazarin (vadut Giulio Mazarino - Pescina, lo 14 de julhet de 1602 - lo 9 de març de 1661) que ho un cardinau òmi d'estat francés d'origina italiana qui comencè per servir lo Papa. Que joguè un ròtle politic màger durant la minoritat de Loís XIV vadent hèra impopular au punt qu'ua literatura contra eth que circulè en França dab lo nom generic de mazarinada.
- Naissença dins los Abruces
- Personalitat italiana del sègle XVII
- Personalitat francesa del sègle XVII
- Personalitat del Regim Ancian
- Personalitat politica del Regim Ancian
- Diplomata francés
- Ministre del Regim Ancian
- Ministre de Loís XIV
- Personalitat de la Fronda
- Duc de Nevèrs
- Abat de Clunhic
- Evesque de Mètz
- Cardinal francés
- Cardinal italian
- Bibliofil
- Naissença en 1602
- Decès en 1661


text:
Amancy
Amanci en arpitan (Amancy en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Amancy Es una municipalitat situada en la vallée de la Arve, just a lo-dessous de la vila de la Ròca-sus-Foron.
Amancy est une commune située dans la vallée de l'Arve, juste au-dessous de la ville de La Roche-sur-Foron.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se supausa #qu'una guèrra (Cesar contra las Gaulois/celte allobroges) i auriá #aver luòc a Amanticus. Cesar I auriá vencut.
On suppose qu'une guerre (Cesar contre les Gaulois/celte allobroges) aurait eu lieu à Amanticus. Cesar aurait vaincu.


text:
Sumatra
Sumatra es una illa a l'oèst d'Indonesia, la pus occidentala de las Illas de la Sonda. Es la pus granda illa entièrament situada en Indonesia (doas illas importantas, Bornèo e Nòva Guinèa, son parcialament en Indonesia), e la seisena del mond per la superfícia (aperaquí 470 000 km²).
Lo punt culminant de l'illa es lo Mont Kerinci, a 3805 m. Las divisions administrativas de l'illa son: Aceh, Bengkulu, Jambi, Lampung, Riau, Sumatra de l'oèst, Sumatra del sud, Sumatra del Nòrd. La vila mai poblada de l'illa es Medan amb una populacion de 2 392 922 personas. La populacion totala de l'illa es de 45 milions de personas (2005). Los principals grops etnics son: los acehnés, los bataks, los minangkabaus, e los malais.


text:
890
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 890 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fòrça malaut, lo visir Al-Muwaffaq organizèt una darriera invasion de la region de Fars mai la temptativa s'acabèt per una revirada. Un acòrd permetèt de restaurar rapidament la patz ambé lei Saffaridas.


text:
725
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 725 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Desbarquament d'una armada aràbia sus l'illa de Chipre que foguèt pilhada. En Itàlia, l'aumentacion deis impòsts decidida per luchar còntra leis Arabis entraïnèt de tensions e lo papa Gregòri II prenguèt la tèsta de la contestacion. Formèt una aliança ambé lei ciutats italianas e lo rèi lombard per s'aparar còntra una repòsta imperiala causant la pèrda de la màger part dei territòris bizantins dins la peninsula en fòra dei regions de Calàbria. Au contrari, una expedicion menada dempuei Ravena per reconquistar Roma s'acabèt per una desfacha e lei Lombards ocupèron Corsega.


text:
Occitan larg
L'occitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au), es la varietat prepausada coma estandard de la lenga occitana. Admet certanas adaptacions regionalas moderadas, segon lo modèl d'estandardizacion d'una lenga pluricentrica[1][2].
Somari
Objectius[modificar | modificar la font]
Segon los estudis sociolingüistics, una varietat estandard permet d'esquipar tecnicament l'occitan per lo sortir de son estat actual de diglossia (subordinacion). L'occitan larg es una varietat completa e omogenèa d'occitan: deu èsser capable de conquerir totas las foncions lingüisticas de la societat modèrna, deu venir accessible a l'ensems de la populacion. Deu poder far concurréncia a las lengas dominantas (francés, italian, espanhòl) qu'ocupan actualament las foncions essencialas de comunicacion al detriment de l'occitan. Los sociolingüistas demòstran qu'una lenga subordenada pòt pas aténher aqueles objectius sens una varietat estandard[3][4][5][6].
Antecedents[modificar | modificar la font]
Las diferentas grafias de l'occitan (la grafia classica uèi majoritària, tanben la grafia mistralenca, la grafia de l'Escòla dau Pò e la grafia bonaudiana...) se son concebudas d'en primièr per notar de parlars o de dialèctes, sens fixar una varietat estandard de l'occitan. Pasmens la nòrma mistralenca a engenerat dempuèi la fin del sègle XIX l'aparicion de tres koinès literàrias regionalas: una en provençal general, una en niçard e una en gascon bearnés. E mai se pòt dire que la koinè provençala mistralenca prefigura una lenga estandard.
La nòrma classica, a partir del sègle XX, a perseguit lo desvolopament d'aquelas tres koinès mas a favorizat tanben de koinès regionalas suplementàrias en lemosin e en lengadocian. Dempuèi l'oficializacion de l'occitan dins la Val d'Aran en 1990, tanben la nòrma classica favoriza una varietat pro codificada de gascon aranés.
Fixacion de l'occitan larg[modificar | modificar la font]
A costat d'aquelas experiéncias de koinès, del costat de la nòrma classica, la volontat conscienta de fixar una varietat estandard en occitan es apareguda dins los ans 1970 amb las recèrcas dels lingüistas Pèire Bèc, Robèrt Lafont, Rogièr Teulat, Jacme Taupiac, seguits dempuèi los ans 1980 per Patric Sauzet. La varietat estandard se sona segon los autors occitan referencial, occitan estandard o pus recentament occitan larg (Patric Sauzet). La màger part dels especialistas son consents per que l'occitan larg se compause:
- D'una varietat generala de l'occitan larg que se basa sul dialècte lengadocian (dialècte intermediari entre los autres, mas non superior als autres).
- D'adaptacions regionalas de l'occitan larg, tenent qualques traches dialectals tipics, mas en tot gardar una granda convergéncia e una concepcion unitària: aqueles estandards regionals son lo provençal general, lo niçard, lo vivaroalpenc, l'auvernhat, lo lemosin e lo gascon. Es una manièra de federar dins l'occitan larg las diferentas koinès regionalas que se son desvolopadas dempuèi los sègles XIX e XX[7][8].
Cal dire, ça que la, que los debats dins lo movement occitan son pro confuses subre l'occitan larg. Certans occitanistas creson que l'occitan larg se basariá sonque sus un solet dialècte (lo lengadocian) mentre que los especialistas de l'estandardizacion accèptan lo principi d'una solucion pluricentrica amb d'adaptacions regionalas dins l'occitan larg. Aquela confusion dins lo debat fa que certans militants occitanistas refusan lo concèpte d'estandard perque creson que seriá ligat a un sol dialècte. L'unic territòri ont l'occitan es reconegut coma lenga oficiala, la region de Catalonha englobant la Val d'Aran, sosten lo desvolopament de l'occitan dins doas varietats codificadas: l'"occitan aranés" (çò es, lo gascon local de la Val d'Aran) e l'"occitan general" basat sul lengadocian (çò es, la modalitat pus generala de l'occitan larg). Aquò se pòt observar dins las òbras de la Generalitat de Catalonha (traductor automatic amb las doas versions d'occitan, aranesa e generala, e reglament del Grop de Lingüistica Occitana). Lo pòble aranés es estacat legitimament a sa modalitat d'occitan qu'es l'occitan aranés, aquò es garantit per los tèxtes oficials d'Aran, pasmens d'unes semblan veire un risc que lo dialècte lengadocian devenga un substitut de l'aranés.[9].
Un projècte confrontat a la realitat gascona[modificar | modificar la font]
Lo projècte de l'occitan larg supausa que i a una nòrma unificada per las varietats que compausan l'occitan, mas aquela nòrma es pas totjorn plan veïculada. Per exemple, en gascon, podem destacar d'usatges diferents: un usatge maritim (emplegat per Bernat Manciet, Pèire Morà , Halip Lartiga e d'autres), un usatge vasadés o girondin (per exemple la de Claudi Bellòc), un usatge lavedanés o bigordan (emplegat per exemple per Terèsa Pambrun-Lavit), un usatge coseranés (emplegat per Joan-Pau Ferré), un usatge bearnés o pus exactament una koinè bearnesa parcialament convergenta (emplegada pels Bearneses, coma Sèrgi Javaloyès e Eric Gonzales), sens doblidar l'aranés. Atanben, i a un usatge composicional o sintetic: es lo gascon unificat, qu'existís coma projècte e qu'es practicat per certans autors (usatge personal e pionièr de Pèire Bèc, proposicions d'estandardizacion de Maurici Romieu, Alan Viaut e Andriu Bianchi) mas es pas generalizat ni acceptat dins l'usatge de totes los autors; donc podèm dire que l'usatge gascon actual e culte es en realitat encara pro diversificat, çò que mòstra que i a un escart entre lo projècte de l'occitan larg -amb sa modalitat gascona en gestacion- e l'estat de la lenga d'uèi. Pro de gascons veson pas perqué aurián d'emplegar la varietat de gascon del vesin en luòc de la seuna. Cal soslinhar l'excepcion notabla de Pèire Bèc, Maurici Romieu, Alan Viaut e Andriu Bianchi que cèrcan de desvolopar un tipe gascon unificat; e lo trabalh de Domergue Sumien n'es pròche [10]. Sens una varietat unificada de gascon -de fargar e de promòure- , non i pòt pas aver de nòrma pluricentrica de l'occitan. Certans detalhs prepausats per D. Sumien, per exemple de proposicions coma avèm e avètz, profièit etc. coïncidisson pas amb las causidas de gramaticians [11][12] e lexicografs [13][14][15] qu'òbran per la recuperacion del gascon. Degun a pas encara trobat la recèpta del gascon unificat [16]. Aranés e bearnés -sovent prepausat coma nòrma gascona generala mas pas gaire emplegat pels escrivans gascons non bearneses dins la literatura actuala- son dos usatges pro diferents, e l'òbra d'un escrivan màger de la literatura gascona contemporanèa, Bernat Manciet, coma las d'un sarròt d'escrivans gascons non bearneses, es pas estada escricha ni en una ni en l'autra. Un trabalh màger de conciliacion lingüistica demora de menar a tèrme en çò dels Gascons se volèm realizar lo projècte d’occitan larg.
D. Sumien considèra pas exactament l'occitan aranés coma un modèl d'"estandard" extensible a tot lo gascon pr'amor que l'aranés a una basa geografica e demografica fòrça redusida (Aran a 9000 estatjants) e qu'aquel modèl a pas trobat cap d'impacte demest los autors de la rèsta del domeni gascon. Pasmens D. Sumien preconiza de perseguir la promocion de l'aranés -ja sancionada per un usatge oficial e un procèssus democratic[9].- e donc un desvolopament de l'aranés, de manièra solidària amb un estandard gascon que rèsta de sedimentar (en comparason amb l'aranés, D. Sumien accèpta per l'occitan niçard, qu'es una varietat especiala de provençal, lo ròtle de modalitat regionala de l'occitan larg pr'amor que lo niçard a una basa demografica importanta -mièg milion d'estatjants- e una longa tradicion literària que s'acompanha d'un desvolopament distint del provençal general; una granda part dels niçards se senton pas provençals mentre que los araneses, eles, se senton gascons. En Bearn, los renaissentistas bearneses se senton pas gascons mas accèptan lo principi que parlan gascon; en aquel cas D. Sumien suggerís de téner compte de la tradicion de la koinè bearnesa e d'integrar d'unas de sas formas mai emblematicas dins la fixacion del gascon referencial (en admetent, eventualament, de formas doblas, segon una formula que se poirà fixar definitivament sonque après una concertacion larga).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ KLOSS Heinz (1978) Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800, coll. Sprache der Gegenwart-Schriften des Instituts für Deutsche Sprache n° 37, Düsseldorf: Schwann [1a ed. 1952, Munic: Pohl]
- ↑ CLYNE Michael (1992) (dir.) Pluricentric languages: differing norms in different nations, coll. Contributions to the sociology of language n° 62, Berlin / Nòva York: Mouton de Gruyter
- ↑ LAFONT Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15 [reproduch dins: LAFONT Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan].
- ↑ SAUZET Patric (1985) Compendi practic de l’occitan normat, Montpelhièr: Universitat de Montpelhièr III-Centre d’Estudis Occitans / CRDP
- ↑ SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l'occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l'Association Internationale d'Études Occitanes, Turnhout: Brepols
- ↑ LAMUELA Xavier (1994) Estandardització i establiment de les llengües, Barcelona: Edicions 62.
- ↑ LAFONT Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15 [reproduch dins: LAFONT Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan].
- ↑ Una sintèsi de la question de l'estandardizacion es dins: SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l'occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l'Association Internationale d'Études Occitanes, Turnhout: Brepols
- ↑ 9,0 9,1 Vej. la reaccion de Maria Vergés, cap de cultura e politica lingüistica del Conselh General d'Aran
- ↑ SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l'occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l'Association Internationale d'Études Occitanes, Turnhout: Brepols
- ↑ ROMIEU Maurice e BIANCHI André (2005) Gramatica de l'occitan gascon contemporanèu Bordèu: Presse Universitaire de Bordeaux
- ↑ CARRERA Aitor (2007) Gramatica aranesa Lhèida:Pagès
- ↑ PALAI Simin (1980) Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes Paris:Editions du CNRS
- ↑ GROSCLAUDE Michel, NARIOO Gilbert e GUILHEMJOAN Patrick (2004) Dictionaire Gascon-Français Orthès:Per Noste
- ↑ VERGES B. Frederic (1991) Petit Diccionari Castelhan-Aranés (Occitan)-Catalan-Francés Vielha: Conselh Comarcau d'Aran
- ↑ Dins son compte-rendut de l’obratge de Domergue Sumien, Aitor Carrera, lingüista especialista de l'aranés, exprimiguèt sa resèrva sus certanas causidas normativas gasconas prepausadas per l’autor, tot en aprovant los principis generals de l'obratge: Pel que fa al gascó en general, caldria discutir a fons algunes de les informacions de les propostes de Sumien i fer definitivament un debat a fons sobre l’estandardització d’aquest dialecte occità que vagi més enllà de la recerca d’aquest lingüista, que parla d’una «codification compositionnelle basée sur la koinê issue des parlers hétèrogènes du Béarn, avec intégration d’élements pangascons, notamment aranais» (176). Aquí el retret que es pot fer a l’autor del treball és que no hagi previst prou —i si ho ha fet, que no ho exposi d’una manera clara— els problemes que suposa aquesta base biarnesa, amb formes o solucions marginals des d’un punt de vista territorial, fins i tot aberrants lingüísticament. Els parlants naturals de varietats gascones molt properes al llenguadocià no han d’allunyar-se de l’occitan larg per excel·lència pel fet d’usar unes formes i unes estructures originals. I això, que val per al gascó, val també per a d’altres varietats dialectals, ja que els dialectes occitans no són blocs monolítics amb fronteres impermeables. Segurament que Sumien, tot i que no l’examina prou ni l’aborda monogràficament, ja veu venir aquest problema. Potser per això, quan es refereix a la morfologia verbal gascona, assenyala que «on privilégie qualques solutions gasconnes qui sont plus diasystématiques que celles de la koinê» (331). Fins i tot la paràbola gascona de 423 té algunes formes que sorprendrien alguns gascons orientals.


text:
60
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 60 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Bretanha, aprofichant l'alunchament de l'armada romana dau generau Gaius Suetonius Paullinus ocupada dins l'illa d'Anglesey, la rèine cèlta Budicca se revoutèt. Son movement capitèt de federar unei pòbles cèltas e de destrurre tres vilas romanas. Lei fòrças romanas en fàcia d'ela refusèron lo combat e preferiguèron esperar lo retorn de Paullinus e l'arribada dei renfòrç mandats per Roma.


text:
Alcoi
Alcoi es una vila valenciana, capitala de la comarca de l'Alcoià e cap de partit judiciari. Es la sesena vila mai poblada de la província malgrat la siá orografia. Es situada al nòrd de la província d'Alacant e fa partida de las Comarcas Centralas.
Lo sieu territòri o tèrme municipal es delimitat per la província de Valéncia, lo tèrme municipal de Bocairent a la sèrra de Mariola. confronta los tèrmes municipals de Banyeres de Mariola, Benifallim, Bocairent, Cocentaina, Ibi, Onil, Penàguila, la Torre de les Maçanes e Xixona.
Fondada lo 17 de mai de 1256 per contrarotlar la rota d'Alacant a Xàtiva e de Villena a Cocentaina, la vila foguèt pionièra pendent la revolucion industriala al País Valencian dins los sectors texil, papièraire e metallurgic. Lo nuclèu ancian d'Alcoi es eretièr de l'urbanisme que se desvolopèt pendent la segonda mitat del sègle XIX e la debuta del sègle XX, e la disposicion dels sieus ostals e carrièras data d'aquesta epòca. Al cors de las darrièras decènnis, s'es anat en se diversificant vèrs lo sector servicis e un torisme interior nòunvengut