text:
Pollèn
Lo pollèn (del grèc palè: farina o polvàs) constituís, en çò dels vegetals superiors, l'element fecondant mascle de la flor: son de grans minusculs de fòrma mai o mens ovoïda de qualques desenas de micromètres de diamètre, inicialament contenguts dins l'antèra, a l'extremitat de las estaminas.
Coma l'ovul, lo gran de pollèn es pas una gameta mas un gametofit, un productor de gameta.
L'omològ del gran de pollèn en çò dels vegetals inferiors (algas, mofas, protal de Filicophyta) es lo gametofit mascle.
Correspond a la fasa aploïda del desvolopament del vegetal.
-
Pollèn de virasolelh
-
Pollèn de ricin
-
-


c: text/html

text:
Lutz
La lutz (dau latin lux, lucis) es l'agent fisic que rend visibles leis objèctes. Lo tèrme de lutz se referís a la porcion de l'espèctre electromagnetic visibla a l'uelh uman, mai pòt inclure d'autrei radiacions electromagneticas. Lei tres grandors de basa de la lutz (e de totei lei radiacions electromagneticas) son la luminositat, la color (o frequéncia) e la polarizacion. A causa de la dualitat onda-particula, la lutz mòstra de proprietats qu'apertenon quora ais ondas, quora ai particulas (mai lei dos tipes de proprietats se manifèstan jamai simultaneament).
Somari
- 1 Teorias de la lutz
- 2 La velocitat de la lutz
- 3 Optica
- 4 Colors e longors d'onda
- 5 Mesura de la lutz
- 6 Fònts luminosas
Teorias de la lutz[modificar | modificar la font]
Teoria corpusculara[modificar | modificar la font]
Foguèt formulada per Isaac Newton au sègle XVII. Aquela teoria considèra la lutz coma compausada de particulas de matèria (corpusculs) emessas dins totei lei direccions. En mai d'èsser matematicament fòrça simpla (ben mai que la teoria ondulatòria), aquela teoria explica fòrça facilament de caracteristicas de la propagacion de la lutz qu'èran ben conegudas a l'epòca de Newton.
Avans tot, la mecanica galileana prevei correctament que lei particulas (comprés lei corpusculs de lutz) se propagan en linha drecha, e l'atribucion a aquelei corpusculs d'una massa infima, mai diferenta de zèro, es coerenta amb una velocitat de la lutz auta mai pas infinida. Lo fenomèn de la reflexion se pòt tanben explicar d'un biais simple per lo tuert elastic dei particulas de lutz sus la superfícia reflectritz.
L'explicacion de la refraccion es un pauc pus complicada, mai possibla: sufís de pensar que lei particulas qu'arriban sus lo materiau refrangent son somessas, de la part d'aquest, en de fòrças perpendicularas a la superfícia, que ne modifican la trajectòria.
Lei colors de l'arc de seda èran explicadas gràcias a l'introduccion de divèrs corpusculs de lutz (un per cada color), e lo blanc èra pensat coma format de toteis aquelei particulas. La separacion dei colors (per mejan, per exemple, d'un prisma) pausava de problèmas teorics suplementaris, que lei particulas de lutz deurián aver de proprietats identicas dins lo vuege, mai diferentas au dintre de la matèria.
Una consequéncia de la teoria corpusculara es que la velocitat de la lutz, quand se propaga au dintre d'un mitan materiau, es superiora a sa velocitat dins lo vuege, en causa de l'acceleracion gravitacionala.
Teoria ondulatòria[modificar | modificar la font]
Foguèt formulada per Christiaan Huygens en 1678, mai publicada solament en 1690 dins son Traité de la Lumière. Aquela teoria considèra la lutz coma una onda que se propaga (exactament coma leis ondas de la mar o leis ondas acosticas) dins un mitan, dich etèr, qu'èra supausat d'emplir tot l'univèrs e d'èsser format de particulas elasticas microscopicas. La teoria ondulatòria de la lutz permetiá d'explicar (maugrat una cèrta complexitat matematica) un grand nombre de fenomèns: en mai de la reflexion e de la refraccion, Huygens poguèt explicar lo fenomèn de la birefrangéncia dins lei cristaus de calcita.
En 1801 Thomas Young provèt que lei fenomèns de difraccion (observada per lo premier còp per Francesco Maria Grimaldi en 1665) e d'interferéncia èran entierament explicats per la teoria ondulatòria, e o èran pas per la teoria corpusculara.
Un problèma de la teoria ondulatòria èra la propagacion rectilinèa de la lutz. Èra ben conegut que leis ondas son capablas de contornejar leis obstacles, mentre qu'una constatacion banala es que la lutz se propaga en linha drecha (aquela proprietat èra ja estada notada per Euclides dins son Optica). Pasmens aquela dificultat aparenta pòt èsser resouguda en supausant que la lutz a una longor d'onda microscopica.
Contrariament a la teoria corpusculara, la teoria ondulatòria prevei que la lutz se propaga pus lentament au dintre d'un mitan materiau que dins lo vuege.
Teoria electromagnetica[modificar | modificar la font]
Prepausada per James Clerk Maxwell a la fin dau sègle XIX, precisa la teoria ondulatòria en afiermant que leis ondas luminosas son d'ondas electromagneticas, e mòstra que la lutz visibla es una partida de l'espèctre electromagnetic. Amb la formulacion deis eqüacions de Maxwell foguèron completament unificats lei fenomèns electrics, magnetics e optics. Per l'immensa majoritat deis aplicacions, aquela teoria es encara utilizada a l'ora d'ara.
Teoria qüantica[modificar | modificar la font]
Per resòuvre de problèmas pertocant l'estudi dau còrs negre, en 1900 Max Planck prepausèt que l'escambi d'energia entre lo camp electromagnetic e la matèria se poguèsse faire per mejan de paquets discrèts d'energia (qüantums) nomenats fotons. Leis òbras seguentas d'Albert Einstein sus l'efècte fotoelectric mostrèron qu'aquò èra pas un artifici matematic, e que lei fotons èran d'objèctes reaus. Amb l'aveniment dei teorias qüanticas dei camps (e en particular de l'electrodinamica qüantica), lo concèpte de foton foguèt formalizat e es uei a la basa de l'optica qüantica. Amb la dualitat onda-particula, la teoria qüantica es la sintèsi modèrna de la teoria ondulatòria e de la teoria corpusculara.
La velocitat de la lutz[modificar | modificar la font]
La lutz se propaga a una velocitat finida c, la velocitat de la lutz dins lo vuege, onte c = 299 792 458 m/s.
Aquela velocitat es independenta de l'estat de movement de la fònt luminosa: leis observators immobils coma leis observators en movement mesuran totjorn la meteissa valor de c; es un fach experimentau qu'es a la basa de la teoria de la relativitat restrencha d'Einstein. Aqueu fach es talament ben establit que lo Sistèma Internacionau d'Unitats a gelat la valor de c (cf. çai subre), que desenant se deuriá plus mesurar.
Pasmens, quand la lutz travèrsa una substància transparenta, coma l'aire, l'aiga o lo veire, sa velocitat es reducha, e la lutz es somessa a la refraccion. Dins un mitan materiau que son indèx de refraccion es n (n > 1), la velocitat de la lutz es c/n.
Istòria de la mesura de la velocitat de la lutz[modificar | modificar la font]
Premierei temptativas[modificar | modificar la font]
La velocitat de la lutz es estada mesurada fòrça còps per de fisicians nombrós. La premiera temptativa de mesura foguèt complida per Galileo Galilei, mai lei mejans disponibles, rudimentaris, permetèron pas d'obtenir una valor.
La premiera mesura efectiva foguèt facha per Olaus Roemer, un fisician danés, en 1676. Desvolopèt un metòde de mesura, en observant Jupitèr e una de sei lunas amb un telescòpi. Gràcias au fach que la luna èra eclipsada per Jupitèr a intervals regulars, mesurèt lo periòde de revolucion de la luna, que valiá 42,5 h quand la Tèrra èra pròcha de Jupitèr. Lo fach que lo periòde de revolucion s'alonguèsse quand la distància entre Jupitèr e la Tèrra aumentava indicava que la lutz metiá mai de temps per ajónher la Tèrra. La velocitat de la lutz foguèt calculada en analisant la distància entre lei doas planetas en de moments diferents. Roemer trobèt una velocitat de 227 326 km/s.
L'experiéncia de Michelson e Morley[modificar | modificar la font]
En 1881, per mesurar la velocitat de la lutz a respècte de l'etèr (lo mitan ipotetic onte la lutz èra supausada de se propagar, e que l'auriá entraïnada dins son movement), Albert A. Michelson mesurèt la velocitat de la lutz emessa per una estela, quand la Tèrra se n'aluencha, puei quand se'n rapròcha. L'aparelh utilizat (un interferomètre), fòrça precís, permetiá de mesurar de diferéncias de velocitat de l'òrdre de 29 km/s: se trobèt ges de diferéncia. L'experiéncia foguèt repressa en 1887 per Michelson, en collaboracion amb Edward Morley, dins de condicions encara mai precisas, e confiermèt la precedenta.
Aquò mostrava l'inexisténcia de l'etèr, e lo fach que la velocitat de la lutz es invariabla: la valor mesurada es identica, que la fònt luminosa siá mobila o non a respècte de l'observator.
D'autrei mesuras foguèron fachas puei, en particular en 1926 per lo meteis Michelson.
Optica[modificar | modificar la font]
L'optica es l'estudi de la lutz e de l'interaccion entre lutz e matèria. L'observacion e l'estudi dei fenomèns optics, per exemple l'arc de seda, balhan fòrça indicacions sus la natura de la lutz.
Colors e longors d'onda[modificar | modificar la font]
Lei divèrsei longors d'onda son interpretadas per lo cervèu coma de colors, que van dau roge dei longors d'onda mai lòngas (frequéncia pus pichona), au violet dei longors d'onda mai cortas (frequéncia pus granda). Lei frequéncias compresas entre aquelei dos extrèms son percebudas coma arange, jaune, verd, blau e indi. Lei frequéncias immediatament en defòra d'aquel espèctre perceptible per l'uelh uman son nomenadas ultraviolet (UV), per leis autei frequéncias, e infraroge (IR) per lei bassas. E mai se leis èssers umans pòdon pas veire l'infraroge, aquest es percebut per lei receptors de la pèu coma calor. Leis aparelhs concebuts per captar lei rais infraroges e lei convertir en lutz visibla son nomenats visors nocturnes. La radiacion ultravioleta es pas percebuda directament per leis èssers umans, mai rabina la pèu subrexpausada ai rais UV. Cèrts animaus, coma leis abelhas, veson leis ultraviolets; d'autrei veson leis infraroges.
Longors d'onda de la lutz visibla[modificar | modificar la font]
La lutz visibla es una porcion de l'espèctre electromagnetic compresa aproximativament entre i 400 e i 700 nanomètres (nm) (dins l'aire). La lutz se caracteriza tanben per sa frequéncia.
Entre la frequéncia v de la radiacion, sa longor d'onda λ e sa velocitat v dins lo mitan considerat (la velocitat dins lo vuege se nòta c), i a la relacion seguenta: v = λ·v
Mesura de la lutz[modificar | modificar la font]
Dins lo Sistèma Internacionau d'Unitats, existisson leis unitats seguentas de mesura de la lutz:
- luminositat (o temperatura)
- aluminament (unitat SI: lux)
- flux luminós (unitat SI: lumen)
- intensitat luminosa (unitat SI: candela)
Fònts luminosas[modificar | modificar la font]
- radiacion termica (radiacion dau còrs negre)
- lumes d'incandescéncia
- lutz solara
- fuòc
- emission espectrala atomica (la fònt d'emission pòt èsser estimulada o espontanèa)
- acceleracion d'una particula cargada (abitualament un electron)
- quimioluminescéncia
- fluorescéncia
- fosforescéncia
- bioluminescéncia
- sonoluminescéncia
- triboluminescéncia
- radioactivitat
- aniquilacion particula-antiparticula

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
dimèrcs 19 de genèr de 2011
98, cors Balguerie Stuttenberg, Bordèu
14-14:30 : Memòria de Gironda. La vita vitanta au sègle XX, Conferença sonora de Patric Lavaud dab presentacion de tròç d’arquius oraus
14:30-15ø : Musica de tradicion orau
15-15:30 : Memòria de Gironda. Contes, comptinas e cançons Conferença sonora de Patric Lavaud dab presentacion de tròç d’arquius oraus
15:30-16ø : Musica de tradicion orau
16-17ø : projeccion de Adiu Nadau. Noël Bordessoulles, una istøria d’accordeon, film de Patric Lavaud e Joèla Duparc, 26 minutas, en occitan, seguit d’un desbat dab lo realisator
17-17:30 : Memòria de Gironda Cant e musica enta dançar, Conferença sonora de Patric Lavaud dab presentacion de tròç d’arquius oraus


text:
Akira Kurosawa
Akira Kurosawa (Kurosawa Akira del sieu nom vertadièr, segon l'us tradicional millenari nipon d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut a Tòquio en 1910 e defuntat idem en 1998), es un immens cineasta (realizator, scenarista, productor) japonés.Nipon.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra cinematografica
- 3 Citacions
- 4 La pilha occidentala
- 5 Resson critic a Japon
- 6 Resson critic... endacòm mai
- 7 Prèmis e guerdons
- 8 Filmografia
- 9 Bibliografia
- 10 Documents audiovisuals
- 11 Vejatz tanben
- 12 Ligams extèrnes
- 13 Ligams videografics
- 14 Nòtas & referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
L'Òbra cinematografica[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
La pilha occidentala[modificar | modificar la font]
Resson critic a Japon[modificar | modificar la font]
Resson critic... endacòm mai[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1943 : Sugata Sanshiro Legenda del grand judo
- 1944 : Ichiban Utsukushiku Lo mai bèl
- 1945 : Zoku Sugata Sanshiro Nòva legenda del grand judo
- 1945 : Tora no O o Fumu Otokotachi Los òmes que trepejan la coa del tigre
- 1946 : Asu o Tsukuru Hitobito Bastisseires d'avenidor... corealizat per en Yamamoto Kajiro e'n Sekigawa H.
- 1946 : Waga Seishan ni Kuinashi Regreti ges ma joventut
- 1947 : Subarashiki Nichiyobi Un dimenge meravilhós
- 1948 : Yoidore Tenshi L'Àngel èbri
- 1949 : Shizuka Naru Ketto Düèl silentós
- 1949 : Norainu Gos fòl
- 1950 : Shubun Escàndol
- 1950 : Rashomon Rashomon
- 1951 : Hakuchi L'Idiòt
- 1952 : Ikiru Viure
- 1954 : Shichinin no Samurai Los Sèt Samorais
- 1955 : Ikimono no Kiroku Viure dins la paur
- 1957 : Kumunosu-jo Lo Castèl de l'aranha idem Lo Sòli de sang
- 1957 : Donzoko Los Fonsals
- 1958 : Kakushitoride no San Akunin La Fortalesa amagada
- 1960 : Warui Yatsu hodo Yoku Nemuru Dormísson plan plan los poirits
- 1961 : Yojimbo Yojimbo idem Lo gardacòs
- 1962 : Tsubaki Sanjuro Sanjuro
- 1963 : Tengoku no Jigoku Entremièg cèl e infèrn
- 1965 : Akahige Barbarossa
- 1970 : Dodesukaden Dodes'kaden
- 1975 : Derusu Uzara Derzó Ozala
- 1980 : Kagemusha Kagemusha idem L'ombra del guerrièr
- 1985 : Ran Ran
- 1990 : Yume Sòmis
- 1991 : Hachigatsu no Kyoshiyoku Rapsodia d'agost
- 1993 : Madadayo Madadayo idem Lo Professor
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras de n'AK[modificar | modificar la font]
- Akira Kurosawa: Something like an autobiography , traduccion del japonés per n'Audie Bock, cò n'Alfred A.knopf, 1982... (en anglés) (ne foguèt tracha una traduccion francesa titolada Akira Kurosawa Comme une autobiographie, coedicion Seuil/Cahiers du cinéma, 1985
e ca
a l'entorn del cineasta[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Michel Mesnil : Kurosawa, colleccion Cinéma d'aujourd'hui, numèro 77, cò en Seghers, París, 1973 (en francés)
- Hubert Niogret : Kurosawa, colleccion Rivages/Cinéma, bailejada per en Francis Bordat, edicions Payot & Rivage, id 1995 (id)
e ca
revistas[modificar | modificar la font]
- numèro especial Akira Kurosawa de la revista trimestrala études cinématographiques, num. 30-31, amb entrevista del cineasta amai tèxtes recampats e comentats per en Michel Estève, primièr trimèstre de 1964 (en francés)
e ca
a l'entorn de l'òbra[modificar | modificar la font]
- numèro 113 de la revista mesadièra l'Avant-scène du Cinéma, descopatge integral de Schichinin no Samurai / Les sept samouraïs, abril de 1971 (en francés)
e ca
istòria del cinèma nipon[modificar | modificar la font]
- Tadao Sato: Le cinéma japonais Tome I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997... (traduccion francesa de l'original japonés... Una òbra remirabla...
- Maria Roberta Novielli: Storia del cinema giapponese, Venècia, cò en Masilio, 1997 (en italian)
- Stuart Galbraith IV: Le cinéma japonais, edicion de luxe, 192 pp (grand format, amb una iconografia de pro bèla qualitat), en Paul Duncan editor, Taschen, Colonha (amai Hong Kong - Londres - Los Angeles - Madrid - París - Tòquio), 2009, Alemanha (vertadièr país productor...) (version francesa)... Enfins l'obratge occidental que caliá per li tornar justícia al cinèma nipon, pas tant al sieu art mas quitament al pus " popular ", amai a las siás diversitat e riquesa e pulsion creatritz, unicas al mond ... wunderbar!!!
amai
-
- Adrien Gombeaud:Dictionnaire du cinéma asiatique, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 640 pp (grand format... id per l'iconografia), edicions Nouveau Monde, París, 2008... Un obratge espectaclós, que la part nipona es evidentament tras qu'importanta... bravo!!!
e ca
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Chris Marker... : A.K. , documentari subre lo filmatge de Ran... [c / 75') França 1985
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
- (fr)(en) Akira Kurosawa sus l'Internet Movie Database
- Fondacion Kurosawa Akira (en + jp)


text:
Petrópolis
Petrópolis es una vila toristica de l'estat de Rio de Janeiro en Brasil. Sa populacion èra estimada a 310 216 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 774,6 km².
Lo primièr nom de la region foguèt Fazenda Córrego Seco, quand èra camin entre la vila de Rio de Janeiro e Minas Gerais. Lo començament de la construccion de la vila aguèt luòc durant lo govèrn de Pedro II de Brasil, en 1843: lo nom de Petrópolis significa "vila de Pedro", en son onor.[1] Lo clima temperat transformèt la vila en residéncia d'estiu de l'emperaire. Aprèp la construccion de la vila, 600 familhas d'immigrants alemands colonizèron la region; los primièrs arribèron en 1824.
L'importància politica de la vila perdurèt fins a la fin de l'empèri. Entre 1894 e 1902 Petrópolis foguèt la capitala de l'estat de Rio de Janeiro.[1] Actualament, per sas construccions d'epòca imperiala (coma lo Musèu Imperial), plaças arborizadas e païsatges naturals pròches, la vila es una importanta destinacion toristica de l'estat, dempuèi la capitala.


text:
Apremont
Apremont puede hacer referencia a:
- Apremont, comuna francesa del departamento de Ain.
- Apremont, comuna francesa del departamento de las Ardenas.
- Apremont, comuna francesa del departamento de Oise.
- Apremont, comuna francesa del departamento del Alto Saona.
- Apremont, comuna francesa del departamento de Saboya.
- Apremont, comuna francesa del departamento de Vendée.
Véase también[editar]
- Apremont-la-Forêt, comuna francesa del departamento de Mosa.
- Apremont-sur-Allier, comuna francesa del departamento de Cher.
- Les Gorges d'Apremont, sector del bosque de Fontainebleau.


text:
Pèire Causse
Pèire Causse, d'escais Causson de l'Olivièr ja qu'èra nascut al Plan de l'Olivièr (Montpelhièr 22 d'abril de 1883 - 10 de febrièr de 1951), foguèt un felibre important del país de Montpelhièr.
Foguèt un membre important del Paratge de Montpelhièr. A mai de divèrsas òbras coma Vèrs la tèrra (1930), escriguèt de cançons coma Tot aumenta (1914) amb la musica de J. Gévaudan, Es un doç cant d'amor (1918) armonizada pel tenòr Pèire Lamy, La campana e Lauseta. Un de sos tèxtes mai coneguts es Lo vin de Lengadòc.
Coma omenatge al felibre foguèt donat son nom a una carrièra de Montpelhièr.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Vèrs la tèrra (Vers la terra), 1930.
- Cançons dau pòble (Cansous dau pople), 1941.


text: Lo tai o tailandés o siamés (en tai: ภาษาไทย Phasa Thai)[1]AFI: [pʰāːsǎːtʰāj]) es la lenga nacionala e oficiala de Tailàndia e la lenga mairala del pòble tai, grop etnic dominant en Tailàndia. Lo tai aperten a la familha de las lengas tais, grop de las lengas daïcas. Las lengas daïcas aurián per origina lo sud de China. Los lingüistas poguèron pas ligar definitivament las lengas daïcas a una autra familha de lenga. Fòrça mots en tai son barrejats de pali, sanscrit e khmer ancian. Es una lenga tonala e analitica. Lo tai ten tanben una ortografia complèxa e de marcaires relationals. Lo tai es mutualament intelligible amb lo lao[2].


text:
-216
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -216 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra lei Romans. Après sei victòrias de 218 e 217 avC, lei fòrças d'Annibal Barca se dirigiguèron vèrs lo centre e lo sud d'Itàlia per assaiar de rompre leis alianças entre Roma e leis autrei pòbles de la peninsula. Se turtèron a l'estrategia defensiva dau dictator Quintus Fabius Maximus Verrucosus qu'organizèt d'atacas limitadas dei fòrças cartaginesas per leis agotar sensa afeblir lei defensas de la capitala. Pasmens, aquò alassèt lei partisans d'una ataca còntra Annibal.
A la fin de la dictatura, lei cònsols Lucius Aemilius Paullus e Caius Terentius Varro mobilizèron una armada fòrça importanta (86 000 òmes) per anientar Annibal. Pasmens, l'abiletat tactica dau generau cartaginés li permetèt d'enceuclar e de chaplar aquela tropa a Cannes. Lei Romans perdiguèron entre 45 000 e 60 000 soudats, compres 80 senators e lo cònsol Lucius Aemilius Paullus, e 10 000 presoniers. De son caire, l'armada cartaginesa perdiguèt solament 5 700 a 8 000 òmes.
Après aquela desfacha, divèrsei pòbles d'Itàlia arrestèron de sostenir lei Romans.


text:
Listra de Gaza
La Listra de Gaza (var. Lista de Gaza, Faissa de Gaza) (en arab: قطاع غزة = Qita' Ghazzah, en ebrieu רצועת עזה = Retzu'at 'Azza) qu'ei ua listra de tèrra estreta situada au sud-oèst de l'Estat d'Israèl e au nòrd-èst de la peninsula de Sinai en Egipte, dont lo nom e vien de la soa vila principau Gaza, e qui dab Cisjordania e forma los Territòris Palestinians. Qu'a 11 km de frontèra dab Egipte, suu territòri de la vila de Rafah, e 51 km de frontèra dab Israèl; qu'a tanben 40 km de còsta sus la Mediterranèa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Mènes, prumèr faraon representant dab la coha amassant lo Haut e lo Baish Egipte, que creè plaças hòrtas dens lo parçan. Que situan lo son règne de cap a -3150.
Que sembla la vila de Gaza qu'estó fondada de cap a -1500.
Dens l'Antiquitat, lo territòri que conegó las dominacions egipciana, pèrsa e macedoniana, abans de har partida de l'Empèri Roman puish de l'Empèri Bizantin. Puish, conquistat peus arabs, qu'estó devath la dominacion de l'Empèri Otoman de 1517 dinc a las batalhas de Beersheva e de Gaza, en 1917, quan los britanics acacèn l'armada turca.
A la fin de la Guèrra Israèloaraba de 1948, la Listra de Gaza qu'estó ocupada per Egipte e que vedó a arribar haut o baish 170 000 refugiats installats dens ueit camps. La Listra que demorè devath la dominacion egipciana dinc a l'ocupacion per Israèl pendent la Guèrra deus Sheis Dias (1967).
En 1950, la poblacion qu'èra de 254 000 abitants.
Totun, com dauvuas localitats deus Territòris Palestinians, qu'ei au dia de uei administrada en dret per l'Autoritat Palestiniana, mes lo poder que l'exerceish en fèit un govèrn deu Hamas, arron la victòria d'aqueth partit a las eleccions legislativas de 2006 e la formacion d'un govèrn gavidat per Ismail Haniyya.
Totasvetz, las frontèras terrèstras, maritimas e aerianas d'aqueth territòri que son tostemps contarotladas per Israèl qui decretè unilateraument l'estatut de frontèra a la fin de 2005.
Lo 17 d'agost 2005, aplicant ua decision presa plusors mes au davant, lo govèrn israelian gavidat per Ariel Sharon qu'ordonè a l'armada e a la polícia de har evacuar las colonias judivas de la Listra de Gaza, oficiaument dens l'encastre deus esfòrç en vista de l'aplicacion de la huelha de rota entà la patz iniciada peu quartet - Estats Units d'America, ONU, Russia e Union Europèa.
Que s'i avè construsit 21 colonias suu territòri pendent l'ocupacion israeliana consecutiva a la Guèrra deus Sheis Dias.
Lo 12 de seteme 2005, au cap de 38 ans d'ocupacion, las tropas israelianas que quitèn la Listra de Gaza, mes en conservant lo contròtle de l'espaci aerian e de las aigas territoriaus.
Per'mor de la hòrta posicion deu partit Hamas dens lo territòri, uns quants observators que cranhón que l'Autoritat Palestiniana e perdosse influéncia au darrèr de l'evacuacion israeliana. Los eveniments que confirmèn aqueras cranhenças, dab afrontaments interpalestinians qui mièn, au mes de junh de 2007, a la presa de contaròtle completa de la Listra de Gaza peu Hamas, au darrèr d'eveniments qualificats de guèrra civila palestiniana peus mèdias internacionaus.[1]
Lo 19 de seteme 2007, per'mor de la persisténcia suu territòri de tirs de roqueta en direccion d'Israèl, la Listra de Gaza qu'estó declarada "entitat ostila" per Israèl. Deu 27 de deceme de 2008 au 18 de genèr 2009, lo territòri qu'estó sometut a un deluvi de bombas, puish d'artilheria au sòu de las parts de las fòrças armadas israelianas (operacion Plom durcit). Per'mor de la hauta densitat de poblacion, que i avó un gran nombre de victimas civilas, domaus materiaus considerables e ua agravacion clara de la situacion umanitària.
Un territòri sosmetut a ua pression hòrta de l'islamisme[modificar | modificar la font]
Lo Hamas qu'estó creat dens la Listra de Gaza e qu'a tostemps avut ua influéncia hòrta dens aqueste territòri. Quan se n'apoderè en 2007, que declarè que n'èra pas a las intencions d'impausar la lei islamica, mes lo fèit ei qu'au gusmeth deu temps qu'a introdusit elements de legislacion d'inspiracion religiosa e format "brigadas de la vertut"[2].[3] Aquestas darrèras annadas, grops qui's reclaman d'Al Qaida qu'an apareishut au sud de la Listra e que s'opausan, a bèths còps per la violéncia, au poder deu Hamas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Dab mei de 3800 abitants/km², la Listra de Gaza que constitueish lo territòri mei densament poblat deu Monde. Que i viven haut o baish 1,4 milion de palestinians, la majoritat deus quaus e son refugiats qui huejón lo territòri d'Israèl en 1948 e los lors descendents.
Arron la despartida de las poblacions de las colonias israelianas en 2005, l'immensa majoritat deus abitants que son musulmans, dab ua minoritat crestiana de mensh d'1%.
- Taus de natalitat: 41,85 neishenças per 1 000 abitants
- Taus de mortalitat: 4,12 decès per 1 000 abitants
- Bilanç migratòri: 1,73 migrant per 1 000 abitants
- Mortalitat infantila: 24,76 decès per 1 000 neishenças
- Indèx de feconditat: 6,29 mainatges per hemna
- Taus de creishença: haut o baish 4 % l'an
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de la Listra de Gaza qu'ei tradicionaument agricòla e ne i avó pas tà díser nat desvolopament industriau deu temps de l'ocupacion egipciana.
A comptar de 1967, que s'integrè au mercat israelian mes que'n vadó dependenta. Gaza qu'exportava essenciaument tà Israèl produits agricòlas mes tanben produits fenits fabricats devath licéncia israeliana dens la zòna industriau fronterèra d'Erez. Totun, la prumèra hont de revienuts de la Listra qu'èra la soa man d'òbra pòc qualificada, utilizada dens l'indústria deu bastiment e l'agricultura israeliana.
Despuish lo començament de la Segonda Intifada, las frontèras enter la Listra de Gaza e Israèl que son estadas en ua tropa de vegadas barradas au passatge deus bens e de las personas, per rasons de seguretat. Los pòsts frontèra e la zòna industriau d'Erez, en particular, que son estats mantun còp atacats peus grops armats palestinians. Per'mor d'aquò, l'ensemble de l'economia de la Listra que s'ei esbonit. L'Autoritat Palestiniana qu'a assegurat la subervita artificiau de l'economia en ipertrofiant lo sector public, mei que mei los servicis de seguretat, mercés a las ajudas internacionaus. Dens la Listra, un abitant sus tres o pòc se'n manca que seré remunerat per l'Autoritat Palestiniana.
Com consequéncia de la presa deu poder peu Hamas en junh de 2007, los hornidors de fons internacionaus qu'an abandonat los transferiments financèrs dirèctes a las autoritats publicas de la Listra de Gaza, e aquestas ne's veden pas mei vias de pagar los lors emplegats e lo taus de caumatge, segon dauvuas honts, qu'auré aumentat dinc a passar la hita deu 60 % de la poblacion activa.
La Listra de Gaza que demora totaument dependenta d'Israèl entà l'electricitat e lo carburant. La persisténcia de tirs de roqueta qu'a miat las autoritats israelianas a copar lo provediment de manièra pontuau, çò qui a provocat reaccions internacionaus de las vivas per'mor deu perilh de provocar un desastre umanitari dens aqueth territòri.
Israèl qu'a tanben copat tots los punts de passatge, çò qui a miat a ua restriccion deus provediments, qui transitan peu territòri israelian. Las autoritats egipcianas, qui an ahar suu plan interior aus Hrairs Musulmans dont lo Hamas ei ua emanacion, qu'an tanben barrat lo punt de passatge de Rafah. De las 3 900 fabricas de tot ordi qui existivan en junh de 2005, ne'n demora pas que 195 qui emplegan solament 1 750 personas au lòc de 35 000. Segon un rapòrt de la Banca Mondiau, lo 95 % de l'activitat industriau que s'ei arrestat.
Transpòrts e comunicacions[modificar | modificar la font]
A comptar de las annadas 90, entà pausar un tèrmi aus atemptats suicida cometuts per activitats palestinians en provenéncia de la Listra de Gaza, Israèl qu'a construsit ua barralha qui correspond a las termièras de 1967, qui enclaustra la Listra de Gaza.
La poblacion palestiniana que dispausa teoricament deus punts de comunicacion dab l'exterior seguents:
- le punt de passatge d'Erez au nòrd entà accedir a Israèl.
- la frontèra sud dab Egipte a Rafah, au cap deu correder long de 14 km, dit Correder de Filadelfia contarotlat per l'Autoritat Palestiniana despuish seteme de 2005. Qu'ei un punt sensible on Israèl e cercava de har la contracarra au trafec d'armas transitant per tunèls cavats peus contrabandèrs. La seguretat de la frontèra qu'ei tanben de la responsabilitat de l'armada egipciana.
- los punts de passatges de Karni, Sufa e Kerem Shalom que son reservats entau transpòrt de mercaderias.
- l'aeropòrt de Gaza, construsit au darrèr de la signatura deus Acòrds d'Òslo e metut en servici en 1998, n'ei pas mei utilizable despuish los prumèrs mes de la Segonda Intifada quan l'armada israeliana e laurè lo tarmac au bulldozer e destrusí la tor de contaròtle e los radars de l'aeropòrt. La soa reconstruccion, nat acòrd non la preved peu moment.
Nom occitan deu territòri[modificar | modificar la font]
Ja que Benda de Gaza (sic) e's tròbe dens hèras de publicacions correntas, qu'ac cau considerar com un calc lingüistic probable de la forma francesa bande de Gaza per'mor que lo mot occitan benda n'ei pas atestat pro clarament com hant referéncia a la forma d'un terrenh. Aqueste concèpte qu'ei designat per d'autes mots en occitan, lo mots mei espandits que semblan d'estar faissa (Lengadòc), lista (Provença) e la soa varianta fonetica listra (Gasconha, Daufinat, Lengadòc) e correja (Gasconha, Lengadòc).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon informacions qui an corrut sus la Tela, aqueths afrontaments que'us suscitè la CIA qui armè milícias de l'Autoritat Palestiniana arron de la victòria deu Hamas a las eleccions legislativas palestinianas de genèr de 2006
- ↑ Hamas set to compel Gaza women to wear head covering
- ↑ Segon lo sit d'informacion israelian francofòn Metula Press Agency, lo Hamas qu'introdusí la condemnacion deus lairons a aver la man copada, qui ei prevista per la lei islamica. Aquera informacion qu'estó represa per l'ambaishador d'Israèl en França sus France Inter, mes ne sembla pas d'aver apareishut aulhors e qu'ei donc a considerar dab precaucion.


text:
Acipenseriformes
Los acipenserifòrmes son un òrdre d'Actinopterygii primitius que comprenon l'esturjon e mai qualques espècias desaparegudas.
L'esqueleta dels acipenserifòrmes es en granda partida cartilaginós.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- sosòrdre Acipenseroidei
- familha Acipenseridae (esturjons)
- familha Polyodontidae
- familha Chondrosteidae espècias atudas
- familha Errolichthyidae espècias atudadas
- familha Peipiaosteidae espècias atudadas
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Martin Hochleithner e Joern Gessner, The Sturgeons and Paddlefishes of the World: Biology and Aquaculture
- Martin Hochleithner, Joern Gessner e Sergej Podushka, The Bibliography of Acipenseriformes
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Acipenseriformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Acipenseriformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 161063 Acipenseriformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Acipenseriformes (en)
- Referéncia NCBI : Acipenseriformes (en)
- Revista de la literatura


text:
Reiaume d’Ibèria
Lo Reiaume d’Ibèria foguèt un reiaume ancian de Georgia e de Caucàs Occidentau que se formèt a partir dau sègle III avC e que dispareguèt a la fin dau sègle VI.
Vassalizèt rapidament lo reiaume de Còlchida e d’autrei reiaumes vesins gràcias a una tièra de campanhas militaras victoriosas durant lo rèine de Parnabaz Ièr (302-237 avC). A sa mòrt, Ibèria èra un reiaume poderós de la region. Pasmens, sei successors abandèron pauc a pauc lei conquistas dau sud per si concentrar sus la region dei Portaus de Caucàs. Aquò afebliquèt la dinastia que foguèt reversada en 189 avC per una dinastia armeniana. Au sègle I avC, aquela relacion amb Armenia entraïnèt una invasion romana en 65 avC. Còlchida venguèt una província romana e Ibèria un protectorat fins au sègle III.
La fondacion de l’Empèri Sassanida en 224 entraïnèt un cambiament politic important per lo reiaume que venguèt un enjòc de la rivalitat entre Roma e Ctesifont. Passèt sota l’influéncia sassanida fins a 298. Puei, la conversion dau país au crestianisme vèrs 317 dau rèi Mirian III renforcèt lo liame ambé lei Bizantins fins a 363 que Constantinòple reconoguèt l’influéncia sassanida sus la mitat orientala de la Georgia actuala. Fins a l’abolicion de la monarquia en 580 per lei Sassanidas, Ibèria alternèt de periòdes d’independéncia e de vassalitat. Lei Bizantins foguèron pas capables de lo reconquistar totalament mai ocupèron pauc a pauc la província anciana de Còlchida. Dins lo corrent d’aqueu periòde, la vila de Tiflis foguèt fondada e la Glèisa georgiana estendèt son influéncia au sen de la populacion maugrat lo sostèn pèrsa a la religion zoroastriana.


text:
Hajj
Lo Hajj (arabi: حج Ḥaǧǧ) es lo pelegrinatge a La Mèca. Es a l'ora d'ara lo mai grand pelegrinatge annadièr al mond[1], e lo cinquen pilar de l'Islam, una obligacion morala qu'a d'èsser realizada almens un còp dins la vida de cada musulman qu'a los mejans d'o far. Lo Hajj es una demostracion de solidaritat dels musulmans, e de sa somession a Allà (Dieu).[2] Lo pelegrinatge se debana del 7en al 13en jorn de Dhu al-Hijjah, lo 12en mes del calendièr islamic. Pr'amor que lo calendièr islamic es un calendièr lunar, onze jorn mai cort que lo calendièr gregorian utilizat en Occident, la data del Hajj dins lo calendièr gregorian càmbia cada an.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Atlas of Holy Places, p. 29
- ↑ Dalia Salah-El-Deen, Significance of Pilgrimage (Hajj)


text:
Republica de Macedònia
La Republica de Macedònia (en macedonian Peпyблиka MakeдoHиja = Republika Makedonija, en albanés Republika e Maqedonisë) es un estat situat en Euròpa del Sud-Èst, dins los Balcans. Es environat per Grècia, Bulgaria, Serbia, Kosova e Albania. A una superfícia de 25 713 km² e una populacion de 2 100 000 estatjants (2001).
La capitala es Skopje.
Lo gentilici es macedonian -a.
En rason d'un desacòrdi de Grècia sus sa denominacion (una de las provincias grègas pòrta tanben lo nom de Macedònia), la màger part de las organizacions internacionalas (coma l'OTAN e l'Union Europèa) e dels Estats estrangièrs apèlan oficialament aqueste país l'Anciana Republica Iogoslava de Macedònia, o en forma abreujada, la FYRÒM (de l'anglés FYROM = Former Yugoslav Republic of Macedonia). Pasmens s'utilizan largament, per rason de comoditat, dins los tèxtes mens oficials (comunicats, telegramas, ligams de navigacion dels sits dels ministèris dels Afars Estrangièrs) los tèrmes de Macedònia e de Republica de Macedònia. Certans estats an reconegut unilateralament lo nom constitucional de « Republica de Macedònia », utilizat per aquel estat. Es lo cas dels Estats Units d’America, de Russia e de China. Los Estats Units adoptèron aquel nom en novembre de 2004 per mercejar lo FYRÒM del sosten balhat per la guèrra en Iraq.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Istòria de la Republica de Macedònia
La Republica de Macedònia es eissida de la particion de l'anciana Iogoslavia. En 1992, causís brevament una bandièra portant l'estela de Vergina, simbòl associat a Alexandre lo Grand. Geograficament, la republica conten a l'entorn de 38 % de la superfícia e 44 % de la populacion de la zòna coneguda jol nom de Macedònia, lo demai es devesit entre sos vesins grècs (la mitat del total) e bulgars (mens d'un desen). Aquesta situacion provòca adonc de protestacions violentas de Grècia, que considèra que la Macedònia antica fa part de son istòria nacionala. Contèsta aital a la republica novèla lo drech d'utilizar las referéncias a l'antiquitat e obten que modifique sa bandièra en 1995.
Aquò's perque l'ONU la reconeis sonque coma Anciana Republica Iogoslava de Macedònia (FYROM) [1] e qu'aqueste país adoptèt en 1995 una novèla bandièra amb uèit rais al luòc dels setze rais de l'anciana estela de Vergina. Una proposicion per un nom novèl, que se traduiriá pas, de Republika Makedonija-Skopje, foguèt avançada per las Nacions Unidas e Grècia a acceptat de ne far una basa de discussion.
La Republica de Macedònia restèt a l'escart del violent conflicte nationalitari que tustèt las ancianas republicas iogoslavas de Bòsnia e Ercegovina e Croàcia en 1991-1995, mas l'arribada massissa de 360 000 refugiats albaneses del Kosovo vesin en 1999 gaireben destabilizèt la republica.
Politica[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Politica de la Republica de Macedònia
Una brèva guèrra civila en 2001, que i prenguèron part de rebèls albaneses a l'oest del país, s'acabèt per l'intervencion d'una pichona fòrça de l'OTAN que deviá susvelhar la fin de las ostilitats tant coma la concession pel govèrn de dreches alargats a la minoritat albanesa.
Subdivisions[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Subdivisions de la Republica de Macedònia
Los Albaneses de la Republica de Macedònia se son revoltats per tal d'obténer mai de dreches : coma l'ensenhament, l'utilizacion de la lenga albanesa dins l'administracion...
Geografia[modificar | modificar la font]
Articles detalhats : Geografia de la Republica de Macedònia ~ Vilas de la Republica de Macedònia
Economia[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Economia de la Republica de Macedònia
Demografia[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Demografia de la Republica de Macedònia
Cultura[modificar | modificar la font]
Article detalhat : Cultura de la Republica de Macedònia


text:
La Reddicion de Breda
La Reddicion de Breda qu'ei ua pintrura dab òli de Diego Rodríguez de Silva y Velázquez realizada entau Salon deus Reiaumes deu Palais deu Buen Retiro enter 1634 e 1635.
Que celebra la victòria espanhòla suber la vila olandesa de Breda tienguda per Justin de Nassau e la soa reddicion dab aunors, armas e banèras au capdau de las òsts au servici d'Espanha, generau Ambrosio Spínola, tot aquò simbolizat per la clau que de Nassau da au generau en bèth ensajar d'ajolhà's shens qu'aqueth darrèr, planvolent, ac permeti.
Uei aquesta òbra qu'ei conservada dehens lo Musèu deu Prado, a Madrid.


text:
1722
Aquesta pagina concernís l'an 1722 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Campanha afgana en direccion de la capitala Isfahan. Lo 8 de març, l'armada reiala assaièt de menar una sortida onte foguèt anientada a Golnabad. Après aqueu succès, leis Afgans poguèron menar lo sètge d'Isfahan que deguèt capitular en octòbre. Chah Sultan Husain foguèt obligit de coronar son advèrsari Mir Mahmoud Hotaki coma rèi de Pèrsia. Pasmens, son fiu Tahmasp II s'enfugiguèt per contuniar la lucha còntra leis Afgans a partir d'autrei províncias. Aquò marquèt lo començament d'un periòde de trobols sus lo plan iranian e es generalament considerat coma la fin de l'Empèri Safavida.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Teofil de Bordèu, mètge e escrivan bearnés (m. 1776)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 11 de març - John Toland, filosòf irlandés (n. 1670)


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Es un armana qu’a pres la seguido de l’Almanach du Vieux Dauphinois. N’es à soun numerò 43. Es plasènt, bèn fa e, subre-tout, es un armana coume lis amavon nòsti rèire, coume n’en vendien li marchandot que passavon dins li granjo e dins li mas.
Dins sa proumiero partido, noto li fenoumène astrounoumi (cicle soulàri, luno rousso, cambiamen d’ouro, sesoun, quatre-tèms, sant de glaço, fàsi de la luno), li fèsto de l’annado e li vacanço escoulàri. Avèn pièi, pèr chasque mes, un calendié forço detaia emé li counsèu, tant pèr-çoqu’es dóu tèms de prevèire que dis obro de la terro. Pèr tres vilo, Grenoblo, Valènço e Gap, avèn jour à cha jour pèr 2009, li leva e tremount dóu soulèu.
Dins sa segoundo partido, l’Almanach Dauphinois douno de novo dóu païs, de si gènt, d’entrèvo, de doucumentàri etnougrafi, istouri, e meme un conte de Pau Arène.
Coume chasque an, li patoues dóu Dóufinat soun à l’ounour emé tres conte : Uno vieillo fenno, de Jan Bourboun de la Béliers (Àutis Aup), que mostro bèn lou parentage emé li parla dóu Vivarés; La Mélanie à Paris, de Jan Voterro ( Gresivaudan Aut); Lou Calabert, de Suzanne Sivan, de Saòu. Pièi, dins quàuqui pajo, espepidouno li varieta dóu patoues dóufinen pèr de mot o biais de dire francés coume : recroquevillé, s’endormir, se réveiller, où vas-tu? - le tilleul. L’espressioun où vas-tu? presènto, à-n-elo souleto, 24 variacioun dialeitalo, que d’ùni soun forço procho dóu prouvençau roudanen.
De nouta, encaro, de cansoun cantado antan en Dóufinat, que le Vieux Dauphinois a recoustituïdo e que, pèr l’uno d’entre éli, Farandole du Rhône, sarié tras qu’eisa de metre de paraulo prouvençalo sus li paraulo franceso.
1075256


text:
François Ravaillac
François Ravaillac (Engoleime, 1577 - París, lo 27 de mai de 1610) que ho un regicida francés, assassin deu Noste Enric rei de Navarra e de França.
Catolic e mistic, qu'ensagè d'entrar dehens las Companhias deus Feuillants puish deus Jesuitas. Que credèva audir votz qui'u disèva de convertir los protestants e per aquesta rason que voló aver ua entervista dab lo rei shens s'i escàder. Convençut que l'entrada en guèrra de França qu'èra ua traïda contre lo catolicisme, que decidí d'assessinar Noste Enric ; que panè un cotèth de carnicèr e qu'esperè lo carròsse reiau en la carrèra de la Ferronerie (dens l'actuau quartièr de las Halles). Que'u herí dus còps e que'n morí.
Ravaillac que ho alavetz torturat e escartelat plaça de Grève, a París.


text:
Theuville (Eure et Loir)
Theuville es una comuna francesa administrada per lo departament d'Eure et Loir de la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Theuville compren divèrses caserius, Baigneaux, houssay,Rosay al val, Vovette e Nicorbin mai 2 granjas isoladas Louasville e Ledeville.
La commune de Theuville comprend plusieurs hameaux, Baigneaux, houssay,Rosay au val, Vovette et Nicorbin plus 2 fermes isolées Louasville et Ledeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En mai 1537, Michel Bernard, prètre, natiu de Nicorbin, #dotar d'una capèla lo luòc de la siá naissença, parròquia de Theuville
En mai 1537, Michel Bernard, prètre, natif de Nicorbin, dota d'une chapelle le lieu de sa naissance, paroisse de Theuville


text:
1502
Aquesta pagina concernís l'an 1502 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Expulsion dei musulmans de Castelha (levat d'aquelei de Granada).
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Fin dau rèine d'Ahuitzotl que se neguèt en causa d'una venguda deis aigas que causèt de degalhs importants dins Tenochtitlan. Son nebòt Moctezuma II li succediguèt.
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Premier contacte entre Maias e Espanhòus. Aquò aguèt ges de consequéncia immediata car leis Espanhòus èran pas encara interessats per la region de Yucatan.


text:
Quand mourut Jonathan
Quand mourut Jonathan [Quand moriguèt Jonathan] es un roman de l’escrivan francés Tony Duvert, publicat en 1978. L’òbra conta la relacion amorosa e sexuala entre un artista de 28 ans, Jonathan, e un mainat de sièis, Serge. L’argument es basat en la relacion que lo meteis autor aguèt l’estiu de 1973 amb un mainat d'uèch ans.[1] Se n’an publicat d'edicions en anglés e italian.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sebhan, Gilles. Tony Duvert: L'enfant silencieux. Paris: Denoël, 2010, pp. 92-9.


text:
Saint-Guillaume
Nom desconegut (Saint-Guillaume en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant Guillaume se situa al pè de la montanha de la Compòrta, a una altitud de 720 mètres. Es distant d'aperaquí 35 km de Grenòble, 160 km de Lion, 85 km De la Quòta Santa André e de 105 km valencian.
La commune de Saint Guillaume se situe au pied de la montagne de la Pale, à une altitude de 720 mètres. Elle est distante d'environ 35 km de Grenoble, 160 km de Lyon, 85 km De La Cote Saint André et de 105 km de Valence.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, Sant-Guillaume es lo banc d'una distincion. Lo enquèsta de 1339, soslinha al luòc-dich Touchane la preséncia d'una ostal fòrt : « fortallissium mureum », situada jos una dels torns del castèl de Touchane, possession de las Rossin del Molard. S'agiriá d'una part del castèl dividit entre divèrses coseigneurs[1].
Au Moyen Âge, Saint-Guillaume est le siège d'une seigneurie. L'enquête de 1339, signale au lieu-dit Touchane la présence d'une maison forte : « fortallissium mureum », située sous une des tours du château de Touchane, possession des Rossin du Molard. Il s'agirait d'une partie du château divisé entre plusieurs coseigneurs[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.
- ↑ Élisabeth Sirot 2007, p. 33.


text:
Blat
Lo blat (reg. horment, hroment) es un tèrme generic que designa divèrsei cerealas apertenentas au genre Triticum. Son de plantas annalas de la familha dei graminèas o poacèas, cultivadas dins de país nombrós. Lo tèrme de blat designa egalament lo gran (cariopsi) produch per aquelei plantas. Es un grand amb lo milh e lo ris. Se produtz annalament 600 milions de tonas de blat, la tresena per l'importància mondiala, après lo ris, la mai consomada per l'òme. Lo blat es, dins la civilizacion occidentala e en Orient Mejan, un compausant centrau de l'alimentacion umana. Es estat domesticat en Mesopotamia.


text:
Aix-Noulette
Aix-Noulette es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aix-Noulette Se situa près de Liévin sus la rota nacionala Béthune-Arras.
Aix-Noulette se situe près de Liévin sur la route nationale Béthune-Arras.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aix-Noulette Es d'origina gallo romaine (de aix ; aqua ; d'aiga).
Aix-Noulette est d'origine gallo romaine (de aix ; aqua ; eau).


text:
Montrejau (Comenge)
Mont-rejau [1] Qu'ei ua comuna gascoa de Comenge (Gasconha) situada en departament francés dera Nauta Garona e era region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua vila situada a 468 m de haut sus eras tèrras de Comenge. Bordeja Garona e eth sòn confluent damb era Nesta. Anciana bastida dab un punt bèth punt de vista sus eths Pirenèus. Aras distàncias de : 830 km de París, 100 de Tolosa, 14 de Sent Gaudenç. Andòrra a 150 km. La Val d'Aran) a 26 km.
Eras comunas vesinas que son: Ausson, Gordan e Polinhan.
Montrejau qu'ei a proximitat de Sent Bertran de Comenge e dera sua catedrala, e deth site dera anciana vila romana de Lugdunum Convenarum.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
TER de Miègjorn-Pirenèus pera Gara de Montrejau Gordan e Polinhan : Linha Tolosa Baiona.
Aeropòrt : Aeropòrt Tarba Lorda Pirenèus.
Rotas : RN 117, autorota A64 sortida 17
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia, deth latin «Mons Regalis de Ripparia».
Bastida reiau fondada en 1272 devath Felip III de França.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Nom prepausats per P. Pojadadins LAS COMUNAS DE MIÈGJORN-PIRENÈUS, Nouvelles Editions Loubatières, 2009,en se basant sus DICTIONNAIRE D'AMBOISE MIDI-PYRÉNÉES, Editions d'Amboise, 1991 vejatz [1]


text:
Hœnheim
Hönheim en alemannisch ( Hœnheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hoenheim Se situa a Unitat|5|km}} al nòrd de Estrasborg. Las municipalitats vesinas de Hoenheim son (del Nòrd al Sud) : Reichstett (costat de Mundolsheim), Souffelweyersheim (costat de Mundolsheim), Niederhausbergen (costat de Mundolsheim), La Wantzenau (costat de Brumath), Estrasborg (quartièr de la Robertsau), Bischheim, Schiltigheim. Al mièg del banc communal se tròban una enclave de Bischheim e una enclave de Schiltigheim. Hoenheim Fa partida de la Comunitat urbana d'Estrasburg (COS).
Hoenheim A situat sul riu lo Ill e lo Canal de la Marna al Rhin.
Lo centre istoric se situa sus una déclivité, en partint d'un scenari a Unitat|143.76|m {{}} e donadora sul ried del Ill situat a Unitat|135|m {{}} en mièja. Hoenheim Deu lo sieu nom a aquel centre istoric, perque la primièra mencion indican Hohenheim, d'una autra manièra dicha "abitança sus las nautors".
Hoenheim se situe à 5 km au nord de Strasbourg. Les communes voisines de Hoenheim sont (du Nord au Sud) : Reichstett (canton de Mundolsheim), Souffelweyersheim (canton de Mundolsheim), Niederhausbergen (canton de Mundolsheim), La Wantzenau (canton de Brumath), Strasbourg (quartier de la Robertsau), Bischheim, Schiltigheim. Au milieu du banc communal se trouvent une enclave de Bischheim et une enclave de Schiltigheim. Hoenheim fait partie de la Communauté urbaine de Strasbourg (CUS).
Hoenheim est situé sur la rivière l'Ill et le Canal de la Marne au Rhin.
Le centre historique se situe sur une déclivité, partant d'un plateau à 143,76 m et donnant sur le ried de l'Ill situé à 135 m en moyenne. Hoenheim doit son nom à ce centre historique, car les premières mention indiquent Hohenheim, autrement dit "domicile sur les hauteurs".


text:
Félix Mayol
Félix Mayol (Tolon, lo 18 de novembre de 1872 e lo 26 d'octobre de 1941) foguèt un cantaire tolonenc de lenga francesa de café-concèrt puei de music-hall.
Naissut a Tolon, comencèt sa carriera a París en 1895. A son arribada una amiga li ofriguèt de muguet que, segon eu, li portèt astre e venguèt son simbòl (puei, après, lo simbòl dau Rugby Club Tolonenc, dont Mayol bastiguèt l'estadi que pòrta son nom).
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] sus youtube.com, La polka des trottins per Mayol.


text:
Villers-sur-Mer
Villers-sur-Mer es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus la còsta de la Mange dintre Deauville e Houlgate.
Es la municipalitat la mai al nòrd de la França traversada pel meridià de Greenwich. Una marca bleue al sòl sus la passejada #que llom la mar, entre lo centri-vila e l'èst de la vila, dona la posicion d'aquel meridià.
Villers-Sus-Mar a situat a aperaquí 45 km de Can, 70 km del Havre, 100 km de Roan, 200 km de París.
La commune est située sur la côte de la Manche entre Deauville et Houlgate.
Elle est la commune la plus au nord de la France traversée par le méridien de Greenwich. Une marque bleue au sol sur la promenade qui longe la mer, entre le centre-ville et l'est de la ville, donne la position de ce méridien.
Villers-sur-Mer est situé à environ 45 km de Caen, 70 km du Havre, 100 km de Rouen, 200 km de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sembla #que Villers-sus-Mar (alavetz trucada Villers) presentava mai lèu l'aspècte, al començament de la Modèl:S-, d'una aglomeracion de caserius[1]. Se podiá aital verificar sul cadastre lo castèl amb lo sieu solar e, parsemées, de divèrsas granjas. La mapa de Cassini en datant de la Modèl:S-, fach n'efièch aparéisser/aparéisser una glèisa, doas granjas (la Motte e la Fontaine) e lo castèl[2].
La station balnéaire de Villers-sus-Mar i auriá #èsser creada l'an 1856 après aquela de Trouville (1825), Beuzeval (1849-1850), Cabourg (1853), Houlgate (1854), Deauville en avent pas #èsser creada #qu'en 1859. Lo endroit i auriá #èsser apreciat en los ans 1840 per cèrts artistas (Paul Huet, Constant Troyon, Alphonse Karr). La station a fondat per Félix Pigeory, architecte a París, créateur e rédacteur de la Revista de las Bères arts e per Pierre-Michel-François Chevalier dicha Pitre-Chevalier, en succedint a la direccion del periodic Lo Figaro a Alphonse Karr #que la auriá doncas iniciat als encants de Villers-sus-Mar.
La station se seriá en principi desvolopat cap al sector dels falaises dichas Vacas #negre #qu'ofrís a las fes los avantatjas de la mar e de la campanha (Villers a l'èst i aviá marcat per terrens marécageux). A la fin dels ans 1850, la station possedissiá una cinquantena de bastiments e un casino (en principi en bòsc pilòtes dessús de contunh en portar cara a la mar). Dintratz 1870 e 1900, la station se desvolòpa, sens dobte mercés a l'arribada del tren l'an 1882, amb l'installacion d'un segond casino, lo bastiment de nombrosas villas dins lo quartièr istoric dels falaises de contunh cap als terrens marécageux de l'Èst #que se desvoloparàn principalament a l'entorn de 1900. En 1883, la station compòrta mai de 190 bastiments, l'otèl de vila en essent erigit l'an 1887. Villers-Sus-Mar es alavetz una station réputée familiale. Lo Villers-sus-Mar dels Villersois se desvolòpa ne lo centri egalament-vila e dins las carrièras mai marginalas a l'epòca (carrièras Fanneau, Sandret, Forin).
Ne la dintre-doas-guèrras, Villers-sus-Mar se desvolòpa totjorn cap a l'Èst. En los ans 1930, la station farà l'objècte d'un plànol de embellissement alavetz obligatòri pels stations balnéaires amb sustot lo bastiment d'un nòu disi l'an 1934 e d'un nòu quartièr (carrièra del mètge Sicard entre lo redond-ponch dels tennis e lo redond-ponch del plen-aire).
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, Villers-sus-Mar i aurà ocupat per l'armada alemanda aital coma en testifica la preséncia de divèrsas blockhaus sul territòri de la comuna (quartièr dels falaises e de l'actual Villers 2000). Villers-Sus-Mar i aguèt liberat lo 22 d'agost de 1944 per la brigada bèlga del general Jean-Baptiste Piron.
A partir d'ans 1950, los nòus quartièrs de l'Èst se desvoloparàn, après la recessió #qu'a seguit la fin de la segonda guèrra mondiala e lo començament de #çò que se truca los Trenta Glorioses.
A partir d'ans 1970, Villers-sus-Mar accentua lo desvolopament del torisme amb la creacion de Villers 2000 e lo sieu nòu disi (suls ancians terrens marécageux e las ancianes montilhas de sable) e lo bastiment de nombrós lotissements (cap al quartièr de l'estacion e lo castèl de San Carlo). Aquel desvolopament contunha encara uèi mai ne nautor cap a la rota de Dives.
Il semble que Villers-sur-Mer (alors appelée Villers) présentait plutôt l'aspect, au début du Modèl:S-, d'une agglomération de hameaux[3]. On pouvait ainsi constater sur le cadastre le château avec son manoir et, parsemées, diverses fermes. La carte de Cassini datant du Modèl:S-, fait en effet apparaître une église, deux fermes (la Motte et la Fontaine) et le château[4].
La station balnéaire de Villers-sur-Mer aurait été créée en 1856 après celle de Trouville (1825), Beuzeval (1849-1850), Cabourg (1853), Houlgate (1854), Deauville n'ayant été créée qu'en 1859. L'endroit aurait été apprécié dans les années 1840 par certains artistes (Paul Huet, Constant Troyon, Alphonse Karr). La station est fondée par Félix Pigeory, architecte à Paris, créateur et rédacteur de la Revue des Beaux-Arts et par Pierre-Michel-François Chevalier dit Pitre-Chevalier, succédant à la direction du journal Le Figaro à Alphonse Karr qui l'aurait donc initié aux charmes de Villers-sur-Mer.
La station se serait d'abord développée vers le secteur des falaises dites des Vaches noires qui offre à la fois les avantages de la mer et de la campagne (Villers à l'est était marquée par des terrains marécageux). À la fin des années 1850, la station possédait une cinquantaine de constructions et un casino (d'abord en bois sur pilotis puis en dur face à la mer). Entre 1870 et 1900, la station se développe, sans doute grâce à l'arrivée du train en 1882, avec l'installation d'un second casino, la construction de nombreuses villas dans le quartier historique des falaises puis vers les terrains marécageux de l'Est qui se développeront principalement autour de 1900. En 1883, la station comporte plus de 190 constructions, l'hôtel de ville étant érigé en 1887. Villers-sur-Mer est alors une station réputée familiale. Le Villers-sur-Mer des Villersois se développe également dans le centre-ville et dans les rues plus marginales à l'époque (rues Fanneau, Sandret, Forin).
Dans l'entre-deux-guerres, Villers-sur-Mer se développe toujours vers l'Est. Dans les années 1930, la station fera l'objet d'un plan d'embellissement alors obligatoire pour les stations balnéaires avec notamment la construction d'une nouvelle digue en 1934 et d'un nouveau quartier (rue du docteur Sicard entre le rond-point des tennis et le rond-point du plein-air).
Pendant la Seconde Guerre mondiale, Villers-sur-Mer sera occupé par l'armée allemande ainsi qu'en atteste la présence de plusieurs blockhaus sur le territoire de la commune (quartier des falaises et de l'actuel Villers 2000). Villers-sur-Mer fut libérée le 22 août 1944 par la brigade belge du général Jean-Baptiste Piron.
À partir des années 1950, les nouveaux quartiers de l'Est se développeront, après la récession qui a suivi la fin de la seconde guerre mondiale et le début de ce que l'on appelle les Trente Glorieuses.
À partir des années 1970, Villers-sur-Mer accentue le développement du tourisme avec la création de Villers 2000 et sa nouvelle digue (sur les anciens terrains marécageux et les anciennes dunes de sable) et la construction de nombreux lotissements (vers le quartier de la gare et le château de San Carlo). Ce développement continue encore aujourd'hui plus en hauteur vers la route de Dives.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los desvolopaments #que seguisson son issus essencialament de l'excellent trabalh de Carmen Popescu, architecte del patrimòni, #que la nòta de trabalh n'a #èsser publicada en lo numèro 91 d'abril 2005 de La carta de Villers. Una presentacion detalhada figura egalament sul Luòc internet de la municipalitat de Villers-sus-Mar
- ↑ Veire la Mapa de Cassini sul luòc de Lo Ecole dels anautits estudis en sciéncias socialas
- ↑ Les développements qui suivent sont issus essentiellement de l'excellent travail de Carmen Popescu, architecte du patrimoine, dont la note de travail a été publiée dans le numéro 91 d'avril 2005 de La lettre de Villers. Une présentation détaillée figure également sur le site internet de la commune de Villers-sur-Mer
- ↑ Voir la Carte de Cassini sur le site de l'Ecole des hautes études en sciences sociales


text:
Òrb
Òrb es un riu costièr d'Occitània, en Lengadòc que se geta dins la Mar Mediterranèa.
A sa font dins los monts d'Escandòrgue dins una comuna pròcha del vilatge de Tiudaç. Entre Selha e Rocosèls e Avèna, emplís la restanca d’Avena, abans de rajar per las gòrjas d'Òrb fins al Bosquet. A Bedarius, lo fluvi vira cap a l’oèst per contornar los monts de Faugièiras. Après aver passat la vila termala de L'Amalon, vira cap al sud a Tarassac ont i a lo jonhent amb Jaur, e davala per de gòrjas estrechas per passar al pè dels vilatges de Viuça e Ròcabrun. Qualques quilomètres après Cecenon, rejonh la plana besierenca e atenh Besièrs ont crosa lo Canal de las Doas Mars. Es rejonch pel riu de Liron al pè del pont vièlh. Aperaquí 15 km après Besièrs, Òrb se geta dins la mar Mediterranèa a Valrans.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'Illa del Prince Edoard (var. Illa deu Prince Edoard; Illa dau Prince Edoard) (en anglés Prince Edward Island, en francés Île-du-Prince-Édouard) es una província canadenca de la còsta sud-èst. Es la província pus pichona de la federacion, en superfícia e en populacion. Se tròba enrodada per l'Ocean Atlantic e separada de la província de Nòu Brunswick per l'Estrech de Northumberland. Formava autrecòps una part de l'Acàdia francesa.
La capitala n'es Charlottetown.
Lo nom de la província ven del prince Edoard August, duc de Kent e Strathearn, paire de la reina Victòria.


text:
Souvigné-sur-Même
Souvigné-sur-Même es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pichona municipalitat dels environs de la Ferté-Bernard, situada sul vessant es de la vallée de la Meteis, Souvigné es una municipalitat rurala dempuèi la Mièja Edat. A citat en l'archiu a la fin del Sègle XIII. Ela dépendait de la châtellenie de la abbaye de la Pelice e deviá guardas a la Ferté-Bernard en escambi de la proteccion de los sieus abitants dins lo cas de perilh. Viu essencialament de la siá agricultura fondada sus la ramaderia e las céréales. Lo sieu nom #que vòl dire jos las vinhas suggerís la preséncia aicí d'una activitat viticole. Mas coma ben dels vignobles de la Sarthe exceptuat la vallée del Loir, aqueles an desaparegut al Sègle XIX a causa de la competéncia dels vins del sud de la Loire. Uèi, Souvigné es una municipalitat residenciala per la conca de trabalh de la Ferté-Bernard.
Lo vilatge possedís una pichona glèisa fòrtament remaniée al Sègle XVI. Es considerable per los sieus lambris pintats e per las esculturas #que la adornen. Possedís una biga de glòria e una pòrta monumentala #que dona sul cementèri.
Petite commune des environs de La Ferté-Bernard, située sur le versant est de la vallée de la Même, Souvigné est une commune rurale depuis le Moyen Âge. Elle est citée dans les archives à la fin du Sègle XIII. Elle dépendait de la châtellenie de l'abbaye de la Pelice et devait des gardes à La Ferté-Bernard en échange de la protection de ses habitants en cas de danger. Elle vit essentiellement de son agriculture fondée sur l'élevage et les céréales. Son nom qui veut dire sous les vignes suggère la présence ici d'une activité viticole. Mais comme bien des vignobles de la Sarthe excepté la vallée du Loir, ceux-ci ont disparu au Sègle XIX à cause de la concurrence des vins du sud de la Loire. Aujourd'hui, Souvigné est une commune résidentielle pour le bassin d'emploi de La Ferté-Bernard.
Le village possède une petite église fortement remaniée au Sègle XVI. Elle est remarquable par ses lambris peints et par les sculptures qui l'ornent. Elle possède une poutre de gloire et une porte monumentale qui donne sur le cimetière.


text:
2
Aquesta pagina concernís l'an 2 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
De negociacions entre Gaius Caesar e lo rèi part Fraates V a prepaus d'Armenia s'acabèron per un succès roman e l'Empèri Part acceptèt de reconóisser la senhória romana sus la region. Dins la capitala, Publius Alfenus Varus e Publius Vinicius venguèron cònsols.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Adopcion d'unei mesuras destinadas a assegurar sa legitimitat per Wang Mang ambé la creacion d'un sistèma de retirada per certanei foncionaris e per la restauracion d'unei títols ancians per leis eiretiers deis ostaus imperiaus ancians. D'autra part, fin dau recensament acomençat l'annada precedenta que donèt una populacion d'aperaquí 57,6 milions d'abitants.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Après de negociacions ambé lei Romans, Fraates V acceptèt de reconóisser la senhória romana sus Armenia.


text:
Irlanda (illa)
Irlanda (en gaelic irlandés: Éire e en anglés Ireland) es una isla del nòrd-oèst d'Euròpa, dins l'archipèla de las Islas Britanicas situadas dins l'Ocean Atlantic. L'isla compren una plana centrala envirada d'un anèl de montanhas costièras. Sa cima mai nauta es Carrauntochil que culmina a 1.041 mètres. La còsta oèst es plan accidentada, ten fòrça islons, de peninsulas, de caps e de baias. Lo territòri es traversat per Shannon, lo flum mai long d'Irlanda que fa 386 km de long e corre cap al sud dempuèi lo Comtat de Cavan en Ulstèr fins a l'Atlantic, al sud de Limerick.
Es separada de Granda Bretanha per la Mar d'Irlanda e del continent europèu per la Mar Celtica.
Es la pàtria del pòble irlandés e de la lenga gaelica irlandesa, mas la lenga uèi majoritària i es l'anglés. Es dividida politicament e administrativa entre:
- L'estat d'Irlanda, que n'ocupa la màger part.
- L'Irlanda del Nòrd, territòri apertenent a l'estat del Reialme Unit.
Lo gentilici es irlandés -esa.


text:
Calanca
Una calanca es una mena de vau maritima especifica de la pantiera mediterranenca, que resulta d'un cavament dau calcari per la mar. Fan mirau ai fjòrds escandinaus, que seis aigas, doças coma saladas se li mesclon per presentar de vertadier barcarés naturau.
Lei calancas lei mai famosas s'atròban sus la comuna de Marselha, que fan partida dau uechen e dau noven arrondiment D'oèst en èst se l'estirassan Calalònga, la Monina, Marselhaveire, Cairons, Podestat, Escut, Sormiu, Morgiu, Sugiton, lei Peiras Tombadas, En Vau e Pòrt-Pin
La calanca de Pòrt-Melhor fa partida de la comuna de Cassís
En Corsega, lei calancas de Piana, anomenadas calanche en còrsu, son tanben ras que famosas.


text:
Willerval
Willerval es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Municipalitat de Willerval fa partida del departament del Passatge de Calava. S'estend sus una superficie de 405 ectaras e a una altitud de 66 mètres. Los abitants de la municipalitat de Willerval se nomenan los Willervalois e los Willervaloises.
La Commune de Willerval fait partie du département du Pas de Calais. Elle s'étend sur une superficie de 405 hectares et à une altitude de 66 mètres. Les habitants de la commune de Willerval se nomment les Willervalois et les Willervaloises.


text:
Cartagena (Espanha)
Cartagena es una vila de la Region de Múrcia, capitala legislativa d'aquela comunautat e capitala comarcala del Camp de Cartagena. Tanben es el cap de la província maritima. Amb un airal de 550 km² la vila compta 215 186 abitants (2009).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia e relèu[modificar | modificar la font]
La vila de Cartagena se tròba al sud-èst de la Peninsula Iberica (37º36' N, 0º59' W).
Cartagena constituís una granda plana clinada cap al NO-ES limitat al nòrd e nòrd-oèst per de serradas prelitoralas (Carrascoy, Lo Pòrt, Los Villares, Columbares e Escalona), e al sud e sud-oèst per de serradas litoralas (L'Algarrobo, La Muela, Pelayo, Grossa, La Fausilla e Minera, fins al Cap de Pals).
Lo terren es subretot sedimentari, amb de ròcas calcàrias, e metamorficas, coma la lausa, lo marbre, eca.
Lo Centre istoric de la vila se tròba delimitat per cinc pichons puèges (Molinete, Mont Sacro, Bosc de San Josèp, Despeñaperros e Bosc de la Concepcion) qu'a l'origena formavan partit d'una peninsula delimitada per una anciana mar interiora (mar Estero), e l'actuala baia que dubrís a la mar Mediterranèa, un espaci protegit entre los contrafòrts dels monts de San Julian e Galeres, selvas entre que se situa la dintrada al pòrt de la vila. L'anciana mar interiora s'assequèt e se construguèt, ja al començament del sègle XX, un quartièr novèl de la vila.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo 1èr de genièr de 2009[1], la vila de Cartagena 215 186 abitants (104 859 òmes e 102 427 femnas).
12,75% dels abitants de Cartagena son de nacionalitat estrangièra.[2]
L'airal metropolitan, intègra las vilas de La Unión, Fuente Álamo de Murcia, Los Alcázares, San Javier, Torre Pacheco e San Pedro del Pinatar e compta 332 035 abitants.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preistòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Poblada dempuèi de temps fòrça ancian, lo primièr establiment urban data de 1400 AbC amb la fundacion de Contesta pel rei Testa. Al sègle III AbC foguèt colonizada pels cartagineses, pòble que veniá de Cartage en Africa del Nòrd (dins l'actuala Tunisia), e competiá l'egemonia de la mediterranèa amb Roma. Aprèp las guèrras punicas que s'afrontèron Roma e Cartage, Roma prenguèt lo contraròtle de la vila. I aviá de minas d'argent a l'entorn (que al temps dels romans trabalhavan fins a quaranta mila òmes e raportavan 25 000 dracmas al tresaur roman). Foguèt la capitala dels domenis cartagineses en Iberia.
En 209 AbC, pendent la Segonda Guèrra Punica, foguèt atacada per Publi Corneli Scipion African Major amb sonque 1 000 òmes, l'ocupèt e prenguèt un grand butin. En 206 AbC se celebrèt de jòcs en onor del oncle de Scipion. Pendent l'empèri foguèt una colonia romana (Colonia Victrix Julia Nova Cartago) e sèti d'un convent juridic.[4] Aquel convent èra lo mai espandit de totes e arribava a fins al tèrme dels cantabres. Benlèu partajava la capital de l'Ispània Citeriora amb Tarraco.[5] Son territòri se nomenava Carcedonia. Èra lo punt central d'una via cap a Tarraco (al nòrd) e cap a Castulo (al sud).
Edat Mejana Nauta[modificar | modificar la font]
Aprèp la casuda de l'Empèri roman e de sas estructuras; puèi a l'installacion dels reialmes germanics en Ispània romana, Justinian tornèt conquerir la vila en 550. Venguèt alara la capitala de la Province de Spania de l'Empèri Bizantin jol nom de Carthago Spartaria.
Mas en 622 los visigòts capitanejats pel rei Suintila prenguèron la vila e, segon Sant Isidor de Sevilha, devastèron la vila e la destruiguèron gaireben tota, tombèt en decadéncia. Pasmens, aquel comentari es sens dobte exagerat perque la vila mejans son evesque Munulo, capitèt a signat en 675 un dels actes dels concilis de Tolèda.
Pendent la dominacion arabi, Cartagena coneguèt un nòu desvolopament amb la construccion d'une mosqueta e d'una citadèla fortificada sul mont de la Concepcion. la vila èra alara coneguda jol nom de Qartayannat al-Halfa.
Edat Mejana Bassa[modificar | modificar la font]
En 1245 lo prince castelhan Afons, lo futur rei Alfons X lo Savi conqueriguèt la vila. Restaurèt lo diocèsi de Cartagena e crèt l'Òrdre de l'Estela en 1270 per la defensa navala de la Corona de Castelha, que lo sèti principal foguèt establi a Cartagena. Lo passatge, qualques ans aprèp la Reconquèsta del sèti episcopal a Múrcia foguèt un obstacle important al desvelopament urban, economic e demografic de la vila.
En 1296, la vila passèt a la Corona d'Aragon, pel Tractat de Torrelhas, mas lo tractat d'Elx en 1305 la tornèt a la Corona de Castelha.
Cartagena contunhava a venir un important pòrt comercial e una basa navala. Pasmens, las initiativas dels reis coma Pèire Ièr de Castelha permetèron pas de desvelopar arquitecturalament e la creissença urbana d'une vila qu'es totjorn pauc poblada.
En 1464, lo rei Enric IV de Castelha accordèt a Pedro Fajardo e Quesada la senhoriá de la vila de Cartagena amb lo castèl, sos dreches de jurisdiccion, e l'argent du tribút. Aquela situacion contunhèt fins a l'arribada al poder dels Reis Catolics. En 1503, la reina Isabèl ordonèt la restitucion de la vila de Cartagena amb totes los dreches concedits a la Corona de Castelha.
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
En 1873, pendent la Primièra Republica Espanhòla, l'armada destacada a Cartagena promulguèt lo canton de Cartagena coma estat federal dins Espanha comprenent las províncias d'Albacete e Múrcia; la revòlta, practicament limitada a la vila de Cartagena ont i aviá l'armana rebèla, durèt qualques meses; Cartagena foguèt assetjada sièis meses e la vila se trobèt al final apaurida. Arribèt a frapar sa pròpia moneda (lo duro cantonal). Lo cap del Canton de Cartagena foguèt lo murcian Antonete Gálvez.
Cartagena coneguèt un vam a la fin del sègle XIX, amb l'arribada de capitals estrangièrs e de familhas europèas ricas qu'i venian far comèrci amb las minas. Aprèp l'arrèst d'aquelas minas dins los an 1930, Cartagena se trobèt amb fòrça trabalhadors de las minas que demoravan sens emplèc, causa que contribuiguèt a una crisi que se preolonguèt fins als ans 1960.
Pendent la Guèrra Civila, Cartagena foguèt basa navala de la Republica, e i demorèt fidèla fins a abril de 1939.
La decennia de 1960 foguèt aquela de l'industrializacion subte dins lo domeni siderurgicometallurgic, e tanben de la construccion de naus. Malgrat la crisis dels ans 1990 dins lo domeni que faguèt desapreisser una granda partida del teissut industrial Cartagena continua a èsser lo principal pòl industrial del sud-èst de peninsula.
Personatges ligats a la vila[modificar | modificar la font]
- Asdrubal, 270 AbC-221 AbC. General cartagines, que refoncèt Qart Hadasht (Cartagena) sus la ja existenta Mastia en 227 AbC.
- Annibal Barca, 247 AbC – 183 AbC. General cartagines que dempuèi Cartagena tentèt la conquèsta de Roma.
- Hazim al-Qartayanni (حازم القرطاجني) (1284-1211), poeta de la cort del Bey de Tunis, autor de la "Qasida al-Maqsura," òbra majora de la poesia arabicandalusa.
- Isaac Peral, 1851-1895. Engenhaire, marin e inventor cartagenés que dessenhèt un modèl de submarin de propulsion electrica.
- Carmen Conde, 1907-1996. Escrivana cartagenesa fondatritz l'Universitat Popular de Cartagena.
- Arturo Pérez-Reverte, 1951. Romancièr e jornalista
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Donadas de l'INE
- ↑ Font: Institut Nacional de Estadística d'Espanya. Pobulacio per sèxe, vilas e nacionalitat.
- ↑ Font: Institut Nacional de Estadística d'Espanya. [1] [2]
- ↑ (ca)Ferran Soldevila i Zubiburu; Història de Catalunya [3]; ed: Editorial Alpha
- ↑ (ca)Isaías Arrayás Morales; Morfología histórica del territorio de Tarraco, ss. III-I a.C. [4]; ed: Edicions Universitat Barcelona; 2005; ISBN 8447530078