text:
Missy (Calvados)
Missy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 9 quilomètres de Villers-Bocage e 15 de Can e s'estend sus una superficie de 506 ectaras. Lo Odon es lo sol riu important. Los ruisseaux de Sourdeval, de la Pigacière, d'O e de Cayer tiran lo sieu nom del endroit ont forman la siá font.
Caserius : Lo Bourg, la Flaguais, la Félière, las Bassas Cantieradas, las Anautitas Cantieradas, la Pigacière, lo Quesnot, lo Bas dels Forges, la Nautor de las Forges, Cayer, las Nouillons, lo Rosel.
La commune est située à 9 kilomètres de Villers-Bocage et 15 de Caen et s'étend sur une superficie de 506 hectares. L'Odon est la seule rivière importante. Les ruisseaux de Sourdeval, de la Pigacière, d'O et de Cayer tirent leur nom de l'endroit où ils forment leur source.
Hameaux : le Bourg, la Flaguais, la Félière, les Bas Monceaux, les Hauts Monceaux, la Pigacière, le Quesnot, le Bas des Forges, le Haut des Forges, Cayer, les Nouillons, le Rosel.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Missy ven de la forma carolingienne o mérovingienne Missiacus, latinisé en Misseium. La parròquia de Missy dépendait de la sergenterie de Villers, del notariat de Nogueres, de l'eleccion de Can. A per patron sant Jean-Baptiste. Los noms dels senhors de Missy an grauat sus las campanas.
Lo masatge caseriu dels Forges es çò de mès de poblat. Al Mièja Edat, los forges #donar lo nom del pòble. La comuna e l'escòla datan de 1852.
Lo primièr marquillier de la parròquia èra François Jean-Pierre de Chazot, espós de Sophie-Marida de Vassy, ancian capitani de Infanterie. Se podiá veire antany al dedins de la glèisa de las pèiras tombales en remembrant la sépulture dels ancians senhors de Missy. Lo vièlh solar a l'ora d'ara a usatge de granja, prèpa de la glèisa aital coma çò presbytère daten del Sègle XVI. Lo castèl de Missy data dels primièrs ans del Sègle XVIII, a environat d'una douve, la endroit ont a #èsser bastit se nomenava lo luòc dels Préaux. La granja de la Guèrra sul ruisseau d'O a #èsser viscuda al Modèl:XVIe e Modèl:XVIIe sègle pels Vincent, sieurs de la Guèrra.
Lo doble crim del 2 de març 1921 dels esposes Baptiste #qu'avián una épicerie es demorat en la memòria collectiva.
Le nom de Missy vient de la forme carolingienne ou mérovingienne Missiacus, latinisé en Misseium. La paroisse de Missy dépendait de la sergenterie de Villers, du notariat de Noyers, de l'élection de Caen. Elle a pour patron saint Jean-Baptiste. Les noms des seigneurs de Missy sont gravés sur les cloches.
Le hameau des Forges est le plus peuplé. Au Moyen Âge, les forges donnèrent le nom du village. La mairie et l'école datent de 1852.
Le premier marquillier de la paroisse était François Jean-Pierre de Chazot, époux de Sophie-Marie de Vassy, ancien capitaine d'Infanterie. On pouvait voir jadis à l'intérieur de l'église des pierres tombales rappelant la sépulture des anciens seigneurs de Missy. Le vieux manoir actuellement à usage de ferme, proche de l'église ainsi que le presbytère datent du Sègle XVI. Le château de Missy date des premières années du Sègle XVIII, il est entouré d'une douve, l'endroit où il a été bâti se nommait le lieu des Préaux. La ferme de la Guerre sur le ruisseau d'O a été habitée au Modèl:XVIe et Modèl:XVIIe siècle par les Vincent, sieurs de la Guerre.
Le double crime du 2 mars 1921 des époux Baptiste qui tenaient une épicerie est resté dans la mémoire collective.


c: text/html

text:
Châtillon-la-Borde
Châtillon-la-Borde es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La Voreja
Louis de Dieu, senhor de Montesson e posseïdor de La Voreja, #obténer, en 1582, del rei Henri III, de las cartas en portant qu'aquela tèrra i auriá nomenat Vailly la Voreja; los ordonnances #demorar sens execucion.
- La Borde
Louis de Dieu, seigneur de Montesson et possesseur de La Borde, obtint, en 1582, du roi Henri III, des lettres portant que cette terre serait nommée Vailly la Borde; les ordonnances restèrent sans exécution.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aué a auut lòc en Conselh Generau d’Aran ua amassada transfronterèra deth grop de trabalh der os entà parlar sus er estat actuau e mesures futures deth cas dera ossardeta Aubèrta. Eth grop de trabalh lo formen tecnics des administracions pirenenques damb competéncies sus era espécie (Ministèris francés, andorrà e espanhòu, govèrns de Navarra, Aragon e Catalonha e Conselh Generau d’Aran).
Pendent era amassada s’a arribat ara conclusion qu’eth desvolopament dera ossa ei eth corrècte, tant fisic coma deth sòn comportament, e que donques era opcion de retornar-la ara vida sauvatja contunhe d’èster viabla e damb notables gatges d’exit.
Ena amassada s’an abordat aspèctes tecnics coma era epòca e eth lòc de liurament e es sistèmes de seguiment que se preven emplegar. Per çò qu’ei deth moment deth liurament, aguest aurà lòc un viatge auançat er iuèrn e depenerà dera disposicion d’aliments ara fin dera tardor e dera climatologia. Per çò qu’ei deth lòc de liurament, eth Conselh Generau d’Aran damb eth supòrt dera Generalitat e d’acòrd damb un document francés en quau s’analisaue era viabilitat der os en Pirenèu, a prepausat era possibilitat de translocar era ossa en Pirenèu occidentau, a on sonque i demoren dus mascles. Es govèrns d’Aragon e Navarra an refusat liberar-la as sòns territòris pera manca de temps entà realizar era sufisenta concertacion sociau. Manque era responsa deth govèrn francés, eth quau ei previst qu’arrecebe un comunicat deth Ministèri espanhòu en tot explicar era oportunitat que supause aguesta ossa. Fin finau, s’a acordat que s’equiparà ar animau damb mèrques visuaus enes aurelhes, un emissor gps e un emissor de radioseguiment convencionau.


text:
Bijeccion
En matematicas, una bijeccion o aplicacion bijectiva es una aplicacion qu'es au còp injectiva e subrejectiva.
En lengatge informau, una bijeccion d'un ensemble vèrs un autre es una correspondéncia a cha dos entre leis elements dau premier ensemble e aquelei dau segond, sens omission ni repeticion. Per exemple, lo pastre que fasiá una òsca sus un baston per cada bèstia de son aver establissiá (segon lo lengatge modèrne) una bijeccion entre l'ensemble deis òscas e l'ensemble de sei bèstias. Se vei donc que quand lei dos ensembles son finits, l'existéncia d'una bijeccion d'un vèrs l'autre equivau a l'egalitat dei nombres d'elements dei dos ensembles. En teoria deis ensembles, se generaliza ansin la nocion de nombre cardinau : se ditz que dos ensembles (finits o non) an lo meteis cardinau s'existís una bijeccion d'un vèrs l'autre (vejatz equipoténcia).
Somari
Definicions e premierei proprietats[modificar | modificar la font]
Nocion de bijeccion[modificar | modificar la font]
Estent dos ensembles X e Y, una aplicacion f : X → Y es dicha bijectiva se e solament se :
(l'unicitat de x per tot element y exprimís l'injectivitat de f, e l'existéncia de x exprimís la subrejectivitat)
Bijeccion recipròca[modificar | modificar la font]
Estent una bijeccion f : X → Y, l'aplicacion de Y vèrs X qu'en tot element y de Y associa l'element unic x de X tau que f(x) = y es sonada (aplicacion) recipròca de la bijeccion f ; es notada .
Per definicion de l'aplicacion recipròca, per tot pareu (x, y) constituit d'un element x de X e d'un element y de Y :
Se'n dedutz aisadament que :
- l'aplicacion recipròca es una bijeccion ; es sonada bijeccion recipròca de f ;
- la recipròca de es f ; autrament dich : ;
Illustracion elementària[modificar | modificar la font]
Una ostalariá deu aculhir un grop de toristas. A priori, i a mai d'un biais de repartir lei toristas dins lei cambras ; se pòt representar cada reparticion per una aplicacion de l'ensemble dei toristas vèrs l'ensemble dei cambras (en cada torista es associada una cambra).
- Lei toristas desiran d'aver cadun una cambra individuala, çò qu'equivau a l'injectivitat de l'aplicacion. Es possible que se lo nombre de toristas passa pas lo nombre de cambras.
- L'ostalier desira que cada cambra siá ocupada, çò qu'equivau a la subrejectivitat de l'aplicacion. Es possible que se lo nombre de cambras passa pas lo nombre de toristas.
- Aquelei desiderata son compatibles unicament se lo nombre de toristas es egau au nombre de cambras. En aqueu cas, serà possible de repartir lei toristas de tau biais que n'i ague un (e pas mai) dins cada cambra : l'aplicacion serà alora au còp injectiva e subrejectiva, çò es bijectiva.
Exemples e còntraexemples[modificar | modificar la font]
- Per tot ensemble X, l'aplicacion identica de X es bijectiva, e es sa recipròca pròpria :
- L'aplicacion definida per f(x) = 2x + 1 es bijectiva. D'efècte, per tot nombre reau y, existís una solucion reala unica x de l’eqüacion y = 2 x + 1, es a saber x = (y − 1) / 2 ; per ansin, la recipròca es :
- .
- L'aplicacion definida per g(x) = x2 es pas bijectiva, per doas rasons diferentas (que caduna d'elei sufís):
- La premiera es que (per exemple) g(1) = 1 = g(−1), donc g es pas injectiva;
- La segonda es que (per exemple) existís ges de reau x tau que x2 = −1, donc g es pas subrejectiva ni mai.
- L'aplicacion definida per h(x) = x2 es bijectiva : per tot reau positiu y, se pòt trobar exactament una solucion reala positiva x de l’eqüacion y = x2, es a saber ; la recipròca es :
- .
- La foncion exponenciala es bijectiva ; sa recipròca es la foncion logaritme neperian .
Proprietats[modificar | modificar la font]
Caracterizacion dei bijeccions[modificar | modificar la font]
Una aplicacion f : X → Y es bijectiva se e solament s’existís una aplicacion g : Y → X tala que siá l’aplicacion identica de X e siá l’aplicacion identica de Y. En aqueu cas, l'aplicacion g es unica : es la recipròca de f.
Compausada de doas bijeccions[modificar | modificar la font]
Se f : X → Y e g : Y → Z son d'aplicacions bijectivas, alora l'aplicacion compausada g o f : X → Z es bijectiva. De mai :
Bijeccions e cardinaus[modificar | modificar la font]
- S'existís una aplicacion bijectiva f : X → Y, alora X e Y an aitant d'elements, au sens dei nombres cardinaus.
- S'existís una aplicacion injectiva i : X → Y, e una aplicacion injectiva j : Y → X, alora existís una aplicacion bijectiva f : X → Y. Es lo teorèma de Cantor-Bernstein.
- Se X e Y son d'ensembles finits qu'an lo meteis nombre d'elements, alora per tota aplicacion f : X → Y, lei proposicions seguentas son equivalentas :
- f es bijectiva
- f es injectiva
- f es subrejectiva
Grop simetric d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Se X es un ensemble, se sòna permutacion de X tota bijeccion X → X. L'ensemble dei permutacions de X se nòta . La composicion deis aplicacions () es una lèi de composicion intèrna subre l'ensemble ; provesit d'aquela operacion intèrna, es un grop dich grop simetric de X.
- Son element neutre es l'aplicacion identica de X
- Tot element f de a per simetric la bijeccion recipròca


text:
Setsuko Hara
Setsuko Hara (原 節子, Hara Setsuko?) segon l'us tradicional millenari nipon d'emplec dels noms pichons e d'ostal, del sieu nom vertadièr Masae Aida idem Aida Masae... O-Chan del sieu nom d'artista... nascuda a Yokohama lo 17 de junh de 1920) es una actritz de cinèma japonesa.Nipona.
Interprèta de fòrça filmes dels cineastas màgers del cinèma nipon e de molts autres d'engèni mendre mas de pro bèla qualitat, d'Akira Kurosawa (Hakuchi ...L'Idiòt, d'après l'òbra de Fiodor Dostoievskii, 1951), de mantun cap d'òbra de Yasujiro Ozu ( Tokyo Monogatari ...Conte de Tòquio, 1953, bèl primièr) e preferida de Mikio Naruse (Meshi ...Lo repais, 1951, per exemple, demest un plenponh d'òbras mèstras...) es estat (se n'es pas una "star", çò dison... daissatz-li las estelas al Cèl disi ieu...[1]) e foguèt una actritz remirabla pel sieu jòc tot plen de matisses, nuanciat que non sai e discret mas sempre present, presenta ela totjorn, tot moment, coma una figura immanenta de la femenitat universala (... una estela de las duradissas, eternalas... e ges estelona limpaira...), aladoncas es, e foguèt, es estat e sempre serà una actritz de las pus importantas e excepcionalas de l'Istòria vertadièra del 7en Art.
Somari
- 1 La Vida
- 2 1920-1945
- 3 1946-1963
- 4 1963...
- 5 Los sieus ròtles
- 6 Una actritz a l'acrist del mond
- 6.1 1946-1951
- 6.2 1952-1961
- 6.2.1 na Noriko Hirayama... Conte de Tòquio 1953
- 6.2.2 n' Ogata Kikuko... Lo Resson dins la montanha 1954
- 6.2.3 na Fumiko... Delavaci 1956
- 6.2.4 na Takako Numata... Luscre a Tòquio 1957
- 6.2.5 na Sanae Soga... Filhas, molhèrs e una maire 1960
- 6.2.6 n' Akiko Miwa... Fin d'auton 1960
- 6.2.7 n'Akiko... La fin de l'estiu 1961
- 7 ...cap en rèire... 1945 amai en davant ... 1966
- 8 Citacions
- 9 Prèmis e guerdons
- 10 Filmografia complèta (gaireben...) detalhada comentada
- 11 Documents audiovisuals
- 12 Bibliografia
- 13 Vejatz tanben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Ligams extèrnes annèxes
- 16 Ligams videografics
- 17 Nòtas & referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
1920-1945[modificar | modificar la font]
Nascuda a Yokohama lo 17 de junh de 1920, es lo sieu paire un " trabalhador " (las miás fonts japonesas balhan pas maitas precisions).
La siá maire, n'Aida Nami se ne ditz.
Eissida d'una familha nombrosa (2 fraires e 5 sòrres, e es la pus jove), es admesa a l'escòla Sokuragaoka, en 1933, a l'edat de 13 ans (Pluma de Galina...).
Diplomada dins d'establiments privats (escòla segondària Hodogaya de la siá vila de naissença...), interromp sobte los estudis amor de començar una carrièra d'actritz, tre 15 ans.
Una carrièra debonorièra[modificar | modificar la font]
La s'emprincípia en 1935 amb lo filme de Satoshi Tagushi Tamerau Nakare Wakodo yo... Esitètz pas, gojats!.
Aprèp lo filme aiceste, se ne servèt un dels noms de l'eroïna, O-Chan, que venguèt son escais d'artista, tot parièr lo de n' Hara Setsuko idem.
N'èra estada introdusida als estudios de la Nikkatsu o Nippon Katsudo Shashin Kabushiki Kaisha (id est literalament "Societat (o " corporacion ") de fotografias (" imatges ") animadas (" activas "...) de Japon"...), societat de produccion fondada en 1912 e doncas decana de las companhiás màgers cinematograficas niponas, pel sieu conhat n'Hisatora Kumagai.
Mas la primièra òbra d'importància que i va participar serà, en 1937, la coproduccion (s'agís d'un contracte del Ministèri japonés de la Cultura) amb Alemanha, Atarashiki Tsuchi ... Die Tochte des Samurai (id est, quora La nòva Tèrra , lo sieu títol japonés, quora La Filha del samorai, títol comercial alemand) d'Arnold Fanck e Itami Manzaku...
Es produsida per Nagamasa Kawakita de la Towa, (especializada alavetz d'en primièr dins la distribucion de filmes europèus a Japon).
Segon Tadao Sato, dins la siá Istòria del cinèma nipon, se tracha d' " una òbra importanta e rara, que glorifica l'èime japonés" [2].
Lo filme es un succès immens, tant en Japon coma en Alemanha, e se ne pòt afortir sens dobte degun, que l'envòl de la carrièra de la jove Setsuko comencèt amb aiceste filme.
En 1938, en tot se ne veire atal la lor jove conteirala de 18 annets, s'adintrar l'Opèra de Berlin dins lo sieu quimono tradicional jos l'agach admiratiu de totes, falquetats e medusats que non sai, foguèt un orguèlh immens per Nihon... Japon, Nihon tot... e ne venguèt atanlèu una idòla per la joventut.
Exigéncia e qualitat[modificar | modificar la font]
Ven l'ora puèi de las adaptacions literàrias... La dels Miserables de Victor Hugo, que se titola Kyojinden ...La Legenda dels Gigants, en 1938.
Lo sieu ròtle es lo de Cosette, o Chiyo en japonés.
La meteissa annada, ne serà Yukiko dins lo filme de Satsuo Yamamoto, Denen Kokyogaku ... La Sinfonia pastorala, d'après encara un francés, André Gide.
Escorreguda planetària[modificar | modificar la font]
Va far una virada mondiala per presentar e promòure sos filmes.
Viatjarà en Euròpa e als Estats Units d'America, causa pas gaire acostumada a l'epòca per un japonés e d'encara mens una niponeta de 18 haru [3][4] tot just justet picadets picadòts.
Viatjarà a bòrd del Queen Mary, que sarpèt lo 17 de junh de 1937, fins abastar als EUA.
Lai, lo sieu sojorn se repartirà entre una virada en per las vilas màgers del país de l'Uncle Sam (Nòva York, Nòva Orleans e ca) e l'arribada a la tòca primièra de la siá escorreguda, Hollywood, ont rescontrèt na Marlene Dietrich, exiliada a Los Angeles dempuèi l'arribada dels nazis al poder dins la siá Alemanha natala, en 1933.
Visitèt Leipzig, Amborg, Munic, Colonha, Düsseldorf... e Berlin.
A París, rescontrèt en Julien Duvivier, cineasta pro famós a l'epòca mas que ne serà encara mai un còp la guèrra passada... (e una fama pro meritada, qu'èra estat l'autor de filmes de tria de l'escòla francesa de cinèma, dempuèi lo cinèma mut... Entre autres, una plan curiosa e interessanta Istòria del cinèma (ja!) en 1924, filme de montatge virtuòsi (coma sol gaireben lo cinèma mut èra capable de ne far...) titolada La Machine à refaire la vie.
Tornada a casa, a Yokohama, a bòrd del Tatsuta Maru, va signar un contracte amb los estudios Toho, major company japonesa fondada en 1935 e que ne vendrà mai que tot especializada dins la produccion de filmes d'accion, de comèdias amai de superproduccions.
En 1951, signarà quitament un contracte d'exclusivitat amb aicesta companhiá.
Las annadas de guèrra[modificar | modificar la font]
Durant la guèrra (guèrras sinojaponesa e contra los Estats Units d'America), joguèt ela dins mantun filme de caractèr politic o de propaganda, filmes produsits sonque per tal d'exaltar lo patriotisme (o sembla patriotisme...) e l'expansionisme suicidari de l'Empèri del Solelh Levant, ocupacion de China e Corèa fins a Malàisia o Birmania, mai tard, amb chaples e repressions, exaccions de tota mena, aquí ne voles aquí n'as.
Los lors sols títols sufíson per nos balhar una idèa de çò qu'èran e çò que mostravan: Hawai Mare oki Kaisen ...Batalha d'Hawaii fins a Malàisia, 1943; Boro no Kesshitai ... Los Combatents de la torre de gacha (d'un cineasta que n'anava pr'aquò venir chic pus tard un dels mestierals excèlsis del cinèma japonés de la reconstruccion democratica, de maita importància e talent màger, dequ'unas annadas mai tard, amai membre del Partit Comunista Nipon, en Tadashi Imai, que n'O-chan tanben lo se tornarà lèu trobar...
Mas un actor, una actritz, se ne son de verai responsables del contengut ideologic o politic dels filmes que lai jògan susquetot dins l'escaufèstre e lo borrotladís totals qu'èra vengut lo mond e qu'èran venguts los òmes dins aquela pontannada d'absolut folitge mondial?
Tanben joguèt dins mantun filme que lai fasiá de chinesa, (Shanhai Rikusentai, 1939... e la seria Onna no Kyoshitsu...... idem [5]
O Shori no Himade ...Cap al Jorn de la Victòria, d'un tal en Naruse Mikio...
Pauròts, praubins... trantolats per l'astrada... de qué lai ne fasián ambedós?
Ventum de l'istòria...
Se ganhavan la tonha ediu.
1946-1963[modificar | modificar la font]
Passada la guèrra, lo sieu contacte amb çò que li ne poiriam dire de flor del cinèma nipon contemporanèu, va començar amb lo sieu ròtle de Yukie Yagihara dins lo filme del quasi novelari Akira Kurosawa, Waga Seishun ni Kuinashi ...Deplori pas cap ma joinessa, en 1946.
Ne contunharà atal fins a 1962, amb 4 filmes de Mikio Naruse e 6 de Yasujiro Ozu.
Lo temps dels guerdons[modificar | modificar la font]
Joguèt tanben dins mantun autre filme d'importància, coma Aoi Sanmyaku ...Las verdas montanhas de Yuhiko Shimazaki, en 1949 (que li ne valdrà d'èsser guerdonada coma melhora actritz en 1950 del Mainichi Film Concours), o Ojosan Kanpai ...Santat, joventas!, de Keinosuke Kinoshita (que pro lèu se ne convertirà el en l'autor del primièr filme japonés en colors Karumen Kokyo ni kaeru ...Carmen se'n torna a país, en 1951...), lo meteis an, idem lo prèmi aquel.
En 1952, se ne gasanharà lo Blue Ribbon Award, melhora actritz per Bakushu e Meshi, doble guerdon amb tornar lo Mainichi Film Concours.
Prèmis e guerdons a Japon[modificar | modificar la font]
N'existisson aladoncas quatre prèmis cinematografics que màgers a Japon.
Lo mai ancian es lo Kinema Junpo Awards.Es decernit per la revista Kinema Junpo, creada en 1919 e qu'es la revista de cinèma pus importanta e influenta del país. Lo prèmi, çò que d'el, ne data de 1924.
n'Ozu Yasujirō se ne recacèt 6, en 1933, 1934, 1935, 1942, 1950 e 1952.
Venguèron puèi los prèmis, aprèp la guèrra, en 1946, del Mainichi Shinbun (id est literalament lo jornal de cada jorn...), un dels tres grops de premsa mai importants de l'archipèla.
Lo sieu " aujòl " n'èra estat lo Tokyo Nichi Nichi Shinbun, creat pendent l'èra Meiji, en 1872.N'espeliguèt un " frairon " sieu en 1874, a Osaka, l' Osaka Mainichi Shinbun.
Fusionèron en 1911 mas en tot ne demorar independents un de l'autre e publicar a despart.
Ne venguèt e foguèt efectiva e definitiva la dicha fusion sonqu'en 1943 e la creacion de l'entitat que pòrta lo nom actual.
Se ne passa los 3 milions d'exemplars de tiratge quotidian.
L'autreg dels prèmis, çò que d'el, es titolat Mainichi Film Concours o Mainichi Eiga Konkūru.
L'autor d' Akibiyori se ne gasanhèt 5, dont 3 en 1950, 1 en 1952... e un ultim darrièr, en 1964, id est post mortem... for his carreer achievement.
En 1950, se creèt lo Blue Ribbon Award o Buru Ribon Shō, decidit per una jurada de jornalistas e critics de la profession.
Enfins, lo darrièr a crebar l'uòu ne foguèt lo Japan Academy Prize o Nippon Akademī-shō, en 1978.
Problèmas personals[modificar | modificar la font]
A l'epòca del filmatge de Sirao, en 1953, assistís a l'accident mortal del sieu fraire, en Aida Yoshio, trucat per un tren, sul cai d'una gara, que lai filmava, èra quadraire de cinèma.Se moriguèt lo dematin seguent.
Ja tocada per dequ'unes problèmas de santat (una malautiá intestinala cronica que n'empejorarà en decembre de 1952 e necessitarà una espitalizacion...), en genièr de 1954, es tocada per una cataracta de l'uèlh esquèr detectada a l'Espital Universitari de Juntendo.
Ne serà quitement operada en novembre, a l'espital Keio, e deurà interrompre la carrièra pendent mai d'un an.
la Pontannada dels caps d'òbra[modificar | modificar la font]
Quand tornèt, devèrs lo mes de junh de 1955, aprèp tantas mesadas d'abséncia dels platèus, ne foguèt per contunhar la siá collaboracion tan fruchosa amb ambedos sieus cineastas de predileccion.
Una partença per totjorn[modificar | modificar la font]
A la seguida de la mòrt de Yasujirō Ozu lo 12 de decembre de 1963, se ne va ela lèu retirar, a sonque 43 ans e tan radiosa coma Hi... Taiyō..., lo solelh... lo sorelh doble de Nihon..., aprèp 27 ans de carrièra e 72 filmes, qu' entre totes un bon quarantenat d'òbras mèstras a un nivèl o a un autre (per çò quar lo cinèma japonés es pas cap sonque 4 gènis immenses mas un molon d'autors e artistas, de cineastas remirables, que pas gaire païses al mond li'n pòdon èsser comparats).
Se ne va... totjorn discrèta discretona... non sens far dequ'unas ultimas darrièras aparicions dins dos filmes ultims, en 1966 [6].
Lo sieu darrièr eiga d'importància ne serà estat Chushingura, d'Hiroshi Inagaki, en 1962, una enesenca evocacion de l'istòria dels 47 ronins (amb en Mifune Toshiro, totun!!!) La primièra version ne data de 1910 e es rèirefamosa, tan populara a Japon coma Robin Hood per exemple ne pòt èsser al Reialme Unit.
La version melhora ne serà evidentament lo cap d'òbra realizat en 1941 e 1942, d'en Kenji Mizoguchi, Genroku Chushingura, de doas parts.
E coma çò ne poirem veire çai-jos, en la nòstra passejada al briu de la siá carrièra, ne joguèt ela, ja, dins una version de qualitat, de doas parts, en 1939.
Cimèl dostoievskian[modificar | modificar la font]
No'n podiam pas evidentament calar sens ne parlar e celar lo sieu ròtle que màger benlèu, id est lo de na Taeko Nasu dins lo cap d'òbra absolut (òrrament mutilat e acorchit e retalhat ailàs ailas ailàs, trois fois hélas!!!, ailassàs, per e censura e interèsses economics e estultícia de tota mena... e ca etc) d'en Kurosawa Akira, L'Idiòt, en 1951.
Un ròtle qu'es, e qu'èra, gaireben l' antiròtle per excelléncia per ela, lo d'una seductritz, d'una femna fatala (çò dison... mas o disi ieu tanben, e çò n'aclararem lo concèpte...) d'una aura extraordinària, d'una belor glaçada e brutlanta a l'un còp, dins Hakuchi, de n'AK.
Veniatis dins l'article especial que li consacrèrem...
1963...[modificar | modificar la font]
la patz de la retirada[modificar | modificar la font]
Se retirèt alavetz per anar viure a Kamakura (Kanagawa-ken, id est Prefèctura de Kanagawa, dins la region de Kanto, qu'es tanben la de Tòquio e Yokohama, e la mai rica e industrializada de Japon).
Es pr'aquò una vila mejana, d'unes 150 000 abitants, e viu ela dins lo quartièr de Jōmyōji, gaire luènh del temple Engaku-ji, temple famós entre los famoses de l'escòla zen japonesa, lai que repausan per sempre los cendres de l'autor immortal d' Ohayo.
Lai viu ela, dins son ostalon [7], (e segon las miás " informalas " sempre meteissas fonts japonesas) amb los sieus, e d'unes amics...
n'O-Chan & la Divina...[modificar | modificar la font]
Li ne diguèron alara de Greta Garbo japonesa (ne foguèt lo quite en Richie) quand n'èra estada ela tot lo long de la siá carrièra o quasi, franc benlèu a la debuta, quand pro jovenòta encara e capleugièra leugieròta, l'antitèsi de la Divina...
D'encara aquela tissa occidentala (a las abroas d'un cert racisme evident...) de tostemps li ne voler empegar un imatge que li n'agradèsse als occidentals, coma la siá pretenduda semblança fisionomica amb una europèa, çò diguèron amai se ne tenon de diches... Tant i a.
La lor volontat capuda e pro lèime, naturala, çaquelà, d'ambedoas aparar la lor vida privada de l'atissament contunhós de paparazzi e groupies las s'ajonh, en delai e l'espaci e lo temps.
Una mena de resignacion[modificar | modificar la font]
A perpaus de la siá carrièra d'actritz, aicí çò que ne ditz en Donald Richie, en tot ne mencionar:
- ..." las rasons que balhèt.Ne daissèt comprene que li n'aviá pas jamai agradat far de filmes, qu'o s'èra fach sonqu'amor de se gasanhar pro d'argent per li n'ajudar a la siá familha nombrosa e que se n'èra pas pensat ela causas sonque de las bonas rapòrt a çò que faguèt dins los filmes, qu'ara, e n'èssent provesida la siá familha, ne vesiá pus nada rason per contunhar dins quicòm que se ne virava...."[8] (...)
Un pecic de mistèri...[modificar | modificar la font]
Çò que de la siá vida privada, se ne sabem pas res o quasi (maldespièch la vox populi - o la de stultitia mundi?... - que li volguèt inventar una istòria d'amor amb n'Ozu, la se far druda del grand mèstre, mas foguèt pas jamai provat...), levat qu'estèrla demorèt, e marrés.
A Japon, n'es lèumens generalizada l'idèa que la rason de la siá retirada d'al mond del cinèma en 1963, foguèt dobla, d'en primièr lo tragic accident mortal del sieu fraire, amai d'en segond, lo decès tan crusèl d'Ozu.
De notar çaquelà qu'entre 1946 e 1961, lai excellèt ela dins los sieus 12 ròtles màgers, coma n'Ozu-san, d'el, qu'entre 1949 e 1963, realizèt 12 indenegables caps d'òbra...
D'un parallelisme extraordinari e magic gaireben, coma se n'èra estat sagelat lo lor rescontre dins l'astrada, dins la vida, e dins l'art.
l'Actritz del sègle...[modificar | modificar la font]
En 2000, segon una enquèsta populara nacionala, ne foguèt ela reconeguda coma l' Actritz màger, istoricament, de Nihon.
Entre març de 2004 e genièr de 2005, li ne faguèt omenatge la television japonesa en tot difusar los sieus 24 primièrs filmes sus las cadenas nacionalas.
del millenari...[modificar | modificar la font]
En 2001, ne va èsser estada ela l' inspiratritz, la font, la fons (... izumi, funsui, dedokoro...) d'un filme d'animacion de tria (amb sempre la meteissa qualitat espectaclosa, excepcionala, made in Japan, elaborat a Nihon, que tantes geloses gelosasses d'en pertot, se ne sentisson malsapioses, arrogants o mai simplament despoderats, colhonets, nècs e moquets, pegòts, idiotets, que son ges o pas cap capables, tot simplament simplamenton, de ne far atal), Sennen Joyū (idem Millennium Actress dins la lenga polida de Richie-san), realizat per en Satoshi Kon.
Çò ne conta de l'istòria d'una dòna pro annadida ja, una actritz retirada dempuèi decennis e decennis (sonada na Fujiwara Chiyoko... Chiyoko... coma ela, un còp èra, n'èra estada Chiyo... Cosette ... ailaluènh dil temps...) que lai realitat e ficcion se ne mesclan, entremesclan a tengut, se confondon, esposan, maridan, combinan, atretzenan de contunh, un chic coma e vida e realitat e sòmi e istòria se n'anavan fasent idem dins lo cap d'òbra excepcional d'en Mizoguchi Kenji, Ugetsu Monogatari... Conte de la luna vaira, en 1953..
Mas ne desvelarem pas mai, çai, que los curioses, se n'i a, se ne poiràn congostar en anar churlar e veire, agachar, sentir, remirar aquel filme, e plorar.
Ne foguèt aicesta òbra admirabla (que fòrca mai que non pas un simple filme d'animacion (çò dison...), se tracha d'una mèra e pura òbra d'art...) multipremiada, e demest totes aqueles prèmis e guerdons, ne foguèt laureat del prestigiós (a Nihon, Univèrs... forra-borra borret borràs borrassàs borrasson...Uchū... Sekai... Unibasū...) Ofuji Noburo Award al Mainichi Film Concours de 2002.
una vida en simbiòsi...[modificar | modificar la font]
Atal un flashback de l'astrada (... unmei ...), zuihitsu filmic d'una vida tota, de tota una vida (Seimei Monogatari...), que n'èra ela tanben, d'un jorn ja luènh en pel temps e l'espaci, mas tostemps present çaquelà dins la memòria dels òmes, dels umans, e los sieus conteirals beles primièrs que primierasses, estada flocada dels guerdons (plan mai importants que non pas de simples Oscars... (e lo box office, a la vinha, aux horties !!!) per çò quar japoneses, nipons!, çò es d'a l'ostal mairal e pairal eissits e grandmairal e grandpairal e ca nado... e tornats!) en 1950 e 1952...
totjorn...[modificar | modificar la font]
Coma se n'O-Chan, la d'alara tan luminosa actritz magica (... Joyū no Maho ... Maho no Joyū ...) de Banshun, Bashuku o Meshi se n'ajonhèsse en dil temps, se ne tornèsse trobar d'amics, los personatges animats de l' arma (... reikon... seishin...) etèrna de Japon, de Nihon (ambedos, amassa, abraçats!)...
Una actritz de l'arma eternala e de personatges animats, valent a dire qu'an una arma, de verai verai, animats.
en lai...[modificar | modificar la font]
- Ukiyo-e ... lo mond... Imatges, magenas... d'al mond flotejaire del mond...
- Mono no Aware ... l'agach... Impermanéncia de tota causa... tota chausa...tota ren... passadissa... eternal... s
- Seimei Monogatari ... Conte de tota una vida... d'una vida tota
. . . Cante una chata universala...
Li n'avián dich de verge eternala... eikyūno... Eikyū-no... Eikyū no Shojo... de Japon, devèrs las annadas trenta... mas Dòna eternala foguèt... Dauna eternau
immortau
na Aida Masae se'n tornèt a l'ostal
a casa
a l'ostau
Los sieus ròtles[modificar | modificar la font]
1935-1938[modificar | modificar la font]
Aladoncas, ne comencèt en 1935, als 15 annets tot just manjuquejadòts, dins lo filme Esitètz pas, gojats!.
(Tre ara endavant, ne citarem lo títol japonés sonqu'en cas de necessitat absoluda o se n'es pas encara estat citat çai-sus o per tota autra rason pertinenta que se nos poirà presentar..)
Es un filme realizat per en Taguchi Satoshi... (idem ne citarem los noms d'ostal e pichons dels autors rescontrats en per la nòstra escorreguda en pel pais d' Eigaland... lo país d' Eiga, çò es filme en japonés..., segon l'us millenari d'emplec nipon de tals signes fondamentals e inalienables de la lor identitat d'èssers umans...) que lai ne fa ela de n' Osetsu e per ara ne sauprem pas mai.
Mas un primièr ròtle, de segur, se ne deguèt marcar la drolleta, per temps.
Jidaigeki & Gentilòme nipon...[modificar | modificar la font]
Dès 1936, ne va ela èsser immergida dins lo mitan forfolhaire e rèireactiu del jidaigeki de Kyōto, çò es teatre contemporanèu, que se n'opausa atal al gedaigeki o teatre istoric de Tokyo, d'a Tōkyō, ailaluènh...
Se tracha doncas de filmes amb de tèmas contemporanèus (mas ne pòdon çaquelà èsser de costums que la feudalitat a Japon, amb las classas inerentas a aiceste estat social, se ne perseguiguèt duscas a fòrça avançat lo sègle XX o, pels japoneses, e aicí ne son eles los sols que nos interèssan, las èras Meiji, 1868-1912, Taishō 1912-1926, e Shōwa, que se n'acabarà en 1989 amb lo decès de n'Hiro Hito, Tennō (emperaire) de Nihon, del sieu nom postum en Shōwa Tennō, segon l'us millenari nipon...), contrariamant al genre tokyoït que d'el l'accion se ne debana abans l'epòca o èra Meiji.
Jòga n' Onami dins lo filme d'en Yamanaka Sadao, Soshun Kochiyama, que lo sieu eròi, lo sieu nom es lo títol del filme, es fòrça uman e arderós, un vertadièr Gentilòme nipon.
E lai umor e pathos s'entremesclan, coma garbura de passion!!!
Adaptat d'una òbra de teatre molt famosa en per Japon tot (e doncas adaptacion literària de qualitat màger, coma lo cinèma japonés, e tre los sieus tartalhons tartalhonets dès la debuta del cinèma mut, se ne faguèt una especialitat que dura fins a l'ora d'ara amb las adaptacions rèirequalitadosas dels sieus escrivans màgers o d'un molon d'estrangièrs, çò ne tornarem mencionar...), n'es gaireben una fendascla, una fendasclona, una bèrca dins lo ieratisme e lo conformisme ideologic e social dels filmes de jidaigeki.
Quitament se ne sabem pas grand causa sus la plaça vertadièra de n'O-Chan dins lo filme, levat que ne fasiá de joventa " pura " , çò diguèron.. çò disián... e çò dison, encara!!!
D'una etiqueta que li empeguèron sul pic e que, coma moltas malas renommadas o reputacions aulas aulassas que non sai, li ne cal fòrça temps per partir, s'esfaçar, s'esfumar, s'avalir...
E al briu de las etiquetas, çò ne tornarem mencionar.
Ne demòstra una vegada mai çaquelà que, e a la tota debuta de la siá carrièra, tre lo sieu segond filme, e a 16 ans, ne foguèt implicada ela dins un cinèma de fòrça nauta qualitat.
La nòva Tèrra (1937)[modificar | modificar la font]
De La nòva Tèrra de n'Arnold Fanck (especialista tudesc del genre plan " germanic " (...mèfi, leis etiquetas, mon bèu!!!) del filme de montanha o bergsfilm amb los sieus parions soïsses o austriacs... e los liechtenteineses, mutter, de qué fan?..., amb plan sovent la jove e tras que bèla Leni Riefenstahl, la condemnada sens saber, dins lo primièr ròtle...)
E dins una temptativa devòta (id est avodada èime e tot) de contar la vida d'una immensa actritz japonesa, de qué lai vénon far e alpinistas e pics e piolets e Mont Blanc... Die Jungfrau ?!!?) e n'Itami Mutsaku ( mas el i foguèt pas per grand causa, que lo se limitèron a un ròtle d' assistent de realizacion o quasi... e pr'aquò es, e foguèt, un cineasta important... fòrça mai que non pas lo Fanck!) e de 1937, e del sieu ròtle de na Mitsuko Yamato...
Lai tòca ela del koto, la granda citara de la musica japonesa... [9]
D'aiceste filme, e malgrat totas las siás qualitats, ja ne parlèrem en exèrg d'aicesta biografia de na Setsuko Hara.
Li n'apondrem sonque que (e se causiguèrem pas per ne parlar lo sieu títol comercial alemand (e n' oblidem pas tanben que ne sèm a parlar d'una coproduccion entre l'Alemanha nacionala-socialista e lo Japon expansionista imperialista e sens pietat...) que çai lo me citarai quitament pas, quitament traduch a la lenga nòstra, es perque, e sempre e tostemps, dins aicesta aproximacion a l'òbra ... e òc, d'un actor tanben pòt far òbra, crear..., e la carrièra de n'O-Chan , çò de japonés, de nipon, tostemps, a tengut, ne demòra çò mai important, e atal ne demorarà, e atal ne serà fins a la fin d'aiceste trabalh...) foguèt lo sieu primièr grand ròtle e lo sieu primièr trionf coma actritz, amb tot çò qu'a l'entorn impliquèt, e viradas internacionalas e recepcions e entrevistas e glòria enchusclaira enchusclairitz e ca etc, e de segur, aquò tanben ne deu marcar una gojata de 18 ans...
Per la vida.
Li n'ajustarem tot parièr, totun, que los japoneses se comparèron los filmes d'ambedos cineastas n'Yamanaka Sadao (...lo del gentilòme nipon...) e n'Itami Mutsaku en tot çò ne dire que los del primièr èran de poesia amai los del segond de pròsa, id est aquel se ne daissava menar d'en primièr per sentiments e passion e aiceste çò que d'el ne quichava susquetot subre sens e compreneson.
1938-1945[modificar | modificar la font]
" Los Miserables "... a Nihon[modificar | modificar la font]
Aladoncas, los Miserables, a Nihon...
en Victor Hugo... a Nihon... Japon.
Kyojinden ...la Legenda dels gigants...
Realizat en 1938, un an aprèp lo debut de la Guèrra Sinojaponesa, per Itami Matsaku, transferís l'accion d' a la Comuna de París de 1870 a Satsuma, dins l'illa de Kyūshū.
Lai, en 1877, entre genièr e setembre, espetèt una rebellion màger de samorais bailejada per Saigo Takamori, per encausa d'una decision del govèrn de desarmar l'Arsenal de Kagoshima, la Nàpols de Japon... (que ne foguèt afrabada per una erupcion del volcan Sakurajima en 1914...)
Li ne dison los japoneses de Shinan no Eshi, id est campanha militara del sud-èst (idem Shinan-sensō o Guèrra del Sud-èst.)
E los insurgents perdèron.
L'equivalent japonés del Màrius hugolian es un jovent samorai que lucha amb l'armada rebèlle e cai ferit dins un escaufèstre, per carrièra, a Kumamoto, ciutat capitala del ken (id est prefèctura), davant èsser salvat per "Jean Valjan"...
Sonhat dins l'ostal de Chiyo, çò ne dison ambedós fringaires:
-
- (...)' '- Es pas cap polit far la guèrra.
- Mas me ne sabi far sonqu'aquò... me ne sabi pas far quicòm mai!
- Quand me pensi qu'una femna ne sap quitament pas far la guèrra!' ' (...)
Aicesta irrupcion sobta d'una certa critica contra lo bellicisme ne pòt èsser considerat, atal almens çò ne pensa en Sato, coma una critica envèrs la Guèrra Sinojaponesa que ne comencèt l'annada abans, e se ne ten d'espandida, quand totòm se cresiá que n'anava acabar sul pic. [10]
" La Sinfonia pastorala "... a Nihon[modificar | modificar la font]
Aladoncas, la Sinfonia pastorala ... a Nihon...
n' André Gide... a Nihon ... Japon.
Denyen Kokogaku ... la Sinfonia pastorala...
Realizat, la meteissa annada per Yamamoto Satsuo, amb un scenari d'en Tanaka Chikao, dramaturg novelari mas que se n'anava lèu convertir en un escrivan important de Nihon.
Influenciat per l' existencialisme francés, ne serà guerdonat del prèmi literari del Yomiuri en 1953 per Kyōiku... Ensenhament, e membre de l'Acadèmia de las Arts, en 1981.
Lai ne fa n' O-Chan de Yukiko, joventa òrba...
Tornar, ne daissarem parlar, per mèra onestetat intellectuala e respièch envèrs una òbra que vegèrem pas, en Sato Tadao [11] :
-
- ... l'òbra aquesta, que n'es fin finala sonqu' un melodrama per joventas , n'a pr'aquò l'ambicion de voler adaptar a las tradicions japonesas lo concèpte europèu d' umanisme .
Los 47 ronins[modificar | modificar la font]
Chushingura Zenpen & Chushingura (Go)... los 47 ronins (parts I & II)... , 1939, a Japon... Nihon... normal... normau.
Lai ne fa n'O-Chan de n'O-Teru... (la rèirepolida O-Teru...)
Chushingura, literalament Tesaur dels guerrièrs, o vassals, fisèls, es un drama kabuki de 12 actes (e òc, qu'als nipons, li n'agradan fòrça las istòrias que duran, immanentas e permanentas, e remanentas, a l'un còp...) de n'Izumo Takeda, en Senryü Namiki e'n Moyoshi Shōraku, representat per primièra vegada a Osaka, en 1748 per la primièra, al Teatre, lo Takemoto-za d'Osaka.
Çò ne conta, çò ne delata el del drama dels 47 samorais d'Ako, samorais barrutlaires o ronins, trevaires, errants e sens mèstre, que se n'estipulan de vengar lo lor cap, en Naganoti Asano, umiliat e constrench de se ne far seppuku (e non pas l'autre mot orrible emplegat pels occidentals, que çò ne vòl dire se traucar la panolha, lo ventràs, e que ieu lo me citarai quitament pas).
Per çò far amai capitar dins la siá tòca ventjativa, ne van far lo semblant de contunhar de " servir " Yoshinaka Kira, lo responsable de totes los lors desaguicis.Al cap d'una longa espèra e pacientosa que non sai, lo se van aucire denant eles se tuar.
Aicí l'istòria, aicí lo relat.
Me ne sabi pas cap la valor d'aicesta version mas, e d'una vegada mai, se n'inscriu dins la tradicion de qualitat màger, tant del cinèma nipon el-meteis, coma de la quita Setsuko Hara e la d'encara tan jove n'O-Chan, qu'als 19 ans, ja n'aviá ela jogat dins un plenponh de filmes mai que remirables, tras qu'interessants, quand se ne coneissem moltas staronas e sembla estaretas que n'an pas tant, e se'n manca, als 50 o 60 haru o fuyu ben sonats!!!
E coma per totas (o moltas...) las versions de Chushingura, n'es de doas parts, e dura mai de tres oradas, 3 oradetas d'emocion e istòria e accion e eroïsme e traïdorici e dever e ver sens uman e ca etc.
al briu del temps[modificar | modificar la font]
Ne passarem lis suls filmes que seguiguèron...
... mas pas lista...
Mas, coma na Sei Shōnagon un còp èra (vèrs lo sègle X... un còp es, quitament deman!), a Quiòto... a Kyōto, Heyan-kyö, la Capitala de la Patz, çò ne faguèt ela de listas e de listas e de listas e listas e listas e listetas e listassas e listonas listonelas e ca etc nado, de las causas importantas o pas usw and so on etab!, dins los sieus Makura no Soshi ...Contes del cabeç...
Coma n'Ozu-san, coma n'Ozu Yasujirō se ne tenguèt el de fach pendent 30 ans dins los sieus tras que remirables Contes del kottatsu (... Ozu Yasujiro (Los Quasernets - 1933-1963), n'Ozu Iasojirò en grafia tribala occitana (... Ouzu Iasoujiro, leis amics?), en ne seguir la "lei" del zuihitsu, çò es al briu del pincèl e de l'ora, l'orada... tostemps.
Aicí doncas (e per sonque senhalar amai sagelar la siá preséncia, per çò que joguèt ela dins aquels filmes, que lai es... èra... foguèt... Es e sempre serà ac semper
...per sæcula sæculorum...
Fiat lux?
... Lux æterna? ...Amen?
HET
dentō
nikkō
... Me ne recòpa sobte, en tot ne passar de la cabra al perièr, coma en Pèire Godolin, lo nòstre grand engèni literari e màger resistent mondin del sègle XVII, lo d'en Bashô, lo trobador pelegrin que... (patin cofin...), quitament se d'a vegadas que i aguèt..., Tant i a... (bibòtis, que faguèt el çò que poguèt e coma o poguèt!!!), en Michel Simon, immens actor mas tanben colleccionaire emerit de nanars, mas que del mendre naveton o navetàs o navetassàs navetonel o tot simplament navet , and Frenchy Navets!!, te ne fasiá el una òbra importanta, per çò que tot simplament, lai èra el, lai jogava, amb la siá preséncia innada e naturala, umana e arderosa, e boleguiva sovent, meravilhosa... però il est suisse!!!, Frankreich!... nascut a Genèva, en 1895, Actor e satir, sospiechat d'espionatge al benefici de l'URSS, satiràs benlèu pedofil e colleccionaire d'objèctes erotics, mas subretot bravòm, coma un còp i aviá los nòstres bosoms (assassinats sens cap vergonha ni pietat ni subretot umanitat en per lenhièrs e cadafalcs, chadafaucs e cha), Our bosòms, Gallia!!... , e mòrt...(...s...) pas jamai jamai
....... Boudu, bon Dieu, es immortal
Biofilmografia zuihitsu[modificar | modificar la font]
-
- Fuyu no Yado ... Abitarèla d'ivèrn...
-
- Tokyo no Josei ... Moneta de Tòquio... (títol literal intuitiu occitan)... que lai n'es na Kimizuka Setsuko
-
- Uruwashiki Shuppatsu ... Partença... (títol literal incomplet occitan)... na Hojo Tomiko
-
- Shanhai Rikusentai ... La fòrça d'intervencion de Shanghai... na Mingzhu, joventa e chinesa, idem Pèrla...
-
- Onna no Kyoshitsu - Gakko no Maki:Nantsu no Omokage ... Femna... (títol analfabet inculte rèireincomplet occitan)... na Cheng Fengying idem (franc Pearl)
-
- Onna no Kyoshitsu - chu-köhen ... id, id id id (id)
-
- Toyuki ...? ... (Was ist das, jung Frau?), actritz de Showa Kinema
-
- Hebihime-sama ... Princessa de la Sèrp ... na Hime Koto, la Snake Princess
-
- Onna no Machi ... Vilandresa (títol literal intuitiu occitan) ... n' Ine, molhèr d'en Shinjiro
-
- Futari no Sekai ... Un mond per dos (títol furtat a l'anglés)
-
- Shido Monogatari ... Conte educatiu (títol occitan segur de se) ... na Kuniko, filha de...
-
- Kibo no Aozora ...? (cos'è, principessa?) ... los Mistèris de Nihon?!!?
-
- Seishun no Kyriu ... Brius de joinessa ...
-
- Wakai Sensei ...Mèstra jove? ...(de qu'es aquel filme, Perlonela d'a Shanghai?) ... na Hirayama Tomiko
-
- Haha no Chizu ... Mapa, coma maire (títol sibillin raubat a l'anglés, occitan) ... na Kyrie
-
- Hawai Mare oki Kaisen ... Batalha navala d'Hawaii a Malàisia ... (e de qué li venguères far, n' O-Chanona, dins totes aqueles coirassats, destruseires e autras menas de còcas de notz?)... na Kiku, sòrre...
-
- Ahen Senso ... La guèrra de l'òpi ... n' Airan (idem Ailan)
-
- Boro no Kesshitai ... Los Combatents de la torre de gacha ... na Muramatsu, Rams de cedre...
-
- Wakaki hi no Yorokobi ... Jòia... ? ... (títol incomplet trantalhejaire assatz, occitan) ... na Hozumi Yasuko
-
- Shôri no hi Made ... Cap a la Victòria finala ... primièr " filme " amb en Naruse Mikio
Una actritz a l'acrist del mond[modificar | modificar la font]
1946-1951[modificar | modificar la font]
na Yukie Yagihara... Regreti ges ma joventut 1946[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Regreti ges ma joventut
na Noriko Somiya... Prima tardièra 1949[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Prima tardièra
na Taeko Nasu... L'Idiòt, 1951[modificar | modificar la font]
- veire l'article L'Idiòt
na Noriko Mamiya... Estiu primaic 1951[modificar | modificar la font]
- veire l'article Estiu primaic
na Michiyo Okamoto... Lo Repais 1951[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Repais
1952-1961[modificar | modificar la font]
na Noriko Hirayama... Conte de Tòquio 1953[modificar | modificar la font]
- veire article Conte de Tòquio
n' Ogata Kikuko... Lo Resson dins la montanha 1954[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Resson dins la montanha
na Fumiko... Delavaci 1956[modificar | modificar la font]
- veire l'article Delavaci
na Takako Numata... Luscre a Tòquio 1957[modificar | modificar la font]
- veire l'article Luscre a Tòquio
na Sanae Soga... Filhas, molhèrs e una maire 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article Filhas, molhèrs e una maire
n' Akiko Miwa... Fin d'auton 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fin d'auton
n'Akiko... La fin de l'estiu 1961[modificar | modificar la font]
- veire l'article La fin de l'estiu
...cap en rèire... 1945 amai en davant ... 1966[modificar | modificar la font]
n'Akiko... Lo Bal de l'ostal Anjo 1947[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Bal de l'ostal Anjo
na Yukiko Shimazaki... Las montanhas verdas 1949[modificar | modificar la font]
- veire l'article Las Montanhas verdas
Citacions[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1950 : Mainichi Film Concours Award: melhora actritz per Banshun, 1949 (amai Aoi Sanmyaku id, e Ojosan Kanpai id)
- 1952 : Blue Ribbon Award: melhora actritz per Bakushu, 1951 (amai Meshi id)
- 1952 : Mainichi Film Concours Award: melhora actritz per Meshi, 1951 (amai Bakushu id).
Filmografia complèta (gaireben...) detalhada comentada[modificar | modificar la font]
- 1935 : Tamerau Nakare Wakodo yo Don't Hesitate, Young Folks Esitètz pas, gojats, ròtle de n' Osetsu, Taguchi Satoshi
- 1935 : Tamashi o Nagero ...
- 1936 : Soshun Kochiyama ..., n' Onami, Yamanaka Sadao
- 1937 : Kenji to sono imoto ...
- 1937 : Atarashiki Tsuchi, Die Liebe der Mitsu (títol alemand) id Die Tochter des Samurai (id), The New Earth id The New Soil La nòva Tèrra id La Filha del samorai, na Misuko Yamato, Alemanha - Japon, Arnold Fanck (amb Mansaku Itami)
- 1938 : Kyojinden, La Legenda dels gigants ..., na Chiyo, Mansaku Itami
- 1938 : Denen Kokyogaku , La Sinfonia pastorala, na Yukiko, Yamamoto Satsuo
- 1938 : Fuyu no Yado, Abitarèla d'ivèrn
- 1939 : Tokyo no Josei, Moneta de Tòquio, na Setsuko Kimizuka
- 1939 : Uruwashiki Shuppatsu, Partença... ? (títol literal incomplet occitan)..., na Tomiko Hojo
- 1939 : Chushingura Zenpen, Chushingura (Part One), Los 47 ronins (1 èra part), n' O-Teru
- 1939 : Chushingura (Go), Chushingura (Part Two), Los 47 ronins (2 nda part), id
- 1939 : Shanhai Rikusentai..., La fòrça d'intervencion de Shanghai, na Mingzhu, joventa chinesa
- 1939 : Onna no Kyoshitsu - Gakko no Maki: Nanatsu no Omokage ..., na Chen Fengying, id... & Onna no Kyoshitsu - Chu-kohen..., idem
- 1940 : Toyuki..., actritz de Showa Kinema
- 1940 : Hebihime-sama, Serpent Princess id The Snake Princess, Princessa de la Sèrp, na Koto Hime
- 1940 : Onna no Machi Vilandresa, n' Ine, molhèr d'en Shinjiro
- 1940 : Futari no Sekai, A World of Two, Un mond per dos
- 1941 : Shido Monogatari ..., Conte educatiu, na Kuniko
- 1942 : Kibo no Aozora, Hope of Blue Sky, Espèr de cèl blau... Kurata Bunjin
- 1942 : Seishun no Kiryu, Currents of Youth (títol anglés internacional) id Wind Currents of Youth, Brius de joventut
- 1942 : Wakai Sensei Mestronèla, na Tomiko Hirayama
- 1942 : Haha no Chizu, Map, for Mother, na Kirie
- 1942 : Hawai Mare oki kaisen, Battle of Mearl Harbor and the Malay Coast (títol "informal" "literal" anglés) id The War at Sea from Hawai to Malay (títol literal anglés), Batalha navala d'Hawaii a Malàisia, Yamamoto Kajiro
- 1943 : Ahen Senso, The Opium War, La guèrra de l'òpi, n' Airan (id Ailan) Makino Masahiro
- 1943 : Neppu, Vent caud... Yamamoto Satsuo
- 1943 : Boro no Kesshitai, Watchtower Suicide Squad, Los Combatents de la torre de gacha, Imai Tadashi
- 1943 : Wakaki hi no Yorokobi ..., na Yasuko Hozumi
- 1945 : Shori no hi Made, Until Victory Day, Cap a la victòria finala, Naruse Mikio
- 1945 : Kita no San-nin, Three Women of the North, Tres femnas del nòrd
- 1946 : Waga koi-seshi Otome, The Girl I Loved, La joventa qu'aimavi, Kinoshita Keisuke
- 1946 : Waga Seishun ni Kuinashi, No Regrets for my Youth id No Regrets for Our Youth, Regreti ges ma joventut, na Yukie Yagihara, Kurosawa Akira
- 1947 : Sanbon Yubi no 0toko ...
- 1947 : Anjo-ke no Butokai, The Ball at the Anjo House, Lo Bal de l'ostal Anjo n' Atsuko, la molhèr segonda..., Yoshimura Kozaburo id Kimisaburo
- 1948 : Yuwaku, Temptacion... Yoshimura Kozaburo id Kimisaburo
- 1948 : Taifuken no Onna, The Woman in the Typhoon Area, La Femna dins l'uèlh del tifon
- 1949 : Ojosan Kanpai, Here's to the Girls (títol anglés literal) id Here's to the Lady, Santat, joventa... Kinoshita Keinosuke
- 1949 : Aoi Sanmyaku, The Green Mountains (id), Las montanhas verdas, na Yukiko Shimazaki, Imai Tadashi
- 1949 : Zoku Aoi Sanmyaku ...
- 1949 : Banshun, Late Spring, Prima tardièra, na Noriko Somiya, Ozu Yasujiro
- 1951 : Hakuchi, The Idiot, L'Idiòt, na Taeko Nasu, Kurosawa Akira
- 1951 : Bakushu, Early Summer, Estiu primaic, na Noriko Mamiya, Ozu Yasujiro
- 1951 : Meshi, A Married Life (títol anglés nòrd-american " de festival "...) id Repast, Lo Repais, na Michiyo Okamoto, Naruse Mikio
- 1952 : Kin no Yamago Golden Girl Filha auriva
- 1952 : Tokyo no Koibito, Jewels in our Hearts id Tokyo Sweetheart, Amor mieu de Tòquio
- 1953 : Shirauo ..., na Sachiko
- 1953 : Tokyo Monogatari, Tokyo Story, Conte de Tòquio, na Noriko Hirayama, Ozu Yasujiro
- 1954 : Yama no Oto, Sound of the Mountain (títol nòrd-american) id The Sound from the Mountains (" review title " nòrd-american) id The Thunder of the Mountain (títol internacional anglés), Lo Resson dins la Montanha, na Kikuko Ogata, Naruse Mikio
- 1955 : Utsukushiki Haha A Wonderful Mother, Una maire meravilhosa
- 1955 : Non-chan Kumo ni noru, Nobuko Rides on a Cloud (títol en anglés japonés), Nobuko se cavalga las nívols, maire de Nobuko
- 1956 : Shuu, Sudden Rain, Delavaci, na Fumiko, Naruse Mikio
- 1956 : Aijo no Kessan, Settlement of Love, Balanç d'amor
- 1956 : Joshu to Tomo ni, Women in Prison, Femnas en preison, na Sugiyama, la directritz...
- 1956 : Ani to sono Musume, Brother and Sister, Fraire e sòrre
- 1957 : Chieko-sho, ..., Istòria de Chieko, Kumagai Hisatora 1957
- 1957 : Oban ...
- 1957 : Tokyo Boshoku, Tokyo Twilight id Twilight in Tokyo, Luscre a Tòquio, na Takako Numata, Ozu Yasujiro
- 1957 : Zoku Oban: Fuun hen ...
- 1957 : 'Saigo no Dasso, The Last Pursuit, La darrièra perseguida
- 1957 : Zokuzoku Oban: Doto uhen ...
- 1958 : Onna de aru Koto, Women Unveiled, Femnas dessailadas ... Kawashima Toru
- 1958 : Tokyo no Kyujitsu, A Holiday in Tokyo (títol anglés internacional) id Tokyo Holiday (id literal), Vacanças a Tòquio... Yamamoto Kajiro
- 1959 : Onna Gokoro, Còr de femna... Maruyama Sadao
- 1959 : Nippon Tanjo, id Nihon Tanjō (transliteracion japonesa alternativa), Amaterasu, the Sun Goddess id Age of the Gods id Japan Birth id Japan is Born id The Birth of Japan id The Three Treasures..., Amaterasu, la diva del Solelh
- 1960 : Fundoshi Isha, Life of a Country Doctor id The Country Doctor, Lo mètge de campanha, n' Iku, molhèr d'en Kesai, Inagaki Hiroshi
- 1960 :Robo no Ishi, The Wayside Pebble, De grava sul camin, n' Oren Haikawa, Hisamatsu Seiji
- 1960 : Musume tsuma haha, Daughters, Wives and a Mother, Filhas, molhèrs, e una maire, na Sanae Soga, Naruse Mikio
- 1960 : Akibiyori, Late Autumn, Fin d'auton, n' Akiko Miwa, Ozu Yasujiro
- 1961 : Kohayagawa-ke no Aki, The End of Summer (títol anglés internacional) id Autumn for the Kobayama Family (id literal) id Early autumn id The Last of Summer, La fin de l'estiu, n' Akiko, Ozu Yasujiro
- 1962 : Musume to Watashi, My Daughter and I(títol anglés nòrd-american), Una femna que passa, la maire de Mari, Horikawa Hiromishi
- 1966 : Chushingura - Hana no Maki yuki no Maki, 47 Ronin id 47 Samurai (USA) id Chushingura: 47 Samurai (id títol de nòva sortida) id The 47 Ronin (Australia) id The Loyal 47 Ronin..., Chushingura id Los 47 ronins, na Riku Oishi Inagaki Hiroshi
- 1966 : Shiroi Kyotou, The Great White Tower (títol anglés internacional) id The Ivory Tower (títol anglés australian version 16mm), La Torre d'evòri
- 1966 : Ishinaka Sensei Gyojoki, Big Wind from Tokyo (títol anglés nòrd-american)...
-
-
- Li daissèrem als cineastas nipons citats dins aicesta filmografia los lors noms d'ostal e pichons coma los sòlon eles emplegar, id est nom d'ostal primièr e pichon segond, per simple e mèr respièch cultural, frairal e uman.
-
Per totas autras precisions e aclaraments, veire nòta en pè de pagina de la filmografia d'en Yasujiro Ozu... n' Ozu Yasujirō
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Pascal-Alex Clément Setsuko Hara, la disparue... n'O-Chan, l'avalida..., evocacion (15'), Arte - Video, 2003
...e, que pas res se ne val un retorn cap a la font...:
-
- l'edicion en VHS o DVD de mantun filme de n'Ozu Yasujirō, en Naruse Mikio o'n Kurosawa Akira usw (versions originalas sostitoladas en francés o multilingüas pels DVD...) dins las colleccions LES FILMS DE MA VIE, LA SEPT/VIDEO o ARTE/VIDEO...
Bibliografia[modificar | modificar la font]
estudis particulars[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Donald Richie: Different People: Pictures of Some Japanese, Kodansha International, Tòquio 1988 (en anglés)
revistas[modificar | modificar la font]
- Stephen Harvey: Setsuko Hara, revista Film Comment, Nòva York, novembre-decembre de 1974 (en anglés)
- J.Gillett: Setsuko Hara, revista Film Dope, Londres, setembre de 1981 (id)
- A. Masson: Setsuko Hara, revista Positif, París, mai de 1982 (en francés)
- Robin Wood: The " Noriko " Trilogy, revista cineAction, Toronto, ivèrn de 1992 (en anglés)
istòria del cinèma japonés[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Yasuzo Masumura: Cinema giapponese, Bianco e Nero editor, Roma, 1951 (en italian)
- Donald Richie: Japanese Cinema: Film Style and National Character, Garden City, Nòva York , Doubleday Anchor Books, 1971 (en anglés)
- Max Tessier: Images du cinéma japonais, amb introduccion de n'Oshima Nagisa, edicions Henri Veyrier, 1981 (en francés)
- Hiroko Govaers: Le cinéma japonais de ses origines à nos jours, primièra part 1908-1969..., obratge editat dins l'encastre del Cicle omonim, organizat per la Cinémathèque française de genièr de 1984 a abril de 1985..., publicat per: Fondacion de Japon - Kawakita Memorial Film Institute, 1985 (id)
- Maria Roberta Novielli: Storia del cinema giapponese, Venècia, cò en Masilio, 2001 (en italian)
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes 1 & 2, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés de na Karine Chesneau, na Rose-Marie Makino-Fayolle e'n Tanaka Chiharu)
- Stuart Galbraith IV: Le cinéma japonais, edicion de luxe, 192 pp (grand format), en Paul Duncan editor, Taschen, Colonha (amai Hong Kong - Londres - Los Angeles - Madrid - París - Tòquio), 2009, Alemanha (vertadièr país productor...)(version francesa)...Enfins l'obratge occidental que caliá per li tornar justícia al cinèma nipon... wunderbar!!!
- Adrien Gombeaud: Dictionnaire du cinéma asiatique, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 640 pp (grand format), edicions Nouveau Monde, París, 2008 (id)... Un obratge espectaclós, que la part nipona es evidentament tras qu'importanta... bravo!!!
e ca
revistas[modificar | modificar la font]
- ... numèro especial Cinéma japonais de la revista trimestrala Cinéma d'aujourd'hui, num. 15, engulhat per en Max Tessier, Filméditions-Lherminier, Ivèrn de 1979-1980 (en francés)
- (veire tot parièr la bibliografia de l'article n'Ozu Yasujirō ... Yasujirō Ozu
generalitats[modificar | modificar la font]
- E la nòstra coneissença pro limitada de la lenga nipona ne seriá pas estada sufisenta sens l'ajuda, tras que preciosa, del Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985) que, sens el, se ne seriam pas cap pogut venjar del prètzfach.
e ca
nado
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes annèxes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- Portal del cinèma
-
- ↑ Ges coneguda als EUA, çò diguèron in Ze Big Mamma... Who cares?
- ↑ op cit bibl., p.188, t.1
- ↑ id est prima, pels beocians
- ↑ Se ne desencusam alprèp dels Beocians, estatjants de Beocia, Hellas
- ↑ veire filmografia
- ↑ veire filmografia
- ↑ en Dan Harper
- ↑ en Donald Richie, 1970
- ↑ Fòto, luminosa, in Sato Tadao,p.189, t.I, op cit
- ↑ en Sato Tadao, op cit, t.1, p. 201
- ↑ op cit, t.1, p.188


text:
Frichemesnil
Frichemesnil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Frichemesnil i aguèt fondat en los ans 1240. En 1823, fusiona amb lo anciana parròquia de Ormesnil-sus-Cailly.
La cité de Frichemesnil fut fondée dans les années 1240. En 1823, elle fusionne avec l'ancienne paroisse d'Ormesnil-sur-Cailly.


text:
Villes et mairies du District d'Andelfingen (2)
Liste des communes
Feuerthalen
Ville de Feuerthalen, localité de la Suisse de 3 200 habitants.
La mairie de Feuerthalen a une adresse e-mail et un site Internet.
Kleinandelfingen
Village de Kleinandelfingen, localité de la Suisse de 1 900 habitants.
La mairie de Kleinandelfingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Henggart
Village de Henggart, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Henggart a une adresse e-mail et un site Internet.
Marthalen
Village de Marthalen, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Marthalen a une adresse e-mail et un site Internet.
Dachsen
Village de Dachsen, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Dachsen a une adresse e-mail et un site Internet.
Andelfingen
Village de Andelfingen, localité de la Suisse de 1 700 habitants.
La mairie de Andelfingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Laufen-Uhwiesen
Village de Laufen-Uhwiesen, localité de la Suisse de 1 400 habitants.
La mairie de Laufen-Uhwiesen a une adresse e-mail et un site Internet.
Flurlingen
Village de Flurlingen, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Flurlingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Rheinau
Village de Rheinau, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Rheinau a une adresse e-mail et un site Internet.
Ossingen
Village de Ossingen, localité de la Suisse de 1 200 habitants.
La mairie de Ossingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Flaach
Village de Flaach, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Flaach a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberstammheim
Village de Oberstammheim, localité de la Suisse de 1 000 habitants.
La mairie de Oberstammheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Trüllikon
Village de Trüllikon, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Trüllikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterstammheim
Village de Unterstammheim, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Unterstammheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Buch am Irchel
Village de Buch am Irchel, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Buch am Irchel a une adresse e-mail et un site Internet.
Benken
Village de Benken, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Benken a une adresse e-mail et un site Internet.
Thalheim an der Thur
Village de Thalheim an der Thur, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Thalheim an der Thur a une adresse e-mail et un site Internet.
Waltalingen
Village de Waltalingen, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Waltalingen a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Buenos Aires
Buenos Aires (tanben aperada - oficiaument - Ciutat Autonòma de Buenos Aires o Capitau Federau o Ciutat Portenha - de l'adjectiu porteño, qu'ei a díser "deu pòrt de Buenos Aires", en castelhan) qu'ei la capitala d'Argentina. La soa populacion b'èra de 3 034 161 abitants en 2007. Sa superficia totala es 203 km². La ciutat b'ei pas la capitala de la província de Buenos Aires, mes solament la capitala deu país (la capitala de la província omonima qu'ei la ciutat de La Plata).
La principau activitat economica de la ciutat qu'ei lo sector deu comèrci e deus servicis, dab ua participacion de 73% dens lo PIB de la ciutat.
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat de Buenos Aires que ho fondada dus còps. Ua purmèra vegada lo 3 de heurèr de 1536 per Pedro de Mendoza e batejada Nuestra Señora del Buen Ayre. Aquesta fondacion qu'èra precària per'mor de la situacion estremada e isolada de la nava ciutat. Com en America deu Nòrd, l'arcuèlh generós deus indians querandís, nomadas qui vivèvan ací, que's virè en ostilitat per'mor deus abús deus colons qui patishèvan de hami au punt, com l'illustra la purmèra representacion de la ciuta, òbra d'Ulrich Schmidl (sobiron a dreta), de minjar chivaus, bòtas o tròç de comdenats penuts. La ciutat que ho oficiaument despoblada en 1541 (los poblants estant miats de cap a Asunción). L'11 de junh de 1580 lo basco Juan de Garay que la tornè fondar dab lo nom de Ciudad de La Santísima Trinidad y Puerto de Santa María del Buen Ayre.
Las annadas seguentas que hon caracterizadas per un gran isolament e un desenvolopament deus chic. Estremada de las autas colonias americanas e dab las relacions comerciaus maritimas vedadas, la ciutat, qui non podeva pas comerciar sonque dab lo Haut Peró, que vadó un gran lòc de contrabanda. Entà acabar dab aquesta situacion, Espanha que he, en 1776, de Buenos Aires la capitala de Vicereiautat de l'Arriu de la Plata.
La vila que ho invasida dus còps peus anglés (en purmèr en 1806 puish en 1807) qui ensagèn de'n har ua colonia britanica. Ambz còps las òsts britanicas que hon deshèitas per las hòrças de l'arriu de la Plata, enter las quaus be pelegèn los ussars deu hilh d'un comerçant bearnés : Joan Martin Pueyrredon.
L'envasion napoleonica d'Espanha e la perta deu poder deu son rei que dèn lo parat a Buenos Aires capvirar lo poder coloniau a l'escadença de la Revolucion de Mai.
La prumèra meitat deu sègle XIX que ho marcada peu regim de Juan Manuel de Rosas e lo conflicte enter unitaris e federaus. La soa caduda en 1852 après la soa des.hèita a la batalha de Caseros que marquè un cambiament deus grans per la ciutat : los navèths presidents, com, per exemple, Domingo Faustino Sarmiento qu'ensagèn d'importar tot çò despuish d'Euròpa e, sustot, de França, desempuish idèas, òbras d'art, passerons e, mei que mei, bastiments, sovent sancerament importats despuish los plans dinc a la mendra brica.
A la fin deu sègle XIX, la Republica Argentina qu'encoratgè l'immigracion e, en paucas annadas, Buenos Aires que vedó ad arribar milions d'emigrants d'Itàlia, Espanha, Bascoat, País de Galas, Irlanda, Escòcia, Alemanha, Russia, Ucraïna, Emperi Otoman (Turcs e Armenians), Siria, Liban, França e Occitània (mei que mei Bearnés e Roergàs) ; enter los emigrants germanics e eslaus, daubuns qu'èran judius ashkenazim e atau Buenos Aires be vadó segonda vila judiva deu monde (après Nava York). Mei recentament, dab la crisi economica, mantun descendent d'aqueths emigrants que tornè en Euròpa o qu'emigrè de cap a Israèl mentre qui Buenos Aires be contunhava d'arcuèlher navas ondadas d'emigrants: de Paraguai, Bolívia, Uruguai, Peró, Chile, Corèa, China, Africa ...
Quartièrs[modificar | modificar la font]
Buenos Aires Capitau Federau (tan vau díser Buenos Aires intra muros) qu'ei delimitada per l'arriu de la Plata e per l'avienguda General Paz de l'aute costat que comença la Província de Buenos Aires qui ei un estat desseparat de la Capitau Federau.
Lo quartièr de San Telmo qu'ei un deus mei vielhs, remontant au temps de la colonia e pròche deu center economic e administratiu de la ciutat aperat microcentro o la city.
Arron de la tragica epidemia de hrèbe jauna, los rics de la ciutat qu'abandonèn los quartièrs sud (qui, com la La Boca, e vadón populars au sègle XX) entà s'estar dens lo quartièrs nòrd com la Recoleta, sinonim de riquessa e d'oligarquia.
A maugrat d'estar limitada per la província de per l'arriu, la ciutat qu'a hèit créisher lo son territòri : au delà de çò qui èra la plaja municipau sus l'arribèra de l'arriu de la Plata, la ciutat qu'a ganhat terren qui a la debuta e devèvan estar bastit e qui fin finala, colonizat per espècias vegetaus a animaus locaus, be vadón la Reserva Ecologica. Au ras d'aqueth espaci e dens lo medish quartièr de Puerto Madero, la vielha zòna industriau deu pòrt qu'ei estada recuperada entà bastir un quartièr nau e car.
Au ras deus quartièrs administratius oficiaus, que's devisa correntaments de quartièrs oficiós qui divisan psicologicament la ciutat ; enter eths be i a per exemple l' Once (dehens Balvanera), Palermo Chico (zòna mei rica de Palermo), e la City o Microcentro, mentavuts mei haut.
- Lista deus quartièrs de Buenos Aires:
Agronomía - Almagro - Balvanera - Barracas - Belgrano - Boedo - Caballito - Chacarita - Coghlan - Colegiales - Constitución - Flores - Floresta - La Boca - La Paternal - Liniers - Mataderos - Montserrat - Monte Castro - Nueva Pompeya - Núñez - Palermo - Parque Avellaneda - Parque Chacabuco - Parque Chas - Parque Patricios - Puerto Madero - Recoleta - Retiro - Saavedra - San Cristóbal - San Nicolás - San Telmo - Vélez Sársfield - Versalles - Villa Crespo - Villa del Parque - Villa Devoto - Villa General. Mitre - Villa Lugano - Villa Luro - Villa Ortúzar - Villa Pueyrredón - Villa Real - Villa Riachuelo - Villa Santa Rita - Villa Soldati - Villa Urquiza
Monuments e lòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Congrès
- Avienguda 9 de Julio
- Avienguda de Mayo
- Avienguda Corrientes
- Cabildo
- Café Tortoni
- Carrèra Florida
- Carrèra Caminito
- Catedrau
- Estadi Monumentau
- Hont de las Nereidas
- Jardin Botanic
- Marcat de l'Abasto
- Musèu de las Bèras Arts
- Subte (lo mètro sosterranh)
- Obelisc
- Ostau Arroset
- Palais Barolo
- Piramida de Mai
- Plaça de Mayo
- Puerto Madero
- Glèisa de Nosta Dauna deu Pialar e cemitèri de la Recoleta
- Quartièr vielh de San Telmo
- Sinagòga de la Congregacion Israelita de la Republica Argentina
- Teatre Nacionau Cervantes
- Teatro Colón
- Tor Monumentau
- Reserva Ecologica
- Zòo
Folclòre urban[modificar | modificar la font]
- Lo lunfardo : castelhan popular e argotic de Buenos Aires, marcat per las lengas deus emigrants
- Lo tango : musica de Buenos Aires
- Lo fileteado : enluminaduras tipicas de Buenos Aires
- Lo mate : bevut amar en en quantitas de las granas
- Lo sifon d'aiga gasosa : enqüera emplegat a Buenos Aires, que pertanh a la soa iconografia
- Los colectivos : los bus de Buenos Aires
Espòrts[modificar | modificar la font]
L'espòrt mei popular qu'ei de segur lo fotbòl ; Buenos Aires que compta mantuas equipas que n'i a qui son pro ancianas (River Plate, per exemple, que ho fondada en 1901). Au ras d'aqueth esport dominant, Buenos Aires qu'ei un lòc on e's jogan competicions màgers de Polo, Pato e rugbi.
Las principaus equipas de fotbòl que son, en òrdi d'ancianetat:
- Club Atlético River Plate (CARP) (1901)
- Racing Club (1903)
- Club Atlético Independientes (CAI) (1905)
- Club Atlética Boca Juniors (1905)
- Club Atlético San Lorenzo de Almagro (1908)


text:
Dat
Un dat es un objècte, mai sovent de talha pichona e de forma cubica, que permet de tirar aleatòriament un nombre o un simbòl d'entre la possibilitats.
Somari
Dats ordinaris[modificar | modificar la font]
Los dats mai corrents son de pichons cubes d'1 a 2 cm de costat (16 mm essent l'estandard), possedant doncas 6 fàcias numerotadas d'1 a 6, generalament a l’ajuda de motius de punts. Tradicionalament, la soma dels nombres situats sus dos fàcias opausadas es egala a 7 (çò qu'es lo cas dempuèi al mens l’antiquitat); en consequéncia, las fàcias numerotadas 1, 2 e 3 se tocant a un vertèx del dat. Doas causida son doncas possibles: plaçar aquelas fàcias dins le sens de las agulhas d’un relòtge o dins l’autre sens a l'entorn d'aquel vertèx.
Las arèstas possèdon un biais redond, per que ròtla mai aisidament. Lo problèma dels biais se situa al nivèl dels cantons perque aqueles pòdon venir trœp redonds.
Los dats son jetats per donar de nombres aleatòris, mai sovent pels jòcs d'azard, e son doncas un exemple de generator de nombres aleatòris. Pasmens, coma los numèros son d’ordinari figurats amb de trauc, de qualques fàcias se leva mai de material que d’autres, çò que provòca un leugièr biais estatistic. Aquel biais pòt èsser mermat, coma dins lo cas dels dats asiatics que la fàcia numerotada 1 a un trauc mai grand que los autres.
Los dats son jetats, sols o en grops, de la man o mejans un gòt, sus una superfícia plana. La facia prisa en compta per legir de la valor de cada dat es aquela situada al dessús quand s’arrsta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los dats an probablament lor origina dels òs de las cavilhas d’animals coma lo buòu. Es pas aisit de determinar precisament l’apareisson dels dats e lor diferenciacion dels ossets, los escrivans antics semblant confondre ambedos jòcs. Datarián dels temps preïstorics. Lor preséncia dins de tombas ancianas de la val d’Indus sembla puntar cap a una origina asiatica. Lo jòc de dat es mencionat dins lo Rig-Veda e l’Atharvaveda indians[1].
La coneissença de la numeracion etrusca, e mai precisament la forma escricha de lors 6 primièrs chifres, se faguèt en descobrissent de dats[2] de jogar (o de divinacion) dins los objèctes familhièrs acompanhant li mòrt dins sa tomba.
Lòs jòcs de dats foguèron mai tard al vam a Roma, subretot pendent los jorns de festenals de l’Empèri roman, pasmens qu'èran enebits, levat pendent las Saturnalas. Oraci descriu per exemple çò que presenta coma un jòve tipic de l’epòca, que perdava lo seu temps als dats puslèu qu’a domdar lo seu caval. Jogar d’argent als dats èra lo subjècte de leis especificas; l’una d’aquela donava que cap de procés podava èsser mandat per une persona qu'autrejava los pariatge dins lo seu ostal, quitament s’èra atacat o se calcun aviá trichat contra el. Los jogaires professionals èran pasmens corrents e de dats trucat foguèron trobats.
Lo Musèu de Sant Ramon de Tolosa expausa dins una mòstra un dat roman en òs: pòrta los chifres 4, 5 e 6, cadun repetite dòs còps. Se sap pas per que jòc s'utilizava.
Tacit conta que las tribús germanicas adoravan fòrça los dats e èran prèstas a jogar la lor libertat aprèp aver perdut lo rèsta. De sègles mai tard, los dats venguèron lo passa temps dels cavalièrs e de las escòlas e de las guildas de dats existèron.
En Índia, los dats èran utilizats entre autre per jogar al Chaturanga, un dels aujòls del jòc d’escacs. Lo Chaturanga seriá estat jogat amb de dats de 8 fàcias marcadas 2, 3, 4 e 5, cadun indicant un dels tipes de pèças del jòc coma devant èsser jogada per aquel torn[3]. Se trapèt França de jòc d’escacs pròche del Chaturanga, datant de l’epòca romana e se jogant tanben amb de dats, que lo rei presentavan las attribúts de Carlesmanhe.
Dins fòrça païses asiatics, los dats son dempuèi de temps un passa temps al vam.
Variantas[modificar | modificar la font]
Das non cubics[modificar | modificar la font]
De dats an la forma d’un polièdre autre que lo cube. Venguèron al vam dins los ans 1950, subretot aprèp l’introduccion dels jòcs de guèrra, jòcs de ròtle, jòc de cartas per collectionar e qualques jòcs de societat. Aqueles dats son mai sovent de plastc e lors fàcias pòrtan de nombres puslèu que de motius de punts.
Se s’agíß d’un novelum dels temps modèrnes, sembla que de culturas ancianas utilisèron (en particulièr, dos dats icosaédrics datant de la Roma antica son expausats al British Museum de Londres).
Los solids platonics son utilizats de biais corrent pels dats de 4, 6, 8, 12 e 20 fàcias. D’autres formas pòdon se trapar per de dats de 2, 3, 5, 7, 10, 14, 16, 18, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 36, 50, 60, 100 o 120 fàcias, mas levat lo dat de 10 fàcias, son pauc utilisats, a causa de lor raretat e tanben perque la lectura del nombre ven dificila, las fàcias essent gaireben sul meteis plan e la verticalitat pauc visible. Un grand nombre de distribucions de probabilitats diferentas pòdon èsser obtengudas amb aqueles dats. Per exemple, dos dats de 10 fàcias pòdon èsser utilisats per produire un nombre compres entre 1 e 100 (l’un dels dats donant lo chifre de las desenas, l’autre aquel de las unitats, lo tiratge « 00 » correspondent a 100 o 0 segent lo jòc practicat) per d’obtenir una distribucion lineària de percentatges. En addicionant los resultats de mai d'un dats, es possible de s'aprocahr un distribucion normala; en rebutant los tiratges mai (o mens) nauts, de modificar aquelas distributions , eca. Amb aquelas tecnicas, los jòcs pòdon s'aprochar amb sufisentament de realisme de las probabilitats dels eveniments que simulan.
L’équiprobabilitat d'aqueles dats (es a dire la probabilitat egala d’obtenir quina que siá la quita fàcia) es sujecta a controvèrsia; los dats de 6 fàcias utilisats dins los casinos an l’obligation legala d’èsser equiprobables. Los proceses de fabricacion utilisats pels autres tipes de dats an cap d'obligacion d'aquela mena.
De dats esferics existisson tanben; la foncion es identica a aquela dels dats de 6 fàcias, mas an una cavitat intèrna octaédrica qu'un un pes se desplaça e provòca l'arrèst dins una direccion d'entre sièis. Demandan pasmens una superfícia plana e orizontala per foncionar corrèctament.
Las formas mai utilizada, fòra dels dats cubics de 6 fàcias, son:
- Lo tetraèdre, dat de quatre fàcias. Aqueles dats ròtlan gaireben pas, comptan tres nombres sus cada fàcia, cadun inscrich lo long d’una arèsta, organizats de tal biais qu'aquel situat o sus l’arèsta du bas o sul vertèx de tres fàcias visiblas o le meteis; aquel nombre es aquel qu'es pres en compte pendent un lançat.
- L’octaèdre, dat de uèit fàcias. Cada fàcia es triangulara. La soma de las fàcias opausadas es generalament egala a 9.
- Lo trapezoèdre pentagonal, dat de dètz fàcias. Lo sol dat corrent que siá pas un solid platonician. Es utilizat mai sovent per parelh per donar los nombres de 0 a 99, l’un figurant las desenas (00, 10, 20… fins a 90), l’autre las unitats (de 0 a 9). La posicion de las fàacias 00 e 0 representa 0 o 100 segon lo jòc.
- Lo dodecaèdre regular, dat de dotze fàcias. Cada fàcia es un pentagòn regular.
- L’icosaèdre, dat de vint fàcias.
De formas mai raras:
- Dat d'una fàcia : esfèra qu'es inscrich los chifres d'1 a 6.
- Dat de doas fàcias : cilindre. s’agís simplament d’una pèça de moneda possedant un 1 sus una fàcia e un 2 sud l’autre.
- Dat de tres fàcias : prisma triangular troncat e arrondit, es sovent remplaçat per un dat de 6 fàcias que lo resultat es divisit per 2, arrondit a l’entièr superior.
- Dat de cinc fàcias : prisma pentagonal.
- Dat de set fàcia: prisma eptagonal.
- Dat de dotze fàcias: dodecaèdre rombic.
- Dat de quatorze fàcias: exagonala.
- Dat de setze fàcias: bipiramida octogonala.
- Dat de vint e quatre fàcias: tetraquiexaèdre.
- Dat de trenta fàcias: triacontaèdre rombic.
- Dat de trenta e set fàcias, per remplaçar una rotlèta de casino.
- Dat de cinquanta fàcias: bipiramida icosacaipentagonala.
- Dat de cent fàcias: zocquièdre.
- S’inspirant de la baudufa Sevivon, es possible de construire de generators aleatòris de quina que siá valor.
Numerotacion[modificar | modificar la font]
Las fàcias dels dats son numerotadas mai sovent per une seguida de contunh de nombres entièrs, començant per un (o zèro), exprimits per des traucs o de chifras. Existisson d'expcions:
- De doblador, utilizat pel backgammon, portant los nombres 2}, 4, 8, 16, 32 e 64 e simbolizant lo coeficiant multiplicatiu actual de la misa iniciala. Aquel dat es pas jetat servís simplament a marcar l’enjòc.
- Dats pel jòc de poker d’ase que las figuras de las cartas de jogar son representadas: ase, rei, dama, vailet, dètz e nòu.
- Dat especific per jogar al Mah jong.
- Dats colorats, cada fàcia portant una color diferenta.
- Dats comportent de dessenhs sus las faces, utilizats per exemple per determinar d'occurréncias de jòcs de figurinas o des posicions dins un jòc erotic.
Probabilitats[modificar | modificar la font]
Per un simple lançat d’un sol dat de 6 facias equilibrat, la probabilitat d’obtenir quina que siá la valor 1 a 6 es exactament de 1⁄6. Lo tiratge seguís doncas una lei uniforma discrèta. Lo tiratge de n dats seguís una lei multinomiala que las probabilitats p1, p2, …, p6 son totas égalas a 1⁄6, se lo dat es pas trucat.
Se lançam dos dats e qu’addicionam los nombres obtenguts sus las doas fàcias superioras, los tiratges son pas mai distribuits de biais unifòrme mas seguent una distribucion triangulara:
Lo tiratge mai probable es alara 7.
Amb tres dats o mai, la distribucion se rapròcha d’una distribucion normala amb l’apond de cada dat (consequéncia del teorèma de la limita centrala). La distribucion de probabilitat exacta Fi per un nombre de dats pòt se calcular per convolucion repetida de la distribucion de probabilitat d’un dat simple amb ela meteissa:
- Fi(m ) = ∑n F1(n ) Fi-1(m - n ).
Trobar s'un dat es trucat[modificar | modificar la font]
Un dat es trucat se la lei es pas mai unifòrme. Quand es intencional, ensagèm de far sortir mai sovent o al contrri mens sovent, las autras fàcias avent la meteissa probabilitat d’apareisson entre elas. Se s’agís d’una deca non incentionala, cada fàcia aurá la seuna probabilitat.
Se lançam lo dat mai d'un còp de seguida, avèm pas una alternança estricta de valors. Per exemple, se lançam un dat dos còp de seguida, avèm 6 escasenças sus 36, siá 16,66… % d'escasença, d’obtenir dos còp lo meteis resultat (cada doble a Modèl:Fraction escasença d’apareisser, e i a 6 dobles; dins un cas sus sièis, avèm dos còps lo meteis lançat. La frequéncia observada per cada eveniment veirá s’aprochar de la frequéncia teorica sus un grand nombre de lançats, per exemple 100.
Se fasèm n lançats, per saber se lo dat es equilibrat (es a dire s'avèm efectivament 1⁄6 escasença d’aver cada figura), cal utilizar un tèst del x² d’adequacion de cinc gras de libertat (perqu'i a sièis resultats mas que lors probabilitats son complementàrias). Lo nombre de lançats minimal es de 30 (5 divisit par la frequéncia teorica, 1⁄6 = 0,166…. Se nomenam Oi lo nombre de lançats donant lo chifre i, avèm la taula de resultats seguents:
amb ∑i Oi = n
Lo x² es
La probabilitat p que lo dat siá equilibrat es determinada en foncion de las valors tauladas del x².
Per exemple, se lo x² es inferior o egal a 0,55, lo dat a 99 % d'escasenças d’èsser equilibrat (1 % d'escasenças d’èsser trucat); se lo x² es superior o egal a 15,09, lo dat a 1 % d'escasenças d’èsser equilibrat (99 % d'escasença d’èsser trucat).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Dice (Wolfram MathWorld, analisa de las probabilitats als dats)
- (en) Fair Dice (estudi dels diferents polièdres condusent e de dats equilibrats)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 2.3, 4.38, 6.118, 7.52, 7.109
- ↑ Un parelh unic de dats d’ivòri conservat a la Bibliotèca Nacionala de França, París.
- ↑ (fr)Jean-Louis Cazaux, Guide des échecs exotiques et insolites, Chiron éditeur, 2000.