text:
Catalonha (comunautat autonòma)
Catalonha (en catalan Catalunya) es un país[1] europèu situat al nòrd-èst de la Peninsula Iberica que se constituís oficialament coma una comunautat autonòma d'Espanha. De mai, es una partida importanta dels Païses Catalans (exceptat Aran, qu'es en Occitània), entitat culturala qu'intègra totes los territòris de lenga catalana. Malgrat aquò, Catalonha a tanben d'autras designacions non oficialas coma lo Principat o lo Principat de Catalonha (en catalan el Principat de Catalunya). Sa capitala es Barcelona e lo gentilici es catalan -a (o principatin -a).
Territorialament, Catalonha se compausa, primièrament, de las províncias de Girona, Barcelona, Lhèida e Tarragona. De tira, òm trapa las comarcas, que se compausan de municipis e, fin finala, las vigariás. Aquestas, que son estadas restauradas a partir del novèl Estatut d'Autonomia de 2006, constituissián l'anciana distribucion politica de Catalonha fins a l'integracion administrativa dins l'estat espanhòl en 1714. La Generalitat de Catalonha (en catalan: Generalitat de Catalunya) es l'organizacion politica de Catalonha, qu'englòba lo Govèrn, lo Parlament e la rèsta de las institucions pròprias.
Somari
- 1 Toponimia
- 2 Geografia e clima
- 3 Istòria
- 4 Politica e govèrn
- 5 Division territoriala e administrativa
- 6 Economia
- 7 Demografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams
- 10 Nòtas e referéncias
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Catalonha comencèt d'èstre emplegat cap al mièg del sègle XII per designar l'ensems dels comtats que fasián partida de la Marca Ispanica e que se desliguèron gradualament del tutoratge franc fins que venguèsson sobeirans. L'origina del mot Catalunya es encara incèrta e dobèrta a d'interpretacions. La teoria mai acceptada ditz que deriva de "tèrra de castèls",[1] e qu'aja evoluat del tèrme castlà, lo governador d'un castèl.[2] Segon aquela teoria, lo tèrme castellà ne seriá omològ. Una autra teoria suggerís que Catalunya proven de "Gotholandia" es a dire "la tèrra dels gòts"; los francs sovent nomenavan Gòtia lo territòri catalan (o quitament, la Peninsula Iberica). D'autras teorias suggerisson que proven d'un prince alemand legendari, Otger Cataló, o del mot laketani, tribú que demorava dins las tèrras qu'a l'ora d'ara compausan las comarcas de Valés e Barcelonés, e que per influéncia italiana lo mot devenguèt katelans e après catalans.[3]
Geografia e clima[modificar | modificar la font]
Catalonha a una superfícia aproximativa de 32 000 km2. Limita al nòrd amb Andòrra (65,3 km) e Occitània (315 km), a l'oèst amb Aragon (359,9 km), al sud amb lo País Valencian (52,9 km) e a l'èst amb la Mar Mediterranèa. Sa situacion geografica a favorizat, dempuèi l'Edat Mejana, una relacion pròcha e intensa amb los autres païses mediterranèus e a l'encòp amb l'Euròpa continentala.
La geografia de Catalonha es plan divèrsa se prenèm en compte la superfícia relativament pichona de son territòri. Sa geografia es condicionada pel litoral mediterranèu a l'èst, amb 580 km de còsta, e per las montanhas dels Pirinèus al nòrd. Dedins, vèrs l'àrea de Lhèida, i a una granda depression centrala. La sèrra prelitorala separa de l'interior los airals costièrs, encara qu'aqueles, vèrs la província de Girona, son dominats per una sèrra litorala.
Aproximativament 28,7% del sòl de Catalonha es dedicat a la agricultura, 15,7% a prats e pastencs, 1% correspond a rius, 43,4% a bòsques, 6,7% a d'airals urbans o urbanizables e 4,6% a d'autras activitats pas especificadas.[2]
Catalonha a un clima mediterranèu, mas amb de grandas variacions de temperatura entre lo litoral costièr, amb clima doç, temperat en ivèrn e plan caud en estiu; l'interior, que a un clima continental mediterranèu, amb d'ivèrns freges e d'estius plan cauds; e las regions de montanha pròchas dels Pirinèus, amb clima de montanha, temperaturas minimas jos zèro e fòrça nèu en ivèrn, pluèja annadièra superiora a 1000 mm e d'estius mens cauds.
En 1990 lo govèrn catalan creèt lo Conselh de Proteccion de la Natura, un organisme consultatiu per la proteccion de la natura e lo païsatge, amb la finalitat de conéisser, estudiar, protegir e administrar lo mitan natural catalan. Existisson en Catalonha onze pargues naturals: lo Pargue Natural de l'Alt Pirineu, Aigasmòrtas de l'Empordan, lo Pargue Natural del Cadí-Moixeró, lo Cap de Creus, Els Ports, Montseny, Montserrat, Sant Llorenç del Munt, la Serra de Montsant e la Zona volcanica de la Garrotxa; un pargue nacional, Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici; una resèrva naturala, lo Dèlta de Llobregat; e una resèrva marina, las Illas Medes.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Article principal: Istòria de Catalonha
L'istòria de Catalonha, tant al nòrd com al sud dels Pirinèus se pòt devesir en las epòcas seguentas:
A partir de 1659, se separa la Catalonha Nòrd de la rèsta del territòri, après lo Tractat dels Pirinèus. Dempuèi alara, se destria los periòdes seguents de l'istòria de la Catalonha Sud, la comunitat autonòma actuala:
- Istòria contemporanèa de Catalonha, que comença amb la pèrda dels fòrs catalans après los Decrets de Nòva Planta en 1716.
- Sègle XX en Catalonha, qu'inclutz la recuperacion de l'autonomia pendent la Segonda Republica Espanhòla, abolida per lo regim franquista. Après la transicion democratica espanhòla, e l'aprovacion de l'Estatut de 1979, Catalonha tornèt gausir d'una autonomia en Espanha. En 2006 s'aprovèt en referendum un nòu Estatut d'Autonomia que regís l'organizacion politica e autonomica de la Catalonha actuala.
Politica e govèrn[modificar | modificar la font]
- Article principal: Politica e govèrn de Catalonha
La Generalitat de Catalonha[modificar | modificar la font]
La nòrma institucionala basica de Catalonha es l'Estatut d'Autonomia. D'acòrd amb aquel, l'autogovèrn de Catalonha s'organiza politicament coma Generalitat de Catalonha. La Generalitat de Catalonha se compausa de divèrsas institucions de govèrn, demest elas:[3]
- lo Parlament de Catalonha: poder legislatiu del govèrn catalan; dins lo Parlament se fa la discussion politica e se contraròtla e impulsa l'accion politica e de govèrn. Lo Parlament apròva lo budgèt de la Generalitat. Es compausat per un minimum de 100 deputats e un maximum de 150, elegits per representacion proporcionala amb tièras de partits pas modificablas, per un periòde de quatre ans;
- la Presidéncia de la Generalitat, dirigida pel president. Lo president es la representacion pus nauta de la Generalitat e a l'encòp de l'Estat en Catalonha. Dirigís las accions del Govèrn e pr'aquò es lo representant del poder executiu de Catalonha; e
- lo Govèrn o Conselh Executiu es l'organisme superior collegial que dirigís l'accion politica e l'administracion de la Generalitat. Lo Govèrn es presidit pel president de la Generalitat, lo Conselhièr Primièr e los autres conselhièrs.
Las competéncias principalas del Govèrn comprenon l'educacion, la santat e la cultura. Lo finançament de la Generalitat es regulat per la Lei Organica de Finançament de las Comunitats Autonòmas e per l'Estatut d'Autonomia de Catalonha.
En mai d'aquestas institucions, las autras institucions de la Generalitat son totas aquelas que seràn creadas per lo meteis Parlament. Com a organismes de garantida e contraròtle, a l'ora d'ara fan partida de la Generalitat, lo Sindic de Grèuges, que garantís los dreches e las libertats dels ciutadans, la Sindicatura de Comptes que contraròtla los comptes economics de las institucions publicas de Catalonha, e lo Conselh de Garantidas Estatutàrias, que velha per l'adequacion a l'Estatut i a la Constitucion de l'Estat espanhòl de las disposicions de la Generalitat.
Lo poder judiciari de Catalonha correspond al Tribunal Superior de Justicia, l'organisme jurisdiccional suprèm de Catalonha, segon l'Estatut de 2006. Las competéncias del Tribunal Superior de Justicia incluson los recursos e proceduras dins los divèrses òrdres institucionals e lo tutoratge dels dreches reconeguts per l'Estatut. En tot cas, es competent dins los òrdres jurisdiccionals civil, contenciós, administratiu e social, e en d'autres que se poiràn crear dins l'avenidor.
Lo Govèrn fa partida de la Generalitat de Catalunya. La capitala e lo sèti del Govèrn es la vila de Barcelona. Lo President de la Generalitat tre 1980 e 2003 foguèt Jordi Pujol i Soley, de la coalicion Convergència i Unió, que foguèt succedit per Pasqual Maragall i Mira tre 2003 e 2006. En novembre de 2006, foguèt elegit nòu president José Montilla Aguilera.
Catalonha dispausa tanben d'una polícia, los Mossos d'Esquadra (occ. vailets d'escadra). Las originas d'aquela fòrça de polícia remontan al sègle XVIII. Dempuèi 1994 se tròba dins un procès de desplegament, que s'acabarà en 2008, per remplaçar las fòrças estatalas de la Guardia Civil e la Polícia Nacionala, que dependon dirèctament del Ministeri de l'Interior d'Espanha. Pasmens, l'Estat i servarà un nombre limitat d'agents en Catalonha per exercir d'autras foncions especificas coma la susvelhança dels pòrts, aeropòrts, còstas, frontièras, doanas, administració d'estrangièrs, cartas d'identitat, trafec d'armas e explosius, proteccion fiscala de l'Estat e d'autras foncions qu'establís la Constitucion Espanhòla.
La Val d'Aran[modificar | modificar la font]
La Val d'Aran gausís d'un regim especial en Catalonha. L'Estatut d'Autonomia reconeis aquela entitat territoriala amb personalitat juridica pròpria e plena d'autonomia amb organizacion institucionala e administrativa especifica. L'institucion de govèrn de la Val d'Aran es lo Conselh Generau, format pel sindic, lo Plen de Conselhèrs Generaus e la comission d'Auditors de Compdes. Lo Sindic es la representacion pus nauta de la Generalitat en Aran. La lenga pròpria e oficiala d'Aran es l'occitan, qu'en Aran s'apèla aranés, e qu'es tanben oficiala dins tot lo territòri de la Comunautat Autonoma de Catalonha.
Los simbols nacionals[modificar | modificar la font]
Catalonha a tres simbols representatius pròpris, apelats simbòls nacionals per l'Estatut[4]: lo drapèu, l'imne e la fèsta nacionala:
- Lo drapèu, apelat Senyera, a son origina dins l'escut dels comtes de Barcelona. E mai que i aja pas cap de referéncia documentària abans lo sègle XIII, es un dels drapèus pus ancians d'Euròpa[5]. Se compausa de cinc faissas jaunas e quatre de rojas, totas de la meteissa largor.
- L'imne nacional de Catalonha es Els Segadors (occ. Los Segaires), escrich en sa fòrma actuala per Emili Guanyavents en 1899. La version musicala es de Francesc Alió, de l'an 1892. Las originas de l'imne remontan a un cant nascut en 1640 pendent la guèrra contra lo rei Felip IV de Castellha, que los païsans i participèron en d'episòdis importants. Es oficial dempuèi la lei del Parlament del 25 de febrièr de 1993.
- La fèsta nacionala de Catalonha foguèt la primièra lei aprovada pel Parlament de Catalonha en 1980. La Jornada Nacionala (cat. Diada Nacional) o fèsta de Catalonha se celèbra l'11 de setembre e commemòra l'actitud de resisténcia activa contra l'opression e l'espèr d'una totala recuperacion nacionala[6] pendent la Guèrra de Succession Espanhòla, que comportèt la pèrda de las libertats de Catalonha lo meteis jorn de 1714, après lo Sètge de Barcelona.
Division territoriala e administrativa[modificar | modificar la font]
- Article principal Division territoriala de Catalonha.
Catalunya s'organiza territorialament en províncias. L'Estatut d'Autonomia de 2006 establís l'organizacion administrativa de Catalunya en tres entitats localas: los municipis, las comarcas e las vigariás. Pasmens l'estat central espanhòl organiza tanben territorialament Catalonha en províncias.
Províncias[modificar | modificar la font]
Catalonha se dividís administrativament en quatre províncias, que lor organisme de govèrn es la deputacion
Las capitalas de las províncias son las vilas del meteis nom: Barcelona, Girona, Lhèida e Tarragona.
D'autres entitats localas[modificar | modificar la font]
Las comunas o municipis[modificar | modificar la font]
L'Estatut definís lo municipi coma l'organisme de basa e lo mejan essencial de participacion de la comunautat locala dins los afars publics. De mai, l'Estatut garantís als municipis d'autonomia per l'exercici de lors competéncias e per l'administracion de lors interèsses. En Catalonha existisson a l'ora d'ara 947 municipis. Jos aqueles organismes i a las entitats municipalas descentralizadas, que gausisson tanben d'una cèrta autonomia, malgrat que dependan de lors municipis respectius. Actualament en Catalonha i a 58 entitats municipalas descentralizadas.
Las comarcas[modificar | modificar la font]
Las comarcas son d'entitats compausadas per de municipis e administran los servicis locals dins sas competéncias. La division comarcala actuala a son origina dins un decret de la Generalitat de Catalonha de 1936, que foguèt suprimit en 1939 pel franquisme. En 1987 la Generalitat tornèt aplicar aquela division territoriala e en 1988 s'i ajustèron tres comarcas nòvas. A l'ora d'ara n'i a 41.
Las vigariás[modificar | modificar la font]
La vigariá (cat. vegueria) se definís coma un encastre territorial especific per l'exercici del govèrn intermunicipal e de cooperacion locala amb una personalitat juridica pròpria. Es la division territoriala utilizada per la Generalitat, dempuèi l'Estatut de 2006, per l'organizacion territoriala de sos servicis. Gausís tanben d'autonomia per la gestion de sos interèsses. L'administracion de las vigariás correspond al Conselh de Vigariá, que remplaçarà las Deputacions.
Economia[modificar | modificar la font]
- Article principal: Economia de Catalunya
Catalonha es un país de tradicion industriala dempuèi lo sègle XIX. A l'ora d'ara, l'industria, lo torisme e los servicis son los sectors economics principals de Catalonha. La creissença economica mejana annadièra del periode 1995-2004 foguèt inferiora a la mejana espanhòla. Pasmens, en 2005 cresquèt de 3,3%, lo meteis percentage que la mejana espanhòla e per dessús de la mejana europèa. Catalonha se tròba en quatrena posicion de la classificacion de comunautats segon lor Produch Interior Brut per càpita e pòrta 18,8% del PIB total d'Espanha, 25,5% del sector industrial del PIB e 17,5% del sector dels servicis[7]. Lo caumatge, en 2005 èra de 6,6%.
En 2005, lo percentatge d'exportacions de nauta tecnologia foguèt 34,6% del total espanhòl. En lo meteis an las importacions de la Catalonha foguèron 29% del total espanhòl e las exportacions 26,8%. De las despensas per la recèrca e lo desvolopament, 22,8% se realizèron en Catalonha.
Catalonha es la primièra destinacion toristica d'Espanha. En 2005 recebèt 13,2 milions de toristas tre genièr e novembre, es a dire 25,3% de totes los toristas que arribèron en Espanha. Las destinacions toristicas pus importantas de Catalonha son la vila de Barcelona e las plajas de la Còsta Brava e de la Còsta Daurada, e mai los Pirinèus amb 10 estacions d'esquí: Baqueria Beret, La Molina, Espot Esquí, La Masella, Pòrt Ainé, Val de Núria, Boí Taüll, Pòrt del Comte, Rasos de Peguera, Tavascan e Vallter 2000.
Lo prètz del lotjament en Catalonha es lo pus naut d'Espanha, après Madrid. En 2005 se pagava 3397 èuros per mètre carrat. Pasmens, Barcelona èra la vila pus cara d'Espanha, amb un prètz mejan de 3700 èuros per mètre carrat.
Respècte al malhum financièr, cal metre en relèu la tradicion e la capitada de las caissas d'estalvi de Catalonha, pus importantas que las bancas privadas. De las 46 caissas d'estalvi espanhòlas, 10 son catalanas. Se remarcan, sobretot, La Caixa, la primièra caissa d'estalvi d'Euròpa e la Caixa Catalunya. Demest las bancas, la pus importanta es la Banca de Sabadell, lo quatren grop bancari de l'Estat per òrdre d'importància.
Demografia[modificar | modificar la font]
- Article principal: Demografia de Catalonha
Indicadors demografics[modificar | modificar la font]
La populacion actuala de Catalonha es superiora a 7 milions d'abitants (IDESCAT). Segon l'Institut d'Estadistica de Catalonha, la populacion de Catalonha en 2005 èra de 6 995 206 abitants, siá 15,9% del total de la populacion espanhòla. D'aqueles, 603 636, es a dire 8,9%, èran estrangièrs, (22,3% del total d'estrangièrs que demòran en Espanha). Aproximativament, 1,5 milions demòran dins la capitala, la vila de Barcelona (22,8% de la populacion de Catalonha); e 5 milions demòran dins l'airal metropolitan de Barcelona, (72,7% de la populacion totala de Catalonha). Pr'aquò es un dels airals metropolitans pus grands d'Euròpa. Per contra, las zònas mens pobladas son las comarcas pirinencas.
Prèp de 2,5 milions de personas demòran dins un rai de 25 km a l'entorn de la capitala. Dins la primièra cinta metropolitana se tròban de vilas coma l'Hospitalet de Llobregat, Badalona, Santa Coloma de Gramenet e Cornellà. Las populacion principalas de la segonda cinta metropolitana son Terrassa, Sabadell, Montcada i Reixac, Granollers, Martorell, Molins de Rei, Sant Feliu de Llobregat, Gavà e Castelldefels.
Catalonha a recebut mantuna ondada d'immigrants pendent lo sègle XX. En 1900 la populacion de Catalonha èra de dos milions d'abitans. Pendent lo decenni de 1960 i aviá ja 5 milions d'abitants. Aquela creissença foguèt deguda pas sonque a l'explosion demografica naturala mas tanben a l'arribada d'immigrants de mantuna region d'Espanha, sustot d'Andalosia, Múrcia e Extremadura. Una segonda ondada arribèt dempuèi lo decenni de 1990, çaquelà aqueste còp pas d'autras regions mas de païses estrangièrs.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lista dels presidents de la Generalitat de Catalonha
Ligams[modificar | modificar la font]
- Tèxt de l'Estatut d'autonomia, en aranés
- Pagina de la Generalitat de Catalonha
- Estatut d'Autonomia del 2006
- Institut d'Estadística de Catalunya Informacions estadisticas detalhadas de Catalonha
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ «Catalunya». l'Enciclopèdia. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
- ↑ Quin tipus de territori tenim?
- ↑ De les institucions Estatut d'Autonomia de Catalonha, 2006


c: text/html

text:
Hillel Hazaken
Hillel Hazaken (הלל הזקן en ebrieu, haZaken valent a dire 'l'ancian', estant un títol onorific decernit als membres de l'assemblada dels Ancians e del Sanedrin, coma pus tard lo de rabin) (Judèa, c. 70 abC - 10) foguèt un rabin e mèstre josieu, lo primièr erudit que sistematizèt l'interpretacion de la lei escricha. Nasquèt, segon lo Talmud, dins lo reialme de Babilònia. Recebèt sa formacion avançada a Jerusalèm, ont venguèt una autoritat de la Halakhà e ont foguèt elegit cap del conselh religiós. Fasiá d'enfasi sul compliment de las nòrmas eticas dins la pietat personala, dins l'umilitat e dins la preocupacion pels autres. Sa devisa èra Fagas pas als autres çò que vòles pas que te fagan a tu. Fondèt una escòla liberala d'interpretacion de las escrituras, opausada a la rigor de l'escòla de Shammai. L'afrontament entre aquelas doas escòlas foguèt resolgut en favor d'el.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Odessa
Odessa (en ucraïnian: Oдeca, en transcripcion internacionala Odesa) es lo cinquen centre urban mai important d'Ucraïna, e una de las vilas mai ricas del país.
La vila foguèt fondada en 1794 a partir d'un decrèt de l'emperairitz Catarina la Granda. De 1819 a 1858, Odessa foguèt un pòrt franc. Durant lo sègle XIX, èra la quatrena ciutat mai granda de l'Empèri rus, aprèp Moscòu, Sant Petersborg e Varsòvia. Son arquitectura istorica es mai d'estil mediterranèu que rus, per encausa de las influéncias francesa e italiana.
Durant lo periòde sovietic, venguèt basa navala de las fòrças armadas de l'URSS. La ciutat es actualament un dels pòls economics mai importants d'Ucraïna amb fòrça industrias agroalimentàrias e textilas.
Lo folclòre e la varietat lingüistica odessita son fòrça impregnats d'influéncia jusieva, que la populacion d'origina ebrèa ocupa una part importanta de la populacion.


text:
Hyracoidea
Lo clad, o l'òrdre, dels Iracoïdes (Hyracoidea) compren pas qu'una familha a l'ora d'ara, los procaviids.
Los damans son de mamifèrs massís, un pauc mai gròsses qu'una lèbre mas sens coa. Presentan la particularitat d'èsser d'ongulats que son venguts segondàriament plantigrads amb una musculatura dels cossinets plantars particulara que lor permet de far ventosa. An quatre dets a l'abans (plantigrad) e tres a l'arrièr (digitigrad) protegits per de batas exceptat un det sus las patas de darrièr que mòstra una àrpia. Lor intestin presenta un cæcum desvolopat. Sus l'esquina, presentan una zòna glandulara, estrecha e nuda, enrodada de pels erectils que se ne servisson per marcar lor territòri.
Los estudis filogenetics permeton de restacar aqueste grop als perissodactiles que serián estructurats atal:
- Mesaxonians
- Iracoïdes, Hyracoidea
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Procaviid, Procaviidae
- Dendrohyrax
- Heterohyrax
- Procavia
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Hyracoidea (en)


text:
Nielles-lès-Ardres
Nielles-lès-Ardres es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nielles-lès-Ardres A situat a 14,7 km al oèst de la bòsc de Éperlecques, a 28,9 km de Calava e a 24,4 km de Sant Omer
Nielles-lès-Ardres est située à 14,7 km à l'ouest de la forêt d'Éperlecques, à 28,9 km de Calais et à 24,4 km de Saint Omer
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Nielles-lès-Ardres a contat en la nòta istorica dessús o municipalitat de Nielles-lès-Ardres de René Ringot.
L'histoire de Nielles-lès-Ardres nous est raconté dans la notice historique sur le commune de Nielles-lès-Ardres de René Ringot.


text:
Immersion lingüistica
L'immersion lingüistica es l'exposicion intensiva a una segonda lenga, que se parla dins una comunitat de manièra abituala, dins la tòca de l'aprene mai rapidament. Es un procediment pròpri als sojorns lingüistics, que siá en colonias d'estiu, en estudiant a l'estrangièr (programa Erasmus, annada lingüistica,...), e dins lo cas dels immigrants que venon viure dins un país nòu, ont aprenon la lenga a la vida quotidiana e mai se pòdon aver un complement de corses formals.
Se parla tanben d'immersion quand un aprenent se met en contacte amb la lenga que vòl mestrejar pendent un grand nombre d'oras de la jornada, fasent pas encara partida de la comunitat que la possedís coma lenga mairala. Per exemple, l'escòla catalana n'es venguda a l'immersion lingüistica dins la mira de convertir lo catalan coma lenga veïculara de l'ensenhament, del biais que la majoritat de las matèrias se fan dins aqueste aqueste idiòma. Aquela immersion garantís una coneissença sufisenta del catalan e mai se los escolans parlan d'autres idiòmas en defòra de l'escòla.
En Occitània, la federacion de las escòlas calandretas ensenhan l'occitan segon los metòdes d'immersion.
Font[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Immersió lingüística ».


text:
Charlotte Amalie
Charlotte Amalie es la capitala del territòri de las Illas de las Verges Americanas qu'aperten als Estats Units. En 2004 la populacion estimada èra d'aperaquí 19 000 abitants.
Charlotte Amalie es situada del costat sud de l'illa de Saint Thomas. Dispausa d'un pòrt natural que foguèt un paradís pels piratas e que uèi es una escala importanta per las naus que fan de crosièras per la Mar Cariba.
La vila se nomena Charlotte Amalie en onor de la reina Carlòta Amalia (1650-1714), conjunta del rei Cristian V de Danemarc.
L'illa de Saint Thomas foguèt una possession danesa de 1672 fins a 1917.


text:
Cuverville-sur-Yères
Cuverville-sur-Yères es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fief Dels senhors de Pardieu de Avresmenil, castèl fortificat en ruïna a Grata Panche e pòrta ogivale de la Modèl:S-.
Fief des seigneurs de Pardieu d'Avresmenil, château fortifié en ruine à Gratte Panche et porte ogivale du Modèl:S-.


text:
Movement Democrata
Lo Movement Democrata (Modèm) (en francés Mouvement Démocrate, Modem, MoDem) es un partit politic francés, d'orientacion centrista, independent de la drecha e de la senèstra, qu'es en via de formacion dempuei mai de 2007.
Sa fondacion se fai en seguida de la candidatura de Francés Vairon, qu'arribèt a la tresena posicion de l'eleccion presidenciala francesa de 2007 amb 18,57 % dei votz.
Lo Movement Democrata se basariá subre dos partits ja existents, l'UDF dirigida per Francés Vairon e benlèu Cap 21, partit ecologista de Corinne Lepage qu'a sostengut la candidatura de Vairon. Tanben lo Movement Democrata se basa sus una campanha de preadesions.


text:
Hada
Es hades (var. hadas, fadas, faas), deth latin fata, son esperidi dera natura que trabalhen entà protegir lor equilibri. Lor mot en latin significa « destin », pr'amor qu'es hades provien des moires grègues, ues creatures qu'aparéishen eth tresau dia dera naishença d'un mainatge tà predíder-ne eth futur.
Des deth romanticisme son representades coma jovenes gojates damb ales. Aparéishen sovent en condes populars, e tostemp coma gent pichona, de grand atractiu e damb fòrça bon còr. Totun, ara Edat Mieja son pintades coma un esperit protector o, sovent, maliciós. Tà protegir-se'n, era gent portaue ath dessús un benastrador de hèrre negre. Es hades vestíssen damb petales de flors o damb teles de color blu, verd o auriòu. Pòden esdevier invisibles a volontat. Les agrada fòrça era musica, especiaument era tradicionau, es sòns estrumenti preferidi son es flaütes e era arpa. Tanben les agrada fòrça barar ara lutz dera lua, ac hèn sovent: es sues dances ensisadores son d'ua granda beresa artistica. Pòrten ua vida idillica e de léser. An era avedada d'èster fòrça delicades, mausapioses, netes e geloses. Es hades non son cap dolentes, mès tanpòc bones, car son autant petites que non les caben pas dus sentiments ath madeish viatge. Hèn partida dera mitologia de fòrça cultures coma era britanica, era sueca, era chinesa, era iraniana, era catalana e era occitana.
Somari
Povàs de hada[modificar | modificar la font]
Es hades non shurmen pas, mès desprénen un povàs pes ales : aguest ei eth povàs de hada. Se ditz que se s'escampilhe per dessús deth còs, se pensa en causes polides e se pren confidança d'un madeish, da eth poderatge de volar. Coma Peter Pan, eth personatge der escrivan anglés Sir James Mattew Barrie, que vola gràcies ath povàs de Campaneta e ath sòn grand optimisme e imaginacion.
Condes de hades[modificar | modificar la font]
Es condes de hades son aqueri que conténen d'elements fantastics, pr'amor qu'es hades pòden hèr fòrça menes d'encantaments. Era sua estructura ei normaument simpla (començament, desvolopament e finau) e i aparéishen personatges tipics des condes (un dolent, un eròi, etc). Abituaument, er argument ei sus ua situacion complexa qu'en fòrça casi acaba damb un finau erós. En aguesti condes, que hèn partida dera nòstra cultura des de tempsi immemoriaus, i aparéishen diuèrses sòrtes de hades: hades bones, hades que demòren as bòsqui, hades voladores...
Caletres de hades[modificar | modificar la font]
Non i a pas ua classificacion unenca des hades, pr'amor que se pòden seguir diuèrsi critèris. Fòrça autors prepausen aguesta que vos presentam de tira:
- Hades blanques : segontes es legendes les agrade víuer pròp des castèths ancians e rondejades d'arbes des bòsqui que se trapen prèp de poblacions plan petites. Se ditz que possedissen grandes qualitats.
- Hades verdes : coneishudes coma es hades fisicament mès fòrtes. Aguestes an mès contacte damb es fenomèns naturaus, coma per exemple eth vent. A banda dera color verda que les identifica, podèm reconéisher-les per lors desplaçaments estremadament leugèrs, coma se flotèssen ara aira.
- Hades drianes: son es hades cantaires. Se ditz que sovent es sòns momolhs se pòden confóner damb eth bronit que produsís eth vent quand bohe entre es huèlhes des arbes ont estatgen.
- Hades de man blanca : son es hades mès polides, mès tanben son mès dificils de veire. Segontes es legendes, es persones que les an vistes an tombat hòles encausa dera sua beresa.
Creatures classificades coma hades[modificar | modificar la font]
Hada ei un tèrme generic usat entà classificar bères creatures que compartissen quauques caracteristiques. Es serenes son es hades dera mar, es làmies son es des caunes, es ninfes víuen en arrius e lacs, es driades e es naiades son es hades des bòsqui. Molti elfes son nomentadi hades, atau coma esperidi invisibles o plan pichons que s'amaguen as vilatges. Bèths gènis des obratges de Shakespeare son hades.
Es hades dera mitologia catalana[modificar | modificar la font]
Ena mitologia catalana es hades semblen èster ua reminiscéncia precristiana d'esperidi aquatics dera natura, aguest concèpte esvoludèc ath de bruèisha pr'amor dera persecucion dera Glèisa ena Edat Mieja. Se caracterizen normauament per èster emparentades damb era aigua, en tot abitar en lacs e estanhs. Enes legendes an sovent un ròtle neutre coma fòrça dera natura e enes rondalhes an era avedada d'ajudar er eròi dera istòria damb pistes e encantaments. Enes mès antiques, son sovent aparicions dera verja es que hèn aguesta foncion. En un pilèr d'istòries es hades s'aparelhen damb òmes e hèn çò possible tà que non se descobrisca. S'an hèt plan celèbres era hada Flor de Neu e es aloges deth poèma Canigó de Jacint Verdaguer, ua des òbres clau deth romanticisme catalan e tanben Liliana, creada per Apel·les Mestres. Es legendes catalanes sus es hades, coma en d'autes cultures, son autan diuèrses que receben autanplan nòms diferenti: aloja, goja, dona d'aigua, paitida, encantada, encantaria,...
Tanben i a d'autres personatges coma era hada mairia.
Es anèths de fada[modificar | modificar la font]
Es anèths de hada, segontes eth folclòre britanic, son zònes circulares qu'aparéishen mercades as clarulhes des bòsqui per ua èrba mès espessa e d'un verd mès entens qu'era rèsta. Aguesti anèths pòden hèr enquia a 60 mètres de diamètre e son es tralhs que dèishen es hades dempús des sues hèstes nocturnes. Òm a dit tostemp qu'aqueth que formula un desir justament ath cèntre d'un anèth de hada en ua net de lua plea, se le harà realitat. Mès s'un èster uman i dintra quan es hades encara son laguens, restarà obligat a dançar damb eres tota era net sense arturar-se enquia er esquintament mès prigond. Era unica faiçon de gésser-ne ei qu'ua autra persona estire er arretengut damb fortetat en tot mantier assolidadament un pè dehòra deth cercle. Mès se, malerosament, aquera persona eslingue e entre completament dins eth cercle, tanben demorarà arretenguda.
Era hada des dents[modificar | modificar la font]
Era hada mès aimada per toti es mainatges ei, plan qu'òc, era hada des dents. Era escàmbie es dents de lèit que quèn as dròlles per sòs e/o un petit present. Açò passe as Estats Units, ath Canadà e a determinadi parçans deth Reiaume Unit. Non se sap certanament quina ei era sua origina perque ei ua tradicion plan antica : s'a podut saber que hè mès de mil ans es mainatges vikings recebien dejà un present quan les quèie un dent. En fòrça luòcs d'Euròpa, coma Espanha, existís era madeisha tradicion mès damb un arratet, e as Païsi Catalans e en d'auti luòcs tanhents i a er angelet e eth gripet des dents (en catalan Angelet de les dents e follet de les dents).
Era hada mairia[modificar | modificar la font]
Era hada mairia ei un personatge tipic des condes tradicionaus que hè magia entà cambiar era fortuna des èrois e ajudar-los enes moments mès dificils. Ei ua descendenta des parques romanes e des gènis islamics. Apareish tà revelar ua realitat oculta, autrejar un don o un desir o transformar bèths objèctes o personatges. Normaument era sua preséncia ei esporadica, molti viatges era sua foncion ei desboçar era trama e alara desapareish. Quauques des istòries on apareish ua hada mairia son era Cendroseta o era Bèra Dorment.
Eth País des Hades[modificar | modificar la font]
Eth País des Hades ei un reiaume ont es hades condusissen es umans que son enluadi per lor musica. Aqueri qu'an estat sedusidi tà accedir-i, generaument, se pèrden en temps, e quan retornen, es ans an passat rapidament. Se quauquarrés ges damb eth pervoler de trapar-lo, malaisidament ac artenherà, pr'amor que, segontes era legenda, sonque se pot trobar per edart.
Es hades de Cottingley, ua estafalaria que revolucionèc era societat[modificar | modificar la font]
En junhsèga de 1918, dues gojates obtengueren ua fotografia ont apareishie un grop de hades. Elsie Wright, de dètz-e-sèt ans, hec ua fotografia ont se vedie era sua cosia, Frances Griffths, ath bòsc rondejada d'ues petites cretures alades. La ensenhèren ara sua familha en tot assegurar que non ère cap de montatge e qu'èren hades reaus. Ben qu'es paires d'Elsie se mostrassen esceptics damb eth tèma, era maire passèc era fotografia a quauques amistats interessades en mond paranormau. Un mes après, es gojates artenhèren ua fotografia ont apareishie Elsie acompanhada d'un holet. Era nòva se difonec lèu e apareishec en nombroses publicacions, que creeren fòrça tarrambòri. Pòc temps dempús, fòrça gent ère interessada en tèma, entre d'autres eth celèbre romancier Sir Arthur Conan Doyle. Òm encomandèc a uns saberuts que examinessen es imatges, mès no artenhèren espròves concludentes d'enganh. Se publiquèren nombrosi articles sus era question, coma «Hades fotografiades, un eveniment que hè epòca» de Conan Doyle (1919). Er an 1920 es mainades hèren tres fotografies mès de hades, es quaus gesseren lèu ara premsa. Eth debat sus era autenticitat des hades contunhèc intensament es següenti decènis. Finaument, ath cap de mès de seishanta ans, Elsie e Frances admeteren que tot auie estat ua farsa.


text:
Parlament de Provença
Lo Parlament de Provença, conegut tanben sota lo nom de Parlament d'Ais, foguèt establit a Ais de Provença en 1501 per Loís XII, qu'aviá restacat Provença a la Corona en 1498.
Èra una cort de justícia segon lo modèl dau Parlament de París creat per sant Loís per jutjar en apellacion au nom dau rei. Cort sobeirana, lo Parlament jutjava en darriera instància l'ensems deis afars passats per lei tribunaus de senescauciás e per lei tribunaus feudaus de son ressòrt.
Lo premier president dau Parlament d'Ais foguèt Joan Mainier, baron d'Opeda.
En 1590, Enric de Borbon creèt un parlament rivau d'aqueu d'Ais, que lo reconeissiá pas per rei, a Pertús, acampant lei parlamentaris que li èran fidèus.
Contrariament a la majoritat deis autrei parlaments, son ressòrt demorèt en equilibri, liat a un ensems coerent que coordinava? lo govèrn militar d'Ais e la Generalitat dau meteis nom.
Coma l'ensems dei parlaments dau Regim Ancian, lo Parlament d'Ais foguèt dissolgut per lei revolucionaris en 1790.


text:
Setsuko Hara
Setsuko Hara (原 節子, Hara Setsuko?) segon l'us tradicional millenari nipon d'emplec dels noms pichons e d'ostal, del sieu nom vertadièr Masae Aida idem Aida Masae... O-Chan del sieu nom d'artista... nascuda a Yokohama lo 17 de junh de 1920) es una actritz de cinèma japonesa.Nipona.
Interprèta de fòrça filmes dels cineastas màgers del cinèma nipon e de molts autres d'engèni mendre mas de pro bèla qualitat, d'Akira Kurosawa (Hakuchi ...L'Idiòt, d'après l'òbra de Fiodor Dostoievskii, 1951), de mantun cap d'òbra de Yasujiro Ozu ( Tokyo Monogatari ...Conte de Tòquio, 1953, bèl primièr) e preferida de Mikio Naruse (Meshi ...Lo repais, 1951, per exemple, demest un plenponh d'òbras mèstras...) es estat (se n'es pas una "star", çò dison... daissatz-li las estelas al Cèl disi ieu...[1]) e foguèt una actritz remirabla pel sieu jòc tot plen de matisses, nuanciat que non sai e discret mas sempre present, presenta ela totjorn, tot moment, coma una figura immanenta de la femenitat universala (... una estela de las duradissas, eternalas... e ges estelona limpaira...), aladoncas es, e foguèt, es estat e sempre serà una actritz de las pus importantas e excepcionalas de l'Istòria vertadièra del 7en Art.
Somari
- 1 La Vida
- 2 1920-1945
- 3 1946-1963
- 4 1963...
- 5 Los sieus ròtles
- 6 Una actritz a l'acrist del mond
- 6.1 1946-1951
- 6.2 1952-1961
- 6.2.1 na Noriko Hirayama... Conte de Tòquio 1953
- 6.2.2 n' Ogata Kikuko... Lo Resson dins la montanha 1954
- 6.2.3 na Fumiko... Delavaci 1956
- 6.2.4 na Takako Numata... Luscre a Tòquio 1957
- 6.2.5 na Sanae Soga... Filhas, molhèrs e una maire 1960
- 6.2.6 n' Akiko Miwa... Fin d'auton 1960
- 6.2.7 n'Akiko... La fin de l'estiu 1961
- 7 ...cap en rèire... 1945 amai en davant ... 1966
- 8 Citacions
- 9 Prèmis e guerdons
- 10 Filmografia complèta (gaireben...) detalhada comentada
- 11 Documents audiovisuals
- 12 Bibliografia
- 13 Vejatz tanben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Ligams extèrnes annèxes
- 16 Ligams videografics
- 17 Nòtas & referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
1920-1945[modificar | modificar la font]
Nascuda a Yokohama lo 17 de junh de 1920, es lo sieu paire un " trabalhador " (las miás fonts japonesas balhan pas maitas precisions).
La siá maire, n'Aida Nami se ne ditz.
Eissida d'una familha nombrosa (2 fraires e 5 sòrres, e es la pus jove), es admesa a l'escòla Sokuragaoka, en 1933, a l'edat de 13 ans (Pluma de Galina...).
Diplomada dins d'establiments privats (escòla segondària Hodogaya de la siá vila de naissença...), interromp sobte los estudis amor de començar una carrièra d'actritz, tre 15 ans.
Una carrièra debonorièra[modificar | modificar la font]
La s'emprincípia en 1935 amb lo filme de Satoshi Tagushi Tamerau Nakare Wakodo yo... Esitètz pas, gojats!.
Aprèp lo filme aiceste, se ne servèt un dels noms de l'eroïna, O-Chan, que venguèt son escais d'artista, tot parièr lo de n' Hara Setsuko idem.
N'èra estada introdusida als estudios de la Nikkatsu o Nippon Katsudo Shashin Kabushiki Kaisha (id est literalament "Societat (o " corporacion ") de fotografias (" imatges ") animadas (" activas "...) de Japon"...), societat de produccion fondada en 1912 e doncas decana de las companhiás màgers cinematograficas niponas, pel sieu conhat n'Hisatora Kumagai.
Mas la primièra òbra d'importància que i va participar serà, en 1937, la coproduccion (s'agís d'un contracte del Ministèri japonés de la Cultura) amb Alemanha, Atarashiki Tsuchi ... Die Tochte des Samurai (id est, quora La nòva Tèrra , lo sieu títol japonés, quora La Filha del samorai, títol comercial alemand) d'Arnold Fanck e Itami Manzaku...
Es produsida per Nagamasa Kawakita de la Towa, (especializada alavetz d'en primièr dins la distribucion de filmes europèus a Japon).
Segon Tadao Sato, dins la siá Istòria del cinèma nipon, se tracha d' " una òbra importanta e rara, que glorifica l'èime japonés" [2].
Lo filme es un succès immens, tant en Japon coma en Alemanha, e se ne pòt afortir sens dobte degun, que l'envòl de la carrièra de la jove Setsuko comencèt amb aiceste filme.
En 1938, en tot se ne veire atal la lor jove conteirala de 18 annets, s'adintrar l'Opèra de Berlin dins lo sieu quimono tradicional jos l'agach admiratiu de totes, falquetats e medusats que non sai, foguèt un orguèlh immens per Nihon... Japon, Nihon tot... e ne venguèt atanlèu una idòla per la joventut.
Exigéncia e qualitat[modificar | modificar la font]
Ven l'ora puèi de las adaptacions literàrias... La dels Miserables de Victor Hugo, que se titola Kyojinden ...La Legenda dels Gigants, en 1938.
Lo sieu ròtle es lo de Cosette, o Chiyo en japonés.
La meteissa annada, ne serà Yukiko dins lo filme de Satsuo Yamamoto, Denen Kokyogaku ... La Sinfonia pastorala, d'après encara un francés, André Gide.
Escorreguda planetària[modificar | modificar la font]
Va far una virada mondiala per presentar e promòure sos filmes.
Viatjarà en Euròpa e als Estats Units d'America, causa pas gaire acostumada a l'epòca per un japonés e d'encara mens una niponeta de 18 haru [3][4] tot just justet picadets picadòts.
Viatjarà a bòrd del Queen Mary, que sarpèt lo 17 de junh de 1937, fins abastar als EUA.
Lai, lo sieu sojorn se repartirà entre una virada en per las vilas màgers del país de l'Uncle Sam (Nòva York, Nòva Orleans e ca) e l'arribada a la tòca primièra de la siá escorreguda, Hollywood, ont rescontrèt na Marlene Dietrich, exiliada a Los Angeles dempuèi l'arribada dels nazis al poder dins la siá Alemanha natala, en 1933.
Visitèt Leipzig, Amborg, Munic, Colonha, Düsseldorf... e Berlin.
A París, rescontrèt en Julien Duvivier, cineasta pro famós a l'epòca mas que ne serà encara mai un còp la guèrra passada... (e una fama pro meritada, qu'èra estat l'autor de filmes de tria de l'escòla francesa de cinèma, dempuèi lo cinèma mut... Entre autres, una plan curiosa e interessanta Istòria del cinèma (ja!) en 1924, filme de montatge virtuòsi (coma sol gaireben lo cinèma mut èra capable de ne far...) titolada La Machine à refaire la vie.
Tornada a casa, a Yokohama, a bòrd del Tatsuta Maru, va signar un contracte amb los estudios Toho, major company japonesa fondada en 1935 e que ne vendrà mai que tot especializada dins la produccion de filmes d'accion, de comèdias amai de superproduccions.
En 1951, signarà quitament un contracte d'exclusivitat amb aicesta companhiá.
Las annadas de guèrra[modificar | modificar la font]
Durant la guèrra (guèrras sinojaponesa e contra los Estats Units d'America), joguèt ela dins mantun filme de caractèr politic o de propaganda, filmes produsits sonque per tal d'exaltar lo patriotisme (o sembla patriotisme...) e l'expansionisme suicidari de l'Empèri del Solelh Levant, ocupacion de China e Corèa fins a Malàisia o Birmania, mai tard, amb chaples e repressions, exaccions de tota mena, aquí ne voles aquí n'as.
Los lors sols títols sufíson per nos balhar una idèa de çò qu'èran e çò que mostravan: Hawai Mare oki Kaisen ...Batalha d'Hawaii fins a Malàisia, 1943; Boro no Kesshitai ... Los Combatents de la torre de gacha (d'un cineasta que n'anava pr'aquò venir chic pus tard un dels mestierals excèlsis del cinèma japonés de la reconstruccion democratica, de maita importància e talent màger, dequ'unas annadas mai tard, amai membre del Partit Comunista Nipon, en Tadashi Imai, que n'O-chan tanben lo se tornarà lèu trobar...
Mas un actor, una actritz, se ne son de verai responsables del contengut ideologic o politic dels filmes que lai jògan susquetot dins l'escaufèstre e lo borrotladís totals qu'èra vengut lo mond e qu'èran venguts los òmes dins aquela pontannada d'absolut folitge mondial?
Tanben joguèt dins mantun filme que lai fasiá de chinesa, (Shanhai Rikusentai, 1939... e la seria Onna no Kyoshitsu...... idem [5]
O Shori no Himade ...Cap al Jorn de la Victòria, d'un tal en Naruse Mikio...
Pauròts, praubins... trantolats per l'astrada... de qué lai ne fasián ambedós?
Ventum de l'istòria...
Se ganhavan la tonha ediu.
1946-1963[modificar | modificar la font]
Passada la guèrra, lo sieu contacte amb çò que li ne poiriam dire de flor del cinèma nipon contemporanèu, va començar amb lo sieu ròtle de Yukie Yagihara dins lo filme del quasi novelari Akira Kurosawa, Waga Seishun ni Kuinashi ...Deplori pas cap ma joinessa, en 1946.
Ne contunharà atal fins a 1962, amb 4 filmes de Mikio Naruse e 6 de Yasujiro Ozu.
Lo temps dels guerdons[modificar | modificar la font]
Joguèt tanben dins mantun autre filme d'importància, coma Aoi Sanmyaku ...Las verdas montanhas de Yuhiko Shimazaki, en 1949 (que li ne valdrà d'èsser guerdonada coma melhora actritz en 1950 del Mainichi Film Concours), o Ojosan Kanpai ...Santat, joventas!, de Keinosuke Kinoshita (que pro lèu se ne convertirà el en l'autor del primièr filme japonés en colors Karumen Kokyo ni kaeru ...Carmen se'n torna a país, en 1951...), lo meteis an, idem lo prèmi aquel.
En 1952, se ne gasanharà lo Blue Ribbon Award, melhora actritz per Bakushu e Meshi, doble guerdon amb tornar lo Mainichi Film Concours.
Prèmis e guerdons a Japon[modificar | modificar la font]
N'existisson aladoncas quatre prèmis cinematografics que màgers a Japon.
Lo mai ancian es lo Kinema Junpo Awards.Es decernit per la revista Kinema Junpo, creada en 1919 e qu'es la revista de cinèma pus importanta e influenta del país. Lo prèmi, çò que d'el, ne data de 1924.
n'Ozu Yasujirō se ne recacèt 6, en 1933, 1934, 1935, 1942, 1950 e 1952.
Venguèron puèi los prèmis, aprèp la guèrra, en 1946, del Mainichi Shinbun (id est literalament lo jornal de cada jorn...), un dels tres grops de premsa mai importants de l'archipèla.
Lo sieu " aujòl " n'èra estat lo Tokyo Nichi Nichi Shinbun, creat pendent l'èra Meiji, en 1872.N'espeliguèt un " frairon " sieu en 1874, a Osaka, l' Osaka Mainichi Shinbun.
Fusionèron en 1911 mas en tot ne demorar independents un de l'autre e publicar a despart.
Ne venguèt e foguèt efectiva e definitiva la dicha fusion sonqu'en 1943 e la creacion de l'entitat que pòrta lo nom actual.
Se ne passa los 3 milions d'exemplars de tiratge quotidian.
L'autreg dels prèmis, çò que d'el, es titolat Mainichi Film Concours o Mainichi Eiga Konkūru.
L'autor d' Akibiyori se ne gasanhèt 5, dont 3 en 1950, 1 en 1952... e un ultim darrièr, en 1964, id est post mortem... for his carreer achievement.
En 1950, se creèt lo Blue Ribbon Award o Buru Ribon Shō, decidit per una jurada de jornalistas e critics de la profession.
Enfins, lo darrièr a crebar l'uòu ne foguèt lo Japan Academy Prize o Nippon Akademī-shō, en 1978.
Problèmas personals[modificar | modificar la font]
A l'epòca del filmatge de Sirao, en 1953, assistís a l'accident mortal del sieu fraire, en Aida Yoshio, trucat per un tren, sul cai d'una gara, que lai filmava, èra quadraire de cinèma.Se moriguèt lo dematin seguent.
Ja tocada per dequ'unes problèmas de santat (una malautiá intestinala cronica que n'empejorarà en decembre de 1952 e necessitarà una espitalizacion...), en genièr de 1954, es tocada per una cataracta de l'uèlh esquèr detectada a l'Espital Universitari de Juntendo.
Ne serà quitement operada en novembre, a l'espital Keio, e deurà interrompre la carrièra pendent mai d'un an.
la Pontannada dels caps d'òbra[modificar | modificar la font]
Quand tornèt, devèrs lo mes de junh de 1955, aprèp tantas mesadas d'abséncia dels platèus, ne foguèt per contunhar la siá collaboracion tan fruchosa amb ambedos sieus cineastas de predileccion.
Una partença per totjorn[modificar | modificar la font]
A la seguida de la mòrt de Yasujirō Ozu lo 12 de decembre de 1963, se ne va ela lèu retirar, a sonque 43 ans e tan radiosa coma Hi... Taiyō..., lo solelh... lo sorelh doble de Nihon..., aprèp 27 ans de carrièra e 72 filmes, qu' entre totes un bon quarantenat d'òbras mèstras a un nivèl o a un autre (per çò quar lo cinèma japonés es pas cap sonque 4 gènis immenses mas un molon d'autors e artistas, de cineastas remirables, que pas gaire païses al mond li'n pòdon èsser comparats).
Se ne va... totjorn discrèta discretona... non sens far dequ'unas ultimas darrièras aparicions dins dos filmes ultims, en 1966 [6].
Lo sieu darrièr eiga d'importància ne serà estat Chushingura, d'Hiroshi Inagaki, en 1962, una enesenca evocacion de l'istòria dels 47 ronins (amb en Mifune Toshiro, totun!!!) La primièra version ne data de 1910 e es rèirefamosa, tan populara a Japon coma Robin Hood per exemple ne pòt èsser al Reialme Unit.
La version melhora ne serà evidentament lo cap d'òbra realizat en 1941 e 1942, d'en Kenji Mizoguchi, Genroku Chushingura, de doas parts.
E coma çò ne poirem veire çai-jos, en la nòstra passejada al briu de la siá carrièra, ne joguèt ela, ja, dins una version de qualitat, de doas parts, en 1939.
Cimèl dostoievskian[modificar | modificar la font]
No'n podiam pas evidentament calar sens ne parlar e celar lo sieu ròtle que màger benlèu, id est lo de na Taeko Nasu dins lo cap d'òbra absolut (òrrament mutilat e acorchit e retalhat ailàs ailas ailàs, trois fois hélas!!!, ailassàs, per e censura e interèsses economics e estultícia de tota mena... e ca etc) d'en Kurosawa Akira, L'Idiòt, en 1951.
Un ròtle qu'es, e qu'èra, gaireben l' antiròtle per excelléncia per ela, lo d'una seductritz, d'una femna fatala (çò dison... mas o disi ieu tanben, e çò n'aclararem lo concèpte...) d'una aura extraordinària, d'una belor glaçada e brutlanta a l'un còp, dins Hakuchi, de n'AK.
Veniatis dins l'article especial que li consacrèrem...
1963...[modificar | modificar la font]
la patz de la retirada[modificar | modificar la font]
Se retirèt alavetz per anar viure a Kamakura (Kanagawa-ken, id est Prefèctura de Kanagawa, dins la region de Kanto, qu'es tanben la de Tòquio e Yokohama, e la mai rica e industrializada de Japon).
Es pr'aquò una vila mejana, d'unes 150 000 abitants, e viu ela dins lo quartièr de Jōmyōji, gaire luènh del temple Engaku-ji, temple famós entre los famoses de l'escòla zen japonesa, lai que repausan per sempre los cendres de l'autor immortal d' Ohayo.
Lai viu ela, dins son ostalon [7], (e segon las miás " informalas " sempre meteissas fonts japonesas) amb los sieus, e d'unes amics...
n'O-Chan & la Divina...[modificar | modificar la font]
Li ne diguèron alara de Greta Garbo japonesa (ne foguèt lo quite en Richie) quand n'èra estada ela tot lo long de la siá carrièra o quasi, franc benlèu a la debuta, quand pro jovenòta encara e capleugièra leugieròta, l'antitèsi de la Divina...
D'encara aquela tissa occidentala (a las abroas d'un cert racisme evident...) de tostemps li ne voler empegar un imatge que li n'agradèsse als occidentals, coma la siá pretenduda semblança fisionomica amb una europèa, çò diguèron amai se ne tenon de diches... Tant i a.
La lor volontat capuda e pro lèime, naturala, çaquelà, d'ambedoas aparar la lor vida privada de l'atissament contunhós de paparazzi e groupies las s'ajonh, en delai e l'espaci e lo temps.
Una mena de resignacion[modificar | modificar la font]
A perpaus de la siá carrièra d'actritz, aicí çò que ne ditz en Donald Richie, en tot ne mencionar:
- ..." las rasons que balhèt.Ne daissèt comprene que li n'aviá pas jamai agradat far de filmes, qu'o s'èra fach sonqu'amor de se gasanhar pro d'argent per li n'ajudar a la siá familha nombrosa e que se n'èra pas pensat ela causas sonque de las bonas rapòrt a çò que faguèt dins los filmes, qu'ara, e n'èssent provesida la siá familha, ne vesiá pus nada rason per contunhar dins quicòm que se ne virava...."[8] (...)
Un pecic de mistèri...[modificar | modificar la font]
Çò que de la siá vida privada, se ne sabem pas res o quasi (maldespièch la vox populi - o la de stultitia mundi?... - que li volguèt inventar una istòria d'amor amb n'Ozu, la se far druda del grand mèstre, mas foguèt pas jamai provat...), levat qu'estèrla demorèt, e marrés.
A Japon, n'es lèumens generalizada l'idèa que la rason de la siá retirada d'al mond del cinèma en 1963, foguèt dobla, d'en primièr lo tragic accident mortal del sieu fraire, amai d'en segond, lo decès tan crusèl d'Ozu.
De notar çaquelà qu'entre 1946 e 1961, lai excellèt ela dins los sieus 12 ròtles màgers, coma n'Ozu-san, d'el, qu'entre 1949 e 1963, realizèt 12 indenegables caps d'òbra...
D'un parallelisme extraordinari e magic gaireben, coma se n'èra estat sagelat lo lor rescontre dins l'astrada, dins la vida, e dins l'art.
l'Actritz del sègle...[modificar | modificar la font]
En 2000, segon una enquèsta populara nacionala, ne foguèt ela reconeguda coma l' Actritz màger, istoricament, de Nihon.
Entre març de 2004 e genièr de 2005, li ne faguèt omenatge la television japonesa en tot difusar los sieus 24 primièrs filmes sus las cadenas nacionalas.
del millenari...[modificar | modificar la font]
En 2001, ne va èsser estada ela l' inspiratritz, la font, la fons (... izumi, funsui, dedokoro...) d'un filme d'animacion de tria (amb sempre la meteissa qualitat espectaclosa, excepcionala, made in Japan, elaborat a Nihon, que tantes geloses gelosasses d'en pertot, se ne sentisson malsapioses, arrogants o mai simplament despoderats, colhonets, nècs e moquets, pegòts, idiotets, que son ges o pas cap capables, tot simplament simplamenton, de ne far atal), Sennen Joyū (idem Millennium Actress dins la lenga polida de Richie-san), realizat per en Satoshi Kon.
Çò ne conta de l'istòria d'una dòna pro annadida ja, una actritz retirada dempuèi decennis e decennis (sonada na Fujiwara Chiyoko... Chiyoko... coma ela, un còp èra, n'èra estada Chiyo... Cosette ... ailaluènh dil temps...) que lai realitat e ficcion se ne mesclan, entremesclan a tengut, se confondon, esposan, maridan, combinan, atretzenan de contunh, un chic coma e vida e realitat e sòmi e istòria se n'anavan fasent idem dins lo cap d'òbra excepcional d'en Mizoguchi Kenji, Ugetsu Monogatari... Conte de la luna vaira, en 1953..
Mas ne desvelarem pas mai, çai, que los curioses, se n'i a, se ne poiràn congostar en anar churlar e veire, agachar, sentir, remirar aquel filme, e plorar.
Ne foguèt aicesta òbra admirabla (que fòrca mai que non pas un simple filme d'animacion (çò dison...), se tracha d'una mèra e pura òbra d'art...) multipremiada, e demest totes aqueles prèmis e guerdons, ne foguèt laureat del prestigiós (a Nihon, Univèrs... forra-borra borret borràs borrassàs borrasson...Uchū... Sekai... Unibasū...) Ofuji Noburo Award al Mainichi Film Concours de 2002.
una vida en simbiòsi...[modificar | modificar la font]
Atal un flashback de l'astrada (... unmei ...), zuihitsu filmic d'una vida tota, de tota una vida (Seimei Monogatari...), que n'èra ela tanben, d'un jorn ja luènh en pel temps e l'espaci, mas tostemps present çaquelà dins la memòria dels òmes, dels umans, e los sieus conteirals beles primièrs que primierasses, estada flocada dels guerdons (plan mai importants que non pas de simples Oscars... (e lo box office, a la vinha, aux horties !!!) per çò quar japoneses, nipons!, çò es d'a l'ostal mairal e pairal eissits e grandmairal e grandpairal e ca nado... e tornats!) en 1950 e 1952...
totjorn...[modificar | modificar la font]
Coma se n'O-Chan, la d'alara tan luminosa actritz magica (... Joyū no Maho ... Maho no Joyū ...) de Banshun, Bashuku o Meshi se n'ajonhèsse en dil temps, se ne tornèsse trobar d'amics, los personatges animats de l' arma (... reikon... seishin...) etèrna de Japon, de Nihon (ambedos, amassa, abraçats!)...
Una actritz de l'arma eternala e de personatges animats, valent a dire qu'an una arma, de verai verai, animats.
en lai...[modificar | modificar la font]
- Ukiyo-e ... lo mond... Imatges, magenas... d'al mond flotejaire del mond...
- Mono no Aware ... l'agach... Impermanéncia de tota causa... tota chausa...tota ren... passadissa... eternal... s
- Seimei Monogatari ... Conte de tota una vida... d'una vida tota
. . . Cante una chata universala...
Li n'avián dich de verge eternala... eikyūno... Eikyū-no... Eikyū no Shojo... de Japon, devèrs las annadas trenta... mas Dòna eternala foguèt... Dauna eternau
immortau
na Aida Masae se'n tornèt a l'ostal
a casa
a l'ostau
Los sieus ròtles[modificar | modificar la font]
1935-1938[modificar | modificar la font]
Aladoncas, ne comencèt en 1935, als 15 annets tot just manjuquejadòts, dins lo filme Esitètz pas, gojats!.
(Tre ara endavant, ne citarem lo títol japonés sonqu'en cas de necessitat absoluda o se n'es pas encara estat citat çai-sus o per tota autra rason pertinenta que se nos poirà presentar..)
Es un filme realizat per en Taguchi Satoshi... (idem ne citarem los noms d'ostal e pichons dels autors rescontrats en per la nòstra escorreguda en pel pais d' Eigaland... lo país d' Eiga, çò es filme en japonés..., segon l'us millenari d'emplec nipon de tals signes fondamentals e inalienables de la lor identitat d'èssers umans...) que lai ne fa ela de n' Osetsu e per ara ne sauprem pas mai.
Mas un primièr ròtle, de segur, se ne deguèt marcar la drolleta, per temps.
Jidaigeki & Gentilòme nipon...[modificar | modificar la font]
Dès 1936, ne va ela èsser immergida dins lo mitan forfolhaire e rèireactiu del jidaigeki de Kyōto, çò es teatre contemporanèu, que se n'opausa atal al gedaigeki o teatre istoric de Tokyo, d'a Tōkyō, ailaluènh...
Se tracha doncas de filmes amb de tèmas contemporanèus (mas ne pòdon çaquelà èsser de costums que la feudalitat a Japon, amb las classas inerentas a aiceste estat social, se ne perseguiguèt duscas a fòrça avançat lo sègle XX o, pels japoneses, e aicí ne son eles los sols que nos interèssan, las èras Meiji, 1868-1912, Taishō 1912-1926, e Shōwa, que se n'acabarà en 1989 amb lo decès de n'Hiro Hito, Tennō (emperaire) de Nihon, del sieu nom postum en Shōwa Tennō, segon l'us millenari nipon...), contrariamant al genre tokyoït que d'el l'accion se ne debana abans l'epòca o èra Meiji.
Jòga n' Onami dins lo filme d'en Yamanaka Sadao, Soshun Kochiyama, que lo sieu eròi, lo sieu nom es lo títol del filme, es fòrça uman e arderós, un vertadièr Gentilòme nipon.
E lai umor e pathos s'entremesclan, coma garbura de passion!!!
Adaptat d'una òbra de teatre molt famosa en per Japon tot (e doncas adaptacion literària de qualitat màger, coma lo cinèma japonés, e tre los sieus tartalhons tartalhonets dès la debuta del cinèma mut, se ne faguèt una especialitat que dura fins a l'ora d'ara amb las adaptacions rèirequalitadosas dels sieus escrivans màgers o d'un molon d'estrangièrs, çò ne tornarem mencionar...), n'es gaireben una fendascla, una fendasclona, una bèrca dins lo ieratisme e lo conformisme ideologic e social dels filmes de jidaigeki.
Quitament se ne sabem pas grand causa sus la plaça vertadièra de n'O-Chan dins lo filme, levat que ne fasiá de joventa " pura " , çò diguèron.. çò disián... e çò dison, encara!!!
D'una etiqueta que li empeguèron sul pic e que, coma moltas malas renommadas o reputacions aulas aulassas que non sai, li ne cal fòrça temps per partir, s'esfaçar, s'esfumar, s'avalir...
E al briu de las etiquetas, çò ne tornarem mencionar.
Ne demòstra una vegada mai çaquelà que, e a la tota debuta de la siá carrièra, tre lo sieu segond filme, e a 16 ans, ne foguèt implicada ela dins un cinèma de fòrça nauta qualitat.
La nòva Tèrra (1937)[modificar | modificar la font]
De La nòva Tèrra de n'Arnold Fanck (especialista tudesc del genre plan " germanic " (...mèfi, leis etiquetas, mon bèu!!!) del filme de montanha o bergsfilm amb los sieus parions soïsses o austriacs... e los liechtenteineses, mutter, de qué fan?..., amb plan sovent la jove e tras que bèla Leni Riefenstahl, la condemnada sens saber, dins lo primièr ròtle...)
E dins una temptativa devòta (id est avodada èime e tot) de contar la vida d'una immensa actritz japonesa, de qué lai vénon far e alpinistas e pics e piolets e Mont Blanc... Die Jungfrau ?!!?) e n'Itami Mutsaku ( mas el i foguèt pas per grand causa, que lo se limitèron a un ròtle d' assistent de realizacion o quasi... e pr'aquò es, e foguèt, un cineasta important... fòrça mai que non pas lo Fanck!) e de 1937, e del sieu ròtle de na Mitsuko Yamato...
Lai tòca ela del koto, la granda citara de la musica japonesa... [9]
D'aiceste filme, e malgrat totas las siás qualitats, ja ne parlèrem en exèrg d'aicesta biografia de na Setsuko Hara.
Li n'apondrem sonque que (e se causiguèrem pas per ne parlar lo sieu títol comercial alemand (e n' oblidem pas tanben que ne sèm a parlar d'una coproduccion entre l'Alemanha nacionala-socialista e lo Japon expansionista imperialista e sens pietat...) que çai lo me citarai quitament pas, quitament traduch a la lenga nòstra, es perque, e sempre e tostemps, dins aicesta aproximacion a l'òbra ... e òc, d'un actor tanben pòt far òbra, crear..., e la carrièra de n'O-Chan , çò de japonés, de nipon, tostemps, a tengut, ne demòra çò mai important, e atal ne demorarà, e atal ne serà fins a la fin d'aiceste trabalh...) foguèt lo sieu primièr grand ròtle e lo sieu primièr trionf coma actritz, amb tot çò qu'a l'entorn impliquèt, e viradas internacionalas e recepcions e entrevistas e glòria enchusclaira enchusclairitz e ca etc, e de segur, aquò tanben ne deu marcar una gojata de 18 ans...
Per la vida.
Li n'ajustarem tot parièr, totun, que los japoneses se comparèron los filmes d'ambedos cineastas n'Yamanaka Sadao (...lo del gentilòme nipon...) e n'Itami Mutsaku en tot çò ne dire que los del primièr èran de poesia amai los del segond de pròsa, id est aquel se ne daissava menar d'en primièr per sentiments e passion e aiceste çò que d'el ne quichava susquetot subre sens e compreneson.
1938-1945[modificar | modificar la font]
" Los Miserables "... a Nihon[modificar | modificar la font]
Aladoncas, los Miserables, a Nihon...
en Victor Hugo... a Nihon... Japon.
Kyojinden ...la Legenda dels gigants...
Realizat en 1938, un an aprèp lo debut de la Guèrra Sinojaponesa, per Itami Matsaku, transferís l'accion d' a la Comuna de París de 1870 a Satsuma, dins l'illa de Kyūshū.
Lai, en 1877, entre genièr e setembre, espetèt una rebellion màger de samorais bailejada per Saigo Takamori, per encausa d'una decision del govèrn de desarmar l'Arsenal de Kagoshima, la Nàpols de Japon... (que ne foguèt afrabada per una erupcion del volcan Sakurajima en 1914...)
Li ne dison los japoneses de Shinan no Eshi, id est campanha militara del sud-èst (idem Shinan-sensō o Guèrra del Sud-èst.)
E los insurgents perdèron.
L'equivalent japonés del Màrius hugolian es un jovent samorai que lucha amb l'armada rebèlle e cai ferit dins un escaufèstre, per carrièra, a Kumamoto, ciutat capitala del ken (id est prefèctura), davant èsser salvat per "Jean Valjan"...
Sonhat dins l'ostal de Chiyo, çò ne dison ambedós fringaires:
-
- (...)' '- Es pas cap polit far la guèrra.
- Mas me ne sabi far sonqu'aquò... me ne sabi pas far quicòm mai!
- Quand me pensi qu'una femna ne sap quitament pas far la guèrra!' ' (...)
Aicesta irrupcion sobta d'una certa critica contra lo bellicisme ne pòt èsser considerat, atal almens çò ne pensa en Sato, coma una critica envèrs la Guèrra Sinojaponesa que ne comencèt l'annada abans, e se ne ten d'espandida, quand totòm se cresiá que n'anava acabar sul pic. [10]
" La Sinfonia pastorala "... a Nihon[modificar | modificar la font]
Aladoncas, la Sinfonia pastorala ... a Nihon...
n' André Gide... a Nihon ... Japon.
Denyen Kokogaku ... la Sinfonia pastorala...
Realizat, la meteissa annada per Yamamoto Satsuo, amb un scenari d'en Tanaka Chikao, dramaturg novelari mas que se n'anava lèu convertir en un escrivan important de Nihon.
Influenciat per l' existencialisme francés, ne serà guerdonat del prèmi literari del Yomiuri en 1953 per Kyōiku... Ensenhament, e membre de l'Acadèmia de las Arts, en 1981.
Lai ne fa n' O-Chan de Yukiko, joventa òrba...
Tornar, ne daissarem parlar, per mèra onestetat intellectuala e respièch envèrs una òbra que vegèrem pas, en Sato Tadao [11] :
-
- ... l'òbra aquesta, que n'es fin finala sonqu' un melodrama per joventas , n'a pr'aquò l'ambicion de voler adaptar a las tradicions japonesas lo concèpte europèu d' umanisme .
Los 47 ronins[modificar | modificar la font]
Chushingura Zenpen & Chushingura (Go)... los 47 ronins (parts I & II)... , 1939, a Japon... Nihon... normal... normau.
Lai ne fa n'O-Chan de n'O-Teru... (la rèirepolida O-Teru...)
Chushingura, literalament Tesaur dels guerrièrs, o vassals, fisèls, es un drama kabuki de 12 actes (e òc, qu'als nipons, li n'agradan fòrça las istòrias que duran, immanentas e permanentas, e remanentas, a l'un còp...) de n'Izumo Takeda, en Senryü Namiki e'n Moyoshi Shōraku, representat per primièra vegada a Osaka, en 1748 per la primièra, al Teatre, lo Takemoto-za d'Osaka.
Çò ne conta, çò ne delata el del drama dels 47 samorais d'Ako, samorais barrutlaires o ronins, trevaires, errants e sens mèstre, que se n'estipulan de vengar lo lor cap, en Naganoti Asano, umiliat e constrench de se ne far seppuku (e non pas l'autre mot orrible emplegat pels occidentals, que çò ne vòl dire se traucar la panolha, lo ventràs, e que ieu lo me citarai quitament pas).
Per çò far amai capitar dins la siá tòca ventjativa, ne van far lo semblant de contunhar de " servir " Yoshinaka Kira, lo responsable de totes los lors desaguicis.Al cap d'una longa espèra e pacientosa que non sai, lo se van aucire denant eles se tuar.
Aicí l'istòria, aicí lo relat.
Me ne sabi pas cap la valor d'aicesta version mas, e d'una vegada mai, se n'inscriu dins la tradicion de qualitat màger, tant del cinèma nipon el-meteis, coma de la quita Setsuko Hara e la d'encara tan jove n'O-Chan, qu'als 19 ans, ja n'aviá ela jogat dins un plenponh de filmes mai que remirables, tras qu'interessants, quand se ne coneissem moltas staronas e sembla estaretas que n'an pas tant, e se'n manca, als 50 o 60 haru o fuyu ben sonats!!!
E coma per totas (o moltas...) las versions de Chushingura, n'es de doas parts, e dura mai de tres oradas, 3 oradetas d'emocion e istòria e accion e eroïsme e traïdorici e dever e ver sens uman e ca etc.
al briu del temps[modificar | modificar la font]
Ne passarem lis suls filmes que seguiguèron...
... mas pas lista...
Mas, coma na Sei Shōnagon un còp èra (vèrs lo sègle X... un còp es, quitament deman!), a Quiòto... a Kyōto, Heyan-kyö, la Capitala de la Patz, çò ne faguèt ela de listas e de listas e de listas e listas e listas e listetas e listassas e listonas listonelas e ca etc nado, de las causas importantas o pas usw and so on etab!, dins los sieus Makura no Soshi ...Contes del cabeç...
Coma n'Ozu-san, coma n'Ozu Yasujirō se ne tenguèt el de fach pendent 30 ans dins los sieus tras que remirables Contes del kottatsu (... Ozu Yasujiro (Los Quasernets - 1933-1963), n'Ozu Iasojirò en grafia tribala occitana (... Ouzu Iasoujiro, leis amics?), en ne seguir la "lei" del zuihitsu, çò es al briu del pincèl e de l'ora, l'orada... tostemps.
Aicí doncas (e per sonque senhalar amai sagelar la siá preséncia, per çò que joguèt ela dins aquels filmes, que lai es... èra... foguèt... Es e sempre serà ac semper
...per sæcula sæculorum...
Fiat lux?
... Lux æterna? ...Amen?
HET
dentō
nikkō
... Me ne recòpa sobte, en tot ne passar de la cabra al perièr, coma en Pèire Godolin, lo nòstre grand engèni literari e màger resistent mondin del sègle XVII, lo d'en Bashô, lo trobador pelegrin que... (patin cofin...), quitament se d'a vegadas que i aguèt..., Tant i a... (bibòtis, que faguèt el çò que poguèt e coma o poguèt!!!), en Michel Simon, immens actor mas tanben colleccionaire emerit de nanars, mas que del mendre naveton o navetàs o navetassàs navetonel o tot simplament navet , and Frenchy Navets!!, te ne fasiá el una òbra importanta, per çò que tot simplament, lai èra el, lai jogava, amb la siá preséncia innada e naturala, umana e arderosa, e boleguiva sovent, meravilhosa... però il est suisse!!!, Frankreich!... nascut a Genèva, en 1895, Actor e satir, sospiechat d'espionatge al benefici de l'URSS, satiràs benlèu pedofil e colleccionaire d'objèctes erotics, mas subretot bravòm, coma un còp i aviá los nòstres bosoms (assassinats sens cap vergonha ni pietat ni subretot umanitat en per lenhièrs e cadafalcs, chadafaucs e cha), Our bosòms, Gallia!!... , e mòrt...(...s...) pas jamai jamai
....... Boudu, bon Dieu, es immortal
Biofilmografia zuihitsu[modificar | modificar la font]
-
- Fuyu no Yado ... Abitarèla d'ivèrn...
-
- Tokyo no Josei ... Moneta de Tòquio... (títol literal intuitiu occitan)... que lai n'es na Kimizuka Setsuko
-
- Uruwashiki Shuppatsu ... Partença... (títol literal incomplet occitan)... na Hojo Tomiko
-
- Shanhai Rikusentai ... La fòrça d'intervencion de Shanghai... na Mingzhu, joventa e chinesa, idem Pèrla...
-
- Onna no Kyoshitsu - Gakko no Maki:Nantsu no Omokage ... Femna... (títol analfabet inculte rèireincomplet occitan)... na Cheng Fengying idem (franc Pearl)
-
- Onna no Kyoshitsu - chu-köhen ... id, id id id (id)
-
- Toyuki ...? ... (Was ist das, jung Frau?), actritz de Showa Kinema
-
- Hebihime-sama ... Princessa de la Sèrp ... na Hime Koto, la Snake Princess
-
- Onna no Machi ... Vilandresa (títol literal intuitiu occitan) ... n' Ine, molhèr d'en Shinjiro
-
- Futari no Sekai ... Un mond per dos (títol furtat a l'anglés)
-
- Shido Monogatari ... Conte educatiu (títol occitan segur de se) ... na Kuniko, filha de...
-
- Kibo no Aozora ...? (cos'è, principessa?) ... los Mistèris de Nihon?!!?
-
- Seishun no Kyriu ... Brius de joinessa ...
-
- Wakai Sensei ...Mèstra jove? ...(de qu'es aquel filme, Perlonela d'a Shanghai?) ... na Hirayama Tomiko
-
- Haha no Chizu ... Mapa, coma maire (títol sibillin raubat a l'anglés, occitan) ... na Kyrie
-
- Hawai Mare oki Kaisen ... Batalha navala d'Hawaii a Malàisia ... (e de qué li venguères far, n' O-Chanona, dins totes aqueles coirassats, destruseires e autras menas de còcas de notz?)... na Kiku, sòrre...
-
- Ahen Senso ... La guèrra de l'òpi ... n' Airan (idem Ailan)
-
- Boro no Kesshitai ... Los Combatents de la torre de gacha ... na Muramatsu, Rams de cedre...
-
- Wakaki hi no Yorokobi ... Jòia... ? ... (títol incomplet trantalhejaire assatz, occitan) ... na Hozumi Yasuko
-
- Shôri no hi Made ... Cap a la Victòria finala ... primièr " filme " amb en Naruse Mikio
Una actritz a l'acrist del mond[modificar | modificar la font]
1946-1951[modificar | modificar la font]
na Yukie Yagihara... Regreti ges ma joventut 1946[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Regreti ges ma joventut
na Noriko Somiya... Prima tardièra 1949[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Prima tardièra
na Taeko Nasu... L'Idiòt, 1951[modificar | modificar la font]
- veire l'article L'Idiòt
na Noriko Mamiya... Estiu primaic 1951[modificar | modificar la font]
- veire l'article Estiu primaic
na Michiyo Okamoto... Lo Repais 1951[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Repais
1952-1961[modificar | modificar la font]
na Noriko Hirayama... Conte de Tòquio 1953[modificar | modificar la font]
- veire article Conte de Tòquio
n' Ogata Kikuko... Lo Resson dins la montanha 1954[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Resson dins la montanha
na Fumiko... Delavaci 1956[modificar | modificar la font]
- veire l'article Delavaci
na Takako Numata... Luscre a Tòquio 1957[modificar | modificar la font]
- veire l'article Luscre a Tòquio
na Sanae Soga... Filhas, molhèrs e una maire 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article Filhas, molhèrs e una maire
n' Akiko Miwa... Fin d'auton 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fin d'auton
n'Akiko... La fin de l'estiu 1961[modificar | modificar la font]
- veire l'article La fin de l'estiu
...cap en rèire... 1945 amai en davant ... 1966[modificar | modificar la font]
n'Akiko... Lo Bal de l'ostal Anjo 1947[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Bal de l'ostal Anjo
na Yukiko Shimazaki... Las montanhas verdas 1949[modificar | modificar la font]
- veire l'article Las Montanhas verdas
Citacions[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1950 : Mainichi Film Concours Award: melhora actritz per Banshun, 1949 (amai Aoi Sanmyaku id, e Ojosan Kanpai id)
- 1952 : Blue Ribbon Award: melhora actritz per Bakushu, 1951 (amai Meshi id)
- 1952 : Mainichi Film Concours Award: melhora actritz per Meshi, 1951 (amai Bakushu id).
Filmografia complèta (gaireben...) detalhada comentada[modificar | modificar la font]
- 1935 : Tamerau Nakare Wakodo yo Don't Hesitate, Young Folks Esitètz pas, gojats, ròtle de n' Osetsu, Taguchi Satoshi
- 1935 : Tamashi o Nagero ...
- 1936 : Soshun Kochiyama ..., n' Onami, Yamanaka Sadao
- 1937 : Kenji to sono imoto ...
- 1937 : Atarashiki Tsuchi, Die Liebe der Mitsu (títol alemand) id Die Tochter des Samurai (id), The New Earth id The New Soil La nòva Tèrra id La Filha del samorai, na Misuko Yamato, Alemanha - Japon, Arnold Fanck (amb Mansaku Itami)
- 1938 : Kyojinden, La Legenda dels gigants ..., na Chiyo, Mansaku Itami
- 1938 : Denen Kokyogaku , La Sinfonia pastorala, na Yukiko, Yamamoto Satsuo
- 1938 : Fuyu no Yado, Abitarèla d'ivèrn
- 1939 : Tokyo no Josei, Moneta de Tòquio, na Setsuko Kimizuka
- 1939 : Uruwashiki Shuppatsu, Partença... ? (títol literal incomplet occitan)..., na Tomiko Hojo
- 1939 : Chushingura Zenpen, Chushingura (Part One), Los 47 ronins (1 èra part), n' O-Teru
- 1939 : Chushingura (Go), Chushingura (Part Two), Los 47 ronins (2 nda part), id
- 1939 : Shanhai Rikusentai..., La fòrça d'intervencion de Shanghai, na Mingzhu, joventa chinesa
- 1939 : Onna no Kyoshitsu - Gakko no Maki: Nanatsu no Omokage ..., na Chen Fengying, id... & Onna no Kyoshitsu - Chu-kohen..., idem
- 1940 : Toyuki..., actritz de Showa Kinema
- 1940 : Hebihime-sama, Serpent Princess id The Snake Princess, Princessa de la Sèrp, na Koto Hime
- 1940 : Onna no Machi Vilandresa, n' Ine, molhèr d'en Shinjiro
- 1940 : Futari no Sekai, A World of Two, Un mond per dos
- 1941 : Shido Monogatari ..., Conte educatiu, na Kuniko
- 1942 : Kibo no Aozora, Hope of Blue Sky, Espèr de cèl blau... Kurata Bunjin
- 1942 : Seishun no Kiryu, Currents of Youth (títol anglés internacional) id Wind Currents of Youth, Brius de joventut
- 1942 : Wakai Sensei Mestronèla, na Tomiko Hirayama
- 1942 : Haha no Chizu, Map, for Mother, na Kirie
- 1942 : Hawai Mare oki kaisen, Battle of Mearl Harbor and the Malay Coast (títol "informal" "literal" anglés) id The War at Sea from Hawai to Malay (títol literal anglés), Batalha navala d'Hawaii a Malàisia, Yamamoto Kajiro
- 1943 : Ahen Senso, The Opium War, La guèrra de l'òpi, n' Airan (id Ailan) Makino Masahiro
- 1943 : Neppu, Vent caud... Yamamoto Satsuo
- 1943 : Boro no Kesshitai, Watchtower Suicide Squad, Los Combatents de la torre de gacha, Imai Tadashi
- 1943 : Wakaki hi no Yorokobi ..., na Yasuko Hozumi
- 1945 : Shori no hi Made, Until Victory Day, Cap a la victòria finala, Naruse Mikio
- 1945 : Kita no San-nin, Three Women of the North, Tres femnas del nòrd
- 1946 : Waga koi-seshi Otome, The Girl I Loved, La joventa qu'aimavi, Kinoshita Keisuke
- 1946 : Waga Seishun ni Kuinashi, No Regrets for my Youth id No Regrets for Our Youth, Regreti ges ma joventut, na Yukie Yagihara, Kurosawa Akira
- 1947 : Sanbon Yubi no 0toko ...
- 1947 : Anjo-ke no Butokai, The Ball at the Anjo House, Lo Bal de l'ostal Anjo n' Atsuko, la molhèr segonda..., Yoshimura Kozaburo id Kimisaburo
- 1948 : Yuwaku, Temptacion... Yoshimura Kozaburo id Kimisaburo
- 1948 : Taifuken no Onna, The Woman in the Typhoon Area, La Femna dins l'uèlh del tifon
- 1949 : Ojosan Kanpai, Here's to the Girls (títol anglés literal) id Here's to the Lady, Santat, joventa... Kinoshita Keinosuke
- 1949 : Aoi Sanmyaku, The Green Mountains (id), Las montanhas verdas, na Yukiko Shimazaki, Imai Tadashi
- 1949 : Zoku Aoi Sanmyaku ...
- 1949 : Banshun, Late Spring, Prima tardièra, na Noriko Somiya, Ozu Yasujiro
- 1951 : Hakuchi, The Idiot, L'Idiòt, na Taeko Nasu, Kurosawa Akira
- 1951 : Bakushu, Early Summer, Estiu primaic, na Noriko Mamiya, Ozu Yasujiro
- 1951 : Meshi, A Married Life (títol anglés nòrd-american " de festival "...) id Repast, Lo Repais, na Michiyo Okamoto, Naruse Mikio
- 1952 : Kin no Yamago Golden Girl Filha auriva
- 1952 : Tokyo no Koibito, Jewels in our Hearts id Tokyo Sweetheart, Amor mieu de Tòquio
- 1953 : Shirauo ..., na Sachiko
- 1953 : Tokyo Monogatari, Tokyo Story, Conte de Tòquio, na Noriko Hirayama, Ozu Yasujiro
- 1954 : Yama no Oto, Sound of the Mountain (títol nòrd-american) id The Sound from the Mountains (" review title " nòrd-american) id The Thunder of the Mountain (títol internacional anglés), Lo Resson dins la Montanha, na Kikuko Ogata, Naruse Mikio
- 1955 : Utsukushiki Haha A Wonderful Mother, Una maire meravilhosa
- 1955 : Non-chan Kumo ni noru, Nobuko Rides on a Cloud (títol en anglés japonés), Nobuko se cavalga las nívols, maire de Nobuko
- 1956 : Shuu, Sudden Rain, Delavaci, na Fumiko, Naruse Mikio
- 1956 : Aijo no Kessan, Settlement of Love, Balanç d'amor
- 1956 : Joshu to Tomo ni, Women in Prison, Femnas en preison, na Sugiyama, la directritz...
- 1956 : Ani to sono Musume, Brother and Sister, Fraire e sòrre
- 1957 : Chieko-sho, ..., Istòria de Chieko, Kumagai Hisatora 1957
- 1957 : Oban ...
- 1957 : Tokyo Boshoku, Tokyo Twilight id Twilight in Tokyo, Luscre a Tòquio, na Takako Numata, Ozu Yasujiro
- 1957 : Zoku Oban: Fuun hen ...
- 1957 : 'Saigo no Dasso, The Last Pursuit, La darrièra perseguida
- 1957 : Zokuzoku Oban: Doto uhen ...
- 1958 : Onna de aru Koto, Women Unveiled, Femnas dessailadas ... Kawashima Toru
- 1958 : Tokyo no Kyujitsu, A Holiday in Tokyo (títol anglés internacional) id Tokyo Holiday (id literal), Vacanças a Tòquio... Yamamoto Kajiro
- 1959 : Onna Gokoro, Còr de femna... Maruyama Sadao
- 1959 : Nippon Tanjo, id Nihon Tanjō (transliteracion japonesa alternativa), Amaterasu, the Sun Goddess id Age of the Gods id Japan Birth id Japan is Born id The Birth of Japan id The Three Treasures..., Amaterasu, la diva del Solelh
- 1960 : Fundoshi Isha, Life of a Country Doctor id The Country Doctor, Lo mètge de campanha, n' Iku, molhèr d'en Kesai, Inagaki Hiroshi
- 1960 :Robo no Ishi, The Wayside Pebble, De grava sul camin, n' Oren Haikawa, Hisamatsu Seiji
- 1960 : Musume tsuma haha, Daughters, Wives and a Mother, Filhas, molhèrs, e una maire, na Sanae Soga, Naruse Mikio
- 1960 : Akibiyori, Late Autumn, Fin d'auton, n' Akiko Miwa, Ozu Yasujiro
- 1961 : Kohayagawa-ke no Aki, The End of Summer (títol anglés internacional) id Autumn for the Kobayama Family (id literal) id Early autumn id The Last of Summer, La fin de l'estiu, n' Akiko, Ozu Yasujiro
- 1962 : Musume to Watashi, My Daughter and I(títol anglés nòrd-american), Una femna que passa, la maire de Mari, Horikawa Hiromishi
- 1966 : Chushingura - Hana no Maki yuki no Maki, 47 Ronin id 47 Samurai (USA) id Chushingura: 47 Samurai (id títol de nòva sortida) id The 47 Ronin (Australia) id The Loyal 47 Ronin..., Chushingura id Los 47 ronins, na Riku Oishi Inagaki Hiroshi
- 1966 : Shiroi Kyotou, The Great White Tower (títol anglés internacional) id The Ivory Tower (títol anglés australian version 16mm), La Torre d'evòri
- 1966 : Ishinaka Sensei Gyojoki, Big Wind from Tokyo (títol anglés nòrd-american)...
-
-
- Li daissèrem als cineastas nipons citats dins aicesta filmografia los lors noms d'ostal e pichons coma los sòlon eles emplegar, id est nom d'ostal primièr e pichon segond, per simple e mèr respièch cultural, frairal e uman.
-
Per totas autras precisions e aclaraments, veire nòta en pè de pagina de la filmografia d'en Yasujiro Ozu... n' Ozu Yasujirō
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Pascal-Alex Clément Setsuko Hara, la disparue... n'O-Chan, l'avalida..., evocacion (15'), Arte - Video, 2003
...e, que pas res se ne val un retorn cap a la font...:
-
- l'edicion en VHS o DVD de mantun filme de n'Ozu Yasujirō, en Naruse Mikio o'n Kurosawa Akira usw (versions originalas sostitoladas en francés o multilingüas pels DVD...) dins las colleccions LES FILMS DE MA VIE, LA SEPT/VIDEO o ARTE/VIDEO...
Bibliografia[modificar | modificar la font]
estudis particulars[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Donald Richie: Different People: Pictures of Some Japanese, Kodansha International, Tòquio 1988 (en anglés)
revistas[modificar | modificar la font]
- Stephen Harvey: Setsuko Hara, revista Film Comment, Nòva York, novembre-decembre de 1974 (en anglés)
- J.Gillett: Setsuko Hara, revista Film Dope, Londres, setembre de 1981 (id)
- A. Masson: Setsuko Hara, revista Positif, París, mai de 1982 (en francés)
- Robin Wood: The " Noriko " Trilogy, revista cineAction, Toronto, ivèrn de 1992 (en anglés)
istòria del cinèma japonés[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Yasuzo Masumura: Cinema giapponese, Bianco e Nero editor, Roma, 1951 (en italian)
- Donald Richie: Japanese Cinema: Film Style and National Character, Garden City, Nòva York , Doubleday Anchor Books, 1971 (en anglés)
- Max Tessier: Images du cinéma japonais, amb introduccion de n'Oshima Nagisa, edicions Henri Veyrier, 1981 (en francés)
- Hiroko Govaers: Le cinéma japonais de ses origines à nos jours, primièra part 1908-1969..., obratge editat dins l'encastre del Cicle omonim, organizat per la Cinémathèque française de genièr de 1984 a abril de 1985..., publicat per: Fondacion de Japon - Kawakita Memorial Film Institute, 1985 (id)
- Maria Roberta Novielli: Storia del cinema giapponese, Venècia, cò en Masilio, 2001 (en italian)
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes 1 & 2, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés de na Karine Chesneau, na Rose-Marie Makino-Fayolle e'n Tanaka Chiharu)
- Stuart Galbraith IV: Le cinéma japonais, edicion de luxe, 192 pp (grand format), en Paul Duncan editor, Taschen, Colonha (amai Hong Kong - Londres - Los Angeles - Madrid - París - Tòquio), 2009, Alemanha (vertadièr país productor...)(version francesa)...Enfins l'obratge occidental que caliá per li tornar justícia al cinèma nipon... wunderbar!!!
- Adrien Gombeaud: Dictionnaire du cinéma asiatique, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 640 pp (grand format), edicions Nouveau Monde, París, 2008 (id)... Un obratge espectaclós, que la part nipona es evidentament tras qu'importanta... bravo!!!
e ca
revistas[modificar | modificar la font]
- ... numèro especial Cinéma japonais de la revista trimestrala Cinéma d'aujourd'hui, num. 15, engulhat per en Max Tessier, Filméditions-Lherminier, Ivèrn de 1979-1980 (en francés)
- (veire tot parièr la bibliografia de l'article n'Ozu Yasujirō ... Yasujirō Ozu
generalitats[modificar | modificar la font]
- E la nòstra coneissença pro limitada de la lenga nipona ne seriá pas estada sufisenta sens l'ajuda, tras que preciosa, del Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985) que, sens el, se ne seriam pas cap pogut venjar del prètzfach.
e ca
nado
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes annèxes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ges coneguda als EUA, çò diguèron in Ze Big Mamma... Who cares?
- ↑ op cit bibl., p.188, t.1
- ↑ id est prima, pels beocians
- ↑ Se ne desencusam alprèp dels Beocians, estatjants de Beocia, Hellas
- ↑ veire filmografia
- ↑ veire filmografia
- ↑ en Dan Harper
- ↑ en Donald Richie, 1970
- ↑ Fòto, luminosa, in Sato Tadao,p.189, t.I, op cit
- ↑ en Sato Tadao, op cit, t.1, p. 201
- ↑ op cit, t.1, p.188


text:
Colonialisme
Lo Colonialisme es una doctrina d'extension de la sobeiranetat d'un Estat sus de territòris en defòra de sei frontieras e implicant l'explecha economica e la dominacion politica d'aquelei territòris. Conegut tre l'Antiquitat, aqueu sistèma se desvolopèt fòrtament a partir de la descubèrta dau continent american per leis Europèus e l'expansion dau comèrci. Conoguèt son apogèu au començament de la Segonda Guèrra Mondiala quand lo monde èra devesit entre leis empèris coloniaus dei poissanças europèas, principalament França e Reiaume Unit. Après 1945, l'afebliment d'Euròpa entraïnèt l'independéncia de la màger part dei colonias e lo colonialisme es d'ara endavant vengut fòrça rar.
Somari
La situacion coloniala[modificar | modificar la font]
Causas[modificar | modificar la font]
Tres causas principalas, que son generalament mai o mens conjugadas, pòdon participar a l'establiment d'una politica e d'un ligam de colonizacion. Lo premier es l'ensems deis accions dirigidas militaras o administrativas còntra un territòri per assegurar son contraròtle. Lo segond es l'ensems de mesuras economicas que son presas per assegurar l'explecha d'un territòri. Enfin, lo tresen es l'ensems de missions mandadas amb un objectiu religiós per convertir de populacions.
D'efèct, lei dimensions militara e administrativa permeton d'unificar e de pacificar de territòris. Son generalament motivadas per d'aspècts estrategics coma lo contraròtle de ponchs militars o d'avitalhament importants. Per exemple, foguèt lo cas de la colonizacion francesa en America dau Nòrd que son objectiu foguèt de blocar l'expansion anglesa vèrs lo centre dau continent. Pòdon èsser tanben causadas per de motivacions economicas car la pacificacion d'un territòri es generalament una condicion necessària per l'explechar economicament per la seguida. La politica d'expansion economica venguèt generalament l'objectiu major de la colonizacion e permetèt sa justificacion. Ansin, foguèt una fònt de ressorsas, especialament minieras (aur dins lei territòris aztecs per exemple) o umanas (trafic d'esclaus), o un desbocament per lei produccions economicas de la metropòli. Enfin, la dimension religiosa es fòrtament ligada ambé lei doas autrei causas de la colonizacion. D'efèct, foguèt un objectiu important per de societats fòrça religiosa e permetèt d'assegurar la dominacion coloniala per l'eliminacion d'una partida dei tradicions dei populacions colonizadas. Per exemple, la propagacion dau crestianisme aguèt un ròtle decisiu dins l'expansion espanhòula en America dau Nòrd ambé lo mandadís de centenaus de missionaris catolics.
Tipes de colonizacion[modificar | modificar la font]
De tipes diferents de colonizacion existisson. Lo premier tipe principau es la colonizacion de pòblament. Entraïnèt la migracion d'un grop de populacion dempuei la metropòli vèrs lo territòri colonizat. Per exemple, foguèt lo cas de la colonizacion britanica en America dau Nòrd au sègle XVII o de la colonizacion francesa en Argièra. Lo segond tipe principau es la colonizacion d'explecha. Necessita un nombre pus feble de personnas car se concentra solament sus lo desvolopament de produccion de ressorsas que son generalament exportadas vèrs la metropòli. Foguèt lo cas de la màger part dei formas de colonizacion coma aquela dei conquistadors espanhòus en America.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Durant l'Antiquitat, una politica de colonizacion foguèt desvolopada per divèrsei civilizacions, especialament per aquelei situadas a l'entorn de la Mar Mediterranèa. Lei principalas foguèron lei ciutats-estats punicas e grègas puei l'Empèri Roman. Lei formas e lei rasons de la colonizacion foguèron variadas. Lei Fenicians aprofichèron l'ocasion per crear de ponchs d'avitalhament per sei marchands e son comèrci. De lor caire, lei Grècs creèron de colonias de pòblament que podián dispausar d'una autonomia fòrça importanta coma Marselha a respèct de sa metropòli Focèa. La colonizacion romana èra generalament de pòblament mai son ròtle èra diferent. D'efèct, deviá permetre l'installacion de Romans dins lei territòris conquists per assegurar lor contraròtle. De mai, permetián l'assimilacion dei populacions conquistas que podián generalament participar a la vida politica d'aquelei ciutats.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
L'Edat Mejana veguèt lo desvolopament coma un biais d'assegurar la conquista de territòris gràcias au poblament. Foguèt lo cas deis estats musulmans e crestians durant lei luchas entre país de religions diferentas durant lei conquistas aràbias dau sègle VII o, ulteriorament, pendent lo periòde dei Crosadas. En Euròpa, un movement similar aguèt luòc a l'iniciativa dei senhors de l'Empèri Roman Germanic que colonizèron de regions d'Euròpa Orientala, especialament en Polonha.
L'expansion mercantilista[modificar | modificar la font]
La Descubèrta per leis Europèus dau continent american en 1492 foguèt l'element decisiu au desvolopament de la colonizacion sus totei lei continents per lei país d'Euròpa. Lei dos premiers foguèron Espanha e Portugal que conquistèron la màger part d'America e divèrsei posicions de lòng de la costat africana e en Asia per assegurar lo contraròtle dau comèrci dei metaus preciós e d'espécias. A partir dau sègle XVII, Anglatèrra, França e Províncias Unidas acomencèron tanben de participar au movement de colonizacion en America dau Nòrd, en Africa e en Índia. L'empèri francés, fòrça important vèrs la mitat dau sègle XVIII, foguèt conquist per leis Anglés en 1763 a l'eissida de la Guèrra de Sèt Ans. Pasmens, leis Anglés perdeguèron una partida de sei colonias après la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units (1776-1783). Enfin, la Revolucion Francesa amb sei guèrras entraïnèron un afebliment important d'Espanha que sei colonias se revoutèron e obtenguèron seis independéncias entre 1811 e 1825.
L'expansion de la Revolucion Industriala[modificar | modificar la font]
La Revolucion Industriala donèt una impulsion novèla a la colonizacion, especialament sus lo continent african. D'efèct, se lo movement de la colonizacion conoguèt una pausa provisòria après l'independéncia deis Estats Units e de l'Empèri Espanhòu, recomencèt après la mitat dau sègle XIX. Principalament dirigida per França e Anglatèrra, la colonizacion se partejèt lo continent african e una partida d'Asia. Ansin, en 1914, l'Empèri Francés contrarotlava 13 000 000 km² enterin que l'Empèri Britanic aviá una superficia d'aperaquí 34 000 000 km².
La colonizacion conoguèt son apogèu entre lei doas guèrras mondialas. Itàlia conquistèt Etiopia entre 1935 e 1936 e Japon comencèt de colonizar de territòris sus lo continent asiatic. Pasmens, lo periòde veguèt tanben la formacion dei premiers movements independentistas dins lei colonias e quauqueis insurreccions aguèron luòc coma au Marròc espanhòu entre 1921 e 1926.
La descolonizacion dau sègle XX[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Mondiala portèt un còp decisiu a la poissança deis empèris coloniaus e va entraïnar la descolonizacion a partir deis annadas 1950. De mai, lo còst de l'ocupacion dei colonias èra vengut tròp important per lei país europèus que seis economias èran fòrças feblas après lei destruccions deis annadas 1940. Enfin, lei dos poissanças majoras de l'après-guèrra, Estats Units e subretòt URSS, èran opausadas au colonialisme. Ansin, lei dos empèris coloniaus pus poderós, francés e britanic, foguèron rapidament destruchs per de moments d'insurreccion coma durant la Guèrra d'Indochina (1946-1954) o per de politicas d'autonomia que permetèron pauc a pauc ai territòris colonizats de venir independents coma lei dominions britanics. Puei, dins leis annadas 1970 e 1980, lei darrierei colonias importantas, coma aquelei de Portugal, obtenguèron seis independéncias causant la fin deis empèris coloniaus europèus.
Lo neocolonialisme[modificar | modificar la font]
APrès la fin deis empèris coloniaus, lo tèrme neocolonialisme designa lei politicas realizadas per leis ancians país coloniaus per conservar lor influéncia dins sei colonias ancianas. Aquò es generalament caracterizada per una preséncia economica fòrça importanta e, de còps, per la preséncia de basas militaras. Es magerament lo cas de França que tèn tojorn un ròtle major en Africa dempuei un ensems de basas militaras e que foguèt capabla de rebutar unei govèrns africans durant leis annadas 1970 e 1980.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Sidi Mohammed Barkat, Le Corps d'exception - Les artifices du pouvoir colonial et la destruction de la vie, Paris, Editions Amsterdam, 2005 (sur l'indigénat et les massacres coloniaux).
- (fr) Yves Benot, Massacres coloniaux : 1944-1950 : la IVe République et la mise au pas des colonies françaises, La Découverte, 1995.
- (fr) Carmen Bernand e Serge Gruzinski, Histoire du Nouveau Monde, Fayard, 1991.
- (fr) Aimé Césaire, Discours sur le colonialisme, 1950.
- (fr) Félicien Challaye, Souvenirs sur la colonisation, Les nuits rouges (rééd.), 1935.
- (fr) Marc Ferro, Le Livre noir du colonialisme, Hachette, 2004.
- (fr) Claude Liauzu (dir.), Colonisation:droit d'inventaire, Armand Colin, 2004.
- (fr) Claude Liauzu, Violence et colonisation, Syllepse, 2003.
- (fr) Gilles Manceron, Marianne et les colonies : une introduction à l'histoire coloniale de la France, La Découverte, 2003
- (fr) Albert Memmi, Portrait du colonisé précédé du portrait du colonisateur, 1957.
- (fr) Arnaud Raffard de Brienne, La Désinformation autour de la colonisation, Éditions Fol Fer, 2007.
- (fr) Ruggiero Romano, Les Conquistadores, les mécanismes de la conquête coloniale, Flammarion, 1972.
- (fr) Pierre Singaravélou, L'École française d'Extrême-Orient ou l'institution des marges. Essai d'histoire sociale et politique de la science coloniale (1898-1956), Paris, L'Harmattan, 1999, 382 paginas.
- (fr) Olivier Le Cour Grandmaison, Coloniser, exterminer, Fayard, 2005.
- (fr) Robert Louzon, Cent ans de capitalisme, Algérie 1830-1930 Acratie.


text:
Catabasa
La catabasa (del grèc ancian katάϐaσις/ katábasis, « descenda, accion de davalar») es un motiu recurrent de las epopèias grègas, tractant de la descenda de l'eròi dins lo mond sosterranh, los Infèrns. Es una de las espròvas qualificativas mai decisivas de la formacion de l'eròi epic.
- L'exemple pus famós es lo d'Orfèu, lo musician-poèta, uates, celebrat per Virgili (Georgicas, IV) e Ovidi (Metamorfòsis, X et XI). Davala als Infèrns que son cant i enfachina Adès e Persefòn tant coma totes los mòstres infernals pr'amor d'ensajar de se tornar menar cò dels vius la femna, la driada Euridici, tuada per la mordida d'una sèrp.
- Lo darrèr dels trabalhs d'Eracles lo mena tanben als Infèrns: deu tornar menar Cerbèr, lo can de tres caps que ne para l'intrada (vejatz Descenda als Infèrns).
- Dins l'Odissèa, Ulisses, aconselhat per la fachilièra Circè, s'apròcha de l'Adès mas i davala pas. I consulta lo devinaire Tiresiàs e sacrifica una feda per tal de poder parlar amb los mòrts que tornan d'espèctres, demest los quals sa pròpria maire. Aquò es l'episòdi de la Nekuia, (vέkuιa, « sacrifici per l'evocation dels mòrts »).
- Dins l'Eneïda, l'eròi Enèas davala tanben als Infèrns, acompanhat de la Sibilla de Cumes per i consultar son paire Anquises.
- Dante, dins la Divina Comèdia, fa tanben una catabasa, dins l'Infèrn sincretic que sèrva fòrça d'aquel d'Omèr e de Virgili, tot en i ajustant los traches crestians.


text:
Dieu L'i Vòl
Dieu L'i Vòl [1](Dieulivol , nom en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
La grafia Dieu L'i Vòl es doblament aberranta en occitan (coma es pas colada e per lo triftongue). Fau/cau Diulivòl,coërent emb la prononciacion locala (daus maròts/gavaches e daus gascons). Lo triftongue -ieu-, si a existit, èra déjà redusit al sègle XIII, segon una atestacion donada per B. Boyrie-Fénié "Dioulivol". Que l'origina sisca lengadociana implica pas una grafia arcaïsanta fòra de la zòna lengadociana.


text:
Plaine-de-Walsch
Plaine-de-Walsch es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge fondat l'an 1707 pel baron de Lutzelbourg, amb una verrerie.
- Lo vilatge a sofèrt pendent los hostilités de la guèrra en 1914.
- Village fondé en 1707 par le baron de Lutzelbourg, avec une verrerie.
- Le village a souffert durant les hostilités de la guerre en 1914.


text:
Artenay
Artenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat en la region naturala de Beauce, a 20 km al nòrd de Orléans, a 33 km a l'oèst de Pithiviers e a 101 km al sud de París.
La ville est située dans la région naturelle de Beauce, à 20 km au nord d'Orléans, à 33 km à l'ouest de Pithiviers et à 101 km au sud de Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s, en lo moment de los sieus viatges, lo rei Louis XIV, #far de divèrsas fes halte al solar de Auvilliers, proprietat de Madame de Montespan.
La Mois invalide (d'octòbre)M i aguèt luòc a Artenay una importanta batalha de la guèrra franco-prussienne : l'armada francesa i #èsser ponduda en déroute. Dels gravures d'epòca testifiquen de l'eveniment.
La Mois invalide (d'octòbre)M, Louis Blériot #efectuar sus lo sieu Blériot VIII ter la primièra connexion aerian anat-retorn de vila dins vila dintre Toury e Artenay (28 km).
Artenay #Èsser, abans lo Débarquement e al començament de l'estiu 1944, una zòna de parachutage d'armas e de munitions récupérées pels resistentes de la ret Turma-Vengeance (Marcel Girault, "mòrt en déportation"[1] ; Gaston Brossard).
Modèl:Sources Au Sègle XVII, lors de ses voyages, le roi Louis XIV, fit plusieurs fois halte au manoir d'Auvilliers, propriété de Madame de Montespan.
Le eut lieu à Artenay une importante bataille de la guerre franco-prussienne : l'armée française y fut mise en déroute. Des gravures d'époque témoignent de l'événement.
Le , Louis Blériot effectua sur son Blériot VIII ter la première liaison aérienne aller-retour de ville à ville entre Toury et Artenay (28 km).
Artenay fut, avant le Débarquement et au début de l'été 1944, une zone de parachutage d'armes et de munitions récupérées par les résistants du réseau Turma-Vengeance (Marcel Girault, "mort en déportation"[2] ; Gaston Brossard).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Burèu del Loiret (dire.Henri Duvillard) 11 de decembre 1948
- ↑ La Dépêche du Loiret (dir.Henri Duvillard) 11 décembre 1948


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sevilha es la capitala de la Comunautat Autonòma d'Andalosia, en Espanha. Sa populacion èra estimada a 724 414 abitants, en 2006. Sa superficia totala es 141,3 km².
Lo gentilici es sevilhan -a.
L'escrivan Gutierre de Cetina n'èra originari.
Sevilha possedís un patrimòni arcquitectural considerable. Es per aquò una de las mai ricas ciutats europèas. Fòrça monuments son sus las listas del Patrimòni Mondial de l'Umanitat
D'entre los mai espectacloses edificis civils de la vila se distinguisson lo palais :
D'autres bastiments civils :
Sevilha consèrvas qualques rèstes de sa cencha fortificada :
- los barris de la Macarena ;
- la Torre de l'Aur
- la Torre de l'Argent
-
Faciada del palais mudejar de l'Alcazar
-
Faciada del Palai archavescal
-
-
- Portau de l'Espanha
-


text:
Albanie
L’Albanie (en albanês et en albanês tosco Shqipëria, en albanês guègo Shqypnija (lo nom vôt dére en arpitan payis de l’agllo), en aroumen Arbinishia ou Arbinişia, en grèco AλBavίa / Alvanía, en macèdonien AлбaHиja / Albanija) est un payis du ponant de la pèninsula des Balcans u sud-levant de l’Eropa, avouéc una uvèrtura sur la mar Adriatica et sur la mar Ionièna. El at una frontiére u nord avouéc lo Montènègro, u nord-levant avouéc la Sèrbie (Kosovo), u levant avouéc l’anciana Rèpublica yougoslava de Macèdonie et u sud avouéc la Grèce. La capitâla est la vela de Tirana.
Constituâ en tant qu’Ètat a la fin des guèrres balcaniques, en 1913, l’Albanie réste un payis mâl-cognu, du fêt de son isolament politico durent la seconda mêtiêt du XXo sièclo.