text:
1109
Aquesta pagina concernís l'an 1109 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una guèrra lònga còntra Anglatèrra a prepaus dau castèu de Gisors ocupat per lo rèi Enric Ièr d'Anglatèrra que refusava de jurar fidelitat au rèi de França, senhor superior de Normandia. Fins a la mòrt de son adversari en 1135, lo rèi Loís VI deguèt ansin luchar còntra lo rèi d'Anglatèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt una tièra d'eveniments decisius per l'establiment definitiu dau Comtat de Trípol. De'n premier, l'arribada de Bertrand de Trípol, eiretier designat per son paire Raimon IV de Tolosa per dirigir lo comtat, entraïnèt de tensions importantas ambé Guilhèm II de Cerdanha, senhor usurpator dau comtat. Desirós de pas afeblir lei fòrças crosadas, Bertrand acceptèt un arbitratge dau rèi Baudoïn Ièr de Jerusalèm. Pasmens, lo desbarcament dei fòrças de Bertrand s'acabèt per una demonstracion militara ambé la conquista rapida de Gibelet. Puei, aquelei tensions causèron l'arribada deis armadas dau Principat d'Antiòquia e dau Reiaume de Jerusalèm. Aquela concentracion de tropas crosadas permetèt de conquistar la vila de Trípol e son pilhatge. Après aquela victòria, Bertrand e Guilhèm acceptèron l'arbitratge de Baudoïn que partajèt lo Comtat entre lei dos camps : Bertrand de Trípol obtenguèt Gibelet e Trípol coma senhor sobeiran e Guilhèm II de Cerdanha la region de Tortosa coma vassau d'Antiòquia.


c: text/html

text:
1816
Aquesta pagina concernís l'an 1816 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'erupcion dau Mont Tambora, França conoguèt de temperaturas fòrça frejas qu'entraïnèron de recòltas marridas. Dins certanei regions, especialament aquelei tocadas per lei combats de 1814-1815, aquò entraïnèt de dificultats alimentàrias a l'origina d'esmogudas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'erupcion dau Mont Tambora, lo territòri britanic conoguèt una annada fòrça freja amb un estiu quasi inexistent. Lei recòltas foguèron marridas e, conjugadas ambé l'efèct de la crisi economica causada per lei guèrras napoleonencas, entraïnèron d'esmogudas dins certanei vilas onte lei viures venguèron rars. Dins lo rèsta de l'Empèri Britanic, de fenomèns similars foguèron observats, especialament en Canadà.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Coma dins leis autrei país europèus, lei consequéncias de l'erupcion dau Mont Tambora en 1815 entraïnèron de condicions climaticas fòrça desfavorablas a l'agricultura. Pasmens, au contrari deis estats vesins, Soïssa poguèt pas utilizar seis accès a la mar per crompar de viures dins d'autrei regions. Aquò causèt donc de faminas grèvas e lo govèrn deguèt proclamar l'estat d'urgéncia per gardar lo contraròtle de la situacion.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
En China, lei consequéncias de l'erupcion dau Mont Tambora sus l'agricultura entraïnèron de geladas e de precipitacions fòrça importantas. La produccion de ris demeniguèt donc d'un biais catastrofic e lo país conoguèt una famina generala. De centenaus de milièrs de personas moriguèron ansin dins lo corrent de l'annada en causa de la manca de viures, dau freg ò dei vengudas deis aigas. Un nombre important de soudats abandonèt tanben son pòste per assaiar de rintrar dins sa region d'origina ajudar sa familha.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau motor Stirling per l'inventor britanic Robert Stirling (1790-1878). Aqueu motor conoguèt un desvolopament important gràcias a seis aplicacions dins la concepcion de maquinas de vapor dins lo corrent dau sègle XIX avans de declinar e de venir rar au sègle XX.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 d'abril - Charlotte Brontë, novelista francesa (m. 1855)
- 4 d'octobre - Eugène Pottier, ançonista francés e personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1887)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de junh - Giovanni Paisiello, compositor classic italian (n. 1740)
- 14 de julhet - Francisco de Miranda, revolucionari veneçuelan (n. 1750)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1507
Aquesta pagina concernís l'an 1507 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Premiera carta portant lo tèrme « America ». Foguèt realizat per lo cartograf alemand Martin Waldseemüller (1470-1520).


text:
Sibirill
Sibirill en breton ( Sibiril en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sibiril Es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Plouescat. La parròquia de Sibiril depen de la évêché de Léon. Se tròba lo appellation Sibiril (vèrs 1330 e en 1435) e Sibirill (en 1467).
Sibiril est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Plouescat. La paroisse de Sibiril dépend de l'évêché de Léon. On trouve l'appellation Sibiril (vers 1330 et en 1435) et Sibirill (en 1467).


text:
Corèa del Nòrd
La Corèa del Nòrd (en corean usual: Bukjoseon "Corèa del Nòrd"; en corean oficial: Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk "Republica Democratica Populara de Joseon/Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo nòrd de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Sud al sud, China e Russia al nòrd, e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.
Sa capitala es Pyeongyang.
Lo gentilici es nòrd-corean -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La dominacion japonesa subre la Peninsula de Corèa s'acabèt amb la fin de la Segonda Guèrra Mondiala en 1945. Corèa demorèt devesida en doas parts pel parallèl 38: l'URSS prenguèt lo contraròtle de la part Nòrd, e los Estats Units de la part sud. Aquò menèt a çò que en 1948 s'establissen dos govèrns independents, un al Nòrd e l'autre al Sud, cadun reclamant sa sobeiranetat subre la totalitat de la peninsula.
Les tensions creissentas entre los govèrns del Nòrd e del Sud desboquèron sus la Guèrra de Corèa quand lo 25 de junh de 1950 l'armada de Corèa del Nòrd passèt lo parallèl 38 (que servissiá de frontièra) e ataquèt per la fòrça. La guèrra contunhèt fins al 27 de julhèt de 1953, quand lo Comitat de las Nacions Unidas, los volontaris de la Republica Populara de China e la Corèa del Nòrd signèron l'armistici. Una zona desmilitarizada foguèt establida per separar los dos païses.
La Corèa del Nord es estada dirigida per Kim Il-sung de 1948 fins a sa mòrt lo 8 de julhèt de 1994. Après, lo 8 d'octobre de 1997, son filh Kim Jong-il foguèt nomenat Secretari General del Partit dels Trabalhaires Corèans. En 1998 foguèt nomenat President de la Comission Nacionala de Defensa e sa posicion foguèt declarada coma "la fonccion pus nauta de l'Estat". Generalament las relacions internacionalas se melhorèron e i aguèt una encontra istorica Nòrd-Sud en junh de 2000. Pasmens, las tensions an tornat a se far vesedoiras amb la represa per la Corèa del Nòrd de son programa d'armas nuclearas.
Durant lo mandat de Kim Jong-il a la fin del decenni dels 90, l'economia del país descréissèt considerablament e l'escassetat de manjar venguèt evident en de nombroses endreches. Segon d'unas organizacions d'ajuda, un grand nombre de personas moriguèron de fam, causa agravada per un disfonccionament del sistèma de distribucion de manjar. Nombroses nòrd-coreans passèron illegalament en China a la recerca de manjar.
La Corèa del Nòrd es un dels luòcs pus isolats del mond, amb de restriccions severas a la dintrada e sortida del país. La premsa es contrarotlada per l'Estat, e l'ideologia Juche, que consistís a non dependre dels autres, es la pus impulsada pel govèrn.
Lo 10 de febrièr de 2005, la Corèa del Nòrd declarèt que possediá l'arma nucleara. Aquesta anoncia provoquèt una granda consternacion e de peticions dins lo mond entièr. Lo 9 d'octobre de 2006 la Corèa del Nòrd realizèt un assag nuclear, consistent en una explosion atomica sosterranha. Aquesta assag nuclear provoquèt, a travèrs de l'ONU, la condemnacion unanima de la comunitat internacionala.
Politica[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd es un regim comunista, de tipe estalinian, e totalitari[1],[2]; existís un culte de la personalitat a l'entorn de Kim Il-sung e de sos descendents, e lo país ten un dels pus bas nivèl dels Dreches de l'Òme al mond[3]. Lo regim es tanben dinastic : après la mòrt de Kim Jong-il en 2011, son filh cabdèt Kim Jong-un li succediguèt[4].
La Corèa del Nòrd es lo país pus militarizat al mond per çò qu'es de la proporcion de la populacion engatjada dins las fòrças armadas amb un total de 9 495 000 òmes d'activa, de resèrva e paramilitaris. Lo país desvolopa un programa nuclear, e un programa espacial[5].
Una comission d'enquèsta de l'ONU en 2014 estima que de centenats de milièrs d'oposants politics son mòrt dins de camps pendent las 50 darrièras annadas çò qu'es qualificat de crim contra l'umanitat e que entre 80 000 e 120 000 presonièrs politics son detenguts dins los camps a aquesta data[6].
Geografia[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd se trapa a la mitat nòrd, a partir del parallèl 38, de la peninsula de Corèa. Es bordada per doas mars: a l'oèst pel mar de l'Oèst (o Mar Jauna) e la baia de Corèa; e a l'èst per la mar de l'Èst (o Mar de Japon). La part Nòrd de la peninsula ont se trapa la Corèa del Nòrd ten nombroses sèrres e montanhas, separadas per de vals prigondas e estrechas. A la còsta oèst predominan las planas. Lo punt pus naut del país es lo pic de Paektu-sant, a 2774 mètres d'altitud subre lo nivèl de la mar. Entre los rius mai importants se trapan Tumen e Yalu, los quals forman la frontièra Nòrd amb China.
La vila pus granda de Corèa del Nòrd es sa capitala, Pyeongyang (o P'iŏ*ngyang). Las autras vilas importantasson: Kaesŏng, al sud; Senseŭiju, al nòrd-oèst; Wŏnsan e Hamhŭng a l'èst; e Ch'ŏngjin al nòrd-èst.
Division administrativas[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd compta nòu províncias, doas vilas jos estatut administratiu pròpri e tres regions administrativas especialas.
- Las nòu províncias
- Kangwon, al sud-èst (capluòc de província : Wonsan, autra vila importanta : Kosong), ont se situan los monts Kumgang o Kumgangsan (san significa montanha en corèan) ;
- Jagang, al nòrd-oèst, frontalièra amb China (capluòc de província : Kanggye) ;
- Ryanggang, al nòrd (capluòc de província : Hyesan), lo Mont Paektu, punt culminant de la Corèa del Nòrd a la frontièra sinocorèana, aparten al Ryanggang ;
- Pyongan du Nord al nòrd-oèst (capluòc de província : Sinuiju, a la frontièra chinesa) ;
- Pyongan du Sud, a l'oèst (capluòc de província : Pyongsong, autra vila importanta : Kangso) ; los monts Myohyang se situan al limit de la província de Jagang ;
- Hamgyong du Nord (capluòc de província : Chongjin) a l'extrèm nord-est ;
- Hamgyong du Sud, al nòrd èst del país (capluòc de província : Hamhung, autra vila importanta : lo pòrt de Sinpo dins lo Sud Hamgyong) ;
- Hwanghae du Nòrd, al sud del país (capluòc de província : Sariwon) ;
- Hwanghae del Sud, a l'extrèm-sud-èst del país (capluòc de província : Haeju).
- Las doas vilas
- Pyeongyang, la capitala, e sa província
- la vila de Rasŏn, a la frontièra amb Russia
- Las tres regions administrativas especialas
- la region toristica dels monts Kumgang
- la region administrativa especiale de Sinŭiju a la frontièra amb China
- la zona industriala de Kaesong, près de la Corèa del Sud.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Corèa del Nòrd es pus fred que lo de Corèa del Sud. Es un tipe de clima continental umid amb pluèjas de tipe monsonic. Lo clima de Pyongyang amb un total de 934 litres de pluèja annadièr e una temperatura mejana annadièra de 10,7 °C, es representatiu del de tot lo país:
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Corèa del Nòrd
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ North Korea Says It Is Using Plutonium to Make A-Bombs sur The New York Times
- ↑ Freedom in the World, 2006. Consultat lo 13 de febrièr de 2007
- ↑ Human Rights in North Korea. Consultat lo 13 décembre 2010
- ↑ La Corée du Nord intronise son nouveau chef devant une foule de militaires sur Le monde
- ↑ International Space Dominance: 7 Nations Launching the Next Space Race sur Popular Mechanics. Consultat lo 1er octobre 2009
- ↑ ONU : le terrifiant rapport sur les crimes contre l'humanité en Corée du Nord, Le Parisien, 17/2/2014


text:
Airbus
Airbus S.A.S, mai coneguda coma Airbus, es una granda entrepresa paneuropèa aeronautica. Foguèt creada en 2001 a Tolosa coma una S.A.S (Societat per d'Accions Simplificada, del francés: Société par Actions Simplifiée). Èra estat anteriorament un consòrci nomenat Airbus Industries, que s'encargava pas del procès de fabricacion dels avions, mas simplament de coordinar lo procès de dessenh e venda.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En setembre de 1967, los govèrns del Reialme Unit, d'Alemanha e França signèron un memorandum d'ententa per lo desvolopament d'un avion de 300 plaças. Aqueste seriá lo segond projècte conjunt d'avion en Euròpa, dempuèi lo Concorde. Dins los meses seguents sorgiguèron de dobtes de la part dels govèrns britanic e francés sus la viabilitat del projècte, e o calguèt modificar pr'amor que poguèsse utilizar de motors ja desvolopats e redusir aital los còsts.
En 1969 lo govèrn britanic retirèt lo sieu supòrt al programa. Sens la participacion de Hawker Siddeley, l'entrepresa seleccionada pel govèrn britanic (que sens lo sieu supòrt financièr podiá pas continuar amb el), per lo desvolopament de l'ala, los franceses e alemands se vegèron incapables de continuar en solitari. Fin finala la companhia britanica seguiguèt en obténer un supòrt financièr alemand.
Lo consòrci foguèt creat en 1970 per las companhiás francesa Aerospatiale e alemanda Deutsche Aerospace coma fabricant europèu d'avions. En 1971 l'entrepresa espanhòla CASA (de Bastiments Aeronàutiques Societat Anonima) s'incorporèt al consòrci, e en 1979 o faguèt l'anglesa British Aerospace.
Tre lo començament lo consòrci se fixèt per objectiu de concórrer amb lo principal fabricant d'avions del mond, la companhiá nòrd-americana Boeing, qu'aquesta epòca aviá una posicion de mai en mai dominanta dins lo sector de l'aviacion civila. Dempuèi la fusion de Aèrospatiale, CASA e Deutsche Aerospace per crear EADS, (European Aeronautic, Defence and Space Company), aquesta darrièra es passada a contrarotlar 80% d'Airbus, 20% demorant a las mans de BAE Systems PLC (British Aerospace).
Consolidacion[modificar | modificar la font]
Lo primièr modèl que fabriquèt lo consòrci, e qu'apareguèt en 1972, foguèt l'A300, un avion per de linhas de distàncias mejanas, de doble pont, innovador per de nombroses aspèctes, coma la racionalitzacion del compartiment d'equipatges e la carga mejançant de conteneires. L'avion foguèt pas una capitada immediata, subre un mercat dominat pels fabricants nòrd-americans, e atenguèt pas que de vendas importantas en Euròpa. Aiçò se veguèt agreujat per la Crisi del petròli de 1973, qu'afectèt grèvament las aerolinhas, e amb aiçò, la lista de comandas.
Airbus foguèt près de far falhida, a un moment ont arribèt d'aver 14 avions entièrament acabats sense vendre, esperant sempre un crompaire, dempús de 16 meses sense cap de comanda nòva. La crompa de divèrses avions per lo nòrd-american Eastern Airlines merquèt un ponch d'inflexion de las vendas e lo salvament d'Airbus. Pauc après Airbus presentèt l'A310, una varianta pus corta que la precedenta, pr'amor qualques companhiás se planhián que l'A300 èra fòrça tròp grand. Dins los ans 1980 comencèt la fabricacion d'autras variantas dels dos modèls existents e, subretot, se presentèt lo novèl A320, un avion d'un sol pont per de trajèctes corts e mejans, de tecnologia revolucionària.
Airbus evitèt pel primièr còp en aqueste modèl las conduccions idraulicas per governar las superfícias de vòl, en las remplaçant per de cables electrics (fly-by-wire) e de pichons motors plaçats en aquestas superfícias. Los pilòts utilizan una planca de bòrd plaçada subre un costat, en luòc de la classica colomna davant lo sèti. Los òrdres de vòl son transmeses a un ordenador, que calcula la siá idoneïtat e los transmet al sieu torn a las superficias de vòl. L'A320 se popularizèt lèu, obtenent una capitada notabla, en competir amb lo modèl B737 de Boeing. Tanben en aqueste cas Airbus desvolopèt de variantas, una pus granda, l'A321, e doas mai petitas, los A319 e A318.
Dins lo decenni de 1990 Airbus presentèt dos modèls addicionals de doble pont, concebuts per de rotas pus longas, lo bimotor A330 e lo cuatrimotor A340. Los sieus dessenhs aerodinamics e las caracteristicas dels sieus motors ne fan d'avions fòrça economics. En mai, aquestes modèls dispausan de l'avançada tecnologia de l'A320. Per totes los sieus modèls, Airbus incorporèt, en mai, de cabinas de comandament revolucionàrias, en suprimir un nombre elevat d'instruments classics, remplaçats per divèrses ecrans de vidèo, que i apareisson las donadas e las informacions que fan mestièrs als pilòts a cada moment.
En genièr de 2005, Airbus presentètt son novèl superjumbo A380 per competir amb lo B747 del sieu rival nòrd-american Boeing. Se tracta de l'avion de passatgièrs amb mai de plaças del mond, sonque superat en grandor per l'Airbus A340-600 (dins la categoria dels avions comercials). Amb una talha de gaireben 71 x 80 mètres e 540 tonas de pes maximal a l'enlairament, possedís 2 ponts per los passatgièrs e un pont inferior de carga; pòt transportar mai de 800 passatgièrs en configuracion de nauta densitat. Se'n prevei una version de transpòrt de merças.
Modèls d'avions[modificar | modificar la font]
- Airbus A300
- Airbus A310
- Airbus Beluga
- Airbus A318
- Airbus A319
- Airbus A320
- Airbus A321
- Airbus A330
- Airbus A340
- Airbus A350 (en desvolopament)
- Airbus A380 (en ensages)
Productes militars[modificar | modificar la font]
En genièr de 1999, Airbus creèt una companhiá separada, Airbus Military per lo desvolopament e la produccion d'un avion de transpòrt militar turbopropulsat (l'Airbus A400M). L'A400M es desvolopat per de divèrses estats membres de l'OTAN coma alternativa al C-130 Hèrcules.
L'expansion d'Airbus cap als productes militars redusirà, encara qu'eliminarà pas, l'exposicion d'Airbus a l'efièch de casudas ciclicas dins l'aviacion civila. Los produches d'Airbus military (2006) son:
- Airbus A400M
- A310 MRTT (Multi Role Tanker Transport)
- A330 MRTT
Preséncia internacionala[modificar | modificar la font]
Las tres linhas d'assemblatge d'Airbus son a Tolosa, Occitània, (2 linhas de montatge) e Amborg, Alemanha, (1 linha). Una quatrena linha, per l'Airbus A400M, es a se bastir a Sevilha, Espanha. Airbus ten en mai divèrsas fabregas en divèrsas ciutats europèas en rebatent la siá fondacion coma consòrci de divèrsas entrepresas. Una solucion originala per lo problèma del transpòrt de las divèrsas parts entre los divèrses luòcs d'assemblatge es l'emplec del Beluga, capable de transportar de seccions entièras de fuselatge d'un avion Airbus. Aquesta solucion foguèt estudiada per Boeing, qu'èra a estudiar la produccion d'una version del 747 per transportar de compausants del 787. Una excepcion a aqueste esquèma es l'A380, que son fuselatge e sas alas son tròp grandas per lo Beluga. Aquestas parts son transportadas per batèu entrò a Bordèu puèi per rota entrò a la fabrega de Tolosa.
Nòrd America es una region importanta per Airbus en tèrmes de vendas d'avions e de pèças. 2000 del total d'aperaquí 5300 jets venduts per Airbus son crompats per de clients nòrd-americans. Segon Airbus, los contractes nòrd-americans mantenon 120 000 pòstes de trabalhs e una chifra d'afar de 5,5 miliards de dolars (2003).


text:
Amfreville-les-Champs (Sèina Maritima)
Amfreville-les-Champs es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Doudeville.
Commune du Pays de Caux située dans le canton de Doudeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XIII, a fach mencion de Amfridivilla, Asfridr en essent un nom d'òme scandinave #que se perpétue en los noms de familha Anfray, Anfry e Lanfry.
Lo Archevêque de Roan Eudes Rigault amassa los sacerdòts del Doyenné de Canville en aquela parròquia lo 30 de genièr de 1249.
Au Sègle XIII, il est fait mention d'Amfridivilla, Asfridr étant un nom d'homme scandinave qui se perpétue dans les noms de famille Anfray, Anfry et Lanfry.
L'Archevêque de Rouen Eudes Rigault réunit les prêtres du Doyenné de Canville dans cette paroisse le 30 janvier 1249.


text:
Shuadit
Lo shuadit o judeoprovençau (var. -al) o judeooccitan (en caractèrs ebraïcs: שואדית) es lo nom d'una varietat de l'occitan, sosdialècte dau provençau rodanenc, parlada per lei jusieus dau Comtat Venaicin. Es documentat dempuei lo sègle XI. Se considèra coma una forma defuntada de l'occitan que son darrier locutor, Armand Lunèl, qu'aviá lo shuadit per lenga mairala, defuntèt en 1977. Lo corpus de tèxtes encara disponible revela un parlar mesclat de mots d'ebrieu sus una basa provençala, pasmens lei mots d'ebrieu son en nombre limitat e la morfologia es provençala[1] Lo parlar es subretot remarcable de per sa fonetica particulara. Lei marcaires fonetics pòdon afectar siá lei mots ebrieus, siá lei mots provençaus, siá l'ensemble dau parlar.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Viguier Marie-Claire. Le « Sermon des Juifs » à Carpentras : Carnaval ou Pourim ?. In: Annales du Midi : revue archéologique, historique et philologique de la France méridionale, Tome 101, N°187, 1989. La crise de 1907 en Languedoc et en Roussillon : bilan historiographique et essai de biographie. pp. 236-237.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
(fr) *Le judéo-occitan existe : essai sur la "lenga juzieva", de Marie-Claire Viguier (in Juifs et source juive en Occitanie, Vent Terral, 1988), (presentat per Georges Passerat). (en) *Jewish Language Research website: pagina sul Judeoprovençau


text:
-366
Aquesta pagina concernís l'an -366 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Tres ans après l'invasion catastrofica de 369 av. JC, Lacedemònia deguèt faciar una invasion novèla de Peloponès per una armada tebana dirigida per Epaminondas. Incapabla de luchar còntra son armada, leis Espartencs lo laissèron se dirigir vèrs lo nòrd de la region. Epaminondas assaièt d'i installar de govèrns democratics ostils ais Espartencs mai sa temptativa mau capitèt car lei partits aristocratics reprenguèron rapidament lo poder.
Après aquela revirada, de negociacions entre Esparta e Tebas aguèron luòc. Permetèron de signar una patz mai Lacedemònia foguèt obligada d'i acceptar la pèrda de Messenia, çò que representava una desfacha grèva. De mai, coma lei Tebans volián aprofichar la fin dau conflicte per concentrar sei fòrças còntra leis Atenencs, aliats de Lacedemònia, la patz durèt gaire.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una revòuta generala dei satrapas dei províncias occidentalas de l'Empèri. Obtenguèron rapidament lo sostèn d'Egipte, d'Atenas e d'Esparta entraïnant ansin una guèrra civila que durèt fins a 351 av. JC.


text:
1780
Aquesta pagina concernís l'an 1780 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. La nominacion de Tekle Giyorgis Ièr coma negus l'annada precedenta mau contentèt rapidament lo senhor Kenfu Adam que se revoutèt en març e assaièt de restaurar Salomon II. Pasmens, foguèt vencut e capturat lo 25 de mai per lo senhor Mebaras Boqatu. Dins aquò, capitèt de s'escapar dins lo corrent de l'annada. Anèt alora dins sa província de Gojdam perseguit per una armada comandada per lo negus.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après doas reviradas en 1778 e en 1779, lei Francés capitèron de desbarcar un còrs expedicionari sus lo continent. D'aqueu temps, lei Britanics avián obtengut dos succès importants a Charleston (29 de març - 12 de mai) onte capturèron mai de 5 000 insurgents e a Camben (16 d'aost) onte mai de 2 000 Estatsunidencs foguèron tuats, bleçats ò capturats. Pasmens, a la fin de l'annada, Washington capitèt de destrurre un còrs de milièr de soudats anglés a Kings Mountain (7 d'octòbre).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Dins la region de Kanto, de pluejas entraïnèron de vengudas deis aigas e dei degalhs fòrça importants. Lo govèrn deguèt organizar una importanta operacion per mandar de viures dins la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Ipolit Bochard, marin provençal, corsari en Argentina contra los espanhòls (m. 1837)
- 20 de mai - Bernardino Rivadavia, president d'Argentina (m. 1845)
- 26 de decembre - Mary Somerville, matematiciana e astronoma escocesa (m. 1872)


text:
Guèrra d'Olanda
La Guèrra d'Olanda se debanèt de 1672 a 1678. Opausèt França e seis aliats (Anglatèrra, Suècia, Colonha, Munster) ai Províncias Unidas e seis aliats (Sant Empèri, Espanha, Brandenborg, Danemarc). Foguèt entraïnat per lo volontat francoanglesa d'annexar lei Províncias Unidas per prendre lo contraròtle dau comèrci olandés. Lo conflicte se generalizèt a la màger part deis estats d'Euròpa Occidentala e s'acabèt per una victòria militara francesa. Pasmens, la patz de Nimega que marquèt la fin de la guèrra foguèt pas totalament desfavorabla ais Olandés. D'efèct, França deguèt abandonar la màger part de sei conquistas franc de Franca Comtat e de certanei vilas de Flandra. De mai, la poissança francesa inquietava d'ara endavant màger part deis estats d'Euròpa continentala que s'alièron còntra Loís XIV dins lo corrent dei conflictes seguents.
Somari
Causas e preparacion de la guèrra[modificar | modificar la font]
La causa principala de la guèrra foguèt la volontat de Loís XIV d'eliminar la poissança olandesa que representava una menaça per sei projèctes de conquista dei territòris espanhòus dei País Bas Espanhòus e de Franca Comtat e de concurents redobtables per lo comèrci e l'industria francés. De mai, dempuei la fin de la guèrra de Devolucion (1667-1668), leis Olandés èran lo centre de la Tripla Aliança (Províncias Unidas, Anglatèrra, Suècia) que formava una menaça militara seriosa per França, especialament en causa dau caractèr precari dau tractat d'Ais d'Alemanha (1668).
Au sen dau govèrn francés, l'idèa d'una guèrra còntra lei Províncias Unidas recebèt un acuèlh favorable, compres de part de Colbert generalament opausat ai guèrras. Louvois, secretari d'Estat a la guèrra dempuei 1670, la sostenguèt e menèt de preparatius militars importants. En Euròpa, l'abaissament dei Províncias Unidas trobèt tanben aisament de partisans. En particular, la Tripla Aliança resistiguèt pas lòngtemps a la diplomacia francesa. En 1670, l'Anglatèrra de Carles II s'alièt ambé França en cambi d'una ajuda financiera e de certanei territòris olandés. En 1671, foguèt lo torn de Suècia d'abandonar l'aliança e d'adoptar una actitud neutra. Un an pus tard, lo país s'alièt ambé França. En cambi d'una pension anuala de 600 000 escuts, s'engatjèt a intervenir militarament en Alemanha dins lo cas dau mandadís d'una ajuda militara ais Olandés. Enfin, Loís XIV obtenguèt la neutralitat de l'emperaire germanic.
En revènge, lei Províncias Unidas èran pas totalament isoladas. Victima principala deis ambicions territòrialas francesas, Espanha signèt un tractat d'assisténcia mutuala ambé leis Olandés en decembre de 1671. L'Electorat de Brandeborg chausiguèt egalament de sostenir lei Províncias Unidas.
Debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
L'invasion d'Olanda[modificar | modificar la font]
Au començament de 1672, après l'acabament de la preparacion diplomatica dau conflicte, Loís XIV mandèt 12 000 òmes (marqués de Chamilly) dins l'Electorat de Colonha e lo principat episcopau de Münster per favorizar la preparacion militara de seis aliats alemands. Lo conflicte acomencèt oficialament lo 28 de març de 1672 ambé la declaracion de guèrra de Carles II ai Províncias Unidas. França intrèt dins la guèrra lo 6 d'abriu seguent.
Leis operacions terrèstras foguèron largament a l'avantatge de l'armada francesa. Sensa passar per lei País Bas Espanhòus, lei Francés intrèron sus lo territòri olandés per lo sud e una armada dirigida per Condé ocupèt Orsoy, Wesel, Rheinberg e Bürick. Lo 12 de junh, passèron Ren. En parallèl, Zwolle foguèt ocupada per l'armada dau manescau de Luxemborg, Groningue assetjada per lei fòrças de l'evesque de Münster e Arnheim e Nimega conquistadas per l'armada de Torena. Tre lo 16 de junh, leis Olandés mandèron una ambaissada prepausant l'abandon dei vilas de Ren, Maastricht, Brabant e la Flandra Olandesa e una indemnitat de dètz milions de liuras. Pasmens, Loís XIV refusèt aquelei concessions e seis exigéncias (divèrsei territòris suplementaris, restabliment dau catolicisme... etc.) entraïnèron la perseguida de la guèrra. Lo 20 de junh, la dubertura dei restancas inondèt lei tèrras pus bassas permetent d'isolar Amsterdam d'ara endavant inaccessibla per lei rotas terrèstras. Lei tropas francesas demorèron dins lo país que foguèt pilhat per subvenir ai besonhs dei soudats. Mai d'un còp, aquelei pilhatges se transformèron en chaples.
Lo 20 d'aost, la volontat de resisténcia deis Olandés foguèt confirmada per l'assassinat dei fraires Johan e Cornelis de Witt. Aquò laissèt lo poder au stathouder Guilhèm III d'Aurenja, partisan resolut de la perseguida dei combats. Aquela volontat foguèt ajudada per la victòria navala deis Olandés de l'amirau Ruyter còntra la flòta francobritanica a la batalha de Solebay lo 7 de junh. De mai, en Euròpa, acomencèt de se formar una coalicion antifrancesa gropant Brandeborg, aliat deis Olandés avans la guèrra, e subretot l'emperaire germanic, inicialament neutre. Aquò obliguèt lo mandadís de Condé en Alsàcia e de Torena en Vestfàlia per empachar la joncion deis Olandés e deis Imperiaus.
La generalizacion de la guèrra[modificar | modificar la font]
En 1673, leis operacions se concentrèron en Alemanha e dins la Mar dau Nòrd. Lo 26 de junh, Torena infligiguèt una desfacha dura a l'elector de Brandeborg que foguèt obligat d'adoptar tornarmai una posicion neutra. En Olanda, lei Francés prenguèron lo contraròtle de Maastricht lo 29 de junh. En revènge, coma l'annada precedenta, leis operacions navalas foguèron a l'avantatge de la flòta de l'amirau Ruyter que ganhèt una tiera de batalhas a Schooneveld (7 e 14 de junh) e a Texel (21 d'aost). Aquela resisténcia encoratjèt lo renfòrçament de l'aliança antifrancesa que gropèt d'ara endavant lei Províncias Unidas, Àustria, Espanha e l'armada dau duc de Lorena. Autre problema per lei Francés, lei parlamentaris anglés, que s'inquietavan dei projèctes de restauracion dau catolicisme de Carles II, concluguèron una patz separada ambé lei Províncias Unidas.
L'amplor de la coalicion enemiga obliguèt lei generaus francés d'establir un frònt fòrça lòng d'Olanda a Alsàcia e de menar divèrseis ofensivas localas per conquistar lei plaças defensivas de Colmar, de Sélestat e de Landau avans l'arribada dei fòrças imperialas. Autra consequéncia de l'intrada en guèrra de l'emperaire, la màger part dei princes alemands, inicialament neutres, jonhèron lo camp olandés, franc de Bavièra que chausiguèt lo camp de Loís XIV. Puei, lei Francés ataquèron la Franca Comtat, onte Besançon e Dole foguèron respectivament ocupadas lo 20 de mai e lo 7 de junh de 1674 per lo manescau de Luxemborg, e passèron Ren onte Torena ganhèt lei batalhas de Sinsheim (16 de junh) e de Ladenborg (5 de julhet).
Maugrat aquelei victòrias francesas, Brandeborg jonhèt tornarmai la guèrra lo 1èr de julhet. Per defugir l'intrada en guèrra d'autrei princes alemands dins lo camp olandés, Torena foguèt cargat de devastar Palatinat dins lo corrent de julhet. Pasmens, aquò empachèt pas la presa d'Estraborg per leis Imperiaus. En aost, leis Olandés assaièron de menar una gròssa ofensiva en direccion de França. Foguèt arrestada lo 11 d'aost a la batalha de Seneffe, combat murtrier que prefigurèt leis afrontaments saunós dei guèrras revolucionàrias dau sègle seguent. En Alsàcia, leis Imperiaus foguèron tanben durament batuts per Torena a la batalha de Turckheim (5 de genier de 1675) e obligats d'abandonar la riba senèstra de Ren. Enfin, sur leis oceans, la flòta olandesa assaièt de menar sensa succès d'atacas còntra lo litorau francés e Martinica.
Lei victòrias francesas de 1673 e de 1674 foguèron pasmens pas decisivas. En 1675, lo conflicte s'encalèt maugrat l'intrada en guèrra de Suècia en favor de Loís XIV. Ataquèt Brandeborg mai foguèt vencuda Fehrbellin (28 de junh). En Renània, lei Francés e leis Imperiaus alternèron victòrias e desfachas. Lo vescòmte de Torena foguèt tuat per un còp de canon a la batalha de Salzbach e son armada se retirèt en Alsàcia. Pasmens, leis Imperiaus aprofichèron pas aqueu succès car una còntra-ofensiva de Condé permetèt de redreiçar la situacion e de reconquistar la region.
La conclusion de la guèrra[modificar | modificar la font]
En 1676, la coalicion antifrancesa enregistrèt una tiera de victòrias terrèstras dins la region de Ren onte lei Francés foguèron rebutats darrier Vòges. Prenguèron tanben la fortalesa de Philippsburg en despiech d'una lònga resisténcia dei defensors. Lei combats navaus foguèron en revènge a l'avantatge de la marina francesa que ganhèt doas batalhas en Mar Mediterranèa a Agosta (22 d'abriu) e a Palèrme (2 de junh). En mai de la desfacha, leis Olandés perdiguèron tanben l'amirau Ruyter.
L'annada seguenta, lei Francés faguèron una preparacion ivernenca que li permetèt d'atacar tre lo començament de la prima. Lo manescau de Luxemborg conquistèt Valenciennes (17 de març) e Cambrai (18 d'abriu). En parallèl, lo fraire dau rèi, Monsieur, ganhèt la batalha de Cassel (11 d'abriu) que sa consequéncia foguèt la conquista de la totalitat d'Artés e de Flandra per lei Francés. De son caire, lei Suedés s'impausèron a Landskrona (24 de julhet). Enfin, Guilhèm III subiguèt una desfacha novèla au sètge de Charleroi que deguèt abandonar sota la pression de renfòrç francés e lo duc de Lorena foguèt batut per lo manescau de Créquy a Kokersberg (9 d'octòbre).
L'annada s'acabèt per una victòria diplomatica importanta deis Olandés que se raprochèron d'Anglatèrra avans de signar una aliança oficiala lo 10 de genier de 1678. Per s'aparar còntra la menaça anglo-olandesa, Loís XIV ordonèt de concentrar leis atacas còntra lei Províncias Unidas. Coma l'annada precedenta, leis armadas francesas foguèron capables de menar d'ofensivas d'amplor tre la fin de l'ivèrn. Conquistèron Gand (9 de març) e Ypres (25 de març) menaçant Olanda d'una novèla invasion. Aquò accelerèt alora la conclusion dei negociacions de patz acomençadas dempuei 1676 dins la vila de Nimega. La patz foguèt signada entre França e lei Províncias Unidas lo 10 d'aost de 1678. Espanha signèt lo 17 de setembre seguent, l'emperaire lo 5 de febrier de 1679, l'elector de Brandeborg lo 20 de junh, Danemarc lo 2 de setembre e Suècia lo 26 de novembre.
La patz e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Nimega marquèt la fin deis ostilitats. França abandonèt una partida de sei conquistas realizadas au detriment deis Olandés (Maastricht e lo Principat d'Aurenja) e deis Espanhòus (Charleroi, Binche, Ath, Audenarde e Courtrai). Pasmens, gardèt lo contraròtle de la Franca Comtat, de Friborg, de Cassel, de Bailleul, d'dYpres, de Wervick, de Warneton, d'Aire, de Saint-Omer, de Cambrai, de Bouchain, de Condé-sur-l'Escaut, de Bavay e de Valenciennes. Dins leis Antilhas, obtenguèron la Trinitat e Tobago e la confirmacion de la possession de Sant Vincenç, de la Dominica e de Santa Lúcia. Coma lo duc de Lorena refusèt d'acceptar lo tractat, França contunièt d'ocupar militarament la region. Suècia retrobèt la totalitat dei territòris perduts còntra Brandeborg e Danemarc. De mai, l'elector de Brandeborg s'engatjèt a sostenir lei candidats francés a l'eleccion imperiala durant dètz ans en cambi d'una pension anuala de 100 000 liuras.
Aqueu tractat permetèt a Loís XIV de renfòrçar la frontiera nòrd-èst de França e de'n eliminar divèrseis enclavas. De grops de juristas, dich Chambras dei reünions, foguèron creadas per lo rèi per estendre sa dominacion territòriala sus lei despendéncias de sei conquistas. Regardant leis afaires comerciaus, la tarifa doaniera francesa sus lei marchandisas olandesas de 1667 foguèt suprimida. Aquò entraïnèt lo desvolopament rapide dei cambis entre lei dos país. Enfin, Alsàcia èra afeblida per lei passatges successius deis armadas francesa e imperiala sus son territòri. Aqueu declin aguèt per consequéncia l'annexion de la quasi totalitat de la region per França en 1697.


text:
1312
Aquesta pagina concernís l'an 1312 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Gràcias a una ajuda dei Sèrbes, aliats a l'Empèri dempuei 1299, lei tropas bizantinas poguèron reconquistar Callípolis qu'èra tenguda dempuei 1305 per una tropa de mercenaris liats a l'episòdi de la Companhiá catalana. Aquò permetèt de reglar la crisi militara dubèrta per aquela catastròfa qu'aviá costat un milion d'iperpèrs ai finanças trantalhantas de Constantinòple.
Africa[modificar | modificar la font]
Makuria[modificar | modificar la font]
Refús dau rèi Karanbas de contuniar lo pagament dau tribut ais Egipcians previst per lo tractat de 652 renovelat en 1286. Aquò entraïnèt una expedicion militara dei Mamelocs que conquistèron lo Reiaume. Placèron a sa tèsta un prince de la dinastia reiala qu'èra convertit a l'islam, Sayf al-Din Abdullah Barshambu.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo mètge francés Henri de Mondeville (1260-1320) d'un obratge dich Cirurgia sus lei tractaments e l'anatomia. Premiera òbra medicala en francés, aqueu libre aguèt un succès important e una lònga influéncia.


text:
1399
Aquesta pagina concernís l'an 1399 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après lo mandadís de plusors ambaissadas en Euròpa per obtenir una ajuda militara per rompre lo sètge otoman de Constantinòple, un còrs francés de 1 200 òmes arribèt dins la capitala per ne'n renfòrçar lei defensas. Aquò permetèt d'organizar lo secutament sistematic dei posicions otomanas en Mar de Marmara.
Polonha[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Edvija de Polonha. Son marit, Ladislau II Jagellon, foguèt elegit rèi de Polonha per l'aristocracia per la remplaçar. Aquò foguèt una etapa importanta de la formacion de l'Union entre Polonha e Lituània


text:
1336
Aquesta pagina concernís l'an 1336 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Mar Egèa, la flòta bizantina, sostenguda per de marins turcs, capitèt de desblocar l'illa de Lesbos menaçada dempuei 1333 per lo senhor genoés de Focèa.
Asia[modificar | modificar la font]
Turcomans dau Moton Negre[modificar | modificar la font]
Formacion de la federacion tribala dau Moton Negre en Mesopotamia Auta après l'afondrament de l'Ilkhanat.


text:
Republica d'Irlanda
Irlanda (en gaelic d'Irlanda Éire, en anglés Ireland) o oficialament la Republica d'Irlanda es un Estat d'Euròpa Occidentala que correspond a l'essencial del territòri de l'illa d'Irlanda.
Sa capitala es Dublin.
Lo gentilici es irlandés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria
- 1.2 Antiquitat
- 1.3 La cristianizacion de l'illa
- 1.4 Leis invasions vikingas
- 1.5 La conquista e la colonizacion anglesa
- 1.6 Lo nacionalisme irlandés
- 1.7 La Republica d'Irlanda
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
Cubèrta de glaç durant lei periòdes glaciaris, l'illa foguèt pas poblada avans 8 000 av. JC. L'agricultura se generalizèt quatre millenaris pus tard e favorizèt l'emergéncia d'una cultura megalitica que mestrejava l'agricultura, lo norrigatge e la produccion de terralha e semblava tenben s'interessar a l'astronomia. La sedentaritat se generalizèt a partir de 4 000 av. JC. Vèrs lo millenari XXI av. JC, de populacions indoeuropèas arribèron dins l'illa e i introguèron sa ierarquia sociala, sa religion e la metallurgia de l'aur, dau coire e dau bronze.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
A partir de 700 av. JC, de populacions cèltas vengudas de Granda Bretanha s'installèron dins l'illa. Introguèron l'utilizacion dau fèrre. Fondèron una societat basada sus de clans que fusionèron pauc a pauc per formar quatre reiaumes (Ulster, Leinster, Munster e Connacht). Au començament dau sègle V, un rèi suprèm (Ard ri Érenn), installat a Tara capitala dau reiaume de Meath, estendiguèt son autoritat sus l'illa. L'Empèri Roman ocupèt pas l'illa, dicha Hibernia en latin, en causa de son alunchament e de sa manca d'interès economic.
La cristianizacion de l'illa[modificar | modificar la font]
La cristianizacion d'Irlanda acomencèt dins lo corrent dau sègle V. La conversion foguèt pacifica mai son debanament precís es mau conegut. Segon la legenda, la religion foguèt introducha per un presonier britoroman, lo futur Sant Patric, capturat coma esclau en 405. Capitèt de s'escapar en 411 e anèt en Gàllia menar d'estudis teologics. A una data desconeguda (entre 432 e 490 segon lei versions), s'entornèt dins l'illa per l'evangelizar. Dins lei fachs, una glèisa foguèt bastida a Armaght vèrs 445 e un monastèri en 558 a Bangor. Lo monaquisme conoguèt un desvolopament important dins l'illa. Inicialament d'origina romana, lo rite prenguèt una forma cèlta que demorèt en vigor fins a la restauracion de la liturgia romana en 664.
Leis invasions vikingas[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle VIII, l'illa, devesida entre 250 clans e 5 reiaumes (Ulster, Connacht, Munster, Leinster e Meath[2]) ambé de monastèris e de glèisas rics e mau defenduts, venguèt una buta deis incursions e invasions dei Vikings que s'installèron sus una partida dau litorau. Lei premiereis incursions se debanèron en 795 ambé lo pilhatge e l'incendi de quauquei glèisas. Venguèron regulars a partir deis annadas 810 e son intensitat aumentèt pauc a pauc.
En 840, lei Vikings passèron l'ivèrn dins l'illa e i bastiguèron de plaças fortificadas que foguèron per la seguida utilizadas coma comptadors comerciaus. Son a l'origina de plusors vilas importantas coma Dublin, Annagassan, Wexford, Cork ò Limerick. Aqueleis endrechs foguèron tanben utilizats coma basa per organizar d'atacas còntra lei regions interioras. Pasmens, leis envasseïres s'i turtèron a una resisténcia pus fòrta. Ansin, lei Vikings mau capitèron de formar de territòris importants e sa zòna d'influéncia se limitèt finalament au relarg dei pòrts principaus.
La poissança vikinga declinèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle X e lei Nòrdics poguèron pas resistir a l'emergéncia de dos rèis poderós, Brian Boru au sud e Mael Sechnaill au nòrd, a partir de la fin d'aqueu sègle. Lo premier establiguèt son autoritat sus Munster e prenguèt Limerick. Lo segond, vengut rèi de Tara, ganhèt una importanta batalha còntra lei Vikings dins aquela vila e someteguèt lei Vikings de Dublin (980). Puei, lei dos rèis rivalizèron per estendre son influéncia. En 1002, Mael Sechnaill deguèt reconóisser la senhoriá de Brian Boru que prenguèt lo títol de rèi suprèm fins a sa mòrt en 1014 durant una batalha per reprimir una revòuta de Dublin. Mael Sechnaill li succediguèt fins a 1022. Après sa disparicion, lei caps irlandés mau capitèron de designar un successor clar entraïnant de combats recurrents e un afebliment progressiu de cada clan que favorizèt la conquista anglonormanda.
La conquista e la colonizacion anglesa[modificar | modificar la font]
La conquista anglonormanda[modificar | modificar la font]
En 1169, un grop de chivaliers anglonormands venguts dau País de Galas desbarquèron en Irlanda e ne'n comencèron la conquista. Lo rèi Enric II se faguèt reconóisser coma senhor — nominau — de l'expedicion e obtenguèt lo títol de « senhor d'Irlanda » que venguèt per la seguida la basa dei revendicacions anglesas sus l'illa. Leis envasseïres capitèron de conquistar de fèus importants au detriment dei caps cèltas que mau capitèron de formar una aliança comuna per se defendre. Pasmens, mens nombrós, lei venceires adoptèron pauc a pauc lei costumas gaëlicas e s'integrèron dins la societat tradicionala. Per arrestar aquela evolucion que menaçava son poder dins l'illa, lo rèi Edoard III obtenguèt lo vòte deis estatuts de Kilkenny (1366) qu'enebiguèron l'adopcion dei mors gaëlics per leis abitants d'origina anglesa. Pasmens, l'aplicacion d'aquela lèi aguèt solament luòc dins la region pròcha Dublin (dicha Pale car protegida per una palissada).
Irlanda sota lei Tudors[modificar | modificar la font]
Au sègle XVI, l'illa conoguèt de transformacions importantas en causa de la politica religiosa d'Enric VIII. D'efèct, en 1536, lo rèi se proclamèt cap de la Glèisa d'Irlanda e en 1541, prenguèt lo títol de rèi d'Irlanda. Pasmens, sa politica opausada au papa se turtèt au catolicisme dei senhors, tant cèltas qu'anglonormands, e dei populacions irlandesas que se revoutèron mai d'un còp sensa succès. A partir de 1556, lo rèi fisèt lei tèrras deis insurgents vencuts a de colons anglés protestants. Aquò èra l'acomençament de la politica dei plantations que venguèt sistematica après cada insureccion desfacha.
Après la mòrt d'Enric VIII, lei revòutas contunièron, encoratjadas per Felip II d'Espanha e per la Papautat. En 1594, acomencèt un movement fòrça important que foguèt a l'origina de la guèrra de Nòu Ans que s'acabèt en 1603 per la desfacha definitiva de l'aristocracia autoctòna d'Ulster. La màger part de la noblesa locala deguèt s'exilar permetent l'implantacion d'un nombre important de colons.
L'abaissament dei Catolics[modificar | modificar la font]
Durant lo rèine de Jaume VI e I (1567-1625 en Escòcia, 1603-1625 en Anglatèrra), la politica dei plantations demorèt fòrça activa car lo rèi favorizèt l'installacion d'Escocés opausats a sa politica religiosa en Ulster. Aquò entraïnèt l'installacion de païsans paures que son a l'origina de l'importanta comunautat protestanta actuala d'Ulster. Aquò entraïnèt rapidament de tensions vivas ambé lei catolics locaus ostils a la corona anglesa. En 1641, de chaples antiprotestants se debanèron en Ulster e leis Irlandés decidèron d'aprofichar la Guèrra Civila Anglesa (1642-1651) per se liberar de la dominacion de Londres.
Pasmens, en 1649, Cromwell desbarquèt dins l'illa. I menèt una campanha saunosa e semenada de chaples mai leis Anglés capitèron de reprendre lo contraròtle de l'illa. Lei proprietaris catolics perdiguèron sei tèrras e foguèron obligats de se retirar dins la província occidentala de Connacht. Dins aquò, lo projècte de colonizacion de l'illa imaginat per Cromwell aguèt pauc de succès car lei soudats que recebèron de tèrras preferiguèron lei vendre a de grands proprietaris protestants e rintrar en Anglatèrra. Ansin, se formèt una agricultura basada sus de tenements immens tenguts per de proprietaris absents representats per de regidors que concentrèron l'òdi de la populacion.
En 1688, lo rèi catolic Jaume II desbarquèt en Irlanda per reconquistar la corona anglesa. Maugrat de succès iniciaus importants coma la presa de Dublin, mau capitèt de vencre lei protestants d'Ulster. En 1691, foguèt definitivament vencut a la batalha de la Boyne per Guilhem d'Aurenja. Après aquela desfacha novèla, lei catolics conoguèron de discriminacions suplementàrias coma l'exclusion de la foncion publica, l'exclusion dau drech de vòte, l'impausicion de l'anglés coma lenga oficiala unica e divèrsei mesuras vexatòrias. Au començament dau sègle XVIII, lei catolics representavan ansin 70% de la populacion mai tenián solament 15% dei tèrras, proporcion que contunièt de demenir, a 5%, fins a la fin dau sègle.
Dins aquò, leis autoritats de Londres acomencèron de se maufisar dei populacions protestantas qu'èran tanben ostilas a l'esplecha coloniala de l'illa per leis Anglés. Durant la guèrra d'independéncia estatsunidenca, demandèron e obtenguèron divèrsei drechs e una autonòmia marcada per la restauracion dau poder legislatiu dau Parlament de Dublin abolit en 1494. Pasmens, aquò durèt gaire e leis Anglés aprofichèron la revòuta mancada de Wolfe Tone, un protestant esperant unificar la totalitat deis Irlandés per restaurar l'independéncia de l'illa, en 1798 per impausar l'union d'Irlanda ambé lo Reiaume Unit. Aquò entraïnèt la supression dau Parlament de Dublin que foguèt remplaçat per una representacion protestanta au Parlament de Londres.
Lo nacionalisme irlandés[modificar | modificar la font]
La lucha còntra l'Union e la Granda Famina[modificar | modificar la font]
La premiera mitat dau sègle XIX foguèt marcada per l'emergéncia d'un nacionalisme irlandés que participèt a la vida politica britanica per assaiar de dessarrar l'estòc de la legislacion anticatolica. L'actor principau d'aqueu movement foguèt Daniel O'Connell (1775-1847) que fondèt l'Associacion Catolica per menar una campanha electorala. En 1828, foguèt elegit au Parlament de Londres mai refusèt de jurar fidelitat au rèi, cap de la Glèisa Anglicana. La situacion menaçant de degenerar tornarmai dins l'illa, lo duc de Wellington, Premier Ministre, e son ministre Robert Peel acceptèron d'abrogar lei lèis anticatolicas en 1829. Vengut fòrça popular dins l'illa, O'Connell fondèt dins lo corrent deis annadas 1840 un partit nacionalista, catolic e popular fòrça ostil ai protestants.
Pasmens, aqueu premier movement nacionalista dispareguèt ambé la crisi de la Granda Famina de 1845-1849. Causada per lo mildió que destruguèt lei recòltas de tartiflas, entraïnèt la mòrt d'aperaquí 1,6 milion d'Irlandés (20% de la populacion) e l'emigracion de 1,3 milion d'abitants, subretot en direccion deis Estats Units. Lo govèrn de Londres prenguèt ges de mesura eficaça per ajudar la populacion e la segonda generacion nacionalista irlandesa adoptèt de concepcions e de metòdes pus radicaus. Lausant d'ara endavant una rompedura totala ambé lo Reiaume Unit, organizèt d'atemptats còntra lo poder britanic, compres en Anglatèrra.
La question irlandesa[modificar | modificar la font]
Durant la segonda mitat dau sègle XIX, la question irlandesa venguèt un afaire important de la politica britanica en causa de la multiplicacion dei trèbols. Dos aspècts la dominèron : l'autonòmia politica defenduda per lo grop parlamentari de Charles Parnell (1846-1891), deputat anglican que sostenguèt ò reversèt mai d'un govèrn en foncion de sei concessions en favor d'Irlanda, e la reforma agrària car la resisténcia dei païsans ai proprietaris terrencs preniá una amplor preocupanta per lo poder britanic.
En 1886, lo Premier ministre liberau William Gladstone, que son govèrn despendiá de Charles Parnell, prepausèt un projècte d'autonòmia (Home Rule) per l'illa. Refusat per lo Parlament, l'idèa entraïnèt una scission dau partit liberau. Sèt ans pus tard, una segonda temptativa se turtèt au refús de la Chambra dei Lords. La question agricòla trobèt en revènge una respònsa en 1903 ambé lo vòte d'una lèi que permetèt lo transferiment de plusors tèrras dei protestants ai catolics.
L'insureccion[modificar | modificar la font]
Fàcia a l'impossibilitat d'obtenir una autonòmia politica, lo movement nacionalista irlandés dei premiereis annadas dau sègle XX s'orientèt vèrs la cultura gaëlica e se radicalizèt. Per exemple, en 1905, Arthur Griffith fondèt lo Sinn Fein, qu'anava venir la branca politica de la futura IRA, e prepausèt d'ignorar lo Reiaume Unit. En 1912, lei liberaus capitèron de far adoptar un projècte de Home Rule que foguèt blocat dos ans per lo vèto de la Chambra dei Lords. Aquò agravèt la situacion car de 1912 a 1914, lei catolics e lei protestants organizèron de milícias respectivament per obtenir l'independéncia (leis Irish Volunteers) ò per organizar un partiment de l'illa e demorar sota l'autoritat de Londres (l'Ulster Volunteer Force). L'afrontament entre lei dos camps foguèt probablament evitat per l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala que concentrèt un temps l'atencion sus leis afaires europèus.
Pasmens, una minoritat de nacionalistas irlandés decidèt d'aprofichar lei dificultats britanicas per entraïnar la guèrra d'independéncia. Per lei Pascas de 1916, una fòrça nacionalista ocupèt plusors bastiments de Dublin e proclamèt la Republica. La repression britanica transformèt lei combatents republicans en martirs. Eamon de Valera prenguèt alora la direccion dau movement que ganhèt de partisans nombrós. Leis eleccions de decembre de 1918 donèron una majoritat importanta au Sinn Fein dins tota l'illa franc dei quatre comtats d'Ulster. Fòrts d'aqueu succès, leis elegits dau Sinn Fein se reüniguèron entre elei per formar una Assemblada d'Irlanda (Dail Eireann) e un govèrn. La guèrra acomencèt alora entre l'armada britanica e leis Irish Volunteers qu'anavan venir l'Irish Republican Army (IRA). Après doas annadas de guerilha, d'eleccions novèlas en 1920 confirmèron lei resultats de 1918 e Londres acceptèt de negociar.
La Republica d'Irlanda[modificar | modificar la font]
Lei negociacions entre la delegacion nacionalista d'Arthur Griffith e lo Reiaume Unit s'acabèron en 1921 amb un tractat que donava una independéncia quasi totala a 26 comtats sota lo nom d'Estat libre Irlandés. Pasmens, aquel estat aviá l'estatut de dominion e demorava nominalament unit ambé lo Reiaume Unit per un jurament de fidelitat dei deputats au rèi. En revènge, lei quatre comtats protestants d'Ulster demoravan au sen dau Reiaume Unit.
La màger part de l'IRA refusèt aqueu compromés, especialament lo partiment de l'illa. Menada per de Valera, contunièt la lucha entraïnant la Guèrra Civila Irlandesa (1921-1923). Relativament saunós, aqueu conflicte s'acabèt per la victòria dei partisans dau tractat mai aquela rompedura entre lei doas faccions nacionalistas aguèt una influéncia importanta sus la vida politica irlandesa. Eamon de Valera acceptèt pasmens de participar a la vida politica dau país e venguèt cap dau govèrn en 1932. Aguèt una influéncia politica majora fins a 1973. En 1937, aprofichèt sa posicion per far acceptar una constitucion novèla fondant un estat republican totalament independent de Londres. Capitèt tanben de mantenir la neutralitat de son país durant la Segonda Guèrra Mondiala.
En 1973, la Republica integrèt la Comunautat Economica Europèa e separèt sa moneda de la liura britanica sièis ans pus tard. Fins au començament dau sègle XXI, adoptèt una politica neoliberala que favorizèt lo desvolopament economic dau país, especialament gràcias a d'investiments importants dei companhiás estatsunidencas. Pasmens, l'economia irlandesa es desenant alinhada sus aquela deis Estats Units e es ansin venguda vulnerabla a sei variacions economicas. En particular, lo país foguèt durament tocat per la crisi economica de 2008 ambé l'afondrament de son sector immobilier e deguèt acceptar un plan d'austeritat economica impausat per lo FMI e la Comission Europèa en 2010.
Politica[modificar | modificar la font]
Irlanda es una republica parlamentària. Lo Parlament irlandés que se ditz Oireachtas sèi dins lo palais de Leinster House a Dublin. Lo cap d'Estat es lo president, elegit per un mandat de sèt ans. Lo taoiseach (primièr ministre) es nomenat pel Parlament e designat pel president. Lo taoiseach es lo cap del partit politic o coalicion qu'a obtengut la majoritat dels sètis a las eleccions nacionalas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Irlanda.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina oficiala d'Irlanda en anglés
- Taoiseach, títol del primièr ministre d'Irlanda (pagina del primièr ministre)


text:
Lahar
Un lahar es una colada de fanga compausada de material piroclastic e aiga que s'escorrís sul pendís d'un volcan, puèi generalament lo long de la rega d'una val fluviala.
Lo tèrme de lahar ven d'Indonesia e en javanés significa lava.
Los lahars an la consisténcia del beton: se compòrtan coma un fluid quand se mòvon, e coma un solid quand s'arrèstan[1]. Los Lahars pòdon èsser enòrmes: lo lahar Osceola produit fa 5600 ans pel Mont Rainier dins l'Estat de Washington produguèt una paret de fanga de 140 m de prigondor dins las gòrjas de la White River e cobriguèt un airal de 330 km² correspondent a 2,3 km³ de material. Un lahar pòt èsser extremament perilhós, amor de son energia e velocitat: un lahar grand se pòt mòure a mantun desenats de mètres per segonda subre fòrça quilomètres, causant destruccions e catastròfas. Lo lahar de l'erupcion del Nevado del Ruiz en Colómbia en 1985 provoquèt la Tragedia d'Armero, que tuèt 23 000 personas quand la vila d'Armero foguèt rebonduda jos 5 m de fanga[2].
Causas[modificar | modificar la font]
Los lahars son deguts a divèrsas causas[1]:
- La nèu e los glacièrs se pòdon desglaçar per la calor de la lava o d'un flux piroclastic durant una erupcion volcanica
- Un aigat provocat per un glacièr, la rompedura d'un lac, o de precipitacions fòrtas pòdon formar un lahar, o un jökulhlaup.
- L'aiga d'un lac de cratèr, combinat amb de material volcanic pendent una erupcion.
E mai que los lahars sián associats mai que mai als efièches d'activitat volcanica, aquestes se pòdon produire pasmens sens cap d'activitat volcanica actuala, se las condicions son reünidas per provocar un esfondrament e un resquilhatge de fanga qu'a per origina los depaus de cendres volcanicas.


text:
Eneïda
L'Eneïda (en latin Aeneis), es una òbra escrita per Virgili entre 29 ab. C. e sa mòrt en 19 ab. C., qu'es generalament considerada coma lo poèma epic central de la literatura latina, e vista coma una de las òbras màgers de la literatura al mond[1].
Ofrir a Roma una epopèia nacionala capabla de rivalizar en prestigi amb l'Iliada e l’Odissèa, foguèt lo primièr desfís que Virgili èra de capitar en escrivent l’Eneïda pendent los onze darrièrs ans de sa vida. Capitèt, perque, l'òbra venent d'èsser publicada, son autor foguèt reconegut coma un alter Homerus, lo sol capable de disputar a Omèr sa preeminéncia al Parnàs.
Virgili amaguèt pas son ambicion. Al nivèl arquitectural pus visible (perque l’Eneïda a al meteis temps mai d'una « geometrias »), lo poèma se compausa d’una Odissèa (cants I a VI : las erranças d’Enèu, rescapat de Tròia, per aténher lo Lavinium) seguida d’una Iliada (cants VII a XII : la guèrra menada per Enèu per s’establir al Lavinium).
Mas l’emulacion amb Omèr se manifèsta subretot pel nombre considerable de las imitacions textualas, que los critics s'afanèron lèu a ne far la lista, a vegada amb intencion maligna, e per acusar Virgili de plagiat. Aquel meteis repliquèt que seriá pus facil de desraubar sa maçuga a Ercules que de manlevar un vèrs a Omèr. E de fach, l’imitacion de Virgili totjorn obeís a una intencion precisa e seguís un projècte qu'aparten al lector de descobrir a travèrs l’escart, a vegadas minim, que la separa de son modèl, Omèr o un dels nombroses autres escrivans, grècs o latins, als que Virgili se mesura tot en lor rendent omenatge.
Lo segond desfís consistissiá a filtrar l’actualitat de Roma al prisma de la legenda. Dos fils s’entrelaçan totjorn per formar la trama de l’Eneïda, lo de las originas troianas de Roma e lo de la Roma d'August. Mai d’un millenari separa aqueles dos fils. Per sautar un tal abisme temporal, e anullar dins aquel biais lo temps, lo poèta, en mai de l’usatge sistematic que fa de l’allegoria, tanben recorrís a la profecia, e fins a, en plen mitan de l’òbra, descendre al infèrns per n'entornar una vision panoramica, sub specie aeternitatis, de la grandor romana vista coma devent encara devenir.
Calguèt mostrar cossí, a partir de gaireben res, Roma s’aucèt fins a l’empèri del monde; calguèt far ressortir lo dessenh providencial que condusiá aquela pujada irresistibla; subretot, calguèt mostrar cossí, amb la persona sagrada d’August, l’Istòria venguèt trobar son acabament e son coronament dins una patz e un benastre universals. Es almens çò qu'August esperava, o puslèu çò qu’exigissiá.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bloom, Harold (1994). The Western Canon. See also Western canon for other "canons" that include the Divine Comedy.


text:
Lusitanians
Los lusitanians (Lusitani en latin, Auσιtavoί o Aouσιtavoί en grèc) èran un pòble de l'oèst de la Peninsula Iberica e lo gentilici per extension dels abitants de la província romana de Lusitània.
Pòble lusitania[modificar | modificar la font]
Estrabon los menciona coma la mens granda de las nacions d'Ibèria e que mai longtemps e frequentament lutèt contra los romans fins a que foguèron somés en 60 AbC. Avián un govèrn unificat.
L'origina seriá cèlta o d'una cultura preïstorica anteriora, d'origina indoeuropèa.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Los lusitanians èren politeïstas e basavan los rites religioses suls sacrificis animals. Lo panteon suprèm èra format per tres dieus: Endovelicus, dieu de la santat, Ataegina la divessa del renaissénça e de la luna e Runesocesius, dieu de la guèrra. Mai tard adoptèron e tranformèron de divinitats cèltas e romanas.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Lusitanian (per la lenga)


text:
Bénouville (Calvados)
Bénouville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bénouville Se tròba en lo Calvados entre Ouistreham e Can la longitud del canal de Can a la mar.
Bénouville se trouve dans le Calvados entre Ouistreham et Caen le long du canal de Caen à la mer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Bénouville #Èsser lo primièr blanc del débarquement aliat.[ref. necessària] Jols òrdres del tinent-coronèl Richard Geoffrey Pine-Coffin del 7th (Light Infantry) Parachute Battalion e del general de brigada Nigel Poett de la British 5th Parachute Brigada, lo màger John Howard #aterrar amb los sieus tres planeurs a 00h20 (mas 23h20 ora anglesa, #çò qu'explica que Bénouville i aja un luòc del 5 de junh de 1944 e pas un luòc del 6 de junh de 1944). Lo màger Howard dirigís 180 òmes que # pren amb el lo Pegasus Bridge. La companhiá del màger amb laModèl:7 e bataillon #aver los dos ponts malgrat las contra-atacs alemands e las nombrosas pèrdas. Lo Cafè Gondrée, #qu'existís totjorn, #èsser lo primièr ostal liberada de l'aucupacion alemanda pels Aliats en lo moment de la batalha de Normandie. Thérèse E Georges Gondrée an #aver un papièr actiu en lo succès d'aquela operacion[3]. La siá filha Françoise es la fondatritz amb lo general Gale, president de l'associacion per la salvaguarda del luòc-musèu de Pegasus Bridge e batariá de Merville.
Bénouville fut la première cible du débarquement allié.[ref. necessària] Sous les ordres du lieutenant-colonel Richard Geoffrey Pine-Coffin du 7th (Light Infantry) Parachute Battalion et du général de brigade Nigel Poett de la British 5th Parachute Brigade, le major John Howard atterrit avec ses trois planeurs à 00h20 (mais 23h20 heure anglaise, ce qui explique que Bénouville ait une place du 5 juin 1944 et non une place du 6 juin 1944). Le major Howard dirige 180 hommes avec lesquels il prend le Pegasus Bridge. La compagnie du major avec le 7en bataillon tinrent les deux ponts malgré les contre-attaques allemandes et les nombreuses pertes. Le Café Gondrée, qui existe toujours, fut la première maison libérée de l'occupation allemande par les Alliés lors de la bataille de Normandie. Thérèse et Georges Gondrée ont eu un rôle actif dans la réussite de cette opération[4]. Leur fille Françoise est la fondatrice avec le général Gale, président de l'association pour la sauvegarde du site-musée de Pegasus Bridge et batterie de Merville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 5 d'agost de 2010
- ↑ Débarquement Normandie 6 juin 1944 - Bénouville : Pegasus bridge. Consultat lo 5 août 2010


text:
Rumilly-en-Cambrésis
Rumilly-en-Cambrésis es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Rumilliy Èra la una dels 12 pairies del Cambrésis.
- Sus la ranqueja de 1775, se tròba lo nom d'un membre de la familha De Anneux, senhor de Rumilly e de Sant-Souplet[1].
- Rumilliy était l'une des 12 pairies du Cambrésis.
- Sur la cloche de 1775, se trouve le nom d'un membre de la famille D'Anneux, seigneur de Rumilly et de Saint-Souplet[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font: Cambrésie terred'istòria Error de citacion : Invalid
tag; name "Cambr.C3.A9sie" defined multiple times with different content


text:
Shabti
Un Shabti o Oshabti qu'ei ua estatueta sepelida dens un tombèu de l'antica Egipte entà servir lo defunt dens la soa existéncia après la vita terrèstra.
Que s'a perpausat la teoria que la practica de sepelir un defunt dab oshati que seré estada inventada entà remplaçar los sacrificis de servicialas. S'aquesta practica e ho anc practicada en Egipte, aquò que seré estat eventuaument lo cas sonque durant la Ièra dinastia ; aquesta tèsi que s'apuja suu hèit que los rei d'aquesta dinastia que hon sepelit dab bèstias e dab d'auta personas qui semblan estar estadas joenas e qi avèva lo lor atahut a lo lor emplaçament. Per Katherin Bard que hon estadas escanadas per'mor que semblan aver sarradas las dents[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ernest Alfred Thompson Wallis Budge. An Egyptian Hieroglyfic Dictionary. Nava York : Dover, 1978.
- ↑ Katherin Bard. "The Emergence of the egyptian State" (c. 3200-2686 BC), (57 - 82) in The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford : Oxford University Press, 2000.