text:
Frelinghien
Frelinghien es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
Origina
Lo nom del vilatge n'es d'origina germanique. II ven de « Frelo » del suffixe « in» en designant los òmes de lo sieu entourage e de « heim » lo larèr, l'abitacion #çò que dona « Abitacion dels òmes de Frelo ».
Se tròba mencionat lo nom del vilatge en escrits en datant de 1066 en relatant la cession d'una part dels bens del comte de Flandre « dels manses e dels bonniers « al capítol collégial Sant-Pierre de Lille. A la Mièja Edat la zòna de circulacion de las merças : llençols, de fils, lana, mas tanben de produchs agricòlas, mòbles, condimentes entre Ypres e Lille transitava per Frelinghien.
Apertenent als Païses Basses espanhòls als XV e XVI sègles lo pòble i aurà pas ligat a la França #qu'en 1713 après aver-i sofèrt guèrras successivas entre Capétiens e Habsbourg. Lo pòble se tròba unas nòvas fes meses en primièra linha en lo moment de évènements douloureux en datant de 1792 (L'archiu départementales del Nòrd fan mencion de faches desenrotllant-se a lo luòc-dich : lo Pont roge...) « En setembre 1792 los Austrians en guèrra contra la França son a Warneton. Los guardas nacionales de Frelinghien, assistits per aqueles de las municipalitats vesinas utilizan la tem bastida per Vauban al Pont Roge. Forçan l'enemic a repasser la Lys e acompanhan un convoi de vaissèls de viure destinats a l'armada francesa. Lo Pont Roge ven alavetz un anautit luòc del patriotisme frelinghinois. »
Dels évènements mai eroses jalonnent l'istòria de la municipalitat tala la fèsta musicala e militara internacionala de 1909 organizada al Pont Roge. De nombrosas societats localas an representat perque ja a aquela epòca la vida associativa frelinghinoise es fòrça rica. Qualques exemples de societats activas :
Societat de las archers (4 recensées en 1819) Societat de arbalétriers (3 recensées en 1862) La musica municipala o philharmonique fondada l'an 1862 pel Sr. Dufour (Fraire Alcade ) societat encara al gost del jorn e activa doncas qu'a celebrat los sieus 140 ans lo 28 d'abril de 2002 La corala « La Lira » fondada l'an 1884 La corala « Los amics amassi » fondada l'an 1890 De las societats divèrsas : Societat de sant Vincent de Paul Cercle dels bones amics Ancians militars Societat colombophile « La Hirondelle » fondada l'an 1885 Societat de gimnastica « la francesa » fondada l'an 1893 Bicicleta espòrt frelinghinois fondat l'an 1900
Los monuments, las abitacions son reconstruits progressivament, pauc de bastiments a despart las blockhaus en avent resistit a las destruccions. La glèisa Santa-Amand data de 1920. La campana #que protegís a #èsser fonduda amb las rèstas d'aquela cremada n'en octòbre 1914. Lo monument als mòrtes a #èsser inaugurat l'an 1924. Los ostals de brique del Luòc dels Combatents e de la carrièra de Armentières datan en general dels ans 1920.
Origine
Le nom du village est d'origine germanique. II vient de « Frelo » du suffixe « in» désignant les hommes de son entourage et de « heim » le foyer, l'habitation ce qui nous donne « Habitation des hommes de Frelo ».
On trouve mentionné le nom du village dans des écrits datant de 1066 relatant la cession d'une partie des biens du comte de Flandre « des manses et des bonniers « au chapitre collégial Saint-Pierre de Lille. Au Moyen Âge la zone de circulation des marchandises : draps, fils, laine, mais aussi produits agricoles, meubles, épices entre Ypres et Lille transitait par Frelinghien.
Appartenant aux Pays Bas espagnols aux XV et XVI siècles le village ne sera rattaché à la France qu'en 1713 après avoir souffert des guerres successives entre Capétiens et Habsbourg. Le village se trouve une nouvelle fois mis en première ligne lors d'évènements douloureux datant de 1792 (Les archives départementales du Nord font mention de faits se déroulant au lieu-dit : le Pont rouge...) « En septembre 1792 les Autrichiens en guerre contre la France sont à Warneton. Les gardes nationaux de Frelinghien, assistés par ceux des communes voisines utilisent la redoute construite par Vauban au Pont Rouge. Ils forcent l'ennemi à repasser la Lys et accompagnent un convoi de bateaux de vivre destinés à l'armée française. Le Pont Rouge devient alors un haut lieu du patriotisme frelinghinois. »
Des évènements plus joyeux jalonnent l'histoire de la commune telle la fête musicale et militaire internationale de 1909 organisée au Pont Rouge. De nombreuses sociétés locales sont représentées car déjà à cette époque la vie associative frelinghinoise est très riche. Quelques exemples de sociétés actives :
- Société des archers (4 recensées en 1819)
- Société d'arbalétriers (3 recensées en 1862)
- La musique municipale ou philharmonique fondée en 1862 par M. Dufour (frère Alcade ) société encore au goût du jour et active puisqu'elle a fêté ses 140 ans le 28 avril 2002
- La chorale « La Lyre » fondée en 1884
- La chorale « Les amis réunis » fondée en 1890
- Des sociétés diverses :
- Société de saint Vincent de Paul
- Cercle des bons amis
- Anciens militaires
- Société colombophile « L'Hirondelle » fondée en 1885
- Société de gymnastique « la française » fondée en 1893
- Vélo sport frelinghinois fondé en 1900
Les monuments, les habitations sont reconstruits progressivement, peu de constructions à part les blockhaus ayant résisté aux destructions. L’église Saint-Amand date de 1920. La cloche qu’elle abrite a été fondue avec les débris de celle brûlée en octobre 1914. Le monument aux morts a été inauguré en 1924. Les maisons de brique de la Place des Combattants et de la rue d’Armentières datent en général des années 1920.


c: text/html

text:
Centre de detencion de Guantánamo
Lo centre de detencion de Guantánamo es un camp d'incarceracion de nauta seguretat de la basa navala dels Estats Units d'America, situada dins la baia de Guantánamo, dins la porcion sud-èst de l'isla de Cuba. I son detengudas las personas que foguèron capturadas per l'armada americana aprèp d'operacions a l'estrangièr contra militants e terroristas islamistas. L'estatus de "combatent illegal" dels presonièrs e la situacion extraterritoriala de la basa permet als Estats Units d'ignorar lo sistèma legal en vigor als Estats Units.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Planta utila
Las plantas utilas recensan totas las espècias de plantas utilizadas per l'òme per d'usatges multiples : se noirir, se caufar, se vestir, s'abrigar e se lotjar, se moblar, se sonhar e se protegir de las malautiáss e dels insèctes, embelir son quadre de vida, luchar contra l'erosion e favorizar l'assecament de las sanhas, se maquilhar e se perfumar, adorar sos dieus, s'embriagar e se drogar, o quitament per tuar sos semblables... Un recensament exaustiu indicariá sens dobte de milierats d'espècias, mas finalament pauc, relativament a las qualques 300 000 espècias vegetalas recensadas.
Somari
Mòdes d'utilizacion[modificar | modificar la font]
A l'origina, lo primièr mòde d'utilizacion de las plantas èra la colhida. Uèi, las plantas utilas son per l'essencial de plantas cultivadas.
Tipes d'utilizacion[modificar | modificar la font]
Partidas utilizadas[modificar | modificar la font]
Las partidas, e los organs, de las plantas utilizadas son fòrt variadas segon las espècias e segon las utilizacions. S'utiliza en efièch :
- las fuèlhas : alimentacion umana (ensaladas e legums-fuèlhas), alimentacion animala (pasturatges) ;
- las tijas : sucre (canas de sucre), usatges divèrses (bambós)
- las raices : alimentacion umana e animala (carròtas, naps, bledarabas, etc.) ;
- los tuberculs : alimentacion umana e animala (patana, topinambors, etc.) ;
- los fruches : fruches e legums alimentaris ;
- los grans : cerealas, leguminosas, grans oleaginoses... ;
- la fusta e la lenha : totas esséncias forestièras ;
- las flors : totas plantas ornamentalas ;
- las antèras : safran
- la rusca : canellièr (espècia), garric-siure (siure) ;
- las fibras : plantas de fibras textilas (coton, lin, juta, sisal...) ;
- la saba : auseral de sucre (siròp de lauseral) ;
- lo latèx : Evèa (cauchó natural).
Palmarès mondial de las plantas cultivadas[modificar | modificar la font]
Produccion mondiala en 2004, en milierats de tonnas segon las estatisticas publicadas per la FAO
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lista de las plantas utilas
- Arbre fruchièr
- Esséncia forestièra
- Legum
- Oleaginós
- Planta medicinala
- Planta mellifèra
- Planta ortenca
- Planta psicotròpia
- Planta tintoriala


text:
911
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 911 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après 907, ataca novèla dei Rus' de Kiev mai de negociacions permetèron de restablir la patz e de signar un acòrd comerciau entre Bizantins e Rus'. Fòrça detalhat per l'epòca, aqueu tractat autorizèt la preséncia d'una colonia eslava dins la capitala e permetèt de restablir de relacions pacificias entre lei dos pòbles.
Partença d'una expedicion fòrça importanta de la flòta bizantina (179 dromons, 43 000 òmes) còntra l'illa de Creta. Après un desbarcament aisat, aquela armada comencèt lo sètge de Candia.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'unei complòts còntra Ubayd Allah al-Mahdi au sen de sa Cort pròpria. Aquò entraïnèt uneis execucions dins l'aristocracia auta de Tunisia e permetèt de pacificar Magrèb sota la dominacion fatimida.


text:
Guèrra Civila de Nepal
La Guèrra Civila de Nepal se debanèt de 1996 a 2006 au Nepal entre una guerilha maoïsta formada per lo Partit Comunista de Nepal (Maoïsta) e lei fòrças de la monarquiá nepalesa (polícia puei armada a partir de 2002). Entraïnèt de transformacions prefondas de la societat nepalesa e, finalament, l'afondrament de sa monarquiá e la proclamacion d'una republica en 2006. Après aqueu procès, de negociacions entre lo govèrn provisòri e la guerilha permetèron d'organizar un govèrn d'union nacionala dirigit per lei maoïstas e l'eleccion d'una assemblada en carga de la redaccion d'una constitucion novèla. D'autreis acòrds foguèron concluts regardant lo desarmament de la guerilha e l'integracion d'una partida de sei combatents au sen dei fòrças armadas de Nepal.


text:
Petelin
Pistacia terebinthus
FlorsError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
Lo Petelin (Pistacia terebinthus L.), es una planta de fulhatge caduc de la familha de las anacadiacèas butant dins la garriga e lo maquís, comun dins tot lo bacin mediterranèu (Marròc, Portugal, Turquia, Siria, Israèl, Palestina). En Occitània a l'origina present en Lengadòc e Provença, son airal s'espandiguèt fins a Carcin, Peiregòrd e mai al delà fins en Savòia e Jura, mas totjorn dins de zonas esclairadas associats a l'euse e al roire e a una altitud maximala de 500 m.
L'òli de terebentina es eissida de la saba d'aquel arbre.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo petelin es un arbrilhon de tres a cinc mètres de naut.
Sas fuèlhas caducas de 7 a 13 foliòlas son verdas a la prima, jaunas o rojas flamejant a la davalada.
Las flors unisexuadas son pichonas, rogencas en pinas quichadas — paniculs — sus de rams d'un an. La florason se produch d'abril a junh.
Los fruchs ovoíds, de 5 a 7 mm e en pinhas caracteristicas, son blancs, puèi roses, roges e fins finala bruns quand madurs. Exala una fòrta odor de resina
Se diferencia del lentiscle per
- sas fuèlhas avent un nombre impar de foliòlas (imparipenadas) ;
- un raquis non alat ;
- une inflorescéncia pramidala ;
- son fulhatge non persistent.
Lo pistachièr (Pistacia vera) a el de fulhas avent mens de foliòlas: 3 a 5 foliòlas e de frusch mai voluminoses, que son comestibles.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
La fusta dura es utilizada en ebenistariá e en marquetariá per realizar de ornementacions.
Introduch als Estats Units d'America en 1854, es utilizat coma plan dirècte pel pistachièr.
Lo petelin dona una òli de resina fòrça odoriferanta, la terebentina de Quio, de l'illa grèga de io Quio ont la resina es expleitada. La resina pòt èsser utilizada coma antiseptic en medecina e se la pòt la mastegar. Servís tanben a la fabricacion de vernís e de lepetariás.
Las granas del petelin son comestiblas mas agrolosas e pòdon produire un òli comestible .
Malautiá e parasits[modificar | modificar la font]
La galla del petelin fa mutar la fuèlha per contenir los uòus de son parasit. Las gallas mai corrents son causadas per Forda marginata, Forda formicaria e Baizongia pistaciae (fuèlha transformada en enòrme « bana » fins a 20 cm de long)[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)P. Dauphin, J.-C. Aniotsbéhère. Les Galles de France (2ème édition). Mémoires Soc. Linn. Bordeaux, Tome 2, 1997
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Belles fleurs de France
- Modèl:Tela-métro
- Referéncia ITIS : TSN 506469 Pistacia terebinthus L. (en)
- Modèl:GRIN espèce
- Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, Pucerons du térébinthe - Galles
- Jean Fabre, souvenirs entomologiques, 1903, La pariade - L'œuf
L' Appel de la Garrigue éditions 1989 / 1990 Gérard Joyon ISBN 2-9504214-0-7


text:
68
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 68 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Revòuta de la garda pretoriana còntra Neron en favor dau generau Galba. Neron foguèt tuat e Galba i succediguèt. L'emperaire novèu assaièt de restaurar lei finanças publicas e prenguèt rapidament una tièra de mesuras impopularas coma lo refús de pagar un guierdon ai soudats pretorians autors de la revòuta còntra Neron.


text:
San
Los sans o bushmen, sho, basarwa, kung, o khwe son un pòble indigèna del sud d'Africa, que lor territòri s'estend en Sud-Africa, Zimbabwe, Lesotho, Moçambic, Swaziland, Botswana, Namibia, e Angòla. Èran tradicionalament de caçaires-culheires, qu'apertenon al grop khoisan e son ligats als pastres khoikhoi.
Los sans son los abitants pus ancians d’Africa Australa ont vivon dempuèi almens 20 000 ans. Lor abitat es lo vast desèrt de Kalahari. Se definisson coma « los que seguisson lo liuç » en se desplaçant segon las pluèjas per fin de trapar son manjar.
La denominacion de bochiman es deguda als boers, de l'afrikaans, boschjesman, « òme del bòsc » mas se nomenan eles meteisses « san ».
Aqueste pòble nomada de caçaires-culheires ocupava antan tota l'Africa Australa. Las arribadas successivas dels bantos, agricultors sedentaris, e dels khoikhoi vivent d'elevatge e parlant una lenga de la meteissa familha, deimèron aquesta populacion e la butèron cap a de tèrras de mai en mai ingratas. L'arribada dels neerlandeses (boers) e uganauds al sègle XVII puèi del britanics acabèt de los reduire a la misèria en los caçant de sas tèrras ancestralas.


text:
Ètats de Savouè
Ètats de la Mêson de Savouè
Dês lo XI° sièclo, la Mêson de Savouè rassemblat des tèrritouères dens les Ârpes, avouéc Humbèrt Iér des Blanches-Mans († vers 1056), que possèdâve les Comtâts de Bèlê, de Sion du Vâl d'Aouta.
Sotegnu per l'emperor Conrad II lo Salico, il ètendét son povêr sur la Môrièna, la Tarentèsa, lo Chablès et lo Piemont. Son fely Odon Iér mariat l'héretiére du marquisat de Turin (que comprend Suisa, Ivrèa et Pignerol). La politica habila que la Savouè at menâ vis-a-vis de ses grants vesins (France, Alemagnes, Italie) lui pèrmetét d'acquerir des tèrritouères dens lo Piemont, asse-ben dens le payis de Vôd et lo Valês. Le comto Tomâs Iér fesét de Chambèri sa capitâla (1232) ; son fely, Pierro II, dét lo Petiôt Charlemagno, tornat organisar sos Ètats, que pregnant de l'importance. La mêson sè divisat adonc en doux branches, la seconda obtegnét lo Piemont (1245-1418). Los comtos de Savouè se veriéront vers l'Italie, aprés que d'avêr enstalâ des frontiéres novèles entre lor payis et lo Dôfenâ, devegnu francês (1355). Pués Amèdê VI et Amèdê VII anèxéront lo Vâlromê, Vèrcely, et achetéront les Comtâts de Nice et du Genevês. Amèdê VIII que règnét de 1391 a 1440, fut fêt duc en 1416 et devegnét Papa avouéc lo nom de Fèlix V (1440-1449). Lo sièclo siuvent fut na pèrioda de dècadence et de tutèla francêsa. Les Confèdèrâs s'emparéront des tèrritouères du Bassin lèmanico (1536), et la France ocupat la Savouè el-mémo, por s'assiurar lo passâjo vers l'Italie. Aprés la victouère de Sent-Quentin (1557), ux fllancs des Èspagnols, et los trètâs du Câtiô-Cambrèsis (1559), de Losena (1557) et de L'Èvian (1569), lo Duc Èmanuèl-Filibèrt recovrat la Savouè, lo payis de Gèx, lo Genevês sen Geneva et lo Chablès. Il acquerét Tenda et Onelya, en Italie, ètablessét sa capitâla a Turin (1562) et instalat un règimo d'absolutismo favorâblo a la Contre-Rèfôrma. Son succèssor, Chârlo-Èmanuèl Iér, conquerét Saluces, mas èchouat a Geneva ("l'Èscalâda", 1602); il devét cèdar a la France, dens lo trètâ de Liyon (1601), lo payis de Gèx, lo Vâlromê, la Brêsse et lo Bugê. En fèsent un juè dangerox de bascula entre la France et l'Èspagne, les ducs pèrdéront Pignerol, mas acqueréront lo marquisât de Montfèrrat (1631, 1713), Alèxandria et la Sicila (èchangiêe contre la Sardègne en 1720), asse-ben lo titro royâl (1713). Los rês sârdos, que combatéront ux fllancs de la France, pués de l'Ôtrich·e u XVIII° sièclo, s'agrantéront adés u dèsavantâjo de la Lombardia. Tot-un, advèrsèros dècidâs de la Rèvolucion francêsa, pués de Napoléon, ils furont vencus en 1796 et viront lors possèssions continentâles anèxâyes per la France (1799). Lo rê Victor-Èmanuèl Iér, rèfugiê en Sardègne, recovrat sos Ètats, ôgmentâs de Gènova, en 1815. Chârlo-Albèrt de Savouè-Carignan, devegnu rê en 1831, s'oposat u libèralismo, mas tornat organisar lo payis, devegnu la principâla règion endustrièla d'Italie. Lo Piemont aparessêt adonc ux uelys des patriotos italiens coment lo solèt Ètat capâblo de s'oposar a l'Ôtrich•e. Una Constitucion libèrâla fut lé acordâ en 1848, grâce a Balbo et a Cavour. La Lombardia sè rèvoltat, apelat son vesin a l'éde, mas los doux payis furont ècllafâs per l'Ôtrich.e a Novara en 1849. Lo rê abdicat en favor de son fely Victor-Èmanuèl II, que règnét de 1849 a 1878 et rèalisat l'unitât de l'Italie.


text:
Tropeognathus
Tropeognathus siguèc un genre de pterosaure apertenhent ara familha des Criorhynchidae que demorèc en eth cretacèu, en eth Brasil. Era longada des sues ales erá de 6.2m.
Ua clusca completa damb ua dentadura inferior e ua baisha dentadura aillada documentaren un nau pterosaure ena Formacion de Santana, en Brasil. Era sua caracteristica especiau ei qu'auie ua cresta mieja redonda en eth fin deth bec. Aguesta cresta auie era forma d'ua quilha e pr'açò l'aperaren Tropeognathus (dentadura de quilha).
Ua auta cresta més cuerta e destalhant se desvolopava en eth darrièr dera clusca. Era dentadura auie 26 dents en naut e 22 en baish. Era funcion des crestes erá probadíssament hidrodinamica. Tropeognathus minjava peish. Damb era quilha deth bec cercava ena aiga pera superficie deth mar. Era clusca erá tau longa qu'auia d'éster estabilizada damb era cresta. Açò sauvava massa muscular en eth còth e tanben pes.
Tropeognathus ei luenh d'éster conegut sonque damb dus especies retipades per dus individús. Era longada des clusques erá de 63 i 67 cm. Tropeognathus robustus auie ua longada d'ales de 6.2 m e pr'açò qu'ei eth pterosaure més gran trapat ena Formacion de Santana.
Era cresta en eth fin deth bec erá ua reminiscencia dera cresta qu'auie Cryorhynchus, trapat ena Cambridge Greensand, en Anglaterra. Tanben ei suggerit que Tropeognathus auia d'éster enclausat tanben ena familha des Cryorhynchidae.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The Illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
1867
Aquesta pagina concernís l'an 1867 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Fin de l'expedicion en Mexic. Après la fin dau retirament francés en març, lo govèrn imperiau installat per lei Francés i foguèt rapidament reversat. L'execucion de Maximilian marquèt la revirada finala dau projècte de Napoleon III de crear un Empèri de Mexic pron poderós per equilibrar la poissança estatsunidenca en America.
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Fin de la Guèrra de Mexic. D'efècte, après la fin dau retirament francés en març, la superiotat numerica dei republicans li permetèt d'atacar lei vilas encara tengudas per lei tropas imperialas. Una temptativa de còntra-ofensiva de Maximilian mau capitèt e s'acabèt per sa captura. Foguèt fusilhat per lei venceires marcant la fin dau conflicte. La republica foguèt restablida mai la situacion financiera demorèt marrida e lei venceires se devesiguèron entre elei. Una repression saunosa còntra leis aliats dei Francés permetèt d'eliminar la màger part dau partit conservador, ço que favorizèt l'estabilizacion politica de Mexic en 1876 per lo premier còp dempuei l'independéncia.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, reconquista de la màger part dei territòris tenguts per lei Nian.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Emily Greene Balch, escrivana e pacifista nòrd-americana, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1961)
- 18 de genièr - Rubén Darío, poèta de Nicaragua (m. 1916)
- 29 de genièr - Vicente Blasco Ibáñez, escrivan espanhòl (m. 1928)
- 9 d'abril - Chris Watson, primièr ministre australian (m. 1941)
- 23 d'abril - Johannes Andreas Grib Fibiger, scientific danés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1928)
- 7 de mai - Władysław Reymont, escrivan polonés, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1925)
- 4 de junh - Carl Gustaf Emil Mannerheim, president de Finlàndia (m. 1951)
- 8 de junh - Frank Lloyd Wright, arquitect american (m. 1959)
- 28 de junh - Luigi Pirandello, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1936)
- 12 de setembre - Carlos Eugenio Restrepo, president de Colómbia (m. 1937)
- 2 d'octobre - Nilo Peçanha, president de Brasil (m. 1924)
- 1 de decembre - Ignacy Mościcki, quimista e president de Polonha (m. 1946)
- 5 de decembre - Józef Piłsudski, militar, primièr cap d'Estat de Polonia aprèp l'independéncia, lo 1918 (m. 1935)


text:
Domingo French
Domingo French que ho un revolucionari e un militar argentin. Que's destaquè durant las invasions anglesas de l'arriu de la Plata en bèth obtièner lo grad de capitani. Durant la Revolucion de Mai que he partida deu grop de chisperos (los "hargaires de belugas") e, amassa dab Antonio Luis Beruti, que distribuiva insignas entà distinguir los partisans de la revolucion e poder estremar de las discussion lo opositor. Per aquesta rason, French e Beruti que son a còps considerats per error com los inventors de la cocarda blava e blanca.
French que comptava enter los Revolucionaris mei determinats a anar dinc a l'independéncia e qu'èra un pròche de Mariano Moreno ; qu'acopanhè Juan José Castelli dens l'expedicion de repression de la contrarevolucion entà executar l'ancian vicerei Jacques de Liniers.


text:
Nascut al Palais Reial de Drottningholm, près d'Estocòlme, lo jorn 16 de junh de l'an 1858, filh del futur rei Òscar II de Suècia e de la princessa Sofia de Nassau. En naissent li foguèt autrejat lo títol de pòrti de Värland. Gustau èra felen de la part de paire del rei Òscar Ièr de Suècia e de la princessa Josefina de Leuchtenberg, e per linha mentre mairala del grand pòrti Guillem I de Nassau e de la princessa Paulina de Württemberg.
Lo 20 de setembre de l'an 1881 se maridèt a Estocòlme amb la princessa Victòria de Baden (Sophie Marie Viktoria von Baden). La princessa Victòria èra filha del grand pòrti Frederic I de Baden e de la princessa Luïsa de Prússia e doncas èra felena del kàiser de l'unificacion alemandaGuillem Ièr de Prússia. Lo coble aguèt tres filhs:
SAR Lo rei Gustau VI Adòlf, nascut a Estocòlme en 1883 e mòrt en 1973. Se maridèt en primièras nòças amb la princessa Margarida del Reialme Unit que n'aveusèt l'an 1920. Tres ans après amb lady Louise Mountbatten.
SAR Lo prince Guillem de Suècia, nascut a Estocòlme en 1884 e mòrt dins la capitala escandinava en 1965. Se maridèt l'an 1914 amb la granda duquessa Maria de Suècia, que se ne divorcièt quatre ans après.


text:
Brunémont
Brunémont es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brunémont a situat en la vallée de la Sensée (un afluent del Escaut) dintre #Dotar a 15 km al nòrd e Cambrai a 15 km al sud.
La municipalitat a una superficie de 2,01 km².
Brunémont est située dans la vallée de la Sensée (un affluent de l'Escaut) entre Douai à 15 km au nord et Cambrai à 15 km au sud.
La commune a une superficie de 2,01 km².
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat vendriá del mont Brunet, que # a bastit sus el. En documents de divèrsas epòcas, se pòt verificar l'evolucion d'aquel nom :
- En 1176, lo nom del vilatge apparait jos la forma de Brunaimont.
- En documents del Sègle XVI, se tròba traces de Brunémont-lez-Arleux e de Brunémont.
- Al Sègle XVIII, dins un polit ostal a fondat a Brunémont una goguette : lo Academia bocagère del Valmuse. Reven als Rosati de Arras. L'Academia e lo polit ostal existís pas mai. La toponymie de Brunémont conserva lo remembre dels Valmusiens : lo vallon de Valmuse a donat lo sieu nom al Grop escolar Valmuse[1].
- En 1750, la Mapa de Cassini indica lo vilatge de Brunelmont.
Le nom de la commune viendrait du mont Brunet, sur lequel elle est bâtie. Dans des documents de plusieurs époques, on peut constater l'évolution de ce nom :
- En 1176, le nom du village apparait sous la forme de Brunaimont.
- Dans des documents du Sègle XVI, on trouve des traces de Brunémont-lez-Arleux et de Brunémont.
- Au Sègle XVIII, dans une belle maison est fondée à Brunémont une goguette : l'Académie bocagère du Valmuse. Elle correspond avec les Rosati d'Arras. L'Académie et la belle maison n'existe plus. La toponymie de Brunémont conserve le souvenir des Valmusiens : le vallon de Valmuse a donné son nom au Groupe scolaire Valmuse[2].
- En 1750, la Carte de Cassini indique le village de Brunelmont.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Escor primari public Grop escolar Valmuse, Escòla maternal e elementària, Establiment public, 8 carrièra d'En Bas, 59151 Brunémont
- ↑ École primaire publique Groupe scolaire Valmuse, École maternelle et élémentaire, Établissement public, 8 rue d'En Bas, 59151 Brunémont


text:
Carles XIV Joan de Suècia
Joan Baptista Juli Bernadòta (Pau, lo 26 de gener de 1763 - Estocòlme, lo 8 de març de 1844) rei de Suècia e de Norvègia vadut en Bearn e qui pugè suu tròn après estar estat sosoficièr, embaishador, ministre, generau puish marescau d'Empèri ; qu'ei tanben conegut com Carles XIV Joan (Karl XIV Johan) de Suècia e Carles III Joan (Karl III Johan) de Norvègia.
Lo son ostau a Pau qu'ei uei un musèu suèc e un exemple d'abitat bearnés deu sègle XVIIIau.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Ostal Bernadòta
- Naissença en 1763
- Decès en 1844
- Rei de Suècia
- Rei de Norvègia
- Militar francés
- Marescal del Primièr Empèri
- Ministre francés de la Guèrra
- Francmaçon
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat bearnesa
- Noblesa bearnesa


text:
National Aeronautics and Space Administration
La National Aeronautics and Space Administration (NASA) (fondada en 1958) es l'agéncia governamentala responsabla als Estats Units d'America del programa espacial e de la recèrca espaciala.
Son istòria[modificar | modificar la font]
La corsa espaciala[modificar | modificar la font]
Lo programa espacial sovietic lancèt lo primièr satellit artificial del mond (Spotnik 1) lo 4 d'octobre de 1957, çò que portèt los Estats Units a s'esforçar de desvolopar tanben mai prigondament aqueste domeni. Lo Congrès dels Estats Units percebèt aquela capitada coma una menaça per la seguretat americana e lo President Eisenhower amb sos conselhièrs aprèp una tièra de debats que durèron de meses acordèron de bastir una novèla agéncia federala que dirigiriá tota l'activitat espaciala pas militara.
Lo 29 de julhet de 1958, lo President Eisenhower signèt l'Acte fondaire de la NASA que comencèt a foncionar tre lo 1 d'octobre de 1958 amb quatre laboratòris e aperaquí 8000 emplegats. Los primièrs programas de la NASA consistiguèron a metre una nau espaciala amb son equipatge en orbita e se faguèt per encausa de la pression de la competicion entre los Estats Units e l'URSS dins çò que foguèt sonat corsa espaciala que se debanèt pendent la Guèrra Freja. Lo programa de Mercuri, s'entamenèt en 1958, e la NASA començava lo camin d'exploracion de l'espaci amb la tòca de descobrir se l'òme podiá subreviure dins l'espaci exterior. Lo 5 de mai de 1961, l'astronauta Alan B. Shepard Jr. foguèt lo primièr american dins l'espaci e pilotava la nau Libertat 7 dins un vòl suborbital de 15 minutas. John Glenn, lo 20 de febrièr de 1962, venguèt lo primièr american que demorèt en orbita a l'entorn de la Tèrra pendent un vòl de cinc oras amb la nau Amistat 7 que virèt tres còps a l'entorn de la Tèrra.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Armonica (musica)
Ua armonica en musica qu'ei un deus sons d'ua seria qui segueish un son fondamentau dotat d'ua frequéncia fondamentau. Cada armonica de la seria qu'ei un multiple sancèr naturau d'aquesta frequéncia.
En musica, cada còp qui la frequéncia b'ei doblada òm produseish la medisha nòta a l'octava superiora. Atau, per exemple, lo la deu diapason qu'ei dotat d'ua frequéncia de 440 hertz ; aquò que vòu díser que la nòta qui la soa frequéncia e ei de 880 hertz qu'ei alavetz tanben un la, mes mei agut.


text:
Sant Andrieu de Vivarés
Sant Andrieu de Vivarés (Saint-André-en-Vivarais en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant Andrieu de Vivarés se tròba en lo nòrd del departament d'Ardecha, entre la val del Ròse e lo Massís Septentrional e al limit nòrd del causse de Vivarés e Linhon. La municipalitat es situada a 1 070 m d'altitud, sus la linha de partison de las aigas Atlantic-Mediterranèa, en dominant las nautors del Velai. Lo vilatge se situa a qualques quilomètres del lac de Devesset (48 ectaras), principala basa nautica de la region, amb lo Lac de La Valeta.
A costat del vilatge de Sant Andrieu;, la municipalitat possedís una enclava situada entre las municipalitats de Sant Bonet lo Freid, Sant Pèire de Dotz e Rochapaula. Qualques ostals de la Chapela de Rochapaula e de las Chalaias apertenon a la comuna.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Antanh La municipalitat se sonava Sant Andrieu de Bèudinet (Saint-André-de-Beaudinet) puèi Sant Andrieu dels Esfanjats (Saint-André-des-Effangeas), a aquerit lo sieu nom actual l'an 1926. Pendent lo periòde revolucionari, se nomenava Montverd (Montvert). Al cors de l'an 1636, Saint Jean-François Régis venguèt Sant Andrieu de Vivarés per predicar un dimenge. Lo sieu tauc se situa al vilatge de La Lobesc.
Dempuèi la normalizacion de l'estat civil, i foguèt constatat que pendent matunes ans, la municipalitat non avia pas emplit las sias obligacions d'enregistrament de las naissenças, matrimònis e defalhiments. Las causas son pas estadas establidas mas l'abséncia de consignas, de registres preestampats, la confusion dels papièrs amb aqueles pel cap-luòc son de motius possibles.
Una comission d'enquesta nomenada per deliberacion de l'Administracion municipala del costat de Sant Agrèva en data del 23 fructidor de l'an sièis (9 de setembre 1798) foguèt encargada de reconstituir los eveniments a comptar del 20 de setembre de 1792, data de la mesa en foncionament de l'estat civil.
Los repòrts d'aquela comission son incluses dins los registres preses per la comuna e l'archiu departementals. Son establite en nivòse an uèch (en genièr de 1800) e fan estat de 81 naissenças e 29 matrimònis reconstituits.


text:
Marie-Arlette Carlotti
Marie-Arlette Carlotti, (21 de genièr de 1952 a Besièrs), es una femna politica francesa. Foguèt deputada europèa de 1996 à 2009. Es conselhièra generala del departament de las Bocas de Ròse e conselhièra regionala de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es membra del Partit Socialista. Es nomenada lo 16 de mai de 2012 ministra delegada encargada de la Personas andicapadas dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Biografia[modificar | modificar la font]
Marie-Arlette Carlotti es titulara d'un DESS de drech obtengut a l'Universitat d'Ais-Marselha III, e d'un DESS en gestion de las font umanas de l'Institut d'Administracion de las Entrepresas d'Ais de Provença. Venguèt apuèi executiva dins l'industria aeronautica.
Membra del Partit socialistat dempuèi los ans 1970, èra del conselh nacional de 1983 a 2003 e del burèu nacional de 1986 a 1994. Èra secretària nacionala encargada de l'audiovisual de 1986 a 1988, puèi secretària nacionala als Dreches de l'Òme de 1993 a 1994 e fin finala delegada nacionala a las relacions amb las ONG de 1998 a 2000.
En 1996: deputada europèa reelegida en 1999 e 2004.
En 1998: conselhièra generala de las Bocas de Ròse, puèi en 2001 vicepresidenta del conselh general, delegada a la proteccion de l'enfança e a las relacions internacionalas. Reelegida en 2004 e 2011.
En 2003: particpa al club Réformer, grop de reflexion politic animat per Martine Aubry.
En 2007: pòrtaparaula del candidat socialista pel cònsol de Marselha Jean-Noël Guérini.
En 2010: conselhièra regionala PACA sus la lista de Michel Vauzelle.
En 2010: sosten de François Hollande en vue de sa candidature à l'élection présidentielle e lo 16 de novembre de 2011 dintra dins l'equipa de campanha encargada de l'egalitat òmes e femas.
En 2012: nomenada ministra delegada prèp de la Ministra dels Afars Socials e de la Santat, encargada de las personas andicapadas, dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.


text:
Athesans-Étroitefontaine
Athesans-Étroitefontaine es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, antany mai pichona, es uèi constituida per las territòris amassa en lo moment de la fusion de las ancianes comunas de Athesans e de Étroitefontaine, lo 31 de decembre de 1972. Lo sieu relief leugièrament vallonné a #èsser favorable a la creacion de étangs artificialas, talas que la étang de la Mouillère e la étang Lombard. Aquel terroir s'es avéré propice a la ramaderia, a la polyculture e a la creacion d'òrtas. La municipalitat a environat de bòsc e una part notabla de lo sieu territòri es boisée. Lo bòsc de Sant Georges pòt èsser considerat coma lo extremitat Oèst d'un vast massís forestal corrent sus un terren vallonné fins a las pòrtas de Montbéliard, e #que l'element central n'es lo bòsc de Granjas. Massiu mai redusit, mas mes a las immeditaeses immédaits del vilatge de Athesans, lo Bòsc dich de Sant-Servissiá sembla i aver #èsser antany una zòna de cultura, coma sembla o provar lo sieu sòl, encara uèi coma strillé de regas. Lo vilatge de Athesans, #que inclut lo masatge caseriu de Sant-Georges, constituissi la part principala de la comuna. Lo pòble de Athesans es un luòc mai lèu quelconque, sens monuments particularament considerables, sens aquelas bastissas medievalas #que fan la encant de tant de pòbles de l'Anautita-Saône. Las bastissas mai ancianas èran de granjas, uèi démolies (ostals Ruffier, Tourdot-Charpin) #que la una n'anava de la siá pòrta de grange lo millésime 1648. Aquel estat s'explica en fach per l'istòria del pòble, #qu'e mai se ancian, a pas preses lo sieu essor #que tardivement, a la XVIIIen sègle al temps de la creacion de las forges de Sant-Georges. Lo riu Lo Rognon se flueix a la separacion del pòble, al Sud-Es. Lo dynamisme e lo poder d'atraccion de Athesans pòdon èsser verificats per simpla comparason amb las chifras de las municipalitats limitrophes : Villafans, Gouhenans, Lo Val-de-Gouhenans, La Vergenne, Mignavillers, Senargent, Beveuge. Lo dynamisme actual de Athesans s'explica essencialament per una excellenta situacion suls aisses viaris, #çò que lududes a permeses de se manténer al nivèl démographique, e #çò qu'a favorit lo maintien de comèrcis tradicionales e l'aparicion de servicis medics (mètges e farmacia). La proximitat de l'actuala chantier del TGV permet d'esperar requeigudes positivas.
La commune, autrefois plus petite, est aujourd'hui constituée par les territoires réunis lors de la fusion des anciennes communes d'Athesans et d'Étroitefontaine, le 31 décembre 1972. Son relief légèrement vallonné a été favorable à la création d'étangs artificiels, tels que l'étang de la Mouillère et l'étang Lombard. Ce terroir s'est avéré propice à l'élevage, à la polyculture et à la création de vergers. La commune est entourée de forêt et une partie notable de son territoire est boisée. Le bois de Saint Georges peut être considéré comme l'extrémité Ouest d'un vaste massif forestier courant sur un terrain vallonné jusqu'aux portes de Montbéliard, et dont l'élément central est la forêt de Granges. Massif plus réduit, mais placé aux abords immédaits du village d'Athesans, le Bois dit de Saint-Servais semble avoir été autrefois une zone de culture, comme semble le prouver son sol, aujourd'hui encore comme strillé de sillons. Le village d'Athesans, qui inclut le hameau de Saint-Georges, constitue la partie principale de la commune. Le village d'Athesans est un site plutôt quelconque, sans monuments particulièrement remarquables, sans ces édifices médiévaux qui font le charme de tant de villages de la Haute-Saône. Les édifices les plus anciens étaient des fermes, aujourd'hui démolies (maisons Ruffier, Tourdot-Charpin) dont l'une portait sur sa porte de grange le millésime 1648. Cet état de fait s'explique par l'histoire du village, qui bien qu'ancien, n'a pris son essor que tardivement, au XVIIIen siècle au temps de la création des forges de Saint-Georges. La rivière Le Rognon s'écoule à l'écart du village, au Sud-Est. Le dynamisme et le pouvoir d'attraction d'Athesans peuvent être constatés par simple comparaison avec les chiffres des communes limitrophes : Villafans, Gouhenans, Le Val-de-Gouhenans, La Vergenne, Mignavillers, Senargent, Beveuge. Le dynamisme actuel d'Athesans s'explique essentiellement par une excellente situation sur les axes routiers, ce qui lui a permis de se maintenir au niveau démographique, et ce qui a favorisé le maintien de commerces traditionnels et l'apparition de services médicaux (médecins et pharmacie). La proximité de l'actuel chantier du TGV permet d'espérer des retombées positives.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es pas facil d'explicar #çò que pòt voler dire lo toponyme Athesans. I a una mitat sègle, Théodore Perrenot a desvolopat una tèsi, ponduda en dobte dempuèi, que # la terminaison ANS de Athesans, freqüenta n'Anautita-Saone seriá segon el un suffixe : INGOS burgonde. Ancianas appellations de Athesans : Athesun (1174), Athesans (1431), Atessan (1696) Athesans-Sant-Georges (1789), Athesans los Forgis (1793). Dels sarcophages d'epòca mérovingienan pas #èsser descobèrts a Modèl:La s- e constituisson sens dobte la mai anciana traça d'aucupacion umana. Aqueles sarcophages aguèron portat a Besançon. Aqueles faches an testificat pel Diccionari de las municipalitats de l'Anautita-Saône de Suchaux, publicat per edicions Marcel Bon, a Vesoul, en 1969. Se l'existéncia d'una distincion de Athesans a provat dempuèi la Modèl:S-, las bastissas mai ancianas son pas mai que de granjas. Aquela vocacion agricòla a confirmat per la toponymie : Los luòcs diches "Los Essarts", "Las Breuleux" pròvan qu'aquelas tèrras an #èsser ganhadas sul bòsc per défrichements e brulis. I i aviá de pas castèl medieval, perque Athesans èra entre las mans de senhors #que s'alegravan d'extraire d'intradas sus las espleitacions agricòlas mas #que residissián pas pas sus luòc. A Etroitefontaine, apertenent alavetz a una distincion desparièra, las meteissas causas #donar los meteisses efièches. A Modèl:La s-, l'espleitacion de la forja del caseriu de Sant Georges permet de dynamiser Athesans. Aquela activitat #donar un temps dins lo pòble lo sieu nom revolucionari de Athesans-los-Forges. La forja de Sant Georges a #èsser creada en 1717 per la familha Perreney de Baleure. I aguèt vendut cossí plan nacional l'an 1797 o 1798. La siá activitat en principi important declina en la segonda mitat del XIXe sègle s'e mai se çò anautit-foguet a apagat l'an 1865. Anciana espleitacion de sal al limit de Gouhenans, en fasent part de las Salines de Gouhenans. Qualques vestigis dels potzes son encara visibles en cèrts endroits. Ancian castèl de la Modèl:S-, réaménagé e engrandit per ne far una escòla privada de joves filhas, de contunh mixte abans de se veire désaffecté. Al luòc dich "las carrièras", s'espetava antany una ròca calcaire friable, impròpia a la talha, per ne tirar de las moellons e de la chaux. Qualques ans 1880 a 1930, camin de fèrre vicinal. Se pòt encara veire uèi lo traçat de l'anciana linha del "tacot" aital coma las ancianas estacions de Sant-Georges e de Athesans. Antany Produccion de carbon de bòsc al caseriu de Sant Georges.
Il n'est pas aisé d'expliquer ce que peut vouloir dire le toponyme Athesans. Il y a un demi siècle, Théodore Perrenot a développé une thèse, mise en doute depuis, selon laquelle la terminaison ANS d'Athesans, fréquente en Haute-Saone serait un suffixe : INGOS burgonde. Anciennes appellations d'Athesans : Athesun (1174), Athesans (1431), Atessan (1696) Athesans-Saint-Georges (1789), Athesans les Forges (1793). Des sarcophages d'époque mérovingienne ont été découverts au Modèl:S- et constituent sans doute la plus ancienne trace d'occupation humaine. Ces sarcophages furent menés à Besançon. Ces faits sont attestés par le Dictionnaire des communes de la Haute-Saône de Suchaux, publié par éditions Marcel Bon, à Vesoul, en 1969. Si l'existence d'une seigneurie d'Athesans est prouvée dès le Modèl:S-, les édifices les plus anciens ne sont que des fermes. Cette vocation agricole est confirmée par la toponymie : Les lieux dits "Les Essarts", "Les Breuleux" prouvent que ces terres ont été gagnées sur la forêt par défrichements et brulis. Il n'y avait pas de château médiéval, car Athesans était entre les mains de seigneurs qui se contentaient de prélever des revenus sur les exploitations agricoles mais qui ne résidaient pas sur place. A Etroitefontaine, appartenant alors à une seigneurie distincte, les mêmes causes donnèrent les mêmes effets. Au Modèl:S-, l'exploitation de la forge du hameau de Saint Georges permet de dynamiser Athesans. Cette activité donna un temps au village son nom révolutionnaire d'Athesans-les-Forges. La forge de Saint Georges a été créée en 1717 par la famille Perreney de Baleure. Elle fut vendue comme bien national en 1797 ou 1798. Son activité d'abord importante décline dans la seconde moitié du XIXe siècle si bien que le haut-fourneau est éteint en 1865. Ancienne exploitation de sel à la limite de Gouhenans, faisant partie des Salines de Gouhenans. Des vestiges des puits sont encore visibles en certains endroits. Ancien château du Modèl:S-, réaménagé et agrandi pour en faire une école privée de jeune filles, puis mixte avant de se voir désaffecté. Au lieu dit "les carrières", on exploitait autrefois une roche calcaire friable, impropre à la taille, pour en tirer des moellons et de la chaux. Des années 1880 à 1930, chemin de fer vicinal. On peut encore voir aujourd'hui le tracé de l'ancienne ligne du "tacot" ainsi que les anciennes gares de Saint-Georges et d'Athesans. Autrefois production de charbon de bois au hameau de Saint Georges.


text:
Peironèla d’Aragon
Peironèla I d'Aragon (en aragonés: Peironela e en catalan Peronella; Òsca, 29 de junh de 1136 - Barcelona, 15 d'octobre de 1173) èra una sobeirana aragonesacatalana que foguèt reina d'Aragon, comtessa de Ribagorça e Sobrarb e comtessa consòrt de Barcelona (1137-1162).
Biografia[modificar | modificar la font]
Peironèla nasquèt en 1136, èra la filha del rei d'Aragon Ramir II e d'Agnès de Peitieu. Sa concepcion se deguèt mai que mai a un problèma politic ja qu'Aragon se trobava sens eiretièr e jos la menaça d'èsser destruch per de luchas de poder entre nòbles o mai fagocitat per de reialmes vesins. Quand aviá pas qu'un an foguèt promesa al comte de Barcelona Ramon Berenguièr IV.


text:
Tractat de Lisbona
Lo Tractat de reforma institucionala de la Union Europèa, Tractat de Reforma o Tractat de Lisbona es un tractat adoptat pel Conselh de l'Union Europèa dins la vila de Lisbona lo 19 d'octobre de 2007 que se substuís a l'escac de la Constitucion Europèa de 2004.[1]
Aquel tractat foguèt signat pel plen del Conselh de la Union lo 13 de decembre de 2007, donant a l' Union Europèa (UE) una personalitat juridica li permetent de signar los acòrdis internacionals al nivèl comunautari.
En junh de 2008 lo tractat foguèt negat per referendum en Irlanda, l'unic país qu'aviá previst de lo sotmetre a l'opinion publica.
Processus[modificar | modificar la font]
L'escac de la ratificacion de la Constitucion Europèa en França e als Païses Basses provoquèt la paralisia de la reforma de las institucions europèas e la crisi institucionala al sen de l'Union Europèa (UE).[2] Lo preojècte prepausat per la Presidéncia alemanda del Conselh de l'Union Europèa lo 19 de mai de 2007 inclusèt l'"esséncia de la Constitucion".[3] La prepausa foguèt presentada aprèp de reünions de trebalh entre la presidéncia e los delegats dels vint e set estats membres pendent lo primièr semestre de l'an, decidissent fin finala abandonar lo format del Tractat constitucional e promòure al luòc un tractat classic qu'introduís esmendaments dins los dos tractats actualament en vigor, Lo Tractat de Roma a lo Tractat de Maastricht.[4]
Portugal, qu'assumava la presidéncia de l'UE pendent la segonda mitat de 2007, lancèt una conferéncia intergovernamentala (CIG) los 23 e 24 de julhet per acabar la redaccion del tèxte, coïncident amb la reünion dels ministres dels Afars exteriors. Lo nòu Tractat foguèt presentat a la cima lo 18 d'octobre dins la vila de Lisbona, amb l'intencion que siá signat pels caps nacionals abans la fin l'an. Aprèp comencèt lo processus de ratificacion amb l'objectiu que lo tèxte dintre en vigor en 2009.
Naut Representant[modificar | modificar la font]
Lo Conselh de l'Union arribèt a un acòrdi sul luòc, ròtle e poders del futur representant de la politica exteriora de l'UE.
Establiguèt que lo cap de la Politica Exteriora se nomenarà "Naut Representant per la Politica Exteriora e de Securitat Comuna de l'Union Europèa", que venguèt alara Vicepresident de la Comission Europèa. Definís lo Naut Representant de Politica Exterior e lo Comissari de las Relacions Exterioras, que contraròtla lo budgèt de la Comission en matèria de cooperacion e de politica exteriora e lo personal d'aquel camp de l'executiu comunitari. E mai serà encargat de presidir lo Conselh del Ministres del Afars exteriors de l'UE.
Doble majoritat[modificar | modificar la font]
Lo tractat de reforma establís qu'a partir de 2014 començarà a s'aplicar formalament lo sistèma de doble majoritat (55% dels Estats membres, amb un minium de 15, que reünís 65% de la poblacion), atal Polonha podrà invocar lo Tractat de Niça per impausar una minoritat de blocatge.
En mai, las matèrias que s'adoptaràn a la majoritat qualificada passan de 36 a 87.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) Acòrdi sul nòu Tractat de la Union Europèa que substituirà la constitucion escaçada
- ↑ (ca) Euròpa torna prendre alen amb la fin de la crisi institucionala
- ↑ (es) La Presidéncia prepausa una reforma que manten la esséncia de la Constitucion
- ↑ (es) Principalas questions dobèrtas per la reforma del Tractat constitucional


text:
Plouvorn
Plouvorn en breton (Plouvorn en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a conegut per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas l'an 1675.
Descobèrta d'un Tumulus de Kernonen.
A Modèl:La s-, la distincion de Penhoët, sise en Sant-Thégonnec, s'estendiá alavetz sus uèch parròquias : Sant-Thégonnec, Taulé, Plouvorn, Plougar, Guiclan, Pleyber-Crist, Plounéour-Ménez e Commana[1].
Cette commune est connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges en 1675.
Découverte d'un Tumulus de Kernonen.
Au Modèl:S-, la seigneurie de Penhoët, sise en Saint-Thégonnec, s'étendait alors sur huit paroisses : Saint-Thégonnec, Taulé, Plouvorn, Plougar, Guiclan, Pleyber-Christ, Plounéour-Ménez et Commana[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Arthur de la Borderie, "La vicomté o principauté del Léon", Revista de Bretanha e de Vendée, 1889, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k207871k/f114.Image.R=Ròca.langFR
- ↑ Arthur de La Borderie, "La vicomté ou principauté du Léon", Revue de Bretagne et de Vendée, 1889, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k207871k/f114.image.r=Roche.langFR


text:
Blainville-Crevon
Blainville-Crevon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Blainville-Crevon s'es desvolopat en la vallée del Crevon. Lo Crevon pren la siá font a Sant-Germain-de detlos-Essourts e se tira en lo Andelle a Vascœuil après un trajècte d'una vintena de quilomètres.
La municipalitat de Blainville-Crevon compòrta set caserius : Capendu, Cauvicourt, Crevon, Gruchy, Houlmesnil, Maillomets, Sant-Arnoult-sus-Ry.
Le village de Blainville-Crevon s'est développé dans la vallée du Crevon. Le Crevon prend sa source à Saint-Germain-des-Essourts et se jette dans l'Andelle à Vascœuil après un trajet d'une vingtaine de kilomètres.
La commune de Blainville-Crevon comporte sept hameaux : Capendu, Cauvicourt, Crevon, Gruchy, Houlmesnil, Maillomets, Saint-Arnoult-sur-Ry.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cal remontar a l'epòca neolític per determinar l'origina d'una preséncia umana en aquela comuna.
Vengut la possession de la familha de Mauquenchy, illustrada principalament pel maréchal de Blainville, servidor de Charles V e compagnon de Bertrand del Guesclin, lo fief de Blainville, vengut una fortalesa, passa de contunh a la familha de Estouteville (veire Robert VII de Estouteville). Confisqué Pels Angleses al començament de la guèrra de #Cent Ans de contunh represes en 1435, es alavetz la possession de Jean de Estouteville. Aquel darrièr restaura lo castèl e fonda la collégiale[1]. Passat per eiretatge a la familha protestante de las Alègre, lo castèl es assiégé e preses per Tavannes, en comandant Ligueurs rouennais lassés de las incursiós del senhor de Blainville #que i aviá atengut a s'introdusir dins lo castèl de Roan. Al moment de la reconquête de la Normandie, Henri IV i auriá agut un conselh de guèrra dins lo castèl de Blainville, la vespra de la casuda de Roan. Transmesa per matrimòni a la familha de Colbert #que la fa erigir en marquisat, la tèrra de Blainville passa de contunh a las Montmorency-Luxemborg e tòrna a la familha Colbert-Seignelay #que lo darrièr proprietari ne fa rasar la fortalesa medievala per la remplaçar per un castèl en l'estil del Sègle XVIII. Vendut coma ben de emigrat, lo castèl de Blainville es totalament rasat pendent la Revolucion.
L'anciana glèisa Sant-Germain, en dolent estat a barrat[2] Al culte e remplaçada l'an 1783[3] per decision de Dominique de la Rochefoucauld, archevêque de Roan, per la anciana collégiale Sant-Michel.
En 1826, las doas municipalitats vesinas de Sant-Arnoult-sus-Ry e de Crevon, an ligat a Blainville #que ven Blainville-Crevon.
Il faut remonter à l'époque néolithique pour déterminer l'origine d'une présence humaine dans cette commune.
Devenu la possession de la famille de Mauquenchy, illustrée principalement par le maréchal de Blainville, serviteur de Charles V et compagnon de Bertrand du Guesclin, le fief de Blainville, devenu une forteresse, passe ensuite à la famille d'Estouteville (voir Robert VII d'Estouteville). Confisqué par les Anglais au début de la guerre de Cent Ans puis repris en 1435, il est alors la possession de Jean d'Estouteville. Ce dernier restaure le château et fonde la collégiale[4]. Passé par héritage à la famille protestante des Alègre, le château est assiégé et pris par Tavannes, commandant des Ligueurs rouennais lassés des incursions du seigneur de Blainville qui avait réussi à s'introduire dans le château de Rouen. Au moment de la reconquête de la Normandie, Henri IV aurait tenu un conseil de guerre au château de Blainville, la veille de la chute de Rouen. Transmise par mariage à la famille de Colbert qui la fait ériger en marquisat, la terre de Blainville passe ensuite aux Montmorency-Luxembourg et revient à la famille Colbert-Seignelay dont le dernier propriétaire fait raser la forteresse médiévale pour la remplacer par un château dans le style du Sègle XVIII. Vendu comme bien d'émigré, le château de Blainville est entièrement rasé pendant la Révolution.
L'ancienne église Saint-Germain, en mauvais état est fermée[5] au culte et remplacée en 1783[3] par décision de Dominique de La Rochefoucauld, archevêque de Rouen, par l'ancienne collégiale Saint-Michel.
En 1826, les deux communes voisines de Saint-Arnoult-sur-Ry et de Crevon, sont rattachées à Blainville qui devient Blainville-Crevon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bulletin De Societat de las Antiquaires de Normandie, pagina 377.
- ↑ Barrada l'an 1794, a destruit l'an 1806, Basa Merimée Notícia N°IA00019972, Ministèri francés de la Cultura..
- ↑ 3,0 3,1 Basa Merimée Notícia N°IA00019978, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Bulletin De Société des Antiquaires de Normandie, page 377.
- ↑ Fermée en 1794, elle est détruite en 1806, Basa Merimée Notícia N°IA00019972, Ministèri francés de la Cultura..


text:
Tópac Amaro
Tópac Amaro (? - Cusco, 24 de setembre de 1572) foguèt lo darrièr sobeiran indigèna modèrne de l'Empèri Inca de Peró. Lo filh de Manco Inca Iopanqui (conegut tanben coma Manco Capac II), venguèt prèire e gardacòs de son paire.
Somari
Aquesicion[modificar | modificar la font]
Après que son frairastre, l'Emperaire inca (Titu_Cusi_Iopanqui), moriguèsse en 1570, Tópac Amaro assumiguèt lo títol imperial. Los incas cresián que los capelans espanhòls que son frairastre se vegèsse forçat a admetre en Vilcabamba lo habían enverinat. Foguèron capturats e executats e las frontièras que los espanhòls avián ocupat de Peró èran tampadas. En aqueles temps los espanhòls encara sabián pas la mòrt de l'anterior Sapa Inca e avián mandat rutinariamente dos embajadores per tal de contunhar las negociacions en cors. Foguèron tuats totes dos a la frontièra per un capitani inca.
En usar la justificacion que los incas avián "roto la inviolable ley de todas las naciones del mundo: respeto a los embajadores" lo vicerei novèl, Francisco de Toledo, decidiguèt d'atacar e conquistar Vilcabamba. Declarèt la guèrra lo 14 d'abril de 1572 e en doas setmanas doas pichòtas partidas de soldats espanhòls avián capturat un pont estrategic a la frontièra e dempuèi aquel ponch Toledo poguèt porgir d'armas a son armada.
La guèrra finala amb Espanha[modificar | modificar la font]
Lo primièr de junh lo primièr anfrontament guerrièr comencèt dins la val de Vilcabamba. Los incas ataquèron los primièrs amb fòrça volontat malgrat que foguèssen armats leugièrament. Mai d'un còp ensagèron de levar lo sèti mantengut pels espanhòls e sos aliats nadius pasmens cada còp èran obligats de se retirar. Lo 23 de junh lo fòrt de Huayna Pucará se rendèt victima de l'artilharíá espanhòla. L'armada inca, que se retirava, decidiguèt d'abandonar sa darrièra vila e de se dirigir cap a la selva per se regropar. Lo 24 de junh los espanhòls dintrèron dins Vilcabamba, la trobèron desèrta e lo Sapa Inca èra partit. La vila foguèt desbastida del tot.
Tópac Amaro se n'èra anat lo jorn abans amb un grop d'aperaquí 100 personas e se dirigiguèt a l'oèst, dins los bosques de las tèrras bassas. Lo grop, que compreniá sos generals e los membres de sa familha, s'èra devesit en còlas pichonetas per tal d'evitar d'èsser capturats.
Tres grops de soldats espanhòls los secutèron. Un d'eles capturèt l'esposa e lo filh de Tuti Cusi. Lo segond tornèt amb de presonièrs militars e amb d'aur, d'argent e d'autras gemmas preciosas. Lo tresen tornèt amb los dos fraires de Tópac Amaro, d'autres parents e sos generals. Lo Sapa Inca e son comandant contunhèron d'èsser liures.
La fugida de Vilcabamba[modificar | modificar la font]
Puèi un grop de quaranta soldats causits personalament sortiguèron en persecución de estos. Seguiguèron lo riu de Masahuay pendent 170 milas, on trapèron un depaus Inca amb fòrça aur e vaissèla. Los espanhòls capturèron un grop d'indians chonco e los obliguèron de dire çò qu'avián vist, e s'avián vist lo Sapa Inca. Aqueles informèron qu'èra anat riu aval, en bote, cap a un endrech sonat Momorí. Los espanhòls construiguèron aprèp cinc balsas e continuèron la persecucion.
A Momorí descobriguèron que Tópac Amaro s'èra escapat per la tèrra. Contunhèron amb l'ajuda dels Indians Mamarí, que informèron del camin qu'avián pres los Incas e indiquèron que Tópac èra alentit per encausa de sa femna qu'èra a mand de far nàisser son filh. Aprèp una caminada de 50 milas vegèron una fogal a l'entorn de nòu oras de la nuèch. Trobèron lo Sapa Inca Tópac Amaro e sa femna que se caufavan l'un l'autre. Les aseguraron que no se les produciría pas cap de mal e asegurarían su rendición. Tópac Amaro foguèt arrestat.
Los captius foguèron menats de regreso a las ruinas de Vilcabamba e amassa dintrèron dins Cuzco lo 21 de setembre. Los vencedores también trajeron los restos momificats de Manco Cápac e Titu Cusí e una estatua d'aur de Punchao, una representacion del linaje Inca que conteniá los restos mortals dels còrs dels Incas defuntats. Aqueles objèctes sacrats foguèron puèi destruches.
Execucion[modificar | modificar la font]
Se faguèt mai d'un ensag per convertir Tópac Amaro al cristianisme pasmens, se pensa que, aqueles ensages foguèron rechazados per un òme qu'èra preparat per acceptar sa fe. Los cinc incas capturats recibieron un resumido juicio donde nada fue dicho en su defensa y fueron sentenciados a la horca. Varios de los que murieron de las severas torturas que recibieron fueron sin embargo también colgados.
Lo jutjament del Sapa Inca comencèt un parelh de jorns mai tard. Tópac Amaro foguèt condamnat per l'assasinat dels sacerdotes en Vilcabamba, de los cuales èra probablamente innocent. Foguèt sentenciado a la decapitacion. Fue reportado en varias fuentes de nombroses clérigos, convencidos de l'innocéncia de Tópac Amaro, supliquèron a genolhond que no se aprovecharan, que l'Inca foguèsse mandat cap a Espanha per un jutjament en luòga d'èsser executat.
Un testimòni ocular del jorn lo recordaba montando una mula amb las mans ligadas dins son esquina e una còrda a l'entorn de son còl. D'autres testigos diguèron que i aviá de grandas massas de personas e que lo Sapa Inca estaba enrodat de centenats de gardas armats amb de lanças. Frente a la catedrala principala sus la plaça centrala de Cuzco un patíbulo èraa estat erigit. Se reportaron entre 10 000 a 15 000 testimònis presents.
Tópac Amaro montèt el patíbulo acompanhat pel avesque de Cusco. Mentre qu'èra a hacía, se dice por los quites testimònis qu'"una multitud de indios, que llenaron completamente la plaça, vieron el lamentable espectáculo [y sabían] que su señor e Inca iba a morir, ensordecieron los cielos, haciéndolos reverberar con sus llantos y lamentos." (Murúa 271)
Como es reportado per Baltasar de Ocampa e Friar Gabriel de Oviedo, Prior dels dominicans a Cuzco, ambos testimònis oculars, lo Sapa Inca auborèt sa man per far taisar la multitud, e sas darrièras paraulas foguèron;
"Ccollanan Pachacamac ricuy auccacunac yahuarniy hichascancuta."
"Maire Tèrra, atestigua coma mos enemics derraman ma sang."
[Epílogo=TupacAmaru En Cuzco en el 1589, lo darrièr sobreviviente de los conquistadores originals de Peró, Don Mancio Serra de Leguisamo, escribió en el preambul de son testament lo siguiente: " Encontramos estos reinos en tal buen orden, y decían que los incas los gobernaban en tal sabia [manera] que entre ellos no había un ladrón, ni un vicioso, ni tampoco un adultero, ni tampoco se admitía entre ellos a una mala mujer, ni había personas inmorales. Los hombres tiene ocupaciones útiles y honestas. Las tierras, bosques, minas, pastos, casas y todas las clases de productos eran regularizadas y distribuidas de tal manera que cada uno conocía su propiedad sin que otra persona la tomara o la ocupara, ni había demandas respecto a ello... el motivo que me obliga a hacer estas declaraciones es la liberación de mi conciencia, ya que me encuentro a mi mismo culpable. Porque hemos destruido con nuestro malvado ejemplo, las personas que tenían tal gobierno que era disfrutado por sus nativos. Eran tan libres del encarcelamiento o de los crímenes o los excesos, hombres y mujeres por igual, que el indio que tenía 100,000 pesos de valor en oro y plata en su casa, la dejaba abierta meramente dejando un pequeño palo contra la puerta, como señal de que su amo estaba fuera. Con eso, de acuerdo a sus costumbres, ninguno podía entrar o llevarse algo que estuviera allí. Cuando vieron que pusimos cerraduras y llaves en nuestras puertas, supusieron que era por miedo a ellos, que tal vez no nos matarían, pero no porque creyeran que alguno pudiera robar la propiedad del otro. Así que cuando descubrieron que teníamos ladrones entre nosotros, y hombres que buscaban hacer que sus hijas cometieran pecados, nos despreciaron." (Markham 300)
Descendents[modificar | modificar la font]
Cerca de quaranta ans aprèp que la conquista de Peró comencèsse a partir de l'execucion d'Atahualpa, esta s'acabèt amb l'execucion de son nebot. Una nueva camada de descendents reials fue prontamente iniciada pel virrey. Varias dosenas de personas, incluyendo lo filh de tres ans de Tópac Amaro, foguèron fòrabandidas a Mexic, Chile, Panamà e d'autres endreches. A algunos de ellos se les permetèt de tornar en cò sieu e lo reirefelen de Tópac, Tópac Amaro II, capitanegèt una rebellion indigèna en 1780 contra la preséncia espanhòla continua en Peró.
Modèl:Start box Modèl:Succession box Modèl:End box
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tupac Amaru, la vida, los tiempos, y la ejecución del último inca (en anglés)
- Historia del Perú Colonial
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- James Q. Jacobs, Tupac Amaru, The Life, Times, and Execution of the Last Inca
- Cobo, Bernabe, Historia del Nuevo Mundo, bk 12.
- Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquista y organización de las antiguas posesiones españolas de Ultramar, ed. Angel de Altolaguirre y Duvale and Adolfo Bonilla y San Martin, 25 vols., Madrid, 1885-1932, vol.15. In Hemming.
- García de Castro, Lope, Despatch, Lima, Mar. 6, 1565, Gobernantes del Perú, cartas y papeles, Siglo xvi, Documentos del Archivo de Indias, Colección de Publicaciones Históricas de la Biblioteca del Congreso Argentino, ed. Roberto Levillier, 14 vols., Madrid, 1921-6. In Hemming.
- Guillen Guillen, Edmundo, La Guerra de Reconquista Inka, Histórica épica de como Los Incas lucharon en Defensa de la Soberanía del Perú ó Tawantinsuyu entre 1536 y 1572, Primera edición, impreso en Lima, Perú.
- Hemming, John, The Conquest of the Incas, Harcourt, Brace, Jovanovich, Inc., Nueva York, 1970.
- Markham, Sir Clements, The Incas of Peru, Segunda edición, John Murray, Londres, 1912.
- Métraux, Alfred, The History of the Incas, Traducido del francés por George Ordish, Pantheon Books, Nueva York, 1969.
- Mura, Martín de, Historia General del Perú, Origen y descendencia de los Incas (1590 - 1611), ed. Manuel Ballesteros-Gaibrois, 2 vols., Madrid, 1962, 1964. In Hemming.
- Ocampa, Baltasar de, Descripción de la Provincia de Sant Francisco de la Vitoria de Vilcapampa (1610). Trad, C. R. Markham, The Hakluyt Society, Second Series, vol. 22, 1907. In Hemming.
- Sender, Ramón J. Túpac Amaru
- Salazar, Antonio Bautista de, Relación sobre el periodo del gobierno de los Virreyes Don Francisco de Toledo y Don García Hurtado de Mendoza (1596), Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquista y colonización de las posesiones españolas en América y Oceanía sacadas en su mayor parte de Real Archivo de Indias, 42 vols., Madrid, 1864-84. In Hemming.
- Titu Cusi Yupanqui, Inca Diego del Castro, Relación de la conquista del Perú y hechos del Inca Manco II; Colección de libros y documentos referentes a la historia del Perú, ed. Carlos A. Romero and Horacio H. Urteaga, dos series, 22 vols., Lima, 1916-35. In Hemming.
- Valladolid, 29 April 1549, Colección de documentos para la historia de la formación social de Hispano-América, ed. Richard Konetzke, 4 vols., Madrid, 1953. In Hemming.
- Vargas Ugarte, Ruben, Historia del Perú, Virreinato (1551-1600), Lima, 1949, p. 258.


text:
Arthur Wellesley
Arthur Wellesley (30 d'abriu de 1769 - 14 de setembre de 1852, premier comte puei marqués puei duc de Wellington, foguèt un generau e un òme politic britanic. Participèt ai guèrras napoleonencas dins l'armada britanica dins la Peninsula Iberica fins a 1814 puei en Belgica onte foguèt lo venceire de la batalha de Waterloo en 1815 ambé lei Prussians. Après la guèrra, acomencèt una carriera politica en parallèl de sa carriera militara. Ansin, venguèt comandant de l'armada britanica en 1827 e premier ministre de 1828 a 1830.


text:
Saps
Entà arretrobar infòs suu SAPS (datas, butletin de comanda de l'albùm...) : www.musicasaps.fr
Au Molin de Corèu
Au Molin de Corèu (Saint-Symphorien sur Couze, 87) passa la Cosa. Dins la maison au bòrd de l’aiga viven tres generacions... Cela fait bien longtemps que le moulin de...
Cara e Cara 08 : Alem Surre Garcia
Clamenç Pech encontra l'escrivan e especialista de l'Orient-Mejan Alem Surre-Garcia per parlar de l'actualitat brutlanta dins los païses arabes e de l'influéncia de la...
Una plaça sus l'escoba
"Una plaça sus l'escoba" emponta una bruèissa. Aquela invita nombroses animals a encambar son escoba, malgrat las reticiéncias de son gat. Aquel film de 27 minutas pels...
Las Cevenas
L'ensemble montanhós de las Cevenas, enregat per de valadas prigondas, constituís la bordura meridionala del Massís Central. Aquel territòri a una fòrta consciéncia...
D'ÒC Show 07 : "Territòris, quin avénguer?"
Un subjècte d'actualitat : la talhucada deus territòris. Dab mantuns convidats politics : Ginette Curbet (Maire UMP de Gardèras), Michel Pastouret (Vice-president PS deu...
Lo JT de Manaset
Manaset a mandat lo seu primièr JT a ÒCtele. Tornetz trapar l'impertinéncia e l'intelligéncia de la redaccion de MANASET, tot i es : invitats, metèo, reportatges,...


text:
1967
Aquesta pagina concernís l'an 1967 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 5-10 de junh : Guèrra dels Sièis Jorns, annexion del platèu de Golan per Israèl.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera observacion d'un pulsar per Jocelyn Bell (nascuda en 1943) que permetèt de confirmar l'existéncia d'aquel objècte celèste prevista tre 1932 per la teoria quantica. D'autra part, capitada dau premier tir de la fusada pesuca estatsunidenca Saturn V.
Dins lo Sistèma Solar, doas sondas (Venera 4 mandada per l'URSS e Mariner 5 mandada per la NASA) susvolèron la planeta Vènus per realizar divèrsei mesuras e per i largar una capsula dins lo cas de la mission sovietica que foncionèt fins a una altitud de 24 km. Permetèron de collectar de donadas precisas sus la composicion atmosferica.
En Union Sovietica, capitada dau premier tir d'una fusada Soiuz.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de febrièr - Kurt Cobain, cantaire american (m. 1994)
- 18 de junh - Glen Benton, musician e cantaire american
- 1 de julhet – Pamela Anderson, actritz americana.
- 13 d'agost - Amélie Nothomb, escrivan bèlga
- 28 de setembre - Mira Sorvino, actritz americana.
- 28 d'octobre - Julia Roberts, actritz de cinèma americana
- 27 de decembre - Mikheil Saakashvili, president de Georgia
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de març - Jaroslav Heyrovský, quimista chèc (n. 1890)
- 19 d'abril – Konrad Adenauer, cancelièr d'Alemanha (n. 1876)
- 7 de junh - Dorothy Parker, contaira, critica, scenarista, umorista e poèta americana (n. 1893)
- 10 de junh - Spencer Tracy, actor american (n. 1900)
- 26 de junh - Françoise Dorléac, actritz francesa (n. 1942)
- 29 de junh – Jayne Mansfield, actritz americana (n. 1933)
- 8 de julhet - Vivien Leigh, actritz britanica (n. 1913)
- 17 de julhet - John Coltrane, musician de jazz american (n. 1926)
- 18 de julhet - Humberto de Alencar Castello Branco, president de Brasil entre 1964 e 1967 (n.1900)
- 26 de julhet - Milán Füst, escrivan e poèta ongrés (n. 1888)
- 1 d'agost - Richard Kuhn, quimista austriac (n. 1900)
- 18 de setembre - John Cockcroft, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 7 d'octobre - Norman Angell, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1872)
- 8 d'octobre - Clement Attlee, primièr ministre de Grand Bretanha (n. 1883)
- 9 d'octobre - Ernesto Che Guevara, dirigent revolucionari e guerrilhièr (n. 1928)
- 9 d'octobre - Cyril Norman Hinshelwood, quimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1897)
- 10 de decembre - Otis Redding, cantaire american (n. 1941)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Hans Albrecht Bethe
- Prèmi Nobel de Quimia : Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish, George Porter
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Ragnar Granit, Haldan Keffer Hartline, George Wald
- Prèmi Nobel de Literatura : Miguel Ángel Asturias
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
Berles-Monchel
Berles-Monchel es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de la jornada del 22 de mai 1940, la 2e regiment de infanterie de la SS Totenkopf, jols òrdres del Stubaf Bellwildt e del Gruf Eicke, calada 30 personas a Berles-Monchel.
Au cours de la journée du 22 mai 1940, le 2e régiment d'infanterie de la SS Totenkopf, sous les ordres du Stubaf Bellwildt et du Gruf Eicke, tue 30 personnes à Berles-Monchel.


text:
Saba
Saba es una illa de la mar Cariba, dins las pichonas Antilhas. Amb l'illon de Green Island forma una comuna d'oltramar dels Païses Basses que lo capluòc n'es The Bottom.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 10 d'octobre de 2010, l'illa devenguèt una comuna dels Païses Basses, a l'escasença de la dissolucion de las Antilhas Neerlandesas.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Las Illas BES an recebut lo còde ISO .bq lo 15 de decembre de 2010, mas lo domeni internet correspondent es pas encara en servici.


text:
838
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 838 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après l'incursion bizantina de 837, repòsta deis Arabis que reüniguèron doas armadas per una ataca còntra Anatolia. Teòfil assaièt d'eliminar la premiera armada mai sei fòrças foguèron quasi anientadas a Anzen lo 21 de julhet. Après aquela desfacha, lei subrevivents se retirèron e leis Arabis poguèron se desplaçar liurament dins la region. Pilhèron Ancyra e, après un sètge lòng e malaisat, Amorium que foguèt totalament destrucha.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de l'insureccion d'Azerbaitjan acomençada en 816 ambé l'execucion de son cap Babak Khorramdin lo 4 de genier. En Anatolia, après l'ofensiva bizantina de l'annada precedenta, lo califa Al-Mutasim organizèt una campanha fòrça importanta ambé lo generau Afshin. Doas armadas intrèron dins la peninsula e aquela d'Afshin anientèt lei fòrças bizantinas a Anzen lo 21 de julhet. Puei, lei venceires pilhèron la region, especialament Ancyra e, après un sètge lòng e malaisat, Amorium. Per se venjar de sa resisténcia, la segonda vila foguèt totalament destrucha e seis abitants venduts coma esclaus.