text:
Corts Generalas d'Espanha
Las Corts Generalas d'Espanha (Cortes Generales) son un organ constitucional espanhòl constituit e regulat pel Títol III de la Carta Magna. Segon ela, son representan lo pòble espanhòl, en avent una configuracion bicamerala asimetrica, compausadas per:
- Lo Senat, la Cambra Nauta; e
- Lo Congrès dels Deputats, la Cambra Bassa.
Representant lo pòble espanhòl, exercisson los aspèctes essencials de la sobeiranetat nacionala: tenent lo poder legislatiua, apròvan lo budgèt de l'Estat, contrarotlant l'accion del Govèrn e exercisson lo rèste de las foncions que lor atribuís la Constitucion.
Somari
- 1 Natura
- 2 Poders e autoritats
- 2.1 Poder legislatiu
- 2.2 Autoritats de contraròtle de l'accion politica del Govèrn
- 2.3 Autoritat sus l'impòst
- 2.4 Autoritat budgetària
- 2.5 Autoritats en matèria de politica internacionala
- 2.6 Autras
- 3 Garantias constitucionalas
- 4 Composicion de las Cambras
- 5 Foncionament
- 6 Vejatz tanben
- 7 Notas
- 8 Referencias
Natura[modificar | modificar la font]
La Constitucion espanhòla, segon lo principi de la separacion dels poders expausat per Montesquieu, definís e regula los tres de poders basics: legislatiu, executiu e judicial. Lo primièr a a son cap las Corts Generalas, lo segond a lo Govèrn de la Nacion e lo tresen a los tribunals de justícia.[1]
Segontes la configuracion derivada de la Constitucion, las Corts Generalas son un organ complèxe de natura representativa, deliberanta, inviolabla e de contunh.
Poders e autoritats[modificar | modificar la font]
Las Corts Generalas, coma representantas del pòble espanhòl, possedisson una seria de poders e autoritats que li son atribuidas per la Constitucion e que poirián pas aparténer legitimament a una autra institucion a causa de la sieuna natura e per causa qu'Espanha es un Estat social e democratic.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu consistís a elaborar e votar las leis. Tradicionalament, la practica e la letra de las diversas constitucions establiguèron lo principi que «l'autoritat de far las leis residís dins las Corts amb lo rei».[1] Aquel principi aguèt una màger o mendre aplicacion veraia segon la tendéncia conservatritz o progressista del moment, e pareis que se referís ara a Espanha coma un Estat democratic, que la forma politica de govèrn es la monarquia parlamentària, e ont al rei li defauta totalament l'autoritat per poder presentar o empachar de proposicions legislativas; e li autreja la Carta Magna la prerrogativa, de biais simbolic, de «sanccionar e promulgar las leis», que deurà o realizar inevitablament al tèrme de quinze jorns amb sa seguenta e immediata publicacion (article 91), se conformant atal l'acte sanccionaire coma una mena de foncion nominala: la sanccion e promulgacion reala es pas vist coma un poder, mas coma un acte complementari e de realizacion obligatòri, que lo monarca pòt pas d'esperel s'opausar. Atal la sanccion reiala es una forma de certificacion de la lei que foguèt aprovada per l'organ legislatiu.[2]
La Constitucion conferís tot lo poder legislatiu a las Corts Generalas; aquel poder compren las facultats d'elaborar e aprovar las leis e de las modificar o de las desfar mejans d'autras leis. Las Cambras de las Corts Generalas exercisson aquel poder de biais conjunt, procedissent e votant successivament las proposicions de lei emetidas de quina que siá d'elas, lo Congrès dels Deputats procedissent e votant d'en primièr e puèi lo Senat los projèctes de lei que remet lo Govèrn. Dins lo cas de que lo Senat presenta d'amendaments al projècte de lei, lo Congrès dels Deputats los aprovarà o refusarà tots o uns d'els per majoritat simpla, e se lo Senat per majoritat absoluda s'opausa a un projècte o proposicion de lei, se deu tornat a la Cambra bassa, qu'o pòt ratificar per majoritat absoluda o après dos meses e l'aprovar per majoritat simpla.
Lo poder legislatiu a una unica limita: l'encastre constitucional. En vertut del principi de la ierarquia de las normas, las leis pòdon pas venir contràrias a la letra o l'esperit de la Constitucion, e dins aquel cas lo Tribunal Constitucional poirà declarar la sieuna nulitat. Pasment, es important de soslinhar que las leis gaudisson de la pressumpcion de constitucionalidad fins a que lo Tribunal Constitucional la declare pas contrària e que la validitat de las leis, un còp aprovat per las Corts Generalas e sancionat pel rei, pòt pas èsser contradicha o combatuda pels tribunals ordinaris.
L'elaboracion e aprobacion de las leis se realiza al sen de cada Cambra seguent çò establit dins lo sieu respectiu reglament, mas donat lo tipe de configuracion de bicameralisme imperfècte demòra clarament establida la superioritat del Congrès dels Deputats sul Senat dins lo procediment de formacion de la volontat legislativa de las Corts Generalas.
Ambedoas Cambras an l'iniciativa de las leis, mas lo Senat deu se remetre al Congrès dels Deputats per son procediment dels projèctes de lei que pren en consideracion, alara demòra una camèra de segonda lectura; pòt emendar o s'opausar los projèctes de lei aprovats pel Congrès, mas deu levar lo veto o refusar los emendaments per majoritat absoluda, o alara per majoritat simpla un còp passats dos meses.
Las leis aprovadas per las Corts Generalas son sens efièch fins a que recebon la sanccion reiala e la promulgacion per l'òrdre del rei, que decrèta mai sa publicacion sul pic; aquela sancion e promulgacion es, coma los autres actes del rei, un acte obligatòri envolopa que lo cap de l'Estat pòt pas discutir nimai decidir, e que doncas requerís contra-signatura; alara demòra exclús un possible drech del rei a s'opausar a un projècte de lei, levat en situacion teorica que se pretenguèsse sancionant una lei que, de forma flagrante e coneguda, serà pas ratificada favorablament per las Corts Generalas.[3]
Autoritats de contraròtle de l'accion politica del Govèrn[modificar | modificar la font]
Un regim parlamentari se caracteriza, en mai de la division dels poders, pel manten d'una seria de mecanismes qu'asseguran la comunicacion entre lo poder legislatiu e lo poder executiu. Aquel objècte se complís mejanç l'abilitacion del legislatiu per contrarotlar l'accion politica del Govèrn, l'obligant a comptar amb la fisança de las Corts per contunhar lo desvolopant de son activitat. Dins la Constitucion, lo Títol V descriu las relacions existissentas entre lo Govèrn e las Corts Generalas, establissent dins l'article 108 que lo Govèrn respond solidariament de sa gestion politica davant lo Congrès dels Deputats.[1]
Ambedoas Cambras impulsan e contraròtlan l'accion del Govèrn mejanç de questions e d'interpellacions e dirigisson son accion dins un sens determinat mejanç de resolucions e de proposicions non legislativas, a que lo Govèrn deu se plegar sujetar en vertut del principi de responsabilitat de l'executiu davant lo legislatiu (sistèma parlamentari).
Questions, interpellacions e mocions[modificar | modificar la font]
La question constituís un element important de contraròtle e d'informacion. Sorgiguèt en Anglatèrra e consistís en sollicitar d'esclariments dins lo Govèrn per saber s'un fach es verai, se una informacion es arribada a l'executiu, o s'es exacta, se lo Govèrn adoptao va adoptar de mesuras sus d'afar determinats.
Las interpellacions constituisson lo biais normal, mai corrent e vigorós de verificacion. Las interpellacions son d'origina francesa e diferisson de las questions al subjècte de la demanda d'esclariment fa referéncia subretot a la conducha o a las intencions d'un ministre o de tot lo gabinet e son destinadas a determinar un debat sus l'orientacion politica seguida. Se diferéncia de la question per dos aspèctes: l'interpellacion implica una critica a la conducha tant per accion coma per omission del Govèrn o de los sieus membres. Tanben difèra al subjècte del procediment, l'interpellacion pòt donar luòc a una mocion, que se somet al vòte s'es aprovada, obliga lo Govèrn a agir dins lo sens del tèxte aprovat. La question a una portada fòrça mai limitada.
Comissions d'enquesta[modificar | modificar la font]
Las Corts Generalas exercisson de facultats de natura politica coma la constitucion de comissions d'enquesta, la comparucion e interrogatòri d'autoritats e de particulièrs sus d'afars d'interès general e l'aprobacion de resolucions non legislativas.
Las comissions d'enquèsta se realizan en consequéncia de l'activitat de vigiléncia o de contraròtle de las Corts. L'objectiu es reculhir l'informacion necessària sus quina que siá afar d'interès public que pòsca servir, per una resolucion seguenta de las Corts o per exigir de responsabilitats al ministre correspondent.
La Constitucion reconeis dins ambedoas cambras lo drech de nomenar, ensems o a despart, de comissions d'enquestas sus quina que siá afar d'interès public. Las conclusons de las dichas comissions son pas receptible pels tribunals, ni tòcan a las resolucions judiciàrias, sens perjudici que lo resultat de l'enquèsta siá comunicat al Ministèri Public per l'exemple, se s'escai, per d'accions oportunas. Pasmens, se reconeis lo caractèr obligatòri de comparéisser a requisicion de las Cambras e permet que la lei organiza de sanccions per acomplir pas la quita obligacion.
Question de fisança e censura[modificar | modificar la font]
Lo Congrès dels Deputats, mai, a en mai confiat la foncion de sosténer lo Govèrn, acordant e retirant la fisança de las Corts Generalas en el, o realizan mejan lo vòte d'investitura del president de Govèrn, de mocions de censura e de questions de fisança. La pèrda de la fisança del Congrès dels Deputats obliga dins lo Govèrn a presentar sa demission al rei.
Autoritat sus l'impòst[modificar | modificar la font]
Segon lo principi tradicional que solament lo rei podiá impausar de tributs amb lo consentiment de las Corts, lo constitucionalisme espanhòl de totjorn reservèt a aquelas la facultat d'impausar de prelèvament e de cargas sus la nacion. Ni lo rei ni quin que siá foncionari pòt exigir lo pagament de quina contribucion que siá que de per ababs serà votada e autorizada per las Corts Generalas.
Las Corts Generalas exercisson a l'ora d'ara aquela autoritat mejans de leis especialas, en vertut qu'aquelas se taxa de bens e de dreches tan variats coma l'alcoòl, lo tabac, los idrocarburs, lo patrimòni de las personas e sas rendas e beneficis.
Autoritat budgetària[modificar | modificar la font]
Seguent lo principi soslinhat dins la seccion precedenta, l'autoritat budgetària de las Corts Generalas ten la facultat de realizar l'assignacions dels fons del domèni public e supausa l'obligacion de quina que siá autra autoritat o foncionari public de se sosmetre a l'autorizacion exprimida per realizar de despensas tocant al budgèt de l'Estat.
L'unica excepcion a aqueste principi es lo privilègi constitucional del rei de recebre una quantitat globala del Budgèt General de l'Estat, que pasmens se pòt pas dividisar en partidas e pòt pas èsser fiscalizada o contarotlada, e que lo rei a lo drech de distribuir coma o jutja oportun.
Autoritats en matèria de politica internacionala[modificar | modificar la font]
Dins aquela matèria, las autoriats de las Corts son escrichas dins los articles 93 e 94 de la Constitucion, qu'establisson l'autorizacion mejanç la lei organica de realizar de concvencions d'artribucion, per l'exercici, donant de competéncias derivadas de la Constitucion a una organizacion internacionala. S'establís tanben la prealabla autorizacion de las Corts Generalas per s'obligar mejanç de tractats o d'acòrdis internacionals segon los cases.[1]
Autras[modificar | modificar la font]
Fin final atribuiguèron una intervencion limitada al respècte de la Corona, devent se reünir ambedoas Cambras en session jonta per recebre, coma parlament de la Nacion, lo jurament del rei e per lo proclamar, per recebre lo jurament del prince d'Astúrias e dels regents, per nomenar los membres de la Regéncia dins lo cas que aja pas degun previst per la Constitucion, tanben d'assegurar a succession al Tròn dins lo cas de que la linhada atal prevista per la Constitucion s'èra atudada. Mai, a la facultat per reconéisser l'incapacitat del rei e poder proïbir exprèssament la celebracion de matrimòni de las personas qu'ajan drech a la succession al Tròn.
Garantias constitucionalas[modificar | modificar la font]
Garantias de las Cambras[modificar | modificar la font]
En gatge del liure exercici de sa foncions, la Constitucion utiliza una formula qu'es dedicada pas mai que pel paragon reial, declarant que «las Corts Generalas son inviolables». L'inviolabilidad de las Corts Generalas pòt pas èsser aflaquida ni trencada per cap autoritat o persona que siá, que son juridicament inatacablas.
La Constitucion garantís l'autonomia plena d'ambedoas Cambras de las Corts Generalas, al declarar que las meteissas «establisson los sieus pròpris Reglaments, apròvan de biais autonòm lo sieu budget e, d'un comun acòrdi, regulan l'Estatut del Personal de las Corts Generalas».
Lo gatge de l'autonomia de las Cambras se complèta amb la proscripcion de tota intervencion exteriora dins la vida parlamentària, reconeissent a las cambras l'autoritat exclusiva de causir los sieus respectius presidents e los autres membres de las sieunas còlas e dels quita presidents per l'exercici, e segon las Cambras, totes los poders administratius e autoritats de polícia pels sieus sites respectius
A subjècte de sa libertat de foncionament, la Constitucion prevei dos periòdes ordinaris de sessions de reünion de las camèras: lo primièr, de setembre cap a decembre; e lo segond, de febrièr cap a junh. Poiràn tanben s'amassar en de sessions extraordinàrias a la demanda del Govèrn, de la Deputacion Permanenta o de la majoritat absoluda dels membres de quina que siá Cambras.
Fòra de las reünions prevista reglarament en a la Constitucion, las reünions de parlamentaris ligaràn pas las Cambras e poiràn pas exercir sas foncions ni gausir dels sieus privilègis.
Garantias de senators e deputats[modificar | modificar la font]
Per garantir la libertat individuala d'accion dels membres de las Corts Generalas, la Constitucion establís que «degun poirà èsser membra de las doas de cambras simultaneament, ni acumular lo verbal d'una Assemblada de Comunautat Autonòma amb aquela de Deputat al Congrès», per tòca de facilitar l'engatjament mai complet possible pels prètzfaches parlamentaris de la part dels representants del pòble.
Lo gatge de la quita libertat individuala contunha amb la proïbicion que los membres de las Corts Generalas sián ligats per mandat imperatiu, es dire, pòdon optar e votar liurament segons los sieus pròpris critèris e mai ven contrari als desirs de los sieus respectius partits politics e electors.
Fin final, aquel gatge se complèta amb l'inviolabilitat constitucionala dels senadors e deputats per las opinions manifestadas dins l'exercici de las sieunas foncions; amb l'immunitat proceseduralas qu'empedís sa detencion levat en cas de flagrant de delicte e son inculpacion o audicion sens autorizacion prealabla de la sieuna Cambra; amb son privilègi de jurisdiccion davant la Sala penala del Tribunal Suprèma; e amb la reconeissença del drech a percebre un subsidi, que serà fixat per la sieuna Cambra.
Composicion de las Cambras[modificar | modificar la font]
Senat[modificar | modificar la font]
Lo Senat es la cambra de representacion territoriala, que se combina a la representacion de las comunautats autonòmas e de las províncias.
Cada comunautat autonòma designa un senator e d'autre mai per cada milion d'abitants de lo sieu territòri respectiu, la desigancion ven a l'assemblada legislativa o a l'organ colegial superior de la comunautat autonòma, atal coma es establit dins cada estatut d'autonomia.
Dins cada província son causits quatre senators al sufragi universal, liure, egal, dirècte e secrèt pels votants de caduna d'elas, segon la lei electorala; dins las províncias insularas, cada illa o grop d'illas, amb Cabildo o Conselh Insular, constituís una circonscripcion podent elegir de senators, son tres dins cadunas de las illas màgers —Granda Canària e Tenerife, en Canàrias, e Malhòrca, dins las Balearas— e un per cada de las seguentas illas o gropa d'illas: Eivissa-Formentera e Menorca, dins las Balearas, e El Hierro, Fuerteventura, La Gomera, La Palma e Lanzarote, dins Canàrias; las vilas autonòmas de Ceuta e Melilla causisson caduna d'elas dos senadors.
Lo Senat es elegit per quatre ans, de biais que lo mandat dels senadors s'acaba quatre ans après son eleccion o lo jorn de la dissolucion de la Cambra.
Congrès dels Deputats[modificar | modificar la font]
Lo Congrès se compausa d'un minim de 300 e un maxim de 400 deputats —a l'ora d'ara son 350—, elegits per sufragi universal, liure, egal, dirècte e secrèt, dins los tèrmes establits per la lei. Son d'electors e elegibles totes los espanhòles que gausisson del plen emplec de los sieus dreches politics.
Per l'eleccion dels deputats, la circonscripcion electorala es la província. La lei organica de Regim Electoral General distribuís lo nombre total de deputats, assignant una representacion minima de basa de dos deputats per cada circonscripcion, un en Ceuta e un en Melilla, e distribuissent los autres en proporcion a la populacion.
L'eleccion seguís dins cada circonscripcion de critèris de representacion proporcionala, prenent lo sistèma D'Hondt que permet d'evitar los fraccionamient problematics assurant l'estabilitat de la Cambra. Aquel metòde a una contrapartida negativa: nòi als partits minoritaris —segon la circonscripcion ont son—, crea lo concèpte de «vòte util», que pòt condicionar lo vòte dels ciutadans, e favoriza lo bipartidisme.
Lo Congrès es elegit per quatre ans, de biais que lo mandat dels deputats s'acaba quatre ans après son eleccion o lo jorn de la dissolucion de la Cambra.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Regim[modificar | modificar la font]
La regulacion fondamentala del foncionament de las Corts Generalas se tròba dins la Constitucion e dins los reglaments de caduna de las cambras.
Durada[modificar | modificar la font]
La legislatura es lo temps normal de la vida de cada de las Camèras, que durada es de quatre ans, levat dins lo cas de dissolucion anticipada.
Lo periòde de las sessions es caduna de las estapas de trabalh dins cada legislatura. Cal soslinhar que las Cambras se reünisson annalament en dos periòdes ordinaris de sessions, una de setembre cap a decembre e d'autre de febrièr cap a junh.
Luòc[modificar | modificar la font]
en acòrdi amb la Constitucion, s'sstablís Madrid coma capitala, lo sèti de las Corts Generalas es dins aquela vila, que siá pel Congrès coma pel Senat. Ambedós luòcs gaudisson del privilègi d'inviolabilidad de l'article 66.3 de la Constitucion.
Plen e comissions[modificar | modificar la font]
Lo foncionament de las Cambras se debana al plen e dins de comissions, amb las limitas establidas dins la Constitucion —per exemple, dins los cases de leis organicas e tracts internacionals—. Lo plen es la reünion de totes los membres d'una Cambra, jos la presidéncia del sieu Burèu respectiva; las comissions son caduna de las seccions operativas en que se dividisson los deputats o los senadors, jos la direccion d'un burèu pròpri.
Dissolucion[modificar | modificar la font]
- Per causa de sas relacions amb lo Govèrn. Lo President del Govèrn, amb deliberacion prealabla del Conselh de Ministres, poirà prepausar la dissolucion de las Corts, que serà decretada pel rei.
- Per d'exigéncias constitucionalas:
- Expiracion del tèrme de legislatura, de quatre ans, que las Corts vendràn dissolgudas e se deurà procedir sul còp a la convocacion d'eleccions generalas.
- Quand una revisin totala de la constitution es prepausada o una reforma parciala coma o prevei l'article 168 de la Constitucion, se realizarà a l'aprobacion per majoritat de dos terces de cada Cambra e a la dissolucion immediata de las Corts.
- Per d'autras causas especialas.
Las Corts Generalas exercisson totes los sieus poders e autoritats mejans de l'elaboracion e l'aprobacion de las Leis, mejanç la proposicion de las nominacions dels titularis d'unes organs de l'Estat al rei e d'autras formas.
Al subjècte de las competéncias ligadas a la Corona, coma l'autorizacion per declarar la guèrra e far la patz o la proclamacion del rei davant las Corts Generalas, las Cambras se reünisson en session jonta jos la presidéncia del president del Congrès dels Deputats.
Unas decisions d'una impotança particularas mas non pas de caractèr legislatiu, coma l'evaluacion del necessitat de l'Estat d'armonisar de disposicions divèrsas de las comunautats autonòmas sus una matèria determinada, son presas per majoritat de caduna de las Cambras; la Constitucion distribuís l'iniciativa per aqueles cases de forma desequilibrada, en favor del Senat dins la majoritat dels cases, mas ordena que los desacòrdis sián resolguts per una Comission Mixta compausada en egal nombre de senators e deputats, mas se la proposicion elaborada per ela condusís pas a l'acòrdi d'ambedoas cambras la decision finala ven al Congrès per majoritat absoluta.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2 et 1,3 (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant, Escuela de Hacienda Pública (ISBN 84-7196-696-7[à vérifier : ISBN invalid]) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EHP » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EHP » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « EHP » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ « página del congreso de los diputados »
- ↑ Artículo 91 de la CE.


c: text/html

text:
Simon Juda Onorat
Simon Juda Onorat (en francés Simon-Jude Honnorat; Alòs, 3 d'abril de 1783 - Dinha, 31 de julhet de 1852) foguèt un mètge, naturalista e subretot lexicograf occitan que se coneis mai que mai per son elaboracion d'un dels diccionaris mai complets sus la lenga d'òc que servirà de modèl a Frederic Mistral.
Biografia[modificar | modificar la font]
Onorat nasquèt en 1783 a Alòs dins una familha tradicionalista facha de masièrs e proprietaris rurals. La Revolucion Francesa menèt a la fugida del capelan del vilatge qu'ensenhava lo francés. Aital Onorat se vegèt preservat d'una aculturacion que l'auriá portat a un collègi de capitala per i far d'estudis. Dins son ensag de melhorar son francés e de poder establir de comparanças amb l'occitan, s'interessèt al diccionari d'Achard. Quand los trebols de la Revolucion s'arrestèron un pauc, partiguèt estudiar a Grenòble puèi a París ont aprenguèt la medecina. Ailà frequentèt maites occitans e descobriguèt mai tota l'istòria e la produccion en lenga d'òc. A la fin de sos estudis, Onorat s'installèt coma mètge a Alòs pr'aquò i demorèt pas gaire que l’educacion de sos mainatges lo portèt a s'implantar a Dinha.
Sas publicacions[modificar | modificar la font]
- Son obratge pus conegut es lo Dictionnaire Provencal-Français ou dictionnaire de la langue d’Oc ancienne et moderne, (Repos editor, Dinha, 1846-1847). Reedicion CPM, Rafèla d'Arle, amb una prefàcia de Pierre Fabre.
- Vocabulaire franco-provençal, tirat a part del Dictionnaire Provencal-Français, editat per Repos editor, Dinha, 1848
- Catalogue des plantes de Provence, foguèt pas publicat qu'en partida dins las Annales des Sciences et de l'Industrie du Midi de la France, la pus granda partida d'aquel catalòg es demorada a l'estat de manuscrit (n°1149) de la Bibliotèca municipala de Grenòble)
- sa tèsa : L'Histoire naturelle, chimique et médicale des Cantharides, Paris, 1807
- Traité des connaissances chimiques appliquées aux phénomènes de la nature que li valguèt, "lo 30 fructidor an XI de la Republica una e indivisibla (1802)", lo primièr prèmi de quimia, decernit pel prefècte d'Isèra
- Plusors articles dins las Annales des Basses-Alpes.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paraulas en Òc fa partida de la FIMOC, federacion de mèdias occitan. La FIMOC es una associacion qu'a per tòca de recampar l'ensemble dels mèdias de l'economia sociala e solidària qu'an causit, dins lors supòrts respectius, de promòure e difusar la lenga e la cultura occitanas. Vòl ajudar lo desvolopament mercés a una mutualizacion dels mejans tecnics e umans, en permetent escambis entre los mèdias e en lor assegurant una melhora visibilitat.
Vistedit publica diferents magazinas en occitan : lo jornal La Setmana, las revistas pels enfants Plumalhon e Papagai, e tanben lo jornal numeric lasetmana.fr.
Ràdio en lenga occitana qu'emet en Bearn, Bigòrra, Gèrs e Shalòssa, e tanben sus Internet.
Ràdio occitana Tolosana que se pòt tanben ausir en linha.
Ràdio bilingua del Narbonés tanben ausibla sus la tela.
Conta'm a per activitat màger lo doblatge audiovisual en lenga occitana, de la negociacion dels drets a la liurason de l'òbra doblada..
http://ecla.aquitaine.fr/Annuaire-des-professionnels/Audiovisuel-et-cinema/Prestataires-et-intervenants/Conta-m
Jornal numeric tot en occitan.
Paraulas en Òc, lo portal web de la cultura occitana.
Ràdio occitana tarnesa.
Web-ràdio occitana de Provença.
Web-ràdio de musica e informacions transfrontalièras dels Pirenèus.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
1382
Aquesta pagina concernís l'an 1382 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Prepausicion d'Ais de formar una liga dei vilas provençalas per luchar còntra leis enemics de la rèina. Una ambaissada foguèt mandada a Marselha per assaiar sensa succès d'obtenir lo sostèn de la ciutat focèa. En revènge, l'idèa aguèt mai de succès dins lo rèsta dau comtat, especialament dins leis endrechs ostils a Loís d'Anjau. A partir febrier, quand Ais refusèt de reconóisser la senhoriá de Loís vengut en Avinhon per obtenir lei juraments de fidelitat dei senhors provençaus, lo movement evolucionèt rapidament per gropar seis advèrsaris e formèt l'Union d'Ais. Acomencèt de reünir de tropas per liberar la rèina Joana.
Pasmens, après l'assassinat de la rèina Joana a l'iniciativa de Carles III de Duràs, la question principala venguèt aquela de la succession de la defunta. Carles Duràs capitèt de paréisser innocent de l'assassinat de la rèina[1] e obtenguèt lo sostèn de l'Union que lo reconoguèt coma còmte de Provença. En revènge, Marselha refusèt e sostenguèt la legitimat de Loís d'Anjau. A la fin de l'annada, aquò entraïnèt de tensions grèvas dins lo comtat que foguèron a l'origina de la guèrra de l'Union d'Ais tre 1383. Niça jonhèt tanben lo movement sensa intrar formalament au sen de l'Union.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha-Ongria[modificar | modificar la font]
Mòrt de Loís d'Anjau. Sa filha ainada, Maria, li succediguèt coma rèi d'Ongria. En revènge, l'aristocracia polonesa refusèt de mantenir l'union personala entre lei dos reiaumes e chausiguèt sa filha cadeta, Edvija, per lo remplaçar.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Newaya Maryam après dètz annadas d'un rèine relativament pacific — gràcias ai guèrras de succesion dins leis estats musulmans d'Africa Orientala — mai fòrça mau conegut en causa de la manca de documents sus lo periòde. Foguèt remplaçat per son fraire Dawit Ièr (1382-1413).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Nicole Oresme, evesque, teologian, musician e sabent francés.


text:
Nòva Caledònia : acòrdi politic sul referendum d'independéncia
- Escriut per Setmana
- Publicat dens International
Lo 2 de novembre passat, los elegits de la Nòva Caledònia se retrobèron al palais de Matignon per discutir amb lo primièr ministre francés, Édouard Philippe, de l’organizacion del referendum sus l’independéncia de l’archipèla, que se deu téner dins un an al pus tard. E mai se l’opcion independentista a paucas possibilitats de ganhar, lo fach que l’estat francés siá arribat a mai d’un acòrdi amb los partits independentistas e unionistas de la Nòva Caledònia es una informacion ges abituala qu’ensajam d’analisar dins aqueste papièr, en seguida de las informacions publicadas fa qualques jorns sus Jornalet, gràcias a una informacion de Nationalia, lo jornal catalan en linha consagrat als pòbles sens estat.
La Nòva Caledònia es un territòri d’Oceania de 18 000 km2 amb un pauc mens de 270 000 abitants qu’aperten a França. Es un dels vestigis del vast empèri colonial que París lo governèt pendent qualques sègles. Napoleon III ne prenguèt possession en 1853, e un sègle pus tard totes sos abitants obtenguèron lo ciutadanatge francés. Mentretant, los abitants originaris de la Nòva Caledònia — los canacs — foguèron someses a un regim legal de discriminacion, e França fomentèt la colonizacion europèa, asiatica e oceanica de las illas. A partir dels ans 1960, França s’interessèt a l’esplecha del niquèl, la principala riquesa que s’extrai del territòri. Los canacs qu’èran pas d’acòrdi amb la dependéncia envèrs la metròpoli comencèron d’organizar de partits independentistas pendent los ans 1970, gaireben totjorn d’esquèrra. De totes, lo pus important es lo Front de Liberacion Nacionala Canac Socialista (FLNKS), fondat en 1984.
La seguida d'un conflicte violent
En abril de 1988, l’illa d’Ouvéa visquèt un episòdi violent conegut coma « la presa d’ostatges d’Ouvéa ». Amb un bilanç de 19 militants independentistas e 4 gendarmas mòrts, aquela crisi foguèt lo ponch culminant d’una succession d’eveniments violents entre las milícias independentistas e unionistas que se debanèt long dels ans 1980. Aquel meteis an, lo govèrn francés, lo FLNKS e los unionistas neocaledonians signèron los Acòrdis de Matignon, que fixavan un periòde de transicion de 10 ans abans de signar lo pache definitiu, l’Acòrdi de Nouméa, en 1998 : lo govèrn francés transferissiá una tièra de competéncias executivas e legislativas a las institucions de l’archipèla e acceptava la tenguda d’un referendum d’autodeterminacion entre 2014 e 2019. L’acòrdi foguèt ratificat per un 72 % dels vòtes. Lo referendum d’autodeterminacion depend de las disposicions d’una lei especifica, aprovada en 1999.
Modificacion de la Constitucion francesa
En seguida de l’Acòrdi de Nouméa se modifiquèt la Constitucion francesa per i inserir de « disposicions transitòrias », que ne forman lo títol XIII. Demest elas se prevei « l’accès a la plena sobeiranetat » de la Nòva Caledònia en cas que « ganhe » l’òc al referendum d’autodeterminacion. Aquelas disposicions s’assòcian, dins lo tèxt constitucional, amb la referéncia a la « Republica indivisibla ». Aquela excepcion fa partida de las particularitats de l’estatut politic e social de la Nòva Caledònia. D’autres elements caracteristics son l’existéncia d’un regim de drech civil pròpri pels canacs legalament reconeguts o d’una institucion exclusivament canaca — lo Senat costumièr — qu’es competent sus aquel regim civil e sus d’autras questions restacadas a l’identitat del pòble canac e que coexistís amb l’assemblada legislativa de la Nòva Caledònia, lo Congrès. Cal prene en compte que lo govèrn de la Nòva Caledònia incorpòra, obligatòriament, de partits unionistas e independentistas — un modèl consociacional similar al de l’Irlanda del Nòrd — e que, doncas, se compren que cal metre d’acòrdi los dos costats de l’escaquièr politic per de decisions de tota sòrta.
Una lista electorala gelada
L’Acòrdi de Nouméa establís, d’un caire, que las personas recensadas dins las illas mai pichonas mas que demòran dins l’illa principala (Grande Terre) se degan pas desplaçar devèrs lors luòcs d’origina per exercir lor drech de vòte. Es un acòrdi favorable als independentistas, perque la majoritat dels abitants de las illas pichonas son de partisans d’un estat independent. Mas lo subjècte pus delicat de l’acòrdi es, benlèu, lo còrs electoral. La lista de personas que pòdon votar al referendum es pas la meteissa que la de las gents que o pòdon far a las eleccions correntas. La tendéncia demografica en Nòva Caledònia es de recebre de nòus abitants en provenença de fòra que, abitualament, son opausats a l’independéncia. D’efièch, segon las darrièras donadas del recensament oficial (2014), los canacs son solament un 39 % de la populacion, un ponch de mens qu’en 2009. Dins la lista electorala del referendum se calcula que la proporcion de canacs es un pauc superiora. Amb l’Acòrdi de Nouméa, se decidiguèt de crear una lista electorala gelada que, essencialament, empedís que pòscan votar las personas non nativas de la Nòva Caledònia que i sián arribadas après 1994 e que pòscan pas justificar 20 ans de residéncia sul territòri. Ça que la, s’èra detectat que la lista aviá de traucs : de milièrs de ciutadans n’èran excluses e mai se teoricament complissián las condicions requeridas. Segon las fòrças independentistas, almens 22 000 dels excluses èran de canacs. Lo pache del 2 de novembre passat passada prevei l’inscripcion d’ofici d’11 000 personas dins la lista del referendum. D’aqueles nòus votants acceptats, 7 000 son de canacs, segon çò que diguèt lo Primièr ministre francés, Édouard Philippe.
Sondatges
Segon un sondatge de la cadena de television Caledonia, publicat en mai passat, solament lo 24 % votariá en favor de l’independéncia del temps que lo 54 % votariá que non. Lo nombre de personas indecisas seriá del 21 %. De sondatges precedents ofrissián de chifras similaras.
Segon Nationalia, l’independéncia es sostenguda sustot pels canacs — que son lo 39 % de l’archipèla —, qualques mestisses e tanben una partida de la comunautat d’origina polinesiana de Wallis e Futuna — doas illas oceanicas qu’apertenon tanben a França. Dins las darrièras doas eleccions legislativas francesas, los partits independentistas son arribats a pena al 30 % dels vòtes. Dins las eleccions provincialas — que servisson de basa per elegir lo Congrès de la Nòva Caledònia — los resultats son estats mai sarrats, e de mai de mai, amb una progression favorabla per los independentistas, que son passats del 35 % dels vòtes en 1999 al 41 % en 2014. Mas cal ramentar un còp de mai que los electors recensats d’aquelas eleccions coincidisson pas amb la lista electorala del referendum, qu’incorpòra probablament una proporcion d’independentistas un pauc pus granda.
Ferriòl Macip
Articles en relacion
- Vistedit sus Ràdio Lenga d'Òc
- L'ALE luta pels drets dels pòbles europèus
- Boko Haram contunha de semenar la terror dins lo nòrd-èst de Nigèria
- Formacion per ensenhar a Calandreta
- Encontre enter l'ambaishador american au Cameron e lo President de la Comission nacionau tà la promocion deu bilingüisme a Yaoundé ger


text:
Santon
Lei santons de Provença son de personatges pichòts d'argila que representan, dins lo betlèm de Nadau, la naissença de Jèsus lo 25 de decembre.
Somari
Istòria dei santons[modificar | modificar la font]
La tradicion dau betlèm tròba son origina a l’Edat Mejana. Quauqueis istorians pensan que seriá sant Francés que, lo primier en 1223, auriá representat la nativitat dins sa glèisa de Greccio en Itàlia. Lei personatges èran jogats per leis estajants dau vilatge, amb de bèstias vertadieras. Aqueu betlèm viu faguèt nàisser una tradicion que s’es prolongada, mai leis actors se faguèron remplaçar per de personatges de lenha, de cera, de faiença etc. Lei primiers betlèms pariers a aquelei que coneissèm ara, apareisson dins lei glèisas au sègle XVI.
Après la Revolucion Francesa qu'entraïnet la tancadura dei glèisas et la supression dei messas de miejanuech, lei representations publicas de la nativitat foguèron escarsas. Es en aqueu periòde qu’en Provença, lei pichons personatges, lei santons, foguèron creats et que cada familha faguèt son betlèm.
La primiera fiera dei santons se tenguèt a Marselha en 1803.
Lei santons[modificar | modificar la font]
Jèsus et sei parents[modificar | modificar la font]
Jèsus, coma un nenet, es pausat sus la palha d’una grépia. Sei parents sant Josèp et la Verge Maria son agenolhats e lo velhan.
Lo ravit[modificar | modificar la font]
Lo ravit es lo personatge ingenú dau vilatge, qu’a ren de donar, mai que còrfondut per la gràcia de l’eveniment, se regaudís de la naissença dau Crist. Es totjorn representat en auçant lei braç.
L’àngel[modificar | modificar la font]
L’àngel es lo messatgier de la naissença dau pichon Jèsus. Lo pus celèbre es l’Àngel Bofarèu, lo que bofa, ten una trompeta e mena la populacion vèrs l’estable. Generalament, es penjat au dessús de l’estable ont se tròba Jèsus.
Lei Reis[modificar | modificar la font]
Lei Reis (o Rei Mages o Reis Magues) son tres : Marchion, Gaspar e Bautesar. Vestits ricament, cadun pòrta un present (aur, encens e mirra). Venguts de luenh, son representats amb un dromadari. Segon la tradicion, lei Reis Magues arriban davant lo betlèm lo 6 de genier, lo jorn de l’Epifania.
Lei pastres[modificar | modificar la font]
Lei pastres son de personatges biblics de l'epòca puei que la Bíblia parla d’elei. Se tròban sovent pròche lo Crist, perque son lei primiers arribats. Pòdon èstre joves o vielhs, apiejats sus un baston, drechs o de genolhons. Pòrtan sovent un anhèu dins lei braç o sus leis espatlas.
Lei bèstias[modificar | modificar la font]
L’ase e lo buòu son totjorn presents dins lo betlèm. Agachan lo pichòt Jèsus e lo caufan amb son alen. Lei fedas son indispensablas. Representan lei tropèus dei pastres. Dins un betlèm se pòdon trobar tanben lo can dau caçaire, lo pòrc, leis aucas, l’ase que pòrta la farina dau molinier, etc.
Lo vielh e la vielha[modificar | modificar la font]
Son assetats sus un banc de la plaça dau vilatge.
Lo tamborinaire[modificar | modificar la font]
Lo tamborinaire es representat amb son tamborin e son galobet.
Lo panieraire[modificar | modificar la font]
Pòrta una granda paniera que servirà de brèç au novèu nascut.
Lo curat[modificar | modificar la font]
Pançut e caplumat, es encargat d’administrar lo vilatge.


text:
André Breton
André Breton (Tinchebray, Orne, lo 19 de febrièr de 1896 - París, lo 28 de setembre de 1966), foguèt un escrivan francés, conegut coma lo principal inspirator del movement surrealista.
Biografia[modificar | modificar la font]
D'origina modèsta, comencèt d'estudiar la medecina per pressions familialas. Mobilizat a Nantas pendent la Primièra Guèrra Mondiala l'an 1916, rencontrèt Jacques Vaché, qu'exerciguèt sus el una granda influéncia. Dintra en contacte amb lo mond de l'art a travèrs del grop Dadà en 1916. Pendent la guèrra trabalhèt dins d'espitals psiquiatrics, ont estudièt las òbras de Sigmund Freud e sas experiéncias amb l'escritura automatica (escritura liura de tot contraròtle de la rason e de preocupacions esteticas o moralas), çò que influencièt la seuna formulacion de la teoria surrealista. Venguèt un pionièr dels movements antiracionalistas coneguts coma lo dadaïsme e lo surrealisme. En 1920 publiquèt la seuna primièra òbra Los camps magnetics, qu'explorava las possibilitats de l'escritura automatica. L'annada seguenta trinquèt amb Tristan Tzara, lo fondator del dadaïsme.
Fondèt amb Louis Aragon e Philippe Soupault la revista Littérature. En 1924 redigiguèt lo Manifèst surrealista e a se formèt un grop compausat per Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, René Crevel, Michel Leiris, Robert Desnos, Benjamin Péret, desirós d'arribar en «cambiar la vida» d'Arthur Rimbaud e «Transformar lo mond» de Karl Marx.
De mai, dins aquel manifèst lança las basas de l'automatisme psiquic coma mejan d'expression artistica que sorgís sens l'intervencion de l'intellècte. Plan lèu, lo movement se sarra de la politica e en 1927 Aragon, Éluard e Breton s'afilian al Partit Comunista, malgrat que l'idèa surrealista s'aluenharà fòrça lèu fach del comunisme oficial. En 1928 publica a París Le surréalisme la peinture. Amb la publicacion del Segond manifèst surrealista (1929) arribèt la polemica: Breton, lo cap, escaissat lo «papa» del movement surrealista, concretava la nocion de surrealisme e afirmava que li caliá caminar amassa amb la revolucion marxista —foguèt membre del Partit Comunista Francés dempuèi 1927 a 1935—; doncas, excomuniquèt, condemnèt e expulsèt del grop totes aqueles que coincidissián pas amb las seunas idèas: Roger Vitrac, Philippe Soupault, Antonin Artaud, Salvador Dalí e Robert Desnos.
Escriu lo libre de poesias L'Immaculada Concepcion (1930) e Los vasos comunicants, (amb Paul Éluard) (1932).
En 1934 se marida amb Jacqueline Lamba, inspiradora de L'amor fòl. Dos ans aprèp nais sa filha Aube. Son òbra mai creativa es Nadja, en partida autobiografica. En 1937 inaugura la galeria «Gradiva» dins la carrièra de Seine, viatja en Mexic ont renconta Trotski, e influenciat pel trotskisme, redigís lo Manifèst per un art revolucionari independent.
En 1941, en fugissent del Govèrn de Vichèi s'embarca dins lo Capitaine-Paul-Lemerle cap a la Martinica, ont es internat dins un camp. Liberat, arriba a Nòva York e i publica los Prolegomens a un tresen manifèst o non, conegut tanben coma Tresen manifèst surrealista. Escriu La lantèrna sorda. Un an aprèp fonda a Nòva York la revista VVV. Dins aquela vila rencontrarà tanben sa nòva esposa, Elisa.
Tornèt a París en 1946. En 1956 fonda una nòva publicacion, Le Surrealisme Même, e fins a sa mòrt (1966) anima lo grop surrealista. Pauc abans de morir, diguèt a Luis Buñuel, «uèi degun s'escandaliza pas, la societat a trobat de biais d'anullar lo potencial provocador d'una òbra d'art, en adoptant davant ela una actitud de plaser consumista».
Moriguèt lo matin del 28 de setembre de 1966, a l'espital Lariboisière (París). Foguèt enterrat al cementèri dels Batignolles, a paucs mètres del croton de son amic Benjamin Péret.
Òbras[modificar | modificar la font]
Ensag[modificar | modificar la font]
- Manifèst surrealista (1924, 1930, 1946)
- Lo Surrealisme e la pintura (1928-1965)
- Segond manifèst (1929)
- Antologia de l'umor negre (1940)
- Prolegomèns a un tresen manifèst o non (1942)
- Delicte Flagrant (1949)
- Lo surrealisme a travèrs de sas òbras (1954)
Poesia[modificar | modificar la font]
- Poèmas (1948)


text:
Fòrça
Una fòrça es un concèpte fisic que permet de tradurre quantitativament leis interaccions entre objèctes e que permet d'explicar sei deformacions ò lei modificacions de sei movements.
Somari
- 1 Istòria de la nocion
- 2 Lei quatre interaccions fondamentalas
- 3 Liames intèrnes
- 4 Bibliografia
- 5 Nòtas e referéncias
Istòria de la nocion[modificar | modificar la font]
La fisica aristoteliciana[modificar | modificar la font]
Relativament anciana, la nocion de « fòrça » èra ja coneguda dei Grècs. Per exemple, dins la fisica d'Aristòtel (384-322 avC), se destriava l'estudi dau movement deis objèctes naturaus d'aqueu deis objèctes desplaçats per de maquinas ò per l'Òme. Dins lo premier cas, lo movement èra entraïnat per de causas naturalas coma la casuda d'una pèira vèrs lo sòu. Dins lo segond, èra liat a de fòrças que se manifestavan durant lo contacte entre la maquina e l'objècte.
Aquela concepcion permetèt de provesir lei basas de la fisica occidentala e araba fins a la fin de l'Edat Mejana. Pasmens, aviá plusors limits qu'empachavan d'explicar mai d'un fenomèn. Per exemple, èra pas capable d'explicar la trajectòria d'una sageta tirada per un arc car podiá pas explicar la persisténcia dau movement dau projectil après la fin dau contacte entre l'arc e la sageta. D'efèct, segon la fisica d'Aristòtel, la sageta auriá degut tombar dirèctament vèrs lo sòu e non contuniar son movement vèrs sa buta car la fòrça transmesa a l'arc deviá disparéisser ambé la fin dau tir.
La contestacion dau modèl aristotelician[modificar | modificar la font]
De problemas dau tipe dau movement d'una sageta foguèron a l'origina de la contestacion de la fisica aristoteliciana que comencèt a partir dau sègle XIV. D'efèct, per leis explixar, lei fisicians dau periòde foguèron ben obligats de reconóisser l'existéncia d'una persisténcia dau movement. Iniciat per la redescubèrta de tractats grècs sus lo foncionament dei maquinas (Arquimèdes, Heron d'Alexàndria...), donèt premier naissença a una fisica dei fòrças estaticas. Aquò permetèt d'estudiar lo desplaçament dei braç d'una balança, d'una ròda ò d'una carrèla. Aquelei trabalhs, especialament aquelei de Simon Stevin (1548-1620), permetèron ansin d'esboçar un liame entre fòrça e movement e de definir lei nocions d'equilibris estables e instables.
Au sègle XVII, lei trabalhs de Galilèu (1564-1642) establiguèron la persisténcia dau movement unifòrme. Lo Francés René Descartes (1596-1650) prepausèt durant aqueu periòde la teoria dau « mecanisme », inspirada per lei teorias atomicas anticas, qu'explicava lo movement per de tuerts entre particulas invisiblas a l'origina dei fòrças. Puei, au començament de la segonda mitat dau sègle XVI, Christiaan Huygens (1626-1695) descurbiguèt lei lèis fondamentalas dei tuerts elastics e lei lèis de la fòrça centrifuga. Pasmens, mau capitèt d'explicar la gravitacion a partir deis idèas de Descartes.
Newton e lo modèl classic de la fòrça[modificar | modificar la font]
Assimilat ai costats sorns de l'alquimia, lo concèpte de fòrças d'accions de distància foguèt lòngtemps ignorat per lei fisicians dei sègles XVI e XVII[1]. Pasmens, la revirada de Descartes e de Huygens per explicar lo movement dei planetas a partir dau « mecanisme » favorizèt l'emergéncia d'autrei teorias. Ansin, a partir dei lèis de movement calculadas per l'astronòm Johannes Kepler (1571-1630), Isaac Newton (1643-1727) descurbiguèt l'interaccion gravitacionala. Per la depintar, utilizèt una nocion de fòrça gravitacionala considerada coma una accion de distància. Aquò li permetèt de concebre lo premier ensems de lèis mecanicas complèt que pòrta uei lo nom de mecanica classica.
Lo succès de la mecanica newtoniana foguèt tant important que son concèpte de fòrça de distància s'impausèt coma la nòrma fins a la fin dau sègle XIX. Segon eu, una fòrça es representada per un vector que permet de representar son orientacion, son sens e son ponch d'aplicacion. Una fòrça aplicada a un còrs es determinada per lo cambiament dau movement d'aqueu còrs. La velocitat es determinada per un quadre provesit per un temps e un espaci absoluts. Una fòrça « inerciala » depintava la capacitat d'un objècte de resistir a sa mesa en movement.
Au sègle XVIII, l'estudi dei fenomèns electrics e magnetics per Henry Cavendish (1731-1810) e Charles-Augustin Coulomb (1736-1806) foguèt realizat dins l'enquastre dau modèl classic e permetèt de definir una fòrça electromagnetica fòrça similara a la gravitacion newtoniana : proporcionalitat dei cargas ò dei massas, proporcionalitat a l'invèrs dau carrat de la distància e fòrça orientada lòng de l'axe entre lei dos objèctes considerats. Aquò renforcèt l'universalitat dau concèpte newtonian de fòrça que permetiá donc de descriure totei lei fenomèns coneguts durant aqueu periòde.
Lo desvolopament de la nocion de potenciau[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XIX, la perseguida deis estudis pertocant lei corrents electrics entraïnèt la descubèrta de fòrças non dirigidas segon la linha liant lei dos elements de corrent considerats. Per lei descriure, foguèt necessari de desvolopar lo formalisme vectoriau e d'adoptar la nocion de camp vectoriau. Situats a l'entorn dei particulas ò dei corrents estudiats, aquelei « camps » permèton davalorar la fòrça qu'i es aplicada dirèctament a partir de sa posicion. De mai, dins certanei condicions, lo camp pòu èsser reduch a un « potenciau », es a dire a una quantitat escalara, en cada ponch de l'espaci.
La propagacion d'aquelei camps vectoriaus e escalars foguèt premier supausada instantanèa. Dins aquò, en 1873, James Clerk Maxwell (1831-1879) demostrèt que se propagan a la velocitat de la lutz. De mai, trobèt una tiera d'eqüacions que permetèron d'unificar lei fòrças electrica e magnetica. Aplicat a la gravitacion, lo meteis principi permetèt tanben d'establir que lei variacions dau camp gravitacionau se desplaçan a la velocitat de la lutz. Aquò permetèt donc l'emergéncia d'una fisica novèla que necessitava plus l'utilizacion dei fòrças definidas per Isaac Newton.
Vèrs la concepcion contemporanèa de la nocion de fòrça[modificar | modificar la font]
A la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX, lei recèrcas de Max Planck (1858-1947) e d'Albert Einstein (1879-1955) transformèron la concepcion de la fisica ambé lo desvolopament de la mecanica quantica e de la mecanica relativista. Dins aquelei modèls, lei fòrças newtonianas foguèron abandonadas au profiech dei concepcions novèlas eissidas de la nocion d'interaccions basadas sus de cambis d'energia quantificats. Aquò a tanben permés de descubrir doas interaccions fondamentalas suplementàrias que son l'interaccion fòrta e l'interaccion febla que permèton d'explicar la coesion de la matèria.
De particulas dichas bosons (foton, gluons, boson de Higgs...) pòrtan aquelei cambis e son lei vectors modèrnes de la nocion contemporanèa de « fòrça ». De tipes novèus de camp, coma lo camp tensoriau per la gravitacion, foguèron tanben introduchs per descriure lei fenomèns novèus observats. Certanei particulas depintadas dins aquelei teorias, coma lo graviton, son encara ipoteticas.
Dins aquò, aquel abandon dau concèpte de fòrça newtoniana per lei teorias contemporanèas es limitat ai camps pus avançats de la fisica actuala. Son usatge es ansin totjorn fòrça frequent au sen de la comunautat scientifica e dins l'ensenhament en causa de sa simplificitat.
Lei quatre interaccions fondamentalas[modificar | modificar la font]
L'interaccion gravitacionala[modificar | modificar la font]
L'interaccion gravitacionala es responsabla de l'atraccion dei còrs massís entre elei. Modelizada per lo premier còp a la fin dau sègle XVII per Isaac Newton, es la pus coneguda deis interaccions fondamentalas. En mecanica classica, la fòrça gravitacionala d'un objècte A sus un objècte B es representada per un vector orientada lòng d'una linha passant per lei centres de massa dei dos objèctes. Es proporcionala a la massa dei dos còrs, a la constanta gravitacionala G e a l'invèrs dau carrat de la distància entre lei dos objèctes.
Dins lo modèl estandard de la fisica, l'interaccion gravitacionala es una manifestacion de la deformacion de l'espaci temps en causa de l'efèct de l'energia de la matèria que s'i tròba. L'atraccion dei còrs massís es alora liada a sa « casuda » dins lei potz « cavats » dins l'espaci temps per aquelei massas. Lo boson que pòrtan aquela fòrça son dichs graviton mai son existéncia es pas encara demostrada.
L'interaccion electromagnetica[modificar | modificar la font]
L'interaccion electromagnetica permet d'explicar leis interaccions entre lei particulas electricament cargadas. D'un biais generau, lei particulas amb una carga de signe diferent s'atrason e lei particulas amb una carga de meteis signe se rebutan. En mecanica classica, aquela interaccion es exprimida per leis eqüacions de Maxwell que permèton de liar entre elei lei fòrças electrica e magnetica.
Dins lo corrent dau sègle XX, de teorias novèlas foguèron desvolopadas per aplicar lei descubèrtas eissidas de la mecanica quantica e de la relativitat au domeni de l'electromagnetisme. Lo resultat principau n'es l'electrodinamica quantica que fa partida dau modèl estandard e de la fisica e que permet de depintar totei lei fenomèns non liats a la gravitacion ò a la radioactivitat. Segon aqueu modèl, l'interaccion electromagnetica es portada per lei fotons.
L'interaccion fòrta[modificar | modificar la font]
L'interaccion fòrta (de còps dicha « interaccion de color ») agís sus lei particulas que pòrtan una carga de color (quarks, antiquarks e gluons). Permet d'explicar la coesion dei nucleons au sen dau nuclèu de l'atòm. Es una fòrça d'intensitat importanta mai de portada fòrça limitada. Lei bosons restacats an aquela fòrça son dichs gluons[2]. La cromodinamica quantica es la teoria que depinta a l'ora d'ara lo foncionament de interaccion fòrta.
L'interaccion febla[modificar | modificar la font]
L'interaccion febla es associada amb una carga dicha isospin feble. Depinta l'interaccion entre doas particulas. En particular, es responsabla de la desintegracion radioactiva de particulas subatomicas e es a l'origina de la fusion nucleara dins leis estèlas. Pòu tocar totei lei tipes de fermions coneguts a l'ora d'ara, especialament leis electrons, lei quarks e lei neutrinos. Pasmens, es una interaccion de portada fòrça febla que son intensitat es inferiora a l'interaccion fòrta. Es portada per lei bosons W+, W- e Z0.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Èra pasmens mai ò mens acceptat per explicar l'accion deis aimants.
- ↑ Una particularitat de l'interaccion fòrta es donc sa capacitat d'agir sus sei bosons que son de particulas amb una carga de color.


text: Ràdio Lenga d'Òc es una ràdio associativa d'expression occitana. Ràdio Lenga d'Òc vos prepausa un programa de difusion 24°/24° fargat d'emissions, de reportagis, de magazinas tan coma de musica e tot aquò en Occitan ! Ràdio Lenga d'Òc se vòl esser una radio del nord de la mediteranea pus lèu que « sud de France »; son agach e sa color de programacion son aital orientadas. Ràdio Lenga d'Òc difusis sus : Montpelhier, Seta, Ales, Milhau, Mende e sus la RNT a Nissa ! Enrasigat sus sos teritòris, RLO se balha tamben coma mission de faire estat de la creacion culturala occitana e locala. Mas la nocion de difusion culturala, de promocion dau patrimòni ten tamben al collectage, salvagarda lo nòstre patrimòni imaterial.


text:
Un an a arron las inondacions en Sud-Gasconha, lo creator deu monde qu’ei tornat sus l’ahar de l’inondacion deu clòt de Lorda en 2013. Un mea culpa inedit.
Manaset : Quin explicatz los incidents de l’an passat dens aqueth siti hautament espirituau ?
Diu : Sabetz, ne podem pas estar a la produccion e au servici après-venta a l’encòp. Jo qu’èi creat totas aqueras bestias qui etz. Mes ne’v poish pas susvelhar tostemps. Qu’ei com un tipe qui espia ua partida de fotbòl a la TV e qui s’escapa 30s entà anar cercar ua bièra.
Manaset : e que hasevatz pendent aqueste temps ?
Diu : Qu’èri au salon internacionau de l’aeronotica e de l’espaci de Paris-Le Bourget. Que’m tieni assabentat de totas las nautats aeronoticas quitament quan son francesas. En efèit ne sabem pas jamei tot çò que poscan inventar aqueths fotuts umans entà s’enter-tuar.
Manaset : Que regretatz aquera abséncia ?
Diu : Solide ! Que me’n desencusi. Qu’èi hèit ua error mes que sèi que los mens fidels ne me’n volhan pas. Entà’m justificar que poish sonque declarar que i a tròp d’umans suu planèt entà assegurar la securitat de tots. Qu’èi donc hicat los mens melhors especialistas sus un projècte de solucion finau entà redusir au maximum lo lor nombre.
Manaset : ha ?… e qui son ?
Diu : Lo Hitler e lo Einstein que son en tandem de cercaires despuish abriu passat. Se s’i escaden de s’enténer, ua navèra arma destructrica que poderé vàder.
Enric Pistolet


text:
Saint-Christophe-en-Bresse
Saint-Christophe-en-Bresse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de la Revolucion francesa, la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Hèrcules[1].
Au cours de la Révolution française, la commune porta provisoirement le nom de Hercule[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 10 d'agost 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Cass » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
29. novembre : Espaci de Gestion
29. novembre : Espaci de Gestion
Ai aviat lo promier modèle FileMaker e importat lei 10 115 enregistraments (fichas) ambé succès.
Ara fau organisar d'un biais novèu lei donadas : rubricatge pus foncionau.
E subretot reglar l'importacion / exportacion dei donadas. (format tablèu)
Es essenciau de simplificar au mai l'òbra dei correspondents departementaus que trabalhan sus lei fichas.
Una plaqueta presentarà la FICHA TOPONIMICA novèla au tèrme d'aquesta fasa.
Cu es en linha
Utilizators parcourant aquest fòrum : Ges de utilizator enregistrat e 1 convidat


text:
Man invisibla
Lo principi de la man invisibla es una forma metaforica inventada per l'economista escocés Adam Smith. La trobam dins divèrses escriches sieus e subretot dins La Riquesa de las Nacions. La metafòra ensaja de descriure lo mecanisme amb que un individú que pretend d'obtenir un benefici personal e que concentra son esfòrç a lo capitar, fin finala acaba en estimulant l'economia de sa comunitat e en melhorant lo nivèl de benestar d'aquela, pasmens qu'aqueste serà pas partit de son desir inicial.
-
- « Es pas a causa de la bontat del maselièr, del bierraire ni del fornièr qu'esperam de poder sopar, mas perque aquestes miran cap als seus pròpris interèsses »[1].
Los seus pròpris interèsses son çò d'obtenir de beneficis derivats de las vendas de sos produches a de consumidors potencials. De lor costat, aqueles consumidors satisfaràn de necessitats mercé a l'interès egoïsta del maselièr, del bierraire e del fornièr. Tanpauc, l'idèa primièra d'aqueles es pas aquela de melhorar lo nivèl de benestar de la comunitat mas simplament d'obtenir un benefici.
-
- « ...governant aquela industria de biais que lo seu produch siá de la majora valor possible, aquel cèrca sonque lo seu pròpri benefici, e per aquò, coma dins fòrça autres cases, es dirigit per una man invisibla per aténher una fin qu'èra pas partit de la seuna intencion »[2].


text:
Petauridae
Aquesta familha de marsupials compren tres genres e 10 espècias :
- Dactylopsila (4 espècias)
- Gymnobelideus (1 espècia)
- Petaurus (5 espècias)
Recampa d'animals qu'an una membrana que religa las patas anteriora e posteriora de cada costat del còrs, del punhet a la cavilha, çò que lor permet de planar d'un arbre a l'autre. Lor coa, preensila, es cobèrta de longs pels. Los Petaurids son pas presents qu'en Austràlia e en Nòva Guinèa. Existís un autre grop de Petaurs, los Acrobatids, que son apelats los « petaurs nans ».
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Petauridae Bonaparte, 1838 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Petauridae (en)
- Referéncia NCBI : Petauridae (en)


text:
ACTUALITAT
En 2017 es indemnizacions pes atacs des ossi costèren 21.361 €
Segontes er informe oficiau, i auec 56 expdients a on se comptablizèc era pèrta de 204 caps de bestiar
Ja se coneishen es donades des indemnizacions as pagesi que s’amièren a tèrme pendent er an 2017 en çò que tanh as atacs d’ossi ena Val d’Aran. En totau, s’enregistrèren 56 expedients, enes quaus se comptabilizèren era pèrta de 204 caps de bestiar. Segontes recuelh er expedient oficiau, d’aguesti 56 expedients, 20 corresponen a ramats de transumància o a brinhons de mèu e es auti 36, a explotacions araneses. Eth còst totau d’aguesti atacs que s’an produsit, puge ara quantitat finau de 21.361 èuros. D’aguesti, 11.391 € supausen es indemnizacions as ramats aranesi, e es auti lèu 10.000 € corresponen as ramats de dehòra dera Val d’Aran.
Era màger part des indemnizacions que s’an agut de pagar pendent er an 2017 son restacadi damb era pèrta de mès de 150 caps de bestiar, en aguest cas oelhes, en atac qu’auec lòc ena Boca Sud deth Tunel de Vielha, en parçan de Molières. En tot cas, en aguest episòdi, non se podec demostrar que fin finau era mòrt de totes aguestes oelhes siguesse per atac dirècte de bèth os, o se queigueren peth malh pera pòur deuant dera presència d’aguest animau. Sonque se podec trapar es excrements der os, mès sense evidéncia clara d’auer provocat era mòrt deth bestiar.
Totes aguestes indemnizacions s’an hèt efectiues gràcies ara assegurança qu’a era Generalitat de Catalonha. Des deth Conselh Generau d’Aran negòcien entà qu’a compdar d’enguan, e dempús de veir eth retard ara ora d’amiar a tèrme es pagaments, poguen èster qui efectuen es indemnizacions.
Çò qu’ei evident, ei que damb era agropacion de ramats que s’amie a atèrme des de hè diuèrsi ans, es donades de mòrts de bestiar per atacs der os an amendrit considerablements.


text:
799
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 799 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Avars[modificar | modificar la font]
Tres ans après la presa dau Ring e la somission dau khagan, leis Avars se revoutèron còntra lei Francs. Pasmens, lo movement foguèt reprimit (→ 802).
Wessex[modificar | modificar la font]
Lo redreiçament de la poissança de Mèrcia, sota la direccion dau rèi Cenwulf de Mèrcia (796-821), entraïnèt tornarmai una quasi vassalizacion de Wessex per son poderós vesin dau nòrd.


text:
Miquèu Tronc
Miquèu Tronc foguèt un escrivan occitan de Provença de la fin dau sègle XVI naissut a Lançon de Provença.
Es autor de Las Humours à la lourguino.
Sens o poder provar, Robèrt Lafont supausa en referéncia a Pèire Pau que Tronc porriá èstre la mesma persona que lo capitani Lorge, membre d'una còla sonada la Manada e opausada ais Arquins, que Loís Bellaud n'èra un membre.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Las Humours a la Lorgina. L'Astrado, 1978.[1]
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.


text:
Santa Enimia
Santa Enimia (oficialament en francés Sainte-Enimie) es una comuna occitana situada dins lo departament de Losera e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Santa Enimia es situada dins lo grand site classat de las Gòrjas de Tarn, de la Jonta e dels Causses, pel sud oèst de Gavaudan, dins lo Parc nacional de las Cevenas.
Relèu[modificar | modificar la font]
Le vilatge es dispausat sul costat del Causse de Sauvatèrra, que la comuna engloba en granda part. Las comaunas vesinas son : al nòrd Chanac e Balsièja e Sent Bausèli), a l'èst dins las Gòrjas de Tarn (Espanhac, Quesac e Montbrun), au sud de l'autre costat de Tarn Ura e la Parada e a l'oèst Sench Èli e La Val de Tarn.
Entre lo causse de Sauvatèrra al nòrd e lo causse Mejan al sud, dos plan d'altitud mejana superiora a 1 000 m, Tarn raja al fons de sas gòrjas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Bertrans de Masselha (trobador)


text:
Ò bravei gents d’aquesto barri,
Siáu aquí per cantar la glòria
De lei qu’an fach la nòst’istòria,
De fin amor lei companhs.
Cantarai de toteis aquelei
Qu’an pausat dins nòsta memòria,
Drudariá, trobar e paratge,
Tresaur per nòsteis enfants.
Ai ! perqué nos va fau cantar ?
Per que v’an pas dich a l’escòla.
Ai ! perqué nos va fau cantar ?
Per que a l’escòla va dián pas.
Ara vau començar lo viatge
Ambé lo Guilhem d’Aquitàni
Que foguèt lo premier d’entre elei,
Aquò fa mai de mil’ans.
Jaufre Rudel venguèt fadòli
D’una princessa de Tripòli
E sens jamai veire sa fàcia,
Per ela faguèt toei sei cants.
De Ventadorn fau que n’en parli
E de Vidal e de Cerveri
Que nos an mandat lo messatge
Que jòi dura mai qu’un instant.
De Peire Cardenal, ièu canti,
Que nos a apres lo coratge
De pas jamai faire silenci
Quora governan lei meichants.
N’avèm mai dins lo nòste carri,
De que cafir un diccionari,
Drudariá, trobar e paratge,
Tresaur per nòsteis enfants.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Comunicat · 18.04.2017
Dempuèi gaireben dos sègles, lo Mond viu dins una dinamica d’emancipacion dels pòbles dominats, colonizats e minorizats per las poténcias imperialistas. Long del sègle precedent, en acòrdi amb çò qu’aviá descrich e anticipat Francés Fontan (paire del nacionalisme occitan modèrne), lo Mond a assistit a la casuda de mai d’un empèri (escrancament dels empèris otoman e austroongrés, descolonizacion, casuda de l’URSS), qu’en seguida d’aquò, pro de nacions an aquerit una certana forma d’independéncia, pasmens sens que se libèren completament de la tutèla de las ancianas poténcias que las colonizavan...
Aquela dinamica positiva, ara mai que jamai, es actuala s’aseimam las darrièras evolucions encoratjantas que i assistissèm dins lo Mond: l’exemple de Catalonha que s’adralha vèrs l’independéncia de manièra pacifica; d’Escòcia que demanda que se faga un segond referendum sus l’autodeterminacion; l’emergéncia de la nacion curda fàcia a la quincanèla de las dictaturas nacionalistas aràbias; lo revelh de las consciéncias nacionalas dels pòbles berbèrs dintre los estats d’Africa del Nòrd; la revòlta de las nacions autoctònas d’America fàcia a lor situacion d’injustícia, rebufada, discriminacion e minorizacion; lo recent soslevament popular e massís en Güaiana contra una situacion economica e sociala insuportabla; etc.
Totes aqueles exemples se caracterizan per lo meteis desir fòrt dels pòbles de se liberar de las injustícias subidas, de gerir lors territòris coma o entendon, de viure lor emancipacion e de decidir d’espereles lor futur pròpri.
En fàcia, las abitualas poténcias expansionistas manifèstan en reaccion una agressivitat renovada: pression lingüistica de l’estat francés contra sas nacions minorizadas, opression del poder argerian contra los cabils, agression militara de Turquia contra los curds, o aquela de Russia contra Ucraïna e la minoritat tatara de Crimèa, etc.
Mai que jamai, lo Mond se partís entre, d’un caire, de besonhs creissents de democracia, progrès e justícia sociala e, de l’autre, de butadas contràrias d’extremismes mortifèrs. Aqueles dos fenomèns s’afrontan coma doas placas tectonicas en movement.
Davant aquela menaça, de causidas s’impausan d’urgéncia per una societat armoniosa e sostenabla. Ansin es primoridal que las nacions que luchan per lor existéncia, autonomia o independéncia se mòstren solidàrias. Qu’aquela solidaritat siá pas una simpla faciada mas que se concretize per d’accions realas d’escambis, de cooperacions e d’unitat.
Per lo futur de nòstras nacions, uniscam-nos darrièr un collectiu! Lo Collectiu dels Pòbles en Lucha!
Los representants dels pòbles en lucha:
Occitània: Martina GRÒS
Cabilia: Lamara AT CEBBI
Còrsega: Patrick SCHMITT-BAZZALI
Sicília: Rosa CASSATA
Illa de la Reünion: Bernard GRONDIN
Comunicat partejat per l'Assemblada Nacionala Occitana
***
Units per Occitània
***
ASSEMBLADA NACIONALA OCCITANA
Residéncia Bèla Auròra - 18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Aeronauya
'Aeronauya' se parece a 'aeronauta', ¿Con aeronauya querías decir aeronauta?
Aeronauya tiene 9 letras
Definición de aeronauta aquí
Resultados de búsqueda:
Resultados de imágenes:
Youtube: aeronauya
Nube de palabras :
- aeronauta zeronauta seronauta weronauta qeronauta awronauta asronauta adronauta arronauta a4ronauta a3ronauta aeeonauta aedonauta aefonauta aetonauta ae5onauta ae4onauta aerinauta aerknauta aerlnauta aerpnauta aer0nauta aer9nauta aerobauta aeromauta aerojauta aerohauta aeronzuta aeronsuta aeronwuta aeronquta aeronayta aeronahta aeronajta aeronaita aerona8ta aerona7ta aeronaura aeronaufa aeronauga aeronauya aeronau6a aeronau5a aeronautz aeronauts aeronautw aeronautq


text:
Dimars, 21 de genièr de 2014, 03h00 Espòrt
Los Dracs presentan lor efectiu 2014 aqueste dimars 21 de genièr a Sant Estève
Aquesta abansdarrièra jornada de la primièra fasa del Campionat d’Elèit dels XIII foguèt pas favorabla a las colors catalanas. Palau pleguèt a domicili fàcia a Avinhon, non sens aver valorosament defendut lo talhon: 32-30. Los Dragonets avián mandat una esquipa plan rejovenida en Agenés que poguèt pas resistir al vam de Vilanuèva: 24-8.
Sus l’Estadi de l’Agulha, a Limós, la partida volguèt pas causir de venceire. A doas minutas del tèrme, una penalitat tolzana clavèt la marca sus una egalitat a 20 punts. Limós acabarà doncas en cap de fila aquela primièra part de la sason.
S’esperava fòrça de l’afrontament al Molin entre Lesinhan e Carcassona, mas los espectators foguèron bravament deçauputs. Los Canaris dintrèron jamai dins la partida e gaitèron jogar los locals que ne demandavan pas tant. Los jaunes e negres faguèron illusion fins a la pausa. Un supèrbe ensag al tèrme d’una ataca de tria signat per Alèxis Escamilla daissava un pichon avantatge als Verds e Blancs: 14-10. Mas, a la represa, Benausse bonificava un còp de pè contrat de Gressèque e Dugan i anèt de son numèro personal e costumièr d’anguiala insasidoira. Coma quand Benausse tusta sus una pauma de penalitat o de transformacion, los arbitres de tòca lèvan automaticament la bandiereta, aitant dire qu’a 26-10 la messa èra dita plan abans l’Ite missa est! E la còrna finala intervenguèt per metre un tèrme al camin de crotz carcassonés sus un 35-10, una marca que concretiza la volontat de l’esquipa de las Corbièras e la manca d’èime e de biais dels vesitaires. Se matematicament Vilanuèva e Carcassona se pòdon encara emparar de la quatrena plaça per la pola dels As, cal plan constatar qu’es Lesinhan que se trapa en balotatge plan favorable.
Per la darrièra jornada d’aquesta primièra fasa, son al programa d’aqueste dissabte Avinhon-Lesinhan, Vilanuèva-Limós e Tolosa-Palau. A l’estadi Brutus de Perpinhan, la partida entre Dragonets e AS Carcassona se jogarà en dobertura del primièr rescontre amical dels Dracs fàcia als London Broncos.
Los clubs de Superliga an decidit del format de la competicion per la sason 2015 amb dos grops de 12 formacions: lo primièr amb los 12 primièrs de Superliga d’ongan, lo segond amb los dos darrièrs e las esquipas del Championship e probablament Tolosa.
Dins una segonda fasa, los 8 primièrs de la pola 1 se disputaràn lo títol de Superliga. Los quatre darrièrs de la pola 1 e los quatre primièrs de la pola 2 se disputaràn las 4 plaças qualificativas per la Superliga de 2016 que ramosarà doncas solament 12 esquipas. Un pauc complicat d’explicar atal; e complicat, benlèu pas pels Dracs qu’an los mejans d’èsser dins los 12 de la competicion maja, mas plan complicat pel Tolosa Olimpic. Bon, aurem plan d’escasenças de ne tornar parlar.
E per vos preparar a las Dictadas Occitanas d’aqueste dissabte 25 de genièr, vos podètz entraïnar amb mon tèxte “L’estadi bèl” sul site d’Occitanica.
Alan Roch


text:
Diluns, 3 de julhet de 2017, 03h00 Societat,Politica,Internacional
La dièta federala alemanda a votat en favor de legalizar lo maridatge omosexual. E mai s’en 2001 s’aprovèt las unions civilas entre doas personas del meteis sèxe, ara la lei balha los meteisses dreches als parelhs eterosexuals e omosexuals, quitament per quant a l’adopcion.
393 deputats an votat en favor de la legalizacion, 226 contra e quatre se son abstenguts.
La lei l’a promoguda lo Partit Socialdemocrata, en desacòrdi amb los conservators d’Angela Merkel (CDU) e lors aliats bavareses mai tradicionalistas de la CSU, amb qui fa coalicion de govèrn. La decision a pas gaire agradat a la CDU e a la CSU per doas rasons: d’un costat perque constituís una rompedura de l’acòrdi de govèrn e de l’autre perque an prepausat de far un vòte de la mai nauta importància just abans las vacanças parlamentàrias. Totun, a la suspresa generala, Angela Merkel, ostila personalament a la dobertura del maridatge als omesexuals, declarèt diluns que laissariá votar los deputats en consciéncia. De fach, qualques deputats conservators jonguèron los socialdemocratas, los ecologistas e la senèstra radicala en favor del tèxt.
#17 Fotre non pas ! Seriosament : siái ben la persona dau comentari n°11 e mon parlar es raiòu, sens ges de dobtança.
Personalament, siái un sens-partit. Aime la mesura, l'equilibri, lo sen. Comprene pas qu'òm ague besonh de tot aparar per justificar son amor de la libertat. Ven un moment qu'un libertari deu se pausar de questions. Una libertat sens constrencha es pas sens consequença.
Parièr dinc l'educacion d'un enfant :
1) Se pausa lo quadre ;
2) Lo quadre estent pausat, la liber... Legir mai
#16 Dobte grandàs : seria-ti pas "Lachaud" qu'escriu aquò a la plaça de "Lo raiòu" ? Usurpacion d'identitat ? Personnalitat multiplas o conversion metamorfòsi faiçon Péguy a la catedrala de Chartres ? Lo mistèri es total
Estent que me tape pas los uèlhs e que barrunle per mai d'un blòg, capitère recentament aquel de "France Catholique", ieu que me sente pas crestian mès de tradicion crestiana e dovrit a d'autres ponchs de vista, dau moment que lo perpaus es "pròpre" e respectuós. E ben, ne'n finisse pas d'èstre revoltat per l'actualitat que legisse. Deuriái èstre pus filosòfe e seguir lo conselh dau comentaire "E passa que t'ai vist".
Mès voldriái vos far partatjar quauques articles tant bien escri... Legir mai
#8 #9 #10#12 Per informacion, en Alemanha la zoofilia es pas un delicte. E es pas una galejada, es la sorprenenta realitat. Per los que son sceptics, reportage d'Arte à l'appui.En Alemanha la zoofilia es pas un delicte. De que ne pensatz ?
#13 Siam per alestir una zoophilic-pride !
#8 #9 #10# 12 Per informacion, en Alemanha la zoofilia es pas un delicte. De que ne pensatz ?
#9 #10. Un pedacho (perdon, parlem branché parigot, un gay) causis pas de l'ésser, coma ieu ai pas causit tanpauc d'ésser eterosessual, rai. E un coprofil tanpauc causis pas d'ésser coprofil, e un zoofil tanpauc causis pas d'ésser coprofil e un tanatofil tanpauc causis pas d'ésser tanatofil e un pedofil tanpauc.. eca.. Es son bonastre lo mai grand, li prusis e es doncas son drèch absolgut, vertat ? E ben legalizem lèu tot aquò ! Legalizem ! Legalizem ! De tota mèna i-arribem un jorn ... Legir mai
Gramecí per l'escupuènha ! Aquò's endigne de monde que se dison portaires de valors !
Es daumatge que mos perpaus siègon estats legits vitament e mau comprés. Comprene pas certanas reacions gaireben puerilas. Son deçavents los comentaires de còps que i a. Jornalet deuriá pas autorizar los comentaris trufarèls o michants.
Per los que me jutjan d'avança e se trufan d'un que coneisson pas :
1) Siái luènh de l'atge de la retirada ;
2) Siái paire de familha mès segurament pas omofò... Legir mai
#7 Un pomièr fa de pomas. O a pas causit. Es dins sa natura. Los que li vendràn reprochar de non fa pas peras son tant piòts coma los que venon reprochar als omosexuals d'èsser çò que son…
#7 Sabiái pas que se podiá legir encara de conariás omofòbs. L'omosexualitat es pas una mòda parisenca ! Aimi melhor " la mòda gay-friendly " que la " vièlha omofòbia tradicionala '.


text:
1706
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1706 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après d'intrigas de palais menats per son fiu Tekle Haymanot, lo negus Iyasu Ièr, que s'èra retirat sus una illa dau lac Turkana après la mòrt d'una de sei concubinas, foguèt obligat d'abdicar. Tekle Haymanot venguèt negus e assassinèt son paire qu'aviá finalament decidit de resistir. Pasmens, en causa d'aquel acte, lo país se revoutèt e tombèt dins lo caòs fins a 1708.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Benjamin Franklin, scientific, escrivan e òme politic american (m. 1790)
- 18 d'octobre - Baldassare Galuppi, compositor italian (m. 1784)
- 17 de decembre - Émilie du Châtelet, matematiciana, fisiciana e escrivana francesa (m. 1749)


text:
Galet :
1- embut, honilh, tanben lo còth d'un recipient (botelha etc).
2-l’embut anatomic: gargamèla o garganta, faringe
Galeta : caneta, tutèth (tudèth) per on chorra l’aiga d’ua hont.
Galeton:
1- petit recipient dab un galet, un bèc o un pishader, (galeton qu'ei lo mot pròpiament gascon tà designar lo petit recipient de la liturgia catolica, qui's ditz bureta en occitan non-gascon).
2- Fabricant de galetons (Galeton qu'ei un nom gascon).
Galetar : béver a galet
Galetejar: béver fòrça
etc.
Se lo mot gau ei present unicament en gascon, n'ei pas lo cas deus sons derivats qui s'an espandit per tota la peninsula iberica, hornint-s'i au lexic de las nòstas lenguas vesias. Tots aqueths mots que son d’etimologia maucompresa pr’amor de la manca de coneishença deu gascon qu'an lo monde per las tèrras deus Pirenèus enlà.
L’expression gascona béuer/béver a galet que vòu diser béver shens tocar lo recipent dab los pòts, per oposicion a béver a pòt. Aquera expression qu’estó manlhevat en benasqués (beure a galet o beure a gall), en catalan (beure a galet) e en espanhòu (beber a gallete).
Lo mot galet dab lo sens de gargamèla, garganta, faringe, que s’arretròba en aragonés devath la forma gallé, sinonim de gargamela, garganchón d'un costat, e de campanilla (uvula, glòta) de l'aute (vej. diccionari benasqués-aragonés-castelhan-catalan-francés). L'òs deu còth (nuez d'Adan en cast.) que’s ditz gallilo en benasqués (adaptacion probabla de galet/gallet influenciada peu castelhan e la confusion dab l'etimon de gallus) (vej. lo diccionari de benasqués) e, de la medisha manèra, que i ei lo mot castelhan galillo qui significa gargalhòu, lengueta en gascon. L' adaptacion de galet (var. gallet) en galillo (var. gallillo, gallilo) que's devó hèr deu costat de la vath de Benasc o en tot cas en Haut-Aragon (Huesca) on los dus sufixes diminutius -et e -illo e son emplegats.
Qu'ei de notar lo quite mot gargamela que pòt tanben significar l'òs deu còth en aragonés e en benasqués, vej. per exemple lo lexic de Günther Haensch e lo vocabulari de Sobrepuerto.
Lo mot galet dab la significacion de la nòsta galeta (caneta de la hont) que s’arretròba en catalan ribagorçan de Sopeira (vej. l’entrada galet dens lo DCVB).
Lo mot gascon galeta que s’arretròba en espanhòu devath la forma galleta (recipient qui presenta un galet o un bèc) e en portugués devath la forma galheta (locaument galeta). En portugués, galheta qu'a l’exacta significacion deu nòste galeton. Qu'ei emplegat tà designar los galetons de missa. Lo portugués qu'a tanben lo derivat galheteiro (variant locau: galeteiro) qui a lo sens deu francés huilier (lo par de galetons d'òli e de vinagre). Gal(h)eteiro qu'ei tanben un nom de persona en portugués com Galeton en gascon, dab probablament la medisha significacion (a l'origina) de fabricant de galetons.
Aqueth tractament plan gascon deu romanic “aqualeta” que s’arretròba dens lo mot catalan galleda (antigament e locaument galleta), sinonim de poal (selh en gascon).
Non cau pas con·hóner aqueth etimon gal(et) derivat d'aquale dab l'etimon omonim gal(et), d'origina pre-romana- qui trobam dens los mots francés galet e galette, los occitans (non-gascons) galet (gasc. arrebòt, cat. palet) e galeta (la qui's minja, gasc. còca, cat. coca). Aquera galette/galeta que s'arretròba manlhevada en las lenguas romanicas d'Espanha dab la significacion de coqueta, fr. biscuit; atau, en catalan: galeta (locaument galleta), en castelhan e en aragonés: galleta e quitament en benasqués gallina (sic, dab lo sens de coqueta, fr. biscuit). Que podem constatar l'etimon de gallus que's con·hon de manèra regulara dab los dus galets.
D'aulhors, en benasqués, qu'observam la sequéncia galet >gallet>gall. En benasqués com en catalan, gall que significa poth, hasan. En benasqués, gall que significa tanben chorrada (de liquide), pishada. En seguir l'usatge benasqués, probable, los aragonés non-benasqués qu'adoptèn tanben lo nom de l'ausèth (gallo en aragonés) tà designar ua chorrada de liquide, ua pishada (vej. diccionari benasqués-aragonés-castelhan-catalan-francés). Que i tornaram mes luenh.
P.S. Nòta taus escolans de gascon: a despieit de l'etimologia de pòr (latin porrum, dab duas r) e deus sinonims pòrron e porret, la r de pòr qu'ei MUDA segon Palay, com dens còr, mar, amor etc. Pòr que's pronóncia pò. Qu'ei ua excepcion en gascon. Doncas, tant en la grafia gascona reformada per J. Lafitte com en l'occitana, lo mot pòr qu'a de s'escríver pòr e non pas pòrr. En grafia febusiana, la r finau no' i ei pas notada (po).


text:
La question se podrà pausar de faiçon consumerista, o simplament coma una question de societat.
Quina societat vivèm ambe la carn en Occitània ?
1 / Arte prepausa una presentacion :
2 / un eveniment juridic dels Estats-Units d’America del nòrd pausa una question a l’industria.
3 / e l’afar Spanguero-La Lauraguaise ne pausa una a Occitània.
La carn de McDo dins l'estat francés es 100 % d'origina de l'estat francés.... Podèm pensar que la qualitat seleccionada es mediòcra vist çò que son capablas de fabricar endacòm mai. Mediòcra, mas pauc cara ( donc importada, ambe un € fòrt, la carne sancièra dels bons restaurants de Tolosa es pas d’origina occitana, mas de l’Euròpa de l’Èst) ; caldrà un jorn saber pagar la carn al nivèl que los païsans an mestièr per ne poder viure (la paga dels païsans occitans), mens d’electronica, de domotica, e mai de bon minjar. E dins l'Estat francés, e principalament en Occitània avèm una diversitat de produccion de qualitat, encara encara. Cal notar que Lhèida fa concurréncia a Bretanha per la carn de pòrc (teisson) ; aquò dona 40 % de fornisseire per las carnissariá de Lacauna en Albigés - Montanha nègra (Centre Occitània. De mai, la carn de païsan assegura pas que la populacion sapiguèsse l'emplegar per la minjar ; aquò tanben es un problèma en Occitània, aprèp la pèrda de la lenga, i a la pèrda dels sabers cosinar.
Car lo principal problèma es puslèu una causa de societat, saber emplegar tota la carn d’un animal dins la cosina de la familha ; sembla una causa complicada, fauta d’ensnehament e sobretot de transmission ; n’i a que se pausa quin subjecte de societat serà pas transmetut aprèp la lenga occitana ? la responsa es simplassa, la cosina, la cosina de cada jorn es pas transmetuda en Occitània ; e aquò mata la diversitat de las produccions de carn en Occitània. Los sistèmas cooperatius, o la quita entrepresa La Lauraguaise, aurà de s’adaptar a la fauta de saber, la transmission abandonada ! Quin còst podèm listar per l’abandonar de totas las transmissions ? Lo còst serà aquel de la sentat e de la facilitat de produsir mèrda pel minjar en Occitània.
N’i a encara que preferíscan Coca-Colà light coma aperitiu ? N’i a encara que sábon pas la diferéncia entre Ricard e Patís ? Quines tròçes de carn son los mens cars en çò dels carnissièrs ? Quin tipe de café per un bon armanhac ? La mescla de las questions pòdon far rire, mas son intimament ligada ; lo repais occitan es un ensemble que s’acaba per un digestiu, qu’es pas tanpauc de Coca-Colà Light…
Tot aquò còst car per èstre bon ; mas es aital perqué avèm abandonat de causir lo minjar occitan dins los restaurants, e donc se la populacion occitana fasiá una causida radicala del bon minjar, donc minjar de la transmission occitana, fariá baissar los prètz e segur ajudariá a l’ensemble de la populacion de plan minjar.
Anuèch per 12 € a miègjorn, se podrà minjar bon e occitan a Tolosa, mas en serada es quasiment impossible ; i a sonque un restaurant per aiçò far, un restaurant ! (la cosina es donada per d’espanhòls immigrats e d’Africans en cosina – s’i mingi plan) ; cada serada o miègjorn, los artesans fòra Tolosa, fan km per i anar minjar ; Per 12 €, vos asseguri que podrètz minjar dos còps a McDo, mas dos còps de la simplicitat del mercat del productivisme agro-alimentari… francés.


text:
Avètz remarcat, braves legeires, que i
a agut un cambiament radical dins lo blòg ?
Òc, mas quin ?
Ai trantalhat un moment per saber se
vos daissavi marinar un moment e trobar solets lo grand
cambiament, mas seràn lèu las vacanças e lo temps es pas a la
marinada, alara, fin finala, pas de devinhòlas !
Avètz remarcat que ara, i a pas que de
femnas que daissan de comentaris ?
Dempuèi qu'ai fach mon futurcoming-out, las femnas daissan plen de comentaris, i a la Vièlha e
la Jefa dempuèi un moment, la Fadarèla dempuèi un brieu tanben,
la Marieta, la Mirelha, Christèla la novèla, la que me sautètdessús al balèti de la Talvera, l'Aura, d'unas que coneissi que
legisson lo blòg mas que daissan pas jamai de comentaris (salòpas !)
e d'anonimas a bodre. Vai-te'n saber se n'i auriá pas una aquí
dedins per me far de Margarida !
Mon public s'es femenizat.
Es estranh
aquò.
O alara, s'es pas femenizat mas ara, las femnas s'exprimisson.
Mas ont son passats los mascles ?
Perqué dison pas res mai ? Parli pas pro de cuol, es aquò ?
Benlèu qu'aiman mai anar poirir de comentaris los articles del Jornalet per se mesurar qual l'a mai gròssa... la conariá.
Urosament que la Setmana en linha es paganta, ten !, aital an
pas besonh de se la mesurar dos còps sa conariá.
Ara que sabi que i a una tropelada de
femnas que me legisson, me cal adaptar lo contengut del blòg !
Lo blòg poiriá venir un misè.com.
Mas soi pas pro cagòla per aquò far me sembla.
O entredròllas.com ont nos mesurariam
la pregondor
de la pachòla de nòstra
intelligéncia.
Enfin, mentre lo comitat de redaccion
sosca a un contengut novèl, la Marieta nos manda una contribucion
culturala, una pocheta de disc de Caetano Veloso que banhèrem
l'estring sus la vidèo l'autre jorn.
Aquí-la :
Me cal dire la vertat: es sa votz que me fa frenir los tetés. A mon gost, tròp de pels pel cap e pas pro pel
pitre. Mas bon, empacha pas que la fòto es estetica (çò ditz en s'eissugant lo menton amb lo mocador).
MAS...
òc, i a un MAS !
Mas, se googleimatjatz Caetano Veloso,
veiretz que ara sembla Enrico Macias. E ieu, qué volètz!, l' Enrico Macias, m'a pas jamai fach frenir los tetés! Brèu, vos farà pas lo meteis efièch qu'a l'epòca lo Caetano.
Es per aquò que m'agradan los pas
polits a ieu.
Serai pas jamai decebuda.
Afrós un jorn, afrós totjorn.


text:
Gruiformes
L'òrdre dels Gruifòrmes es un òrdre d'ausèls que se caracterizan per son bèc long e ponchut e l'abséncia de papach. S'encontran generalament dins los mitans doberts coma las estèpas o al long de las ribas de ribièras. Nisan al sòl, an de pichons nidifuges mas que pòdon èsser dependents de sos parents per la noiridura.
Lista de las familhas[modificar | modificar la font]
- Mesitornitids : mesits (3 espècias)
- Gruids : gruas (15 espècias)
- Aramids : corlan (1 espècia)
- Psofiids : agamis (3 espècias)
- Rallids : rasles, maroetas, talèvas, gallinulas, folcas (133 espècias)
- Eliornitids : grebifolcas (3 espècias)
- Rinochetids : cagó (1 espècia)
- Euripigids : caural (1 espècia)
- Cariamids : cariamas (2 espècias)
- Otidids : otardas (25 espècias)
Los turnicids (16 espècias de turnix) son actualament classats dins un òrdre particular, los Turnicifòrmes.


text:
Dimècres, 16 de mai de 2018, 03h00 Internacional,Politica,Societat
Reportèrs Sens Frontièras (RSF) denoncièt dimars passat l’estat d’Israèl a la Cort Penala Internacionala (CPI) per de sospechats crimes de guèrra. Segon l’organizacion de jornalistas, l’armada israeliana a assalhit tanben los jornalistas palestinians que cobrisson las informacions dins la lista de Gaza.
Dins sa denóncia, RSF s’indigna qu’almens dos jornalistas sián mòrts e que tant d’autres sián estats nafrats amb de balas dins las cambas, dins los pès, dins lo ventre e quitament dins lo cap. E mai detalha un desenat de cases de jornalistas palestinians atacats dempuèi lo 30 de març. Es alavetz que comencèt la dicha “Marcha del Retorn” per commemorar lo 70n anniversari de la Nakba, çò es l’expulsion de mai de 700 000 palestinians desplaçats de lors tèrras en 1948.
Segon RSF, los jornalistas tocats èran clarament idenficats coma jornalistas, qu’an enregistrat qualques atacas e n’an fach la difusion suls rets socials.
Assauts deliberats e repetits
Lo secretari general d’RSF, Christophe Deloire, a assegurat qu’aquelas violacions del drech umanitari internacional son “deliberadas e repetidas”. Dins aquel sens, precisa que “las autoritats israelianas pòdon pas ignorar la preséncia, demest los civils manifestants, de jornalistas. Elas an mancat a lor elementari dever de precaucion e de distincion en amirant a balas realas aquelas personas protegidas".
Dans cette requête, l’organisation évoque les tirs directs de snipers de l’armée israélienne à l’encontre d’une vingtaine de #journalistes palestiniens, sur le territoire de #Gaza, dans le contexte des manifestations de la Marche du retour. https://t.co/8W3PTvjo14— RSF (@RSF_inter) 15 de maig de 2018
Ys- Raël ? Ys- Raël ? Ys- Raël ? Es pas una sècta aquò ?
Èran de jornalistas de l'agença de premsa Hamas ?
#5 Zorglub, dieu tot-poderos del desèrt blau-vèrd del sud de Mars m'es vengut en sòmi la nuèch passada. E m'a promès una tèrra pel pòble meu. Aquesta tèrra promèsa es aquel tròç de la planèta Terra que vosautres sonatz "Europa" e que Zorglub dins Sa Misericòrdia Granda nos a porgit jol nom de Argzolioub. Nos i vendrem lèu installar a millionasses e pregam los estatjants actuals qu'occupavan aquel luòc qu'es la tèrra benesida e sacrada del dieu nòstre Zorglub, de se faire la mal... Legir mai
https://www.amnesty.org/fr/countries/middle-east-and-north-africa/israel-and-occupied-palestinian-territories/report-israel-and-occupied-palestinian-territories/
Reportèr, reportatge
Aimerei mai reportaire o rapportaire...
#3 La tèrra de Canaan es estada promesa als que non adòran un autre dieu que lo de Moïse.
Los Josièus non adòran un autre dieu que lo de Moïse.
Los Crestians non adòran un autre dieu que lo de Moïse.
Los Musulmans non adòran un autre dieu que lo de Moïse.
Los Atèus non adòran un autre dieu que lo de Moïse.
Fa fòrça monde per una tèrra siá disent promesa, mas tan pichoneta, non ?
Lo sionisme o sia los que defensan l'estat d'Israel encara que mati a tothom, son uns criminals !
Israèl vòl reprìmer a pòrta barrada, e ten le permés dels Estats Units.
Tira sus tot le monde que tempta de passar la frontièira; se que de non seria submergit de per le retorn dels abitants legitims. Israèl es un remplaçament etnico-religiós contunhós que s'appuèja subre una faula antica.
Fa pus de seissanta ans qu'Israël amolona crimis de guèrra sus crimis de guèrra dins una impunitat TOTALA.Fa pus de seissanta ans que l'ONU o quina que siague institucion internacionala s'acontènta de protestar timidòtament, per la fòrma, sens ausar los forçar VERTADIERAMENT a respiechar las leis internacionalas. Fa pus de seissanta ans qu'Israël nos manipola en fasent passar tota critica de sa politica per d'anti-semitism ( coma s'eriatz sospièch d'anti-protestantism s'ausatz criticar... Legir mai
Fa pus de seissanta ans qu'Israël amolona crimis de guèrra sus crimis de guèrra dins una impunitat TOTALA.Fa pus de seissanta ans que l'ONU o quina que siague institucion internacionala s'acontènta de protestar timidòtament, per la fòrma, sens ausar los forçar VERTADIERAMENT e respiechar las leis internacionalas. Fa pus de seissanta ans qu'Israël nos manipola en fasent passar tota critica de sa politica per d'anti-semitism ( coma s'eriatz sospièch d'anti-protestantism s'ausatz criticar... Legir mai


text:
Eveniments
Occitània
Euròpa
En
Orient, perseguida de l'agitacion militara e diplomatica en Armenia. La crisi s'acabèt per un succès roman que sei partisans prenguèron tornarmai lo poder dins lo reiaume. De mai, dins l'Empèri Part,
Artaban III deguèt faciar d'insureccions sostengudas per lei Romans. Foguèt donc obligats d'abandonar seis ambicions sus Armenia onte sei fius, sensa son ajuda, foguèron tuats.
Regardant la succession imperiala, depaus de son testament per l'emperaire Tibèri que designèt Caligula coma eiretier.
Après sa victòria de l'annada precedenta, l'emperaire
Guang Wudi (25-57) ordonèt a sei generaus de conquistar lo reiaume de Gongsun Shu (regions de Sichuan e de Chongqing) que representava la darriera menaça importanta per son poder. Pasmens, gràcias a la capitada de plusors complòts organizats per Gongsun Shu, la màger part dei generaus Han foguèron assassinats dins lo corrent de la campanha blocant l'avançada dei tropas imperialas.
Arts
Sciéncias e tecnicas
Economia


text:
IIau dinastia egipciana
La IInda Dinastia Egipciana que regnè durant la segonda meitat deu -IIIau millenni. Quauques uns deus sons reis que son mentavuts dens lo Canon Reiau de Turin e la Lista Reiau d'Abidòs.
Que hè partida (amassa dab la Ièra dinastia egipciana) deu periòde Tinita qui precedè l'Ancian Empèri egipcian. Durant aquesta tempsada lo poder reiau e l'unificacion de las duas tèrras de Hauta e Baisha Egipte que's renforcèn. Aquò que sembla confirmat peu nom de Her (nom d'Òrus) deu purmèr sobeiran : Hetepsekhemoi (« Ambs país en patz »), aperat « Baó » deu son nom de « Rei de Hauta e Baisha Egipte ».
Reis de la IIau dinastia[modificar | modificar la font]
- Hetepsekhemoi (Bedjaó dens la Lisat reiau d'Abidòs)
- Nebra (Kakaó dens la Lisat reiau d'Abidòs)
- Nineter
- Oneg
- Senedj
- Peribsen
- Khasekhemoi


text:
Au plurau, la n velara que vad muda: la man [la maŋ], las mans [las mas], mentre la n dentau qu'ei conservada: lo joen [-n], los joens [-ns], los ans [-ns].
En bearnés, la n velara finau deu gascon qu'ei muda, e la vocau vaduda finau qu'ei prononciada leugerament nasau.
En vasadés, totas las n finaus son velaras, sauv las de las fòrmas verbaus.
En coseranés castelhonés, la n dentau qu'ei generaument remplaçada per ua n palatizada : panh e non pas pan, anh e non pas an, aqueth trèt que rapèra lo catalan vesin (pany, any). Totun, en contra deu catalan, aqueth trèt qu'afecta tanben las fòrmas verbaus. Atau, per exemple, lo vèrbe cantar, au present de l'indicatiu, que hè en gascon normatiu: 1-canti, 2-cantas, 3-canta, 4-cantam, 5-cantatz, 6-cantan. En gascon castelhonés que hè: 1-canti, 2-cantas, 3-canta, 4-cantam, 5-cantau (sic), 6-càntanh.
En haut-aranés, de transicion de cap au catalan ribargorçanopalharés, la n finau velara deu gascon qu'ei muda com en catalan. En aqueth parlar, la v intervocalica que i ei prononciada b /B/ com en catalan (e en lengadocian e bearnés), que non /w/ com en la rèsta de l'aranés e en gascon generau, e l'imperfèit deus vèrbes en -ir e -er qu'ei de tipe pirenenc (dit tanben analogic: serviva, credeva) com en catalan ribagorçanopalharés vesin, tanben en aragonés e en gascon generau, que non de tipe occitan com dens la resta de l'aranés (servia, credia) e deu gascon sud-orientau tot.
pann o pand, ann, Arann, càntann, joenn, pregond (au femenin: pregona), grand (au femenin: grana) , quand, sonn, ond mès pan, vin, son etc...
Que podem constatar la scripta gascona deu sègle XII que marcava la diferéncia enter las duas n finaus. Dens lo tèxte gascon de la Gran Carta de Sent Gaudenç, datada de 1203 e consultabla en linha - la n velara finau que i ei notada -ng: Los tauernes auzats de sent gaudens deuen dar au senhor .vj. de bing a nadau e .vj. a pascas e .vj. a pentacosta se bing ben on deu fer fing ab los bayles no deuen dar los dreits de bing que aportar fazan de berenhas entro martror ..
Pèir de Garròs qu'estó lo prumèr autor occitan (en 1557) qui escrigó la soa òbra literària en gascon, que non en occitan "comun". Qu'utilizè ua grafia d'inspiracion classica. Eth tanben que hasèva la distincion enter las duas letras n en posicion finau: la n velara finau qu'èra notada per ua n simpla e la dentau a còps (pas tostemp) per ua n dobla:
Aixi lo grann volerà la petita
E lo petit la que pas no merita
Aquera solucion qu'estó represa de manèra mes sistematica per Joan Coromines , puish Jan Lafitte l'adoptè tà la grafia gascona dita classica.
Aquera manca de la grafia occitana aplicada tau gascon qu'ei ua hont d'errors malaurosament fòrça espandidas. Lo diccionari occitan-catalan-occitan de Poujade-Balaguer, dens la soa partida introductiva consacrada a la gramatica gascona, que con.hon las duas n finaus e, dens lo còr de l'obratge, que s'engana mes d'un còp en tot preténer restituir la transcripcion fonetica de bèris mots gascons (araneses) qui s'acaban per -n.
Lo problèma n'ei pas sonque un ahèr de fonetica, qu'a tanben conseqüéncias gramaticaus. De hèit, segon la natura - velara o dentau- de la n finau, lo tractament d'aquera n qu'ei diferent en formar lo plurau - mut tà la velara, prononciat tà la dentau-, ja ac avem soslinhat. Qu'ei tanben lo cas en la formacion deus derivats femenins. La n velara que desapareish (vesin-vesia, cosin- cosia, plen- plea o plia ) o vad palatizada (plen- plenha), mentre la n dentau qu'ei conservada intacta (joen-joena, berogin-berogina). Berogin que hè au femenin beroginha en parlars gascons qui pronóncian plan velara la n finau deus diminutius en -in segon la manèra regulara gascona, qu'ei lo cas en gascon centrau e orientau. Per contra, que hè berogina en parlars gascons on la n finau deu diminitiu -in i ei prononciada dentau a l'espanhòla. Qu'ei lo cas en bearnés e a còps en aranés. En aranés, petiton [-'tuŋ] que hè au femenin petitonha mès lo son sinonime ponin [-'nin] - un manlhevat de l'espanhòu o deu catalan poní fauçament sufixat dab -in a l'espanhòla- que hè ponina. Lo diccionari Poujade-Balaguer (prumèra edicion) que s'engana en tot transcríver la n finau de ponin coma velara en lòc de dentau.
Qu'ei donc important de saber distinguir las duas sòrtas de n finau en gascon. Los ancians ac hasèvan, qu'ei pecat que la grafia occitana modèrna n'ac hasca pas. Que bastaré ua reformeta tà corregir aquera manca. Per exemple, que poderem accentuar de manèra diferenciau la vocau qui precedeish la n-finau velara: pàn, vín, petitón. O, melhor, entà evitar la confusion dab las fòrmas verbaus (cantaràn [-n]), que poderem adoptar un accent especiau coma ^, per exemple en mots coma berogîn, vîn, petitôn etc, entà indicar la n finau que i ei velara en gascon generau (o muda en bearnés). Aqueris mots que hèn derivats femenins coma beroginha, vinha, petitonha, mentre que dens berogin en biarnés, ponin en aranés, e mes generaument dens mots com an, joen, la n qu'a d'èster prononciada dentau (dab derivats coma berogina, ponina, an(n)ada, joena). Atau l'error de prononciacion non seré pas mes possibla en tot léger lo mot. Lo començaire que seré ajudat, los autors deu diccionari occitan-catalan-occitan no's poderén pas mes enganar e la frasa lo pân qu'ei blanc que poderé èster interpretada sens nada ambigüitat.
PS