text:
Calendièr julian
Lo calendièr julian es una refòrma del calendièr roman introducha per Juli Cesar en 46 abC. Utilizat dins la Roma antica a partir de 45 abC, demòra emplegat fins a son remplaçament pel calendièr gregorian a partir de la fin del sègle XVI e dins d'unes païses fins al sègle XX. Es encara utilizat pels Berbèrs, dins los monastèris del Mont Atòs e per mantuna Glèisa nacionala ortodòxa, que la mai nombrosa d'entre elas es la Glèisa Ortodòxa Russa.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Istoric
- 3 Vejatz tanben
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Estructura generala[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian es un calendièr solar. Compta 12 meses de 29, 30 o 31 jorns que conduson a un total de 365 jorns per una annada comuna.
Per melhor aproximar la durada de l'annada tropica (environ 365,2422 jorns) e doncas evitar un decalatge progressiu de las sasons, lo calendièr julian emplega un jorn intercalar cada quatre ans ; l'annada correspondenta compta 366 jorns. En mejana, una annada del calendièr julian dura doncas 365,25 jorns.
Mes[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian comportava dotze meses, nomenats januarius, februarius, martius, aprilis, maius, junius, quintilis (mai tard, julius), sextilis (mai tard augustus), september, october, november e december, coma lo calendièr roman anterior.
La refòrma juliana lor balhèt lors longors modèrnas. De per abans, èran respectivament de 29, 28, 31, 29, 31, 29, 31, 29, 29, 31, 29 e 29 jorns. Passèron a 31, 28, 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30 e 31. L'ancian mes intercalar de 27 jorns foguèt suprimit e remplaçat per l'adjoncion d'un jorn suplementari a februarius las annadas bissextilas.
Al sègle XIII, Sacrobosco emetèt l'ipotèsi que los meses del calendièr roman precedent alternavan 30 e 29 jorns e que la refòrma iniciala de Cesar balhava 29 jorns a februarius e 30 a sextilis, August transferiguèt un jorn de februarius a sextilis aprèp lo cambiament d'aquel mes en son onor. De fonts nombrosas la contredison explicitament.
Annadas[modificar | modificar la font]
Identificacion e numerotacion[modificar | modificar la font]
Divèrses sistèmas d'identificacion de las annadas son estats emplegats amb lo calendièr julian. Pels Romans, lo metòde dominant consistissiá a la nomenar d'aprèp los dos consuls eponims qu'i prenián ofici, çò que s'efectuava lo 1èr de genièr dempuèi -153. Los Romans tanben utilizèron, de còps, l'annada de règne de l'emperaire, e cap a la fin del sègle IV, los documents èran datats segon lo cicle de 15 ans de l'indiccion. En 537, Justinian impausèt la mencion del nom de l'emperaire e de son annada de règne en mai de la de l'indiccion e del consul eponim, tot en autorizant l'usatge d'èras localas.
En 309 e 310, e mai a de datas ulterioras, cap de consul foguèt pas apuntat. Dins aquel cas, la data consulara èra donada en indicant lo nombre d'annadas dempuèi lo darrièr consul (datacion postconsulara). Aprèp 541, sol l'emperaire dirigiguèt lo consulat, tipicament pendent una sola annada, e la datacion postconsulara venguèt la nòrma. Lo sistèma, obsolèt, foguèt formalament abolit per Leon VI en 888.
L'ab Urbe condita, la datacion « a partir de la fondacion de la vila » (es a dire de Roma), s'utilizèt sonque rarament per designar las annadas. Aquel metòde servissiá als istorians romans per determinar lo nombre d'annadas entre dos eveniments e diferents istorians podián utilizar mantuna data.
L'adopcion del calendièr julian condusiguèt a maitas èras localas, coma l'èra d'Actium o l'èra ispanica, e d'unas s'utilizèron pendent un temps certan. L'èra dels Martiris, tanben nomenada anno Diocletiani, foguèt utilizada pels crestians d'Alexàndria per datar lors Pascas pendent los sègles IV e V, e contunha d'o èsser per las Glèisas còpta e etiopiana.
Dins l'èst de la Mediterranèa, los esfòrces dels cronografes crestians coma Anian d'Alexàndria per datar la creacion del monde d'aprèp la Bíblia condusiguèron a l'introduccion d'èras d'Anno Mundi basadas sus aquel eveniment. La mai importanta es l'Etos Kosmou, utilizada dins lo monde bizantin a partir del sègle X e en Russia fins a 1700. A l'oèst, a l'entorn de 527, Denys lo Pichon prepausèt lo sistèma de l'anno Domini, es a dire « annada del Senhor », que s'es gradualament espandida dins lo monde crestian : las annadas se numerotavan a partir de la data supausada de l'incarnacion o de l'anonci del Crist, lo 25 de març de l'an 1 (siá en l'an 753 ab Urbe condita).
Jorn de l'an[modificar | modificar la font]
L'annada consulara del calendièr roman començava lo 1èr de genièr dempuèi 153 abC e aquel punt foguèt pas modificat per la refòrma juliana (d'autres tipes d'annadas podián començar un autre jorn, coma l'annada religiosa o l'annada tradicionala). En revenge, de calendièrs locals alinhats sul calendièr julian poguèron conservar una data de començament d'annada diferenta. En Egipte, lo calendièr alexandrin començava lo 29 d'agost (lo 30 d'agost aprèp una annada bissextila). Maites calendièrs provincials locals l'alinhèron sus l'anniversari d'August, lo 23 de setembre. L'indiccion provoquèt l'adopcion del 1èr de setembre coma començament d'annada dins l'Empèri Bizantin ; aquela data es encara utilizada dins la Glèisa Ortodòxa pel començament de l'annada liturgica. Quand Vladimir Ièr de Kiev adoptèt lo calendièr julian en 988, l'annada foguèt numerotada Anno Mundi 6496 e comencèt lo 1èr de març, sièis meses aprèp lo començament de l'Anno Mundi bizantina del meteis numèro. En 1492 (Anno Mundi 7000), Ivan III tornèt alinhar lo començament d'annada al 1èr de setembre ; l'Anno Mundi 7000 durèt pas, doncas que sièis meses en Russia, del 1èr de març al 31 d'agost de 1492.
A l'Edat Mejana, dins las regions d'Euròpa de l'Oèst afiliadas a la Glèisa Catolica Romana, los calendièrs contunhèron d'afichar los meses en 12 colomnas de genièr a decembre, en començant al 1èr de genièr. Çaquelà, la màger part d'aqueles païses comencèron la numerotacion de l'annada a una fèsta religiosa importanta, coma al 25 de decembre (nativitat de Jèsus), al 25 de març (incarnacion de Jèsus), o quitament a Pascas coma en França.
Al sègle IX, s'utilizèt lo 25 de març coma començament d'una annada novèla dins lo sud d'Euròpa. Aquela practica s'espandiguèt en Euròpa a partir del sègle IX e en Anglatèrra a la fin del sègle XII. Per exemple, los archius parlamentaris angleses enregistrèron l'execucion de Carles Ièr lo 30 de genièr de 1648, quitament se la data correspondriá a çò que seriá actualament considerat coma lo 30 de genièr de 1649.
La màger part dels païses d'Euròpa de l'Oèst desplacèron lo jorn de l'an al 1èr de genièr abans lor adopcion del calendièr gregorian (tanben quitament abans sa creacion en 1582), principalament pendent lo sègle XVI. La lista seguenta ne balha qualques exemples :
- 1522 : Venècia
- 1529 : Suècia
- 1544 : Sant Empèri Roman Germanic
- 1556 : Espanha, Portugal
- 1559 : Prússia, Danemarc
- 1564 : França
- 1576 : Païses Basses del Sud
- 1579 : Lorena
- 1583 : Republica batava
- 1600 : Escòcia
- 1700 : Russia
- 1721 : Toscana
- 1752 : Anglatèrra
Intercalacion[modificar | modificar la font]
Principi[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian prevei l'apondon d'un jorn intercalar cada quatre ans per obténer una annada mejana de 365,25, pròcha de la valor de l'annada tropica de 365,2422. Çaquelà, aquel sistèma apond tròp d'annadas bissextilas e condutz a un descalatge mejan dels equinòccis d'environ 11 minutas de mai lèu cada annada, siá un jorn en 134 ans. Es possible qu'aquel problèma siá estat conegut de Cesar a la creacion del calendièr, mas qu'i aja pas acordat d'importància. Aqueste escart condusiguèt, a tèrme, a l'adopcion de la refòrma gregoriana en 1582.
Posicion[modificar | modificar la font]
La posicion exacta del jorn bissextil dins lo calendièr julian original es pas coneguda amb certitud. En 238, Censorinus declarava qu'èra inserit aprèp las Terminalas (23 de febrièr)[1]. Éra doncas seguit dels cinc darrièrs jorns de febrièr, es a dire a. d. VI, V, IV, III e prid. Kal. Mart. (aqueles jorns correspondon als 24 a 28 de febrièr dins una annada comuna e als 25 a 29 de febrièr dins una annada bissextila). Totes los escrivans ulteriors, coma Macròbe cap a 430[2], Bède en 725[3] e los computistas medievals seguiguèron aquesta règla, tot coma lo calendièr liturgic de la Glèisa Catolica Romana fins a 1970.
Los jorns dels meses foguèron numerotats d'un biais consecutiu sonque a la fin de l'Edat Mejana. Lo jorn bissextil foguèt alara considerat coma lo darrièr jorn de febrièr, es a dire lo 29 de febrièr.
Istoric[modificar | modificar la font]
Motivacion[modificar | modificar la font]
Abans la refòrma juliana, lo calendièr roman possedissiá mantuna règla per las intercalacions. Una annada comuna se compausava de 12 meses per un total de 355 jorns. Un mes intercalar de 27 jorns, lo mensis intercalars, èra de còps inserit entre febrièr e març : èra inserit aprèp los 23 o 24 primièrs jorns de febrièr, los cinc darrièrs jorns de febrièr que venián los cinc darrièrs del mes intercalar. Al total, 22 o 23 jorns èran aponduts per formar una annada intercalara de 377 o 378 jorns.
Segon los escrivans ulteriors Censorinus[1] e Macròbe[2], lo cicle d'intercalacion ideal consistissiá en annadas comunas de 355 jorns en alternància amb d'annadas intercalaras de 377 o 378 jorns, alternativament. Amb aqueste sistèma, una annada romana possedissiá en mejana 366,25 jorns cada quatre ans, siá un descalatge mejan d'un jorn per an respècte al solstici o a l'equinòcci. Macròbe descriu un rafinament, per un periòde de uèch ans cada 24 ans, que compreniá pas que tres annadas intercalaras, caduna de 377 jorns. Aquel principi permet de menjenar la longor de l'annada a 365,25 jorns sus 24 ans, la raprochant de la de l'annada tropica. En practica, las intercalacions se produsiguèron pas sistematicament segon aquel sistèma, mas èran determinadas pels pontifes. Los elements istorics mostrèron que foguèron netament mens regularas que dins aquel esquèma ideal, generalament cada dos o tres ans mas de còps omeses pendent pus longtemps, e a l'ocasion utilizadas al moment de doas annadas consecutivas.
S'èra utilizat corrèctament, aquel sistèma permetiá a l'annada romana de demorar grossièrament alinhada sus l'annada tropica. Çaquelà, se tròp d'intercalacions èran omesas, coma al moment de la Segonda Guèrra Punica o de las Guèrras civilas romanas, lo calendièr se descalava rapidament. Amai, coma las intercalacions èran determinadas pro tardièrament, un ciutadan roman ordinari coneissiá pas la data oficiala, particularament se se trobava luènh de Roma. Per aquelas rasons, las darrièras annadas abans la refòrma juliana foguèron ulteriorament nomenadas « annadas de la confusion ». Pendent las annadas que Juli Cesar exercissiá la carga de pontifex maximus abans la refòrma, entre -63 e -46, solas cinc intercalacions foguèron practicadas al luòc de uèch, e cap d'elas se produsiguèt pas entre -51 e -46.
La refòrma juliana aviá doncas per tòca de corregir definitivament aqueste problèma en creant un calendièr que demorava alinhat d'un biais simple amb lo Solelh sens intervencion umana.
Refòrma juliana e adopcion[modificar | modificar la font]
Coma pontifex maximus, Juli Cesar aviá la carga de fixar lo començament de cada annada. La refòrma juliana foguèt introducha a son iniciativa en -46 e dintrèt en vigor en -45, siá en 709 ab urbe condita dins lo calendièr roman. Foguèt causida aprèp consultacion amb l'astronòm Sosigèni d'Alexàndria e probablament concebuda per aproximar l'annada tropica, coneguda dempuèi almens Iparc.
La primièra etapa de la refòrma foguèt lo realinhament del començament de l'annada romana amb l'annada tropica. Del fach de las intercalacions absentas, lo calendièr roman aviá acumulat 90 jorns de retard. L'annada -46 aguèt doncas 445 jorns. Aquela annada ja èra estada espandida de 355 a 378 jorns per l'insercion d'un mes intercalar regular en febrièr. Quand Cesar decretèt la refòrma, probablament aprèp son retorn de la campanha africana a la fin de quintilis (julhet), apondèt 67 autres jorns en intercalant dos meses intercalars excepcionals entre novembre e decembre. Ciceron nomena aqueles meses intercalaris prior e intercalaris posterior dins una letra escricha a aquela epòca ; lor longor individuala es desconeguda, tot coma la posicion dels nones e dels ides a l'interior. L'annada -45 foguèt la primièra annada d'operacion del calendièr novèl.
Los meses julians foguèron formats en apondent dètz jorns a una annada romana comuna prejuliana de 355 jorns, condusent a una annada de 365 jorns : dos jorns foguèron aponduts a januarius (genièr), sextilis (agost) e december (decembre), un a aprilis (abril), junius (junh), september (setembre) e november (novembre). Los meses prenguèron las longors qu'an actualament dins lo calendièr gregorian.
Macròbe pretend qu'aqueles jorns addicionals foguèron aponduts immediatament aprèp lo darrièr jorn de cadun d'aqueles meses per evitar de desplaçar de las fèstas establidas[2]. Çaquelà, coma las datas romanas aprèp los ides d'un mes èran comptadas a rebors relativament al començament del mes seguent, aqueles jorns suplementaris aguèron per efièch d'aumentar lo compte inicial del jorn situat just aprèp los Ides. Los Romans de l'epòca nascuts aprèp los Ides d'un tal mes reagiguèron diferentament a aquel cambiament de lor data d'anniversari. Marc Antòni lo conservèt al 14en jorn de januarius, çò que lo faguèt passar de a.d. XVII Kal. Feb. a a.d. XIX Kal. Feb., una data qu'existissiá pas de per abans. Livi la conservèt a a.d. III Kal. Feb., çò que la descalèt del 28en al 30en jorn d'januarius, un jorn que lai encara existissiá pas abans. August conservèt la seuna al 23en jorn de september, mas las doas datas, l'anciana a.d. VIII Kal. Oct. e la novèla a.d. IX Kal. Oct., èran celebradas dins qualques endreches.
L'ancian intercalaris, mes intercalar, foguèt abolit. Lo jorn intercalar novèl foguèt nomenat ante diem bis sextum Kalendas Martias, generalament abreujat en a.d. bis VI Kal. Mart. ; l'annada que lo conteniá, annus bissextus.
Correccion d'August[modificar | modificar la font]
Quitament se l'intercalacion juliana èra mai simpla que la del calendièr roman precedent, foguèt aparentament mal aplicada al començament. Los pontifs — lo grop de preires encargat de manténer lo calendièr dins la societat romana e responsable de l'aplicacion del calendièr novèl — comprenguèron aparentament mal l'algoritme e apondèron un jorn intercalar cada tres ans, e non pas cada quatre ans. August corregiguèt aquel problèma aprèp 36 ans en sautant mantun jorn intercalar per tornar alinhar l'annada, puèi en aplicant la frequéncia corrècta.
La seguida de las annadas bissextilas d'aquel periòde es pas balhada explicitament per cap de font anciana, quitament se l'existéncia d'un cicle triannadièr es confirmada per una inscripcion datant de -9 o -8. Lo cronologista Joseph Scaliger establiguèt en 1583 que la refòrma d'August foguèt instituida en -8 e ne dedusiguèt que las annadas bissextilas foguèron -42, -39, -36, -33, -30, -27, -24, -21, -18, -15, -12, -9, 8, 12, etc. Aquela proposicion es encara la mai acceptada. De còps, s'es suggerit que la primièra annada de la refòrma juliana, -45, tanben èra bissextila.
D'autras solucions son estadas prepausadas. En 1614, Kepler emetèt l'ipotèsi que la seguida corrècta èra -43, -40, -37, -34, -31, -28, -25, -22, -19, -16, -13, -10, 8, 12, etc. En 1883, lo cronologista alemand Matzat prepausèt -44, -41, -38, -35, -32, -29, -26, -23, -20, -17, -14, -11, 4, 8, 12, etc., sus la basa d'un passatge de Dio Cassius mencionant un jorn intercalar en -41 supausadament « contrària a la règla [de Cesar] ». Dins les annadas 1960, Radke argumentèt que la refòrma foguèt instituida quand August venguèt pontifex maximus en -12, suggerent la seguida -45, -42, -39, -36, -33, -30, -27, -24, -21, -18, -15, -12, 4, 8, 12, etc. Dins totes los cases, lo calendièr roman foguèt alinhat tornarmai amb lo calendièr julian a partir del 26 de febrièr 4 ; amb la solucion de Radke, tre lo 26 febrièr -1.
En 1999 foguèt descobèrt un papir egipcian que balhava un efemerid de l'annada -24 per las datas romanas e egipcianas, suggerent la sequéncia -44, -41, -38, -35, -32, -29, -26, -23, -20, -17, -14, -11, -8, 4, 8, 12, etc, pròcha de la prepausada per Matzat.
Modificacions ulterioras[modificar | modificar la font]
En rason de la contribucion importanta de Juli Cesar e d'August al calendièr, quintilis foguèt renomenat julius en -44 e sextilis, augustus en -8. Quintilis foguèt rebatejat en onor de Cesar perque s'agissiá del mes de sa naissença. Segon un senatus consult citat per Macròbe, sextilis foguèt renomenat en onor d'August perque d'eveniments nombroses de son accession al poder se produsiguèron en aquel mes.
D'autres meses foguèron renomenats per d'autres emperaires, mas cap de cambiament sembla pas d'aver subreviscut a lor mòrt. Caligula nomenèt september en germanicus. Neron nomenèt aprilis en neroneus, maius en claudius e junius en germanicus. Domician nomenèt september en germanicus e october en domitianus. September tanben foguèt nomenat antoninus (en onor d'Antonin lo Piós) e tacitus (per Marcus Claudius Tacite), november en faustina (Faustina l'Anciana) e romanus. Comòde rebategèt la totalitat dels dotze meses per sos noms e designacions : amazonius, invictus, felix, pius, lucius, aelius, aurelius, commodus, augustus, herculeus, romanus e exsuperatorius.
Carlesmanhe renomenèt tanben los meses en vièlh naut alemand, mas aquela operacion foguèt pus perena que la dels emperaires romans. Aqueles noms foguèron utilizats fins al sègle XV en Alemanha e als Païses Basses, e fins al sègle XVIII amb qualques modificacions. De genièr a decembre : Wintarmanoth, Hornung, Lentzinmanoth, Ostarmanoth, Wonnemanoth, Brachmanoth, Heuvimanoth, Aranmanoth, Witumanoth, Windumemanoth, Herbistmanoth e Heilagmanoth.
Lo descompte dels ides e de las calendas, que compreniá una setmana de uèch jorns o nundines, foguèt remplaçat per la setmana de sèt jorns a l'entorn del sègle III. Constantin introduguèt en 312 lo dimenge coma jorn feriat dins aquela setmana.
Refòrma gregoriana e desuetud[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian foguèt d'utilizacion comuna en Euròpa e en Africa del Nòrd de l'epòca de l'Empèri Roman fins a 1582, quand lo papa Gregòri XIII promulguèt lo calendièr gregorian. Aquela refòrma èra renduda necessària per l'excès de jorns intercalars del sistèma julian per rapòrt a las sasons astronomicas. En mejana, los solsticis e los equinòccis avançan d'11 minutas per an per rapòrt a l'annada juliana. Iparc e benlèu Sosigèni ja avián pres consciéncia d'aquel problèma, mas, visiblament, foguèt pas jutjat important a l'epòca de la refòrma juliana. Çaquelà, lo calendièr julian se descala d'un jorn en 134 ans. En 1582, èra descalat de dètz jorns a respècte dels fenomèns astronomics, una complicacion problematica pel calcul de la data de Pascas, la quala es fondamentala dins lo calendièr liturgic crestian e que se deu produire aprèp l'equinòcci vernal.
Lo calendièr gregorian foguèt lèu adoptat pels païses majoritàriament catolics (Espanha, França, Polonha, Portugal, la màger part d'Itàlia, etc.) : en França, per exemple, Enric III faguèt seguir lo dimenge 9 de decembre de 1582 pel diluns 20 de decembre de 1582. Los païses protestants seguiguèron mai tard e los païses ortodòxes encara aprèp. Dins l'Empèri Britanic, lo 2 de setembre de 1752 foguèt seguit pel 14 de setembre de 1752. Entre 1700 e 1712, Suècia utilizèt un calendièr julian modificat, e adoptèt lo calendièr gregorian en 1753. Russia utilizèt lo calendièr julian fins a 1918 (als tèrmes d’un decret del Conselh dels Comissaris del Pòble del 24 de genièr de 1918 e conformament al qual un escart de 13 jorns sul calendièr tradicional julian, èra decretat. Atal, lo 31 de genièr de 1918 foguèt seguit non pas pel 1èr mas pel 14 de febrièr), aprèp la Revolucion Bolchevica e Grècia fins a 1923. Los dos calendièrs contunhèron de s'escartar pendent aquel periòde : en 1700, la diferéncia passèt a 11 jorns, a 12 en 1800, e 13 en 1900, valor que conservarà fins a 2100.
Se totes los païses ortodòxes (la màger part en Euròpa de l'Èst e del Sud-Èst) an adoptat lo calendièr gregorian abans 1927, es pas lo cas de lors Glèisas nacionalas. En mai de 1923, un sinòde a Istambol prepausèt un calendièr julian revisat, constituit d'una partida solara identica al calendièr gregorian (e qu'o demorarà fins a 2800) e d'una partida lunara calculant la data de Pascas per observacion astronomica a Jerusalèm. Totas las Glèisas Ortodòxas refusèron la partida lunara ; gaireben totas las Glèisas Ortodòxas actualas contunhan de celebrar Pascas segon lo calendièr julian (la Glèisa Ortodòxa de Finlàndia utiliza lo calendièr gregorian).
La partida solara del calendièr julian revisada foguèt acceptada sonque per qualques Glèisas Ortodòxas, dins l'esper d'un dialòg melhor amb la Glèisa d'Occident : lo Patriarcat Ecumenic de Constantinòple, los patriarcats d'Alexàndria e d'Antiòquia, las Glèisas Ortodòxas de Grècia, Chipre, Romania, Polonha, Bulgaria (en 1963) e America (de parròquias d'aquesta darrièra an encara drech d'utilizar lo calendièr julian). Las Glèisas Ortodòxas de Jerusalèm, Russia, Macedònia, Serbia, Georgia e Ucraïna contunhan d'utilizar lo calendièr julian (e mai qualques Glèisas esquismaticas, vièlhas calendaristas). Festejan per exemple la Nativitat lo 25 de decembre julian, es a dire lo 7 de genièr gregorian fins a 2100. De parròquias occidentalas de la Glèisa Ortodòxa Russa celèbran la Nativitat lo 25 de decembre georgian, e mai las del Diocèsi ortodòxe bulgar en America, abans e aprèp lo transferiment en 1976 d'aquel diocèsi de la Glèisa Ortodòxa Russa fòra frontièras a la Glèisa Ortodòxa en America.
Usatge actual[modificar | modificar la font]
En defòra d'unas Glèisas Ortodòxas, lo calendièr julian es encara utilizat en Africa del Nòrd, çò los Berbèrs. Lo calendièr berbèr es utilizat dins una tòca agricòla. Lo primièr jorn de l'annada correspond actualament al 14 genièr del calendièr gregorian.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Calendièr
- Calendièr solar
- Calendièr roman
- Calendièr julian proleptic
- Calendièr julian revisat
- Calendièr gregorian
- Passage al calendièr gregorian
- Comput
- Jorn julian
- Annada juliana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo calendièr julian, Calendièrs Saga. Consultat lo 23/09/2008
- (fr) Lo calendièr julian, AltCal. Consultat lo 23/09/2008
- (en) Calendar Converter - Julian calendar, Fourmilab. Consultat lo 23/09/2008
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Censorinus,  De Die Natali, 238
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Macròbe,  Les Saturnales
- ↑ Bède,  Sur le Décompte du temps, 725


c: text/html

text:
Antiquitat
L'Antiquitat o l'Edat Antica es lo primièr periòde de l'Istòria ; comença amb l'invencion de l'escritura. Pasmens, dins lo cas d'Egipte per exemple, las darrièras descobèrtas mòstran qu'aquela invencion correspond pas totjorn a una rompedura dins los autres domenis de la civilizacion. L'emplec de l'escritura favoriza l'aparicion de l'estat; çaquelà se coneisson d'estats sens escritura coma l'Empèri inca, e dins lo cas d'Egipte, l'invencion de l'escritura es un procèssus que se pòt seguir a travers l'estilizacion progressiva dels pictogramas dels vases del millenni IV.
Las primièras civilizacions de l'Antiquitat espeliguèron vers 3000 abans N.S. gràcias a de condicions favorablas coma lo cambiament climatic consecutiu a la fin del darrièr periòde glaciari, que permetèt l'invencion de l'agricultura ; pus precisament las anam trobar dins de regions coma Mesopotamia e Egipte, ont los flumes permeton d'asagar. Aquò fai del Pròche Orient e del Bacin Mediterranèu un grand fogal de civilizacions, amb en mai de la civilizacion egipciana que floriguèt tres mila ans, Sumèr, Babilònia, los empèris assirian e itita, los fenicians e los ebrieus, Grècia e Roma.
D'autres fogals de civilizacion foguèron lo d'Indus, que se coneis plan mal, e de sègles daprès las civilizacions d'Índia e de China.
Se remèrca qu'en Mesopotamia coma en Egipte, en China e en Índia, la naissença de l'Estat es ligada a la necessitat d'una autoritat fòrta per l'organizacion de l'asagatge. D'unes pensan quitament que l'Estat nasquèt d'aquela necessitat : aquela ipotèsi se sona ipotèsi idraulica de la naissença de l'Estat; mas es rebutada pels istorians serioses.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1053
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1053 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Leis ambicions dau duc de Normandia Guilhèm acomencèron d'inquietar lo rèi Enric Ièr que sostenguèt la revòuta dei senhors d'Arques e d'Eu que conquistèron Falaise. Aquò entraïnèt la fin de l'aliança franconormanda.


text:
Guèrra dau Teatre
La Guèrra Dau Teatre se debanèt dau 24 de setembre de 1788 au 9 de julhet de 1789 entre Danemarc e Suècia. Foguèt entraïnada per l'aliança entre Danemarc e Russia : lei Danés ataquèron la frontiera occidentala de Suècia en causa de la guèrra entre lei Suedés e lei Rus acomençada en 1788. L'armada de Danemarc rescontrèt gaire d'oposicion mai deguèt finalament se retirar en causa dei menaças britanicas e prussianas d'una declaracion de guèrra. En causa d'aquela retirada danesa, lo conflicte es de còps considerat coma una victòria suedesa.


text:
14
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 14 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire August lo 19 d'aost a Nola. Tibèri i succediguèt après un vòte dau Senat lo 17 de setembre. Obtenguèt lo títol de princeps, lo tribunat, l'imperium proconsulare e uneis autrei poders d'August. Per legitimar son autoritat, sei premierei decisions foguèron de divinizar son predecessor e de confirmar sei donacions ai soudats de l'armada.


text:
Economia de São Tomé e Príncipe
Dempuèi 1800, l'economia de São Tomé e Príncipe es dependent de l'agricultura, especialament de cacau. En lo temps de l'independéncia, las plantacions que possedisson los portugueses ocupavan 90% de las tèrras cultivables. Après l'independéncia, lo contraròtle d'aquelas plantacions passèron a divèrsas entrepresas agricòlas estatalas, que se foguèron en privatizant amb lo temps. Lo cultiu en dominant a São Tomé e Príncipe es lo cacau, que representa 95% de las exportacions. Autres produchs son la copra, banana e cafè.
La produccion domestica es inadequada per la consomacion locala, que causa lo país impòrta part dels aliments que necessita. Son estats empreses los esfòrces qu'es vengut en fasent lo govèrn en los darrièrs ans per espandir la produccion d'aliments e unes autres grands projèctes, la majoritat d'eles, finançats per donadors estrangièrs.
En mai de l'agricultura, la principala activitat economica es la Pesca comerciala e las pichonas indústrias del sector d'aliments. Los païsatges de las islas an un potencial atractiu toristic, e lo govèrn tracta de melhorar l'infrastructura del luòc, que fins al moment es precària. Lo sector del govèrn representa 11% de l'ocupacion.
Lo país a resèrvas de petròli en sa mar territoriala.


text:
Loís Belaud de la Belaudiera
Loís Belaud (tanben conegut coma Loís Belaud de la Belaudiera - Grassa, 1543 e 1588) foguèt un dei pus grands poètas provençaus e un mèstre dau sonet.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Fiu d'un doctor en drech de la pichona noblessa, s'installèt as Ais de Provença amb sa familha. Dins sa jovença foguèt as Ais amic dei fius de Joan de Nòstra Dama (Carles e Miquèu).
Enrotlat dins l'armada, s'embarquèt a Bordèu avans de deure tornar combatre en França en causa dei guèrras de religion, coma va cònte dins un sonet :
Foguèt encarcerat durant 20 mes a Molins a partir dau 20 de novembre de 1572, temps que passèt a compausar una granda partida de son òbra literària. Esperèt per sa liberacion d'accion dempuei París de son fraire, canonge.
Tornat en Provença, s'installèt as Ais onte menèt una vida leugiera dau ponch de vista morau, au cap d'un grop d'amics coneissut coma lei arquins (eu mesme coma lo Paire deis arquins).
Per amor d'aquesta vida dissoluda, coneguèt d'autrei còps la preson, çò que marquèt una granda partida de son òbra (lo don-don es justament la campana de la preson). Sa liberacion foguèt ajudada per Enric d'Angoulême, Grand pregaire de l'Òrdre de Malta e per l'escrivan Malherbe. Intrèt puei au servici dau Grand pregaire coma membre de sa cort en dependent de sei bens fins a sa mòrt violenta e a la destruccion dramatica de sa cort.
Anèt a Marselha auprès de Pèire Pau, son oncle per aliança.
Lo Don-don foguèt la soleta de seis òbras estampadas de son vivent. La rèsta de son òbra foguèt estampada per lo premier còp en 1585 a Marselha per Pèire Pau, dau temps de la Republica de Marselha de Carles de Casaus.
Morèt dins sa vila nadala.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Òbras e rimas provençalas
- Dondon infernau
- Passa-temps
Sonet dedicat au legidor en tèsta deis Òbras e rimas provençalas[modificar | modificar la font]
Coumo plezer de nouueu amassar,
Fa souuenir la doulour qu'és passado,
Coumo doulour de nouueu amassado,
Fa souuenir lo plezer qu'és passat.
Vela perque eyssi you ay trassat,
Ben de plezers una pichota ardado,
Et de doulours une pleno tinado,
Qu'a crebo-couor lo detsin m'a brassat,
Per un plezer millo doulours tirasso,
L'home que vou emplegar sa vidasso,
A cent hazars per lo Diou Mars seguir,
Perque ligent ma rimo trop groussiera,
Planhe (Letour) un pau Belodiero,
Que de pendus a tort lan fach langui.
D. L. B.
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
- Rimes provençalles, 1596, Bibliotèca de Tolosa
- Edicion de Pèire Pau, 1595
- Estudi literari e biografia d'Augustin Fabre
- Estudi literari e biografic d'Auguste Brun sus Tresoc
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Provença/Articles ligats
- Literatura occitana
- Poèta occitan
- Escrivan occitan
- Literatura provençala
- Escrivan provençau
- Poèta occitan deu sègle XVI
- Poèta francés del sègle XVI
- Naissença en 1543
- Naissença a Grassa
- Decès en 1588
- Decès a Grassa


text:
Rouvrel
Rouvrel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rouvrel Es un vilatge rural picard del Santerre facilament accessible pel anciana RN 320 (actuala RD 920) en connectant Dièpa a Poix-de-Picardie e Moreuil.
Rouvrel est un village rural picard du Santerre aisément accessible par l'ancienne RN 320 (actuelle RD 920) reliant Dieppe à Poix-de-Picardie et Moreuil.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a patit de destruccions importantas pendent la Primièra Guèrra mondiala
Le village a subi des destructions importantes pendant la Première Guerre mondiale


text:
Bernadeta Sobirós
Santa Bernadeta, deth son nom vertadèr Maria Bernada Sobirós (en francés Bernarde-Marie Soubirous), [1], vaduda eth 7 de genèr de 1844 a Lorda, morta eth 16 d'abriu de 1879 a Nevers, qu'èra hilha d'un molièr de Lorda e que ho canonizada pera Glèisa Catolica per'mor d'estar estada 18 còps eth testimòni d'aparicions dera Verge Maria, ena petita tuta de Massavielha enter eth 11 de heurèr e eth 16 de julhet de 1858.
Tà designar er objècte deras soas visions, Bernada qu'emplegava eth tèrme "aquerò". Com era lenga mairau de Bernadeta Sobirós b'èra eth occitan deths Pirenèus gascons, qu'ei en aquera lenga (segon eth credents) qu'era auré parlat era Verge. Bernada non parlè d'aver vist era Verge abans qu'aquera diguèsse era frasa "Que soi era immaculada concepcion". Pendent ua d'aqueras aparicions, Bernada que cavè eth sòl tà préner aiga. Era aiga d'aquera hont que ho rapidament reputada tà èsser miraculosa. Qu'ei en occitan qu'ei marcada ara hont miraclosa ena grafia originau Que soy era immaculada councepciou. Desempuish era debuta deth sègle XXI, un panèu tradusit en mantuas lengas que cita eras autas paraulas dera Verge : "anatz béuer ena hont e v'i lauar" (escrivudas : Anat béouè en a hount et vi laoüa).
Purmèras aparicions[modificar | modificar la font]
Dijaus 11 de heurèr de 1858, en companhia dera soa sòr Maria (1846-1892), dita Toineta, e de Joana Abadia, ua amiga, Bernada que va pera riba esquèrra de Gave tà amassar òs e lenha[2]. Deth hèit dera soa santat precària, qu'esita a imitar era soa sòr e era soa amiga qui traucan era aiga glaciau deth canau deth Molin. « Hè coma nosautes ! » çò diguèron eras duas hilhas. Qu'ei alavetz surpresa per un brut, "coma un còp de vent" [3]. Que leva eth cap cap era tuta de Massavielha[4]. Que i vedó ua lutz doça. En aquera lutz, qu'apareish ua beròia enfant, de talha petita[5], vestida de blanc, soridenta, qui hè eth signe dera crotz. Bernada que recita eth son capelet. Era vision que hè signe d'aprochar. Bernada que gausa pas[4]. Era vision desapareish, shens que nat paraula estè estada prononciada. Bernada conta era soa aventura a eras soas duas companhas. E Toineta, qui avèva promés de non díder arren, conta tot a era soa mair. Eras duas sòrs recebon ua volada de còps de bastons[6].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ de "sobeiran" o dilhèu e meilèu tanben Sobirons, qu'ei a díser "superiors" - eth contre de "juson" - Per Miquèu Grosclaude "Soubirous" que vieneré de "sobeiran" ; dens lo diccionari de Vastin Lespin, "sobiron" qu'ei mentavut com eth contre de "juson".
- ↑ Ruth Harris, op. cit., p. 19 et 20.
- ↑ Bernadeta Sobirós, interogada per eth comissari Jacomet eth Année invalide (de 1858)A. Citat per René Laurentin, Vie de Bernadette, op. cit., p. 80.
- ↑ 4,0 4,1 René Laurentin, Vie de Bernadette, op. cit., p. 60.
- ↑ Bernada que parlava d'ua hilheta d'aperaquí dotze ans, d'ua petita damisèla , d'une « jeune fille » ne mesurant pas plus que sa propre taille, (1,40 mètre). Elle subit une forte pression pour consentir à abandonner l'expression « jeune fille » et à fournir une description correspondant mieux à l'iconographie mariale traditionnelle. Elle jugea la statue érigée dans la grotte trop grande et trop vieille. Toute sa vie elle fut irritée par les représentations que l'on donnait de sa vision. Ruth Harris, op. cit., p. 108-121. L'expression « petite damisèle » est citée par René Laurentin, Vie de Bernadette, op. cit., p. 79.
- ↑ Ruth Harris, op. cit., p. 20.


text:
País de Canaan
Canaan (fenician: o 𐤊𐤍𐤏𐤍, Kanaʻn; Ebrieu: כנען Kənáʻan; Arabi: كنعان Kanʻān) es un tèrme utilizat dins lo Bíblia per descriure la partida de l'Orient Mejan situada entre la Mediterranèa e lo Jordan, abans sa conquista per Josuà e las Tribús d'Israèl sortidas d'Egipte. Lo tèrme ven del nom de Canaan, pichon-filh de Noè. Aquela region correspond mai o mens uèi als territòris d'Israèl, de Palestina, e de l'oèst de Jordania, del sud de Siria e de Liban.
Se nomena cananeans los abitants d'aquel territòri a l'Edat del Bronze.
Somari
Tradicion biblica[modificar | modificar la font]
Segon la Bíblia ebraïca, aquel territòri es nomenat atal del nom de personatge de Canaan, filh de Cham, segond filh de Noè (patriarca) La Bíblia fa aprèp mencion de sèt etnias que poblavan lo País de Canaan e que son conegudas jol nom general de Cananeans: son los Ititas, los Girgashitas, lps Amoritas, los Cananeans, los Perizitas, los Ivitas e los Jebuseans.
Dins lo libre de Josuà, lo país de Canaan faguèt l'objècte de la conquista e del partiment del país pels Ebrieus (vèrs lo sègle XII). D'autres pòbles pasmens seguisson èsser mencionats dins lo tèxte biblic, que justifica lor preséncia sus aquela tèrra, « per esprovar los Enfants d'Israèl ».
Istòria[modificar | modificar la font]
Edat del Bronze[modificar | modificar la font]
Lo nom de Canaan es ancian e benlèu apareguèt al milen III. Se trobèt de mencions de son nom sus de tauletas trapadas dins las roïnas de Mari ont apareis coma entitat politica distinta. Benlèu èra una tèrra amb una diversitat etnica. Mas dins un contèxte etnic, pareis que los Canaaneans, vesins e prèp parents dels Amoritas, correspondan exactament als Fenicians.
Jos la XVIIIa dinastia egipciana, los egipcians ataquèron mai d'un còp lo País de Canaan, coma jos Amenotep Ièr, jos Totmòsis Ièr, ont l'armada egipciana atenguèt Eufrates al nòrd, jos Totmòsis II e jos Totmòsis III quand se passèt la Batalha de Megiddo. Los Cananeans ligats jols òrdres del governador de la vila de Qadesh nomenat Ali EL-Assi e los egipcians jols òrdres del faraon Totmòsis III, aqueles assetgèron la vila de Megiddo pendent sèt meses e obliguèron los Cananeans a abdicar e se rendre.
Edat del Fèrre[modificar | modificar la font]
A partir de quand Israèl emergiguèt, lo tèrme Canaan comencèt de daissar plaça e tres tèrmes novèls segon las regions. Fenicia designa lo litoral nòrd, Filistía designa lo litoral sud e lo Reialme d'Israèl las tèrras interioras.
Per d'unes, Cananean pòt de fach èsser considerada coma un sinonim de fenician, perque ambedós pòbles parlavan la meteissa lenga e avián los meteisses dieus. Pensan que los Israelitas faguèron pas desaparéisser los Cananeans mas se serián mesclats amb aqueles e aurián adoptat certans de lors usatges. De passatges biblics e lo fach que l'ebrieu biblic siá linguisticament fòrça prèp del fenician ne serián una pròva. Segon la Bíblia, lo rei Iram de Tir, que lo sarcofag foguèt conservat, seriá estat amic amb Salamon, rei d'Israèl.
Las descobèrtas arqueologicas menadas per Israèl Finkelstein dins los ans 1990, tendrián a provar que lo país de Canaan foguèt pas de fach conquesit militarament, mas que l'aparicion de las primièras comunautats israelitas sus la tèrras nautas interioras, vèrs 1200, es lo resultat d'una transformacion intèrna de la societat cananeana.
Religion[modificar | modificar la font]
La religion canaaneana reconeissiá un dieu suprèm [1] : Èl, paire de l'umanitat e de tota creatura. De tauletas descobèrtas dins la bibliotèca reiala d'Ebla (site arqueologicde Tell Mardikh en Siria), del sègle XXIV, menciona aquel dieu Èl al cap d'una lista de divèrs dieus, coma dieu aujòl dels autres dieus e paire de totes. Èl èra l'espós de la divesa Achera (ref. tauletas d'Ugarit). Es lo paire de fòrça dieus que los mai importants son Adad, Iam e Mòt.
Lenga cananeana[modificar | modificar la font]
Lo cananean designa tanben un grope de lengas fenicocananeanas del nòrd-oèst. Son los dialèctes, lo fenician, (inclusent la lenga de Cartage, lo punic, atal que l'aramèu).
Cananeïsme[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de Cananean tornèt èsser emplogat per un grope sionista nacionalista de drecha marginal, actiu dels ans 1930 als ans 1970 e que voliá far una ruptura neopagana amb lo judaïsme. Se ditz "cananeïsme".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)André Lemaire, « Les Cananéens, le Levant et la mer » Clio


text:
Soire
Soire o Le Soire segon L'Auvergnat de poche (pronóncia auvernhata classica: [ˈsujrə]; pronóncia auvernhata locala: [ˈsɥirə]; formas arcaïcas: Ussoire, Issoire) z-es 'na vila d'Auvèrnhe (Occitània), administrada per lo departament dau Puèi Domat de la region d'Auvèrnhe. Z-es 'na de las quatre sosprefecturas dau Puèi Domat (amb Tièrn, Riam e Embèrt).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Soire z-es situada au sud de Clarmont-Ferrand a rasa de l'autorota A75. Z-es traversada per lo riu Alèir.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una abadiá seriá estada fondada sus lo sit de Soire au sègle IV per Sant Astremòni mas seriá estada destrusida per los Visigòts pauc de temps après.
Una autra abadiá fuguèt bastida per los benedictins e consacrada en 937 per Bernat, evesque de Clarmont.
Au sègle XVI, Soire visquèt las Guèrras de Religion e fuguèt victima daus dos camps (los protestants dau capitani Merle e l'armada reiala catolica). Fuguèt tan tochada per lo conflicte de la Liga.
La vinha fuguèt durament tochada per la filloxèra au cors dau sègle XIX e l'arribada dau tren en 1855 provoquèt la falhita daus batelièrs qui transportavan la fusta. Un regiment s'installèt dins la vila ajudant un pauc a sobreviure economicament.
Au sègle XX, Soire s'industrializèt amb d'usinas metallurgicas e lo regiment fuguèt remplaçat per l'Escòla Nacionala daus Sosoficièrs d'Activa.
Eraudica[modificar | modificar la font]
Blasonament : d'azur amb la letra d'aur, la coa inversada a mança e enrotlada per la punta, susmontada d'una corona de marqués dau mesme.
Las armas de Soire pòrtan 'na "Y" perque lo nom de la vila s'escriviá en francés Yssoire, amb aquesta letra, entrò a la Revolucion Francesa.
Monuments[modificar | modificar la font]
- sègle XII. Victima de la repression de l'armada protestanta durant las Guèrras de Religion, fuguèt restaurada aus sègles XIX e XX. Z-es classada monument istoric despuèi 1835. Z-es 'na de las pus bèlas glèisas romanicas dau Puei Domat.
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008


text:
Lederzeele
Lederzeele es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de la Yser se tròba entre Buysscheure e Lederzeele. Aquel riu ocupa un grand luòc en l'imaginari collectiu dels Flamencs.
La source de l'Yser se trouve entre Buysscheure et Lederzeele. Cette rivière occupe une grande place dans l'imaginaire collectif des Flamands.
Istòria[modificar | modificar la font]
1183 : Ledersela (ostal de Ledhari)
1183 : Ledersela (maison de Ledhari)


text:
Gjergj Kastrioti Skanderbeg
Gjergj[1] Kastrioti (1405 - 17 de genièr de 1468) nasquèt a Krujë, en Albania, de Gjon Kastrioti, senhor de l'Albania mejana, que foguèt obligat pels Otomans de pagar un tribut a l'Empèri. Per s'assegurar de la leialtat de sos dirigents regionals, lo soudan aviá costuma de prene lors enfants en ostatge e de los elevar a la cort otomana. En 1423, Gjergj Kastrioti e sos tres fraires foguèron emmenats pels turcs. Faguèt l'escòla militara de l'Empèri Otoman e ganhèt mantuna victòria militara en Euròpa pel compte de l'Empèri. Recebèt alara lo títol d'Iskander Bey, çò que significa en turc «Prince Alexandre» (en onor d'Alexandre lo Grand) mas per adaptacion a l'albanés, lo tèrme es vengut Skënderbeu.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gjerg en albanés equival a "Jòrdi" en occitan.


text:
Anglicisme faus
Un anglicisme faus o pseudo-anglicisme es, dins una lenga autra que l'anglés, un mot bastit a partir d'au mens un lèma o morfèma que son origina anglesa manifèsta fa atribuir faussament l'etimologia anglesa a la totalitat de la construccion.
La forma equivalenta en anglés pòu èstre pròcha, mai pas identica, doncas es pas un anglicisme au sens estricte. Aquò pòrta lo locutor que sa lenga maternala es pas l'anglés d'utilizar l'anglicisme faus puslèu que la forma equivalenta au moment que s'exprimís en anglés.


text:
Maltat
Maltat es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Maltat (Maletat), i aguèt viscut per una comunitat gauloise. Lo vilatge i aviá situat sus una rota romaine lo en connectant dins la vila de Autun (Augustodunum). Al Mièja Edat, una léproserie #que ne demòra pas mai cap de traça e una glèisa aguèron bastit.
N'en abril 1164, lo Pape, Alexandre III, liura una Bulle, en confirmant totas las donations fasètz antany a la Abbaye de Sant-Martin de Autun, #que la curació de ecclesiam de " Meletaco "[1].
Le village de Maltat (Maletat), fut habité par une communauté gauloise. Le village était situé sur une route romaine le reliant à la ville d'Autun (Augustodunum). Au Moyen Âge, une léproserie dont il ne reste plus aucune trace et une église furent construites.
En avril 1164, le Pape, Alexandre III, délivre une Bulle, confirmant toutes les donations faites jadis à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, dont la cure de ecclesiam de " Meletaco "[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte N°: XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte N°: XVIII.


text:
Lion
Lion (en francoprovençal Liyon) es una vila de França, a l'èst, e es lo capluòc de la region de Ròse-Alps, de la metropòli de Lion e del departament de Ròse. Es la tresena vila de França amb 465 300 abitants. L'aglomeracion de Lion, poblada de 1 348 832 abitants, es la segonda de França. Es traversada per Ròse e Sòna.
Sos abitants son apelats amb lo gentilici lionés -esa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc de Lion a #èsser ocupat dempuèi la Préhistoire e la primièra vila data de la Roma anciana. Una cita de l'istorian Fernand Braudel presenta plan la riquesa e la complexitat de l'istòria de Lion :
Le site de Lyon a été occupé dès la Préhistoire et la première ville date de la Rome antique. Une citation de l'historien Fernand Braudel présente bien la richesse et la complexité de l'histoire de Lyon :
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- 1000 articles fondamentals
- Ortografia de verificar
- Portal:Arpitània/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Vila francesa de mai de 100 000 abitants
- Prefectura
- Prefectura de region
- Patrimòni Mondial en França
- Vila universitària francesa
- Sèti d'una Cort d'apèl
- Comuna de Ròse


text:
Giuseppe Mazzini
Giuseppe Mazzini (naissut en 1805 à Gènoa e mòrt en 1872 a Pisa), revolucionari e patriòta italian, republican fervorós e combatent per la realizacion de l’unitat italiana.
Es lo tresen enfant d’un professor de medecina a l’Universitat de Gènoa, de tendéncia republicana e d’una patriòta fòrça cresenta. En 1820, intra a l’Universitat e causís la medecina avans que de se dedicar au drech. En 1826, escriu son premier assai literari, « Dell’amor patrio di Dante » publicat l’an d’après.
Après d’estudis de drech e una licéncia de filosofia en 1827, acomença d’afiermar, en còntra dau poder en plaça, que « la patria d’un italian non es Roma, Florença o Milan, mai Itàlia tot entiera, e aderís a la Carbonaria, associacion secrèta amb objectius politics, per afortir seis idèias e metre en plaça un plan d’accion.
Foguèt perseguit per la polícia piemontesa per seis idèias e activitats. Aquò li vauguèt d’èstre engabiolat a Savona
En 1831, refugiat a Marselha, pròche la nombrosa comunautat italiana de la vila granda de Provença, fonda lo movement « Itàlia Joina » (Giovine Italia), derivat de la Carbonaria e inspirat per lo socialisme, que sa devisa es « Dieu e lo pòble », e que sa basa politica es l’union dei diferents reiaumes d’Itàlia e una republica democratica. Pensa tanben Mazzini qu’Itàlia deu prene la tèsta dau movement de regeneracion d’Euròpa, qu’èra d’aquelei temps e per la part màger, sota la dominacion de sobeirans fòrça autoritaris.
Es fòrabandit per leis autoritats de Piemont per totjorn, perseguit tanben per la polícia francesa de Loís Felipe. Lo fracàs d’un assai d’invasion de Savòia li vau la condamnacion a mòrt per contumàcia per Piemont. En 1834, se refugia en Soïssa onte fonda lo movement « Euròpa Joina » (Giovine Europa) qu’aviá per tòca d’agropar lei divèrs movements nacionaus europèus (irlandés, grècs, polonés, etc...)
En 1837, se cala a Londres d’onte demanda au Papa Piu IX de se metre a la tèsta d’un movement per l’unitat d’Itàlia. En 1835, publiquèt « Fe e avenidor » e en 1837, « Devers de l’Òme ». Suscita de movements revolucionaris a Bolonha e a Imola en 1842, a Cosenza en 1844, a Rimini en 1845. Seràn totei de fracàs. Ambé lei revolucions de 1848, tòrna en Itàlia. Defende Nàpols còntra leis austrians venguts tornar establir lo rei destronat, puei passa en Toscana e fin finala a Roma onte ven, en febrier de 1849, un dei dirigeires de la nòva republica romana. N’es fòrabandit per lei francés venguts tornar establir sus lo tròne lo Papa Piu IX. Tòrna puei a Londres. Assaja sensa succès de soslevar Màntoa (1852), Milan (1853), Gènoa e Ligorna (1857).
Mazzini condamna l’aligança entre França e Piemont en 1858 e la cession de Savòia e de la Comtat de Niça a França en 1860. Elegit deputat de Messina en 1865, pòu pas tenir sèti que son eleccion es estada invalidada. En 1868, assaja de fondar una aligança republicana universala. En 1870, desbarca en Sicília afin de fondar la republica italiana (dau temps que lo rei Victor-Emmanuel II ven d’acabar l’unificacion d’Itàlia). Arrestat, es mes en càrcer a Gaèta puei amnistiat. Se deu exiliar en Soïssa. En 1872, es sota un faus nom que rejonhe Itàlia per i anar morir a Pisa.


text:
Beaumont-en-Auge
Beaumont-en-Auge es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo prieuré de Beaumont a fondat en 1060 pel vicomte Robert Bertran de Roncheville. En dependent del abbaye Sant-Ouen de Roan, el prospèrera pendent tot la Mièja Edat, mas pas survivra pas a la Revolucion. La glèisa paroissiale Sant-Salvadora es l'anciana glèisa priorale e lo tribunal del prieuré es uèi dubèrta als visitants.
A la creacion de las costats, Beaumont siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801)[3].
Le prieuré de Beaumont est fondé en 1060 par le vicomte Robert Bertran de Roncheville. Dépendant de l'abbaye Saint-Ouen de Rouen, il prospèrera pendant tout le Moyen Âge, mais ne survivra pas à la Révolution. La glèisa paroissiale Saint-Sauveur est l'ancienne église priorale et la cour du prieuré est aujourd'hui ouverte aux visiteurs.
À la création des cantons, Beaumont est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 14 de novembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Beaumont-en-Auge », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 14 novembre 2011


text:
Sent Martòri
Sent Martòri es ua comuna gascoa de Comenge administrada peu departament deus Hauts Pirenèus dens la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sent Martòri se situa a un setanteat de quilomètres de Tolosa e a un seisanteat d'Espanha. La vila es bastida suu bòrd de Garona au pè d'ua galihòrça aperada l'Escalèra.
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut de Sent Martòri se blasona atau : deu camp de sable cargat d'un martèth d'argent deu manjo long pausat en benda.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monument[modificar | modificar la font]
- L'agau de Sent Martòri
- Lo pont sus Garona
- Las ancianas pòrtas de la ciutat
- Lo dus castèths de la familha de Montpesat (un d'estil medievau e l'aute Reneishença)


text:
1213
Aquesta pagina concernís l'an 1213 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr : Raimon VI de Tolosa, fa omenatge a Pèire II d'Aragon.
- 12 de setembre : Batalha de Murèth
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'abril : IVen concili du Latran.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Jin[modificar | modificar la font]
Invasion novèla dei nomadas mongòls que sa retirada de l'annada precedenta èra estada solament entraïnada per la bleçadura recepuda per son cap Genghis Khan. Lo plan dau nòrd de China foguèt tornarmai pilhat e destruch per leis envaïsseires que foguèron pasmens arrestats per lei fortificacions de Pequin. Aprofichant lo blocatge de la màger part de l'armada enemiga per lo sètge de la vila, lei generaus Li Ying e Li Xiong capitèron de rassemblar divèrseis armadas per menar de còntra-ofensivas còntra lei còrs mongòls dispersats qu'èran a pilhar lo nòrd de China. Ganhèron mai d'una batalha mai entraïnèron una reaccion viva de Genghis Khan que se retirèt de la region de Pequin per anientar leis armadas jin en campanha. Ansin, a la fin de l'annada, la situacion de l'Empèri s'èra agravada ambé la pèrda dei passatges estrategics dei Pas de Juyongguan e de Zijingkou.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Après la retirada de l'annada precedenta, lei Mongòls de Genghis Khan ataquèron tornarmai l'Empèri Jin. Pilhèron lo plan dau nòrd de China onte lei posicions mau defendudas foguèron sistematicament destruchas e cremadas. Pasmens, la vila de Pequin, ben protegidas per sei fortificacions, capitèt de resistir. En mai d'aquò, una pichona armada jin capitèt d'infligir plusors desfachas a de còrs mongòls dispersats per pilhar lo país. Aquò obliguèt donc Genghis Khan de se preocupar deis armadas jin encara en campanha que foguèron aisament anientadas dins lo corrent de la fin de l'annada. Aquò permetèt tanben ai Mongòls d'ocupar lei Pas de Juyongguan e de Zijingkou, posicions estrategicas permetent l'accès a d'autrei regions de l'Empèri.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 12 de setembre: Pèire IIau d'Aragon, a la batalha de Murèth.


text:
Terrug
Terrug en breton ( Telgruc-sur-Mer en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al sud-es de la presqu'isla de Crozon e al nòrd de la baia de Douarnenez.
Située au sud-est de la presqu'île de Crozon et au nord de la baie de Douarnenez.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a citat a l'escasença de la revòlta de las Casquetas Rojas sobrevinguda a Bretanha en 1675.
Cette commune est citée à l'occasion de la révolte des Bonnets Rouges survenue en Bretagne en 1675.


text:
Metòde de Montcarles
Se sòna metòde de Montcarles tot algorisme probabilista qu'a per tòca de calcular de valors numericas. S'emplega per aproximar d'expressions matematicas que son avaloracion exacta es costosa o impossibla. Lo metòde lo sonèron ansin en referéncia au Casinò de Montcarles (a Mónegue) qu'es « la capitala dau jòc d'azard », en essent la rotleta un generador simple de nombres aleatòris. Lo nom e lo desvolopament sistematic dei metòdes de Montcarles datan aperaquí de 1944 e se melhorèron enormament amb lo desvolopament de l'ordinator.
L'usança dei metòdes de Montcarles, coma aisina de recèrca, proven dau trabalh realizat dins lo desvolopament de la bomba atomica durant la Segonda Guèrra Mondiala a Los Alamos. Aqueu trabalh tocava la simulacion de problèmas probabilistas d'idrodinamica concernissent la difusion de neutrons dins lo materiau de fusion, una difusion que possedís un comportament eminentament aleatòri. Uei lo jorn es una part fondamentala deis algorismes de traçament de rais per la generacion d'imatges sintetics.
Dins la primiera estapa d'aquelei recèrcas, John von Neumann e Stanisław Ulam refinèron aquela rotleta russa e lei metòdes « de division » dei prètzfachs. Pasmens, lo desvolopament sistematic d'aqueleis idèas deguèt esperar lo trabalh d'Harris e Herman Kahn en 1948. Vèrs lo meteis an, Enrico Fermi, Metropolis e Ulam obtenguèron d'estimacions sus lei valors caracteristicas de l'eqüacion de Schrödinger per la captura de neutrons au nivèu nuclear en utilizant aqueu metòde.
Lo metòde de Montcarles porgís de solucions aproximadas per una granda varietat de problèmas matematics, en fasent possibla la realizacion d'experiments amb la cèrca d'escapolons de nombres pseudoaleatòris dins un ordinator. Lo metòde es aplicable a tota mena de problèma, siá estocastic, siá determinista. A la diferéncia dei metòdes numerics que se basan sus d'avaloracions en N ponchs dins un espaci M-dimensionau per produire una solucion aproximada, lo metòde de Montcarles a una error absoluda de l'estimacion que descreis coma en vertut dau teorèma dau limit centrau.


text:
Gabriela Adameșteanu
Gabriela Adameșteanu (Târgu Ocna, 2 d'abril de 1942) es una romancièra, ensagista, jornalista e traductritz romanesa. Se faguèt conéisser tre 1975 gràcias al succès de son roman Drumul egal al fiecărei zile. Sa notorietat se confirmèt en 1983 amb son segond roman Dimineață pierdută. Mantun de sos libres son estats revirats en divèrsas lengas estrangièras coma lo francés, l'ongrés o en estonian.
Adameșteanu es tanben famosa per son activisme en favor de la societat civila. Es membre del Grop pel Dialòg Social, e l'editora de Revista 22.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Drumul egal al fiecărei zile, roman (1975)
- Dăruiește-ți o zi de vacanță, racontes (1979)
- Dimineață pierdută, roman (1983)
- Vară-primăvară, racontes (1989)
- Întâlnirea, roman (2003)
- Provizorat, roman (2010)


text:
Melechesh
Melechesh es un grope de black metal format en 1993 a Jerusalèm, pas d'origina israeliana, qu'es ara establit ai País Bas. Lo grope es coneissut per seis influéncias orientalas. Siguèt format per Ashmedi qu'aguèt l'idèa de crear un black metal originau qu'inclutz d'influéncias de l'Orient Mejan, sustot orientat vèrs de tèmas mesopotamians / sumerians e ocultes, tant dins la musica coma dins lei paraulas. Coma aquò lo grope inventèt lo tèrme "mesopotamian metal" per descriure sa musica.
Lo nom Melechesh si constituisse de dos noms ebreus : מלך (melech = rèi), e אש (esh = fuec), una combinason que siguèt creada per lo grope. La prononciacion pus comuna e acceptabla deu èstre [melekɛʃ].
Lo grope comencèt de jogar en Israèl de 1993 a 1997. Si ditz sovent que lo grope es israelian mentre qu'es faus. D'efècte, lo grope si compausa de tres etnias que ges d'elei es israeliana : Ashmedi es d'origina armènia / assiriana, Moloch es d'origina assiriana, e Xul es europèu que ven dei País Bas.


text:
Santiago (Cap Verd)
Santiago, l'illa mai granda de Cap Verd, aparten al grop de las Sotavento. S'espandís sus près de 75 km del nòrd cap al sud e de 35 km d'èst cap a oèste. Es distanta de près de 50 km em linha drecha de l'Illa del Fogo, a l'oèst, e 25 km de l'Illa do Mai, a l'èst. Administrativament, es divisida em 6 concelhs. La vila da Praia es a l'encòp la mai poblada e la capitala del país. L'illa de Santiago e Praia coneguèron un grand desvolopament dempuèi l'endependéncia en 1975, que la populacion foguèt multiplicada per detz. Un dels fogals mai ancian es São Domingos, dins la val del meteis nom, a l'interior de l'illa.
L'illa dispausa dempuèi novembre de 2005 d'un aeropòrt, amb una pista de 2 100 m de long sus 45 m de larg, altitud de 70 m MSL (Mean Sea Level, nivèl mejan del mar), còde internacional "RAI". Situat sonqu'a 3 km del centro de la vila, l'aeropòrt recep de vols internacionals venent d'Euròpa (Lisbona, París, Amsterdam, Munic), de Sudamerica (Fortaleza, Brasil), de Nordarica (Boston) e d'African, en mai dels vols domestics.
Ribeira Grande de Santiago, abans nomenada Cidade Velha, a 15 km a l'oèst da Praia, sus la còsta, èra la primièra capitala de Cap Verd.
A près de 50 km al nòrd de Praia i a la vila d'Assomada amb lo seu mercat reputat e o lo Musèu de Tabanka. Al nòrd de l'illa, a 75 km de Praia, i a vila de Tarrafal, amb una plaja de sables clars e palmièrs e d'estructuras d'accuèlh toristic. Dins aquela municipalitat se troba l'ancian Camp de Tarrafal tengut pel Govèrn portugués de l'Estado Novo gerit pel Decrèt-Lei n.º 26 539, del 23 d'Abril de 1936.
Una varianta del creòl capverdian parlat a Santiago se nomena popularament badiu, tèrme tanben utilizat per designar lo natiu d'aquela illa.
Localitats[modificar | modificar la font]
- Achada Fazenda
- Assomada
- Boa Entrada
- Calheta de São Miguel
- Chão Bom
- Cidade Velha
- Figueira da Naus
- João Varela
- Mangue de Sete Ribeiras
- Pedra Badejo
- Picos
- Ponta Rincão
- Porto Formoso
- Porto Gouveia
- Porto Mosquito
- Praia
- Praia Baixo
- Principal
- Ribeira da Barca
- Ribeira da Prata
- Rui Vaz
- Santa Ana
- São Domingos
- São Francisco
- São Jorge dos Órgãos
- São Jorginho
- Tarrafal
- Trás os Montes
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (pt) Site de la vila de Praia
- (pt) Projecto GTM - Santiago
- (pt) Caminhadas em Santiago]
- (pt) http://www.caboverde.com/ilhas/ysiag-it.htm site caboverde.com]]


text:
IIIau dinastia egipciana
La IIIau dinastia egipciana qu'ei la purmèra de l'Empèri Ancian. Lo son rei mei famós qu'ei de segur lo faraon Djòser qui s'a hèit bastir la piramida mei anciana (qui ei egaument lo monument de pèira mei ancian conegut au monde). Menfis que ho la soa capitala.
La succession deus reis d'aquesta dinastia b'ei pas clara a despart de Djòser (plan famós e dab un monument plan documentat) e de Honí qui sembla clarament estar lo darrèr. L'enjòc entà la poder completar dab seguretat qu'ei de poder acordar la diferentas listas reiaus (totas imprecisas) dab los elements arqueologics.


text:
Halfdan T. Mahler
Lo doctor Halfdan T. Mahler nascut lo 21 d'abril de 1923 a Vivild en Danemarc.
En 1951, trabalhèt per l'OMS. Passèt gaireben dètz ans en Índia coma estacat al programa nacional de tuberculòsi.
De 1962 a 1969, venguèt cap de l'unitat de tuberculòsi al sèti de l'OMS a Genèva.
En 1970, foguèt nomenat director general auxiliar de l'OMS tot en demorant a la direccion de l'analisi de sistèmas de projècte.
En 1973, Mahler venguèt lo tresen director general de l'OMS. Foguèt elegit per dos mandats successius de cinc ans en 1978 e 1983. Jos l'èra del doctor Mahler, en 1979, la trenta dosena Assemblada de Santat del monde lancèt l'estrategia globala per la santat per totes fins a l'an 2000.


text:
Genghis Khan
Gengis Khan (en mongòl : ЧиHrиc XaaH [Cinggis qan]), (1155-1227) nascut Temujin e ocasionalament sonat per son nom de temple Taizu (太祖), èra lo fondador e primièr Grand Khan (emperaire) de l'Empèri mongòl, que venguèt après sa mòrt l'empèri contigú pus grand de l'istòria.
Venguèt al poder en unificar mantunas tribús nomadas del nòrd èst d'Asia. Après aver fondat l'Empèri mongòl foguèt proclamat "Genghis Khan", comencèt las invasions mongolas que ne resultèt la conquista d'una granda part d'Eurasia. Abans de morir designèt Ogodei coma son successor e repartiguèt lo sieu empèri entre sos filhs e felens, en unitats territorialas nomenadas khanats. Morguèt en 1227 après aver vençut los tangots e foguèt rebondut en un luòc desconegut de Mongòlia. Sos descendents enlarguèron l'empèri per una granda part d'Eurasia, conquistant e creant d'estats vassals dins çò que seriá las actualas China, Corèa, lo Caucàs, los païses asiatics centrals, e de porcions substancialas de l'Euròpa orientala e l'Orient Mejan. Lo sieu felen, Khublai Khan, foguèt lo primièr emperaire de la dinastia Yuan en China. .


text:
Província de Nòva Jersey
La Província de Nòva Jersey èra partida de las Colonias Miègjornalas, la província foguèt d'en primièr colonizada pels europèus dins l'encastre de las Províncias Unidas, mas tombèt jos dominacion anglesa aprèp la reddicion de Fòrt Amsterdam en 1664 e venguèt colonia de proprietari britanic. Las Províncias Unidas tornèron prene lo contraròtle de 1673-1674 e compausèron doas divisions politicas, East Jersey e West Jersey, fins a que sián units coma une colonia reiala britanica en 1702. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva Jersey dels Estats Units d'America.


text:
Luigi Pirandello
Luigi Pirandello (n. en 1867, m.1936) èra un escrivan italian dels mai importants. Compausèt fòrça poesias, de comédias e tanben de romans. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1934.
Poesia[modificar | modificar la font]
Pirandello compausèt de poesias pendent gaireben trenta annadas, dempuèi 1883 fins a 1912. Sas òbras liricas se pòdon pas encabir dins cap de movement literari de son temps, mas presentan en fach de moduls expressius e de formas metricas tradicionalas.
Lo primièr recuèlh Mal Giocondo (1889), que Pirandello n'aviá ja entamenat l'escritura a setze ans, exprimís l'encontre entre l'armonia classica e lo present illusòri e dissolut. Los autres recuèlhs son: Pasqua di Gea (1891); las Elegie Renane (1895) modeladas sus l'influéncia de lad Elegie Romane de Goethe e la Zampogna (1901). Lo darrièr recuèlh es Fuori di chiave amb de tèmas umoristics.


text:
Peyraud
Nom desconegut en arpitan (Peyraud en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Existissiá un castèl #que #èsser en principi proprietat de las sires de Roussillon, senhors de Annonay e #que i aguèt destruit en 1350 continuament a un différend entre la glèisa de Lion e Aymar de Roussillon, senhor d'Anjau. Venguda proprietat de la familha Faÿ-Peyraud, #èsser a nòu rasat en 1574 e reconstruit vint ans mai tard[1],[2].
Il existait un château qui fut d'abord propriété des sires de Roussillon, seigneurs d'Annonay et qui fut détruit en 1350 suite à un différend entre l'église de Lyon et Aymar de Roussillon, seigneur d'Anjou. Devenu propriété de la famille Faÿ-Peyraud, il fut à nouveau rasé en 1574 et reconstruit vingt ans plus tard[1],[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Google Libres, Albert del Boys, 1842, paginas 41-44.
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 23 de genièr de 2012


text:
Airal de Broca
L'airal de Broca es una de las doas principalas zònas del cervèl uman responsables del tractament del lengatge. Descobèrt pel mètge francés Paul Broca en 1861, se situa dins lo cortex cerebral al nivèl de la partida inferiora (o « pè ») de la tresena circonvolucion frontala de l'emisfèri dominant (esquerra per un dreitièr).
L'airal de Broca es la zòna de produccion dels mots diches alara qu'una zòna diferenta del cervèl, l'airial de Wernicke, es responsable de la compreneson d'aqueles mots[1].
Descobèrta[modificar | modificar la font]
Es en 1861 que Broca publiquèt los resultats de l'autopsia de Leborgne, un pacient afasic que subreviviá dempuèi fòrça ans, descrivent amb precision lo sèti de la ferida cerebrala responsable.
Paul Broca pensava aver trobat lo centre unic del lengatge, mas aquò foguèt lèu nuançat per la descobèrta d'autras zònas implicadas dins lo lengatge, subretot pel neurològ polonés Carl Wernicke, que descriguèt l'airial de Wernicke una decennia pus tard.


text:
Wikipèdia:Paginas de suprimir
Vòtes[modificar | modificar la font]
Setembre de 2009[modificar | modificar la font]
3 de setembre de 2009: de suprimir troyes (corregit en "tròias"). Tuc negre (d) 3 setembre de 2009 a 17.06 (UTC)
4 de setembre de 2009: de suprimir dictatura (gramatica e redaccion). Tuc negre (d) 4 setembre de 2009 a 12.03 (UTC)
9 de setembre de 2009: de suprimir las entradas alesbes, artzentales, karrantza, turtzioz, lapoblación, uharte Garazi, erriberri e ainhize-Monjolose (tornar nomenats "villafranca (navarra)", "arcentales", "carranza", "trucios", "la poblacion", "uhart de cisa", "olite" e "aniça-montgelós") e darrèr discors de Manuel Azaña e rapòrt del Comissari als dreches de l'òme del Conselh d'Euròpa sus la Comunautat Autonòma Basca (2001) (articles inconcluses). Tuc negre (d) 9 setembre de 2009 a 16.22 (UTC)
12 de seteme de 2009: de suprimir vergonha (psicologia) (esbós non enciclopedic). Tuc negre (d) 12 setembre de 2009 a 19.04 (UTC)
21 de setembre de 2009: de suprimir las entradas La Bastida-Clarença e Discutir:La Bastida-Clarença (corregit en "La Bastida de Clarença" segon lo nom ancian e un panèu a Baiona) e Urraul Ekialdekoa, Doneztebe e Villafranca (Navarra), (corregits en "Vath Arromançada d'Urraul", "Sent Estève (Hauta Navarra)" e "Vilafranca (Navarra)"). Tuc negre (d) 21 setembre de 2009 a 18.17 (UTC)
25 de setembre de 2009: de suprimir las entradas Aguilar Kodes, Allin, Cascante, Castejón, Deikaztelu, Elo, Gazteluberri, Lerin, Luzaide, Mues, Murchante, Murillo el Cuende, Olite, Piedramillera, Pitillas, Puiu, Ribaforada, San Adrián, San Martin Unx, Uharte, Uharte-Arakil, Urrotz, Urrotz (Malerreka), Valtierra, Villamayor de Monjardín, Zangoza, Zarrakaztelu (articles tornar nomenats) e Vila Màger de Mont Jardín e Villa Màger de Mont Jardín (èrrors). Tuc negre (d) 25 setembre de 2009 a 07.37 (UTC) Mertyl (d) 25 setembre de 2009 a 18.31 (UTC)
30 de setembre de 2009: de suprimir Centre Nacionau d'Entresenha (Espanha) e las paginas de redireccion Centre Nacional d'Entresenha e Centre Nacionau d'Entresenha (non enciclopedic en l'estat, l'article fornissent d'entresenhas non confrontadas). Tuc negre (d) 30 setembre de 2009 a 22.32 (UTC)
Octobre de 2009[modificar | modificar la font]
2 d'octobre de 2009: de suprimir Servici d'entresenha (gramatica e redaccion), las paginas de redireccion Rensenhament e Espionatge e la pagina de discussion Discutir:Servici d'entresenha e de suprimir Companhia deu Camin de Hèr de Tudèla a Bilbao (esbòs). Tuc negre (d) 2 octobre de 2009 a 08.30 (UTC)
8 d'octobre de 2009: de suprimir las entradas Sant Sebastian (Guipuscoa), Hondarribia, Cautarès, Discutir:Cautarès, Andosilla, Hiriberri (Aezkoa) e La Guarda de Navarra (èrrors divèrsas) e Còp d'Estat (esbòs non enciclopedic). Tuc negre (d) 8 octobre de 2009 a 19.07 (UTC)
17 d'octobre de 2009: de suprimir Lo comte Lucanor e carnaval (esbòses), Erronkari, Noain (Elortzibar) (tornar nomenats "Roncal" e "Noain (Vath d'Elortz)"), Sant Joan Pè de Pòrt ("Sent Joan Pè de Pòrt" forma tipica en gascon) e Labord, Baisha Navarra, Bassa Navarra, Sola, La Bastida de Clarença e Sent Sebastian (Guipuscoa) (redaccion: de refar per d'occitanofòns). Tuc negre (d) 17 octobre de 2009 a 19.00 (UTC)
20 d'octobre de 2009: de suprimir los esbòses sus Patxi Zabaleta, Patxi López, Josu Jon Imaz, Fernando Puras, José Antonio Santano, José Antonio Santano Clavero e Uxue Barkos. Tuc negre (d) 20 octobre de 2009 a 07.20 (UTC)
- fach ! Cedric31 (d) 20 octobre de 2009 a 18.24 (UTC)
- Demandi tamben la supression de las entradas Hont Arràbia e Irun. Tuc negre (d) 20 octobre de 2009 a 18.54 (UTC)
21 d'octobre de 2009: de suprimir l'entrada Ziortza-Bolibar. Tuc negre (d) 21 octobre de 2009 a 15.13 (UTC)
Març de 2010[modificar | modificar la font]
1èr de març de 2010: de suprimir, se siatz consents, la pagina "Florença", qu'es venguda una pagina de redireccion. L'explicacion es aicí. Vivarés (d) 1 març de 2010 a 14.48 (UTC)
- Fach. La pagina "Florença" correspònde ara a la vila de Toscana. Grandmercé Mertyl. Vivarés (d) 3 març de 2010 a 22.47 (UTC)
1èr de març de 2010: de suprimir lei categorias vuejas, qu'ai remplaçadas per de rasons de tipografia o de formulacion de son nom (cf. Categoria:Pagina prepausada a la supression). Vivarés (d) 1 març de 2010 a 14.53 (UTC)
- --Jblanc (Joan Francés Blanc) (d) 8 març de 2010 a 08.41 (UTC)
30 de març de 2010: de suprimir los portaus e los modèus de Lemosin e de Perigòrd (paginas d'assag de refar en considerant d'autres punts de vista). Tuc negre (d) 30 març de 2010 a 14.00 (UTC)
- Sembla qu'as cambiat d'idèa. --Jfblanc (Joan Francés Blanc) (d) 31 març de 2010 a 06.58 (UTC)
Agost de 2010[modificar | modificar la font]
16 d'agost de 2010, diluns: de suprimir Ertzaña (esbos non enciclopedic; entresenha mancanta). Tuc negre (d) 16 agost de 2010 a 09.18 (UTC)
- Hèit ! --— J. F. B. (me´n parlar) 16 agost de 2010 a 09.29 (UTC)
Març de 2011[modificar | modificar la font]
De suprimir, se vos plai, lo modèl:utilizaire Wikipedian del Reialme de Juda, lo modèl:utilizaire Wikipedian Adèpte d'Apollòni de Tiana. Coralament, Tuc negre (d) 15 març de 2011 a 15.53 (UTC)
Mai de 2011[modificar | modificar la font]
Demandi de suprimir l'istoric d'utilizaire:tuc negre. Tuc negre (d) 11 mai de 2011 a 09.48 (UTC)
Octobre de 2011[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, garda en mai de las redireccions guarda, gardian, guardian (infraesbòs). ܒܘܪܓܐ (d) 1 novembre de 2011 a 20.23 (UTC)
- Hèit --— Joan Francés B. (me´n parlar) 2 novembre de 2011 a 05.16 (UTC)
Febrièr de 2014[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, Utilizaire:Izkilanttoa, Modèl:Utilizaire Wikipedian apatrida e Modèl:Utilizaire demòra Republica Democratica Espanhòla (errors). Izkilanttoa (d) 27 febrièr de 2014 a 16.19 (UTC)
Març de 2014[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, protobasco, protobasc (l'article es pas logicament estructurat). Izkilanttoa (d) 24 març de 2014 a 11.51 (UTC)
- Hèit! --— Joan Francés B. (me´n parlar) 25 març de 2014 a 07.55 (UTC)
Agost de 2014[modificar | modificar la font]
De suprimir, SVP, los esbòsses contenent pas gaire que lo títol e los articles contenent de nombrosas errors d'estil de mal resseguir, listats dins la categoria "pagina prepausada a la supression" e, pus particularament, aqueles senhalats concernissent la preïstòria, l'antiquitat e l'edat mejana: Silurian, Cauna de l'Arago, Cuneïfòrme, Campanifòrme, Cultura dau vas campanifòrme, Cultura del vas campanifòrme, Discutir:Cultura del vas campanifòrme, Cultura deth vas campanifòrme, Discutir:Cultura deth vas campanifòrme, Cultura deu vas campanifòrme, Vas campanifòrme, Espelugas de Gargàs, Fàcies, Machaerus, Peiregordian, Peiregordian Superior, Perigordian Superior, Fonzier, Fonzièr; la literatura: Cançon de mio Cid, Cançon de Mio Cid, Gonzalo de Berceo, Hernando del Pulgar, Pedro López de Ayala; la religion: Possession (antropologia), Ponç Pilat, Apollòni de Tiana, Barrabàs, Discutir:Barrabàs, Simon lo Mague, Sant Torquat (Tricastin), Torquat (Tricastin), Domenge de Silòs, Nestorius, Pau de Tars, Ovadia Yosef, Gilgul haneshamot; lo país basc: Argantzun, Auritz (omonimia), Comtat de Trebiñu, Judimendi, Comunitat Forala de Navarra, Puiu, Portal:Abando, Modèl:Portal d'Abando/Introduccion, Modèl:Portal d'Abando/Lutz sus..., Modèl:Portal d'Abando/Arquitectura religiosa, Modèl:Portal d'Abando/Geografia e natura, Modèl:Portal d'Abando/Arquitectura civila, Modèl:Portal d'Abando/Esculturas, Modèl:Portal Abando, Calada de Bilbao; la seguretat: KGB, Veïcul militar, Minhon, Miquelet, Polícia de la Generalitat de Catalonha, Centre Nacional d'Entresenha d'Espanha, Còs Nacionau de Polícia d'Espanha, Ertzaintza, Garda Civila (Espanha); l'arquitectura: Torre de Don Borja; e la medecina: Moshe Prywes, Òbra de Socors ais Enfants, Memòria, Neuropsicologia, Càncer del palmons, Narcotic, Trebol bipolar, Tresvirament bipolar, Triscaidecafobia. Coralament, Izkilanttoa (d) 18 agost de 2014 a 10.02 (UTC)
- Hèit! --— Joan Francés B. (me´n parlar) 18 agost de 2014 a 10.31 (UTC)
Setembre de 2014[modificar | modificar la font]
Demandi la supression, SVP, d'Espeluga d'Antoliña, Espeluga d'Arenaza, Espeluga d'Atxuri, Espeluga de Goikolau, El Rincón, Venta de Laperra, Espeluga d'Altxerri (esbòsses non enciclopedics). Izkilanttoa (d) 18 setembre de 2014 a 11.57 (UTC)
- Fach. --Nicolas Eynaud (d) 18 setembre de 2014 a 21.41 (UTC)
Demandi la supression, SVP, de Malhs de Riglos (l'article presenta de dificultats). Izkilanttoa (d) 23 setembre de 2014 a 11.53 (UTC)
- Fach. --Nicolas Eynaud (d) 23 setembre de 2014 a 15.22 (UTC)
Prepausi la supression, SVP, de Senescauciá d'Angieus, Senescauciá de Baugé, Senescalciá de Beaufort, Seneschauciá de Château-Gontier, Seneschauciá de La Flèche, Seneschauciá de Laudun, Senescaucia de Saumur, Generalitat de Tors, Senescalciá de Besièrs, Senescauciá de Bèucaire, Senescalciá de Montpelhièr, Seneschauciás de Bretanha (ne soi l'unic autor; las errors d'aqueles articles son de mal resseguir). Izkilanttoa (d) 26 setembre de 2014 a 16.34 (UTC)
- Fach. --Nicolas Eynaud (d) 26 setembre de 2014 a 17.04 (UTC)
Octobre de 2014[modificar | modificar la font]
Prepausi la supression d'òdi (non enciclopedic). Hegibeltz (d) 4 octobre de 2014 a 22.17 (UTC)
- Soi pas segur que siá (enfin, las versions suprimidas) non enciclopedic. Ai fintat l'article en francés que fa d'allusions a de filosòfs coma Ortega y Gasset. Es un subjècte filosofic de melhorar la redaccion. Se pòdi far una propausicion, es de ne discutir sus la pagina de discussion de l'article (e de'n parlar dins la Tavèrna, se per cas n'i a d'interessats). Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 5 octobre de 2014 a 06.50 (UTC)
Novembre de 2014[modificar | modificar la font]
Prepausi la supression de François Asselineau: cap de "notorietat nacionala, regionala, provinciala o cantonala" - Wikipèdia:Critèris d'admissibilitat dels articles#Personalitats politicas ("Per evitar que Wikipèdia devenga un mejan d'autopromocion per de personas encara desconegudas dins lor domeni, se conselha de consagrar d’articles solament a las personas respondent almens a un dels critèris seguents : ..." - #Biografias). Vejatz tanben la pagina escafada de wp en francés: "personnage pratiquement inexistant" - LePlusNouvelObs, "illustre inconnu" - Causeur. Oliv0 (d) 3 novembre de 2014 a 11.23 (UTC)
- Mercés per vòstre vejaire, mas sèm pas la wikipèdia en francés aicí! Per contra se volètz crear d'articles aicí sètz benvenguts! Bona setmana, Claudi/Capsot (d) 3 novembre de 2014 a 12.18 (UTC)
- Wikipèdia:Paginas de suprimir/Entèsta#Debanament del vòte e tractament: "Los contributors de Wikipèdia vòtan e donan lors avises respectius sus la proposicion de supression", "S'un consensus clar se desgatja aprèp una setmana, ..." = cal una setmana! (sorry, I understand a lot in Occitan but I am totally unable to write) Oliv0 (d) 3 novembre de 2014 a 13.24 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son solament una recomandacion per Oliv0. An donc una valor limitada. De mai, coma Capsot, siáu d'acòrdi per pas importar aiçí lei practicas de la wikipèdia francesa e restrénher lei supressions d'articles au minimom. --Nicolas Eynaud (d) 3 novembre de 2014 a 21.32 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son lei critèris balhats per la wikipèdia occitana, pas solament per io. (I wanted to check "io" but I did not find an article about grammar?) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 06.20 (UTC)
- Adieu, se ditz ieu ([jew] o [ju]) o jo ([ju] o [ʒo]) segond lo dialècte. En provençal es ieu. La fòrma escricha io se tròba dins la lenga vièlha. Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 4 novembre de 2014 a 17.34 (UTC)
- [tuˈdʒu ju kanteˈʁaj ... ˈnisa la ˈbɛla] :) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 19.47 (UTC)
- Aimi melhor la version de Mauris, "Nissa rebella"... Senon, per informacion i a pas que 7 aeropòrts sus la wikipèdia en occitan: Blanhac, O'Hare e cinc au Vietnam. Es un forcauquierenc qu’a espandit un cèrt nombre de sites faus d'aeropòrts africans (coma lo de Vagadogo, au Borquina) que Le Monde ne ditz: «Ajoutant à la confusion, les pages Wikipedia des aéroports renvoient vers ces sites, personne ne les ayant jusque-là identifiés comme étant des faux.» (http://bigbrowser.blog.lemonde.fr/2014/11/04/le-faux-site-web-de-laeroport-de-ouagadougou-en-cache-dautres/) M’espofidi. --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 4 novembre de 2014 a 23.07 (UTC)
- [tuˈdʒu ju kanteˈʁaj ... ˈnisa la ˈbɛla] :) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 19.47 (UTC)
- Adieu, se ditz ieu ([jew] o [ju]) o jo ([ju] o [ʒo]) segond lo dialècte. En provençal es ieu. La fòrma escricha io se tròba dins la lenga vièlha. Coralament, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 4 novembre de 2014 a 17.34 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son lei critèris balhats per la wikipèdia occitana, pas solament per io. (I wanted to check "io" but I did not find an article about grammar?) Oliv0 (d) 4 novembre de 2014 a 06.20 (UTC)
- Alara lei Wikipèdia:Critèris d'admissibilitat dels articles comptan pas e cal restrénher lei supressions d'articles au minimom? Per ieu es pas important, va plan, vosautres decidètz. Oliv0 (d) 12 novembre de 2014 a 15.33 (UTC)
- Adieu, comptan e comptan pas. Pel moment son solament de reviradas del francés, e caldrà un jorn que la comunautat prenga una decision... Amai, i aguèt pas de votacion per la supression de la pagina. Davant lo comportament dels amics de l'Asselineau, me sembla mai fin d'insistir dins l'article sus sas pauras resultas electoralas... Amistats, --— Joan Francés Blanc (me´n parlar) 12 novembre de 2014 a 18.13 (UTC)
- Adieu, lei critèris citats son solament una recomandacion per Oliv0. An donc una valor limitada. De mai, coma Capsot, siáu d'acòrdi per pas importar aiçí lei practicas de la wikipèdia francesa e restrénher lei supressions d'articles au minimom. --Nicolas Eynaud (d) 3 novembre de 2014 a 21.32 (UTC)
- Wikipèdia:Paginas de suprimir/Entèsta#Debanament del vòte e tractament: "Los contributors de Wikipèdia vòtan e donan lors avises respectius sus la proposicion de supression", "S'un consensus clar se desgatja aprèp una setmana, ..." = cal una setmana! (sorry, I understand a lot in Occitan but I am totally unable to write) Oliv0 (d) 3 novembre de 2014 a 13.24 (UTC)


text:
Avinhonet de Lauragués
Avinhonet de Lauragués[1][2] ( Avignonet-Lauragais en francés) es une comuna lengadociana situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada enLauragués entre Tolosa e Castèlnòu d'Arri sus la rota RD813 (ex RN 113) prèp de l'Autorota de las Doas Mars. Lo vilatge se reconeis dempuèi la rota per la preséncia de las eolianas mogudas pel vent d'autan. Lo canal de las Doas Mars li passa al pè. Lo Pòrt Lauragués es una alta autorotièra e portuària situada sus la comuna.
Lo vilatge es situat a l'extrèm Nòrd-Èst del departament de la Nauta Garona al tèrme del departament francés d'Aude prèp del pas de Naurosa, aigavèrs entre Mediterranèa e Atlantic. La comuna es la pus granda del canton de Vilafranca de Lauragués. Al nòrd i a la Montanha Negra e fòrça puèges d'ont s'espandon de rius cap a l'Ers Mòrt e lo Fresquel. Al sud se trapa la plana de Lauragués e al luènh la sèrra dels Pirenèus.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo blat es la cultura principala de la plana de Lauragués dempuèi l'epòca galloromana. Mas es al sègle XV que lo pastèl rend la region rica. Mas l'indigòt venent d'America concurréncia lo pastèl e lo blat tornèt èsser la ressorsa principala del país a partir del sègle XVI.
Lo vilatge es conegut per lo masèl dels inquisidors del catarisme. Lo 28 de mai de 1242, lo tribunal d'Inquisicion, dirigit per Guilhèm Arnaut e Estève de Sant Tibèri se teniá dins la ciutat. Los òmes dirigits per Pèire Rogièr de Mirapeis e ajudats pels abitants d'Avinhonet, massacrèron al dormir los inquisitors e sas gents, amb de pigassas, ne tuant onze. Foguèt un dels darrièrs actes de resisténcia abans lo sètge de Montsegur.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Nòstra Dòna dels miracles, començada en 1385 a un cloquièr octogonal amb una eleganta torreta de grassas e coronada per una flècha gotica. Dedins, un quadre de 1631 remembra lo masèl del 28 de mai de 1242.
- Le crosat d'Avinhonet e la Torre pebrièra de 1352.
- Ancians molins de vent.
- Centrala eoliana de dètz eolianas N50 (de 800 kW e de 50 m de diamètre), per una poténcia globala de 8 MW e doas novèlas eolianas installadas en febrièr de 2008.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lista de las comunas de la Nauta Garona


text:
Châtel-Saint-Germain
Châtel-Saint-Germain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo ban communal a orientat nòrd-oèst — sud-es. S'estend de Amanvillers a Molins-lès-Mètz entre las municipalitats limitrophes de Lorry-los-Mètz, Lessy e Scy-Chazelles al nòrd-es e de Vernéville, Rozérieulles e Santa-Ruffine al sud-oèst.
Lo vilatge se tròba al pè del mont Sant-Germain, un promontori rocós longitud de 570 m per 100 m de largeur en culminant a 306 mètres d'altitud e situat entre la vallée de Montvaux e lo vallon del Tagnon, un ruisseau.
Le ban communal est orienté nord-ouest — sud-est. Il s’étend d’Amanvillers à Moulins-lès-Metz entre les communes limitrophes de Lorry-les-Metz, Lessy et Scy-Chazelles au nord-est et de Vernéville, Rozérieulles et Sainte-Ruffine au sud-ouest.
Le village se trouve au pied du mont Saint-Germain, un promontoire rocheux long de 570 m pour 100 m de largeur culminant à 306 mètres d’altitude et situé entre la vallée de Montvaux et le vallon du Tagnon, un ruisseau.


text:
Lo vèrbe "to thrash" que significa "trucar" en anglés. Lo nom de l'estil que vien donc de la faiçon de jogar agressiva deus trucaires. Qu'utilizan sovent ritmes binaris hòrt simples e rapides mes pas enqüèra los "blastbeats" qui haràn los trucaires de death metal o de black metal. Quan lo ritme n'ei pas rapide qu'ei sovent hòrt marcat e binari, a còps marciau . Aqueths trucaires qu'exploraràn tanben las possibilitats de las doblas gròssas caishas e de las doblas pedalas.
Los guitarristas de thrash qu'an ua predileccion peus ritmes simples dab acòrds de puishença (o powerchords) e que'us agradan tanben los soli. Entà seguir la rapiditat de la bateria, que hèn sovent anar-tornars rapides dab lo mediator. Quauques uns qu'an un nivèu tecnic hòra deu comun e qu'aiman d'ac har vàler.
Enfin lo cant "thrash" que pòt estar cridat (véder l'article vocaus) o melodic. Dens aqueste segond cas que parlam meilèu de heavy thrash o power thrash.


text:
Fin d'auton
Fin d'auton (Akibiyori del siu títol original, çò es d'un biais literal Jornada tranquilla d'auton...) es un filme d'en Yazujirō Ozu basat subre un relat d'en Ton Satomi, escrivan pro famós a Japon.
Lai se ne pòt notar ça que la dins dequ'unas sequéncias o scènas que i a, un ton mai leugièr e d'a vegadas quitament galòi plan present per l'autor d' Ohayo tot lo long de son òbra mas fòrça mai escars dins lo darrièr decenni del biais de narrar e filmar ozuian.
L'escabèl de l'intriga es plan simple, a saber cossí se ne poiràn venjar tres amics d'universitat quinquagenaris per maridar la filha de 24 ans d'un amic lor mòrt tròp d'ora sèt ans a e que van veire la siá veusa amor de celebrar sa memòria, lo siu recordar plan present.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Analisi[modificar | modificar la font]
estil e mesa en scèna[modificar | modificar la font]
actors[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Setsuko Hara ... Akiko Miwa
- Yoko Tsukasa ... Ayako Miwa
- Mariko Okada ... Yuriko Sasaki
- Shin Saburi ... Soichi Mamiya
- Keiji Sada ... Shotaru Goto
- Chishu Ryu ... Shukichi Miwa
- Shinichiro Mikami ... Koichi
- Ryuji Kita ... Seijiro Hirayama
- Nobuo Nakamura ... Shuzo Taguchi
- Sadako Sawamura ... Fumiko
- Miyuki Kumano ... Michiko
- Kuniko Miyake ... Nobuko
- Masahiko Shimazu ... Tadao
- Fumio Watanabe ... Tsuneo Sugiyama
- Ayako Senno ... Shigko Takamatsu
- Yuriko Tashiro ... Yoko
Resson critic[modificar | modificar la font]
a Japon[modificar | modificar la font]
internacional[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
-
- veire bibliografia complèta e exaustiva dins l'article Yasujirō Ozu


text:
Tomata
La tomata o lo tomati o la poma d'amor es lo fruch de la tomatièra (Solanum lycopersicum).
Aquesta planta a son origina dins la zòna compresa entre lo nòrd de Chile, Peró e Eqüator. Es en Mexic que la cultivèron pel primièr còp ben abans l'arribada dels conquistadors espanhòls. Lo nom de son fruch es derivat d'un mot de la lenga nahuatl o astèca.
Se supausa que las primièras tomatas qu'arribèron en Euròpa èran jaunas, çò qu'explicariá son nom en italian (pomodoro es a dire poma d'aur), que vendriá puèi la forma orientala occitana poma d'amor.


text:
Pepsina
La pepsina qu'ei un enzim digestiu ("pepsina" que vien deu grèc "digestion") deus animaus qui idroliza las proteïnas (ua proteasa) en bèth trencar lo ligams peptidics per liberar peptids e aminoacids.
La pesina qu'ei era medisha ua proteïna compausada de 44 aminoacids ; qu'a besonh entà agir d'un mitan acid ; la soa activitat optimum qu'ei obtienguda dab PH enter 2 e 4. Au dessús de 6 qu'ei inactiva.
Qu'ei utilizada dens la fabricacion de certes hromatges.
Que ho descobèrta en 1838 peu scientific aleman Theodor Schwann.


text:
T-64
Lo carri T-64 es un carri de combat principau sovietic de tresena generacion desvolopat entre 1951 e 1962. Foguèt lo premier carri de tresena generacion e representava au començament deis annadas 1960 una evolucion ambé d'equipaments fòrça modèrnes. Entraïnèt lo desvolopament per l'OTAN dei carris Leopard II e M1 Abrams. Destinat ais unitats blindadas sovieticas, foguèt jamai exportat e demorèt fòrça secrèt fins a la fin de la Guèrra Freja. 13 000 unitats foguèron produchas de 1963 a 1987.
Lo carri participèt a quauquei conflictes còntra de guerilhas coma en Chechenia. Es fòrça complèx d'entretenir e Russia l'abandonèt dins leis annadas 2000. En revènge, Ucraïna a contuniat de lo modernizar e de l'utilizar, especialament ambé l'addicion d'un blindatge reactiu.


text:
Mas Santas Puèlas
Mas Santas Puèlas (Mas-Saintes-Puelles en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Lauragués, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Lauragués situada a 6 km a l'oèst de Castèlnòu d'Arri dins son airal urban. Es un passatge estrech entre la Montanha Negra e los puèges de la Pièja qu'es utilizat dempuèi l'Antiquitat par la Via Aquitània, ligam de Narbona a Bordèu. Uèi aquela plana de qualques quilomètres de largor es traversada per la RN113 au nòrd, lo canal de las Doas Mars, la via de camin de fèrre de Tolosa cap a Narbona e l'A61, totes de traçats gaireben parallèls. Lo Mas Santas Puèlas se situa sus l'aigavèrs entre Mediterranèa e Atlantic
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon una tradicion anciana, las Puèlas son de gojatas que reculhiguèron lo còs martirizat de Sant Sarnin, primièr evesque de Tolosa al sègle VI per li balhar una sepultura crestiana.
Foguèron fòrabandidas de Tolosa par l'autoritat romana, se refugièron en un luòc que i moriguèron e i foguèron rebondudas abans que sas despuèlhas foguèsson desbagatjadas aquí.
A l'Edat Mejana i aviá una importanta preséncia catara al Mas. En 1242, Pèire Rogièr de Mirapeis e sos òmes venguts de Montsegur, s'arrestèron aquí abans d'anar assassinar a Avinhonet los inquisidors del catarisme que i fasián tribunal.
Al sègle XIV, los Agustins fondèron al Mas un convent amb per tòca de tornar evangelizar Lauragués.
Pendent las Guèrras de Religion, lo vilatge es fòrça protestant. Al luòc «La Planca» i aviá una pichona comunautat de protestants que permetèron a Enric de Navarra e Catarina de Medias d'aver une entrevista secrèta.
En 1598, aprèp l'Edicte de Nantas, una banda d'Uganauds continuava d'atacar los mercants. En 1622, Loís XIII de França faguèt destruire lo vilatge.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de las Santas Puèlas (monument istòric)
- Ostal Nicol (monument istòric)


text:
Discors del Metòde
Lo Discors del Metòde es un tractat filosofic e matematic publicat per René Descartes en 1637. Lo títol exacte n'es Discors del Metòde per plan menar sa Rason, e cercar la Vertat dins las Sciéncias (títol original en francés: Discours de la méthode pour bien conduire sa raison, et chercher la verité dans les sciences). Lo Discors del Metòde es plan conegut per èsser la font de la citacion famosa "Je pense, donc je suis" ("Pensi, per consequéncia soi"), que se tròba dins la Part IV de l'òbra. (La version latina d'aquela afirmacion, Cogito ergo sum, se tròba, ela, al §7 dels Principis de la Filosofia.)
Lo Discors del Metòde es una de las òbras que an lo mai influenciat l'istòria de la sciéncia modèrna. Donèt las basas solidas que totas las sciéncias naturalas modèrnas i poguèron bastir e se desvolopar. Dins aquel tractat, Descartes fa a luchas amb la question del scepticisme que d'unes autors coma Miquèl de Montanha avián contribüit de reviscolar. Descartes o faguèt evoluar per prene en compte una vertat que considerèt coma intangibla.


text:
Sonsaina
La sonsaina (tanben aperada vièla, reg. sansònha, velha o vièna) qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas au mejan d'ua arròda e jogat au mejan d'ua manivèla qui hè virar l'arròda e d'un clavièr qui prem las còrdas.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Bandoneon
Lo bandoneon qu'ei un instrument de musica aerofòn dotat d'un bohador. Qu'ei tanhent de l'acordeon en tot estar mei petit, carrat e provesit d'un bohador mei long. Lo musician qui ne joga qu'ei lo bandoneonista.
Originari d'Alemanha, que deu lo son nom a Heinrich Band (1821 - 1860) considerat com lo son inventor.
Qu'ei hèra popular dens lo tango sus las arribèras de l'arriu de la Plata e en Argentina que's pòt quitament trobar dens lo folclòre provinciau a despart deu tango (folclòre urban).