text:
Coenzim Q10
Lo Coenzim Q10, coneishut tanben devath lo nom de CoQ10 o Ubiquinona, qu'ei ua substància similara a ua vitamina, qui ei vitala entau foncionament deu còs uman. Qu'estò descobèrt peu professor Fred L. Crane e peus sons collègas de l'Institut Enzimatic de l'Universitat de Wisconsin-Madison.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Dens la soa forma pura, lo CoQ10 qu'ei un polvàs cristallin jaune iranja, shens gust ni aulor. Qu'ei parciaument absorbit dab la nòsta neuritud, mes qu'ei tanben produsit dens lo còs eth medish. Lo CoQ10 qu'ei naturalament present dens totas las cellulas umanas e qu'assegura la produccion de l'energia corporala. L'energia balhada per la neuritud qu'ei transformada en energia corporau dens las mitocondrias dab l'ajuda deu CoQ10. Gràcias ad aquera transformacion, l'energia contienguda dens la neuritud que pòt estar utilizada peu còs uman. 95 % deus besonhs corporaus en energia que son transformats dab l'ajuda deu CoQ10. Lo còr, los paumons e lo hetge, qui utilizan hèra energia, que presentan los taus de CoQ10 mei hauts. Lo CoQ10 qu'ei donc indispensable entà l'organisme e non se pòt pas remplaçat per nada auta substància. Lo CoQ10 que difusa liurament dens lo jaç doble lipidic per'mor qu'ei una benzoquinona solubla dens los lipids dab ua longa cadea isoprenoïda.
Per qué ei important lo CoQ10?[modificar | modificar la font]
Arron de la descobèrta deu ròtle significatiu deu CoQ10 dens la produccion de l'energia, lo scientific britanic Peter Mitchell qu'arrecebó lo Prèmi Nobel de Quimia en 1978. Lo CoQ10 qu'intervien en hèt dens la cadea respiratòria, en assegurant la produccion d'energia utilizabla per la cellula devath la forma d'ATP. Qu'ei un intermediari qui a la capacitat de hèr alternar ua forma oxidada dab ua forma redusida, e doncas de transferir electrons d'un complèxe enzimatic a l'aute (de la NADH-desidrogenasa a la citocromoreductasa). D'un aute costat, lo CoQ10, gràcias au son ròtle d'antioxidant, que protegeish las cellulas contra los efèctes destructius deus radicaus libres. Qu'aumenta la capacitat d'exercici fisic e que melhora la santat dens las malautias cardiacas.
Qué provòca ua manca de CoQ10?[modificar | modificar la font]
La reduccion deu taus de CoQ10 qu'ei ligada a l'envielhiment, qui vien tanben causat per l'esfòrç fisic extrèm, lo stress, ua consomacion rica d'alcòl e per malautias. Sensiblament las estatinas, medicament qui redutz lo taus de colesteròl, que frenan la produccion naturau de CoQ10 dens lo còs.
Coma aumentar la quantitat de CoQ10 ?[modificar | modificar la font]
La neuritud que balha en mejana de tres a dètz milligramas/dia de CoQ10. La majoritat deus expèrts que recomandan enter 30 e 200 mg de CoQ10/dia entaus adultes.
La fabricacion deu CoQ10[modificar | modificar la font]
Que s'emplegan tres metòdes diferents entà la fabricacion deu CoQ10: la fermentacion de levadura, la fermentacion bacteriana e la sintèsi quimica.


c: text/html

text:
Essenians
Los essenians èran un movement del judaïsme del periòde del Segond Temple que prosperèt a partir del sègle II abC. Foguèt descrich per Flavi Josèp, Filon d'Alexàndria e Plini lo Vièlh. La comunautat de Qumran, retirada dins lo desèrt, foguèt l'autora dels manuscrits de la Mar Mòrta. Lo movement sembla desparéisser cap a 70. Predicavan la frairesa, la generositat e la destacadura de la riquesa e celebravan de rituals purificators per l'aiga. Cresián que los patiments del pòble d'Israèl èran deguts a la manca de fe, afeblida pel paganisme grèc e roman.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sala capitulara
La sala capitulara, o sala dau capítol, es lo luòc onte s'acampa la comunautat religiosa d'un monastèri (e mai d'una catedrala o d'una collegiada) [1]. Ambé lo refectòri e lo dormitòri, es un dei «luòcs regulars» d'un monastèri.
En generau, es de plan carrat e atenenta ai clastras d'onte se i accedís per una pòrta dubèrta dins la galariá orientala, flancada de dos alandaments; aquestei permetián en cèrteis ocasions ai convèrs (qu'i èran pas admés) d'assistir d'en defòra ais acamps.
A l'opausat de l'intrada, lo sèti de l'abat èra adorsat a la paret orientala en son mitan, e lei monges s'assetavan subre de bancaus que fasián tot lo torn de la sala.
Cada matin, après l'ofici de Prima, se teniá lo capítol liturgic, tanben sonat simplament capítol. Se pregava, se legissiá lo martirològi (l'anonci dei sants de l'endeman) e mai un capítol de la règla comentat per l'abat (d'aquí vèn lo nom de sala capitulara).
Un o dos còps la setmana se teniá lo capítol de colpas, onte lei monges confessavan publicament sei fautas còntra la règla, e recebián una sancion proporcionada a la gravitat dau mancament.
Es dins la sala capitulara que l'abat assabentava la comunautat deis afaires importants. Tanben es ailà que se debanava l'eleccion d'un novèl abat per la comunautat e que s'aculhiá lei visitaires de marca.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per extension, lo tèrme de capítol tanben designa la comunautat acampada.


text:
Ada Deer
Ada Deer (Keshena, Wisconsin, 1935) z-es una activista e escriveira menominee. Se graduèt en trabalhs sociaus a l'Universitat de Columbia el 1961, e s'uniguèt au movement menòmini de restauracion de la resèrva e suk it bithy de la proprietat tribau en 1972. En 1993 fuguèt nomenada assistenta dau Burèu daus Afaires Indians, e en 1997 primièra femna indiana directritz d'aquel Burèu. Z-a escrit Speaking out (1970).
Liam extèrne[modificar | modificar la font]
ada deer iz wak e and dont knwo wut she iz doin and she iz really good at giving blow jobs lol


text:
Bahia
Bahia es lo cinquen estat de Brasil per la superfícia e lo pus grand de la Region Nòrd-Èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Sa superfícia totala, 564 692 km², es un pauc mai granda que la d'Espanha. Es a 68,7% dins la region del sertão, de clima semiarid. Son litoral es lo pus long de Brasil, amb 1183 km d'extension, e albèrga fòrça tipes d'ecosistèmas, en tot afavorir l'activitat toristica per sa rara beutat.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima tropical predomina dins tot l'estat, amb de variacions de precipitacions dins caduna de las diferentas regions. Dins la region del sertão i a un clima semiarid. Sus lo litoral e dins la region de la vila d'Ilhéus, l'umiditat es pus intensa, e lo nivèl de las pluèjas pòt despassar los 1500 mm annals.
Relèu[modificar | modificar la font]
Amb 561 026 km² situats sus lo litoral de Brasil, lo relèu de Bahia se caracteriza per la preséncia de planas, altiplans e depressions. Marcat per bassas altituds, lo punt culminant de Bahia es representat per la montanha Pico das Almas, amb 1958 m.
Los altiplans presents dins lo relèu mòstran que l'erosion a trabalhat en cèrca de fòrmas planas. Los altiplans ocupan gaireben tot l'estat, e presentan una seria de nivèls, traversats per de rius venguts de la Chapada Diamantina, de la Serra do Espinhaço e del centre de Minas Gerais, en direccion del nòrd de l'estat e tanben a la pròpria Chapada Diamantina, de format plan, marcant sos limits al nòrd e a l'èst. L'altiplan semiarid, localizat dins lo sertão brasilièr, se caracteriza per d'altituds bassas.
Economia[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Las principalas vilas toristicas de l'estat son Salvador, Porto Seguro e Ilhéus, situadas sus lo litoral de l'estat e conegudas tanben dins d'autres païses.


text:
Crécy-la-Chapelle
Crécy-la-Chapelle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Crécy-La-Capèla a traversat pel Grand Morissètz. Lo sòl de la region es calcaire.
La superficie de Crécy-la-Capèla compti 1578 ectaras - 15,78 km2 (siatz 6,09 sq mi)[1]. La municipalitat es desservie per doas estacions del Transilien París-Es sus la linha Esbly - Crécy-la-Capèla : las estacions de Villiers - Montbarbin e Crécy-la-Capèla. La latitud de la municipalitat es de 48° 51' 32 Nòrd e la longitude de 2° 54' 27 Èst.
Crécy-la-Chapelle est traversée par le Grand Morin. Le sol de la région est calcaire.
La superficie de Crécy-la-Chapelle compte 1578 hectares - 15,78 km2 (soit 6,09 sq mi)[1]. La commune est desservie par deux gares du Transilien Paris-Est sur la ligne Esbly - Crécy-la-Chapelle : les gares de Villiers - Montbarbin et Crécy-la-Chapelle. La latitude de la commune est de 48° 51' 32 Nord et la longitude de 2° 54' 27 Est.


text:
1254
Aquesta pagina concernís l'an 1254 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Temptativa dau govèrn Song de durbir de negociacions ambé l'Empèri Mongòl per arrestar lo conflicte murtrier entre lei dos estats acomençat en 1235. La respònsa mongòla foguèt una ataca còntra la vila de Ho-chiu. Lei defensors capitèron de resistir.


text:
Hokkaidō
Hokkaidō (en japonés:北海道) o Mosir (en aino) (ancianament en japonés: Ezo o pus inexactament Yezo/Yeso/Yesso), es la segonda illa de Japon per òrdre d'importància. L'Estrech de Tsugaru dessepara Hokkaidō d'Honshū, mas las doas illas son religadas pel tunèl sosmarin de Seikan. La pus granda vila d'Hokkaidō es tanben sa capitala, Sapporo. Administrativament, Hokkaidō es a l'encòp una prefectura e una region. Demest los Japoneses que vivon a Hokkaidō se trapa la minoritat aino, que foguèron los primièrs abitants de l'archipèla.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Hokkaidō èra a l'origina la tèrra del pòble aino. La lenga aino es presenta dins la toponimia de l'isla, dins lo nom de las vilas coma Sapporo, e dins lo nom dels arbres o dels animals (per exemple, ezomatsu, o pin d'Hokkaidō).
Fins a la Restauracion Meiji, los japoneses apelèron l'isla Eso o Ezo. Pauc après la Guèrra de Boshin de 1868, un grop de fidèls de Tokugawa, dirigit per Takeaki Enomoto, declarèt l'independéncia de l'illa jol nom de Republica Independenta d'Ezo, mas la revòlta foguèt vencida en mai de 1869. Après la Restauracion Meiji, Hokkaidō demorèt desseparada en quatre departaments pendent mantuna annadas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Hokkaidō es una illa situada dins lo nòrd de Japon, vesina de Siberia. Es enrodada per l'ocean Pacific a l'èst, la mar de Japon a l'oèst e la mar d'Okhotsk al nòrd. Es cobèrta a 71 % per de selvas e a 16 % per de tèrras agricòlas. La prefectura d'Hokkaidō inclutz de nombrosas illas, coma Rishiri, Okushiri e Rebun. Un tèrratrem de magnitud 8 que son epicentre èra situat a proximitat de l'illa se produguèt lo 25 de setembre de 2003 a 19 h 50 min 7 s (UTC).
Clima[modificar | modificar la font]
Hokkaidō es conegut per sos estius freges e secs e sos ivèrns rigoroses. La temperatura mejana en agost es d'aperaquí 22 °C, mentre que la de genièr varia entre -12 °C e -4 °C, en foncion de l'altitud e de la latitud. Las tempèstas de nèu, portadas pels vents venguts de Siberia, son frequentas. En ivèrn, la mar d'Okhotsk se gèla en granda partida, e la navigacion es impossibla sus tota la còsta Nòrd. Las pescariás devon arrestar lor activitat fins al desgèl.
Vilas principalas[modificar | modificar la font]
Sosprefecturas[modificar | modificar la font]
Hokkaidō es la sola prefectura japonesa devesida en sosprefecturas. Aquò es degut principalament a son grand espandi.
Las sosprefecturas son las seguentas :
- Abashiri
- Hidaka
- Hiyama
- Iburi
- Ishikari
- Kamikawa
- Kushiro
- Nemuro
- Ōshima
- Rumoi
- Shiribeshi
- Sorachi
- Sōya
- Tokachi
Economia[modificar | modificar la font]
Hokkaidō ocupa lo primièr reng dins l'agricultura de Japon, mai que mai per la produccion de ris e la pesca. L'ensems de la filièra agricòla es fòrça desvolopada : elevatge, cultura, pesca.
Emai que l'industria leugièra siá representada, la màger part dels emplecs se tròba dins lo sector dels servicis. Lo torisme es fòrça important per l'economia, en particular pendent l'estiu, que la frescor atira los vacancièrs (fa fòrça caud dins la rèsta de Japon a aqueste periòde de l'an). En ivèrn, son las estacions d'esquí que prenon la relèva.
Sapporo foguèt lo sèti dels Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1972 .
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Lo sol ligam terrèstre d'Hokkaidō amb la rèsta de Japon es lo tunèl de Seikan, mas la màger part dels viatjaires arriban sus l'illa amb l'avion. L'aeropòrt principal es lo de Chitose, apelat Shin Chitose kūkō, al sud de Sapporo. Tōkyō-Chitose es la linha pus frequentada de Japon amb mai de quaranta cinc vòls per jorn, assegurats per tres companhiás.
Podèm tanben anar a Hokkaidō amb lo ferry, a partir dels pòrts de Sendai e de Niigata.
Lo malhum de camin de fèrre al dintre d'Hokkaidō es plan desvolopat, mas d'unas vilas son pas accessiblas qu'en bus o en veitura.
De veire a Hokkaidō[modificar | modificar la font]
- Lo Festenal de la Nèu a Sapporo (esculturas gigantas de glaç)
- Los pargues nacionals :
Ancianas províncias de l'illa d'Hokkaidō[modificar | modificar la font]
- Província de Tokachi
- Província d'Hidaka
- Província d'Ishikari
- Província de Kitami
- Província de Kushiro
- Província de Nemuro
- Província de Teshio


text:
Quins
Quins[1][2][3] (Quins en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Quines a situat en bordure de la Rota nacionala 88, #que travèrsa la municipalitat al nivèl de la Mothe. A situat entre Naucelle e Baraqueville, en lo Ségala.
Quins est situé en bordure de la Route nationale 88, qui traverse la commune au niveau de la Mothe. Elle est située entre Naucelle et Baraqueville, dans le Ségala.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1829, la municipalitat de Quines a annexat las ancianes comunas francesas de Jalenques e de Verdun[4].
En 1829, la commune de Quins a annexé les anciennes communes françaises de Jalenques et de Verdun[5].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Naucelle, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1992
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ La ficha de Quines sul luòc del projècte Cassini del EHESS
- ↑ La fiche de Quins sur le site du projet Cassini de l'EHESS


text:
Francés de Guisa
Francés I de Lorena, mei conegut com Francés de Guisa (Bar-le-Duc, lo 17 de heurèr de 1520 - lo 24 de heurèr de 1563) que ho un companhon d'armas deu rei Enric II de França per qui e combató contre las òsts de Carles V, e un nòble de grana influéncia, onco de la reina d'Escòcia Maria Stuart qui esposè lo futur rei de França Francés II. Per aquesta rason, a la mort d'Enric II, que prengó lo contraròlle deu ahars politics deu reiaume ; qu'ei entà'u har rampèu que s'apitè la conjuracion d'Amboise que Francés de Guise he reprimir. La mort de Francés II que'u he pèrdre la soa influéncia dominanta ; qu'èra opausat a la politica de tolerància de cap aus protestants de Caterina de Medici, e lo massacre de Wassy, perpetrat peus sons òmi que marquè la dabuta de las guèrras de religion en França. Que ho assessinat d'un còp de pistolet per un protestant nomat per Jean de Poltrot de Méré qui ho esquartelat en castig.


text:
1983
Aquesta pagina concernís l'an 1983 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 9 de junh - Mário Soares deven lo primièr ministre de Portugal.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Organizacion d'eleccions dins lo país que se debanèron d'un biais marrit, especialament dins lo sud. D'efèct, dins leis ancianeis províncias rebèlas, la manca d'organizacion entraïnèt de trèbols que foguèron agravats per la decision dau govèrn de desplaçar la màger part deis unitats militaras de la region vèrs lo nòrd. S'estimant tornarmai menaçats per lo nòrd, un nombre important de soudats meridionaus refusèron d'obeïr e se formèt una guerilha fòrça organizada, dicha Armada Populara de Liberacion de Sodan, dirigida per lo coronèu John Garang. Aquò entraïnèt la Segonda Guèrra Civila Sodanesa qu'opausèt fins a 2005 lo govèrn centrau a una insureccion demandant una autonòmia fòrça larga per lo sud (e qu'obtenguèt finalament l'independéncia en 2011).
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de març - Lo papa Joan Pau II comença una visita en America Centrala.
- 19 de setembre - Independéncia de Sant Cristòl e Nevis.
- 25 d'octobre - Invasion de Grenada per de tropas nòrd-americanas.
- 31 de decembre - Independéncia de Brunei.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau lançaroquetas multiple M270 MLRS. Marquèt una revolucion en matèria d'artilhariá en causa de sa capacitat de destruccion — pòu neutralizar 700 ectaras en mens d'una minuta — quasi similara a aquela d'una arma nucleara tactica.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita dei sondas espacialas Venera 15 e 16 a l'entorn de la planeta Vènus. Permetèron de realizar lei premierei cartografias detalhadas de la planeta e d'i descubrir d'estructuras geologicas novèlas coma lei volcans de tipe corona.
Energia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau tokamak Joint European Torus (JET) que permetèt de realizar de progrès importants regardant la recèrca sus lei plasmas e la fusion termonucleara.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau virus a l'origina dau sindròm de l'immunodeficiéncia aquerida (SIDA) per la còla francés de Luc Montagnier.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Melissa Black, actritz pornografica chèca
- 10 de març - Ellen Saint, actritz pornografica chèca
- 22 de març - Dyego Rocha Coelho, fotbolaire brasilièr
- 7 d'abril - Franck Ribéry, fotbolaire francés
- 12 d'abril - Jelena Dokić, jogaira de tennis serbia
- 11 de mai - Frédéric Xhonneux, atleta bèlga
- 15 de junh - Julia Fischer, violonista classica alemanda
- 8 de junh - Kim Clijsters, jogaira de tennis bèlga
- 5 de julhet - Zheng Jie, jogaira de tennis chinesa
- 5 de julhet - Marcela Kloosterboer, actritz argentina
- 22 de julhet - Arsenie Todiraş, cantaire moldau (O-Zone)
- 14 d'agost - Mila Kunis, actritz americana-ucraïniana de cinèma e cantaira
- 14 d'agost - Lu Yen-hsun, jogaire de tennis formosan
- 20 d'agost - Andrew Garfield, actor american
- 14 de setembre - Amy Winehouse, cantaira britanica (m. 2011)
- 25 de setembre - Naomi, actritz pornografica americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 12 de genièr - Nikolai Podgorny, òme politic sovietic (n. 1903)
- 18 de genièr - Arturo Umberto Illia, president d'Argentina (n. 1900)
- 24 de genièr - George Cukor, director american de cinèma (n. 1899)
- 27 de genièr - Louis de Funès, actor francés (n. 1899)
- 28 de genièr - Frank Forde, primièr ministre d'Austràlia (n. 1890)
- 4 de febrièr - Karen Carpenter, cantaira e musiciana americana (The Carpenters) (n. 1950)
- 25 de febrièr - Tennessee Williams, escrivan de teatre american (n. 1911)
- 3 de març - Hergé, dessenhaire bèlga (n. 1907)
- 3 de març - Arthur Koestler, escrivan austriac (n. 1905)
- 9 de març - Ulf von Euler, fisiologista suedés, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 17 de març - Haldan Keffer Hartline, fisiologista american, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 18 de març - Umberto II, èx-rei d'Itàlia (n. 1904)
- 4 d'abril - Gloria Swanson, actritz americana (n. 1897)
- 13 d'abril - Mercè Rodoreda, escrivan catalana (n. 1908)
- 30 d'abril - Muddy Waters, musician american (n. 1915)
- 14 de mai - Miguel Alemán Valdés, president de Mexic (n. 1900)
- 19 de mai - Jean Rey, president de la Comission Europèa (n. 1902)
- 22 de mai - Albert Claude, biològ bèlga, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 23 de junh - Osvaldo Dorticós Torrado, president de Cuba (n. 1919)
- 25 de junh - Alberto Ginastera, compositor argentin (n. 1916)
- 4 de julhet - Antonio Guzmán Fernández, president de la Republica Dominicana (n. 1911)
- 11 de julhet - Ross Macdonald, escrivan american (n. 1915)
- 29 de julhet - Luis Buñuel, realizator espanhòl (n. 1900)
- 29 de julhet - David Niven, actor britanic (n. 1910)
- 17 d'agost - Ira Gershwin, compositor american (n. 1896)
- 10 de setembre - Felix Bloch, fisician soís, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 10 de setembre - Balthazar Johannes Vorster, president e primièr ministre d'Africa del Sud (n. 1915)
- 25 de setembre - Rei Leopòld III de Belgica (n. 1901)
- 16 de novembre - Janete Clair, escrivana brasilièra de novèlas per television (n. 1925)
- 25 de decembre - Joan Miró, pintor catalan (n. 1893)
- 28 de decembre - Dennis Wilson, musician american (Beach Boys) (n. 1944)


text:
Charles Darwin
Charles Robert Darwin (The Mount, Shrewbury, Anglatèrra 12 de febrèr de 1809 - Down House, Kent, Anglatèrra, 19 d'abriu de 1882) qu'ei un biologista anglés. Que desvolopè la prumèra teoria d'un mecanisme biologic de l'evolucion, la seleccion naturau, qu'explica la diversificacion de la vita a travèrs un lent procès de modificacion per l'adaptacion.
- 1000 articles fondamentals
- Charles Darwin
- Naturalista
- Naturalista britanic
- Escrivan britanic
- Escrivan de lenga anglesa
- Istòria de la biologia de l'evolucion
- Membre de la Royal Society
- Laureat de la medalha Copley
- Personalitat de la francmaçonariá britanica
- Evolucion
- Biologista britanic
- Naissença en 1809
- Decès en 1882


text:
Lanneanoù
Lanneanoù en breton (Lannéanou en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lannéanou Se tròba al extremitat es-nòrd-es monts de Arrée e dels Rochers del Cragou. La municipalitat es de superficie modèst (16 km²), lo sieu finage se étirant en lo sentit sud-nòrd (del marais de Ménez Vergam, cap a 180 mètres d'altitud, al sud, en s'elevant rapidament fins a las nautors principalas prèpas del bourg (280 mètres) o mai a l'èst (245 mètres près de Kerforniou), lo quatre-cinquen nòrd del territòri communal en formant un plànol inclinat a fòrça flac pendent #que l'altitud décroît pro regularament cap al nòrd fins vèrs 150 mètres.
Lannéanou N'es un autentic castèl d'aiga naturala, divèrses corses d'aiga i prenon la siá font e es tanben una linha de parteja d'aigas entre divèrsas de concas-vessants: lo Roudouhir, just al sud del bourg, flueix cap al sud, servís de limit communale amb Plougonven, e #qu'es un afluent del Squiriou, lududes-quitament tributaire de la Aulne #que se tira en la rade de Brèst ; lo Douron, #que la font se'n tròba près del ponch d'amassada dels limits communales de Lannéanou, Scrignac e Botsorhel, flueix cap al nòrd, en se tirant en la Mange; lo sieu cors servís de limit communale amb Botsorhel. Lo riu de Plouigneau, @dénommer mai en aval Tromorgant, pren la siá font a proximitat immediata del bourg de Lannéanou, flueix cap al nòrd-nòrd-oèst e es un afluent de marge drech del Jarlot #que, amb lo Queffleut, constituissi mai en aval encara la Ritz de Morlaix; lo sieu cors servís de limit communale amb Plougonven. Aqueles vallées, gaireben dempuèi las siás fonts, flueixen en vallons dintrats d'una cinquantena de mètres per çò qu'es dels plateaux avoisinants.
Lo bourg de Lannéanou es fòrça excentré al sud-sud-oèst de lo sieu finage communal ; la butte del Telègraf, prèp del bourg, #que culmini a 300 mètres e pòrta aquel nom perque aquel #èsser un dels relèus del telègraf Chappe en connectant d'Escomesas a Brèst, es sul territòri de la municipalitat de Plougonven.
L'essencial del territòri de Lannéanou a constituit de granite (massiu granitique en s'estendent de Commana a Plouaret); dels affleurements de quartzites pòdon tanben èsser identificats[1].
Una estacion del Ret breton, a via métrique, sus la linha Morlaix-Carhaix, i aviá @dénommer "Cloître-Lannéanou" : situada a 6 km a l'oèst de Lannéanou, en la vallée del Jarlot, al limit dels territòris communaux de Plougonven e del Cloître-Sant-Thégonnec, près del masatge caseriu de Kermeur, aguès pas mai #qu'un interès limitat pels abitants de Lannéanou pendent los sieus qualques decenis d'existéncia dintre 1891 e 1967.
Lannéanou se trouve à l'extrémité est-nord-est des monts d'Arrée et des Rochers du Cragou. La commune est de superficie modeste (16 km²), son finage s'étirant dans le sens sud-nord (du marais de Ménez Vergam, vers 180 mètres d'altitude, au sud, s'élevant rapidement jusqu'aux hauteurs principales proches du bourg (280 mètres) ou plus à l'est (245 mètres près de Kerforniou), les quatre-cinquièmes nord du territoire communal formant un plan incliné à très faible pente dont l'altitude décroît assez régulièrement vers le nord jusque vers 150 mètres.
Lannéanou est un véritable château d'eau naturel, plusieurs cours d'eau y prennent leur source et c'est aussi une ligne de partage des eaux entre plusieurs bassins-versants: le Roudouhir, juste au sud du bourg, coule vers le sud, sert de limite communale avec Plougonven, et qui est un affluent du Squiriou, lui-même tributaire de l'Aulne qui se jette dans la rade de Brest ; le Douron, dont la source se trouve près du point de rencontre des limites communales de Lannéanou, Scrignac et Botsorhel, coule vers le nord, se jetant dans la Manche; son cours sert de limite communale avec Botsorhel. La rivière de Plouigneau, dénommée plus en aval Tromorgant, prend sa source à proximité immédiate du bourg de Lannéanou, coule vers le nord-nord-ouest et est un affluent de rive droite du Jarlot qui, avec le Queffleut, constitue plus en aval encore la Rivière de Morlaix; son cours sert de limite communale avec Plougonven. Ces vallées, presque dès leurs sources, coulent dans des vallons encaissés d'une cinquantaine de mètres par rapport aux plateaux avoisinants.
Le bourg de Lannéanou est très excentré au sud-sud-ouest de son finage communal ; la butte du Télégraphe, proche du bourg, qui culmine à 300 mètres et porte ce nom car ce fut un des relais du télégraphe Chappe reliant Paris à Brest, est sur le territoire de la commune de Plougonven.
L'essentiel du territoire de Lannéanou est constitué de granite (massif granitique s'étendant de Commana à Plouaret); des affleurements de quartzites peuvent aussi être identifiés[2].
Une gare du Réseau breton, à voie métrique, sur la ligne Morlaix-Carhaix, était dénommée "Cloître-Lannéanou" : située à 6 km à l'ouest de Lannéanou, dans la vallée du Jarlot, à la limite des territoires communaux de Plougonven et du Cloître-Saint-Thégonnec, près du hameau de Kermeur, elle n'eût qu'un intérêt limité pour les habitants de Lannéanou pendant ses quelques décennies d'existence entre 1891 et 1967.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Chauris e Jacques Garreau, "Precisions sus la stratigraphie e l'estructura dels Monts de Arrée (Finistère)", Resumits setmanièrs de las sessions de l'Academia de las sciéncias. Seriá D, 1973, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6109671c/f1043.Image.R=Lanneanou.langFR
- ↑ Louis Chauris et Jacques Garreau, "Précisions sur la stratigraphie et la structure des Monts d'Arrée (Finistère)", Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences. Série D, 1973, consultable http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6109671c/f1043.image.r=Lanneanou.langFR


text:
Sassetot-le-Mauconduit
Sassetot-le-Mauconduit es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a una quinzena de quilomètres a l'èst de Fécamp, lo vilatge de Sassetot se tròba sus la falaise dintre las Pichonas-Lòsas e las Grandas-Lòsas, doas plajas.
Situé à une quinzaine de kilomètres à l'est de Fécamp, le village de Sassetot se trouve sur la falaise entre les Petites-Dalles et les Grandes-Dalles, deux plages.


text:
Dictator (Roma antica)
Lo dictator (en latin : dictator) èra un magistrat extraordinari que teniá lei plens poders. Aqueu títol foguèt creat en 501 avC per faciar una situacion de perilh grèus per Roma o per remplaçar de cònsols absents durant certanei ceremonias. Lo mandat dau dictator èra inferior a sièis mes e la nominacion d'un dictator foguèt frequenta entre lei sègles V e III avC. Pasmens, dins lo corrent dau sègle I avC, lei trebols militars intèrns e l'afebliment deis institucions republicanas entraïnèron la nominacion de dictators per de mandats pus lòngs que menacèron lo mantenement de la Republica. Après l'assassinat de Cesar, Marc Antòni faguèt donc escafar la dictatura deis institucions romanas.


text:
Sintra
Sintra es una vila de Portugal del districte de Lisboa, region de Lisboa e sosregion del Grand Lisboa. I a gaireben 400 000 abitants. Ciutats de vila de Sintra: Agualva-Cacem e Queluz.
Al tèrme nòrd i a lo municipi de Mafra, a l'èst Loures, al sud-èst Amadora, al sud Oeiras e Cascaís e a l'oèst i a l'ocean Atlantic.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Sintra es coneguda dins una forma medievala coma "Suntria" amb la significacion en indoeuropèu d'“astre luminós” o “solelh”, e tanben nomenada per Varrão i Columela: Mont Sagrat. Per Ptolemèu èra "Serra da Lua" (Mont de la Lutz) e lo geograf arabi Al-Bacr, al sègle X, diguèt d'aquela « En permanéncia submergida d'una bruma que se dissipa ».
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Castèl dels Moros
- Palais Nacional da Pena
- Parc Nacional da Pena
- Palais Nacional de Sintra
- Edifici de l'ostal de vila
- Quinta da Regaleira
- Palais de Seteais
- Palais de Monserrate
- Convent do Capuchos
- Font da pipa
Istòria[modificar | modificar la font]
Sintra èra musulmana jol nom de Shintara e seguèt los estres de Lisbona. Foguèt conquerida pels portugueses jol rei Alfons I de Portugal en 1147; aprèp venguèt residéncia preferida dels reis de Portugal; dempuèi palais lo rei Sebastian I de Portugal decidiguèt en 1578 l'expedicion contra Marròc que s'acabèt amb la batalha dels tres reis ont moriguèt. La Sintra modèrna es dominada pels rèstas de l'ancian castèl musulman (en portugués Castelho dos Mouros) a 429 metres de naut
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Marròc, Asilah (agost 2006)
- Marròc, El Jadida
- Japon, Omura, Japon
- São Tomé e Príncipe, Trindade
- Guinèa Bissau, Bissau
- Angòla, Lobito
- Cuba, L'Avana
- Cap Verd, Vila Nova Sintra
- Brasil, Petròpolis
- Moçambic, Namaacha
- Estats Units, Honolulu


text:
Guipuscoa
Guipuscoa (Guipuscoa en francés, Gipuzkoa en basco, Guipúzcoa en espanhòu) qu'ei ua província d'Espanha, un "territòri istoric" dens la Comunautat Autonòma Basca e ua província tradicionau deu Bascoat.
La capitau qu'ei Sent Sebastian (Donostia en basco).
Los sons abitants que son los guipuscoans.
Qu'ei bordada per Biscaia (oèst), Alaba (sud), Labord e la Comunautat Forala de Navarra (èst) e peu golf de Gasconha (nòrd).
Ua part important de la populacion de la còsta orientau (Hont Arràbia, Sent Sebastian, Passatge) que parlava l'occitan gascon enqüera a la fin deu sègle XIX.
Heraudica[modificar | modificar la font]
Los arbres e la mar qu'arrepresentan lo litorau e l'interior (tres arbres peus tres territòris qui constitueishen Guipuscoa). Los gigants o titans qu'evocan probablament la tradicion deus jentilak. Los canons e lo rei qui porta l'espasa que desapareishón en 1979.


text:
Haussà (lenga)
La lenga haussà (Hausanci dens la lenga Hausanci) es una lenga afroasiatica, del grop chadic, parlada en Africa occidentala e centrala. Es la principala lenga del grop chadic e una de las lengas majoras d'Africa.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo haussà fa partida de la larga familha de las lengas afro-asiaticas, ramificacion chadica.
Las lengas chadicas an tres brancas: occidentala, centrala e orientala. Lo haussà fa partida del grop occidental. Cal notar que tot ben que las lengas chadicas compten mai d'un centenat de lengas, lo haussà sol representa gaireben 80% del nombre total de locutors de la ramificacion chadica.
Estatut[modificar | modificar la font]
Es una de las tres lengas africanas majoras oficialas de Nigèria e la mai importanta.
Es una lenga nacionala de Nigèr e es parlat per la majoritat de la populacion.
Es tanben una de las lengas nacionalas dins qualques autres païses (Benin, Chad, Cameron).
Es tanben una lenga veïculara largament utilizada en Africa occidentala e centrala (de Ghana a Sodan).
Dialectologia[modificar | modificar la font]
Lo haussà a un vintenat de dialèctes. Es lo de Kano (Kananci) que sèrv de referéncia e de basi a la lenga estandarda.
Nombre de locutors[modificar | modificar la font]
Als 40 000 000 de locutors de lenga mairala (que representa mai o mens lo nombre de Haussàs), cal ajustar un nombre desconegut de locutors qu'utilizan lo haussà coma lenga segonda. Cal pasmens reconéisser que lo nombre de 30 000 000 (sovent donat) es del tot possible vist que la lenga domina lo nòrd de Nigèria e Nigèr tot.


text:
Friedrich Sertürner
Friedrich Wilhelm Adam Sertürner (nascut lo 19 de junh de 1783 a Neuhaus, mòrt lo 20 de febrièr de 1841 a Hamelin) èra un farmacian alemand, que descubriguèt la morfina in 1804.
Coma aprendís farmacian a Paderborn, foguèt lo primièr d'isolar la morfina de l'òpi. Batejèt l'alcaloïde isolat "morphium" d'après lo nom del Dieu grèc dels sòmis, Morfèu. Èra non solament lo primièr alcaloïde trach de l'opium, mas tanben lo primièr alcaloîde trach d'un planta. Dins los ans seguents faguèt de recercas suls efièches de la morfina, que pasmens foguèt pas utilizada largament abans 1815.
En 1809, Sertürner durbriguèt sa primièra farmacia a Einbeck. En 1822, crompèt la farmacia principala de Hamelin (Rathaus Apotheke), que i trabalhèt entrò a sa mòrt en 1841.


text:
Anular (anatomia)
L'annular es lo quatren det de la man pe l'Òme e los grands monins, situat entre lo det long e l'auricular. Son nom ven de anèl, perque es un det que pòrta l'anèl del maridatge.
Lo nom[modificar | modificar la font]
Lo nom ven del fach qu'es a aquel det que se pòrta mai sovent los anèls e las bagas, subretot l'aliança, simbolisant lo maridatge. Segon una cresença egipciana transmisa pels Romans, una vena, Vena Amoris (« Vena de l'amor »), passa dins aquel det de la man esquèrra e va dirèctament al còr. Dans dins d'autres langas, lo sens es diferent:
- Lo det medical: de culturas li atribisson de poders magics, coma la dona de sonhar:
- Lo det anular, que porta l'anèl:
- Lo det sens nom, benlèu atal nomenat per paur de sa "poténcia" :
- bulgar : bezimen pryst (lo det sens nom)
- finés : nimeton sormi (lo det sens nom)
- ongrés : nevetlen ujj (lo det sens nom)
- japonés : nanashi-yubi (lo det sens nom)
- latin : digitus medio proximus (lo det a costat del mitan)
- mandarin : wúmíngzhǐ (lo det sens nom)
- Persan : binàme (lo det sens nom)
- rus : bezymyannyi palets (lo det sens nom)
- sanskrit : anáman (lo det sens nom)
- tatar : atsyz parmak (lo det sens nom)
- turc : adsız parmak (lo det sens nom)
Biologie[modificar | modificar la font]
L'anular es lo primièr det a se formar pendent lo desvelopament del fètus.
Mercé a l'indici de Manning, lo rapòrt entre la longor de l'indèx e aquela de l'anular permèt de determinar dirèctament lo sèxe d'un individú[1]. Aquò permetèt a una equipa del CNRS de determinar l'apartenéncia sexuala de las emprentas de la mans trobadas dins las espelugas preïstoricas de Gua Masri, a Bornèo, et de la Espeluga crosquer, près de Marselha[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) J. T. Manning, Digit Ratio, a Pointer to Fertility, Behaviour and Health, Rutgers University Press, 2002.
- ↑ (fr)« Les peintres rupestres n'étaient pas toujours des hommes », dins Le Monde,


text:
Astúries (mens localament Astúrias) (bable: Principáu d'Asturies o Asturies) es una comunautat autonòma espanhòla uniprovinciala, qu'a era forma d'un Principat a on eth Prince d'Astúrias ei er eretèr deth cap d'Estat deth Reiaume d'Espanha. Eth sòn territòri ei d'uns dètz mil quilomètres carradi, e compde damb ua poblacion, en retrocès, que supère un shinhau eth milion d'abitants, que parlen castelhan encara que tanben asturian. Eth sòn caplòc ei era ciutat d'Oviedo e Gijón ei era poblacion mès poblada e, ath delà, plaçada a la còsta damb granes plages.
Era poblacion actuau se caracteriza per possedir eth mès naut taus de mortalitat d'Espanha (12 per mil) e eth mès baish taus de natalitat (6 per mil), de manèra que dempuish 1987 era poblacion ei en tot a diminuir, encara qu'es ciutats granes mantienen era sua poblacion. Eth 1900 era poblacion èra de 650 000 e eth 1800 de 350 000.


text:
Neuwiller-lès-Saverne
Neuweiler bei Zabern en alemannisch (Neuwiller-lès-Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichona vila del Bas-Rhin, del costat de Bouxwiller e del arrondiment de Saverne situada en una contrée pittoresque al pè del massís dels Vòges, e environada de vinhas, de pradas e de bòsques.
Petite ville du Bas-Rhin, du canton de Bouxwiller et de l'arrondissement de Saverne située dans une contrée pittoresque au pied du massif des Vosges, et entourée de vignes, de prairies et de forêts.


text:
809
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 809 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo començament d'una guèrra civila saunosa dins lo Califat abbassida permetèt a l'emperaire Nicèfor Ièr de se preocupar de la frontiera ambé lei Bulgars ont una campanha militara acomencèt d'èstre preparada. Una flòta importanta foguèt tanben mandada en Itàlia per sometre Venècia. Pasmens, foguèt vencuda per lei Francs a Comacchio.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Harun ar-Rachid tombat malaut dins lo corrent d'una campanha còntra una revòuta de Transoxania. Foguèt enterrat dins lo palais dau governador de Korhasan dins una vila que foguèt per la seguida dicha Mashhad. Sa succession foguèt premier reglada segon sa volontat. Son fiu Al-Amin li succediguèt coma califa e governador dei províncias occidentalas dau Califat. Son autre fiu, Al-Mamun foguèt nomat governador dei províncias orientalas amb una autonòmia larga. Èra tanben l'eiretier dau Califat. Aqueu partiment entraïnèt de tensions importantas e una guèrra civila acomencèt tre 810 per la succession d'Harun ar-Rachid.


text:
Guèrra Civila de Nepal
La Guèrra Civila de Nepal se debanèt de 1996 a 2006 au Nepal entre una guerilha maoïsta formada per lo Partit Comunista de Nepal (Maoïsta) e lei fòrças de la monarquiá nepalesa (polícia puei armada a partir de 2002). Entraïnèt de transformacions prefondas de la societat nepalesa e, finalament, l'afondrament de sa monarquiá e la proclamacion d'una republica en 2006. Après aqueu procès, de negociacions entre lo govèrn provisòri e la guerilha permetèron d'organizar un govèrn d'union nacionala dirigit per lei maoïstas e l'eleccion d'una assemblada en carga de la redaccion d'una constitucion novèla. D'autreis acòrds foguèron concluts regardant lo desarmament de la guerilha e l'integracion d'una partida de sei combatents au sen dei fòrças armadas de Nepal.


text:
Trompa naturau
La trompa naturau o còrn naturau qu'ei l'ajòu deu còrn d'armonia de las orquèstras sinfonicas modèrnas. Qu'ei un instrument de coire naturau com la trompeta barròca (instrument dab loquau e jogavan amassas dens las orquèstras sinfonicas dinc a lfin de l'epòca classica mercés a l'invencion deu piston) o lo claron mes a la diferéncia deus autes coires naturaus, que pòt anar mei luenh que la simpla realizacion de serias armonicas mercés au jòc de la man deu musician dens lo son pabalhon. Dens lo repertòri de la musica anciana, qu'èra donc un instrument mens limitat que non pas la trompeta e lo son repertòtri classic qu'ei mei ric e autentic. Wolfgang Amadeus Mozart, per exemple que compausè concertos per trompa quan be n'escrivó pas nat per la trompeta qui, alavetz, non podeva pas seguir l'orquèstra dens las subtilitats estilisticas de la musica classica.
La trompa naturau classica, qu'èra totun enqüèra un pauc limitada en comparason dab lo còrn d'armonia modèrna e que devèva cambiar de colissa segon la tonalitat d'interpretar.
La trompa de caça qu'ei tanben ua trompa naturau mes jogada la man en dehòra deu pabalhon e donc shens possibilitat cromatica e donc en interpretar pas sonque armonicas com la trompeta naturau. Aqueths limits similars deus dus instruments que son soslinhats dens la Water Music de Georg Frederich Händel qui jòga sus l'oposicion enter ambs.


text:
Independentisme catalan
Eth independentisme catalan ei eth corrent politic que propugna era independéncia de Catalonha, o des Païsi Catalans, de Espanha e França. Era banèra independentista catalana ei era Estelada.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Inicis[modificar | modificar la font]
Es prumèrs antecedents istorics der independentisme politic catalan son incerts, dempús dera abolicion des Constitucions catalanes, damb es Decrèts de Naua Planta, dempús dera Guèrra de Succession, i aueren diuèrsi movements populars que reivindiquèren, de forma mès o mens explicita, ua republica catalana n'es diuèrsi alçaments que gigotarien Catalonha ath long deth sègle XIX, mès non ac heren encara damb un projècte politic nacionalista modèrne. Er independentisme o separatisme catalan neishec coma movement politic modèrne clarament a fins deth prumèr decenni deth s. XX, inspirat peth nacionalisme irlandés, que captaue era atencion internacionau dempús dera alçament de Pasca de 1916 e era sua luta contra er Empèri Britanic. Er aguest clima auien apareishut es prumères publicacions independentistes catalanes, er an 1918. E es prumèrs partits politics independentistes. Dempús de principis de sègle s'auien anat en tot formar, a redòs dera Union Catalanista es prumèrs movements de tendéncies separatistes que confluirien era era creacion dera Federacion Democratica Nacionalista (1919) e d'a on sorgirie çò que serie eth prumèr grop que se declararie separatista: Estat Català, dirigit per Francesc Macià, un grop qu'eth çò de prumèr temps emprenec activitats armades. Era FDN aurie ua vida efímera e, fòrça lèu, Estat Català vierie ua organizacion politica (1922) que compdarà damb ua branca militara, era suborganització Banèra Nera (1926). Era dictadura de Primo de Rivera, damb ua herotja repression ath madeish temps contra es organizacions catalanistes, includit er incipient independentisme; e contra eth movement obrèr, contribuiren a apropar-les. Dirigents obrèrs coma Salvador Seguè s'auien ja mostrat favorables ara independéncia de Catalonha. Er an 1926 aurien lòc es hèts de Prats de Molló, eth qué Francesc Macià dirigic un assag falhit d'impulsar ua insurreccion armada independentista, qu'arribèc entà eth en ua aliança damb eth sindicalisme dera CNT e les fòrces obrères entà convocar ua grèva generau. Eth fracàs militar mès, se convertic er un succès de propaganda, e eth jutjament a Macià artenhec dar un gran resson ara reivindicacion d'independéncia tant laguens deth país coma escalèr internacionau, e convertic Macià era ua icòna populara. Un còp ar exili, Macià fondarie a Cuba çò Partit Separatista Revolucionari de Catalonha, inspirat eth çò de Partit Revolucionari Cuban de José Martí e Maximo Gómez. Un hèt clau siguec era proclamacion dera Constitucion dera Havanesa, er an 1928, que metie es bases dera Constitucion provisionau dera Republica Catalana. Eth tèxte dera Constitucion dera Havanesa auec ua importanta difusion. Ja ath decenni des 30 apareisheren d'auti partits independentistes com Nosati Soleis! (1931), çò Partit Nacionalista Catalan (1932), o çò Partit Català Proletari (1932). Er an 1936 eth darrèr s'integrarie ath Partit Socialista Unificat de Catalonha e es dus prumèrs s'integrarien nauaments a Estat Català. Er aguesti ans er independentisme era era practica, sonque actuaue er eth encastre deth Principat de Catalonha. Eth Partit Català Proletari, liderat per Jaume Compdi serie eth prumèr precedent, d'independentisme socialista. Damb era queiguda dera Restauracion monàrquica (Alfons XIII) e Primo de Rivera, e era adveniment dera Republica espanhòla (1931), eth republicanisme catalan se junherà e formarà Quèrra Republicana de Catalonha. Tanben s'i junherà grana part d'eth "separatisme" liderat per Francesc Macià maugrat mantier cèrta quita estructura (es JEREC). Macià vierà eth cap de tot aguest movement e, dempús dera proclamacion unilaterau dera Republica Catalana, s'artenherà que Madrid concedisque autogovèrn de Catalonha. Macià e, dempús, Lluís Companys arribaràn en presidents dera Generalitat republicana, damb gran supòrt deth pòble, mès en tot acceptar era Generalitat e en tot renonciar de hèt en un quite estat.
Franquisme[modificar | modificar la font]
Dempús dera Guèrra Civiu espanhòla, çò Tèsta Nacionau de Catalonha ne ven era principau referéncia. Eth FNC emprenerie ua intensa activitat agitativa e de resisténcia, en tot arribar en collaborar damb es fòrces aliades pendent era Dusau Guèrra Mondiau damb era esperança d'obtier rèdits entara causa catalana damb era victòria aliada contra eth fascisme. Era fin dera guèrra e eth supòrt des poténcies occidentaus a Franco eth çò de nau contèxt de guèrra heireda frustrèc aguesta estrategia, mès era Tèsta prosseguí es sues activitats ath long des següents ans. Siguec a fins des ans 60 que, a compdar des sectors univeritaris dera Tèsta, e dempús d'un intens mès respectuós debat ideologic ath cnjse deth FNC, apareishec çò Partit Socialista de Desliurança Nacionau, fondat er an 1968, d'orientacion marxista. Damb aguest darrèr, s'inície era neishença dera independentisme modèrne que reivindique es Païsi Catalans, damb un compausant ideologic de quèrra: eth Quèrra Independentista. Maugrat açò, a compdar des ans 70, aguest s'organizarie es diferentes faccions, mentre neishien d'auti grops, includides organizacions armades clandestines com EPOCA o Tèrra Liura.
Transicion[modificar | modificar la font]
Era fin deth franquisme, damb era mòrt de Franco, a banda des libertats de democracia formau artenhuda, es cambiaments que vengueren dempús per rapòrt ara estructura der estat, qu'eth discors oficiau a qualificat de Transicion democratica", supausèren un procès de reforma pactada entre es direccions des partits majoritaris, tèsta era Ruptura democratica que reclamauen iniciauments es instàncies antifranquistes coma era Assemblada de Catalonha, qu'includie entre es sòns punts eth dret ath Autodeterminacion. Atau, dempús deth punt d'enguarda der independentisme era realitat eth procès refortilhèc eth pilar fonamentau dera unitat indissoluble dera "nacion española", e metie era armada espanhòla coma garant d'aguesta unitat, principis consagrats er es prumèrs articles dera constitucion espanhòla de 1978. Er aguest marc, entad independentisme es autonomies catalanes demorèren coma entitats subalternes sense poder politic pròpri efectiu. L’quèrra independentista denoncièc alavetz çò qu'açò significaue, en tot demorar-se soleta n'era denóncia deth regim autonomic. Pendent 16 ans, de 1979 a 1995, desvolopèc ua estrategia de propaganda armada que permetec era aparicion d'un incipient movement sociau e politic qu'artenhec esténer sociauments, peth prumèr còp era era istòria de forma massissa, es posicions explicitaments independentistes. as ans 80, era creacion deth Movement de Defensa dera Tèrra aglutinà majoritàriaments era independentisme politic, enquia qu'a fins d'aguest decenni se dividirie es diferentes faccions, e er an 1992 arreceberie ua importanta secodida repressiva. mentretant Auti movements coma era Crida ara Solidaritat e, a principis des 90, partidi com Quèrra Republicana de Catalonha, evolucionèren cap a posicions independentistes.
Actualitat[modificar | modificar la font]
Actuaument, er unic partit damb representacion parlamentària que ditz èster independentista ei ERC (Quèrra Republicana de Catalonha), encara que tanben a partits autonomistes damb representacion parlamentària com çò PSM (Partit Socialista de Mallorca), ICV (Iniciatiua per Catalonha - Verdi), o CiU (Convergéncia e Union) i a sectors independentistes, sustot entre es sues joenesses. Ar encastre locau, es Candidatures d'Unitat Populara, impulsades pera Quèrra Independentista, obtengueren 22 còssos eth des eleccions locaus deth 27 de mai de 2007, arribanta èster dusau o tresau fòrce es capitaus de comarca coma Berga o Vilafranca Resultats electoraus des CUP as eleccions deth 27 de mai de 2007, ath delà d'ua vintea mès de representantes es candidatures mès agranisses damb participacion independentista. Eth Quèrra Independentista actuau l'intègren organizacions e partits coma Tà deuant, çò PSAN, eth MDT o es candidatures municipaus CUP, e es organizacions juveniles Maulets e Coordinadora d'Assemblades de Joenes dera quèrra independentista e çò Sindicat d'Estudiants des Païsi Catalans, organizacion estudiantil majoritària as universitats des Païsi Catalans. Tanben i a d'auti grops independentistes com çò Partit Republica Català o Estat Català, de caire mès testimoniau.[1][2][3]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
- Associacion de Municipis per l'independéncia
- Assemblada Nacionala Catalana
- Territòri Catalan Liure
- Consultacions sur l'independéncia de Catalonha
- Manifestacion "Catalonha, nau estat d'Euròpa"


text:
Peiriac de Menerbés
Peiriac de Menerbés ( Peyriac-Minervois en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Menerbés situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Peiriac de Menerbés es un vilatge situat entre la Montanha Negra e l'Alaric sus la D11 a 26 km al nòrd-èst de Carcassona, a una quarantena de quilomètre de Narbona, es al centre del grand vinhal del menerbés.
Lo riu que la travèrsa es l'Argent Doble, Peiriac es sus la riba esquèrra. Son clima es tipicament mediterranèu, ensolelhat amb de vent. .


text:
Pèire Solatges
Pèire Solatges (Pierre Soulages en francés), nascut lo 24 de decembre de 1919 a Rodés (Roergue), es un pintor e gravaire abstrach, fòrça conegut per son usatge dels rebats de la color « negre », que nomena negre-lutz o otranegre. Avent realizat mai de 1 500 quadres que nomena totes del mot de pintura seguit de la data e del format[1], es un dels principals representants de la pintura informala.
Somari
Percors[modificar | modificar la font]
Pèire Solatge perdèt lo paire en 1924. Dempuèi tot jove, a Rodés, aquel roergàs èra fascinat per las vielhas pèiras, los materials usats e patinats pel temps, l'artesanat dels seu país e los paísatges aspres, subretot los Causses. Aviá sonque uèit ans quand respondèt a una amiga de sa sòrre ainada que li demandava çò qu’èra a dessenhar amb de tinta sus une fuèlha blanca: un paísatge de nèu. « Çò que voliá far amb la tinta, çò diguèt, èra far venir lo blanc del papèl encora mai blanc, mai luminós, coma la nèu. Es pel mens l’explicacion que ne dòni ara. »[2]
A dotze ans, son regent lo menèt, amb sa classa, visitar l’Abadiá de Santa Fe de Concas, que se revelèt sa passion de l’art romanic e lo desir confús de venir un artista. Acompanhava dins sas recercas un arqueològ local e descòbra d'esperel al pé d’un dolmèn de puntas de sagetas e de tèsts preïstorics que dintrèron al musèu Fenaille de Rodés. Foguèt pertocat per las pinturas rupèstras de la Cauna del Puèg Mèrle dins los Causses de Carcin, de Font de Gaume en Dordonha, d’Altamira en Cantàbria, puèi de Las Caus en Dordonha (descobèrta en 1940).
Pintor[modificar | modificar la font]
Comencèt a pintar dins son Avairon natal abans de « montar a París » a dètz e uèit ans per venir professor de dessenh e passèt lo concors de dintrada a l'Escòla Superiora Nacionale de las Bèlas Arts. I foguèt admés en 1938 mas decoratjat per la mediocritat e lo conformisme de l'ensenhament que s'i recep e tornèt a Rodés. Pendent aquela breva demorença a París, frequentèt lo musèu del Lovre e vesèt las exposicions de Cesana e Picasso que son per el de revelacions, l'incitant a tornar a çò sieu, a Rodés, per se consacrar pas qu'a la pintura[3].
Foguèt mobilizat en 1940, mas desmobilizat en 1941. S'installèt en zona liura, a Montpelhièr, e frequentèt assiduament lo Musèu Fabre. Refractari au STO en 1942, passèt lo rèsta de la guèrra prèp de vinhairons de la region que l'amaguèron.
La postguèrra[modificar | modificar la font]
En 1946, s'installèt dins la banlèga parisenca per se consacrar entièrament a la pintura. Comencèt a pintar de quadres abstraches en utilizant lo tan de notz, ont lo negre domina, e que foguèron quadres refusats al Salon d'automne de 1946. Los exposèt al Salon dels subreindependants en 1947, que los quadres escurs i se faguèron remarcar entre los autres, fòrças colorats: « Anatz vos far fòrça enemics », prevenguèt alara Picabia[4]. Trobèt un talhièr a París, carrièra Schoelcher, prèp del Montparnasse.
A partir de 1948, participèt a d'exposicions a París e en Euròpa, coma a « Französische abstrakte malerei », dins de musèus alemands, amb los primièrs mèstres de l'art abstrach tal Kupka, Domela, Herbin eca. En 1949, obtenguèt sa primièra exposicion personala a la galariá Lydia Conti a París ; expausèt tanben a la galariá Otto Stangl, de Munic, per la fondacion del grop Zen 49. En 1950, figurèt dins d'exposicions collectivas à Nòva York, Londres, São Paulo, Copenaga. D'autras exposicions de grop presentadas a Nòva York viatjant aprèp dins de musèus americans, coma « Advancing French Art » (1951), « Younger European Artists » (Musèu Guggenheim, 1953), « The New Decade » (Museum of Modern Art de Nòva York, 1955). Expausèt sovent a la galariá Kootz de Nòva York e a la galariá de França a París. Al començament dels ans 1950, sos quadres comencèron a dintrar dins los mai grands musèus del mond coma la Phillips Gallery a Washington, lo Musèu Guggenheim e lo Museum of Modern Art de Nòva York, la Tate Gallery de Londres, lo Musèu nacional d'Art modèrne de París, le Museu de Arte moderna de Rio de Janeiro eca. A l'ora d'ara, mai de 150 de sas òbras se trapan dins los musèus. En 1960 se faguèron las seunas primièras exposicions retrospectivas dins los musèus d'Hannover, Essen, Zuric e L'Aia. E mai d'autras. De 1949 a 1952, Solatges realizèt tres decòrs de teatre e ballets e sas primièras gravaduras d'aigafòrta al talhièr Lacourière.
L'experiença de l'Otranegre[modificar | modificar la font]
En genièr de 1979, Solatges en trabalhant sus un quadre apondèt, retirèt de negre pendent d'oras. Savent pas mai que far, daissèt lo talhièr, desemparat. Quand tornèt dos oras mai tard: « Lo negre aviá tot envasit, a tal punt qu'èra coma s'existissiá pas mai »[5]. Aquela experiença marquèt un cambi de cap dins son trabalh. Lo meteis an, expausèt al Centre Jòrdi Pompidor sas primièras pinturas monopigmentària, fondadas sul rebat de la lutz suls estats de superfícia del negre, nomenat mai tard « otranegre ».
Òbras aprèp son experiença de l'Otranegre[modificar | modificar la font]
Solatges causiguèt l'abstraccion, perque ditz veire pas l’interes de passar « pel bestorn de la representacion [...] Representi pas, çò ditz, presenti. Depenhi pas, penhi. »[6].
A partir 1979, la pintura de Solatges es pròche de l'estil abstrach d’Hans Hartung amb de tons restrenches que los efètes de clarobscur son perceptibles, tanben en transparéncia.
Aprèp 1979, los quadre utilizan fòrça de relieus, d'òscas, de regas dins la matèria negra que creson a l'encòp de jòcs de lutz e de... colors. Perqu'es pas la valor negra d'esperla que'es lo subjècte de son trabalh, mas la lutz que revèla e organiza: s'agís doncas d'aténher un al delà del negre, que lo tèrme d'otranegre utilizat per qualificar sos quadres dempuèi la fin dels ans 1970; que tanben l'utilizacion del qualificatiu « monopigmentàri » melhor qu'aquel de « monocròma» per qualificar la pintura de Solatges.
L'otranegre presenta una varietat d'efèctes: utilizacion de colors coma lo brun o lo blau, mescladas al negre; utilizacion del blanc en contraste violent amb lo negre e de blanc sus l'entièra superfícia del quadre; utilizacion, aprèp 2004, de l'acrilic, qui permet d'efèctes de matèria fòrça mai importants e dona la possibilitat de contrastes mat/brilhant...
Es una de las personalitats a l'origina de la creacion de la cadena de television Arte.
Entre 1987 e 1994, realizèt 104 veirals, trabalhant amb lo talhièr de Jean-Dominique Fleury a Tolosa, per la glèisa abadiala de Concas.
En 2007, lo Musèu Fabre de Montpelhièr li consacrèt una sala per presentar la donacion facha pel pintor à la vila. Aquela donacion compren 20 quadres de 1951 a 2006 d'entre los majors dels ans 1960, dos grands otranegres dels ans 1970 e de grands poliptics.
Un musèu Solatges es en construccion Rodés. L'artista faguèt una donacion de 250 òbras (pinturas sus tela e sus papièr, bronzes, totalitat de l'òbra estampada, òbra de joinessa e trabalh preparatòris a la realizacion dels veirals de l'abadiala de Concas) e un fons documentari important per la comunautat d'aglomeracion del Grand Rodés. L'artista d'esperel depausèt la primièra pèira d'aquel musèu lo dimècres 20 d'octòbre de 2010.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "figaro" Pèire Solatges, la passion del negre sus Le Figaro.fr
- ↑ "Jaunin" citat per Françoise Jaunin, art. cit.
- ↑ "figaro"
- ↑ (fr)Pierre Soulages, Entrevista amb Christophe Donner, Op. cit., 2007, p. 48
- ↑ citat in: Pèire Solatges, Entrevista amb Christophe Donner, Op. cit., 2007, p. 52
- ↑ "Jaunin"
fonts[modificar | modificar la font]
- (fr)"Pierre Soulages, la peinture passion". Entrevista amb Jacques Bouzerand, "Le Point", 25 de decembre de 1989, n° 901, p. 98-102.
- (fr)Pierre Soulages: « Entrevista amb Jean Pierrard », Le Point, 31 de març de 2003, n° 1585, p. 100.
- (fr)Pierre Soulages, « Entretien avec Christophe Donner », Le Monde 2, 3 de febrièr de 2007, p. 48-52.
- Françoise Jaunin, (fr)Pierre Soulages, lumières d'« outrenoir », article sul site officiel du ministèri francés dels Afars estrangièrs.
- (fr)Lo Site oficiel de Pèire Solatges.
- "Pierre Soulages, Fiat Lux..." Intrevista dins " mon oeil sur l'art
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Hubert Juin, Soulages, le musée de poche, Éditions Georges Fall, Paris, 1958.
- Michel Ragon, Les Ateliers de Pierre Soulages, Albin Michel, Paris, 1990.
- Pierre Encrevé, Soulages. L'Œuvre complet, 3 vol. (1946-1958, 1959-1978, 1979-1997), Paris, Éditions du Seuil (catalogue raisonné de 1 174 œuvres).
- Nathalie Reymond, Soulages, la lumière et l’espace, Paris, éd. Adam Biro, 1999.
- Henri Meschonnic, Le Rythme et la lumière avec Pierre Soulages, Odile Jacob, 2000.
- Pierre Soulages, Noir lumière, entretiens avec Françoise Jaunin, Lausanne, éd. La Bibliothèque des arts, 2002.
- Entretien Pierre Soulages et Jacques Le Goff À propos des vitraux de Conques ou comment intégrer une œuvre contemporaine dans un lieu chargé d'histoire. Le Pérégrinateur Éditeur, Toulouse, 2003.
- Pierre Encrevé, Soulages. Les Peintures. 1946-2006, Paris, Éditions du Seuil, 2007 (réédition du précédent ouvrage du même auteur, augmentée d'un chapitre concernant la période 1998-2006, mais avec beaucoup moins de reproductions).
- Jean-Michel Le Lannou, La Forme souveraine. Soulages, Valéry et la puissance de l'abstraction, Paris, Éditions Hermann, 2008.
- Pierre Soulages, Écrits et propos, textes recueillis par Jean-Michel Le Lannou, Paris, Éditions Hermann, 2009.
- Gérard Georges Lemaire, Pierre Soulages au fond de la rétine de Roger Vailland, Les Lettres françaises, septembre 2005.
- Roger Vailland, Comment travaille Pierre Soulages ?, revue L'Œil de mars 1961, rééd. dans Chronique d'Hiroshima à Goldfinger (tome II), 1984, et Les Cahiers Roger Vailland.
- Roger Vailland, Le Procès de Pierre Soulages (copie sur Pierre-Soulages.com), article daté février 1962, revue Clarté n° 43 de mai 1962 ; rééd. dans Le Regard froid, 1963 ; rééd. dans Chronique d'Hiroshima à Goldfinger (tome II), 1984.
- Pierre Encrevé, Les Soulages du Musée Fabre, Gallimard, septembre 2008.
- Michel Ragon, Pierre Soulages, coll. "Ateliers d’artistes", 245 x 245, photographies de Vincent Cunillère 80 illustrations couleurs, couverture en carton brut sérigraphié, édition bilingue français/anglais, Thalia, octobre 2009.
- Pierre Encrevé, Soulages – 90 peintures sur toiles / 90 peintures sur papier, 230 x 287, dans un coffret sérigraphié, 182 illustrations couleurs, Gallimard, novembre 2009.
- Pierre Encrevé & Alfred Pacquement, Soulages, catalogue de l’exposition, 235 x 280, 245 illustrations couleurs, Éditions du Centre Pompidou, octobre 2009; réédition complétée et augmentée, novembre 2011
- Xavier Isle de Beauchaine, Soulages – Album de l’exposition, parcours en images d’une sélection d’œuvres, texte de Pierre Soulages "Image et signification", 270 x 270, version bilingue français/anglais, Éditions du Centre Pompidou, octobre 2009.
- Jean-Noël Cristani, Soulages, le noir et la lumière, coédition Éditions du Centre Pompidou/p.o.m. Films, 2009, 52 minutes.
- Roger Vailland et la fabrique de la peinture, Alain Georges Leduc, mars 2009, revue des ressources.
- Jacques Laurans, Pierre Soulages. Trois lumières, éd. Verdier poche, 2009 [1a éd. Farrago, 1999].


text:
Joan Martin Pueyrredon
Joan Martin de Pueyrredon y O'Dogan (Buenos Aires, lo de 18 de deceme de 1776 - id., lo 13 de març de 1850), militar e òmi d'estat argentin d'origina irlando-bearnesa.
Que vadó a Buenos Aires. Que comencè los sons estudis en la Universidad Real, mes que'us deishè a partir de 1791, arron de la mort deu son pair (bearnés de la vath de Varetons, vadut a Issòr) per ocupà's deus ahars de familha. A partir de 1795, que viatgè entà Espanha puish entà França.
Arron de la purmèra invasion anglesa de Buenos Aires en 1806, Pueyrredon qu'amassè e que miè ua armada de volontaris (los ussards de Pueyrredon) qui acacèn los britanics en bèth guardà's la banera deu 71au batalhon d'escocés, encara penut, uei lo dia, dehens la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires. En 1807 que ho mandat en Espanha com representant de Buenos Aires, mes que tornè en 1809 per participar au movement d'independéncia.
La Revolución deu 25 de mai de 1810, lo nomè governador de Córdoba, puish, en 1811 capdau de l'armada deu Haut Peró e, en 1812, membre deu Purmèr Triumvirat.
De 1812 dinc a 1815 que viscó exiliat en la ciutat de San Luis.
Lo 9 de julhet de 1816 que ho causit Director Suprem de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata peu Congrès de Tucumán. Que fondé la purmèra Banca Nacionau. Après la des.hèita de la declaracion d'una constitucion unitària, que devó exilià's a Montevideo. Arron, que joguè un ròtle politic mendre, ensajant de har ua mediacion enter Juan Manuel de Rosas y Juan Lavalle en 1829.
Qu'esposé Calixta Tellechea y Caviedes. Lo son hilh, Prilidiano Pueyrredon, un famós pintre argentin, que vadó a Buenos Aires lo 24 de genèr de 1823.
En 1997, la pastorala a Lana en Varetons (en la vath bearnesa deu medish nom) que celebrè la soa vita aventurosa.


text:
Johannes Gutenberg
Johannes Gutenberg qu'èra un orfevre deu Sant Empèri Roman Germanic qui desvolopè la tecnica de l'estamparia en bèth causir un aligatge per hargoar letras de metau mobilas qui's podèvan estruçar dehens caishas de husta e atau poder har un gran nombre de copias de medishas paginas, abans de las poder tornar arrengar per ne d'autas.
Lo purmèr libe de gran edom estampat per Gutenberg que ho la Bíblia (la Vulgata, en latin) de Gutenberg; de 1442.
Gustenberg que desvolopè la soa invencion dab lo sustien financièr deu banquièr Johann Fust ; a maugrat de la soa escaduda, gutemberg que ho roeinat e que ho sauvat deu praubèr peu bisbe de Mayence, Adòlf II de Nassau.


text:
Region Nòrd-Èst (Brasil)
La Region Nòrd-èst (en portugués Região Nordeste) es una region de Brasil formada pels estats de Alagoas, Bahia, Ceará, Maranhão, Paraíba, Piauí, Pernambuco, Rio Grande do Norte e Sergipe. Aviá 53 078 137 abitants segon lo cens de populacion 2010[1] e una superfícia totala de 1 558 196 km².
La Região Nordeste (Region Nòrd-èst) es pas una subdivision politica o administrativa del territòri de Brasil; solament es una subdivision amb fins d'estatistica e estudis geografics e economics.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Nòrd-èst foguèt originalament abitat pels òmes de la Preïstòria, posteriorament per pòbles indigènas - en la siá majoritat de la familha tupí-guaraní. Aqueles grops avián en la tapioca (Manihot esculenta) la siá principala noiridura.[2] Abans la colonizacion ajudavan los europèus a extraire arbres de pernamboc en escambi d'espècias; mas anèt pendent lo periòde de colonizacion que foguèron en essent exterminats, a causa de las constantas batalhas contra los senhors dels engenhos (proprietaris d'isèndas sucreras).
La region foguèt scenari de la descobèrta del qu'es uèi Brasil. Los primièrs portugueses arribèron en l'an 1500, al comandament de Pedro Álvares Cabral, dins l'actuala vila de Porto Seguro, dins l'estat de Bahia.
Foguèt en lo litoral nordestin que debanèt la primièra activitat economica del país, l'extraccion de pernamboc. Païses qu'èran pas signataris del Tractat de Tordesillas (coma per exemple França), realizavan de constants atacs al litoral amb l'objectiu de panar aquela fusta tan procurada en Euròpa. Per aquela rason los franceses al començament del sègle XVI s'installèron dins la zòna, en prenent los estats actuals de Alagoas, Pernambuco, Paraíba e Rio Grande do Norte. Foguèron rapidament expulsats de Pernambuco pels portugueses e qualques ans apuèi en 1535 d'Alagoas. Malgrat tot atenguèron se manténer per mai de temps en Paraíba e Rio Grande do Norte en realizant d'alianças amb los indigènas. Après quatre expedicions de reconquista falhidas, los portugueses al comandament de Diogo Flores de Valdes e Filipe de Moura atenhon recuperar Paraíba en 1584. Lo darrièr bastion francés, Rio Grande do Norte, es reconquistat en 1597. Los franceses se transpòrtan alavetz cap a Maranhão, amb la fin de conquistar lo territòri e en fondant la vila de Saint Louis, actuala São Luís. Los franceses foguèron finalament expulsats en 1615.
A la començança del sègle XVII lo Nòrd-èst foguèt ocupat dos còps pels neerlandeses. En 1624 comença l'invasion olandesa del nord-èst de Brasil amb la conquista de la vila de Salvador, la que seriá recuperada per una flòta ispanoportuguesa en 1625. Malgrat aiçò en 1630 los Païses Basses atenh conquistar la vila d'Olinda, amb lo passatge dels ans los olandeses conquistarián tota la capitania de Pernambuco (estats actuals de Pernambuco, Paraíba, Rio Grande doo Norte (1634), Ceará (1637) e Maranhão (1641)). Los portugueses atenhon expulsar als invasors en 1654 en la segonda batalha dels Guararapes.
Durant lo periòde colonial, al sègle XVI, la resisténcia dels esclaus que fugissián de los sieus senhors e formavan quilombos s'inicièt a Brasil, amb la fugida de esclaus cap al Quilombo dos Palmares, dins la region de la Serra da Barriga, actual estat de Alagoas. En los divèrses mocambos de Palmares arribèron a s'amassar mai de 20 000 personas. Mas anèt recentament en 1694 que la capitala de Palmares, "Macaco", foguèt fin finala presa e destruida. Après una intensa persecucion, Zumbi dos Palmares, lo cap, foguèt fin finala capturat e degolat. Lo sieu cap foguèt expausat dins la plaça publica de Recife.
La vila de Salvador foguèt la primièra sedença del govèrn general en lo Brasil, doncas èra estrategicament localizada en un punt mejan del litoral. Lo govèrn general foguèt una temptativa de centralizacion del poder para auxiliar a las capitanias, que passavan per un moment de crisi. L'activitat sucrera es fins a uèi la principala activitat agricòla de la region.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'aira del nòrd-èst es d'aperaquí 1 558 196 km², çò qu'equival a 18% del territòri nacional brasilièr e es la region que possedís lo màger litoral. Un fach interessant es que la region possedís los estats amb la màger e la mendre còsta, respectivament Bahia, amb 932 km de litoral e Piauí, amb 60 km de litoral.
Es situada entre los parallels de 01° 02' 30" de latitud nòrd e 18° 20' 07" de latitud sud e entre los meridians de 34° 47' 30" e 48° 45' 24" a l'oèst del meridian de Greenwich. Limita al nòrd e a l'èst amb l'Ocean Atlantic; al sud amb los estats de Minas Gerais e Espírito Santo e a l'oèst amb los estats de Pará, Tocantins e Goiás.
Relèu[modificar | modificar la font]
Una de las caracteristicas importantas del relèu nordestin es l'existéncia de dos ancians e vastes altiplans, l'Altiplan de Borborema e l'altiplan de la conca del riu Parnaíba e de qualques airals nauts e plans que forman las nomenadas chapadas, coma la Diamantina e la Chapada do Araripe. Entre aquelas regions existisson qualques depressions, que se localiza l'anomenat sertão, qu'es una region de clima semiàrid.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo nòrd-èst de Brasil presenta de temperaturas elevadas, que la siá mejana annala vària de 20 °C a 28 °C. dins los airals situats per dessús 200 m e en lo litoral oriental las temperaturas oscillan entre 24 °C e 26 °C. Las mejanas annalas inferioras a 20 °C se tròban dins los airals pus elevats de la Chapada Diamantina e de la Altiplà de Borborema. L'indèx de precipitacions annalas vària de 300 a 2 000 mm. Tres dels quatre tipes principals de climas qu'existisson a Brasil pòdon se trobar en lo Nòrd-èst:
- Eqüatorial umid — Present en una pichona part de Maranhão, en la devisa amb Pará;
- Umid del Litoral — Present del litoral de Bahia fins al de Rio Grande do Norte;
- Tropical — Present dins los estats de Bahia, Ceará, Maranhão e Piauí. Coïncidís amb las zònas de vegetacion de cerrado e de la Mata de Cocais, ont predominan los palmièrs;
- Semiarid — Present en tot lo sertão.


text:
Sekhmet
Sekhmet qu'ei ua divessa egiciana deu cap de leona. Lo son nom que vòu díser la Poderosa (de sekhm: poderós dab ua t, marca deu femenin en egipcian).
Qu'èra considerada com la cara esmalida e furiosa de la divessa doça e amistosa deu cap de gat Bastet. La mitologia egipciana que conta qu’un dia Ra (lo creator deu monde e lo pair de tots los dius), esmalit per la meishancetat deus òmis que la mandè entà’us catigar. En la véder ad aucídé'us tots que prengó pietat e que l’adromí en tot mesclar sang dab cervèsa que Sekhmet e bevó per’mor de la soa set de sang en bèth embriagà's.


text:
LED
Un diòde LED, acronim de l'anglés Light Emitting Diode (diòde emetor de lutz) es un dispositiu semiconductor qu'emet de lutz incoerenta d'espèctre redusit quand se polariza de forma directa l'union PN e es traversat per un corrent electric. La color depend del material semiconductor utilizat dins la construccion del diòde, e pòt variar de l'ultraviolet, passant per l'espèctre de lutz visibla, fins a l'infraroge. Dins lo darrièr cas, se nomenan diòdes IRED (per Infra-Red Emitting Diode).
Lo dispositiu semiconductor es sovent encapsulat dins una capa de plastic de mai granda resisténcia qu'aquelas de veire que s'utilizan abitualament dins las ampolas. Que lo plastic siá colorat, es sonque per de rasons esteticas. Abitualament, la capa a una fàcia plana ont es lo catòde, qu'es un pauc mens cort que l'anòde (veire fòto).
Al contrari que las ampolas d'incandescéncia que pòdon èsser alimentadas amb lo corrent alternatiu o continú, lo diòde LED fonciona pas que amb aquel darrièr, perque sonque condusís l'electricitat quand se polariza en dirècte, coma los diòdes p-n convencionals. Se deu ben destriar lo corrent que travèrsa lo LED per n'obtenir una bona intensitat luminosa; lo voltatge deu èsser d'1,5 a 2,2 V e la gamma d'intensitats que deu circular per el va de 10 a 20 mA dins los diòdes de color roja e d'entre 20 e 40 mA per los autres LEDs.
Lo primièr diòde LED qu'emetiá dins l'espectre visible foguèt desvolopat per l'engenhaire de General Electric Nick Holonyak en 1962.
Tecnologia LED[modificar | modificar la font]
En dirècte, totes los diòdes emeton una certana quantitat de radiacion quand los parelhs electron-vuèit se recombinan, es a dire, quand los electrons cason dempuèi la benda de conduccion (de pus granda energia) a la benda de la valéncia (de mendre energia). Indobtablament, la frequéncia de la radiacion emesa e alara de sa color, dependrà de la nautor de la benda enebida (diferéncias d'energia entre las bendas de conduccion e valéncia), es a dire, dels materials utilizats. Los diòdes convencionals, de silici o de germani, emeton de radiacion infraroja fòrça alunhada de l'espèctre visible, encara que de materials especials pòdon aténher de longors d'onda visiblas. Los diòdes LED e IRED, en mai an de formas especialas per evitar que la radiacion emesa torne èsser absorbida pel material a l'entorn del quite diòde, çò qu'arriba pel convencionals.
Los primièrs diòdes construits èran los diòdes infraroges e de color roja, permetent lo desvolopament tecnologic posterior la construccion de diòdes per de longors d'onda cada còp mendres. En particular, los diòdes blaus foguèron desvolopats a la fin de las annadas 1990, s'apondent als roges e verds desvolopats de per abans, çò que permetèt, per combinason de totes, l'obtencion de lutz blanca. Lo diòde de seleniur de zinc tanben pòt donar de lutz blanca s'es mesclada amb la lutz blava qu'emet amb la roja e verda creada per fotoluminescéncia. La pus recenta innovacion dins lo domeni de la tecnologia LED son los diòdes ultraviolets, que foguèron utilizats amb succès dins la produccion de lutz blanca per enlusir de materials fluorescents.
Tant los diòdes blaus coma los ultraviolets son relativament cars en comparason amb los mai comuns (roge, verd, jaune e infraroge) son atal mens utilizats per las aplicacions comercialas.
Los LED comercials tipics son dessenhats per de poténcias de l'òrdre de 30 a 60 mW. Vèrs 1999 foguèron introdusits sul mercat de diòdes capables de trabalhar amb de poténcias d'1 W per usatge de contunh; aqueles diòdes an plan segur de materials semiconductors de dimensions encara mai grandas per poder suportar de talas poténcias e incorporan en mai alatas metallicas per dissipar la calor (veire conveccion) generada per l'efècte Joule.
Al començament del sègle XXI apareguèron los OLED (diòdes LED organics), fabricats amb de polimèrs organics semiconductors. Malgrat que l'eficiéncia capitada amb aqueles dispositius es luenh d'aquela dels diòdes anorganics, sa fabricacion promet d'èsser considerablement mens cara, se pòdon tanben dispausar en granda quantitat sus una superfícia quina que siá utilizant de tecnicas de pintura per crear d'ecrans de color.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Los diòdes d'infraroges (IRED) s'usan dempuèi la mitat del sègle XX per las telecomandas de las televisions, l'usatge se generalizèt per d'autres equipaments electrics domestics.
Los diòdes LED s'utilizan amb profusion dins totes tipes d'indicadors d'estat (alucat/apagat) dins de dispositius de senhalizacion (de transpòrt, d'urgéncia, eca.) e dins los panèls d'informacion (lo pus grand del mond, aquel del NASDAQ, a 36,6 mètres de naut e es a Times Square, Manhattan). Tanben s'utilizan per enlusir los ecrans de cristal liquid de televisions, telefòns mobils, calculadoiras, agendas electronicas, eca. e mai per las bicicletas, semafòrs, indicadors logistics e de transpòrt de tot biais.
La Torre Agbar utiliza mai de 4000 luminaris qu'enclusisson de LEDs per enlusir sa faciada amb diferents imatges.
L'usatge d'ampolas LED lo domeni de las illuminacions (senhalizacion de transpòrt enclusa) poiriá aumentar encara dins lo futur perque presenta d'avantatges indiscutibles fàcia als sistèmas d'incandescéncia subretot mercé sa longa vida utila, e sa fragilitat mendre.
Indicadors e senhals[modificar | modificar la font]
La bassa consumacion d'energia, lo manteniment aisit e la talha reduita dels LEDs modèrnes donan luòc a d'aplicacions coma indicators d'estat e es presenta dins una granda varietat d'equipaments e installacions. Los ecrans LED de zona larga s'utilizan coma ecrans estatics e dinamics d'usatge decoratiu. D'ecrans pus leugièrs e prims que mòstran de messatges s'utilizan dins los aeropòrts e las estacions de tren, e donan al public d'informacions sus la destinacion dels trens, autobuses, trams e mai.


text:
Gaston IV de Fois-Bearn
Gaston IV de Fois-Bearn o Gaston de Grailly (1423 o 26 de heurèr de 1425-1472) qu'ei comte de Fois, de Bigòrra, coprince d'Andòrra, vescomte de Bearn, de Marsan, de Castelbon, de Nebosan, de Vilameur e de Lautrèc de 1436 a 1472 e vescomte de Narbona de 1447 a 1472. Qu'ei hilh de Joan Ièr de Fois (comte de Fois e Bigòrra, vescomte de Bearn e Vilameur) e de Joana Ièra de Labrit (1403–1435).
- Pages using duplicate arguments in template calls
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Carta grafica pas indicada
- Ostal de Fois-Grailly
- Comte de Fois
- Comte de Bigòrra
- Vescomte de Narbona
- Par de França
- Decès en 1472
- Sobeiran de Bearn
- Vescomte de Bearn


text:
Batalha d'Stalingrad
La Batalha d'Stalingrad es considerada coma lo punt d'inflexion de la Segonda Guèrra Mondiala e la mai sagnosa de l'istòria de l'umanitat. S'i afrontèron los alemands e lors aligats (Italians, Romaneses) e los sovietics entre lo 21 d'agost de 1942 (començament del sèti de Stalingrad per las fòrças de l'Axe) e lo 2 de febrièr de 1943 (reddicion de la 6ena Armada alemanda). Inclutz lo sèti de la vila pels alemands, los combats al dintre de la ciutat e la contraofensiva sovietica. Es una victòria decisiva dels sovietics. Las fòrças de l'Axe perdèron 850 000 òmes, siá un quart de las loras fòrças sul Front de l'Èst, e un molon de material. L'Axe se poguèt pas jamai remetre d'aquelas pèrdas e comencèt una longa retirada fins a Berlin e la desfacha de l'Alemanha Nazi.
Somari
Situacion iniciala[modificar | modificar la font]
Lo 22 de junh de 1941, Alemanha e sos aligats de l'Axe invasisson l'Union Sovietica, en avançar lèu en pregondor en territòri sovietic. L'avança alemanda s'arrestarà davant Moscòu amb la contraataca sovietica.
A la prima de 1942 los Alemands estabilizèron las loras linhas de front mas las pèrdas de l'ivèrn rendián malaisida una ofensiva del Grop d'Armada Centre sus la capitala de l'Union Sovietica.
Lo comandament alemand estudièt alara las possibilitats d'ofensiva endacòm mai. Un dels objectius màgers podiá èsser Caucàs e sas riquessas en idrocarburs tan coma lo flume de Vòlga, via màger de comunicacion del « rèirefront » sovietic. Una mestresa d'aquelas doas regions poiriá portar un còp definitiu a la maquina de guèrra sovietica segon los plans alemands.
Operacion "Blau"[modificar | modificar la font]
Dins la ciutat[modificar | modificar la font]
Operacion "Uranus"[modificar | modificar la font]
La victòria sovietica[modificar | modificar la font]


text:
Pruna
La pruna es lo fruch del prunièr. S'agís d'un fruch de clòsc (en botanica, es una drupa), de pèl fina, veire transparenta dins qualques varietats, de popa sucrada e chucosa. Sa forma es sovent esferica, mas o mens alongada, sa color va del jaune clar cap al violet escur (color pruna).
Sovent sus la pruna se vei un pichon vel blanc o translucid, que rebaja la lutz. Es la "pruina". Son de pampalhetas de cira que lo fruch produch per s'aparar de las agressions exterioras, coma la calor. Sa preséncia es doncas un signe de qualitat. Mas, qualques espècias de prunas n'an pas.
Somari
Produccion per país[modificar | modificar la font]
La China es de luenh lo primièr productor mondial de prunas, al sens larg, P. domestica e P. salicina ensems e lors ibrides.
Aquelas valors per França, donadas per la FAO, son inferioras a la donadas de la Federacion Nacionala dels Productors de Fruiches (FNPF). Per aquela[2], França, amb une produccion de 235 000 t de prunas (tendéncia 2002-2007) es lo segon productor en Euròpa darrièra Romania (550 000 t).
Las prunas son culhidas dins tres bacins de produccion sus une superfícia de 18 000 ectars:
- las prunas d'ensèrt qu'un còp secada donan los prunèls d'Agen, son cultivadas subretot en Gasconha, sus una superfícia de 11 500 ectars, per una produccion annala de 150 000 t - 160 000 t
- las prunas de taula reinas-claudas, dos tèrç de la proccion francesa se fa dins la region Miègjorn-Pirenèus, per una superfícia cultivada de 2 000 ha e una produccion de gaireben 22 000 t
- las mirabèlas e las questches son cultivadas subretot dins en Alsàcia e Lorena
Existisson dos labèls roges en França: la reina-clauda Doret en Miègjorn-Pirenèus e la mirabèla de Lorena.
Valeur nutricionala[modificar | modificar la font]
Las prunas crudas son una bona font de vitamina A e de vitamina K e una fòrça bona font de vitamina C.
Sa riquesa en fibras alimentàrias li dona de vertuts laxativas.
Composicion fenolica[modificar | modificar la font]
Las prunas frescas contenon d'acids clorogenics, flavanòls e lors oligomèrs (procianidòls), d'eterosids d'antocianidòls (o antocianosids o antocianes, pigments colorats) e d'eterosids de flavonòls.
- Los acids clorogenics se trapan tanben dins las begudas de cafè robusta. Aqueles acids an une activitat antioxidanta, anxiolitica (a dòsi fòrta) e auriá un ròtle positiu dins la prevencion del diabèta de tipe 2.
- Las prunas cruda contenon de flavanòls (o catechinas) coma las pomas o los rasims. Contenon tanben d'oligomèrs e polimèrs de flavanòls, nomenats "tanins condensats" o "proantocianidòl". Aquelas moleculas an una activitat vasodilatatriça.
- Los antocianosids son de pigments naturals responsables de la coloracion roja, porpra o blava dels fruchs. Tanben se trapan dins los abajons o las cerièras. Lo madurament dels fruchs se traduch per una aumentacion de la concentracion dels pigments antocianosids[4] e de sucres e tanben qu'una diminucion de la concentracion dels acids. Los pigments antocianosidics diminuisson la permeabilitat dels capillaris e augmentan lor resisténcia[5] e coma fòrça de compausats fenolics, son de tendeires de radicals liures.
- Los flavonòls (quercetòl e kaempferòl) e lors eterosids son de metabolits secondaris de las plantas que se trapa tanben a quantitat semblabla dins lo cassís o l'abajon. Lo quercetòl es un anti-enflamatòris e un excellent antioxidant. Una activitat antiproliferativa d'extrachs de prunas (e de persecs) contra de linhadas de cellulas cancerosas del sen foguèt provada in vitro, fa pauc[6]. Lo compausat bioactiu responsable d'aquela activitat es lo quercetòl 3-glucosid.
I a pas de mesura absoluda de l'activitat antioxidanta dels aliments mas divèrses metodes quand s'aplican a de listas de produchs, permetent de far des comparasons. Atal, lo Nutrient Data Laboratory de Beltsville[8] dona dins sa taula de 2010, lo classament segent l'indici ORAC :
Las prunas frescas an una excellenta activitat antioxidanta, plan segur mendre que los prunèls o los pichons fruchs negres (sabuc, cassís) mas melhora qu'aquelas dels presecs, peras, pomas o iranges[9].
Utilizacions[modificar | modificar la font]
- Alimentària
Las utilizacions de la pruna son nombrosas. Se la manja coma fruch crud de taula, mas tanben de dessèrt, en còca, per acompanha de viandas e de plats, en confitura, e en fruch secat (prunèl). Se pòt la servar en bocals per la manjar mai tard.
Se fa tanben una licor, l'aigardent de pruna.
- Medecinala
La pruna a vertuts laxativas, tan mai fòrtas que pas madura.
Galariá de fotos[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ faostat
- ↑ FNPF
- ↑ anses
- ↑ (en)Quality changes during ripening of plums (Prunus domestica L.article); Valentina Usenika, Damijana Kastelecb, Robert Veberiča and Franci Štampar; rev: Food Chemistry; vol:111; n°4; 2008
- ↑ (fr)Bruneton, J., Pharmacognosie - Phytochimie, plantes médicinales, 4a ed., revista e augmentada, París, Tec & Doc - Éditions médicales internationales, 2009, 1288 p.
- ↑ (en)Identifying Peach and Plum Polyphenols with Chemopreventive Potential against Estrogen-Independent Breast Cancer Cells; GIULIANA NORATTO, WESTON PORTER, DAVID BYRNE AND LUIS CISNEROS-ZEVALLOS; rev: Journal of agricultural and food chemistry; vol:57; 2009
- ↑ Phenol-explorer
- ↑ (en)USDA Database for Oxygen Radical Absorbance Capactity (ORAC) of Selected Foods, release 2; Nutrient Data Laboratory; rev:Nutient Data; 2010}}
- ↑ la taula referéncia la varitat de pruna Black Diamond d'un Prunus salicina


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bram ( Bram en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Es un vilatge situat en Lauragués a mièja distància de Carcassona (20 km) e de Castèlnòu d'Arri (18 km) al ras de l'autota A61 (E80: Lisbona-Istambol) e de la via de camin de fèrre Tolosa Narbona. Es un luòc de passatge entre la Montanha Negra e los Pirenèus.
Es un vilatge circular.
Lo nom li ven del latin eburomagus / Vicus Hebromagus.
Pòrt de Bram sul Canal del Miègjorn
- Loís Alibèrt (1884-1959) nascut a Bram, lingüista occitan, autor especialament d'una gramatica, e accessoriament d'un diccionari, que fondan la nòrma classica de l'occitan.
- Pierre Seel (1923-2005), enterrat al cementèri de Bram
- Familha Spanghero
.


text:
Tèrras Australas e Antarticas Francesas
Lo territòri de las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, correntament apelat « TAAF », constituís dempuèi la lei del 6 d'agost de 1955, un territòri d'otramar de França.
A sa creacion èra compausat de quatre districtes : tres subantartics e insulars al sud de l'ocean Indian : Kerguelen, Crozet e illas de Saint Paul e Amsterdam e mai une porcion del continent antartic, la Tèrra d'Adelia.
L'aplicacion del Tractat sus l'Antartica, al qual França aderís, plaça çaquelà la Tèrra Adelia dins una situacion particulara. La sobeiranetat francesa, qu'es pas reconeguda per qualques Estats, es exercida d'un biais confòrme al Tractat. Lo Tractat fa pas que suspendre las reivindicacions territorialas francesas e l'exercici de la sobeiranetat exclusiva, tant qu'aqueste Tractat serà en vigor.
La lei n°2007-224 del 21 de febrièr de 2007 portant disposicions estatutàrias e institucionalas relativas a l'otramar ajusta un cinquen districte a las Tèrras Australas e Antarticas Francesas, lo tropical de las illas Escampilhadas (illa Tromelin, illa Euròpa, Bassas da India, illas Gloriosas e illa Juan de Nova).
Cap dels districtes a pas jamai possedit, en defòra de qualques brèvas temptativas de colonizacion, de populacion permanenta. França i assegura çaquelà una preséncia umana continua (logistica, scientifica o militara) gràcias a de personals relevats regularament.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
- Illa Amsterdam - Illa Saint-Paul : 80 km
- Reünion - Illas Crozet : 2 860 km
- Reünion - Illa Amsterdam e Illa Saint-Paul : 2 880 km
- Reünion - Illas Kerguelen : 3 500 quilomètres.
- Illas Kerguelen - Illa Amsterdam e Illa Saint-Paul : 1 420 km
- Illas Kerguelen - Illas Crozet : 1 480 km
- Illas Kerguelen - Tèrra d'Adelia : 2 700 km
- Tasmania (Austràlia) - Tèrra d'Adelia : 2 700 km
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri es creat en 1955.
Lista dels representants de l'Estat al cap del territòri dempuèi 1955:
- Xavier Richert (1955-1959)
- Pierre Charles Rolland (1959-1972)
- Roger Barberot (1973-1980)
- Francis Jacquemont (1980-1982)
- Claude Pieri (1982-1987)
- Claude Corbier (1987-1990)
- Bernard de Gouttes (1990-1991)
- Christian Dors (1991-1996)
- Pierre Lise (1996-1998)
- Brigitte Girardin (1998-2000)
- François Garde (2000-2004)
- Michel Champon (2004-2007)
- Eric Pilloton (2007-2008)
- Rollon Mouchel-Blaisot (2008-2010)
- Christian Gaudin (2010-2012)
- Pascal Bolot (2012-2014)
- Cécile Pozzo di Borgo (2014-)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las TAAF compòrtan pas cap de division d'òrdre comunal e son dirèctament administradas dempuèi Saint-Pierre, sus l'illa de La Reünion.
- ↑ Sens comptar los 432 000 km2 de la Tèrra d'Adelia concernits pel Tractat sus l'Antartica de 1959 que decidiguèt lo gèl de las revendicacions territorialas sus aqueste continent.
- ↑ Cap de populacion permanenta.


text:
Montlaur e Vernet
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Montlaur e Vernet[1][2][3][4] (Monlaur-Bernet en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèra de Sent Ròc (point le plus haut de Gers )
- Castèth de Bernet
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montlaur e Vernet
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Montlaur e Vernet sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Montlaur e Vernet sus lo sit de la Comunautat de comunas deu Vath de Gers


text:
Mustafa Cemilev
Mustafa Abdülcemil oğlu Cemilev (Qırımoğlu) (pron.[mustaˈfa ʤeˈmilev]; en ucraïnian: MycTaфa AбдyлbджeMiлb ДжeMiлєB, e en transcripcion internacionala: Mustafa Dzhemilev; Ai-Serez, Crimèa, 13 de novembre de 1943) es un politician tatar de Crimèa. Aqueste dissident durant lo periòde sovietic es lo menaire del Movement Nacional dels Tatars de Crimèa, e es membre del Parlament Ucraïnian dempuèi 1998. Foguèt lo president del Mejlís del Pòble Tatar de Crimèa fins a 2013.
En abril de 2014, per encausa de son ròtle preponderant en favor de l'unitat ucraïniana e contra l'ocupacion russa de Crimèa, es estat fòrabandit d'un biais non-oficial de sa tèrra per una durada de 5 ans.
Lo 14 del meteis mes, Cemilev recebèt la medalha de l'Òrdre de la Republica de Turquia de las mans del president turc Abdullah Gül. Qualques meses mai tard, lo 3 de junh, foguèt lo primièr recebedor del Prèmi Solidaritat Lech Wałęsa autrejat pel govèrn polonés.
Qualques meses mai tard, lo 20 d'agost de 2014, foguèt causit pel president ucrainian Petrò Poroshenko coma representant dels afars tatars de Crimèa.


text:
Distribucion Linux
Una distribucion Linux, si ditz tanben distribucion GNU/Linux per si referenciar ai bibliotècas e logiciaus dau projèct GNU, es un ensèms coerent de logiciaus (que sa màger part son de logiciaus libres) assemblats a l'entorn dau nuclèu Linux.
Existís una gròssa varietat de distribucions, que caduna a seis objectius e sa filosofia particulars. Leis elements que diferencián principalament lei distribucions son : la convivialitat (facilitat de mesa en òbra), l'integracion (talha dau pargue de logiciaus validats distribuits), la notorietat (comunautat informativa per resòuvre lei problèmas), l'environament de burèu (GNOME, KDE...), lo tipe de paquet que s'utiliza per distribuir un logiciau (principalament deb e RPM) e lo mantenor de la distribucion (generalament una entrepresa o una comunautat). Lo ponch comun es lo nuclèu e un gròs nombre de comandas.


text:
Saint-Fort
Saint-Fort es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mayenne e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es limitrophe a Castell-Gontier. A situat en lo sud-Mayenne.
La commune est limitrophe à Château-Gontier. Elle est située dans le sud-Mayenne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat fasiá partida de la sénéchaussée angevine de Castell-Gontier en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus dempuèi lo Mièja Edat fins a la Revolucion francesa.
En 1790, en lo moment de la creacion dels departaments franceses, una part de Nautor-Anjau a format lo sud mayennais jol appellation de Mayenne angevine.
La commune faisait partie de la sénéchaussée angevine de Château-Gontier dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers depuis le Moyen Âge jusqu'à la Révolution française.
En 1790, lors de la création des départements français, une partie de Haut-Anjou a formé le sud mayennais sous l'appellation de Mayenne angevine.


text:
Dipnoi
Definicion[modificar | modificar la font]
Los dipnòus, que constituisson la sosclassa dels Dipnoi (en latin scientific), son de peisses sarcopterigians caracterizats per la preséncia de palmons foncionals en mai de las brànquias abitualas. Aqueles organs derivan d'estructuras primitivas qu'an evoluit cap a de botarigas nadadoiras dins las linhadas aqüaticas coma los actinopterigians o cap a de palmons foncionals dins las linhadas mai adaptadas a la vida terrèstra coma los dipnòus e los primièrs tetrapòdes.
Tanben son caracterizats per de placas dentàrias trissadoiras. Coma per los autres sarcopterigians, lors nadarèlas ventralas se ligan sus la cencha escapulara per un òs unic, anonciant los membres dels tetrapòdes.
Genres e espècias[modificar | modificar la font]
sosclassa Dipnoi
- superòrdre Ceratodontimorpha
- òrdre Ceratodontiformes
- familha Ceratodontidae
- genre Neoceratodus Castelnau, 1876
- espècia Neoceratodus forsteri (Krefft, 1870) —- dipnòus australians
- genre Neoceratodus Castelnau, 1876
- familha Ceratodontidae
- ordre Lepidosireniformes
- familha Lepidosirenidae
- genre Lepidosiren Fitzinger, 1837 —- dipnòus americans
- espècia Lepidosiren paradoxa Fitzinger, 1837
- genre Lepidosiren Fitzinger, 1837 —- dipnòus americans
- familha Protopteridae
- genre Protopterus Owen, 1839 —- dipnòus africans
- espècia Protopterus aethiopicus Heckel, 1851
- espècia Protopterus amphibius (Peters, 1844)
- espècia Protopterus annectens (Owen, 1839)
- espècia Protopterus dolloi Boulenger, 1900
- genre Protopterus Owen, 1839 —- dipnòus africans
- familha Lepidosirenidae
- òrdre Ceratodontiformes
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 161039 sosclassa Dipnoi (en)
- Referéncia ITIS : TSN 649766 superòrdre Ceratodontimorpha (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : sosclassa Dipnoi (en)
- Referéncia NCBI : sosclassa Dipnoi (en)
- Referéncia NCBI : superòrdre Ceratodontimorpha (en)
- ITIS 161036


text:
Se trapar a qualques familhas que partejan lo desir de crear una Calandreta. Aquesta etapa es importanta que lo projècte pòt pas èsser portat per una persona sola e lo nucli inicial se deu d’èsser clar sul projècte.
Se metre en ligason amb la federacion regionala competenta. Es lo biais melhor de conéisser lo projècte Calandreta e de reçaupre los primièrs conselhs respècte al projècte de creacion. Es enfin prene data al prèp del movement e començar de soscar als mejans de sa realizacion.
Totjorn en ligam amb la federacion regionala, far subrondar, conéisser la demanda sociala, saupre se la zòna d’implantacion de l’escòla futura es en creissença demografica. De qu’es de la populacion escolara ? D’escòlas publicas an barrat ? Lo movement occitan es ja representat ? La lenga es encara presenta ?...
La conclusion d’aquesta primièra fasa es la constitucion d’una associacion prefigurativa e la demanda d’agrat Calandreta.
Qué son las condicions per un local d’escòla ? Lo bastiment deu aver pro de plaça (60m2 per classa, dormida, sala de restauracion, pati de recreança, burèu...)
L’associacion prefigurativa cèrca son futur regent amb l’ajuda de la Federacion Regionala e de l’establiment d’ensenhament superior occitan APRENE : qualqu’un de la comuna que parle occitan e qu’aja las condicions de diplòma. Es bravament melhor de trapar un regent de la comuna que conesca mond e que pòsca animar un ret relacional de proximitat per far conéisser la dobertura de l’escòla.
L’associacion a un local, un regent e de calandrons, pòt DECLARAR la dobertura de son escòla.
En França, l’Estat a lo monopòli de l’ensenhament dins lo respècte de la libertat dels ciutadans. Las escòlas publicas son sota son contraròtle dirècte. Las autras son obligadas de se declarar e l’Estat i pòt contrarotlar la seguretat e l’igièna, la moralitat dels regents, e verificar que l’escòla pausa pas de problèma a l’òrdre public. Dempuèi la lei del 18 XII 1998, l’Estat i pòt venir avalorar tanben las competéncias aquesidas pels mainatges
Confederacion Calandreta. Ensenhament laïc immersiu occitan
Ostal d’Occitània . Espaci Jaume 1èr d’Aragon . 117 carrièra dels Estats Generals . 34000 MONTPELHIÈR . tel : 04 67 06 81 10
coordinatritz(at)calandreta.org - de remplaçar/remplacer (at) per/par @
La Confederacion Calandreta es afiliada a
l’ISLRF, l’Institut Supérieur des Langues de la République Française
Mencions legalas


text:
Cronomètre
Un cronomètre designa una mòstra, valent a dire un instrument orari munit d'un sistèma que sèrve per mesurar lo temps d'un biais precís, amb una gròssa fisabilitat. Lo nom vèn dau grègo chronos (xpόvoς), que significa "lo temps".
En relotjariá, un cronomètre es una mòstra munida d'un afichatge de la segonda, e que son movement siguèt esprovat e passèt ambé succès de mesuras d'exactitud gràcias ais agulhas fachas per un organisme oficiau neutre, durant mai d'un jorn, dins de posicions diferentas e a de temperaturas diferentas.