text:
Argila
L'argila (var. argèla, argiela) es un material granular natural eissit de la decomposicion de las ròcas feldespaticas, compausat subretot de silicats d'alumini idratat:
- Al2O3 · 2 SiO2 · 2 H2O
Las particulas d'argila, inferioras a 4 micromètres de diamètre, pòdon constituir un sòl omogenèu (tanben nomenat argila) o ben far partida d'un sòl eterogenèu (e dins aquel cas l'argila es la partida pus fina del sòl). Los sòls argiloses son fòrça impermeables. Las ròcas formadas a partir de l'argila son los argilitas.
Somari
Caracteristicas geologicas[modificar | modificar la font]
Dins los espacis entre los grans d'argila i a sempre d'aiga, amb d'ions dissolguts. La concentracion e valéncias d'aqueles ions contraròtlan la distància entre las particulas. Atal se passa perque las particulas, normalament en forma de disc, son polarizadas del biais que las cargas negativas s'acumulan a les basas del disc. Atal, los cations de l'aiga son atirats a s'acumulan a las basas del disc, enebissent que d'autres particulas se'n apròchan. A son torn, la distància entre las particulas contrarotladas lo comportament macroscopic del sòl:
- Se las particulas se tòcan, se crèa una estructura floculada, fòrça rigida.
- Se al contrari, se tòcan pas, se crèa una estructura non floculada, fòrça mens rigida.
- Se la distància es pichona, l'estructura ven agregada e las argilas, pauc desformablas.
- Se al contrari, la distància entre las particulas es mens petita, l'estructura vendrà fòrça mai dispersa, fòrça desformabla.
Los minerals pus comuns dins los argilas son:
- la caolinita, de formula Si2O5Al2(OH)4;
- la montmorillonita, de formula Si4O10Al5/3Mg1/3Na1/3(OH)2;
- l'illita, de formula KAl2(AlSi3O10)(OH)2.
L'argila a doas proprietats basicas:
- Aquerís plasticitat quand se mescla amb d'aiga
- Durcís quand se calfa dins un forn al delà de 750 °C
Usatges de l'argila per l'òme[modificar | modificar la font]
L'argila, venent del sòl o ròca sedimentària, es plastica quand se mescla amb d'aiga, mas dura e resistenta quand es cuècha dins un forn. Aquò a permés a l'òme dempuèi l'Antiquitat de ne far diferents usatges, que lo pus important es la fabricacion de recipients.
Primièrs usatges de l'argila[modificar | modificar la font]
Al Neolitic, abans de descobrir la terralha qu'elabòra de pèças de fanga cuèchas, los umans ja utilizavan la fanga (argila banhada e pastada) per ne far d'aisinas per sos besonhs, coma manjar produches secs (cerealas), o liquids, pasmens èran pas restancas. Mas en observar las pèças que sortissián del encendis dels poblats, e vesent que sortissiín entièra, mas solidas e estancas, perque avian cuèit. foguèt atal que descobriguèron la terralha que li permetèt de gardar los liquids.
Los primièrs usatges de l'argila foguèron la fabricacion de totes modèls de restancs per contenir de produches necessaris a las installacions umanas: plats, gòts, padenas, caçairòlas, etc. Aquelas aisinas foguèron subretot utilas per gardar de provisions, coma: l'aiga, los legums, los fruches, etc.
Dempuèi lo Neolitic fins a l'Edat Mejana, l'argila s'utilizèt per construire las parets dels ostals.
Los romans admiravan la ceramica dels grècs, que lor tecnica èra de trempar la pèça dins una preparacion amb de particulas d'argila de nauta dòsi e d'elements especials, aquò rendiá una melhora brilhància al polir. Mai tard, la coguèron dins un forn de granda oxigenacion. Las pèças se fasián amb de mòtles qu'avian de motius decoratius repetits qu'aprèp demoravan reprodusits en relèu sus la superfícia de la pèça.
Lo procèssus artesanal d'elaboracion de las pèças d'argila a subit pauc de variacions fins ara.
La ceramica uèi[modificar | modificar la font]
Al sègle XIX en Anglatèrra e en Euròpa foguèt lo am dels objèctes de decoracion produsits en seria e de prètz bas.
En Espanha èra lo vam de las jarras de tèmas antics e mitologics (fabricas de El buen retiro (Madrid), Sargadelos (Galícia) o La Cartuja (Sevilha)).
La ceramica industriala aprèp 1890 foguèt de granda qualitat. Coma amb l'Art Nouveau a París o lo Bauhaus creèron una granda influéncia dins la ceramica industriala, encara que la ceramica artesanala e individuala se manten viva fins a uèi.
Uèi, segon los elements minerals contenguts dins l'argila, trobarem argilas de diferentas colors: roja, blanca, negra, etc. Tanben i a diferents tipes d'argila segon l'usatge que se vòl donar (teules, aisina de cosina etc.).
Lo futur de l'argila[modificar | modificar la font]
Las perspectivas del futur per l'argila se trapan dins la construccion (dins sos aspèctes classics coma l'elaboracion de bricas e malons, o derivats de tecnicas de construccion pus modèrnas). Tanben existisson de perspectivas dins l'usatge medecinal com los banhs dins las installacions balneàrias.


c: text/html

text:
Bruc e Brana en octòbre
lo 16 d’octòbre de 2007
17 octobre 2007 09:13 0 messages
Lo tresau dimarç de cada mes, un detzenat de gascons s’amassan a Guilhòs per escambiar dens la lenga nòsta dab la Francèsa Meric.
Pans daurats e pomada
Quauques noms deu cadastre de Guilhòs que parlan deu passat : "le luc, la borne du Pujau-Castet, le chemin poissonier de La Teste à Barsac, le douc des pierrats, le pujau, le douc des Loubeyres, laMothe-les fosses-la cure, Troupins, Pissabarrat, les champs de la Hon et de Carreyre".
Quauques articles en gascon deu jornau locau "Ensemble - Lien interparoissial des Landes Girondines" signats Eliette (Dupouy de Beliet ?) prestats per la Monica Corbin.
N°82 - Seteme de 1984 : "Santa Catarina a Retis"
N°84 - Març de 1985 : "Corrida sus l’autorota"
N°85 - Junh de 1985 : "Los conscrits"
Dans la même rubrique
17 octobre – Action académique à Bordeaux : vivre la culture occitane aujourd’hui
21 octobre 2014 – Le verbe FAIRE en occitan bordelais
13 octobre 2011 – Occitanica, mediathèque numérique occitane
13 octobre 2011 – Occitan en ligne
25 octobre 2010 – Suu camin de Casalís-33

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aprep la seguida d’atemptats mai òrres los uns que los autres que venem de coneisser, los musulmans que vivon en Euròpa son dins lo « colimator » d’una opinion publica exasperada. Lo monde pòt pas mai endurar aquelas atacas, vòl sulpic de colpables, e un castigament. Sem pr’aquò nombroses a refusar una guerra de religion novela. Volem mantener una laicitat vertadièra ont cadun es liure de sa consiença. Aquel punt de vista es pas inocent, clarament l’islamisme es un adversari que nos cal combatre. Per i arribar fa besonh de comprener melhor coma foncciona sens tombar dins los prejujats.
Es per aquesta rason que lo libre « L’androna islamica » del filosòfe Hamid Zanaz es d’un grand intérès. L’autor es nascut en Argèria, ont ensenhèt fins a 1989 la filosofia a la facultat d’Argièr. Condemnat pels islamistas, quitèt l’ensenhament per trabalhar dins la premsa independenta. Puèi en 1993 se deguèt refugiar en Euròpa. Cal dire las causas coma son : lo libre es un requisitòri contra l’ideologia islamica. La critica i es sens insulta, mas implacabla. Nos permet de descobrir lo punt de vista d’un argerian sus la pujada de l’islamisme, e d’evitar aital tota subjectivitat occidentala.
Lo primier punt que desvolòpa l’autor es que l’islamisme es un projecte politic. Los islamistas se servisson de la religion per conquistar lo poder. Lor tòca es d’impausar la « charià» pertot ont serà possible. Aquò significa la transformacion dels versets coranics en règlas juridicas, e la presa de poder pels religioses. E l’autor de dreissar la tièra dels paises ont l’islamisme es al poder : Arabia Saoudita, Paquistan, Iemen, Mauritania, Oman, Katar, Iran, eca… Rares son los estats arabo-musulmans qu’an saput resistir a l’islamisme e impausar un cert nombre de règlas laicas : la Tunisia (Borguibà) e la Turquia (mercés a l’armada).
La manca d’educacion ten tanben una plaça importanta dins la pujada de l’islamisme. L’autor mençona per exemple lo cas de Constantina en Argèria : de 1962 a 1986 bastiguèron un pauc mai d’un centenat de mosquèas, mas pas cap de liceu ! En 2013 lo president argerian anoncièt lo projecte de bastison de la tresena pus vasta mosquèa de la planeta per 3 milliards de dòlards, mentre que mai de 5 millions d’argerians son sens teulada ! Las escòlas coranicas son estadas implatadas pertot (12 000 al Paquistan), e s’i ensenha lo coran sonque lo coran. Lo sens critic, las scienças, la literatura, las arts son bannidas. Encloscatge, ni mai, ni mens. Se cal pas estonar s’aqueles paises an de difficultats per se desvolopar !
Una partida del libre s’interessa justament a la decadéncia dels paises arabo-musulmans. Pels islamistas aquel aflaquiment ten de doas causas : la colonisacion d’una part, e d’autra part la manca de practica religiosa ! L’autor Hamid Zanaz, demonta pro aisidament aqueles arguments. Per el la colonisacion es pas la causa de la decadéncia, mas una consequencia : los paises del magreb an pas quitat de s’aflaquir dempuèi la fin de l’edat mejana, e es aquela flaquesa que rendèt possible l’invasion europenca. Quand al segon argument, la « ficela es gròssa » ! Se vei plan la manigança dels islamistas que volon culpabilisar la populacion en invocant una colèra divina e una espròva impausada per Dieu. Per Zanaz, es exactament lo contrari, puèi qu’afirma qu’es l’exès de religion qu’impachèt l’orient de dintrar a de bon dins la modernitat.
« L’androna islamica » ven de pareisser en occitan, cò de las edicions dels regionalismes, mercés a una revirada del francés de Sergí Viaule. Es de regretar una manca de relectura del texte qu’es claufit de cauquilhas. Empacha pas que tenem aicí un libre d’un grand interés, prefaciat per Michel Onfray.
Uc Jourde
L’androna islamica
Aprep la seguida d’atemptats mai òrres los uns que los autres que venem de coneisser, los musulmans que vivon en Euròpa son dins lo « colimator » d’una opinion publica exasperada. Lo monde pòt pas mai endurar aquelas atacas, vòl sulpic de colpables, e un castigament. Sem pr’aquò nombroses a refusar una guerra de religion novela. Volem mantener una laicitat vertadièra ont cadun es liure de sa consiença. Aquel punt de vista es pas inocent, clarament l’islamisme es un adversari que nos cal combatre. Per i arribar fa besonh de comprener melhor coma foncciona sens tombar dins los prejujats.


text:
Gidilòc
Lo Gidilòc (Grop d'Iniciativa per un Diccionari Informatizat de la Lenga Occitana o Grop d’Investigacion e Desvolopament d’Instruments en Lenga Occitana) es una associacion scientifica especializada en lingüistica, fondada a Montpelhièr en 1988. Se consagra al desvolopament de la lenga occitana en desvolopar de diccionaris (tecnica de la lexicografia) e de produches tocant la gramatica (tecnica de la gramaticografia).
Aquel organisme es un cofondador del Conselh de la Lenga Occitana amb lo qual a collaborat activament.


text:
L’estagi se debanarà en 4 temps : lo 13 de genièr, lo 10 e 11 de febrièr e lo 24 de març. Lo projècte es eissit d’experimentacions musicalas inspiradas per la poesia contemporanèa mediterranèa, dont Miquèu Montanaro a tirat una composicion per ensemble a geometria variabla « Poèmes Cardinaux ». Miquèu Montanaro prepausa de trabalhar sus un extrach de « Poèmes Cardinaux » e formarà pendent 4 sessions los musicaires tradicionals, que farà per la seguida dialogar amb los sons orientals del Quintet Bumbac (musica dels Balcans). Lo trabalh s’acabarà amb una representacion lo 10 de mai al teatre d’Aush (32). Es una coproduccion festenal Trad’Envie, COMDT e CIRCa.
Plumalhon es un magazine pel 8-12 ans. Prepausa cada mes dos reportatges sus de tèmas d'actualitat, sus de países, d'animals... Prepausa tanben de BD, de jòcs e
Papagai es la revista occitana dels pichonèls.
Prepausa cada mes istòrias, jòcs, una pagina de vocabulari e un dorsièr


text:
Lunéville
Lunéville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lunéville A situat al confluisson de la Meurthe e de la Vezouze, en la plana, a mens de 30 quilomètres al sud-es de Nancy, 90 quilomètres de Mètz, 55 quilomètres de Sant-Dié-de detlos-Vòges, 100 km de Sélestat, 110 km de Colmar e 120 km de Estrasburg.
Lunéville est située au confluent de la Meurthe et de la Vezouze, dans la plaine, à moins de 30 kilomètres au sud-est de Nancy, 90 kilomètres de Metz, 55 kilomètres de Saint-Dié-des-Vosges, 100 km de Sélestat, 110 km de Colmar et 120 km de Strasbourg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Foguèt a la davalada de 2016 que lo programa ERASMUS + « l'Educacion al Desvolopament Durable dins nòstras lengas » debutèt a l’iniciativa de las conselhièras pedagogicas d’occitan de l’Acadèmia de Montpelhièr.
Pilotat pel Centre interregional de desvolopament de l’occitan (CIRDÒC), lo projècte reünís 7 partenaris a travèrs 4 regions europèas (Occitània, Val d’Aran, Val d’Aosta e Piemont) dins las qualas 6 lengas son parladas : l’occitan, lo francoprovençal, lo catalan, lo francés, l’espanhòl e l’italian.
L’objectiu del projècte es de permetre a d’ensenhaires e d’escolans de quatre regions europèas de se rencontrar e de collaborar sus l’educacion al desvolopament durable e l’utilizacion de las novèlas tecnologias pendent 2 ans (2016-2018). Amb una particularitat, e un atot, consequent per menar aquesta reflexion a l’escala europèa : dins cada país, los participants als escambis aprenon e ensenhan dins un environament escolar bilingüe o plurilingüe, es a dire dins lo qual los ensenhaments son dispensats dins doas lengas o mai.
Lo programa Erasmus + per l’ensenhament escolar s’inscriu dins una apròcha virada cap al desvolopament de las competéncias e d’un environament favorable a la reüssida de totes, en s’estacant en particular a la realizacion dels objectius seguents :
- luchar contra l’abandon escolar ;
- desvolopar las competéncias claus ;
- renforçar la cooperacion entre actors de l’educacion formala e non formala ;
- melhorar la qualitat de l’enseignament mercés als escambis.
Lo programa favoriza aital las accions de mobilitat en Euròpa pels ensenhaires, e l’ensemble dels personals dels establiments escolars de l’ensenhament general, tecnic o professional, de la mairala al licèu (fins al bachelierat). Facilita tanben las accions de cooperacion pel biais dels projèctes de cooperacion, e de la plataforma eTwinning. Totas las mobilitats d’escolans s’inscrivon dins los partenariats de cooperacion.


text:
Violoncèl
Lo violoncèl qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas de la familha deu vriulon e jogat au mejan d'un arquet mei brac e mei hòrt que lo deu vriulon. Que's jòga totun en posicion verticau com los instruments de la familha de la viòla de gamba, mes, au contra d'aqueth, lo violoncèl que tòca lo sòu a mejan de la soa pica (dab l'excepcion deu violoncèl barròc, desprovesit de nada pica e portat com la viòla de gamba. La soa forma qu'ei pròcha de las deu vriulon au maugrat qui quauques las proporcions sian diferentas enter los dus instruments (lo violoncèl, per exemple, qu'ei proporcionaument hèra mei espés que lo vriulon).
Lo violoncèl qu'ei acordat ua octava en devath deu vriulon alto, qu'ei a díser (de la còrda mei grava dinc a la mei aguda) : Do, Sol, Re e La. La ssoas particions que son marcadas en clau de Fa.
Lo musician qui ne jòga qu'ei aperat « violoncelista ».
Somari
- 1 Nom
- 2 Partidas e equipament deu violoncèl
- 3 Elements de tecnica
- 4 Violoncèl barròc
- 5 Violoncèls famós
- 6 Violoncelistas famós
- 7 Repertòri
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom violoncèl que vien de l'italian violoncello qui vòu díser "petit violone" ; violone (literaument gran vriulon) qu'èra un nom entà designar un instrument grave de còrdas hregadas pròche de la contrabassa. Violoncello qu'ei donc au còp un aumentatiu e un diminutiu.
Partidas e equipament deu violoncèl[modificar | modificar la font]
Arquet e colofònia[modificar | modificar la font]
Com tots los instruments de còrdas hregadas, lo violoncèl que's jòga au mejan d'un arquet (a maugrat qui's pòsca tanben puntejar las còrdas en bèth emplegar la tecnica deu pizzicato. l'arquet qu'ei ua bagueta de tradicionaument husta (husta de pernamboc o d'amoreta entaus miélhers mes tanben d'aute materiau com la fibra de carbòni) on son tienuts crins de chivau (l'arquet que deu estar tienut au moment de jogar puish destienut a la fin au mejan d'ua vitz). La crin qu'ei lissa e lo son contacte dab ua còrda lissa non produseish pas nat son. Entà har vibrar las còrdas en la hregant que cau hregar e untar lo crin dab ua resina (generaument de pin) aperada colofònia. Aquò que's hè generaument cada còp abans de jogar. la colofònia entau violoncèl b'ei pas la medisha que non pas la colofònia hregada suus arquets de vriulons e de vriulons altos : qu'ei mes espessa.
Còrdas, pontet e amna[modificar | modificar la font]
Las còrdas que son de metau (sustot d'acièr) sus un violoncèl modèrne ; sus un violoncèl barròc (equivalent entau violoncèl deu vriulon barròc) que son de tripas d'aulhas (e pas jamei de gat com ac ditz ua vielha legenda mentidora - que seré tecnicament impossible - ). Las 4 còrdas que son tienudas suu pontet per la cavilhas e lo cordièr (eth medish arrapat a la pica - o au boton sus un instrument barròc - ).
Lo pontet que transmet las vibracions de la còrdas a la taula d'armonia. En devath deu pè deu pontet e deu costat de la còrda de Do ua barra d'armonia pegada a la taula au dehens de l'instrument que transmet la vibracion au long de la taula. Deu costat de la còrda de La, l'aute pè deu pontet que transmet la vibracion a la taula puish a l'amna deu violoncèl qui, era, e transmet directament la vibracion au hons de l'instrument.
Sordina[modificar | modificar la font]
Com tots los inetrument de còrdas hregadas, lo violoncèl que pòt estar provesit d'ua sordina. Aquesta que's hica suu pontet, que s'i arrapa e atau, qu'estofa ua partida de l'intensitat de la vibracion. Las sordinas que pòden estar de caocho o de metau. Que pòden estar de las beras e mossecar tota la longor deu pontet (que's tracta alavetz de sordinas deu tipe "pienti", entà l'estudi) o petita e arrondas (aquestas que son las sordinas d'orquèstra).
Partidas deu violoncèl[modificar | modificar la font]
Au som lo violoncèl qu'ostendeish ua voluta (qui pòt representar tanben un cap d'òmi o de bèstia, generaumen un leon). En devath de la voluta òm tròba un horat, lo cavilhèr, qui forma ua mena de caisha e on las còrdas e s'enrollan autorn de las cavilhas.
En devath òm tròba lo manjo on e s'eslissa la man deu musician e la tòca (generaument d'ebena) on los dits e premen las còrdas.
Lo còs de l'instrument que forma la caisha de resonància e qu'ei constituit de la taula d'armonia (dab dus horats entà deishar sortir lo son), deu costat e deu hons. La taula qu'ei de pin mentre que los costats e lo hons e son d'aseròu. Los costats que son assemblat sus un mòtle durant la construccion e pegats sus arrims (6 en tots : dus au cap juson e sobiron e 4 dens las puntas de las C formats peus costats de l'instrument) ; 12 contra arrims que vienen renforçar las pèças deus costats en haut e en baish.
Las còrdas que son enrolladas autorn de las cavilhas (qui permeten d'acordar l'instrument en tienent mei o mens las còrdas) puish que son tienudas contra ua petita pèça au cap de la tòca aperada lo silhet. Que correishen au long de la tòca dinc au pontet on e s'apujan (la longor enter lo silhet e lo pontet qu'ei aperat la « còrda vibranta »). Fin finala las còrdas que s'arrapan au cordièr (a còps au mejan d'un tienedor qui permet d'acordar mei precisament e mei aisidament) e, eth medish, que d'arrapa a la pica (o au bonton dens los cas d'un violoncèl barròc).
La pica que's pòt desplegar e que permet de pausar l'instrument suu sòu e lo bèth mantiéner a ua hautor satishasenta. Generaument los musicians qu'estancan la pica au sòu au mejan d'ua cinta o de quauquarren similar estacat a un pè de la loa cadièra.
Elements de tecnica[modificar | modificar la font]
Posicion[modificar | modificar la font]
Lo violoncèl que's jòga generaument assedut. L'instrument qu'ei pausat sus ua pica qui la soa hautor b'ei reglada entà que la cavilha deu Do (la mei baisha) e sia haut o baish a la medisha hautor que las aurelhas deu musician. L'instrument que plaçat enter las duas camas deu musician. Teoricament, l'instrument qu'ei jogat deu medish biais que lo musician e sia dretèr o esquerrèr.
La man dreta que gaha l'arquet ; la gaucha que s'eslissa au long deu manjo entà poder prémer las còrdas dab los dits.
Man esquèrra[modificar | modificar la font]
Las puntas deus dits de la man esquèrra que prémen las còrdas contra la tòca. Lo dit poç que demòra darrèr en contacte dab lo manjo (manca dens las posicion mei agudat quan la man devara hèra baish dinc au cap de la tòca). Los dit que deben demorar arcats au moment de prémer la còrda. Un dit que pòt prémer duas còrdas au medish temps e, alavetz, qu'ei pausat mei plat.
En bèth prémer la còrda lo dit que pòt demorar immobile o marcar oscillacions qui marcan lo son d'un vibrato considerat com ua marca de sensibilitat.
Man dreta[modificar | modificar la font]
La man dreta que gaha l'arquet. Que pòt possar o tirar l'arquet, balhant atau ua respiracion au jòc (com se tirar o possar e hosse un alet).
La man dreta qu'eslissa l'arquet orizontaument.
Sul ponticello e sul tasto[modificar | modificar la font]
Que's pòt har variar lo lòc on e s'elissa l'arquet : qu'ei generaument au miei enter lo cap de la tòca e lo pontet ; totun un son agressiu e quitament desagradiu, espaventant, que pòt estar produsit en bèth jogar au ras deu pontet (que's dit alavetz que's jòga sul ponticello) ; lo contra qu'ei jogar sul tasto (au ras deu cap de la tòca), çò qui produseish un son mei sord.
Legato e staccato[modificar | modificar la font]
Dens un medish còp d'arquet (sia un possat o un tirat) las nòtas que pòden estar jogada dens ua medisha impulsion ; que son alavetz ligadas e lo musician qu'executa atau un legato. Se, au contra, lo musician las dessepara en marcant un estanquet enter cada nòta jogada dens un medish còp d'arquet que's tracta d'un staccato.
Spiccato[modificar | modificar la font]
Ua succession rapida e leugèra de possats e tirats qu'ei aperada un spiccato.
Pizzicato[modificar | modificar la font]
Lo musician que pòt puntejar las còrdas dab los dits (com dab ua guitarra) enlòc de la hregar dab l'arquet. Aquò que s'apera un pizzicato.
Col legno[modificar | modificar la font]
Que jòga col legno quan, enlòc de hregar la còrda dab la crin de l'arquet, aqueth qu'ei capvirat e la còrda qu'ei alavetz hregada dab la husta de l'arquet (qu'ei donc desconselhat d'emplegar lo géncer arquert deu musician, s'aquò e's pòt evitar !).
Violoncèl barròc[modificar | modificar la font]
Com per un vriulon barròc, un violoncèl qu'ei dit barròc se presenta las caracteristicas originaus d'un instrument creat ad aquesta epòca Que pòt donc tractà's sia d'un instrument ancian plan conservat, sia d'ua imitacion modèrna supausada hidèu. Las caracteristicas que pòden variar, mes generaument qu'implican ua mena de pontet diferenta deus pontets modèrnes, còrdas de tripas d'aulhas, un cordièr hèra simple, mens o cap d'ebena (ua simpla marqueteria pegada sus la tòca a còps) e ua tòca de forma despariera.
Un violoncèl barròc qu'ei desprovesit de nada pica ; a la soa plaça qu'ostendeish un simple boton (com lo vriulon). L'instrument b'ei alavetz pas pausat suu sòu mes gahat enter las camas.
Jogar dab un violoncèl barròc qu'implaca tanben de gahar un arquet barròc ; aqueth qu'ei mei leugèr, mei cort e mei arcat.
A despart de las modificacions fisicas com la forma de la tòca o l'angle deu manjo (qui son segondàrias entau son) un violoncèl modèrne que pòt estar montat a la mòda barròca. Qu'ei atau com lo violoncelista Yo-Yo Ma b'a hèit tornar montar lo stradivarius de Davidov (creat barròc mes modernizat arron).
Violoncèls famós[modificar | modificar la font]
- Stradivarius de Davidov
- Stradivarius de Servais
- Stradivarius de Duport
- Stradivarius de Bonjour
- Stradivarius de Piatti
Violoncelistas famós[modificar | modificar la font]
- Luigi Boccherini
- Pèir de Jeliòt
- Joseph Franz Weigl
- Antonín Kraft
- Adrien-François Servais
- Karl Davidov
- Carlo Alfredo Piatti
- Hanuš Wihan
- Pau Casals
- Pierre Fournier
- André Navarra
- Carlos Prieto
- Mstislav Rostropovich
- Jacqueline du Pré
- Julian Lloyd Webber
- Yo-Yo Ma
- Gautier Capuçon
Repertòri[modificar | modificar la font]
Lo violoncèl que s'intègra dehens orquestras e ensemble de crampa (quintet, quatuor e trio de còrdas generaument). Dens las orquèstras de plèctres qu'ei remplaçat sia per guitarras sia peu son equivalent de plèctre dens la familha de la mandolina : lo mandoloncèl. Com solista, las soas òbras mei famosas que son:
- Las Suites de Bach
- Los concertos No. 1 e No. 2 per violoncèl de Joseph Haydn
- Las sonatas de Ludwig van Beethoven
- Lo concerto per violoncèl de Robert Schumann
- Lo Concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák


text:
Es una bona novèla. Demest las « lengas regionalas » en debat dins la premsa se parla enfin (pas en ben coma pensatz) de l’occitan coma d’un interlocutor màger. Seriá una lenga inventada dins las annadas 1950 : l’argument non es nòu mas sembla ara que serà privilegiat a cò dels professionals de la desinformacion. L’error pels defensors de las lengas minorizadas seriá d’intrar dins lor jòc, dins la trapèla que nos tendon. L’occitan es una lenga « artificiala » ? Òc, plan segur : l’occitan es una lenga artificiala ! E mai etimologicament. Es estada fargada despuèi dos millenaris pels òmes d’aqueste país e son evolucion non s’es jamai arrestada. Coma totas las lengas vivas, es traversada de contunh de dinamicas intèrnas e de corrents internacionals, e enriquís son vocabulari de totes los mots de la vida. Coma per tota lenga viva, dins tota societat, una diferéncia existís entre la lenga parlada e la lenga escrita, agravada aquí pel fait que l’immensa majoritat dels occitanofòns son vodats a l’analfabetisme e a l’ignorància per lor pròpri poder politic (quina que siá sa color) dins un projècte clar d’eradicacion. Una lenga artificiala dison ? Per çò qu’es de las lengas naturalas, coneissèm lo bramadís dels ases… e dels lops.
J.P.


text:
-493
Aquesta pagina concernís l'an -493 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
Signatura d'un tractat d'aliança (Fœdus Cassianum) ambé lei Latins que permet la reintegracion de Roma au sen de la Liga Latina. Aquò permetèt de renfòrçar l'autonòmia de la ciutat. Foguèt completat en 486 avC per un tractat suplementari ambé lei Hernics.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Anatolia, darriereis operacions còntra leis insurgents grècs ionians — la presa de Milet l'annada precedenta aguent marcat la fin dei combats majors — ambé d'expedicions còntra Tassos e Quios onte lei resisténcias grègas foguèron vencudas. La preséncia dei soudats aquemenidas dins la region permetèt tanben de confirmar la vassalitat de Macedònia.


text:
Fresca
La fresca de l'italian a freco es una tecnica particulara de pintura murala que sa realizacion se fa sus un enduit, nomenat intonaco, abans que siaga sec.
Lo fait de pénher sus un enduit qu'a pas encara secat permet als pigments de penetrar dins la massa, e doncas a las colors de perdurar pus longtemps qu'una simpla pintura en superfícia sus un substrat. Son execucion necessita una granda abiletat, e se fa fòrça rapidament, entre lo pausament de l'enduit e son secatge complet.
Lo tèrme s'utiliza sovent per metonimia dins lo lengatge ordinari per designar la pintura murala en general e pus rarament la tecnica.
Principi de la fresca[modificar | modificar la font]
Quatre elements entran en jòc :
- lo rinzaffo : primièr jaç d'aprèst al contacte amb lo supòrt, jaç granulós, rugós.
- l'arricio : lo primièr vertadièr enduit del supòrt (mescla de calç, sabla e aiga), per que venga dreit e lis (1 cm gaireben).
- l'intonaco : lo jaç que recep los pigments (compausat de sabla fina, polvera de marbre o pouzzolana, de calç e d'aiga).
- las colors que s'incorporan sus l'intonaco encara fresc e umid (pigments d'origina minerala per causa del pH basic de la calç de l'enduit).
Coma l'enduit es fresc, las colors s'impregnan dins l'intonaco qu'una substància, lo calcin durant lo secatge de l'enduit, migra cap a la superfícia e se superpausa a la pintura en creant atal un jaç aparaire. Aquela reaccion quimica, nomenada carbonatacion (per evaporacion de l'aiga de l'enduit, lo gas carbonic de l'aire se combina amb l'idroxid de calci de la calç per formar una pellicula de carbonat de calci, lo calcin), es caracteristic de la pintura a fresca e li conferís coesion e duretat. Per l'enforçar, lo pintre passa sus la superfícia colorada la « lenga de cat », un certan temps aprèp que pausèt sa color, e, entre cada jaç pigmentat, l'aiga torna montar cap a la superfícia e depausa la calcin, atal las frescas semblan lissadas.
Las frescas foguèron policròmas mas lo problèma del còst dels pigments limitèt sovent le nombre de colors.
La pintura a fresca consèrva pus longtemps las colors que la pintura sus supòrt classic.
Exemples de frescas dins lo temps[modificar | modificar la font]
Fresca dins la catedrala de Santa Ceselha d'Albi
Fresca murala modèrna a Montpelhièr


text:
‘N’ enquesta de l’inspector Harry Hole, virat dau norvegian per Alex Fouillet.
Los prumiers borilhons de nevia an un quauquares d’estranh. Fan d’apreuimar los cobles dins la chalor de las velhadas, s’ajocar los bruchs, s’alonjar las ombras e ilhs ‘catan las marcas.
Dins lu jardin personau dau Becker, un òme de nevia apareguet, coma una torna òrra, daus grands uelhs negres virats endever las fenestras de la sala. Lu lendeman mandin, la maire es pus aquí, despareguda ; i a nonmàs son escharpa ròsa de passada autorn dau còu de l’òme de nevia…
Beucòp de femnas, en Norvegia, desempuei d’annadas, doneten pus de sinhe de vita passat lu prumier jorn de nevia. Harry Hole recep ‘na letra que li ditz que vai i aver d’autras victimas.
Per una vetz, eu banturla pas e l’inspector es faça ad un tuor que ò fai coma una abituda, dins son canton.
Aquela enquesta vai lu menar a la bròa de la folia.
Es un libre que quauqu’un de mau intencionat me balhet, per far de mas nuechs daus meschaënts soms. E per dire verai, que pertant sei pas un amator dau genre, prenguí beucòp de plaser a zò legir que veraiament, es ben escrich — ben revirat — tant dins lu sens de l’istòria que dins lu de la linga.
Justadament, la linga dins la prumiera pertida es importanta, que segond lu dialecte usat, atz o b’etot podetz aver, tala origina tant sociala que geografica. Entau disant, dins la testa de l’inspector, una tiala se tissa, daus liams sautan, un monde se montra per comprener los fachs.
Dise pas que fau per los istes de la linga ò legir per aquò, un libre deu se legir per envia, mas beleu qu’ilhs i trobarián un chause de trabalhar, ne’n mai dau plaser.
- Aquí un liam (>fr) vers Slate, sus lu Jo Nesbø.
- La pajina (>fr) chas l’esditor (d’ente es tirat l’eimatge).


text:
Plésidy
Plijidi en breton ( Plésidy en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Plésidy Se tròba a una desena de quilomètres al sud de Guingamp, jos-prefectura de las Còstas-de Armor.
Plésidy se trouve à un dizaine de kilomètres au sud de Guingamp, sous-préfecture des Côtes-d’Armor.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimenge, 5 d'agost de 2018, 03h00
L'occitanisme es en crisi. L'edicion 2018 de la Dintrada se va consagrar a aqueste subjècte, e l'ANÒC ven de ne publicar un rapòrt exaustiu. De nostre caire, la constatacion d'aquela crisi arriba mai que mai amb lo barrament de La Setmana, la publicacion pus importanta en occitan, e la consequenta pèrda de fisança envèrs l'Ofici Public de la Lenga Occitana.
De fach, l’occitanisme, siá politic, siá cultural, patís de divisions prigondas que venon de luènh. I a pas res de nòu. Mas es pas una especialitat occitana. La majoritat dels movements minoritaris pertot dins lo Mond patisson de batèstas intèrnas.
Mas aquelas divisions son totjorn estades publicas en defòra de l’occitanisme e aquò es pauc entosiasmant per quin occitan que siá qu’aja lo desir de s’engatjar per la lenga, la cultura e lo país; perque serà obligat sul pic de prene partit per un sector o un autre e intrarà, sens o voler, dins la dinamica de la division. Cal far un esfòrç, nosautres totes, per acceptar las diferéncias e defendre las posicions de cadun, amb respècte e amb una tòca constructiva.
Sembla qu'ara s’entamena una consciéncia de la gravetat de la situacion, çò qu'es ja una avançada. En mai d'aquò, sabèm que las divisions se tendràn a reduire a mesura que l’occitanisme creisserà e vendrà un movement nacional transversal amb un taus social significatiu. Mas nos cal metre la man a la pasta.
Sèm lasses d'ensajar de despassar las diferéncias e en fasent la patz aicí e ailà de donar e de demandar d’explicacions excessivas. Avèm enveja d’obrar. Per tant, la còla de Jornalet nos engatjam a sosténer —o almens a criticar pas— totes los qu'emmerçaràn d’espacis de rassemblament per fin de bastir un movement ambiciós, amb la volontat d’ocupar la centralitat politica, culturala, lingüistica, educativa, entrepresariala, ecologica e sindicala del país.
Això mai! Aquí ningú espot dividir ni entrar en crisi, Occitània es una gran Nació, i el seu Poble Ardit i Valent, i no hi cap cap dissenció.
Si n'hi hagués una, enginy, llestesa i intel·ligència, que això s'ha d'aixecar si es que no ho està ja.
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
#37 Unida amb la carta del pais e la lenga Occitana. E tot lo tramblament es parolas!
A mens qu'èstre occitanista vòlga dire "defendre l'usatge de l'occitan" en generau (de qun biais que siá, atanben los piègers), ieu pense pas que i age una crisi de l'occitanisme, se pòu dire per de rire, que i a puslèu una "crisi d'occitanisme" que quauques occitans an conoscut e conoisson encara, e puòi que passa lèu amb lo temps, lo temps de se mainar de quicòm mai seriós (e tanben per la lenga).
#30 Esser occitanista vòl pusleu diser de "pantalhar d'aver lo dreit "oficiau" per France d'esser occitan e de se carar per tocar subvencions... PUNT
#36 Unida a l'entorn de que ?
Merda a las divisions é a las divisors! Visca Occitania liure e unida!!
Crise generala d'un monde concurrencial atomizat, amb pèrda del sens commun e de las identitats communas. Per quant a una lengua muda, portada de per de subvencions... Le pretzfait prioritari es de far societat contra tot aquò...
#33 A quoi tu joues?
#31 Plutôt un jeu de rôle, alors. Tant qu'on ne le confond pas avec la réalité ça reste inoffensif et ce n'est pas bien grave ; le pouvoir central ne s'y est d'ailleurs pas trompé.
#30 ah m'es qu'es pas una depression....
Es una realitat.
D'un autre band, apèi totas las utopias menadas per dins
Una part granda per l'occitanisme, lo revelh pòt èsser malaisit, dificil..
.
,e es justament aqui que d'unis caisisson dins la cisampa depressionaire
Mentre que d'autres tornan al combat regaudits ambe vam.
Anem tè aqui un potet.....te plores pas mai ....
Bregas te onte far mal


text:
Un article de Cristian Rapin. Sorsa : Lo Lugarn numèro 82.
Dètz contes de Bodoisson per Andrieu Mateu
Sèm dins lo mond del conte. Tradicional ? Dins una larga mesura. L’autor fai, d’efècte, apèl a sa memòria, es a dire que s’esperfòrça de tirar de l’oblit de contes ausits dins las velhadas, los quals devián lor existéncia a una transmission ininterrompuda dempuèi sens dobte una cordelada de sègles.
Mas s’estima liure de brodar en partent d’aqueles solides canavasses. Sa sensibilitat personala, l’introdús dedins e se daissa guidar per la tèma escura d’èstre entendut pels contemporanèus. En soma, un desempolsatge, una mesa a jorn tras que discrèta que fasiá tanben partida de la practica dels contaires d’autres còps que, aquò se devina, trantalhavan pas per adaptar a lor viscut la toponimia e los personatges.
Lo mond retrobaràn dins aquela garba los grands tèmas de la tradicion occitana mas revists, poiriam dire reformatats, a travers la sensibilitat d’un dròlle de la ribièra de Bodoisson.
I cal una brava modestia perque l’autor, volontàriament o non, s’esfaça darrièr la gèsta collectiva. Sens i arribar completament per çò que, coma tostemps dins aquel cas, sa lenga e son estil lo denoncian de contunh sens parlar d’infimas notacions existencialas que de furgaires experimentats poirián destoscar.
L’experiéncia es sedusenta. Luenh del collectatge que assaja de restituir, dins lo mendre de sos matisses, un tèxte enregistrat, la fabricacion d’un conte s’aparenta amb la terralha : meteis material, meteisses apleches, meteisses gèstes mas fin finala concepcion originala per l’amator que se contenta pas d’agachar passivament mas que es a l’escota de sas sensacions. Dins un cas coma dins l’autre, çò collectiu es pas talament lo tèma mas la practica personala qu’es la resulta de l’istòria longa e de la cultura mai prigonda.
La signatura del terralhièr o de l’autor dels contes es una farotariá que balha vida a l’anonimat acceptat.
Cristian Rapin
Nòtas
Dètz contes de Bodoisson per Andrieu Mateu, 50 paginas, en çò de l’autor, Prètz 10 €


text:
U.E. Bossòst 2 – F.C.
Montastruc 1
Eth Montastruc mos ac metec
difícil aguest darrèr dissabte en Bossòst. Ena prumèra mietat, sonque començar,
Lacarrere T. auec ua bona ocasion mès eth sòn shut anec tà dehòra. Era U.E. Bossòst responec damb ua
jogada ena que Adrian sense guaire angle shutaue a tocar deth garròt. Pèir
podie auer mercat en quedà-se solet dauant eth portèr que desviaue eth sòn shut
damb es pès. Mos anulèren
un gol en ua bona jogada de Pèir que Paba mercaue. En ua jogada d’Adrian, eth sòn
shut siguec desviat per portèr francés ath cornèr. Apròp deth descans, Miguel hège
ua fauta a Embarek e er arbitre fiulaue penalty e eth madeish jogador shutaue e
mercaue eth 0-1 resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, ath quart d’ora, igualàuem eth partit en
un centre d’Adrian que Pèir tocaue entà deishar era pilota a Paba que de cap mercaue
eth 1-1. En un shut de Uri, Darmani desviaue damb es pès. Eth
domini aranés auec eth sòn frut quan Gachi shutaue ua pilota en àrea e sense
deishà-la quèir, mercaue un gran gol, ère eth 2-1. Podíem auer sentenciat eth
partit quan Pipe tot solet dauant era porteria shutaue ath garròt. Eth
Montastruc ath finau auec ua bona ocasion de Lacarrere T., entà igualar eth
partit.
Ath finau, victòria trebalhada, que mos plaçe en prumèr lòc
dera classificacion amassa damb eth Landorte damb 8 punts, seguidi der Encausse
e Isle en Dodon damb 6 punts, e Luchon, Cazères e Cazaril damb 5 punts.
Era dimenjada que ben non auem
partit, non jogaram enquia d’açiu 15 dies en Isle en Dodon eth dimenge 6 d’octobre
tàs 12 :45.
Entrenaments aguesta setmana: dijaus.
U.E. Bossòst : Kike, Abraham, Miguel, Antonio , Marc, Àlex,
Uri, Adrian, Paba, Santi e Pèir. Remplaçants:
Salva, Pipe e Gachi.
Trainer: Adrian.
F.C. Montastruc : Darmani,
Castins, Cucuron, Lacarrere C., Ribet, Camin, Lacarrere T, Denat, Arcangeli,
Brun W., Rampon. Remplaçants: Brun L., Christen, Embarek
Trainer : Arreou Patrice
Gols: 0-1 Embarek (44’), 1-1 Paba (60’),2-1 Gachi (75’)
Arbitre: Lancon J. Christophe.


text:
Virgínia
Virgínia (Virginia en anglés) es un estat del sud dels Estats Units d'America, que pòrta tradicionalament lo nom de Commonwealth of Virginia. Sa capitala actuala es Richmond.
Confronta, al nòrd, Maryland e lo Districte de Colúmbia, al sud, la Carolina del Nòrd e Tennessee, a l'oèst, Kentucky e la Virgínia Occidentala, e es bordada a l'èst par la baia de Chesapeake e l'ocean Atlantic.
Son nom li ven de la reina Elisabèt I d'Anglatèrra (1533-1603), dita la « reina verge » (Virgin Queen) amor que s'èra pas jamai maridada. La colonia de Virgínia, fondada lo 14 de mai de 1607, foguèt administrada per la companhiá de Londres entrò la Revolucion americana. Establiguèt sa prosperitat sus las plantacions e e lo negòci del tabat. Cap a 1770, Virgínia foguèt una de las primièras colonias de contestar la tutèla britanica. Plusors virginians joguèron un grand ròtle dins la guèrra d'independéncia, al primièr reng dels quals figura George Washington. Es coneguda coma « lo Vièlh Dominion » (The Old Dominion) o encara coma la « maire dels Presidents » (Mother of Presidents), amor que uèit presidents americans i nasquèron.


text:
Esséncia (idrocarbur)
Una esséncia (var. essencia, gazolina) es un liquid inflamable, eissit de la destillacion de petròli, utilizat dins lei motors de combustion intèrna. Es una mescla d'idrocarburs liquids generalament formada d'alcans (20-30%), de cicloalcans (aperaquí 5%), d'alcèns (30-45%) e d'idrocarburs aromatics (30-45%). De còps, d'additius i son aponduts per melhorar certanei proprietats.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Esséncia sens plomb.
- Esséncia d'aviacion.
- Esséncia C.
- Esséncia F.
- Esséncia G.
- White Spirit.
- Combustible fossil.


text:
Avent
Dins la religion cristiana, se nomena avent lo periòde de decembre precedissent Nadal. Dura quatre setmanas que caduna se pòt marcar d'una candela. Es la preparacion esperitala per una de las fèstas mai importantas del calendièr crestian.
Pendent aquel periòde se dona a manjar al Cachafuòc. Dins la tradicion anglosaxona que s'impausa, i a de calendièrs infantils amb de chocolats per manjar cada jorn.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
La paraula d' avent ven del latin e significa arribada; e la frasa adventus Redemptoris vòl dire arribada del Redemptor. Dins la religion crestiana, avent s'associa amb l'arribada de Nadal, que correspond a la naissença de Jesucrist.
Significacion crestiana[modificar | modificar la font]
L'avent dura de 21 a 28 jorns, alara que se celebran los quatre dimenges mai pròche de Nadal. Marca lo començament de l'anada liturgica dins gaireben totas las confessions crestianas. Pendent aquel periòde, los parroquians comencan de se preparar a celebrar la commemoracion de la naissença de Jesucrist e per tornar trobar l'esperança dins la segonda Venguda del Crist Jèsus, a la fin dels temps.
Tradicions[modificar | modificar la font]
Nadalet[modificar | modificar la font]
En Lengadòc, Nadalet o Novelet designa lo periòde de uèit jorns abans Nadal, temps que s'i fa cada vèspre sonar las campanas[1] .
Corona d'avent[modificar | modificar la font]
Pendent l'avent, dins d'unas culturas se prepara dins cada lar o glèisa una corona de flors, nomenada corona de l'avent, amb quatre candelas, una per a cada dimenge d'avent. Qu'a caduna s'assigna una vertut qu'a de se melhorar dins aquela setmana, per exemple: la primièra, l'amor; la segonda, la patz; la tresena, la tolerància; e, la quatrena, la fe.
Candelas[modificar | modificar la font]
Al sègle XIX, a Bavièra (Alemanha), pendent los jorns d'avent, cada jorn, se remenbrava l'arribada de Nadal amb de candelas, objèctes de gèis manufacturats o decorant los jorns del calendièr amb de decòrs de nadal.
Calendièr de l'avent[modificar | modificar la font]
Lo primièr calendièr de l'avent conegut es de 1851[2] qu'èra pintat a la man. En 1908, Gerhard Lang editèt lo primièr calendièr de l'avent imprimat, qu'obtenguèt grand vam. Conteniá vint e quatre estampas, coma de pichonas cartas postalas, ont'i aviá un personatge religiós dessenhat: sants, la Maire de Jèsus, eca., que cada jorn se despegava del calendièr.
Mai tard, aprèp las annadas 1920, s'incorporarèron dins los calendièrs d'avent 24 fenèstrons, una per cada jorn, darrièr los quals s'amagavan un chocolat.
Temps d'avent[modificar | modificar la font]
- Començament: L'Avent es lo començament de l'an liturgic, e comença lo dimenge seguent la fèsta de Jèsus.
- Fin: Avent ven d' "adventus", o siá, venguda, arribada, pròche del 30 de novembre e s'acaba lo 24 de decembre. Forma una unitat amb Nadal e l'Epifania.
- Color: La liturgia dins aquel temps lo violet.
- Sens: Lo sens de l'avent es avivar a çò dels cresents l'espèra del Senhor.
- Durada: Dura 4 setmanas.
- Partidas: Se pòt parlar de 2 partidas dins l'avent:
- dempuèi lo primèr dimenge al 16 de decembre, qu'es marcat per una caractèr escatologic, mirant la venguda del Senhor al final dels temps;
- dempuèi lo 17 de decembre al 24 de decembre, se nomena "Setmana Santa" de Nadal, e s'orienta a preparar mai explicitament la venguda de Jèsucrist, dins l'istòria de Nadal.
- Personatges: Las lecturas biblicas d'aquel temps d'avent son presas sobretot del profèta Isaïas (primièra lectura), tanben se lison los passatges mai profetics de l'Ancian Testament sus l'arribada del Messias. Isaïas, Joan Batista, e Maria de Nazaret son los modèls de cresents que la Glèsia ofrís als fidèls per preparar la venguda de Jèsus.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Frederic Mistral, Lou Tresor dóu Felibritge (Mab-O, pagina 392)
- ↑ (en) Leonard Greenspoon, Rites of Passage: How Today's Jews Celebrate, Commemorate, and Commiserate, p.123


text:
Mitologia grèga
La mitologia grèga es l'ensems organizat dels mites que nos provenon de la Grècia antica. Sas legendas se desvolopèron durant un periòde pro long que va dempuèi la civilizacion miceniana fins a la dominacion romana. Lo rescontre entre los grecs e los romans coïncidís amb lo de la mitologia grega e de la mitologia romana: la primièra exercèt una influéncia considerabla sus la segonda. Un brave brieu aprèp la desaparicion d'aquelas religions grèga e romana, la mitologia grèga es estada utilizada frequentament coma tèma d'inspiration per mantun artista, e contunha aital actualament.
La mitologia grèga es estada preservada e nos es arribada gràcias a un ensems considerable de tèxtes que los mai ancians son las epopèias d'Omèr e los poèmas d'Esiòde, mai que mai la Teogonia, e a l'encòp per mejan de las arts picturalas coma la ceramica. L'ensems d'aquelas fonts presentan de genealogias e de racontes que bastisson un sistèma dotat d'una coeréncia pro limitada. Los mites grècs testimonian de la representacion que los grècs ancians se fasián del mond. Pasmens, l'estatus de la mitologia grèga es complèx, que la mitologia va mai enlà de l'encastre de la religion. Personatges e eveniments mitics portats per la tradicion èran pel pòble grèc, almens dins sas grandas linhas, de realitats istoricas ligadas a un passat alunhat, e servissián doncas de basa de trabalh als istorians de l'antiquitat. A l'encòp, la mitologia fornís una font vasta d'inspiracion a la literatura e als arts grècs antics.
Los mites grècs influencièron tanben en part la produccion literària occitana coma per exemple dins qualques poèmas (Dafnè per exemple) de Max Roqueta.


text:
Adaptacion (biologia)
L'adaptacion es un procediment fisiologic o una caracteristica del comportament d'un organisme qu'evoluèt pendent un periòde segon la seleccion naturala de tal biais qu'aumenta sas escasenças a long tèrme per se reproduire amb succès. Lo tèrme adaptacion s'utiliza tanben ocasionalment coma sinonim de seleccion naturala, malgrat que la majoritat de biologistas son pas en favor d'aquel usatge. Es important de comprene que las variacions adaptativas sorgisson pas coma responsa a l'entorn mas coma resultat de la deriva genetica.
Seleccion naturala[modificar | modificar la font]
Aquel concèpte foguèt introdusit per Charles Darwin a amb sa teoria de la seleccion naturala, que descriu lo desvolopament de las espècias coma produch d'aquela interaccion, tendon demorar los traches genetics que donan als individus las caracteristicas mai adaptadas a la subrevida dins lo mitan ambient ont se tròban.
Las adaptacions son de mecanismes que los organismes utilizan per afrentar la tensions e pressions del sieu mitan ambient. Los organismes que s'adaptan a so mitan ambient son capablas de:
- Obténer d'aire, aiga, manjar e aliments.
- Afrentar las condicions fisicas coma la temperatura e la lutz.
- Se defendre dels enemics naturals.
- Se reproduire
- Respondre als cambiaments en l'entorn.
- Contunhar transmetre las caracteristicas aqueridas dels paires que l'adaptacion siá sempre mai constanta.
Tipe d'adaptacion[modificar | modificar la font]
I a 3 tipe d'adaptacion al mitan:
- Morfologia o estructurala: Coma la substitucion de las fuèlhas per d'espinas dins lo cas dels cactus per evitar la pèrda d'aiga.
- Fisiologica o foncionala: Coma las glandulas de sal en las iguanas marinas per eliminar l'excès de sal pel còrs.
- Etologica o de comportament: Coma la dança per cortejar qu'an fòrça aucèls per atraire de femèlas.


text:
Ai decidat de botar sus mon blòg quauques pitits bocins escrichs mai enregistrats de mon libre en occitan nontronés Vilajalet (190 pajas, Edicions dau Chamin de Sent Jaume, Roier 87380 MEUSAC; 2006). Benleu que de la gent nascuts dins nòstre renvers siran contents d'auvir la linga dau país.
Los que 'quò interessa pòden comandar lo libre a l'editor o ben a mon adreça: Jan-Peire REIDI (Jean-Pierre REYDY), Lu Grand Lac 24300 JAVERLHAC. Junher un chec de 17,5€ (15€ per lo libre+2,5€ de portatge). Pòde aitot vos far passar un lexic occitan-francés-anglés emb la transcripcion fonetica.
LU PARLAR DE LA GENT
Si vos passatz sur la rota que vai de Nontron a Sent-Martin lu Pint, vos siretz sur la partida dau Nontronés ente lu «Massíu Centrau», coma ilhs disen, se prolonja emb-d’una gròssa bòça jurc’a a Sent-Marçau e desgringòla rasis lu Bandiat. ‘Qu’es lu país de las darnieras ròchas cristallinas, de l’argila, daus prats, daus chastenhs, daus rigalhons e daus estanhs, de la gent que parlent «è». Dins lu tornant de Mairinhac, vos descubriretz la valada dau Bandiat que vos mena a Javerlhac e a Marton e que s’eslargis doçament, dau levant au coijant, jurc’a Charreç, en Charanta. (…)
Drech davant, de l’autre costat dau Bandiat, vos veiretz lu vilatge de Vilajalet e la pus granda partida de la campanha ente me sai elevat. Vos sentiretz la freschor dau Lemosin mai la jòia dau Perigòrd, la gent parlem «à», mai ilhs parlem «è» ; ilhs an los chastenhs mai los chaisnes. Ilhs ne se senten pas estrangiers a Limòtges, pas mai que a Perigueus o Engolesme. Mas ilhs ne saben pas çò que es «una serva» o ben «un betol». Ilhs son perigòrds. (…)
Veiquí ente nos nos som elevats, ente n’am frotjat, apres, sufert, trabalhat, aimat, estats aimats. Las linhas e las colors dau païsatge son gentas, n’es-‘quò pas ? Mas vos ne coneissetz benleu pas la terra, son argila roja, charjada de fer, sas peiras, sas romdres, sas chaucidas. Nòstra linga d’òc, la gent que ai coneguts, mon istòria personala son pariers : plens de nastretat, de fòrça, d’intensitat. Visam-los, escoltam-los dau dedins, emb los uelhs e las aurelhas grand duberts d’un mainatge e l’eslunhament d’un adulte. ‘Quò meu, ‘quò nòstre, ‘quò vòstre.


text:
Lacapelle Viescamp
La Capèla de? Viescamp o La Capela de Vielhs Camps[1] (oficialament en francés Lacapelle-Viescamp) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Viescamp[modificar | modificar la font]
Viescamp es un castèl e un ancian molin situat a l'èst de La Capèla. Las fòrmas ancianas son Vescamps, en 1230, Viescans, en 1269, Castrum de Beteribuscampis, latinizacion de 1449, Vieux-Champs, en francés, en 1449, Viescamps, en 1669, Veisicemps, en 1677, Le molin de Viescams, en 1699 [2]. Veire tanben La Capèla. Lo nom es comprés Vièlhs Camps tanlèu las primièiras atestacions (de Veteribus Campis, en latin, en 1297, veire infra), mas las fòrmas pus ancianas contenon pas V(i)elh. Lo nom aviá benlèu un autre sens a l'origina, puèi siaguèt atirat per vièlhs e, eventualament, per camps. Per la primièira sillaba, uesu-, « bon, valable, digne de », en gallés [3], es la solucion pus probabla dins aquel cas. Se camp(s) es tanben lo resultat d'una atraccion, representa pas calmis (calm) que seriá estat coneissut, mas puslèu cambo-, « corba » [4], que descriu plan la situacion geografica del castèl. La « corba » èra « bona, valabla » perqué permetiá de survelhar dins tres direccions, çò que vòl dire, logicament, que lo castèl medieval èra a l'emplaçament d'una fortalesa antica.
La Capèla[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Parrochia de Campis, de Veteribus Campis, en latin, en 1297, Cappella Veteribus campis, en 1403, Vielhs-Camps, en 1485, La Chapelle-Biesquan, en 1626, La Chapelle-Vieuxcamps, en 1628, La Capele-Viescans, en 1632, La Capelle-Vieulxcamp, en 1668, La Cappelle-Viescamp, en 1675, La Capelle-Viescamps, en 1688, La Capelle-de-Viescam, 1784 [5], la Capelle Viescamp (mapa de Cassini, fin del sègle XVIII). Un document de l'IEO Cantal escriu La Capela de Viescamps e en segonda causida La Capela de Vièlhs Camps. Lo mot capèla agèt los sens successius de « partida de la glèisa de Tors que gardava lo mantèl, la cappa, de Sant Martin, de « partida de glèisa amb un altar segondari », puèi de « glèisa pichona » [6].
Calvanhac[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Calvinhac, en 1403, Calvagnac, en 1688, Calvanhac, en 1704, Calvaignac, en 1705 [7]. Sembla ben que la fòrma d'origina siá la de 1403, del nom latin d'òme Calvinius, derivat de Calvus, amb lo sufixe gallés -ācon) [8] (*Calvanius es pas un nomen nimai un cognomen coneissut e representa ren en gallés). Calvanhac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Calvinius. Deu èsser pus vièlh que La Capèla.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Ròca Brau; es ara del canton de Sant Pau de las Landas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496863OsW4a3
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 317, pel nom e son explicacion
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 99, pel nom e son explicacion
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496855SBP2VV
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 143
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a01135149685575n767
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 134, per de noms aparentats


text:
Maugrat qu’e sun aucèl que pòt èsser atanben trobat en d’autres continents , lo becarut o flamenc pòt èsser ja considerat coma un animal tradicional de còsta provençala e pr’aquò tipic de la fauna occitana. En Euròpa Phonicopterus ruber es l’espècia pus espandida e maugrat qu’a lo nom roge per identificar aquela sosespècia mediterranèa, n’i a pas d’autra e doncas pòt èsser nomentat becarut e pro.
Los flamencs que i a a Occitània son trobats basicament a Camarga provençala, als estanhs de Bèrra e de Marinhana, mas tanben a l’estanh d’Ingril, situat dins una zòna de paluns que i a entre las comunas de Vic de Gardiòla e Frontinhan, entre las vilas occitanas de Montpelhièr e Seta. Tanben pòdon èsser vistes cada an a Sijean.
A aqueles luòcs las populacions son mai pichonas, mas a Camarga pòdon arribar fins a 30.000 especimèns. Son de populacions redusidas per rapòrt a las africanas – que pòdon arribar lèu al milions d’especimèns en de luòcs e d’epòcas de l’an particularas – mas forman, totun, un dels mai bèls tresaurs, encara uèi lo jorn, de la nòstra aimada fauna occitana.
A mai, aquelas colonias son estadas unicas en aquesta part del continent europèu fins fa pauc – pr’amor que dempuèi l’an 2012 e lo cambi environamental son estats vistes ja de becaruts en de regions septentrionalas d’Euròpa coma lo nòrd francés o la frontièra entre Alemanha e Olanda (pas jamai abans vistes).
D’efièch, s’es pas en aqueles airals umids de la còsta occitana e provençala, pòdon pas èsser trobats fins lo Delta de l’Èbre catalan o l’illa de Formentera – a mai enlà encara fins Andalosia- e a l’illa de Sardenha.
Un espaci protegit
Lo becarut es un aucèl fòrça delicat maugrat qu’a de colonias gigantas. Normalament viu en d’airals amb d’aigas saladas e qu’an una cèrta composicion. Las tèrras de l’entorn an d’èsser planas e çò de mai important per aquesta espècia es pas que los lacs, de paluns, d’estanhs sián a la còsta maritima o pas – pòdon demorar plan a l’interior cossí se debana en plusors airals africans – mas que sián liure d’òmes e de predators.
Pr’aquò lo Pargue Regional de Camarga, creat en 1970 per protegir aquela e d’autras espècias d’aucèls es dempuèi fa d’annadas un luòc perfièch per aquel ciconiifòrme. L’espaci de mai de 145.00 H, situat entre los dos braces majors de Ròse, e prèp de la Mediterranèa a coma luòcs ideals l’Estanh de Vacarés, entre d’autres amb d’aiga salada e desenats d’estanhs salats plens de noiridura pels becaruts.
Aital, es un luòc ont aqueste aucèl pòt pas èsser caçat ne capturat per òrdre ministeriala francesa e per ansin pòdon diboishar de quadres naturals que son entre los pus bèls de la natura occitana. Totun, la contaminacion de l’aiga, la profunditat de la meteissa o d’autres cambis environamentals pòdon far fugir l’espècia d’un an a l’autre.
Aquò es la problèma que patiguèt Camarga en l’an 2013 e que provoquèt la demanda de creacion lèu d’autres luòcs d’amassada de flamencs pr’amor de la contaminacion aquatica. Atal o confirmèt lo jornal Aquò d’Aquí.
Qualques populacions, totun, fan de migracions cortas e las de Camarga, segon los etològs, qu’an estudiat aquela espècia, cada dos ans. L’istòria del becarut es totjorn presenta al continent europèu e a Occitània dempuèi fa milièrs d’ans. A las caunas mai septentrionalas de la peninsula iberica ja se’n tròba en de gravaturas umanas e a d’autres luòcs coma a l’antic Egipte i a de ieroglifes fòrça ancians qu’an la forma e color d’aquel aucèl.
Los pejors enemics, los romans
Segon divèrses estudis scientifics, la preséncia d’aqueste aucèl seriá fòrça comuna, doncas, a las doas ribas de la mediterranèa, en d’epòcas mai ancianas. Serián estats caçats pels umans pr’amor dels sieus uòus e de la sieuna carn pendent de milièrs d’annadas a Africa mas atanben a Euròpa. A mai, lors plumas ròsas serián un objècte de luxe fòrça cercat pendent l’antiquitat.
Una de las pejors epòcas qu’a demorat aqueste bèl aucèl foguèt pendent l’epòca romana. D’autors celèbres coma Plini lo Vièlh ja parlan del becarut coma una vertadièra delicatessen en de libres coma Historia Naturalis. Aquò fa pensar de recercaires e d’estudioses de l’istòria del flamenc que, pendent mai de 200 annadas, foguèt caçat pertot e la sieuna espècia redusida en fòrça luòcs.
Abans de l’arribada dels romans èran doncas plan mai espandida per las còsta mediterranèas e solament aquela caça indiscriminada pels umans provoquèt una disminucion importanta de l’espècia.
Aquel fach foguèt pas unic a la planeta. D’autras sosespècias de becarut al mond (uèi n’i a sièis; los becaruts Ròsa, de Cuba, de Chile, de las Montanhas, dels Andes e de James, aquesta darrièra escantilhada a començament del sègle XX e apuèi tornada descobrir) atanben foguèron caçats per l’espècia umana. Plusors pòbles indigènas dels Andes caçèron lo becarut pendent de centenats d’annadas cossí es estat fach en de païses coma Tunisia, Mauritània, Índia o Turquia fins ben dintrat lo sègle XX. Uèi pòdon èsser trobats en de pargues e de zòos de tota la planeta mas sens l’alimentacion dels paluns conservan pas la color tipica ròsa e demoran blancs; pr’amor que lo becarut a la sieuna color per la noiridura.
La color ven del manjar
E òc. Los flamencs son un tipe d’aucèl fòrça particular. An la sieuna color de la pigmentacion dels crustacèus e plàncton que manjan. Aital, seràn los crustacèus ( d’artemias ricas en carotènas), los molluscs d’insèctes e vèrmes, pichons peisses e d’algas l’aliment que donarà sa color al becarut.
A mai, pòdon menjar de granas de ris e d’autras plantas aquaticas e solament auràn aquela color tipica en d’airals d’aiga salada (als zòos ja es estat dich que la pèrdon) e sens de peisses grands ( es conegut que als lacs e estanhs ont n’i a i a pas de becaruts).
Per ansin, lo becarut utiliza divèrsas tecnicas per manjar. La majoritat dels còps chambòta l’aiga – pas gaire prigonda – per aver la noiridura mas de còps, ont l’aiga es mai fonsa, pòt arribar d’introduire tot lo cos e cap dins l’aiga per se noirir.
Alara farà un tipe de ballet caracteristic per poder demorar mai de temps en aquela posicion. E filtrarà lèu lèu tot la fanga que poirà pr’amor que dins lo bèc a una sòrta de lamas e amb l’ajuda de la lenga filtrarà l’aliment ( cossí fan las balenas). E aquò en solament paucas secondas.
A Occitània lo becarut a pas de predators naturals. Se en Africa d’autres aucèls coma divèrses tipes d’agla o de voltors son una menaça jornalièra per una colonia de becaruts, a l’autra riba de la mediterranèa solament los cambis environamentals, lo renard, de cans o de pòrcs senglars, pòdon lo menaçar. E val pas dire que l’òme e los cambis que provòca totjorn a la natura son lo mai grand dangièr que pòt arribar patir lo becarut. Pr’aquò la legislacion europèa.
Los becaruts cercant parelha nòva cada an e an solament un aucelòn de manièra annadièra – solament 2% dels nius n’an 2 -. Lo uòu fa entre 35 e 56 cm e pòt arribar pesar fins a 140 gramas. L’aucelon demorarà al niu – fach majoritàriament de fanga- fins la segonda setmana apuèi la naissença.
Pendent aquela epòca manjarà una sòrta de lach produsida pels paires (ambedos) rica en de proteïnas (15%) e de graissa (15%) semblabla a la lach dels mamifèrs. Apuèi començarà de cercar de noiridura amb d’autres aucelons de la sieuna edat en de grops de becaruts que pòdon arribar d’èsser de milièrs cada an. Es estonant alara veire coma los paires pòdon identificar l’aucelon entre de centenats d’aucelons de la quita edat.
Un aucèl que pòt arribar far de recòrds
Lo becarut a desparièras manièras d’avisar los autres aucèls de la colonia que i a de manjar dins cert luòc, que i a un dangièr o que vòl pas de companhia. Segon lo movement e la posicion del cap e del còl avisarà los autres espècimens e lor balharà un messatge: pòt èsser una posicion d’alèrta, de salutacion, de marcha, de caça o de vòl – e quora vola pòt arribar fins a de velocitat d’entre 50 e 60 quilomètres l’ora maugrat la sieuna fòrça delicada fisonomia-.
Totun, l’espècia qu’es coneguda per l’òme fa milièrs d’annadas, es pas estada classada scientificament fins fa pauc. Bonaparte ne classèt la primièrs sosespècia en 1856 e las autras o son estadas fa relativament pauc temps. Maugrat que en d’autras epòcas e de luòcs – pòt arribar viure dempuèi Peró e Veneçuèla fins Africa, Turquia e e Índia fins a 30 ans liure o fins a 80 en de pargues zoologics formava de colonias amb de centenats de milièrs d’especimèns a demostrat totjorn èsser dempuei lo sègle XX fòrça sensible als cambis environamentals.
De cambis provocats per l’espècia umana totjorn – uèi son solament de colonias de centenats, majoritàriament ( en Occitània se pensa que son pas mai de 30.000). Espèran que la proteccion legala e lo sen uman ajudaràn far demorar una bèla espècia qu’a format part del paisatge occitan dempuèi fa de milièrs d’ans.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
1) Lo dives ser quarrivan tots per lo camin debat,
Drin de pertot que son vienguts gaujos e esbagats
Los gran parents parlan gascon dab los mainats.
Repic : (bis) Sabietz cantar e beb ‘u cop
Dab los amics que va plà !
Qu’ei la hesta tan bèra deu Chapelot,
La vath vielhe s’amasse aqiu tà dançar.
La la la …
2) Despuch vingt ans e mey los joens de Haut-de-Bosdarros
Qu’an propausat u gran empoun apitat troç a troç,
Dab lo vin blanc , qu’an arcoelhut los cantados.
3) Davant lo casso fier e hort lo dimantje matin,
Tostem hardits qu’an envitat los vilatjes vesis,
E dens la noeit u beroi hoec enta fenir.
La hesta au Chapelot
Paroles : Bernard Boué - Musique : traditionnelle (vino griego)


text:
I ese de vòte una causa que se pensema. O mai sovent i ese qu'o professor d'occitan que parle occitan dintre o nòstre quotidian urban e cosmopolite d'aquer cantan d'a "Côte d'Azur" (Còsta d'Azur).
Passaia a pòrta, de còups sentema quarques mòtes ("zo!, alora, va ben...") en lenga per quarqu'un d'a familha, un comerçant, de nomes de piats o de specialitats (u barbajoans, a sòca, a pishada, a torta de biea, o maquet...), vesema a l'ocasian de paneles bilengas en francés (scrich en gròs) e mentonasc (scrich sota e en pichan).
Mas aquela de suspresa. Avema agut un conviat qu'ese vengut en a nòstra classa de quarta-tèrça aquesto luns. E parlava qu'en occitan damb o nòstre professor.
Qual èra? Fòrshi (benlèu) un professor o un inspector? Nan. Un collegian? Ni manco. Alora li avema pausat de questions.
Se sòna Jàquimo (Jaume) Pietri. Ven de Niça, ona sta (ont resta) mas non ese niçard. Ese d'origina còrsa per o paire. Mesquiatge de piste? Ese provençal d'origina, naishèt dintre un vilatge que s'i parlava pran occitan provençal, dintre o departament Var. Ese coma aquò qu'a emparat (aprés) de parlar a lenga.
A començat Professor d'Economia devèrs Lille un desenal d'annes, pui a ajustat de far Professor d'Occitan... au licèu Curie de Mentan.
Se sema demandats se sabia parlar francés!? Nos a parlat qu'en occitan. A dich de shi (òc). Sap parlar occitan (provençal, niçard e vivaroalpenc mentonasc) e tanben francés. S'interessa egalament au còrso.
E mai, elo e o nòstre professor se conoishan despui quasi vint annes (ans).
A stach egalament o President de l'Institut de Studis Occitans d'u Alpes Maritimes (IEO 06), associacian amiga d'a SAHM que fa a revista "Ou païs mentounasc". E ese coautor damb Jorgi FETTUCIARI e Guiu MARTIN dau "Diccionari provençau-francés", que presenta mai de 40 000 entraie e que fa ren que... 572 pàgine. Ese tanben en linha sus o site
. Qué òbra!
Avema parlat tot en lenga damb elo!
Ven de tant en tant veire d'amigues a Mentan. E magara (benlèu) tornerema parlar mentonasc damb elo. Sperema. A se reveire Mestre!


text:
dimecres, 29 d’agost de 2018
VIES PARALLÈLLES
Bebèr, obrièr, ven d’aprene qu’al delà de 50 ans sèm tròp vièlhs, pas pro rentables e que val mai se téner a l’èrba. Se demanda cossí va poder cotizar pendent 42 annadas s’es fotut defòra ara. Sa femna malauteja, son filh, bac+5, fa d’interim dins un fast food ont lo mai important es … de se calar. L’estiu, Bebèr carga la veitura, atela la caravana e fa als vesins (per de rire) : « Anam passar qualques jorns sul iac, cap a Malta ». Per de bon, se’n va a Narbona-Plaja, se la veitura tomba pas en carafa, se la caravana es pas plegada pel vent, se la femna es pas operada. Quand tornarà, après qualques còps de solelh e de fissals de mosquilhs, sap que van arribar los problèmas : los preses que pujan, lo dròlle que descona per desespèr, lo vesin caumaire de longa qu’escota la television d’a fons e que crida : « Irai pas pus a Pôle Emploi ! ». A el, lo DRH li anonciarà una marrida novèla, li porgirà una entrevista a gratis amb un psicològ, li prepausarà d’estagis de formacion, un plan de reconversion e benlèu un trabalh a Dunquèrca o en Birmania. Bebèr cridarà : « La Birmania jamai ! » e acceptarà Dunquèrca. Se demandarà se, dins sa vida, s’es defendut coma cal, s’a votat coma cal per defendre de tipes coma el e sas familhas. Trobarà de non e ne farà una depression Bebèr. -------------------
Carles-Edoard demòra a Neuilly e trobarem qualques punts de semblança amb Bebèr. Sa femna foguèt operada mantun còp : de las popas, del nas e de las patas d’aucas al ras dels uèlhs. El tanben frequenta un DRH, qu’es director d’una usina del papà. Sap çò qu’es una avaria de motor, li arribèt un còp amb son jet privat, urosament abans l’envòl. Coneis las caravanas que ne vei de còps dins lo desèrt dempuèi lo 4x4 quand fa de raids amb los ancians de Sciences Po, promocion Henry Ford. Coma Bebèr es prèst de cambiar de region s’o cal. E mai fa de projèctes d’usinas en Polonha e benlèu al Maròc. Per contra, se demanda pas jamai s’a plan fait d’aderir al MEDEF e de votar per de gents sostenguts pel MEDEF. La fortuna que li daissèt son paire tornarà a sos enfants amb un polit gasanh. Que volètz, s’o ganhèt a la susor de son front e de la d’un molon de Bebèr. Carles-Edoard deprimís pas, mercé un psicanalista de primièra borra.
--------------------
Que desirar per Carles-Edoard ? Que fòrça Bebèr : caumaires, obrièrs, estudiants, ensenhaires, quadres contunhan de creire que son totes colpables, que las leis economicas son marcadas un còp a jamai, que cal viure sarrats per fin que França demòre un país ric. Desiram-li que los qu’an quasi res protestan sens metre en causa lo sistèma, mentre que los qu’an tot, lor daissan las cruscas de las conquistas passadas.
---------------------
Que desirar per Bebèr ? La baissa del prètz de las crèmas solaras e de las locions antimosquilhs mas subretot lo rencontre amb d’esperits plan ensenhats que li portaràn la bona novela : non, Karl Marx es pas mòrt. Çò pareis que se dormís mas que se pòt desrevelhar. Sufís per aquò de menar brut : « Totes amassa, totes amassa, òc ! ».
---------------------
Segon Maxime VIVAS (Les Nouvelles 31)
Carles-Edoard demòra a Neuilly e trobarem qualques punts de semblança amb Bebèr. Sa femna foguèt operada mantun còp : de las popas, del nas e de las patas d’aucas al ras dels uèlhs. El tanben frequenta un DRH, qu’es director d’una usina del papà. Sap çò qu’es una avaria de motor, li arribèt un còp amb son jet privat, urosament abans l’envòl. Coneis las caravanas que ne vei de còps dins lo desèrt dempuèi lo 4x4 quand fa de raids amb los ancians de Sciences Po, promocion Henry Ford. Coma Bebèr es prèst de cambiar de region s’o cal. E mai fa de projèctes d’usinas en Polonha e benlèu al Maròc. Per contra, se demanda pas jamai s’a plan fait d’aderir al MEDEF e de votar per de gents sostenguts pel MEDEF. La fortuna que li daissèt son paire tornarà a sos enfants amb un polit gasanh. Que volètz, s’o ganhèt a la susor de son front e de la d’un molon de Bebèr. Carles-Edoard deprimís pas, mercé un psicanalista de primièra borra.
--------------------
Que desirar per Carles-Edoard ? Que fòrça Bebèr : caumaires, obrièrs, estudiants, ensenhaires, quadres contunhan de creire que son totes colpables, que las leis economicas son marcadas un còp a jamai, que cal viure sarrats per fin que França demòre un país ric. Desiram-li que los qu’an quasi res protestan sens metre en causa lo sistèma, mentre que los qu’an tot, lor daissan las cruscas de las conquistas passadas.
---------------------
Que desirar per Bebèr ? La baissa del prètz de las crèmas solaras e de las locions antimosquilhs mas subretot lo rencontre amb d’esperits plan ensenhats que li portaràn la bona novela : non, Karl Marx es pas mòrt. Çò pareis que se dormís mas que se pòt desrevelhar. Sufís per aquò de menar brut : « Totes amassa, totes amassa, òc ! ».
---------------------
Segon Maxime VIVAS (Les Nouvelles 31)
dimarts, 28 d’agost de 2018
dilluns, 27 d’agost de 2018
diumenge, 26 d’agost de 2018
dissabte, 25 d’agost de 2018
divendres, 24 d’agost de 2018
dimecres, 22 d’agost de 2018
dimarts, 21 d’agost de 2018
dilluns, 20 d’agost de 2018
diumenge, 19 d’agost de 2018
dissabte, 18 d’agost de 2018
divendres, 17 d’agost de 2018
dijous, 16 d’agost de 2018
dimecres, 15 d’agost de 2018
dimarts, 14 d’agost de 2018
dilluns, 13 d’agost de 2018
diumenge, 12 d’agost de 2018
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Efècte Doppler
L'efècte Doppler ò efècte Doppler-Fizeau depinta l'escart de frequéncia d'una onda acostica ò electromagnetica entre la mesura a l'emission e la mesura a la recepcion quand la distància entre l'emetor e lo receptor varia dins lo corrent dau temps. Aqueu fenomèn foguèt presentat per lo premier còp per Christian Doppler en 1842 a partir de recèrcas sus la lutz deis estèlas puei per Hippolyte Fizeau en 1848 a partir d'un trabalh sus leis ondas electromagneticas. Christoph Buys Ballot lo confirmèt per leis ondas sonòras.


text:
Verdeja (comuna de Triueira)
Verdeja (Vërdégia localament en roiasc, Verdeggia en italian) es un vilatge d'Occitània ont se parla l’occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia. Administrativament es dins la comuna de Triueira (majoritàriament non ocitana), dins la província d'Impèria e dins la region de Ligúria.[1] [2]
Religion[modificar | modificar la font]
En 1947 se creèt a Verdeja la parròquia catolica de Nòstra Dama del Carmel. Es de la diocèsi de Ventemilha e Sant Rémol. Compta 40 abitants e lo capelan n’es Giuseppe Puglisi[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ C. Lanteri, "Verdeggia Vërdégia", sul sit de la Vaštera
- ↑ Elisa Nicoli, "Verdeggia - Vërdégia", sul sit de la Chambra d'Oc
- ↑ Ficha de la parròquia de Nòstra Dama del Carmel sul sit de la diocèsi de Ventimilha e Sant Remo


text:
Lo novèu cors de nissart de Cantaron a rescontrat un grand succès ! Èran un quinzenau d’escolans a venir participar a la sieu dubertura ièr
Catégorie : Partenariats
Dubertura dau cors de nissart a Cantaron [Ouverture du cours de niçois à Cantaron]
Lo dijòus 4 d’octòbre a 19o00 si debanerà l’inauguracion dau novèu cors de nissart a Cantaron, organizat per Nissa Pantai e Culture 06, en partenariat emb la comuna de Cantaron. Aquesto
06/10/2018 – 28n atalhier de coïna nissarda en alpenc a Blausasc [28ème atelier de cuisine niçoise en alpin à Blausasc]
Dissabta 6 d’octòbre a 09o30 a Blausasc, Nissa Pantai e Culture 06 organizan lo 28n atalhier de coïna nissarda en occitan alpenc. L’atelhier si farà a
FotPantai: Nissa-Roazhon comentat da Ràdio Nissa Pantai [FotPantai: Nice-Rennes commenté par Ràdio Nissa Pantai]
Ràdio Nissa Pantai comenterà lo rescòntre Nissa – Roazhon ! Divendres lo 14 de setembre a 19 oras sus Ràdio Nissa Pantai, Elisa DI BELLA
Nissa Actu difusa l’integralitat dei rescòntres emb’ai ancians jugaires [Nissa Actu diffuse l’intégralité des rencontres avec les anciens joueurs]
Mentre de tota la sason de Liga 1 de fotbòl, la pàgina d’informacion esportiva Nissa Actu, partenària de Nissa Pantai, difusa la sieu novèla emission


text:
Lo Verdon de Mar (comuna)
Lo Verdon de Mar (Le Verdon-sur-Mer en francés) es una comuna situada a l'estrem nòrd dau parçan de Medòc, en riba de l'ocean Atlantic e de l'Estuari de Gironda. Se tròba dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Una particularitat de la comuna es que constitueish una enclava lingüistica dau peitavin-santongés e non occitan.
Au ras de la comuna, dens la mar, se tròba lo far de Cordoan que marca l'entrada dens l'Estuari de Gironda.
Somari
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo Verdon de Mar au sit de l'IGN
- (fr) [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo= 33544
- (fr) Lo Verdon de Mar au sit dau Quid
- (fr) Comunas mei pròchas dau Verdon de Mar
- (fr) Plan dau Verdon de Mar a Mapquest.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
11/05/2015
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 17 de mai 2015
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau diumenc 17 de mai a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a de las racontadas, emb daus contes, nhòrlas e textes de Patric Ratineaud, de Daniel Chavaròcha e de las contribucions de Monica Burg e Sergi Lespinasse.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:36 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
ES PRUMÈRES MONES CLONADES
Era tecnologia scientifica ei ua suspresa dempús d’ua auta. Er Institut de Neurosciéncia dera Academia Chinesa de Shanghai a volut clonar dus mones damb era madeisha tecnica qu’era oelha Dolly. E maugrat es problèmes, ac an podut hèr. Se diden Zhong Zhong e Hua Hua e son es dus prumères clons de mones que i a auut jamès damb aguesta naua tecnica ena planeta. Benvenguts ara edat dera clonacion !
An neishut damb era tecnica dera transferéncia nuclear de celules somatiques e dera madeisha manèra que naishec Dolly, ja hè mès de 20 annades. Son dus macacs de coa longa geneticaments egaus. Ei pr’açò qu’era còla scientifica qu’ac a hèt possible les a nomentadi Zhong Zhong e Hua Hua – er adjectiu Zhonghua en chinés que vò díder pòble o nacion chinesa-. Naisheren hè sies e ueit setmanes.
Estudis damb mones geneticaments egaus
Segontes es scientifics qu’an hèt aquera clonacion, eth neishement des dus mones daurís ara ua naua edat ena quau es scientifics poirien hèr era recèrca scientifica damb mès mones geneticaments egaus. Ei un succès dera tecnologia dera clonacion d’aué que ja siguec publicada hè ua setmana ena revista Cell. Segontes es recercaires que i an trabalhat açò convertís en realitat era possibilitat de hèr ua recèrca encara mès prigonda sus populacions de mones geneticaments egaus. Un hèt, totun, que non an dit s’ère morau o non.
“Damb aguest nau modèl auem encara mès questions sus era biologia des primats que poirien auer ua responsa, çò diguec Qiang Sun, director deth centre de Recèrca de Primats Non Umans der Institut de Neurosciéncia chinés-. Podem produsir clons de mones damb era madeisha sequéncia genetica. Solament serà diferent eth gèn manipulat”.
De mès, eth scientific chinés confirmèc qu’atau se poiràn crear modèls reaus entà analizar es malauties cerebraus damb ua base genetica e ath delà d’açò tanben d’autes deth sistèma immunologic, de problèmes deth metabolisme o tanben eth càncer.
Mès aguestes mones non son es prumères mones clonades. Siguec Tetra, ua mona rhesus neishuda en 1999 era prumèra. Neishec, totun, damb ua auta tecnologia, era dera division der embrion. Zhong Zhong e Hua hua sigueren creadi damb ua transferéncia nuclear de celules somatiques ena quau eth nuclèu der ovul siguec extret e siguec remplaçat per un aute damb celules diferentes.
Tot açò arribèc dempús de diferentes pròves que non aueren succès. Damb era utilizacion de celules de mona adulta es clons solament viuien ues ores e pro. Atau descorbiren que s’auien es nuclèus de celules fetaus podien auer succès. “Auèm sajat diferents metòdes, mès solament un auec succès”, çò afirmèc Sun.
Ara cau dilhèu arrespóner era question se era umanitat pòt jogar a èster Diu o açò ei un nau problèma morau qu’auem de resòlver entre toti, e non solament era classe politica o era comunautat scientifica.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
27.05.2018. Vidèo
20.05.2018. Nòva
L’actritz e realizaira italiana Asia Argento es estada la primièra femna a denonciar oficialament
19.05.2018. Nòva
Los realizaires Gaspar Noé (Climax) e Pierre Salvadori (En liberté !) an ganhat los
19.05.2018. Nòva
Lo Brasil indigèna a conquistat lo prèmi de la jurada de la mòstra “Un Certan
19.05.2018. Nòva
Cossí son los melhors cortmetratges d’Euròpa? En sortissent del circuit academic
13.05.2018. Nòva
La conferéncia de premsa de Jean-Luc Godard per presentar son darrièr filme Livre d'image
13.05.2018. Blòg de Zep Armentano
En aguesta edicion deth hestenau de Canes, Christopher Nolan apòrte era restauracion d’un rotlèu
25.04.2018. Nòva
Lo realizaire Terry Gilliam es un dels Monty Python. Aqueste es lo mèstre dels decòrs e
29.04.2018. Nòva
Lo filme documentari de Michel Toesca sul prètzfach umanitari de Cédric Herrou e de l’associacion
5.05.2018. Nòva
Durant lo festenal de cinèma de Canas (Vencenc), ongan val la pena d’assistir a las sesilhas
8.05.2018. Nòva
Hollywood en Provença Cate Blanchett, actritz d'Hollywood australiana, es la presidenta
17.05.2018. Blòg de Zep Armentano
Eth cinèma deth francoargentin Gaspar Noe a un gost d’espleitacion. Gaspar Noe ei, en un mot, un artista.


text:
Seccion de Gestion dera Documentacion Administratiua Hè estudis e auditories de procèssi administratius, definís tramitacions e sistèmes unificadi de descripcion d’expedients e interven enes archius de gestion.
Seccion der Archiu Centrau Amasse e tracte es transferéncies documentaus, aplique es taules de causida e eliminacion, sauve era documentacion essenciau e elabòre inventaris, guides e catalògs entà servir e difóner eth hons.
Estudis e Gestion dera informacion Amie a tèrme estudis e dossièrs informatius entara Corporacion, crèe e coordine era plana uèb institucionau e da atencion telematica as ciutadans.
Responsabla
Sra. Teresa Ibars
Cap de Servici Deputacion de Lhèida
C/ Carme, 26
25007 Lhèida
Telefon: 973 704 003
Fax: 973 239 459
© Diputació de Lleida - Avís legal - Accessibilitat - Contacte - Politica de cookies


text:
Hermé
Hermé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Mercés al portail Archinoë de l'archiu départementales, se pòt legir la monographie sus la municipalitat de Hermé escricha per la instituteur Pichoret en data del 28 d'octòbre de 1888 :
Grâce au portail Archinoë des archives départementales, on peut lire la monographie sur la commune d'Hermé écrite par l'instituteur Pichoret en date du 28 octobre 1888 :
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Batalha de Tarent (1940)
La batalha de Tarenta se debanèt dins lo corrent de la nuech dau 11 au 12 de novembre de 1940 durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945). Foguèt una operacion de bombardament aerian organizada per lei Britanics còntra l'esquadra italiana estacionada dins lo pòrt de Tarent. S'acabèt per una victòria britanica e per la neutralizacion d'una partida importanta de la flòta italiana.
L'ataca foguèt menada per un grop de 21 bombardiers torpilhaires que s'envolèt dau pòrta-avions HMS Illustrious. Ajudats per la feblessa dei defensas, poguèron atacar dirèctament lei naviris dins lo pòrt onte se concentrava la màger part deis unitats importantas de la marina italiana. La mitat de la flòta italiana foguèt neutralizada per l'ataca. Entre lei pèrdas pus importantas, un cuirassat foguèt destruch, dos autrei foguèron seriosament endomatjats e un crosaire deguèt tanben faciar de degalhs grèus. Dins lo camp britanic, dos avions solament foguèron perduts.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Ataca de Pearl Harbor, autra operacion de bombardament aerian còntra una basa navala dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala.