text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 20 de juliol de 2008
Derivas occitanistas
De çò qui non cau pas hèr, que n 'èi trobat un exemple a l' article Nòrma classica de la wikipèdia occitana. Que sabem que s'i tròba de tot e pas sonque de las bonas en la wikipèdia. Non soi pas lingüista ni especialista de la lengua. Totun, las plan hòrtas, que soi enqüèra capable de las véder arribar!!!! E n'ei trobada ua. Aquiu qu'avetz ua frasa en lengadocian, decretat occitan "estandard" per l'autor de l'article, mès en realitat lo lengadocian n'ei sonque qu'ua varietat occitana coma quinsevolha auta. O senon, que calerà sortir lo gascon de l'occitan, pr'amor si lo gascon ei tant occitan coma lo lengadocian, lo lengadocian n'ei pas més gascon que lo francés.
Adonc, la dita frasa:
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa (la sintaxa aquesta que'm sembla ben prauba a jo, qu'ei sonque un calc deu francés, ça'm par. O m'engani?)
I trobam la frase supausada gascona presentada coma variacion dialectau de la prumèra :
Totas las (/eras) personas que naishen liuras e egalas en dignitat e en dreit. Que son dotadas de rason e de consciéncia e que'us cau agir entre eras dab un esperit de hrairessa.
Tè, HRAIRESSA!!!! E d'on l'an tirat, aqueth? En gascon, no's ditz pas, e urosament, pr'amor assajatz donc de prononciar hrairessa.... No'u trobaratz pas en nat diccionari, ni lo Palay (rayresse?), ni lo Chaplain, ni en los de l'I.E.O. En gascon, qu'ei fraternitat. N'ei pas complicat: FRATERNITAT. E ben segur, LIURA no's ditz pas en gascon generau, no'u trobaratz en lo diccionari de Palay, tanpòc en nat aute diccionari ja mencionat, enqüèra que'u pòscan utilizar en quauques airaus periferics e ben petits, de transicion de cap tau lengadocian e tau catalan. En gascon "normau", qu'ei LIBRA.
EGALAS: de horagetar en sintaxa gascona, la fòrma corrècta qu'ei EGAUS.
e "que'us" demora de corregir per "que las", de segur.
La frase que m'auré hèit gòi d'i léger que hosse:
Totas las personas que vaden libras e egaus en dignitat e en dreit. Que son dotadas d'arrason e de consciéncia e que las cau hèr l'ua a l'auta dab esperit de fraternitat.
Decididament, aqueth tipe d'article "occitanista" que hè més mau que ben. Lo gascon qu'ei plan occitan, plan segur, mès n'ei pas un dialècte deu lengadocian. E en realitat, n'a pas jamès estat nat dialècte. Qu'ei ua lengua sacrificada dab la complicitat de quauques ultra-occitanistas pòc respectuós. Pro qu'ei pro !
Tè, m'a esnerviat, lo tipe. E tà'm calmar, qué'm caleré hèr? Dilhèu, escotarèi ua granaïna, la de Montaverner, cantada per Na Lola Tortosa...
O ben legerèi un sonet d'Andriu Du Pré (un poèta gascon deu sègle 17):
Qui voú saber qu'es aquò que d'aimar,
Venga entà mi hèr son aprentissatge,
Jo li dirè qu'aquò n'es qu'ua mar
Calma tantòst, tantost plea d'auratge.
Aquò's un mau qu'òm non gausa blasmar
Ni se faschar que ns'apòrte daumatge :
Aquò's quaucòm qu'òm non pòt exprimar
que salh deus uelhs de quauque bèth visatge
Si tu'n vòs donc èster plan avertit,
(Lo bon Abat es qui Monge a patit)
L'amor no's pòt pintrar per poesias,
O, per lo mens, de las colors qu'i cau:
Mès, per conéisher o son ben o son mau,
Cau qu'amorós coma jo som, tu sias.
NB Tà comandar lo CD "Si em pose a cantar cançons" d'en Pep Gimeno Botifarra, que'vs cau anar ací. Dab sonque 13 euros s'etz en Espanha, 15 euros s'etz en Françà, poderatz arrecéber lo CD a casa. E ajudaratz los artistas valencians!
dijous, 17 de juliol de 2008
Pirenostrum
Lo Zagal de Molinero l'Arco que'u dedica un messatge especiau, que i trobaratz lo programa.
dimarts, 15 de juliol de 2008
Era ossa Hvala ena Val d'Aran
Qu'è liejut en ua pagina web deth Conselh Generau d'Aran çò que seguís:
Eth departament de Miei Ambient e Pagesia deth Conselh Generau d’Aran a efectuat ua gravacion inedita dera ossa Hvala pera proximitat e peth temps de filmacion. En tot revisar ues trampes fotografiques plaçades en Baish Aran, es guardes deth Conselh Generau s’an trobat damb mès de 45 menutes de gravacion dera ossa en tot minjar ua carraunha de cabiròu, que siguec metuda coma esca. En aguest sens, cau díder qu’era màger part dera dièta des ossi bruns ei de caractèr vegetau (fruta, tuberculs, arraïtz, èrba, eca) e ua proporcion menor de caractèr animau, dera quau era màger part consistís en hormigues, termits e carraunhes d’ongulats. Era ossa, que se mòstre damb un estat de salut òptim, a estat identificada per miei d’un colièr emissor e eth crotau dera aurelha. Enes imatges se confirme qu’era ossa ja non va acompanhada pes cadèls neishudi ena primauera de 2007, ne tanpòc peth mascle damb eth quau siguec vista hè ues setmanes.
Eth conselhèr de Miei Ambient e Pagesia, Francisco Bruna, a declarat que “es imatges dera ossa confirmen er assentament deth plantigrad enes montanhes araneses e demòstren ath temps era qualitat mieiambientau deth nòste ecosistèma”. Dauant d’aguesta realitat, eth conselhèr a reconeishut qu’era preséncia der os “pòt devier un atractiu toristic a considerar” e a reclamat “era implicacion de totes es administracions entà trabalhar en Aran damb era finalitat de melhorar era conviuença entre er os e es ramadèrs, en tot seguir era determinacion deth Conselh Generau d’Aran”, qu’a activat un plan pilòt entà agropar es ramats de 17 proprietaris de oelhes damb un pastor que les suenhe entà evitar-ne possibles atacs.
Eth plan pilòt aranés tà protegir es oelhes qu'ei de seguir e que serie d'imitar en dehòra dera Val, ça'm semble.
Tà véir era gravacion dera ossa, que vos cau anar a visitar eth site deth Conselh Generau d'Aran en hent clic acitau.
divendres, 11 de juliol de 2008
Sovenirs de casa d'un Argentin d'origina biarnesa
Alexis (Alejo) Peyret qu’èra un notable argentin d’origina biarnesa. Que neishó en 1826 a Serras-Castèth au ras de Morlans. Son pair, Alexis Agustin Peyret, qu’èra consòu de Serras-Castèth e sa mair Cecília Angelica Vignancour qu’èra d’ua familha de jornalistas e d’estampaires. Republican e socialista militant, l'Alexis qu’estó victima en França d’un procès politic deu quau e sortí innocentat. Un an après la presa de poder per l’emperador Napoleon III , l’Alexis que's vedó acabar lo temps de la democracia e, per aquera rason, que’s sentí obligat de s’exiliar tà l’America deu Sud. Qu’arribè a Montevideo (Uruguay) en 1852. Qu’avèva hèit 26 ans. Que i defendó la causa de la Confederacion Argentina coma collaborador deu diari “El Comercio de Plata”. Puish que’s mudè tà la província d’Entre Ríos on e hasó de professor de francés e de geografia en lo “Colegio del Uruguay”. En 1857, lo president de la Confederacion Argentina, Justo José de Urquiza, que l’encarguè oficiaument de l’administracion e de la direccion de la Colonia San José qui lo Biarnés avèva fondada en las soas pròpias tèrras. L'Alexis que i acomolava las cargas de jutge de patz, de comissari, de president de la municipalitat de San José, de Jefe (cap) de la “Mesa de Estadística” de la província d’Entre Ríos e d’Oficiau deu prumèr Registre Civiu de la Republica Argentina qui’s creè en 1873 en lo districte municipau de Colón, entà resólver los conflictes enter contractants de religions distinctas. En 1883, que’s mudè a Buenos Aires, on e aucupè la carga d’Inspector Generau de Colonias. Que ho eslejut prumer president de l’Aliança Francesa e lo govern nacionau que’u comissionè tà l’estudi de la Maquineria Agricola a l’Exposicion Universau de París en 1889. Qu’aucupè la carga de professor en lo “Colegio Nacional de Buenos Aires” e a la facultat d'Umanitats e Filosofia de l’Universitat de Buenos Aires. Que va escríver mantuas òbras e un projècte de constitucion tà la Republica francesa. Qu’adoptè la nacionalitat argentina en 1895 e que’s morí en 1902 a Buenos Aires. En 2001, lo parlament de la Republica Argentina que decidí d'aufrir a la vila mairau d'Alexis Peyret, Serràs-Castèth, ua còpia de l'estatua erigida a San José en l'aunor deu son fondator biarnés. Alejo Peyret qu'a deishat ua descendéncia pro nombrosa e lo son (cog)nom qu'ei enqüèra plan viu acerà.
Aquiu qu’avetz un poèma son, escrivut en biarnés de l’Argentina enlà, on e dèisha plorar la soa nostalgia au país on ei vadut, lo Biarn.
Los sovenirs de casa (Alexis Peyret, 1826-1902)
Au près de Pau, a l’estrem de las Lanas,
Sus los terrèrs qui vien banhar lo só
Quan lo matin hè bronir la campana
Enter los plèishs blanqueja ua maison.
Jo que i vadoi e que i visquoi mainatge,
Sautant, pitnant, lèste com un lebraut
Mès, tot d’un còp boha lo vent volatge
E la maison qu’ei adara de nh’aut.
Lo sovenir qu’ei ua malaudia
Qui hè lo còr mei triste que la nuèit
Hè negrejar la bèra lutz deu dia
E tot endret que’u paréisher vueit.
Qu’ei lo veren qui guasta l’aiga neta,
On lo sorelh e’s vienè miralhar,
Qu’ei lo vent hred qui tòrra la floreta
Quan au printemps s’anava esparpalhar
Arrepic
Òras d’arríder, òras leugèras,
De l’amistat e de l’amor,
Deu temps passat aimablas messatgèras
Perqué tornatz au près de jo?
Vedetz aquiu, deu costat de l’Espanha
Lo pic tot blu, tot coronat de nèu
Qu'aví vint ans quan pugèi la montanha
Tròne deu só, gran escalèr deu cèu.
Jo per ací tot solet que demori
E vosauts qu’ètz a l’aut' part de la mar
Tot qu’ei fenit e per arren que plori
Lo temps passat non pòt pas mei tornar
Que vse’n perpausi ua virada literau en catalan:
Els records de casa
A prop de Pau, au cap de les Landes,
Sobre els turons que ve a banyar el sol,
Quan el mati fa bornir la campana
Entre les bardisses blanqueja una casa.
Jo hi nasquí i hi visquí de nen,
Saltant, trepitjant, llambresc com un llebretó,
Però, tot d’un cop, bufa el vent voluble,
I la casa ara és d’un altre.
El record és una malaltia,
Que fa el cor més trist que la nit,
Fa negrejar la llum formosa del dia,
I tots els llocs, els fa parèixer buits.
És el verí que podreix l’aigua neta,
On el sol venia a emmirallar-se,
És el vent fred que gela la floreta
Quan a la primavera s’anava a descloure.
Hores de riure, hores lleugeres,
De l’amistat e de l’amor,
Del temps passat amables missatgeres,
Per què torneu a prop de mi?
Veieu allà, del costat d’Espanya,
El pic tot blau, tot coronat de neu,
Tenia vint anys quan vaig pujar la muntanya
Tron del sol, gran escala del cel.
Jo per ací tot solet em quedo
I vosaltres sou a l’altra part de la mar,
Tot és acabat i per un no res ploro,
El temps passat no pot pas més tornar.
Marcel Amont que hiquè lo poèma en musica...dant-lo un ritme de tango, ben segur. La cançon aquera qu'ei tirada d'un CD titolat "Marcel Amont canta los poètas gascons", de comandar a Ràdio-País, 64230 Puei-de-Lescar.
dimecres, 9 de juliol de 2008
La polca de les castanyetes i el xotis de la Mare Antoèna
L'amic Daniel Andrés del grup Saüc (Castelló de la Plana), a qui vaig fer conèixer el disc HDQ del duo Brotto-Lopez, hi va reconèixer el tema d'una polca catalana que Saüc va tocar anys enrere. El món és petit, oi?
La Maire Antoèna és un xotis cantat, col·lectat a Rocamador (país de Carcí, departament de l'Olt, de parla llenguadociana), que ens fa encara la publicitat per a una institució del temps passat - ara il.legal a França.
Heus aquí, tirada del CD HDQ, la maire Antoèna, tocada per l'excel.lent duo occità Brotto-Lopez:
----------------
Chas la maire Antoèna (A ca la mare Antoèna)
I a de bon vin blanc
I a de bon vin blanc, de bon vin blanc
De polidas dròllas (noietes boniques)
I a de bon vin blanc, de bon vin blanc,
De bons enfants
Lo molinièr passa
Fa petar lo foet (fuet),
Marisson l'agacha (Marieta el guaita)
li quilha lo det (li dreça el dit)
Cal m'empacharà de l'agachar per la finèstra (Qui m'impidirà de guaitar-lo (o -la)- per la finestra )
Cal m'empacharà de l'agachar quand passarà (Qui m'impidirà de guaitar-lo (o -la) quan passi)
Janeton del Barri
A un polit rosièr
Que las calhas i cantan
Al mes de febrièr
---------------
I ara la Polca del 2 de Març, o Polca de les Castanyetes, tocada pel no-menys excel.lent grup valencià Saüc:
Per cert, la música d'arrels també pot viatjar i passar d'un vessant a l'altre de l'Albera.
dilluns, 7 de juliol de 2008
Cants polifonics gascons
Aqueth estagi qu'ei la repeticion deu qui's debanè lo mes de mai passat. Que conegó un succès tan gran que non podón pas acceptar tot lo monde, çò qui decidí los organizators de'u tornar hèr. Eh ben, lo venidèr que sembla estar de la medisha traça, qu'èra dejà pleat arras, que'm soi arretrobat en la lista d'espèra.
Que hè gòi que los cants polifonics pirenencs e sian vaduts tan populars au dia de uei. Qu'espèri aquera vòga e s'acompanharà per un interés tà la lengua naturau d'aqueths cants, la lengua occitana. Ben, en realitat la gascona, de non pas con·hóner dab la lengua promaguda per l'excellent En Taupiac, qui per bèra que sia, e bèra si qu'ei, n'a pas ni lo gost ni la sabor deu gascon. Lo Taupiac, a maugrat qui sia hilh de Gasconha, que s'ei trompat de lengua, praubet! Urosament, los Gascons non l'an pas seguit. Avem déjà lo francés, n'ei pas tà i amiar ua dusau lengua estranha entà ajudar la prumèra a tuar lo gascon! Que manca de sentida, lo brave Taupiac! Bon, qu'a ua excusa, la lengua qui pramau qu'ei la deu lòc on viu (coma deu lòc on vivi jo), e qu'ei en dehòra deus país gascons. En tot cas, tà nosautes... que serà en lengua gascona, se vos platz!
Ath som d'Azun (Eths d'Azu, Agorila)
Lo rei pastor (Eths d'Azu, Agorila)
dijous, 3 de juliol de 2008
Per fin, libra!
Ah, si, totun! Ua seguida de congòs deus Menestrèrs Gascons tà hestejar lo retorn de Na Ingrid! Òc, de congòs cantats per lo Joan-Francés acompanhat per Enric Marliangeas e Jakes Aymonino !!!! De dançar tots!
Congòs de Lucsèir:
Congòs De Vèrt:
NB. Aqueths trocets que son estats tirats deu CD titolat "Rondèus e congòs de las Lanas", ACPL Menestrèrs Gascons CMDTA. De comandar suu site deus Menestrèrs Gascons.


c: text/html

text:
Los grops de musica dins aquelas doas lengas se pòdon inscriure abans lo 16 de julhet. Lo projècte consistís en sèt emissions de television e en un concèrt final
Se prepara la segonda edicion del projècte Kastanya.cat per encoratjar lo catalan e l’occitan per mejan de la musica, e a l’encòp far de promocion dels grops de musica que cantan dins aquelas doas lengas. Lo projècte consistís en sèt emissions de 25 minutas caduna sus Lleida TV, per far conéisser los grops de musica, e en un concèrt final qu’ongan se tendrà lo 12 de novembre dins la sala Cotton Club de Lhèida (Catalonha). Los grops se pòdon inscriure fins al 16 de julhet sul sit llengua.gencat.cat/kastanya.
Lo desvolopament del Kastanya.cat se poirà seguir sus aquel sit web mençfonat adès e tanben sus la pagina Facebook del projècte.
Lo Kastanya.cat es una iniciativa del la direccion generala de la politica lingüistica de la Generalitat de Catalonha en partenariat amb Lleida TV.
La primièra edicion se debanèt l’an passat e foguèt una brava reüssida. I participèron 18 formacions dont cinc cantèron en occitan. Las emissions de television se pòdon recuperar sul sit de Lleida TV e un resumit del concèrt final se pòt veire en seguida.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
31/05/2014
Mai de 2014
• Vergonha a Le Pen lo Vièlh que ditz, en tribuna, que Ebola reglariá nòstres problèmas d'immigracion.
• Òsca a la mesa en examèn d'Isabelle Balkani per blanquiment e frauda fiscala.
• Vergonha a la SNCF qu'a comandat de trens tròp larges per mai d'una gara francesa.
• Vergonha a la montada dels partits de drecha extrèma en Euròpa.
• Òsca a la Confederacion païsana qu'es anada desmargar la sala de molza de la boriassa de las 1000 vacas.
• Vergonha a l'afar Copé e òsca a l'idèia qu'un còp condamnat un personatge politic pòsque pas jamai èsser elegit, tornar.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Camille Lepage, jornalista tuada en Republica centrafricana.
26/05/2014
Vergonha
Quand aviái vint ans, me pensave que las vièlhas coniflas racistas, omofòbs, los qu'èran contra tot, fasián partida del passat, d'una classa d'atge, que los gravèls los esperavan e que l'umanitat ne seriá pas contristada. Pensave que, nautres, los joves, amb tot çò qu'apreniam a l'escòla, amb la television que nos fasiá veire pus luènh, amb totes los libres que podiam legir, amb las tecnologias novèlas, los escambis novèls, l'informacion autra que la de TF1, podiam pas rasonar coma los vièlhs cons que, justament, aviam los mejans de saupre mai de causas, de trobar mai de responsas a las questions que nos pausàvem.
Puèi, pichon a pichon, las annadas son passadas e, pichon a pichon, me soi trachada que de monde pus joves que ieu seguissián las piadas dels vièlhs cons : los mèmes discorses asiroses, la mèma ignorància, la mèma abséncia de curiositat.
Ai vist arribar de joves dins de conselhs municipals que se presentavan pas que per elses e lor familha (de païsans mai que mai, los bèlses que demòran). Lo vilatge, la vida, se'n foton, vòlon saupre de que se vend, end van arrengar tal o tal camin, tot çò que los poiriá contentar elses e lor familha e blocar tot çò que lor servís pas a res a elses. Ai ausit de joves téner de discorses racistas alara que sèm dins un endrech end i a pas gaire d'estrangièrs. Ai ausit de monde dire que la television en preson èra una vergonha. Pensavan pas que lor filh que s'arsolhava cada dimenjada podiá tuar quauqu'un en dintrent en veitura e anar passar quauques temps en preson. Ai ausit de monde dire que comprenián pas per de que l'Educacion nacionala impausava un cors de filosofia a l'escòla.
Es per totas aquelas rasons qu'endure de mens en mens lo discors tengut dempuèi tant d'annadas per dire que cal desencusar los electors del Front nacional. Non, los electors del Front nacional vòton Front nacional per çò que son d'acòrdi amb lo Front nacional. Deuriái dire que pensan coma pensa lo Front nacional, es a dire que pensan tot çò que lo Front nacional pòt pas (encara) dire publicament.
Levat los quauques capòrcs de mon enfància que n'èran fièrs, los prumièrs que votèron FN o fasián un pauc vergonhosament, los que pendant la segonda guèrra mondiala serián pas estats de collabòs (aquel monde s'engatja pas, ni d'un costat ni de l'autre, o alara s'arrengan per o far d'un biais anonim) mas qu'aurián daissat far. Ara, pels joves, Hitler fa partida de l'istòria coma los autres, d'una autra epòca.
Levat los quauques capòrcs de mon enfància que n'èran fièrs, los prumièrs que votèron FN o fasián un pauc vergonhosament, los que pendant la segonda guèrra mondiala serián pas estats de collabòs (aquel monde s'engatja pas, ni d'un costat ni de l'autre, o alara s'arrengan per o far d'un biais anonim) mas qu'aurián daissat far. Ara, pels joves, Hitler fa partida de l'istòria coma los autres, d'una autra epòca.
Un fum d'abstencionistas que coneisse an plan fach d'anar pas votar ièr, sabe pas que de tròp per qual aurián votat...
Aqueste matin, soi vertadièirament tocada per çò que vesèm e me pòde pas empachar d'avure una pensada prigonda pels umanistas que visquèron las annadas negras.
24/05/2014
23/05/2014
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Adjib
Adjib que ho un faraon de la Ièra dinastia egipciana durant lo periòde tinita. que ho lo successor deu long regnat deu rei Den. Com lo son predecessor que celebrè ua hèsta Sed (ua mena de jubilèu - justificat dens aqueth cas per la soa etat - destinat a reviscolar lo rei e a provar la soa vigor).
Nicolas Grimal que situa lo son regnat enter : -2995 e -2960.
Dens la Lista Reiau d'Abidòs qu'apareish dab lo son nom de Sa-Ra Merbiap :
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Trith-Saint-Léger
Trith-Saint-Léger es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1170, lo vilatge establit suls dos marges del Escaut se trucava Pont-de-Trith (de trajectus, passatge de cors d'aiga). Un vièlh pont recebiá un camin descendent de Famars e en remontant dirèctament cap al masatge caseriu de Sant-Leugièr #que portava lo nom del martir #que i #sofrir.
Aquel passatge important se trobava defendut per una fortalesa #qu'ocupavan de poderoses senhors. Entre eles, Rénier de Trith #que #participar als crosadas de Constantinople. Es per las siás nautors fachas d'armas en Orient que los descendents de Renier de Trith #portar en los sieus armoiries « un creissent de cara en un camp de sòus ».
Es a la s-|XI|e}} #qu'a fach mencion de Trith #que los senhors n'èran de parelhs del comtat de Valencianas. Rics e poderoses, #èsser longtemps en guèrra amb aqueles de Aulnoye fins a #çò que Baudouin V, Comte d'Enaut, los obliga a renonciar a las siás disputas en 1171.
A la fin del Sègle XII, lo castèl de Trith passa a la familha de Roeulx de contunh al Comte de l'Enaut.
La houille, #que se cercava ja a la fin del Sègle XVIII e #que s'espeta en 1826, façonne de contunh la cara de Trith-Sant-Leugièr, aital coma la sidérurgie.
La fosse « Ernest » i aviá dobèrt en 1826 a Trith (actual territòri de la Sentinelle). Se pòt legir en una estatistica de 1832 : « existís a Trith sèt fòssas a carbon de las minas de Anzin e… un establiment considerable en contenent forgis e laminoirs a l'anglesa, ont se étire las fèrres; mai una fonderie ont se flueix de pèças en fonte del pes de 12 a 15 000 libres. » Aquel establiment i aviá #èsser creat en 1823. Lo « Ostal César Sirot », uèi Laminés Vendeires Europèus, societat presa pel grop Beltrame e ArcelorMittal, i a #èsser creada en 1875.
La municipalitat, coma fòrça d'autras d'aquela region, a #èsser durement tocada per las sequèlas economicas, socialas e mieiambientalas de la mina, las sequèlas de doas guèrras mondialas de contunh de la crisi de la sidérurgie (ex : clausura del luòc métallurgique de Usinor, #qu'en tèrmes de trabalh a pas #èsser que fòrça partiellement compensada per l'installacion de la fabrica PSA Peugeot-Citroën, e #qu'a daissat de sòls pollués sus aperaquí 30 a[1] (gazomètre (uèi destruit), ancian crassier sidérurgique #qu'una part n'a ocupat per la aciérie LME (USINOR - LME) #qu'a tanben « espetat una descarga intèrna pel stockage de poussières de aciérie fins junh 99 ») [2]. Aqueles luòcs son a l'origina d'una contaminacion de la capa de las alluvions per metals pesats (plomb, chrome, arsenic issus de déchets industriales especiales, e dels hidrocarburs aromatiques polycycliques (HAP).
La municipalitat se lèva progressivament d'aquelas crisis, en sostenent lo desvolopament cultural e en integrant los principis del desvolopament durable e del bastiment de anautita qualitat mieiambientala en las siás nòvas inversions.
En 1170, le village établi sur les deux rives de l'Escaut s'appelait Pont-de-Trith (de trajectus, passage de cours d'eau). Un vieux pont recevait un chemin descendant de Famars et remontant directement vers le hameau de Saint-Léger qui portait le nom du martyr qui y souffrit.
Ce passage important se trouvait défendu par une forteresse qu'occupaient de puissants seigneurs. Parmi eux, Rénier de Trith qui participa aux croisades de Constantinople. C'est pour ses hauts faits d'armes en Orient que les descendants de Renier de Trith portèrent dans leurs armoiries « un croissant de gueule dans un champ d'argent ».
C'est au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle qu'il est fait mention de Trith dont les seigneurs étaient pairs du comté de Valenciennes. Riches et puissants, ils furent longtemps en guerre avec ceux d'Aulnoye jusqu'à ce que Baudouin V, Comte de Hainaut, les oblige à renoncer à leurs querelles en 1171.
À la fin du Sègle XII, le château de Trith passe à la famille de Roeulx puis au Comte du Hainaut.
La houille, que l'on cherchait déjà à la fin du Sègle XVIII et que l'on exploite en 1826, façonne ensuite le visage de Trith-Saint-Léger, ainsi que la sidérurgie.
La fosse « Ernest » était ouverte en 1826 à Trith (actuel territoire de La Sentinelle). On peut lire dans une statistique de 1832 : « il existe à Trith sept fosses à charbon des mines d'Anzin et… un établissement considérable contenant des forges et laminoirs à l'anglaise, où l'on étire les fers; plus une fonderie où l'on coule des pièces en fonte du poids de 12 à 15 000 livres. » Cet établissement avait été créé en 1823. La « Maison César Sirot », aujourd'hui Laminés Marchands Européens, société détenue par le groupe Beltrame et ArcelorMittal, y a été créée en 1875.
La commune, comme beaucoup d'autres de cette région, a été durement touchée par les séquelles économiques, sociales et environnementales de la mine, les séquelles de deux guerres mondiales puis de la crise de la sidérurgie (ex : fermeture du site métallurgique d'Usinor, qui en termes d'emploi n'a été que très partiellement compensée par l'installation de l'usine PSA Peugeot-Citroën, et qui a laissé des sols pollués sur environ 30 ha[3] (gazomètre (aujourd'hui détruit), ancien crassier sidérurgique dont une partie est occupée par l'aciérie LME (USINOR - LME) qui a aussi « exploité une décharge interne pour le stockage de poussières d'aciérie jusqu'en juin 99 ») [4]. Ces sites sont à l'origine d'une pollution de la nappe des alluvions par des métaux lourds (plomb, chrome, arsenic issus de déchets industriels spéciaux, et des hydrocarbures aromatiques polycycliques (HAP).
La commune se relève progressivement de ces crises, en soutenant le développement culturel et en intégrant les principes du développement durable et de la construction de haute qualité environnementale dans ses nouveaux investissements.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa de donada sòls pollués
- ↑ Basa de donada BASOL (Descarga intèrna LME)
- ↑ Base de donnée sols pollués
- ↑ Base de donnée BASOL (Décharge interne LME)


text:
Jooble, vous permet d'accéder en un clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Vihiers, Job Canton de Vihiers
Les offres d'emploi populaires en Canton de Vihiers
Recherche d'emploi par ville Canton de Vihiers
agent de production Canton de Vihiers
agent service Canton de Vihiers
approvisionnement Canton de Vihiers
automaticien Canton de Vihiers
bureau d'étude Canton de Vihiers
commande numerique Canton de Vihiers
conditionnement Canton de Vihiers
decoupe laser Canton de Vihiers
développement Canton de Vihiers
distribution Canton de Vihiers
electrotechnique Canton de Vihiers
environnement Canton de Vihiers
exploitation Canton de Vihiers
installateur Canton de Vihiers
maintenance industrielle Canton de Vihiers
menuiserie alu Canton de Vihiers
menuiserie aluminium Canton de Vihiers
professionnel Canton de Vihiers
programmation Canton de Vihiers
transport logistique Canton de Vihiers
emploi Doué-la-Fontaine, 49700
emploi Montreuil-Bellay, 49260
emploi Fontevraud-l'Abbaye, 49590


text:
Sabe pas se qu’es pro tòst o pas per contar son biais de veire l’afar de Niça. E dise ben, l’afar e non pas l’atemptat, perque d’aicianta ‘quí qu’es màs un fach-divers, tarribla, mas un fach-divers.
Me sei desvelhar ‘vendres coma la novela dins lu pòste, branchat sus París-Inter.
D’auvir la tonalitat daus presentators, comprenguí còp-sec que quauqua res eriá ‘ribat. Picat, coma transit, demore davant lu pòste. Sabe pas perque, i a un chause que me faguet brí-brí dins la testa. De segur, pas ‘n’operaci’ « montada per lu govern » per toschar la gents. Non, sem menat per de las colhas mas son pas tant eimaginatius qu’aquò. Mas, la tonalitat de la jornalista eriá grán la de la terror.
Tuí lu pòste apres la parola « d’un eispert » dau monde arabe qu’eispliquet que las vitras esbolhadas de l’ospitau Necker e Daesh, qu’eriá un pauc parrier.
Fusiní los reseus « mau » dichs sociaus per i segre los fius de quauques amics que lur porte fisança puei, ‘ní pausar un comentari sus Jornalet©, coma per ‘pelar a la prudença dins las nòstras reacci’s, per pas ne’n balhar a la pesta emocionala.
Tota la jornada i aguet dau monde per voler ne’n parlar un pauc, e qu’es legitime, mas, demorí sus « qu’es beleu màs un fach-divers » perque i a pas de revendicaci’, aquò sens virat complotiste.
E lu ser, París-Inter mudet ne’n Radiò-París, la votz dau governament.
Tota la serada, ‘quò se’n parlet, per res dire de mai. Las ridelas de la percauci’ ‘vian davaladas e la jornalista de ‘pelar e tornar ‘pelat que « i a pas de revendicaci’ mas qu’es un terroriste ». I aguet ben una tipessa per dire que sa filha lu coneissiá e que son perfil eriá mai lu d’un paubre tipe, d’un perdut dins la vita. Res. La votz de son maistre.
Vau pas contar tota ma vita, mas trobí aquò sus Diaspora* — coma i sei, vau pas dire que qu’es mielh que faça-de-boc, nomàs pus liure (i tornarai ‘n autre jorn) — apres lu merchat que, aura, sabem losquaus van bischar los feissistes e los nacionlistes :
Que un despressiu alemand esbolhesse un avion de la Luthansa e degun per contrecarrar la malautia mentala que lu menat ad aquesta tuaria. Mas, quante un tipe vai veire las filhas, beu dins los troquets e pas solament de l’aiga benesida, quante um sap que eu es pas clar dins sa testa, ‘na granda pertida daus medias e qua’iment tota la casta politica crida « atemptat », i a màs d’aver un nom de familha « pas de chas nos ».
Las carnas s’eissujan los pès sus la mòrt e la dolor, usan de la pesta emocionala per far plaure d’enquera mai de bomba.
- MAJ dau 17 de julhet (>fr)


text:
Quenton de Sent-Gâl
Lo quenton de Sant-Jal (en alemand Sankt Gallen, en tuche Sanggalä, en francês Saint-Gall) est un quenton de la Suisse tuche.
Liyen[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Articllo en arpetan romand / ORB
- Modèlo de populacion suissa en fôta
- Pâge g·eolocalisâye per Wikidata
- Articllo g·eolocalisâ en Tèrra
- Enfocajon Division administrativa - Populacion pas numerica
- Enfocajon Division administrativa - Supèrficie pas numerica
- Articllo a ilustrar Division administrativa
- Articllo qu’emplèye lo modèlo Commons
- Quenton suisso


text:
31/10/2009
Identitat nacionala
Vos convide a legir l'article de Rue89 sus aquel sicut : aquí.
Quant ben aquò fa de legir aquò ! Ne fau la dedicacion personala a un vinhairon del Miègjorn de ma coneissença (deuriái dire un cap d'entrepresa vinhairona, qu'el deu pas jamai avure tengut un podet de sa vida) que s'es metut ciutadan marocan per fugir lo fisc francés e que ditz que son nombroses a far coma el. Cossí se pòdon encara miralhar ?
Carnaval ordinari a Windsor
Reconstitucion istorica pel cinemà ? Non, la reina Elisabeth mena lo president indian a Windsor per despertinar, en 2009, òm s'amusa coma òm pòt. (Cl. Lefteris Pitarakis/AP/SIPA)
30/10/2009
A los que vòlon pas de l'òc dins lo metrò de Tolosa
Aquí lo vejaire de Robèrt Lafònt sus l'alienacion, dins "Vingt lettres…" Illustracion Pablo Picasso (Pendiculacion del gal, 1938).
« Un instituteur de la génération de mes parents aimait à raconter ses débuts dans la profession. Son premier poste fut sur un causse d'une admirable sauvagerie, en avant des Cévennes, au bout de toute route praticable. Fils de gendarme, il ne parlait pas un mot d'occitan, et naturellement les enfants qu'il recevait à l'école ignoraient tout du français. (…)
Permettez-moi de rappeler, selon les enseignements d'une sociolinguistique que j'ai contribué à faire naître, ce qu'il en est du sujet enfantin en ce milieu, avant l'intervention du maître francophone, en un temps où radio et télévision n'ont pas encore envahi l'espace. Ce sujet est bâti à trois ans dans la langue de la microsociété qui l'entoure. Il a le capital émotionnel de la langue de sa mère et la langue sociale du père sur un seuil immédiat de castration et d'accueil. Le générateur qui est en lui, d'un langage semblable à celui du groupe, a été modelé lexicalement, morphologiquement et phonétiquement par le dialecte d'usage quotidien. Au fur et à mesure qu'il se construisait, ce sujet a été mis au réseau des travaux et des jours et d'une cosmogonie familière. C'est au sein de celle-ci qu'il a dit je et, sur ce je, a greffé sa psyché. Il a une culture : il a rassemblé dans son identité individuelle une identité collective. Il parle cette identité qui le sécurise.
Survient le maître. C'est le choc. Encore si cet intrus se contentait d'apporter une autre langue et une autre culture en complément d'âme ! Mais il importe, enfonce dans le terreau humain des implants à sa façon, et il invalide, condamne la culture préexistante, désormais dite inférieure. C'est ainsi qu'il installe la diglossie, le conflit de deux usages en rapport inégal : un bilinguisme pathologique. Les maîtres de la IIIe République, ces chevaliers de la foi scolaire, agissant avec une totale impunité et sous l'aiguillon de leurs inspecteurs en milieu populaire alloglotte, ont été, dans leur fonction officielle de destructeurs de culture, de grands et barbares déchireurs de sujets.
Car il fallait détruire les patois et les langues allogènes au nom du français. Au nom de cette francité abstraite, rayonnante et exigeante à qui tout citoyen doit rendre un culte. Dans la camisole de force de la francité, il fallait installer des sujets autrement construits qu'elle. L'opération ne peut être innocente. Je vous propose de considérer que l'immense majorité de la population scolaire française a été victime, entre le début de l'école obligatoire et l'holocauste de 1914, ce que j'appelle une névrose diglossique.
Vous allez me dire que mes termes sont forts et que toute opération d'acculturation comporte ce risque. Certes ! Mais on peut acculturer sans déculturer. L'être humain est une unité biologique admirable qui supporte les greffes. Il est capable de multilinguisme et de multiculturalisme. C'est même de cette façon qu'il s'épanouit et s'enrichit. (…)
Le signe premier et universel de la névrose diglossique est l'intériorisation par la honte de l'interdiction officielle. La sociolinguistique appelle cette pathologie du sujet la haine de soi. Elle est l'aspect souffrant de l'aliénation. Mais on n'en souffre pas toujours. On peut même aimer son mal. Sa perfidie est de se rendre acceptable, souhaitable, et de fabriquer ses militants. Le maître qui punissait l'élève patoisant avait lui-même subi le châtiment infamant du "signal". Il s'en vengeait inconsciemment et d'autant plus sauvagement. Le torturé consentant fait toujours un excellent bourreau. Les patois ont été éradiqués par l'école française avec la collaboration active des familles. "Maître, apprenez le français au petit, qu'il ne soit pas une bête comme moi." Tout le monde était d'accord, il n'y a donc pas eu de coupable.
Mais il faut savoir où ça allait de si bon train. Il ne s'agit pas que de la guerre faite à une langue. Il s'agit de la culture tordue. A la culture riche et profonde du lieu et de l'habitant, qui avait ses limites géographiques, était habitée de superstitions et de préjugés – qui le nierait ? – on substituait, non l'élargissement, comme on le prétendait, mais la clôture. Encore et toujours l'Etat, plus large que le village ou la région, mais beaucoup plus fermé qu'eux. Et fermé pour un décentrement. La culture offerte au petit Basque ou au petit Breton, en bonne structure pilier de la francité, s'arrête à des frontières et les tire vers Paris. C'est ce va-et-vient qu'il faut prendre pour du naturel. Ça marche. Mon maçon, qui est niçois, me dit : "Non, je ne connais pas Vintimille. Je veux d'abord connaître mon pays. Cet été je vais à Paris ou en Alsace." Ça marche au pas cadencé. C'est ainsi que l'école du peuple est devenue l'école du soldat, et qu'entre 1914 et 1918, dans le village rouergat, on est passé de la salle de classe au monument aux morts. On n'avait qu'à vieillir de quinze ans et traverser la place. J'accuse le système national d'avoir transformé nos instituteurs en agents recruteurs. Je désigne donc un coupable. Celui qui ment en devise républicaine à trois termes sur le fronton de l'école et se dresse en gallinacé ridicule sur la stèle patriotique.
Tout le monde ne meurt pas. Certains deviennent gendarmes, douaniers, fonctionnaires des Finances, comme mon père. L'école de l'aliénation sert à fournir l'Etat de ses séides. Mon instituteur de village caussenard se félicitait d'avoir extrait de sa classe, qui sentait le fumier de brebis, autant d'employés de l'Etat qu'il avait d'élèves. Il en avait même tiré un général. Avec, on le comprend, la bénédiction des familles, qui d'ailleurs ont disparu par la suite : le village est vide.
C'est là que je veux attraper, sur l'envol national, l'aliénation à son point culminant de réussite. Simone Weil l'a dit avant moi. L'aliénation des peuples soumis au conquérant ne lui apporte pas que des serviteurs. Elle lui donne aussi ses maîtres. Ainsi les minoritaires font dégénérer en tyrannie le pouvoir des majoritaires. Bien des dictateurs ont une tare d'origine. Franco était galicien. Staline était géorgien. Tito était croate. Hitler n'était pas un vrai Allemand. Les empereurs romains furent souvent des provinciaux. Et Napoléon ?
Saluons le triomphe de la France. Elle a réussi à prendre au lacet tricolore le fils d'un Corse qui combattait contre elle à Ponte-Novo, patriote comme lui dans sa jeunesse, et traître plus que lui quand lui vint la raison. A en faire un petit caporal sous son uniforme. Mais le Corse qui n'a jamais très bien parlé français, est monté en grade. Il a tordu le cou à la République qui l'avait promu, et réinventé, au bout de la Révolution, l'Ancien Régime en Empire, entraînant dans cette belle aventure l'Europe au massacre. Il dort, cendres aux Invalides. La patrie qu'il a soumise vient, pieuse, se recueillir devant son urne. La France a élevé la névrose diglossique jusqu'au "complexe de Bonaparte". Où mène l'aliénation ? Au fait, Le Pen n'est-il pas Breton ? »
No coment
Yann Barthès comença de far cagar lo president. A ? Comprene pas per de qué ? M'agrada a ieu. Ja l'aviá encanissat quand aviá fach veire l'auçapè que li caliá metre per que parlèsse a la tribuna de l'ONU...
28/10/2009
Le scaphandre et le papillon
De Julian Schnabel, 2007.
Amb Mathieu Amalric, Emmanuelle Seigner, Anne Consigny, Marie-José Croze…
Aqueste ser, serada television. Fau lo torn de las cadenas per veire de qué i a e vese que passan aquel film. En 2007, l'aviái pas volgut anar veire. Sosque un momenton, mete la bona cadena, a començat, lo film. Tròp tard, demòre.
Es l'istòria vertadièira de Jean-Dominique Bauby, patron de ELLE, qu'a fach un AVC e que se retròba a l'espital, embarrat dins son còrs. En preson. Pòt pas pus res far, ni remenar, ni parlar : sonque un uèlh bolega encara. Mès a pas perdut lo cap. Dedins, es viu. Una ortofonista va alara dintrar en comunicacion amb el al mejan de las letras de l'alfabet que li va recitar dins l'òrdre d'aparicion lo mai frequent dins la lenga francesa. Cada còp que vòl causir una letra, la fa arrestar de recitar en barrent son uèlh. Farga totes sos mots coma aquò. Un suplici mès atanben una desliurança. Atal fasquèron lo libre de sas pensadas totes dos, letra per letra. Pensadas tarriblas mès, al mièg del malastre, tot còp : l'ironia. Jean-Dominique Bauby moriguèt tres jorns après la parucion del libre.
Realisacion especiala per descriure aquela situacion especiala. Mathieu Amalric es pas de creire. Òm lo vei pas pro, aquel. E Anne Consigny es tan justa... Ela tanben, la vesèm pas pro al cinemà.
Anoncias en òc dins lo metrò de Tolosa
Per far rampèu al messatge mandat per Joan de Peiroton, vos convide tanben a signar la peticion organizada per manténer las anoncias de las estacions en occitan dins lo metrò de Tolosa. La decision serà presa lo 7 de novembre 2009. Signatz aquí !
Carcassona 2009, dins las liças de la Ciutat
E ara, l'Estat deurà téner sas promessas !
E s'anàvem a París, lo còp que ven ?
(Mercé a lo que m'a balhat lo ligam.)
25/10/2009
Una capitada
Soi partida per Carcassona divendres a ser per poire far un pauc de torisme lo dissabte matin. D'unses se fotèron de ieu que davalère per Tolosa alara que m'auriá calgut davalar per Besièrs e Narbona. "Lo còp que ven o farai…" coma ditz Joan lo Nèci.
Lo divendres a ser, dintrère dins l'afar de tira : un bus de las valadas occitanas d'Italia e un altre de Catalonha arribèron a mon ostelariá a doas oras del matin. Posquère far de comparasons linguisticas, que se tanquèron (me semblèt) totes davant la pòrta de ma cambra pendent mai d'una mièjorada !
Lo dissabte matin me soi doncas passejada dins la Ciutat de Carcassona. Booooooon Diuuuuuuuu, qu'es polida ! E non, coneissiái pas enacara ! Me caldriá sortir un pauc de ma tuta... Après un bon estamal (un cafè a 1,80 € e una chocolatina a 1 €), tornère davalar dins la vila bassa, una bastida (aquò me cambia...), per anar al rescontre dels meuns. Aquí vegère fòrça monde que coneissiái (de blogaires coneguts de vista, los altres, los cerque encara...) e m'agradèt tanben de trobar los del Larzac. Totjorn la lucha del pichon contra lo bèl.
A la debuta de la manifestacion anère completament davant per poire veire passar tot lo monde e far lo mai possible de fòtòs. Sabètz que i soi demorada un briu a agachar passar aquela cordelada de monde ! E pertot : la fèsta, la musica, la dança. Pièi, me soi negada dins los caminaires per montar cap a la Ciutat. Sul pont vièlh, lo monde cantavan L'immortèla de Nadau. Dins las carrièiras, los drapèus occitans s'espandissián a las fenèstras. Lo monde nos saludavan. Una femna vièlha (la devètz totes avure vista) nos mandava de potons, braces dubèrts. Per malastre, al cap d'un moment, mon aparelh fòtò volguèt pas pus saupre res : pilas out. Macassiu ! Posquère pas prene la pregària que li aviá d'escricha sus l'estatua de la Vièrja après lo pont. La traparai endacòm. Arribère dins los prumièrs al cap de la passejada e aquí calguèt esperar bèl briu que tot lo monde arribèsse. Òm bolega pas mai de 20000 personas coma aquò... Totjorn n'arribava ! Languisse de veire las fòtòs dels altres. La tièira de monde roja e jauna entremièg las parets de la Ciutat èra un crane plaser pels uèlhs e pel còr.
Après, anère a la messa. Òc, los que me coneissètz, avètz plan legit. Soi coma Brassens quand cantava "sans le latin, sans le latin, la messe nous emmerde". Ieu, la messa en òc, l'endure. Los lums de la glèisa èran bandats, aquò fa que la messa se fasquèt dins l'escur. Messa escura en òc, amb Copa Santa e Se canta a la fin, drapèus occitans e catalans remenats. Susprenent.
Lo ser, davalère escotar çò qu'èra donat sus la plaça de la vila bassa mès agère pas lo coratge d'anar escotar los concèrts de Vilagalhenc per acabar la serada. Dintrère dormir. Lo matin, après avure fach encara qualques estudis linguistics amb los Italians e los Catalans que se'n anavan bona ora e totjorn recampats davant ma pòrta, prenguère lo camin del retorn*. Arribada a l'ostal, fasquère tres oras de plangièira. Caliá ben aquò...
*Ai emblidat de vos contar que, quand prenguère la rota a dètz oras manca un quart, plan dònda, France Inter s'aluquèt e la votz d'Yvan Levaï se fasquèt ausir. "Ten, an cambiada la grilha a France Inter ? La revista de Premsa d'Yvan Levaï es a uèch oras e mièja, de costuma..." E aquí, mon cervèl de blonda fasquèt una escarabissonda : aviam cambiada l'ora dins la nuèch ! Èra nòu oras manca un quart ! E sai pas plan a quanta ora los Italians e los Catalans se son atropelats davant ma pòrta... S'aviái sachut, ne seriái estada aissa !
23/10/2009
21/10/2009
Ai besonh d'aduja
De mots
Plaser d'esperit fa passar las dolors del còr.
Un colomb, aquò's pus conifla qu'un dalfin, d'accòrdi, mès aquò vola.
Lo lièch es un mal pas : 99 % del monde i defuntan.
Ten-te fièra, galharda e urosa.
Coma i a pas de merchands d'amics, los òmes an pas pus d'amics.
Quand mos amics son bòrlhes, contunhe de los agachar.
Qual porta son pan pòt anar decont vòl.
L'òme es de fuòc, la femna d'estopa e lo Diable bufa.
A son ostal, òm met un pè sus cada caminal. A l'ostal dels altres, un ginolh toca l'altre.
Ai totjorn aimat lo monde que pòrtan bèl dins l'adversitat.
Las sovenenças las pus saborosas son sovent solitàrias. Sol, òm vei de causas, a dos òm vei l'altre.
En amor, sèm dos : un que se fa cagar e l'altre qu'es malerós.
Parlar en chimpas (presicar lo falç per saupre lo verai).
Tot çò que balha de prigondor a la vida es un grand ben.
Jalar a pèira fendre.
"Èsser un pauc esclairat" (èsser un pauc bandat)
"Far una estima." (far una bestisa, far de degalhs)
Avure d'idèias sus tot, avure sustot d'idèias.
Vantacion de siu val pas res.
…qu'es pas en gàbia que se diu enclaure res de çò que viu.
19/10/2009
De legir
L'ai tombat dins la jornada de dimenge, goludament. M'a prigondament emolguda. Tot lo monde deuriá legir aquel libre, leiçon d'istòria vista (e viscuda) del Miègjorn : los Occitans que sabon que ne son, los Occitans que sabon pas que ne son mès sustot, sustot los Franceses de dins lo mòtle. Un biais de soscar la França (e lo monde) altrament. Un libre de garda, coma un bon vin, que dona a pensar. Lo trobaretz a cò de Vent Terral (12 €). Ieu, l'ai trapat a la Fnac (que fau esprès de lor comandar de libres coma aquò). Robert Lafont, 2005.
Un dissabte a ser a Canet d'Òlt (12)
Les souffleurs de rêves, dissabte a ser a Canet (al ras de Sent-Laurenç d'Òlt) an cantat de tèxtes de Joan Bodon (qu'es estat un temps ensenhaire a Sent-Laurenç e tanben a Sent-Ginièis). Sent-Laurenç a son pichon musèu Bodon e son a fargar, a Crespin, "L'ostal Joan Bodon" dins son ostal naissador. Bona serada d'una crana qualitat musicala (ai vist l'autbòi de Mela !). Mencion especiala pel mèra de Sent-Laurenç qu'a fach un tròç de son intervencion en lenga nòstra.
16/10/2009
Aviá rason, lo poèta...
Un jorn, un poèta occitan (conegut) me parlava d'un tipe (conegut tanben) qu'èra con mès "talament con qu'ères forçat d'èsser espantat per sa conariá." (Non, vos balharai pas de noms !) Sovent, quand legisse la premsa, vau far lo torn de totas las sensibilitats politicas per me far una idèia*. Tot ara, vau sul siti del Figarò (polit e plan clar, o cal dire) e te vese, sus l'afar Jean Sarkozy : "Ce n'est pas mon fils qui est visé, c'est moi." E dejóst : "L'éditorial d'Etienne Mougeotte". Etienne Mougeotte que vòl parar Sarkozy, es pus fòrt que ieu (pense al mot de mon poèta), clic, i vau. Aviá rason, lo poèta, soi vertadièirament espantada per tant de conariá. Sul cuol. I a aquí dedins a pus près tot çò que cal per m'encanissar. Aqueste ser : Aubrac. Jutjatz-ne (aquí).
[10 oras après : veire los comentaris. E l'editò a desaparegut del siti. Moralitat : soi la mai granda analista-politica occitana del monde ! "Vantacion de siu…"]
*Quand dise que vau legir lo Figarò, parle principalament de politica estrangièira, per çò que, per la politica francesa, sai ben pro de qué trobar dins lo Figarò.
15/10/2009
Challenge meun !
Lo 24 d'octobre, vau a Carcassona, e vos ? Picatz sus l'imatge e estampatz-lo per l'empegar davant e darrèr vòstra autò. Se ne vese mai de 2 sul camin, tornada generala ! Fasètz passar.
14/10/2009
Octobre de 2009
• Vergonha a aquela costuma sarkosenca de fargar una lei cada còp qu'arriba un fach divèrs.
• Òsca a la justicia que tòrna dubrir lo dorsièr Ben Barka (contestaire del rei del Maròc Hassan II, enlevat e desaparegut a París en 1965). 4 Marocans son meses en causa.
• Vergonha a la justicia que tòrna tampar lo dorsièr Ben Barka. 4 Marocans son pas pus meses en causa. (?!?)
• Vergonha a l'idèia de balhar d'argent a las escòlas qu'auràn lo mens d'absenteisme (Creteil). Quora arrestarem de far dintrar l'argent pertot ?
• Vergonha a la junta birmana que va gardar Aung San Suu Kyi embarrada pendent 18 meses (lo temps de daissar passar las eleccions).
• Vergonha a Moussa Dadis Camara, cap de la junta militària al poder en Guinée-Conakry, que ditz qu'aquò's pas el qu'a comandat a l'armada de tirar coma de lapins de manifestants lo 28 de setembre, que "lo president Dadis èra dins son burèu"... Parla a la tresena persona, aquel òme. Cabord, l'ai ja dich.
• Òsca a la capitada del "referendum off" organizat pels emplegats de La Pòsta contra la privatizacion d'aquela.
• Vergonha a Didier Lombard, patron d'Orange, que ditz que "la pesca als muscles [aquel lo m'a calgut cercar dins lo diccionari, auriái ben escrich "las molas"], aquò's acabat." Comprene : la vida de "fonccionari", aquò's acabat. Ara, aquò's : salt bèl dempièi un viaducte. Quand France-Telecom es estada privatizada, coma i aviá tròp de monde, es de notorietat que la politica de l'ostal es estada de butar los salariats a la depression nerviosa per que se'n anèsson totes sols. Perqué aquelses qu'an menada conscientament aquela òrra politica serián pas embestiats, ara ?
• Vergonha a la mòrt qu'a presa Mercedes Sosa, cantaira argentina umanista.
• Vergonha a Corbeil-Essonnes qu'a elegit l'òme [dubertament] de palha de Serge Dassault (condamnat a 1 an d'inegibilibat).
• Vergonha a Eric Besson e sos amics (Sarkozy, Kouchner) que van metre dins un avion per l'Afghanistan de monde qu'èran dins la "jungle" de Calais. Kouchner, o cossí passar d'un french doctor a una conifla. [Se kochnerizar : renegar tot çò qu'èrem per petar pus nalt que son trauc e creire d'existir. L'adjectiu s'emplega doncas pas per Besson que, per se kochnerizar, cal èsser estat qualqu'un de davant.]
• Vergonha als comolaires de mandats. Se l'òm començava per balhar pas qu'una indemnitat (la del mandat lo mai pagat), veiretz que serián pas tan lèstes per prene totes los pòstes d'endejóst e que lo monde politic se renovelariá un pauc mai.
• Òsca a la Cor constitucionala italiana que ven de permetre las perseguidas judiciàrias contra Berlusconi per corrupcion.
• Vergonha a aquel bruch fach a l'entorn del libre de Frédéric Mitterand sortit n'i a quatre ans. Es alara que se'n caliá mainar. S'aquel òme ric e poderós es anat far de torisme sexual en Asia (qu'o conte dins un libre per se far de ben) e qu'aquò's defendut per una lei, de qué caliá far ? Çò que se seriá fach per un altre, omosexual o eterosexual. Pas mai. Pas mens.
• Vergonha a l'atribucion del Nobèl de la Patz a Barack Obama. De qu'a fach pel moment ? Es estat elegit. Bon. Nobèl de las bonas intencions, òc. Cal pasmens dire qu'es al cap d'un país que practica la pena de mòrt dins fòrça Estats. E Gandhi, nominat 3 còps e qu'o es pas jamai estat, Nobèl de la Patz...
• Òsca a l'amigadament Turquia-Armenia.
• Vergonha als elegits UMP qu'engolan de sèrps a molons e que dison pas mot de las practicas de lors amics (Dassault que se ritz publicament de far la nica a la justicia, Jean (Ali) Sarkozy, 23 ans, sens cap de diplòma, e que va devenir, per la volontat de cortesans, patron del pus bèl quartièr d'afars d'Euròpa). Pasqua e los Balkani lo sostenon, es a morir de rire. Al princi Joan : un pauc d'umilitat, paure piòt ! Res los estrangola pas... E òsca als Chineses que se trufan.
• Òsca a l'embarrament en preson dins de pèças individualas.
• Òsca al rescontre Jean-Claude Carrière-Umberto Eco ("N'espérez pas vous débarrasser des livres" a cò de Grasset).
• Òsca a l'inventivitat desplegada sul oèb per se trufar de Jean Sarkozy. Los cortesans n'engolan lor capèl, MDR. Lo pòble reguitna, òsca !
• Vergonha als cortesans qu'an elegit David Douillet (ex-judocà e amic dels Chirac) deputat de Las Ivelinas. Lo còp que ven, serà Loanà.
• Vergonha a ieu que soi pas anada escotar Joan Baez que passava a Rodés.
• Vergonha a la França que ven de metre dins un avion per Kaboul 3 Afgans sens papièrs. Ai vergonha.
• Vergonha als lecaires de people de l'Amassada nacionala que fan fèsta a David Douillet. Amagine çò que va èsser quand serà Loanà...
• Vergonha a Ben Ali que serà encara elegit (pel 5e còp) al cap de la Tunisia.
• Òsca als ensenhaires qu'aprofechan d'èsser forçats de legir la letra de Guy Môquet per parlar als escolans de la resisténcia... dels fonccionaris contra l'Estat.
• Òsca a Jean Sarkozy que se presentarà pas a la presidéncia de l'EPAD mès vergonha a el que ditz qu'aquò's pas un problèma de legitimitat e qu'auriá pas volgut ausir dire que seriá estat favorizat. Mdr. Sai pas per de qué renoncia mès aquò's pas per umilitat.
• Vergonha a la reeleccion de Ben Ali al cap de la Tunisia. A un filh ?
• Òsca a la dubertura de la discutida sus las identitats nacionalas francesas. Prenèm-los al mot.
• Òsca al saquejadís del cocotièr de l'Angolagate. Marcamal se passeja enfin !
• Òsca al trabalh de la còla de Yann Barthès sus Canal +.
10/10/2009
Manif a Maruèjols
Duèi, a Maruèjols (48), manifestacion pel manten e lo desvolopament de la linha SNCF Clarmont d'Auvèrnha-Besièrs e tanben de la tan polida Cevenòla (amb retorn VIP dins la cabina del tren).
08/10/2009
Sorosoro
Legisse aqueste matin un papièr sus l'operacion "Sorosoro" sul siti de Rue89. Dins l'article, es evidentament question pas que de las lengas "exoticas" en dangièr (en Africa, al Vanuatu, al Guatemala…). Lo monde de París sabon pas res sus l'estat de las lengas del territòri francés, o sabèm. Cossí ? Òm m'auriá mentit ? Òm parla quicòm mai que lo francés en França ? Pas possible...
Aquela operacion Sorosoro es per salvar las lengas del monde. Mès... la nòstra tanben ? Vertat ? Vos convide a anar metre vòstre gran de sal dins aquela enquista. V'aquí lo ligam.
07/10/2009
Los noms occitans
Lo dissabte de las jornadas del patrimòni que passère a Milhau, rencontrère Jaume e Martina Astor per la carrièira. Son de monde fòrça atrasents. N'i aviá un briu que los aviái pas vistes e nos sèm faches fèsta de nos tornar trapar coma aquò. Los aime. Jaume s'es atalat, ara, a un diccionari suls noms de luòcs. Es un sabent mès un sabent umil. Un còp, aviái fach un itinerari amb elses sus Aubrac e, tot lo lòng del camin, Jaume m'aviá ensenhada l'origina de cada nom de luòc que vesiam. Apassionant. Vos ai metut aquí un libràs que sortiguèt n'i a qualquas annadas. Un aplech vertadièr.
Pierre Soulages
Per sos 90 ans, lo Centre Pompidor de París es a li fagar una retrospectiva (del 14 d'octobre 2009 al 8 de març de 2010). Se volètz conéisser l'òme e l'òbra un bocinon, podètz legir aquò. Ieu, soi arribada a Solatges per sos veirials de l'abadiá de Concas, pièi soi davalada veire lo musèu Fabre de Montpelièr. Lo mèstre es Roergàs e Rodés li apresta un musèu. Ne tornarai parlar. Lo ligam de La Despacha, aquí.
05/10/2009
Paraulas d'enfants
« Digas, Cristiana, cossí se sona ton òme ?
– Andriu.
– E ton amorós ?
– ? »
04/10/2009
03/10/2009
Catarina II de Russia (1729-1796)
Quand legiguère Anna Karénine dins l'estiu, sabiái pas encara que me caldriá atalar al rus*. Ièr, soi anada furgar dins mos libres, del costat de las biografias, e soi tombada sus un libre escrich per (me sembla que la coneisse coma tala dempièi que soi nascuda) the especialista de la Russia, Hélène Carrère d'Encausse (mès a un nom occitan !) sus Catarina II. Periòde rus, doncas. Mès, Catarina II, l'aviái ja crosada dins la biò de Voltaire.
Òm parla sovent de Pèire II Lo Grand (que voliá que la Russia apartenguèssa a l'Euròpa) pel sègle XVIII mès moriguèt tre 1725. En 1762, son pichon-filh Pèire III prenguèt lo poder. Aquel èra l'òme d'una Alemanda : Catarina. Figuratz-vos qu'aquò's ela que lo davalèt, la mèma annada, amb la complicitat de son amorós del moment**, Orlov (coma la salça). Una Alemanda èra doncas al cap de la Russia. Qualques temps après, Pèire III defuntèt o siaguèt adujat a defuntar, escampilhat del biais puzzle...
Tanlèu al poder, Catarina prenguèt amb ela d'òmes coma Panina o, pus tard, Potemkine (aquel la metèt benlèu a son nom).
Çò primièr, la volguèron metre regenta de son filh Paul (7 ans). Aquò siaguèt non. Èra capuda. Sas relacions amb Paul seràn evidentament complicadas tota sa vida. Quand, a la mòrt de Catarina, Paul arribarà al poder, prendrà la decision de defendre a las femnas de governar lo país.
En França, Loís XV la pòt pas endurar. La davalariá ben... Pertot en Euròpa, òm se tampa lo nas quand òm parla d'ela.
Orlov la se vòlguèt maridar e far de lor filh un eritièr. Aquò siaguèt non.
En Alemanha, Catarina aviá ausit parlar dels Lums franceses. Dins son idèia, caliá reformar lo país a la mòda de çò qu'aviá legit (Beccaria, Montesquieu). Un tèxt d'ela sus aquel sicut serà mème defendut en França. Tròp avançat. Inventèt lo recampament de las doleanças del pòble (levat los sèrfs***). L'educacion del las massas siaguèt tanben fondamentala per ela. Aquò marchèt pas sul pic a causa de la corrupcion. Gogol o contarà dins Le Revisor.
Per un jòc diplomatic plan soscat (conquistas deval Sud e la Mar Negra), Catarina II fasquèt de la Russia un país a la nautor de la França, de l'Anglatèrra, de la Prussa e de l'Autricha.
Lo cap de Loís XVI davalant dins la banasta li fasquèt orror, evidentament, ela qu'èra una autòcrata, mès es ben ela tanben que balhèt lo primièr bufal d'idèias de liberacion al pòble rus, idèias que menaràn a la fin del tsarisme e a las revolucions russas.
* Ai crompat Lo rus pels Nuls.
** Cal dire qu'èra una caudassa.
*** Per desliurar los sèrfs, caldrà encara esperar 100 ans.
02/10/2009
Vene d'acabar
Albert Camus (1913-1960)
1942
Nobel de literatura en 1957
Los qu'an jogat al jòc dels camembèrts sabon qu'aquò comença per : "Aujourd'hui, maman est morte." Mès, se l'òm ajusta la seguida, aquò dona mai l'esperit del roman : "Ou peut-être hier, je ne sais pas." Per los que i an escapat a l'escòla e après, vos pòde dire qu'aquò se legís lèu fach mès pas en sosquent a quicòm mai. Me podètz far fisança. Vo'n dise pas mai que ne diriái tròp.
Visconti n'a fargat un film (Lo straniero) en 1967 amb Marcello Mastroianni e Bernard Blier.
01/10/2009
1èr d'octobre de 1949
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Hiroshi Yamauchi
Hiroshi Yamauchi (en japonés: 山内 溥 Yamauchi Hiroshi?, nom vertadièr: 山内 博; Kyoto, 7 de novembre de 1927 - Kyoto, 19 de setembre de 2013) foguèt un entrepreneire japonés. Venguèt lo tresen president de Nintendo en 1949 e transformèt aquela entrepresa que vendiá de cartas en una firma de creacion de videojòcs qu'es actualament multimilionària. Se retirèt en 2002 mas servèt de parts de l'entrepresa e ne foguèt lo principal accionari fins a sa mòrt. En abril de 2013, la revista americana Forbes estimèt la fortuna de Yamauchi a 2,1 miliards de dolars; èra alara la tretzena persona mai rica de Japon e la 491ena del mond.


text:
Commes
Commes es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commes A situat sus la butte de Curas, a dos quilomètres de Pòrt-en-Bessin e a uèch quilomètres al nòrd de Bayeux.
Commes est située sur la butte d'Escures, à deux kilomètres de Port-en-Bessin et à huit kilomètres au nord de Bayeux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels registres archéologiques an meses a jorn una preséncia umana anciana al camp del mont Cavalièr de la butte de Curas.
Des fouilles archéologiques ont mis au jour une présence humaine ancienne au camp du mont Cavalier de la butte d'Escures.


text:
China e Índia son en conflicte per un planastèl de l’Imalaia
Las tropas índias intrèron en Doklam per mièg junh per arrestar los trabalhs d’extension d’un camin militar que lo bastissiá China. Lo govèrn chinés exigiguèt que l’armada d’Índia abandonèsse l’endrech. Per ara, las convèrsas entre los dos païses avançan pas, çò qu’aumenta las temors d’un conflicte armat.
Dempuèi la fin de la guèrra de 1962 entre China e Índia, que finiguèt amb la desfacha del segond país, los dos estats son pas estats capables de definir la frontièra, çò qu’a provocat de reclamacions constantas de las doas parts.


text:
Que vse dèishi dab la version gascona deu tèxte de presentacion enviat per Per Noste. Que poderatz crompar lo libi suu site de las edicions Per Noste per 13 euros.
--------------------------------------------------------------------------
Que sòrt a Per Noste :
*Parlar plan* *de Gilabèrt Nariòo* Au començar que i avó las questions de’us qui volèvan apréner a parlar plan. Mercés aus nombrós obratges existents e a’us qui estón editats arron, las responsas qu’estón de bon trobar. E atau que s’establí la cadea ligant los autors de gramaticas, diccionaris e metòdes tà apréner lo gascon, e ensenhants e aprenents. Un vintenat d’obratges au mensh, deus màgers la màger part, sonque en Gasconha. Qu’avem putzat tanben, tà respóner a las questions e dar a las responsas mei d’endom, hens las òbras de tot l’espaci occitano-catalan. Questions que n’i arriba tostemps, la cronica « parlar plan » que continua sus País Gascons mentre que auts utís hòrt mei importants e s’aprèstan. Aqueste libe qu’ei sonque un estapa, un malhon de la cadea qui harà en alongà’s e en créisher dinc àgim tot çò qui hè hrèita a ua lenga tà víver e pèhremar, dinc abasti la lenga gascona a un estament segur on posqui har rampèu, a pàrias dab las autas grans lengas europèas.


text:
L'òme val pas res pus. Son mestièr , son
trabalh, sa valor comptan pas cap . Aquò's la crudèla mondializacion!
Cada jorn a la radió, a la tele nos dison que sèm pas rendables, e
mantunes jornals ajudats e mestrejats per l'Estat o los grands
capitalistas del CAC(a) 40 . Que sèm tròp cars los vièlhs e
que fòrça joves que son mai de 25% al caumatge son gaireben totes
malauts de pigresa . Als joves mòstran los vièlhs, a l'obrièr al
caumatge l'arab . Divisar e divisar encara e totjorn. Qual o
nos ditz ? Los òmes e las femnas de las mans finas , de l'ENA , de las grandas escòlas de la republica,
d'òmes e de femnas siá rics a miliards siá cargats de nos pesar
sul copet, per nos tornar far esclaus . Cada jorn lo governament de
drecha, (consí poiriam lo sonar autrament uèi), mòstra qu'es
acarnassit d' espetar las cadenas qu'empachan los financièrs d'èstre
completament contents , es a dire los dreches del trabalh, trapats
dins lo sang e las lagremas , per los nòstres aujòls . Van
espigar lo net , los telefònas. Deman l'escòla se demerda...ra .
Achille Talon l'emperador francés pòt tot sol alucar una guèrra ,
sens demandar ren a degun , e far grelhar l'anarquia e la violéncia
qu'ensagnosisson cada jorn un pauc mai lo monde d' Africa , d'Asia e
autres paises petrolièrs ; son davancièr Nicolas Necrosi , un
temps rei de la Tripolitana dusca Bengazi , sòmia de tornar sul
cadieral republican per lo «remake» de anem "Champagne a tous
les étages" e cagadors al cap del corredor .
Paris ven d' estrenar lo musèu Picasso , puèi un
operà del tresen tipe a 400 milions d'euros , deman aurà lo futur
estada del rugbí de 80000 plaças ( que sabèm totes Tolosa es pas
la vertadièra capitala del rugbí?), vòl encara l'exposicion
universala , lo campionat d'Euròpa de fotbòl e que te sabi pas
mai, quitarà pas jamai d' escampar la moneda, per la glòria de la vila lum. Contunharà d'o far en ressegant de longa que cal sa sarrar la cencha
d'un trauc cada jorn , que cal estalviar, que sèm tròp
cars e pas gaire competitors ambe l'etiopian atalentat per exemple .E òc dison dins las entrepresas, los patrons en se trufant de sos òmes: òm cor pus lèu qu' òm es magra .
Mas lo deputat , lo senator , son competitors elses
?Son gras coma peralhs .
Occitanià se dòrm plan dins son raisve republican
d'egalitat , de frairetat e de libertat , mas los temps cambian ( coma diguèt Dylan) , que lo batèu
Franca revèrta de mai en mai lo Titanic.
Fach novèl: avèm descobèrt un socialisme
desconegut del temps de J Jaures : lo socialisme financièr de
Macron.
E deman i aurà lo Nacional-Socialisme-Republican ?
Al cap, cercatz pas, l'avenir pareis trist, encara la guèrra als paures o puslèu pels paures, lo mescladis de las messorgas
plan amagat jos una montanha de cadavres. Volontan d'esclaus per bastir las nòvas catedralas del fric.
...... per totes una pensada.
Lo dormeire del val
Es un trauc de verdura ont canta una rivièra
Acrencant folament a las èrbas de petaçs
d'argent; ont lo solèlh de la montanha fièra
Lusis: es un pichòt val qu'escruma de rais.
Un sordat jove , boca dubèrta, cap nud,
la nuca banhant dins lo frèsc creisselon blau
dòrm ; jagut dins l'èrba jos las nivols
palle dins son lièch vèrd ont la lùm plòu
Los pès dins los glaujòls, se dòrm. Sosrisent coma
soririà un enfant malaut ; fa un sòm.
Natura brèça lo caudament: a frèch.
Las nolors fan pas cap tremolar sa nàrria:
Se dòrm dins lo solèlh, la man sul pitre
suau. Ten dos traucs roges al costat drèch
A Rimbaud .........................................lo dormeur du val per af


text:
Chânes
Chânes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chânes A situat al sud de Mâcon, sus las primièras nautors del Beaujolais. La municipalitat se distribuissi de part e d'autra d'un pichon afluent de la Saône : lo Arlois. Sul marge esquèrre de la Arlois, lo bourg de Chânes a dominat per la siá glèisa romane. La longitud de la Arlois, lo masatge caseriu del Bourg-Nòu llom la rota principala #que pòrta a la RN6. Fin finala, sul marge drech del riu, l'ancian luòc-dicha Las Préaux s'es estendut amb lo bastiment d'un important lotissement a la fin dels ans 1970 e en los ans 1980 (veire l'evolucion démographique aicí-dessous). La municipalitat reagrupa una importanta activitat viticole. Situat entre los crusses del Maconnais e aqueles del Beaujolais, lo terroir produsís principalament del Sant-Véran (blanc, cregut del maconnais). Chânes Es lo banc de la una de las principalas fabricas de ponduda ne botelhas de la region.
Chânes est situé au sud de Mâcon, sur les premières hauteurs du Beaujolais. La commune se distribue de part et d'autre d'un petit affluent de la Saône : l'Arlois. Sur la rive gauche de l'Arlois, le bourg de Chânes est dominé par son église romane. Le long de l'Arlois, le hameau du Bourg-Neuf longe la route principale qui mène à la RN6. Enfin, sur la rive droite de la rivière, l'ancien lieu-dit Les Préaux s'est étendu avec la construction d'un important lotissement à la fin des années 1970 et dans les années 1980 (voir l'évolution démographique ci-dessous). La commune regroupe une importante activité viticole. Situé entre les crus du Maconnais et ceux du Beaujolais, le terroir produit principalement du Saint-Véran (blanc, cru du maconnais). Chânes est le siège de l'une des principales usines de mise en bouteilles de la région.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Chânes I aviá fortificat dempuèi la mai anautita antiquitat (dependéncia de la abbaye de Clunhic, de contunh del capítol de Sant Vincent de Mâcon). En 1601, lo sieu castèl aperteniá a Messire Jean de la Cambra de contunh a Louis Charrier de la Ròca, senhor de Crêches e de Chânes. Lo bastiment d'aquel castèl a #aver luòc al Sègle X. Antany, Lo caseriu del "Dracé los Ollières" aperteniá a la municipalitat de Chânes, aquel darrièr es d'ara endavant ligat a la municipalitat de Crêches sus Saône dempuèi 1805 (decrèt Napoléonien). Aquel decrèt sembla far continuament a de nombrosas disputas e tractations entre los dos pòbles en relacion amb dreches de passatge e las proprietats del un o l'autre.
La denominacion de Chânes a freqüentment evolucionat al cors de l'Istòria transeünt de Chesne a Chasne per fin finala arribar a Chânes.
Chânes était fortifié dès la plus haute antiquité (dépendance de l'abbaye de Cluny, puis du chapitre de Saint Vincent de Mâcon). En 1601, son château appartenait à Messire Jean de La Chambre puis à Louis Charrier de la Roche, seigneur de Crêches et de Chânes. La construction de ce château a eu lieu au Sègle X. Autrefois, le hameau du "Dracé les Ollières" appartenait à la commune de Chânes, ce dernier est désormais rattaché à la commune de Crêches sur Saône depuis 1805 (décret Napoléonien). Ce décret semble faire suite à de nombreuses disputes et tractations entre les deux villages concernant des droits de passage et les propriétés de l’un ou l’autre.
La dénomination de Chânes a fréquemment évolué au cours de l'Histoire passant de Chesne à Chasne pour enfin arriver à Chânes.


text:
Lo Pofre traçava dins l’iper-espandi. Era dintrat dins una distorsion majora creada per un camp de Pòrta-Magelan, l’engenh de son trobaire, que començèt de comprendre , lo benefici que se podiá tirar de la subraconduccion. Per totes los neofites , la fusada dins aqueste sistèm de propulsion , podiá reverta lo comportament d’un object , quand sarra de prèp lo zerò absolut, que crea de longa son camp electrò-manhetic dabant el , levat que l’abaissament de la temperatura , dona a la matèria des proprietats particularas, una « mèna » de porositat que fa que , tal l’elium liquefiat que passa al travèrs de la porcelana, la fusada e sos estajants passan tanben dins la deformacion de l’espandi temps, çò que permès de viatges, que senon serian impossibles , per qué durarian quauques milenaris a la quitia celeritat de la lum…E que l'òme viu pas tant vièlh ...
Sofia ne’n savia çò que s’ensenhava a l’escòla. Tot aquò la daissava de maubre.
Soscava al comandant, al mejan de l’amiadar. Ne vesiai pas qu’un. Una relacion sexuala totala. Caliá esperar son retorn. Caliá que torna senon Vertolhon mancaria pas de los virar totes dos tre l’arrivada. Sul pic que los fariá arrestar manu-militari . Cò que fa que lo Bob aviá pas lo drèch de se comportar aital , d’un biais complètament irresponsable, mancar l’ora del rapòrt e per qué pas se fugir ame lo Pofre , e vendre la cargason a d’unes pirates. Non aviá pas lo drèch moral de la tirar, dins una mena de suicide colectiu. Aviá pas seguida totes aquelses entrainaments , aquestas annadas de formacion per acabar la carrièra dins un preson d'un monde crudèl. Anava pas sacrificada sa joinessa, èra pas nascuda per finir dins un trauc poirit d’una planèta periferica de la Via Lachosa .
Solide que s’amagava lo salòp. Per la far virar en borrica. Que se mostrava pas, lèu, son nas al Vertolhon , lo còp venent , alara l’anava li copar, per lo mostrar a la sia plaça. Mas ont podiá èstre aquel c... ?
Amai aviá la Silvia sus los braçes. Mas consi èra estada tant bèstia de l’embarcar , la pastorela espaurugada , la santa que totes trobavan bèla , dolça, inteligenta, aluserpida , dubèrta e qu’aviá pas sonque capitat lo diplòme de l‘escòla prumièra . E ela Sofia , tant brava , tant c...per li dire fin finala : « ven Silvia , ven ; arisqui ma plaça , mas aquò’s pas grèu , dètz annadas d’estudias ficadas a l’aiga arrisqui sonque. Per qué? Pas que n’aviás envèja tu, la bela tortora, per prendre un despart novèl, alara qu’a jà tant de mal de te levar de matin per dejunar, qu’auriá pas jamai deguda te sarrar , a mens de dètz quilomèstres d’un astrò-pòrt , e que ièu brava c... ajèt pietat de tu , coma totjorn , coma òm planj un eiriç a l’abroa d’una rota, una alausèta tombada pel sòl , una ajuda comandanta getada en preson…
Se sentiguèt la rabia montar. E Sofia se diguèt sul pic de se bolegar las cambètas , e se decidiguèt de furgar pertot , d’i passar la nuèch se caliá ,de lo descavar coma un raynal , un ors, un rat , un conilh , una sèrp, una sala bèstia qu’amenaçava fòrça son avenir.
E li venguèt l’idèa de començar per l’estage naut, per cambiar. Sul pic sonèt lo monta-davala. E quichèt lo boton del cinquen , l’estage de la sòrre. Passèt dabant la pòrta sens far de bruch, puèi se revirèt per l’agatchar. Ame la lampa escairèt la cara de Silvia que se dormissia dempuèi bèl briu, los punhs sarrats coma una nena. Que preniá de potingas per trobar la sòm. Òm auriá pogut tirar al canon sens la revèlhar. Sofia aviá fach mantunas depressions la paura , e se fasiá totjorn seguir una saca de medicacions de tota mena. Li preniá totjorn l’envèja de veire un mètge a quna ora que siaga de la nuèch o del jorn . Èra iponcondriaca. Èra totjorn dolenta. E voliá totjorn garir sul pic.
Se mordiguèt las pòts de colèra tornamai. Quna idèa de l’embarcar ? Que soi nècia, paura de ièu !
Sortiguèt sus la punta dels pès.
I avia uèch portas dins lo corredor. Tres dubrissian suls tablèus de las instalacions electricas , los fluides, los sistèms de ventilacion… Sofia passèt la pòrta roja de la cosina . Avisèt los demai dels repais de Silvia. Aviá ren minjar la colomba . Dubriguèt lo refrescador del bar e trapèt una botèlha de oisqui e se la chuquèt al còl. Una abituda que la preniá mantuns còps aquestes darrièrs temps… Se siètèt d’escambarlhon, i tornèt un còp , e s’eissuguèt las pòts. Decidiguèt de servar la botelha que li empescaria pas cap de far sa tornada de recerca del senher Bob. Teniá l’alcool mai que d’òmes . Li èra arrivat de se chucar un litre de vin sens sentir mai, qu’un leugièr mal de cap al matin. Un treble passagièr comprenable per una femna. Un amic li aviá dich que teniá un fètge inoxidable.
Aprèp cinq minutas, sentiguèt la calor planfasenta, montar de son ventre, e la leugièra enebriagança li virar lo cap, d’una color bèla de ròsa , que li fasiá plan de ben. S’esclafèt en sortent del membre. Arriscava pas la Silvia de se petar una monina, la santa, qu’èra totjorn piucèla de segur. A si qu’un jorn èra sortit ame un traça de poèta que fasiá rimalhar sortidas ame emorroïdas, çò que li donèt una brava ventrada de rire, quand lor legiguèt sa poèsia mème, qu'a la paura li agradèt pas…
Butèt la pòrta bruna ; de la sala del mirador galactica. Agachèt lèu sens tròp s’acaprissar. Un membre long ame de rengadas de siètis, un amfiteatre virat al grand veiral que dubrissian, los conferencièrs un còp èra, per explicar lo viatge , lo còsmòs, e qu'ara servissia pus a ren .
Arribèt a la pòrta orange dels suenhs infirmièrs ; condemnada depuèi bèl briu. Pesèt sus la ponhada sens poder dubrir. Mas per de qué èra clavada ? Se sovenguèt que la pièça èra vuèja e la clau acrencada al tablèu, al cap del corredor. Trastolèt una seconda avant d’i anar. Puèi bufèt un còp, e prenguèt cap a l’armari. Vejèt que la clau de servici i èra pas mas, que per contre, lo passe èra demorat penjat a la sia plaça , ame sa pichòta etiqueta jauna. Una pichona votz li diguèt qu’èra sus la bona pista e que quicòm trucava. Lo prenguèt. Beguèt encara a galata. Se revirèt a mai de l’autre costat.
Virèt la clau dins la sarralha e butèt la pòrta. S’arrestèt per escotar.
Creguèt d’ausir roncar. Afustèt l’aurèlha. Solide que qualqu’un roncava aici. Faguèt la lum. Manquèt de s’acuòlar. Lo Bob jagut pel sol sus l’esquina las mans estacadas dins l'esquina. A mai lhabrava lo saumas.Pròva qu'èra pas sola a chimar. Bob se bandava donc.
Sofia remirèt lo tablèu un momenton. Puèi l’IDEA li venguèt e ne risia en prenent lo monta-davala. Que dins la sia cabina prenguèt la camera, e una colcèra vèrda per s’aparar dels rebats , que te mascanhan lo melhor film en un ren de temps. Sofia tenia sa venjança , son assegurança vida e son bilhet de retorn.
Montèt tornamai a l’anciana infirmaria. Ame un cisèu se sarrèt del Bob que gemegava doçament. Dapasset començèt d’i copar los vestits. Coma èran totes arnescat de la combinason grisa de la SGTM , aguèt lèu far de lo despolhar. E lo Bob parpelhèjèt sonque pas. Quand foguèt nus coma un peis , Sofia penjèt la colçèra vèrda darrièr el, ame quatre tròçs de scòtch per far coma un fons unifòrma e antirebat. Bob mormolhejava totjorn. Sofia espandiguèt los vestits a l’entorn d’el.
Enfin pausèt la camera sul trespès per centrar melhor la scèna. Li prenguèt cinq minutas de tot aplèchar coma cal.
Benlèu que lo Bob èra un pervèrs. Sofia solfinava quicòm d’estranh. Que s’èra droguat ? Estacat las mans ? Vai t’en saber per de que far? Benlèu un ritual masò… Sens se poder destacat … Aquò explicava per qu'èra pas vengut al rapòrt.
Alara, aital , Bob aimava los juòcs sexuals… Anava èstre servit , assadolat lo Bob… Mas èra pas la tòca. La tòca èra plan de se sauvar, ame sa sòrre cabèca.
Roncava lo tipe com’un pòrc.Era borrut. Aimava pas los borruts del pitre.Li prusia los "pelses" del peitral. Sofia entamenèt de se desvestir. Aguèt lèu fach. Puèi se sarrèt d’el. Li fotèt un escopetal pel morre. Puèi un autre. Un plaser d’un biais. Teniá sa venjança.. Que dubriguèt pas sonque los uèlhs ? Quna vergonha ! Qu’aviá pogut chucat per èstre assucat aital ?
Li anèt mai fòrt , qu’a la fin l’autre rotèt e parpalhejant . Sofia li dubriguèt lo cais per i passar lo còl de la botèlha, mas s’escanèt lo comandant. Lo daissèt se remetre, bufar tres còp puèi i tornèt.
Mas li calguèt se levar per lançar lo film. Un pauc mai oblidava!
Enfin se revirèt a Bob ame un sorire triomfant e li montèt dessus d’escambarlhon. Lo comandant regassava sens comprendre. Fasia e ... e ... e... mas .... e
La filha li tornèt meisser d’alcool brutlant entre las dents. Tussiguèt sens poder s’aparar. Pieger una ereccion pichona nasquèt. La filha fasia monta dabala e s'agradava.


text:
Of Mices and Men
J Steinbeck.
seguida .
O Mirgas e Mascles
Lennie supliquèt, conta-me . Te pregui, Jòrdi.Consi faguères altres còps ?
-t’agradas tant qu’aquò ? Va plan, te vau contar e puèi , aprèp, soparem.
La votz de Jòrdi venguèt grèva. Ressava los mots sus un cèrt ritme coma se los aviá jà dich mantuns còps.
-los tipes coma nosautres, que trabalhan disn los ranchs, i a pas mai sol sus tèrra . An pas cap de familha. An pas d’argent en çò sèu. Van dins un ranch estalviar un pauc d’argent, e puèi van a la vila , e despensan tot… e quora an tot minjat , van trimar dins d’autres ranches. I a pas cap de futur per elses.
Lennie èra encantat.
- ‘quò’s aital… 'quò’s aital. Ara conta-me consi es per nautres.
Jòrdi contunhèt :
-per nosautres, aquò’s pas aital. Nosautres, tenem un futur. Avem qualqu’un per se parlar, que s’interessa a nosautres . Nosautres aurem pas besonh de se seire dins un cafè e despensar de moneda, per qu’avem pas cap de luòcs ont anar. Se los autres tipes van en preson , podon plan crebar , tot lo monde se’n tracha . Mas pas nosautres.
Lennie intervenguèt :
-mas pas per nautres ! E per de que ? Perqué … perqué ièu, t’ai per te trachar de ièu, e tu , m’as per me trachar de tu , e aquò’s aital.
Richonejèt gròs , uros.
-contunha, ara Jòrdi !
-o sabes de memorià. Que pòds far tu meteis.
-non , tu. Qu’oblidi totjorn quicòm. Diga-me consi serà.
-ben vaqui . Un jorn recaptarem tot nòstre argent , e aurem una borieta, e un o dos ectaras, e una vaca, e de pòrcs…
-Òm viurà coma de rendièrs, cridèt Lennie. Aurem de lapins, e los lapins dins las gabias, e la pluèja l’ivèrn, e lo fornet, e la crema sus lach que serà tant espessa qu’òm poirà a pron pena la copar. Conta me aqui, Jòrdi .
-perqué lo fas pas tu meteis, o sabes tot de còr.
-non… conta… tu. Aquò’s pas çò mesme. S’es ièu que tu. Contunha… Jòrdi. Consi suenharai los conilhs ?
- e ben diguèt Jòrdi , aurem un crane òrt, e una lapinièira , e de pols. E quora plourà l’ivèrn , òm dirà, lo trabalh , òm se’n chauta, e aluquarem un fuòc dins lo fornet, e nos seitarem a l’entorn, e òm escotarà la pluèja caser sus la teulada… Merda !
Sortiguèt lo cotèl de la pòcha.
-ai pas lo temps de ne’n dire mai.
Fiquèt lo banèl dins lo coberton d’una boita , la dubriguèt , e la passèt a Lennie.Puèi dubriguèt la segonda . Sortiguèt doas culhèras de la pòcha e ne passèt una a Lennie. Jòrdi faguèt un gest ambe la culhèra.
-de que diràs deman quand lo patron te pausarà de questions ?
Lennie quitèt de machugar, engolèt la mangicla. Sa cara èra concentrada.
-ièu… Li dirai… Li dirai pas un mot.
-òsca ! perfièch Lennie ! Qualques còps fas de progrès . Quora aurem nòstres dos ectaras, te daissaria suenhar los conilhs, solide. Subretot que te remembres tant plan coma aquò.
Lennie s’estrangolèt d’orgulh.
-pòdi me’n sovenir, diguèt.
Jòrdi tornèt far un geste ambe la culhèra.
-escota, Lennie, vòli que notèsses plan ont nos trovem ara e consi es apraici. Poiràs te remembrar aqueste ròdol non ? Lo ranch es censat a un quart de mille , dins aquela direccion. I a pas que de seguir la ribièira.
-de segur , diguèt Lennie, pòdi me recòrdar d’aquò. Me sovenguèt pas de me calar ?
-naturalament . Va plan , escota. Lennie… Que t’enganèsses pas encara dins una missanta afar, coma o faguères n'i a gaire, senon , vendràs aqui , sul pic e t’amagaràs dins los bartas.
-t’amagaràs dins los bartasses, diguèt Lennie suaudament.
- t'amagaras dins los bartas dusca’l moment ont te vendriai quèrre . Poiràs te remembrar d'aquò ?
-oc ben, de segur Jòrdi. M’escondrai dins las matas, dusca que vengas.
-sonque que caldrà pas cercar de bregas , que se per cas, te laissarà pas suenhar los lapins.
Escampèt la boita voida dins la randura.
-non , me trairiai pas d’istòrias, Jòrdi. Dirai pas un mot.
-va plan . Porta me la saca aici , prèp del brasal. Òm s’agradarà milhor per dormir. Los uèlhs levats al cèl e las fuèlhas. Empusa pas lo fiòc . Anem lo daissar tombar.
Faguèron lo lièch sul sable, e a mesura que las flamas baissavan, lo ceucle de lum s’estrechissiá. Las brancas torçudas desapareguèron, e ne demorèt qu’una lusor palla per devinhar las cambas dels aubres. Lennie apelèt dins l’escuresina :
-Jòrdi dòrmes ?
-non. De que vòls ?
-caldrà de lapins de color diferenta Jòrdi.
-oc , plan segur , diguèt Jòrdi aconsomit. N’aurem de roges, de vèrds, e pèi de blaus, Lennie. N’aurem de milions.
-ambe de longs pèlses. Per qué poiriai tanplan me’n anar , Jòrdi, e anar viure dins una bauma.
-poiras tanplan anar te far fotre, diguèt Jòrdi. Cala te ara.
La lusor roja , pallisiá sus lo caliu. Amont sus los puèges, dessus de la ribièira , un coiòt japèt, e un can li respondèt de l’autre costat de l’aiga.Las fuèlhas dels sicomòres mormolhejèron al buf leugièr de la nuèch.


text:
Dinastia Yuan
La dinastia Yuan es una dinastia mongòla que regnèt sus China de 1271 a 1368. Se formèt a partir de 1259 pendent l'esclatament de l'Empèri Mongòl. D'efèct, a la mòrt dau Gran Khan Mongke, una guèrra civila opausèt dos senhors mongòls importants, Ariq Böke e Kublai Khan, fins a 1264. Lo segond foguèt venceire e venguèt Grand Khan mai la màger part de l'Empèri èra ja devesida entre estats independents. En 1271, fondèt la dinastia Yuan ambé Pequin coma capitala. En 1279, lei Mongòls capitèron d'esquichar la resisténcia Song e d'unificar tornarmai China. Lo rèine de Kublai Khan s'acabèt en 1294 e foguèt caracterizat per una politica de sostèn au comèrci e per una separacion mai e mai importanta ambé lei tres autrei khanats que venguèron independents e reconoguèron solament una preeminéncia simbolica ai Yuan.
La dinastia contunièt de dirigir lo país fins a 1368. D'efèct, foguèt rapidàment afeblida per de problemas de succession e per de dificultats economicas. Ansin, lo successor de Kublai Khan, Temür Khan (1294-1307) contunièt son òbra mai poguèt pas empachar lo desvolopament de la corrupcion. Lo rèine seguent, Külüg Khan (1307-1311), veguèt una tièra de decisions economicas marridas que causèron una crisi financiera grèva per lo govèrn. La situacion foguèt restablida per Buyantu Khan (1311-1320) e Gegeen Khan (1320-1323) qu'adoptèron lei mors chinés per dirigir lo país. Pasmens, aqueu darrier foguèt rebutat per un còp d'estat de la Cort.
Aqueu còp afebliguèt la dinastia que lei caps perdiguèron la realitat dau poder. A partir deis annadas 1340, lei dificultats economicas e politicas de la dinastia causèron l'emergéncia de movements d'oposicion poderós. En 1351, acomencèt la revòuta dei Turbans Roges. Lei divisions e lei luchas de la Cort empachèron una repòsta eficaça e lei Yuan abandonèron la capitala en 1368. Certanei membres de la dinastia assaièron de resistir dins lo nòrd de China mai foguèron finalament desfachs en 1388. Lo rèsta de la dinastia se repleguèt en Mongòlia onte demorèron fins a 1635.


text:
Landroff
Landroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Morhange, de contunh de Créhange.
- Dévasté E desertat a la fin Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Morhange, puis de Créhange.
- Dévasté et déserté à la fin Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle


text:
Lo toponime « Aiguranda »
Aiguranda, o mai que mai Ingrandes en francés, es un tipe toponimic espandit dins las regions de lengas francesa e occitana, sovent interpretat coma gallés e motivat pel limit entre dos pobles galleses. Son interpretacion lingüistica demòra encara misteriosa.
Somari
- 1 Lista e localizacion dels toponimes Aiguranda
- 2 L'interpretacion lingüistica d'Aiguranda
- 3 Nòtas e referéncias
Lista e localizacion dels toponimes Aiguranda[modificar | modificar la font]
Los noms del tipe Aiguranda son localizats estrictament en França (al sens de l'estat) e en Belgica. Son absents de la Gàllia cisalpina e de la Grand Bretanha, ancians territòris celtics çaquelà[1].
En Occitània e dins d'airals que foguèron occitans[modificar | modificar la font]
En Occitània e dins los territòris que foguèron occitans, lo nom tradicional es estrictament Aiguranda, tirat los cases d'aferèsi (e non pas Ingrandes, Iguerande, Yvrandes, etc, en principi de meteissa origina). Coma los noms d'aquela sòrta son mai que mai nòrd-occitans, la prononciacion es [ɛjgyrandɔ], ai pretonic passant a [ɛj]. Lista de las comunas :
Cal ajustar de lòcs que son pas de comunas, coma per exemple lo Mont de la Durande (nom francés), atestat coma Guyrandas en 1470 [2].
En França stricto sensu e en Arpitània[modificar | modificar la font]
Lista de las comunas :
- Ingrandes (Indre) (Endre);
- Ingrandes (Maine e Léger), anciana comuna;
- Ingrandes-le-Fresne-sur-Loire, comuna novèla de Maine e Léger;
- Ingrandes (Vinhana);
- Ingrandes-de-Touraine (Endre e Léger);
- Iguerande (Sòna e Léger;
- Ingrannes (Loiret);
- Ygrande (Alèir;)
- Yvrandes, (Orne).
L'interpretacion lingüistica d'Aiguranda[modificar | modificar la font]
Lo mot o sintagme gallés a l'origina d'Aiguranda, d'Ingrandes e autras variantas es pas conegut, donc las reconstruccions devon èsser assortidas d'un asterisque.
Equoranda/Egoranda ?[modificar | modificar la font]
- Julien Havet prepausava *Igoranda o *Icoranda [3];
- Auguste Longnon donava *ewiranda [4].
- Ferdinand Lot utilizèt *Iguoranda [5]
- Roger Dion prepausava *ivuranda [6], mas tanben *igoranda.
- Charles Rostaing causissiá *equoranda [7].
- Pierre-Yves Lambert prepausa *egoranda [8]. En efècte, las fòrmas ancianas supausan un -g-.
- Jacques Lacroix prepausa *icoranda o *ic(u)oranda; per el, lo radical ic- correspond a « aiga », se tròba per exemple dins Icauna (divessa de flume a Aussèrra) [9]
Lo sens dels tèrmes precedents es pels autors « frontièra », « limit d'aiga » o « limit juste ». A l'interior del mot compausat, lo mot *randa auriá precisament lo sens de « limit, frontièra ». Lo sens de « frontièra, limit » es garantit perqué los toponimes del tipe Aiguranda/I(n)grande(s) son de còps nommats Fines en latin pendant l'Antiquitat (Ingrandes (Endre), al sègle IV, Ingrandes (Vinhana), en 140 [10].
Critica de qualques interpretacions[modificar | modificar la font]
- *Randa pòt dificilament aver lo sens de frontièra en gallés, perqué los mots foneticament prèp de randa dins las autras lengas celticas an pas aquel sens, nimai un sens aparentat [11]; de mai, i a de noms de rius coma Égronne, Augronne, Égrenne, Iron, Yron, situats tanben a de frontièras entre civitates galleses, qu'an un rapòrt evident ambe Iguerande/ Ingrandes, etc, mès que pòdon pas aver randa coma finala; Ferdinand Lot avança Icoronum e Icoronna coma possibilitats d'origina per aquels rius [12]. Coma onno, -onna son sovent de sufixes idronomics galleses, res empacha pas que -anda siá un sufixe el tanben. En consequéncia, la copadura explicita o implicita equo/icó (etc) - randa se justifica dificilament.
- L'element *Equo- foguèt comparat al latin e italic aequus « egal, equitable, just » per explicar l'ensemble del sintagme coma « limit just »; mas -qu- existís pas en gallés e foguèt remplaçat per -p-; caldriá donc supausar un sintagme bilingüe gallo-latin, donc tardiu [13], a una epòca que las frontièras entre pòbles galleses avián perdut l'importància qu'avián a l'epòca de l'independéncia; al revèrs, la reconstruccion ewiranda de Longnon a l'avantatge de poder s'apiejar sus uiros, glosat coma « vertadièr » per Delamarre [14], mas si -w- pòt donar -g- (vadum > ga en occitan), gué en francés), lo càmbiament -w- > -g- deu èsser posterior al sègle VII, epòca de Igoranda e vicus Ingrandisse (Ingrandes (Vinhana))
- Non cal pas pr'aquò sospeitar la celticitat del sintagme Equoranda/Icoranda, etc, coma o fa Delamarre [15] : un mot utilizat sus de frontièras de pòbles galleses deu logicament èsser tanben gallés, quitament se comprenèm pas mai lo sens de sos elements.
- Es benlèu imprudent de voler que lo mot a l'origina de nòstres toponimes siá foneticament semblable dins tot lo territòri de la Gàllia. En efècte, una partida de las evolucions posterioras dels etimes s'explica pas per l'erosion fonetica : Ai- de Aiguranda, -n- de INgrandes. Lo primièr se pòt explicar per l'atraccion de aiga [16], lo segond per la necessitat de renforçar la vocala iniciala, totjorn menaçada d'aferèsi (supression del començament d'un mot). Mas cossí explicar l'espandiment d'aquelas evolucions sus d'airals vastes, per un mot qu'aviá pas mai de sens dins las lengas romanicas, de toponimes que son pas los de grandas vilas e qu'avián donc pas de rason de viatjar e de s'influenciar mutualament ?
- Justament Ai- a l'iniciala, e pas Aig-, se rencontra tanben, en Occitània. dins d'autres toponimes situats a de frontièras de civitates, mai que mai dels Petrocorii. Aquels toponimes an tanben una particularitat interessanta : siá se pòdon pas explicar fins ara (Aidon, Aivigas, Eybènes, ambe un dobte pel darrèr, escrit Haebene en 1322), siá cadun es sol de son nom (Aineça, Aimet). Lo cas d'Aineça es caracteristic : se pòt interpretar classicament coma Ainus (nom del propietari) + sufixe -itia e villa sosentendut [17]. Mès coma es al limit del territòri dels Nitiobròges, la distribucion dels elements pòt tanben èsser (ai-) + -niti- + marca del femenin (villa-). Per Aimet, s'observarà que meddu-/meddi-/messi- es glosat coma « jutjament » per Delamarre [18]. Aidon pòt aver dunum coma segond element, encara que in villa Aidomno, en 1020 semble pas un dunum (dubnos/dumnos, « sorne, tenebrós », puslèu al sens de « mond dels infèrns, del bas », sembla una solucion milhora).
- En conclusion, en evitant de s'aventurar a donar un sens precís per aquel misteriós element Ai-, que sembla aver un rapòrt ambe las idèias de « frontièra » o de « limit » çaquelà, una possibilitat es de descopar lo sintagme a l'origina d'Aiguranda en tres elements : (etime de ai-) + cor o gor + (etime de -anda). E justament pel segond element postulat, -cor- o -gor-, Delamarre explica corro- o coro- per « barrat » [19], sens pas estrangièr a l'idèa de « frontièra ». Per -anda, pòt èsser eventualament sufixe, o aver lo sens d'« interior », cf. ando-gna, « nascuda a l'interior » [20]. Un sintagme « interior del limit (?) barrat » es pas incoërent, amai siá pas assegurat. Coma Ai- es pas qu'occitan, cal adaptar lo rasonament per las regions pus nordicas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Caldriá far lo recensament de las comunas qu'an Ai- etimologic coma primièra sillaba e comparar la frequéncia de las que son al limit d'un pòble gallés ambe la mejana de las autras (fòra Gasconha de segur e en eliminant los Aigurandas). La dificultat es que l'evolucion de Ai- en situacion pretonica es sovent Ei- e que cal fisança als toponimistas per saber s'aquel Ei- ven de Ai- o de Es-. Ne resulta una part d'arbitrari dins la seleccion que pòt trebolar lo tractament estatistic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 163-164
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 71
- ↑ Igoranda ou Icoranda « frontière ». Note de toponymie gauloise », in Revue archéologique, tome XX, 1892, p. 170-175, citat per Roger Dion, Les Frontières de la France, Hachette, 1947
- ↑ citat per Roger Dion, Les Frontières de la France, Hachette, 1947
- ↑ Ferdinand Lot, Encore Iguoranda, in Revue des Études Anciennes, Annada 1924, Volume 26, N° 2 p. 125-129 http://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1924_num_26_2_2308
- ↑ Les Frontières de la France, Hachette, 1947
- ↑ Les Noms de lieux, p. PUF (coll. Que sais-je ?), Paris, 1969, p. 41 e 54
- ↑ Pierre-Yves Lambert, La Langue gauloise, Editions Errance, 1994
- ↑ Jacques Lacroix, Les Noms d'origine gauloise. La Gaule des combats, Editions Errance, Paris, 2003, p. 45-52
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 5
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 163-164
- ↑ Ferdinand Lot, Encore Iguoranda, in Revue des Études Anciennes, Annada 1924, Volume 26, N° 2 p. 125-129 http://www.persee.fr/doc/rea_0035-2004_1924_num_26_2_2308
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 164
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 320
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 164
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 149
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 141
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 222
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 126
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 48


text:
Tiraspol
Tiraspol (pron. romanesa: [tiˈraspol]; en rus e ucraïnian: Tиpacпoлb, pron. russa: [tʲɪˈraspəlʲ]) es un vila de Moldàvia. Es la capitala de la region separatista de Transnístria.
Sa superfícia es de 50 km² e sa populacion estimada seriá de 135 700 abitants en 2013. La vila es situada a l'èst del riu Dnièstre.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tiraspol.info (en rus)
- Meteo2.md Tiraspol (en romanés)
- Tiraspol Times & Weekly Review (en chinés)


text:
Lo sistèma d’immersion lingüistica es lo sistèma catalan d’ensenhament, es atacat pel poder central espanhòl (qu’espèra aplicar lo modèl francés coma Franco), es criticat pels nacionalistas de totas pèls en fRANÇA, corporatistas o sindicalistas, mas atanben de las associacions dels parents d’escolans.
Es l’unic sistèma acceptat e valorizat per totes los educators europèus, aqueles que crèson al multilingüisme ; èstre poliglòt serà pas per aquel sistèma, malgrat tot çò que pòdon explicar los «éducateurs» en cap del sistèma nacionalista francés. Aquel sistèma còpia lo sistèma d’imposicion d ela lenga del rei, en cap moment es democratic coma l’explica Michel Dubet a la SGEN-CFDT en 2010, aquel que fòrma dins las universitats d’Aquitània per exemple, e aquel qu’es près per referéncia per totes los partits centralistas franceses quora se li demanda conselh.
Ensenhar dins la lenga es la primièra laïcitat ; laïcos = çò qu’aparten al pòble en lenga grèga anciana ; l’occitan es la lenga del pòble qu’a bastit Occitània, e sa civilizacion de paratge, convivéncia e jòi, es bric la lenga administrativa francesa, nimai la lenga etnica, ni la lenga polida, cap la lenga d’una classa sociala. l’occitan es la lenga del pòble, per classa mesclada, es la lenga republicana per esséncia, per istòria. L’occitan es l’unic poder actual del pòble d’Occitània.