text:
AOC et grand cru de la Vallée du Rhône, le vin de Tavel est produit sur la commune éponyme et ses alentours, sur la rive droite du Rhône, entre Avignon et le Pont-du-Gard.
Historiquement, la vigne s’installe sur le terroir de Tavel (Gard) avec les Romains. Mais c’est à partir du XVIIe siècle que les Tavellois se tournent vers la production de vin d’exportation comme l’indique le compoix de 1636 qui révèle un recul des céréales et cultures vivrières au profit du vignoble.
Dès le milieu du XIXe siècle, Honoré de Balzac ou encore Brillat-Savarin font la renommée de ce vin à la couleur à nulle autre pareille comme le décrit poétiquement un certain Jean du Clos dans Le Figaro en octobre 1940 : « c’est un vin qui ne ressemble à aucun autre. Observez la délicatesse de sa couleur : topaze mélangée de rubis chatoyant. Plus de joie dans cette teinte que dans la rouge gravité du Bourgogne ou du Bordeaux, plus de légèreté, plus d’esprit ! » (« Hier, les anis, les mixtures… Aujourd’hui, buvons du Tavel ! », dans Le Figaro, n° 295, 22 octobre 1940.
Lire en ligne sur Gallica : http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4107388/f2
En 1878 dans son Trésor du félibrige, à l’article « Tavèu » (nom occitan de la commune), Frédéric Mistral tempère la renommée de ce vin déjà historique : « Vin de Tavel, renommé autrefois ». Ce n’est qu’à partir du début du XXe siècle, avec la création du « Syndicat des Propriétaires Viticulteurs de Tavel » et son action pour délimiter les limites de l’aire de production, puis la création d’un AOC en 1936, que le vin de Tavel, en protégeant ses spécificités, retrouve son ancienne renommée.
Situé près du triangle d’or félibréen (Provence rhodanienne), foyer de la grande renaissance des lettres d’oc portée par le Félibrige à partir de 1854, le vin de Tavel se retrouva bien souvent sur la table comme dans les textes des écrivains provençaux.
On attribue souvent à Frédéric Mistral ce magnifique portrait du vin de Tavel : « Le soleil semble se coucher dans un verre de Tavel aux tons rubis irisés de topaze mais c'est pour mieux se lever dans les cœurs. » Cette citation reste introuvable dans l’œuvre publiée du grand écrivain provençal.
Frédéric Mistral utilise cependant l’image du vin de Tavel, pour sa couleur éclatante comme son effet sur les sens, dans son poème « Languitudo » :
Texte original (extrait) :
Fasié bon caligna, ma douço amigo,
De-long dis aubespin,
Souto li pin.
Lou fiò de ti vistoun, ma douço amigo,
Bèn mai que lou Tavèu
Pico au cervèu.
Traduction française :
Il faisait bon s’aimer, ma douce amie,
Le long des aubépines,
Sous les pins.
Le feu de tes petits yeux, ma douce amie,
Bien plus que le Tavel,
Attise le cerveau
Mistral Frédéric, « Languitudo », [Ennui], Lis Isclo d’Or, 1876.
Ainsi pour le poète, seul le regard le plus perçant du monde peut surpasser l’effet du vin de Tavel sur les sens.
Théodore Aubanel évoque lui aussi le vin de Tavel dans sa « Cansoun di vièi » (Chanson des vieux), qui décrit les emblèmes du banquet provençal. Voici les trois strophes dédiées aux vieux et glorieux vins de Provence (avec une allusion à la disparition du vignoble traditionnel, alors ravagé en Provence par l’arrivée du phylloxéra dans les années 1880) :
Texte original (extrait) :
S’adus e se destapo
Cènt flasco pèr la set,
Lou Castèu-nòu-de-Papo
E lou Ferigoulet.
E dins li vèire l’amo
Dóu vin uiausso lèu :
Lou Tavèu, uno flamo!
Lou Sant-Jorge, un soulèu!
De nòsti vigno morto
Chourlon li vièi grand vin,
E soun fiò lis emporto
En d’estrambord divin!
Traduction française :
On prépare et débouchonne
Cent flasques pour la soif,
Le Châteauneuf-du-pape
Et le Férigoulet.
Et dans les verres l’âme
Du vin fait rapidement des éclairs :
Le Tavel, une flamme!
Le Saint-Georges, un soleil!
De nos vignes mortes
On lampe les vieux grands vins,
Et leur feu les emporte
En de divines exaltations!
Aubanel Théodore, « Li vièi », [Les vieux]. Publié dans la Revue félibréenne, tome XIV, 1899 puis dans l’Anthologie du Félibrige provençal de Pierre Fontan
[Voir le texte]
Enfin, le truculent François-Henri-Joseph Blaze dit « Castil-Blaze » dédie lui aussi une chanson en occitan au « Vin de Tavèu ». Il s’agit cependant ici bien plus d’une chanson à boire que d’un poème d’amour.
Texte original (extrait) :
Beven, beven coume de trau,
Coume li sablo de la Crau ! (...)
Estùdie la geougrafio
Sus la touaio dóu cabaret :
De Malaga m’envau sus Dìo,
Dóu Ren descènde à Pacaret ;
De la Bourgougno e la Champagno
M’enfile i vigno de Lunèu ;
Quand ai begu li vin d’Espagno,
Emé plesi rèste au Tavèu.
Traduction française :
Nous buvons, nous buvons comme des trous,
Comme les sables de la Crau ! (...)
J’étudie la géographie
Sur la nappe du cabaret :
De Malaga je m’en vais jusqu’à Die,
Du Rhin je descends à Pacaret ;
De la Bourgogne et la Champagne
Je pars pour les vignes de Lunel ;
Quand j’ai bu les vins d’Espagne,
Avec plaisir je reste au Tavel.
Source : Un liame de rasin countenènt lis obro de Castil-Blaze, Adoufe Dumas, Jan Reboul, Glaup e T. Poussel reculido e publicado pèr J. Roumanille e F. Mistral. Avignon, J. Roumanille, 1865.
Consulter le recueil en ligne : http://www.occitanica.eu/omeka/items/show/14329
Site du syndicat de l’AOC Tavel : http://www.vin-tavel.com
La question linguistica demòra curiosament absenta de l'istoriografia de la Primièra Guèrra mondiala en França. Demest los soldats bretons, basques, « ch'tis » - lo tèrme es, en mai, sortit de las trencadas - provençals, lengadocians, auvernhats o encara gascons per l'espaci occitanofòn, una granda majoritat testimonièt de son experiéncia de la guèrra dins de quasernets, letras, memòris e sovenirs, en francés. A partir d'aqueste constat, sembla que los istorians clavèron definitivament lo dorsièr de las lengas pendent la guèrra.
Mas l'istòria de la Granda Guèrra en França a considerablament mudat pendent las quaranta annadas passadas gràcias a una consideracion mai importanta per los documents produches per los soldats eles-meteis. Se seriá pogut pensar qu'aqueste retorn al « pòble », a las sorgas dirèctas dels combatents e de las populacions de l'arrièr, a la question sociala, e mai territoriala, auriá permés de revelar las nombrosas questions linguisticas que lo conflicte fa aparéisser per comprene la França de 1914, coma la, trebolada, de l'après 1918. Nos cal constatar qu'es pas encara estat totalament lo cas malgrat mai d'un trabalh (enfin) entreprés, en màger part sus los soldats bretons o, per çò que concernís la question « occitana », amb l'analisi de l'afar del 15en còs.
À l'est du département de l'Hérault et dans une bonne part de celui du Gard, s'étendent des zones humides, partie occidentale de la Camargue. Au cœur de cette Petite Camargue, évoluent manadiers et taureaux noirs, les bióus qui chaque année, d'avril en octobre défient l'homme au cours des courses camarguaises. Cette pratique sportive consiste pour les raseteurs, à décrocher grâce à de petits crochets de métal, la cocarde placée sur l'os frontal de l'animal.
La bouvine, tradition séculaire de ces espaces, regroupe autour d'elle la communauté villageoise au cours des fêtes votives. Abrivada, capelada, aubadas et empègas perpétuent les rites et traditions de cette fête aux accents occitans.
Los « jornals de trencadas » representan un tipe de publicacion ligat a l'evolucion de la guèrra de 1914-1918. Apareisson tre que lo front s'estabiliza e que comença la guèrra de trencadas, concebuts pels soldats e pels oficièrs al front.
Enterrats dins las trencadas, de soldats regidisson, d'un biais manuscrit primièr, puèi jos la forma de pichòtas fuèlhas roneotipadas o estampadas, de jornals destinats a amusar lors camaradas. Jògan un ròtle essencial per lo moral de las tropas : emplenan l'abséncia de novèlas e ajudan, amb umor, a véncer lo lagui emai lo desesper.
Lo primièr, l'Écho de l'Argonne, naís en octòbre de 1914, puèi los jornals de trencadas se multiplican sul front francés : Le Petit Colonial, L'Écho de l'Argonne, Le Poilu et L'Écho des marmites son los primièrs a èsser creats, amb una periodicitat sovent incèrta. Son pasmens recensats mai de 450 títols, sovent tirats a un pichon nombre d'exemplaris, a l'excepcion de qualques uns, coma Le Crapouillot imprimit a mai de 1500 exemplaris e que coneisserà una longevitat excepcionala.
Los jornals editats per las tropas de primièra linha son majoritaris mentre que los jornals de las unitats de seconda linha (artilhièrs e territorials, còrs de tecnicians militars, cavalièrs e blindats) representan pas qu’un tèrç de las publicacions.
Los títols son redigits dins las unitats mens expausadas que l'infantariá de primièra linha. Emanan generalament de soldats qu’an una especialitat (forrièr, balardièrs, telefonistas, vaguemèstres, ciclistas, cosinièrs, etc.). Mantuns jornals de trencadas son estats redigits completament en occitan. La magèr part d'eles son creats per las societats felibrencas constituidas al Front.
Ecò dóu Bousquetoun. Escolo dóu Boumbardamen. [S.l.] : [s.n.], 1915-1919.
Veire la ficha de presentacion e los numèros disponibles en linha.
Buletin de l'Escolo dóu Boumbardamen. Escolo dóu Boumbardamen. [S.l.] : [s.n.], 1916.
Veire la ficha de presentacion e los numèros disponibles en linha.
A la diferéncia dels jornals de trencadas, aqueles títols son elaborats a l’arrièr, e per çò que tòca a l'espaci occitanofòn, fòrça luènh del Front. Pasmens, son d'unes còps en contacte dirècte amb los combatents, siá per la correspondéncia, siá perque lor redactor, coma Peire Azema, per Lou Gal de Montpelhièr, a fach l'experiéncia del combat abans d'esser reformat après una nafradura grèva.
Pòdon tanben èsser un ligam entre los combatents, coma dins lo cas de la Gazeto Loubetenco, ont lo redactor Joseph Loubet, que se definís coma un « grafiè de tóuti », s'encarga de reculhir las nòvas que recep del Front e de las faire circular alprèp de sos lectors-informators.
Çaquelà per capitar a la publicacion calguèt per totes passar l’òsca de las condicions materialas impausadas per la realitat dels combats e la susvelhança aumentada de la censura que portava son atencion sus totes los escambis de correspondéncia amb lo Front.
La Gazeto Loubetenco. [Paris] : [J. Loubet], 1915-1917
Veire la ficha de presentacion e los numèros disponibles en linha.
Lou Gal. Mount-Peliè : [s.n.], 1915-1920
Veire la ficha de presentacion e los numèros disponibles en linha.
L’Escolo de l’Uba-Luen [de l’Extrême-Nord]. [S.l.] : [s.n.], [s.d.].
Aucun exemplaire connu à ce jour, identifié grâce grâce aux informations contenues dans Lou Libre d’or de Santo Estello (p.63) et Noto de guerro de Marius Jouveau.
L'occitan es present dins la premsa e las revistas francesas publicadas pendent la primièra guèrra mondiala. Sa traça se pòt trapar dins las publicacions que pareisson sus lo Front e que son nascudas amb la guèrra, mas tanben dins las que pareisson a l’arrièr e que son en màger part de revistas regionalas o regionalistas.
Hurle Obus : Échos des terribles torriaux, organe des tranchées du 12e territorial infanterie. [S.n.] : [s.l.], 1916-1917.
Jornal de trencadas publicat de 1916 a 1917 que conten una cronica redigida totalament en picard. Un poèma de Camille Dupetit, titolat Fausse Alerte seriá estat publicat dins aquela rubrica.
Consultar los numèros disponibles en linha
Poil et Plume, Gazette inoffensive et intermittente: poil des rudes lapins, plume des joyeux coqs du 81me Régiment d'Infanterie. [S.l.] : [s.n.], 1916.
Tre sa parucion al mes de març de 1916, lo jornal met en abans sus la cobèrta de sos tres primièrs numèros “Vivo lou Clapas!” expression contestada e remplaçada apuèi per “Vivo lou Miejour” per satisfaire a las reclamacions de l’ensems dels soldats meridionals. Lo jornal publicava d’articles de tota mena : reclams, rubricas de bons mots que d’unes èran redigits en occitan. Estampat a Cavalhon, son tiratge variava entre 2000 e 3000 exemplaris.
La Vie poilusienne : Journal du 142e régiment d’infanterie. [S.l.] : [s.n.], 1916-1917.
Aquel jornal, fondat per Pierre Causse (1883-1951) - felibre montpelhierenc, vinhairon e poèta conegut jol nom de « Caussou de l'Oulivié » o del « felibre de l'Oulivié » – pareguèt pel primièr còp en mai 1916 dins las trencadas a la dreita de la bòria de Beauséjour, imprimit sus 4 paginas, tirat a 1200 exemplaris. La Vie poilusienne, que s'adreiçava al regiment 142, constituit de soldats del Miègjorn, publicava vèrs e pròsa en lenga d'òc. Lo jornal, imprimit a Montpelhièr tre lo numero 6, coneisserà 9 numèros.
L'Écho du boqueteau
Veire la ficha de presentacion e los numèros disponibles en linha
Le Rayon. Supplément du Poilu Saint-Emilionnais. Bulletin religieux. Bordeaux : [s.n.], 1917-1919.
Fondat per l'abat Daniel Bergey (1881-1950), mobilizat al 18en regiment d'infantariá, aquel jornal imprimit a Bordèu es lo segond suplement al Poilu Saint-Emilionnais. Èra pas solament l'organ del 18e RI mas lo dels combatents de tota una comuna e de lor familha ; lo jornal recebiá de nòvas de tots los Peluts de Sant-Emilion disseminats sul Front. Publica d'articles e de poèmas en lenga d'òc (bearnés) e en basc. Fondat en 1915, lo jornal desapareis en 1919 amb sos suplements.
Le Petit Var. Toulon : [s.n.], 1880-1944.
Le Petit Var es un quotidian republican socialista. A l'imatge d'una granda part de la premsa meridionala, pren lo partit dels soldats del 15en còrps contra l'accusacion de coarditge lançada pel senator Gervais. « Nos explicarem mai tard » escriu Le Petit Var lo 26 d'agost de 1914, e respectant sa promessa, publica una campanha per una reparacion morala pendent tot lo mes de julh 1919. Lo jornal publica tanben a una frequéncia irregulara de dessenhs umoristics redigits en occitan, que l'autor demòra encara uèi desconegut.
Revue Méridionale. Carcassonne : [s.n.], 1889-1915.
Fondada a Carcassona per Achille Rouquet en 1886, a l’origina jol nom de Revue de l'Aude, la Revue Méridionale es una revista regionalista que publica los tèxtes dels grans autors del Miègjorn : Achille Mir, Frédéric Mistral, Joseph Roumanille, Gaston Jourdanne, Auguste Fourès. Acòrda una plaça larga a l'occitan e publica tanben d'autors parisencs coneguts coma Mallarmé. En 1915, dins sa 30ena annada, la revista publica lo « Clam de guèrra occitan » de Prosper Estieu, en data del 27 d'agost de 1914. Las annadas de guèrra seràn marcadas per la publicacion de correspondéncias de guèrra, de nòvas del Front e de poèmas patriotics. La revista arrestarà de paréisser en 1916.
Le Feu. Aix-en-Provence : [s.n.], 1905-[1943?]. (NS 1917)
Organ del regionalisme mediterranenc, la revista Le Feu es publicada dos còps per mes a Ais-de-Provença per Émile Sicard e Joseph d'Arbaud. Aprèp una pausa al moment de la declaracion de guèrra, Le Feu torna paréisser dins una novèla seria en genièr de 1917. La revista mòstra son estacament a Mistral, a la renaissança provençala e a la fraternitat dels paises d'Oc, reivendica la renaissança de las províncias e defend la causa regionalista. Emai escriga en magèr part en francés, la revista consacra mantuns articles als autors occitans.
A l'Edat Mejana la medecina e la cirurgia son encara a espelir quora Abu Al-Qasim (v. 940-v. 1013), Albucasis en occident, comença la redaccion de son grand-òbra, Al-Tasrif (nom complet : Kitab al-Tasrif li man 'ajaza 'ani at-T'aleef). Aquel obratge, soma del saber medical e cirurgical de son temps, profita de las recèrcas e experiéncias menadas per lo medecin d'Al-Andalus. Al-Tasrif va constituïr pendent de sègles una sorga de referéncia dins lo mitan medical e universitari, largament al delai de las frontièras de la peninsula iberica.
Las colleccions de la Bibliothèque interuniversitaire de Montpellier, vila de la longa tradicion universitària e medicala, conservan dos exemplaris de l'obratge, l'un dins sa version latina (lo manuscrit H89), lo segond en occitan (lo manuscrit H95), unenc manuscrit de l'obratge d'Albucasis conegut dins aquela lenga.
Lo manuscrit H95 ric de 215 plancas illustradas que representa qualques-uns dels instruments cirurgicals de l'epòca, es un document preciós per l'istòria e la linguistica occitanas. Sa paternitat demòra pasmens sorga de questionaments. La comanda d'aquel obratge seriá atribuïda a Gaston III de Fois-Bearn, mai conegut jos lo nom de Gaston Fèbus, a son paire ; Gaston II de Fois-Bearn o a sa maire pendent la quasi regéncia qu'administrèt après la mòrt de son òme. Aquelas ipotèsis s'apiejan sus las diferentas marcas produchas sus lo document e los inventaris de lors eiretièrs.
< La Chirurgie d'Albucasis
< La Cyrurgia
< La Cirurgia
< L'Albucasis
Manuscrit de pergamin de 70 fulhets a 2 colonas, precedits e seguits de 3 fulhets de garda en papièr modèrna.
Datat de la segonda mitat del sègle XIV, lo manuscrit presenta en bas de sa primièra pagina, un escudet a las armas de Fois e de Bearn e una bandièra que pòrta lo clam de guèrra del comte Gaston III de Fois-Bearn (1343-1391).
Descripcion complèta (en francés) : notícia Calames http://www.calames.abes.fr/pub/#details?id=D01040719
Accedir al document numerizat : http://occitanica.eu/omeka/items/show/11898
Las originas del manuscrit H95, unenc exemplari conegut d'Al-Tasrif en occitan, uèi conservat per la Bibliothèque interuniversitaire de Montpellier, demòran incèrtas.
La tièra que seguís, qu'indica l'istòria del manuscrit establís sus la basa dels estudis mai recents, poirà possible evoluïr.
1/ Los vescòmtes de Fois-Bearn, Gaston II e Gaston III
Divèrses elements permetan d'atribuir la paternitat del manuscrit H95 als vescòmtes de Bearn, Gaston II (1308-1343) o mai probablament son filh Gaston III (1343-1391) o sa femna.
Datat de la segonda mitat del sègle XIV, lo manuscrit presenta en bas de sa primièra pagina, un escudet a las armas de Fois e de Bearn e una bandièra que pòrta lo clam de guèrra del comte Gaston III de Fois-Bearn (1343-1391).
Las colleccions de la Bibliothèque Sainte-Geneviève de Paris conservan un exemplari de l'Elucidari (Ms. 1029), traduccion occitana del De proprietatibus rerum de Bertomiu l’Anglés, que sembla eissut del meteis mecèna que lo manuscrit H95 de Montpelhièr. Òr, l’exemplari de l'Elucidari presenta en prològ qualques vèrses qu'indican que l'entrepresa de traduccion èra estada començada per un jove comte de Fois nomat Gaston, çò que sugerís una comanda de la Cirurgia per la meteissa familha.
2/ La familha d'Albret
Los archius departamentals dels Pyrénées-Atlantiques conservan diferents inventaris mobilièrs de la familha d'Albret, vescòmtes de Bearn a partir del sègle XV, qu'atestan la preséncia dins lors colleccions de diferentas traduccions en occitan de las òbras d'Albucasis.
Enfin l'estudi dels inventaris mobilièrs de la familha d'Albret, luenchencs eiretièrs de Gaston Fèbus, revèla una preséncia tant de l'Elucidari que de la Cirurgia dins las bibliotècas bearnesas. De manuscrits dintrats plan abans lo regne dels Albret sus lo vescomtat. L'inventari de 1533, del temps d'Enric II d'Albret, pòrta sota lo numèro 14 la mencion seguenta : "Autre livre commensant : Les paroles de "Albucassin, en mauvais langaige"; o segon las indicacions donadas mai luènh a l'article 18 de l'inventari establit per lo mèstre d'ostalariá Jehannot de Laborde, « en langage du midi de la France ». Es al mens la deduccion facha per Charles Rahlenbeck en 1882, per la publicacion de l'inventari de Pau. Quora perseguís son analisi del document, nòta la preséncia a l'article 15, d'un obratge titolat "Le palays de Sagesse, escript en parchemin", dins lo qual pensa identificar « l'Elucidari de las proprietatz de totas res naturals », compilacion enciclopedica que debuta per una pèça allegorica que son primièrs vèrses son : "Comensa le palaytz de Savieza, fayt a istancia del noble princep Guasto, compte de Foysh."
3/ La Bibliothèque interuniversitaire de Montpelhièr
Lo manuscrit H95 a tot naturalament trobat sa plaça dins las colleccions de la Bibliothèque interuniversitaire de Montpelhièr, rica d'una longa tradicion universitària e scientifica. La capitala erauresa constituís amb la Sorbonne una de las mai ancianas universitats de França puèi que sa fondacion remonta a la debuta del sègle XIII. La medecina figura al títol de sos ensenhaments mas las traças de sa practica son aquí encara mai precòças puèi qu'es atestada tre 1137 a Montpelhièr.
Se Rahlenbeck vei dins l'exemplari occitan de la Cirurgia present dins las colleccions de la familha de Navarra, lo manuscrit H95 uèi conservat a Montpelhièr, lo percors exacte dels dos obratges, Cirurgia coma Elucidari, entre lo sègle XVI e lor luòc de conservacion actual es totjorn pas conegut. Lor traça se pèrd tre la debuta del sègle XVII. Quora perseguís son analisi dels inventaris de la familha de Navarra, Rahlenbeck soslinha que pendent los primièrs meses de l'annada 1621, alara que lo vescomtat de Bearn es definitivament restacat al reiaume de França e que Loís XIII regna sus lo reiaume dempuèi París, l'anciana cort dels reis de Navarra e mai que mai lor bibliotèca, fa l'objècte d'una seria de pilhatges.
Lo manuscrit compòrta sus lo primièr fulhet las armas e la devisa de Gaston Fèbus « Febus avant » . Repren lo darrièr volum de l'obratge original e se divisa en tres libres qu'an cadun una tematica que seguís lo plan seguent :
- la cauterizacion
- las operacions de talha
- fracturas et luxacions
1/ L'autor e lo contèxte de redaccion
L’autor del tractat Abū al-Qāsim Khalaf ibn Abbās al-Zahrāwī, es nascut vèrs 936 après Jèsus-Crist (940 per certanas sorsas), Albucasis viu dins la banlega de la capitala cordoana d'Al-Andalus, dins la vila d'El Zahra e ofícia coma medecin e cirurgian a la cort califala. Còrdoa es alara una capitala raionanta. Emai situida a l'extremitat oest del monde musulman prenguèt progressivament son independéncia cap als califas de Bagdad ; Al-Andalus demòra al còr d'un important malhum de relacions amb los Orients arabs. Tre lo sègle X, Còrdoa es un centre de confluéncia dels sabers mercés al sosten portat per los sobeirans Omeians en favor de las arts, sciéncias e letras. Lor regna representa dins aqueles diferents domenis una vertadièra edat d'aur. Jos Abd-ar-Rahman III (891-961), la vila vei emergir una novèla tradicion medicala e aculhís una de las grandas escòlas de medecina d'aquel temps, fàcia a las capitalas arabas de Bagdad, d'Ispahan, del Caire...
Es dins aquel contèxte, quora oficia a la cort d'Al-Hakam II, qu'Albucasis redigís un dels obratges scientifics medievals màgers de son temps, le Kitab Al-Tasrif li man 'ajaza 'ani at-T'aleef, tanben conegut jos lo nom d'Al-Tasrif. Vertadièra enciclopèdia medicala en 30 volums e 1500 paginas, l'obratge recampa l'ensems de las coneissenças d'aquel temps sus la question e las recentas descobèrtas cirurgicalas fachas per Albucasis en seguida de sas recèrcas e son trabalh de disseccion. En fin d'illustrar son prepaus, inserís dins son tractat de cirurgia d'esquèmas explicatius que descrivan per exemple los instruments inventats per el, çò que constituís per l'epoca una desmarcha innovanta. Lo tractat ofrís tanben una plaça mai importanta al rapòrt sonhaire/sonhat que prefigura d'un biais pro pròche lo diagnostic modèrne. Son òbra coneis lèu un grand succès, mai que mai lo darrièr tòma. La renommada e las idèas de la Cirurgia van progressivament despassar las frontièras d'Al-Andalus, après la traduccion latina de l'obratge.
2/ Difusion de l’òbra a l'Edat Mejana
La Reconquista comença tre 722 dins lo nòrd de la peninsula iberica. En 1085, Toledo es presa per lo rei Anfós VI de Leon e Castelha. Los crestians descobrisson sus plaça una activitat intellectuala prigondament establida e una importanta comunitat mozaraba (los crestians d'Al-andalus) que va facilitar la transmission dels sabers. La tradicion culturala e scientifica de Toledo se perpetua qualques sègles après la Reconquista, e pendent totes los sègles XIII e XIV, s'arrèsta pas de copiar e de traduire de manuscrits arabs. Es dins aquel contèxte que Gerard de Cremòna vengut de Lombardia, s'installa dins la ciutat castelhana e realiza la traduccion en latin d'un grand nombre de manuscrits arabs. Aquel lombard produtz alara lo manuscrit 0 del tractat d'Albucasis.
La traduccion latina favoriza la difusion de l'obratge e son succès se confirmarà pendent tot l'Edat Mejana. D'importants medecins e cirurgians coma Pietro Argallata, mas tanben Guy de Chauliac, Roger de Parme, Guillaume de Salicet... emplegan e citan lo trabalh de lor prestigiós predecessor. Pendent prèp de cinq sègles, lo tractat d'Albucasis figura als programmas de las Universitats de Salerna e de Montpelhièr.
3/ La lenga de l'Albucasis
Redigit dins la varianta lengadociana de l'occitan, probable la del parlar de Fois, lo manuscrit H95 sembla èsser eissut d'una traduccion literala adaptada, non pas del tèxte original en arab, mas d'una de las traduccions latinas de la Cirurgia, possiblament lo segond manuscrit conservat a Montpelhièr (quòta H89ter). Lo recors a l'occitan, lenga maternala del comanditari de la traduccion, dobrís al sègle XIV de novèlas perspectivas a la produccion occitana escricha, qu'es convidada a explorar de novèls territòris, mai que mai dins lo domeni lexical.
- Tourtoulon, Charles de. « La Chirurgie d'Albucasis traduite en dialecte toulousain (bas pays de Foix) du XIVe siècle », Revue des langues romanes, 1, 1870, p. 3-17 et 301-307.
- La Chirurgie d'Albucasis (ou Albucasim), texte occitan du XIVe siècle, éd. Jean Grimaud et Robert Lafont, Montpellier, Centre d'études occitanes de l'Université Paul-Valéry, 1985, 284 p.
- Abū'l Qāsim Halaf Ibn 'Abbās al-Zahrāvi detto Albucasis, La chirurgia. Versione occitanica della prima metà del Trecento, Firenze, Malesci, 1992.
Modalités d'entrée :
Accroissement :
“Papiers de Henri GRÉGOIRE, curé d'Embermesnil, depuis évêque de Blois, sur les patois de la France.”
Recueil factice de 121 f. manuscrits contenant une partie des réponses à la circulaire de l’abbé Grégoire sur les “patois” et de nombreuses pièces en langue de France envoyées avec les réponses, notamment la pièce « Jammeto et Ramoun”, comédie en six actes, en occitan, très populaire dans la région de Carcassonne au XVIIIe siècle.
Ce recueil de manuscrits complète la documentation sur l’enquête Grégoire conservée à la Bibliothèque de la Société de Port-Royal (REV 222 et 223). Il était inconnu d’Augustin Gazier, qui publia à partir de 1874 dans la Revue des langues romanes les matériaux rassemblés par l’enquête Grégoire : RLR. t. V, 1874 ; articles rassemblés en monographie : Augustin Louis GAZIER, Lettres à Grégoire sur les patois de France, 1790-1794 : documents inédits sur la langue, les moeurs et l’état des esprits dans les diverses régions de la France au début de la Révolution ; suivi du Rapport de Grégoire à la Convention… Paris : A. Durand et Pedone-Lauriel, 1880 (reprint : Genève : Slatkine, 1969).
Dates extrêmes :
Langues représentées dans le fonds :
Importance matérielle :
Supports représentés :
Instruments de recherche disponibles :
Conditions de reproduction :
La bibliothèque de la Société de Port-Royal est une bibliothèque privée spécialisée dans l’histoire religieuse de la France moderne. La collection est constituée au cours du XVIIIe siècle par des fidèles du jansénisme. Passée de mains en mains, la collection est vendue et dispersée à la Révolution. C’est en 1802 qu’une société est fondée pour faire vivre le patrimoine et le souvenir du jansénisme et de Port-Royal des Champs. L’important fonds de livres et de manuscrits provenant de la collection de l’abbé Henri Grégoire a été transmis par son secrétaire, l’abbé Jean-Louis Rondeau puis par Gabriel Girard, prêtre de la paroisse Saint-Séverin. La Société Saint-Augustin, ancêtre de la Société de Port-Royal l'a reçu en 1840.
Le fonds de l’abbé Henri Grégoire conservé à la Bibliothèque de la Société de Port-Royal rassemble des imprimés et des manuscrits provenant de l'abbé révolutionnaire et représente une importante documentation sur la Révolution française. Les manuscrits du fonds Grégoire comprennent de nombreuses correspondances reçues par l’abbé Grégoire pendant la Révolution, dont une partie concerne l’Enquête sur les patois de 1790-1794, première grande enquête menée en France sur la situation sociolinguistique.Modalités d'entrée :
LegsAccroissement :
Fonds ouvert (le fonds s’accroît régulièrement de documents sur la Révolution française)
La Bibliothèque de la Société de Port-Royal conserve une grande partie des matériaux produits par l’enquête de l’abbé Henri Grégoire sur les « patois » entre 1790 et 1794. L’autre partie est conservée à la Bibliothèque nationale de France (BnF- Dpt des manuscrits - NAF 27981). Contenu :
- Ms. REV 222 : recueil factice contenant les réponses à la circulaire de l’abbé Grégoire.
- Ms. REV 223 : recueil factice contenant des pièces imprimées en « patois » envoyées à Grégoire en même temps que les réponses à la circulaire.
La plupart des documents réunis dans ces deux recueils ont été publiés par Augustin Gazier dans la Revue des langues romanes à partir de 1874 (t. V) puis en monographie : Augustin Louis GAZIER, Lettres à Grégoire sur les patois de France, 1790-1794 : documents inédits sur la langue, les mœurs et l’état des esprits dans les diverses régions de la France au début de la Révolution ; suivi du Rapport de Grégoire à la Convention… Paris : A. Durand et Pedone-Lauriel, 1880 (reprint : Genève : Slatkine, 1969). En revanche, Augustin Gazier n’avait pas connaissance du recueil BnF-NAF 2798, resté inédit.Dates extrêmes :
- réponses à l'enquête de l'abbé Grégoire : 1790-an III
- pièces justificatives : 1687-an IILangues représentées dans le fonds :
français, alsacien, basque, breton, occitan (tous dialectes), dialectes de langue d'oïl (berrichon, bourguignon-morvandiau, franc-comtois, picard, poitevin-saintongeais, wallon)Importance matérielle :
2 recueils factices : 100 + 22 ms.Supports représentés :
Manuscrits, imprimés
Ms. REVInstruments de recherche disponibles :
Sur le site de la bibliothèque
Répertoire national des bibliothèques et fonds documentaires (RNBFD)
Sur le site de la bibliothèqueConditions de reproduction :


c: text/html

text:
Nòstra Dama de Sanilhac
Nòstra Dama de Sanilhac (oficialament en francés Notre-Dame-de-Sanilhac) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dempuei lo 1er de genier 2017, es comuna delegada de la comuna novela de Sanilhac, emb Bruelh e Marsanés. N'es lo chapluòc.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Seneilhac, en 1199, Senelacum (latinizacion), au segle XII, Senilhacum, au segle XIII, Ecclesia Nova de Senilhac, en 1243, Sanilhac, en 1556, Notre Dame, en 1793. La prononciacion es [nɔːtrɒ’damɒ] [deʂɒni’ʎa]. Sanilhac ven d'un nom gallo-roman, donc d'origina gallesa, Senelius / Senelios (Tanet e Hordé, Boyrie-Fénié) o Senilius / Senilios (Dauzat e Rostaing, Delamarre), emb lo sufixe -acum [1],[2],[3],[4], latinizacion dau sufixe gallés -āco(n). Nòstra Dama de Sanilhac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mestre Senilios. La gleisa es vodada a Nòstra Dama de las Vertuts; una legenda, que se tròba en autre luòc, explica qu'una pastora descrubiguèt una estatua de la Verge dins una boisson que los motons i demoravan a costat per pàisser; menèron l'estatua dins una gleisa de Periguers, solament l'estatua tornèt a son boisson; decidiguèron donc d'i bastir una gleisa. En realitat la gleisa fuguet bastida au mieg dau segle XVII e agrandida au segle XVIII.[5]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1823, Saint-Pierre-ès-Liens (nom francés) fuguet annexat a Nòstra Dama de Salinhac [6].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sent Peir de Chinhac; es aura dau canton d'Isle-Manoire (en francés), donc d'Eila Manoire.
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia de Saint-Pierre-ès-Liens (nom francés)[modificar | modificar la font]
- 1793 : lacuna
- 1800 : 444 abitants
- 1806 : 448 abitants
- 1821 : 436 abitants [7]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 251
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-pierre-de-chignac/NOTRE-DAME-DE-SANILHAC.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 642
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 306
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 251-252
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=35280
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=34204

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
L’òbra de Pèir de Garròs es escrita en gascon garonenc, la de Pèire Godelin en mondin, la de Jansemin en agenés, la de Victor Gelú en provençal maritime, la de Frederic Mistral en provençal rodanenc, la de Justin Besson en roergat, la de Miquèu Camelat en bearnés, la de Bernat Manciet en lanusquet… Atal per la totalitat de nòstra literatura modèrna. Per l’Acadèmia occitana, la realitat de la lenga nòstra, la lenga socializada e viva, es uèi encara la dels parlars, o coma disèm de « las varietats eretadas », es a dire de sistèmas linguistics istoricament regularizats dins un espaci donat. La paradòxa de las màgers es que uèi son los que pretendon defendre « los dialèctes » contra los partisans de la lenga comuna (caricaturats per eles, aquò s’enten), que son sos primièrs destructors. Poiriam parlars d’ensenhaires qu’an d’idèas personalas sus la lenga que devon ensenhar, d’editors visionaris que passan de tèxtes ancians a la molineta de qualque micronacionalisme regional, de diccionaris « gascons » que son en realitat bearneses, de tal organisme quasi-oficial qu’utiliza una mena de macaronic per sas comunicacions panoccitanas, o encara de totas las mesclanhas linguisticas difusadas dins la premsa escrita (papièr e numerica) o alestidas en laboratòris. Per l’Acadèmia occitana donc, l’urgéncia es de salvar e promòure los parlars istorics – per n’èsser convençut basta d’agaitar las publicacions de sos membres – en tot promòure une lenga comuna per ligar lo fagòt. D’aquesta, que correspond a cap de dialècte particular e qu’es solament la lenga de totes, ne tornarem parlar. Rapelam que l’Acadèmia occitana preconiza la coneissença per cadun – e mai que mai los que se dison occitanistas – d’aqueles dos registres de la lenga que de tot biais an en comun, en mai dels 90% dels mots de formacion populara, la totalitat dels mots semisabents e sabents. E non me diguèssen, aprèp aver legit aquò, que non comprenon pas l’occitan comun.
J.-P.


text:
Nothalten
Nothalten en alemannisch (Nothalten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nothalten es un pòble viticole situat sus la rota dels vins de Alsace, en lo departament del Bas-Rhin, entre la vila medievala de Dambach-la-Vila e lo cap de-luòc del costat de Barr. A installat a 220 mètres d'altitud, al pè del Ungersberg, montanha gréseuse en culminant a 901 mètres, al cœur del luòc classificat del Piémont dels Vòges. Lo sieu territòri s'estend sus 440 ectaras, la màger part d'aquel es un airal de appellation d'origina contarotlada #que la produccion viticole ne fa partida melhoras crusses de vins de Alsace. Lo sieu terroir de referéncia es aquel del grand crus muenchberg, d'una superficie de 17,7 ectaras, essencialament plantat de riesling, orientat plen sud e #que la configuracion géographique n'evoca aquela d'un amphithéâtre.
Nothalten est un village viticole situé sur la route des vins d'Alsace, dans le département du Bas-Rhin, entre la ville médiévale de Dambach-la-Ville et le capluòc du canton de Barr. Il est installé à 220 mètres d'altitude, au pied de l'Ungersberg, montagne gréseuse culminant à 901 mètres, au cœur du site classé du Piémont des Vosges. Son territoire s'étend sur 440 hectares, la majeure partie de celui-ci est une aire d'appellation d'origine contrôlée dont la production viticole fait partie des meilleurs crus de vins d'Alsace. Son terroir de référence est celui du grand cru muenchberg, d'une superficie de 17,7 hectares, essentiellement planté de riesling, orienté plein sud et dont la configuration géographique évoque celle d'un amphithéâtre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
1606
Aquesta pagina concernís l'an 1606 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Fòrça malaut dempuei lo començament de son rèine, lo sultan Abd al-Qadir II (1604-1606) foguèt reversat per son fraire Adlan Ièr (1606-1612). Gràcias a sei relacions bònas amb Etiopia, lo sultan descaigut poguèt s'exilar dins aqueu país e foguèt nomat governador d'una vila frontaliera de l'Empèri per lo negus Susneyos (1607-1632).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Fin dau calcul de l'orbita de Mart menada dempuei 1600 per Johannes Kepler que descurbiguèt la natura eliptica deis orbitas dei planetas (premiera lèi de Kepler). Aquò foguèt una rompedura majora dins l'istòria de l'astronomia e de la fisica en causa de sei consequéncias importantas sus lo desvolopament de la mecanica.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Islòm Karímov
Islòm Karímov (en ozbec: Islom Abdug‘aniyevich Karimov/ИcлoM AбдyғaHиeBич KapиMoB; en transliteracion internacionala Islam Karimov, Samarcanda, 30 de genièr de 1938 – Tashkent, 2 de setembre de 2016) foguèt un òme politic ozbec. Darrièr president de la Republica socialista e sovietica d’Ozbequistan, venguèt primièr president tre l'independéncia d’Ozbequistan. Mantenguèt lo caractèri autoritari del regim sovietic en se far tornar elegir quatre còps e en reprimir tota oposicion. Moriguèt a la fin d’agost de 2016, mas sa mòrt foguèt declarada après la fèsta nacionala (lo 1èr de setembre).


text:
Vielha, 10 de noveme de 2017.- Era setmana passada agents de Miei Ambient deth Conselh Generau d’Aran amassa damb agents dera Guardia Civil, interceptèren en tèrme municipau de Bossòst a quate caçaires, vesins de Bossòst e d’Era Bordeta, qu’auien caçat dues femelhes de cèrvi que non portauen cap precinte.
Es agents denoncièren a un des caçaires, per non porta cap precinte.
Eth mes passat, un des caçaires ja siguec denonciat pera Guardia Civil per non portar eth precinte, ua arma que non ère sua sense era guida corresponenta, tanpòc eth document de cession d’arma (procès que realize entà deishar ua arma a d’auta persona).


text:
29/06/2015
Estudiar l'occitan a l'ora de la globalisacion, per Jaumeta Beauzetie
Dempuei tres ans a l'escòla Anatole France de Nontron, la regenta Manon Boulanger sensibilisa sos escolans de CM1 a la cultura dau país. Manca las classas ente enterven Gilbert Bourgeois, regent chaminaire d'occitan dins lo nòrd de la Dordonha, qu'es ben lo prumier còp, a Nontron, que n'um parla, sens la mespresar, de la cultura locala aus pitits ! Fau dire que Manon Boulanger a estudiat lo grec e lo latin e pensa que de balhar un ancratge aus escolans es fondamentau a l'ora de la globalisacion. Qu'es de lur balhar un utilh suplementari, una fòrça per se projetar dins l'avenidor. « En plus, ces interventions plaisent énormément aux enfants qui en parlent à leurs parents ! Ço ditz la regenta».Qu'es entau que Yannick Guédec faguet trabalhar la classa per un espectacle sus « los Croquants », paja d'istòria importanta a coneitre. Christophe Célérier lur faguet una iniciacion au patrimoni e presenteren ensemble de las chançons sus las fonts, lo conte dau chasteu de Jumilhac, lo Leberon, la Vielha dau potz, lo trabalh dau papier.... a la festa de fin d'annada, lo 18 de junh passat. En mai, de mars a junh per 10 seanças los animators benevòles de « Timbalas e Charameu » de l'Union Occitana « Camila Chabaneu » Anna Nadal a la viena, Genevieva e Glaudi Coderc a l'acordeon, Suzel Nadal e Jan Peire Rossinhòu per las danças, lur aprenen las basas daus pas de la "Nontronesa", una correnta de Nontron, lo « brisa-pes » e autras borreias. Danças que los escolans presenten tanben a la festa de fin d'annada. Per las chançons de Nadau, coma Manon Boulanger chanta dins lo grope "La Tireta Duberta", lo grope interven tanben dins sa classa.Coma i a totjorn pas de cors d'occitan au Collegi de Nontron, los elevas rencuren de pas puescher contunhar lur formacion.
Jaumeta Beauzetie
21:43 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (1)
Commentaires
bravo pour cette belle initiative.
Écrit par : clara murner | 30/06/2015 | Avertir le modérateur
Les commentaires sont fermés.


text:
Eth partit siguèc jogat en un terren bastant dolent, tamb fòrça hanga, que mos perjudiquèc fòrça a nosati. Eth St. Lys pendent tot eth partit joguèc ath màxim e se trobèc fòrça ben en terren de jòc, ath contrari de nosati. Era U.E. Bossòst en prumèr minut auèc era mès clara ocasion deth partit : Moha solet dauant era porteria xutèc enta dehòra. Eth St. Lys, jogaue un fotbòl directe, pilotes as sòns delanters Lecussan e Gomes que mos metíen en fòrça problèmes. Atau, ena minuta 30, Gomes marcaue eth 1-0. Tamb aguest resultat s’arribaue ath descans. Ena dusaua mietat dominèren més eth jòc, e semblaue que controlàuem eth partit, mès en un contraatac ,eth madeish Gomes marcaue eth 2-0. Quedauen 20’ e er equip intentèc ath màxim remontar eth marcador mès non mos acompanhèc era sort; per dus viatges es xuts d’Ariel e Felipe anèren tath garròt.Ath finau en un cornèr eri marcauen eth 3-0, resultat damb eth que s’arribaue ath finau. Peth jòc que se vedèc eth resultat semble exagerat més fotbol ei fotbol. Eth St. Lys s’adaptèc molt milhor as condicions deth partit. Ben, quedam eliminadi d’aguesta Copa de Midi, sabem que non ei ua competicion entà poder guanhar, mès er equip encara auie talents d’arribar mès luenh; enguan a estat er an qu’auem arribat ath 4au tour. Ara mos tòque pensar en campionat e ena Copa de Comminges.
Eth pròplèu partit tornam entara Liga deth Districte ; jogam en casa dauant er Isle en Dodon ( tresau classificat ). Partit : dissabte 6 de deseme tàs 20 :00 ores.
Huelha deth partit:
St. Lys 3 – U.E. Bossòst 0
St. Lys:Brigard, Setiao, Torres, Camp, Joyeux, Liotta, Naeye, Senat, Lecussan, Gomes, Garcia. Remplaçants:Derri, Martins, Labouret.
Trainer : Gouilleau Vivian
U.E. BOSSÒST: Monchi, Borja, Pablo, Marc, Felipe, Polilla, Iglesias, Eduardo (40’ Fernando), Moha, Alex e Ariel (40’ Ruben).
Trainer: Jordi
Gols : 1-0 Gomes (30’), 2-0 Gomes (70’), 3-0 Liotta (89’)
Arbitre : Gier Jacques.


text:
Dimenge, 10 de setembre de 2017, 03h00 Societat,Internacional
Lo papa francés es estat aculhit en Colómbia al ritme de musicas afroamericanas e urbanas, en particular lo rap que lo cantèt dijòus passat la monja María Valentina de los Ángeles. La jove religiosa de 29 ans s’èra consagrada a la musica rap al meteis temps que donava sa vida al servici de Dieu, fa 11 ans, e aviá descobèrt qu’amb son talent musical podiá atraire los joves.
La religiosa es coneguda en Colómbia après aver participat a una emission de telerealitat.
Unas jovenetas monjas polidas plenas de vida consagradas a Déu.


text:
Francés de Corteta
Francés de Corteta, senhor de Cambas e de Pradas, tanben conegut com Corteta de Pradas (Agen, 1586 – Autafaja, lo 3 de seteme de 1667), escrivan agenés deu sègle XVIIau e autor d'òbras barròcas de teatre en lenga occitana.
Vita[modificar | modificar la font]
A despart de la soa purmèra importància dens la literatura occitana, que sabem pauc de causas de la soa vita qui deisha quauques traucs peus sons biografs. Francés de Corteta qu’èra lo hilh de Maria Dufòrt e de Joan Jacme de Corteta, governador de Castelculhier. Que vadó dens ua familha de magistrats. Qu’estudiè au Collègi d’Agen abans d’estar page de Francés d’Esparvers de Lussan, futur marescau de França, governador deu Castèth de Blaia e vescomte d’Aubatèrra.
En 1608 qu’esposè la soa cosia Joana de Caumont. En 1619 que s’establí a Agen e quauques annadas arron, en 1639, que’u trobam dens l’armada au servici d’Adrian de Monluc, comte de Caramanh, governador deu país de Fois, de Donasan e d’Andòrra a l’escadença deu sièti de Fontarabia e de la presa de Salses. En dehòra de las soa activitats militaras, Adrian de Montluc qu’èra un òmi de letras pròche deu gran escrivan occitan Pèire Godolin. Definitivament tornat a Agen, Corteta qu’i compausè la soa òbra teatrala barròca e a la mòda deus gosts literaris d’aqueth temps: ua òbra literària occitana estilistacament enqüèra a egalitat dab lo teatre francés qui l’èra contemporanèu, e qui conservam tres pèças dont ua, Sancho Pansa qu’ei ua pèça de maquinas. Aqueth teatre que ho publicat peus sons hilhs (Maximilian e Joan Jacme), sonque en 1684, après la soa mort. Agen e lo Felibritge que’u dediquèn ua estatua dens lo jardin public.
Òbras[modificar | modificar la font]
*Ramonet, o lo paisan agenés tornat de la guèrra: pastorala qui auhereish ua version occitana deu matamòre qui preten franchimandejar sens escàder s’i. Au contra de L’Illusion Comica, aquiu l’ehèit comic qu’ei percevut d’un punt de vista parlaoccitan.
- Miramonda: òbra pastorala.
- Sancho Pança, al Palais dels Ducs: adaptacion dramatica e barròca dens ua pèça de maquinas d’aqueth episòdi deu tòme dus de l’òbra de Miguel de Cervantes.
Per las tres òbras que conservam de Francés de Corteta, los manescrits que demoran. Amassa que fòrman un triptic hèra interessant d’un espiar occitan e "gascon" (al sens d'epòca, çò es occitan del Sud), autoreferenciau puish que Ramonet e Sancho Pança que tractan lo famós topic deu miles gloriosus associat despuish au mens lo sègle XVIau dab los Gascons (véder, com simple exemple dens un heish de possibilitats lo Baron de Faeneste d'Agrippa d'Aubigné e lo Matamòre dens L’Illusion Comica de Pierre Corneille). La tresau pèça, La Miramonda, qu’ei ua pastorala.
Corteta dehens lo barròc occitan[modificar | modificar la font]
Los sons personatges (pastors e Matamòres) que son donc un pauc clichés occitans; totun, la causida de l’episòdi deus Ducs en çò de Cervantes qu’ei hèra interessanta. Sancho Pança, al Palais dels Ducs, en ehèit, que nse presenta un Don Quichòte parlaoccitan (dab aqueth lengadocian gasconejaire d'Agen) çò qui èra normau dens las letras de França qui's trufavan deu lo Matamòr gascon de Pierre Corneille dens L’Illusion Comica, mes que dà tanben lo parat de nse muishar un monde on los quites ducs be parlan occitan, e tot aquò dens un episòdi deu roman de Miguel de Cervantes on l’auto-referencialitat qu’ei un punt essenciau: en ehèit, a partir deu dusau tòme de Don Quichòte, los personatges qu’an avut lo parat de léger lo tòm purmèr qui en tot n'estar los sons personatges).
Au jòc de miralh deu roman de Cervantés, Corteta que horneish donc d'autes jòcs de miralhs que harga en mesclar las lengas e estereotipes. Qu'em atau au miei d'ua mena d'iperbarròc qui no's pòt júnher sonque au mejan de la lenga occitana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ratier, Charles. Œuvres de François de Cortète. Agen : Estampariá Modèrna, 1915.
- Garavina, Fausta. La letteratura occitanica moderna. Bolonha : Sansoni, 1970.
- Gardy, Felip. Histoire et anthologie de la littérature occitane, Tome II, l'âge du baroque - 1520 -1789. Montpelhièr : Premsas de Lengadòc, 1997.
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Ja hè vint ans d’ençà que se reinstaurèc eth Conselh Generau, d’ençà qu’eth pòble aranés artenhec, ara fin, ena epòca contemporanèa, eth sòn autogovèrn. Aué non ac poderíem hestejar se aqueres persones comprometudes damb eth país non auessen possat era reivindicacion abantes e tot d’arribar era democràcia. Ad a eres cau balhar-les eth nòste aumenatge collectiu. An estat vint ans plan profitosi, e eth balanç que en podem hèr ei, en generau, fòrça positiu. Eth principi d’autonomia a permetut conjugar eth besonh d’arreconéisher era nòsta identitat damb ua prestacion mès propèra des servicis e es ahèrs publics. Era commemoracion se produsís, ath delà, en un moment de cambis en govèrn dera maxima institucion, a on eth nau gabinet aurà eth rèpte de reimpulsar era reforma dera lei de regim especiau. Fortunosament, non partim de zèro, com hè vint ans, e aué eth Conselh ei ua institucion joena, mès fòrça consolidada e, en sòn conjunt, avalorada pes ciutadans. Coma se sòl díder, es tempsi an cambiat, e sospiti qu’es politics e es institucions non ac an hèt tant, ara qu’es indignats ocupen es places publiques, mentre era majoria silenciosa cargue damb es efèctes dera cobdícia des arriqui e ressòne encara eth tapatge dera indignitat patida pes deputats que volien accedir ath Parlament, sedença dera sobirania populara. Calerà auer en compde, ara mès que jamès, qu’er imperatiu entà melhorar er autogovèrn e eth sòn finançament non poderà èster ua finalitat en si, senon un esturment de naturalesa etica entà bastir ua societat mès digna e esvitar qu’es henerecles sociaus deth present se convertisquen en ua fractura sociau insauvabla en futur. Es naui tempsi e, sustot, es classes mès fèbles e vulnerables mos ac reclamen.
Mes : Junh 2011
Oposicion seriosa, responsabla e exigenta
Vos transcriui eth comunicat d’Unitat d’Aran damb motiu deth pacte CDA-PP en Vielha-Mijaran:
UNITAT D’ARAN EJERCERÁ UNA OPOSICIÓN SERIA, RESPONSABLE Y EXIGENTE
CDA rechaza el ofrecimiento de UA para cerrar un Acuerdo de País que hubiera garantizado una gobernanibilidad consensuada en Vielha y el Conselh
Unitat d’Aran – Partit Nacionalista Aranés lamenta que CDA haya rechazado finalmente un acuerdo de gobierno con UA en Vielha-Mijaran al reeditar su pacto con el único concejal del PP, como hizo hace 4 años. El secretario general de UA, Paco Boya, ha asegurado que el acuerdo entre las dos fuerzas mayoritarias, con 6 concejales cada una, “lo planteábamos como un Acuerdo de País para asegurar una gobernabilidad amplia y consensuada en la capital de Aran y una colaboración estrecha con el nuevo gobierno del Conselh Generau”.
Ante esta nueva situación, “UA-PNA se compromete a ejercer una oposición seria, responsable y exigente a favor de Vielha-Mijaran y el conjunto de Aran, y desarrollará también una tarea vigilante ante la acumulación de poder por parte de CDA con el objetivo de respetar la voluntad de los araneses y las aranesas en el marco de una sociedad democrática y plural como la nuestra”, según Boya. Por su parte, el alcaldable de UA, Juan Riu, ha declarado que UA reclamará “transparencia” y solicitará las razones reales por las que CDA y PP han decidido sellar un nuevo pacto.
Ideaus, valors, sentiments
Felipe González a explicat bèth viatge que “eth socialisme ei, sustot, un sentiment” e que “ei imprescindible hèr-se cargue der estat d’anim des auti”. Preni aguestes paraules entà definir era politica democratica en generau, perque aguesta ei tanben, e especiaument, un sentiment, quauquarren mès emocionau que non pas frut d’ua formula racionau e exacta. Es darrèri comicis electoraus an demostrat (se quauquarren pòt èster “demostrable” en politica) qu’era bona òbra de govèrn, ací e en comunautats coma Aragon o Extremadura, non ei garantia sufisenta entà revalidar era confidança des ciutadans. Es eleccions catalanes tanben ac certifiquèren de forma ben contundenta. Sens dubte, era fòrta crisi (paraula ja topica en nòste diccionari diader) a mercat eth devier des governants, de dreta e de quèrra, ací e en païsi coma Alemània, França e tanben Itàlia, a on es partits de Merkel, Sarkosy e Berlusconi an patit castigs autant d’irrefutables. Eth filosòf Daniel Innerarity a escrit aguesti dies qu’es nòstes societats son plees de gent que son “en contra” e que manquen es que son “a favor” de quauquarren concrèt e identificable. Viuem en era epòca dera politica negativa. Per aquerò, eth rèpte principau dera politica, e dera socialdemocràcia en particular, serà diboishar orizons possibles e desirables que poguen combàter eth determinisme economic e definir ath còp ua identitat politica aué perduda. Ei massa facil, e regressiu, guanhar ara contra. Calerà cargar-se de rasons entà hèr-se cargue des sentiments dera societat. Ua societat que non vò èster controtlada, senon que demane politics responsables, capables d’articular damb intelligéncia es sòns valors e ideaus.
Indignadi e illusionadi
Fòrça viles son scenari d’ua protèsta ciutadana, espontanèa, liura e democratica, contra er estat de causes actuau, qu’a portat, pera cobdícia d’uns pògui, ara vulnerabilitat de fòrça gent. I a ciutadans qu’an dit pro. E, malurosament, dilhèu era politica mès institucionalizada non a estat ara nautada entà combàter es motius qu’aué possen era protèsta civica, perque, ara fin, se tà quauquarren a de servir era politica ei tà sostier ad aqueri que non an mès recorsi qu’eth supòrt d’aquerò public. Com didie hè pògui dies er antropològ Lluís Duch, viuem tempsi en qué “s’a produsit ua fractura dera confidança, laguens dera societat”. Fractura dera confidança de cap tà tot tipe d’institucions. Era actuacion des institucions economiques internacionaus, que tanben son politiques, an contribusit ad desprestigi, mès tanben i compde eth trist exemple des politics qu’en lòc de servir ara societat, se n’an acabat servint. Qué podem hèr? Era protèsta pacifica pòt èster ua prumèra gessuda morau. Mès cau un nau compromís politic e civic de cap aquerò qu’ei de toti. Duch daue er exemple deth “testimoniatge”, o sigue, era exemplaritat. Era politica a de tornar as arraïtz, ar apropament ar aute. Per aquerò, com auem comprovat en aguesta campanha electorau, era politica locau encara manten era confidança, aumens er interès: perque ei propèra, perque acabam coneishent lèu de prumèra man quini son es valors e es projèctes collectius qu’encarnen es representants publics. Era illusion compartida qu’auem anat sentent aguesti dies non serie possibla s’es ciutadans non siguèssem vertadèrs protagonistes d’ua volentat entà hèr mès país, entà bastir ua tèrra melhor, damb futur e, sustot, mès justa.


text:
1631
Aquesta pagina concernís l'an 1631 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida deis insureccions que se debanavan dins tot lo país dempuei l'adopcion dau rite catolic en 1626 amb una batalha majora entre l'armada imperiala e aquela dau cap rebèl Melka Krestos, un cosin alunchat dau negus Susenyos Ièr (1607-1632), installat en Lasta. La batalha s'acabèt per una victòria clara dei tropas dau negus (8 000 rebèls tuats siá un tèrç de l'armada de Melka Krestos). Dins aquò, lo nombre de victimas sus lo prat batalhier roïnèt lo morau de Susenyos Ièr e de seis òmes. Maugrat sa victòria, lo negus se retirèt e abdiquèt l'annada seguenta.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dei signes " " per lo matematician anglés Thomas Harriot.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
538
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 538 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra l'Empèri Bizantin ambé l'arribada d'una flòta bizantina que permetèt au generau Belisari de rompre lo sètge de Roma en març. Après aquela desfacha, lo rèi Vitigès se retirèt dins sa capitala, Ravena, que foguèt a son torn assetjada per lei Bizantins.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Data oficiala de l'introduccion dau bodisme en Japon.


text:
- cartejar
- carteja mêler les cartes au jeu. « Ara ai cartejat per lo darrier còp. » Henri Espieu
Diccionari Personau e Evolutiu. 2015.
Regardez d'autres dictionnaires:
cartejar — car|te|jar Mot Agut Verb transitiu i pronominal … Diccionari Català-Català
carta — carto f. carte; charte; cahier. Carta postala, carta d identitat, carta rotiera : carte postale, carte d identité, carte routière. Manjar a la carta : manger à la carte. Aver carta blanca : avoir carte blanche. Jogar carta sus taula : jouer carte … Diccionari Personau e Evolutiu


text:
kliafp
abris de jardin leclerc 2 pas abri de jardin leclerc 229 euros.
abri de jardin e leclerc en bois brico occasion pas cher,abri de jardin en bois centre leclerc pas cher brico a conception,abri de jardin leclerc en bois pergola 229 euros brico mont marsan,abri jardin metallique leclerc de en bois e metal brico ,abris jardin brico leclerc abri de metal ,abri de jardin bois brico leclerc abris bricolage metal,abri jardin metallique leclerc de metal brico e en trait,abris de jardin bois e leclerc s pot en abri 229 euros brico,abri de jardin brico leclerc mont marsan en bois centre classy a metal,merveilux abri de jardin en bois e leclerc brico.


text:
Runyec: gasc.
ronhèc, id. Mot gascon emplegat en catalan septentrionau ("rosselhonés") ( cf. dic. ross. Verdaguer e Dic. Nòrd-Cat. Botet-Camps), non admetut en catalan normatiu (cat. grunyit,
fr. grognement)
e
absent deus diccionaris catalans lhevats los dus de catalan septentrionau dejà citats .
Lo mot qu'ei plan isolat en catalan, totun n'ei pas lo cas en gascon qui a autanplan lo vèrbe ronhar (cat. grunyir
, fr. grogner
), los substantius ronhet e ronhèc (cat. grunyit,
fr. grognement
), etc. En catalan septentrionau com en gascon, lo mot que s'aplica particularament au pòrc. Lo mot "ronhèc" n'ei pas occitan sensu stricto
, qu'ei absent deus dicc. oc. de Mistral e d'Ubaud, qu'ei un gasconisme clar (ved. dicc. de Palay). Lo mot ronhar o arronhar qu'ei la fòrma especificament e plan regularament gascona de ronar o arronar (id.). aqueste darrèr tipe qu'ei lo autanplan emplegat en lengadocian. Los dus tipes (lo gasconisme dab nh e l'occitan dab n) que i coexisteishen en gascon, probablament pr'amor de la confusion possibla de las fòrmas gasconistas (las dab nh) dab l'aute vèrbe ronhar, arronhar (cat. retallar
fr. rogner
).
Aqueste mot nòrd-catalan runyec
que deu estar un eretatge lingüistic deus immigrants gascons qui hasèvan de paisans (pagesos
) en la Catalonha deu sègle 15 ençà. Lo tribalh de la tèrra e l'activat d'eslhevatge e de pastoralisme qu'èran desdenhats peus catalans (qui'us consideravan com a indignes d'eths, de fèit activitats de vilans
) e reservats taus tribalhadors emigrats de l'epòca, qu'ei a díser los gascons. Per aquesta rason, quasi tot lo vocabulari popular tanhent au pastoralisme e a la zootecnica en catalan qu'ei emprontat au gascon.


text:
Gallaecia
La Galècia (Gallaecia en latin) èra una província romana du nòrd-oèst de la peninsula Iberica que compreniá lo nòrd du Portugal e las actualas comunautats autonòmas de Galícia e de las Astúrias, e tanben las províncias actualas de Leon e de Zamora d'Espanha. Sa capitale èra Bracara Augusta (Braga).
S'utiliza lo tèrme de Gallaecia per designar lo nòrd-oèst de la peninsula Iberica, al mens fins a l'installacion del reialme suèu dins la region en 410.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Los galaics fan lor dintrada dins l'istòria escricha al sègle I ApC, dins la poesia epica Punica de Silius Italicus sus la Segonda guèrra punica d'un biais qu'es encara familièr, dos mila ans après.
Limitas e composicion[modificar | modificar la font]
Refòrma de Dioclecian[modificar | modificar la font]
Entre las annadas 284 e 305, l'emperaire Dioclecian fa un anovèla organizacion administrativa de l'Empèri. Dins la Peninsula Iberica son creadas doas novèlas província la Galècia e la Cartaginesa a partir d'aquesta que ja existissián la Betica, la Tarraconesa e la Lusitània.
La Galècia venguda província romana après la reforma de Dioclecian èra compausada de tres convents juridics:
- Conventus Bracarensis, capitala Bracara Augusta (Braga), e compreniá lo nòrd du Portugal fins al flume Douro, lo sud de la província de Pontevedra e gaireben tota de la província d'Ourense.
- Conventus Lucensis, capitala Lucus Augusti (Lugo), correspondava a las província de La Coronha, província de Lugo, lo nòrd de la província de Pontevedra, una partida de la província d'Ourense, e la partida occidentala de las Astúrias.
- Conventus Asturiensis, capitala Asturica Augusta (Astorga), correspondava a la partida nòrd oriental del Portugal, lo tèrme èst de la província d'Orense, la partida oèst de la província de Zamora, la província de Leon e en granda partida las Astúrias.
Espandiment: Sègle IV a VI[modificar | modificar la font]
A la fin del sègle IV dins al començament del VI, la província de Gallaecia de l'Empèri roman d'Occident s'espandiguèt sus tot lo Nòrd-Oèst de la Peninsula iberica, dempuèi las còstas cantàbricas al nòrd, fins al flume Douro e lo Sistèma Central al sud, mercé a l'incorporacion dins la Galècia del Convent Cluniense, qu'èra de la província tarraconesa, e aviá per capitala la vila de Clunia.
Per las descripcions de fòrça autors de l'epòca coma Paul Orosi, Idaci o Isidor de Sevilla se conéis una de las regions umanas e geograficas de la província romana de Galècia:
- Cantàbria, region montanhosa situada dins lo Convent Cluniense ont vivián los Cantabres.
- Campus Gallaeciae (Camps de Galècia), loga plana situada entre lo Convent Asturicense e lo Convent Cluniense, ancianament abitada per leo Vaccèus, coneguda actualament jol nom de Tierra de Campos, dins l'actuala Castelha e Leon.
- Astúria, region correspondent gaireben amb lo Convent asturicense abitat pels Astures.
- Pars Gallaeciae (Partidas de Galècia), èra la region netament galèciana compausada pel Convent Lucense e lo Convent Bracarense, essent lo nuclèu de la Galècia.
Bracara Augusta demorèt la capitala provinciala de tota la Galècia fins a l'arribada dels Suèus.
Lo reialme suèu foguèt compausat mai que mai del convent Bracarense e del convent Lucense e de la partida oèst del convent Asturiense. Aquestes tres convents constituisson un territòri qui serà sovent de biais eronèu la Galèsia fins a la fin del sègle XV.


text:
Albinisme
L'albinisme (dau latin albus que significa "blanc") es una malautiá genetica pertocant lei mamifèrs, leis aucèus, lei peis, leis amfibians e lei reptils. Se caracteriza per un deficit de produccion de melanina. Entraïna generalament una demenicion de la pigmentacion, mai pòu anar fins a la disparicion complèta de l'iris o dei teguments (pèu, pluma...).
Lei personas afectadas per la malautiá an una vision deficienta e se veson facilament tocadas per de queratòsis e de cancèrs de la pèu se son pas protegidas dau soleu.
Epidemiologia[modificar | modificar la font]
L’albinisme es una afeccion universala que son incidéncia mondiala, totei formas confondudas, es d'aperaquí 1 cas cada 20.000 naissenças (0,005 %)[1]. La forma 2 de l'albinisme oculo-cutanèu es la mai espandida mondialament.
La prevaléncia de l'albinisme es mai importanta dins cèrtei populacions, subretot en Africa e en America dau Sud:
- 3,5 % en co dei kuna, una etnia de Panamà[1],
- 1 / 12.000 als Estats Units per leis afroamericans[2],
- 1 / 1.000 a Nigèr, sus l'Isla d'Aland
La forma 4 es relativament frequenta a Japon
L'albinisme e lei persecucions[modificar | modificar la font]
En Africa mai enlà de l'ostracisme que pòt afectar lei personas albinas, existisson dins quauquei païs, mai que mai dins la part orientala dau continent, de persecucions contra aquestei gents. La cresença que cèrtei parts del còs deis òmes e femnas albins pòdon transmetre de poders magics e èsser utilizats dins de pocions e rituaus magics, o dins d'autreis endrechs portar malastre, a menar a la persecucion e l'assassinat de mantei personas contemporanèament.
Referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ 1,0 et 1,1 L’albinisme dans la province centrale du Cameroun : du diagnostic au conseil génétique. Kassir et Dogredingao. Médecine d'Afrique Noire : 1998, 45 (7).
- ↑ L’albinisme, étiologie fréquente des nystagmus congénitaux


text:
Bragny-sur-Saône
Bragny-sur-Saône es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Breigny En 1273. Girard De Damasc, senhor de Bragny, defalleix après 1393.
En 1419, la guèrra esclata entre lo pòrti de Bourgogne, Philippe lo Bon e Charles VI, continuament a l'assassinat de lo sieu paire Jean sens Paur, al Pont de Montereau. #Jaire de Cousan, senhor de Bragny, #seguir lo partit del Dauphin al continuament de quoi totes los sieus bens en Bourgogne e Charolais, aguèron pres e donats al cancelièr Nicolas Rolin #que : lo Castèl de la Perrière, aqueles de Lugny e del Plessis e de Bragny-lès-Verdun. A la fin de la guèrra en 1435, i n'aguèt convengut per un tractat que totes los bens confisqué aurián restituit. Mas per excepcion per Nicolas Roplin, negociador d'aquel tractat i aguèt convengut verbalement #que gardariá los bens lududi en avent #èsser atribuits. Los eretièrs se #opausar a aquela decision per via de justícia. Nicolas Rolin abil negociador atenh a produsir de pèças liuradas en Consell, aital coma de las cartas barradas en fasent injonction a las autoritats de prene la defensa dels interèsses del cancelièr. Eustache De Lévis #prosseguir lo procediment, mas pas #recobrir la siá distincion de Bragny #qu'en acceptant la proposicion de Nicolas Rolin de maridar los sieus fils aîné a la filha de Lévis, lo contracte i aguèt conclús la Mes invalid (de març) (1442) e lo matrimòni celebrat la
Lo castèl i aguèt destruit pendent La Liga en 1592.
Breigny en 1273. Girard de Damas, seigneur de Bragny, décède après 1393.
En 1419, la guerre éclate entre le duc de Bourgogne, Philippe le Bon et Charles VI, suite à l'assassinat de son père Jean sans Peur, au Pont de Montereau. Gui de Cousan, seigneur de Bragny, suivit le parti du Dauphin à la suite de quoi tous ses biens en Bourgogne et Charolais, furent saisis et donnés au chancelier Nicolas Rolin dont : le Château de la Perrière, ceux de Lugny et du Plessis et de Bragny-lès-Verdun. À la fin de la guerre en 1435, il fut convenu par un traité que tous les biens confisqué seraient restitués. Mais par exception pour Nicolas Roplin, négociateur de ce traité il fut convenu verbalement qu'il garderait les biens lui ayant été attribués. Les héritiers s'opposèrent à cette décision par voie de justice. Nicolas Rolin habile négociateur réussit à produire des pièces délivrées en Conseil, ainsi que des lettres closes faisant injonction aux autorités de prendre la défense des intérêts du chancelier. Eustache de Lévis poursuivit la procédure, mais ne recouvrit sa seigneurie de Bragny qu'en acceptant la proposition de Nicolas Rolin de marier son fils aîné à la fille de Lévis, le contrat fut conclu le Mes invalid (mars) (1442) et le mariage célébré le
Le château fut détruit pendant La Ligue en 1592.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
25-Plumalhon
1er juin 2004 00:08 0 messages
Miliards de miliards de planetas, per Pierre LAQUES, cercaire au CNRS en planetologia
la nebulosa : nubla grana mesclada de prova
s’arredoni, s’arromerè, se contractè e son centre s’escauhè
explosion giganta : neishença d’una estela navèra
lo sistèma solar
bricolada-las lunetas
asclas de nòga
horatòts per passar la cordeta peu nas
horatòts per passar l’elastica deu torn de cap
horats peus uelhs
cosina : bananas argentadas
tecas de vanilha
amètlas talhadas fin
parpalhòta : banana, ascla de vanilha, confitura dab aiga e amètlas
en.hornar 10mn
la constellacion de l’Orsa Magèr
"LOU GRAND CARRI DIS AMO" en Provença
lo canau de las duas mars
religar l’ Ocean Atlantic a la Mar Mediterranea
arrius de la Montanha Negra dens lo bacin de St Ferriòl dinc a l’aigavèrs de Naurosa
Riquet, lo navèth Ercules, 1667-1681
conte : l’escolan nèci qui non credèva pas a las hadas
de Robert Lafont
l’enigma deu detzau planeta
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Ustamound, Ermafroudite de la Cacalausarié es un castelan...Mai li castelan, à l'ouro de vuei , soun pas tóuti drud...fau forço paga d'impost, teni lou castèu, petassa la téulisso......Tant que , fin de pousqué derraba sa vido, lou castelan fai vesita lou castèu.
A la vesito de "La grando Galarié" i'a de mouloun de tablèu. Davas un grand tablèu, que represènto un tigre que se vèi si gràndi dènt, un vesitaire demando:
-De qu'es aquelo mechanto bèsti ?
Lou castelan , que se laisso jamai prene de cour :
- Aquelo bèsti dóu ferun, es la que d'un cop de dent a tuva moun paire, quèro pamens un grand cassaire...E a tambèn tuva moun fraire!...
E lou vesitaire inquièt :- Ero dins un safari ?
- Noun moun fraire jougavo i douminò asseta davans lou tablèu...e lou tablèu i'a toumba sus la tèsto !...
La vesito i castèu
Ustamound, Ermafroudite de la Cacalausarié es un castelan...Mai li castelan, à l'ouro de vuei , soun pas tóuti drud...fau forço paga d'impost, teni lou castèu, petassa la téulisso......Tant que , fin de pousqué derraba sa vido, lou castelan fai vesita lou castèu.


text:
1100
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1100 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion au poder dau prince Loís per son paire Felip. Pasmens, lei relacions entre lei dos òmes èran fòrça marridas e Loís s'enfugiguèt a la Cort d'Anglatèrra (→ 1103).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Captura de Boemond de Tarent per l'emir de Sivas. Son nebòt Tancred de Galilèa venguèt regent dau Principat fins a sa liberacion.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Mòrt de Godofred de Bouillon après una campanha còntra Acre, Ascalon, Arsuf, Jaffa e Caeserea que venguèron tributària dau Reiaume de Jerusalèm. A sa mòrt, sei partisans, dirigits per Werner de Graz, prenguèron lo contraròtle de la capitala e obliguèron lo patriarche de Jerusalèm — desirós de fisar lo reiaume a la Papautat — de coronar rèi de Jerusalèm lo 25 de decembre Baudoïn d'Edessa qu'èra lo fraire de Godofred.


text:
1383
Aquesta pagina concernís l'an 1383 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Entre genier e febrier, agravament dei tensions aparegudas dins lo corrent de l'annada 1382 entre lei partisans de Carles III Duràs e de Loís d'Anjau. En març, començament de la guèrra de l'Union d'Ais entre lei dos camps.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Introduccion dau principi de la quarantena dins lo pòrt de Marselha. Après la Republica de Ragusa en 1377, aquò illustrèt lei progrès dins la prevencion deis epidemias a la fin de l'Edat Mejana en Euròpa.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Joan VI Cantacuzèn, emperaire bizantin.


text:
23 juillet 2015
En dirècte de l’Estivada, Manaset vos desinforma al moment de tot çò que se passa al festenal.
Jornaga negra a l’Estivada. Aquò comencèt per l’annulacion del concèrt d’Alidé Sans, victima d’una intoxicacion alimentària provocada per de caulets torrats.
Puèi lo concèrt de Guilhèm Lopez, Made in Aquí, foguèt retardat per un constat d’ussièrs mandats per la societat Racamèl que portèt lo planh, estent que lo concèpte « Made in Aquí», present sus sas camisetas, es depausat a l’INPI. Lo director d’aquesta societat contesta a G. Lopez lo dreit d’utilizar aquel nom. A la seguida d’aquesta intervencion, lo concèrt deguèt èsser tornar nomenat al darrièr moment. S’es sonat « Fabricat a l’Isla de Baish ».
Enfin, Danièl Lodò, lo cantaire de La Talvera, se faguèt brigalhar son acordeon. Un individú originari de Gers, plan conegut per sas posicions anti-acordeon, es en garda a vista. Sabèm pas a l’ora d’ara se poirà assegurar son concèrt de deman. La Talvera a pogut jogar mercé a un amator que prestèt aimablament son diato. Lo director de l’Estivada a sombrat dins un estat depressiu grèu. Nòstre enviat especial temptarà malgrat tot de l’entrevistar dissabte coma previst.
22 juillet 2015
En dirècte de l’Estivada, Manaset vos desinforma al moment de tot çò que se passa al festenal.
Lo conse de Rodés ven de prene un arrestat municipal de darrièra minuta. Per degradar pas l’Esplanade des Ruthènes que fa fàcia al musèu Soulages, la circulacion dels pedons es somesa a restriccion : del 22 al 25 de julhet, entre 17 oras e doas oras del matin, per circular a pè sus l’esplanada, se caldrà descauçar. (suite…)
20 juillet 2015
Dimècres, de milierats de festenalièrs van converjar sus Rodés per participar a l’Estivada. Manaset met en plaça un servici novèl, Bison Finòt, per vos ajudar a arribar sus plaça dins las melhoras condicions.
La color del trafec indicada per Bison Finòt dimècres e dijòus es rosat. Deuriá passar al roge a partir de divendres per tornar al blanc dimenge amb los tripons.
(suite…)
20 août 2014
Avèm recebut una letra dobèrta del grop « Los Pistrolaires » a prepaus de lor non-participacion a l’Estivada de Rodez. Boris Caldeuil, encargat dels repotegaires a l’Estivada, refusa de respondre tant qu’utilizarem aquel chaffre.
« Comprenem pas perqué sèm pas estats programats a l’Estivada de Rodés. Nòstre grop es completament desconegut, la musica que fasèm es d’un estil vertadièrament grand public. S’agís d’un barrejadís de musica cajun, de cants inuits, de percussions Daucy e de trad basco-norvejo-occitan. L’espectacle es pas car : 25 750 € per tres musicians sens qualificacion, e las pretencions modèstas : ostalariá 5 estelas, 3 repaissses per jorn dins un restaurant vegan luxuós (65 € lo menut minimum), lotjas privadas reservadas per la setmana. (suite…)
4 août 2014
Lo concèrt de Goulamas’k, lo darrièr ser de l’Estivada, manquèt d’èstre anullat a la darrièra minuta. La causa ? Los vigilas fòrabandiguèron un dels musicians en cresent qu’èra un marginal.
Èra un pauc après las balanças e los musicians dels Goulamas’k se pausavan abans lor concèrt del ser, lo dissabte 26 de julhet, darrièr jorn de l’Estivada de Rodés. Flo, guitarrista del grop, se volguèt anar préner una cervesa dins l’espaci dels artistas. Mas los vigilas lo veguèron e, pensant qu’èra un marginal, lo fòrabandiguèron de l’espaci del festenal.
(suite…)
11 juillet 2014
Lo conse de Rodés, Christian Teyssèdre, demanda a l’equipa d’Estivada d’evitar tota forma de musica sonorizada o acostica entre 11 oras e 17 oras e de 18 oras fins a 10 oras del matin.
Es la consternacion per l’equipa d’Estivada. Aprèp l’interdiccion de maquinas de levatge e l’interdiccion del taulièrs de restauracion, es ara un arrestat novèl que ven d’èsser pres, interdisent la musica a la oras de frequentacion de l’esplanade des Ruthènes e de la Place d’Armes.
(suite…)


text:
Ongan, un còp de mai, non es pas passat lo paire Nadal. Benlèu aviá melhor a far, o la comanda non èra plan redigida. Mas l’an que ven, esperarem encara. Benlèu, s’es plan brave, nos ausirà. Aquò ne fa de temps qu’esperam la ratificacion de la famosa Carta europèa de las lengas regionalas o minoritàrias. Quant de temps ? Non gausam mai comptar. Dison d’unes que serà per l’an que ven, pel 800en anniversari de nòstra desfaita decisiva. Non, non serà pas d’ironia mas un important simbòl. Mas d’autres dison qu’aquela ratificacion non farà que ratificar lo nonrés ont ne sèm a l’ora d’ara… Mas siam positius. Qu’espèran los occitanistas rasonables : que l’ensenhament de l’occitan siá prepausat d’un biais facultatiu dins totes los establiments escolars. Aquò, plan segur dins las 9 regions administativas e los 40 departaments concernits. Cossí ? E ben amb totes los regents e professors que seràn recrutats per concors a l’ocasion d’aquesta revolucion de las grandas. Plan. E d’ont sortirà aquela armada d’ensenhaires afogats ? Segur que n’i a que i an pensat e que tot es prèst. E qu’ensenharàn sus un territòri tan vast, de la Marcha al país niçard, de Gap a Sant Sever Cap de Gasconha ? Un occitan adobat localament a tustas e bustas amb l’ajuda dels que sabon o creson saber ? Aquí sètz de marrida fe ! Las regions se son engatjadas, los melhors lingüistas tanben e podètz tre ara jutjar sus ecran del resultat espectaclós d’aqueles esfòrces financièrs e intellectuals conjunts menats despuèi d’annadas.
J.P.


text:
Per Remèsi Bòi
II
Darrèr lo son burèu, identic de plan a tots los qui pleavan la sala d’arcuelh, un secretari grisejant que classava ua piela de documents d’ua importància relativa : qu’èran las autorizacions de prospectar qu’avèva a verificar cada dia. Lo prètzhèit qu’èra de controlar los anars tornars de totas las barcas deu Solh per las zònas maritimas de l’Union. Ua carga de las pesugas qu’eth e un centenat deus sons collègas e prenèvan au seriós. Lo quarantenari de la cara prima e fatigada ne lhevè pas lo cap quan las duas gojatas e’s presentèn au son burèu. Portat peu briu de l’acostuma que sagetava las huelhas bluas d’un biaish quasi automatic. Las lors preséncias ne serén pas estadas remarcadas se Mia, après ua espèra de las longas, ne las avossi pas manifestadas per un escarrada de garganta. Ad aqueth brut, un detzenat de caras que’s lhevèn, los uelhs cargats d’arcasts per las personas qui gausavan destorbar ua òbra que los foncionaris estimavan de talha. La horrèra muda que tornava a la soa tasca vitau per l’administracion. Cada element qui la compausava qu’avèva tornat préner lo son ritme de tribalh, deishant las intrusas a la carga d’un collèga qui ensajava totun de contunhar : «Que supausi que voletz ua navèra afectacion. Avetz lo contracte precedent dab vos ?» La votz qu’èra monocòrda e hreda, quasi flaca. Lo foncionari qu’articulava de plan e que pontuava cada frasa per un long sospir. Ua actitud negativa qui hasèva sentir a las gojatas tota la lassitud qu’avèva provocat la lor intervencion. «E l’avetz ? Çò tornè díser l’òmi shens espiar-las. – Òc que l’avem, çò tornè Mia en cuélher lo papèr jaunit dens la soa biaça, atau…» L’òmi qui èra tostemps capbaishat que prenó lo papèr. Que’u pausè davant eth entà’u léger. La soa cara n’amuishava pas nada expression manca la qui n’avèva pas deishat despuish lo començar. Un silenci deus longs que s’installava lavetz dens lo recebedor on ne rasonava pas sonque los bruts deus dits qui maquinapicavan adarron. Las gojatas que semblavan d’estar nerviosas. Ka que’s sentiva opressada per aqueth bastiment lugubre e mau esclairat. Vertat qu’èra mei acostumada aus grans espacis deus limites invisibles e a la corruda descabestrada deu vent. En aqueth lòc, au contra deu son enviroament naturau, los limites qu’èran vededers, marcats per las murralhas espessas e aigolejantas qui cenhèvan un edifici deu quau lo vent èra hòrabandit. La capdèta ne volèva pas sonque ua causa, tornar sus la plana de las andadas. Mia, qui ne deishava pas d’espiar l’òmi davant era, ne podèva pas har empach ad aquera paur qui creishèva mei anar mei peu son dehens. D’acostuma qu’èra la soa mair qui vienèva cuélher la lor navèra afectacion e eras que demoravan a la barca a cargar los arrecaptes. Qu’avèva ua sentida de las maishantas. Ne cranhèva pas de non pas recéber ua afectacion, tots los qui avèvan ua nau ne podèvan aver ua shens nada dificultat, mes çò qui la sanglacè qu’èra la possibilitat de’n recéber ua tròp aluenhada deu Solh.
Quan avó acabat de verificar l’autenticitat deu document, lo foncionari que’n prenó un aute pausat sus ua piela a proximitat. En bèth tornar au son tribalh, l’òmi que prenó un sagèth deu mange fatigat. Que’u hasó préner ua tinda blavassa e oliosa abans de trucar flac lo pè de la navèra pagina entà’i inscríver l’estampilha oficiau. Mia, ansiosa, que prenó lo document quan lo foncionari l’ac parè dab deishèr. La gojata que trantalhè un moment. Que sentiva a créisher peu son dehens aquera apreension, la paur de’s véder enviada enlà de la zòna de seguretat de l’Union. Que’s cluquè los uelhs sospirant long. Que l’avèva calut mantua minuta abans de gausar léger aquera pagina de papèr deus angles eslorits. La soa lectura qu’èra esitanta e que trebuquè sus la màger part deus mots, mes que comprenó çò de màger. Peu demiei deus paragrafes escriuts dab ua emfasi de mau léger, la gojata que trobè pro lèu çò qui l’interessava vertadèrament : las coordenadas de la zòna on èran afectadas lavetz. Ne coneishèva pas l’endret indicat, çò qui ne la rassegurava pas briga. En bèth saludar l’òmi qui ne responó pas, Mia que sortir deu bastiment oficiau, seguida de près per Ka… Tanlèu dehòra las gojatas que’s hiquèn a cercar ua taula, un taulèr o ua susfàcia pro plana entà desplegar la lor mapa maritima. Que s’estanquèn a un chauchinís qui n’ameritava pas briga lo nom que l’estó balhat peus proprietaris. En efèit, l’endret n’avèva pas arren d’un palais, mes qu’i avèva cadièras entà s’assèder e aiga purificada entà béver. Las gojatas ne’n demandavan pas tant. La
patrona de la gaudonha, acostumada au herumi deu parçan, que deishè Mia e Ka desplegar la lor vela sus ua taula, shens destorbar-las. La grasseta qu’esperava qu’avossin acabat abans de préner la paraula dab ua votz joviala e mendreta. Las gojatas de la vela que’u responón que ne volèvan pas sonque aiga. Ua responsa a la quau la patroneta e sorridó d’un biaish charmant abans de deishar las soas practicas qui pareishèvan d’estar concentradas sus la lor navèra destinacion. En efèit, clinadas de cap a la mapa, Mia e Ka que cercavan dab ànsia lo punt precís on se crotzavan la latitud 78° 54′ 00 » nòrd e la longitud 18° 01′ 00 » èst. L’ainada que sospirè quan comprenó que la lor navèra afectacion que las anava miar enlà de la zòna de l’Union. Luenh au nòrd, enlà deu Vielh Hòi. Aqueth òmi de gres qui s’en·honsava drin a drin dens la mar. Mia que’s tornè plegar la vela. Lo portolan familiau ne’u hasèva pas mei besonh. Que sabèva de plan on avèva a anar e aquera idea que la sanglacè…
Ka que’s guardava l’alet quan la nau e seguiva ua riba cobèrta d’un sable roi. Qu’avèva los uelhs clavats suu pè deu cèu qui’s revelava mei anar mei a mesura qu’avançavan. Que’s pausava la medisha question a cada còps que passavan pr’aquí : e seré aquí tà las arcuélher ? La gojata que sorridó sobte, rassegurada per çò que vedèva lavetz. Davant era que s’amuishava lo vielh Hòi. L’òmi de gres qu’avèva tostemps lo cap enlà de l’aiga : qu’èra un bon signe. Tota la soa enfança qu’èra estada breçada per aqueras legendas qui vivèvan peu demiei de las andadas. Ka que’s brembava enqüèra quin la soa mair e’u contava la deu vielh Hòi. Camas plegadas, esclairada per la lutz naturau de la lua qui’u balhava l’anar d’un shaman, la contaira que començava tostemps la soa istòria per la medisha frasa, un començar rituau qui rasonava enqüèra a las aurelhas de Ka : lo vent que’m shiulè los secrets de la mar. A despieit d’era, Ka que marmotè aquera frasa quan la nau e passava lo gigant quasi lacat. Mia, qui n’avèva pas deishat la soa capdèta deus uelhs, que l’entenó e dab ua votz de las doças que contunhè lo raconte : «E lo que’vs vau shiular qu’ei lo deu vielh Hòi, çò sorridó quan la soa sòr e’s virava de cap ad era suspresa, ne parlarà pas de’us qui viven sus la plana de las andadas, mes deu vielh òmi e de la mar. – Estanca’t, çò tornè Ka d’un ton hred.» Qu’èra virada de cap a l’estatua naturau a l’imatge de gigant. Qu’avèva l’espiar perdut peus trèits cavats e inexpressius d’aquera cara de gres, cercant probable la sapiéncia millenària d’aqueth guardian, d’aquera gaita infatigabla qui’s brecava los uelhs a claverar adarron lo pè deu cèu. La capdèta que sospirava en imaginar la dolor que la soa reaccion avèva podut dar a la soa sòr. N’ac desirava pas, mes de l’enténer a contunhar aquera legenda, un raconte ligat a la lor mair, que hasó vàder peu son dehens un sentit violent que ne podó pas reprimir. Qu’èra estat instintiu, quasi independent de la soa volontat. Aqueth raconte qu’èra lo de la lor mair, l’eretatge que’us avèva deishat abans de partir. Un eretatge que la gojata ne volèva pas partatjar peu moment. Que’u se volèva entad era soleta. Guardar lo son d’aquera votz baisha intacta lo mei longtemps com possible… Que s’èra avisada, en pensà’i, qu’èra estada aquera paur de desbrembar la votz mairau qui avèva hèit vàder aquera reaccion de las violentas. Paraulas de las quaus avèva avut degrèu autanlèu qu’estossin prononciadas. Ka, vergonhosa que’s tornè virar de cap a la soa sòr, capbaishat. Que’s cercava los mots entà’s desencusar, entà har compréner a Mia lo perqué d’ua tau violéncia. La capdèta que marmotè quauquarren, un dequé qui ne semblava pas briga ua frasa. Que semblava d’estar meilèu un chebit feble e de mau compréner. L’ainada que sorridó en har compréner a la soa capdèta que n’èra pas la pena. En efèit, Mia que sabèva de plan lo vueit qu’avèva deishat la desapareishuda de la lor mair. Qu’ac sentiva tanben, mes a la diferéncia de Ka las soas responsabilitats qu’ac dissimulavan. Dens las soas pensadas n’i avèva pas nada plaça per aqueth sentit, cada segonda qu’èran emplegadas a’s questionar sus la seguida de l’expedicion. Que demorava mantun dia de navigacion abans d’arribar a destinacion. Mantua nueit a passar sus la plana de las andadas. Ua resèrva de neuritud insufisenta qui las forçaré a pescar en bèth saber los riscs que prenoran e fin finau, que’us demorava a trobar l’endret e d’i recuperar causas de valuda entà’n poder exigir un bon prètz. Non, ne vagava pas a l’ainada de’s deishar gahar per la colèra o peu tristèr. Lo son dòu que passaré en har çò perqué èra estada formada, lo son tristèr e la soa colèra que passarén donc en susvíver…
La nueit seguenta, quan la lua plea e traucava lo veu escuranhós, la mar que s’èra apasimada e que breçava lavetz la nau immobila, privada de vent. Las gojatas ne dromivan pas. Ne calèva pas dromir la nueit, qu’èra causa sabuda. D’acostuma qu’èra meilèu lo temps de las velhadas, deus conselhs de familha o deus comptefinats, mes aqueth ser ne s’entenèva pas sonque lo silenci eishordaire. Mia e Ka, per la lor purmèra nueit soletas sus la mar, n’avèvan pas alucat nada lutz : la nueit qu’èra de tot biaish pro clara entà véder luenh. Ne’s calèva pas har remarcar. Installadas dens la lor cabina, las gojatas que gaitavan adarron totas las ombras qui’s podèvan dessenhar sus aquera linha qui esmiejava lo monde. Ajaçada au pòste d’observacion, l’ainada que guardava a man ua arma pro anciana. Aquera carabina, un Mosin-Nagant 38 en maishant estat, qu’èra estada transmesa com un tesaur per totas las generacions precedentas abans d’arribar a las mans de Mia. Aquesta, qu’avèva passat tota la soa enfança a entertiéner aquera arma de la quau depenèva la subervita de la familha. Que’n coneishèva tots los defauts, lo mendre desequilibri, mes ne se n’èra pas jamei servit vertadèrament. L’unic usatge que n’avèva hèit que’s limitava aus entrainaments, pendent los quaus la soa mair e l’ensenhava tot çò que ne calèva pas har dab ua arma… Ka que s’èra adromida. La fatiga deu dia e las emocions d’aqueth periòde que l’avèvan forçada a non pas respectar l’ua de las règlas màgers de subervita. Mia que sospirè tot doç, era tanben que sentiva la fatiga qui l’assautava, mes ne’u podèva pas cedir. Qu’avèva las perpèras qui’s clucavan e la vista qui’s velava. N’i avossi pas avut aqueths bronits entà destorbar lo silenci nueitiu que s’estora adromida com la soa sòr. Mes que’us avèva entenuts : mantun motors, dus o tres probable, qui s’apressavan de la lor nau. Mia qu’espiava dehòra entà véder d’on vienèvan mes la lua que s’èra celada e lo veu escuranhós qu’èra tornat, mes espés que d’acostuma. La gojata, ahiscada per l’adrenalina qui l’avèva desvelhada, que gahè la carabina. Que verifiquè lo cargador. Que placè l’arma a la soa espatla. Que fretè los uelhs e qu’esperè… Dens las tenèbras d’aquera nueit espessa los crits shords de l’escaramoisha que tuèn lo silenci dinc a punt d’auba e la mar destorbada que’n borí de ràbia.


text:
Cresença e legendas d'un Otramar tropical
Estil : Régions
Sector : Literatura
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Annada de parucion : 2017
Creator: Jacquet, Michel
Editor : Editions des Régionalismes
Michel Jacquet passèt son enfança dins una vilòta del Carcin. De mercé a son trabalh dins un centre de recèrca, vistalhèt fòrça païses tropicals. La descobèrta de culturas desparièras l’apassionèt, mas son mestièr astrenhent li daissava pas léser d’escriure. Aprèp sa retirada, compausèt aquel recuèlh de contes escotats Otramar.


text:
Ernest Vieu (Roubia 1894 - Argeliers 1971)
Animador de la compañía de teatro Los Cigalons Narboneses, era a la vez director, guión, autor, decorador y administrador. Escribió muchas obras en un acto e hizo una historia de teatro occitano : Teatre d’Òc, autors, òbras (IEO, 1973).
L’estiuNòstra carrièra sembla mòrta...Lo sorelh còit coma un brasàsPer nos parar dal calimàsVite, vite tampem la pòrta !Fa pas lo mendre ventolet,Lo cèl es blu que ne blanquejaE l’uèlh tot còp vos cigalejaSe remiratz una paret.Se tròba pas un pel d’ombrina,N’i a pas brica, n’i a pas enlòcDançan pertot raisses de fòcQue d’a-plec tomben sus l’esquina !Per las moscas, temps agradiuViravolejan de tot caire,Pòdon pas ges demorar’staireSon plan las reinas de l’estiu !Una angròla beu lo sorelh,Sembla ’scalprada dins la pèiraCap vèrs lo cèl, fa sa preguièiraDeu adorar lo grand Calelh !Dos gatonets seits sus las ancasLos uèlhs clugats, son manhagósRemembra dos pichons poponsMudats de vestiduras blancas.Medòr es dins lo cantonEstirat pel sòl, s’assolelha...De vegadas, brandís l’aurelhaPuèi s’endormis dns son canton.Nòstra carrièra sembla mòrta...Defòra mon Diu quin brasàs !Per nos parar dal calimàsVite, vite tampem la pòrta !
La calle parece muerta / El sol quema como un brasero / para protegerse del calor / de prisa cerramos la puerta…


text:
Sosc
Soscarem, dins la nuèit, a de sorgas perdudas,
borrons d’aiga e musicalas flors de lutz
que jamai, jamai plus,
vos vestiràn d’amor, o pauras tèrras nudas !
Miracle del silenci, de l’aiga, de la lutz,
ò belòias perdudas !
Quun vent vos a begudas,
ò vos, sorgas perdudas
que podètz plus florir ?
Soscarem, dins la nuèit, a de sorgas perdudas
e pausarai mon front sus tas bèlas mans nudas…
Mas lagremas, tanpauc, las veiràs pas florir.
A l’alba
E, quand l’alba vendrà nos porgir lo matin,
al bòsc nos n’anirem culhir las benaüranças
nascudas dins la nuèit a l’ombra de las brancas,
e las me donaràs e las te donarai.
Me donaràs lo crit de l’auselet salvatge
victoriós dels sedons de la nuèit.
Te donarai lo sospir d’un ramèl
soscant a d’alas dins lo cèl.
Me donaràs una erbeta clinada
jol pes esbleugissent d’una gota de ròs,
e ieu te donarai lo cant de la tortora
qu’acorroca l’amor escondut dins lo bòsc.


text:
03/11/2015
Nos moulins, avenir compromis ?
Ils étaient près de 108 au début du XXème siècle, 60 à la fin de la seconde guerre mondiale, ils sont désormais une petite dizaine à être en activité en Dordogne, deux fariniers et les autres produisant de l'électricité. Parmi eux le moulin de La Pauze à Saint Méard de Dronne, tenu par Alain Mazeau et son épouse, qui a donné lieu à deux émissions sur Meitat-chen, meitat-pòrc. Alain Mazeau nous parle de la menace qui pèse actuellement sur cette activité.
« Los molins existan dempuei la periòda neolitica, quo es la prumiera forma d'industria que transfòrma l'energia naturala de l'aiga o dau vent en fòrça au servici de l'òme. I a de segur daus molins fariniers, mas pas nonmas quò, per lo papier, per la metalurgia, per far virar las maschinas industrialas, en tot , mai d'una vintenada d'utilizacions. La Pausa era un molin farinier, jusc'en 2003, produsem tanben de l'electricitat dempuei 1892 e continuam de zo far, l'equivalent d'un ectar de paneus fotovoltaiques. Continuam de mòudre de la farina per la bolenjaria dau molin. Organisam de la visitas pedagogicas, en francés, en occitan. Pasmens, quela activitat es en dangier. E òc, sem menaçats per la directiva europenca se-disent de « continuitat ecologica ». Per fin de laissar passar lo peisson, volen « tornar a la ribiera son aspect d'origina », pareis, laidonc que los molins son quí dempuei daus milenaris... En realitat, saben ben que la rarefaction dau peisson ven de la polucion, de la « subre-pescha », dau grands baratges electriques sur la Dordonha, que de segur ne'n podem pas parlar. Volen far paiar jusca' a 200000€ per se botar a la norma ( l'estat en prendria 60%) et quò-qui podem pas paiar. O b'etot arasar los pitits baratges,ço qu'aura per consequença de far barrar los darriers molins. Pertant, avem de las solucions a perpausar per melhorar la situacion, mas lo decidaires son luenh d'aqui e de las realitats dau teren que los professionaus de la ribiera coneissen bien. Nos escotan pas. I a un avenir per los molins, per produsir de l'electricitat pròpa, far de las microbrassarias, per mòudre, per lo torisme...Parlem sovent d'ecologia, de retorn a la ruralitat, mas las decisions que son presas nos aidan pas, au contrari, a continuar o a transmetre ».
Et pourtant, les décisions devraient aider a faire perdurer et développer ces activités millénaires et emblématiques de nos territoires.
Denis Gilabert.
Les commentaires sont fermés.


text:
las leis del mercat o de la mafia
Mantuns jornalistas economicas e maites òmes politics parlan fòrça de las leis del mercat, del liberalisme, de la mondializacion necessària. Tant que son vengudas naturalas aquelas leis, tant gispras pel pòble , e tant bona per totes que se tenon lo cuol al caud dins la seda ... En disent que cal las seguir sens fautar.E se totas aquelas leis tant duras pels paures mondes , èran pas, que las de la mafià ? Leis impausadas dins cada païs al nom de la rentabilitat. Que fan que de pertot son las leis de la mafia que s' aplican. Que s'agisson de prostitucion , o de la venda de la dròga , lo vocabulari es lo meteis que pel trabalh» onèsta » e los investissors , qu'òm aimariá de coneisser melhor, s' acapriçan de trapar de rendements del meteis nivèl que la mafià . Entre eles i a tan pauc de diferéncia qu'i se pòt pas passar un fial. Probable que son las meteissas personas..


text:
Euròpa de las bancas o Euròpa dels pòbles? Es temps de quitar UE!
Aparentament degun se posa pas gaire la question tant repàpian ( per pas dire mai) amb aquela Euròpa dels pòbles , los que nos conflan dempuèi un brave briu , ambe lo miratge d'una Euròpa generosa , respectuosa de las libertats elementàrias que farà que deman ambe Mamà Euròpa , cada pòble se farà ausir dins sa lenga , e chucarà quand volrà a la mamèla inagotabla , per los sègles dels sègles , e ben , totes aquels nècis s'enganan dusca' l coïde . Fa jà un moment qu' ambe lo deute , los pòbles ( italians , espanhòls, catalans, bascas portugueses, franceses, bretons , occitans, alsacians, creòls son forçats de se sarrar la cencha , es a dire de trabalhar pus per ganhar mens , de pagar mai de talhas , de veire que son escòla , son espital , sa justícia , la libertat de la premse , dels ciutadans , sa securitat garrelejan e que mamà Euròpa e son emperador de Fran…