text:
Istme de Panamà
L’istme de Panamà es una faissa de tèrra estrecha que se tròba entre la mar Cariba e l'ocean Pacific, religant l'America del Sud e l'America del Nòrd. Se formèt fa 3 milions d'annadas pendent lo Pliocèn. Constituís l'essencial del territòri de la Republica de Panamà, e es copat en dos pel canal de Panamà. Coma fòrça d'istmes, es un luòc de granda importància estrategica. La Ciutat de Panamà foguèt fondada vèrs 1519.
Geologia[modificar | modificar la font]
L'istme comencèt de se formar fa 15 milions d'annadas per lo tust de la placa pacifica e de la placa cariba e l'aparicion d'un volcanisme de subduccion. L'istme se formèt en seguida tancat amb apòrt de sediment venant de l'America del Nòrd e de l'America del Sud fa 4,1 Ma pendent lo Pliocèn. Sa tancadura provoquèt un cambiament dins la circulacion dels oceans menant a la creacion del Corrent del Golf. Per qualques scientifics, la tancadura definitiva de l'istme de Panamà, en modificant las circulacions oceanicas, provoquèt un cambiament climatic responsable de las glaciacions del Quaternari. Pasmens, aquela ipotèsi demòra encara fòrça discutida.
Los nombroses cambiaments geologics qu'arribèron dins la region faguèron de l'istme de Panamà una mescla de geotipes marins, sedimentaris e magmatic que faguèron malaisida la bastison del canal de Panamà.
Biosfèra[modificar | modificar la font]
La biosfèra panamenca se compausa de fauna e de flòra venent tan d'America del Nòrd coma del Sud. Per exemple, i a mai de 500 espècias d'aucèls sus l'istme. Lo clima tropical encoratja tanben la proliferacion d'espècias coloradas : insèctes, sèrps, peisses e reptils. Devesit dins sa longor par una cadena de montanhas, lo clima de l'istme es generalament umid sus son costat Atlantic mas mòstra una neta division entre sason seca e sason de las pluèjas sul costat Pacific.


c: text/html

text:
Aglin (flume)
Aglin (Aglí en catalan, Agly en francés) es un flume nòrd-catalan e occitan, nascut dins lo departament francés d'Aude e que desboca dins la planura de Rosselhon. Nais al Puèg de Bugarag al Col de Limas, dins las Corbièras. Passa per Sant Pau de Fenolhet, Estagel, Ribesaltes fins a la Mediterranèa, prèp del Barcarés, aprèp una correguda de 74 km. En Fenolhedés crea fòrca gòrjas coma las Gòrjas de Galamus a Sant Pau.
Afluents principals[modificar | modificar la font]
Es un riu de caractèr mediterranèu, d'una granda irregularitat, amb periòdes de secadas e fòrtas inondacions. Una de las pus importantas foguèt la del 17 d'octobre de 1940, amb 2100 m³/s a Estagel.
Los seus afluents principals son:
- Riba drecha:
- Riba esquèrra:
- lo riu Maurin : 18,6 km
- lo riu Verdoble : 46,8 km
- lo riu Robòl : 17,8 km

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mérélessart
Mérélessart es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mérélessart A situat entre Hallencourt (al Nòrd) e Wiry-a lo-Mont (al Sud) sus la rota départementale "RD 21" e al Nòrd de l'ais Es-Oèst de Airaines a Oisemont (la "RD 936").
Mérélessart est situé entre Hallencourt (au Nord) et Wiry-au-Mont (au Sud) sur la route départementale "RD 21" et au Nord de l'axe Est-Ouest d'Airaines à Oisemont (la "RD 936").


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1904
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1904 (Jòcs de la 3ena Olimpiada) se debanèron a Saint Louis Estats Units ( 1èr de julhet - 23 de novembre de 1904 )
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas e referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Saint Louis 1904 - Atletisme
-
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Gòlf[modificar | modificar la font]
Lacrosse[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tennis[modificar | modificar la font]
Tir amb arc[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTub... mai de 46 documents subre Saint Louis 1904 en picar coma clau Olympic Games 1904


text:
Puxe
Puxe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois, fa partidas distincions en dependent de la familha del Torn abans #qu'al XVe sègle, la distincion dintre per matrimòni en lo giron de la ostal de Ficquelmont, la una de las principalas familhas de la anautita noblesa lorraine (Cavals de Lorraine).
Village de l'ancienne province du Barrois, il fait partie des seigneuries dépendant de la famille de la Tour avant qu'au XVe siècle, la seigneurie entre par mariage dans le giron de la maison de Ficquelmont, l'une des principales familles de la haute noblesse lorraine (Chevaux de Lorraine).


text:
Agnatha
Lo taxon dels agnats (del grèc a, sens e gnathos, maissa), o ciclostòmes (que significa "boca en forma de cercle"), es una classa dins la sistematica tradicionala, que recampa d'animals de còrde dorsala e de cran, mas sens maissas. Lor vida en mitan aqüatic los a fach longtemps classar demest los peisses.
Lo taxon se considèra pas coma monofiletic, e se deu considerar coma obsolèt dins una classificacion filogenetica. Las mixinas son estadas separadas dels vertebrats, las lampresas i demorant.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Las mixinas e lampresas partejan de caractèrs morfologics ancestrals a totes los craniats, que seràn perduts çò los gnatostòmes (qu'an de maissas). Lor boca rudimentària, que se compòrta coma una ventosa, possedís pas de maissas, e pòt doncas pas modificar sa dobertura. Son esqueleta es cartilaginosa e compausada d'una capsula craniana e d'una colomna vertebrala sens còstas.
Se los agnats actuals son pauc nombroses, cal gardar a l'esperit que de nombroses fossils d'agnats son presents dins los sediments del paleozoïc. Los agnats foguèron los bèles primièrs craniats a aparéisser.
Notem enfin per çò que concernís l'aparicion de la maissa dels gnatostòmes ("peisses" de maissas, tetrapòdes), que los òsses del parelh de branquias la mai anteriora dels agnats sembla èsser omològa de maissas dels gnatostòmes ; una origina fòrt risolièra quand òm i pensa !
Plaça dels agnats dins lo renhe animal[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Agnatha (en)
- Referéncia ITIS : TSN 159693 Agnatha (en)


text:
Robert Guédiguian
Robert Guédiguian es un realizator, actor, productor e scenarista de cinèma nascut lo 3 de decembre de 1953 a Marselha (Occitània)[1].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Robert Guédiguian nasquèt d'una maire alemanda, que parla la lenga, e d'un paire armenian. Evòca sas racinas pairalas dins Le Voyage en Arménie (Lo viatge en Armenia)(2006). Robert Guédiguian es eissit d’un mitan obrièr (son paire trabalhava suls dòcs de Marselha). S'interessèt fòrça lèu a las questions politicas e foguèt un temps militant del Partit Comunista. Comencèt d'etudis de sociologia a la facultat d’Ais.
Coma Marcèu Panhòl, René Allio o René Féret abans el, ancòra prigondament sos filmes dins una realitat socialat mesclada de militantisme. Sas òbras son marcadas per l'environament local e regional, subretot la vila de Marselha e lo quartièr de L'Estaca. Coma sos davancièrs, s'acompanha d'una equipa fidèla que fa partida de gaireben totes sos filmes. D'en primièr dins aquela tropa i a son esposa Ariane Ascaride qu'encontrèt a la facultat d'Ais e e que seguèt a París quand dintrèt al Conservatòri. Puèi acabada una tèsi, trabalhèt sus la demanda de René Féret al scenario de Fernand (1980). Decebut per la politica, vei dins lo cinèma un autre mejan de parlar de çò que lo pertòca, lo monde obrièr. Permetèt a Ariane Ascaride d'obtenir un César de la melhora actritz en 1998 per Marius et Jeannette, filme amb Gérard Meylan, Jean-Pierre Darroussin, Jacques Boudet, Pascale Roberts, e mai.
L’immigracion e lo quartièr de L’Estaca son los dos autres tèmas preferits del realizator. Se qualificant d'esperel de « cineasta de quartièr », sos filmes demorèron confidencials fins a À la vie, à la mort ! (1995) que lo faguèt sortir de l’ombra. Mas foguèt en 1997 que lo grand public lo descobrís amb Marius et Jeannette (1997) nomenat pels Césars del melhor realizator e del melhor filme. Mas son filme venent À la place du cœur (1998) faguèt un fracas. En 2000, realizèt La ville est tranquille (2000) que l'escur contrasta amb lo rèsta de sa filmografia, e metèt en scena Ariane Ascaride dins una pèça de teatre d’Évelyne Pieiller.
En 2002, Robert Guédiguian tornèt s'acompanhar de sos actors preferits, d'en primièr sa companha Ariane Ascaride, e encara un còp causiguèt Marselha per luòc de tornatge per Marie-Jo et ses deux amours (2001). Cineasta engatjat afirmèt « Mon filme es fòrça politic, sens dobte lo mai politic d'aqueles que faguèt. Sus un tèma romantic per excelléncia, mostrèt de personas empegadas dins una realitat que resistís, confrontadas al refús d’un ideal, de cossí son las causas ».
Robert Guédiguian es un dels productors associats fondators d’Agat Films & Cie e d’Ex-Nihilo, societats que produguèron entre autres realizators : René Allio, Solveig Anspach, Jean-Christophe Averty, Dominique Bagouet, Lucas Belvaux, Didier Bezace, Luc Bondy, Peter Brook, Dominique Cabrera, Carolyn Carlson, Claire Devers, Olivier Ducastel e Jacques Martineau, Pascale Ferran, Piotr Fomenko, Jean-Claude Gallotta, Lucile Hadzihalilovic, Cédric Kahn, Tonie Marshall, Ariane Mnouchkine, Agnès Obadia, Christophe Otzenberger, Nicolas Philibert, Jean-Henri Roger, Ghassan Salhab, Pierre Salvadori, Claire Simon, Paul Vecchiali, Anne Villacèque, Jean-Jacques Zilbermann…
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
Engatjat en politica, Robert Guédiguian aderís al Partit d'Esquèrra (PG) dempuèi sa fondacion, en novembre de 2008 e sosten la lista del Front d'Esquèrra a las eleccions regionalas francesas de 2010[2].
En 2011, sostenguèt publicament Jean-Luc Mélenchon candidat del Front d'Esquèrra a l'eleccion presidenciala francesa de 2012 [3].
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1980 : Dernier Été (Darrièr Estiu)
- 1985 : Rouge Midi (Roge miègjorn)
- 1985 : Ki lo sa ?
- 1989 : Dieu vomit les tièdes (Dieu vomit los tèbis)
- 1993 : L'argent fait le bonheur (L'argent fa lo bonaür)
- 1995 : À la vie, à la mort ! (A la vida, a la mòrt)
- 1997 : Marius et Jeannette (Marius e Joaneta)
- 1998 : À la place du cœur (A la plaça del còr)
- 2000 : À l'attaque ! (A l'ataca!)
- 2000 : La ville est tranquille (La vila es traquilla)
- 2002 : Marie-Jo et ses deux amours (Maria Jò e sos dos amants)
- 2004 : Mon père est ingénieur (Mon paire es engenhaire)
- 2005 : Le Promeneur du Champ-de-Mars (Lo passejaire del Camp de Mart)
- 2006 : Le Voyage en Arménie (Lo viatge en Armenia)
- 2008 : Lady Jane
- 2009 : L'Armée du crime (L'armada del crime)
- 2011 : Les Neiges du Kilimandjaro (Las nèus del Kilimandjaro)
Prèmis[modificar | modificar la font]
- 1997 : Prix Louis-Delluc per Marius et Jeannette
- 2007 : Prix Henri-Langlois per Le Voyage en Arménie
Decoracion[modificar | modificar la font]
- Oficièr de l'ordre national del Meriti[4]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Isabelle Danel, Conversation avec Robert Guédiguian, Les Carnets de l'info, 2008.
- Agnès Olive rencontre Robert Guédiguian, La Belle Bleue, 2009.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Les gens du cinéma
- (fr)filmdeculte.com
- (fr) (en) Robert Guédiguian sus Internet Movie Database
- (fr)Agat films & Ex Nihilo productions
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Extrach de naissença n° 161/1953
- ↑ (fr)« discors de Robert Guédiguian » sul site nacional del Partit d'Esquèrra
- ↑ (fr)Eles e elas vòtan Front de gauche - l'Humanité
- ↑ (fr) JORF n° PREX1010435D, Décret du 14 mai 2010 portant promotion et nomination sus Légifrance


text:
Adrian
Adrian, pichon nom d'origina latina derivat d'Adria, vila de Venècia (que donèt son nom a l'Adriatica) se festeja lo 8 de setembre.
Adrians celèbres[modificar | modificar la font]
- Adrian emperaire de Roma.
- papas :
- sants : Se tròba dins lo martirològ quatre sants Adrian:
- lo 1èr, Adrianus, qu'èra oficièr dins l'armada de Galèra e que combatiá los Crestians, se convertiguèt a la vista de l'eroïsme de sos enemics, e sofriguèt lo martir a Nicomedia vèrs 306 (se l'onora lo 8 de setembre)
- lo 2nd patiguèt la mòrt a Cesarèa en Palestina, en 309 (se l'onora lo 5 de març)
- lo 3en, sant Adrian de Cantorberí, foguèt mandat pel papa Vitalian presicar la fe en Grand Bretanha, e i moriguèt en 720 (se l'onora lo 4 de genièr)
- lo 4en, evesque de St Andreu en Escòcia, patiguèt lo martir en 874 (se l'onora lo 4 de març).
- Adrian de Tir, retor grèc del sègle II.
- Adrian de Castello (v.1460–v.1521)
- Adrian d'Orleans, comte palatin
- Bon Adrian Jannot de Moncey (1754–1842) marescal d'Empèri
- Adrian Brody, actor
- Adrian Zeller, òme politic


text:
158
Frédéric Mistral ilustre e descouneigu
Pèr la Fe di Biòu e l’Amour de la lengo
Trilougìo prouvençalo n° 2 de Roubert Aprin
Nivous et esclargidos
Me dison 'laguiole'
Vivèn uno curiouso pountannado.
Un tipe, dins soun burèu, un finocho di finocho, s’es apoudera lou noum de la coumuno rouërgato de Laguiolo, en Aubra, pèr chabi si prouducioun e, de cop, enqueissa de «royalties» en vendènt sa licènci en quau que siegue.
Laguiolo es la capitalo di coutèu, di famous coutèu «laguiole», que tóuti nòsti papet avien dins sa pòchi. Em’ un «laguiole» fasien tout : manjavon, chaplavon de lesco de pan, se n’en servien coume d’un óutis pèr li pichòtis obro de la terro.
Se capito, vuei, que de «laguiole» se n’en fabrico toujour à Laguiolo tant coume subre-tout à Thiers, mai li coutelié d’eila an pas lou dre d’utilisa lou noum coume marco bord qu’apartèn à quaucun que se l’es aproupria.
Es pas uno galejado, bràvi gènt! Es un afaire de la memo meno qu’aquelo di galino d’Óupedo, de l’aproupriacioun di vilage e di terro agricolo dis Aupiho e dóu Leberoun pèr de nouvèu segnour. Coume de la fabrico vauclusenco que proudus, aro, d’esquichun de poumo d’amour emé de liéume impourta de...Chino. O encaro, ô meraviho!, d’aquéli fruch e liéume qu’arrivon dóu Marò vo d’Espagno e que, d’un cop de bagueto, devènon de fruch e liéume de...Prouvènço. Se d’asard anas vous proumena un pau sus li marcat d’estiéu, veirés, encaro, e à bóudre, de proudu se-disènt prouvençau fabrica à Pamparigousto e segur pas en Prouvènço.
Es acò la moundialisacioun, ço qu’es à tu es à iéu e se siés pas countènt as que de croumpa un chut!
Pèr n’en reveni à la viloto de Laguiolo, qu’es plus prouprietàri de soun noum!, lou mounde an decida de se batre, lou proumié conse en tèsto, e de pourta l’afaire davans la justiço.
Gagnaran-ti? Acò ‘s pas segur. Mai se gagnon sara un poun de marca dins la batèsto qu’óupauso li gènt dóu terraire i baratié em’ is afairisto.
Un soulet counsèu, ami legèire : s’avès besoun d’un «laguiole» avès d’ana n’en croumpa un aqui ounte se n’en fai despièi lou siècle 19en o bèn de vous adreissa à-n-un armurié, o bèn un quincaié (n’en soubro gaire) pèr pas vous faire couiouna e eisigi lou certificat d’óurigino dóu fabricant.
Avans li pèis, avèn agu li jouguet que soun plus fabrica en Franço e en Éuropo. Emé la desparicioun prougramado di pèis, sara encaro un tros de la civilisacioun tradiciounalo que cabussara. Alor, fau sauva li «laguiole», n’agué chascun un o meme dous, en se mesfisant de tóuti aquéli coutèu pourtant aquest noum, mai que soun fabrica en Asìo e soun de qualita marrido.
1117982


text:
Emilian Barrèira
Emilian Barrèira (Arès, Gironda, 1883, Joinville-le-Pont, Val de Marna, 1944) estót un poèta occitan, membre dau Felibritge e mèste en Gai-Saber.
Biografia[modificar | modificar la font]
D’una familha de puscaires, puscaire eth medis, ne hit pas d’estudis: quitèt las escòlas après son certificat d’estudis, e aprenót lo mestèir emb son pair. Egau, sa vocacion dumpuei son joenau èra de hèser vèrs, òm sap pas perqué ni coma aquò ie èra vengut, dens un mitan sociau illetrat, e shens cultura teorica. Se restaca ad acestas vocacions literàrias espontaneas e naturaus, qu’apareishen a còps, e que lo Felibritge n'èra lichard : Pau Froment, Anfós Tavan, Jansemin… Autodidacte, crompa libes d’art poetic, se fòrma en lugissent sol. Decida d’emplegar l’occitan dau parçan son, es a díder lo gascon maritim dau País de Buc. Entre 1901 e 1906, que s’engatja dens la Marina, e contunha de se formar. Entreten correspondéncia emb lo Frederic Mistral, Simin Palay o encara Miquèu Camelat. S’inscriu a l’Escòla Gaston-Febus, d’aquestes dus darrèirs. Que hèi paréisher en 1912, a solament vint-e-nau ans, son premèir recaptadueir de poesias occitanas: quò seràn las famosas Malineyres, la sua òbra la mei coneishuda enqüara anuit. Mistrau li manda sas felicitacions. Palay e Camelat li conselhan de presentar son trabalh aus Jòcs Floraus de Tolosa: aquò ie vau de gahar l’Eglantina d’argent. Sa familha comença lavetz de prénder au seriós la vocacion poetica d’Emilian. Pendent la Premèira Guèrra Mondiau, es enviat a Salonica, en Grècia, coma fesilhèir marin. Compausa de poesia en francés. Son hrair, malinèir au long cors, dispareish en 1916. En 1920, hèi lo discors d’inauguracion dau Monument aus Mòrts d’Arès. Que marida una jena hemna encontrada pendent la guèrra, a l’espitau de Meaux. Van s’installar end' Arès, mes la vita es dura, e la pusca ne paga pas mei. Lo batèu de Barrèira, dishut «Mirelha» en omenatge a Mistral, diu èster remplaçat, mes n’an pas los mejans de pagar. Van un temps damorar a Lèges, on Emilian escriu lo poèma Naïda, recompensat per un raperet d’Eglantina. Lo Felibritge ie acòrda lo títol de Mèste en Gai-Saber. En 1930, per rasons economicas, Barrèira e sa familha son forçats de se despatriar en parçan parisenc, a Joinville-les-Ponts. Sa mair se morís en 1932, çò dont es una tumada de las hòrtas per eth. Damòra egau acarat de cap au país, qu’oblida pas jamèi. Escriu Lou Cant de la Leyre, Lou Pacific, Pesque de neit dont evòca la mòrt d’un sordat lunh dau parçan mairau, tèxte fòrtament autòbiografic. Barrèira cèrca totjamèi a s’ameliorar, notadament sau plan de la grafia. En 1936, es son aute cap d’òbra, l’Ode a la mar de Gascougne, recompensada d’una Primavèra d’argent. Barrèira harga eth medis l'arrevirada francesa. Acaba sa via solitària, aucupant un emplec de garda de neit a las Trefilarias dau Havre, a Sent Maurici. Se gaha l’entec e se morís au cap de l’an 1944, shens auger tornat au país. Es enterrat au segrat de Joinville. En 1954, son amic, l’aute poèta dau Bassin Adrian Dupin hèi arre-estampar Las Malineyres, e la vila d’Arès hèi pausar una placa sus l’ostau de neishença de Barrèira.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Las Malineyres, 1912. Eglantina d’argent
- Naïda, 1923. Reperet d’Eglantina
- Lou Cant de la Leyre
- Lou Pacific
- Pesque de Neit
- Ode a la mar de Gascougne, 1936. Primavèra d’argent
Edicions[modificar | modificar la font]
- Las Malinèiras, coedicion Princi Negre – Per Noste, botada en grafia occitana modèrna per Eric Chaplain. Pessac, 1983. Lo prefaci escrivut per Belina Barrèira, la hilha de l’autor, es a la basa d’aceste article. La màger part de las informacions que s’i tròban ne son tiradas.


text:
Eclesiastès
L'Eclesiastès (traduccion grèga de l'ebrieu קהלת Qohelet 'predicaire') es un libre del Tanakh e de l'Ancian Testament de la Bíblia crestiana, del grop apelat sapiencial o didactic o Ketuvim.
Es una colleccion populara de leis e de provèrbis que serviguèron de guida als josieus e als crestians e mai se s'ataca als principals postulats de la saviesa tradicionala de son temps. Lo libre de l'Eclesiastès se trapa dins un òrdre diferent dins lo Tanakh e la Bíblia crestiana. Es escrich en primièra persona e lo narrator se presenta coma rei d'Israèl.
Son biais d'escriure es una mescla de poesia e de pròsa, se vei malaisidament lo limit entre una e l'autra. Lo ritme es irregular e i a abondància de frasas longas e complicadas, mas la sintaxi e lo lexic son paures. A despart d'aquò la descripcion de la vielhesa qu'acaba lo còs de l'òbra se pòt considerar coma un dels melhors tèxtes de la poesia biblica.
L'òbra es constituida d'una combinason de provèrbis, exemples, parabòlas, confessions, exortacions. Se dins la màger part del tèxt, una tonalitat sceptica domina, la vanitat de l'existéncia umana es mesa en valor, Qohelet afortís ça que la, qu'abans la venguda de la mòrt, cal aprofechar de totas las bonas causas de la vida coma un present de Dieu.
Nom del libre[modificar | modificar la font]
Lo nom ebrieu del libre, Qohelet, deriva de qahal (קהל, 'congregacion', 'public') e significa « lo que parla a l'assemblada de fidèls » (en latin, ecclesia) o "president", "convocator", "orator", "porta-paraula d'una acampada". « predicador ». L'autor Qohelet se noma el-meteis, "filh de David" e "rei de Ierusalem", atributs tradicionals de Salomon. La significacion del mot ebreu " Qohelet" es incertana.


text:
Sciéncia
Istoricament, la Sciéncia (del latin scientia, coneissença) deriva de la filosofia. Al cors de l'Edat Mejana, la sciéncia s'es progressivament destacada de l'empresa de la teologia. Al cors del desvolopament de las coneissenças e de l'acumulacion de sabers divèrses, s'es estructurada en disciplinas scientificas : quimia, biologia, fisica, mecanica, optica, astronomia, economia, sociologia... Uèi, la sciéncia designa a l'encòp un procediment intellectual repausant idealament sus un refús dels dògmas e un examen rasonat e metodic del monde e de sas regularitats, e visant a produire de coneissenças resistent a las criticas racionalas, e l'ensemble organizat d'aquestas coneissenças.
Somari
- 1 Una definicion problematica
- 2 La sciéncia o las sciéncias?
- 3 Categorizacions de la sciéncia
- 4 Diferents apròchis de la sciéncia
- 5 Los apòrts de la sciéncia
- 6 Sciéncia e societat
- 7 Criticas de la sciéncia
- 8 Sciéncia e religion
- 9 Emplec abusiu del mot sciéncia
- 10 Pseudosciéncias
- 11 Articles connèxes
Una definicion problematica[modificar | modificar la font]
S'es en general pas tròp malaisit de reconéisser una sciéncia, o es plan mai de la comprendre en qualques mots. Cap de definicion es d'efièch satisfasenta, en començar per la prepausada çai sus, çaquelà formulada del biais mai neutre possible. Examinarem aicí qualques-uns dels problèmas levats per las temptativas correntas.
La sciéncia o las sciéncias?[modificar | modificar la font]
Davant la diversitat dels domenis de coneissenças revendicant l'estatut de sciéncia, apareis dificil, e mai ninòi, d'utilizar aqueste mot al singular. Lo debat sus l'unitat de la sciéncia es pas claus, e lo simple fach d'utilizar aqueste mot al singular, o de defugir al contrari un tal emplec, es portaire de sens. La neutralitat aicí es impossibla, cal causir son camp. Mas lo cal causir en consciéncia, e avertir lo lector : esitam pas aicí a emplegar aqueste mot de sciéncia al singular.
Fondamentalament, la question de l'unitat prigonda de la sciéncia recopa los debats opausant dempuèi de millennis nominalistas e essencialistas.
Categorizacions de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Se classa generalament las sciéncias segon :
- lor tòca : sciéncias aplicadas, sciéncias fondamentalas.
- lor metòde : sciéncias nomoteticas e sciéncias idiograficas, sciéncias experimentalas e sciéncias d'observacion.
- lor objècte : sciéncias empiricas (sciéncias naturalas, sciéncias socialas, sciéncias umanas), sciéncias logicoformalas.
Se cal pas daissar abusar per aquestas grandas categorizacions, que penan a rendre compte de realitats pus complèxas. Una meteissa sciéncia pòt atal èsser en partida experimentala, en partida observacionala. Cal tanben se prendre gàrdia de pas tombar dins l'excès invèrs que consistiriá, fàcia a la complexitat del real, a negar que poguèsse i aver de diferéncias prigondas entre las diferentas formas de recèrca scientifica.
Segon lors tòcas[modificar | modificar la font]
Las sciéncias aplicadas visan la realizacion d'un objectiu practic, mentre que las sciéncias fondamentalas (que cal pas confondre amb la tecnica coma aplicacion de coneissenças empiricas) visan prioritàriament l'aquisicion de coneissenças novèlas. Se pòt çaquelà classar a priori una disciplina particulara dins un domeni o dins un autre. La fisica o la biologia pòdon atal tant plan èsser fondamentalas qu'aplicadas, segon lo contèxt. Cèrtas disciplinas demòran çaquelà mai ancoradas dins un domeni que dins un autre. La cosmologia es per exemple una sciéncia exclusivament fondamentala. L'astronomia es tanben una disciplina que depend dins una granda mesura de la sciéncia fondamentala. La medecina, la pedagogia o l'engenhariá son al contrari de sciéncias aplicadas (mas pas exclusivament).
Sciéncias aplicadas e sciéncias fondamentalas son pas separadas. Las descobèrtas eissidas de la sciéncia fondamentala tròban de fins utilas (ex : lo lasèr e son aplicacion al son numeric sus CD). Quitament, cèrts problèmas tecnics menan de còps a de descobèrtas novèlas en sciéncia fondamentala. La recèrca en sciéncia fondamentala repausa sus la tecnologia eissida de la sciéncia aplicada. Los laboratòris de recèrca e los cercaires pòdon quitament far parallèlament de sciéncia aplicada e de sciéncia fondamentala.
Segon lors metòdes[modificar | modificar la font]
Una primièra distincion d'aqueste òrdre pòt èsser facha entre las sciéncias nomoteticas e las sciéncias idiograficas. Las primièras cèrcan d'establir de leis generalas per de fenomèns susceptibles de se reproduire. S'i retròba plan evidentament la fisica o la biologia, mas tanben de sciéncias umanas o socialas coma l'economia, la psicologia o quitament la sociologia. Las segondas s'ocupan al contrari del singular, de l'unic, del non recurrent. Aquesta classa de sciéncias pausa evidentament problèma. Çaquelà, l'exemple de l'istòria mòstra qu'es pas absurde de considerar que lo singular pòsca èsser justiciable d'un apròchi scientific.
Una segonda distincion se pòt portar sul recors, o non, al procediment experimental. Las sciéncias experimentalas, coma la fisica o la biologia, repausan sus un procediment actiu del scientific, que construís e contraròtla un dispositiu experimental reprodusent cèrts aspèctes dels fenomèns naturals estudiats. Aquestas sciéncias emplegan lo metòde experimental. Los resultats de las experiéncias son pas totjorn quantificables (exemple : l'experiéncia de Konrad Lorenz amb las aucas grisas, en etologia). Quand es pas possible de contrarotlar un environament experimental, los scientifics pòdon recórrer a l'observacion. Quand una disciplina se forma a l'entorn d'aqueste procediment, se parla alara de sciéncias d'observacion. L'astronomia o l'economia ne son d'exemples classics. Mas la frontièra es pas jamai neta : existís una economia experimentala, e la fisica de las energias nautas permet d'un cèrt biais de testar experimentalament cèrtas teorias astronomicas. A aqueste diptic experimentacion / observacion, s'ajusta uèi la simulacion informatica.
Segon lor objècte[modificar | modificar la font]
Se pòt enfin destriar las sciéncias empiricas e las sciéncias logicoformalas. Las primièras pòrtan sul monde empiricament accessible, e parton de nòstra experiéncia sensibla d’aqueste monde. Recampan :
- las sciéncias de la natura, qu'examinan los fenomèns ont l'Òme es pas implicat.
- las sciéncias umanas, que pòrtan lor atencion a l'Òme coma èsser pensant (e non pas coma entitat biologica). S'agís per exemple de l'antropologia o de la psicologia.
- las sciéncias socialas, que s'interèssan al foncionament dels gropaments umans (sociologia, economia, gestion, comunicacion, etc.).
De lor costat, las sciéncias logicoformalas (o sciéncias formalas) explòran deductivament, segon de règlas de formacion e de demostracion, de sistèmas axiomatics. Se tracta mai que mai de la logica e de las matematicas.
Diferents apròchis de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Apròchi epistemologic[modificar | modificar la font]
Refutabilitat[modificar | modificar la font]
Segon lo filosòf Karl Popper, una teoria es scientificament acceptabla que s'es refutabla, es a dire que pòt èsser somesa a de tèsts experimentals per testar la concordança de sas prediccions teoricas amb la realitat observada. Aquesta "refutabilitat" - qu'es problematica - es uèi lo critèri de demarcacion entre sciéncia e non-sciéncia mièlhs conegut del grand public.
Sciéncia e racionalitat[modificar | modificar la font]
La sciéncia se revendica coma l'aplicacion de la rason a l'exploracion del monde que nos entorna.
Lo problèma de l'induccion[modificar | modificar la font]
La sciéncia fonciona pas per metòde deductiu pur. Una seria d'experiéncias validarián en efièch de resultats qu'efectuats a una data e en un endrèch particulars, sens possibilitat logica de las generalizar. Bertrand Russell menciona dins son obratge Sciéncia e religion (capítol La sciéncia es supersticiosa ?) çò que nomena l'escandal de l'induccion, e que vei coma un mal necessari.
Unicitat de la sciéncia e metòde scientific[modificar | modificar la font]
La question de l'unicitat del metòde scientific es problematica (Paul Feierabend).
Aqueste(s) metòde(s) deuriá(n) garantir la validitat e l'objectivitat de sos (lors) resultats. S'associa generalament metòde scientific e metòde ipotetico-deductiu :
- Formulacion d'una ipotèsi
- Experimentacion o observacion
- Correccion, confirmacion o infirmacion de l'ipotèsi
- Questionament sus las conclusions : se recomença lo cicle a l'etapa 1
Istòria[modificar | modificar la font]
Malgrat lo fach que los metòdes scientifics son relativament recents (concebuts durant la revolucion coperniciana), l'istòria de las sciéncias s'interèssa pas unicament als faches posteriors a aquesta dicha ruptura. Al contrari, aquesta tempta de seguir la pista dels precursors de la sciéncia modèrna fins als temps preïstorics.
En Occident, l'anticambra de la sciéncia es estada la filosofia naturala. Aquesta discredita l'experimentacion coma metòde de validacion del saber, en se focalizant en revenge sus l'observacion pura. Un dels mai eminents filosòfs naturals foguèt lo pensaire Aristòtel. Parallèlament, lo monde oriental desvolopèt de sistèmas de pensadas scientificas que li èran pròpris e qu'avián pas res d'envejar a lors contrapartidas occidentalas.
Aprèp la casuda de l'Empèri Roman d'Occident (476), que marca en Euròpa lo començament de l'Edat Mejana, sovent descricha coma una edat escura, la màger part d’aqueste continent a perdut traça dels sabers de l'Antiquitat, que foguèron preservats, enriquits e transmeses puèi pel biais del monde islamic.
La Renaissença (sègle XIV en Itàlia), denomenada atal per la redescobèrta d'òbras dels pensaires classics, marca la fin de l’Edat Mejana e pausa de basas solidas per l'emergéncia de coneissenças novèlas. Demest los scientifics d'aquesta epòca se destaca Nicolas Copernic, a qui s'atribuís generalament d'aver començat la revolucion scientifica amb l'eliocentrisme. Demest los sabents pus celèbres que desvolopèron los metòdes scientifics, se destrian Roger Bacon en Anglatèrra, René Descartes en França e Galileo Galilei en Itàlia.
Apròchi sociologic[modificar | modificar la font]
Apròchi institucional[modificar | modificar la font]
L'ensemble de las accions entrepresas en vista de melhorar e d'aumentar l'estat de las coneissenças dins un domeni scientific constituís la recèrca scientifica. L'organizacion e la presa en carga de las activitats de recèrca constituisson un enjòc important de competitivitat e de prestigi per totas las nacions.
Kuhn[modificar | modificar la font]
Kuhn mòstra que las sciéncias evoluisson per "revolucions" bruscas. La comunautat scientifica parteja a cada epòca un ensemble de paradigmes fondators, que pòdon far obstacle a d'evolucions. Atal quand las observacions contradison tròp sistematicament los paradigmas en vigor, una revolucion scientifica deven inevitabla.
Los apòrts de la sciéncia[modificar | modificar la font]
D’un biais general, la recèrca scientifica es portaira de progrès tecnic que permet de melhorar las condicions de vida. D'un autre costat, en aportant un modèl del monde, ajuda a combatre los prejutjats e las manipulacions.
Es tanben un instrument primordial del desvolopament social e economic d’un país. En efièch, la recèrca es portaira d’innovacion e permet a las entrepresas de far evoluir lors produches e servicis per demorar competitivas. Los cercaires al sen de l’universitat an una activitat de formacion ; essent totjorn a la punta de las tecnicas e dels sabers, pòdon formar de personas que saupràn s’adaptar a las evolucions de las tecnicas, e que seràn elas-meteissas portairas d’innovacion al sen de las entrepresas.
Enfin, los cercaires constituisson una sèrva d’expèrts, que pòdon participar a la resolucion de problèmas pontuals e reagir a de situacions inesperadas (participacion a la manifestacion de la veritat dins las enquèstas de polícia, mesa en plaça de mesuras per combatre las epidemias...).
La recèrca scientifica pòrta doncas non solament d'innovacions tecnologicas, terapeuticas, economicas... mas tanben un servici (formacion, expertisa, normalizacion).
Produccion alimentària[modificar | modificar la font]
La recèrca scientifica a revolucionat l’agricultura e multiplicat per dos la produccion mondiala de cerealas entre 1950 e 1971. Aquesta aumentacion resulta d’una combinason de genetica, de botanica, de quimia e d’engenhariá.
Santat[modificar | modificar la font]
Quitament, la sciéncia nos a permés de melhorar nòstra compreneson del foncionament del còs uman e a contribuit a aumentar nòstra esperança de vida dins los païses industrializats. En 1693, l’astronòm anglés Edmond Hallei publica un estudi portant sus l’esperança de vida dins la vila alemanda de Breslau, que mòstra que de 100 enfants, la mitat despassava los 10 ans e solament 11 atenhián l’edat de 70 ans. Masaccio, Mozart e Schubert moriguèron respectivament a l’edat de 27 ans, 35 ans e 31 ans mentre que d’autres grands òmes visquèron pus longtemps. De mai, la tuberculòsi, la variòla, la poliomieliti, la meningiti e la pneumonia an quasiment disparegut dins los païses industrializats (aquò es tanben degut a una igièna melhora e un melhor nivèl de vida eles-meteisses atenguts gràcias a las descobèrtas scientificas).
De segur, aquestes progrèsses se son portats suls tractaments (vaccinacion, medicaments, cirurgia, e ara terapia genica) mas tanben sus l’organizacion (medecina d'urgéncia, Samu), l’igièna e la prevencion (educacion a la santat, servicis veterinaris per la susvelhança dels aliments, tractament de las aigas...).
Los estudis sul compòrtament (sociologia, psiquiatria, psicanalisi, psicologia) an permés de comprendre melhor las malautiás mentalas, las neuròsis e las psicòsis. Sèm passats d’un estatut de « fòls » (embarrats dins d'asils e someses a de tractaments degradants) al de « pacients ».
Produccion d’energia[modificar | modificar la font]
La fòrça e la resisténcia umana essent limitadas, los umans recorron a d'espleches e a de maquinas que permeton d’efectuar mai eficaçament los pretzfaches (pus rapidament, amb una pus granda amplor, amb una pus granda seguretat...). Lo passatge del trabalh d’origina animala (animals de bast, de trach) e dels molins (d'aiga e de vent) a la maquina es estat rendut possible gràcias a la possibilitat de produire d’energia.
Las doas revolucions industrialas son estadas permesas per la descobèrta de mòdes de produccion d’energia mestrejadas : la maquina de vapor e las energias fossilas (carbon, petròli).
La descobèrta de l’electricitat o de la transmission idraulica o pneumatica a permés de separar lo luòc de produccion d’energia (centrala) e lo de son utilizacion (domicili, fabrica).
La descobèrta de la radioactivitat al començament del sègle XX a fornit una font novèla d’energia termica (transformada en electricitat), qu'a permés particularament a cèrts païses, coma França, de diversificar sos fornisseires de matèria primièra e a doncas jogat un ròtle important sus la politica exteriora (independéncia respècte a de produchs petrolièrs), e de reduire la pollucion atmosferica, al prètz d’una aumentacion dels risques e d’un problèma fins ara pas resolgut de tractament dels rebuts e de las centralas desafectadas.
Actualament, de recèrcas e d'experimentacions nombrosas son menadas sus las energias dichas « renovelablas » (eoliana, solara) en mai sus las que son ja mestrejadas (barratges idraulics, usina marèamotritz de la Rance). Se mena tanben de recèrcas sus la fusion nucleara.
Sciéncia e societat[modificar | modificar la font]
Criticas de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Los resultats scientifics, de per las tecnologias que permeton de concebre, an pres una granda importància dins las societats industrialas desvolopadas. Per aquesta rason, subisson divèrsas criticas ligadas a aquestas aplicacions, especialament las que son ligadas a un aspècte de la societat particularament cibla de criticas politicas (relacions economicas, activitats militaras).
Las aplicacions militaras de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Los mejans militars modèrnes repausan sovent sus de tecnologias de poncha, de còps resultant de desvolopaments scientifics recents. Un exemple celèbre de desvolopament scientific, tecnologic e militar combinat es lo Projècte Manhattan, pel qual los Estats Units desvolopèron l’arma nucleara pendent la Segonda Guèrra Mondiala. L’integracion de la sciéncia, de la tecnologia, dels mejans industrials e dels utilizaires militars es de còps estada apelada complèxe militaro-industrial (d’aprèp l’expression del president dels Estats Units Dwight Eisenhower).
Se critica la participacion de la sciéncia a l’industria militara sus mantun punt :
- Tota descobèrta scientifica pòt, potencialament, desembocar sus una aplicacion militara.
- Pels finançaments que procura, l’industria de l’armament influéncia la direccion de las recèrcas menadas, pòt remetre en jòc lor objectivitat, e las desvira d’activitats mai productivas.
- Per d'unes, l’excitacion de la descobèrta e la concurréncia entre cercaires mena los scientifics a se concentrar sus los pretzfaches qu’an de complir e a ignorar las perspectivas a tèrme long. Atal, cèrts scientifics del Projècte Manhattan an exprimit de regrets aprèp còp.
Sciéncia e religion[modificar | modificar la font]
Aquestas relacions demòran encara conflictualas. Es per exemple lo cas amb l'evolucionisme e la teoria de l'evolucion.
La Glèisa çaquelà se pausa pas mai en adversari del progrès scientific, e tempta al contrari de reconciliar fe e rason (vejatz l'enciclica "fides e ratio" de Joan-Pau II).
Emplec abusiu del mot sciéncia[modificar | modificar la font]
Lo mot sciéncia es de còps utilizat per sosténer qu'existís de pròvas scientificas aquí ont i a que cresença. Segon sos detractors, es lo cas del movement de la Scientologia. Per aquestes cas, valdriá mai de parlar de sciéncias ocultas o pseudosciéncias.
Pseudosciéncias[modificar | modificar la font]
Son designadas jol nom de pseudosciéncias las practicas que se reclaman de la sciéncia tot en s'escartant del metòde scientific mas en ne mimant cèrts aspèctes. Se pòt citar per exemple l'astrologia, l'omeopatia, la morfopsicologia (vejatz culte del cargo).
Lo filosòf Karl Popper s'es interrogat longament sus la natura de la demarcacion entre sciéncia e pseudosciéncia. Dins son obratge Conjectura e refutacions, aprèp aver remarcat qu'es possible de trobar d'observacions per confirmar gaireben quina teoria que siá, prepausa una metodologia fondada sus la refutabilitat.
Sus aqueste punt, conven d'afirmar que la critica de las pseudosciéncias se limita pas a la de la pensada magica, mas tanben a la de totas las disciplinas que son rasonament es basat que sus de conviccions purament doctrinalas.
Per exemple, es lo cas del darwinisme social (deriva fallaciosa de la teoria de l'evolucion, prepausant una ierarquia de raças mai o mens evoluidas dins l'espècia umana), del materialisme dialectic marxista, o de la psicanalisi.
Cèrtas tèsis pseudoscientificas soslèvan pas (o pauc) de controvèrsias. Per exemple :
- lo fisician Terence Meaden tempta de demostrar l’existéncia de minitornadas capablas de crear de motius dins los camps de cerealas
- l'astrofisician Jean-Pierre Petit afirma que sas recèrcas cosmogonicas li son estadas inspiradas per de corrièrs recebuts d’un grop d’extraterrèstres.
- Jacques Benveniste e la memòria de l'aiga.
D'autras al contrari son al còr de polemicas intensas. Es lo cas de l’omeopatia.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Acadèmia de las Sciéncias
- Filosofia e sciéncia, filosofia (epistemologia, metafisica, etica...),
- Analisi sistemica
- Racionalisme
- Zetetica: corrent filosofic qu'a per objècte la sciéncia e lo biais de l'ensenhar.
- Patafisica
- Lista de scientifics
- Lista de las disciplinas scientificas
- Recèrca fondamentala
- Sciéncias umanas
- Disciplina
- l'article detalhat sul scientisme
- Paradòxa ; l'estudi de las paradòxas constituís un exercici excellent de soplesa mentala.
- Epistemologia
- Scientificitat


text:
Autotrofia
L'autotrofia qu'ei la capacitat metabolica d'un organisme viu de sintètizar biomoleculas organicas a partir de moleculas mineraus.
Aquesta capacitat qu'ei partatjada peu vegetaus clorofilians (qui utilizan l'energia de la lutz entà sintetizar los lors compausat organics e qui son alavetz qualificat de fototròfs o autofototròs, los cianobactèris e los bactèris sulfurós.
L'autotrofia que s'opausa a l'eterotrofia (qui implica l'incapacitat de prodúser las moleculas organicas shens l'ingestion d'autas moleculas organicas).
Los organisme autotròf que son productors dens la cadena trofica.


text:
Beauchamps (Somme)
Beuchin (Sonme) en picard ( Beauchamps en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bourg picard Situat sus la Bresle, a 10 km de la siá desbocadura en la Mange (mar), en limit de la Anautita-Normandie, desservie per la anciana rota nacionala 15bis de Grandvilliers (Oise) al Tréport.
Bourg picard situé sur la Bresle, à 10 km de son embouchure dans la Manche (mer), en limite de la Haute-Normandie, desservie par l'ancienne route nationale 15bis de Grandvilliers (Oise) au Tréport.


text:
Gasteropelecus
Lo genre Gasteropelecus concernís pas que tres espècias de peisses americans de la familha dels Gasteropelecidae.
Aqueles peisses son comunament apelats « peisses-pigassons » a causa de lor forma caracteristica. Vivon essencialament juste en dejós de la surfàcia de l'aiga.
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
- Gasteropelecus levis - (Eigenmann, 1909)
- Gasteropelecus maculatus - Steindachner, 1879
- Gasteropelecus sternicla - (Linnaeus, 1758)
Referéncias[modificar | modificar la font]
Referéncia ITIS : TSN 163130 Gasteropelecus Scopoli, 1777 (en)


text:
Outremécourt
Outremécourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul luòc de la municipalitat s'elevavan antany la citadelle e la vila de la Mothe-en-Bassigny, apertenenta dins lo comtat de Bar de contunh al duché de Lorraine, après 1431. A #èsser fondada a la localizacion d'un castèl-fòrt #qu'existissiá ja, en julhet 1258 per una charte concedida pel comte Thiébaut II de Bar, #que #concedir los dreches de borgesiá e divèrses privilègis a totes #çò que i viurián. Es jos Thibaut II (1240-1291) que lo comtat de Bar arribat a lo sieu apogée. Lo bastion St-Nicolas es a l'altitud de 504 m, en dominant de 190 m lo riu del Mouzon.
La fortalesa e la vila aguèron destruit en 1645. N'efièch, après lo banc de Nancy liurat a l'armada francesa jol commandement del pòrti de la Fòrça pel pòrti de Lorraine Charles IV pel tractat de Encants lo 20 de setembre 1633, La Mothe i aviá sucumbit lo 26 de julhet 1634 après un banc de divèrses meses e lo Maréchal-pòrti de la Fòrça i i aviá dintrat. Lo pòrti de Lorraine Charles IV, récupère La Mothe pel tractat de St-Germain del 21 de març 1641. La patz de St-Germain pas dura pas meteissa 4 mes perque Charles IV, #que los molzuts de lo sieu caractèr ne son, se s'escota los sieus enemics Richelieu e lo rei Louis XIII, o manca de leiautat e la dolenta fe, se precipita a Sedan en lo camp dels Espanhòls.
Lo rei de França lo'n punís en trasent los darrièrs luòcs #que podián servir a manténer l'independéncia de la Lorraine. En 1642 una pichona armada francés ven bloquejar la Mothe, mas lo pòrti vengut a lo sieu auxili la bat a Liffol-lo-Grand. En 1644, l'armada francesa comandat per un protegit de Mazarin, Magalotti, tòrna assiéger La Mothe. Lo luòc fòrt se #defendre vaillamment sèt mes (del 6 de decembre 1644 al 5 de julhet 1645). Magalotti I aguèt aucit, mas lo marques de Villeroy, #que lo #remplaçar, #obligar lo luòc a capituler. La vaillante garnison, #que comandava Cliquot, i aguèt la vida salva, mas contràriament a las asseguranças donadas, las bourgeois aguèron obligat dempuèi expatrier e lo luòc fòrt, coma la vila (#que la glèisa collégiale) al dedins dels remparts, n'aguèron rasat sus òrdre de Mazarin. Las tropas lorraines avián pas pogudas far cap de temptativa per desblocar lo luòc fòrt, #que la casuda #aleugerir los pòbles vesins #que n'avián sofèrt brigandages de la garnison. Malgrat aiçò lo sieu héroïsme #forçar l'admiracion e La Mothe #èsser de mai en mai considerada coma lo simbòl de l'independéncia lorraine. Al mièg d'operacions décousues, sens plànol definit, portadas sovent per partidaris, aquel düèl leial #prene un relief extraordinari. Aquel scenari, #que res ne trinca pas la solitude #qu'una envolopa mémorial "Aicí #èsser La Mothe", aquel mont uèi boisé, als confins de la Champagne, demòra un dels anautits luòcs de la Lorraine.
Sur le site de la commune s'élevaient autrefois la citadelle et la ville de la Mothe-en-Bassigny, appartenant au comté de Bar puis au duché de Lorraine, après 1431. Elle a été fondée à l'emplacement d'un château-fort qui existait déjà, en juillet 1258 par une charte accordée par le comte Thiébaut II de Bar, qui accorda les droits de bourgeoisie et divers privilèges à tous ceux qui y habiteraient. C'est sous Thibaut II (1240-1291) que le comté de Bar atteint son apogée. Le bastion St-Nicolas est à l'altitude de 504 m, dominant de 190 m la rivière du Mouzon.
La forteresse et la ville furent détruites en 1645. En effet, après le siège de Nancy livré à l'armée française sous le commandement du duc de la Force par le duc de Lorraine Charles IV par le traité de Charmes le 20 septembre 1633, La Mothe avait succombé le 26 juillet 1634 après un siège de plusieurs mois et le Maréchal-duc de la Force y était entré. Le duc de Lorraine Charles IV, récupère La Mothe par le traité de St-Germain du 21 mars 1641. La paix de St-Germain ne dure pas même 4 mois car Charles IV, dont les traits de son caractère sont, si on écoute ses ennemis Richelieu et le roi Louis XIII, le manque de loyauté et la mauvaise foi, se précipite à Sedan dans le camp des Espagnols.
Le roi de France l'en punit en enlevant les dernières places qui pouvaient servir à maintenir l'indépendance de la Lorraine. En 1642 une petite armée française vient bloquer la Mothe, mais le duc venu à son secours la bat à Liffol-le-Grand. En 1644, l'armée française commandée par un protégé de Mazarin, Magalotti, revient assiéger La Mothe. La place forte se défendit vaillamment sept mois (du 6 décembre 1644 au 5 juillet 1645). Magalotti fut tué, mais le marquis de Villeroy, qui le remplaça, obligea la place à capituler. La vaillante garnison, que commandait Cliquot, eut la vie sauve, mais contrairement aux assurances données, les bourgeois furent obligés de s'expatrier et la place forte, comme la ville (dont l'église collégiale) à l'intérieur des remparts, furent rasées sur ordre de Mazarin. Les troupes lorraines n'avaient pu faire aucune tentative pour débloquer la place forte, dont la chute soulagea les villages voisins qui avaient souffert des brigandages de la garnison. Pourtant son héroïsme força l'admiration et La Mothe fut de plus en plus considérée comme le symbole de l'indépendance lorraine. Au milieu d'opérations décousues, sans plan défini, menées souvent par des partisans, ce duel loyal prit un relief extraordinaire. Ce plateau, dont rien ne rompt la solitude qu'un sobre mémorial "Ici fut La Mothe", ce mont aujourd'hui boisé, aux confins de la Champagne, demeure un des hauts lieux de la Lorraine.


text:
Translacion (geometria)
Una translacion, en geometria, es una isometria dins l'espaci euclidian caracterizada per un vector , de sòrta que dins cada punt P d'un objècte o d'una figura se correspond amb un autre punt P, de sòrta que:
Las translacions se pòdon entender coma de movements dirèctes sens cambiaments d'orientacion, doncas gardan la forma e la talha de las figuras o dels objèctes trasladats, que liscan segon lo vector. Segon lo caractèr d'isometria per tot punt P e Q se complís l'identitat seguenta entre distàncias:
Encara mai, se complís que:


text:
Loperc'hed
Loperc'hed en breton ( Loperhet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Environada per las municipalitats de Dirinon, Daoulas e Plougastel-Daoulas, Loperhet a situat a 9 km al sud-oèst de Landerneau e a una quinzena de quilomètres al sud de Brèst, la jamai granda vila a las alentours. Banhada Al nòrd pel Élorn, al nivèl de la cauma del Guern per exemple, e limitrophe al sud de la rade de Brèst, la municipalitat de Loperhet s'acaba al sud per la punta de Rostiviec, situada a la desbocadura de la riu de Daoulas ; forma aital, amb la municipalitat vesina de Plougastel-Daoulas, la presqu'isla de Plougastel #que n'ocupa la intrada[1]. Lo bourg A situat a 58 mètres d'altitud mas lo finage communal divèrsa de 162 mètres d'altitud al nivèl de la mar. Lo sieu territòri Se fòrça étiré en lo de sens nòrd-sud, mas estrech en lo sentit oèst-se [http://fr.topic-topos.Coma/Mapa-loperhet[2].
La municipalitat se prèpa del Parc natural regional de Armorique, #que lo limit nòrd se'n tròba a 7 km.
Entourée par les communes de Dirinon, Daoulas et Plougastel-Daoulas, Loperhet est située à 9 km au sud-ouest de Landerneau et à une quinzaine de kilomètres au sud de Brest, la plus grande ville aux alentours. Baignée au nord par l'Élorn, au niveau de la grève du Guern par exemple, et limitrophe au sud de la rade de Brest, la commune de Loperhet se termine au sud par la pointe de Rostiviec, située à l'embouchure de la rivière de Daoulas ; elle forme ainsi, avec la commune voisine de Plougastel-Daoulas, la presqu'île de Plougastel dont elle occupe l'entrée[3]. Le bourg est situé à 58 mètres d'altitude mais le finage communal varie de 162 mètres d'altitude au niveau de la mer. Son territoire est très étiré dans le sens nord-sud, mais étroit dans le sens ouest-est[4].
La commune est proche du Parc naturel régional d'Armorique, dont la limite nord se trouve à 7 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Benjamin Girard, La Bretanha maritima, 1889, Gallica
- ↑ Topic-Topos]
- ↑ Benjamin Girard, La Bretagne maritime, 1889, Gallica
- ↑ Topic-Topos


text:
Denny Hulme
Denis Clive Hulme, mai conegut coma Denny Hulme (Nelson, Nòva Zelanda, 18 de junh de 1936 - Bathurst, Austràlia, 4 d'octobre de 1992) foguèt un pilòt de corsa automobila neozelandés. Participèt a 112 Grands Prèmis de Formula 1 en dètz sasons de 1965 a 1974. Denny Hulme ganhèt 8 Grands Prèmis, montèt 33 còps sul pòdi e terminèt 61 vegadas dins los ponches. Arribèt a aténher una pole posicion e nòu melhoras viradas en corsa. Hulme marquèt 248 ponches al campionat del mond de Formula 1 e obtenguèt lo títol de campion del mond en 1967 amb una Brabham-Repco.


text:
Fleury (Somme)
Floury (Sonme) en picard ( Fleury en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural establit en la vallée del ruisseau dels Évoissons, e #que çò ruisseau dels Parquets ne constituissi en partida lo limit amb la municipalitat vesina de Contra.
Village rural établi dans la vallée du ruisseau des Évoissons, et dont le ruisseau des Parquets constitue en partie la limite avec la commune voisine de Contre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Fleury #que deteniá lo senhor de Conty, i aguèt dividit en dos l'an 1196. Comptava deu almens fiefs.
Un castèl bastit al Sègle XVI per Texans de Paillart a #èsser démoli al Sègle XIX.
La seigneurie de Fleury que détenait le seigneur de Conty, fut divisée en deux en 1196. Elle comptait au moins dix fiefs.
Un château construit au Sègle XVI par Jean de Paillart a été démoli au Sègle XIX.


text:
Castèlnòu de Bonafós (vestigis)
Los vestigis del Castèlnòu de Bonafós se trapan sul puèg del meteis nom ont es tanben bastida la comuna uèi dicha Castèlnòu de Levís en País d'Albi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Castèlnòu de Bonafós foguèt bastit en 1235 per Sicard Alaman, poderós vassal del comte de Tolosa Ramon VII; èra un bastion avançat de las possessions tolosanas (nòrd del riu Tarn) fàcia a la reialtat (Sud del Tarn). Bastit sul puèg de Bonafós, Castèlnòu de Bonafós venguèt puèi Castèlnòu de Levís quora venguèt proprietat de la familha de Levís. Un vilatge foguèt bastit al pé de las muralhas a la meteissa epòca.
De l'ancian castèl, demòra pas que qualques roïnas qu'una torre de gaita dominant la val de Tarn e la vila d'Albi. L'aspècte roïnat d'ara es degut a son ròtle de peirièra pendent los sègles XIX e XX.
Lo castèl venguèt monument istoric de França en 1909.
Une restauracion parciala dempuèi lo començament dels ans 1980 permet de situar las muralhas del bastit naut. Del bastit bas demòra pas qu'una pòrta fortificada. La torre, nauta de 35 mètres, se compausa d'una torre miègcirculària que n'es apiejada una torre carrada. Se compausa de tres estatges en vòlta. Cadun d'aqueles mòstra de traças d'un postam desaparegut que doblava le nombre d'estatges.


text:
Evesque
Un evesque (var. bisbe, avesque) es un clergue que dirigís una diocèsi, dins certanas brancas del cristianisme coma los catolics, los ortodòxes, los anglicans, los luterians o los monofisitas. Lo mot occitan evesque/avesque/bisbe es eissit del mot latin epíscŏpus, el meteis adaptat del grèc ἐπίσkoπoς/epískopos que vol dire «susvelhant», es a dire moderaire, tutor, responsable d'una organizacion[1].
Somari
- 1 Lo primièrs sègles
- 2 Dins la Glèisa catolica
- 2.1 Ròtle de l'evesque
- 2.2 Attributs de l'evesque
- 2.3 Nominacion e consecracion
- 2.4 Dignitats particularas
- 2.5 Ròtles especifics
- 3 Dins la Glèisa Ortodòxa
- 4 Dins las Glèisas anglicanas
- 5 Dins las Glèisas protestantas
- 6 Dins la Glèisa de Jèsus Crist dels Sants dels Darrièrs Jorns (mormons)
- 7 Notas e referéncias
- 8 Annèxes
Lo primièrs sègles[modificar | modificar la font]
Abans lo cristianisme, lo tèrme èra utilizat per designar totas menas d'administrators dins los domenis civil, financièr, militar, judiciari. Dins la Glèisa Luteriana, demòra lo sovenir d'aquela etimologia en nomenant los evesques d'« inspectors eclesiastics ». Los primièrs ἐπίσkoπoι/epískopoi èran elegits pels membres de l’ἐkkλnσίa/ekklēsía, l'assemblada dels fidèls, del meteis biais qu'una associacion elegís uèi sos dirigents. Lo dimenge seguent, lo novèl evesque èra consacrat coma evesque per l'ensems dels evesques de la província, amb una imposicion de las mans.
Dins los primièrs tempses, un evesque èra l'administrator d'una parròquia, puslèu que d'una 'diocèsi'. Lo Novèl Testament èra pas encara completat, èran los eretièrs d'una tradicion orala: l'autoritat d'un evesque veniá pas de la Bíblia, mas de son ligam tan prim que foguèsse als apòstols. Los evesques de las metropòlis se pausèron coma mai importants qu'aqueles de vilas pus pichonas, se reclamant tanben de ligams mai dirèctes amb los apostòls.
Çò que se nomena la succession apostolica consistís en la consecracion d'un novèl evesque per un, o mai d'un, eles meteisses validament consacrats. Lo concili de Nicèa precisèt que necessitava la preséncia d'almens tres evesques. Mas en cas de necessitat, la preséncia d'un sol sufís. Aquela règla es aplicada pels catolics, los ortodòxes e en general, per la Glèisa Anglicana malgrat qu'aqueles dos darrièrs neguen la validitat de la succession, coma los nestorians.
Dins la Glèisa catolica[modificar | modificar la font]
Ròtle de l'evesque[modificar | modificar la font]
Dins la glèisa locala[modificar | modificar la font]
L'evesque es considerat per la Glèisa Catolica Romana coma successor dels apòstols, e a aquel títol, es Doctor de la fe, encargat d'ensenhar e de transmetre amb fidelitat.
La Glèisa Catolica reconeis dins l'evesque lo ministre de Dieu, vicari de Jèsus. Exercís sas foncions esperitalas dins una circonscripcion nomenada diocèsi; dins la Glèisa orientala se ditz eparquia. Demòra normalament dins la vila ont i a sa catedrala; dins aquela vila e sa demorança episcopala son nomenadas evescat.
L'evesque es d'en primièr aquel que presidís l'assemblada dels fidèls e pus precisament l'eucaristia (mas pòt delegar un capelan). Dins sa glèisa locala (o patriarcala, o quitament universala) es lo principi de l'unitat visibla dels fidèls.
Es encargat de velhar sus sa glèisa locala, d'assegurar la liturgia, l'ensenhament de la fe catolica e lo servici pels mai demunits. Pòt convocar un sinòdi diocesan per l'ajudar a destriar las orientacions pastoralas per sa diocèsi. Es assistit pels diagues e los capelans, o quitament pels laïcs, plan mandatats. Sos mai pròches collaboradors èran autres còps los archidiagues; son nomenats uèi vicaris episcopals e vicaris generals. L'evesque es tanben assistit de conselhièrs presbiterals d'entre que se trapa lo capitolat catedral.
Los sacraments que sols los evesques pòdon administrar son:
- la confirmacion (delegada als capelans diocesans, mas l'oncion se fa amb l'òli crismal senhat per l'evesque)
- lo sacrament de l'òrdre: ordinacion diaconalas e presbiterala, consecracion evescala
Ròtle de l'evesque coma membre del collègi evescal[modificar | modificar la font]
Teologia de l'evescat[modificar | modificar la font]
Attributs de l'evesque[modificar | modificar la font]
L'evesque dins la Glèisa catolica se reconeis a diferents attributs:
- Pòrta una crotz pectorala e un "anèl pastoral" (anèl evescal);
- Son costum eclesiastic es violet;
- Pòrta una mitra pendent las ceremonias liturgicas;
- A una cròça, simbòl de sa foncion de pastre;
- Se causís una devisa evescala;
- Cada evesque a un escut pròpri amb d'ornaments exteriors comuns a totes: un capèl que sa color depend del grade del clergue, roge pels cardinals, violet pels evesques e archevesques, verd pels evesques assistents al tròn pontifical e negre pels canonges jol Regim Ancian acompanhat d'una cordalièra que lo nombre de tufas e la color vàrian en foncion del grade del clergue. L'escut es pausat sus una crotz de procession d'una travèrsa.[2]
Nominacion e consecracion[modificar | modificar la font]
Dins la Glèisa Catolica, los evesques son nomenats pel papa, sus de listas transmesas a Roma pel nonci apostolic, establits pels evesques d'una meteissa província o meteissa region eclesiastica.
Dins lo passat, la designacion dels evesques sovent se faguèt amb de lutas entre los poders politics e la Glèisa Romana entre papas e los emperaires romans germanics.
Ara, los evesques son nomenats per la Santa Ses, aquela règla coneis d'excepcions, coma en França per l'archevesque d'Estrasborg, e l'evesque de Mètz, que son nomenats formalament pel President de la Republica Francesa e qualques diocèsis de Soïssa. Dins las Glèisas catolicas orientalas, los evesques de las Glèisas patriarcalas e archevescalas majoras son designats pel sinòdi o pel patriarca.
Un evesque pòt tanben èsser desmés de sas foncions pel Papa: es fòrça excepcional.
La consecracion es un sacrament (ordinacion episcopala) conferit per almens tres evesques; es quitament lo gra superior del sacrament de l'òrdre. Se deu donar en comunion amb l'evesque de Roma (lo papa), es a dire amb almens son aval. S'es pas lo cas, l'ordinacion es considerada coma illicita e los consacrants coma lo consacrat riscan l'excomunicacion. De talas consegrations illicitas pòdon provocar d'esquismas.
Dignitats particularas[modificar | modificar la font]
Qualques evesques son creats cardinals, e venon alara electors del papa dins lo cas d'un conclau (s'an mens d'80 ans).
Los evesques pòrtan lo títol d'archevesque quand son al cap d'una archidiocèsi; arbòran alara lo palli.
Son nomenats archevesques metropolitans se lo sèti es capluòc de província eclesiastica.
D'autres evesques son patriarcas: lo papa, evesque de Roma, es patriarca d'Occident.
Qualques evesques catolics dispausavan abans lo sègle XIX de poders temporals importants. Los dos luòcs ont demòra un tal fach son l'Estat del Vatican, que lo papa n'es sobeiran, e lo Principat d'Andorra, qu'a dos coprinces, que l'un es l'evesque d'Urgèl (l'autre essent lo President de la Republica Francesa).
Ròtles especifics[modificar | modificar la font]
Evesque auxiliar[modificar | modificar la font]
Un evesque auxiliar ajuda l'evesque en carga d'una diocèsi importanta. A pas de jurisdiccion dirècta sus la diocèsi, mas recep l'ordinacion episcopala, e es nomenat a un sèti titular d'evesque.
Evesque coadjutor[modificar | modificar la font]
Un evesque coadjutor es destinat a succedir a un evesque que lèu serà en retirada. Dispausa d'un poder gaireben equivalent. La nominacion d'un coadjutor permet una transicion sens interrupcion entre dos episcopats.
Evesque titular[modificar | modificar la font]
Aquel a pas de fach de diocèsi pròpria de governar mas li es atribuit lo títol d'un ancian evescat, ara desaparegut, per justificar son elevacion al reng d'evesque. Es lo cas d'evesques nomenats a de foncions administrativas al sen de la curia romana o de la diplomacia vaticana, o dels evesques auxiliars.
Una denominacion anciana, obsolèta dempuèi 1882, del sèti titular, èra diocèsi in partibus infidelium («dins de contradas d'infidèls»: coma l'ancian evescat d'Ipona en Africa del Nòrd o Edèssa dins los Estats latins d'Orient, o dins lo Trípol, Amorium, Ilium, eca), es a dire, autres còps, dins de zònas crestianas.
Evesque emerit[modificar | modificar la font]
Los evesques e archevesques catolics atenhent lo limit de 75 ans e aqueles amb de dificultats de santat empachant l'exercici de la carga presentan lor demission al Papa. Un còp aquela acceptada, venon evesque emerit o archevesque emerit de lor darrièra diocèsi d'exercici.
Administrator apostolic[modificar | modificar la font]
Un administrator apostolic es un evesque encargat de dirigir temporàriament una diocèsi vacanta fins a la nominacion d'un titular. Pòt èsser l'evesque emerit qu'assegura lo ròtle, o l'evesque d'una diocèsi vesina. Una diocèsi sens evesque titular pòt tanben èsser administrada provisòriament per un capelan, es un administrator diocesan.
Evesque laïc[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, de membres de la noblesa podián venir evesques sens èsser ordenats nimai consacrats. Dispausavan atal dels beneficis dels sètis episcopals tot en demorant laïcs.
Dins la Glèisa Ortodòxa[modificar | modificar la font]
L'evesque ocupa lo gra suprèm de la ierarquia eclesiastica. Es lo successor dels apòstols que presidís a l'eucaristia. Es l'icòna de Crist e lo pastre d'una glèisa particulara que pòrta lo nom dins sa titulatura. Es lo susvelhant e lo responsable de la doctrina e de l'ensenhament dels seus. Velha a la comunion dedins sa diocèsi e a la comunion de sa Glèisa amb las autras Glèisas ortodòxas. Sols los ieromonges (monges capelans) pòdon venir evesques. Alara sonque los evesques ortodòxes son obligats al celibat, al contrari dels capelans ortodòxes que se pòdon maridar.
Un evesque pòt portar diferents títols[modificar | modificar la font]
- Primat, se presidís una Glèisa autocefala o autonòma.
- Papa, Patriarca, Katolikos o Mafrian títols pus nauts onorifics de primat.
- Archevesque, s'es primat, o presidís una província.
- Metropolita, s'ocupa un sèti al cap d'una província importanta (usatge rus) o s'ocupa un sèti quin que siá coma titular (usatge grèc).
- Catigomèn, s'es superior d'un monastèri.
- Auxiliar, s'assistís un titular.
- Corevesque, s'es auxiliar tot en portant coma títol lo nom d'una localitat de la diocèsi (usatge a Chipre).
Dins las Glèisas anglicanas[modificar | modificar la font]
Las Glèisa anglicanas (que qualques unas se nomenan "episcopalianas") consèrvan l'episcopat, que fa partida de lor eretatge d'abans la decision d'Enric VIII d'Anglatèrra. L'ordinacion sacramentala a vida per tres evesques, la conservacion de la succession apostolica e los devers e responsabilitats de l'evesque segon las grandas linhas de l'episcopat catolic e ortodòxe. Los evesques son nomenats o elegits, segon l'usatge de caduna de las trenta uèit "províncias" (Glèisas nacionalas) de la Comunion anglicana. Las femnas pòdon venir evesques dins tres províncias (Nòva Zelanda, Canadà, Estats Units d'America).
Dins las Glèisas protestantas[modificar | modificar la font]
Dins lo protestantisme solas qualques Glèisas luterianas, metodistas e de raras Glèisas reformadas) coneisson un ministèri episcopal personal, qu'es una foncion de la Glèisa e non un òrdre sacramental.
Dins la Glèisa de Jèsus Crist dels Sants dels Darrièrs Jorns (mormons)[modificar | modificar la font]
Dins la Glèisa de Jèsus Crist dels Sants dels Darrièrs Jorns, l'Evesque es un òme que deu aver preirat de Melchisedek e èsser ordenat e mes a part coma Grand Prèire. Es causit entre los membres de la parròquia. La durada d'aquel apèl es de prèp de 5 ans.
Un evesque «sant dels darrièrs jorns» es maridat e marit d'una sola femna.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De comparar amb l'etimologia del catalan bisbe. o ben del francés évêque
- ↑ (fr)Fournot Frédéric , doctor en istòria modèrna, Universitat de Borgonha
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)André Lemaire, Les Ministères aux origines de l'Église : Naissance de la triple hiérarchie, évêques, presbytes, diacres, Cerf, 1971
- (fr)André Lemaire, Les Ministères dans l'Église, Le Centurion, 1974


text:
1654
Aquesta pagina concernís l'an 1654 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau reglament de la Fonda ambé lo maridatge dau prince de Conti ambé la nèça dau cardenau Mazarin que permetèt de raprochar una partida deis ancians partisans de Condé dau ministre principau de la regenta Ana d'Àustria (22 de febrier). Puei, lo Parlament de París condamnèt oficialament lo prince de Condé a mòrt en preséncia dau rèi e dei Grands dau Reiaume (28 de març). Enfin, lo cardenau de Retz foguèt obligit de cedir l'arquevescat de París (30 de març) e estremat dins la vila de Nantas (fins a son evasion lo 8 d'aost). Ansin, lei principalei faccions de la Fonda èran neutralizadas. Lo govèrn de Mazarin poguèt acomençar de redreiçar l'economia francesa e lo 7 de junh, lo rèi Loís XIV foguèt sacrat dins la catedrala de Reims.
Regardant la guèrra còntra Espanha, leis ofensivas espanhòlas foguèron arrestadas sus lei frontieras, especialament aquela dirigida còntra la vila d'Arras.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Demonstracion de la premiera pompa capabla de crear un vuege dins una esfèra sarrada per Otto von Guericke (1602-1686) a Magdeborg. Aquò permetèt de refutar d'un biais definitiu lo principi horror vacui que postulava l'inexisténcia dau vuege dins la natura.


text:
Centromèr
Lo centromèr qu'ei ua region mei estreta d'un cromosòma.
A maugrat deu son nom b'ei pas obligatoriament au miei deu cromosòma e que pòt gaireben ocupar lo son som o, mei generaument dessepara un braç cort e un braç long deu cromosòma. Quan lo cromosòma b'ei compausat de duas cromatidas (après que l'ADN de la cellula be's sia replicat) lo centromèr que religa las duas cromatidas.
Lo centromèr qu'ei mei que mei la region on la cromatina deu cromosòma b'ei associada dab las proteïnas deu quinetocòr e, per aquesta rason, qu'ei hèra important a l'escadença d'ua division cellulara (mitòsi o meiòsi) e, mercés au quinetocòr, quan los cromosòmas devin migrar entà se dessepara (a l'anafasa) be seràn arrapats peus microtubuls a partir deus lors centromèrs. Lo centromèr, com loa cromosòmas en generau, qu'ei pas de bon véder sonque au parat de la division.
Qu'ei compausat de sequéncias d'ADN hèra repetitivas.


text:
Liban
Liban es un pichon país asiatic entre Siria al nòrd e a l'èst, e Israèl al sud.
La siá capitala es Beirot.
Lo gentilici es libanés - esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Liban es una republica parlamentària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Liban es un Estat del Pròche Orient a l'oèst d'Asia, situat al bòrd de la Mar Mediterranèa, que banha las siás còstas occidentalas. Al nòrd e a l'èst, Liban confronta las tèrras semideserticas de Siria, e al sud l'estrecha frontièra del país se tròba amb los limits d'Israèl.
Basicament lo relèu libanés, fòrça montanhós, pòt se dividir en quatre grandas unitats estructuralas, que se succedisson d'oèst a èst:
- la primièra, una franja costièra pro estrecha, ont se concentra la populacion;
- la segonda, la Cordilhièra de Liban, amb de montanhas calcàrias d'altituds superioras a 3000 mètres. Lo punt pus naut del país - Qurnat as Sawda', amb 3088 mètres d'altitud - es situat dins aquesta region;
- La tresena es la depression de la Val de Bekaa;
- La quatrena es la Cordilhièra d'Antiliban, que constituís lo limit natural amb Siria.
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia de Liban.


text:
Bestiau
Lo bestiau es un tèrme collectiu (sensa plurau) que designa l'ensems dei bèstias de norrigatge, exceptat la polalha e leis animaus que vènon de l'aqüacultura. Leis animaus que lo constituisson forman un tropèu. Si destrián lo gròs bestiau (bovin, cavau, muou, ai) e lo pichon bestiau (moton, cabra, pòrc).
Lei societats umanas dichas primitivas si fondan sus un mòde de subsisténcia que si ditz "mòde caçaire-culhaire". Après apareissèron lei societats que sa subsisténcia si fonda sus lo norrigatge e la domesticacion e qu'impausa un nomadisme amb una tòca de gestion de la ressorsa vegetala naturala (rotacion). La domesticacion permetèt e permete totjorn ai societats tradicionalas e modèrnas de seleccionar leis animaus mai favorables au norrigatge.


text:
Japonés
Lo japonés (日本語, AFI: [nʲihoŋɡo]) es la lenga pròpria dels japoneses e la lenga oficiala (de facto) de Japon. Fa partida de la familha de las lengas japonicas[1]. Es una lenga parlada per mai de 130 milions de personas en Japon e dins las comunitats japonesas emigradas. Es una lenga aglutinanta que se destria per un sistèma complèxe de cortesiá que rebat la natura ierarquica de la societat japonesa, amb de formas verbalas e un vocabulari particular per indicar l'estatut relatiu del parlaire, de l'escotaire, e de la persona mencionada dins la conversacion (presenta o absenta). L'inventòri dels sons del japonés es relativament estrech, e ten un sistèma d'accent tonic lexical distint. La lenga es ritmada pel mora.
Lo japonés s'escriu amb una combinason de tres diferent tipes de caractèrs: los caractèrs chineses modificats sonats kanji (漢字), e dos sillabaris faches de caractèrs chineses modificats, hiragana (平仮名) e katakana (片仮名). L'alfabet latin, rōmaji (ローマ字), es tanben de còps que i a utilizat en japonés modèrne, mai que mai pels noms e logos de las entrepresas, la publicitat, e per dintrar de tèxts japonés dins un ordenador. Las chifras aràbias son generalament utilizadas, mas los caractèrs numerals tradicionals sinojaponeses son tanben comuns.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ qu'es una branca de la familha mai larga de las lengas corèonipoainos segon d'unes lingüistas (o de las lengas altaïcas segon d'autres lingüistas. Aquelas classificacions fan controvèrsia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985


text:
Azilhan lo Comtal
Azilha lo Comtal[1] o Azilhan lo Comtal[2] es una comuna occitana de Menerbés (Lengadòc ) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Menerbés situada al pè de la Montanha Negra dins l'AOC [[Vin del país de las Costièras de Peiriac]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Asilha se trapan de rèstas de las civilizacions de la preïstòria fins a uèi; las tombas per incinerar de l'Edat del Fèrre, (musèu d'Olonzac), la fòrt bèla vila romana de la serrada de Bilherin, que l'estatua delsatir Marcias es expausada al Musèu Arqueologic de Narbona, la recenta descobèrta d'una necropòli Visigòta.
A l'Edat Mejana, Asilha èra una de las vilas pus grandas de l'arquidiocèsi de Narbona.
Sant Julian foguèt lo sèti de l'arquipèirat de Menerbés. Al sègle venguètAsilhan lo Comtal fins al sègle XVI}. Vila liura, foguèt administrada per los seus cònsols elegits.
Al començament del sègle XIII, Asilha coneguèt lo catarisme amb un ostals dels Perfèits. En 1289, Eustache de Lévis fondèt, o restaurèt, lo convent dels cordelièrs fòra los barris. En 1331, sa filha fondèt dins los barris l'Abadiá Reiala de Santa Clara.
A la fin del sègle XIX, amb l'arribada del tren (linha de Mos a Caunas de Menerbés), lo comèrci e l'industria se desvolopèron.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa parroquiala de Sant Julian e Santa Basilissa : la glèisa data del sègle XIV (monument istoric). Es d'estil gotic meridional amb nau unica larga.
- Sant Estève de Tersan a Vaissièra : Glèisa preromanica
- La font Sant Andrieu: giscla dins un edicul gotic del sègle XIV.
- L'Abadiá Reiala de Santa Clara: que se pòt veire los rèstas sus la plaça de la glèsa.
- Lo Convent dels Cordelièrs : destruit
- Los barris de l'Edat Mejana : qualques partidas visiblas.
- La cava de Joaras e lo castèl viticòla d'estil neorenaissença, a Floris.
- Restanca de Joaras
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Modèl:Portal Lengadòc-Rosselhon


text:
Maquis dau Vercòrs
Lo Maquis dau Vercòrs èra un grop de la Resisténcia Francesa durant la Segonda Guèrra Mondiala que sa zona d'operacion foguèt la region montanhosa de Vercòrs. A partir de genier de 1944, concentrèt un nombre fòrça important de combatents (4 000 òmes en junh) e la Resisténcia Francesa organizèt divèrseis atacas dins lo massís e son relarg per alunchar leis Alemands e lo govèrn de Vichy de Normàndia. L'ofensiva alemanda còntra lo Maquis acomencèt a partir de junh de 1944 e mobilizèt mai de 20 000 òmes. Ajudats per lei defensas naturalas de Vercòrs e per la populacion locala, lei Francés capitèron de resistir fins a l'arribada de tropas aeroportadas alemandas dirèctament sus lo plan de Vercòrs qu'entraïnèt l'òrdre de dispersion dau Maquis donat lo 27 de julhèt de 1944.


text:
Canariomys
Aqueste genre de rosegaires de la sosfamilha dels Murins compren doas espècias endemicas de las Illas Canàrias, totas doas atudas : * Rat gegant de Tenerife (Canariomys bravoi Crusafont Pairó e Petter, 1964), del Pleistocèn de Tenerife * Rat gegant de la Granda Canaria (Canariomys tamarani Lopez-Martinez and Lopez-Jurado, 1987), de l'Olocèn de la Granda Canaria
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Canariomys dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 584992 Canariomys Crusafont-Pairo and Petter, 1964 (en)


text:
Peninsula de Yucatan
La peninsula de Yucatan, localizada al ponch de rescontre entre l'America del Nòrd e l'America Centrala, separa la mar Cariba del golf de Mexic. Amassa los estats mexicans de Yucatan, Quintana Roo e Campeche (que abans formavan un sol estat de la federacion mexicana), una porcion del nòrd de Belize e lo departament guatemalenc del Petén. La peninsula coincidís amb l'aira d'influéncia de l'anciana civilizacion maia preïspanica. Los pòbles maias encara abitan aquestas regions, e lo maia yucatec, la principala de las lengas maias, encara s'i parla.
Segon lo mite popular, lo nom de Yucaten ven de la frasa maia Yuk ak katán ("Compreni pas ta lenga"), suposadament la responsa dels maias nadius als exploradors espanhòls quora aquestes demandèron qual èra lo nom del territòri.
La peninsula de Yucatan asosta mai de mila cenotes, entre los quals cal notar lo cenote sagrat de les ruïnas de Chichén Itzá, l'Ik Kil fòrça a prèp de l'anterior, Xlacah (vilatge vièlh), Kankirixche (arbre del fruit jaune) e X'Kekén e Samulá localizat a Dzitnup, a 7 km de Valladolid.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Estat de Yucatan
- Republica de Yucatan


text:
Clorofilla
La clorofilla (paraula hargoada en 1817 a partir deu grèc Xλwpoς, vert, e Φuλλov, huelha) qu'ei lo principau pigment assimilator de las cellulas vegetaus. Qu'ei localizada dens los cloroplasts e que participa a la fotosintèsi. La soa color verda que traduseish lo hèit que dens lo son espectre d'absorpcion (enter 380 nm e 780 nm), la lutz verda (enter 500 nm e 560 nm) qu'ei la mens assimilada (e donc refletada).
La clorofilla que ho isolada en 1817 per Joseph Bienaimé Caventou.
Qu'existeishen quate menas de clorofillas:
- La clorofilla a, presenta dens tots los vegetaus.
- La clorofilla b, en çò de las cormofitas (las plantas superioras qui creishen dab un axe privilegiat) e la cianoficeas (o algas verdas).
- La clorofilla c en çò de la Reoficeas (o algas brunas).
- La clorofilla d en çò de quauques cianobacterias.


text:
Maurici André
Maurici André (quartièr de Ròca Bèla, Alès, lo 21 de mai de 1933 ; en francés Maurice André) qu'ei un trompetista occitan de nacionalitat francesa e un deus màgers virtuòses d'aqueth instrument au long de la soa istòria per'mor de la soa poténcia dens lo registre suberagut qui ne he un mèste de l'interpretacion barròca o deus capricis escrivut per la trompeta (com lo Vòu deu Bordon o lo Carnavau de Venècia).
Que vadó dens las Cevenas en çò d'ua familha de minaires dab un pair musician amator. Eth medish que devarè au hons la mina dens la soa joentut abans d'entrar com trompetista dens l'armada entà poder estudiar a gratis au conservatòri. Au cap de pas sonque sheis mes qu'obtiengó lo purmèr prèmi.
Durant las annadas 60 e 70 qu'enregistrè ua piela d'òbras barròcas mes tanben contemporanèas, estant ambs repertòris hèra exigents fisicament e tecnicament entaus musicians.
Que cau brembar aquiu qu'a l'epòca barròca la trompeta qu'èra un instrument hèra limitat qui, privat de l'ajuda deus pistons (qui horen hornits au sègle XIX), non podèva pas prodúser sonque nòtas d'ua medisha seria armonica. Aquestas nòtas armonicas que son mei tanhentas e mei numerosas dens los aguts e, mei que mei dens los suberaguts. Las òbras barròcas vertaderament escrivudas per la trompeta que pujan donc hèra haut dens las nòtas suberagudas qui son las mei mauaisidas de prodúser e que son generaument intrerpretadas dab ua trompeta piccolo.
Maurici André n'a pas avut lo son parion per excellar dens aquestas òbras barròcas suberagudas (com, per exemple lo segond concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach) mes que desenvolopè tanben un repertòri navèth en interpretant transcripcions d'òbras originaument escrivudas per d'autes instruments (com, per exemple, lo clarin). Aquestas transcripcions que combinan sovent las dificultats d'anar dinc au suberagut e tanben l'emplec de cromatismes mauaisits.
Enter los sons nombrós eslhèves (que pòt quitament parlar de generacion de trompetistas influenciats per aqueth mèste), que cau mentàver Bernard Soustrot, Guy Touvron, Éric Aubier e Thierry Caens.
Maurici André qu'a un hilh trompetista e ua hilha clarinista ; ambs que dèn concerts dab lo lor pair.


text:
Sant-Pêr-Plewenn
Sant-Pêr-Plewenn en breton ( Saint-Pierre-de-Plesguen en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat es gaireben totalament cench de bòsques e de grands bòsques, e existís encara, al dedins, dels pichons bòsques e dels landes. Totun, las culturas, 55 % aperaquí de la superficie totala, son pro importantas e establidas sus las plateaux e las pendentas granitiques.
Del punt d'enguarda de la riquesa de la flore, Sant-Pierre-de-Plesguen fa de partidas municipalitats del departament en possedint en los sieus desparièrs biotopes çò de mès de taxons, siatz 509 per una mejana communale de 348 taxem e un total départemental de 1373 taxem (118 familhas). Se compta sustot 45 taxem a fòrta valor patrimoniala (totala de 207) ; 14 taxem protegits e 36 apertenent a la lista roja del Massís armoricain (total départemental de 237) [1].
Los bòsques de Coëtquen e del Mesnil ocupen una part del territòri de la comuna.
Le territoire de la commune est presque totalement ceinturé de forêts et de grands bois, et il existe encore, à l'intérieur, des petits bois et des landes. Néanmoins, les cultures, 55 % environ de la superficie totale, sont assez importantes et établies sur les plateaux et les pentes granitiques.
Du point de vue de la richesse de la flore, Saint-Pierre-de-Plesguen fait partie des communes du département possédant dans leurs différents biotopes le plus de taxons, soit 509 pour une moyenne communale de 348 taxons et un total départemental de 1373 taxons (118 familles). On compte notamment 45 taxons à forte valeur patrimoniale (total de 207) ; 14 taxons protégés et 36 appartenant à la liste rouge du Massif armoricain (total départemental de 237) [2].
Les forêts de Coëtquen et du Mesnil occupent une partie du territoire de la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Plesguen fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jols vocables de sant Pierre e de sant Signen.
Plesguen Es sembla un plòu, es-a dire una anciana parròquia primitive. Los primièrs senhors coneguts de la parròquia pòrtan lo nom de Plesguen dempuèi lo Sègle XI. Aquela parròquia trucada al Mièja Edat Pléguen (parròquia blanca), a donat per l'avesque de Dòl a lo sieu Capítol al començament del Sègle XIII. En 1221, lo sire Olivier de Coëtquen, en reconeissent, dona e lègue la totalitat de las siás #dire sus la parròquia a la abbaye del Tronchet, perque los fraires avián crompat lo solar episcopal de Dinan e l'avián cedida per lududes èsser agréable al Jacobines de Dinan[3]
En 1375, Geoffroy de Plesguen, #far lo sieu testament abans de partir en pelegrinatge a Sant-Jacques de Compostelle gratificant lo abbaye del Tronchet de totas las #dire lududes apertenenta sus la parròquia e en designant fraire Jocelin, prieur del Prieuré Sant-Pierre-e-Sant-Paul de Roz-Landrieux, en dependent del Tronchet, coma lo sieu exécuteur testamentaire[4]
Jol Ancian Regim, la parròquia de Plesguen (Sant-Pierre-de-Plesguen) lèva del marquisat de Châteauneuf, de Coetquen e del Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet #que jouit sus la parròquia del drech de dîmer. Lo bailliage de la Cocherie depen d'aquela abbaye[5]. Al Sègle XII, la distincion la mai importanta es aquela del Roure. Lo abbaye i possedissiá çò Prieuré Sant-Lunar del Hostellerie
- Prene lo nom de Sant-Pierre-de-Plesguen en referéncia a lo sieu vocable principal e i aguèt erigit en municipalitat l'an 1790, En lo moment de la Revolucion, #qu'es fòrça favorablament aculhida, coma #encobrir se participa en una manifestacion per la participacion a las fèstas revolucionàrias, #que la principala n'es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795[6]. D'unas autras fèstas an celebrat, coma l'anniversari de la fondacion de la Modèl:Ire Republica, la fèsta de la Joenessa, o encara la fèsta de l'Agricultura, malgrat aiçò pauc seguida en lo departament, a celebrat a Sant-Aubin[7].
La paroisse de Plesguen faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous les vocables de saint Pierre et de saint Firmin.
Plesguen est semble-t-il un plou, c’est-à-dire une ancienne paroisse primitive. Les premiers seigneurs connus de la paroisse portent le nom de Plesguen dès le Sègle XI. Cette paroisse appelée au Moyen Âge Pléguen (paroisse blanche), est donnée par l'évêque de Dol à son Chapitre au début du Sègle XIII. En 1221, le sire Olivier de Coëtquen, reconnaissant, donne et lègue la totalité de ses dîmes sur la paroisse à l'abbaye du Tronchet, parce que les moines avaient acheté le manoir épiscopal de Dinan et l'avaient cédé pour lui être agréable au Jacobins de Dinan[8]
En 1375, Geoffroy de Plesguen, fit son testament avant de partir en pèlerinage à Saint-Jacques de Compostelle gratifiant l'abbaye du Tronchet de toutes les dîmes lui appartenant sur la paroisse et désignant frère Jocelin, prieur du Prieuré Saint-Pierre-et-Saint-Paul de Roz-Landrieux, dépendant du Tronchet, comme son exécuteur testamentaire[9]
Sous l'Ancien Régime, la paroisse de Plesguen (Saint-Pierre-de-Plesguen) relève du marquisat de Châteauneuf, de Coetquen et de l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet qui jouit sur la paroisse du droit de dîmer. Le bailliage de la Cocherie dépend de cette abbaye[10]. Au Sègle XII, la seigneurie la plus importante est celle du Rouvre. L'abbaye y possédait le Prieuré Saint-Lunaire de l'Hostellerie
Elle prit le nom de Saint-Pierre-de-Plesguen en référence à son vocable principal et fut érigée en commune en 1790, Lors de la Révolution, qui est très favorablement accueillie, comme cela se manifeste par la participation aux fêtes révolutionnaires, dont la principale est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795[11]. D’autres fêtes sont célébrées, comme l’anniversaire de la fondation de la Modèl:Ire République, la fête de la Jeunesse, ou encore la fête de l’Agriculture, pourtant peu suivie dans le département, est fêtée à Saint-Aubin[12].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Diard, La flore de Ille-e-Vilaine, Atlàs floristique de Bretanha, Roazhon, Siloë, 2005, mapa pàg. 170.
- ↑ Louis Diard, La flore d'Ille-et-Vilaine, Atlas floristique de Bretagne, Rennes, Siloë, 2005, carte p. 170.
- ↑ GdC, Pouillé, VI, pàg. 232, de Barrejas d'istòria e de arqueologia bretonnes, T. E, 1835, pàg.38., Bl-Mx, XLI, 622.
- ↑ Michel Pelé, ops. cit. pàg.8.
- ↑ Declaracions de 1685 & 1790
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Dubreuil, Fèstas, pàg. 405
- ↑ GdC, Pouillé, VI, p. 232, Mélanges d'histoire et d'archéologie bretonnes, T. I, 1835, p.38., Bl-Mx, XLI, 622.
- ↑ Michel Pelé, ops. cit. p.8.
- ↑ Déclarations de 1685 & 1790
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399
- ↑ Dubreuil, Fêtes, p. 405


text:
Taosert
Taosert que ho ua regina d'Egipte de la XIXau XIX dinastia. Qu'èra la hemna principau deu faraon Sethi II e, dab lo cancelèr Bai, qu'avó un gran poder. A la mort de l'eretèr deu son marit, que pugè suu tròn. Segon lo papir Harris, lo país que serè cadut dens l'anarquia abans que Sitpah (lo purmèr faraon de la XXau dinastia) non pregosse lo poder e n'aucidesse Bai. Que ho sepelida dens lo tombèu KV14 de la Vath deus Reis, puis lo son còs que ho hicat dens l'estujau KV35 on e ho trobat e identificat.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- Nom de Sa-Ra (St-Ra-Mrí-Amn : "Hilha de Ra aimada d'Amòn") :
- Nom de Nisot-Bití (Tosr-Mot-Mrn : "La poderosa aimada de Mot"):
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Lista dels primièrs ministres de Belgica
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Belgica. La carga recebèt aqueste nom après la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, es a dire dempuèi l'arribada de Léon Delacroix al poder. Anteriorament lo primièr ministre aviá lo títol de "cap de gabinet". Los principals partits politics foguèron dividits en doas alas lingüisticas independentas (de lenga francesa e de lenga neerlandesa):
- En 1968 pel Partit Crestian Democratic (iranja) ;
- en 1972 pel Partit Liberal (blau) ;
- en 1978 pel Partit Socialista (roge).
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Belgica dempuèi 1830.


text:
Schopperten
Schopperten en alemannisch (Schopperten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana proprietat de las comtes de Sarrewerden, la localité #que #passar a la reforma protestante a partir de 1557 i aguèt ligat l'an 1745 al bailliage de Nassau-Weilbourg. Lo sieu cap de-luòc èra alavetz Neusaarwerden, l'actuala Vila-Nòva de Sarre-Union. Ligada dempuèi 1801 al costat de Sarre-Union, fasiá partida de 1793 a 1801 del costat de Harskirchen.
De 1697 (tractat de Ryswick) a 1869 (bastiment de la capèla catolica), l'unica glèisa del vilatge servissiá als protestants e als catòlicos (glèisa mixte). Un document de 1628 evoca la preséncia d'una léproserie (Gutleuthaus) a Schopperten.
- Ancienne propriété des comtes de Sarrewerden, la localité qui passa à la réforme protestante à partir de 1557 fut rattachée en 1745 au bailliage de Nassau-Weilbourg. Son chef-lieu était alors Neusaarwerden, l’actuelle Ville-Neuve de Sarre-Union.
- Rattachée depuis 1801 au canton de Sarre-Union, faisait partie de 1793 à 1801 du canton de Harskirchen.
De 1697 (traité de Ryswick) à 1869 (construction de la chapelle catholique), l’unique église du village servait aux protestants et aux catholiques (église mixte). Un document de 1628 évoque la présence d’une léproserie (Gutleuthaus) à Schopperten.


text:
Khan Academy
L'Acadèmia Khan (en anglés: Khan Academy) es una associacion de tòca non lucrativa que foguèt fondada en 2006 per Salman Khan. Son sit web se fondamenta sul principe de «fornir un ensenhament de granda qualitat a totes, pertot», e aital publica en linha un ensems gratuït de mai de 2.200 minileiçons, mejançant de tutorials vidèo cargats sur YouTube. Las tematicas disponiblas son plan variadas, comprenon las matematicas, l'informatica, l'istòria, la finança, la fisica, la quimia, la biologia, l'astronomia, l'art pictural e l'economia.


text:
Suisse (Mosèla)
Suisse es una comuna francesa administrada per lo departament de Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anautita-Soïssa dépendait de l'anciana província de Lorraine, ban de la Rotte ; Bassa-Soïssa de l'anciana província de las Tres-Evêchés.
- Aguèron amassat l'an 1843.
- Haute-Suisse dépendait de l'ancienne province de Lorraine, ban de la Rotte ; Basse-Suisse de l'ancienne province des Trois-Evêchés.
- Elles furent réunies en 1843.


text:
Geisalic
Gesaleic foguèt un rei visigòt de 507 a 510. Èra filh illegitim e successor d'Alaric II, elegits pels nòbles a Narbona a la mort del seu paire a la batalha de Vouillé.
Gesaleic abandonèt Narbona, benlèu en 507 e s'establiguèt a Barcino, venent atal capitala del reialme.
Entre en 508 e 511 Gesaleic mantenguèt una estrecha amistat amb los ostrogòts d'Itàlia, mas en 511 "s'alièt amb los enemics dels ostrogòts" (segon Isidòr de Sevilha) benlèu un partit visigòt opausat a l'influéncia ostrogòta
En 511, Gesalic fogèt expulsat del tròn pel general ostrogòt Ibba e fugiguèt en Africa al reialme dels Vandals. Ensejèt en van d'obtenir lor ajuda e tanben aquela dels Ostrogòts. Lo general Ibbas proclamèt lo jove Amalaric rei a Barcino, filh d' Alaric II e felen (per la maire) de Teodoric lo Gran. Lo rei novel aviá sonque nòus ans, per que lo quite Teodoric assumèt la regéncia.
Gesaleic, mentretant, demorava en Aquitània ont podèt reünir una armada d'amics e mercenaris (se sap que en 511-512 la sosmission d'Aquitània als francs èra pas complèta). En 512 l'armadat de Gesaleic dintrèt en Tarraconesa pels passatjes pirenencs orientals mas foguèt derrotat per Ibbas a 20 km de Barcelona. Gesaleic fugiguèt al nòrd, passèt la Narbonesa, essajent de dintrar en Burgondia, mas foguèt capturar e matat en passant la Durença, benleu per de soldats ostrogòts (512).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (en)Edward Gibbon, History of the Decline and Fall of the Roman Empire
- (it) Rafael Altamira, « La Spagna sotto i Visigoti », dans Storia del mondo medievale, vol. I, 1999, pp. 743-779
- (it) Christian Pfister, « La Gallia sotto i franchi merovingi: vicende storiche », dans Storia del mondo medievale, vol. I, 1999, pp. 688-711


text:
Laton
Lo laton es un aliatge de coire e zinc. Es mai dur que lo coire, es ductil e se pòt fabregar de placas primas. L'aliatge actual comencèt a èsser utilizat vers lo sègle XVI.
Avant se nomenava laton quin que siá aliatge de coire, realizat amb d'estam. Es possible que lo laton dels temps antics sián fach amb de coire e estam, çò que coneissem ara coma bronze.
Propietats[modificar | modificar la font]
La seuna malleabilitat varia segons la seuna composicion e la temperatura, e se pòt mesclar amb d'autres substàncias, amb de quantitats minimas. Qualques tipes de lauton son malleables sonque a freg, d'autres sonque a caud, e d'autres os on pas a cap de temperatura. Totes los tipes d'aquel aliatge venon fragiles quand se caufan a una temperatura pròcha del punt de fusion.
Obtencion[modificar | modificar la font]
Per obtenir de laton, se mescla lo zinc amb lo coire dins un crusòl o un forn. Los lingots se laminan a freg. Las barras o placa se pòdoen laminar en barretas o se talhar en bendad capables de s'estirar-se per fabricar de fials.
Tipes[modificar | modificar la font]
I a fòrça tipes segon l'utilitzacion que son destinats, lo laton a una composicion quimica diferenta. Qualques exemples:
- Laton (Cu63/Zn37): 63% de Coire + 37% de Zinc
- Laton (Cu70/Zn30): 70% de Coire + 30% de Zinc
- Laton per fabrebar:
- Laton per mecanizacion:


text:
Invertebrata
Un invertebrat es un animal desprovesit de colomna vertebrala. Pòt èsser unicellular o pluricellular.
Los invertebrats se subdevesisson en mai d'un sosensemble :
- Los protozoaris
- Los espongiaris
- Los cnidaris e los ctenaris
- Los platelmintes
- Los nematelmintes
- Los annelides
- Los molluscs
- Los artropòdes
- Los equinodermas
La distincion entre vertebrats e invertebrats foguèt iniciada per Jean-Baptiste de Lamarck. Lo grop dels invertebrats essent pas monofiletic, sa valor es remesa en causa dins las classificacions recentas. Permet çaquelà de distinguir lo sosembrancament al qual apartenen los òmes (los vertebrats) de totes los autres animals d'una manièra antropocentrista. Aquò explicariá perqué los biologistas an fòrça de mal a abandonar aquesta classificacion e a la far doblidar al grand public.


text:
Albanh
Albanh es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament Tarn e la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Es lo capluòc del canton del meteis nom.
La comuna es situada dins una zona de rotacisme e son nom se pronóncia localament /arban/. Los abitants son los arbanòls.