text:
Lisbona
Lisbona es la capitala de Portugal. Es situada dins l'estuari del riu Tage. A mai de la capitala del país es tanben la capitala del Districte de Lisbona, de la region de Lisbona, de l'airal metropolitan de Lisbona, e es tanben lo centre principal de la sosregion estadistica de la Grand Lisbona. Sa populacion èra estimada a 517 802 abitants en 2005, e la de l'airal metropolitan a 3 000 000, siá un quart de la populacion del país. Lisboa es la vila pus rica de Portugal, amb un PIB per capita superior a la mejana europèa.
Sa superfícia totala es 83,84 km².
La vila de Lisbona foguèt Capitala Europèa de la Cultura en 1994.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, la vila foguèt fondada per Ulisses. Los grècs establiguèron un pòrt comercial, que los romans nomenèron "Olissipo" qu'amb lo temps cambièt a "Olissipona" o "Lissipona". Jol contraròtle arabi, lo nom de la vila cambièt per al-ʾEšbūnah (الأشبونة) e cambièt fin finala per lo sieu nom actual après la Reconquista en 1147. En 1255 venguèt capitala del Reialme de Portugal.
L'epòca de màger prosperitat per Lisbona foguèt lo sègle XVI mercé al comèrci amb Asia e America, e l'aur provenent de Brasil. Un tèrratrem lo 1èr de novembre de 1755 destruguèt 85% de la vila e 90 000 personas i moriguèron.


c: text/html

text:
Teodoric Ièr
Teodoric (? - 451 prèp de Tròias) èra un rei visigòt de Tolosa de 418 a 451, filh illegitim d'Alaric I e nebot d'Ataülf. Succediguèt a Walia e menèt una politica mesurada, consolidèt lo reialme tolosan. La tradicion cristiana lo fa paire d'Antonin de Pàmias, venerat coma sant.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lèu lèu rompèt la patz amb los romans e occupèt una partida de la Gàllia assetjant Arle en 425. Aeci se virèt contra el e se deguèt retirar cap a Tolosa, e fin finala, aprèp una autra derrota que i foguèt capturat lo general visigòt Arnaülf, faguèt la patz en (427 o 428); venguèt alavetz aliat de Roma e foguèt enviat en Ispània per luchar contra los vandals ont las seunas fòrças, e aquelas dels romans, foguèron derrotadas pels vandals a Marida, en 429.
En 436 quand los burgondis, que vivián en Gàllia coma federats, se revoltèron e envasiguèron la Gàllia Belga, trenquèron l'aliança amb los romans e assetjèron Narbona. Aeci venquèt los burgondis, tuant en combat lo rei burgonde Gundicari (los burgondis, dirigits pel filh del rei, Gondioc, emigrèron en Sabaudia e envièron Litori contra Teodoric perque èra retengut per la revòlta dels bagaudas; Narbona resistiguèt al sètge e fin finala Aeci arribèt en (437) e venquèt Teodoric, amb un grand chaple, e foguèt obligat de se retirar.
Aeci tornèt en Itàlia e daissèt Litori amb una armada formada subretot pels huns per contunhar la guèrra; Teodoric podèt pas resistir e se retirèt a Tolosa on foguèt assetjat per Litori en 439. Sens possibilitats de capitar, Teodoric negocièt mejans los evesques crestians; mai Litori, qu'èra pagan, recebent d'auguris favorables sus la victòria, refusèt totas las proposicions de patz de Teodoric.
Alara dins una sortida desesperada dels visigòts, prenguèron los romans per sorpresa e ganhèron e Litori foguèt fa prisonièr e portat en trionf per las carrièras de Tolosa. Alara daissèt lo sud de Gàllia expausat a las incursions dels visigòts, fins al Ròse; Rapidament, lo prefècte del pretòri de Gàllia, qu'aviá pas d'armada per resistir, dintrèt en negociacions amb Teodoric e faguèt la patz, en condicions desconegudas mas plan segur favorablas als visigòts. Foguèt un dels rare govèrn que domininèt efectivament la totalitat de l'actual territòri occitan, perque tanben lo reialme conteniá Aquitània.
Teodoric contunhèt sa política de consolidacion e maridèt una de las seunas filhas a Huneric, filh de Genseric rei dels vandals. Mas pauc aprèp Genseric, sospechant que la nòvia o voliá empoisonar, li faguèt copar lo nas e las aurelhas e la tornèt a son paire a Tolosa (445).[1] Per venjar l'otratge, Teodoric preparèt l'invasion d'Africa e los romans li ofriguèron son ajuda. Tanben faguèt una aliança amb los soabes que durèt fins a 449.
Alara Genseric persuadèt lo rei dels huns, Atila, d'atacar los romans e los visigòts. Atila passèt lo Ren a Estrasborg. Aeci reuniguèt una armada que se jonhèt a Teodoric, amb los seus dos filhs, Torismon e Teodoric lo Jove. Quora Aeci se sarrèt dels huns, atila, qu'assetjava Orleans, se retirèt a la plana de Champanha; fin finala las doas armadas se trapèron a Châlons-en-Champagne (batalha dels Camps Catalaunics) dins una batalha decisiva qu'Atila i foguèt derrotat; una granda partida de la capitada a de s'atribuir als gòts e al jove Torismon. Teodoric moriguèt al començament de la batalha (20 de setembre de 451) e li succediguèt lo seu filh Torismon.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyurcsány comencèc era sua carrèra polítca as joenesses comunistes deth KISZ (Kommunista Ifjúsági Szövetség), abantes de convertir-se en vicepresident dera DEMISZ (Demokratikus Ifjúsági Szövetség), era associacion de Joeni Democratics d'Ongria, qu'ei succesora deth KISZ.
Empresari e comerçant (1990-2002) A compdar dera instauracion dera democràcia en Ongria, eth 1990, Gyurcsány se lancèc ath comèrç e fondèc vàries empreses prósperes coma ALTUS, que lo permeteren de convertir-se damb era quinzau persona mès rica deth país (1992).
Eth 2002 retornèc ara politica, coma conselhèr estrategic de Péter Medgyessy, cap deth MSZP, prumèr partit dera oposicion, ancian prumèr ministre. Dempús deth retorn ath poder des antics comunistes reconvertits; eth 21 d'abriu de 2002, Gyurcsány siguec Ministre de Joenessa, d'Espòrts e dera Enfància (2002-2004). Eth gèr de 2004 se convertic en president deth MSZP dera region occidentau de Győr-Moson-Sopron.
Er ostiu de 2004, Medgyessy obliguèc a demissionar de toti es sòns cargues a Gyurcsány, hèt que provoquèc pèrder era confidança d'un des sòns sòcis de govèrn, e se forçat a demissionar. Gyurcsány ei elegit Prumèr Ministre Interin eth 25 d'agost de 2004 e investit eth 29 de seteme de 2004. Era coalicion enter eth MSZP e SZDSZ votz en Gyurcsány, ua imatge d'ua joena e "modèrna" Ongria. Eth govèrn de Gyurcsány ei actiu e comunicatiu.


text:
Gaspard Gustave Coriolis
Gaspard Gustave Coriolis, nascut a París lo 21 de mai de 1792 e mòrt a París lo 19 de setembre de 1843, es un matematician e engenhaire francés. Donèt son nom a l'acceleracion de Coriolis e a la fòrça de Coriolis tocant lo movement dels còrs dins un mitan en rotacion.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Es lo filh de Jean Baptiste Elzéar de Coriolis e Marie Sophie de Maillet. Son paire, oficièr dins l'Armada reiala avant la Revolucion, venguèt industrial a Nancí aprèp la mòrt del rei Loís XVI. Coriolis i grandiguèt e se presentèt en 1808 al concors de l'Escòla politecnica que ne sortiguèt segond. Integrèt los ponts et chaussées i trabalhèt pendent qualques ans en Meurthe e Mosèla e dins las Vòges. Aprèp la mòrt del seu paire, acceptèt venguèt ensehnat a l'Escòla politecnica en 1816.
En 1829, Coriolis venguèt professor d'analisi geometric e de mecanica generala a l'Escòla centrala dels arts e manufacturas, que lo seu sògre Eugène Péclet (espos de la seuna sòrre Cécile) èra un dels fondators. Aprèp la Revolucion de 1830 se consacrèt a d'activitats de recerca. A partir de 1832, ensenhèt amb Henri Navier la mecanica aplicada a l'Escòla centrala. Quatre ans mai tard, a la mòrt de Navier, Coriolis ocupèt son emplèc a l'Escòla centrala e sa plaça a l'Acadèmia de las sciéncias.
En 1838, Coriolis, decidiguèt d'arrèstar l'ensenhament per venir director de las estudis a l'Escòla politecnica, a la mòrt de Dulong. De santat fragila, desirava demissionar de Politecnica, mas lo general commandant l'Escòla decidiguèt de lo mantenir en foncion find a sa mòrt en 1843. Es enterrat al cementèri de Montparnasse.
Carrièra scientifica[modificar | modificar la font]
Lo coneissèm subretot pel teorèma de mecanica que pòrta lo seu nom e per la fòrça de Coriolis que correspond a una lei de la cinematica : « Tot objècte en movement dins l'emisfèri nòrd e que s'apròcha de l'axe de rotacion terrèstre es desviat cap a drecha, cap a esquèrra se se n'alunha (los senses de deviacion son invèrses dins l'emisfèri sud). »
Dins lo seu libre Du calcul de l'effet des machines (1829) nomena « trabalh » la quantitat usualament nomenda a aquela epòca poténcia mecanica, quantitat d'accion o efècte dinamic en precisant l'ambiguïtat qu'aportan aquelas expressions: las considerava inapropriadas. Amb el e Jean-Victor Poncelet (1788-1867), lo teorèma de l'energia cinetica prend sa forma quasidefinitiva e l'ensenhament de la mecanica foguèt renovelat. La question de las unitats e de l'omogèu de las formulas venguèt fondamentala. Fòrça venguèron d'articles del Dictionnaire de l'industrie.
Publicacions[modificar | modificar la font]
- Du calcul de l'effet des machines, París, Carilian-Goeury, 1829.
- Théorie mathématique des effets du jeu de billard, París, Carilian-Goeury, 1835, (sur Google Books). L'estudi del desplaçament e del tust de las bilhas dins lo jòc de bilhard foguèt per Coriolis un bèl subjècte d'estudi dins lo domèni de la cinematica e dels movements compausats. L'observacion de las combinason del celèbre jogaire François Mingaud, confrontada als trabalhs de Poisson sul frotament d'una esfèra, li permetèron de formar una teoria matematica, que presenta atal a l'encòp jos una forma simplificada pels non matematicians, e tanben jos lor aspècte teoric detalhat pels estudiants de l'Escòla politecnica.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Sur le bruit du tonnerre, tèxte de vulgarizacion de Coriolis (1833), en linha e comentat sul site BibNum.
- (fr)Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps, articles de 1831 et 1835 de Coriolis, en linha e comentats sul site BibNum.
- (fr)Tèsi d'istòria de las sciéncias sus Coriolis (2011), Alexandre Moatti (ligam)


text:
Basquetbòl
Lo basquetbòl popularament conegut jol nom de basquet es un espòrt collectiu jogat entre doas equipas de cinc jogaires, que cercan d'introduïre una palma dins una anèla, sonada desquet, espintada sus un pal a 3,05 mètres del pelsòl e defenduda per la còla advèrsa, amb l'objectiu de marcar mai de punts que l'adversari, en tot respectant las règlas del jòc.
Lo bàsquet nasquèt als Estats Units en 1891, inventat pel canadian James Naismith, professor d'educacion fisica canadenc de la YMCA Training School de Springfield (Massachusetts) .


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Canal de las Doas Mars prèp de Tolosa
Lo Canal de las Doas Mars, o pus recentament Canal del Miègjorn, es un canal que religa Garona a la mar Mediterranèa. Amb lo canal lateral a Garona forma una via navigabla entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa. Es perlongat pel canal de Ròse a Seta.
Foguèt bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, entre 1666 e 1681, per lo comèrci del blat. Es a l'ora d'ara lo pus ancian canal d'Euròpa en foncionament.
Dempuèi 1996 es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.


text:
Guanche
Lo guanche (tanben s'escriu güanche) es un dialècte (o un grop de dialèctes), ara desparegut, que pertanhiá versemblablament a la lenga berbèra e que se parlava dins leis illas Canàrias. Èra la lenga de la populacion autoctòna dei guanches.
Lo guanche a laissat de traças dins l'espanhòu actuau que se parla ai Canàrias, amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. En seguida de la penetracion europèa ai Canàrias au sègle XIV, puei de la conquista per Castelha de 1402 a 1496, sembla que lo guanche coexistiguèt amb l'espanhòu e que despareguèt de l'usatge corrent au sègle XVIII.
Se coneis lo guanche parcialament a travèrs d'inscripcions ancianas en tifinaghs e a travèrs de mots reculhits dins lei cronicas ancianas en espanhòu.
Encuei, de movements nacionalistas canaris utilizan sovent lo guanche coma lenga emblematica e simbolica (títols, formulas, noms d'organizacions) e participan au movement berbèr.


text:
Wikipèdia:IRC
La comunautat wikipèdia utiliza la ret de servidors IRC Freenode : irc.freenode.net.
Nòta : La difusion publica d'un enregistrament (log) de las discussions suls salons Irc de la Wikimedia Foundation es interdicha. En revenge aquesta pagina prepausa un bestisièr.
Somari
Lista dels canals[modificar | modificar la font]
Canals dins divèrsas lengas[modificar | modificar la font]
- #wikipedia-oc (en occitan, encodage utf-8)
- #wikipedia (internacional mas discussions sovent tengudas en anglés)
- #wikipedia-ar (en arabi)
- #wikipedia-bg (en bulgar)
- #wikipedia-da (en danés)
- #wikipedia-de (en alemand)
- #wikipedia-en (en anglés)
- #wikipedia-es (en espanhòl)
- #wikipedia-fi (en finés)
- #fr.wikipedia (en francés)
- #wikipedia-id (en indonesian)
- #wikipedia-it (en italian)
- #wikipedia-ja (en japonés, encodage iso-2022-jp)
- #wikipedia-nl (en néerlandés, archivat publicament)
- #wikipedia-no (en norvegian)
- #wikipedia-pl (en polonés)
- #wikipedia-ru (en rus, encodage utf-8)
- #wikipedia-scn (en sicilian)
- #wikipedia-simple (en anglés simplificat)
- #wikipedia-sr (en sèrbe)
- #wikipedia-sq (en albanés, archivat publicament)
- #wikipedia-sv (en suedés)
Canals generals[modificar | modificar la font]
- #wikimedia-fr (en francés) discussions de l'associacion Wikimédia France.
- #wikimedia (en anglés) discussions de la Wikimedia Foundation.
- #mediawiki (anglofòn) discussions a l'entorn del logicial MediaWiki.
- #wiki (en anglés) feble trafic concernent los wikis en general.
Canals especializats[modificar | modificar la font]
- #egyptopedia (en francés/anglés) discussions a l'entorn del projècte Egyptopedia (egiptologia sus Wikipèdia) Lo canal sembla en som.
- #vandalism-fr-wp susvelhança del vandalisme sus la Wikipèdia francofòna.
- #wikisource canal pel projècte wikisource.
Rapòrt d'activitat[modificar | modificar la font]
E enfin, sus irc.wikimedia.org, los rapòrts d'activitat ont se parla pas (que son RecentChanges mas en dirècte e de contunh) :
- #fr.wikipedia (rapòrt d'activitat sul wiki francofòn)
- e mai generalament los canals #codelangue.projet
Diferéncias entre los rapòrts d'activitat sus IRC e las paginas de modificacions recentas :
- IRC provesís las edicions una tras una en temps real alara que las modificacions recentas acampan los darrièrs cambiaments a la demanda explicita de l'utilizaire. Un ligam es provesit e permet d'afichar dirèctament la diferéncia entre l'edicion concernida e la darrièra version. Las modificacions recentas provesisson mai de ligams.
- IRC provesís totas las edicions alara que los darrièrs cambiaments pòdon èsser reglats de de biais que s'afichen pas los cambiaments menors. Las edicions fachas per de robòts tanben s'afichan automaticament, contràriament als darrièrs cambiaments.
- Las edicions fachas abans la connexion a la cadena IRC son pas visiblas.
- Las modificacions son visiblas pus rapidament per IRC que per la pagina web.
Cossí se connectar[modificar | modificar la font]
La màger part dels utilizaires de SeaMonkey (seguida Mozilla), Opera o de mIRC pòdon simplament clicar sus irc://irc.freenode.net/wikipedia-oc.
Tot çò qu'avètz besonh es un client IRC installat sus vòstra maquina. Çaquelà, tanben es possible d'utilizar una interfàcia internet. Una lista de clients disponibles per vòstra maquina es disponibla sus la pagina Lista de clients IRC.
Un còp lo client descargat e installat, per vos connectar, seguissètz las etapas seguentas :
- Utilizatz la comanda /server per vos connectar a un servidor, e.g. /server irc.freenode.net
- Causissètz un pseudonim en picant /nick  , e.g. /nick PèireFabre. Los pseudonims pòdon aver una longor maximala de setze caractèrs. Podètz utilizar de chifras e de letras (pas d'espacis ni de simbòls)
- Rejonhètz lo canal en picant /join #wikipedia-oc. Los canals son l'equivalent dels salons de discussion sus IRC.
- Por obténer d'ajuda, picatz /help. Las comandas sus la màger part dels clients IRC devon èsser precedidas per « / », e las cadenas començan per « # ».
- Opcional : Podètz enregistrar vòstre pseudonim amb lo servici nickserv. Picatz /msg nickserv register  , e.g. /msg nickserv register tititatatoto. Quand vos connectaretz mai tard, picatz /msg nickserv identify   per que nickserv pòsca vos identificar coma lo possessor del pseudonim. Per una ajuda suplementària, picatz /msg nickserv help.
- Consultatz l'ajuda provesida amb vòstre client IRC per mai d'informacions.
Per accedir als chans IRC sens client IRC, se pòt utilizar un sit coma http://ircatwork.com/ (serveir eirc.freenode.net, causissètz vòstre chan), o unicament pels chans de la Wikimedia Foundation, http://www.wikizine.org prepausa una interfàcia web aicí.
Client IRC e encodatge de caractèr[modificar | modificar la font]
Exemple:
- /charset utf-8
- /charset iso-2022-jp
Escripts francofòns[modificar | modificar la font]
Annèxas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Wikipèdia:Wikipedians per messatjariá instantanèa
- Wikipèdia:IRC/comandas
- en:Wikipedia:Scripts per una lista d'escripts que permeton de transformar las [[...]] en ligams clicables dempuèi lo client IRC


text:
Brussèlas
Brussèlas (Bruxelles en francés [bʁy.sɛl], Brussel en neerlandés, Brüssel en alemand, Brussels en anglés), es la capitala de Belgica e lo sèti dels govèrns e Parlaments de mantuna de sas entitats federadas (la Region de Brussèlas Capitala, la Comunautat Francesa de Belgica, la Comunautat e la Region Flamenca), e mai d'organizacions internacionalas, coma l'OTAN e de nombrosas institucions de l'Union Europèa.
Son nom se pronóncia localament en francés [bʁy.sɛl] (la « x » se pronóncia « ss »).
Lo gentilici es brusselés -esa.


text:
1813
Aquesta pagina concernís l'an 1813 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 16-18 d'octòbre : batalha de Leipzig e victòria deis Aliats còntra lei Francés que se replegan en fòra d'Alemanha.
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Golestan e fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813. Aqueu tractat marquèt una desfacha pèrsa ambé la pèrda de la màger part dei territòris contestats dins la region de Caucàs.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Golestan e fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813. Aqueu tractat marquèt una desfacha pèrsa ambé la pèrda de la màger part dei territòris contestats dins la region de Caucàs.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Agostino Depretis, primièr ministre d'Itàlia (m. 1887)
- 19 de març - David Livingstone, explorator e missionàri escocés (m. 1873)
- 5 de mai - Søren Kierkegaard, filosòf danés (m. 1855)
- 22 de mai - Richard Wagner, compositor alemand (m. 1883)
- 10 d'octobre - Giuseppe Verdi, cantaire italian d'opèra (m. 1901)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de setembre - André Grétry, compositor d'opèra bèlga (n. 1741)


text:
Carbon
Lo carbon es una ròca sedimentària d'origina organica, de color negre o marron escur. Servís subretot coma combustible fossil a causa de son poder calorific enauçat mercé a son contengut majoritari de carbòni. Los carbons se pòdon classificar pel percentatge en carbòni que contenon, segon lo taus d'umiditat e d'impuretats, e atal se distinguís entre torba, lignit, olha e antracita.
Somari
Composicion[modificar | modificar la font]
L'element carbòni apareis dins lo carbon dins un percentatge superior a 50% en pes e 70% en volum. L'aiga que conten (umiditat) es variable e es aquela que demorèt atrapada dempuèi la formacion del carbon.
Los autres constituents del carbon son la matèria minerala (silicats divèrses) e minerals carbonatats (siderita, calcita e aragonita). La pirita es un mineral amb sofre fòrça comun dins los carbons. I a de pichonas quantitats de metals, coma lo fèrre, urani, cadmi e, en quantitats fòrça minimas, aur.
Lo metan es un gas que se tròba dins lo carbon e pòt èsser una de las causas de las dangeirosas explosions dins las minas sosterranhas.
Origina del carbon[modificar | modificar la font]
La majora partida del carbon se seriá formada al Carbonifèr (fa 280 a 345 milions d'annadas). Tanben al Permian, Triasic e Jurassic se faguèt de grands depauses. Al Cretacèu se formèt lo lignit. A l'ora d'ara se continua la formacion de torba.
Lo carbon d'Euròpa, Asia, e de l'America del Nòrd se formèt subretot pendent lo Carbonifèr amb basa de vegetacion tropicala.
Lo carbon de l'emisfèri sud se formèt amb vegetacion de clima fred (tondra). Las plantas anticas a travèrs dels cambiaments geologics demorèron compactadas, enduridas, alteradas quimicament e comencèt un procèssus de metamorfòsi amb la nauta temperatura e la pression.
Lo carbon de l'emisfèri nòrd se formèt dins d'ecosistèmas palunencs nomenats selvas carbonifèras. En mortissent las plantas e amb acumulacion dins un mejan aqüatic amb pauc d'oxigèn (mejan anaeròbis) comencèt un procèssus de degradacion bacteriana. Per la formacion del carbon cal qu'aquelas condicions ajan una durada sufisenta de temps, e sens erosion en condicions sedimentàrias.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las Illas Britanicas (especialament ricas en carbon e ont s'inicièt la Revolucion industriala) son lo primièr luòc estudiat ont se constata l'usatge d'aquel coma combustible. Alà, dins lo tresen millenari ab. C se mostrèt qu'èra un compausant de las cremasons funerarias e cap a l'an 200 ab. C existisson de pròvas, dins la meteissa zòna, d'activitat comercialas e de son usatge per dessecar cerealas. Jos la dominacion romana i a de mencions de l'usatge esporadic del carbon, mas fins a l'Edat Mejana aviá pas una importància notable. D'en primièr lo carbon utilizat foguèt simplament recolhit sus la plaja, quand s'esgotèt aquela font se passèt a la carbonièra.
Usatge[modificar | modificar la font]
- Combustible: 75% del carbon mondial s'utiliza per produire d'electricitat en de centralas termicas.
- Còc: es lo residú obtengut del carbon bituminós redusit en cendres e en sofre aprèp la coseson dins un forn a 1 000 °C en condicions anaerobias (sens preséncia d'oxigèn). S'utiliza dins l'obtencion d'acièr e en mai en profeitant dels sosproduits.
- gasificacion del carbon: aquel cambiament d'estat provòca divèrsas reaccions quimicas.
- Liquefaccion del carbon: es una estapa intermediària per obtenir de combustibles sintetics e dins la recèrca scientifica.
Efèctes sus l'environament[modificar | modificar la font]
Coma los autres combustibles fossils, lo carbon, en cremant, produsís dioxid de carbòni (CO2) e oxid d'azòt, en mai dioxid de sofre, que acaba formant acid sulfuric e es una de las encausas de la pluèja acida.
Vegats tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)World Coal Institute
- (es)El carbón en la vida cotidiana(es)
- (en)Coal: Facts & Figures
- (en)MSNBC report on coal pollution health effects in the United States
- (en)Clean coal technologies
- (en)Advanced methods of using coal (Japanese Coal Energy Center)
- (en)USDOE Hydrogen from Coal Research
- (en)Carbon-14 content of fossil carbon
- (en)Coal Preparation, Journal of;


text:
Cavilha (laüteria)
Ua cavilha en laüteria qu' ei ua pèça (de husta o en metau) deus instruments de musica de la familha deu cordofòns (los instruments de còrda) sus laquau e s' enrollan las còrdas entà las poder tiéner e acordar.
Instruments de còrdas hregadas[modificar | modificar la font]
Los instruments de còrdas hregadas qu'an generaument cavilha de husta en.honsadas dens las parets deu cavilhèr de l'instrument. Quauques instruments com las contrabassas modèrnas e quauques rars vriulons qu'an cavilhas de metau viradas e gahadas per un engrenatge (com ac hèn tanben las cavilhas de las guitarras e de la mandolinas modèrnas).
La majoritat de la cavilhas de husta que son d' ebèna mes d'autas menas de husta qu' èran emplegadas a l' epòca barròca mei que mei, mes tanben arron e dinc a uei lo dia.
La còrda la mei aguda deu vriulon (la còrda de mi) qu'ei la qui demanda lo mei de precision entà estar acordada ; per aquesta rason qu' ei enrollada autorn d'ua cavilha a ua extremita e gahada per un tienedor a l'aute cap. Aqueth tienedor que tien la còrda en tirant de l'aute costat de la còrda.
Se lo tienedor qu'ei generaument hicat au cap de la còrda de mi deu vriulons modèrnes, que's pòt potenciaument fixar sus totas la còrdas segon lo grat deu musician.


text:
Comunautat Forala de Navarra
Navarra, oficialament: la Comunautat Forala de Navarra (Nafarroa, Nafarroako Foru Komunitatea en basco, Navarra, Comunidad Foral de Navarra en espanhòl), es una comunautat autonòma d'Espanha de regim foral pròpri, venent del Reialme de Navarra. Es tanben una província tradicionala basca[1]. Sa capitala es Pampalona.
Los territòris tanhents son Labord, la Bassa Navarra e Sola al nòrd, Aragon a l'èst, Guipuscoa e Alaba a l'oèst, e La Rioja al sud. Possedís una enclava (Petilla de Aragón) enrodat totalament per Aragon. Se compausa de 272 municipis e compta una populacion de 601 874 abitants (2006), qu'un tèrç viu dins la capitala, Pampalona (195 769 ab.) e la mitat dins son airal metropolitan (315 988 ab.).
Del punt de vista climatic, Navarra es una barreja d'influéncia montanhosa dels Pirenèus e mediterranèa de la val d'Èbre ; i a una diferéncia granda entre lo clima del nòrd (umid, de pluèjas frequentas) e lo del sud (mediterranèu, de temperaturas pus nautas e pluèjas esporadicas).
L'organizacion juridica administrativa actuala se basa sul Melhorament del Fòr de 1982 que supausèt l'imbricacion juridica de la tradicion forala amb la Constitucion espanhòla de 1978 d'après la disposicion addicionala d'aquesta darrièra. Es l'unic estatut d'autonomia que se ditz pas atal, senon la Lei de Reïntegracion e Melhorament del Fòr de Navarra (en version abreujada, « Lei de Melhorament del Fòr » ; atanben s'utiliza l'acronim LORAFNA).
Navarra èra una region agrària de desvolopament socioeconomic pichon mas es actualament una de las comunautats espanhòlas amb de màger riquesa relativa e benestar socioeconomic, al delà de participar del creissement de la val d'Èbre e la consolidacion de l'economia de servicis e de l'indústria a Pampalona. En fach, lo taus de caumatge enregistrat es, coma en Aragon, un dels pus basses d'Espanha (7,41% en novembre de 2005, segon los critèris SISPE, e pròche de 5% segon l'Enquèsta de Populacion Activa) e son PIB per cápita un dels pus nauts.
Lo territòri navarrés es aperaquí lo de la tribú dels vascons de l'Antiquitat. Navarra foguèt un reialme independent fins al sègle XVI, e son istòria es fondamentala per comprene l'evolucion istorica d'Espanha e la pluralitat culturala de la societat navarresa actuala.
Blason[modificar | modificar la font]
La corona del rei de Navarra domina las cadenas de las armas de Navarra, en sovenir de las cadenas bresadas per lo rei Sanç lo Fòrt dins una batalha contra los musulmans.


text:
Michel Plasson
Michel Plasson (nascut lo 2 d'octobre de 1933 a París) es un cap d'orquèstra francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt amb Lazare Lévy al Conservatòri de París. Fins a 1958, èra tocaire de batariá a l'Européen (sala situada carrièra Biot a París), dins de clubs e cabarets (participèt a d'enregistraments amb Édith Piaf)[1]. Obtenguèt lo primièr prèmi del Concors de Besançon en 1962, e anèt al Estats Units d'America seguent los conselhs de Charles Münch. Se perfeccionèt amb Erich Leinsdorf, Pierre Monteux e Leopold Stokowski e tornèt en França en 1965. Venguèt director musical de la vila de Mètz pendent tres ans e s'installèt a Tolosa en 1968, per dirigir l'Orquèstra del Capitòli, que l'aucèt al nivèl internacional.
Dempuèi 1990, Michel Plasson a trabalhat tanben amb l'Orquèstra Filarmonica de Drèsda que ne foguèt lo cap màger pendent sèt ans.
Sollicitat per las mai grandas orquèstras e opèras, en Euròpa, als Estats Units d'America, en China e al Japon, Michel Plasson fa viure la musica qu'ama, subretot la musica francesa. Foguèt invitat a l'Opèra de Shanghai, al Teatro Massimo de Palèrme, al Teatre de la Maestranza a Sevilha, al Teatre Reial de Parma, a l'Opèra de Zurich, a l'Opèra de Pequin, Coregias d'd'Aurenja, al Megaron d'Atenas, a Estrasborg, eca.
Michel Plasson dirigís tanben las orquèstras que l'invitan l'Orquèstra de París, l'Orquèstra de l'Opèra de Niça, las orquèstras de Barcelona, Madrid, Valéncia, Sevilha, Las Palmas e Rotterdam, gaireben totas las grandas orquèstras italianas. Dirigís regularament l'Orquèstra Sinfonica Nacionala de China, que n'es lo cap màger per sèt ans.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)http://www.qobuz.com/info/MAGAZINE-ACTUALITES/RENCONTRES/Michel-Plasson-Partager-le-pain-et48676?utm_source=qobuz_classique_21&utm_medium=e-mail


text:
Pluèja
La pluèja (var. plueja, plueia, ploja) es la resulta de la condensacion e casuda de l'aiga evaporada dins l'atmosfèra al moment d'una depression.
L’atmosfèra ten un percentatge naut de vapor d'aiga, que proven de la superfícia dels oceans, lacs e rius, e de la terra umida. La vapor d'aiga se forma pel contrast subte de temperatura. Aquesta vapor monta, e dau mai puja dau mai davala sa temperatura. Aquesta demesida de temperatura es la consequéncia de la davalada de la pression atmosferica.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Petita pluèja fa grand ben".
- "Quand la luna fa ròtle, la pluèja es pas luènh".
- "Quand lo pol canta a l'escur, la pluèja al segur".
- "Rogeiròla del matin, pluèja o vent pel camin".
- "Quan Bordèu es escur, i aurà de pluèja, es segur". (dins la region de Tolosa)


text:
Mossarabi
Lo mossarabi (var. mossarab?) es un ensemble de dialèctes romanics uèi desapareguts qu'èran parlats dins la Peninsula Iberica a l'epòca d'Al Andalús. Lo mossarabi venguèt del latin tardiu e dels primièrs dialèctes romanics parlats entre los sègles V e VIII , e foguèt parlat fins al sègle XIV[1]. Aqueste ensemble de dialèctes se ditz mossarabi, e mai que i aguèsse pas jamai d'estandard comun. (mossarabi ven de l'arabi مستعرب - musta'rab, « arabizat »)
Aprèp la conquista musulmana de la Peninsula Iberica, la populacion ispanovisigotica e ispanoromana de lenga romanica se vegèt somesa a la pression aràbia subre sa lenga e sa religion, e adoptèt fòrça de las costumas e tradicions dels conquistaires mas servèt la religion crestiana. Aquesta populacion presenta mai que mai al sud de la peninsula foguèt nomenada mossarabi. E mai qu'adoptèsson plenament las tradicions aràbias ne'n foguèt pas parièr per la lenga, e la majoritat d'entre els conservèron sos dialèctes romanics anteriors, qu'anavan subir l'influéncia de la lenga aràbia; se pensa que lo dialècte romanic s'utilizava mai dins lo mitan familiar e l'arabi dins los mitans social, comercial e cultural. Aquesta diglossia entre la populacion mossaràbia daissèt sa traça sus las lengas romanicas posterioras de la peninsula jos la forma d'un superstrat arabi fòrça abondant dins lo vocabulari.
Entre aqueles diferents dialèctes romanics i aviá pas d'unitat, e a la diferéncia de las autras lengas romanicas, s'escrivián en alfabet arabi e non pas en alfabet latin. Segon Josep María Solá-Solé,[2] lo mossarabi fasiá « partida del parlar pròpri de las comunitats crestianas que, somesas a l'Islam, contunhavan de viure dins los grands centres urbans de l'ancian reialme visigotic. » Aquesta lenga nos es coneguda principalament per las kharjas (jarŷa) (estròfas finalas de las poesias nomenadas moaxajas) dels poetas andalosins, que dins d'unas ocasions utilizavan de repics romanics amb qualques arabismes e ebraïsmes.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mozarabic language
- ↑ « "Los términos árabes contenidos en nuestras jarchas proceden, por lo común, del fondo de la lengua poética y se relaciona con el mundo del amor, tema primordial de nuestras jarchas."
Josep María Solá-Solé, pg. 35 »


text:
Baiet
Baiet[1] es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe. En [[
Somari
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Baiet es a la termièra d'Occitània amb França[1]..
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo anciana comuna de Martilly a #èsser amassada a Baiet en 1807.
L'ancienne commune de Martilly a été réunie à Baiet en 1807.
Entre 1790 e 1794, annèxa Nerinhet[3].
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Sant Porçanh
- del parlament de París
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Clarmont
Toponimia[modificar | modificar la font]
Baiet es lo diminutiu de Bai, probablament un antroponim[5]. Una autra ipotèsi es donada per Dauzat e Rostaing: vendriá del celtic bag- (lo fau)[6].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ François Fontan, La nation occitane. Ses frontières. Ses régions. Reedicion Lo Lugarn, n°81, 2002
- ↑ Ficha comunala de Martilly sul site de l'EHESS
- ↑ Ficha comunala de "Nérigners" sul site de l'EHESS
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cass.
- ↑ Ernest Negre, Toponymie générale de la France, 2006
- ↑ Albèrt Dauzat e Carles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, París, Librairie Guénégaud, 1963.


text:
Castèl de Querbús
Lo castèl de Querbús (Quéribus en francés) es un castèl dich « catar » situat dins la comuna de Cucunhan (Lengadòc), al limit amb la comuna de Maurin (de Fenolheda), situat a 628 m d'altitud, dominant de levant lo grau de Maurin, dins lo departament d'Aude.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
A l'epòca carolina, Cucunhan èra part de Pèirapertusés, region qu'èra una division del comtat de Rasés, e tanben aperteniá als comtes de Carcassona. En 980, aprèp la Guèrra de Rasés, una partida bèla de Pèirapertusés venguèt part del comtat de Cerdanha-Besalú.
Lo nom del castèl significa « ròc » (es a dire « quer ») del bois. Es citat pel primièr còp en 1020, dins lo testament de Bernard Tallaferro. En aquela data, lo castrum es part del Vescomtat de Fenolhet. En 1111, lo comte de Barcelona Raimon Berenguièr III eireta del comtat de Besalú e doncas a l'encòp dels dreches feudals sul vescomtat de Fenolheda e Querbús. Ramir II d'Aragon, se n'apoderèt en se maridar en 1137. En 1162 mentre qu'es a se formar la corona d'Aragon, Querbús es una de les principalas fortalesas "barcelonesas" del nòrd dels Pirenèus. Çaquelà amb l'annexion a la corona del comtat de Rosselhon en 1172, l'importància estrategica de Querbús merma. A la fin del sègle XII, lo Vescomtat de Fenolhet es enfeudat pel rei Pèire lo Catolic al vescomte de Narbona.
Lo castèl e las crosadas[modificar | modificar la font]
Al moment de la Crosada Albigesa començada en 1209, lo castèl èra proprietat del cavalièr Chabèrt de Barbairan, erètge notòri e ferotge opausant als crosats. Venguèt un refugi pels religioses catars : Benèvol de Tèrme, diacre e puèi avesque catar de Rasés i demorèt en 1230 e probable fins a sa mòrt abans 1233. Es un dels darrièrs castèls catars amb lo Castèl de Puèglaurenç a aculhir de responsables de la glèisa catara aprèp la casuda de Montsegur. Lo vescomtat de Fenolheda es d'autra banda encara jos la proteccion del senhor de Rosselhon, Nunó Sanç, qu'intervenguèt coma intermediari cap al rei de França. A la mòrt de Nunó en 1241, son cosin lo rei Jaume lo Conquerent eiretèt de Rosselhon e abandonèt sa politica de proteccion de Fenolhedés. Lo rei Loís IX ordenèt al senescal de Carcassona, Pierre d'Auteuil, de s'apoderar del castèl. La direccion de las operacions foguèt fisada a un ancian catar reconvertit, Olivièr de Tèrme, que coneissiá l'endrech e son defensor. Aprèp un sètge sens efièch, Chabert de Barbaira anèt a Olivièr e escambièt sa libertat contra lo castèl, en mai de 1255. Aquesta reddicion un pauc estranha se podriá explicar perqué Chabèrt de Barbaira seriá estat traït pel Olivièr. Lo castèl alara venguèt una fortalesa reiala provesida de garnison.
Amb la casuda de Querbús, la Crosada es donada per acabada. Oficialament tanben se considerava que s'èra escantit lo catarisme: i aviá un grand interès a proclamar que lo darrièr castèl catar èra estat conquerit e que lo darrièr bastion catar s'èra liurat als Franceses. Pasmens, cent ans aprèp la casuda de Querbús, encara s'èran de jutjar de catars dins los tribunals de l'Inquisicion. L'importància vertadièra de la capitulacion de Querbús residís dins lo fach que se tracta del darrièr castèl o fortalesa que demorava en mans occitanas, e atal s'acabava l'òbra d'ocupacion francesa de Lengadòc. Querbús es un punt final militar e tanben politic.
Fortalesa francesa[modificar | modificar la font]
En 1258, lo Tractat de Corbeil fixa la frontièra entre las possessions del reialme de França e Aragon al sud de las Corbièras, a ras del castèl. Alara es una plaça fòrta importanta pel dispositiu defensiu francés amb lo comandament a Carcassona. Es un dels «cinc filhs de Carcassona» : Querbús, Aguilar, Pèirapertusa, Puèglaurenç e Tèrmes.
Lo castèl foguèt fisat a un castelan designat pel senescal de Carcassona. Ne foguèt lo primièr Nicolàs de Navarra designat en 1259. Despuèi durant los sègles XIII e XIV, los reis de França reconstrusisson e refortisson l'estructura defensiva del castèl. En 1473, la fortalesa es assetjada e presa per las tropas del rei d'Aragon. Finalament, en 1659, lo castèl pèrd son interès estrategic durant la signatura del Tractat dels Pirenèus que fixa definitivament la frontièra dels reialmes de França e d'Espanha. Totun, i se manten una garnison durant divèrses decennis.
Durant la segonda mitat del sègle XVIII, de capitanis-governadors son designats pel rèi per remplaçar los castelans. An la responsabilitat del castèl, mas sense i demorar. Lo lòc se va degradant e acaba coma refugi de nombroses bandits.
Abandonada a la Revolucion Francesa, la fortalesa contunha de se deteriorar fins que se classifica coma Monument Istoric en 1907. Lo parçan que l'envolta, sobretot lo Grau de Maurin e lo vilatge de Cucunhan, constituís un endret protegit a partir de 1943.
La restauracion[modificar | modificar la font]
El 1951, las primièras òbras de renovacion permeton de consolidar la torrassa e de renovar son aspècte general. Durant los ans 1970, se realizan fòrça petitas òbras per consolidar cèrtas parts del castèl. Mas es entre las annadas 1998 e 2002 que s'entrepren la restauracion completa del castèl amb d'esfòrces nombroses per condicionar lo luòc e facilitar l'accès del public al castèl. Atal, la teulada de la torrassa és condiciona com una granda terrassa per aculhir los visitaires.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Lo castèl es constituit de tres encenchas superpausadas al som del bauç. Asseguravan la proteccion del castèl gràcias a divèrses sistèmas de defensa: finas arquièras qu'utilizavan los balestièrs, oberturas pels canons o troneres per las armas de fuòc de més recorregut. Quatre sègles d'evolucion de l'art defensiu i son representats.
Divèrses sistèmas de defensa de las pòrtas i son presents: rastèl e muralhas. Camins de ronda e casamatas asseguran la vigilància dels punts vulnerables. Quinze a vint òmes èran sufisents per defendre la fortalesa. De tot biais podiá pas assegurar la supervivència gaires dies dels soldats se consideram la talha de la cistèrna e de l'ensemble dels batiments.
La rèsta de la fortalesa es constituida pel còs principal, la sala d'emmagatzematge, las cistèrnas e per una torrassa. La torrassa es una torre poligonala situada a la tresena encencha, la pus auta del bauç.
Construits en divèrsas vegadas, los murs de la torrassa son estats refortits e l'espessor dels murs atenh qualques mètres. La forma poligonala de l'estructura permet de reduire los efièches devastadors dels projectils. A l'interior, la sala gotica conten dos membres (lo celièr e la sala principala) e es illuminada per una fenèstra impausanta. L'interior susprenent d'aquesta estructura es ben diferent de l'aspècte massís de la torre. En efièch, la sala conten las rèstas d'una chimenèia sobre lo mur Oest. Un impausant e magnific pilar reté la volta nervada de quatre crosièras d'ogivas, en forma de palmièra. Lo fons del pilar es de tipe piramidal e sosteniá el terra que separava la sala principala del celièr. Lo som de la torre de l'omenatge a una terrassa accessibla per una viseta situada dins una torre rectangulara ajuntada a la torrassa. D'aqueste endrech se dubrís un panorama suls Pirenèus, la mar Mediterranèa e las vinhas de las Corbièras.


text:
Nasdaq
NASDAQ, acronim en anglés de National Association of Securities Dealer Automated Quotation, es lo principal mercat electronic d'accions dels Estats Units d'America. Foguèt fondat per la National Association of Securities Dealers (NASD) en 1971. Amb las vendas dels ans 2000 e 2001 demorèt privatizat. Es governat per la companhiá proprietària, la Nasdaq Stock Market, Inc., qu'es sus la lista dins son pròpri sistèma d'escambi d'accions en 2002.
Amb prèp de 3300 companhiás, NASDAQ representa la borsa de valors electronica e automatizada qu'escàmbia de mitat mai d'accions per jorn que tot autre mercat del monde. Se caracteriza per comprendre d'empresas d'auta tecnologia en electronica, informatica, telecomunicacions, biotecnologia, eca. Una altra de sas caracteristicas es l'usatge del sistèma SOES (Small Order Execution System), un sistèma de gestion de pichons volums d'accions creat aprèp la crisi de 1987; aquel an sentiguèron la necessitat de crear de sistèmas per automatizar la gestion de grand nombre de transaccions de pichon volum.
Sos indici mai representatius son lo Nasdaq 100 (introdusit en 1985), lo Nasdaq Composite e lo NASDAQ Biotechnology Index.
Funciona, coma los autres mercats estatsunians, dempuèi 9 h 30 fins a 16 h 00, ora locala (de 16 h 30 a 22 h 00, ora en Occitània).
L'actual cap executiu es Robert Greifeld. Lo sèti es a Nòva York.


text:
Suhescun
Suhescun (Suhuskune en basco, Suhescun en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Idrografia[modificar | modificar la font]
L'arrivet de Lakako, afluent de la Niva, e l'arrivet d'Idiondoa, afluent d'Arzubi (un afluent deu Lauribar), que travèrsan la comuna.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Ihòut au nòrd
- Landibarre e Aniça-Montgelós a l'èst
- Irisarri a l'oèst
- Jatsu Garazi au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei l'activitat economica principau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- A Harribeltza que's tròba un site hortificat protoistoric.
- L'ostau tradicionau basco Jauregia, deu sègle XVI.
- La crotz deu camin entà Jauregia, deu sègle XVIII, classada de monument.
- Los ostaus tradicionaus bascos Larramendia e Uhartea, deu sègle XVII.
- La glèisa de Sant Laurenç, deu sègle XV, reabilitada au sègle XIX.


text:
Gaetana Agnesi
Maria Gaetana Agnesi (Milan, 1828-1889), coneguda coma la bruèissa Agnesi en causa d'una traduccion erronèa d'una recèrca que faguèt subre la corba versiera, foguèt una femna que seriá estada urosa isolada dins un convent au luoc de se distinguir dins la comunautat intellectuala coma o faguèt. Son libre Institucions analiticas a l'usatge de la joventut italiana foguèt considerat per l'Acadèmia dei Sciéncias de París coma lo melhor tractat de calcul diferenciau e integrau dempuei aquelei de L'Hôpital e de Euler.


text:
Guernica
Guernica (Gernika-Lumo en basco, Guernica y Luno en espanhòl) es una comuna del País Basc, en Biscaia, situada dins la comarca de Busturialde.
Los gentilicis son guerniqués -a, gernikar, lumotar.
Las comunas limitròfas son Forua, Kortezubi e Arratzu al nòrd, Ajangiz a l'èst, Muxika al sud e Errigoiti a l'oèst.
L'altitud mejana es de 10 m. Es adaigada pel riu d'Oka, que i forma una ria. Lo relèu, succession de vals e de montanhas en direccion NW-SE, es determinat estructuralament per l'anticlinal nòrd de Biscaia.
La vila de Guernica e l'anteiglesia de Lumo[1] se jonhèron administrativament al sègle XVIII mas cada entitat servèt son drech pròpri: Lumo servèt lo drech foral (pròpri de la tèrra plana de Biscaia) e Guernica lo drech comun castelhan.
Lo comte Don Tello fondèt Guernica lo 28 d'abril de 1366 sul caireforc dels camins religant Bermeo a Durango e Bilbao a Elantxobe e a Lekeitio. Sa localizacion èra un punt estrategic e una importanta via naturala, la del riu d'Oka, que los vaissèls podian i accedir fins a l'ostal del Pòrt de Suso. La fondacion aguèt donc de rasons mercantilas. Pus tard, Guernica aqueriguèt una tipologia urbanistica de vila basca, constituida per unas carrièras parallelas (Goyenkale, Azokekale, Artekale e Barrenkale) traucadas per una auta transversala (Santa Maria), e per las glèisas del extrème del recinte urban. La populacion al sègle XV èra de 865 abitants e son aira de 5,8 ha. I aviá una normativa municipala fòrça estrecha que preservava los privilègis de la pichona borgesiá dominanta, amb de paucs cambiaments pendent los sègles XVI e XVII. Lo fogatge del sègle XVIII comptava 749 ostals regulars, las carrièras referidas en mai d'una plaça al centre, que i èra la comuna, una prison publica pels delinquents o malfachors de tota la senhoriá, un espital e un ostal de Misericòrdia per l'acuèlh dels estatjants paures. L'estructura dels bastiments amb pòstes causavan frequents incendis de la vila (1521, 1537 e 1835). La vila patissiá tanben d'inondacions durant la sason de pluèjas per la marèa nauta o plena mar. Davant d'aqueles malastres naturals, lo ritme jornalièr del guerniqués transcorriá entre las activitats agricòlas (cultura de gran, de produches de l'òrta e d'arbres fruchièrs), las activitats artesanalas (faures, sartres, sabatièrs, indústria del lin...) e las comercialas (transpòrt e venta de produches).
Lo parlament de la Senhoriá de Biscaia, sonat las Juntas Generalas, s'amassava ancianament jol garric nomenat « Arbre de Guernica », que vendriá de simbòl de las libertats bascas. Los senhors, après recéber lo títol, i juravan lo respècte als fòrs de Biscaia.
La vila foguèt destrucha per la Legion Còndor de la Luftwaffe lo 26 d'abril de 1937, durant la Guèrra Civila Espanhòla ; la Casa de Juntas e l'arbre ancian sofriguèron ça que la pas de damatges. Pablo Picasso pintèt sa famosa pintura Guernica per mostrar al mond las orrors de la guèrra e coma panèl d'Espanha dins l'Exposicion Universala de París de 1938.
Galariá[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La primièra mencion de Lumo data de 1051, dins lo cartulari deu Monastèri de San Millán de la Cogolla (numèro 279 271-272 pagina 1051-I-30), que s'i pòt legir: Et ego Garsia nutu Dei pontifex cum consensu clericorum meorum simili tenore donatione confirmationeque, promitto et condono praefactu Santa Marie canobio illas tertia de Udai Balzaga, et de Luno, et de gernica, et de Gorritiz en naiuso, et de Vermeio, et de Mundaka et Busturi assuso, ad intgritate confirmo donandapar eterna secula, amen.


text:
Corsari
Un corsari èra un marin de l'equipatge d'una nau civila armada, autorizada per una Patenta de corsa o letra de marca a atacar en temps de guèrra, tot vaissèl batant pavalhon d'estats enemics, e particularament son negòci mercant, en daissar a la flòta de guèrra l'ataca dels objectius militars.
Los corsaris, son pas de confondre amb los piratas pr'amor qu'exercisson son activitat segon las leis de la guèrra, sonque en temps de guèrra e amb l'autorizacion de son govèrn. Capturats, an drech a l'estatut de presonièr de guèrra. Aquesta forma de de guèrra navala èra apelada "guèrra de corsa".


text:
Neuwiller-lès-Saverne
Neuweiler bei Zabern en alemannisch (Neuwiller-lès-Saverne en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichona vila del Bas-Rhin, del costat de Bouxwiller e del arrondiment de Saverne situada en una contrée pittoresque al pè del massís dels Vòges, e environada de vinhas, de pradas e de bòsques.
Petite ville du Bas-Rhin, du canton de Bouxwiller et de l'arrondissement de Saverne située dans une contrée pittoresque au pied du massif des Vosges, et entourée de vignes, de prairies et de forêts.


text:
Saint-Michel-de-Maurienne
Saint-Michel-de-Maurienne en arpitan (Saint-Michel-de-Maurienne en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Accident ferroviaire de Sant-Michel-de-Mauriana l'an 1917 (425 mòrts)
- Massacre de otages pels Alemands en agost 1944
- Accident ferroviaire de Saint-Michel-de-Maurienne en 1917 (425 morts)
- Massacre d'otages par les Allemands en août 1944


text:
Theodore von Kármán
Theodore von Kármán (en ongrés : Szőllőskislaki Kármán Tódor), nascut l'11 de mai de 1881 e mòrt lo 6 de mai de 1963, èra un engenhaire e fisician ongrés e estatsunian especializat en aeronautica entre los ans 1940 a 1960. Foguèt lo primièr director del Jet Propulsion Laboratory (JPL) de 1938 a 1944. Es d'esperel responsable de mai d'una avançadas fondamentalas en aerodinamica, subretot dins lo camp de la caracterizacion del flus de l'aire supersonic e ipersonic.
Somari
Joïnessa[modificar | modificar la font]
Tódor Von Kármán es eissit d'una familha josieva de Budapèst. Un dels seus aujòls èra lo rabin Juda Loew ben Bezalel[1]. Faguèt d'estudís d'engenhaire a l'Universitat Tecnica Reiala de la vila ara l'Universitat politecnica e economica de Budapèst. Un còp diplomat en 1902, comencèt una tèsi patronizada per Ludwig Prandtl a l'Universitat de Göttingen, puèi obtenguèt lo doctorat en 1908. Ensenhèt a Göttingen pendent quatre ans. En 1912, venguèt director de l'Institut d'aeronautic de l'Universitat tecnica de Renània-Vestfàlia a Aquisgran (RWTH), una de las mai prestigiosas universitats del país. Deguèt interrompre los seus trabalhs a la RWTH per complir lo servici militar dins l'Armada Àustria-ongresa de 1915 a 1918, que faguèt los dessenhs de l'un dels primièrs elicoptèrs. Daissèt la RWTH en 1930.
Emigracion[modificar | modificar la font]
Taïnat per de la situacion en Euròpa, en 1930 acceptèt la direccion del Guggenheim Aeronautical Laboratory del California Institute of Technology (GALCIT) e s'anèt als Estats Units d'America. En 1936, amb Frank Malina, fondèt la societat Aerojet per construire los motors de fusada JATO. Prenguèt alara la Nacionalitat estatsuninana.
Analisi dels missilis alemans[modificar | modificar la font]
Las activitats dels alemans pendent la Segonda Guèrra Mondiala dobriguèt un interès mai grand dels militars estatsunians per la recerca dins lo cap de las fusadas. Al començament de 1943, la division d'engenharia experimentala de l'Army Air Force Materiel Command donèt de rapòrts a von Kármán venent dels rensenhaments britanics descrivent de missilis alemans capable de volar sus una distància de prèp de 200 km. [2].
JPL[modificar | modificar la font]
En 1944, fondèt amb d'autres cercaires del GALCIT lo Jet Propulsion Laboratory, ara un Federally funded research and development center dirigit pel Caltech jos contrat de la NASA. En 1946, venguèt lo primièr president del Scientific Advisory Group qu'es encargat de l'estudi de las tecnicas aeronauticas per l'United States Army Air Forces. Participèt tanben a la creacion de l'AGARD, lo grop de recercas aerodinamicas de l'OTAN (1951), l'International Council of the Aeronautical Sciences (1956), l'International Academy of Astronautics (1960) e l'Institut von Karman de dinamica dels fluids, modernizacion del Centre de recercas Aeronomicas de 1929, a Rhode-Saint-Genèse, prèp de Brussèlas, en Belgica (1956).
Renom[modificar | modificar la font]
Lo renom de Kármán vent subretot de la seuna utilizacion de las aisinas matematicas per l'estudi de la dinamica ds fluids e de l'utilizacion d'aqueles resultats en practica. Von Kármán, jamai se maridèt, morriguèt pendent una visita a Aquisgran en Alemanha en 1963[3].
Prèmis[modificar | modificar la font]
Obtenguèt la Medalha Franklin en 1948 e la primièra National Medal of Science lo 18 de febrièr de 1963 del president John F. Kennedy.
Omenatges[modificar | modificar la font]
De cratèrs sus la Luna (Von Kármán) e Mart (Von Kármán), foguèron nomenats en lo seu onor.
En 1956, patronizèt la modernizacion del Laboratòri aerotecnic de Belgica, a Rhode-Saint-Genèse, prèp de Brussèlas qu'avià estat fonda en 1929 pr l'engenhaire belga Alfred Renard. Aprèp sa mòrt, lo seu nom foguèt donat al centre: Institut Von Karman de dynamique dels fluids.
En 1968, la SIAM fondèt lo prèmi Theodore von Kármán.
En 1977, l'RWTH i a lo « Kármán-Auditorium ».
Contribucions[modificar | modificar la font]
Las seunas contribucions comprenon las seunas teorias sul flambatge non elastic, lo Passatge dels revolums de Karman, l'etabilitat dels escorraments laminaris, la turbuléncil, los perfils en escorrament laminari o non laminari, las jaças limitas e l'aerodinamica supersonica. Tanben contribuiguèt à d'autres camps, coma la Deformacion elastica, las vibracions, le Transferiment termic e la cristalografia.
Donèt lo seu nom a divèrses concèptes que:
- Equacions de Foppl-von Kármán;
- Modèl de trelís de Born-von Kármán (cristalografia) ;
- Aproximaion de Chaplygin-Kármán-Tsien ;
- Equacion de Falkowich-Kármán ;
- Constanta de von Kármán}} ;
- Linha de Kármán (aerodinamica/astronautica) ;
- Passatge de Kármán ;
- Equacion de Kármán-Howarth}} (turbulència) ;
- Correlacion de Kármán-Nikuradse;
- Paramètre de Kármán-Pohlhausen]] (jaças limitas) ;
- Transformada de Kármán-Treffz (teoria dels perfils) ;
- Lei de Prandtl-von Kármán ;
- Equacion integrala de von Kármán (jaças limitas) ;
- Ogivà de von Kármán]] (aerodinamica supersonica) ;
- Passartge de revolums de Karman]] ;
- von Kármán-Tsien compressibility correction.
- Experiéncia VKS : Von Kármán Sodium (efècte dinamò dins un liquid conductor turbulent - geodinamò)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- S. Goldstein, « Theodore von Kármán, 1881-1963, » Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society of London 12 (1966), 335-365.
- D. S. Halacy, Jr., Father of Supersonic Flight: Theodor von Kármán (1965).
- M. H. Gorn, The Universal Man: Theodore von Kármán's Life in Aeronautics (Smithsonian Institution Press, Washington, 1992).
- G. Gabrielli, "Theodore von Kármán", Atti Accad. Sci. Torino Cl. Sci. Fis. Mat. Natur. 98 (1963/1964), 471-485.
- J. L. Greenberg and J. R. Goodstein, « Theodore von Kármán and applied mathematics in America, » Science 222 (4630) (1983), 1300-1304.
- J. L. Greenberg and J. R. Goodstein, « Theodore von Kármán and applied mathematics in America, » A century of mathematics in America II (Providence, R.I., 1989), 467-477.
- R. C. Hall, « Shaping the course of aeronautics, rocketry, and astronautics: Theodore von Kármán, 1881-1963, » J. Astronaut. Sci. 26 (4) (1978), 369-386.
- J. Polásek, « Theodore von Kármán and applied mathematics » (Czech), Pokroky Mat. Fyz. Astronom. 28 (6) (1983), 301-310.
- W. R. Sears, « Some recollections of Theodore von Kármán, » J. Soc. Indust. Appl. Math. 13 (1965), 175-183.
- W. R. Sears, « Von Kármán: fluid dynamics and other things, » Physics today 39 (1986), 34-39.
- F. L. Wattendorf, « Theodore von Kármán, international scientist, » Z. Flugwiss. 4 (1956), 163-165.
- F. L. Wattendorf and F. J. Malina, « Theodore von Kármán, 1881-1963, » Astronautica Acta 10 (1964)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ S. Goldstein, « Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society »
- ↑ (en) Development of the Corporal: the embryo of the army missile program, vol. 1, Army Ballistic Missile Agency
- ↑ JPL 101, JPL


text:
Vitamina
Las vitaminas (del latin vita (vida) + ammoniakós (del grèc 'producte libi', 'amoníac') + -ina (del latin substància)), son de compausats eterogenèus indispensables per la vida.
Las vitaminas son de moleculas organicas que lor manca pòt provocar de malautiás dichas avitaminòsis. L'organisme las pòt pas sintetizar, mas las deu aquerir amb las noiriduras. Una dieta que i mancan provocarà de tresviraments metabolics. Lor excès dich ipervitaminòsi pòt èsser toxic, especialament dins lo cas de las vitaminas liposolublas. L'intoxicacion per lor acumulacion dins lo còrs es possibla, après un periòde long d'abús. Las vitaminas agisson tanben coma substàncias antioxidantas, que prevenon mantun tipe de càncer, coma coenzimas e coma grops prostetics dels enzims. I a actualament 13 vitaminas classificadas dins dos bèls grops:
Vitaminas idrosolublas[modificar | modificar la font]
- Complèxe B
- Vitamina B1 o Tiamina (Antineuritica)
- Vitamina B2 o Riboflavina
- Vitamina B3, Vitamina PP o Niacina
- Vitamina B5 o Acid pantotenic
- Vitamina B6 o Piridoxina
- Vitamina B8, Vitamina H o Biotina
- Vitamina B9, Vitamina M o Acid folic
- Vitamina B12 o Cianocobalamina
- Vitamina C o acid ascorbic (Antiescorbutica)
Vitaminas liposolublas[modificar | modificar la font]
- Vitamina A o Retinòl
- Vitamina D o Colecalciferòl (antiraquitica)
- Actualament la vitamina D, se considèra pas una vitamina, mas una ormona.
- Vitamina E o Tocoferòl
- Vitamina K o Naftoquinona (antiemorragica)


text:
Freigné
Freigné es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la vallée de la Erdre.
Commune située dans la vallée de l'Erdre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a ocupat pendent la Préhistoire, la traça la mai visibla es l'amassa mégalithique de Bennefraye, #que compòrta set menhirs.
Lo vilatge de Freigné a mencionat per las primièras fes en 1050, en la charte de Carbay, se sona alavetz Frugniacus. Aquela charte testifica lo don del comte de Anjau Geoffroy–Martel a dom Jonas, fraire de Marmoutier, de la villa #que i aviá #èsser escuelhuda entre Pouancé, Candé e Châteaubriant.
Los senhors del luòc fan bastir un solar près de la glèisa paroissiale. Freigné dépendit En principi del comtat de Nantas i aguèt de contunh ligat al Anjau jos la dynastie de las Plantagenêts. #Demorar, fins a la Revolucion, en dependent a l'esperitala del diocèse de Nantas.
Una nòta del Sègle XVIII dona a aquel afar los interessantes detalhs #que seguisson :
El appert per la confession retuda al Roy per Bertrand de Dinan, que los ancians barons de Candé pas avoient cap de drech de fief en la parròquia de Freigné, #lo que parròquia relevoit anciennement del duché de Bretanha e del comtat Nantois, e ne lèva encara per l'esperital ; tan que la baronnie de Candé, #que relevoit alavetz prochement del comtat d'Anjau, pas pouvoit i aver fief en la parròquia de Freigné #que relevoit prochement del castèl de Nantas en dependent del duché de Bretanha ; #çò que, sens contradit, se justifica per las confessions retudes auxdits barons de Candé pels senhors de Bourmont, #lo que employent en iceux touffe la parròquia de Freigné sens en res reservar e aital coma se prossegueix e compòrta.
Al Mièja Edat, Freigné fasiá partida de la sénéchaussée d'Angieus e #levar del país d'eleccion de Angieus fins a la Revolucion.
Pendent los Guèrras de Vendée, Freigné #èsser amb lo Castell de Bourmont e per lo sieu proprietari, lo futur maréchal de França, Louis de Ghaisne, comte de Bourmont, un centre décisionnel de la Chouannerie.
Al Sègle XIX la municipalitat se moderniza progressivament, la glèisa es reconstruite, lo cementèri a desplaçat, de las escòlas an bastit e Freigné a connectat a Nantas e a Segré pel camin de fèrre.
En 1837 e en 1955, de las tèrras freignéennes an ligat a la municipalitat de Candé.
Le site est occupé durant la Préhistoire, la trace la plus visible est l'ensemble mégalithique de Bennefraye, qui comporte sept menhirs.
Le village de Freigné est mentionné pour la première fois en 1050, dans la charte de Carbay, il s'appelle alors Frugniacus. Cette charte atteste le don du comte d'Anjou Geoffroy–Martel à dom Jonas, moine de Marmoutier, de la villa qui avait été choisie entre Pouancé, Candé et Châteaubriant.
Les seigneurs du lieu font construire un manoir près de l'église paroissiale. Freigné dépendit d'abord du comté de Nantes puis fut rattaché à l'Anjou sous la dynastie des Plantagenêts. Elle resta, jusqu'à la Révolution, dépendante au spirituel du diocèse de Nantes.
Une note du Sègle XVIII donne à ce sujet les intéressants détails qui suivent :
Il appert par l'aveu rendu au Roy par Bertrand de Dinan, que les anciens barons de Candé n'avoient aucun droit de fief dans la paroisse de Freigné, laquelle paroisse relevoit anciennement du duché de Bretagne et du comté Nantois, et encore en relève pour le spirituel ; tellement que la baronnie de Candé, qui relevoit lors prochement du comté d'Anjou, ne pouvoit avoir fief en la paroisse de Freigné qui relevoit prochement du château de Nantes dépendant du duché de Bretagne ; ce qui, sans contredit, se justifie par les aveux rendus auxdits barons de Candé par les seigneurs de Bourmont, lesquels employent en iceux touffe la paroisse de Freigné sans en rien réserver et ainsi qu'elle se poursuit et comporte.
Au Moyen Âge, Freigné faisait partie de la sénéchaussée d'Angers et releva du pays d'élection d'Angers jusqu'à la Révolution.
Durant les Guerres de Vendée, Freigné fut avec le Château de Bourmont et par son propriétaire, le futur maréchal de France, Louis de Ghaisne, comte de Bourmont, un centre décisionnel de la Chouannerie.
Au Sègle XIX la commune se modernise progressivement, l'église est reconstruite, le cimetière est déplacé, des écoles sont bâties et Freigné est reliée à Nantes et à Segré par le chemin de fer.
En 1837 et en 1955, des terres freignéennes sont rattachées à la commune de Candé.


text:
565
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 565 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Justinian Ièr lo 14 de novembre. Foguèt remplaçat per Justin II.
America[modificar | modificar la font]
Palenque[modificar | modificar la font]
Mòrt de K'an Joy Chitam Ièr lo 8 de febrier. Foguèt remplaçat per Ahkal Mo' Naab' II lo 4 de mai.


text:
Hapkido
Lo hapkido (en corean
A simple vista es una combinason dei tecnicas del taekwondo amb otras del aikibudo. lor ensenhament es força enfocat a la defensa personala.
Istoria[modificar | modificar la font]
L'istoria del hapkido es pro confusa, mas muchas fonts l'atribuyen a dos coreans: Choi Yong Sul (1904-1986) e Ji Han Jae (1936-). Quand èra nin, Choi foguèt al Japon, ont parece que hizo trabalh de criat pel maestre del Daito ryu Aiki jutsu, Sokaku Takeda.
Choi demostrèt qualitats dins lo Daito-ryu Aiki-jutsu e frecuentement en Takeda l'enviaba a enfrentarse amb otrs practicants de las arts marcialas. De volta en Corea, Choi empezèt a dar clases d'arts marcialas. Un dels suys estudiants, Ji Han Jae, incorporèt tecnicas coreanas tradicionalas deis patadas e còps de punh (derivadas del taekkyon e del hwarangdo) e al repertòri deis tecnicas resultante le di lo nombre del hapkido en 1959.
Además de Choi e Ji, muchas escòlas d'arts marcialas coreanas an tenut participacion au desvolopament deis varias tecnicas que an contribút al hapkido tal e coma es conegut actualament.


text:
Montchauvet (Calvados)
Montchauvet en normand (Montchauvet en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst del Bény-Bocage, a Unitat|13|km {{}} al sud-oèst de Aunay-sus-Odon, a Unitat|18|km {{}} al nòrd-es de Vire e a Unitat|23|km {{}} al nòrd-oèst de Condé-sus-Noireau[1].
La commune est en Bocage virois. Son bourg est à 9 km à l'est du Bény-Bocage, à 13 km au sud-ouest d'Aunay-sur-Odon, à 18 km au nord-est de Vire et à 23 km au nord-ouest de Condé-sur-Noireau[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo relief del territòri communal explica la siá aucupacion umana anciana e las rèstas d'una enceinte fortificada.
Le relief du territoire communal explique son occupation humaine ancienne et les restes d'une enceinte fortifiée.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Pleonasme
En lingüística lo pleonasme es una figura de retorica dins la quala se tròba una redondància entre de termes contigús d'un meteis enonciat. Per exemple: dins l'espression "a bèl uèlhs vesent" es redondanta amb dos tèrmes que se referisson a la vista, lo pleonasme a aicí una valor expressiva.
Figuras ligadas[modificar | modificar la font]
La perissologia, la battologia, la tautologia son tanben tres figuras qu'apartenon al domèni de la redondància.
Usatge[modificar | modificar la font]
Lo pleonasme involontari pòt constituir una fauta d'expression, amb la repeticion del meteis enonciat.
Pasmens, lo pleonasme es tanben una figura d'insisténcia utilizada en retorica, amb un efièch comic, trufarèl o simplament coma una figura de fals necitge.


text:
Domenge Baudis
Domenge Baudis, en francés Dominique Baudis, nascut lo 14 d'abril de 1947 a París (9n arrondiment) e mòrt lo 10 d'abril de 2014 a París (5n arrondiment), èra un jornalista, escrivan e òme politic francés. Foguèt nomenat Defensor dels dreches lo 22 de junh de 2011.
Somari
Estudis[modificar | modificar la font]
Filh de l'òme politic Pèire Baudis, faguèt sos estudis al collègi Lo Caoso a Tolosa, puèi a París, e obtenguèt son diplòma de l'Institut d'Estudis Politics de París.
Carrièra de jornalista[modificar | modificar la font]
En 1965, Domenge Baudis venguèt responsable del movement dels Joves Democratas, e en 1971, anèt al Liban e venguèt jornalista de ràdio e de television a Beirot fins al començament de la Guèrra de Liban en 1975. Venguèt aprèp correspondent de TF1 (alara cadena publica) per l'Orient Mejan. Sa carrièra jornalistica lo portèt a venir grand reportaire per TF1 de 1976 a 1977, puèi presentator del Jornal de 20 oras de TF1 de 1977 a 1980, e d'aquel del Soir 3 de FR3 fins 1982. Aquel meteis an, foguèt encargat per FR3 d'assegurar las relacions amb lo Senat[1].
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
En 1983, son grop lo Centre dels Democratas Socials, compausanta de l'UDF, ganhèt las eleccions municipalas: foguèt elegit cònsol màger de Tolosa, a la succession de son paire, Pèire Baudis (cònsol màger de 1971 a 1983). En 1984, foguèt tanben elegit al Parlament Europèu per quatre ans. En 1985, venguèt tanben Conselhièr general de Nauta Garona, per cinc ans. En 1986, foguèt elegit al conselh regional de Miègjorn-Pirenèus, que ne venguèt president. E, lo meteis an, foguèt elegit per deputat a l'Assemblada Nacionala, mandat que ne demissionèt per son paire Pèire, Foguèt reelegit en 1988, en 1993 e en 1997. Èra alara un dels responsables de Force démocrate, partit fasent partida de l'UDF.
En 1994, conduguèt la lista UDF-RPR obten 25,58 % e arriba al cap de las Eleccions europèas de 1994. En 1998, venguèt membre del burèu politic e del conselh de la presidéncia de l’UDF.
Conselh Superior de l'Audiovisual[modificar | modificar la font]
En mai de 2000 venguèt per un an lo president del comitat editorial del quotidian francés Le Figaro.
Demissionèt de totes sos mandats electius, quand lo president de la Republica Jaume Chirac li prepausèt de venir president del Conselh Superior de l'Audiovisual (CSA). Tanben daissèt dubèrta sa succession coma cònsol de Tolosa, eleccion que ganhèt per Felip Douste-Blazy en 2001. Sa nominacion al CSA foguèt contestada, son imparcialitat foguèt discutida per qualques òmes politics d'esquèrra, coma François Hollande e Robert Hue[2]. Sa presidéncia foguèt marcada pel lançament de la Television numerica terrèstra (TNT) en 2005 e la luta contre la pornografia.
Aprèp que daissèt sas foncions de president del CSA en genièr 2007 (remplaçat par Michel Boyon), foguèt elegit president de l'Institut del Mond Arabi en febrièr de 2007[3].
Retorn en politica[modificar | modificar la font]
En genièr de 2009, foguèt designat al cap de la lista UMP de la circonscripcion Sud-Oèst (amb 6 200 794 electors inscrits) per las eleccions europèas de 2009. Obtenguèt quatre sètis al Parlament Europèu.
Lo 16 de julhet de 2009, foguèt elegit vicepresident de la comission dels afars estrangièrs del Parlament Europèu. Es membre de la delegacion per las relacions amb los païses del Mashrek (Egipte, Jordania, Liban e Siria) e de la delegacion a l'Assemblada Parlamentària Euromediterranèa. Lo 10 de novembre de 2009, foguèt nomenat raportaire sus l'acòrdi d'associacion sus Siria, en negociacion dempuèi 2004. A la fin d'octobre de 2010, foguèt encargat pel Parlament Europèu de realizar un estudi sus las relacions entre l'Union Europèa e lo Conselh de Cooperacion del Golf e redigiguèt un rapòrt adoptat pel Parlament Europèu lo 24 de març de 2011 en session plena[4].
Defensor dels dreches[modificar | modificar la font]
President de l'Institut del Mond Arabi, president de l'Autoritat de Regulacion Professionala de la Publicitat dempuèi lo 12 d'octobre de 2010 e deputat europèu, PPE de la circonscripcion Sud-Oèst de França, daissèt totes sos mandats quand foguèt nomenat Defensor dels dreches lo 22 de junh de 2011.
Afar Alègre[modificar | modificar la font]
En 2003, quand èra president du CSA, Domenge Baudis foguèt mes en causa dins un afar ligat al tuaire en seriá Patrice Alègre. Foguèt acusat de proxenetisme, de viòl, de murtre e d'actes de barbariá. Deguèt esperar mai de dos ans e mièg per que son innocéncia foguèsse reconeguda per la Justicia e que los instigadors d'aquela campanha de difamacion foguèsson mes en examèn.
Vida de familha[modificar | modificar la font]
Sa segonda esposa es Ysabel Saïah; an dos filhs: Pierre e Benjamin. Domenge Baudis a tanben una filha del maridatge precedent: Florence (tanben engatjada en politica a Tolosa).
Òbras (fr)[modificar | modificar la font]
- La Passion des chrétiens du Liban, Éditions France Empire, 1978.
- La Mort en keffieh, Éditions France Empire, 1980.
- Raimond le Cathare, Éditions Grasset, 1996.
- Raimond d'Orient, Éditions Grasset, 1999.
- La Conjuration, Éditions Grasset, 2001.
- Il faut tuer Chateaubriand, Éditions Grasset, 2003.
- Nadine-Josette Chaline, François Bayrou et Dominique Baudis, Jean Lecanuet. Témoignages de François Bayrou et Dominique Baudis, Beauchesne, 2003 (ISBN 2701014050).
- Face à la calomnie, Fixot, Paris, 2005, 317 p. (ISBN 2-84563-189-8).
- Les amants de Gibraltar, Éditions Grasset, 2010, 306 p. Modèl:Isbn
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Dominique Baudis : un centriste choisi par Sarkozy tempsreel.nouvelobs.com, 3 de junh de 2011
- ↑ (fr)id: Claude Baudry, « Audiovisuel. La nomination contestée de Dominique Baudis à la présidence du CSA. », L'Humanité, 18 de genièr de 2001
- ↑ (fr)[1]
- ↑ (fr)Resolucion del Parlament Europèu del 24 de març de 2011 sus las relacions de l'Union Europèa amb lo Conselh de Cooperacion del Golf, Parlament Europèu, 24 de març de 2011


text:
Capitòli de Tolosa
Lo Capitòli abrita l'ostal de comuna de Tolosa. Sa construccion foguèt decidida pels Capitols en 1190, per i establir lo sèti del poder municipal (vejatz sègle XII). Lo primièr Capitòli se trobava a la carrièra Lafaieta, segurament al nivèl de la Pòsta Centrala.
Lo nom d'aqueste ostal comun fa referéncia a l'antic Capitòli, temple legendari dedicat a Jupitèr, e provesit d'un grand escalièr. Remembra tanben los magistrats que lo faguèron edificar, perque en latin, Capitol se ditz Capitulum.
La façada del Capitolium que coneissèm uèi foguèt bastida en 1750 suls plans de Guillaume Cammas. Las uèch colomnas de la façada simbolizan los uèch primièrs capitols. Aquesta façada aviá per tòca d'amagar l'ensemble eteroclit de bastiments que los magistrats arribavan pas a armonizar.
Dona sus la Plaça del Capitòli e protegís la cort d'Enric IV. Es dins aquesta cort que lo duc de Montmorency, enemic de Richelieu, foguèt decapitat en 1632.
En 1873, Eugène Viollet-le-Duc faguèt construire sul Donjon del Capitòli del sèble XV, una torre de vila tipica del nòrd de França. Joan Calàs foguèt interrogat dins aqueste donjon, que faguèt longtemps ofici d'archius municipals. Los autres bastiments de l'Edat Mejana foguèron rasats. Sols demòran la cort d'Enric IV e lo portal, dessenhat per Nicolas Bachelier.
Uèi, lo Capitòli es mai qu'un ostal de comuna. Es tanben un Opèra e una orquèstra sinfonica.
Dobèrta al public, la Sala dels Illustres permet de contemplar los caps d'òbra dels artistas tolosencs del sègle XIX que Enric Martin.


text:
Modèl:FishBase familha
Referéncia FishBase : familha {{{1}}} (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Utilizacion
- Per ajustar una referéncia vèrs una pagina de familha sul sit FishBase en coneissent lo còde FishBase de la familha descricha
- Exemples
- {{FishBase familha |362 | ''Labridae'' Cuvier, 1816 }}
- {{FishBase familha |362 | ''Labridae''}}
- {{FishBase familha |362 }}
- Resultats
- Referéncia FishBase : familha Labridae Cuvier, 1816 (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Referéncia FishBase : familha Labridae (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Referéncia FishBase : familha 362 (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Sintaxi
-
{{Fishbase familha |codeFishbase | descripcion }}
- Paramètres
-
- codeFishbase
- lo còde Fishbase del peis sur FishBase.
- Atencion: Empegatz l'URL al | precedent.
- Ex (pels labres): 362
- descripcion (facultatiu)
- La descripcion de l'espècia. Se pòt agir de son nom binomial (en italica) seguit o non de son autor
- Ex (pels labres): Labridae Cuvier, 1816
- Exemples d'utilizacion
-
- Vejatz tanben
-
- {{ADW}} o {{Animaldiversity}} per far una referéncia per una espècia anglesa vèrs lo sit Animaldiversity de l'Universitat de Michigan
- {{AlgaeBASE espècia}} per far una referéncia per una espècia d'alga vèrs lo sit www.algaebase.org
- {{AlgaeBASE genre}} per far una referéncia per un genre d'alga vèrs lo sit www.algaebase.org
- {{Aquabase}} per far una referéncia per una espècia d'aquari vèrs lo sit www.aquabase.org
- {{ARKive ARK}} per far una referéncia per una espècia anglesa vèrs lo sit ARKive
- {{ARKive GES}} per far una referéncia per una espècia non anglesa vèrs lo sit ARKive
- {{Avibase}} per far una referéncia per una espècia d'ausèl vèrs lo sit www.bsc-eoc.org/avibase
- {{Belles fleurs de France}} per far una referéncia per una familha de flors vèrs lo sit http://erick.dronnet.free.fr/belles_fleurs_de_france
- {{Belles fleurs de France2}} per far una referéncia per una familha de flors vèrs lo sit http://perso.orange.fr/erick.dronnet
- {{CITES fr}} per far una referéncia per una espècia vèrs lo sit CITES francés
- {{CITES espècia}} per far una referéncia per una espècia vèrs lo sit CITES internacional
- {{CITES genre}} per far una referéncia per un genre vèrs lo sit CITES internacional
- {{CITES familha}} per far una referéncia per una familha vèrs lo sit CITES international
- {{Delta-angio}} per far una referéncia per una familha de planta de flor vèrs lo sit delta-intkey.com/angio
- {{eFloras}} per far una referéncia per una planta de flor vèrs lo sit www.efloras.org
- {{Faunaeur}} per far una referéncia vèrs lo sit Fauna Europaea
- {{FishBase espècia}} per far una referéncia per una espècia de peis vèrs lo sit FishBase
- {{FishBase genre}} per far una referéncia per un genre de peis vèrs lo sit FishBase
- {{FishBase familha}} per far una referéncia per una familha de peis vèrs lo sit FishBase
- {{FishBase òrdre}} per far una referéncia per un òrdre de peis vèrs lo sit FishBase
- {{Florabase}} per far una referéncia per una planta vèrs lo sit Florabase (Australie Ouest)
- {{GRIN espècia}} per far una referéncia per una espècia vegetala vèrs lo sit GRIN
- {{GRIN genre}} per far una referéncia per un genre vegetal vèrs lo sit GRIN
- {{GRIN familha}} per far una referéncia per una familha vegetala vèrs lo sit GRIN
- {{ITIS}} per far una referéncia vèrs lo sit ITIS
- {{IUCN}} per far una referéncia vèrs lo sit IUCN
- {{Mobot familha}} per far una referéncia per una familha vèrs lo sit www.mobot.org
- {{Mobot òrdre}} per far una referéncia per un òrdre vèrs lo sit www.mobot.org
- {{Mobot}} per far una referéncia per un autre tipe de taxon vèrs lo sit www.mobot.org
- {{MSW}} per far una referéncia per mamifèr vèrs lo sit Mammal Species of the World (MSW)
- {{NCBI}} per far una referéncia vèrs lo sit NCBI Taxonomy
- {{Ausèls espècia}} per far una referéncia per una espècia vèrs lo sit www.oiseaux.net
- {{Ausèls familha}} per far una referéncia per una familha vèrs lo sit www.oiseaux.net
- {{Ausèls òrdre}} per far una referéncia per un òrdre vèrs lo sit www.oiseaux.net
- {{Tela-métro}} per far una referéncia vèrs lo sit Tela Botanica per una espècia de planta de França metropolitana
- {{Tela-antilles}} per far una referéncia vèrs lo sit Tela Botanica per una espècia de planta de las Antilhas
- {{Tela-réunion}} per far una referéncia vèrs lo sit Tela Botanica per una espècia de planta de la Reünion
- {{UE directive ausèls}} per far una referéncia per un ausèl vèrs lo sit Union européenne — directiva ausèls
- {{Zoonomen}} per far una referéncia per un ausèl vèrs lo sit de la Lista d'Alan P Peterson
- los modèls de la Categoria:Modèl de biologia creant un ligam extèrne


text:
Produch cartesian
En matematicas, lo produch cartesian (var. produit cartesian) de dos ensembles A e B es l'ensemble de totei lei pareus que sa premiera componenta apartèn a A e la segonda a B. Se generaliza aisadament la nocion de produch cartesian de dos ensembles a aquela de produch cartesian d'un nombre finit d'ensembles, qu'es un ensemble de n-uplets.
Lei produchs cartesians devon son nom a René Descartes, qu'en creant la geometria analitica, foguèt lo premier qu'utilizèt en substància çò qu'en lengatge modèrne es sonat "ensemble dei pareus de nombres reaus" e notat o , per representar lo plan euclidian (rementem que designa l'ensemble dei nombres reaus).
Somari
- 1 Produch cartesian de dos ensembles
- 2 Generalizacion : produch cartesian d'un nombre finit d'ensembles
- 3 Vejatz tanben
Produch cartesian de dos ensembles[modificar | modificar la font]
Definicion[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A e tot ensemble B, existís un ensemble unic qu'a per elements lei pareus (a, b) que sa premiera componenta apartèn a A e la segonda a B. Aquel ensemble se nòta « A x B » e es nomenat produch cartesian de A per B.
Remarcas :
- En particular, s'aumens un dei dos ensembles A, B es vuege, lo produch cartesian A x B es vuege.
- Dins lo cas que leis ensembles A, B son totei dos non vueges, A x B = B x A se e solament se A = B. Autrament dich, l'òrdre dei factors es important e en generau, se fau engardar de confondre lei produchs cartesians A x B e B x A.
Cas particular : carrat cartesian d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A, lo carrat cartesian de A es per definicion l'ensemble A x A dei pareus (a, b) que sei doas componentas apartènon a A. Se nòta A2.
Exemple[modificar | modificar la font]
Se A es l'ensemble { A, R, D, V, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2 } e B l'ensemble { pica, còr, carrèu, flor }, alora lo produch cartesian d'aquelei dos ensembles es l'ensemble seguent :
- { (A, pica), (R, pica), ... (2, pica), (A, còr), ... (3, flor), (2, flor) }
que se pòt identificar amb l'ensemble dei 52 cartas d'un jòc.
Grafs[modificar | modificar la font]
Se sòna graf tot sosensemble d'un produch cartesian A x B.
Generalizacion : produch cartesian d'un nombre finit d'ensembles[modificar | modificar la font]
Produch cartesian de tres ensembles[modificar | modificar la font]
Lo produch cartesian de 3 ensembles A, B, C se definís coma l'ensemble dei triplets (a, b, c) que sa premiera componenta apartèn a A, la segonda a B e la tresena a C. Aquel ensemble se nòta « A x B x C ». Aicí tanben, l'òrdre dei factors es important.
Cas particular : cube cartesian d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A, lo cube cartesian de A es per definicion l'ensemble A x A x A dei triplets (a, b, c) que sei tres componentas apartènon a A. Se nòta A3.
Produch cartesian de n ensembles[modificar | modificar la font]
Lei definicions precedentas se generalizan sensa dificultat au cas d'un nombre finit d'ensembles. Lo produch cartesian de n ensembles se definís coma l'ensemble dei n-uplets que sa premiera componenta apartèn a , la segonda componenta a , ... e la n-ena componenta a .
Aquel ensemble se nòta : , o ben : .
Cas particular: poténcia cartesiana n-ena d'un ensemble[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A, la poténcia cartesiana n-ena de A es per definicion l'ensemble A x ... x A (n factors) dei n-uplets que sei componentas apartènon totei a A. Se nòta An.


text:
Semblançay
Semblançay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Semblançay A situat sul cors de la Choisille, un afluent de la Loire.
Semblançay est situé sur le cours de la Choisille, un affluent de la Loire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Semblançay I auriá bastit sul luòc d'una anciana villa romaine al luòc-dich Semblancorum.
En 1821, Semblançay annèxa la comuna del Serrain.
Semblançay serait bâti sur le site d'une ancienne villa romaine au lieu-dit Semblancorum.
En 1821, Semblançay annexe la commune du Serrain.


text:
1646
Aquesta pagina concernís l'an 1646 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dei dificultats financieras e de la Guèrra de Trenta Ans. Après lei victòrias parcialas de l'annada precedenta, lei Francés e lei Suedès contunièron d'avançar en Itàlia e en Alemanha. En particular, lei Francés conquistèron Mardyck (4-25 d'aost), Dunquèrca (7 de setembre - 11 d'octòbre) e causèron de degalhs importants a la flòta espanhòla a Ortebello. Pasmens, aquelei succès entraïnèron la maufisança dei Províncias Unidas, gaire desirosas de tenir una frontiera comuna ambé lo Reiaume de França, que signèron una trèva amb Espanha. Sus lo teatre espanhòu, leis operacions s'acabèron en revènge a l'avantatge d'Espanha que capitèt de desblocar Lhèida lo 22 de novembre.


text:
L'Illusion Comica
L'Illusion Comica (en francés : L'Illusion Comique) qu'ei ua òbra dramatica de Pierre Corneille estreada hens lo teatre de l'Ostau de Borgonha, a París, en 1636.
Òbra barròca dens tots lo sens de la palaura, qu'ei ua mecladissa (com ac soslinha lo quite autor dens lo prològ) en 5 actes de comedia, tragedia e pastorala.
Ua de las originalitats de l'òbra qu'ei la soa mesa en abisme, puish que lo public qu'espia dus personatges qui espian las hèitas deus autas.
Un deus sons personatges, lo Matamore, qu'ei un prototipe de gascon (qu'arrenega justament dens aquesta lenga).
Personatges[modificar | modificar la font]
- Alcandre, magician.
- Pridamant, pair de Clindor.
- Dorante, amic de Pridamant.
- Matamore, capitani gascon, amorós d’Isabelle.
- Clindor, vailet deu Capitan e aimador d’Isabelle.
- Adraste, gentiu, amorós d’Isabelle.
- Géronte, pair d’Isabelle.
- Isabelle, hilha de Géronte e aimador de Clindor.
- Lyse, serviciala d’Isabelle amorosa de Clindor.
- Carcerau de Bordèu.
- Page deu Capitan.
- Clindor, representant Théagène, senhor anglés.
- Isabelle, representant Hippolyte, hemna de Théagène.
- Lyse, representant Clarine, serviciala d’Hippolyte.
- Eraste, escudèr de Florilame.
- Tropa de vailets d’Adraste.
- Tropa de vailets de Florilame.
- Léo, palhassa de Clindor
Resumit[modificar | modificar la font]
Acte I[modificar | modificar la font]
A l'entrada de l'espelunga deu magician Alcandre, Dorante e Pridamant que devisan amassas. Pridamant que cerca lo son hilh Clindor qu'i s'ei escapat deus sons maus tractaments. Dorante que'u recomanda de s'anar consultar lo magician Alcandre. Aqueth darrèr que domanda a Dorante de'us deishar e que hè entrar Pridamant dehens la soa espelunga on endevina de tira la rason de la soa vienguda ; que l'aconorta dab la nava de que Clindor qu'ei tostemps viu mes en tot l'assabentar que non vòu pas estar tornat trobar. Qu'ei a Bordèu au servici d'un capitani e Alcandre que'u pòt har paréisher lo son imatge mes dab la condicion que Pridamant non mauti pas, quinas que sian las apariéncias o las circonstàncias. Durant la representacion, Alcandre e Pridament que seran expectators de las aventuras de Clindor.
Acte 2[modificar | modificar la font]
Lo mèste de Clindor, lo capitani Matamore, gascon e franchimandejaire que's vanta de mantuns esplèits de tot escantilh e de mau créder mentre qui demoran Isabelle qui arriba dab lo son pretendent, Adraste, qui se'n va arron. Clindor e Matamore que pareishen, lo dusau se tornant vantar. Totun un page que'u se vien cercar dab la justificacion que la soa hòrça be hè hrèita alhors e atau que deisha los dus autes sols amassas ; Isabelle que con•hessa a Clindor lo son amor mes Adraste que torna endevinant aquestes sentiments e miaçant Clindor. Lyse, la serviciala d'Isaelle, era tanben gelosa de non pas estar aimada per Clindor, que perpausa la soa ajuda a Adraste entà'u suspréner.
Acte III[modificar | modificar la font]
Géronte, pair d'Isabelle que l'arcasta per'mor de non pas voler d'Adraste e que's perpausa de la convécer de'u se préner per espós. Que revia tanben lo Matamore viengut vantà's un còp mei e qui, un còp luenh e shens que'u pòscan audir, lo miaça en retorn. Que huegeish totun tan de paur léu qui enten los vailets de Géronte. Arron, Clindor que perpausa a Lyse d'estar lo son amador quan sia maridat dab Isabelle. Aquesta, emalida, que jura de's venjar. Matamore, espaventat, que s'esconeish mentre qu'Isabelle e Clindor e devisan d'amor. Que'n vad furiós mes un còp mei que hegeish quan Clindor eth dit que los vailets que'u son a cercà'u. Puish Adraste que suspren Isabelle a Clindor e potonejà's e Clindor que l'aleba d'un còp d'espada abans d'estar gahat peus vailets de Géronte. Pridamant, en tot véder aquò qu'ei malurós e que teeish per l'anar e la sguida deus eveniment.
Acte IV[modificar | modificar la font]
Isabelle que's lamenta quan Lyse e'u vien díser qu'a sedusit lo carcerau e que liberan Clindor. Pridamant qu'ei urós alavetz e Alcandre que'u perpause d'espiar lo son hilh dus ans arron.
Acte V[modificar | modificar la font]
Los personatges que son adara mei ricament vestits. Isabelle e Lyse que son dens lo jardin d'un palais e la purmèra que conda que son espós qu'ei un arren-que-valha e que se'n va véder la princessa Rosina. Clindor alavetz qu'arriba e, credent qu'Isabelle qu'ei en vertat Rosina, que la parla d'amor. Que's retracta arron en bèth audir lo arcasts d'Isabelle quan Rosina qu'arriba. Aqueth còp Clindor que demora hidèu ad Isabelle, mes los òmis deu princi Florilame qu'auciden Clindor e Rosine e lo prince que declara lo son amor a Isabelle. Pridamant qu'ei deseperat, mes, fin finau, Clindor que's tonar quilhar per'mor la hèita b'èra pas sonque ua representacion de teatre e Isabelle, Lyse e Clindor que son vaduts comedians, mestièr qui n'ei pas, en purmèras, au grat de Pridamant, e enta'u ressegura e per lo har cambiar d'opinion Alcandre que clava la pèça dab ua apologia deu teatre.
Mélite (1629) • Clitandre o l’Inocéncia persecutada (1631) • La Veusa (1632) • La Galeria deu Palais (1633) • La Seguenta (1634) • La Plaça Reiau (1634) •
Médea (1635) • L'Illusion Comica (1636) • Cinna o la Cleméncia d'August (1641) • Lo Cid (1636) • Oraci (1640) • Polyeucte (1642) • La Mort de Pompée (1644) • Lo Mentidor (1644) • Rodoguna (1644) • Théodore (1646) • Héraclius (1647) • Andromède (1650) • Don Sanche d’Aragon (1650) • Nicomède (1651) • Pertharite (1652) • Edip (1659) • La Lanada d'Aur (1660) • Sertorius (1662) • Sophonisbe (1663) • Othon (1664) • Agésilas (1666) • Atilà (1667) • Titus e Bereniça (1670) • Psiqué (1671) • Pulchérie (1672) • Suréna (1674)


text:
878
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 878 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Per assaiar de legitimar mai son poder, lo rèi Loís II se faguèt sacrar un segond còp per lo papa Joan VIII (7 de setembre). Pasmens, aquò renforcèt pas son autoritat sus l'aristocracia auta que l'ignorava. En revènge, lo 1èr de novembre, capitèt de signar un acòrd ambé son cosin Loís III lo Jove que confirmava lo partiment de Lotaríngia organizat per son paire e son oncle en 870 (tractat de Meerssen).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Danelaw[modificar | modificar la font]
Desfacha de Guthrum l'Ancian a Ethandum còntra l'armada saxòna d'Alfred de Wessex. Marquèt la fin de l'expansion vikinga dins leis Illas Britanicas fins a la fin dau sègle X.
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Desfacha grèva dei Bizantins en Sicília ambé la pèrda de Siracusa conquistada per leis Arabis.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Assassinat dau rèi Aed a l'iniciativa de Giric e d'Eochaid. Lo premier es mau conegut mai sembla liat siá a la dinastia reiala d'Escòcia siá a l'aristocracia auta dei Pictes. Lo segond fasiá partida de l'ostau reiau dau reiaume de Strathclyde qu'èra liat a la dinastia escosesa. Lei dos òmes venguèron co-rèis dei Pictes e dei Scots e se partejèron lo país.
Wessex[modificar | modificar la font]
Victòria d'Alfred de Wessex a Ethandum còntra l'armada vikinga de Guthrum l'Ancian. Marquèt la fin de l'expansion vikinga dins leis Illas Britanicas fins a la fin dau sègle X.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin dei combats acomençats en 877 en Siria e en Palestina entre la populacion locala e lei soudats dau governador turc d'Egipte, vengut independent en 868. S'acabèron per la conquista egipciana d'aquelei regions que venguèron de marchas militaras.


text:
Barjouville
Barjouville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Barjouville se situa al sud de l'aglomeracion de Chartres.
La ville de Barjouville se situe au sud de l'agglomération de Chartres.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Barjouville I aviá trucat Berjonville al Modèl:XVIIIe sègle de contunh, en l'an 1801, #venir Barjouville.(Font : cassini[1])
Barjouville était appelé Berjonville au Modèl:XVIIIe siècle puis, en l'an 1801, devint Barjouville.(Source : cassini[2])


text:
Cap de govèrn
Lo cap de govèrn designa la persona plaçada al cap del govèrn dins un Estat. Existís dos tipes principals de regim democratic.
Regim parlamentari[modificar | modificar la font]
Dins un regim parlamentari, lo cap de govèrn es dotat de poders largs e exercís doncas de facto lo poder executiu a la plaça del cap de l'Estat. Es sovent nomenat per aquel e dirigís las administracions e lo govèrn. Prepara las leis e representa son país dins las relacions internacionalas. Es tanben responsable de sos actes davant lo Parlament que pòt lo tombar. A l'invèrs, lo poder executiu pòt dissòlvre lo Parlament.
Es lo cas d'Alemanha, d'Itàlia o de Portugal.
Dins la majoritat dels cas, se parla de Primièr ministre. Existís çaquelà d'autres tèrmes per designar los caps de govèrns:
- cancelièr : Alemanha, Àustria
- ministre president : Bulgaria, Païses Basses
- ministre d'Estat : Danemarc, Mónegue, Norvègia, Suècia
- president del Conselh dels ministres : Itàlia, Liban
- président del govèrn : Croàcia, Espanha, Russia, Serbia, Eslovènia, etc.
Regim presidencial[modificar | modificar la font]
Dins aquel tipe de regim, lo cap de l'Estat es tanben lo cap del govèrn. Aquò fa que lo Parlament pòt pas tombar lo govèrn mas que lo president pòt pas dissòlvre aquel darrièr.
Es lo cas dels Estats Units d'America.
Regim ibride[modificar | modificar la font]
La diversitat d'evolucions de las diferentas nacions e, per consequéncia, de lors regims, fa que plusors foncionan sus de sistèmas intermediaris.
Es lo cas de França, ont lo president de la Republica exercís la majoritat del poder executiu e a un ròtle preponderant dins la Constitucion. Remplaça ben sovent lo cap de govèrn.


text:
Surrain
Surrain en normand ( Surrain en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Surrain Es una municipalitat del Bessin situada a tretze quilomètres a l'oèst de Bayeux, sus la rota nacionala 13.
Surrain est une commune du Bessin située à treize kilomètres à l'ouest de Bayeux, sur la route nationale 13.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia d'aquel vilatge a testificat dempuèi longtemps (Surrehain al Sègle XI, nom de luòc saxon o anglo-scandinave en -ham). Las traces d'una motte testifiquin d'un castèl-fortalesa uèi totalament desaparegut.
En 1824, Surrain (338 abitants l'an 1821) absorbeix Houtteville (83 abitants)[3],[4] a l'èst de lo sieu territòri.
L'existence de ce village est attestée depuis longtemps (Surrehain au Sègle XI, nom de lieu saxon ou anglo-scandinave en -ham). Les traces d'une motte témoignent d'un château-forteresse aujourd'hui totalement disparu.
En 1824, Surrain (338 habitants en 1821) absorbe Houtteville (83 habitants)[5],[6] à l'est de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de setembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de setembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Surrain », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 septembre 2011
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Houtteville », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 septembre 2011


text:
Clamenç V
Raimond Bertrand de Got[1] (Vilandraut, 1264-Ròcamaura, 1314) vasot papa devath lo nom de Clamenç V (var. Clement V).
Biografia[2][modificar | modificar la font]
En 1264, vasut a Vilandraut (dens l'actuau departament de Gironda), que n'èra lo senhor. Hasut sos estudis primaris a Vasats apui sos estudis segondaris au mostèir de Benedictins de Defés dens la diocèsi d'Agen. Estudièt lo dret a las universitats d'Orleans, mèi de Bolonha on rencontrèt lo papa Bonifaci VIII. En 1289, estut ordonat prèste e nomat canonge sacriste de Sent Andriu de Bordèu e de Sent Seurin. De 1291 a 1295, estut vicari generau a Lion, lavetz que son frair Beraud vingut archavesque d'aquesta vila en 1341. En 1296, a 32 ans sonque, vingut avesque de Sent Bertran de Comenge e lo damorèt pendent quate ans ; aquí a una relacion damb Brunissanda de Foish, sa capdeta de dotze ans. En 1300, estut nomat archivesque de Bordèu e hasut bastir la catedrala de Sent Andriu.
Lo purmèr papa d'Avinhon[modificar | modificar la font]
Estot elegit papa lo 15 de junh 1305 au concili de Perosa, pr'amor qu'èra considerat com neutre enter los francés e los italians. En camin de cap a Roma, decidèt de's har coronar a Lion pr'amor de la situacion a Roma. En sortent de la glèisa de Sent Just on estut consacrat, Clamenç V tombèt de shivau, tombada causada per una paret que s'aclaupèt devath lo pes daus espectators. Lo duc de Bretanha e Galhard de Gòt, frair dau pape, esturen tuats. Fau tanben notar que Clamenç V estut lo prumèir e unic papa gascon; l'istòria a d'alhurs retingut una frasa d'eth en gascon : Ziste, zèste, un jorn s'rèi pape d'Usèsta ! En 1306, hasut bastir lo castèth de Vilandraut e la collegiada d'Usèsta, que serà consacrada lo 15 d'aost 1313 per Guilhèm Arnaud, ancian avesque de Sentas mudat a Vasats. En 1307, damorèva a Pessac. En 1309, arribat a d'Avinhon, installèt la papautat dens la Comtat, possession deths estats de la Glèisa dempuish 1209. De 1311 a 1312, presidèt lo concili de Vièna que dissolut los Templèirs[3] ; a la medissa epòca, encoratgèt los estudis ebraïcs e arabs, amèi fondèt cinc collègis per los estudis de las lengas orientalas e envia avesques en China.
Malautia e mort[modificar | modificar la font]
Malaut d'un càncer[4], decidèt de tornar a Vilandraut, mes morigot en camin lo 21 d'abriu de 1314, au castèth de Ròcamaura. Son còrs estut transportat a Carpentràs on damorèva lavetz la Cort de Roma. Mès la glèisa on lo despausèren estut bluhada la nuit sheguenta, e la part inferiora dau cadavre cremada dau baish-vente dincas a las extremitats. Ei enterrat a Usèste, dens un mausolèu on se tròba dempui 1898, après frem de peripecias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En francés de Goth o de Gouth
- ↑ Serge BANCHERAUD, Petite histoire de l'Aquitaine et de la Gironde, Langon, 2004.
- ↑ Lo Grand Mèste daus Templèirs, Jacques Molai, burlat en 1314, s'escridèt avant de morir : Clamenç, jutge inic e crudèu borrèu, t'ajorni a comparéisher dens quaranta jorns davant lo tribunau dau Sobiran jutge !
- ↑ Sivant d'autas honts, seré mòrt d'un ulcèr o d'una disenteria.