text:
La còrnamusa, un principi partatjat
Se tròban còrnamusas suus tres parçans estudiats. En espiar finament, sol lo principi ei comun empr’amor las lors diferéncias de fabricacion, de produccion deu son e de jòc son çaquelà importantas.
Coma fonciona la còrnamusa ?
La còrnamusa qu’ei un instrument de vent. S’i tròba tostemps los medishs elements constitutius. Un sac sople e estanc (a l'origina, regde sovent de cuer), resèrva d’aire sus la quau son fixats au mensh dus canèths. Lo sac qu’ei caperat o pas per un teishut.
Un deus canèth serveish a balhar l’aire dins lo sac. Qu’ei generaument equipat d’ua sopapa qui empacha l’aire de tornar sortir deu sac peu medish camin. L’aire qu’ei balhat sia en bohar dab la boca, sia dab un bohet.
Lo o los autes canèths, alimentats per l’aire contengut dins lo sac, serveishen a la produccion deu son. Per har un son, son equipats d’espiulas simplas, com las clarinetas, o doblas, com l’autbòi. Aqueras espiulas sont fixadas au cap deu canèth qui se tròba dins lo sac, e son deu còp invisiblas. Quan la pression d’aire sufeish au dihens deu sac, aqueras espiulas son botadas en vibracion, e hèn cadua un son.
Los canèths sonòres pòden produsir un son de hautor permanenta, e s’apèran bordons.
Pòden tanben hèr ua melodia obténguda en boçoar o desboçoar dab los dits traucs horats lo long d’aqueth còr sonòre. Son alavetz canèths melodics.
D'on provénguen las còrnamusas ?
En l’estat actuau de las recèrcas, lo principi auré estat inventat dins las vaths de l'India 4000 ans ha aproximativament. Los Grècs, puish los Romans, deu temps de las lors expedicions, aurén tornat miar lo principi d’aqueth instrument e l'auren utilizat e espandit (Neron per exemple en jogava). Atau, se tròban còrnamusas "istoricas", suu territòri de l'espandida de la romanizacion (Euròpa, Africa deu nòrd, Orient-Mejan).
Las còrnamusas semblan s'èster diversificadas a la fin de l’Edad Mejana. Aulhors sus la planeta, son arribadas mei tardivament dab los migrants (America, per exemple).
Suus nòstes territòris
Escòcia
En Escòcia, la mei coneishuda a l’ora d’ara, qu’ei aperada, en gaelic escocés, Pìob Mhòr, qui significa Grana Còrnamusa (en anglés, qu’ei Great Highlands Bagpipe (Grana Còrnamusa de las Hautas Tèrras) de qui l’abreviacion GHB ei correntament emplegada). Qu’a un canèth de jòc (chanter) e tres bordons verticaus.
Irlanda
En Irlanda, la mei coneishuda au dia de uei s’apèra, en gaelic, píb uilleann, qui significa Grana Còrnamusa (en anglés, ei Uillean Pipes).
L'aire qu’ei balhat per un bohet e un sistèmi regde perfeccionat de bordons activats per claus jogadas dab l'abansbraç, produseish un jòc regde elaborat.
Gasconha
En Gasconha, la mei conseishuda s’apèra la boha o còrnamusa de las lanas de Gasconha en francés.
De petita talha, las duas partidas sonòras son dins la medisha pèça de boès. Mei qu'un bordon, qu’ei un canèth qui permet un acompanhament ritmicò-armonic. Un mistèri demòra : la sua proximitat dab còrnamusas eslovacas, çaquelà regde luenh geograficament.
Estoc regde jogada de las annadas 1850 a 1920. Lo darrèr musicaire tradicionau (Justin Jeanty Benquet) morishcóc en 1957, e la boha manquèc desaparéisher. Dins las annadas 1970, musicaires l'an reviscolada e hèita evoluar. Uei, que coneish un ensenhament, ua practica e ua difusion regde dinamics.
La boha, cornemuse occitane de Gascogne
https://fr.wikipedia.org/wiki/Cornemuse
The national piping center in Glasgow
Frisa cronologica
Questions
- Quinas son las partidas “incontornablas” tà aver ua còrnamusa ?
- Bota sus ua carta de França las 11 còrnamusas diferentas que seguishen :
Veuze / Musette bressane / Boha / Biniou bras / Musette du centre / Musette / Musette Béchonnet / Biniou kozh / Bodega / Chabrette / Cabrette à soufflet
Activitats
- En classa, en cantar boca barrada, hètz lo medish bordon, puish dus bordons, un a la quinta de l'aute dab l'ajuda deu professor de musica.
- Fabrica ua espiula en partir de « palhas tà béver de plastic ».


c: text/html

text:
Pèire de Fermat
Pèire de Fermat (Bèumont de Lomanha, 17 d'aost de 1601 - Castras, 12 de genier de 1665), magistrat au Parlament de Tolosa, foguèt un matematician occitan qu'aduguèt de contribucions importantas au desvolopament dei matematicas modèrnas. Fermat es, amb Descartes, un dei dos matematicians màgers de la premiera mitat dau sègle XVII. Es conegut subretot per sei recèrcas brilhantas en aritmetica, que fan d'eu lo fondator de la teoria modèrna dei nombres.
Foguèt un pionier dau calcul diferenciau e dau calcul integrau amb sei metòdes per la determinacion deis extremums dei foncions, dei tangentas ai corbas, e lo calcul d'airas, analògs an aquelei dau calcul diferenciau e integrau, desvolopats puei per Newton e Leibniz. Foguèt tanben un precursor en geometria analitica, en calcul dei probabilitats e en fisica matematica (principi de Fermat en optica).
Fermat trabalhèt sus la teoria dei nombres mentre que preparava una edicion de Diofant; sei nòtas e seis observacions contenián fòrça teorèmas d'una granda elegància, necessaris per desvolopar la teoria dei nombres. Es l'inventor dau metòde de descenda infinida, qu'utilizèt principalament dins de demostracions d'inexisténcia: per exemple, existís pas de triangle pitagoric (çò es un triangle rectangle que sei costats an de longors entieras) que son aira siá un carrat. Fermat es celèbre per sa conjectura, coneguda pereu amb lo nom de darrier teorèma de Fermat, qu'escometèt lei matematicans pendent mai de 300 ans e foguèt finalament demostrada per Andrew Wiles en 1994.
Independentament de Descartes, descurbiguèt lei principis fondamentaus de la geometria analitica (utilizacion dei coordenadas cartesianas). En mai, a travèrs sa correspondéncia amb Blasi Pascal, Fermat foguèt un dei fondators de la teoria dei probabilitats (problèma dei partiments).
Lo licèu pus ancian e prestigiós de Tolosa pòrta lo nom de Pèire de Fermat. L'ostau de la fin dau sègle XV a Bèumont de Lomanha, ont Fermat nasquèt, es ara un musèu.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- conjectura d'Euler
- teorèma d'Euler
- pichon teorèma de Fermat
- darrier teorèma de Fermat
- nombre de Fermat
- principi de Fermat
- espirala de Fermat
- pseudopremier de Fermat
- eqüacion diofantiana de Pell-Fermat

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Projècte
Un projècte es una entrepresa temporària assumida per crear un produch ò un servici.[1]
Origina[modificar | modificar la font]
La paraula projècte provèn dau tèrme latin projéctum de projícere, "lançar quauqua-ren en davant" que d'aqueu temps provèn de pro-, que denòta quauqua-ren que precedís l'accion de la part conseguenta de la paraula en question (coma lo grèc πpό) e jácere, "lançar". La paraula "projècte" originalament significa "quauqua-ren que vèn avans de faire una causa". Quand la paraula foguèt adoptada inicialament, se referissiá a planejar quauqua-ren, non a l'accion de complir aquest plan realament. Quauqua-ren fach segon un projècte fuguèt nomenat objècte. Aquest emplec de "projècte" cambièt dins leis ans 50, quand s'introduguèt divèrsei tecnicas per la gestion de projèctes. Per ansin, la paraula mudèt leugierament son significat per cubrir tant lei projèctes coma leis objèctes.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Temporari vòu dire que tot projècte que siegue aurà una data de començament e una data d'acabament, çò que vòu pas dire que dure gaire.
- Lei projèctes se caracterizan per l'elaboracion progressiva: a causa de l'unicitat e d'una incertesa essenciala lei projèctes se pòdon pas definir plenament dau temps ò avans que lo projècte comence, e per aiçò la planificacion e l'execucion de projèctes rescòntra pron sovent de pas, fasas ò etapas separadas. A dicha que lo projècte avança, l'equipa de projècte precisa lei pas seguents, leis objectius e la forma d'execucion melhora. En coneissent aquò, lei sòcis de l'equipa elabòran de plans preliminars, e executan l'etapa seguenta dau projècte estent aquestei plans detalhats.
Lei projèctes se destrian deis operacions, perque leis operacions son contúnias e repetitivas (lei projèctes, elei son termejats), e leis operacions donan de resultats pariers ò quasi pariers (au còntra, lei resultats deis projèctes son unics).
Un projècte, d'ordinari, necessita de ressorsas per complir sei resultats. La màger part dau temps, l'execucion dau projècte se basa en un plan detalhat, que considera tanbèn de factors extèrnes e de restriccions. La planificacion, l'execucion e lo contraròtle dau projècte es lo domeni de la gestion de projèctes. Per de projèctes importants fa mestier de còps de crear una organizacion temporària, que recampa una equipa de projècte e una ò mai equipas d'obratge.
Lei projèctes d'importància se pòdon despartir en sotaprojèctes, que de fach son una rejoncha de projèctes relacionats. Tot particularament, la collaboracion entre lei sòcis d'una chorma de projècte es necessària per un resultat profichós.
Avantatges[modificar | modificar la font]
Lo foncionament en mòde de projèctes es particularament apreciat per lo negòci occidentau, que se caracteriza per una organizacion en malhum e una cultura de la cooperacion. Dins lo cas d'organizacions autoritàrias e burocraticas amb una estructura regda e ierarquica, l'òbratge basat dins de projèctes agrada mens, ò fonciona pas coma s'espèra en causa dau conflicte entre lei diferenteis culturas organizacionalas.
Vesetz tanbèn[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOK® Guide), Third Edition, Project Management Institute.


text:
1809 – Prumièra parucion de las fablas dau J.Foucaud (1747-1818).
Aqueu bilhet es ‘na revirada d’un texte de 1865 dau E.Ruben dins ‘na de las re-impressions (estampatge nuòu coma se ditz chas los sabants 🙂 ).
Ciaus brumós, temperaturas chamjantas, pitas montanhas, pitis puegs, pitis rius, bassa cultura, paubre país que parla pauc à l’esperit, que fai que la gent qu’an de las facultats son de se dirigear vers lu comerci o l’industria. Lu Lemosin per ‘quelas causas a gaire balha de poëtas dins los temps modernas (1).
País dau mitan de la França, acialat de las grandas malàudias de l’umanitat, d’aisa per ‘blandar (2) l’eime.
País dau mitan per rapòrt a la linga d’òc e a la linga d’oïl, que la « raça » (3) aida tant l’una coma l’autra sens ne’n ‘ver los trachs salhents. Quauques trobadors Lemosins a l’atge-mejan pogueten venir grands quante i aviá daus amors, daus tornegs o de las guerras, quante la França dau Nòrd se gietava sus la França dau Mieijorn ; mas ‘quilhs-quí se son farjats en defòra, a corrir l’aventura. Lur eime s’espeliguet, lur esperit engenhós frutget au mitan d’eveniments ente ilhs mesma prengueten part.
Los pensatz viure coma daus borges au mitan de la miseria e de las pitas passions localas, lus cresetz, v’autres, qu’aguessen ‘gut de ‘quilhs amors o b’etot d’aquelas ‘guissenças tant fortas per prendre l’alen de tant braves e tant nòbles accents ? E es-quò-pas l’istoria de tots los omes de provinça que se sentissent de l’engenh : son-t-ilhs pas fòrça de pertir per frutjar ?
Non, lo Naut-Lemosin eriá tròp paubre de tot per balhar minjar a daus poëtas. Eriá mesma tròp paubre per lu farjar. Per ‘quelas manièras los prumiers alens poëtiques aurián poguts esir dins ‘quau país de miserias quante desempuëi l’atge-mejan, la gent se replejavan sus ilhs mesma e taschavan de tirar la màger part de la natura, totjorn de batalhar emb una terra meschenta, sens parlar dau temps ?
Erián febles laidonc pervenents quante la poësia reclama de l’audàcia. Avancián tot suau emb la desfiança de la prudença. Posats, suaus, se sonjant mas mesfiós maitot d’ilhs-mesma e subretot daus autres, o b’etot d’aquilhs-quí visián de près ; espaurits per la subtilitat daus estranhiers e mai que mai de la simplicitat daus lurs. Las nautas concepcions se troban dire adonc se’n tornetan virar fierament vers lu trabalh, la perseverança e l’economia, sens obludar d’adjúnher l’onestat. Graça ad aqueu fond d’onor estrech e ad aqueu bon sens un pauc egoïsta, sabián se persevar dau « Don Quichotisme » dau monde dau mieijorn e dau fin de la gent dau nòrd.
N’i a pas mestier de lurs damandar de las grandas chausas. Mai d’un s’espelirá dins la pita industria o ben lu pitit comerci ; d’autres per esser coratjós, suaus, regardent, engenhós, totas valors proprís ad aquesta terra, surtiran de l’esgada per trapar la gloria militaria o b’etot la gloria scientifica ; mas fau pas esperar aprep de la gent de l’imaginacion, se’n troba dire.
Per la punta daus « literators » coneguts, lors facilitats se son nascudas, frutgeten a París. Aquilhs que restaten dins lur mitan prumier an botat dins lur estile las manièras bonas e meschaentas de lur « raça » (3). Son benleu estalordits mas de la mesma faiçon s’escartan mens dau chamin que los escrivans dau Langadòc o de la Provença. Tiran lur rajon pesament, suau e fan gaire parlar d’ilhs.
Veiquí ‘na pita galaria de nòstres poëtas picats dins la terra lemosina.
- Foucaud comparat a Ravel (auvernhat)
- Foucaud comparat a Morel (provençau)
- Foucaud comparat a Roumanille (provençau)
- Foucaud comparat a Diouloufet (provençau)
__________
Nòtas :
1/ sus lu siti de la CLO (crebada despuèi) : […] L’airal nòrd occitan pausa qualque problèma especific: similitud e interferéncia amb los parlars d’oïl sus sa frontièira septentrionala, pesada mendre de la creacion literària, esparpalhament dialectal, retards preses dins la mesa al ponch d’una normativizacion escricha, resisténcia a la miègjornalizacion de la decision. […]
2/ au proprí coma au figurat.
3/ entrecrochetat per vòstre servitor : n’i a de raças, d’enjas, que per los raçistes.
-!-
- L’aglan & la coja (las doas grafias i son)
- lu siti de las chansons lemosinas, la pagina de fablas
- lu libre sus un meschaent motor charchador edicion de 1809 e benleu pus aisada de legir que l’edicion de 1866.
- la pagina sus lu forum occitània


text:
Pau
Pau es un cité in Francia. It es situat al sud-west del land in proximitá del frontiera con Hispania. Pau apartene al region Aquitania e es li max grand cité del Département Pyrénées-Atlantiques. Pau es situat al fluvie Gave de Pau.
Li cité have 78.506 (2012) habitantes e un area de 31,51 quadrat-kilometres.
Pau es un station del francesi tre rapid tren TGV. Desde li annu 1722 li cité have un universitá. Hodie un interdisciplinari universitá.
Sport[modificar | redacter fonte]
Pau es un centre del motor-sport e es sovente destination de etappes in li ciclisme-competition Tour de France.


text:
Seguit dels ligams
Aquesta pagina especiala fa veire los darrièrs cambiaments sus las paginas que son ligadas. Las paginas de vòstra lista de seguimznt son en gras.
- N
- Aquesta modificacion a creat una pagina novèla (veire tanben la lista de las paginas novèlas).
- m
- Aqueste cambiament es menor
- b
- Aqueste cambiament es estat efectuat per un bòt.
- D
- Modificacion de Wikidata.
- (±123)
- La talha de la pagina a cambiat d'aqueste nombre d’octets.
19 genièr de 2018
- (dif | ist) . . Langey ; 15.49 . . (+7) . . GosGroc (Discussion | contribucions)


text:
Batalha de Leipzig
La batalha de Leipzig o batalha dei Nacions se debanèt dau 16 au 19 d'octòbre de 1813. Opausèt leis armadas coalizadas deis enemics de Napoleon Ièr, magerament Russia, Prússia, Àustria e Suècia, ai fòrças de l'Empèri Francés, magerament compausadas de soudats francés. Lei premiers jorns foguèron marcats per de combats saunós e lo mantenement de sei posicions per lei doas armadas. L'eveniment decisiu se debanèt lo 18 d'octòbre quand Saxònia cambièt de camp e acomencèt d'atacar lei Francés. L'arribada de renfòrç coalizats importants foguèt tanben un factor qu'encoratjèt la retirada francesa en direccion de Ren e entraïnèt l'abandon d'Alemanha per l'armada imperiala franc de quauquei garnisons que resistiguèron fins a 1814.
Ambé 200 000 soudats francés còntra 380 000 coalizats, la batalha de Leipzig foguèt lo combat pus important dau periòde napoleonenc.


text:
1170
Aquesta pagina concernís l'an 1170 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida deis esfòrç de Loís VII per reconciliar Enric II e Thomas Becket. Pasmens, mau capitèt en causa de l' intransigéncia de l'arquevesque. En fàcia de la desgradacion de la situacion, Loís VII assaièt puei de dissuadir Thomas Becket de s'entornar en Anglatèrra onte foguèt assassinat lo 29 de decembre (→ 1171).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entre lo rèi Enric II (1154-1189) e l'arquevesque de Cantorbery Thomas Becket entraïnat per lei Constitucions de Clarendon (1162). Coma en 1169, lo fiu d'Enric II èra estat coronat en fòra de la preséncia de l'arquevesque de Cantorbery, lo papa autorizèt Becket de menaçar lo rèi d'excomunicacion. Ansin, Becket foguèt autorizat de tornar venir en Anglatèrra (julhet). Pasmens, lei relacions ambé lo rèi demorèron marridas e quatre chivaliers au servici dau rèi — l'implicacion vertadiera dau rèi es totjorn subjècte de debats — assassinèron Thomas Becket lo 29 de decembre. Aquò entraïnèt un escandòl immens dins totei lei país crestians.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Temptativa d'incursion de Saladin còntra lo territòri dau Reiaume de Jerusalèm. Pasmens, lo visir mau capitèt e deguèt se retirar.


text:
Crida a donacion peu desvolopament de l’occitan dens lo departament de las Lanas
L’associacion Gascon@s cap e tot, seccion departamentau de l’Institut d’Estudis Occitans dens las Lanas (40), que vien d’estar creada a la debuta de 2017.
Dens lo cadre de la soa politica de desvolopament en Gasconha, l’Institut d’Estudis Occitans que lança ua crida a donacion entà sostiéner la seccion navèra. La moneda collectada que permeterà d’ajudar l’IEO 40 a s’estructurar e a menar las soas purmèras accions en 2017, en collaboracion dab las associacions locaus e las seccions departamentaus de l’IEO vesias.
Doncas, se volètz ajudar l’IEO a s’estructurar dens las Lanas, mercés de mandar lo vòste chèc a la sedença de l’IEO a Tolosa, abans lo 31 de març de 2017. Solide, tota la moneda atau collectada que serà reversada a l’IEO 40.
Trobaratz çai-jos lo bulletin a descopar o a fotocopiar, e a tornar dab lo vòste chèc a :
IEO - 11, carrièra Malcosinat - 31000 Tolosa


text:
Sant-Servez-Landivizio
Sant Servez Landivizio en breton (Saint-Servais en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Servissiá i aguèt erigit en trève de Plounéventer l'an 1587, e fasiá partida de la archidiaconé de Kemenet-Ily en levant de la évêché de Léon.
Saint-Servais fut érigée en trève de Plounéventer en 1587, et faisait partie de l'archidiaconé de Kemenet-Ily relevant de l'évêché de Léon.


text:
150 ans puèi o Occitània a tres tempses
Robert Lafont - Occitània n°149, setembre-octobre de 2006 / n°150 novembre-decembre de 2006
Ai prepausat, dins lo numèro de junh passat d'aquesta revista, de far de 2007 una "annada Occitània". Gustau Aliròl accèpta la proposicion, mas vei venir las dificultats. Ieu tanben. La principala es que los occitanistas son ja engatjats dins la preparacion del 17 de març d'aquel an ont devon celebrar, a Besièrs après Carcassona la nòstra lenga en reviscol. Mon idèa lor fa un fais de nòu a portar. E puèi benlèu qu'an pas vertadieirament pensat a la sonada que lor fa la chifra de l'annada. En 2007, a Besièrs! Dins la ciutat que foguèt fa ja just cent ans lo centre de la revòlta, legendària tant coma istorica, del mond de la vinha lengadociana contra l'Estat central ! 1907 es lo moment ont lo pòble occitan ven al rencòntre de la Renaissença proclamada cinquanta ans abans a quicòm près, en son nom pels felibres, e ont lo Felibritge , tengut per Mistral a la cadena de sa glòria immobila, respond per l'abséncia. Mentretant lo Catalan Maragall manda per San Joan la crida : " Miracle! Gent d'Occitània, l'esprit d'Oc s'ha despertat ! " . Es l'axe entorn del qual una esperança collectiva vira e tomba d'un còp a la desesperança. Es la de nòstra desfacha d'istòria acceptada, l'an de nòstra vergonha. Perqué pas clamar, cent ans puèi, que de la desfacha remontam.? Lo moment a Besièrs es favorable. Los vinhaièrs son a se trachar de recomençar la lucha per la vida del país. Es pas l'an son que d'una celebracion de la lenga. Es un anniversari per un pòble. Pr'amor que preni la paraula, ezcusatz, parlarai de ieu. Ieu, despuèi d'an e d'ans espèri l'escasença. L'esperavi a la Sala, o dins las vinhas de Lengadòc, sus l'Esplanada de Montpelhièr un vintenòu d'abril, sul Larzac en 1973 e 2003, a l'Adrech dins la minièira, en boca la lenga elegida e'n man la bandièira dessenhada a mos catòrze. Pas vosautres, amics, non ? Torne doncas prene ma vista de nòstre movement renaissentista coma o ai ja fach, en tres tempses successius. Escusatz le tornarmai. Es per una clartat que me sembla ara d'esclatar. Robèrt Lafont
Temps un : la gloriosa cagada
1907 es la primièira de las datas fatalas: aquel an los que se son diches "primadièrs" d'un movement popular viran l'esquina a lor pòble. Après, i a pas pus res a far. En 1909, lo grand projècte "nacional" felibrenc s'engrunarà dins lo ridicul de la Santa-Estèla de Sant-Gèli. En 1914, sus l'ataüt del grand profèta mòrt e sul messatge eidracat, la Grand Guèrra engolirà tot. Aital s'acaba nostre "Temps Un", temps de la pus granda cagada nacionalitària qu'aja facha lo sègle dètze-noven, dich de las "nacionalitats". I aurà son que, vint-e-cinc annadas pus tard, una ceremoniá sepulcrala sota las estèlas passidas d'un vièlh marescal reaccionari. Cal dire, en defensa dels felibres, pecaire ! qu'avián pas la tasca de bon biais. Lor "Renaissença" la pensèron e la menèron coma poguèron dins un blòt d'unanimitat francesa que los condemnava d'avança. Blòt de betum estatal que data de l'Ancian Regin e qu'après la refondacion de la Nacion dins lo jacobinisme, lo Primièr Empèri acaba d'armar dau fèr de la centralizacion absoluda. Blòt mental del còs ciutadan, a l'esquèrra borgesa coma a la drecha reialista. Degun que pòsca concebre un autonomisme provincial, Degun qu'aja pas la cervèla departamentalizada : Malhana, Boca-dau-Ròse, anóncia Mirèio. Per cimèl de l'impossible, al quite país del Felibritge e dos ans abans sa naissença, la revòlta populara provençala contra lo còp d'Estat del dos de decembre es estada escrachada. Los felibres escrivon dins una França ipèr-centralizada, nacionalista e imperialista a tot pèrdre,
dins una negacion de tota varietat intèrna E mai al moment de fúria de la borgesiá capitalista qu'es per establir a París la pompa de l'economia de tot lo territòri, e comença la destruccion de tot pòl de desvolopament periferic. E la debuta databla de çò que deviam sonar lo "colonialisme interior". Auriá calgut de gènis politics per lo combatre. Aguèrem de cigalas. Los felibres escrivon coma las cigalas rasclan lors miralhs... Filhs del Romantisme europèu, concebon lor ròtle coma une redempcion de la lenga per la pluma. Pluma literària, s'entend. Lo ciment francés los empacha d'imaginar un usatge linguistic sociau, administratiu, escolar, o simplament de relacions epistotàrias; S'escriuràn longtemps entre eles dins lo francés plan ortografiat qu'an aprés a l'escòla dels borgeses e obligaràn los fraires catalans a lor escriure dins aquest lengatge, lor adversari dirècte e dominador D'aquí la paradòxa que los cordelarà. Apartènon a la part (digam 20% al mai) de la populacion francesa que sap lo francés, l'escriu e lo legís. Lor public natural, que lor cal educar, es plegat tot dins l'oralitat dialectala occitana. E illetrat. Lo sol mejan per eles de menar lor mission escricha es de passar per l'alfabetizacion francesa, que justament nega fins a l'existéncia de lor lenga. L'embolh màger serà una question de sistèma grafic. Dins una evolucion normala sostenguda d'un us social generalizat, la lenga d'òc aviá antan adaptat la grafia latina eiretada a sa fonologia pròpria. Aquel sistèma de normalitat escricha es conegut e respechat fins als primièrs ans del sègle setzen (mai que mai en Provènça !) pels notaris e totes los escrivans administratius. A partir de la rompedura que marca definitivament, o quasiment, l'Edicte de Villers-Cotterêts, aquel sistèma s'aprigondís dins l'oblidança. L'escrich occitan, qu'es pas pus que literari (subretot poetic) a per sola solucion per èstre ipoteticament legible, de passar pel sistèma francés, produch d'una fonologia d'oïl plan diferenta de la d'òc. Se presenta coma una varietat (segon los autors) de "mostres" de contaminacion sistemica. Malgrat los "provençalistas" del sègle dètz-ochen, que los an precedits en restaurant la glòria dels trobadors, los felibres, aquel sistèma autentic, lo comprenon pas. Dins lor idèa de bastir una nòrma, apondon lor incompeténcia istoricament fonccionala a l'incapacitat d'un public avenidor que l'escòla embarrarà dins lo sistèma francés. Las disputas graficas que se lèvan a lors entorns son sus de menudalhas, a l'interior del contra-sens general del mostre francògrafic, l'ourtougrafìo prouvençalo .
Es amb aquela aisina bestòrta que los Renaissentistas van ensajar de bufar un esperit de reviudança linguistica a lor "pòble." Rencontraràn en de mai l'empacha de la dialectalitat, qu'an pas tanpauc los mejans de resòlvre. Sol Honnorat aviá comprés quicom al problèma d'escritura reviudada. Mistral jove èra estat un moment convençut per el. En 1854, amb la creacion del Felibritge, Romanilha e Mistral meton Honnorat a la cròta. Un pas cap a una normalizacion sus l'espandi que revindican, sols los felibres de la tresena generacion (Devoluy e Ronjat) lo faràn. Mas en proclamant lo "mistralenc", valent-a-dire lo sota-dialècte periferic d'Arle e d'Avinhon, "lengo naciounalo dóu Miejour" . Decision que toquèt pas jamai tèrra ni pòble e demorèt intèrna a l'associacion. Èra un pas per s'embroncar. Aital, lo Felibritge s'avançava dins lo sègle de sa naissença en apondent una error fondamentala sus sa fonccion sociò-linguistica a una incapacitat de trobar una ascla de las mendres dins lo betum francés, condemnat a un reformisme inoperant del centralisme francés, aliat en soma de sa desfacha. Aquò fins a las tres datas que marcan sa "fin d'istòria": 1907, 1909 ,1914 . Se se vòl anar al fons de la desfacha felibrenca, ai totjorn pensat que cal prene l'amira del 22 d'agost de 1866. Es lo jorn d'estiu escalugant e de terribla solesa ont dins lo cambron d'un ostalet del vilatjon de Malhana, Bocas-del-Ròse, Mistral escriu La Coumtesso. Ponch d'arribada d'un possible segon çò que se passa en Euròpa.. Lo poèta se sentís portat sus l'ondada de l'istòria e la prima dels pòbles . Apartèn a la classa dels intellectuals liberals qu'alestisson l'esvelh de las nacions somesas. A per garents al sieu los istoriadors romantics e la pròva immensa d'una civilizacion sagatada al sègle XIIIen per la crosada francimanda, la literatura dels trobadors e un usatge linguistic viu que l'enròda e que pòt montar aperaquí a dos parèlhs de milhons de voses. Fa cinc ans qu'a rencontrat la Renaissença catalana que li a fach sautar una frontièira. Viu un somi de conspiracion garibaldiana que parteja amb Balaguer. Catalonha bolhís, çò sembla, d'esperit
nacional sota la joata espanhòla. Balaguer exilhat es aquí tocant, en Avinhon. Lo Malhanenc, pòrta barrada e contravents tirats, entamena, non pas benlèu al nom d'Occitània tota, mas al nom de Provença, sòr de Catalonha., lo cant de Liberacion: "Penjarian pièi l'abadesso..." Lo refranh usa d'un plural que cal saber legir: " A! se me sabien entèndre" . Las precaucions posterioras nos devon pas enganar. Los simbòls son sempre pus clars que los discorses. La Comtessa es França.. Lo nacionalisme de las respelidas europèas va a la revòlta per l'independéncia. Melhor s'es armada. Mas dins lo plural, i a tragicament degun, ni un pòble, ni d'eleits despertats, ni un ponhat de felibres. Se pòt rire, a la Daudet, de la tartarinada. Se pòt tanplan i veire un coratge lèst a virar a la dolor secrèta. Lo Felibritge es una plaga sota l'ipocrisia. Tot comptat, e'n pensant que los felibres faguèron pasmens una literatura qu'a daverat lo prèmi Nobèl, omenatge rendut e resèrvas fachas a la persona de son Mèstre, li acordarem que foguèt una gloriosa cagada.
Entremièg e prefaci
L'entremièg de Temps Un e Temps Dos es fach d'un pòst-scriptum e d'un prefaci que se seguisson e s'entremesclan. Lo pòst-scriptum es dins la França esclapada e un nacionalisme de vencuts: lo 8 de setembre de 1940 lo messatge d'un marescal vièlh cap de l'Estat a un Comitat Mistral. Lo Felibritge n'a la fèbre. Lo vaquí embarcat dins una Revolucion Nacionala, au servici d'una nacion qu'es pas la sieuna secrèta, cotria amb la vièlha drecha francesa de l'Afar Dreyfus, e que naufragarà dins las aigas pas lindas de la Collaboracion amb l'enemic de França. Per pas ges d'avantatge concrèt. Lo Felibritge jòga las prolongacions, mas per badar. Lo prefaci es dins las annadas trenta. Es un afar d'ortografia interior al Felibritge. Dos mèstres d'escòla de la Republica, Prospèr Estiu e Antonin Perbòsc decidisson de tornar grosso modo al sistèma occitan autentic d'abans lo sègle XVIen. Peta la chavana, lo Felibritge s'estripa entre partit vièlh de l' o e partit nòu de l' a . Mas son assèti administratiu tristonet bolega pas ; los dos reformators seràn majorals. Sus aquò, es per intervenir un autre felibre, d'en primièr resistent a la renovacion, Loís Alibèrt. Aqueste a una cultura filologica solida e'n se convertissent al sistèma Estiu-Perbòsc, lo melhora . La tempèsta suls grafèmas se fa triangulara. De bon comprene, lo pòble d'òc demòra estrangièr a aquela guèrra fanatica de consonantas per iniciats. Legís pas mai sa lenga qu'aperabans, e sa lenga, a començat a la pèrdre. Lo tèrratrèmol social de la Guèrra, en passant sus las resultas de la campanha acarnassida de francizacion escolara, a fach de trauques gròsses dins l'oralitat eiretada. La consciéncia identitària a reculat, s'aviá pas jamai existit. Per l'immensa majoritat dels Occitans lo "patés " es destinat a disparéisser. N'es a venir un "usatge anterior", mantengut pels vièlhs de tant que moriràn pas. Pr'aquò la batèsta ortografica es de prene dins son fons inapercebut per quicòm mai qu'un afar d'escritura. Es un efièch de vesinatge de la "Renaixença catalana". Aquesta a capitat socialament e politicament. En 1913, son primièt poder autonomista conquistat, la Mancomunitat, oficializa la reforma de Pompèu Fabra, que fa del catalan una lenga modèrna unificada.Quand lo general Primo de Rivera, en 1923, plega Espanha a sa dictatura militara e centralista, los intellectuals catalans començan a prene lo camin de l'exilh. Fins a 1930 s'amistançaràn amb sos òstes de Lengadòc. Pren alara sa cara un doble pan-occitanisme, ont son vistes ensems païses catalans e occitans. En Occitània, demòra l'afar de qualques òmes, concernís pas qu'una part menora del Felibritge que lèu se destriarà d'el. En Catalonha, amb lo retorn d'exilh es per seduire qualques grands intellectuals e politics. Demèst eles, l'amic d'Alibèrt, Josep Carbonell i Gener, qu'aculhís dins sa revista l'Amic de les Arts d'escrivans coma Dali e Lorca. Carbonell apartèn a la grand borgesia qu'a fach la Lliga Regionalista e lo nacionalisme catalan de drecha. Quand, en 31, l'autonomisme s'associarà a la causa de la Republica, serà pasmens director a la Generalitat de Catalunya de l'"Oficina de Relacions Meridionals". Es aquí que la Gramatica d'Alibèrt serà publicada. Fach important: la nòrma occitana tala coma s'es generalizada uèi es aquí contenguda e fixada. Dins lo moment, un occitanisme politic es nascut sul modèl nacional catalan. Carles Camprós li d
ona una forma federalista intra e internacionala, ideologicament acceptabla en França. Mas se pòt pas dire qu'aja encara rencontrat un public. Demòra tan clandestin coma lo felibrisme. E la guèrra civila d'Espanha va far disparéisser lo catalanisme meteis. En 39, que s'acaba, la segonda guèrra mondiala seguís sens tardança, plan pièger que la primièira, borrola tempestosament los equilibris socials. Poiriá èstre la fin del somi mistralenc. Paradoxalament, serà la dobertura de nòstre Temps dos.
Temps Dos : la remonta cracinanta
Se podiá pensar que la lenta agònia del Felibritge e son error màger del temps de l'Ocupacion aurián rendut impossible un vam de nòu. De res n'èra. Sa quita mediocritat salvava la vièlha associacion. Los occitanistas agropats dins la Societat d'Estudis Occitans avián jogat eles , dins lo borbolh que precedís e acompanha la Liberacion, l'aliança amb las fòrças de la Resisténcia, principalament las comunistas. Los menaires d'aquel jòc èran los dos mètges tolosans Camil Solar e Ismael Girard, qu'avián de longa data preparat un Institut d'Estudis Occitans sul modèl creat per la Mancomunitat barcelonina, e qu'avián lor experiéncia catalana, probablament insufisenta de distància e d'analisi, mas ardorosa. L'I..E.O. espelís dins la Tolosa de la Liberacion sus un front novator enemic de las vièlhas institucions sentidas coma raccionàrias incorregiblas, l'Acadèmia dels Jòcs Florals e lo Felibritge. Per o far brèu, digam que los eveniments positius d'un temps nòu se seguisson alara : la reconoissença d'utilitat publica de l'I.E.O., las tres emissions de Ràdio Tolosa que li son fisadas, l'espelison dins tota Occitània d'una nòva generacion (èra la mieuna) que respond a la crida tolosana, las revistas que respelisson. A l'orizont vesin, en 1951, la famosa lei qu'un socialista, Deixonne, agantat un pauc malgrat el, cobrís de son nom, es votada a la ventvòla, crestada de çò important per la reaccion centralista qu'aviá esvelhada. Es una victòria mai que mai simbolica, mas la primièira despuèi 1854, e dins la victòria i a l'expression oficializada de "lenga occitana". Sufiriá a far parlar de temps dos. A veire, ara, las causas coma devián anar, ne soi a jutjar que la creacion de l'I.E.O. èra una iniciativa fòra temps e fòra logica d'istòria. Èra lo rebomb del modèl I.E.C.. Mas I'.I.E.C. èra estat creat per Enric Prat de la Riba al cimèl de la pojada d'un nacionalisme borgés, amb l'ajuda d"'una societat conscienta de son idenditat, a plen dins son creis economic e provesida d'una lenga modèrna d'us generalizat. Podiá de mai s'avalorar de grands especialistas dins divèrsas sciéncias e d'una ajuda publica consequenta. L'I.E.O. naissiá amb l'ajuda d'un partit d'esquèrra quitament pas al poder, d'un nacionalisme francés atissat per l'esperit de Liberacion, dins lo moment de restauracion d'una Republica centralista, sens ges de societat a son servici, sens ges de subvencion publica ( e n'auriá pas d'un brieu). L'Universitat francesa s'èra pas duberta encara a l'estudi de la matèria occitana : d'ela vendriá pas d'un moment cap cercaire qu'onorèsse la vocacion afortida de recèrca. Aviam agut de victòrias, mas res que sostenguès un percors ascendent. Aviam tot bèl just renovat la "mission impossibla" que s'èra donat lo Felibritge. Visqueriam aital qualques annadas. E venguèt lo temps d'una nòva generacion al govèrn, la mieuna. Semblava evident qu'aquela mission, la caliá adaptar als tempses e fondamentar de nòu. Aviái dins lo temps de la guèrra e dins un gabinet de Prefècte a la Liberacion pensat que caliá podar a la rasic, pr'amor que la coiraça de França s'èra revelada sens ascla e renovada recentament d'un vam de civisme patriòta. Èra d'alhors l'assèti dels estatuts ipèrfranceses que Girard nos aviá redigits. En partent d'aquí, se podià trachar de rejónher lo corrent regionalista e mai federalista qu'aviá viscut sota la Republica centralizada jacobina, e tanplan la critica de las disfoncions de l'Estat que començavan a far d'economistas e de politics esclairats. Lo projècte se podiá resumir aital : ne finir amb la falsificacion autoritària bonapartista e centralista e retrobar la democracia territoriala fondatritz de la Nacion França. D'istoriadors d'esquèrra devián puèi confirmar l'analisi. Era aquò ja lo "refondar França" que deviá èstre de mòda dins los ans setanta.; Cal en de mai plan notar que podiam pas pus jogar sus ges d'avenir previsible
del catalanisme. Espanha èraa devenguda una preson. Franco aviá interdich lo catalan publiuc e mai la sardana! Butat per Fèlis Castan, lo grand amic e aliat d'alara, prenguèri de l'I.E.O. lo secretariat general sus lo motiu d'una critica del vièlh nacionalisme felibrenc, illusion gausida,, embarrada al secrèt de consciéncias tòrças e sota una ipocrisia de las màgers. Francés Fontan en qualques ans deviá me provar que m'enganavi. Aquel teorician d'una granda abstraccion de pensament, doctrinari a talh de cotèl,.veniá de nos arribar après una escorsa complicada de drecha a esquèrra, desprovesit del tot de lenga e de cultura occitanas. Prepausava son pannacionalisme etnista. Del marge social ont viviá, èra lo primièr en data a donar a l'occitanisme la tòca publica de l'independéncia nacionala. Consí? La teoria dels mejans èra remplaçada per la fisança dins una logica ideala d'evolucion. L'independéncia mondiala de las nacions etnicas deviá assegurar la patz universala. Fontan ganhèt un pecic de partidaris occitans e amb l'ajuda de Girard, o cal dire, faguèt petar dins un acamp de l'I.E.O. la bomba ideologica. Se descobriguèt alara que de fondators de l'organisme lo rejonhián, a condicion naturalament de pas ne far profession publica. La teoria a la volada esposava lo somi impenitent escondut. L'I.E.O. cabussava emborniat a la palun del felibrisme. Del meteis temps que criticavi lo nacionalisme, me preocupavi de trobar a l'I.E.O.una dralha d'avenir e un prètz-fach digne d'una ambicion primièira. Foguèt la proposicion argumentada d'una granda enquista sul comportament linguistic dels Occitans. De metòdes nòus, d'abans-gàrdia dins l'actualitat mondiala, de sociò e de psicòlinguistica, permetián, çò semblava, d'iniciar una terapia de la "vergonha". Lo projècte èra estat aculhit amb estrambòrd, de primièrs cercaires se senhalavan. Mas en qualques meses l'aparèlh reguitnèt. Èra evident que los occitanistas avián paur que l'enquista revelès una situacion de perilh e lor isolament social. Preferissián la messorga aparaira a la vertat coratjosa. Al fons, aquesta mesfisança s'apariava al somi nacional retrobat. Privat de la fòrça d'organisme, podiái pas gaire avançar. Lo projècte cabussèt. Deviá se reviudar vint ans pus tard quand aguèri en Universitat los mejans de l'entamenar. Foguèrem alara dins lo corrent general dels estudis de diglòssia qu'aviam bèles primiers dessenhats vint ans abans. D'aquel doble saut en rè uèlhs bendats, l'I.E.O. moriguèt pas. Calguèt una autra espròva. Sota la butada d'un occitanista de drecha mas de tria e grand resistent, ancian deportat, grand catalanista tanplan, Pèir-Loís Berthaud., a qui deviam la lei Deixonne, un interés se creava pels afars economics. Berthaud, al moment de la descoberta del gas de Lac, pensava s'ajudar del capitalisme regional d'Aquitània. Girard prenguèt son còche. Pro descorat d'I.E.O., los daissèri crear son jornal en març de 1956, una nòva Occitània . L'entrepresa virèt cort. Berthaud moriguèt a la subita de la malautiá de còr qu'aviá menada de deportacion.. Girard contunhèt Occitània , de mai en mai en mediocritat bufèca.. Fins que... Fins que tot se reversèt. Aviái dins una relacion a l'organisme prepausat bèl primièr una dobertura economista dels estudis. Foguèri generosament aprovat. Mon analisi, la renegui pas. La necròsi socio-economica del Miègjorn de França crebava los uèlhs. Se salva pas de la mòrt la lenga d'un país que morís. Sus l'argument, volguèri que nòstra revista OC dobriguès lo talh en 1961. Èra un pauc tard. Occitània s'èra consomida, mas aviá compromés politicament l'idèa e lateralament ieu tanplan.. E tre la debuta de la nòva aventura, aviái agut l'oposicion ferotja de Castan, l'empuraire fins aquí per bona part de çò que se pensava a l'I.E.O. Lo repic de nacionalisme occitan l'aviá pres de front coma a ieu, mas ara èra ma causida economista que lo rebutava e lo faguèt desmissionar de sas foncions. Atribuiguèri dins lo moment sa posicion a son apertenéncia al Partit comunista qu'èra luènh d'aver descobèrt encara sa rega regionala. Aquò èra probablament verai, mas Castan de fach replegava l'occitanisme sus una doctrina purament culturalista que deviá pas abandonar de sa vida. Pr'aquò, las analisis d'economia avián un autre pendís que lo capitalista de Berthaud e Girard: S'èra descubert a la redaccion d' Occitània a prepaus de Lac. D'aquí partent, s'èrem meses qualques unes a se'n preocupar seriosament. La cauma dels carbonièrs de la Sala (francés : Decazeville) a partir de decembre 1961 nos donèt la darrièira butada. A la començança de 1962, dins la Comuna de Ferrol a Narbona (omenatge a 1907) creèrem lo Comitat Occitan d'Estudis e d'Accion.
A partir d'aquí pas pus res es coma abans. La societat occitana en movement a rejonch lo luòc ont l'occitanisme s'èra mes a pensar en son nom. De carbonièrs dins la minièira pòrtan testimòni en occitan. Los occitanistas an rejonch son pòble. La vergonha de 1907 es escafada..Elabòran un programa politic. L'occitanisme es tanben intrat dins un debat nacional francés ont montarà a un cimèl de responsabiltats. Lo provincialisme felibrenc es doblidat. Nòstre temps dos fasiá que tirassar la sabata abans l'escasença. Ara, a l'escasença. i sèm. Mas a l' I.EO. la crisi s'aprepara. Sus las posicions culturalistas de Castan acaban de se rambar Girard, ressortit de l'ombra, e l'escrivan Manciet, un moment nòstre Secretari General. A tres declaran lor oposicion a l'orientacion nòva e generala de l'occitanisme, ça que la mantenguda fòra l'organisme cultural (ai demissionat de sa presidéncia per passar liure al C.O.E.A.). S'atròban davant d'occitanistas recrutats esencialament per la mission pedagogica (la lei Deixonne a finalament servit a quicòm) e que banhan dins l'actualitat cauda: son politicament sus l'avançada sociòeconomica. La crisi peta a l'Amassada Generala de l'I.E.O, a La Sala meteissa en 1964. Lo respectable organisme cussonat es per perir dins lo moment. Se requinquilharà, mas per una autra istòria.
Temps Dos : Las Vint Gloriosas
Sus la cauma de La Sala s'encadenan vint annadas de luchas popularas sota bandièira occitana. A cada còp la bandièira, son pas los occitanistas que la prenon, mas lo pòble en movement.. Tre 1962, ai sauput que la "Renaissença" virava sus sos gonfons e del còp veniá vertadièira: passava a èstre l'afar de la gents, d'una societat, d'un pòble sai que.. La Sala es un aut luòc de la consciéncia obrièira. La minièira es amenaçada de barradura dins la simplificacion europeïsta que lo Govèrn francés gaullista fa dins lo moment de la CECA (Comunitat per lo carbon e l'acièr) en favor de la Lorrena e del Nòrd. Lèu, la revòlta pren de dimensions que passan las vistas professionalas. Una dimension d'aliança obrièrspaïsans, en un país ont pasmens lo mond agricòla vòta tradicionalament a drecha. Aquela aliança desliura un sentiment regional interclassista: una federacion de dètzesèt departaments capita d'acampar a Rodés un "petit parlament ". Una part del territòri francés (lo SudOèst) se dessenha en país sacrificat lèst a la revòlta. Tornam a 1907.Lo concèpte clau de "colonialisme interior" apareis. Lo sentiment d'occitanitat s'empèlta sus el. A un nòu 1907, qual i pensariá pas se la profession viticola intra en lucha en Lengadòc contra lo mercat capitalista dels vins.? Tornarmai se tracha d'aparar lo "vin natural" contra la farlabica. Tornarmai la region se reconois tota dins sa societat productritz pilòta. Los "Comitats d'accion viiticòla" se fan "Comitats occitans". La "Guèrra del Vin" vèn violenta.. En 76, ne serà al cimèl : a Montredon, près de Narbona, i a dos mòrts, un CRS e un viticultor. Lo 29 d'abril cent mila personas desfilaràn a Montpelhièr per la defensa globala de la region e lo "viure al país". Un centenat de bandièiras occitanas espelís sus lo cortègi : es lo signe d'una intrada de la CGT e d'un front d'esquèrra, per conversion, a la lucha. Entretemps, en 72, contra l'extension del camp militar del Larzac , los païsans se revòltan. Lo mond obrièr es alertat. Lo recampament gigantèsc de 73 se farà sota lo signe de "totas las luchas". Lo simbol del soilevament popular, l'eslogan " Gardarem lo Larzac " serà pas jamai prononciat qu'en lenga d'òc. Mas la " meisson per lo Tèrç Mond " ditz quicòm mai. Sul Larzac, longtemps abans Seattle, Occitània ven d'inventar l'altèr-mondialisme. La lucha contunharà. París veirà arribar los Larzacencs e sas fedas sota la Tor Eiffel, acompanhats d'un pòble a eles ligat en esperança. Dins lo bacin carbonièr de las Cevenas, un potz, Destival, al luòc dich l'Adrech, es menaçat de barradura. La revòlta nais tanben aquí. Sus lo potz, un ancian de La Sala, Ifernet, secretari de la CGT, a mes la bandièira occitana. Aquela bandièira, l'anarai portar al fons, a l'endrech ont lo poder a tancat la galariá. Lo legeire escusarà la primièira persona. Pòdi pas far autrament que de l'emplegar, per la vertat istorica. En març de 1981, caminarai a Montpelhièr amb d'elegits d'esquèrra al cap d'una molanada
qu'avança sota una forèst de colors occitanas, e a qui parlarai al Peiron dins nòstra lenga. Aquò's lo sovenir pus car de ma vida militanta, amb lo discors qu'aviái fach a Montsegur en junh de 73 a una bèla frapa de joves.. Las doas vegadas un movement inedich preniá una avança. suls occitanistas. Èri aquí per lo saludar. Entremitan d'aquelas luchas popularas, peta la revòlta de mai de 1968, ont lo poder francès manca de crebar de la revòlta de la joventut, ont de Gaulle s'esbinha un momenton de París, ont torna per remetre en plaça l'immobilitat sociala, en esperant d'èstre batut per la mediocritat del sistèma politic quand sas trompetadas a la grandor nacionala despèrtan pas pus de ressons. Al mièg d'aquel grand borbolh, la causa regionala e l'occitanisme fan lor traucada. Es lo moment ont, a grand prètz d'estudis, me soi fach istoriador economista. A partir de La Révolution régionaliste e Sur la France , soi per escriure la desena de libres que l'edicion parisenca aculhirà e que faràn lor rambalh. La revòlta de las minoritats revolucionàrias ven d'actualitat. En Occitània un desplaçament de la tòca se fa. Fin finala, se pòt dire que la revindicacion sociala pallèva d'una auçada lo reviure cultural; Una nòva poesia grelha, la nòva cançon de combat, Claudi Martin l'inventa, lo Teatre de la Carrièira dreça sos emponts. L'atmosfèra publica tota sembla de s'occitanizar. Lo C.O.E.A. a fach camin, mentre que lo Partit nacionalista fondat per Fontan, chorra dins sa ponhada d'aderents, luènh de tota preséncia publica. Los occitanistas qu'avián pres la virada de 1962 se son religats al movement nòu e animós dels Glubs de pensada, que marca l'epòca. Aital s'atròban a la creacion de la " Convention des Institutions Républicaines " en abril de 1964, cotria amb " Les Bonnets Rouges " bretons. Los qu'an viscut lo moment de l'acamp fondator al Palais d'Orsay de París, en abril de 64, ne pòdon testimoniar: las analisis del C.O.E.A., son projècte de regionalisme socialista passa lis ." Òm se creiriá pas mai en França ". Me tròbi butat a la sesilha conclusiva a costat d'un Mitterrand silenciós. Far passar lo concèpte de "colonialisme interior" èra borrolar de tròp las consciéncias, mas l'essencial del programa nòstre sauta lo sulhet. Pòdi dire que de la futura lei de regionalizacion de Defferre l'uòu es aquí. . L'experiéncia de la CIR anarà pas fòrça luènh. La temptacion politiciana i coava. Mitterrand entamena lo grand jòc que durarà d'annadas e lo menarà la presidéncia de la Republica. Fonda una Federacion socialista. Lo C.O.E.A. se pòt pas daissar rebalar dins l'aventura. Aprofecha los "parachutages" de tradicion per se tirar en 67 de la trapèla. A ja trobat l'aliança de remplaçament. Mendès France dona la sortida. Convòca a Grenòble un Collòqui sus la reforma de l'Estat. Miquèl Rocard i pronóncia la famosa relacion " Décoloniser la Province ". Seguirem totes los acamps regionals que maduran la pensada. Lo corrent d'una nòva esquèrra, modernista, nos pòrta amb l'essencial de nòstras idèas. En 68 lo C.O.E.A. mudarà en Lucha occitana . Es passat clarament d'un regionalisme decentralizaire a un autonomisme socialista. Mas Rocard en son torn se va daissar entraïnar per la politica de partit. Amb, o cal dire, l'aparament de las "minoritats nacionalas" al bagatge, se prepara a afrontar Mitterrand al congrès del nòu partit socialista a Metz en 79. Una manòbra de coladissa a permés a l'opinion contrària , la de Chevènement de s'assegurar.la majoritat. Mitterrand s'engatja pasmens sus una via decentralizatriz e culturalista. Parlarà dins sa campanha de la promocion del "drech a la diferéncia".
Segond entracte
Al crestenc de preséncia publica, l'occitanisme podiá pensar, non pas cèrtas a l'independéncia nacionala coma contunhava de presicar lo PNO per el-meteis, mas a un estat d'inquietud de l'aparèlh istoric França. L'idèa qu'aviái aguda d'una "refondacion" nacionala e que mos libres sostenián èra venguda credibla e ne reculhissái las pròvas. La principala èra lo discors de de Gaulle a la Fièira de Lion ont, en anonciant dins son estil la decentralizacion, i vesiá un cambiament dins lo destin naional.
De Gaulle tombat, lo jòc necessari per aviar la mudason, l'evidéncia se confortava: que, coma podiam pas esperar i arribar amb nòstras fòrças solas, caliá renfortir nòstra plaça a l'esquèrra. Aviam aquí las amistats e de promesas. Per malastre. Pompidor remplacèt lo grand òme dont aviá preparat la casuda dins sas intrigas. Lo govèrn de França tornava a la drecha e al grand capital. Anava caler esperar de tornar trobar l'escasença, que seriá en 1981. Mas lo temps d'espèra coïncidissiá amb nòstra pus galharda credibiltat publica, e podiam la melhorar. Caliá o voler. Pr'aquò, del temps que Lucha Occitana s'apreparava a abandonar son extremisme revolucionar per una posicion negociabla, un repic de malautiá cronica rosegava l'occitanisme. Lo nacionalisme tornava, non pas mai en version fontaniana, mas segon lo tèrç-mondisme de mòda dins lo temps de la descolonizacion. Aviá de garents del band del PSU e animava en cò nòstre una literatura de combat. Aviá de bon entendre ges de programa, senon, en primièr, de montar a l'assaut dels mini-poders de nòstras organizacions e d'escafar l'adjectiu aseptizant, que li semblava, a l'expression de "colonialisme interior". Aqueste còp es pas sota l'ipocrisia silentosa, mas al contrari dins una retorica violenta e tartarinèsca que l'independéncia occitana avenidoira se formulava, Farai cort aicí. Ai pas enveja de tornar a un moment nòstre quasi inconfessable, ont la lucha de tendéncias, a l'interior de l'I.E.O., primièira victima, preniá un biais de cambetas, manipòlis, desviraments de fonzes e rotlament d'escòrnas grassas. Aquel corrent (o son cap-bramaire) montèt al poder sus un afaire de reforma d'estatuts que ramentava lo Felibritge a sas acabalhas. En paucas d'annadas ans, la creacion se refugiguèt dins sa libertat, l'ensenhament faguèt flòri dins una Seccion pedagogica autonòma trabalhaira, e la responsa de la recèrca s'organizèt dins una Associacion internacionala d'Estudis occitans. La despuèlha flaca de l'IEO èra devenguda una pèl voida. M'aplantarai un momenton sus l'accident de 74. Pompidor moriguèt. Sa succession, amb una lei electorala permissiva faguèt grelhar las candidaturas. La mieuna foguèt avançada pels Bascos e pels Còrsas, e mai una part del movement breton, Solament après e tard, Lucha Occitana se'n mainèt. Acceptèri. La jòga dobla èra de provar una cèrta recepcion de nòstras idèas e de negociar los vòts obtenguts per faire la balança al segond torn. Avisats per l'enquista dels prefèctes, la drecha veguèt venir la menaça. Lo Conselh Constitucional, sens donar ges de pròva, invalidèt prossas de signaturas en ma favor per me remandar a mos estudis e mon Universitat. I aviá dins aquel còp mancat un doble servici rendut a l'ala "extremista" de l'occitanisme : desquilhar "en jogant las bendas" Lafont de la plaça qu'encara ocupava amb son "regionalisme" aborrit ; provar aut e clar, qu'amb l'Estat francés i aviá pas res a far, coma foguèt dich e proclamat. Dins los qualques jorns de ma candidatura, los Comitats de sosteniment que se disián " Volèm viure al país " se trasformavan en movement. Demorava a levar Lucha occitana del mitan. Se faguèt pas gaire après dins un acamp a Fijac previst per la conciliacion. I èri pas. Lo temps de Volèm viure al país es marcat per la preparacion de Mitterrand a la succession del nòu president elegit, Giscard d'Estaing. L'ossamenta n'es l'aliança dels Socialistas amb los Comunistas dins una Union de l'Esquèrra. Es aquí que los Bretons se son engulhats fins a obtenir de sètis d'elegits.. Mas l'Union s'estrifa en 77. S'es sovent presentat l'eveniment coma una catastròfa tombada sus nòstre suc. Las causas son pas vistas condrechament Es VVAP qu'a presas sas distàncias amb tota la partida politica francesa. Farà que las confirmar, en tèrmes esquerristas (retorn al discors ancian de Lucha occitana , mas amb la resonància nacionalista !) en 77. Posicion ont l'ufana se confla de la sensacion d'isolament : " On rappellera aux apprentis sorciers parisiens que si l'Occitanie était autonome, elle serait déjà socialiste. " Consí alara se plànher de pas èstre ausits? Mas los comunistas, eles, deliurats d'aliança amb lo PS, contunhan d'ausir. Sus lor recepcion favorabla a nòstras tèsis, s'es volgut parlar de recuperacion. Es ignorar çò que bolegava dins las consciéncias popularas occitanas. Ieu que visquèri l'aventura a l'interior, o pòde dire. Quand los quadres del Partit veguèron las bandièiras occitanas venir tant espessas en LengadòcRossilhon e dins la zòna de la Mar de Berra, e mai montar a París a la fèsta de l'Huma per trens entiers, lor
calguèt se dire: " I a quicòm que se passa ". Çò que se passava, es que lo mond obrièr en vivent lo colonialisme interior compreniá que de lo denonciar èra pas que rason e vertat. " Les camarades disent que vous avez raison " çò faguèt Marchais per intrada a la convèrsa que m'aviá demandada. Coma se comprèn, anavi pas abandonar la clara compreneson e la cauda amistat de mon "pòble" (escusatz lo creire). E l'acòrdi seguiguèt. A tres escrivans faguèrem lo manifèst Mon País escorjat . Las signaturas abondèron.De mon libre Autonomie , los comunistas tiirèron lo tèxt d'una proposion de lei. Lo 10 de mai 80, la fèsta de la CGT per sostenir la lucha de l'Adrech se diguèt Viure en occitan e virèt a la fèsta per la lenga. L'aparelh del PC es pas estat recuperator de l'occitanisme; direm al mai pièger qu'a sauput per un moment agantar la partega que lo desvelh dels Occitans li porgissiá. Lo Partit socialista auriá plan seguit se l'estrategia partidària o aguès permés.. Dins sa campanha victotiosa Mitterrand s'engatgèt pel "drech a la diferéncia" e foguèri un dels primièrs convidats per el a l'Elisèu. El preniá de nòtas per sos ministres! Guidòni, nòu deputat de Narbona me diguèt dins sa Comuna: " lo partit occitan, es ara lo partit socialista ". Pas qu'aquò ! Mesdirai pas per tant d'aqueles que se i escrivián per letra antidatada. Dirai pas res mai, senon qu'en avent assistit a Orlhac, a la fin de l'an d'abans, a l'acamp general de l'I.E.O. e a una votacion plan orquestrada ont foguèron batuts los que volián reviudar aquela pelha ja mòrta a qui aviái consacrat lo tròç mai bèl de ma vida, aviái pres la retirada e l'estrada. E m'èri dich qu'èra plan una fin. Fin de nòstre Temps Dos. Al nòstre, la confirmacion venguèt en mens de dos ans. Los venceires d'Orlhac, confrontats a la solitud sociala qu'avián causida, al voide practic de lor projècte, a lor incapacitat a far, se mangèron entre eles e diguèron seba. La desbranda deviá passar a VVAP. En 84, lo "movement occitan" aviá viscut. Caliá avançar sens el e a sa plaça. Per malastre lo grand projècte francés s'escrancava tanplan. A la prima de 83, Mitterrand deguèt reconóisser que lo capitalisme global, menat a grand galaup pels Americans e qu'aviá penetrat tota Euròpa, permetiá pas ges de libertat d'esquèrra. Al grand desplegament de grandor passada de Versalhas, los caps d'Estats convidats foguèron pas gaire badaires. A partir de la desfacha de sas ambicions d'independénca financièira, l'òme qu'aviá entraïnat al Panteon tantas d'esperanças, devenguèt lo pus gaullista dels presidents e prenguèt lo temps en un doble mandat de finir d'enfonsar la politica estrangièira dins los còps mancats, la politica africana dins un desòrdre colonialista e d'enòrmes massacres, la politica de l'Elisèu dins d'escàndols de cort, e dins aquò, après aver escampat Mauroy, gausiguèt tres Primièrs ministres, Fabius, Chirac e Rocard. L'esquèrra tombèt, lo Partit comunista foguèt reduch a un fons de saca, la drecha liberala provèt son incapacitat a governar e lo Front Nacional montèt . Sota aquel "règne" tristàs d'un cap d'Estat mediocrament manigancièr pres per l'angoissa de la mòrt vesina, la societat francesa mudava. E coma la classa politica tota, ocupada a mantenir sos avantatges dins un duèl d'especialistas de l'embrolha, ignorava de mai en mai la realitat del país, los ciutadans avián decessat de se fisar a ela. Aquò èra per persistir sota totes los govérns de centre drecha o de centre esquèrra, incapables de comprene la borrola que s'èra mesa dins la societat francesa e que respondeguèron per de finochariás o per l'incapacitat als grands movements que trasián las gents dins la carrièira. Patolhavan dins la fanga d'una fin d'istòria de França. La manca d'un movement occitan intelligent, animós, coratjós, ambiciós, que reprengués lo movement ascencional de las Vint Gloriosas a son cimèl, se fasiá bravament sentir. Dins la bolovèrsa sociala que bacelava lo quite regim, se comprèn que la revindicacion "regionala" pesava gaire per de politics incapables de sortir de lor clòsca D'aitant gaire que sos aparelhs avián desaparegut, que i aviá pas d'aliança possibla amb un partitsostèn e pas ges d'ondada populara. Lo pic e repic francés victòria de 81, esclapament e virada de 83 aviá netejat lo terren d'una accion occitana possibla. Amb quauques gasanhs de primièr temps deguts a nòstre aliat lo ministre Savary, avançàvem dins un desèrt. sens resson. Caliá comptar amb l'immobilisme de la representaacion nacionala centralista;. Rocard ensagèt de far votar un estatut per lo pòble de Corsega. La responsa foguèt una aumòrna " dans le respect de l'unité nationale ". E se daissèt poirir.
Nòta personala: podiái pas pus creire a França ni a l'occitanisme, me restava la denóncia per l'analisi del " Dénouement français " adreçada à " ces cons de Français " e a " ces couillons d'Occitans ". Mas ni los uns ni los autres, ni l'ausidor ni mai la comprenèla se destapavan. (Fin de l¹article dins lo n° venent : Las tres tòcas del temps tres)
Las tres tòcas del temps tres
Aquí la seguida de l'article de Robèrt Lafont sus 150 ans d¹occitanisme.
Un temps nòu, un Temps Tres, cresi que nos nasquèt un jorn dels ans ochanta dins una Calandreta ont un mèstre o una mestressa d'escòla aviá acceptat un salari de misèria per ensenhar l'occitan a una desena de dròlles que ne sabián pas una paraula. Èrem a las escanas, quasiment a las espèrras. D'un ponch vesin de zero, remontàvem amb nòstras paubras armas. Èra plan tornar prene lo problèma de nòstre èstre al mond a la basa. Ni lo Felibritge ni l'occitanisme, avián pas jamai agut la vòlha, ni los mejans ni l'environa per aquel autòpari. Filhs de nosautres, naisseriam enfin ? Vosautres, amics de uèi, occitanistas intrats dins lo temps tresen quand ieu èri ja sortit del segond, vosautres que de filhs n'avètz faches dins vòstreis escòlas e dins vòstra accion testarda, sens totjorn i creire ni tanpauc ne conóisser lo nombre, a l'automne passat avètz agut le sospresa, çò me disètz, de veire venir vos rejónher a milhièrs a Carcassona una joventut que passava vòstra espèra. A Carcassona i èri pas, rason d'edat e de santat. Permetètz doncas ara que vos diga qualques paraulas. Paraulas del sulhet, entre lo passat que s'escafa dins lo rire dels calandrons e l'orizont larg que desviste .
Las tres tascas
Los joves, avètz tres tascas. Anatz a tres tòcas. D'en primièr la lenga . Avètz darrièr vosautres cent cinquanta ans d'escritura renaissenta que son cent cinquanta annadas de mòrt lenta dins l'usatge social. Benlèu qu'avètz ara reversada la situacion. O cresi de còps quand entendi los joves d'ara charrar òc entre eles, de contunh e sens ges de complèxe ni de vergonha. Pausan amb natural que la lenga es abans de tot una paraula sociala, e una paraula actuala, que parla de tot. Per la lenga escricha, çò pus important es fach. S'es fargat dins los ans trenta del sègle passat un sistèma grafic que nos remetiá dins lo debanar de nòstra istòria culturala e dins una frairetat de dialèctes. Es pas perfièch, mas elegant, intelligent e significatiu del projècte que pòrta. Cal que foncione. Una lenga es viva quand òm l'escriu per exprimir çò qu'òm vòl dire e non pas en se pausant eternament de questions sul biais d'escriure. Me regaudissi de veire ara los escolans e lors mèstres, los elegits de las comunas, departaments e regions entre Ròse e Mar granda, escriure l'occitan, quand o decidisson, dins una normalitat sens rompicap. M'enrabièri quand dins nòstre rengs tres ò quatre pelucres remeteguèron l'esplecha sul taulièr a luòga de la manejar. Entre temps un e temps dos, avèm plan gastat nòstre temps e lo temps de vida de la lenga a aquestes pinholatges. I a, o sabi, la question de Provença, ont s'es enuresida la dualitat d'escritura. Mespresi pas l'esperit d'eficacitat practica qu'a presidit a la pacifica entenduda. Mas dins una estrategia longa, risca d'èstre catastrofica. Digatzme coma se pòt socializar dos sistèmas tan desparièrs a la vista coma lo felibrenc e l'occitan e que representan doas visions diferentas de la lenga e doas edats distintas de la dicha Renaissença ? L'acòrdi d'alhors servís a rèn. Los enrabiats del " prouvençau en o " son un rodelet que pòrta pas pus d'òbras e de valor intellectuala dempuèi un vintenat d'annadas, mas que
contunha d'enverinar la guerreta de las grafias sota lo govèrn atupit del president ponchut de la falsa region PACA (" pas cap " ? ). Vos caldrà decidir o d'inserir Provença dins la vida occitana o de i daissar crebar la lenga sota sos pesolhs e sas arnas. Per la lenga orala, me regaudissi tanben qu'enfin se comprenga clar sos enjòcs de vida. S'es partit d'una conoissença de situacion, e se son facha las enquistas sus l'estat d'usatge. Amb cinquanta ans de retard e sens la pensada " terapeutica ", quand las regions o un rector prenon l'iniciativa, l'occitanista repotega pas mai. A defaut de pensament sociolinguistic e terapeutic, la tòca es plan definida : far reviure una lenga sociala. Pensi coma totes que las mesuras d'incitacion devon pas anar contra çò que pòt subsistir de lenga. Es pas un combat de joves contra vièlhs, de lenga normalizada contra patés. Quand se tracha de paraula viva, cal daissar far la vida. Que lo retorn a l'occitan siá dins de cases retorn al pepin e que los joves estudiants parlen entre els l'occitan comun que se farga ja, la vida l'emportarà. La vida d'una lenga, la mudason es de sa natura coma la varietat de terren. L'occitan avenidor serà lo lengatge d'escambi dels parlaires de son espaci. E cresètz pas que sián los occitanistas que lo faràn. Serà, se jamai se fa, a la mesura interdialectala de la relacions umanas, que son pas pus ara las de la carreta o de la bicicleta. La decision es a l'usancièr, melhor : a l'usatge, perqué lo procès d'evolucion del lengatge es sempre inconscient. Mas aquí tocam un nos de problèma. Vos cal pensar, amics, que los dètz mila o quinze mila manifestants de Carcassona, que vos emplisson d'alegria (consí i prendriái pas part, ieu que dati dels acamps a quinze personas que se parlavan en francés? ) son qu'un primièr pas. Pròva que lo cercle occitanista a fach un grand creis e subretot que son " audiéncia ", coma se ditz, s'es alargada. Es pas encara la societat, encara mens un pòble al secors de sa lenga. Pensatz a las manifestacions catalanistas gigantas per l'estatut de Catalonha. Ieu pensi als qualques còps ont parlèri òc a una desena o doas de milieirats d'obrièrs e païsans. Èra pas qu'un ensag. A vosautres la bèla !
Cresi que per que la lenga bolegue lo pòble, cal que li parlès d'el, que li parlès del país. Lo País : una Nacion ? Seriá temps après cent cinquanta ans d'ipocrisia ò de discors al vent, de i veire e de parlar clar. La nacion miègjornala o provençala foguèt una opcion inconfessable dins lo temps I, ont de Nacion i aviá pas que França. Foguèt una paraula dins la Coupo santo , mas de la cantar en ceremònia li lèva son seriós (a Nimes se canta per las corsas de buòus a l'espanhòla). Ipocrisia encara dins lo Temps II, fins al moment qu'ai contat de la petada fontaniana. Ipocrisia encara, après la petada. Ai pas vist los membres de l'I.E.O. qu'avián donat lor signatura al professor d'etnisme lo seguir publicamant. Demorèt fins a sa paura mòrt en Itàlia solet amb una ponhada de discípols. E lo fracàs deviá s'estirar encara cinquanta ans. La paraula cremanta deviá aver un pauc de succès quand quitèt la teoria e s'aparièt a la proclamacion oratòria, dins lo temps de l'ondada tèrç-mondista. Mas, al servici de la Nacion, en vint ans pas cap d'atemptat, pas un occitanista que reprenguès a la volada lo fusilh qu'Alranq bandissiá a la sala, pas un gèst de coratge, pas que de retorica. La retorica se desconflèt quand Mitterrand venguèt Prince. Alara ? Dins lo voide de doctrina ont sèm, de qué far de la Nacion. Perduda ? Lo PNO s'es fach capelan d'un regionalisme fadorlàs e del federalisme nòu descobèrt. Lo POC, que ne soi membre per acòrdi global, pensa a las regions e a una federacion europèa. Pòdi apondre mon analisi e mon experiéncia. Dins Sur la França , pausèri la tria entre Nacion etnica, o primària (Occitània n'es una) e Nacion de contracte ( França n'es una, e mai se foguès autòtraïda). De tant que la Nacion segondària s'esperlonga dins sas estructuras e l'opinion civica, pas res a far que de negociar amb ela.
Se pòt que l'estima aja quauques avantatges. Quand la lei Defferre passèt, nòstra decepcion foguèt generala. Lo decentralisator departamentalista aviá trabalhat sus l'idèa de 64 per la plegar a un manteniment de las estructuras cussonadas. I aviá ça que la dins son tèxt la novetat de la quita region, e mai foguès pas qu'una anciana " Circonscripcion d'Accion Regionala " de l'Estat. E quicòm a gratar : a èstre serioses, digam que las culturas regionalas vivon despuèi vint ans de


text:
Carcassona
Carcassona (oficialament en francés Carcassonne) es una vila occitana de Lengadòc, situada dins lo departament francés d'Aude e la region administrativa d'Occitània. La vila compta una populacion de 47 419 abitants, e l'aira urbana 96 420 abitants(2009)[1]
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Carcassona es situada en Lengadòc a 80 quilomètres a l'èst de Tolosa. La vila se trapa dins un corredor entre la Montanha Negra al nòrd e las Corbièras a l'èst, la plana de Lauragués a l'oèst e la val d'Aude al sud. Es lo parçan de Carcassés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A Carcassona se crosan dos grands axes de circulacion, que foguèron utilizats dempuèi l'Antiquitat : de la Mar Mediterranèa a l'Ocean Atlantic, e del Massís Central a la Peninsula Iberica.
La vila se compausa de doas parts plan diferentas. Ciutat se quilha sus un planòl sus la riba dreita d'Aude. La Bastida de Sant Loís s'espandís sus la riba esquèrra. Las traças umanas mai ancianas se trapan sul puèg de Ciutat, e datan del sègle VI abans JC.
En 300 abans JC, los Cèltas s'impausan coma los mèstres de la region, mas al sègle II abans JC, los romans conquistan Provença e Lengadòc. Arriban a Carcassona e fortifican l'oppidum que pren lo nom de Carcasso. Los Romans ocupan la region fins al sègle V.
Los visigòts son alara los novèls envasidors e s'installan dins la Peninsula Iberica e en Lengadòc. Carcassona demorarà entre lors mans de 460 a 725. A la prima de 725, son los Sarrasins que venon e que s'apoderan de Ciutat. Carcassona se ditz alara Karkashuna. Mas los Sarrasins son fòrabandits de Lengadòc pro rapidament, los francs prenon la seguida en 759.
A l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Aprèp lo periòde de la Renaissença Carolingiana, quand los mèstres novèls del país prenon per lor compte l'eiretatge roman, l'Empèri esclatèt, çò que donèt naissença a l'epòca feudala.
Foguèt amb la dinastia dels Trencavèls (de 1082 a 1209) que la vila s'afirmèt coma centre politic e cultural excepcional. Aquel periòde ric vegèt lo desvolopament del catarisme. Los vescomtes tolerèron, emai protegiguèron l'eretgia sus lors tèrras. Aquesta actitud de tolerància aguèt per consequéncia la fin de la dinastia e la pèrda de l'independéncia occitana.
La Crosada contra los Catars lançada pel Papa virèt lèu-lèu a una guèrra de conquista. En agost de 1209, aprèp un sètge que duèt 15 jorns, lo jove vescomte de Carcassona foguèt pres pels franceses. L'independéncia occitana s'acabèt alara: los Trencavèls foguèron despoderats e lors tèrras foguèron donadas a Simon de Montfòrt en recompensa de sos actes militars, puèi passèron al rei de França en 1226.
A partir de son annexion al reialme de França, lo destin de Carcassona prenguèt una autra direccion.
Jols règnes successius dels monarcas franceses, Loís IX, Felip III e Felip IV, la vila prenguèt sa fisionomia actuala. Aprèp la temptativa de reconquista dels Occitans que faguèt mèuca en 1240, los barris de Ciutat foguèrin derroits. Un borg novèl nasquèt en 1262 sus la riba esquèrra d'Aude: la Bastida de Sant Loís. Foguèt incendiada en 1355 pel Prince Negre, e reconstruida sulcòp, amb de fortificacions pus solidas.
Jol reialme de França[modificar | modificar la font]
La Bastida se desvolopèt plan rapidament e ven un centre comercial de primièra importància, particularament gràcias a l'industria textila. Carcassona expòrta sos draps fins al Levant.
Ciutat s'afirmèt d'aquel temps coma fortalesa reiala mas l'utilizacion de tecnicas novèlas de guèrra, e subretot lo desplaçament de la frontièra francoespanhòla en 1659 amb lo Tractat dels Pirenèus provoquèron pauc a cha pauc son abandon.
Al sègle XVIII, Ciutat venguèt pas mai qu'un quartièr miserable de la vila ont se bastiguèron de fortunas immensas. Ne testimònian encara uèi los ostals particulars que se trapan dins la Bastida.
En 1682, l'obertura del Canal del Miègjorn accentuèt encara lo fenomèn. La Ciutat que s'arroïnava foguèt salvada de la destruccion totala per Joan Pèire Cròs Mairevièlha, un erudit carcassonés, Prosper Mérimée, e lo famós arquitècte Eugène Viollet-le-Duc, que restaurèron la fortalesa al sègle XIX.
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Ermessenda de Carcassona (?-1058) ;
- Pau Sabatièr (1854-1941) : quimista nascut a Carcassona ;
- Eugèni Py (1859-1924) : realizator nascut a Carcassona ;
- Renat Nelli (1906-1982) : òme de letras nascut a Carcassona ;
- Ramon Gogaud (1928-1996) : escrivan e activista occitan nascut a Carcassona ;
- Albert Fert (1938-) : fisician nascut a Carcassona
- Claudi Martí (1940-) : nascut a Carcassona ;
- Mans de Breish (1949-) : nascut a Carcassona.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) http://mescladis.free.fr/oc_istoria.htm Istòria de Carcassona
- (oc)Carcassona : Dòna Carcàs - Occitanica eAnem / CIRDOC
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Article utilizant lo modèl Commons
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Article de qualitat en norvegian
- Article de qualitat en afrikaans
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna d'Aude
- Comuna de Lengadòc
- Comuna de Carcassés
- Prefectura
- Bastida medievala
- Patrimòni Mondial en França


text:
Totas las operacions publicas
Afichatge combinat de totes los jornals de Oisquipedia. Podètz restrénher la vista en seleccionant un tipe de jornal, un nom d’utilizaire (cassa sensibla) o una pagina ciblada (idem).
- 15 de març de 2011 a 21.52 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 452 de la pagina Discussion Utilizaire:Erwin coma relegida
- 10 de març de 2011 a 22.06 Erwin (Discussion | contribucions) a suprimit la pagina Error d'identificacion (Stupiditas : lo contengut èra : « L'utilizaire «{{USERNAME}}» existís pas. Lo nom d'utilizaire es sensible a la cassa. Verificatz qu'avètz plan ortografiat lo nom, o cr... » (e l'unic contributor èra « [[Special:Contributions/187.14.180.49|187.1)
- 5 de març de 2011 a 15.42 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 447 de la pagina Discussion Utilizaire:Erwin coma relegida
- 10 de març de 2010 a 19.10 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 413 de la pagina Discussion Utilizaire:Erwin coma relegida
- 8 de març de 2010 a 20.22 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 411 de la pagina Utilizaire:Erwin/HT coma relegida
- 8 de març de 2010 a 20.21 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 408 de la pagina Utilizaire:Erwin/HT coma relegida
- 8 de març de 2010 a 20.20 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 410 de la pagina Discussion Utilizaire:CartoonistHenning coma relegida
- 8 de març de 2010 a 20.20 Erwin (Discussion | contribucions) a suprimit la pagina Utilizaire:Erwin/HT (Stupiditas : lo contengut èra : «   Erwin  User talk:Erwin|  talk  ... » (e l'unic contributor èra « [[Special:Contributions/Erwin)
- 8 de març de 2010 a 20.19 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 409 de la pagina Discussion Utilizaire:CartoonistHenning coma relegida
- 8 de març de 2010 a 20.14 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 407 de la pagina Discussion Utilizaire:CartoonistHenning coma relegida
- 8 de març de 2010 a 20.12 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 406 de la pagina MediaWiki:Monobook.css coma relegida
- 5 de març de 2010 a 20.11 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 404 de la pagina Discussion Utilizaire:CartoonistHenning coma relegida
- 5 de març de 2010 a 20.03 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 403 de la pagina Discussion Utilizaire:CartoonistHenning coma relegida
- 5 de març de 2010 a 16.25 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 402 de la pagina MediaWiki:Sitenotice coma relegida
- 4 de març de 2010 a 20.35 Erwin (Discussion | contribucions) a protegit « Utilizaire:Erwin » [edit=autoconfirmed] (indefinit) [move=autoconfirmed] (indefinit) (Pagina de trafic fòrt) (ist)
- 4 de març de 2010 a 20.32 Erwin (Discussion | contribucions) a marcat automaticament la revision 400 de la pagina Discussion Utilizaire:CartoonistHenning coma relegida


text:
Jimi Hendrix
James Marshall Hendrix, nascut Johnny Allen Hendrix e mai conegut coma Jimi Hendrix (Seattle, 27 de novembre de 1942 - Londres, 18 de setembre de 1970) foguèt un guitarrista e cantautor american. Èra un dels melhors guitarristas de l'istòria del rock e del blues e es considerat coma un dels musicians mai importants del sègle XX. Fondèt lo grop angloamerican The Jimi Hendrix Experience, que foguèt actiu de 1966 a 1970.
Es celèbre per sas innovacions musicalas durant lo periòde psiquedelic de la fin de las annadas 1960.
Moriguèt tragicament a l'edat de 27 ans dins sa cambra d'otèl a Londres en 1970 en seguida d'una asfixia deguda a l'absorcion de barbiturics.
Biografia[modificar | modificar la font]
Johnny Allen Hendrix nasquèt en 1942 a Seattle, vila de l'estat de Washington, primièr enfant de James Allen "Al" Hendrix e de Lucille Hendrix (nascuda Jeter), d'origina cherokee. Sos parents s'èran rescontrats durant un balèti a Seattle en 1941, quand Lucille aviá pas que 16 ans. Pr'amor qu'èra militar e mobilizat dins una basa de l'armada americana en Oklahoma, Al Hendrix vegèt son filh sonque tres ans aprèp sa naissença. La maire, Lucille, èra incapabla d'abalir lo dròlle per encausa de son problèma d'alcoolisme. Al Hendrix recuperèt alara son filh, que rebategèt James Marshall en omenatge a son fraire defunt, Leon Marshall Hendrix, e prepausèt a Lucille de viure amassa. Aguèron puèi un segond filh, Leon Hendrix, en 1948. Pr'aquò, lo parelh s'aveniá pas, e aprèp mantuna disputa acabèt per divorciar lo 17 de decembre de 1951.
Jimi anèt a l'escòla elementara Horace Mann de Seattle e aviá pres la tissa de portar una escoba amb el per imitar una guitarra. Aquela abitud foguèt remarcada per una psicologa de l'escòla que decidiguèt d'escriure al cap d'un temps una letra per demandar una subvencion escolara pels enfants desfavorizats en insistir que lo laissar sens guitarra li podriá causar de sequelas psicologicas. Sos esfòces foguèron de badas e mai son paire refusèt de li crompar una guitarra.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Bon article dins una autra lenga
- Article de qualitat en anglés
- Article de qualitat en hongrés
- Bon article en alemand
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Musician american
- Cantaire american
- Naissença en 1942
- Decès en 1970
- Guitarrista de rock
- Guitarrista de blues
- Cantaire de rock
- Cantaire de blues


text:
Micheu Angeu chaffre dau Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, au sègle XV, aviá degut velar sos pitits angeus mai d’una vetz. La censura jos la fòrma de la gleisa catolica-romana, aidada dau Braghettone (Daniele da Volterra o le Volterran), tornet malinar la gent dau jutjament finau dins la chapela Sixtina (1).
Mas veiquí, la gent de Montauban passeten pas lo milenari, adonc las femnas an pas d’arma, per bichar fau l’autorisacion dau curat… e chas quelas gents, la chambrarièra es ‘quí per satisfar las gonadas dau patron. An qua’iment pas laissar l’atge meijan dins aquela partida de l’Euròpa. Sufiriá de trobar ‘na sorcièra per la tornar veire brutlar.
« Fòra condamnar la nuditat e la sessualitat coma de las realitats ‘guissablas, ne vese pas çò que pòt justifiar ‘na tela atituda de la part d’aquilhs jòunes creients. La gleisa lau las realitats de la charn (…). Ne prene pas l’òbra d’Ernest Pignon Ernest per aquela dau diable o de las fòrças maleficas, ne’n mai d’aquò, ‘queu projèct es per p’una partida antireligiós.
Me damande mesma ‘quela educacion a la beutat an deguts recebre quilhs jòunes e ‘quela educacion sessuala per jugar los pairs-la-pudor e cridar l’escandal.»
E be, ardit pitit, un tau curat qu’a pas jamai pogut far daus pitits… Dins la familha enburquisada, de barbuts, catolista, ‘na filha espliquet que :
« coma l’esvechat a ren fach, coma la comuna a ren fach, emai qu’ela aguesse ren contra l’art, quilhs dessenhs la chucan ».
sem passat a l’acte. E ‘quilhs merdós an besilhats ‘n’òbra de l’artista Ernest Pignon Ernest.
Vos laisse visar la televicon, lo vejaire de la prumièra femna es « representatiu de nòstra epòca ».
- Lo sit dau Ernest Pignon Ernest per mirar lo trabalh d’aqueu grand artista
- La Depeche : lo bironet daus angeus fai se ‘jacinar lo monde.
- La Depeche : daus militants anti-avortament vogueten cachar lo bironeton daus angeus.
1 – dins aquela pintura, dins la partida nauta, lu paradís, i a una pareilh de goiat , daus tipes, en tren de se potonar, e totjorn dins aquesta, i a maitot doas felacions « simbolicas ». Mas, la sodomia es dins la partida bassa, aquela de l’enfer.


text:
(P. Chapús - 1978)
Eran a la fin de març. La Prima s'aprestava. Las risonadas delh solelh se venian mesclar a las darrèiras gaunhas de l'Eivern, entremeit sas cortinas de plèia freida e sas ramadas de pesés que pintravan los chamins.
Un matin, pasmins, lo Renovèl bofet sas auras las plus douças e tot belament la terra s'achaloret. A l'abric dos termes e dins las còstas a l'adreit, los prats reverdissan ...
Une velha bergeira se penset qu'aiara lo paure temps era achabat per de bòn e sortiguet gitar sas fèdas e lur jòines fedons que venian mas de brelhar. Era contenta: encara d'aqueste an, veirià felhar los arbres. Sos anhelons espingavan a son entorn; d'un jorn a l'autre, lo cocut chantarà a plen fiau !
N'avià tant jaud que se poguet pas retenhe de creidar elh mes de març:
"Adièu, Març e tas esmarcenchadas
Ièu ai sauvat mas anheladas
Encara d'aqueste an, m'auràs pas ma pelada !"
L'autre, lo darrièr sodard de l'Eivern, quò li agradet pas d'esse eissolentat per una velha fenna. Se pren e vai trobar lo mes d'abriau que lo champeirava:
"Presta-me tres jorns que ièu n'ai quatre
E las pels de la Velha farem batre !"
Abriau, bòn bogre, li faguet crédi de tres jorns e de tota la semana lo temps dessaret pas, un temps verd e freid coma s'era jamais vist per la sason: d'auras vivas, de plèias gialadas, per boradas, per gibornadas, las unas aprés las autras.
Los paures anhelons, transits, trop jòines per s'aparar crebéran darrièr una paret: la bergeira ne'n poguet gis sauvar ...
E dempeis aquel an, a l'entrada d'abriau, l'Eivern quièta pas nòste païs sans s'eivaruçar un darrièr còp, sans nos eschampar quauquas ponhadas de sa farina.
L'apèlan la nèu delh cocut.
Pierre Chapuis naissèt en 1934. Sos parents èran originaris de vès Sant-Julhan-de-Chapduèlh.
brelhar, brolhar
germer, naître
jaud
joie
crédi, crèdit
crédit


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Uèi una cronica un pauc especiala, forçadament, per la bona rason que, sabètz pas que, festejam la cinquantena cronica, lo Tòca-Maneta numèro 50, e òc. E onestament dèvi dire qu’auriái jamai cregut tenir tant de temps, a parlar tostemps de mos afars de geek en òc, amb mon vocabulari anglò-barbar e de subjèctes qu’intèressan pas que ieu. Compti, uèi coma dins los 49 episòdis passats, sus ma suauda votz de pòst-adolescent e mas colhardisas abitualas per vos gardar fins a la fin. L’ai ausit lo tipe al fons que diguèt que « son tròp abitualas sas colhardisas », sinhali que uèi ai cercat un brave moment per saber de qué vos anavi poder parlar per cambiar un pauc, es l’ocasion, sens tròp s’eslonhar del subjècte.
La resulta d’aquesta soscadissa pregonda, d’aquel cava-ment nuechenc, es que me soi dich que seriá benlèu pas una marida idèia de vos parlar d’una de mas primièras amors. Ben segur, parli pas de la Marion dins lo bòsc darrièr la glèisa après lo catechisme, mas d’una de mas primièras experiéncias videòludicas. Atencion, vos dobtatz plan qu’anam dever remontar lo relotge, vos prègui doncas de gardar las mans e las cambas plan a l’interior de la Delorean del Doc Emmet Gahús, e tornarem sen tròp de mal en l’an de gràcia 2000.
En França, en 2000, sèm a la fin d’una epòca, que comença la fasa descendenta de l’editor màger del sector, lo lionés Infogrames que trigarà pas de se tornar far baptejar Atari, famós notadament per sas adaptacions coloradas de bendas dessenhadas en jòcs de plataforma : Spirou, los Eschtrompfs, Tintin, Manara…non perdon, pas Manara, èran de jòcs pels dròlles saique !
A aqueste moment se fot amb Canal + Multimedia, immens desvolopaire de pepitas coma Versailles, Egypte, Louvre, que son al vidèojòc çò que Derrick es al cinèma de Roland Emmerich o Michael Bay, per nos sortir aquela madalena qu’es Los Tessons de Guèrra, Hogs of War en anglés, que podriatz revirar per « Lard (L-A-R-D) de la Guèrra ». Un potencial parodic afirmat doncas tre lo títol e la bóstia, que tornava prene l’aficha de Full Metal Jacket version barbacoá.
S’agissiá, sul modèl d’un Worms, lo famós jòc amb de tuariás de vèrmes a còps d’armas de destruccion massiva, mas en 3 dimensions, de dirigir una còla de tessons armats vestits de trelís fins a l’avaliment total de la còla advèrsa. Lo scenariò teniá sus un papièr de cigareta : la Poritania, un arquipèl d’isclas sens interès es al centre de la cobesiá de las grandas nacions del monde perque una ressorça minièra nègra e costosa plan presada dels tessons s’i tròba : las trufas. S’enseguiràn de missions plenas d’un umor ultrà-referencial, a començar evidentament per la reutilizacion de la Baia dels Tessons de Cuba. Un joiós anti-militarisme primari e l’esperit Canal pertant desaparegut dempuèi longtemps, per tant qu’aja existit un jorn, senhorejavan sus l’ensemble, amb notadament la votz de Yves Lecoq, l’imitator dels Guignols de l’Info.
Clarament pas perfièch, d’una 3D pas totjorn mestrejada a fons e pas supèr polit (normal, es francés), lo jòc es per ieu digne d’èsser salvat per son 26en gra, sas galejadas calhòlas o racistas per de rire (l’allemand es procedurièr, lo francés seductor, lo japonés kamikaza, lo russa comunista, l’american colonialista, l’anglés flegmatic, eca…) e mai que mai per sa possibilitat de jogar fins a 4 amb una sola maneta vist que se jogava cadun son torn coma un jòc de societat, çò que garantissiá de francs escacalasses entre amics e una resèrva de replicas cultas a se sortir a taula. Bon, vos en pòdi ben parlar, mas quicòm me ditz que lo jòc se pòt pas, ara, tornar trobar, ont que siá. Quand pensi que ieu ai gardat ma PlayStation 1 pas que per el, o gaireben…
Sus aquel tròç de nostalgia, vos daissi, sabi qu’es pas deman que se presentarà, mas me cal trobar quicòm a vos presentar per lo numèro 100 de Tòca-Maneta…se jamai soi pas crebat de vielhum dins mon estable abans aquò !


text:
Sent Jòrgi de la Poja
Sent Jòrgi de la Poja (oficialament en francés Saint-Georges-la-Pouge) es ’na comuna marchesa d’Occitània. Administrativament, es situada dins lo departament de Cruesa e la region francesa d’Nòva Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Sent Jòrgi de la Poja.


text:
Còth d'Aspin
« A quate òras, qu'èm au pè deu Còth d'Aspin e que s'aprestam a arpentar los longs cutorns qui amian au som. Darrèr nosautes, la vath que s'ésten pendent que garrapam ; navèras brecas e honsadas qu'apareishen, e horquejan a dreta e a gaucha de cada costat.
Après mieja òra, los pics que començan a puntejar per dessus los costalats darrèr nosautes ; que's desvelan l'un après l'aute, cadun mèi blanc e mèi puntagut que l'aute ; dincas que la linha de la crèsta sud aparesca com las dents d'ua sèga ; qu'eslissan au dessús deus costalats vesins. Lo panorama prometut que comença a préner fòrma. Que s'aprocham de la crèsta deu còth.
Lo Pic deu Mieidia de Bigòrra que's dessina enlà de las nublas uei, que'ns disen los pistaires, e qu'ensajam de veder enfin lo pic mitic qu'avèm contornejat devath las nublas, de Barrègas dinc a Bigòrra e que n'avèvam tostemps pas briga vist.
Qu'èm sonque drin enlà deu som deu còth ; un vintenat de pès de mèi e los atelatges que's trobaran au som quan d'un sol còp, un gigant dòma arredonit que's quilha enlà deu bòrd, e que's suslhèva entà apareisher hens la soa plea mesura de Pic tan longtemps cercat, dètz miles mèi a l'oest, hèra distinctament, medish si èi de l'aute costat de la vath. Que's quilha sol contra lo pè deu cèu ; nat som pòt rivalisar ; los sons contorns que son negres, arrabents e quasi shens nèu ; lo som èi com apitat au dessús de Gavarnia – au dessús de Pau – au dessús de la grana marcha de las planas de Francia, com au dessús de nosautes suu Còth d'Aspin, que'ns espia de haut de la soa mirada rocalhosa pirenenca. »
Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.


text: Nord, Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe, Château d'Audignies, à Audignies, Château de Bellignies, à Bellignies, Château de Coutant, à Saint-Hilaire-sur-Helpe, Château de Gussignies, à Gussignies, Château de Potelle, à Potelle, Château de Rametz, à Saint-Waast-la-Vallée, Château de Trélon, à Trélon, Arrondissement de Cambrai, Château d'Esnes, à Esnes, Château de la Motte Fénelon, à Cambrai, Château de Rieux, à Rieux-en-Cambrésis...etc. Arrondissement de Douai, Château des Frenelles à Bouvignies, Château de Bernicourt, à Roost-Warendin, Château de Gœulzin, à Gœulzin, Château de Montmonrency, à Montigny-en-Ostrevent, Château de Roucourt, à Roucourt, Château d'Auby, à Auby Onder de kaart (google maps) staat een lijst van kastelen in Noord Frankrijk.


text:
Aviso
L'aviso es un naviri de guèrra rapide e d'una talha febla qu'èra utilizada principalament per la Marina francesa per assegurar lei liasons entre lo comandament e lei divèrsei naviris d'una flòta o leis installacions terrèstras. Après la disparicion de la marina de vela, lo tèrme designèt de naviris rapides de talha mejana (coma aquela d'un torpilhaire per exemple) estacionats dins lei colonias. Enfin, a l'ora d'ara, l'aviso es una corveta pichona e generalista destinada a la lucha còntra lei sosmarins e lei naviris de superficia.


text:
La Chapelle-Saint-Ouen
La Chapelle-Saint-Ouen es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de la Capèla-Santa-Ouen es sortida de la fusion l'an 1863 de las parròquias de la Capèla-Santa-Ouen, de Bòsc-Gautier e de Bruquedalle.
Forma latinisée Capellam Sancti Audoeni en 1185 - 1189. Sant Ouen, archevêque de Roan a Modèl:La s-. Normalement Al nòrd de la linha Joret, s'esperariá la forma normanno-picarde capelle cossí per Capelle-los-Grands en lo departament de l'Eure.
De meteis, Bòsc-Gautier (Bosco Gauteri cap a 1240) a testificat jos la siá forma francesa, del temps que la forma normande Bòsc-Vautier es pas pas emplegada.
Bruquedalle (Brokedale 1185 - 1189) es un toponyme anglo-scandinave compausat del vièlh anglés brōaiçò ', ruisseau e del vièlh anglesa dæla ' o vièlh norrois dalr, vallée. Lo tèrme lòsa subsisteix en lo normand enrajola, évier, passat en francés al sens actual.
La commune de la Chapelle-Saint-Ouen est issue de la fusion en 1863 des paroisses de la Chapelle-Saint-Ouen, de Bois-Gautier et de Bruquedalle.
Forme latinisée Capellam Sancti Audoeni en 1185 - 1189. Saint Ouen, archevêque de Rouen au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Normalement au nord de la ligne Joret, on attendrait la forme normanno-picarde capelle comme pour Capelle-les-Grands dans le département de l'Eure.
De même, Bois-Gautier (Bosco Gauteri vers 1240) est attesté sous sa forme française, alors que la forme normande *Bosc-Vautier n'est pas employée.
Bruquedalle (Brokedale 1185 - 1189) est un toponyme anglo-scandinave composé du vieil anglais brōc, ruisseau et du vieil anglais dæl ou vieux norrois dalr, vallée. Le terme dalle subsiste dans le normand dalle, évier, passé en français au sens actuel.


text:
Le Lude
Le Lude es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Lude es una municipalitat del sud de la Sarthe, traversada pel Loir e situada entre Las Mans (45 km), Angieus (60 km) e Tors (50 km). Lo Lude a situat en lo Nautor-Anjau sarthois, sobrenomenat çò Maine angevin.
Le Lude est une commune du sud de la Sarthe, traversée par le Loir et située entre Le Mans (45 km), Angers (60 km) et Tours (50 km). Le Lude est située dans le Haut-Anjou sarthois, surnommé le Maine angevin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos la Ancian Regim, Lo Lude dépendait de la sénéchaussée angevine de Baugé. Lo Lude exercissiá lo poder judicial amb lo sieu tribunal especial o « graèr a sal » de la Anjau.
La distincion del Lude es a l'origina una châtellenie erigida dins comtat per cartas brevets de [[François Ier de França|François Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] l'an 1545[1].
Al Sègle X, la fortalesa primitive, lo castellum Lusdi, aperten als comtes de Anjau. Del fach de la siá posicion, servís a defendre la Anjau contra las incursiós de las Normands, de contunh dels Angleses pendent la guèrra de #Cent Ans.
En 1027, Foulque Nerra, comte d'Anjau, es assiégé dins lo castèl del Lude per las tropas de Alain pòrti de Bretanha e de Herbert Desvelha-Can, comte del Maine.
En 1343, la sal ven un monopòli d'Estat per una ordonnance del rei Philippe VI de Valís, #que institue la gabelle, la taxa sus la sal. Lo Anjau fa partit país de « grand gabelle » e compren setze tribunals especiales o « de graèrs a sal », #qu'aquel del Lude.
En 1790, en lo moment de la creacion dels departaments franceses, la part nòrd-n'es del Anjau, egalament sobrenomenada Nautor-Anjau, en comprenent Lo Lude, La Fletxa e actiu fins als limits de Castell-de detlo-Loir, i aurà ligat al tot nòu departament de la Sarthe. Dempuèi, aquela region es de còps trucada lo Maine angevin. Lo Lude ven cap de-luòc de costat.
Lo 13 d'agost 1810, la municipalitat de Sant-Març-de-Cré a ligat per decrèt a aquela del Lude.
En la nuèch de la Annada invalid (de març) a la Mes invalid (de març), un tren de munitions alemand espeta n'estacion del Lude al continuament d'un acte de sabotage de resistentes locales, en provocant de nombroses dégâts sus las bastissas e abitacions prèpas.
Sous l'Ancien Régime, Le Lude dépendait de la sénéchaussée angevine de Baugé. Le Lude exerçait le pouvoir judiciaire avec son tribunal spécial ou « grenier à sel » de l'Anjou.
La seigneurie du Lude est à l'origine une châtellenie érigée en comté par lettres patentes de [[François Ier de France|François Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]] en 1545[2].
Au Sègle X, la forteresse primitive, le castellum Lusdi, appartient aux comtes d’Anjou. Du fait de sa position, elle sert à défendre l'Anjou contre les incursions des Normands, puis des Anglais durant la guerre de Cent Ans.
En 1027, Foulque Nerra, comte d'Anjou, est assiégé au château du Lude par les troupes d'Alain duc de Bretagne et de Herbert Éveille-Chien, comte du Maine.
En 1343, le sel devient un monopole d'État par une ordonnance du roi Philippe VI de Valois, qui institue la gabelle, la taxe sur le sel. L'Anjou fait partie des pays de « grande gabelle » et comprend seize tribunaux spéciaux ou « greniers à sel », dont celui du Lude.
En 1790, lors de la création des départements français, la partie nord-est de l'Anjou, également surnommée Haut-Anjou, comprenant Le Lude, La Flèche et allant jusqu'aux limites de Château-du-Loir, sera rattachée au tout nouveau département de la Sarthe. Depuis, cette région est parfois appelé le Maine angevin. Le Lude devient chef-lieu de canton.
Le 13 août 1810, la commune de Saint-Mars-de-Cré est rattachée par décret à celle du Lude.
Dans la nuit du Annada invalid (mars) au Mes invalid (mars), un train de munitions allemand explose en gare du Lude à la suite d'un acte de sabotage de résistants locaux, provoquant de nombreux dégâts sur les bâtiments et habitations proches.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Julien Rémy Pesche, diccionari topographique istoric e estatistica de la Sarthe, t.II pàg. 692.
- ↑ Julien Rémy Pesche, dictionnaire topographique historique et statistique de la Sarthe, t.II p. 692.


text:
evier de cuisine en granit blanc e plan granite.
evier de cuisine en granit blanc granite e,evier cuisine granit blanc interesting de en granite,cuisine evier de en granit blanc granite,evier cuisine granit blanc de en e granite,evier cuisine granit blanc de en granite plan travail mat,evier cuisine granit blanc de en granite,evier de cuisine en granite blanc granit plan travail signs gui,evier de cuisine en granite blanc granit plan,evier cuisine granit blanc de en granite,evier de cuisine en granit blanc 2 granite


text:
l
lo freginat de pòrc singlar de Joseta, tant bon que passèt a la T.V. !
Lo mercat per 4 personas
1,5 kg de singlar (dels talhons mai grasses)
2 botelhas de castèlmaure roge
3 lescas espessas de ventresca
3 cabòças d’alh, 6 pastenagas, 4 pòrres
4 cebas, de frigola, 5 clavèls de giròfla
òli d’oliva
sal e pebre
Las aisinas
une coquèla o un topin adobièr
L’estèc del cosinièr
servissètz lo freginat amb de mongetas preparadas, còcòs o lingòts
Metre los talhons de « pòrc » a marinar per 24 oras al pus mens dins de vin roge, reviscolat d’òli d’oliva, de pastenagas, de pòrres, de cebas, d’alh, de frigola, de pebre e qualque clavèl de giròfla.
Un còp que la carn a marinat, esdracar e eissugar los talhons de carn puèi los freginar ( !) al fuòc viu dins una granda coquèla. Flambusclar a la fina de Lengadòc. Apondre 2 cebas chapladas, los lardons e 2 culheirats de farina. Banhar amb un gòt de marinada e completar lo garniment d’espècias amb de pastenagas, de pòrres e doas cabòças d’alh. Banhar per cobrir amb çò que sòbra de marinada, verificar l’adobum e daissar còire almens 4 oras a fuòc plan doç o, melhor, al forn dins un topin adobièr.
Quand lo vòstre freginat es cuèch e que los talhons de singlar se desfan, reglar l’adobum amb un veirat de bon vinagre de vin roge e qualque vesena d’alh chaplada.
Sortir de la cava una Pompador de 7-8 ans.
(tornar a las recèptas)