text:
Giotto di Bondone
Giotto di Bondone o Ambrogiotto di Bondone (Vespignano o Rominano, 1267 - Florença, lo 8 de genièr de 1337) foguèt un pintre, escultor e arquitècte italian, que sas òbras foguèron a l'origina del novelum de la pintura occidentala. Foguèt l'influéncia de sa pintura que provoquèt lo vast movement de la Renaissença del sègle seguent.
Giotto fa part del corrent artistic de la Prerenaissença que se manifèsta en Itàlia a la començança del sègle XIV, e qu'es un de sos mèstres. En aquela fin de l'Edat Mejana, Giotto es lo primièr artista que sa pensada e sa novèla vision del monde ajudan a construire aquel movement, l'umanisme, que plaça l'Òme a la plaça centrala de l'Univèrs e li permet d'èsser mèstre de son pròpri destin.
Las frescas que Giotto pintèt a Florença (glèisa de Santa Croce de Florença), a Assisi (basilica de Sant Francés d'Assisi) e a Pàdoa (capèla dels Scrovegni dins la glèisa de l'Arena de Pàdoa) figuran dins los soms de l'art crestian.
Son influéncia sus las generacions d'artistas que li subrevisquèron es tan granda que se pòt parlar d' « escòlas giottescas » al subjècte d'unas escòlas de pintura de l'epòca. Pintres coma los de l'escòla de Rimini (Giovanni Baronzio, Neri da Rimini, Pietro da Rimini) son considerats coma sos eretièrs[1] Dempuèi lo passatge de Giotto, de mal datar (versemblablament entre 1303 e 1309) dins lor vila, ont venguèt pénher un cicle de frescas (uèi perdudas).
Somari
- 1 Biografia
- 2 L'encontre amb Cimabue
- 3 Citacions al subjècte de Giotto
- 4 Anecdòtas
- 5 Las frescas de la basilica de Sant Francés d'Assisi
- 6 Òbras realizadas a Roma
- 7 Passatge a Rimini
- 8 Las frescas de la glèisa de l'Arena
- 9 Giotto arquitècte : lo campanal de Giotto
- 10 Autras òbras
- 11 Galariá
- 12 Fonts
- 13 Bibliografia
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Giotto nasquèt dins una familha païsana de Colle di Vespignano (o a Romignano), un vilatge prèp de Vicchio di Mugello, al nòrd-èst de Florença, en Toscana.
Dins sa tecnica, Giotto marquèt una ruptura amb l'art gotic italian del Trecento, passant d'una concepcion ieratica de la pintura (representacion dels personatges dins una concepcion pro immobila dins l'estampadura) cap a un cèrt naturalisme. Atal, representèt de scènas ont l'accent foguèt mes sus la comunicacion entre los personatges e la perspectiva amb un ponch de fugida.
Aguèt Taddeo Gaddi per disciple.
Giotto moriguèt a Florença lo 8 de genièr de 1337 e foguèt enterrat amb pompas dins la catedrala que ne foguèt l'arquitècte. Amb la seuna femna, Ciuta di Lapo di Pela, aguèt uèit enfants, que l'ainat, Francesco, foguèt introduch en 1311 dins la companhiá dels pintres de Florença.
Sas pinturas son d'inspiracion religiosa: fòrça retaules, grandas superfícias cobèrtas amb frescas a Pàdoa (scènas de la Bíblia a la capèla de l'Annunziata o dels Scrovegni) e a Assisi (basilica inferiora e, subretot, scènas de la vida de Francés d'Assisi dins la basilica superiora, frescas del Palazzo della Ragione de Pàdoa, destruidas en 1420).
Fòrça artistas modèrnes trobèron l'inspiracion dins l'òbra de Giotto, - ont posèron a la font d'un umanisme que demòra valable a totas las epòcas.
L'encontre amb Cimabue[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, reculhida per Lorenzo Ghiberti e Giorgio Vasari, « Giotto enfant auriá començat per gardar las cabras de son paire Bondone, e lo pintre Cimabue, lo susprenguèt que dessenhava sus una pèira amb de carbon sus las ribas d'un riu; meravilhat per son engenh primaic, auriá menat lo pastorèl, qu'aviá una dotzena d'annadas, dins son talhièr ». Se pòt véser la pèira commemorativa prèp del pont ont se seriá tengut aquel encontre ipotetic.
D'autres tèxtes pus recents afirman que se serián encontrats a Florença. Ça que la, es plan Cimabue que acertèt la formacion d'aquel mainat talentós.
Citacions al subjècte de Giotto[modificar | modificar la font]
Mai d'un testimòni literari, que ditz pas gaire sus la vida de Giotto, senhalan l'impacte de l'òbra de Giotto sus sos contemporanèus coma Dante, que foguèt son amic, dins lo cant XI del Purgatòri, coma Boccacio dins la novèla VI,5 Decameron, coma dins Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori.
Boccacio, dins una novèla del Decameron, (1350) :
« Aguèt un engenh tan poderós, que la Natura, maire e creairitz de totas causas, produit pas res, jos las eternalas evolucions celèstas, que foguèt capable de reproduire amb l'estilet, la pluma o lo pincèl : reproduccion tan perfiècha que, per los uèlhs, foguèt pas una còpia, mas lo modèl meteis. Plan sovent sos òbras enganèron lo sens visual, e òm prenguèt per la realitat çò qu'es una pintura »
« Se rapòrta que Giotto, dins sa jovença, pintèt un jorn d'un biais tan frapant una mosca sul nas d'una cara començada per Cimabue que lo mèstre, quand tornèt a son trabalh, temptèt mai d'un còp de la cochar amb la man abans de s'apercebre de son error Le Vite »
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
Lo papa Beneset XII, via un de sos emissaris, cachèt Giotto de li balhar la pus pura pròva de son talent. Aquel darrièr tracèt sus un fuèlh destinat al pontife sobeiran un cercle perfèit a man levada. L'ancian pastorèl demostrèt son engenh e poguèt alavetz viatjar a Roma per realizar mai d'una òbras.
Las frescas de la basilica de Sant Francés d'Assisi[modificar | modificar la font]
Las parets de la glèisa superiora de la basilica de Sant Francés d'Assisi, son cobèrtas de las frescas extraordinàrias realizadas dins lo darrièr decenni del sègle XIII.
Aquelas frescas, qu'inaugurèron un biais de pénher novèl e vivent, eissit de l'observacion de la natura, la precision expressiva de las actituds e dels traits, segurament, excitèron lo vam dels contemporanèus. Foguèt lo primièr còp qu'òm alassèt amb fòrça amb la tradicion bizantina.
Òbras realizadas a Roma[modificar | modificar la font]
A Roma, Giotto executèt qualques òbras que mai d'una foguèron perdudas o arroïnadas, demest elas un Crucific pintat a la destrempa per la glèisa de Santa Maria sopra Minerva, o las frescas de San Giorgio in Velabro.
La pus importanta de las òbras de Giotto dins la Basilica de Sant Pèire, es la celèbra mosaïca monumentala de La Navicella, qu'orna uèi lo vestibul de l'immensa glèisa - primitivament decorèt la faciada -, e lo retaule del grand altar, conservat dempuèi lo sègle XV dins la sacristia dels canonges.
Passatge a Rimini[modificar | modificar la font]
La preséncia de Giotto a Rimini es pas de bon datar amb precision, mas son influéncia suls artistas de l'escòla de Rimini (Giovanni Baronzio, Pietro da Rimini, Neri da Rimini) es incontestabla.
Las frescas de la glèisa de l'Arena[modificar | modificar la font]
De 1303 a 1306, Giotto foguèt a Pàdoa ont pintèt las cinquanta tres frescas de la capèla Scrovegni o capèla de Santa Maria dell'Arena dins la glèisa de l'Arena, que son consideras coma son cap d'òbra e un dels tornament de l'istòria de la pintura europèa. Aviá probablament quaranta ans quand comencèt la decoracion de la capèla.
Giotto arquitècte : lo campanal de Giotto[modificar | modificar la font]
Coma arquitècte e coma escultor, Giotto daissèt a Florença un monument fòrça elegant e armoniós, lo campanal de la catedrala. Foguèt lo 12 de abril de 1334 que la comuna de Florença nomenèt Giotto « Magnus magister (Grand mèstre) e capomaestro (cap arquitècte) de Santa Maria del Fiore, (Santa Reparata a l'epòca). Aquela catedrala, començada per Arnolfo di Cambio, aviá pas encara de faciada, de copòla e de campanal.
Son òbra incontestabla es lo campanal, torre carrada amb tres estatges de fenèstras, a 84 mètres de naut. Es decorat fins al som d'incrustacions de marbres colorats, enauçat de bas-relèus e d'estatuas.
Autras òbras[modificar | modificar la font]
- Basilica de Santa Croce de Florença :
- la vida de Sant Francés dins la capèla Bardi ;
- Cicle de la vida de Sant Silvèstre amb son disciple Maso di Banco ;
- Frescas de las Scènas de la vida de Sant Joan Baptista dins la capèla de la familha Peruzzi
- Las òbras de Giotto als Oficis de Florença :
- Viege d'Ognissanti, vèrs 1310
- Musèu del Lovre, París :
- Crucific pintat, vèrs 1315
- Sant Francés d'Assisi recebent los estigmats, vèrs 1295 / 1300
- Metropolitan Museum of Art, Nòva York :
- L'Epifania, vèrs 1320, pintura
- National Gallery of Art, Washington, DC :
- La Madòna, vèrs 1320,
- Autres :
- Sant Francés donant la sieuna tunica al paure
Galariá[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- (fr) Article « Giotto » de « La grande encyclopédie : inventaire raisonné des sciences, des lettres et des arts », réalisée par une société de savants et de gens de lettres sous la direction de MM. Berthelot, Hartwig Derenbourg, F.-Camille Dreyfus [et al.] Réimpression non datée de l'édition de 1885-1902. Paris, Société anonyme de « La grande encyclopédie », [191-?], tome XVIII, pages 953 et suiv.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Article « Giotto » de La grande encyclopédie : inventaire raisonné des sciences, des lettres et des arts. Réalisée par une société de savants et de gens de lettres sous la direction de MM. Berthelot, Hartwig Derenbourg, F.-Camille Dreyfus [et al.] Réimpression non datée de l'édition de 1885-1902, Paris.
- Marcel Brion, Giotto, Rieder, 1928
- Élisabeth Crouzet-Pavan, Enfers et paradis. L'Italie de Dante et de Giotto, 490 pages, Paris, Albin Michel, 2004 - (ISBN 2-226-14258-4)
- Marcelin Pleynet, Giotto - Paris, Mazan, 1985 - (ISBN 2-85025-073-2)
- Luciano Bellosi, La pecora di Giotto, Turin (1985)
- Luciano Bellosi, Giotto et son héritage artistique[2], traduit de l'italien par CIEL[3], 1 vol. 383 p. - Paris : Le Figaro, coll. Les grands maîtres de l'art Modèl:Numéro, 2008 - (ISBN 2-81050-019-2)
- Francesca Flores d'Arcais, Giotto, Actes Sud/Motta, 2001 - (ISBN 2-7427-3261-6)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (pl) Art Gallery - Giotto di Bondone
- (fr) Texte sur les fresquistes florentins : Giotto et ses continuateurs
- (en) Giotto di Bondone dans Artcyclopedia
- (fr) article de A. pératé dans l'Encyclopédie de l'Agora
- Web Gallery of Art
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luciano Bellosi, Giotto e son eretatge artistic
- ↑ Les peintres étudiés par Luciano Bellosi comme « héritiers » de Giotto : Filippo Rusuti, Pietro Cavallini, Duccio di Buoninsegna, Giovanni da Rimini, Neri da Rimini, Pietro da Rimini, Simone Martini, Pietro Lorenzetti, Ambrogio Lorenzetti, Matteo Giovannetti, Maso di Banco, Puccio Capanna, Taddeo Gaddi, Giovanni da Milano, Giottino, Giusto de Menabuoi, Altichiero da Zevio, Jacopo Avanzi, Jean Pucelle, les Frères de Limbourg
- ↑ CIEL = Centre international d'études linguistiques
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XIII
- Pintre italian del sègle XIV
- Pintre d'art sacrat
- Pintre italian
- Arquitècte italian
- Naissença en 1267
- Decès en 1337
- Pages using ISBN magic links


c: text/html

text:
Calendièr julian
Lo calendièr julian es una refòrma del calendièr roman introducha per Juli Cesar en 46 abC. Utilizat dins la Roma antica a partir de 45 abC, demòra emplegat fins a son remplaçament pel calendièr gregorian a partir de la fin del sègle XVI e dins d'unes païses fins al sègle XX. Es encara utilizat pels Berbèrs, dins los monastèris del Mont Atòs e per mantuna Glèisa nacionala ortodòxa, que la mai nombrosa d'entre elas es la Glèisa Ortodòxa Russa.
Somari
- 1 Caracteristicas
- 2 Istoric
- 3 Vejatz tanben
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Estructura generala[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian es un calendièr solar. Compta 12 meses de 29, 30 o 31 jorns que conduson a un total de 365 jorns per una annada comuna.
Per melhor aproximar la durada de l'annada tropica (environ 365,2422 jorns) e doncas evitar un decalatge progressiu de las sasons, lo calendièr julian emplega un jorn intercalar cada quatre ans ; l'annada correspondenta compta 366 jorns. En mejana, una annada del calendièr julian dura doncas 365,25 jorns.
Mes[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian comportava dotze meses, nomenats januarius, februarius, martius, aprilis, maius, junius, quintilis (mai tard, julius), sextilis (mai tard augustus), september, october, november e december, coma lo calendièr roman anterior.
La refòrma juliana lor balhèt lors longors modèrnas. De per abans, èran respectivament de 29, 28, 31, 29, 31, 29, 31, 29, 29, 31, 29 e 29 jorns. Passèron a 31, 28, 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30 e 31. L'ancian mes intercalar de 27 jorns foguèt suprimit e remplaçat per l'adjoncion d'un jorn suplementari a februarius las annadas bissextilas.
Al sègle XIII, Sacrobosco emetèt l'ipotèsi que los meses del calendièr roman precedent alternavan 30 e 29 jorns e que la refòrma iniciala de Cesar balhava 29 jorns a februarius e 30 a sextilis, August transferiguèt un jorn de februarius a sextilis aprèp lo cambiament d'aquel mes en son onor. De fonts nombrosas la contredison explicitament.
Annadas[modificar | modificar la font]
Identificacion e numerotacion[modificar | modificar la font]
Divèrses sistèmas d'identificacion de las annadas son estats emplegats amb lo calendièr julian. Pels Romans, lo metòde dominant consistissiá a la nomenar d'aprèp los dos consuls eponims qu'i prenián ofici, çò que s'efectuava lo 1èr de genièr dempuèi -153. Los Romans tanben utilizèron, de còps, l'annada de règne de l'emperaire, e cap a la fin del sègle IV, los documents èran datats segon lo cicle de 15 ans de l'indiccion. En 537, Justinian impausèt la mencion del nom de l'emperaire e de son annada de règne en mai de la de l'indiccion e del consul eponim, tot en autorizant l'usatge d'èras localas.
En 309 e 310, e mai a de datas ulterioras, cap de consul foguèt pas apuntat. Dins aquel cas, la data consulara èra donada en indicant lo nombre d'annadas dempuèi lo darrièr consul (datacion postconsulara). Aprèp 541, sol l'emperaire dirigiguèt lo consulat, tipicament pendent una sola annada, e la datacion postconsulara venguèt la nòrma. Lo sistèma, obsolèt, foguèt formalament abolit per Leon VI en 888.
L'ab Urbe condita, la datacion « a partir de la fondacion de la vila » (es a dire de Roma), s'utilizèt sonque rarament per designar las annadas. Aquel metòde servissiá als istorians romans per determinar lo nombre d'annadas entre dos eveniments e diferents istorians podián utilizar mantuna data.
L'adopcion del calendièr julian condusiguèt a maitas èras localas, coma l'èra d'Actium o l'èra ispanica, e d'unas s'utilizèron pendent un temps certan. L'èra dels Martiris, tanben nomenada anno Diocletiani, foguèt utilizada pels crestians d'Alexàndria per datar lors Pascas pendent los sègles IV e V, e contunha d'o èsser per las Glèisas còpta e etiopiana.
Dins l'èst de la Mediterranèa, los esfòrces dels cronografes crestians coma Anian d'Alexàndria per datar la creacion del monde d'aprèp la Bíblia condusiguèron a l'introduccion d'èras d'Anno Mundi basadas sus aquel eveniment. La mai importanta es l'Etos Kosmou, utilizada dins lo monde bizantin a partir del sègle X e en Russia fins a 1700. A l'oèst, a l'entorn de 527, Denys lo Pichon prepausèt lo sistèma de l'anno Domini, es a dire « annada del Senhor », que s'es gradualament espandida dins lo monde crestian : las annadas se numerotavan a partir de la data supausada de l'incarnacion o de l'anonci del Crist, lo 25 de març de l'an 1 (siá en l'an 753 ab Urbe condita).
Jorn de l'an[modificar | modificar la font]
L'annada consulara del calendièr roman començava lo 1èr de genièr dempuèi 153 abC e aquel punt foguèt pas modificat per la refòrma juliana (d'autres tipes d'annadas podián començar un autre jorn, coma l'annada religiosa o l'annada tradicionala). En revenge, de calendièrs locals alinhats sul calendièr julian poguèron conservar una data de començament d'annada diferenta. En Egipte, lo calendièr alexandrin començava lo 29 d'agost (lo 30 d'agost aprèp una annada bissextila). Maites calendièrs provincials locals l'alinhèron sus l'anniversari d'August, lo 23 de setembre. L'indiccion provoquèt l'adopcion del 1èr de setembre coma començament d'annada dins l'Empèri Bizantin ; aquela data es encara utilizada dins la Glèisa Ortodòxa pel començament de l'annada liturgica. Quand Vladimir Ièr de Kiev adoptèt lo calendièr julian en 988, l'annada foguèt numerotada Anno Mundi 6496 e comencèt lo 1èr de març, sièis meses aprèp lo començament de l'Anno Mundi bizantina del meteis numèro. En 1492 (Anno Mundi 7000), Ivan III tornèt alinhar lo començament d'annada al 1èr de setembre ; l'Anno Mundi 7000 durèt pas, doncas que sièis meses en Russia, del 1èr de març al 31 d'agost de 1492.
A l'Edat Mejana, dins las regions d'Euròpa de l'Oèst afiliadas a la Glèisa Catolica Romana, los calendièrs contunhèron d'afichar los meses en 12 colomnas de genièr a decembre, en començant al 1èr de genièr. Çaquelà, la màger part d'aqueles païses comencèron la numerotacion de l'annada a una fèsta religiosa importanta, coma al 25 de decembre (nativitat de Jèsus), al 25 de març (incarnacion de Jèsus), o quitament a Pascas coma en França.
Al sègle IX, s'utilizèt lo 25 de març coma començament d'una annada novèla dins lo sud d'Euròpa. Aquela practica s'espandiguèt en Euròpa a partir del sègle IX e en Anglatèrra a la fin del sègle XII. Per exemple, los archius parlamentaris angleses enregistrèron l'execucion de Carles Ièr lo 30 de genièr de 1648, quitament se la data correspondriá a çò que seriá actualament considerat coma lo 30 de genièr de 1649.
La màger part dels païses d'Euròpa de l'Oèst desplacèron lo jorn de l'an al 1èr de genièr abans lor adopcion del calendièr gregorian (tanben quitament abans sa creacion en 1582), principalament pendent lo sègle XVI. La lista seguenta ne balha qualques exemples :
- 1522 : Venècia
- 1529 : Suècia
- 1544 : Sant Empèri Roman Germanic
- 1556 : Espanha, Portugal
- 1559 : Prússia, Danemarc
- 1564 : França
- 1576 : Païses Basses del Sud
- 1579 : Lorena
- 1583 : Republica batava
- 1600 : Escòcia
- 1700 : Russia
- 1721 : Toscana
- 1752 : Anglatèrra
Intercalacion[modificar | modificar la font]
Principi[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian prevei l'apondon d'un jorn intercalar cada quatre ans per obténer una annada mejana de 365,25, pròcha de la valor de l'annada tropica de 365,2422. Çaquelà, aquel sistèma apond tròp d'annadas bissextilas e condutz a un descalatge mejan dels equinòccis d'environ 11 minutas de mai lèu cada annada, siá un jorn en 134 ans. Es possible qu'aquel problèma siá estat conegut de Cesar a la creacion del calendièr, mas qu'i aja pas acordat d'importància. Aqueste escart condusiguèt, a tèrme, a l'adopcion de la refòrma gregoriana en 1582.
Posicion[modificar | modificar la font]
La posicion exacta del jorn bissextil dins lo calendièr julian original es pas coneguda amb certitud. En 238, Censorinus declarava qu'èra inserit aprèp las Terminalas (23 de febrièr)[1]. Éra doncas seguit dels cinc darrièrs jorns de febrièr, es a dire a. d. VI, V, IV, III e prid. Kal. Mart. (aqueles jorns correspondon als 24 a 28 de febrièr dins una annada comuna e als 25 a 29 de febrièr dins una annada bissextila). Totes los escrivans ulteriors, coma Macròbe cap a 430[2], Bède en 725[3] e los computistas medievals seguiguèron aquesta règla, tot coma lo calendièr liturgic de la Glèisa Catolica Romana fins a 1970.
Los jorns dels meses foguèron numerotats d'un biais consecutiu sonque a la fin de l'Edat Mejana. Lo jorn bissextil foguèt alara considerat coma lo darrièr jorn de febrièr, es a dire lo 29 de febrièr.
Istoric[modificar | modificar la font]
Motivacion[modificar | modificar la font]
Abans la refòrma juliana, lo calendièr roman possedissiá mantuna règla per las intercalacions. Una annada comuna se compausava de 12 meses per un total de 355 jorns. Un mes intercalar de 27 jorns, lo mensis intercalars, èra de còps inserit entre febrièr e març : èra inserit aprèp los 23 o 24 primièrs jorns de febrièr, los cinc darrièrs jorns de febrièr que venián los cinc darrièrs del mes intercalar. Al total, 22 o 23 jorns èran aponduts per formar una annada intercalara de 377 o 378 jorns.
Segon los escrivans ulteriors Censorinus[1] e Macròbe[2], lo cicle d'intercalacion ideal consistissiá en annadas comunas de 355 jorns en alternància amb d'annadas intercalaras de 377 o 378 jorns, alternativament. Amb aqueste sistèma, una annada romana possedissiá en mejana 366,25 jorns cada quatre ans, siá un descalatge mejan d'un jorn per an respècte al solstici o a l'equinòcci. Macròbe descriu un rafinament, per un periòde de uèch ans cada 24 ans, que compreniá pas que tres annadas intercalaras, caduna de 377 jorns. Aquel principi permet de menjenar la longor de l'annada a 365,25 jorns sus 24 ans, la raprochant de la de l'annada tropica. En practica, las intercalacions se produsiguèron pas sistematicament segon aquel sistèma, mas èran determinadas pels pontifes. Los elements istorics mostrèron que foguèron netament mens regularas que dins aquel esquèma ideal, generalament cada dos o tres ans mas de còps omeses pendent pus longtemps, e a l'ocasion utilizadas al moment de doas annadas consecutivas.
S'èra utilizat corrèctament, aquel sistèma permetiá a l'annada romana de demorar grossièrament alinhada sus l'annada tropica. Çaquelà, se tròp d'intercalacions èran omesas, coma al moment de la Segonda Guèrra Punica o de las Guèrras civilas romanas, lo calendièr se descalava rapidament. Amai, coma las intercalacions èran determinadas pro tardièrament, un ciutadan roman ordinari coneissiá pas la data oficiala, particularament se se trobava luènh de Roma. Per aquelas rasons, las darrièras annadas abans la refòrma juliana foguèron ulteriorament nomenadas « annadas de la confusion ». Pendent las annadas que Juli Cesar exercissiá la carga de pontifex maximus abans la refòrma, entre -63 e -46, solas cinc intercalacions foguèron practicadas al luòc de uèch, e cap d'elas se produsiguèt pas entre -51 e -46.
La refòrma juliana aviá doncas per tòca de corregir definitivament aqueste problèma en creant un calendièr que demorava alinhat d'un biais simple amb lo Solelh sens intervencion umana.
Refòrma juliana e adopcion[modificar | modificar la font]
Coma pontifex maximus, Juli Cesar aviá la carga de fixar lo començament de cada annada. La refòrma juliana foguèt introducha a son iniciativa en -46 e dintrèt en vigor en -45, siá en 709 ab urbe condita dins lo calendièr roman. Foguèt causida aprèp consultacion amb l'astronòm Sosigèni d'Alexàndria e probablament concebuda per aproximar l'annada tropica, coneguda dempuèi almens Iparc.
La primièra etapa de la refòrma foguèt lo realinhament del començament de l'annada romana amb l'annada tropica. Del fach de las intercalacions absentas, lo calendièr roman aviá acumulat 90 jorns de retard. L'annada -46 aguèt doncas 445 jorns. Aquela annada ja èra estada espandida de 355 a 378 jorns per l'insercion d'un mes intercalar regular en febrièr. Quand Cesar decretèt la refòrma, probablament aprèp son retorn de la campanha africana a la fin de quintilis (julhet), apondèt 67 autres jorns en intercalant dos meses intercalars excepcionals entre novembre e decembre. Ciceron nomena aqueles meses intercalaris prior e intercalaris posterior dins una letra escricha a aquela epòca ; lor longor individuala es desconeguda, tot coma la posicion dels nones e dels ides a l'interior. L'annada -45 foguèt la primièra annada d'operacion del calendièr novèl.
Los meses julians foguèron formats en apondent dètz jorns a una annada romana comuna prejuliana de 355 jorns, condusent a una annada de 365 jorns : dos jorns foguèron aponduts a januarius (genièr), sextilis (agost) e december (decembre), un a aprilis (abril), junius (junh), september (setembre) e november (novembre). Los meses prenguèron las longors qu'an actualament dins lo calendièr gregorian.
Macròbe pretend qu'aqueles jorns addicionals foguèron aponduts immediatament aprèp lo darrièr jorn de cadun d'aqueles meses per evitar de desplaçar de las fèstas establidas[2]. Çaquelà, coma las datas romanas aprèp los ides d'un mes èran comptadas a rebors relativament al començament del mes seguent, aqueles jorns suplementaris aguèron per efièch d'aumentar lo compte inicial del jorn situat just aprèp los Ides. Los Romans de l'epòca nascuts aprèp los Ides d'un tal mes reagiguèron diferentament a aquel cambiament de lor data d'anniversari. Marc Antòni lo conservèt al 14en jorn de januarius, çò que lo faguèt passar de a.d. XVII Kal. Feb. a a.d. XIX Kal. Feb., una data qu'existissiá pas de per abans. Livi la conservèt a a.d. III Kal. Feb., çò que la descalèt del 28en al 30en jorn d'januarius, un jorn que lai encara existissiá pas abans. August conservèt la seuna al 23en jorn de september, mas las doas datas, l'anciana a.d. VIII Kal. Oct. e la novèla a.d. IX Kal. Oct., èran celebradas dins qualques endreches.
L'ancian intercalaris, mes intercalar, foguèt abolit. Lo jorn intercalar novèl foguèt nomenat ante diem bis sextum Kalendas Martias, generalament abreujat en a.d. bis VI Kal. Mart. ; l'annada que lo conteniá, annus bissextus.
Correccion d'August[modificar | modificar la font]
Quitament se l'intercalacion juliana èra mai simpla que la del calendièr roman precedent, foguèt aparentament mal aplicada al començament. Los pontifs — lo grop de preires encargat de manténer lo calendièr dins la societat romana e responsable de l'aplicacion del calendièr novèl — comprenguèron aparentament mal l'algoritme e apondèron un jorn intercalar cada tres ans, e non pas cada quatre ans. August corregiguèt aquel problèma aprèp 36 ans en sautant mantun jorn intercalar per tornar alinhar l'annada, puèi en aplicant la frequéncia corrècta.
La seguida de las annadas bissextilas d'aquel periòde es pas balhada explicitament per cap de font anciana, quitament se l'existéncia d'un cicle triannadièr es confirmada per una inscripcion datant de -9 o -8. Lo cronologista Joseph Scaliger establiguèt en 1583 que la refòrma d'August foguèt instituida en -8 e ne dedusiguèt que las annadas bissextilas foguèron -42, -39, -36, -33, -30, -27, -24, -21, -18, -15, -12, -9, 8, 12, etc. Aquela proposicion es encara la mai acceptada. De còps, s'es suggerit que la primièra annada de la refòrma juliana, -45, tanben èra bissextila.
D'autras solucions son estadas prepausadas. En 1614, Kepler emetèt l'ipotèsi que la seguida corrècta èra -43, -40, -37, -34, -31, -28, -25, -22, -19, -16, -13, -10, 8, 12, etc. En 1883, lo cronologista alemand Matzat prepausèt -44, -41, -38, -35, -32, -29, -26, -23, -20, -17, -14, -11, 4, 8, 12, etc., sus la basa d'un passatge de Dio Cassius mencionant un jorn intercalar en -41 supausadament « contrària a la règla [de Cesar] ». Dins les annadas 1960, Radke argumentèt que la refòrma foguèt instituida quand August venguèt pontifex maximus en -12, suggerent la seguida -45, -42, -39, -36, -33, -30, -27, -24, -21, -18, -15, -12, 4, 8, 12, etc. Dins totes los cases, lo calendièr roman foguèt alinhat tornarmai amb lo calendièr julian a partir del 26 de febrièr 4 ; amb la solucion de Radke, tre lo 26 febrièr -1.
En 1999 foguèt descobèrt un papir egipcian que balhava un efemerid de l'annada -24 per las datas romanas e egipcianas, suggerent la sequéncia -44, -41, -38, -35, -32, -29, -26, -23, -20, -17, -14, -11, -8, 4, 8, 12, etc, pròcha de la prepausada per Matzat.
Modificacions ulterioras[modificar | modificar la font]
En rason de la contribucion importanta de Juli Cesar e d'August al calendièr, quintilis foguèt renomenat julius en -44 e sextilis, augustus en -8. Quintilis foguèt rebatejat en onor de Cesar perque s'agissiá del mes de sa naissença. Segon un senatus consult citat per Macròbe, sextilis foguèt renomenat en onor d'August perque d'eveniments nombroses de son accession al poder se produsiguèron en aquel mes.
D'autres meses foguèron renomenats per d'autres emperaires, mas cap de cambiament sembla pas d'aver subreviscut a lor mòrt. Caligula nomenèt september en germanicus. Neron nomenèt aprilis en neroneus, maius en claudius e junius en germanicus. Domician nomenèt september en germanicus e october en domitianus. September tanben foguèt nomenat antoninus (en onor d'Antonin lo Piós) e tacitus (per Marcus Claudius Tacite), november en faustina (Faustina l'Anciana) e romanus. Comòde rebategèt la totalitat dels dotze meses per sos noms e designacions : amazonius, invictus, felix, pius, lucius, aelius, aurelius, commodus, augustus, herculeus, romanus e exsuperatorius.
Carlesmanhe renomenèt tanben los meses en vièlh naut alemand, mas aquela operacion foguèt pus perena que la dels emperaires romans. Aqueles noms foguèron utilizats fins al sègle XV en Alemanha e als Païses Basses, e fins al sègle XVIII amb qualques modificacions. De genièr a decembre : Wintarmanoth, Hornung, Lentzinmanoth, Ostarmanoth, Wonnemanoth, Brachmanoth, Heuvimanoth, Aranmanoth, Witumanoth, Windumemanoth, Herbistmanoth e Heilagmanoth.
Lo descompte dels ides e de las calendas, que compreniá una setmana de uèch jorns o nundines, foguèt remplaçat per la setmana de sèt jorns a l'entorn del sègle III. Constantin introduguèt en 312 lo dimenge coma jorn feriat dins aquela setmana.
Refòrma gregoriana e desuetud[modificar | modificar la font]
Lo calendièr julian foguèt d'utilizacion comuna en Euròpa e en Africa del Nòrd de l'epòca de l'Empèri Roman fins a 1582, quand lo papa Gregòri XIII promulguèt lo calendièr gregorian. Aquela refòrma èra renduda necessària per l'excès de jorns intercalars del sistèma julian per rapòrt a las sasons astronomicas. En mejana, los solsticis e los equinòccis avançan d'11 minutas per an per rapòrt a l'annada juliana. Iparc e benlèu Sosigèni ja avián pres consciéncia d'aquel problèma, mas, visiblament, foguèt pas jutjat important a l'epòca de la refòrma juliana. Çaquelà, lo calendièr julian se descala d'un jorn en 134 ans. En 1582, èra descalat de dètz jorns a respècte dels fenomèns astronomics, una complicacion problematica pel calcul de la data de Pascas, la quala es fondamentala dins lo calendièr liturgic crestian e que se deu produire aprèp l'equinòcci vernal.
Lo calendièr gregorian foguèt lèu adoptat pels païses majoritàriament catolics (Espanha, França, Polonha, Portugal, la màger part d'Itàlia, etc.) : en França, per exemple, Enric III faguèt seguir lo dimenge 9 de decembre de 1582 pel diluns 20 de decembre de 1582. Los païses protestants seguiguèron mai tard e los païses ortodòxes encara aprèp. Dins l'Empèri Britanic, lo 2 de setembre de 1752 foguèt seguit pel 14 de setembre de 1752. Entre 1700 e 1712, Suècia utilizèt un calendièr julian modificat, e adoptèt lo calendièr gregorian en 1753. Russia utilizèt lo calendièr julian fins a 1918 (als tèrmes d’un decret del Conselh dels Comissaris del Pòble del 24 de genièr de 1918 e conformament al qual un escart de 13 jorns sul calendièr tradicional julian, èra decretat. Atal, lo 31 de genièr de 1918 foguèt seguit non pas pel 1èr mas pel 14 de febrièr), aprèp la Revolucion Bolchevica e Grècia fins a 1923. Los dos calendièrs contunhèron de s'escartar pendent aquel periòde : en 1700, la diferéncia passèt a 11 jorns, a 12 en 1800, e 13 en 1900, valor que conservarà fins a 2100.
Se totes los païses ortodòxes (la màger part en Euròpa de l'Èst e del Sud-Èst) an adoptat lo calendièr gregorian abans 1927, es pas lo cas de lors Glèisas nacionalas. En mai de 1923, un sinòde a Istambol prepausèt un calendièr julian revisat, constituit d'una partida solara identica al calendièr gregorian (e qu'o demorarà fins a 2800) e d'una partida lunara calculant la data de Pascas per observacion astronomica a Jerusalèm. Totas las Glèisas Ortodòxas refusèron la partida lunara ; gaireben totas las Glèisas Ortodòxas actualas contunhan de celebrar Pascas segon lo calendièr julian (la Glèisa Ortodòxa de Finlàndia utiliza lo calendièr gregorian).
La partida solara del calendièr julian revisada foguèt acceptada sonque per qualques Glèisas Ortodòxas, dins l'esper d'un dialòg melhor amb la Glèisa d'Occident : lo Patriarcat Ecumenic de Constantinòple, los patriarcats d'Alexàndria e d'Antiòquia, las Glèisas Ortodòxas de Grècia, Chipre, Romania, Polonha, Bulgaria (en 1963) e America (de parròquias d'aquesta darrièra an encara drech d'utilizar lo calendièr julian). Las Glèisas Ortodòxas de Jerusalèm, Russia, Macedònia, Serbia, Georgia e Ucraïna contunhan d'utilizar lo calendièr julian (e mai qualques Glèisas esquismaticas, vièlhas calendaristas). Festejan per exemple la Nativitat lo 25 de decembre julian, es a dire lo 7 de genièr gregorian fins a 2100. De parròquias occidentalas de la Glèisa Ortodòxa Russa celèbran la Nativitat lo 25 de decembre georgian, e mai las del Diocèsi ortodòxe bulgar en America, abans e aprèp lo transferiment en 1976 d'aquel diocèsi de la Glèisa Ortodòxa Russa fòra frontièras a la Glèisa Ortodòxa en America.
Usatge actual[modificar | modificar la font]
En defòra d'unas Glèisas Ortodòxas, lo calendièr julian es encara utilizat en Africa del Nòrd, çò los Berbèrs. Lo calendièr berbèr es utilizat dins una tòca agricòla. Lo primièr jorn de l'annada correspond actualament al 14 genièr del calendièr gregorian.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Calendièr
- Calendièr solar
- Calendièr roman
- Calendièr julian proleptic
- Calendièr julian revisat
- Calendièr gregorian
- Passage al calendièr gregorian
- Comput
- Jorn julian
- Annada juliana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo calendièr julian, Calendièrs Saga. Consultat lo 23/09/2008
- (fr) Lo calendièr julian, AltCal. Consultat lo 23/09/2008
- (en) Calendar Converter - Julian calendar, Fourmilab. Consultat lo 23/09/2008

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Juraments d'Estrasborg
Los juraments d'Estrasborg (en latin Sacramenta Argentariae), son de manuscrits que foguèron redigit per oficializar una aliança signada lo 14 de febrièr de 842, entre dos felens de Carlesmanhe, Carles lo Calvet e Loís lo Germanic, contra las ambicions de son fraire ainat, Lotari Ièr.
Los juraments son redigits dins las doas lengas dels sobeirans: lenga alemanda (germanica) per Loís lo Germanic e lenga romanica per Carles lo Calvet.
La lenga romanica del manuscrit es uèi generalament considerada coma una lenga d'oïl, primièra atestacion d'un protofrancés[1]. Pasmens, d'autres cercaires supausan que los Juraments d'Estrasborg son redigits en occitan. En particular, lo lingüista italian Arrigo Castellani a publicat d'articles nombroses per demostrar l'occitanitat del tèxt[2]: lo situa dins un ancian dialècte occitan de Peitieus, ja que Peitieus èra dins una zòna occitanofòna abans lo sègle XIII. Tanben, segon una ipotèsi d'Hans Stroh, professor d'occitan a l'universitat de Munic, aquesta lenga romanica seriá per part d'occitan, pus precisament un ancian dialècte auvernhat del sud, region qu'èra una possession de Carles lo Calvet. [3] Lo tèxt contendriá tanben un fons lexical comun francés-occitan.
Extrach del jurament en lenga romanica[modificar | modificar la font]
"Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di in avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit."
Per l'amor de Dieu e pel pòble crestian e nòstre salvament comun, a partir d'uèi, e tant que Dieu me donarà saber e poder, salvarai mon fraire Carles per mon ajuda e en tota causa, coma òm deu salvar son fraire, segon drechura, a condicion que el faga parièr per ieu, e tendrai pas jamai amb Lotari cap plaid que, de ma volontat, pòsca èsser daumatjós a mon fraire Carles.
Extrach del jurament en lenga tudesca[modificar | modificar la font]
Lo meteis extrach dins çò qu'es probablament una forma de francic:
"In Godes minna ind in thes christianes folches ind unser bedhero gealtnissi, fon thesemo dage frammordes, so fram so mir Got geuuizci indi mahd furgibit, so haldih tesan minan bruodher, soso man mit rehtu sinan bruodher scal, in thiu, thaz er mig sosoma duo ; indi mit Ludheren in nohheiniu thing ne gegango, zhe minan uuillon imo ce scadhen uuerhen."
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Cerquiglini : La naissance du français, París, Presses universitaires de France, 1991 (Que-sais-je ?) ; 3ena ed. mesa a jorn, 2007.
- ↑ Vejatz per exemple: CASTELLANI Arrigo (1967) “L’ancien poitevin et le problème linguistique des Serments de Strasbourg” [1969, Cultura neolatina, 29] [reed. in CASTELLANI Arrigo (1980) Saggi di linguistica e filologia italiana e romanza (1946-76), Roma, vol. 3]; CASTELLANI Arrigo (1978) “Nouvelles remarques au sujet de la langue des Serments de Strasbourg”, Travaux de littérature et de linguistique, 16; CASTELLANI Arrigo (1986) “Precisazioni sulla lingua dei Giuramenti di Strasburgo”, Actes du XVIIe Congrès international de linguistique et philologie romanes, vol. 9: Critique et édition des textes, Ais de Provença: Université de Provence.
- ↑ [1] Hans Stroh e lo jurament d'Estrasborg Blog de l'IEO 12, seccion departamentala d'Avairon


text:
Vitz d'Arquimèdes
Lo vitz d'Arquimèdes es una maquina utilizada per levar l'aiga, farina o cerealas. Son invencion es atribuida a Arquimèdes al sègle III abC d'ont li ven lo nom; pasmens segon cèrtas ipotèsis èra ja utilizat en Egipte.
La basa es una vitz que vira dins d'un cilindre vuèit, situat dins un plan clinat, e que permet d'enauçar l'aiga situada al dessubre de l'ais de rotacion.
Dempuèi son invencion fins ara s'utiliza per posar de fluids.
Tanben se nomena vitz sens fin perque lo circuit es infinit.


text:
719
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 719 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la victòria de 718 còntra leis Arabis, de tensions entraïnèron una rompedura entre Bulgars e Bizantins. Aliat ambé lei premiers, l'èx-emperaire Anastasi II se proclamèt tornarmai emperaire e reüniguèt una armada e una flòta poderosas. Pasmens, en despiech de sostèns importants compres au sen de Constantinòple, sa campanha còntra la capitala mau capitèt en causa de la diplomacia victoriosa de Leon III. D'efèct, l'emperaire capitèt d'obtenir la retirada dei Bulgars permetent a sei fòrças de capturar son rivau e sei partisans. Anastasi II foguèt alora rapidament executat. Gràcias a sa fidelitat, lo còmte Artabasde veguèt son poder e son influéncia renfòrçadas après son maridatge ambé la filha de Leon.


text:
Permian
Lo Permian es un periòde geologic que comencèt fa 298,9 ± 0,15 milions d'ans e s'acabèt fa 251,0 ± 0.4 milions d'ans.[1] Es lo darrièr periòde del Paleozoïc. Lo Permian seguís lo Carbonifèr e es seguit pel Triassic. La fin del periòde es marcada per un escantiment de massa, nomenada escantiment permian, qu'es l'extincion massissa mai granda de l'istòria de la Tèrra. Foguèt lo geològ escocés Roderick Murchison qui li donèt lo nom en 1841 a partir del Territòri de Perm, en Russia, pr'amor dels extenses jaciments existents per aquesta zona. Los jaciments permians consistisson majoritariament de plataformas continentalas e jaciments d'aigas marinas someras.


text:
Guèrra de Pirrus en Itàlia
La Guèrra de Pirrus en Itàlia se debanèt de 280 a 272 avC. Opausèt lei Romans a una coalicion d'estats grècs e italians dirigida per lo rèi Pirrus e la vila grèga de Tarent. Foguèt causada per lei rivalitats comercialas e politicas entre Tarent e Roma. Pas capabla de faciar soleta l'armada romana, Tarent obtenguèt l'ajuda dau reiaume d'Epira dirigit per Pirrus que desbarquèt en Itàlia en 280 avC. Venceires a Heraclea en 280 avC puei a Ausculum en 279 avC, obtenguèt lo sostèn d'unei pòbles italians coma lei Samnitas. Après una campanha de Pirrus en Sicilià, lei combats reprenguèron en 275 avC e lei Romans averèron la batalha de Beneventum. Aquela retirada entraïnèt la retirada de l'armada de Pirrus en Epira. Tarent foguèt rapidàment enviroutada e lo sètge de la vila s'acabèt per una victòria romana en 272 avC.


text:
Duo Nadalenc
Estil : Trad
Domeni d'activitat : Grop
Airal lingüistic : Lengadòc
Membres : Aimat Brees, Sophie Jacques
Fa part de : Compagnie du Griffe
Vous aimerez aussi
#"Couté e Brassens chantats per Melhau en occitan" ##1 #12 canti per 12 lingue #337 #A l'agacha
i
Dempuèi l'alba de la civilizacion, l'òme a ponctuat los periods de passatge d'un estat a un autre per fèstas ritualas que l'ivern n'es un moment de primièra importància.
Es pas per astre que los crestians fixan la naissença de Jèsus a-n'aquela temporada de l'annada.
La tradicion occitana es rica de nadals tre le sègle XII, de Provença al país tolosan, de Gasconha cap a Auvernha.
Sòfia e Aimat vistalhan lo genre a son biais, dins una dinamica de creacion occitana contemporanèa.


text:
Eth pròplèu diuendres dia 22 de gèr de 2016 as 19 ores, organizat amassa peth Conselh Generau d’Aran e eth burèu de Representacion dera Comission Europèa en Barcelona, aurà lòc ena Sala de Premsa deth CGA eth debat jos eth títol Quina Euròpa vòs? Daurit ara participacion e ara opinion de tota era ciutadania.
En debat intervieràn Luís Carlos Medina, Vicesindic d’Aran e Ferran Tarradellas, director dera Representacion dera Comission Europèa en Barcelona.
Er objectiu ei méter en comun damb totes aqueres persones qu’ac desiren, es desparièrs punts de vista sus quin a d’èster eth camin d’Euròpa en futur que mos tòque a toti d’apròp.
Eth debat se centrarà enes següentes qüestions:
- Qué aurie de hèr era UE entà lutar contra eth cambiament climatic?
- Com podem es europèus liderar era revolucion digitau?
- Qué aurie de hèr era UE entà crear emplec?
- Com ac mos cau hèr entà que era UE sigue mès presenta ena scèna internacionau?
- De quina manèra auem d’afrontar eth rèpte dera immigracion?
Eth debat aurà lòc ena sala de premsa dera 3èra planta deth Conselh Generau d’Aran (Passeg dera libertat 16, Vielha), as 19’00h, jos eth títol de Quina Euròpa vòs? Eth debat e es aportacions ath madeish son dauridi a toti es quaus volguen participar.
Es opinions tanben se poderàn exprimir mejançant eth hastag #pensemEuropa.


text:
Nek
Filippo Neviani, mai conegut per son nom artístic Nek (Sassuolo, 6 de genièr de 1972[1]) es un cantaire e compositor italian de musica pop. Es un dels artistas mai famoses de l'estat italian. Coneguèt un succès internacional gràcias a la cançon Laura non c'è. A enregistrat qualques cançons en anglés e a revirat e interpretat mantuna de sas cançons en espanhòl, condicion necessària per penetrar lo mercat iberic.
Biografia[modificar | modificar la font]
La carrièra musicala de Nek comencèt en 1986 quand formèt amb Gianluca Vaccari un duo de musica country "I Winchester", amb Gianluca Vaccai. Amassa reinterpretava las cançons mai famosas de John Denver, de Simon & Garfunkel e del grop America.
Los concèrts de totes dos musicians obtenguèron una cèrta capitada e dapasset arribèron a venir populars dins la província de Modena. Puèi, en 1989, se faguèt cantaire e bassista d'un grop de rock sonat White Lady e alara comencèt a escriure sas primièras cançons. A la debuta aquel grop èra nascut coma cover band, (en interpretar subretot de cançons del grop britanic The Police), mas se transformèt lèu en una formacion qu'aviá son repertòri personal.
Amassèron totes quatre sos estalvis per tal de poder enregistrar un disc sonat White Lady – The Demo. Pasmens l'aventura durèt pas gaire qu'en 1991 Nek se disseparèt del demai del grop per entamenar un novèl episòdi musical aqueste còp coma solista.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Nek (1991)
- In te (1993)
- Calore umano (1994)[1]
- Lei, gli amici e tutto il resto (1996)[1]
- In due (1998)[1]
- La vita è (2000)
- Le cose da difendere (2002)
- The Best of Nek - L'anno zero (2003)
- Una parte di me (2005)
- Nella stanza 26 (2006)[1]
- Un'altra direzione (2009)
- E da qui - Greatest Hits 1992-2010 (2010)
- Filippo Neviani (2013)
- Prima di parlare (2015)


text:
Concerto per violoncèl (Schumann)
Lo concerto per violoncèl en La m Op. 129 de Robert Schumann qu'ei ua de las principaus òbras deu repertòri d'aqueth instrument. Que ho compausat en 1850 mes interpretat peu prumèr còp sonque en 1860 peu violoncelista Ludwig Ebert.
Que compta dab tres movement qui son :
- Nicht zu schnell (La m )
- Langsam (Fa M)
- Sehr lebhaft (La m – La M)
Qu'ei escrivut entau violoncèl solista acompanhat per 2 flabutas, 2 clarinetas, 2 clarins, 2 bassons, 2 trompas, 2 trompetas, timpani e còrdas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Particion a gratis de libra de cap dret suu site de la International Music Score Library Project
- [2] Pierre Fournier interpretant lo purmèr movement sus youtube.com.


text:
Ròchamaura
Ròchamaura (Rochemaure en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ròchamaura Es una municipalitat de 1 991 abitants trucats rupismauriens (recensement Insee 2008). Lo nom de Ròchamaura proven del bas latin e significa probablament « Ròca Negra ». Es un cap-luòc de costat del Ardèche del arrondiment de #Privar #que possedís 24 km² de superficie. Lo vilatge a situat a 6 quilomètres a l'oèst de Montélimar e a 5 quilomètres al nòrd del Teil. Lo sieu ponch en culminant es la montanha del Fau a 707 mètres d'altitud, e lo ponch çò de mès se situa bas al sud de la municipalitat, sul Rhône, a 66 mètres. Lo pòble se situa sus la rota nacionala 86. Lo castèl de la Modèl:S- a plantat sus una caminada volcànica ; de longs remparts davalan en la vallée, a ieu-nautor la capèla La nòstra-Madama dels Angels, d'estil gotic provençal ; qualques quartièrs an enganchat a flanc de tuc a las pèiras #negras e blancas, basalt e calcaire. Los ancians camins muletiers son ara balisés en camins de randonnées.
Ròchamaura est une commune de 1 991 abitants appelés rupismauriens (recensement Insee 2008). Le nom de Ròchamaura provient du bas latin et signifie probablement « Roche Noire ». C’est un chef-lieu de canton de l’Ardèche de l’Privàs qui possède 24 km² de superficie. Le village est situé à 6 kilomètres à l'ouest de Montélimar et à 5 kilomètres au nord du Teil. Son point culminant est la montagne du Fau à 707 mètres d'altitude, et le point le plus bas se situe au sud de la commune, sur le Rhône, à 66 mètres. Le village se situe sur la route nationale 86. Le château du Modèl:S- est planté sur une cheminée volcanique ; de longs remparts descendent dans la vallée, à mi-hauteur la chapelle Notre-Dame des Anges, de style gothique provençal ; des quartiers sont accrochés à flanc de colline aux pierres noires et blanches, basalte et calcaire. Les anciens chemins muletiers sont maintenant balisés en chemins de randonnées.


text:
Illas de la Societat
Las illas de la Societat (Îles de la Société en francés, te fenua Tōtaiete mā en tahitian) forman un archipèla de 14 illas dins lo Pacific sud, administrativament partida de la Polinesia Francesa. Existís pas un nom tahitian per l'archipèla e s'utiliza la transcripcion fonetica Tōtaiete a partir de l'anglés Society. A una populacion de 214 445 abitants (cens del 2002) e cobrís una superfícia de 1 598 km².
Las illas son divididas geograficament e administrativament en dos grops. D'èst a oèst son:
- Illas del Vent (Îles du-Vent):
- Illas jol vent (Îles Sous-le-Vent):
Lo neerlandés Jacob Roggeveen, en 1722, foguèt lo primèr europèu a trobar una illa de l'archipèla, la pichona Maupiti, mas s'i arrestèt pas. En 1767, Samuel Wallis descobriguèt Tahiti. Lo francés Louis Antoine de Bougainville, en 1768, nomenèt l'archipèla illas Borbon en onor a la familha reiala francesa. L'anglés James Cook, en 1767, la nomenèt Society Islands en onor a la Royal Society de Londres, organizatriz del viatge.


text:
- Areias
-
Cette page d’homonymie répertorie les différents sujets et articles partageant un même nom.
Areias peut désigner :
Toponymes
Brésil
- Areias, municipalité située dans l'État de São Paulo ;
- Areias, quartier de la municipalité de São José, située dans l'État de Santa Catarina.
Portugal
Catégories :
- Areias, paroisse civile de la municipalité de Barcelos, située dans le district de Braga ;
- Areias, paroisse civile de la municipalité de Ferreira do Zêzere, située dans le district de Santarém ;
- Areias, paroisse civile de la municipalité de Santo Tirso, située dans le district de Porto ;
- São João de Areias, paroisse civile de la municipalité de Santa Comba Dão, située dans le district de Viseu.
- Homonymie
- Homonymie de toponyme
Wikimedia Foundation. 2010.
Contenu soumis à la licence CC-BY-SA. Source : Article Areias de Wikipédia en français (auteurs)


text:
Blangy-sur-Bresle
Blangy-sur-Bresle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Blangy A situat entre la Bresle e l'Anautita bòsc d'Agut. thumb|left|L'estacion Es desservie per un échangeur del A 28. Gamaches Es a 9 km, Foucarmont a 11 km, Agut a 21 km, Aumale a 22 km, Abbeville a 29 km, Envermeu a 33 km e Neufchâtel-en-Bray a 34 km.
Blangy Es desservie per la parca de Blangy-sus-Bresle situada sus la linha de Beauvais al Tréport-Mars.
Blangy est située entre la Bresle et la Haute forêt d'Eu.
Elle est desservie par un échangeur de l'A 28. Gamaches est à 9 km, Foucarmont à 11 km, Eu à 21 km, Aumale à 22 km, Abbeville à 29 km, Envermeu à 33 km et Neufchâtel-en-Bray à 34 km.
Blangy est desservie par la gare de Blangy-sur-Bresle située sur la ligne de Beauvais au Tréport-Mers.
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1802 : Lo cap de-luòc del costat a transferit de Foucarmont a Blangy.
- 1944 : la vila es grèvament deteriorada continuament a un bombardement.
- 9 d'abril 1962 : Blangy pren lo nom de Blangy-sus-Bresle.
- 1802 : Le capluòc du canton est transféré de Foucarmont à Blangy.
- 1944 : la ville est gravement endommagée suite à un bombardement.
- 9 avril 1962 : Blangy prend le nom de Blangy-sur-Bresle.


text:
Le site de la LFP a communiqué les compositions d'équipes de Rennes et Lyon, qui s'affrontent dimanche pour le compte de la 30eme journée de Ligue 1 (21h00).
RennesCostilDanzé (cap)P.MendesArmandZeffaneAndréG.FernandesGourcuffO.DembéléP.HenriqueGrosicki
RemplaçantsAb.Diallo (g)S.MoreiraBaalDiagneGnagnonBogaErasmus
Entraîneur : R.CourbisLyon A.LopesRafaelB.Koné UmtitiMorelFerriGonalons (cap)DarderGhezzalCornetLacazetteRemplaçants Gorgelin (g)BedimoJalletTolissoGrenier Del CastilloG.PerrinEntraîneur : B.Genesio


text:
Tramvai
Lo tramvai (e non pas *tramvia qu'es un catalanisme) o Tram es un tipe de trens leugièrs de propulsion electrica que circulan pels airals urbans, quitament dins las carrièras a vegadas sens separacion del rèsta de la via o alara de pichona nautor.
Dins los païses d'Euròpa Centrala e una granda partida d'Euròpa de l'Èst foguèt e es un mejan de transpòrt fòrça utilizat.
S'utilizèt pendent una partida del sègle XX dins las grandas vilas d'Occitània coma Marselha, Tolosa o Bordèu, mas foguèron abandonats durant dins los ans 1960, e al començament del sègle XXI tornèron al vam e tornèron èsser introdusits dins aquelas meteissas vilas.
Somari
Infrastructura[modificar | modificar la font]
Dins la majoritat dels cases, los tramvais utilizan una via especiala amb un amainatjament del paviment per que a l'encòp circulen automobilas e veituras del tram. D'autres còps existisson de vias separadas del transit automobil. Se pòt utilizar los meteisses ralhs que per las vias ferradas (mens largada e mens pesuc al mètre linear), amb de travèrsas e balast. Las travèrsas pòdon èsser de beton, de fusta o metallicas.
L'energia electrica se pren per un cable conductor aerian, per mejan d'un trolei, que sovent es un pantograf, encara que n'existisson que la prenon d'un tresen ralh.
Avantatges e inconvenients[modificar | modificar la font]
Lo tramvai a per avantatges que: fa mens de bruch, consumís mens d'energia per viatjaire transportat que l'autobús, polluís mens (almens al luòc per ont circula; la pollucion pòt èsser ont se genèra l'electricitat). Consumís mens d'energia electrica que lo camin de fèrre metropolitan sosterranh. Son infrastructura es mens cara, es perque es mai economic que lo mètro.
Al contrari a: la rigiditat dels percors, pòdon pas evitar un obstacle que sorgís sus la via (accidentologia pus importanta). Es de capacitat e una velocitat mendre que lo mètro.
Lo tramvai en Occitània[modificar | modificar la font]
Lo tramvai a Marselha[modificar | modificar la font]
A la diferéncia de fòrça vilas europèas, lo vam de supressions dels tramvais dins los ans 1950 faguèt pas desaparéisser tot lo malhum: la celèbra « linha 68 » perseguèt son servici fins a 2004 per començar las òbras d'un novèl ret, que la primièra linha tornèt foncionar 3 ans e mièg mai tard, lo 4 de julhet de 2007.
Lo malhum actual compren:
- linha 1: Noalhas - Los Calhòls per la Blancarda
- Linha 2: Euromediterranèu - Blancarda per la Canebièra e las Cinc Avengudas.
Lo tramvai a Tolosa[modificar | modificar la font]
Lo primièr tramvai de Tolosa foncionèt entre 1862 e 1957, dans la vila de Tolosa e a l'entorn. Lo retorn del tram comencèt amb las òbras de la linha T1 de l'estiu 2007 per s'acabar l'11 de decembre de 2010. Longa de 10,9 km amb 18 estacions (que 7 a Tolosa e la autras a Bausèla e Blanhac), transpòrta quotidianament 6000 viatjaires fins a 16 000. Fa connexion amb la linha A del mètro a l'estacion Arenas. Lo 20 de decembre de 2013 la linha foguèt prolongada per aténher 14,3 km amb 24 estacions traversant Garona fins al palais de justicia ont se connecta amb l'estacion de la linha B.
Lo tramvai de Bordèu[modificar | modificar la font]
La primièra linha de tramvai electric foguèt inaugurada en febrièr de 1900. Los tramvais despareguèron de l’aglomeracion de Bordèu en 1958 e tornèron dins la vila en decembre de 2003. Lo malhum actual se compausa de:
- Linha A: es la pus longa de las 3 linhas; va del nòrd a l'èst en traversant Garona sul pont de Pèira. Es longa de 19,9 km e compòrta 41 estacions.
- Linha B: es orientada nòrd-èst sud-oèst es longa de 15,2 km e compòrta 32 estacions. Va tanben a Talença e Peçac. Lo talhièr Achard es al cap de linha terminus al nòrd d'aquela linha.
- Linha C: es la mai corta. Fa 8,3 km e a 17 estacions.
Tramvai de Niça[modificar | modificar la font]
Lo primièr malhum de tramvai de Niça data de 1900 e lo ret de Tramvia de Niça e del Litoral acabèt d'èsser electrificat en 1910. Lo malhum departamental comptèt dins los ans 1920 fins a 11 linhas. La darrièra linha s'acabèt lo 10 de genièr de 1953.
Lo 24 de novembre de 2007 foguèt inaugurada la linha T1 del novèl tramvai. Es longa de 8,7 km e i a 21 estacions
Sus aquela linha, l'alimentacion en electricitat se fa per mejan d'un cable aerian de contacte levat pendent la traversada de las plaças Massena e Garibaldi. Las ramas baissan lor pantograf e basculan lor alimentacion sus de batariás. Aquò fach per pas installar de cables aerians sus las plaças istoricas.
Lo tramvai de Montpelhièr[modificar | modificar la font]
Las doas primièras linhas del tram electric datan de 1897 e l'autra de 1898 sul territòri de Montpelhièr e de Castèlnòu de Les. La plaça de la Comèdia es lo principal luòc del crosament dels las cinc linhas e tanben a la gara ferroviària e la plaça davant la glèisa de Sant Denis. Aquel servici de tramvai s'acabèt lo 31 de genièr de 1949.
Pendent los ans 1990, la municipalitat de Georges Frêche prepausèt de tornar crear un malhum de tres linhas de tramvai. Lo 7 d'abril lo malhum compta quatre linhas.
- Linha 1 Mosson ↔ Odysseum: es longa de 15,7 km, en servici dempuèi lo 30 de junh de 2000 . Lo 24 de setembre de 2009, foguèt alongada cap a l'Èst per anar cap al centre comercial Odysseum, modificada en 2012.
- Linha 2 Jacon ↔ Sant Joan de Vedats Centre: es en servici dempuèi lo 16 de decembre de 2006, modificada en 2012. Es longa de 17,5 km sus las comunas de Jacon, Castèlnòu de Les, Montpelhièr e Sant Joan de Vedats.
- Linha 3 Juvinhac ↔ Peròus Etanhs de l'Aur: Las òbras comencèron lo 19 de març de 2009 e s'acabèron a la prima de 2012. Es longa de 17,2 km sus las comunas de Juvinhac, Montpelhièr, Latas, e Peròus.
- Linha 4 Plaça Albèrt Ier ↔ Sant Denís: Es una linha creada en 2012 dedicada al centre vila, en longa de 8,6 km
Tramvai de Clarmont d'Auvèrnhe[modificar | modificar la font]
En 1890 Clarmont foguèt equipada d'un tramvai electric que foncionèt fin a 1956, quand foguèt remplaçat per d'autobusses. Uèi lo tramvai de Clarmont es un sistèma ferroviari urban de tipe tramvai sus pneumatics Translohr de propulsion electrica, guidat per un ralh central. La linha es longa de 14,2 km e i a 31 estacions. Dempuèi sa mesa en servici en 2006, lo tram1 es integrat al malhum de transpòrts en comun de la vila.


text:
Eqüator terrèstre
En geografia, l'eqüator es un parallèl, una linha imaginària traçada a l'entorn d'una planeta, a mièja distància dels pòls. L'eqüator marca la separacion entre l'emisfèri nòrd e l'emisfèri sud. La latitud de l'eqüator es zèro gra per definicion.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Eqüator terrèstre
- 3 Bombament eqüatorial
- 4 Basas espacialas
- 5 Eqüator celèst
- 6 Passatge de la linha
- 7 Vejatz tanben
Definicion[modificar | modificar la font]
L'eqüator es l'interseccion de la superfícia d'un objècte celèst amb lo plan perpendicular a son axe de rotacion e contenent son baricentre.
Dins lo cas d'un objècte de forma gaireben esferica, coma la Tèrra, es una linha imaginària eqüidistanta de son pòl Nòrd e de son pòl Sud.
Eqüator terrèstre[modificar | modificar la font]
Geodesia[modificar | modificar la font]
La latitud de l'eqüator es egala a 0°. Sa longor es de gaireben 40 075 km. La distància amb los dos pòls terrèstres es de gaireben 10 002 km.
La posicion exacta de l'eqüator es pas fixa. Lo plan eqüatorial se definís coma perpendicular a l'axe de rotacion de la Tèrra. S'aquel axe es mai o mens estable, pr'aquò sa posicion muda dins lo temps, modificant del meteis còp aquela de l'eqüator, aquò d'un biais fòrça feble.
Longor[modificar | modificar la font]
L'eqüator terrèstre es modelizat d'un biais exacte dins dos sistèmas estandard jos la forma d'un cercle de rai tenent un nombre entièr de mètres. En 1976, l'Union Astronomica Internacionala estandardizèt aquel rai a 6 378 140 m, valor dempuèi afinada a 6 378 137 m per l'Union Geodesica e Geofisica Internacionala e adoptada pel sistèma geodesic WGS 84. Dins aqueles modèls, la longor de l'eqüator es, per definicion, egala a 2π lo còp de la longor d'aquel rai, siá 40 065 035,535 m dins lo primièr cas e 40 065 016,686 m dins lo segond (en arredondissent al pus pròche millimètre).
Efèctes astronomics[modificar | modificar la font]
Dins una annada, lo Solelh passa dirèctament al zenit de l'eqüator dos còps, al moment dels equinòccis de març e de setembre. Los luòcs situats sus l'Equator coneisson las sortidas e los falits del solelh mai rapids del monde. Son tanben los luòcs del glòbe ont lo Solelh se desplaça dirèctament del zenit al nadir, e lo contrari. En teoria, coneisson una durada de jorn e de nuèit de dotze oras tota l'annada. Pr'aquò, pr'amor de la refraccion atmosferica e de la talha del solelh, aquelas duradas vàrian de qualques minutas.
Los oraris de sortida e de falit del solelh a l'eqüator seguisson pas las variacions encontradas jos las latituds pus temperadas : venon de mai en mai lèu de mièg febrièr a mièg març, venon pus tardius entre mièg març e mièg julhet abans de tornar mai en mai lèu fins al començament de novembre ; dempuèi venon de mai en mai tard fins a mièg febrièr. Pasmens aquelas variacions despassan pas mièja ora.
La nuèit, totas las estelas travèrsan lo cèl d'Èst en Oèst, traçant un semicercle centrat al punt pus al Sud o pus al Nòrd de l'orizont.
Clima[modificar | modificar la font]
Entre l'equinòcci de prima e aquel d'automne, las latituds al nòrd del tropic del Càncer son enclinadas cap al Solelh, es doncas l'estiu dins l'emisfèri nòrd. Dins l'emisfèri sud, la situacion es inversada : las latituds al sud del tropic del Capricòrne son enclinadas cap al Solelh entre l'equinòcci d'automne e aquel de prima.
Los climas de las zònas situada a l'entorn de l'eqüator son nomenats clima eqüatorial (una sola sason umida). Lo clima tropical es aquel dels environs dels tropics ont i a doas sasons : una sason seca e una sason umida. Pr'aquò, los climas càmbian en foncion de fòrça factors coma l'altitud e la proximitat d'una espandida d'aiga (ocean).
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Sus Tèrra, l'eqüator copa principalament los oceans, sols 20% gaireben de sa longor es situat sus de tèrras emergadas.
Lo punt pus elevat situat sus l'eqüator es situat sus lo costat sud del volcan Cayambe, en Eqüator, a 4690 m (00° 00′ 00″ N 77° 59′ 31″ O / 0.00000, -77.99194). Aquel punt es l'unic situat en dessús de l'altitud necessari per las nèus eternalas dins aquela latitud, es lo sol luòc de l'eqüator ont la nèu existís al sòl tota l'annada.
Los païses traversats par l'eqüator son, en començant de 0° de longitud, los seguents :
Africa[modificar | modificar la font]
L'eqüator travèrsa sèt païses africans :
- São Tomé e Príncipe : l'eqüator travèrsa l'illa de Rolas, un illòt situat a 5 km al sud de l'illa de São Tomé[1].
- Gabon
- La Republica de Còngo
- La Republica Democratica de Còngo
- Oganda
- Kenya
- Somalia
Asia[modificar | modificar la font]
L'eqüator travèrsa un sol país asiatic, Indonesia :
- Las Illas Batu[2] :
- Sumatra
- Lingga[3]
- Bornèo
- Sulawesi
- Dins l'archipèla de las Molucas del Nòrd :
- Waigeo, al nòrd de la Papoa Occidentala [4]
Oceania[modificar | modificar la font]
Pas cap de tèrra es traversada par l'eqüator en Oceania.
America del Sud[modificar | modificar la font]
L'eqüator travèrsa tres païses sud-americans :
- Eqüator :
- Las Illas Galapagos
- Eqüator, lo país continental, a 20 km al nòrd de sa capitala Quito
- Colómbia
- Brasil
Monuments[modificar | modificar la font]
Lo passatge de l'eqüator es commemorat per divèrses monuments sus la planeta :
- sus l'Ilhéu das Rolas, São Tomé e Príncipe, i a sul sòl una mosaïca representant una carta del monde ;
- en Indonesia, a Pontianak,illa de Bornèo,
- en Eqüator, la Mitad del Mundo es situada aperaquí vint quilomètres al nòrd de Quito ;
- en Brasil, lo Marco Zero a Macapá.
-
Indicatiu del passatge de l'eqüator sus l'illòt Ilhéu das Rolas, São Tomé e Príncipe.
-
-
Mitad del Mundo, San Antonio de Pichincha, Eqüator.
-
Bombament eqüatorial[modificar | modificar la font]
La rotacion d'un objècte celèst sus el meteis indutz una deformacion de sa forma que tendriá pas se virava pas. Atal, un objècte esferic (una planeta, per exemple) se deforma en un ellipsoïde, amb un bombament al nivèl de son eqüator.
La Tèrra es modelizada d'un biais estandard per una esfèra aplatida de 0,336% lo long de l'axe. En consequéncia, l'équateur es 0,16% pus long qu'un meridian. Dins l'estandard WGS 84, la longor d'un meridian (jos la forma d'un grand cercle) es de 40 007 862,917 m, contra 40 075 016,686 m per l'eqüator, siá una diferéncia de 67 153,769 m, gaireben 67,154 km.
Basas espacialas[modificar | modificar la font]
La velocitat de rotacion d'un punt a la superfícia de la Tèrra es maximala a l'eqüator (gaireben 465 m/s), çò que rend aquela zòna economica interessanta pel lançament de cargas utilas espacialas. Tres sites de lançament se tròban particularament pròche de l'eqüator: lo centre de lançament d'Alcântara (latitud 2,3° S), la plataforma San Marco (2,9° S) e lo centre espacial Guaianés (5,2° N).
Eqüator celèst[modificar | modificar la font]
En astronomia, l'Eqüator celèst es la projeccion de l'eqüator terrèstre sus l'esfèra celèsta.
Passatge de la linha[modificar | modificar la font]
Una fòrta anciana tradicion de la marina francesa festeja lo passatge de l'eqüator amb un bateg pagan per los que passan la linha lo primièr còp. Aquela ceremonia joiosa, es presidida per un marin desguisat en Neptun, assistits per tritons, naïadas, etc.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams internes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Carta de São Tomé-et-Príncipe, Departament d'Estat american (1991) [1]
- ↑ Indonesia 1/250 000, Series T503 - SA 47-2, U.S. Army Map Service (1954) [2]
- ↑ Indonesia 1/250 000, Series T503 - SA 48-2, U.S. Army Map Service (1954) [3]
- ↑ New Guinea 1:250,000, Series T504 - NA 52-16, U.S. Army Map Service (1954) [4]


text:
413
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 413 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Acabament de la premiera fasa de construccion de la Muralha de Teodòsi. Regularament restauradas e completadas per leis emperaires successius, aquelei fortificacions anavan venir un element fòrça importanta dins la subrevida de l'Empèri fins au sègle XV.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la premiera fasa de construccion de la Muralha de Teodòsi. Aqueu sistèma de fortificacion es un dei darriers ensems defensius fortificats bastits dins lo corrent de l'Antiquitat e un dei pus eficaç de l'Istòria umana. D'efèct, permetèt de protegir la vila còntra un trentenau de sètges e foguèt pas romput avans l'invencion de l'artilhariá a la fin de l'Edat Mejana.


text:
D’autes còps, n’i avè qui avèvan vergonha de parlar gascon e que decidín de non parlar sonque francés aus hilhs.
Uei lo dia, n’i a enqüèra qui an vergonha de parlar gascon e que s'estiman mei de parlar lengadocian, com se lo lengadocian estosse mei gascon que lo francés.
Enténer un caperan gascon a díser la missa en lengadocian durant un peregrinatge a Lorda, aquerò, òc, qu’ei estranh. Se seré vergonhós de díser la missa en gascon a Lorda, quan la pròpia mair de Diu s’i exprimí en aqueth idiòma ?
Los gascons n’an pas a aver vergonha de la lor lenga gascona. En contra d’ua dita drin cretina e drin tròp arremoluda, la distància deu lengadocian tau gascon n’ei pas ni mei ni mensh grana que la distància deu gascon tau lengadocian. E lo lengadocan n’ei pas mei universau que lo gascon. D’aulhors, ua petita comparason enter las estastisticas de las vesitas deu blòg de la Mela
e las deu men n’amuisha pas nada diferéncia en nombre de vesitaires, enqüèra que lo prumèr e sia escriut en lengadocian e lo segond en gascon.
Adonc los catalans, en catalan e los gascons, en gascon !
PS. Hens un pòst
de l'an passat, lo lingüista malhorquin Gabriel Bibiloni que'nse hasó ua citacion en gascon. La hèita qu'ei pro rara tà amerità's d'estar notada. Totun, ailàs, la frasa que i ei deformada, contaminada per l'occitan d'Alibèrt, lo solet coneishut acerà. Atau que vad..."Ieu sui era immaculada cuncepciú
". Aquera benalèja qu'ei hòrt susprenenta, sustot que la frasa corrècta ("que soy era immaculada councepciou", en grafia tradicionau; o sia: "que sòi era immaculada concepcion" en la grafia d'aqueth blòg o enqüèra "que soi era immaculada cuncepciú" en la grafia d'en Gabriel Bibiloni) i ei plan amuishada hens ua fòto qui illustra lo dit pòst. N'ei pas lo prumèr còp qui i vedem deformacions d'aquera frasa virginau, que n'i a de tot escantilh. N'èi trobada enqüèra medish ua d'un lingüista occitanista professionau qui sembla con·hóner o mesclar biarnés e gascon de Haut Ador. Que seré òra que los lingüistas (en particular, los espanhòus com los francés, occitanistas o non) e's hiquèssen a estudiar un pòc mei seriosament lo gascon, que tròbi jo.


text:
Autry-le-Châtel
Autry-le-Châtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo Sud del departament, lo airal urban de Gien e la region naturala del País-Fòrt.
Los rotas départementales 51, 52, 53 e 252 e la expedís touristique Jacques-Cœur travèrsen lo territòri de la comuna.
La commune se situe dans le Sud du département, l'aire urbaine de Gien et la région naturelle du Pays-Fort.
Les routes départementales 51, 52, 53 et 252 et la route touristique Jacques-Cœur traversent le territoire de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s2, lo fief de Autry aperten a una branca de la Ostal de Estampes. Dona lo títol de marques de Autry.[ref. necessària]
Autry-Lo-Châtel a absorbit lo anciana comuna de Autry-la-Vila dintre 1790 e 1794[1].
Aux Modèl:S2, le fief d'Autry appartient à une branche de la Maison d'Estampes. Il donne le titre de marquis d'Autry.[ref. necessària]
Autry-le-Châtel a absorbé l'ancienne commune d'Autry-la-Ville entre 1790 et 1794[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo territòri communal de Autry-lo-Châtel sus Cassini
- ↑ Le territoire communal d'Autry-le-Châtel sur Cassini


text:
Secourt
Secourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'ancian País Messin (Saulnois).
- Domeni del Abbaye de Sant-Arnould e distincion de las Baudoche, #que #passar a las Gournay de la XVen a Modèl:La s
- Dépendait de l'ancien Pays Messin (Saulnois).
- Domaine de l'Abbaye de Saint-Arnould et seigneurie des Baudoche, qui passa aux Gournay du XVen au XVIIIen


text:
Raimond Polidor
Raimond Polidor (Raymond Poulidor per l'estat civil francés, nascut lo 15 d'abril de 1936 a Masbaraud Merinhat, dins lo departament de Cruesa, Lemosin) es un ciclista occitan que correguèt coma professional entre 1960 e 1977.
Somari
- 1 Lo Palmarés
- 2 Los adversaris
- 3 Un escarni ben "francés"
- 4 Puèi de Doma... Puèi domat... 1964
- 5 Lo recòrd màger
- 6 Lagui e popularitat
- 7 Grand Jacques
- 8 Un escais escandalós
- 9 Onors rendudas
- 10 la Retirada a país
- 11 Bibliografia
- 12 Document audiovisual
- 13 Vejatz tanben
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Ligams videografics
- 16 Nòtas
Lo Palmarés[modificar | modificar la font]
Victòria màger foguèt la Vuelta a España (idem Torn d'Espanha) en 1964.
Ganhèt tanben lo Critèrium del Dauphiné Libéré en 1966, París-Niça en 1972 e 1973, Milan-San Remo en 1961, lo Grand Prèmi del Midi Libre en 1973 e la Flècha Valona en 1971.
Obtenguèt tot parièr lo Super Prestige Pernod International que designava lo melhor ciclista del mond, en 1964.
Foguèt egalament campion de França sus rota en 1961.
A de mai, se ganhèt la medalha d'argent dels Campionats del Mond de ciclisme sus rota en 1974, e de bronze en 1961, 1964 e 1966.
Los adversaris[modificar | modificar la font]
L'empacha màger dins la siá carrièra ne serà estat d'èsser l'adversari de dos dels campions mai importants e prestigioses de l'istòria del ciclisme mondial, çò es lo normand Jacques Anquetil e lo bèlga Eddy Merckx.
Sa rivalitat amb lo correire francés foguèt un pauc tanben simbòl e exutòri per lo pòble occitan fàcias a la nomenada França del Nòrd.
Un escarni ben "francés"[modificar | modificar la font]
Ne contèt lo quite el mantun còp que se trufavan d'el e lo s'escarnissián los autres correires franceses perque, a la debuta de sa carrièra, parlava pas cap lo francés mas sonque lo lemosin, l'occitan.
Puèi de Doma... Puèi domat... 1964[modificar | modificar la font]
Lo sieu espet mai fabulós e mitic, lo que bastiguèt la siá legenda esportiva, serà estat l'escalada del Puèi de Doma pendent lo Tour de França en 1964.
Manquèt de ganhar la Granda Bocla lo jorn aquel mas, per sonque qualques segondas, o capitèt pas, que lo grand especialista del contra la mòstra Jacques Anquetil li foguèt superior d'unes jorns apuèi e vencèt.
Lo recòrd màger[modificar | modificar la font]
Montèt 8 còps sul pòdi del Tour de França (3 coma segond e 5 coma tresen), qu'es encara lo recòrd absolut fins ara, e partejat solament amb Lance Armstrong, lo grand ciclista nòrd-american (7 victòrias e una 3ena plaça).
Lagui e popularitat[modificar | modificar la font]
Capitèt pas jamai çaquelà a ganhar lo Tour nimai tanpauc a cargar lo maillot jaune de lider de la corsa.
Fòrça popular, èra escaisnomat Popó (Poupou, en francés...) per sos admirators qu'èran a tengut fòrça nombroses e afogats sus las rotas del Tour, en pertot, lai que passava lo peloton dels correires, e cridavan a plec de gargalhòl, sens paus ni cès:
- "Vas-y, Poupou!!!"
E quitament mai tard, quand en Raimond Polidor ne serà estat retirat del ciclisme professional, de mainats que lo s'èran pas jamai vist a córrer, e n'èran quitament pas nascuts quand comencèt el sa carrièra, cridavan, tot parièr, tre que vesián a passar un ciclista:
-
- "Ardit, Popó!!!"
- "Ardit, Popó!!!"
E ardit, ardidàs, de segur ne foguèt tot lo long de la siá carrièra, de la siá vida, tostemps.
Grand Jacques[modificar | modificar la font]
N'acabèt fin finala per tornar veire lo sieu amic e adversari d'un còp èra, que n'èran venguts amics mentretant en gomar las errors del passat, Jacques Anquetil, quand se moriguèt aiceste d'un càncer en 1987.
Çò ne contèt mai tard lo grand campion lemosin que lo " Grand Jacques ", en tot veire la mòrt se sarrar, li diguèt que:
- "... lo càncer (...èra...) tan desesperadament dolorós coma pojar lo Puèi de Doma cada jorn, a cada ora que Dieu fa...
....... E çò diguèt alara, qu'o me poirai pas jamai oblidar... :
- " Mon brave amic, d'encara un còp seràs lo segond " ... "
Un escais escandalós[modificar | modificar la font]
D'efièch, èra estat tanben escaisnomat l' Eternal Segond per d'unes (sembla...) jornalistas que s'èran de segur desbrembat que s'èra el agut ganhat, tot lo long (e pro longa ne foguèt... un autre recòrd gaireben... sols benlèu en Gino Bartali amai en Joop Zootemelk... e de segur que seguràs na Jeannie Longo...) de la siá carrièra, entre 1960 e 1977, 189 victòrias.
Onors rendudas[modificar | modificar la font]
Foguèt fach cavalièr de la Legion d'Onor lo 25 de genièr de 1973 per Jacques Chirac, en Jacme Chirac, un conteiral sieu o quasi, d'a Tula, un vesin, e president de la Republica Francesa.
la Retirada a país[modificar | modificar la font]
.......Òme universal, en Pulidoru a Nihon, òme del campèstre...
...( ... de las raiç ben prundas...) e d'a la verda campanha lemosina eissit...
òme universau... la terra vielha daus suvenirs eternaus.. emb sos plais, sos ranvers, sos aubres, sos chens mai sos delesers, sos raives tan beus de grand' aiga... sa lenga tan genta, sos uviarns, sos estius, sos auseus, sa memòria, la charn ela-mesma dau monde e dau temps mai sos lunons d'aur dins lo ciau e chausa autra... beucòp de las chausas... etc.)...
tornèt viure dins son Lemosin natal, en tot participar de vegadas que i aguèt, a d'unas emissions de ràdio en lenga nòstra (Nhòrlas radiofonicas).
Lai s'esta el tranquilon tranquilon dempuèi la siá retirada dels pelotons, dins la siá maison, a Sant Liunard de Noblat, en lo sieu país tant aimat... la siá tèrra tant escarida... tan chara mai charida... Lemosin.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
en Popó d'esperse[modificar | modificar la font]
- Raimond Polidor: La gloire sans maillot jaune, edicions Calmann-Lévy, 1968... (en francés)
- Raimond Polidor: Poulidor par Poulidor , ed. Jacob-Duvernet, 2004... Autobiografia (idem)
- Raimond Polidor: Poulidor intime id 2007 (id)
e cha
... e pels autres...[modificar | modificar la font]
- Jacques Augendre: Anquetil - Poulidor, un divorce français, cò en Bernard Pasmito editor, 2008 (id)
e ca
Document audiovisual[modificar | modificar la font]
- Olivier Hennegrave: Anquetil / Poulidor, colleccion Los düèls màgers de l'espòrt - Ciclisme, evocacion (50'), Arte, França 2001
e cha
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 410 documents subre en Raimond Polidor en picar coma clau Raymond Poulidor


text:
Cort metratge
Un cort metratge es un filme de cinèma d'una durada mai corta que la durada classica dels filmes comercials que se veson al cinèma. Lo tèrme de "metratge" fa referéncia a la longor de la bobina.
La definicion d'un cort metratge[modificar | modificar la font]
Lo limit entre cort, mejan e long metratge pòt variar segon las definicions :
- Segon lo Centre Nacional de la Cinematografia (CNC) francés, un cort metratge es un filme que son metratge passa pas 1 600 mètres en format 35 mm (o la longor equivalenta dins los autres formats), siá environ 59 minutas.
- Sul sit american IMDb, son classificats coma « shorts » los filmes de mens de 45 minutas.
- Pr'aquò als filmes de mai de 30 minutas lor dison generalament metratges mejans, e son rarament acceptats dins los festivals de corts.
- Dempuèi quelques annadas lor dison plan corts o fòrça corts d'unes filmes que lor durada passa pas tres a quatre minutas. Competicions especialas son montadas sonca per aquestes.


text:
Larzac
Larzac es un causse situat al sud-èst de Roergue e al sud del Massís Central e que fa partida d'un ensems mai grand sonat los Grands Causses. Sa vila principala es Milhau.
Es un replanat calcari de pèira rossèla que sas ròcas son datadas del segondari (epòca Jurassica) e d'una altitud mejana situada entre 700 e 900 m, amb un punt culminant al puèg de Cogolha, a 912 m. Confronta al nòrd-èst las gòrjas de Dorbia, que lo desseparan del Causse Negre, e al sud lo riu de Sòrga.
L'economia de Larzac es mai que mai agricòla, basada sus l'elevatge de fedas per la produccion de formatge de Ròcafòrt. Lo causse es traversat per l'autorota A75 que lo famós viaducte de Milhau n'es un element. La linha de camin de fèrre Besièrs-Nussarga passa a l'oèst del causse.
Una partida de Larzac es ocupada per un camp militar francés, que un projècte d'espandiment dins las annadas 1970, provoquèt l'oposicion dels païsans caussinhòls e foguèt a l'origina de 10 ans de luchas. Lo projècte foguèt fin finala abandonat per decision de François Mitterrand en 1981.


text:
Léo Fränkel
Léo Fränkel (Budapèst, 1844 - París, 1896) foguèt una personalitat ongresa de la Comuna de París (1871).
Membre de l'Internacionala dempuei 1867, foguèt arrestat en abriu de 1870 mai liberat per la proclamacion de la Republica lo 4 de setembre de 1870. S'engatgèt dins la Gàrdia Nacionala e venguèt membre de la Comuna lo 26 de març. Faguèt partida de la Comission dau trabalh, industria e cambi puei de la Comission dei finanças. Lo 1er de mai, votèt la creacion dau Comitat de Salut Public e pendent la Setmana Saunosa, foguèt bleçat durant lei combats de la borgada Saint-Antoine. Foguèt sauvat per Élisabeth Dmitrieff.
Un conseu de guèrra lo condamnèt a mòrt per contumàcia lo 19 d'octòbre de 1872. Anèt a Londres e votèt l'exclusion de Bakounine en 1872. Puei, expulsat d'Alemanha en 1875, s'installèt en Ongria e ajudèt a organizar lo Partit Obrier fondat en 1880. Foguèt donc condamnat en 1881 e liberat en 1883. Tornèt adonc en França en 1890. Participèt au congrès fondator de la IIa Internacionala puei collaborèt ambé Lissagaray au jornau La Bataille. Moriguèt d'una pneumonia en 1896.


text:
Juan Domingo Perón
Juan Domingo Perón (nascut lo 8 d'octobre de 1895 – mòrt lo 1èr de julhet de 1974) èra un oficièr e òme politic argentin. Foguèt elegit tres còps President d'Argentina de 1946 a 1955 e de 1973 a 1974. Perón e sa femna Eva èran bravament populars dins una part importanta de la populacion argentina e son encara considerats uèi coma d'icònas pels membres del Partit Peronista. Los admiraires de Perón aplaudiguèron sos esfòrces per eliminar la pauretat e per donar de dignitat al trabalh, mentre que sos detractors considèran qu'èra un demagòg e un dictador. Donèt vam al movement politic conegut coma lo Peronisme, movement encara popular dins l'Argentina d'ara. Aqueste movement vòl èsser o se definís coma una tresena via entre lo capitalisme e lo socialisme. Perón foguèt un dels presidents mai controversiats d'Argentina per son implicacion dirècta amb lo nazisme aprèp la Segonda Guèrra Mondiala.
- Pages with unresolved properties
- Pages with script errors
- Portal:Argentina/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- President d'Argentina
- Personalitat politica argentina
- Militar argentin
- Istòria d'Argentina
- Membre de l'Òrdre del Merit de la Republica Federala d'Alemanha
- Naissença en 1895
- Decès en 1974


text:
Camps de concentracion nazis
Los camps de concentracion nazis que hon centers de detencion puish d'execucion massiva creats a l'origina peu govèrn aleman deu IIIau Reich entà amassar, isolar, explèitar la hòrça de tribalh puish aucíder los sons presoèrs. Com camps de detencions que hon creats chic après l'arribada deus nazis au poder en 1933 contre los marginaus, los malauts de naissença, los opausants politics o religiós.
Après la debuta de la Segonda Guèrra Mondiau que hon emplegats entà controllar las populacions deus país ocupats, emplegar massivament lo tribalh deus presoèrs e acabar ua politica sistematica d'eliminacion fisica deus grops mei mespresats peus alemans nazis en se virant mei que mei de cap au genocidi deus Judius e deus Ròms.
Los principaus camps d'exterminacion que hon Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Chełmno, Belzec, Sobibor e Treblinka.
Los purmèrs camps que hon centers a còps quasi clandestins tienguts per membres de la SA e qui s'i libravan en dehòra de nat encastre reglementari a las torturas mei bestiaus. L'objectiu qu'èra terrorizar las hòrças d'oposicion (mei que mei comunistas) en bèth proheitar deu pretèxte de l'Incendi deu Reichtag qui desboquè sus l'autrejament deus plens poders a Adolf Hitler.
Lo sistèma que ho formalizat e organizat per Theodor Eicke a partir de Dachau qui ho atau lo purmèr deus grans camps, bastit a partir de 1933. Los camps que hon hidats aus SS en 1937. La disciplina que ho alavetz basada sus la terror en bèth emplegar la tortura e l'execucion deus presoèrs revoltats o qui ensajan d'escapar. Las execucions e la repression qu'èran hidadas aus presoèrs de dret comun qui s' èran jà illustrats dens lo crime.
L'invasion d'Àustria e de Checoslovàquia seguidas d'autes país e pòbles que mièn a la creacion de navèths camps entà poder amplificar la represssion contre los resistents o opausants dens los navèths pòbles ocupats e somés.
L'intensificacion de l'esfòrç de guèrra (dab la pravada deus besonhs deus òmis alemans suu front e tanben un òp d'ua creishuda de la produccion industriau) que's portè suus presoèrs expleitats dinc au cap de las loas hòrças.
Au medish temps, de cap a 1941, quauques camps de concentracion que vadón camps d'exterminacion dab l'ensag puish la generalizacion de las execucions massivas de las crampas de gas. L'objectiu qu'èra de miar au cap la Solucion Finau, qu'èi a díser l'eliminacion deus judius e deus Ròms.
Dens cèrtes camps, los presoèrs, a despart de las torturas e autas atrocitats, que hon emplegats com cobais umans entà espravar navèras potingas ; dens d'autes cas, aquestas « experiéncias » que hon simplament torturas sadicas practicadas shens cap encastre scientific e shens desbocar sus cap descobèrta (com per exemple las « experiéncias » de Joseph Mengele qui, enter autas, consistivan en torrar presoèrs vius).
Lo 27 de genèr de 1945, l'Armada Arroia que liberè en purmèr lo camp d'Auschwitz. Suu front occidentau, l'armada americana que he çò medish un pauc mei tard. A l'arribada de las armadas aligadas, la descobèrta deus subervivents dab l'espiar vueit e dab sonque pèth e òs atau com la descobèrta de las atrocitats que creèn un hòrta impression suus sordats. A Dachau per exemple, los sordats americans en non se poder pas retiéner qu'executèn còp sec quauques oficièrs alemans responsables de las atrocitats descobèrtas.
En Occitània lo màger camp de concentacion que ho lo Camp de Gurs, en Bearn.


text:
Caniformia
Los canifòrmes (caniformia) son un sosòrdre de l'òrdre dels carnivòrs (carnivora). Aqueste sosòrdre compren las familhas seguentas:
- los canids (can...)
- los mefitids (mofetas) ancianament, genre inclús dins los mustelidats (mephitinae)
- los mustelids (loira, fura...)
- los otarids (otarias...)
- los odobenids (mòrses...)
- los focids (fòcas...)
- los procionids (raton lavaire...)
- los ursids (ors...)
Aqueste grop de mamifèrs compren pas que de carnivòrs (o piscivòrs).
Anatomicament, lo bulbe timpanic dels canifòrmes es format d'una cambra unica o es devesit per un pseudoseprum, per oposicion als felifòrmes que lor bulbe timpanic es devesit per un septum vertadièr.


text:
Poder executiu
Segon lo concèpte de la separacion dels poders, lo poder executiu es la branca del govèrn que s'encarga d'aplicar o executar la lei, e de trabalhar a resòlvre los afars corrents de l'Estat. La figura primièra de facto de l'executiu es lo seu cap de govèrn. L'executiu es nomenat "l'administracion" dins los sistèmas presidencials o "lo govèrn" dins los sistèmas parlamentaris. Lo cap de govèrn dels sistèmas presidencials (nomenat "president") a mai d'independéncia de la branca legislativa, car, a la diferéncia dels sistèmas parlamentaris, es pas elegit pel Parlament, pel partit o una coalicion majoritària, mas qu'es elegit pel pòble per sufragi. De mai, lo president es doncas lo cap d'Estat.
En las monarquias constitucionalas, lo monarca, qu'es lo cap d'Estat, es lo cap del poder executiu de jure, e lo primièr ministre (o president del govèrn) es lo cap del govèrn del monarca. En practica lo cap d'Estat a un poder fòrça limitat, e designa coma primièr ministre lo que la populacion elegiguèt amb lo sufragi, e mai se las decisions se realizan al nom del monarca.
En conjoncion amb lo president o lo primièr ministre, la branca executiva constituís un cabinet amb de departaments o ministèris executius del govèrn.
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Per ne saber mai sus las foncions del poder executiu segon las divèrsas formas de govèrn vejatz :


text:
Issy-les-Moulineaux
Issy-les-Moulineaux es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Amaury de Issy #cedir a Étienne de Meudon de las dîmes de bled e de vin en favor #que la Comunitat los n'aviá aliénées e erigides en fief.
Amaury d'Issy céda à Étienne de Meudon des dîmes de bled et de vin en faveur duquel la Communauté les avait aliénées et érigées en fief.


text:
Vertus
Vertus es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cap de-luòc de costat del sud de la Còsta dels blancs, a 20 km al sud de Épernay.
Capluòc de canton du sud de la Côte des blancs, à 20 km au sud d'Épernay.
= Canton de Vertus
([[chef-lieu]|Vertus]]
(capluòc)
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sud de la Còsta dels blancs, Vertus se appuie suls darrièrs contreforts del Isla-de-França, #que se distinguís clarament als luòcs-diches « La Pèira als Corbs » e « Los Falloises ». Es d'ailà #que se descobrís la plana de Champagne dominada per la butte-testimòni del Mont Aimat (240 mètres).
Vertus Es una vila fòrça anciana, #que lo nom n'a #èsser sarrat del latin virtus en designant la « vertu » (la fòrça virile) mas vendriá mai lèu d'aquel d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilat a Apollon.
Raoul Glaber, Citat per Georges Duby, informa #qu'en l'an Mil, #que se #prene longtemps per una epòca de grandas inquietuds e de temor de la fin dels tempses (se sap uèi #qu'es manqui), un abitant de Vertus nomenat Leutard, #dire aver-i recebut revelacions de Dieu, trinca los objèctes del culte dins la glèisa del pòble, pròva de convéncer los abitants de pas mai pagar la dîme a la glèisa e acaba per suïcidar-se. Es de #çò que de las fonts eclesiasticas coma Raoul Glaber descrivon coma hérétiques. G.Duby, #Que fòrça dels clausons sus aquel periòde n'an #èsser uèi ressortidas, votz en aquel episòdi los prémices del hérésie dels manichéens #qu'apareis qualques ans mai tard. Al Mièja Edat totjorn, las comtes de Champagne #dotar Vertus de divèrsas monastèris : la collégiale Sant-Jean e los abbayes Sant-Salvador e Sant-Martin (incendiada en 1167, aquela darrièra #èsser reconstruite mai tard, en defòra de la enceinte de la vila, jol nom de La nòstra-Madama). En 1080, se #fortificar la vila per una cenh de remparts.
Lo comtat de Vertus #èsser creat per Jean lo Bon en 1360, per l'integrar en la dot de la siá filha Isabelle de França. A la fin del Sègle XV, lo comtat de Vertus passarà a una branca bâtarde de las ducs de Bretanha.
Jean lo Bon en avent #èsser fach presoèr pels Angleses, los abitants #participar al pagament de la rançon reclamada per la siá desliurança. En reconeissença, #concedir dins la vila, en 1361, de las armoiries (de sòus a la cœur de caras traversadas d'una fletxa de sable ferrée al camp) amb lo lèma « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (#que significa : « lo coratge survit a la mòrt »).
Aquela pichona vila #conéisser de nombrosas pròvas pendent la Guèrra de #Cent Ans. Vertus Es una de las darrièras vilas a resistir davant los Angleses, #que pas vacil·len pas a la cremar en 1380.
- Èsser egalament cruellement tocada en lo moment de la darrièra guèrra mondiala.
En 1815, en la « Plana de Vertus » se #aver en preséncia de l'emperaire Alexandre Ier de Russia una gigantesca ostentació militara en amassant los vencedors de Napoleon Ier.
La comuna, anciana maladrerie, venguda mai tard lo banc de « l'Institucion de las Madamas Régentes » es, amb lo un de las doas bastissas #que mòstran l'importància #qu'aviá, antany, aquel bourg champenois.
Lo torista a encantat per una magnifica cenh de passejadas ombrejats a la localizacion dels ancians remparts, #que la « Pòrta Baudet » rèsta lo sol testimòni. La vila n'a vist nàisser un poèta renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) #que parlava de la dolçor de viure en aquel luòc :
Ieu fu jadiz de tèrra vertueuses
Nas de Vertus, lo païz renommé,
O el avoit vila tres graciosa
#Que li de bon vin ne son en maint de luòcs nomenats...
Defòra Vertus ay ostal graciós
Ostal dels Camps l'an pluseur trucat.
Ballade 250.
Au sud de la Côte des blancs, Vertus s'appuie sur les derniers contreforts de l’Île-de-France, que l’on distingue nettement aux lieux-dits « La Pierre aux Corbeaux » et « Les Falloises ». C’est de là que l’on découvre la plaine de Champagne dominée par la butte-témoin du Mont Aimé (240 mètres).
Vertus est une ville très ancienne, dont le nom a été rapproché du latin virtus désignant la « vertu » (la force virile) mais viendrait plutôt de celui d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilé à Apollon.
Raoul Glaber, cité par Georges Duby, rapporte qu'en l'an Mil, qu'on prit longtemps pour une époque de grandes inquiétudes et de crainte de la fin des temps (on sait aujourd'hui que c'est faux), un habitant de Vertus nommé Leutard, dit avoir reçu des révélations de Dieu, brise les objets du culte dans l'église du village, essaye de convaincre les habitants de ne plus payer la dîme à l’Église et finit par se suicider. Il est de ceux que des sources ecclésiastiques comme Raoul Glaber décrivent comme hérétiques. G.Duby, dont beaucoup des conclusions sur cette période ont été aujourd'hui dépassées, voit dans cet épisode les prémices de l'hérésie des manichéens qui apparaît quelques années plus tard. Au Moyen Âge toujours, les comtes de Champagne dotèrent Vertus de plusieurs monastères : la collégiale Saint-Jean et les abbayes Saint-Sauveur et Saint-Martin (incendiée en 1167, cette dernière fut reconstruite plus tard, en dehors de l’enceinte de la cité, sous le nom de Notre-Dame). En 1080, on fortifia la ville par une ceinture de remparts.
Le comté de Vertus fut créé par Jean le Bon en 1360, pour l'intégrer dans la dot de sa fille Isabelle de France. À la fin du Sègle XV, le comté de Vertus passera à une branche bâtarde des ducs de Bretagne.
Jean le Bon ayant été fait prisonnier par les Anglais, les habitants participèrent au paiement de la rançon réclamée pour sa libération. En reconnaissance, il accorda à la ville, en 1361, des armoiries (d’argent au cœur de gueules traversé d’une flèche de sable ferrée au champ) avec la devise « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (qui signifie : « le courage survit à la mort »).
Cette petite ville connut de nombreuses épreuves pendant la Guerre de Cent Ans. Vertus est une des dernières villes à résister devant les Anglais, qui n’hésitent pas à la brûler en 1380.
Elle fut également cruellement touchée lors de la dernière guerre mondiale.
En 1815, dans la « Plaine de Vertus » se tint en présence de l'empereur Alexandre Ier de Russie une gigantesque parade militaire réunissant les vainqueurs de Napoléon Ier.
La mairie, ancienne maladrerie, devenue plus tard le siège de « l’Institution des Dames Régentes » est, avec l’un des deux édifices qui montrent l’importance qu’avait, autrefois, ce bourg champenois.
Le touriste est charmé par une magnifique ceinture de promenades ombragées à l’emplacement des anciens remparts, dont la « Porte Baudet » reste le seul témoin. La cité a vu naître un poète renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) qui parlait de la douceur de vivre en ce lieu :
Je fu jadiz de terre vertueuses
Nez de Vertus, le païz renommé,
Ou il avoit ville tres gracieuse
Dont li bon vin sont en maint lieux nommé...
Dehors Vertus ay maison gracieuse
Maison des Champs l'ont pluseur appelé.
Ballade 250.


text:
Gerty Cori
Gerty Theresa Cori (n. Radnitz en 1896, m. 1957) foguèt una bioquimista americana. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1947 amb su marit Carl Ferdinand Cori e Bernardo Houssay per l'estudi del glicogèn.Cori se convertiguèt aital en la tresena femna en aténher aquel guerdon après Marie Curie e Irène Joliot-Curie.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 15 d'agost de 1896[1] dins la vila de Praga, en aqueles moments situats a l'Àustria-Ongria mas qu'es uèi lo jorn la capitala de la Republica Chèca, en una familha de raïses josievas. L'an 1914 dintrèt a l'Universitat Carolina de Praga per estudiar bioquimia, ont coneguèt Carl Ferdinand Cori, que se convertiguèt en lo sieu espós e que ne prenguèt lo nom de familha. Après la Primièra Guèrra Mondiala reprenguèt los sieus estudis e atenguèt se licenciar l'an 1920.
Lo 1922 ambdòs emigrèron als Estats Units ont Carl Cori atenguèt èsser nomenat membre del grop de recèrca de malautiás infecciosas al Roswell Park Cancer Institute] de la vila de Buffalo, en atenhèt la nacionalitat nòrd-americana l'an 1928. Lo 1942 foguèt nomenada professora de bioquimica a l'Universitat Washington de Saint Louis, situada a l'estat nòrd-american de Massachusetts, carga que desvolopèt fins la siá mòrt lo 26 d'octòbre de 1957 a consequéncia d'una insuficiéncia renal.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Gerty Cori - Biography nobelprize.org


text:
Flocourt
Flocourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ciutat per las primièras fes l'an 1050 ; dépendait de l'anciana província de las Tres-Evêchés ; tradicion pelegrinatge de sant Blaise lo 3 de febrièr.
- Cité pour la première fois en 1050 ; dépendait de l’ancienne province des Trois-Evêchés ; tradition pèlerinage de saint Blaise le 3 février.


text:
Economia de Panamà
L'economia de Panamà es una de las pus establas, dinamicas e amb màger creissença d'America Latina. Lo sector dels servicis, plan desvolopat, representa 80% del PIB. Los servicis comprenon lo foncionament del Canal de Panamà, las activitats bancàrias, la zòna franca de Colón, las activitats de segur, los pòrts de l'Atlantic e del Pacific, lo registre de vaissèls qu'utilizan la bandièra del país, e lo torisme[1]. La creissença economica serà impulsada per l'ampliament del Canal de Panamà, que comencèt en 2007 e li cal èsser conclusa en 2014 a un còst de 3,5 miliards de dolars - aperaquí 25% del PIB actual. L'expansion doblarà la capacitat del canal, en permetent acomodar vaissèls que son a l'ora d'ara tròp amples per far la traversada, e ajudarà a redusir lo caumatge[1].
La principala moneda utilizada dins l'economia del país es lo dolar american.
Sector primari[modificar | modificar la font]
Près de 9% del sòl de Panamà es cultivat. La màger part de la siá produccion agricòla s'obten en espleitacions de caractèr comercial e es destinada a l'exportacion. Los principals cultius e de grops de cultius —produccion de 2006 en tonas— son: cana de sucre (1,77 milions); frucha (659 283), principalament banana e iranja; ris (280 000); milh (70 000); cafè (13 153) e tomata.
En 2006 la ramaderia comptava amb 1,56 milions de caps de bestial bovin, 286 200 de bestial porcin e aperaquí 14,9 milions d'ausèls de corral.
Los produchs forestièrs de Panamà son conformats per una ampla varietat de fustas. Lo país compta amb resèrvas forestièras considerablas, gaireben 57% del sieu sòl, de còps malaisits d'espleitar a causa de la marrida infrastructura del transpòrt. En 2006 la produccion annala de fusta èra d'unes 1,35 milions de mètres cubics.
Sectors segondaris e terciàri[modificar | modificar la font]
La indústria de Panamà es basicament orientada cap a la satisfaccion de la demanda domestica. Lo país depend sustot de lo sieu conglomerat de servicis de transpòrt e logistica orientada cap al comèrci mondial, l'epicentre que n'es lo Canal de Panamà. A l'entorn del Canal de Panamà se aglutinen pòrts de trasbord de contenidors, zònas francas de comèrci, camin de fèrre e çò de mès de grand entroncament aerian de passatgièrs d'America Latina. Compta tanben amb lo centre financièr mai grand del continent.


text:
Comencèt la siá carrièra professionala coma modèl publicitari e, après, coma integrant de la companhiá musicala Ziegfeld Follies de Florenz Ziegfeld. Après se maridar amb lo milionari Edgar James, se transportèt a demorar en Hollywood. A començaments dels ans 1930 participèt a papièrs segondaris en òbras coma City Streets (1931) de Rouben Mamoulian amb Gary Cooper e Sylvia Sidney, o The Kid from Spain (1932) de Leo McCarey al bòrd de Eddie Cantor.
Lo 1936 joguèt amb Charlie Chaplin, en lo film Modern Times (1936), la darrièra pellicula qu'apareis "Charlot" coma personatge, e posteriorament en d'autras produccions de Hollywood. Après lo rodatge de la pellicula se maridèron en una ceremònia secrèta. Quatre ans tornèron après rodar amassa un nòu film, Lo Grand Dictator (1940), pellicula critica contra lo nazisme alemand e, per estenduda, contra totes los fascismes e dictaturas. Ambedós títols conforman doas de las òbres de mèstres del genial director, la que causa evitèt pas qu'aquel meteis an se trinquès lo matrimòni.