c: text/html

text:
Piet de Jong
Petrus Josef Sietse "Piet" de Jong (n. 1915) oficial de la marina, foguèt primièr ministre dels Païses Basses entre 1967 e 1971.
Oficial de la marina neerlandesa, viatgèt al Reialme Unit lo 13 de mai de 1940 a bòrd del sosmarin O-24 e, durant la Segonda Guèrra Mondiala, serviguèt coma comandant d'aquela embarcacion. A abril de 1946 el tornèt als Païses Basses. Trabalhèt ailà al bòrd del almirantat lo 1947 e lo 1948 trabalhèt en lo ministèri de la marina[1].
Actualament a 95 ans d'edat, en essent un dels pus ancians ex-caps d'estat o de govèrn encara viu.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ P.J.S. de Jong - Ministerie van Algemene Zaken - página oficial de los primeros ministros, versión en inglés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cranc (crustacèu)
Los crancs son de crustacèus de cinc parelhs de patas que la primièra es modificada per formar un parelh de pinças, una carapaça puslèu plata, e un abdomèn cort e larg plaçat jol torax. I a dos gropes principals: l'infraòrdre dels Brachyura o vertadièrs crancs e los Paguroidea, o crancs ermitas. Los crancs ermitas, o bernat ermita, vivon recatats dins de cauquilhas voidas, que i pòdon protegir son ròstre mòl.
Mai de 7000 espècias son estadas descrichas, repartidas sus l'ensemble de la planeta. Los crancs colonizan una granda varietat de mitans: aqüatics evidentament mas tanben continentals, cèrtas especias realizant la quasi totalitat de lor cicle en defòra de l'aiga. Es sustot en zòna tropicala que se tròba indiferentament de crancs marins, de crancs d'aiga doça e de crancs terrèstres.
L'aparicion dels crancs remonta a l'èra segondària; lo pus ancian fossil de cranc conegut data del jurassic mejan, fa environ 170 milions d'annadas.
Somari
Noiridura[modificar | modificar la font]
Lo cranc es fòrt voraç es a dire que manja fòrça: de cauquilhatges, de rafatum. Lo cranc dobrís los cauquilhatges ambe sas pinças. Pòt devorar dusqu’a 50 lustras joves per jorn. Quitament se pòt atacar a de tortugas de mars pichonas que venon d'espelir e que se trigòssan sus la plaja per rejónher la mar.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Lo mascle recèrca una femèla qu'es a pelmudar per s'acoblar.
Plaça dels crancs dins lo renhe animal[modificar | modificar la font]
Divèrsas espècias de crancs[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Crab of Lamos.jpg
Cranc de Lamos
-
-
-
-
-
-
Valor economica[modificar | modificar la font]
Lo cranc es una importanta ressorsa alimentària pels òmes e fa doncas l'objècte d'una activitat economica particularament desvolopada. Lo jaciment mai conegut se situa dins la mar de Bering al nòrd de l'ocean Pacific, entre Alaska e Russia, ont se tròba en granda pregondor de crancs gegants, los "Crancs reials de Kamchatka" que sa carn s'aparenta a la del ligombau, es exportada dins lo mond entièr. Rapòrta un revengut fòrt confortable mas ocupa gaireben tota lo ròdol ecologic. La reglamentacion de pesca dels crancs del Kamtchatka autoriza pas que la presa de crancs adultes de 10 a 12 ans. L'animal atenh alara una envergura de mai d'un mètre cinquanta ambe las patas, e un pes mejan de 5 kg. Recentament, es estat aclimatat en mar de Barents dins las annadas 1960 per l'Union Sovietica. Los pescadors norvegians an drech de capturar, dins lors casièrs, fins a 300 000 crancs a l'èst del cap Nòrd. A l'oèst, la pesca es illimitada.[ref. necessària]
Dins lo Bacin Mediterranèu, lo cranc de ròca (cranc verd) fa comunament partida de las recèptas tradicionalas coma la sopa de peis. Per çò qu'es del tortèl, es generalament pescat en Bretanha.
Chifras[modificar | modificar la font]
S'estima las capturas mondialas de crancs a 1,2 milion de tonas per an (donadas de 2003). Çaquelà, cal soslinhar que lo cranc essent un animal costièr de bon capturar, aquesta chifra ten pas compte de la pesca individuala e de la pesca artesanala, sustot dins los païses paures, lo cranc representant una font de proteïnas fòrça economica. Sus las còstas de l'Africa Eqüatoriala, los enfants atrapan aisidament los crancs blaus que fan simplament rostir a la brasa.
La pesca dels crancs de Kamtchatka sola representa un prelèvament annal d'environ 45 000 tonas.
-
-
Venda de crancs blaus
-
Callinectes sapidus (Crancs blaus sul mercat de Pirèa)
-
-
Paralithodes camtschaticus (Cranc de Kamtchatka)
-
-
-
-
-


text:
Bram
Bram ( Bram en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Es un vilatge situat en Lauragués a mièja distància de Carcassona (20 km) e de Castèlnòu d'Arri (18 km) al ras de l'autota A61 (E80: Lisbona-Istambol) e de la via de camin de fèrre Tolosa Narbona. Es un luòc de passatge entre la Montanha Negra e los Pirenèus.
Es un vilatge circular.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom li ven del latin eburomagus / Vicus Hebromagus, adaptacion del gal eburos (tueis, teis) e magos (mercat, camp). Las atestacions ancianas son Hebromago (333), Eburomagi (sègle IV, Taula de Peutinger), Hebromagum (sègle IV, Ausòni); mès en 1210 i a dejà Bran[1].
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Pòrt de Bram sul Canal del Miègjorn
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Alibèrt (1884-1959) nascut a Bram, lingüista occitan, autor especialament d'una gramatica, e accessoriament d'un diccionari, que fondan la nòrma classica de l'occitan.
- Pierre Seel (1923-2005), enterrat al cementèri de Bram
- Familha Spanghero
- Olivièr de Tèrme (1200-1274), senhor de Tèrme e de Bram.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
.


text:
Apartheid
L'apartheid foguèt una politica de segregacion raciala qu'es estat en vigor entre 1948 e 1990 en Sud-Africa e Namibia (alara jos tutèla sud-africana). Aqueste mot foguèt prononciat per lo primièr còp dins un discors de Jan Smuts, alavetz primièr Ministre de Sud-Africa. Lo tèrme significa « separacion » en afrikaans e neerlandés mas es estat adoptat per gaireben totas las lengas per exprimir una situacion de discriminacion raciala.
La segregacion raciala en Sud-Africa comencèt durant lo colonialisme, mas l'oficializacion de l'apartheid comencèt après las eleccions generalas de 1948. La nòva legislacion classificava los abitants en grops racials (blancs, negres, coloured e Indians) e las zònas residencialas foguèron segregadas per de transferiments forçats de populacion. Los abitants negres foguèron despossedits de la ciutadanetat e transferits dins un dels 10 territòris tribals autonònms diches bantostans, que quatre venguèron d'estats independents. Lo govèrn segreguèt l'educacion, la santat e d'autres servicis publics, e reservèt per los blancs los de melhora qualitat e pels negres los piègers.
L'apartheid encontrèt una resisténcia intèrna considerabla. Lo govèrn respondiguèt a las protèstas e rebellions en illegalizant l'oposicion, e per una fòrta repression e en empresonant los líders anti-apartheid mai significatius, coma Nelson Mandela. Las reformas promogudas dins los ans 1980 capitèron pas d'estofar l'oposicion, e en 1990 lo president Frederik Willem de Klerk comencèt las negociacions per metre fin al sistèma. En 1994 i aguèt d'eleccions multiracialas per sufragi universal que ganhèt lo Congrès Nacional African de Nelson Mandela.
Somari
- 1 Leis originas de la segregacion raciala en Sud-Africa
- 2 Lei premierei legislacions segregativas
- 3 L'apartheid oficiau (1948-1991)
- 4 Lei factors de disparicion de l'apartheid
- 5 La fin de l'apartheid e lo periòde de transicion (1991-1994)
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Leis originas de la segregacion raciala en Sud-Africa[modificar | modificar la font]
Leis originas de la segregacion raciala en Sud-Africa son fòrtament ligadas ai societats colonialas europèas que se desvolopèron dins lo país. Aparegut a partir de la mitat dau sègle XVII, lo poblament europèu de la region conoguèt tres etapas decisivas que veguèron l'aparicion e la renfòrçament de la separacion etnica de la societat, especialament au sen de la communautat afrikaner.
La societat europèa de la colonia dau Cap[modificar | modificar la font]
La colonia dau Cap foguèt fondada a l'iniciativa de la Companhiá Olandesa deis Indias Orientalas en 1652. Ocupava una posicion estrategica subre lo trajècte entre Asia e Euròpa per permetre l'avitalhament dei naviris en produchs agricòlas eissits dau norigatge o de la cultura. Lei premiers podián èstre cambiat ambé lei populacions indigenas mai lei segonds necessitavan una produccion locala. En 1657, la Companhiá decidiguèt donc de favozizar l'emigracion de colons per desvolopar la cultura dei tèrras. L'annada seguenta, foguèt autorizada l'importacion d'esclaus.
Dins leis annadas 1720, lo nombre d'esclaus venguèt pus important que la populacion de colons. Lo ròtle d'aqueleis esclaus èra de servir per lei trabalhs agricòlas. Pasmens, lei fremas avián tanben un ròtle sexuau important coma prostituida per lei marins o coma "mestreja" de lor mèstre. Lo tractament d'aqueleis esclaus èra fòrça sevèr e l'òrdre èra mantengut per la violència e lo taus de mortalitat èra fòrça important e lei liberacions raras. A l'exterior, lei relacions ambé lei populacions indigenas èra tanben malaisadas. D'efèct, lei colons e leis Africans èran en concurència per l'ocupacion dei tèrras permetent lo norigatge. Après quauquei conflictes locaus, lei colons europèus, dichs afrikaners, marquèron lei limits de la colonia e leis indigènas foguèron replegats vèrs lo nòrd e defenduts de venir au sud.
Lei relacions entre lei colons e lei populacions negras de la region veguèron donc rapidàment l'instauracion d'una segregacion dobla entre lei Blancs e lei Negres esclaus e entre lei Blancs e lei Negres exteriors. Dins lei dos cas, aquela segregacion èra ja raciala, sociala e espaciala. Ansin, a la fin dau sègle XVIII, l'estructura politica, economica e sociala de la colonia èra donc organizada a l'entorn d'un ensems de jaç gropant de populacions diferentas e separadas. Au centre, lo còr de la colonia èra sota lo contraròtle de la Companhiá deis Indias. A l'entorn, un premier ceucle èra tengut per lei colons blancs e seis esclaus. Puei, existiá un segond ceucle esplechat per de colons seminomadas e seis emplegats indigènas. Mai au nòrd, se troba de territòris ocupats per de populacions mestissadas, d'indigènas replegats dau sud o de Blancs renegats que la possession èra mau assegurada. Enfin, lo rèsta èra tengut per lei populacions indigènas.
L'annexion per l'Empèri Britanic e lo Grand Trek[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dei guèrras de la Revolucion Francesa, l'ocupacion dei Províncias Unidas per lei Francés entraïna la crenhéncia per leis Anglés de veire França prendre lo contraròtle de la colonia dau Cap.
L'introduccion de l'autoritat e dei lèis anglesas causèt una crisi prefonda. En 1815, lei colons afrikaners se revoutèron mai lor movement foguèt esquichat per lei Britanics. Après aquela desfacha, lei colons deguèron faciar doas lèis que menacèron lei fondaments de lor societat. En 1828, sota la pression dei glèisas evangelistas, lo Parlament de Londres votèt una lèi rendent teoricament leis indigènas e lei colons egaus. Puei, en 1833, l'esclavatge foguèt abolit dins l'Empèri Britanic.
A partir de 1835, leis Afrikaners, que prenguèron lo nom de Boers, decidiguèron donc de quitar la colonia dau Cap e d'emigrar en direccion de l'interior dau continent per fondar d'estats novèus e gardar lor mòde de vida. Aqueu movement d'emigracion, dich "Grand Trek", vendriá un element essenciau de l'identitat afrikaner. Foguèt lo començament d'una tièra de conflictes territoriaus còntra lei populacions africanas qu'entraïnèron la fondacion de dos estats afrikaners dins lo nòrd de Sud-Africa[1]. Ansin, en fòra dei divisions entre populacions blancas e negras, apareguèt una separacion novèla entre Blancs britanics e Blancs afrikaners que va s'accentuar après lei guèrras dei Boers.
Lei guèrras dei Boers e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
En 1886, un obrier agricòla descurbiguèt au sud de Pretòria lo pus grand filon aurifèr dau monde. Entraïnèt la creacion dins l'estat boer de Transvaal de la vila de Johannesburg que la creissença foguèt fòrça rapidà. Lo complèx minièr atirèt tanben una populacion obriera britanica fòrça importanta que venguèt pus importanta que la populacion rurala afrikaner. Lo govèrn boer de Transvaal decidiguèt donc de pas donar lo ciutadanatge ais abitants britanics. Ansin, l'existéncia d'aquela populacion anglofona oprimida venguèt un subjècte tension majora entre lei govèrns boers e britanics. Après una premiera guèrra acabada per una victòria dei colons, un segond conflicte acomencèt en 1899 quand lei doas republicas estimèron necessari de mandar una ataca preventiva còntra lei Britanics. Inicialament sosprés, lo govèrn repostèt per lo mandadís d'un contingent de soudats fòrça importants que capitèron de destruir leis armadas boers e d'ocupar lei dos estats de Transvaal e de l'Unio d'Aurenja. Pasmens, foguèt lo començament d'una guerilha acarnada que foguèt vencuda solament en 1902 per la desportacion e l'empresonament de la màger part de la populacion civila afrikaner dins de camps de concentracions e l'aplicacion de la politica de tèrras cremadas.
Lo succès britanic permetèt d'unificar l'ensems dei colonias europèas presentas dins lo sud dau continent african. En 1910, lo dominion de Sud-Africa foguèt donc creat amb una autonòmia importanta. Dins aquò, lo conflicte aviá creat un sentiment d'unitat grand entre lei ciutadans boers. Lei premiereis eleccions legislativas veguèron donc lo succès dei nacionalistas afrikaners e Louis Botha, generau de Transvaal pendent la guèrra de 1899-1902, venguèt lo premier cap dau govèrn de Sud-Africa.
Lei premierei legislacions segregativas[modificar | modificar la font]
La victòria dei nacionalistas afrikaners ais eleccions de 1910 permetèt l'introduccion d'unei lèis segregativas que foguèron pauc a pauc renfòrçats per lei govèrns seguents. Ansin, se l'apartheid acomencèt oficialament en 1948, divèrsei mesuras legislativas foguèron adoptadas dins leis annadas 1910 e 1920. Lo movement marquèt una pausa dins leis annadas 1930 gràcias au dinamisme economic dau país. Pasmens, a la fin deis annadas 1940, d'assais de liberalizacion dei mesuras segregacionistas causèron una repòsta politica dei populacions afrikaners que permetèt lo succès electorau dau Partit Nacionau e lo començament de l'apartheid en 1948.
La separacion espaciala dau país[modificar | modificar la font]
La lèi fondamentala de l'apartheid foguèt adoptada en 1913. Dicha Land Act, definiguèt l'adopcion d'una politica racista au nivèu dau país e la division dau territòri de Sud-Africa entre una zona de poblament blanc e una zona de poblament negre. Lei populacions blancas prenguèron 90% dau territòri e totei lei zonas urbanas principalas. Lo rèsta formèt de resèrvas per lei populacions negras formadas generalament per lo còr dei reiaumes indigènas ancians. Aquelei resèrvas venguèron lo luòc d'abitacion obligatòri dei populacions negras. De miliers de Negres deguèron donc quitar sei bens situats dins de regions vengudas de poblament blanc per anar dins aquelei territòris. En fòra dei resèrvas, la circulacion e lo drech de propritat deis abitants non blancs foguèron egalamen fòrtament limitats.
[modificar | modificar la font]
Après lo Land Act de 1913, la separacion sociala entre Blancs e Negres foguèt renfòrçada dins leis annadas 1920 ambé l'adopcion d'una legislacion pertocant lo trabalh e l'emplech. D'efèct, aqueu decenni foguèt marcat per de dificultats economicas ligadas a la modernizacion de l'agricultura de tipe europèu que necessitèt d'ara endavant mens de man d'òbra. Aquò entraïnèt de migracions de populacions vèrs leis industriás urbanas onte leis obriers blancs e negres intrèron en concuréncia causant una demenicion dei salaris. En 1922, la populacion obriera blanca se revòutèt dins la region de Witwatersrand[2]. Lo movement foguèt esquichat per l'armada mai en 1923, lo govèrn donèt satisfaccion au proletariat blanc. Lo Native Act limitèt la preséncia dei Negres en vila solament per l'exercici d'un emplech. Aquela lèi foguèt completada tre l'annada seguenta per l'Industrial Conciliation Act que defendiguèt ais Africans de participar ai negociacions sociala e salariala.
Leis assais de liberalizacion e lo succès dau Partit Nacionau[modificar | modificar la font]
En 1924, lo govèrn de Jan Smuts foguèt batut ais eleccions per lo partit de James Hertzog. Aqueu darrier aprofichèt lo retorn de la prosperitat per melhorar la situacion economica dau país gràcias a una politica dirigida per l'aumentacion deis exportacions. La segregacion foguèt tanben renfòrçada per empachar de manifestacions novèlas de la classa obriera blanca. Puei, la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), onte Sud-Africa participèt dins lo camp britanic[3], veguèt l'industrializacion rapidà. Aquò entraïnèt una creissença novèla dei zonas urbanas onte la populacion negra venguèt pus importanta que la populacion blanca. En parralèl, lei movements politics e sindicaus non blancs conoguèron un dinamisme important. Per se parar còntra lei trebols causats per aquela agitacion, lo patronat blanc assaièt de liberalizar lo regime de segregacion per permetre l'aparicion d'una elèit africana capabla de contraròtlar lei populacions negras. Aquela volontat de cambiaments sociaus espauriguèt la màger part de l'electorat blanc que votèt en favor dau Partit Nacionau, de son aliat, lo Partit afrikaner, e de son programa d'apartheid ais eleccions de 1948.
L'apartheid oficiau (1948-1991)[modificar | modificar la font]
Ja prefigurat per lei lèis adoptadas a partir deis annadas 1910, l'apartheid acomencèt oficialament en 1948 e s'acabèt en 1991. Èra basat sus una tièra de mesuras legislativas. Aquelei lèis permetián d'assegurar la separacion entre Blancs e non Blancs, principalament lei populacions negras devesidas entre diferenteis etnias, au nivèu sociala, espaciala, economic e politic.
Lei lèis fondamentalas de l'apartheid[modificar | modificar la font]
Dos tèxtes votats en 1950 representavan la basa fondamentala dau regime d'apartheid. Lo premier foguèt lo Group Areas Act definiguèt de zonas de poblament diferentas per cada categoria de populacion. Aquelei categorias foguèron precisadas per lo Population Registration Act que rendèt obligatòri l'enregistrament de cada abitant coma Blanc, Negre, Indian o Metis. Oficialament, l'objectiu èra de permetre lo desvolopament de cada grop de populacion d'un biais separat e independent. En realitat, lei Blancs obtenguèron lo contraròtle dei zonas pus desvolopadas e ricas e esplechèron economicament leis autrei grops.
L'apartheid pichon[modificar | modificar la font]
L'apartheid pichon designava l'ensems dei lèis que l'objectiu èra d'assegurar la separacion entre lei Blancs e lei non Blancs. Foguèt l'aspèct pus visible dau sistèma ambé, per exemple, la creacion de transpòrts publics o de plajas reservats solament ai Blancs. Lei lèis principalas d'aquela dimension de l'apartheid foguèron lo Prohibition of Mixed Marriages Act (1949) defendent lei maridatges mixtes, l'Immorality Act (1950) enebent lei relacions sexualas entre Blancs e Negres e lo Reservation of Separate Amenities Act (1953) separant lei privats, lei fònts e totei leis installacions publicas.
L'apartheid grand[modificar | modificar la font]
L'apartheid grand èra l'ensems de mesuras permetent de separar Sud-Africa entre de zonas de poblament diferent e la separacion espaciala de cada categoria de populacion. Ja acomençat avans 1948, foguèt renfòrçat e va desboscar, ambé la dimension economica de l'apartheid, subre la politica de bantostans deis annadas 1970 e 1980. Doas lèis permetèron aqueu renfòrçament. Foguèron lo Pass Laws Act (1952) qu'oblibiguèt leis abitants negres a partir de 16 ans d'aver un sauveconduch per demorar dins lei zonas blancas en fòra deis oras de trabalhs e lo Native resettlement Act (1954) qu'autorizèt de desplaçar lei populacions negras en fòra dei zonas blancas.
L'apartheid economic[modificar | modificar la font]
L'apartheid economic èra l'ensems dei mesuras legislativas permetent d'exclure leis abitants non blancs deis emplechs qualificats e d'assegurar lo plen emplech de la populacion blanca. Formèron un ensems de mesuras per gerir una man d'òbra industriala au profiech de l'elèit economic en luchant còntra lo comunisme. Leis elements majors d'aquela politica foguèron lo Suppression of Communism Act (1950) permetent d'enebir lei movements politics sospichats de comunisme, lo Mines and Works Act (1956) renfòrçant la discriminacion raciala au nivèu dau trabalh e la lèi de 1976 defendent la formacion professionala ai Negres
La politica dei bantostans[modificar | modificar la font]
La politica dei bantostans foguèt lo compliment de la logica separatista de la politica d'apartheid. L'unitat territoriala de Sud-Africa foguèt abandonada per formar de regions reservadas ai populacion negras teoricament independentas o fòrça autonòma. Lei bantostans foguèron centrats sus lo territòri d'un etnia negra e deviaá venir lo luòc de residéncia normala dei membres d'aquela etnia.
Aquela politica apareguèt en 1959 après l'adopcion dau Promotion of Bantu Self-Government Act creant lei premiers bantostans sota administracion non blanca. En 1970, la lèi Black Homeland Citizenship Act permetèt de retirar lo ciutadanatge ais abitants negres eissits de communautats etnicas tenent ja una bantostans. De milièrs de Negres perdiguèron donc la nacionalitat sud-africana e venguèron d'emigrats dins lor país pròpri car venián de « ciutadans » dei bantostans. Entraïnèt tanben l'eliminacion finala dei Negres deis institucions nacionalas de Sud-Africa per de rasons similaras.
A partir de la fin deis annadas 1970, lo govèrn de Pretoria reconoguèt l'« independéncia » de certanei bantostans : lo Transkei per l'etnia xosa (1976), lo Bophuthatswana (1977) per l'etnia tswana, lo Venda per l'etnia venda (1979) e lo Ciskei (1981) tornarmai per l'etnia xosa. D'autrei territòris obtenguèron una autonòmia formala importanta coma lo KwaNdebele per lei Ndebeles. Pasmens, aqueleis entitats foguèron formats per de territòris pauc desvolopats, isolats, de còps constituits d'enclavas separadas per de desenaus de quilomètres e sensa ressorsas. Lei bantostans intrèron donc lo sosdesvolopament e forman totjorn a l'ora d'ara de zonas de pauretat fòrça importanta.
Lei factors de disparicion de l'apartheid[modificar | modificar la font]
Lo regime d'apartheid conoguèt son apogèu durant lei premiers decennis de la Guèrra Freja e va se mantenir fins a la fin de la confrontacion entre lei blòts comunistas e capitalistas en 1991. Son engatjament dins la lucha anti-comunista es un premier factor permetent d'explicar son existéncia e son afebliment a partir deis annadas 1970 gràcias au sostèn mai o mens afirmats deis estats principaus de l'OTAN e de seis aliats. La disparicion d'aqueu conflicte li faguèt perdre aquelei sostèns e entraïnèt sa casuda. Lei dificultats economicas causadas per lei campanhas internacionalas organizadas còntra lo regime e lei mutacions intèrnas de l'economia sud-africana causèron tanben la disparicion de la justificacion de l'apartheid coma otís de gestion de la man d'òbra industriala. La revirada de la politica de seperacion que foguèt jamai completada e la lucha intèrna dei movements e dei populacions opausats o oprimits per lo sistèma foguèt lo darrier ponch que rendiguèt necessari l'abolicion de l'apartheid en 1991.
La fin de la Guèrra Freja e la revirada dei guèrras exterioras[modificar | modificar la font]
Lo regime d'apartheid se presentèt coma un barri còntra lo desvolopament dau comunisme dins lo sud dau continent african. Maugrat la reprobacion de l'opinion internacionala o lo vòte de sancions per l'ONU, lo govèrn de Pretoria poguèt donc lòngtemps aprofichar lo sostèn deis adversaris de l'Union Sovietica. Lei grands grops comerciaus foguèron tanben capables de contornejar leis embargos economics. Ansin, a partir deis annadas 1970, Sud-Africa poguèt mandar sei fòrças armadas dins lei país vesins per còntrar l'emergéncia de regimes comunistas (Moçambic, Angòla, Namibia) dins la region o per eliminar dei responsables de la lucha intèrna còntra l'apartheid[4]. En 1975, lei conflictes namibian e angolés s'internacionalizèron ambé l'intervencion d'un còrs expedicionari cuban a l'iniciativa dei Sovietics. Inicialament pus poderosa, l'armada sud-africana veguèt sa superiotat demenir pendent la guèrra enterin que la Guèrra Freja e sei sostèns dau blòt de l'Oèst s'acabèron. Entre decembre de 1987 e març de 1988, la batalha de Cuito Cuanavale s'acabèt per una revirada de Sud-Africa que sei fòrças foguèron pas capablas de prendre aquela vila e deguèron se replegar vèrs lo sud. La demenicion dei capacitats militaras dau país entraïnèt donc lo 20 de julhèt de 1988 la signatura d'un acòrd permetent l'independéncia de Namibia en cambi d'un retirament dei tropas cubanas. Fragilizèt tanben un regime que deviá alora faciar d'autrei dificultats d'òrdre economic e sociala entre sei frontieras.
Lei cambiaments e lei dificultats economicas[modificar | modificar la font]
Lei cambiaments e lei dificultats economicas deis annadas 1980 aguèron un ròtle decisiu dins l'abolicion de l'apartheid. D'efèct, lo regime foguèt bastit parcialament coma un otís per gerir una man d'òbra industriala e miniera. Òr, a partir deis annadas 1960, l'importància dau sector minièr demeniguèt au profiech deis activitats ligadas ai servicis. Aquela tendància venguèt preponderanta e lei lèis de l'apartheid èra d'ara endavant plus adaptadas ai besonhs dau patronat. De mai, ambé la fin de la Guèrra Freja, lei pressions economicas aumentèron e lo sostèn dei país de l'Oèst demeniguèt rendent la situacion economica dau país mau segura meme per la minoritat blanca.
La revirada de la politica de separacion espaciala[modificar | modificar la font]
Un autre paramètre que precipitèt la revirada de la politica d'apartheid foguèt l'impossibilitat per lo govèrn blanc d'assegurar una separacion espaciala vertadiera entre Blancs e Negres. D'efèct maugrat la politica de promocion dei bantostans e lei transferiments de populacion dins aquelei regions, la màger part deis abitants negras dau país vivián encara en fòra d'aquelei territòris. De mai, lo govèrn aguèt de dificultas grandas per contraròtlar lei quartiers negres urbans (townships) que conoguèron una agitacion regulara e unei revòutas majoras. Enfin, en causa dei dificultats economicas e deis embargos internacionaus, la man d'òbra negra destinada ais òbras pus malaisadas èra venguda un element essenciau de l'economia.
La lucha intèrna[modificar | modificar la font]
Lo darrier factor major de casuda dau regime d'apartheid foguèt l'oposicion intèrna au sistèma. Prenguèt principalament la forma d'una oposicion politica, de temptativas per rendre incontraròtlable lei quartiers negres e d'una lucha armada còntra lei fòrças dau poder blanc. Inicialament afeblida per la repression, aquela oposicion s'organizèt a partir de la fin deis annadas 1950. En 1960, après la repression saunosa de la revòuta de Sharpeville[5] lei movements politics anti-apartheid principaus coma l'ANC foguèron interdichs. Lo començament de la lucha armada per la branca militara de l'ANC conoguèt tanben unei reviradas dins leis annadas 1960 ambé l'arrestacion d'unei caps (Mandela, Sisulu...).
Après aquelei desfacha, l'oposicion reprenguèt en 1976 pendent leis esmogudas de Soweto violentament reprimidas[6]. Dins leis annadas 1980, lo govèrn assaièt d'introdurre quauquei reformas per sauvar lo regime (introduccion de parlaments especiaus per leis Indians e lei Metis) mai l'agitacion dei populacions negras s'estendiguèt. En 1984, unei townships se revoutèron e Pretoria deguèt i mandar d'unitats militars per restablir l'òrdre. Enterin, l'ANC mandèt una tièra d'atacas e realizèt uneis atemptats murtriers còntra de simbòls de l'estat (Church Street...). Ansin, a la fin deis annadas 1980, existiá un clima de guèrra civila dins unei regions de Sud-Africa que va minar la fisança dei populacions blancs per lo regime.
La fin de l'apartheid e lo periòde de transicion (1991-1994)[modificar | modificar la font]
La fin de l'apartheid es generalament descrich coma un miracle en causa de la paur d'un conflicte generalizat entre lei communautats que se debanèt finalament pas. Dins aquò, foguèt l'acabament d'un procediment lòng e malaisat de negociacions acomençadas durant leis annadas 1980 quand l'agitacion intèrna e la pression economica entraïnèt l'aparicion e lo mantenement de trebols grèus dins lo país. Lei govèrns Botha e de Klerk deguèron pauc a pauc acceptar de reformas mai e mai importantas dau regime. En 1991, lei lèis principalas de l'apartheid foguèron abolidas e un periòde de transicion acomencèt fins a 1994 quand aguèron luòc lei premiereis eleccions democraticas de Sud-Africa.
L'acceptacion de la dubèrtura de negociacions[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1980, lei trebols aumentèron fòrtament dins lo país e lei quartiers negres venguèron mai e mai malaisats de contraròtlar. Lo regime assaièt d'introdurre unei reformas per atenuar leis efècts de l'apartheid tot en gardant lo còr dau sistèma mai aquelei temptativas de sauvament mau capitèron. La question dei townships, quartiers negres dins lei zonas blancas, aguèt un ròtle major dins aquela evolucion. Ansin, en 1983 sota la direccion de Pieter Botha, lo govèrn creèt d'autoritats localas negras per gerir aquelei territòris mai leis eleccions de 1984 foguèron largament boïcotadas. En 1985, la màger part dei townships se revoutèron e l'estat d'urgéncia foguèt decretat en 1986. Pasmens, se la repression foguèt fòrça violenta (1 000 mòrts en 1985, 8 000 presoniers en 1986), l'economia dau país deguèt faciar de grèvas importantas dins l'industría.
En 1989, en causa de la revirada dei reformas limitadas e de la repression dau govèrn Botha, aqueu darrier foguèt remplaçat per Frederik de Klerk. Annoncièt lo començament de negociacions ambé l'ANC e de reformas fondamentalas. En 1990, lei partits politics enebits (ANC, Partit Comunista...) foguèron legalizats e Nelson Mandela foguèt liberat. Unei caps dei movements anti-apartheid èran estats ja liberats dempuei 1989 e l'ANC acceptèt donc de renonciar a la lucha armada meme se de combats aguèron luòc entre organizacions anti-apartheid entre 1989 e 1991.
L'abolicion dei lèis segregacionistas e la victòria electorala de l'ANC[modificar | modificar la font]
L'abolicion de l'òbra legislativa que serviá de basa au regime de l'apartheid foguèt realizat entre 1985 e 1991 sota lei govèrns Botha e de Klerk. Per lo premier, l'objectiu èra de reformar d'un biais limitat lo sistèma e lei lèis suprimidas foguèron entre lei pus simbolicas. Per exemple, en 1985, foguèt abolit la lèi defendent lei maridatges mixtes e, en 1986, lei lèis subre lo sauveconduch interior o la discriminacion dins lei luòcs publics. Après l'arribada au poder de Frederik de Klerk, lo movement s'accelerèt e totei lei lèis segregacionistas foguèron abolidas fins a la disparicion oficiala de l'apartheid votada lo 30 de junh de 1991. En març de 1992, la populacion blanca confirmèt aquela politica per referendum ambé 68% de vòtes positius. Après aqueu succès electorau, de negociacions aguèron luòc per definir una constitucion provisòria de 1992 a 1993. Aqueleis annadas foguèron tanben marcadas per d'accions saunosas de movements politics negres o blancs en rivalitat còntra l'ANC o luchant còntra l'abolicion de l'apartheid. Pasmens, lei violèncias poguèron pas empachar la contuniacion dei negociacions que desboquèron sus leis eleccions legislativas de 1994. L'ANC i foguèt victoriosa e Nelson Mandela foguèt elegit marcat donc la fin finala dau periòde de l'apartheid. Lei bantostans foguèron suprimits e reintegrats en Sud-Africa maugrat quauquei resisténcias deis autoritats localas de certanei territòris (Bophuthatswana, Ciskei).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En fòra dei dos estats principaus de Transvaal e de l'Estat Liure d'Aurenja, d'autrei colons boers assaièron tanben de formar de republicas pus pichonas que conoguèron una existéncia corta coma lo Stellaland (1882-1885).
- ↑ Lo movement durèt dau 6 au 18 de març de 1922. La repression governamentala faguèt aperaquí 230 mòrts, 1 200 bleçats e 5 000 presoniers.
- ↑ Aperaquí 334 000 soudats de Sud-Africa participèron au sen deis armadas britanicas magerament sus lei frònts nòrd-african e italian.
- ↑ (en) Hanlon, Joseph (1986). Beggar your neighbours: apartheid power in Southern Africa. James Currey Publishers. p. 27. ISBN 978-0-85255-305-3.
- ↑ La repression d'una manifestacion de 3 000 a 5 000 personas faguèt 69 mòrts e 178 bleçats. Certaneis èran estats executadas après lor arrestacion.
- ↑ Oficialament, la repression faguèt 23 mòrts mai lo nombre vertadier es pas conegut. Se parla puslèu de centenaus de tuats, generalament a l'entorn de 575.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) François-Xavier Fauvelle-Aymar, Histoire de l'Afrique du Sud, Paris, Seuil, 2006, (ISBN 2020480034)
- (fr) Barbara Cassin, Olivier Cayla et Philippe-Joseph Salazar (dir.): Vérité, réconciliation, réparation, Paris, Le Seuil, Le Genre Humain, vol 43, 2004, 365 p. (ISBN 2-02-062886-4)
- (fr) Philippe-Joseph Salazar (dir.), Amnistier l’Apartheid, Paris, Le Seuil, coll. "L’Ordre Philosophique", 2004(ISBN 2-02-06860-4)
- (en) Hermann Giliomee, The Afrikaners, Hurst & Co., 2003
- (fr) Philippe-Joseph Salazar, Afrique du Sud. La révolution fraternelle, Paris, Hermann, coll. "Savoirs: Cultures", 1998 (ISBN 2-7056-6360-6)
- (fr) Bernard Lugan, Histoire de l'Afrique du Sud, 1re éd. : Perrin, coll. « Vérités et légendes », Paris, 1986, 272 p. (ISBN 2262004196), Rééd. 1995 : 282 p. (ISBN 2262008477)
- (en) Dan O'Meara, " Forty Lost Years : The National Party and the Politics of the South African State, 1948-1994 ". Athens (Ohio), Ohio University Press, 1996. 624 p. (ISBN 0-8214-1173-X)
- (eb) A.J. Christopher, The Atlas of Apartheid, Routledge-WUP, 1994, edicion novèla sota lo títol Atlas of Changing South Africa.
- (fr) Paul Coquerel, L'Afrique du Sud des Afrikaners, 1992, éditions complexe, 303p
- (fr) Philippe-Joseph Salazar, L'intrigue raciale. Essai de critique anthropologique, Paris, Méridiens Klincksieck, coll. "Sociologies au quotidien", 1989(ISBN 2-86563-211-3)
- (en) Floris Van Jaarsveld, The afrikaner's interpretation of South African history, Simondium, Le Cap, 1964.


text:
-371
Aquesta pagina concernís l'an -371 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de guèrra entre Lacedemònia d'un caire e la coalicion dirigida per Tebas e Atenas d'autre caire, reünion d'un congrès de patz en Esparta. Atenas i gardèt sei posicions e acceptèt la fin dau conflicte car s'inquietava de l'ascension de Tebas. Aquela posicion èra partejada per leis Espartencs qu'assaièron d'organizar una lèca per justificar una ataca massiva còntra Tebas.
Ansin, refusèron lo drech ai Tebans de signar l'acòrdi de patz au nom de la Liga de Beocia car aquò èra contrari ai clausas de la Patz d'Antalcidas regardant l'independéncia dei ciutats grègas (→ -387]). Puei, coma Tebas refusèt de se sometre, ordonèron a sei tropas de destrurre l'armada tebana. Pasmens, a la suspresa generala, l'armada espartenca foguèt durament desfacha a la batalha de Leuctra. Lo rèi Cleombrotus Ièr moriguèt sus lo prat batalhier e foguèt remplaçat per son fiu Agesipolis II.
Aquela desfacha entraïnèt de trèbols en Peloponès onte certanei vilas se revoutèron còntra Lacedemònia. En particular, Mantinèa reconquistèt son independéncia e foguèt a l'origina d'una Liga Arcadiana que representava una poissança importanta. Fondèron tanben Megalopolis coma vila federala de la Liga. Aqueleis eveniments marquèron la fin dau periòde de primautat deis Espartencs sus la Grècia Antica e la ciutat acomencèt son lòng declin.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi entraïnada per lo refús dau patriciat d'acceptar lei lèis de reformas prepausadas en 376 avC per lei tribuns de la plèba Caius Licinius Stolon e Lucius Sextius Lateranus. Contunièron donc de blocar gràcias a son drech de vetò leis eleccions e, segon Tite-Live, ges de magistrat foguèt elegit franc dei tribuns de la plèba. Stolon e Lateranus foguèron tornarmai elegits li permetent de contuniar sa lucha còntra lo Senat.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Cleombrotus Ièr, rèi d'Esparta.


text:
Afonso Augusto Moreira Pena
Afonso Augusto Moreira Pena (1847-1909) avocat, foguèt president de Brasil entre 1906 e 1909. Moriguèt durant son mandat.
Abans la carrièra politica, foguèt avocat e jurista.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Inici de carrièra[modificar | modificar la font]
Graduat en Drech per la Facultat de Drech de São Paulo en 1870, Afonso Pena foguèt un dels fondators e director, en 1892, de la "Facultat Liura de Drech" de Minas Gerais, actuala Facultat de Drech de l'Universitat Federala de Minas Gerais (UFMG). Exerciguèt lo mandat de deputat per l'estat de Minas Gerais en 1874.
Los ans seguents, mentre se manteniá coma deputat, ocupèt tanben qualques ministèris: de la Guèrra (1882), de l'Agricultura, Comèrci e Òbras Publicas (1883 e 1884), e de la Justícia (1885). Afonso Pena e Rodrigues Alves, lo sieu companh de facultat, anèron los dos presidents de la republica qu'anèron abans conselhièrs de l'Empèri de Brasil.
Es l'unic membre del Gabinet Imperial de Pèire II que se faguèt President de la Republica de Brasil.
Afonso Pena presidiguèt de contunh l'Assemblada Constituenta de Minas Gerais en los primièrs ans de la republica.
Governador de Minas Gerais e vicepresident de la Republica[modificar | modificar la font]
Foguèt governador de l'estat de Minas Gerais entre 1892 e 1894, en essent lo primièr governador de Minas Gerais a èsser elegit pel vòte dirècte. Foguèt pendent lo sieu govèrn que se decidiguèt pel cambiament de la capitala de l'estat, d'Ouro Preto pel pòble de Curral del Rey, uèi Belo Horizonte. Foguèt president del Banc do Brasil, de 1895 a 1898 e après senador per Minas Gerais.
Lo 1 de març de 1902, Rodrigues Alves foguèt elegit president de la Republica en avent Francisco Silviano de Almeida Brandão per vicepresident. Silviano Brandão moriguèt en setembre de 1902, abans la siá possession. Per ocupar lo sieu luòc, Afonso Pena foguèt elegit vicepresident, lo 18 de març de 1903, e venguèt vicepresident lo 23 de junh de 1903[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ PORTO, Walter Costa, O voto no Brasil, Topbooks, 2002


text:
Louis Bonaparte
Louis Bonaparte, nascut a Aiacciu lo 2 de setembre de 1778 e mòrt a Ligorna (Grand ducat de Toscana) lo 25 de julhet de 1846, es un prince francé e rei d'Olanda de 1806 a 1810 jol nom de Louis Napoléon e Lodewijk Napoleon en neerlandes. Membre de l'ostal Bonaparte, es un dels fraires de Napoleon Bonaparte e lo paire de Napoleon III.
Aprés une carrièra militara a l'entorn de son fraire, ven en 1806 rei d'Olanda. Partejat entre son dever de rei olandés e de prince francés, sas relacions amb Napoleon se tiban al punt que deu abdicar en 1810, provocant l'integracion d'Olanda a l'Primièr Empèri. Viu enseguida en exili fins a sa mòrt en 1846.
Maridatge e enfants[modificar | modificar la font]
En 1802, Napoleon Ièr aviá maridat son fraire Louis amb sa filhastra Hortense de Beauharnais (1783-1837), eissida du primièr maridatge de Joséphine amb Alexandre de Beauharnais, mas aquela union foguèt pas astrada. Hortense volgava pas demorar longtemps amb son marit en Olanda que trobava tròp freja e tornèt en França. Se separèron mas aguèron tres filhs:
- Napoléon-Charles Bonaparte (1802-1807).
- Napoléon Louis Bonaparte (1804-1831), grand duc de Berg e rei d'Olanda jol nom de Louis II de Hollande.
- Louis-Napoléon Bonaparte (1808-1873), que ven l'emperaire dels Franceses jol nom de Napoleon III.
Louis Bonaparte daissa d'enfants naturals, coma amb son union amb Jeanne-Félicité Roland :
- Louis, comte de Castelvecchio (1826-1869), qu'esposa en 1847, Élise Pasteur d’Etreillis (1826-1894), e posteritat.


text:
Modèl:Supression imatge
{{supression|nòta=ok}}  ; en efièch, sens las balisas
, las paginas dins las qualas lo modèl es inclús portaràn tanben aquel bendèl, alara que son pas prepausadas a la supression.
Lo paramètre
nòta permet d'afichar pas mai la presenta nòta.
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.
- Descripcion
- Aqueste modèl permet d’indicar qu’un imatge es prepausat a la supression. L’aposicion d’un tal bendèl rend imperatiu de seguir la procedura descricha sus Wikipèdia:Imatges de suprimir.
- Sintaxi
{{supression imatge
|[CritèriTriada]
}}
- Paramètres
- CritèriTriada : critèri de triada d'utilizar dins la categoria Imatge prepausat a la supression (facultatiu : nom de la pagina correnta s'es omés).
- Exemples
- Plaçar per exemple
{{supression imatge|Portal Argeria}}dins la pagina Imatge:GM PortailAlgerie02.jpg…
- Vejatz tanben


text:
Les communes du Parc naturel régional des Vosges du Nord
Liste des communes
Niedersteinbach
La mairie de Niedersteinbach a une adresse e-mail.
Présence de monuments historiques sur le village.
Village de Niedersteinbach, commune de la France de -500 habitants.
Bousseviller
La mairie de Bousseviller a une adresse e-mail.
Village de Bousseviller, commune de la France de -500 habitants.
Liederschiedt
La mairie de Liederschiedt a une adresse e-mail.
Village de Liederschiedt, commune de la France de -500 habitants.
Roppeviller
La mairie de Roppeviller a une adresse e-mail.
Village de Roppeviller, commune de la France de -500 habitants.
Hinsbourg
La mairie de Hinsbourg a une adresse e-mail.
Village de Hinsbourg, commune de la France de -500 habitants.


text:
Saint-Pierre-lès-Nemours
|cp= 77140
|gentilici=Saint-Pierrois (en francés)
Saint-Pierrois et 'Saint-Pierroises en francés |cònsol= Bernard Rodier |mandat=2008-2014 |intercomm=Communauté de communes Pays de Nemours |longitude= 2.6815224 |latitude= 48.2631984 |alt mej= |longitud= 2.6815224 |latitud= 48.2631984 |alt mini= 60 |alt maxi= 115 |km²= 21.62 |sans=5742 |date-sans= 2007 |siteweb=Modèl:Officiel
}}
Saint-Pierre-lès-Nemours es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Pierre-lès-Nemours a situat en lo arrondiment de Fontainebleau e en lo costat de Nemours[1]. Las municipalitats prèpas de Sant-Pierre-lès-Nemours incluent : Nemours, Ormesson, Faÿ-lès-Nemours, Darvault e Bagneaux-sus-Loing[2]. La parca de Nemours - Sant-Pierre (París - Montargis) e (París - Nivèrns) a situat sus la comuna.
Saint-Pierre-lès-Nemours est située dans l'arrondissement de Fontainebleau et dans le canton de Nemours[1]. Les communes proches de Saint-Pierre-lès-Nemours incluent : Nemours, Ormesson, Faÿ-lès-Nemours, Darvault et Bagneaux-sur-Loing[2]. La gare de Nemours - Saint-Pierre (Paris - Montargis) et (Paris - Nevers) est située sur la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi la nuèch dels tempses (paléolithique superior, entre 30 000 e 10 000 abans J.C.), Lo luòc de l'actual Sant-Pierre-lès-Nemours a #èsser viscut. #Èsser fòrça d'ora un luòc privilegiat, en bordure de bòsc (l'ancian bòsc de Bierre – uèi dicha de Fontainebleau) e de riu, lo Loing, autentica via de comunicacion entre las vallées de la Seine e de la Loire. Lo luòc, a l'abric de las crussas e près d'un gué, permetiá la caça e lo persec aital coma la cueillette[3]. Mai tard, las siás pradas #favorir la ramaderia, las siás coteaux ensoleillés la cultura de la vinha e las plateaux environnants, en bordure de la Beauce, lo desvolopament de l'agricultura. Un amassa de postièrs propices a una implantacion umana e a lo sieu épanouissement, #que se li apondiá a el la preséncia de fonts importantas (a Chaintréauville)[3].
Lo desvolopament se #far de contunh dos costats del riu, la siá part la mai importanta restant aquela de las pendentas del marge esquèrre. Dels sarcophages en datant probablament de l'epòca mérovingienne, meses a jorn l'an 1895 e en 1956, mòstran que lo luòc de Sant-Pierre #èsser a l'origina de l'aglomeracion nemourienne. #Portar d'en un autre luòc, al cors de las edats, divèrsas appellations, #que remembran la étymologie del nom : Nemausus, Nemus, Nemoracum. De contunh, al commencement del XIIModèl:Ème sègle, i aguèt erigit en parròquia e una glèisa i #èsser édifiée, Sant-Paire de Nemox, consagrada mai tard oficialament a Sant-Pierre pel pape Alexandre III, e #que i aguèt dich alavetz : Ecclesiam de Nemosio, #çò que la designava coma la glèisa de la comunitat tot entièra[3]. Un establiment monastique, lo Abbaye de la Jòia-lès-Nemours, i i aviá #èsser fondat, del temps que la vila preniá de l'importància e #qu'un castèl i i aviá erigit pels senhors locales, en bordure del riu, près del gué[3].
Depuis la nuit des temps (paléolithique supérieur, entre 30 000 et 10 000 avant J.C.), le site de l’actuel Saint-Pierre-lès-Nemours a été habité. Il fut très tôt un lieu privilégié, en bordure de forêt (l’ancienne forêt de Bierre – aujourd’hui dite de Fontainebleau) et de rivière, le Loing, véritable voie de communication entre les vallées de la Seine et de la Loire. Le lieu, à l’abri des crues et à proximité d’un gué, permettait la chasse et la pêche ainsi que la cueillette[3]. Plus tard, ses prairies favorisèrent l’élevage, ses coteaux ensoleillés la culture de la vigne et les plateaux environnants, en bordure de la Beauce, le développement de l’agriculture. Un ensemble de facteurs propices à une implantation humaine et à son épanouissement, auquel s’ajoutait la présence de sources importantes (à Chaintréauville)[3].
Le développement se fit ensuite des deux côtés de la rivière, sa partie la plus importante restant celle des pentes de la rive gauche. Des sarcophages datant probablement de l’époque mérovingienne, mis au jour en 1895 et en 1956, montrent que le site de Saint-Pierre fut à l’origine de l’agglomération nemourienne. Il porta d’ailleurs, au cours des âges, diverses appellations, qui rappellent l’étymologie du nom : Nemausus, Nemus, Nemoracum. Puis, au commencement du XIIModèl:Ème siècle, il fut érigé en paroisse et une église y fut édifiée, Saint-Père de Nemox, consacrée plus tard officiellement à Saint-Pierre par le pape Alexandre III, et qui fut dite alors : Ecclesiam de Nemosio, ce qui la désignait comme l’église de la communauté tout entière[3]. Un établissement monastique, l’Abbaye de la Joie-lès-Nemours, y avait été fondé, tandis que la cité prenait de l’importance et qu’un château y était érigé par les seigneurs locaux, en bordure de la rivière, près du gué[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 11 de febrièr de 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "atome77" defined multiple times with different content
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cartesfrance.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 {{{Títol}}}. Consultat lo 24 de mai de 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "histoff" defined multiple times with different content


text:
-203
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -203 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Leis armadas cartaginesa e numida dirigidas per Hasdrubal Gisco e Sifax assaièron de destrurre lei fòrças romans de Scipion l'African mai foguèron desfachs ai Grands Plans ambé de pèrdas importantas, compres Sifax que foguèt tuat. Puei, Massinissa, un cap numide aliat ai Romans, conquistèt la capitala numida entraïnant lo suicidi de la frema de Sifax. Après aquela desfacha, Cartage acceptèt la fin de la guèrra ambé de condicions duras : retirada dei fòrças cartaginesas d'Itàlia, abandon d'Espanha, cession de sa flòta franc de 20 naviris e pagament d'una indemnitat de 5 000 talents.
En Itàlia, lei Cartaginés de Magon Barca ocupant Gènoa dempuei 205 avC foguèron atacats e obligats de se retirar. Aquela retirada èra tanben realizada après un acòrd entre Magon e son fraire Annibal Barca de refusar lei condicions de patz romanas e de rintrar en Africa per liberar la region de la preséncia romana. Aqueu plan foguèt favorizat per la represa de la guèrra après la captura d'un naviri roman per Cartage onte lei viures acomençavan de mancar. Pasmens, Magon moriguèt dins lo corrent dau viatge en causa d'una bleçadura recepuda a Gènoa.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats acomençats l'annada precedenta dins la region de Henin (→ 204 av. JC). Confirmèron lei dificultats dei tropas Chu mai Xiang Yu capitèt de capturar lo paire de Liu Bang. De negociacions permetèron de conclure un cambi d'ostatges e de definir un partiment entre lei dos camps (l'èst per lei Chu e l'oèst per lei Han).
Pasmens, aquel acòrd foguèt rapidament romput per Liu Bang que decidèt d'atacar lo territòri Chu en despiech de l'abséncia de part de seis aliats principaus (Han Xin e Peng Yue). Vencut a la batalha de Guling, lo futur emperaire foguèt obligat de se retirar per reorganizar sei tropas. Mandèt tanben d'ambaissadas a seis aliats ambé de promessas de fèus e de títols prestigiós per obtenir son ajuda militara (→ 202 av. JC).


text:
Mansenpuei
Mansenpuei[1][2][3] o Mansenpuèi[4] (Mansempuy en francés) qu'ei ua comuna gascoa, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Mansenpuei
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina de la comuna sus lo sit de la Comunautat de comunas Bastidas deu Vath d'Arrats
- Mansenpuèi sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
-144
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -144 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Revision novèla dei lèis sus lei punicions corporalas. Ja reformadas en 167 e en 156 av. JC, foguèron tornarmai reformadas amb una demenicion dau nombre de còps de foit, totjorn per redurre lo risc de bleçaduras tròp grèvas.


text:
Engatjat per vos, vòstra vida privada e lo Web dobèrt
Sa mission : defendre vòstres interèsses
La proteccion e lo respècte de vòstras donadas personalas son al còr de la concepcion de Firefox. Sèm doncas fièrs d’èsser estats elegits Entrepresa Internet la mai fisabla per la confidencialitat.
Descobrissètz çò que fa de Firefox lo navigador lo mai fisable del Web
S’adapta a vos
Vòstra utilizacion del Web es unica. Firefox es modificable per s’adaptar a vòstre usatge. Levatz çò superflú, gardatz çò que vos es util e plaçatz-lo ont vos agrada.
Lo plus rapid per vòstres prètzfaches corrents
Firefox es estat nomenat lo « campion de la velocitat » a l'ocasion de tèsts de performàncias realizats entre diferents navigadors. Ganhatz de temps, fasètz tot mai viste qu’avant.
- Firefox
- 392
- Opera Next
- 329
- Chrome
- 326
- Internet Explorer 10
- 182
- Opera
- 147
Descobrissètz en qué aquesta version de Firefox es la mai rapida de totas


text:
Aups Maritims
Lu Aups Maritims ò Alps Maritims (06) son un departament francés situat entierament en Occitània. Fan partida de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Lo capluec es Niça.
Lu Aups Maritims si partejan entre aquesti regions istoriqui:
- lo Comtat de Niça (ò País Niçard) per la màger part dau departament, a l'entorn de Niça e dins la zona aupenca.
- lo principat de Mónegue possedissia la vila de Menton e li sieus comunas vesini dau País Mentonasc, a l'èst de la costiera.
- la region istorica de Provença englòba la part occidentala, a l'entorn de Grassa, Antíbol, Canas e Canha de Mar. Avans 1388 Provença finda possedissia lo País Niçard.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo departament deis Aups Maritims es un departament de frontièra que coneguèt 6 configuracions territorialas, 3 dins sa promièra existéncia (de 1793 a 1814) e 3 dins sa segonda (dempuèi 1860).[1][2]
En seguida de l'annexion dau comtat de Niça, proclamada lo 31 de genièr de 1793, se crea lo 4 de febrièr lo departament deis Aups Maritims, de 3 districtes: Niça, Menton e lo Puget Tenièrs.[3]
Lo 14 de febrièr de 1793, lo principat de Mónegue, annexat per França, es apondut au departament. Pauc après Mónegue remplaça Menton coma capluòc de districte.
En 1801, los 3 districtes venon d’arrondiments, amb quauques ajustas e una reduccion dau nombre de cantons.
En 1805, l'Empèri francés annèxa la Republica liguriana e ne restaca la part occidentala au departament. L’arrondiment de Mónegue es estacat a lo de Niça e se crea un novèu arrondiment, a Sant Rémol.[4]
En 1814, França torna lo departament au Reiaume de Piemont.
En 1860, lo rèi de Piemont paga Napoleon III per son ajuda contra Àustria en li donant Savòia e lo comtat de Niça. La lei dau 23 de junh de 1860 crea un novèu departament deis Aups Maritims ambe "lo territòri de Niça e l’arrondiment de Grassa, trach dau departament de Var". Au contrari dau periòde de 1793 a 1814, aquèu departament conten pas lo marquesat de Doçaiga, part dau comtat de Niça que demòra dins lo reiaume de Piemont.
Lo tractat dau 2 de febrièr de 1861 intègra lei comunas de Menton e Ròcabruna dins lo departament.[5]
En 1926, l’arrondiment dau Puget de Tenièrs es suprimit.
Lo tractat de París en 1947 annèxa a França e au departament lei comunas de Tenda e La Briga.
En 1989, la Còla Longa es transferida de la comuna de Vinai, dins l’estat italian, cap a la d’Isola que n’èra ja proprietària.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Arrondiments dei Aups Maritims.
- Districtes dei Aups Maritims.
- Cantons dei Aups Maritims.
- Gropaments de comunas dei Aups Maritims.
- Comunas dei Aups Maritims.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tradicions musicali dins lu Aups Maritims (anglés, francés e occitan).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel BOTTIN. « Les évolutions institutionnelles du département des Alpes-Maritimes », Cahiers de la Méditerranée, n°77, 2008, mes en linha lo 27 de novembre de 2009, consultat lo 25 d'octobre de 2014.
- ↑ Blythe Alice RAVIOLA. « De l’osmose à la séparation. La construction de la frontière entre la France et le Piémont-Savoie (XVIe-XVIIIe siècles) », Cahiers de la Méditerranée, n°81, 2010, mes en linha lo 15 de junh de 2011, consultat lo 2 de novembre de 2014.
- ↑ Michel BOTTIN. La formation du département des Alpes-Maritimes en 1860
- ↑ Decret dau 17 de prairial de l’an XIII.
- ↑ Aqueu tractat marca la renóncia dau prince de Mónegue contra una indemnitat.


text:
Sant Julian e Chaptuèlh
Sant Julian e Chaptuelh[1] (Saint-Julien-Chapteuil en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una comuna de mièja montanha, sul territòri de la quala se quilhan mai de sucs que despassan los 1000 mètres e apertenon au massís dau Maigau :
- au nòrd : lo mont Chanis (naut. 1 231 m), lo mont Roge (1 159 m), la Pèira de Bard (1 200 m), lo suc de la Faia (1 106 m) ;
- A l'èst : Monier (1 407 m, ponch culminant de la comuna), que sos pendís nòrd, oèst e sud apertenon a la comuna ;
- Au sud : la Tartuga (1 327 m) e lo Montcharret (1 199 m), que sos pendís nòrd se situan dins la comuna ;
- Au centre, a 1 km aperaquí dau borg de Sant Julian, s'enauça lo suc de Chaptuèlh (1 031 m), considerabla per las siás orgas basalticas, e portaire d'un torn arroïnada.
Lo suc de Monac, que sembla ligat visualament, al borg de Sant Julian, es situat en realitat dins la comuna vesina de Sant Pèire d'Ainac.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Chapteuil Poiriá i aver plan #èsser, en l'antiquitat, la capitala primitive de la nacion vellave, installada en lo Velay. Divèrses elements pòrtan a o supausar, en primièr luòc lo nom Chapteuil lududes-quitament, derivat de Capitolium, paraula que # los pòbles del grop ligure, #que i n'auriá fach partida lo vilatge dels Vellaves, avián costum de designar lo banc del govèrn ; de contunh lo fach #qu'a l'origina, aquel son los senhors de Chapteuil #que portavan lo títol de comptour del Velay ; e fin finala la circonstància que dels talhièrs monetaris èran antany establits a Monedeyres (en l'actuala municipalitat de Queyrières), es-a dire a pauc de distància del Capitole, segon l'usatge ligure.
La localité de Sant-Julien s'es desvolopat a l'entorn d'un prieuré fondat a la fin del Modèl:XIe sègle per un grop de fraires bénédictins que los senhors de Chapteuil avián fach venir de la Cadièra-Dieu.
En 1733, Jean Pierre de Surrel (1686-1756) #far l'aquesiment del fief de Sant-Julien, #que demorarà en possession de la familha de Surrel de Sant-Julien fins a la Revolucion francesa.
La municipalitat a #èsser creada entre 1790 e 1794 per la fusion de las municipalitats éphémères de Sant-Julien[2] e Chapteuil[3].
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Mont-Mégal[2].
Chapteuil pourrait bien avoir été, dans l’antiquité, la capitale primitive de la nation vellave, installée dans le Velay. Plusieurs éléments portent à le supposer, en premier lieu le nom Chapteuil lui-même, dérivé de Capitolium, mot par lequel les peuples du groupe ligure, dont aurait fait partie le peuple des Vellaves, avaient coutume de désigner le siège du gouvernement ; ensuite le fait qu’à l’origine, ce sont les seigneurs de Chapteuil qui portaient le titre de comptour du Velay ; et enfin la circonstance que des ateliers monétaires étaient autrefois établis à Monedeyres (dans l’actuelle commune de Queyrières), c’est-à-dire à peu de distance du Capitole, selon l’usage ligure.
La localité de Saint-Julien s’est développée autour d’un prieuré fondé à la fin du Modèl:XIe siècle par un groupe de moines bénédictins que les seigneurs de Chapteuil avaient fait venir de la Chaise-Dieu.
En 1733, Jean Pierre de Surrel (1686-1756) fit l'acquisition du fief de Saint-Julien, qui restera en possession de la famille de Surrel de Saint-Julien jusqu'à la Révolution française.
La commune a été créée entre 1790 et 1794 par la fusion des communes éphémères de Saint-Julien[2] et Chapteuil[4].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Mont-Mégal[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Sant Julian e Chaptuèlh
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Sant-Julien-Chapteuil sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 20 de julhet de 2012. Error de citacion : Invalid
tag; name "Cassini" defined multiple times with different content
- ↑ Chapteuil sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS
- ↑ Chapteuil sur le site Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui de l'EHESS


text:
1876
Aquesta pagina concernís l'an 1876 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Divèrsei crisis se debanèron au sen de l'Empèri dins lo corrent de l'annada. La premiera foguèt l'insureccion de Bulgaria que se revoutèt en abriu que foguèt reprimida d'un biais saunós en mai. La violéncia de la repression entraïnèt de reaccions fòrça negativas en Euròpa e ais Estats Units. D'aqueu temps, Abdulaziz deguèt faciar una crisi financiera en causa de la manca de mejans per contuniar de pagar leis interès dau dèute dau país. Quasiment plaçat sota la tutèla de l'ambaissador rus, foguèt reversat lo 30 de mai e rapidament executat.
Son successor Murad V demorèt en plaça solament tres mes e foguèt remplaçat per Abdulhamid II après una crisi de foliá. Lo sultan novèu deguèt faciar l'ostilitat de Russia, d'Àustria e de l'Empèri Britanic après lo chaple dei revòutats bulgars. Una conferéncia foguèt organizada a Constantinòple onte lei poissanças europèas exigiguèron l'autonòmia dei territòris crestians. Per s'aparar còntra la menaça de desmembrament de l'Empèri, lo sultan novèu preferiguèt adoptar una constitucion e transformar l'Empèri en monarquia constitucionala. Lei Britanics acceptèron aisament aquela chausida mai lei Rus preparèron una guèrra novèla.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Egipte que mandèt de renfòrç importants dins lo nòrd d'Etiopia. Pasmens, en despiech de la superioritat de son armament e de son entraïnament, l'armada egipciana se turtèt a una resisténcia acarnada de part dei fòrças imperialas numericament pus nombrosas (100 000 òmes còntra 20 000) e ben comandadas. Ansin, dau 7 au 9 de març, la batalha de Gura s'acabèt per la quasi destruccion dau còrs egipcian (8 000 mòrts e 6 000 presoniers). Aquò marquèt la fin de la menaça egipciana. Una trèva foguèt signada e de negociacions malaisadas s'acabèron per la signatura d'un tractat de patz en 1884. En mai d'aquò, la temptativa d'invasion egipciana permetèt au negus Yohannes IV d'unificar tot lo país, franc de Choa encara independent.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Creacion d'un govèrn sus lo modèl europèu per lo Premier Ministre Rainilaiarivony amb uech gabinets especializats dins leis afaires estrangiers, leis afaires interiors, l'educacion, la guèrra, la justícia, lo comèrci e l'industria, lei finanças e la legislacion. De foncionaris, chausits au sen dei populacions dei tèrras autas, foguèron installats dins lei diferentei províncias dau reiaume per melhorar la gestion locala. Enfin, lo sistèma de collècta deis impòsts de la capitala foguèt estendut a tot lo territòri per aumentar lei revenguts de l'Estat.
Lo sistèma judiciari conoguèt tanben una reforma importanta ambé la creacion de tres corts superioras installadas dins la capitala. Son ròtle èra de supervisar lei decisions dei tribunaus locaus.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Còp d'estat de Porfirio Díaz que prenguèt lo poder. Capitèt d'estabilizar la situacion politica mexicana fins a 1911 e l'afondrament de son regime.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier naviri frigorific destinat au transpòrt de carn entre Argentina e França. Concebut per l'engenhaire francés Charles Tellier (1828-1913), èra dotat d'un sistèma de refrigeracion utilizant l'èter dimetilic. Aquò permetèt de remplaçar lo procès de saladura per lo transpòrt de denadas periblas sus de distàncias importantas. Pasmens, lo sistèma de refrigeracion èra pas encara satisfasent e lei naviris frigorifics se desvolopèron subretot ambé l'invencion de la refrigeracion au dioxid de carbòni en 1890.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Wilhelm Pieck, president d'Alemanha Orientala (m. 1960)
- 5 de genièr - Konrad Adenauer, cancelièr alemand (m. 1967)
- 23 de genièr - Otto Paul Hermann Diels, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1954)
- 26 de febrièr - Agustín Pedro Justo, president d'argentina (m. 1943)
- 2 de març - Papa Piu XII (m. 1958)
- 4 d'abril - Maurice de Vlaminck, pintor francés (m. 1958)
- 22 d'abril - Robert Bárány, mètge ongrés, Prèmi Nobel fisiologia o medecina (m. 1936)
- 17 de mai - Andreas Michalakopulos, primièr ministre de Grècia (m. 1938)
- 2 de julhet - Wilhelm Cuno, cancelièr alemand (m. 1933)
- 7 d'agost - Mata Hari, dançaira neerlandesa, executada per espionatge (m. 1917)
- 6 de setembre - John James Rickard Macleod, mètge e fisiologista escocés, Prèmi Nobel (m. 1935)
- 18 de setembre - James Scullin, primièr ministre d'Austràlia (m. 1953)
- 23 de novembre - Manuel de Falla, compositor espanhòl (m. 1946)
- 22 de decembre - Filippo Tommaso Marinetti, poèta italian (m. 1944)
- 25 de decembre - Adolf Otto Reinhold Windaus, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1959)
- 25 de decembre - Muhammad Ali Jinnah, fondator del Paquistan (m. 1948)
- 29 de decembre - Pau Casals, violoncelista catalan (m. 1973)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de junh - Antonio López de Santa Anna, dictator de Mexic (n. 1794)
- 1 de julhet - Mikhaïl Bakunin, anarquista rus (n. 1814)
- 5 de setembre - Manuel Blanco Encalada, president de Chile (n. 1790)
- 30 de novembre - Antonio González y González, primièr ministre d'Espanha (n. 1792)


text:
1751
Aquesta pagina concernís l'an 1751 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'ancian shogun Tokugawa Yoshimune qu'aviá gardat la realitat dau poder maugrat son abdicacion en 1745. Pas interessat per leis afaires de l'Estat, son fiu laissèt la direccion de l'archipèu a sei camarlencs.


text:
1714
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1714 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Per reglar lei problemas economics apareguts l'annada precedenta (→ 1713), Arai Hakuseki introduguèt una moneda metallica novèla que permetèt d'estabilizar l'economia e de demenir lei pretz.


text:
1305
Aquesta pagina concernís l'an 1305 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Coma l'annada precedenta, l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) deguèt faciar lei consequéncias de sa decision de dissòuvre la marina militara bizantina per reglar lei problemas financiers de l'Empèri. D'efèct, aviá engatjat de corsaris per remplaçar sei naviris. Ansin, lo capitani Andrea Morisco decidèt de conquistar l'illa de Tenedos. Pasmens, considerèt l'endrech coma son fiu pròpri e lo contraròtle bizantin sus l'illa demorèt teoric fins a son execucion per lo rèi de Chipre en 1308.
En Anatolia, se contunièt la campanha de la Companhiá catalana. Incapables de resistir, lei Turcs deguèron recular fins ai Monts Taurus onte foguèron durament desfachs en Cilícia dins lo corrent d'aost. Laissèron un butin fòrça important entre lei mans dei venceires. Pasmens, après aquel eveniment, lei relacions — ja marridas — se desgradèron grèvament entre Grècs e Catalans. En particular, leis abitants de Magnèsia capturèron lo butin dei mercenaris de la companhiá. Leis òmes de Rogièr de Flor preparèron lo sètge de la vila avans d'èsser mandats en Euròpa per luchar còntra lei Bulgars mai ò mens blocats dins la region d'Andrinòple per lo coemperaire Miquèu IX Paleòleg.
Pasmens, l'ostilitat entre soudats bizantins e mercenaris catalans menaçava d'entraïnar una revòuta de l'armada de l'oèst. Ansin, Andronic II foguèt obligat d'arrestar lei tropas de Rogièr de Flor a Callípolis. Lassats d'aquelei movements, lei Catalans prenguèron lo contraròtle de la fortalesa e demandèron sei pagas. I demorèron fins a 1307 mai concluguèron d'alianças ambé lo rèi d'Aragon qu'esperava utilizar aquelei mercenaris per conquistar Constantinòple (→ 1307).


text:
Létricourt
Létricourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb l'Alemanda dintre 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Damatges al cors de las doas guèrras mondialas.
- Présence gallo-romaine.
- Dommages au cours des deux guerres mondiales.


text:
1394
Aquesta pagina concernís l'an 1394 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Bayezid decidiguèt de reünir sei vassaus per una demonstracion de fòrça. I critiquèt la politica bizantina e l'emperaire Manual II refusèt de respòndre a una convocacion novèla dins lo corrent de l'annada. Aquò li permetèt de restaurar son independéncia plena mai deguèt faciar una repòsta militara deis Otomans que comencèron lo sètge de Constantinòple en setembre. La vila foguèt blocada mai ges d'assaut foguèt organizat còntra sei barris que representavan encara un obstacle dissuasiu.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Ulugh Beg, sultan e astronòm de Samarcanda.


text:
Miermaigne
Miermaigne es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Miermaigne Se situa en o Portamantèl.
Miermaigne se situe dans le Perche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s2-, 1648, disette a Miermaigne. En 1709, lo blat congèla. En 1749 i i aviá un instituteur a Miermaigne. Lo comtat de Miermaigne a donat per cartas brevets pel rei Louis XVI lo 2 de setembre de 1775 en favor del marques Gueau de Reverseaux, un poteau del drech d'anautita justícia del comtat i aviá plantat al bourg,que # s'establissiá sus el los affichages .Primièr e darrièr comte de Miermaigne, aquel a jutjat e executat jol govèrn revolucionari lo 22 de febrièr de 1794 .Lo curé de Miermaigne a la meteissa epòca es la abbé de Chabot prénommé "Charlemagne" a gerit la parròquia dempuèi setembre 1758, presta serment a la nòva constitucion lo 9 de genièr de 1791, a elegit cònsol de la municipalitat #qu'èra parròquia de contunh expulsada coma rebèla écroué a Chartres, salvat per la devocion e l'influéncia de la siá nièce Charlotte de Chabot sus Bentabole convencionala en mission sobrenomenat lo "pichon Marat". Lo 7 de novembre de 1795, apreciat de la populacion, "Charlemagne" a restablit en la siá foncion de cònsol.
Aux Modèl:S2-, 1648, disette à Miermaigne. En 1709, le blé gèle. En 1749 il y avait un instituteur à Miermaigne. Le comté de Miermaigne est donné par lettres patentes par le roi Louis XVI le 2 septembre 1775 en faveur du marquis Gueau de Reverseaux, un poteau du droit de haute justice du comté était planté au bourg,sur lequel s'établissait les affichages .Premier et dernier comte de Miermaigne, celui-ci est jugé et exécuté sous le gouvernement révolutionnaire le 22 février 1794 .Le curé de Miermaigne à la même époque est l'abbé de Chabot prénommé "Charlemagne" à géré la paroisse depuis septembre 1758, prête serment à la nouvelle constitution le 9 janvier 1791, est élu maire de la commune qui était paroisse ensuite expulsé comme réfractaire écroué à Chartres, sauvé par le dévouement et l'influence de sa nièce Charlotte de Chabot sur Bentabole conventionnel en mission surnommé le "petit Marat". Le 7 novembre 1795, apprécié de la population, "Charlemagne" est rétabli dans ses fonction de maire.


text:
Ugarit
Ugarit èra una ciutat antica d'Orient Mejan situada sus lo litorau de la Siria actuala. Fuguèt la capitala d'un principat situat sus una crosiera importanta dau comèrci antic au limit entre lei zònas d'influéncia de Mesopotamia e d'Egipte.
La premiera mencion de la vila fuguèt descubèrta dins leis archius diplomatic de Mari de 1810-1760 avC. Ugarit èra alora vassala dau Reiaume de Yamkhad centrat sus la vila d'Alèp. Après l'afondrament dei dinastias amoritas a la fin dau sègle XVI avC, lei mencions seguentas datan dau sègle XIV avC. La vila èra d'ara endavant plaçada sota la senhoriá egipciana. Pasmens, passèt rapidament sota lo contraròtle deis Ititas que someteguèron lo nòrd de Siria. De revòutas se debanèron còntra aquela dominacion mai Mursili II capitèt de restablir la preséncia itita que foguèt plus contestada. Pasmens, coma la màger part dau reiaume itita, Ugarit foguèt destrucha e pilhada per lei Pòbles de la Mar a la fin dau sègle XIII avC ò au començament dau sègle XII avC.


text:
881
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 881 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida dau sètge de Viana acomençat en 880 dins l'encastre dei campanhas organizadas per sometre lo rèi Boson de Provença. Pasmens, Loís III deguèt abandonar la vila per luchar còntra una tropa de Vikings desbarcats dins lo nòrd dau Reiaume. Lo 3 d'aost, ganhèt la batalha de Saucourt-en-Vimeu onte l'armada nòrdica foguèt quasi anientada e perdiguèt aperaquí 8 000 òmes. Dins lo corrent de l'annada, lo rèi d'Itàlia Carles III lo Gròs abandonèt tanben lo sètge car èra d'ara endavant ocupat per l'afaire de l'atribucion dau títol imperiau que li foguèt donat lo 12 de febrier. Viana resistèt donc tota l'annada e la campanha còntra Boson avancèt gaire.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Fin de la revòuta kharigista de Mesopotamia Auta acomençada en 879. Pasmens, la region demorèt fòrça agitada e unei fortalesas sota lo contraròtle de rebèls.


text:
1629
Aquesta pagina concernís l'an 1629 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Províncias Unidas[modificar | modificar la font]
En Indonesia, Batavia foguèt assetjada per lo segond còp en dos ans per lei fòrças dau sultan Agung (→ 1628) de mai a setembre. La [[vila], basa fòrça importanta deis Olandés dins la region, capitèt de resistir gràcias a una epidemia de colerà que decimèt lei dos camps. En particular, dins lei rengs olandés, moriguèt Jan Pieterszoon Coen, fondator de la vila.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre deis insureccions que se debanavan dins tot lo país dempuei l'adopcion dau rite catolic en 1626, acomençament d'una revòuta fòrça importanta dirigida per Melka Krestos, un cosin alunchat dau negus Susenyos Ièr (1607-1632), installat en Lasta. Susenyos preparèt una campanha còntra lo rebèl mai sei soudats èran totalament desmotivats. Lo negus foguèt obligat de lei laissar celebrar una fèsta ortodòxa. Aquò entraïnèt una tiera de criticas de part de la Glèisa Catolica.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jan Pieterszoon Coen, oficier de la VOC e fondator de Batavia.


text:
José Rizal
José Protasio Mercado Rizal y Alonso Realonda, mai conegut popularament coma José Rizal (Calambá, Filipinas, 19 de junh de 1861 – Manila, 30 de decembre de 1896) foguèt un mètge oftalmològ, escrivan, lingüista e menaire independentista filipin. Considerat coma lo grand eròi de Filipinas, moriguèt fusilhat en decembre de 1896.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- Noli me tangere (1887)
- El filibusterismo (1891)
Teatre[modificar | modificar la font]
- El consejo de los dioses (1915)
Poèmas[modificar | modificar la font]
- A la juventud filipina (1879)
- Mi último adiós (1896)
- A las Flores de Heidelberg
Jornals[modificar | modificar la font]
- Dos diarios de juventud (1882-1884) (1960)
Zarzuela[modificar | modificar la font]
- Junto al Pasig (1880)


text:
Lodeva
Lodeva (Lodève en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Erau e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es localizada dins la val estrecha del riu de Lerga (afluent del riu d'Erau), al pè del Causse de Larzac. La comuna èra una etapa sul camin de Roergue abans lo Pas de l'Escaleta.
Es al ras de l'autorota A75 (anciana rota nacionala 9) que religa Clarmont-Ferrand (290 km) a Besièrs (65 km) e Montpelhièr (55 km).


text:
1348
Aquesta pagina concernís l'an 1348 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Lo sabent anglés Richard Swineshead (mòrt en 1354) capitèt de resòuvre d'equacions liadas au desplaçament de còrs aguent una velocitat uniforma. Aquò foguèt publicat dins una tiera de tractats dichs Liber calculationum (« Libres de calcul » en occitan).


text:
Brancaleone
Brancaleone es una associacion occitana segon la lei de 1901, animada, entre autres per Francés Bacabe.
Dins la bèla tradicion de la transmission orala, l'associacion bota en òbra una estrategia d'accions enrasigadas, e d'encontres transfrontalièrs e intergeneracions, per desvolopar e regenerar las practicas e los escambis de musicas popularas e tradicionalas, e mai particularament d'Euròpa del sud, mas tanben del mond entièr, en ligason particularament amb las populacions eissidas de l'immigracion.
Una postura resolgudament occitanista, per la pluralitat de las lengas e cultura en dialòg.
Sa tòca es de desvelar e coitivar las riquesas de las arts popularas e de las culturas que los noiriscan, estimular e experimentar una soscadissa sus lor foncion e mai largament sus las questions d'identitat per l'accion sul terren e sa mesa en òbra en ligam duradís amb d'Endacòm mai druds, prèps o luènhs.
Escambis e transmission de musica populara e tradicionala, d'aicí o d'alhors, per la pluralitat de las lengas e de las culturas.
Intervencions dins lo camp civic : experimentar e estimular una soscadissa sus las questions d'identitat.
Organizacion, produccion, e difusion d'eveniments e talhièrs artistics.


text:
Publicado 20/09/2012 18:20:33CET
BARCELONA, 20 Sep. (EUROPA PRESS) -
Eth Gran Teatre deth Licèu de Barcelona a artenherut ua ocupacion mejana deth 83,6% pendent era temporada 2011-2012, damb 268.715 espectadors, chifra que lo convertís en espaci de gran aforament qu'a artenherut mès assisténcia a Catalonha.
En cas des representacions d'opèra, era ocupacion mejana a estat deth 84,5%, chifra qu'a baishat ath 75,7% en cas des de dança, a informat eth teatre en un comunicat.
Damb 2.292 localitats, er aforament deth Licèu s'a aucupat en un 50% per espectadors abonadi, entàs qu'era sala resèrva descompdes e bonificacions, coma eth manteniment der IVA redusit deth 8%.


text:
Praseodimi
Praseodimi es un element quimic, de simbòl Pr e de numèro atomic 59.
Es un metal gris argent del grop de las tèrras raras. Fa partit de la familha dels lantanids. A temperatura ambianta, es ductil, malleable e s'oxida lentament a l'aire. Se serva dins l'òli minerala, pr'amor que reagís fortament amb l'aiga.
Son nom ven dels mots grècs prason (πpάσov - « pòrre») e didymos (δίδuuoς - « besson »), per encausa de la color verda de son nitrat.
Los quimists creguèron longtemps que la mescla d'oxid de praseodimi-neodimi èra un còs simple entrò que Carl Auer von Welsbach los desseparan en 1885.


text:
Trujillo
Trujillo es una vila dau nòrd-oèst de Peró qu'es un centre demografic, economic, politic e culturau major dau país. En 2015, sa populacion èra d'aperaquí 950 000 abitants. Es considerada coma la capitala culturala de Peró car se situa dins una region ocupada per mai d'una civilizacion precolombiana (cultura moche, cultura chimú... etc.) e car foguèt lo luòc de naissença de mai d'un artista perovians, especialament d'escrivans famós coma Cesar Vallejo e Víctor Raúl Haya de la Torre.
Foguèt fondada lo 6 de dedecembre de 1534 per lo conquistador Diego de Almagro. Aguèt un ròtle important dins l'insureccion peroviana còntra l'Empèri Espanhòu, dins la formacion de la justícia peroviana coma sèti de la premiera Cort d'Apèu dau país e foguèt dos còps capitala provisòria. En 1932, foguèt lo còr d'una insureccion sociala durament reprimida per lo govèrn centrau.


text:
1632
Aquesta pagina concernís l'an 1632 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après la batalha saunosa de l'annada precedenta ganhada còntra lei rebèls ortodòxs de Melka Krestos, lo negus [Susenyos Ièr|Susenyos Ièr]] (1607-1632), prefondament tocat per lo chaple, abdiquèt en favor de son fiu Fasilides (1632-1667). Pasmens, aperavans, adoptèt un decrèt laissant la libertat de culte ai crestians de l'Empèri. Tre lo començament de son rèine, Fasilides s'ocupèt de reprendre la màger part deis avantatges obtenguts per lei jesuistas que foguèron obligats de demorar a Fremona en Tigre.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'ancian shogun Tokugawa Hidetada qu'aviá abdicat en 1623 au profiech de son fiu mai gardat la realitat dau poder. Lo shogun en títol, Tokugawa Iemitsu, venguèt alora lo cap vertadier dau país.


text:
Natal (Rio Grande del Nòrd)
Natal es la capitala de l'estat brasilièr del Rio Grande del Nòrd. Sa populacion èra estimada a 778 040 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 170 km².
Al començament del sègle XX, Natal èra una etapa de l'epopèa de l'aeropostala (linha Dakar-Natal).
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a l'extrèm nòrd-èst d'America del Sud. La vila a un airal total de 170 km ². En ela desboca a l'Atlantic lo riu Potengi. Lo clima es tropical e la temperatura mejana annala es de 26 º C.
Forma, amb las municipalitats de Parnamirim, Macaíba, Extremoz, São Gonçalo do Amarante e Ceará-Mirim, una region metropolitana, qu'arriba als 1.150.000 abitants.
Es una importanta vila toristica del Nòrd-èst de Brasil, amb mai de 2 milions de toristas per an. Es tanben la capitala d'estat brasilièra pus pròcha d'Euròpa e d'Africa.
Referèncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estimativa de População Residente nos Municípios Brasileiros com Data de Referência em 1º de Julho de 2012. Accessat lo 27 de decembre de 2012.


text:
Categoria:Magnoliopsida
- Portal de la botanica
-
Aquesta categoria englòba la classa dels Magnoliopsida segon Cronquist (= las dicotiledonèas) e sas sièis sosclassas.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 7 soscategorias, sus un total de 7.
- Caryophyllidae (1 C, 1 P)
- Dilleniidae (5 C)
- Hamamelidae (3 C, 1 P)
- Magnoliidae (1 C)
- Rosidea (1 C)
A
- Asteridae (7 C, 1 P)
G
- Gentianales (2 C, 2 P)
Articles dins la categoria « Magnoliopsida »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
1569
Aquesta pagina concernís l'an 1569 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Publicacion dau premier mapamond integrau per Gerardus Mercator (1512-1594).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 de setembre - Pieter Brueghel lo Vièlh, pintor flamenc (n. c. 1525)


text:
-312
Aquesta pagina concernís l'an -312 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Samnita amb unei victòrias romanas dins la vau de Liri. Fondacion de la colonia d'Intermna per renfòrçar la susvelhança dei Volscs. Acomençament de la bastida de la Via Appia — premiera rota romana — de Roma a Càpoa.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Acomençament de la bastida de la Via Appia que marquèt l'acomençament de la construccion de l'important ret rotier roman.


text:
1760
Aquesta pagina concernís l'an 1760 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Corsega[modificar | modificar la font]
Tiera d'atacas còntra la garnison francogenoesa de San Fiurenzu (10-14 de febrier). Pasmens, se turtèron a una resisténcia viva e mau capitèron.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Abdicacion dau shogun Tokugawa Ieshige au profiech de son fiu ainat Tokugawa Ieharu.


text:
Karma
Karma (en devanagari कर्म, de la racina KRI, significa « acte », « accion », « rite »)[1] es un tèrme sanscrit utilizat dins de religions orientalas. Per aquelas religions, la nocion de karma designa comunament lo cicle de las causas e de las consequéncias ligadas a l'existéncia dels essèrs sensibles. Es la soma de çò qu'un individu faguèt, fa o fará. Dins las religions avent adoptat los concèptes de reencarnacion o de renaissença, los efèctes d'aqueles actes karmics son censats se repercutar sus las diferentas vidas d'un individú.
Lo tèrme se transcrich tanben Kamma (dempuèi lo pali), yè (en chinés classic 業 e simplificat 业), rinne gō (japonés), las (en tibetan), e kan (birman).
La lei del karma es un concèpte central dins nombre de religions indianas, coma l'indoïsme, lo sikhisme, lo bodisme o lo jaïnisme. Cada èsser i es responsable de son karma, e doncas de sa sortida del Samsara. Las primièras referéncias al karma aurián per origina los Upanisad.
Lo concèpte de karma es tanben present dins las doctrinas de diferents movements esoterics occidentals.
Lo karma designa la soma dels actes qu'un èsser accomplit pendent las seunas vidas passadas, presentas e futuras. Es un dogma central de la religion indoïsta. Segon l'ayurveda, lo karma es a l'origina de la santat, bona o marrida, e doncas de las malautiás.
Somari
Karma dins las religions orientalas[modificar | modificar la font]
Indoïsme[modificar | modificar la font]
Dins l'indoïsme, lo mòt karman a los senses seguents[2] :
- acte ritual ;
- tot acte, accion, òbra ;
- trabalh, activitat ;
- consequéncia dels actes ;
- demai de las consequéncias bonas o marridas de subir pels actes passats e determinant las incarnacions successivas.
Los indós creson a la reencarnacion. Donan de credit a la cresença d'una continuacion de l'existéncia aprèp la mòrt e pensan que las nòstras accions dins aquela vida determinarán la nòstra vida venenta. Las accions de las vidas passadas constituisson lo karma. La vida actuala es à considerar, segon aquel punt de vista, coma la raja de las accions de las vidas passadas. De meteis que se semèna un camp, es la qualitat de las granas qu'assegura la capacitat de la culhida a venir, segon un provèrbi antic[3].
Per l'indoïsme, la mòrt es coma un cambi de vestits perque l'arma cambia de còrs d'un biais similar aprèp la mòrt. La tòca suprèma de l'indò es l'union de l'arma individuala o atman, amb l'arma cosmica o paratman[4].
Un incident important de la mitologia indiana es contat dins lo Mahabharata. A la velha de la granda batalha, Arjuna, lo mai brave dels cinc fraires Pandava, comencèt a dotar de la necessitat de se batre, perque dins l'autre camp se teniá los seus cosins. Krishna es sul camp de batalha coma l'auriga d'Arjurna e li ten un discors sublim que constituís la Bhagavad Gita. L'esséncia d'aquel discors, familièra a totes los Indians, es que lo karma engendra lo dharma: las vòstras bonas accions constituisson la vòstra religion, que, en d'autres tèrmes, los vòstres devers, lo vòstre destin, la vòstra existéncia[5].
Lo karma es lo rebat de las nòstras accions anterioras que se manifèsta dins nòstra vida actuala. Cal de contunh carcar a melhorar lo seu karma, literalament las seunas accions, per de bonas accions e respectant lo dharma. La tòca es de sortir definitivament del cicle de las mòrts e de las naissenças (samsara) e de capitar la liberacion finala nomenada moksha[6].
Aquela nocion mena doncas, per l'indó, a una cresença prigonda dins lo destin, que çò que deu arribar arribará. Pasmens, aquò se deu pas confondre amb de paresa nimai de fatalisme, perque son las nòstras vidas precedentas que pòrtan lors ombras sus la presenta, e lo biais que reagissèm influenciará la venenta[7].
Los indós creson dins lo cicle de las mòrts e de las renaissenças; cal cinquanta dos milions de naissenças abans de renaisser coma uman. Un còp la naissença umana aquisa, cal pas la degalhar fasent de marrit karma, perque aquò engendrariá una reencarnacion retrograda: leprós o animal per exemple. Culhirá çò que semenará es doncas l'esséncia de la lei del karma. Lo karma de cadun es de far ben son dever sens ne cercar los fruches, çò dich la Bhagavad Gita. La vida umana, dins l'indoïsme, dona l'oportunitat de se liberar del cicle dels mòrts e de las renaissenças. Aquel estat de liberacion es nomenat nirvana o moksha[8].
La realizacion d'aquela vertat eternala es extrèmament dificila perque lo materialisme illusòri del mond nos vela la vetadièra coneissença. Aquela illusion es nomenada maya: un mond que la riquessa, la prosperitat, l'egoïsme, la jalosia e las relacions son fach de tentacions. L'indoïsme dich que ges es permanent dins aquel mond. Çò qu'a un començament a necessàriament una fin. Atal coma la flor del lotus que s'auçan al dessús de las aigas estadissas que l'entornan, l'individu deu s'auçar al dessús del mond dels desirs de maya. La reconeissença d'aquela aspiracion e los esfòrces per se n'alunhar forman la basa de las filosofias orientalas que l'indoïsme, lo jaïnisme e lo bodisme[9].
I a doncas pas de tension, d'estrés, dins lo mode de vida prepausada per l'indoïsme. Perque se quicòm podèt pas aver estat acabat pendent aquela vida, la vida venenta donará l'occasion de completar aquela tasca[10].
Bodisme[modificar | modificar la font]
Pels bodistas, lo karma que cream en agissent, que siá amb lo còrs, la paraula o l'esperit, es subretot favorable o defavorable, positiu o negatiu (kusala o akusala en sanscrit; aqueles tèrmes an pas de traduccion exacta en la nòtra lenga: sens global per kuçala :juste, apropriat, convenable, bon, benvolent, e pour akuçala : lor contrari), en foncion de l'estat d'esperit que motivèt l'accion.
Atal, se donam quicòm a qualqun de biais desinteressat, cream de karma positiu. Es pas lo cas, per contra, se donam perqu'esperam quicòm en retorn. Fin finala, lo karma creat pòt far de fruches dins aquela vida o dins una vida futura.
- « Qual que complís d'actes escurs reculhará d'escurs resultats; e qual que complís d'actes luminoses reculhará de brilhants resultats. Los uns e los autres renaisserán dins de monds que correspondon a lors actes » (Majjhima-nikāya).
Dins lo bodisme ancian, per produire un karma, cal reünir l'intencion d'agir, l'acte d'esperel e la satisfaccion d'aver agit. Fòra d'aquelas condicions, l'acte produís pas de karma.
Mai precisament, l’Abhidharma indica que l’acte karmic produís ineluctablament d'efètes quand compren l’intencion, l’acte, lo resultat de l’acte e l'existéncia d'un objècte de l'acte. Atal, lesir un èsser sens intencion de lo far produís pas de karma.
Sedon Ajahn Brahm[11], lo karma deu pas conduire al fatalisme. Lo karma met los essères dins una posicion e dins un mond donats, l'important es cossí los essères se comportan a partir de condicions que son plaçats.
L'ascèsi bodica es destinada a evitar la creacion d'un novèl karma, quitament favorable, e d'accedir çò fasent a l'incondicionat, nirvana, « sens naissença, sens devenir, sens creacion, sens condicion ».
Jaïnisme[modificar | modificar la font]
Pels jaïns, l'accion es pas lo sol critèri, e l'estat d'esperit la motiva pòt dintrar tanben en compta, subretot se s'agís d'un laïc jaïn, perque al contrari dels monges e monjas que son enebits de cometre totas las violéncias (accidentalas, professionalas, defensivas e intencionalas), los laïcs sont obligats d'evitar al minimum la violéncia intencionala, per la pensada, la paraula e lo còrs. Es per aquò, per exemple, que de jaïns (monges e nonjas de qualques sèctas, laïcs pendent d'una ceremonia...) pòrtan sovent de teissuts sus la bòca; pr'amor evitar de tuar d'insèctes en los avalant per escasença.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)The Sanskrit Heritage Dictionary de Gérard Huet
- ↑ (fr)Jean Herbert et Jean Varenne, Vocabulaire de l'hindouisme, Dervy, 1985, p. 57.
- ↑ "autogenerated1" segon (fr) La Vache Sacrée et autres histoires indiennes de Tarun Chopra, ed:Prakash Books, ISBN 81-7234-041-9
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ (en)Who ordered this truckload of dung ?", Wisdom Publications, 2005
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Sri Aurobindo, Renaissance et Karma, Éditions du Rocher, 1983
- (fr)Steiner Rudolf :
- Réincarnation et karma, Éditions Anthroposophiques Romandes
- Les manifestations du karma, Éditions Triades
- Le Karma - Considérations ésotériques, 6 tomes, Éditions Anthroposophiques Romandes