text:
Gran Esfinx de Giza
Lo Gran Esfinx de Giza qu'ei monument de l'Egipta anciana qui representa un leon deu cap d'òmi, probablement lo cap deu faraon Khafra (tanben conegut com Kefren) de la IVau dinastia (a maugrat qui poderé estar lo son pair Khofo, tanben conegut peu nom balhat peus escrits grècs: Keòps).
Per'mor de l'associacion cronologica dab aquesta dinastia, que's data l'Esfinx au cap de -2500. Qu'ei situat suu platèu de Giza sus l'arribèra occidentau deu Nil au ras de las tres famosas piramidas de Giza.
Lo còs e lo cap que hon talhat dens l'arròca mentre que las patas e hon bastidas dab peiras. Qu'ei haut de 14 m, long de 72 e larg de 20. Que's pensa que devèva estar pintrat.
Enter las soas patas l'Estèla deu Saunei que conta que lo faraon Djehotimes IV (Totmòsis IV en grèc) qui s'endromí au pè de l'Esfinx un deus numerós temps qui èra caperat peu sable deu desèrt e qu'en saunei l'Esfinx que'u demanè que'u liberosse, çò qui he. L'estèla que ditz:
Un dia que s'escadó que lo hilh reiau Totmòsis, en bèth passejà's de cap a mieidia, que s'arrepausè a l'ombra d'aqueth gran diu ; lo saunèi que'u gahè de quan lo so b'èra au son zenit. Alavetz que s'apercevó que la Majestat d'aqueth gran diu que'u parlava dab la soa quita boca com un pair e devisa dab lo son hilh: espia me, contempla me, ò Totmòsis lo men hilh; que soi lo ton pair, Hòrakheti-Khepri-Ra-Atom; que't daréi la reiautat sus la Tèrra, au cap deus vius, que portaràs la corona blanca e la corona arroia suu tròne de Geb, lo prince. La Tèrra que serà toa en la soa longor e en la soa largor, e ton tot çò qui lusèish l'uèlh estiglant deu Mèste de l'univers. (...) Adara que s'escad que patèishi deu sable deu desèrt, lo quite sable au dessús deu quau e m'estavi autes còps; amaneja't de cap a jo, entà qui pòsqui har çò qui desseji.
L'Esfinx qu'a patit hèra deu temps. En purmèr lo sable que'u caperè mantun còp. Que ho desensablat au sègle XIX peu famós egiptològ francés Auguste Mariette, e un còp mei en 1923. Que patí tanben còps de canons au sègle XIV qui trenquèn la soa faussa barba de faraon (uei lo dia au British Museum qui arrefusa d'ac anc tornar) e lo nas (perdut tanben desempuish aqueth còp). En 1989 que i avó tribalhs entà tornar ahortir lo son còth vadut flac.
L'esfinx, qu'ei present dens la cultura populara gascona, puishque que dens los Contes de Gasconha apielats per Joan Francés Blader que trovam un Edip gascon qui se'n va cercar fortuna en bèth respóner la question de la bèstia deu cap d'òmi (la quita question sus l'animau qui camina sus quate, duas e tres patas).


c: text/html

text:
21
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 21 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Revòuta de Gàllia en causa d'impòsts jutjats tròp importants. Menada per dos caps gallés romanizats, Julius Florus e Julius Sacrovir, l'insureccion foguèt vencuda dins lei regions deis Ardenas e de la vila d'Autun. Sei dos caps se suicidiguèron per defugir una captura e lo movement s'arrestèt en causa de la manca d'organizacion. Ges de reduccion d'impòst foguèt acceptada per Tibèri après la desfacha.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Volterra
Volterra es una vila italiana de la província de Pisa en Toscana. D'origina estrusca, faguèt partida de la Dodecapòli avans sa conquista per lei Romans. Après l'afondrament de l'Empèri Roman d'd'Occident, fuguèt plaçada sota l'autoritat d'evesques locaus fins au sègle XII. En 1253, la borgesiá prenguèt lo poder e la ciutat intrèt dins la liga guelfa de Toscana e venguèt donc l'aliada de Florença e l'enemiga de Pisa. En 1361, la vila intrèt dins la dependéncia de Florença mai gardèt una autonòmia importanta. Pasmens, en 1429, una insureccion menada per Giusto Landini assaièt sensa succès de restaurar son independéncia e, en 1472, Volterra fuguèt pilhada per lei tropas de Florença e definitivament annexada. A partir d'aquela data, l'istòria de la vila es la de Florença e de Toscana.


text:
Sisteron
Sisteron (Sisteron en francés)[1] es una vila d'Occitània, en Provença, e es la capitala dau parçan de Sisteronenc. La vila es situaa dins lo departament dels Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sisteron se situa a 485 m d'altitud, en riba de Durença, a 45 km de Forcauquier, a 133 km de Marselha, a 145 km de Grenòble e 180 km de Niça.
La vila ocupa una posicion privilegiada, pròche del jonhent de Buech e de Durença, a onte aquela darrièra passa la clusa de la Bauma, un luec aisit de fortificar. Es lo sol pont qu'es demorat subre Durença, dempuèi l'Antiquitat. Escaissada la Pòrta de Provença, Sisteron es lo principau passatge entre Provença e lo Daufinat. Possedís de monuments nombrós coma sa famosa ciutadèla, fàcia a la Ròcha de la Bauma amb sas estratas gaireben verticalas, se quilha l'anciana catedrala de Nòstra Dòna dels Pomiers, dataa dau sègle XII, amb cinc torres, mai d'una capela e los vestigis d'un convent.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Vista de Sisteron e sa ciutadèla despuei Durença
-
-
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sisteroun en nòrma mistralenca, Sisteron/Sestaron en occitan ancian.


text:
Lalœuf
Laloeuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Lo sieu nom èra antany "lo Aloeuf", es-a dire lo alleu (tèrra franca).
- Format de tres caserius de Puxe, Velle e Souveraincourt.
- Existissiá a la s mini-|XII|e}} un prieuré bénédictin a Puxe.
- Présence gallo-romaine.
- Son nom était jadis "l'Aloeuf", c'est-à-dire l'alleu (terre franche).
- Formé de trois hameaux de Puxe, Velle et Souveraincourt.
- Il existait au Modèl:S mini- un prieuré bénédictin à Puxe.


text:
Qin Shi Huang
Qin Shi Huangdi (-259 - -210), en chinés : 秦始皇, èra un rèi de l'estat chinés Qin de 246 a 221 avC a la fin dau Periòde dei Reiaumes Combatents, puei lo premier emperaire de la dinastia Qin de 221 a sa mòrt. Premier sobeiran chinés que capitèt d'unificar lo país, ocupèt donc una plaça fòrça importanta dins son istòria e son organizacion intèrna gràcias au renfòrçament de l'autoritat imperiala e au començament d'una politica de bastida (Granda Muralha, canaus, rotas...) que va prefondament marcar lo territòri.
Somari
- 1 Nom de Qin Shi Huangdi
- 2 Naissença e familha
- 3 Rèi de l'Estat Qin
- 4 Emperaire de l'Empèri Qin
- 5 Mòrt e succession
- 6 Familha e descendéncia
- 7 Ligams intèrns
- 8 Nòtas e referéncias
- 9 Bibliografia
Nom de Qin Shi Huangdi[modificar | modificar la font]
Significacion de son títol[modificar | modificar la font]
A partir dau començament dau periòde Zhou en 1045 avC, lei caps deis estats chinés èran dichs Wang, títol que va pauc a pauc significar cap o rèi. Foguèt lo títol iniciau dau futur Qin Shi Huangdi quand comencèt son rèine sus l'estat Qin. Pasmens, sa victòria de 221 e l'unificacion dau país entaïnèt un cambiament major au nivèu politic e un besonh de legitimar l'òrdre novèu. Per aquò, lo venceire decidiguèt de crear un títol per marcar sa diferéncia e sa poissança novèla. Adoptèt donc lo títol de Premier Emperaire Sobeiran Qin que va donar lo nom Qin Shi Huang [1][2] :
- Qin èra l'estat d'origina de l'emperaire.
- Shi significa « premier ». Ansin, lei successors de Qin Shi Huang foguèron dichs segond emperaire, tresen emperaire... etc.
- Huangdi èra eissit dau nom d'un periòde istoric de l'Antiquitat chinesa dicha « Periòde dei Tres Sobeirans e dei Cinc Emperaires ». L'objectiu èra donc d'associar dirèctament son nom ambé lo periòde mitic de l'aparicion de la civilizacion chinesa.
Usatge[modificar | modificar la font]
Doas formas son utilizadas dins lo Shiji escrich per l'istorian chinés Sima Qian : Qin Shi Huangdi dins lo capitól cinc e Qin Shi Huang dins lo capitól sièis. La premiera es generalament considerada coma la forma corrècta car lo mòt Huangdi es lo resultat de la fusion dei tèrmes Huang (imperiau) e Di (sobeiran) que permet de crear lo títol d'emperaire.
Naissença e familha[modificar | modificar la font]
Segon Sima Qian, Qin Shi Huangdi nasquèt vèrs 259 avC. Èra lo fiu ainat de Zhuangxiang, rèi de l'Estat Qin[3]. Sa maire èra una concubina de Zhuangxiang. A sa naissença, recebiguèt lo nom dau clan reiau Qin (Zhao) e lo nom personau de Zheng. Après sa mòrt e la presa dau poder per la dinastia seguenta, leis emperaires Han assaièron de descredibilizar lo fondator de la dinastia Qin. Ansin, se creèt lo racònte de l'illegitimitat de la naissença de Qin Shi Huangdi que son paire vertadier será un marchand conselhier de Zhuangxiang. Aquela teoria foguèt considerada coma possibla durant lei periòdes de l'Empèri Han e dei dinastias seguentas[3]. Pasmens, a l'ora d'ara, sa validitat es contestada en causa d'incoeréncias cronologicas[4].
Rèi de l'Estat Qin[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Zhuangxiang durèt solament tres annadas e Zhao Zheng venguèt rèi en 246 avC. La succession foguèt contestada per una revòuta dins la region de Tunliu d'un autre fiu de Zhuangxiang. Pasmens, lo sobeiran novèu poguèt aprofichar lo sostèn de Lu Buwei, conselhier de son paire, que venguèt premier ministre e dirigiguèt l'Estat Qin durant la jovença de Zhao Zheng. La revòuta de Tunliu foguèt donc rapidament reprimida, sei caps executats e lo poder novèu definitivament installat.
Còp d'estat de Lao Ai[modificar | modificar la font]
La temptativa de còp d'estat de Lao Ai foguèt la segonda crisi importanta dau rèine de Zhao Zheng. Se debanèt de 238 a 235 avC e s'acabèt per un succès dau rèi, l'eliminacion dau premier ministre Lu Buwei e lo començament dau rèine personau de Zhao Zheng. L'origina dau complòt foguèt la crenhença de Lu Buwei d'una descubèrta per Zhao Zheng de sa liason secrèta ambé la maire de son rèi. Per s'aparer, decidiguèt de rompre aquela relacion. Aquò se debanèt sensa dificultat e Lu Buwei capitèt de favorizar una liason novèla entre la maire de Zhao Zheng e un noble dich Lao Ai. Pasmens, aqueu darrier aviá tanben seis ambicions pròprias. En 238 avC, aprofichèt un viatge de Zhao Zheng en província per assaiar de prendre lo contraròtle dau palais reiau. Gràcias au sostèn de l'armada e de Lu Buwei lei partisans de Lao Ai foguèron vencuts. Dins aquò, Lao Ai capitèt de s'escapar e la repression de sa revòuta foguèt lònga fins a sa captura e son execucion. Maugrat son succès militar, la responsabilitat de Lu Buwei dins leis eveniments foguèt finalament descubèrta. Son influéncia declinèt e, en 235 avC, lo premier ministre se suicidiguèt per defugir l'umiliacion d'un exil[5].
Temptativas d'assassinat[modificar | modificar la font]
En 227 avC, Zhao Zheng deguèt faciar la temptativa d'assassinat menada per un cortesan de l'estat Yan dich Jing Ke. Aqueu projècte foguèt ordonat per lo rèi de l'estat Yin en guèrra còntra l'estat Qin. La temptativa mau capitèt e lo rèi capitèt de se defendre[6]. L'execucion de Jing Ke entraïnèt una segonda temptativa d'assassinat dirigida per lo musician Gao Jianli qu'èra un amic de Jing Ke. Coma lo premier còp, lo complòt mau capitèt e Gao Jianli foguèt executat.
Premiera unificacion de China[modificar | modificar la font]
L'unificacion de China foguèt l'òbra politica principala de Zhao Zheng de 230 a 221 avC. Acomencèt a partir de 229 avC quand Qin Shi Huangdi aprofichèt lei degalhs causat dins l'estat Zhao per un tèrratrem per atacar e conquistar aquela region entre 229 e 228 avC[7]. Aqueu succès encoratjèt Qin Shi Huang de continuar sa politica estrangiera agressiva. Sei fòrças prenguèron lo contraròtle de l'estat Yan dins lo nòrd de China en 226 avC e de l'estat Wei dins lo centre dau país en 225 avC. Puei en 223 avC, se debanèt l'etapa pus decisiva de l'unificacion quand una guèrra novèla permetèt d'anientar l'estat Chu qu'èra lo rivau principau dau principat Qin[8]. Enfin, en 221 avC, la conquista de l'estat Qi marquèt la fin finala dau Periòde dei Reiaumes Combatents e la formacion de l'Empèri Chinés.
Emperaire de l'Empèri Qin[modificar | modificar la font]
Après la fin de l'unificacion militara de l'Empèri Chinés, la politica de Qin Shi Huangdi foguèt magerament regardada per lo pensament de consolidar l'estat novèu. Ansin, la segonda mitat dau rèine foguèt marcada per l'importància donada ais afaires administratius, economics e frontaliers.
Organizacion administrativa[modificar | modificar la font]
L'objectiu principau de la politica administrativa de l'emperaire foguèt d'evitar la division de l'empèri e de limitar l'influéncia dei fòrças independentistas dins lei regions conquistas. Aital, una administracion novèla foguèt creada segon dos principis novèus. Lo premier foguèt l'adopcion d'unitats territorialas novèlas e fòrça diferentas dau sistèma feodau dau Periòde dei Reiaumes Combatents per escafar lei frontieras ancianas[9]. Lo territòri foguèt devesit en trenta-e-sièis puei quaranta comandariás. Una comandariá èra tanben devesida en en districts e en comtats. Lo segond principi foguèt de reformar lei condicions d'intrada dins l'administracion de l'estat per demenir l'influéncia dei familhas ancianas e crear una elèit novèla favorabla ais interés de Qin Shi Huangdi. Ansin, l'emperaire adoptèt un sistèma de concors nacionau per venir foncionari en plaça de la succession ereditària tradicionala.
Aquel òbra administrativa aguèt un succès important car va venir la basa de l'administracion imperiala fins au sègle XIX. En revènge, foguèt pas capabla d'empachar la fin rapida de la dinastia Qin, minada per lei complòts dei ministres e dei conselhiers imperiaus, après la mòrt de Qin Shi Huangdi. Tre 206 avC, una revòuta generalizada sostenguda per l'aristocràcia anciana dei Reiaumes Combatents entraïnèt la casuda dei Qin. Pasmens, lei Han aprofichèron la soliditat deis institucions creadas per Qin Shi Huangdi per formar tornarmai l'Empèri Chinés après solament quauqueis annadas de trebols.
Politica economica[modificar | modificar la font]
L'objectiu principau de la politica economica de Qin Shi Huangdi foguèt pron similar a aqueu de sa politica administrativa : consolidar l'unificacion de l'empèri novèu e limitar lo risc de revòutas. Per aquò, lo govèrn de Li Si s'ocupèt d'estandizar lo sistèma de mesuras e l'escritura chinesa per favorizar lei cambis comerciaus e renfòrçar la capacitat de contraròtle de l'administracion. Tanben per desvolopar l'economia, lo govèrn acomencèt la bastida d'un ret de rotas e de canaus.
Renfòrçament dei defensas e dei comunicacions de l'Empèri[modificar | modificar la font]
En fòra de seis interés economics, lo melhorament dei comunicacions entre lei províncias de l'empèri aguèt tanben de renfòrçament militar. D'efèct, après son succès de 221 avC, l'importància deis afaires militars dins la politica de Qin Shi Huangdi demeniguèt pas. Divèrsei guèrras se debanèron, especialament en direccion dau sud còntra leis estats de la region de Vietnam e lei fòrças chinesas conquistèron quauquei regions suplementàrias. Pasmens, aqueu periòde foguèt tanben marcat per lo renfòrçament dei defensas de l'Empèri còntra leis enemics interiors o exteriors.
Ansin, lo ret de rotas e de canaus permetiá tanben de favorizar la mobilizacion e lo desplaçament de tropas per luchar còntra una revòuta intèrna o un enemic estrangier. De mai, Qin Shi Huangdi decidiguèt de luchar còntra la menaça representada per lei tribús Xiongnu situadas au nòrd e au nòrd oèst de l'Empèri. Per aquò, après divèrsei campanhas sensa resultat decisiu, acomencèt la bastida d'un ensems de muralhas e de barris per protegir la frontiera nòrd que será a l'origina de la Granda Muralha.
Complòt de Zhang Liang[modificar | modificar la font]
En 218 avC, Qin Shi Huangdi foguèt victima per lo tresen còp d'un complòt que son objectiu èra d'assassinar l'emperaire. Foguèt dirigit per un noble Han desirós de venjar la desfacha de son reiaume durant lo periòde dei guèrras d'unificacion de 230-221 avC. Son idèa èra d'aprofichar un viatje d'inspeccion de l'emperaire per mandar un projectil d'un centenau de quilogramas sus sa veitura. Pasmens, en causa d'una informacion erronèa, lo projectil esquichèt pas la veitura de l'emperaire. Leis assassins capitèron de s'escapar e aqueu complòt foguèt la darriera temptativa importanta d'eliminar Qin Shi Huangdi.
Destruccion de l'istòria dei dinastias precedentas[modificar | modificar la font]
La fin dau rèine de Qin Shi Huangdi foguèt marcada a partir de 213 avC per una politica de destruccion sistèmatica dei libres pertocant l'istòria dei dinastias precedentas[10]. La possession de certanei libres enebits foguèt condamnada per la pena de mòrt[11]. La rason oficiala èra d'empachar de comparasons entre lo rèine de Qin Shi Huangdi e lei senhors precedents. Pasmens, permetiá tanben de consolidar lo poder de la dinastia en plaça e certanei reformas coma l'unificacion de l'escritura chinesa. En revènge, entraïnèt la pèrda d'un nombre important d'òbras.
Mòrt e succession[modificar | modificar la font]
Recèrca de l'immortalitat[modificar | modificar la font]
La fin de la vida de Qin Shi Huangdi foguèt marcada per la paur de sa mòrt e la recèrca de l'immortalitat. Ansin, s'organizèt divèrseis expedicions per recercar una pocion de vida o de mascs conoissent lo secrèt e l'emperaire realizèt mai d'un romavatge dins de luòcs sants supausats enausir son vòt. Se lo secrèt de l'immortalitat foguèt pas descubèrt, aquela obsession permetèt de melhorar lei conoissanças geograficas chinesas e d'encoratjar lo desvolopament de l'alquimia.
Mòrt e tomba de l'emperaire[modificar | modificar la font]
Qin Shi Huangdi moriguèt lo 10 de setembre de 210 avC durant un viatge d'inspeccion en China Orientala. Sa mòrt foguèt probablament causada per l'ingestion repetida de pilulas de mercuri preparadas per leis alquimistas de la Cort per protegir l'emperaire còntra la mòrt. Lo decès foguèt escondut per lo Premier Ministre Li Si per empachar una revòuta generalizada e preparar una succession favorabla a seis interés gràcias a l'eliminacion dau fiu ainat e eiretier de l'emperaire.
Lo mausolèu e la tomba de Qin Shi Huangdi son situats dins lo district de Lintong. Descubèrts en 1974, son venguts d'endrechs fòrça famós gràcias a la preséncia d'una armada de soudats d'argiela de 6 000 òmes supausats protegir lo còrs de l'emperaire còntra leis esperits marrits. La bastida d'aquel ensems acomencèt en 215 avC e mobilizèt entre 300 000 e 720 000 segon lei fònts istorics. Lo secrèt de la localizacion de la tomba demorèt fins au sègle XX e es totjorn encara sarrada. En revènge, una partida dau mausolèu foguèt cavada per leis arqueologistas chinés.
Complòt per la succession[modificar | modificar la font]
En causa de sa paur de la mòrt, Qin Shi Huangdi aviá pas preparat sa succession entraïnant divèrsei complòts organizats per sei ministres e conselhiers, especialament son Premier Ministre Li Si. Ajudat per l'eunuc Zhao Gao, Li Si capitèt de fabricar un faus òrdre de suicidi signat per Qin Shi Huangdi per eliminar lo fiu ainat e eiretier supausat Fusu e lo generau Meng qu'èra son sostèn pus important e un enemic dei dos òmes. Aquò capitèt e un autre fiu de Qin Shi Huangdi venguèt emperaire sota lo contraròtle dei dos caps dau complòt. Pasmens, la novèla de la mòrt de l'emperaire entraïnèt divèrsei revòutas e la dinastia QIn s'afondrèt en 206 avC, tres annadas après la disparicion de son fondator.
Familha e descendéncia[modificar | modificar la font]
Durant sa vida, Qin Shi Huang aguèt un nombre fòrça important de concubinas, un cinquantenau d'enfants e tanben un cinquantenau de felens. En revènge, nomèt jamai d'emperatritz oficiala. Entre seis enfants, lei pus importants foguèron Fusu que foguèt son eiretier supausat e Huhai que venguèt son successor sota lo nom de Qin Er Shi.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Frances Wood, China's First Emperor and His Terracotta Warriors, Edicions Macmillan (2008), pp. 23-24 e 26.
- ↑ (en) Jeaneane Fowler, An Introduction to the Philosophy and Religion of Taoism: Pathways to Immortality, Edicions Sussex Academic Press (2005), p. 132.
- ↑ 3,0 3,1 (en) Records of the Grand Historian: Qin Dynasty, Ssu-Ma, Ch'ien. Sima, Qian. Edicion University Press (1996), pp. 35 e 59.
- ↑ (en) John Knoblock e Jeffrey Riegel, The Annals of Lü Buwei, Edicions Stanford University (2001), p. 9.
- ↑ (en) Adeline Yen Mah, A Thousand Pieces of Gold : Growing Up Through China's Proverbs, Edicions HarperCollins (2003), pp. 32-34.
- ↑ En 227 avC, lei cortesans avián pas lo drech de tenir una arma en preséncia dau rèi. Zhao Zheng deguèt donc se defendre espereu còntra son agressor.
- ↑ (en) Stephen G. Haw, Beijing a Concise History, Edicions Routlege (2007), pp. 22-23.
- ↑ (en) Sima Qian: The First Emperor, Traduccion de Raymond Dawson, Edicion Oxford University Press (2007).
- ↑ (en) Gregory Veeck e Clifton Pannell, China's Geography: Globalization and the Dynamics of Political, Economic, and Social Change, Edicions Rowman & Littlefield publishing (2007), pp. 57-58.
- ↑ (en) Lisa Rosenlee Li-Hsiang, Roger T. Ames, Confucianism and Women: A Philosophical Interpretation, Edicion SUNY Press (2006), p. 25.
- ↑ (en) Frances Wood, China's First Emperor and His Terracotta Warriors (2008), p. 33.


text:
Košice (region)
La region de Košice (en eslovac, Košický kraj) es una region e entitat autonòma d'Eslovaquia creada lo 1èr de genièr de 2001.
Sa capitala es Košice.
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa d'11 districtes : Gelnica, Košice I, Košice II, Košice III, Košice IV, Košice-forécia, Michalovce, Rožňava, Sobrance, Spišská Nová Ves e Trebišov.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Zdenko Trebuľa dempuèi 2005.
Lista dels governadors:
- 2001 - 2005 - Rudolf Bauer (KDH, DS)
- 2005 - Zdenko Trebuľa (SMER, HZD)
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 31 de decembre de 2008 Estadisticas eslovacas oficialas
- ↑ [1]


text:
En aranés, ostau qu’a guardat lo sens de hostal en catalan e en espanhou, hôtel en francés mès au sens estrict (pas lo d’hôtel particulier, hôtel de ville ni de maison).
Ua casa qu’ei ua maison en aranés, com en espanhòu e en catalan, e en gascon d’autes còps.
En catalan, l’equivalent deu gascon maison (escriut maisó) non s’utiliza pas mei au dia de uei mès que’u trobam dens la lenga antiga segon lo diccionari català-valencià-balear d’Alcover.
De notar qu’en gascon ostau qu’a lo doble sens d’hôtel ("l’otèl" du diccionari de Per Noste) e de maison.


text:
Lagomorpha
Los lagomòrfs (Lagomorpha) compausan un òrdre de mamifèrs comportant doas familhas :
Aquestes animals foguèron classats longtemps dins l'òrdre dels rosegaires. Se ne destrian principalament per lor dentura. Aicesta se caracteriza per la preséncia de dos parelhs d'incisivas a la maissa superiora (una, mai pichona, situada darrièr l'autra e amagada per ela) que son, coma las de la mandibula, entièrament recobèrtas d'esmalt.
Los lagomòrfs son d'animals que lor talha pòt variar de 12 a 25 cm de longor. Son recobèrts d'una forradura densa amb de borra espessa e que sa color pòt variar segon las sasons. Lor morre, dotat de vibrissas nombrosas, compòrta çaquelà una zòna de pèl nuda (rhinarium). Aquesta zòna s'estend de las narras fins al pòt superior, qu'es fendut en son mièg.
Los lagomòrfs presentan una adaptacion particulara a la digestion de la cellulòsa. Lor intestin a un gròs cæcum de foncion fermentària ont de bactèris atacan la cellulòsa en produsent d'acides grasses volatils que servisson de nutriments. De mai, a certans moments, los lagomòrfs evacuan d'aqueste cæcum de fensas mòlas e esfericas que tornan engolir. Aquesta matèria rica en vitaminas e en proteïnas bacterianas es redigerida. Es la cæcotrofia, una adaptacion que lor permet, coma la ruminacion pels romiaires, de tirar partit de la cellulòsa e d'aumentar lor racion de proteïnas mentre qu'an un regim vegetarian estricte.


text:
Géfosse-Fontenay
Géfosse-Fontenay es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale de la baia de las Veys a l'extrèm oèst del Calvados, Géfosse-Fontenay se tròba a 4,5 quilomètres de Isigny-sus-Mar e gaireben a ieu-distància dintre Bayeux (29 km) e Sant-Lô (27 km). La municipalitat se situa dins lo país del Bessin e en lo Parc natural regional dels Marais del Cotentin e del Bessin.
Commune littorale de la baie des Veys à l'extrême ouest du Calvados, Géfosse-Fontenay se trouve à 4,5 kilomètres d'Isigny-sur-Mer et presque à mi-distance entre Bayeux (29 km) et Saint-Lô (27 km). La commune se situe dans le pays du Bessin et dans le Parc naturel régional des Marais du Cotentin et du Bessin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1861, Géfosse (193 abitants l'an 1856) absorbeix Fontenay (162 abitants)[3] Al sud-oèst del territòri.
En 1861, Géfosse (193 habitants en 1856) absorbe Fontenay (162 habitants)[4] au sud-ouest du territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 de març 2010 e ficha ligada (Fontenay).
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Géfosse-Fontenay », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 11 mars 2010 et fiche liée (Fontenay).


text:
Semblançay
Semblançay es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Semblançay A situat sul cors de la Choisille, un afluent de la Loire.
Semblançay est situé sur le cours de la Choisille, un affluent de la Loire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Semblançay I auriá bastit sul luòc d'una anciana villa romaine al luòc-dich Semblancorum.
En 1821, Semblançay annèxa la comuna del Serrain.
Semblançay serait bâti sur le site d'une ancienne villa romaine au lieu-dit Semblancorum.
En 1821, Semblançay annexe la commune du Serrain.


text:
Imperatiu categoric
L'imperatiu categoric es una nocion de la filosofia morala d'Emmanuèl Kant. Énonicada pel primièr còp en 1785 dins Fondacion de la metafisica de las mors, l'autor lo tornèt exprimir dins d'autras òbras d'etica seunas. Sovent criticada, aquela nocion, 'lexprimiguèron tanben fòrça filosòfs. L'imperatiu es mai que mai conegut per aquestas tres formulacions famosas:
« Òbra de tal biais que tractes l'umanitat, tant en ta persona coma dins quina mai que siá, sempre a l'encòp coma finalitat, e jamai simplament coma mejan.» Fondacion de la metafisica de las mors in Metafisica de las mors, I, Fondacion, Introduccion
«Òbra segon la maxima que pòt a l'encòp venir lei universala»
« Òbra segon de maximas que pòscan a l'encòp se prene elas meteissas per objècte coma leis universalas de la natura. »
Tot ben qu'aqueles tres enconiats sián diferents, son totes formulacions d'un meteis imperatiu categoric, que es unic.
Dos tipes d'imperatius[modificar | modificar la font]
Kant distinguís dos tipes d'imperatius : un imperatiu pòt èsser ipotetic o categoric.


text:
Vitamina B2
La riboflavina o vitamina B2 es una vitamina idrosolubla, que permet la respiracion cellulara. Coma la majoritat de las vitaminas, l'ingestion necessària es febla (1,5-2 mg/24 h), mas sa caréncia pòt provocar de lesions de la pèl e de problèmas visuals. Lo lach, lo formatge, e d'autres produches lactics en mai de qualques vegetals verds, e lo fetge son de bonas fonts de vitamina B2, mas l'exposicion a la lutz destrusís la rivoflavina d'aquelas fonts naturalas. Las formas activas de la riboflavina son la flavina adenina dinucleotid (FAD) e la flavina mononucleotid (FMN), dos coenzims clau del metabolisme energetic de las cellulas doncas qu'intervenon dins de reaccions d'oxidacion-reduccion tot en transferint d'electrons e de protons.


text:
Irancy
Irancy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La terminologia en « i » supausa probablament una aucupacion gallo-romaine. Grands aficionats de vins, los Romains an probablament apreciat a lo sieu just mesure las possibilitats de la situacion géographique de Irancy. La tradicion locala vòl #que i i aja #aver émeutes sagnants pendent la Sant-Barthélémy, que la sang i aja fluït en los carrerons en pendent, #çò qu'explicariá lo nom a caractèr morbide de cèrtas vias, sustot la "carrièra dels mòrtes", situada a la extremitat OÈST del pòble. Es dicha #qu'al cors d'una nuèch, las huguenots an assautat lo pòble, an aucit de nombroses abitants e saquejat lo pòble, per représailles. Los còrsses aurián #èsser tirats en los potzes situats tot a la longitud d'aquela "carrièra dels mòrtes".
La terminologie en « y » suppose probablement une occupation gallo-romaine. Grands amateurs de vins, les Romains ont probablement apprécié à leur juste mesure les possibilités de la situation géographique d'Irancy. La tradition locale veut qu'il y ait eu des émeutes sanglantes pendant la Saint-Barthélémy, que le sang ait coulé dans les ruelles en pente, ce qui expliquerait le nom à caractère morbide de certaines voies, notamment la "rue des morts", située à l'extrémité OUEST du village. Il est dit qu'au cours d'une nuit, les huguenots ont assailli le village, ont tué de nombreux habitants et pillé le village, par représailles. Les corps auraient été jetés dans les puits situés tout au long de cette "rue des morts".


text:
Rots
Rots es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rots Es una municipalitat integrada al unitat urbana de Can al sens del Institut nacional de l'estatistica e dels estudis economics[1]. La municipalitat es facilament accessibla per la nacionala 13 en connectant Can, situat 6 quilomètres a l'èst de la municipalitat, e Bayeux, distant d'una vintena de quilomètres a l'oèst.
Rots est une commune intégrée à l’unité urbaine de Caen au sens de l'Institut national de la statistique et des études économiques[3]. La commune est facilement accessible par la nationale 13 reliant Caen, situé 6 kilomètres à l'est de la commune, et Bayeux, distant d'une vingtaine de kilomètres à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Rots #Èsser lo teatre de la descobèrta la mai anciana de traces de civilizacion en lo Calvados[5]. Una nécropole mégalithique en datant de 4000 abans J.-C.. Qualques esturments neolítics pròvan l'installacion durable d'una communité umana.
Traversada per divèrsas vias romaines, la villa de Rots (IIen a Modèl:La s- ap. J.-C.) Ven a l'IXen sègle fief del abbaye Sant-Ouen de Roan.
La municipalitat #èsser âprement disputada en lo moment dels combats de la batalha de Normandie. 122 magraners alemands i #daissar la vida. Los Commandos britanics del 46th Royal Marina #batre las SS de la Modèl:1re Companhiá del Regiment 26 de la Hitlerjugend. Los carris del Fort Garry Horse #combatre los Panther dins las carrièras ancianas del pòble. Rots #Èsser fin finala liberada la Mois invalide (de junh)M.
Rots fut le théâtre de la découverte la plus ancienne de traces de civilisation dans le Calvados[6]. Une nécropole mégalithique datant de 4000 avant J.-C.. Des outils néolithiques prouvent l'installation durable d'une communité humaine.
Traversée par plusieurs voies romaines, la villa de Rots (IIen au Modèl:S- ap. J.-C.) devient au IXen siècle fief de l'abbaye Saint-Ouen de Rouen.
La commune fut âprement disputée lors des combats de la bataille de Normandie. 122 grenadiers allemands y laissèrent la vie. Les Commandos britanniques du 46th Royal Marine battirent les SS de la Modèl:1re Compagnie du Régiment 26 de la Hitlerjugend. Les chars du Fort Garry Horse combattirent les Panther dans les rues anciennes du village. Rots fut finalement libérée le Mois invalide (juin)M.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ basas-de-donnees/donnees-detaillees/duicq/uu_listecom.asp?reg=25&uu=14601 Composicion communale de l'aglomeracion caennaise
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Composition communale de l'agglomération caennaise
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Sauvatges e domestics: las rèstes d'animals en los sépultures monumentales normandes del Neolític
- ↑ Sauvages et domestiques: les restes animaux dans les sépultures monumentales normandes du Néolithique


text:
Hédauville
Hédeuville en picard ( Hédauville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hédauville Un vilatge rural picard situada en lo departament de la Soma (region de Picardie), entre Amians e Arras.
Aperten al costat de Acheux-en-Amiénois e al arrondissement d'Amians.
Hédauville un village rural picard située dans le département de la Somme (région de Picardie), entre Amiens et Arras.
Il appartient au canton d'Acheux-en-Amiénois et à l'arrondissement d'Amiens.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl a #èsser bastit l'an 1724 sus la demanda de Antoine de la Chesné. Lo presentador Yves Lecoq n'a #èsser lo proprietari en los ans 70.
Le château a été construit en 1724 sur la demande d'Antoine de la Chesné. L'animateur Yves Lecoq en a été le propriétaire dans les années 70.


text:
Batalha de Grunwald
La batalha de Grunwald se debanèt lo 15 de julhèt de 1410. Fa partida dei batalhas pus importantas de l'Edat Mejana ai nivèus deis efectius alinhats per cada armada e dei consequéncias sus l'equilibri deis estats europèus. Opausèt lei fòrças de l'aliança dau Reiaume de Polonha e dau Grand Ducat de Lituània ai tropas de l'Òrdre dei Chivaliers Teutonics. Fòrça saunosa, s'acabèt per la victòria deis aliats e per la mòrt dau cap de l'Òrdre Teutonic.
Lei consequéncias de la batalha foguèron inicialament limitadas car l'Òrdre Teutonic capitèt de resistir dins sei fortalessas fins a la signatura d'una patz gaire constrenhenta en 1411. Pasmens, l'Òrdre perdiguèt la màger part de sei fòrças umanas e economicas dins la batalha. De mai, la mòrt de son cap entraïnèt de crisis de succession que van l'afeblir fortàment. Au contrari, la victòria marquèt lo començament de l'expansion polonesa en Euròpa de l'Èst e finalament, l'Òrdre Teutonic venguèt vassau dau reiuame polonés en 1446.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Sylvain Gouguenheim, Tannenberg : 15 juillet 1410, Tallandier (2012).


text:
Nom de Her
Lo nom de Her(o nom d'Òrus qu'ei un deus noms qui compausan la titulatura deus faraons d'Egipte (lo sol peus faraons los mei ancians e un deus cinc noms mei après dens l'istòria egipciana). Aqueth nom que liga lo faraon dab lo diu Òrus considerat com l'ajòu deu faraons e lo purmèr faraon eth medish après aver conquestat lo país suu son onco Seth. Lo nom d'Òrus qu'èra escivut dens un Serekh
caperat deu determinatiu deu diu Òrus:
Los autes nom de la titulatura qu'èran lo nom de Sa-Ra ("hilh de Ra"), lo nom de Nebtí, lo nom d'Òrus d'aur e lo nom de Nisot-Bití ("rei de las duas tèrras").


text:
Saint-Jouin-de-Marnes
Saint-Jouin-de-Marnes es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Jouin-de-Marnes, limitrophe del departament de la Viena (comuna de Moncontour), a situat al nòrd-es del departament dels Dos-Sèvres.
En distàncias orthodromiques, lo bourg de Sant-Jouin-de-Marnes a implantat a nòus quilomètres al nòrd-es de Airvault e a setze quilomètres al sud-es de Thouars, al intersection de las rotas départementales 37, 46, 64 e 147.
La commune de Saint-Jouin-de-Marnes, limitrophe du département de la Vienne (commune de Moncontour), est située au nord-est du département des Deux-Sèvres.
En distances orthodromiques, le bourg de Saint-Jouin-de-Marnes est implanté à neuf kilomètres au nord-est d'Airvault et à seize kilomètres au sud-est de Thouars, à l'intersection des routes départementales 37, 46, 64 et 147.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ancian nom de Sant-Jouin-de-Marnes es Ension, #que lo orthographe ne pòt èsser tanben Ansion, Hension, Enixio, Ansio, Enessio. Lo sieu nom apareis en una charte de 976 quand [[Geoffroy Ier d'Anjau|Geoffroy Sègle I d'Anjau]] lududes restituirà la glèisa Santa-Jouin del Lude[1].
L'ancien nom de Saint-Jouin-de-Marnes est Ension, dont l'orthographe peut être aussi Ansion, Hension, Enixio, Ansio, Enessio. Son nom apparaît dans une charte de 976 lorsque [[Geoffroy Ier d'Anjou|Geoffroy Sègle I d'Anjou]] lui restitue l'église Saint-Jouin du Lude[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Geoffroi Grisegonelle, comte d'Anjau, restituissi al abbaye de Sant-Jouin-de-Marnes, la glèisa Santa-Jouin del Lude.
- ↑ Geoffroi Grisegonelle, comte d'Anjou, restitue à l'abbaye de Saint-Jouin-de-Marnes, l'église Saint-Jouin du Lude.


text:
Olivièr de Tèrme
Olivièr de Tèrme, nascut cap a 1200 a Tèrme, Lengadòc e mòrt lo 12 d'agost de 1274 a Sant Joan d'Acre, Reialme de Jerusalèm (actuala Israèl), foguèt un dels pus famoses cavalièrs occitans del sègle XIII, entre los pus actius dels opausants a la crosada dels Albigeses e un aparaire dels catars. Venguèt puèi un fidèl del rei de França Loís IX e de la Glèisa Catolica en Lengadòc e en Tèrra Santa ont moriguèt a la tèsta de las armadas crosadas.
Olivièr aquistèt una larga fama alprèp dels sieus contemporanèus e venguèt un familiar de mantun reis e papas mercé a son energia, sa valentiá e sa mestresa de l'art dels sètges e de la guerilla que ne'n faguèt la pròva dins son mestièr de cavalièr fins a sa mòrt.


text:
Vars (Auts Aups)
Vars[1] (Vars en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vars es una comuna alpestre situaa sus l'ais #que connècta las municipalitats de Guillestre e de Barcelonnette, pel caulet de Vars a 2 108 m. De la nautor del caulet, en gardant cap al sud, es possible de distinguir las gargamèlas de la Ubaye.
La municipalitat a compausat de quatre caserius : Sant-Marcelin (altitud : 1 500 m), Sant-Ostal (altitud : 1 650 m), Santa-Catherine (altitud : 1 750 m) e Las Claux. Aquel darrièr caseriu, #que constituissi la cœur de la station d'esquí actual, se escalona entre 1 800 m e 1 950 m.
Vars Se situa a las pòrtas del Parc natural regional del Queyras. Una part de la municipalitat, la resèrva del Val de Escreins, una de las primièras resèrvas municipalas de França creada l'an 1964, a #èsser integrada al parc dempuèi la siá creacion l'an 1977 fins en 2010.
A 3 385 m d'altitud, la Fan Sancte es lo ponch culminant de la comuna.
Vars Constituissi, amb Risoul, lo domeni del Bòsc Blanc entre 1 650 m e 2 780 m d'altitud. Aquel domeni compta aperaquí 180 quilomètres de pistas, mai de 100 pistas e aperaquí 55 remontadas mecanicas #que 1 télécabine, 1 télépulsé e 7 télésièges débrayables.
Vars est une commune alpestre située sur l'axe qui relie les communes de Guillestre et de Barcelonnette, par le col de Vars à 2 108 m. Du haut du col, en regardant vers le sud, il est possible de distinguer les gorges de l'Ubaye.
La commune est composée de quatre hameaux : Saint-Marcelin (altitude : 1 500 m), Sainte-Marie (altitude : 1 650 m), Sainte-Catherine (altitude : 1 750 m) et Les Claux. Ce dernier hameau, qui constitue le cœur de la station de ski actuelle, s'étage entre 1 800 m et 1 950 m.
Vars se situe aux portes du Parc naturel régional du Queyras. Une partie de la commune, la réserve du Val d'Escreins, une des premières réserves municipales de France créée en 1964, a été intégrée au parc depuis sa création en 1977 jusqu'en 2010.
À 3 385 m d'altitude, la Font Sancte est le point culminant de la commune.
Vars constitue, avec Risoul, le domaine de la Forêt Blanche entre 1 650 m et 2 780 m d'altitude. Ce domaine compte environ 180 kilomètres de pistes, plus de 100 pistes et environ 55 remontées mécaniques dont 1 télécabine, 1 télépulsé et 7 télésièges débrayables.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Marcellin n'es lo vilatge mai ancian de la comuna. S'i practicava principalament d'activitats pastoralas #qu'an majoritaierment desaparegut en benefici d'activitats touristiques. Las activitats pastoralas demòran totjorn, principalament sul flanc sud als environs de Santa-Catherine. La municipalitat s'es de contunh estenduda cap a Sant-Ostal e Santa-Catherine. Es a partir d'aquel primièr masatge #qu'an #èsser bastidas las primièras remontadas mecanicas e los primièrs otèls, creats per la majoritat en los ancians chalets. Fin finala, a partir de 1962, Los Claux an #èsser bastits a l'entorn activitats esportiuas e principalament de l'esquí aupin. Uèi, los pòbles istorics se desvolòpan pas mai en benefici dels Claux #que contunha lo sieu creissement cap al caulet.
Una de las nombrosas teorias sul passatge dels Alpes per Hannibal anóncia que la siá armada e los sieus elefants de combat serián passats lo caulet de Vars, en 218 av. J.-C.. Las mai recentas investigacions descrivon uèi aquel passatge coma improbable, en benefici d'unas autras proposicions.
Del Modèl:Ier sègle av. J.-C. Fins als nòstres jorns, Vars rèsta un luòc de passatge en determinant entre la França e l'Itàlia. Aital, los sieus abitants veiràn s'i succedir de nombrosas batalhas. Los Sarrasins son caçats Anautitas Alpes al Sègle X. Las armadas de François Eer son passats pel caulet de Vars per atacar lo Itàlia e ganhar la batalha de Marignan l'an 1515.
A la fin de meteis sègle, lo pòrti de Lesdiguières, futur connétable de França jol regna de Henri IV, i bat lo pòrti de Savoie #que se resòlv a batre en jubilacion. Al cors dels sègles, la vallée serà de divèrsas fes incendiada en représailles per las armadas del pòrti de Savoie. Los Vaudois de contunh las protestants, #que la preséncia n'es fòrça importanta, auràn assetjat fins a la XIXen sègle amb lo restabliment de la libertat de culte.
Saint-Marcellin est le village le plus ancien de la commune. On y pratiquait principalement des activités pastorales qui ont majoritaierment disparu au profit d'activités touristiques. Les activités pastorales demeurent toujours, principalement sur le flanc sud aux environs de Sainte-Catherine. La commune s'est ensuite étendue vers Sainte-Marie et Sainte-Catherine. C'est à partir de ce premier hameau qu'ont été construites les premières remontées mécaniques et les premiers hôtels, créés pour la plupart dans les anciens chalets. Enfin, à partir de 1962, Les Claux ont été construits autour des activités sportives et principalement du ski alpin. Aujourd'hui, les villages historiques ne se développent plus au profit des Claux qui continue sa croissance vers le col.
Une des nombreuses théories sur le passage des Alpes par Hannibal avance que son armée et ses éléphants de combat seraient passé le col de Vars, en 218 av. J.-C.. Les plus récentes recherches décrivent aujourd'hui ce passage comme improbable, au profit d'autres propositions.
Du Modèl:Ier siècle av. J.-C. jusqu'à nos jours, Vars reste un lieu de passage déterminant entre la France et l'Italie. Ainsi, ses habitants verront s'y succéder de nombreuses batailles. Les Sarrasins sont chassés des Hautes Alpes au Sègle X. Les armées de François Ier sont passées par le col de Vars pour attaquer l'Italie et gagner la bataille de Marignan en 1515.
À la fin de même siècle, le duc de Lesdiguières, futur connétable de France sous le règne d'Henri IV, y bat le duc de Savoie qui se résout à battre en retraite. Au cours des siècles, la vallée sera plusieurs fois incendiée en représailles par les armées du duc de Savoie. Les Vaudois puis les protestants, dont la présence est très importante, seront persécutés jusqu’au XIXen siècle avec le rétablissement de la liberté de culte.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Barry Lyndon
Barry Lyndon es un filme istoric anglo-american de Stanley Kubrick sortit en 1975 e adaptat de roman picaresc de William Makepeace Thackeray, The luck of Barry Lyndon.
Lo filme conta lo destin d'un jòve intrigaire irlandés sens sóus, Redmond Barry (Ryan O'Neal), de son ascension sociala facha d'audàcia e de perversitat dins la fastuosa societat anglesa del sègle XVIII fins a sa descasença, aprèp que se maridèsse amb una rica lady (Marisa Berenson) que li portèt una fortuna considerable e li balhèt un filh.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo filme se divisís en doas partidas:
- By What Means Redmond Barry Acquired the Style and Title of Barry Lyndon (« Comssí Redmond Barry a aquiguèt l'estil e lo títol de Barry Lyndon »)
Al sègle XVIII, en Irlanda, lo paire de Redmond Barry es tuat en duèl per causa d'una garròlha al subjècte de la compra d'un caval. Sa veusa (Marie Kean), refusa totas las ofèrtas de maridatge per se consacrar sonque a l'educacion del seu filh unic.
Barry s'enamòra de sa cosina Nora (Gay Hamilton) que lo sedusís. Mas quand John Quin, un ric capitani anglés, la corteja, sa cosina abandona Barry qu'aviá pas d'argent. Nora e sa familha complòtan per sortir de la pauretat per un maridatge avantatjós. Barry refusa la situacion e tua Quin en duèl.
Barry fugís cap a Dublin, mas se faguèt raubar per un bandit estradièr, lo capitani Feeney (Arthur O'Sullivan), que li rauba son caval, son argent e tot son equipament. Romput e sens sóus, s'engatja dins l'armada britanica coma simple soldat. Lo rejonh dins son regiment un amic de la familha, lo capitani Grogan (Godfrey Quigley) que l'informa que Quin foguèt pas tuat, son pistolet essent cargat d'una inofensiva bala d'estopa. Lo duèl foguèt falsat per forçar Barry a s'alunhar per que sa cosina pòsca se maridar amb Quin e restaurar atal la fortuna familhala. Per pragar son silenci, Grogan recebèt de la familha de Nora una granda soma d'argent, que prepausa de partejar amb Barry. Lo regiment de Barry es enviat combatre los Franceses sul continent. Es lo començament de la Guèrra de Sèt Ans. Grogan es ferrit a mòrt pels Franceses, ara sol Barry decida de desertar. Rauba a un oficièr son unifòrme, un caval, de papèls d'identitat e un òrdre de desplaçament. Sul camin cap a Olanda, país reputat neutre, encontra un capitani prussian Potzdorf (Hardy Krüger), que lo desmascara. Lo capitani li ofrís la causida o d'èsser fusilhat, o de s'engatjar dins l'armada prussiana. Barry ven alara simple soldat, aquel còp dins l'armada prussiana de disciplina fòrça dura. Pendent una batalha, salva la vida de Potzdorf, ferrit per un tir d'artilheriá.
Aprèp la fin de la guèrra en 1763, Barry demòra al servici del capitani Potzdorf. Aquel lo presenta a son oncle, ministre de la polícia prussiana, que li ordona de se plaçar coma servicial del cavalièt de Balibari (Patrick Magee), un jogaire professional irlandés. Los Prussians lo suspèctan d'èsser un espion e Barry deu menar des pròvas. Un còp amb lo cavalièr, Barry avoa l'estratagèma (dins lo roman, aquela avoacion es facilitada per que Barry reconéis dins lo cavalièr lo seu oncle) e s'associan per trichar a de jòcs de cartas. Lo cavalièr devent èsser expulsat de Prussa, se reglan per que Barry tanben pòsca fugir de Prussa. Barry e lo cavalièr anèron per totas las corts d'Euròpa per viure de lor gaubi al jòc. Barry desfia totes los debitors en duèl. Son abiletat per las armas asseguran lo pagament dels mai reguitnets.
Prenent consciéncia qu'aquela vida lo mèna enluòc, Barry decidís de se maridar amb una rica aristocrata. la bèla e fòrt rica comtessa de Lyndon (Marisa Berenson) qu'aguèt pauc de dificutat a la seduire. Aprèp que son espós vièlh, Sir Charles Lyndon, defunta, se maridan.
- Containing an Account of the Misfortunes and Disasters Which Befell Barry Lyndon (« Ont se fa lo compte dels malastres e desastres que tombèron sus Barry Lyndon »)
Barry ven lo calinhaire, puèi l'espós de lady Lyndon, rica e bèla jova femna (que lo vièlh espós, vengut depressiu morrís de despièch en coneisser de l'adultèri). Aprèp son maridatge en 1773, Barry pren lo nom de la comtat de Lyndon e s'installa en Anglatèrra per profechar de sa fortuna. Redmond Barry ven Barry Lyndon mas lo destin lo fará tombar. Pr'amor qu'es lord Lyndon, dispausa pas de fortuna personala. Lo filhastre, lord Bullingdon, filh de Sir Charles e vièlh de 10 ans, l'òdi e lo vei coma un vil oportunista que prenguèt la plaça de son paire e que dilapida la fortuna famihala. Barry Lyndon lo castiga plan sovent. Lo maridatge es un fracas. La comtessa enfanta Bryan Patrick. Barry despensa l'argent de sa femna e la fa malurosa en la daissant sola a l'ostal per s'ocupar dels enfants. Mai tard li torna lo sen e s'excusa prèp d'ela.
D'ans mai tard, la maire de Barry ven viure amb el. Se rend compte de la precaritat de la posicion sociala de son filh. Se lady Lyndon moririá, la fortuna familhala anariá a son filh, lord Bullingdon (qu'es ara gojat, (Leon Vitali)) e daissariá Barry sens sòus. La maire de Barry insistís per qu'obtenga un títol nobiliari per s'aparar d'aquela situacion. Se met en relacion amb l'influent lord Wendover (André Morell) despensant fòrça argents per aténher l'objectiu. Totes los esfòrces son van. Lo jorn de l'aniversari de lady Lyndon, lord Bullingdon proclama son òdi contra lo pairastre e aquel lo castiga davans l'assemblada compausada d'invitats fòrça importants. Aprèp, lord Bullingdon quita sa familha e l'Anglatèrra per une destinacion desconeguda. La crudeltat en public de Barry contra lo filhastre li fa perdre totas ajudas dins la nauta societat, malgrat totes los esfòrces per s’integrar socialament.
Tan mal que tracta son filhastre, tan es bon paire e compatissent amb son filh Bryan, amb que passa tot son temps. Mas, le jorn precedent son noven aniversari, lo mainatge es desarçonat d'un caval e ne morrís. Fòl de lanha, Barry sombra dins l'alcoolisme, alara que lady Lyndon tròba son reconfòrt dins la religion amb excés, assistada pel reverend Samuel Runt (Murray Melvin), tutor de lord Bullingdon puèi de Bryan. Mas, la maire de Barry remanda lo reverend, subretot perque a pas mai besonh de tutor e que l'influéncia d'aquel sus lady Lyndon la considerava coma nefasta. s'enfonza encara mai dins lo desesper, ensaja de se suicidar. Al corrent de las nòvas darrièras, lord Bullingdon torna en Anglatèrra e desfia Barry en duèl.
Dins la granja ont se passa lo duèl, lo tiratge al sòrt dona a lord Bullingdon lo privilègi de tirar en primièr. Lo pistolet se desenclava de biais imprevist. Barry, de biais volontari e magnanime, tira a sòl. Mai lord Bullingdon refusa d'arrestar lo duèl. Fa fuòc encara un còp, son tir tòca la camba de son adversari. Barry deu èsser amputat jol genolh.
Pendent la convalescéncia de Barry, lord Bullingdon pren lo contraròtle de son patrimòni. Envia son comptable e emissari Graham (Philip Stone) dins l'ostalet, ont Barry recuperava, per li far una ofèrta. Lord Bullingdon garantís una renda annadièra de 500 guinèas a vida se quita l'Anglatèrra e acaba lo maridatge amb lady Lyndon, senon sa renda e son compte en banca serán anullats e que los debitors se manifestarán per qu'acabe en prison. Romput psicologicament e fisicament, Barry accepta l'ofèrta. S'ana en Irlanda amb sa maire, puèi viatja pel continent europèu tornant jogaire professionaal, mas sens lo succés d'antan. Pus jamai vesiá lady Lyndon. La scèna finala, en 1789, mòstra lady Lyndon, vielhissenta, signant lo chèc de la renda de Barry jos l'agach de lord Bullingdon.
Epilòg: « It was in the reign of King George III that the aforesaid personages lived and quarreled ; good or bad, handsome or ugly, rich or poor, they are all equal now. » (« Foguèt jol reialme del rei Georges III que los precitats personatges visquèron e se querellèron; bons o marrits, bèls o laids, rics o paures, son totes egals ara. »).
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
- Realizacion: Stanley Kubrick
- Scenar: Stanley Kubrick segon The Luck of Barry Lyndon de William Makepeace Thackeray
- Direccion artistic: Ken Adam (supervision), Roy Walker
- Decors: Vernon Dixon
- Costums: Ulla-Britt Söderlund, Milena Canonero
- Fotografia: John Alcott
- Son : Bill Rowe, Robin Gregory
- Montatge: Tony Lawson ; Rodney Holland (son)
- Coregrafia: Géraldine Stephenson
- Musica: Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel, Wolfgang Amadeus Mozart, Giovanni Paisiello, Franz Schubert, Antonio Vivaldi, Frederic II de Prússia, Seán Ó Riada
- Arranjaments e direccion musicala: Leonard Rosenman
- Produccion: Stanley Kubrick ; Bernard Williams (associat) ; Jan Harlan (executiu)
- Societats de production: Peregrine, Hawk Films, Warner Bros
- Societat de distribucion: Warner Bros.
- Budjèt: 11 000 000 $ (estimacion)
- País: Estats Units
- Lenga: anglés, francés, alemand
- Format: Colors (Eastmancolor) - 35 mm - 1,37:1 (1,66:1 espandit) - Son mono
- Durada: 177 minutas
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Ryan O'Neal: Barry Lyndon, nascut Redmond Barry
- Marisa Berenson: la comtessa de Lyndon
- Leon Vitali: lord Bullingdon
- Dominic Savage: lord Bullingdon enfant
- Patrick Magee: lo cavalièr de Balibari
- Hardy Kruger: lo capitani Potzdorf
- Marie Kean: la mère de Barry
- Murray Melvin: lo reverend Samuel Runt
- David Morley: Bryan Patrick Lyndon
- Steven Berkoff: lord Ludd
- Gay Hamilton: Nora Brady
- Diana Körner: Lischen
- Frank Middlemass: Sir Charles Reginald Lyndon, cavalièr de l'òrdre del Banh
- André Morell: lord Gustavos Adolphus Wendover
- Arthur O'Sullivan: lo capitani Feeny
- Billy Boyle: Seamus Feeny
- Godfrey Quigley: lo capitani Grogan
- Leonard Rossiter: lo capitani John Quinn
- Philip Stone: Graham, secretari de la comtessa
- John Bindon: lo sergent recrutaire
- Jonathan Cecil: lo luòctenent Jonathan Fakenham
- Peter Cellier: Sir Richard
- Geoffrey Chater: lo doctor Broughton
- Roger Booth:George III
- Michael Hordern: lo narrator
Prèmis[modificar | modificar la font]
obtenguts[modificar | modificar la font]
- Oscars 1976
- Oscar de la melhora direccion artistica: Ken Adam, Roy Walker e Vernon Dixon
- Oscar de la melhora fotografia: John Alcott
- Oscar de la melhora creacion de costumes: Ulla-Britt Söderlund e Milena Canonero
- Oscar de la melhora musica de filme: Leonard Rosenman
- British Academy Film and Television Awards 1976:
- Melhor realizator
- Melhora fotografia
Nominacions[modificar | modificar la font]
- Oscars 1976: Melhor filme, Melhor realisator e Melhor scenari adaptat
- BAFTA 1976: Melhor filme, Melhora direccion artistica, Melhors costumes
- Golden Globes 1976: Melhor film edramatic, Melhor realizator
- César 1977: Melhor filme estrangièr
Produccion[modificar | modificar la font]
Scenari[modificar | modificar la font]
Dins son adaptacion del roman de Thackeray, Kubrick apondèt qualques elements coma la discussion entre los dos oficièrs anglés omosexuals e lo darrièr duèl de Barry amb son filhastre.
Ròtle del narrator[modificar | modificar la font]
Kubrick utiliza la narracion dempuèi los primièrs filmes (coma The Killing o Lolita ). Dins Barry Lyndon, permet a Kubrick de limitar los dialògs entre los diferents protagonistas, de precisar los luòcs e las datas, mas l'utiliza tanben per contradire los imatges. Tanben permet a Kubrick d'anonciar los moments importants de l'intriga per refortir l'aspècte « inevitable » de çò que se deu passar[1].
Al contrari del roman qu'es a la primièra persona, lo contaire dins lo filme utiliza la tresena persona. Kubrick pensava que dins lo libre, la primièra persona aviá per tòca de presentar los fachs reals de biais desformat. Segon el, un filme mostrant una realitat objectiva contada per un eròi de biais falsificat podava èsser pas qu'una comèdia, çò que volgava pas[2].
Benda originala[modificar | modificar la font]
Al contrari delss filmes precedents, Kubrick causiguèt de musicas de l'epòca e non pas una particion originala. « Dins 2001, utilizèri Ligeti, compositor contemporanèu. Mas se volèm utilizar de musica sinfonica, perque o demandar a un compositor que evidentament pòt gaire rivalizar amb los grands musicians del passat? E es una tala escomesa que de comandar une particion originala. Es totjorn facha al darrièr moment, e se vos conven pas, avètz pas lo temps de ne cambiar. Mas quand la musica conven a un filme, li apond una dimension que ges d'autre poiriá i balhar. Es de tota primièra importància »[3].
La benda originala mèscla doncas folclòre irlandés (jogat per The Chieftains) e musica classica, que:
- Johann Sebastian Bach: Concerto per 2 clavecins en do menor - Adagio
- Georg Friedrich Händel: Sarabanda de la Seguida n°11 en re menor
- Wolfgang Amadeus Mozart: Marcha d'Idomeneo -
- Giovanni Paisiello: « Saper bramante », extrach d'Il barbiere di Siviglia
- Franz Schubert : Dança n°1 en mi bemòl major ; Trio per piano e còrdas n°2, op. 100 - movement 2
- Antonio Vivaldi : Concerto per violoncèl en mi menor - movement 3
- Frederic II de Prússia : Hohenfriedberger Marsch
- Seán Ó Riada : aires tradicionals irlandeses
Kubrick explica: « Voliái m'arrestar exclusivament a la musica del sègle XVIII pr'amor qu'exitís pas de règla dins lo domèni. Cresi ben qu'ai a çò meu tota la musica del sègle XVIII enregistrada sur microsillons. Ai tot escochat amb fòrça attencion. Malurosament, s'i trapa pas gaire de passion, res que, mèsme de luènh, pòsca evocar un tèma d'amor; a ges dins la musica del sègle XVIII qu'aja lo sentiment tragic del Trio de Schubert. Acabèri per trichar de qualques ans causissent una pèça eescricha en 1814. Sens èsser absoludament romantica, a pasmens quicòm de romanesc tragic »[3].
Accuèlh[modificar | modificar la font]
Se Barry Lyndon foguèt saludat coma un filme d'una granda beutat visuala, foguèt un escac comercial dins los païses anglosaxons. Kubrick foguèt subretot tocat pel fach que son trabalh de retranscripcion de l'estetica del sègle XVIII foguèt pas acculhit amb entosiasma. En Euròpa, al contrari, lo filme coneguèt un succés, coma en França, en Alemanha, en Itália e en Espanha.
Bibliographie[modificar | modificar la font]
- (fr)Lara Fitzgerald & Christopher James Keep: Barry Lindon démembré : La Perte de l’histoire dans le film de Stanley Kubrick, periodic: Cinémas : Revue d'étude,vol 4, n°1, 1993 [1]
- (fr)Michel Ciment in Kubrick, Calmann-Lévy, ed:Calmann-Lévy, 15 de setembre de 2004 328p, ISBN 978-2702135181
- (fr) Emile Baron, L'« aglorification » du héros; Cadrage.net [2]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ciment 2004, p. 170
- ↑ Ciment 2004, p. 167
- ↑ 3,0 3,1 Stanley Kubrick in Ciment 2004


text:
Lannildud
Lannildud en breton ( Lanildut en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo soubassement (aperaquí 100 tonas) de la obélisque de Louksor, erigit l'an 1836, sus la met de la Concòrda a París, proven de carrièras de granit de la Aber-Ildut.
Le soubassement (environ 100 tonnes) de l'obélisque de Louksor, érigé en 1836, sur la place de la Concorde à Paris, provient des carrières de granit de l'Aber-Ildut.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Lanildut, mencionada a partir de la Modèl:S-, dépendait antany de la ancià évêché de Léon. Lanildut Protegissiá lo banc de la distincion de Gouerbian.
Al Sègle XVI, Lanildut fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan [1].
La municipalitat de Lanildut s'a engrandit, en 1869, al detriment de la municipalitat de Porspoder.
La paroisse de Lanildut, mentionnée à partir du Modèl:S-, dépendait autrefois de l'ancien évêché de Léon. Lanildut abritait le siège de la seigneurie de Gouerbian.
Au Sègle XVI, Lanildut faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan [2].
La commune de Lanildut s’est agrandie, en 1869, au détriment de la commune de Porspoder.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Los bens de la Corona en la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan, d'après lo rentier de 1544, Institut cultural de Bretanha, 1984.
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Pérès, Bernard Tanguy, Les biens de la Couronne dans la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan, d'après le rentier de 1544, Institut culturel de Bretagne, 1984.


text:
Anjouan
Anjouan (Ndzuwani en comorian) es una de las illas de l'archipèla de las Comòras e es localizada a l'èst de las autras doas illas principalas (Granda Comòra e Mohéli) e al nòrd oèst de Maiòta, al nòrd del Canal de Moçambic, sud oèst de l'Ocean Indian.
L'illa a una autonòmia administrativa, coma subdivision de l'Union de las Comòras. A una aira totala de 424 km² amb una populacion (en 1991) de 240 000 abitants. Sa capitala es Mutsamudu, qu'es una de las doas comunas de l'illa, l'autra essent Domoni, l'anciana capitala.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Anjouan.net (an, fr)


text:
Bouvesse-Quirieu
Bouvesse-Quirieu en arpitan (Bouvesse-Quirieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bouvesse-Quirieu, Situada a una altitud de 220 m, se tròba a 30 km de Bourgoin-Jallieu.
Bouvesse-Quirieu, située à une altitude de 220 m, se trouve à 30 km de Bourgoin-Jallieu.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1845, per ordonnance reial, los pòbles de Bouvesse e Quirieu fusionan per donar naissença a Bouvesse-Quirieu.
En 1845, par ordonnance royale, les villages de Bouvesse et Quirieu fusionnent pour donner naissance à Bouvesse-Quirieu.


text:
Torax
Lo torax qu'es la partida superiora deu tronc deu còs. Qu'es anatomicament limitat per la caisha toracica. Que destriam lo torax entre lo contenent e lo contengut.
Lo contenent[modificar | modificar la font]
Qu'es compausat d'elements musculo-esqueletics. L'esternum en davant, l'esquia en darrèr, las còstas en bilaterau.
Lo contengut[modificar | modificar la font]
Hens aquera caisha toracica, qu'existeish organs strictament intra-toracica, mes tanben, en devath deu diafragma, organis intra-toracica e intra-abdominau.
Au solèr susdiafragmatic, que trobam los dus paumons de cada costat, colats a la caisha dab la pleura, ligats a l'ambient exterior dab la traquéa qui's destria en broncas dreta e esquèrra. Au miei d'aquò lo miedastin, que conten lo còr, lo sistèma vascular cardiac (artérias pulmonaras, veas pulmonaras, aòrta, vea cava superiora e inferiora), l'esofag.
Au solèr sosdiafragmatic, intra-abdominau, qu'avem lo hetge a dreta e la meussa a l'esquèrra.


text:
Vocala dobèrta anteriora non arredondida
La vocala dobèrta anteriora non arredondida es una vocala emplagada per mantunas lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨a⟩. Aqueste simbòu representa tanben una vocala dobèrta centrala non arredondida. Pasmens, s'i a de besonh de diferenciar los dos sòns, la vocala dobèrta centrala non arredondida se pòt representar per ä. Las lengas qu'emplegan l'alfabet latin representan generalament aqueste sòn amb una "a".
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es dobèrt, es a dire que la lenga es plaçada tan luònh dau paladar coma possible
- Son ponch d'articulacion es:
- anterior [a], es a dire que la lenga es plaçada tan luònh en avant de la boca
- Son caractèr redondetat non arredondida, çò que significa que las labras son pas arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan existís dins totes los dialèctes. Es representada per una "a". Pasmens, la a finala atòna se pronóncia [ɔ] (mas tanplan [ə], [a], [u], o se pronóncia pas). En auvernhat e lemosin la a atòna non finala se pronóncia [ɒ] (levat "as" finala o avant una vocala). Dins mantuns dialèctes "au" atòna fa [ɔw]. La [a] se pòt escriure d'autres biais dins cèrts dialèctes dins un drigrama.
Segon los dialèctes, se fa siá [a] (anteriora) siá [ä] (centrala).
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
- Alemand ratte ['ʀätə] « rat »
- Espanhòl : rata [ˈrätä] « rat »
- Francés : la [la] « la »
- Igbò : ákụ́ [ákú̙] « clòsc »
- Italian : padre [ˈpadre] « paire »
- Japonés : 蚊 [kä] « moissal »
- Neerlandés : zaal [zäːl] « sala »
- Romanés : cal [käl] « caval »
- Suedés : bank [baŋk], « banca »
- Occitan (vivaroaupenc): chavau [tʃaˈvaw]


text:
Golf de Califòrnia
Lo golf de Califòrnia (en espanhòl Golfo de California, sonat tanben Mar de Cortés o Mar Bermejo) es lo braç d'aiga que separa la peninsula de Baissa Califòrnia de la rèsta de Mexic. Confronta a l'oèst los estats de Bassa Califòrnia e Bassa Califòrnia Sud, al nòrd Sonora e a l'èst Sonora e Sinaloa.
Aquesta region es un ric e divèrs ecosistèma. A mai d'una granda varietat de creaturas endemicas, s'i tròban fòrça espècias migratòrias coma la balena gibosa (Megaptera novaeangliae), la balena grisa de Califòrnia, la granda manta e la tartuga laüt. Lo govèrn mexican a enssajat de crear d'airals de conservacion e de proteccion del mitan natural, mas los territòris de la peninsula son pauc poblats, çò que fa malaisida la susvelhança estricta de las activitats que s'i realizan.
Per l'abondància de peisses e autras creaturas marinas, aquesta region es un centre mondial d'activitats de pesca esportiva, subretot a Los Cabos, La Paz, Loreto, Guaymas, San Carlos e Mulegé. La zòna es tanben un important centre per la pesca comerciala de Mexic.


text:
Limfocit NK
Lei limfocits NK (Natural Killer en anglés) ò cellulas tuaitritz naturalas son de limfocits ni B ni T dau sistèma immunitari innat. Atacan lei cellulas dei tumors e lei cellulas contaminadas per un virüs.
Aquelei limfocits son caracterizats per l'abséncia dei marcaires T ò B (en l'òme, presentan lei marcaires CD16, CD56 e NK) e per lo fach d'èsser espontaneament liticas envèrs totei lei cellulas. Dos vias permeton d'activar la lisi. La premiera s'activa solament quand lei sinhaus d'activacion vènon superiors ai sinhaus d'inibicion. Lo sinhau d'inibicion principau es produch per lei receptors KIR que pòdon identificar e reconóisser lei moleculas dau complèx d'histocompatibilitat principau de classa I que son caracteristicas de l'organisme. L'activation d'un tipe unic de receptor KIR permet de defugir la lisi. Dins aquò, lei sinhaus d'activacion son nombrós e variats permetent d'eliminar totei lei cellulas desprovesidas dei marcaires CMH corrècts e totei lei cellulas infectadas per un virüs ò un bactèri sensa destrurre lei cellulas sanas. La segonda via d'activacion despend de la presentacion a sa superficia per lei cellulas tumoralas ò infectadas per certanei virüs d'antigèns fixats a d'anticòrs anti-tumoraus ò anti-viraus. Lo marcaire CD16 pòu alora se fixar a la cellula e entraïnar sa lisi.


text:
Figueres (Aut Empordan)
Figueres en catalan, Figueras en castelhan, es la capitala de la comarca d'Alt Empordan dins la província de Girona en Catalonha (Espanha).
Geografia[modificar | modificar la font]
Es situada a 39 m al dessús del nivèl de la mar, pròcha dels Pirenèus e de la frontièra francesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom actual deriva de Ficaris, de l'epòca visigòta e li foguèt balhat en 1297 pel rei Jaume I. D'annadas pus tard, Hug IV, comte d'Empúries, cremèt la vila. De l'anciana muralha demòra pas que la torre Gorgot, integrada al Teatre-Musèu Dalí.
La ciutat es lo brèç de la sardana, que sas primièras composicions son degudas a Pep Ventura, nascut a Alcalà la Real (Jaén). Es tanben la vila natala de Salvador Dalí.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
Entre autres, Figueres compta los monuments seguents:
Tradicions e cultura[modificar | modificar la font]
Les fèstas de Figueres son las Festes de la Santa Creu, celebradas cada primièr de mai.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de Figueres (cat)
- Informacion de la Generalitat de Catalonha (cat)
- Informacion de l'Institut d'Estatistica de Catalonha (cat)
- Fondacion Orquèstra de Cambra de l'Empordà (cat)
- Musèu de la Tecnica de l'Empordà (cat)
- Atletisme de Figueres (cat)
- Monastèris de Catalonha. Figueres (cat)


text:
Leopard I
Lo carri Leopard I es un carri de combat principau alemand desvolopat de 1959 a 1963. Intrèt en servici en 1965 e foguèt produch a 4 744 unitats. Conoguèt un succès d'exportacion important e foguèt adoptat per uneis armadas occidentalas coma Belgica, Canadà, Païses Basses, Danemarc o Grècia. Sièis versions principalas foguèron finalament desvolopadas dau Leopard 1A1 au Leopard 1A6.
Participèt ai guèrras d'Iogoslavia onte lei Leopard I danés combateguèron ambé succès còntra de T-55 sèrbs e a la Segonda Guèrra d'Afganistan onte leis armadas canadiana e danesa l'utilizèron coma sostèn d'infantariá.


text:
Goupillières
Goupillières es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl de Renfeugères a #èsser démoli cap a 1960.
L'anciana capèla del castèl servís a l'ora d'ara de glèisa paroissiale del pòble.
Le château de Renfeugères a été démoli vers 1960.
L'ancienne chapelle du château sert actuellement d'église paroissiale du village.


text:
Guèrra de la Setena Coalicion
La Guèrra de la Setena Coalicion (o lei Cent Jorns) se debanèt dau 1èr de març au 7 de julhet de 1815. Opausèt l'Empèri Francés e lo Reiaume de Nàpols a una coalicion gropant la màger part dei país d'Euròpa. S'acabèt per una victòria coalizada e la fin dau rèine de Napoleon Ièr que foguèt exilat dins l'Ocean Indian sus l'illa de Santa Elena. En consequéncia, la monarquia francesa foguèt restaurada.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.


text:
Dàrius III
Dàrius III Codoman (v. 380 - 330) foguèt rei de Pèrsia de 336 a sa mòrt en 330. Vencit per Alexandre lo Grand, foguèt lo darrièr rei de la dinastia aquemenida.
Somari
Originas de son reialme[modificar | modificar la font]
Dàrius èra d'una branca collaterala de la dinastia dels Aquemenidas, èssent lo filh d'Arsamés e de Sisigambis e lo pichon filh d'Ostanés, el meteis filh de Dàrius II e fraire d'Artaxèrxes II. Accediguèt au tròn aprèp los crimes de l'eunuc Bagoas qu'assassinèt, en 338, Artaxèrxes IIIn alara qu'èra son favorit e le filh d'aqueste, Arsés, en 336. Bagoas prevegèt lo meteis per Dàrius, mas aquel anticipa son empoisonament fasent el meteis beure a l'eunuc la copa fatala que li èra destinada. Considerat coma un guerrièr digne d'elogi[1] per aver vencit en combat un gigant Cadusian, Dàrius semblava de comptar amb lo supòrt d'una granda partida de l'aristocracia e de l'armada. Une tradicion antica, dels Macedonians, ditz que Dàrius seriá estats un dels esclaus de Bagoas[2].
Dàrius, pasmens que foguèt satrapa d'Armenia, aguèt encara pauc d'experiéncia dins le govèrn de l'empèri. Capitèt pasmens de far de Fenicia une satrapia e a tornar ordenar Egipte. Temptèt d'impausar la dominacion pèrsa dins un empèri totjorn mai alflaquit per las ambicions dels satrapas e menaçat per l'expancionisme macedonian...
Luta contra Alexandre[modificar | modificar la font]
Per manca de font documentària e subretot d'inscripcion reiala, lo reialme de Dàrius III es conegut sonque amb los escriches grècs que contan la conquista de l'Empèri Pèrsa pels Macedonians. Dempuèi 336, Felip II de Macedònia envièt un còrs expedicionari en Asia Menora mas son assassinat retardèt los projèctes d'invasion. Quand Alexandre traversèt l'Ellespont a la prima de 334, Dàrius foguèt pas aviat a mesurar la mesura de l'eveniment; Daissèt als satrapas e a Memnon de Ròdes, cap dels mercenaris grècs, lo trabalh d'arrestar l'armada macedoniana. Pas plan preparats, aqueles perdèron la batalha du Granica en mai 334.
Dàrius concentrèt alara una novèla armada a Babilònia e faguèt, en Siria, lo jonhent amb los mercenaris grècs. Dàrius, que comandava el meteis, foguèt vencit a la batalha d'Issos (entre los monts Taurus e la mar) lo 1èr de novembre de 333. Malgrat que temptèt de resistir a l'assalt de la cavalariá pesuca macedoniana, fugiguèt, daissant son carri e los attributs reial (arc, boclièr e mantèl), çò que segon los Grècs, constituissiá un vertadièr desonor. Segon los meteisses, Dàrius auriá abandonat la familha reiala: sa maira, son esposa Stateira e lors enfants que serián estats capturats per Alexandre.
Podent pas empachar Alexandre de conquerir Fenicia e Egipte, èra temps de formar una novèla armada en inclusent, aquel còp, fòrça contingents de las satrapias orientalas amb d'elefants de guèrra). Causiguèt un terren favorable per sa nombrosa cavalariá e pels carris de dalhas, mas foguèt definitivament vencit a la batalha de Gaugamèlas le 1er d'octobre de 331. Fogiguèt pels montas de Media mas, abandonat per totes sos fidèls, foguèt assassinat per Nabarzana e lo satrapa Bessos que se proclamèt rei de Pèrsia en julhet de 330 jol nom d'Artaxèrxes V.
Segon Diodoro, Dàrius seriá estat enterrat amb los onors reials per Alexandre dins la necropòli reiala de Persepòlis. Pas cap de rèstas arqueologic sosten aqueles escriches. Alexandre se considerèt coma successor legitim de l'aquemenida, esposèt donca sa filha Stateira en 334. Aquel episòdi es un acte simbolic fòrt e revelator de la volontat del rei de mesclar en un sol pòble los Macedonians, Grècs e Asiatics. E mai dètz mila de sos companhons se maridèron lo meteis jorn amb de femnas asiaticas. Alexandre prenguèt doncas logicament la seguida dins las cronicas reialas pèrsas.
Posteritat[modificar | modificar la font]
La tradicion istorica tend fa de Dàrius un rei covard e pas fin estratèg. Se deu far de nuanças a causa de la flaquesa de l'Empèri Pèrsa el meteis al respècte de l'expansionisme macedonian. Dàrius se vei amb un talent militar quand per exemple capitèt a se plaçar enrè de l'armada macedoniana abans la batalha d'Issos.
Subretot cal solinhar l'inadaptacion de la tactica militara pèrsa sul camp de batalha. Segon un còde fòrça ritualizat, Dàrius se teniá al suc de son carri al centre de l'armada, ieratic e majestós, aparat pel batalhon dels 10 000 Immortals e la garda a caval dels « Parents del Rei ». Podiá pas, paralisat dins un dispositiu fijat, resistir vertadièrament a la carga de la cavalariá dels Companhons..
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diodoro de Sicília e Jistin (istorian)
- ↑ Plutarc, De las vertuts moralas, 326e, 337e, 340b ; Elian Istòrias variadas, XII, 43.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pierre Briant, Histoire de l’Empire perse, de Cyrus à Alexandre, 1996


text:
Alcatraz
Alcatraz o l'illa d'Alcatraz es una illa situada dins la baia de San Francisco. L'illa a agudas divèrsas foncions mas es subretot coneguda per per aver albergat una prison federala.
A l'ora d'ara, l'illa, considerada coma un site istoric, es administrada pel servici dels pargues nacionals : lo National Park Service. Los visitaires pòdon accedir a l'illa dempuèi San Francisco amb un batèl ibrid, lo trajècte es gerit per una sola companhiá.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1769[modificar | modificar la font]
Las primièras personas que visitèron l'illa foguèron los pòbles qu'arribèron entre 10 000 e 20 000 annadas abans nòstre sègle. Los dos màgers grops que visquèron a l'entorn de la baia foguèron los Miwok per la partida nòrd de l'illa, e los Ohlone.
Los usatges recents de l'illa per aquela populacion son de mal reconstituir. Los istorians pensan que s'utilizèt coma campament e coma airal per reculhir de noiridura coma los uòus d'aucèls. Aquela illa foguèt tanben utilizada coma luòc de bandiment pels membres tribals que respectavan pas las leis tribalas.
Quand los primièrs explorators espanhòls arribèron en 1769, mai de 10 000 personas vivián encara a l'entorn de la baia de San Francisco.[1]
Fortalesa militara & preson[modificar | modificar la font]
Lo 5 d'agost de 1775, lo lòctenent espanhòl Juan de Ayala descobriguèt la baia de San Francisco e passèt un fum de setmanas dins la baia per ne far una mapa. Nomenèt l'illa « La Isla de Los Alcatraces ».
En decembre de 1859, una fortalesa militara foguèt construcha per l'armada americana, puèi se construguèt un far sus l'illa per ajudar los milièrs de batèls de la baia; foguèt capitat lo 1èr de junh de 1854.
L'armada americana comencèt de mandar de soldats dins la fortalesa que serviguèt tanben de preson militara tre lo començament de las annadas 1860. Puèi l'illa foguèt oficialament utilizada solament coma preson militara en 1907.
En 1915 l'armada tornèt nomenar l'illa en "Pacific Branch, U.S. Disciplinary Barracks" abans de tampar la preson militara en 1933.[2]
Preson federala[modificar | modificar la font]
L'armada abandonèt l'illa per ne far una preson civila pendent l'annada en 1934. Lo burèus de las presons foguèt alara la causida de convertir la preson militara en un penitencièr civil de nauta seguretat. Alcatraz venguèt lèu la mai populara preson de l'istòria dels Estats Units d'America.
36 presonièrs foguèron implicats dins dins 14 diferents ensages d'escap. 23 òmes foguèron trapats, 6 foguèron tuats, 2 foguèron negats, 5 desapareguèron.
A la debuta de 1963, lo general Attorney Robert Kennedy comandèt la tampadura de la preson, los darrièrs presonièrs sortiguèron de l'illa lo 21 de març de 1963.[3]
Ocupacion indiana[modificar | modificar la font]
D'indians d'America, de mai d'una tribú tornèron dins l'illa en novembre de 1969 un pauc abans Thanksgiving e revendiquèron l'illa coma "Indian Land" (territòri indian). Foguèt un messatge politic per protestar a prepaus de la situacion de los indians d'America.
L'unitat dels indians foguèt l'element principal de la capitada del movement. La tòca foguèt d'establir un centre cultural indian sus l'illa. Un de mai coneguts indians foguèt Richard Oakes, un jove estudiant Mohawk. Los mèdias l'aguèron designat coma lo cap del movement, a la debuta de 1970 sa nòra Yvonne moriguèt a la seguida d'una casuda sus l'illa. Richard Oakes quitèt l'illa pauc de temps après aquel eveniment e l'ocupacion indiana comencèt de pèrdre en intensitat.
L'ocupacion durèt 18 meses, pr'aquò l'interès de l'ocupacion pel public comencèt de demenir un còp Richard Oakes partit. Lo site foguèt voidat en junh de 1971.
Dempuèi aquel eveniment, cada annada d'indians de totas las tribús tornan sus l'illa pel Thanksgiving Day e pel Columbus Day per commemorar l'eveniment.[4]
Pargue nacional[modificar | modificar la font]
En 1972, lo Congrès american decidiguèt de crear un pargue nacional e pel primièr còp se dobriguèt l'illa al public en octobre de 1973. Mai de 50 000 personas la visitèron la primièra annada. A l'ora d'ara, cada annada mai d'1,3 milions de personas la visitan, siá mai de 3 500 personas per jorn. L'illa es venguda un luòc important de torisme de la vila de San Francisco amb de visitas guidadas e de botigas per crompar divèrses objèctes relatius a l'istòria de l'illa.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Martin Karplus (Viena, Àustria, 15 de març de 1930) es un quimista d'origina austriaca. Es professor emerit de quimia a l'Universitat d'Harvard e es tanben director del Laboratòri de Quimia Biofisica, un laboratòri qu'amassa lo CNRS e l'Universitat d'Estrasborg.
Lo 9 d'octobre de 2013 recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2013, amassa amb Michael Levitt e Arieh Warshel pr'amor del "desvolopament de modèls a multiescala per de sistèmas quimics complèxes".


text:
Aiga
L'aiga (var. aigua) es un compausat quimic transparent, inodòr, sens sabor. Es format per d'idrogèn e d'oxigèn e sa formula quimica es H2O.
Son ponch de fusion es 0 °C e son ponch d'ebullicion 100 °C[1]. Dins un estat mai o mens impur, es la matèria que forma la pluèja, las mars, los lacs, los rius, etc.
Dins la natura l'aiga es de contunh barrejada a d'autras substàncias (sals mineralas, gases, particulas en suspension,...). Pas jamai podrem pas trobar d'aiga pura d'un biais natural. Aquesta aiga pura sonque se pòt obtenir en laboratòri gràcias a de procèsses de purificacion, coma la destillacion.
L'aiga: una substància particulara[modificar | modificar la font]
Las formas fisicas de l'aiga[modificar | modificar la font]
L'aiga se pòt trobar jos un bèl nombre de formas dins la natura. En estat solid es coneguda coma glaça (o glaç); a l'estat aerifòrme se la coneis coma vapor aquosa. Se coneisson d'autras formas solidas: la de la glaça veirosa e la del solid amòrf, pas cristallin, que sembla de veire.
En dessús de cèrtas valors de temperatura e de pression (dichas criticas), que son dins lo cas de l'aiga 647 K e 22,064 × 106 Pa, l'aiga dintra dins un estat dich supercritic, que d'unes agregats d'aiga a l'estat simil-liquid fluiscono dins una fasa de simil-vapor.
L'aiga pesanta es d'aiga que sos atòms d'idrogèn son estats remplaçats per de deutèri, son isotòp ten un pes atomic de 2 uma. Son comportament quimic es gaireben lo de l'aiga. S'utiliza principalament coma mejan d'alentiment dels neutrons emeses pendent la fission nucleara.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La valor exacta es 99,975 °C


text:
Lisa Gerrard
Lisa Gerrard (nascuda a Melbourne lo 12 d'abril de 1961) es una compositora e cantaira australiana. Èra dins lo grop Dead Can Dance ara desaparegut. Es mai coneguda per sa votz prigonda de contralto.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lisa cresquèt dins lo barri multietnic de East Prahan, ont convisquèt entre las culturas grèga, turca, italiana, irlandesa e araba. Aguèt aquesta diversitat culturala una influéncia bèla sus sa musica, mai que mai dins sos darrièrs albums de Dead Can Dance e dins sa produccion en solista e en grop. Dins sa darrièra creacion, Lisa Gerrard (4AD), La cantaira e compositora australiana recapitula por vez sos mai de vint ans de carrièra amb Dead Can Dance y en solitario. La retrospectiva ilustra su progresión desde el goticismo barroco de su trabajo con Brendan Perry y sirve para adentrarse en su personal mundo etéreo que ampara devaneos neoclásicos y ambientales, incursiones en la fusión étnica y sus exitosas aportaciones a las bandas sonoras de ‘Ali’, ‘El dilema’ o la multipremiada ‘Gladiator’.
Es intérprete del tema de la pelicula Gladiator, Now We Are Free.


text:
Tieffenbach
Tieffenbach en alemannisch (Tieffenbach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 718, lo nòble Chrodoin fa establir lo sieu testament en favor del abbaye de Wissembourg. I lègue entre unas autras possessions #çò que lududes aperteniá a Tieffenbach, vilatge #que i aviá fach reconstruire de los sieus pròpris mièges.
En 718, le noble Chrodoin fait établir son testament en faveur de l'abbaye de Wissembourg. Il y lègue entre autres possessions ce qui lui appartenait à Tieffenbach, village qu'il avait fait reconstruire de ses propres moyens.


text:
Samoa
Samoa es un estat del sud d'Oceania que forman la part occidentala de l'archipèla de las illas Samoa.
Lo gentilici es samoan, -a.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Samoa comencèt quand d'immigrantas de las islas*Lau en l'èst de Fiji arribèron dins las islas samoanas fa aperaquí 3500 ans e de s'establiguèron aicí en la rèsta de la Polinesia. Lo contacte amb los europèus comencèt en los primièrs ans del sègle XVIII, mas se va pas intensificar fins a l'arribada dels comerçants e missionaris britanics en los ans 1830.
A travèrs del sègle XIX, lo Reialme Unit, l'Empèri Alemand e los Estats Units reclamèron de parts del reialme de Samoa, e establiguèron meses de comèrci.
Èra abans conegut coma Samoa Alemanda (1900-1914) e posteriorament coma Samoa Occidentalas (en samoan Samoa e Sisifo) (1914-1997). Lo cambiament de nom, tot en abandonant l'adjectiu «Occidental», manifèsta lo desir de veire tot l'archipèl amassat jos una unica sobeiranetat.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ The World Factbook. Consultat lo 2012


text:
Barack Obama
Barack Hussein Obama Jr. (nascut lo 4 d'agost de 1961 a Honolulu, Hawaii) es lo president dels Estats Units d'America, membre del Partit Democrata. Foguèt lo senador d'Illinois al Congrès dels Estats Units (2005-2009).
Barack significa « benesit » en ebrieu, arabi e swahili. Obama significa « lança abrandada » en swahili. Son paire, Barack Hussein Obama Sr. (1936-1982) èra kenyan. Sa maire èra Shirley Ann Duham (1942-1995). Sa femna es Michelle Obama. An dos mainatges : Malia Ann e Natasha (Sasha).
Lo 10 de febrièr de 2007, a oficialament declarat sa candidatura a l'investitura democrata per l'eleccion presidenciala americana de 2008. Lo 3 de junh, sap qu'es lo candidat pel Partit Democrata per l'eleccion presidenciala americana de 2008 (contra John Mc Cain). Lo 4 de novembre de 2008, es elegit 44en president dels Estats Units. Dempuèi lo 20 de genièr de 2009 es lo President dels Estats Units d'America.
Lo 9 d'octobre de 2009, reçaup lo Prèmi Nobel de la Patz.
Senator american d'Illinois
2005-2008
- Pagina semiprotegida
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Laureat del Prèmi Nobel de la Patz
- Prèmi Nobel american
- Personalitat del Partit Democrata dels Estats Units
- President dels Estats Units d'America
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Democrata
- Naissença en 1961
- Ancian estudiant de l'universitat Harvard
- Avocat american
- Barack Obama
- Eleccion presidenciala americana de 2008
- Naissença a Hawaii
- Personalitat de Chicago
- Personalitat politica d'Illinois
- Personalitat politica afroamericana
- Personalitat americana d'origina britanica
- Personalitat americana d'origina irlandesa
- Senator d'Illinois
- Universitari american


text:
Arnaut de Vilanòva
Arnaut de Vilanòva (1238 - 1311) foguèt un mètge, alquimista, teologian e astrològ famós del sègle XIII. Es considerat coma lo pus egrègi mètge del seu sègle.
Lo luòc de sa naissença es pas conegut segurament, mas de recercas recentas[1] lo fan nàisser a Villanueva de Xiloca en Aragon. Estudièt la quimia, la medecina, la fisica, e tanben la filosofia aràbia. Foguèt mètge a la cort d'Aragon, successivament d'En Pèire III, Anfós III, e Jaume II. Residiguèt a Valéncia entre 1286 al 1289. Ensenhèt mantuna annada a l'escòla de medecina de Montpelhièr fins a 1299. Durant aquel periòde, publiquèt divèrses tractats de teologia en latin influenciats per Joaquim de Fiore e l'ideologia dels beguins, en particular per la reforma de la Glèisa. Foguèt puèi enviat per Jaume II coma ambaissador a París, ont s'i faguèt una reputacion considerabla; pasmens sas idèas sus la venguda de l'antecrist l'expausèron a l'enemistat del clergat e, condemnat per l'Universitat de la Sorbonne foguèt forçat de fugir l'inquisicion. Fin finala se faguèt assostar en Sicília pel rei Frederic II. Cap a 1313 foguèt convocat a Avinhon pel papa Clamenç V, qu'èra malaut, mas moriguèt durant lo viatge.
Òbras[modificar | modificar la font]
En latin:
- Breviarium practicae (probablament)
- Tractatus de tempore adventus Antichristi
- De sigillis
- De cymbalis ecclesiae
- Philosophia catholica et divina
- Allocutio christiani
- Expositio super Apocalypsi
En catalan:
- Confessió de Barcelona
- Lliço de Narbona.
- Raonament d'Avinyó.
- Informació espiritual.


text:
Porto (vin)
Lo porto es un vin sofrat portugués, produit unicament dins la region del Naut Douro, a 100 km en amont de la vila de Porto. La vinha es essencialament mendada per de pichons productors, possedent cadun una pichona pèça, nomenada quinta.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De vin es produit dins la conca de Douro dempuèi l'Antiquitat mas l'appelacion de vin de Porto apareguèt solament al sègle XVII.
Coneguèt en aquela epòca fòrça succès en Anglatèrra. En seguent la guèrra contra la França, los Anglés daissant lo vin francés, se viran cap al Porto. Amb lo Tractat de Methuen (1703), tractat de cooperacion militara, diplomatica e economica, obtenon lo privilègi de fondar en Portugal d'ostals de negòci en cambi de la baissa de las taxas sul vin de Porto. Mas demòra car en concurréncia amb los vins franceses. Mas aqueste vin endura mal lo viatge, pr'amor s'apondèt d'aiga. Puèi un mercand anglés, Joan Bearsley, aguèt l'idèa d'aumentar lo gra en apondent d'aigardent. Es la naissença del produch que se coneis avuèi, produch lèu fòrça presat en Euròpa. La demanda aumentèt considerablament, çò qu'entraïnèt una baissa de qualitat. Lo primièr ministre, lo marqués de Pombal, creèt doncas en 1756 un comitat per garantir de critèris de qualitat, davancièr gaireben de las Apellacion d'origina contrarotlada. Lo reglament preveguèt entre autres un cadastre de las ribas de Douro. Una classificacion basada sus un sistèma de ponchs devesiguèt lo porto en sièis categorias, segon lo clima, lo sòl, l'enclinason, l'altitud, lo rendement e l'edat de las vinhas. Los plants foguèron tanben devesits en tres categorias.
Las botas de porto devián èsser transportadas per batèl (los rabelos) fins a Vila Nova de Gaia, ont se trapan las màgers societats de venda de porto.
Lo Reialme Unit es avuèi encara un dels màgers païses consomators de porto e los Britanics joguèron un ròtle important coma proprietaris de las societats de porto. Las grandas societats son Cálem, Ferreira, Messias, Graham's, Barros, Quinta do Noval, Sandeman, Taylor's, Fonseca, Niepoort. La majoritat de las cavas de porto apartenon a de grands consòrcis internacionals e rèsta pauc de societats familialas. Lo porto es, coma lo conhac o lo champanha en França, principalament un produch d'exportacion.
Lo sòl e lo clima[modificar | modificar la font]
La vinha es cultivada sus una superfícia esquistosa asolada sus un sossòl granitic. Le sol es talament paure en matèrias organicas e talament arid que gaire de plantas capitan de butar. Solament i creisson olivièrs, ametlièrs e de bartàs marrits. La cultura se fa sus de laissas encrancadas sus de bauces abruptes que se lançan dins la valada de Douro. La region jos l'apellacion d'origina contrarotlada ten un clima continental fòrça contrastat. I fa fòrça calor e fòrça sec en estiu, ont las temperaturas pòdon aténher los 40 °C. Mai, d'ivèrn, se pòt veire de nevadas e i fa fòrça fred.
Los plants[modificar | modificar la font]
Lo porto es per definicion un vin d'acampament. Fa pauc, las diferentas varietats que compausan lo porto avián pas d'importància. Actualament, gaireben una cinquantena de varietats de rasims negres e blancs son admesas e una vintena son recomandadas per las autoritats. Dins aquelas varietats recomandadas, cinc son reconegudas per los negociants coma avent de qualitats de primièr òrdre.
- Lo touriga nacional,
- lo tinta roriz,
- lo touriga franca,
- lo tinta barroca,
- lo tinta cão (o red dog).
La fabricacion[modificar | modificar la font]
L'elaboracion del porto comença amb las vendémias, efectuadas dins de condicions particularament penosas dins las laissas solament accessiblas a pè. E es tanben amb los pès que se fasiá lo trolhatge del rasim, dins las lagares, grandas concas naturalas en granit qu'òm pòt veire encara dins las quintas tradicionalas.
Pendent la fermentacion, s'apond al most sucrat una pichona quantitat d'aigardent de vin de 77% d'alcòl. Lo moment es crucial per l'avenir del porto : tròp lèu, e lo vin serà grèu e pastós, tròp tard, li mancarà de fruch e de rondor. Aquela operacion, lo sofratge, a per avantatge d'arrestar la fermentacion primària, conservant de sucre al vin (çò que balha rondor e fruitat) per li evitar de venir tròp sec o tròp aspre ; renfortís tanben sa capacitat al vielhiment, li balhant un còs pus poderòs e un aròma mai que mai ric.
Dempuèi, lo vin dintra dins un periòde de sòm que dura tot l'ivèrn, li permet de se decantar amb l'accion del fred, mercé a de trescolatges successius. Lo printemps venent, lo porto quita las quintas, cap a los chais dels negociants. Segon la seuna qualitat, comença un vielhiment mai o mens long, o en botas, o en botelhas, o las doas.
Los diferents tipes de Porto[modificar | modificar la font]
Porto Tawny[modificar | modificar la font]
Lo "Porto Tawny" es un assemblatge de cuvadas, que vielhís entre cinc e sèt ans en botas.
Porto Tawny amb indicacion d'edat[modificar | modificar la font]
Es un assemblatge de portos variats de diferentas annadas. L'edat indicada es doncas la mejana aproximativa de las edats dels portos assemblats. S'amaduran dins de botas de garric pendent 10, 20, 30 o 40 ans.
Porto Ruby[modificar | modificar la font]
Lo porto Ruby est un vin jove que passa al maximum dos ans en bota abans d'èsser embotelhat e vendut.
Porto blanc[modificar | modificar la font]
Son a vedadas mens alcolizats que los autres tipes de portos e pòdon èsser secs o doces segon tres variantas : extra-dry, dry e sweet. Se bevon fòrça frescs.
Porto vintage (Porto millesimat)[modificar | modificar la font]
Es lo produch d'una annada excepcionala que ven dels melhors vinhals. Lo vin rèsta dos ans en botas abans d'èsser embotelhat. Vielhís e se bonifica en botelha. Se pòt gardar 20 ans e mai.
Abans de poder declarar una annada "vintage", lo productor o lo negociant deu far instruire sa demanda vèrs l'Institut del vin de Porto]].


text:
Manòsca
Manòsca (Manosque en francés)[1] es una comuna d'Occitània, en Provença dins lo departament deis Aups d'Auta Provença. Lo gentilici es manosquin -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Manòsca es situada au sud-oèst dau departament deis Aups d'Auta Provença, dins lo Pargue Regionau de Leberon. Lo centre es au pè d'una còla, que li dison lo Mont d'Aur, a la riba drecha de Durença.
Devisa[modificar | modificar la font]
Omnia in manu Dei sunt (Tot es dins lei mans de Dieu)
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitat de Manòsca[modificar | modificar la font]
- Lazarina de Manòsca, (1948-1899), originàriament Lazarina Negre, escrivana en lenga occitana.
- Joan Giono (1895-1970), escrivan de lenga francesa.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Manosco en nòrma mistralenca, Manoasca en occitan ancian.


text:
Felip l'Arabi
Felipe l'Arabi (vèrs 204, Shahba - 249, Verona) foguèt un emperaire roman que reinèt dau 2 de febrier de 244 a 249. Son fiu Felip II foguèt associat a son rèine coma coemperaire a partir de 247. Succediguèt a Gordian III e foguèt remplaçat per Deci.
Foguèt elegit emperaire per l'armada après la mòrt de Gordian III durant una campanha còntra lei Sassanidas en 244. Negocièt la patz e la liberacion dei presoniers romans còntra lo pagament d'una indemnitat. S'installèt alora a Antiòquia per reorganizar l'armada, especialament de lòng de Danubi. En 248, organizèt lei Jòcs Seculars a Roma per celebrar lo milleni de la fondacion de la vila. Pasmens, a partir d'aqueu periòde, lo maucontentament aumentèt en causa de la politica fiscala de l'emperaire e divèrsei generaus foguèron proclamats emperaire per lei legions. Una guèrra civila novèla acomencèt per lo contraròtle de l'Empèri e Felip foguèt tuat durant la batalha de Verona còntra lei tropas de Deci que venguèt emperaire.


text:
Sceaux (Nauts de Sèina)
Sceaux es una comuna francesa del departament de Nauts de Sèina e de la region d'Illa de França situada dins lo sud de París.
Somari
Luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
- Lo Jardin dels Felibres
- Pargue de Sceaux
- Coulée verte du sud parisien
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Educacion[modificar | modificar la font]
- licèu Marie Curie
- licèu Lakanal
- licèu Florian
Personalitats ligadas à la comuna[modificar | modificar la font]
- Colbert, ministre del sègle XVII.
- Joan Peire Claris de Florian, escrivan e poèta del sègle XVIII, autor de "la cançon d'Estelle".
.