text:
Subtitles and Transcript
Translated by
Marcelo Yuji Himoro
Reviewed by Marcelo Yuji Himoro
0:11 Imaginatz-vos en un carrèra en bèth lòc d'Amèrica. e un japonés que vos apròpa e que'vs demanda:
0:18 «Desencusatz-me, e quin s'apèra eth nòm d'aguest blòc?»
0:20 E qu'arrespondetz, «Que'm sap de grèu, bon, aguesta qu'ei era Carrèra Oak, e aquera era Carrèra Elm. Aguest qu'ei eth 26au., e aqueth eth 27au.»
0:26 Eth e ditz, «Tiò tiò, mès quin s'apèra aguest blòc?»
0:28 E qu'arrespondetz, «Bon, eths blòcs non an cap de nòm. Eras carrèras, òc; eths blòcs non son sonque eths espacis sense nòm entram eras carrèras.»
0:35 Eth que se'n va, un shinhau confús e decebut.
0:39 Ara, imaginatz-vos en ua carrèra en bèth lòc de Japon, e vos viratz a ua quauquarrés ath costat e que'u demandatz,
0:44 «Desencusatz-me, e quin s'apèra aguesta carrèra?»
0:46 E que'vs arresponden, «Bon, aguest qu'ei eth blòc 17 e aqueth eth 16.»
0:50 E que demandatz, «Tiò tiò, mès quin s'apèra aguesta carrèra?»
0:53 E que'vs arresponden, «Bon, eras carrèras non an cap de nòm. Eths blòcs òc qu'an de nòm.» Tè, guardatz ací en Google Maps. Que i a eth blòc 14, 15, 16, 17, 18, 19. Totis aguestis blòcs qu'an un nòm, e eras carrèras non son sonque eths espacis sense nòm entram eths blòcs.
1:07 E alavetz que demandatz, «Que va plan, alavetz quin sabetz era adreça de çò de vòste?»
1:10 Eth que'vs arresponden, «Qu'ei simple, aguest qu'ei eth districte ueit. Ací qu'ei eth blòc 17, casa numèro 1.»
1:16 E que didetz, «Que va plan, mès en tot caminar peth vesinat, que m'avisi qu'eras casas non seguissen cap d'orde.»
1:20 E eth que ditz, «B'ei plan que'n seguissen. Que seguissen eth orde de bastida. Era prumèra casa a èster bastida daguens un blòc qu'ei era casa numèro 1. Era dusau casa a èster bastida qu'ei era casa numèro 2. Era tresau, qu'ei era casa numèro 3. Qu'ei simple. Qu'ei òbvi.
1:31 Que'm shauta pr'amor qu'a viatges mos cau anar tath aute costat deth mond entà pr'amor d'avisar-mos deras supausicions que non sabíam que hadíam, e avisar-mos qu'eth contrari que pòt èster vertat tanben.
1:41 Per exemple, que i a de mètges en China que creden qu'ei lor trebalh mantie'vs saludable. Alavetz, cada mes qu'ètz saludable pagatz-le, e quand ètz malaut non avetz cap de paga'u pr'amor qu'an falhat en lor trebalh. Que's hèn rics quand ètz saludable, non cap malaut. (Aplaudiments)
1:55 Ena màger part dera musica, que pensam a «un» coma eth compas d'entrada, eth començament dera fasa musicau: un, dus, tres, quate. Mès ena musica africana occidentau, «un» qu'ei vist coma era fin dera frasa, coma eth punt e finau ena fin dera frasa. Alavetz, que'u podetz enténder non sonque ena frasa, mès tanben en lor faiçon de compdar era musica: dus, tres, quate, un.
2:12 E aguesta carta qu'ei corrècta tanben. (Arríder)
2:17 Que i a un arrepervèri que ditz que quinsevolha vertat que podetz díder sus India, eth contrari que pòt èster vertat tanben. Alavetz, non mo'n desbrembam jamès, autant en TED o a ont que siga, que quina brilhant idia que siga qu'avetz o qu'entenetz, eth contrari que pòt èster vertat tanben. Dōmo arigatō gozaimasita. («Plan mercés» en japonés)


c: text/html

text:
Aliscamps (Arle)
Leis Aliscamps son una necropòli romana situada a l'intrada sud-èst de la vila d'Arle en Provença.
Lei vilas romanas tradicionalament enebissián leis enterraments dins lei limits de la ciutat. Es comun per aquesta rason que lei carrièras immediatament au defòra d'una ciutat traversen de camps de tombas e de mausolèus; la Via Appia fòra de Roma n'es un bon exemple. Leis Aliscamps arlatencs fuguèron lo luòc d'enterrament principau pendent gaireben 1500 ans. Èra lo segment finau de la Via Aurelia e fuguèt utilitzat per rebondre ben de ciutadans, que lei memoriaus variant dau simple sarcofag duscas de monuments pus ellaborats.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
337
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 337 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Constantin Ièr lo 22 de mai durant la preparacion d'una ofensiva còntra l'Empèri Sassanida per aprofichar la fin de la patz de quaranta annadas signada en 297. Après sa mòrt, sei tres fius organizèron un complòt per assassinar sei cosins e se partejar l'Empèri. En setembre, lo Senat deguèt confirmar lo partiment e lei tres fius (Constantin II, Constant I e Constanci II) foguèron proclamats emperaire davant lei legions. Pasmens, de tensions importantas demorèron entre elei. Dins lei províncias orientalas, l'Empèri foguèt atacat per lei Sassanidas de Shapur II qu'aviá tanben preparat una campanha militara.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Shapur II aprofichèt la fin de la patz de Nisibis signada per Narsès en 297 e la mòrt de Constantin Ièr per atacar lei fòrts romans de Mesopotamia. Pasmens, se turtèt a una resisténcia importanta dei garnisons romanas de la region.


text:
Carville (Calvados)
Carville en normand (Carville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Bocage virois, sul marge drech de la Vire e lo marge esquèrre de la Souleuvre, limitrophe a l'oèst del Bény-Bocage, Carville es a 10 km al nòrd de Vire.
Commune du Bocage virois, sur la rive droite de la Vire et la rive gauche de la Souleuvre, limitrophe à l'ouest du Bény-Bocage, Carville est à 10 km au nord de Vire.


text:
Trombon
Lo trombon o trombòne (o familiarament buta-tira) es un instrument musical de la familha dels aerofons, sosclassa dels octons. Dins sa version modèrna e la mai espandida es conegut coma trombon a coulisse, e se caracteriza per una pompa mobila (“coulisse”) en forma de U que religa dos tubes parallèls e es aital alongable modificant doncas lo percors de l'aire e l'intonacion de l'armonica de basa.
Existís a mai lo trombon de pistons que es estructurat sul meteis principi que la trompa. Lo musician que jòga del trombon se sona trombonista.
Lo trombon foguèt lo primièr dels octons a dispausar dels armonici nelle sèt posicions degli attuali instruments de piston, e di conseguenza della gamma cromatica, gràcias a la coulisse, que per aquò èra considerat a la debuta coma lo mai perfièch dels instruments a embocadura.


text:
1579
Aquesta pagina concernís l'an 1579 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Lo matematician francés François Viète encoratjèt l'utilizacion dei nombres decimaus favorizant la difusion d'aquelei nombres en Euròpa.


text:
Vous êtes ici : Votre poste > Organisation du poste >
Municipalité de paroisse de Saint-Philémon
Municipalité de paroisse de Notre-Dame-Auxiliatrice-de-Buckland
Municipalité de paroisse de Saint-Nazaire-de-Dorchester
Municipalité de paroisse de Saint-Léon-de-Standon
Municipalité de paroisse de Saint-Malachie
Municipalité de paroisse de Saint-Damien-de-Buckland
Municipalité de Armagh
Municipalité de Saint-Nérée-de-Bellechasse
Municipalité de Saint-Lazare-de-Bellechasse
Municipalité de Sainte-Claire
Municipalité de Saint-Anselme
Municipalité de Saint-Henri
Municipalité de Honfleur
Municipalité de Saint-Gervais
Municipalité de Saint-Raphaël
Municipalité de paroisse de La Durantaye
Municipalité de Saint-Charles-de-Bellechasse
Municipalité de Beaumont
Municipalité de Saint-Michel-de-Bellechasse
Municipalité de Saint-Vallier
© Gouvernement du Québec, 2015
La Sûreté du Québec, corps de police national, agit sous l'autorité du ministre de la Sécurité publique et a compétence pour prévenir et réprimer les infractions aux lois sur l'ensemble du territoire du Québec.


text:
Cotinhac
Cotinhac (Cotignac en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var dins la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
Per lei cresents catolics es un luòc d'aparicion de la Verge Maria e de Sant Josèp.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fe[modificar | modificar la font]
- En 1519 la Verge Maria que seriá apareissuda davant un boscassier nomat Joan de la Bauma e l'auriá demandat de faira bastir una glèisa.
- En 1660 Sant Josèp auriá mostrat l'emplaçament d'una fònt sota un rocàs a un pastor.


text:
Västerbottens-Kuriren
Lo Västerbottens-Kuriren (en occitan: "Corrièr de Västerbotten"), tanben conegut popularament per sas inicialas VK, es un jornal suedés de parucion quotidiana publicat a Umeå, una vila del nòrd de Suècia. Lo periodic de tendéncia liberala, qu'es lo mai important de l'airal davant son rival lo Västerbottens Folkblad, cobrís l'informacion regionala del Comtat de Västerbotten manca las comunas de Mala, Norsjö e Skellefteå.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Västerbottens-Kuriren apareguèt pel primièr còp lo 17 de mai de 1900. Sa creissença e son expansion foguèron rapidas e lo quotidian se placèt lèu coma lo jornal mai important e legit del Comtat de Västerbotten tre 1903, posicion qu'a servat de contunh fins uèi.


text:
Economia de Guinèa Bissau
Un dels païses pus paures del mond. L'economia legala de Guinèa Bissau depend principalament de l'agricultura, de la creacion de bestiars e de la pesca, mas lo narcotrafic es probablament lo tipe de comèrci pus rendable[1]. Las plantacions d'anacard creissèron considerablament en los darrièrs ans. Lo país expòrta peis e frucha de mar aital coma pichonas quantitats de cacauèt, palmito (còr del palmièr) e fusta[1].
Loris es lo principal cultiu e noiridura basica. Malgrat aiçò, los combats entre las tropas del govèrn apiejat per Senegal, e una coalicion militara se destrusiguèron fòrça infrastructura e causèron grand prejudici a l'economia en 1998.
La guèrra civila portèt a una reduccion de 28% del produch interior brut aquel an, amb una recuperacion parciala dins lo periòde 1999-2002[1].
La produccion agricòla casèt un quicòm coma 17% durant lo conflicte, aital coma la produccion de drupas d'anacard que casèron fins a unes 30%. En empejorant la situacion, en 2000 lo prètz de la drupa d'anacard casèt de 50% sul mercat internacional, en aumentant la dificultat començada amb devastacion per encausa de la guèrra civila.
En decembre de 2003 la Banca Mondiala, lo FMI e la UNDP foguèron forçats d'intervenir per provesir auxili budgetari d'emergéncia en un total de US$ 107 milions per l'annada 2004, çò que representava mai de 80% del budgèt del país[1].
La combinason de perspectivas economicas limitadas, un govèrn central flac e dirigit per una faccio mai una posicion geografica favorabla faguèron d'aquel país de l'Africa Occidentala un escalièr del narcotrafic cap a Euròpa[1], en utilizant principalament divèrsas illas desabitadas de l'Archipèla dels Bijagós. S'estima que passan pel país 1 miliard de dolars en drògas per an[2].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 The World Factbook
- ↑ Droga retorna à Guiné-Bissau opais.co.mz, 8 de junho de 2010


text:
Primièra Guèrra Italoetiopiana
La Premiera Guèrra Italoetiopiana foguèt un conflicte de la fin dau sègle XIX durant la colonizacion d'Africa per lei país europèus. Se debanèt de 1895 a 1896 entre Itàlia e Etiopia, sostenguda per França e Russia. S'acabèt per una desfacha italiana e Etiopia venguèt l'unic estat african que capitèt de resistir a la colonizacion e de demorar independent.
Un segond conflicte aguèt luòc per la seguida en 1935-1936 que s'acabèt per la conquista d'Etiopia mai lo país aprofichèt la Segonda Guèrra Mondiala per tornar venir independent en 1941.


text:
Albert Uderzo
Albert Uderzo (nascut lo 25 d'abril de 1927 a Fismes) es un dessenhaire e escrivan de bendas dessenhada. En 1959 amb René Goscinny creèt la benda dessenhada Asterix lo gallés dins lo jornal francés Pilote. Es un dessenhaire, mas es nascut amb 12 dets, 6 a cada man e destria pas las colors roge e verd, son fraire Marcel Uderzo a colorat los albums d'Asterix lo gallés pendent qualques annadas.
Dempuèi la mòrt de René Goscinny en 1977, dessenha e escriu la benda dessenhada Asterix lo gallés sol.


text:
-589
Aquesta pagina concernís l'an -589 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Represa de la guèrra còntra Egipte amb una desfacha a Gaza que foguèt conquistada per lei fòrças dau faraon Apriès. Aquò entraïnèt una reaccion d'amplor dau rèi Nabucodonosòr II que se dirigiguèt còntra leis Egipcians e lei rèis en revòuta còntra sa dominacion coma aquelei de Juda e de Fenicia (Tir, Sidon).


text:
Catedrau Metropolitana de Buenos Aires
La Catedrau Metropolitana de Buenos Aires qu'ei lo màger lòc de culte catolic d'Argentina. Que's tròba suber la plaça de Mayo (qui ei tanben costejada peu cabildo de l'Ostau Arroset). Qu'ei tanben lo lòc on ei sepelit lo generau José de San Martín, liberator deu país durant la Guèrra d'Independéncia.
Desempuish lo sègle XVII, cinc lòcs de culte que hon bastit au medish endret shens demorar per'mor de la mala qualitat de las òbras. Que ho consacrada en 1791 a maugrat qui no hosse pas acabada. Lo son davant neoclassic realizat en 1822 qu'ei l'òbra de l'arquitècte francés Prosper Catelin. Ua rica ondradura que'i ho hornida enter 1860 e 1863.
En 1880, lo mausolèu deu generau San Martin, òbra de l'escultor picard Carrier Belleuse que ho installat entà arcuélher lo còs deu liberator qui repausava dens la cripta de la catedrau de Bolònha de Mar, ciutat on èra mort en exili.


text:
Liban
Liban es un pichon país asiatic entre Siria al nòrd e a l'èst, e Israèl al sud.
La siá capitala es Beirot.
Lo gentilici es libanés - esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Liban es una republica parlamentària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Liban es un Estat del Pròche Orient a l'oèst d'Asia, situat al bòrd de la Mar Mediterranèa, que banha las siás còstas occidentalas. Al nòrd e a l'èst, Liban confronta las tèrras semideserticas de Siria, e al sud l'estrecha frontièra del país se tròba amb los limits d'Israèl.
Basicament lo relèu libanés, fòrça montanhós, pòt se dividir en quatre grandas unitats estructuralas, que se succedisson d'oèst a èst:
- la primièra, una franja costièra pro estrecha, ont se concentra la populacion;
- la segonda, la Cordilhièra de Liban, amb de montanhas calcàrias d'altituds superioras a 3000 mètres. Lo punt pus naut del país - Qurnat as Sawda', amb 3088 mètres d'altitud - es situat dins aquesta region;
- La tresena es la depression de la Val de Bekaa;
- La quatrena es la Cordilhièra d'Antiliban, que constituís lo limit natural amb Siria.
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article: Economia de Liban.


text:
TGV
Lo TGV (en francés, abreviacion de Train à Grande Vitesse) es un Tren de Granda Velocitat d'origina francesa que circula a de velocitats superioras a 320 km/h. Es expleitat per la SNCF e dessenhat e construit per la division de transpòrts de la societat Alstom.
Lo tèrme de TGV s'utiliza per designar totas las compausantas del sistèma que permet d'ofrir un servici de tren de granda velocitat. Aqueles elements constituisson un ensems de trens concebuts especialament per aquela fin (Los trens especials TGV) e un malhum de vias especialas, las LGV, o Linha de Granda Velocitat que permeton als trens d'aténher las prestacions optimalas.
Lo malhum de trens TGV es dobèrt exclusivament al servici dels viatjaires, levat los tres trens postals, los TGV-La Poste, que son expleitats per La Pòsta dins un servici especial de corrièr urgent entre París e Lion.
Al començament la sigla TGV voliá dire Velocitat Fòrça Granda (Très Grande Vitesse), per nomenar lo primièr prototipe de turbotren, lo TGV 001. L'objectiu era de marcar una novèla etapa, despassant los 200 km/h sul malhum convencional (1967).
Actualament TGV es una marca enregistrada per la SNCF. Lo Logotipe, d'aspecte metallic, evòca la fluiditat, la poténcia e la velocitat del tren. Encara, dins una interpretacion diferenta, lo dessenh inversat d'un caragòl evòca l'eslogan: TGV, prenètz le temps d'anar aviat.
Cronologia del TGV[modificar | modificar la font]
- 1938: naissença de la SNCF.
- 1954: se realizèron d'ensags de velocitat amb lo material rodant. Captian una la velocitat de 243 km/h amb traccion electrica.
- 28 de març de 1955: doas locomotivas electricas (la CC 7107 e la BB 9004) fixèron lo nòu recòrd de velocitat a 331 km/h.
- 1967: s'organizèt lo primer servici regular a 200 km/h sus la linha Tolosa-París.
- Decembre de 1966: naissença del projècte C03, amb l'objectiu de ligar París e Lion amb un servici de turbotrens a una velocitat de 250 km/h.
- 4 d'abril de 1972: primièr ensag amb lo TGV-001, un prototipe propulsat per una turbina aeronautica de gas.
- 1973: la consequéncia de la crisi petrolièra de 1973 la SNCF decidiguèt de desvolopar la traccion electrica per lo futur TGV.
- Febrièr de 1976: la SNCF faguèt una primièra comanda de 90 trens TGV-Sud-Èst a ALSTOM, per mantenir un servici a una velocitat comerciala de 280 km/h.
- 26 de febrièr de 1981: lo TGV depassèt la velocitat de 380 km/h, ganhant lo recòrd de velocitat sus linha ferrada.
- 22 de setembre de 1981: François Mitterrand inaugurèt los 417 km de la linha TGV entre París e Lion.
- 18 de mai de 1990: ina unitat del TGV-Atlantique circula a 515 km/h, fixant un nòu recòrd mondial de velocitat que demorèt pendent 17 ans.
- 28 de novembre de 2003: avián circulat 1000 milions de viatjaires per arribar a 2000 milions de passatgièrs en 2010.
- 14 de febrièr de 2007: una composicion especiala (la V-150) del TGV-Duplex, de dos estages, atenguèt 553 km/h sus la linha París-Estrasborg, pendent los ensags qu'avián per objectiu d'aténher 570 km/h e atal ganhar un nòu recòrd oficial de velocitat.
- 3 d'abril de 2007: la V-150 atenguèt 574 km/h sus una partida de la linha París-Estrasborg, despassant de 59 km/h lo recòrd oficial de velocitat existissent, establit en 1990 per un autre tren francés.[1] [2]


text:
1961
Aquesta pagina concernís l'an 1961 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 31 de mai - 2 de junh - Visita en França del president John F. Kennedy.
- 8 de setembre - Atemptat contra Charles de Gaulle a Pont-sur-Seine.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de mai - Enciclica Mater et Magistra del papa Joan XXIII sur las questions socialas.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Harold Macmillan demanda l'adesion del Reialme Unit a la Comunautat Economica Europèa.
Bechuanaland[1][modificar | modificar la font]
Adopcion d'una constitucion que marquèt una etapa importanta vèrs l'independéncia.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier sosmarin nuclear lançaire d'engenhs sovietic.
Mond[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Ruptura de las relacions diplomaticas entre los Estats Units d'America e Cuba.
- 20 de genièr - John F. Kennedy ven lo 35en President dels Estats Units.
- 31 de genièr - Jânio Quadros deven lo president de Brasil.
- 3 de març - Hassan II es coronat rei de Marròc.
- 27 d'abril - Independéncia de Sierra Leone.
- 25 d'agost - Renoncia de Jânio Quadros a la presidéncia de Brasil.
- 2 de decembre - Guèrra Freja: dins un discors televisat, lo lidèr de Cuba, Fidel Castro declara qu'es marxista-leninista, e que Cuba va adoptar lo comunisme.
- 11 de decembre La guèrra de Vietnam comença oficialament, amb lo mandadís dels primièrs elicoptèrs americans a Saigon acompanhats de 400 militars.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier pòrta-avions equipat d'una propulsion nucleara (USS Enterprise estatsunidenc). En matèria d'armament terrèstre, intrada en servici dei dos premiers carris de combat de segonda generacion (lei T-62 sovietic e M60 Patton estatsunidenc). A respèct dei carris de premiera generacion, dispausavan de proteccions NBC, de capacitats renfòrçadas de combat de nuech e un canon principau d'un calibre d'au mens 105 mm.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier vòl espaciau abitat (Vostok 1) dau cosmonauta sovietic Iurii Gagarin lo 12 d'abriu. Lo 5 de mai, leis Estats Units d'America capitèron tanben un vòl espaciau abitat (Freedom 7) amb Alan Shepard.
Medecina[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la scintigrafia, tecnica basada sus l'injeccion d'una substància radioactiva que se fixa sus un organ d'estudiar.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 16 de febrièr - Andy Taylor, musician britanic (Duran Duran)
- 17 de febrièr - Andrei Korotaiev, antropològ, economista, istorian, e sociològ rus
- 21 de març - Lothar Matthäus, fotbolaire alemand
- 3 d'abril - Eddie Murphy, actor american
- 12 d’abril – Yuri Buenaventura, cantaire colombian
- 27 d'abril - Moana Pozzi, actritz porno italiana (m. 1994)
- 6 de mai - George Clooney, actor american
- 17 de mai - Enya, (Eithne Patricia Ní Bhraonáin), cantaira irlandesa
- 29 de mai – Melissa Etheridge, cantaira americana
- 9 de junh - Michael J. Fox, actor american
- 14 de junh - Boy George, cantaire britanic (Culture Club)
- 1 de julhet - Carl Lewis, atlèta american
- 1 de julhet – Princessa Diana de Galas (m. 1997)
- 23 de julhet - Martin Gore, compositor e musician britanic (Depeche Mode)
- 30 de julhet - Laurence Fishburne, actor american
- 4 d'agost - Barack Obama, senator american
- 2 de setembre - Carlos Valderrama, fotbolaire colombian
- 6 de setembre - Scott Travis, musician american (Judas Priest)
- 13 de setembre - Dave Mustaine, musician american (Metallica, Megadeth)
- 25 de setembre - Heather Locklear, actritz americana
- 18 d'octobre - Wynton Marsalis, musician american
- 29 d'octobre - Randy Jackson, musician american
- 2 de novembre - K.D. Lang, cantaira canadiana
- 4 de novembre - Ralph Macchio, actor american
- 19 de novembre - Meg Ryan, actritz americana
- 19 de decembre - Eric Allin Cornell, fisician american, Prèmi Nobel
- 24 de decembre - İlham Əliyev, president d'Azerbaitjan
- 25 de decembre - Íngrid Betancourt, femna politica colombiana
- 30 de decembre - Ben Johnson, atlèta canadian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Erwin Schrödinger, fisician austriac, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 9 de genièr - Emily Greene Balch, escrivan e pacifista americana, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1867)
- 21 de genièr - Blaise Cendrars, pintor soís (n. 1887)
- 9 de febrièr - Carlos Luz, president de Brasil (n. 1894)
- 26 de febrièr - Rei Mohammed V de Marròc (n. 1909)
- 3 de març - Paul Wittgenstein, pianista austriac (n. 1887)
- 6 d'abril - Jules Bordet, microbiologista bèlga, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1870)
- 9 d'abril – Rei Zog I d'Albania (n. 1895)
- 13 de mai - Gary Cooper, actor american (n. 1901)
- 30 de mai - Rafael Leónidas Trujillo, dictator de la Republica Dominicana (n. 1891)
- 2 de junh - George S. Kaufman, autor de teatre american (n. 1889)
- 6 de junh - Carl Gustav Jung, psiquiatre austriac (n. 1875)
- 30 de junh - Lee DeForest, inventor american (n. 1873)
- 2 de julhet - Ernest Hemingway, escrivan american, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 20 d'agost - Percy Williams Bridgman, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1882)
- 17 de setembre, Adnan Menderes, primièr ministre de Turquia (n. 1899)
- 18 de setembre - Dag Hammarskjöld, Secretari General de las Nacions Unidas, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1905)
- 11 d'octobre, Chico Marx, actor american (n. 1887)
- 20 de decembre - Earle Page, primièr ministre d'Austràlia (n. 1880)
- 25 de decembre - Otto Loewi, farmacològ alemand, Prèmi Nobel (n. 1873)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Robert Hofstadter, Rudolf Mößbauer
- Prèmi Nobel de Quimia : Melvin Calvin
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Georg von Békésy
- Prèmi Nobel de Literatura : Ivo Andrić
- Prèmi Nobel de la Patz : Dag Hammarskjöld
- ↑ Protectorat britanic establit en 1885. Es a l'origina dau Botswana modèrne.


text:
Adenosina trifosfat
L'adenosina trifosfat (abreujada ATP) qu'ei ua molecula bioquimica de grana importància puish qu'ei rica en energia que pòt balhar e tot s'idrolizar en adenosina difosfat (ADP) o en adenosina monofosfat (AMP).
Qu'entra tanben com precursor dens la sintèsi deu NAD+ e deu coenzim A, duas moleculas de las importantas dens lo metabolisme.
Estructura e proprietats[modificar | modificar la font]
L'adenosina qu'ei un nucleotid trifosfat ; aquò que vòu díser qu'ei compausada d'adenosina (ua molecula d'adenina ligada dab ua ribòsa -la B-D-ribofuranòsa mei precisament- ) e de tres gops fosfat.
La preséncia deus grops fosfat dab los lors ligams d'anidrid d'acid que'n hè ua hont d'energia peus organismes vius. Aquesta energia qu'ei liberada per la reaccion d'idrolisi seguenta (reaccion exergonica qui d'ua variacion d'entalpia libra estandard de −30,5 kJ/mol) :
ATP + H20 → ADP + Pi
on Pi b'ei un fosfat inorganica (puish qu'ei pas mei inclusa dens cap molecula organica).
Au contre, la sintèsi de l'ATP que's produseish au cap de la reaccion seguenta :
ADP + Pi → ATP + H20
Resèrvas d'energia[modificar | modificar la font]
L'ATP qu'ei produsit chic de temps abans d'estar emplegat com hont d'ergia per las reaccions bioquimicas deu metabolisme deus èstes vius. B'ei pas apielat ; totun, que pòt estar produsir a partir deus sucres qui eth e pòden estar apielats devath, per exemple, la forma de glicogèn.


text:
Carles II d'Espanha
Carles II, Carlos II de Austria (o Habsburgo), El Hechizado, (Madrid, lo 6 de novembre de 1661 - Madrid, lo 1 de novembre de 1700) foguèt rei d'Espanha dempuèi lo 17 de setembre de 1665 dusca sa mòrt. En realitat sa maire, Mariana de Austria, governèt lo país de 1665 a 1675 pr' amor son paire, lo rei Felip IV, moriguèt en 1665 quora Carles II èra pichon.
Mariguèt amb María Luisa de Orleans (1679-1689) e amb Mariana de Neoburgo (1689-1700), mas aguèt pas cap de mainatge. Foguèt seguit per Felip V, lo reirefilh de sa sòr María Teresa de Austria e de Loís XIV de França.


text:
Sainte-Barbe (Mosèla)
Sainte-Barbe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a l'èst-nòrd-es de Mètz sul scenari Lorrain. Santa-Barba possedís tres caserius : Avancy al nòrd, Cheuby a l'èst e Gras al sud.
Le village est situé à l'est-nord-est de Metz sur le plateau Lorrain. Sainte-Barbe possède trois hameaux : Avancy au nord, Cheuby à l'est et Gras au sud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del Anautit-Camin en País messin.
- Celèbre pelegrinatge dels Messins al santuari bastit per Claude Baudoche (començament Sègle XVI).
- Prieuré bénédictin Afiliat l'an 1633 a la congrégation de Sant-Vanne e Sant-Hydulphe.
- Village du Haut-Chemin en Pays messin.
- Célèbre pèlerinage des Messins au sanctuaire bâti par Claude Baudoche (début Sègle XVI).
- Prieuré bénédictin affilié en 1633 à la congrégation de Saint-Vanne et Saint-Hydulphe.


text:
Òc Tele
Òc Tele es un canal de television occitan per Internet. Aquesta cadena, creada e dirigida pel jornalista breton Lionel Buannic, lo primièr mejan audiovisual completament en occitan, foguèt lançada lo 20 de decembre de 2013. L'entitat a sa sedença a Lescar, dins los locals de la Federacion Interregionala dels Mèdias Occitans (FIMOC). Sos oraris d'emission son pas que quatre oras per jorn actualament, de 18h fins a 22h.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'anóncia publica foguèt facha pel president del Conselh Regional d'Aquitània Alain Rousset dins l'encastre de la 9a edicion del Hestiv'òc.


text:
Eutheria
Los placentaris (Placentalia), tanben apelats euterians (Eutheria), forman l'infraclassa mai importanta dels mamifèrs, dins l'embrancament dels Vertebrats.
La caracteristica principala d'aquesta classa es que los embrions se desvolopan entièrament dins lo còrs de lor maire, e son alimentats durant la grossessa gràcias al placenta.
Aquesta classa se devesís en òrdres:
- los artiodactils
- los carnivòrs
- los cetacèus
- los quiroptèrs
- los insectivòrs
- los lagomòrfs (conilh,...)
- los primats
- los sirenians
- los perissodactils (caval,...)
- los proboscidians (elefant,...)
- los rosegaires
- los tubulidentats


text:
Wancourt
Wancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement « Wahencurt », Mencionat en 1072. Fondacion del primièr establiment del abbaye cistercienne del Vivier en 1219. Lo vilatge #èsser totalament destruit en 1917.
Aconselhar
Anciennement « Wahencurt », mentionné en 1072. Fondation du premier établissement de l'abbaye cistercienne du Vivier en 1219. Le village fut entièrement détruit en 1917.
Conseiller


text:
Blomart
Blomart (francés Blomard[1]) aul es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe. En [[
Somari
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1789 Blomart aul depend [1]:
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Montluçon
- de la subdelegacion de Montluçon
- del parlament de París
- de la senescaucia de Borbonés
- de la diocèsi de Borges
Aul es dins lo districte de Montmaraud puèi dins l'arrondiment de Montluçon.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Blomart (s.XII[2]) aul ven del nom germanic Blumarit.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cass.
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- [[Comunas d'Alèir]


text:
Sètge de Gergòia
Dins la vila galla de Gergòia, qu'es uèi una localitat d'Auvèrnhe (en francés Gergovie, en latin Gergovia), lo sètge de Gergòia se debanèt en 52 avC entre lei fòrças dei tribus cèltas de la revòuta de Vercingetorix e aquelei dau generau roman Juli Cesar. S'acabèt per una victòria cèlta.
Après la victòria romana d'Avaricum (Borges), que confirmèt la validitat de son estrategia, Vercingetorix capitèt de reconstituir sei fòrças gràcias a l'extension de sa revòuta e de renforçar sa posicion coma cap dei tribus revoutadas. L'objectiu de Cesar èra donc de vencre lo cap cèlta sus lo sieu territòri per rompre sa revòuta. Capitèt de blocar Vercingetorix dins l'oppidum fòrça ben protegit de Gergòia. Pasmens, sa temptativa d'assaut foguèt replegada per lei defensors e la region venguèt perilhosa a causa de l'arribada de renfòrç cèltas. Menacèron lei linhas d'avitalhament de Cesar amb d'efectius fòrça superiors ai Romans e lo generau roman preferiguèt se retirar.


text:
Brian Boru
Brian Bórumha mac Cennétig (926 o 941[1] – 23 d'abril de 1014) (conegut coma Brian Boru en anglés) foguèt Rei d'Irlanda de 1002 a 1014. Encara que se conescan pas los detalhs precises de sa naissença, se sap que nasquèt a costat del comtat de Killaloe (Kincora) (uèi County Clare). Son paire èra Cennétig mac Lorcáin, Rei de Thomond e sa maire Bé Binn ingen Murchada, filha del Rei de Connacht.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ De fonts nombrosas dison que 941 o 926 foguèt l'annada de naissença de Brian Boru. Puèi que la darrièra data li donariá 88 ans al temps qu'encara èra general (1014), se pòt considerar que la data 941 es pus plausibla.


text:
Allainville (Eure et Loir)
Allainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fief de Champseru i aguèt donat als Templiers en lo moment de la confirmation d'una donation de Hughes IV de Châteauneuf l'an 1260.
Le fief de Champseru fut donné aux Templiers lors de la confirmation d'une donation de Hughes IV de Châteauneuf en 1260.


text:
1193
Aquesta pagina concernís l'an 1193 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Forcauquier[modificar | modificar la font]
Lo maridatge entre Anfós II de Provença e Gersanda de Forcauquier permetèt de tornar unificar lei comtats de Provença e de Forcauquier. Aquò entraïnèt la fin de l'independéncia dau comtat.
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Lo maridatge entre Anfós II de Provença e Gersanda de Forcauquier permetèt de tornar unificar lei comtats de Provença e de Forcauquier.


text:
1761
Aquesta pagina concernís l'an 1761 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Batalha de Panipat que s'acabèt per una desfacha dei Marathes còntra l'armada menada per leis Afgans. Aquò empachèt lei Marathes de conquistar Delhi e mantenguèt un Empèri Mogòl independent mai d'ara endavant reduch a la region de sa capitala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Invencion de la percussion per lo mètge austrian Leopold Auenbrugger (1722-1809) permetent d'estudiar certanei modificacions dins lei cavitats toracicas e abdominalas.


text:
-604
Aquesta pagina concernís l'an -604 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Campanha dau rèi Nabucodonosòr II en Siria e en Palestina. Son objectiu èra de collectar lei tributs dei senhors de Damasc, de Tir, de Sidon e de Jerusalèm e de reprimir la revòuta dau rèi d'Ascalon. L'operacion s'acabèt per una victòria mai d'autrei campanhas foguèron necessàrias per assegurar la dominacion babiloniana sus la region.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Tony Curtis, nascut Bernard Schwartz (Nòva York, 3 de junh de 1925 - Henderson, Nevada, 29 de setembre de 2010) foguèt un actor american. Actor demest los mai prestigioses e populars dels Estats Units sa carrièra durèt sièis decadas, e mai se son periòde mai gloriós se situèt puslèu durant las annadas 1950 e 1960 gràcias a de films coma Houdini, Some Like It Hot amb Marilyn Monroe o Spartacus amb Kirk Douglas. Durant son temps d'activitat joguèt dins mai de 100 films amb una granda diversitat de ròtles qu'anavan de la comèdia a de d'interpretacions dramaticas.
Èra lo paire de l'actritz Jamie Lee Curtis, qu'aguèt amb sa primièra esposa, l'actritz Janet Leigh.


text:
Engoleime
Engoleime[1] o Engolesme[2] en occitan lemosin (Engoulaeme en peitavin-santongés, Angoulême en francés) es una vila de França; es la capitala de la província istorica d'Engolmés e lo capluòc del departament de Charanta dins la region de Peitau-Charantas.
Lo gentilici es engolmés -esa. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Engoleime, vila acropòli, situada sus un plan dominant una volta de Charanta, limitada en amont per lo jonhent de Touvre e en aval aqueles d'Anguienne e de las Aigas Claras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://web.archive.org/20060519133847/us.geocities.com/guilhem_nou/toponims/toponims.htm
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Yves_Lavalada.


text:
Putot-en-Bessin
Putot-en-Bessin en normand (Putot-en-Bessin en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Putot-En-Bessin a situat dins lo país del Bessin, sus la rota nacionala 13 e l'ais ferroviaire París-Cherbourg, a 13 quilomètres de Bayeux e tant de Can.
Putot-en-Bessin est située dans le pays du Bessin, sur la route nationale 13 et l'axe ferroviaire Paris-Cherbourg, à 13 kilomètres de Bayeux et autant de Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #èsser longtemps un masatge caseriu de Bretteville-lo Orgueilleuse mas los abitants #lutar perque Putot accedís a l'estatut de parròquia.
La commune fut longtemps un hameau de Bretteville-l'Orgueilleuse mais les habitants luttèrent pour que Putot accède au statut de paroisse.


text:
Cauderan
Cauderan èra una comuna de Gironda restacada en 1965 a Bordèu per de rasons electoralas. Se desvolopèt autorn de la glèisa Sent Amanç. Anuit es un quartèir borgés de Bordèu.
Cauderan èra coneishuda per sons limacs ; las gents de las comunas a l'entorn venèvan los degustar per lo dimècres de las Cendras. D'aquò ven la devisa gascona de Cauderan (Lo limac cendrenós a hèit ma renomada) e lo blason de l'ex-comuna (damb tres limacs).
Cauderan èra tanben la patria deu poèta gascon Brujol, autor de Las tres ròsas.


text:
Categoria:Realizator
Aquesta categoria recensa los realizators masculins de cinèma. Existís tanben una categoria per las realisatrises. Las abséncias se pòdon ajustar a la lista de las paginas mancantas concernent lo cinèma.
- Portal del cinèma
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
*
- Realizator per recompensa (2 C)
R
- Realizator per nacionalitat (13 C)
Articles dins la categoria « Realizator »
Aquesta categoria conten los 6 articles seguents.


text:
La Séguinière
La Séguinière es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna angevine de las Mauges, La Séguinière se situa près de la vila de Cholet.
Commune angevine des Mauges, La Séguinière se situe près de la ville de Cholet.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia e la châtellenie de la Séguinière an conegut dempuèi l'an mil. Ponch estrategic sul cors del Fraire, la municipalitat separa las províncias istoricas d'Anjau e de Peitau. Es sens dobte per aquela rason que la Séguinière tira lo sieu nom del latin « sequinaria », #que significa frontièra.
Fins a la fin del Sègle XIX, la populacion viu de l'agricultura e de la ramaderia. Dintratz 1900 e 1950, lo industrialisation del texil a Cholet e de la sabata a la Séguinière crèan de nòus trabalhs. Al força mai de la produccion, 300 Ziniérais trabalharàn en aquel sector, mas l'activitat périclite a la fin dels ans 1950.
La paroisse et la châtellenie de La Séguinière sont connues depuis l’an mille. Point stratégique sur le cours de la Moine, la commune sépare les provinces historiques d’Anjou et de Poitou. C’est sans doute pour cette raison que La Séguinière tire son nom du latin « sequinaria », qui signifie frontière.
Jusqu’à la fin du Sègle XIX, la population vit de l’agriculture et de l’élevage. Entre 1900 et 1950, l’industrialisation du textile à Cholet et de la chaussure à La Séguinière créent de nouveaux emplois. Au plus fort de la production, 300 Ziniérais travailleront dans ce secteur, mais l’activité périclite à la fin des années 1950.


text:
Fenomenologia
Etimologicament fenomenologia vòl dire sciéncia dels fenomèns. Lo mot foguèt utilisat per qualques autors dels sègles XVIII e XIX (Hegel, Fenomenologia de l'Esperit).
Mas los succès dins l'usatge del mot se deu a l'escòla de fenomenologia que la volontat èra de sistematisar l'estudi e l'analisa de las estructuras dels actes de la consciéncia [1]
Fondada al començament del sègle XX per Edmund Husserl, la fenomenologia s'espandèt per un cercle de disciples dins las universitats de Göttingen e Munic en Alemanha (Edith Stein, Martin Heidegger, Max Scheler, Nicolai Hartmann), e lèu se propaga, en particular en França (mercés a la traduccions e trabalh d'Emmanuel Levinas, de Jean-Paul Sartre, de Maurice Merleau-Ponty e de Paul Ricoeur) e als Etats Unis d'America (Alfred Schütz e Eric Voegelin), sovent amb alunhament critica al respècte als primièrs trabalh d'Husserl, mas sens jamai que siá abandonada sa volontat fondamentala de demorar cap a l'experiéncia viscuda.
Somari
La fenomenologia de Husserl[modificar | modificar la font]
Mai qu'una fenomenologia i a puslèu, doncas, de fenomenologias. Aquela del fondador, Husserl, se caracteriza per partir d'un camp donat inaccessible per cap autre mejan que siá pas la reflexion: quand s'abstenèm (ἐπoxή[2]) de prendre en compte l'actitud natural que considèra que siam dins una realitat natural que nos entorna, quand doncas dins un acte de compreneson immediata constatam nòstras experiéncias viscuda, siam capables de liurar a la recerca lo camp de la consciéncia pura, que fin finala es ont es question de quin que siá subjècte per a l'òme. La fenomenologia es l'analisi possible de la consciéncia pura. Doncas en utilisan un metòde reductor similar al dobte cartesian, mas efectuat amb mai de moderacion. I a doncas un certans parallelisme entre la consciéncia pura (fenomenologica) e el cogito cartesian.
L'estudi de las esséncias, lo percaç d'una filosofia transcendentala, la volontat d'èsser una sciéncia exacta, la descripcion dirècta de la nòstra experiéncia e l'intencionalitat, son de tèmas caracteristics de la fenomenologia husserliana.
La fenomenologia d'Heidegger[modificar | modificar la font]
Martin Heidegger torna prendre aquel camp privilegiat de l'experiéncia umana, abandona lo camin reductor husserlian, los objectius del fondador, tot en ensajant d'estudiar la problematica inerenta dins la biais d'èsser un Òme. Una fenomenologia ligada amb l'existencialisme. Mas, en volent estudiar lo camp pròpi de l'existéncia umana, la fenomenologia pareis èsser per Heidegger un passatge en revista d'aquò qu'existís(una ontologia).
La fenomenologia de Sartre[modificar | modificar la font]
Lo camp fenomenologic de Jean-Paul Sartre pensava que nòstras idèas son fruches de nòstra experiéncia en situacions quotidianas, e que los libres e òbras teatrala que descrivon aquelas experiéncias fondamentalas an la meteissa valor que los ensags discursius generats per la teorias filosoficas
La fenomenologia de Merleau-Ponty[modificar | modificar la font]
Maurice Merleau-Ponty, dins l'etapa que s'hi apropa més, abòrda lo camp fenomenologic coma una experiéncia de percepcion e corporala, plena de significacions, que provòcan una preséncia privilegiada, aquela de l'òme, encarnat dins un còs, enracinat a las causas que l'entornan. L'autor insistís sul fach que la fenomenologia es un movement, es un estil: que siá pas acabament e son aparéncia d'esbòç son pas de signes d'un fracàs, mas quicòm inevitable perque la fenomenologia a per tasca de revelar lo mistèri del monde e lo mistèri de la rason.
Referéncies bibliograficas[modificar | modificar la font]
- Edmund Husserl. Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie, libre I, Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie, L'Aia, Martinus Nijhoff, 1976. Tèxte de las tres primièras edicions, Gesammelte Werke (Husserliana), vol.III/1.
- Martin Heidegger. Sein und Zeit, Tubingen, Max Niemeyer Verlag, 1979.
- Jean-Paul Sartre. L'être et le néant, Paris, Gallimard,1953.
- Maurice Merleau-Ponty. Phénomènologie de la perception, París, Gallimard, 1945.
- Paul Foulquié. Dictionnaire de la langue philosophique, París, Presses Universitaires de France, 1982.


text:
Carles XIV Joan de Suècia
Joan Baptista Juli Bernadòta (Pau, lo 26 de gener de 1763 - Estocòlme, lo 8 de març de 1844) rei de Suècia e de Norvègia vadut en Bearn e qui pugè suu tròn après estar estat sosoficièr, embaishador, ministre, generau puish marescau d'Empèri ; qu'ei tanben conegut com Carles XIV Joan (Karl XIV Johan) de Suècia e Carles III Joan (Karl III Johan) de Norvègia.
Lo son ostau a Pau qu'ei uei un musèu suèc e un exemple d'abitat bearnés deu sègle XVIIIau.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Ostal Bernadòta
- Naissença en 1763
- Decès en 1844
- Rei de Suècia
- Rei de Norvègia
- Militar francés
- Marescal del Primièr Empèri
- Ministre francés de la Guèrra
- Francmaçon
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Personalitat bearnesa
- Noblesa bearnesa


text:
Andòrra la Vièlha
Andòrra la Vièlha (var. Andòrra la Vielha) (Andorra la Vella en catalan) es la capitala del Principat d'Andòrra.
Fèsta patronala lo 24 de junh, festa major lo primièr dimenge d'agost.
Es una de las set parròquias d'Andòrra
Istòria[modificar | modificar la font]
De vesitar[modificar | modificar la font]
- Casa de la Vall (Ostal de las Valadas: Parlament e Palais de Justícia)
- Glèisas de Sant Esteve, Santa Coloma e Sant Andreu
- Castèl de Sant Vicenç d'Enclar
- Pont de la Margineda.


text:
Éloyes
Éloyes es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo sieu nom, tirat del ancià francés Ez loye en significant al bòrd de l'aiga, remembra que la municipalitat a adaigat per la Moselle. La municipalitat compren egalament un vast domeni forestal #qu'una part del massís del Fossard. Lo ponch culminant, lo Cap dels Cuveaux, n'es tanben un belvédère.
Éloyes A situat a aperaquí 18 km de Épinal e 9 de Remiremont. Pel transpòrt, la municipalitat es desservie pel rail (veire l'article detalhat Parca de Éloyes) pels Modèl:TER/correspondéncias de la linha Nancy-Remiremont #çò que lo luòc a aperaquí tres oras de París (correspondéncia Modèl:TGV/correspondéncias en parca de Épinal o de Nancy). La RN57 passa egalament per la municipalitat #çò que permet de connexions rapidas amb lo nòrd de la Lorraine e la Franca-Comtat. Fin finala, un servici de begudas - linhas 1, 2, 3 e 6 de Connex Vòges - assegura navettes regulars amb las municipalitats avoisinantes, Pouxeux, Arcs, Dinozé e Sant-Nabord, e las vilas de Épinal e de Remiremont.
La vila de Éloyes a dividit dins divèrses quartièrs #qu'aquel ne ditz Jol pont sul marge esquèrre de la Moselle e lo vilatge sul marge drech #que reagrupa la majoritat dels comèrcis e dels servicis.
Son nom, tiré de l'ancien français Ez loye signifiant au bord de l'eau, rappelle que la commune est arrosée par la Moselle. La commune comprend également un vaste domaine forestier dont une partie du massif du Fossard. Le point culminant, la Tête des Cuveaux, est aussi un belvédère.
Éloyes est située à environ 18 km d'Épinal et 9 de Remiremont. Pour le transport, la commune est desservie par le rail (voir l'article détaillé Gare d'Éloyes) par les Modèl:TER/correspondances de la ligne Nancy-Remiremont ce qui la place à environ trois heures de Paris (correspondance Modèl:TGV/correspondances en gare d'Épinal ou de Nancy). La RN57 passe également par la commune ce qui permet des liaisons rapides avec le nord de la Lorraine et la Franche-Comté. Enfin, un service de bus - lignes 1, 2, 3 et 6 de Connex Vosges - assure des navettes régulières avec les communes avoisinantes, Pouxeux, Arches, Dinozé et Saint-Nabord, et les villes d'Épinal et de Remiremont.
La ville d'Éloyes est divisée en plusieurs quartiers dont celui dit Sous le pont sur la rive gauche de la Moselle et le village sur la rive droite qui regroupe la plupart des commerces et des services.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Éloyes aperteniá al pòrti de Lorraine e al capítol de Remiremont. En 1751, ela dépendait del bailliage de Remiremont e en 1790 del district de Remiremont. I aguèt erigit en cap de-luòc de costat aquel meteis an, estatut #que #pèrdre en l'an IX.
A l'esperital, Éloyes dépendait de la parròquia e del doyenné de Remiremont.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, lo maquis de la Nautor-de detlo-Bòsc s'es constituit en la region de Remiremont n'unitat de combat en vista de la desliurança del sector. A pagat una pesada tribu[1].
La commune d’Éloyes appartenait au duc de Lorraine et au chapitre de Remiremont. En 1751, elle dépendait du bailliage de Remiremont et en 1790 du district de Remiremont. Elle fut érigée en chef-lieu de canton cette même année, statut qu'elle perdit en l'an IX.
Au spirituel, Éloyes dépendait de la paroisse et du doyenné de Remiremont.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, le maquis du Haut-du-Bois s'est constitué dans la région de Remiremont en unité de combat en vue de la libération du secteur. Il a payé un lourd tribu[2].


text:
Hattigny
Hattigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província lorraine.
- Dintratz 1275 e 1278, batalha entre Transbordador, pòrti de Lorraine, e Laurent de Lichtenberg, avesque de Mètz, en lo cas de la possession de las salines de Vic.
- Barthélemy Jacquemin I #fondar una verrerie #que #desaparéisser en 1615.
- Ancienne province lorraine.
- Entre 1275 et 1278, bataille entre Ferry, duc de Lorraine, et Laurent de Lichtenberg, évêque de Metz, à propos de la possession des salines de Vic.
- Barthélemy Jacquemin y fonda une verrerie qui disparut en 1615.


text:
Montureux-et-Prantigny
Montureux-et-Prantigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La siá posicion sus un promontori domina la vallée de la Saône, a unitat|8|km {{}} al nòrd de l'anciana vila fortificada de Gray (Anautita-Saône), e n'a fach un ponch estrategic important al cors de desparièras epòcas.
Sa position sur un promontoire domine la vallée de la Saône, à 8 km au nord de l'ancienne ville fortifiée de Gray (Haute-Saône), et en a fait un point stratégique important au cours de différentes époques.


text:
Valens
Valens[Valent?] (vèrs 328 - 9 d'aost de 378) fuguèt un coemperaire roman que reinèt de 364 a 378 ambé son fraire Valentinian Ièr (364-375) puei sei nebòts Valentinian II (375-392) e Gracian (367-383). Sa mòrt entraïnèt la nominacion de Teodòsi Ièr (378-395) coma coemperaire suplementari.
Cargat per son paire de la defensa de la mitat orientala de l'Empèri, installèt sa capitala a Constantinòple. Premier, luchèt còntra l'Empèri Sassanida per reconquistar lei territòris perduts per Jovian. Puei, deguèt eliminar l'usurpator Procope que fuguèt capturat e executat en 366. A partir de 367, luchèt còntra lei Gots e fuguèt tuat en 378 durant lo desastre roman d'Andrinòple.


text:
Mirecourt
Mirecourt qu'ei ua vila de Lorena administrada peu departament francés dels Vòges dens la region de Lorena. Qu'ei tradicionaument reputada per la soa dentela e, istoricament capitau francesa de la laüteria despuish lo sègle XVII.
- Portau deu vriulon
-
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mirecourt A situat al confluisson del Madon e del Val de Arol. Mirecourt Es çò cap de-luòc de costat d'un territòri situat a la cœur de la Plana de las Vòges : lo Xaintois. La vila s'organiza principalament sul vessant oèst del vallon del Madon. Se desvolòpa en replans successius per arribar ad a la fin los marges sinueuses del riu. D'aquel ponch bas, Mirecourt ofèrta als visitants un espectacle dels mai pittoresques #que daissa percebre un bastit considerable tant per la siá riquesa architecturale que per lo contèxt mieiambiental del luòc.
Es tanben un encreuament viari, a Unitat|24|km {{}} de Vittel, 35 km de Épinal e de lo sieu lac de Bouzey, 40 km de Neufchâteau e 48 km de Nancy. L'accès al autoroute A31 es Modèl:A Unitat.
Mirecourt est située au confluent du Madon et du Val d'Arol. Mirecourt est le chef-lieu de canton d’un territoire situé au cœur de la Plaine des Vosges : le Xaintois. La ville s’organise principalement sur le versant ouest du vallon du Madon. Elle se développe en paliers successifs pour atteindre au final les rives sinueuses de la rivière. De ce point bas, Mirecourt offre aux visiteurs un spectacle des plus pittoresques qui laisse apercevoir un bâti remarquable tant par sa richesse architecturale que par le contexte environnemental du site.
C'est aussi un carrefour routier, à 24 km de Vittel, 35 km d'Épinal et de son lac de Bouzey, 40 km de Neufchâteau et 48 km de Nancy. L'accès à l'autoroute A31 est à 15 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]Mattaincourt (2,3km)Poussay (2,5km)Mazirot (2,7km)Ramecourt (2,7km)Villers (2,8km)Vroville (3,3km)Chauffecourt (3,8km)Domvallier (3,8km)Hymont (3,9km)
Istòria[modificar | modificar la font]
Mirecourt I aguèt fondat al primièr millenari, encreuament de rotas en portant de Toul a Épinal e de Neufchâteau a Châtel-sus-Moselle al franchissement del Madon.
La primièra mencion escrich de Mirecourt apareis en 960 en un acte de Othon II stipulant #qu'un @dénommer Urson a fach don d'un important domeni situat « in Murici Curte », curtis en significant domeni rural e Muricus en essent lo nom de lo sieu proprietari.
En lo corrent Modèl:Del XIIIe sègle, èra proprietat del comte-évèque de Toul #que lududes #concedir de cartas de franchise en 1234. Un acte de 1284 verifica lo annexion de Mirecourt e de lo sieu territòri al duché de Lorraine (Transbordador III). Mirecourt, Cap de-luòc de l'important « Bailliage de Vôge » #èsser abans tota una vila de grand negòci. Dempuèi la Modèl:S-, los ducs de Lorraine i introdusisson lo saber-far de mèstres italians en la fabricacion dels violins, saber-far #que se perpétue fins als nòstres jorns. Mas parallèlament a aquela activitat de lutherie, Mirecourt #venir e es totjorn un anautit luòc de la factura de orgues. En 1766, Mirecourt i aguèt annexat a la França. En 1776, Nicolas-Louis François de Neufchâteau crompa lo mestièr de tinent-general de bailliage.
Mirecourt I aguèt erigit en cap de-luòc de district de contunh en cap de-luòc de arrondissement, distincion #que #abandonar en 1926.
S'i fabrica encara de la dentelle sustot dins l'ostal de la dentelle. Es egalament un grand centre de lutherie dempuèi lo Sègle XVII. Una escòla de lutherie i a #èsser creada en 1970 per Étienne Vatelot.
S'i fabricava tanben d'instruments mecanics (orgues de manège, serinettes...).La vila de Mirecourt a conegut una reputacion mondiala per la siá produccion d'instruments del quatuor e sustot per la siá produccion de archets. Seissanta ostals de luthiers e de archetiers, de pichonas entrepresas e de fabricas de décolletage son recensées a travèrs de tres sègles. La màger part èra n'activitat a Modèl:La s-.
Mirecourt #Aculhir la una dels totas primièras escòlas normalas de gojats de França, fondada en 1828.
Mirecourt fut fondée au premier millénaire, carrefour de routes menant de Toul à Épinal et de Neufchâteau à Châtel-sur-Moselle au franchissement du Madon.
La première mention écrite de Mirecourt apparaît en 960 dans un acte d’Othon II stipulant qu’un dénommé Urson a fait don d’un important domaine situé « in Murici Curte », curtis signifiant domaine rural et Muricus étant le nom de son propriétaire.
Dans le courant du Sègle XIII, elle était propriété du comte-évèque de Toul qui lui accorda des lettres de franchise en 1234. Un acte de 1284 constate l'annexion de Mirecourt et de son territoire au duché de Lorraine (Ferry III). Mirecourt, chef-lieu de l'important « Bailliage de Vôge » fut avant tout une cité de grand négoce. Dès le Modèl:S-, les ducs de Lorraine y introduisent le savoir-faire des maîtres italiens dans la fabrication des violons, savoir-faire qui se perpétue jusqu'à nos jours. Mais parallèlement à cette activité de lutherie, Mirecourt devint et est toujours un haut lieu de la facture d’orgues. En 1766, Mirecourt fut annexée à la France. En 1776, Nicolas-Louis François de Neufchâteau achète l'office de lieutenant-général de bailliage.
Mirecourt fut érigée en chef-lieu de district puis en chef-lieu d'arrondissement, distinction qu'elle abandonna en 1926.
On y fabrique encore de la dentelle notamment à la maison de la dentelle. C'est également un grand centre de lutherie depuis le Sègle XVII. Une école de lutherie y a été créée en 1970 par Étienne Vatelot.
On y fabriquait aussi des instruments mécaniques (orgues de manège, serinettes...).La ville de Mirecourt a connu une renommée mondiale par sa production d'instruments du quatuor et surtout par sa production d'archets. Soixante maisons de luthiers et d’archetiers, de petites entreprises et d’usines de décolletage sont recensées à travers trois siècles. La majeure partie était en activité au Modèl:S-.
Mirecourt accueillit l'une des toutes premières écoles normales de garçons de France, fondée en 1828.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Seuvalada
Seuvalada qu'ei ua comuna de Bearn , pròcha d'Ortès e site d'ua abadiá. Qu'ei situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics .
L'abadiá de Seuvalada que ho fondada lo 6 d'abriu de 1128 per Gaston IV lo crotzat abans que partisse en crotzada en Espanha. Que la con·hidè a l'ordi deus benedictins lo son terrenh aperat Sylva Lata en latin. Los monges que s'encarguèn d'arcuélher los romieus.
En 1286 l'abadia que passè devath l'obediéncia Cisterciana.
Que ho destrusida en 1569 peus huganauts e tornada bastir per la Contrarefòrma en 1630. Venuda per la Revolucion Francesa, qu'èra en estat de roeinas chic a abans que la comuna la crompresse per la restaurar.
.


text:
Urville (Calvados)
Urville (Calvados) en normand (Urville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Urville a situat sus l'ais Can - Falaise a 24 de quilomètres de Can. Lo vilatge es vesin de Gouvix, Sant-Germain-lo-Vasson, Barbery, Grainville-Langannerie.
La commune d'Urville est située sur l'axe Caen - Falaise à 24 de kilomètres de Caen. Le village est voisin de Gouvix, Saint-Germain-le-Vasson, Barbery, Grainville-Langannerie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La desliurança de Urville
Ne Mois invalide (en julhet)M, los Alemands #qu'an desertat la Kommandantur installada dins lo castèl de Gouvix (Outrelaize) prengan posicion en Urville. Qualques jorns après la desliurança de Gouvix pels Canadiens e los Polonais de la [[1re division blindée (Polonha)|Modèl:1re DB]], dels elements de la Modèl:21e regiment blindé canadien #qu'a sofèrt près de Cintheaux penetrin en Urville, aqueles deslligaments an precedit de fantassins canadiens cargats de netejar las abitacions ont an pogudas se dissimular dels soldats alemands armats de la temibla arma anti-carri Panzerfaust. Après fòrça brèus combates de carrièras, los fantassins canadiens infiltrent tot lo pòble, desorganitzant entièrament las defensas alemandas. Se pòt pas pas aimar justament l'ora ont Urville i aguèt escartat del perilh e liberat, mas, en la serada, los soldats canadiens en jeep desfilen sus la départementale en traversant lo pòble. Una plaque mesa en la memòria de la desliurança de Urville se situa cap a la fin del vilatge en disposicion cap a Barbery.
- La libération d'Urville
En Mois invalide (juillet)M, les Allemands qui ont déserté la Kommandantur installée au château de Gouvix (Outrelaize) prennent position dans Urville. Quelques jours après la libération de Gouvix par les Canadiens et les Polonais de la [[1re division blindée (Pologne)|Modèl:1re DB]], des éléments du Modèl:21e régiment blindé canadien qui a souffert près de Cintheaux pénètrent dans Urville, ces détachements sont précédés de fantassins canadiens chargés de nettoyer les habitations où ont pu se dissimuler des soldats allemands armés de la redoutable arme anti-char Panzerfaust. Après de très brefs combats de rues, les fantassins canadiens infiltrent tout le village, désorganisant complètement les défenses allemandes. On ne peut pas estimer précisément l'heure où Urville fut écarté du danger et libéré, mais, dans la soirée, les soldats canadiens en jeep défilent sur la départementale traversant le village. Une plaque posée en la mémoire de la libération d'Urville se situe vers la fin du village en allant vers Barbery.


text:
Timina
La timina qu'ei ua basa azotada pirimidica. Com e's pòt apariar dab l'adenina, qu'entra dens la composicion d'un deus 4 nucleotids diferents de l'ADN]. Au contre de las autas basas azotadas de l'ADN (sia l'adenina, la guanina e la citosina qui forman los 3 autes nucleotids de l'ADN) la timina b'ei pas presenta dens la molecula d'ARN on b'ei remplaçada per ua auta basa azotada tanhenta : l'uracil (la timina qu'ei justament tanben aperada metil-uracil e que cau mentàver que l'uracil partatja dab la timina la proprietat de poder aparià's dab l'adenina).
Ligat dab ua desoxiribòsa (un glucid), la timina que fòrma un nucleosid aperat la timidina qui, un còp ligat dab un acid fosforic, be forma un nucleotid de timina.


text:
Ajou
Ajou en normand (Ajou en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del país de Ouche.
Village du pays d'Ouche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat d'Ajou absorbava entre 1795 e 1800 las tres parròquias : Mancelles[1], Sant Aubin sus Risle[2] e Saint Jacques de la Barre[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Notiça de Mancelles sus Cassini
- ↑ Notiça de Sant Aubin sus Rislesus Cassini
- ↑ Notiça de Saint Jacques de la Barre sus Cassini


text:
Clarmont d'Erau
Clarmont d'Erau (Clermont-l'Hérault en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Antòni Peiròtas (1813-1858), escrivan occitan, escaissat lo "poèta terralhièr".
- Loís Pastre (1863-1927), lingüista e regent occitan en Catalonha del Nòrd.


text:
Shalom
Shalom (שלום) es un mot ebrieu que significa «patz». Coma en occitan, se pòt referir tan a la patz entre doas partidas coma tanben a una patz interiora, calma o tranquillitat d'un individú. S'utiliza tanben coma formula de salutacion, equivalent a «adieu».
La raiç lingüistica de shalom la podèm ligar amb le-shalem, que significa «completar, retribuir, pagar, compensar». Per aquò se pòt dire que es pas sonque l'abséncia de conflicte o la desaparicion d'ostilitat, mas que lo shalom significa tanben un retorn a l'equilibri, a la justícia e l'egalitat integrala.
Se pòt utilizar solet, coma la forma abreviada de la frasa Shalom Aleichem (literalment «la patz siá amb tu») que se pòt traduire coma adieu (una salutacion).


text:
Virgula
La virgula, (« pichona bròca » o « pichona verga »), es un signe de pontuacion.
Somari
Lenguistica e tipografia[modificar | modificar la font]
En tipografia, la virgula es un signe de pontuacion permetent, a l'origina, d'inserir una respiracion dins la frasa. Coma totas las autras pontuacions, prenguèt, dins la lenga escricha, de ròltes multiples que la lenga orala manifestariá pas que per una pausa.
Estructura, per exemple, la construccion de la frasa, que siá en ligant o en separant los grops sintaxics. Per exemple, dins una enumeracion, la virgula separa los tèrmes enumerats.
En matematicas e dins l'escritura dels nombres[modificar | modificar la font]
Dins l'escritura dels nombres, la virgula pòt servir de separator decimal.
L'utilizacion de l'escritura decimala (amb un separator que vendra una virgula mai tard) data del sègle XVI e foguèt popularizada, en partida, par Simon Stevin[1], çò que permetèt de calculs fòrça mai simples que l'escritura per fraccions.
Informatica[modificar | modificar la font]
En Smalltalk, la virgula es pas un element sintaxic. Es un messatge binari qui permet de concatenar de colleccions.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A. Schärlig, « Avant la virgule », Tangente, n° 120, janvier-février 2008, p. 16-18.


text:
VERSION OCCITANA
Per sosténer la manifestacion per l’occitan del dissabte 17 de març a Besièrs, Gardarem la Tèrra edita un album CD que recampa d’artistas occitans que participèron a la bona realizacion d’aquela compilacion, coma Las Femnouzes T, Joanda, La Talvèra, Goulamas’k, Coriandre, Maurèsca Fracàs Dub, Trio Espinasse, Òc, Faydits, Duo Brotto Lopez, Montanaro, eça...
Los fonses permetràn d’ajudar una partida de la preparacion de la manifestacion .
Lo CD Anem, òc ! La compil de Gardarem la Tèrra es en venda tre ara al prètz de 15 € (+ 2 € de fraisses de pòrt, chèc de 17 € a l’òrdre de Gardarem la Tèrra) a Federacion Gardarem la Tèrra - 42 rue Adam de Craponne
34 000 Montpelhièr
VERSION FRANCAISE
Pour soutenir la manifestation pour l’occitan du samedi 17 mars à Béziers, Gardarem la Tèrra édite un album CD qui rassemble des artistes occitans qui ont participé à la bonne réalisation de cette compilation, comme les Femnouzes T, Joanda, La Talvèra, Goulamas’k, Coriandre, Maurèsca Fracàs Dub, Trio Espinasse, Òc, Faydits, Duo Brotto Lopez, Montanaro, etc...
Les fonds permettront d’aider une partie de la préparation de la manifestation .
Le CD Anem, òc ! La compil de Gardarem la Tèrra est en vente dès aujourd’hui au prix de 15 € (+ 2 € de frais de port, chèque de 17 € a l’ordre de Gardarem la Tèrra) à Federacion Gardarem la Tèrra - 42 rue Adam de Craponne - 34 000 Montpellier
La compil Gardarem la Tèrra Per la lenga occitana Varietat d’artistas
1 Joanda - De cèl un pauc 2 Femnouzes T - Quan vei los praz verdesir 3 Faydits - Anem, òc ! 4 La Talvera - Occitan berbèr 5 Goulamas’k - Gardarem la Tèrra 6 Bilingüe - Lo boièr 7 Maurèsca Fracàs Dub - Sale Sud 8 L’Art à Tatouille - La rouquette 9 M.Montanaro ed Parsiparla - Coma es blava 10 Ocmusic.org - Lo ben e lo mal 11 J.F.Tisnèr - Salmís de Palomas 12 P.Vialard - Ont anarem gardar 13 Coriandre - La marmita d’Òc 14 Cosconilha - Trip’Òc 15 Duo Brotto Lopez - Luquejada 16 F.Fortes - Gibraltar 17 L.Aussibal e ieu - Lus rubans 18 Cavalié - A la bastida 19 Gai saber - Occitania que te’n vas 20 Trio Espinasse Le Meur - Escotishas


text:
Litosfèra
La litosfèra (grèc ancian: λίθoς [lithos] per "rocassut", e σφaῖpa [sphaira] "esfèra") es lo jaç rigid[1] pus extèrne d'una planeta rocassuda definit sus la basa de sas proprietats mecanicas. Sus Tèrra, compren l'escòrça terrèstra e la porcion pus nauta del mantèl que se comporta elasticament sus una escala de de millièrs d'ans o mai. Lo jaç pus extèrne d'una planeta rocassuda definit segon de criteris de quimia e mineralogia es l'escòrça terrèstra.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Skinner, B.J. & Porter, S.C.: Physical Geology, page 17, chapt. The Earth: Inside and Out, 1987, John Wiley & Sons, ISBN 0-471-05668-5


text:
Charango
Lo charango qu'ei un instrument de musica de las còrdas puntejadas originari de las regions andinas de Bolívia e Peró mei que mei mes egaument utilizat dens las musicas tradicionaus d’Argentina, Chile e Eqüator.
A l’origina que ho fabricat peus abitants de las regions andinas en s’inspirant deus instruments de còrdas puntejadas aportats peus colons espanhòus (com la guitarra, la bandurria e la vihuela) e en utilizar lo clesc deu tató entà formar la caisha de resonància.
L'acòrd deu charango qu’ei miélher adaptat que non pas los instruments europèus entà interpretar las melodias e los acòrds pentatonics de la musica andina.
Desempuish las annadas setanta deu sègle XX, las comunautats latinoamericanas qui emigrèn de cap Euròpa qu’exportèn las loas musicas e lo charango qu’a conegut un desenvolopament dens quauques ciutat d’Euròpa, e a París en particular.
Existisson tres talhas de l'instrument :
Mas fòrça variantas se tròban en Bolívia e Peró :
- Ranka Charango de 8 còrdes
- Qonqota
- Anzaldeña
- Ayquileño
- Kirki
- Charango sacabeño
- 'Charango de Pukarillo o de chojllo-chojllo
- Charango Vallegrandino de 6 còrdas
- Palta Charango
- Guitarrón de 8 còrdas
- Medianas (pichona, mediana e grèva)
- Maulincho
- Charangos juguetes
- Charango Uñanchay (anzaldeño de 10 a 11 còrdas)
- Charangos tajlachis (bais, median e alto)
- Intruments ancians : cistre • mandòra
- Familha de l'arpa : arpa classica • arpa celta
- Familha de la mandolina : mandolina • mandòla • mandoloncèl • mandobaisha • mandolina bluegrass • banjolina
- Familha de la guitarra : guitarra barròca • vihuela • guitarra • guitarra baisha •
- Familha deu laüt : laüt • archilaüt • teorba
- Familha deu clavecin : espineta • clavecin
- Monde arabomusulman : ud
- Euròpa
- America
- America Latina :
- America deu Nòrd : autoarpa • banjo • dulcimer


text:
Nuclèu Linux
Linux es un nuclèu de sistèma operatiu de tipe Unix. Lo nuclèu Linux es un logicial liure desvolopat per una larga comunautat de contributors. Per mai d'entresenhas suls sistèmas basats sul nuclèu Linux, vejatz las paginas Linux e Distribucion Linux.
Lo nuclèu es lo còr del sistèma, es el que s'ocupa de provesit los logicials d'una interfàcia per utilizar lo material. Lo nuclèu Linux foguèt desvolopat per Linus Torvalds al començament de las annadas 1990 per los compatibles PC, d'arquitectura x86. Dempuèi, foguèt portat sus mai d'una arquitectura coma m68k, PowerPC, StrongARM, Alpha, SPARC, MIPS, etc. Pòt èsser al còr tan d'un ordinator personal coma d'un superordinator, o tanben d'un sistèma embarcat coma un telefòn mobil o un assistent personal.
Sas caracteristicas principalas son d'èsser multitrabalh e multiutilizaire. Respècta las nòrmas POSIX çò que ne fa un brave eiretièr dels sistèmas UNIX.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Las activitats economicas tradicionalas dels Emirats Arabis Units son la recuelhuda de dàtils, las pèrlas, la cria de camèls e la pesca. Totun, e dempuèi la montada subta dels prèses internacionals del petròli de la Crisi del Petròli de l'an 1973, l'indústria petrolièra es la màger generadora de luòcs de trabalh e la majoritat dels emirats donèron de concessions per la recèrca de petròli e gas natural.
- ↑ The World Factbook. Consultat lo 11 de mai 2011


text:
Aunhats
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Aunhats[1][2] o Aunhatz [3] (Augnax en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Aunhats a situat sus la Orbe al nòrd-es de Auch près de Sant-Sauvy.
Las municipalitats limitrophes son Puycasquier, Sant-Antonin, Sant-Sauvy e Crastes.
La commune d'Aunhats est située sur l'Orbe au nord-est d'Auch près de Saint-Sauvy.
Les communes limitrophes sont Puycasquier, Saint-Antonin, Saint-Sauvy et Crastes.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
De tradusir
- Castèth deu Sègle VIII
- Retable en bois doré, situat dens la glèisa de 1874, restaurée récemment.
- Fontaine de dévotion Sent Exupèri
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon


text:
Agrenièr
L'agrenièr var. agranhonièr, espin negre, bròc negre, aranhoèr, aralet, prunelièr, boisson negre,(Prunus spinosa) es un arbust de fuèlhas caducas de la familha de las rosacièas.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Es corrent dins las baralhas dins un airal anant d'Eurasia a l'Africa del Nòrd. Sonque se tròba dins las zonas temperadas e s'arèsta a partir del centre d'Escandinàvia e de las zonas de clima subartic.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Atenh fins a dos metres de naut e es garnit de fòrça espinas inseridas dins la tija e dins las ramas.
Florís cap la fin de l'ivèrn o al començament de la Prima segon lo clima amb de flors blancas que sortisson abans las fuèlhas.
Usatges[modificar | modificar la font]
Los fruches de l'agrenièr, los agranhons, son esferics e d'un centimetre de diametre aproximativament.
Son comestibles mais fòrça astringents e contenon una granda quantitat de tanin. Son gost melhora quand se bleteja aprèp que sofriguèt d'una gelada. Se ne podon far de confituras e tanben se poden secar o sevar dins lo vinagre. Lo gost dels agranhons es similar a aquel del fruch nomenat umeboshi (梅干), fruch popular al Japon que se menja normalament salat e fermentat.
Aqueles fruchs son la basa de la licor del bascoat nomenada patxaran.


text:
Istòria de l'art
L'Istòria de l'art se referís generalament a l'istòria de las arts visualas, coma pintura, escultura e arquitectura. Lo tèrme tanben pertòca l'aspècte teoric de las arts visualas. L'istòria de l'art baila un examen objectiu de l'art a travèrs de l'istòria umana, en classificar las culturas e los periòdes e en observar sas caracteristicas e las influéncias que las destrian.
Lo concèpte de l'istòria de l'art foguèt desvolopat en Occident, e s'ocupèt d'en primièr sonque de la pintura occidentala, e de l'istòria occidentala de l'art. Gradualament, amb l'aparicion del Modernisme, una vision mai ampla de l'istòria artistica s'es espandida, en ensajar de s'aplicar a d'autras societats dins una descripcion globala analisant sos artefactes dins los tèrmes de sas pròprias valors culturalas.


text:
-481
Aquesta pagina concernís l'an -481 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Per preparar la defensa còntra l'invasion venenta de l'Empèri Aquemenida, reünion dei ciutats grègas desirosas de luchar còntra lei Pèrsas. Pasmens, de discussions lòngas entraïnèron la pèrda de Tessàlia sensa mobilizacion importanta dei fòrças grègas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Participacion d'Esparta au congrès dei ciutats grègas desirosas de resistir a l'invasion aquemenida. Esparta i recebèt la direccion militara dei coalizats grègas.


text:
Liga Anseatica
La Liga Anseatica (en alemand, Hanse) foguèt una federacion de vilas del nòrd d'Alemanha e de comerçants alemands a la mar Baltica, dels Païses Basses, de Norvègia e d'Anglatèrra. Durant la segonda part del sègle XII e al començament del s. XIII, de nombrosas vilas foguèron creadas al nòrd d'Alemanha, a las còstas balticas: Lübeck (1158), Rostock, Wismar, Stralsund, Greifswald, Stettin, Danzig, Elbing. Dins aquelas vilas, la borgesiá s'installèt rapidament al poder. Se creèt en 1158 per protegir e desvelopar los interèsses comerciales comuns. Al començament del s. XIII, qualques mercadièrs alemands establits dins l'illa de Gotland, al sud de Suècia, constituiguèron una associacion mercantila integrada per Colonha e vint-e-nòu altras vilas. L'associacion obtenguèt d'importants privilègis comercials, mai que mai en Anglatèrra, dins lo comtat de Flandra e en Russia. En 1241, la vila de Lübeck signèt un tractat amb Amborg, que se partejava mejançant lo contraròtle de la rota entre la mar Baltica e la mar Negra. L'union Lübeck-Amborg signèt en 1252 de tractats comercials amb Flandra. D'aquela manièra, Brujas, la principala vila de Flandra, dintrèt per participar de manièra significativa al desvolopament de la Liga Anseatica. Rostock e Wismar signèron tanben una aliança amb Lübeck en 1259 amb l'objectiu d'entreprene d'accions comunas contra los bandits e los piratas. Pus tard, los mercadièrs de Lübeck e d'Amborg establiguèron d'organizacions mercantilas a Londres, vila que los mercadièrs de Colonha avián gaudit fins alara dins un regim de monopòli.
Somari
- 1 Sòcis de la Liga Anseatica
- 2 Ostaus comptables
- 3 Altras vilas amb comunitat anseatica
Sòcis de la Liga Anseatica[modificar | modificar la font]
Cercle Vendic e Pomerània[modificar | modificar la font]
Cercle de Saxònia, Turíngia e Brandenborg[modificar | modificar la font]
- Brunswick (Braunschweig, vila principala)
- Berlin
- Brandenborg
- Brèma
- Erfurt
- Frankfurt der Oder
- Goslar
- Halle (Saale)
- Magdeborg (vila principala)
Cercle de Polonha, Prússia, Livònia, e Suècia[modificar | modificar la font]
- Danzig (Gdańsk, vila principala)
- Breslau (Wrocław)
- Dorpat (Tartu)
- Fellin (Viljandi)
- Elbing (Elbląg)
- Königsberg (Ara Kaliningrad)
- Reval (Tallinn)
- Riga
- Estocòlme
- Thorn (Toruń)
- Visby
- Kraków (Cracow)
Cercle de Ren, Vestfàlia, e Païses Basses[modificar | modificar la font]
- Doesburg
- Zwolle
- Hattem
- Hasselt (vejatz: Zwartewaterland)
- Colonha
- Dortmund
- Soest
- Osnabrück
- Münster (Vestfàlia)
- Roermond
- Deventer
- Groninga
- Kampen
- Bochum
- Recklinghausen
- Hamm
- Unna
- Zutphen
- Oldenzaal
- Breckerfeld
Ostaus comptables[modificar | modificar la font]
Kontore principal[modificar | modificar la font]
Kontore subsidiari[modificar | modificar la font]
- Anvèrs
- Boston
- Damme
- Edimborg
- Hull
- Ipswich
- King's Lynn
- Kaunas
- Newcastle
- Polotsk
- Pskov
- Gran Yarmouth
- York


text:
-570
Aquesta pagina concernís l'an -570 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra quasi perpetuala dempuei la fin dau sègle precedent entre Egipcians e Babilonians amb una ataca dau faraon Apriès que foguèt blocada e replegada dins la region dau Liban actuau.


text:
Economia
L'economia es la sciéncia umana qu'estúdia l'allocacion de las ressorsas raras amb de finalitats alternativas. Autrament dich, segon Raymond Barre, un economista liberal, «La sciéncia economica es la sciéncia de l'administracion de las ressorsas raras. Estudia las formas que pren lo compòrtament uman dins l'amainatjament d'aquestas ressorsas; analisa e explica las modalitats segon las qualas un individú o una societat afècta de mejans limitats a la satisfaccion de besonhs nombroses e illimitats».
En realitat, existís pas una sola definicion de l'economia, mas mai d'una.
Enjòcs de la definicion[modificar | modificar la font]
A l'origina, le tèrme economic ven del grèc oikos (ostal) e nomos (administrar) que signica "l'art d'administrar plan un ostal, d'administrar los bens d'un particular o de l'Estat". Se pòt alara definir coma un art de viure amb sos pròches e son environament.
De veire[modificar | modificar la font]
- Microeconomia
- Macroeconomia
- Produch interior brut
- Caumatge
- Inflacion
- Moneda
- Liberalisme
- Socialisme
- Adam Smith
- David Ricardo
- Karl Marx
- John Maynard Keynes


text:
Dabo
Dabo es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dabo Es un pòble, situat en plena cœur dels Vòges mosellanes, entre Sarrebourg, Phalsbourg e Saverne. Lo vast territòri de la comuna s'estend sul vessant oèst del massiu vosgien, en la siá part gréseuse. Aquel grès del Buntsandstein, màger d'aperaquí 240 a 250 milions d'ans, constituissi un element en marcant del mièg : se declina en reliefs ruiniformes, cèrtament classics del modelat n'estructura gréseuse en de multiplas endroits de la municipalitat, coma lo luòc-dich de las rochers dels Corbs. Las espècias vegetalaès son plan @adapter al substrat gréseux #que conferís un anautit gra de acidité als sòls : los espinoses o los fougères cobrisson una importanta part del ban communal.
La emblème de la localité, lo rocher de Dabo, culmini a unitat|647|mètres}}, al drech d'una reünion de grès. Dètz la siá elevacion a un grès mai induré per la preséncia d'elements détritiques del tipe galets : lo érosion différentielle a pas doncas pas atengut a venir tanben facilament a extrèm d'aquel grès mai resistent (veire Poudingue). Lo relief obligat los vents humides d'oèst a abandonar un excedent de precipitacions sus aquelas contreforts vosgiens per çò qu'es del scenari lorrain : plòu en mejana mai de 1000 millimètres de precipitacions a Dabo del temps que la ganiveta d'aiga precipitada ressòrt leugièrament 800 millimètres a Sarrebourg e 740 a Mètz.
Dabo est un village, situé en plein cœur des Vosges mosellanes, entre Sarrebourg, Phalsbourg et Saverne. Le vaste territoire de la commune s’étend sur le versant ouest du massif vosgien, dans sa partie gréseuse. Ce grès du Buntsandstein, âgé d’environ 240 à 250 millions d’années, constitue un élément marquant du milieu : il se décline dans des reliefs ruiniformes, tout à fait classiques du modelé en structure gréseuse en de multiples endroits de la commune, comme au lieu-dit des rochers des Corbeaux. Les espèces végétales sont bien adaptées au substrat gréseux qui confère un haut degré d’acidité aux sols : les épineux ou les fougères couvrent une importante partie du ban communal.
L’emblème de la localité, le rocher de Dabo, culmine à 647 mètres, au droit d’un sommet de grès. Il doit son élévation à un grès davantage induré par la présence d’éléments détritiques du type galets : l’érosion différentielle n’a donc pas réussi à venir aussi facilement à bout de ce grès plus résistant (voir Poudingue). Le relief contraint les vents humides d’ouest à abandonner un surplus de précipitations sur ces contreforts vosgiens par rapport au plateau lorrain : il pleut en moyenne plus de 1000 millimètres de précipitations à Dabo alors que la lame d’eau précipitée dépasse légèrement 800 millimètres à Sarrebourg et 740 à Metz.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels vestigis testifiquen de la preséncia umana dempuèi l'edat de pèira, de contunh de las Cèltas, de las Triboques, de las Romains de contunh de las Francs.
Des vestiges attestent de la présence humaine dès l’âge de pierre, puis des Celtes, des Triboques, des Romains puis des Francs.


text:
930
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 930 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Incursions novèlas menadas per lei Bizantins en Anatolia Orientala ambé doas armadas. La premiera se dirigiguèt vèrs Samosate mai foguèt desfacha. En revènge, la segonda comencèt lo sètge de Teodosiopòlis qu'èra la capitala d'un emirat locau. Lei temptativas aràbias per desblocar la vila mau capitèron.


text:
Fòr
Un fòr [fɔr] (deth latin forum, plaça publica on s'amassava eth tribunau) qu'ei un ensemble de leis locaus acordadas en privilègi a cèrtas regions o vilas: Fòr de Morlans; Fòr d'Auloron...
Ath plurau eth mot que designa er ensemble deras costumas, privilègis o libertats d'un país particular: Fòrs de Bearn.
En Espanha, eras províncias deth País Basco (era Hauta Navarra dab) que gaudivan cadua d'un fòr, era defensa deths quaus esté ua deras encausas deras guèrras carlistas (cf. illustracions). En dia de uei enqüèra, er estatut d'autonomia de Navarra (nom oficiau: Comunitat forau de Navarra) qu'ei basat sus er ancian fòr deth Reiaume de Navarra.


text:
Enric Molin
Enric Molin (Complibat, 10 d'octobre de 1896- Complibat, 29 de genièr de 1981), foguèt un autor occitan de Roèrgue. Amb l'escrivana Calelhon èra estat membre fondador del Grelh Roergàs en 1921; venguèt majoral del Felibritge en 1949.
Somari
La vida d'Enric Molin[modificar | modificar la font]
Nascut en Roergue dins una familha de païsans, s'apassionèt tre l'enfança per la literatura, e foguèt un escolan brilhant. Coma mantes autres foguèt mobilizat en 1915 per participar a la Primièira Guèrra e i foguèt nafrat en 1916. Foguèt reformat en seguida de sas divèrsas nafras (subretot i perdèt un uèlh). Dins aquel periòde de lucha venguèt amic amb Eugèni Seguret. En 1917 venguèt regent a Vilafranca de Roergue e contunhèt d'exercir dins fòrça localitats del campèstre fins a la retirada. Foguèt durant l'inauguracion d'un monument a l'abat Justin Besson que rescontrèt Antonin Perbòsc que lo deviá influenciar e dirigir dins lo militantisme occitan. En 1921, quand aviá sonque 25 ans, foguèt amb son amic Eugèni Seguret un dels membres fondadors del Grelh Roergàs e d'aquí a la siá mòrt, quitèt pas jamai d'escriure.
Foguèt premiat de l’Acadèmia dels Jòcs Florals (mèstre en Jòcs Florals) abans de ne venir membre puèi. Foguèt tanben vicepresident de l’Escòla Occitana e Majoral del Felibritge demest fòrça autras activitats qu'èra tanben un òme d'accion.
Se pòt dire d'el qu'es un dels prosadors màgers de lenga d'òc del sègle XX, amb aicesta aisidesa naturala e espontanèa del amai d'al terrador eissida mas tot parièr fòrça mestrejada e trabalhada, e que ne quitèt pas jamai de voler melhorar, a tengut. Una favèla naturala que pauques e pauquis e paucs an!!!
Es tanben l'autor d'unas pèças de teatre de plan bona qualitat que se n'ameritarián d'èsser jogadas mai sovent que non pas ne foguèron.
Devèrs la fin de sa vida, se ne tenguèt de trobadas d'unas òbras poeticas de tria, el lo d'en primièr primieràs que tot prosador. Foguèt prepausat, per la qualitat de sa produccion, al Prèmi Nobel de Literatura en 1980 mas foguèt pas causit.
Son filh, Carles Molin, que seguiguèt la dralha occitana del paire, venguèt celèbre gràcias a la creacion dels personatges de Catinou e Jacouti / Catinon e Jacotin (1944).
Lo nom d'Enric Molin foguèt prepausat al Prèmi Nobèl de Literatura de 1980.
L'òbra d'Enric Molin[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Bibliografia indicativa cronologica de sas òbras[modificar | modificar la font]
- La Solenca (La Soulenco), comedia dramatica, 1926
- Al cant de l'alauseta, roman, 1928
- Rajòls d’antan, roman, 1930
- Mas espingadas, racontes, 1933
- Joan de Morlhon, drama istoric de 3 actes en vèrs, 1938
- Al bufal del cor, poèma, 1941
- Teatre escolar, 12 pèças per dròlles, 1942
- Lo Catet de Rascal, comedia d' 1 acte en pròsa, 1942
- Lo Còp de la Lèbre, comedia d' 1 acte en pròsa, 1944
- Bistanflèra! (o la politica al vilatge), roman, 1945
- ... E la barta floriguèt, roman, 1948
- En tutant lo grelh, istòria del Grelh Roergàs, 1965
- Grela d’abrial, roman, 1966
- Teatre paisan, libre I, 1968
- Rambalhs de bòria, roman, 1969
- Kathleen, roman, 1970
- Teatre paisan, libre II, 1970
- Teatre paisan, libre III, 1972
- Bortomieu o lo torn del Roergue, roman, 1972
- A travèrs camps, poèmas de tot biais, 1973
- Al vent dels puèges, poèmas, 1974
- Complibat, monografia de " ma comuna ", 1977
- Legendas.20 legendas del Roergue, 1977
- A ma Treson, garba de sonets, 1978


text:
Narbonés (sosdialècte)
Lo narbonés es un sosdialècte lengadocian, considerat per Alibèrt coma de lengadocian meridional. S'espandís a l'entorn de Narbona, dins una part de Menerbés e de las Corbièiras, a quicòm pròche dins un triangle Felinas de Menerbés/Fitor/embocadura d'Aude. Plan segur, coma totis los parlars, son utilizacion es en casuda liura al profièit del lengadocian estandard dedins los mitans occitanistas. Coma endacòm mai, las personas qu'a l'ora d'ara coneisson los parlars locals d'un biais natural son lo monde nascut dins las annadas 1930. La sola operacion de collectatge de paraula dels "locutors naturals" (pr'aquò solament escrit) dins Aude es l'operacion "Vilatge al país" menada per dequnis cap-lòcs de canton.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Aquesta varietat se compòrta globalament coma lo lengadocian meridional dins lo cas de l'evolucion del grop -CT- latin que resulta generalament en -it contra -ch a l'èst (pr'aquò existisson d'excepcions coma agachar o chauchàs. Per exemple : nuèit, fait, cuèit s'opausan a nuèch/nuòch, fach, cuèch/cuòch dels parlars del lengadocian central, oriental e septentrional.
Lo parlar narbonés a pasmens de caracteristicas originalas que foguèron pro pauc estudiadas.
Fonetica[modificar | modificar la font]
-La prononciacion [ø̞] de -u- i es generala. Ex: la luna s'i pronóncia [la'lø̞no].
-Lo sufix -ariá fa [a'rjɛ]. (prononciacion que se tròba pr'aquò entrò a Carcassona) -Coma en besierenc uèi i es vengut vuèi [bɛj].
-Una caracteristica mai d'aqueste parlar, coma dins d'autras varietats mai que mai litoralas lengadocianas, es la possiblitat de conservacion del son [ɔ] atòn (de costuma impossibla en lengadocian). Ex: un cròc > un croquet [kro'ket], en narbonés contra [kru'ket] dins d'autres parlars, "fonteta" [fonteto] e non, [funteto], ortet [ortet] e non [urtet], tronada [tronado] e pas [trunado]
-La prononciacion de la -m finala dins los substantius se fa generalament en [n] manca a Leucata (coma dins fum prononciat [fø̞n]), contràriament al carcassés e al lengadocian meridional que presenta [m]. Ex: a fum! [a 'fø̞n] (narb.) / [a 'fym] (carc.)
-Lo grop iss se pronóncia [js] e non pas [jʃ] contràriament als parlars interiors (manca dins lo sud de l'airal). ex : daissa-bòt [dajso'bɔt] (narb.) / [dajʃɔ'bɔt] (carc.)
Morfologia[modificar | modificar la font]
-L'article definit masculin i es lo e los coma a l'èst e s'opausa doncas al carcassés e al lengadocian meridional que presenta le/les a partir de Lesinhan vèrs l'oèst.
- (Tu) cantes, parles [es] contra -as [os] a l'oèst (a partir de Carcassona).
-Lo sufix feminin -ièira i es generalament triftongat, al contra de -ièra a partir de Lesinhan cap a l'oèst e dins las Corbièras. Ex: la prumièira [prœ'mjɛjro] a Narbona mas [prœ'mjɛro] a Lesinhan.
Aqueles primièrs traits caracterizan d'acostumada las varietats lengadocianas orientalas, e fan del narbonés, encara que siá abitualament restacat al grop meridional, un sosdialècte de transicion vèrs l'èst.
Manifèsta d'unas particularitats de conjugason:
- elis/elas cantan, sentisson, meton que fan [un] contràriament el besierenc que ditz [u].
- L'emplec, fòra dins lo nòrd del parlar (menerbés èst), del son [ts] dins la conjugason. Ex: Qué disètz? [kedi'zɛts].
- Lo sufix "-ís" prononciat coma "-itz" es generalizat, emai dins de cases contraris a l'etimologia, probablament per analogia amb ditz. Aital bastís o florís s'i pronóncian [basˈtits] e [fluˈɾits].
- Emplèc del sufix "-igu" contra -isqu- cap a l'oèst: "Cal que florigue", floriguèt
- La conjugason del vèrb èsser es bastida mai que mai sus siá. La primièra persona del present i es siáu [ˈsjɔw] (pasmens amb doas franjas de [ˈsɛj]) mentrer qu'es siái en montpelhierenc ([ˈsjɛj] en montpelhierenc central e [ˈsjɔj] en occidental), e [ˈsɔj] en besierenc). Lo paradigma d'aqueste vèrb al present es lo seguent: (ieu) siáu [sjɔw], (tu) siás [sjɔs], (el/ela) es, nosautris/nosautras siám [sjɔn], vosautris/vosautras siátz [sjɔts], elis/elas son [sun].
Atal meteis pel preterit siaguèri [sjɔ'gɛri].
siaguèt es prononciat [sjo'gɛt].
Lexic[modificar | modificar la font]
- Enfin d'unas particularitats de lexic e de formas originalas :
carbassa per cogorda, caveta per botelha, cantina, galinat per pol, gal, can per gos, manhac (tèrme afectiu) /...
-Quauques plurals masculins en -is (pronoms, advèrbis, adjectius). Ex: quauquis còps, autris còps, los gròssis proprietaris, vòstris gosses Aqueste plural caracteriza puslèu lo grop leng. meridional.
- contraccion de ambe lo e ambe los en ambe'l ambe'ls que se pòdon realizar [a'bel/am'bel/a'mel/a'bes/am'bes/a'mes] o ben [a'bal/am'bal/a'mal/a'bas/am'bas/a'mas] ex: "siás vengut ambe'l costume del dimenge!" [sjɔj ben'gœt am'bel kus'tœme dal di'mendʒe]
- prononciacion [dal] e [das] de del e dels
-localament (proximitat ambe lo catalan) ant per ont ex: "ant vas, d'ant venes?" formula per se saludar.
- contraccion de cap a en "capa" ['kapɔ] ['kɔpɔ] ex: capa'l cèrç
- dequnis, dequnas ("dequinis/as" en respectant la nòrma) al sens de d'unes, d'unas (fr. certains, certaines ou quelques uns, quelques unes). ex: dequnis còps m'embaranes! [de'kœnis'kɔts]. Cal notar qu'aquesta variacion se pòt ausir dins totis los Pireneus lengadocians mas es pas relevada dins cap de diccionari. Se trapa dins la parabòla de l'enfant prodig de Quergut (parlar donasanenc) de l'atlàs lingüistic lengadocian per exemple.
-Localament (Corbièiras) fèrme per plan de, fòrça (advèrbi de quantitat) ex: n'i a fèrme d'angleses. Cal remarcar qu'aquela isoglòssa lexicala al sud de lengadòc entre "plan de" (oèst) e "fòrça" (èst) seguís a a pauc près lo flume Aude dins la plana entremièg los países narbonés e besieirencs, Coma la que separa "fait" de "fach".
La transicion entre los parlars narbonés e carcassés es plan fosca. Lo parlar de Lesinhan pòt èsser tengut coma lo parlar intermediari entre aqueles dos. Se pòt remarcar que dins las Corbièiras al tèrme de Lesinhan la coabitacion dels articles masc. "le" e "lo" se manifèsta d'un biais original per l'utilisacion de "lo" coma demonstratiu a costat de l'emplec de "le" coma article definit masc. normal. ex : "Le fraire de Joana es lo qu'a la casqueta roja"
Nòstre paire[modificar | modificar la font]
« Nòstre paire, qu'ètz al cèl, que vòstre nom siá santificat, que vengue vòstre reinatge, que vòstre voler se face al cèl amai en terra, donatz-nos vuèi lo pan de las jornadas, perdonatz-nos nòstras ofensas coma las perdonam a los que nos an ofensats, ne nos laissètz pas abauchar en tentacion, mas preservatz-nos de mala mòrt. Atal siágue. »


text:
Sainghin-en-Mélantois
Sainghin-en-Mélantois es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del nom de Sainghin a levat en un document datat del 5 d'agost de 977. Lo primièr senhor de Sainghin conegut es Rogier de Sengin e lo sieu sojorn féodale se trobava al centre del bòsc.
La première mention du nom de Sainghin est relevé dans un document daté du 5 août 977. Le premier seigneur de Sainghin connu est Rogier de Sengin et sa demeure féodale se trouvait au centre du bois.


text:
Alhambra
Alhambra (arabi: الْحَمْرَاء, transliterat al-Ḥamrā; literalament "lo roge"), que sa forma completa es Calat Alhambra (arabi:الْقَلْعَةُ ٱلْحَمْرَاءُ, al-Qal‘at al-Ḥamrā’, "la fortalesa roja"), es un palatz e una fortalesa situat a Granada, Andalosia, Espanha. Foguèt bastit cap a la mitat del sègle XIV pels dirigents moros de l'Emirat de Granada en al Andalús, e ocupa lo suc d'Assabica al limit sud-èst de la ciutat de Granada.
Lo palatz moresc d'Alhambra foguèt bastit per lo darrièr emir musulman d'Espanha, qu'aperteniá a la Dinastia Nasrida. Après la Reconquista pels Reis Catolics en 1492, d'unas parts foguèron utilizadas pels crestians. Lo Palatz de Carles V, bastit per Carles Quint en 1527, foguèt inserit al dintre de las fortificacions nasridas de l'Alhambra. Après d'èsser tombat dins l'oblit per de sègles, Alhambra foguèt tornarmai "descobèrt" al sègle XIX per d'erudits europèus e de viatjaires, e comencèt d'èsser adobat. Es a l'ora d'ara una de las atraccions toristicas majoras d'Espanha, e lo pus bèl exemple d'arquitectura islamica del país. Alhambra es un site del Patrimòni Mondial de l'Umanitat, e inspirèt fòrças istòrias e cançons.
Los poètas moros lo describián coma "una pèrla al mitan d'esmeraudas," en alusion a la color dels edificis e dels bòsques a l'entorn d'eles. Lo palatz foguèt concebut en foncion del site montanhós e maitas formas de tecnologias foguèron utilizadas. Lo parc (Alameda de la Alhambra), qu'en estiu es cobèrt de flors salvatges e d'èrba, foguèt plantat pels moros amb ròsas, iranjas e mirtas; pasmens una de sas caracteristicas es lo bòsc espés d'olms angleses pòrtat per Arthur Wellesley, duc de Wellington, en 1812.
Malgrat un long periòde de negligéncia, amb de còps que i a d'episòdis de vandalisme e de restauracions inapropriadas qu'endurèt Alhambra , demòra un exemple atipic de l'art musulman dins son periòde final europèu, relativament influenciat per l'arquitectura bizantina que se trapa tanben dins la mosqueta de Còrdoa. La majoritat dels palais bastits son qüadrangulars en plan, amb totes los membres dobèrts sus un pati; la totalitat atenguèt sa talha actuala simplament per l'addicion graduala de qüadrangles nòus, dessenhat sul meteis principi, e mai que possedissent de dimensions variadissas , e religat los uns als autres per de passatges o membres pichons. Alhambra foguèt estendut pels diferents dirigents musulmans que i demorèron. Pasmens cada seccion nòva que foguèt aponduda seguiguèt lo tèma del "paradís sus tèrra". Arcadas de colomnas, fonts d'aiga rajanta, e bacins miralhant èran utilizats dins una tòca estetica e foncionala. Dins cada cas, l'exterior èra daissat austèr e sens ondradura. Solelh e vent i dintravan liurament. Blau, roge e jaune daurat, foguèron las colors pus emplegadas, puèi destenchuradas amb lo temps.
La decoracion consistís, en motius de fulhatge, inscripcions aràbias, e motius geometrics trabalhats en arabesques. Los cairèls pintats son largament utilizats per cobrir las parets. Lo palatz es dessenhat dins l'estil Mudejar, que la caracteristica es la reinterpretacion d'elements europèus dins de formas islamicas, e que foguèt largament popular pendent la Reconquista.