text:
Aué en Meddia Aranés parlam der inici dera sason de caça deth isard, eth cèrvi femelha e eth dam. Tanben mos apropam ara actualitat des empreses deth grop Neoelectra afectades per ...
Aran, meddia aranés 01/09/2014
En Meddia aranés d'aué era reposicion d'ua tertúlia ath torn des refugis dera Val d'Aran.
Al Meddia Aranés d'avui la reposició d'una tertúlia sobre els refugis de la Vall ...
Aran, meddia aranés 29/08/2014
Aué en Meddia Aranés, eth darrèr dia des inscripcions tara XVIII Corsa e Caminada des 15 Pòbles. Explicam qu'eth CB Vielha enguan no presente equip senior a competicion e qu'eth ...
Aran, meddia aranés 28/08/2014
Eth Meddia Aranés d'aué informe de desparières òbres de caracter estrategic tar Ajuntament de Vielha e repasse era cartelèra de cine.
El Meddia Aranés d'avui informa de ...
Aran, meddia aranés 27/08/2014
En programa d'aué eth detalh der apraiament deth relòtge deth campanau dera glèisa de Vilac, deth viatge tà Barcelona damb era ANC dera Val d'Aran er Onze de seteme, e dera prumèra ...
Aran, meddia aranés 26/08/2014
Eth Meddia Aranés d'aué repasse quauques òbres der Ajuntament de Les, e eth calendari d'actuacions e gravacions deth grop Sarabat d'Aran. Rebrembam, tanben, es hèires deth ...
Aran, meddia aranés 25/08/2014
En Meddia Aranés d'aué reposicion d'ua tertúlia que dejà vos aufrirem en tot hestejar-se eth 50au aniversari dera creacion deth còs de Pompièrs en Vielha damb quauqui des sòns ...
Aran, meddia aranés 22/08/2014
Aué en Aran Espòrts era presason dera UEBossòst damb era victòria en XXV Memoriau Manuel Huguet. Parlam des activitats deth Palai de Gèu e des nauetats deth Val d'Aran Mountain ...
Aran, meddia aranés 21/08/2014
Salardú serà er escenari era pròxima setmana deth 1èr Country Rock Festival. Vo'n aufrim eth detalh damb eth sòn organizador, Victor "Lolo" Rodriguez. Eth programa ...
Aran, meddia aranés 20/08/2014
Eth Meddia aranés d'aué repasse era ocupacion otalèra en agost, es activitats de dinamizacion turistica deth Conselh,e er hestejament deth dusau aniversari dera activitat ...
Aran, meddia aranés 19/08/2014
Eth Meddia Aranés d'aué informe dera darrèra amassada des bailes des poblacions ath can dera N230, e dera darrèra conferéncia organizada der Ajuntament de Vielha ath torn der ...
Aran, meddia aranés 18/08/2014
Aué en Aran Espòrts valoracion dera II UltraTrail Val d'Aran, Futbòl Sala e Patinatge Artistic sus gèu. Tanben parlam de musica e dera actuacion ena Hèsta de Vilamòs deth grop ...
Aran, meddia aranés 14/08/2014
En programa d'aué eth detalh deth programa d'hèstes de Bossòst e eth repàs dera cartelèra de cine
Al programa d'avui el detall del programa de festes de Bossòst i el repàs a la ...
Aran, meddia aranés 13/08/2014
Eth programa d'aué tracte ahèrs restacadi ar Ajuntament de Vielha, eth projècte de milhora dera Artiga de Lin, e eth d'un libre d'arbes e vegetacion remercable.
El programa ...
Aran, meddia aranés 12/08/2014
Eth Meddia Aranés d'aué informe d'ues colònies de natura e inglés, des òbres d'Endesa ena subestacion de Vaquèira, deth nau parcatge de Bagergue e dera exposicion sus eth ...
Aran, meddia aranés 11/08/2014
Eth Meddia Aranés d'aué reposicion d'ua tertúlia damb Pepita Campá tà compartir es sòns memòries e viuences dera Val d'Aran de d'auti tempsi.
Al Meddia Aranés d'avui ...
Aran, meddia aranés 08/08/2014
En Aran Espòrts d'aué era valoracion dera I Naut Aran 2000 de BTT, dera II aua edicion de Era Nocturna de Vielha e eth detalh dera II Ultra Trail Val d'Aran.
Al Aran Espòrts d'avui ...
Aran, meddia aranés 07/08/2014
En Meddia Aranés aué repassam ahèrs tanhenti ar Ajuntament de Bossòst, tèmes restacadi ath Departament de Medi Ambient deth Conselh , era activitat de Bibliopiscina en Vielha e ...
Aran, meddia aranés 06/08/2014
En programa d'aué informam dera dubertura d'expedient de barrament d'un des dus campings deth municipi de Vielha, dera aucupacion otalèra en juriòl, des activitats der hilat ...
Aran, meddia aranés 05/08/2014
Eth Meddia Aranés d'aué repasse es ahèrs tractadi en darrèr Plen der Ajuntament de Vielha, es debatudi ena darrèra Comission d'Urbanisme, eth Romanic Musicau d'aguest estiu e ...
Aran, meddia aranés 04/08/2014
En Meddia Aranés d'aué era reposicion d'ua tertúlia sus era darrèra "Corsa dera Hemna" damb quauquns des organizadors e participaires.
Al Meddia Aranés d'avui la ...
Aran, meddia aranés 01/08/2014
Aué en Meddia Aranés es detalhs dera II Era Nocturna, era cursa atletica qu'organize eth CAVA en Vielha e dera I BTT Nautaran2000 corsa qu'organize eth CCiclista VA. Tanben ...
Aran, meddia aranés 31/07/2014
Eth Meddia Aranés d'aué informe dera demana des alcaldes de Les e Bossòst ara Subdelegacion deth Govern tà coordinar es contròls ena N230, dera Mòstra de cine der Ecomuseu des ...
Aran, meddia aranés 30/07/2014
Aué en Meddia aranés eth detalh dera amassada dera Comission Mixta de traspassi Generalitat-Conselh Generau e dera 21au edicion dera Cursa "Aran per sa lengua".
...
Aran, meddia aranés 29/07/2014
Eth Meddia Aranés d'aué informe d'ua mocion deth PSC sus era Acadèmia dera Lengua Occitana-Aranés en Aran e sus era contaminacion des estanhs e arrius aranesi.
El Meddia ...
Aran, meddia aranés 28/07/2014


c: text/html

text:
Franz Xaver Wolfgang Mozart
Franz Xaver Wolfgang Mozart (Viena, lo 26 de julhet de 1791 - Kartlsbad, uèi Karlovy Vary en Boèmia, lo 29 de julhet de 1844) que ho un compositor de la debuta de l'èra romantica, pianista e cap d'orquètre austriac, hilh deu famós compositor Wolfgang Amadeus Mozart. Que conegó chic de temps lo son pair qui's morí quan èra enqüèra pas sonque un chin.
Qu'arrecebó ua excellenta educacion musicau auprès deus famós compositors Antonio Salieri e Johann Nepomuk Hummel mes, a maugrat de la soa carrièra seriosa de musician, que viscó tota la soa vita dab lo pes de la fama deu son pair.
Que ho un deus 50 compositors qui contribuin a las 50 variacions suber un tema de Diabelli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Notre-Dame-de-Vaulx
Notre-Dame-de-Vaulx en arpitan (Notre-Dame-de-Vaulx en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de La nòstra-Madama-de-Vaulx a situat a una trentena de quilomètres al sud de Grenòble.
La commune de Notre-Dame-de-Vaulx est située à une trentaine de kilomètres au sud de Grenoble.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans lo decrèt del 1er Modèl:En febrièr 2001 la municipalitat se trucava La nòstra-Madama-de-Val.
Avant le décret du Modèl:1er février 2001 la commune s'appelait Notre-Dame-de-Vaux.


text:
Region Nòrd (Brasil)
La Region Nòrd de Brasil (en portugués, Região Norte) es la mai granda region geografica del país, en superfícia totala. Es formada per 7 estats: Acre, Amapá, Amazonas, Pará, Rondônia, Roraima, Tocantins.
La Região Norte (Region Nòrd) es pas una subdivision politica o administrativa del territòri de Brasil; solament es una subdivision amb fins d'estatistica e estudis geografics e economics.
Geografia[modificar | modificar la font]
Amb una superfícia de 3 659 637,9 km², que reven a 42,27% del territòri brasilièr, es la region brasilièra mai granda. En aquela region se localizan los dos estats pus vastes de Brasil, que son Amazonas e Pará, e tanben las tres municipalitats brasilièras pus grandas: Altamira, Barcelos e São Gabriel da Cachoeira. Cadun d'aqueles tres possedís mai de 100 000 km² de superfícia, una estenduda superiora dins aperaquí 105 estats del mond.
Los rius principals de la region son Amazonas, Tocantins, Xingu, Madeira e Negro.
La vegetacion principala de la region es la selva eqüatoriala (tanben coneguda coma « selva amazoniana »).
La region limita al sud amb los estats de Mato Grosso e Goiás, amb Bolívia a l'èst, Maranhão, Piauí e Bahia a l'oèst, e amb Peró, Colómbia, Veneçuèla, Surinam, Guyana e la Guaiana Francesa al nòrd.
La region nòrd es la pus vasta de las regions brasilièras. Es tanben la region mens poblada e qu'a lo mens d'abitants per quilomètre carrat.
Lo relèu de la Region Nòrd es constituit per tres grandas unitats:
- Planas e tèrras bassas amazonicas
- Altiplan de Guaiana
- Altiplan central
Predominan la selva densa e eterogenèa, lo clima caud e umid e los rius vastes que travèrsan de tèrras d'una altitud generalament pauc anautita.
Economia[modificar | modificar la font]
Las principalas activitats economicas de la region son las minas (principalament de fèrre, alumini e manganès), l'industria (principalament a Manaus e en l'estat de Pará), l'extraccion vegetala (fusta, cauchó, castanha d'Amazonia) e la produccion d'energia idroelectrica (al barratge de Tucuruí, en lo riu Tocantins, Pará).
- Extraccion Vegetal
Aquela activitat, que foguèt ja la principala de la Region Nòrd, a perdut importància economica en los darrièrs ans. Actualament la fusta es lo principal produch d'extraccion de la region; la siá produccion se concentra dins los estats de Pará, Amazonas e Rondônia. Lo cauchó representa pas mai la basa economica de la region, coma foguèt en lo sègle XX, malgrat que se produsís encara dins los estats de l'Amazonas, Acre e Rondônia. Coma consequéncia de l'avançada dels airals destinats a l'activitat agropecuaria, s'es vengut una granda reduccion dels airals cobèrts pels arbres del cauchó.
- Extraccion Animal
L'extraccion animal, representada per la caça e pesca, se practica tanben a la region. Amb una fauna extrèmament rica, la region ofrís una granda varietat de peisses - destacan lo tucunaré, lo tambaquí e lo pirarucú. Aital coma tortugas e una granda varietat d'autras espècias. Lo produch d'aquela activitat, generalament, ajuda a completar l'alimentacion dels abitants del Nòrd, compausada per arròs, carabassa, mongetas, milhòc, bananas, etc.
- Extraccion Mineral
L'extraccion mineral se basa en la recèrca e extraccion de mineralas metallicas, coma l'aur a la Sèrra Pelada, diamants, alumini, estanh e fèrre en grand escalièr a la Sèrra dos Carajás. Lo manganès e lo niquèl se tròban a l'oèst de Pará, del temps qu'a la Serra do Navio, dins l'estat d'Amapá, i a de minas de baucita e manganès. S'extrai petròli e gas natural del camp d'Urucum, dins l'estat d'Amazonas, qu'es lo tresen productor de petròli pus grand de Brasil. Al districte de Bom Futuro, a Ariquemes (Rondônia), se tròba la mina de cassiterita a cèl dobèrt mai grand del mond. A Espigão d'Oeste, tanben dins l'estat de Rondônia, i a una mina de diamants proprietat dels indigènas d'etnia Cinta Larga.


text:
Bactèri
Los bactèris son d'organismes vius unicellulars procariòtas, caracterizats per una abséncia de nuclèu e d'organets. La màger part dels bactèris possedisson una paret cellulara constituada de peptidoglicans. Los bactèris mesuran qualques micromètres de long e pòdon presentar diferentas formas: de formas esfericas (còcas), de formas alongadas o en barròts (bacils), de formas mai o mens en espirala. L’estudi dels bactèris es la bacteriologia, una branca de la microbiologia.
Los bactèris son presents dins totes los tipes de biotòps encontrats sus Tèrra. Pòdon èsser isolats dins lo sòl, las aigas doças, marinas o saumastras, l’aire, las prigondors oceanicas, la rusca terrèstra, sus la pèl e dins l’intestin dels animals. I a quaranta milions de cellulas bacterianas dins un grama de sòl e un milion de cellulas bacterianas dins un millilitre d’aiga doça. I auriá en tot 5 × 1030 bactèris dins lo monde[1]. Pasmens, un grand nombre d'aqueles bactèris son pas encara caracterizats perque son pas cultivables en laboratòri[2]. Los bactèris an una importància considerabla dins los cicles biogeoquimics coma lo cicle del carbòni e la fixacion de l’azòt de l’atmosfèra.
En çò de l'òme, s'es calculat que 1012 bactèris colonizan la pèl, 1010 bactèris colonizan la boca e 1014 bactèris demòran dins l'intestin, çò que fa que i a detz còps mai de cellulas bacterianas que de cellulas umanas dins lo còs uman[3]. La màger part d'aqueles bactèris son inofensius o benefics per l’organisme. Existisson pasmens d'espècias patogènas nombrosas que son a l'origina de fòrça malautiás infecciosas coma lo colèra, la sifilis, la pèsta, lo carbon, la tuberculòsi. De bactèris pòdon provocar de trebols respiratòris o intestinals e d’autres pòdon èsser responsables de l’infeccion d'una nafradura. Las infeccions bacterianas se pòdon tractar mercé als antibiotics que mai que mai enebisson una de sas foncions vitalas (per exemple la penicillina blòca la sintèsi de la paret cellulara).
Los bactèris tanben son utils per l’òme dins los procèsses de tractament de las aigas usadas, dins l’agroalimentari per la fabricacion de iaorts o de formatge e dins la produccion industriala de nombroses compausats quimics.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los bactèris son microscopics, e son visibles pas qu'amb un microscòpi. Antoine van Leeuwenhoek foguèt lo primièr a observar de bactèris, mercé a un microscòpi de sa fabricacion, en 1668.
Lo mot de bactèri apareis pel primièr còp amb lo microbiologista alemand Christian Gottfried Ehrenberg en 1828. Aquel mot derivat del grèc Baktήpιov (bakterion) significa «bastonet».
Al sègle XIX, los trabalhs de Louis Pasteur revolucionèron la bacteriologia. Demostrèt en 1859 que los procèsses de fermentacion son causats per de microorganismes e qu'aquela creissença se deviá pas a la generacion espontanèa. Demostrèt tanben lo ròtle dels microorganismes coma agents infeccioses. Pasteur concebèt tanben de mitans de cultura, de procèsses de destruccion dels microorganismes coma l’autoclava e la pasteurizacion.
Lo mètge alemand Robert Koch e los seus collaboradors metèron al punt las tecnicas de cultura dels bactèris sus mitan solid. Robert Koch es un dels precursors de la microbiologia medicala, trabalhèt sul colèra, la malautiá del carbon (antrax) e la tuberculòsi. Demostrèt clarament qu’un bactèri pòt èsser l’agent responsable d’una malautiá infecciosa e prepausèt una seria de postulats (los postulats de Koch) per confirmar lo ròtle etiologic d’un microorganisme dins una malautiá. Obtenguèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1905.
Los microbiologistas Martinus Beijerinck e Sergei Vinogradskii inicièron los primièrs trabalhs de microbiologia de l’environament e d’ecologia microbiana en estudiant las comunautats microbianas del sòl e de l’aiga e las relacions entre aqueles microorganismes.
Se los bactèris èran coneguts al sègle XIX, existissiá pas encara de tractament antibacterian. En 1909, Paul Ehrlich metèt al punt un tractament contra la sifilis abans l’utilizacion de la penicillina en terapeutica, suggerida per Ernest Duchesne en 1897 e estudiada per Alexander Fleming en 1929.
En 1977, Carl Woese, mercé als seus trabalhs de filogenia moleculara, devesiguèt los procariòtas en dos grops : los Bactèris e los Archaea[4].
Estructura[modificar | modificar la font]
- A : pilli
- B : ribosòmas
- C : capsula
- D : paret cellulara
- E : flagèls
- F : citoplasma
- G : vacuòlas (substància de resèrva)
- H : plasmidi
- I : acid nucleïc
- J : membrana plasmica
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los bactèris an una reproduccion asexuada. Una cellula bacteriana se dividís dins un procès de division binària. Durant aquel procès, una cellula maire se dividís en doas cellulas filhas en formar una paret cellulara transversala e donant naissença a dos individús geneticament identics. Pasmens un bactèri pòt tanben subir de variacions geneticas mercé a d'eveniments de recombinason coma las mutacions (cambis aleatòris del material genetic), transformacion (lo transferiment d'ADN liure de proteïnas d'una cellula bacteriana que se troba en solucion cap a una autra), transduccion (lo transferiment d'ADN viral, bacterian o dels dos amassa al mejan de bacteriofags e conjugason bacteriana) Lo transferiment d'ADN entre dos bactèris utiliza una estructura proteïca especiala nomenada pilus sexual. Aqueles bactèris qu'an aquesidas un ADN nòu pòdon alavetz se devesir e o transmetre a lor progènia. Fòrça bactèris contenon un ADN extracromosomic circular, nomenat plasmidi, e qu'es d'extrèma importància per la biologia moleculara e tanben per l'aparicion de resisténcias als antibiotics.
En condicions favorablas, los bactèris se pòdon multiplicar en formant d'agregats visibles a l'uèlh nus, coma dins lo cas de las biopelliculas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Whitman W, Coleman D, Wiebe W (1998). "Prokaryotes: the unseen majority". Proc Natl Acad Sci U S A 95 (12): 6578 – 83.
- ↑ Rappé M, Giovannoni S. (2003) "The uncultured microbial majority". Annu Rev Microbiol 57: 369 – 94.
- ↑ Textbook of Bacteriology : Flòra bacteriana de l’òme
- ↑ Woese C, Kandler O, Wheelis M (1990). "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya". Proc Natl Acad Sci U S A 87
Bibliografia[modificar | modificar la font]
G. J. Tortora, B. R. Funke, C. L. Case e L. Martin (2012). Edicions ERPI (2a edicion): Introduction à la microbiologie (en francés).
M. Archambaud, D. Clavé, J. Grosjean e C. Pasquier (2011). Edicions De Boeck (2a edicion): Bactériologie et Virologie Pratique (en francés).
M. T. Madigan e J. M. Martinko (2007). Edicions Pearson (11a edicion): Brock, Biologie des micro-organismes (en francés).


text:
Larresoro
Larressore
Larresoro en basco o Larressore en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei larresoroar.
Las comunas tòcatocantas que son Ustàrits au nòrd, Haltsu e Jatsu au nòrd-èst, Cambon a l'èst e Espeleta e Itsasu au sud. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- La comuna qu'apartien a l'AOC pebròt d'Espeleta.
- Fabrica de makilas, bastons tradicionaus bascos, peu Talhèr Aincart-Bergara.
- La conserveria artesanau basca BiPia qu'elabora lo pebròt d'Espeleta en saussas condimentairas, en purés, cremas, o sancèrs au vinagre.
- L'idromeleria artesanau Kikino Ilargian que produtz bevendas a basa de mèu: vins de mèu e idromèus.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
Ostau basco, façada en bricas.
-
-
-
-
-
-
-


text:
535
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 535 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Assassinat de l'anciana regenta Amalasonta qu'èra tanben l'aliada de l'Empèri Bizantin. Aquò entraïnèt una repòsta de l'emperaire Justinian que decidèt de mandar una armada en Itàlia per restablir un poder favorable a seis interès marcant lo començament de la Guèrra dei Gòts qu'anava devastar la peninsula. Dirigida per lo generau Belisari, aquel armada desbarquèt sensa dificultat e conquistèt Nàpols. Pauc desirós de combatre lei Romans e contestat au sen de son aristocracia, Teòdat organizèt ges de resisténcia eficaça.


text:
Corrent de l'Atlantic Nòrd
Lo Corrent de l'Atlantic Nòrd es un corrent oceanic poderós e caud que perlonga lo corrent del Golf al nòrd-èst. A l'oèst d'Irlanda se dessepara en dos. Una branca (lo Corrent de las Canàrias) va cap al sud alara que l'autre contunha cap al nòrd lo long de la còsta d'Euròpa de l'oèst ont a una influéncia considerabla en escalfar lo clima. D'autras brancas son lo Corrent d'Irminger e lo Corrent norvegian. Menat per la circulacion termoalina globala (THC), lo Corrent de l'Atlantic Nòrd es tanben sovent considerat coma una part del Corrent del Golf que el va pus a l'èst e al nòrd en partir de las còstas nòrd americanas a travers l'Atlantic e dins l'Ocean Artic.
Se sospecha que l'escalfament global pòsca aver un efièch significatiu sul corrent; vejatz Perturbacion del corrent del golf pels detalhs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- The North Atlantic Current. Elizabeth Rowe, Arthur J. Mariano, Edward H. Ryan, The Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies.


text:
Guèrra d'Independéncia d'Angòla
La Guèrra d'Independéncia d'Angòla foguèt un conflicte de la descolonizacion d'Africa que se debanèt de 1961 a 1975. Opausèt Portugal a unei guerilhas independentistas (MPLA, UNITA, FNLA, FLEC) sostengudas per de país africans o lo blòt sovietic. S'acabèt per la victòria deis independentistas e l'independéncia d'Angòla.
Lo conflicte foguèt entraïnat per la repression saunosa de doas manifestacions independentistas en 1960. Tre 1961, lo MPLA comencèt d'atacar lei fòrças portuguesas. Foguèt jonhat en 1962 per l'UNITA e per lo FNLA. Portugal refusèt de laissar l'independéncia a una colonia qu'aviá una importància gròssa per l'economia portuguesa en causa de sei ressorsas (petròli, diamant, coton, cafè, fusta...) e de sa populacion de colons. Una fòrça importanta foguèt donc mandada per protegir lei centres economics de la costat e la colonizacion foguèt accelerada ambé l'installacion de colons nombrós sus lo territòri. Pasmens, lei soudats portugués poguèron pas esquichar la guerilha qu'èra equipada d'armas modèrnas per lo blòt sovietic, especialament per luchar còntra l'aviacion. Aquò entraïnèt lo partiment dau país entre lei dos camps e aumentèt l'impopularitat de la guèrra au sen de la populacion portuguesa. Ansin, après la Revolucion Portuguesa de 1974, la guèrra coloniala foguèt rapidament abandonada e Angòla venguèt independent entraïnant lo començament de la Guèrra Civila d'Angòla fins a 2002 entre lei venceires.


text:
Bellegarde
El término Bellegarde puede referirse a:
Geografía[editar]
- Bellegarde, comuna francesa de Gard.
- Bellegarde, comuna francesa de Gers.
- Bellegarde, comuna francesa de Loiret.
- Bellegarde, comuna francesa de Tarn.
- Bellegarde, antigua comuna francesa de Tarn-et-Garonne, actualmente integrada en Vazerac.
- Bellegarde, nombre en francés de la comuna suiza de Jaun en el cantón de Friburgo.
Véase también[editar]
- Bellegarde-du-Razès, comuna francesa de Aude.
- Bellegarde-en-Diois, comuna francesa de la Drôme.
- Bellegarde-en-Forez, comuna francesa de la Loire.
- Bellegarde-en-Marche, comuna francesa de la Creuse.
- Bellegarde-Poussieu, comuna francesa de Isère.
- Bellegarde-Sainte-Marie, comuna francesa de la Haute-Garonne.
- Bellegarde-sur-Valserine, comuna francesa de Ain.
Personalidades[editar]
- Roger de Saint-Lary de Bellegarde, favorito de Enrique III.
- Roger de Bellegarde
- Jean Baptiste Morvan de Bellegarde, escritor francés del siglo XVII.
- Heinrich Johann de Bellegarde, general del siglo XVIII.


text:
Pòrt
- En marina, un pòrt es una cala amenatjada per aculir de barcas.
- En geografia, un pòrt es un passatge de montanha
Informatica[modificar | modificar la font]
En informatica, un pòrt a plusiorei significacions :
- un pòrt materiau es una prisa que permete de religar de periferics extèrnes a un ordinator.
- un pòrt logiciau es un systèma que permete ais ordinators de reçaupre ò de mandar d'informacions. S'anomena tanben pòrt la conversion d'un logiciau d'un sistèma operatiu a un autre.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Estent sa dobla significacion, lo toponim pòrt pòu far referéncia au relarg maritims :
- Lo Pòrt de Boc, comuna vesina de Marselha.
- Pòrt Sant Loís, comuna que s'atròva en Camarga
Mai pòu tanben es religat a la montanha, mai que mai dins lei Pirenèus :
- Lo Pòrt, comunas d'Arièja
- Lo Sompòrt, entre Bearn e Aragon.


text:
Quilomètre
Lo quilomètre (simbòl: km, amb k minuscula) es una unitat de longor dau Sistèma Internacionau, equivalenta a 1000 mètres.
Es lo multiple dau mètre que s'utiliza generalament per mesurar lei distàncias terrèstras, tre que passan quauquei centenaus de mètres, per exemple d'una vila an una autra: de Marselha a Montpelhier, i a 170 km.
Son usatge es universau, en particular dins la senhalizacion rotiera, a l'excepcion dau Reiaume Unit e deis Estats Units d'America onte s'utiliza la mila (terrèstra), mile en anglés, equivalenta a 1609,344 m. Emai lo Reiaume Unit ague adoptat legalament l'SI, leis unitats de mesuras anglosaxonas (imperial weights and measures) i son encara d'usança correnta, e l'Union Europèa a renonciat a ne demandar l'abandon[1].
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En setembre de 2007, lo comissari europèu Günter Verheugen declarèt: There is not now and never will be any requirement to drop imperial measurements.


text:
760
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 760 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra entre Bizantins e Bulgars. Lei Bizantins menèron una ataca fòrça importanta amb una armada terrèstra e una flòta. Lei fòrças terrèstras se dirigiguèron vèrs la fortalesa de Markellai e i averèt una batalha saunosa per lei dos camps. La flòta desbarquèt dins la region de Danubi que foguèt pilhada. Lei Bulgars se retirèron vèrs lo nòrd e acceptèron una trèva.
En revènge, en Anatolia, fin de la trèva signada en 757 ambé leis Arabis. Ataquèron lo nòrd de la region ont una armada bizantina foguèt batuda e son cap tuat.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Importanta campanha dau califa Al-Mansur dins la region iraniana per i renfòrçar son autoritat qu'èra fòrça contestada per lei populacions localas. I conquistèt tanben la region de Tabaristan qu'aviá sostengut d'insureccions anti-abbassidas.


text:
[Vítejte - Welcome - Benvinguts - Bienvenidos - Benvenuti - Bienvenue - Mbote]
Aquí mon primièr ostal sul Web, o gaireben. Arribèri a Geocities de cap a la fin de decembre de 1995 (e òc !). D'aquel temps se disián Geopages e foncionavan per vesinatges. La primièra pagina èra a l'ostal 2687 de París, qu'ara a un autre locatari. I aviá dessús un fum de causas, qu'assagèri après de metre un pauc pertot segond lo contengut. Mudèri los catons dins lo barri de SoHo que li soi ara. Après, Yahoo se crompèt Geocities e los vesinatges o barris son estats remplaçats per los noms d'usancièrs.
Aquela paja es dempuèi lo 2 de junh de 1999 dedicada a una activitat qu'ai pas gaire léser de far per ara, l'escritura. E coma es ma pagina "personala", se parlarà tanben de ma persona.
Empacha pas que las activitats qu'ai son endacòm mai, tanben...
Enfin, se sètz lengacopat (avètz un problèma
grèu de monolingüisme, per exemple), de causas i n'aurà en d'autras
lengas.


text:
1649
Aquesta pagina concernís l'an 1649 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Revirada definitiva dei temptativas per reconquistar la vila afgana de Kandahar que demorèt sota lo contraròtle de l'Empèri Safavida.
Oman[modificar | modificar la font]
Sota la direccion de la dinastia iarubita, començament d'una insureccion còntra la preséncia portuguesa a Mascate.


text:
Labergement-Sainte-Marie
Labergement-Sainte-Marie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en la vallée dels lacs Sants-Ponch e Remoray sul amont del Lac de Sant-Ponch. Lo territòri de la municipalitat compren tanben lo Lac de Remoray (pichon lac de 96 a afluent del Doubs pel émissaire de la Tavèrna).
La commune se situe dans la vallée des lacs Saint-Point et Remoray sur l'amont du Lac de Saint-Point. Le territoire de la commune comprend aussi le Lac de Remoray (petit lac de 96 ha affluent du Doubs par l'émissaire de La Taverne).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Veire Abbaye de Mont-Sant-Ostal
Voir Abbaye de Mont-Sainte-Marie.


text:
Tinta (color)
Una tinta (var. tencha) es la forma pura d'una color, es a dire sens addicion de blanc o de negre que permeton d'obtenir sas nuanças. Las tintas son visualizadas al bord d'una ròda cromatica.
La tinta foguèt en primièr emplegada pel tinturièr que trempava son teissut dins una composicion de tre las colors primàrias e atat temptava d'obtenir al mai prèp la color desirada.
La tinta es a l'ora d'ara emplegada pels coloristas per designar una tonalitat, es a dire la color compausada d'una quantitat de las tres primàrias, tenent pas compte de la luminositat e de la saturacion.


text:
Ginjorlièr
Lo ginjorlièr (Ziziphus ziziphus) es un arbrilhon o pichon arbre de la familha de las Rhamnaceae. Seriá originari de l'Africa del Nòrd o de Siria e viu dins divèrses païses del Bacin Mediterranèu dempuèi de temps alunhats. Foguèt introdusit mai tard en Índia e en China, onte buta dempuèi mai de 4000 ans. Es una planta caduca que pòt arribar a far mai de 10 m de naut, amb de cambas drechas en grops e una rusca fòrça cretada. Las fuèlhas, de 2 a 6 cm, son ovalas a lanceoladas amb lo bòrd finament dentat e d'una color verd clar brilhant, altèrnas e pauc pecioladas, amb tres nervaduras principalas longitudinalas, presentan doas estipulas espinosas a la basa. Las flors, qu'apareisson entre abril e mai, son pichonas, pentameras, verdencas e plaçadas en grops, inflorescéncias a las cimas, de 2 a 5 sus un pichon pecol comun a l'axilla de las fuèlhas. La fusta del ginjorlièr s'utiliza per far d'instruments de musica.
Fruch[modificar | modificar la font]
Lo fruch es la ginjorla, una drupa comestibla de forma ellipsoïdala o globulosa, de color rogenca o brunenca quand es madura, en setembre, e amb un clòsc dur. Pareis a una pruna d'aspècte, mai lo gost remembra puslèu aquel de la poma.
Las ginjorlas son ricas en sucres e mucilatges e contenon una importanta quantitat de vitamina C. Son presadas per sa valor nutritiva, naturas o dessecadas. Las preparacions culinàrias de las ginjorlas son las meteissas que las que se fan amb las pomas[1] e la prunas. Es un dels fruches del regim mediterranèu tradicional, foguèt mencionat per Erodòt. La ginjorla èra lo simbòl del silenci dins la Roma antica e s'utilzava dins los temples dedicats a Metis. Dins la region d'Emília-Romanha se plantava un ginjolièr per portar fortuna. Segon Plini[2] las ginjorlas èran fòrça presadas coma laxatiu leugièr e se conservavan a l'abric de l'aire dins de caissas de fusta de fau o de telh.
A l'ora d'ara la consomacion merma fòrça dins las zonas urbanas.
Actualament dins l'airal mediterranèu las ginjorlas se manjan subretot en Liban, Egipte, Tunisia, Grècia e Itàlia.
Usatge medicinal[modificar | modificar la font]
La ginjorla tanben s'utilitzava coma expectorant e coma remèdi contra las afeccions respiratòrias, de la gòrja, faringitis e traqueïtis. A de propietats pectoralas, emollientas e assuasissent. Las racinas del ginjorlièr s'utilitzavan contra la fèbre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Eliana Thibaut i Comalada, La cuina de la poma: 250 receptes, Cossetània Edicions
- ↑ Plini 15, 65
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Rushforth, K. Trees of Britain and Europe. Collins 1999. ISBN 0-00-220013-9.


text:
Valencian
Lo valencian es un dialècte de la lenga catalana parlat dins la màger part del País Valencian. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga (AVL) es l'institucion normativa del valencian, amb l'Institut d'Estudis Catalans, qu'a un estandard regional leugièrament diferent d'aquel del catalan de Catalonha.
Lo valencian fa partida del grop dialectal del catalan occidental, amassa amb lo catalan nòrd-occidental (aquel que se parla dins la region de Lhèida)
Lo valencian se compausa tanben de sosdialèctes, mas sens grandas diferéncias entre eles:
- valencian de transicion (parlat tanben dins una part del sud de Catalonha).
- valencian de Castelló.
- valencian central o apitxat.
- valencian meridional.
- valencian d'Alacant.
Encara que lingüisticament lo valencian fa partida del catalan, una partida dels valencians l'an sentit coma lenga pròpria. Aquò a provocat fòrça problèmas politics e lingüistics. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga a afirmat que valencian e catalan son dos noms per la meteissa lenga.
Istòria
Lo catalan es arribat dins la region quand lo rei d'Aragon e Catalonha, Jaume I, la conquistèt e i creèt una novèla entitat politica que recebèt lo nom de Reiaume de Valéncia. Foguèt poblat majoritàriament amb de catalans, d'aragoneses e tanben d'occitans. La lenga catalana i foguèt dominanta, mas dins los airals interiors del reiaume la lenga parlada foguèt lo castelhan portat pels aragoneses.
Al sègle XV, lo valencian gausiguèt d'un grand desvolopament literari, conegut coma lo Sègle d'Aur valencian, amb d'escrivans coma Ausiàs March, Joanot Martorell, Joan Roïs de Corella, Sor Isabel de Villena, Jaume Roig, Jordi de Sant Jordi e d'autres.
Coma tot lo catalan, lo valencian dintrèt dins una passada de decadéncia literària del sègle XVI enlà. Ça que la, coma lenga parlada lo valencian foguèt encara dominant dins sos airals. Al sègle XIX arribèt la Renaixença, movement literari de recuperacion de la literatura en catalan. Al País Valencian los escrivans mai importants de la Renaixença foguèron Teodor Llorente, Vicent Wenceslau Querol, Constantí Llombart e d'autres.
Caracteristicas del valencian
Lo valencian se destria del demai del catalan per qualques traches fonetics, morfologics o lexicals divergents que sovent representan de solucions mai ancianas de la lenga.
Fonetica
Aital en fonetica a mai de presentar pas la vocala neutra coma lo catalan occidental en general, pronóncia majoritàriament -j- jos una forma africada [ʤ] (mas en apitxat [ʧ]), sembla d'aver preservat la -r finala e mai dins los infinitius. Una granda part del País Valencian, manca sa part centrala coneis pas lo betacisme e a servat la labiodentala [v]. x- inicial i es generalament prononciat [ʧ] manca dins los toponims coma Xàtiva o Xàbia.
Morfologia
Es mai que mai en morfologia que las diferéncias son mai marcadas.
- La 1a persona dels vèrbs del present de l'indicatiu se fa amb -e mas sonque pel 1èr grop. Ex: cante
- Dins los autres grops, hi ha una tendéncia a l'emplec sistematic de -c. Ex: dorm(c), sent(c), córrec, òbric
- Los vèrbs semisufixats son mens presents, aital afegir dona afig e pas afegeix e llegir dona llig e pas llegeix,
- Lo subjontiu present fonciona coma en occitan estandard amb doas formas mentre qu'en catalan estandard tot se forma a partir de -i. Ec: que cante, que diga vs. que canti e que digui
- Lo subjontiu imperfach se fa amb un sufix -ra. Ex: cantara contra cantés dins lo demai del catalan.
- Los demostratius an preservat la solucion anciana sus tres distàncias: este (pròche) eixe (mejan) e aquell (alunhat) vs. aquest e aquell en catalan estandard
Lexic
Lo lexic del valencian es generalament comun amb lo catalan occidental (coma per exemple xiquet vs. noi, melic vs. llombrígol o corder vs. xai) mas a l'encòp pòt presentar qualques solucions mai ancianas de la lenga coma espill (parent de l'italian specchio) vs. mirall, eixir vs. sortir, este, eixe vs. aquest, aqueix e gitar-se que significa "anar al lièch".


text:
Mirecourt
Mirecourt qu'ei ua vila de Lorena administrada peu departament francés dels Vòges dens la region de Lorena. Qu'ei tradicionaument reputada per la soa dentela e, istoricament capitau francesa de la laüteria despuish lo sègle XVII.
- Portau deu vriulon
-
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Mirecourt A situat al confluisson del Madon e del Val de Arol. Mirecourt Es çò cap de-luòc de costat d'un territòri situat a la cœur de la Plana de las Vòges : lo Xaintois. La vila s'organiza principalament sul vessant oèst del vallon del Madon. Se desvolòpa en replans successius per arribar ad a la fin los marges sinueuses del riu. D'aquel ponch bas, Mirecourt ofèrta als visitants un espectacle dels mai pittoresques #que daissa percebre un bastit considerable tant per la siá riquesa architecturale que per lo contèxt mieiambiental del luòc.
Es tanben un encreuament viari, a Unitat|24|km {{}} de Vittel, 35 km de Épinal e de lo sieu lac de Bouzey, 40 km de Neufchâteau e 48 km de Nancy. L'accès al autoroute A31 es Modèl:A Unitat.
Mirecourt est située au confluent du Madon et du Val d'Arol. Mirecourt est le chef-lieu de canton d’un territoire situé au cœur de la Plaine des Vosges : le Xaintois. La ville s’organise principalement sur le versant ouest du vallon du Madon. Elle se développe en paliers successifs pour atteindre au final les rives sinueuses de la rivière. De ce point bas, Mirecourt offre aux visiteurs un spectacle des plus pittoresques qui laisse apercevoir un bâti remarquable tant par sa richesse architecturale que par le contexte environnemental du site.
C'est aussi un carrefour routier, à 24 km de Vittel, 35 km d'Épinal et de son lac de Bouzey, 40 km de Neufchâteau et 48 km de Nancy. L'accès à l'autoroute A31 est à 15 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]Mattaincourt (2,3km)Poussay (2,5km)Mazirot (2,7km)Ramecourt (2,7km)Villers (2,8km)Vroville (3,3km)Chauffecourt (3,8km)Domvallier (3,8km)Hymont (3,9km)
Istòria[modificar | modificar la font]
Mirecourt I aguèt fondat al primièr millenari, encreuament de rotas en portant de Toul a Épinal e de Neufchâteau a Châtel-sus-Moselle al franchissement del Madon.
La primièra mencion escrich de Mirecourt apareis en 960 en un acte de Othon II stipulant #qu'un @dénommer Urson a fach don d'un important domeni situat « in Murici Curte », curtis en significant domeni rural e Muricus en essent lo nom de lo sieu proprietari.
En lo corrent Modèl:Del XIIIe sègle, èra proprietat del comte-évèque de Toul #que lududes #concedir de cartas de franchise en 1234. Un acte de 1284 verifica lo annexion de Mirecourt e de lo sieu territòri al duché de Lorraine (Transbordador III). Mirecourt, Cap de-luòc de l'important « Bailliage de Vôge » #èsser abans tota una vila de grand negòci. Dempuèi la Modèl:S-, los ducs de Lorraine i introdusisson lo saber-far de mèstres italians en la fabricacion dels violins, saber-far #que se perpétue fins als nòstres jorns. Mas parallèlament a aquela activitat de lutherie, Mirecourt #venir e es totjorn un anautit luòc de la factura de orgues. En 1766, Mirecourt i aguèt annexat a la França. En 1776, Nicolas-Louis François de Neufchâteau crompa lo mestièr de tinent-general de bailliage.
Mirecourt I aguèt erigit en cap de-luòc de district de contunh en cap de-luòc de arrondissement, distincion #que #abandonar en 1926.
S'i fabrica encara de la dentelle sustot dins l'ostal de la dentelle. Es egalament un grand centre de lutherie dempuèi lo Sègle XVII. Una escòla de lutherie i a #èsser creada en 1970 per Étienne Vatelot.
S'i fabricava tanben d'instruments mecanics (orgues de manège, serinettes...).La vila de Mirecourt a conegut una reputacion mondiala per la siá produccion d'instruments del quatuor e sustot per la siá produccion de archets. Seissanta ostals de luthiers e de archetiers, de pichonas entrepresas e de fabricas de décolletage son recensées a travèrs de tres sègles. La màger part èra n'activitat a Modèl:La s-.
Mirecourt #Aculhir la una dels totas primièras escòlas normalas de gojats de França, fondada en 1828.
Mirecourt fut fondée au premier millénaire, carrefour de routes menant de Toul à Épinal et de Neufchâteau à Châtel-sur-Moselle au franchissement du Madon.
La première mention écrite de Mirecourt apparaît en 960 dans un acte d’Othon II stipulant qu’un dénommé Urson a fait don d’un important domaine situé « in Murici Curte », curtis signifiant domaine rural et Muricus étant le nom de son propriétaire.
Dans le courant du Sègle XIII, elle était propriété du comte-évèque de Toul qui lui accorda des lettres de franchise en 1234. Un acte de 1284 constate l'annexion de Mirecourt et de son territoire au duché de Lorraine (Ferry III). Mirecourt, chef-lieu de l'important « Bailliage de Vôge » fut avant tout une cité de grand négoce. Dès le Modèl:S-, les ducs de Lorraine y introduisent le savoir-faire des maîtres italiens dans la fabrication des violons, savoir-faire qui se perpétue jusqu'à nos jours. Mais parallèlement à cette activité de lutherie, Mirecourt devint et est toujours un haut lieu de la facture d’orgues. En 1766, Mirecourt fut annexée à la France. En 1776, Nicolas-Louis François de Neufchâteau achète l'office de lieutenant-général de bailliage.
Mirecourt fut érigée en chef-lieu de district puis en chef-lieu d'arrondissement, distinction qu'elle abandonna en 1926.
On y fabrique encore de la dentelle notamment à la maison de la dentelle. C'est également un grand centre de lutherie depuis le Sègle XVII. Une école de lutherie y a été créée en 1970 par Étienne Vatelot.
On y fabriquait aussi des instruments mécaniques (orgues de manège, serinettes...).La ville de Mirecourt a connu une renommée mondiale par sa production d'instruments du quatuor et surtout par sa production d'archets. Soixante maisons de luthiers et d’archetiers, de petites entreprises et d’usines de décolletage sont recensées à travers trois siècles. La majeure partie était en activité au Modèl:S-.
Mirecourt accueillit l'une des toutes premières écoles normales de garçons de France, fondée en 1828.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Districte de l'Eixample
L'Eixample es un dels 10 districtes de la vila de Barcelona. Compren los quartièrs de la Dreta de l'Eixample, l'Antiga e Nova Esquerra de l'Eixample, Sant Antoni, la Sagrada Família e el Fort Pienc. Sorgiguèt al sègle XIX, après l'esmolinament de las muralles (1854-1856) e l'expansion de la vila. Compren un territòri de 7,46 km² ont vivon 262 485 abitants (segon lo cens de 2005), çò que ne fa lo districte pus poblat de la vila.
Inicialament, l'Aishamplatge se bastiguèt en seguint lo Pla Cerdà. L'engenhaire Ildefons Cerdà dessenhèt un quartièr quadriculat, amb illas octogonalas de cantonadas troncadas e amb amples espacis per pedons e jardins interiors. En la practica, lo projècte original de Cerdà se modifiquèt substancialament.
Lo Carrat d'aur (Quadrat d'or en catalan) es la zòna de l'Aishamplatge de Barcelona situada a l'entorn de la Passejada de Gràcia e delimitada per la carrièra Aribau a esquèrra e la Passejada de Sant Joan a drecha, limitat per la Diagonala dins la part superiora qu'a forma de carrat e acuèlh un ric patrimòni arquitectonic.


text:
Corèa del Sud
La Corèa del Sud (var. Corèa dau Sud, Corèa deu Sud), (en corean usual: Namhan;남한 "Corèa del Sud"; en corean oficial: Daehan Minguk "Granda Nacion del Pòble d'Han / de Corèa", sovent mal traduch per "Republica de Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo sud de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Nòrd e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.
Sa capitala es Seol.
Lo gentilici es sud-corean -a.
La Corèa del Sud es un país desvolopat e una e las doas democracias vertadièras d'Asia. Es un sòci de l'OCDE, classificat coma economia avançada per la CIA e lo Fons Monetari Internacional. La Corèa del Sud es, per òrdre d'importància, la quatrena economia d'Asia e la tretzena del mond.[1]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans division[modificar | modificar la font]
Corèa comencèt amb la fondacion de Joseon (lo nom de Gojoseon es gaireben sempre utilizat per defugir la confusion amb una autra dinastia Joseon fondada al sègle XIV; lo prefixe Go- significa 'vièlh' o 'mai lèu') en 2333 abans lo Crist per Dangun.[2] Gojoseon s'espandiguèt fins a çò que contrarotle una granda part de la peninsula nòrd-coreana e de Manchoria. Après de nombrosas guèrras amb la dinastia chinesa Han, Gojoseon se desintegrèt, menant al periòde dels Proto-Tres Reialmes de Corèa.
Dins los sègles primièrs de l'Èra comuna, Buyeo, Okjeo, Dongye, e la Confederacion Samhan ocupavan la peninsula e lo sud de Manchoria. Entre los divèrses pichons estats, Goguryeo, Baekje, e Silla se desvolopèron fins a contrarotlar la peninsula jol nom dels Tres Reialmes. L'unification dels Tres Reialmes per Silla en 676 menèt al Periòde dels Estats del Nòrd e del Sud, que la màger part de la peninsula coreana èra contrarotlada per Silla Unificat, mentre que Balhae contrarotlava la part nòrd de Goguryeo. Durant lo periòde Silla, poesia e art èran encoratjats, e la cultura bodista s'espeliguèt. Las relacions entre Corèa e China venguèron relativament pacificas d'aquesta epòca. Pasmens, Silla s'aflaquiguèt amor de treboladís intèrne, e capitulèt davant Goryeo en 935. Balhae, lo vesin del nòrd de Silla, èra format coma estat successor de Goguryeo. Durant lo seu periòde, Balhae contrarotlèt una granda part de Manchoria e de parts de Russia. Caiguèt davant Khitan en 926.
Après lo periòde Nòrd-Sud, los estats successors luchèron pel contraròtle pendent lo periòde dels Tres Reialmes Tardièrs. La peninsula foguèt unificada per l'Emperaire Taejo de Goryeo. Coma Silla, Goryeo foguèt un estat de granda cultura que creèt lo Jikji en 1377, en utilizar la primièra premsa d'estampar de caractèrs metallics del mond.[3]
Las invasions mongòlas al sègle XIII aflaquiguèron fòrça Goryeo. Pasmens, Goryeo contunhèt de dirigir Corèa coma aligat tributari dels mongòls. Après la casuda de l'Empèri Mongòl, Goryeo contunhèt de o dirigir. Après d'importants trebols politics e d'invasions de contunh, Goryeo foguèt remplaçat per la Dinastia Joseon en 1388 en seguida d'una revòlta del General Yi Seong-gye.
Lo rei Taejo tornèt batejar Corèa en Joseon per referéncia a Gojoseon, e desplacèt la capitala Seol. Los 200 primièrs ans de la Dinastia Joseon foguèron mercats per una patz relativa e veguèron la creacion de l'alfabet Hangul per Sejong lo Grand al sègle XIV e l'espeliment del Confucianisme.
Entre 1592 e 1598, los japoneses envasiguèron Corèa. Toyotomi Hideyoshi menèt las fòrças japonesas e ensagèt d'envasir lo continent asiatic a travèrs Corèa, mas foguèt saique rebutat per l'accion de l'Armada vertuosa amb l'ajuda de la Dinastia Ming chinesa. Aquesta guèrra vegèt tanben la pujada de l'amiral Yi Sun-sin e del seu "Vaissèl tartuga". Dins los ans 1620 e 1630 Joseon patiguèt d'invasions pels manchós que benlèu conqueriguèron tanben la Dinastia Ming chinesa.
Après las invasions manchós, Joseon coneguèt un periòde d'aperaquí 200 ans de patz. Mai que mai los reis, Yeongjo e Jeongjo menèron una nòva renaissença de la Dinastia Joseon.
Pendent los darrièrs ans de la Dinastia Joseon, la politica isolacionista de Corèa la faguèt escaissar "Reialme Ermita", mai que mai per proteccion contra l'imperialisme de l'oèst, abans que foguèsse forçada de se dobrir al comèrci dins lo periòde del poder colonial japonés.
Après division[modificar | modificar la font]
Malgrat lo plan inicial per una Corèa unificada propausat en 1943 a la Declaracion del Caire, la pujada de las bregas de la Guèrra Freja entre los EUA e l'Union Sovietica menèt a l'establiment de dos govèrns separats sostenguts per de poders estrangièrs, cadun amb la seuna ideologia, a abotiguèt a la division de Corèa en doas entitats politicas: la Corèa del Nòrd e la Corèa del Sud. Dins lo nòrd, un ancian militant comunista de la guerilla antijaponesa, Kim Il-sung ganhèt lo poder a travèrs la mobilizacion politica dels coreans, e al sud, un exiliat e líder politic de drecha Syngman Rhee, foguèt installat coma president.
Lo 25 de junh de 1950, la Corèa del Nòrd faguèt una temptativa d'unificar lo país per la fòrça militara, çò que menèt a la Guèrra de Corèa. A aqueste moment, l'Union Sovietica boicotèt las Nacions Unidas (UN), en utilizar son drech de veto. Aquò menèt las Nacions Unidas a intervenir dins la guèrra civila quand venguèt evident que la superioritat de las fòrças nòrd-coreanas unificariá lo país entièr. L'Union Sovietica e la Republica Populara de China sostenguèron la Corèa del Nòrd, amb la participacion dels milions de soldats de las tropas chinesas. Après las enòrmas avançadas dels dos costats, e las pèrdas massivas dins los civils coreans del nòrd e del sud, la guèrra atenguèt una situacion blocada. L'armistici de 1953, jamai signat per la Corèa del Sud, partegèt la peninsula al long de la zòna desmilitarizada prèp de la linha de demarcacion originala. Cap de tractat de patz foguèt pas signat, ne resultèt que los dos païses demorèron tecnicament en guèrra. Aperaquí 2 500 000 personas moriguèron pendent lo conflicte[4].
En 1960, una revòlta estudianta menèt a la demission del president autocratic Syngman Rhee. Un periòde d'instabilitat politica seguèt, rompuda l'an seguent per lo còp d'Estat del general Park Chung-hee contra lo govèrn flac e ineficaç. Park ocupèt la foncion de president fins a son assassinat en 1979. Son govèrn se caracterizèt per una susprenenta e rapida creissença economica basada sus l'industrializacion de las exportacions, e a l'encòp per una repression politica sevèra. Park foguèt fortament criticat per èsser un dictator militar despietadós, e mai que l'economia coreana se foguès developada significativament jol seu poder.
L'annada après l'assassinat de Park foguèt marcada per un trebolum politic grandàs coma la repression preventiva dels candidats de l'oposicion a las eleccions presidencialas. En 1980 i aguèt un nòu còp d'Estat pel general Chun Doo-hwan contra lo govèrn de transicion de Choi Gyu Ha, lo president interim e l'ancian primièr ministre jos Park. Chun prenguèt la presidéncia. Lo sieu còp d'Estat provoquèt de protestacions del país entièr que demandavan la democracia, en particular dins la vila de Gwangju, en Jeollanam-do, ont Chun mandèt las fòrças especialas per reprimir violentament lo movement de democratizacion.
Fins a 1987, Chun e son govèrn dirigiguèt Corèa jos un poder despotic, quand Park Jong Chul—un estudiant de l'Universitat Nacionala de Seol —foguèt torturat e assassinat. Lo 10 de junh, l'Associacion dels Prèires Catolics per la Justícia revelèt la tortura de Park, provocant de manifestacions per tot lo país. Fin finala, lo partit de Chun, lo Partit Democratic de la Justícia, e son líder, Roh Tae-woo faguèron la Declaracion del 29 de junh, que i anoncièron l'eleccion presidenciala dirècta. Roh ganhèt l'eleccion d'una corta avança contra los dos principals dirigents de l'oposicion, Kim Dae-jung e Kim Young-sam.
En 1988, Seol organizèt amb succès los Jòcs Olimpics d'estiu, e contunhèt son devolopament economic per venir sòci de l'Organizacion per la Cooperacion e lo Desvolopament Economic (OECD) en 1996. Coma mantun dels sieus vesins asiatics, la Corèa del Sud foguèt afectada per la Crisi financièra de 1997, pasmens lo país aguèt la capacitat de contunhar sa creissença economica.
En junh de 2000, dins l'encastre de la politica de dobertura (Sunshine Policy) del president Kim Dae-jung, se tenguèt un encontre nòrd-sud a Pyeongyang, la capitala de la Corèa del Nòrd. Pus tard dins l'an, Kim recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz "per son òbra en favor de la democracia e dels dreches umans en Corèa del Sud e en Asia del Sud-Èst en general, e per la patz e la reconciliacion amb la Corèa del Nòrd en particular "[5]
En 2002, la Corèa del Sud e Japon coorganizèron la Copa del Mond de Fotbòl, pasmens las relacions entre los dos païses se degalhèron amor del conflicte per la sobeiranetat dels illets Dokdo (tanben sonats Takeshima e Ròcas de Liancourt), qu'anava èsser conegut jol nom de Brega de las Ròcas de Liancourt.
Politica[modificar | modificar la font]
Coma fòrça democracias,[6] lo govèrn de Corèa del Sud es devesit en tres brancas: poder executiu, poder judiciari, e poder legislatiu. Las brancas executivas e legislativas operan d'en primièr al nivèl nacional, a travèrs mantun ministèris dins la branca executiva que tanben an de foncions localas. Los govèrns locals son semiautonòms, e tenon a l'encòp un còrs executiu e un còrs legislatiu. La branca judiciària opèra a l'encòp als nivèls nacional e local. La Corèa del Sud es una democracia constitucionala.
L'estructura del govèrn de Corèa del Sud es determinada per la Constitucion de la Republica de Corèa. Aquel document foguèt revisat mantun còp dempuèi sa primièra promulgacion en 1948 (vejatz Istòria de la Corèa del Sud). Pasmens, sèrva qualques caracteristicas importantas; levat lo periòde de la corta Segonda Republica de Corèa del Sud, lo país sempre aguèt un sistèma presidencial amb un cap executiu independent.[7] La Corèa del Sud desvolopèt una democracia liberala amb succès dempuèi los ans 1960 e la primièra eleccion foguèt en 1948. Lo CIA World Factbook descriguèt la democracia sud-coreana coma una "democracia modèrna de plen foncionament".[8]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Las divisions administrativas màgers de la Corèa del Sud son las províncias, las vilas metropolitanas (vilas autogovernadas que fan pas partida de cap de províncias), e una vila especiala.
Geografia[modificar | modificar la font]
La Corèa del Sud ocupa la part sud de la peninsula de Corèa, que s'espandís sus 1 100 km dempuèi lo continent asiatic. Aquesta peninsula montanhosa es confrontada per la Mar Jauna a l'oèst, e per la Mar de l'Èst a l'èst. Sa part sud es virada cap a l'estrech de Corèa e la Mar de China Orientala.
La superfícia totala del país es de 10 003 200 km2[9]
La Corèa del Sud se pòt devesir en quatre grandas regions: una region èst de cadenas de nautas montanhas e de planas costièras estrechas; una region oèst de largas planas costièras, bacins de rius e còlas arredondidas; una region sud-oèst de montanhas e vals; e una region sud-èst dominada per lo larg bacin del Riu Nakdong.
Las tèrras de Corèa del Sud son mai que mai montanhosas, e la màger part son pas lauradissas. Las bassas tèrras situada a l'oèst e al sud-èst, constituisson sonque 30% de las tèrras totalas.
Aperaquí 3000 illas, mai que mai pichonas e inabitadas, se trapan al larg de las còstas oèst e sud de la Corèa del Sud . Jeju-do es situat aperaquí a 100 km de la còsta sud. Es la pus granda illa del país amb 1 845 km². Jeju es tanben lo site del trescòl de Corèa del Sud: Hallasan, un volcan atudat, que s'enauça a 1 950 m en dessús del nivèl de la mar. Las illas mai a l'èst incluson Ulleungdo e Liancourt Rocks (Dokdo en corean), que Marado e Socotra Rock son las illas mai sud de Corèa del Sud.
La Corèa del Sud ten 20 pargues nacionals e qualques sites naturals populars coma los camps de tè de Boseong, o lo Pargue ecologic de la baia de Suncheon dins la província de Jeollanam-do.
Clima[modificar | modificar la font]
La Corèa del Sud a un clima continental umid e un clima subtropical umid, e es afectada per la monson èst-asiatica, amb de precipitacions pus importantas en estiu pendent una corta sason pluviosa sonada jangma (장마), que comença a la fin del mes de junh fins a la fin del mes de julhet. Los ivèrns pòdon èsser freges: a Seol, las temperaturas mejanas de genièr van de −7 °C a 1 °C, e las temperaturas mejanas d'agost van de 22 °C a 30 °C. Las temperaturas son mai nautas al ras de la còsta sud e considerablament bassas dins las montanhas interioras. Las casudas de pluèja son concentradas dins los meses d'estiu, de junh fins a setembre. La còsta sud es subjècta als ciclons tropicals a la fin de l'estiu que pòrtan de vents violents e de fòrtas pluèjas. La mejana annadièra de las precipitacions varia de 1,370 mm a Seol a 1,470 mm a Busan. Ocasionalament, los "tifons" pòrtan vents violents e aigats.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Corèa del Sud
La Corèa del Sud aviá la segonda creissença economica mai rapida del mond entre 1960 e 1990.[10] La transformacion de la Corèa del Sud en un país desvolopat pendent aqueste passa foguèt sonada lo Miracle del Riu Han, la Corèa del Sud èra considerada coma un dels Quatre Tigres Asiatics. Lo vam de la creissença foguèt complit a la debuta en pagar de salaris bas dins las fabricas produsent intensivament de produches destinats a l'exportacion.[11] La Corèa del Sud es sòci de l'OCDE, e es classificada coma una economia de naut revengut nacional brut per la Banca Mondiala e coma una economia avançada per lo Fons Monetari Internacional e la CIA[12][13] e coma un mercat desvolopat per lo Grop FTSE. Pasmens, es sempre considerat coma un mercat emergissent per lo MSCI a causa de « la manca d'un plena convertibilitat del won, la rigiditat del sistèma d'identificacion, e de practicas anticompetitivas ».[14]
Uèi, l'economia de la Corèa del Sud es dominada per de grops d'afars bèls apelats Chaebol. Aqueles incluson de companhiás coma Samsung, LG, Hyundai-Kia e SK. Los Chaebol son de multinationalas globalas poderosas e sostengudas pels govèrns e proprietàrias de nombrosas entrepresas internacionalas. Lo mot corean significa « afar familial » o « monopòli » e s'emplega sovent dins lo meteis sens que conglomerate en anglés.[15]
Malgrat de feblas ressorsas naturalas e un territòri pichon, entre las economias màgers del G-20, l'economia sud-coreana es la quatrena d'Asia e la quinzena al mond. Coma l'Alemanha de l'Oèst e Japon, l'industrializacion rapida dempuèi los ans 1960 faguèt de la Corèa del Sud un dels dètz primièrs exportadors mondials Es lo seten partenari comercial dels EUA per òrdre d'importància[16] e l'ochen per l'Union Europèa.[17] En 2009, la Corèa del Sud foguèt classificada coma lo país pus innovador al mond entre las economias màgers per BCG e la NAM.[18]
La Corèa del Sud es lo primièr bastidor de naus als mond,[19][20] e un dels cinc primièrs fabricant d'automobilas.[21] La Corèa del Sud domina tanben per las importacions de petròli brut,[22][23] e rafinat [24] e l'industria de la bastison.[25]
La siá capitala, Seol, foguèt classificada sus la tièra de las dètz primièras vilas pel comèrci e la finança per Forbes e Mastercard,[26][27] e es lo centre de l'industria dels servicis en Corèa del Sud[28][29]
En 2008, l'Airal de Liure Comèrci amb los Estats Units (o KORUS FTA) E l'Union Europèa foguèt realizat.[30] A aqueste moment, lo PIB per cap de la Corèa de Sud èra estimat a 27 646 $.[31]
Defensa[modificar | modificar la font]
Aliança ambé leis Estats Units[modificar | modificar la font]
Dempuei la guèrra de Corèa (1950-1953), Corèa dau Sud e Estats Units son d'aliats pròches. D'efèct, Corèa dau Sud a mandada aperaquí 325 000 òmes per combatre ambé leis Estatsunidencs durant lei diferentei guèrras de la Guèrra Freja, coma la Guèrra de Vietnam, o dau començament dau sègle XXI, coma la Segonda Guèrra d'Iraq en 2003. Enterin, leis Estats Units an totjorn un còrs de 28 500 militars sus lo territòri corean. D'exercices comuns son regularament organizats entre lei doas armadas.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
De veire: Forças armadas de Corèa del Sud
Lei fòrças de Corèa dau Sud son entre lei mai poderosas d'Asia Orientala ambé leis armadas de la Republica Populara de China, de Japon e de Corèa dau Nòrd. En 2010, leis efectius èran egaus a 672 000 militars per un budget de 24,0 miliards de dolars, siá 2,8% dau PIB dau país. Corèa dau Sud a tanben una industria militara desvolopada e diversificada.
Lei tropas son devesidas en fòrças terrèstras, navalas e aerianas. L'armada de tèrra es lo grop principau ambé 522 000 òmes que pòdon alinhar 5 850 carris de combats e veïculs blindats, 11 337 sistèmas d'artilhariá, 13 000 sistèmas de sostèn d'infantariá. Sei materiaus son variats, ancians e modèrnes au còp. Per exemple, lei carris M48 Patton, apareguts en 1953 son totjorn utilizats enterin que lei pus modèrnes K1 e K1A1 en servici dempuei leis annadas 1990 e 2000. Lei fòrças navalas son principalament destinadas a la defensa dei còstas e ais operacions de desbarcament. Son fachas de 170 naviris e 27 000 marins. Enfin, l'aviacion tèn mai de 600 aparelhs de combat que son, coma lei veïculs terrèstres, una mescla d'unitats ancianas e modèrnas (F4, F5, F-15 e KF-16).
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Cumings, Bruce (1997). Korea's place in the sun. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-31681-5.
- (en) KOIS (Korea Overseas Information Service) (2003). Handbook of Korea, 11th ed. Seoul: Hollym. ISBN 1-56591-212-8.
- (en) Nahm, Andrew C. (1996). Korea: A history of the Korean people (2nd ed.). Seoul: Hollym. ISBN 1-56591-070-2.
- (en) Yang, Sung Chul (1999). The North and South Korean political systems: A comparative analysis (rev. ed.). Seoul: Hollym. ISBN 1-56591-105-9.
- (en) Yonhap News Agency (2004). Korea Annual 2004. Seoul: Author. ISBN 89-7433-070-9.
- (en) Dennis Hart (2003). From Tradition to Consumption: Constructing a Capitalist Culture in South Korea. Seoul: Author. ISBN 89-88095-44-8.
- (en) Michael Breen (2004). The Koreans: Who They Are, What They Want, Where Their Future Lies. St. Martin's Griffin. ISBN 0-312-32609-2.
- (en) Gi-Wook Shin/Michael Robinson (Ed.). Colonial modernity in Korea, Cambridge, Mass. [u.a.] : Harvard University, Asia Center; Distributed by Harvard Univ. Press 1999, (ISBN 978-0-674-14255-8)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Gross domestic product. Data for the year 2007. 2008-07-01. World Bank
- ↑ Korea's History
- ↑ Digital Jikji
- ↑ Korean War (1950–53). Britannica Online Encyclopedia.
- ↑ The Nobel Peace Prize 2000
- ↑ The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2008
- ↑ South Korea - Constitution
- ↑ Korea, South
- ↑ The estimated area rises steadily from year to year, possibly due to land reclamation. 행정구역(구시군)별 국토적
- ↑ Pecotich, Anthony; Shultz, Clifford J. (2006). {{{title}}}. M.E. Sharpe. ISBN 978-0-7656-0972-4. Retrieved on 2009-02-17. Modèl:Page number
- ↑ http://countrystudies.us/south-korea/45.htm
- ↑ IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook, Database—WEO Groups and Aggregates Information, October 2008.
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ http://www.reuters.com/article/marketsNews/idUSN1524411720090615
- ↑ http://www.economist.com/businessfinance/displaystory.cfm?story_id=13962534
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ The Innovation Imperative in Manufacturing: How the United States Can Restore Its Edge
- ↑ http://www.straightstocks.com/investing-in-asia-stocks/south-korea-dominates-shipbuilding-industry
- ↑ http://www.shipbuilding.or.kr/Report/Foreign/Foreign_Review/Foreign_Review.html
- ↑ autoindustry.co.uk
- ↑ World's Fourth Largest Crude Oil Importer - http://www.energykorea.or.kr
- ↑ Rising import costs cloud S.Korean economy
- ↑ http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aXCTb.flA4_c
- ↑ Dubai skyscraper symbol of S. Korea's global heights
- ↑ http://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities_slide_7.html?thisSpeed=15000
- ↑ http://www.citymayors.com/economics/financial-cities.html
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ OECD Regional Accounts
- ↑ Modèl:Cite news
- ↑ Error de parametratge de {{Ligam web}} : los paramètres
urle
títolson obligatòris.


text:
Lac Agassiz
Lo lac Agassiz èra un lac immens qu'ocupava entre los millennis X e VII ab. J.C. la part centrala del continent nòrd-american, mai precisament la region dels Grands Lacs actuals. D'en primièr postulat per William Keating en 1823, son existéncia foguèt confirmada après que Louis Agassiz aguèt lo primièr establit son origina glaciària en 1879.
Format fa aperaquí 11 700 ans, lo lac cobrissiá una granda part de Manitòba, la part occidentala d'Ontàrio, una part de Minnesòta, del Dakota del Nòrd e de Saskatchewan. A son extension maximala, auriá cobèrt fins a 440 000 km², siá 25 % de mai que la mar Caspiana actuala.
Fa 8500 ans, los glacièrs recuolèron rapidament e lo lac Agassiz se demesiguèt, mas cobrissiá encara las planas al sud de la baia d'Hudson. Sas aigas comencèron de desbordar d'en primièr cap al Mississippí per l'intermediari del riu Minnesòta, puèi dins lo riu Sant Laurenç. Subran, fa aperaquí 8200 ans, las aigas del lac s'espandiguèron per la baia d'Hudson e, en qualques meses, gaireben tot lo lac se voidèt dins l'atlantic nòrd. Los cercaires pensan qu'aqueste apòrt d'aiga glaciària provoquèt un refrejament brutal de l'ocean, contrariant lo corrent del Golf e engendrant una baissa de las temperaturas de 5 °C en Euròpa per mantun sègles.
Uèi, del ancian lac demoran qualques vestigis, lo lac Winnipeg, lo lac Winnipegosis, lo lac Manitòba e lo lac dels Bòsques entre autres, mas tanben de vals fertilas coma la del riu Roge del Nòrd e del riu Assiniboine.


text:
2009
Aquesta pagina concernís l'an 2009 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 de juhn - Michael Jackson, cantaire american


text:
Vueit
Lo vueit (var.void(e), vuege) qu'ei generaument definit com l'abséncia de matèria.
Dens la practica, aqueth abséncia de matèria que depend de l'escala e deu punt de vista ; per exempla, ua botelha qui deurè contiéner un liquide qu'ei considerat com vueit se contien pas sonque aire (qui ei en vertat un gas compausat de moleculas).
Deu punt de vista tecnic e industriau, lo vueit que pòt estar creat desempuish 1643 e l'experiéncia d'Evangelista Toricelli, en bèth aspirar l'aire contiengut dens un recipient (en lo bèth plear de mercuri e har baishar lo nivèu per la soa aubertura).
Dens l'espaci ua cèrta mena de vueit qu'existèish tanben dab la quasi abséncia de molecula. D'un punt de vista fisic, aqueth vueit que permet, per exemple d'evitar las friccion e donc que deisha qu'un còs en maviment e sia pas ralentit e, sens auta acceleracion ni consomacion d'energia, e demòre en maviment.
Totun, deu punt de vista de las particulas elementàrias, aqueth espaci quasi vueit d'atòm que contien particulas com neutrinos o fotons.
En mei d'aquò, un atòm qu'ei constituit d'ua nubla d'electron(s), d'un nuclèu (qui contine la quasi totalitat de la massa de l'atòm a maugrat d'estar hèra mei petit que'u son atòm) e mei que mei de vueit.


text:
Particion (matematicas)
En matematicas, una particion d'un ensemble E es un ensemble P de sosensembles non vueges de E, desjonchs a cha dos, que forman un recurbiment de E. Autrament dich, P es una particion de E se e solament se lei sosensembles que constituisson P son non vueges, e per tot element x de E, existís un solet d'aquelei sosensembles qu'a x per element.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Siá un ensemble E. Un ensemble P de sosensembles de E es una particion de E se :
- ges d'element de P es vuege ;
- l'union deis elements de P es egala à E ;
- lei sosensembles de E que constituisson P (valent a dire : leis elements de P) son desjonchs a cha dos.
Exemples[modificar | modificar la font]
L'ensemble {1, 2, 3} a lei 5 particions seguentas :
- { {1}, {2}, {3} },
- { {1, 2}, {3} },
- { {1, 3}, {2} },
- { {1}, {2, 3} } e
- { {1, 2, 3} }.
Se pòt remarcar que
- { {1, 2}, {2, 3} } es pas una particion de {1, 2, 3} perque l'element 2 apartèn au còp a {1, 2} e a {2, 3} que son pas desjonchs
- { {1}, {2} } es pas una particion de {1, 2, 3} perque 3 es element ni de {1} ni de {2} ;
Partitions e relacions d'equivaléncia[modificar | modificar la font]
- S'una relacion d'equivaléncia es donada dins l'ensemble E, alora l'ensemble de totei lei classas d'equivaléncia es una particion de E.
- Reciprocament, estent una particion P de E, alora se pòt definir ansin una relacion binària dins E notada ~ :
- x ~ y se e solament s'existís un element de la particion P contenent au còp x e y
- Se verifica aisadament qu'es una relacion d'equivaléncia, e que P es l'ensemble de sei classas d'equivaléncia.
Ansin, lei doas nocions d'ensemble quocient e de particion son fondamentalament identicas.
Nombre de particions d'un ensemble finit[modificar | modificar la font]
Lo nombre de Bell Bn es lo nombre de particions diferentas d'un ensemble finit de n elements. Lei premiers nombres de Bell son :
- B0 = 1, B1 = 1, B2 = 2, B3 = 5, B4 = 15, B5 = 52, B6 = 203.


text:
Livry-Louvercy
Livry-Louvercy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Abans la fusion de las doas comunas, Livry-sus-Vesle e Louvercy èran dos pòbles situats suls marges de la Vesle.
Avant la fusion des deux communes, Livry-sur-Vesle et Louvercy étaient deux villages situés sur les rives de la Vesle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La mai granda part dels elements presentats aicí-dessous a aparegut en desparièrs bulletins municipales.
La plus grande partie des éléments présentés ci-dessous est parue dans différents bulletins municipaux.


text:
1405
Aquesta pagina concernís l'an 1405 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Timurida[modificar | modificar la font]
Mòrt de Tamburlan que foguèt remplaçat per son felen Khalil Sultan.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Gjergj Kastrioti Skanderbeg, eròi albanés (m. 1468)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - Timur, emperaire mongòl (n. 1336)


text:
Provincias:nutricion-alimentacion en Buenos Aires - nutricion-alimentacion en Cordoba ar - nutricion-alimentacion en Santa Fe - nutricion-alimentacion en Mendoza - nutricion-alimentacion en Entre Rios - nutricion-alimentacion en Neuquen - nutricion-alimentacion en San Luis - nutricion-alimentacion en Salta - nutricion-alimentacion en Misiones - nutricion-alimentacion en Tucuman - nutricion-alimentacion en Rio Negro - nutricion-alimentacion en Corrientes - nutricion-alimentacion en Chaco - nutricion-alimentacion en Chubut - nutricion-alimentacion en Catamarca - nutricion-alimentacion en Santiago del Estero - nutricion-alimentacion en San Juan - nutricion-alimentacion en Santa Cruz - nutricion-alimentacion en La Pampa - nutricion-alimentacion en La Rioja ar .
Localidades:nutricion-alimentacion en Capital Federal - nutricion-alimentacion en Rosario - nutricion-alimentacion en Mar del plata - nutricion-alimentacion en La Plata - nutricion-alimentacion en San Isidro - nutricion-alimentacion en Vicente Lopez - nutricion-alimentacion en Mendoza - nutricion-alimentacion en Tigre - nutricion-alimentacion en Bariloche - nutricion-alimentacion en San Fernando - nutricion-alimentacion en Puerto Madryn - nutricion-alimentacion en San Salvador - nutricion-alimentacion en Avellaneda - nutricion-alimentacion en Las Toninas - nutricion-alimentacion en Costa Atlantica - nutricion-alimentacion en San Vicente - nutricion-alimentacion en Lujan - nutricion-alimentacion en Parana - nutricion-alimentacion en Almirante Brown - nutricion-alimentacion en Malvinas Argentinas .


text:
Chartrosa de Granada
Lo Monastèri de Nosta Dauna de l'Assompcion, egaument coneishut devath lo nom de Chartrosa de Granada, en Andalosia, qu'ei un edifici barròc bastit au sègle XVIau qui arcuelhó monges dinc a 1835.
L'Òrdi deus Chartrós qu'estó fondat en 1084 dens lo Massís de la Chartrosa (lo nom deu quau e prengó) au ras de Grenòble, en Daufinat de Vianés, per Sant Brunon e 6 companhons (4 clergues e 2 laïcs). Qu'ei hèra austèr, observant lo june e lo silenci dab hèra de rigor. Los monges que viven dens cèlas individuaus e que consacran lo lor temps a la pregària, l'estudi e lo tribalh manuau. Aqueth òrdi qu'avó 24 monastèris en Espanha, la grana majoritat deus quaus estón avalits en 1836 peu desamortiment de Mendizábal e per la secularizacion generau. Uei demòran 4 chartrosas en activitat en Espanha: Miraflores a Burgos, Montealegre a Tiana, Aula Dei a Saragossa e Porta Cœli a Serra.
La soa construccion que comencè en 1516 gràcias a ua donacion de tèrras per Gonzalo Fernández de Córdoba, lo « Gran Capitani ». Uei l'ensemble n'ei pas sancèr per'mor lo gran claustre, las cèlas e autas pèças que's son perdudas mes òm que'n consèrva ua grana partida.
En traucant un portau d'estil plateresc òm qu'arriba au portic. Lo bèth peiron qui'ns mia a la pòrta de la glèisa, òbra deu maçon Cristóbal de Vílchez, qu'ei precedit d'un camin empeirat d'estil granadin, de pèiras negras e blancas, hèit en 1679. Lo devant de la glèisa qu'a en haut un blason d'Espanha, dilhèu per'mor aqueste monastèri que dependèva de la Chartrosa de Nosta Dauna deu Paular, a Rascafría, fondacion reiau. Lo portau deu Neoclassicisme en marme gris qu'estó dessenhat per Joaquín Hermoso en 1794. L'imatge de Sant Brunon en marme blanc qu'ei devut a Pedro Hermoso, hrair deu precedent.
Un vestibul austèr que'ns mia a un polit claustre d'òrdi doric, comunament aperat lo « claustron » tà destrià'u deu gran claustre ara desapareishut. Qu'ei au dia d'uei lo center deu monastèri e las pòrtas de totas las pèças que dan sus las soas galerias. D'un deus sons angles que's pòt observar la tor de la glèisa.
Lo refectòri qu'ei ua pèça grana dab vòuta de sonsainas ogivaus e arcs. Que s'i tròba ua catedra tà la lectura durant lo arrepèish. Lo contracòr qu'a ua crotz pintrada peu hrair laïc Juan Sánchez Cotán, qui ei tanben l'autor de la « Santa Cena » e deus tablèus qui ondran las parets arrepresentant diferents episòdis de la fondacion de l'Òrdi e scènas de la persecucion sofrida peus chartrós en Anglatèrra pendent lo règne d'Enric VIII, e de tres telas de la Passion de Jèsus.
A costat de la sala de minjar deus monastèris que's tròba ua petita pèça dab ua hont on los monges e's lavan las mans abans de minjar en tant qui recitan lo psalm 130, los purmèrs mots deu quau son De profundis clamavi ad Te, Domine (« De las pregondors que clamèi de cap a Tu, ò Sénher! »). La sala d'aqueste monastèri (ara shens hont) qu'ei ondrada d'un arretaule suus « Apòstols Pèir e Pau » pintrat au clarescur per Sánchez Cotán (atau la pèça que s'apèra la sala deus sants Pèir e Pau), e d'autes tablèus deu medish autor sus sequéncias de la construccion de la purmèra chartrosa, la « Santa Fàcia », « Dus avesques de l'Òrdi » e la « Verge dab l'Enfant ». Aquesta pèça gotica qu'estó la capèra deu monastèri dinc a la construccion de la glèisa; apuish, qu'estore emplegada com capítol de hrairs laïcs. Los arcs en heishèus de colomnetas que s'i arredusen a ua sola acabant a bona hautor deu sòu. Dens l'autar que's tròba un tablèu d'autor desconeishut. Aus costats, la « Verge balhant la popa au son nenè » e la « Verge e lo Crist Mort ». Los autes que son de Vincenzo Carducci arrepresentant sequéncias estacadas a la vita e a la mort deus sants Brunon e Uc.
La sala capitulara qu'ei la pèça on los monges e s'amassavan tà deliberar suus ahars de la comunautat. La pòrta d'entrada, qui e's distingueish peus sons ornaments e peus sons claus de bronze, qu'ei l'òbra deu hrair laïc Juan Martín, atau las deu claustre. La vòuta qu'a influéncias goticas. Los tablèus qui ara ondran las parets que son de Carducho: l'« Aparicion de la Verge a Sant Brunon dens lo lièit de mort », l'« Aparicion de la Verge a hrair Joan Fort » e mantun martiri de monges a las mans de turcs e d'uganauds.
Au costat seguent deu claustre que i a 3 capèras: l'ua qu'embarra ua escultura de « Nosta Dauna deu Rosari »; l'auta, ua taula e 2 cadièras de marqueteria en mei d'un ancian petit pabalhon tà l'exposicion de l'Eucaristia a l'adoracion deus fidèus; e la tresau, un « Ecce Homo », òbra deus hrairs García.
Lo plan deu temple qu'ei d'ua sola nau, divisada en 3 partidas: la purmèra, entau pòble; la dusau, entaus hrais laïcs; e la tresau, mei estenuda, entaus monges. Enter la deus hrairs laïcs e la deus monges que's tròba l'arrèrcòr dab 2 arretaules d'estil barròc churrigueresc portant 2 tablèus de Sánchez Cotán, sensibles per la loa delicadesa e peu lor misticisme: lo « Repaus pendent la huèita en Egipte » e lo « Baptisme deu Crist ». La pòrta de veire qu'a incrustacions de coscolhas, d'evòri, d'argent, d'ebèn, e de husta de Guaiacum sanctum. Las parets qu'an un sarròt d'ornaments de plastre. Enter los bujaus dab esculturas, tanben de plastre, que i a grans quadres portant 6 telas arrepresentant scènas de la vita de Nosta Dauna. Que son devudas a Bocanegra, autor tanben de l'« Immaculada Concepcion » situada suber la pòrta d'entrada e de la bèra tela de « Nosta Dauna deu Rosari » qui's tròba suber un petit arretaule a esquèrra.
Lo presbitèri, valent a díser lo lòc reservat au clergat, qu'ei coronat d'ua copola elliptica. Que's distingueish per la riquessa de la policromia e de l'ornamentacion. Que i a 4 esculturas de plastre (« Avesque chartrós », « Sant Joan Batista », « Sant Brunon », « Sant Uc »), 4 tablèus de Sánchez Cotán sus scènas de la Passion e, au center, l'« Assompcion de Maria », de Bocanegra.
L'autar màger qu'ei ondrat d'un baldaquin de husta dab miralhs, a l'interior deu quau e's tròba l'« Assompcion de Maria », de José de Mora.
Arron de l'autar màger, separat de la glèisa per ua pòrta de veire de Venècia, que's tròba la capèra deu tabernacle, on pintrura, escultura e arquitectura e's honen tà crear ua de las òbras mei bèras e sensiblas deu Barròc espanhòu. L'ensemble qu'estó bastit per Francisco Hurtado Izquierdo enter 1704 e 1720. L'austeritat cartusiana que vad aquí grandor en aunor deu sacrament de l'Eucaristia. A cada angle, suber hauts pedestaus, 2 colomnas d'òrdi corintian que sostienen arcs suus quaus e's quilha la copola. Dens las travadas, ondradas d'estendards sostienguts per nenès, que i a consòlas dab estatuas de « Sant Josèp » (José de Mora), « Sant Joan Batista » (Risueño), « Sant Brunon » (José de Mora) e « Santa Maria Magdalena » (Duque Cornejo), qui ei tanben l'autor de las estatuas de las Vertuts apujadas suus oculus, 2 deus quaus e dan sus capèras aus costats, çò qui ei caracteristic de las glèisas cartusianas. Las parets, hèra decoradas, qu'enquadran telas d'Antonio Palomino sus tèmas de l'Ancian Testament. Suus 4 triangles curvilinèus qui forman l'anèth de la copola dab los arcs suus quaus aqueth e s'apueja, que son arrepresentadas las figuras deus 4 evangelistas e, dens la copola, pintrada a la fresca per Palomino, que figura Sant Brunon com un Ercules sostienent l'ostensòri suu món, la Trinitat dab Nosta Dauna e Sant Joan Batista e, autorn, diferents còrs d'anjos e de sants. Au center que's quilha lo tabernacle de marme. Un pedestau que sostien 4 estatuetas dauradas dab simbèus eucaristics e 8 colomnas negras salomonicas suber las quaus e's tròba ua rica arquitectura a la cima de la quau està l'imatge de la fe. A l'interior que i a ua estructura dab la forma de temple on e's tròba lo tabernacle (lo cròfe on e's guarda l'Eucaristia) qui èra adorada peus monges deus oculus deus costats.
La sacristia, dessenhada per Hurtado Izquierdo, qu'estó realizada per diferents mèstes enter 1727 e 1764. Que pareish, per la soa talha e per la soa estructura, ua gleiseta. Forma, lutz, color e un sarròt d'ornaments barròcs que s'i honen tà dar ua sensacion de grandor, de mobilitat e d'inconsisténcia. Lo sòcle qu'ei de marme de Lanjarón. Qu'ei egaument de marme un arretaule de « Sant Brunon », de Ferrer, e de l'« Immaculada Concepcion », d'Alonso Cano. La copola escura que destona: qu'ei ua fresca de Tomás Ferrer. Dens un bujau a esquèrra, au ras de l'arretaule, que's tròba un imatge de « Sant Brunon », òbra de José de Mora, de beror unica. La decoracion qu'ei completada per òbras deu hrair laïc Francisco Morales arrepresentant scènas de Jèsus Crist (lo « Crist de l'Expiracion », l'« Immaculada Concepcion arrecebuda peu Crist de l'Expiracion » e l'« Immaculada Concepcion arrecebuda peu Pair Eternau ») e de santas chartrosas. Las pòrtas e comòdas, arrecobèrtas d'acajó, de Guaiacum sanctum, d'ebèn, de coscolhas, d'evòri e d'argent, que son l'òbra deu hrair laïc Manuel Vázquez, qui metó 34 ans.


text:
Amin Maalouf
Amin Maalouf (en arabi أمين معلوف) es un escrivan Libanés d'expression francesa nascut lo 25 de febrièr de 1949 a Beirot.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Beirot, pasmens los primièrs ans d'Amin Maalouf se debanèron en Egipte, patria qu'adoptèt los grands mairals. De retorn al Liban, la familha s'installèt dins un quartièr cosmopolit de Beirot, ont vivián la grand partida de l'an, mas l'estiu demoravan a Machrah, vilatge del Mont Liban que los Maalouf ne son originaris.
Lo paire es un jornalista fòrça conegut al Liban, tanben poèta e pintre, eissit d'una familha d'ensenhants e de directors d'escòlas. Los aujòls, catolics, se convertiguèron al protestantisme al sègle XIX.
La maire es eissida d'una familha francofòna e catolica, istamboliòta, vila fòrça simbolica dins l'imaginari d'Amin Maalouf, l'unica que siá citada dins caduna de sas òbras[1].
Los estudis primaris d'Amin se faguèron a Beirot dins una escòla francesa dels Jesuistas. Sas primièras lecturas èran en arabi, enclusits los classics de la literatura occidentala, mas sas primièras temptativas literàrias, secrètas, èran en francés, qu'es per el, a l'epòca, la « lenga d'ombra », per oposicion a la « lenga de lutz », l'arabi[2].
Estudiant en sociologia e sciéncias economicas, encontrèt Andrée, educatriz especializada, qu'esposa en 1971. Pauc aprèp venguèt jornalista pel principal quotidian de Beirot, An-Nahar, escriguèt d'articles de politica internacionala.
La guèrra civila esclatèt en 1975, obligant la familha a se retirar dins lo vilatge del Mont Liban. Amin Maalouf lèu decidiguèt quitar lo Liban per França, en 1976. Sa femna e lors tres enfants seguèron.
Tròba en França un trabalh de jornalista dins un mensual d'economia.
En 1981 obtenguèt son primièr contracte d'edicion, (Jean-Claude Lattès), per Les Croisades vues par les Arabes, que foguèt publicat en 1983. Encontrèt son primièr succès amb Léon l'Africain, en 1986, e decidiguèt de se consacrar a la literatura.
Obtenguèt en 1993 lo Prèmi Goncourt per Le Rocher de Tanios, que se passa dins los monts libaneses de son enfança.
Trabalha amb Kaija Saariaho compositriz finlandesa per escriure d'operas.
En 2007-2008, presidiguèt, per la Comission Europèa, un grop de reflexion sul multilinguisme, que produguèt un rapòrt: Un desfís salutari: coma la multiplicitat de las lengas poirà consolidar Euròpa.
Es doctor honoris causa d'universitats de Liban, d'Espanha, de Portugal o de Belgica [3].
Recebèt lo Prèmi Prince d'Astúrias de literatura en 2010[4].
Influéncias e inspiracions[modificar | modificar la font]
L'autor se ditz influenciat, entre autres, per las òbras de Thomas Mann, Albert Camus, Leon Tolstoi, Marguerite Yourcenar, Charles Dickens, Stefan Zweig e Omar Khayyam e la poesia de lenga aràbia[5].
Los romans d'Amin Maalouf son marcats per sas experiéncias de la guèrra civila e de l'immigracion. Se caracterizan (entre autres) per de viatjaires entre las tèrras, las lengas e las religions. Dins son libre Les Identités meurtrières, s’indigna dels comportaments umans quand l’afirmacion de se va plan sovent amb la negacion de l’autre. Sa filosofia umanista le convenci que podèm demorar fidèl a las valors qu'eretarem, sens al meteis temps se creire menaçat par las valors que d’autres son portaires.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
Ensags[modificar | modificar la font]
Librets d'opera[modificar | modificar la font]
- L'Amor de luènh (2001)
- Adriana Mater (2004)
- Émilie (2010)
Prefacis[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "autobio"(fr)Autobiografia en forma d'entrevista, sul blòg oficial de l'escrivan
- ↑ id "autobio"
- ↑ "bioblog"(fr)Blòg oficial d'Amin Maalouf
- ↑ (fr)[1][2]
- ↑ (fr) "lof" Entrevista amb Amin Maalouf, per Sandrine Meslet


text:
Un legedor irascible que'm demanda perqué emplegui aqueth mot "ongués" entà designar l'occitan non-gascon.
La responsa qu'ei simpla: lo mot que mancava, que l'èi inventat pr'amor que l'avem de besonh.
Que vse'n horni ua illustracion clara dab l'exemple qui segueish, basat sus ua citacion de Domergue Sumien (sonque la frasa A qu'ei deu Domergue, las autas duas que son de jo).
Frasa A : "Forestièra" en occitan significa "foreign" en anglés e "étrangère" en francés.
Frasa B : Totun, "forestièra" en gascon non significa pas foreign en anglés o étrangère en francés.
Frasa C : Doncas, lo gascon n’ei pas occitan.
Si las frasas A e B e son totas duas vertat, alavetz la frasa C qu'ei vertat tanben.
Qu’ei logica pura, aquò. Totun, la veracitat de las frasas A e C non hè pas unanimitat. Sonque los qui consideran lo gascon com a lengua distinta de l'occitan que las tròban exactas. A mens de considerar que Domergue s'aja convertit a l'auta religion, la frasa A non correspón pas a çò qui professa. En realitat, aquera benaleja ven deu hèit que lo Domergue non coneish pas lo mot "ongués" (per "occitan non-gascon") qu'emplegui precisament tà evitar aquera sòrta d'error.
Frasa A: En ongués, "forestièra" significa "foreign" en anglés e "étrangère" en francés.
Frasa B : "Forestièra" en gascon non significa pas "foreign" en anglés ni "étrangère" en francés.
Frasa C: Doncas, lo gascon n'ei pas ongués.
Aquiu, la logica n'ei pas violentada e lo consens que pòt èster totau, tant peus qui consideran lo gascon com occitan com peus autes .
Sus l'etimologia deu mot ongués, que deriva de las prumèras letras deus mots de l'expression "occitan non-gascon": ong, plan simplament. L'expression "occitan non-gascon" qu'ei pesuga e gramaticaument pòc comòda, d'aquiu la creacion de "ongués-onguesa".


text:
1523
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1523 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 29 d'agost - Ulrich von Hutten, poèta e cavalièr alemand (n. 1488)


text:
Plesiosaure
Los plesiosaures (Plesiosauria) son un òrdre de sauropsids (reptils) sauropterigis qu'apareguèron a de fins del periòde Triassic e durèron fins a l'escandiment K-T a la fin del Cretacèu, en abitant en totas las mars. Sovent son identificats erròneament coma "dinosaures marins".
S'argumenta de còp que i a que los plesiosaures son pas atudats, e mai que aja pas cap d'evidéncia scientifica per aquesta cresença; mas sovent las observacions de plesiosaures vius foguèron en realitat de cadavres descompausats de làmia pelegrin o de simplas enganas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Coma grop, los plesiosaures èran los animals aquatics pus grands del sieu temps, e quitament los de talha mendre atenhián los 2 mètres (6,5 pès) de long. Atenguèron un talha màger que los cocodrils pus grands, e èran pus grands que los sieus successors, los mosasaures. Comparats amb los sieus predecessors, los ictiosaures, semblants als dalfins, que se sap qu'atenguèron 23 m de longor, e la làmia balena (18 m), lo cachalot (20 m), e sustot la balena blava (30 m) que poguèron aver de talhas similaras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo plesiosaure es un dels primièrs grands fossils identificats pels paleontòlogs, amassa amb lo Mosasaurus, e lo dinosaure Iguanodon. Lo primièr especimèn, correspondent al genre Plesiosaurus, foguèt trobat en 1821 per Mary Anning, dins los depauses d'Oxford Clay près de Lyme Regis, Anglatèrra. L'espècia foguèt descricha formalament e foguèt nomenada per Henry de la Beche e William Daniel Conybeare aqueste an. Lo nom que causiguèron significa "prèp del lausèrt", derivat del grèc plesios ("près de") e sauros ("lausèrt o reptil"). Lo taxon Plesiosauria foguèt nomenat per Henri Marie Ducrotay de Blainville en 1835.
La majoritat del material de plesiosaure descobèrt al sègle XIX èra dels meteisses depauses. Sir Richard Owen nomenèt gaireben cent nòvas espècias. Malgrat aquò, los plesiosaures son pas encara fòrça coneguts. La majoritat de las nòvas "espècias" se descriguèron en se basant sus d'òsses isolats, sens las caracteristicas de diagnostic sufisentas per los separar de quina que siá de las autras espècias que s'èran descrichas per abans. Fòrça d'aquestas espècias son estats invalidadas, mas lo trabalh fach dins aqueste sègle es estat insufisent per eliminar aqueste embolh taxonomic. Lo genre Plesiosaurus es particularament problematic. La majoritat de las nòvas espècias foguèt plaçada ailà, de tal biais que lo genre es una classa de taxon "reciclable".


text:
Genèsi
Lo libre de la Gènesi es lo primièr libre de la Torà (Pentateuc), e tanben lo primièr libre de la Tanakh, la Bíblia Ebrieva, e de l'Ancian Testament crestian.
Lo nom del libre en ebrieu es בראשׁית Bərêšîth, qu'es lo primièr mot que foguèt escrich e que significa al començament de. Los cinc libres de la Torà foguèron nomenats en ebrieu amb lo primièr mot del tèxte. En grèc se nomenava Γέveσις Genesis, que significa "naissença", "creacion", "causa", "principi", "font" o "origina".
Contenguts[modificar | modificar la font]
Dins lo contèxte teologic, la Genèsi es lo libre dels començaments: de la tèrra, del pecat, de la promesa de restabliment e de l'eleccion del pòble d'Israèl. Los mots principals son:
- La Creacion: la presentacion d'un Dieu unic que creèt tot çò qu'existís.
- La Casuda: la desobediéncia d'Adam e Èva qu'introduguèt la mòrt, fisica e esperitala, dins lo monde.
- Lo Deluvi universal: la corrupcion e degradacion posteriora de l'umanitat que provoquèt lo deluvi, del qual solament Noé e sa familha foguèron salvats.
- Babel: La tèrra que se tornèt poblar aprèp la confusion de las lengas a Babel.
- Abraam: l'eleccion d'Abraam, causit per Dieu per èsser paire de son pòble.
- Egipte: la secada que faguèt que el patriarca Jacòb, filh d'Isaac, e los seus dotze filhs migrèron cap a Egipte.
Totes poden se resumir dins un cicle dona divina - traïson de l'òme - aliança que se trapa dins tot l'Ancian Testament.
Atal doncas, la Genèsi explica l'istòria dels aujòls dels patriarcas del pòble d'Israèl, dempuèi la Creacion fins a l'installacion en Egipte de la familha del patriarca Jacòb. Qualques capítols de la Genèsi son de mai coneguts de tota la Bíblia: Adam e Èva, Caín e Abèl, l'Arca de Noé, la Torre de Babel o los patriarcas Abraam, Isaac e Jacòb .
Autor[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion josieva e crestiana, lo libre auria estat escrich per Moïses, coma lo rèsta del Pentateuc, dirèctament inspirat per Dieu o adaptant recits orals ja existissent. Atal, a vegadas se nomena lo Primièr Libre de Moïses.
L'ipotèsi documentària, qu'estúdia lo libre filologicament, afirma qu'es una mescla de minimum tres tèxtes, que se poden reconeisser per lo biais diferent de nomenar Dieu. Lo genre literari es la cronica o lo libre istoric, pasmens vòl pas dire que lo contengut cal èsser pres litaralament, se fa referéncia solament al tipe narratiu. De fach, la majoritat de las personas, cresents o non, afirman que la Bíblia se cal legir metafòricament.
Datacion[modificar | modificar la font]
Las teorias mai comunament acceptadas actualament (malgrat qu'existís fòrça polemicas al subjècte) afirmen que la Genèsi seriá estada escricha aproximativament al sègle V, quand de levitas fusionèron tres libres dels sègles IX a VII que reculhiguèron de la tradicion orala del pòble d'Israèl.
La Genèsi en ebrieu[modificar | modificar la font]
Los fragments de la Genèsi pus vièlhs conservat actuals son del sègle I aC e son eissits del nomenats Manuscrits de la mar Mòrta. Son de documents escriches en ebrieu antic e sens vocalas. A Jerusalèm, i a escriches del sègle X que tornèron aparéisser a la mitat del sègle XX coneguts coma lo Codex Alèp.
La Genèsi en grèc[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, la Bíblia foguèt tradusida al grèc antic al sègle III aC. Se consèrvan de fragments grècs de la Genèsi del sègle I aC.
Al Vatican i a una còpia quasi completa d'una Genèsi datant del sègle IV (lo Codex Vaticanus) e una autra del sègle V (Lo Codex Alexandrinus). Son los libres de la Genèsi mai vièlhs conservats.


text:
1154
Aquesta pagina concernís l'an 1154 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Az-Zafir que foguèt remplaçat per son fiu Al-Faiz. Pasmens, lo caòs politic, illustrat per leis assassinats recurrents dei visirs, contunièt e lo califa novèu aguèt ges de poder vertadier.


text:
1679
Aquesta pagina concernís l'an 1679 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Christian Wolff, filosòf alemand (m. 1754)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de decembre - Thomas Hobbes, filosòf anglés (n. 1588)


text:
Neiva (homonymie)
Neiva peut désigner :
- au Brésil (homonymie partielle) :
- João Neiva, municipalité située dans l'État d'Espírito Santo :
- en Colombie :
- au Portugal :
- Neiva, paroisse civile de la municipalité de Viana do Castelo, située dans le district de Viana do Castelo et la région Nord ;
- Abade de Neiva, paroisse civile de la municipalité de Barcelos, située dans le district de Braga et la région Nord ;
- Castelo do Neiva, paroisse civile de la municipalité de Viana do Castelo, située dans le district de Viana do Castelo et la région Nord ;
- la Neiva, petite rivière prenant sa source dans la serra de Oural et se jetant dans l'océan Atlantique sur le territoire de la paroisse de Castelo do Neiva ci-dessus.


text:
1553
Aquesta pagina concernís l'an 1553 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 13 de decembre - Enric de Borbon, rei de França e Navarra (m. 1610)
- Francisco Gómez de Sandoval-Rojas y Borja, Duc de Lerma (m. 1625)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 d'abril - François Rabelais, escrivan francés (n. 1493)


text:
1519
Aquesta pagina concernís l'an 1519 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Desbarcament de l'expedicion de Hernan Cortés. Moctezuma II lo laissèt intrar dins Tenochtitlan ambé seis aliats lo 8 de novembre. L'acuèlh iniciau foguèt pacific mai la mesfisança aumentèt lèu. Cortés capturèt Moctezuma e assaièt d'obtenir sa somission per contraròtlar l'Empèri Astèc d'un biais legau.
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, arribada d'una expedicion espanhòla après aquelei de 1517 e de 1518. Au contrari dei doas annadas precedentas, lei Maias e leis Espanhòus preferiguèron negociar (en despiech d'exaccions de Pedro de Alvarado). De relacions bònas foguèron ansin establidas entre la ciutat de Cozumel e Cortés. En revènge, lei Chontales refusèron de negociar e una batalha se debanèt a Centla lo 14 de març. S'acabèt per una victòria espanhòla. Puei, l'expedicion se dirigiguèt en direccion dau litorau occidentau ont aprenguèt l'existéncia de la civilizacion astèca que sa conquista venguèt son objectiu principau delaissar lei territòris maias fins a 1523.


text:
1735
Aquesta pagina concernís l'an 1735 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de cobalt per lo quimista suedés Georg Brandt (1694-1768). Aquò èra la premiera descubèrta d'un metau desconegut dempuei la Preïstòria.


text:
1832
Aquesta pagina concernís l'an 1832 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Édouard Manet, pintor francés (m. 1883)
- 27 de genièr - Lewis Carroll, escrivan britanic (m. 1898)
- 19 d'abril - José Echegaray, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1916)
- 11 de julhet - Carlos Holguín Mallarino, president de Colómbia (m. 1894)
- 18 d'agost - Victor Meirelles, pintor brasilièr (m. 1903)
- 8 de decembre - Bjørnstjerne Bjørnson, escrivan norvegian, Prèmi Nobel (m. 1910)


text:
-416
Aquesta pagina concernís l'an -416 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa d'Alcibiade, Atenas ataquèt e conquistèt l'illa neutra de Melos. Leis òmes i foguèron chaplats e lei fremas e leis enfants venduts coma esclaus. Una colonia militara atenenca foguèt installada sus l'illa. Aqueu chaple aguèt d'efèctes fòrça negatiu sus l'imatge d'Atenas e agravèt lei divisions intèrnas entre lei moderats menats per Nicias e lei bellicistas menats per Alcibiade.


text:
Campinas
Campinas (AFI: kɐ̃ːˈpinɐs) es una ciutat màger de Brasil, la tresena de l'estat de São Paulo per la populacion. Sa populacion èra estimada a 1 059 420 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 795,7 km². Es situada a una distància de 90 km de la ciutat de São Paulo, capitala de l'estat.
Fondada lo 14 de julhet de 1774, es actualament un important centre industrial (principalament industrias de nauta tecnologia, metallurgia), de comèrci e servicis, e tanben sèti de l'Universitat de Campinas (UNICAMP), e de la Pontifícia Universidade Católica de Campinas (PUCCAMP), e d'autras institucions d'ensenhament.