c: text/html

text:
Haselbourg
Haselbourg es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Vilatge a pic a lo-dessus de la vallée.
- Village à pic au-dessus de la vallée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Fondacion Romaine e #èsser pendent divèrses sègles una basa militar.
- Pòble destruit per François von Sickingen e reconstruit en 1568 pel comte palatin Jean de Veldenz.
- Vendut a la França en 1593.
- Fondation Romaine et fut pendant plusieurs siècles une base militaire.
- Village détruit par François von Sickingen et reconstruit en 1568 par le comte palatin Jean de Veldenz.
- Vendu à la France en 1593.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fontsòrbas
Fontsòrbas[1] es una comuna gascoa situada dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Anciana bastida de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 13 km al Nòrd-Oèst de Murèth.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Al sègle XI lo comte Sanche 1èr d’Astarac balhèt als Cavalièrs de Sant Joan de Jerusalèm de tèrras de Fontsòrbas per i bastir una comandariá que son primièr comandor foguèt Fortonh de Nautafaga.
- Al sègle XIX la comuna prosperava amb una granda activitat agricòla; a la fin del sègle la filloxèra destruguèt lo vinhal e foguèt la fin de l’agricultura a Fontsòrbas e provocant l'exòde rural.
- Al sègle XX entre las doas guèrras la populacion atenguèt un minimum de 528 abitants.
- Aprèp 1945, pauc a pauc, los Tolosans tornan s’installar a Fontsòrbas fins a atenher 1100 abitants.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Fonts òrbas
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- La Fatarella, 1994 Catalonha


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Froissy, Job Canton de Froissy
Les offres d'emploi populaires en Canton de Froissy
administrateur réseau Canton de Froissy
administratif Canton de Froissy
assistant administratif Canton de Froissy
coordonnateur Canton de Froissy
développement Canton de Froissy
employé administratif Canton de Froissy
garde d'enfant Canton de Froissy
magasinier cariste Canton de Froissy
maintenance industrielle Canton de Froissy
nounou domicile Canton de Froissy
preparateur commande Canton de Froissy
professionnel Canton de Froissy
temps partiel Canton de Froissy
Recherche d'emploi par ville Canton de Froissy
emploi Saint-André-Farivillers, 60480
emploi Abbeville-Saint-Lucien, 52700


text:
Treant-Felger
Treant-Felger en breton ( Trans-la-Forêt en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Trans-Lo-Bòsc se situa al sud del costat de Plena-Fougères, #que lududes-quitament voreja la baia del mont Sant-Michel (los polders de Sant-Georges-de-Gréhaigne, Sant-Broladre e Roz-sus-Couesnon an #èsser ganhats a Modèl:La s- sus la dicha baia). La municipalitat de Trans-lo-Bòsc deu lo sieu nom als bòsques #qu'ocupan la siá part meridionala e #que constituisson una part del bòsc de Villecartier. La municipalitat es a en dominant rurala amb una populacion de 590 abitants, ont l'agricultura ocupa un luòc important. A traversat per dos ruisseaux, Lo Pichon Hermitage #que ven del étang de Ciutat-Cartier e #que talha la RD 155 sus la rota de Sant-Malo a Fougères, e lo ruisseau del Chesnelais #que pren la siá font al luòc-ditz La Chesnelais sus la rota cap a Combourg ; aqueles dos ruisseaux se prenon de contunh sul banc de Plena-Fougères (près de Beaurepére) al Marais del Mesnil. S'apond sieus lo ruisseau del Passatge-Gérault en venent de Sans, ailà lo cors d'aiga partís prene lo Couesnon al Pont de las Barras sus la rota de Pontorson a Sougéal. A l'oèst de la municipalitat, lo Guyoult servís de limit amb la municipalitat de La Boussac.
Trans-la-Forêt se situe au sud du canton de Felger, qui lui-même borde la baie du mont Saint-Michel (les polders de Saint-Georges-de-Gréhaigne, Saint-Broladre et Roz-sur-Couesnon ont été gagnés au Modèl:S- sur la dite baie). La commune de Trans-la-Forêt doit son nom aux bois qui occupent sa partie méridionale et qui constituent une partie de la forêt de Villecartier. La commune est à dominante rurale avec une population de 590 habitants, où l'agriculture occupe une place importante. Elle est traversé par deux ruisseaux, Le Petit Hermitage qui vient de l'étang de Ville-Cartier et qui coupe la RD 155 sur la route de Saint-Malo à Fougères, et le ruisseau du Chesnelais qui prend sa source au lieu-dit La Chesnelais sur la route vers Combourg ; ces deux ruisseaux se rejoignent ensuite sur le banc de Pleine-Fougères (près de Beaurepére) au Marais du Mesnil. S'ajoute à eux le ruisseau du Pas-Gérault venant de Sains, là le cours d'eau part rejoindre le Couesnon au Pont des Barres sur la route de Pontorson à Sougéal. À l'ouest de la commune, le Guyoult sert de limite avec la commune de La Boussac.
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo moment de la batalha de Trans, en 939, los Bretons son victorieux contra las Normands. Aquela data del 1er {{}} en agost a celebrat longtemps après en Bretanha. Uèi, se pòt encara observar las traces dels dos camps fortificats als environs del étang de Ruffien. Dels fossés environan dos espacis #que lor caliá èsser environats d'una estacada[1]. En 1235, la familha de Villeneuve #que las de la Villarmois ne son los descendents, a citat en l'archiu de la noblesa (QUID 2004). La populacion de la municipalitat es favorabla als cambiaments aportats per la Revolucion francesa, sustot après la fin de la Terror. La principala celèbra revolucionària es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795 ; se célèbrait tanben a aquela epòca revolucionària la fondacion de la Modèl:Ire Republica (21 de setembre) e la fèsta de la Joenessa (prima)[2].
Lors de la bataille de Trans, en 939, les Bretons sont victorieux contre les Normands. Cette date du 1er août est célébrée longtemps après en Bretagne. Aujourd'hui, on peut encore observer les traces des deux camps fortifiés aux environs de l'étang de Ruffien. Des fossés entourent deux espaces qui devaient être entourés d'une palissade[3]. En 1235, la famille de Villeneuve dont les de La Villarmois sont les descendants, est citée dans les archives de la noblesse (QUID 2004). La population de la commune est favorable aux changements apportés par la Révolution française, surtout après la fin de la Terreur. La principale fête révolutionnaire est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795 ; on célèbrait aussi à cette époque révolutionnaire la fondation de la Modèl:Ire République (21 septembre) et la fête de la Jeunesse (printemps)[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ membres.multimania.fr/abrec/lettre%2033%20trans.pdf Article sul bòsc de Villecartier
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399, 401 e 405
- ↑ Article sur la forêt de Villecartier
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399, 401 et 405


text:
Citroën
Citroën es un fabricant francés d'automobilas - fondada lo 1919 per André Citroën - que fa partida del Grop PSA Peugeot Citroën, dempuèi que Peugeot l'aqueriguèt als ans 70.
Se plan al principi èra un fabricant de veituras del mercat de massas amb dessenhs relativament simples, Citroën estonèt lo mond lo 1934 amb l'innovador Traction Avant (traccion davantièra, 1934-1956). Fins a fins dels ans 1980, la companhiá mantenguèt una reputacion per comprene lo dessenh d'automobilas d'una manièra unica. Modèls importants pus tard comprenon lo H Van (1947-1981, lo "HY"), Citroën 2CV (1948-1990, "Lo pichon guit Lag"), lo DS (1955-1975 "Deessa") e lo CX (1974-1989). Destaca tanben lo sieu palmarés en competicion, tant al mondial de ralli WRC, coma lo Ralli París-Dakar.


text:
Chieftain
Lo carri FV4201 Chieftain es un carri de combat principau de segonda generacion britanic desvolopat de 1956 a 1961. Intrèt en servici en 1966 au sen de l'armada britanica e conoguèt un succès a l'exportacion dins lei país d'Orient Mejan car Iran, Iraq, Jordania, Kowait e Oman l'adoptèron. Existisse unei versions diferentas (Mark 1 a 13 dins l'armada britanica), compres de versions localas. Demorèt en servici fins a 1995 dins lo Reiaume Unit fins a son remplaçament progressiu per lo Challenger 1 de tresena generacion.
Lei carris iranians participèron a la Guèrra Iran-Iraq onte conoguèt de pèrdas importantas còntra lei T-55 e T-62 iraquians coma durant la batalha de Dezful. Un centenau de carris Chieftain e M60 Patton i foguèron perduts cònta solament 50 T-55 e T-62. Pasmens, d'errors de comandament importantas foguèron realizadas durant la batalha per l'armada iraniana. Per la seguida, corrèctament comandats, lei Chieftain iranians venguèron d'adversaris fòrça perilhós per leis Iraquians.


text:
Bonnebosq
Bonnebosq es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la creacion de las costats, Bonnebosq siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801).
À la création des cantons, Bonnebosq est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801).


text:
Jurisprudéncia
S'entend per jurisprudéncia las interpretacions reïteradas que fan los tribunals dins las resolucions de las normas juridicas, e pòt constituir una de las Fonts del Drech, segon lo país. Tanben se pòt considerar l'ensems de decision de justícia fèrmas e uniformas dictadas pels organs jurisdiccionals de l'Estat. Aquò significa que per conéisser lo flux contunh de las nòrmas existissentas se deu considerar coma essent aplicada sistematicament.
L'estudi de las variacions de la jurisprudéncia dins lo temps es lo melhor biais per conéisser las evolucions dins l'aplicacion de las leis, pòt èsser mai precisa que lo simple examen de las diferentas reformas del Drech positiu perque dins qualques cases las nòrmas capitan pas a s'aplicar vertadièrament malgrat la promulgacion oficiala.
Dins lo Drech anglosaxon es una font de primièr òrdre, a causa del fach que los jutges devon motivar los decisions o senténcias mejans un estudi minuciós dels precedents.
Dins lo Drech continental, la jurisprudéncia es tanben una font formala, pasmens varia substancialament en valor e la fòrça constrenhenta en acòrdi amb las legislacions localas de cada país. Atal, las senténcias de certans tipes de tribunals superiors son d'aplicacion obligatòria pels cases equivalents dins los tribunals inferiors; dins d'autres, las decisions d'instancias jurisdiccionalas similaras son pas una règla constrenhenta pels jutges inferiors, levat lo cas de certanas circumstancias especificas quand s'agís d'unificar de critèris d'interpretacion uniforma sus de questions determinadas de drech (coma es lo cas de las senténcias plenarias dins lo drech argentin). Fin finala, e coma alternativa mai espandida dels Estats que mantenon aqueles sistèmas juridics, es possible que las decisions de nivèl superior jamai son obligatòrias pels autres tribunals, pasmens pretendon aver plan sovent una importanta fòrça dogmatica quand i a de preveire las futuras decisions e establir los fondaments d'una demanda determinada facha pels tribunals inferiors.
En tot cas, l'estudi de las senténcias nos dona la mesura exacta de la realitat del Drech perque sovent, e per divèrsas rasons, las senténcias son pas complidas o aplicadas.
Es lo cas especialament quand lo poder judiciari dintra en collision amb los autres poders de l'Estat, coma lo executiu e lo legislatiu, e fòrça engatjat dins lo principi de la separacion dels poders, es un fenomèn que se pòt pas ignorar completament per elaborar una teoria del Drech, quita a se qu'aparesca totalament separada de la realitat juridica e sociala.


text:
Susper
Sospèl [susper][1] (Sospel en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Nom[modificar | modificar la font]
A passat temps, l’article salat èra mai espandit en Pais Niçard e la tendéncia d’adaptar l’article en foncion de la varietat d’occitan utilizada : lo nom de Sospèl ven dau latin Cœspitellu; la forma anciana èra Cespeèl   (atestada en 1157 : Dauzat & Rostaing 1963. 662); Fulcònis (1562) l’interpretèt en S’Espèl* e l’adaptèt instintivamenl en L’Espèl*.
Geografia[modificar | modificar la font]
Sospèl es situat a 20 km de Menton, a aperaquí 350 m d'altitud, a las pòrtas del parc nacional del Mercantor. Amb lo sieu celèbre Pont vièlh a peatge, un pont fortificat en datant de la Modèl:S-, un dels darrièrs de Euròpa, Susper es un borg medieval tranquil sus la près de la Bévéra.


text:
862
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 862 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Vengut major, Carles l'Enfant, fiu segond dau rèi Carles e rèi — teoric car contraròtlava pas tot lo territòri — d'Aquitània, se maridèt sensa l'acòrd de son paire entraïnant una crisi qu'afebliguèt la preséncia reiala en Aquitània.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Donald MacAlpin probablament lo 13 d'abriu. Son fiu ainat Constantin li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Muntasir entre lo 29 de mai e lo 8 de junh siá en causa d'una malautiá siá en causa d'un empoisonament. Son rèine brèu agravèt l'afebliment dau poder dau califa. Al-Mustain, un felen dau califa Al-Mutasim, foguèt elegit per lei soudats turcs per lo remplaçar. Aperavans, Al-Muntasir aviá autorizat la restauracion dau Tombèu de l'Imam Hussein.
Lei populacions aràbias s'opausèron a la chausida dei soudats turcs dins unei vilas fins a 863, especialament a Bagdad. Dins aquò, l'armada capitèt de reprimir lei revòutas localas. Aquò illustrèt la presa dau poder au sen dau Califat per lei militars e lei visirs turcs. De mai, en causa de l'importància numerica deis Arabis dins lei regions centralas dau Califat, agravèt e accelerèt lo declin de la dinastia.


text:
Martin Niemöller
Martin Niemöller (14 de genièr de 1892 - 6 de març de 1984) foguèt un pastor e teologian alemand. S'opausèt al regim nazi.
Li atribuisson lo poèma seguent:
Quand los nazis venguèron quèrre los comunistas
Diguèri pas res, qu'èri pas comunista..
Quand venguèron quèrre los socialdemocratas
Diguèri pas res, qu'èri pas socialdemocrata.
Quand venguèron quèrre los sindicalistas
Diguèri pas res, qu'èri pas sindicalista.
Quand venguèron quèrre los josieus
Diguèri pas res, qu'èri pas josieu.
Puèi me venguèron quèrre
E i aviá pus degun per protestar.


text:
WIKIPEDIA
QUELQUES PLATS TYPIQUES OCCITANS
• Lo caçolet [kassoulét], le cassoulet est un plat à base de haricots blancs, il se cuisine avec du canard et du porc. On trouve quelques variantes souvent nommées mongetat. La mongeta étant le haricot.
• Lo bolhabaissa [boulyabaïsso], la bouillabaisse est un plat de poissons frais bouillis. Pour réussir une bonne bouillabaisse il faut savoir traduire son nom : lo bolh, le bouillon, doit être surveillé de près. On commence par cuire les poissons les plus coriaces et on finit par les plus tendres. A chaque ajout d’un nouveau poisson, il faut abaissar, baisser le feu. Le secret est là : dès que ça bout, on baisse, d’où lo bolhabaissa.
• La ratatolha/chichomèia [ratatoulyo/tchitchoumèïo], la ratatouille ou la chichoumé : Courgettes, aubergines, poivrons, oignons et tomates cuisent à part en petits morceaux et sont mesclats, mélangés à la fin.
• La garbura, la garbure : Soupe épaisse de choux, de lard et de confit d’oie trempée dans du pain de seigle.
• Lo fetge gras, le foie gras : à l’étouffée ou juste poêlé, nature ou truffé, le foie gras est de toutes les fêtes.
• La sopa de peis, la soupe de poisson : Préparée avec divers poissons frais, la soupe de poisson se trempe avec des croûtons gran-d’alhats, frottés d’ail et de rouille.
• Lo ragost d’escobilhas, mot à mot le ragoût de raclures ! Ce plat de pauvre est un ragoût réalisé avec les restes de la semaine.
• La brandada (de merluça), brandade de morue (de brandar remuer) : c’est une purée à base de morue.
• L’alhada, la soupe à l’ail : De l’ail bouilli dans beaucoup d’eau. Cette soupe aide à la digestion !
l'occitan doute de suite
Receptas occitanas
Aiga bolida
Alhòli
Aligòt
Anchoiada
Bolhabaissa
Borrida
Caçolet
Gardiana
Garbura
Mongetada
Orsinada
Tapenada
Pan banhat
Libre de cosina/Caçolet
Una sietada de caçolet
Se ditz popularament qu'existisson tres tipes de caçolet (nom derivat de l'aisina ont còi: la caçòla) que caduna de las vilas d'ont son originaris se n'atribuís la paternitat. Atal foguèt establida una mena de trinitat, lo Paire (Castelnòu d'Arri), lo Filh (Carcassona) e l'Esperit Sant (Tolosa). La basa del caçolet son las mongetas e per çò qu'es de la carn acompanhadoira, en fonccion de l'endreit, s'i pòt trobar de pòrc, de salsissas de Tolosa o alara de tiron.
[modificar]Lo Caçolet de Castèlnòu d'Arri (lo Paire)
Los ingredients:
-1 liura e mièja de mongetas blancas.
-4 bocins d'auca confida.
-250 g de salsissa de "Tolosa".
-200 g de codena fresca.
-150 g d'esquina de pòrc.
-150 g de carnsalada.
-Doas cebas, una tomata bèla.
-Dos clavèls de geròfle.
-Dos grans d'alh.
-D'èrbas (frigola, romanin e laurièr) e de sal.
-Tres culhièrs de grais (d'auca o de pòrc).
La coseson
Dins una caçòla, cobrir las mongetas amb d’aiga freda, far blanquir en menar al bulh durant 5 minutas. Escampar l’aiga puèi. Tornar cobrir las mongetas amb d’aiga tebesa aqueste còp. Apondre en seguida las codenas talhadas en bocins pro amples, mantuna cabòças d’alh e de lard salat, finament capolats amassa. Daissar còire environ doas oras aperaquí. Cal que las mongetas sián plan cuèitas e vengan fèrmes. D'aquel temps, dins una padena granda, far pèrdre lo grais als bocins de confit, los sortir e dins aquel grais, far rossir la carn de pòrc e la salsissa.
Un còp acabadas aquelas doas preparacions, cal voidar tot dans la caçòla. Bèl primièr una capa de mongetas amb lo jus, puèi una sisa de carn que se deu cobrir amb las mongetas de mai. Pebrar en susfàcia abondosament. Daissar tombar la salsissa sul caçolet, l’enfonzar leugièrament e asaigar tota la susfàcia amb lo jus encara bolhent. Metre dins lo forn e daissar còire fins que se fòrme une crosta marron unifòrma sus tot lo dessús. Susvelhar de temps en temps e, se lo Cassolet sembla se secar, asaigar amb d'aiga cauda, sens pasmens lo negar. Daissar còire atal entre tres e quatre oras.
Aligòt
Libre de cosina
D'aligòt
L'aligòt es una recepta del nòrd de Lengadòc e d'Auvernha. Sos ingredients essencials son la patana e la toma fresca.
Los ingredients
Per 6 personas:
1,5 kg de patanas peladas e talhadas a bèles tròces.
600 g de toma fresca copada en finas lamèlas.
300 g de crèma fresca espessa.
2 o 3 grans d'alh peladas.
4 raspadas de notz de muscada, de sal e de pebre de molin.
Preparacion
Far còire las patanas e l'alh cobèrtes d'aiga bolhenta pendent 20 minutas.
Tre la fin de la coccion, levar l'alh, passar las patanas pel esquichapurèa en apondre se cal un pauc d'aiga de coseson per tal d'obtenir una purèa sopla.
Portar la crèma fresca al bulh e apondre la notz de muscada.
Mesclar la crèma muscadada amb las patanas e barrejar amb un culhièr de fusta, puèi lèu-lèu versar la toma fresca en remenar energicament pr'amor de donar d'aire a l'aligòt que deu poder filar al cap de l'espatula en formar un riban. Segon los gostes, se pòt perfumar lo plat amb un o dos granets d'alh entièrs esclafats.
L'aligòt se pòt servir amb un pol rostit, un rostit de pòrc, una sausissa o alara simplament amb una ensalada.
Pan banhat
< Libre de cosina
Especialitat niçarda, lo pan banhat èra autrecòps lo manjar dels pescadors niçards.Uèi fach amb de ton , èra a l'origina preparat amb d'anchòias.
[modificar]Ingredients
4 pans individuals (complet - campanha o cerealas)
2 a 4 tomatas
2 cebas
20 olivas negras (descloscadas)
4 uòus durs
2 grans d'alh
1 pebròt roge
1 pebròt verd
500g de ton (o d'anchòias)
8 culhièrs de sopa d'òli d'oliva verge
2 culhièrs de sopa d'èrbas ciseladas (basèli,jolverd, ceboleta)
1 pecic de sal
1 pecic de pebre
2 culhièrs de cafè de vinagre
[modificar]Preparacion
Dins un ensaladièr metre las tomatas talhadas en sièis o en rondèlas, las cebas aprimadas , las olivas descloscadas, los uòus durs talhats en rondèlas o en quartièrs, los pebròts pelats talhonats e micalhar lo ton.
Mesclatz delicadament l'ensems amb la vinagreta.
Talhatz los pans en dos (orizontalament), fregar lo dintre amb l'alh, apondre l'òli d'oliva.
Despartir lo mesclat, apondre l'ensalada e las èrbas, tancar l'ensems, plan quichar.
Chichomèia
L'Aiga bolida es una recepta tradicionala del país d'òc per tal de recuperar un estat mai sanitós per çò qu'es de la digestion. Aital se ditz popularament L'aiga bolida salva la vida.
Ingredients
Per 3 a 5 personas.
Un litre d'aiga
Dètz grans d'alh.
Tres bocins de frigola (o de romanin).
De sàlvia.
Èrbas de Provença.
D'uòus.


text:
Carling
Carling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Carling Es una pichona vila francesa, situada en lo departament de la Moselle e la region de Lorraine. A localizat en la region naturala del Warndt e en la conca de vida de la Moselle-es. Los sieus abitants an trucat los Carlingeois e Carlingeoises. La municipalitat s'estend sus unitat|2.7|km|2}} e compte 3 730 abitants (darrièr recensement de la populacion de 2007). La densitat de la siá populacion es de 1 397 abitants per km².
Environada per las municipalitats de L'Espital, Diesen, Porcelette, Sant-Avold, Creutzwald e Lauterbach, Carling a situat a 7km al Nòrd-Es de Sant-Avold la mai granda vila a proximitat aital coma d'una importanta plataforma chimique e industriala. La vila, environada de bòsques, es prèp del parc natural regional de Lorraine a aperaquí 24km. Lo ruisseau del Lauterbach es lo principal cors d'aiga #que travèrsa la municipalitat de Carling. Lo sieu sòl es sablonneux, en resultant de l'alteracion de grès triasiques #que recobren de prigondas ruscas charbonneuses antany espetadas, coma ne testifica l'existéncia d'un ancià terril situat en centre vila e compausat de schistes carbonifères. L'altitud mièja de Carling a comprés entre 228 a 267m d'altitud.
Lo climat de Carling es océanique degradat a influéncia continentala. Las estacions an contrastat e plan marcadas mas en foncion dels vents dominants pòdon se succedir del jorn a l'endeman dels periòdes de precipitacions (influís océanique) o de fòrta amplitude termica (influéncia continentala).
Carling est une petite ville française, située dans le département de la Moselle et la région de Lorraine. Elle est localisée dans la région naturelle du Warndt et dans le bassin de vie de la Moselle-est. Ses habitants sont appelés les Carlingeois et Carlingeoises. La commune s'étend sur 2,7 km2 et compte 3 730 habitants (dernier recensement de la population de 2007). La densité de sa population est de 1 397 habitants par km².
Entourée par les communes de L'Hôpital, Diesen, Porcelette, Saint-Avold, Creutzwald et Lauterbach, Carling est située à 7km au Nòrd-Est de Saint-Avold la plus grande ville à proximité ainsi que d'une importante plate-forme chimique et industrielle. La ville, entourée de forêts, est proche du parc naturel régional de Lorraine à environ 24km. Le ruisseau du Lauterbach est le principal cours d'eau qui traverse la commune de Carling. Son sol est sablonneux, résultant de l’altération de grès triasiques qui recouvrent de profondes couches charbonneuses autrefois exploitées, comme en témoigne l'existence d'un ancien terril situé au centre de la ville et composé de schistes carbonifères. L'altitude moyenne de Carling est comprise entre 228 à 267m d'altitude.
Le climat de Carling est océanique dégradé à influence continentale. Les saisons sont contrastées et bien marquées mais en fonction des vents dominants peuvent se succéder du jour au lendemain des périodes de précipitations (influence océanique) ou de forte amplitude thermique (influence continentale).


text:
Bordalés
Lo Bordalés es una region a chivau sus Gasconha e Guiana, inclusida dens lo departament de Gironda.
Somari
- 1 Bordalés istoric
- 1.1 Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585
- 1.1.1 Archiprestat de Benauja
- 1.1.2 Archiprestat de Blaia
- 1.1.3 Archiprestat de Borg
- 1.1.4 Archiprestat de Buc e Bòrn
- 1.1.5 Archiprestat de Cernés
- 1.1.6 Archiprestat d'entre Dordonha
- 1.1.7 Archiprestat d'Entre Duas Mars
- 1.1.8 Archiprestat de l'Esparra
- 1.1.9 Archiprestat de Fronsac
- 1.1.10 Archiprestat de Molís
- 1.1 Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585
- 2 Bordalés actuau
- 3 Bordalés (parlar)
Bordalés istoric[modificar | modificar la font]
Lo Bordalés istoric es l'ancian diocèsi de Bordèu. Aucupèva la part occidentala de Gironda mèi una petita partida de las Lanas.
Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585[modificar | modificar la font]
Archiprestat de Benauja[modificar | modificar la font]
L'archiprestat de Benauja es la partida centre-sud de l'Entre Duas Mars.
Arbís, Aubiac (comuna de Verdelais), Banhaus (e son annèxa Montinhac), Bèravath, Blesinhac, Cadilhac, Cantòis, Capian, Cardan, Donzac, Escossan, Falairàs (e son annèxa Campet), Gabarnac, Ladaus, Lengoiran, Lestiac, Lopiac (caplòc), Montaroish (comuna de Targon), Montpesat (comuna de Morens), Montprimblan, Morens, Omet, Palhet, lo Pian, Rions, la Ròca, Sta Crotz dau Mont, St German de Grava (e son annèxa Semens), St Leon, Sent Macari, St Mexent, St Pèir de Vath, Solinhac, Targon (e son annèxa Totijac), Veguèir o Nairac, Vilanava de Rions.
Archiprestat de Blaia[modificar | modificar la font]
Airans, Anglada, Berson, Blaia (e son annèxa Sta Luça), Brau, Campunhan, Cars, Cartalèga, Conezac, Estaulèirs, Fors, Generac (e son annèxa Saugon), Marcilhac (caplòc), Masion (e son annèxa St Seurin), Plassac, Plana Sèuva, Renhac, St Andrauni, St Aubin, St Caprasi, St Cristòli de Canac, St Cièrs de la Landa, St Genés de Segonzac, St Giron d'Aigaviva, St Loís de la Contau, St Martin de la Cauçada (e son annèxa N.D. de Fredinhac), St Palais en Vitresés, St Pau de Maisondat, St Simon.
Archiprestat de Borg[modificar | modificar la font]
Aubia (e son annèxa Espessàs), Baion, Borg, Camilhàs, Casèla (comuna de Prinhac e Marcamps), Caunhasés, Cesac, Civrac, Comps, Cubzac, la Fòssa (e son annèxa St Vevian), Gauriac (caplòc) (e son annèxa la Ruscada), Gauriaguet, Lansac, la Libarda, Marsàs, Mombrèir, Peujarn (e son annèxa Virsac), Prinhac (e son annèxa Marcamps), Punhac, St Andrés de Cubzat o dau Nom de Diu, St Cièrs de Canessa, St Gervasi, St Idens de Sodiac, St Laurens d'Arça, St Mariens, St Savin, St Seurin de Toveiràs, Samonac, Tauriac, Tulhac (e son annèxa St Trojan), Vilanèva.
Archiprestat de Buc e Bòrn[modificar | modificar la font]
Audenja, Aurelhan, Biàs, Biganòs, Biscarròssa, la Canau, Casaus (comuna de la Tèsta), Endarnòs, Gastas, Gujan, Lèige, Lenton, Levinhac, Mamisan, Mesòs, Miòs, la Mòta, Parentís (caplòc), lo Pòrge, St Julian de Bòrn, St Pau en Bòrn o Frontinhac, Salas, Sanguinet, Saumòs o Gorgàs, lo Teish, lo Temple de Sautujas, la Tèsta.
Archiprestat de Cernés[modificar | modificar la font]
Aurinha (e son annèxa lo Tusan), Austens (e son annèxa St Magne), Balisac, lo Barp, Barsac, Bautiran (e son annèxa Aigamòrta), Begla, Beliet, Bomas, la Brèda, Budòs, Cadaujac, Canejan, Castra, Cerons, Cestàs, Hargas, Gradinhan (caplòc), Guilhòs, Isla St Jòrdi, Lendiràs, Leujats, Leunhan, Martilhac, Navalhan, Pessac, Podensac (e son annèxa Ilats), Portèth, Prenhac, Pujòus, St Lugèir de Balson, St Maurilhon, St Medard d'Airans, St Miquèu de Riufred, St Sefrian, St Sèuve, Saucats, Sautèrnas, Talença, Tolena, Vilagrens (e son annèxa Cabanac) (comuna de Cabanac e Vilagrens), Vilandraut, Vilanava d'Ornon, Viralada (e son annèxa Arbanats).
Archiprestat d'entre Dordonha[modificar | modificar la font]
Abzac, Belvés (e son annèxa Capitorlan), Camps (e son annèxa Cornemps), Castilhon, la Faiòta (e sas annèxas Francs e las Salas), Gardegan, Gors, la Landa, Liborna, Lussac, Montanha, Montbadon (comuna de Peisseguin), Neac, Parsac (comuna de Montanha), Peinormand, Peisseguin, Petit Palais, Pomirau, Sablons, Semelhon, St Cibard de Combas, St Colomba, St Cristòli de Bardas, St Denís de Pila (e son annèxa St Jòrdi de Guistras), St Estève de Lissa, St Felipe d'Agulha, St Genés de Castilhon, St Ipolite, St Magne de Castilhon caplòc, St Martin de Maserat (comuna de Semelhon), St Medard de Guisèiras, St Pèir d'Armens, St Seurin d'Eila, St Sulpici de Falairens, Sta Tèrra, Taiac, Tortirac (comuna de Gardegan e Tortirac), Vinhonet (e son annèxa St Laurens de Combas).
Archiprestat d'Entre Duas Mars[modificar | modificar la font]
Ambarés, Ambés, Artigas, Arvèiras (e son annèxa St Pèir de Vaus), Baishac, Baron, Bassens, Baurech, Boliac, Bonetan, Cadarsac, Calhau, Camairac (comuna de St Sulpici e Camairac), Camarsac, Camiac, Cambas, Camplanas, Carinhan, Cenac, Cenon, Creon, Cronhon, Cursan, Dardenac, Espiet (e son annèxa Danhac), Genissac (caplòc), la Grava d'Ambarés, Gresilhac, Gulhac, Hargas, Haus, Hloirac, Ison, Ivrac, Larmont, Linhan, Lopas, Madirac, Mainac (comuna de Camblanas e Mainac), Molon, Montferrand, Montussan, Nerijan, Pompinhac, lo Pot, Quinsac, Sadirac, St Caprasi de Haus, St Denís (comuna de Camiac e St Denís), Sta Eulalia d'Ambarés, St Genés de Lombaud, St German dau Puish, St Jacme dau Bèc d'Ambés, St Lobés, St Quentin de Baron, St Sulpici d'Ison o de Bernac, St Vincent de Pau d'Ambés, Salabeu, la Sauva, Tavanac, Tisac de Curton, lo Torne, la Trèna, Tressas, Vaira.
Archiprestat de l'Esparra[modificar | modificar la font]
Benon (comuna de Sent Laurens), Blanhan, Boientran (comuna de Sent German d'Estulh), Bugadan, Cairac, Cissac, Civrac (e son annèxa Escurac), l'Esparra, l'Espitau (comuna de Graian e l'Espitau), Galhan, Graian, Jau (e sas annèxas Dinhac e Hloirac), Ordonac, Paulhac, Potensac (comuna d'Ordonac), Prinhac, Rinhac, Sta Alena de l'Estanc o Hortin, St Arlòdi (comuna de l'Esparra), St Cristòli de Castilhon (e son annèxa Coquècas), St Estèfe de Colonas (caplòc), St German d'Estulh, St Idens, St Laurens, St Mambèrt (comuna de Paulhac), St Martin de Cadorna (e son annèxa St Seurin de Cadorna) (comuna de St Seurin de Cadorna), St Sauvur, Sensàs, Solac, Talaits, Uish (comuna de l'Esparra), Valairac, Vendais, Vensac (e son annèxa Semevian), Vertulh.
Archiprestat de Fronsac[modificar | modificar la font]
Baiàs, Bonzac (caplòc) (e son annèxa Galgon), Cadilhac, Cainac (comuna de Galgon), Chamadela, Cotràs (e son annèxa las Pinturas), Esgleisòtas o St Pèir de l'Estela, Fronsac, la Gòrça, Guistras, Isla de Carnèir (comuna de Lugon e l'Isla dau Carnèir), la Landa, Lugon, Maransin, Marcenés, Molhac, Perissac, la Poiada, Porquèiras, la Ribèira, Salhans, St Anhan, St Cièrs d'Abzac, St Cristòli de la Dobla (e son annèxa Chalaura), St Genés de Quelh, St German la Ribèira, St Martin dau Bòi, St Martin de Laia, St Miquèu la Ribèira, St Roman de Borsàs o la Virvèia, Salinhac, Savinhac d'Eila, Tarnés, Tisac, Verac, Vilagoja.
Archiprestat de Molís[modificar | modificar la font]
Aisinas, Arcins, Arsac, Avensan, la Barda, Blancafòrt, Brach, Bruja, Cantenac, Carcans, Castèthnau, Cussac (e son annèxa Sta Gema), Listrac, Ludon, Macau, la Marca, Margaus, Martinhàs, Merinhac, Molís (caplòc après lo XVI° s.) (e son annèxa St Genés de Mèira), Parempuira, lo Pian, Sta Alena de la Landa, St Aubin, St Jan d'Ilhac, St Medard de Jalas (caplòc dinc au XVI° s.), Salaunas, Sossans, lo Telhan.
Bordalés actuau[modificar | modificar la font]
Pòdem definir actualament lo Bordalés coma la region viticòla qu'environa Bordèu. Aquò compren lo Medòc viticòla dincas a Valairac, lo Blaiés dincas a la termièra daus marescs, lo Libornés dincas a la forèst de la Dobla, las Gravas e, solide, l'Entre Duas Mars.
Bordalés (parlar)[modificar | modificar la font]
Un article es consacrat au parlar de la part de Bordèu.


text:
Nai
Nai[1] (deu latin Oppidum Naium) qu'ei ua comuna bearnesa situada dens lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània. Nai que possedeish ua usia e un Musèu deu Bonet (en francés : Musée du béret).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo terrador de Nai qu'ei estremat peus de las comunas de Bordetas e Mirapeish au nòrd, Arròs de Nai a l'oèst, Asson au sud e Igon e Coarrasa a l'èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Nai que vadó en 1302 com ua bastida fondada per la vescomtessa de Bearn, Margalida de Moncada. La vila que patí un gran incendi en 1534 que la cremè gaireben tota sancera. Arron que patí las guèrras de religion. Enter los huganauts qui emigrèn, un cèrt N Olivier que hore ajòu de l'actor britanic Laurence Olivier. En 1772, De Solano, futur governador de Manila qu'i vadó. Au sègle XIX, Nai qu'arcuelhó uas filaturas qui vadón la soa activitat principau. En sovenir d'aquesta tradicion e per'mor de las soas usias, Nai qu'ei considerada com la capitala deu bonet bearnés. .


text:
Puei Narmand
Puei Narmand (Puynormand en francés) es ua comuna dau departament de Gironda e de la region de Novèla Aquitània.
Somari
Geografia linguistica[modificar | modificar la font]
La caracteristica de Puei Narmand, es d'estre 'na comuna de rencontra dialectala e linguistica exepcionala[1]. D'efiech, l'est de la comuna parla lemosin, au centre sud lengadocian, a l'oèst gascon e benlèu mai d'un tièrs nòrd santongés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Histoire et géographie des parlers poitevins d' Eric Nowak aus Éditions Régionalismes 2010


text:
Burbach (Bas Ren)
Burbach en alemannisch (Burbach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abandonats per los sieus abitants l'an 1527, Burbach e la siá annèxa Willer #èsser repeuplés l'an 1559, pels refugiats calvinistes venguts de Normandie e de Lorraine. Al cors del XVIIIe sègle, lo pòble, #qu'aperteniá alavetz als comtes de Nassau-Sarrewerden, a jogat un papièr de primièr plànol en l'istòria. #Arribar de còps meteis que la municipalitat #decidir de voler formar una republica independenta. En 1722, lo cònsol, Jean Marques, #èsser amb Dominique Striebel de Weyer lo un dels meneurs de la rebellion de las paysans. Abraham Bläss, Soldat de la Revolucion e futur fiscal de la municipalitat, #èsser lo primièr a i cantar la Marseillaise. Lo 24 d'octòbre de 1792, dels joves de Burbach se #retre amb aqueles de Schopperten e de Keskastel a Neusaawerden per bastionner Ebel, lo darrièr bailli dels princes de Nassau-Weilbourg, e o forçar a fugir a Alemanha ! Burbach #Èsser la primièra municipalitat del comtat a demandar lo sieu rattachement a la França revolucionària. Lo tilleul al centre del vilatge #ocupar un luòc fòrça important en la vida communale doncas que los òmes s'i amassava a l'entorn per prene las decisions los mai importants. A la prima, en lo moment de la nuèch de las mascas, servissiá egalament de ponch de regroupement a las carretes de fumiers desplaçadas pas las garnements del pòble.
Malgrat periòdes #negres e de las violéncias suscitadas per la preséncia de divèrsas religions, las desparièras confessions #provar de cohabitar plàcidament. En 1850, se dénombrait a Burbach : 294 luthériens, 199 reformats, 11 catòlicos e 11 israélites.
Abandonnés par ses habitants en 1527, Burbach et son annexe Willer furent repeuplés en 1559, par les réfugiés calvinistes venus de Normandie et de Lorraine. Au cours du XVIIIe siècle, le village, qui appartenait alors aux comtes de Nassau-Sarrewerden, a joué un rôle de premier plan dans l'histoire. Il arriva parfois même que la commune décida de vouloir former une république indépendante. En 1722, le maire, Jean Marquis, fut avec Dominique Striebel de Weyer l'un des meneurs de la rébellion des paysans. Abraham Bläss, soldat de la Révolution et futur procureur de la commune, fut le premier à y chanter la Marseillaise. Le 24 octobre 1792, des jeunes de Burbach se rendirent avec ceux de Schopperten et de Keskastel à Neusaawerden pour bastionner Ebel, le dernier bailli des princes de Nassau-Weilbourg, et le forcer à fuir en Allemagne ! Burbach fut la première commune du comté a demander son rattachement à la France révolutionnaire. Le tilleul au centre du village occupa une place très importante dans la vie communale puisque les hommes s'y réunissait autour pour prendre les decisions les plus importantes. Au printemps, lors de la nuit des sorcières, il servait également de point de regroupement aux charrettes de fumiers déplacées pas les garnements du village.
Malgré des périodes noires et des violences suscitées par la présence de plusieurs religions, les différentes confessions essayèrent de cohabiter paisiblement. En 1850, on dénombrait à Burbach : 294 luthériens, 199 réformés, 11 catholiques et 11 israélites.


text:
Villes et mairies de État de Bavière
Liste des communes
Munich
Ville de Munich, localité de l'Allemagne de +1 000 000 habitants.
La mairie de Munich a une adresse e-mail et un site Internet.
Nuremberg
Ville de Nuremberg, localité de l'Allemagne de 500 000 habitants.
La mairie de Nuremberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Augsbourg
Ville d'Augsbourg, localité de l'Allemagne de 260 000 habitants.
La mairie d'Augsbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Ratisbonne
Ville de Ratisbonne, localité de l'Allemagne de 130 000 habitants.
La mairie de Ratisbonne a une adresse e-mail et un site Internet.
Wurtzbourg
Ville de Wurtzbourg, localité de l'Allemagne de 130 000 habitants.
La mairie de Wurtzbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Ingolstadt
Ville d'Ingolstadt, localité de l'Allemagne de 120 000 habitants.
La mairie d'Ingolstadt a une adresse e-mail et un site Internet.
Fürth
Ville de Fürth, localité de l'Allemagne de 110 000 habitants.
La mairie de Fürth a une adresse e-mail et un site Internet.
Erlangen
Ville d'Erlangen, localité de l'Allemagne de 100 000 habitants.
La mairie d'Erlangen a une adresse e-mail et un site Internet.
Bayreuth
Ville de Bayreuth, localité de l'Allemagne de 72 000 habitants.
La mairie de Bayreuth a une adresse e-mail et un site Internet.
Bamberg
Ville de Bamberg, localité de l'Allemagne de 70 000 habitants.
La mairie de Bamberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Aschaffenbourg
Ville d'Aschaffenbourg, localité de l'Allemagne de 68 000 habitants.
La mairie d'Aschaffenbourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Landshut
Ville de Landshut, localité de l'Allemagne de 63 000 habitants.
La mairie de Landshut a une adresse e-mail et un site Internet.
Kempten im Allgäu
Ville de Kempten im Allgäu, localité de l'Allemagne de 62 000 habitants.
La mairie de Kempten im Allgäu a une adresse e-mail et un site Internet.
Rosenheim
Ville de Rosenheim, localité de l'Allemagne de 61 000 habitants.
La mairie de Rosenheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Neu-Ulm
Ville de Neu-Ulm, localité de l'Allemagne de 53 000 habitants.
La mairie de Neu-Ulm a une adresse e-mail et un site Internet.
Schweinfurt
Ville de Schweinfurt, localité de l'Allemagne de 53 000 habitants.
La mairie de Schweinfurt a une adresse e-mail et un site Internet.
Passau
Ville de Passau, localité de l'Allemagne de 50 000 habitants.
La mairie de Passau a une adresse e-mail et un site Internet.
Hof
Ville de Hof, localité de l'Allemagne de 46 000 habitants.
La mairie de Hof a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Occitània
Per la region administrativa francesa de Tolosa, veire: Occitanie
Occitània es lo país del sud-oèst d’Euròpa que correspond al domeni lingüistic contemporanèu de la lenga occitana. Segon d’unes Occitània forma una nacion[1] (e los occitans son un pòble), segon d’autres es solament un espaci lingüistic e cultural.
La mapa d’Occitània se religa dirèctament amb la definicion de la lenga e de la cultura occitanas.
Segond los dialèctes, Occitània se pòt prononciar [utsiˈtanjɔ, utsiˈtanja, uksiˈtanjɔ, usi’tanjɔ, ukʃiˈtanjɔ, uksiˈtanja, owsi’tani].
Somari
- 1 Nom
- 2 Geografia
- 3 Istòria
- 3.1 De la Preïstòria a l'Antiquitat
- 3.2 La formacion d'Occitània
- 3.3 L'Edat Mejana
- 3.4 L'integracion au sen de França
- 3.5 L'Occitània contemporanèa
- 4 Arts
- 5 Personatges occitans
- 6 Economia
- 7 Movements politics occitanistas
- 8 Galeria
- 9 Vejatz tanben
- 10 Referéncias
Nom
Occitània ven del latin medieval Occitania. La primièra part del mot, Occ-, ven de l’occitan òc e de l’expression lenga d’òc, en italian lingua d’oc, un nom que Dante donèt a l’occitan segon lo sieu biais de dire de "òc" (per oposicion a la lenga de si qu’es l’italian e a la lenga d’oïl qu’es lo francés). La terminason -itània es probable una imitacion del vièlh nom [Aqu]itània. Las primièras atestacions de l’emplec d’Occitania dins d’autras lengas que lo latin datan de 1515[2] (Ocitania en italian), 1572[3] (Ocitania en alemand), 1644[4][5] (Occitanie en francés), 1645[6] (Occitania, en italian) e 1680[7] (Occitania en espanhòl).
Geografia
Geografia fisica
Occitània ocupa una posicion d'istme entre l'Ocean Atlantic a la Mar Mediterranèa. Situada entre lei Pirenèus, lo Massís Centrau e leis Aups, a una superficia de 190 986 km². Son territòri se pòu devesir entre quatre entitats principalas que son l'Occitània Granda que s'estend sus lo tèrç sud de França e que representa 97% dau territòri occitan (185 829 km²), lei Valadas Occitanas d'Itàlia (2% d'Occitània siá 4 521 km²), la Val d'Aran (634 km²) e Mónegue (2 km²).
Es un país fòrça valonat que son relèu es dominat per de massís montanhós importants au sud, au centre e a l'èst e per lei bacins idrografics de Ròse e de Garona. D'efèct, au sud e a l'èst, lei Pirenèus e leis Aups forman doas barrieras naturalas que son de mau franquir. Mai d'una cima i passa 3 000 mètres d'altitud e leis Aups assostan la cima pus auta d'Occitània qu'es la Barra deis Escrinhs (4 102 m). Au centre, se tròba lo Massís Centrau que presenta una altitud pus febla e sistematicament inferiora a 2 000 mètres. L'oèst es dominat per lo plan oceanic dei Lanas qu'es lo plan pus important d'Occitània. Leis autrei plans notables se tròban lòng de Mediterranèa en Lengadòc.
La vau de Garona separa lei Pirenèus e lo Massís Centrau. Es un riu amb un debit relativament irregular que varia entre 190 m3/s (aost) e 1 030 m3/s (febrier). Es una via navigabla anciana per lei embarcacions leugieras. En revènge, lei naviris pesucs pòdon gaire passar Bordèu ò Lengon. A l'èst, la vau de Ròse separa lo Massís Centrau e leis Aups. Es un fluvi ben alimentat per lei precipitacions mediterranèas e oceanicas (sus la vau de Sòna) e per la fonda dei nèus. Son debit es donc important e relativament regular entre 1 000 m3/s e 2 000 m3/s. Permet la navegacion sus de distàncias importantas.
La division tradicionala d'Occitània destria plusors regions principalas. A l'oèst, lo plan occidentau forma lei regions de Gasconha (principalament au sud de Garona) e de Guiana (au nòrd dau fluvi). Au centre, lo plan mediterranèu e lei relèus meridionaus dau Massís Centrau forman Lengadòc. Lei quarts nòrd-oèst e nòrd-èst dau Massís Centrau son respectivament dichs Lemosin e Auvèrnhe. A l'èst de Ròse, Provença cuerb la mitat sud dau territòri e Daufinat la mitat nòrd. Enfin, sus lo pendís orientau deis Aups, se tròban lei Valadas Occitanas.
Clima
En causa de la diversitat de son relèu, Occitània presenta cinc zònas climaticas. Dins lei regions d'altitud dei Pirenèus, dau Massís Centrau e deis Aups, lo clima es de tipe montanhard amb una aumentacion dei precipitacions e una demenicion dei temperaturas. Per exemple, la temperatura estivenca mejana enregistrada au Mont Augal es de 13,1°C e lei precipitacions anualas i agantan aperaquí 2 050 mm (maximom mesurat en Occitània). D'ivèrn, lei tombadas de nèu pòdon agantar una espessor de plusors mètres.
Dins lo plan occidentau, lo clima es de tipe oceanic ambé d'ivèrns doç (5,2°C an Aush, 5,7°C a Brageirac) en despiech de gelades sevèras (minimom absolut de -20,4°C an Albi). Leis estius son cauds (20,3°C an Aush, 21,6°C an Albi). Lei precipitacions son regularas e aumentan vèrs lo sud e lei Pirenèus (747 mm/an a Montalban còntra 1 132 mm/an a Pau). Lei nèblas son frequentas durant lei periòdes fregs e lei vents, que vènon principalament de l'Ocean, son moderats.
Lòng de la Mar Mediterranèa, lo clima es de tipe meditarranèu caracterizat per d'ivèrns fòrça doçs (7,1°C a Marselha) e d'estius cauds e secs (30,9°C au Luc). Lei precipitacions, sovent violentas, i son pus raras que dins lo rèsta d'Occitània e son sustot concentradas durant la prima e l'autona. Certanei regions, coma Crau, an un clima semiarid ambé mens de 500 mm/an de precipitacions. Pasmens, la region mediterranèa presenta de variacions climaticas importantas e lei precipitacions vènon pus importantas a l'interior dei tèrras. Lei temperaturas ivernencas i son tanben sovent frejas e de vilas coma Montpelhièr patisson sovent de geladas (25,8 jorns cada annada còntra solament 1,3 a Niça). Dos vents poderós (lo mistrau e la tramontana) dominan la zòna mediterranèa e participan a la secaressa observada d'ivèrn e d'estiu.
Demografia
En 2008, la populacion d'Occitània èra de 16,2 milions d'abitants. Se concentrava principalament segon dos aisses de poblament. Lo premier va de Niça a Bordèu e passa lòng dau litorau mediterranèu e de la vau de Garona. Lo segond se situa lòng de la vau de Ròse e contunia vèrs lo nòrd en direccion de Lion. La vila occitana pus granda, Marselha (mai d'un milion d'abitants dins son aglomeracion), se tròba a la convergéncia d'aqueleis aisses. Plusors autrei vilas importantas (Montpelhièr, Nimes, Avinhon e Ais de Provença) se situan tanben dins aquela region. Leis autreis aglomeracions pus importantas d'Occitània se tròban lòng dau premier aisse ambé Bordèu, Tolosa, Tolon e Niça que son d'aglomeracions de mai de 500 000 abitants. Enfin, dins lo nòrd e dins lo sud-oèst, se fau nòtar l'existéncia de plusors vilas de mai de 100 000 abitants (Clarmont Ferrand, Lemòtges, Pau...) que tènon un important ròtle economic coma centre de regions ruralas grandas.
Lengas
La lenga que definís Occitània es l'occitan, qu'es en situacion minorizada tant en França (la reconeissença dei lengas regionalas dins la constitucion en 2008 entraïnèt ges d'evolucion vertadiera per quant au desvolopament de la lenga), qu'en Itàlia e dins la Val d'Aran ont a l'estatut de lenga cooficiala (en 2006, aquela cooficialitat foguèt estenduda a tota la Generalitat de Catalonha).
I a ges de donada estatica fisable regardant lo nombre de locutors de l'occitan. Segon leis estudis, varia entre 0,2 e 10 milions ambé 110 000 a 580 000 personas que son capables de lo parlar correntament. Aquela reculada, sensibla dempuei leis ans 1930, es causada per una diglossia au profiech dau francés, de l'italian e de l'espanhòu. En França, foguèt agravada per la politica de repression lingüistica sostenguda per l'Estat (Vergonha).
A despart de l'occitan, se parla subretot lei lengas oficialas dins leis estats e regions que s'estendon sus Occitània. Lo francés i es donc la lenga majoritària e es parlat per la quasi totalitat deis abitants d'Occitània. Enfin, en mai de l'occitan e dei lengas oficialas, se parla tanben divèrsei lengas d'imigracion economica ò toristica qu'an ges d'estatut oficiau.
Religion
I a ges de donada fisabla sus lei religions practicadas en Occitània qu'un tal recensament es enebit per lei lèis francesas. La region es tradicionalament crestiana mai, dins lo corrent dei sègles XIX e XX, la societat occitana conoguèt una evolucion similara an aquela de França. L'ateïsme e l'agnosticisme i son donc probablament venguts majoritaris durant la segonda mitat dau sègle XX.
Lo catolicisme es la forma principala dau cristianisme occitan. En particular, Avinhon foguèt lo centre de la papautat de 1309 a 1418 e Occitània assosta de santuaris importants coma aquelei de la Verge a Lorda ò de Maria Magdalena a Sant Maissemin de la Santa Bauma. La region es tanben traversada per lei camins de Sant Jaume que certaneis etapas son vengudas de luòcs importants de raionament culturau e intellectuau. Lo catolicisme es pasmens pas l'unica religion crestiana presenta en Occitània. D'efèct, lo protestantisme tenguèt lòngtemps un ròtle influent dins certanei regions onte de minoritats son totjorn presentas (Lengadòc, Bearn...).
En despart dei religions crestianas, existisson de minoritats judievas e musulmanas. La preséncia judieva es relativament anciana en Gasconha e dins lo Comtat Venaicin (Judieus dau Papa). Après la Revolucion Francesa, aquelei comunautats poguèron emigrar dins d'autrei regions entraïnant la disparicion progressiva dei comunautats istoricas. Pasmens, dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XX, de comunautats novèlas se formèron ambé l'installacion de judieus francés originaris d'Africa dau Nòrd. La formacion de minoritats musulmanas es pus recenta e s'explica per l'arribada de trabalhaires venguts d'Africa, principalament de Magrèb, a partir deis ans 1950-1960.
Istòria
De la Preïstòria a l'Antiquitat
Lei traças umanas pus ancianas descubèrtas en Occitània datan d'au mens 1,6 milions d'annadas. Homo erectus dominèt la region fins a l'arribada dei premiereis populacions d'Homo neanderthalensis i a aperaquí 350 000 ans. Pus desvolopat que son predecessor, aquel òme laissèt de vestigis mostrant un melhorament important dei tecnicas de fabricacion d'otís e l'aparicion de rites funeraris. Homo sapiens arribèt sus lo territòri occitan i a 38 000 ans a partir d'Orient Mejan. Remplacèt ò assimilèt lei populacions d'òmes de Neanderthal. Fondèt tanben plusors culturas liticas (Aurinhacian, Gravetian, Magdalenian, Solutrean...) marcadas per de perfeccionaments tecnologics e per l'aparicion de l'art (Vènus paleoliticas, pinturas rupèstras...).
L'agricultura e lo norrigatge apareguèron dins lo corrent dau millenari VI av. JC a partir dei regions mediterranèas. Dominat en Occitània per la cultura de la terralha cardiala (6 200-4 800 av. JC), aqueu periòde veguèt una aumentacion de la populacion e l'aparicion d'abitats estables. Foguèt remplaçat per la cultura chasseana (4 200-3 500 av. JC) que sa caracteristica principala foguèt la creacion de rets d'exportacion de produchs artesanaus (destraus, lamas...) en Euròpa Occidentala. L'abitat d'aqueu periòde es mau conegut mai sembla fortificat. Un autre trach particular de la cultura chasseana foguèt sa participacion ai movements de construccion de megalits que s'observèron dins l'oèst d'Euròpa entre lei millenaris V e II av. JC.
Aquelei populacions preistoricas son mau conegudas mai semblan formadas de Ligurs a l'èst de Ròse e d'Ibèrs a l'oèst. Au sègle VI av. JC, de Cèltas migrèron dins la region. Formèron una aristocracia que prenguèt lo poder e que, de còps, se mesclèt ambé lei populacions indigènas (especialament lòng de Mediterranèa). En parallèl, de colons grècs originaris de Focèa s'installèron en Provença a la fin dau sègle VII av. JC. I fondèron Massalia (Marselha) e establiguèron rapidament de comptadors e de rets comerciaus dins lei regions maritimas provençalas e catalanas. Sota son influéncia, lei populacions indigènas dau litorau aprenguèron l'usatge de l'escritura a partir dau sègle III av. JC.
La formacion d'Occitània
La conquista romana de Narbonesa
Generalament pacificas, lei relacions entre Massalia e lei pòbles indigèns conoguèron pasmens plusors crisis. En 125 av. JC, menaçada per lei Sallavis, la vila grèga demandèt l'ajuda militara de Roma. Aquò entraïnèt una reaccion rapida dei Romans que mandèron una armada per protegir son aliat marselhés e per conquistar lei regions mediterranèas situadas entre Itàlia e Hispania. Acabada en 118 av. JC, aquela campanha aguèt per consequéncia la formacion d'una província romana dicha Gàllia Narbonesa entre leis Aups e lei Pirenèus.
Estrategicament importanta per la Republica Romana, la província novèla veguèt la construccion de mai d'una colonia de poblament roman coma Narbo Martius (Narbona), Aquae Sextiae (Ais de Provença), Telo Martius (Tolon) ò Fossae Marianae (Fòs). Una rota (la Via Domitia) foguèt bastida per facilitar lei comunicacions dins la region. En mai d'aquò, en 107 av. JC, una revòuta dei Cèltas Tectosages permetèt ai Romans de prendre lo contraròtle de Tolosa. Aquelei trabalhs e l'installacion d'un nombre important de colons favorizèron la difusion de la cultura romana au sen dei populacions indigènas e tre lo sègle seguent, la Gàllia Narbonesa èra venguda un important centre de romanitat.
Lo periòde roman
Dins lo corrent deis annadas 50 av. JC, la Gàllia Narbonesa foguèt la basa principala de Juli Cesar durant la conquista dau rèsta de Gàllia. Durant lo decenni seguent e la guèrra civila, chausiguèt lo camp de Cesar. En revènge, Massalia se raprochèt de Pompèu e perdiguèt son independéncia en 49 av. JC.
A la creacion de l'Empèri Roman, l'emperaire August (27 av. JC - 14 ap. JC) menèt una reorganizacion dei províncias gallesas destinada a defugir de revòutas. Ansin, la Gàllia Narbonesa foguèt liada a la Gàllia Aquitània per divèrsei rets rotiers e administratius. L'objectiu dau govèrn imperiau èra de separar lei pòbles dau sud-oèst de Gàllia de l'ensems cèlta per leis integrar au fogau de romanitat qu'èra la Gàllia Narbonesa. Durant aqueu periòde, Tolosa, situada au limit entre lei doas províncias, conoguèt un desvolopament important. Aquò entraïnèt la romanizacion relativament rapida d'Aquitània e la formacion progressiva d'un ensems culturau distint fòrça romanizat (e latinizat) a l'origina d'Occitània.
Au sègle II ap. JC, lo cristianisme comencèt de se difusar en Narbonesa e en Aquitània a partir de la vau bassa de Ròse. En despiech dei persecucions, venguèt pauc a pauc la religion majoritària e foguèt a l'origina de la mesa en plaça d'un clergat poderós dins lo corrent dau sègle IV. Puei, dins un contèxte de crisi de l'Empèri Roman, minat dempuei lo sègle III per de problemas economics, la Glèisa prenguèt pauc a pauc mai e mai d'importància, especialament dins lo domeni administratiu.
Entre Visigòts, Francs e Romans
En 406, lei defensas romanas lòng de Ren s'afondrèron e lei pòbles germanics envasiguèron l'Empèri Roman d'Occident. Fins a 409, Gàllia foguèt traversada e pilhada per lei Suèves, lei Vandals e leis Alans. Lei Visigòts prenguèron Roma en 410 avans de passar leis Aups en 412. Ocupèron un important territòri entre l'Estrech de Gibartar, Ròse e Léger e establiguèron sa capitala a Tolosa. Pasmens, èran pauc nombrós a respèct dei populacions romanizadas e avián pauc pas de foncionaris capables de gerir l'administracion d'un reiaume tant important. Ansin, lei rèis visigòts se convertiguèron rapidament au cristianisme (mai chausiguèron l'arianisme) e reconoguèron lei drechs de l'aristocracia terrenca romana e dau clergat (compilacion dau drech roman de 506). Aquò permetèt a l'elèit roman de gardar son poder e son influéncia maugrat la disparicion de l'Empèri d'Occident en 476.
En 507, lei Visigòts foguèron severament batuts per lei Francs de Clodovèu a Vouillé. Deguèron abandonar sei territòris au nòrd dei Pirenèus e lei Francs ocupèron la totalitat de Gàllia franc dei regions au sud de Durença tengudas per leis Ostrogòts. A la mòrt de Clodovèu en 511, la division de son reiaume entre seis eiretiers permetèt ai Visigòts de reconquistar una partida de Lengadòc. Pasmens, lei Francs gardèron l'avantatge e agantèron finalament la Mar Mediterranèa en 537. La Glèisa sostenguèt la conquista franca car lei rèis francs respectavan l'ortodoxia fixada per Roma. L'elèit romanizat foguèt pus prudent e negocièt tornarmai son sostèn en cambi de la preservacion de seis interès. Ansin, en despiech dau contèxte de violéncias dau periòde, l'ensems culturau formada per Aquitània e Narbonesa demorèt en plaça e la perpetuacion de la cultura antica venguèt un marcaire de l'elèit. En particular, lo latin dau sud de Gàllia subiguèt mens d'influéncias germanicas que lei parlars dau nòrd de Léger.
A partir de la fin dau sègle VI, lei senhors « romans » d'Aquitània deguèron tanben faciar d'incursions menadas per lei Vascons, un pòble basc que s'installèt au sud de Garona. Pasmens, lei Vascons se romanizèron durant la premiera mitat dau sègle VI e se fixèron dins l'oèst d'Occitània onte foguèron a l'origina dau gascon. A partir deis annadas 650, participèron ai luchas dei senhors dau sud qu'èran a assaiar d'aprofichar lei conflictes intèrnes dei Francs per s'emancipar. Dins aquò, aqueu projècte mau capitèt car lei Francs gardèron sa superioritat militara. En revènge, aqueu caòs permetèt a Provença de venir de facto independenta sota la direccion de « ducs romans » locaus.
Lo periòde carolingian
Au començament dau sègle VIII, lei senhors d'Aquitània capitèron de venir independents quand Audoïn d'Aquitània foguèt reconegut rèi per plusors Merovingians ostils a Carles Martèl dins lo corrent deis annadas 710. Pasmens, sa posicion, entre leis Arabes au sud e lei Francs de Carles Martèl au nòrd, èra malaisada. Assaièt sensa succès de s'aliar amb un senhor berbèr rebèl puei capitèt de rebutar una premiera incursion en 721. Pasmens, en 732, foguèt durament batut a Bordèu. Obligat de demandar l'ajuda dei Francs, deguèt abandonar son títol reiau e reconóisser la senhoriá de Carles Martèl.
Durant tot lo sègle VIII, lei Francs organizèron mai d'una ataca còntra lei musulmans installats dins lo sud de Gàllia e dins lei Pirenèus. Pasmens, maugrat de combats saunós, lei posicions dei dos camps evolucionèron gaire. En parallèl, lei successors d'Audoïn gardèron una autonòmia fòrça importanta coma ducs d'Aquitània. En 759, Pepin lo Brèu, fiu de Carles Martèl e fondator de la dinastia carolingiana, comencèt una lònga guèrra per eliminar la poissança aquitana. Acabada per son fiu Carlesmanhe en 769, aquela guèrra reglèt pas la question coma lo mòstra l'emboscada organizada per lei Vascons còntra la rèiregarda carolingiana a Roncesvals en 778. Mau somés, lei senhors dau sud gardèron sei trachs culturaus romans e retrobèron son autonòmia après la mòrt de l'emperaire en 814.
D'efèct, après la mòrt de Loís lo Pietós (814-840), la division de l'Empèri Carolingian entre sei tres fius entraïnèt un novèu periòde de guèrras intèrnes entre Francs. Provença aprofichèt tornarmai la situacion per se revòutar còntra Lotari e sei successors. En 879, lo duc Boson capitèt de se'n proclamar rèi ambé lo sostèn de l'aristocracia. Batut, deguèt renonciar a son reiaume mai son títol reiau contunièt d'èsser l'enjòc de luchas acarnadas fins ais annadas 920-930. Aquitània conoguèt divèrsei temptativas similaras fins a 864.
En fòra dau mantenement dau particularisme culturau dau sud de Gàllia, lo periòde carolingian foguèt tanben a l'origina de l'establiment de la feudalitat en Occitània. D'efèct, afeblits per sei conflictes intèrnes incessants, lei rèis foguèron obligats d'acceptar la transmission ereditària dei comtats e dei ducats. Aquò entraïnèt la formacion d'una aristocracia locala fòrça poderosa que luchava de contünia per aumentar son autonòmia. Puei, dins lo corrent dau sègle X, lei senhors pus poderós s'aproprièron de prerogativas regalianas coma la fiscalitat, la justícia ò la moneda. En mai d'aquò, en Occitània, la distància importanta entre lei senhors locaus e lei rèis dei Francs permetèt de rompre totalament lo contacte. Ansin, en 987, lei Grands dau Sud participèron pas a l'eleccion d'Uc Capet e lo reconoguèron pas coma rèi. En Provença, una situacion similara entraïnèt la formacion d'un reiaume poderós dirigit per lei còmtes d'Arle.
La formacion deis estats occitans
Dins lo corrent dau sègle X, lei senhors d'Occitània aprofichèron la mesa en plaça de la feudalitat e lo declin carolingian per formar lei sieus estats. Quatre ensems dominèron rapidament la region :
- au sud-oèst, apareguèt un Ducat de Gasconha que sei senhors èran liats ai Bascs dau sud dei Pirenèus.
- au centre, Bernat de Septimània e son fiu Bernat Plantapelosa capitèron de reünir un espaci important entre Garona e Ròse. Pasmens, après la mòrt dau segond en 886, la mitat occidentala d'aqueu domeni passèt a l'Ostau de Tolosa que la gardèt fins au sègle XIII. Lo rèsta (Ducat d'Aquitània e Comtat d'Auvèrnhe) passèt a son fiu Guilhèm.
- en Provença, se formèt un reiaume poderós ambé Borgonha. Pasmens, la mòrt sensa eiretier de Rodòuf III (993-1032) donèt lo títol reiau a l'emperaire germanic e la region conoguèt alora un procès de fragmentacion rapide laissant tornarmai lo poder en Provença ai còmtes d'Arle. En 972, la victòria de Tortor còntra lei Sarrasins permetèt au còmte Guilhèm lo Liberator (962-993) de venir de facto totalament independent.
Aquelei quatre estats conoguèron tanben, coma lei reiaumes carolingians, un procès de fragmentacion intèrne. D'efèct, leis estats occitans ausèron jamai se proclamar totalament sobeirans e sei caps aguèron donc jamai una autoritat incontestada. Lei cambiaments continús d'aliança, la necessitat de donar de tèrras per s'assegurar de la fidelitat dei vassaus e lei trèbols recurrents dau periòde (invasions vikingas, incursions sarrasinas, invasions ongresas...) leis afebliguèron rapidament. Ansin, sensa tenir còmpte dei senhors ecclesiastics, lo nombre d'entitats occitanas de facto independentas passèt d'un vintenau a mai d'un centenau entre 900 e 975.
L'Edat Mejana
L'emergéncia d'una societat novèla
Au començament dau sègle XI, la situacion politica comencèt de s'estabilizar e apareguèt una societat medievela dominada per una aristocracia novèla e per la Glèisa. D'efèct, lei cambiaments politics dau sègle X entraïnèron la disparicion progressiva de l'aristocracia d'origina romana que foguèt remplaçada per de senhors nomats per lo poder carolingian. Venguts independents, capitèron de prendre lo contraròtle de l'aristocracia locala gràcias a un ret complèx de juraments de fidelitat inspirats de la feudalitat franca.
Durant aqueu periòde, la Glèisa capitèt tanben de renfòrçar d'un biais considerable son poder. D'efèct, lo clergat superior (evesques e monastèris) formèron de domenis importants gràcias ai laissas dei fidèus. Per exemple, a son apogèu entre 950 e 1150, l'Abadiá Sant Victor de Marselha administrava de monastèris, de glèisas e de fèus dins tota Occitània, en Catalonha, en Sardenha e en Itàlia. De mai, aprofichant l'introduccion de la reforma gregoriana, lo clergat occitan poguèt s'afranquir de la tutèla dei nobles. En revènge, lo clergat bas veguèt sei condicions de vida e son nivèu de formacion demenir. Ansin, foguèt rapidament incapable de donar una educacion religiosa corrècta ai fidèus, çò que favorizèt l'aparicion deis eresias dei sègles XII e XIII.
Gràcias a l'estabilizacion de la societat occitana e a de condicions climaticas pus favorablas, l'economia poguèt se redreiçar e lo sègle XI marquèt lo començament d'un periòde de prosperitat en Occitània. Aquò permetèt l'aparicion progressiva d'una aristocracia urbana e sustot d'una classa d'abitants dei vilas (marchands, artesans...) qu'anava formar una borgesia capabla d'impausar sei revendicacions ai senhors locaus dins lo corrent dau sègle seguent.
La lucha per l'egemonia e l'emergéncia de la borgesia
Dins lo corrent dau sègle XII, Occitània conoguèt mai d'un conflicte liat a de temptativas d'establir son egemonia sus una region rica e prospèra. Localament, lei ducs d'Aquitània e lei còmtes de Tolosa foguèron leis actors principaus d'aquelei conflictes. Lei premiers, qu'èran tanben rèi d'Anglatèrra après lo maridatge d'Alienòr d'Aquitània e d'Enric II d'Anglatèrra en 1152, podián s'apielar sus la legitimitat d'un fèu ancian que s'estendiá teoricament sus tot lo sud-oèst de Gàllia. Lei segonds dispausavan de revendicacions sus un territòri immens entre Pirenèus e Ròse e la participacion victoriosa de Ramon IV de Tolosa (1092-1105) a la Premiera Crosada li avián donat un prestigi fòrça important en Occident. Pasmens, en despiech de conflictes durs en 1098, en 1114, en 1159 e en 1188, la lucha entre lei dos camps demorèt indecisa. S'acabèt finalament en 1196 amb un tractat de patz.
Una autra fònt de conflictes èra la question dei domenis occitans de la Corona d'Aragon que menaçavan d'enceuclament lo Comtat de Tolosa. D'efèct, gràcias a una tiera d'eiretatges e d'operacions militaras, lei rèis aragonés avián pres possession de regions importantas (Provença, Gavaudan...) ò vassalizats plusors senhors dau pendís nòrd dei Pirenèus (Fois, Comenge...). Per assaiar de rompre aquela menaça, lei còmtes de Tolosa menèron donc mai d'una guèrra. Pasmens, lei dos camps mancavan de ressorsas e la situacion evolucionèt gaire. Vèrs 1200, una patz definitiva foguèt donc concluda laissant ai dos camps sei posicions respectivas.
La borgesia occitana foguèt la beneficiària principala d'aquelei guèrras. Tirèt profiech dei besonhs de cada senhor per obtenir ò crompar mai d'autonòmia e de privilègis. Per exemple, en 1189, la vila de Tolosa obtenguèt una autonòmia quasi totala regardant la gestion de seis afaires intèrnes ambé l'instauracion de cònsols.
La Crosada
Au sègle XII, la situacion dau clergat bas s'èra pas melhorada e lo ric clergat superior èra vengut fòrça corromput. Conjugada ambé la tolerància religiosa de la societat occitana, aquò favorizèt l'aparicion e lo desvolopament dau catarisme. Religion crestiana dualista, interpretava la Bíblia d'un biais fòrça diferent de Roma. Lei papas successius demandèron ai senhors e ais evesques occitans d'eliminar aquela eresia. Pasmens, leis evesques refusèron d'intervenir per protegir son autonòmia a respèct de la papautat e lei senhors occitans podián pas atacar leis eretics sensa entraïnar de revòutas grèvas.
En fàcia d'aqueu blocatge, lo papa Innocenci III (1198-1216) decidèt d'organizar una crosada formada de senhors eissits dau mond crestian. Après ben de dificultats, obtenguèt l'autorizacion dau rèi Felip August. La menaça d'una expedicion militara entraïnèt la dubertura de negociacions vertadieras mai leis exigéncias dei legats èran pas acceptablas per lei senhors occitans. En 1208, l'excomunicacion de Tolosa agravèt lei tensions e lo legat Pèire de Castelnòu foguèt assassinat. Aquel incident foguèt rapidament esplechat per lei partisans de la Crosada que comencèt un an pus tard.
La Crosada durèt de 1209 a 1229. Son debanament pòu se devesir en tres periòdes principaus. De 1209 a 1216, la Crosada foguèt menada per lei legats pontificaus e per Simon IV de Montfòrt que s'impausèt coma lo cap militar dei Crosats. Premier, ataquèron lo vescòmte de Trencavel que foguèt rapidament capturat après lo sac de Besièrs e lo premier sètge de Carcassona. Montfòrt recebèt lei territòris dau vescòmte (que moriguèt probablament assassinat en 1209) e dirigiguèt la Crosada còntra Tolosa. La violéncia dei combats (liquidacion dei senhors fidèus a l'Ostau Trencavel, chaple de La Vaur, multiplicacion dei lenhiers, faidiment dei senhors sospichats de protegir d'eretics...) entraïnèt una generalizacion rapida dau conflicte car lo rèi d'Aragon e plusors senhors occitans chausiguèron de sostenir Tolosa còntra lei Crosats. Pasmens, en 1214, lei senhors occitanoaragonés foguèron severament batuts a la batalha de Murèth onte lo rèi Pèire II d'Aragon moriguèt. Après aquela desfacha, Ramon VI de Tolosa (1194-1222) foguèt obligat de capitular e de cedir sei domenis a Simon de Montfòrt.
Dins aquò, en despiech de sa victòria militara, lo rèine de Simon de Montfòrt foguèt brèu car la populacion occitana reconoguèt pas sa legitimitat. De mai, leis abüs de la repression anticatara acipèron leis abitants. A partir de Provença, lo futur Ramon VII de Tolosa poguèt donc reünir una armada novèla qu'infligiguèt una desfacha ai Crosats a Bèucaire en 1216. Puei, un an pus tard, son paire capitèt de tornar prendre lo contraròtle de sa capitala gràcias a una insureccion populara. Simon de Montfòrt assetjèt la ciutat mai foguèt tuat durant un assaut en 1218. Puei, en 1219, lei Crosats subiguèron una desfacha saunosa a Basièja e, incapables de remplaçar sei pèrdas, deguèron pauc a pauc recular dins una region venguda fòrça ostila. Finalament, lei Montfòrt capitulèron en 1224 a l'eissida dau segond sètge de Carcassona e quitèron Occitània.
En França, lei Montfòrt donèron sei drechs sus lo Comtat de Tolosa e sus la Vescomtat de Carcassona au rèi de França Loís VIII (1223-1226). Au contrari de son paire, aqueu rèi èra fòrça favorable a la Crosada. En 1226, decidèt de menar la sieuna expedicion vèrs lo sud. Se turtèt a una resisténcia acarnada a l'entorn d'Avinhon que capitulèt après tres mes de sètge. Pasmens, tocat per de malautiás qu'avián decimat son armada, Loís VIII moriguèt quauquei jorns après sa victòria. La fin de la Crosada foguèt fisada a Humbert de Beaujeu que comencèt la destruccion sistematica dei ressorsas agricòlas d'Occitània. En 1229, aquò entraïnèt la capitulacion de Tolosa que son còmte perdiguèt la mitat de son territòri e deguèt adoptar coma eiretier lo fraire dau rèi Loís IX.
L'establiment dau poder reiau en Lengadòc
Après la Crosada, Ramon VII de Tolosa (1222-1249) assaièt sensa succès de restaurar son independéncia. Pasmens, après sa mòrt, son comtat passèt entre lei mans dei Capetians avans d'intrar dirèctament dins lo Domeni Reiau en 1271 ambé lo decès sensa eiretier d'Anfós de Peitieus (1249-1271). En parallèl, lo papa Gregòri IX (1227-1241) creèt l'Inquisicion que traquèt lei catars. La casuda dau castèu de Montsegur (1244) marquèt una etapa decisiva dins aquela lucha car mai d'un cap de la Glèisa Catara i moriguèt. Dins aquò, en despiech dei lenhiers, lo catarisme se mantenguèt en Occitània fins au començament dau sègle XIV.
L'establiment dau poder reiau en Lengadòc foguèt rapidament basat sus una aliança entre l'aristocracia locala, formada de l'aristocracia anciana (reducha per lei combats e per lo faidiment) e de senhors novèus d'origina francesa que s'occitanizèron rapidament (coma lei Lévis-Mirapéis), e lo rèi de França ò sei representants. Ansin, tre leis annadas 1240, la màger part de l'administracion francesa recrutava de senhors ò de borgés occitans. La populacion occitana mantenguèt donc sei posicions, sa lenga e son drech d'origina romana e i aguèt ges de politica de colonizacion umana dau nòrd vèrs lo sud. Economicament, la fin de la guèrra favorizèt l'economia e au començament dau sègle XIV, Tolosa e Montpelhièr fasián partida dei vilas pus importantas dau continent.
Durant aqueu periòde, Provença passèt tanben sota lo contraròtle d'una dinastia capetiana après la mòrt de Ramon Berenguier V de Provença (1209-1245). Venguda una possession periferica dau domeni angevin, aprofichèt economicament leis efècts d'una autonòmia relativament importanta. Pasmens, coma Lengadòc, perdiguèt son ròtle de centre culturau. Ansin, ambé la disparicion dei Corts de Tolosa e de Provença, Occitània passèt pauc a pauc dins l'esfèra d'influéncia culturala de França, çò que foguèt marcat per la disparicion de la literatura dei trobadors a la fin dau sègle XIII ò per l'introduccion de l'arquitectura gotica que remplacèt l'art romanic.
Lo declin de la fin de l'Edat Mejana
Lei sègles XIV e XV foguèron un periòde de trèbols grèus en Euròpa Occidentala. En Occitània, prenguèron la forma de catastròfas climaticas (ariditat, vengudas deis aigas...) qu'entraïnèron de faminas, de malautiás decimant la populacion e d'incursions ò de pilhatges liats ais armadas e ai mercenaris menent la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). D'efèct, tre lo començament dau sègle XIV, lo clima venguèt mens favorable a l'agricultura e lei precipitacions venguèron pus violentas entraïnant de degalhs importants dins lei zònas negadissas (per exemple en 1345 ambé lei vengudas deis aigas simultanèas de Ròse e de Durença). La demenicion de la produccion agricòla afebliguèt la populacion e leis epidemias de la fin de l'Edat Mejana i trobèron un endrech fòrça favorable per se desvolopar. En particular, la pèsta venguèt endemica dins certanei regions occitanas fins a la fin dau sègle XV. Leis operacions militaras de la guèrra entre França e Anglatèrra toquèron tanben lei regions occidentalas d'Occitània. Pasmens, lo problema pus grèu foguèt la multiplicacion dei companhiás de mercenaris que pilhèron ò rançonèron lo país fins a Provença fins a la restauracion de l'òrdre public per Loís XI (1461-1483).
Maugrat aquelei calamitats, la populacion occitana demorèt fidèla au rèi de França franc de certaneis episòdis de revòuta còntra la fiscalitat. D'efèct, la violéncia deis incursions anglesas en Occitània (pilhatges de Lengadòc, destruccion de Lemòtges...) e de concessions fachas ai captaus locaus (creacion deis Estats de Lengadòc...) permetèron de mantenir la màger part d'Occitània dins lo camp francés. Ansin, dins leis annadas 1410-1420, leis Armanhac e leis Albret, originaris de Gasconha, tenguèron un ròtle major au sen dau govèrn francés. Pasmens, d'un biais paradoxau, aquel afebliment dau poder reiau entraïnèt un renfòrçament dau contraròtle en Occitània. D'efèct, en cambi de l'institucion d'Estats Provínciaus pròpris ai regions dau Sud, lo rèi capitèt d'obtenir l'instauracion d'impòsts anuaus. De mai, per leis Estats, la necessitat de mandar de documents escrichs a la Cort Reiala favorizèt la difusion dau francés entre leis elèits occitans a partir dau sègle XV. Enfin, en 1481, lo Comtat de Provença foguèt tanben annexat per la Corona de França après la mòrt de Carles III de Provença (1480-1481).
L'integracion au sen de França
L'autonòmia dei regions occitanas durant l'Ancian Regime
A la fin dau sègle XV, Occitània èra largament contraròtlada per lei rèis de França après l'expulsion deis Anglés de Gasconha (1453), l'integracion deis Armanhac e deis Albret a la Cort de França e l'annexion de Provença (1481). Lo Comtat de Fois e quauquei fèus situats au nòrd dei Pirenèus èran lei darriereis endrechs dirigits per de senhors occitans relativament autonòms. Lo demorèron fins a la fin dau sègle XVII quand lo rèi Enric III de Navarra, que n'èra lo sobeiran, venguèt rèi de França sota lo nom d'Enric IV.
Pasmens, durant l'Ancian Regime, lei regions occitanas capitèron de mantenir una autonòmia relativament importanta. D'efèct, lei regions occitanas gardèron sa lenga, son drech escrich e seis unitats de mesura. De mai, en causa de sa posicion de províncias perifericas, aprofichavan de condicions fiscalas pus avantatjosas regardant lo pagament de la gabèla. A partir dau sègle XVI, de reformas reialas transferiguèron lo poder deis institucions tradicionalas (que foguèron pasmens pas suprimidas) vèrs d'administracions novèlas tengudas per d'oficiers reiaus (que jonhèron pauc a pauc la noblesa locala gràcias a la transmission ereditària de sei cargas). Lei Parlaments, corts de justícia cargadas de jutjar leis afaires pus importants au nom dau rèi, foguèron leis institucions pus importantas d'aquela politica. Quatre foguèron installats en Occitània : Tolosa (1443), Bordèu (1451), Ais de Provença (1501) e Pau (1620). Pauc a pauc, aquelei parlaments venguèron un centre de resisténcia au poder reiau e a seis abüs. En revènge, son trabalh renforcèt lo ròtle dau francés coma lenga de poder, especialament après l'Ordonança de Villers-Cotterêt (1539) qu'impausèt l'usatge unic de la lenga dau rèi.
Lo mantenement d'institucions localas en Occitània èra una necessitat per lo poder reiau que deviá i afrontar de revòutas antifiscalas recurrentas (Crocants, Marselha, Lemosin, Gasconha...). Victoriosament reprimidas, aqueleis insureccions empachèron l'extension tròp importanta dei poders deis oficiers reiaus que volián suprimir leis Estats Provínciaus. Pasmens, entraïnèron l'emergéncia de l'etnotipe dei populacions occitanas restivas a tota forma d'autoritat.
Lei guèrras de religion
En fòra dei revòutas antifiscalas, una autra fònt de conflictes foguèt la question dau protestantisme. La religion novèla, sota sa forma calvinista principalament, agantèt Occitània tre leis annadas 1520-1530. Seduguèt rapidament lei mitans intellectuaus, una partida de l'aristocracia e un nombre important de borgés. Ansin, franc dau Massís Centrau (levat Velai, Vivarés e Gavaudan), de Provença (qu'assostava pasmens de vaudés en Leberon e dins leis Aups) e de Tolosa, la Reforma penetrèt prefondament. Après quauqueis esitacions, leis autoritats chausiguèron de reprimir l'eresia novèla e de lenhiers apareguèron tornarmai dins lo País d'Òc a partir de 1535. Puei, un an pus tard, lo Parlament d'Ais començèt una lònga guèrra còntra lei vaudés e lei protestants de Leberon.
Pasmens, la repression empachèt pas lo protestantisme de contuniar sa progression e plusors guèrras civilas opausèron protestants e catolics dins tot lo Reiaume de França. La màger part dei regions occitanas, que concentravan lei proporcions pus importantas de protestants, i jonhèron lei fòrças opausadas ai catolics. L'excepcion principala foguèt Provença onte lei protestants foguèron vencuts en 1545. Pasmens, lei venceires se devesiguèron entre moderats e fanatics e contunièron de se combatre per lo contraròtle dau Comtat. En 1572, après lo Chaple de Sant Bertomieu, lei regions occidentalas e centralas d'Occitània venguèron donc lo còr d'una federacion protestanta (e catolica moderada) que foguèt utilizada per lo futur Enric IV per accedir au tròne de França.
En 1598, a la fin dei guèrras de religion, lo protestantisme, quasi anientat dins lo nòrd dau reiaume, demorava poderós en Occitània lòng d'un arc anant deis Aups a La Rochèla en passant per lei Cevenas, Montalban e la vau de Garona. Dins aquela region, lei protestants obtenguèron plusors plaças fòrtas (La Rochèla, Montalban, Montpelhièr...) e lo drech d'i estacionar una fòrça gropant plusors miliers d'òmes.
Pasmens, aquò durèt gaire car durant lo rèine de Loís XIII (1610-1643), lo cardinau de Richelieu s'ataquèt a l'autonòmia dei protestants que menaçava sei projèctes de poder reiau absolut. De 1621 a 1629, una tiera de guèrras s'acabèt ambé la reconquista dei fortalesas protestantas e per una reduccion de sei drechs politics. Ansin, après 1629, i aviá plus de fòrças militaras capablas en Occitània de s'opausar a la politica reiala.
De l'acabament de la somission d'Occitània a la Revolucion
Loís XIV (1643-1715) contunièt la politica dau cardinau de Richelieu e renforcèt mai l'absolutisme de la monarquia francesa. Ansin, après la participacion dei vilas occitanas a la Fronda (1648-1653) per assaiar d'obtenir mai d'autonòmia, s'ocupèt de sometre Occitània a son poder (Bordèu en 1653, Marselha en 1660). Puei, annulèt l'Edicte de Nantas e enebiguèt tornarmai lo protestantisme, çò qu'entraïnèt la revòuta dei Camisards (1685-1710) dins lei Cevenas. Pasmens, aquò reglèt pas la question protestanta coma lo mostrèt en 1762 l'afaire Calas a Tolosa. Ansin, de trèbols contunièron fins a l'adopcion de l'Edicte de Tolerància de 1787 e d'importantei comunautats protestantas capitèron de se mantenir dins lei regions de Nimes e de Droma.
Durant lo sègle XVIII, la difusion deis idèas dei Lutz en Occitània demorèt limitada maugrat lo ròtle eminent de Montesquieu. D'efèct, après lei trèbols dei sègles precedents, lei regions occitanas èran vengudas pauras levat certanei pòchis de prosperitat (Bordèu, Avinhon...). L'educacion e lo progrès tecnologic i èran fòrça limitats. Ansin, franc de Provença e dei regions textilas de Lengadòc, l'industrializacion èra inexistenta. L'importància de la païsanariá permetiá lo mantenement de l'occitan que comencèt d'interessar certanei sabents ambé la publicacion dei premierei gramaticas. Pasmens, lo ròtle d'Occitània dins lei mitans intellectuaus dau Reiaume èra feble e la màger part dei foncionaris reiaus èran originaris dau nòrd. Ansin, aqueu clima de pauretat e de dominacion d'oficiers reiaus cargats de levar d'impòsts impopulars entraïnèt una lenta aumentacion dau maucontentament que culminèt a la velha de la Revolucion Francesa.
L'Occitània contemporanèa
Lo periòde revolucionari
En 1789, lo rèi Loís XVI (1774-1792) convoquèt leis Estats Generaus dau Reiaume per organizar una importanta reforma d'un sistèma fiscau vengut ineficaç. Esperant de cambiaments pus prefonds, la populacion francesa se revoutèt e sostenguèt lei deputats dau Tèrç Estat. Aquò foguèt la causa de la Revolucion Francesa que durèt de 1789 a 1799. Leis Occitans participèron activament au movement revolucionari — ò còntrarevolucinari — coma l'indican la multiplicacion deis atacas de castèus, la participacion decisiva dei volontaris marselhés a la presa dau Palais des Tuileries (1792) e la creacion de societats popularas liadas ai grands corrents politics qu'animavan lo debat politic a París.
Pasmens, rapidament, la tradicion d'autonòmia locala dei vilas e vilatges occitans (parlaments, consulats, estats provínciaus...) intrèt en conflicte ambé la vision unificatritz dei republicans parisencs. Lo Massís Centrau refusèt la constitucion civila dau clergat e la màger part d'Occitània refusèt la mobilizacion generala decidida per la Convencion. Ansin, en 1793, lei vilas occitanas principalas (Bordèu, Marselha, Nimes, Tolon...) sostenguèron lo movement federalista dirigit per lei Girondins. Aquela insureccion foguèt rapidament vencuda e s'acabèt ambé la capitulacion de Tolon lo 18 de decembre de 1793. Pasmens, la pacificacion demorèt fragila e de combats contunièron d'opausar republicans e realistas fins a la fin dau sègle.
Per assegurar lo contraròtle dau territòri e la difusion deis idèas revolucionàrias, leis autoritats novèlas creèron una administracion poderosa e decidèron d'impausar lo francés coma lenga unica. D'efèct, dins l'encastre dei luchas ideologicas dau periòde, lei « patés » èran sovent utilizats per veïcular la propaganda realista au sen d'una païsanariá estacada a sei tradicions e son clergat. A tèrme cort, aqueu projècte durèt gaire car interessèt pauc Napoleon Bonaparte que prenguèt lo poder en 1799. Pasmens, anava conéisser un vam novèu sota la IIIa Republica.
Lei retards economics dau sègle XIX
Lei periòdes revolucionari e napoleonenc trebolèron leis estructuras socialas e politicas francesas e occitanas. Rapidament, aqueleis efècts foguèron aumentats per lei transformacions entraïnadas per la Revolucion Industriala. Dins aquò, a respèct dau rèsta dau territòri francés, Occitània conoguèt de retards importants de desvolopament.
D'efèct, maugrat la modernizacion de l'agricultura que començava de despoplar lei regions ruralas, la proporcion de païsans demorèt importanta dins lo sud. En causa dei melhoraments continús dei mejans de transpòrt (tren, naviris...), devián faciar la concurréncia dei productors d'autrei regions ò d'autrei país. Ansin, per exemple, lo vinharés lengadocian foguèt victima d'una crisi fòrça grèva en 1907 que necessitèt la mobilizacion de 60 000 soudats per restablir l'òrdre. Aquelei dificultats deis agricultors marquèron lo començament de l'exòde rurau en direccion dei centres industriaus.
Dins aquò, dins lei regions occitanas, l'industria restèt una activitat marginala fins a la Premiera Guèrra Mondiala e l'exòde rurau se faguèt sustot vèrs lei regions industrialas dau nòrd. D'efèct, en 1911, Occitània assostava solament 10% dei maquinas de vapor francesas. Lei capitaus necessaris a sa crompada èran sovent d'origina parisenca, lionesa ò estrangiera car la borgesia locala preferissiá se concentrar sus l'agricultura. De mai, leis industrias occitanas eissidas dau sègle XVIII (textilas de Lengadòc, siderurgia dei Pirenèus...) subrevisquèron pas a la concurréncia dei companhiás de Lorena e dau Nòrd. Enfin, la dispersion dei jaciments de carbon occitans e la manca d'infrastructuras favorizèt pas la creacion de grands bacins industriaus.
Lo començament de la Renaissença Occitana
Dins lo corrent dau sègle XIX, lei retards economics dau Miegjorn favorizèron un renfòrçament deis etnotipes negatius estacats ais Occitans. Plusors autors famós sotalinhèron lei « colors pintorescas » de son país e sa « vivacitat ». Pasmens, metèron tanben l'accent sus sa « pauretat », sa « violéncia » (especialament còntra l'autoritat) e son « feniantige » (en causa de la « legislacion dau Soleu »). Puei, d'explicacions racialas ò culturala venguèron explicar aquela « inferiotat » de la « raça latina » dei gents dau Sud a respèct dei populacions d'origina germanica dau nòrd de França.
Pasmens, aqueleis estereotipes favorizèron tanben l'estudi dau folclòre meridionau e dei « patés ». Òr, començadas durant lo Premier Empèri, aquelei recèrcas anavan rapidament entraïnar un important trabalh de collècta de racòntes, de cants e de parlars tradicionaus. Aquò favorizèt la redescubèrta de l'òbra dei trobadors, ja estudiada per Francés Rainoard au sègle precedent, puei de la cultura occitana medievala. A partir deis annadas 1840, aquelei trobalhas prestigiosas incitèron un nombre creissent d'erudits occitans a s'interessar a son istòria e sa lenga. En parallèl, l'escrich en occitan conoguèt una resurgéncia importanta marcada per la creacion dau Felibritge (1854) e per lo succès de Mirèio (1859) de Frederic Mistral.
Lo Felibritge permetèt d'assegurar la publicacion d'un nombre importanta d'òbras e de realizar la premiera codificacion de la lenga occitana (la nòrma mistralenca). Pasmens, lei temptativas dei felibres de portar de revendicacions politicas en favor de la defensa de la lenga ò dau federalisme mau capitèron. De mai, lo movement, que gropava sustot d'intellectuaus eissits dei classas mejanas, foguèt jamai una organizacion de massa susceptibla d'influenciar lei debats politics nacionaus. Pièger, maugrat lo prestigi d'autors coma Mistral, Romanilha ò Gras, lo Felibritge poguèt pas arrestar la difusion de la cultura francesa que venguèt quasi egemonica en Occitània.
Lei doas guèrras mondialas
La Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) foguèt una catastròfa per lei regions ruralas d'Occitània que sa jovença foguèt decimada per lei combats (19% de tuats en Lemosin còntra 7% per lo rèsta dau país). En mai d'aquò, lei soudats provençaus foguèron accusats de coarditge après la revirada deis ofensivas d'aost de 1914 e patiguèron de tractaments marrits durant tot lo conflicte (afaire dau 15en còrs). Lo deficit de populacion foguèt donc pus grèu en Occitània que dins lo rèsta de França.
Ansin, durant l'entre doas guèrras, de Bretons venguèron s'installar en Gasconha, d'Italians e d'Espanhòus en Provença e dins la vau de Garona e d'Armenis a Marselha. En 1939, una segonda onda d'immigracion espanhòla arribèt en Occitània ambé la desfacha dei republicans. A respèct deis immigrats dau sègle XIX, foguèron relativament ben acuelhits. Permetèron lo mantenement de la societat rurala occitana mai pas aqueu de la transmission de la lenga. D'efèct, a partir deis annadas 1930, lo francés, vist coma un factor de promocion sociala, foguèt l'unica lenga transmesa a la màger part deis enfants.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945), lo regime de Vichèi e certanei collaborators manifestèron una simpatia per lei movements regionalistas. Loís Alibèrt, fondator de la nòrma classica, foguèt un dei simbòls d'aqueu raprochament. Pasmens, la màger part de l'occitanisme s'alunchèt pauc a pauc dau regime de Pétain e lo movement foguèt gaire inquietat a la Liberacion. Per lo rèsta, Occitània venguèt la basa principala dei movements de resisténcia francesa car, levat lo litorau atlantic, foguèt pas ocupada avans novembre de 1942. En 1944, se liberèt ela meteissa franc de Provença onte desbarquèt una armada francoestatsunidenca lo 15 d'aost. Lei liberacions de Tolon (26 d'aost) e de Marselha (28 d'aost) per lei tropas colonialas francesas e la batalha de Montelaimar (17-29 d'aost) foguèron lei combats principaus de la Liberacion dau Miegjorn.
Lei mutacions dau sègle XX
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Occitània conoguèt de mutacions fòrça importantas. Au nivèu economic, l'agricultura es finalament venguda una activitat menora levat d'Auvèrnhe e d'Aquitània (6% de la populacion activa). Pasmens, maugrat lei capitadas dei creacions de la zòna industriala de Fòs-Lavèra e d'un sector aeronautic fòrça competitiu a Tolosa e Marinhana, l'industrializacion dei regions occitanas demorèt febla. Au contrari, la segonda mitat dau sègle veguèt la disparicion de l'industria miniera dei Cevenas (Alès...), dei chantiers navaus mediterranèus (La Ciutat...) e dei sectors industriaus de Lengadòc e d'Aquitània (Frontinhan, Bordèu...). Ansin, lo sector terciari, especialament lo torisme, comencèt de dominar l'economia occitana. Au nivèu demografic, la populacion aumentèt tornarmai après 1945 gràcias a la perseguida de l'immigracion mediterranèas (Espanha, Portugau, Magrèb...), a la repatriacion dei colons d'Argeria e a l'arribada de populacions septentrionalas (trabalhaires e retirats).
Dins un Miegjorn d'ara endavant associat a l'idèa de Soleu e de vacanças, aquelei transformacions entraïnèron l'adopcion per lo govèrn francés d'una importanta politica de desvolopament per redurre lei retards de la region (construccion d'autorotas, de camins de fèrre, electrificacion...). Suscitèron tanben un vam d'interès per lei regions en cors de desertificacion en causa de l'exòde rurau. L'occitanisme aprofichèt aquela situacion per sostenir de movements novèus de renaissença culturala. Aquò permetèt de melhorar la codificacion de la nòrma classica. Pasmens, sei progrès demòran limitats maugrat una reconeissença fòrça fragila de l'occitan per leis autoritats francesas dins l'ensenhament. Ansin, lo nombre de locutors de la lenga a fòrça demenit d'aperaquí 10 milions de personas en 1930 a un nombre probablament inferior a un milion au començament dau sègle XXI.
Arts
Personatges occitans
Vaquí una lista de qualques personalitats celèbras occitanas (per una tièra pus completa vejatz l'article principal).
Artistes
Personatges istorics
- Alienòr d'Aquitània
- D'Artanhan
- Ermengarda de Narbona
- Gaston Fèbus
- Enric III de Navarra, lo noste Enric : rei de França e de Navarra
- Bernadòta : rei de Suècia
- Antòni de La Mòta-Cadilhac : governador de Loïsiana, fondator de Detroit, (USA)
- Joan Jaurés
- Gilbèrt dau Motier de La Faieta
- Nostradamus
- Ricard Còr de Leon
- Pèir Berland
- Familha dels Raimon de Tolosa
- Marcellin Albèrt
- Familha dels Eudes d'Aquitània
- Bernadeta Sobirós
Escrivans
- Teodòr Aubanel
- Pèire Bèc
- Belaud de la Belaudiera
- Joan Bodon
- Cantalausa (Joan de)
- Pèire Cardenal
- Jean Castela
- Francés de Corteta
- Marcela Delpastre
- Marcèu Esquieu
- Joan Baptista Fabre
- Joan Enric de Fondevila
- Francés Fontan
- Pau Froment
- Joan Ganhaire
- Pèir de Garròs
- Victor Gelu
- Joan Giono
- Pèire Godolin
- Eric Gonzalèz
- Olympe de Gouges
- Jansemin/Jasmin
- Sèrgi Javaloyes
- Robèrt Lafont
- Joan Larzac
- Bernat Manciet
- Frederic Mistral
- Miquèl de Montanha
- Montesquieu
- Xavièr Navarròt
- Renat Nelli
- Marquis de Sade
- Marcèu Panhòl
- Loïsa Paulin
- Cristian Rapin
- Jòrgi Rebol
- Ives Roqueta
- Max Roqueta
Òmes politics
Scientifics
- Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc
- Pèire Gassend
- Josep Gautièr de la Valeta
- Blasi Pascal
- Pèire de Fermat
- Auguste Bravais
- Gaston Darboux
- Pau Sabatièr
- Emili Borèl
- Pèire Pau Riquet
- Jean-Louis Étienne
- Marc Seguin
Economia
Movements politics occitanistas
Galeria
-
-
Occitània : Montpelhièr, en Lengadòc
-
-
-
Occitània : Lo Puèi de Velai
-
-
-
-
Vejatz tanben
Ligams intèrnes
- Lenga occitana
- Movement occitanista
- Geografia d’Occitània
- Istòria d’Occitània
- Mèdias en occitan
- Lista de las arts en Occitània
Ligams extèrnes
- Las Paginas Occitanas, l’art del bon trobarAnnuari Internet dels actors de la cultura
- Associacion Occitana de Fotbòl
- IEO LengadòcSeccion Regionala de Lengadòc-Rosselhon de l’Institut d’Estudis Occitans
- Conselh Generau d’Aran
- L’ensenhament de l’occitan e del basc en Aquitània
- Lo Cap’òc : Unitat d’animacion pedagogica en occitan, basada a Pau
- Comitat d’Afrairament Occitano-Catalan
- Sit aranés independent
- (en) (fr) (oc) Danças e músicas tradicionali dau País Niçard e dau Miegjorn
- Grop de fotografia per l’afrairament occitanocatalan
- (oc) ARRI!, Collectiu Lemosin (Lexics, cartas)
- (ca) La inspiració occitana (Simone Weil, 1942)
Referéncias
- ↑ Per exemple los estatuts de 1911 del Felibritge dison, a l’article 2 : Lou Felibrige es establi pèr garda longo-mai à la nacioun óucitano, sa lengo, sis us, soun gàubi e tout ço que coutituïs soun èime naciounau. Sa dóutrino es caupudo dins lis obro de Frederi Mistral e de si disciple. Citacion sul blòg Prouvencou
- ↑ "Egli tutto pien d'ira Carlo attacò il fuoco, e spianò Narbona, Agate, Nemauso, e Biterra nobile Colonia de' Settumani, onde pare che hauesse tutta quella contrada il nome, che alhora si chiamava Settimania, & hora (come s'è gia detto) in uece di Gotticana, è chiamata Ocitania." Historia delle cose di Francia, raccolte fedelmente da Paolo Emilio da Verona, e recata hora a punto dalla Latina in questa nostra lingua Volgare, Venezia: Michele Tramezzino; 1515. Segonda edicion de 1549 en linha (imatges 144-145) e tanben
- ↑ Frantzösischer und anderer Nationen mit einlauffender Historien warhaffte Beschreibung: biß auff Henricum den Anderen ... in Neunthehen Bücher verfasset ... Sampt aller Königen Bildtnussen, Volum 2 p. 740
- ↑ "Arade, genti-homme de ceste Prouince Occitanie...", in Les récits historiques ou histoires divertissantes, entremeslées de plusieurs agreables rencontres & belles reparties. Par Iean-Pierre Camus, Evesque de Belley. A Paris, chez Gervais Clousier, au Palais, sur les degrez de la Saincte Chapelle. MDCXLIV en linha
- ↑ Jean Pierre Camus, Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties, Edicions Talvera, 2010, ISBN 979-1-09-069605-1
- ↑ Annali dell'Ordine dei frati minori cappuccini
- ↑ "Los Moros obtenian la Ocitania inferior", [http://books.google.fr/books?id=3uxFAAAAcAAJ&pg=PA249&dq=ocitania&hl=fr&sa=X&ei=UCSMT6u6EcLq8QPP0Zy7CQ&redir_esc=y#v=onepage&q=ocitania&f=false Pedro Fernández del Pulgar, Teatro Clerical, Apostolico, Y Secular De Las Iglesias Catedrales De España, Nieto, 1680, p. 249


text:
16
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 16 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias de l'annada precendenta, lo generau Germanicus decidèt d'organizar una campanha militara novèla còntra lei pòbles germanics per leis empachar de se reorganizar. Amb uech legions, agantèt la region de Weser e i ganhèt la batalha d'Idistaviso. Lei pèrdas germanicas foguèron fòrça importantas e, conjugadas ambé l'exterminacion ò la fugida dei populacions civilas entre Ren e Elba, permetèron d'assegurar la seguretat de la frontiera romana au nòrd-èst de Gàllia fins a la fin dau sègle II. Pasmens, Tibèri e Germanicus renoncièron a ocupar d'un biais definitiu la region e lei tropas romanas se retirèron sus sei posicions inicialas.


text:
4 Zumos Fabricacion en España
Mejora la búsqueda
- Zumos Fabricacion en Madrid
- Zumos Fabricacion en Barcelona
- Zumos Fabricacion en Valencia
- Zumos Fabricacion en Sevilla
- Zumos Fabricacion en Zaragoza
- Zumos Fabricacion en Malaga
- Zumos Fabricacion en Palma de Mallorca
- Zumos Fabricacion en Bilbao
- Zumos Fabricacion en Murcia
- Zumos Fabricacion en Las Palmas de Gran Canaria
- Zumos Fabricacion en Vigo
- Zumos Fabricacion en Valladolid
- Zumos Fabricacion en A Coruña
- Zumos Fabricacion en Alicante/Alacant
- Zumos Fabricacion en Cordoba
- Zumos Fabricacion en Granada


text:
1585
Aquesta pagina concernís l'an 1585 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Campanha militara novèla de l'armada menada per lo negus Sarsa Dengel (1563-1597) còntra lei Beta Israèl après aquela de 1580. Coma dins lo corrent de la campanha precedenta, lei Beta Israèl resistèron amb acarnament (certanei refusèron de capitular e combateguèron fins a la mòrt) mai lei subrevivents foguèron finalament vencuts e obligats de se sometre au negus.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion de Diversarum speculationum mathematicarum et physicarum liber dau matematician e fisician italian Giovanni Battista Benedetti (1530-1590). Aquela obratge gropava leis estudis menats dempuei 1554 per son autor sus la casuda dei còrs. Aguèt una influéncia importanta sus lei trabalhs ulteriors de Galileo Galilei.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Publicacion de L'Aritmetica dau matematician flamenc Simon Stevin (vèrs 1548 - 1620). I desvolopèt l'usatge de la notacion decimala.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Taqi al-Din, engenhaire e sabent turc.