text:
1669
Aquesta pagina concernís l'an 1669 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 11 de març - Erupcion d'Ètna - l'erupcion destrusiguèt la vila de Nicolosi e tuèt 20 000 personas.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695) de trabalhs realizats vèrs 1652 regardant la mecanica. I demostrèt la conservacion dei quantitats mv2 mai li donèt ges de significacion especiala.


c: text/html

text:
Blargies
Blargies es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Blargies se situa a la extremitat oèst del departament de l'Oise, en bordure dels departaments de la Seine-Maritima.
La commune de Blargies se situe à l'extrémité ouest du département de l'Oise, en bordure du départements de la Seine-Maritime.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Blargies #Recebre la Crotz de Guèrra pendent la Primièra Guèrra mondiala.
Blargies reçut la Croix de Guerre durant la Première Guerre mondiale.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mundolsheim
Mundolsheim en alemannisch (Mundolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Mundolsheim se situa a 8 quilomètres al Nòrd d'Estrasburg (latitud 48,65 ; longitude 7,7), en lo arrondissement d'Estrasburg-Campanha, a una altitud compresa entre 137 mètres (al nivèl de la Souffel) e 185 mètres (al luòc-dich del Holderberg) e s'estend sus 412 ectaras.
Fa partida de la Comunitat Urbana d'Estrasburg. Per la siá situacion géographique, es rapidament passada de l'estatut de municipalitat rurala a aquel de pichona vila dinamica, doncas que compta sus lo sieu territòri de nombrosas entrepresas repartidas sus tres espacis : las zònas d'activitats de las Maréchaux e de las Floralies e lo Parc de las Descobèrtas. Es egalament desservie per de nombroses aisses de comunicacion : lo camin de fèrre, lo autoroute e la rota de Brumath.
La commune de Mundolsheim se situe à 8 kilomètres au Nord de Strasbourg (latitude 48,65 ; longitude 7,7), dans l’arrondissement de Strasbourg-Campèstre, à une altitude comprise entre 137 mètres (au niveau de la Souffel) et 185 mètres (au lieu-dit du Holderberg) et s’étend sur 412 hectares.
Elle fait partie de la Communauté Urbaine de Strasbourg. Par sa situation géographique, elle est rapidement passée du statut de commune rurale à celui de petite ville dynamique, puisqu’elle compte sur son territoire de nombreuses entreprises réparties sur trois espaces : les zones d’activités des Maréchaux et des Floralies et le Parc des Découvertes. Elle est également desservie par de nombreux axes de communication : le chemin de fer, l’autoroute et la route de Brumath.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Un peuplement #que remonta a la préhistoire
Los vestigis jamai ancians #qu'an #èsser trobats datan de 5 000 ans abans J.-C. A aquela epòca, tres pòbles d'agricultors existissián a la localizacion del vilatge actual. Pel continuament, la preséncia de populacion sul sector demorarà totjorn fòrça important.
- Al fil dels sègles
Lo nom del vilatge a citat per las primièras fes la an 1120. La primièra mencion d'un castèl fortificat #que se pensa poder situar sul Glœckelsberg, a la localizacion de l'actuala luòc botanique apparait lo an 1198. De la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, lo pòble #èsser lo teatre de divèrsas batalhas. A particularament sofèrt en lo moment de la Modèl:S-. Pendent la guèrra de trenta ans, lo pòble e aguèt saquejat, destruit, apurat pels cantonnements e la populacion li calguèt pagar de pesadas de contribucions de guèrra. De jamai, en 1644, lo pòble e aguèt mes a sac per las Croatas. Pendent la guèrra de Olanda (1673-1679), dels soldats #prene los sieus quartièrs dins lo pòble. Se #exigir de abitants del pan, del vin, de la carn, del foin e del avoine pels cavals. Pendent lo meteis periòde, un orage d'una escassa violéncia #estrossejar tota la region e #destruir la mitat de las céréales de ivèrn e la totalitat de las récoltes de #èsser. Fin finala, En febrièr 1675, #arribar las armadas imperialas #que #far fòrça jamai de dégâts que la guèrra de trenta ans. Lo ivèrn 1788-89 #èsser d'una extraordinària rigor e aquel #èsser la disette.
- Las oras los Jamai ombrívolas de Mundolsheim
En una sòla nuèch (27 de junh 1815), pendenta la batalha de Souffel-Hoenheim, lo pòble #pèrdre 39 ostals e 84 unas autras bastissas en la batalha #que #liurar lo generala RAPP per protegir Estrasburg. La rèsta dels ostals #èsser fòrtament deteriorat. En tot, 168 familhas aguèron precipitat en la desgràcia e las jamai pauras redusits a la mendicité. Lo empentassa de solidarité #que se ensuivit #èsser sens precedent.
En 1818, totas las de municipalitats de Alsace, #conéisser un periòde de disette e de granda praubesa. De jamai, la municipalitat li calguèt afrontar la siá reconstruction gaireben totala.
- Del castèl medieval del Haldenbourg al parc botanique
De 1901 a 1902 una batariá, la «Kirschbaum-Batariá», e aguèt bastit sul luòc istoric del Glœckelsberg ont se trobava, a la Mièja Edat, lo castèl del Haldenburg. Al començament de la Segonda Guèrra mondiala, la «Batariá dels Cirerers» a servit a pilonner lo marge drech del Rhin. Pendent lo aucupacion, los canons an #èsser desmontats e la labor a pas doncas pas pogudas servir en lo moment de la Desliurança del Alsace lo an 1945. A la sortida de la guèrra, las fortificacions d'Estrasburg an pas jamai presentat d'interès militar e la «Batariá dels Cirerers» a #èsser totalament destruida. Lo luòc A #èsser aquerits per la municipalitat en vista de condicionar un depaus de escobilhas ménagères. Recobert De tèrra vegetala aprés la siá clausura, lo luòc a #èsser condicionat lo an 1992 en parc botanique. Desgraciadament, Aqueles bouleversements De terren an fach desaparéisser/desaparéisser las traces de la «Batariá dels Cirerers» e aquelas dels vestigis del castèl medieval del «Haldenbourg».
- Un peuplement qui remonte à la préhistoire
Les vestiges les plus anciens qui ont été retrouvés datent de 5 000 ans avant J.-C. À cette époque, trois villages d’agriculteurs existaient à l’emplacement du village actuel. Par la suite, la présence de population sur le secteur restera toujours très importante.
- Au fil des siècles
Le nom du village est cité pour la première fois en 1120. La première mention d’un château fortifié qu’on pense pouvoir situer sur le Glœckelsberg, à l’emplacement de l’actuel site botanique apparait en 1198. Du Modèl:S mini- au Modèl:S-, le village fut le théâtre de plusieurs batailles. Il a particulièrement souffert lors du Modèl:S-. Durant la guerre de trente ans, le village fut pillé, détruit, épuisé par les cantonnements et la population dut payer de lourdes contributions de guerre. De plus, en 1644, le village fut mis à sac par les Croates. Durant la guerre de Hollande (1673-1679), des soldats prirent leurs quartiers dans le village. On exigea des habitants du pain, du vin, de la viande, du foin et de l’avoine pour les chevaux. Durant la même période, un orage d’une rare violence ravagea toute la région et détruisit la moitié des céréales d’hiver et la totalité des récoltes d’été. Enfin, en février 1675, arrivèrent les armées impériales qui firent beaucoup plus de dégâts que la guerre de trente ans. L’hiver 1788-89 fut d’une extraordinaire rigueur et ce fut la disette.
- Les heures les plus sombres de Mundolsheim
En une seule nuit (27 juin 1815), pendant la bataille de Souffel-Hoenheim, le village perdit 39 maisons et 84 autres bâtiments dans la bataille que livra le général RAPP pour protéger Strasbourg. Le reste des maisons fut fortement endommagé. En tout, 168 familles furent précipitées dans le malheur et les plus pauvres réduits à la mendicité. L’élan de solidarité qui s’ensuivit fut sans précédent.
En 1818, toutes les communes d’Alsace, connurent une période de disette et de grande pauvreté. De plus, la commune dut faire face à sa reconstruction quasi totale.
- Du château médiéval du Haldenbourg au parc botanique
De 1901 à 1902 une batterie, la «Kirschbaum-Batterie», fut construite sur le site historique du Glœckelsberg où se trouvait, au Moyen Âge, le château du Haldenburg. Au début de la Seconde Guerre mondiale, la «Batterie des Cerisiers» a servi pour pilonner la rive droite du Rhin. Pendant l’occupation, les canons ont été démontés et l’ouvrage n’a donc pas pu servir lors de la Libération de l’Alsace en 1945. À l’issue de la guerre, les fortifications de Strasbourg n’ont plus présenté d’intérêt militaire et la «Batterie des Cerisiers» a été entièrement détruite. Le site a été acquis par la commune en vue d’aménager un dépôt d’ordures ménagères. Recouvert de terre végétale après sa fermeture, le site a été aménagé en 1992 en parc botanique. Malheureusement, ces bouleversements de terrain ont fait disparaître les traces de la «Batterie des Cerisiers» et celles des vestiges du château médiéval du «Haldenbourg».


text:
Federico Fellini
Federico Fellini (nascut a Rimini - Emilia Romanha - en 1920 e defuntat a Roma en 1993) foguèt un cineasta (realizator e scenarista) italian.
Dins l'espaci de gaireben 40 ans e un vintenat (24...) de filmes, d'a Lo sheiq blanc en 1952 fins a La Votz de la luna en 1990, se creèt un mond rèirepersonal mitat sòmi e mitat realitat (e recipròcament...) que ne faguèt lo representant màger e pus universalament conegut e reconegut amai representatiu de la cinematografia italiana.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra
- 3 Los Caps d'òbra
- 3.1 Lo Sheiq blanc 1952
- 3.2 Los Vitelloni 1953
- 3.3 La Strada 1954
- 3.4 Las Nuèches de Cabiria 1957
- 3.5 La dolce vita 1960
- 3.6 Fellini Satyricon 1969
- 3.7 Los clowns 1970
- 3.8 Fellini Roma 1972
- 3.9 Amarcord 1973
- 3.10 E la nau se'n va 1983
- 3.11 Ginger e Fred 1987
- 3.12 Entrevista 1987
- 3.13 La Votz de la luna 1990
- 4 Citacions
- 5 Distincions
- 6 Prèmis e guerdons
- 7 Filmografia
- 8 Documents audiovisuals
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Ligams videografics
- 13 Nòtas e referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
Joventut e formacion[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Rimini dins una familha de la pichòta borgesia provinciala que la siá maire n' Ida Barbiani, romana d'a l'Esquilin, teniá l'ostal e lo siu paire n'Urbano fasiá de representant de produches alimentaris per una botica d'a Gambettola, vilòta situada a unes 20 km de Rimini.
Lo jove Federico ne serà mercat per la vida per tres causas màgers: lo pes de la Glèisa Catolica, lo fascisme ambient d'aquela pontannada mas tanben la siá facultat pro personala per se n'enfugir demercé lo sòmi e lo dessenh (caricaturas dels sius professors e camaradas de classa...).
Çò ne mòstra e tre d'ora la siá atraccion de cap a l'imaginacion... coma la bastison als quatre cantons de sa cambra d'una istòrias dessenhadas inspiradas pel Little Nemo d'en Windsor McKay... que lai ja se mesclavan imaginari de l'istòria contada e realisme somiarèl del siu luòc concret de vida (Rimini en aquesta escasença...), melhoras emparas possiblas contra la mediocritat de la societat que lai viviá.
E es aquela atraccion de cap a çò imaginari que lo farà d'en primièr dessenhaire de tria (serà davant cineasta lo siu primièr mestièr vertadièr) de fumetti (id est bendas dessenhadas) o vinhetas (umoristicas per la màger part) qu'Itàlia n'es e n'èra una productritz de tria.
De jornals locals coma La Domenica del Corriere o lo setmanièr politicosatiric Il 420 ne publicaràn d'unas de las siás entre 1938 e 1939.
Lo despart per Roma[modificar | modificar la font]
Montèt a Roma amb la mamà (qu'ela aviá ambedós sos parents dins la capitala...), son fraire Riccardo amai sa sorretona Maddalena, que lai se va inscriure a la Facultat de Drech. Puslèu qu'avocat (ne passèt pas jamai un examen) es jornalista que pensava far. Tre 1939 comença de collaborar al Marc'Aurelio, principala revista satirica italiana (dins los limits de çò satiric de l'Itàlia mussoliniana) ont pro lèu lai entamenarà las siás Storielle di Federico.Ja vengut famós en pel mondet roman, ne participarà aviat a d'unes filmes que ne crearà los gags o n'escriurà de dialògs pel comic Aldo Fabrizzi e los sius espectacles d'empont.
en Fellini e la ràdio[modificar | modificar la font]
Comença en 1941 de trabalhar per l' Ente Italiano Audizioni Radiofoniche / EIAR que li alandarà las pòrtas encara barradas del mond de l'espectacle roman.Lai presentèt entre 1942 e 1943 una seria de radioscènas, n'èssent la mai famosa las 24 emissions titoladas Cico e Pallina. Lai rescontrarà na Giulietta Masina que fasiá ela de Pallina e li ne farà descubrir, amai d'amor (se maridèron tre 1943 e demorèron amassa fins a la mòrt d'en Federico, malgrat pericles e estrabuncs, coma dins totes los parelhs del mond...), los camins de Cinecittà e del mitan un chic barrat del cinèma italian.
Scenarista de cinèma...[modificar | modificar la font]
Aprèp d'unes scenaris escriches per n' Aldo Fabbrizzi (Avanti c'è posto...) e d'unes autres realizators, lo rescontre mai important foguèt lo d'en Roberto Rossellini que collaborèt lo jove Fellini al scenari de Roma città aperta e Paisà, que per aiceste filme quitament ne foguèt el l'assistent del realizator.
Una realizacion partejada[modificar | modificar la font]
En 1950 e doncas als sius 30 ans, corealizarà amb n' Alberto Lattuada lo filme Luci del Varietà qu'ambedós cineastas capitèron de trabalhar en osmòsi, segon molts testimònis del rodatge, coma pas gaire sovent se n'escai dins lo 7en art.
Lo Sheiq blanc[modificar | modificar la font]
Comença alavetz amb Lo sceicco bianco los sius vertadièrs debuts dins la realizacion amb d'unes tèmas que ja lo's teniá endintre la siá clòsca amai los sius apetisses d'artista, çò es a saber la dualitat espectacle e realitat, vida vera e vida somiada e ca etc. Los sius filmes, a partir d'alara, son coma lo polsar de la siá vida d'òme e d'artista, que per el nada diferéncia fasiá ni faguèt.
L'Òbra[modificar | modificar la font]
Un total de 24 filmes se ne compausa l'òbra siá ( en comptar quitament los tres filmes corts que faguèt per d'unes filmes collectius...) e demest eles un bon quinzenat de caps d'òbra, n'èssent los autres e tot parièr tras qu'importants pel coneissement e l'estudi de l'univèrs tan personal e particular amai unic fellinian.
Los Caps d'òbra[modificar | modificar la font]
Lo Sheiq blanc 1952[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Sheiq blanc
Los Vitelloni 1953[modificar | modificar la font]
- veire l'article Los Vitelloni
La Strada 1954[modificar | modificar la font]
- veire l'article La Strada
Las Nuèches de Cabiria 1957[modificar | modificar la font]
- veire l'article Las Nuèches de Cabiria
La dolce vita 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article La dolce vita
Fellini Satyricon 1969[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fellini Satyricon
Los clowns 1970[modificar | modificar la font]
- veire l'article Los Clowns
Fellini Roma 1972[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fellini Roma
Amarcord 1973[modificar | modificar la font]
- veire l'article Amarcord
E la nau se'n va 1983[modificar | modificar la font]
- veire l'article E la nau se'n va
Ginger e Fred 1987[modificar | modificar la font]
- veire l'article Ginger e Fred
Entrevista 1987[modificar | modificar la font]
- veire l'article Entrevista
La Votz de la luna 1990[modificar | modificar la font]
- veire l'article La Votz de la luna
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Tot art es autobiografic; la pèrla es l'autobiografia de l'arma.
- Cada lenga se vei lo mond d'una manièra diferenta.
- I a pas cap fin ni cap debuta.I a sonque la passion infinida del viure.
- Son aquestas limbas, aquela frontièra entre lo mond de çò tangible e çò intangible, que ne son de verai lo mond de l'artista.
- Lo cinèma t'a aquò salutari: quitament se lo desir primenc se n'esfumèt, la realizacion çò ne cabís de tantes problèmas concrèts que tte ne fas en davant per far çò que cal sens pas cap te ne mainar, que non t'o recòrdas cap.Lo filme lo te ròdas sens saber exactament de qué se tracha.
- Lo cinèma es lo biais mai dirècte per entrar en competicion amb Dieu.
- La vida es una combinason de magia amb espaguetis.
- Aquela istòria de confusion mentala es tipica dels reaccionaris, que trapan necessari d'aver d'idèas claras sus tot, d'o s'interpretar tot d'un biais racional, sens que li ne fague cap de besonh dobtar de pas res.
- L'artista, coma totòm, li ne fa de besonh s'enfaciar amb decision los sius dobtes, n'acceptar la siá guèrra. O se pòt pas cap trapar que ne foguèsse tot balançat.Es aquò que li ne balha dignitat a la mission de l'artista e de l'òme.
- L'artista es sempre un provincial.Ne viu el entre un mond tangible e un intangible: aquelas son las frontièras de la siá província.
- Ne soi ges d'acòrdi amb la libertat totala per l'artista.Daissat a se meteis, e liure per far quina causa li n'agrade, l'artista n'acaba per far pas res. Se i a quicòm perilhós per un artista, es precisament aquela question de la libertat totala, a l'espèra de l'inspiracion e de çò de mai.
- Lo cinèma es una vièlha petan, coma lo circ o la varietat, que ne sap ela cossí balhar moltas formas de plaser.
- Vau pas res demostrar, qu'es mostrar que vau.
- La television es lo miralh ont se rebat la desbarruta de tot lo nòstre sistèma cultural.
- Se ne volèm comprene quicom, nos cal dedicar al silenci.
- L'unica objectivitat que coneissi es la subjectivitat.
- Existisssètz sonque dins ailò que fasètz.
- Çò interessant non es cap çò que disèm mas lo biais que o disèm.
- Es mai aisit d'èsser fisèl a un restaurant que non pas a una femna.
- Non me digatz pas çò que fau.Ieu o vòli cap saber.
- Lo miu trabalh es sonque la miá relacion amb çò tot.
- Parlar de sòmis es coma parlar de filmes, d'un còp que lo cinèma s'utiliza lo lengatge dels sòmis: d'annadas pòdon passar en una segonda e ne podètz anar d'un luòc a un autre. Es un lengatge fach d'imatges.E dins lo cinèma vertadièr, cada objècte e cada lutz o cada lum se significan quicòm, coma en pantais.
- Dins la mitologia del cinèma, n'es l'Oscar lo prèmi suprèm.
- Ne soi autobiografic quitament quand parli d'una sòla.
Distincions[modificar | modificar la font]
... Grande Ufficiale dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (18 d'agost de 1964... )
... Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (27 d'abril de 1987 )
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1953: Leon d'argent de la Mòstra de Venècia per Los Vitelloni
- 1954: Riban d'argent [1] de la melhora realizacion per Los Vitelloni
- 1954: Leon d'argent de la Mòstra de Venècia per La strada
- 1955: Riban d'argent de la melhora realizacion per La strada
- 1956: Bodil [2] del melhor filme europèu per La strada
- 1956: NYFCC Award [3] del melhor filme estrangièr per La strada
- 1957: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1957: David di Donatello d'aur [4] de la melhora realizacion per Las Nuèches de Cabiria
- 1957: Mencion especiala - Prèmi de l'OCIC al Festenal de Canas per Las Nuèches de Cabiria
- 1958: Riban d'argent de la melhora realizacion per Las Nuèches de Cabiria
- 1958: Screen Directors Guild Award [5] del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1958: Blue Ribbon Shou del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1958: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Las Nuèches de Cabiria
- 1960: Palma d'aur del Festenal de Canas per La dolce vita
- 1960: David di Donatello d'aur de la melhora realizacion per La dolce vita
- 1961: Riban d'argent del melhor sicut original per La dolce vita
- 1961: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per La dolce vita
- 1963: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per Uèch e mièg
- 1963: Grand Prèmi del Festenal de Moscòu per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor filme per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor sicut original per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor scenari per Uèch e mièg
- 1964: Bodil del melhor filme europèu per Uèch e mièg
- 1964: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Uèch e mièg
- 1965: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per Julieta dels esperits
- 1970: Riban d'argent de la melhora fotografia per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent dels melhors costums per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent dels melhors decòrs per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent del melhor scenari per Fellini Satyricon
- 1972: Grand Prèmi de la Comission Superiora tecnica al Festenal de Canas per Fellini Roma
- 1974: Riban d'argent del melhor filme italian per Amarcord
- 1974: Riban d'argent del melhor sicut original per Amarcord
- 1974: David di Donatello d'aur del melhor filme per Amarcord
- 1974: David di Donatello d'aur de la melhora realizacion per Amarcord
- 1974: NYFCC Award del melhor filme per Amarcord
- 1975: Prèmi Kinema Jumpo del melhor filme estrangièr per Amarcord
- 1975: Bodil del melhor filme europèu per Amarcord
- 1975: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Amarcord
- 1978: BAFTA Film Award [6] de la melhora direccion artistica per Lo Casanova de Fellini
- 1980: Riban d'argent de larealizacion del melhor filme italian per La Ciutat de las femnas
- 1984: Riban d'argent de la realizacion del melhor filme italian per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello d'aur del melhor filme per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello d'aur pel mellhor scenari per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello Luchino Visconti per la carrièra
- 1985: Leon d'aur de la Mòstra de Venècia per la carrièra
- 1986: David di Donatello especial René Clair per Ginger e Fred
- 1986: Medalha d'aur de la vila de Roma pel 30en aniversari dels David di Donatello
- 1986: Prèmi especial del jubilèu d'aur als Directors Guild of America Awards
- 1987: Prèmi del 40en aniversari del Festenal de Canas per Entrevista
- 1987: Grand Prèmi del Festenal internacional del filme de Moscòu per Entrevista
- 1989: Prèmi del cinèma europèu per la carrièra
- 1993: Oscar d'onor per la carrièra
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1950: Luci del varietà Lums de las varietats (corealizat amb n'Alberto Lattuada)
- 1952: Lo sciecco bianco Lo Sheiq blanc
- 1953: Episòdi Agenzia matrimoniale Agéncia matrimoniala dins L'amore in città L'amor a la vila
- 1953: I vitelloni Los Vitelloni (o: Los Vedelòts)
- 1954: La strada La Strada
- 1955: Il bidone Il bidone
- 1957: Le notti di Cabiria Las nuèches de Cabiria
- 1960: La dolce vita La dolce vita
- 1962: Episòdi Le tentazioni del dottor Antonio Las temptacions del dottor Antonio dins Boccacio '70 Boccaci 1970
- 1963: Otto e mezzo Uèch e mièg
- 1965: Giulietta degli spiriti Julieta dels esperits
- 1968: Episòdi Toby Dammitt Toby Dammit dins Tre passi nel delirio Tres passes en pel deliri
- 1969: Fellini Satyricon
- 1969 Block-notes di un regista Blòc-nòtas d'un cineasta (television)
- 1970: I clowns Los Clowns (television)
- 1972: Roma Roma
- 1973: Amarcord
- 1976: Il Casanova di Federico Fellini Lo Casanova de Federico Fellini
- 1979: Prova d'orchestra Ensages d'orquèstra
- 1980: La città delle donne La ciutat de las femnas
- 1983: E la nave va E la nau se'n va
- 1985: Ginger e Fred Ginger e Fred
- 1987: Intervista Entrevista
- 1990: La voce della luna La Votz de la luna
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Gideon Bachmann: Ciao Federico!... reportatge sul rodatge de Fellini Satyricon amb entreten de l'autor amb Federico Fellini... Fime presentat al Festenal de Canas 2003 dins l'encastre d'un Hommage à Fellini... - 1 DVD amb bonus: Fellinikon, le Monde de Fellini e de retalhs... (durada totala: 120 ')
- Damian Pettigrew: Fellini, je suis un grand menteur... Produsit per n'Olivier Gal e Arte France... filme documentari amb las darrièras entrevistas de 1992 a Roma de l'autor d' Amarcord... Presentat al Festenal internacional d'Edimborg en 2002 e nominat pel Prèmi Arte del melhor documentari als European Film Awards/Prix du cinéma européen... Lo filme se gasanhèt lo Prèmi Rockie al Festenal internacional de Banff e lo Coup de coeur al Festenal Internacional Vue sur les Docs de Marselha... - 2 DVD amb los suplements: Autour de Fellini... (durada totala: 200')
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Federico Fellini[modificar | modificar la font]
en italian[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini: Fare un film... Einaudi
- Federico Fellini & Damian Pettigrew: Fellini: Sono un gran bugiardo.L'ultima confessione del Maestro... Elleu multimedia Roma 2003
- Federico Fellini: La mia Rimini - Rimini, mes racines - Rimini, my home town... Guaraldi 2007
en anglés[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini: Fellini: Costumes and Fashion, catalòg de la mòstra al musèu Stedelijk d'Amsterdam del 1èr de julhet al 19 de setembre de 1994 sota la direccion de n' Ida Panicelli... Edizioni Charta Milan 1994
- Federico Fellini & Damian Pettigrew... I'm a Born Liar: A Fellini Lexicon... Harry N. Abrams Inc. Nòva York 2003
en francés[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini, André Bazin et al.: La Strada.Un film de Federico Fellini... Éditions du Seuil París 1955
- Federico Fellini & Tonino Guerra: Amarcord ( Je me souviens) Gallimard idem 1974
- Federico Fellini: Les propos de Fellini... éd.Buchet/Chastel id 1980
- Federico Fellini & Bernardino Zapponi: La Cité des femmes éd. Albatros id 1980
- Federico Fellini & Giovanni Grazzini: Fellini par Fellini... Calmann-Lévy id 1984
- Federico Fellini: Intervista... éd. Flammarion id 1987
- Federico Fellini & Milo Manara: Voyage à Tulum... Castermann id 1990
- Federico Fellini: Giulietta... éd. de Faillois id 1990
- Federico Fellini & Damian Pettigrew: Fellini, je suis un grand menteur... L'Arche id 1994
- Federico Fellini: Faire un film... éd. du Seuil id 1996
- Federico Fellini & Milo Manara: Le Voyage de G. Mastorna... Casterman id 1996
- Federico Fellini & Georges Simenon: Carissimo Simenon, Mon cher Fellini... éd. de l'Étoile/Cahiers du Cinéma id 1998
- Federico Fellini: Le Livre de mes rêves... éd. Flammarion id 2007
òbras a l'entorn de l'artista e de l'òbra[modificar | modificar la font]
en italian[modificar | modificar la font]
- Sonia Schoonejans: Fellini... Lato Side Roma 1980
- Pier Marco De Santi: I disegni di Fellini... Editori Laterza idem 1993
- Mario Verdone: Federico Fellini...Il Castoro Cinema n.165... Editrice Il Castoro 1994
- Tullio Kesich: Su la Dolce vita con Federico Fellini... Marsilio Venezia 1996
- Angelo Arpa: L'Arpa di Fellini... Edizioni dell'Oleandro Roma 2001
- Simona Casavecchia: Io sonno la mia invenzione.L'Europa, Fellini e il cinema italiano nelli scriti di Angelo Arpa... Edizioni Studio 12 idem 2003
- Tullio Kesich: Federico Fellini, la vita e i film... Feltrinelli Milan 2007
- Giovanni Solari: L'Italia di Fellini... Edizioni Sabinae 2008
- Antonio Tripodi & Marco Dalla Gassa: Approdo a Tulum: le Neverland a fumetti di Fellini e Manara...LT 12 Venezia 2010
en anglés[modificar | modificar la font]
- Peter Bondanella: The Cinema of Federico Fellini... Princeton University Press Princeton 1992
- Vincenzo Mollica: Fellini... catalòg de la mòstra al musèu Guggenheim del 31 d'octobre de 2003 al 14 de genièr de 2004... éd. SkiraGenèva 2003
en francés[modificar | modificar la font]
- Geneviève Agel & Dominique Delouche: Les Chemins de Fellini seguit per Journal d'un bidoniste... (éd. du Cerf coll. 7e ART París [[1956
- Gilbert Salachas: Federico Fellini... éd. Jacques Glénat Grenòble 1977
- Liliana Betti: Fellini: un portrait éd. Albin Michel París 1980
- Gilles Ciment: Federico Fellini... Dossier Positif-Rivages éd. Rivages idem 1988
- Jean Collet: La création selon Fellini... éd. José Corti id 1990
- José Luis De Villalonga: Fellini... éd. Michel Lafon / Ramsay cinéma id 1993
- Bertrand Levergeois: Fellini éd. de l'Arsenal Coll. Curriculum id 1994
- Bertrand Levergeois: Fellini.La Dolce Vita du Maestro... éd. de l'Arsenal id 1994
- Lietta YTornabuoni: Federico Fellini... Rizzoli Nòva York 1995
- Costanto Costantini: Conversations avec Federico Fellini... éd. Denoël París 1995
- Jean-Max Mejean: Fellini, un rêve, une vie... Le Cerf coll. 7e Art id 1997
- Christian-Marc Bosséno: Et vogue le navire... estudi critic Nathan id 1998
- Vincenzo Mollica: Fellini mon ami... éd. du Rocher id 2002
- Bernardino Zapponi: Mon Felini... éd. de Falois id 2003
- Tullio Kezich]: Fellini... Gallimard id 2007
- Dominique Delouche: Mes felliniennes années éd. P.A.S. id 2007
- Benito Merlino: Fellini... Gallimard coll. "Folio Biographies" id 2007
- Sam Stourdzé: Fellini: la grande parade... éd. Anabet id 2009
- Jean Gili: Federico Fellini, le magicien du réel... Découvertes Gallimard id 2009
- Collectiu coordenat per Jean Gili: Federico Fellini - Collection Positif... éd.Scope / La Collection Positif id 2Z009
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Federico Fellini sus l'Internet Movie Database
- (en) Sit pedagogic subre en Federico Fellini
- (fr) Sit soís... Fondation Fellini - Sion
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ idem Nastro d'argento... decernit dempuèi 1954 pel Sindacato Nazionale Giornalisti Cinema Italiani...
- ↑ Prèmi decernit per la critica cinematografica danesa dempuèi 1948...
- ↑ o New York Film Critics Circle Award... prèmi decernit per la premsa cinematografica de la Nòva York dempuèi 1935...
- ↑ Decernits per l' Accademia del Cinema Italiano o mai exactament l' Ente David di Donatello...
- ↑ ... decernit per la Directors Guild of America...
- ↑ decernit per la British Academy of Film and Television Arts...


text:
Simon bar Kokhba
Simon bar Kokhba (שמעון בר כוכבא en ebrieu) foguèt un patriòta josieu e l'instigador e lo cap de la darrièra revòlta contra l'Empèri Roman en 132 qu'establiguèt un Estat josieu independent durant tres ans, que ne foguèt lo nasí ('prince' o 'president'). Aquel estat foguèt conquistat pels romans en 135 après una guèrra de dos ans. Apelat originàriament Simon ben Kosba (שמעון בן כוסבא) o Ben Koziba (בן כוזיבא), lo tanà Rabin Akiva tornar lo nomenèt Bar Kokhba ('filh d'una estela' en aramèu), referit al versicul biblic de Nombres 24:17 Descendrà una estela de Jacòb, forma metaforica per se referir al Messias.


text:
Mikolaj Radomski
Mikolaj Radomski (en polonés : Mikołaj Radomski ò Mikołaj z Radomia) foguèt un musician polonés dau sègle XV. Liat a la Cort dei rèis de Polonha, realizèt uneis òbras de musica religiosa. Es lo musician polonés pus ancian que son nom es enregistrat dins un document escrich. Pasmens, la màger part de seis òbras son perdudas e sa vida es quasi totalament desconeguda.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (pl) Henri Musielak, W poszukiwaniu materiałów do biografii Mikołaja z Radomia, Muzyka, XVIII, 1973.
- (pl) Mirosław Perz, Mikołaj Radomski, Polski Słownik Biograficzny, XXIX, 1986.


text:
Leopard I
Lo carri Leopard I es un carri de combat principau alemand desvolopat de 1959 a 1963. Intrèt en servici en 1965 e foguèt produch a 4 744 unitats. Conoguèt un succès d'exportacion important e foguèt adoptat per uneis armadas occidentalas coma Belgica, Canadà, Païses Basses, Danemarc o Grècia. Sièis versions principalas foguèron finalament desvolopadas dau Leopard 1A1 au Leopard 1A6.
Participèt ai guèrras d'Iogoslavia onte lei Leopard I danés combateguèron ambé succès còntra de T-55 sèrbs e a la Segonda Guèrra d'Afganistan onte leis armadas canadiana e danesa l'utilizèron coma sostèn d'infantariá.


text:
Crotz de Pèira
La Crotz de Pèira es un ensemble de quartièrs istorics situats al sud de Tolosa, prèp de Garona e al sud del quartièr Sant Çubran. Regropa los quartièrs istorics de la Crotz de Pèira, dels Ostalons e de Santa Ceselha.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo quartièr deu son nom a une crotz situada al caireforc de l'avenguda de Mureth e del baloard Deodat de Severac. Foguèt destruida per la garonada de 1875. Una crotz novèla foguèt realizada mai tard e encastrada dins la paret d'un ostal al canton de la carrièra La faja.
Istòria[modificar | modificar la font]
Per l'explosion de l'usina AZF en sepembre de 2001, lo quartièr foguèt plan fòrça tocat. Un redond del quartièr es dedicat a la memòria de l'eveniment. Dempuèi la catastròfa, lo quartièr vegèt una reabilitacion importanta e una partida del quartièr foguèt plaçada en zona franca per traire d'entrepresas novèlas[1].


text:
Det
Los dets (del grèc ancian δάktuλoς, que venguèt pel latin en "digitus") son las extremitats articuladas de las mans e dels Pès de l'Òme e de qualques animals. La preséncia de dets caracteriza lo clade dels tetrapòds.
Dets umans[modificar | modificar la font]
Los cinc dets del pè son nomenats artelhs. Los cinc dets de la man son:
- lo Poce, essencial per la prension;
- l'indèx, que mòstra;
- lo Det long;
- l'anular, que dins d'unas culturas pòrta l'anèl de maridatge;
- lo Det pichon o menèl, coïc, o menor.
Son numerotats de I a V en chifras romanas en partent del poce.
Un det es compausat de tres falanjas, levat lo poce e l'artelh gròs, que n'an que doas. S'agís, en partent de la palma, de la falanja, la falangina e de la falangèta.
Es sus aquela darrièra que creís l'ongla. Aqula falanja es fòrça nerviada, çò que dona una granda sensibilitat al det, subretot al nivèl de la polpa — l'extremitat carnuda del det — comprenent un grand nombre de receptors tactils. Las rufetas que son a l'origina de nòstra emprenta digitala jogan un ròtle important d'amplificacion de las sensacions de gran e de textura dins l'exploracion dels objècts que tocam. Quand la pèl del bot del det alisa une superfícia, las rufètas provòcan de microvibracions detectadas pel sistèma nerviós e interpretadas pel cervèl[1].
Biologia[modificar | modificar la font]
L'òrdre de creacion dels dets, pendent lo desvolopament du fètus es lo seguent: anular, det pichon, det grand, indèx e fin finala poce.
Los dets ne contenon pas de muscle. Sonr ligats per de tendons a des muscles extensor e plegadises situats dins l'avantbraç.
Los dets venon amochonats banhat dins l'aiga: l’agençament de las rufas en un malhum de canals divergents, non conectats permet a l’aiga de colar mai eficaçament quand se fa une pression dels dets sus un supòrt, ofrent atal una melhora aderéncia[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Scheibert et al. The Role of Fingerprints in the Coding of Tactile Information Probed with a Biomimetic Sensor ; Science, doi:10.1126/science.1166467, 2009
- ↑ (en)Are Wet-Induced Wrinkled Fingers Primate Rain Treads ?; Mark Changizi, Romann Weber, Ritesh Kotecha, Joseph Palazzo; in Journal Brain Behavior Evolution; 2011; vol 77; n°4
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Esquèma detalhat del det
- (fr) Entòrsa e luxacion dels dets longs, Le Généraliste, n° 2167,


text:
Periòde dei Primas e deis Autonas
Lo Periòde dei Primas e deis Autonas es un periòde tradicionau de l'Istòria de China que se debanèt de 722 a 481 avC. Fuguèt caracterizat per la division dau país après lo periòde de dominacion de la dinastia Zhou. D'efèct, a partir dau sègle VIII avC, lo domeni reiau dei Zhou e lei principats centraus de Zheng, de Wei, de Chen, de Song e de Lu formèron lo país centrau que gardèron lei tradicions chinesas. En revènge, lei principats perifericas de Yan, de Jin, de Qin, de Chu, de Wu e de Qi desvolopèron de trachs culturaus novèus au contact d'autrei culturas. Pasmens, lei cambis entre leis elèits de cada Cort permetèron de gardar l'unitat de la civilizacion chinesa e mai d'una idèa novèla apareguèt durant aqueu periòde.
En particular, Confuci (551 - 479 avC) desvolopèt seis idèas sus l'òrdre politic, sus lo sobeiran e la moralitat de dirigir l'estat segon leis interès dau pòble que gardèron una influéncia majora sus la filosofia chinesa. D'autrei, coma Shang Yang (vèrs 390 - 338 avC), defendiguèron la creacion d'un estat basat sus l'eficacitat e un sistèma codificat de recompensas e de castigaments. Enfin, apareguèt lo taoïsme qu'èra a l'origina una filosofia basada sus la necessitat per l'òme de respectar lei lèis de la natura. Va evolucionar, en reaccion au confucianisme e ai sistèmas codificats, vèrs un modèl d'individualisme e va inspirar divèrsei rites religiós populars.
Lo Periòde dei Primas e deis Autonas s'acabèt en 481 avC e fuguèt remplaçat per lo Periòde dei Reiaumes Combatents.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Dinastia Zhou.
- Periòde dei Reiaumes Combatents.
- Confuci (551 - 479 avC).
- Confucianisme.
- Republica Populara de China.


text:
National Music Museum
Lo National Music Museum: America's Shrine to Music & Center for Study of the History of Musical Instruments (abreujat NMM) qu'ei un musèu vodat a la presentacion e a la conservacion d'instruments de musica. Que ho fondat a Vermillon (Dakota deu Sud) dens lo campus de la University of South Dakota en 1973 e qu'ei un important musèu deus Estats Units d'America e ua de las colleccions màgers d'instruments de musica de tots los continents e de totas las tempsadas.
Lo NMM qu'ei administrat au còp per la University of South Dakota (qui proveseish lo musèu en personau de conservacion, d'entertien, d'expausicion e d'estudi) e per un burèu de direccion. Lo musèu que possedeish ua sala de concèrt e que da lo parat d'organizar concèrts suber instruments d'epòca.
La colleccion de vriulons qu'amassa caps d'òbra de 650 laütièrs diferents e notament deus Amati suber tres generacions, d'Antonio Stradivari (dab tanben ua de las duas Mandolinas stradivarius conservada uei lo dia), de Giovanni Paolo Maggini e d'Andrea Amati.
Lo NMM que possedeish tanben exemplars unics de pianos deu sègle XVIII òbras de Bartolomeo Cristofori (l'inventor deu piano) e tanben un piano deu provençau Loís Bas de 1781.
En 2007 lo NMM que vençó lo Metropolitan Museum of Art de Nava York a l'escadença d'ua venta a màger dita per aquesir un cistre anglés deu sègle XVII.


text:
Trotski
Lev Davidovich Bronstein idem Lev Davidovich Trotski (ЛeB ДaBидoBич Tpóцkий), mai conegut coma Lev Trotski (nom transliterat) tanben coma Leo, Trotskii, Trotsky, Trotskij o Trotzki) e tot simplament Trotski. Revolucionari marxista rus e una de las figuras mai famosas de la Revolucion Russa de 1917. Nasquèt a Iànovka (Ucraïna) lo 7 de novembre de 1877 e moriguèt assassinat a Coyoacán (Mexic) lo 21 d'agost de 1940.
Somari
- 1 La vida
- 2 L'accion dins l'exili
- 3 Lo teorician
- 4 Citacions
- 5 Bibliografia generala
- 6 Filmografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Ligams videografics
- 10 Nòtas & referéncias
La vida[modificar | modificar la font]
D'origina josieva, estudiant de matematicas puèi de drech, foguèt arrestat e detengut per activitats revolucionàrias en 1898 puèi deportat en Siberia, en 1900.
Ne capita de s'escapar e s'ajunh Lenin a Londres que lai amassa se ne van perpensar la revolucion venidoira... las revolucions per venir.
Presidís lo Soviet (o Conselh) de Petrograd, l'actuala Sant Petersborg (que pro lèu ne vendrà Leningrad) pendent la Revolucion Russa de 1905 o Revolucion de Febrièr, que n'acabèt amb lo regim secular dels tzars, çò es emperaires, de totas las Russias, çò disián.
S'acabarà pel chaplàs general dels soviets de deputats obrièrs qu'avián temptat l'insurreccion (decembre de 1905 - genièr de 1906).
Arrestat, tornarmai s'escapa e viu exiliat a partir de 1907, la màger part del siu temps lo se va passar en Àustria, a Viena.
Tornat en Russia, en mai de 1917, pren lenga amb los bolcheviks tre agost per ne venir pro lèu un dels sius organizators pus importants pendent la segonda Revolucion Russa o Revolucion d'Octobre.
Nomenat Comissari del Pòble a la Guèrra de 1918 a 1925, creèt e organizèt l'Armada Roja en tot la gavidar pendent la grand guèrra civila de 1918-1920, sembla civila puslèu, que ne foguèt fin finala sonqu'un combat acarnassit entre las fòrças revolucionàrias de la jove nòva Russia e dels sius pòbles camaradas d'a l'èx Empèri Rus eissits, e l'aliança internacionala mesa en plaça per las poténcias occidentalas (França e Grand Bretanha sustot) per tal d'empachar la victòria de la Revolucion e la s'entrepachar a tot còst.
A partir de 1925, e aprèp la mòrt de Lenin (en 1924), ne comença de denonciar publicament lo poder creissent d'Estalin en tot li far targa a la teoria del georgian de construccion del socialisme dins un sol país, en se ne téner el sempre de parlat de revolucion permanenta.
Demissionat entre 1925 e 1927 de totas las siás cargas e foncions oficialas, es fòrabandit a Alma Ata, en Cazacstan, en 1927 puèi embandit definitivament d'al territòri sovietic en 1929.
N'anarà el plantar bordon una passa en França (1933-1935) puèi en Norvègia, e fin finala a Mexic, a partir de 1936.
Lai fonda la IVena Internacionala en 1938 per tal de ne resistir e li opausar una fòrça organizada e decidida, consequenta, al Komintern o 3ena Internacionala, mai que mai dins las solas mans, d'acieràs, d'Estalin.
En agost de 1940, es assassinat per un tal Ramón Mercader, agent als òrdres de Moscòu.
D'un biais salvatjàs, impietadós e brutalàs, a còps de pic dins la clòsca, fins a ne far gisclar los cervèls.
Foncions oficialas en Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Ne seràn estadas las siás foncions oficialas, dins l'Union Sovietica naissenta:
L'accion dins l'exili[modificar | modificar la font]
Lo teorician[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
l'Òbra d'en Trotski[modificar | modificar la font]
a l'entorn del revolucionari[modificar | modificar la font]
a l'entorn del teorician[modificar | modificar la font]
a l'entorn de l'òme[modificar | modificar la font]
bibliografia istorica generala[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Joseph Losey: The Assasination of Trotsky / L'Assassinat de Trotski... (c /103') Grand Bretanha - França - Itàlia 1972


text:
Cabildo de Buenos Aires
Lo Cabildo de Buenos Aires que's troba sus la plaça de Mayo (tanben costejada per la catedrau e l'Ostau Arroset) que ho la sede deu poder municipau e judiciau deu temps de la colonia espanhòla (deu temps de la vicereiautat, lo vicerei que s'estava dens la hortalessa, a l'emplaçament deu l'actuau Ostau Arroset). que ho un lòc centrau de la Revolucion de Mai e qu'acesè la Purmèra Junta qui remplacè lo govèrn coloniau.
Lo cònsol Manuel Frías que decidí de'u bastí mercés a ua taxa suu navius qui entravan e sortivan deu pòrt. Lo purmèr cabildo que ho acabat en 1610. En 1682 las autoritats que perpausèn de'u tornar bastir dab dus solèrs : dens la partida baisha ua carcèr e au solèr lo capitòu e los archius. La construccion que comencè en 1725 per s'estancar en 1728 per manca de diners, puish que recomencè en 1731 per s'estancar enqüèra en 1732. Deu temps de la Revolucion de Mai de 1810 lo bastiment b' èra tostemps pas acabat (a maugrat qui la tor e hosse bastida de cap a 1764).
Au cors deu sègle XIX lo bastiment que conservè la totalitat deus sons onze arcèus, la soa tor e tanben lo son estil coloniau ; totun, a la fin d'aqueth sègle la tor que ho en purmèr eslhevada en 1880 per las transformacion de l'arquitècte Pedro Benoit puish avalida en 1889.
La traucada de l'avienguda de Mayo (1894) que he càder mantun arcèus de dreta ; en 1931 d'autes arcèus, a esquèrra aqueth còp, que cadón entà deishar passar l'avienguda diagonau Julio Argentino Roca.
Fin finala lo bastiment, redusit a 4 arcèus, shens nat tor e ostendent un estil italian que ho restaurat au cors de las annadas 1940 per l'arquitècte Mario Buschiazzo qui'u tornè lo son estil coloniau d'autes còps en bèth tornar bastir ua tor inspirada de la purmèra, en tornant hicar un balcon de herrat, hèrs a las frinèstas e un tèit de teulas arroias. Qu'ei atau qui's pòt véder uei lo dia, dab ua tor e ua façada qui son donc, en vertat, deu sègle XX. A maugrat de la semblança, enter lo Cabildo originau e l'actuau que i avó donc duas autes versions.
Uei lo dia lo Cabildo qu'ei un musèu qui presenta objèctes de la Buenos Aires coloniau. Dens la soa cort, auberta sus l'avienguda de Mayo, que's pòt trobar un putz (adara barrat) qui ei ua de las paucas causas remontant au temps coloniau e qui no's mudè pas jamei dens lo Cabildo (que pertanhèva a l'ostau nadau de Manuel Belgrano.


text:
Santon
Lei santons de Provença son de personatges pichòts d'argila que representan, dins lo betlèm de Nadau, la naissença de Jèsus lo 25 de decembre.
Somari
Istòria dei santons[modificar | modificar la font]
La tradicion dau betlèm tròba son origina a l’Edat Mejana. Quauqueis istorians pensan que seriá sant Francés que, lo primier en 1223, auriá representat la nativitat dins sa glèisa de Greccio en Itàlia. Lei personatges èran jogats per leis estajants dau vilatge, amb de bèstias vertadieras. Aqueu betlèm viu faguèt nàisser una tradicion que s’es prolongada, mai leis actors se faguèron remplaçar per de personatges de lenha, de cera, de faiença etc. Lei primiers betlèms pariers a aquelei que coneissèm ara, apareisson dins lei glèisas au sègle XVI.
Après la Revolucion Francesa qu'entraïnet la tancadura dei glèisas et la supression dei messas de miejanuech, lei representations publicas de la nativitat foguèron escarsas. Es en aqueu periòde qu’en Provença, lei pichons personatges, lei santons, foguèron creats et que cada familha faguèt son betlèm.
La primiera fiera dei santons se tenguèt a Marselha en 1803.
Lei santons[modificar | modificar la font]
Jèsus et sei parents[modificar | modificar la font]
Jèsus, coma un nenet, es pausat sus la palha d’una grépia. Sei parents sant Josèp et la Verge Maria son agenolhats e lo velhan.
Lo ravit[modificar | modificar la font]
Lo ravit es lo personatge ingenú dau vilatge, qu’a ren de donar, mai que còrfondut per la gràcia de l’eveniment, se regaudís de la naissença dau Crist. Es totjorn representat en auçant lei braç.
L’àngel[modificar | modificar la font]
L’àngel es lo messatgier de la naissença dau pichon Jèsus. Lo pus celèbre es l’Àngel Bofarèu, lo que bofa, ten una trompeta e mena la populacion vèrs l’estable. Generalament, es penjat au dessús de l’estable ont se tròba Jèsus.
Lei Reis[modificar | modificar la font]
Lei Reis (o Rei Mages o Reis Magues) son tres : Marchion, Gaspar e Bautesar. Vestits ricament, cadun pòrta un present (aur, encens e mirra). Venguts de luenh, son representats amb un dromadari. Segon la tradicion, lei Reis Magues arriban davant lo betlèm lo 6 de genier, lo jorn de l’Epifania.
Lei pastres[modificar | modificar la font]
Lei pastres son de personatges biblics de l'epòca puei que la Bíblia parla d’elei. Se tròban sovent pròche lo Crist, perque son lei primiers arribats. Pòdon èstre joves o vielhs, apiejats sus un baston, drechs o de genolhons. Pòrtan sovent un anhèu dins lei braç o sus leis espatlas.
Lei bèstias[modificar | modificar la font]
L’ase e lo buòu son totjorn presents dins lo betlèm. Agachan lo pichòt Jèsus e lo caufan amb son alen. Lei fedas son indispensablas. Representan lei tropèus dei pastres. Dins un betlèm se pòdon trobar tanben lo can dau caçaire, lo pòrc, leis aucas, l’ase que pòrta la farina dau molinier, etc.
Lo vielh e la vielha[modificar | modificar la font]
Son assetats sus un banc de la plaça dau vilatge.
Lo tamborinaire[modificar | modificar la font]
Lo tamborinaire es representat amb son tamborin e son galobet.
Lo panieraire[modificar | modificar la font]
Pòrta una granda paniera que servirà de brèç au novèu nascut.
Lo curat[modificar | modificar la font]
Pançut e caplumat, es encargat d’administrar lo vilatge.


text:
Jurisprudéncia
S'entend per jurisprudéncia las interpretacions reïteradas que fan los tribunals dins las resolucions de las normas juridicas, e pòt constituir una de las Fonts del Drech, segon lo país. Tanben se pòt considerar l'ensems de decision de justícia fèrmas e uniformas dictadas pels organs jurisdiccionals de l'Estat. Aquò significa que per conéisser lo flux contunh de las nòrmas existissentas se deu considerar coma essent aplicada sistematicament.
L'estudi de las variacions de la jurisprudéncia dins lo temps es lo melhor biais per conéisser las evolucions dins l'aplicacion de las leis, pòt èsser mai precisa que lo simple examen de las diferentas reformas del Drech positiu perque dins qualques cases las nòrmas capitan pas a s'aplicar vertadièrament malgrat la promulgacion oficiala.
Dins lo Drech anglosaxon es una font de primièr òrdre, a causa del fach que los jutges devon motivar los decisions o senténcias mejans un estudi minuciós dels precedents.
Dins lo Drech continental, la jurisprudéncia es tanben una font formala, pasmens varia substancialament en valor e la fòrça constrenhenta en acòrdi amb las legislacions localas de cada país. Atal, las senténcias de certans tipes de tribunals superiors son d'aplicacion obligatòria pels cases equivalents dins los tribunals inferiors; dins d'autres, las decisions d'instancias jurisdiccionalas similaras son pas una règla constrenhenta pels jutges inferiors, levat lo cas de certanas circumstancias especificas quand s'agís d'unificar de critèris d'interpretacion uniforma sus de questions determinadas de drech (coma es lo cas de las senténcias plenarias dins lo drech argentin). Fin finala, e coma alternativa mai espandida dels Estats que mantenon aqueles sistèmas juridics, es possible que las decisions de nivèl superior jamai son obligatòrias pels autres tribunals, pasmens pretendon aver plan sovent una importanta fòrça dogmatica quand i a de preveire las futuras decisions e establir los fondaments d'una demanda determinada facha pels tribunals inferiors.
En tot cas, l'estudi de las senténcias nos dona la mesura exacta de la realitat del Drech perque sovent, e per divèrsas rasons, las senténcias son pas complidas o aplicadas.
Es lo cas especialament quand lo poder judiciari dintra en collision amb los autres poders de l'Estat, coma lo executiu e lo legislatiu, e fòrça engatjat dins lo principi de la separacion dels poders, es un fenomèn que se pòt pas ignorar completament per elaborar una teoria del Drech, quita a se qu'aparesca totalament separada de la realitat juridica e sociala.


text:
Guèrra de Cent Oras
La Guèrra de Cent Oras, tanben dicha Guèrra dau Fotbòl, se debanèt entre Lo Salvador e Honduras dau 14 au 18 de julhèt de 1969. Dins un contèxte de relacions fòrça marridas, lei violéncias après una partida de fotbòl entre leis equipas nacionalas dei dos país entraïnèron un conflicte frontaliers. L'armada terrèstra salvadoriana, que teniá d'efectius pus importants e un armament superior, mandèt una ofensiva e capitèt de conquistar la vila de Nueva Ocotepeque. Pasmens, aquel avançada foguèt blocada per l'aviacion d'Honduras que capitèt d'anientar l'aviacion dau Salvador e divèrsei depaus de carburant. L'OEA impausèt un alta-au-fuòc e Lo Salvador deguèt abandonar sei conquistas. La màger part deis imigrants salvadorians au Honduras deguèron tanben quitar lo país.


text:
Tronville
Tronville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat #èsser un pòbli-frontièra amb la Alemanha dintratz 1871 e 1914.
Cette commune fut un village-frontière avec l'Allemagne entre 1871 et 1914.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província de las Tres-Évêchés.
Village de l'ancienne province des Trois-Évêchés.


text:
Aussen (Hauts Pirenèus)
Aussen o Ausseń[1] (Ossen en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Aussen (Hauts Pirenèus)


text:
1085
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1085 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaumes de Castelha e de Leon[modificar | modificar la font]
Après de negociacions après lei populacions musulmanas desirosas d'obtenir d'asseguranças sus son sòrt, lei tropas d'Alfons VI de Leon intrèron dins Toledo après onze annadas de guèrra e de sètge. La vila venguèt la capitala novèla dau venceire.


text:
Poldèr
Un poldèr es una espandida artificiala de tèrra que son nivèl es inferior a aquel de la mar. Los poldèrs son realizats per assecament dels paluns, graus, lacs, o de zònas litoralas. Los Païses Basses e Belgica son sovent associats als poldèrs, perque una partida de lor superfícia foguèt ganhada sus la mar al cors dels sègles (vejatz Geografia dels Païses Basses). De talas zònas existisson tanben dins lo Nòrd de França dins la region de Watergangen o Wateringen (del neerlandés « rondas d'aiga » ; prèp de Dunquèrca, e dins la region de Kamouraska, Quebèc.
Existís tanben de poldèrs fluvials, d'espandidas naturalas dins la zòna d'inondacion d'un flum, agençat en poldèr per un sistèma d'assecament.
Lo punt pus bas del territòri de França (-4 m) es situat sus un poldèr dins una comuna de l'arrondiment de Dunquèrca nomenada Les Moëres (del neerlandés moeras que significa « palun »).
Los Païses Basses e los poldèrs[modificar | modificar la font]
Sus aquelas levadas, fragilas, compausadas de sabla, las pradas son sovent entretengudas amb de motons]]
Lo secament progressiu foguèt sovent efectuat amb de pompas accionadas per de molins de vent, puèi per de canavèras o autras plantas alofitas (qu'aiman la sal, coma lo salicòrn) per acabar lo secament e la dessalinizacion. Lo primièr poldèr d'aquel tipe foguèt agençat per Jan A. Leeghwater (1575-1650) a Beemster en Olanda septentrionala en 1612.
La tecnologia de construccion sus mar desvolopada per los Neerlandés es a la punta mondiala. Atal, es un sostractant neerlandés que realiza actualament las Palm Islands a Dubai dins lo Golf Arabopersic.
Originas[modificar | modificar la font]
Lo mot Poldèr « tèrras restancadas » apareis, pel primièr còp, sus una mapa de Middelbourg (província de Zelanda) en 1219.
Abans que los poldèrs sián dirèctament ganhats sus una espandida d'aiga, l'aventura comencèt en primièr dins los paluns : a l'origina e pendent lo periòde de bassas aigas, aqueles darrièrs èran simplament assecats amb de rius per los besonhs de l'agricultura e la construccion (torba). Los paluns èran apuèi abandonats en periòde d'aigat. L'enfonzament del sòl per causa de las activitats umanas fasent las inondacions pus frequentas, se comencèt per construire de levadas de proteccion isolant lo palun del riu. De bacins d'assecament foguèron aponduts per, pendent l'aigat, contenir las aigas de pluèja e d'infiltracion. En periòde de bassas aigas, los bacins se voidèron alara simplament dins lo riu. Lo sòl perseguent a s'enfonzar, aquela solucion foguèt pasmens sufisenta.
Los primièrs molins de vent permetèron d'obtenir un nivèl d'aiga pus important dins los bacins de retencion que dins lo poldèr. Lo nivèl de las bassas aigas faguèron pas mai sufisent bas per voidar los bacins, aqueles venguèron de simples canals d'assecament amb de molins suplementaris foncionant tota l'annada.


text:
Lapugnoy
Lapugnoy es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lapugnoy A localizat al sud-oèst de Béthune, entre lo Bòsc de Roquelaure (al nòrd) e lo Bòsc de las Madamas (al sud). La municipalitat es a las fes drainée e irrigada per la Clarence.
Lapugnoy est localisée au sud-ouest de Béthune, entre le Bois de Roquelaure (au nord) et le Bois des Dames (au sud). La commune est à la fois drainée et irriguée par la Clarence.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los sieus abitants an trucat los Punéens e los Punéennes.
Ses habitants sont appelés les Punéens et les Punéennes.


text:
-147
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -147 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Tresena Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Après lei reviradas dei doas premiereis annadas de sètge, lei Romans mandèron de generaus pus competents e lo blocus de la vila acomencèt de venir eficaç en despiech dei còntra-ofensivas menadas per la flòta.


text:
Catedrala de Santa Maria d'Urgèl
La Catedrala de Santa Maria d'Urgèl, Catedrala de la Seu d'Urgèl o Catedrala d'Urgèl, es una catedrala que se tròba a la Seu d'Urgèl, vila sèti de l'Evescat d'Urgèl. Temple principal del diocèsi, consacrat coma lo sieu nom rebat a Santa Maria. Es l'unica catedrala romanica de Catalonha, e es tanben la mai anciana, car data del sègle XII.
Presidís la catedrala la Maire de Dieu d'Urgèl, patrona de la vila, escultura policromada romanica del sègle XIII e restaurada en 1922. Un nom popular es lo de Maire de Dieu d'Andòrra, perque segon la tradicion i èra estat amagada pendent l'invasion sarrasina. Es situada dins l'absidiòla de l'autar màger.
La vila deu lo sieu nom per èsser lo sèti de l'evescat d'Urgèl. Aquela es la quatrena catedrala que se bastiguèt a l'Avescat, mas la segonda foguèt ja erigida dins un nòu quartièr, que nasquèt per aculhir la catedrala, nomenat en latin vicus Sedas Urgelli: vicus significa "quartièr", sedas "capitala" o "sèti" (cadièra o tròn d'un avesque qu'exercís una jurisdiccion, glèisa catedrala e capitala d'una diocèsi) e Urgelli de Urgellet qu'es lo territòri istoric del qu'uèi es mai o mens l'Aut Urgèl.
42° 21′ 28″ N 1° 27′ 42″ E / 42.35778, 1.46167


text:
Mar Jauna
La Mar Jauna (en corean: hangeul: 황해 o 서해; hanja: 黄海 o 西海) es lo nom donat a la part nòrd de la Mar de China Orientala, qu'es una mar de la talvèra de l'Ocean Pacific. Se situa entre la China continentala e la Peninsula de Corèa. Lo nom li ven de las particulas de sabla eissidas del Desèrt de Gòbi que los auratges depausan a la superfícia de l'aiga en la far venir jauna daurada. En Corèa del Nòrd e Corèa del Sud, la mar es de còps dita Mar de l'Oèst (서해).
La baia "intèrna" de la Mar Jauna es sonada Mar de Bohai (autrecòps Baia de Pechihli o Baia de Chihli). Recep a l'encòp la aigas del Fluvi Jaune (dins la província de Shandong e sa capitala Jinan) e del Hai He (entre Beijing e Tianjin). Los depaus de sabla e limon d'aquestes dos rius contribuisson a donar una color jaune a la mar.


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1924
Los primièrs Jòcs Olimpics d'ivèrn de l'èra modèrna (Jòcs de la Ièra Olimpiada) se debanèron a Chamonix França ( 25 de genièr - 5 de febrièr de 1924 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Un total de 16 equipas e 258 atlètas participèron a aicesta primièra edicion ivernenca dels jòcs de l'èra modèrna.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Curling[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis)[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Patrolha militara[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 60 documents subre Chamonix 1924 en picar coma clau Winter Olympic Games 1924


text:
Dictator (Roma antica)
Lo dictator (en latin : dictator) èra un magistrat extraordinari que teniá lei plens poders. Aqueu títol foguèt creat en 501 avC per faciar una situacion de perilh grèus per Roma o per remplaçar de cònsols absents durant certanei ceremonias. Lo mandat dau dictator èra inferior a sièis mes e la nominacion d'un dictator foguèt frequenta entre lei sègles V e III avC. Pasmens, dins lo corrent dau sègle I avC, lei trebols militars intèrns e l'afebliment deis institucions republicanas entraïnèron la nominacion de dictators per de mandats pus lòngs que menacèron lo mantenement de la Republica. Après l'assassinat de Cesar, Marc Antòni faguèt donc escafar la dictatura deis institucions romanas.


text:
Perissodactyla
L'òrdre dels perissodactils (Perissodactyla), del grèc perissos « impar » e dactylos « det », es un òrdre de mamifèrs ongulats qu'an un nombre impar de dets als pès. Lo pes del còrs es suportat pel det median.
Los equids an pas qu'un sol det als pès, mentre que los rinocerotids an tres dets.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Dins las classificacions classicas, los perissodactils comptavan que tres familhas :
Los estudis filogenetics permeton de restacar tanben a aqueste grop una quatrena familha : los iracoïdes ; de pichons ongulats tornats plantigrads. Lo grop dels perissodactils « classics » pren alara lo nom de mesaxonians.
Las quatre familhas de perissodactils son alara las seguentas :
- Òrdre dels perissodactils, Perissodactyla
- Sosòrdre dels mesaxonians
- Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
- Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
- Caval de Przewalski, Equus przewalskii
- Caval, Equus caballus
- Ase o Ase African, Equus asinus
- Onagre o Ase Asiatic, Equus hemionus
- Zèbre de las planas, Equus quagga
- Zèbre de las montanhas, Equus zebra
- Zèbre de Grévy, Equus grevyi
- Familha dels equids, Equidae : cavals e aparentats, environ 9 espècias per un genre
- Infraòrdre dels ceratomòrfs, Ceratomorpha
- Familha dels brontoterids, Brontotheriidae (atudada)
- Familha dels chalicoterids, Chalicotheriidae (atudada)
- Familha dels tapirids, Tapiridae : tapirs, 4 espècias en un genre
- Tapir de Brasil, Tapirus terrestris
- Tapir de las montanhas, Tapirus pinchaque
- Tapir de Baird, Tapirus bairdii
- Tapir de Malàisia, Tapirus indicus
- Superfamilha dels rinocerotids, Rhinocerotidae : rinocèros, 5 espècias en 4 genres
- Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
- Paraceratherium, Paraceratherium bugtiense (atudat)
- Baluchitherium, Baluchitherium grangeri (atudat)
- Familha non nomenada
- Rhinoceròs blanc, Ceratotherium simum
- Rhinoceròs lanós, Coelodonta antiquitatis (atudat)
- Rhinoceròs de Sumatra, Dicerorhinus sumatrensis
- Rhinoceròs negre, Diceros bicornis
- Rhinoceròs unicòrn gegant, Elasmotherium sibiricum (atudat)
- Rhinoceròs indian, Rhinoceros unicornis
- Rhinoceròs de Java, Rhinoceros sondaicus
- Familha dels iracodontids, Hyracodontidae (atudada, sosclassificacion discutida)
- Infraòrdre dels ipomòrfs, Hippomorpha
- Sosòrdre dels iracoïds, Hyracoidea
-
- Familha dels procavids, Procaviidae : damans, 7 espècias en 3 genres
-
- Sosòrdre dels mesaxonians
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180687 Perissodactyla Owen, 1848 (en)


text:
En mes de seteme harà vint-e-dus ans que comencè a barar en ua còlha de dances tradicionaus araneses. Era curiositat e es ganes me héren a entrar en aguest mon deth folclòre, e coma jo, tantes e tantes persones, joenes e non tant joenes, que dèishen ua part deth sòn temps entà mantíer viues ues dances e ues musiques que, d'ua auta manèra segurament ja non existirien. E non sonque aquerò, es còlhes de dances en Aran s'an convertit damb eth temps en un element primordiau de dinamizacion e integracion culturau e sociau, atau coma en un signe d'identitat pròpri. Ues còlhes que suberviuen gràcies ara volontat des sòns compausants e, sustot des sues direccions, e que non tostemp an recebut eth supòrt de besonh d'institucions e administracions.
Totun aciu son e coma cada ostiu, passegen es sòns espectacles per tota era Val d'Aran, en hèstes majors e actuacions organizades peth Conselh Generau. An darrèr d'an, dançaires e musics animen es places des nòsti pòbles, a on s'i apròpen toristes e autoctòns. Aguestes actuacions corren a cargue deth Conselh Generau, e eth pòble qu'acuelh es dances acostume a arregraïr as còlhes damb un petit refrigèri en acabar era actuacion. Ara ja calerie díder, acostumaue. Entà suspresa, e indignacion tanben, de dançaires, musics, pairs e mairs e membres des còlhes, er Ajuntament de Vielha Mijaran a decidit non convidar as gojats e gojates qu'actuen en Vielha en tot alegar retalhades ena despena. È de díder que, coma membre d'aguestes còlhes e coma còsso der Ajuntament, è sentut vergonha en conéisher aguesta notícia. E ei que resulte lèu un insult entà totes aqueres persones que se dediquen a mantíer viua era nòsta cultura, sense recéber arren a cambi, qu'aguest consistòri, que ven de gastar-se 65.000€ en un Festivau d'Arts Digitaus (que n'a costat ath torn de 150.000€ en totau) non pogue pagar ne un vaso d'aigua a un corròp de persones qu'ajuden a dar a conéisher eth país e dinamizen en pòble en plea sason toristica d'ostiu.
Sonque me quede demanar qu'er equip de govèrn der Ajuntament de Vielha Mijaran tròbe lèu eth nòrd, pr'amor qu'ara madeish da era imatge d'anar totaument ara deriva. Quin prètz a ua caisha de refresqui?


text:
Maòri (pòble)
Los Maòri son un pòble indigèna polinesian d'Aotearoa (Nòva Zelanda). Lo grop arribèt probablament al sud-oèst de Polinesia en mantunas èrsas abans l'an 1300[1]. Los Maòri s'installèron en las illas e desvolopèron sa cultura pròpria.
Los europèus venguèron en Nòva Zelanda en nombre creissent a la fin del sègle XVIII, e las tecnologias e las malautiás que i portèron desestabilizèron la societat Māori. Aprèp 1840, los Māori perdèron una granda part de sas tèrras e dintrèron dins una fasa de descreis cultural e numeric, mas la population capitèt de pujar tornarmai a la fin del sègle XIX , e un reviscol cultural comencèt dins los ans 1960.
Dins la lenga maòri lo mot māori significa « normal », « natural » o « ordinari ». Dins las legendas e autras tradicions oralas, lo mot destria los èssers umans mortals de las divinitats e esperits (wairua)[2].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ New Scientist Webpage: Rat remains help date New Zealand's colonisation. Accessed 2008-06-23
- ↑ Atkinson, A. S. (1892). "What is a Tangata Maori?" Journal of the Polynesian Society, 1 (3), 133-136. Accessed 2007-12-18.


text:
Vocala dobèrta anteriora non arredondida
La vocala dobèrta anteriora non arredondida es una vocala emplagada per mantunas lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨a⟩. Aqueste simbòu representa tanben una vocala dobèrta centrala non arredondida. Pasmens, s'i a de besonh de diferenciar los dos sòns, la vocala dobèrta centrala non arredondida se pòt representar per ä. Las lengas qu'emplegan l'alfabet latin representan generalament aqueste sòn amb una "a".
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es dobèrt, es a dire que la lenga es plaçada tan luònh dau paladar coma possible
- Son ponch d'articulacion es:
- anterior [a], es a dire que la lenga es plaçada tan luònh en avant de la boca
- Son caractèr redondetat non arredondida, çò que significa que las labras son pas arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan existís dins totes los dialèctes. Es representada per una "a". Pasmens, la a finala atòna se pronóncia [ɔ] (mas tanplan [ə], [a], [u], o se pronóncia pas). En auvernhat e lemosin la a atòna non finala se pronóncia [ɒ] (levat "as" finala o avant una vocala). Dins mantuns dialèctes "au" atòna fa [ɔw]. La [a] se pòt escriure d'autres biais dins cèrts dialèctes dins un drigrama.
Segon los dialèctes, se fa siá [a] (anteriora) siá [ä] (centrala).
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
- Alemand ratte ['ʀätə] « rat »
- Espanhòl : rata [ˈrätä] « rat »
- Francés : la [la] « la »
- Igbò : ákụ́ [ákú̙] « clòsc »
- Italian : padre [ˈpadre] « paire »
- Japonés : 蚊 [kä] « moissal »
- Neerlandés : zaal [zäːl] « sala »
- Romanés : cal [käl] « caval »
- Suedés : bank [baŋk], « banca »
- Occitan (vivaroaupenc): chavau [tʃaˈvaw]


text:
Sant Andrieu de Cracòvia
La glèisa Sant Andrieu de Cracòvia es una glèisa fortificada romanica bastida au sègle XI dins la vila de Cracòvia. Fa partida dei bastiments pus ancians de l'anciana capitala de Polonha e foguèt l'unica glèisa de la vila que subrevisquèt au pilhatge mongòl de 1241. Acabada en 1098, conoguèt divèrsei apondons fins a 1639. Lei pus importants regardan la decoracion interiora que foguèt transformada dins lo corrent dau periòde barròc e l'installacion de dos dòmas octogonaus a la cima dei tors.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mapa de las comarcas de Catalonha
Las comarcas de Catalonha son una division territoriala de Catalonha qu'es per dessús las municipalitats e per jos las províncias. L'actuala division de la Comunitat Autonòma de Catalonha en comarcas a la siá origina en un decrèt de la Generalitat de Catalonha de l'an 1936 (division comarcala de 1936), que foguèt en vigor fins a 1939, quand foguèt suprimida pel franquisme. Posteriorament, en 1987, la Generalitat adoptèt de nòu aquela division territoriala, se plan en 1988 s'i apondèron tres nòvas comarcas: lo Plan de l'Estanh, lo Plan d'Urgèl e l'Auta Ribagòrça, e en 1990 se modifiquèt qualque limit territorial. A l'ora d'ara Catalonha es dividida en 41 comarcas.
L'an 2000, dins l'Informatz Roca, una equipa formada de Miquel Roca i Junyent e Jèsus Burgueño, entre autras, prepausèron de crear qualque comarca mai: lo Moianès (capitala: Moià), la Vall de Camprodon (capitala: Camprodon), la Selva Marítima (o Marina) (capitala: Blanes), l'Auta Segarra (capitala: Calaf) e lo Segre Mitjà (capitala: Ponts), en mai de dividir lo Bas Llobregat en dos (la part nòrd, lo Bas Llobregat Nòrd, amb capital a Martorell). Totes los cases son d'ancianas reivindicacions comarcalas.
Encara J. Burgueño, L'an 2003, prepausava de crear tanben lo Lluçanès (capitala: Prats de Lluçanès), la Vall de Ribes (capitala: Ribes de Freser), la Ribera de Sió (capitala: Agramunt), la Bassa Segarra (capitala: Sant Coloma de Queralt) e lo Bas Montseny (capitala: Sant Celoni), en mai de cambiaments de limits (las Garrigues, lo Ripollès, eca.).


text:
Saint-Maximin (Oise)
Saint-Maximin es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Maximin a situat entre Chantilly al sud e Creil al nòrd.
La bòsc de Chantilly e mai justament la siá part trucada bòsc de la Coharde ocupa 173 a siatz 14 % del territòri communal.
La commune de Saint-Maximin est située entre Chantilly au sud et Creil au nord.
La forêt de Chantilly et plus précisément sa partie appelée bois de la Coharde occupe 173 ha soit 14 % du territoire communal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La carrièra de Sant-Maximin extrach la ròca calcaire a bastir, del meteis nom.
La carrière de Saint-Maximin extrait la roche calcaire à bâtir, du même nom.


text:
Socialisme utopic
Lo socialisme utopic o premodèrne es un concèpte ambigu ont s'incluson dempuèi protoanarquistas fins a liberals. Lo tèrme de socialisme apareis de manièra simultanèa en França e en Anglatèrra al decenni de 1830, mas son contengut era alavetz pauc definit. Tota la primièra mitat del sègle XIX veguèt sorgir de doctrinas nombrosas sus la reforma sociala que diferisson radicalament de las utopias renaissentistas e de las efusions sentimentalas del sègle de las Luses, fondamentalament pr'amor que los autors novèls se trapan amb un problèma que lors predecessors avián pogut pas imaginar: las consequéncias socialas catastroficas de la Revolucion industriala.
Somari
Los primièrs movements[modificar | modificar la font]
Las primièras denóncias seriosas de la situacion venguèron del movement ludita, en referéncia al líder Ned Ludd. Consistissián en un movement violent e pauc organizat que denonciava lo maquinisme e las maquinas coma colpables de la pauretat dels trabalhadors. En 1815 i aguèt una granda explosion ludita en Anglatèrra, amb la destruccion de maquinas per tot lo país. En 1819 Sismondi critiquèt dempuèi un punt de vista pessimista e revolucionari los efèctes de la revolucion industriala, pr'amor que considerava que la concurrència liura (la possibilitat que totòm accedisque amb las meteissas condicions al mercat) produsiá pas d'armonia dels interèsses o d'egalitat de las condicions, senon la concentracion progressiva de las fortunas, que se'n derivarián las crisis de superproduccion que, al luòc de melhorar la situacion dels obrièrs, l'empejoravan. Al delà, las legislacions dels govèrns britanics afavorissián l'esplecha sociala e l'injustícia, per exemple, a travèrs la reforma electorala de 1832 que redusiguèt considerablament lo cens de votants, la lei d'indigents de 1834 e d'autras leis suls meteis collectius que dins la practica donavan de man d'òbra semiesclava als fabricants.
[modificar | modificar la font]
Fòrça influït per l'Illustracion, l'utopisme a una vision positiva de l'Istòria e de l'òme, qu'es considerat bon per natura. Per aquò met de manifèst las contradiccions entre la justícia sociala coma aspiracion del liberalisme e la realitat. A diferéncia de Karl Marx, los utopistas an pas en compta lo ròtle de la lucha de classas dins l'istòria, pr'amor que lor movement es elitista e aluenhat de las massas obrièras. Malgrat aquò, los utopistas foguèron los primièrs en plantejar fòrça dels postulats de l'obrerisme: l'internacionalisme, l'intervencionisme de l'Estat, la lucha armada revolucionària, la transformacion del modèl social...
[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Lo comte de Saint Simon es son representant pus important. Fòrça influenciat per l'Enciclopèdia e lo cientifisme, e per la Novèla Atlantida de Francis Bacon, crei que lo poder deu èsser dins las mans dels scientifics e dels industrials. Encara que admet pas de classas socialas, distinguís entre los productors, donc, los industrials, e los ocioses, en donant un valor suprèm al trabalh. Partisan de l'intervencionisme de l'Estat per promòure lo cambiament, prepause d'abolir lo dreit d'eretatge e de nacionalizar los mejans de produccion. Crei que los elèits son bons, e que sonque cal que se mantengan fidèles al cristianisme dins son versant mai umanista per tal d'assegurar lo ben social. Louis Blanc, per contra, representa la revolucion des del poder. Pendent l'ondada revolucionària de 1848 fondèt los Talhèrs nacionals, a mejan camin entre una cooperativa e un sindicat, qu'èran un reflèxe de sa principala aportacion teorica: que lo trabalh es un dret e, coma tal, s'a de garantir. Son ideologia es condensada dins son assag L'organizacion del trabalh, de 1839, ont afirma que la pression de la concurréncia es la causa de totes los mals que subís la societat.
[modificar | modificar la font]
Aqueste tipe voliá pas melhorar lo modèl social existent, senon establir un novèl a comptar de formas novèlas d'associacion comunala.
Robert Owen[modificar | modificar la font]
Un dels partisans pus coneguts es lo galés Robert Owen, fòrça interessat dins la morala, per que considerava que l'unica manièra d'aténher una societat novèla èra a travèrs de la formacion integrala, fisica e morala dels òmes e las femnas se podriá far qu'actuèssen racionalament. Sa ideologia se basa sus quatre punts:
- Filantropia patronala. El meteis la practiquèt dins sa fabrica, en bastissent d'escòlas e lotjaments dignes per sos trabalhadors, en aumentant los salaris e en redusent la jornada...
- Recors a l'Estat. Las leis devon apuntar lo camin, per exemple en establissent las condicions del trabalh infantil.
- Comunisme agrari. L'objectiu final es una societat que son industria se diluisca dins l'agricultura e la proprietat siaga collectiva.
- Socialisme mutualista e cooperatiu. La mesura del valor es lo trabalh, es pas l'argent ni l'ofèrta ni la demanda. Arribèt a prepausar l'establiment d'una banca ont s'i escambièsson de bons de trabalh.
Coma se vei, es una doctrina assimilabla aisidament per la borgesiá, ja que las idèas d'Owen son un barrejadís d'utilitarisme e d'idealisme pauc definit. Al delà, l'idèa que la reforma sociala es possible d'aténher independentament de la lucha politica e de la presa del poder tanben interessava la borgesià. Owen arribèt a despartir d'accions de sa fabrica entre sos trabalhadors, motiu d'èsser presentat sovent coma lo paire del cooperativisme, mas sonque lo 49% de las accions, donc lo contraròtle eficaç de l'entrepresa continuèt dins sas mans, e s'es demostrat qu'abans un an la majoritat de sos trabalhadors avián ja vendut lors accions per poder viure.


text:
Frémontiers
Frémontyi en picard ( Frémontiers en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Frémontiers Es un vilatge rural del sud de la Soma, situat a 23 quilomètres al sud-oèst de Amians, en la vallée del ruisseau dels Évoissons, afluent de la Selle, #que se tira-quitament en la Soma.
Se tròba sus la rota en connectant Poix-de-Picardie a Conty, e es accessibla per la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Frémontiers est un village rural du sud de la Somme, situé à 23 kilomètres au sud-ouest d'Amiens, dans la vallée du ruisseau des Évoissons, affluent de la Selle, qui se jette elle-même dans la Somme.
Il se trouve sur la route reliant Poix-de-Picardie à Conty, et est accessible par la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion dépendait de la châtellenie de Conty e de la distincion de Wailly.
La seigneurie dépendait de la châtellenie de Conty et de la seigneurie de Wailly.


text:
Mostiers Santa Maria
Mostiers Santa Maria (Moustiers-Sainte-Marie en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Lo gentilici es mosteirenc, -a.
Mostiers es celèbra per sei faienças.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al ponch d'amassada de las grandas rotas touristiques del Verdon, en aval del famós canyon, aquela localité, plan coneguda aficionadas de ceramica, constituissi un luòc excepcional.
Au point de rencontre des grandes routes touristiques du Verdon, en aval du fameux canyon, cette localité, bien connue des amateurs de céramique, constitue un site exceptionnel.
Mostiers Santa Maria se situa a l'èst dei Planas de Valençòla, a l'oèst dei Gòrgas de Verdon e au nòrd dau lac de Santa Crotz.
Lo vilatge es au pè de dos bauç auts ligats per una cadena de fèrre lònga de 227 m, amb una estèla daurada au mitan.
Mostiers fa partida dei pus bèus vilatges de França e dau Pargue Naturau Regionau de Verdon.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Mostiers foguèt fondada au sègle V per una colonia de monges. Coneguèt una granda renomada ai sègles XVII e XVIII per la fabricacion de faienças.
Segon Frederic Mistral, la cadena de l'estèla daurada seriá estada estacada entre lei dos rocàs au dessús de la vila, per la volontat dau cavalier de Blacatz de retorn de crosada. Presonier deis Infidèus a Damièta (Siria), aviá fach lo vòt, au jorn de son liurament, de tendre aquela cadena e d'i pendre l'estèla de setze brancas, emblèma de sa familha.


text:
Nathalie Kosciusko-Morizet
Nathalie Kosciusko-Morizet, coneguda tanben coma « NKM », es una engenhaira e femna politica francesa. Es la rèirefelena del senador comunista André Morizet, felena del resistant Jacques Kosciusko-Morizet, filha del consòl de Sèvres François Kosciusko-Morizet e sòr de Pierre Kosciusko-Morizet, (cofondator del site de comèrci en linha « PrimeMinister »). Es maridada amb Jean-Pierre Philippe dempuèi 2003, an dos filhs.
Politecniciana, entrèt al ministèri francés de l'Economia en 1997. A partit de 2002, faguèt partida del cabinet del primièr ministre, Jean-Pierre Raffarin, coma conselhièra en environament. Foguèt deputada de la 4ena circonscripcion d'Essonne (2002-2007), secretària d'Estat francés de l'economia numerica (2007-2009), e secretària d'Estat francés de l'Environament (2009-2010). Actualament es consòl de Longjumeau (dempuèi 2008) e ministre francés de l'Environament (dempuèi lo 14 de novembre de 2010).
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença en 1973
- Ancian escolan de Politechnique París
- Personalitat de l'Union per un Movement Popular
- Deputat d'Essonne
- Secretària d'Estat francés de l'Environament
- Secretària d'Estat francés de l'economia numerica
- Ministre francés de l'Environament
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Personalitat politica femenina francesa


text:
Benda dessenhada
Una benda dessenhada es una narracion realizada mejançant una sequéncia d'imatges o illustracions juxtapausats de manièra deliberada, qu'an coma objectiu de transmetre una istòria o mantuna informacions al lector, e al meteis temps de produire una impression estetica. Sa definicion tanben se resumís coma art sequencial.
L'origina del mot remonta a las illustracions satiricas e ironicas, anterioras a las bendas dessenhadas modèrnas. La diversitat dels genres e los publics es actualament la meteissa que la dels autres lengatges. Fòrça cercaires considèran qu'una benda dessenhada se deu reprodusir e difusar per de sistèmas mecanics, donc, plaçan lo començament del comic en 1829, quand lo soís Rodolphe Töpffer publiquèt son primièr album. D'autres identifican las bendas del jornal Yellow Kid coma la primièra benda dessenhada. D'autres cercaires especializats en dessenh e comunicacion supralingüistica exigisson pas qu'una benda dessenhada siaga difusada de manièra massissa per la considerar atal, e per aquò plaçan las primièras mòstras dins de manifestacions fòrça pus ancianas coma los relèus romans o las pinturas de l'art de l'Egipte antica.
Per fòrça personas, la benda dessenhada es considerada l'art novèl.


text:
Jean-Baptiste Colbert
Jean-Baptiste Colbert (Rems, lo 29 d'agost de 1619 - París, lo 6 de seteme de 1683) que ho un deus màger òmis d'estat deu regnat de Loís XIV (après aver servit lo cardinau Mazarin), qui encorratgè lo desenvolopament de l'industria e deu comèrci dab ua grana intervencion de l'estat. Qu'ei conegut per estar un deus principaus responsables de la caduda en desgràcis deu superintendent de las finanças Nicolas Fouquet.
- Personalitat francesa del sègle XVII
- França del Grand Sègle
- Ministre de Loís XIV
- Ministre francés de las Finanças
- Ministre francés de la Marina
- Economista del sègle XVII
- Economista francés
- Mercantilisme
- Personalitat de Nòva França
- Membre de l'Acadèmia francesa
- Familha de Colbert
- Naissença a Rems
- Naissença en 1619
- Decès en 1683


text:
Walt Whitman
Walter "Walt" Whitman (1819-1892) es considerat un dels poètas mai influents nascuts als Estats Units. Amb una òbra que s'es tradusit en mai de 30 idiòmas, se sòl acceptar que Whitman inventa la literatura contemporanèa americana coma genre. Abandona las rigidas estructuras rítmicas e metricas de la poesia europèa e adòpta un estil de vèrs liure que reprodusís d'una manièra adequada la siá vision filosofica, qu'America èra segon el destinat a reinventar lo mond coma liberador de l'esperit uman.
Poèta, jornalista e umanista, nasquèt a West Hills, Huntington a Long Island, estat de Nòva York. La siá òbra mai famosa es Leaves of Grass (fuèlhas d'èrba), que contunhèt de revisar e en modificant fins a la mòrt. Un grop de poèmas d'aquel recuèlh sus la guèrra civila americana se sòlen publicar per separat amb lo títol Drum-Taps (còps de tambor).
Las primièras versions de Leaves of Grass èran autoedicions qu'avián una paura recepcion. Qualques poèmas contenián de graficas representacions del còrs uman, enumerat sens relambi en l'innovador estil "catalogador" de l'autor, que contrastava amb l'etica puritana d'aqueles tempses. Malgrat lo contengut e l'estructura revolucionària, las seguentas edicions del libre contunharián amb la indeferència de la critica oficiala als Estats Units. Per contra, a l'estrangièr, lo libre èra una sensacion mondiala, sustot a França, ont l'intens umanisme del poèta contribuiriá a provocar la revolucion naturalista de las letras francesas.
Proxim de 1864, Whitman èra ja famós pertot e Leaves of Grass s'èra publicat fin finala en una editoriala nòrd-americana. Malgrat que se lo considerava encara un iconoclasta e un independent literari, se mai pas, l'estatus del poèta començava a créisser dins lo sieu país. Pendent los sieus darrièrs ans, Whitman s'èra convertit en un respectat avantguardista literari que recebiá de visitas de joves artistas de tot lo mond. Pendent aqueles ans, fotografias e quadres del grand bard conrearien una cèrta figura mística a l'estil de Crist. Malgrat que Whitman inventèt pas lo transcendentalisme american, se convertiguèt en lo exponent pus famós d'aquela tendéncia e lo sieu nom rèsta pas solament sinonim de poesia mas tanben de la incipient misticisme nòrd-american. Durant lo sègle XX, joves escrivans coma Hart Crane, William Carlos Williams, Allen Ginsberg e Jack Kerouac van rediscobrir Whitman e l'actualizèron per un public mai jove.


text:
Tauriac (Tarn)
Tauriac [1][2] (Tauriac en francés) es una comuna occitana de Lengadòc en País d'Albi situada dins Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ http://www.christellechollet.com/


text:
Américo Gallego
Américo Gallego (Morteros, Província de Córdoba, lo 25 d'abriu de 1955) qu'ei un fotbolaire argentin e un entrenador.
Que ho jogador de Newell's Old Boys enter 1974 e 1981, annada qui ho crompat per River Plate. dab River que ho campion d'Argentina mantuas vegadas e qu'obtiengó tanben la Copa Libertadores, la Copa Intercontinentau e la Copa Interamericana.
Que he partida de la Seleccion Nacionau argentina de fotbòl e, atau, que participè a la Copa deu Monde de fotbòl de 1978 (en Argentina) e a la Copa deu Monde de fotbòl de 1982 (en Espanha).
Que's retirè de River en 1988 abans de començar ua prestigiosa carrièra d'entrenaire estant campion nacionau en Argentina e Méxic dab lo clubs River Plate, Independiente, Newell's Old Boys e lo Deportivo Toluca.


text:
Imen
Imen (mei conegut deu son nom grèc : Amòn) qu'ei un diu egipcian de Oaset (Tebas) considerat com diu deu só. Per aquesta rason, quan l'importància deu son culte be creishè, que ho associat per sincretisme dab Ra (lo diu só d'Iono - aperada Eliòpolis arron peus grècs) entà formar ua divinitat navèra : Imen Ra (Amòn Ra).
Diu segondari durant l'Empèri Ancian, lo son culte que ganhè ua grana importància religiosa e politica dab la vaduda de la soa ciutat de Oaset com capitau deu país.
Lo punt culminant d'aqueth arrajada que ho la XVIIau dinastia (durant l'Empèri Navèth) qui ne ho lo diu tutelar.
A Oaset, lo temple de Karnak que'u èra vodat e que's considerava qu'èra l'espòs de la divessa Mot e lo pair deu diu Khonso.