text:
Teatre de la crudeltat
Lo Teatra de la crudeltat es un tèrme introduit per Antonin Artaud per designar la forma dramatica que trabalhaba dins son ensag Lo teatre e son doble. Amb « crudeltat » cal entendre « sofriment d'existir ». L'actor deu montat sus scèna coma un supliciat sus son lenhèr. Segon Artaud, lo teatre deu cobrir sa dimension sacrada, metafisica et portar lo spectator fins a l'estransi.
Importància de la mesa en scèna[modificar | modificar la font]
Segon Artaud, per que lo teatre torna venir grèu e que los eveniments lo despassan pas, lo teatre deu abandonar lo primat de l'autor per aquel del meteire en scèna. Los mots devon pas èsser utilizats per çò que son, mas puslèu « dins un sens incantatòti, vertadièrament magic – per lor forma, lors emanacions sensiblas e pas mai sonque per lor sens »[1]. « s’agís pas de spprimir la paraula articulada, mas de donar als mots a pauc près l’importància qu’an dins los sòmis »[2].
S'alunhant del tèxte, Artaud vòl s'alunhar del realisme per butar lo teatre a daissar de « terminar a nos far penetrar dins l’intimitat de qualques fantòchas » [3] e « de l’arrancar a son trepejament psicologic e uman » [4]
Pèças[modificar | modificar la font]
Lo primièr e unic espectacle de la crudeltat es la tragèdia Los Cenci (tragèdia de quatre actes e dètz tablèu segon Shelley e Stendhal). La representacion se faguèt lo 6 de mai de 1935 al Teatre de las Folies-Wagram. Artaud avoa qu'aquela pèça n'aparten pas vertadièrament al teatre de la crudeltat mas l'anoncia e lo prepara. La pèça es basada sul movement de la gravitacion. Artaud escriguèt dins la Bèstia negra n°2 del 1èr de mai de 1935: « Per Los Cenci, me sembla que lo teatre torna a son plan e que torna trobar aquela dignitat gaireben umana sens que es pas util de destorbar l'espectator. »
Michel de Ghelderode es un autor se podent revendicar coma fasent partida del teatre de la crudeltat.
Un autre espectacle sovent religat al teatre de la crudeltat es aquel de Purificats (1999) de Sarah Kane.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Artaud, Antonin.1964. Lo teatre e son doble. (fr) Le théâtre et son double. Paris : Gallimard. p.189
- ↑ Artaud, Antonin.1964. Lo teatre e son doble. (fr) Le théâtre et son double. Paris : Gallimard. p.142
- ↑ Artaud, Antonin.1964. Lo teatre e son doble. (fr) Le théâtre et son double. Paris : Gallimard. p.129
- ↑ Artaud, Antonin.1964. Lo teatre e son doble. (fr) Le théâtre et son double. Paris : Gallimard. p.136
Bibliographie[modificar | modificar la font]
- (fr) Antonin Artaud :Le théâtre et son double, Gallimard, Paris, 1938.
- (fr) Antonin Artaud : Le Théâtre de la Cruauté, n°5-6 spécial Artaud de la Revue 84, Paris, 1948
- (fr) Antonin Artaud :Œuvres, Quarto Gallimard, 2004
- (it) Franco Ruffini : I teatri di Artaud. Crudeltà, corpo-mente, Il Mulino, Bologna, 1996.


c: text/html

text:
Protectorat
Un protectorat èra un regime politic dau periòde coloniau. Èra caracterizat per lo mantenement deis institucions de l'estat protegit e d'una autonòmia locala mai ò mens importanta sus leis afaires intèrns. De son caire, la poissança protectritz èra en carga deis afaires estrangiers, dau comèrci exterior e de la defensa. Durant la Segonda Guèrra Mondiala (1937-1945), lo tèrme designa leis estats mai ò mens fictius creats per lei país de l'Axe (Manchokuò, França de Vichy...) per certanei territòris ocupats.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Triangle
En geometria euclidiana, un triangle es une figura plana, formada de tres punts nomenat vertèxes, pels tres segments que los ligan, nomenat costats, terminant un domeni del plan nomenat interior. Quand los vertèxes son distinctes dos a dos, dins cada vertèx los costats delimitant un angle interior, que lo nom de « triangle ».
Lo triangle es tanben lo poligòn mai simple que délimita una partida del plan e servís atal d'element fondamental pel decopatge e l'aproximacion de superfícias.
Fòrça construccions geometricas de punts, drechas e cercles associats a un triangle son ligadas per de propriatats qu'èran plan sovent ja enonciats dins los Elements d'Euclides, prèp de 300 ans abans Crist. Las relacions entre las mesures dels angles e las longors dels costats son sobretot a l'origina de tecnicas de calcul de distàncias per triangulacion. Lo desvolopament d'aquelas tecnicas constituís encara una branca de las matematicas nomenada trigonometria.
Fòra de la geometria euclidiana, los costats d'un triangle son remplaçat per d'arcs geodesics e fòrça de las siás proprietats son modificada.
La forma triangulara se torna trobar dins fòrça objèctes, matematics o non, e se carguèt de simbolicas divèrsas. fòrça caractèrs tipografics presentan una forma meteissa.
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Utilizacions
- 3 Construccions geometricas associadas
- 4 Relacions
- 5 Autras figuras relativas
- 6 Autres resultats
- 7 Generalizacions
- 8 Istòria
- 9 Articles connèxes
- 10 Bibliografia
- 11 Notas
Descripcion[modificar | modificar la font]
Notacions[modificar | modificar la font]
Un triangle es completament determinat per la donada de sos tres vertèxes e se nota en general ne juxtapausant las tres letras (a priori capitalas) que los designan. L'òrdre d'aquelas letras a pas d'importéncia pasmens se l'òrdre d'enonciacion correspond en general a un parcors dins lo sens trigonometric a l'entorn del triangle. La longor d'un costat es classicament notada amb la letra minuscula correspondent al vertèx oposat.
Se totes los vertèxes son distinctes[1], cada angle geometric pòt èsser identificat per la letra del vertèx correspondent, amb un accent circonflèx. Dins lo cas que la figura comprend d'autres segments passant pels vertèxes, los costats de l'angle son precizats per las letras designant los dos autres vertèxes de cada costat de l'accent circonflèx. Aqueles angles pòdon tanben èsser notats amb una letra grèga en minuscula.
Premièras proprietats[modificar | modificar la font]
Inegalitat triangulara[modificar | modificar la font]
Lo postulat euclidian segon que « la linha drecha es lo camin mai cort d'un punt cap a l'autre » s'illustra pel fach que dins un triangle, la longor de cada costat es inferiora a la soma de las longors dels dos autres costats:
Lo cas d'egalitat caracteriza los triangles plans, ont un dels vertèxes aparten al segment que liga los dos autres.
Recipròcament, donadas tres longors (donadas per tres nombres reals positius) que cap es superiora a la soma dels dos autres, es possible de construire un triangle avent aquelas longors de costat. La verificacion d'aquelas inegalitats se pòt far sonque comparant la mai granda de las tres longors amb la soma de las doas autras, perque las doas autras inegalitats son necessàriament vertadièras.
Sufís alara de construire d'en primièr un segment d'una de las tres longors volgudas, puèi de traçar dos cercles centrats sus las extremitats d'aquel segment amb per rai cada de las doas autres longors. Ambedós cercles an alara dos punts d'interseccion e quin que siá d'aquel dos punts definís lo triangle de dimensions volguda amb lo vertèx inicial.
Vertèxes[modificar | modificar la font]
La soma dels angles d'un triangle es egala a un angle plan, d'una autra mena la soma de lors mesuras val 180° (gra) es a dire π radians. Aquela proprietat es una caracteristica de la geometria euclidiana. Existís d'autras geometrias, dichas geometrias non euclidianas, ont la soma dels angles d'un triangle es totjorn superiora a 180° (se diche alara de geometria elliptica) o al contrari inferiora (la geometria es alara dicha geometria iperbolica).
Recipròcament, essent donadas tres mesuras (non nullas) d'angles geometrics que la soma val un angle plan, existís un triangle avent aquelas mesuras d'angles. Sufís de traçar un segment d'una longor quina que siá e de traçar una miègdrecha en cada extremitat mas del meteis costat del segment, de biais que forme dos dels angles volguts amb lo segment inicial. Ambedoas miègdrechas aurán un punt d'interseccion que l'angle interior será lo tresen angle volgut.
Casses particulièrs[modificar | modificar la font]
Un triangle qu'al mens dos vertèxes son confonduts es dich degenerat o en agulha.
Un triangle plan es un triangle que los vertèxes son alinhats.
Un triangle isocèl es un triangle avent al mens dos costats de meteissa longor. Ambedós angles adjacents al tresen costat son alara de meteissa mesura. Recipròcament, tot triangle avent dos angles de meteissa mesura es isocèl. Los triangles isocèls son los sols a aver un axe de simetria levat los triangles plans.
Un triangle equilateral es un triangle que los tres costats an la meteissa longor. Aqueles tres angles an alara la meteissa mesura que val doncas 60° e admet tres axes de simetria.
Un triangle qu'es ni isocèl (exclusissent tanben lo cas equilateral) ni plan se sona scalèn (del grèc σkaλnvός (skalenos) : garrèl, inegal, desequilibrat, de biais...) S'agís donca d'un triangle avent tres costats de longors diferentas, tres angles de mesuras diferentas e ges d'axe de simetria.
Un triangle rectangle es un triangle avent un angle drech, es a dire que mesura 90°. Satisfacha alara lo Teorèma de Pitagòras. Coma la soma dels angles d'un triangle val 180°, sonque pòt aver pas qu'un angle obtús (superior a l'angle drech). S'i a un, lo triangle es obtusangle o ambligòn. S'i a pas, es acutangle o oxigòn (A alara tres angles aguts).
Qualques triangles recebèron de denominacion particularas que determina lors angles:
- lo miègcarrat es un triangle isocèl rectangle, que pòt s'obtenir ne ligant tres vertèxes d'un carrat;
- lo triangle dels arpentaires o triangle « 3-4-5 » es un triangle rectangle que los costats son de longors 3, 4 et 5 en foncion d'une unitat fixada;
- lo triangle de l'escolan o triangle miègequilateral es un triangle rectangle que las mesuras dels angles son de 30°, 60° e 90° ;
- lo triangle d'aur es un triangle isocèl que los angles a la base valon dos cinquens de l'angle plat, siá 72° ;
- un triangle de Kepler es un triangle rectangle que las longors de costat seguisson una progression geometrica.
Un triangle se sona bisocèl s'una de sas bissectriças lo partatja en dos triangles isocèls. Sonque pòt s'agir que d'un miègcarrat o d'un triangle d'aur[2].
Aira e perimètre[modificar | modificar la font]
L'aira d'un triangle es donada per mai d'una formulas, la primièra essent foncion de la longor d'un costat, nomenada basa, e de la distància del vertèx opausat a la drecha que porta aquel costat, nonenada nautor.
Aquela formula es derivada d'aquela de l'aira d'un parallelogram e demonstrada dins los Elements d'Euclides.
D'autres formulas fan apèl a la longor dels costats (formula d'Eron) o a las coordonadas dels vertèx dins un repèri ortonormat.
Lo perimètre d'un triangle es simplament la soma de las tres longors de costat. Per un perimètre donat, l'aira interiora del triangle es majorada per aquela del triangle equilateral correspondent:
Relacions trigonometricas[modificar | modificar la font]
Las longors dels costats d'un triangle e las mesuras dels sièus angles satisfaran mai d'una relacions que permeton totas de las calcular dempuèi calque d'unas. S'agís d'un costat, en mai de la formula de la soma dels angles, d'una relacion entre l'aira, la mesura d'un angle e la longor dels dos cestats adjacents:
que permet d'obtenir la formula dels sinus :
- ;
e mai, del teorèma d'Al-Kashi (o lei dels cosinus) que generaliza lo teorèma de Pitagores:
- .
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Triangulacion[modificar | modificar la font]
Las relacions metricas dins lo triangle permeton d'evaluar de distàncias dempuèi de mesuras angularas, coma per la navigacion maritima, en geodesia e en astronomia. Es segon aquel principi que foguèt mesurat lo meridian terrèstre per la definicion del mètre.
Descomposicion de superfícia[modificar | modificar la font]
Sul plan, lo calcul de l'aira d'un domeni pòt èsser evaluada en raprochant aquel domeni per una reünion de triangles disjonches.
Mai generalament, de superfícias de l'espaci pòdon èsser aproximada per une reünion de triangles nomenasa facietas. Aquela tecnica es utilizada en analisi numerica dins lo metòde dels elements finits, mas tanben en imatgeriá numerica. L'analisi vectoriala permet encara de calcular aviadament l'orientacion d'una quina facieta e de ne deduire la reflexion de la radiacion luminosa d'una font ponctuala dins una direccion donada.
Mai d'un polièdres (regulars o non) an de fàcias triangularas, coma lo tetraèdre, l'octaèdre, l'icosaèdre e lo grand icosaèdre. Los polièdres que totas las fàcias son de triangles equilaterals se sonant deltaèdres.
Encara, tot poligò se pòt descopar en un nombre finit de triangles que forman alara una triangulacion d'aquel poligòn. Lo nombre minimal de triangles necessari per çò far es , que n es lo nombre de costats del poligòn. L'estudi dels triangles es fondamental per aquela dels demai poligòns, per exemple per la demonstracion del teorèma de Pick.
Construccions geometricas associadas[modificar | modificar la font]
Triangle median[modificar | modificar la font]
Lo triangle ligant los tres mitans dels costats d'un triangle es nomenat triangle median. Segon lo teorèma dels mitans, aquel triangle median a de costats parallèls al triangle inicial e de longors de costat proporcionalas dins un rapòrt de 1/2.
Medianas e centre de gravitat[modificar | modificar la font]
Dins un triangle scalèn, una mediana es un segment que liga un vertèx al mitan del costat oposat. Cada mediana divisa un triangle en dos triangles d'airas egalas.
Se lo triangle es non plan, las tres medianas son concorentas en un punt nomenat centre de gravitat. Aquel punt, sovent notat G e situat als dos tresens de cada mediana partent del vertèx, es a l'encòp l'isobaricentre dels tres vertèxes e lo centra de massa de l'interieur del triangle.
Las tres medianas concorentas divisan lo triangle en sièis triangles de meteissa aira.
La longor de la mediana es ligada a las longors dels autres costats pel teorèma de la mediana ou teorèma d'Apolloni.
Mediatriças e centre del cercle circonscrich[modificar | modificar la font]
Se lo triangle es non plat, las tres mediatriças dels costats (las drechas copant los costats a angle drech a lor mitan) son concorentas en un punt nomenat centre du cercle circonscrich, perqu'es lo sol equidistant dels tres vertèxes, es a dire qu'es lo centre del sol cercle passant pels tres vetèxes. Aquel centre es souvent notat O o (« omega »).
Un triangle es rectangle se e pas que se son centre del cercle circonscrich es lo mitan de l'un de sos costats (qu'es alara son ipotenusa).
Per un triangle acutangle, lo centre del cercle circonscrich es a l'interior del quita triangle. Per un triangle obtusangle, aquel centre es a l'exterior.
Lo produch del rai del cercle circonscrich e de l'aira del triangle es lo quart del produch de las longors dels costats del triangle.
Nautors e ortocentre[modificar | modificar la font]
Se los tres vertèxes son distinctes, una nautor es una drecha passant per un vertèx e perpendiculara al costat oposat. Se lo triangle es non plat, las tres nautors sont concorentas en un punt nomenat ortocentre, sovent notat H.
Un triangle es rectangle se e pas que se son ortocentre es l'un dels vertèxes (ont se tròba alara l'angle drech). Per un triangle acutangle, l'ortocentre es a l'interior del triangle. Per un triangle obtusangle, es a l'exterior.
Las tres mediatriças d'un triangle son las tres nautors de son triangle median e en consequéncia, lo centre del cercle circonscrich a un triangle es l'ortocentre del triangle median.
Lo punt de Longchamps es lo simetric de l'ortocentre al repècte del centre del cercle circonscrich.
Bissectriças e cercle inscrich[modificar | modificar la font]
So lo triangle es non plat, las tres bissectriças de sos angles (las miègdrechas que partejan los angles en dos angles de meteissa mesura) son concorantas en un punt nomenat centre del cercle inscrich, perqu'es lo centre del sol cercle tangent als tres costats. Aquel centre es en general notat I o J.
Segon lo teorèma de Steiner-Lehmus, las longors de doas bissectriças dans un triangle son egalas se e pas que se los angles correspondents an la meteissa mesura.
Los punts de contacte d'aquel cercle inscrich amb los costats forman lo triangle de Gergonne. Los segments ligant aqueles punts de contacte amb los vetèxes oposats dins lo triangle son concorentas en un punt nomenat punt de Gergonne.
Cada bissectritz divisa lo costat oposat en dos segments que las longors son ligadas a aquelas dels costats de l'angle mercé a la lei dels sinus.
Lo rai del cercle inscrich es lo quocient de l'aira del triangle per son miègperimètre.
Drecha e cercle d'Euler[modificar | modificar la font]
Lo centre de gravitat, lo centre del cercle circonscrich e l'ortocentre son alinhats sus una drecha nomenada drecha d'Euler e satisfason la relacion vectoriala:
E mai, los mitans dels costats, los pés de las nautors e los mitans dels segments ligant l'ortocentre als vertèxes son totes sus un meteis cercle nomenat cercle d'Euler.
Relacions[modificar | modificar la font]
Triangles isometrics[modificar | modificar la font]
Dos triangles son diches isometrics, superposables s'an las meteissas longors de costat. Dins aquel cas es possible far correspondre los vertèxes de l'un amb los vertèxes de l'autre per una isometria (per exemple una translacion, une rotacion o una simetria) e aquela correspondéncia liga alara d'angles de meteissa mesura. Aqueles triangles an doncas tanben la meteissa aira.
Aquela premièra definicion es equivalenta a cada de las tres seguentas:
- las tres longors dels costats del primièr triangle son los meteisses qu'aquelas del segond (abrejat per CCC);
- Ambedós triangles an un angle de meteissa mesura compresa entre dos costats de meteissas longors (abrejat per CAC);
- Ambedós triangles an un costat de meteissa longor compresa entre dos angles de meteissas mesuras (abrejat per ACA).
Triangles semblables[modificar | modificar la font]
Dos triangles avent las meteissas mesuras d'angle son dichs semblables. Son pas necessàriament isometrics, mas lors longors de costats son proporcionalas amb un meteis coeficient de proporcionalitat . Lors airas son alara ligadas per un factor .
Existís en efècte una similitud (qu'es la compausada d'una isometria e d'un omotecia) que transforma l'un en l'autre. Aquela definicion equival a:
- los tres angles del primier an meteissas mesuras qu'aqueles del segond (abrejat per AAA), (de fach dos angles sufison: lo tresen se'n deduís)
o encora a:
- las tres longors dels costats del primièr son proporcionalas a aquelas del segond.
Dos triangles isometrics son totjorn semblables. Dos triangles equilaterals (non necessàriament isometrics) tanben.
Autras figuras relativas[modificar | modificar la font]
Existís tres autres cercles tangents a las drechas que pòrtan los costats d'un triangle, e sont totes tres exteriors a aquel triangle. Los punts d'interseccion d'aqueles cercles amb los costats del triangle forman lo triangle de Nagel. Los segments ligant aqueles punts de contacte amb los vertèxes del triangle son concorents en un punt nomenat punt de Nagel.
Lo cercle qu'un diamètre liga lo punt de Nagel a l'ortocentre es nomenat cercle de Fuhrmann e son rai es egal a la distància entre los centres dels cercles inscrich e circonscrich.
Los centres dels tres cercles forman lo triangle de Bevan, qu'es omotetic al triangle de Gergonne. Lo centre de son cercle circonscrich se nomena punt de Bevan.
Los tres cercles exinscriches son tangents interiorament a un cercle nomenat cercle d'Apolloni. Las drechas ligant los punts de contacte als vertèxes correspondents del triangle son concorents en un punt nomenat punt d'Apolloni.
Lo cercle inscrich e los tres cercles exinscriches son totes tangents al cercle d'Euler. Los punts de contacte son nomenats punts de Feuerbach.
Simedianas e punt de Lemoine[modificar | modificar la font]
Una simediana es una drecha simetrica de la mediana al repècte a una bissectritz eissida del quita vertèx. Las tres simedianas son concorentas en un punt nomenat punt de Lemoine.
Punt de Fermat[modificar | modificar la font]
Dins un triangle acutangle, existís un unic punt que minimisa la soma de las distàncias als vertèxes. Dins aquel punt, nomenat punt de Fermat, los angles formats pels segments cap al vertèxes del triangle son totes de 120°.
Punts, drecha e cercle de Brocard[modificar | modificar la font]
Se un triangle es non plat, existís dos punts nomenats punts de Brocard per quines los segments cap als vertèxes subdivisan lo triangle en tres triangles avent un angle de meteissa mesura per permutacion dels vertèxes del triangle inicial. La mesura d'aquel angle es alara la meteissa pels dos punts.
La drecha de Brocard es la drecha que passa per aqueles dos punts.
Los punts de Brocard apartenon al cercle de Brocard qu'un diamètre a per tèrmes lo centre del cercle circonscrich e lo punt de Lemoine.
Segon lo teorèma d'Alasia, la drecha de Brocard es parallèla a un dels costats se e pas que se lo triangle es isocèl amb aquel costat per basa.
Ellipsa de Steiner[modificar | modificar la font]
Dins un triangle non plat, existís una unica ellipsa tangenta a cada costat en son mitan.
Autres resultats[modificar | modificar la font]
Lo teorèma de Talés liga las longors de costats de dos triangles semblables avent un vertèx comun e los costats oposats parallèls.
Lo teorèma de Napoleon afirma que los centres dels triangles equilaterals formats exteriorament suls costats d'un triangle son quitament los vertèxes d'un triangle equilateral.
Lo teorèma de Carnot liga los rais dels cercles inscrich e circonscrich a las distàncias dels vertèxes al centre del cercle circonscrich.
Lo teorèma de Menelaús dona une condicion necessària e sufisenta per l'alinhament de tres punts alinhats respectivament amb los costats d'un triangle.
Lo teorèma de Morley afirma que las interseccions de las trissectriças dels angles d'un triangle forman un triangle equilateral.
Lo teorèma de Nagel mòstra que la bissectritz d'un angle d'un triangle es la meteissa qu'aquela de l'angle dins aquel vertèx que los costats passan per l'ortocentre e lo centre del cercle circonscrich.
Lo teorèma de Neuberg establís que los centres de tres carrats obtenguts per una construccion geometrica particulièra sus un triangle que los mitans dels costats d'aquel triangle.
Lo teorèma d'Hamilton dich que lo cercle d'Euler es lo meteis pels quatre triangles formats par un grope ortocentric.
Lo teorèma d'Euler en geometria exprima la distància entre los centres dels cercles inscrich e circonscrich en foncion de lors rais respectius e per . Se deduís que lo rai del cercle inscrich es al mens dos còps mai pichon qu'aquel del cercle circonscrich (inegalitat d'Euler).
Amb de cevianas[modificar | modificar la font]
Lo teorèma de Ceva dona una condicion necessària e sufisenta per que tres drechas (nomenadas cevianas) passant respectivament pels tres vertèxes d'un triangle sián parallèlas o concorentas.
Lo teorèma de Gergonne dona alara una relacion entre las longors de las cevianas e las longors dels segments que ligan lor pint d'interseccion als vertèxes.
Lo teorèma de Stewart liga la longor d'una ceviana a las longors dels costats dels dos triangles que forma.
Lo teorèma de Terquem mòstra que lo cercle pedal, circonscrich al triangle pedal format pels tres pés de cevianas concorentas, copa los costats del triangle en tres punts que son tanben los pés de cevianas concorentas.
Amb de cercles[modificar | modificar la font]
Lo teorèma dels sièis cercles mòstra qu'una seguida de cercles successivament tangents exteriorament e tangents interiorament a dos costats d'un triangle (los costats variant per permutacion circulara) es 6-periodic.
La recipròca del teorèma dels tres cercles de Miquel mòstra que tres cercles passant respectivament pels vertèxes d'un triangle e secants lo long dels costats correspondents son concorents en un punt nomenat punt de Miquel.
Generalizacions[modificar | modificar la font]
Poligòns[modificar | modificar la font]
Un triangle essent un poligòn de tres costats, qualques proprietats se generalizan per un mai grand nombre de costats, coma l'inegalitat triangulara o la soma dels angles (per un poligòn non crosat), mas l'aira e los angles dependent pas mai que de las longors dels costats. I a tanben mens de resultats valables en tota generalitat sus las drechas o punts remarcables. Pasmens, qualques condicions permeton de'n tornar trobar coma dins le cas de quadrilatèrs particulièrs (parallelograms subretot) o inscriptibles dins un cercle.
En mai granda dimension[modificar | modificar la font]
Dins l'espaci, tres punts son totjorn coplanaires e sufison doncas pas per definir un element de volum. Mas quatre punts non coplanaires forman un tetraèdre. Mai generalament, un simplèx es une figura geometrica convèxe eissit de n punts dins un espaci d'al mens n−1 dimensions.
Istòria[modificar | modificar la font]
Cap de document matematic de l'Ancian Empèri nos es conegut. Mas l'arquitectura monumentala de las dinastias egipsiana III e IV constituís una pròba remarcable que los egipcians d'aquela epòca avián de coneissenças relativament elaboradas en geométria, e subretot dins l'estudi dels triangles.
Lo calcul de l'aira d'aquela figura es estudiada dins los problèmas R51 del papirus Rhind, M4, M7 e M17 del papirus de Moscòu e datant totes del Empèri Mejan. Lo problèma R51 constituís, dins l'istòria mondiala de las matematicas, lo primièr testinòni escrich tractant del calcul de l'aira d'un triangle.
- Enonciat del problèma R51 del papirus Rhind[3]
-
- « Exemple de calcul d'un triangle de tèrra. Se qualcun te ditz: Un triangle de 10 khet sus son mryt e de 4 khet sus sa basa. Quina es sa superfícia? Calcula la mitat de 4 qu'es 2 per ne far un rectangle. Fa de biais que multiplicar 10 per 2. Aquò es sa superfícia. »
Lo tèrme mryt significa benlèu nautor, o costat. Mas la formula utilizada pel calcul de l'aira fa penjar l'interpretacion en favor de la premièra solucion[4]. L'escriba prengava la mitat de la basa del triangle e calculava l'aira del rectangle format per aquel costat e la nautor, siá
equivalenta a la formula generala utilizada ara:
Lo fach qu'un triangle de costats 3-4-5 es rectangle èra tanben conegut dels Egipcians ancians e mesopotamians.
Euclides, dins lo libre I de sos Elements, vèrs 300 AbC, enoncia la proprietat sus la soma dels angles del triangle e los tres casses d'egalitat dels triangles (vejatz çò naut lo paragrafe suls triangles isometrics).
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Resolucion d'un triangle
- Triangle de Pascal
- Triangle de Penrose
- Triangle de Sierpinski
- Triangle de Kobon
- Simbolica dem triangle
- Triangle (caractèr)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Arnold Buffum Chace, The Rhind Mathematical Papyrus: Free Translation and Commentary with Selected Photographs, Translations, Transliterations and Literal Translations; vol II; 1927-1929
- (en)Marshall Clagett, Ancient Egyptian Science, A Source Book, vol 3, Ancient Egyptian Mathematics; ed American Philosophical Society; 1999}}
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins lo cas que dos vertèxes son confonduts, la direccion del costat que los liga es pas definida e los angles adjacents tanpauc.
- ↑ Veire la demonstracion sus la pagina (fr)triangle al collègi.
- ↑ A. Buffum Chace, Rhind papyrus, pl. 73.
- ↑ C. Marshall, Ancient Egyptian Science, p.70


text:
Pòt
Los pòts son las partidas carnosas qual tèrme de la boca per fòrça animals. Son dos, lo pòt superior e inferior, s'apriman suls costats de la boca per se jónher a las comissuras.
Los pòts son las partidas carnudas, mai pigmentadas de la fàcia, que terminan la boca e couvrisson las dents per l'Òme. An un ròtle important dins la paraula (subretot las consonantas labialas) e l'expression faciala.
Istologia[modificar | modificar la font]
Cobèrtas a l'exterior per la pèl (epitèli pavimentals pluriestratificat queratinizat), amb de pels e de glandolas sebacèa e sudoriparas es cobèrt per un epitèli pavimental pluriestratificat non queratinizat amb de glandolas salivaras (serosas e mucosas). La transicion entre los dos tipes d’epitèli se fa al nivèl del bòrd roge del pòt.


text:
Bauma d'Altamira
La bauma ornada d'Altamira embarra un deis ensembles picturaus paleolitics pus importants de la Preïstòria europèa. Sei pinturas e gravaduras paleoliticas son associadas au Solutrean e au Magdalenian. Son estil artistic correspònd a l'apelat art preïstoric francocantabric, caracterizat en particular per lo realisme dei representacions e per sei tèmas d'animaus. Se dobrís a Santillana del Mar en Cantàbria.
Somari
Istoric de la descubèrta e de la reconeissença d'Altamira[modificar | modificar la font]
Lei pinturas d'Altamira foguèron descubèrtas en 1879 per Marcelino Sanz de Sautuola. La bauma èra coneguda dempuei 1868 e Sanz de Sautuola i fasiá de visitas dempuei 1876. Aviá observat la preséncia de dessenhs geometrics subre lei parets sens lors atribuir d'importància mai sa filha Maria, alara annada de uech ans, foguèt la premiera que remarquèt la preséncia de « buòus » dessenhats au plafon. Sanz de Sautuola publiquèt en 1880 sei conclusions en Nòtas brèvas sus quauqueis objèctes preïstorics de la Província de Santander (Breves apuntes sobre algunos objetos prehistóricos de la Provincia de Santander).
Istoricament, Altamira es doncas lo premier ensemble picturau preïstoric important que siá estat descubèrt e publicat. Una descubèrta d'aquel òrdre explica la polemica que faguèt nàisser ja que metiá en question mantuna idèa scientifica de l'epòca. En fach, dempuei lo començament, lo realisme dei scenas representadas faguèt dobtar de son autenticitat. La reconoissença coma una òbra artistica facha per d'òmes dau Paleolitic se faguèt a l'eissida d'un procèssus lòng que permetèt de definir mielhs la vision de la Preïstòria.
Lo premier que defendèt aquelei pinturas foguèt lo que leis aviá descubèrtas e publicadas, Marcelino Sanz de Sautuola. Son autenticitat ça que la foguèt admesa qu'après sa mòrt, un còp confirmada per l'abondància d'autreis òbras artisticas semblablas trobadas dins de nombrosei baumas europèas. A la fin dau sègle XIX, subretot en França, se descubriguèt de pinturas parietalas liadas sens dobte en d'estatuetas, en d'esculturas muralas, e en d'òsses escauprats qu'apertenián en de nivèus arqueologics paleolitics, tot en acompanhant de rèstas d'animaus desapareguts, aumens dins la region, que visquèron pendent lo Quaternari au Pleistocèn (mamot, rangier, bisont deis estèpas...).
Lo preïstorian marselhés Emili Cartalhac foguèt un dei pus grandeis adversaris de l'autenticitat d'Altamira. A partir de 1895, la descubèrta de gravaduras e de pinturas dins lei baumas de la Mota, dei Combarèlas e de Font de Gaume ais Aisiás de Taiac en Dordonha, li faguèron reconsiderar sa posicion. Après aver visitat lei baumas, escriguèt dins la revista L'Anthropologie (1902) un article titolat La bauma d'Altamira. Mea culpa d'un sceptic (La grotte d'Altamira. Mea culpa d'un sceptique). Après aquest article lo caractèr paleolitic dei pinturas d'Altamira foguèt universalament reconegut.
Dins aquesta reconoissença, cau soslinhar tanben lo ròtle de l'abat Breuil, per sei trabalhs sus l'art parietau, presentats d'en premier en 1902 au Congrès de l'Associacion Francesa per l'Avançament dei Sciéncias, onte revolucionèt lo biais de veire dei cercaires de l'epòca.
Un còp establida l'autenticitat dei pinturas lo debat se desplacèt sus sa significacion e seis implicacions. Lei divergèncias entre cercaires viravan a l'entorn de la datacion cronologica exacta, de sa tòca misteriosa e de sa valor artistica e arqueologica. Aquestei questions pertoquèron pas solament la bauma d'Altamira, mai l'art preïstoric tot.
Leis òbras d'Altamira[modificar | modificar la font]
Amb una longor de 270 m, la bauma d'Altamira es relativament pichona. Presenta una estructura simpla, formada d'una galariá d'escassei ramificacions. Se pot distinguir tres zonas:
- la premiera, formada per un vestibul grand, esclairada per la lutz dau jorn es estada un luòc d'abitacion privilegiat dempuei lo començament dau Paleolitic superior.
- la segonda es una sala granda famosa per sei pinturas policròmas.
- fin finala, la rèsta de la cavitat compòrta de salas e de corredors que sei manifestacions artisticas son mens espectaclosas.
L'aspècte de la sala granda dei bisonts a evoluit fòrça dempuei que Maria Sautuola la veguèt per lo premier còp. Mesura 18 m de lòng subre 9 m de larg, mai sa nautor originala (entre 1,10 e 1,90 m) foguèt aumentada en baissant lo sòl per facilitar l'examen dei pinturas.
L'animau pus representat es lo bisont deis estèpas. La composicion ne còmpta 16, variant per sei dimensions, sei posturas e sei tecnicas de realizacion. Son acompanhats de chivaus, de cervids, de dos singlars (animau escàs dins l'art paleolitic) en mai de diferentei signes tectifòrmes... Leis artistas d'Altamira trobèron de solucions per representar lo realisme anatomic, lo volum, lo movement e la policromia.
La sensacion de realisme es obtenguda en tirant profiech dei relèus naturaus dau plafon de la bauma, que crèan una illusion de volum, mai tanben gràcias ai colors vivas (roge, negre, jaune, bruns) que cuerbon lei superfícias interioras deis animaus e gràcias ai tecnicas dau dessenh e de la gravadura, que delimitan lei contorns dei subjèctes.
Lo « bisont acoconat » es una dei pinturas mai expressivas e mai admiradas de tota la composicion. Foguèt realizada subre un dei ressauts dau plafon. L'artista saupèt plaçar l'imatge dau bisont acoconat en plegant sei patas e en forçant la posicion dau cap vèrs lo bas. Tot aquò denòta de facultats d'observacion naturalista de l'artista e una immensa fòrça expressiva de la composicion.
La « granda cèrvia », lo pus grand de totei lei subjèctes representats, atenh 2,25 m de lòng. Testimònia una granda mestria tecnica. L'estilizacion deis extremitats dei membres, la fermetat dau trach gravat e lo modèl cromatic li conferisson un grand realisme. Totun, acusa una cèrta deformacion, per sa factura leugierament pesanta. Aquò es sens dobte liat a la tròp granda proximitat de l'artista per rapòrt a la paret. Sota lo còu de la cèrvia se tròba un bisont pichon de trach negre.
Lo « chivau òcra », situat dins d'una deis extremitats dau plafon, foguèt interpretat per H. Breuil coma un dei sujèctes mai ancians de la composicion. Aquest tipe de chivau a degut èsser relativament frequent subre la cornisa cantabrica; es tanben representat dins la bauma de Tito Bustillo, descubèrta en 1968 a Ribeseya en Astúrias. Per son estil, evòca çò de representat dins la bauma dei Casares a Riba de Saelices dins la província de Guadalajara.
Edat dei pinturas[modificar | modificar la font]
Una sèria de datacions dirèctas deis òbras d'Altamira fachas amb de carbon de fusta es estada realizada gràcias au metòde dau carbòni 14. Aquelei datas son compresas entre 13 500 e 15 500 avC e correspòndon au Magdalenian inferior.
Visitas de la bauma[modificar | modificar la font]
Au cors deis ans 1960 e 1970, lei nombrós visitaires qu'aguèron accès a la bauma alterèron son microclima e meteguèron en perilh la conservacion meteissa dei pinturas. La clausura de la bauma au public faguèt l'objècte d'un debat e aguèt fin finala luòc en 1977. Dubriguèt ren qu'en 1982, amb un nombre jornadier de visitaires estrictament limitat.
Lo nombre important de personas desirant de veire la bauma e la longor dei tèrmes d'espèra (mai d'un an) rendèt necessari la realizacion d'una replica. Dempuei 2001, lo Musèu nacionau e centre de recèrca d'Altamira se tròba près de la bauma que i acuelh una replica de la bauma, apelada « neobauma ».
Altamira foguèt inscricha en 1985 dins lo Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO. En 2008, lo Comitat dau Patrimòni Mondiau alarguèt aquela declaracion a 17 autrei baumas ornadas dau Principat d'Astúrias, de Cantàbria e de la Comunautat Autonòma Basca, sota lo nom de « Bauma d'Altamira e Art Rupèstre Paleolitic dau Nòrd d'Espanha ».


text:
Viessoix
Viessoix en normand ( Viessoix en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Vire, a Unitat|12|km {{}} al nòrd-oèst de Tinchebray e a Unitat|19|km {{}} a l'oèst de Condé-sus-Noireau[1].
La commune est en Bocage virois. Son bourg est à 7 km à l'est de Vire, à 12 km au nord-ouest de Tinchebray et à 19 km à l'ouest de Condé-sur-Noireau[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
358
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 358 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra novèla còntra l'Empèri Part.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lei Kidarites sus la frontiera orientala. S'acabèt per una victòria sassanida e lei Kidarites deguèron reconóisser la senhoriá de Shapur II. Ansin, participèron coma vassau de Ctesifont a la guèrra novèla que comencèt còntra lei Romans.


text:
1882
Aquesta pagina concernís l'an 1882 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Conquista de Keffa per lo prince Adal Tessemma qu'èra estat encoratjat per lo negus Yohannes IV l'annada precedenta. Pasmens, aquò se turtèt a l'ostilitat dau prince Menelik de Choa que sei tropas ataquèron tanben la region. Entre lo 6 e lo 7 de junh, infligiguèt una desfacha dura ai fòrças d'Adal Tessemma. Aquò maucontentèt lo negus mai ges de senhor èra desirós d'entraïnar una guèrra civila novèla e de negociacions permetèron de reglar la situacion. Adal Tessemma perdèt son fèu d'Agewmeder e Menelik perdèt la region estrategica de Wello e foguèt obligat de restituir l'armament modèrne capturat a Embabo. En cambi, Menelik obtenguèt lo drech d'aumentar son territòri en direccion dau sud e de l'èst.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Pertocant lei recèrcas sus l'aplicacion de l'electricitat a l'industria, l'engenhaire francés Marcel Deprez (1843-1918) capitèt de realizar lo premier transpòrt de corrent electric continü sus una distància importanta (57 km). Fins a 1889, menèt d'autrei projèctes similars que permetèron de generalizar l'utilizacion de l'electricitat. En parallèl, lei quimistas e lei fisicians francés Lucien Gaulard (1850-1888) e John Dixon Gibbs (1834-1912) realizèron lo premier transformator electric permetent de transformar un corrent alternatiu de tension auta en un corrent alternatiu de tension bassa.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Demonstracion dau caractèr transcendent dau nombre Pi per lo matematician alemand Ferdinand von Lindermann.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau procès de fagocitosi per Ilia Ilich Mechnikov (1845-1916) e Paul Ehrlich (1854-1915). Per aqueu trabalh, lei dos òmes recebèron lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1908.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de febrier: James Joyce, escrivan irlandés.


text:
Alfabèt Fonètico Entèrnacionâl
L’Alfabet Fonètico Enternacionâl (AFE, en anglês International Phonetic Alphabet, IPA, en francês Alphabet Phonétique International, API) est un alfabèt utiliza por la transcripcion fonètica dos sons du langâjo parlâ. L’AFE pèrmèt de covrir los sons de totes les lengoues du mondo. Dèvelopâ a la fin du XIXèmo sièclo pèr de fonèticiens anglês et francês, il at ehtâ publiâ en 1888. La dèrriére vèrsion tent 107 lètres, 52 signos diacriticos et 4 caractèros de prosodie.
Usâjo fonètico et usâjo fonologico[changiér | modifier le wikitexte]
L’Alfabèt Fonètico Intèrnacionâl est utiliza tant bien coment mitan de transcrire exactamènt la fonètica d’una lengoua, mas ense coment convencion fonologica propra a yena lengoua.
L’AFE pèrmèt la transcripcion onte qu’yun son corrèspond a yuna lètra. D’ense, lo son ly est transcrit /ʎ/ fonologicament.
Les lètres de l’AFE sont construites a parti de l’alfabèt latin et l’alfabèt grèco, principalament. D’ense, a partir de r, l’AFE at de modificacions: ɾ, ɽ, ɺ, ɹ, a partir de e, ɘ, ə. I est tant bien possîblo de crèar de novéls sons a partir de diacriticos. D’ense lo r intèrvocalico liyonês est transcrit [ð̞], un [ð] avouéc lo diacritico d’abassament de la lengoua.
Mas André Martinet, qu’at applicâ l’Alfabèt Fonètico Intèrnacionâl a l’Arpitan, propose la lètra [ẟ] en vês de [ð̞], car los dos sons sont distinctîvos dens la Brêsse. La, [mɔðə], moje, s’opose a [mɔδə], mâre.
L’usâjo linguistico indique la transcripcion fonologica entre barres obliques, qu’opose les caractèristique pèrtinentes a la difèrenciacion de dous mots dens una lengoua. L’AFE, prèsent dens la més-part dos diccionéros, est houè la base de l’aprentissâjo des longoues. Son usâjo est marg·inâl en linguistica arpitana: André Martinet s'est confrontâ u consèrvatismo dos dialèctologos, qu’ûsont tant-qu’houè ‘na transcripcion obsolèta et refusont de vêre més louen que la fonètica de la lengoua, sens entrar dens la structura propra de l’arpitan.
La transcripcion fonètica pura se note entre crochèts. I est possîblo de la lére indèpendament de la lengoua. Mas i est mohtrâ que la lèctura en fonètica est ‘na dificultâ que ne balye nyun avantâjo a la lengoua. La transcripcion at un but pèdagogico, por fâre lo lim entre la fôrma ortografica es la forma orâla d’una parôla, en particuliér dens l’aprentissâjo.


text:
Crau
Crau o la Crau d'Arle es un parçan d'Occitània[1] situat en Provença, dins lo departament dei Bocas de Ròse.
Crau es una planura, foguèt l'ancian dèlta de Durença puei un ancian desèrt de còdols. Ara la fertilizan dieumercé l'aigatge. I a un mitan naturau freule. La plana de Crau se situa a l'èst dau Ròse e de Camarga, au sud deis Aupilhas e a l'oèst de l'Estanh de Bèrra.
Sa vila principala es Selon de Provença.
Lo gentilici es cravenc -a.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Un païsatge tipic de Crau, amb tantei còdols
-
Una fònt a Selon de Provença, de nuech
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
-220
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -220 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Per protegir l'Empèri còntra leis incursions regularas dei nomadas asiatics, l'emperaire Qin Shi Huang ordonèt la bastida d'uneis elements de fortificacions lòng de la frontiera nòrd. Aquò foguèt a l'origina de la Granda Muralha de China que foguèt pauc a pauc completada pendent lei sègles seguents. D'autra part, premier viatge d'inspeccion de l'emperaire dins lei províncias de l'Empèri.


text:
Estrabon
Estrabon (en grèc ancian Etpάϐwv / en latin Strábôn, « que guincha », en latin Strabo), nascut a Amasèa dins lo Pont (uèi Amasya en Turquia) vèrs 58 AbC.[1], mòrt entre 21 e 25 ApC., es un geograf grèc.
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap gaire de sa vida. Sa familha demorava a Amasèa, una vila de la region de la Mar Negra. Estrabon el meteis diguèt qu'aviá estudiat prèp d'Aristodèm de Nisa, preceptor dels enfants de Pompèu, en Caria. Mai tard, s'installèt a Roma e estudièt prèp de Tirannion, tanben geograf. En 25 o 24 AbC., viatgèt en Egipte, acompanhant lo perfèit Roman Ælius Gallus sus las ribas de Nil.
Aprèp fòrça viatges, tornèt a Amasèu, ont comencèt d'escriure una Istòria (Ἱσtopιkὰ Ὑπouvήuata / Historika Hypomnếmata) de 43 volums, en continuament de l'òbra de Polibi. Cap d'aqueles volums nos es pas parvengut fins a uèi. Aprèp, comencèt una Geografia (ΓewYpaφιkά / Geôgraphiká), concebuda coma complement de l’Istòria, de 17 volums, que, ela, es pas perduda, manca solament qualques partidas del libre VII. Son èime èra de far pels mai de lectors possible, un libre mai agradable possible e instructiu que se pòsca legir d'un còp.
La Geografia[modificar | modificar la font]
La Geografia es dividida coma aquò :
- los libres I e II constituisson una longa introduccion a l'òbra, ont Estrabon entend provar que lo geograf Eratostènes aviá tòrt de fòragetar l'òbra d'Omèr d'un punt de vista geografic;
- los libres III a X descrivon Euròpa, e subretot Grècia (libres VIII-X) ;
- los libres XI a XIV descrivon l'Asia Menora ;
- los libres XV a XVI descrivon l'Orient ;
- lo libre XVII descriu Africa (Egipte e Libia).
Estrabon pensava que la fortuna de Grècia èra subretot deguda a sa situacion maritima, e comencèt de far un ligam interessant entre l'avançament d'un pòble sul plan de la civilizacion e son contacte amb la mar. Dins lo meteis temps, insistissiá sul fach que la geografia podiá pas d'esperela explicar la grandor d'un pòble, e afirmava que la civilizacion grèga repausava sus l'interès de sos ciutadans pels arts e la politica.
Si son òbra a vegadas torna cap a de tèxtes anteriors mai d'un sègle al periòde ont visquèt, pasmens sa coneissença del drech roman de las diferentas ciutats tanben ne fa una font essenciala per descriure lo començament de la romanizacion en Gàllia e dins la Peninsula Iberica. Mòstra tanben, dins los libres III e IV entre autres, lo desvolopament d'una novèla cultura dins aquelas regions, a causa l'aculturacion parciala de las populacions.
L'òbra d'Estrabon demorèt gaire coneguda de l'Empèri Roman, malgrat lo desir de son autor. Foguèt a partir del sègle V que comencèt d'èsser citada, e qu'Estrabon venguèt lo paragon del geograf. Al sègle XV l'erudit italian Guarino Veronese traduguèt la totalitat de l'òbra d'Estrabon, contribuissent atal a la tornar descobrir. Los istorians classics coma Wilamowitz vegèron l'interès de l'òbra, emai sos talents literaris, que li permetèron de descriure un luòc ont èra pas anat, e de melhor biais que Pausànias, que, el, i anèt.
Estrabon, amb sos nombroses viatges, participèt tanben a elaborar la liste de las sèt Meravilhas del Monde. Afirma:
-
- « Babilònia es situada [...] dins una plana. Sos barris an 365 estadis[2] de circuit, 32 pes d'espessor[3] e 50 coidadas[4] de nautor dins l'interval de las torres, que elas meteissas son nautas de 60 coidadas. Al naut d'aquel barri s'agencèt un passatge pro larg per que doas quadrigas s'i pòscan crosar. Se compren qu'un parelh obratge foguèt atierat al nombre de las Sèt Meravilhas del Monde »
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sus la data de naissença d'Estrabon: W. Aly, Strabonis geographica, iv. Strabon von Amaseia. Untersuchungen uber text, aufbau und quellen des geographie antiquas 1. Reihe v, Bonn, 1957, p. 11 (propose les dates 63-62). D. Dueck, Strabo of Amasia. A Greek Man of Letters in Augsutan, Rome, Londres et New-York, 2000, p. 2 (propose une période entre 64 et 50). S. Pothecary, “The expression ‘our times’ in Strabo’ Geography”, in CPh, 1997, 92, p. 235-246 (propose les dates de 65-63).
- ↑ entre 65 e 70 km de circonferéncia, es a dire de dos còps la longor del baloard periferic de París
- ↑ prèp de 9 m.
- ↑ mai de 20 m.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Germaine Aujac, Estrabon e son temps, in Geographie und verwandte Wissenschaften, sous la dir de Wolfgang Hübner, Stuttgart, 2000, p. 103-139.
- (en) Editions of Strabo’s Geography, Sarah Pothecary, 2005.
- (fr)Modèl:Grc Géographie (trad. Amédée Tardieu, 1867) legir en linha
- [url=http://www.mediterranees.net/geographie/strabon/sommaire.html] Etrabon, Mediterranèa, Geografia]


text:
Tornafuèlha
Tornafuèlha (francés: Tournefeuille) qu'ei ua comuna au ras de Tolosa, hens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Lo nom Tornafuèlha n'a pas de provenença segura.
Los sons estatjants que s'apèran los tornafuelhés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada hens la banlèga Sud-Oèst de Tolosa, qu'ei traucada per Toish, arriu qui's junta dab Garona. Accès par l'Autocaminau A624 01
Istòria[modificar | modificar la font]
Las purmèras tralhas de poblacion que datan de la preïstòria, com ac muishèn cavaments hèitas lo long de Toish. Mès lo vilatge ne's forma pas sonque mentre l'Edat Mejana. Tornafuèlha qu'ei ua senhoria e l’annèxe de la parròquia de Sant Nicolau de Tolosa tanlèu 1503. La senhoria que vad un marquisat au temps de Loís lo XIV-au.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia segon l'INSEE[1] :
Tornafuèlha que demòra un vilatjòt dinc a las annadas 1960, en arribar tot escàs au millierat de poblants. De 1960 a 1990, la vila que creish d'un biais exponenciau : gràcias au dinamisme de Tolosa, que prava de 2200 a 17000 poblants. En 1999, que comptava uns 22000 estatjants (dadas INSEE) e benlèu de 25-28000 poblants en 2005.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Pèire estoc bastida en en 1770 dab un campanau-mur caracteristic
- Lo castèth, uei Comuna, data de Loís lo XIIIau.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Lo president de la Republica Francesa, Gaston Doumergue, que prengoc la soa retirada a Tornafuèlha en 1931. Arron deus eveniments sanhós deu 6 de heurèr de 1934 e de la crida a Tornafuèlha deu president Daladier, que vad president deu Conselh entà 10 mes, abans de se'n tornar retirar hens lo son ostau deu davantau tipic qui ei tostemps apitat.
- Yannick Souvré : jogaira de basket-ball
- Gaël Clichy : jogaire de football a Arsenal.
- Amandine Bourgeois : cantaira, vencedora deu concors nacionau "Nouvelle Star" 2008.
Cultura[modificar | modificar la font]
Cinèmas[modificar | modificar la font]
Tornafuèlha qu'ei dotat d'un cinèma Utopia, un cinèma independent, honset deu Castèth, darrèr de la Comuna.
Estructura culturau d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
La Botiga d'Escritura deu Grand Tolosa, situada a Tornafuèlha, qu'ei un centre d'arressorsas deus talhèrs d'escritura, qui perpausan talhèrs de creacion a las 25 comunas deu *Grand Tolosa.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=31557&produit=P_POPA&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR


text:
1721
Aquesta pagina concernís l'an 1721 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Dawit III (1716-1721) lo 21 de mai. Segon divèrsei rumors, sa disparicion èra en realitat un empoisonament e unei personalitats foguèron executats per assassinat. Foguèt remplaçat per son frairastre Bakaffa (1721-1730) que foguèt lo darrier sobeiran poderós e energic de la dinastia salomoniana avans lo Temps dei Princes.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - John McKinly, mètge american, president de Delaware (m. 1796)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 13 de març - Papa Clamenç XI (n. 1649)


text:
Sètge de Varsòvia (1939)
Lo sètge de Varsòvia se debanèt dau 8 au 28 de setembre de 1939 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças alemandas ai tropas polonesas. S'acabèt per la redicion dei defensors e la conquista de la capitala polonesa per leis Alemands.
L'ataca alemanda còntra la capitala acomencèt lo 8 de setembre ambé l'arribada d'una unitat blindada dins una borgada de la vila. Pasmens, foguèt rapidament arrestada e leis Alemands deguèron esperar l'esquichament dei fòrças polonesas dins d'autrei regions dau país per poder concentrar de fòrças sufisentas per tornar atacar. De mai, en despiech deis òrdres d'Adolf Hitler que donèt l'òrdre de conquistar Varsòvia avans lo 17, lei generaus alemands preferiguèron avançar lentament per limitar lei pèrdas. Fins au 22 de setembre, aquela avançada foguèt tanben complicada per la quasi abséncia sostèn aerian car lei bombardiers alemands èran ocupats sus d'autrei fronts. Ansin, una ofensiva novèla foguèt tornarmai arrestada lo 16 per lei Polonés qu'organizèron divèrsei sortidas còntra leis asalhidors.
L'assaut finau acomencèt lo 22 de setembre per un bombardament aerian generau que s'acabèt lo 24. Pasmens, l'assaut terrèstre foguèt tornarmai fòrça malaisat per leis Alemands que se turtèron a una defensa acarnada fins au 26. A partir d'aquela data, la garnison comencèt de mancar de municions e de viures. Deguèt finalament capitular lo 28.


text:
Death metal
Lo death metal (DM) es un sotagenre de l'heavy metal que nasquèt a partir dau thrash metal au començament deis annadas 1980. Alevat dei mai violents dei premiers gropes de thrash, d'artistas europèus coma Venom ò Hellhammer (premier nom de Celtic Frost) aguèron sensa dobte una influéncia sus lei fondadors dau death metal, enterin que lei nombrós passatges lents e lords de gropes fondadors coma Death ò Obituary remembran Black Sabbath. Lo death metal es considerat coma un estil de metal extrèm.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L'Avana (en castelhan La Habana, Ciudad de La Habana) es la capitala de Cuba e tanben la pus granda ciutat de la Cariba. Sa populacion totala en 2002 es 2 201 610 abitants. Sa superficia totala es 728,3 km².
Panorama de la ciutat de L'Avana, capitala de Cuba.
Foguèt fondada per Cristòl Colomb l'an 1515 e lo sieu centre istoric (La Habana Vieja) es considerada Patrimòni de l'Umanitat per la UNESCO. En los ans 1920 durant la proïbicion del alcòl nels Estats Units, L'Avana se convertiguèt en una destinacion populara per las vacanças dels americanes. Los clubs de nuèch e lo jòc subrevisquèron, mas foguèron barrats mai en lo 1959 après la Revolucion Cubana.
L'Avana foguèt candidata per èsser vila del Jòcs Olimpics d'estiu de 2012, mas foguèt eliminada abans de la finala.


text:
Artiodactyla
Lo taxon dels artiodactils (Artiodactyla), del grèc artios « par » e dactylos « det », es, segon la classificacion tradicionala, un òrdre de mamifèrs placentaris. La pròcha parentat entre los ipopotamids e los cetacèus sembla averada, sus la basa d'analisis geneticas, çò que significa qu'aqueste taxon es parafiletic. L'acamp dels artiodactils amb los cetacèus forma lo taxon dels cetartiodactils, que es, el, monofiletic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180692 Artiodactyla (en)


text:
Tinis
Tinis (deu grèc egaument aperada Tis) qu'ei ua anciana ciutat egipciana considerada com la capitala de la Ièra dinastia e parciaument de la IInda dinc au son remplaçament au prohèit de Menfis.
Qu'ei mentavuda per Maneton e que's considera que's trobava près deu lòc de la ciutat d'Abidòs. En favor de la soa existéncia e de la soa localizacion que's cau mentàver la preséncia de la necropòli reiau de las Ièra e IIau dinastias egipcianas a Umm el-Qa'ab e tanben la descoberta de la Paleta de Narmer (qui evoca lo rei Narmer considerat sia com lo purmè faraon de la Ièra dinastia sia com lo predecessor d'aquesta dinastia) près d'Abidòs.
Tinis que da lo son nom au periòde tinita de l'istòria de l'Egipte antica : lo temps de las duas purmèras dinastias precedent l'establiment de l'Ancian Empèri egipcian.


text:
Comunautat dels Estats Independents
La Comunautat dels Estats Independents (CEI) (en rus: CoдpyжecTBo HeзaBиcиMыx ГocyдapcTB (CHГ)) es una confederacion o aliança d’onze de las quinze exrepublicas sovieticas de l'URSS: Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Georgia, Cazacstan, Quirguizstan, Moldàvia, Russia, Tatgiquistan e Ozbequistan. Turcmenistan abandonèt son estat de membre permanent e es membre associat dempuèi lo 26 d'agost de 2005, mentre que Ucraïna, que foguèt un dels estats fondadors en 1991, jamai ratifiquèt los estatuts de la CEI de 1993, venguèt alara tanben solament membre associat.
Sa creacion se passèt a la dissolucion de l'Union Sovietica e, segon Vladimir Putin, sa visada èra de permetre un "divòrci civilizat" entre las republicas constituissent l'URSS. Nombroses documents sus la cooperacion economica, la defensa e las relacions internacionals foguèron signats per sos Estats membres.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Fondament[modificar | modificar la font]
En 1991, la dissolucion de l'Union Sovietica venguèt inevitabla, malgrat que la majoritat de las republicas èran en favor de la continuacion de l'Union. Lo 8 de decembre, los dirigents de Russia, Bielorussia e Ucraïna se reüniguèron per crear la CEI e anonciar que totes las republicas poirián aderir.
Alara lo president de l'Union Sovietica (Mikhaïl Gorbachov) anoncièt qu'una tala reünion èra "illegala e dangierosa" e un "còp constitucional" per la nacion. Pasmens, lèu venguèt clar que se podiá far pas grand causa contra. Lo 21 de decembre, los dirigents de onze de las quinze republicas sovieticas se reüniguèron a Alma-Ata (Cazacstan) e signèron lo tractat. Es atal que nasquèt la CEI e se dissolguèt l'URSS.
Lo 25 de decembre, Mikhaïl Gorbachov abandonèt la carga de president de l'URSS. Las tres republicas balticas (Estònia, Letònia e Lituània) signèron pas lo tractat, tot coma Georgia: los quatre païses argumentèron qu'èran estats forçats de s'incorporar dins l'Union Sovietica.
Los onze Estats a l'origina de la CEI foguèron Armenia, Azerbaitjan, Bielorussia, Cazacstan, Quirguizstan, Moldàvia, Russia, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ucraïna e Ozbequistan. En decembre de 1993, Georgia s'uniguèt a la CEI aprèp l'intervencion russa pendent la guèrra civila.
Crisi actuala de la CEI[modificar | modificar la font]
Entre 2003 e 2005, los presidents de Georgia, Ucraïna e Quirguizstan foguèron alunhats del poder per una seria de revolucions ciutadanas. Los novèls govèrns adoptèron de posicions clarament en favor de l'Occident s'apartant de l'influéncia de Moscòu. Georgia adoptèt la posicion pus radicala, prenent una actitud de desafisança fàcia a la Federacion de Russia dins lo conflicte de l'Ossetia del Sud e Abkhazia. Un autre país que se virava cap a l'Occident èra Moldàvia, se raprochant mai de l'Union Europèa.
Ròtle e organizacion de la CEI[modificar | modificar la font]
Lo sèti de la CEI se situa a Minsk (Bielorussia). Lo President de la CEI rep el es un Secretari Executiu. A l'ora d'ara la majoritat dels dirigents son estats russes o bielorusses. A l'ora d'ara l'organizacion es capitada per l'ancian Ministre de l'Interior rus Vladimir Ruichailo.
La CEI a coma tasca la coordinacion del comèrci, de las finanças, de las leis e de la seguretat dels estats membres. En realitat aqueles poders son exercits normalament, perque la CEI es criticada de interior coma de exterior. E per cambiar aquò, la prioritat pus importanta de l'organizacion es d'establir una zòna franca a son entorn e una union economica de sos membres.
Institucions[modificar | modificar la font]
Los membres de la CEI pòdon interagir e coordenar sas accions amb las institucions seguentas:
- Conselh dels Caps d'Estat
- Conselh dels Caps de Govèrn
- Conselh dels Ministres dels Afars Exteriors
- Conselh dels Ministres de la Defensa
- Assemblada Interparlamentària (AI)
- Las sessions de l'Assemblada Interparlamentària se fan dos còps l'an a Sant Petersborg. Es compausada per de delegacions parlamentàrias de cadun dels Estats membres. L'AI compta las comissions seguentas:
-
- Afars legals
- Economia e finanças
- Politica sociala e Dreches umans
- Ecologia e Ressorsas naturalas
-
- Tribunal Economic
- Conselh Economic
- Comitat Executiu
- Conselh dels Comandants de la Frontièra
- Conselh de Seguretat Collectiva
- Banca Interestat
- Comitat Interestat de l'Estadistica
Taula dels Estats membres[modificar | modificar la font]
En aquesta taula se tròban totas las organizacions ligadas dirèctament amb los païses de la CEI (TSC, Eurasia) e indirèctament (CCA, lo Grope GUAM) e l'adesion a la CEI.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Tractat de Seguretat Collectiva. (programa politic e militar de la CEI)
- ↑ GUAM foguèt un acòrdi regional entre quatre païses de la CEI: Georgia, Ucraïna, Azerbaitjan e Moldàvia per contrariar la influéncia de Russia. Creèt en 1997, amb la participacion d'Ozbequistan de 1999 a 2005, lo GUAM es a l'ora d'ara inactiu.
- ↑ CEC o Comunautat Economica Centreasiatica. Participacion tractant destornar la supervision economica de Russia.


text:
Epopèia de Gilgamesh
L'epopèia de Gilgamesh es un racònte legendari de Mesopotamia anciana. Fa partida deis òbras literariaris mai vièlha de l'Umanitat. La premier version complèta coneguda foguèt escricha en akkadian vèrs lei sègles XVIII o XVII abC dins la region de Babilònia. Aquela version èra inspirada per unei tèxtes e racòntes, principalament d'origina sumeriana, compausats vèrs la fin dau millenari III abC. A per origina lei racòntes mitics subre Gilgamesh, cinquen rèi (probablament legendari) de la premiera dinastia d'Uruk. Tèn dotze partidas mai, segon la màger part dei scientifics, lei partidas XI e XII foguèron apondudas vèrs 1200 e 700 abC[1].
Perdut après la disparicion dei civilizacions de Mesopotamia antica, lo tèxte foguèt redescubèrt pendent lei cavaments realizats dins leis annadas 1870 dins la biblioteca de l'emperaire assirian Assurbanipal de Niniva. Aqueu racònte conoguèt un succès important durant l'Antiquitat e de vestigis foguèron trobats dins divèrsei sites antics de Mesopotamia. Foguèt tanben traduch dins unei lengas coma l'itita o l'orita. La premiera tradicion modèrna foguèt l'òbra de Georges Smith.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Lo començament dau racònte es eissit dau sentiment deis abitants d'Uruk que lor rèi Gilgamesh es tròp dur e sevèr. Demandèron donc l'ajuda de la divessa Aruru, protectritz de la ciutat, per corregir lei defauts dau rèi. La divessa deicidiguèt alora de crear un « doble » de Gilgamesh nomat Enkidu. Lo ròtle d'aqueu darrier èra d'èstre lo mirau dau rèi. Au contrari de Gilgamesh, Enkidu es donc un òme sauvatge e sensa elegància naturala mai bòn. Lei dos personatges s'escometèron. A la fin dau combat, comprendiguèron qu'èran complementaris e decidiguèron de s'aliar per realizar ensems divèrsei proesas. Pasmens, a la mòrt d'Enkidu, Gilgamesh, fòrça triste, decidiguèt de partir en recèrca dau secrèt de l'immortalitat pròche d'Uta-Napishtim que li aprendiguèt l'existéncia d'una planta de jovença. Gilgamesh finiguèt per descubrir aquela planta mai un sèrp li raubèt. Comprendiguèt alora que l'òme èra pas fach per èstre immortau e que fau solament aprofichar dei plasirs de la vida presenta.
Etapas dau racònte[modificar | modificar la font]
Taulèta I[modificar | modificar la font]
La taulèta I de l'Epopèia de Gilgamesh es la presentacion dei personatges e de la decision dei dieus d'utilizar Enkidu còntra Gilgamesh. Ansin, Gilgamesh es presentat coma un eròi aguent complit divèrsei proesas, que la bastida dei barris de la vila, mai tanben coma lo tiran de la populacion d'Uruk. Per lo corrigir, lei dieus preparèron Enkidu e lo mandèron, gràcias a un personatge dich la Cortesana, vèrs la vila d'Uruk per mostrar sa superioritat sus Gilgamesh.
Taulèta II[modificar | modificar la font]
La Cortesana e Enkidu arriban a Uruk. Enkidu i devèn l'objècte d'admiracion de la fòga. Puei, Enkidu va a una ceremonia de maridatge que se debana dins la vila. I empacha Gilgamesh d'exercir son drech de prioritat sus lei filhas presentas e lei dos eròis s'afrontan dins una carriera. Lo combat a ges de venceire e Gilgamesh e Enkidu realizan finalament un pacte d'amistat. Aquò representa una causa importanta per Enkidu que tèn per lo premier còp una familha. Enfin, a l'iniciativa de Gilgamesh, lei dos amics novèus decidísson de preparar una expedicion dins lo bòcs dei cèdres protegir per un gardian dich Humbaba. Se fau notar que leis Ancians d'Uruk e egalament Enkidu assian de descoratjar, sensa succès, Gilgamesh de realizar aqueu projècte.
Taulèta III[modificar | modificar la font]
La taulèta tracta de la preparacion de l'expedicion e de sa partença vèrs lo bòsc dei cèdres.
Taulèta IV[modificar | modificar la font]
La taulèta IV tracta dau viatge a travèrs dau bòsc dei cèdres en sièis etapas. Per cada etapa, Gilgamesh, au centre d'un ceucle sacrat, realizèt un sacrifici au dieu Shamash per demandar un pantais, signe dau succès futur de l'expedicion. Durant la nuech, Gilgamesh pantaièt e lei dos eròis consideran donc aqueu pantais coma un signe de succès. Puei, Gilgamesh e Enkidu arriban vèrs lo domeni d'Humbaba, demon gardian dau bòsc dei cèdres.
Taulèta V[modificar | modificar la font]
Après una marcha dedins lo bòsc, Gilgamesh e Enkidu arriban en fàcia Humbaba qu'èra sota la forma d'un dragon. Maugrat leis avertiments dau monstre, un combat comença. Gilgamesh e son amic foguèron ajudats per Shamash, dieu dau Solèu, que mandèt de vents immens còntra lo dragon que deguèt finalament se rendre. En cambi de sa vida, èra lèst a donar d'aubres a Gilgamesh per ornar son reiaume e sei vilas. Pasmens, sus lei consèus d'Enkidu, Gilgamesh refusèt l'ofèrta de somission e tuèt son advèrsari qu'aguèt pron de temps per maudire seis enemics : lei dos amics vielhiran pas e trobaran jamai lo sauvament.
Après aquela victòria, Gilgamesh e Enkidu copan lei cedres dau bòsc. Puei, naviguèron sus lo fluvi per menar la fusta dins lo reiaume de Gilgamesh e utilizèron la tèsta d'Humbaba coma trofèu.
Taulèta VI[modificar | modificar la font]
La taulèta VI conta lo retorn dei dos eròis a Uruk. La divessa Ishtar i venguèt amorosa de Gilgamesh e lo demandèt en maridatge. Pasmens, lo rèi de la ciutat refusèt e se trufèt de la divessa en causa de seis infidelitats passadas e dau malastre de seis amants ancians. Aquò entraïnèt la colèra d'Ishtar que demandèt l'ajuda de son paire Anu per se venjar. Maugrat de repròchis a prepaus de la vida de l'actituda de sa filha, Anu acceptèt de crear un buòu celèst per destrurre lo país d'Uruk durant sèt annadas a condicion qu'Isthar acceptèsse d'aparar la region contra la famina.
Un còp lo buòu creat per son paire, Ishtar lo larguèt au centre d'Uruk. L'animau causèt divèrsei degalhs au riu passant a travèrs de la villa e ai bastiments tuant d'abitants. Pasmens, Enkidu e Gilgamesh l'ataquèron e lo tuèron. Puei, donèron son còr coma ofèrta a Shamash. Lei rèstas dau buòu foguèron trabalhs per leis artesans de la vila que s'ocupèron d'ornar lei banas d'un placatge d'aur per leis ofrir au culte de Lugalbanda qu'èra lo paire de Gilgamesh. La fin de la jornada s'acabèt per una fèsta au palais de la ciutat.
Taulèta VII[modificar | modificar la font]
Durant la nuech après la fèsta marcant la victòria contra lo buòu creat per Anu, Enkidu veguèt dins un pantaís una reünion dei dieus per jutjar lo murtre d'Humbaba e dau buòu celèst. Condamnat a una mòrt prematurada, l'eròi decidiguèt d'anar ambé Gilgamesh demandar perdon a Enlil, sobeiran dei dieus e dau monde, dins son temple de Nippur. Pasmens, dins aquel endrech, trobèt son ofèrta donada après la desfacha d'Humbaba e maudiguèt Enlil e Shamash per lor ingratitud. L'intervencion de Gilgamesh e de Shamash li permetèron de cambiar d'opinion sus lei dos dieus mai pas de modificar la decision divina. Rapidament, Enkidu venguèt malaut. Faguèt un pantais terrible sus la condicion dei mòrts deis infèrns e moriguèt après quauquei jorns.
Taulèta VIII[modificar | modificar la font]
Se debanèt lei funeralhas d'Enkidu organizadas per son amic Gilgamesh. Una estatua dau mòrt foguèt bastida d'aur e de pèiras preciosas e tota la ciutat li rendiguèt leis omatges. A la fin de la ceremonia, Gilgamesh decidiguèt d'anar dins l'estèpa.
Taulèta IX[modificar | modificar la font]
Taulèta X[modificar | modificar la font]
Taulèta XI[modificar | modificar la font]
Taulèta XII[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ↑ Raymond Jacques Tournay, O.P. et Aaron Shaffer, L’Épopée de Gilgamesh, École Biblique et Archéologique Française et Université Hébraïque de Jérusalem, Edicions "Les Éditions du Cerf", collecion « Littérature ancienne du Proche-Orient », 1998.


text:
Màslama al-Majrití
Abu-l-Qàssim Màslama ibn Àhmad al-Faradí al-Majrití (en arabi: أبو القاسم مسلمة بن أحمد المجريطي) , pus conegut coma Màslama al-Majrití o Al-Majrití (Madrid, 950- Còrdoa, 1008) foguèt un erudit andalós de grand renom, astrològ-astrònom, matematician e alquimista.
Prenguèt part a la traduccion del Planisphaerium e melhorèt las traduccions existentas de l'Almagest de Ptolemèu, presentèt e melhorèt las taulas astronomicas d'Al-Khwarizmí, ajudèt los istorians a l'elaboracion de taulas per fin de convertir lo calendièr persa en calendièr islamic e introduguèt las tecnicas de l'agrimensura e de la triangulacion.
Se li atribuís la paternitat (mas benlèu ne'n faguèt sonque la compilacion) de l'òbra Ghayat al-hakim (« L'objectiu del savi »), traduita en latin en Picatrix, un tractat de magia e astrologia ont se tròban las primièras referéncias explicitas d'Al-Farabí[1]. Tanben se pensa qu'intervenguèt dins las Epistòlas dels Fraires de la Puretat, una enciclopèdia subre las sciéncias fisicas, la filosofia e l'esoterisme, mas son implicacion dins l'òbra es pas ges segura.
S'agís del primièr madridenc istoric conegut. La seuna filha, l'astronòma Fatima de Madrid, collaborèt als seus trabalhs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ H. Kahane et al. 'Picatrix and the talismans', in Romance Philology, xix, 1966, p 575; E.J. Holmyard, 'Maslama al-Majriti and the Rutba 'l-Hakim', in Isis, vi, 1924, p 294


text:
1101
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1101 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Crompa per lo rèi Felip Ièr de Borges e de Dun-sur-Auron a un chivalier preparant sa partença ai Crosadas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
En Egipte, mòrt dau califa Al-Musta'li. Lo visir Al-Afdal Shahanshah chausiguèt Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah, fiu dau califa defunt, per lo remplaçar. Dins aquò, demorèt lo cap vertadier dau Califat.
En Palestina, revirada d'una temptativa de còntra-ofensiva fatimida en direccion de Jerusalèm. D'efèct, en despiech d'una superiotat numerica marcada (aperaquí 10 000 còntra 1 260), lei soudats fatimidas foguèron vencuts per lei Crosats a Ramla (7 de setembre). Pasmens, Al-Afdal Shahanshah decidèt de contuniar lo combat e de reünir una armada novèla fisada a son fiu Charaf.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Per assegurar lei liasons entre Jerusalèm e la Mediterranèa, lei Crosats de Baudoïn Ièr de Jerusalèm ataquèron e conquistèron lei pòrts d'Arsuf e de Cesarea.


text:
Altorf
Altdorf en alemannisch (Altorf en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
en Levant del costat e del arrondissement de Molsheim, Altorf a situat a una vintena de quilomètres a l'oèst de Estrasburg. Altorf, Adaigat per la Mittelbach e la Mulhbach (afluents del braç de Altorf de la Bruche), se situa a l'intrada de la vallée de la Bruche.
Relevant du canton et de l'arrondissement de Molsheim, Altorf est situé à une vingtaine de kilomètres à l'ouest de Strasbourg. Altorf, arrosé par la Mittelbach et la Mulhbach (affluents du bras d'Altorf de la Bruche), se situe à l'entrée de la vallée de la Bruche.


text:
Phoenicopterus ruber
Phoenicopterus ruber es l’espècia de becarut o flamenc pus espandida. Es un aucèl qu'aperten a la familha Phoenicopteridae e l'órdre Ciconiiformes, anteriorament Phoenicopteriformes. Los flamencs son d'aucèls cambaruts, de bèc corbat , que mesuran entre 90 e 150 cm de nautor. Lor plumatge pòt èsser fòrça colorat de tons de rosa viu. Son d' animals que s'alimentan d'algas e de pichons crustacèus per filtracion.
Los becaruts son d'aucèls gregaris, que vivon en tropelats nombroses amassats en zònas aqüaticas. S'encontran dins de regions d’Africa, en Asia del Sud-Oèst (e Turquia), Euròpa prèp de la Mediterranèa (Camarga, Formentera). Qualques populacions fan de migracions cortas.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Los becaruts se noirisson per filtracion mercé a la forma particulara de lor bèc plan adaptat per desseparar la fanga e la baudra del manjar que lor cal. Lo filtratge dels elements nutritius es facilitat per una estructura en penche, de lamèlas situadas a la broa de las maissèlas, e per una lenga rufa. La color dels becaruts ven de la pigmentacion dels crustacèus rosencs que manjan.


text:
Poder executiu
Segon lo concèpte de la separacion dels poders, lo poder executiu es la branca del govèrn que s'encarga d'aplicar o executar la lei, e de trabalhar a resòlvre los afars corrents de l'Estat. La figura primièra de facto de l'executiu es lo seu cap de govèrn. L'executiu es nomenat "l'administracion" dins los sistèmas presidencials o "lo govèrn" dins los sistèmas parlamentaris. Lo cap de govèrn dels sistèmas presidencials (nomenat "president") a mai d'independéncia de la branca legislativa, car, a la diferéncia dels sistèmas parlamentaris, es pas elegit pel Parlament, pel partit o una coalicion majoritària, mas qu'es elegit pel pòble per sufragi. De mai, lo president es doncas lo cap d'Estat.
En las monarquias constitucionalas, lo monarca, qu'es lo cap d'Estat, es lo cap del poder executiu de jure, e lo primièr ministre (o president del govèrn) es lo cap del govèrn del monarca. En practica lo cap d'Estat a un poder fòrça limitat, e designa coma primièr ministre lo que la populacion elegiguèt amb lo sufragi, e mai se las decisions se realizan al nom del monarca.
En conjoncion amb lo president o lo primièr ministre, la branca executiva constituís un cabinet amb de departaments o ministèris executius del govèrn.
Articles ligats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Per ne saber mai sus las foncions del poder executiu segon las divèrsas formas de govèrn vejatz :


text:
1170
Aquesta pagina concernís l'an 1170 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entre lo rèi Enric II (1154-1189) e l'arquevesque de Cantorbery Thomas Becket entraïnat per lei Constitucions de Clarendon (1162). Coma en 1169, lo fiu d'Enric II èra estat coronat en fòra de la preséncia de l'arquevesque de Cantorbery, lo papa autorizèt Becket de menaçar lo rèi d'excomunicacion. Ansin, Becket foguèt autorizat de tornar venir en Anglatèrra (julhet). Pasmens, lei relacions ambé lo rèi demorèron marridas e quatre chivaliers au servici dau rèi — l'implicacion vertadiera dau rèi es totjorn subjècte de debats — assassinèron Thomas Becket lo 29 de decembre. Aquò entraïnèt un escandòl immens dins totei lei país crestians.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Temptativa d'incursion de Saladin còntra lo territòri dau Reiaume de Jerusalèm. Pasmens, lo visir mau capitèt e deguèt se retirar.


text:
Mòl (unitat)
Lo mòl (simbol mol) es una de las unitats de basa del Sistèma Internacional. Se definís coma la quantitat d'una substància que conten un nombre de particulas o entitats elementàrias egal al nombre d'atòms contengut en 0,012 kg de carbòni-12. S'utiliza principalament per comptar atòms e moleculas, mas tanben electrons, ions o d'autres tipes de particulas.
Lo nombre de particulas en un mòl es gaireben 6,022·1023, e se coneis coma nombre d'Avogadro.
- 1 mol ≈ 6,022·1023
Podèm calcular quina massa d'un element quimic correspond a un mòl de l'element. Per o far avèm besonh de la massa atomica de l'element. Per exemple, lo fèrre a per massa atomica relativa 55,845 DA; coma un dA es 1/NA gramas avèm:
- 1 atòm de fèrre = 55,845 Da
- 1 mòl de fèrre = 55,845 gramas
Se volèm calcular la massa d'una molecula, nos cal emplegar sa massa moleculara;
- 1 molecula de clorur de sòdi= 35,453 Da (massa atomica relativa del clòr)
- 22,989770 Da (massa atomica relativa del sòdi) = 58,44277 Da
- 1 mòl de clorur de sòdi= 58,44277 gramas
La molaritat es un concèpte que s'utiliza en quimia per mesurar las concentracions de substàncias. Aital, après dissolucion d'un mòl de clorur de sòdi e apondre d'aiga fins obténer un litre de solucion, poirem dire qu'avèm una solucion de clorur de sòdi a un molar.
- 1 mol/L = 1 molar = 1 M


text:
Hillary Rodham Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton (nascuda lo 26 d'octòbre de 1947 a Chicago, Illinois) es una avocata e una femna politica americana membre del Parti Democrata. Es la femna de Bill Clinton.
Los començaments[modificar | modificar la font]
Son paire èra republican e sa maire democrata. A dos fraires : Hugh e Tony. En 1962, a 15 ans, vegèt Martin Luther King Jr a Chicago. En 1964, a 17 ans, trabalhèt per la campanha presidenciala del senator republican d'Arizòna, Barry Goldwater. En 1968, participèt a la la campanha presidenciala del republican Nelson Rockefeller, mas los republicans decidiguèron que lo candidat deviá èsser Richard Nixon, e aquò agradèt pas a Hillary. Estudièt las sciéncias politicas a l'Universitat Wellesley ont foguèt la presidenta dels estudiants republicans. Escriguèt son memòri sobre Saul Alinsky. En 1969, entrèt a l'Universitat de Yale per estudiar lo drech e i rencontrèt Bill Clinton que seriá son marit. Lo seguiguèt en Arkansas ont foguèt professora de drech a l'Universitat e avocata en cò de "Rose Law Firm" en 1976. Se maridèron en 1975 e aguèron una filha, Chelsea, en 1980. En 1978, lo president Jimmy Carter la nomèt al Conselh de la Legal Services Corporation.
La presidéncia de Bill Clinton (1993-2001)[modificar | modificar la font]
Foguèt la primièra dòna dels Estats Units de 1993 a 2001 coma esposa del President Bill Clinton.
Dempuèi 2001[modificar | modificar la font]
Es senatora de Nòva York al Congrès dels Estats Units dempuèi 2000. Le 20 de genièr de 2007, declarèt sa candidatura a l'investitura democrata per l'eleccion presidenciala americana de 2008. Lo 3 de junh de 2008 declarèt qu'èra pas pus candidata. Lo candidat democrata es Barack Obama e lo candidat pel Partit Republican per l'eleccion presidenciala americana de 2008 es John Mc Cain.