text:
La Briga
La Briga[1] (La Brigue en francés) es una comuna d'Occitània ont se parla l'occitan roiasc (occitan de transicion vèrs lo ligur), dins la Val de Ròia, dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans 1947, la Briga èra una comuna mai vasta, quora dins l'Estat francés (de 1793 a 1815), quora dins l'Estat italian o sos predecessors.
A l'annexion del comtat de Niça per França, en 1793, la Briga venguèt capluòc de canton (lo canton èra de tres comunas, amb Tenda e Saorj - que d'aquel temps caupiá Fontan) del districte de Menton puèi de Fòrt d’Ercules (1794). En 1801 lo districte de Mónegue venguèt arrondiment, lo canton de la Briga perdèt Saorj, vengut canton independent.
En 1805, après l'expansion dels Aups Maritims cap a l'Èst, la Briga passèt dins l'arrondiment de Niça.
Dempuèi l'unificacion italiana, la Briga èra dins la província de Coni. Après lo tractat de París de 1947, la Briga perdèt:
- los vilatges de Piaggia, Carnin e Upega, que fòrman la comuna nòva de la Briga Auta, dins lo Piemont;
- lo vilatge de Reaud, restacat a la comuna de Triuera, en Ligúria.


c: text/html

text:
Montluçon
Montluçon (oficialament en francés Montluçon) es una vila d'Occitània, dins la region istorica de Borbonés, lo departament d'Alèir e la region administrativa d'Auvèrnhe.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Montluçon es situada dins lo Massís Central, au nòrd-oèst de la region d'Auvèrnhe e a l'oèst dau departament d'Alèir. Es la comuna principala de l'aira urbana de Montluçon que concentrava 78 167 abitants en 2007 e 32 comunas[1]. Istoricament, aperten a la província de Borbonés. Son Uniat urbana amassa las comunas de Désertines, Domairat, Lavault-Sainte-Anne, Montluçon, Prémilhat, Quinssaines e Saint-Victor[2]. Montluçon es situat a 59 km de Garait, 61 km de Molins, 72 km de Clarmont-Ferrand, 84 km de Borges, 87 km de Châteauroux e 281 km de París[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Recensement 2007 : Aire urbaine 1999 : Montluçon (100), site de l'INSEE. Consultat lo 30 août 2010
- ↑ Composition communale de l'agglomération : 03502-Montluçon, site de l'INSEE. Consultat lo 22 décembre 2009
- ↑ Distance orthodromique entre Montluçon et ..., www.lion1906.com. Consultat lo 22 décembre 2009
- ↑ Modèl:Géoportail

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Víctor Català
Caterina Albert i Paradís, mai coneguda per son pseudonim Víctor Català (L'Escala, 11 de setembre de 1869 — L'Escala, 27 de genièr de 1966) foguèt una escrivana catalana. Per amagar sa condicion de femna decidiguèt d'escriure amb un pseudonim; causiguèt finalament lo nom Víctor Català, qu'èra aital que se sonava un dels protagonistas d'un roman qu'acabèt pas jamai.
L'autora participèt activament al movement conegut jol nom de modernisme catalan, e escriguèt una de las òbras literàrias principalas d'aquel genre, lo roman Solitud, publicat en 1905. Sas òbras son marcadas per una riquesa de mots e locucions tipicament catalans que l'escrivana, obsedida per la degradacion de la lenga catalana cada còp mai ispanizada, cercava freneticament dins las environas de son país.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e joventut[modificar | modificar la font]
Caterina Albert nasquèt en 1869 dins una familha amonedada de l'Escala, qu'èra en aquel temps un vilatjòt de la còsta empordana. Èra la filha ainada de Lluís Albert, un avocat e proprietari rural, e de Dolors Paradís, qu'aguèron amassa tres autres enfants: dos dròlles Francesc e Martí e una filha, Amèlia. La maire, de santat fragila, aviá una fibra artistica; coneissiá la musica e escriviá, çò que benlèu endralhèt la filha cap a las arts. L'influéncia del paire, un ancian deputat republican qu'aguèt de s'exiliar per encausa de la rebellion federalista empordanesa d'octobre de 1869, se pòt notar dins la concepcion del mond de l'escrivana e a l'encòp dins son fòrt catalanisme, ligats ambedós a las idèas del politician Enric Prat de la Riba.
Caterina estudièt a l'escòla municipala, mas segon sos comentaris a aqueste prepaus, i aprenguèt pas grand causa. Passèt tanben un an dins un pensionat de Girona, ont comencèt a estudiar la lenga francesa. Quand se faguèt mai granda comencèt a se formar d'un biais autodidacta, legissiá totes los libres que trobava e aprenguèt lo francés e l'italian. Amb lo supòrt de sa grand, la maire de sa maire, s'avodèt a la pintura e al dessenh sens que lo demai de la familha se n'assabentèsse. Son paire pasmens descobriguèt un jorn aquela passion e li trobèt un mèstre de pintura.
Carrièra literària[modificar | modificar la font]
Entamenèt sa carrièra literària, quand èra fòrça jove encara. Comentèt un jorn qu'aviá escrich "Parricidi", una narracion enclusa dins sos Drames rurals, quand aviá tot bèl just 14 ans. Publiquèt sos primièrs escriches dins una publicacion satirica barcelonesa, l'Almanach de l'Esquella de la Torratxa. I mandèt alara maites poèmas de tematica amorosa, qu'espeliguèron entre 1897 e 1900 jol pseudonim de Virgili d'Alacseal.
La mòrt del paire, en 1890, quand Caterina aviá pas que 21 ans, cambièt sa vida d'un biais considerable e dramatic. Comencèt alara per ela una epòca de reclusion en çò sieu, que la tradicion del temps obligava a se vestir de negre e a gardar lo dòl per la mòrt dels parents. Per encausa de sa posicion d'ainada venguèt subran lo cap de l'ostal, e aguèt d'administrar lo patrimòni considerable de sos parents, e de se trachar alara dels autres membres de la familha, mai que mai sa maire e sa grand qu'èran malautas totas doas.
Foguèt a la fin del sègle XX, en 1898, que se presentèt als Jòcs Florals d'Olot amb lo poèma "Lo llibre nou" e un monològ, "La infanticida". Totas doas òbras recebèron un prèmi; malgrat aquò foguèt plan decebuda quand s'avisèt que la jurada del concors foguèt orrorizada de s'assabentar que lo monològ, que tractava d'una tematica fòrta, èra estat escrich per una femna. A partir d'aquel moment, Caterina Albert decidiguèt qu'amagariá sa vertadièra identitat jos un pseudonim; causiguèt lo nom Víctor Català, que manlevèt a un de sos personatges del roman Càlzer d'amargor, qu'èra a escriure en aquel moment. A partir d'aquel instant empleguèt sistematicament un pseudonim per totas las òbras que publiquèt long de sa vida.
Lo primièr libre que faguèt espelir foguèt lo recuèlh de poèmas Lo cant dels mesos que publiquèt en 1901, gràcias al parelh format per Josepa Carcassó e Miquel Sitjar. Avián descobèrt lo talent literari de Caterina e l'incitèron a publicar son libre dins la revista catalana mai prestigiosa d'aquel temps L'Avenç. A partir d'aquel moment l'escrivana laissèt de caire son autra vocacion, l'artística, que li agradava dessenhar, pintar e escalprar, una facieta que demorèt ocultada fòrça temps fins a una exposicion que se realizèt en 1955.
Son grand amic, Joaquim Folch i Torres, foguèt una de las personas que mai l'ajudèt a publicar. Encara en 1901, espeliguèt lo sol recuèlh de monològs qu'escriguèt, 4 Monòlegs, dins la Tipologia de l'Avenç. Foguèt a partir d'aquel temps, a l'encòp, quand comencèt sa collaboracion literària a la revista modernista Joventut (1900-1906). Aquesta publicacion li forniguèt una plataforma per se far conéisser pels lectors e, doncas, per se projectar coma una escrivana. Aquí, escriguèt sos primièrs "dramas rurals", valent a dire, sos contes mai fosques e ponhents de sa narrativa. Los reculhiguèt en 1902 dins lo libre que recebèt lo títol de Drames rurals, e quand lo mistèri de son pseudònim comencèt a èsser conegut evoquèt la granda angoissa que sentiguèt per aquesta descobèrta dins sa correspondéncia amb l'escrivan Narcís Oller, un de sos mèstres, e tanben amb Joan Maragall, un autre de sos modèls. Aviá paur que se se podiá pas pus amagar darrièr son pseudonim de Víctor Català, las criticas tornarián espelir, que la situacion de la femna aviá pas cambiat gaire, e qu'èra pas ben vist qu'una femna escriguèsse, e mens encara sus aquesta mena de tematicas.
En 1902, Caterina recebèt sas primièras criticas pel fach d'escriure sus l'aspècte mai fosc de la condicion umana. Ulteriorament, en 1904, publiquèt un autre recuèlh de contes, Ombrívoles dins L'Avenç, e puèi son segond recuèlh de poèmas, Llibre Blanc, publicat en 1905 a l'ostal d'edicion dirigit per Francesc Matheu, Ilustració Catalana. Dins las revistas capitanejadas per Matheu, l'Ilustració Catalana (1903-1917) e Catalana (1918-1921), faguèt conéisser las narracions mens dramaticas, e tanben qualques poèmas de l'escrivana empordanesa.
Entre 1904 e 1905 l'escrivana faguèt espelir son roman Solitud dins lo fulheton de la revista Joventut. En 1905, la Biblioteca Joventut publiquèt l'òbra jos la forma d'un libre, e Víctor Català coneguèt alara una granda reconeissença coma autor. A partir d'aquel moment, venguèt consagrada definitivament coma una escrivana. Qualques ans mai tard, en 1907, publiquèt lo recuèlh de racontes Caires vius dins la Biblioteca Joventut, e entamenèt son primièr silenci literari, per encausa del noucentisme.
Segonda etapa (a partir de 1907)[modificar | modificar la font]
A partir de 1923 publiquèt dins la colleccion populara La Novel·la d'Ara divèrsas istòrias cortas. En 1926, quand lo noucentisme èra ja estat eliminat d'un còp d'escoba, ensagèt de penetrar dins lo panorama literari d'aquel moment en publicar çò que seriá son segond, e a l'encòp darrièr, roman, Un film. Anteriorament, en 1920, faguèt espelir lo recuèlh de racontes La Mare Balena, que s'i pòt constatar una cèrta evolucion dins son estetica literària. Dins aquesta darrièra òbra, i descriu pas sonque l'aspècte mai tenebrós de la vida. Long de sa carrièra literària, aguèt tanben fòrça ligams amb los Jòcs Florals de Barcelona e en 1917, los presidiguèt. A mai de sa relacion amb aquesta corporacion, foguèt tanben amiga de l'Acadèmia de la Lenga Catalana, que ne foguèt membre tre 1915, e tanben amb l'Acadèmia de Bonas Letras de Barcelona, que ne venguèt sòcia a partir de 1923. L'an seguent, en 1924 se ganhèt lo segond accessit a l'Eglantina d'aur durant los Jòcs Florals de Barcelona gràcias al poèma "Cavalls del port". Cal pas doblidar tanpauc son prètzfach de folclorista e a l'encòp d'arqueològa que reculhiguèt e classifiquèt de remasilhas de las epòcas grèga e romana sul sit d'Empúrias). A partir del moment que comencèt la guèrra civil, l'escrivana entamenèt son segon periòde de silenci literari.
Lo silenci perdurèt fins a 1944, qu'en aquel an faguèt espelir una autra òbra, Retablo. Aquel libre, escrich en espanhòl, marquèt una novèla etapa que foguèt son primièr recuèlh de racontes en aquesta lenga. Qualques ans mai tard, en 1946, publiquèt un recuèlh de pròsas literàrias a prepaus de tèmas domestics, Mosaic a l'ostal d'edicions Dalmau. Aquesta òbra seriá la primièra que tornarián prendre las edicions en catalan de l'entrepresa. Pas gaire d'ans mai tard, entamenèt una relacion professionala prolifica amb l'ostal d'edicions Selecta, ont publiquèt Vida Mòlta en 1950 e l'an seguent Jubileu, sos darrièrs recuèlhs de racontes, e puèi sas Obres Completes (1951, 1972). Aprèp sa mòrt, Selecta reeditèt constantament son òbra.
Òbras[modificar | modificar la font]
La produccion literària de Víctor Català es generalament devesida en tres fasas:
- Modernisme
- Segonda etapa, de 1907 fins a la guèrra civila
- La Mare-Balena (1920), recuèlh de contes
- Un film (3.000 metres), (1926), roman
- Marines (1928), antologia
- Contrallums (1930), recuèlh de contes
- Pòstguèrra
- Retablo (1944), recuèlh de contes en espanhòl
- Mosaic (1946), pròsa literària
- Vida mòlta (1950), recuèlh de contes
- Jubileu (1951), recuèlh de contes
- Obres Completes (1951)
- Obres Completes (????)
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Gungwiller
Gungweiler en alemannisch (Gungwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après la Déchirure, aquel vilatge a #èsser entièrament destruit en lo moment de laModèl:2 e guèrra mondiala ; s'es mes a la disposicion de las baraquements e pel continuament los ostals destruits an #èsser reconstruites suls ancians vestigis.
D'après la Déchirure, ce village a été complètement détruit lors de la 2en guerre mondiale ; on a mis à la disposition des baraquements et par la suite les maisons détruites ont été reconstruites sur les anciens vestiges.


text:
Enric III de França
Enric III de França (Fontainebleau, lo 19 de seteme de 1551 - Saint-Cloud, lo 2 d'agost de 1589) qu'èra lo quatau hilh deu rei de França Enric II e de Caterina de Medici e que ho lo darrèr rei de la dinastia deus Valés en succedir au son hrair Carles IX ; que ho eth medish seguit suu tròn de França per Noste Enric qui vadó alavetz Enric IV de França.
Abans d'estar rei de França qu'eretè en apanatge los títols de duc d'Engoleime puish duc d'Orleans e arron de duc d'Anjau. Que ho elegit rei de Polonha dab lo nom d'Henryk Walezy (traduccion en polonés d'Enric de Valés), tròn qu'abandonè entà tornar en França per estar coronat.
Que regnè suber un reiaume de França esquissat per las guèrras de religion dab clans diferents qui contestavan lo son poder. Dens aqueth contèxte, que ho assassinat per Jacques Clément, un monge catolic e que deishè lo poder au rei de Navarra : Noste Enric, lo son cosin.
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Istòria/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Dinastia dels Valés
- Naissença en 1551
- Naissença a Fontainebleau
- Decès en 1589
- Personalitat de las guèrras de religion
- Personalitat de Nòva França
- Istòria modèrna
- Sobeiran assassinat
- Sobeiran de Polonha
- Duc d'Orleans
- Duc d'Anjau
- Cavalièr de la Cambaliga
- Sièti de La Rochèla (1573)
- Batalha de Jarnac
- Batalha de Moncontour
- Omosexualitat dins l'istòria
- Rei de França
- Personalitat francesa del sègle XVI


text:
8
Aquesta pagina concernís l'an 8 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Assassinat d'Orodès III — jutjat tròp autoritari — durant una partida de caça. Foguèt remplaçat per Vononès Ièr, un fiu de Fraates IV educat a la Cort de Roma[1]. Pasmens, maugrat aquela educacion estrangiera, l'acuèlh dau sobeiran novèu foguèt bòn.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Marie-Louise Chaumont, L'Arménie entre Rome et l'Iran : I de l'avènement d'Auguste à l'avènement de Dioclétien, dins Aufstieg und Niedergang der römischen Welt, II, 9.1, 1976, p. 83.


text:
Dat
Un dat es un objècte, mai sovent de talha pichona e de forma cubica, que permet de tirar aleatòriament un nombre o un simbòl d'entre la possibilitats.
Somari
Dats ordinaris[modificar | modificar la font]
Los dats mai corrents son de pichons cubes d'1 a 2 cm de costat (16 mm essent l'estandard), possedant doncas 6 fàcias numerotadas d'1 a 6, generalament a l’ajuda de motius de punts. Tradicionalament, la soma dels nombres situats sus dos fàcias opausadas es egala a 7 (çò qu'es lo cas dempuèi al mens l’antiquitat); en consequéncia, las fàcias numerotadas 1, 2 e 3 se tocant a un vertèx del dat. Doas causida son doncas possibles: plaçar aquelas fàcias dins le sens de las agulhas d’un relòtge o dins l’autre sens a l'entorn d'aquel vertèx.
Las arèstas possèdon un biais redond, per que ròtla mai aisidament. Lo problèma dels biais se situa al nivèl dels cantons perque aqueles pòdon venir trœp redonds.
Los dats son jetats per donar de nombres aleatòris, mai sovent pels jòcs d'azard, e son doncas un exemple de generator de nombres aleatòris. Pasmens, coma los numèros son d’ordinari figurats amb de trauc, de qualques fàcias se leva mai de material que d’autres, çò que provòca un leugièr biais estatistic. Aquel biais pòt èsser mermat, coma dins lo cas dels dats asiatics que la fàcia numerotada 1 a un trauc mai grand que los autres.
Los dats son jetats, sols o en grops, de la man o mejans un gòt, sus una superfícia plana. La facia prisa en compta per legir de la valor de cada dat es aquela situada al dessús quand s’arrsta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los dats an probablament lor origina dels òs de las cavilhas d’animals coma lo buòu. Es pas aisit de determinar precisament l’apareisson dels dats e lor diferenciacion dels ossets, los escrivans antics semblant confondre ambedos jòcs. Datarián dels temps preïstorics. Lor preséncia dins de tombas ancianas de la val d’Indus sembla puntar cap a una origina asiatica. Lo jòc de dat es mencionat dins lo Rig-Veda e l’Atharvaveda indians[1].
La coneissença de la numeracion etrusca, e mai precisament la forma escricha de lors 6 primièrs chifres, se faguèt en descobrissent de dats[2] de jogar (o de divinacion) dins los objèctes familhièrs acompanhant li mòrt dins sa tomba.
Lòs jòcs de dats foguèron mai tard al vam a Roma, subretot pendent los jorns de festenals de l’Empèri roman, pasmens qu'èran enebits, levat pendent las Saturnalas. Oraci descriu per exemple çò que presenta coma un jòve tipic de l’epòca, que perdava lo seu temps als dats puslèu qu’a domdar lo seu caval. Jogar d’argent als dats èra lo subjècte de leis especificas; l’una d’aquela donava que cap de procés podava èsser mandat per une persona qu'autrejava los pariatge dins lo seu ostal, quitament s’èra atacat o se calcun aviá trichat contra el. Los jogaires professionals èran pasmens corrents e de dats trucat foguèron trobats.
Lo Musèu de Sant Ramon de Tolosa expausa dins una mòstra un dat roman en òs: pòrta los chifres 4, 5 e 6, cadun repetite dòs còps. Se sap pas per que jòc s'utilizava.
Tacit conta que las tribús germanicas adoravan fòrça los dats e èran prèstas a jogar la lor libertat aprèp aver perdut lo rèsta. De sègles mai tard, los dats venguèron lo passa temps dels cavalièrs e de las escòlas e de las guildas de dats existèron.
En Índia, los dats èran utilizats entre autre per jogar al Chaturanga, un dels aujòls del jòc d’escacs. Lo Chaturanga seriá estat jogat amb de dats de 8 fàcias marcadas 2, 3, 4 e 5, cadun indicant un dels tipes de pèças del jòc coma devant èsser jogada per aquel torn[3]. Se trapèt França de jòc d’escacs pròche del Chaturanga, datant de l’epòca romana e se jogant tanben amb de dats, que lo rei presentavan las attribúts de Carlesmanhe.
Dins fòrça païses asiatics, los dats son dempuèi de temps un passa temps al vam.
Variantas[modificar | modificar la font]
Das non cubics[modificar | modificar la font]
De dats an la forma d’un polièdre autre que lo cube. Venguèron al vam dins los ans 1950, subretot aprèp l’introduccion dels jòcs de guèrra, jòcs de ròtle, jòc de cartas per collectionar e qualques jòcs de societat. Aqueles dats son mai sovent de plastc e lors fàcias pòrtan de nombres puslèu que de motius de punts.
Se s’agíß d’un novelum dels temps modèrnes, sembla que de culturas ancianas utilisèron (en particulièr, dos dats icosaédrics datant de la Roma antica son expausats al British Museum de Londres).
Los solids platonics son utilizats de biais corrent pels dats de 4, 6, 8, 12 e 20 fàcias. D’autres formas pòdon se trapar per de dats de 2, 3, 5, 7, 10, 14, 16, 18, 24, 26, 28, 30, 32, 34, 36, 50, 60, 100 o 120 fàcias, mas levat lo dat de 10 fàcias, son pauc utilisats, a causa de lor raretat e tanben perque la lectura del nombre ven dificila, las fàcias essent gaireben sul meteis plan e la verticalitat pauc visible. Un grand nombre de distribucions de probabilitats diferentas pòdon èsser obtengudas amb aqueles dats. Per exemple, dos dats de 10 fàcias pòdon èsser utilisats per produire un nombre compres entre 1 e 100 (l’un dels dats donant lo chifre de las desenas, l’autre aquel de las unitats, lo tiratge « 00 » correspondent a 100 o 0 segent lo jòc practicat) per d’obtenir una distribucion lineària de percentatges. En addicionant los resultats de mai d'un dats, es possible de s'aprocahr un distribucion normala; en rebutant los tiratges mai (o mens) nauts, de modificar aquelas distributions , eca. Amb aquelas tecnicas, los jòcs pòdon s'aprochar amb sufisentament de realisme de las probabilitats dels eveniments que simulan.
L’équiprobabilitat d'aqueles dats (es a dire la probabilitat egala d’obtenir quina que siá la quita fàcia) es sujecta a controvèrsia; los dats de 6 fàcias utilisats dins los casinos an l’obligation legala d’èsser equiprobables. Los proceses de fabricacion utilisats pels autres tipes de dats an cap d'obligacion d'aquela mena.
De dats esferics existisson tanben; la foncion es identica a aquela dels dats de 6 fàcias, mas an una cavitat intèrna octaédrica qu'un un pes se desplaça e provòca l'arrèst dins una direccion d'entre sièis. Demandan pasmens una superfícia plana e orizontala per foncionar corrèctament.
Las formas mai utilizada, fòra dels dats cubics de 6 fàcias, son:
- Lo tetraèdre, dat de quatre fàcias. Aqueles dats ròtlan gaireben pas, comptan tres nombres sus cada fàcia, cadun inscrich lo long d’una arèsta, organizats de tal biais qu'aquel situat o sus l’arèsta du bas o sul vertèx de tres fàcias visiblas o le meteis; aquel nombre es aquel qu'es pres en compte pendent un lançat.
- L’octaèdre, dat de uèit fàcias. Cada fàcia es triangulara. La soma de las fàcias opausadas es generalament egala a 9.
- Lo trapezoèdre pentagonal, dat de dètz fàcias. Lo sol dat corrent que siá pas un solid platonician. Es utilizat mai sovent per parelh per donar los nombres de 0 a 99, l’un figurant las desenas (00, 10, 20… fins a 90), l’autre las unitats (de 0 a 9). La posicion de las fàacias 00 e 0 representa 0 o 100 segon lo jòc.
- Lo dodecaèdre regular, dat de dotze fàcias. Cada fàcia es un pentagòn regular.
- L’icosaèdre, dat de vint fàcias.
De formas mai raras:
- Dat d'una fàcia : esfèra qu'es inscrich los chifres d'1 a 6.
- Dat de doas fàcias : cilindre. s’agís simplament d’una pèça de moneda possedant un 1 sus una fàcia e un 2 sud l’autre.
- Dat de tres fàcias : prisma triangular troncat e arrondit, es sovent remplaçat per un dat de 6 fàcias que lo resultat es divisit per 2, arrondit a l’entièr superior.
- Dat de cinc fàcias : prisma pentagonal.
- Dat de set fàcia: prisma eptagonal.
- Dat de dotze fàcias: dodecaèdre rombic.
- Dat de quatorze fàcias: exagonala.
- Dat de setze fàcias: bipiramida octogonala.
- Dat de vint e quatre fàcias: tetraquiexaèdre.
- Dat de trenta fàcias: triacontaèdre rombic.
- Dat de trenta e set fàcias, per remplaçar una rotlèta de casino.
- Dat de cinquanta fàcias: bipiramida icosacaipentagonala.
- Dat de cent fàcias: zocquièdre.
- S’inspirant de la baudufa Sevivon, es possible de construire de generators aleatòris de quina que siá valor.
Numerotacion[modificar | modificar la font]
Las fàcias dels dats son numerotadas mai sovent per une seguida de contunh de nombres entièrs, començant per un (o zèro), exprimits per des traucs o de chifras. Existisson d'expcions:
- De doblador, utilizat pel backgammon, portant los nombres 2}, 4, 8, 16, 32 e 64 e simbolizant lo coeficiant multiplicatiu actual de la misa iniciala. Aquel dat es pas jetat servís simplament a marcar l’enjòc.
- Dats pel jòc de poker d’ase que las figuras de las cartas de jogar son representadas: ase, rei, dama, vailet, dètz e nòu.
- Dat especific per jogar al Mah jong.
- Dats colorats, cada fàcia portant una color diferenta.
- Dats comportent de dessenhs sus las faces, utilizats per exemple per determinar d'occurréncias de jòcs de figurinas o des posicions dins un jòc erotic.
Probabilitats[modificar | modificar la font]
Per un simple lançat d’un sol dat de 6 facias equilibrat, la probabilitat d’obtenir quina que siá la valor 1 a 6 es exactament de 1⁄6. Lo tiratge seguís doncas una lei uniforma discrèta. Lo tiratge de n dats seguís una lei multinomiala que las probabilitats p1, p2, …, p6 son totas égalas a 1⁄6, se lo dat es pas trucat.
Se lançam dos dats e qu’addicionam los nombres obtenguts sus las doas fàcias superioras, los tiratges son pas mai distribuits de biais unifòrme mas seguent una distribucion triangulara:
Lo tiratge mai probable es alara 7.
Amb tres dats o mai, la distribucion se rapròcha d’una distribucion normala amb l’apond de cada dat (consequéncia del teorèma de la limita centrala). La distribucion de probabilitat exacta Fi per un nombre de dats pòt se calcular per convolucion repetida de la distribucion de probabilitat d’un dat simple amb ela meteissa:
- Fi(m ) = ∑n F1(n ) Fi-1(m - n ).
Trobar s'un dat es trucat[modificar | modificar la font]
Un dat es trucat se la lei es pas mai unifòrme. Quand es intencional, ensagèm de far sortir mai sovent o al contrri mens sovent, las autras fàcias avent la meteissa probabilitat d’apareisson entre elas. Se s’agís d’una deca non incentionala, cada fàcia aurá la seuna probabilitat.
Se lançam lo dat mai d'un còp de seguida, avèm pas una alternança estricta de valors. Per exemple, se lançam un dat dos còp de seguida, avèm 6 escasenças sus 36, siá 16,66… % d'escasença, d’obtenir dos còp lo meteis resultat (cada doble a Modèl:Fraction escasença d’apareisser, e i a 6 dobles; dins un cas sus sièis, avèm dos còps lo meteis lançat. La frequéncia observada per cada eveniment veirá s’aprochar de la frequéncia teorica sus un grand nombre de lançats, per exemple 100.
Se fasèm n lançats, per saber se lo dat es equilibrat (es a dire s'avèm efectivament 1⁄6 escasença d’aver cada figura), cal utilizar un tèst del x² d’adequacion de cinc gras de libertat (perqu'i a sièis resultats mas que lors probabilitats son complementàrias). Lo nombre de lançats minimal es de 30 (5 divisit par la frequéncia teorica, 1⁄6 = 0,166…. Se nomenam Oi lo nombre de lançats donant lo chifre i, avèm la taula de resultats seguents:
amb ∑i Oi = n
Lo x² es
La probabilitat p que lo dat siá equilibrat es determinada en foncion de las valors tauladas del x².
Per exemple, se lo x² es inferior o egal a 0,55, lo dat a 99 % d'escasenças d’èsser equilibrat (1 % d'escasenças d’èsser trucat); se lo x² es superior o egal a 15,09, lo dat a 1 % d'escasenças d’èsser equilibrat (99 % d'escasença d’èsser trucat).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Dice (Wolfram MathWorld, analisa de las probabilitats als dats)
- (en) Fair Dice (estudi dels diferents polièdres condusent e de dats equilibrats)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 2.3, 4.38, 6.118, 7.52, 7.109
- ↑ Un parelh unic de dats d’ivòri conservat a la Bibliotèca Nacionala de França, París.
- ↑ (fr)Jean-Louis Cazaux, Guide des échecs exotiques et insolites, Chiron éditeur, 2000.


text:
Niederhausbergen
Niederhausbergen en alemannisch (Niederhausbergen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Niederhausbergen Es una pichona municipalitat residenciala de la banlèga strasbourgeoise, situada a 6km al Nòrd-Oèst d'aquela darrièra. Ela jouxte lo tuc de Hausbergen, #que representa los primièrs contreforts dels Vòges del Nòrd amb la region del Kochersberg.
Niederhausbergen est une petite commune résidentielle de la banlieue strasbourgeoise, située à 6km au Nord-Ouest de cette dernière. Elle jouxte la colline de Hausbergen, qui représente les premiers contreforts des Vosges du Nord avec la région du Kochersberg.


text:
Triaize
Triaize es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Triaize A situat entre Luçon e Sant-Michel-en-lo Herm. Aquel vilatge a situat al sud-oèst de la Vendée.
Triaize est situé entre Luçon et Saint-Michel-en-l'Herm. Ce village est situé au sud-ouest de la Vendée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom : del celte triacia « endroit ont una causa es tripla.
Istoric : En l'antiquitat, la mar banhe Luçon e Triaize compta pas que tres islas del gòlf dels Pictons. Lo Ile del bourg, que # an descobèrt sus el una pigassa en pèira educada e doas silex del tipe Grand Pressigny, es la mai estenduda. L'isla Lo Vignaud es la mai pichona e la mens anautita e l'isla de la Dune, situada al sud-oèst del bourg, es la mai elevada abans la siá reduccion per l'espleitacion d'una carrièra de pèira a Modèl:La s-. A partir de la Modèl:S mini-, los fraires del abbaye de Luçon emprenon lo dessèchement dels marais, pauc a pauc comblés pels depauses marines e fluviatiles. Eles édifient dics e canaux e bastisson una glèisa. La creacion de la évêché de Luçon en 1317 càmbia pas pas la situacion. Après un concordat amb Regnaud de Thouars e la cession de las tèrras per la évêché al capítol, aquel darrièr pas cessa de engrandir las siás possessions presas sus la mar. Las guèrras de religion meton un fren a la conquista de las tèrras, mas Triaize arribat a malgrat aiçò una superficie de 4 018 ectaras a l'epòca de Richelieu. Fins a la Revolucion, la distincion de Triaize constituissi lo darrièr grand domeni del capítol de Luçon, #que participa a la vida religiosa locala, sustot per la creacion d'una escòla cap a 1769. Triaize Es una municipalitat essencialament agricòla amb las siás nombrosas cabanas o granjas, un artisanat e dels comèrcis ligats a aquela agricultura. La populacion passa de 1 606 abitants a 956 abitants entre 1866 e 1990. Dempuèi 1863, la municipalitat a conegut per las siás carrièras asines e chevalines » aital coma per la fèsta de la bouse, ne remembrar de l'epòca ont los abitants utilizavan de la bouse secada coma mejan de chauffage.
Triaize, Aital coma de Gruas e Sant-Denis-de detlo-Pairé, èran antany d'islas d'ont lo nom de l'escòla : Las tres islas. Cossí dicha lo dicton, Triaize país dels ases ont ne passan pas mai #que ne demòran pas.
Origine du nom : du celte triacia « endroit où une chose est triple.
Historique : Dans l’antiquité, la mer baigne Luçon et Triaize ne compte que trois îles du golfe des Pictons. L’Ile du bourg, sur laquelle sont découverts une hache en pierre polie et deux silex du type Grand Pressigny, est la plus étendue. L’île Le Vignaud est la plus petite et la moins élevée et l’île de la Dune, située au sud-ouest du bourg, est la plus élevée avant sa réduction par l’exploitation d’une carrière de pierre au Modèl:S-. À partir du Modèl:S mini-, les moines de l’abbaye de Luçon entreprennent le dessèchement des marais, peu à peu comblés par les dépôts marins et fluviatiles. Ils édifient digues et canaux et construisent une église. La création de l’évêché de Luçon en 1317 ne change pas la situation. Après un concordat avec Regnaud de Thouars et la cession des terres par l’évêché au chapitre, ce dernier ne cesse d’agrandir ses possessions prises sur la mer. Les guerres de religion mettent un frein à la conquête des terres, mais Triaize atteint cependant une superficie de 4 018 hectares à l’époque de Richelieu. Jusqu’à la Révolution, la seigneurie de Triaize constitue le dernier grand domaine du chapitre de Luçon, qui participe à la vie religieuse locale, notamment par la création d’une école vers 1769. Triaize est une commune essentiellement agricole avec ses nombreuses cabanes ou fermes, un artisanat et des commerces liés à cette agriculture. La population passe de 1 606 habitants à 956 habitants entre 1866 et 1990. Depuis 1863, la commune est connue pour « ses courses asines et chevalines » ainsi que pour la fête de la bouse, en souvenir de l’époque où les habitants utilisaient de la bouse séchée comme moyen de chauffage.
Triaize, ainsi que Grues et Saint-Denis-du-Pairé, étaient autrefois des îles d'où le nom de l'école : Les trois îles. Comme dit le dicton, Triaize pays des ânes où ils n'en passent plus qu'ils n'en restent.


text:
Maisnières
Mainniére-in-Vimeu en picard ( Maisnières en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat, traversada per la Vimeuse, un afluent de la Bresle, a situat al nòrd-oèst de Gamaches, en lo Vimeu. Maisnières Es Modèl:A Unitat de Gamaches, a Unitat|11|km {{}} de Blangy-sus-Bresle, a Unitat|12|km {{}} de Moyenneville, a Unitat|14|km {{}} de Oisemont, a Unitat|18|km {{}} de Ault e a Unitat|20|km {{}} de Abbeville. L'accès al A 28 es Modèl:A Unitat en direccion de Abbeville e a Unitat|12|km {{}} en direccion de Roan.
La commune, traversée par la Vimeuse, un affluent de la Bresle, est située au nord-ouest de Gamaches, dans le Vimeu. Maisnières est à 6 km de Gamaches, à 11 km de Blangy-sur-Bresle, à 12 km de Moyenneville, à 14 km d'Oisemont, à 18 km d'Ault et à 20 km d'Abbeville. L'accès à l'A 28 est à 8 km en direction d'Abbeville et à 12 km en direction de Rouen.


text:
1025
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1025 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Incendi fòrça important que destruguèt una partida d'Aussèrra.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin de l'epidemia de pèsta e de la famina que devastavan Egipte dempuei 1025.
Asia[modificar | modificar la font]
Srivijaya[modificar | modificar la font]
Per de rasons desconegudas — benlèu de rivalitats comercialas liadas a la politica d'expansion dei Chola vèrs leis estrechs d'Asia dau Sud-Èst — Srivijaya foguèt atacada e pilhada per una importanta flòta chola dirigida per lo rèi Rajendra Choladeva. Après aquela desfacha, Srivijaya acomencèt son declin, perdiguèt sa posicion dominanta en Sumatra e i laissèt lo poder a Jambi (→ 1079).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Uc II de França, rei dels Francs (n. 1007)
- (o 1014) - Murasaki Shikibu, escrivana japonesa (n. c. 978)


text:
Wikipèdia:Verificator d'adreças IP/Requèstas
Aquesta pagina presenta lo ròtle e las foncions dels contributors de Wikipèdia qu'an l'estatut de « verificator d'adreças IP » e qu'an accès a la foncion checkuser de Mediawiki.
Somari
Ròtle[modificar la font]
L'estatut de verificator d'adreças IP permet a son titular de far las requèstas permetent de metre en rapòrt un compte d'utilizaire e l'adreça IP de l'ordinator connectat a aqueste compte.
Permet de verificar s'un utilizaire es un fals nas d'un autre sus la Wikipèdia occitana (unicament). En l'utilizant, es possible de :
- determinar amb quinas adreças IP un utilizaire a contribuit sul wiki,
- determinar las contribucions fachas sul wiki per una IP donada (quitament enregistrada).
Avertiment[modificar la font]
Notatz qu'aqueste tipe de requèsta es excepcional en rason notament de la politica de confidencialitat de la Wikimedia Foundation.
Los utilizaires devon çaquelà demorar conscients qu'una tala requèsta es possibla. Podèm doncas pas garantir que siá pas un jorn utilizada en cas de mesa en dangièr dels projèctes Wikimedia o de l'equilibri de la comunautat. D'autra part, la situacion del drech sus Internet permet pas de garantir amb certitud que l'usatge d'aqueste dispositiu s'impause pas un jorn coma constrencha a la Fondacion.
Demandar una consultacion[modificar la font]
Podètz demandar una verificacion d'adreça IP per l'intermediari de la foncion checkuser en fasent una requèsta.
Jornal de las consultacions[modificar la font]
Tota verificacion d'una adreça IP se deu reportar sul jornal de las consultacions. Lo resultat d'aquestas verificacions se deu pas, per contra, rendre public. Sol lo gra de correspondéncia entre las adreças IP de dos utilizaires o tota autra informacion violant pas la politica de confidencialitat pòt èsser rendut public.
Accès a l'estatut[modificar la font]
Sols qualques editors e los stewards son autorizats a aver l'estatut de verificator d'adreças IP. Aqueste estatut es limitat a la Wikipèdia occitana unicament.
Conformament a la politica d'utilizacion definida sus meta sols los editors aprovats pels comitats d'arbitratge pòdon aver l'estatut de verificator d'adreças IP.
Levada de l'estatut[modificar la font]
Un compte d'utilizaire quin que siá dispausant del verificator d'adreças IP, inactiu pendent mai d'un an, veirà son estatut de verificator d'adreças IP levat.
Dins lo cas d'un abús d'utilizacion d'aqueste esplech, l'utilizaire se poirà veire levar immediatament l'accès a l'esplech de verificacion. Aquò arribarà en particular se de verificacions regularas son efectuadas sens motiu vertadièr (cal alara provesir de pròvas d'un tal comportament).
Lo levament pòt èsser efectuat pels stewards. Los stewards pòdon pas decidir eles-meteisses d'un tal levament, mas pòdon provesir lo jornal coma pròva de tal abús. Se besonh, e en cas de non-respècte de la vida privada, es possible de demandar a la Wikimedia Foundation de levar l'estatut.
Se demòra pas mai d'un utilizaire « verificator d'adreças IP » sul wiki, un candidat novèl deurà èsser designat per que n'i aguèsse almens dos.
Lista dels verificators d'adreças IP[modificar la font]
La lista dels actuals verificators d'adreças IP sus la Wikipèdia occitana generada automaticament es accessibla via la lista dels participants.


text:
Declinason del latin
La declinason del latin es l'ensemble de las formas que s'i declinan los substantius, adjectius, pronoms e autres categorias de mots en latin. En latin, la declinason d'un mot servís per n'indicar la foncion e lo nombre gramatical.
I a cinc declinasons, que son numerotadas e gropadas segon la terminason dels mots e son genre gramatical. Los diferents cases s'exprimisson per una desinéncia (o morfèma gramatical) apondut a la rasic del mot. La flexion de las paraulas dins una meteissa declinason varia segon lo genre gramatical: masculin, femenin o neutre.
Cadun dels sièis cases[1] a una foncion principala e (trach del vocatiu) una seria de foncions segondàrias, que pòdon aver una semblança gramaticala amb la foncion principala o non. Aqueste sistèma de cases latin a influenciat la gramatica de las lengas romanicas. D'unas, coma lo romanés, an encara un sistèma de cases uèi, mentre que d'autres, ne sèrvan solament qualques vestigis.
Somari
- 1 Cases del latin
- 2 Declinasons
Cases del latin[modificar | modificar la font]
Lo latin eireta de sièis dels uèit cases gramaticals del protoindoeuropèu: lo nominatiu, lo vocatiu, l'acusatiu, lo genitiu, lo datiu e l'ablatiu. Lo cas locatiu indoeuropèu subrevisquèt dins las declinasons d'unes toponims e substantius, coma ara Roma "Roma" (locatiu Romae) o domus "casa" (locatiu domi). D'unas formas adverbialas que s'acaban en -e son de vestigis del cas instrumental.[2]
En latin, los adjectius devon concordar amb los substantius qu'acompanhan non solament en genre e nombre, mas tanben en cas gramatical. Aquò tanben es valable quand lo substantiu e l'adjectiu apertenon a de declinasons diferentas. Per exemple, dins la frasa poeta bonus magnas aves habet,[3] "poeta" e "bonus" son nominatius singulars de la primièra e la segonda declinason, respectivament, mentre que "magnas" e "aves" son acusatius plurals de la primièra e la tresena declinason.
Nominatiu[modificar | modificar la font]
Lo nominatiu marca, generalament, lo subjècte d'un vèrb o son atribut.
- Augustus imperator imperii romani fuit ("August foguèt emperaire de l'empèri dels romans")
Pasmens, en latin i a d'autres usatges del nominatiu:
- Urbs Roma caput mundi vocatur ("La ciutat de Roma es nomenada la capitala del mond")
Dins aquesta frasa, i a un complement de denominacion (Roma)[4] e un complement predicatiu del subjècte (caput).[5]
Vocatiu[modificar | modificar la font]
Lo vocatiu marca l'èsser o entitat a la quala òm s'adreiça e, s'es necessari, los adjectius qu'acompanhan aqueste substantiu.[6] Una expression vocativa es una expression utilizada per s'adreçar directament a qualqu'un o quicòm, en tot inclusent a la frasa l'identitat de la persona a qui òm s'adreiça.
Fragment de l'Eneida (29 aC-19 aC), de Virgili (70 aC–19 aC):
Amb la primièra paraula d'aqueste extrach, lo poeta s'adreiça a sa musa, en tot volent far remarcar que s'adreiça precisament a ela. Es per aquò que musa se tròba dins lo cas vocatiu.
Acusatiu[modificar | modificar la font]
L'acusatiu marca, generalament, lo complement dirècte d'un vèrb transitiu, es a dire l'objècte sus lo qual se produtz l'accion del vèrb.[7]
- Scipionis Africani exercitus incurret hostem ("L'armada d'Escipion l'African ataca l'enemic")
Pasmens, l'acusatiu pòt tanben aver divèrsas autras foncions:
- acusatiu de durada: indica l'espaci de temps que s'i perlonga l'accion del vèrb.
- Postea trescentos annos Romani totum Mare Mediterraneum imperaverunt ("Après, los romans dominèron tota la mar Mediterranèa durant tres cents ans")
- acusatiu de direccion: indica la direccion d'un movement. Los noms pròpris de vilas e illas pòrtan pas de preposicion, mentre que dins lo rèsta dels cases s'utiliza las preposicions in (movement cap a l'interior d'un luòc) o ad (movement cap a l'entorn d'un luòc).
- Romani Siciliam navigant et terram occupant ("Los romans navegan en Sicília e ocupan la tèrra")
- Legatus in Hispaniam missus est ("Lo legat foguèt enviat en Ispània")
- Milites ad oppidum appropinquant ("Los soldats s'acòstan a la fortalesa")
- en oracions completivas d'infinitiu: lo subjècte d'una oracion subordinada se met en acusatiu, mentre que lo vèrb apareis en infinitiu.
- Dico te priore nocte venisse in M. Laecae domum ("Disi que tu, la nuèit passada, anères a l'ostal de M. Leca")
- amb de preposicions determinadas:[8]
- Fretum Gaditanum partem maris inter Hispaniam et Africam est ("L'estrech de Gibartar es la part de la mar entre Ispània e Africa")
- coma complement predicatiu del complement dirècte: van en acusatiu los mots que completan la significacion del complement dirècte.
- Pauperes existimant divites felices ("Los paures consideran los rics uroses")[9]
- en exclamacions:
- Me miseram! ("Paure de ieu!")[10]
Genitiu[modificar | modificar la font]
Lo genitiu marca generalament lo complement del nom d'un substantiu. Dins la majoritat dels cases, aquò indica una relacion de possession que lo substantiu en genitiu i es lo possessor. Las utilizacions del genitiu se pòdon devesir en adjectivalas e adverbialas.
- Utilizacion adjectivala
- genitiu possessiu: indica una relacion de possession.
- Caput primum provinciae Africae Utica fuit ("La primièra capitala de la província d'Africa foguèt Utica")
- genitiu subjectiu: indica una relacion ont i a una activitat e un autor de l'activitat.
- Deus pugnat pro iis et vos non videtis. Cessate iam, ne in vos ira Dei descendat ("Dieu luta per els e vos ne trachetz pas. Arrestatz-vos, foguèsse pas sus vos que caiguèsse l'ira de Dieu")[11]
- genitiu objectiu: indica l'objècte d'una accion implicada per un substantiu o adjectiu.
- [...] Metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat ("La paur de l'enemic manteniá la vila pel bon camin")[12]
- genitiu partitiu: indica la causa mai granda que quicòm ne forma una part.
- Tarraco caput fuit prouinciae Tarraconensis, qua maior pars Hispaniae continebatur ("Tarraco foguèt la capitala de la província Tarraconense, que cobriá la majora part d'Ispània")
- genitiu de definicion: definís un nom comun donant un exemple concret de causas qu'apertenon a la meteissa classa:
- [...] decessit non solum iuvenibus sed et universae genti memoriam mortis suae ad exemplum virtutis ("[...] daissa, no solament als joves senon a tota la nacion, un exemple de vertut")[13]
- genitiu de descripcion: descriu un objècte o persona en tèrmes de quantitat o qualitat.
- Daedalus, vir magni ingenii, in insula Creta exsulabat ("Dedal, òme de granda intelligéncia, viviá exiliat dins l'illa de Creta")
- genitiu de valor: descriu la valor o lo pretz de quicòm.
- Si quis aquam oletarit, sestertiorum decem milium multa esto ("Si qualqu'un embrutís l'aiga, serà verbalizat amb dètz mila sestercis")
- Utilizacions adverbialas
- amb verbs determinats en relacions amb la memòria ("delembrar", "remembrar", etc.).
- Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. ("Sion disiá: «Lo Senhor m'a abandonat, lo meu Dieu m'a delembrat»."[14]
- amb los vèrbs defectius utor, fruor, fungor, potior, vescor e opus est ("utilizar", "gaudir", "menar a tèrme", "possedir", "se manjar" e "caler", respectivament)
- Cleanthes solem dominari et rerum potiri putat ("Cleantes crei que lo solelh domina e es lo mèstre de tot l'univèrs")[15]
- amb los vèrbs amb la significacion d'"emplir", o adjectius amb la significacion de « plen ».
- Videte, pueri: his saccus plenus est pirorum ("Vejatz, mainatges: aqueste sac es plen de peras")
- amb los vèrbs amb la significacion de "donar pena", "aborrir".
- Taedet me huius quotidiani mundi ("M'aborrís aqueste mond quotidian")
- amb los vèrbs referents a un procediment juridic, com "acusar", "absòlvre", etc.
- [...] quisquam impie diffamavit patrem et accusavit adulterii oculti ("[...] qual que siá que desleialament difamèsse lo paire e l'acusèsse d'adultèri oculte")
Cas datiu[modificar | modificar la font]
Lo datiu marca, generalament, lo complement indirècte d'un substantiu. Dins la majoritat dels cases, aquò indica una situacion ont lo substantiu en datiu es lo que recep lo complement dirècte ("Joan dona un estilò a Anna"; Anna es lo CI perque recep lo CD, qu'es l'estilò).[16]
- Pater puero librum donat ("Lo paire dona lo libre al mainat")[16]
Pasmens, lo datiu pòt tanben aver divèrsas autras foncions:
- datiu de regim verbal: acompanha d'unes vèrbs e adjectius, coma complement de regim verbal. S'agís de vèrbs amb la significacion d'"obeïr", "passar" o d'adjectius amb la significacion de "similar".
- Quam similis soli est, Naevia, noster amor! ("Que semblant al solelh qu'es, Nèvia, lo nòstre amor!")
- datiu possessiu: es una construccion que denòta la possession per part del substantiu en datiu.
- Caesari multi inimici erant ("Cesar" aviá fòrça enemics", literalament "I aviá fòrça enemics per Cesar")
- datiu de finalitat: indica la finalitat amb la quala se fa una accion.
- Non omnes milites gloriae pugnant ("totes los soldats lutan pas per la glòria")
- doble datiu: es una mescla de datiu possessiu e de datiu de finalitat.
- Ipsum bellum est mihi curae ("Aquesta guèrra es un motiu de preocupacion per ieu")
- datiu d'autor: indica una impression, lo punt de vista de qualqu'un.
- Vir bonus regi videtur ("Aqueste òme li sembla bon al rei")
- datiu de complement agent: s'utiliza en combinason amb lo gerondiu per indicar qual deu executar l'accion.
- Haec nobis agenda sunt ("Aquestas causas devon èsser fachas per nosautres")
- datiu comòde: qu'indica per qual o per que una accion es menada a son tèrme.
- Graecis terras colimus "Cultivan tèrras pels grècs")
- datiu etic: s'agís d'una forma enfatica, indica que la persona dins lo cas datiu a un interès especial dins l'accion. Gaireben sempre s'agís d'una implicacion afectiva.
- Quid mihi Celsus agit? ("Que fa Cels?", sosentendut que lo parlant i a un interès especial)
Ablatiu[modificar | modificar la font]
L'ablatiu es lo cas amb mai d'utilizacions diferentas. En gròs se pòt dire que los mots en ablatiu complisson de foncions de complement circonstancial de temps, de luòc, etc. Fòrça sintagmas en ablatiu se pòdon traduire per d'advèrbis: cum celeritate se tradutz per "rapidament" (literalament, "amb velocitat"). L'ablatiu latin unifica tres cases presents dins l'ancian indoeuropèu: lo separatiu, l'instrumental e lo locatiu.
- ablatiu de luòc: indica lo luòc ont e a partir del qual se produtz l'accion (nòta: s'utiliza l'acusatiu per indicar lo luòc cap al qual se produtz l'accion)
- Hannibal, filius Hamilcaris, Carthagine natus est ("Annibal, filh d'Amilcar, nasquèt a Cartage")
- Ex Graecia ad Italiam navigaverunt ("Naveguèron de Grècia a Itàlia")
- ablatiu de separacion: indica una separacion fisica a respècte del substantiu en ablatiu
- Cicero hostes ab urbe prohibuit ("Ciceron mantenguèt los enemics luenh de la ciutat")
- ablatiu d'instrument: indica l'instrument o lo mejan amb que l'accion es menada a tèrme
- Marcus pede vexabat Corneliam quae dormire volebat ("Marc embestiava amb lo pè Cornèlia, que voliá dormir")
- ablatiu de manièra: indica de quin biais se produtz l'accion.
- Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis cum magna cura et diligentia suos fines tuentur ("Los Allòbroges, metent de gardas lo long de Ròse, defendon sas frontièras amb vigilància e energia")[17]
- ablatiu de temps: indica l'encastre temporal que s'i situa l'accion.
- Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent [...] ("Per que degun ignore pas ont se trobavan Cesar e l'armada d'aquel temps [...]")
- ablatiu absolut: marca las circonstàncias que s'i produtz l'accion.
- Urbe capta, Aeneas fugit ("La ciutat capturada, Enees fugiguèt")
- ablatiu de circonstàncias expectants: parièr que l'ablatiu absolut, mas las circonstàncias "espèran" l'accion.
- Cum magno clamore civium ad urbem perveniunt ("Arriban a la ciutat amb una granda clamor de la populacion")
- ablatiu d'acompanhament: l'ablatiu es sempre precedit per la preposicion cum ("amb") e indica amb qui o que se fa l'accion.
- Ego et Iulia cum nostris amicis de amicitia dicebamus ("Jo e Jilia parlam d'amistat amb los nòstres amics")
- ablatiu de separacion: indica lo tot que un nombre ne forma una part; es precedit per la preposicion e/ex ("de").
- Centum ex viris mortem diu timebant et nihil clementiae exspectabant ("Cent dels òmes crentavan la mòrt durant longtemps e esperavan pas cap de cleméncia")
- ablatiu d'agent: indica l'agent qu'efectua l'accion dins una oracion passiva. Se l'agent es una persona, es precedit per la preposicion a/ab ("per")
- Atticus adoptatus est a Caecilio ("Atic foguèt adoptat per Cecili")
- Populus militia atque inopia urgebatur ("Lo pòble èra aclapat pel servici militar e la misèria")
- ablatiu de comparason: la segonda part d'una comparason es en ablatiu (la primièra es en nominatiu).
- Vilius argentum est auro, virtutibus aurum ("L'argent es mens preciós que l'aur, e l'aur que las vertuts")
- ablatiu de causa: indica la causa que motiva l'accion.
- Clamare gaudio coepit ("Comencèt de cridar de jòia")
- ablatiu de gra de diferéncia: indica lo gra en que difererisson doas causas o mai.
- Puella multo prudentior est puero ("La dròlla es fòrça pus prudenta que lo dròlle")
- ablatiu de descripcion: a una foncion similara a la del genitiu de descripcion; indica una qualitat d'un substantiu.
- Philosophus magna sapientia ("Un filosòf de granda saviesa")
- ablatiu d'especificacion: dona una informacion pus especifica subre un mot anterior.
- Corpore senex esse poterit, animo numquam erit ("Pòt èsser vièlh de còs, mas jamai serà pas vièlh d'esperit")
- ablatiu de pretz: de foncion similara al genitiu de pretz. Indica lo pretz d'una causa.
Cas locatiu[modificar | modificar la font]
Lo cas locatiu servís per indicar lo luòc que s'i produtz l'accion. Es un cas extremament rar en latin; es un vestigi de l'indoeuropèu que s'aplica solament als noms de las vilas e d'illas pichonas, e mai a d'unas paraules isoladas. Mentre que tots los autres substantius utilizan l'ablatiu amb una preposicion, los mots en locatiu pòrtan pas jamai de preposicion.[19] Es identic al genitiu singular de la primièra e la segonda declinason, e dins la rèsta dels cases es identic a l'ablatiu, levat dins lo cas del substantiu domus ("casa"), qu'a lo locatiu domi.
- Servus Romae erat ("L'esclau èra a Roma")
Tendéncias sincreticas[modificar | modificar la font]
Lo sincretisme, un fenomèn lingüistic ont dos o mantuna valors morfosintacticas partejan la meteissa terminason,[20] es abitual en latin.
Lo nominatiu, vocatiu e acusatiu dels mots neutres s'acaba sempre en -a, amb qualques excepcions (d'unes pronoms demostratius, relatius e similars; dins aquestas formas, lo plural neutre a la meteissa forma que lo nominatiu singular femenin).
Lo vocatiu plural es sempre identic al nominatiu plural, e lo vocatiu singular es identic al nominatiu singular levat a la segonda declinason e dins qualques mots grècs (Lo vocatiu de Marcus es Marce e lo vocatiu d'Aeneas es Aenea).[21]
L'acusatiu singular s'acaba sempre per una vocala corta seguida de -m, levat dins qualques mots neutres amb rasics inusualas. L'acusatiu plural dels mots masculins e femenins s'acaba sempre per una vocala longa mai -s, parièr que lo nominatiu plural de las tresena, quatrena e cinquena declinasons.
Lo genitiu singular es parièr que lo nominatiu plural pels mots masculins e femenins de la primièra, segonda e tresena declinasons.
Lo datiu singular es parièr que lo genitiu singular dins los mots de la primièra e cinquena declinasons.
Lo datiu e l'ablatiu son sempre parièrs al plural.[22] Es tanben lo cas dins lo datiu singular de la segonda declinason, d'unes mots de la tresena declinason de tèma en -i, e los mots neutres de la qatrena declinason.
Quand s'utiliza lo locatiu, es identic a l'ablatiu dins la qatrena e cinquena declinacions. Lo locatiu, l'ablatiu e lo datiu son identics al plural.[19]
Declinasons[modificar | modificar la font]
- Primièra declinason: tema en -a, coma per exemple aqua ("aiga")
- Segonda declinason: tema en -o, coms per exemple amicus ("amic")
- Tresena declinason: tema en consonanta o en -i, coma per exemple praetor ("pretor") o canis ("gos")
- Quatrena declinason: tema en -u, coma per exemple senatus ("senat")
- Cinquena declinason tema en -e, coma per exemple dies ("dia")
Pasmens, l'evolucion del latin a provocat de cambiaments fonetics a la terminason d'unas paraulas, en fasent que lo nominatiu tot sol basta pas totjorn per determinar a quala declinason aperten un mot concretament (per exemple, saltus, "salt"). Per aquesta rason, las paraulas latinas s'enoncian amb lo nominatiu mai lo genitiu, e es dins aquesta forma que se troban dins la granda majoratat del diccionaris. Per exemple:
- natio, nationis, ont natio es lo nominatiu e nationis es lo genitiu
- bellum, belli, ont bellum es lo nominatiu e belli es lo genitiu
Se pòt tanben escriure lo genitiu de forma abreujada. Aiçí, los exemples anteriors s'escriurián natio, -onis e bellum, -i.
Primièra declinason (a)[modificar | modificar la font]
Son de noms en general femenins coma la rota (via, viae fem.) o l'aiga (aqua, aquae fem.). I a qualques mots masculins pasmens, coma de noms de mestièrs païsan (agricola, agricolae masc.) o marinièr (nauta, nautae masc.).
Segonda declinason (o)[modificar | modificar la font]
La segonda declinason es un grop larg de noms mai que mai masculins coma equus, equī ("caval") o puer, puerī ("dròlle') e de noms neutres coma castellum, castellī ("castèl"). I a qualques grops pichons d'excepcions femeninas, inclusent de noms de gemas, plantas, arbres, e d'unas vilas e ciutats.
Al nominatiu singular, fòrça noms masculins se forman amb una rasic e l'afix -us, amb pasmens qualques un que s'acaban per la terminason -er, mas pas necessàriament arrapat a la rasic complèta. Los noms neutres son generalament de nominatius singulars formats de la rasic amb una terminason -um. Pasmens, cada segonda declinason dels noms a l'afixe -ī estacat coma sufixe a la rasic del nom dins sa forma genitiu singular. La letra predominanta dins las terminasons d'aquesta declinason es o.
Tresena declinason (i)[modificar | modificar la font]
La tresena declinason es lo grop de noms pus larg. Aquestes noms se pòdon acabar en –a,–e, –ī, –ō, –y, –c, –l, –n, –r, –s, –t, or –x . Son masculin, neutre, e femenin de rasic e cas nominatiu variable. La tresena declinason inclutz per exemple flumen, fluminis neut. ("riu"), flos, floris masc. ("flor"), e pax, pacis fem. ("patz"). Cada nom a l'afixe -is coma sufixe estacat a la rasic del nom dins la forma genitiu singular. Los noms masculin, femenin e neutre an cadun sa pròpria terminason nominatiu singular especiala. Per exemple, fòrça noms masculins s'acaban en –or (amor). Fòrça noms femenins s'acaban en –īx (phoenīx), e fòrça noms neutres s'acaban en –us (onus). Coma per totas las declinasons d'unes noms fan excepcion a aquestas règlas.
Rasic en -i[modificar | modificar la font]
D'unes mots de la tresena declinason an una rasic acabada en -i. Al dintre d'aqueste grop se pòdon distinguir tres sosgrops diferents:
- Los substantius e adjectius masculins e femenins amb lo nominatiu e vocatiu singulars acabats en -is. En son d'exemples avis, avis ("aucèl") e amnis, amnis ("torrent d'aiga"). Se nomenan parisillabics pel fait que tenon un nombre identic de sillabas dins lo nominatiu e lo genitiu singulars.
- I a de mots que pèrdon la -i de la rasic dins lo nominatiu e vocatiu singulars. Lo contacte de la darrièra consonanta de la rasic amb la -s fa que caiga la consonanta de la rasic. N'es un exemple Mars, Martis ("Mart"). Aquestas paraulas se pòdon reconéisser perque son genitiu plural s'acaba en -ium.
- Los mots neutres derivats acabats en -al, -ar o -e que derivan de mots acabats en -ali, -ari o -i forman lo nominatiu singular amb una rasic zèro (-Ø). La -i del tèma pòt sofrir doas modificacions: se transforma en -e en una sillaba finala dobèrta e desapareis quand la sillaba anteriora es longa. N'es un exemple animale, animal ("animal"). Pasmens, l'ablatiu se manten en -i.
- Lo mot vis, vis ("fòrça") es un cas particular. Al singular consèrva la flexion de las rasics en -i, mas al plural se basa sus una rasic en vis transformat en vir per rotacisme. Pasmens, lo genitiu plural consèrva la terminason -ium dels substantius de rasic en -i.
Exemples de substantius de rasic en -i
Particularitats[modificar | modificar la font]
Dins la tresena declinason, i a quatre noms irregulars.
būbus[24]
būbus[24]
Quatrena declinason (u)[modificar | modificar la font]
La quatrena declinason es un grop de noms subretot masculins coma 'èrsa' (fluctus, fluctūs masc.) e 'pòrt' (portus, portūs masc.) amn qualques excepcions femeninas, coma 'man' (manus, manūs fem.). La quatrena declinason inclutz tanben d'unes noms neutres coma 'genolh' (genu, genūs neut.). Cada nom a un afixe -ūs coma sufixe estacat a la rasic del nom dins sa forma genitiva singulara. La letra predominanta de las terminasons d'aquesta declinason es u.
Dins los plurals datiu e ablatiu, –ibus es de còps que i a remplaçat per –ubus. Aquò sonque per qualques noms, coma artus. La declinason de domus es iregulara:
Cinquena declinason (e)[modificar | modificar la font]
La cinquena declinason es un grop pichon de noms mai que mai femenins coma 'afar, causa (rēs, reī fem.) e 'jorn' (diēs, diēī generalament femenin, levat per d'unes jorns particulars ont es masculin). Cada nom a o l'afixe -ēī o –eī coma sufixe estacat a la rasic del nom dins sa forma genitiu singular.
Cal notar que los noms acabats en iēs an un ēī long al datiu e genitiu, mentre que los noms acabats per una consonanta + ēs an un eī cort dins aquestes cases.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En realitat, lo latin a sèt cases, mas lo locatiu es tant rar qu'en practica se considera que n'i a sièis.
- ↑ Ramat, A. G. & Ramat, P. (1995). Las lenguas indoeuropeas. Cátedra, 313. ISBN 84-376-1348-5.
- ↑ "Lo bon poeta a d'aucèls grands."
- ↑ Un complement de denominacion es un complement indirècte que porgís una informacion accessòria o explicativa del tèrme al qual se referís.
- ↑ Un complement predicatiu del subjècte es un substantiu o adjectiu que se referís al subjècte, completant la signification del vèrb.
- ↑ Entrada "vocatiu"
- ↑ Entrada "acusatiu"
- ↑ Per una lista de las preposicions que pòrtan acusatiu, vejatz Gramàtica llatina: preposicions
- ↑ Angelo Altieri Megale (1988). Gramática Latina. Puebla (Mèxic): Benemérita Universidad Autónoma de Puebla. ISBN 968-863-084-5.
- ↑ Dich per Circe a Odisseu dins l'òbra d'Ovidi Remedium amoris.
- ↑ Iacopo da Varazze, fin del sègle XIII. De Sancto Andrea Apostolo, dins l'òbra Legenda auria.
- ↑ Sal·lusti (segle I). Iugurtha (en català medieval).
- ↑ Adaptat de 2 Macabeus, 6:3
- ↑ Adaptat d'Isaïes, 49:14
- ↑ Bradstreet Greenough, J. & Howard, Albert A. [1896] (2008). Allen And Greenough's Shorter Latin Grammar: For Schools And Academies (1896). Kessinger Publishing, 388 pàgines. ISBN 978-1436989824.
- ↑ 16,0 16,1 Sintaxis de los casos
- ↑ Juli Cesar (58aC-51aC). Comentarii de bello gallico VII. Retrieved on 16-07-2009.
- ↑ Ciceron, Filípiques 7.15
- ↑ 19,0 19,1 The Locative Case
- ↑ Baerman, M. (2007). {{{title}}} (abstracte) 1, 539-551. DOI:10.1111/j.1749-818x.2007.00024.x.
- ↑ John Grant (1823). Institutes of Latin grammar. G. and W.B. Whittaker, 11.
- ↑ Richard Prior (2008). Latin Demystified. McGraw-Hill, 127. ISBN 978-0071477277.
- ↑ L'arcaïsme aquai apareis dins Virgili, Ciceron, Lucrèci per evocar l'estil dels escrivans ancians.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 Here ō or ū come from Old Latin ou. Thus bō-/bū- and Iū- before consonant endings are alternate developments of the bov- and Iov- before vowel endings. — The double pp in the preferred form Iu-ppiter "Father Jove" is an alternate way of marking the length of the u in the etymological form Iū-piter. i is weakened from a in pater (Allen and Greenough, sect. 79 b).


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Alb-Danube (425)
Liste des communes
Ehingen
Ville d'Ehingen, localité de l'Allemagne de 25 000 habitants.
La mairie d'Ehingen a un site Internet.
Blaustein
Ville de Blaustein, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Blaustein a un site Internet.
Langenau
Ville de Langenau, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Langenau a un site Internet.
Erbach
Ville d'Erbach, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie d'Erbach a un site Internet.
Blaubeuren
Ville de Blaubeuren, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Blaubeuren a un site Internet.
Laichingen
Ville de Laichingen, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Laichingen a un site Internet.
Dornstadt
Ville de Dornstadt, localité de l'Allemagne de 8 400 habitants.
La mairie de Dornstadt a un site Internet.
Schelklingen
Ville de Schelklingen, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Schelklingen a un site Internet.
Dietenheim
Ville de Dietenheim, localité de l'Allemagne de 6 500 habitants.
La mairie de Dietenheim a un site Internet.
Munderkingen
Ville de Munderkingen, localité de l'Allemagne de 4 900 habitants.
La mairie de Munderkingen a un site Internet.
Illerkirchberg
Ville d'Illerkirchberg, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie d'Illerkirchberg a un site Internet.
Lonsee
Ville de Lonsee, localité de l'Allemagne de 4 700 habitants.
La mairie de Lonsee a un site Internet.
Allmendingen
Ville d'Allmendingen, localité de l'Allemagne de 4 400 habitants.
La mairie d'Allmendingen a un site Internet.
Amstetten
Ville d'Amstetten, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie d'Amstetten a un site Internet.
Illerrieden
Ville d'Illerrieden, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie d'Illerrieden a un site Internet.
Staig
Ville de Staig, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Staig a un site Internet.
Westerheim
Ville de Westerheim, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Westerheim a un site Internet.
Heroldstatt
Ville de Heroldstatt, localité de l'Allemagne de 2 700 habitants.
La mairie de Heroldstatt a un site Internet.


text:
París
París[1] (en francés Paris [paˈʀi]) es la capitala de França, forma una comuna e un departament (nº 75) e atanben es lo capluòc de la region de l'Illa de França.
Lo gentilici es parisenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela ciutat es bastida sus una bloca de Sèina, al centre del Bacin Parisenc, entre los jonhents de Marna e de Sèina en amònt e Oise en aval.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de París ven del pòble gallés dels Parisii. Es la transformacion del latin Civitas Parisiorum (Ciutat dels Parisii), que remplacèt lo nom pus ancian de Lutetia (Lutècia).
París prenguèt son nom actual al sègle IV e venguèt la capitala del reiaume dels francs en 508 amb Clodovèu.
Los vikings que la sacmandegén ua purmèra vegada en 845 e que s'i tornèn d'autes còps dinc au Tractat de Saint-Clair-sur-Epte.
La dinastia deus capecians que preferí la vila d'Orleans com capitau e París non ronè pas crubar aqueth títol abans lo regnat Loís V (1108 - 1137).
A partir de 1163 que comencè la bastida de la catedrau de Nosta Dauna de París.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Bastiments e luòcs publics remarcables[modificar | modificar la font]
- Torre Eiffel
- Palais del Lovre
- Arc de Trionf de l'Étoile
- La Concergeria
- Los Fenis
- Panteon
- Plaça de la Concòrdia
- Colomna Vendoma
- La Bastilha
- Aliscamps
- Pònt Nòu
- Pònt Alexandre III
- Plaça del Tertre
- Arca de la Devesa
Bastiments religioses[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Nòstra Dòna de París
- Basilica del Sacrat Còr
- Glèisa de la Magdalena
- Santa Capèla
- Abadiá de Sant German dels Prats
Musèus[modificar | modificar la font]
- Musèu del Lovre
- Centre Beaubourg (Centre Jòrdi Pompidor)
- Musèu Carnavalet
- Musèu d'Orsay
- Musèu de las Arts e dels Mestièrs
- Musèu Grevin
- Musèu del Cai Branly
Gratacèls[modificar | modificar la font]
- Torre Montparnasse (220 m)
- Torre Copola (187 m)
- Torre Gan (186 m)
- Torre Areva (184 m)
- Torre Societat Generala (167 m)
- Torre EDF (165 m)
- Ostalariá Concòrdia Lafaieta (137 m)
en pregit:
- Torre Farre (300 m) (2009-2012)
- Torre Generali (318 m) (2008-2011)
- Torre T1 (185 m) (2008)
- Torre Granite (184 m) (2008)


text:
1876
Aquesta pagina concernís l'an 1876 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Divèrsei crisis se debanèron au sen de l'Empèri dins lo corrent de l'annada. La premiera foguèt l'insureccion de Bulgaria que se revoutèt en abriu que foguèt reprimida d'un biais saunós en mai. La violéncia de la repression entraïnèt de reaccions fòrça negativas en Euròpa e ais Estats Units. D'aqueu temps, Abdulaziz deguèt faciar una crisi financiera en causa de la manca de mejans per contuniar de pagar leis interès dau dèute dau país. Quasiment plaçat sota la tutèla de l'ambaissador rus, foguèt reversat lo 30 de mai e rapidament executat.
Son successor Murad V demorèt en plaça solament tres mes e foguèt remplaçat per Abdulhamid II après una crisi de foliá. Lo sultan novèu deguèt faciar l'ostilitat de Russia, d'Àustria e de l'Empèri Britanic après lo chaple dei revòutats bulgars. Una conferéncia foguèt organizada a Constantinòble onte lei poissanças europèas exigiguèron l'autonomia dei territòris crestians. Per s'aparar còntra la menaça de desmembrament de l'Empèri, lo sultan novèu preferiguèt adoptar una constitucion e transformar l'Empèri en monarquia constitucionala. Lei Britanics acceptèron aisament aquela chausida mai lei Rus preparèron una guèrra novèla.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Egipte que mandèt de renfòrç importants dins lo nòrd d'Etiopia. Pasmens, en despiech de la superioritat de son armament e de son entraïnament, l'armada egipciana se turtèt a una resisténcia acarnada de part dei fòrças imperialas numericament pus nombrosas (100 000 òmes còntra 20 000) e ben comandadas. Ansin, dau 7 au 9 de març, la batalha de Gura s'acabèt per la quasi destruccion dau còrs egipcian (8 000 mòrts e 6 000 presoniers). Aquò marquèt la fin de la menaça egipciana. Una trèva foguèt signada e de negociacions malaisadas s'acabèron per la signatura d'un tractat de patz en 1884. En mai d'aquò, la temptativa d'invasion egipciana permetèt au negus Yohannes IV d'unificar tot lo país, franc de Choa encara independent.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Creacion d'un govèrn sus lo modèl europèu per lo Premier Ministre Rainilaiarivony amb uech gabinets especializats dins leis afaires estrangiers, leis afaires interiors, l'educacion, la guèrra, la justícia, lo comèrci e l'industria, lei finanças e la legislacion. De foncionaris, chausits au sen dei populacions dei tèrras autas, foguèron installats dins lei diferentei províncias dau reiaume per melhorar la gestion locala. Enfin, lo sistèma de collècta deis impòsts de la capitala foguèt estendut a tot lo territòri per aumentar lei revenguts de l'Estat.
Lo sistèma judiciari conoguèt tanben una reforma importanta ambé la creacion de tres corts superioras installadas dins la capitala. Son ròtle èra de supervisar lei decisions dei tribunaus locaus.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Còp d'estat de Porfirio Díaz que prenguèt lo poder. Capitèt d'estabilizar la situacion politica mexicana fins a 1911 e l'afondrament de son regime.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier naviri frigorific destinat au transpòrt de carn entre Argentina e França. Concebut per l'engenhaire francés Charles Tellier (1828-1913), èra dotat d'un sistèma de refrigeracion utilizant l'èter dimetilic. Aquò permetèt de remplaçar lo procès de saladura per lo transpòrt de denadas periblas sus de distàncias importantas. Pasmens, lo sistèma de refrigeracion èra pas encara satisfasent e lei naviris frigorifics se desvolopèron subretot ambé l'invencion de la refrigeracion au dioxid de carbòni en 1890.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Wilhelm Pieck, president d'Alemanha Orientala (m. 1960)
- 5 de genièr - Konrad Adenauer, cancelièr alemand (m. 1967)
- 23 de genièr - Otto Paul Hermann Diels, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1954)
- 26 de febrièr - Agustín Pedro Justo, president d'argentina (m. 1943)
- 2 de març - Papa Piu XII (m. 1958)
- 4 d'abril - Maurice de Vlaminck, pintor francés (m. 1958)
- 22 d'abril - Robert Bárány, mètge ongrés, Prèmi Nobel fisiologia o medecina (m. 1936)
- 17 de mai - Andreas Michalakopulos, primièr ministre de Grècia (m. 1938)
- 2 de julhet - Wilhelm Cuno, cancelièr alemand (m. 1933)
- 7 d'agost - Mata Hari, dançaira neerlandesa, executada per espionatge (m. 1917)
- 6 de setembre - John James Rickard Macleod, mètge e fisiologista escocés, Prèmi Nobel (m. 1935)
- 18 de setembre - James Scullin, primièr ministre d'Austràlia (m. 1953)
- 23 de novembre - Manuel de Falla, compositor espanhòl (m. 1946)
- 22 de decembre - Filippo Tommaso Marinetti, poèta italian (m. 1944)
- 25 de decembre - Adolf Otto Reinhold Windaus, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1959)
- 25 de decembre - Muhammad Ali Jinnah, fondator del Paquistan (m. 1948)
- 29 de decembre - Pau Casals, violoncelista catalan (m. 1973)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 21 de junh - Antonio López de Santa Anna, dictator de Mexic (n. 1794)
- 1 de julhet - Mikhaïl Bakunin, anarquista rus (n. 1814)
- 5 de setembre - Manuel Blanco Encalada, president de Chile (n. 1790)
- 30 de novembre - Antonio González y González, primièr ministre d'Espanha (n. 1792)


text:
1685
Aquesta pagina concernís l'an 1685 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Temptativa d'usurpacion dau poder per un pretendent, Yeshaq Iyasu, sostengut per lei senhors dau sud de Gojjam. Leis insurgents foguèron rapidament vencuts e l'usurpator executat.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après son decret de 1669, l'emperaire Kangxi (1661-1722) contunièt sa politica en favor dei païsans chinés amb una lèi enebissent lei confiscacions de tèrras.
America[modificar | modificar la font]
Tayasal[modificar | modificar la font]
Après d'annadas de pausa, leis Espanhòus assaièron tornarmai de conquistar la ciutat-estat maia per la convertir per fòrça au catolicisme. Pasmens, coma en 1622 e en 1624, la vila resistiguèt e l'expedicion espanhòla s'acabèt per una revirada.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera publicacion per Isaac Newton (1643-1727) de la lèi de la gravitacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de febrièr - Georg Friedrich Händel, compositor barròc alemand (m. 1759)
- 21 de març - Johann Sebastian Bach, compositor alemand (m. 1750)
- 26 d'octobre - Domenico Scarlatti, compositor barròc italian (m. 1757)


text:
Primo Levi
Primo Levi (Turin, 31 de julhet de 1919-11 d'abril de 1987) foguèt un escrivan italian d'origina jusieva, autor de memòrias, de relats, de poèmas e de romans. Foguèt un resistent antifaissista, subrevivent de l'Olocaust. Es conegut subretot per las òbras que escriguèt per donar testimoniatge sus l'Olocaust, particularament lo relat de l'an que foguèt prisonièr dins lo camp d'exterminacion d'Auschwitz. Son òbra S'aquò es un òme es considerada coma una de las mai importantas de la Literatura del sègle XX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Levi nasquèt a Turin en 1919 dins d'una familha liberala jusieva. Licenciat de Quimia de l'Universitat de Turin en 1941. En 1943 el e sos camaradas anèron al camp per tal de s'unir a la resisténcia antifaissista italiana. Foguèt arrestat per la milícia faissista que lo mandèt a l'armada d'ocupacion alemanda pr'amor qu'èra jusieu. Foguèt deportat a Auschwitz en 1944, un [[camp d'exterminacion situat en Polonha, qu'èra ocupada pels nazis, e i passèt dètz meses abans que lo camp fòsse desliurat per l'Armada Roja. Dels 650 jusieus italians de sa "remetuda" al camp, Levi foguèt un dels 20 subrevivents. Quand tornèt en Itàlia, Levi exerciguèt de quimista industrial dins la factoria quimica SIVA a Turin. Comencèt alavetz d'escriure sas experiéncias dins lo camp e son retorn en Italia a travèrs d'Euròpa de l'èst, que se convertiguèron en sas doas memòrias classicas: S'aquò es un òme (Se questo é un uomo) e La trèva (La tregua). Escriguèt tanben doas memòrias fòrça apreciadas, Moments d'indult (suls personatges qu'observèt pendent son empresonament) e Lo Sistèma Periodic (una colleccion de pèças cortas, majoramanet d'episòdis de sa vida mas tanben dos relats corts, totes ligats a d'elements quimics). Lo roman S'ara non, quand?, qu'explica l'istòria d'un grop de partisans jusieus en Russia e en Polonha pendent la Segonda Guèrra Mondiala, ganhèt los prèmis Viareggio e Campiello après èsser publicada en Itàlia, doncas, Levi venguèt internacionalament conegut. Levi se retirèt de sa posicion coma gestor de SIVA en 1977 per se dedicar a escriure a temps complèt. Lo mai important de sos darrièrs trabalhs foguèt son libre final, Los naufragats e los salvats, sus sa experiéncia del camp de concentracion..
Levi moriguèt, aparentament per suicidi, l'11 d'abril de 1987, encara que mai d'un amic e biograf a questionat aquela circonstància pr'amor que Levi, que son escritura se caracterizava per l'escuror e l'optimisme, daissèt pas de nòta de suicidi.
Òbras[1][modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lista incomplèta


text:
Curdistan
Curdistan es a dire lo país dels curds[1] [2].[3] ; en curd : Kurdewarî o simplament curdistan (aqueste darrièr es pus usitat), ancianament transcrit Gordiène o Kardochi, es une region geografica e culturala d'Asia occidentala, majoritariament poblada pels curds. Aquesta region s'estend dins lo sud-èst de Turquia, dins lo nòrd-èst d'Iraq, dins lo nòrd-oèst d'Iran e sus doas pichonas regions a nòrd-èst e al nòrd-oèst de Siria[3]. Entre aqueles quatre païses , sols dos reconeisson oficialament una region nomenada "Curdistan" : Iran amb la província de Curdistan e Iraq amb la region autonòma de Curdistan[3].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Rotland Pecot, Portulan, itinerari en Orient, Vent terral, 1978.
- ↑ Alan Ward, La Còrda roja, Tolosa : Institut d'Estudis Occitans, 1964.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 (en) Encyclopædia Britannica - Article « Kurdistan ». Consultat lo 22 d'octobre de 2008


text:
Fidelio
Fidelio qu'ei lo títol deu sol opèra de Ludwig van Beethoven. Lo libret en aleman es de Joseph Sonnleithner inspirat deu libret en francés de Jean-Nicolas Bouilly per l'opèra de Pierre Gaveaux : Léonore, ou L’amour conjugal de 1798. Com lo son modèl francés, Fidelio, aqueste còp escadut en Espanha, que conda la hèita de Leonore qui, vestida de guarda, e ensaja de liberar lo son espós Florestan retiengut dens ua prison per rason politica e per vengença personala deu director e condemnat a estar executat.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Sus Youtube.com, aria Ha, welch ein Augenblick on lo director de la preson e canta la soa set de vengença.


text:
Roland de Lassus
Roland de Lassus (Mons, Enaut, c. 1530 – 14 de junh de 1594), tanben conegut com Orlando di Lasso en italian, que ho un compositor de l'escòla francoflamenca de la Renaishença e un deus compositors màgers de musica polifonica de la fin deu sègle XVI.
Roland de Lassus que vadó a Mons, dens la província d'Enaut (uei en Belgica). Que sabem chic de causa suber lo son temps de mainatge. Ua legenda que conta que mainatge, e ho panat tres còps per'mor de la beutat de la soa votz. Quina que sia la vertat, la soa integritat fisica que ho emparada a maugrat d'aquò. Aus 12 ans que viatgè en Itàlia. Que viscó a Màntoa, Milan puish Roma on comencè de compausar.
Que demorè ua gran partida de la soa vita au servici deu duc de Bavièra a Munich, en carga de provesir la cort en musica e mei que mei en musica religiosa entaus servicis de la capèra.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tristis est anima mea
- adoremus te Chirste
- Les larmes de Saint Pierre
- En passant par la Lorraine
- Ballet des Ambassadeurs Polonais (1573)


text:
Abu Kamil
Abu-Kamil Shoja ibn Aslam ibn Muhammad ibn Shoja al-Hassib al-Misri (en arabiأبو كامل شجاع بن اسلم) (vèrs 850 - vèrs 930), mai conegut simplament com Abu Kamil Shoja (en ara bi ابو كامل) o Al-Hassib al-Misri (literalament "lo Calculaior Egipcian"), èra un matematician egipcian especialista en algèbra e geometria. Joguèt un grand ròtle dins lo desvolopament d'aquela primièra disciplina e la seuna òbra influencièt fòrça lo matematician italian Fibonacci (1171 - 1250), que difusèt en Euròpa lo saber algebric arabi. Èra un dels successors d'Al Khowarizmi e, coma el, sonque s'exprimava dins lo seu trabalh utilizant l'escritura (sens chifras).
Òbra[modificar | modificar la font]
Dins la seuna òbra Algebra (coneguda sonque en traduccion latina e ebrièva) prepausa 69 problèmes de primièr e segon grau, aplicacions de l'algèbra al pentagòn regular e al decagòn e equacions diofanticas; tanbe i manipula brilhantament las racinas e expausa la resolucion de l'equacion de segon gra de la forma sonque quand las solucions son positivas.
Lo seu Libre sus las estranhesas dins l'art del calcul tracta dels sistèmas d'equacions que las solucions son nombres entièrs o fraccions e tamben la combinatòria. Aquela òbra donèt luòc a una investigacion posteriòra suls nombres reals, los solucions de polinòms e la recèrca de las racinas de meteis biais que lo faguèron de cientifics coma Al Karaji e As Samawal.
Foguèt lo primièr a tractar los nombres irracionals coma objèctes algebrics[1] en los acceptant (sovent jos forma de racina carrada, racina cubica o d'racina d'una foncion) coma solucions per d'equacions del segon gra o coma coeficients d'una equacion.[2] Tanben foguèt lo primèr a resòlvre tres equacions simultanèas non linàrias amb tres variablas desconegudas.[3]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)MacTutor; Arabic mathematics: forgotten brilliance?
- ↑ Jacques Sesiano, "Islamic mathematics", p. 148, in (2000) Mathematics Across Cultures: The History of Non-Western Mathematics. Springer. ISBN 1402002602.
- ↑ Berggren, J. Lennart (2007). "Mathematics in Medieval Islam", The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook. Princeton University Press, 518. ISBN 9780691114859.


text:
Solutrean
Lo Solutrean es una de las darrièras fasas del Paleolitic Superior. Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avans lo present. Son nom foguèt creat per Gabriel de Mortillet a partir del site preïstoric situat al pè de la Ròca de Solutré, pròp de Macon (Borgonha), e descobèrt e estudiat en 1866 per Henry Testot-Ferry e Adrien Arcelin.
Cronologia e clima[modificar | modificar la font]
Se desvolopèt en Euròpa Occidentala entre aperaquí 22 000 e 18 000 avC, un periòde geologic extrèmament fred e sec de la Darrièra Glaciacion, apelada Darrièr Maximum Glaciari. Los sites solutreans son coneguts dins dins la val de Ròse, lo sud-oèst de França e la Peninsula Iberica pr'amor que lo clima dins lo nòrd èra tròp rigorós...


text:
Janville (Calvados)
Janville en normand ( Janville en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es als confins de la plana de Can e del país de Auge. Lo sieu pichon bourg (lo masatge caseriu la Glèisa) es Modèl:A Unitat al sud-es de Troarn, a Unitat|5|km {{}} al nòrd de Argences e a Unitat|18|km {{}} a l'èst de Can[1].
La commune est aux confins de la plaine de Caen et du pays d'Auge. Son petit bourg (le hameau l'Église) est à 3 km au sud-est de Troarn, à 5 km au nord d'Argences et à 18 km à l'est de Caen[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Saint-Jean-de-Bassel
Saint-Jean-de-Bassel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge se situa en l'èst. En Moselle, tot pres del Alsace. Es a aperaquí 15 minutas de Sarrebourg.
Ce petit village se situe dans l'est. En Moselle, tout pres de l'Alsace. Il est à environ 15 minutes de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a nomenat Beatus Johannes de Bassele al XIIIe sègle.
- Domeni e coan sœurs augustines a Modèl:La s
- #Venir banc de la commanderie de las chevaliers de Sants-Texans de Malta a Modèl:La s
- Incendiada l'an 1636.
La commune c'est nommée Beatus Johannes de Bassele au XIIIe siècle.
- Domaine et couvent des sœurs augustines au XIIIen
- Devint siège de la commanderie des chevaliers de Saint-Jean de Malte au XVen
- Incendié en 1636.


text:
Nos los arpitans - Pathos et Epos [21]
Lo moment mémo que uno stupido duc, que voléve fére lo rê, et son avido premiér ministre ant châtrâ lo futur de lyors poplos, l'âbro arpitan de noutron futur est étâ plantâ. Noutra gens at comenciét a prendre conscience de la difèrence et lo motor de l'histouère s'est betâ a marchiér.
Nos n'ens pas des armâs a betar sur lo champ, ni n'ens d'ârmes de dèstruccion, ni d'ôtres sâletâs de guèrra ; nos champerens sur lo platél de la balance : cultura, cr, veretât et tota la fôrce des noutres idês.
La premiére veretât est ceta magnfica lengoua que nos parlens et nos ècrivens, ceta lengoua, que sur cetes pâges trôve nôva via, ceta lengoua est noutron patrimouèno. Ceta lengoua est lo fil d'or que grope l'Arpitania, gllètent entre lors les arpitans dèpèrdus dedens três ètats difèrents et crèent lo continûm historico
que nen fonde l'ègzistence. Ceta lengoua est lo simbolo sonoro d'una cultura matèrièla seculèra, èxprèssion d'una unitât que at travèrsâ lo temps.
Dedens ceta cultura est renfremâ lo trèsor inèstimâblo de se savêr adaptar a la natura come a l'histouère, ou, en d'ôtres paroles, de savêr atendre que l'hivèrn passésse.
- ... a continuar -


text:
Comèrci
Lo comèrci es l'activitat principala d'escambi dels bens e dels servicis entre los èssers umans. Per extension, lo tèrme s'utiliza per designar lo luòc o l'organizacion ont s'exercís aquesta activitat, coma un magazin.
Lo comèrci cobrís l'ensemble de las transaccions entre individús, entre organizacions o entre individús e organizacions, los individús podent representar d'associacions, de firmas o d'entrepresas. Complèta l'activitat de produccion en permetent de remunerar lo porgiment d'un ben o d'un servici, principalament pel recors a la moneda.


text:
Le Pin Murelet
Le Pin Murelet[1][2] ( Le Pin-Murelet en francés) es una comuna gascoa de Gasconha en Savés, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 48 km al sud-oèst de Tolosa e 29 km al sud-oèst de Murèth.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Didier Lockwood
Didier Lockwood (Calais, l'11 de heurèr de 1956) qu'ei un violonista de jazz francés dotat d'ua virtuositat excepcionau. Qu'ei tanben compositor e pedagòg puish qu'a hargoat un metòde entà ensenhar l'art de l'improvisacion. Qu'a explorat biais de prodúser sons navèths dab lo vriulon.
Qu'ei vadut a Calais dens ua familha de musicians e qu'estudiè au conservatòri de Calais on e obtiengó lo Purmèr Prèmi. En 1972 qu'arrecebó lo Prèmi de la SACEM per ua de las soas composicions. A maugrat d'aquesta purmèra formacion classica e academica, b'ensagè pas d'entrar au CNSM (lo Conservatòri de París) per'mor de's virar de cap au jazz.
Qu'arrebó ua Victòria de la Musica en 1985, puis un disque d'aur e, en 2003, la Legion d'Aunor.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 28 de maig de 2013
Un brau n'ei pas tostemps un brau.
En gascon de las Lanas, que i a un aute mot brau de sens e d'etimologia plan diferents. Que designa ua palud pautosa, un maresc, ua lagua (Palay), un lòc umide on i peishen las vacas (Foix). Jo que'm pensi l'origina d'aqueth brau qu'ei lo mot baish-latin d'origina celtica grauus qui balhè lo mot grau en gascon. O sia brau que seré ua varianta landesa de grau, de medisha significacion. En gascon, grau e grava que son oronimes largament sinonimes enter si segon Palay. Que designan un maresc, ua lagua pautosa, un arriu sablós, un clòt umide. Lo mot qu'existeish autanplan en francés (grève, de graua), qui designa prumèr ua arriba sablosa o ua traca de plaja on las naus e los batèus s'i podèvan acostar e on s'i podévan desembarcar gent e mercanderias. Lo mot "grève "de faire la grève que'n deriva pr'amor de la "Place de Grève" a Paris, situada a costat d'ua grava de Sena qui a balhat lo nom a la plaça on s'i aplegavan los qui cercavan tribalh. En catalan, lo medish mot qu'existeish tanben dab aqueth sens de desembarcadèr sablós, totun devath la fòrma masculina ( el grau per exemple, lo de València). Deu catalan, lo mot que passè tà l'espanhòu (el grao: playa que sirve de desembarcadero, segon lo DRA).
En catalan e en occitan mediterranenc, grau que designa tanben ua canau o un bocau qui religa un estanh costèr a la mar mediterranèa. Grau dab aquera significacion de bocau qu'ei generaument considerat com a catalanisme en occitan, provienent de gradus (grau en catalan, o sia gra en occitan e grad en gascon). Totun, que tròbi la realitat d'aqueste catalanisme hòrt dobtosa per duas rasons. La prumèra: lo mot grève en francés (de graua) qu'ei a l'evidéncia semanticament e etimologicament identic au mot catalan grau (lo de València), ço qui permet de har remontar aqueste grau tà grauus, que non gradus. La dusau: en gascon, lo mot grau que i ei plan atestat com oronime e l'existéncia deu son doblon femenin grava que permet shens ambigüitat de religar lo mot gascon a grauus. Dongas, que i deu aver dus mots "graus" distints en catalan, l'un provienent de grauus (ex. lo grau de València), comun a l'occitan, au catalan e au gascon, e l'aute, estrictament catalan, provienent de gradus (ex. lo grau de Maurí /Maurin), o sia lo pas, en montanha. Dongas, lo mot occitan "grau" entà designar un element tan constitutiu de la geografia costèra lengadociana que i deu estar plan indigèn, occitan d'origina, en contra de çò qu'indica tots los bons obratges, enqüèra qu'aqueste oronime occitan grau i pogosse estar a vegadas con.honut dab lo mot gra.
En lengadocian, au contra deu gascon, grau e grava que i designan los quites calhavets qui's tròban hens los graus e las gravas (au sens gascon), cf. en francés gravier: calhavet gravèr, calhavet de grava, autanplan gravèir en gascon septentrionau e gravèr en gascon sud-orientau.
2 comentaris:
-
-
En lo Bòrn, un còp, ua vielha que m'avè dit qu'èra estonada que podossin díser un "brau" per "un taure", percé pr'ad era, un "brau" qu'èra un maresc.
- 29 de maig de 2013, 13:09
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Òc, que'm brembi de qu'encontrèi lo mot dab aqueth sens (e dab ua B majuscula) peu prumèr còp en léger "Garbaias burlentas" de Pèir Mòra. Que sembla que i agossi de mei ua confusion sintetica hens la ment populara a partir deus tres sens de brau: lo de bovin, lo de sauvatge e lo de grau pr'amor lo brau que's ditz tanben d'un terrenh sauvatge, meilèu umide, on peishen los bovins (segon l'abat Foix).
- 5 de juny de 2013, 10:27


text:
Asteraceae
Las asteracèas (Asteraceae), tanben aperadas compausadas, amassan mai de 23.000 espècias, per çò que son la familha d'angiospèrmes amb màger riquesa e diversitat biologica. La familha es caracterizada per presentar las flors dispausadas en una inflorescència compausat aperat capítol era quau se tròba entornejada d'una o mai de filas de bracteas (impliqui). Lo nom "Asteraceae" deriva del genre tipe de la familha Aster, tèrme que -a lo sieu còp- proven del grèc ἀσtήp que significa "estela" e fa allusion a la forma de l'inflorescència. Las compausadas presentan una considerabla importància ecologica e economica. Los membres d'aquesta familha se distribuisson dempuèi las regions polaras fins als tropics, en conquistant totes los abitats disponibles, dempuèi los desèrts shuts fins als pantanos e dempuèi las sèuvas fins als pics montanhuts. En fòrça regions del mond las compausadas arriban a integrar fins a 10% de la flòra vernaculara.


text:
Dialectologia
La dialectologia es un sosensems de la lingüistica. A per tòca d'estudiar las variacions de la lenga essencialament en foncion d'una distribucion geografica. La dialectologia se maina de tèmas coma la divergéncia de dos dialèctes a partir d'un avantpassat comun e la variacion sincronica.
Una de las realizacions mai concrètas dels estudis dialectals foguèt la realizacion d'Atlàsses lingüistics tre la debuta del sègle XX. Lo precursor del model actual d'Atlàs lingüistic foguèt l'Atlas Linguistique de la France (ALF) realizat per Jules Gilliéron e Edmond Edmont.
Somari
Objèctes e metòdes de la disciplina[modificar | modificar la font]
Descripcion intèrna[modificar | modificar la font]
La dialectologia pòt estudiar los dialèctes en los descrivent per eles-meteisses, en degatjant los traches (especifics o non) de lor fonetica, de lor fonologia, de lor morfologia, de lor sintaxi o de lor semantica. En aquò, la descripcion dialectala diferís pas dels autres trabalhs de descripcion lingüistica sincronica, a aquò prèp que s'interèssa a de parlars que la variabilitat es une caracteristica majora.
Descripcion contrastiva[modificar | modificar la font]
Pòt tanben comparar un o mantun dialècte als autres dialèctes de la meteissa familha o del meteis grop lingüistic. O fa alara sovent en recorrissent a d'enquèstas de geografia lingüistica, que permeton de descriure la reparticion espaciala dels traches especificant los membres de ladicha familha. Aquestas enquèstas desbocan sovent sus l'elaboracion d'atlàs lingüistics, permetent de distinguir las diferéncias entre dialèctes gràcias al traçat de frontièras entre traches lingüistics, frontièras apeladas isoglòssas; una autra tecnica descrivent aquestas diferéncias d'un biais mai subtil es la dialectometria, o mesura quantificada de las oposicions entre mantun punt de la mapa dialectala.
Descripcion genetica[modificar | modificar la font]
Descripcion antropologica[modificar | modificar la font]
Descripcion sociolingüistica[modificar | modificar la font]
Ligams[modificar | modificar la font]
Las paginas del Thesoc (Tesaurus occitan)[[1]]


text:
Saint-Benoît-sur-Loire
Saint-Benoît-sur-Loire es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat sul marge nòrd de la Loire, a 8,5 km al nòrd-oèst de Sully-sus-Loire, a 9,5 km al sud-es de Châteauneuf-sus-Loire, a 30 km al nòrd-oèst de Gien, a 35 km a l'èst de Orléans e 129 km al sud de París.
La Bonnée, afluent de la Loire, travèrsa lo territòri de la comuna.
Le village est situé sur la rive nord de la Loire, à 8,5 km au nord-ouest de Sully-sur-Loire, à 9,5 km au sud-est de Châteauneuf-sur-Loire, à 30 km au nord-ouest de Gien, à 35 km à l'est d'Orléans et 129 km au sud de Paris.
La Bonnée, affluent de la Loire, traverse le territoire de la commune.


text:
Asociación del Fútbol Argentino
L'Asociación del Fútbol Argentino o AFA (Associacion deu Fotbòl Argentin) qu'ei l'organisme encargat d'organizar las competicion nacionaus e internacionaus de fotbòl en Argentina. Per aquesta rason qu'ei tanben en cargar de la gestion de la Seleccion Nacionau de fotbòl d'Argentina.
Que ho fondada per l'escocés Alejandro Watson Hutton a Buenos Aires lo 21 de heurèr de 1893 dab lo nom de Argentine Association Football League ; que ho la purmèra associacion d'aquesta mena dens lo continent.En 1934 lo nom que ho tradusit en Asociación del Football Argentino abans de préner la soa forma presenta en 1946.
Qu'ei membre fondator de la CONMEBOL a escala continentau e qu'ei tanben afiliada a la FIFA suu plan mondiau.


text:
Segonda Guèrra de Liban
La Segonda Guèrra de Liban se debanèt dau 12 de julhèt au 14 d'aost de 2006. Opausèt Israèl au movement de guerilha libanés Hezbollah. Foguèt entraïnada per la captura de soudats israelians durant una escaramocha frontaliera entre Liban e Israèl per de combatents dau Hezbollah dins un sector ocupat per Israèl mai revendicats per leis estats arabs. Israèl mandèt una ofensiva importanta dins lo sud de Liban còntra lei posicions dau Hezbollah. Pasmens, mau capitèt de liberar sei presoniers ò d'infligir de pèrdas significativas a la guerilha. En revènge, lo ret d'infrastructuras libanés foguèt fòrça tocat per lei bombardaments de l'aviacion. Après un mes de combat, la resolucion 1701 de l'ONU impausèt una alta-au-fuòc e la retirada d'Israèl dei zònas ocupadas de Liban.


text:
Pontely
Pontely, tot-pariér Pontê, est una comena de 780 habitants de la Vâl d’Aoûta et qui fét partia de la Unitât des comenes Mont-Cervin.
La comena est placiêye sur la drêta orografica (envers) de la Duère Baltèa, la principâla et solèta duère de la Vâl d’Aoûta, et sè trôve a 24 km, ples u muens, de la capitâla regionala.
Les habitants ils ant a nom « Pontesans ».
Gèografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
La comena sè trôve a una hôtor de 525 métre dessu lo nivél de la mer, ‘l at les siens termeno avouéc les comenes de Chambâva, Sènt-Denis, Châtelyon e Champdeprâts et, a la fin, ‘l culmine avouéc la cima du Mont Ruvic a 2922 métre dessu lo nivél de la mer
Dens lo territuèro de la comena, ils sont prèsents doux principâls torront: l'Évie nére et lo Moléna.
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo nom de ceta comena probablament derive de "ponticulus" nom balyâ per les Romen pendant la perioda de la lyor ocupacion.
Pendant la perioda fascista, Pontê est étâ unia a la comena de Châtelyon, que duran lo fascismo l'ayet lo nom Castiglione Dora.
Apri, la comena est étâye reconstituite dens lo 1946.
Arquèologia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
A vére sont les restos d’una tômba barbarica en localitât Prât-lêy, et les restos de môles en péra doçe qui sè trovot dens La Vâl Meriâna.
La premiére citacion de l’égllese ‘l est dens una bôla du pâpo du 1176 quand il ave pâpo Chande III, coment una comunitât qui feséve partia de la diocése d'Aoûta.
Folklore[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Les valdoten dediont i campagnard de cet petiôt velajo una petiôda conta : « Pontesans, culs pèsant, téta nére et moro blanc ».
L’abbé Joseph-Marie Henry deun la siena dzenta ôvra “La Tsanson dou Pay » il at dédiâ a Pontê la siuvanta quartina :
« Nos sens alâs utre a Pontely,
il at prod poca de solely.
Mas, en en leu veit de gros verney,
per sè retsodar les artely. »
Fétes du payis et Fétes Cretienes[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Famôsa dens entôrn, la féta qui sè tint a metiâ agosto qui at a nom, “la Féta du Gadin Sèrvâjo” qui sè tint dens lo terrèn des èsports qui se trove en localitât Mesanêly.
Ôtres emportantes recorrèmces per lo payis sont lo patron Sèn Martin e lo carnavâl, pendant loquint il vint burlâ Ferpafrapa.
Il y at 3 principals batises èclesiastiques: l’égllese parochiâla dediâye a Sen martin ‘l est datâbla u torn du 1400, la chapéla de la Cruesètta dediâye a l'Èxaltacion de la Sènta Crouex (un temps dediâye a Sèn Roc) qui sé trôve u luè-det La Crouesetta) et la chapéla de l'Addolorâye (Velajo Torin).
En utre, du X juen 2005 les ôtres chârjes administratives sont: