text:
Etrúria
Etrúria èra lo territòri dels Etruscs. Correspond a l'actuala Toscana, anèt pendent lo priòde de son espandiment maximum, al delà de l'Apenin toscoemílian fins la plan de Pò e la seuna boca, a Adria, pòrt antic que dona lo seu nom a la Mar Adriatica. Al sud, lo territòri etrusc s'espandiguèt al delà de Roma (compreda), fins Capoá.
Somari
Las ciutats[modificar | modificar la font]
Una dotzena de ciutats confederadas, formant une nacion, e correspondent al tant de Lucumonias formavan la Ligua etrusca basada sus la dodecapòli : Véies, Caeré, Tarquinia, Vulci, Volsinii novi, Clusium, Perosa, Cortone, Arretium, Volaterrae, Vetulonia, Rusellae.
A cada vila correspondava de districtes comprenent des ciutats mai pichonas e de vilatges. Cada de ciutat èra administrada per un Lucumon, governador eissit de l'aristocracia. Pasmens, existissiá d'autres magistrats: lo mòt zilath per exemple, apareis dins l'epigrafia e èra relatiu a une magistratura.
Las vilas etruscas èran nombroses, las mai importantas èran:
- al sud de Toscana: Caeré, Tarquinii, Vulci, Veji, Volsinies, Populonia (la sola ciutat a èsser tanben un pòrt) ;
- al centre : Clusium, Cortona, Arezzo, Perosa, Rusellae, Vetulonia ;
- al nòrd : Pisae, Fiesole, Volterra ;
- e tanben, Volsinii.
Las primièras vilas etruscas presentavan pas de plan caracteristica, mas las vilas mai tardièras foguèron bastida segon un plan ortogonal: dos axes, nòrd-sud (cardo) e èst-oèst (decumanus) formant une interseccion dempuèi que s'ordonava la vila, dessenhavan d'illòts afectats a de foncions divèrsas (espaci public, espaci sacrat, demoranças). Adduccion d'aiga, toats, caufatge, comptan d'entre las invencions utilizada mai tard pels Romans.
Foncionament de las ciutats[modificar | modificar la font]
Aquelas ciutats foguèron d'en primièr governadas caduna per un rei, enseguida per una oligarquia, eissida de las grandas familhas de l'aristocracia. Aquelas vilas gropavan a vegada en confederacions o en ligas de natura religiosa. S'enriquissent amb lo temps mercé a de produchs agricòls de las tèrras a l'entorn, coma amb lo blat, e a un elevatge florissent, a l'expleitacion de minas e al comèrci, las ciutats etruscas capitèron lèu a s'afirmar. Lo pòble etrusc conegut un espandiment entre lo sègle VII e V dins la val del Pò, al nòrd, que las ciutats de Felsina (Bolonha), e de l'actuala Marzabotto, ligadas a Spina, sus la mar Adriatica, ciutat recuelhent l'influéncia del mond grèc, e favorizant lo lucratiu comèrci de l'ambre e de l'estam amb lo nòrd, al sud, dins lo Latium, e amb una fòrta preséncia en Campània, en Corsega enfin a Alalia (arar Aléria). Sus mar al contrari, la concurréncia amb las flòtas de Cartage e grècgas foguèra juste. Roma èra un domèni etrusc pendent un siègle, e la dinastia dels Tarquins, reis d'origina etrusca, rebat la superioritat e l'importança de las ciutats etruscas miègjornalas, que daissèron de traças dins la religion, los usatges, las institucions e los edificis de Roma, plan sonvent confirmadas per l'arqueologia.
Segon l'istorian roman Titus Livius, Lucumon èra en mai lo prenom original de Tarquin lo vièlh, lo primièr rei etrusc de Roma, prenom latinizar en seguida en Lucius.
Govèrn[modificar | modificar la font]
Lo centre religiós dels Etruscs èra a Voltumna, prèp de Volsinies. Aprèp de fèstas e de jòcs paraetruscs, los representants de la Dodecapòli eligissián un magistrat federal (zilath mexl rasnal, sacerdotes o rex dels Latins) qu'aviá un ròtsle religiós e plan segur economic, mas fòrça pauc politic.
Als sègle VII e VI, aquelas ciutats coneguèron un regim monarquic. Qualques monarcs (o lucumon) venguèron legendaris (Mezence de Caere, Properce de Véies o Thybris), d’autres son atestats pels tèxtes e l’arqueologia (los Tarquins, Servius Tullius, Mastarna de Roma, Porsenna de Clusium). Eissit de l’aristocracia, lor poder sembla aver èsser absolut, mas jos subvelhança d'una oligarquia de princes, e suk domèni politic, religiós e militar. D’en primièr electiva, la reialtat leu venguèt ereditària per las femnas. I a pas cap traça d’assemblada comparable al Senat roman.
Entre la fin del sègle VI e lo mejan del sègle V, un regim republican oligarquic basat sus la tiranniá s’instaurèt dins gaireben totas las ciutats etruscas que se desvolopèt una societat quasi egalitària en una classa unica. Lo poder passèt als princeps (segon la transcripcion latina), oligarcs exercissent de magistraturas (zilath, purth, macstrevc). Las meteissa familhas, rivalas entre elas, exercissent lo poder de contunh.
Economia[modificar | modificar la font]
La basa de l’economia d'Etrúria èra constituida per l’agricultura, la pesca e la caça mas tanben pirateriá. Las jaças de coire, d’estam, de fèrre, de plomb argentifèr èran espeitadas dempuèi lo periòde villanovian e las minièras trabalhadas ou venduda. La pèira de construccion utilizada mai sovent èra lo tuf volcanic.
Etrúria beneficiava d'un aventatge considerable: los metals qu'èran presents al nòrd-oèst de Roma (monts de la Tolfa) e subretot sur l’illa d’Elbe (Aithaleia).
-
- « Al delà de la ciutat que los Tirenian nomenon Populonia, i a une illa que se nomena Aithaleia. Se trapa a prèp de cent estadis de la còsta e deu lo seu nom a la fum (aithalos) qu'estagna en nebladís epais al dessús d’ela. Es qu'aquela illa conten un grand jaç de minièra de fèrre que los abitants extrion per lo fondre e de la rajar; possedís una granda quantitat d'aquela minièra. aqueles que trabalhan la minièra cravan la ròca e brutlan dins de fornèls fòrt ingenhoses las fragments de minirèra qu'avián estat brisats; dins aqueles fornèls fan fondre los talhons mejans un fuòc fòrça violent e ralan lo metal en ligòts de talha moderada qu'an un pauc l’aparéncia de grossas espongas. Aqueles lingòts son comprats per de marcands que pagavan en argent o en natura e que los transportavan a Dicaearcheia (ciutat grèga prèp de Pozzuoli) o dins d’autres luòcs de marcat que d’autres marcands compravan aquels cargaments e, amb l’ajuda d’una multitud d’obrièrs fabres qu'assemats, fabrican d'objèctes de fèrre de totas menas. »
La metallurgia provoquèt lo desvelopament del comèrci al sègle VII. Los Etruscs exportèron mejans lors pròprias naus d'objètes de bronze (trompètas, ròstres) de l’Espanha a Atenas, de Cartage a la Grand Bretanha, al Danemarc, a la Suècia, e pel sud de la Gàllia, en Alemanha del Sud e en Boèmia. Lo trafic cap a Grècia foguèt mai important (ceramica atica contra blat de Granda Grècia e metals). La Gàllia del Sud comprava de vin e metals e furnissiá dels pèls e l'estam.
Totes aqueles escambis favorizèrrent tanben lo desplaçament de las personas, de las tecnicas e lo mesclatge etnic:
-
- « Un òme de Corinta nomenat Demarat, de la familha dels Bacquiads aviá navigat cap a l'Itàlia per i fae comèrci e i conduguèt la seuna nau de transpòrt e las seunas mèrça. Aprèp los aver vendudas dins los pòrts de las ciutats etruscas qu'èran alara mai florissents d'Itàlia, e s'essent procurat de notables benefices, volguèt pas mai tocar d'autres pòrts mas contunha los seus trafics dins las meteissas aigas transportant las mèrças etruscas a çò dels Grècs e las noiruturas grègas a çò dels Etruscs. De biais que s'enriquissèt fòrça. Al moment de la revolucion de Corinta, quand lo tiran Cipselos cacèt los Bacquiads, estimant qu'en rason de las seunas riquesas e de son apartenéncia a l'aristocracia podava pas mai viure en securitat jos la tirannia, prenguèt çò que podava emportar dels seus bens e quitèt Corinta per mar; coma en rason de las seunas activitats comercialas aviá fòrça e excellents amics Etruscs, e subretot a Tarquinia, una ciutat qu'alara èra granda e florissenta, s'i installèt e eposèt una femna d'una illustra familha. ».
Cronologia[modificar | modificar la font]
- - XIII, arribada legendària dels Lidians en Etrúria, capitanejat per Tyrrhénos
- - IX a - VIII, civilizacion villanoviana
- - VII|e, cultura orientalizanta
- -616 - -578, reialme mitic de Tarquin lo vièlh sus Roma
- -578 - -534, reialme mitoc de Servius Tullius
- -535, batailha d'Alalia, amb l'ajuda dels Cartagineses contra los Grècs
- -509 - 506, expulsion dels Tarquins de Roma, guèrra entre lo rei Porsenna de Clusium e Roma, desfacha de Porsenna sus Aristodèm de Cumesa Aricie
- -477, ataca de la gens romana dels Fabians que se faguèt anientar pels Véies
- -474, la desfacha de Cumes fàcia a Siracusa
- -428, guèrra entre Roma e Véies que lo rei Lars Tolumnius foguèt tuat
- -415, alliança amb Atenas contra Siracusa.
- -396, Véies es presa pels Romans
- -384, pilhatge de Pirgi per Denís lo vièlh
- -357 - -354, Roma ataca los Etruscs, sètge de Sutri
- -310, los Etruscs s'associan als Samnits contra Roma.
- -311, presa d'Arretium, capitala etrusca.
- -308, la familha regnanta etrusca dels Tarquinia se somet
- -302, victòria de Roma suls Etruscs de Roselle
- -295, desfacha de Sentinum fàcia als Romans
- -284, los Senons ganhan los Romans a Arretium
- -280, presa de Vulci pels Romans
- -273, fondacion de la colonia de Cosa prèp de Vulci
- -265 - -264, presa e destruccion de Volsinies pels Romans.
- -241, presa e destrucdion de Faleries.
- -205, souten l'armada romana per la Segonda Guèrra Punica
- -196, revòlta d'esclaus
- -186, repression del culte de Fufluns
- -183, fondacion de Saturnia
- -181, fondacion de Gravisca
- -90 - -88, la Guèrra Sociala
- -82, Silla confisca una partida del territòri de Clusium, Arretium, Fiesole e Volterra per i installar de colonias de legionaris veterans.
- -79, capitulacion de Volterra
- -42, Perosa qu'abriga de partisents de Marc Antòni es destruida per August
- -40, l'Etrurie ven la VIIa region romana
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- lo realme d'Etrúria: foguèt creat a la plaça del grand ducat de Toscana pel tractat de Lunéville (1801). Foguèt absorbit en 1807 dins l'Empèri francés e suprimit en 1814.
- Túscia: nom que pòrta l'ancian domeni etrusc pendent l'Antiquitat tardièra e la nauta Edat Mejana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Les étrusques - La fin d'un mystère, Jean-Paul Thuillier, septembre 1990, (ISBN 2070530264)
- (fr)L'Étrusque, Mika Waltari.
- (fr)Alain Hus, Vulci étrusque et étrusco-romaine, éd. Klincksieck, 1971, 228 p.
- (fr)JM Irollo, Histoire des Étrusques, éditions Perrin, 2004


c: text/html

text:
Frederick Chapman Robbins
Frederick Chapman Robbins (n. 25 d'agost de 1916 - m. 4 d'agost de 2003) foguèt un bacteriologista nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1954.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 25 d'agost de 1916 dins la vila de Aubur, populacion situada a l'estat nòrd-american de Alabama. Estudièt medecina a l'universitat de Missorí, ont se graduèt lo 1938. Inicièt los sieus trabalhs dins l'Espital Infantil de Boston e trabalhèt posteriorament coma director del departament de pediatria e de malautiás infecciosas del City Hospital de Cleveland, vila ont moriguèt lo 4 d'agost de 2003.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Durant lo sieu sojorn dins l'Espital Infantil de Boson trabalhèt amb John Franklin Enders e Thomas Huckle Weller sus la virologia e bacteriologia de la poliomielitis. Per aqueles trabalhs los tres scientifics foguèron premiats amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1954. Los trabalhs de Weller, Enders e Robbins melhorèron las tecnicianas de cultiu de virus en teissuts vius, en permetent donar un grand passatge en lo maneig d'aqueles microorganismes, en se produsint una avançada en la lucha de malautiás d'etiologia víral e que permetèron posteriorament la descobèrta de la primièra vacuna contra la poliomielitis de la part de l'equipa de Jonas Salk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bearnés
Lo bearnés o biarnés qu'ei lo nom dat a l'occitan parlat en Bearn. Qu'ei ua version deu gascon e era medisha que presenta variantas segon lo parçan bearnés qui la parla. Qu'ei estada emplegada coma lenga administrativa e juridica en Bearn e dens los país ligats dab eth : Reiaume de Navarra, Sola e Foish. En Bearn, lo son emplec oficiau qu'entrè en concurréncia dab lo francés despuish la Reneishença e mei que mei a partir de l'Edicte d'integracion Bearn dens lo Reiaume de França (1620). Totun, lo bearnés que continuè d'estar emplegat dens lo actes oficiaus e legaus dinc a le Revolucion Francesa, quan lo francés e vadó lenga oficiau.
Somari
Literatura e Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bearnés qu'apareish per escrit dab lo Fòr d'Auloron compausat en 1080 devath mes deu quau non demòra pas sonque ua version deu sègle XIIIau, au medish temps donc qu'un aute famós texte juridic : la Carta de carniceria d'Ortès. A espart deus fòrs, d'aquesta administracion e canceleria en bearnés, quauques textes que son vaduts famós com la Declaracion d'independéncia de Bearn (en vertat ua repòsta provocatora de Gaston Fèbus a Felip VI de Valés entà'u díser que tienèva Bearn sonque de Diu e de la soa espada) e la letra deu Noste Enric, alavetz rei de França, a jurats de la Vath d'Aussau. A maugrat d'estar virada de cap a las letras fancesas, la Reforma, adoptada per la reina Joana de Labrit, qu'utilizè lo bearnés en bèth essajar d'evangelizar au mei lèu ; que li devèm lo Psalmes de David metut en rima bearnesa deu pastor Arnaut de Saleta. A la fin deu sègle XVIIau, Joan Enric de Fondevila que compausè òbras de teatre en alexandrins qui la mei famosa qu'ei La pastorala de paisan qui cerca mestièr au son hilh sens ne trabar au son grat. Quauques annadas arron, lo sègle XVIIIau que ns'a legat l'anonim Sermon deu curé de Vidèren e la cantas e poesias de Ciprian Desporrins qui son enqüera conegudas e cantadas uei lo dia en Bearn. Deu sègle XIXau, que cau mentàver lo poèta Auloronés Xavièr Navarròt qui compausè poemas liric e politics. A la fin d'aqueth sègle, lo filològue Vastin Lespin que consacrè recèrcas lexicograficas e eruditas a la lenga ; que li devem un diccionari e gramaticas. Lo Felibritge que prengó en Bearn lo nom d'Escole Gastoû Febus e un son majorau, l'escrivan Simin Palay, qu'escrivó un gran diccionari deu Bearnés e deu gascon moderne. Tà çò qui ei de l'ispanista, filològ e escrivan Joan de Boset, que redigí ua gramatica entà l'ensenhament de la lenga dens las escòlas. Com en d'autes país occitans, lo bearnés que desapareishèva au cap de las annadas shishanta e setanta ; totun, las annadas ueitanta que vedón l'espelida de las purmèras calandretas e de Ràdio País.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Emplec deus enonciatius d'ua faiçon qui's pòt haut o baish resumir atau : que (afirmatiu), be (exclamatiu) e e (interrogatiu o afirmatiu dens ua subordonada).
- Conservacion de la d intervocalica latina : véder (enlòc de véser), audir (enlòc d'ausir).
- Utilizacion (com en Gasconha) de dus sistèmas d'articles definit : lo/los, la/las com dens la plana e eth/era dens la montanha (com en Bigòrra e en Val d'Aran), dab las lors formas contractadas (peu/per la - peth/pera eca).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Diccionaris e gramaticas[modificar | modificar la font]
- Grosclaude, Miquèu. Guilhemjoan Patric. Narioo, Gilabert. Diccionnaire français-occitan. Ortès : Per Noste, 2004.
- Raimon, Pau - Lespin, Vastin. Dictionnaire du Béarnais Ancien et Moderne.
Estudis de la lenga[modificar | modificar la font]
- Grosclaude, Miquèu. Le Béarn : témoignage sur mille ans d'histoire. Pau : Marpimoeuy, 1979.
Literatura[modificar | modificar la font]
Fondevila, Joan Enric de. Calvinisme de Bean Divisat en siex ecloges. C.E.P.B : Ortès, 2002.
Joan Enric de Fondevila. La pastorala deu paisan. Per Noste : Pau, 2001.
Saleta, Arnaut de. Los Psalmes de David metuts en rima bernesa. Per Noste : Ortès, 1983.
Ligams[modificar | modificar la font]
- L'Ostau Bearnés, La Maison de la Cultura Bearnesa


text:
1528
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1528 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei fòrças dau Sultanat d'Adel dirigida per lo cap musulman Ahmad ibn Ibrahim. Après lei conquistas dei regions de Bale e de Hadya, Ahmad ibn Ibrahim contunièt d'ocupar Etiopia e infligiguèt una desfacha novèla a l'armada dau negus Dawit II (1508-1540).


text:
Aigafonda
Aigafonda[1][2] (Aiguefonde en francés) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de Tarn (Miègjorn-Pirenèus).
Los abitants son los Aigafondeses.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge es pausat al pè de la Montanha Negra a quatre quilomètres de la vila de Masamet.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1831, la comuna absorbèt las ancianas comunas de Caucalièras de La Vaur e de Sant Albin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lieux et monuments[modificar | modificar la font]
Lo castèl d'Aigafonda aparteniguèt a la familha d'Esperendiu. La construccion actuala data principalament del sègle XVII.
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Montson
Montson (nom occitan classic) (en aragonés SLA Monçon, en aragonés GO e en castelhan Monzón) es ua vila d'Aragon. A 17 050 abitants (2008) sus ua superfícia de 155 km². Se tròba dens la província d'Òsca e la comarca deu Cinca Mejan.
Geografia[modificar | modificar la font]
Montson se situa au costat deus rius de Cinca e Sosa, devath un castèth elevat sus un puei. L'estrada N-240 (Madrid-Barcelona) travèrsa la vila. Possedeish indústrias quimicas importantas.
Istòria[modificar | modificar la font]
La catedrala de Santa Maria del Romeral de plan romanic e lo castèth de Montson d'origina aràbia son los edificis mei remarcables. La ciutat s'es estenuda devath lo castèth.
A l'epòca d'Al Andalús (dominacion musulmana) se disputavan Montson los Banu Sabrit d'Òsca e los Banu Qasi de Lhèida. Au sègle XI pertanhèva aus Banu Hud e disen que la prengó lo Cid en 1083.
Aus crestians que'us calèva conquerir Montson entà talhar las comunicacions entre los reiaumes de taifas de Saragossa e Lhèida.
L'infant Pèire reconquerí Montson en 1089 durant lo règne deu son pair Sanç Remíriz d'Aragon. Sanç Remíriz creè lo reiaume de Montson entà l'infant, futur Pèire I d'Aragon, abans d'estar rei d'Aragon. Lo castèth arcuelhó l'enfança deu rei Jaume I lo Conquistaire, qui èra sota la tutèla deus templèrs. La situacion privilegiada dens los pas de las vaths de Segre e de Cinca hasó deu castèth e de la vila un centre estrategic important.
En 1143 passè a la possession deus templèrs. Montson es important peu hèit qu'estó primèr ua comanda templèra e mei tard espitalèra. Estó en divèrsas ocasions lo sèti de las Corts d'Aragon e de las Corts de la Corona d'Aragon, entre los sègles XIII e XVII.
Nom[modificar | modificar la font]
Provieneré de Mont de Sion, nom que pòt illustrar las relacions deus templèrs dab las crosadas en Tèrra Santa.
Monuments[modificar | modificar la font]
Un impressionant castèth construit peus templèrs.
Hèstas[modificar | modificar la font]
- Sant Matieu (Hèstas Majors), 21 de setembre.
- Lunes de Pascua, romavatge a l'ermitatge de nuestra siñora d'o Enfuelgo.


text:
Forbes' Quarry
Forbes' Quarry, valent a díser « Peirèra de Forbes » en anglés, qu'ei un jaciment arqueologic de Gibartar situat dens la cara nòrd de l'Arròc. En 1848, lo purmèr crani coneishut d'un adulte neandertalian que i estó descobèrt peus arqueològs qui hodilhavan lo site. Totun, aceth n'estó pas alavetz identificat com lo testimòni d'ua espècia umana desapareishuda, qui seré sonque arreconeishuda dab la descobèrta, en 1856, d'autas rèstas dens la Vath de Neandertal, en Alemanha. La data deu crani qu'ei de mau precisar, mes las darrèras recèrcas[1] que mòstran que poderè datar deu començament deu darrèr periòde glaciari o Glaciacion de Würm, de cap a 100 000 ans abans lo present.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bruner, E.; Manzi, G. (2006). "Saccopastore 1: the earliest Neanderthal? A new look at an old cranium". Neanderthals revisited: new approaches and perspectives. Vertebrate paleobiology and paleoanthropology, vol. 2. Springer. p. 31. ISBN 9781402051203.


text:
Lo tust de las civilizacions
Lo tust de las civilizacions es un tèrme creat per Samuel Huntington per explicar los conflictes que pòdon derivar de la diferéncia de culturas dins las relacions internacionalas. Aqueslas diferéncias substituirián los ancians tusts de classa o de l'ideologia politica e i qu'aurián entre los blòcs de la planèta afrontaments a causa del biais de veire la vida e per l'ensag d'assumir l'egemonia o limitar l'influéncia dels autres blòcs. Lo concèpte es ancian mas aquel politològ o popularizèt.
Las diferentas regions culturalas segon Huntington son:
- Occident: America del Nòrd, Austràlia e Nòva Zelanda e Euròpa occidentala.
- Latinoamerica
- Mond ortodòxe: l'ancian zona de la URSS, los Balcans e Chipre
- Sud-èst asiatic: païses de tradicion bodista qu'encara forman pas un blòc pròpi, mas que s'intègran dins d'autras zonas orientalas
- Mond sinitic: China, Vietnam e Corèa
- Mond indó: India, Botan e Nepal
- Japon
- Mond islamic
- Mond subsaarian
- Israèl
A costat i a de païses divisits, qu'apertenon a diverses blòcs e qu'alara pòdon venir claus dins una confrontacion entre blòcs, coma Ucraïna, Turquia, Nigèria, Sodan, Chad o Filipinas. I a de païses independents, coma Aïtí.
Lo tust mai conflictuós poiriá èsser aquel del mond islamic amb l'occident, a causa de la quantitat de gents implicadas e de la disparitat de las concepcions culturalas.
Los critics veson de sentors racistas e d'islamofobiá dins aquela idèa. D'autres critics veson qu'es la defincion de blòcs (una alternativa seriá lo concèpte de zona intermediària) o de l'idèa de tust cultural que, d'espereles, mena a la violéncia.
referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Xoc de civilitzacions ».


text:
1111
Aquesta pagina concernís l'an 1111 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Expedicion dau rèi còntra la region de Puiset qu'èra quasi independenta dempuei sa victòria còntra lei tropas de Felip Ièr en 1079. Uc III de Puiset deguèt capitular e foguèt capturat.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Mòrt de Boemond de Tarent lo 26 de març. Boemond II d'Antioquiá i succediguèt sota la regéncia de Tancred de Galilèa. Lo regent aprofichèt la mòrt de Boemond de Tarent per denonciar lo tractat de Deabolis e refusar la senhoriá bizantina sus lo principat. Puei, participèt ambé leis autrei Crosats a la defensa victoriosa deis estats latins còntra l'ofensiva generala organizada per lei Seldjokids que foguèt blocada a Shaizar.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Participacion a la defensa comuna deis estats crosats còntra l'ofensiva generala organizada per lei Seldjokids que foguèt blocada a Shaizar.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Participacion a la defensa comuna deis estats crosats còntra l'ofensiva generala organizada per lei Seldjokids que foguèt blocada a Shaizar.


text:
Tarenta
Las tarentas son de reptils de la familha dels geconids (Gekkonidae). N'existisson aperaquí 650 espècias distribuidas dins las zònas tropicalas e subtropicalas per tot lo mond, inclusent lo Bacin Mediterranèu al limit nòrd de distribucion. Sonque se'n tròban quatre espècias en Euròpa.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Son principalament nocturnas, mas dins las regions temperadas se pòdon veire activas durant lo jorn. Gaireben totas las tarentas son capablas d'emetre de sons que pòdon anar d'un pichon crit, dins las espècias mai pichonas, a un lairet estrident. Son de grands escalaires, presentan de coissinets aderents als dets. Aqueles coissinets son recobèrts per d'estructuras microscopicas semblant de pels, nomenadas "setes", que lor permeton d'escalar sus de de superfícias lisas.


text:
-425
Aquesta pagina concernís l'an -425 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès. Pasmens, la fin de l'epidemia de « pèsta » (en realitat probablament de tifús) permetèt ais Atenencs d'organizar la premiera granda ofensiva de sa flòta còntra lei posicions de la Liga de Peloponès. Ansin, una flòta de 50 naviris foguèt mandada per reprimir en Sicília la revòuta de Messina, restaurar la democracia a Còrcira qu'èra sus son passatge e conquistar quauquei posicions litoralas au sud de Peloponès.
Ansin, leis Atenencs conquistèron aisament lo pòrt de Pilòs que foguèt rapidament fortificat car una tempèsta lònga obligiguèt tota la flòta de s'i protegir. Puei, i laissèt una garnison fisada a Demòstene. De son caire, Esparta cridèt sa flòta desplegada au larg de Messina (60 naviris) per venir eliminar aquela garnison que menaçava dirèctament de sostenir de revòutas d'Ilotes. Cridèt tanben son armada terrèstra principala qu'èra a pilhar la region d'Atica. Après la revirada d'uneis assauts còntra lei posicions fortificadas de Pilòs, leis Espartencs organizèron un sètge terrèstre e maritim de la garnison e dau pòrt. En particular, desbarquèron un milièr d'òmes sus l'illa d'Esfacteria.
Demòstene aprofichèt la situacion per cridar la flòta atenenca qu'abandonèt Messina a son torn e capitèt d'intrar dins lo pòrt. Puei, una batalha navala dins la baia de Pilòs s'acabèt per una desfacha novèla de la flòta d'Esparta que perdiguèt 18 naviris còntra 8 ais Atenencs. De negociacions acomencèron mai mau capitèron entraïnant un desbarcament atenenc sus Esfacteria onte la garnison foguèt obligit de se rendre après de pèrdas importantas. Per lo premier còp de l'Istòria de la Grècia antica, de soudats espartencs capitulèron e foguèron capturats sus un prat batalhier entraïnant una crisi grèva au sen de la ciutat. Aquò entraïnèt una demanda novèla d'Esparta per durbir de negociacions novèlas. Pasmens, Atenas refusèt e menacèt d'executar sei presoniers dins lo cas d'una incursion novèla deis Espartencs còntra la region d'Atenas.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès còntra Atenas amb una incursion espartenca dins la region d'Atica. Leis Atenencs refusèron tornarmai lo combat e Lacedemònia poguèt solament pilhar lei zònas non protegidas. Dins lo sud de Peloponès, Lacedemònia deguèt faciar la premiera incursion importanta deis Atenencs que conquistèron la vila de Pilòs. Esparta assaièt alora d'enceuclar la vila ambé sa flòta e una fòrça terrèstra. Pasmens, leis assauts còntra lei fortificacions atenencas mau capitèron e l'enceuclament navau foguèt romput après una desfacha navala còntra lei naviris atenencs.
De negociacions acomencèron mai mau capitèron entre lei doas vilas. Atenas desbarquèt alora una fòrça importanta còntra la garnison espartenca de l'illa d'Esfacteria, au sud de Pilòs, qu'èra isolada dempuei la retirada dei naviris de Lacedemònia. Après unei jorns de combat còntra l'infantariá leugiera atenenca, lei subrevivents capitulèron. Per lo premier còp de l'Istòria, de soudats espartencs foguèron capturats entraïnant una crisi grèva au sen de la ciutat e unei chaples d'Ilotes.


text:
Clau articulària (art marciau)
Una clau articulària (kansetsu-waza en japonés, joint lock en anglés) es una tecnica de combat, e especialament de grappling, que consista en menar una articulacion d'un adversari au maximum de son amplitud, çò que provòca una dolor e doncas l'abandon de l'adversari. Aquelei tecnicas s'utilizan egalament per lei fòrças de seguretat (polícia...) per mestrejar una persona en redusent lo risque de feridura.
La sollicitacion de l'articulacion si fa en mobilizant un membre, amb un efèct d'aigre. Aquò necessita un plaçament que permete d'agantar lo membre sensa riscar de si far picar.
La manipulacion de l'articulacion adutz una dolor progressiva en foncion de la fòrça aplicada, e s'es mau realizada o facha tròup violentament, pòu adurre de lesions divèrsas sus lei muscles, lei tendons, lei ligaments e adurre un esquince, una luxacion veire una fractura.
Lei claus si pòdon utilizar per sometre l'adversari, mai tanben per projectar l'adversari au sòu. Dins aqueu cas, l'atacant utiliza la dolor provocada per la clau per forçar l'adversari de si metre au sòu.
Lei claus si pòdon classificar en foncion de la partida dau còrs que si visa :
- clau de braç (espatla e coide)
- clau de camba (ginolh)
- clau de cavilha
- clau de ponhet
- clau de det
- clau d'arteu
- clau de còle (vertèbras cervicalas)
E en foncion de la direccion de la fòrça :
- clau en extension (iperextension)
- clau en torsion (per exemple a la cavilha, mai dolorosa)
- clau que consista en un espotiment muscular (boteu o bicèps)


text:
Lineas de aviacion
Mostrando resultados 1 a 25 de 112
Calz. Del Vale No. 555, 64000
Monterrey, Nuevo Leon
Aeropuerto Nal De Uruapan Sn, 60000
Uruapan, Michoacan
Explora Viajes
Diego Rivera No. 137, 38060
Celaya, Guanajuato
Antigua Terminal Aeropuerto Sn, 24180
Ciudad Del Carmen, Campeche
Alvaro Obregon No. 24, 80000
Culiacan, Sinaloa
Av De Las Americas No. 110 S/n, 20230
Cuernavaca, Aguascalientes
Aerocalifornia
Durango Sur No. 6, 63000
Tepic, Nayarit
boletos de avion, destinos nacionales, internacionales, lineas de aviacion
Delta Air Lines Inc.
,
Tlalpan, Distrito Federal
Calle 5 1306 S/n, 87300
Matamoros, Tamaulipas
51 Poniente No. 55 No. 106, 72440
Puebla, Puebla
Av Revolucion No. 1037 C, 42064
Benito Juarez, Hidalgo
Aluminio Y Cristales Reforma vidrios
Francisco I Madero Sn, 72130
Puebla, Puebla
Aerolineas Internacionales
Vallarta No. 2440 No. Nb4 Y B5, 44100
Guadalajara, Jalisco
Blvd Ortiz Mena No. 411 Loc No. 3, 31125
Chihuahua, Chihuahua
Delta Air Lines Inc
,
Tlalpan, Distrito Federal
Campo Oriente No. 325, 64000
Monterrey, Nuevo Leon
Av. Manual Avila Camacho No. 274, 62170
Benito Juarez, Morelos
,
Torreon, Coahuila
Miguel Aleman Norte No. 548 Loc No. 7, 85000
Ciudad Obregon, Sonora
Siente La Experiancia
Aviacion General Sn S/n, 14060
Puerto Vallarta, Jalisco
San Fernando No. 533 Int. 1, 28000
Colima, Colima
Adolfo Lopez Mateos Sn, 52000
Toluca, Estado De Mexico
Mostrar todo
Mostrar todo
| Lineas de aviacion en Guadalajara | Lineas de aviacion en Monterrey | Lineas de aviacion en Leon | Lineas de aviacion en Puebla | Lineas de aviacion en Miguel Hidalgo | Lineas de aviacion en San Luis Potosi | Lineas de aviacion en Ahome | Lineas de aviacion en Morelia | Lineas de aviacion en Los Mochis | Lineas de aviacion en Manzanillo | Lineas de aviacion en Cancun | Lineas de aviacion en Chihuahua | Lineas de aviacion en Aguascalientes | Lineas de aviacion en Torreon | Lineas de aviacion en Cabo San Lucas | Lineas de aviacion en Hermosillo | Lineas de aviacion en Boca Del Rio | Lineas de aviacion en Ciudad Victoria | Lineas de aviacion en Benito Juarez | Lineas de aviacion en Toluca | Lineas de aviacion en San Pedro Mixtepec juquila | Lineas de aviacion en Matamoros
Lineas de aviacion en AguascalientesLineas de aviacion en Aguascalientes | Lineas de aviacion en Baja California | Lineas de aviacion en Baja California Sur | Lineas de aviacion en Baja California Sur | Lineas de aviacion en Campeche | Lineas de aviacion en Campeche | Lineas de aviacion en Chiapas | Lineas de aviacion en Chiapas | Lineas de aviacion en Chihuahua | Lineas de aviacion en Coahuila | Lineas de aviacion en Coahuila | Lineas de aviacion en Colima | Lineas de aviacion en Colima | Lineas de aviacion en Distrito Federal | Lineas de aviacion en Distrito Federal | Lineas de aviacion en Durango | Lineas de aviacion en Estado De Mexico | Lineas de aviacion en Estado De Mexico | Lineas de aviacion en Guanajuato | Lineas de aviacion en Guerrero | Lineas de aviacion en Guerrero | Lineas de aviacion en Hidalgo | Lineas de aviacion en Hidalgo | Lineas de aviacion en Jalisco | Lineas de aviacion en Jalisco | Lineas de aviacion en Michoacan | Lineas de aviacion en Michoacan | Lineas de aviacion en Morelos | Lineas de aviacion en Morelos | Lineas de aviacion en Nayarit | Lineas de aviacion en Nayarit | Lineas de aviacion en Nuevo Leon | Lineas de aviacion en Nuevo Leon | Lineas de aviacion en Oaxaca | Lineas de aviacion en Oaxaca | Lineas de aviacion en Puebla | Lineas de aviacion en Puebla | Lineas de aviacion en Quintana Roo | Lineas de aviacion en Quintana Roo | Lineas de aviacion en San Luis Potosi | Lineas de aviacion en San Luis Potosi | Lineas de aviacion en Sinaloa | Lineas de aviacion en Sinaloa | Lineas de aviacion en Sonora | Lineas de aviacion en Sonora | Lineas de aviacion en Tabasco | Lineas de aviacion en Tabasco | Lineas de aviacion en Tamaulipas | Lineas de aviacion en Tamaulipas | Lineas de aviacion en Veracruz | Lineas de aviacion en Veracruz | Lineas de aviacion en Yucatan | Lineas de aviacion en Zacatecas | Lineas de aviacion en Zacatecas


text:
1832
Aquesta pagina concernís l'an 1832 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après l'organizacion d'uneis incursions còntra lo territòri de senhors enemics, lo negus Iyasu IV foguèt finalament jutjat tròp independent per lo ras Ali II que lo remplacèt per Gebre Krestos. Puei, lo ras Ali II decidèt de lo remplaçar per Sahle Dengel. Pasmens, aquela chausida se turtèt premier a l'oposicion dau clergat. Ali II deguèt donc restaurar Gebre Krestos que moriguèt dins lo corrent de l'annada. Aqueu còp, Ali II se preocupèt pas de l'avejaire de la Glèisa e nomèt tornarmai Sahle Dengel coma negus.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Gràcias au sostèn dei liberaus mexicans, lo generau Santa Anna capitèt de reconquistar lo poder. Demorèt alora la personalitat principala de la vida politica mexicana fins a son exili de 1843.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 de genièr - Édouard Manet, pintor francés (m. 1883)
- 27 de genièr - Lewis Carroll, escrivan britanic (m. 1898)
- 19 d'abril - José Echegaray, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1916)
- 11 de julhet - Carlos Holguín Mallarino, president de Colómbia (m. 1894)
- 18 d'agost - Victor Meirelles, pintor brasilièr (m. 1903)
- 8 de decembre - Bjørnstjerne Bjørnson, escrivan norvegian, Prèmi Nobel (m. 1910)


text:
Lahoussoye
Houssoée en picard ( Lahoussoye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1790 a 1801, la municipalitat li lèva a el de l'Administracion e de la Justícia de patz del costat de Querrieux.
En lo moment de la batalha de la Hallue en decembre de l'an 1870, lo general Faidherbe aviá lo sieu quartièr general a Lahoussoye. D'ailà, podiá observar l'enemic sus las nautors del marge drech del Hallue e la vallée dintre Pont-Noyelles e Querrieu, al centre de la linha de batalha.
Quand la siá armada #batre en jubilacion en la jornada del 24 de decembre, las tropas #traversar lo vilatge de Lahoussoye. Pendent los combats, l'escòla de Lahoussoye a #èsser utilizada coma ambulància[1].
De 1790 à 1801, la commune relève de l'Administration et de la Justice de paix du canton de Querrieux.
Lors de la bataille de l'Hallue en décembre de l'année 1870, le général Faidherbe avait son quartier général à Lahoussoye. De là, il pouvait observer l'ennemi sur les hauteurs de la rive droite de l'Hallue et la vallée entre Pont-Noyelles et Querrieu, au centre de la ligne de bataille.
Quand son armée battit en retraite dans la journée du 24 décembre, les troupes traversèrent le village de Lahoussoye. Pendant les combats, l'école de Lahoussoye a été utilisée comme ambulance[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
NGH_1896.


text:
Cremadura
La cremadura es una destruccion parciala o totala podent concernir la pèl, las partidas mòlas dels teissuts, e mai los òsses.
La gravetat de la cremadura depend de sa localizacion, de sa prigondor (lo gra de cremadura), de l'extension de la superfícia degalhada (en percentatge de la superfícia totala) e de l'agent causal en question. La cremadura es pas una plaga coma las autras pr'amor qu'a una incidéncia sus l'estat psicologic del cremat.
Una cremadura pòt èsser causada:
- pel contacte amb una font cauda (solida, liquida, o gasosa),
- pel contacte amb una substància o un produch dich caustic,
- per fretament,
- per l'efècte de la combustion (accion d'una flama),
- per l'efècte d'una radiacion (lo còp de solelh - radiacion ultravioleta B - es l'exemple mai frequent),
- per l'efècte d'un corrent electric (electrizacion).
Lo tractament d'urgéncia de las cremaduras es de rinçar e refrejar la cremadura amb d'aiga freda durant fòrça temps.
Classificacion en gras[modificar | modificar la font]
- Cremadura del primièr gra: son las cremaduras mens grèvas e pus frequentas. Sol l’epidèrma es atench. I a aparicion de rojor e aumentacion de la sensibilitat de la region brutlada. Un bon exemple es lo còp de solelh. La pèl sèrva tota sa capacitat de regeneracion.
- Cremadura del segond gra: aquestas cremaduras degalhan l'epidèrma e, de manièra mens prononciada lo dèrma. I a aparicion de bofigas sus las zònas nafradas. La pèl se podrà aquí tanben regenerar soleta.
- Cremadura del tresen gra: son las cremaduras mai grèvas. La pèl es detrusida completament (dèrma e epidèrma) e pren una coloracion blanca, bruna o negra. La sensibilitat desapareis e aquestas regions venon secas e propícias a las infeccions. Dins aqueste cas, i a cap de possibilitat de regeneracion per la pèl pr'amor que totas las cellulas cutanèas son destrusidas. L'ensèrt de pèl es alara indispensable a la subrevida del nafrat en cas de lesion espandida.


text:
62
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 62 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Cambiaments importants au sen dau govèrn roman ambé la mòrt de Burrus e la retirada de Senèca que s'ocupavan deis afaires publics dempuei lo començament dau rèine de l'emperaire Neron. Son successor foguèt Tigellin, prefècte dau pretòri e favorit de l'emperaire e de sa mestressa Popea, qu'avián pas sei capacitats. Tre la partença de Senèca, Neron volguèt esposar Popea. Pasmens, aperavans, èra obligit de repudiar sa frema Claudia Octàvia. Òr, Claudia Octàvia èra fidèla, respectava lei tradicions romanas e èra sostenguda per la populacion romana. Sa repudiacion foguèt donc un afaire malaisada. Neron ordonèt de torturar leis esclaus de sa frema per obtenir de confession per condamnar sa frema per manca de fidelitat mai la temptativa mau capitèt totalament car lei domestics resistèron ai borrèus. L'emperaire deguèt donc cambiar de pretèxte e acusèt sa frema d'infertilitat. Aquò li permetèt d'obtenir satisfaccion e d'exilar sa frema en Campània. Pasmens, sota la pression de la populacion, foguèt obligit d'autorizar lo retorn d'Octàvia en Roma onte sa mòrt sobda lo 9 de junh entraïnèt d'esmogudas dins la capitala.
En Orient, lo reiaume d'Armenia, protectorat roman, ataquèt lei regions occidentalas de l'Empèri Part entraïnant una guèrra novèla entre Parts e Romans. Lo generau Gnaeus Domitius Corbulo capitèt de protegir la frontiera e preparèt una campanha importanta per l'annada seguenta. Pasmens, Neron preferiguèt negociar ambé lei Parts una patz durabla.


text:
814
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 814 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre Bizantins e Bulgars amb una ataca de l'emperaire Leon que foguèt venceire a Mesembrya. Pasmens, aquela victòria permetèt pas de rebutar l'armada bulgara que menèt d'atacas novèlas a la prima fins a la mòrt dau khan Crum lo 13 d'abriu. Après una crisi de succession, foguèt remplaçat per son fiu Omortag mai l'armada bulgara foguèt afeblida.
D'autra part, acomençament de trabalhs de preparacion d'una restauracion de l'iconoclasme. Divèrseis oposants foguèron arrestats e exilats. Lo patriarcat Nicèfor ne'n faguèt partida.
Empèri Carolingian[modificar | modificar la font]
Mòrt de Carlesmanhe que foguèt remplaçat per son fiu Loís lo Piós.


text:
Opisthokonta
Los opistocòntes constituisson un grop d'eucariòtas recampant d'organismes aparentament fòrt divèrses. Lo rapròchament d'aquestes taxons (que los eumicèts, o campairòls, e los metazoaris, o animals) es pro recent. Es basat sus l'estudi de mantun gèn analizats separadament, çò que conferís a l'existéncia dels opistocòntes una cèrta fisabilitat. A partir d'aquesta mesa en evidéncia moleculara, d'autres sinapomorfias son aparegudas coma evidentas confirmant que s'agís plan d'un grop monofiletic. Los opistocòntes se serián separats dels autres eucariòtas fa un miliard d'annadas.


text:
Ceba
La ceba (o l'inhon) (Allium cepa) es una planta erbacèa bulbosa de la familha de las liliacèas originària de l'Asia Centrala, que ten pas qu'un sol bulbe bèl, de forma ovoïda, redonda. Es biennala e pòt arribar fins a 1 m de longor. Sas fuèlhas son semicilindricas e sortisson d'un bulbe jos tèrra, que possedís de rasics superficialas. Sa tija es drecha e abitualament espelís pendent la segonda annada de maturacion de la planta. A son cap a una ombella de flors blancas o ròsas.
Quand es copat, lo bulbe laissa anar un òli volatil sulfurat que causa de lagremas per encausa d'irritacion del teissut conjontiu de l'uèlh.
Es conegut e emplegat tradicionalament coma planta medicinala, e es estat utilizat dins lo tractament de l'asma, de la diabèti, l'ipertension, etc.
A una resisténcia fòrta a la secada a mai se cal pas que manque d'aiga dins lo periòde critic de creissença del bulbe. Se las cebas subisson una manca excessiva d'aiga, pòdon venir mai picantas e son bulbe serà mens desvolopat.
Las regions occitanas fan una consomacion importanta de ceba e demest las vilas productoiras de cebas cal citar Lesinhan la Ceba (a ras de Pesenàs, Erau).
Compausants actius principals[modificar | modificar la font]
- Minerals: principalament: potassi, fosfòr, calci, magnèsi, sòdi, sofre e, en quantitats mendres: fèrre, manganès, zinc, coire e selèni.
- Vitaminas: vitamina C, acid folic, vitamina E
- Òli essencial amb fòrça compausants sulfuroses: disulfuri d'atilpropili, metilaliïna, cicloaliïna...etc
- Acid tiopropionic
- Quercetina
- Aliïna, en quantitat mendre que dins l'alh.


text:
Besièrs
Besièrs (Béziers en francés) es una vila occitana de Lengadòc, situada dins lo departament francés d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon. Sa populacion municipala es de 72 554 abitants (2009), çò que fa de Besièrs la segonda ciutat pus importanta del departament e la quatrena de la region Lengadòc-Rosselhon. Ocupa una superfícia de 95,48 km².
La ciutat de Besièrs siaguèt lo 22 de julh de 1209 lo centre d'un dels episòdis pus crusèls e sanguinaris de la crosada francesa contra lo catarisme que culminèt amb la cremada de la ciutat e lo chaple de sos abitadors.
Lo 7 d'abrial de 1247 la ciutat siaguèt integrada definitivament dins lo Reiaume de França. L'annexion foguèt sagelada simbolicament amb lo cambiament de las armas de la ciutat e l'aposicion de las flors d'èli, simbòl dels reis de França.
Lo gentilici dels abitadors es besierenc -a.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
La vila es situada dins la plana lengadociana. Es lo caplòc del parçan de Besierés, a la broa d'Òrb e del Canal de las Doas Mars, a 20 km de la mar Mediterranèa. A 50 km pus al nòrd tròban las montanhas d'altitud mejana del Naut Lengadòc : Carós (1090 m), Espinosa (1124 m) e los Monts de La Cauna dins Tarn (1267 m), que forman los darrièrs retlèus al sud del Massís Central.
Istòria[modificar | modificar la font]
Besièrs a una istòria plan anciana. Tre lo sègle I, quand arribèron los romans cacèron los celtibèrs per tal de s'apoderar de l'airal e d'i implantar una colonia que sonèron: Civitas urbs Baeterrensis. Situada a qualques quilomètres de la Mediterranèa sul flum Òrb e traversada per la Via Domícia que ligava la futura Itàlia a la peninsula iberica, Besièrs coneguèt una creissença considerabla fins al sègle III que comencèt a patir d'atacas e aguèt a bastir sas muralhas. Las atacas contunhèron e Besièrs aguèt d'endurar l'invasion visigòda al sègle VI que contrarotlèron tot lo país. Dos sègles mai tard foguèt conquistada per las tropas musulmanas abans de patir las atacas furiosas dels francs que, amb son menaire Carles Martèl, la destrusiguèron en 737. Venguèt puèi sedença d'un avescat e un vescomte i apareguèt cap a 885 e aguèt una creissença tan fòrta que venguèt lèu una de las ciutats mai importantas d'Occitània.
Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se trapan a la broa d'Òrb de traças de vida datadas de l'epòca neolitica, mas es al primièr sègle abans lo Crist que los romans forabandiguèron los celtibèrs per fondar una colonia nomenada Civitas urbs baeterrensis. Baeterrae foguèt lo nom antic de Besièrs, que prosperèt fins al sègle III ab. lo C. que l'insecuritat butèt a la construccion de muralhas enrodant la vila.
Lo camèl de Besièrs[modificar | modificar la font]
L’evangelista Sant Afrodisi nasquèt en Egipte en 36 abans Jèsus Crist. Dintrèt dins Besièrs sus l’esquina d’un camèl. Davant sa capitada, los romans malcontents li faguèron copar lo cap qu’escampèron dins un potz. Mas las aigas la tornèron montar, Sant Afrodisi l’agantèt e poguèt esser enterrat coma cal. Los besierencs faguèron del camèl salvat la bèstia totemica de la vila.
Personatges ligats a la vila[modificar | modificar la font]
- Pèire Pau Riquet (1609-1690), arquitècte e engenhaire, creador del Canal de las Doas Mars.
- Joan Antòni Injalbèrt (1845–1933), escultor famós.
- Maria Roanet (1936), cantaira e escrivana.


text:
100
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 100 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Revòuta novèla du cap qitang Mitang. Pasmens, au contrari de la guèrra de 92-98, son insureccion demorèt fòrça limitada e venguèt jamai una menaça seriosa per lei Chinés.


text:
Segonda Guèrra d'Afganistan
La Segonda guèrra d'Afganistan opausa la coalicion comandada per leis Estats Units (OTAN, govèrn centrau de Kabol, autreis aliats de la FIAS...) ai Talibans e seis aliats. Comencèt lo 7 d'octòbre de 2001 e es pas acabada a l'ora d'ara.
Somari
- 1 Causas
- 2 La tombada dau govèrn dei Talibans
- 3 La creacion dau govèrn Karzai
- 4 La reorganizacion dei Talibans e lo retorn de la guèrra
- 5 Estrategia novèla de l'administracion Obama
- 6 Nòtas e referéncias
Causas[modificar | modificar la font]
La causa principala es leis atemptats de l'11 de setembre de 2001 ais Estats Units (World Trade Center a Nòva York e lo Pentagòn a Washington). L'endeman e lei jorns seguents, lei país principaus (OTAN, Russia, China, ANZUS, OEA...[1]) anoncièron son sostèn. Rapidament, leis Estats Units acusèron lei Talibans afgans e l'organizacion Al Qaida. D'efèct, lei Talibans aculhiguèron en 1996 Osama bin Laden, fondador e cap d'Al Qaida, ja sospichat per diferents atemptats antiamericans : destruccions deis ambaissadas americanas de Nairobi e Dar es Salaam (1998), ataca còntra lo naviri de guèrra USS Cole en 2000... etc.
En Afghanistan, la guèrra civila entre lei Talibans e leis autrei faccions afganas durava despuei 1994. En 1996, prenguèron Kabol, la capitala, e formèron lo govèrn dau país. Seis enemics, lei fòrças tatgicas d'Ahmed Shah Massud (Jamiat-e-Islami), ozbècas d'Abdul Rachid Dostom (Junbish-e-Milli-yi Islami) e hazaras (Hezb-e-Wahdat), reculèron en lo nòrd-èst. Quauquei guerrilhas antitalibans resistiguèron dins lei regions centralas. Aquestei faccions diferentas formèron una aliança complicada nomada "Aliança dau nòrd" puei "Frònt Unit". Lo 9 de setembre de 2001, un atemptat tuèt lo comandant Massud.
Sa mòrt, dos jorns avans lo 11 de setembre e atribuida a Al Qaida, aumentèt la pression sus lei Talibans. Lo 14 de setembre, leis Estats Units e lo Reiaume Unit exigiguèron l'extradicion d'Osama Ben Laden[1]. Lo 18, l'ONU exigiguèt tanben l'aplicacion de la resolucion n° 1333 e l'extradicion dau cap d'Al Qaida[1]. Lo meme jorn, lo gòvern taleb refusèt lei demandas d'extradicion. Preferissián de reünir una assemblada de notables religiós per decidir dau sòrt d'Osama Ben Laden[1]. Lo 20, aquela assemblada demandèt a Osama Ben Laden de quitar lo país[1]. Pasmens, lei Talibans vouguèron de pròvas per consentir una extradicion. L'endemans, anoncièron que defendrián lo país còntra leis Estats Units[1].
D'aqueu temps, lei premiers soudats americans arribèron dins la region. Lo 22, comencèron per lançar d'operacions de reconoissença en Afganistan[1]. Un avion sensa pilòt american foguèt destruch en Afganistan lo meme jorn e lei combats entre Talibans e Frònt Unit recomencèron[1]. La Russia aumentèt son ajuda au Frònt Unit. Leis Estats Units preparèron un govèrn novèu per remplaçar lei Talibans, negociant en particular ambé lo rei ancian Mohammed Zaher Chah. A la fin dau mes, leis Americans e leis Anglés acampèron una fòrça importanta e poguèron acréisser sei menaças. En consequéncia, lo 5 d'octòbre, Paquistan se declarèt convencut de la culpabilitat d'Osama Ben Laden.
Lo 7 d'octòbre de 2001, leis aviacions e flòtas deis Estats Units e dau Reiaume Unit comencèron per atacar lei posicions talibans. L'endeman, Donald Rumsfeld declarèt que la guèrra durariá fins a la « destruccion dei rets terroristas ».
La tombada dau govèrn dei Talibans[modificar | modificar la font]
La campanha aeriana (7 d'octòbre – 2 de novembre de 2001)[modificar | modificar la font]
Inicialament, l'armada taliban dispausava d'aperaquí 44 000-45 000 combatents[2]. Quasi 10 000 èran de volontaris estrangiers, en particular de Paquistan[2]. De mai, de milícias èran censadas aliadas ambé lei Talibans. En realitat, lei cambiaments de camp serián nombrós[3]. Lei fòrças de sostèn alinhavan environ un centenau de carris de combat (T-54, T-55, T-62, PT-76 o T-34/85), 250 veïculs blindats (BDRM-2, BTR-40, BTR-50, BTR-60, BTR-70, BTR-80, BTR-152, BMP-1 o BMP-2), 200 canons d'artilhariá, 300 canons antiavion e un vintenau de sistèmas sòu-èr de portada corta SA-7 "Grail"[2]. Lo comandament es marrit e malaisat car i a de tensions entre leis unitats diferentas[2]. En fàcia, lei fòrças antitalibans foguèron variadas. Americans e Britanics dispausavan de 2500 soudats en Afganistan, de 4 pòrtavions ambé d'autres naviris de guèrra sus l'Ocean Indian e deis avions de combat de la basa de Diego Garcia[1]. Lo Frònt Unit possedissiá 15 000 combatents.
Dau 7 d'octòbre au 2 de novembre de 2001, leis aviacions de la coalicion ataquèron lei posicions talibans. Aquestei conoissián pas aquela forma de guèrra. Uneis unitats talibans foguèron donc facilament destruchas pendent lo premier mes avans que lei Talibans aprenguèron de se dispersar e de s'acutorbar[4]. Pasmens, poguèron pas replicar e equilibrar la guèrra per que sa defensa sòu-èr èra ineficaça e pas grandet còntra una aviacion modèrna[2].
La campanha terrèstra (2 de novembre – 17 de decembre de 2001)[modificar | modificar la font]
Dins la nuech dau 2 au 3 de novembre, lo Frònt Unit ataquèron Mazar-e-Charif despuei lo sud de la vila. Maugrat lei bombardaments, lei Talibans resistiguèron a Bai Beche, un fòrt vièlh bastit per lei Sovietics, e au vilatge d'Aq Kupruk. Leis ofensivas dau 3 e 4 foguèron rebutadas davant Bai Beche ont lei defensas paravan dei bombas[4]. Foguèt una carga astruca de la cavalariá ozbèca que permeteguèt la presa d'aquela posicion lo 5[3] [4]. L'endeman, Aq Kupruk tombèt tanben[4]. Lei Talibans assagèron de recular sus sa segonda linha mai l'aviacion americana poguèt atacar sensa èstre empachada per de proteccions. Lo 7 e lo 8 de novembre, de bombardaments fòrça importants destruguèron lei defensas dei vaus Chesmay-e-Safa e Haji Gak. Lo 9, lei Talibans evacuèron Mazar-e-Charif.
La retirada taliban es dificila. Aperaquí 15 000 combatents foguèron enceuclats dins Kunduz. Lo sètge d'aquela vila comencèt lo 11 e s'acabèt lo 23 de novembre de 2001 per la captura de 5000 Talibans e de cambiaments de camp[3]. A l'èst e l'oèst dau país, lei Talibans poguèron pas se defendre après la traucada dau frònt nòrd. Se repleguèron a Kandahar dins lo sud. Lo Frònt Unit ocupèron adonc rapidament la mitat nòrd d'Afganistan : lo 12, Herat se revoutèt, la nuech dau 13 au 14, Kabol foguèt abandonada per lei Talibans, lo 14 e lo 15, Jalalabad e Ghazny foguèron presas facilament.
Dins lo sud, la batalha se concentrèt davant Kandahar a partir dau 23 de novembre, mai lei Talibans resistiguèron. Leis assalidors acceptèron donc de negociar la liurason de la vila en cambi d'una retirada tranquilla per lei Talibans. Lo 7 de decembre, Kandahar foguèt donc la darriera vila importanta presa per lei fòrças antitalibans. Quauquei pòchas de resisténcia combatèron durant lei mes de novembre e de decembre. Lei principaus foguèron Maydan Shar e subretot Tora Bora (12-17 de decembre) ont aurà luòc la batalha darriera de la campanha terrèstra.
La creacion dau govèrn Karzai[modificar | modificar la font]
La destruccion e la retirada dei darrierei fòrças talibans (decembre de 2001 - julhet de 2002)[modificar | modificar la font]
En 2002, l'OTAN destapèt uneis unitats talibans dins la vau de Shahi Kot (província de Paktia). Una ofensiva nomada Operacion Anaconda (1er-18 d'abriu) permeteguèt la presa de la valada. Puei, lei Talibans en fugida foguèron atacats dins lei províncias de Paktia e Khost d'abriu a julhet. Finalament, foguèron obligats de se replegar en Paquistan.
Leis acòrds de Bonn e la redaccion d'una constitucion novèla (2001-2004)[modificar | modificar la font]
Lo 5 de decembre, quatre faccions afganas signèron leis acòrds de Bonn. Aquelei faccions representèron lo Frònt Unit, lo rèi darrièr Mohammed Zaher Chah, lo senhor de guèrra Gulbuddin Hekmatyar e leis Afgans exiliats en Iran. Un govèrn provisòri, presidit per Hamid Karzaï, foguèt creat e confiermat en junh de 2002 per una assemblada tradicionala nomada Loya Jirga. A la fin de 2003, una autra Loya Jirga foguèt convocada e acceptèt, lo 4 de genier de 2004, una constitucion novèla prevesent un regim presidenciau fòrt. Leis eleccions presidencialas d'octòbre de 2004 veguèron la victòria d'Hamid Karzaï[5].
Pasmens, lo desarmament dei senhors de guèrra avancèt gaire maugrat unei gèsts simbolics. En consequéncia, lo govèrn centrau contrarotla solament Kabol e sa region. I pòu pas levar l'impòst e leis administracions provincialas, sovent dirigidas per lei senhors de guèrra ancians, son particularament corrompudas.
La reorganizacion dei Talibans e lo retorn de la guèrra[modificar | modificar la font]
Reorganizacion dau comandament taliban e premiereis ofensivas (2003-2005)[modificar | modificar la font]
En junh de 2003, lo mollà Omar creèt un conseu de direccion nomat Rahbari Shura per dirigir lei diferentei guerrilhas talibans[6]. De fin 2003 a mai de 2004, poguèron lançar una ofensiva limitada dins la província sud de Zabol, rebutada a l'entorn dau vilatge de Misan[7] [8]. En 2005, temptèron uneis ofensivas per se reinstallar dins la mitat sud dau país mai capitèron mau[9]. Pasmens, amb 131 mòrts, lei pèrdas de la Coalicion pendent l'annada 2005 mòstran lo cambiament d'intensitat de la guèrra.
L'ofensiva taliban de 2006[modificar | modificar la font]
En 2005, après lei reviradas de seis ofensivas talibans, uneis emissaris, coma lo molà Dadullah, foguèron mandats en Afganistan per crear un frònt larg contra la Coalicion e lo govèrn centrau[9]. Pervenguèron a ganhar l'aliança de dos autrei movements poderós mai enemics fins a aquel periòde : lo Hezb-e-Islami de Gulbuddin Hekmatyar e la ret ultraortodòxa de Mohammed Younès Khalid[9]. Lo mollà Dadullah, sostengut per lo mollà Omar, obtenguèt la fin deis atacas contra Paquistan e la concentracion sus Afganistan. 40 000 combatents, alora en Waziristan, anèron donc en Afganistan[9]. Enfin, lei Talibans cambièron sa tactica amb l'adopcion deis atemptats suicidis, inconeguts pendent la guèrra contra lei Sovietics, e l'aplant dei combats quand l'aviacion de l'OTAN interveniá[9].
L'ofensiva taliban de 2006, comandada per lo comandant Djalalouddine Haqqani, coneguèt donc un succès grand. De vilas dins lei províncias sud foguèron presas. Lei contraofensivas de l'OTAN coma l'operacion Mountain Thrust (15 de mai - 31 de julhet de 2006) poguèron pas realament reprendre lei destrechs perduts franc de l'entorn de Panjwaye. De mai, una garnison britanica foguèt assetjada dins la vila de Sangin a partir dau 27 de junh.
L'extension de la guerrilha (2007-2009)[modificar | modificar la font]
Ben implantats dins lo sud afgan e dispausant de ressorsas financieras solidas, lei Talibans s'infiltrèron dins lo rèsta dau país. Son objectiu es de copar lei linhas d'avitalhament de l'OTAN per Paquistan. Son d'ara endavant capables de batre leis armadas occidentalas coma pendent la batalha de Wanat (13 de julhet de 2008). Pòdon adonc prendre mai de destrechs e cochar lei foncionaris dau govèrn centrau per crear una administracion taliban parallèla. Après una seria d'atacas dins la província dau Noristan colminant a la batalha de Kamdesh (3 de octòbre de 2009), lei Talibans prenguèron quasi tota una província per lo premier còp dempuei 2001[10].
En fàcia, la Coalicion reprenguèt facilament la vila de Musa Qala (7-12 de decembre de 2007) e desbloquèt lei Britanics de Sangin lo 5 d'abriu de 2007. Pasmens, lei doas ofensivas antidrògas de l'annada 2009 dins lei províncias sud dau país pervenguèron solament a de resultats miejats. D'efèct, la superfícia de culturas de paparri demeniguèt un pauc mai lei pèrdas de l'OTAN foguèron importantas. De mai, leis atacas sus leis avitalhaments transitant per lo territòri paquistanés obliguèron l'OTAN de trobar una segonda rota dempuei lo nòrd. Lei Talibans comencèron adonc d'estendre sa guerrilha dins lei províncias septentrionalas.
Enfin, lo govèrn centrau de Kabol es incapable de restancar la corrupcion estimada entre 260 et 465 milions de dolars per an sus un PIB egau a 7,5 miliards de dolars[11]. Aquel imatge es renforçada per leis eleccions presidencialas de 2009 e sei rumors de fraudas massissas[12].
Estrategia novèla de l'administracion Obama[modificar | modificar la font]
L'eleccion de Barack Obama e una seria de tustadas aerencas tuant de civils nombrós entraïnèron una estrategia americana novèla. Stanley McChrystal remplacèt David McKiernan coma generau en cap. Aqueu generau decidiguèt d'aumentar lo nombre de soudats de la Coalicion e de se concentrar sus lei zònas pobladas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 The United States and the global coalition against terrorism, september 2001-december 2003, Site officiel du Département d'Etat américain
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 The Taliban’s military forces (prior to hostilities), Estimations IHS Jane’s, [1]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Ces charniers afghans si discrets... Le Monde Diplomatique, juillet 2002
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Paul J. Bolt, Damon V. Coletta, Collins G. Shackelford, American defense policy, JHU Press (2005), p.372.
- ↑ La commission électorale reconnaît l′existence de fraudes électorales qui ne mettent pas en cause la victoire d′Hamid Karzaï, Journal en ligne Bassirat.net, 26 octobre 2004, [2]
- ↑ Quotidien pakistanais The News cité par Bassirat.net
- ↑ Les forces gouvernementales perdent le contrôle de 7 districts du sud-est, AFP, 10 novembre 2003, publié sur Bassirat.net
- ↑ Les forces pro-gouvernementales reprennent le contrôle d’un district dans le sud de l’Afghanistan, Bassirat.net
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Syed Saleem Shahzad, Comment les talibans ont repris l’offensive (version longue), Site du Monde Diplomatique, [3]
- ↑ Syed Saleem Shahzad, Taliban take over Afghan province, 29 octobre 2009, [4]
- ↑ Reuters cité par Le Devoir.com, Afghanistan - La corruption menace la légitimité du gouvernement
- ↑ Al-Jazeera English, Afghan results 'not to be rushed'


text:
Destral
Una destral (var. destrau, pigassa, piòla, manaira), es un esplech format d'una lama de metal (d'acièr mai sovent) estacada a un margue de fusta. Es mai sovent utilizada per copar de fusta, mas foguèt tanben emplegada coma arma. Los pompièrs l'utilizan se cal per dubrir de pòrtas.
Origina[modificar | modificar la font]
Las traças mai ancianas de destrals se trapèron en Africa e lor edat es evaluat a 1,6 milion d'ans.[1].
De descobèrtas en Espanha donèron una edat mai anciana per las primièras destrals europèas e foguèron datadas del Pleistocèn superior entre 760 000 e 900 000 ans[2].
Las primièras destrals èran formadas d'una pèira talhada inserida entre doas pòstes de fusta ambedoas serradas e ligadas amb un còrda. Las mai recentas son formadas d'una lama traucada ont passa lo margue.
Arma[modificar | modificar la font]
La destral es tanben utilizada coma arma de combat de prèp. Mai dificila de gaubejar qu'una espasa per encausa de son pes e de la manca d'equilibri (l'espasa essent equilibrada per son pomèl), la destral permet pasmens de tustar mai poderosament.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) P. Pétrequin & A.M. Pétrequin, Écologie d'un outil: la hache de pierre en Irian Jaya (Indonésie), Paris, Éditions CNRS, Mongr. du Centre Rech. Arch. 12, 1993.
- (fr) P. Pétrequin, La hache de pierre : carrières vosgiennes et échanges de lames polies pendant le Néolithique (5400 - 2100 av. J.-C.), exposition du musée d'Auxerre (Musée d'Art et d'Histoire), Paris, Éditions Errance, 1995.
- (en) W. Borkowski, Krzemionki mining complex, Warszawa, 1995.
- (en) R. Bradley & M. Edmonds, Interpreting the axe trade: production and exchange in Neolithic Britain, 1993.


text:
Stattmatten
Stattmatten en alemannisch (Stattmatten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'altitud minimale e maximala de Stattmatten son respectivements de 116 m e 122 m.
Stattmatten A adaigat per la Moder.
L'altitude minimale et maximale de Stattmatten sont respectivements de 116 m et 122 m.
Stattmatten est arrosé par la Moder.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge del Ried del Nòrd, a la separacion dels grands aisses viaris, compta a l'ora d'ara 599 abitants. Se lo primièr archiu en mencionant lo sieu nom remontan a la s-|XIV|e}}, la naissença de Stattmatten li caliá se situar als environs de la Modèl:S-. En 1359, lo vilatge passa amb dètz unas autras municipalitats del Uffried a las mans dels barons de Fleckenstein. Una legenda transmesa per las generacions conta que lo pòble i aguèt fondat per una familha suisse, las Heintzen, #que ne longeant lo Rhin #èsser émerveillée per la beutat del luòc. #Amarrar Lo sieu vaissèl près d'un marge, un quai actiu près d'una prada verdoyante (Statt en den matten) e acaba per s'i establir definitivament. L'istòria de la bourgade es estretament ligada a aquela del Rhin, frontièra naturala e zòna de passatge de las gents de guèrra. Stattmatten Manca disparaitre coma d'unes autres pòbles en los méandres dels pillages, mesas a sac e unes autres orrors de guèrra. Aquela de Trenta Ans (1618-1648) #èsser la mai homicida e escasses #èsser las familhas #que survécurent en se refugiant sus las islas del Rhin. En lo moment de la guèrra de Succession d'Espanha (1701-1714), lo maréchal de Villars, en comandant las tropas del rei de França #liurar en 1706 una batalha importanta contra las armadas del Prince de Bade #que lududes #permetre dintre d'autras de prene o cap del pont del Rhin a Stattmatten. En lo moment del extinction del linhatge viril dels Fleckenstein l'an 1720, lo pòble #passar fins a la Revolucion a las mans del Cardinal Rohan Soubise. La populacion de Statmatten a pagat un pesat tribut en lo moment de las doas guèrras mondialas. dins los sègles passats, la majoritat dels abitants vivián del persec, de la batellerie e de l'agricultura. Se tròba egalament qualques orpailleurs #que demòran en memòria pels subernòms familiales (Hofname) tales #que Goldriecke o Goldschaengel. La reforma protestante #èsser instaurada l'an 1543.
Ce petit village du Ried du Nord, à l'écart des grands axes routiers, compte actuellement 599 habitants. Si les premières archives mentionnant son nom remontent au Modèl:S-, la naissance de Stattmatten devait se situer aux environs du Modèl:S-. En 1359, le village passe avec dix autres communes de l'Uffried aux mains des barons de Fleckenstein. Une légende transmise par les générations raconte que le village fut fondé par une famille suisse, les Heintzen, qui en longeant le Rhin fut émerveillée par la beauté du site. Elle amarra son bateau près d'une berge, un quai actif près d'une prairie verdoyante (Statt en den matten) et finit par s'y établir définitivement. L'histoire de la bourgade est étroitement liée a celle du Rhin, frontière naturelle et zone de passage des gens de guerre. Stattmatten faillit disparaitre comme d'autres villages dans les méandres des pillages, mises à sac et autres horreurs de guerre. Celle de Trente Ans (1618-1648) fut la plus meurtrière et rares furent les familles qui survécurent en se réfugiant sur les îles du Rhin. Lors de la guerre de Succession d'Espagne (1701-1714), le maréchal de Villars, commandant les troupes du roi de France livra en 1706 une bataille importante contre les armées du Prince de Bade qui lui permit entre autres de prendre le tête du pont du Rhin à Stattmatten. Lors de l'extinction de la lignée mâle des Fleckenstein en 1720, le village passa jusqu'à la Révolution aux mains du Cardinal Rohan Soubise. La population de Statmatten a payé un lourd tribut lors des deux guerres mondiales. Dans les siècles passés, la plupart des habitants vivaient de la pêche, de la batellerie et de l'agriculture. On rencontre également quelques orpailleurs qui restent en mémoire par les surnoms familiers (Hofname) tels que Goldriecke ou Goldschaengel. La réforme protestante fut instaurée en 1543.


text:
Cangey
Cangey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cangey Se situa en la vallée de la Cisse, al pè del serral Nòrd de la Loire. Lo sieu bourg se situa en bas dempuèi serral, del temps qu'una part de las abitacions se situan sul scenari surplombant la vallée.
Lo bourg a traversat per dos rius : la Cisse, #que pren la siá font a Pontijou (41) e #que se tira en la Loire a Vouvray (37). L'autre riu es lo Bief (de lo sieu verdader nom : ruisseau de Mesland) #que pren la siá font a Mesland (41) e #que se tira en la Cisse a Limeray.
Cangey se situe dans la vallée de la Cisse, au pied du coteau Nòrd de la Loire. Son bourg se situe en bas de se coteau, alors qu'une partie des habitations se situent sur le plateau surplombant la vallée.
Le bourg est traversé par deux rivières : la Cisse, qui prend sa source à Pontijou (41) et qui se jette dans la Loire à Vouvray (37). L'autre rivière est le Bief (de son vrai nom : ruisseau de Mesland) qui prend sa source à Mesland (41) et qui se jette dans la Cisse à Limeray.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1143, Sulpice II de Amboise bat Geoffroy, comte de Vendome, e lo fach presoèr aital coma set d'aqueles chevaliers. La batalha a #aver luòc al luòc dich "Bataillou". En 1822, Cangey a absorbit la comuna de Fleuray, al nòrd.
- En 1143, Sulpice II d'Amboise bat Geoffroy, comte de Vendome, et le fait prisonnier ainsi que sept de ces chevaliers. La bataille a eu lieu au lieu dit "Bataillou".
- En 1822, Cangey a absorbé la commune de Fleuray, au nord.


text:
Crotz del Sud
La Crotz del Sud es una pichona constellacion de l'emisfèri sud, la pus pichona de totas las constellacions qu'un molon d'estelas es nomenat « la bóstia de jòias ».
Es entornada sus tres costats pel Centaure e al sud per la Mosca.
La Crotz del Sud es utila per trobar lo pòl sud celèst. Perque i a pas d'estela similara a l'estela polara (a Ursae Minoris) de l'emisfèri nòrd dins l'emisfèri sud (σ Oct es la pus prèpa del pòl, mas es tròp pauc luminosa per èsser utila), doas de las estelas de la Crotz del Sud son utilizadas per lo determinar : en seguent la linha formada per Acrux (a) et Gacrux (Y) sus 4,5 còps la distància entre aquela doas estelas, (o ~25° al Sud de Acrux) sèm sus un punt pròche del sud celèst.
D'un autre biais, en traçant la drecha entre a del Centaure e a Cir, lo punt ont aquela drecha (que se prolonga sus a apus et δ octans) encontra la drecha precedenta es lo sud celèst.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A causa de la precession dels Equinòccis, la Crotz del Sud èra vesibla dempuèi la Mediterranèa pendent l'Antiquitat. Pasmens, los astronòms grècs considerèron sas estelas coma una partida del Centaure.
L'identificacion de la Crotz del Sud coma constellacion independenta s'atribuís a Augustin Royer en 1679. Mas foguèt coneguda jos aquela forma fòrt abans.
La Crotz del Sud – que son nom s'opausa a la « Crotz del Nòrd » qu'es la constellacion del Cicne - es uèi una de las constellacions pus conegudas de l'emisfèri sud e sas cinc estelas pus brilhantas apareisson suls drapèls d'Austràlia, de Brasil, de Papoa-Nòva Guinèa, de las Illas Cocos, de Tokelau e de las Samoa Occidentalas. Sul drapèl de la Nòva Zelanda, i a pas l'estela e.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
- Localizacion de la constellacion
La constellacion es situada dins l'alinhament dels dos pèses del Centaure, costat oèst.
- Forma de la constellacion
La Crotz del Sud es particularament facila a conéisser per sa forma fòrt caracteristica, quatre estelas de luminositat gaireben identicas formant une crotz latina, o una sèrp volanta. Pr'amor la cal pas confondre amb la Falsa Crotz del Sud, de meteissa forma mas un pauc pus larga, situada dins le Nau Argò al limit entre las Velas e la Carena.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Acrux (a Crucis)[modificar | modificar la font]
Acrux (a Cru) es l'estela pus brilhanta de la constellacion. Amb una magnitud aparenta de 0,77, es la 22ena estela en tèrmes de luminositat, l'estela de primièra magnitud pus al sud de la copòla celèsta.
Acrux es una estela binària, constituida de doas supergigantas blavas e caldas, a1 Cru (magnitud 1,4) e a² Cru (magnitud 1,9). Alunhadas de 320 annadas lutz, son 25 000 e Modèl:Unitat:16000 còps pus brilhantas que lo Solelh e viran una a l'entorn de l'autra en 1500 ans, separadas par 420 ua.
a1 Cru es espèr-ela doble, mas los dos companhons son pas separables al telescòpi. Solament se sap just qu'orbitan en 76 jorns, a un pauc mens d'una unitat astronomica de distància.
Una darrièra estela sembla d'acompanhar las tres autras, mas pòt èsser un efèit d'optica, sa distància reala amb la Tèrra es fòrt dificila a mesurar car es pauc luminosa.
Acrux foguèt un pauc tròp al sud per recebre un nom dels astronòms de l'antiquitat mediterranèana. En consequéncia, son nom modèrne es simplament la juxtaposicion de la primièra letra de l'alfabet amb lo nom latin de la constellacion.
Mimosa (B Crucis)[modificar | modificar la font]
Mimosa (B Cru), de magnitud 1,25, es una giganta blava raiant subretot dins l'ultraviolet. Es tanben una estela variabla de tipe Beta Cephei, variant entre 1,23 e 1,31 sus de periòdes que lo pus cort es de 5,68 jorns.
Mimosa es versemblablament una estela dobla. Las doas orbitan una a l'entorn de l'autra en 5 ans mas se pòdon pas separar al telescòpi.
Coma Acrux, Mimosa (de còp nomenada Becrux) possedissiá pas de nom dins l'antiquitat. Son nom actual es doncas recent, mas se sap pas son origina.
Gacrux (Y Crucis)[modificar | modificar la font]
Gacrux (Y Cru) - magnitud 1,59 - es una giganta roja, 113 còps pus granda que lo Solelh, la 24ena estela del cèl en tèrmes de luminositat. Es leugièrament variabla irregularament e possediriá un companhon perque son espèctre enriquit en bari mòstra una contaminacion possibla per una autra estela.
Son nom es construit segon la meteissa logica que Acrux.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
δ Cru (magnitud 2,79) e e Cru (magnitud 3,59) son las doas autras estelas pus brilhantas d'aquela constellacion.
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
En dejós de la Crotz del Sud, se pòt veire una taca escura nomenada lo Sac de carbon. Es la principala nebulosa escura del cèl.
La Crotz del Sud conten tanben lo molon dobèrt d'estelas NGC 4755, nomenat la bóstia de jòias. Descobèrt per Nicolas-Louis de Lacaille en 1752, conten una centena d'estelas gropadas sus prèp de 20 annadas lutz, a 7500 annadas lutz de la Tèrra.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Enluminadura de 1583 representant la Crotz del Sud : http://mandragore.bnf.fr/ark:/12148/cgfbt23692g
- Òrdre de la Crotz del Sud (òrdre onorific de Brasil)


text:
Simonetta Di Pippo
Simonetta Di Pippo (Roma, 1959) es una astrofisiciana italiana que foguèt directora dels vòls abitats a l'Agéncia Espaciala Europèa (ESA) dempuèi mai de 2008 a març de 2011.
Conselhièra especiala del director general de l'ESA entre abril de 2011 e mai de 2012, es actualament Responsabla de l'Observatòri per la Politica Espaciala Europèa de l'Agéncia Espaciala Italiana (ASI) a Brussèlas. Dempuèi junh de 2009, Di Pippo es presidenta e cofondadora de l'Associacion internacionala Women in Aerospace Europe, qu'es basada als Païses Basses.


text:
Ichthyosauria
Los ictiosaures constituisson un grop de reptils marins preïstorics qu'abitèron la Tèrra del Permian (fa 250 milions d'annadas) fins al Cretacèu (fa 65 milions d'annadas).
Lor nom vòl dire reptil peis, mas semblavan mai un dalfin que non pas un peis. Avián una mena de bèc plen de dents pichonas per agantar aisidament lor mangiscla, peisses, clauvissas e pofres, e de còps que i a manjavan tanben de pterosaures qu'èran tròp prèp de l'aiga. Se coneis çò que manjavan gràcias a de fossils ont es estat conservat lor darrièr repais.
Aquestes animals pausavan pas d'uòus, pr'amor que lor adaptacion a l'aiga èra tant bona que podián pas sortir sul maratge per pausar los uòus. Encara un còp, se coneis de fossils ont la maire moriguèt amb son pichon dins lo ventre, a mand de sortir.
Los ictiosaures arribèron pas a l'extincion K/T, fa ara 65 milions d'annadas. Se coneis pas plan ben la causa de lor extincion, mas benlèu foguèt pr'amor que fa ara 80 milions d'annadas lo nivèl de la mar baissèt fòrça e desapareguèron las aigas pauc prigondas ont eles demoravan.
Cal pas confondre los ictiosaures amb los dinosaures.


text:
Vulcanologia
La vulcanologia, o volcanologia, es la sciéncia de l'estudi dei fenomèns volcanics. Es una especialitat de la geologia e es fòrça liada a la geofisica e a la sismologia. Lo scientific especializat dins l'estudi dei volcans es dich volcanològ. Leis objectius principaus de la volcanologia es de comprendre lo foncionament dei fenomèns volcanics per establir, durant un periòde determinat, lei riscs e lei perilhs per lei populacions e leis activitats umanas. Per aquò, la premiera etapa dau volcanològ a generalament luòc sus lo terren per collectar d'informacions (observacions, presa de mòstras...). Puei, la segonda etapa se debana en laboratòri per analisar e interpretar lei donadas. D'efèct, la gestion d'una erupcion en cors es quasi impossible[1]. Lo trabalh dau volcanològ dèu donc se concentrar sus la prevencion.
La prevencion regarda lei mejans de limitar o d'empachar leis efècts d'una erupcion sus lei societats umanas. Necessita d'observar e de susvelhar divèrsei paramètres coma l'activitat sismica d'un volcan, la temperatura e la composicion de sei fumarolas... etc. Segon la situacion, d'estimacions dei degalhs e de plans d'evacuacion dei populacions son establits. De campanhas d'informacion dei populacions son tanben regularament organizats per favorizar la realizacion dei mesuras de prevencion, especialament l'evacuacion dei regions menaçadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei temptativas de desviar leis efècts d'una erupcion son rars, costós e lo succès generalament limitat.


text:
Missil
Un missil es un projectil militar autopropulsat e guidat. Se compausa de quatre elements: un propulsor (motor, reactor...), un sistèma de vòl, un sistèma de guidatge extèrne o intèrne e d'una carga utila (explosiva, electronica...). Los missils pòdon èsser classificats en diferents tipes: sòl-sòl e aire-sòl (missil balistic, missil de crosièra, missil antinau, missil antitanc, etc.), missil sòl-aire (missil antiaerian e missil antibalistic), missil aire-aire, e missil antisatellits. Totes los missils existents son concebuts per èsser propusats en vòl per reaccion quimica dintre un motor de fusada, motor de reaccion, o autre tipe de motor. Los engenhs volants explosius non autopropulsats son generalament diches obuses e an una portada pus corta que los missils.


text:
1107
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1107 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Boemond de Tarent marquèt un premier succès dins sa campanha còntra l'Empèri Bizantin ambé la presa d'Avlona e lo començament dau sètge de Durazzo. Pasmens, la vila resistiguèt e lei Crosats foguèron blocats puei batuts per lei Bizantins en octòbre.


text:
Suècia
Suècia (en suedés Sverige) es un país de l'Euròpa del Nòrd, en Escandinàvia.Suècia a de frontièras terrèstras amb Norvègia a l'oèst e amb Finlàndia al nòrd-èst, e es religada a Danemarc pel pont sus l'estrèch d'Øresund.
Son gentilici es suedés -esa.
Amb 450 000 km2, Suècia es lo tresen país de l'Union Europèa en superfícia. Ten una populacion totala de 9,2 milions d'abitants. Suècia a una densitat de populacion de 20 abitants per quilomètre carrat, mas la densitat pus fòrta es dins la mitat meridionala del país. A l'entorn de 85% de la populacion viu en airal urban[1]. La capitala de Suècia es Estocòlme, la quala es tanben la vila pus poblada, amb 1,3 milions d'abitants, e 2 milions dins l'airal metropolitan. Las autras vilas pus pobladas son Göteborg e Malmö.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De veire: Istòria de Suècia.
Politica[modificar | modificar la font]
Suècia es una monarquia parlamentària que son cap d'Estat es lo rei Carles XVI Gustau. Lo cap del govèrn es lo primièr ministre, actualament Fredrik Reinfeldt.
Lo Parlament suedés (Riksdag) es unicameral e a actualament 349 membres, elegits per un mandat de quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Division administrativa[modificar | modificar la font]
Comtats (län)[modificar | modificar la font]
Suècia es un estat centralizat devesit en vint-e-un comtats o län: Södermanland, Östergötland, Jönköping, Kronoberg, Kalmar, Gotland, Blekinge, Skåne, Halland, Västra Götaland, Värmland, Örebro, Västmanland, Dalarna, Gävleborg, Västernorrland, Jämtland, Västerbotten and Norrbotten. Uppsala, Stockholm.
Municipalitats (kommuner)[modificar | modificar la font]
Cada comtat es devesit en maitas municipalitats o kommuner, qu'èran un total de 290 en 2004.
Parçans istorics[modificar | modificar la font]
Regions istoricas (Landsdelar)[modificar | modificar la font]
Suècia s'es formada a partir de tres regions istoricas o Landsdelar : Götaland, Svealand e Norrland. An pas actualament de foncion administrativa.
Províncias istoricas (landskap)[modificar | modificar la font]
Las províncias de Suècia, o landskap, son de regions istoricas, geograficas e culturalas. Suècia a 25 províncias qu'an pas cap de foncion administrativa, mas que demòran un eiretatge istoric e un element important d'identificacion culturala.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Suècia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Statistics Sweden. Yearbook of Housing and Building Statistics 2007. Statistics Sweden, Energy, Rents and Real Estate Statistics Unit, 2007. ISBN 978-91-618-1361-2. Available online in PDF format


text:
Pòl Nòrd magnetic
Lo Pòl Nòrd magnetic es un punt variable a la superficia de la Tèrra ont lo camp magnetic terrèstre punta en direccion verticala. Lo pòl nòrd magnetic deu pas èsser confondut amb lo mens conegut Pòl nòrd geomagnetic e amb lo Pòl Nòrd.
En 2005 lo pòl nòrd magnetic se situava prèp de l'Illa d'Ellesmere al nòrd del Canadà, approximativament a 82.7° N’ 114.4, W° {{{5}}}’ {{{6}}}. Lo punt correspondent dins emisfèri sud es lo Pòl sud magnetic. Mas los pòls magnetics son pas antipòdes un de l'autre: la linha que los reünís passa pas pel centre de la Tèrra (mas a 530 km).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'astronòm, matematician e fisician chinés Shen Kuo (1031-1095) foguèt lo primièr a comprendre las coneissenças sul magnetisme, coma declinason magnetica e pòl nòrd magnetic. En temps ancians los navigadors europèus pensavan que las agulhas de las bossòlas èran atiradas per una "montanha magnetica" o "illa magnetica" al nòrd luenchenc, o per l'estela polara. L'idèa que la Tèrra agís coma un aimant gigant foguèt prepausada inicialament per Sir William Gilbert, en 1600, un membre de la cort de la Reina Isabèl I d'Anglatèrra. Foguèt lo primièr a definir lo pòl nòrd magnetic, ont lo camp magnetic terrèstre punta a la verticala, cap a l'interior de la Tèrra. Aquò es la definicion uèi utilizada, encara que lo progrès de la compreneson dels mecanismes geomagnetics prenguèt qualques sègles per èsser destriats.[1]
Expedicions e mesuras[modificar | modificar la font]
La primièra expedicion a aténher lo punt del pòl magnetic nòrd foguèt conduita per James Clark Ross, que l'atenguèt amb lo Cap Adelaïda dins la Peninsula de Boothia lo 1èr de junh de 1831. Roald Amundsen atenguèt lo punt en posicion leugièrament diferenta en 1903. La tresena observacion foguèt conduita per de scientifics de Canadà, Paul Serson e Jack Clark, del Dominion Astrophysical Observatory, que l'atenguèt al lac Allen Lake, dins l'Illa del Prince de Galas[2].
Lo govèrn de Canadà faguèt divèrsas mesuras dempuèi, que mòstran que lo pòl nòrd magnetic es continuament en movement per nòrd-èst. En 1996 una expedicion certifiquèt que la seuna posicion amb magnetomètres e teodolites a 78° 35.7’ N, 104° 11.9’ W[3]. En 2005 en 82.7° N’ 114.4, W° {{{5}}}’ {{{6}}}, a l'oèst de l'Illa d'Ellesmere, dins l'Archipèla Artic Canadian[4]. Durant lo sègle XX se desplacèt de 1100 km, e dempuèi 1970 lo seu movement passèt de 9 km/an a 41 km/an. Se se manteniá a aquel ritme al meteis cap podriá aténher Siberia en cinquanta ans, mas es possible que càmbie de direccion e descelère.
Lo movement es per l'observator una variacion quotidiana ont lo pòl nòrd magnetic descriu aproximativament una ellipsa, amb un desviament maximum de 80 km de sa posicion mejana[5]. Aquel efèit es degut a las perturbacions del camp geomagnetic per de particulas cargadas venent del Solelh.
Nòrd magnetic e declinason magnetica[modificar | modificar la font]
La direccion ont l'agulha d'una bossòla punta es coneguda coma nòrd magnetic. En general, aquela es pas exactament en direccion del Pòl Nòrd magnetic. La bossòla s'alinha segond lo camp geomagnetic local, que vària d'un biais complèxe en foncion del luòc a la superficia de la Tèrra, tanben amb lo temps. La diferéncia angular entre lo nòrd magnetic e lo nòrd vertadièr (definit en referéncia al Pòl Nòrd geografic, d'un punt particular de la Tèrra, es nomenat declinason magnetica. La màger part dels sistèmas de coordenadas son basadas al nòrd vertadièr (puèi lo nòrd cartografic causís una projeccion cartografica) e aquò es abitualament mostrat dins las legendas de las mapas indicant la valor de la declinason magnetica.
Pòl nòrd geomagnetic[modificar | modificar la font]
Coma aproximacion de primièr ordre, lo camp magnetic terrèstre se pòt modelizar coma un dipòl simple (un sistèma de dos cargas de meteis valor, mas de senhals opausats, situats a corta distància l'un de l'autre), desviant de prèp de 11º amb l'axe de rotacion terrèstre e centrat al centre de la Tèrra. Los demais forman un camp non dipolar. Los pòls geomagnetics nòrd e sud son antipòds entre eles, ont l'axe d'aquel dipòl teoric travèrsa la superficia terrèstra. Se lo camp magnetic terrèstre èra un dipòl perfèit alara las linhas del camp magnetic serián verticalas amb los pòls geomagnetics e coïncidirián amb los pòls magnetics. Pasmens, existís una distància entre los pòls magnetics e geomagnetics.
Coma lo pòl nòrd magnetic, lo pòl nòrd geomagnetic atira lo pòl nòrd d'un aimant e, al sens fisic, es en realitat un "pòl sud". Es lo centre de la region de la magnetosfèra ont l'auròra boreala se pòt observar. En 2005 se situada aproximativament 79.74° N’ 71.78, W° {{{5}}}’ {{{6}}}, al nòrd-oèst de la còsta de Groenlàndia,[6] mas se va de l'America del Nòrd a Siberia.
Reversament geomagnetic[modificar | modificar la font]
Al long de las èras geologicas, l'orientacion del camp magnetic terrèstre (e aquel de las autras planetas) pòt cambiar, atal que lo nòrd magnetic ven sud e vice versa — un eveniment conegut coma reversament geomagnetic.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Coneissement inicials del pòl nòrd magnetic, Natural Resources Canada
- ↑ Istòria de las expedicions al pòl nòrd magnetic, Natural Resources Canada
- ↑ Posição certificada de 1996 do PNM
- ↑ Geomagnetismo – PNM, Natural Resources Canada, acesso Maio 2007
- ↑ Geomagnetisme — Movement Quotidian del PNM, Natural Resources Canada
- ↑ FAQ sus lo camp geomagnetic, National Geophysical Data Center, acesso


text:
Fouligny
Fouligny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge situat a la jonction de tres vallées : Nied, Marange, Zondrange. Dépendait De l'anciana província de Lorraine. Plan del abbaye de Longeville #que los consagrats n'èran los sires de Raville, Créhange, Varsberg e Helfedange.
Village situé à la jonction de trois vallées : Nied, Marange, Zondrange. Dépendait de l'ancienne province de Lorraine. Bien de l'abbaye de Longeville dont les voués étaient les sires de Raville, Créhange, Varsberg et Helfedange.


text:
Sahara Occidental
Lo Sahara Occidental (var. -au) (en arabi الصحراء الغربية = As Sahra Al Gharbiyya) es un territòri del nòrd-oèst d'Africa amb un estatut discutit:
- D'un latz es revendicat pel Front Polisario coma un estat que son nom oficial es Republica Aràbia Saharauí Democratica (RASD) [ˈrrast] (en arabi الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية = Al Jumhuriyya al Arabiyya as Saharawiyya ad Dimuqratiyya).
- D'autre latz, tanben, es ocupat per l'estat de Marròc que lo considèra coma una partida integranta del sieu territòri.
Lo Front Polisario contraròtla los marges orientals mentre que Marròc contraròtla las zonas costièras e centralas. Un mur, construch per l'estat marroquin, separa las doas zonas. Lo país se compausa subretot de desèrt planièr e fa partida de Sahara.
Es frontalièr amb Marròc (al sens estrech) al nòrd, amb Argeria al nòrd-èst e amb Mauritània a l'èst e al sud. Es limitat per l'ocean Atlantic a l'oèst.
La vila principala es Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) que ten lo tèrç de la populacion del territòri.
Lo gentilici es saharauí.[3]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire Economia del Sahara Occidental
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Background Note: Morocco, Departament d'Estat american, julhet de 2006, de legir en linha
- ↑ Ficha Western Sahara, CIA World Factbook, de legir en linha
- ↑ masculin & femenin...


text:
1864
Aquesta pagina concernís l'an 1864 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Victoriós de la batalha d'Opatów (21 de febrier), lei Rus prenguèron l'avantatge còntra l'insurreccion polonesa començada en 1861. Après aquela desfacha, lo movement foguèt pauc a pauc esquichat fins a la prima de 1865.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après l'ivèrn, començament d'una tièra d'ofensivas còntra Nanquin que foguèt enceucla marcant lo començament d'un sètge murtrier en causa de la manca d'avitalhament dins la vila. Lo 1èr de junh, moriguèt Hong Xiuquan après una intoxicacion alimentara. Puei, lo 19 de julhet, lei fòrças Qing capitèron de destrurre lo barri de la vila e lei tropas e partisans taiping i foguèron chaplats (au mens 100 000 mòrts). Aquò marquèt la fin deis operacions majoras de la Revòuta Taiping mai de guerilhas contunièron de se batre fins a 1871.
Una partida dei subrevivents de l'armada taiping jonhèt tanben la Revòuta dei Nian que sei fòrças conoguèron un redreiçament important de sei capacitats dins lo corrent de l'annada. Li permetèt en particular de reformar son infantariá anientada per leis ofensivas menadas leis annadas precedentas per l'armada imperiala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo fisician estatsunidenc per James Clerk Maxwell (1831-1879) de la sintèsi de son estudi de generalizacion dei trabalhs de Michael Faraday (1791-1867) et André-Marie Ampère (1775-1836) regardant l'electricitat e lo magnetisme. Presentèt lei quatre equacions dichas equacions de Maxwell depintant lo comportament e lei relacions dau camp electromagnetic e demostrèt la natura ondulatòria e electromagnetica de la lutz. Aquò marquèt la fin dau periòde de fondacion de l'electromagnetisme que faguèt d'ara endavant partida dei camps importants de la fisica modèrna.


text:
Sarràs
Sarràs (Sarras en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sarràs es situat al bòrd del Rhône, en cara de la vila de Sant-Vallier. Lo riu Ay se tira en lo Rhône al nivèl de la comuna.
Sarràs est situé au bord du Rhône, en face de la ville de Saint-Vallier. La rivière Ay se jette dans le Rhône au niveau de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo étymologie de Sarràs a tres ipotèsis : lo torn Sarrasinière[1] (Dintre Andance e Sarras) #èsser bastida per Quintus Fabius Maximus a Modèl:La -s-, après aver-i ganhat una batalha a aquel endroit (monument classificat l'an 1883). A Modèl:La s- ap. J.-C. Los Sarrasins ocupan la vallée del Rhône e pèrdon una batalha tot près d'aquel meteis luòc ; de detriment, #destruir una part de l'arc de triomfe. Aquel combat mémorable #donar lo sieu nom dins lo pòble. Una autra teoria anóncia qu'aquel vilatge situat entre tucs, riu e fleuve es tan « atapit » #que #encobrir lududes a valgut aquel nom de Sarras. Una tresena explicacion ven del fach que lo pòrt de Silon recebiá de gròssas quantitats de bòsques dels plateaux de Ardèche #qu'avián ressegat abans d'èsser enviats per via fluviale, ça que la en bas latin ressegar se sona « serrare ».
La fontaine : ponch d'amassada de las villageois data de 1867.
La pòrta d'en primièr : en 1550 Sarràs èra un vilatge totalament barrat amb remparts e una pòrta. Los remparts an uèi desaparegut mas la pòrta estada. A #èsser desplaçada l'an 1780 cap al fons del luòc de la fontaine, es d'estil Renaissance.
Lo castèl : en realitat se dénombre tres castèls a Sarràs : Lo castèl de Revirand, es çò de mès d'ancian, es d'en un autre luòc entièrament destruit a l'ora actuala, la siá principala mission èra la defensa de la vila. N'efièch, a la Mièja Edat la via romaine transeünt al pè de la vila, lo senhor i aviá una vista imprenable de Roussillon fins a Serviscas, podiá aital susvelhar los eventuales assaillants mas tanben las plaças de peatge la longitud de la via. Lo castèl de Carret, #èsser édifié sus las nautors de la vila, en avent per objectiu la proteccion del senhor e de la siá familha. Es de l'estil Renaissance. Es uèi una bastissa privada. Lo Castèl de Sarràs, situat i aguèt en centre vila bastit per protegir las villageois dins lo cas d'atac. Se percep encara los sieus torns de la Modèl:S-. I auriá #èsser bastit a la Mièja Edat per las Pagan de Mahun, senhors de Satillieu, familha #que #arribar lo sieu apogée a Modèl:La s-. Lo tribunal d'escòla èra uèi lo tribunal d'onor del castèl e una capèla s'i levava dédiée a la santa Crotz.
La glèisa : a Modèl:La s- una glèisa a bastit en defòra del « fòrt » s'e mai se se coneis pas pas uèi la siá localizacion exacta. La glèisa actuala i aguèt erigit l'an 1860, se situa sus l'ancian cementèri del pòble. Es d'estil Roman.
La capèla : #èsser édifiée l'an 1874 sus la rota longeant lo riu de Ay en direccion de Ardoix. I aguèt bastit a la localizacion d'un abric mas la legenda vòl #que i aja #èsser édifiée après #qu'una transpòrta (a l'epòca tirada per cavals) #èsser casuda en lo ravin e que los sieus ocupants n'aguèron sortit indemnes.
L’étymologie de Sarràs a trois hypothèses : la tour Sarrasinière[2] (entre Andance et Sarras) fut construite par Quintus Fabius Maximus au IIe sègle abC., après avoir gagné une bataille à cet endroit (monument classé en 1883). Au Modèl:S- ap. J.-C. les Sarrasins envahissent la vallée du Rhône et perdent une bataille tout près de ce même lieu ; de dépit, ils détruisirent une partie de l’arc de triomphe. Ce combat mémorable donna son nom au village. Une autre théorie avance que ce village situé entre collines, rivière et fleuve est tellement « serré » que cela lui a valu ce nom de Sarras. Une troisième explication vient du fait que le port de Silon recevait de grosses quantités de bois des plateaux d’Ardèche qui étaient sciés avant d’être envoyés par voie fluviale, or en bas latin scier se dit « serrare ».
La fontaine : point de rencontre des villageois elle date de 1867.
La porte d’entrée : en 1550 Sarràs était un village totalement clos avec des remparts et une porte. Les remparts ont aujourd’hui disparu mais la porte demeure. Elle a été déplacée en 1780 vers le fond de la place de la fontaine, elle est de style Renaissance.
Le château : en réalité on dénombre trois châteaux à Sarràs : Le château de Revirand, c’est le plus ancien, il est d’ailleurs complètement détruit à l’heure actuelle, sa principale mission était la défense de la cité. En effet, au Moyen Âge la voie romaine passant au pied de la cité, le seigneur avait une vue imprenable de Roussillon jusqu’à Serves, il pouvait ainsi surveiller les éventuels assaillants mais aussi les postes de péage le long de la voie. Le château de Carret, il fut édifié sur les hauteurs de la ville, ayant pour but la protection du seigneur et de sa famille. Il est du style Renaissance. C’est aujourd’hui un édifice privé. Le Château de Sarràs, situé au centre de la ville il fut construit pour protéger les villageois en cas d’attaque. On aperçoit encore ses tours du Modèl:S-. Il aurait été construit au Moyen Âge par les Pagan de Mahun, seigneurs de Satillieu, famille qui atteignit son apogée au Modèl:S-. La cour d’école aujourd’hui était la cour d’honneur du château et une chapelle s’y dressait dédiée à la sainte Croix.
L’église : au Modèl:S- une église est construite en dehors du « fort » si bien que l’on ne connaît pas aujourd’hui son emplacement exact. L’église actuelle fut érigée en 1860, elle se situe sur l’ancien cimetière du village. Elle est de style Roman.
La chapelle : elle fut édifiée en 1874 sur la route longeant la rivière d’Ay en direction d’Ardoix. Elle fut bâtie à l’emplacement d’un abri mais la légende veut qu’elle ait été édifiée après qu’une voiture (à l’époque tirée par des chevaux) fut tombée dans le ravin et que ses occupants en furent sortis indemnes.