text:
Rodentia
Un rosegaire (var. arroganhaire) es un animal qu'aparten a l'òrdre dels Rodentians (en latin Rodentia), que son de mamifèrs vegetarians o omnivòrs que sa denticion caracteristica es desprovesida de caninas e compòrta doas incisivas de creissença continua, talhadas en bisèl e talhentas. Los rosegaires an una articulacion de lor maissa que permet a aquesta de se mòure dins lo sens vertical coma los carnassièrs, mas tanben dins un movement orizontal de darrièr en abans, pròpri a limar las substàncias duras entre las incisivas, e a las trissar entre las molaras.
Las espècias de rosegaires se son desplegadas dins fòrça nichas ecologicas e son presentas dins los mitans terrèstres, dels mai arids als mitans dulçaquicòlas. I a de rosegaires arboricòlas, terrèstres, escavaires, anfibís, e mai planaires.
Lo rat de camp, lo campanhòl, lo rat, la mirga, lo chinchilhà, lo vibre o l'esquiròl son d'exemples de rosegaires. Contràriament a çò que se pensa sovent, la talpa es pas un rosegaire mas un soricomòrf. Lo cas de la lèbre e del conilh es pus delicat: an, coma los rosegaires, doas incisivas fòrtament desvolopadas, mas n'an tanben un autre parelh, que demòra a l'estat de monhon. De mai, son exclusivament erbivòrs. Fan partida d'un autre òrdre, lo dels Lagomòrfs. Çaquelà, certanas classificacions fan dels rosegaires un grop comprenent al còp los Rodentians e los Lagomòrfs.
Lo màger dels rosegaires es lo capibarà que pòt mesurar 1,25 m de long e 50 cm de nautor e que son pes pòt aténher 65 kg.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
D'aprèp Carleton (1984), existisson mai de dos mila espècias viventas classadas en trenta familhas.
Sosòrdre Sciurognathi[modificar | modificar la font]
- Anomaluridae.
- Aplodontidae.
- Castoridae.
- Ctenodactylidae.
- Dipodidae.
- Geomyidae.
- Heteromyidae.
- Muridae.
- Myoxidae.
- Pedetidae.
- Sciuridae.
Sosòrdre Hystricognathi[modificar | modificar la font]
- Abrocomidae
- Agoutidae
- Bathyergidae
- Capromyidae
- Caviidae
- Chinchillidae
- Ctenomyidae
- Dasyproctidae
- Dinomyidae
- Echimyidae
- Erethizontidae
- Heptaxodontidae
- Hydrochaeridae
- Hystricidae
- Octodontidae
- Petromuridae
- Thryonomyidae
Classificacion recenta[modificar | modificar la font]
La classificacion sistematica es actualament mesa a mal pels estudis genetics e la qu'es presentada es doncas ja benlèu despassada.
Se distinguisson cinc sosòrdres (al luòc de dos) :
- Anomaluromorpha Bugge, 1974
- Anomaluridae Gervais, 1849
- Pedetidae Gray, 1825
- Hystricognatha Woods, 1976
- Abrocomidae Miller e Gidley,
- Agoutidae Gray, 1821
- Bathyergidae Waterhouse, 1841
- Capromyidae Smith, 1842
- Caviidae Gray, 1821
- Chinchillidae Bennett, 1833
- Dinomyidae Troschel, 1874
- Echimyidae Gray, 1825
- Erethizontidae Bonaparte, 1845
- Heptaxodontidae Anthony, 1917
- Hydrochaeridae Gray, 1825
- Hystricidae G. Fischer, 1817
- Laonastidae Jenkins, Kilpatrick, Robinson e Timmins, 2005
- Octodontidae Waterhouse, 1840
- Petromuridae Tullberg, 1899
- Thryonomyidae Pocock, 1922
- Myomorpha Brandt, 1855
- Dipodidae G. Fischer, 1817
- Geomyidae Bonaparte, 1845
- Heteromyidae Gray, 1868
- Muridae Illiger, 1815
- Myoxidae Gray, 1821
- Sciuravida
- Ctenodactylidae Gervais, 1853
- Sciuromorpha Brandt, 1855
- Aplodontiidae Brandt, 1855
- Castoridae Hemprich, 1820
- Sciuridae Hemprich, 1820
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- lista detalhada de las familhas e genres de rosegaires
- lista alfabetica dels genres de rosegaires
- lista alfabetica dels noms vernaculars de rosegaires
Per extension, lo tèrme de rosegaire es emplegat coma adjectiu a prepaus de quicòm que :
- ataca, destrutz una matèria en l'absorbent, coma d'insèctes rosegant de lenha, altèra la substància de quicòm o ne recobrís la superficia, coma lo rovilh,
- destrutz pauc a pauc un organisme vivent, coma una malautiá coma la gangrena.
- mina pauc a pauc sul plan moral e que tormenta, coma de penas, de laguis, de remembranças.


c: text/html

text:
Catalão
Catalão es una vila de l'estat brasilièr de Goiás. Sa populacion èra estimada a 75 623 abitants en 2007. Sa superfícia totala es 3777,8 km².
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra referéncia istorica remonta a l'an 1722, dins lo tèxt "História de Goiás em Documentos", del religiós e istorian espanhòl-brasilièr Luís Palacín Rodriguez, que parla d'un luòc ont s'establiguèt supausadament un clèrgue d'origina catalana, lo que, fòrça probablament en companhiá d'autras personas, produsissiá gach pels explorators qu'anavan cap a las minas d'aur de la Capitania de Goiás.
En 1810 un proprietari nomenat Antônio Manoel cediguèt una part de las siás tèrras per la construccion d'una glèisa consacrada a la Maire de Dieu, per tal d'aténher atraire de poblants dins la region e valorizar las siás tèrras. Serà a l'entorn de la glèisa ont s'establiràn de magazins e de botigas que donaràn luòc a un vilatge, qu'en 1824 aviá 18 ostals.
En 1859 foguèt elevada a la categoria de vila e a la fin del sègle XIX aviá a l'entorn de 200 ostals e un pauc mai de 1000 abitants. Mercé a l'arribada del camin de fèrre dins la region experimentèt una importanta creissença dins lo decènni de 1920, en arribant a èsser la vila pus poblada de l'estat (38 514 abitants). Actualament es la 16ena de l'estat per la populacion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bèthplan
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Bèthplan[1][2][3] (Betplan en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne, doncas lo vilatge a situat a la sortida de Villecomtal-sus-Arros, sus la D38.
Commune de Gascogne, donc le village est situé à la sortie de Villecomtal-sur-Arros, sur la D38.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bèthplan A #èsser marcat per una revòlta paysanne antifiscale en 1643.
Bèthplan a été marqué par une révolte paysanne antifiscale en 1643.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Ligament
Un ligament es una corta benda de teissut conjontiu fibrós compausat subretot de longas moleculas de collagèn. Es una estructura fòrça solida. Los ligaments connèctan los òsses a d'autres òsses dins d'articulacions e fan partida d'aquelas articulacions (religan pas los muscles als òsses; es la foncion dels tendons). Qualques ligaments limitan la mobilitat de las articulacions, o enebisson qualques movements. Atal, aparan tota l'articulacion de las estòrsas e de las luxacions pendent los movements forçats.
Los ligaments servisson tanben a jónher d'organs entre eles. Per exemple lo ligament arterial fixa l'aòrta descendenta e l'artèria pulmonara esquèrra ensems.
Autre exemple, al nivèl del genolh, existisson 4 ligaments principals, 2 ligaments laterals (intèrne e extèrne) situats de cada costat del genolh, e 2 ligaments centrals nomenats crosats perque se crosan en plan mitan del genolh.
Patologia[modificar | modificar la font]
En patologia, las lesions dels ligaments son de :
- estòrsas (alongament) ligamentàrias
- esquinçaduras (rompeduras) ligamentàrias coma la frequenta e grava rompedura del ligament crosat del genolh
Patologia ligada a la natura e a la textura dels ligaments:
- iperlaxitud ligamentària


text:
Pneumatic
Un pneumatic (del grèc πveuuatιkός, relatiu al pulmon) es una pèça de forma torica facha de cauchó (natural o artificial) plaçada sus las ròdas dels veïculs o maquinas amb per foncion de permetre un contacte adaptat amb la superfícia mercé a la friccion.
Los pneumatics se compausan generalament de doas partidas: la cambra d'aire a l'interior e la capa que l'envolopa a l'interior; mas se desvolopèt dempuèi de pneumatics sens cambra o pus exactament amb cambra integrada a la capa (qu'assegura l'estanqueïtat).
Los pneumatics pòdon èsser de divèrses tipes e dimensions, e equipan totes tipes de veïculs dels mai pichons per las bicicletas fins als mai gròsses per de maquinas especialas. Generalament son formats per divèrsas sisas de materials diferents e pòdon èsser renforçats de cables: dins aquel cas, e lor orientacion per las automobilas es radiala.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1887, lo veterinari e inventor escocés John Boyd Dunlop desvolopèt lo primièr pneumatic amb cambra d'aire pel tricicle que son filh de nòu ans utilizava per anar a l'escòla per las carrièras irregularas de Belfast. Per resòlvre lo problèma dels subresauts del tricicle, Dunlop conflèt de tubes de cauchó amb una pompa d'aire per conflar los balons; e los envolopèt amb una tela per los aparar e los fixèt sus las jelhas de las ròdas del tricicle. Fins alara, la majoritat de las ròdas avián de jelhas de caochó massissa, mas los pneumatics permetián una marcha notablament pus lenta. Dunlop desvolopèt l'idèa e brevetèt lo pneumatic amb cambra lo 7 de decembre de 1888. Pasmens, dos ans aprèp que li foguèt concedit lo brevet, Dunlop foguèt informat oficialament qu'aquel èra contestat per l'inventor escocés Robert William Thomson, qu'aviá brevetat l'idèa en França en 1847 e als Estats Units d'America en 1891. [1] Dunlop ganhèt una batalha legala contra Robert William Thomson e tornèt validar lo brevet.
Lo desvolopament del pneumatic amb cambra de Dunlop arribèt en un moment crucial pendent l'expansion del transpòrt terrèstre, amb la construccion de nòvas bicicletas e automobilas.
Tipes de pneumatics[modificar | modificar la font]
Existisson dos tipes de pneumatics, classificats segon lor construccion:
- Diagonals: dins sa construccion las diferentas sisas de material son fixadas en diagonala, las unas subre las autres.
- Radials: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas las unas subre las autres en linha drecha, sens biais. Aquel sistema permet de donar la mai granda estabilitat e resisténcia a la capa.
- Autoportant: dins aquela construccion las sisas de material son fixadas unas sus las autres en linha drecha, sense biais, tanben suls flancs. Aquel sistèma permet de donar una mai granda resisténcia a la capa al contrari es mens confortable tot en essent pus rigida. S'utiliza per de veïculs esportius e a l'avantatge de poder rodar sens pression d'aire a una velocitat limitada sense pèrdre sa forma.
E segon sa cambra i a dos tipes de pneumatics:
- Pneumatics tubetype: aqueles qu'utilizan una cambra e una jelha especifica. Se pòdan montar sens cambra. S'utilizan per qualques 4x4 e veïculs agricòlas.
- Pneumatics tubeless o sens cambra: aqueles pneumatics an pas de cambra. Per evitar la pèrda d'aire an una partida en l'interior del pneumatic nomenada talon qu'a coma d'anèls d'acièr a l'interior qu'evitan que se sorta de la jelha. La jelha deu èsser especifica per aqueles pneumatics. S'utiliza practicament per totas las automobilas.
Dimensions e còdes[modificar | modificar la font]
Las dimensions dels pneumatics se representan del biais seguent:
225/50R16 91W
Ont:
- Lo primièr nombre identifica la largor de seccion (de flanc a flanc) de l'envolopa, exprimit en millimètres.
- Lo segond nombre es lo perfil, o lo naut del costat interior de la capa, e s'exprimís dins lo percentatge de larg de la capa que correspond al flanc de la capa.
- L'"R" indica que la construccion de la carcassa del pneumatic es de tipe radial. Se al contrari la construccion èra de tipe diagonal s'utilizariá lo simbòl "-".
- Lo tresen nombre es lo diamètre de la circonferéncia interior del pneumatic en poces.
- Lo quatren nombre indica l'indici de carga del pneumatic. Aquel indici se referís per de taulas ont se reculhisson las equivaléncias en kg d'aquel meteis. Per l'exemple l'indeci "91" equival a 615 kg per envolopa.
- Fin finala, la letra indica la velocitat maxima ont lo pneumatic poiriá circular sens se trencar o se damatjar. Cada letra equival a una velocitat; per exemple lo còde "W" supausa una velocitat de fins a 270 km/h.
Dins las indicacions suls costats dels pneumatics tanben se pòt legir la data de fabricacion. Al costat de l'indicacion DOT, una gravacion de quatre chifras indica quand foguèt creat: los dos primièrs nombres indican la setmana de l'an, e los dos seguents, l'an de fabricacion.[2]
70%
Los còdes se limitan pas a aqueles presents aquí, existisson fòrça autres còdes intermèdis gradals.
Principalas industrias fabricantas de pneumatics[modificar | modificar la font]
- Bridgestone
- Firestone
- Syron
- Continental
- Cooper
- Dunlop
- Goodyear
- Michelin
- Tornel
- Goodrich Corporation
- Pirelli
- Yokohama
- Hankook
- Avante
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Biografia de Robert William Thomson
- ↑ (es)[1]Leer las marcas de los neumáticos: Consejo neumático de coche - Pneus-Online


text:
Cucçac de Cabardés
Cucçac de Cabardés ( Cuxac-Cabardès en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Cabardés, situada dins lo departament d'Aude e de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Santa Ceselha sus la Dura (828), venguèt aprèp Vila de Santa Ceselha (950), puèi Santa Ceselha de Cucciaco (1249), abans de prendre son nom actuel. Cucçac visquèt son epòca de mai trebolum pendent las guèrras de religion (de 1563 a 1595), que foguèt, presa quora pels uganauds venguts de Tarn quora per las tropas reialas.
Lo castèl feudal, un dels mai fòrts barris del mont, èra edificat a l'entorn de la plaça e foguèt demolit jol reialme de Loís XIV de França, en 1711; uèi sola demòra sola una torre pichona.
La glèisa de Santa Ceselha, edifici gotic, coneguèt diferentas transformacions dins los sègles.
La Manufactura Reiala de la Bonda foguèt creada jos Colbert e fabricava los Draps de la Montanha.
La fabrica de Bertranda (uèi collègi public) èra d'en primièr una molina de grans, transformada en 1746 en manufactura de papièr e de carton. Una empresa de filatura continuèt de foncionar un pauc aprèp la fin de la Granda Guèrra.
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
1099
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1099 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion de son fiu Loís a la corona per lo rèi Felip. Loís foguèt subretot cargat d'operacions de pacificacion dins la region de Vexin.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Après la revirada dei negociacions de 1098 ambé lei Crosats e una temptativa novèla aquela annada, lei Fatimidas deguèron faciar l'ataca crosat en Palestina. Pasmens, lei Crosats foguèron venceires e l'armada fatimida perdiguèt Jerusalèm lo 15 de julhet e foguèt esquichada a Ascalon lo 12 d'aost. Ansin, lo poder egipcian poguèt plus eliminar la preséncia crestiana en Tèrra Santa maugrat la contuniacion de combats durant leis annadas seguentas.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Fondacion dau Reiaume de Jerusalèm après la conquista de la vila santa per lei Crosats lo 15 de julhet. Après un refús de Ramon IV de Tolosa, Godofred de Bouillon foguèt elegit lo 22 rèi dau novèu reiaume. Acceptèt lo reiaume mai refusèt lo títol reiau e venguèt Avoat dau Sant Sepulcre. Sa premiera accion importanta foguèt de batre lei renfòrç fatimidas cargats de desblocar puei de defendre Jerusalèm a Ascalon lo 12 d'aost. Puei, Godofred deguèt faciar lei rivalitats intèrnas au camp crosat, empachar Ramon IV de venir lo senhor d'Ascalon — que demorèt donc sota lo contraròtle d'un senhor musulman — e luchar còntra l'oposicion politica dau patriarche de Jerusalèm desirós de fisar la vila e lo reiaume a la Papautat.


text:
Joana III de Navarra
Joana de Labrit, o Joana III de Navarra, en francés Jeanne d'Albret (Saint-Germain-en-Laye, lo 7 de gener de 1528 - París, lo 9 de junh de 1572) que ho reina (la paraula regina qu'ei sovent emplegada en bearnés per qualificar lo son títol de sobeirana de Navarra, mei que mei a la soa epòca) de Navarra, comtessa de Foish e vescomtessa de Bearn. Qu'èra la hilha de Margarida de Navarra e d'Enric de Labrit e la mair deu Noste Enric. Convertida au protestantisme, qu'ensagè de l'impausar a Bearn en tot entrar en conflicte dab França.
Joana de Labrit qu'esposè, en purmèras nòças lo 13 de julhet de 1541 Guillaume de Clève (1516 - 1592). Aqueth maridatge que hore anullat en 1546 mercés au coratge e la determinacion (excepcionau per aqueras temporas) d'aquesta mainada (non nubila alavetz) qui he rampèu a totas las pressions deus sons pairs (au mens qu'aquestes e ajan calculat ua mermada avenidora de l'interès d'aquesta union), anant dinc a non pas prononciar la paraula òc e en tot adobar totas las aparéncias entà s'i escàder per aquesta anullacion.
En segondas nòças qu'esposè Antòni de Borbon a Molin, lo 20 d'octobre de 1548. D'aqueth maridatge que vadón :
- Enric, duc de Baumont (1551-1553)
- Enric (1553-1610), conegut com Noste Enric, rei de Navarra en 1572 dab lo nom de Enric III, rei de França en 1589 dab lo nom d'Enric IV
- Loís-Carles (1555 - 1557), comte de Marles
- Magdalena (1556 - 1556)
- Caterina de Borbon (1559 - 1604), comtessa d'Armanhac e de Rodés, regenta de Navarra per lo son hrair, rei de França
A maugrat d'estar vaduda dens la cort catolica de Joan de Labrit, l'influéncia de la reina e escrivana Margarida de Navarra, pro ubèrta de cap a l'umanisme e a las idèas e aus òmis de la Refòrma que preparè la conversion, en 1560, de Joana de Labrit qui seguí la conversion d'Antòni de Borbon. En 1561, ua ordonança soa qu'autorizè lo protestantisme en Bearn. Que he arrevirar lo catequisme de Jean Calvin, que fondè l'universitat protestanta d'Ortès e que he arrevirar los psaumes en bearnés per Arnaut de Saleta, suu modèl de l'arrevirada de Clément Marot.
A la fin de la soa vita, que negociè dab la reina Caterina de Medici, lo maridatge deu Noste Enric dab Margarida de França dab la condicion que posquesse demorar catolica. Joana de labrit que's morí lo 9 de junh de 1572 abans la nòça celebrada lo 18 d'agost e qui ho marcada per lo massacre de Sant Bertomiu.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Personalitat d'Òlt e Garona
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Istòria dels Pirenèus Atlantics
- Ostal de Labrit
- Rei de Navarra
- Comte de Fois
- Comte de Bigòrra
- Comte d'Armanhac
- Comte de Fezensac
- Comte de Rodés
- Vescomte de Bearn
- Naissença en 1528
- Decès en 1572
- Epistolièra
- La Rochèla
- Noblesa bearnesa
- Personalitat bearnesa
- Sobeiran de Bearn
- Personalitat protestanta occitana


text:
Amanita muscaria
La Mojòla fòla (en latin: Amanita muscaria, (qu'a la proprietat de paralizar las moscas) es un campairòl verinós e psicoactiu del genre Amanita.
Descripcion[modificar | modificar la font]
- Capèl de 8 a 20 cm a maturitat, ovoïde puèi emisfèric cambia de forma amb la maturacion per venir de mai en mai espotit, roge viu, cobèrt de nombrosas verrugas blancas, vestigis del vel universal, envelopa qu'apara lo campairòl jove. La color roja se pòt ateunar amb la pluèja e venir iranja quora lo campairòl ven vièlh.
- Lamas liuras e blancas. Espòras ovalas blancas, mesurant 9-13 per 6,5-9 micromètres, son non amiloïdas, çò que significa que se coloran pas de blau amb lo reactiu de Melzer.
- Pè blanc de 5 a 20 cm de naut, de textura fibrosa e leugièrament brenosa.
- La Volva pòrta de rèstas del vel universal jos la forma d'un o dos anèls concentrics.
- L'anèl es blanc.
- Odor de la tèrra.
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
Amanita muscaria es una espècia cosmopolita, que se trapa per los bòsques de conifèrs o de ramats de las regions temperadas e borealas de l'emisfèri nòrd, e de zonas enauçadas de latitudas pus caudas coma l'Hindu Kush, la Mediterranèa o l'America centrala. Un estudi molecular recent mostrèt que Amanita muscaria teniá una origina ancestrala en Siberia–Beringia pendent lo periòde Terciari, abans que s'espandisca en Asia, Euròpa e America del Nòrd.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
Los empoisonaments per Amanita muscaria arriban amb de mainatges joves o de personas en recerca d'experiéncia allucinogèna. Ocasionalament es ingerada per error pr'amor que de còps que i a las tacas blancas del capèl son deslavadas per la pluèja e lo campairòl pòt alavetz ressemblar a Amanita caesarea.
Amanita muscaria conten mai d'un compausats biologicament actius, que un d'entre eles, lo muscimol, es conegut per èsser psicoactiu. Un autre, l'acid ibotenic, es una neurotoxina que servís de prodròga al muscimol, e que aperaquí 10–20% se convertís en muscimol aprèp ingestion. La dòsi toxica per un adult es de 6 mg de muscimol o 30 a 60 mg d'acid ibotenic; es aperaquí çò que se trapa dins un capèl d'Amanita muscaria. La dòsi de compausats biologicament actius contenguts per campairòl es cambiadissa en foncion de la sason e de la region. Los campairòls de prima e d'estiu sont reputats per conténer 10 còps mai d'acid ibotenic que los de la davalada.


text:
872
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 872 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Campanha militara victoriosa d'una armada bizantina en Anatolia. Dirigida còntra la region superiora d'Eufrates, permetèt d'infligir una desfacha ais Aràbias de la region e d'anientar definitivament la ierarquia pauliciana. Lei subrevivents d'aqueu corrent religiós d'inspiracion crestiana s'exilèron en Euròpa onte foguèron probablament a l'origina deis eresias maniquèas coma lo catarisme occitan.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entraïnat per l'incursion dei Vikings irlandés acomençada en 870 còntra lo reiaume de Strathclyde que son rèi moriguèt dins de circonstàncias mau conegudas, belèu en causa dau refús dau rèi escocés Constantin MacAlpin de pagar per sa liberacion. La mòrt d'Ivarr de Dublin permetèt de reglar la situacion d'un biais provisòri l'annada seguenta.


text:
Devanagari
Lo Devanāgarī (sanscrit: देवनागरी, AFI: [deɪvəˈnɑːɡəriː]), o Nāgarī, es un alfabet alfasillabari originari d'Índia e de Nepal.
S'escriu d'esquèrra cap a drecha, sens cap de distincion entre majusculas e minusculas, e es reconeissable per la preséncia d'una linha distintiva orizontala al suc de las letras e que las liga amassa.
Devanāgarī es l'escritura principala utilizada per: l'indi, lo marati, e lo nepalés. Dempuèi lo sègle XIX, lo pus comunament emplegat per escriure lo sanscrit. Devanāgarī es tanben emplegat pel gujari, bhili, bhojpuri, concani, magahi, maitili, marwari, newari, pahari (garhwali e kumaoni), santali, yharu, e de còps que i a sindi, panjabi, e cachemiri. Èra autrescòps utilizat per escriure lo gujarati.


text:
Musèu del Prado
Lo Musèu del Prado (prado vòl dire « prat » en espanhòl) es a Madrid (Espanha). Es un dels màgers musèus de pinturas del monde. A de pinturas flamencas, espanhòlas, francesas, italianas e alemandas del sègle XIV al sègle XIX (colleccions dels Habsborg e dels Borbons).
Lo bastiment es de l'arquitècte neoclassic Juan de Villanueva (1739-1811). Se i tròba mai de 9000 òbras, 1500 en exposicion permanenta.
Dins lo Prado, i a d'òbras de Diego Velázquez, Francisco Goya, Hieronymus Bosch e tanben del Greco, de Tiziano, de Bartolomé Esteban Murillo, de Sandro Botticelli, de Caravaggio, d'Albrecht Dürer, d'Andrea Mantegna, de Rembrandt e de Paul Véronèse.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Las Meninas de Diego Velázquez
-
La Maja Vestida de Francisco Goya
-
Tuin der lusten de Jérôme Bosch
-
Cristo con la Cruz del Greco
-
Adán y Eva de Tiziano
-
Nastagio degli Onesti de Sandro Botticelli
-
Maria Immaculada de Bartolomé Esteban Murillo
-
Autoretrat de Rembrandt
-
Maria de Medici de Rubens
-
-
Carles V d'Espanha, sègle XVI
-


text:
Còrda
Una còrda es un element format de fibras textilas torsadas o trenadas unicament en sens longitudinal, per fin de confeccionar de pèças resistentas e flexiblas d'espessor e longor desiradas.
Las fibras pòdon èsser naturalas: cambe, lin, lana, coton, seda o autras o artificialas a partir de derivats plastics, principalament nilon. Se las còrdas son constituidas de fibras metallicas (acièr, coire, alumini) recebon lo nom de cables.
L'usatge basic es de ligar d'un biais permanent o temporari un o mai d'un elements entre eles o amb d'autras (en fasent de noses). I a d'usatges derivats coma los trabalhs de traccion, de suspension verticala e lo traçat de linhas drechas.
S'utiliza pels trabalhs en nautor per assegurar o prevenir la casuda d'objèctes o de personas. Tanben pels espòrts de montanha per assegurar los practicants o per far de davaladas en dobla còrda.
La còrda es utilizada coma aisina per l'òme dempuèi lo començament de son existéncia amb un grand ventalh d'usatges. Lo cordièr es una persona que son mestièr es de far de còrdas.
S'utiliza tanben per fòrça animals e un bon nombre d'aqueles pòdon –atal coma l'òme- la confeccionar o la produsir segon los sieus besonhs.
Recebon lo nom de còrdas –sens n'èsser vertadièrament- los cables vibratils d'unes instruments de musica, que dintran en vibracion en essent percutits coma dins lo cas del piano, o fretats coma pel violon, o pecigats coma amb la guitarra.


text:
Guèrra Sovietopolonesa
La Guèrra Sovietopolonesa qu'estó una guèrra entre Russia Sovietica e Polonha que se debanè de febrier de 1919 a març de 1921. Las circonstàncias de son aviada son mau determinadas. Las factors de conflicte qu'èran multiples car la frontièra entre lei dos país èra pas definida per lo Tractat de Versalhas, los Polonés desirós de reconquistar las regions perdudas au sègle XVIII e lei Sovietics desirós d'esténer la revolucion bolchevista au rèsta d'Euròpa. Dinc a mai-junh de 1920, Polonha avó l'avantatge mès la sieuna armada estó batuda a Kiev e deguè se retirar vèrs l'oèst. Çaquelà, los Sovietics estón tanben batuts dins la region de Varsòvia a la fin d'aost de 1920.
Après aqueras batalhas, los dos camps comencèn de negociar e un tractat de patz estó signat lo 18 de març de 1921. Polonés e Sovietics reivindiquèn la victòria. Çaquelà, las consequéncias de la patz respectavan mèi los objectius polonés que sovietics.


text:
Joan Batista
Joan Batista (o tanben Joan Baptista)[1] (יוחנן Yokhanan en ebrieu, يحيى Yaḥyā en arabi) qu'estó predicaire en Judèa durant lo periòde deu dusau temple, dens la purmèra meitat deu sègle I. Qu'ei venerat peus crestians, los mandeans e los musulmans (entaus quaus Yahia estó lo profèta qui ajudè lo profèta Îsâ, com Aaron e ajudè Moïses).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Loís Alibèrt, lo codificaire de la lenga occitana, qu'esita dens los mots cultes entre lo tipe Bat- e lo tipe Bapt-: vejatz lo son diccionari («batisme», «batistèri», p. 149) e la soa gramatica («baptisme», «Baptista», p. 421).


text:
Andoca
Andoca[1][2] (Andouque en francés) es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
Andoca es dins lo canton de Valdariás a 20 km d'Albi, de Carmauç e de Valença d'Albigés.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la comuna d'Andoca es marcada principalament per la corsa de Léonce Rudelle, lo celèbre inventor del motor electric per fornir las mobiletas, motocultors e veituras que s'encalan dins las davaladas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Braç Sant Jòrdi
Lo Braç Sant Jòrdi (tèrme venent de l'occitan medieval) es un braç de mar que separa Asia e Euròpa e que religa la mar Negra al nòrd e la mar Mediterranèa al sud (amb son annèxe de la mar Egèa). Se tròba uèi en Turquia. Compren tres partidas:
- l'estrech del Bosfòr al nòrd-èst
- la mar de Marmara al mitan
- l'estrech dels Dardanèls al sud-oèst.
La question del Braç Sant Jòrdi e de son mestritge es estada un tèma important en politica internacionala e en geopolitica, dempuèi l'Edat Antica fins a uèi.


text:
Primièra Republica Espanhòla
En Espanha, après la Guèrra Carlista, Amadèu Ièr se sauvèt d’un assassinat lo 19 de julhet de 1872. Demissionèt l'11 de febrièr de 1873 e la Primièra Republica (1873-1874) comencèt.
La Primièra Republica Espanhòla foguèt proclamada l'11 de febrièr de 1873 per las "Cortes Generales". Durèt mens de doas annadas (dusqua decembre de 1874). Se succediguèron cinc presidents : Estanislao Figueras, Francisco Pi y Margall, Nicolás Salmerón, Emilio Castelar e Francisco Serrano y Domínguez.
Lo 29 de decembre de 1874, lo general Martínez Campos decidiguèt la fin de la Republica e la restauracion de la monarquia dels Borbons. Lo govèrn de Sagasta èra d'acòrdi e la segonda restauracion comencèt. Lo rei foguèt Anfós XII, lo filh d'Isabèl II d'Espanha.


text:
Ocean Pacific
L'Ocean Pacific es la pus gròssa massa d'aiga del mond, cobrissent lo tèrç de la superficia terrèstra amb una aira de 179 700 000 km2. S'espandis de la Mar de Bering dins lo nòrd Artic, fins a las talvèras geladas de l'Antartida (Mar de Ross) al sud; lo Pacific atenh la seuna amplitud maximala èst-oèst a 5° de latitud nòrd a pauc près, ont s'espandis sus aperaquí 19 800 km, d'Indonesia fins a las còstas de Colómbia. Lo limit oèst de l'Ocean Pacific es sovent botat a l'Estrech de Malacca.
La prigondor mejana de l'Ocean Pacific es de 4270 m amb lo punt mai pregond de la Tèrra, dins la fòssa de las Marianas a 10 911 m. Lo Pacific conten aperaquí 25 000 illas (mai que totes los autres oceans), que la màger part son situadas al sud de l'eqüator.
Al larg de las talvèras irregularas del Pacific, i a mantuna mar, que las pus grandas son: la Mar de Celèbes, la Mar del Coralh, la Mar de China, la Mar de Japon, la Mar de Sulu, la Mar Tasman, e la Mar Jauna. L'Ocean Pacific es unit a l'Ocean Indian par l'Estrech de Malacca a l'oèst, e a l'Ocean Atlantic per l'Estrech de Magellan a l'èst.
L'explorator portugués Fernão de Magalhães a batejat aquel ocean coma Pacific; dins son viatge de l'Estrech de Magellan fins a las Filipinas, Magellan trapèt l'ocean tranquil. Mas lo Pacific es pas sempre suau, i a fòrça tifons e auragans dins las seunas illas, e dins las tèrras a l'entorn, e la preséncia de volcans nombrós e de tèrratremols frequents. Los tsunamis, deguts als tèrratremols submarins, an devastat mantuna illa e escobat de vilatges entièrs.


text:
Wikipèdia:Carta lingüistica
La presenta Carta definís lei règlas de basa de la Wikipèdia occitana en matèria lingüistica. Aquelei règlas s'aplican en totei lei contribucions : degun se pòt opausar a la correccion deis errors de nòrma.
Somari
- 1 Varietats regionalas de l'occitan
- 2 Nòrma classica
- 3 Nòrma dau Sistèma internacionau d'unitats (SI)
- 4 Nòrma dei transcripcions foneticas e fonologicas
- 5 Conseus
- 6 Vejatz tanben
Varietats regionalas de l'occitan
Tot article de la Wikipèdia occitana deu èsser redigit dins una dei grandei varietats regionalas de l'occitan, ansin definidas : auvernhat, gascon (inclús l'aranés), lemosin, lengadocian, provençau (inclús lo niçard), vivaroaupenc.
Toteis aquelei varietats regionalas son egalas, e la Wikipèdia occitana valoriza la diversitat dialectala.
Omogeneïtat dialectala deis articles
Per de rasons de coeréncia, un article deu èsser finalament redigit dins un dialècte unic (l'usatge de mai d'un dialècte es admés transitoriament). La regularizacion se fa solament quand l'article es quasi acabat e complet. En cas de conflicte, lo dialècte preponderant dins l'article es prioritari (se pren en còmpte ren que la redaccion personala de cada contributor, e non pas lei modèls predefinits inclús dins l'article).
Nòrma classica
Leis articles devon èsser escrichs en nòrma classica, nòrma que permet de notar totei lei varietats regionalas de l'occitan. La nòrma classica es ansin definida : es lo sistèma elaborat principalament per Loís Alibèrt, inicialament per lo lengadocian, e seis adaptacions ais autrei dialèctes. Lei preconizacions dau Conseu de la Lenga Occitana (CLO), que regularizan la codificacion d'Alibèrt e dei grands dialèctes, son d'aplicar dins la Wikipèdia occitana.
Sinonims
Lei sinonims pus corrents e pus difusats son de senhalar:
- au començament de l'article, en lei separant per "o": "La Republica Chèca o Chequia es un país..."
- dins lei remandaments necessaris: Chequia se remanda a Republica Chèca (o vicevèrsa) (dins la fenèstra d'edicion, picatz: #REDIRECT [ [...] ]).
AVÍS - Cau pas confondre "sinonim" e "variacion regionala". Considerem leis exemples seguents:
"Lo can (reg. chan) o gos o chin es...".
"Un ostau (reg. ostal) o una maison (reg. maion) o una casa es...".
- Lei sinonims son de mots netament diferents mai qu'an lo meteis sens: can = gos = chin son de sinonims; ostau = maison = casa son de sinonims.
- Lei variacions regionalas son lei diferéncias dialectalas e superficialas d'un meteis mot: can (reg. chan) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas; ostau (reg. ostal) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas; maison (reg. maion) es un sol e meteis mot amb doas formas regionalas.
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Cambiament de reg. en var. ("variacions" o "variantas") e far figurar totei lei formas dins la lista, per òrdre alfabetic. Per exemple: "Lo castèl (var. castèl, castèu, castèth, chastèl, chastèu, chasteu)"
Neologismes
Mots sabents
Existisson en occitan de règlas comunas d'adaptacion dei radicaus, sufixes e prefixes que sèrvon a fargar lei mots sabents. Aqueu lexic internacionau deu èsser emplegat segon lei règlas d'Alibèrt, deis adaptators de son sistèma ais autrei grands dialèctes, e dau CLO.
Mots informatics modèrnes
Per lei mots modèrnes de l'informatica, coma "Web", "Internet"..., s'utiliza lei formas internacionalas e non pas lei versions occitanizadas "Oèb", "Internèt"...
Noms pròpris
Noms de luòcs
Lei títols d'articles que son de noms de luòcs d'Occitània devon èsser escrichs dins la forma locala. Per exemple, l'article sus Lei Bauç a per títol Lei Bauç. Leis autrei formas, coma Los Bauces, fan l'objècte d'una redireccion vèrs aquest ; pòdon eventualament èsser presentadas per un pichon tèxt dins l'article.
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Lo nom en lenga oficiala es indicat dins l'article. Per exemple Lei Bauç (Les Baux-de-Provence en francés).
Noms de personas
Mèfi ! Aquesta règla es pas mai aplicada dempuèi lo 1 d'abril de 2009
Lei noms de personas que vivon en Occitània, o que ne son originàrias, recebon en principi una forma occitana (assajatz de tenir còmpte de la zòna dialectala d'origina). Pasmens es sovent util, au començament de l'article, de citar entre parentèsis lo nom en lenga oficiala. Per exemple: "Marisa Bastier (en francés Maryse Bastié); Josèp Garibaldi (en italian Giuseppe Garibaldi); Valèri Giscard d'Estanh (en francés Valéry Giscard d'Estaing)".
Modificacion del 1 d'abril de 2009 : (veire Wikipèdia:Carta lingüistica2) Dempuèi lo 1 d'abril de 2009 aquesta règla es pas mai dins la carta lingüistica de Wikipèdia.
Citacions venent de grafias divèrsas
Lei tèxts escrichs dins d'autrei grafias (per exemple lei tèxts ancians) pòdon èsser citats dins sa grafia d'origina. Se lei citacions son pas tròp lòngas, se suggerís de far una presentacion pedagogica utila: se bota d'en premier lo tèxt en grafia classica, puei entre cabrons   lo tèxt en grafia d'origina, per exemple:
- un nom de revista: Occitània Viva
- lo títol d'una òbra: La Margalida gascoa   de Bertran Larada
- una citacion celèbra: Quau ten la lenga ten la clau/ Que dei cadenas lo deliura   (Mistral).
Transcripcion deis escrituras non latinas
Existís una convencion dau CLO que fa partida dei règlas d'aquesta Carta. Se'n tròba un resumit a l'article Transcripcion deis alfabets arabi, cirillic e grèc. Per transcriure d'autreis escrituras non latinas, coma la chinesa, la coreana, l'etiopiana o l'armènia, lo CLO recomanda d'utilizar de transcripcions internacionalas e pron accessiblas au grand public. Per exemple, lo chinés se transcriu amb lo celèbre sistèma pinyin.
Nòrma dau Sistèma internacionau d'unitats (SI)
Aquela nòrma internacionala fa partida integranta de la presenta Carta lingüistica, e es d'aplicar sus la Wikipèdia occitana, segon l'exemple d'autras, coma la bretona, l'italiana, l'ongresa, la polonesa, la russa, la suedesa... (cf. dins la Wikipèdia italiana l'article sus lo soleu, e leis articles correspondents dins leis autrei Wikipèdias citadas çai sus).
La nòrma de l'SI es descricha dins la brocadura oficiala editada per lo Burèu Internacionau dei Pes e Mesuras (BIPM).
En particular, es important de notar que :
- leis unitats de mesura son representadas per lei simbòls internacionaus, invariables en nombre, escrichs en letras romanas e precedits d'un blanc (excepcion unica : se met pas de blanc davant lei simbòls d'unitats sexagesimalas d'angle : 40° 16' 25"). Per exemple, s'escriu :
- "min" per "minuta", "h" per "ora" (3 h 20 min), "d" per "jorn" o "dia", "km" per "quilomètre", "hm" per "ectomètre"
- 20 km, mai pas 20 kms ni 20 km ni 20km ; 30 bar, mai pas 30 bars ; 64 bit, mai pas 64 bits ; 1200 bit/s
- lo simbòl d'unitat s'escriu totjorn après lo nombre. Exemple : 35,6 kg mai pas 35 kg 6
- l'escritura en chifras dei nombres se fa segon lei règlas seguentas :
- lo separator decimau es la virgula sus la linha. Exemple : 3,14
- lei nombres que comprenon un grand nombre de chifras pòdon (facultativament) èsser partejats en grops de tres chifras separats per de blancs insecables ( ) per fin de facilitar la lectura (se i a que 4 chifras avans o après la virgula, l'usança es de pas lei separar). Aquelei grops son jamai separats per de ponchs (ni de virgulas). D'agropar o non lei chifras es una question de chausida personala.
Per exemple, s'escriu :
- 43 279,168 29 o 43279,16829, mai pas 43.279,168.29
- 12 000 km o 12000 km, mai pas 12.000 km ; "2 500 000 abitants" o "2500000 abitants", mai pas "2.500.000 abitants"
- la comanda {{formatnum:}} dau logiciau MediaWiki permet de formatar automaticament l'escritura en chifras dei nombres. Per exemple :
- se lo nombre es entier : {{formatnum:1234567890}} escriu 1234567890 sota la forma : 1 234 567 890
- se lo nombre es pas entier : {{formatnum: 43279.16829}} (amb un ponch) escriu 43279,16829 sota la forma : 43 279,16829
Notatz que lo formatatge pertòca pas lei decimalas, çò que pòt èsser indesirable ; per defugir aquò, es possible d'apondre de blancs insecables. Per exemple : {{formatnum: 43279.168 29}} escriu 43279,16829 sota la forma : 43 279,168 29
Un extrach significatiu (traduch en occitan) de la nòrma de l'SI se tròba dins l'article sus lo Sistèma internacionau d'unitats.
Nòrma dei transcripcions foneticas e fonologicas
S'utiliza la nòrma de l'alfabet fonetic internacionau (AFI). Lei signes fonetics pus corrents son disponibles en dessota de la fenèstra d'edicion de la Wikipèdia occitana: basta de clicar sus un signe per l'inserir dins lo tèxt.
Una transcripcion fonetica (sòns) se fa entre parentèsis cairadas [...] mentre qu'una transcripcion fonologica (fonèmas) se fa entre barras oblicas /.../. Lei wikipedians que son pas acostumats a aquela nuança se pòdon limitar a la transcripcion fonetica, qu'es la mai usuala.
Remarca - D'un ponch de vista estetic, e mai s'es pas indispensable, es frequent dins Wikipèdia d'inserir lei transcripcions foneticas e fonologicas entre lei balisas seguentas { {IPA|...} } per fin de ne diferenciar la polissa de caractèrs.
- Lei parentèsis cairadas [...] dei transcripcions foneticas s'inserisson ansin: { {IPA|[...]} }.
- Lei barras oblicas /.../ dei transcripcions fonologicas s'inserisson ansin: { {IPA|/.../} }.
- Exemple amb lei balisas, pus estetic: [funeˈtikɔ] /funuluˈdʒiɔ/
- Exemple sensa lei balisas, mens estetic: [funeˈtikɔ] /funuluˈdʒiɔ/
Conseus
Lei practicas seguentas son recomandadas per un foncionament melhor de la Wikipèdia occitana.
Dialècte de redaccion d'un article
E mai siá pas una règla absoluda, un article pertocant un dialècte, o un territòri ont es practicat, deuriá èsser redigit de preferéncia dins aqueu dialècte.
Presentacion dei formas dialectalas principalas
Lo títol d'un article se repren en gras dins lo tèxt que comença l'article. Se conselha:
- de citar entre parentèsis, amb la mençon "reg." (regionalament), lei grandei formas dialectalas que pòdon diferir a l'escrich de la forma dau dialècte dins lo quau se redigís l'article.
- de faire totei lei remandaments necessaris: Luna se remanda a Lua (o vicevèrsa) (dins la fenèstra d'edicion, picatz: #REDIRECT [ [...] ]). En fasent aquò, garentiretz un accès eficaç a vòstre article per totei leis usatgiers de Wikipèdia, bòrd que poiràn faire la recèrca a partir de quin dialècte que siá.
Au començament de l'article, es pas necite de precisar la localizacion de cada forma nimai de donar de variantas tròp localas, bòrd que Wikipèdia es pas un tractat de dialectologia. La mençon "reg." (regionalament) sufís. Vos suggerissèm de vos limitar ai grandei variacions regionalas tipicas que pòdon afectar lei mots de l'occitan. A títol indicatiu:
- Lei proparoxitòns niçards: "Una pagina (reg. pàgina) es..."
- La correspondéncia de -iá amb -ia en gascon e niçard: "Una galariá (reg. galaria) es..."
- La correspondéncia de ai amb èi en gascon: "Un hèish (reg. fais) qu'ei..."
- Quauqueis oscillacions dins lei diftongs:
- iè/ie: "La bièrra (reg. bierra) es..."
- uè/ue: "Lo cuèr (reg. cuer) es..."
- uò/ue/ò: "Un luòc (reg. luec) es..."; "Lo buòu (reg. bueu, bòu) es..."; "Un jòc (reg. juec) es..."
- La correspondéncia de o- iniciala amb au- en gascon: "L'onor (reg. aunor) es..."
- La correspondéncia de on, om amb òn, òm, sustot en occitan orientau e en aranés: "Un pònt (reg. pont) es..."
- La correspondéncia de ca amb cha e aquela de ga amb ja (ia) en nòrd-occitan: "La charja (reg. carga) es..."; "Un pagament (reg. paiament) es..."
- La correspondéncia de ch amb it (t) sustot en auvernhat, gascon e lengadocian meridionau: "Lo drech (reg. dreit) es..."; "Un ponch (reg. punt) es..."
- La casuda de n intervocalica en gascon: "La Luna (reg. Lua) es..."
- La casuda de d, s intervocalicas, tanben l'oscillacion de j/i intervocalicas, sustot en vivaroaupenc o en niçard (mai lo fenomèn es pas impossible alhors): "Ua glèisa (reg. glèia) qu'ei..."; "Una feda (reg. fea) es...", "La pluèja (reg. plueja, plueia) es..."
- La correspondéncia de -ire amb -ir en fin de mot, sustot en gascon e lemosin: "Lo paire (reg. lo pair) es..."
- La correspondéncia de f amb h en gascon: "Lo hen (reg. fen) qu'ei..."
- La correspondéncia de l amb u en fin de sillaba (e de còps de -lh amb -u): "La seuva (reg. selva) es..."; "Portugal (reg. Portugau) es..."; "Lo Solelh (reg. Soleu) es..."
- La correspondéncia de mb amb m e de nd amb n en gascon: "Lo mes de novembre (reg. noveme) es..."; "La Grand Bretanha (reg. Gran Bretanha) es..."
- La correspondéncia de ga amb gua en gascon: "Una garda (reg. guarda) es..."
- La correspondéncia de is amb ish en gascon: "Un creissent (reg. creishent) es..."
- Lo desplaçament (o la desparicion) de r en gascon: "Lo mes de novembre (reg. noveme) es..."
Dins leis articles qu'an de títols complèxes, amb mai d'un mot, vau mai d'evitar de senhalar lo detalh de totei lei variacions dialectalas, senon lo títol seriá de mau legir. Basta d'escriure lo títol dins lo dialècte de redaccion de l'article. Per exemple, dins l'article Darrier teorèma de Fermat: "Lo Darrier teorèma de Fermat enóncia que...". Per còntra, es necessari de preveire totjorn lei redireccions a partir dei formas regionalas pus difusadas: Darrièr teorèma de Fermat, Darrèr..., Darrèir... Dins aquelei redireccions, en mai dei ponchs explicats çai sus, pensatz tanben ai variacions dialectalas seguentas:
- L'oscillacion dau sufixe -ier -iera, -ièr -ièra, -èir -èira, -èr -èra.
- L'oscillacion dau sufixe deis adjectius numeraus ordinaus: -en -ena, -esme -esma, -au.
- L'oscillacion dau sufixe -au -ala, -al -ala (en gascon, se pòt esitar entre -au -ala o ben -au ai dos genres).
- Lo plurau sensible e lo plurau simple: Païses Catalans / País Catalans.
- En provençau, lei pluraus en -ei, -eis: Grandas Antilhas / Grandeis Antilhas.
- En niçard, leis adjectius femenins pluraus en -i: Grandas Antilhas / Grandi Antilhas; tempèstas tropicalas / tempèstas tropicali.
- En aranés, tot plurau femenin en -as tanben se pòt escriure -es.
S'engardar de l'ultralocalisme
Lei parlars occitans son rics de sei particularitats, mai tanben de sei convergéncias d'una part a l'autra d'Occitània. Se dins vòstre parlar existisson dos mots per dire "òme" : òme e goslalhaire, emplegatz de preferéncia lo mot que cadun compren : òme.
Pas tornar inventar un lexic a cada article
L'occitan manca encara d'un lexic tecnic dins quauquei domenis (la pesca amb la mosca, lo water-polo, etc...). Pasmens, quand i a d'atestacions o d'assais (lingüisticament seriós) de fargar un vocabulari especializat dins un domeni dau saber, lo vau mai tornar emplegar puslèu que de ne fargar un novèu. Aqueu conseu deu pas prene lo pas sus lei règlas generalas.
Registre enciclopedic
Coma dins totei leis autrei lengas de comunicacion e de cultura, es normau en occitan d'utilizar de registres (o d'estils) diversificats per poder ben comunicar segon de situacions diversificadas.
Dins una enciclopèdia, conven de chausir un estil neutre e de còps un pauc formau (mai sens exageracion) perque es adeqüat per l'usatge intellectuau. Favoriza la distanciacion, l'objectivitat e la clartat de l'expausat.
- Per exemple, es normau de faire de frasas amb fòrça noms o fòrça grops nominaus per fin d'exprimir lei concèptes e per lei manejar.
- Tanben es normau d'utilizar de tèrmes tecnics, internacionaus e/o sabents.
La "lenga dau còr", qu'es clafida d'expressions pintorescas, que privilègia lei vèrbs puslèu que lei noms, es un autre registre qu'es tot plen legitim dins d'autrei situacions de comunicacion. Mai es pas un registre que conven per una enciclopèdia.
Tipografia (tipes de caractèrs, majusculas e minusculas, pontuacion, etc.)
Vejatz lei suggestions a l'article Tipografia.


text:
Nery Pumpido
Nary Pumpido (Monje, Santa Fe, Argentina, lo 30 de julh de 1957) qu'ei un portèr de fotbòl e un entrenaire argentin.
Que comencè de lo club Unión de Santa Fe abans de passar a River Plate.
Que participè dab la Seleccion Nacionau argentina de fotbòl aus tornéis a la Copa deu Monde de fotbòl de 1982 (com remplaçant) e a la Copa deu Monde de fotbòl de 1986. Durant la segonda que ho alebat durant ua partida contre Union Sovietica e remplaçat per Sergio Goycochea (qui èra jà lo son remplaçent a River) qui's revelè estar lo miélher portèr deu campionat.


text:
Sainte-Marie-aux-Chênes
Sainte-Marie-aux-Chênes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dépendait Del anciana Duché de Bar, prévôté de Briey, archiprétré de Hatrize.
Fief Dels lo Hungre, lo Tribunal, Gournay, dels Armoises, Aja. En 1817, Sant Ostal als Roures comptava 388 abitants repartits dins 64 ostals.
Dépendait de l’ancienne Duché de Bar, prévôté de Briey, archiprétré d'Hatrize.
Fief des le Hungre, la Cour, Gournay, des Armoises, Heu. En 1817, Sainte Marie aux Chênes comptait 388 habitants répartis dans 64 maisons.


text:
Coin-lès-Cuvry
Coin-lès-Cuvry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del País Messin en lo Isle, de l'anciana província de las Tres-Evêchés la distincion levava de la familha de Gournay a Modèl:Las XVe sègle e Sègle XVI, de contunh de la familha de Goullon al Sègle XVII.
- Village du Pays Messin en l'Isle, de l'ancienne province des Trois-Evêchés la seigneurie relevait de la famille de Gournay aux Sègle XV et Sègle XVI, puis de la famille de Goullon au Sègle XVII.


text:
-207
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -207 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. En Itàlia, la temptativa d'Annibal Barca e d'Hasdrubal Barca de reünir sei fòrças mau capitèt en causa dei cònsols Marcus Livius Salinator e Caius Claudius Nero que concentrèron lei legions melhoras còntra Hasdrubal. Foguèt anientat sus lo riu Metaure e lei subrevivents de son armada se retirèron vèrs lo nòrd sensa renfòrçar Annibal. Aquela victòria permetèt ai Romans de prendre l'iniciativa dei combats e condamnèron Annibal a una estrategia defensiva.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida deis insureccions entraïnadas dempuei 210-209 avC per lei decisions fòlas (aumentacion deis impòsts, bastidas extravagantas, execucions de generaus ò de ministres...) ambé la batalha de Julu. En despiech dau succès de sei còntra-ofensivas de 208 avC còntra leis insurgents, la principala armada Qin i foguèt anientada permetent ai rebèls de se dirigir en direccion de la capitala imperiala. Dins lo palais, lo cap deis eunucs Zhao Gao organizèt lo suicidi de l'emperaire Qin Er Shi e son remplaçament per Qin San Shi dins lo corrent d'octòbre.
L'emperaire novèu decidiguèt de reglar la question de Zhao Gao que foguèt executat en causa de sa duplicitat dempuei 210 avC e de son ròtle dins lo rèine catastrofic de Qin Er Shi. Tota la familha de Zhao Gao foguèt exterminada. Pasmens, Qin San Shi poguèt pas reünir una armada per defendre la vila e deguèt capitular en fàcia dei rebèls en decembre. Foguèt executat a la fin de l'annada. Lo poder e lo territòri chinés foguèron partejats entre lei caps principaus de l'insureccion e la dinastia Qin dispareguèt.


text:
Conferéncia d'Olmütz
La Conferéncia d'Olmütz (o tanben Tractat d'Olmütz o Umiliacion d'Olmütz) èra una conferéncia diplomatica se debanant lo 29 de novembre de 1850 entre Àustria, Prússia e Russia. Marquèt la fin dau conflicte diplomatic deis annadas 1849-1850 entre Àustria e Prússia. Lei Prussians deguèron acceptar totei lei condicions austrianas, especialament la disparicion de l'Union d'Erfurt e l'evacuacion de l'estat d'Èssa Cassel, sota la menaça d'una invasion menada per leis Austrians e seis aliats alemands.


text:
Flor
Una flor (var. hlor, es·hlor) es l'organ reproductiu caracteristic de las plantas espermatofitas. La foncion de la flor es de produsir de granas a travèrs de la reproduccion sexuala. Per las plantas, las granas son la generacion seguenta, e constituisson lo principal mejan per las espècias de se perpetuar e se propagar.
Totes los espermatofits an de flors que produsisson de granas, mas l'organizacion intèrna de la flor es fòrça diferenta entre los dos principals grops d'espermatofits: los gimnospèrmes e los angiospèrmes. Los gimnospèrmes pòdon aver de flors que s'amassan en cònes, o la flor pòt èsser un còn de fuèlhas fertilas. Per contra, una flor tipica d'angiospèrma se compausa de quatre tipes de fuèlhas modificadas, tant estructuralament coma fisiologicament, per produsir e protegir los gamets: sepals, petals, estaminas e carpèl. Aprèp la fertilitzacion, la flor dona, per transformacion d'unas de sas partidas, un fruch que conten las granas. Lo grop de las angiospèrmas, amb mai de 250 000 espècias, es lo linhatge evolutiu de la màger part de la flòra terrèstre existenta. La flor es la caracteristica definissent lo grop e es probablament un factor clau dins son succès evolutiu.
La flor es un objècte important pels èssers umans. A travèrs de l'istòria e de las diferentas culturas, la flor a totjorn agut una plaça dins las societats umanas, siá per sa beutat intrinseca o son simbolisme. En fach, se cultivan d'espècias per obténer de flors dempuèi mai de 5000 ans, e aquel art se transformèt en una indústria en expansion contunha: la floricultura.


text:
Nebulosa d'Orion
La Nebulosa d'Orion es la nebulosa difusa mai brilhanta del cèl de nuèch, que se pòt clarament reconéisser a uèlh nus coma non estellara, situada jos la cencha d'Orion. Es catalogada jol numèro M42 dins lo catalòg de Charles Messier, e coma NGC 1976.
Se tròba a una distància d'aperaquí 1600 ans lutz de la Tèrra, e a una talha de gaireben 33 ans lutz. Se pòt observar clara a mai amb un simple binocolo, particularament dempuèi los luòcs amb de cèls plan escurs.
La Nebulosa d'Orion ten dins son endedins un amàs dobèrt fòrça jove, amb fòrça estelas tot bèl just "nascudas". Las observacions amb de telescòpis potents (especialament lo Telescòpi espacial Hubble) an revelat fòrça estelas environadas d'anèls de posca, probablament l'estadi primièr de la formacion d'un sistèma planetari.
La Nebulosa d'Orion foguèt reconeguda coma tala en 1610 per un erudit occitan, Nicolau Glaudi Fabri de Peiresc (1580-1637), a mai se per encausa de sas dimensions e sa luminositat èra probable coneguda ja en epòca preïstorica. Ptolemèu l'identificava coma estela de l'espasa d'Orion de magnitud 3.


text:
Lei de la gravitacion universala
La lei de la gravitacion universala de Newton ditz que la fòrça d'atraccion entre dos còrs, amb massas m1 e m2 respectivament, es proporcionala al produch de las massas m1 e m2 e inversament proporcionala al carrat de la distància que separa los dos còrs. Matematicament s'exprimís coma:
ont F es lo modul de la fòrça de la gravitat, G es la constanta gravitacionala, m1 e m2 son las massas dels dos objèctes qu'inician la fòrça, e d es la distància entre los dos centres de gravitat de las doas massas, que se considèran concentradas en un punt.
La valor de G dins lo Sistèma Internacional d'Unitats es:
Amb la lei de la gravitacion universala, Newton capitèt a reproduire las leis de Kepler, donant atal una explicacion pus fondamentala de las tres leis, que fins alara èran solament empiricas.
Per exemple, a la superficia terrèstra se pòt considerar que la distància al centre de la Tèrra es la meteissa en totes los punts (es una aproximacion: la diferéncia de la distància mejana del centre de la Tèrra a un punt del nivèl de la mar e al suc d'una montanha de 1000 mètres es de mens de 0,02%).
- ont
Aicí M es la massa de la Tèrra e R son rai mejan[1]. Generalament es una bona aproximacion de considerar g coma una constanta. De fach g es l'acceleracion que los còrs subisson a la superficia terrèstra e qu'es la meteissa per totes los còrs independentament de la seuna massa (coma se pòt deduire del calcul precedent) e que serà demostrat empiricament per Galileo Galilei.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Se pòt mostrar qu'un objècte que la reparticion de sa massa a una simetria esferica exercís suls cors exteriors la meteissa atraccion gravitacionala que se foguèsse pontual, sa massa essent concentrada en son centre. Aiçò justifica lo calcul supra ont se considèra la Tèrra coma una massa pontuala.


text:
Fontaine-Simon
Fontaine-Simon es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fontaine-Simon. Lo toponyme "Fons-Simonis" a testificat dempuèi la Modèl:S-, benlèu ligat a un culte de l'aiga.
La municipalitat de la Ferrière-a lo-Val-Germond i aguèt ligat a aquela de Fontaine Simon per ordonnance reial del 21 de decembre de 1835 (Archiu-Nacional-F 2 II Eure-e-Loir 1, plànol annexat a la minuta).
Lo nom de la Ferrière, conegut dempuèi 1128 pel cartulaire del abbaye de Thiron, dètz sens dobte la siá origina a una indústria del fèrre anterior.
S'i tròba las rèstas d'una motte féodale sobrenomenada localement "lo camp gaulois".
Fontaine-Simon. Le toponyme "Fons-Simonis" est attesté dès le Modèl:S-, peut-être lié à un culte de l'eau.
la commune de La Ferrière-au-Val-Germond fut rattachée à celle de Fontaine Simon par ordonnance royale du 21 décembre 1835 (Archives-Nationales-F 2 II Eure-et-Loir 1, plan annexé à la minute).
Le nom de la Ferrière, connu dès 1128 par le cartulaire de l'abbaye de Thiron, doit sans doute son origine à une industrie du fer antérieure.
On y trouve les restes d'une motte féodale surnommée localement "le camp gaulois".


text:
Arriance
Arriance es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciennement "Argentha", Mencionat l'an 1121.
- Levava de doas distincions : aquela del abbaye de Sant-Pierre e aquela de la familha de Varsberg.
- Cedit a la França en 1718.
- Anciennement "Argentha", mentionné en 1121.
- Relevait de deux seigneuries : celle de l'abbaye de Saint-Pierre et celle de la famille de Varsberg.
- Cédé à la France en 1718.


text:
Saleux
Saleux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 2006, en lo moment del bastiment de lotjaments, dels enregistres an permeses de descobrir de luòcs mésolithiques[1] Sus posicions d'ancians marges de la Soma e de la Selle[2].
En 2006, lors de la construction de logements, des fouilles ont permis de découvrir des sites mésolithiques[3] sur des positions d’anciennes berges de la Somme et de la Selle[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Çò mésolithique vai Modèl:De formatnum:9600 a formatnum:5500 {{}} abans lo nòstre ère.
- ↑ [pdf] informi d'activitat 2006 de la Inrap pagina 102
- ↑ Le mésolithique va de 9 600 à 5 500 avant notre ère.
- ↑ [pdf] rapport d'activité 2006 de l’Inrap page 102


text:
1835
Aquesta pagina concernís l'an 1835 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Lei fòrças dau Califat de Sokoto ataquèron lo nòrd dau reiaume d'Oyo. Capitèron de conquistar e de pilhar sa capitala.
Oyo[modificar | modificar la font]
Desfacha còntra lei fòrças dau Califat de Sokoto. La capitala foguèt perduda e abandonada per sa dinastia que se retirèt en direccion dau sud.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En mai, una revòuta liberala foguèt vencuda en Zacatecas. La repression durèt dos jorns e entraïnèt la mòrt de 2 000 a 2 500 abitants. Puei, lo 2 d'octòbre, en fàcia de la politica de centralizacion menada per lo govèrn mexican, Texàs se proclamèt independent. De tropas i foguèron mandadas per restablir l'òrdre mai obtenguèron ges de resultat decisiu.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Proclamacion de l'independéncia de la region lo 2 d'octòbre en causa de desacòrdis a prepaus de la centralizacion de l'estat mexican. Après unei victòrias inicialas, leis insurgents deguèron faciar l'arribada de tropas mexicanas e se retirar après divèrsei desfachas (Batalha der Alamo...).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Giovanni Schiaparelli, astronom italian (m.1910)
- 27 de julhet - Giosuè Carducci, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1907)
- 13 d'octobre - Alphonse Milne-Edwards, zoologista francés (m.1900)
- 31 d'octobre - Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (m.1917)
- 30 de novembre - Mark Twain, escrivan american (m.1910)
Decèsses[modificar | modificar la font]
[Remplaçatz aquesta mencion pel ligam ambe http seguit d'un espaci e del títol que volètz li balhar]


text:
Frédéric Chopin
Frédéric Chopin (Żelazowa Wola, lo 1 de març de 1810 - París, 17 d'octorbre de 1849) que ho un deus compositors romantics màger e tanben un deus pianistas màgers deu son temps. Qu'èra polonés e tanben d'origina francesa e que viscó mantuas annadas en França on establí ua pregonda e passionada amistat vaduda famosa dab l'escrivana George Sand.
Vita[modificar | modificar la font]
Que neishó au ras de Varsòvia d'ua mair polonesa e d'un pair francés de Lorena expatriat. Eth medish que viscó en França dab lo son nom e los sons documents francés, a maugrat deu son patriotisme polonés, per'mor de l'ocupacion Russa. Que comencè a compausar quan èra mainatge abans d'apregondir los sons estudis au Conservatòri de Varsòvia. En 1829 que dè lo son purmèr gran concèrt a Viena en bèth interpretar variacions de las soas que vadoren lo son Opus 2 qui horen laudadas per Robert Schuman en bèth titolar Chopin de l'epitèt d'engeni.
Arron la soa huèita de Polonha per'mor de l'invasion russa, que s'exiliè en França e que dè lo son purmèr concèrt a París en 1832 e lèu que vadó ua custòdia deus salons, on e's he l'amic d'autes compositors com Franz Liszt.
En musica que contribuè d'un biais determinant dens l'elaboracion deu repertòri deu piano solo associant per tostemps lo son nom a genres com la mazurka, la valsa (per piano), lo nocturne, la polonesa, l'estudi per piano, l'impromptu e lo preludi.
En 1838, entà suenhar la soa la tuberculòsi, que viatgè a Malhorca dab George Sand ; que hon ostalats dens lo mostièr chartrós de Valldemosa on Chopin e compausè preludis.
Que's morí aus 39 ans a París de la tuberculòsi e qu'ei sepelit dens lo cemitèri deu Père Lachaise (desseparat deu son còr qui ho miat e conservat en Polonha).
Òbras[modificar | modificar la font]
- 58 mazurkas
- 27 estudis
- 26 preludis
- 21 nocturnes
- 20 Valsas
- 17 polonesas
- 5 rondos
- 4 baladas
- 4 impromptus
- 4 scherzos
- 4 variacions
- 3 sonatas per piano (la sonata no. 2 qu'ei la mei famosa marcha funebra)
- 3 escossesas
- 2 concertos per piano e orquestra
Extrèits[modificar | modificar la font]
- Pages using duplicate arguments in template calls
- 1000 articles fondamentals
- Paginas amb ligams copats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença en Mazovia
- Pianista classic
- Enfant prodigi
- Naissença en 1810
- Decès en 1849
- Pianista polonés
- Compositor romantic
- Compositor polonés


text:
Rio Grande del Nòrd
Lo Rio Grande del Nòrd es un estat del nòrd-est de Brasil. Confronta l'estat de Ceará a l'oèst e l'estat de Paraíba al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'èst. Sa superfícia totala (53 306,8 km²) es similara a la de Croàcia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Las vilas pus pobladas son: Natal, Mossoró, Parnamirim e Ceará-Mirim. Mai de 80% del territòri presenta una altitud inferiora a 300 m.
Lo clima es tropical, amb variacions de precipitacions en caduna de las diferentas regions. Dins la region del Sertão i a un clima semiarid. Sul litoral l'umiditat es pus intensa, e lo nivèl de las pluèjas pòt despassar 1000 mm per an.
L'Atòl das Rocas, situat a 260 km a l'èst de la còsta dins l'Ocean Atlantic, fa partida del territòri de l'estat.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura (especialament fruchs tropicals, dins las vals irrigadas del Sertão) e lo torisme (especialament en las plajas de Natal, Genipabu, Extremoz e São Miguel do Gostoso) son las activitats economicas principalas.


text:
Ulisses
Ulisses (en grèc ancian Ὀδuσσeύς / Odysseús, en latin Ulixes o Ulysses) es un dels eròis mai famoses de la mitologia grèga. Filh de Laèrtes e Anticlèa se marida amb Penelòpa que n'aurà un filh, Telemac. Es celèbre per sa mètis (« intelligéncia astuciosa »), que fa son conselh plan apreciat dins la Guèrra de Tròia. Es tanben per la "mètis" que se destria pendent lo periple long que coneis en tornant de Tròia, cantat per Omèr dins l'Odissèa.
Un dels eròis de l'Iliada[modificar | modificar la font]
L'eròi de l'Odissèa[modificar | modificar la font]
Ulisses foguèt un guerrièr qu'a travèrs d'aquesta istòria, naveguèt amb sos companhs per arribar al seu lar e luchèt contra tot tipes de mostres.
Etimologia[modificar | modificar la font]


text:
Una tièra d’albergadors compatibles amb SPIP es ara disponibla sul Spikini de spip-contrib
Esitetz pas de contribuir a completar aquela tièra, qu’es una aisina presada per mantun usancièr novelari.
Questions / responsas
Mon albergador es pas sus la tièra. Cossí fau ?
Se prepausa PHP4 amb MySQL, es plan probable qu’aquò foncione. Cossí que siá, l’operacion completa telecargament + assag d’installacion, e mai pels mens biaissuts, pren pas mai de qualques detzentats de minutas a la gròssa.
Pasmens, se desiratz vertadièrament saupre d’avança s’aquò foncionarà, legissètz las questions que seguisson.
Amb quinas versions de PHP SPIP es compatible ?
La version 1.7.2 es compatibla amb php3 a partir de la version php 3.0.8, tan coma amb totas las versions de php4.
La version 1.8 es compatibla de PHP 4.0.8 a PHP 5.
Amb quinas versions de MySQL SPIP es compatible ?
Cap de pròba foguèt pas facha dins aquel sens, mas normalament totas las versions recentas convenon, a partir de la 3.22.
E amb quines servidors Web, jos quines sistèmas d’expleitacion ?
Un còp de mai, o avèm pas probat. Evidentament, la causida recomandada, qu’es la mai espandida, es Apache jos quin Unix que siá (per exemple Linux, FreeBSD, Solaris, MacOS X...).
Es mai que probable, ça que la, que SPIP marche amb d’autras configuracions. Aital, es regularament probat amb succès jos Windows, amb PHP4 en modul Apache. Mercés de nos senhalar vòstra experiença amb de configuracions logicialas autras que las citadas çai subre.
Ont ne saupre mai sus l’installacion ?
- Lo manual d’installacion ;
- e, i aja un problèma, la FAQ tecnica.


text:
Sagrada Familha
La Sagrada Familha (Sagrada Família en catalan) de Barcelona, o d'un biais mai formal, Temple Expiatòri de la Sagrada Familha, òbra inacabada de l’arquitècte catalan Antoni Gaudí, se situa dins lo barri de la Sagrada família, del districte de l’Eixample de Barcelona. Es un dels exemples mai coneguts del modernisme catalan. Segon las donadas de 2004, la Sagrada Familha es lo monument mai visitat de l'estat espanhòl, subrepassadoira de l'Alhambra de Granada e lo Musèu del Prado a Madrid.
Aquesta construccion es una glèisa catolica e malgrat sa talha impressionanta es pas catedrala, la Catedrala de Barcelona es la Catedrala de Santa Eulàlia, un edifici gotic de l'edat mejana.
En 1882 Josep M. Bocabella aviá aquesit de terrenhs per auborar un temple dedicat a la "sagrada familha" del catolicisme. Los desacòrds amb lo primièr arquitècte faguèron que Gaudí se carguèsse de las òbras, amb un projècte flame nòu plan mai ambiciós. Es aquesta òbra encara en via de construccion. La data prevista d'acabament de las òbras, se lo ritme actual ten, seriá en 2065.
Durant las darrièras annadas de sa vida, Gaudí practicament sonque trabalhava e viviá per la Sagrada Familha e, quand moriguèt, laissèt mai d'un plan, projècte e esbòs.
Las òbras que actualament se fan per tal d'acabar la Sagrada Familha, respèctan lo projècte original de Gaudí dins son ensems, pasmens o fan pas dins los detalhs, que son estats adaptats a l'estetica modèrna e a l’estil dels artistas que pòrtan lo projècte.
Actualament son ja bastidas doas de les tres faciadas: la de la Naissença (nòrd-èst, Carrer Marina), que foguèt gaireben completada en vida de Gaudí e la de la Passion (sud-oèst, C/Sicília), amb un ensems escultural de Josep Maria Subirachs. La faciada de la Glòria (sud-èst), se situarà sul carrer Mallorca, que passarà per un tunèl, e per la bastir caldrà desrocar los ostals que son actualament a l'autre costat de la carrièra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 31 de decembre de 1881, Josep Maria Bocabella crompèt de terrenhs ont se trobavan divèrses ostals, e èran compreses entre las carrièras de Malhòrca, Marina, Provença e Sardenha. La crompa li costèt 172.000 pessetes, e la soma veniá d'aumòinas. La tòca del projècte èra de bastir un temple dedicat a la Sagrada Familha (valent a dire sant Josèp, la Verge Maria e Jèsus). A mai del temple, lo projècte compreniá la construccion d'escòlas. Lo primièr arquitècte qu'èra estat causit foguèt Francesc de Paula del Villar, que tracèt un projècte neogotic amb una glèisa de tres naus amb un creuer e una absida amb deambulatori; en 1882, lo quite jorn de Sant Josèp, l'avesque Urquinaona i plaçava la primièra pèira,[1], moment que coïncidiguèt amb la proclamacion durant lo Concili Vaticà I de Sant Josèp coma patron de la Glèisa Universala. Francesc de Paula del Villar aviá l'idèa d'un ensems neogotic, e aviá rebutat lo projècte de Bocabella de far una replica del Santuari de Loreto, que se pensa que foguèt l'ostal de Josèp e Maria a Nazaret.[2] Los desacòrdis de Villar amb Bocabella e amb son conselhièr, l'arquitècte Joan Martorell i Montells, faguèron que en 1883 foguèt Gaudí que se vegèt encargar de la construccion –aprèp recomandacion del meteis Martorell, que Gaudí aviá collaborat amb el coma ajudaire– amb un projècte novèl plan mai ambiciós.[3]
Lo projècte presentat per Gaudí, qu'en aquel temps aviá trenta-un ans, cambiava tot de l'ancian projècte de Villar. S'agissiá de bastir lo temple amb son originalitat pròpria de tendéncia naturalista-modernista, amb una granda torre centrala de 170 mètres dedicada al Crist, e en aumentar las dimensions del temple. Las referéncias misticoreligiosas an una importància bèla dins l'òbra de Gaudí, tant dins l'aspecte estrictament iconografic coma tanben dins la simbolica.[4]
Acceptat pel promotor amb un estrambòrd dels grands, l'arquitècte consagrèt lo demai de la sia vida a far créisser aquesta òbra, e mai d'un biais exclusiu durant los quinze darriès ans que precediguèron sa mòrt.
En decembre de 1884, Gaudí signèt lo projècte de la capèla de Sant Josèp a l'absida de la cripta, que foguèt inaugurat lo 19 de març de 1885, e que i intervenguèron tanben sos discipols Llorenç Matamala i Piñol e Carles Mani.[5] Se sap qu'aquel an i trabalhavan una equipa compausat per uèch maçons, dètz picapeirièrs, dotze escultors e un nombre indeterminat de fustièrs i sarralhièrs.[6]
Galariá[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ Bassegoda Nonell, Joan (2002), Gaudí o espacio, luz y equilibrio, Criterio, Madrid.p. 112, ISBN 84-95437-10-4.
- ↑ Modèl:Ref-llibre
- ↑ Joan Bassegoda i Nonell: Antoni Gaudí (1852-1926), pàg. 177.
- ↑ M. Lluïsa Ramos,Catedrals,monestirs i grans edificis religiosos, 2005, Barcelona, Geostel,pàg.21, ISBN 84-96295-15-X.
- ↑ Barral i Altet, Xavier, 1999, Art de Catalunya,arquitectura religiosa moderna i contemporània, Edicions L'isard, pàg.218 ISBN 84-89931-14-3
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Drapèu argentin
Lo drapèu argentin que ho creat per Manuel Belgrano entà la soa armada e shens nada autorizacion de la junta au podèr ; en ehèiit, aquesta junta, per prudéncia, e miava ua guèrrad'independéncia mes shens declarar oficiaument l'indenpendéncia, atau com ac permetèvan las circonstàncias de la vacància possibla deu poder en Espanha dab l'ocupacion francesa).
Las colors blanca e blau que hon presas de la cocardas qu'utilizèn los partisans de l'independència a l'escadença de la Revolucion de Mai de 1810 entà reconéishe's en empachar l'assiténcia deus monarquistas espanhòu au debats deu Cabildo de Buenos Aires. L'origina d'aquesta colors qu'ei incerta : lo blanc que seré per'mor qu'ei en heraudica la color de l'argent (metau de l'Argentina) o, dilhèu simplament, epr'mor que blanc e blau e son las color deu Borbons d'Espanha. En desfavor d'aquesta teoria, que cau mentàver que lo blau de la banèra de Belgrano qu'èra mei escur que lo blau celèst deus Borbon, sovent emplegat dens las version modèrnas de la banèra argentina.
Lo drapèu de Belgrano que ho hissat peu purmèr còp a Villa Rosario (uei Rosario de Santa Fe lo 27 de heurèr de 1812 puish a Buenos Aires dens la glèisa de San Nicolás de Bari malurosament avalida per la traucada de l'avienguda 9 de Julio ; l'Obelisc de Buenos Aires apitaten lòc e plaça d'aquesta glèisa que celebra la hèita.
L'Amassada de l'An XIII qu'acceptè aquesta banèra mes sonque entà l'Armada deu Nòrd (l'independéncia b'èra tostemps pas declarada). Lo 20 de heurèr de 1813 qu'avó la soa batejada deu huec a l'escadença de la batalha victoriosa de Salta.
Fin finala, en 1916, lo Congrès de Tucumán que declarè l'independéncia e qu'oficializè lo drapèu.
Lo "Só Inca" que ho hornit après asat suu dessenh deu só de la purmèra moneda argentina (reprodusida dehens la moneda actuau de 1 peso), dessenh de l'orfèbre perovian Juan de Dios Rivera.
En 1930 la lei argentina qu'establí que las colors deu drapèu que devèvan estar las deu dia qui punteja, e, desempuish 1944 simplament que son celèst e blanc. En 1985, dab lo restabliment de la democracia, la banèra deu só Inca que ho generalizada a l'emplec civiu (abans qu'èra considerada com militara o estrictament oficiau).
Las colors que son sonc blau (dab variantas mei o mens claras, las mei escuras s'apropiant de l'anciana banèra federau), blanc, jaune e marron (entau bòrds e entau visatge deu só).
En Argentina, lo 20 de junh qu'ei lo Dia de la Banèra.
Lo corsari argentin vadut provençau Ipolit Bochard que hissè aquesta banèra suu son vaishèth e, purmèra banèra independenta vista en America Centrau, que ho adoptada, adaptada e tostemps utilizada per los estats de Lo Salvador, Nicaragua, Honduras e Guatemala.
Galeria de las diferentas variantas deu drapèu argentin[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
Banèra de la Confederacion Argentina de cap a 1840
-
Banèra de la Confederacion Argentina de cap a 1860
-
Banèra civila argentina abans 1985
-
Anciana banèra de las Províncias Unidas d'America Centrau
-
Banèra de Chiapas
-
Banèra de Nicaragua
-
Banèra de Guatemala
-
Banèra Lo Salvador
-
Banèra de Honduras
-
Purmèra banèra de Còsta Rica
-
Anciana banèra de Còsta Rica
-
Banèra actuau de Costa Rica, tanben inspirada de la banèra francesa


text:
Romain (Marna)
Romain es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Romain es un maco pichon vilatge situat a aperaquí 7 km de Fismes. Aquel vilatge a compausat de doas carrièras principalas : la carrièra de la Republica e la rota de Ventelay. Aquel pòble possedís egalament un terren de fotbòl e 2 caserius nomenats respectivament Uèch Vesins e Lo Grand Caseriu.
Romain est un joli petit village situé à environ 7 km de Fismes. Ce village est composé de deux rues principales : la rue de la République et la route de Ventelay. Ce village possède également un terrain de football et 2 hameaux nommés respectivement Huit Voisins et Le Grand Hameau.


text:
Panthera pardus
Lo leopard es un dels quatre felins del genre Panthera.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo leopard es un mamifèr que pesa adulte entre 35 kg e 80 kg e mesura entre 90 cm e 1,60 m, fins a 1,90 m per la sosespècia africana. La femèla es en general pus pichòta que lo mascle.
De leopards pòdon èsser negres e son alara sonats « pantèra negra »; s’agís pas d’una sosespècia distinta mas d’una variacion ligada a una mutacion genetica sonada melanisme : la forradura consèrva sas tacas, mas son pas visiblas dins los pels.
Costums[modificar | modificar la font]
Caça sonque de nuèch e sòl passar la jornada aconsomit dins la vegetacion, dins las tutas d'autres animals o, mai sovent, sus la branca d'un arbre que los escalan amb una granda agilitat.
Pel leopard, l'arbre representa a l'encòp l'endrech ont se pausa, lo ponch d'ont va caçar e ont emmagazina son manjar. Es un animal exclusivament solitari levat pendent la sason de las amors (mai o mens 15 jorns per an). Lo periòde de gestacion es de 3 meses e mièg e la femèla pòt portar dos o tres pichòts. Lo còs del leopard l’ajuda per montar als arbres, amb sas patas fòrça desvolopadas e sos muscles potents. Quand lo leopard es confrontat a la concurréncia dels autres predators, a tendéncia a far montar sas victimas dins los arbres a l’abric dels caronhaires. Lo leopard es un animal eclectic dins son menut, se noirís de predas de talha mejana (antilòpas, gazelas, facochèrs, gnos), que tua per estrangulacion o per mossegadas. Es un mamifèr de la familha dels felids, es carnivòr, es un grand predator de la savana e de las selvas tropicalas e sornas d’Asia. Pòt viure fins a 12 ans dins la natura e 23 ans en captivitat.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los pichòts de la pantèra pesan entre 500 e 700 g, lo desmamatge se fa a 3 mes, mas atenhon lor maduretat sexuala entre 2 e 3 ans. Es un animal solitari, viu en coble sonque 6 o 7 jorns pendent que la femèla es en calor. 90 jorns après l’acoplament, la femèla dona naissença a 1 a 6 pichons.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Panthera pardus dins brainmuseum.org (en)
- Panthera pardus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 183804 Panthera pardus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Panthera pardus (en)
- Referéncia NCBI : Panthera pardus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Panthera pardus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia CITES : espècia Panthera pardus (Linnaeus, 1758) (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Panthera pardus (Linnaeus, 1758) (fr+en)
- Fonts documentaris ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Panthera pardus orientalis (en)
- Fonts documentaris ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Panthera pardus nimr (en)
- Un bèl especimèn de Leopard
- The Last Anatolian Panther (en)
- Fòtos de leopard (del Masai Mara Park) (fr)


text:
Christiane Kubrick
Christiane Kubrick, nascuda Christiane Susanne Harlan (Brunswick, Alemanha, 10 de mai de 1932) es una actritz, cantaira, dançaira e pintra alemanda. Foguèt la femna del realizador Stanley Kubrick dempuèi 1958 fins a la mòrt d'aqueste en 1999.
Biografia[modificar | modificar la font]
Christiane Harlan èra una de las nebodas del realizador alemand Veit Harlan. Companha del cineasta Stanley Kubrick dempuèi 1957, encontrèt lo seu futur marit pendent lo filmatge de Paths of Glory qu'interpretava un cant militar alemand pendent la darrièra scèna. En 1957, divorcèt de son primièr marit Werner Bruhns amb que aguèt una filha Katarina, nascuda en 1953. Se maridèt amb Kubrick en 1958, ensems an doas filhas: Anya, nascuda lo 6 d'abril de 1959 e Vivian, nascuda lo 5 d'agost de 1960.
Christiane Kubrick abandonèt son mestièr d'actritz, qu'exercissiá jol nom de scèna Susanne Christian, per se consacrar a la pintura.
Stanley Kubrick utilizèt las telas de sa femna pels decors dels films A Clockwork Orange (interior de la dama dels cats) e Eyes Wide Shut (interior de l'apartament del Dr Hardford). E dins aquel film faguèt una apareisson, darrièr Tom Cruise dins lo Cafè Sonata.
Son fraire, Jan Harlan, venguèt lo productor executiu de Kubrick a partir de 1975 (Barry Lyndon e suls films seguents). En 2001, realizèt un documentari de 142 minutas: Stanley Kubrick: A Life in Pictures.


text:
Los Palatins
Los Palatins (tanben aperats Los Ondrats) que son un ensemble d'instruments Stradivarius (tres vriulons, un vriulon alto e un violoncèl) qui son proprietat deu Patrimòni Nacionau d'Espanha. Que son ondrats d'un hialat particularament beròi qui'us da lo lor nom.
Lo palais que possedeish tanben un aute violoncèl stradivarius hèit a despart deus cinc ondrats (e, de segur ondrat d'un hialat mei classic).
Que son expausats au Palais Reiau de Madrid e, de quan en quan, jogats en concèrt.
Lo Princi d'Asturias (futur rei Carles IV d'Espanha) que'n he l'aquesida en 1775. Lo vriulon alto que ho panat deu temps de l'invasion de Napoleon peus francés au moment de la loa retirada d'Espanha. Que demorè perdut, abans d'estar arretrobat e crompat en Anglatèrra au sègle XX.


text:
Regnière-Écluse
Regnière-Écluse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las municipalitats limitrophes son ( en lo sens de las agulhas d'un relòtge) al nòrd Vron, a l'èst Vironchaux e Machy, al sud Crécy-en-Ponthieu e Bernay-en-Ponthieu, a l'oèst Arry[1]. Regnière-Écluse Es una municipalitat al limit es del Marquenterre, situada a unitat|17|km {{}} de la Mange[notes 1] e leugièrament al nòrd de la Baia de Soma. Es desservie pel anciana rota nacionala 1 (actuala RD 1001), facilament accessibla per la autoroute A16 e per la rota départementale D938 de Auxi-lo-Castèl a Carrièra. La municipalitat es tanben traversada pel pichon fleuve litoral la Maye.
Les communes limitrophes sont ( dans le sens des aiguilles d'une montre) au nord Vron, à l'est Vironchaux et Machy, au sud Crécy-en-Ponthieu et Bernay-en-Ponthieu, à l'ouest Arry[1]. Regnière-Écluse est une commune à la limite est du Marquenterre, située à 17 km de la Manche[notes 2] et légèrement au nord de la Baie de Somme. Elle est desservie par l'ancienne route nationale 1 (actuelle RD 1001), aisément accessible par l'autoroute A16 et par la route départementale D938 de Auxi-le-Château à Rue. La commune est aussi traversée par le petit fleuve côtier la Maye.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat se trucava Regniere en 1793 e Renières-Ecluse l'an 1801[2] Modèl:…
La commune s'appelait Regniere en 1793 et Renières-Ecluse en 1801[3] Modèl:…
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Géoportail
- ↑ anuuaire-comuna, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 1er en setembre 2012
- ↑ anuuaire-mairie, « Mairie de Regière-Écluse ». Consultat lo 1er septembre 2012
- Portal de las comunas de França
-
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « notes », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Saint-Maurice-sur-Aveyron
Saint-Maurice-sur-Aveyron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Çò Aveyron, Jos-afluent de la Seine pel Loing, las rotas départementales 28, 56, 162 e 317 aital coma lo sentier de grand randonnée GR 13 en connectant Fontainebleau (Seine-e-Marna) a Arcy-sus-Curació (Yonne) travèrsen lo territòri de la comuna.
La municipalitat es limitrophe del departament del Yonne.
Sant-Maurici-sus-Aveyron es desservie per la linha 15 del ret départemental d'autocars Ulys.
L'Aveyron, sous-affluent de la Seine par le Loing, les routes départementales 28, 56, 162 et 317 ainsi que le sentier de grande randonnée GR 13 reliant Fontainebleau (Seine-et-Marne) à Arcy-sur-Cure (Yonne) traversent le territoire de la commune.
La commune est limitrophe du département de l'Yonne.
Saint-Maurice-sur-Aveyron est desservie par la ligne 15 du réseau départemental d'autocars Ulys.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bourg existissiá ja dins los primièrs sègles de lo nòstre ère, en protegint alavetz una populacion Modèl:Évasif.
Pel continuament, la municipalitat i aguèt dotat de dos castèls : aquel de l'anautit e aquel d'en bas, trucats « los Infernats »[1], o de còps « los #Barrar »[2].
Lo Infernat d'en bas #èsser lo sojorn de Jacques Cœur après la siá disgrâce. A uèi desaparegut.
Lo Infernat d'en nautor[3] i aguèt bastit pel chevalier Regnava del #Barrar ; aquel darrièr #èsser inhumé dins la glèisa de Sant-Maurici ont a representat per una estatua de pèira, cench d'una espasa amb un can als sieus pès. Aquel castèl, totjorn visible uèi, i auriá apertengut a Jacques de Bracque[4] e a la Ostal de Montmorency-Luxemborg, senhors de Châtillon-sus-Loing[1].
Lo abbaye de Fontainejean a fondat cap a 1124[5].
Segon lo Sr. Becquerel, Es Nicolas Braque #que, entre 1359 e 1373, aquerís la châtellenie de Sant-Maurici-Sus-Laveron de Louis de Melun, un dels eretièrs dels comtes de Sancerre[2].
Al començament de la Sègle XX, Sant-Maurici comptava 97 caserius, e nombre de comèrcis uèi desapareguts : un aubergiste, doas entrepresas de battage, dos carnissers, dos forners, dotze cafès (10 al bourg, 1 a Fontainejean, 1 a la Breuille), tres charrons, tres bourreliers, cinc vendeires de sabatas, un chiffonnier, cinc cordonniers, tres modistes, un magasin de mòda e de lingerie, tres magasins de Novetats, doas tailleurs d'abituds, dos perruquers-perruquiers, tres couvreurs, quatre entrepreneires de bastissa, dos menuisiers, nòu épiciers, dos grainetiers, un vendeire de fem, un meunier, un fumiste, un rellotger, quatre maréchaux-ferrants, un tourneur sus bòsc, dos otèls, cinc tonneliers, un vendeire de vin en gròs, un vendeire de veaux. Totes los dimenges triga se desenrotllava un mercat. Nòu fes per an s'i trobava una fièra : lo darrièr diluns de febrièr, lo darrièr diluns de març, e los 23 d'abril, 8 de junh, 8 de julhet, 5 aout, 23 de setembre, 8 de novembre e 23 de decembre. Doas « logadas als mossardets » per an: dimenge en precedint lo 24 de junh, e segond dimenge abans la Toussaint.[ref. necessària]
Le bourg existait déjà aux premiers siècles de notre ère, abritant alors une population Modèl:Évasif.
Par la suite, la commune fut dotée de deux châteaux : celui d'en haut et celui d'en bas, appelés « les Infernats »[1], ou parfois « les Enfermas »[2].
L'Infernat d'en bas fut la demeure de Jacques Cœur après sa disgrâce. Il a aujourd'hui disparu.
L'Infernat d'en haut[3] fut bâti par le chevalier Régnait de l'Enferma ; ce dernier fut inhumé dans l'église de Saint-Maurice où il est représenté par une statue de pierre, ceint d'une épée avec un chien à ses pieds. Ce château, toujours visible aujourd'hui, aurait appartenu à Jacques de Bracque[6] et à la Maison de Montmorency-Luxembourg, seigneurs de Châtillon-sur-Loing[1].
L'abbaye de Fontainejean est fondée vers 1124[7].
Selon M. Becquerel, c'est Nicolas Braque qui, entre 1359 et 1373, acquiert la châtellenie de Saint-Maurice-Sur-Laveron de Louis de Melun, un des héritiers des comtes de Sancerre[2].
Au début du Sègle XX, Saint-Maurice comptait 97 hameaux, et nombre de commerces aujourd'hui disparus : un aubergiste, deux entreprises de battage, deux bouchers, deux boulangers, douze cafés (10 au bourg, 1 à Fontainejean, 1 à la Breuille), trois charrons, trois bourreliers, cinq marchands de chaussures, un chiffonnier, cinq cordonniers, trois couturières, un magasin de mode et de lingerie, trois magasins de Nouveautés, deux tailleurs d'habits, deux coiffeurs-perruquiers, trois couvreurs, quatre entrepreneurs de bâtiment, deux menuisiers, neuf épiciers, deux grainetiers, un marchand d'engrais, un meunier, un fumiste, un horloger, quatre maréchaux-ferrants, un tourneur sur bois, deux hôtels, cinq tonneliers, un marchand de vin en gros, un marchand de veaux. Tous les dimanches après-midi se déroulait un marché. Neuf fois par an on y trouvait une foire : le dernier lundi de février, le dernier lundi de mars, et les 23 avril, 8 juin, 8 juillet, 5 aout, 23 septembre, 8 novembre et 23 décembre. Deux « louées aux domestiques » par an: dimanche précédant le 24 juin, et deuxième dimanche avant la Toussaint.[ref. necessària]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
carto.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
becq.
- ↑ 3,0 3,1 Basa Merimée Notícia N°IA00124305, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Généalogie de Jacques de Braque
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00124345, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Généalogie de Jacques de Braque
- ↑ Basa Merimée Notícia N°IA00124345, Ministèri francés de la Cultura.


text:
Saint-Léger
Saint-Léger puede referirse a:
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Alpes Marítimos.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Charente.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Charente Marítimo.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Lot y Garona.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Mayenne.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Paso de Calais.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Saboya.
- Saint-Léger, comuna francesa situada en Sena y Marne.
- Saint-Léger, comuna belga situada en la Provincia de Luxemburgo, Bélgica.


text:
Hada
Es hades (var. hadas, fadas, faas), deth latin fata, son esperidi dera natura que trabalhen entà protegir lor equilibri. Lor mot en latin significa « destin », pr'amor qu'es hades provien des moires grègues, ues creatures qu'aparéishen eth tresau dia dera naishença d'un mainatge tà predíder-ne eth futur.
Des deth romanticisme son representades coma jovenes gojates damb ales. Aparéishen sovent en condes populars, e tostemp coma gent pichona, de grand atractiu e damb fòrça bon còr. Totun, ara Edat Mieja son pintades coma un esperit protector o, sovent, maliciós. Tà protegir-se'n, era gent portaue ath dessús un benastrador de hèrre negre. Es hades vestíssen damb petales de flors o damb teles de color blu, verd o auriòu. Pòden esdevier invisibles a volontat. Les agrada fòrça era musica, especiaument era tradicionau, es sòns estrumenti preferidi son es flaütes e era arpa. Tanben les agrada fòrça barar ara lutz dera lua, ac hèn sovent: es sues dances ensisadores son d'ua granda beresa artistica. Pòrten ua vida idillica e de léser. An era avedada d'èster fòrça delicades, mausapioses, netes e geloses. Es hades non son cap dolentes, mès tanpòc bones, car son autant petites que non les caben pas dus sentiments ath madeish viatge. Hèn partida dera mitologia de fòrça cultures coma era britanica, era sueca, era chinesa, era iraniana, era catalana e era occitana.
Somari
Povàs de hada[modificar | modificar la font]
Es hades non shurmen pas, mès desprénen un povàs pes ales : aguest ei eth povàs de hada. Se ditz que se s'escampilhe per dessús deth còs, se pensa en causes polides e se pren confidança d'un madeish, da eth poderatge de volar. Coma Peter Pan, eth personatge der escrivan anglés Sir James Mattew Barrie, que vola gràcies ath povàs de Campaneta e ath sòn grand optimisme e imaginacion.
Condes de hades[modificar | modificar la font]
Es condes de hades son aqueri que conténen d'elements fantastics, pr'amor qu'es hades pòden hèr fòrça menes d'encantaments. Era sua estructura ei normaument simpla (començament, desvolopament e finau) e i aparéishen personatges tipics des condes (un dolent, un eròi, etc). Abituaument, er argument ei sus ua situacion complexa qu'en fòrça casi acaba damb un finau erós. En aguesti condes, que hèn partida dera nòstra cultura des de tempsi immemoriaus, i aparéishen diuèrses sòrtes de hades: hades bones, hades que demòren as bòsqui, hades voladores...
Caletres de hades[modificar | modificar la font]
Non i a pas ua classificacion unenca des hades, pr'amor que se pòden seguir diuèrsi critèris. Fòrça autors prepausen aguesta que vos presentam de tira:
- Hades blanques : segontes es legendes les agrade víuer pròp des castèths ancians e rondejades d'arbes des bòsqui que se trapen prèp de poblacions plan petites. Se ditz que possedissen grandes qualitats.
- Hades verdes : coneishudes coma es hades fisicament mès fòrtes. Aguestes an mès contacte damb es fenomèns naturaus, coma per exemple eth vent. A banda dera color verda que les identifica, podèm reconéisher-les per lors desplaçaments estremadament leugèrs, coma se flotèssen ara aira.
- Hades drianes: son es hades cantaires. Se ditz que sovent es sòns momolhs se pòden confóner damb eth bronit que produsís eth vent quand bohe entre es huèlhes des arbes ont estatgen.
- Hades de man blanca : son es hades mès polides, mès tanben son mès dificils de veire. Segontes es legendes, es persones que les an vistes an tombat hòles encausa dera sua beresa.
Creatures classificades coma hades[modificar | modificar la font]
Hada ei un tèrme generic usat entà classificar bères creatures que compartissen quauques caracteristiques. Es serenes son es hades dera mar, es làmies son es des caunes, es ninfes víuen en arrius e lacs, es driades e es naiades son es hades des bòsqui. Molti elfes son nomentadi hades, atau coma esperidi invisibles o plan pichons que s'amaguen as vilatges. Bèths gènis des obratges de Shakespeare son hades.
Es hades dera mitologia catalana[modificar | modificar la font]
Ena mitologia catalana es hades semblen èster ua reminiscéncia precristiana d'esperidi aquatics dera natura, aguest concèpte esvoludèc ath de bruèisha pr'amor dera persecucion dera Glèisa ena Edat Mieja. Se caracterizen normauament per èster emparentades damb era aigua, en tot abitar en lacs e estanhs. Enes legendes an sovent un ròtle neutre coma fòrça dera natura e enes rondalhes an era avedada d'ajudar er eròi dera istòria damb pistes e encantaments. Enes mès antiques, son sovent aparicions dera verja es que hèn aguesta foncion. En un pilèr d'istòries es hades s'aparelhen damb òmes e hèn çò possible tà que non se descobrisca. S'an hèt plan celèbres era hada Flor de Neu e es aloges deth poèma Canigó de Jacint Verdaguer, ua des òbres clau deth romanticisme catalan e tanben Liliana, creada per Apel·les Mestres. Es legendes catalanes sus es hades, coma en d'autes cultures, son autan diuèrses que receben autanplan nòms diferenti: aloja, goja, dona d'aigua, paitida, encantada, encantaria,...
Tanben i a d'autres personatges coma era hada mairia.
Es anèths de fada[modificar | modificar la font]
Es anèths de hada, segontes eth folclòre britanic, son zònes circulares qu'aparéishen mercades as clarulhes des bòsqui per ua èrba mès espessa e d'un verd mès entens qu'era rèsta. Aguesti anèths pòden hèr enquia a 60 mètres de diamètre e son es tralhs que dèishen es hades dempús des sues hèstes nocturnes. Òm a dit tostemp qu'aqueth que formula un desir justament ath cèntre d'un anèth de hada en ua net de lua plea, se le harà realitat. Mès s'un èster uman i dintra quan es hades encara son laguens, restarà obligat a dançar damb eres tota era net sense arturar-se enquia er esquintament mès prigond. Era unica faiçon de gésser-ne ei qu'ua autra persona estire er arretengut damb fortetat en tot mantier assolidadament un pè dehòra deth cercle. Mès se, malerosament, aquera persona eslingue e entre completament dins eth cercle, tanben demorarà arretenguda.
Era hada des dents[modificar | modificar la font]
Era hada mès aimada per toti es mainatges ei, plan qu'òc, era hada des dents. Era escàmbie es dents de lèit que quèn as dròlles per sòs e/o un petit present. Açò passe as Estats Units, ath Canadà e a determinadi parçans deth Reiaume Unit. Non se sap certanament quina ei era sua origina perque ei ua tradicion plan antica : s'a podut saber que hè mès de mil ans es mainatges vikings recebien dejà un present quan les quèie un dent. En fòrça luòcs d'Euròpa, coma Espanha, existís era madeisha tradicion mès damb un arratet, e as Païsi Catalans e en d'auti luòcs tanhents i a er angelet e eth gripet des dents (en catalan Angelet de les dents e follet de les dents).
Era hada mairia[modificar | modificar la font]
Era hada mairia ei un personatge tipic des condes tradicionaus que hè magia entà cambiar era fortuna des èrois e ajudar-los enes moments mès dificils. Ei ua descendenta des parques romanes e des gènis islamics. Apareish tà revelar ua realitat oculta, autrejar un don o un desir o transformar bèths objèctes o personatges. Normaument era sua preséncia ei esporadica, molti viatges era sua foncion ei desboçar era trama e alara desapareish. Quauques des istòries on apareish ua hada mairia son era Cendroseta o era Bèra Dorment.
Eth País des Hades[modificar | modificar la font]
Eth País des Hades ei un reiaume ont es hades condusissen es umans que son enluadi per lor musica. Aqueri qu'an estat sedusidi tà accedir-i, generaument, se pèrden en temps, e quan retornen, es ans an passat rapidament. Se quauquarrés ges damb eth pervoler de trapar-lo, malaisidament ac artenherà, pr'amor que, segontes era legenda, sonque se pot trobar per edart.
Es hades de Cottingley, ua estafalaria que revolucionèc era societat[modificar | modificar la font]
En junhsèga de 1918, dues gojates obtengueren ua fotografia ont apareishie un grop de hades. Elsie Wright, de dètz-e-sèt ans, hec ua fotografia ont se vedie era sua cosia, Frances Griffths, ath bòsc rondejada d'ues petites cretures alades. La ensenhèren ara sua familha en tot assegurar que non ère cap de montatge e qu'èren hades reaus. Ben qu'es paires d'Elsie se mostrassen esceptics damb eth tèma, era maire passèc era fotografia a quauques amistats interessades en mond paranormau. Un mes après, es gojates artenhèren ua fotografia ont apareishie Elsie acompanhada d'un holet. Era nòva se difonec lèu e apareishec en nombroses publicacions, que creeren fòrça tarrambòri. Pòc temps dempús, fòrça gent ère interessada en tèma, entre d'autres eth celèbre romancier Sir Arthur Conan Doyle. Òm encomandèc a uns saberuts que examinessen es imatges, mès no artenhèren espròves concludentes d'enganh. Se publiquèren nombrosi articles sus era question, coma «Hades fotografiades, un eveniment que hè epòca» de Conan Doyle (1919). Er an 1920 es mainades hèren tres fotografies mès de hades, es quaus gesseren lèu ara premsa. Eth debat sus era autenticitat des hades contunhèc intensament es següenti decènis. Finaument, ath cap de mès de seishanta ans, Elsie e Frances admeteren que tot auie estat ua farsa.