text:
Jacme Ièr d'Aragon
Jaume I o Jacme I dich lo Conquistaire (en catalan: Jaume I el Conqueridor, en aragonés SLA: Jaime I lo Conqueridor, en aragonés GO: Chaime I lo Conqueridor), nascut lo 2 de febrièr de 1208 a Montpelhièr, mòrt lo 27 de julhet de 1276 a Valéncia, foguèt un sobeiran catalanooccitan, rei d'Aragon, comte de Barcelona e senhor de Montpelhièr a partir de 1213, rei de Malhòrca a partir de 1229 e de Valéncia a partir de 1238.
Somari
Ascendents e descendents[modificar | modificar la font]
Filh e successor de Pèire I lo Catolic (1213) al tròn de la corona d'Aragon. Paire de Pèire lo Grand e Jacme II de Malhòrca.
Èra filh de Pèire lo Catolic (rei d'Aragon) e de Maria de Montpelhièr. Ditz la legenda que son paire èra fòrça atirat per las femnas e pasmens rebutava sa femna. Enganat per aquela, e d'autras personas, pensèt d'anar al lièch amb una de sas amigas, qu'èra en realitat sa quita molhèr. Se ditz qu'aital foguèt concebut lo futur Rei Jacme Ièr. Jacme Ièr, dich lo Conquistaire, es l'autor del Libre dels faches.
Enfança[modificar | modificar la font]
L'enfant Jacme foguèt capturat, quand aviá quatre ans, per Simon de Montfòrt a partir de la desfacha de Batalha de Murèth. Puèi, e gràcias a l'intervencion de sa maire, lo papa Innocenci III obliguèt Montfòrt a cedir la tutèla de l'enfant als Cavalièrs Templièrs d'Aragon e Catalonha, que son mèstre n'èra Guillem de Mont-rodon que recebèt l'enfant Jacme quand aguèt sièis ans. Aqueles li donèron son instruccion de rei al castèl de Montson, mentre que lo regent, Sanç de Rosselhon, comte de Rosselhon, Provença e Cerdanha se disputava la sobeiranetat amb l'oncle de Jacme, Ferran d'Aragon, abat de Montaragon.
Al moment critic, que los nòbles de Catalonha èran a mand d'entamenar una guèrra civila pel contraròtle de la sobeiranetat contra los d'Aragon, Jacme, qu'aviá pas que nòu ans, aconselhat pels cavalièrs templièrs, saupèt mestrejar plan biaissudament la situacion e prenguèt lo poder de la Corona. A partir d'aquel moment totes los nòbles tornèron jurar fidelitat al rei.
Malgrat aquò, Sanç conspirèt mai d'un còp amassa amb d'autres nòbles per far tombar Jacme del poder, de longa sens o capitar. L'acte pus remarcable foguèt d'influenciar e de manipular lo nòble Roderic de Liçana per fin qu'usurpèsse las tèrras de Llop d'Albero, un autre nòble fidèl a la Corona. Jacme, malgrat sos tretze ans, resolguèt la situacion d'un biais contondent, e Roderic de Liçana, amb de grandas pèrdas, s'anèt refugiar a Albarrasí, dins de domenis qu'èran pas encara someses a la Corona. En seguida, foguèt prepausada la conquista d'Albarrasí, pasmens aprèp qualques setmanas de sètge e d'atacas continuas amb dos fonèvols e un almanjanec, se descobriguèt una traïson a la Corona, orquestrada per Pèire Ferrandes d'Açagra, senhor d'Albarrasí, e Jacme se deguèt retirar.
Nòças, amors e enfants[modificar | modificar la font]
Jacme I, coma son paire, èra un òme plan atirat per las femnas.
Lo 6 de junh de 1221 se maridèt a Ágreda (Sòria), quand aviá tretze ans, amb Alienòr de Castelha, filha d'Anfós VIII de Castelha e Alienòr d'Anglatèrra. En 1229 divorcièt d'Alienòr, qu'amassa avián agut un enfant:
- l'infant Anfós d'Aragon (1222-1260), eretièr de la corona fins a la siá mòrt.
Durant lo maridatge amb Alienòr aguèt qualques galantas: Elo Álvarez; la comtessa Aurembiaix, filha del comte d'Urgèl Guerau de Cabrera, que se maridariá finalament amb Pèire de Portugal. Aprèp lo divòrci amb Alienòr, Jacme signèt un contracte secret de concubinatge amb la d'Aurembiaix.
Lo 8 de setembre de 1235 se maridèt dins la catedrala de Barcelona en segondas nòças amb Violent d'Ongria, filha d'Andreu II d'Ongria, que ne nasquèron uèch enfants:
- l'enfanta Violent d'Aragon (1236-1300), maridada en 1246 amb Anfós X de Castelha.
- l'enfanta Constança d'Aragon (1238-1275), maridada amb Manel, prince de Portugal.
- l'enfanta Sança d'Aragon (1239-1251), que moriguèt en peregrinatge per Tèrra Santa.
- l'enfant Pèire lo Grand (1240-1285), rei d'Aragon e Valéncia e comte de Barcelona.
- l'enfant Jacme II de Malhòrca (1243-1311), rei de Malhòrca.
- l'enfanta Elisabèt d'Aragon (1245-1271), maridada en 1262 amb Felip III de França.
- l'enfant Sanç d'Aragon (1247-1275), que arribèt a venir arquevesque de Toledo.
- l'enfant Ferrand d'Aragon (1248-1251), mòrt quand aviá tres ans
Pendent lo maridatge amb Violent, Jacme Ièr aguèt força galantas, que i cal remarcar:
- Blanca d'Antillón, amb qui aguèt un filh bòrd, Ferrand Sanxís (1240-1275), baron de Castra.
- Berenguela Ferrandis, amb qui aguèt lo filh Pèire Ferrandis (1259-1318), baron d'Híxar.
- Elvira Sarroca, de la que naisserà en 1248 Jacme Sarroca, que capitèt de venir evesque d'Òsca.
Veuse de Violent en 1251, aguèt d'autras galantas e concubinas: Guillema Cabrera, Berenguela Anfós, Sibilla de Saga e Teresa Gil de Vidaure, que seriá esposa segon un document privat, mas que lo rei abandonèt quand aquesta agantèt la malautiá de la lepra. D'aquesta darrièra ne nasquèron:
- Jacme de Xèrica (1255-1285), senhor de Xèrica.
- Pèire d'Ayerbe (1258).
Tractat de Corbeil[modificar | modificar la font]
Signèt amb Loís IX, rei de França, lo Tractat de Corbeil (1258), que li cedissiá totes los domenis qu'aviá en Occitània (franc de la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs); pasmens obtenguèt que los reis de França renoncièsson explicitament a tota pretension avenidoira sus Catalonha que poirián allegar coma descendents dels conquistaires de la Marca Ispanica.
Règne[modificar | modificar la font]
Durant los quinze primièrs ans de son règne, mantenguèt divèrsas luchas contra la noblesa aragonesa que pasmens capitèt de lo far presonièr en 1224. En 1227 afrontèt tornarmai la noblesa aragonesa, dirigida per Fernando, oncle del rei, conflicte que s'acabèt, mercé a l'intervencion papala a travèrs de l'arquevesque de Tortosa, amb la signatura de la Concòrdia d'Alcalá (març de 1227). Aquel Tractat marquèt lo trionf de la monarquia sobre los nobles, li donant l'estabilitat necessària per començar las campanhas contra los musulmans. Aquesta estabilitat provoquèt l'amaisament de las reclamacions de la noblesa.
Conquista de Malhòrca[modificar | modificar la font]
Un grop de prudòmes catalans presidits per Jacme Ièr s'amassèron a l'ostal de Pèire Martell, a Tarragona, per preparar la conquista de Malhòrca (1228). L'an seguent, lo 5 de setembre de 1229, la flòta catalana sortiguèt de Salou, e conquistèt Malhòrca a Abû I-Alâ Idrîs al-Ma’mûn: desbarquèt a Santa Ponça e vencèt los arabis a Portopí. Comencèt lo repoblament amb de pageses d’Empordan (1236). Al sègle XIII ja se commemorava a Malhòrca, lo 31 de decembre, la Fèsta de la Conquista, qu'al sègle XIV seriá nomenada Fèsta de l'Estendard. A l'entorn d'aquesta Fèsta, Jacme lo Conquistaire venguèt lo mite principal de l'istòria de Malhòrca, coma tanben serà mitificat al País Valencian.
Conquista de Menòrca[modificar | modificar la font]
Pel Tractat del cap de Pera (1231), lo governador de Menòrca, Abû Muhammad ‘Abd al-Wahid, venguèt vassal del rei Jacme Ièr. Anfós II lo Franc conquistèt efectivament aquesta illa, aprèp la capitulacion de Abû’Umar (1287). D'acòrd amb lo Tractat d'Anagni (1295) la cediguèt a Jacme II de Malhòrca, que el l'incorporèt a la corona malhorquina. Foguèt repoblada pels catalans, mas tanben i demorèron fòrça sarrasins. La conquista es celebrada annalament lo jorn de Sant Antòni.
Conquista de las Pitiusas[modificar | modificar la font]
Guillem de Montgrí, arquevesque de Tarragona, e son fraire Bernat de Santa Eugènia conquistèron las Pitiusas (Eivissa e Formentera) en 1235 a Abû I-Hasan ‘Alî al-Saîd al-Mutadid. La fèsta de la Conquista se celèbra, en seguir lo modèl de la Fèsta de l'Estendard malhorquina, lo 9 d'agost, jorn de Sant Ciriac.
Conquista del País Valencian[modificar | modificar la font]
Comencèt en 1232. En 1238, las tropas catalanas e aragoneses dintrèron dins la ciutat de Valéncia, que dependiá del califa de Bagdad al-Mustansir Billah. La conquista de las darrièras plaças aguèt per origina un tust amb Anfós X de Castelha, que preaviá conquerir Xàtiva. Mas i renoncièt quand aguèt signat lo Tractat d'Almizra (1244), segon lo qual Jacme Ièr cedissiá a Castelha la conquista de Múrcia. Lo Reialme de Valéncia foguèt repoblat per de catalans e d'aragoneses: los primièrs ocupèron mai que mai las comarcas del litoral, que ara son de lenga catalana, e los segonds ocupèron las comarcas interioras, inicialament de lenga aragonesa e uèi de lenga castelhana. La conquista es celebrada a Valéncia dempuèi lo temps de Ramon Muntaner fins a uèi lo jorn, per imitacion de la Fèsta de l'Estendard malhorquina.
Durant la conquista del Reialme de Valéncia, cal mencionar las diferentas revòltas del cap musulman Al-Azraq.
Vejatz mai d'informacion dins Edat Mejana al País Valencian.
Conquista de Múrcia[modificar | modificar la font]
Castelha aviá somés Múrcia a vassalatge (1243), mas los moros murcians se revoltèron contra Castelha amb lo supòrt de Granada e de Marròc (1264). La reina Violent d'Aragon e d'Ongria (esposa d'Anfós X, lo Savi) demandèt una ajuda urgenta a son paire Jacme Ièr. Alara, de tropas exclusivament catalanas comandadas per l'enfant Pèire (lo futur Pèire II ) conquistèron a Muhammad ibn Hûd Biha al-Dawla lo reialme moro de Múrcia (1265-1266). Tot lo país foguèt repoblat per de catalans. D’acòrd amb lo Tractat d'Almizra, Jacme Ièr cediguèt Múrcia a Castelha.
Darrièrs ans[modificar | modificar la font]
En setembre de 1269 Jacme sortiguèt de Barcelona amb son armada per una expedicion en Tèrra Santa, mas sas naus foguèron dispersadas per una tempèsta, e deguèt desbarcar a Aigas Mòrtas, prèp de Montpelhièr, e renonciar a aquesta nòva entrepresa.
Moriguèt a Valéncia lo 27 de julhet de 1276, aprèp un règne de seissanta tres ans, quand estava viatjant cap al Monastèri de Poblet ont voliá dintrar per monge.
Testaments[modificar | modificar la font]
L'enfant Anfós, son filh ainat moriguèt en 1262 sens descendéncia. Jacme Ièr daissèt doncas a Pèire lo Grand, son segond filh, Catalonha, Aragon e Valéncia; al fraire pichon Jacme li daissèt Malhòrca, Menòrca (alara encara al poder dels moros), las Pitiusas, los comtats del Rosselhon e Cerdanha (aproximativament l’actuala Catalonha del Nòrd) e los territòris que conservava en Occitània (la senhoriá de Montpelhièr, lo vescomtat de Carladés e la baroniá d’Aumelàs): venguèt rei d’aquestes territòris coneguts jol nom de Reialme de Malhòrca- amb lo nom de Jacme II de Malhòrca.
Jacme Ièr aviá fach diferents testaments; dins cadun aviá repartit sas tèrras d'un biais diferent, segon lo nombre de filhs qu'aviá a cada moment, e segon una concepcion patrimoniala de l'Estat.
Las consequéncias d'aquesta concepcion foguèron que, après lo darrièr testament, calguèt, d'un latz, la recomandacion a son filh menor, Jacme, que se mantenguèsse unit amb son fraire, Pèire, d'acòrd amb la qual aqueste darrièr signèt amb son fraire lo Tractat de Perpinhan d'infeudacion; l'òrdre de Jacme lo Just per tal que poguèsson pas separar lo Principat de Catalonha, lo Reialme d'Aragon e lo Reialme de Valéncia; e lo Jurament per las Illas.
D'en primièr, a l'epòca los contemporanèus aguèron consciéncia dels inconvenients d'aquela politica patrimoniala per la division que creava, com o precisèt lo cronicaire Ramon Muntaner en l'exemple de la Mata de Jonc.
De fach, al temps de la dinastia de l'Ostal de Barcelona, ja i aguèt una manca d'ententa entre los reis de la branca de Malhòrca e sos parents, amb las conquistas de Malhòrca per Pèire II e Pèire III lo Ceremoniós. Al temps de l'Ostal de Trastamara e de l'Ostal d'Àustria i aguèt d'enfrontaments que prenguèron un aire de guèrra civila entre los reialmes de Malhòrca i de Valéncia, d'un costat, e lo Principat de Catalonha de l'autre, per la desafeccion majoritària d'aqueste a la monarquia, al temps de Joan II de Trastamara e de Felip III (IV de Castelha). Sens un rei exclusiu comun, l'estructura en diferents reialmes menèt a un alunhament progressiu dels reialmes de la Corona d'Aragon, fins a la seuna darrièra collaboracion durant la Guèrra de Succession, amb d'unitats militaras malhorquinas e valencianas que defendèron Barcelona e en la redaccion e desfensa del memorial de greuges nomenat Representacion.
D'en primièr, la combinason de las proprietats de Jacme Ièr dins cada testament, mòstra, d'un costat, la constància a atribuir al filh màger Anfós lo Règne d'Aragon; a Pèire, lo Principat de Catalonha; e a Jacme, lo Reialme de Malhòrca e Montpelhièr, mas amb diferentas combinasons, dependent del nombre de fraires: segon lo quatren testament, Jacme seriá estat rei de València. L'òrdre de naissença s'associava, doncas, amb l'importància del reialme atribuit: los patrimonials, Catalonha e Aragon, pel primogenit; en avent dos filhs, Anfós recebiá Aragon e Pèire, Catalonha, coma se Aragon foguèsse mai important. Quand aguèt quatre filhs, lo tresen recebèt lo Reialme de Valéncia, lo tresen en importància per l'extension. E quand n'aguèt quatre, lo petit recebèt las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr.
Lo fach notable es que, lo primièr còp que Jacme Ièr aguèt dos filhs, lo cabdèt, Pèire, deviá recebre lo Reialme de Valéncia, lo de Malhòrca, las tèrras nòrd-pirenencas e Montpelhièr; per contra, dins lo darrièr testament, tanben amb dos filhs, lo petit recebèt pas lo Reialme de Valéncia. Lo motiu de la separacion del Reialme de Valéncia del de Malhòrca dins lo darrièr testament poguèt èsser la volontat de pas crear dos blòcs pro gròsses que se poguèsson afrontar. Mas la consequéncia foguèt que los reis de l'Ostal de Malhòrca se deguèron enfeudar a sos parents pus poderoses, perque la Catalonha Nòrd estrategicament èra tròp importanta per Catalonha coma zona de passatge des de la Corona de França. E finalament, se produguèt la reïncorporacion de las tèrras de la Corona de Malhòrca a la Corona d'Aragon, amb la pèrda de Montpelhièr.


c: text/html

text:
20/11/2016
Daus òmes que tomban, episòde 17, per Joan Ganhaire
Las ruas Joan Bart e de Fleurus se druberen coma la mar davant l’autre profete. Quo es una minharda chambariera que respond a l’eschinlada au 24 rua Madama, brava basticòla, per asard, quatre niveus, portau esculptat, e tot e tot. L’assabentem dau perque de nòstra vesita. A, fau veire Madama Angela, ‘la era desjà quí quante ‘ribet lo malor. Madama Angela, rauba negra, piaus blancs bien tirats, pas tròp rison, velha sus çò que demòra de la familha Mercadier, la mair vielha coma chamin, lo frair Ernest, un pauc babòia, e un filh, lo paubre pitit, trisòmic, Jiròni, vai leu quí dire bonjorn a quilhs mossurs. ‘Fectivament, l’eireitier de las pilulas Mercadier… Angela e io l’empaischem de rachar los auvidors de Gaëtan, que sembla ne’n trobar de gost la musica que se’n eschapa , pertant, Chabrier… Vai veire la memet, anetz, vai veire la memet, e Tonton Clemens, eu vai jugar coma tu… Quo es curiós coma comprene Angela… L’es de chas nos, gaire mens, tot simplament. Montada a Paris coma chambariera dins las annadas cin quanta, ‘la siervit la familha Mercadier tot queu temps, e ‘la ne’n veguet… La naissança dau paubre Jiròni, la malaudia e la mòrt de la prumiera madama Mercadet, ‘na senta femna, per aquò, la ‘ribada de madama Natalena, quò i es, avem tornat trobar la pirca vese Caüsac ne’n frijolar, un ange, brava coma tot, totjorn plasenta, aimabla, que s’ocupava de Jiròni coma una mair, que suportava en risolant las avanças d’ Ernest… Tres ans de bonur, e puei… Angela obludariá jamai lo bruch d’un còrs que davala dau tresieme niveu, lo unlament de la paubra Natalena. Mòrt de plan còp. Madama Natalena poguet pas demorar que lo arcelament de mossur Ernest venguet guissable. Tanleu dobats los afars chas Mestre Gobineau, ‘la se’n anet per la mer, l’isla de Re, a çò que ‘la disset, mas donet jamai pus de sas novelas. Lo paubre mossur Mercadier aviá bien fait las chausas : la majer part de las accions dau laboratòri a sa veuva, la maison de la rua Madama era a Jiròni, e Mestre Gobineau ne’n era lo curator, coma d’ Ernest, d’alhors. Angela deviá demorar tot lor temps de vita, mai lo de la memet. I ‘viá nonmas las pitas chambarieras que faliá ne’n chamjar sovent… Non degun era passat per queu genre de rensenhaments…(de segre)
Joan Ganhaire.
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Aubin-sur-Gaillon
Saint-Aubin-sur-Gaillon en normand (Saint-Aubin-sur-Gaillon en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin-sus-Gaillon a situat al Sud de Gaillon, sus la rota de Évreux a las Andelys.
Saint-Aubin-sur-Gaillon est situé au Sud de Gaillon, sur la route d'Évreux aux Andelys.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Aubin possedís traces archéologiques gallo-romaines : thermes e fana.
Saint-Aubin possède des traces archéologiques gallo-romaines : thermes et fana.


text:
Economia de Paraguai
Paraguai, país sens litoral amb una granda economia informala, se destaca per la reexportacion de bens de consum als sieus vesins, e mai per l'activitat de pichonas e microentrepresas e de vendeires urbans. Una part considerabla de la siá populacion viu de l'agricultura, sovent sonque per sa subsisténcia. Lo revengut per cap estagna al nivèl de 1980.[1].
A causa de l'extension del sector informal, d'informacions economicas precisas son de mal obténer. Las activitats agricòlas e d'elevairas, comercialas e de servicis son predominantas. Lo sector industrial es pas encara fòrça desvolopat, e se basa principalament en lo tractament de bens agricòlas e elevairas. Lo país es lo 6en productor mondial de sòja[1].
L'economia cresquèt rapidament entre 2003 e 2008, a causa de la creissença de la demanda combinada amb l'auça dels prèses dels produchs primaris, ajudada per de condicions climaticas favorablas. Malgrat aiçò, una secada al començament de 2008 redusiguèt las exportacions de produchs agricòlas abans la recession globala. A causa de la reduccion de las exportacions, l'economia sofriguèt una casuda de 3,5% lo 2009. Lo govèrn reaccionèt a travèrs de mesuras d'estimulacion fiscala e monetària. La corrupcion, la manca de reformas d'estructuras, lo deute exterior e interior substancial, e las infrastructuras deficientas son d'obstacles a la creissença a tèrme long[1].


text:
Lengas amerindas
Las lengas amérindes forman une familha de lengas ipotetica, prepausada en 1987 per Joseph Greenberg dins son libre Language in the Americas[1]. Amassariá l'ensemble de las lengas indigènas d'America autras que las lengas esquimaudas-alèutas e las lengas na-dené. Son aira de reparticion s'estend de Canadà a l'America del Sud.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Lua error in Module:Biblio/Obratge at line 67: attempt to call field 'indicacionDeLenga' (a nil value). (apercebut limitat en linha)


text:
Noblesa
La noblesa (var. noblessa) es un estat ereditari tradicional qu'existís uèi dins fòrça païses (subretot las monarquias actualas o anterioras). Lo tèrme se referiá en primièr a las familhas o personas conegudas o "notablas" (en latin nobilis significa conegut, celèbre). Lo concepte de nobilitas s'aplicava en primièr a las familhas conegudas per son ancianetat. Mai tard, lo tèrme s'apliquèt a la classa sociala pus nauta (aprèp de la monarquia) de las societats premodèrnas. Sovent las familhas nòblas dispausavan del poder militar e economic.
A l'època actuala la majoritat dels títols nobiliaris son desconnectats dels poders de l'estat, mas demòran coma una forma de distincion del linhatge.
En França la noblesa feudala foguèt abolida a la Revolucion, tornèt jos forma de distincions ereditàrias al Primièr Empèri, puèi encara suprimida del drech positiu amb la IIIa Republica. Uèi portar de titres de noblesa es admés a títol onorific, sus la basa del decrèt del 24 de genièr de 1852 [1]. Los nòbles an una vida sociala rica dins la tòca de favorizar lors malhums de sociabilitat e d'ajuda e d'associacions lor son dubèrtas exclusivament coma entre autras en França l'ANF (Associacion d'entrajuda de la noblesa francesa).
En Espanha lo monarca contunha d'autrejar, dins qualques cases, de títols nobiliaris coma títol personal o eretables. [2]


text:
Ja sabetz que deu mot galloromanic càuus (qui jo supausi d'origina celtica, *kàwos) que deriva lo mot occitan còis, var. caús. La conservacion de la s deu cas subjècte, com la fluctuacion de l'accentuacion que s'explican com a sostien tà mantiéner la fòrma bisillabica, de valor onomatopeïca. Aquesta conservacion de la s finau qu'ei generau en romanç com en basco, lhevat benlèu lo cas hòrt interessant - lingüisticament e etnologica- deu mot landés "gat-hum" (sinonime de gahús) qui poderé provénier de ga(h)úm. En aqueste cas, qu'ei la m deu cas objècte que i seré mantienuda com a sostien, que non la s. Aqueste mot gat-hum que s'arreliga a la mitologia vascona de l'Esperit de la Nueit (Gaueko en basco) qui pòt gahar la fòrma d'animau (aquiu, un gat volaire) com demorar immateriau (hum).
Aqueste mot celtic *kàwos / càuus, conservat en lenga d'òc ( còis, caús o sia gahús), que constitueish la basa d'ua seria de mots qui'n derivan per afixacion. Atau, dab -annus qui representaré ua evolucion tardiva de l'afixe augmentatiu gallés -amos correspondent au latin -imus, cf. en irlandés contemporanèu ana-, an- = hòrt, hèra. Lo mot *kàwos que devè a l'origina estar un adjectiu dab lo significat de "cridassèr" aplicat aus ausèths -segon lo "dictionnaire de la langue gauloise" de X. Delamarre,- abans de's har substantiu. *kauàmos = cridasserissime, qui balhè lo substantiu cauànnus en latin. D'aqueste cauànnus, que vienen lo mot de lenga d'òil chouan, francés chat-huant, en santoniés chauan, passat en nòrd-gascon (chavan) , autanplan lo breton kawann (gahús en breton). Dab lo sufix diminutiu -etta (d'origina celtica, tanben) la fòrma femenina de càuus, caua, que formè cauetta (fr. chouette) e dab lo sufix despreciatiu -ekka (autanplan celtic) cauèca, (fr. chevêche, oc. cavèca, gascon cauèca, gauèca, gavèca, chavèca etc). Los vascons qu'assimilèn lo mot celtic o vascoromanic cauèca, gauèca au basco gaueko, literaument: de la nueit. En basco, Gaueko qu'ei lo nom d'un personatge nueitau, sovent mauhasent, de la mitologia vasc(on)a, l'Esperit de la Nueit qui pòt demorar invisible o qui's pòt préner ahurs d'animaus inquietants, en particular lop, gahús, gavèca e tinhahús.
Lo celtic e/o galloromanic kàwos / càuus (ausèth nocturn, gahús) qu'ei probablament a l'origina deu mot basco gauhontz (en navarresolabordan: gauhuntz; en soletan: gauhüntz). Lo mot indoeuropèu kawos / càuus qu'ei estat plan interpretat peus vascons com compausat de duas sillabas, "gaw hos", "gaw hús" la dusau plan marcada per l'aspiracion de la h tà evitar a tot hòrt l'iat, exactament com gahús en gascon. Lo prumèr element kau, gau que soa com "nueit" en basco (gau, gaue), lo segond element qu'ei estat alavetz assimilat a un mot basco huntz (varianta soletana: hüntz), qui significa gèira e qui, per fòrça, s'a prengut lo dusau significat de gahús au nòrd (au sud: hontz). En basco, gauhuntz e huntz (au sud: gauhontz, hontza ) que son sinonimes enter sí e que significan gahús. Notatz lo mot romanic qu' accèpta las duas accentuacions en gascon com en lengadocian. L'accentuacion normau deu mot indoeuropèu que pòt estar conservada en gascon: guèus, guèhus, gàus, gàuus, càus, com còis en lengadocian. L'accentuacion que's pòt autanplan trobar inversada com a resultat de l'insisténcia tà esmudir l'iat en tot sostiéner la dusau sillaba: gahús, caús, gaús, gohús, guehús cf. basco gauhuntz, lengadocian gabús, catalan gaús, qui, tots, significan gahús e comparteishen la medisha etimologia. La h, artefact fonic tipicament vascon, n'ei pas etimologica aquiu, qu'a precisament aqueth ròtle de marcar la dusau sillaba entà matar l'iat, exactament com la b de gabús (medisha significacion) qui trobam en lengadocian e la h deu mot basco gauhuntz .
La relacion enter lo gascon gahús e lo basco gauhuntz, gauhüntz qu'ei evidenta: que s'ageish deu medish mot. Qu'avem vist quin lo mot en basco ei estat interpretat a partir deu mot celtic kàwos o deu mot eretèr vascoromanic gàus / gaús com un mot compausat de dus mots monosillabics: gau e huntz. Aqueth dusau mot nòrd-basco huntz, varianta soletana: hüntz, qu'a ua dobla significacion, la de gèira e la de gahús. Qu'ei hòrt probablament a l'origina deu mot gascon "hus" qui trobam hens los mots d'ahur compausat tinhahús e tumahús e qui son sinonimes de soritz-cauva. La natura de mot compausat de tinhahús (que deverem escríver com tau: tinha-hus) qu'apareish pro clarament hens la fonetica de la grafia tignehùs (sic, que non tignahùs!) emplegada per Palay, e enqüèra mei clarament dab la grafia tigne-hus emplegada per Camelat e per Mistral. L'estructura de la locucion que's pòt comparar a la deu son sinonime ausèth-tinha.
L'element cauva, lo de soritz-cauva, qu'ei evidentament lo medish que lo mot francés chauve de chauve-souris. Totun, en realitat, non s'ageish pas aquiu d'un derivat deu latin calvus, calva, la soritz-cauva n'ei pas briga... cauva. Aqueth mot cauva de soritz-cauva que deu resultar de l'evolucion de la fòrma femenina deu noste mot càuus: caua via l'adaptacion gascona deu mot compausat francés chauve-souris. En francés, a l'origina deu mot "chauve" (-souris) qu'arretrobam lo noste mot galloromanic caua, o mei exactament lo son variant cauua /kaw wa/, exactament com en gascon lo mot cauüs (càuus) b'ei un variant atestat de caüs (càus) (cf. Palay). D'aquera etimologia qu'atèstan las fòrmas valonas deu mot "chauve-souris": en valon, tinhahús que's ditz chawe-souri, escriut antigament cauwesoris (sègle XIII), segon lo CNRTL. Dongas, lo mot celtic puish galloromanic càuus, caua que devè designar a l'origina lo gahús en conformitat dab la significacion celtica e l'etimologia indoeuropèa deu mot. Puish, lo mot que's prengó lo sens mei generau d'aujami volaire nocturn, e en particular que va poder servir tà designar lo tinha-hús. D'aulhors, b'ei plan lo significat probable deu mot gascon hus (deu basco huntz / hüntz): aujami volaire nocturn! Adonc, que cau enténer lo mot chauve-souris com (ga)hús-murga, que non com murga cauva, e tot parièr en gascon dab soritz- cauva.
En francés, perqué lo mot "càus" a deishat de designar lo gahús? Qu'ei un efèit de l'invasion de Gàllia peus Francs. Que i arribèn dab lo lor mot caua, de medisha origina etimologia indoeuropèa que lo mot celtic, totun dab la significacion, en francic, de corvid (corbaish, un aute ausèth cridassèr, totun diurn aqueste), que non la de gahús. Efectivament, lo mot chauve en francés qu'ei emplegat locaument tà designar la chauga segon lo CNRTL, çò qui confirma plan la filiacion caua > *cauwa >chauve. La chauga o chauca (lhèu de chauve x choucas) qu'ei unha espècia d'agraula pro rara peus país gascons, lo quite mot que deu estar un manlhèu d'òil. En gascon, lo mot cava (caua) que pòt locaument designar la quita agraula.
Honts:
- Diccionaire de Bearnais et Gascon Modernes de Simin Palay
- Lou Tresor dou Felibrige de F. Mistral
- Bite-Bitante de M. Camelat
- Dictionnaire de la langue gauloise de X. Delamarre
-Dictionnaire en ligne du CNRTL
-Dictionnaires de basque
-


text:
Molière
Jean-Baptiste Poquelin (batejat a París lo 15 de genèr de 1622 - lo 17 de heurèr de 1673) que ho lo màger autor dramatic francés deu sègle XVII ; que ho actor e cap de tropa. Ua gran part de la soa carrièra que's debanè en mantuns lòcs d'Occitània e l'òbra de Molière que muisha ua bona coneishença de la lenga d'òc, lenga hens laquau compausè ua partida deu son Monsieur de Pourceaugnac.
Joentut[modificar | modificar la font]
Hilh de Jean Poquelin, mercadèr de tapís, Molière que ho batejat eth tanben Jean Poquelin a París en la glèisa de Saint Eustache lo 15 de genèr de 1622. Dus ans arron, com avó un hrair capdèth tanben aperat Jean, que ho renomat Jean Baptiste. Aus 10 ans, la soa mair, Marie Cressé, que's morí e lo son pair que's tornè maridar dab Catherine Fleurette.
En 1633, que comencè los sons estudis au collègi de Clarmont (uei licèu Louis le Grand) on estudiava tanben lo princi de Conti, un deus sons futurs mèstes. Que's ditz que Pierre Gassendi seré podut estar l'un deus sons mèstes. Qu'avó tanben lo parat d'assistir a representacions a l'Ostau de Borgonha e tanben de véder los comedians italians qui jogavan alavetz a París.
En 1637 que prengó la seguida deu pair en jurar coma tapissaire deu rei. Qu'acabè tanben los sons estudis de dret a l'Universitat d'Orleans en obtiéner ua licéncia e en bèth jurar com avocat en 1642.
Au medish moment que conegó la familha d'actors familha Béjart en bèth vàder amorós de Madeleine Béjart, la hilha. Qu'abandonè la soa carrièra ; lo son pair, qui n'aprovè pas aquesta causida, que deishè de l'entertiéner.
Molière actor[modificar | modificar la font]
Dab Madeleine Béjart, Jean-Baptiste Poquelin e d'autes actors que fondèn la companhia de l'Illustre Teatre qui joguè dens ua sala de jòc de pauma. Que prengó alavetz lo nom de Molière e que vadó capdau de la companhia. Aquesta que he bancarota en 1645 e Molière que conegó alavetz la preson per'mor de deutes que son pair l'ajudè a pagar. Un còp sortit de preson, la navèra tropa de Molière que partí entà jogar en província e mei que mei en Occitania ; enter genèr de 1646 e març de 1657 que passèn per las vilas de Nantas, Albi, Tolosa, Carcassona, Peitieus, Viana, Narbona, Agen, Pesenàs, Grenòble, Lion, Montpelhièr, Dijon, Avinhon, Bordèu, Besièrs e Roan on Molière rencontrè lo vielh Pierre Corneille.
En 1653, la tropa qu'entrè au servici deu princi de Conti, governador de Guiana, dinc a la conversion morau sobta d'aqueste qui abandonè alavetz lo son gost peu teatre.
La consecracion[modificar | modificar la font]
La tropa que tornè a París en 1658 entà jogar au jòc de pauma deu Marais. Qu'avó lo parat d'interpretar Nicomède (ua tragedia de Pierre Corneille) e ua comedia pròpia : Lo Mètge Amorós (Le Docteur Amoureux) davant lo joen rei Loís XIV. La representacion e la comedia que hon au son grat , e la tropa qu'avó l'aunor d'estar aperada "Tropa de Monsieur" (qu'ei a díser la tropa deu hrair deu rei). La tropa que fusionè dab la deus italians.
L'ua de las soas prumèras escadudas que ho Les Précieuses Ridicules, un purmèr retrèit de l'anar de la societat deu temps e de la preciositat d'aquera epòca.
En 1661 que partatja lo Teatre deu Palais Reiau dab la tropa de Domenico Biancolelli. La medisha annada qu'escriu Les Importuns entà l'interpretar per Nicolas Fouquet hens lo son castèth de Vaux-le-Vicomte davant lo Rei.
En 1662 qu'esposè Madelaine Béjart (de vint ans mei joena qu'eth) dab qui avore un hilh, Louis, batejat lo 24 de heurèr de 1664 (mort aus 8 mes e qui Loís XIV ho lo pairin)
En 1673, arron d'interpretar Le Malade Imaginaire, que's morí a casa (e pas sus l'empont com s'ac ei dit mantuns còps).
Uei, qu'ei sepelit au cemitèri deu Père Lachaise [1]
Òbras[modificar | modificar la font]
- Le Médecin volant (1645)
- La Jalousie du barbouillé (1650)
- L'Étourdi ou Les Contretemps (1655)
- Le Dépit amoureux (1656)
- Le Docteur amoureux (1658)
- Les Précieuses ridicules (1659)
- Sganarelle ou Le Cocu imaginaire (1660)
- Dom Garcie de Navarre ou Le Prince jaloux (1661)
- L'École des maris (June 24, 1661)
- Les Fâcheux (August 17, 1661)
- L'École des femmes (1662)
- La Jalousie du Gros-René (1663)
- La Critique de l'école des femmes (1663)
- L'Impromptu de Versailles (1663)
- Le Mariage forcé (1664)
- Gros-René, petit enfant (1664)
- La Princesse d'Élide (1664)
- Tartuffe ou L'Imposteur (1664)
- Dom Juan ou Le Festin de pierre (1665)
- L'Amour médecin (1665)
- Le Misanthrope ou L'Atrabilaire amoureux (1666)
- Le Médecin malgré lui (1666)
- Mélicerte (1666)
- Pastorale comique (1667)
- Le Sicilien ou L'Amour peintre (1667)
- Amphitryon (1668)
- George Dandin ou Le Mari confondu (1668)
- L'Avare ou L'École du mensonge (1668)
- Monsieur de Pourceaugnac (1669)
- Les Amants magnifiques (1670)
- Le Bourgeois gentilhomme (1670)
- Psyché (1671)
- Les Fourberies de Scapin (1671)
- La Comtesse d'Escarbagnas (1671)
- Les Femmes savantes (1672)
- Le Malade imaginaire (1673)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La tomba de Molière que ho hicada au cemitèri deu Père Lachaise entà har qu'aqueth cemitèri e vadosse mei prestigiós e atractiu
- 1000 articles fondamentals
- Molière
- Loís XIV
- Dramaturg francés del sègle XVII
- Actor francés
- Meteire en scèna francés
- Actor del sègle XVII
- Tropa de la Comèdia Francesa
- Nom de scèna
- Nom de pluma
- Naissença a París
- Escrivan francés del sègle XVII
- Escrivan classic
- Naissença en 1622
- Decès en 1673
- Escrivan occitan del sègle XVII


text:
Lisa Gerrard
Lisa Gerrard (nascuda a Melbourne lo 12 d'abril de 1961) es una compositora e cantaira australiana. Èra dins lo grop Dead Can Dance ara desaparegut. Es mai coneguda per sa votz prigonda de contralto.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lisa cresquèt dins lo barri multietnic de East Prahan, ont convisquèt entre las culturas grèga, turca, italiana, irlandesa e araba. Aguèt aquesta diversitat culturala una influéncia bèla sus sa musica, mai que mai dins sos darrièrs albums de Dead Can Dance e dins sa produccion en solista e en grop. Dins sa darrièra creacion, Lisa Gerrard (4AD), La cantaira e compositora australiana recapitula por vez sos mai de vint ans de carrièra amb Dead Can Dance y en solitario. La retrospectiva ilustra su progresión desde el goticismo barroco de su trabajo con Brendan Perry y sirve para adentrarse en su personal mundo etéreo que ampara devaneos neoclásicos y ambientales, incursiones en la fusión étnica y sus exitosas aportaciones a las bandas sonoras de ‘Ali’, ‘El dilema’ o la multipremiada ‘Gladiator’.
Es intérprete del tema de la pelicula Gladiator, Now We Are Free.


text:
Vieux-Thann
Alt-Thann en alemannisch (Vieux-Thann en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Adossada A Thann, situada a la sortida de la vallée de la Thur al nivèl de lo sieu abocat la plana de Alsace pel cône de déjection del Ochsenfeld.
Adossée à Thann, située à la sortie de la vallée de la Thur au niveau de son débouché sur la plaine d'Alsace par le cône de déjection de l'Ochsenfeld.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Vièlh-Thann a mai de 1 000 ans. La siá primièra traça data de 991[1].
Lo vilatge a primièrament #èsser essencialament virat cap a l'agricultura e la viticulture amb lo desvolopament del vignoble del Rangen appellation #que parteja amb la municipalitat vesina (Thann).
left|thumb|Stèle En lo vignoble del Rangen
- Desvolopar una indústria texila prospère a partir del començament de la Modèl:S-, sustot mercés a la qualitat de las aigas de la Thur, riu #que travèrsa la vila. Uèi la manufacture texila a barrat.
La ville de Vieux-Thann a plus de 1 000 ans. Sa première trace date de 991[1].
Le village a tout d'abord été essentiellement tourné vers l'agriculture et la viticulture avec le développement du vignoble du Rangen appellation qu'il partage avec la commune voisine (Thann).
Il développa une industrie textile prospère à partir du début du Modèl:S-, notamment grâce à la qualité des eaux de la Thur, rivière qui traverse la ville. Aujourd'hui la manufacture textile a fermé.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 luòc oficial de la comuna, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 10 de julhet de 2010 Error de citacion : Invalid
tag; name "som" defined multiple times with different content


text:
Thézac
Thézac es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta Maritima e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Thézac, coma lo de Tesac (Òlt e Garona), ven del nom latin d'òme Titius (de Titus), ambe'l sufixe acum, çò que designa « las tèrras, le domeni de Titius », pendent l'Antiquitat [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Acari
Los acarians (Acari o Acarina) son un taxon d'aracnids.
Son de talha generalament minuscula : d'unes son microscopics, e mesuran pas que qualques desenats de micromètres, los mai grands depassan pas 2 cm (levat las langastas gavadas de sang que dins las espècias tropicoeqüatorialas pòdon aténher la talha d'una « bèla » cerièsa).
Lo còs es particularament compacte per un artropòde acausa de la fusion del prosòmi (l'equivalent del cefalotorax d'autres artropòdes) e de l'opistosòmi (o abdomèn) en una massa unida e de la quasidesaparicion de las traças de segmentacion.
Existisson prèp de 50 000 espècias repertoriadas, mas la diversitat vertadièra del grop es probablament superiora al milion d'espècias[1]. La varietat de lors mòdes de vida (abitat, nicha ecologica, mòde d'alimentacion…) es sens egala en çò dels Aracnids.
N'i a fòrça que vivon liurament dins lo sòl o l'aiga, mas los acarians an tanben desvolopat una granda diversitat de relacions amb d'autres èssers vivents — animals o vegetals —, que van de la forèsia a l'endoparasitisme. Existís en particular un grand nombre d'espècias parasitas, eventualament patogènas per las plantas, los animals o l'òme.
Demest los mai coneguts, figurana las langastas, lo sarcòpte responsable de la gala, lo varroa parasit de las abelhas, los acarians de las poscas (Dermatophagoides pteronyssinus per exemple) susceptibles de provocar d'allergias a certainas personas, o encara los rogets.
Somari
- 1 Morfologia
- 2 Reproduccion
- 3 Mòdes de vida
- 4 Taxonomia
- 5 Metòde de contraròtle de las populacions
- 6 Galariá
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Morfologia[modificar | modificar la font]
A causa de la fusion de las diferentas regions del còs, la morfologia dels acarians es unica. Las solas traças visiblas de la segmentacion d'origina son los apendicis, pèças bucalas e patas. Las pèças bucalas, quelicèras e pedipalpas, son sovent fòrtament modificadas en relacion amb l'alimentacion correspondenta. Constituisson un ensemble que per las langastas pren lo nom de capitulum (del latin « cap ») separat de la rèsta del còs per un silhon. La rèsta del còs es nomenada idiosòme per las langastas.
De cada costat del còs se tròba un estigmat que servís d'orifici respiratòri.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los acarians son essencialament, siquenon exclusivament ovipars. Coma pels insèctas, als uòus succedisson una larva, puèi baba e enfin l'adulte. Certans autors nuançan pels acarians la nocion d'estadi e la de estasi, e fan la diferéncia, al dintre de l'estasi nimfal, entre diferents estadis, cadun separats per una muda, mas de fòrt febla amplitud, plan diferenta de la que transfòrma la larva en baba, e aquela en l'adulte.
Mòdes de vida[modificar | modificar la font]
Segon las espècias, l'abitat e lo comportament son extrèmament variats.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Los regims alimentaris dels acarians son fòrça variats segon las espècias o los gropes : fitofags, predators, ematofags e linfofags, etc. La noiridura pòt èsser predigerida abans l'ingestion, per inoculacion de saliva. D'unes acarians consoman d'aliments solids (animals e vegetals) en los esquichant gràcias a lors quelicèrs en forma de pinça. Puèi, las substàncias solidas son digeridas a l'exterior del còs gràcias a d'enzims secretats per las glandas salivàrias. D'autres acarians son de chucaires de sang o de saba. L'epitèli de l'intestin mejan capta los aliments per fagocitòsi.
Las espècias liuras[modificar | modificar la font]
Pòdon èsser marinas, dulçaqüicòlas, terrèstras. Pòdon èsser carnivòras, vegetarianas o detritivòras. Certanas provòcan de galas suls vegetals. D'autras vivon sus las denadas alimentàrias (Ex : Tyrolichus casei pels fromatges de pasta mai mofla o Acarus siro autrescòps apelat Tyroglyphus farinae, dich ciron que produssís las crostas de fromatges durs tals coma la Mimoleta). D'autras vivon dins las denadas entrepausadas coma lo blat o la farina. Un desenat d'espècias es responsable d'allergias per l'Òme (Dermatophagoides, Acarus siro, Pidoglyphus destructor).
- Los idracarians son comuns dins las aigas doças,
- Los alacarians (marins) se pòdon rencontrar fins a 4 000 mètres de prigondor.
- Los oribats son un grop d'acarians sustot abondents dins lo sòl. Consoman de degalhs vegetals que fragmentan en pichons elements e facilitant atal lo ròtle dels bactèris dins la formacion de l'humus.
Las espècias parasitas[modificar | modificar la font]
N'existís una granda quantitat e son pas encara totas conegudas.
A títol d'exemple, los sarcòptes (Sarcoptes scabiei) curan de galariás dins l'epidèrme dels mamifèrs e causan la gala (inclús per l'Òme).
Los ixòdes o langastas se fixan suls mamifèrs e los ausèls e chucan lor sang. Las langastas pòdon èsser de vectors de virús, de bactèris (espiroquèts) e protozoaris patogèns. Los ixòdes pòdon transmetre Brucella, l'agent de la brucellòsi. Ornithodoros moubata es una langasta africana que transmet a l'Òme Spirochaeta duttoni (agent de fèbre recurrenta). En America del Nòrd, las langastas del genre Dermacentor transmeton l'agent de la fèbre porpra de las montanhas rocosas.
Trombicula autumnalis, o rogets, parasita los animals de sang cauda (inclús l'Òme) a l'estat larvari.
Mantuna espècia de demodex vivon en parasit o en simbiòta (en tant que netejant los pòrs d'un excès de sebum) de mamifèrs, dont l'Òme Demodex folliculorum que viu dins las glandas sebacèas de l'Òme e Demodex brevis que viu dins lo follicul pilós uman.
Lo tetranic teissièr (Tetranychus urticae) viu sus las fuèlhas de las plantas ont teis de telas de seda, l'acarian roge dels pomacèas (Panonychus ulmi) es patogèn de la vinha e dels arbres fruchoses. Eriophyes vitis provòca l'eriniòsa de la vinha (desformacion de las fuèlhas).
La familha dels Podapolipidae parasita comunament los abelhards[2].
Taxonomia[modificar | modificar la font]
Classificacion[3][modificar | modificar la font]
Los acarològs considèran los acarians coma una sosclassa devesida en dos Superòrdres, mentre que los autres aracnològs lors conservan lo reng d'òrdre.
- Superòrdre Parasitifòrmes (Anactinotrichida) quatre òrdres
- Òrdre Opilioacarida una familha
- Opilioacaridae With, 1902
- Òrdre Holothyrida tres familhas
- Allothyridae van der Hammen, 1972
- Holothyridae Thorell, 1882
- Neothyridae Lehtinen, 1981
- Òrdre Ixodida tres familhas
- Argasidae C.L.Koch, 1844
- Ixodidae C.L.Koch, 1844
- Nuttalliellidae Schulze, 1935
- Òrdre Mesostigmata
- SosÒrdre Sejida (Sejoidea)
- SosÒrdre Trigynaspida
- Coòrta Cercomegistina (Cercomegistoidea)
- Coòrta Antennophorina (Antennophoroidea, Celaenopsoidea, Fedrizzioidea, Megisthanoidea, Parantennuloidea e Aenictequoidea)
- SosÒrdre Monogynaspida
- Coòrta Microgyniina (Microgynioidea)
- Coòrta Heatherellina (Heatherelloidea)
- Coòrta Uropodina
- SosCoòrta Uropodiae (Thinozerconoidea, Polyaspidoidea, Uropodoidea e Trachyuropodoidea)
- SosCoòrta Diarthrophalliae (Diarthrophalloidea)
- Coòrta Gamasina
- SosCoòrta Epicriiae (Epicrioidea e Zerconoidea)
- SosCoòrta Arctacariae (Arctacaroidea)
- SosCoòrta Parasitiae (Parasitoidea)
- SosCoòrta Dermanyssiae (Veigaioidea, Rhodacaroidea, Eviphidoidea, Ascoidea, Phytoseioidea e Dermanyssoidea)
- Òrdre Opilioacarida una familha
- Superòrdre Acariformes (Actinotrichida) dos òrdres
- Òrdre Trombidiformes
- SosÒrdre Sphaerolichida
- SosÒrdre Prostigmata
- SuperCoòrta Labidostommatides (Labidostommatoidea)
- SuperCoòrta Eupodides (Bdelloidea, Halacaroidea, Eupodoidea, Tydeoidea e Eriophyoidea)
- SuperCoòrta Anystides
- Coòrta Anystina (Caeculoidea, Anystoidea e Paratydeoidea)
- Coòrta Parasitengonina
- SosCoòrta Trombidiae (Calyptostomatoidea, Erythraeoidea e Trombidioidea)
- SosCoòrta Hydrachnidiae (Hydryphantoidea, Eylaoidea, Hydrovolzioidea, Hydrachnoidea, Lebertioidea, Hygrobatoidea e Arrenuroidea)
- SuperCoòrta Eleutherengonides
- Òrdre Sarcoptiformes
- SosÒrdre Endeostigmata
- Coòrta Bimichaeliina (Bimichaeloidea)
- Coòrta Nematalycina (Nematalycoidea)
- Coòrta Terpnacarina (Oehserchestoidea e Terpnacaroidea)
- Coòrta Alicorhagiina (Alicrhagioidea)
- SosÒrdre Oribatida
- SuperCoòrta Palaeosomatides (Archeonothroidea, Palaeacaroidea e Ctenacaroidea)
- SuperCoòrta Enarthronotides (Hypochthonioidea, Prothoplophoroidea, Brachychthonoidea e Atopochthonioidea)
- SuperCoòrta Parhyposomatides (Parhypochthonioidea)
- SuperCoòrta Mixonomatides (Phthiracaroidea, Euphthiracaroidea, Lohmannioidea e Eulohmannioidea)
- SuperCoòrta Desmonomatides
- Coòrta Nothrina (Crotonioidea, Malaconothroidea, Nanhermannioidea e Hermannioidea)
- Coòrta Brachypylina
- Coòrta Astigmatina
- SosÒrdre Endeostigmata
- Òrdre Trombidiformes
Classificacion filogenetica[modificar | modificar la font]
Qualques familhas[modificar | modificar la font]
Acaridae, Analgidae, Anystidae, Argasidae, Ascouracaridae, Atopomelidae, Bdellidae, Carpoglyphidae, Cheyletidae, Demodicidae, Dermanyssidae, Dermationidae, Epidermoptidae, Eriophyidae, Glycyphagidae, Halarachnidae, Ixodidae, Knemidokoptidae, Kytoditidae, Laelapidae, Laminosioptidae, Leeuwenhoekiidae, Listrophoridae, Macrochelidae, Macronyssidae, Microdispidae, Penthaleidae, Phytoptidae, Phytoseiidae, Psorergatidae, Psoroptidae, Pyemotidae, Pyroglyphidae, Rhinonyssidae, Rhynchaphytoptidae, Sarcoptidae, Sitercoptidae, Tarsonemidae, Tenuipalpidae, Tetranychidae, Trombiculidae.
Metòde de contraròtle de las populacions[modificar | modificar la font]
- Lucha quimica
Los acaricids
- Lucha biologica
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
Tetranychidae (aranha roja)
-
-
-
-
Imatge SEM d'un acarian
-
Varroa (Varroa destructor)
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Walter, D.E. and Proctor, H.C. 1999. Mites: Ecology, Evolution and Behaviour, CAB International.
- ↑ Page sur les Podapolipidae (en)
- ↑ A Manual of Acarology 3rd Edition. Krantz e de Walter
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Acari dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Acari (en)
- Referéncia ITIS : TSN 733321 Acari (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Acari (en)
- Referéncia NCBI : Acari (en)
- Classificacion de Hallan
- Acari.be, site d'informacion generala
- Ficha practica suls acarians per rapòrt a las allergias
- Estudi biologic interessanta suls acarians dins la vida vidanta


text:
Tiwanaku
Tiwanaku qu'ei un ensemble de rèstas arqueologicas situat en Bolívia a 20 km au sud-est deu lac Titicaca. Que ho la capitala d'ua cultura qui daunegè ua region uei coneguda com l'altiplano e partajada per Argentina, Peró, Bolívia e los territòris bolivians annexats per Chile. Aquesta cultura qu'espelí enter -1500 e 1200 (ua durada hèra longa, sustot dens aquesta region) e que conegó l'emplec deu bronze, çò qui ho ua de las soas honts de poder.
Tiwanaku que ho classificat Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO.
- Portal arquitectura e urbanisme
-
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Mon grand-oncle era merchant de boesc. L’en blame pas. Quo es un mestier coma un autre. Aviá totparier la reputacion d’estre estat nastre en afar, avanc la guerra mas de pas aver pogut rotlar totas las practicas.
D’aprep qu’aviá vendut de las bilhas de nogier aus Espanhòus mas n’i en aviá doas que los Espanhòus volgueren pas. Las torneren. Mon grand-oncle esseiet benleu trenta còps de vendre quelas doas bilhas, aus Espanhòus, boiradas a d’autras. Trenta còps, torneren, totas solas sus lo camion. Dempueis, servián de banc, jos la veiranda. Fauguet esperar mai de trenta ans per que mon grand-oncle explique a son pitit-nebot.
Preniám lo solelh de la prima, sietats sus las vielhas bilhas de nogier.
“Perque es-quò que los Espanhòus te prengueren jamais quelas doas bilhas, Tonton Charles ?” Mon grand-oncle s’apelava Charles.
Partiguet d’una granda espofidada e tustet emb sa sucha sus lo boesc.
“Escolta bien, Pitit ! La gent an ren compres. Los aubres valen ren. Quo es voide, dedins. Quò se drueba ad una riba. Quo era pas lo boesc mas quo era daus fusilhs qu’envoiava aus republicans espanhòus. Me tornavan las consignas…”
Gilbert Borgés


text:
Illas Balearas
Las Illas Balearas o las Illas Balearas e Pitiusas o las Balearas (en catalan les/ses Illes, les Illes Balears, les Illes Balears i Pitiüses) son un archipèla de la Mediterranèa Occidentala, una region dels Païses Catalans e una comunautat autonòma d'Espanha.
Se compausan de las illas majoralas de Menòrca, Malhòrca, Eivissa e Formentera.
Lor capitala es Palma.
Lo gentilici es balear -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Organizacion territoriala[modificar | modificar la font]
La comunautat autonòma de las Balearas se compausa d'una sola província e de quatre illas qu’an caduna un Conselh.
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una de las principalas activitats economicas de las Balearas.


text:
Aulon (Hauts Pirenèus)
Aulon (oficialament en francés Aulon) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- L'ostau de Casanava (afrancesat en Cazeneuve), vien d'Aulon (Bernard Cazeneuve, primièr ministre de França, n'ei lo descendent).


text:
Leptis Magna
Leptis Magna o Lepcis Magna (LPQY en punic ; Neάπoλις o Neapolis en grèc : vila nòva), èra una vila d'importància de la republica de Cartage. Jos Dioclecian, en 303, a la particion de l'Africa Proconsulara, venguèt la capitala de la nòva província, la Tripolitània. Los rèstes son prèp de la vilà actuala de Khoms (|ألخمس), a prèp de 120 km a l'èst de Trípol, sus la bòca de l'oèd Lebda en Libia.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Lo pòrt
- 3 Monuments
- 4 Nòtas e referéncias
- 5 Annèxe
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat foguèt benleu fondada pels fenicians mas las primièras marcas d'occupacion son datadas del sègle VII[1]
Mas venguèt importanta quand Cartage espandiguèt la seuna dominacion pel bacin mediterranèu al sègle IV. Aprèp la Tresena Guèrra Punica, passèt jos l'autoritat de la Republica Romana. Pasmens vèrs, 200 AbC, constituiguèt de fach una ciutat independenta.
Aquel estatut demorèt fins a que l'emperaire Tibèri là joncha a la província d'Africa. Venguèt alara una de las ciutat mai influentas d'Africa del Nòrd e un important centre de comèrci.
Leptis èra dins la mai granda prosperitat quand en 193, un dels seus, Lucius Septimi Sever, venguèt emperaire. Favorizèt sa vila mairala, per exemple en bastissent de somptoses monuments, que ne faguèron una de las tres mai bèlas vilas africanas, rivalisant amb Cartage e Alexàndria. I tornèt plan segur amb la seuna familha en 203, ont foguèt recebut amb fast.
Pendent la crisi economica del sègle III, que lo comèrci leu s'aflaquissiá, Leptis Magna perdèt alara d'importància, e al mejan del sègle IV, se trapava en partida abandonada. Aquel declin pòt tanben s'explicar per las atacas dels Austurian (un pòble Moros de l'exterior) en 362-365, que lo comte d'Africa Romanus (es lo responsable de l'armada romana en Africa) aviá pas pogut respondre. Coneguèt un flac reviscol jol reialme de Teodòsi I.
En 439, Leptis Magna e las autres vilas de Tripolitània passèron jol contraròtle dels Vandals, quand lor rei Genseric prenguèt Cartage als Romans per ne far la seuna capitala. Per evitar que Leptis Magna se rebele contra l'òrdre nòu dels vandals, Genseric ordonèt de rasar los barris. Aquela mesura permetèt malorusament a un grop de Berbèrs de sacatjar la vila en 523.
Belisari tornèt prene Leptis Magna pel compte de Bizanci dètz ans mai tard, e en 534 capvirèt lo reialme dels Vandals. Leptis venguèt alara una capitala provinciala de l'Empèri Bizantin. Pasmens, jamai se retrobèt de las destruccions fachas pels Berbèrs. En 650, los Arabs envasiguèron a lor torn la Tripolitana, e la vila foguèt abandonada levat una garnison bizantina.
Amb los sègles, lo site, obliat, foguèt sebelit jols sablas. E Atala demorèt fins al sègle XVII quand comencèt a èsser utilizats los materials: de colomnas utilizadas per l'altar máger de l'abbadiá de Saint-Germain des Prés (gravadura de Lucas, 1717) son alara dins la granda galariá de las pinturas del Lovre, que foguèron transferats a la Revolucion a la destruccion d'aquel alter.
L'escavacion arqueologica comencèt amb l'arribada dels italians al començament del sègle XX.
Ara, lo site de Leptis Magna constituís un dels mai impressionants rèstes de l'Empèri Roman, classificat al patrimòni mondial de l'UNESCO dempuèi 1982.
Lo pòrt[modificar | modificar la font]
Lo pòrt antic de Leptis Magna es fòrça plan conservat, al punt que d'istorians se demandan se jamai serviguèt. Es situat a la bòca d’un pichon riu, l'oèd Lebda, e sens dobte foguèt ensablat abans l'ora a causa dels bastits dels cais e magazins que provoquèron l'endigament de las aigadas de l'oèd.
A l’interior del pòrt, se vei plan ben diverses cais e subretot los cais Sud equipats d'estructuras que poiriá aver servit per lotjar de masts de carga. La fácia intèrna del mòle compòrta dos nivèls: la plataforma superiora es en arrièr al respècte de la basa. Al tèrme nòrd se trapan los rèstes massisses d'una torre amb escalièr de peiras. Al sud de la torre, un temple de talha modesta; puèi fàcia al desbarcador s'alinha una seriá de magazins.
Al Nòrd del pòrt i a lo far e una diga en enròcaments pausats fora-bora sus prèp de tres cents mètres, e d'estructuras que provan que de naus acostavan sus aquela fàcia Nòrd de la còsta[2].
-
-
Cai Sud amb anèl pel mast de carga (?)
-
-
Inscripcion bilingüa mencionant un sufèt anonime e venent del temple de Jupiter Doliquenus, dins lo pòrt[3]
Monuments[modificar | modificar la font]
Los principals monuments s'amassan en d'ensems aquitectonics.
En bòrd de mar, a l'entorn de l'ancian forum datant de l'epòca preromana, èran situats de bastiments oficials dels sègle I e II (basilica civila, curia), temples (Liber Pater, Roma e August, Magna Mater) e la basilica bizantina, mai tardièra, amenajada dins un temple de Trajan.
Mai a l'interior, a l'oèst de la via nòrd-sud o cardo, un segon ensems regropa lo teatre, lo mercat (macellum) e lo chalcidicum.
Mai al sud, entre lo decumanus o via èst-oèst e l'oèd Lebda, se desvelopan los grands tèrmes de la primièra mitat del sègle III que s'apondèt una granda palestra per l'exercici fisic.
Prèp dels banhs, las construccions severianas marcan lo site per lor grandor, lor luxe de construccion e lor abondiu decoratiu. Una majestuosa avenguda amb portic jonh la plaça, dominada pel nimfèu, al pòrt. Al nòrd d'aquela Carrièra, i a lo forum nòu e una basilica civila de doas absidis. En mai d'aquelas òbras, cal apondre l'arc dels Severis a la crosada de las vias majoras de la ciutat.
De l'autre costat de l'oèd Lebda, al tèrme oriental del site, i a l'ipodròm e l'amfiteatre vesin.
L'arc de Septimi Sevèri[modificar | modificar la font]
Al crosament del decumanus e del cardo, l'arc de triomf foguèt edificat en 203 a l'occasion d'una visita de l'emperaire Septimi Sevèri dins sa vila natala.
Es un arc tetrapila, es a dire un arc de quatre pòrtas. Es lo mai grand e mai bèl dels arcs de Leptis Magna que compte tanben los arcs d'Antonin le Piós e de Marc Aurèli sul decumanus e los arcs de Trajan (109) e de Tibèri (35) sul cardo.
Aquel arc de 40 m x 40 m per una nautor de 20 m possedís tres nivèls. Suselevat de tres grasas, los carris podavan pas lo passar devián contornar.
Tot bastit de calcari, sola la superfícia èra cobèrta de marbre esculptat. Los originals de marbre son expausats al musèu de Trípol mas qualques ornements de marbre tornèron èsser plaçats, coma de frisas de vinha. Las fácias son decoradas amb de victòrias aladas de cada costat d'arcadas e de grandas frisas suls quatre costats de l'atic representant scèna de sacrifici, scèna de batalha e una procession triomfala de Septimi Sevèri accompanhat dels ses filhs Caracalla e Geta. Los dieus protectors de la ciutat Jupitèr e Junon son représentats jols trachs de l'emperaire e de la seuna femna Julia Domna.
Los tèrmes d'Adrian[modificar | modificar la font]
Aqueles tèrmes foguèron inaugurats en 126-127 jol reialme d'Adrian, puèis renovats jos Commòde e jos Septimi Sèevèri.
Se dintrava per una cort d'exercicis amb colonmadas, longaruda que menava a una piscina cobèrta amb al tres costats un portic corintian de marbre ròse. Aprèp s'anava al frigidarium qu'èra l'element essencial de l'ensems. Vasta sala bordada de gigantècas colomnas corintianas, de sòl malonat, de parets de marbre e que lo plafon èra de segur penhada de colors vivas. A cada extremitats de la sala, doas piscinas amb cabussador.
Aprèp aquela sala, succedissiá lo tepidarium; un bassin unic central amb doas colomnas de marbre gris al costat; e encara aprèp lo caldarium. Mai tard doas salas de sudada (laconica) simetricas fuguèron bastits de cada costat de la sala tebesa.
Los banh èran bordats de vestiaris e de latrinas.
Lo nimfèu[modificar | modificar la font]
Lo grand nimfèu de Leptis Magna se situa al cambi de direccion de la carrièra amb colomna e deviá amagar lo canton atal creat; sa forma miègcirculària èra plan adaptada a una tala foncion arquitectonica[4]. Una restanca agrementada d'una baranda èra a l'avans del monument. D'aquela font gigantesca ornada de revestiments precioses, de colomnas de granit ròse et de cipolin verd rajava l'aiga venent de nichas contenent d'estatuetas de marbre blanc.
Carrièra amb colomnadas[modificar | modificar la font]
Dempuei lo tèrmes e la palèstra, en passant per la plaça del nimfèu, una avenguda de 20,50 m de larg, parallela a l'oèd, mena, sus 420 m, al pòrt. Aquela carrièra es bordada de cada cosat de portics que las colomnas, 125 al total, èran de cipolin verd, montadas sus pedestal e ornadas de capitèls de marbre blanc amb per motius de nimfèas e de fuèlhas d'acant.
Forum severian[modificar | modificar la font]
Datant del sègle III, foguèt inaugurat pendent la visita de l'emperaire a sa vila natala. Es un espaci tancat; vast quadrilatèri dominat pel temple de la familha imperiala plaçat sus un colossal podium.
Lo forum nòu es una vasta esplanada de 100 m de long sus 60 m de larg enrodat d'una nauta paret de peiras de talha. Lo peristil, malonat de marbre blanc, èra decorat de peiras de colors diferentas: arcadas de cipolin verd e colonmas de granit ròse. De medalhons representant de tèstas de Medusas e de Nereids reaussan los arquitraus de las arcadas. Sul costat sud-oèst, un escalièr piramidal manava al temple Septimian. De l'autre costat, lo long de la paret separant lo forum de la basiliça, una seriá de boticas e de bars.
-
-
Gorgonas sul forum
-
La basilica severiana[modificar | modificar la font]
La basilica es contigüa al forum. Bastida jos Septimi Severi, foguèt acabada jol reialme de Caracalla.
Vast quadrilatèr de 92 × 42 m, la basilica compta doas absidis, orientadas nòrd-oèst e sud-èst, e tres naus serparadas per dos rengs de colomnas corintianas de granit ròse. Las colomnadas de las naus lateralas compotan dos nivèls al dessús de que benleu s'auçava de galeriás de fusta. La nau centrala seriá estat mai nauta en biais de claravia per far dintrar la lutz.
Las nichas de doas absidis al tèrme de la nau centrala abrigavan d'estatuas. Cada absidi es dotada de dos pilars esculptats de motius illustrant Dionís (absidi nòrd) e los trabalhs d'Ercules (absidi sud), los dos patrons de la vila.
Forum Vetus (forum vielh)[modificar | modificar la font]
Lo forum vielh foguèt bastit jol reialme d'August al luòc del mercat cartaginés. Es enrodat al nòrd pels temples de Liber Pater, de Roma e August e d'Ercules bastits sus de podiums; al sud per la basilica e la curia; a l'oèst per una gleisa.
Lo teatre[modificar | modificar la font]
Bastit sus la necropòli punica, lo teatre foguèt bastit jos August e agrandit al sègle II.
Mirant cap al mar, l'observator domina lo teatre, los grases en emicicle, orquèstre miègcircular e de rèstas de la scèna autrescòps cobèrt d'un entrepont sonor. Lo laberint de colomnas de rèirescèna correspondiá a la paret de scèna d'una nautor de tres nivèls amb galariás e balcons e una faciada de colomnas corintianas. I aviá tres nichas, dintradas dels artistas e darrièr aquel ensems se trapava lo fogal e los magazins. Al dessús dels dos vomitòris laterals una inscripcion en latin remembra la generositat d'un ciutadan Annobal Rufus que faguèt lo don d'aquel teatre a la ciutat (1-2 ApC).
Lo mercat[modificar | modificar la font]
Prèp del cardo maximus, lo mercat o macellum foguèt agençat en 9 AbC pagat per Annobal Rufus (lo meteis que faguèt pel teatre) coma lo mòstra una placa dedicatòria.
Lo mercat èra un rectangle de prèp de 100 m de long amb al centre dos quiòscs circulars; cadun enrodat de colomnas ionicas, pausat sus una plata forma octogonala amb grases. De boticas foguèron apondudas a tres dels portics periferics. Entre los dos ostalos, demòran de taulas de mesura de capacitat e de longor.
Lo mercat tornèt èsser bastit en partit e embelit en 200 jos Septimi Severi.
Chalcidicum[modificar | modificar la font]
L'edifici, financiat per un ric ciutadan de la vila d'origina punica, Iddibal Caphada Aemilius (estatua conservada al musèu de Trípol), foguèt consacrat en 12 a la divinitat d'August.
Es un vast espaci a cèl dubèrt amb portics e boticas qu'èra un centre commercial.
Lo seu nom ven d'un sanctuari pichon dedicat a Vènus Chalcidica.
Los tèrmes de la caça[modificar | modificar la font]
Los tèrmes de la caça son situats en periferia de la ciutat, vèrs l'oèst. Es un establiment de banh datant benleu del sègle II que foguèt conservat jols sablas dins un estat remarcable. En mai de las vòltas e copòlas, a l'interior son ricament adornats. La primièra sala, la freja, presenta al nivèl de la copòla, los rèstes d'una fresca representant una scèna de caça que lo nom de l'edifici. Salas tebesas e caudas seguisson, bordadas de conduchas de teula clòtas menant l'aire caud dempuèi la caufariá.
Ipodròm[modificar | modificar la font]
Amfitheatre[modificar | modificar la font]
Edificat en 56, es lo mai grand amfiteatre roman d'Africa del Nòrd. De concepcion classica, i cabiá quinze mila espectators.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)René Rebuffat, Leptis Magna, dans Dictionnaire de la civilisation phénicienne et punique, p. 257
- ↑ (fr)Arthur De Graauw, La côte Nord de Leptis Magna (pdf)
- ↑ (fr) Cf. Attilio Mastino et Raimondo Zucca, « La Naissance de la culture épigraphique latine en Africa », in Débuts de l'écriture au Maghreb: actes des colloques organisés par la Fondation du Roi Abdul-Aziz Al Saoud pour les études islamiques et les sciences humaines, 17-18 janvier et 18-19 avril 2002, Casablanca, Maroc Casablanca, 2004, p. 201 e notas 70 ISBN 9981035745}} (en linha).
- ↑ (fr)Corinne Sandoz: Le grand nymphée de Leptis Magna, étude historiographique, urbanistique et architecturale: Tèsi de doctorat, Universitats de Lausana e París, 2008
Annèxe[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)André Laronde e Jean-Claude Golvin, L'Afrique Antique, París, Tallandier, 2000, aamb des reconstitutcions de la topografia urbana.
- (fr)Robert Polidori, Antonino Di Vita, Ginette Di Vita-Evrard, Lidiano Bacchielli, La Libye antique, Ed Mengès, 1998 ISBN 2856204007
- (fr)A. Laronde e G. Degeorge, Leptis Magna : la splendeur et l'oubli, París, Hermann, 2005, amb mapas e reconstitucions.
- (fr)Claude Lepelley, Les cités de l'Afrique romaine au Bas-Empire, t. 2, París, Études augustiniennes, 1981, p. 335-368
- (fr)Roger Wood, Sir Mortimer Wheeler, L'Afrique romaine, Arthaud, Grenòble, 1966.
- Les biographies de Septime Sévère.
- Modèl:NtRenato Bartoccini, Il Porto Romano di Leptis Magna, Boll. Centro Studi per la storia dell’ architecttura, N° 13, suppl. al 1958, Roma, 1958.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Site amb una descripcion complèta ds monuments
- (fr) Detalhs sul pòrt antic
- Johann Hofmann (1636-1706), Leptis, in Lexicon Universale, Leiden, 1698.


text:
Aviso
L'aviso es un naviri de guèrra rapide e d'una talha febla qu'èra utilizada principalament per la Marina francesa per assegurar lei liasons entre lo comandament e lei divèrsei naviris d'una flòta o leis installacions terrèstras. Après la disparicion de la marina de vela, lo tèrme designèt de naviris rapides de talha mejana (coma aquela d'un torpilhaire per exemple) estacionats dins lei colonias. Enfin, a l'ora d'ara, l'aviso es una corveta pichona e generalista destinada a la lucha còntra lei sosmarins e lei naviris de superficia.


text:
Venteuil
Venteuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Venteuil Es un pichon vilatge de la vallée de la Marna, entre Épernay e Dormans.
A la cœur del vignoble champenois, Venteuil compte 558 abitants repartits dins un vilatge principal e dos pichons caseriux, Arty e Tincourt, situats respectivament a l'èst e a l'oèst. Los sieus coteaux (625 a) son d'exposicions plenas sud, #çò que fa la riquesa del país : lo vin de Champagne ; aquel pòble compta près de 60 vignerons de productors.
Venteuil est un petit village de la vallée de la Marne, entre Épernay et Dormans.
Au cœur du vignoble champenois, Venteuil compte 558 habitants répartis en un village principal et deux petits hameaux, Arty et Tincourt, situés respectivement à l'est et à l'ouest. Ses coteaux (625 ha) sont exposés plein sud, ce qui fait la richesse du pays : le vin de Champagne ; ce village compte près de 60 vignerons producteurs.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1966, EDF a considerat de bastir una centrala hydroélectrique per pompage[1]. Lo projècte a #èsser abandonat a l'extrèm de 15 mes d'estudis.
En 1966, EDF a envisagé de construire une centrale hydroélectrique par pompage[2]. Le projet a été abandonné au bout de 15 mois d'études.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Veire junh.%20La%20Centrala%20Electrique%20de%20Venteuil.pdf Central electric de Venteuil.
- ↑ Voir Centrale électrique de Venteuil.


text:
Crestian de Brunswick
Crestian de Brunswick (1599 - 1626) èra un evesque luterian Halberstadt e un generau durant la Guèrra de Trenta Ans. Foguèt un aliat de Crestian V de Palatinat puei lo cap dei tropas protestantas en 1621 après lo desastre de la Montanha Blanca. Assaièt de defendre lo rèsta dei territòris mai sei fòrças foguèron destruchas en 1623 a la batalha de Stadtlohn. Après aquela revirada, faguèt partida de l'armada danesa durant lo segond periòde de la Guèrra e moriguèt en causa d'una malautiá a Wolfenbüttel.


text:
Tony Blair
Anthony Charles Lynton Blair, mai conegut coma Tony Blair, avocat n. 1953, foguèt Primièr ministre del Reialme Unit entre 1997 e 2007.
Durant son periòde al cap del Labour Party, puèi coma cal del govèrn, Tony Blair reformèt prigondament l'ideologia e la practica del trabalhisme britanic, largament convertit als meritis de l'economia de mercat. Lo corrent de pensada de Tony Blair, definit coma una tresena via politica entre l'esquèrra e la dreita tradicionalas, es escaissat blairisme. Dins l'istòria del Labour Partit lo periòde de leadership Blair e de son entoratge es escaissat lo New Labour.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Rosheim, Job Canton de Rosheim
Les offres d'emploi populaires en Canton de Rosheim
administratif Canton de Rosheim
agent administratif Canton de Rosheim
agent de production Canton de Rosheim
aide domicile Canton de Rosheim
assistant commercial Canton de Rosheim
assistante direction Canton de Rosheim
baby sitting Canton de Rosheim
chef cuisine Canton de Rosheim
commis cuisine Canton de Rosheim
coordonnateur Canton de Rosheim
electricien batiment Canton de Rosheim
electromecanicien Canton de Rosheim
electronique Canton de Rosheim
femme chambre Canton de Rosheim
garde d'enfant Canton de Rosheim
ressources humaines Canton de Rosheim
secretaire comptable Canton de Rosheim
technicien maintenance Canton de Rosheim
temps partiel Canton de Rosheim
Recherche d'emploi par ville Canton de Rosheim
emploi Griesheim-près-Molsheim, 67870


text:
1563
Aquesta pagina concernís l'an 1563 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd, lo negus Menas (1559-1563) mau capitèt de vencre l'insureccion menada per lo governador de Tigre, Yeshaq, dempuei 1560 ambé l'ajuda deis Otomans. Au contrari, sei tropas foguèron desfachas e Menas moriguèt de malautiá dins lo corrent de la retirada. Son fiu Sarsa Dengel (1563-1597) li succediguèt. Yeshaq aprofichèt lo cambiament de sobeiran per negociar favorablament sa somission. Pasmens, aquò permetèt de restablir la patz dins lo nòrd. En revènge, dins lo corrent de l'annada, lo negus novèu deguèt reprimir l'insureccion d'un de sei cosins.


text:
Escòcia
Escòcia (Scotland en anglés, Alba en gaelic escocés, Escot en ancian occitan) es una nacion del nòrd-oèst d'Euròpa, al nòrd de l'illa de Grand Bretanha. Es reconeguda coma una de las « nacions » que constituisson oficialament lo Reialme Unit: constituís una region autonòma segon lo sistèma de la « devolucion ». Un referendum sus l'independéncia es previst lo 18 de setembre de 2014.
La capitala n'es Edimborg.
Lo gentilici es escocés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí 10 000 ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la Glaciacion de Würm. De vestigis nombroses de las Edats del Bronze e del Fèrre son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en Grand Bretanha (Britània). Ocupan e administran los territòris d'Anglatèrra e del País de Galas actuals jol nom de Província de Britània. Los romans nomenan Caledònia la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los Pictes.
La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per Juli Agricòla dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las Orcadas. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del Mons Graupius. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire Adrian ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra Tyne a Solway Firth e sonada la Paret d'Adrian.
Geografia[modificar | modificar la font]
Escòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha e ten una frontièra al sud amb Anglatèrra. La Mar del Nòrd la costeja a l'èst, l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'oèst, lo Canal del Nòrd e la Mar d'Irlanda al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'Union Europèa.
Edimborg, la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'Euròpa. La ciutat pus importanta del país es Glasgow qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de 78 772 km², çò que fa a pauc près 30 % del Reialme Unit tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911 km.
La geomorfologia d'Escòcia se formèt per l'accion de las placas tectonicas, puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la linha de falha dels Highlands que separa las Tèrras Nautas o Highlands al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o Lowlands al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo Great Glen entre los Monts Grampian al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los Southern Uplands, una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la Central Belt e de l'èst d'Escòcia.
Politica[modificar | modificar la font]
Descopatge administratiu[modificar | modificar la font]
Actual (dempuèi 1996)[modificar | modificar la font]
Regions d'Escòcia entre 1975 e 1996[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Escòcia


text:
Alexei Navalni
Alexei Anatòlievich Navalni (en rus: Aлekcéй AHaTóлbeBич HaBáлbHый; 4 de junh de 1976) es un jurista, politician e activista financièr rus. Dempuèi 2009, sa popularitat a crescut d'un biais enòrme en Russia, e subretot dins los mejans de comunicacion del país e internacionals, coma un critic ferotge de la corrupcion dins la societat russa e a l'encòp del president Vladímir Potin. Capitèt d'organizar de manifestacions multitudinàrias en favor de la democracia e contra la corrupcion politica, contra lo govèrn de Potin, e sos aliats politics. En 2012, lo jornal american Wall Street Journal lo descriguèt coma "l'òme que mai paur fa a Vladímir Potin"
En julh de 2013, la justícia russa jutgèt que Navalni èra estat copable d'aver desviat d'argent. Foguèt doncas condemnat a cinq ans de preson, jutjament que foguèt denonciat pels Estats Units e l'Union Europèa coma un procès politic per encausa de son oposicion al regim.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 5 d’octubre de 2011
Capitar n'ei pas capitar
E puish Domergue Sumien que s'exclamè - en ton de balhar leçons- que calèva evitar d'emplegar mots de significacion o d'usatge non generau en occitan. Que'm sembla drin complicat, aquò. No'm sembla pas briga aisit ni justificat d'empachar un lengadocian d'emplegar expressions ben lengadocianas com capiti de faire quicòm, ni un gascon d'emplegar expression ben gasconas com que i poish plan abastar o que m'i escadi (a har quauquarren) (ni lo quite Domergue Sumien d'emplegar l'expression totaument incomprehensibla -per perfieitament corrècta qui sia- de lenga forestièra), dab lo pretèxte qu'aqueras expressions non son pas d'usatge universau o de bon compréner per tot lo maine occitan. Prumèr, los lengadocians, quan e parlan un bon lengadocian, que parlan un bon occitan. E los gascons, quan e parlan un bon gascon, que parlan un bon occitan tanben. Segond, que soi totaument ignorant de la manèra de díser las causas en dehòra deu gascon. Non poish pas apréner totas las varietats de l'occitan tà saber quin e s'i disen las causas, non m'i escaderèi pas, qu'èi dejà pro de tribalh dab lo gascon. En tot cas, en gascon contemporanèu, forestièr non vòu pas díser estrangèr, e horastèr, segon Palai, qu'ei sinonim de forestièr (de l'ahorèst) , enqüèra que, se non m'engani pas, Camelat utiliza horastèra tà qualificar ua oelha qui s'ei perduda en s'anar divagar en dehòra deu tropèth (hens Belina).
L'occitan commun que demora ua lengua d'inventar. Qu'ei la tasca deus lingüistas, aquò. Que s'i hiquen s'ac vòlen! Jo qu'ac prometi solemnament: que'm botarèi a apréner l'occitan comun quan i aja ua gramatica e un diccionari generau de la lengua occitana segon lo parlar de l'occitan comun ...se soi pas mòrt abans. En atendent, que continuarèi d' apréner e de practicar lo gascon tà alindar lo men occitan... e pro.
6 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
Çò melhor es d'essajar de far servir una lenga blosa, plan segur. Pels neo-aprenents que sa soleta ocasion de parlar la lenga serà mai que mai dins un encastre pan-occitan de neo-locutors es benlèu melhor de los incitar a pas far servir formas tròp localizadas.
- 5 d’octubre de 2011 a les 10:22
-
-
Comment voyez-vous les choses?
1-Le gascon est un des dialectes d'une supralangue occitane.
Dans ce cas, quelle est cette supralangue occitane? Où la parle-t-on?
Conclusion de cette première hypothèse. Quitte à apprendre une variété linguistique, autant directement apprendre la supralangue et ne pas perdre son temps avec le dialecte, sauf si l'on aime les parlers locaux, les patois. Dans ce cas de langue occitane et de dialectes, le gascon est tout juste un patois localiste. Pas très intéressant pour l'avenir. Aucune utilité de normaliser le gascon, que chacun continue à parler son patois et laissons le vrai et beau supra occitan à l'élite et aux relations avec le vaste monde.
2-Le gascon est une des formes (excentrique) de l'occitan, langue pluridialectale à géométrie variable dont l'attique serait l'occitan central (trivialement appelé "languedocien"). Dans l'optique d'une Occitanie unifiée de l'Atlantique aux Alpes et de Guéret à Narbonne, voire Elx, quelle variété aurait le rôle de langue nationale? Si nous suivons les avis occitanistes les plus avertis, c'est l'occitan central, parce que central, qui aura ce rôle. Amis Catalans, vous qui êtes des Occitans du Sud, acceptez-vous le languedocien comme votre langue nationale? Le catalan étant un dialecte de la supralangue occitane, comme le gascon. Où bien il n'y a aucune logique. Pourquoi le gascon serait-il de l'occitan et pas le catalan?
3-Il existe 6 ou 7 langues occitanes (occitan limousin, auvergnat, alpin, gascon, languedocien, provençal et... catalan, soyons logiques). Donc, il n'y a pas de langue d'oc ou occitan, au singulier, mais des langues d'oc. Par conséquent, il n'y a plus d'Occitanie mais une fédération des Pays d'oc.
4-Le gascon est une des trois langues du groupe dit occitanoroman décrit par pierre Bec. Gascon, occitan et catalan. Chacune des trois langues étant divisée en zones dialectales: OCCITAN stricto sensu = languedocien et provençal pour l'occitan méridional, limousin, auvergnat et alpin pour l'occitan septentrional. GASCON = gascon occidental, gascon oriental (le gascon pyrénéen étant une variété à cheval sur les deux domaines, dont la seule particularité notable, de Barétous à l'Ariège, est l'article défini particulier). CATALAN = catalan occidental et catalan oriental.
Dans ce cas, trois entités distinctes. La Gascogne, La Catalogne (et Valence) et l'Occitanie.
A vous.
- 5 d’octubre de 2011 a les 16:44
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
賈尼; Aquò depén. Se lo neo-locutor es d'un parçan on se parla la lenga d'òc e que son desir es de recuperar la lenga de sons grands, alara li cal aprene absoludament la lenga del parçan d'en primièr. Cal que siá la lenga del parçan que lo mene a l'estandard (se n'i a un), puslèu que non pas lo contrari per çò que lo camin invèrse es fòrça mai complicat. Es important que s'editen de metòdes de lenga locala, los linguistas dirián pas de lengas mas de parlars, quitament se son en grafia del felibrige, s'aquò pòt facilitar la recuperacion de la lenga, perqué non. Cal recuperar las lengas localas de'n primièr. O vesèm plan en Gasconha, i a un interés per la lenga del parçan, lo gascon del vilatge o del canton o del país gascon ont se tròba lo vilatge. Es aqueste eretatge que lo monde vòl recuperar, ça'm sembla. Cal ajudar aquesta recuperacion en basant lo metòde sul parlar local. Parlar gascon a un provençau es pas çò qui interèssa lo monde, en general. Es pas d'una utilitat considerabla, lo monde se'n contrafòt. Es pas lo problèma de la gent. Es poder tornar parlar la lenga dels vièlhs , la lenga del país, recuperar l'eretatge panat.
Anònim: Bon, se voletz, me va pas tròp mau a jo. Totun, poiram diser çò medish deu gascon. Biarn d'un costat, dab un estandard biarnés deu gascon , dit lenga bearnesa, aranés de l'aute costat, dab un estandard aranés deu gascon dit lenga aranesa, e aulhors, quina lenga gascona? Que jo sapii, los gascons sensu stricto n'escríven generaument pas ni en aranés, ni en bearnés. Cadun a son gascon pròpi. Alavetz, autant de lengas gasconas com de gascons? Lo problèma de l'estandardizacion deu gascon n'ei pas arreglat. E tant qu'aquerò non sia pas arreglat, lo gascon que demorarà per ua gran partida ua lenga teorica, exactament com l'occitan.
- 5 d’octubre de 2011 a les 21:40
- 優次 (Yuji) ha dit...
-
Capitar, almenc en parlar de Coni dins las Valadas vòl dire "passar" (coma en castelhan, catalan e gascon)... ça'm par, que torni a gasconejar dejà, qué ;)
Aquerò de non causir sonque fòrmas pan-occitanas qu'ei sajar de bastir ua unitat que non existís cap. Se per contacte entram eths parlars, eth gascon e convergís naturalaments tara rèsta, perfècte... Mès no'm sembla cap plan barrejar-los sonque entà pr'amor d'arténher ua miélhor intercomprenença. Eths parlants qu'an de besonh conéisher çò que parla mès enlà deras lors termièras, e arrés non auriá cap de suprimir era expressivitat de sòn parlar, que'm sembla...
- 5 d’octubre de 2011 a les 21:42
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
優次 (Yuji); capitar en gascon non vòu pas díser passar.
Que vòu díser entamiar un ahèr, començar un ahèr, hica's a un ahèr ...
En catalan, lo mot n'ei pas frequent, qu'ei sustot balear e locaument valencian. Que'u trobam notat dens l'Alcover-Moll mès non dens lo Gran Diccionari. En Balearas, qu'a un sens qui rapèra lo deu mot lengadocian, enqüèra que dab nuanças:
CAPITAR v.
I. intr.
|| 1. Arribar a maduresa els fruits de la terra (Mall.). Capitar bé: arribar els fruits a bon terme, ben madurs i sense corc. Capitar malament: donar mal resultat els fruits, perdre's la collita totalment o parcialment. Era una terra agraida, que... donava molt així mateix, perque tot ehi capitava bé, Alcover Cont. 507.
|| 2. Arribar a son terme natural, donar el seu resultat una cosa (Mall.); cast. resultar. D'altra modo mes letres no poden ben capitar, doc. a. 1559 (BSAL, iv, 220). Ell també era an aquella jugada... que havia capitat tan malament per ell, Alcover Cont. 578.
II. tr. Contrapassar, passar davant a un altre (Inca, Pòrtol); cast. aventajar. «Na Catalina les capitava a totes».
Fon.: kəpitá (Mall.); kapitáɾ (Benidorm).
- 6 d’octubre de 2011 a les 16:11
-
-
Adishatz brave monde,
Tà jo, cada lenga d'òc que deveré hargà's un estandard. N'avem pas briga besonh d'un estandard pan occitan. Entà qué har? Los Gascons tanben qu'ac deverén har, e pas forçadament dab un estandard biarnés, pr'amor lo biarnés n'ei pas briga lo dialècte gascon mei blos e lo parlar de Pau e de l'arribèra qu'ei hèra mensh sabrós qui non pas lo de Salias, d'Aspa o de Varetons. Arron, cada parçan que causiré se vòu o se ne vòu pas har partida d'ua Occitania unificada, d'ua federacion deus país d'òc, o se voleré tot simplament està'se solet tà víver la soa vita pròpia. Mès, quand vei la lenga com ei, e la consciéncia deu monde on n'ei, tot aquò que son pleitejadas boharòcas...
Que botèri lo pè sus ua tapoèira e que me'n tornèri a La Bohèira.
(que boutèri lou pè suz uw tapouèyre e que m'eun tournèri a Le Bouhèyre)
- 6 d’octubre de 2011 a les 20:36


text:
Pesenàs
Pesenàs ( Pézenas en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Pesenàs es derivat d'un idronime (lo nom del riu que i passa), Peyne en francés, donc probablament Peina o Pèina en occitan, que se disiá Pedena, segon una atestacion de 1184 (< *Pedenu, per Dauzat e Rostaing); d'aprèp l'evolucion ulteriora, l'idronime èra accentuat sus la primièra sillaba; lo sufixe prelatin -ate completa lo nom (Pedinatis, atestacion de 990)[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
1507
Aquesta pagina concernís l'an 1507 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Premiera carta portant lo tèrme « America ». Foguèt realizat per lo cartograf alemand Martin Waldseemüller (1470-1520).


text:
Parallèl (geografia)
Un parallèl es un cercle perpendicular a l'axe terrèstre e parallèl a l'Eqüator. Sus un meteis parallèl, la latitud es constanta. La posicion sus cada parallèl es mesurada mercé a la longitud. Sus l'eqüator, la latitud es egala a zèro, de 0º a 90º, al nòrd es positiva e al sud es negativa.
- Lo parallèl geodesic d'un luòc es aquel qu'es definit sus un modèl geodesic de la Tèrra, sus que la latitud representada sus las mapas (latitud geodesica) es constanta.
- Lo parallèl astronomic d'un luòc es la linha imaginària sus la superfícia de la Tèrra, sus que la latitud astronomic es constanta. A causa de las irregularitats de la superfícia de la Tèrra , los parallèls astronomics son de linhas irregularas, coïncidisson pas amb lo parallèl geografic.
Mesuras[modificar | modificar la font]
Vaquí una Taula de las mesuras totalas (Circonferéncia) dels parallèls (N o S) que lors latituds son multiplas de 10º, mas lo Tropic del Càncer, o Tropic del Capricòrne, Cercle polar artic, Cercle polar antartic. Se veson tanben las mesuras dels intervals de 1° de longitud sus cadun d'aqueles Parallèls.[1]
Extrèms[modificar | modificar la font]
Los parallèls que son gaireben totalament maritims se situan entre lo sud de la Tèrra del Fuòc (latitud 57º Sul) e una pauc al nòrd del Cercle Polar Antartic (latitud 66º Sud); Dins aquelas latituds se troban solament d'illas pichonas al sud de l'Ocean Atlantic, coma: Illas Sandwich del Sud, las Orcadas, Illa Elefant, Illas Shetland del Sud, illas de la Peninsula Antartica.
Lo parallèl que passa en valors absoludas per lo mai de tèrras es lo 30º Nòrd, que passa pel nòrd d'Africa, nòrd de la Peninsula Arabica, Iran, Paquistan, nòrd d'Índia, China, nòrd de Mexic, sud dels Estats Units.
Lo parallèl que en valors relativas passa per lo mai de tèrras (mens d'oceans e de mars) es lo 46º 30' Nòrd amb prèp de 79,48% de sa circonferéncia del parallèl 30º. Passa per França, nòrd d'Itàlia, los Balcans, sud de Russia, Cazacstan, Mongolia, nòrd de China, nòrd dels Estats Units.
Son pas considerats dins la definicion precedenta coma parallèl "relativament" pus terrèstre los parallèls de pichona longor, dins los extrèms nòrd e sud de la planeta:
- los parallèls al sud del Parallèl 84 S son 100% terrèstres, sus l'Antartica.
- prèp del Parallèl 63 N i a de latituds que son terrèstras a mai de 75% (nòrd de Siberia, Escandinàvia, Canadà, Alaska).
Lo parallèl que presenta la pus granda longor sus un meteis país es prèp de la latitud 59° 45' N, copant Russia a proximitat de Sant Petersborg a l'oèst e lo pòrt de Magadan a l'èst. D'autres se situan als Estats Units, Canadà, China, Austràlia e Brasil.
A l'eqüator, lo pus long dels parallèls dividís la Tèrra en dos emisfèris, lo Sud e lo Nòrd. Dins l'Emisfèri Nòrd i a 69,72% de las tèrras emergentas, 90,94% de la populacion mondiala e aquí se concentran 94% del PIB total del monde.
Un parallèl prèp de la latitud 25,9° N dividís la Tèrra en doas calòtas amb egalas airas de tèrras emergentas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Astronomie - Les Astres, L'Univers" - L.Rudeaux, G. De Vaucoleurs; Librariá Larousse - París, 1948


text:
Batalha de Hidaspes
La batalha de Hidaspes se debanèt en julhet de 326 avC sus lei ribas dau riu Jhelum entre l'armada macedoniana d'Alexandre lo Grand e l'armada dau raja paurava Poros. S'acabèt per una victòria macedoniana e per la destruccion de la màger part de l'armada de Poros. Aquò permetèt l'annexion dei províncias orientalas de l'Empèri Pèrsa e la vassalizacion de divèrsei caps dau nòrd-oèst d'Índia. Pasmens, en causa de sei pèrdas, l'armada macedoniana poguèt pas contuniar sa campanha en direccion de l'èst e deguèt se retirar vèrs Babilònia.


text:
Hemichordata
Hemichordata (Emicordat) es un fil dels animals deuterostomia (deuterostomians), qu'es un grop fraire dels Cordats (lo grop que conten los vertebrats). Aqueste fil apareguèt al cambrian e inclutz una classa importanta de fossils, los graptolits ; la màger part d'entre eles dispareguèron al carbonifèr. Una de las espècias a subreviscut : Cephalodiscus graptolitoïdes.
Totas las autras fòrmas modèrnas son de vèrmes marins (exemple : Saccoglossus). Son divisits en doas classas : Enteropneusta (enteropneuste) e Pterobranchia (pterobranca). Aqueste fil conten gaireben 100 espècias.


text:
Foguèron mai de 4000 ier a Carcassona e 500 a Nimes per defendre lor condicion darrièr una bandièra " jeunes viticulteurs en détresse", an versat mai de 8000 litres d'aiga de suelha davant la prefectura audenca, sus la rota, de fuòcs foguèron alucats, de platanas foguèron trencadas per faire barratge...
Tractors e drapèus occitans e catalans, òm crenta de dever arrancar las vinhas òm crenta de contunhar a vendre pas lo vin... Las cavas cooperativas vendan pas mai d’ 1/3 de lor produccion, lo contengut de las tinas es escampat pel sol…
Sus lo rota que mena de Besièrs a Carcassona, fa ja un an qu'òm pòt veire las vinhas desapareisser, per i trapar de tèrras nudas escampilhadas de soquets mòrts, arrancats.
Los viticultors son escanats.
Lo leader de las luchas de las annadas 70 : Vialade, denoncia una voluntat politica de destrusir lo vinharés meridional.
Una novèla manifestacion deu acampar mai de monde encara fin junh a Montpelhièr.


text:
Neurulacion
La neurulacion qu'ei ua etapa deu desvolopament embrionari qui segueish la gastrulacion. Òm hè ua distincion enter ua neurulacion primària e ua neurulacion segondària.
Durant la neurulacion primària un grop de cellulas de l'ectodèrma que constitueish ua placa neurau qui s'ingagina au dehens de l'embrion en tot quilhà's suus dus costats.
Quan aqueths dus bòrds be's juntan, que forman alavetz lo canèth neurau e qui caracteriza la neurulacion segondària. Aqueta etapa qu'ei caracteristica deus cordats e lo canèth neurau que balhará lo lor sistèma nerviós centrau.


text:
Alès
Alès[1] es una comuna de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region d' Occitània. Segonda comuna mai importanta del departament aprèp Nimes, la ciutat es la capitala del país cevenòl e compta mai de 40 000 abitants.
Lo gentilici de sos abitants es alesenc, -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Sant Joan Baptista (sègle XVII)
Ciutadans illustres[modificar | modificar la font]
- Maurici André: un dels màgers trompetistas del sègle XX.
- Pau Fèlix (1803-1879), escrivan occitan.
- Leontina Goirand (1853-1923), escrivana occitana escaissada Felibressa d'Arena.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La forma Alèst es arcaïca.


text:
Economia d'Estònia
Estònia, un país membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1èr de mai de 2004, a una economia de mercat modèrna e un dels mai anautits nivèls de renda per capita de la region del Mar Baltica.[1] L'actual govèrn a seguit politicas budgetàrias consistentas qu'an garantit de budgèts equilibrats e deute public redusit.[1] L'economia se beneficia de la fòrça dels sectors de electronica e de telecomunicacions e dels fòrts laces comerciales amb Finlàndia, Suècia, Russia e Alemanha.[1] Mai de 67% del PIB estonian deriva del sector de servicis, 28% de la indústria e près de 5% del sector primari, en comprenent l'agricultura.
La prioritat del govèrn es manténer las nautas taxas de creissement annal, que se mantenguèron en mejana en 8% entre 2003 e 2007. Lo país traversèt una recession en 2008 en partida coma resultat de la retraccion en l'economia mondiala a causa de la crisi al mercat immobiliària nòrd-american.[1] Lo PIB contractèt 14,3% en 2009, mas actualament lo país a una de las pus nautas taxas de creissença d'Euròpa, en granda mesura mercés a l'aument de las exportacions e de l'inversion estrangièra, sustot après substituir la corona estoniana, en vigor dempuèi lo 1992, pel èuro lo 1 de genièr del 2011.[1]
Mai de 67% del PIB d'Estònia deriva del sector dels servicis, 28% de l'industria e 5% del sector primari, inclusent l'agricultura.
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 CIA, « The World Factbook ». Consultat lo 31 de març de 2016
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html