text:
Anglés
L'anglés es una lenga indoeuropèa del grop germanic occidental originària d'Anglatèrra.
Se parla a l'ora d'ara dins fòrça païses dins lo monde, pr'amor de l'influéncia militara, economica, scientifica, politica e culturala de l'Empèri Britanic al sègles XVIII, XIX e al començament del sègle XX, e de la dels EUA dempuèi la mitat del sègle XX fins a uèi. Es fòrça utilizat coma segonda lenga e es la lenga oficiala dels païses del Commonwealth e la lenga utilizada per fòrças organizacions internacionalas.
Istoricament, l'anglés a per origina divèrses dialèctes (ara sonats anglosaxon o vièlh anglés) que foguèron portats en Grand Bretanha pels colons anglosaxons a la debuta del sègle V. La lenga foguèt fortament influenciada pel noroèc dels envasidors Viking. Aprèp la conquista normanda, lo vièlh anglés evoluiguèt en anglés mejan, mesclat de vocabulari Normand e de sas convencions ortograficas. L'anglés modèrne s'es devolopat fins a uèi en adoptar de contunh de mots estrangièrs, mai que mai eissits del latin e del grèc.
[[Categoria:Lenga d'Austràlia|Anglés]] [[Categoria:Lenga dels Estats Units d'America|Anglés]] [[Categoria:Lenga d'Irlanda|Anglés]] [[Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa|Anglés]]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Lenga SVO
- Bon article en alsacian
- Bon article dins una autra lenga
- Bon article en anglés
- Bon article en norvegian
- Article de qualitat en swahili
- Bon article en finés
- Article de qualitat en macedonian
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- 1000 articles fondamentals
- Anglés
- Lenga germanica
- Lenga de Canadà
- Lenga de Nòva Zelanda
- Lenga del Reialme Unit
- Lenga veïculara


c: text/html

text:
Refòrma deu Còdi deu Tribalh — Enter 223 000 e 400 000 manifestants per las arruas
Las manifestacions contra la refòrma deu còdi deu tribalh qu'amassèn enter 223 000, segon la polícia e 400 000 manifestants segon lo secretari generau de la CGT, Philippe Martinez, ger. Aqueth movement de protèst qu'amassè donc autant de monde com lo purmèr acamp contra la lei Tribalh de Myriam El Khomri lo 9 de març de 2016.
Los manifestants que portavan bandaròlas en tornar préner frasas de politics de manièra ironica. Mots qualificats de « provocators » escandats peu President de la Republica la setmana passada a Atenas, qu'estón repres per la hora « Fenhants de tots los país, amassatz-vs ! »
Jean-Luc Mélenchon, de la France Insoumise, que participè a la mobilizacion a Marselha aus costats deus 7 500 manifestants segon la prefectura (60 000 segon los organizators). A Tolosa, qu'èran enter 8 000 e 16 000 a baishar per las arruas entà sostiéner tots los sectors tocats per la crisi.
Totun, lo govèrn que demora silenciós dab un President qui a hèit lo viatge tà Sent Martin e las ilas Sent Bartelemi e un cap deu govèrn, Edouard Philippe, tròp aucupat entà chepicà's de la mobilizacion, aqueth darrèr que's tienó totun assabentat deus eveniments de la jornada. Lo pòrtavotz deu govèrn, Christophe Castaner que declarè : « Créder que lo rapòrt de fòrça sociau e's jòga enqüèra uei lo dia per las arruas, qu'ei ua error, qu'ei un mite ».
Duas autas mobilizacions que son previstas los 21 e 23 de seteme a l'aperet de la CGT e de Jean-Luc Mélenchon. Lo 22 de seteme, lo President Macron que presentarà oficiaument las soas 5 ordenanças per reformar lo Còdi deu Tribalh au moment deu Conselh deus ministres.
Fòto : Captura Twitter Jean-Luc Mélenchon
Articles en relacion
- Mèdias occitans — 2 servicis civics tà desvolopar l'auhèrta de produccion en òc
- Mèdias occitans — Dus servicis civics tà desvolopar l'auhèrta de produccions en òc
- Collectiu occitan : novèla manifestacion per l'occitan a la television
- Susmautas en Iran : 21 morts e un centenat d'arrestacions
- Mesa a jorn : 45 000 catalans an manifèstat uèi a Brussèlas

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aurimont
Aurimont[1][2][3] (Aurimont en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region d'Occitània, ancianament de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo sens deu nom qu'es probablament « mont d'aur », format deu genitiu latin auri- [4], damb lo mot que donè aprèp mont en occitan. Comparar damb Aurivalh.
Istòria[modificar | modificar la font]
Bastida fondada en 1287 per Eustache de Beaumarchès en pariatge damb lo monastèri de Saramon.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna qu'èra deu Canton de Saramon; qu'es ara deu canton d'Astarac-Gimone (en francés), donc d'Astarac Gimona.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon »
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 38


text:
Secourt
Secourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'ancian País Messin (Saulnois).
- Domeni del Abbaye de Sant-Arnould e distincion de las Baudoche, #que #passar a las Gournay de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle a Modèl:La s
- Dépendait de l'ancien Pays Messin (Saulnois).
- Domaine de l'Abbaye de Saint-Arnould et seigneurie des Baudoche, qui passa aux Gournay du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle


text:
Joan Eygun que ns’entertien de l’actualitat de las Edicions Letras d’òc e de las de Camins Nom claus : Ives RoquetaA cada jorn son mieg lum L’ordinari del monde II, Mirelha BrasAfogassets e trufariás, Joan Pèire LacombaLa Pèrla arrevirada de John Steinbeck ; mots claus : Prèmi de traduccion Pèir de Garròs.
Joan Eygun qu’ei l’editor dab Jorn o las edicions deu Roèrgue per exemple d’Adelina Yzac, que sòrt de har paréisher en 2014 l’extraordinària Drolleta de la Luna. Que’vs convidam a un encontre deu verdigòu gaujós dab l’autora d’ua escritura de la paraula.
« Lisa la mainada de las lobas qu’endura lo Xeroderma pigmentosum. Tarrible mau enclaustrador. La mameta, arrèr mairbona a l’encòp fragila e tota poderosa, que trespassa l’ordi familiau e sociau per un sauvar de la drolleta en país Samí on pòden las duas far lo poton a la nèu suu capèl de la tèrraen un país d’i víver la nueitpuish a que Lisa non pòt sofrir los ultravriulets deu dia de son país de vits e que Loïsa que patí bèth temps i a un embarrament autant simbolic com fisic.
N’ei pas tant l’istòria d’un viatge que la d’un exili creator de vita que conta la Drolleta de la Luna, rendut possible per l’amor.”
Adelina Yzac qu’escriu trenat sovent (un tren per tu tota sola en òc / que da le jardin de jeanne en francés)La drolleta de la Luna (Letras d’Òc 87p. dab un lexic 12 euros) qu’ei entertrenat dab Nuèch Blanca en francés (Chèvre feuille étoilée 208p. coll. D’une fiction l’autre 15 euros). Escritura ipnotica se n’ei…


text:
Es paraules deth Papa qu’an drevelhat era ira de bèri musulmans s’an trèt de contèxte. Ratzinger ei un òme intellectuament solvent, damb uns modaus exquisits e un comportament elegant. Gran teòleg e admirablement espirituau. M’agrade mès aguest Ratzinger que non pas eth que hadie de prefècte tara Congregacion dera Doctrina dera Fe.
S’a excusat publicament er òme, ¿qué mès voletz d’ua Institucion arroganta ath long des sègles? Eth madeish a estat eth prumèr surprenut. Sonque volie remercar era fòrta incompatibilitat entre era religion e era violéncia. ¿Quin crèdit an es que combaten era desafortunada cita papau damb actes de violéncia?
Digue çò que digue eth Papa, tostemp se dauriran dus fronts. Eth des beats que tot sa’c empassen e eth des dubèrtament anticlericaus entàs quaus tot çò que shume a Glèisa ac cau combàter. Que n’a de causes era Glèisa que non m’agraden bric. Mès aguest còp, ò Nòste Sénher benedit!, sò damb Ratzinger.
Like this:
Like Cargament...


text:
Końskowola
Końskowola es un vilatge dau sud-èst de Polonha amb una populacion de 2188 abitants, entre Puławy e Lublin subre lo riu Kurówka. Es situat dins la comuna (en polonés gmina) de Końskowola e lo destrech (en polonés powiat) de Puławski, qu'es una subdivision administrativa dau Voivodat de Lublin.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge foguèt probable fondat au sègle XIV sota lo nom de Witowska Wola. Lo nom actuau data dau sègle XIX.
Końskowola èra un important mercat alimentari. Se i trobava pereu de manufacturas nombrosas de textil. Pron de personas provenent d'autrei regions de Polonha mai tanben de Saxònia emigrèron dins la vila.
Dempuei, son istòria es estada liada an aquela de tota la region. Après la tresena division de Polonha en 1795, la vila foguèt annexada per Àustria. En 1809, faguèt partida dau ducat de Varsòvia e finalament dau Reiaume de Polonha en 1815. Après la revòuta de genier, en 1870, Końskowola perdèt definitivament l'estatut de vila. Pendent la Revolucion Russa de 1905, de nombrosei manifestacions e grèvas de solidaritat i foguèron organizadas. En 1918, Końskowola foguèt reïntegrada a Polonha.
Lo 15 de setembre de 1939, Końskowola foguèt presa per lei tropas alemandas que l'ocupèron fins au 25 de julhet de 1944. Lei nazis i installèron un camp de presoniers e un autre de trabalhs forçats. Lo premier foguèt lèu sarrat, mai lo segond restèt actiu fins a 1943. Tanben s'i establiguèt un guèto poblat subretot de josieus originaris d'Eslovaquia. En octobre de 1942, la populacion dau guèto (de 800 a 1000 personas), comprés lei fremas e leis enfants, foguèt liquidada.
Divèrs[modificar | modificar la font]
Son de remarcar lei glèisas dau sègle XVII. I son enterrats lei poètas Franciszek Dionizy Kniaźnin e Franciszek Zabłocki.
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
- (pl) Istòria de la vila


text:
La Garda (Hauts Pirenèus)
La Garda ( Lagarde en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de La Garda (atestacions La Garda, La Guarda, La Garde, Lagarda, en 1429) que vien d'un vèrbe germanic wardon qui donè lo mot germanic wart, « garda », puish « gaita », puish « tor de garda », puish « fortalesa en generau », latinizat en warda o wardia [1],[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2012 : 479; 2013 : 491 (100 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
5
Per qualque temp contuniet a restar enclaus per tot lo viatge ental vagon de seconda classa.
A torn, en profitant des fermadas que lo tren fasia a San Giorgio di Piano o a San Pietro in Casale, qualqu’un de nòstre grop sautava a tèrra abo l’encharja d’achatar al bar de la pichòta estacion qualquaren da minjar: de panins farcits de salam cru just ensacat, de chocolata abo las amandas que saubia de sabon, de biscuechs Osvego metz mufits. En virant l’esgard vèrs lo tren fèrm, e en lo passant puei de vagon en vagon, a una mira políem entreveire lo senhor Fadigati que, de darreire l’espés cristal de son compartiment, agachava la gent atraversar lhi binaris e se despachar fito vèrs las carròças de tèrça. Da l’expression d’envídia tristosa de son morre, da les ulhaas de regret abo las qualas seguia la fola campanharda a nos tant indigèsta, semelhava pauc menc qu’un reclús: un confinat polític de regard, en viatge de transferiment a Ponza o a las Tremiti per lhi restar vai sauber quant. Dui o tres compartiment pus enlai, darreire un cristal d’egala espessor, se distinguion lo cap dal tren e si tres amís. Contuniavon imperturbables a juar a cartas, a parlar estrech entre ilhs, en rient e en agitant las mans.
Mas pro lèu, coma era da preveire, comencérem a lo veire virolhar per lhi vagons de tèrça.
Dal moment que la pòrta de comunicacion era clavaa, lhi premiers bòts, per se far durbir (lo contet pus tard el mesme), s’era sempre presentat al controlor.
Butava la tèsta ental compartiment-casa de juec.
“Escusatz, senhors,” demandava, “poleriu per plaser passar en tèrça classa?”
Mas lhi embestiava, se’n era apercebut sal colp. En lo precedent al lòng dal corredor abo la clau en man e lo pas da carcerier, lo controlor barboteava e soflava sensa duech. A una mira s’era decidat a far da solet. Atendia la premiera fermada, aquela de Poggio Renatico. L’accelerat sostava da tres a cinc minutas. Lhi avia lo temp en abondança per calar a tèrra e montar mai ental vagon immediatament successiu.
Coma que sie foguet pas en tren que veneron establits lhi premiers contacts entre nos, diriu franc de no. Me rèsta l’impression que la causa se sie passaa a Bologna, per charriera, bèla se puei, coma se veierè de fila, sai pas indicar abo seguressa en quala charriera precisa. (Magara en aquilhi jorns ero absent a escòla e la causa me foguet reportaa après da lhi autri? O siu mi, a tanti ans de distança, a ren destriar, a ren recordar abo precision?)
Pòl èsser que sie istat en salhent da l’estacion, dal temp que atendíem lo tram de Mascarella. Siem una desena e tuchi ensem, en ocupant una bòna part de la plataforma dal tram derant lo luec de parcatge per las carròças e lhi taxi. Lo solelh relui sus las cuchas de neu espòrca que puntejon a intervals lo vast plaçal. Lo cèl dessús es d’un azur intens, vibrant de lutz.
E Fadigati, que ista atendent decò el lo tram sus la mesma plataforma (es arribat fai un moment, per darrier), an un bòt, per tacar discors, tròba pas de mielh que se campar dins qualque observacion sus la “jornada deliciosa, esquasi primaverila”, e mai sal tram de Mascarella que “se la pren tan còmoda que d’un cant conveneria anar a pè”. Son de frasas genéricas, banalas, dichas a mesa vòutz e pas adreçaas a degun de nos en particular, mas a tuchi en blòc e a degun: coma se nos conoissesse pas, o putòst s’azardesse pas a adméter que nos conois, nimanc de vista. Mas a la fin basta que un, embarrassat da son incertessa e dal sorís nerviós abo lo qual a acompanhat sas vagas consideracions sus la sason e sal tram, lhi respònde abo un mínim d’urbanitat, en lo sonant “doctor”. Alora d’abòrd sauta fòra la veritat: o ben que nos conois tuchi beníssim, el, nom e conhom, malgrat qu’en gaire d’ans sien venguts de jovenets. Sa exactament de qui siem filhs. E coma poleria ren lo sauber, coma poleria se’n èsser desmentiat, anem!, se da mainaas, “a l’atge que las mainaas de bòna familha an sempre da combàter abo lo mal de gola e lo mal d’aurelhas” – e ri – nos a vists, qui pus e qui menc, tuchi passar da son estudi?
Pasmenc sovent, non pas prene lo tram e filar expedits a l’universitat, en via Zamboni, preferíem remontar a pè lhi pòrtis de via Indipendenza, assús fin al centre. Era rar que Deliliers lhi foguesse. Just fòra de l’estacion, talhava la còrda per son còmpte, e derant de l’endeman matin degun, en general, lo reveïa pas pus: ni a l’universitat, ni al restaurant, ni d’autri cants. Butats un per un en òrdre espanteat al lòng dal marchapè, lhi autri totun lhi eron sempre tuchi. Lhi avia Nino Bottecchiari, qu’estudiava lei, mas que a causa de Bianca Sgarbi frequentava lhi corredors e las classas de la facultat de Letras, en se subent las leiçons pus indigèstas: d’aquela de gramàtica latina an aquela de biblioeconomia. Lhi avia Bianca, en basc blòi e pelissòt de conilh cort ai flancs, aüra en braceta abo un aüra abo un’autre: esquasi jamai abo Nino, e masque per lhi rusar. Lhi avia Sergio Pavani, Otello Forti, Giovannino Piazza, Enrico Sangiuliano, Vittorio Molon: qui estudent d’agrària, qui de medecina, qui de scienças econòmicas e comercialas. E enfin, solet estudent en letras de la companhia (gavat Bianca Sgarbi), enfin lhi ero mi.
E ben, es pas impossible que un matin d’aquilhi, dal temp que chaminem al lòng di interminables pòrtis de via Indipendenza, auts e sombres coma las navadas d’una gleisa, en s’arrestant vinca tant derant una veirina d’articles esportius, arrent a un quiòsc de jornals, en nos mesclant magara a la gent que, atiraa e coma ipnotizaa da la flama oxídrica, se rechampa en silenci a l’entorn d’una equipa d’obriers ocupats a arranjar una rotaia de la linha dal tram, es pas dal tot impossible, disiu, que un d’aquilhi matin de tard uvèrn, quora tot pretèxt semelha bòn per remandar lo moment de se barrar dins una classa d’escòla, lo doctor Fadigati, que despuei de temp nos seguia, tot d’un crep venet s’arrambar a qualqu’un de nosautri: a Nino Bottecchiari e a Bianca Sgarbi, per exèmple, que un pauc en despart, mas incurants coma d’abituda de se far sentir, la planton pas un solet moment de discúter e de chicanar.
En nos virant sempre a l’entorn, coma se ditz, Fadigati nos a seguits fins aüra pas a pas. Nos ne’n sem apercebuts. En recanhant, en nos donant de code, n’avem decò parlat.
An un bòt te-lo aquí s’arrambar a Nino e Bianca, se rasclar la gola.
Abo la vòutz neutra, abo lo ton impersonal que adòbra sempre, se ve, quora abòrda de desconoissuts dai quals sa pas que aculhença s’aténder, lo se sent dir qualquaren.
“Fasetz lhi braves, filhs!” avertís: e decò aqueste bòt es pròpi coma se parlesse sustot a l’aire, ren a qualqu’un de determinat.
Mas puei, en virant vèrs Bianca un esgard tímid, esitant, mas en qualque maniera còmpliç¸ ferotjament còmpliç e solidal:
“E vos sietz bòna, senhorina,” jonta, “sietz un pauc pus sopla”. Tocha a la frema, lo saubetz pas?”.
Badina, vòl pas que badinar. Bianca esclòpa a rire. Decò Nino ri. En chacharant dal pus e dal menc, arribem donc tuchi ensem fins a plaça dal Nettuno. De mai. Derant de nos separar devem aceptar per fòrça un cafè.
En soma devenem amís: se es ver en tot cas que d’aüra en anant, o ben da l’abril dal ’37, enti dui o tres compartiments de tèrça classa ente nos sarrem de costuma (já vèrda, la campanha escor frèscha e luminosa ental quadrant dal fenestrin), lo mars e lo venre matin lhi aurè sempre un pòst decò per lo doctor Fadigati.


text:
28/05/2016
Raibe negre 23 per Gilbert Borgés
Centre de readaptacion cardiaca. Una setmana coma monsur Gautier. Totjorn coijat sus son liech. Espadrilhas, anòraque, capucha, I-phone. Totas las doas-tres oras, a quauquaren de noveu. Fau laissar las fenestras drubertas perque a chaud. Duerme pus talament quò fai frech dins la chambra. Los medecins passan dos còps per jorns. Disen tots parier. Angoissa. Monsur Gautier es partit tres còps passar daus examens a Peirigüers. Ren. A vist la psicològa dos còps. Pas de miracle.
Dimecres, jorn de colera. Monsur Gautier, dins sa posicion de Dracula momifiat en espadrilhas e anòraque se's fachat d'un còp.
- La gent d'aquí, quo es tots daus cuòls terros, daus pelharaus. Quo es daus cons. Comprenen ren. Vòlen pas evoluar. Nonmas daus cons aquí. E qu'an per viure, quilhs paubres cons ? Nonmas lo RSA. E los medecins parier : nonmas daus cons…
Quò contunha entau, una demiá ora. Pas moien de lo 'restar.
Dijuòus, jorn de damanda. Vau veire la coordonatriça dau servici per li rapelar qu'ai damandat una chambra individuala. Espiá un moment l'escran de son ordinator.
- Sabe bien mas ne'n ai pas. Ne'n i a una que vai leu se liberar mas i a quauqu'un sus la lista avant vos. Quo es monsur Gautier.
Divendres, jorn de las bonas novelas. La coordinatriça dau servici me creda quante passe davant son bureu.
- Quo es bon ! Vos ai trobat una chambra tot sol.
La mercege. Li damande per ma permission. Me fai un rison. Pas de problema.
Desmenatge mos afars. M'aisine dins ma novela chambra. Quo es un pauc chas io. Sei tot leugier.
Dissades. Jorn de trabalh. Randonada. Bicicleta. Musculacion dins la piscina. Gimnastica. Quatre oras de l'aprep-miegjorn. Conhe ma troça de toaleta e mon linge sale dins mon sac e en veitura. A la maison.
Diumenc, jorn de retorn. Ueit oras dau ser. Prene la veitura. Una ora pus tard, es garada sus lo parcatge dau centre de readaptacion. Me charge lo sac sus l'espatla. Me perde dins los coredors. 'Chabe per trobar una infirmiera que s'espofida e m'indica lo chamin. 'Riebe davant la pòrta de ma chambra. La butisse. Vese la fenestra druberta. Urosament, fai pas freg. Apoie sus lo boton. Lum. Monsur Gautier jai sus mon liech. Me lança una lonja espiada voida e tòrna contemplar l'escran de son I-phone.
Gilbert Borgés
07:49 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Vos vau parlar de la catedrala de Girona.
La catedrala es d’arquitectura: romanica, gotica e baròc al còp. Construida als sègles X e XII.
La catedrala de Girona, Santa Maria, es al nòrd èst de la Fòrça Vella.
Davant la catedrala, i a un grand escalièr que data de la fin del sègle XVII, de 90 grases amb 3 replans e amb 6 terrassas lateralas. Es un dels mai grands de l’art barròc. Quand i anèrem lo 10 de mai, èra tot florit !
. Foguèt construïda dels sègles XI a XIII e d’elements ajustats o acabats encara mai tard.
A l’interior, la nau es gotica e es la mai larga del mond (23 m) de son estil.
Tot al torn de la nau, i a 30 capèlas amb estatuas e retaules.
adieussatz amics
Màrius


text:
Dimècres, 13.9.2017 03h00
Suu medish tèmi que l’article passat e mercèi a l’ajuda de Felix Arnaudin.
Èra vengut chic a chic...
Au tornar d’un jòc, lo drollet, que s’acabava d’estar petit per vàser gran, se trobèt de las pensadas estranhas.
A la debuta n’i hasot pas cas briga...
Sufisèva de las caçar per tornar trobar lo monde deu sauneis de mainatges que poblavan sos jòcs.
Mes com passava lo temps, las pensadas tornèren de mei en mei sovent shens se voler envolar. Damoravan a destorbar las saunejadas.
N’èra plan malurós e tot destimborlat, mes qué har? E s’angot véser lo pair:
“Pair! Li contèt un jorn, d’on me venen las maishantas pensadas que me rosigan?
— De qué son aqueras pensadas?
— Son ideas sus çò que se va debanar doman: De qué s’i va passar? Com emplenhar aquesta vita? Me sembla que sonque víver es pas pro...Que vorrí...Qué?
De hèit, sabèva pas tròp çò qu’esperava, mes venèva de descubrir que víver es una experiènçia unica que s’i tornarà pas.
Lo pair se botèt a ríser:
— Se tròba que vades gran e qu’as descubert la mòrt! Es arribat a cadun de nosauts e i pas nat remèdi sonque d’acceptar que sii atau e qu’atau sii.”
Rassegurat qu’estot...Un moment, mes chic a chic, tot s’en tornèt: sonque víver es pas pro...Que volèva...Qué?
Mes lo pair n’avè pas la responsa, sonque s’èra resignat .... Alavetz s’angot véser los amics: los auts drollets de son atge que, solide, devèvan sentir atau com eth...
“Amics, dishot, com s’acabava un darrèir jòc de mainatge, vosauts tanben vos trabuca d’emplenhar la vita? Tanben pensatz que sonque víver es pas pro?
Mes los auts semblavan pas compréner de que se tractava...
Contunhavan de jogar: aus jòcs de petits, seguivan los jòcs de grans e s’acontetavan d’emplenhar lo temps atau d’ic trobar lo mei de plaser com possible.
Non es pas pro! Sonque víver es pas pro... Non!
Com s’ i èra pensat? D’on li vengot aquesta idea?
Cadun entenot a parlar de las hadas e de la vita de devath la tèrra... Hòra los èsters umans, existís un aute monde, a còps sonque se pòt endevinar, sentir com una preséncia dens l’aire. Mes lo mei sovent la vita de las hadas s’estuja aus uelhs deus umans.
Egau cadun sap que s’agradan las honts on se tornan trobar la nueit, rar es aqueth moment e chic son los que las an vistas ...
“Las hadas, solide, me balharan responsa” se pensèt lo gojat e, a boca de nueit, s’angot cap a la Hontvielha , en delà deu vilatge.
Ací esperèt de longa aquesta nueit e una tropa d’autas, mes pas jamei l’aiga se troblava, pas jamei nada paraula ni nada cançon vengueva destorbar l’aire clar . Estarit s’en tornava lo matin dromir a l’ostau, lo cap enqüera mei emplenhat de dobtes e de trabucs.
Un jorn, egau, com se’n tornava un còp de mei, entenot deus arrísers pujar de l’aiga e vesot una tropa de daunas, bèras com lo jorn, s’espandir sus l’erba... una tota joena qu’avè una corona trenada de bròc e de jauga.
Estabosit, lo gojat gausava pas bolegar ni mei préner la paraula: totas las questions que dempui tant de temps s’amolonavan dens lo son cap semblavan oblidadas.
Tot se seré acabat atau, se pas jamei la mei bèra de las hadas, la que semblava la mair de totas n’avè dit a la petita:
— “Mainada, va véser çò que despassa a costat de la hont?
— Mair! Vesi un un gojat shèitat sus un bossòc de brana...
— Que davari ençà e que n’aji pas paur”
E la gojatina se prengot lo gojat per la man e se lo portèt au hons de la hont d’un ostau tant bèth que s’i podèva pas carar, aquí tot lusiva e tot èra d’aur e de seda.
Çò que se passèt enter los dus, digun n’en sap pas arren, çò que li contèt la gojatina, digun n’en sap pas arren, mes preu gojat, segur, los dobtes s’èran demesits dens la descoberta d’aqueth amor.
Atau lo dròlle vivèva urós dens lo monde d’en devath, urós d’aquesta patz trobada e d’aqueste amor tot nau... Las causas egau podèvan pas durar que tot lo monde sap que los umans ne pòden pas damorar de longa au país de las hadas.
Vengot un jorn que lo drollet s’en divot tornar. S’èra desesperat, es chic d’ic díser, mes n’èra pas lo sol: la hadeta pichoneta plorava tanben totas las lagrimas deu son còs. Egau, es pas costumèir de plorar dens lo país d’en devath.
Las hadas s’esmalicièren d’aqueth petit d’òmi qu’entrabucava la patz, e s’en tornèren véser la mair de totas atau de trobar un escap...
“Hadeta! çò dishot era, lo hat d’un éste uman es pas de damorar dab nosauts, es pas e serà pas jamei deu monde nòste.
— Mair de totas! çò responot la gojata, se s’en deu anar lo men nòvi, que voi anar dab eth.
— Hilha, damòras liura de partir au país deus òmis, mes d’eths te gaharàs la vita e la mòrt.
— Mair que vòu díser l’eternitat shens lo men amor? M’anirèi dab lo men nòvi víver au país de dessús la terra.
— Atau sii, responot la mair, mes cap de camin en darrèir serà possible!”
Atau estot: de la hont vielha, sortiren los dus joens per una nueit negra....
Tot s’acaba plan?
Es lèu dit! Los dus nòvis auràn de víver amassa: aus dobtes de la fin de l’enfança seguiràn las espròvas de la vita vitanta.
Es una auta istòria.
Comentaris
18 de setembre 20.23h
Las fadas an de filhas sens òmes. Es lo principi de l'immaculada concepcion!
Valora aquest comentari:
0
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
Sant Vicenç dels Horts
Sant Vicenç dels Horts es un municipi de la comarca del Baix Llobregat a 16,9 km de la vila comtala. Fa partida de l'airal metropolitan de Barcelona. Es a la riba drecha del Llobregat. Limita al sud amb Santa Coloma de Cervelló, al nòrd amb Pallejà, a l'èst amb Sant Feliu de Llobregat e Molins de Rei (un pauc mai al nòrd), al sud-oèst amb Torrelles de Llobregat e a l'oèst amb Cervelló.
Lo nuclèu de populacion es entre las rieres de Cervelló e de Torrelles que desbocan al riu Llobregat. A l'oèst i a la Serralada Litoral. La municipalitat, amb una estenduda de 9,14 km², a un total de 28.131 hab., INE 2011. La densitat de populacion es de 3.037,4hab./Km². Es prèp a una importanta ret viària: la BV-2002 que comunica la municipalitat amb Sant Boi de Llobregat; la N-340, que enllaça amb Quatre Camins cap a lAP-2 e l'Autovia del Baix Llobregat (A-2).


text:
1145
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1145 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
En fàcia dei novèlas marridas venent d'Orient a prepaus deis Estats Crosats menaçats d'ofensivas turcas d'amplor, lo rèi Loís VII decidèt lo 25 de decembre d'organizar una crosada novèla. Aquò suscitèt gaire d'estrambòrd entre lei grands senhors dau Reiaume. Suger i èra quasi ostil mai d'instruccions dau papa Eugèni III obliguèron lo clergat francés de sostenir l'iniciativa dau rèi (→ 1146).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almohades[modificar | modificar la font]
Dins la region d'Oran, leis Almohades deguèron faciar una còntra-ofensiva d'amplor dau sultan almoravide Tashfin ibn Ali. Capitèron son adversari dins la vila. Obligat d'evacuar la ciutat portuària, Tashfin ibn Ali trobèt la mòrt en causa d'un accident laissant la dinastia almoravida a un enfant. Aquò donèt l'avantatge ais Almohades que poguèron pauc a pauc conquistar la totalitat de Marròc (→ 1147).
Almoravides[modificar | modificar la font]
En Africa, lo sultan Tashfin ibn Ali se preocupèt deis Almohades qu'èran tornarmai venguts una menaça importanta per sa dinastia (→ 1130). Decidèt de leis atacar dins la region d'Oran e foguèt rapidament blocat dins la vila. Moriguèt en causa d'un accident durant l'evacuacion maritima de la ciutat. Son fiu Ibrahim ibn Tashfin — qu'èra encara un enfant — lo remplacèt mai son oncle Ishaq ibn Ali èra lo cap vertadier dau reiaume (→ 1147).
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Data supausada de l'acabament de l'escritura de l’Epitome historion, cap d'òbra dau trabalh de l'istorian bizantin Joan Zonaras (vèrs 1074 - mòrt après 1159). Anant de la Creacion a la mòrt de l'emperaire Alexis Comnèn (→ 1118), es l'istòria medievala en lenga grèga pus lònga que foguèt conservada fins au periòde actuau. A respèct dei trabalhs de sei contemporanèus, coma Ana Comnèn, a la particularitat de presentar d'un biais negatiu leis eveniments dau rèine d'Alexis Comnèn considerat coma un dictator per l'autor.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Acabament dei trabalhs dau rabin e sabent Savasorda (1070-1136) sus leis equacions dau segond gras. Son òbra permetèt la difusion dei coneissenças sus aqueu tipe d'equacion en Euròpa.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Tashfin ibn Ali, sultan almoravide.


text:
02/01/2018
Esperar, de Jan-Peire Reidi
En ce début d'année, l'écrivain nontronnais Jan-Peire Reidi nous invite à espérer...et à agir sans plus attendre. Rubrica en òc en profite pour vous souhaiter « una bona annada 2018, plan granada e acompanhada » et une longue vie à la langue et à la culture occitanes.
En Lemosin, lo mes de novembre se ditz sovent « lo mes mòrt ». Decembre es lo mes de l’avent. Aprep la mòrt seguda d’un temps d’espera e d’esperança vendrá una novela naissença, una promessa de sauvacion per l’umanitat. Fau esperar, atendre.
Deuran esperar enquera las que voldrian sanar lurs pitits dròlles mai la linga francesa per se far respectar. E Diu mercés, los que vòlen vertadierament oprimir las femnas, los monards barbuts, an pas enquera ganhat la guerra. Quò prendrá dau temps per oblijar las grandas firmas multinacionalas de paiar los sòus que nos deven. Quò será benleu pas d’abòrd que los que vòlen dire merda a lurs vesins podran boinar las terras de lur vilatge. E nautres, Occitans, que volem sauvar nòstra linga, deuram enquera nos batre.
Quantben de temps deuran enquera esperar los que ne’n an lur aise de minjar e de beure de la besunha empoisonada ? Tres ans ? Cinc ans ? Quoras los que trabalhen la terra auran-t-ilhs chamjat lurs abitudas e veiran-t-ilhs que ne’n son pas pus maluros ? Quoras veiram-nos pus nòstras ’belhas morir, mai crebar los autres insectes e los auseus que se’n nurissen ?
Esperaran gaire mai de temps los que cugen pus alenar dins las grandas vilas, los que vesen la mar nejar lurs islas o la sechiera far crebar las béstias mai la gent sus lurs terras. Pòden pus esperar los que son forçats de laissar lur país en guerra. La Terra que s’eschaura e los millions d’estres umans que ne’n suefren pòden pus esperar.
Jan-Peire Reidi
27/12/2017
Burgou, brigand-justicier lemosin 1811-1895, per Jaumeta Beauzetie
Texte mandat per Jaumeta Beauzetie, de l'Union Occitane Camille Chabaneau de Nontron.
°°
Los Angles an lo Robin daus Bòscs, los Frances, Fanfan la Tulipa, los Danes, Till lo Coquin (l'espiègle) e ben nautres, dins nòstra tribù nòrd-occitana dau parlar en « é », nòstre justicier se 'pela « Burgou ».
Tot jòune, nòstre Burgou (Jan Gourinchas) dins son vilatge de la Nadalia, era plan escarrabilhat coma tots los pitits de son atge. Aimava montar aus aubres, trapar las escarabissas o las truchas dins los rius, far cueire las chastanhas dins los forns de fortuna qu'ilhs bastissian quand gardavan las vachas daus meitadiers.
Son pair, mareschau fabricava los clòus per farrar las vachas, los chavaus, los clòus de las suchas ò autres clòus per securisar las pòrtas.
Sa mair (la Margarita Chanteraud) era mòrta a sa naissença. Son pair se tornet maridar coma la Magarita Matribus, 'na brava femna qu'elevet tanben son frair, lo Mirou. Eran gaire riches. Vivian un pauc coma daus sauvatges !
Faguet son aprentissatge de maçon e a 20 ans, se metet a son compte.
Naissença d'una vocacion !
Un jorn, coma trabalhava chas un rentier, veguet la bòna qu'asticava l'argentariá de la maison. Ren a veire coma los culhiers negres de la paubra Margarita Matribus que l'i aviá servit de mair ! « La vita era pas justa. Daus temps que los uns trimavan per ren ganhar, d'autres fasian ripalha emb daus culhiers en argent. A, non ! Qu'era pas juste ! ». Lo ser, avant de se'n tornar, eu passet per la cosina, s'aprochet dau vaisselier... degun dins la peça. Eu tiret docetament lo tireton e « flau » … 'na partida de l'argentaria se trobet dins sa museta. Quò siriá lo prumier present qu'eu balhariá a la Margarita. E qu'es entau que nasquet sa vocacion « raubar los riches per balhar aus paubres ! »
Las pòrtas daus paradis !
N'um conta qu'un autre còp, eu se 'viá marcarat en tòrna . La Binchou qu'aviá la reputacion d'estre chena (avare) veniá de perdre son paubre òme. Quò se passava en feurier. Burgou rentra dins la maison, esvelha la femna e li passa las mans frejas sus lo front.
« Sei ton paubre òme, mas sei davant las pòrtas daus paradis, me fau daus sòus per puescher entrar... te'n preje, balha-me'n ! »
« Tu m'as fach paur... visa jos los linçòus, dins la boitia en fer ».
Burgou vai querre lo borsicon pendent que la femna se meta de januelhs e preja.
L'afar se montet a 1 000 francs !
Chas lo Liaunard de Dornasac, las « pòrtas dau Paradis » se drubiren per 2 000 F.
E qu'es entau que d'annadas en annadas, l'esquipa de Burgou era de mai en mai importanta.
Aidar los maluros
Quò pareis que fasian la festa tots los sers dins las auberjas dau coenh, Pueg'Gut, Marvau, Los Tres Ciriers e que se fasian pas prejar per far petar los talons per las borreias ! Quò chantava, quò risiá, quò fasiá brave e... se'n beviá de la piqueta ! En mai, se disian las novelas :
«sabetz que 'queu paubre maluros de Pierrichon, eu pòt pas paiar sa ferma e deu quitar sa maison avant la Sent-Micheu !»...
Burgou se leva e borra dau poenh sus la taula .
« Filh de lop, quò se passará pas entau ! ».
Aquí tota l'esquipa se cotiza per remborsar los detes e Burgou se'n vai trobar Pierrichon.
« Te veiquí los sòus, nos te los balhem mas sustot visa bien ente ton patron los sarra !»
Entau fuguet fait e los sòus torneren d'ente ilhs venian !
Far lo chat !
Sovent Bugou contrefasiá lo chat per mielhs drubir las tiretas e los placards. Una nuech, dos borges ronflavan dins lur liech, la femna, qu'aviá 'n'aurelha de lebre, disset a son òme :
« As-tu auvit 'queu bruch ? »
« Qu'es ren, duerm ! responguet l'òme, quò deu estre nòstre chat ! »
« A-chat !» faguet la femna.
Burgou preniá son bonet e « plau-per-terra », contunhava son trabalh. La gent durmian uros.
Receta daus impòsts
Quantben eran-t-ilhs dins son grope ? Cinquanta ò mai ? Los gendarmas 'ribavan pas a lu culir. Enregistravan los planhs, qu'era tot !
Alaidonc, quand lo bruch aviá corgut que tota l'esquipa de Burgou siriá a Balarand per volar lo chasteu, tota la brigada se fretet las mans !
« 'Queu còp, nos los tenem ! »
Au diable, avian agachat tota la nuech darrier los plais. Ren ! Degun !
E sabetz çò que fasian los Burgous a 'queu moment ?
Eran deguisats en gendarmas e se fasian balhar la receta daus impòsts a Marvau e Samatiá !
Per nautres, volem pas saber coma a 'chabat Burgou. a-t-eu estat denonçat ? Es-t-eu mòrt dins la miseria ? Quò nos interessa pas !
Volem solament contunhar a contar sas aventuras, pensar qu'eu rendiá la justiça dins nòstre parçan e dire aus pitits que son eberbits «tu ses ben coquin coma Burgou » !
Burgou a passat dins nòstra legenda !
11/12/2017
De rubrica e de rubròc, per Danièl Chavaròcha
La 200 èma macarel ! Qun se seriá anar pensar qu’un jornal regional de la tenguda de Sud-Oest siasque d’accòrd un jorn de daissar escrire una cronica setmanièra en occitan ?Se dobtavan pas lo monde sudoestenc del flume de letras e emèls jornaliers qu’anava sègre l’iniciativa del Denís Gilabert. Emai se dobtavan pas tanpauc lo nombre de legeires qu’avian mal comprés lo titre ! Arribavan cada jorn a la redaccion, de carrioladas de letras de monde enganats sul titre « Rubrica en òc ». De tots que n’arribavan :
« Rebrica en òc » per los que pensavan qu’anavan rebricar e rebricar totjorn las memas causas e que valiá pas lo còp de far una cronica per aquò.
« Lubrica en òc » per los qu’esperavan, la lenga pendolhenta, qualqu’article pornografique ont lo cuol se vend mai leu que la consciença o ben qu’esperavan benlèu qualqua nhòrla pebrada o salada segon lo gost de cadun.
« Publica en òc » per las ventas e las crompas publicas de tots los afogats de brocantas o voide-solièrs del país.
« Relicas en òc » per los religiós iconofilas o los seca-beneitier impenitents amorós de vielhors sentificadas.
« Rugbica en òc” per los fisels del rugbi decebuts del Miègjorn Olimpique qu’esperavan trobar aquí los racontes epiques del dinmenc vesperal.
« Rustica en òc » per los fanatiques novels de la vita bucolica, neò-rurals e paisans del dinmenc de tot pial.
« Suplica en òc » per los nostalgiques de Brassens o de Seta, pareis que n’en demòra enguèra…
I ajèt quite : « Rosicas en òc » per de mangiscaires perduts, rosicaires de pes de tessons-vinagreta o de costilhas grasilhadas…I ajèt de tot !
Endonc, ne’n calguèt al Denís Gilabert de la paciença e de l’abnegacion per far dintrar dins lo cervel deus legeires que « Rubrica en òc » tocariá sa 200 èma edicion.
E ben paures dròlles, capitèt lo Denís ! Danièl Chavaròcha.
La prumiera neviá, per Micheu Chapduelh
Autres còps, l’ivern, tot durmiá : los aubres, las bèstias mai la gent. Au primtemps s’esvelhavan en plena forma per una autra annada de trabalh. Quo es per quò que disián « la prima » (quo es dire la prumiera) per lo printemps e la darriera (òc, la darriera sason) per l’autona. Entre l’autona e lo primtemps, durmián.
Entau vesián pas la terra gelada, patissián pas de la freg. Se pausavan. Avián ben rason que, en quilhs temps, fasiá una freg a fendre lo cuol d’un merle. La terra gelada era dura a n’i pas far un cròs.
Un jorn, los òmes vougueren veire çò que se passava dau temps que durmián, puei se disseren que si trabalhaven una sason de mai, quo lor fariá mai de sòus. Aneren pus durmir l’ivern, trabalheren.
En anar e venir sus la terra gelada, los fèrs de lors sòcas fasián un bruch d’ifern. Quò esvelhava las bèstias, surtián de lors cròsas au moment de las mai grandas fregs. Las orsas e las marmòtas ne’n creberen. Si fasián res, d’autras ’navan morir.
Urosament lo Bon Diu inventet la neviá e ne’n crubiguet la terra. Entau, las sòcas daus òmes fasián pus de bruch sus la terra gelada e las bèstias s’esvelheren nonmàs a la bona sason.
Quò marchet entau longtemps. Jusc’a l’eschaurament climatic.
Micheu Chapduèlh
05/09/2017
La rentrada, de Jan-Peire Reidi
Per son prumier jorn d’escòla, Jan Picatau de Sent-Barrancon se contentet pas de minjar la moleta de sieis uòus e de beure la roquilha de vin que sa mair aviá conhadas dins un cabas l’enmatin. Craunhet lo fromatge dau regent – lo que ’quel einnocent besilhava per escrir au tableu – e li trobet un gost de freschum. Ticlet lo vin dins los topinons de porcelana sus las taulas : era negre coma de las moras e aspre coma de la suja. Quò faguet dire au monsur : T’as crogné la craie et begu l’encre. Je vois que t’apprendrions mié pour le ventre que pour la tête. Justament, an-t-ilhs pas descubert darnierament que una partida de nòstre eime era dins nòstres budeus ? Daus milions de neuronas de l’intestin son en comunicacion directa e permanenta emb lo cerveu. « Nòstre intestin es nòstre segond cerveu », ditz lo jornau. Quò empaicha pas que la moleta plejada dins de una pelha la mair de Jan li aviá facha per son disnar – lo goiat ne’n ofrit un bocin au monsur per l’aflatar ! – era plan mai jauventa que la bacada Codesco de la cantina au jorn d’aüei. Si un organe essenciau per l’aprendissatge es mautractat, coma voletz-vos que nòstres paubres dròlles aprenan bien ? E quo es pas las barras de Fars que lurs mairs lur dònen en mòda de marende que los faran venir pus sabents !
Quante anavam a la pita escòla de Nontroneu – nòstra anciana regenta, que demòra aüei a Periguers, se vai reconeitre –, la genta domaisela que nos fasiá l’escòla nos fasiá benevolament la sopa per nos eschaurar. Aviá benleu compres l’importanca dau ventre, autre sieti de l’intelligença ! L’enser, a quatre oras, la clòcha de l’escòla disiá a chas nos que siriam benleu tornats una ora pus tard. Quo era lo temps que preniam per far un quilometre. Los que partian pus tard de l’escòla perque eran punits avian grandament lo temps de ’trapar los autres avant de ’ribar vilatge. En plaça de las barras Fars, craunhavam en chamin quauquas pomas o quauques cacaus e, si aviam enquera fam un còp ’ribats, chas nos copavan au chanteu un talòs de pan que minjavam engraissat de confitura de prunas o de fijas. Aprep, faliá donar aus lapins, virar la manivela per far mòure las jutas o los topinambors, anar querre las vachas mai benleu aidar jostar, far tetar los vedeus. Fasiá desjà brun dins las granjas e los estables. Obludavam d’aprener nòstras leiçons. Los que fasian coma me, que avian bona testa, ne’n sabian pro totparier. Sabiá ma recitacion si era pas lo prumier interrotjat ; autrament, faliá l’aprener aprep l’escòla.
Dins las annadas cincanta, la rentrada era lo prumier d’octòbre. Dempuei la fin dau mes d’aust, aviam agut lo temps de veire los jorns venir pus corts, las prumieras gòrjas rojas surtir dins los prats aprep los auratges, las irondelas s’assemblar sus los fius electrics e s’eissubir… La sason se tirava de las grandas tauladas de familha los diumencs e de las frairias emb lurs bales e lurs fuòcs d’artificis dins los borgs. L’ombra daus aubres veniá lonja, pesanta, frescha, negra… A la pescha, òm ’trapava ren pus : la ribiera meitat tarida charrejava de las fuelhas de papulon rosselardas talament espessas que lo clau de la linha cujava pas s’enfonsar dins l’aiga. Òm vesiá pus de truchas dins lo corrent e los cabòts gorjats de sautareus, plan espaurits, volian pas mòrdre. Los auseus chantavan pus gaire. Òm trobava lo silenci presque esritjos quauques còps. Quante òm auviá petar, òm se damadava lo quau dau vilatge aviá levat la lebre o tirat aus lapins.
Fin setembre, la vita chamjava. Los rasims eran madurs ; quò risiá e quò colhonava dins las vinhas. Fasian ’massar aus goiats grun per grun lo Noah tombat jos los essirments ; urosament, los gruns cuberts de terra o de fuelhas se vesian pas… L’enser, quò torrinava autorn dau cubier per traulhar la vendenha emb lo traulhador. Fasian uflar las barricas, las secodian per rasclar lo dedins emb de las chadenas. La sentor pesanta de la vendenha que preniá lo bulir vos sadolava. Quauques jorns pus tard, lo demieg gobelet de vin noveu que òm tirava de la tenilha vos laissava tot esfeunit…
Au mes d’octòbre, las chastanhas e los cacaus tombavan e los champanhòus (botareus) naissian mai que jamai. E quo era justament lo moment que faliá tornar prener lo chamin de l’escòla ! En marchar sus la rota blancha, comptava quantben de mes e de setmanas faudriá l’endurar, « ’quela salopariá d’escòla » coma ditz Picatau, jusc’a la Nadau.
Mas i aviá ren pus a far dins las terras que d’anar davant los buòus quand lo pair bladava emb lo Brabant. E ma fe, quauques jorns aprep la rentrada, quò anava mielhs. Quante lo temps se virava a l’aiga, òm se’n trobava pas pus mau, d’estre a l’acelat. Lo fornet – que Picatau ’pelava un pial – pipava pendent tot l’ivern au mitan de la maison d’escòla e òm podiá se distraire en ’visar los tableus d’istòria de França. Vercingetorix que tombava son espasa au pès de Cesar, Clovis e lo vase de Soissons, Joana d’Arc au sieti d’Orléans, Bernard Palissy que fasiá bruslar son mòble… sabe pas si quò nos inculcava l’ideologia oficiala, mas quò permetiá de raibar un pauc quante òm trobava lo temps long.
Lo dijuòus aprep disnar, aviam lo catregirme, mas quò durava gaire de temps. Un còp que aviam sonat la clòcha de l’egleisa per dire a chas nos que quo era ’chabat, podiam contunhar d’acorsar los merles dins los plais emb nòstres lança-peiras jusc’a la nuech.
Non, eram pas a nòça lo prumier d’octòbre. Me rapele pas si fasiá coma mos dròlles que avian mau de ventre la velha de la rentrada. Lo cerveu darreir mon embonilh de mainatge deviá ben sapcher çò que l’atendiá. Au vilatge, los goiats se borravan pas, mas a l’escòla, los pus fòrts fasian einoiar los pitits e, dins la cort, quò ’restava pas de se brejar. Los goiats fan coma las grandas personas : venen gelos, mocandiers, esmalits, chaitius, quand òm los barra entre quatre murs per los dondar. Los regents pòden pus far estar los dròlles d’aüei, mas mos pitits-filhs, per me, lo vielh seissanta-e-uetard, sirian presque tròp dondes !
Pus tard, en pension au collègi, barrat dins çò que Miqueu de Montanha ’pela « des geôles de jeunesse captive », calculava quantben d’annadas me restavan avant lo certificat, avant lo brevet… e faliá totjorn tornar prener lo compte perque me trompava totjorn. Quante voliá comparar ’queu temps de preison a de las distàncias sus una rota, m’embraulhava e me descoratjava enquera mai. Mas z’endurava perque aviá pus mon pair e sabiá que deuriá comptar sus ma testa per me tirar d’afar. Disian aus dròlles e a las dròllas, que « si aprenian bien a l’escòla, aurian una brava situation » : gendarmas, factors, institutors o institutriças… De que viure jusc’a la retirada sens trimar coma fasian chas nos. E quò era verai. Aüei, degun de nautres rencura ’quelas annadas de privacion de libertat. Lo sacrifici valiá plan la pena. Som-nos segurs au jorn d’aüei de puescher dire la mesma chausa a nòstres pitits-filhs que an passat lurs vacanças davant daus juecs video e que tòrnen au collègi emb un telefònet e una barra de Fars dins lur cartable ? Per los sauvar, devem comptar sus la jòia d’aprener, de comunicar, de trobar daus amics e, segur, sus lo trabalh, la paciéncia e l’imaginacion de lurs mestres. Benleu pas nonmas sus « lo retorn aus fondamentaus », si quo es coma a l’escòla que avem coneguda quante partiam l’enmatin emb una moleta, un tròç de pan e una roquilha de piqueta dins nòstra museta !
Bon coratge per la rentrada, dròlles e dròllas ! Mai per pus tard !
A Javerlhac, lo 27 dau mes d’aust de 2017
Jan-Peire Reidi


text:
08
Dec
Actu Formacion : l'Universitat de Bordèu-Montaigne forma a la competéncia « lenga e cultura occitanas »
Prepausat mercés a un partenariat entre l'Universitat de Bordèu e l'Ofici public de la lenga occitana, aquesta formacion universitària respond als besonhs dels actors professionals del sector cultural tot en matièra de competéncias en lenga e cultura occitanas.
Prevei un aprendissatge linguistic (occitan gascon) e un ensenhament professional dispensat per de professionals de la cultura.
Accessible tre lo nivèl Bac o equivalent, aqueste DU s'adreiça :
- a las personals qualificadas en activitats o en recèrca d'emplec que desiran se formar o se perfeccionar en occitan ;
- als occitanofòns que desiran aquerir una competéncia professionala dins lo domeni de la cultura ;
- a las personas que testimònian d'una experiéncia benevòla dins lo camp cultural e que desiran confortar las lors competéncias dins aqueste domeni de l'accion culturala en la crosant amb lor interès per la lenga e la cultura occitanas.
Inscripcions obèrtas e informacions detalhadas sul site de l'Universitat Bordèu-Montaigne :
http://www.u-bordeaux-montaigne.fr/fr/actualites/formation/nouveaute-diplome-universitaire-en-occitan.html


text:
dimarts, 19 de febrer de 2013
Mas vacanças de Nadal amb Philippe Carrese
Enfin, es un biais de dire. Anètz pas vos imaginar qu'ieu e el faguèrem d'espòrt jol plumon.
Enfin, disi pas que m'auriá pas agradat...
Rai!
Me congostèri amb son òbra.
Primièr, agachèri Liberata, un film que se debana en Corsega pendent la Segonda Guèrra, la resisténcia còrsa, l'ocupacion italiana, en italian, en còrse ... e vos vau pas contar lo film ;) mas es de veire se n'avètz l'escasença!
Mas, mai que mai, pendent las vacanças, ai passat quauques nuèches amb Carrese : Une petite bière pour la route, Flocoon Paradise, Une belle histoire d'amour, Les Veuves Gigognes.
Aquel tipe es fòrt. Ai trobat un mèstre en literatura!
Sos libres, los prenes, totes, e los daissas pas : l'istòria es bona, la narracion es excellenta, l'umor es fòra-concors de tan que lo nivèl es tròp tròp naut
Aviái ja legit sos "introuvables" : Filet Garni, Pet de mouche et la princesse du désert e Tue-les à chaque fois, que m'avián plan agradat e Le Bal des Cagoles, que m'aviá pas tant agradat (pasmens, me sembla qu'es lo mai conegut...)
Dels quatre libres legits pendent las vacanças, que m'an agradat encara mai que los "introuvables", ne poiriái parlar pendent d'oradas. A ne parlar d'oradas, val mai que los legiscatz ;)
Lo darrièr legit, Flocoon Paradise, es l'istòria de l'inauguracion d'una estacion d'esquí dins una valada alpenca perduda e desèrta. Lo libre comença per la fin : los personatges son sus lo teulat d'un immòble de l'estacion d'esquí e van crebar sebelits per un lhavet. E aquí, lo narrator primièra persona nos va contar l'istòria. M'agrada quand sabèm ja la fin e çò que compta es pas la fin mas cossí arribam a aquela fin e mai que mai cossí aquò's contat. E riguèri de la debuta a la fin. Es un libre que lo caldriá adaptar pel cinèma, fariá una bona gròssa comèdia que i a una tièra de gags enormasses que me faguèron m'escacalassar. Ai pas capitat de vos causir un extrach... que çò risolièr es tota la seguida e evolucion (o casuda...) dels personatges dins lo libre.
Une belle histoire d'amour es un libre pas gaire romantic malgrat lo títol mas francament plan montat. Un tipe conta a un autre çò que li es arribat, una istòria completament rocambolesca amb tot plen d'accions , de violéncia, de mòrts e d'umor e cada còp lo narrator es interromput per son interlocutor que parla pas (non, me soi pas enganada dins ma frasa!) e tòrna a son istòria. I a un anar-tornar present-istòria que fa que t'i arrapas encara mai al libre genre "je te raconte pas, mais si je te raconte".
Une petite bière pour la route tanben fariá un film per pissar de rire. Primièra scèna : sèm dins una glèisa. Una caissa amb un mòrt dedins. Una sola persona dins l'assisténcia qu'escota un capelan culturista. Arriba un porcàs, nebot del defunt. Arriba una isterica, mestressa del defunt. Lo mòrt arribarà pas jamai al cementèri...
Les Veuves Gigognes es juste enòrme. Es l'istòria d'un ricàs que morís e que daissa coma testament a son filh d'anar donar cinquanta mila èuros d'eiretatge a las mestressas qu'aguèt dins sa vida e lo filh, aristo-catolico-protprot, fa lo torn de las putas de son paire e aquò provòca de situacions... risolièras e de descripcions de la societat que valon la lectura. I a pas solament l'umor de la situacion, i a tanben lo suspens de mond qu'ensajan de tuar lo duo del libre: lo filh del ricàs, l'aristocrata estrech del cuol e lo filh, filh imigrat d'armenian, proletari o flic, sabèm pas, o los dos a l'encòp.
Me demandi perque pas degun a encara adaptat en film aquestes romans de Carrese, son excellents, i auriá pas una adaptacion enòrma de faire de tant que la narracion es visuala, cinematografica e los dialògs vius.
Vaquí, languissi de tornar a la mediatèca e de tornar prene un libre del sénher Carrese.
Mas ai tanben una ànsia òrra: cossí farai quand los aurai totes legits?!?
2 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
E Malatèrra, l'as vist?
- 19/2/13 11:50
- Mela ha dit...
-
òc! i a plan de temps d'aquò! E m'aviá plan agradat!!
Aviái crompat lo DVD e l'ai prestat a sabi pas qual que me l'a pas tornat :)
- 19/2/13 17:23


text:
Nieppe
Nieppe es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Nieppe a situat près de la vila de Armentières, #que n'a separat per las doas Lys (Lys e dérivation).
La vila fa partida de la plana de la Lys, una seccion particularament ampla de la Vallée de la Lys (Leiedal en néerlandais) e constituissi una region naturala del nòrd de la França #que fa partiellement partida del Westhoek e de la Flandre francesa. Amb una taxa de caumatge de 6,3 % (mens de 4 % en cèrtas comunas), aquela Plana de la Lys contrasta particularament amb la rèsta de de lo departament del Nòrd, ont aquela taxa ressòrt las 10 %.
La vila es termierèra de la Belgica (Regions de Comines-Warneton e Region flamenca Flandre-Occidentala) - vila de Nieuwkerke - Nòva-Glèisa)
La ville de Nieppe est située à proximité de la ville d'Armentières, de laquelle elle est séparée par les deux Lys (Lys et dérivation).
La ville fait partie de la plaine de la Lys, une section particulièrement large de la Vallée de la Lys (Leiedal en néerlandais) et constitue une région naturelle du nord de la France qui fait partiellement partie du Westhoek et de la Flandre française. Avec un taux de chômage de 6,3 % (moins de 4 % dans certaines communes), cette Plaine de la Lys contraste particulièrement avec le reste de du département du Nord, où ce taux dépasse les 10 %.
La ville est frontalière de la Belgique (Régions de Comines-Warneton et Région flamande Flandre-Occidentale) - ville de Nieuwkerke - Neuve-Église)
Istòria[modificar | modificar la font]
Del punt d'enguarda economic, Nieppe a sofèrt de nombrosas invasions e de guèrras #qu'an dévasté la region, mas a tanben aprofechat d'una posicion estrategica al còr d'una de las zònas agricòlas los mai productivas d'Euròpa, e sus l'ais estrategic Lille-Dunquèrca via Bailleul e Cassel ; Es l'ais de l'actual autoroute A25, #qu'a duplicat lo anciana départementale antany (en 1825) considerada per François Joseph Grasilha (d'Angieus) cossí en essent « sens contradit, una dels mai polidas #que i aja a França. Lo país es ombreux e bocager ; lo sòl es aquel d'un jardin ; los camps an cobèrt de moissons (#Cent mil hectolitres de grands se vendon annalament sul mercat del sol arrondissement de Hazebrouck cap a 1825); los camins an vorejat de àlbers e de saules : se daissa pujar los primièrs, se étête los segon, d'ont nais de matises de verdure #qu'aumentan encara las colors ombrívolas del aulne plantat la longitud de las ruisseaux, e la tintura mens enfosquida de la orme, #que se met en quinconce près dels castèls e de las granjas) »[1].
Du point de vue économique, Nieppe a souffert des nombreuses invasions et guerres qui ont dévasté la région, mais a aussi profité d'une position stratégique au coeur d'une des zones agricoles les plus productives d'Europe, et sur l'axe stratégique Lille-Dunkerque via Bailleul et Cassel ; C'est l'axe de l'actuelle autoroute A25, qui a doublé l'ancienne départementale autrefois (en 1825) considérée par François Joseph Grille (d'Angers) comme étant « sans contredit, une des plus belles qu'il y ait en France. Le pays est ombreux et bocager ; le sol est celui d'un jardin ; les champs sont couverts de moissons (Cent mille hectolitres de grains se vendent annuellement sur les marché du seul arrondissement d'Hazebrouck vers 1825); les chemins sont bordés de peupliers et de saules : on laisse monter les premiers, on étête les seconds, d'où il naît des nuances de verdure qu'augmentent encore les couleurs sombres de l'aulne planté le long des ruisseaux, et la teinte moins foncée de l'orme, qu'on met en quinconce auprès des châteaux et des fermes) »[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Descripcion del departament del Nòrd Per François Joseph Grasilha (d'Angieus) París, Ed Sazerac & Duval, 1825-1830 (libre començat l'an 1824)
- ↑ Description du département du Nord Par François Joseph Grille (d'Angers) Paris, Ed Sazerac & Duval, 1825-1830 (livre commencé en 1824)


text:
Traduccion automatica
Era traduccion automatica[1] ei era traduccion d'un tèxte informatizat (o tèxte en supòrt informatic) a partir dera lengua de despart o lengua d'origina cap ara lengua d'arribada o lengua cibla, mejançant un sistèma informatic compausat d'un ordenador e d'un programa especializat. Se distinguissen basicament dus apròchis dera traduccion automatica:
- era traduccion automatica basada sus règles (anglés rule-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica que hè besonh (diccionaris, règles) es estada generada per persones expèrtes, e
- era traduccion automatica basada sus còrpus (anglés corpus-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica s'obtien (s'apren) automaticament de bitèxtes (parelhs formats per lo tèxte en ua lengua e era sua traduccion en ua auta lengua).
Un exemple de traductor automatic entar occitan ei Apertium, que pòt tradúser der aranés (occitan) ath catalan e deth catalan ar aranés (occitan).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ o eventualament [ar]revirada automatica.


text:
Chastreis
Chastrés [1], o Chastreis [2] o Chastris [3](Chastreix en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prononciacion es ['tsastri]. Lo nom del vilatge, atestat en 1060, eccl. Castrensis, ven del latin castra, « camp militar », d'aquí « fortalesa » e del sufixe -ensem, çò que mena, per Dauzat, a la grafia Chastrés [completament en acòrdi, en francés, amb la grafia classica pus conservatritz]; Dauzat critica la grafia francesa Chastreix, lemosina e de l'oèst del Puèi Domat [4]. La grafia Chastreis de Parlem es defectuosa perqué representa dos còps l's (vocalizat en -i, probablament per fonetica sintactica). L'evolucion recenta [tsas'trej] > ['tsastri], poiriá justificar una grafia purament fonetica, Chastri, mas pas Chastris, per la mesma rason. Escriure Chastres permetriá de representar lo reculament de l'accent tonic, çò que Chastrés e Chastreis fan pas. Mas la question es malaisada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de La Tor d'Auvèrnhe; es ara del canton del Sancy (en francés), donc del Puèi de la Crotz .
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa Sent Bonet del sègle XIV
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 178
- ↑ Revista Parlem n°69 pagina 10 [1]
- ↑ segon l'article de Wikipèdia en francés [2]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 178


text:
Mont Blanc
Lo Mont Blanc (en italian Monte Bianco), dins lo massís del Mont Blanc, entre lo departament d'Auta Savòia (França) e la Val d'Aosta (Itàlia), es lo punt culminant dels Alps. Amb una altitud de 4 810,90 mètres, es lo trescòl d'Euròpa Occidentala e lo cinquen sus lo plan continental en considerar las montanhas de Caucàs.
Lo som a despuèi de nombroses sègles representat un objectiu per totas menas d'aventurièrs, en començant per sa primièra ascension en 1786, mas tanben un objècte de fascinacion dins nombrosas òbras culturalas.
Panorama[modificar | modificar la font]
Despuèi lo som del Mont Blanc, es possible de veire o d'apercebre quatre massisses montanhoses : Jura, Vòges, la Selva Negra e lo Massís Central. La vision teorica luenchenca depend de la geomorfologia e de l'influéncia de la corbadura terrèstra.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Coordenadas identificadas amb l'ajuda de géoportail e mapa IGN a l'escala 1:20 000


text:
Marcel Proust
Marcel Proust (Auteuil, lo 10 de julhet de 1871 - París, lo 18 de noveme de 1922) que ho un escrivan francés d'origina normanda e judiva. Es considerat com un deus escrivans màgers de frança e de la soa epòca modernista au viraplèc enter los sègle XIX e XX. Que ho tanben ensagista e critic.
Qu'ei mei que mei brembat peu sons romans qui constitueishen En cèrca deu temps perdut, ua mena d'autobiografia on Proust e torna suus sons sovièr de mainatge d'un biais arquelogics, que lo son personatge adulte ensaja de tornar sus aquesta impression qui'u harguèn adulte, mes aqueth còp dab la consciéncia d'un adulte acabat. Aqueth ensaj qu'ei materializat dehens lo tèxte per la fomas escana de la magdalena de proust on lo gost d'aquesta petita còca hè tornar las impression d'autes còp qui degustè d'autes magdalenas.
Atau, los romans d'En recerca deu temps perdut qu'aubrín ua navera perspectiva dens aqueth genre dab ua progression qui n'ei pas autan marcada per l'encadenament deus eveniments mes meilèu per l'acabament de la reconstitucion psicologica deus personatges.
Com ensagista, Marcel Proust qu'ei tanben famós per lo son Contre Sainte-Beuve.


text:
Amic.ga.s,
Apuèi qualques meses d’estanca e de reviscolada plan meritadas, la Cabra se torna activar amb de modalitats novèlas per poder se concentrar en 2018 sus la recèrca d’un local novèl.
L’Estancabra vos prepausa donc tre lo mes de genier una retrobada mesadièra per un moment gaujós de partatge e de convivialitat que recamparà cantaires, musicians e dançaires lo temps d’una scèna dobèrta a l’extanquet de La Portièra o dins un luòc sospresa !
Bonas fèstas de fin d’annada e al plaser de vos tornar veire lèu lèu !


text:
Villes et mairies du Canton de Mersch (12)
Liste des communes
Mersch
Ville de Mersch, localité du Luxembourg de 7 500 habitants.
La mairie de Mersch a une adresse e-mail et un site Internet.
Lorentzweiler
Ville de Lorentzweiler, localité du Luxembourg de 3 100 habitants.
La mairie de Lorentzweiler a une adresse e-mail et un site Internet.
Bissen
Ville de Bissen, localité du Luxembourg de 2 600 habitants.
La mairie de Bissen a une adresse e-mail et un site Internet.
Lintgen
Ville de Lintgen, localité du Luxembourg de 2 400 habitants.
La mairie de Lintgen a une adresse e-mail et un site Internet.
Larochette
Village de Larochette, localité du Luxembourg de 1 900 habitants.
La mairie de Larochette a une adresse e-mail et un site Internet.
Boevange-sur-Attert
Village de Boevange-sur-Attert, localité du Luxembourg de 1 900 habitants.
La mairie de Boevange-sur-Attert a une adresse e-mail et un site Internet.
Colmar-Berg
Village de Colmar-Berg, localité du Luxembourg de 1 800 habitants.
La mairie de Colmar-Berg a une adresse e-mail et un site Internet.
Tuntange
Village de Tuntange, localité du Luxembourg de 1 100 habitants.
La mairie de Tuntange a une adresse e-mail.
Nommern
Village de Nommern, localité du Luxembourg de 1 100 habitants.
La mairie de Nommern a une adresse e-mail et un site Internet.
Heffingen
Village d'Heffingen, localité du Luxembourg de 1 000 habitants.
La mairie d'Heffingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Fischbach
Village de Fischbach, localité du Luxembourg de -1 000 habitants.
La mairie de Fischbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
1963
Aquesta pagina concernís l'an 1963 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
- 5 Referéncias
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Charles de Gaulle rejeita la candidatura del Reialme Unit al mercat comun.
- 14 de genièr - De Gaulle refusa la creacion d'una fòrça nucleara multilaterala amb los Estats Units.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 26 de junh - Viatge de John F. Kennedy en Euròpa, amb visita a Berlin.
Africa[modificar | modificar la font]
Kenya[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 12 de decembre.
Sodan[modificar | modificar la font]
Fondacion de l'Union Africana Nacionala de Sodan (SANU) que son objectiu èra de defendre leis interès dei pòbles dei províncias meridionalas que s'opausavan a l'arabizacion e a l'islamizacion de la societat sodanesa.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Dins lo Sud, la lucha còntra la segregacion – fòrça activa dempuei 1954 e encoratjada per plusors succès recents – passèt una etapa decisiva ambé l'organizacion de la marcha sus Washington. Gropant entre 200 000 e 300 000 personas, permetèt ai militants de la causa antisegregacionista d'afiermar sa fòrça. Lo discors de Martin Luther King (I have a dream) marquèt prefondament la societat dau periòde. D'ara endavant politicament en dificultat, lei partisans de la segregacion aumentèron sa violéncia mai aquò empachèt pas la preparacion de plusors lèis per establir l'egalitat entre Blancs e Negres (→ 1964).
Asia[modificar | modificar la font]
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Minada dempuei d'annadas per lo complòt e l'atemptat de 1959 ò per lei relacions bònas de Cambòtja ambé plusors estats comunistas, lei relacions entre Phnom Penh e Hanoi foguèron rompudas dins lo corrent d'aost. Lei relacions ambé Washington contunièron tanben de se desgradar e Cambòtja preferiguèt abandonar l'ajuda financiera estatsunidenca per mantenir son autonòmia diplomatica. Pasmens, aquò entraïnèt rapidament de problemas financiers. Enfin, divèrseis arrestacions, execucions e disparicions d'opausants politics aguèron luòc dins lo corrent de l'annada (Preap In, Sam Sary) e lei comunistas, dichs Khmers Roges per Norodom Sihanouk e d'ara endavant dirigits per Pol Pot, acabèron sa migracion vèrs lei regions ruralas dau país.
Iraq[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Publicacion dau roman La Planeta dei Moninas de l'escrivan francés Pierre Boulle (1912-1994). Depinta lo remplaçament de l'Òme per la monina coma espècia dominanta de la planeta en causa dau declin de la pensada e de la reflexion umana. Aquela òbra aguèt un succès important e conoguèt plusors adaptacions cinematograficas.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premier vòl espaciau (Vostok 6) d'una frema ambé la cosmonauta sovietica Valentina Terechkova (16-19 de junh).
Energia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier subregenerator (ais Estats Units) e dau premier tokamak (en Union Sovietica).
Medecina[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau premier vaccin còntra lo sarrampiu per la còla dau biologista estatsunidenc Maurice Hilleman (1919-2005).
Descubèrta dau virüs de l'epatita B per lo genetician estatsunidenc Baruch Blumberg (1925-2011). Aquò li permetèt d'estudiar de mecanismes novèus de lucha còntra lei virüs. En 1976, recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - May-Britt Moser, professora de neurosciéncia norvegiana, Prèmi Nobel
- 19 de genièr - Caron Wheeler, cantaira britanica (Soul II Soul)
- 23 de genièr - Elvira Lindo, escrivana e actritz espanhòla
- 2 de febrièr - Andrej Kiska, president d'Eslovaquia
- 17 de febrièr - Michael Jordan, basquetbolaire american
- 19 de febrièr - Seal, cantaire american
- 20 de febrièr - Charles Barkley, basquetbolaire american
- 1 de març - Thomas Anders, cantaire alemand
- 11 de març - Marcos Pontes, astronauta brasilièr
- 12 de març - Joaquim Cruz, atlèta brasilièr
- 13 de març - Fito Páez, cantaire argentin
- 23 de març - Patric Rós, òme de cultura e politician occitan
- 27 de març - Quentin Tarantino, actor, realizator e autor de cinèma american
- 30 de març - Tsakhiagiin Elbegdorj, president e primièr ministre de Mongolia
- 6 d'abril - Rafael Vicente Correa, president d'Eqüator
- 7 d'abril - Jaime de Marichalar, espós d'Elena de Borbon
- 8 d'abril - Julian Lennon, cantaire britanic, filh de John Lennon
- 10 d'abril - Doris Leuthard, president de Soïssa
- 13 d'abril - Garri Kaspàrov, jogaire d'escacs rus
- 15 d'abril - Beata Szydło, primièra ministra de Polonha
- 18 d'abril - Mike Mangini, musician american (Dream Theater)
- 26 d'abril - Jet Li, actor chinés
- 25 de mai - Mike Myers, actor canadian
- 31 de mai - Viktor Orbán, primièr ministre d'Ongria
- 9 de junh - Johnny Depp, actor american
- 24 de junh - Sükhbaataryn Batbold, primièr ministre de Mongolia
- 25 de junh - George Michael, cantaire anglés
- 29 de junh - Anne-Sophie Mutter, violinista alemand
- 17 de julhet - Rei Letsie III de Lesotho
- 18 de julhet - Martín Torrijos Espino, president de Panamà
- 24 de julhet - Karl Malone, basquetbolaire american
- 30 de julhet - Lev Shlòsberg, jornalista, activista dels dreches umans e politician rus
- 31 de julhet - Fatboy Slim, (Norman Cook), musician e disc-jòquei anglés
- 9 d'agost - Whitney Houston, cantaira americana (m. 2012)
- 21 d'agost - Rei Mohammed VI de Marròc
- 22 d'agost - Tori Amos, cantaira americana
- 23 d'agost - Glória Pires, actritz brasilièra
- 25 d'agost - Miro Cerar, primièr ministre d'Eslovenia
- 21 de setembre - Carmen Machi, actritz espanhòla de television
- 6 d'octobre - Vasile Tarlev, president de Moldàvia
- 20 d'octobre - Iurie Leancă, primièr ministre de Moldàvia
- 28 d'octobre - Eros Ramazzotti, cantaire italian
- 31 d'octobre - Dunga, fotbolaire e entrainador brasilièr
- 1 de novembre - Rick Allen, musician britanic (Def Leppard)
- 2 de novembre - Jonas Gardell, escrivan suedés
- 2 de novembre - Borut Pahor, primièr ministre d'Eslovenia
- 9 de decembre - Zurab Zhvania, primièr ministre de Georgia (m. 2005)
- 12 de decembre - Juan Carlos Varela, president de Panamà
- 14 de decembre - Vicenç Pagès i Jordà, escrivan, critic literari e professor de lenga e estetica catalan
- 18 de decembre - Brad Pitt, actor american
- 18 de decembre - Pierre Nkurunziza, president de Burundi
- 20 de decembre – Elena de Borbon, filha del rei Joan Carles I d'Espanha
- 24 de decembre - Naja Marie Aidt, escrivana danesa
- 26 de decembre - Lars Ulrich, musician danés (Metallica)
- Joan-Daniel Bezsonoff, escrivan francés de lenga catalana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 13 de genièr - Sylvanus Olympio, president de Tògo (n. 1902)
- 30 de genièr - Francis Poulenc, compositor e pianista francés (n. 1899)
- 6 de febrièr - Abd el-Krim, cap d'Estat de la Republica de Rif (n. 1882 o 1883)
- 11 de febrièr - Sylvia Plath, escrivana americana (m. 1932)
- 18 de febrièr - Fernando Tambroni-Armaroli, primièr ministre d'Itàlia (n. 1901)
- 28 de febrièr - Rajendra Prasad, president d'Índia (n. 1884)
- 4 de març - William Carlos Williams, escrivan american (n. 1883)
- 9 d'abril - Xul Solar, pintor argentin (n. 1887)
- 23 d'abril - Ichak Ben-Zvi, president d'Israèl (n. 1884)
- 6 de mai - Tódor Kármán, matematician ongrés (n. 1881)
- 11 de mai - Herbert Spencer Gasser, fisiològ american, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 3 de junh - Papa Joan XXIII (n. 1881)
- 31 d'agost - Georges Braque, pintor francés (n. 1882)
- 1 de setembre - Ernst Wetter, president de Soïssa (n. 1877)
- 4 de setembre - Robert Schuman, primièr ministre de França, "paire de l'Union Europèa" (n. 1886)
- 11 d'octobre - Édith Piaf, cantaira francesa (n. 1915)
- 11 d'octobre - Jean Cocteau, poetessa francesa (n. 1889)
- 2 de novembre - Ngo Dinh Diem, president del Vietnam del Sud (n. 1901)
- 4 de novembre - Pascual Ortiz Rubio, president de Mexic (n. 1877)
- 22 de novembre - John F. Kennedy, president dels Estats Units (n. 1917)[1]
- 22 de novembre - Aldous Huxley, escrivan anglés (n. 1894)
- 22 de novembre - C. S. Lewis, escrivan anglés (n. 1898)
- 24 de novembre - Lee Harvey Oswald, acusat de l'assassinat del president John F. Kennedy (n. 1939)[2]
- 12 de decembre - Theodor Heuss, president d'Alemanha Occidentala (n. 1884)
- 25 de decembre - Tristan Tzara, poèta romanés (n. 1896)
- 28 de decembre - Paul Hindemith, compositor alemand (n. 1895)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Eugene Paul Wigner, Maria Goeppert-Mayer, Hans Daniel Jensen
- Prèmi Nobel de Quimia : Karl Ziegler, Giulio Natta
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : John Carew Eccles, Alan Lloyd Hodgkin, Andrew Fielding Huxley
- Prèmi Nobel de Literatura : Giorgos Seferis
- Prèmi Nobel de la Patz : Comitat Internacional de la Crotz Roja
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ BBC, « 1963: Kennedy shot dead in Dallas » (consultat en 18 d'octobre de 2016)
- ↑ BBC, « 1963: Kennedy 'assassin' murdered » (consultat en 18 d'octobre de 2016)


text:
Antilhas
Las Antilhas (autrecòps nomenadas las Índias Occidentalas) son las islas banhadas per la mar Cariba, mai las Bahamas. Se fa la distincion entre las Grandas Antilhas, que comprenon Cuba, Jamaica, la Hispaniola (Aïtí e la Republica Dominicana) e Puerto Rico, e las Pichonas Antilhas (la rèsta d'islas). A causa de la lenga que s'i parla, Cuba, la Republica Dominicana e Puerto Rico son tanben considerada coma una part d'Ispanoamerica, mentre que geograficament parlant las Antilhas fan part de l'America Centrala.
Lo nom[modificar | modificar la font]
Aital coma los toponims "Brasil" o "Eqüator", lo nom "Antilhas" data d'un periòde anterior a la descobèrta d'America: "Antilha" èra una d'aquelas tèrras misteriosas que figuravan dins las ancianas cartas portolanas, de còps en forma d'archipèla, de còps coma una sola pèça de tèrra de mai o mens estenduda, que la posicion fluctuava de longa al mitan de l'ocean entre las Canàrias e las Índias Orientalas. Mas foguèron fin finala identificadas las tèrras descobèrtas per Cristòl Colomb.
Grandas Antilhas[modificar | modificar la font]
- Bahamas
- Cuba
- Hispaniola:
- Illas Caiman (GB)
- Illas Turks e Caicos (GB)
- Jamaica
- Puerto Rico (EUA)
- Illas Verges (GB/EUA). De còps compresas dins las Grandas Antilhas, de còps dins las Pichonas Antilhas.
Pichonas Antilhas[modificar | modificar la font]
- Anguilha (GB)
- Antigua e Barbuda
- Aruba (Païses Basses)
- Barbados
- Bonaire (Païses Basses Caribencs)
- Curaçao (Païses Basses)
- Dominica
- Grenada
- Guadalope (Fr.)
- Illas Verges Britanicas
- Illas Verges Americanas
- Martinica (Fr.)
- Montserrat (GB)
- Redonda (part d'Antigua e Barbuda)
- Saba (Païses Basses Caribencs)
- Sant Bartomieu (illa) (Fr.)
- Sant Cristòl e Nevis
- Santa Lúcia
- Sant Martin (Fr.) / Sint Maarten (Païses Basses)
- Sant Vincenç e las Grenadinas
- Sant Eustaqui (Païses Basses Caribencs)
- Trinitat e Tobago


text:
La cursa de Sant Silvèstre de Bossòst arriba a l’11a edició amb corredors de nivell i participació nombrosa
El francès Nicolas Bouvier-Gaz aconsegueix la primera posició Prop de 200 corredors vinguts d’arreu, de Catalunya, el conjunt de l’Estat i també de França, van participar aquest... Llegir més
5 Km / Bossòst 31 de deseme 12h Corsa infantil / 16h Corsa popular Inscripcions: Llegir més
Benvenguts e benvengudes entà Bossòst!
Damb lèu 1.200 abitants, Bossòst acuelh un patrimòni culturau e naturau unics, coma era nòsta
glèisa romanica dera Purificacion (Ben Culturau d’Interès Nacionau), es Rotes Protectores des
ermites qu’entoren era populacion, o un des paisatges mès espectaculars deth Pirenèu, en
Còth de Barètja. Tanben podetz visitar Aran Park, en Portilhon, eth parc de flòra e fauna entath
gaudi de tota era família, e, coma non, eth nòste nuclèu urban, configurat peth passeg deth
Grauèr e eth casc antic de Cap dera Vila. Bossòst compde damb un èish comerciau e ua rica e
excellenta ofèrta gastronomica, ath delà de lotjament entàs nòsti visitaries. Èm er unic pòble
aranés qu’a conservat es processons de Setmana Santa, damb mès de cent ans d’istòria, e un
equip de fotbòl esforçat que jògue ena liga francesa, viradi coma èm entà Occitània. Escòla,
Zòna Esportiva, centre medicau, farmàcia, centre de jubilats, son d’autes des entitats e servicis
que contribusissen a hèr de Bossòst un vilatge dinamic, prospèr e damb futur.
Eth Baile
Ua passejada per Bossòst…
Vídeo propietat: Lleida TV – XipTV