text:
Bomba (arma)
Una bomba es una maquina explosiva consistent abitualament dins un contenent emplit de material explosiu avent per tòca de causar una destruccion quand es desenclavada. A partir del sègle XX, lo mòt es subretot utilisat per designar de dispositius explosius lançats depuèi d'avions.
Somari
Foncionament[modificar | modificar la font]
L'explosion d'una bomba es provocada, abitualament, per un relòtge, una telecomanda o quin que siá biais de detector (pression, radar, contacte, eca.). S'es autopropulsada, fa partit d'un missil. De bombas pòdon èsser de sosmunicions, que pòdon se comportar coma de minas antipersonala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las bombas (aerianas) se desvelopèron pendent la Primièra Guèrra mondiala, amb ja de « bombardièrs pesucs » mes en servici per las fòrças alemandas en 1917 (Zeppelin Staaken R.VI[1]), mas las bombas foguèron massivament utilizadas sonque a partir de la Segonda Guèrra Mondiala.
Las bombas son sovent utilizadas pendent de guèrras, e tanben dins las activitats terroristas.
La bomba mai poderosa es la bombe d'idrogèn, la Tsar Bomba experimentada en 1961 amb una carga de 57 megatonas foguèt la mai poderosa que mai explausèt, alara que la mai poderosa bomba que siá pas nucleara al començament dels ans 2000 es una bomba russa ensajada en setembre de 2007 d'una potencia equivalenta estimada a 44 tonas de TNT[2] : lo Paire de totas las bombas.
Los militars utilizèron mai sovent de bombas largadas dempuèi un avion.
Tipes[modificar | modificar la font]
De talhas variablas e destinadas a tractar d'objectius diferents, se distinguís entre autras:
- Bomba classica o de fragmentacion: es constituida d'explosius dins un còrs de metal se fragmentant en pichons tròces. Aquel tipe de bomba pauc caras es eficaç contra las tropas al sòl, los veïculs pau blindats e los bastiments leugièrs.
- Bomba frenada: es equipada d'aerofrens, de paracasudas per d'assegurar una casuda lo mai verticala possible quand es larguada. Aquò permet entre autre al bombardièr de metre un maximum de distància entre el e lo buf de l'explosion, quand efectua lo largatge a fòrça bassa altitud.
- Bomba antipista: es destinada a far inutilisabla una pista d'aerodròm. Penetrant verticalament dins la pista, e i espetar amb retard, levant atal de largas placas del revestiment de la pista.
- Bomba de sosmunicions: contenon un cert nombre de municions segondaris destinats a destruire diferents tipe de ciblas: blindats e naus, par exemple. Las sosmunicions son espandidas al dessús de l'objectiu, atacant atal una superfícia pluslèu qu'un punch precís. Quand los medias utilizan lo tèrme « bomba de fragmentacion », s'agís mai sovent d'una bomba de sosmunicions.
- Bomba amb efècte de buf o termobarica, tanben nomenada bomba d'implosion o bombe de voide: desveloppada per l'armada alemanda a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, a per tòca de crear una èrsa de pression considerable destinada a destruire las estructuras e los personals. La MOAB fa partit d'aquela categoria.
- Bomba guidada: Bomba possedent un sistèma de guidatge per aumentar la precision. Lo guidatge pòt se far par GPS; amb una centrala inerciala, amb un fais lasèr.
- Bomba quimica: utilizada pel primièr còp pendent la Primièra Guèrra Mondiala, contian de substàncias quimicas (per exemple, napalm, tabun, sarin, iperit...) destinats mai sovent a s'atacar a las personas. Aquelas substàncias quimicas paralisan, brutlan, asfixian, assordisson o eissorban. Segon la natura de la substància, las personas pertocadas pòdon lo demorar lo rèsta de la seuna vida o morir. Aquelas bombas, utilizadas de biais « artesanal » dempuèi la granda guèrra son ara, per de rasons de securitat, compausadas de dos produches que venon toxics qu'un còp mesclats.
- Bomba de marcatge: contenon de substàncias que fa mai aisit lp trabalh de las tropas de combat. Per exemple, las bombas de fosfòr son utilizadas per enlusir una cibla o per esbleugir las tropas enemicas.
- Bomba de neutrons: es una arma de destruccion massiva qu'utiliza l'energia del nuclèu de l'atòm, mas d'un biais diferent de la bomba nucleara. En efècte, emet subretot de neutrons, visant subretot los èsser vivents. Es considerada coma un bomba lorda, perque produch subretot de materials radioactius.
- Bomba nucleara: es una arma de destruccion massiva qu'utiliza l'energia del nuclèu de l'atòm, producha siá per la fission d'atòms pesucs (urani e plutoni dins lo cas de las bombas A), siá per la fusion d'atòms leugièrs (idrogèn dins lo cas de las bombas H).
- Bomba salgada: es una arma de destruccion massiva qu'utiliza l'energia de l'atòm, e qu'es en mai destinada a produire un radioisotòp per maximizar las pluèjas radioactivas.
- Bombe lorda: s'agís de quina que siá bomba que favoriza l'espandiment de produchs toxics. Per exemple, una bomba classica lardada de plutoni es una quite bomba.
- Bomba bunker buster: es concebuda per penetrar de ciblas fortificadas o de ciblas enterradas prigondament.
- Bomba de grafit: bomba destinada a damatjar de malhums electrics.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina e filme sul Zeppelin Staaken R.VI de 1917
- ↑ (fr)Moscou a testé une bombe à effet de souffle, "la plus puissante du monde", Le Monde, 12/09/07


c: text/html

text:
Edwin Hubble
Edwin Powell Hubble (Marshfield, Missouri, 20 de novembre de 1889 - Pasadena, Califòrnia, 28 de setembre de 1953) foguèt un dels astronòms americans mai importants del sègle XX. Es famós mai que mai per aver demostrat l'expansion de l'univèrs en mesurar lo desplaçament al roge de galaxias distantas. Hubble es considerat coma lo paire de la cosmologia e mai se son influéncia en astronomia e astrofisica afècta mantun autre domeni. Per omenatjar sas contribucions, lo telescòpi que foguèt lançat en 1990 per la NASA e l'Agéncia Espaciala Europèa recebèt lo nom de Telescòpi Espacial Hubble.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hargicourt (Somme)
Hargicourt (Sonme) en picard ( Hargicourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard de l'Anautita-Soma, situat entre Montdidier e Moreuil, en la vallée de la Avre.
Lo vilatge es facilament accessible pel ancià traçat de la rota nacionala 35 (actuala RD 935) en connectant Compenha a Amians e Abbeville. Se pòt egalament se retre-i pel tren (Linha Amians - Compenha).
Village picard de la Haute-Somme, situé entre Montdidier et Moreuil, dans la vallée de l'Avre.
Le village est aisément accessible par l'ancien tracé de la route nationale 35 (actuelle RD 935) reliant Compiègne à Amiens et Abbeville. On peut également s'y rendre par le train (Ligne Amiens - Compiègne).


text:
1933
Aquesta pagina concernís l'an 1933 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier dau govèrn alemand. Lo conservador von Papen esperava èsser capable de lo contraròtlar gràcias a l'apondon decisiu dei deputats de son grop e de sei relacions ambé la borgesiá alemanda. Pasmens, Hitler adoptèt rapidament lo sieu programa e s'ocupèt premier d'eliminar lei comunistas e l'oposicion. L'incendi dau Reichstag foguèt lo pretèxte d'aquelei mesuras que li permetèron d'arrestar un nombre important d'adversaris politics (comunistas, socialistas...) estremats dins lei premiers camps de concentracion duberts lo 8 de març. Lo poder dei sindicats foguèt tanben rapidament romputs. Dins lo corrent de l'estiu, lei partits centristas e conservadors assaièron de protestar còntra aquela politica e prononcièron sa dissolucion. Pasmens, lo 14 de julhet, Hitler adoptèt un decrèt qu'enebiguèt la formacion de partits politics novèus e lo partit nazi (NSDAP) venguèt alora de facto partit unic. Enfin, divèrseis accions còntra leis esfèras culturas e intellectualas (lenhiers de libres... etc.) permetèron de s'assegurar de la somission de la màger deis artistas.
En parallèl d'aquelei mesuras permetent ai Nazis de s'assegurar dei poders politics, economics e culturaus, Hitler e sei ministres adoptèron tanben una premiera tiera de mesuras còntra la comunautat josieva. D'efèct, l'antisemitisme anava venir una caracteristica majora dau regime nazi. Encara limitadas a respèct dei mesuras presas dins lo corrent dau decenni 1930 e dau genocidi deis annadas 1940, lei mesuras principalas foguèron l'organizacion d'un boicòt economic per lei SA e lei SS (campanha « Alemands, defendètz-vos : crompetz pas ai Josieus ») e una purga de l'administracion de l'Estat. Pasmens, en causa de l'indiferéncia de la populacion, lo boicòt foguèt globalament una revirada e Hitler decidèt de crear una estructura per centralizar sa politica antisemita.
-
Fotografia d'Adolf Hitler en 1933.
-
-
Fotografia deis efectius dau camp de concentracion de Dachau en 1933.
-
-
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Acabament dei principaleis operacions de collectivizacion de l'agricultura e fin progressiva dei faminas gròssas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Lo bilanç uman èra catastrofic amb un nombre de victimas estimat entre 4 e 10 milions de mòrts e leis estructuras socialas tradicionalas dei païsans èran quasi totalament destruchas. Economicament, la produccion de l'agricultura sovietica aviá demenit de 20 a 25% entre 1928 e 1933 e lei consequéncias negativas de la desorganizacion de 1931-1932 foguèt jamai totalament regladas. Ansin, l'agricultura demorèt un problema major dau govèrn sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991.
Pasmens, l'objectiu premier de Stalin — l'industralizacion rapida de l'URSS — foguèt una capitada ambé la bastida de 1 500 usinas e lo mantenement dins lo corrent dau periòde 1928-1933 d'exportacions de produchs agricòlas que permetèron de finançar aquela politica. Dins aquò, d'autrei problemas (manca de man d'òbra qualificada, manca de carbon...) apareguèron rapidament au sen dau sector industriau novèu.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de l'ipotèsi de l'existéncia d'una « matèria sorna » desconeguda dins l'Univèrs per Fritz Zwicky (1898-1974). Pasmens, en causa de la reputacion extravaganta de son autor, aquela teoria foguèt ignorada fins ais annadas 1970-1980.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier microscòpi electronic operacionau a partir d'una tièra d'experiéncias menadas per leis Alemands Max Knoll e Ernst Ruska a partir dau principi definit en 1926 per Hans Busch.
Premiera sintèsi de la vitamina C per lo quimista e mètge polonés Tadeusz Reichstein (1897-1996) que recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1950 per una autra descubèrta medicala. Son procès dich Procès Reichstein es totjorn utilizat a l'ora d'ara per la produccion industriala de la vitamina C.
Economia[modificar | modificar la font]
- Començament del New Deal als Estats Units d'America.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Susan Sontag, escrivan americana (m.2004)
- 25 de genièr - Corazón Aquino, presidenta de las Filipinas
- 18 de febrièr - Yoko Ono, cantaira japonesa, femna de John Lennon
- 21 de febrièr - Nina Simone, cantaira americana (m.2003)
- 14 de març - Quincy Jones, compositor e productor musical american
- 4 d'abril - Frits Bolkestein, comissari de l'Union Europèa
- 9 d'abril - Jean-Paul Belmondo, actor francés
- 12 d'abril - Montserrat Caballé, cantaira catalana
- 24 d'abril - Claire Davenport, actritz britanica (m. 2002)
- 26 d'abril - Arno Allan Penzias, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica
- 5 de mai - James Brown, cantaire e compositor american (m.2006)
- 5 de mai - Ratnasiri Wickremanayake, primièr ministre de Sri Lanka
- 6 de junh - Heinrich Rohrer, fisician soís, Prèmi Nobel de Fisica
- 14 d'agost - Richard Robert Ernst, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia
- 23 d'agost - Robert Curl, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 2 de setembre - Mathieu Kérékou, president de Benin
- 29 de setembre - Samora Machel, president de Moçambic (m. 1986)
- 9 d'octobre - Peter Mansfield, fisician britanic, Prèmi Nobel
- 23 de novembre - Seydou Diarra, primièr ministre de Còsta d'Evòri
- 1 de decembre - Lou Rawls, cantaire american (m. 2006)
- 3 de decembre - Paul J. Crutzen, quimista danés, Prèmi Nobel de Quimia
- 22 de decembre - Abel Pacheco de la Espriella, president de Còsta Rica
- 23 de decembre - Akihito, emperaire japonés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (n.1872)
- 3 de julhet - Hipólito Yrigoyen, president d'Argentina (n.1852)
- 25 de deseme - Francesc Macià, president dera Generalitat de Catalonha (n.1859).


text:
Tumulus
Lo mòt latin tumulus designa una eminéncia artificiala, circulara o non, que recuerbe una sepultura.
La tomba pòu aver de dimensions fòrça variablas : d'un simple depaus d'ossaments cremats fins a-n una cambra sepulcrala fòrça elaborada en pèira seca e/o en bards, en que cas si parlarà de tumulus megalitic (veire dolmèn).
Actualament, lei tumulus de tèrra son rares, que l'erosion e l'accion de l'òme leis an en partida escafats. Per còntra lei tumulus de pèira (o montjòias) si son conservats pron ben.
Sovent lo tumulus es consolidat sus lo contorn per un parament en pèira seca, o encara per de blòts mai gròs e mai per de pèiras levadas (lo peristalit). En lo cas dei monuments mai impausants, i pòu aver una faciada arquitecturada au nivèu de l'intrada de la sepultura.
Certans tumulus son fòrça elaborats e si pòdon estructurar en paraments concentrics. Alora presentan una elevacion en bancaus.


text:
Categoria:Noms comuns en francés
Aquesta categoria a per tòca d'acampar los noms comuns en francés.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
- ► Formas de noms comuns en francés (9 P)
A
- ► Animals en francés (55 P)
G
- ► Gentilicis en francés (2 P)
L
- ► Locucions nominalas en francés (8 P)
P
- Plantas en francés (1 C, 20 P)
Articles dins la categoria « Noms comuns en francés »
Las 200 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 921.(200 precedentas) (200 seguentas)(200 precedentas) (200 seguentas)


text:
Isturits
Isturits (Izturitze en basco, Isturits en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei izturiztar.
L'arriu d'Arberoa a mei deus sons afluents los arrivets d'Altzerreka, d'Othalatze e de Hegia que traucan la comuna. Qu'ei tanben adaigada per l'arrivet de Karabindegi[1], afluent de Lihurri.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Aiherra au nòrd-oèst
- Oreguer a l'èst
- Sent Estève e Sent Martin d'Arberoa au sud
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Carabindeguy au sègle XVIIIau, in Las Assembladas Popularas deu Reiaume de la Baisha Navarra a Isturits en 1779 e 1782


text:
Nombre d'aur
En matematicas e dins las arts, lo nombre d'aur es la proporcion definida inicialament en geometria coma l'unic repòrt entre doas longors a, b talas que lo repòrt de la soma de las doas longors (a+b) sus la pus granda (a) siá egal a aquel de la pus granda (a) sus la pus pichona (b), es a dire quand (a+b)/a = a/b. Lo decopatge d'un segment en doas longors verificant aquela proprietat es nomenat per Euclides decopatge en extrèma e mejana rason. Lo nombre d'aur es uèi sovent designat per la letra φ (phi) en onor de l'escultor Fídias qu'auriá utilizat aquela proporcion per concebre lo Partenon.
Aquel nombre es l'unica solucion positiva de l'eqüacion
- x2 = x + 1.
Es lo nombre irracional:
qu'a per valor aproximada 1,618 033 989. Interven dins la construccion del pentagòn regular e del rectangle d'aur. Sas proprietats algebricas lo ligan a la seguida de Fibonacci e permeton de definir una aritmetica del nombre d'aur font de fòrça demostracions.
L'istòria d'aquela proporcion remonta a un periòde ancian de l'Antiquitat grèga. A la Renaissença, Luca Pacioli, un monge franciscan italian, la met a l'onor dins un libre de matematicas e la nomena divina proporcion en l'associant a un ideal mandat del cèl. Aquela vision se desvolopa e s'enriquís d'una dimension estetica, subretot pendent los sègles XIX e XX ont naisson las expressions de seccion daurada e de nombre d'aur.
Segon aquela vision, lo nombre d'aur se trapa de vegadas dins la natura o las òbras umanas, coma las estaminas del virasolelh o certans monuments, per exemple los que concebèt Le Corbusier. Tanben es estudiat coma una clau explicativa del mond, subretot per la belesa; es erigit en teoria estetica e justificat per d'arguments d'òrdre scientific o mistic : omnipreséncia supausada dins las sciéncias de la natura e de la vida, las proporcions del còrs uman o dins las arts coma la pintura, l'arquitectura o la musica.
D'artistas, coma lo compositor Xenakis o lo poèta Paul Valéry, aderiguèron a una partida mai o mens vasta d'aquela vision, sostenguda per de libres fòrt populars. Per lo biais de la medecina, l'arqueologia o las sciéncias de la natura e de la vida, la sciéncia infirma de talas teorias, basadas sus de generalizacions abusivas e d'ipotèsis inexactas.
Somari
- 1 Geometria
- 2 Fragments d'istòria
- 3 Nòtas e referéncias
Geometria[modificar | modificar la font]
Proporcion[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'aur a una primièra definicion d'origina geometrica, basada sus la nocion de proporcion.
Existís una interpretacion grafica d'aquela definicion, consequéncia de las proprietats dels triangles semblables illustrada per la figura 1. Los segments blaus son de longor a e lo roge de longor b. Dire que la proporcion definida per a e b es d'aur es tanben dire que los triangles OAB e OCA son semblables. Euclides exprimís la proporcion d'aur, que nomena extrèma e mejana rason, del biais seguent : Una drecha es dita copada en extrèma e mejana rason quand la drecha entièra es al pus grand segment coma lo pus grand segment es al pus pichon.
Se a e b son en proporcion d'extrèma e mejana rason, al meteis temps lo repòrt a / b es totjorn lo meteis, aquò balha una novèla definicion del nombre d'aur :
La proporcion (1), que definís la proporcion d'aur, se pòt escriure coma aquò, obtenguda en multiplicant l'egalitat per a / b :
Aquò vòl dire que φ es solucion d'una equacion del segond gra. Aquela proprietat balha una tresena definicion :
L'equacion es equivalenta a aquela qu'indica que l'invèrs de l'inconeguda x es egala a x - 1 o encara que lo desvolopament decimal de 1/x es lo meteis qu'aquel de x, que se n'es sostrach sa partida entièra.
Existís dos biaisses per definir lo nombre d'aur, lo geometric que s'exprimís en tèrmes de proporcion e l'algebric que definís lo nombre coma l'unica rasic positiva d'una equacion. Aquel doble aprochadís permet de resòlvre un problèma d'algèbra, en l'ocurréncia una equacion del segond gra, amb l'ajuda d'un metòde geometric, se ditz algèbra geometrica.
Rectangle e espirala d'aur[modificar | modificar la font]
Los calculs precedents permeton, amb una règla e un compàs, de dessenhar una proporcion d'extrèma e mejana rason. Lo metòde es illustrat sus la figura d'esquèrra. Se dessenha un cercle de centre C e de rai 1 (en irange). Puèi, de l'extremitat del rai, se construtz un segment (en verd) perpendicular al rai, de longor 1/2, e se traça lo cercle de centre C' e de rai 1/2. Lo segment blau qu'a per extremitats C e lo punt del cercle C' dins lo prolongament de C C' es de longor φ.
Aquel metòde permet tanben de construire un rectangle d'aur, es a dire un rectangle que sa longor a e sa largor b son en proporcion d'extrèma e mejana rason. En d'autres tèrmes, un rectangle es dit d'aur se lo repòrt entre la longor e la largor es egal al nombre d'aur.
Per traçar un rectangle d'aur de longor a e de largor b, lo pus simple es de dessenhar un carrat de costat b. En prenent lo mitan de la basa per centre, se traça un cercle passant per los dos vertèxes opausats. L'interseccion de la drecha prolongant la basa del carrat e del cercle determina l'extremitat de la basa del rectangle d'aur. Apareis coma construit per lo rencontre amb un carrat de costat de longor b, d'un rectangle de costats de longor b e a - b, coma o mòstra la figura de drecha. Un calcul rapid pròva qu'aquel rectangle es encara d'aur :
Es possible de recomençar lo procèssus precedent e d'integrar un carrat de costat a - b dins lo rectangle d'aur de costat b, a - b, coma es indicat sus la figura d'esquèrra. Aquel metòde se pòt prolongar sens fin. Se, dins cada carrat se dessenha un quart de cercle d'extremitats dos costats del carrat, coma sus la figura, s'obten una espirala:
Aquela espirala es un cas particular d'espirala logaritmica. Coma tota espirala d'aquela familha, a una proprietat caracteristica: se A es un punt de l'espirala, l'angle entre la drecha passant per lo centre de l'espirala e A fa un angle constant amb la tangenta a l'espirala en A. Una tala espirala es dita equiangla.
D'autres figuras se dessenhan amb lo nombre d'aur coma l'uòu d'aur[1].
Pentagòn e pentagrama[modificar | modificar la font]
Un pentagòn se construtz amb l'ajuda de la proporcion d'extrèma e mejana rason. Siá un cercle de diamètre OP1 e de rai a, illustrat sus la figura d'esquèrra. Se b es lo nombre real pus pichon que a tal que a e b es en proporcion d'aur, e P2, P3, P4 e P5 las interseccions del cercle de diamètre OP1 amb los dos cercles de centre O e de rai a + b e b, alara los cinc punts Pi definisson un pentagòn.
Lo pentagrama associat, çò es la figura compausada de las cinc diagonalas del pentagòn (cf. figura de drecha), conten tanben fòrça proporcions d'extrèmas e mejanas rasons. S'exprimisson simplament amb l'ajuda de triangles isoscèls que las longors de lors costats son en proporcion d'aur. Aqueles triangles son nomenats triangles d'aur. Son de dos tipes diferents, los jaunes an una basa proporcionala a a e dos costats a b e los iranges an una basa proporcionala a b e dos costats a a. Los triangles escurs son semblables als pus clars de meteissa color, la proporcion entre clar e escur es encara d'aur.
Los triangles jaunes an dos angles de 36°, o lo cinquen d'un angle plat e un de 108°, o los tres cinquens d'un angle plat. Un tal triangle se pòt nomenar triangle d'argent. Los triangles iranges an dos angles de 72°, o los dos cinquens d'un angle plat e un angle de 36°. Amb de triangles d'aur e d'argent que lors costats son totjorn a e b, es possible de pavar totalament un plan euclidian d'un biais non periodic. Un tal pavatge se ditz de Penrose.
Trigonometria[modificar | modificar la font]
L'analisi de las mesuras dels triangles d'argent e d'aur permet de determinar las valors trigonometricas associadas al pentagòn. Considerem un triangle d'argent de basa φ e doncas de costats adjacents de longor 1. Aquel triangle, copat en son mitan, coma sus la figura de drecha, es un triangle rectangle d'ipotenusa de longor 1. Sa basa es de longor φ/2 perque correspond a la semibasa del rectangle d'argent. Se conclutz que lo cosinus de 36° es egal a φ/2. Un rasonament analòg s'aplica al triangle d'aur. Los costats an totjorn una longor 1, la basa es en proporcion d'aur doncas de longor φ - 1. Se conclutz que lo cosinus de 72° es egal a (φ - 1)/2.
Un autre biais de determinar las diferentas valors caracteristicas d'un pentagòn consistís a utilizar lo plan complèxe. Los vertèxes son las rasics del polinòmi ciclotomic X5 - 1. Sa resolucion es particularament aisida perque 5 es un nombre primièr de Fermat, es a dire qu'existís un entièr n tal que 5 es egal a 2n + 1. Se p es un nombre primièr, lo polinòmi regular de p costats se pòt construire amb la règla e lo compàs se e solament se, p es un nombre de Fermat. Dins aquel cas, se determina las rasics del polinòmi ciclotomic en resolvent d'equacions del segond gra.
Seguida de Fibonacci[modificar | modificar la font]
Lo calcul dels parelhs de numerators e denominators obtenguts per la fraccion continua balha las valors seguentas (1,1), (2,1), (3,2), (5,3) ...; lo denominator d'una fraccion es lo numerator de la fraccion precedenta. Es tanben egal al nen tèrme de la seguida de Fibonacci (un). Se definís per recurréncia :
Los dos primièrs tèrmes son egals a 1 e cadun dels autres es la soma dels dos que lo precedisson. Per obtenir una bona aproximacion del nombre d'aur, sufís de causir una valor de n sufisentament granda e considerar la fraccion un+1/un. En tèrmes matematics, aquò s'exprimís jos la forma seguenta :
La velocitat de convergéncia es granda, la diferéncia entre un+1/un e φ es, en valor absoluda, inferiora a l'invèrs del carrat de un.
Se la seguida de Fibonacci permet de determinar una aproximacion del nombre d'aur, la recipròca es veraia. Segon la formula seguenta :
coma la valor |1-φ|n va demenissent quand n creis, e tend vèrs 0, es totjorn sufisentament pichona per poder èsser negligida, sufís de prendre l'entièr pus pròche de l'expression precedenta en negligissent lo tèrme en (1 - φ)n, s'obten :
Aquela proprietat se verifica per tota seguida definida per la relacion de recurréncia un+2 = un+1 + un, independentament de las valors dels dos primièrs tèrmes u1 e u2.
Entièrs de Dirichlet[modificar | modificar la font]
Un entièr de Dirichlet se definís coma un nombre real r que se pòt escriure r = a + b φ, ont a e b designan dos nombres entièrs (per exemple, r = 3 - 2 φ); coma es irracionau, una tala escritura de r es unica.
L'ensemble dels entièrs de Dirichlet se nòta ; se r = a + b φ e s = c + d φ ne son dos elements, alara:
- , e
- , car
Autrament dich, la soma e lo produch de dos entièrs de Dirichlet son tanben d'entièrs de Dirichlet; es una consequéncia de la relacion quadratica φ2 = φ +1 verificada pel nombre d'aur. En tèrmes modèrnes, se ditz que l'ensemble , atal provesit d'una addicion e d'una multiplicacion, es un anèl.
En particular, las poténcias de φ son totas de la forma a + b φ (ont a e b son entièrs), e pus precisament:
- φn = un-1 + un.φ, ont (un) designa la seguida de Fibonacci.
L'anèl dels entièrs de Dirichlet es lo quadre natural de l'aritmetica del nombre d'aur. Es commutatiu e intègre (intègre significa que lo produch de dos elements diferents de 0 es tanben diferent de 0). De mai, es un anèl euclidian, valent a dire que se i pòt definir una division euclidiana analòga a la de l'aritmetica dels entièrs « classics ».
Existisson tanben los nombres primièrs de Dirichlet; un element de Z qu'es primièr al sens usual es pas necessàriament primièr al sens de l'aritmetica del nombre d'aur; l'entièr 19, que se pòt escriure coma lo produch de dos entièrs de Dirichlet, n'es un exemple:
Fragments d'istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Los istorians[2] considèran que l'istòria del nombre d'aur comença quand aquela valor es l'objècte d'un estudi especific. Per d'autres, la determinacion d'una figura geometrica que conten almens una proporcion se calculant amb l'ajuda del nombre d'aur sufís. La piramida de Kheops (vèrs 2520 ab.C.) ven, segon aquela convencion, un bon candidat per l'origina[3]. D'autres encara, se contentan de las roïnas d'un monument que sas dimensions permetián de s'aprochar del nombre d'aur. Segon aquel critèri, un montet de pèiras jos la mar de las Bahamas es una origina pus anciana[4]. Aqueles vestigis, que lor origina umana e lor datacion son pas certanas[5] son nomenats temple d'Andròs.
Lo primièr tèxte matematic indiscutible[6] es aquel dels Elements d'Euclides (vèrs 300 av. J.-C.). Lo nombre d'aur se definís coma una proporcion geometrica: « Una drecha es dita copada en extrèma e mejana rason quand, coma es tota entièra relativament al pus grand segment, aisi es lo pus grand relativament al pus pichon[7] ». Sa relacion amb lo pentagòn, l'icosaèdre e lo dodecaèdre es mesa en evidéncia.
Los istorians s'acòrdan totes sus l'existéncia d'una origina pus anciana, mas l'abséncia de documents d'epòca enebís una coneissença indiscutibla de l'origina[8]. Dins aquel quadre, se pòt far l'ipotèsi que lo nombre d'aur a son origina dins los pitagoricians[9] : aurián conegut e construit empiricament lo dodecaèdre. L'istorian de las sciéncias Thomas L. Heath atribuís la paternitat de la descobèrta a Platon : « L'idèa que Platon comença l'estudi (del nombre d'aur) coma subjècte intrinsèc es pas sens consisténcia... »[10].
Heath precisa pasmens dins la meteissa font que los pitagoricians coneisson ja una construccion del pentagòn amb l'ajuda de triangles isoscèls. A aquela epòca, l'estudi del nombre d'aur es subretot geometric, Ipsicles, un matematician grèc del sègle II ab.C., i fasent usatge per la mesura de polièdres regulars[11]. Ven cada còp qu'un pentagòn es present.
L'apròcha aritmetica es inicialament blocada pel prejutjat pitagorician que volriá que tot nombre foguèsse racional — çò qu'es pas lo nombre d'aur. Paul Tannery precisa : « los Pitagoricians son partits de l’idèa, naturala a tot òme non instruit, que tota longor es necessariament mesurabla a l’unitat[12] ». Platon evòca aquela dificultat[13], las primièras pròvas del caractèr irracional de certanas diagonalas de poligòns regulars remontan probablament[14] al sègle V ab. C.}}. Platon cita los trabalhs de son preceptor, Teodòr de Cirèna, que mòstra l'irracionalitat de √5[15] e per via de consequéncia, la del nombre d'aur. Tre aquela epòca, los matematicians grècs descobrisson d'algoritmes d'aproximacion dels nombres diagonals e laterals[16]. Ben pus tard, Eron d'Alexàndria, un matematician del sègle I va pus luènh dins aquel encaminament amb l'ajuda de las taulas trigonometricas de Ptolemèu[17].
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Las matematicas aràbias pòrtan una vision novèla sul nombre, pus tard qualificat d'aur. Son pas tant sas proprietats geometricas que representan per aqueles son interès, mas lo fach que siá solucion d'una equacion del segond gra. Al-Khawarizmi, un matematician pèrsa del sègle VIII, prepausa divèrses problèmas consistissent a dividir una longor de dètz unitats en doas partidas. Un d'aqueles a per solucion la talha primièra dividida per lo nombre d'aur. Abu Kamil prepausa d'autras questions de meteissa natura ont doas son associadas al nombre d'aur. Pasmens, ni per Al-Khawarizmi ni per Abu Kamil, la relacion amb la proporcion d'extrèma e mejana rason es pas mesa en evidéncia. Ven atal dificil de saber se la relacion amb lo nombre d'aur foguèt clara per aqueles[18].
Leonardo Pisano, pus conegut jos lo nom de Fibonacci, introdusís en Euròpa las equacions d'Abu Kamil. Dins son libre Liber Abaci, se tròba pas solament la longor dels dos segments d'una linha de 10 unitats mas tanben, clarament indicada, la relacion entre aqueles nombres e la proporcion d'Euclides[19]. Son libre introdusís la seguida que pòrta uèi son nom, coneguda en Índia dempuèi[20] lo sègle VI. Pasmens la relacion amb lo nombre d'aur es pas percebuda per l'autor. Cada element d'aquela seguida es la soma dels dos precedents.
Lo quine, un sistèma de mesura utilizat pels bastidors de l'Art roman, se fonda sus un principi analòg. Se compausa de cinc unitats de mesura, totas commensurablas : la palma de 34 linhas, la palma de 55, lo palm de 89, lo pè de Carlesmanhe de 144 e la coidada reiala de 233. Aquelas unitats correspondon a de nombres successius de la seguida de Fibonacci. Una palma mai una palma es atal egala a un palm, una palma e un palm a un pè de Carlesmanhe, enfin un palm e un pè de Carlesmanhe a una coidada reiala. Lo repòrt entre dos tèrmes successius verifica mai que mai precisament la proporcion en extrèma e mejana rason[21]. Se a l'Edat Mejana lo nombre d'aur es conegut dels picapeirièrs, lor geometria es considerada coma pro segondària e ven importanta unicament a la Renaissença.
Renaissença[modificar | modificar la font]
Tres sègles pus tard, Luca Pacioli redigís un libre nomenat La divina proporcion[22], illustrat per Leonardo da Vinci. Se l'aspècte matematic es pas nòu, lo tractament de la question del nombre d'aur es enebit. L'interès del nombre demòra dins sos proprietats matematicas e tanben misticas « [...] concòrdan amb los atributs qu'apertenon a Dieu...[22] ». Pacioli cita las dètz rasons que lo convenquèron. L'incommensurabilitat pren, jos la pluma de l'autor, la forma seguenta « Coma Dieu se pòt pas definir en tèrmes porpres e que las paraulas pòdon pas nos lo far comprendre, atal nòstre proporcion se pòt jamai determinar per un nombre que podèm conéisser, tanpauc exprimir per qualque quantitat racionala, mas es totjorn misteriosa e secrèta, e qualificada pels matematicians d'irracionala[22] ».
Pacioli redigís atal la debuta de son libre : « una òbra necessària a totes los esperits avisats e curioses, ont cadun d'aqueles que li agrada d'estudiar la filosofia, la perspectiva, la pintura, l'escultura, l'arquitectura, la musica e las autras disciplinas matematicas, trobarà una doctrina fòrt delicata, subtila e remirabla e se delectarà de divèrsas questions tocant a una sciéncia fòrt secrèta.[22] » Dins son tractat d'arquitectura[23], l'autor se limita a las proporcions[24] de Vitruvi, un arquitècte de la Roma antica. Correspondon a de fraccions d'entièrs, causidas a l'imatge del còrs uman[25]. Se cita coma exemple una estatua del grèc Fídias, es solament per veire lo nombre d'aur dins un dodecaèdre, una figura associada al pentagòn simbòl de la quintesséncia, una representacion del divin[26]. Los arquitèctes de la Renaissença utilizan pas lo nombre d'aur[27][28].
Los especialistas de las equacions polinomialas que son Gerolamo Cardano e Raphaël Bombelli indican lo biais de calcular lo nombre d'aur pel mejan d'equacions de segon gra[29]. Un resultat pus susprenent es anonim. Una nòta manuscrita, del començament del sègle XVI, e escrita dins la traduccion de Pacioli dels elements d'Euclides de 1509, mòstra la coneissença de la relacion entre la seguida de Fibonacci e lo nombre d'aur. Se se dividís un tèrme de la seguida per son precedent, se tròba una aproximacion del nombre d'aur. D'ont mai lo tèrme es elevat, d'ont mai l'aproximacion es bona e pòt venir tan precisa coma desirada[30]. Aquel resultat lo tornèt trobar Johannes Kepler puèi Albert Girard[31]. Kepler es fascinat per lo nombre d'aur, dit sus aquel « La geometria conten dos grands tresaurs : un es lo teorèma de Pitagòras ; l’autre es la division d’una linha en mejana e extrèma rason. Lo primièr se pòt comparar a una règla d’aur ; lo segond a un joièl preciós[32] »
Sègle XIX: naissença d'un mite[modificar | modificar la font]
Sus lo front de las matematicas, l'interès demenís. Jacques Binet torna trobar en 1843 un resultat oblidat, demostrat en primièr per Leonhard Euler en 1765[33]. Se la letra φ designa lo nombre d'aur, lo tèrme de reng n de la seguida de Fibonacci es donat per la formula (φn - (1 - φ)n)/√5. Aquel resultat se coneis uèi jos lo nom de Formula de Binet. Édouard Lucas tròba de proprietats subtilas associadas a aquela seguida, e li dona per lo primièr còp lo nom de Fibonacci[34]. Son resultat pus important pòrta lo nom de Lei d'aparicion dels nombres primièrs dins la seguida de Fibonacci[35]
Es dins aquel sègle que los tèrmes de seccion daurada, puèi nombre d'aur apareisson. Se la pòt trobar dins la segonda edicion d'un libre de matematicas elementàrias escrit per Martin Ohm, dins una nòta en bas de pagina :« D'unes an costuma d'apelar la division en dos de las partidas una seccion d'aur[36] ». Aquela segonda edicion data de 1826 a 1835, mas se coneis pas res sus la primièra.
L'interès resurgís al mitan del sègle, amb los trabalhs del filosòf alemand Adolf Zeising. Lo nombre d'aur ven amb aquel, un vertadièr sistèma, una clau per la compreneson de fòrça domenis, tan artistics coma l'arquitectura, la pintura, la musica, coma scientifics amb la biologia e l'anatomia[37]. Una desena d'annadas pus tard, publica un article[38] sul pentagrama « manifestacion la pus evidenta e la pus exemplara d'aquela proporcion ». Una novèla lectura de la metafisica pitagoriciana li permet de conclure a l'existéncia d'una lei universala fondada sul pentagrama e doncas, lo nombre d'aur. Pasmens una apròcha scientifica dobtosa[39] [40], la teoria de Zeising, obten un franc succès.
De poder codificar d'un biais scientific la belesa es una idèa qu'en França sedusís. Las dimensions del Lovre, de l'Arc de Trionf son mesuradas amb atencion; s'encarga de delegacions de mesurar precisament las piramidas egipcianas, lo Partenon, las catedralas.
Sègle XX : lo paroxisme[modificar | modificar la font]
La popularitat del nombre d'aur creis pendent la primièra partida del sègle.
Lo compositor Iannis Xenakis n'utiliza las proprietats matematicas dins sas composicions[42]. L'arquitècte Le Corbusier utiliza l'idèa consistent a establir las dimensions d'un bastiment en foncion de la morfologia umana e utiliza per aquò lo nombre d'aur. Lo poèta Paul Valéry li consagra de vèrs dins son Cantic de las colomnas. Lo pintre Salvador Dalí fa referéncia al nombre d'aur e sa mitologia dins sa pintura, per exemple dins un quadre nomenat Lo Sacrament de la Darrièra Cena.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) M. Neveux, Nombre d'or - radiographie d'un mythe, Seuil/Points, 1995 ISBN|2020259168
- (fr) M. Ghyka Le nombre d’or Gallimard, 1931, réédité en 1976 ISBN|2070292983
- (fr) Le Corbusier LE MODULOR, essai sur une mesure harmonique à l'échelle humaine applicable universellement à l'Architecture et à la mécanique, Éditions de l'Architecture d'Aujourd'hui, collection ASCORAL, 1949 Réédition 1983 ISBN|2904833013
- (fr) G. Marchand Bach ou la passion selon Jean-Sébastien de Luther au nombre d'or L'Harmattan 2003 ISBN|2747546519
- (fr) R. Herz-Fischler A Mathematical History of the Golden Number Dover Publications 1998 ISBN|0486400077
- (fr) Marius Cleyet-Michaud, Le nombre d'or, P.U.F., coll. Que sais-je ?, 12en édition, 2002 ISBN|2130527736
- (fr) R. Vincent Géométrie du nombre d'or Chalagam Édition 2004 ISBN|2951960700
- (fr) C. Hakenholz Nombre d'or et mathématique Chalagam 2001 ISBN|2950800165
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Vejatz per exemple lo traçat utilizat per la construccion d'una cuba de vin en forme d'uòu
- ↑ Es la causida, per exemple de : R. Herz-Fischler A Mathematical History of Division in Extreme and Mean Ratio Wilfrid Laurier Univ Pr 1987 (ISBN 0889201528) o encara de T. Heath A History of Greek Mathematics, Vol. 1 Dover Publications retirage 1981 (ISBN 0486240738)
- ↑ L'armonia del nombre d'aur un site amb d'autres indica : Lo nombre d'aur, supausat qu'apareis en plena Grècia antica foguèt, en realitat, ja present dins la granda piramida egipciana : la piramida de Kheops.
- ↑ L. R. Cedric, Quest for Atlantis Manor Books Inc., New York, 1979
- ↑ Valentine, J. Manson, Archaeological Enigmas of Florida and the Western Bahamas Muse News, Miami Museum of Science, Vol. 1, No. 2, June 1969
- ↑ Euclides Elements d'Euclides Libre II teorèma 11
- ↑ Euclides Elements d'Euclides libre VI, 3ena definicion.)
- ↑ Vejatz (fr) The golden ratio par J. J. O'Connor and E. F. Robertson de l'Université de St Andrews
- ↑ Heath, A History of Greek Mathematics, t. I : From Thales to Euclid, Oxford University Press, 1921, p. 160 sq. ; The Thirteen Books of Euclid's Elements, Cambridge University Press, 1926, t. II, p. 97 sq.
- ↑ Euclides The Thirteen Books of Euclid’s Elements Édition de Thomas L. Heath, Dover, New York, 1956, t. II, p. 97 sq.
- ↑ Thomas L. Heath A History of Greek Mathematics, I : From Thales to Euclid, Oxford University Press, 1921.
- ↑ (fr)P. Tannery Mémoires scientifiques. Paris-Toulouse : E. Privat 1912 I p. 268
- ↑ Se pòt trobar de traças dins : Platon La Republica Libre VIII 546c, ont parla de diagonalas racionalas e irracionalas
- ↑ Jean-Luc Périllié (fr)[ http://www.cndp.fr/RevueCPhil/91/00902911.pdf La découverte des incommensurables et le vertige de l'infini] Transcripcion d’una conferéncia del 16 de mai de 2001 a Grenòble p. 18
- ↑ Platon Teetète (Platon) 147d
- ↑ Jean-Luc Périllié La découverte des incommensurables et le vertige de l'infini p. 19
- ↑ R. Herz-Fischler Hero of Alexandria’s Numerical Treatment of Division in Extreme and Mean Ratio and its Implications Phoenix 35 (1981), pp. 129-133
- ↑ Aqueles dos exemples provenon del site The Golden Ratio per J. J. O'Connor e E. F. Robertson de l'Universitat de St Andrew
- ↑ Fibonacci Liber abaci 1202 aquel tèxte es traduch per L. E. Sigler en anglés, editor Springer-Verlag 2002 (ISBN 0387954198)
- ↑ P. Singh The So-called Fibonacci numbers in ancient and medieval India Historia Mathematica 12(3), 229–44, 1985.
- ↑ La mesura del monde dorsièr mensual de Britanica França
- ↑ 22,0 22,1 22,2 22,3 Luca Pacioli De Divina Proportione
- ↑ Luca Pacioli Tractato de l’architectura 1509
- ↑ Vitruvi De Architectura lire
- ↑ M-C. Hellmann L’Architecture Grecque T1 Les manuels d’Art et d’Archéologie Antiques 2002 (ISBN 270840606X)
- ↑ Luca Pacioli Tractato de l’architectura 1509 ch. I 5
- ↑ Es probablament juste de dire que ni Palladio ni cap d'autre arquitècte de la Renaissença usèt pas de proporcions irracionalas Rudolf Wittkower, Les principes de l'architecture à la Renaissance, éditions de la Passion(ISBN 2-906229-30-X)
- ↑ Aquel paragraf s'inspira de l'article : Marcus Frings The Golden Section in Architectural Theory Nexus Network Journal Birkhäuser Basel Vol 4 N°1 2002 pp 9-32 Lire le pdf
- ↑ Aquelas informacions venon del site The Golden Ratio per J. J. O'Connor e E. F. Robertson de l'Universitat de St Andrew
- ↑ (fr) L Curchin and R Herz-Fischler De quand date le premier rapprochement entre la suite de Fibonacci et la division en extrême et moyenne raison? Centaurus 28 (2) 1985 pp. 129-138
- ↑ Aquel resultat es publicat dos ans aprèp la mòrt dins un libre intitulat Les œuvres mathématiques de Simon Stévin, augmentées par Albert Girad 1634
- ↑ A. Ross Extrême et moyenne raison Association mathématique du Québec
- ↑ Aquela informacion ven del site when the counting gets tough, the tough count on mathematics de W. A. McWorter Jr
- ↑ earliest known uses of some of the words of mathematics
- ↑ Édouard Lucas Sur la recherche des grands nombres premiers AFAS Congrès 1876 5 p. 61-68
- ↑ Site de l'Universitat de St Andrew par J. J. O'Connor e E. F. Robertson
- ↑ Vejatz per exemple l'introduccion de : Adolf Zeising Neue Lehre von den Proportionen des menschlichen Körpers Weigel 1854
- ↑ Adolf Zeising Das Pentagramm Weigel, 1865
- ↑ Un exemple es donat per la piramida de Kheops. Aquela idèa ven en primièr d'un libre de John Taylor Why was it built and who built it? Longman, Green, Longman, and Roberts 1859. Se fonda sus una citacion d'Erodòt : « Lo carrat construit sus la nautor verticala egalava exactament la superficia de caduna de las fàcias triangularas ». La citacion es inexacta, pasmens Erodòt parla ben de la piramida de Kheops mas prepausa de dimensions fantasierosas, 238 mètres de larg e lo meteis de naut (cf. édition de la Pléiade, Enquète II (123)).
- ↑ Un autre exemple es aquel de l'Òme de Vitruvi de Leonardo da Vinci: « Dins son obratge sus l'arquitectura, l'arquitècte Vitruvi declara que las dimensions donadas a l'òme per la natura s'agençan coma aquò : quatre dets fan una palma e quatre palmas fan un pè, sièis palmas fan una coidada, quatre coidadas fan una nautor d'òme. E quatre coidadas fan una encambada e vint-e-quatre palmas fan una nautor d'òme ; usa d'aquelas mesuras dins sas construccions. S'escartas las cambas fins a reduire ta nautor d'un catorzen e se dobrisses los braces fins a tocar lo som de ta tèsta amb tas majoras sap que ton monilh serà lo centre d'un cercle format per tos membres estenduts e l'espaci entre tas cambas formarà un triangle equilateral. La nautor d'un òme es egala a l'espaci comprés entre sos dos braces estenduts. De la naissença del pel fins al bas del menton, i a un desen d'una nautor d'òme ; del bas del menton al som de la testa, i a un ochen de sa nautor ; del naut de la peitrina al som de la tèsta, i a un seisen. Del naut de la peitrina a la naissença del pel, i a un seten de nautor d'òme. Dels popèls al som de la testa, i a un quart. La pus larga mesura d'una espatla a l'autre representa un quart de la nautor de l'òme. Del coide a la peitrina del major, i a un cinquen ; e del coide a l'angle de l'espatla, i a un ochen d'una nautor d'òme. La man tota entièra constituís un desen ; la naissença de la vèrga es lo mitan del còr. Lo pè es la setena partida de l'òme. De la planta del pè al punt juste en dejós del genolh, i a un quart d'una nautor d'òme. D'aquel punt a la naissença de la vèrga, i a un quart. La distància entre la debuta del menton e lo nas e entre la naissença del pel e las ussas es la meteissa e, coma l'aurelha, representa un tresen de la fàcia. »Lire
- ↑ En règla generala, l'espirala logaritmica del clòsc dels mollusques es fòrt luènh de la proporcion d'aur, per un nautil es a l'entorn de 1,3 : (fr) Lo clòsc dels mollusques
- ↑ Makis Solomos Las Anastenaria de Xenakis. Université Montpellier 3, Institut Universitaire de France 2003


text:
Montbouy
Montbouy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Montbouy a situat en la region naturala del Gâtinais a unitat|5|km {{}} al nòrd de Châtillon-Coligny, 13 km al sud-oèst de Castell-Guèine, a unitat|24|km {{}} al sud de Montargis e a unitat|77|km {{}} a l'èst de Orléans.
Los rotas départementales 93, 135 e 317 travèrsan lo territòri de la comuna.
Montbouy est située dans la région naturelle du Gâtinais à 5 km au nord de Châtillon-Coligny, 13 km au sud-ouest de Château-Renard, à 24 km au sud de Montargis et à 77 km à l'est d'Orléans.
Les routes départementales 93, 135 et 317 traversent le territoire de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Montbouy Es lo banc d'una Marida de las Templiers a Modèl:La s. En 1307 (an del procès dels Templiers) es Jean de Thara o de Tara #que n'es lo précepteur. Un Robert de Montbouy es egalament citat en lo Procès contra templarios, document d'acusacion establida pels clèrgues del pape[1].
Montbouy est le siège d'une Maison des Templiers au Sègle XIII. En 1307 (année du procès des Templiers) c'est Jean de Thara ou de Tara qui en est le précepteur. Un Robert de Montbouy est également cité dans le Processus contra templarios, document d'accusation établi par les clercs du pape[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Perruchot, «  {{{title}}} »,
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Perruchot, «  {{{title}}} »,


text:
Plobanaleg
Plobanaleg en breton (Plobannalec-Lesconil en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat compti 3 221 abitants (2005)[1], repartís principalament entre dos pòbles : Plobannalec, vilatge rural istoric situat al dedins de las tèrras e, distant de dos quilomètres sus un ais nòrd-sud, Lesconil, pòrt recent situat en una anse rocosa cara a la mar.
Lo vilatge de Lesconil es sus una zòna granitique, #que aflora sus tota la superfícia. Lo pòrt es longé a l'èst per una ria, lo Steir (riu en breton), #que remonta fins a Plonivel a tocar Plobannalec. De l'autre costat del pòrt, a l'oèst, la còsta es una alternance d'avançadas rocoses de còps imponents e de criques. A l'èst del rocher trucat Karreg Kreiz (rocher del mièg en breton), se tròba una crique de galets, Porz ar Feunteun. Dels suintements d'aiga doça i an donat naissença a una fontaine e a un primièr lavoir rustique délimité solament per de gròs galets. Un muret en environant lo "trauc d'aiga doça" primitif a #èsser édifié cap a 1920, mas a las grandas marées lo lavoir es submergé. Lo lavoir servissiá encara fins los ans 1950. A l'èst, la longitud del Steir, se tròba la fontaine Pomp lac, e a Portatz Roz a bastit un lavoir. D'unes autres ruisseaux alimentaient dels lavoirs, coma Kerloch e al Steir Nibilic (lavoir ara comblé, tot coma una part del Steir Nibilic). Existissiá al mièg del Steir Nibilic un menhir. Las aigas arribavan a just la siá reünion a las mai grandas marées. Aquel menhir - encara visible - a desgraciadament #èsser inscrusté en lo mur creat en lo moment del comblement de la part oèst del braç de mar e de l'edificacion de la PlaçaError de citacion : Ampèl invalid ; cap de clau pas especificada.
La commune compte 3 221 habitants (2005)[2], répartis principalement entre deux villages : Plobannalec, village rural historique situé à l'intérieur des terres et, distant de deux kilomètres sur un axe nord-sud, Lesconil, port récent situé dans une anse rocheuse face à la mer.
Le village de Lesconil est sur une zone granitique, qui affleure sur toute la surface. Le port est longé à l'est par une ria, le Steir (rivière en breton), qui remonte jusqu'à Plonivel à toucher Plobannalec. De l'autre côté du port, à l'ouest, la côte est une alternance d'avancées rocheuses parfois imposantes et de criques. À l'est du rocher appelé Karreg Kreiz (rocher du milieu en breton), se trouve une crique de galets, Porz ar Feunteun. Des suintements d'eau douce y ont donné naissance à une fontaine et à un premier lavoir rustique délimité seulement par de gros galets. Un muret entourant le "trou d'eau douce" primitif a été édifié vers 1920, mais aux grandes marées le lavoir est submergé. Le lavoir servait encore jusque dans années 1950. À l'est, le long du Steir, se trouve la fontaine Pomp loch, et à Menez Roz est construit un lavoir. D'autres ruisseaux alimentaient des lavoirs, comme à Kerloch et au Steir Nibilic (lavoir maintenant comblé, tout comme une partie du Steir Nibilic). Il existait au milieu du Steir Nibilic un menhir. Les eaux atteignaient juste son sommet aux plus grandes marées. Ce menhir - encore visible - a malheureusement été inscrusté dans le mur créé lors du comblement de la partie ouest du bras de mer et de l'édification de la Poste[HPL 1].
L'ensemble du territoire reste proche du niveau de la mer, malgré les noms de certains quartiers comme le Menez Veil (la colline du moulin) à Lesconil, ne culminant qu'à 27 mètres[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
La zòna de la municipalitat li a calgut conéisser/conéisser una activitat umana en lo moment del Neolític, doncas que lo dolmen del Portatz Veil e lo luòc del Quélarn datan d'aquel periòde, mas existís pas d'unas autras traces as de besonh.
L'istòria del pòble es pas pas fòrça porgida, Plobannalec en avent #èsser un pichon bourg agricòla semblable als sieus vesins. Es lo desvolopament industrial e touristique de lo sieu masatge caseriu litoral, Lesconil, #qu'a daissat çò de mès de traces.
La zone de la commune a dû connaître une activité humaine lors du Néolithique, puisque le dolmen du Menez Veil et le site du Quélarn datent de cette période, mais il n'existe pas d'autres traces précises.
L'histoire du village n'est pas très fournie, Plobannalec ayant été un petit bourg agricole semblable à ses voisins. C'est le développement industriel et touristique de son hameau côtier, Lesconil, qui a laissé le plus de traces.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Site de la commune, page de présentation. Consultat lo 10 mai 2009
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cassini.
- Portal de Bretanha
-
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « HPL », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Receptor transmembrana
Los receptors transmembrana son de proteïnas que s'estendon per tota l'espessor de la membrana plasmica de la cellula, amb una extremitat del receptor en defòra de la cellula (domeni extracellular) e l'autra extremitat del receptor al dintre de la cellula (domeni intracellular). Quand lo domeni extracellular reconeis una ormona, la totalitat del receptor subís un cambiament de sa conformacion estructurala qu'afècta lo domeni extracellular, en li conferissent una nòva accion. En aqueste cas, l'ormona travèrsa pas la membrana plasmica per penetrar dins la cellula.


text:
Arrauta-Sharrita
Arrauta-Sharrita (en basco: Arrueta-Sarrikota, en francés: Arraute-Charritte) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Las comunas tòcatocantas que son Bidaishe e Càmer au nòrd, Vergüei-Vièlanava e Arancon a l'èst, Oreguer a l'oèst e Mansparrauta e Amoròs-Sucòs au sud.
Arrauta e Sharrita que s'unín lo 27 de junh de 1842 entà formar la comuna actuau.
L'agricultura e l'elevatge que son la basa economica de la vila:
La silvicultura (la cultura deus bòscs) e l'elicicultura (los carcòlhs) qu'an tanben d'importància.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
La glèisa de Sant Pèir a Arrauta, deu sègle XIX, on se tròba un retaule deu sègle XVIII e la capèra funerària de Samakoitz.


text:
Lista dels primièrs ministres de Japon
Vaquí la lista dels Primièrs ministres de Japon dempuèi 1885.
Somari
Primièrs ministres de l'Empèri japonés (1868–1947)[modificar | modificar la font]
Periòde Meiji (1868–1912)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres jos l'Emperaire Meiji.
Periòde Taisho (1912–1926)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres jos l'Emperaire Taisho.
Primièrs ministres de 1926 fins a 1947[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres dempuèi 1947[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Amb la renóncia del govèrn l'imperator invitèt Sanjo Sanetomi a comandar lo govèrn durant dos meses. Uèi lo govèrn de Sanjo es generalament considerat una prolongacion del goèrn de Kuroda.
- ↑ 2,0 2,1 renoncièt.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Relacion d'òrdre
En matematicas, una relacion d’òrdre dins un ensemble E es una relacion binària dins E que permet de comparar seis elements a cha dos d'un biais coerent (vejatz infra). Un ensemble provesit d’una relacion d’òrdre es un ensemble ordenat.
Somari
- 1 Definitions e exemples
- 2 Òrdre totau, òrdre parciau
- 3 Elements particulars d'un ensemble ordenat
- 4 Ensemble ben ordenat
- 5 Compatibilitat amb una lèi de composicion intèrna
- 6 Vejatz tanben
Definitions e exemples[modificar | modificar la font]
Relacion d'òrdre[modificar | modificar la font]
Una relacion d'òrdre (o : un òrdre) dins un ensemble E es una relacion binària dins E reflexiva, transitiva e antisimetrica :
-
- reflexiva, se tot element es en relacion amb eu, çò es :
- antisimetrica, se d'elements distints son jamai en relacion mutuala, çò es :
- transitiva, se dos elements son en relacion per l'intermediari d'un tresen, çò es :
Es de bòn veire que se es una relacion d'òrdre dins E, alora la relacion binària invèrsa , definida per
- se e solament se
es tanben una relacion d'òrdre dins E. En tota relacion d'òrdre es donc associada una relacion d'òrdre dicha invèrsa (pus pichon / pus grand, inferior / superior, divisor / multiple, etc.)
Se nòta sovent « ≤ » una relacion d'òrdre dins un ensemble E ; lo pareu (E, ≤) es sonat ensemble ordenat ; en aqueu cas, l'òrdre invèrs es notat « ≥ » ; per tot pareu (x, y) d'elements de E :
- .
Exemples e còntraexemples[modificar | modificar la font]
- Dins tot ensemble, l'egalitat es una relacion d'òrdre.
- Siá E un deis ensembles seguents :
l'ensemble deis entiers naturaus, l'ensemble deis entiers, l'ensemble dei racionaus, o l'ensemble dei reaus.
- Dins l'ensemble E, la relacion binària « es inferior o egau a » es una relacion d'òrdre. Se definís ansin :
onte
- Dins lo meteis ensemble E, la relacion binària « es estrictament inferior a » es pas una relacion d'òrdre car es pas reflexiva.
- Dins l'ensemble E, la relacion binària « es inferior o egau a » es una relacion d'òrdre. Se definís ansin :
- La relacion binària definida dins l'ensemble dei nombres complèxes per
es una relacion d'òrdre.
- Dins l'ensemble deis entiers naturaus non nuls, la relacion binària « es divisor de » es una relacion d'òrdre. Se definís ansin :
- Dins lo meteis ensemble , la relacion binària « es multiple de » es una relacion d'òrdre, invèrsa de la precedenta.
- Dins l'ensemble deis entiers non nuls, la relacion binària « es divisor de » es pas una relacion d'òrdre car es pas antisimetrica : 3 es divisor de −3 e −3 es divisor de 3, mai 3 es diferent de −3.
- Dins l'ensemble dei partidas d'un ensemble . la relacion binària « es inclús dins » es una relacion d'òrdre (vejatz lo diagrama çai sus, onte l'inclusion d'una partida dins una autra es representada per una sageta).
Relacion d'òrdre estricte[modificar | modificar la font]
A una relacion d'òrdre dins E notada « ≤ » s'associa naturalament sa restriccion, notada « < », ai pareus d'elements distints de E ». Per definicion :
- (x < y) se e solament se (x ≤ y) e (x ≠ y)
Per oposicion a la nocion de relacion d'òrdre estricte (qu'es pas reflexiva), se ditz sovent qu'una relacion d'òrdre (au sens definit precedentament) es una relacion d'òrdre larg.
Òrdre totau, òrdre parciau[modificar | modificar la font]
Definicions[modificar | modificar la font]
- Estent una relacion d'òrdre (larg) « ≤ » dins un ensemble E, se ditz que dos elements x e y de E son comparables se (x ≤ y) o (y ≤ x) .
- Una relacion d’òrdre (larg) es totala se per tot pareu (x, y) d'elements de E, x e y de E son comparables. Un ensemble provesit d’una relacion d’òrdre totau es sonat ensemble totalament ordenat.
- Una relacion d’òrdre es parciala s'es pas totala, valent a dire qu'existís dos elements de E que son pas comparables. Un ensemble provesit d’una relacion d’òrdre parciau es sonat ensemble parcialament ordenat.
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins un ensemble qu'a mai d'un element, l'egalitat es un òrdre parciau (dos elements diferents son jamai comparables).
- Cadun deis ensembles , , , , provesit de l'òrdre usuau , es totalament ordenat.
- L'ensemble , provesit de la relacion de divisibilitat, es parcialament ordenat ; per exemple, 2 e 3 son pas comparables per divisibilitat (2 es pas divisor de 3, e 3 es pas divisor de 2).
- L'ensemble dei partidas d'un ensemble , provesit de la relacion d'inclusion, es parcialament ordenat dins lo cas que a aumens dos elements (se a, b son dins dos elements diferents, lei dos ensembles , son pas comparables per inclusion).
Elements particulars d'un ensemble ordenat[modificar | modificar la font]
Siá un ensemble ordenat (E, ≤).
Minimum, maximum[modificar | modificar la font]
- Minimum, maximum de E
- S'existís un element a de E tau que per tot element x de E, a ≤ x, se ditz que a es lo minimum de E.
- S'existís un element b de E tau que per tot element x de E, x ≤ b, se ditz que b es lo maximum de E.
- Minimum, maximum d'un sosensemble de E
Se generaliza lei definicions precedentas a una partida non vueja F de E
- S'existís un element a de F tau que per tot element x de F, a ≤ x, se ditz que a es lo minimum de F.
- S'existís un element b de F tau que per tot element x de F, x ≤ b, se ditz que b es lo maximum de F
Se pòt qu'existigue pas de minimum (o de maximum), mai se n'i a un, es unic (en causa de l'antisimetria).
Nota : s'utiliza lo mot extremum per designar un minimum o un maximum.
Exemples[modificar | modificar la font]
- Ordenat per l'òrdre usuau, a un minimum (0) e pas de maximum ; leis ensembles , , an ges d'extremum.
- Ordenat per la relacion de divisibilitat, l'ensemble a un minimum (1) e pas de maximum.
- Ordenat per la relacion d'inclusion, a un minimum (l'ensemble vuege ) e un maximum ().
Element minimau, element maximau[modificar | modificar la font]
- S'existís un element a de E tau que , se ditz que a es un element minimau de E (autrament dich, l'unic element x de E tau que x ≤ a es a).
- S'existís un element b de E tau que , se ditz que a es un element maximau de E (autrament dich, l'unic element x de E tau que x ≥ b es b)
S'existís dins E un minimum (respectivament un maximum), es lo solet element minimau (resp. maximau) de E. Dins lo cas d'un ensemble totalament ordenat, lei nocions de minimum e d'element minimau (resp. de maximum e d'element maximau) coïncidisson. Un ensemble parcialament ordenat pòt aver mai d'un element minimau e/o mai d'un element maximau.
Exemples[modificar | modificar la font]
- Ordenat per la relacion de divisibilitat, l'ensemble a per elements minimaus lei nombres premiers.
- Ordenat per la relacion d'inclusion, l'ensemble dei partidas non vuejas d'un ensemble (non vuege) a per elements minimaus lei singletons, çò es lei sosensembles qu'an ren qu'un element.
Minorant, majorant[modificar | modificar la font]
Siá F un sosensemble non vuege de E.
- S'existís un element a de E tau que a ≤ x per tot element x de F, se ditz que a es un minorant de F. Lo sosensemble F es dich minorat (valent a dire qu'a aumens un minorant).
- S'existís un element b de E tau que x ≤ b per tot element x de F, se ditz que b es un majorant de F. Lo sosensemble F es dich majorat (valent a dire qu'a aumens un majorant).
- Se ditz que F es boinat (o bornat, bolat) s'es au còp minorat e majorat.
Boina inferiora, boina superiora[modificar | modificar la font]
Siá F un sosensemble non vuege de E.
- Se F es minorat, e se l'ensemble de sei minorants a un maximum, aquest es sonat boina inferiora (o bòrna inferiora, bòla ...) de E e es notat : .
- Se F es majorat, e se l'ensemble de sei majorants a un minimum, aquest es sonat boina superiora (o bòrna superiora, bòla ...) de E e es notat : .
Se F a un minimum (resp. un maximum) alora a una boina inferiora (resp. una boina superiora) que coïncidís amb eu. Mai, reciprocament, l'existéncia d'una boina inferiora (resp. d'una boina superiora) implica pas l'existéncia d'un minimum (resp. d'un maximum).
Una proprietat remarcabla de l'ensemble dei reaus, provesit de l'òrdre usuau, es que tota partida non vueja e minorada (resp. majorada) a una boina inferiora (resp. una boina superiora).
Exemple[modificar | modificar la font]
- Dins l'ensemble , provesit de l'òrdre usuau, l'interval a una boina inferiora (0) mai pas de minimum, e una boina superiora (1) qu'es tanben son maximum.
Ensemble ben ordenat[modificar | modificar la font]
Se ditz qu'una relacion d’òrdre dins un ensemble E es un bòn òrdre se tota partida non vueja d'aquel ensemble admet un element minimum (un pus pichon element). Un ensemble provesit d'un bòn òrdre es sonat ensemble ben ordenat.
Un bòn òrdre es necessariament un òrdre totau, mai la recipròca es faussa (vejatz infra). L'axiòma de Zermelo, equivalent a l'axiòma de la chausida, afierma que tot ensemble pòt èsser ben ordenat.
Exemples e còntraexemples[modificar | modificar la font]
- Tot òrdre totau dins un ensemble finit es un bòn òrdre.
- L'òrdre totau usuau dins l'ensemble deis entiers naturaus es un bòn òrdre.
- L'òrdre totau usuau dins l'ensemble dei reaus es pas un bòn òrdre ; per exemple, l'interval a pas d'element minimum.
Compatibilitat amb una lèi de composicion intèrna[modificar | modificar la font]
Se ditz qu'una relacion d’òrdre « ≤ » dins un ensemble E provesit d’una lèi de composicion intèrna « » es compatibla amb aquela lèi se :
- quins que sián x, y, z elements de E, (x ≤ y) implica (x z ≤ y z) e (z x ≤ z y)
En aqueu cas :
- quins que sián x, y, z, w elements de E, (x ≤ y) e (z ≤ w) implica (x z ≤ y w)
Per exemple :
- L'òrdre totau usuau dins l'ensemble dei reaus es compatible amb l'addicion mai pas amb la multiplicacion.
- L'òrdre totau usuau dins l'ensemble dei reaus positius es compatible amb la multiplicacion.


text:
-590
Aquesta pagina concernís l'an -590 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Urartu[modificar | modificar la font]
Destruccion de Rushahinili, capitala d'Urartu, per lei Medes e mòrt dei rèis Rusa III e Rusa IV que succediguèt a son paire dins lo corrent de l'annada. Aquò marquèt la disparicion d'Urartu coma poissança importanta d'Orient Mejan e belèu sa disparicion finala. D'efèct, la fin precisa dau reiaume es desconeguda mai lei vestigis de sei vilas mostran de destruccions importantas entraïnadas per d'invasions deis Escites e dei Medes entre 590 e 585 avC. Dins totei lei cas, 590 av JC marca la fin dei documents escrichs regardant Urartu.


text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Départements
- Meurthe-et-MoselleMeuseMoselleVosges
- Villes
- AbaucourtAbbeville les conflansAboncourtAfflevilleAffracourtAgincourtAingerayAllainAllamontAllampsAllondrelle la malmaisonAmanceAmenoncourtAncervillerAndernyAndillyAngomontAnouxAnsauvilleAntheluptArmaucourtArnavilleArracourtArraye et hanArt sur meurtheAthienvilleAttonAuboueAudun le romanAutrepierreAutreville sur moselleAutreyAvillersAvrainvilleAvricourtAvrilAzelotAzeraillesBaccaratBadmenilBadonvillerBagneuxBainville aux miroirsBainville sur madonBarbasBarbonvilleBarisey au plainBarisey la coteBaslieuxBathelemont les bauzemontBatillyBattignyBauzemontBayonBayonville sur madBazaillesBeaumontBechampsBelleauBellevilleBenamenilBenneyBernecourtBertramboisBertrameixBertrichampsBettainvillersBeuveilleBeuvezinBeuvillersBey sur seilleBezange la grandeBezaumontBicqueleyBienville la petiteBionvilleBlainville sur l'eauBlamontBlemereyBlenod les pont a moussonBlenod les toulBoismontBoncourtBonvillerBorvilleBosservilleBoucqBoudrezyBouillonvilleBouvronBouxieres aux chenesBouxieres aux damesBouxieres sous froidmontBouzanvilleBrainvilleBrallevilleBratteBraumontBrehain la villeBremenilBremoncourtBrieyBrin sur seilleBrouvilleBruleyBruvilleBuissoncourtBullignyBuresBurivilleBurthecourt aux chenesCantebonneCeintreyCervilleChalignyChambley bussieresChampenouxChampey sur moselleChampigneullesChanteheuxChaouilleyCharency vezinChareyCharmes la coteCharmoisChaudeney sur moselleChavignyChazelles sur albeChenevieresChenicourtChenieresCholoy menillotCirey sur vezouzeClayeuresClemeryClerey sur brenonCoincourtColmeyColombey les bellesConflans en jarnisyCons la grandvilleCosnes et romainCourbesseauxCourcellesCoyvillerCrantenoyCrepeyCrevechampsCrevicCrezillesCrionCrivillerCroismareCrusnesCustinesCutryDamelevieresDampvitouxDeneuvreDeuxvilleDiarvilleDieulouardDolcourtDombasle sur meurtheDomevre en hayeDomevre sur vezouzeDomgermainDomjevinDommarie eulmontDommartemontDommartin la chausseeDommartin les toulDommartin sous amanceDomprixDomptail en l'airDoncourt les conflansDoncourt les longuyonDroitaumontDrouvilleEcrouvesEinvauxEinville au jardEmbermenilEpiez sur chiersEplyErbeviller sur amezuleErrouvilleEssey et maizeraisEssey la coteEssey les nancyEtrevalEulmontEuvezinFaulxFavieresFecocourtFennevillerFermontFerrieresFey en hayeFillieresFlabeuvilleFlainvalFlavigny sur moselleFleville devant nancyFleville lixieresFlinFlireyFontenoy la jouteFontenoy sur moselleForcelles sous gugneyForcelles st gorgonFougFraimboisFraisnes en saintoisFranchevilleFranconvilleFremenilFremonvilleFresnois la montagneFriauvilleFroloisFrouardFrovilleGelacourtGelaucourtGellenoncourtGemonvilleGenavilleGerbecourt et haplemontGerbevillerGerminyGermonvilleGezoncourtGibeaumeixGiraumontGirivillerGlonvilleGogneyGondrecourt aixGondrevilleGondrexonGorcyGovillerGrand faillyGrand menilGrimonvillerGripportGriscourtGrosrouvresGugneyGyeHablainvilleHabonvilleHagevilleHaignevilleHallovilleHam les st jeanHammevilleHamonvilleHan devant pierrepontHannonville suzemontHaraucourtHarboueyHaroueHatrizeHaucourt moulaineHaudonvilleHaussonvilleHeillecourtHenamenilHerbevillerHerimenilHerserangeHeumontHoevilleHomecourtHoudelmontHoudemontHoudrevilleHoussevilleHudivillerHussigny godbrangeIgneyImmonvilleJaillonJarnyJarville la malgrangeJaulnyJeandelaincourtJeandelizeJevoncourtJezainvilleJoeufJolivetJoppecourtJouavilleJoudrevilleJuvrecourtLa madeleineLabryLachapelleLagneyLaitre sous amanceLaixLaloeufLamathLandecourtLandremontLandresLaneuvelotteLaneuveville aux boisLaneuveville derriere fouLaneuveville devant bayonLaneuveville devant nancyLanfroicourtLantefontaineLaronxeLaxouLaxou champ le boeufLay st christopheLay st remyLebeuvilleLeintreyLemainvilleLemenil mitryLenoncourtLes barochesLesmenilsLetricourtLexyLeyrLimey remenauvilleLironvilleLiverdunLixieresLoisyLonglavilleLonguyonLongwyLoreyLoromontzeyLubeyLuceyLudresLunevilleLupcourtMagnieresMaidieresMailly sur seilleMainvilleMairy mainvilleMaixeMaizieresMalavillersMalleloyMalzevilleMameyManceMancieullesMandres aux quatre toursMangonvilleManoncourt en vermoisManoncourt en woevreManoncourt sur seilleManonvilleManonvillerMarainvillerMarbacheMaronMars la tourMarthemontMartincourtMattexeyMaxevilleMaxeville champ le boeufMazerullesMehoncourtMenil la tourMenillotMercy le basMercy le hautMerevilleMervillerMesseinMexyMignevilleMilleryMinorvilleMoinevilleMoivronsMoncel les lunevilleMoncel sur seilleMont bonvillersMont l'etroitMont le vignobleMont st martinMont sur meurtheMontauvilleMontenoyMontignyMontigny sur chiersMontreuxMoreyMorfontaineMorivillerMorville sur seilleMouacourtMouavilleMoulinsMoussonMoutiersMoutrotMoyenMurvilleNancyNeufmaisonsNeuves maisonsNeuviller les badonvillerNeuviller sur moselleNoersNomenyNonhignyNorroy le secNorroy les pont a moussonNoviant aux presOcheyOgevillerOgnevilleOlleyOmelmontOnvilleOrmes et villeOtheOzeraillesPagney derriere barinePagny sur mosellePannesParey st cesaireParroyParuxPetit faillyPetit xivryPetitmontPettonvillePexonnePhlinPiennesPierre la treichePierre perceePierrepontPierrevillePompeyPont a moussonPont st vincentPort sur seillePrayePrenyPreutin hignyPullignyPulneyPulnoyPuxePuxieuxQuevilloncourtRaon les leauRaucourtRaville sur sanonRechicourt la petiteReclonvilleRehainvillerReherreyRehonReillonRembercourt sur madRemenovilleRemerevilleRemoncourtRepaixRevemontRichardmenilRogevilleRomainRosieres aux salinesRosieres en hayeRouvesRoville devant bayonRoyaumeixRozelieuresSaffaisSaizeraisSancySanzeySaulnesSaulxerotteSaulxures les nancySaulxures les vannesSaxon sionSeichampsSeichepreySelaincourtSeranvilleSerresSerrieresSerrouvilleSexey aux forgesSexey les boisSionvillerSivrySommervillerSornevilleSponvilleSt ailSt baussantSt boingtSt charlesSt clementSt firminSt germainSt jean les longuyonSt julien les gorzeSt marcelSt mardSt martinSt maurice aux forgesSt maxSt nicolas de portSt pancreSt remimontSt remy aux boisSt sauveurSt suppletSte genevieveSte poleTanconvilleTantonvilleTellancourtThelodThey sous vaudemontThezey st martinThiaucourt regnievilleThiaville sur meurtheThiebaumenilThilThorey lyauteyThuilley aux groseillesThumerevilleTierceletTomblaineTonnoyToulTramont emyTramont lassusTramont st andreTremblecourtTrieuxTrondesTronvilleTucquegnieuxUgnyUruffeVacquevilleVal et chatillonValheyValleroyValloisVandelainvilleVandelevilleVandieresVandoeuvre les nancyVannes le chatelVarangevilleVathimenilVaucourtVaudemontVaudevilleVaudignyVaux warnimontVaxainvilleVehoVelaine en hayeVelaine sous amanceVelle sur moselleVeneyVennezeyVerdenalVezeliseVieville en hayeVigneullesVilcey sur treyVillacourtVillancyVille au montoisVille au valVille en vermoisVille houdlemontVille sur yronVillecey sur madVillers en hayeVillers la chevreVillers la montagneVillers le rondVillers les moivronsVillers les nancyVillers sous prenyVilleruptVilletteVilley le secVilley st etienneVirecourtViterneVitreyVitrimontVittonvilleViviers sur chiersVoinemontVroncourtWavilleXammesXermamenilXeuilleyXirocourtXivry circourtXonvilleXousseXures
Filtrer selon les disponibilités :
1 Camping(s) partenaire(s)
Meurthe-et-Moselle
196 emplacements
Bienvenue en lorraine au camping « les boucles de la moselle » à liverdun (village médiéval) près de nancy. l’équipe du camping avec piscine vous accueille pour un séjour de détente au cœur de la verdure et au bord de ...Réserver


text:
Witold Lutosławski
Witold Lutosławski (Varsòvia, 25 de genièr de 1913 – Varsòvia, 7 de febrièr de 1994) foguèt un compositor e director d'orquèstra polonés que se faguèt famós per son emplec de la tecnica del dodecafonisme en far servir d'elements aleatòris. Foguèt un dels mai importants compositors europèus e un dels musicians poloneses mai remarcables de las ttres darrièras decadas del sègle XX. Ganhèt mantun prèmi e recompensa internacionala. Sas composicions comprenon quatre sinfonias, un Concerto per Orquèstra, un quartet de còrdas, d'òbras instrumentalas, de concertos, e de cicles de cançon orquestrala.


text:
Torpilha
Una torpilha es un engenh autòmotor sosmarin cargat d'explosiu. Es utlizat còntra d'objectius maritims de superficia o sosmarins. Aquela arma pòu equipar de naviris, d'aeronaus o d'installacions terrèstras. Lo premier modèle de torpilha vertadiera foguèt inventat en 1867. Lei dos conflictes mondiaus e la Guèrra Freja foguèron l'occasion de la desvolopar.
A l'ora d'ara, meme s'es concurenciada per lei missils qu'an una portada pus importanta, la torpilha demora totjorn l'arma pus dangerosa per lei naviris dins lo cas d'un tir victoriós. D'efèct, la pression de l'explosion es gaire demenida per l'aiga liquida. Aquò permetèt donc d'utilizar lei proprietats dau liquid per causar de degalhs importants gràcias a una explosion un pauc alunchada de la còca. Per exemple, una tecnica fòrça utilizada consistís de faire explosar la carga de la torpilha dessota lo naviri. Aquò entraïna un movement d'aiga vèrs la còca qu'es capable de copar lo naviri en doas partidas.


text:
Le Trait
Le Trait es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia préhistorique testificada en lo bòsc.
- Luòc fòrt al Mièja Edat, lo sieu castèl-fòrt surplombant la Seine a #èsser délaissé per los sieus proprietaris, los comtes de Maulévrier (títol alavetz apertenent a la familha del Fay), en benefici d'un nòu sojorn, lo castèl del Taillis, a la Renaissance. Lo castèl es totjorn visible mas d'ara endavant situat sus la municipalitat vesina de Duclair.
- Bombardement Del chantier naval per Boeing B-17 Flying Fortress çò 24 d'agost 1942 ; lo 4 d'agost, lo 16 de setembre de 1943[1], lo chantier es de nòu bombardat.
- En legint lo tèxt aicí-dessous, largament inspirat del libre de Maurici Quemin, Lo Mols berceau de 200 naus. Qué son venguts ?, Fumatz perque.
Ancian relèu de plaça de la Modèl:S-, Lo Mols antany vilatge rural a #èsser pendent un pauc mai d'una mitat sègle una vila industriala e prospère. Al començament de la Modèl:S-, lo modèst vilatge d'aperaquí 300 armas somnole en bordure de bòsc amb la Seine coma decoració e solament traversat per un passatge important en connectant los abbayes de Sant-Wandrille e de Jumièges. Dempuèi 1917, lo Molzut, #que la populacion se'n compausa exclusivament de laboureurs, de pescadors o bûcherons, patiguèt una transformacion importanta e venir una ruche industriala #que lo nom ne va pendent mai de 50 ans radiar dins lo mond entièr mercés a las siás naus-ambaissadors. N'efièch, al cors de la Primièra Guèrra mondiala, lo Ministre de la Marina vendeira, en tement la penúria de naus, s'interèssa al bastiment naval e lo Molzut, de per la siá posicion géographique, retendrà l'atencion de las Bâtisseurs #que dempuèi 1916 transformaràn la pichona municipalitat rurala dins una vila champignon. Es del temps que començarà lo recrutement de la man de œuvre. De Dunquèrca a Nantas en transeünt per Brèst, arribaràn de professionals, e de nombroses estrangièrs polonais, tchécoslovaques, yougoslaves, italians, s'installaràn èca. al Molzut en i fasent soc per la majoritat. De 1 800 abitants l'an 1926, la populacion s'aumenta a formatnum:3200 {{}} l'an 1936 per arribar en mai de 6 000 abitants l'an 1972, data de la clausura de las chantiers navals. Aital, pendent mai d'una mitat sègle los chantiers bastisson 200 unitats d'una fòrça anautita technicité per la Marina vendeira e la Marina nacionala.
- Présence préhistorique attestée dans la forêt.
- Place forte au Moyen Âge, son château-fort surplombant la Seine a été délaissé par ses propriétaires, les comtes de Maulévrier (titre alors appartenant à la famille du Fay), au profit d'une nouvelle demeure, le château du Taillis, à la Renaissance. Le château est toujours visible mais désormais situé sur la commune voisine de Duclair.
- Bombardement du chantier naval par des Boeing B-17 Flying Fortress le 24 août 1942 ; le 4 août, le 16 septembre 1943[2], le 25 juin, et fin août 1944[3], le chantier est de nouveau bombardé.
- En lisant le texte ci-dessous, largement inspiré du livre de Maurice Quemin, Le Trait berceau de 200 navires. Que sont-ils devenus ?, vous saurez pourquoi.
Ancien relais de poste du Modèl:S-, Le Trait jadis village rural a été pendant un peu plus d'un demi siècle une cité industrielle et prospère. Au début du Modèl:S-, le modeste village d'environ 300 âmes somnole en bordure de forêt avec la Seine comme décor et seulement traversé par un passage important reliant les abbayes de Saint-Wandrille et de Jumièges. Dès 1917, le Trait, dont la population se compose exclusivement de laboureurs, pêcheurs ou bûcherons, va subir une transformation importante et devenir une ruche industrielle dont le nom va pendant plus de 50 ans rayonner dans le monde entier grâce à ses navires-ambassadeurs. En effet, au cours de la Première Guerre mondiale, le Ministre de la Marine marchande, redoutant la pénurie de navires, s'intéresse à la construction navale et le Trait, de par sa position géographique, retiendra l'attention des Bâtisseurs qui dès 1916 transformeront la petite commune rurale en une ville champignon. C'est alors que commencera le recrutement de la main d'œuvre. De Dunkerque à Nantes en passant par Brest, arriveront des professionnels, et de nombreux étrangers polonais, tchécoslovaques, yougoslaves, italiens, etc. s'installeront au Trait y faisant souche pour la plupart. De 1 800 habitants en 1926, la population s'accroît à 3 200 en 1936 pour atteindre plus de 6 000 habitants en 1972, date de la fermeture des chantiers navals. Ainsi, pendant plus d'un demi siècle les chantiers construisent 200 unités d'une très haute technicité pour la Marine marchande et la Marine nationale.


text:
Lederzeele
Lederzeele es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de la Yser se tròba entre Buysscheure e Lederzeele. Aquel riu ocupa un grand luòc en l'imaginari collectiu dels Flamencs.
La source de l'Yser se trouve entre Buysscheure et Lederzeele. Cette rivière occupe une grande place dans l'imaginaire collectif des Flamands.
Istòria[modificar | modificar la font]
1183 : Ledersela (ostal de Ledhari)
1183 : Ledersela (maison de Ledhari)


text:
-201
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -201 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Cinquena guèrra de Siria. Foguèt entraïnat per la volontat dei Seleucids d'aprofichar l'afebliment dau poder egipcian per conquistar lei possessions dei Lagides en Asia e en Mediterranèa. S'acabèt en 195 av. J.C. amb una desfacha egipciana.


text:
Los Desesperançats
Los Desesperançats (Szegénylegények del siu títol original magiar) es lo quatren filme long d'en Jancsó Miklós realizat en 1965.
Se ne pòt tot parièr considerar coma lo primièr d'una trilogia subre violéncia e repression ( amb Roges e Blancs e Silenci e Crit ) mas tanben l'esbòç del biais de filmar mai especificament jancsian.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Un quinzenat d'annadas aprèp la Revolucion ongresa de 1848 e la lucha del pòble magiar per s'emancipar d'al jo feràs de l'empèri austriac, d'unes ultims darrièrs resistents partesans d'en Lajos Kossuth son aparats pels pacans que refusan de desvelar la lor identitat als agents imperials.
Se ne va alavetz anar trenant a tengut una mena de malhum relacional opressor-oprimit que tota causa dins lo quite biais de filmar jancsian n'es a l'un còp e objècte real e simbòl.
E los èssers umans tot parièr.
E aicesta fortalesa isolada, perduda dins la puszta, l'immensa plana magiara, ne va venir lo teatre d'un huis-clos infernenc que se ne poirà acabar sonque per la mòrt dels resistents, lo chaple dels desesperançats.
Analisi[modificar | modificar la font]
mesa en scèna e estil[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Tot bèl just aprèp la realizacion de Los Desesperançats çò ne dirà en Jancsó:
- S'a l'ora d'ara ne pensi a las annadas avalidas, l'ensenhament que ne trasi, es que me sabi çò que vòli pus cap far.Vòli pas cap èsser un expressionista, al contrari del miu filme Immortalitat e me vòli defugir un antonionisme excessiu per çò tot que dels sentiments, del languitòri fin finala que d'encara fòrça tròp ne trapam dins Mon camin... [1]
Ficha tecnica[modificar | modificar la font]
Distribucion[modificar | modificar la font]
- János Görbe ... Gadjor
- Tibor Molnar ... Kabai, lo paire
- Andras Kozak ... Kabai, lo filh
- Gábor Agárdy ... Torma
- Zoltán Latinovits ... Veszelka
Resson critic[modificar | modificar la font]
en Ongria[modificar | modificar la font]
Mai d'un milion d'espectators vegèron lo filme a sa sortida en 1965... çò es mai de dètz parts una de la populacion del país.
Saique benlèu lo percebèron coma una òbra de resisténcia amagada a la repression sovietica aprèp los eveniments de 1956, coma dins lo filme la de l'empèri austriac contra l'Ongria revolucionària d'en Kossuth Lajos, ancoradas ambedoas aquelas revolucions dintre l'inconscient collectiu magiar.
internacional[modificar | modificar la font]
- Los Desesperançats contra la mistificacion de l'istòria ... ( Philippe Haudiquet in Les Lettres françaises, decembre de 1966 )
- Una estructura de la desumanizacion... ( Roger Dadoun in Les Lettres nouvelles, març-abril de 1967 )
- L'Art del borrèl: los Desesperançats ... ( Michel Mardore, in Le Nouvel Observateur, 28 de decembre de 1966 )
- Una absorpcion totala del contengut en fòrma... ( Derek Malcolm, in The Guardian, Londres, 19 d'octobre de 2000 )[2]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1965... Grand prèmi de la critica ongresa
- 1966 ... Prèmi dels critics angleses pel melhor filme estrangièr sortit en 1966
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ... Dominique Maillet: Les Sans-espoir: étude d'un mécanisme de répression in revista études cinématographiques pp 60-74, nums 104-108 1975
- veire tanben bibliografia mai complèta e exaustiva dins l'article Miklós Jancsó
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... version integrala sostitolada en anglés... en picar coma clau Miklos Jancso The Round Up
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins la revista Filmkultura, num.2, Budapest, 1966
- ↑ Inclutz lo filme dins la siá lista dels 100 filmes màgers del sègle XX.


text:
Bantostan
Un bantostan (o homeland) èra un territòri reservat als abitants negres de Sud-Africa e d'Africa del Sud-oèst (ara Namibia), del temps de la politica d'apartheid. Dètz bantostans èran establits en Sud-Africa, e dètz en Africa del Sud-oèst vesina (alara jos administracion sudafricana), per fin de concentrar los membres d'unes grops etnics designats, e de far venir cadun d'aquestes territòris etnicament omogenèu coma basa per la creacion d'estats de nacions autonòmas per los diferents grops etnics de Sud-Africa.
Lo tèrme foguèt d'en primièr emplegat a la fin dels ans 1940, e èra fargat a partir de banto (« gent » en banto) e -stan (un sufixe que significa « tèrra » en persan). Èra considerat coma insultant per d'unes critics dels govèrns dels 'homelands' pendent lo periòde d'apartheid (de l'afrikaans tuisland). Lo mot bantostan, uèi, es sovent utilizat dins un sens pejoratiu per descriure una region qu'a pas una legitimitat reala, formada d'enclavas desseparadas o eissida d'un descopatge electoral.
D'unes bantostans recebèron l'independéncia. En Sud-Africa, Transkei, Bophuthatswana, Venda, e Ciskei (alara nomenat « estat TBVC ») foguèron declarats independents, alara que d'autres (coma KwaZulu, Lebowa, e QwaQwa), recebèron una autonomia parciala, mas obtenguèron pas jamai l'independéncia. En Africa del Sud-oèst, Ovamboland, Kavangoland, e East Caprivi se vegèron autrejar l'autodeterminacion. La condicion d'estat sobeiran independent èra pas reconeguda fòra l'Africa del Sud.