text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 19 de febrer de 2012
De l'oc au français : Diccionari dels mots franceses que venon de l'occitan = Dictionnaire des mots français empruntés à l'occitan/ Florian Vernet, Texte inédit. 2011
Totun, que i a mes d'un cas on no'u podem pas créder.
Aquiu qu'avetz dus exemples:
Que i trobam, evidentament, l'inevitable "amour", don la legenda urbana (e drin occitanista) ne hasó un occitanisme shens trantalhar. Totun, que soi estat susprés de n'i pas trobar épouse (espeuse en francés antic) e rassegurat de no'i trobar "pour" (pur o puer en francés antic). Que semblaré que la lenga literària d'oil deu sègle XII (la continentau, la champanesa de Christian de Troyes), d'isoglòssa -or contràriament au francés qui ei de -ur, ac pogosse explicar tot, mes aisidament que non pas l'occitan. En tot cas, que i auré calut com a minimum balançar l'assercion dab ua discutida.
En un aute exemple, un còp mes devut a l'ignorancia, conscienta o non, de las autas lengas romanas de França qui non sian pas l'occitan o lo francés (strictissimo sensu), "chamois" que seré un occitanisme (de chamós) segon Florian Vernet. B'ei evident que la terminason occitana -ós non pòt balhar -ois en francés! Lo mot francés qu'ei d'origina arpitana (chamouès), que non occitana, plan segur.
Per interessantissim qu'aqueth obratge e posca èster, no'u cau doncas pas liéger shens nat esperit critic.
Adara, un punt qui m'a hèit gahar malícia: a las entradas caddie e cadet, lo mot gascon capdèth que i ei grafiat... capdet. Ua pèca tan monstruosa de part d'un membre de l'Acadèmia occitana n'ei pas admissibla. O lo gascon non seré pas occitan, fin finala?
3 comentaris:
-
-
Benvolgut Joan, gràcies pel diccionari, em sembla una obra essencial i alliçonadora. Segueixo el teu bloc, interesantíssim. Salutacions cordials. Carme-Laura
- 19 de febrer de 2012 a les 11:26
- Carles Casanovas ha dit...
-
L'inevitable "amour" em sona a l'abraç del os. Inevitable i fatal.
- 19 de febrer de 2012 a les 19:16
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
@ Carme-Laura : benvinguda al blog!
@Carles Casanovas: l'amour inevitable i fatal, això sona com un aire de Normàndia o una cançó dels Beatles.
- 21 de febrer de 2012 a les 13:12


c: text/html

text:
Subreòme
Lo subreòme (var. suberòme, sobreòme) (en alemand: Übermensch) es, segon Friedrich Wilhelm Nietzsche una persona capabla de generar son sistèma pròpri de valors venent de sa volontat de poder, una idèa expausada dins son libre Atal parlava Zaratustra, Ecce Homo e L'Anticrist. Segon Nietzsche, las valors tradicionalas representadas pel cristianisme someton las personas mai feblas a una morala esclava, dins un estat de resignacion e de conformisme al subjècte de lor environament. Aquelas valors devon desparéisser per crear unas autras novèlas que representen lo prototipe de l'òme ideal, qu'apèla subreòme, definit per el coma lo sens de la tèrra, segur, independent e individualista, que se daissa pas portar per la multitud (al contrari de las personas feblas, que se daissan portar per las tradicions e las nòrmas establidas). Lo subreòme crei pas en l'espèr religiós après la mòrt, mas solament en çò de real e en çò de visible e se daissa portar per sas passions e sos sentiments mas, a l'encòp, se domina el-meteis. Nietzsche contraditz totalament Platon e Socrates, que consideravan totalament necessari lo contraròtle de las passions. Crei que Socrates es lo colpable de la morala de tropèl de la societat occidentala.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Seamus Heaney
Seamus Heaney (Castledawson, Irlanda del Nòrd, 13 d'abril de 1939 - Dublin, 30 d'agost de 2013) foguèt un escrivan, poèta, e professor d'universitat irlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1995. Heaney, qu'èra un dels poètas anglofòns mai coneguts del sègle XX, recebèt mantun prèmi per sas òbras coma lo Geoffrey Faber Memorial Prize (1968), lo E. M. Forster Award (1975), lo PEN Translation Prize (1985), lo Golden Wreath of Poetry (2001), T. S. Eliot Prize (2006) e dos Prèmis Whitbread (1996 e 1999). Foguèt tanben un membre d'Aosdána dempuèi sa fondacion e Saoi a partir de 1997. Trabalhèt a l'encòp coma Professor de poesia a las Universitats d'Harvard e d'Oxford. Venguèt Commandeur de l'Ordre des Arts et Lettres en 1996. Lo 6 de junh de 2012, recebèt lo Lifetime Recognition Award from the Griffin Trust For Excellence In Poetry.
Biografia[modificar | modificar la font]
Seamus Heaney nasquèt en 1939 dins la bòria familiala sonada Mossbawn, situada entre Castledawson e Toomebridge, dos vilatges d'Irlanda del Nòrd. Èra l'ainat dels nòu enfants d'una familha de pichòts proprietaris rurals del país. Son paire, Patrick Heaney, èra proprietari d'una bordeta dins lo comtat de Derry e s'interessava a far venir lo bestiar e a lo vendre mentre que sa maire, Margaret Kathleen McCann, veniá d'una familha que trabalhava dins las fabricas de textils de l'airal. Heaney considerava que sa genealogia teniá a l'encòp l'Irlanda del passat gaelica e rurala e l'Ulster eiretièra de la Revolucion Industriala e pensava qu'aquò èra un font de tension dins son eiretatge. Comencèt son estudis a l'escòla primària Anahorish, e quand aviá dotze ans obtenguèt una borsa per anar al St. Columb's College, un internat catolic situat a Derry. Un de sos fraires, Christopher, moriguèt durant un accident rotièr a l'edat de quatre ans, del temps que Heaney èra a estudiar a St. Columb's. Los poèmas Mid-Term Break e The Blackbird of Glanmore son centrats sus la mòrt del fraire.
Òbras[modificar | modificar la font]
Poèmas[modificar | modificar la font]
- Death of a Naturalist (1966)
- Door into the Dark (1969)
- Wintering Out (1972)
- North (1975)
- Field Work (1979)
- Selected Poems (1965-1975, 1980)
- Sweeney Astray. A Version from the Irish (1983)
- Station Island (1984)
- The Haw Lantern (1987)
- New Selected Poems (1966-1987, 1990=
- Seeing Things (1991)
- Sweeney’s Flight (1992)
- The Spirit Level (1996)
- Electric Light (2001)
- District and Circle (2006)
- Human Chain (2010)


text:
Hyracotherium
Hyracotherium (bèstia semblanta a un daman), conegut tanben coma Eohippus, es un genre atudat de mamifèrs perissodactils de la familha Palaeotheriidae.
Es considerat coma un aujòl del tapir, del rinocèros e del caval. Èra un animal quadrupèd que visquèt dins l'emisfèri Nòrd (en Asia, Euròpa e America del Nòrd), pendent lo periòde Eocèn, fa de 60 a 45 milions d'ans.
Hyracotherium èra un pichon erbivòr de la talha d'un guèine, aviá quatre dets a las patas avant e tres a las patas de darrièr que lo central èra pus long, protegits per de batas.


text: Óscar Nicanor Duarte Frutos (Coronel Oviedo, 11 d'octobre de 1956) es un politician paraguaian. Foguèt president de Paraguai del 15 d'agost de 2003 al 15 d'agost de 2008, encara que presentèt sa demission lo 23 de junh d'aquel an. Son eleccion representèt un cambiament considerable que per primièr còp lo president del país èra pas catolic. La proximitat d'aqueste al protestantisme causèt divèrsas polemicas dins lo país, tradicionalment catolic. A mai son govèrn se vegèt implicat dins qualques cases de corrupcion, de trafic d'influéncias sens comptar las confrontacions constantas amb la premsa.


text:
Bouchard de Marly
Bouchard de Marly[1] († 13 de setembre de 1226), èra un senhor francés de Marly, de Montreuil-Bonnin, e de Picauville. Èra lo filh de de Matieu de Montmorency[2] . Se faguèt crosat pendent la crosada dels albigeses, que i obtenguèt las tèrras de Saissac e de Sant Martin de Lengadòc.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Genealogie de Bouchard, senhor de de Marly sul site de Medieval Lands
- ↑ (en) Genealogia de Matieu de Montmorency, senhor de Marly sul site Medieval Lands


text:
Solomiac
Solomiac [1] (Solomiac en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Camille Catalan, deputat de la Tresau Republica.
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina de la comuna sus lo sit de la Comunautat de comunas Bastidas deu Vath d'Arrats
- Solomiac sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Solomiac sus lo sit de l'Insee


text:
2001
Aquesta pagina concernís l'an 2001 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Albania[modificar | modificar la font]
Dins un contèxte regionau trebolat per lei temptacions nacionalistas de formar una « Granda Albania » (Guèrra Civila de Macedònia... etc.), lo govèrn de Tirana se preocupèt sustot d'estabilitat intèrna. Lo govèrn d'Ilir Meta adoptèt donc una posicion de neutralitat dins lo conflicte macedonian e s'assegurèt de la bòna organizacion deis eleccions legislativas de junh. L'escrutinh confirmèt la posicion dei socialistas a la tèsta dau país. Pasmens, maugrat lo mantement de sa majoritat absoluda (73 deputats sus 140), lei socalistas perdiguèron 28 parlamentaris. Lei conservators, en revènge, ne ganhèron 22 per un totau de 46 elegits. Maugrat lo caractèr liure deis eleccions, reconegut per leis institucions internacionalas, refusèron de participar ai debats parlamentaris e demandèron l'organizacion d'eleccions novèlas (→ 2002).
Alemanha[modificar | modificar la font]
Perseguida de la politica de reformas neoliberalas menada per lo govèrn de Gerhard Schröder. En particular, un sistèma de retiradas de capitalizacion foguèt adoptat lo 11 de mai. Pasmens, aquò mau capitèt de redreiçar l'economia alemanda e la situacion demorèt malaisada tota l'annada (aumentacion dau caumatge, inflacion limitant la consumacion, creissença febla... etc.). Ansin, après lo mes de mai, lo govèrn arrestèt provisorament sa politica liberala per preparar leis eleccions legislativas previstas l'annada seguenta (→ 2002).
Après leis atemptats dau 11 de setembre, Alemanha sostenguèt leis Estats Units e autorizèt l'utilizacion de son territòri per l'organizacion de l'ofensiva estatsunidenca còntra Afganistan. Puei, aculhiguèt a Bonn la conferéncia internacionala destinada a organizar l'Afganistan futur. Enfin, votèt lo mandadís d'un còrs armat destinat a sostenir lo còrs expedicionari estatsunidenc en Afganistan (16 de novembre).
Armenia[modificar | modificar la font]
Dètz ans après son independéncia (→ 1991), Armenia deguèt faciar una annada novèla de crisi economica agravada per lo mantement de tensions lòng de la frontiera amb Azerbaitjan e un taus d'emigracion fòrça important.
Àustria[modificar | modificar la font]
Après la fin dei sancions de l'Union Europèa còntra un govèrn austrian gropant conservators dau Partit Crestian Conservator e faissistas dau Partit de la Libertat, lo cancelier Wolfgang Schüssel capitèt de marginalizar son aliat. Pasmens, rompèt pas son aliança ambé Jörg Haider (→ 2005) mai aprofichèt lei divisions dau Partit de la Libertat per impausar son programa (→ 2002).
Azerbaitjan[modificar | modificar la font]
Après una decennia d'independéncia (→ 1991), Azerbaitjan contunièt de conóisser de problemas economics importants. D'efèct, en despiech de resèrvas importantas d'idrocarburs, la manca d'infrastructuras, la corrupcion generalizada e leis ambicions militaras dau president Heydar Aliyev complicavan l'investiment estrangier.
Belgica[modificar | modificar la font]
Renfòrçat per son succès electorau de l'annada precedenta (→ 2000), lo Premier Ministre Guy Verhofstadt conoguèt un periòde fòrça favorable ambé de resultats economics bòns e una premsa nacionala que sostenguèt son accion. Dins lo corrent de la segonda mitat de l'annada, lo país assegurèt la presidéncia de l'Union Europèa e favorizèt l'adopcion de la Convencion sus l'avenir d'Euròpa, preludi au projècte de constitucion de 2005.
Bielorussia[modificar | modificar la font]
Sensa suspresa, lo president Aleksandr Lokashenko foguèt tornat elegir lo 9 de setembre (75,6% dei sufragis exprimits). Pasmens, leis observators notèron ges d'infraccion grèva dins l'organizacion de l'escrutinh en despiech d'un secutament quasi permanent de l'oposicion per l'aparelh d'Estat. Leis Estats Units d'America e seis aliats critiquèron l'eleccion e Russia felicitèt lo venceire.
Bòsnia e Ercegovina[modificar | modificar la font]
Maugrat lo bòn debanament deis eleccions legislativas de la fin de l'annada precedenta (→ 2000), lo país contunièt de conóisser crisis economicas — en despiech d'ajudas europèas importantas — e politicas. D'efèct, dins un contèxte malaisat (caumatge, manca d'investiments... etc.), lei Sèrbes e Croats, protegits per son autonòmia assegurada per leis acòrds de Dayton (→ 1995), refusèron tornarmai de participar a la vida politica nacionala.
Bulgaria[modificar | modificar la font]
En despiech deis avertiments de l'Union Europèa, lei Bulgars chausiguèron de votar en favor de l'èx-rèi Simeon II ais eleccions legislativas dau 17 de junh. Son movement, lo NSDV, ganhèt ansin la mitat de l'assemblada nacionala (120 deputats sus 240) ambé 42,07% dei sufragis exprimits. Lei conservators dei Fòrças democraticas unidas obtenguèron 51 parlamentaris, la Coalicion per Bulgaria (senèstra) 48 e lo Movement dei Drechs e dei Libertats (Turcs e Eslaus musulmans) 21. Un acòrd entre lo NSDV e lo Movement dei Drechs e dei Libertats permetèt la formacion d'un govèrn de tecnocratas e d'òmes politics proeuropèus dirigit per Simeon II lo 24 de julhet.
Africa[modificar | modificar la font]
Angòla[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra Civila d'Angòla opausant lo govèrn de José Eduardo dos Santos (MPLA) e lei rebèls de Jonas Savimbi (Unita). 16 dei 18 províncias dau país foguèron tocats per de combats dins lo corrent de l'annada. Pasmens, per l'Unita, maugrat de demonstracions de fòrça dins lo centre dau país, l'isolament diplomatic e economic contunièt de causar de dificultats. Ansin, en octòbre, lei fòrças governamentalas enregistrèron un succès important ambé la destruccion dei basas de l'Unita d'Epongoloko e de Mufumbo (→ 2002).
Argeria[modificar | modificar la font]
En Argeria, l'annada foguèt marcada per de trèbols sociaus e politics importants, especialament en Cabilia. Una repression policièra dura i faguèt de victimas (20 d'abriu). Aquò entraïnèt una extension dau movement e de manifestacions gigantas se debanèron lo 22 de mai (500 000 personas en Cabilia) e lo 14 de junh (600 000 personas dins la capitala). Lei manifestants demandavan una democratizacion vertadiera d'Argeria, una lucha còntra la corrupcion generalizada de l'elèit e la fin de la repression en Cabilia. Pasmens, la situacion se melhorèt pas e aperaquí 60 personas foguèron tuats fins a la fin dau movement. Fach excepcionau dins lo país, la polícia foguèt oficialament accusada d'èsser responsabla de l'agravament deis esmogudas lo 28 de julhet. A la fin de l'annada, la situacion èra totjorn pas amaisada maugrat de temptativas dau govèrn d'utilizar leis atemptats dau 11 de setembre per justificar sa politica (→ 2002).
En mai d'aquò, de vengudas deis aigas catastroficas destruguèron lo quartier de Bab El-Oued lo 10 de novembre entraïnant la mòrt de 700 abitants.
Benin[modificar | modificar la font]
Reeleccion de Mathieu Kérékou a l'eissida d'un escrutinh opac. Pasmens, aquò permetèt d'estabilizar la situacion politica. En revènge, dins lo domeni economic, maugrat un redreiçament de la creissença, la situacion demorèt marrida en causa de l'aumentacion dei cors de petròli e d'una inflacion importanta.
Bostwana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la politica dau govèrn de Festus Mogae que son objectiu principau èra de restancar lei progrès de l'epidemia de SIDA. Pasmens, la malautiá contunièt de progressar maugrat leis atots importants dau país (democracia establa, gestion sana deis afaires publics... etc.).
Burkina Faso[modificar | modificar la font]
Annada mitigada per Burkina Faso amb una situacion economica bòna mai de questions importantas que començavan de menaçar l'estabilitat dau país. Dins lo domeni politic, lo president Blaise Campaoré, qu'a la fisança deis institucions financieras mondialas, venguèt mai e mai impopular en causa de la natura dictatoriala de son regime. Dins lo domeni economic, l'agricultura nacionala comencèt d'èsser menaçada per una demenicion dei precipitacions anualas.
Burundi[modificar | modificar la font]
Annada fòrça trebolada en Burundi en causa dei tensions entraïnadas dins lo país per lei conflictes etnics de la region. Pasmens, maugrat la perseguida dei combats entre Tutsis e Hutus e doas temptativas de còp d'estat, de negociacions contunièron entre lei movements armats principaus. Aquò permetèt la promulgacion d'una constitucion novèla (28 d'octòbre). Lo tèxte organizèt un partiment etnic dau poder amb un cambiament de president e de vice-president segon un cicle de 18 mes. De negociacions regardant lo desarmament generau poguèron donc començar (→ 2002).
Cameron[modificar | modificar la font]
Perseguida de la politica de reduccion de la pauretat de Paul Biya que donèt encara ges de resultat concrèt. En mai d'aquò, lo govèrn se preocupèt dau desvolopament de la criminalitat e i respondèt d'un biais autoritari, çò qu'entraïnèt mai d'un escandòl de violéncia excessiva de part deis autoritats.
Centrafrica[modificar | modificar la font]
Tres ans après la sarradura dei basas francesas (→ 1998), l'afondrament de la Republica Centrafricana contunièt ambé de combats murtriers entre lei partisans dau president Ange-Félix Patassé e divèrsei grops de militars putschistas. Lo camp leialista capitèt finalament de gardar lo poder au sen de la capitala mai lo govèrn centrau restaurat teniá plus lo contraròtle dau rèsta dau país.
Sud-Africa[modificar | modificar la font]
Annada malaisada per Sud-Africa onte lo president novèu, Thabo Mbeki, deguèt faciar un contèxte de dificultats economicas e socialas. D'efèct, l'abséncia de progrès sociaus vertadiers per lei populacions negras, lei progrès de l'epidemia de SIDA, l'aumentacion dau caumatge e la criminalitat fòrça importanta entraïnèron una contestacion creissenta dau poder per la populacion. Pasmens, en abriu, lo govèrn ganhèt un procès important còntra lei companhiás farmaceuticas que volián l'empachar d'utilizar liurament lei medicaments generics susceptibles d'ajudar a restancar l'epidemia de SIDA.
America[modificar | modificar la font]
Argentina[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, Argentina conoguèt la crisi economica pus importanta de son istòria dempuei la fin dau regime militar (→ 1983). Lo 21 d'aost, lo president Fernando de la Rúa obtenguèt l'ajuda dau FMI en cambi d'un novèu plan d'austeriat. Pasmens, aquò entraïnèt de trèbols grèus car la populacion èra lassada dei plans successius. L'anóncia dei mesuras novèlas (13% de demenicion dei salaris dei foncionaris, augmentacion generala deis impòsts e demenicion dei retiradas... etc.) entraïnèron d'esmogudas (13-18 de decembre) e s'acabèron per la demission de Fernando de la Rúa (20 de decembre). Foguèt remplaçat per Adolfo Rodríguez Saá que decidèt d'arrestar lei plans d'austeritat e de suspendre lo pagament dau deute nacionau. Pasmens, lei parlamentaris s'opausèron a sa politica e lo president novèu demissionèt tre lo 30 de decembre.
Belize[modificar | modificar la font]
Un an après lo passatge dau ciclòn Keith qu'aviá causat de degalhs fòrça importants estimats a 250 milions de dolars, l'economia de Belize èra totjorn en crisi en causa de l'aplant deis activitats toristicas. En revènge, regardant leis incidents frontaliers ambé Guatemala (→ 2000), lei tensions entre lei dos país demeniguèron ambé la dubertura de negociacions.
Bolívia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi economica, sociala e politica començada l'annada precedenta (→ 2000). Foguèt agravada per la demission dau president Hugo Banzer Suárez, fòrça fatigat[1]. Foguèt remplaçat per son vice-president, Jorge Quiroga Ramírez, que deguèt contuniar de gerir la question malaisada de l'esplecha dau jaciment de gas naturau de Tarija (→ 2003). En parallèl, la question dei privatizacions contunièt d'entraïnar trèbols, manifestacions e blocatge deis axes de comunicacion.
Brasil[modificar | modificar la font]
Après lei crisis de 1998-1999, l'economia brasilièra capitèt de resistir a la crisi sud-americana de 2001. Pasmens, maugrat aquelei resultats favorables, lo president Fernando Henrique Cardoso e son govèrn demorèron fòrça prudents per preparar leis eleccions de 2002. D'efèct, lo mantenement de la politica neoliberala dei govèrns conservators precedents aviá minat la basa electorala dei sociaus-democratas qu'èran fòrça afeblits (→ 2002).
Canadà[modificar | modificar la font]
Venceire deis eleccions de l'annada precedenta (→ 2000) e sostengut per un contèxte economic favorable, lo Premier Ministre Jean Chrétien mantenguèt sa politica neoliberala. Pasmens, après leis atemptats de setembre, la desgradacion l'economia estatsunidenca menacèt rapidament l'estabilitat economica canadenca.
Chile[modificar | modificar la font]
Premier president socialista chilen dempuei lo còp d'estat dau generau Augusto Pinochet (→ 2000), Ricardo Lagos adoptèt una politica fòrça liberala e aprofichèt una situacion economica favorabla per dopar la creissença chilena. Pasmens, en parallèl, assaièt d'adoptar quauquei lèis de progrès sociaus (→ 2002).
Asia[modificar | modificar la font]
Afganistan[modificar | modificar la font]
En Afganistan, l'annada se pòu devesir en dos periòdes fòrça diferents : genier-setembre veguèt lei Taliban perseguir seis avançadas còntra l'Aliança dau Nòrd e octòbre-decembre veguèt lo regime taleb s'afondrar rapidament après l'ataca estatsunidenca consecutiva ais atemptats dau 11 de setembre.
Aquela eissida èra imprevisibla au començament de l'annada. D'efèct, après divèrsei victòrias lei Taliban s'estimavan pron fòrts per destrurre publicament leis estatuas dei Bodas de Bamian (3 de març) consideradas coma de simbòls idolatras. Puei, lo 9 de setembre, un atemptat capitat li permetèt d'eliminar lo comandant Ahmad Shah Massoud que dirigissiá lo principau movement de l'Aliança dau Nòrd. Aquela situacion favorabla cambièt totalament après lo 11 de setembre. Washington exigiguèt lo liurament immediat d'Osama bin Laden, aliat dei Taliban en Afganistan e suspèct principau deis atemptats còntra leis Estats Units d'America. En fàcia de l'abséncia de pròvas, lo govèrn dau mollah Omar refusèt. En plaça, prepausèt d'organizar lo procès de bin Laden en Afganistan. Puei, lo 20 de setembre, una assemblada religiosa afgana demandèt a bin Laden de quitar lo país. Pasmens, aquò foguèt pas sufisent e l'aliat paquistanés abandonèt lo regime taleb lo 5 d'octòbre. Dos jorns pus tard, leis Estats Units e lo Reiaume Unit començavan una campanha aeriana còntra lei Talibans.
Maugrat sa superioritat numerica, l'armada dei Taliban patiguèt rapidament dei bombardaments estatsunidencs. La campanha terrèstra comencèt lo 2 de novembre quand lei fòrças dau Frònt Unit — movement gropant l'Aliança dau Nòrd e leis autrei movements ostils ai Taliban — ataquèron la region de Mazar-e-Charif. Un ensems d'atacas aerianas e terrèstras i entraïnèt la rompedura dau frònt taleb : aperaquí 15 000 òmes foguèron enceuclats dins Kunduz onte capitulèron lo 23 de novembre e lo rèsta se retirèt vèrs lo sud. Lei vilas dau nòrd foguèron ocupadas sensa combat per lo Frònt Unit : Herat lo 12, Kabol dins la nuech dau 13 au 14, Jalalabad e Ghazny lo 15. En revènge, lei Taliban assaièron de resistir a l'entorn de Kandahar qu'èra lo brèç dau movement. Pasmens, après doas setmanas de combats (23 de novembre - 7 de decembre), deguèron abandonar la ciutat e s'enfugir dins lei zònas ruralas ò montanhosas dau sud e de l'oèst d'Afganistan (→ 2002). Puei, leis Estatsunidencs e lo Frònt Unit se dirigiguèron vèrs Tora Bora per i destrurre lei fòrças d'Al Qaida (12-17 de decembre).
En parallèl, leis Estatsunidencs reüniguèron plusors caps de faccions afganas per organizar un govèrn provisòri capable de remplaçar lo regime taleb. Lo 5 de decembre, quatre faccions signèron ansin leis acòrds de Bonn e Hamid Karzai foguèt designat coma cap d'Estat per una assemblada de captaus presidida per lo rèi Mohammed Zaher Chah. De fòrças occidentalas, sustot estatsunidencas, s'installèron dins lo país per sostenir lo govèrn novèu e assaiar d'arrestar Osama bin Laden e lei caps taliban principaus (→ 2002).
Arabia Saudita[modificar | modificar la font]
Au nivèu economic, l'Arabia Saudita conoguèt una annada fòrça favorabla gràcias a l'aumentacion dei cors de petròli. En revènge, après leis atemptats dau 11 de setembre, la monarquia absoluda dau reiaume petrolièr deguèt faciar lei criticas de seis aliats occidentaus en causa de son sostèn a certanei movements islamistas.
Bahrayn[modificar | modificar la font]
Per Bahrayn, l'annada foguèt marcada per lo reglament d'un lòng desacòrdi frontalier ambé Qatar lo 16 de març. Aquò permetèt de preveire l'organizacion de l'esplacha dei jaciments de petròli dei regions contestadas qu'èra blocada en causa deis incertituds juridics.
Bangladèsh[modificar | modificar la font]
Dins un contèxte economic favorable, l'annada veguèt la victòria de la coalicion de l'oposicion menada per Khaleda Zia (BNP) que ganhèt dos tèrç dei deputats. Aquò permetèt a Khaleda Zia de venir Premier Ministre per lo segond còp amb un programa basat sus lo desvolopament deis infrastructuras e lo melhorament de la competitivitat de la man d'òbra locala.
Birmania[modificar | modificar la font]
Fins a setembre, perseguida de la politica contradictòria de la junta militara mesclant mantenement de la dictatura, liberalizacion de l'economia, presa de contraròtle dei sectors liberalizats per lei generaus e negociacions ambé l'oposicion. Après leis atemptats dau 11 de setembre, classada au sen dei menaças per la seguretat mondiala, la junta aumentèt la repression intèrna mai anoncièt son intencion de durbir de negociacions novèlas ambé l'oposicion.
Brunei[modificar | modificar la font]
Perseguida de la politica de diversificacion de l'economia nacionala jutjada tròp dependenta dei cors de petròli. En particular, lo desvolopament dau torisme foguèt un deis axes majors de la politica annuala dau sultan.
Cambòtja[modificar | modificar la font]
En despiech de l'anóncia d'una importanta politica de reduccion deis inegalitats badantas minant lo país, l'annada 2001 semblèt a l'annada precedenta. D'efèct, maugrat una creissença economica importanta, i aguèt pauc ò ges de redistribucion dei richessas au sen de la societat cambotjana. En revènge, progrès important, l'estabilitat politica permetèt d'adoptar una lèi creant un tribunau per jutjar lei crimes dei Khmers Roges (→ 2003, 2006).
China[modificar | modificar la font]
Annada de succès diplomatics e economics per Pequin qu'obtenguèt l'organizacion dei Jòcs Olimpics de 2008 (13 de julhet) e que venguèt sòci de l'OMC. Totjorn sostenguda per una creissença economica fòrça importanta, lo país conoguèt una crisi diplomatica ambé Washington après un incident aerian qu'entraïnèt la captura d'un avion espion estatsunidenc lo 1èr d'abriu. China contunièt tanben son raprochament ambé Moscòu (tractat sinorus dau 16 de jullhet). Pasmens, après leis atemptats dau 11 de setembre, leis autoritats chinesas sostenguèron leis Estats Units e seis aliats de l'Aliança dau Nòrd còntra lei Taliban.
Oceania[modificar | modificar la font]
Austràlia[modificar | modificar la font]
Coma lo rèsta dau mond occidentau, Austràlia conoguèt una annada economica trebolada agravada per lo refús dau Premier Ministre John Howard de cambiar sa politica conservatritz. Pasmens, lo 11 de novembre, sa coalicion ganhèt tornarmai leis eleccions federalas ambé 68 elegits per lo Partit Liberau d'Austràlia sus 150 (37,40% dei sufragis exprimits) e 14 per seis aliats (5,99%). En fàcia, l'oposicion trabalhista obtenguèt solament 65 parlamentaris (37,84%).
A la fin de l'annada, lo govèrn e leis autoritats de Sydney deguèron faciar una crisi environamentala ambé d'incendis que causèron de degalhs importants dins lo relarg de la vila.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 de genièr - Laurent-Désiré Kabila, president de la Republica Democratica de Còngo (n. 1939)
- 19 de genièr - Alberto Gallardo, fotbolaire perovian (n. 1940)
- 22 de genièr - Félix-Marcel Castan, escrivan occitan (n. 1920)
- 4 de febrièr - Iannis Xenakis, compositor grèc (n.1922)
- 9 de febrièr - Herbert Simon, economista american, Prèmi Nobel (n.1916)
- 12 de març - Robert Ludlum, escrivan american (n. 1927)
- 18 de març - John Phillips, membre del grop The Mamas and the Papas (n. 1935)
- 31 de març - Clifford Glenwood Shull, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1915)
- 15 d'abril - Joey Ramone, musician american (The Ramones) (n. 1951)
- 29 d'abril - Barend Biesheuvel, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1920)
- 11 de mai - Douglas Adams, escrivan britanic (n. 1952)
- 1 de junh - Rei Birendra de Nepal (n. 1945)
- 1 de junh - Aiswarya, reina de Nepal (n. 1949)
- 3 de junh - Anthony Quinn, actor mexican (n. 1915)
- 7 de junh - Víctor Paz Estenssoro, president de Bolivia (n. 1907)
- 17 de junh - Donald J. Cram, quimista american, Prèmi Nobel ye 1987 (n. 1919)
- 21 de junh - John Lee Hooker, musician american de blues (n. 1917)
- 21 de junh - Carroll O'Connor, actor american (n. 1924)
- 27 de junh - Tove Jansson, escrivan finlandés (n. 1914)
- 27 de junh - Jack Lemmon, actor e director de cinèma (n. 1925)
- 30 de junh - Chet Atkins, musician american (n. 1924)
- 1 de julhet - Nikolai Genadiyevich Basov, fisician rus, Prèmi Nobel (n. 1922)
- 31 de julhet - Francisco da Costa Gomes, president de Portugal (n. 1914)
- 6 d'agost - Jorge Amado, escrivan brasilièr (n. 1912)
- 16 d'agost - Harri Sirola, escrivan finés (n. 1958)
- 29 d'agost - Francisco Rabal, actor espanhòl (n. 1926)
- 22 de setembre - Isaac Stern, musician ucraïnés (n. 1922)
- 9 de novembre - Giovanni Leone, president d'Itàlia (n. 1908)
- 29 de novembre - George Harrison, membre del grop The Beatles (n. 1943)
- 15 de decembre - Rufus Thomas, cantaire american (n. 1917)
- 19 de decembre - Donald J. Cram, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1919)
- 20 de decembre - Léopold Sédar Senghor, president de Senegal (n. 1906)
- 31 de decembre - Jelle Zijlstra, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1918)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica :
- Prèmi Nobel de Quimia :
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura :
- Prèmi Nobel de la Patz :


text:
Brauvilliers
Brauvilliers es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brauvilliers Es un vilatge tradicional, constituit de planas, de pendents doces e de bòsques. Lo sieu territòri compta de divèrsas carrièras espetadas per la produccion de pèiras de talha.
Brauvilliers est un village traditionnel, constitué de plaines, de pentes douces et de forêts. Son territoire compte plusieurs carrières exploitées pour la production de pierres de taille.


text:
Her
Her (mei conegut com Òrus, qui ei la forma grèga per l' egipcian Her) qu'ei un diu egipcian deu cap de haucon, hilh d'Isis e d'Osiris. Lo son temple màger qu'èra a Edfo.
La mitologia egipciana que conta que lo diu Seth qu'aucidó lo son hrair Osiris entà préner lo son títol de rei.
Isis alavetz que devó huéger e escóner lo son hilh arron la soa vaduda en lo bèth confiar a las duas divessas protectoras vutre Nekbet (de Nekb, vutre, dab ua "t", marca deu femenin) e la sèrp Oadjet (de Oadj, "sèrp" dab la medisha marca deu femenin). Vadut gran, Òrus que des·hiè Seth e que'u vençó en bèth pérder un uèlh (L'uèlh d'Òrus qu'ei un simbèu de poder). A cap deu combat que vadó tot lo purmèr faraon e desempuish qu'ei considerat ajòu e diu deu faraon.
.
Dens la titulatura deu faraon, lo nom d'Òrus qu'ei un deus cinc noms deu rei ; qu'ei tanben lo mei ancian de la titulatura egipciana e lo sol nom que coneishem de quauques faraons los mei ancians.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ligorna (Livorno en italian) es una vila de la region italiana de Toscana, e lo capluòc de la província de Ligorna. Situada en riba de la mar Mediterranèa (mar Ligura), Ligorna es un dei pòrts italians pus importants, coma escala comerciala tant coma toristica, e es un centre industriau de nivèu nacionau. A 160 653 abitants (2007)
Personalitats istoricas ligadas al nom de Ligorna[modificar | modificar la font]
Lo quartier de la Venezia Nuova ("la Venècia Nòva")


text:
Villiers-le-Sec (Calvados)
Villiers-le-Sec (Calvados) en normand (Villiers-le-Sec en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villiers-La-Shuta es una municipalitat situada a 2 quilomètres de Creully, 10 quilomètres a l'èst de Bayeux e 20 quilomètres al nòrd-oèst de Can.
Villiers-le-Sec est une commune située à 2 kilomètres de Creully, 10 kilomètres à l'est de Bayeux et 20 kilomètres au nord-ouest de Caen.


text:
Seattle (cap amerindian)
Cap Sealth (Ts'ial-la-kum), mai conegut uèi coma Cap Seattle (tanben Sealth,Seathl o See-ahth) (c. 1786 – 7 de junh, de 1866), foguèt un lider de las tribús nativas americanas Suquamish e Duwamish dins çò qu'es ara l'estat de Washington. Foguèt un cap famós per son pòble, que perseguèt lo camin del compromés amb los blancs, mercé a sa relacion d'amistat amb David Swinson "Doc" Maynard. La ciutat de Seattle porta son nom.
Lo Cap Seattle es tanben conegut per lo discors que faguèt en 1854 en preséncia del governador Isaac Stevens. Aquela dicha èra una responsa al president dels Estats Units Franklin Pierce que voliá crompar las tèrras e crear una resèrva amerindiana. Existís una polemica respècte a l'autenticitat de la version actuala del discors, que sembla d'èsser estada reescrita fòrça mai tard. Lo discors foguèt raportat pel primièr còp pel Dr.Henry A. Smith, negociaire del govèrn, dins lo jornal Seattle Sunday Star en 1887. Una segonda version foguèt publicada per William Arrowsmith dins los ans 1960. Lo discors tornèt venir conegut quand una tresena version comencèt de circular, aquela qu'es coneguda uèi e que data dels ans 1970. Aquesta darrièra sembla d'èsser estada minuciosament trabalhada e ten pauc de causas en comun amb l’originala. Sembla qu'aquesta version foguèsse redigida en 1971 per un scenarista american, Ted Perry. L’afar foguèt revelada pel New York Times en abril de 1992[1]. D'unas afirmacions de la version populara semblan de confirmar que se tracta d'una falsa : la traversada pel « fial que parla » (lo telegraf) de las montanhas de Seattle, alara qu’existissiá pas encara , los bisonts qu'èran desconeguts dins aquesta region, e la mencion d’un camin de fèrre qu’existirà pas abans 1870.
Discors atribuit[modificar | modificar la font]
- (...) Coma se pòt crompar o vendre lo firmament, ni mai la calor de la tèrra? Aquesta idèa nos es desconeguda.
- Se siam pas proprietaris de la frescor de l'aire ni dau treslús deis aigas, coma lei poiretz crompar?
- Cada parcèla d'aquesta tèrra es sagrada per mon pòble. Cada mata lusenta de pin, cada grum de sabla dei plajas, cada gota d'aiganha dins lei bòscs, cada colet e encara lo sòn de cada insècte es sagrat a la memòria e au passat de mon pòble. La saba que circula per lei venas deis arbres pòrta amb ela lei memòrias dei pèus roges.
- Lei mòrts de l'òme blanc demembran son país d'origina quand emprenon sei passejadas entre leis estelas; au contrari, lei nòstres mòrts pòdon pas jamai demembrar aquesta tèrra bòna qu'es la maire dei pèus roges. Fasèm partida de la tèrra e ela fa tanben partida de nosautres. Lei flors perfumadas son nòstrei sòrres; lo cèrvi, lo chivau, l'agla granda; aquestei son nòstrei fraires. Lei ròcs escalabrós, lei prats umids, la calor dau còrs dau chivau e de l'òme, totei apertenèm a la meteissa familha.
- Per tot aquò, quand lo Cap Grand de Washington nos manda lo messatge que vòu crompar nòstrei tèrras, nos es tròp demandar. Lo Cap Grand nos ditz tanben que nos reservarà un luòc que i podrem viure confortablament entre nosautres. Eu vendrà nòstre paire, e nosautres sei fius. Per aquò considerarem son ofèrta de crompar nòstrei tèrras. Aquò es pas aisat, pr'amor qu'aquesta tèrra es sagrada per nosautres.
- L'aiga cristallina que raja dins lei rius e rivets es pas ren que d'aiga, mai representa tanben lo sang dei nòstrei predecessors. Se vos vendèm de tèrra, vos devètz remembrar qu'es sagrada, e que devètz a l'encòp ensenhar ai vòstrei fius qu'es sagrada e que cada treslús fantasmagoric dins leis aigas claras dei lacs cònta leis eveniments e lei memòrias dei vidas de nòstrei gents. Lo bronzinament de l'aiga es la votz dau paire de mon paire.
- Lei rius son nòstrei fraires e assadolan la nòstra set; son portaires dei nòstrei canòts e noirisson lei nòstrei fius. Se vos vendèm lei nòstrei tèrras, vosautres vos devètz remembrar e ensenhar ai vòstrei fius que lei rius son nòstrei fraires e tanben lei sieus, e doncas, lei devon tractar amb la meteissa doçor coma se tracta un fraire.
- Sabèm que l'òme blanc compren pas lo nòstre biais de vida. Sap pas distinguir entre un tròç de tèrra e un autre, pr'amor qu'es un estrangier qu'arriba de nuech e pren çò qu'a de besonh a la tèrra. La tèrra es pas sa sòrre, mas son enemiga, e un còp conquistada seguís son camin, en daissant endarrièr lo cavòt de sei parents e aquò o preocupa pas mai. Enlèva la tèrra a sei fius e aquò o preocupa pas mai. Lo cavot de sei grands e lo patrimòni de sei fius tomban dins l'oblit. Tracta a sa maire, la tèrra, e a son fraire lo firmament coma d'objèctes que se crompan, s'esplechan e se vendon coma de fedas o de pèrlas de colors. Sa fam devorarà la tèrra en daissar endarrièr ren qu'un desèrt. (...)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Murray Morgan, Skid Road, 1951, 1960, and other reprints, ISBN 0-295-95846-4
- William C. ("Bill") Speidel, Doc Maynard, The Man Who Invented Seattle, Nettle Creek Publishing Company, Seattle, 1978.
- Chief Seattle's Speech, HistoryLink.org, introduction by Walt Crowley, June 28, 1999, revised by Greg Lange and Priscilla Long, January 12, 2001, accessed July 21, 2005.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Le Monde, n° 17336, numéro spécial États-Unis, 2000.


text:
01
Jul
Forum euroregional "Patrimòni e creacion"
Aprèp Rodés, Vilafranca (Mallorca) e Manresa (Catalunya), lo CIRDÒC vos dona rendètz-vos a Castèlnòu d’Arri del 1èr al 3 de julh que ven per participar al primièr Forum euroregional dels actors del Patrimòni e de la Creacion que clavarà 18 meses de projèctes de cooperacion jos l’egida de l’Euroregion Pirenèus-Mediterranèa.
Nos contactar : info@cirdoc.fr
Telecargar lo dorsièr de premsaEn version occitana En version francesa En version catalana
Presentacion del Forum
Lo projècte de Forum « Patrimòni e Creacion » repausa sus una cooperacion entre d'actors culturals de las regions Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus, Catalonha e Balearas, a l'entorn d'una enveja mutuala de descobèrta e de desvolopament de la cultura seuna e de la cultura de l'autre, aquel vesin tant pròche e pertant de còps tant longanh, mas tanben de sa lenga. L'occitan, lo catalan, constituisson lo fondament d'un eretatge partejat e d'una identitat comuna a totes los abitants d'aqueste espaci.
L'encastre euroregional apareis uèi coma lo juste escalon, articulant local e transnacional, per tornar balhar una visibilitat a la creacion culturala especifica de l'espaci occitanò-catalan, permetre l'escambi e la descobèrta, en anant totjorn al rencontre de publics en quista d'elements per noirrir aquestas identitas partatjadas e de còps mal percebudas.
Lo Forum s'articularà doncas a l'entorn de grands axes tematics, explorant plan largament l'ensemble del camp cultural occitanò-catalan (patrimòni cultural immaterial, musicas actualas, teatre, numeric, creacion audiòvisuala, literatura...) eles meteisses declinats en cicles de conferéncias, de taulas redondas, de talhièrs, animats per de professionals de cada sector.
Una programacion pluridisciplinària facha de concèrts, representacions teatralas, projeccions, caminaments, arts populars, amb una atencion particulara portada al public jove, vendrà ritmar los moments fòrts de l'eveniment, aital integrat al dispositiu Total Festum de la region Lengadòc Rossellhon Miègjorn Pirenèus.
Lo Forum Euròregional « Patrimòni e Creacion » se debanarà a Castèlnòu d'Arri (Aude), una ciutat idealament plaçada al dintre de l'Euròregion coma de la nòva Region, dotada d'un patrimòni ric, valorisat del temps de l'eveniment, e d'infrastructuras necessàrias al bon anar d'aquela manifestacion inedicha.
Aquel eveniment es lo compliment d'un projècte lançat en 2014 entre d'actors culturals de referéncia de lors territòris respectius, a las accions e domènis d'expertisa complementaris, jà en partida concretizat d'un caire e de l'autre amb de fruchoses escambis professionals e artistics, e permetrà d'aviar de perspectivas d'avenidor comun, d'entamenar de futuras estructuracions, de lançar un mercat de la creacion, de desvolopar los publics, d'assetar los escambis e la difusion culturala en occitan coma en catalan e aquò a una escala europèa.
Totes los actors culturals de l'espaci euròregional, d'Occitània mai de Catalonha, son doncas convidats del 1er al 3 de julhet de 2016 a Castèlnòu d'Arri.
Descobrir las 8 tematicas
- « L’Euroregion Pirenèus-Mediterranèa : un territòri de projèctes creatius d’escala europenca »,
- « Fondaments e perspectivas istoricò-culturals de l’espaci euroregional »,
- « Creacion e re-creacion musicala : tradicion, recèrca e contemporaneitat »,
- « Musicas acutalas e identitat »,
- « Creacion audiòvisuala : las lengas regionalas version 2.0 »,
- « Escambis teatrals e adaptacions »,
- « Estrategias de valorizacion del PCI »,
- « Patrimòni e creacion culinària : una autra apròcha culturala ».


text:
Ivèrn
L'ivèrn es una de las quatre sasons de las zònas temperadas.
Data[modificar | modificar la font]
Astronomicament, comença amb lo solstici d'ivèrn (a l'enotrn del 21 de junh dins l'emisfèri sud e lo 21 de decembre dins l'emisfèri nòrd), e termina amb l'equinòcci de prima (a l'entorn del 21 de setembre disn l'emisfèri sud e lo 21 de març dins l'emisfèri nòrd). Pasmens, a vegadas es considerat intuitivament com los meses de junh, julh e agost dins l'emisfèri sud e decembre, genièr e febrièr dins l'emisfèri nòrd.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Se caracteriza per una davalada de la temperatura, mai marcada prèp dels pòls o a mai d'altituda. Pòt èsser tanben segon las regions l'epòca de mai precipitacions.
La natura s'adapta a la sason, coma amb l'ibernacion de qualques animals o la casuda de las fuèlhas pels vegetals caducs. Es un periòde ont fòrça espècias migran cap a de luòcs mai cauds.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
Dins l'art es d'abituda en relacion amb un temps mai pausat, d'esperança. Dins la teoria dels quatre umors, correspond la flègma. Lo fred e la nèu son associat a la retirada personala. L'unica excepcion es el periòde de Nadal dins l'emisfèri nòrd.


text:
Saüc negre
Lo saüc negre (Sambucus nigra)[1] (var. sambuc negre, saüquèr negre) es un arbust caducifòli del genre Sambucus, que tradicionalament s'assignava a la familha Caprifoliaceae mas que las recercas geneticas fan classar a l'ora d'ara dins la familha Adoxaceae. Sambucus ven del grèc sambuke[2], un instrument fach de fusta de saüc, e nigra[2] ven del latin e vòl dire « negre » (se referissent a la color dels seus fruches madurs). L’espècia Sambucus nigra la trobam unicament en Euròpa, especialament pròche la Mediterranèa.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Planta arbustiva entre 2 m e 5 m de nautor, de brancatge dens e arredondit.
Organs vegetatius[modificar | modificar la font]
La raiç es formada d'una part principala espessa e ben desvolopada amb d’autras pus primas que sòrton de la principala. La tija a una ramificacion simpodica amb consisténcia lenhosa. Las brancas mai joves an una medolha blanquinosa fòrça desvolopada. Las fuèlhas son compausadas, e contenon 5-7 foliòlas de forma elliptica. Aquestas foliòlas presentan una extremitat aguda e una basa atenuada, en mai d’un marge serrat. La textura de les fuèlhas es coriacia e presentan una certa lusor e una odor pauc agradiva.
Organs reproductors[modificar | modificar la font]
Lo sambucus nigra porta d'estaminas e un ginecèu, e es un arbust ermafrodita. L'inflorescéncia es cimosa e corimbiforma [1]. Lo periant presenta un calici sodat a l'ovari. Es ovoïde e pòrta cinc dents pichonas. La coròlla es d'una sola pèça, amb cinc lobuls dubèrts en estela. L’androcèu se caracteriza per d'estaminas extèrnas e al ginecèu trobam un ovari epigin que conten una croncrescéncia pluricarpellara. Lo fruch es una baia arredondida de color negra carnosa de 6-8 mm de diamètre. Es un fruch comestible quand es madur, mas dins lo cas contrari pòt aver d'efièches toxics.
Farmacologia[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
- Flavonoïdes: flavonòls (camferòl, quercetina), quercetina glicosids (1,5-3,0%), entre los quals s’incluson iperosid, isoquercitrina e rutina.
- Triterpens: amirina, acids oleanolic e ursolic.
- Sals mineralas: Sals potassicas
- Òlis essencials (0,3%): 66% acids grasses (principalament linoleïc, linolenic e palmitic) e 7% d’alcans. S'es identificat fòrça autres constituents, eters e oxids, cetonas, aldeïds, alcòls e estèrs.
- Autres constituents : acid clorogenic, tanins, mucilag, plastocianina (proteïna) pectina e sucre.
Referéncias e ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Germplasm Resources Information Network: Sambucus nigra (en)
- National Institute of Health - Medline page on Sambucus nigra L. (en)
- Sambucus from wikipedia (en)
- Botanical-online Sambucus nigra (es)
- Diccionari de las plantas medicinalas(es)
- MedlinePlus herbs and supplements Elder (en)


text:
Boson e Gelanava
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Boson e Gelanava[1][2][3] (Bouzon-Gellenave en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en la Armagnac dintre Aignan e de Tèrmes-de Armagnac, lo vilatge se étire suls darrièrs coteaux #que precedisson la plana de las Lanas de Gascogne. Per polit temps, se se percebre lo massís dels Pirenèus.
Commune de Gascogne située dans l'Armagnac entre Aignan et Termes-d'Armagnac, le village s'étire sur les derniers coteaux qui précèdent la plaine des Landes de Gascogne. Par beau temps, on on apercevoir les massif des Pyrénées.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es una municipalitat formada de quatre parròquias en avent fusionat al XIXe sègle, a saber Bouzon, Gellenave, Mimort e Sant-Go
C'est une commune formée de quatre paroisses ayant fusionné au XIXe siècle, à savoir Bouzon, Gellenave, Mimort et Saint-Go
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Bessaràbia
Bessaràbia (Basarabia en romanés, Бeccapaбия/Bessarabia en rus) es un airau geografic dau sud-èst d'Euròpa que si delimita per la ribiera Prot a ponent, lo fluvi Dnièstre a levant e la mar Negra au sud.
Lo nom de Bessaràbia designèt successivament :
- lo Principat de Valàquia au començament dau sègle XIV, dau nom de la dinastia fondatritz, lei Basarabi (nom que vèn sieche de basar-ata, "paire sevèr" en turc ancian - ipotèsi de Mihnea Berindei - sieche de Besarion-ban, "duc Besarion" - ipotèsi de Pierre Nasturel). Lei Basarabi emergissèron coma bans (ducs vassaus de la corona d'Ongria) avans de s'emancipar en 1330 e de cochar lei Tatars dei bocas de Danubi en mai d'una campanha entre 1328 e 1342 ;
- la faissa de tèrra lo lòng de Danubi e de la mar Negra, entre la confluéncia de Prot e la boca de Dnièstre, que lei Basarabi liberèron dei Tatars en mai d'una campanha entre 1328 e 1342, que la cedissèron en 1418 a Moldàvia, que la perdèt en 1484 (pòrts maritims e de Danubi) e en 1536 (ciutadèla de Tighina) au profiech de l'Empèri Otoman, onte la region si nomava Bodjak (Bucak en turc) ;
- la partida orientala dau Principat de Moldàvia, ambé lo Bodjak, que lei Rus annexèron en 1812, que si restaquèt a Romania de 1918 a 1940 e de 1941 a 1944, e a l'URSS de 1940 a 1941 e de 1944 a 1991.
Ucraïna e la Republica de Moldàvia si partejan la region despuei 1991.


text:
Temple d'Artèmis a Efès
Lo Temple d'Artèmis (en grèc Ἀpteuίσιov e en latin Artemisium), tanben conegut mens justament coma Temple de Diana, èra un temple dedicat a Artèmis vèrs 550 aC a Efès (uèi en Turquia) jos la dinastia Aquemenida de l'Empèri Pèrsa. Res demòra pas del temple, una de las Sèt Meravilhas del Monde. Foguèt bastit pel rei Cressús amb soscripcion populara al meteis luòc ont i aviá agut un autre temple que foguèt destruit al sègle VII abC. La majora partida de la descripcion del Temple d'Artèmis ven de Plini lo Vièlh. Plini descriu un temple de 377 pès (115 mètres) de long e 180 pès (55 mètres) de larg, tot fat de marbre. Aviá 127 colomnas d'estil ionic antic de 60 pès (qualques vint mètres) d'auçada, estriadas en aresta viva, a la vam doric.
Lo temple foguèt destruit per un pastre, Erostrat d'Efès, que l'encendièt per venir famós.


text:
Pearl Harbor
21° 21′ 43″ N 157° 57′ 13″ O / 21.36194, -157.95361
Pearl Harbor es un ensemble portuari e una basa militara, situat dins l'illa d'Oahu, de l'archipèla d'Hawaii.
Famós perque foguèt l'objectiu d'un atac del Japon, per respondre al blocatge economic que lor impausavan los Estats Units d'America.
Aquel atac provoquèt la dintrada activa dels Estats Units d'America dins la Segonda Guèrra Mondiala. Los estatsunians, neutres de principe, ja participavan a la guèrra en donant supòrt e provisions a las nacions qu'afrontavan las Poténcias de l'Ais.


text:
Runyec: gasc.
ronhèc, id. Mot gascon emplegat en catalan septentrionau ("rosselhonés") ( cf. dic. ross. Verdaguer e Dic. Nòrd-Cat. Botet-Camps), non admetut en catalan normatiu (cat. grunyit,
fr. grognement)
e
absent deus diccionaris catalans lhevats los dus de catalan septentrionau dejà citats .
Lo mot qu'ei plan isolat en catalan, totun n'ei pas lo cas en gascon qui a autanplan lo vèrbe ronhar (cat. grunyir
, fr. grogner
), los substantius ronhet e ronhèc (cat. grunyit,
fr. grognement
), etc. En catalan septentrionau com en gascon, lo mot que s'aplica particularament au pòrc. Lo mot "ronhèc" n'ei pas occitan sensu stricto
, qu'ei absent deus dicc. oc. de Mistral e d'Ubaud, qu'ei un gasconisme clar (ved. dicc. de Palay). Lo mot ronhar o arronhar qu'ei la fòrma especificament e plan regularament gascona de ronar o arronar (id.). aqueste darrèr tipe qu'ei lo autanplan emplegat en lengadocian. Los dus tipes (lo gasconisme dab nh e l'occitan dab n) que i coexisteishen en gascon, probablament pr'amor de la confusion possibla de las fòrmas gasconistas (las dab nh) dab l'aute vèrbe ronhar, arronhar (cat. retallar
fr. rogner
).
Aqueste mot nòrd-catalan runyec
que deu estar un eretatge lingüistic deus immigrants gascons qui hasèvan de paisans (pagesos
) en la Catalonha deu sègle 15 ençà. Lo tribalh de la tèrra e l'activat d'eslhevatge e de pastoralisme qu'èran desdenhats peus catalans (qui'us consideravan com a indignes d'eths, de fèit activitats de vilans
) e reservats taus tribalhadors emigrats de l'epòca, qu'ei a díser los gascons. Per aquesta rason, quasi tot lo vocabulari popular tanhent au pastoralisme e a la zootecnica en catalan qu'ei emprontat au gascon.


text:
Se pensavan pas qu’existisguèsse. Mas ara una còla de fisicians de l’Universitat d’Iowa o a pogut demostrar scientificament. E mai siá fòrça instable –pas de tot en tot– , l’existéncia del tetraneutron es estada provada. Totun, sa vida es mai que corta –5*10-22 segondas– e la pòrta rèsta dubèrta a l’exploracion de nòvas fòrças entre […]
La brèu istòria de la tuariá perpetrada en contra de la comunitat valdesa de parla occitana a Itàlia, es un episòdi amagat e pauc conegut de las reformas religiosas catolicas. Sonque lo 23 de junh de 2016, pr’amor de lo perdon demandat pel Papa Francés a la glèsia valdesa, per çò que faguèron los catolics […]
Lo secrèt comença d’èsser public. E las meteissas entrepresas Facebook e Twitter ja o an confirmat a travèrs de chifras: En 2015 un 39 % dels utilizaires de Twitter afirmavan qu’utilizavan aqueste mejan per i publicar contenguts. En 2016 aquesta chifra aviá baissat fins 36%. De mai, los internautas de Facebook passan pas tant de […]
Atencion: aqueste sit web utiliza de cookies, tan pròpris coma de tèrças personas, per amassar d’informacions estatisticas de la vòstra navigacion e per vos ofrir un servici personalizat. Se contunhatz de navigar, consideram que n'acceptatz l'usatge. Mai d’informacion. ACCEPTAR


text:
Arqueologia
L'arqueologia es una disciplina scientifica que son objectiu es l'estudi e la reconstitucion de l'istòria de l’umanitat dempuèi la Preïstòria fins a l'epòca contemporanèa a travèrs l'ensems dels vestigis materials qu'an subsistit e qu'es de còps que i a, necessari de metre al jorn (objèctes, aisinas, ossaments, terralhas, armas, pèças de moneda, joièls, vestits, emprentas, traças, pinturas, bastiments, infrastructuras, etc.).
L’arqueològ trapa la màger partida de sa documentacion dins los trabalhs sul terren (prospeccions, sondatges, cavament) contràriament a l’istorian, que sas principalas fonts son de tèxtes. Los documents escrits son pasmens sovent utilizats amb succès en arqueologia quand son disponibles e servats.


text:
Esa (Occitània)
Esa[1] (Èze en francés e Eza en italian) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo despartament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna s'estend sus un territòri escalabrós anant de la riba de mar dont un masatge forma Esa de Mar, fins au puèg escalabrós dont d'ostaus vielhs e medievaus forman Esa vilatge.
Lo quartièr de Sant Laurenç d'Esa religa la riba de mar au vilatge. Lo còl d'Esa es situat a proximitat de la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma lo rèsta dau litorau deis Aups Maritims, lo territòri de la comuna d'Esa es estat ocupat despí lu temps ancians.
Lo monument mai remarcable es aqueu dau Mont Bastida que susplomba Bèuluec de Mar e la baia de Sant Joan, sus un esperon rocassut bòrdant la granda cornissa.
La tradicion locala, fondada sus li elucubracions daus saberuts dau sègle XIX} e dau començament dau sègle XX, ne fa una fondacion feniciana, un palai micenian o un oppidum ligura en remontant au promier edat dau Fèrre.
Li recercas recentas permetèron la mesa a jorn un gròs borg agricòla protegit per una solida encencha. L'organizacion urbana es fòrça serrada. De granas abitacions de pèira seca d'un estanci s'organizan a l'entorn d'una grana carrièra que travèrsa lo vilatge de part en part. Lo planpè de cada abitacion assosta una pressa destinada a la fabricacion dau vin o de l'òli.
Li traças d'ocupacion pus ancianas remontan au sègle IIe ab. J.-C., Mai lo periòde d'activitat pus intensa se situa entre l'epòca d'August e aquela dei Flavians[2].
Fins au començament dau sègle XIX, Esa englobava La Trinitat que ne foguèt destacada en l'an 1818.
Esa èra desser, entre 1900 a 1929, per una linha dau trambalan de Niça e dau Litorau.
-
-
-
L'ancian trambalan de Niça e dau litorau circulava sus la cornissa entre 1900 e 1929
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luècs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadi amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vèire finda[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Pascal Arnaud et Michiel Gazenbeek, Habitat rural antique dans les Alpes-Maritimes : Actes de la table ronde Valbonne, Centre d'études Préhistoire, Antiquité, Moyen Age, 22 mars 1999, Antibes, 2001.


text:
1900
Aquesta pagina concernís l'an 1900 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Genièr[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr: Emile Berliner comença de fabricar a Montreal (Canadà) los discs de sèt pulgadas d'un sol costat o simples.
- 4 de genièr: un fòrt tèrratrem flagela la region russa de Georgia, en provocant la destruccion de sièis vilatges dins lo districte d'Akhalkalaki.
- 8 de genièr: lo cap de la Glèisa mormona dels Estats Units declara que la practica de la poligamia es estada abandonada per los sieus seguidors e que la siá glèisa l'autoriza pas mai.
- 14 de genièr: al Teatre Costanzi de Roma, se mena a tèrme l'estrea mondiala de l'opèra Tosca, de Giacomo Puccini.
- 21 de genièr: un fòrt seïsme gigota dins l'Estat de Colima (Mexic) en provocant la mòrt de 70 personas e en daissant de centenats de ferits, en mai de damatges materials importants.
- 29 de genièr: se fonda la Liga Americana de béisbol a Chicago.
Febrièr[modificar | modificar la font]
- 1èr de febrièr: primièra mòstra individuala de Pablo Picasso al cafè Els Quatre Gats, Barcelona.
- 9 de febrièr: s'anóncia la creacion de la Copa Davis.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Assai dau premier prototip de fusiu mitralhaire per l'armada italiana. Pasmens, l'arma aviá mai d'un problema de concepcion e foguèt pas adoptat per leis Italians. Lei Britanics l'assaièron tanben e arribèron a la mema conclusion.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de mai, eclipsi total de Solelh, visible en un arc de vision que s'estendiá dempuèi Porto, Portugal, fins a Elx, província d'Alacant, Espanha.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la premiera turbina d'estanci de pression per l'engenhaire Auguste Rateau (1863-1930). A respèct deis autrei modèls de turbinas existents, permetèt d'utilizar de velocitats de rotacion feblas ambé de rendements importants.
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de la teoria quantica desvolopada per Max Planck. Aquò permetèt d'explicar lo problema dau raionament dau còrs negre e marquèt una rompedura majora de l'istòria de la fisica car entraïnèt l'abandon de la fisica classica per lei questions regardant la descripcion dei fenomèns microscopics. Permetèt tanben lo desvolopament d'unei teorias quanticas au sen de divèrsei camps de la fisica ò de la quimia.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei quatre grops sanguins per lo mètge austrian Karl Landsteiner (1868-1943). Foguèron dichs A, B, AB e O en 1910. Aquò permetèt de desvolopar tornarmai la tecnica dei transfusions sanguinas umanas.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau darrier gas rare (lo radon) per l'Alemand Ernst Dorn.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de febrièr - Jacques Prévert, autor francés (m. 1977)
- 12 de febrièr - Vasilii Chuikov, militar sovietic (m. 1982)
- 22 de febrièr - Luis Buñuel, director espanhòl de cinèma (m. 1983)
- 12 de març - Gustavo Rojas Pinilla, president de Colómbia (m. 1975)
- 19 de març - Frédéric Joliot-Curie, fisician francés e Prèmi Nobel de Fisica (m.1958)
- 25 d'abril - Wolfgang Ernst Pauli, fisician austrian, Prèmi Nobel de Fisica (m.1958)
- 5 de junh - Dennis Gabor, fisician ongrés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1979)
- 29 de junh - Antoine de Saint-Exupéry, escrivan e pilòt francés (m.1944)
- 25 d'agost - Hans Adolf Krebs, scientific alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1981)
- 3 de setembre - Urho Kekkonen, president de Finlàndia entre 1956 e 1982 (m.1986)
- 20 de setembre - Humberto de Alencar Castello Branco, president de Brasil entre 1964 e 1967 (m.1967)
- 29 de setembre - Miguel Alemán Valdés, president de Mexic (m. 1983)
- 30 d'octobre - Ragnar Granit, neuroscientific finés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1991)
- 14 de decembre - Juan d'Arienzo, compositor argentin de tango (m. 1976)
- 17 de decembre - Mary Lucy Cartwright, matematiciana britanica (m. 1998)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de març - Gottlieb Daimler, engenhaire, constructor e pionièr de l'indústria automobila (n. 1834)
- 12 d'abril - Tomás Gomensoro, president d'Uruguai (n. 1810)
- 21 d'abril - Alphonse Milne-Edwards, zoologista francés (n. 1835)
- 5 de junh - Stephen Crane, escrivan american (n. 1871)
- 30 de junh - Joan Francés Blader, magistrat e escrivan occitan (n. 1827)
- 29 de julhet - Rei Umberto 1èr d'Itàlia (n. 1844)
- 16 d'agost - Eça de Queiroz, escrivan portugués (n. 1845)
- 23 d'agost - Kuroda Kiyotaka, primièr ministre de Japon (n. 1840)
- 25 d'agost - Friedrich Nietzsche, filosòf alemand (n. 1844)
- 30 de novembre - Oscar Wilde, escrivan anglés (n. 1854)
- Joan Francés Blader, personalitat de la Comuna de París (1871) (n. 1839)
- Alexandre Langlada, poèta de Montpelhièr (n. 1820)


text:
Joan Giono
Joan Giono es un escrivan provençau, d'una familha d'origina piemontesa, coma l'òbra romanesca a per quadre lo mond païsan provençau. Empaumonada per son imaginacion e sei vesenças de Grècia antica, depinta la condicion de l'òme dins lo mond, drech en lei questions moralas e metafisicas, e possedís una portada universala : Joan Giono es luenh d'èsser l'autor regionalista que se pòt creire. Es restat en marge de totei lei corrents de literatura de son temps.
Bibliografia parciala[modificar | modificar la font]
- Colline (Còla), Grasset, París, 1929
- Un de Baumugnes (Un de Baumunhas) id id 1929 (portat a l'ecran per Marcèu Panhòl en 1934 sos lo títol d'Angèle (Angèla))
- Regain (Reviure), id id 1930 (portat a l'ecran per Marcèu Panhòl en 1937 : Regain)
- Jean le Bleu (Joan lo Blu), id id 1932 (amb un estrach qu'empaumonet La Femme du boulanger (La frema dau fornier) a Marcèu Panhòl)
- Que ma Joie demeure (Ma jòia que demòre), 1935
- Refus d'obéissance (Refús d'obesir), Gallimard, París, 1937
- Moby Dick, 1940, traduccion dau roman de Herman Melville
- Le Hussard sur le toit (L'Ussard sus la teulissa), Gallimard, París, 1951 (portat a l'ecran per Jean-Paul Rappeneau en 1995 : Le Hussard sur le toit)
- Le Déserteur (Lo desertor), René Creux éditor, 1966


text:
Frans Eemil Sillanpää
Frans Eemil Sillanpää (Ylä-Satakunta, Hämeenkyrö, 16 de setembre de 1888 - Helsinki, 3 de junh de 1964) foguèt un escrivan finés. Venguèt celèbre internacionalament a partir de la publicacion de son roman Nuorena nukkunut en 1931, que li valguèt puèi lo Prèmi Nobel de Literatura en 1939. L'asteroïde 1446 Sillanpää, que foguèt descobèrt lo 26 de genièr de 1938 pel famós astronòm e fisician finlandés Yrjö Väisälä, foguèt batejat aital per tal de l'onorar.
Biografia[modificar | modificar la font]
Frans Eemil Sillanpää nasquèt dins una familha paura de pageses dins una masada, Ylä-Satakunta, dins la parròquia de Hämeenkyrö, una vilòta del sud-oèst de Finlàndia, en 1888. Sos parents, Frans Henrik Henriksson e Loviisa Vilhelmiina Iisaksdotter, avián sofèrt una vida dura e perdut gaireben totes sos enfants manca Frans. En se sacrificar capitèron de mandar lo drollet a una escòla de Tampere. En 1908 Frans s'installèt a la capitala del país, Helsinki, per i estudiar la medecina. Foguèt en aquel temps que coneguèt e frequentèt divèrses artistas del país coma los pintors Eero Järnefelt e Pekka Halonen, lo compositor Jean Sibelius e l'escrivan e jornalista Juhani Aho.
En 1913 Sillanpää tornèt a sa tèrra que podiá pas mai manlevar d'argent per contunhar los estudis e s'i maridèt amb una joventa de 17 ans, Sigrid Maria que li deviá balhar puèi uèch enfants. A partir d'aquel temps s'avodèt a l'escritura.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Elämä ja aurinko (1916)
- Ihmislapsia elämän saatossa (1917)
- Hurskas kurjuus (1919)
- Rakas isänmaani (1919)
- Hiltu ja Ragnar (1923)
- Enkelten suojatit (1923)
- Omistani ja omilleni (1924)
- Maan tasalta (1924)
- Töllinmäki (1925)
- Rippi (1928)
- Kiitos hetkistä, Herra... (1930)
- Nuorena nukkunut (1931)
- Miehen tie (1932)
- Virranpohjalta (1933)
- Ihmiset suviyössä (1934)
- Viidestoista (1936)
- Elokuu (1941)
- Ihmiselon ihanuus ja kurjuus (1945)


text:
-239
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -239 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Mercenaris. Après lei desfachas de Hannon lo Grand, una pichona armada foguèt fisada a Hamilcar Barca per alunchar de la capitala la menaça dei mercenaris en revòuta e de seis aliats. En despiech de son inferiotat numerica, Hamilcar averèt la batalha dau riu Bagradas que li permetèt de reconquistar Utica e de jònher la cavalariá numida de Naravas.


text:
Muchedent
Muchedent es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Muchedent se niche al se de la vallée de la Varenne recentament alterada pel creusement de ballastières, en bordure de la bòsc de Eawy.
Muchedent A situat a 7 km de Longueville-sus-Serra, a 8 km de Bellencombre, a 11 km de Auffay, a 14 km de Sant-Saëns e a 20 km de Dièpa.
Es desservie per la parca de Longueville-sus-Serra situada a 7 km.
La commune de Muchedent se niche au sein de la vallée de la Varenne récemment altérée par le creusement de ballastières, en bordure de la forêt d'Eawy.
Muchedent est située à 7 km de Longueville-sur-Scie, à 8 km de Bellencombre, à 11 km d'Auffay, à 14 km de Saint-Saëns et à 20 km de Dieppe.
Elle est desservie par la gare de Longueville-sur-Scie située à 7 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
"Mucedent" Vila en 1030/1137. Preséncia gallo-romaine reconeguda en 1861 a la còsta del Molin. Donat en 1030 al abbaye Sant-Catherine-lès-Roan, de contunh als chartreux de Gaillon. Lo senhor de Muchedent #combatre a Hastings. Existéncia del prieuré del Pubel #que la capèla n'existissiá encara en 1716 (prieuré suprimit en 1732).
"Mucedent" cité en 1030/1137. Présence gallo-romaine reconnue en 1861 à la côte du Moulin. Donné en 1030 à l'abbaye Saint-Catherine-lès-Rouen, puis aux chartreux de Gaillon. Le seigneur de Muchedent combattit à Hastings. Existence du prieuré du Pubel dont la chapelle existait encore en 1716 (prieuré supprimé en 1732).


text:
Brueissariá
La brueissariá (var. broisheria) o la mascariá designa un ensems de practicas tradicionalas de magia que la sieuna fin es de dire o de getar de sòrts, de sortilègis o de maleficis.
La persona que l'exercís se considèra coma investida de poders subrenaturaus e se sòna brueis -ssa (var. bruèis -ssa, broish -a), belin -a (o embelinaire -a), fachilhier -iera, fachinier -iera (var. -ièr -ièra, -èir -èira, haitilhèr -a), masc -a (o emmascaire -a), poisoniera (var. posoèr -a), sorcier -a (var. -ièr -ièra, -èir -èira).[1]
Aquel art foguèt considerat coma suspècte per quauquei culturas. Lei religions monoteïstas, fondadas caduna sus una revelacion divina, la condemnèron sovent coma erètja (pasmens, la glèisa catolica declarèt lo catarisme coupable a l'encòp d'eretgia e de brueissariá). A l'Edat Mejana, demest lei catolics e lei protestants, foguèt assimilada a una forma de « culte dau Diable ». En 1484, Innocenci VIII promulguèt la bulla « Summis desiderantes affectibus »[2] autorizant l'Inquisicion a agir en matèria de brueissariá.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ TDF: Cf. l'entrada "sourciero".
- ↑ « En desirant ambé fervor suprèma ».


text:
Musèu Tolosa-Lautrèc
Lo musèu Tolosa-Lautrèc d'Albi es un musèu d'art, dedicat subretot a las òbras d'Enric de Tolosa-Lautrèc (nascut a Albi) e installat dins lo palais de la Berbia.
Istoric e luòc[modificar | modificar la font]
Situat dins lo centre istoric d'Albi e lo primètre de la Ciutat episcopala, prèp de la catedrala de Santa Ceselha amb que forma una arquitectonica de bricas rojas unic al monde, lo palais de la Berbia es una poderosa fortereza del sègle XIII, una demoréncia evescala fins a 1905.
A la mòrt de Lautrèc, en 1901, sos parents, depositaris de son òbra, cerquèron a ne far donacion a un musèu. Aprèp le refús dels musèus parisencs, sa maire, la comtessa Adèla de Tolosa-Lautrèc, prepausèt lo don a la vila d'Albi. Amb lo desir de fondar un musèu, e dispausant dels luòcs alara vueit del palais, la vila acceptèt la donacion. Mas, amb la Primièra Guèrra Mondiala, lo projèctet prenguèt de retard e foguèt lo 30 de julhet de 1922 dobriguèron las primièras salas d'exposicion.
D'òbras de restructuracon s'efectuèron de 2001 a 2004 e encara a partir de 2008 e ara acabadas per ofrir un melhor cadre a la colleccion e un melhor acuelh del public. Las colleccions se tròban al sòtol e dos estatges. D'entre la salas, lo cabinet dels dessenhs abriga los fragils dessenhs e litografias.
Las colleccions[modificar | modificar la font]
Aprèp la donation de la comtessa Adèla, lo musèu es depositari de las òbras del pintre. Amb ma de mila òbras, quadres, litografias, dessenhs e afichas, es la mai granda colleccion dedicada a Tolosa-Lautrèc del monde[1].
En mai del fons considerable, lo musèu d'Albi presenta de colleccions d'art ancian o d'art modèrne, d'amics o de contemporanèus d'Enrid de Tolosa-Lautrèc, mas tanben d'artistas que visquèron a París pendent l'entre-doas-guèrras.
Dans la colleccion d'art ancian se destaca La Glèisa de Santa-Maria della salute a Venècia de Francesco Guardi, venent de la colleccion del cardenal de Bernis e doas excepcionalas representacions de sants per Georges de La Tour. Per de l'art modèrne le musèu presenta entre autre de quadres d'Edouard Vuillard, Pierre Bonnard e Henri Matisse.


text:
Nòme (Grècia)
Lo nòme (en grèc modèrne vouός = nomos, plurau vouoί = nomi) qu'ei ua unitat administrativa de la Grècia contemporanèa. Que i a 54 nòmes agropats en regions mei granas nommadas perifèrias. L'unitat inferiora au nòme qu'ei la comuna.
Lo nòme grèc que tien ua talha sovent comparabla a la d'un parçan occitan. Hèra de nòmes que corresponden a parçans grècs istorics coma Arcadia o Calcidica o a illas coma Cefalònia o tanben a archipèlas coma las Cicladas. Autes nòmes que son mei artificiaus e que pòrtan simplament lo nom de la lor capitala.


text:
Incheon
Incheon (en corean, hangeul: 인천광역시; hanja: 仁川廣域市) es una vila portuària coreana situada a 50 km a l'oèst de Seol, sus la Mar Jauna. Comptava 2 466 338 abitants en 2000. Constituís, coma Seol, una província especiala sola soleta. Essent lo pòrt pus pròche de Seol, trai un trafec maritim important. L'aeropòrt internacional dubèrt en 2001 sus una illa estenduda artificialament a proximitat es tanben lo que dessèrv Seol (vejatz Aeropòrt internacional d'Incheon) .
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Incheon es devesit en 8 arrondiments ("gu") e 2 comtats ("gun").
- Bupyeong-gu (부평구; 富平區)
- Dong-gu (동구; 東區)
- Gyeyang-gu (계양구; 桂陽區)
- Jung-gu (중구; 中區)
- Nam-gu (남구; 南區)
- Namdong-gu (남동구; 南洞區)
- Seo-gu (서구; 西區)
- Yeonsu-gu (연수구; 延壽區)
- Ganghwa-gun (강화군; 江華郡)
- Ongjin-gun (옹진군; 甕津郡)
Las illas del nòrd-èst de Baengnyeong, Yeonpyeong, Daecheong, e la pus pichona Socheong fan partida d'Ongjin.


text:
Un legedor que'm demanda quauques explics sus la conjugason deus vèrbes gascons. Doncas, d'acòrd. Començarèi peu vèrbe tipe deu prumèr grop, lo vèrbe cantar
.
PRESENT DE L'INDICATIU
En gascon la terminason -i serveish tà indicar la prumèra persona deu present de l'indicatiu en guaireben tots los vèrbes de totas las classas: mingi (de minjar), preni (de préner), segueishi (de seguir), mori (de morir). Lo vèrbe cantar non hè pas excepcion.
EN GASCON GENERAU:
1-Gascon canti, cant-as, -a, -am, -atz, -an.
Totun, en castelhonés (Vathmala, Coserans, departament d’Arièja, en contacte dab lo catalan palharés a travèrs de la cadia pirenenca ): cantatz (prononciat en generau cantat) qu’ei remplaçat per cantau. Qu’ei la t finau gascona qui’s vocaliza : petit -petita > petiu –petiua ; polit ->poliu- poliua.
Enqüèra en castelhonés, cantan qu’ei tanben remplaçat per cantanh, com an (annada) per anh (catalan : any; en castelhan: año).
Donc en castelhonés :
2- Cant-i, -as, -a, -am, -au, -anh.
EN ARANÉS:
Lo patron 1 qu'ei quasi generau en gascon, totun, en aranés qu'ei diferent. Lo patron aranés que continua lo deu haut-benasqués (Vath de Benàs, Aragon) dab lo quau ei en contacte (non, lo món non s'arrèsta pas a la cadia pirenenca ni a la frontèra virtuau d'Occitània).
3-aranés: Cant-i, -es, -e, -am, -atz, en. (tz = /ts/ e non /t/, sauv en baish-aran.)
4- haut-benasqués: Cant-o, -es, -e, -em, -etz (/ets/), -en
Mes avath en la vath de Benàs, lo patron qu'ei confòrme au de l'occitan.
5- baish-benasqués: Cant-o, -as, -a, -am, atz (/ats/), -an
En haut-benasqués com en aranés, luishonés e en catalan occidentau, los mots qui s'acaban per -a atòna que hèn lo lor plurau en –es : la filla, les filles, mentre qu' en baish-benasqués, la pronóncia de la a finau de mots com filla ei conservada en las formas pluraus: la filla, las fillas, com en gascon generau e en catalan orientau (a despieit de la grafia, puishqu'en catalan orientau la a atòna que’s confón dab la e atòna). Lo patron de conjugason que segueish aquesta caracteristica. Lo patron medievau que devèva èster comun enter aranés e haut-benasqués, lhevada la prumèra persona.
Aranés medievau: *cant, cantes, cante, cantam, cantatz, canten
Haut-benasqués medievau: canto, cantes, cante, *cantam (deu latin cantàmus),
*cantatz (deu latin cantàtis), canten.
La diferéncia enter cant e canto qu’ei parallèla a la qui i a enter los mot masculins qui s'acaban dab –o en aragonés e qui la pèrden en gascon.
Comparatz los pars de mots aragonés/gascon: uello (ll = lo nòste lh)/ uelh; agüerro/agòr (en lengadocian e en catalan: tardor); apero/apèr (en lengadocian: esplech agricòla e non pas apèro), gato / gat, campo / camp etc. . Per las formas pluraus, lo benasqués que’s demarca de l’aragonés tà apressà’s au catalan e au gascon. Que podem comparar la formacion deus pluraus en aragonés : uello ->uellos, agüerro->agüerros, apero->aperos, gato->gatos, campo->campos. Lo cas benasqués qu'ei diferent: güello-> güells, agüerro->agüers, apero->apers, gato->gats, campo->camps (en gascon: uelh ->uelhs, agòrs, apèrs, etc.).
Notatz la diferéncia entre la desinéncia de la prumèra persona en gascon e en benasqués. cant-i e cant-o. La desinéncia i- deu vèrbe gascon que s'emplega tanben en ua partida meridionau deu lengadocian (l’auta part lengadociana qu’a cante en lòc de canti) e que’s continua dinc a la part mes septentrionau deu catalan (qui a tanben, segon los dialèctes, càntuc, canto, cante e cant).
En rosselhonés:
6-catalan rosselhonés: cant-i, -es, -a, -en, -eu, -en.
Com lo lengadocian, lo rosselhonés que pronóncia la m de cantem com ua n, totun dentau aquí.
Mes au sud de l’airau gasconolengadocianocatalan de canti, lo catalan orientau septentrionau (dit de transicion) qu’a càntuc, cantes, canta, cantem, canteu, canten. La linha isoglossica canti-càntuc que traversa lo Principat de Catalonha, doncas au sud de la cadia pirenenca, e non au nòrd. Que va de Gisclareny en Berguedan, que passa peu sud de Ripoll, Olòt, Besalú per Sant Llorenç de la Muga e Mollet e arriba dinc a Cadaquès. Qu’ei a díser la partida mes septentrionau deu catalan deu Principat de Catalonha qu’a plan (jo) canti, com en gascon. En estandard principatin (catalan centrau), qu’ei canto (‘kantu).
La desinéncia en –uc de càntuc que vien probablament per imitacion de prenc, tinc, puc. En gascon medievau, la prumèra persona deu present de l'indicatiu deu vèrbe préner qu'èra prenc (ara preni, prengui; en catalan estandard: prenc, totun, en rosselhonés: preni), tier o tiener/tener: *tiec, *tienc, tenc (ara tiei, tieni, teni, tengui; en catalan: tinc, en rosselhonés: teni), díser: dic (enqüèra viu en gascon mes generaument desplaçat per disi, tanben didi de díder e digui de díguer; en catalan estandard: dic ; en rosselhonés: diui), posc (enqüèra viu en gascon com a poish /puʃ/, mès generaument desplaçat per pòdi, en catalan estandard: puc, totun podi en rosselhonés); sonc (ara son, enqüèra viu, desplaçat per soi, sui, sòi, sò, en catalan sóc, só, sun, sum, son) etc.
LO PRESENT DEU SUBJONTIU
Com lo catalan, lo gascon que comprén dus grans grops de dialèctes: l'occidentau e l'orientau. Lo grop orientau que s'assepara de l'occidentau per un trèit fonetic: En gascon occidentau, la e atòna que's pronóncia /e/ e la a finau atòna /a/ o /o/ o /ə/ de manèra variabla segon lo lòc, mès tostemps distingabla de la e atòna finau.
.
EN GASCON ORIENTAU:
Lo patron deu subjontiu present de cantar en gascon orientau qu’ei similar o identic au patron emplegat en catalan occidentau, dab l’equivaléncia –tz = u
7-gasc. ori: canti o canta o cante, cant-es, -e, -em, -etz, -en.
8-cat. occi (valencian): cante, -es, -e, -em, -eu, -en.
Notatz qu'en castelhonés (Coserans, Arièja, sosgrop sudorientau deu gascon orientau, en contacte dab lo catalan palharés per la linha de crèsta pirenenca), lo subjontiu de cantar que hè::
9-castelhonés:- cant-e, -es, -e, -em, -eu, -enh.
EN GASCON OCCIDENTAU:
Lo gascon occidentau que's caracteriza per ua a finau atòna qui's pronóncia exactament com la e finau atòna (o sia chic o mic com ua e neutra /ə/). Lo grop occidentau deu gascon qu'ei lo simetric deu grop orientau deu catalan. Las duas modalitats - a despieit qui no's troban pas briga en contacte ua dab l'auta- qu'an en comun que son incapablas de distinguir foneticament cante de canta. Qu’ei a díser los patrons 1 e 3 non hèn pas nada diferéncia de pronóncia ni en gascon occidentau, ni en catalan orientau, que serén aquí sonque diferèncias de convencion grafica.
Las medishas causas provocant los medishs efèits, que s'a inventat un subjontiu en –i tant en catalan com en gascon.
Subjontiu present de cantar en gascon occidentau e en catalan orientau
10-gasc.occ: cant -i -is -i, càntim , càntitz, -in.
11- cat. ori.: cant -i, -is, -i, cantem, canteu, -in.
Notatz lo grop -tz finau qu’ei generaument prononciat /t/t en las modalitats oraus deu gascon.


text:
Bactèri
Los bactèris (var. bacterias), son d'organismes vivents unicellulars procariòtas, caracterizats per una abséncia de nuclèu e d'organets. La màger part dels bactèris possedisson una paret cellulara constituada de peptidoglicans. Los bactèris mesuran qualques micromètres de long e pòdon presentar diferentas formas: de formas esfericas (còcas), de formas alongadas o en barròts (bacils), de formas mai o mens en espirala. L’estudi dels bactèris es la bacteriologia, una branca de la microbiologia.
Los bactèris son presents dins totes los tipes de biotòps encontrats sus Tèrra. Pòdon èsser isolats dins lo sòl, las aigas doças, marinas o saumastras, l’aire, las prigondors oceanicas, la rusca terrèstra, sus la pèl e dins l’intestin dels animals. I a quaranta milions de cellulas bacterianas dins un grama de sòl e un milion de cellulas bacterianas dins un millilitre d’aiga doça. I auriá en tot 5 × 1030 bactèris dins lo monde[1]. Pasmens, un grand nombre d'aqueles bactèris son pas encara caracterizats perque son pas cultivables en laboratòri[2]. Los bactèris an una importància considerabla dins los cicles biogeoquimics coma lo cicle del carbòni e la fixacion de l’azòt de l’atmosfèra.
En çò de l'òme, s'es calculat que 1012 bactèris colonizan la pèl, 1010 bactèris colonizan la boca e 1014 bactèris demòran dins l'intestin, çò que fa que i a detz còps mai de cellulas bacterianas que de cellulas umanas dins lo còs uman[3]. La màger part d'aqueles bactèris son inofensius o benefics per l’organisme. Existisson pasmens d'espècias patogènas nombrosas que son a l'origina de fòrça malautiás infecciosas coma lo colèra, la sifilis, la pèsta, lo carbon, la tuberculòsi. De bactèris pòdon provocar de trebols respiratòris o intestinals e d’autres pòdon èsser responsables de l’infeccion d'una nafradura. Las infeccions bacterianas se pòdon tractar mercé als antibiotics que mai que mai enebisson una de sas foncions vitalas (per exemple la penicillina blòca la sintèsi de la paret cellulara).
Los bactèris tanben son utils per l’òme dins los procèsses de tractament de las aigas usadas, dins l’agroalimentari per la fabricacion de iaorts o de formatge e dins la produccion industriala de nombroses compausats quimics.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los bactèris son microscopics, e son visibles pas qu'amb un microscòpi. Antoine van Leeuwenhoek foguèt lo primièr a observar de bactèris, mercé a un microscòpi de sa fabricacion, en 1668.
Lo mot de bactèri apareis pel primièr còp amb lo microbiologista alemand Christian Gottfried Ehrenberg en 1828. Aquel mot derivat del grèc Baktήpιov (bakterion) significa «bastonet».
Al sègle XIX, los trabalhs de Louis Pasteur revolucionèron la bacteriologia. Demostrèt en 1859 que los procèsses de fermentacion son causats per de microorganismes e qu'aquela creissença se deviá pas a la generacion espontanèa. Demostrèt tanben lo ròtle dels microorganismes coma agents infeccioses. Pasteur concebèt tanben de mitans de cultura, de procèsses de destruccion dels microorganismes coma l’autoclava e la pasteurizacion.
Lo mètge alemand Robert Koch e los seus collaboradors metèron al punt las tecnicas de cultura dels bactèris sus mitan solid. Robert Koch es un dels precursors de la microbiologia medicala, trabalhèt sul colèra, la malautiá del carbon (antrax) e la tuberculòsi. Demostrèt clarament qu’un bactèri pòt èsser l’agent responsable d’una malautiá infecciosa e prepausèt una seria de postulats (los postulats de Koch) per confirmar lo ròtle etiologic d’un microorganisme dins una malautiá. Obtenguèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1905.
Los microbiologistas Martinus Beijerinck e Sergei Vinogradskii inicièron los primièrs trabalhs de microbiologia de l’environament e d’ecologia microbiana en estudiant las comunautats microbianas del sòl e de l’aiga e las relacions entre aqueles microorganismes.
Se los bactèris èran coneguts al sègle XIX, existissiá pas encara de tractament antibacterian. En 1909, Paul Ehrlich metèt al punt un tractament contra la sifilis abans l’utilizacion de la penicillina en terapeutica, suggerida per Ernest Duchesne en 1897 e estudiada per Alexander Fleming en 1929.
En 1977, Carl Woese, mercé als seus trabalhs de filogenia moleculara, devesiguèt los procariòtas en dos grops : los Bactèris e los Archaea[4].
Estructura[modificar | modificar la font]
- A : pilli
- B : ribosòmas
- C : capsula
- D : paret cellulara
- E : flagèls
- F : citoplasma
- G : vacuòlas (substància de resèrva)
- H : plasmidi
- I : acid nucleïc
- J : membrana plasmica
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los bactèris an una reproduccion asexuada. Una cellula bacteriana se dividís dins un procès de division binària. Durant aquel procès, una cellula maire se dividís en doas cellulas filhas en formar una paret cellulara transversala e donant naissença a dos individús geneticament identics. Pasmens un bactèri pòt tanben subir de variacions geneticas mercé a d'eveniments de recombinason coma las mutacions (cambis aleatòris del material genetic), transformacion (lo transferiment d'ADN liure de proteïnas d'una cellula bacteriana que se troba en solucion cap a una autra), transduccion (lo transferiment d'ADN viral, bacterian o dels dos amassa al mejan de bacteriofags e conjugason bacteriana) Lo transferiment d'ADN entre dos bactèris utiliza una estructura proteïca especiala nomenada pilus sexual. Aqueles bactèris qu'an aquesidas un ADN nòu pòdon alavetz se devesir e o transmetre a lor progènia. Fòrça bactèris contenon un ADN extracromosomic circular, nomenat plasmidi, e qu'es d'extrèma importància per la biologia moleculara e tanben per l'aparicion de resisténcias als antibiotics.
En condicions favorablas, los bactèris se pòdon multiplicar en formant d'agregats visibles a l'uèlh nus, coma dins lo cas de las biopelliculas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Whitman W, Coleman D, Wiebe W (1998). "Prokaryotes: the unseen majority". Proc Natl Acad Sci U S A 95 (12): 6578 – 83.
- ↑ Rappé M, Giovannoni S. (2003) "The uncultured microbial majority". Annu Rev Microbiol 57: 369 – 94.
- ↑ Textbook of Bacteriology : Flòra bacteriana de l’òme
- ↑ Woese C, Kandler O, Wheelis M (1990). "Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya". Proc Natl Acad Sci U S A 87
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.
- Lua error in Module:Biblio/Comun at line 166: utilizacion d'una variabla globala, Date.


text:
Gauchin-Légal
Gauchin-Légal es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Gauchin-Lo-Gal Deu lo sieu nom al Gal una pesada pèira #que se desplaçava « per magia » davant la pòrta de las esposas desleialas. A dempuèi estiu enchaînée.
La municipalitat se desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en en connectant Arras a Thérouanne.
Gauchin-le-Gal doit son nom au Gal une lourde pierre qui se déplaçait « par magie » devant la porte des épouses infidèles. Elle a depuis été enchaînée.
La commune est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne.


text:
Pingo
Un pingo es una còla de glaç cubèrta de tèrra que se pòu observar dins lei regions articas, subarticas e antartidas. Pingo es un mot de la lenga inuit que significa puòg. Se destria dos tipes diferents de pingo :
- lei pingos idrostatics son formats a partir de l'aiga dau permafrost.
- lei pingos idraulics son formats a partir d'un apondon exterior d'aiga.
La formacion d'un pingo necessita generalament la preséncia d'un lac ò d'un estanh pauc prefond que pòu protegir la zòna en dessota de la gelada. Quand la temperatura demenís, lo lac gela mai contunia de protegir una zòna situada en dessota onte lo permafrost pòu pas s'estendre. Aquela zòna va pauc a pauc concentrar l'aiga liquida venent dei zònas gelats. Se la temperatura contunia de demenir, aquel aiga pòu finalament gelar e formar un nuclèu de glaç que va dilatar lei jaç situats en dessús. Aquò forma donc una còla que son nuclèu es format de glaç. Pasmens, aquela dilatacion entraïna l'aparicion de fissuras lòng dei pendas de la còla. Ansin, lo raionament solar pòu causar la fusion dau glaç e causar l'afondrament dau pingo. Lei dimensions d'un pingo van de 60 a 700 mètres de diamètre e de 5 a 70 mètres d'autor.


text:
Serempuèi
Serempuèi [1] (Sérempuy en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Page de la comuna sus lo sit de la Comunautat des comunas des Bastidas deu Val d'Arrats
- Serempuèi sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
30/09/2016
Daus òmes que tomban, episòde 10, per Joan Ganhaire
Tot a fet plasent coma endret. Doas pitas femnas, de las sòrs si comprene bien, tenián la botica, e nos troberen de las chambras que donavan sus lo dernier, luenh daus bruchs de la circulacion. Nautres, coma lo Franciscò, nòstra periòda parisenca, quò se passava pas emperaquí, mai pus leu dau costat dau XIX°. Restavam rua de Crimea, entre l’avenida de Flandra e lo canau de l’Orcq. Eram tranquilles, quí. Trabalhavam laidonc per Jò de Montsoris, especialitat agencias postalas e forgons blindats, a ! Quaus sovenirs, te rapelas quante ‘viam restat los tipes de la Brinks Baloard Mac Donald e los de Cash Service rua d’ Aubervilliers, e la pòsta de la Pòrta de Pantin ! E la de la rua de Tanger ! Quau domatge que Jò aie degut restar sas activitats. Tres balas en plen pitre, de la part de Simon Piau de Chen, pas tròp urós de veire nòstra equipa lo chaupir aprep lo còp de la rua Ordener. Marcatz bien que quò li portet pas bonur, au Simon, que eu e dos de sos aracandiers bonheren pro longtemps dins lo canau Sent Martin. Franciscò ne’n a jamai tròp parlat, mas me damande si una nuech ente era pas de tròp bona umor, era pas ‘nar passar sos nervs sus la banda de maufasents dau XVIII°.
Quo es per quò que dins la serenada, aní sens grand dangier de me far trasconeitre aus rensenhaments au commissariat de la rua Cardinau-Lomonge ente lo nommat Clunhac deviá aver començat d’amassar los rensenhaments si gentament damandats per son ancian colega. Aime pas tròp rentrar dins quilhs establiments que me fan tròp pensar a daus punhets un pauc tròp sarrats, a daus barreus un pauc tròp solides, a de las sarralhas un pauc tròp barradas. Me faguí enquera mai pitit que natura, a penas visible demest los beus brigons en unifòrme, los inspectors en manteus de plòia, las vessas massadas baloard Sent German, un pilòt d’estudiaires esmalits contre quauqua refòrma de l’ensenhament, cinc o sieis negres que un benleu aviá fait quauquaren, un coble de toristas que venián de se far raubar lo pòrtafuelha, una dròlla qu’aviá nonmas retrobat de sa bicicleta l’antivòl sonhosament estachat ad’un luminier de la rua Cuvier. Sens granda reüssida, damandí aprep lo comissari Clunhac, daus còps era pas quí, daus còps era tròp ocupat, daus còps, que li voletz au comissari Clunhac, quo es personau...(de segre).
Joan Ganhaire.
06:59 Publié dans Joan Ganhaire, Daus òmes que tomban, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 16 de febrer de 2013
Esquerrèr e charanguista.
Quan èri adolescent, que hasèvi de mandolinista hens un grop
de bluegrass miat perun camarada
de classa e gran amic men, Christian Séguret. E puish que’m hiquèi au banjo de
5 còrdasd’estile clawhammer. E
que jogavi de guitarra tanben, com quasi tots los mainatges deu men atge. E
puish, plan mei tard, que’m caló abandonar tot aquò, pr’amor ua lesion a un nèrvi (lo cubitau esquèr) que’m va amiar dinc a l’impossibilitat quasi totau de tocar
instruments de còrdas. No'm poish pas mei plaçar correctament dus deus quate dits de la man esquèrra sus
aqueth espaci de tres dimensions qui ei lo clavièr deus lahuts pr’amor d’ua
paralisi leugèra de la man, causada per la lesion ja mentavuda. Alavetz que m'a calut acontentà'm de tocar
los instruments de vents, qui lo jòc n’i ei pas sonque de duas dimensions, o
quasi. Que m'a calut deishar guitarras e banjos tà hiquà'm a bohar a l’auboès e au sac.
Totun, aquò no’m satis·hè pas tròp. Que'm mancan lo relhèu de l'armonia deu jòc, quan e soi a jogar solet, e la possibilitat de cantar en s'acompanhant. Tocar instruments de la traca deus lahuts que’m
manca. Que voi tornar de trobar los mens plàsers d’adolescent, enqüèra que
soi a har tres-vint ans. E de solucions, n’i a, a condicion d’acceptar d’ac
recomençar tot despuish las prumerias, com s’estosses un shin qui n'aurè pas jamei
tocat un instrument de la soa vita. La solucion, tà jo, qu’ei de jogar com un
esquerrèr (qui’n soi, en realitat), o sia invertir l’òrdi de las còrdas e lo
sens deu jòc. Totun, remplaçar la man esquèrra per la man dreta e emplegar la man
esquèrra tau « rasgueo », aquò que't demanda de cambiar
d’instument, que s'agisca deu banjo de 5 còrdas com de la guitarra. Que't cau investir hens instruments
hèits especiauments taus esquerrèrs. Totun, n’ei pas lo cas dab lo charango, pr'amor, aquiu, lo pontet que i ei perfèitament perpendicular au
clavièr. Alavetz, peu charango, que sufeish d’inversar l’òrdi de las còrdas entàtransformar un instrument normau en un
d’esquerrèr shens aver de cambiar arren d'aute. Dongas, qu’èi decidit de’m reeducar las duas mans en aprenent a
tocar lo charango a la mòda esquèrra.Que soi conscient qu’ei un desfís qui’m hèi a jo medish, pr’amor
de l’edat avançada deu començaire e de la frustacion de s’i tornar shens
absoludament nat profieit de las longas oras de practica de joentut. A maudespièit deu men passat de musician de còrdas, que serèi un començaire vertadèr pr'amor deu cambi foncionau de las duas mans. Non poirèi pas utilizar los circuits neuronaus qui i son ja dedicats aus instruments de còrdas hens lo cervèth despuish lo temps de joenessa. Que me'n calerà crear d'autes, denovo! Dongas, que
i vau, qu’ei plan decidit, dab l’ajuda deu charangista bolivian Antonio Pérez Álvarez,un maestro de charango qui viu a Orsay en França, que’n sia
arremerciat. Que serà l'oportunitat de revindicar e d'assumir totaument la mia condicion d'esquerrèr. En foncion deus progrés realizats, qu'evaluarèi la possibilitat d'exténer l'experiéncia dab autes instruments, banjo de 5-còrdas e guitarra, qui'm calerà alavetz har fabricar especiaument tà l'esquerrèr qui soi.


text:
Reglament (UE)
Dins lo drech de l'Union Europèa, un reglament es obligatòri dins totes los elements dempuèi la publicacion. Se pòt doncas pas aplicar d'un biais incomplèt o selectivament. Es dirèctament aplicable sens cap de mesura de transcripcion nacionala, al contrari de la directiva qu'es un objectiu de l'Union que se deu transpausar dins lo drech nacional dins un delai determinat. S'aplica de biais simultanèu e unifòrme dins cada Estats membres de l'Union. Se dich qu'es d'aplicacion imediata. Lo règlament a una portada generala, es publicada al Jornal oficial de l'Union europèa.
Clasificacion[modificar | modificar la font]
Dempuèi la dintrada en vigor del Tractat de Lisbona en 2009, e segon los articles 289 a 291 del TFUE,[1] existisson, amb los meteisses caractèris precitats, tres tipes de reglament que se distingan formalament (segon l'autoritat que los dicta), foncional (per la foncion qu'es asignada) e ierarquicament:
- lo reglament legislatiu, qu'emana de la autoritat legislatritz del Parlament Europèu e del Conselh (segon lo procèssus legislatiu de l'Union Europèa) o d'una d'aquelas doas institucions (procèssus legislatius especials), que l'adoptan dins exercici del poder legislatiu comunautari, se prononciant sus una prepausa de la Comission. Los actes juridics atal formats constuisson un acte legislatiu de l'Union.
- Lo reglament delegat, que se fa mejans lo mandat o abilitacion contenenguda dins un acte legislatiu, per que la complete o modifique, dins los elements non esencials, l'aplicacion d'aquel, per aquela norma d'aplicacion generala e d'aplicacion dirècta. Los actes legislatius delegats « delimitarán de manièra exprèssa los objetius, lo contengut, l'espandiment e la duraada de la delegacion dels poderes. La regulacion dels elements esencials d'una portada será reservada al acte legislatiu e, pasmens, poirá pas èsser l'objècte d'una delegacion de poderes » (art. 290.1 TFUE). Lo reglament delegat deurá exprimir aquela natura dins lo seu títol, e no tornará pas sus la natura d'un acte legislatiu.
- Lo reglament d'execucion, que la Comission o, dins de cases especifics e degudament justificats, lo Conselh, poirán adoptar dins exercici de las seunas foncions executivas quand será preferable una aplicacion uniforma d'un acte de fòrça juridicament obligatòria de l'Union (de quina natura que siá), en substitucion de quin que siá los mecanismes nacionals. Dins lo títol d'aqueles actes non legislatius deurá figurar la quita expression d'execucion.
Cal notar qu'aquela meteissa graducion o escala dels actes legislatius e actes non legislatius, delegats o d'execucion, es tanben aplicabla als autres dos tipes de normas juridicas comunautàrias obligatòrias, la directiva e la decision, tanben los efèctes serán pròpi a caduna d'elas.
E mai, dins la non abotida Constitucion Europèa lo reglament de fasa legislativa se seriá nomenat "Lei europèa", alara que en las mai doas aurián gardat lo nom de "Reglament delegat" o "Reglament d'execucion".


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bizonnes en arpitan ( Bizonnes en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Bizonnes A situat a 20 km de Bourgoin-Jallieu e 18 km de Voiron.
Bizonnes est situé à 20 km de Bourgoin-Jallieu et 18 km de Voiron.
Bizonnes
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Escòla de Sent Marçau
Escòla medievau de musica vaduda en l'Abadia de Sent Marçau, a Limòtges en Lemosin. Que ho un center màger de desvolopament de la musica dens l'Euròpa medievau. L'abadia que ho fondada sus la tomba de l'aposto Sent Marçau, purmèr avesque de Lemòtge. Enter los sègles Xau e XIIau l'abadia que ho un center d'escritura e de concentracion de composicions de cants polifonics compausats en Aquitània e tanben dens la resta d'Occitània e transcrivudas en particions. Aquestas composicions b'èran tròpas, sequéncias e organum. Dens l'istòria de la musica, l'Escòla de Sent Marçau que precedeish e que prepara la gessida de l'Escòla de Nosta Dauna de París. Uei lo dia los manescrits de Sent Marçau que son mei que mei en la Bibliotèca Nacionau de París.


text:
Valira
La Valira (sovent nomenada amb article masculin: lo Valira) es un riu pirenenc, afluent del Segre per la drecha e que vertèbra l'idrologia d'Andòrra. La granda part del país i drena, a l'excepcion de la solana d'Andòrra que se tròba al vessant d'Arièja. La Valira nais al circ dels Pessons, dins la parròquia d'Encamp (Andòrra), e desboca al Segre mai aval de la Seu d'Urgèl (Aut Urgèl).
La Valira a una forma de Y. Los braces superiors son la Valira d'Ordino (dicha tanben de la Massana, del Nòrd o ribièra d'Ordino) e la Valira d'Encamp (dicha tanben d'Orient, de Canillo o de Soldeu). Se jonhon a Escaldes-Engordany.
Un dels afluents del Valira es lo riu Runer que fa de limit natural entre Andòrra e l'Aut Urgèl.