text:
Es litsades son un tipe de plaques de hons, e passen quan tot eth celh de nhèu baishe còsta enjós. Se produsissen damb nhèu shuta coma umida, mès tostemp en terren lis, damb pòga rugositat. Se desencadenen de manèra espontanèa, molt raraments peth pas d’ua persona.
Tactica: evita eth terren pròpri as litsades
Durada: ores-dies
Indicis tipics
- Activitat en versants similares
- Es de nhèu umida s’assòcien damb temperatures nautes e soleiada, o damb ploja e/o broma baisha
- Nheuada abundanta ath dessús dera tèrra cauda
Distribucion tipica:
- Versants damb pòga rugositat: labades de ròca e sustot prats ben arribents
- Es litsades de nhèu umida apareishen prumèr en còtes baishes e solanes e pugen de còta en tot estener-se en orientacion
- Es litsades de nhèu shuta son mès caotics e imprevisibles
Conselhs
- Evita eth terren procliu as litsades quan agueste s’indiquen en bulletin
- Non entretier-se dejós des henedures de litsades, moltes acaben desencadenant-se
- Es litsades de nhèu umida se hèn mès abundantes a compdar de meddia
Es litsades son un tipe de lauet diferent que se compòrte de manèra diferenta qu’es auti. Son dificils de predíder e de desencadenar de manèra controtlada.
Era eslissada lenta dera nhèu provòque era aparicion d’ua fractura per tension dera nhèu, que pòt desencadenar immediataments un lauet, demorar dubèrta ues ores/dies enquia qu’eth lauet se desencadene o non arribe jamès a formar un lauet.


c: text/html

text:
24/12/2014
La nuech de Nadau en Lemosin per Marcela Delpastre
Marçau Peironi nos faguet segre queu conte de Marcela Delpastre.
°°
Lo bestiau, òm zo vei ben sovent, manca res mas de la paraula. Mas parla pas. Lo bon Dieu e la Senta Verge z'an volgut aitau, qu'autrament s'auviriatz pus sus terra.
E pertant lo bestiau a lo drech de parlar, 'na nuech dins l'annada. Quò es la nuech de Nadau, en sovenir d'aquela nuech que l'Enfant-Jesús naissiguet dins 'na grepcha, e que lo buòu e l'asne l 'achauravan de lor alen en bufar apres son pitit còrs. Mas quò es 'na chausa que seriá pas bon d'auvir . E ben far atencion de pas anar a l'exprès dins l'estable per escotar çò qu'an a dire las vachas mai los asnes !
Un còp, quò era pas tant lonh d'aquí, dau costat d'a Lemòtges, i aguet un òme, a si fòrt de zo li contar, que volguet saber, per èsser ben segur. Lai anet. La mieg-nuech aguet pas sonat, vai mas auvir un buòu que disiá a l'autre :
- Duerm, que deman portarem nòstre mestre au cementeri.
Es-quò la paur que n'aguet ? Tornet dins son liech coma poguet, e l'endeman era mòrt.
Marcelle DELPASTRE, Contes Populaires du Limousin,
préface de Robert Joudoux, , Lemouzi n°66, Tulle, 1978
12:05 Publié dans Actualitats | Tags : contes de nadau en òc, contes de noël en occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
Lo passatge dau Pair Nadau
Marçau Peironi nos mandet queu conte adaptat de Contes de Nadau per Daniel Lhomond.
°°
Se demandon sovent, subretot los mainatges coma fai lo pair Nadau per dintrar dins las maisons lo 24 de decembre dins l’enser quora i a pas de cheminada.
Quo es ben verai qu’auei, en Peirgòrd coma alhors, e subretot en vila, las gents que tenen una brava e bela cheminada sens fan de mens en mens espes que puessessen laisar passar lo Pair Nadau. Qu’en mai, nòstre bonòme a ben ganhat quilhs darriers temps, e ne’n chaba pas de frotjar.
E ben lo Pair Nadau passa coma pòt, per la fenestra, la pòrta o per lo fenestron dau garatge. Esperatz un pauc d’escotar quel afar que se debanet i a tres ans d’aquò..
Lo Pair Nadau fasiá sa virada e ‘riabava chas Delpechon. Mas la cheminada era tampada, la pòrta barrada a clau e las fenestras tenián de las quitas barras. Pas possibla de rentrar chas Delpechon ; tot parier i eran daus mainatges qu’esperavan lors presents e que serián ben deçauguts l’endoman matin…
Lo Pair Nadau aviset un fenestron. Mas i aviá pas pro plàça, zo sabiá pardi ! Qu’es a queste moment que lo margaud de la maison, Papus, miaunet :
« Si voes te pòde aidar Pair Nadau, çò disset ! Coneisse la formuleta per se pitinar mas nonmas 49 segondas de temps … e l’autra per tornar frotjar apres tanben, que las joguinas n’aurem pas mestier mas tu òc…
E lo gente chat de donar au Pair Nadau las formuletas magicas. « Achabit-achabat Pair Nadau espetissa còp sec ! » Pas pus gròs qu’un chatonet, nòstre bonòme de Nadau. Sa quita banasta, sas quita joguinas eran devengudas miniaturas. Passet per lo fenestron e laisset los presents aus goiassons Delpechon que tornèren préner lora talha normala a la puncha de 49 segonda. De queu temps, lo Pair Nadau era tornat surtir màs per çò qu’es de tornar trobar sa talha, aguet pas mejan de se’n sovenir. Dià ! L’Òme aguet beu s’enrufir, se l’era doblidada !
E la nuech s’avançava. Questa annada, lo Pair Nadau que deguet far sa virada semblet mai ad un santon de la grepia que non pas ad un gigant barbut, jautelut e ventrut. E lo pieg quo es que en tornar maison, sa femna ne’n profiechet per li far prometre tot plen de chausas qu’auset pas li refusar ; subretot quela teniá en man un brave palon e queu fasiá pus tant lo fier de’n naut de son 10 centimetres. Pormetet entau de petassar lo robinet dau jardin, de chanjar la moqueta de la chambra e tot çò qu’ela li demandet.
Tan dire que 26 decembre au matin tornet passar veire lo Margaud Papus perfin que tornessa la formuleta per tornar trobar la talha normala.
Questa istòtia es ben veraia e si la vos conte quo es simplament per rassegurar tots los enfants dau Perigòrd. Aura se doblida pus las formuletas que se l’ai escricha dessus son telefonat : « achabit-achabat, lo Pair Nadau vendrá ; achabat-achabit, lo Pair Nadau es partit ! »
D’aprep los contes de Nadau de Daniel Lhomond
12:01 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc | Tags : contes de noël en occitan, contes de nadau en òc, daniel lhomond | Lien permanent | Commentaires (1)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Locaci’ pertajada mai divina – Saint Young Men per NAKAMURA Hikaru.
Aüei, per lu darnier bilhet de l’annada 2011, pas de libres lemosineèsques, solament una manga que pòt estre un present daus bons per la Nadau que sirá be tòst ‘ribada. Una manga mai que plasenta, adonc, de balhar a quauqu’un-a de furnit-da dins lu domení de l’umor, pas un risent coma un cent de claus.
2000 ans apres ‘ver trabalhar a far la gent aürós, Budhā e Gesús decidan de prendre de las vacanças e prenen un lotjament sus la Terra, au Japon per tot dire. Van veire que la vita es be desparriera de la dau paradís. Entau fasent, ilhs nos balhan un punt de vuda sens parrier sus nòstra vita de tots los jorns.
Descubriretz ‘quò que pensa Gesús quora eu es pres per lu Jonhy Deep o ‘quò que sonja lu Budhā de las statuas lu repersentan.
Veiquí per la persentaci’ oficiala. E aura, veiquí mon eivís tot emb-d’una : lu rire me montava de la gòrja coma las fatwas au cuòu daus integristes religiós.
Segur ‘guí ‘n’esitaci’ davant los dos limeròs persentats, e, coma ‘na colha prenguí mas lu prumier. La revirada francesa data dau mes de març de 2011, ‘la es dau Étienne Robert, que fau saludar aquí perque aquò deguet pas estre totjorn aisat (veire a la fin dau bilhet).
T ! ‘Na culpabilitat tota crestiana. Marchatz veire ; lu Budhā ‘riba sus ‘na nivolada d’aur, eu marmus quauquaren dins ma testa que dau còp fai brí-brí :
« Mon paubre rapieton, aguet doas chanças de t’espofidar de rire, ne’n prenguet màs una mai lu limerò 1, te fau pas gaitar totjorn darrier te. Aprofeita d’aquela chança de rire. D’autre ne’n an pas tant e fug ‘chaptar lu lò 2 ! » *.
Tòrne a l’eisemple, Gesús gaspilha la moneda dins de las saloperias per minjar. S’apercep que coma 5 copilhons promocionaus eu pòt jugar a la lotaria. Eu compta e ilhs ne’n an nonmas 14. Gesús, un pauc marrit, ditz :
« Podem jugar solament doas vetz ».
Lu Budhā se torna d’enpers se, montra 3 dets e ditz :
« Quela chança de poder jugar doas vetz ».
« Sauv de ‘chaptar ‘na bricola ».
La faça dau Budhā torna un còp de mai, un det replejat :
« Am doas chanças, nos fau las prener entau. Aver quauquares apres ‘ver provocat la chança pausa daus problemas ».
L’erplicaci’ es balhada entau : lu vistage d’un Budhā es un comptor que jamai se trompa. Eu pòt sauvar quauqu’un dins lu pechat, un còp, dos còps, ‘na tresesma vetz, mas quante la persona contunha dins lu tòrd, lu Budhā lu laissa, eu pòt res per se **.
Bon entau fasent, ilhs van « negociar » lu tiratge… vòle pas tot contar aquí, mas es lu Budhā que manhet la roda, per ganhar ‘na statua de se. EDR. Eu sembla còp-sec regretar de pas ‘ver bandit la representaci’ de se. Vei-los-quí après marchar dins la rua quante un tipe d’un cirque los ‘resta e lurs damanda se poden jugar un quauquaren per far rire los vielhs. Lu Budhā s’esmalís un pauc mas Gesús fai l’acordaire. Lu tipe dau cirque li ditz : « Setz mon sauvor » e lu Gesús de dire « Iò sabe, beucòp de gent me iò disen ». EDR !
‘Tencion, lu libre se mòca pas de las creianças per ellas-mesma, daus creiants, de las creiantas e daus « jòunes Sents » nimaï. Emai lu Budhā me semblessa un pauc Jan-filha ***, aquò me macha pas, segur, mas, per dire v’rai, l’eimatginava un pauc pus « zen ». Afè, es entau, los jòunes aüei, manca de veire lu Gesús mai sos piaus longs.
Passe ‘quí sus lu Gesús que fai s’escartar l’aiga dins la picina perque eu sap pas najar, sabem aura perque eu marchava sus l’aiga. Passa ‘quí sus lu Budhā qu’aguet paur de las montanhas russas, s’etot, de totjorn voler segre l’autre banturle. Afè, eu monta, es espaurit, clama un mantrā e entau fasent, fai paur a tot lu monde, e, ‘ribat a la cima, vrò, ‘esluciada, la davalada es la mai suauda jamai vuda de l’istòria. Eu esplica apres que a la debuta eu eriá clafit de colera contra Gesús mas que fin finalament, la vacuitat d’aquela colera le faguet s’assuausat e venir « zen ».
Prene ‘n’escochiera dins mon raconta per parlar de la vetz ente ilhs an pus ren per minjar, afè, qua’iment ren perque « Madama Maria » mai la « Sujāta » son totjorn a enviar dau riz. ‘Laidonc, veiquí nòstre Budhā que clama que se, ‘na setmana sens minjar lu manha pas, mas dau costat dau Gesús, es pas parier. E veiquí la proprietarí que sonna, la los mena defòra e damanda de las erplicaci’s sus lu perque de tots quilhs margauds dessos la fenestra daus « Monsurs Sent ». Be son un pauc colhon, comprenen aures, e quante lu Budhā ten ‘na sieta vida, còp-sec, l’i a un pitit margaud per se quilhar dedins e ‘nautre que pòrte las alumetas. Los ‘limauds se sacrifian per pas que lu Budhā perdesse de la sentetat ****.
Coma sei bodiste nonmas los mes ne’n « ier », ‘chaptí lu second tòme e los autres tòmes que son pas tots dau mesma niveu.
- Passe sus lu Budhā malauda que deu ‘nar a l’ospitau e entau far paur a de las gents qu’an màs ‘na gripa, gripa garida per Gesús.
- Passe sus Gesús que fai la multiplicaci’ daus pastissons.
- Passe sus la damanda per anar sus Façaboc, que un certan Judas aviesa los amics dau Gesús.
- Passe sus lu Budhā que apres las festas se tròba un pauc gras e vòu far dau spòrt coma lu Gesús, que se, s’eissuja dins son chamisòt e lu marca coma lu Sent-Suar…
Non, seriosament, sabe totjorn pas se me fau vos dire de la legir o pas aquela bede.
L’eimatge ven dau sití liat (>fr)
Nòtas :
* Garantisse pas que dubrir lu libre fai venir l’eime beu per totas las gents.
** Eu es jà be pro bon entau.
*** Vene d’i pensar, faudriá vertadierament dire « Joan » coma iò diguet l’autre, lu normaupate, qu’un Budhā se quilhariá còp-sec davant mon pece nuclear. Eïpere… eïpere… enquera un pitit pauc… res. ‘Laidonc escriure « Jan » es pas ‘na fauta tant granda per meritar ‘na linha dins la ouisquipedià, per perdre son arma nimaï.
**** emai siguesse un minja raiça, los margauds que trainan defòra ferián be de s’espeunar, se far cueire e ‘nar dins la sieta de quauques sens meijon. Aquò es un messatge dau comitat contra los margauds (>fr).
※
Obludatz pas de legir ‘queu libre : « Manga » per Jean Marie Bouissou. ‘Quò-es ‘na vertadièra referença sus l’istorique, las istòrias, los genres… Es un grand plaser de lu legir. Lu chapitratge es clar, los perpaus maitot.
※
E un bilhet sus Rua89 (>fr) que fasiá la sega de las integristarias dau mes mòrt. Segur eu parla pas d’aquela manga, l’informaci’ es pas enquera ‘ribada a París, mas bon, la cultura es coma la gialada de cereija…
※
Eisemple de revirada, ‘quel eimatge trobat sus la tiala e revirat entau « Minjatz, quò-quí es mon Knòrr © »
EDR, LOL, PDR, MDR… 😀
WordPress:
J'aime chargement…


text:
Forbes
Forbes es una revista publicada als Estats Units qu'es especializada dins la publicacion d'articles a prepaus del mond dels afars e de las finanças. Foguèt fondada en 1917 per B.C Forbes e sa sedença se tròba sus la Cinquena avenguda dins la vila de Nòva York. Son editor principal es Steve Forbes e son director es Mike Perlis.
Cada an publica de listas que generan un grand interès dins l'univèrs financièr coma per exemple Forbes 400, Forbes 500 e Fortune 500. Annualament, dempuèi 1986, la revista publica sa lista de las personalitats mai ricas del mond (en anglés: The World's Richest People). Cal remarcar de que dins la lista 3 personas venon de païses en via de desvolopament coma Mexic, Índia e Arabia Saudita. Forbes a publicat tanben d'autras listas ligadas a la fortuna, coma la de personatges de ficcion milionaris, de listas de companhiás segon sos beneficis, los rics en foncion dels païses o per sector econòmic, entre altras causas.
La proximitat politica dels dirigents de la revista amb lo mitan conservador fa que recebèt divèrsas criticas coma per exemple dins son estimacion de la riquesa de Fidel Castro que se comptabilizèt la moneda de l'estat e mai acusèron lo dictator cuban d'aver de comptes en Soïssa. Per contra sembla que la riquesa de divèrses monarcas coma lo rei del Marròc o la reina d'Anglatèrra sián pas presas en compte. Lo 7 de març de 2013, foguèt lançada una version espanhòla de Forbes.


text:
Serada contes occitans amb Michel Jacquet a Lodeva
Lo Cercle occitan del Lodeva (Erau) e lo talhièr d'occitan del larièr rural de Laurós organizan una serada contes occitans aquel divendres. Michel Jacquet presentarà sos contes. Es l'autor de dos libres consacrats a las mitologias popularas en version bilingua : « Contes misterioses del Carcin » (Ed. dels Regionalismes - 186 paginas — 17,50 €) e « Cresenças e legendas d'un Otramar tropical » (Ed. dels Regionalismes, colleccion “ au viu leupard ” - 132 paginas).
Lo primièr retraça l'enfança de l'autor en Carcin amb d'anecdòtas vertadièras e los passatges de personatges fictius. Dins lo segond libre, Michel Jacquet conta las cresenças e las legendas qu'a descobèrt pendent sos viatges Otramar qu'a fach per rasons professionalas.
L'autor occitan presentarà donc son trabalh e legirà qualques unes de sos contes a la sala de conferéncias de la comuna de Lodeva a partir de 18 o 30 aquel divendres 13 d'abril.


text:
Dimars, 28 d'octòbre de 2014, 03h00 Espòrt
Lo reviscòl inacabat dels Pols
A Albi, mai de 5 000 espectators sostenguèron aqueste dissabte lo XIII de França contra Galas. Aqueste còp, los Blaus perdèron pas temps per marcar lor territòri. Tre la quatrena minuta, l’alièr de Carcassona, Clamenç Soubeyras, puntava lo primièr ensag dels Pols. Se los galeses replicavan, tres autres ensages anavan confortar la dominacion dels locals e, coma Marginet passèt las transformacions, la marca montèt a 24-6 a la pausa. A l’ora de jòc, los Blaus n’èran a lor seten ensag de la vesprada e menavan 42-12. Mas aquí s’arrestèron de quichar, se metèron al nivèl de l’adversari que tornèt a 42-22.
Aquela baissa de ritme complica las causas pels Pols. Aquesta mitat de mièg temps mancada lor impausa d’anar batre divendres de ser los escoceses de 18 punts: caldrà èsser dins la partida de la primièra a la darrièra segonda per ganhar al campionat europèu e jogar las Quatre Nacions de 2016. Los escoceses, acrocats dins lo primièr temps, ont res foguèt marcat, s’impausèron en Irlanda dins lo segond temps: 25-4.
Los Kiwis anóncian la color
A Brisbane, se teniá la primièra jornada de l’edicion 2014 d’aqueste Torneg de las Quatre Nacions. Los angleses se deguèron emplegar per batre los samoans 32-26. Dins la segonda partida, una fòrta formacion neozelandesa prenguèt lo pas sus una Austràlia rejovenida: 30-12. Per la segonda jornada, aqueste dissabte 1r de novembre, la Nòva Zelanda reçauprà Samoa a Whangarei e lo rescontre Austràlia-Anglatèrra se debanarà a Melbourne dimenge.
Represa del campionat
Una jornada de campionat d’Elèit 1 es programada aquesta dimenjada. Son previstes per dimenge de vèspre los rescontres: Avinhon-Limós, Vilanuèva-Palau, Lesinhan-Tolosa e, a Sant Estève, se los Dragonets demandan pas lo repòrt de la partida en rason de sos internacionals, la partida entre los catalans e lo cap de fila Carcassona.
Alan Roch


text:
Sodomia
La sodomia qu'ei ua practica sexuau qui consisteish en ua penetracion de l'anus deu o de la partenària, generaument dab lo penís o dab l'ajuda d'un gadamassí (objècte qui representa un fallus).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrmi sodomia que vien deu nom de la vila de Sodòma qui, segon la Bíblia, estó destrusida per Diu après qui los sons abitants avón temptat de violar dus anjos de Diu refugiats en çò de Lòt, lo nebot d'Abraham.
Per aquò, dens aqueth episòdi, la sodomia tau com se defeneish a l'òra d'ara, n'ei pas mentavuda[1] D'après lo contèxte totun e las autas referéncias au pecat de Sodòma dens la Bíblia, lo passatge aqueth que s'a meilèu a interpretar com un mancament au dever d'ospitalitat, qui èra hèra important dens l'Orient Pròche ancian[2]. L'interpretacion en tèrmis de sodomia o d'omosexualitat que sembla que comencè d'aparéisher dens los escriuts apocaliptics judius tardius e los judius ellenizats deu començament deu IIau sègle.
Practica[modificar | modificar la font]
Contràriament a la vulva e a la vagina, l'anus e lo rèctum ne secrètan pas nada lubrificacion naturau qui posca har mei aisit lo rapòrt sexuau.
La shaliva qu'ei sufisenta com lubrificant e lo risc de lesions de la mucosas anaus, qui son fragilas, qu'ei mendre, mes que vau mei utilizar un lubrificant artificiau o un preservatiu lubrificant. Totun, ad aqueste tanben que cau passar lubrificant se los movements e s'esperlongan. Quauque còp, que s'i utilizava en generau vaselina, mes que fragiliza los preservatius e qu'ei de mau lavar. Per'mor d'aquò au dia de uei que s'i utiliza meilèu lubrificants intimes hèits dab aiga o dab silicòna.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tèxte que ditz: "... los abitants de la vila, los sodomitas, tant joens com vielhs, tant i a tota la poblacion qu'èra arrecotida entà l'ostau. Qu'aperèn Lòt e que'u digón: "On son los òmis qui son vienuts a casa toa anueit? Amia'us-nse, que'us volem conéisher (auta traduccion: violar). Alavetz, Lòt que sortí dinc a l'entrada, que barrè la pòrta darrèr eth, e que'us digó: "En v'ac pregar, hrairs, ne'us hascatz pas nat mau! Tietz, qu'èi duas hilhas a casa mea, qui n'an pas enqüèra conegut nat òmi. Que las ve vau amiar tà dehòra e que haratz dab eras çò qui v'agrade; mes non haciatz arren ad aqueths òmis, puishque se son vienuts acessar devath lo men teit." « Tròç deu raconte de la hèita de Sodòma dens lo libe de la Genèsi, 19, 4-9 »
- ↑ Cf. Ez. 16,49 ; Jr. 23,14 ; Sir. 16,8 ; Lc 10,10-12


text:
Derròta ena darrèra menuta en partit disputat aguest darrér dissabte en Lestelle. Era U.E. Bossòst presentaue fòrça baishes en sòn equip e ath finau sonque 11 jogadors, sense auer cap de cambi. Eth St. Martory se jogaue fòrça mès que nosati en partit e comencèc fòrça fort e ja enes prumère menutes auèc ocasions entà marcar. Ena menuta 30 artenhíe eth 1-0 en un cornèr en que Abdou remataue tot solet en àrea petita. Era U.E. Bossòst solet s’apropèc tamb perilh en un shut de luenh de Miguel qu’eth portèr Delhaye desvièc entath cornèr. Tamb eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, era U.E. Bossòst s’apropèc mès ara porteria deth St. Martory e atau Paba artenhíe er empat a 1 dempús d’ ua jogada individuau. Eth St Martory sonque 5 menutes mès tard artenhíe eth 2-1 en ua rematada de cap de Houe. En ua jogada en qu’ eth St Martory reclamèc ua fauta, Madrid agarrèc era pilota e per velocitat se plantèc dauant Delhaye e shutaue ras entà marcar er empat a 2 gols. Encara quedaue un quart d’ora entà acabar. Ignasi realizèc ua bona arturada en un cop de cap d’Abdou. Miguel auèc era ocasion entà adelantà-mos en marcador en plantar-se dauant eth portèr francés, mès eth sòn shut de vaselina, anèc entà dehòra per dessús deth garròt. Ena darrèra menuta ,Abdou a centrada de Candani, artenhíe eth 3-2 resultat que serie definitiu ja qu’ èrem ena menuta 90 deth partit.
Ath finau , derròta en darrèr moment, en un partit en qu’ er equip presentaue fòrça cambis. Eth resultat mès just auesse estat un empat, mès eri profitèren fòrça ben es nòsti errors defensius enes cornèrs e enes dehòra de banda, pr’amor que toti es sòns gols s’ inicièren tamb ua jogada en qu’era pilota ère arturada.
Eth pròplèu partit ( darrèr partit de liga d’aguesta sason ) ac jogam en nòste terren de jòc eth dissabte 14 de mai tàs 20 :00 ores en Bossòst contra er equip deth Martres Tolosane.
ET Canton St Martory : Delhaye, Rey, Dauban, Loncan, Candani, Cazassus, Fourroux, Houe, Mhamadi, Doyen, Abdou. Remplaçants: Salles, Fumery, Joncour.
Trainer : Chourreau Jean Paul.
Tarjetes auriòles :Candani (87’).
U.E. Bossòst: Ignasi, Dani, Miguel, Viló, Jaime, Gachi, Alex, Paba, Marcos, Javi e Madrid.
Trainer: Adrian.
Tarjetes auriòles : Ignasi (1’), Viló (65’), Miguel (70’).
Gols : 1 -0 Adou (30’), 1-1 Paba (60’), Houe (65’), Madrid (75’), Abdou (90’).
Arbitre: Laïlle Guy.


text:
Dimècres, 8 d'agost de 2018, 03h00 Internacional,Lenga,Politica
Ven de paréisser un sit web que localiza los comèrcis de Catalonha Nòrd ont se parla catalan. Lo sit l’a mes en òbra l’organizacion Plataforma per la Llengua amb la tòca d’acoratjar l’emplec social de la lenga del país e de crear d’espacis de sociabilizacion en catalan.
“De poder emplegar la lenga pròpria en anar crompar lo pan, o d’anar al dentista es una part fondamentala de la vida vidanta de quin locutor que siá. Aqueste fach, qu’es tan normal dins plusors territòris de lenga catalana, malaürosament es pas totjorn tant aisit en Catalonha Nòrd”, çò ditz lo sit web, que precisa que sa tòca es “que la gent del territòri pòsca viure plenament en catalan”.
Lo sit es mes en linha amb un centenat d’establiments de totas las encontradas nord-catalanas, mas l’idèa es de n’apondre de mai en mai. Los comèrcis pòdon èsser idenfiticats amb un pegasolet a l’intrada, coma se fa amb lo Label Òc.
Lo directòri fornís de donadas de cada sit coma lo nivèl de catalan que s’i parla, lo sit web, lo telefòn o l’adreiça. Per aquesta, Plataforma per la Llengua denóncia que s’es calgut far servir los toponims en francés en fòrça cases, ja que Google Maps accèpta pas totas las denominacions pròprias del país.
Cal diré que dins lo nòrd de Catalonha, dins lo país catalan que se tròba dins l’estat francés, la dificultat de parlar dins la lenga del país es, dins qualques endreches, fòrça semblabla a la d’Occitània, mas gràcias a una tièra d’accions per la lenga, la cultura e lo país, se pòt de mai en mai viure dignament en catalan.
Toponimia cartografica officiala e resistència del catalan
Cf. Mapas blauas IGN de caminada (1/25000)
Les toponimes son de grafia mixta en Rosselhon:
- Francesa officiala (vilas, vilatges e qualques rius o luòcs mai
- Catalana blosa
- E mai dobla de format: francés (catalan)
Le caminaire es accarat a la realitat catalana del païsatge e s'appropria la lengua del sòl.
Medeissa constata amb mapas de Catalonha Sud.
De ramentar que l'IGN fa referència toponimica en França.
Al contrari, las c... Legir mai
Cap d'ona (cap d'èrsa), cerveseria catalana a Argelers de la Marenda.
Excellentas cervesas amb tauletas de tapas dins un pàtio agradable.
Bona adreiça...
Una bona idea, jo sempre parlava en català mas es una bona causa haver una guia per poder anar a comercis que lo parlen. E la veritat es que trobava gent que lo parlava.
CATALÀ????
MES BE OCCITÀ
Vertat mas es subre perilhós de se fisar a una entrepresa aital.
As aquí un bon exemple : https://www.nytimes.com/2018/08/02/technology/google-maps-neighborhood-names.html
Perque una entrepresa emplega un autre toponime, lo monde lo pren coma vertadièr e l'utilizan. Es baug.
I a una iniciativa en occitan per OpenStreetMap, es aquò que nos cal sosténer pensi.
#1 Lo logiciau liure seriá de segur l'ideau, mas nos chau ben reconèisser que Google Map ten infinidament mai de vesibilitat que Open Street Map, e lo fait que siaja dejá coneissuda dau grand public es un avantatge immense per tochar lo mai monde. Avèm pas pro temps !
Lo problèma amb Google Map es un false problèma.
Perqué utilizar l'aisina de Google se respècta pas las condicions del projècte ?
Soi segur que sus OpenStreetmap i a de cartas tot en catalan.
Quand podèm pas obligar las entrepresas a provesir la lenga, amb una lei, l'unica solucion es lo logicial liure.


text:
Grècia
Grècia o pus rarament Ellada (en grèc modèrne n Eλλάδa / n Eλλάς = i Ellada / i Ellas, en grèc ancian ἡ Ἑλλάς = hē Hellás ; Gârția en aromanés) es un país dau sud d'Euròpa, formant un estat ont lo pòble grèc e la lenga grèga son preeminents. A 131 940 km² e 11 244 118 estatjants (2005). Sa capitala es Atenas.
Lo gentilici es grèc, grèga (pus rarament grègo, grèga o gregau, gregala; tanben se pòt dire rarament: ellèn, ellèna coma nom que designa las personas, ellenic per designar la lenga, e ellenic, ellenica coma adjectiu).
Grècia es membre de l’OTAN, de l’Union Europèa dempuèi 1981 e de la zòna èuro dempuèi 2001.
Grècia a de nombrosei minoritats que son pas reconoissudas e que soventei fes sa lenga es menaçada: aromans, arvanitas (albanés), macedonians e turcs son lei mai nombrós.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Preïstòria e Antiquitat Auta
- 2.2 Antiquitat
- 2.3 L'Edat Mejana
- 2.4 Lo periòde otoman
- 2.5 La Grècia independenta de 1832 a 1944
- 2.6 Grècia dempuei la Segonda Guèrra Mondiala
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo país consistís en una aira continentala estenduda situada al sud dels Balcans; la peninsula del Peloponès, separada del continent pel canal de l'istme de Corint; e un bon nombre d'illas, qu'incluson, entre autras, Creta, Rodes, Eubea, Lesbos, Quios, Tassos, Samotràcia, Lemnos e las archipèlas del Dodecanès, las Cícladas e las Espòradas, totas aquestas a la mar Egèa, e Corfú, Lèucada, Cefalònia e Zacint dins la mar Ioniana. Grècia ten mai de 14.880 km de còsta e sonque 1.160 km de frontièras terrèstras, amb una extension totala de 131.940 km², e una populacion estimada de 10.749.943 abitants (2010).
80% de Grècia és montanhós. La major part del país es sèc e rocós,ont sonque 28% del terrenh es cultivable. En Grècia occidentala, i a de lacs e paluns. Los Pindos, la cadena centrala, ten una altitud mejana de 2.650 m. Lo mont Olimp es el punt mai enauçat de Grècia, a 2.911 m subre lo nivèl de la mar.
Lo clima de Grècia es mediterranèu e presenta d'ivèrns suaus e umids, e d'estius cauds e sècs. Las temperaturas i son rarament extrèmas, encara que l'ivèrn la nèu cau dins las montanhas e, ocasionalament, fins a Atenas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e Antiquitat Auta[modificar | modificar la font]
La preséncia umana en Grècia data d'au mens 700 000 ans aquela d’Homo sapiens d'aperaquí 40 000 ans. Pasmens, fins a la fin dau darrier periòde glaciari, l'ocupacion umana sembla pas continua. Durant lo Paleolitic, la preséncia umana demorèt limitada e mai rara dins certaneis endrechs. La transicion vèrs lo Neolotic es mau coneguda e se debanèt entre lei millenaris V e III av. JC.
Lei premiers poblaments importants acomencèron a partir de 3 000 av. JC a partir de l'estèpa. L'agricultura e lo comèrci se desvolopèron entre lo continent e lei diferenteis illas, especialament aqueu de l'obsidiana de l'illa de Milo. A partir de 3 000 av. JC, una societat ierarquizada apareguèt (descubèrta d'armas e d'objèctes de prestigi) e una fòrta expansion demografica aguèt luòc entre 2 600 e 1 950 av. JC.
Lo premier poblament important foguèt l'òbra deis Aqueus, pòble d'origina indoeuropèa, que s'installèt dins la region a la fin dau millenari III ò au començament dau millenari II av. JC. Divèrsei pòbles, relativament pròches, emergiguèron pauc a pauc durant lo periòde. Lei pus importants foguèron leis Aqueus, leis Etolians e leis Ionians.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
La civilizacion micenèa[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau millenari II av. JC, de civilizacions se formèron en Creta e dins lo sud de la Grècia continentala. La premiera foguèt la civilizacion minoïca que dominèt la Mar Egèa e establiguèt d'itineraris comerciaus fins a Sicília, Egipte e Siria. En Creta, foguèt a l'origina d'un sistèma d'escritura pròpri, de palais utilizats coma centres administratius e d'un art relativament rafinat. Pasmens, foguèt destrucha au sègle XV av. JC, probablament en causa d'una invasion deis Aqueus.
La segonda foguèt la civilizacion micenèa apareguèt vèrs 1500 av. JC dins lei regions aqueas. Fòrça influenciada per la civilizacion minoïca, de reiaumes poderós en Peloponés (Micenas, Pilos, Tirint) e en Beocia (Gla). Venguèt un centre comerciau important e èra en relacion ambé leis illas de Mar Egèa, Chipre e lo sud d'Itàlia. Pasmens, declinèt a partir de 1200 av. JC e la màger part dei vilas aqueas foguèron destruchas d'un biais violent, probablament en causa d'una invasion doriana. Vèrs 1100 av. JC, l'unitat micenèa existiá plus e lo territòri grèc èra politicament fragmentat.
L'Edat Mejana Ellenistic[modificar | modificar la font]
L'invasion doriana marquèt l'acomençament d'un periòde mau conegut de l'Istòria de Grècia car l'escritura dispareguèt fins au sègle VII av. JC. Entre lei sègles XII e XI av. JC, se debanèron de cambiaments importants e una crisi demografica entraïnèt la partença ò la disparicion dei tres quarts de la populacion. Pasmens, lei Dorians foguèron a l'origina d'innovacions tecnicas coma l'introduccion de la metallurgia dau fèrre tre lo sègle XI.
En mai d'aquò, apareguèron de pichonei comunautats que se gropèron, segon un procès desconegut, per formar de ciutats, formadas d'una zòna urbana e d'un airau rurau, prefigurant lei ciutats-estats dei periòdes seguents. Au sen d'aqueleis entitats, se formèron una aristocracia, proprietària dei tèrras e dei tropèus, una classa laboriosa gropant lo rèsta de la populacion (artesans, liberaus, païsans... etc.) e una classa d'esclaus excluchs de la vida politica e militara. Segon la tradicion, lei premiers Jòcs Olimpics foguèron organizats en 776 av. JC e lo sègle VIII av. JC es generalament retengut coma lo periòde d'aparicion dei premierei ciutats-estats grègas caracterizadas per la primautat dau politic, un partiment mai ò mens egalitari dei poders entre lei ciutadans e un sentiment comun d'unitat.
En parallèl, acomencèt de s'estructurar la religion grèga caracteristica dau Periòde Classic ambé l'aparicion de santuaris dedicats a Zèus (Olimpia), Èra (Samos, Argos) ò Apollon (Delos, Eretria e subretot Dèlfes). Apareguèt tanben tornarmai un sistèma d'escritura inspirat per lo sistèma fenician.
Lo Periòde Arcaïc[modificar | modificar la font]
Lo Periòde Arcaïc (sègles VII e VI av. JC) es un tèrme d'origina arqueologica que designa lo periòde d'emergéncia de la vida politica e de l'art grèc classic. Es donc una epòca de mutacions socialas caracterizada per la transformacion dei monarquias ancianas vèrs de regimes oligarchics ò democratics, una diversificacion de l'economia e una sofisticacion creissenta de la cultura.
Aqueleis evolucions apareguèron premier dins lei ciutats d'Asia Menora onte l'aristocracia capitèt, sovent tre lo sègle VIII av. JC, de desmembrar lo poder reiau e de'n transformar lei prerogativas en magistratura. Dins aquò, de tensions apareguèron pauc a pauc entre l'aristocracia, proprietària dei tèrras, e lei païsans. Dins lo corrent dau sègle VI av. JC, aquò entraïnèt la redaccion dins mai d'una ciutat de còdis de lèis permetent d'arbitrar lei conflictes (Dracon, Pittacos). Aquò permetèt pas totjorn d'amaisar la situacion e de revòutas entraïnèron la formacion de regimes tiranics per restablir l'equilibri. Pasmens, lei tiranias mau resistiguèron ai problemas de succession e èran ansin sovent reversadas après la disparicion de son fondator siá au profiech d'un regime democratic siá au profiech d'una novèla forma de regime oligarchic. La tirania atenenca de Pisistrate n'es un exemple caracteristic. Au poder de 561 a 527 av. JC e fòrça popular, limitèt lo poder de l'oligarchia, promulguèt dei lèis mens sevèras e sostenguèt lo desvolopament economic gràcias a de mesuras favorablas ai paures e ai païsans. En revènge, sei successors, mens competents e pus autoritaris, foguèron reversats per una revolucion democratica après solament 17 ans de rèine.
En fòra d'aqueleis evolucions, una autra caracteristica dau periòde foguèt l'important movement de colonizacion qu'entraïnèt la fondacion de ciutats grègas en Mar Mediterranèa e en Mar Negra. Lei crisis agràrias e socialas ò leis ambicions comercialas foguèron probablament a l'origina d'aquela emigracion. Dins totei lei cas, l'influéncia grèga se desvolopèt rapidament en Crimèa, en Cirenaïca, dins lo sud d'Itàlia (dicha « Granda Grècia »), dins lo sud-èst de Gàllia e lòng dau litorau espanhòu. Aquò favorizèt l'emergéncia d'una classa marchanda que tenguèt un ròtle important dins lei luchas politicas còntra leis oligarquias grègas.
Lo Periòde Classic e la Guèrra de Peloponès[modificar | modificar la font]
Leis institucions dei ciutats-estats grègas demostrèron sa soliditat au començament dau sègle V av. JC durant lei Guèrras Medicas còntra lei Pèrses. D'efèct, maugrat son inferioritat numerica, lei Grècs capitèron de rebutar doas atacas en 490 (batalha de Maraton) e en 480-479 av. JC (batalha de Platèa). Artesan principau — amb Esparta — de la resisténcia grèga, Atenas i aquistèt un prestigi immens.
Après la batalha de Platèa, l'Atenenc Aristide fondèt una aliança comuna ambé lei ciutats de la Mar Egèa. Dicha Liga de Delos, son objectiu èra de liberar lei ciutats grègas d'Asia, çò que necessitèt una lònga guèrra que s'acabèt en 449 av. JC. Pasmens, l'aliança se transformèt rapidament per venir un empèri maritim dirigit per Atenas. Aquel « imperialisme » inquietèt lei ciutats de Grècia Continentala que se gropèron au sen de la Liga de Peloponès a l'entorn d'Esparta e de Corint per protegir son autonòmia. En 446 av. JC, lei doas ligas concluguèron un acòrd de patz permetent de partejar Grècia entre doas zònas d'influéncias.
Aqueu periòde de patz — relativament brèu — veguèt l'apogèu d'Atenas e de la civilizacion grèga classica. Dirigida per un regime democracic que sa vida politica èra dominada per Pericles, la ciutat atenenca èra la premiera poissança navala dau mond grèc e dominava la vida culturala de la region ambé sei monuments (Partenon... etc.) e seis intellectuaus.
Pasmens, una guèrra novèla, dicha Guèrra de Peloponès, opausèt tornarmai la Liga de Delos a la Liga de Peloponès de 431 a 404 av. JC. Afeblida per la mòrt de Pericles e una epidemia de pèsta, la talassocracia atenenca perdiguèt la màger part de sa flòta e de sei tropas durant lo desastre de l'expedicion de Sicília (415-413 av. JC). Aquò permetèt ais Espartencs de blocar lei rotas maritimas permetent d'avitalhar la ciutat (Batalha d'Aegospotami en 405 av. JC) e, fin finala, d'obtenir la capitulacion d'Atenas. Lei vencuts deguèron destrurre sei fortificacions, dissòuvre la Liga de Delos e s'aliar amb Esparta.
La lucha per l'egemonia e la crisi de la ciutat[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra Atenas, Esparta abandonèt sa politica en favor de l'autonòmia dei ciutats e establiguèt son egemonia sus Grècia. Pasmens, lei vilas èran afeblidas après d'annadas de guèrra e ges de ciutat capitèt de mantenir sa supremacia d'un biais duradís.
De 395 a 387 av. JC, una guèrra generala novèla opausèt ansin Esparta a una coalicion gropant Atenas, Argos, Corint e Tebas. S'acabèt per una victòria relativament deis Espartencs que deguèron acceptar la restauracion de la poissança navala atenenca e abandonar lei ciutats grègas d'Ionia en cambi d'un sostèn financier de Pèrsia. En 371 av. JC, la dominacion espartenca resistiguèt pas a una guèrra novèla còntra Tebas que ganhèt la batalha de Leuctra gràcias a son generau Epaminondas. Pasmens, l'egemonia tebana suscitèt rapidament l'ostilitat d'Atenas e de Peloponés entraïnant la formacion d'una aliança entre Atenencs e Espartencs. Assaiant de rompre aqueu raprochament, Epaminondas infligiguèt una desfacha novèla a Esparta a Mantinèa mai foguèt tuat durant la batalha. Òr, sensa son generau, Tebas poguèt pas mantenir sa dominacion que foguèt remplaçada per un equilibri precari entre Espartencs, Atenencs e Tebans.
Après aquelei combats, la màger part dei ciutats grègas èran en crisi en causa dei conflictes sociaus e de l'aumentacion deis inegalitats. Ansin, durant aqueu periòde, lo regime aristocratic espartenca evolucionèt lentament vèrs la plotocracia. Atenas conoguèt tanben de problemas liats a l'oposicion entre la minoritat rica dei marchands, deis artesans importants e dei grands proprietaris e la majoritat paura dei ciutadans. Un simbòl d'aquelei tensions foguèt la simpatia que recebèt au sen de la populacion lei tirans de Siracusa. Una autra consequéncia foguèt lo desvolopament de l'individualisme e dei cultes de mistèris (Mistèris d'Eleusis).
Lo periòde macedonian[modificar | modificar la font]
A partir deis annadas 350 av. JC, Macedònia venguèt la poissança dominanta dau nòrd de Grècia e lo demorèt fins a l'arribada dei Romans. Aprofichant lei divisions entre ciutats, Felip II (359-336 av. JC) capitèt d'estendre son influéncia en Grècia Centrala. Mobilizant tardivament sei fòrças en despiech deis avertiments de Demòstenes, Atenas s'alièt ambé Tebas mai foguèt vencuda en 338 av. JC a Queronèa. Après sa desfacha, Atenas gardèt son independéncia mai deguèt jonhar la Liga de Corint qu'èra dominada per Macedònia e seis aliats. Per donar un sens a aquela union, Felip II preparèt una invasion de Pèrsia mai foguèt assassinat avans la partença de l'expedicion.
Foguèt remplaçat per son fiu Alexandre (336-323 av. JC) que destruguèt Tebas qu'aviá aprofichat la transicion per se revòutar. Puei, menèt l'invasion de Pèrsia preparada per son paire. Laissant quauquei garnisons en Grècia, conquistèt la màger part de l'Empèri Aquemenida entre 334 e 326 av. JC avans de morir a Babilònia. Sa mòrt entraïnèt una insureccion menada per Atenas (Guèrra Lamiaca) que s'acabèt per una desfacha en 322 av. JC.
Après aquela revirada, Grècia venguèt subretot un enjòc dei guèrras entre lei successors d'Alexandre lo Grand. Lei ciutats contunièron de s'afeblir franc de Ròdes, d'Esparta, de la Liga Aquea e de la Liga Etoliana. Atenas capitèt tanben de demorar un centre intellectuau de premiera importància.
Lo periòde roman[modificar | modificar la font]
Lo periòde roman durèt de la fin dau sègle III av. JC a la cristianizacion de Grècia dins lo corrent dau sègle IV ap. JC. Se pòu devesir entre dos periòdes. Fins a la segonda mitat dau sègle I av. JC, de conflictes recurrents opausèron Romans e Grècs entraïnant lo renfòrçament progressiu de la preséncia dei premiers. Puei, fins au començament dau periòde bizantin, Grècia venguèt un centre intellectuau major de l'Empèri mai deguèt pauc a pauc faciar la concuréncia deis autrei vilas majoras dei províncias orientalas.
Ansin, Roma acomencèt de s'interessar a Grècia dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle III av. JC. A l'origina, son objectiu èra d'eliminar lei piratas dau litorau d'Illíria (229-228 e 219 av. JC). Pasmens, Macedònia èra opausada a una preséncia romana dins la region e s'alièt a Cartage pendent la Segonda Guèrra Punica. Desirosas de retrobar son independéncia, plusors ciutats grègas (Atenas, la Liga Etoliana, Esparta... etc.) chausiguèron de sostenir lei Romans qu'infligiguèron una desfacha saunosa ai Macedonians a Cinoscèfales en 197 av. JC. Lei vencuts deguèron abandonar sa dominacion sus Grècia e Roma proclamèt la « liberacion » dei ciutats grègas. Dins aquò, en realitat, se lei Romans creèron pas de província de Grècia, avián plaçat lo país dins son esfèra d'influéncia e i esperavan l'aplicacion de politicas proromanas.
Lo protectorat roman mau contentèt donc rapidament lei Grècs e lei Romans deguèron reprimir mai d'una revòuta. Premier, en 195 av. JC, foguèt vencuda Esparta qu'èra a restaurar una partida de sa poissança anciana sota la direccion de Nabis. Puei, en 189 av. JC, la Liga Etoliana foguèt somesa a son torn e deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de Roma. En 168 av. JC, l'armada macedoniana foguèt anientada a Pidna entraïnant la disparicion de Macedònia. 22 ans pus tard, la revòuta de la Liga Aquea entraïnèt la dissolucion de l'aliança, la destruccion de Corint e la somission definitiva d'Esparta. Enfin, en 87-86 av. JC, un sètge dur s'acabèt per la destruccion dei fortificacions d'Atenas. Pasmens, la resisténcia grèga èra pas encara totalament rompuda e la region, especialament lei territòris macedonianas, sostenguèt activament lo camp republican durant lei guèrras civilas deis annadas 40-30 av. JC.
A partir dau sègle I ap. JC, lei tensions demeniguèron e Grècia venguèt lo conservatòri de la cultura au sen de l'Empèri Roman. En particular, Atenas gardèt son ròtle intellectuau e plusors emperaires, especialament Adrian (117-138), Antonin lo Piós (138-161) e Marc Aurèli (161-180), sostenguèron de fèstas, de cultes religiós ò d'escòlas de filosofia. Pasmens, aquò permetèt pas de redreiçar la situacion economica e la populacion contunièt de demenir. De mai, a partir dau sègle III av. JC, aqueu declin demografic se conjuguèt amb un declin de l'influéncia culturala e intellectuala. Lo cristianisme venguèt alora un concurrent de l'ellenisme e la Grècia antica foguèt pauc a pauc remplaçada per la Grècia bizantina dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle IV. L'enebiment oficiau dau paganisme (381) e la fin dei Jòcs Olimpics (395) son lei doas datas principalas d'aquela transicion.
L'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Lo periòde de declin[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de l'emperaire Teodòsi (379-395), Grècia foguèt enclusa dins l'Empèri Roman d'Orient e pilhada per divèrsei pòbles barbars. Aquò entraïnèt una reorganizacion territòriala e un transferiment de l'eiretatge culturau grèc a Constantinòple.
D'efèct, a partir dau desastre d'Andrinòple (378), lei Romans aguèron de dificultats per protegir lei Balcans e Grècia foguèt pilhada per lei Visigòts, leis Ostrogòts, lei Huns, leis Eslaus, leis Arabis e leis Avars. Certaneis assaièron de s'i installar coma leis Arabis que prenguèron Chipre (647) e Ròdes (652) e, subretot, leis Eslaus que comencèron de colonizar la Grècia continentala entraïnant l'emigracion dei populacions grègas vèrs lei vilas e lo litorau.
Per faciar aquela situacion, l'Empèri Bizantin se reorganizèt e creèt de circonscripcions militaras, dichas tèmas onte de tèrras foguèron donadas a de colons militars. En parallèl d'aqueleis evolucions, Grècia aguèt un ròtle major au sen de la pensada bizantina ambé la fondacion d'una universitat grèga a Constantinòple, la publicacion de divèrsei tractats filosofics atenencs (maugrat la sarradura deis escòlas de filosofia) e l'adopcion dau grèc coma lenga oficiala. Pasmens, en causa de la centralizacion auta de l'Empèri, la vida intellectuala èra principalament concentrada dins la capitala e Grècia perdiguèt pauc a pauc son ròtle precursor.
Lei menaças medievalas[modificar | modificar la font]
La fin dei Grandeis Invasions e de sei consequéncias permetèt pas de restablir la patz en Grècia. D'efèct, la region demorèt una buta deis invasions aràbias, bulgaras e normandas. Maugrat un reviure militar certan a partir dau sègle X, l'Empèri Bizantin mau capitèt de protegir Grècia d'un biais eficaç e deguèt pauc a pauc i acceptar la concession de privilègis ai republicas marchandas italianas.
Leis Arabis representèron la premiera menaça dau periòde medievau car, en despiech de la reconquista bizantina de Chipre en 746, capitèron de tenir Creta de 826 a 961, de pilhar Tessalonica en 904 e de menaçar lo comèrci maritim crestian en Mar Egèa. En parallèl, lo nòrd de Grècia foguèt regularament tocat per d'incursions bulgaras. Durèron fins au rèine de Basili II lo Bulgaroctòn (976-1025) que destruguèt lo Khanat Bulgar.
Lei victòrias de Basili II permetèron d'establir un periòde lòng de patz en Grècia que s'acabèt en 1081 ambé lo desbarcament de Normands en Epira. Afeblit per lei consequéncias de la batalha de Manzikert (1071) e la necessitat d'obtenir l'ajuda dei Crosats per reconquistar Anatolia, l'Empèri Bizantin aguèt de dificultats per arrestar lei Normands que pilhèron la Grècia Centrala en 1147. Aqueu periòde veguèt un apauriment generau de Grècia e una reorganizacion sociala ambé la formacion d'importants domenis feudaus. Per resòuvre aquela crisi militara, Constantinòple negocièt l'ajuda dei republicas marchandas italianas, especialament Venècia. Lei marchands italians obtenguèron ansin divèrsei basas comercialas en Grècia.
Lo periòde dei Crosadas[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XI, l'Empèri Bizantin conoguèt un periòde de dificultats en causa de la pèrda de l'Anatolia Centrala e dau desvolopament dei Crosadas. Puei, en 1204, lei Crosats aprofichèron una crisi de succession per prendre e pilhar Constantinòple. Aquò entraïnèt la dislocacion de l'Empèri Bizantin e Grècia venguèt alora un enjòc dei luchas entre caps crosats, republicas marchandas italianas e principats bizantins.
Ansin, entre 1204 e 1214, Peloponés formèt lo còr dau Principat d'Acaia, Atenas e la Grècia Centrala formèron un Ducat d'Atenas e lo nòrd foguèt devesit entre un Reiaume de Tessalonica e un Empèri Latin qu'èra nominalament lo senhor de totei leis estats crosats fondats sus lo territòri bizantin. Venècia obtenguèt Creta e la màger part deis illas de la Mar Egèa e certanei pòrts continentaus. Pasmens, lo nòrd-oèst de Grècia demorèt tengut per una dinastia bizantina que fondèt lo Despotat d'Epira e un autre principat bizantin poderós, dich Empèri de Nicèa, se mantenguèt en Anatolia Occidentala.
Aquela division entraïnèt de conflictes recurrents que virèron en favor d'una aliança entre l'Empèri de Nicèa e la Republica de Gènoa. Aquò permetèt ai senhors de Nicèa de reconquistar Constantinòple, de restaurar l'Empèri Bizantin en 1261 e de reprendre lo contraròtle de la màger part de Grècia. En parallèl, lei Genoès obtenguèron lo contraròtle de pòrts importants coma Focèa (1275), Chio (1304) e Lesbos (1355). Aquela restauracion de l'Empèri s'acompanhèt d'una renaissença culturala importanta dau mond grèc, especialament a Mistra.
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
La conquista otomana[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XV, lei Turcs Otomans comencèron la conquista de Grècia. Foguèt un procès lòng en causa de la fragmentacion politica de la region mai que foguèt facilitat per lei divisions entre crestians. Lei datas principalas ne'n foguèt la presa d'Atenas (1456), la conquista dau Despotat de Morèa (1460), la rediccion de Ròdes (1522), la conquista de Chipre (1571), aquela de Creta (1669) e la reconquista de Morèa (1715) qu'èra estada presa per Venècia en 1699.
Acabada en 1715[1], la conquista militara mau capitèt de pacificar lo país, especialament lei zònas montanhosas. Ansin, fins a l'independéncia grèga, lo contraròtle otoman demorèt limitada ai regions e vilas importantas.
L'administracion otomana[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde otoman, Grècia foguèt plaçada sota l'autoritat d'un administrator otoman e obtenguèron una autonòmia regardant sa lenga, sa religion e son clergat. Ansin, fins a l'emergéncia dau nacionalisme, lo poder turc foguèt pas necessariament pus impopular que lei senhors venecians e latins dau periòde medievau. En particular, lei monastèris, lei grands proprietaris acceptant l'òrdre turc e lei païsans dei montanhas gardèron sei tèrras e sei privilègis. La percepcion deis impòsts foguèt tanben fisada a de Grècs que foguèron a l'origina d'un embrion d'administracion pauc a pauc reconegut per leis Otomans.
Ansin, lo pensament principau dei Turcs foguèt de mantenir l'òrdre dins lo país. Per aquò, dispausavan de tèrras confiscadas (generalament durant la conquista ò après de revòutas) que foguèron donadas a de caps militars (ò au clergat musulman). En temps de guèrra còntra de poissanças crestianas, lei fòrças otomanas deguèron de còps defendre lo territòri grèc, especialament entre 1683 e 1699 còntra Venècia. En revènge, lei revòutas generalas foguèron raras (1463-1479 en Morèa e 1571 en Grècia Centrala).
L'emergéncia dau nacionalisme grèc[modificar | modificar la font]
Lo nacionalisme grèc apareguèt dins lo corrent dau sègle XVIII e se desvolopèt rapidament gràcias a la decadéncia de l'Empèri Otoman e a l'expansionisme rus desirós d'obtenir un accès ai « mars caudas ». Ansin, a partir de 1768, una tiera de guèrras permetèt ai Rus d'avançar vèrs lo sud e d'agantar la Mar Negra avans la fin dau sègle. Enclús dins lei tractats de patz successius, lei Grècs venguèron de protegits de la corona russa e obtenguèron en particular lo drech de navegar sota pavalhon rus.
De mai, en Euròpa Occidentala, lo reviure de l'interès per l'Antiquitat permetèt de desvolopar de liames entre elèits grècs e europèas. Favorizèron tanben la difusion deis idèas revolucionàrias francesas. Adamántios Koraïs e Konstandínos Ríghas foguèron lei doas figuras principalas d'aqueu periòde. Puei, en 1814, foguèt fondada una organizacion secrèta, dicha Filikí Etería, que comencèt de preparar una insureccion sota la direccion d'Alexandre Ypsilanti, un pròche dau tsar Alexandre Ièr.
La guèrra d'independéncia[modificar | modificar la font]
La Guèrra d'Indepéndencia de Grècia durèt de 1821 a 1830 e foguèt una crisi majora de la premiera mitat dau sègle XIX. Sei causas principalas, atisadas per lei nacionalistas, èran la multiplicacion deis abüs dei senhors mau contraròtlats per lo poder centrau, lo desvolopament deis idèas eissidas dei Lutz e l'afebliment generau de l'Empèri Otoman minat per l'insureccion d'Ali Pacha.
L'insureccion començèt en març de 1821 e obtenguèt rapidament lo raliment dei montanhards de Theódhoros Kolokotrónis e dei marins d'Andhréas Vókos e de Konstandínos Kanáris. Leis insurgents prenguèron una partida de Peloponés onte poguèron organizar un congrès a Epidaure (1èr-22 de genier de 1822) que proclamèt l'independéncia dau país. Pasmens, leis Otomans mandèron de renfòrç e acomencèron una repression saunosa de l'insureccion (execucion dau patriarca, chaples de l'illa de Chio... etc.). Aquò creèt un movement de simpatia per la causa grèga en Euròpa. Organizèt de comitats de sostèn e mandèt d'armas, de volontaris e de sòus.
Dins aquò, lei Grècs se devesiguèron entre elei. En 1825-1827, de tropas egipcianas poguèron donc de reconquistar lo país per lo còmpte dau sultan. Pasmens, i multipliquèron leis atrociats entraïnant finalament la formacion d'una coalicion, gropant Russia, lo Reiaume Unit e França, que mandèt un còrs expedicionari sostenir l'insureccion. Lo 20 d'octòbre de 1827, la flòta dei coalizats destruguèt la marina turcoegipciana a Navarin. Puei, Russia declarèt dirèctament la guèrra a Constantinòple en abriu de 1828 e França ocupèt militarament Morèa.
Vencut, l'Empèri Otoman deguèt signar lo tractat d'Andrinòple en setembre de 1829 e retirar sei tropas au nòrd d'una linha situada entre lei Gofs d'Arta e de Volas. Puei, lo 3 de febrier de 1830, lei tres poissanças reconoguèron l'independéncia de Grècia. Après un periòde d'instabilitat de 1830-1832 marcat per la temptativa d'Ioánnis Kapodístrias d'instaurar sa dictatura, Grècia venguèt un reiaume indepenent, protegit per França, Russia e lo Reiaume Unit. Oton de Bavièra (1833-1862) ne'n venguèt lo premier rèi.
La Grècia independenta de 1832 a 1944[modificar | modificar la font]
Lo rèine d'Oton de Bavièra[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XIX, la politica de Grècia foguèt marcat per l'idèa de conquistar lei regions grègas demoradas sota lo contraròtle de l'Empèri Otoman (la « Granda Idèa »), lo jòc d'influéncia de Russia e dau Reiaume Unit per s'assegurar de la preséncia d'un govèrn favorable e de l'equilibri precari entre l'autoritarisme dau poder e leis aspiracions liberalas d'una partida de la populacion.
Lo rèine d'Oton de Bavièra foguèt ansin relativament trebolat. Gaire popular car donèt mai d'un pòste admnistratiu ò militar important a d'Alemands, deguèt faciar un còp d'estat en 1843 e foguèt obligat d'adoptar una constitucion en març de 1844. Lo tèxte contentèt lei conservadors e creèt un parlament bicamerau format d'una chambra elegida au sufragi censitari e d'un senat designat per lo rèi. Oton capitèt finalament de mantenir un poder autoritari gràcias au sostèn de Russia. Puei, la « Granda Idèa », formulada per lo premier còp en 1844, li permetèt de retrobar una certana popularitat.
Pasmens, l'influéncia russa maucontentava Londres qu'organizèt un blocus dau Pirèu en 1850. S'acabèt per una revirada que renforcèt la preséncia russa. En revènge, en 1856, aprofichant la Guèrra de Crimèa, lei Britanics desbarquèron dirèctament dins lo pòrt. Aquò minèt lo prestigi dau rèi que foguèt reversat en 1862 per l'insureccion dei garnisons de Nàuplia e d'Atenas. Ambé lo sostèn de Londres, Jòrgi de Danemarc foguèt nomat coma rèi.
Lo rèine de Jòrgi de Danemarc[modificar | modificar la font]
Una constitucion limitèt lei poders dau rèi en 1864 e l'aliança britanica foguèt renfòrçada per la cession deis illas tenguts per lo Reiaume Unit en Mar Ioniana. Fins a 1913, lo nacionalisme grèc e la « Granda Idèa » venguèron lei motors principaus de la politica grèga amb una multiplicacion dei conflictes còntra lei Turcs.
Aquò comencèt tre 1866 quand lo rèi favorizèt una insureccion de Creta. Pasmens, mau capitèt d'obtenir lo sostèn dei grandei poissanças e l'operacion s'acabèt per una revirada. En 1877-1878, aprofichant la guèrra entre Russia e l'Empèri Otoman, lei Grècs ocupèron una partida de Tessalia e d'Epira e obtenguèron la reconeissença d'aquelei conquistas en 1881. En 1896-1897, una insureccion novèla se debanèt en Creta entraïnada per lo refús deis autoritats otomanas de crear un regime d'autonòmia previst per lo Congrès de Berlin en 1878. Grècia mandèt de tropas en Macedònia e en Creta mai foguèt vencuda. Pasmens, una conferéncia internacionala donèt un estatut autonòm a l'illa en 1897 au sen de l'Empèri Otoman. Un an pus tard, de revòutas novèlas i entraïnèron la nominacion dau prince Constantin coma aut comissari. Creta venguèt ansin de facto grèga.
Dei crisis balcanicas a la Guèrra Turcogrèga[modificar | modificar la font]
De 1913 a 1923, lei crisis balcanicas, la Premiera Guèrra Mondiala e la Guèrra Turcogrèga marquèron un periòde important dins lo procès de formacion de la Grècia modèrna.
En octòbre de 1908, Serbia, Grècia e Bulgaria se raprochèron còntra l'Empèri Otoman. Aquò permetèt ai nacionalistas grècs de Creta, dirigits per Elefthérios Venizelos, de proclamar son restacament a Grècia. Vengut Premier Ministre de Grècia en 1910, gràcias au sostèn d'un grop d'oficiers liberaus, Venizelos liberalizèt e reorganizèt lo país. Puei, renforcèt l'aliança ambé Bulgaria, Serbia e Montenegro. Lo 18 d'octòbre de 1912, aquela liga ataquèt l'Empèri Otoman que foguèt rapidament vencut. L'armada grèga capitèt d'ocupar Epira e Macedònia. Pasmens, de desacòrdis entre lei venceires regardant lo partiment dei conquistas entraïnèt una segonda guèrra opausant Bulgaria a una coalicion formada de Grècia, de Serbia, de Romania e de l'Empèri Otoman. En aost de 1913, lo Tractat de Bucarèst reglèt la situacion e definiguèt lei frontieras novèlas permetent ai Grècs de gardar sei conquistas, especialament lo pòrt de Tessalonica.
Un an pus tard, la Premiera Guèrra Mondiala devesiguèt lo govèrn entre germanofils, sostenguts per lo rèi Constantin qu'aviá remplaçat Jòrgi assassinat en 1913 per un anarquista, e partisans de l'Entenduda, gropats a l'entorn de Venizelos. En 1915, Constantin obtenguèt la demission de son Premier Ministre. Pasmens, lo rèi foguèt rapidament obligat de lo nomar tornarmai coma cap dau govèrn e Venizelos se raprochèt secretament deis Aliats. En setembre de 1916, après una demission novèla, formèt un govèrn republican a Tessalonica que laissèt lei Francés desbarcar dins lo nòrd dau país. En 1917, un ultimatum aliat entraïnèt l'abdicacion dau rèi, lo retorn de Venizelos e l'intrada en guèrra de Grècia ambé l'Entenduda. Pasmens, lei revendicacions grègas foguèron pas totalament contentadas a l'eissida dau conflicte ambé l'annexion de Tràcia e de la region d'Esmirna.
En novembre de 1920, Venizelos perdiguèt leis eleccions e un plebiscit restaurèt Constantin sus lo tròne. Lo govèrn novèu, dirigit per Dimítrios Gúnaris, deguèt rapidament se preocupar de la situacion en Anatolia onte lei Turcs reconeissián pas leis annexions grègas. En genier de 1921, encoratjats per leis Aliats, lei Grècs ataquèron mai foguèron vencuts. En octòbre de 1922, foguèron obligats de signar un armistici. Puei, Gúnaris e sei generaus foguèron reversats e executats per un còp d'estat militar organizat per de partisans d'Elefthérios Venizelos. Constantin deguèt tanben abdicar per lo segond còp e foguèt remplaçat per Jòrgi II. Pasmens, deguèron acceptar la desfacha grèga e renonciar a la Tràcia Orientala e a Esmirna en julhet de 1923 (Tractat de Laussane).
A l'eissida d'aquelei guèrras, Grècia agantèt quasiment sei limits actuaus. De mai, de transferiments importants de populacion (expulsion dei Grècs d'Anatolia, expulsion dei Bulgars e dei musulmans de Grècia... etc.) aumentèron l'omogeneïtat de la populacion. Dins aquò, lei despensas militaras e l'arribada d'un nombre important de refugiats (1,4 milions) entraïnèron una grèva crisi economica.
La Republica Grèga[modificar | modificar la font]
En novembre de 1923, una temptativa de còp d'estat realista permetèt a Venizelos de marginalizar lo rèi. Puei, lo 25 de març de 1924, la republica foguèt proclamada. Pasmens, la crisi economica destabilizèt lo país e lo generau Theodoros Pangalos prenguèt lo poder en junh de 1925. Establiguèt una dictatura que foguèt reversada per lo generau Georgios Kondylis en aost de 1926. Restaurèt lo regime republican mai leis eleccions de 1927 permetèron pas de formar una majoritat.
En julhet de 1928, en fàcia de la situacion financiera catastrofica, Venizelos foguèt tornarmai designat per dirigir lo govèrn. Lo mes seguent, ganhèt largament leis eleccions e obtenguèt una majoritat absoluda. Se raprochèt diplomaticament d'Itàlia (1928), de Iogoslavia (1929) e mai de Turquia (1931). Pasmens, aquò li permetèt de resòuvre lei problemas economics e la crisi de 1929 entraïnèt sa demission. Sei successors mau capitèron a son torn e lo generau Kondylis prenguèt lo poder en març de 1935. Aboliguèt la republica lo 10 d'octòbre.
La restauracion de la monarquia e la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
En novembre de 1935, Jòrgi II foguèt tornat cridar per un plebiscit e la monarquia restaurada. Laissèt lo poder au generau Ioánnis Metaxás qu'instaurèt un regime dictatoriau d'inspiracion faissista. Pasmens, deguèt s'opausar a l'expansionisme de l'Axe e se raprochèt dau Reiaume Unit. Lo 28 d'octòbre de 1940, Mussolini exigiguèt la cession de basas e l'ocupacion de ponchs estrategics per son armada. Lo refús de Metaxás (« Non ») entraïnèt l'invasion de Grècia per Itàlia.
En despiech de sa superioritat numerica e tecnica, l'armada italiana, mau preparada, mau capitèt de vencre lei soudats grècs e deguèt recular. Finalament, leis Alemands deguèron intervenir dirèctament en abriu de 1941. Enceuclada, l'armada grèga foguèt obligada de capitular e Atenas foguèt conquistada lo 27 d'abriu. Lo govèrn e lo rèi se retirèron en Creta sota la proteccion dei Britanics. Deguèron l'abandonar lo 1èr de junh après una ataca de parachutistas alemands.
Lo país foguèt plaçat sota ocupacion italiana, bulgara e alemanda. Un govèrn collaborator dirigit per lo generau Georgios Tsolakoglou foguèt creat per leis Alemands. Pasmens, de movements de resisténcia poderós se formèron rapidament coma lo Frònt Nacionau de Liberacion (EAM) comunista, l'Armada Nacionala Populara de Liberacion (ELAS) egalament comunista, lo Movement de Liberacion Sociala e Nacionala (EKKA) nacionalista ò l'Armada Nacionala Democratica Grèga (EDES) qu'èran tanben nacionalista. La repression foguèt violenta e mai de 300 000 abitants moriguèron en causa d'una famina entraïnada per lo pilhatge dei ressorsas dau país per lo IIIen Reich.
La liberacion dau país se debanèt en 1944 ambé l'evacuacion de Grècia per l'armada alemanda dins lo corrent d'octòbre. A la seguida d'un acòrd de partiment dei Balcans conclut ambé lei Sovietics, lei Britanics obtenguèron lo contraròtle de Grècia. I desbarquèron lo 14 d'octòbre e i trobèron una situacion de tension extrèma entre comunistas e nacionalistas. Tre lo 3 decembre, de combats opausèron un frònt comun d'organizacions de senèstra e de tropas britanicas entraïnant l'acomençament d'una guèrra civila.
Grècia dempuei la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La guèrra civila[modificar | modificar la font]
La guèrra civila durèt de 1944 a 1949. Après una brèva trèva, d'eleccions foguèron organizadas e marcadas per de violéncias de part dei partits de drecha. Aquò entraïnèt l'abstencion dei partits de senèstra, la victòria dei realistas e la rompedura de l'alta-au-fuòc.
Retirats dins lo nòrd montanhós, lei comunistas resistiguèron gràcias a una ajuda iogoslava. Pasmens, deguèron pauc a pauc recular en fàcia de l'armada regulara sostenguda per leis Estatsunidencs. En 1948, l'expulsion de Tito dau blòt sovietic privèt lei comunistas grècs de son sostèn principau car Iogoslavia foguèt d'ara endavant obligada de se concentrar sus lei sieunas preocupacions. En 1949, la guerilha grèga conoguèt alora de dificultats d'avitalhament recurrenta e foguèt finalament definitivament vencuda dins lo corrent d'octòbre.
Lo periòde democratic de 1950-1967[modificar | modificar la font]
De 1950 a 1967, Grècia conoguèt un periòde democratic marcat per de tensions importantas. Aquò comencèt ambé leis eleccions de març de 1950 que veguèron la victòria de la senèstra moderada dau generau Nikólaos Plastíras. Una constitucion novèla foguèt adoptada en genier de 1952 instaurant una monarquia parlamentària. Sota sa direccion, Grècia integrèt l'OTAN en febrier de 1952. Durant aqueu periòde, lo manescau Aléxandhros Papághos reorganizèt la drecha grèga. Aquò li permetèt de conquistar lo poder en novembre de 1952.
Son govèrn assaièt de melhorar la situacion economica amb una devaluacion de la moneda nacionala (abriu de 1953), la conclusion d'acòrds comerciaus ambé Checoslovaquia ò l'Alemanha de l'Oèst (1954) e l'adopcion d'una politica de destenduda ambé lei país vesins. Après la mòrt de Papághos, Grècia foguèt dirigida per Konstandínos Karamanlís fins a 1963. Assaièt de desvolopar l'economia gràcias a una politica de sostèn a l'agricultura e a l'industria. En febrier de 1964, lei centristas de Geórgios Papandréou ganhèron leis eleccions.
Deguèron faciar la desgradacion dei relacions entre comunautats grègas e turcas de Chipre e foguèron accusats per lei nacionalistas d'abandonar lei Grècs de l'illa venguda independenta en 1959. Papandréou aguèt tanben de relacions marridas ambé lo rèi e lei militars. En 1965, lo rèi refusèt de signar un decret de destitucion dau cap de l'Estat-Major e Papandréou deguèt demissionar lo 15 de julhet. Aquò destabilizèt leis institucions e divèrsei govèrns se succediguèron rapidament sensa trobar de solucion per resòuvre la crisi. Finalament, lo 21 d'abriu de 1967, un còp d'estat militar marquèt la fin dau periòde democratic.
Lo regime dei coronèus[modificar | modificar la font]
Lo regime militar, dich regime dei coronèus, gardèt lo contraròtle dau país de 1967 a 1974. Anticomunista e fòrça autoritari, adoptèt en setembre de 1968 una constitucion que donèt la màger part dau poder a l'executiu. Dins aquò, deguèt faciar d'atemptats e de manifestacions organizats per divèrseis organizacions de senèstra que mau capitèron de s'unir entre elei.
A partir de 1970, lo coronèu Geórgios Papadópoulos venguèt la figura principala dau regime. Refusant d'organizar d'eleccions, creèt un còrs consultatiu que sei membres èran designats per lo govèrn. Puei, assaièt de liberalizar un pauc lo regime mai se turtèt rapidament ai revendicacions de la senèstra e de la drecha moderada demandant la restauracion de la democracia. En març de 1972, Papadópoulos concentrèt lei poders entre sei mans. Puei, lo 1èr de junh de 1973, proclamèt la republica e venguèt cap de l'Estat.
Lo 14 de novembre de 1973, de manifestacions insurreccionaus acomencèron en Atenas onte d'estudiants, sostenguts per la populacion, bloquèron leis universitats. Lo 17, la lèi marciala foguèt instaurada e l'armada reprimiguèt lo movement. Pasmens, lo 25, Papadópoulos foguèt reversat e remplaçat per una junta dirigida per lo generau Phaedon Gizikis. Suspendiguèt la constitucion e accentuèt la repression. Pasmens, lei manifestacions s'amplifiquèron e la situacion economica se desgradèt.
En julhet de 1974, lei militars organizèron un còp d'estat en Chipre per ne'n reversar lo president. Aquò entraïnèt una intervencion militara turca e de combats dins l'illa entre lei doas comunautats. Isolats e incapables de reagir en causa dei trèbols intèrnes, lei militars deguèron alora abandonar lo poder e lo restituir ai civius.
Lo restabliment de la democracia e l'integracion europèa[modificar | modificar la font]
Cargat de formar un govèrn provisòri, Konstandínos Karamanlís (Novèla Democracia, ND) ganhèt largament leis eleccions de novembre de 1974. Puei, lo mantenement de la republica foguèt confirmada per referendum. Grècia intrèt dins la Comunautat Economica Europèa en genier de 1981. La meteissa annada, lo Movement Socialista Panellenic (PASOK), d'inspiracion socialista moderada e dirigit per Andréas Papandréou, ganhèt leis eleccions.
Fins a 2008, lo poder alternèt entre la ND e lo PASOK. Gràcias a l'adesion a l'Union Europèa, lo país conoguèt un desvolopament economic important. En 2001, adoptèt l'èuro coma moneda. Lo periòde veguèt tanben la perseguida de la destenduda ambé Turquia e lei país vesins.
La crisi economica de 2008 e sei consequéncias[modificar | modificar la font]
Grècia foguèt tocada per la crisi economica de 2008 a partir de 2009. Sa situacion economica e financiera se desgradèt rapidament. Un escandòl regardant lo trucatge dau budget nacionau dempuei d'annadas agravèt lei consequéncias de la crisi e entraïnèt una aumentacion dau taus d'interès deis emprunts estataus grècs. Grècia deguèt alora acceptar una tiera de plans d'austeritat e de privatizacions impausats per l'Union Europèa. Entraïnèron una demenicion fòrça importanta dau nivèu de vida de la populacion, dei programas d'ajudas socialas e una aumentacion dau deute public.
En genier de 2015, una coalicion de partits de senèstra, dicha SYRIZA, ganhèt leis eleccions e son cap, Aléxis Tsípras, venguèt Premier Ministre. Assaièt de tornar negociar lei condicions dei plans d'austeritat impausats en cambi d'un sostèn financier. Pasmens, aquò mau capitèt e dins lo corrent de julhet, lo país deguèt acceptar una mena de tutèla europèa sus la gestion de sa politica.
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text: Edicion bilingua d'ua seleccion de contes populars deu celèbre collectaire landés, amassats dens la region de La Bohèira. Fèlix Arnaudin que hè enqüèra partida deus illustres desbrombats deus diccionaris e de la enciclopedias. Que i a sonque quauques annadas que començam d'autrejà'u la plaça qui deu estar soa e d'aubirar l'importància e l'endom de la soa òbra. Aqueste libe que presenta ua seleccion deus contes tradicionaus gascons que collectè dens lo parçan de Labohèira enter la fin deu sègle XIXau e lo començament deu sègle XXau. La transcripcion en grafia classica que'n hè un apèr particularament adaptat a l'ensenhament. De mei, los contes que son classats en tres categorias : los qui son mei plan adaptats au cicle 1 de l'escòla primària, de 3 a 5 ans, los qui van mei au cicle 2, de 6 a 8 ans, e los qui convienen aus mei grans, de 9 a 11 ans. Los regents qui participèn ad aquesta edicion qu'espèran que serà lo mejan de har conéisher aus mei joens, e aus auts, ua part importanta deu noste patrimòni. Edition bilingue d'une sélection de contes populaires du célèbre collecteur landais recueillis dans la région de Labouheyre.


text:
Ajuda:Esbòs
Cas d'esbòsModificar
Un esbòs pòt èsser :
- un article mai o mens cort que balha una primièra definicion succinta en esperant que serà melhorat per d'autres contributors, que pòt pas èsser considerat coma un article acabat;
- un article que cobrís pas pro lo subjècte;
- un article desequilibrat, per exemple desvolopat sus un aspècte fòrça particular, o tròp impermeable al profan;
Los articles considerats coma d'esbòsses son senhalats gràcias a de bendèls en naut de las paginas, obtenguts en plaçant de modèls que pòdon èsser especifics al domeni de l'article. La lista de las categorias d'esbòsses e de modèls se tròba sus la pagina : Wikipèdia:Categorias d'esbòsses.
Una lista d'esbòsses de completar es disponibla sus aquesta pagina.
Utilitats d'un esbòsModificar
Lo bendèl {{esbòs}} permet
- d'atirar l'atencion dels contributors disponibles sus certans articles, per l'intermediari de la pagina Categoria:Wikipèdia: esbòs, afin de los completar ;
- d'avertir los utilizaires que l'article es considerat coma incomplet, afin que per exemple los visitors ocasionals pòscan pas tirar de conclusion erronèa sus la qualitat dels articles de Wikipèdia a causa d'un article incomplet ;
- de conéisser la part d'articles considerats coma corrèctes e presentables sens restriccion, o la lista exaustiva de totas las paginas designadas coma « esbòs » aicí.


text:
Durant de longas annadas Matias volguèt far marchar los otomans de Bòsnia. Ja avián acomençat d’integrar aquel reialme per fòrça dempuèi l’an 1463 en tot executar lo darrièr rei bosnic Stepan Tomasevic. Dempuèi ailà podián atacar aisidament pas solament la pròcha Croàcia qu’aperteniá a la corona ongresa mas atanben Estíria e Caríntia (las actualas Eslovènia e Àustria) coma ja foguèt demostrat en 1469 quora los otomans faguèron una expedicion fins los Alps en tot far, a mai, una granda pilha amb fòrça esclaus.
Pendent la decada de 1470 e lo començament de 1480 demorèt frustrada la volontat corviniana de crear tornarmai un reialme de Rama, lo nom de Bòsnia tradicional. La frontièra èra prèpa de la vila de Jajce, qu’ara èra crestiana, ara musulmana. En la còsta dalmata demorava encara la pichona republica maritima de Dubrovnik-Ragusa, un pichon mond entre doas religions e solament pr’amor que pagava un tribut de mai en mai grand als otomans. Per eles Ragusa èra tanplan un contrapoder als venecians de la Mar Adriatica.
Lo perilh otoman èra de mai en mai grand pendent los ans 1480 quora ataquèron e conquistèron la vila d’Apulia d’Otranto, en Itàlia. Aquò foguèt un còp plan fòrt per tota l’Euròpa crestiana. Lo rei d’Aragon, Ferran II e la sieuna femna, Isabèl de castelha preparavan ja l’ataca a Granada mas la conquista d’Otranto e la necessitat d’ajudar la sieuna familha en Nàpols mobilitzèt una partida de las ressorças diplomaticas e economicas de la Corona Aragonesa que vesiá totalament de besonh far mai segur lo Mediterranèu oriental pr’amor que i podiá aver pus atacas otomanas que ja avián una flòta pròpria. Al reialme napolitan ja i èran arribats de milièrs d’albaneses que volián pas viure jos los otomans e que fins uèi son coneguts coma lo grop etnic local dels arbereshe.
La creacion d’una frontièra militara per protegir Croàcia
Pauc a cha pauc foguèt creada una frontièramilitara per protegir Croàcia e lo replanat carpatic. La populacion d’aquelas regions èra de mai en mai pus redusida e pr’aquò èra de mai en mai malaisit de las protegir. A mai, Frederic III aviá promés de pagar las campanhas contra aqueles que provocarián una longa sèria de conflictes armats que finirián amb la conquista de la quita vila de Viena, ont en 1487 aviá sa còrt lo rei Matias.
Aquò foguèt un còp plan dur per lo prestigi dels habsburg qu’annadas apuèi serián ja una dinastia mai dins la peninsula iberica. Matias voliá arribar d’èsser l’Emperaire del Sant Empèri Roman Germanic mas tan poder li creèt fòrça enemics que, fin finala, preferiguèron balhar son supòrt a Maximilian d’Hasburg, lo paire de Felip lo Bèl. Son reialme en Viena durèt pas gaire mai pr’amor que moriguèt 3 annadas apuèi e laissèt solament un filh illegitim, Janos, nascut en 1573, e que podiá pas d’èsser acceptat coma successor.
Matias Corvinus foguèt un dels principals promotors de las idèas umanistas e renaissentistas en Ongria. Fondèt una granda bibliotèca qu’aviá son nom e tanben la primièra universitat dins lo territòri de l’actuala Eslovaquia – la nomentada Academia Istropolitana en Bratislava/Pressburg. A mai, dins sa còrt I aviá dos dels umanistas mai importants de l’epòca, Janos Vitez e Janus Pannonius.
Foguèt doncas un personatge de la mai granda talha internacionala que volguèt totjorn optimizar lo contraròtle del reialme e o faguèt amb man dura, conscient que solament un estat consolidat podiá luchar contra un enemic plan mai poderós , l’Empèri Otoman.
Pr’aquò luchar contra aquel projècte demandèt la mai granda participacion de totes los reialmes europèus mas sa mòrt subta arrestèt aquela tòca. Son reialme demorèt jos la l’uelh de doas dinastias que volián conquistar tanben la corona ongresa: los habsburgs Austrians e los Jagellons lituans-poloneses.
* Michal Čukan
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Diocèsi d'Urgèl
Era diocèsi d’Urgèl (bisbat, evescat) es ua division eclesiastica en Catalonha, Aran e Andòrra qui depend dera seu metropolitana de Tarragona. Era sua origina ei, aumens, deth sègle V damb caplòc en la Seu d'Urgèl e eth nòm der avescat ei restacat damb eth territòri istoric der Urgellet a on se tròbe eth caplòc. Ath madeish temps eth caplòc deu eth sòn nòm ar avescat d'Urgèl donques qu'eth latin vicus Sedes Urgelli signifique quartièr de la Seu d'Urgèl o caplòc deth bisbat d'Urgèl.
Dempuish 1806 cobreish tanben eth territòri dera vath d’Aran qui ère abantes dependent dera diocèsi de Comenges.
Tanben es important lo pariatge que portèt Andòrra a èsser un coprincipat e poder se manténer aital coma dins unic estat catalan independent, en essent los evesques d'Urgèl Coprince d'Andòrra, amassa, a l'ora d'ara, amb lo president de la Republica Francesa coma successor des drets de l'ostal comtal de Fois.
Lo temple principal de la diocèsi es era Catedrala de Santa Maria d'Urgèl de la Seu d'Urgèl. Los santuaris de mai renom a l'avescat son çò del Sant Crist de Balaguer, eth dera Maire de Dieu de Núria e, en eth Principat d'Andòrra, lo de Nòstra Madama de Meritxell. An recebut la coronacion canonica las Marededéus de Meritxell, a Andòrra (1921), Valldeflors de Tremp (1922), Miracle de Balaguer (1955), Núria (1967) e Canòlich de Sant Julià de Lòria (1999). Era Maire de Dieu de Núria, amassa damb Sant Ermengol, es patrona principala der avescat (1956), deth temps que Sant Ot d'Urgell o es dera ciutat d'Urgèl (1133).


text:
Poesia
Al ser l'aucèl plan las randolèja pel cèl.
Abans de se pausar sus l'escruma de mar.
ont las èrsas suavas brèçan son còr amar.
de lor plan dòç cascalhadis encantarèl.
e l'aucèl sus l'aiga tot doç se balançèja.
Mentre que son ala se nega dins la bruma.
e que l'estelum s'aprigondis dins l'escruma.
son còr vola près de l'aucèla e cantusseja.
Sabi tanben un còr solet que pataqueja.
Quand la luna se pèrd al miralh de l'estanh.
mentre que lo ven,t per la ramada se planh.
e l'ausèl de nuèch e de solesa choqueja.
E lo còr alassat tot doçament se pausa.
tremolant e crentos a l'òrle de ton nis.,
quand erseja l'estanh , la chòta s'amudis,
pallis la luna e lo vent alisa la lausa.
Del Gai Saber e de FC del 3 de junh 2007


text:
1 coiffeuses à domicile qui se déplacent dans les maison de retraite de sassetot le malgardé.
Autres villes proches de SASSETOT LE MALGARDÉ : Doudeville, Luneray, Bacqueville en caux, Val de saâne, Fontaine le dun, Avremesnil, Saint laurent en caux, Brachy, Gruchet saint siméon, Criquetot sur ouville, Vibeuf, Ouville l'abbaye, Angiens, Belleville en caux, Berville, Thil manneville, Gueures, La gaillarde, Beauval en caux, Étalleville, Greuville, Lindebeuf, Saint pierre bénouville, Lammerville, Hautot l'auvray, Canville les deux églises, Le torp mesnil, Bourville, Imbleville, Saint pierre le viger, Autigny, Royville, Crasville la rocquefort, Saint pierre le vieux, Sainte colombe, Fultot, Boudeville, Saint ouen le mauger, Saint mards, Houdetot, Brametot, Vénestanville, Bénesville, Lamberville, Bretteville saint laurent, Ermenouville, Auzouville sur saâne, Gonnetot, Amfreville les champs, Saâne saint just, Prétot vicquemare, Tocqueville en caux, Reuville, Anglesqueville la bras long, Héberville, Biville la rivière, Gonzeville, Hermanville, Lestanville, Rainfreville, La fontelaye, Le mesnil durdent,