text:
Preures
Preures es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge de la Nautor-Artés format de divèrses caserius, en un relief pro vallonné. A traversat pel Baillons, afluent de la Canche.
Petit village du Haut-Artois formé de plusieurs hameaux, dans un relief assez vallonné. Il est traversé par le Baillons, affluent de la Canche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom "Preures" ven de la paraula "prada".
La preséncia de cavòts mérovingiennes, descobèrtas en un pré pas luènh del centre del pòble, testifica de lo sieu ancienneté.
De 1930 a 1933, mai de 75 cavòts an #èsser enregistradas: d'armas, vasos e bijoux i abondaient. La mai considerabla descobèrta #èsser "lo caval de Preures", una fibule en bronze.
Jean de Preures, chevalier, épousa al XIVe sègle Marida de Mailly, filha de Gilles, senhor de Authuiles ; los sieus fils, maridat a Jeanne de Brimeu, #èsser lo darrièr de la siá raça. Lo hereva de l'importanta ' distincion de Preures épousa successivament : Archambaud de Croy #que i aguèt aucit a Azincourt en 1415 ; Jean de Fosseux, chambellan del pòrti de Bourgogne, e fin finala lo sire de Commines. A datar d'aquela epòca Preures pas #cessar d'aperténer als illustres barons don Thiembronne : i aguèt per proprietaris en principi los Bournel ; de contunh los Rouault-Gamaches ; de contunh los de Bruna de Montlauet e fin finala Jacques de Bullion, marques de Farvacques #que #transmetre lo domeni als Gontaut-Biron, als Biencourt e als Rohan-Chabot. La confrérie de las Charitables, fondada l'an 1627 dins la glèisa de Preures, i aguèt restablit l'an 1836. Lo pelegrinatge de sant Adrien es celèbre dins lo país. Se detla invoca per obténer d'èsser de preservadas epidèmias ; totes los sèt ans, los abitants de Samer se reten processionnellement a la glèisa de Preures, amb la fin de implorer la siá poderosa intercession. Los chanoines de Boulogne, eretièrs del capítol de Thérouanne, #que los dreches n'avián #èsser confirmats l'an 1179 pel pape Alexandre III, partejavan la dîme amb lo prieur de Renty e amb lo titular de la capèla castrale de Sant-Jean-Baptisle.
Lo Castèl Fòrt i aguèt destruit l'an 1554 pel Pòrti de Norfol après lo i aver assiégé.
En 1662, Bertrand Postel, Sieur del Clivet #prene lo cap dels amotinats del Boulonnais en la guèrra dicha "de las Lustucrus" e los #entrenar cap a Hucqueliers ont la Fortalesa los #servir de basa en lo moment de la solucion finala. En représailles los soldats del Rei #cremar lo sieu solar patrimonial. Decrèt, del Clivet #conéisser lo suplici de la ròda, lo 19 d'Agost de 1662.
En 1820 lo Caseriu de Séhen #temptar de conquistar la siá independéncia sul plànol paroissial. Avián, a aquel efièch, fa bastir una capèla #que i aguèt @frapper d'enebit l'an 1885.
Le nom "Preures" vient du mot "prairie".
La présence de tombes mérovingiennes, découvertes dans un pré non loin du centre du village, atteste de son ancienneté.
De 1930 à 1933, plus de 75 tombes ont été fouillées: armes, vases et bijoux y abondaient. La plus remarquable découverte fut "le cheval de Preures", une fibule en bronze.
Jean de Preures, chevalier, épousa au XIVe siècle Marie de Mailly, fille de Gilles, seigneur d'Authuiles ; leur fils, marié à Jeanne de Brimeu, fut le dernier de sa race. L'héritière de l'importante ' seigneurie de Preures épousa successivement : Archambaud de Croy qui fut tué à Azincourt en 1415 ; Jean de Fosseux, chambellan du duc de Bourgogne, et enfin le sire de Commines. A dater de cette époque Preures ne cessa d'appartenir aux illustres barons do Thiembronne : il eut pour propriétaires d'abord les Bournel ; puis les Rouault-Gamaches ; puis les de Brune de Montlauet et enfin Jacques de Bullion, marquis de Farvacques qui transmit le domaine aux Gontaut-Biron, aux Biencourt et aux Rohan-Chabot. La confrérie des Charitables, fondée en 1627 dans l'église de Preures, fut rétablie en 1836. Le pèlerinage de saint Adrien est célèbre dans le pays. On l'invoque pour obtenir d'être préservé des épidémies ; tous les sept ans, les habitants de Samer se rendent processionnellement à l'église de Preures, afin d'implorer sa puissante intercession. Les chanoines de Boulogne, héritiers du chapitre de Thérouanne, dont les droits avaient été confirmés en 1179 par le pape Alexandre III, partageaient la dîme avec le prieur de Renty et avec le titulaire de la chapelle castrale de Saint-Jean-Baptisle.
Le Château Fort fut détruit en 1554 par le Duc de Norfol après l'avoir assiégé.
En 1662, Bertrand Postel, Sieur du Clivet prit la tête des révoltés du Boulonnais dans la guerre dite "des Lustucrus" et les entraîna vers Hucqueliers où la Forteresse leur servit de base lors du dénouement final. En représailles les soldats du Roi brûlèrent son manoir patrimonial. Arrêté, du Clivet connut le supplice de la roue, le 19 Août 1662.
En 1820 le Hameau de Séhen tenta de conquérir son indépendance sur le plan paroissial. Ils avaient, à cet effet, fait construire une chapelle qui fut frappée d'interdit en 1885.


c: text/html

text:
Solanaceae
Las solanacièas (Solanaceae) Son una familha de plantas erbacièas o lenhosas amb las fuèlhas alternas, simplas e sens estipulas pertenecientes a l'òrdre Solanales, de las dicotiledonèas (Magnoliopsida).
Compren aperaquí 98 genres e unas 2700 d'espècias, amb una granda diversitat d'abitud, morfologia e ecologia. La familha es cosmopolita, en se distribuint per tot lo glòb amb l'excepcion de l'Antartida. La màger diversitat d'espècias se tròba en America del Sud e America Centrala. En aquesta familha s'incluson d'espècias alimenticias tan importantas coma lo papa (Solanum tuberosum), la tomata (Solanum lycopersicum), la aubergina (Solanum melongena) e los ajíes o pimients (Capsicum). Fòrça plantas ornamentals fòrça popularas apertenon a las solanacièas, coma Petunia, Schizanthus, Salpiglossis e Datura. Cèrtas espècias son mundialment conegudas per los sieus emplecs medicinals, los sieus efèctes o per èsser poisonosas. Fin finala, mas pas mens important, las solanacièas incluson fòrça organismes modèl per investigar afars biologics fondamentals a nivèl celular, molecular e genetic, tales coma lo tabac e la petunia.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bonnétable
Bonnétable es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo Diccionari géographique universal publicat l'an 1825 per la societat de géographes, Bonnetable a citat coma vila productora de siamoises, calicots e mouchoirs de cotons. La ramaderia es importanta perque uèch fièras a las bestiaux an luòc cada an.
Malestable (« Mal establit »), ancian nom de la vila, a remembrat.
En lo sieu Diccionari topographique de la Sarthe, Julien Rémy Pesche cita egalament l'ancian nom d'un quartièr de la vila : Mellerets o Melleray.
Conta tanben l'istòria dels senhors de l'ostal de Nemours #que, après una caça se son restaurats en una auberge del luòc e en avent trobat bon manjar e bon hébergement, an desirat cambiar lo nom en Bonnestable.
En 1965, Bonnétable, #que comptava 3 390 abitants, a absorbit la municipalitat de Aulaines e los sieus 350 abitants.
Dans le Dictionnaire géographique universel publié en 1825 par la société de géographes, Bonnetable est citée comme ville productrice de siamoises, calicots et mouchoirs de cotons. L'élevage est important car huit foires aux bestiaux ont lieu chaque année.
Malestable (« mal établi »), ancien nom de la ville, est rappelé.
Dans son Dictionnaire topographique de la Sarthe, Julien Rémy Pesche cite également l'ancien nom d'un quartier de la ville : Mellerets ou Melleray.
Il conte aussi l'histoire des seigneurs de la maison de Nemours qui, après une chasse se sont restaurés dans une auberge du lieu et ayant trouvé bon repas et bon hébergement, ont souhaité changer le nom en Bonnestable.
En 1965, Bonnétable, qui comptait 3 390 habitants, a absorbé la commune d'Aulaines et ses 350 habitants.


text:
Utilizaire:SieBot
SieBot is the bot of Siebrand. This bot account is intended to be used with pywikipedia's interwiki.py to resolve and add interwiki links. Please let my master know if I do anything you disagree with.
Aqueste compte es d'un bòt qu'aparten a Siebrand.
Es pas un fals nas, mas puslèu un compte automatic o semiautomatic per far de modificacions repetitivas que serián extremament longas de far manualament.
Administrators : s'aqueste bòt es en flagrant delicte de marrit foncionament o quitament de destruccion d'articles, pregària de lo blocar.


text:
825
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 825 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
En Azerbaitjan, perseguida de l'insureccion dirigida dempuei 816 per Babak Khorramdin ambé la desfacha de l'armada abbassida mandada dins la region en 824. Son generau, Ahmad ibn al Junayd, foguèt capturat.


text:
La Ileta e Arnès
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
La Ileta e Arnès[1][2][3] o L'Isleta e Arnès[4](L'Isle-Arné en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la part sud oèst del costat de Gimont. Lo vilatge es sul marge drech del Arrats, sus la près de la D40.
La commune est située dans la partie sud ouest du canton de Gimont. Le village est sur la rive droite de l’Arrats, sur le bord de la D40.
La comuna qu'ei situada dens lo sud oèst deu canton de Gimont. Lo vilatge es situat sus la dreta de l’Arrats, sus la D40.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Isle-Arné reagrupa Dempuèi lo ordonnance reial de 1821 las municipalitats de Arné e de Lilette-Saurimonde. Lo castèl de Arné, #que #èsser lo banc de la familha seigneuriale de Arné #que lo un dels membres #èsser compagnon de Blaise de Montluc, n'a trobat après divèrses trabalhs e disposicion del parc lo encant de antan.
Sul camin del pelegrinatge de Santiago de Compostel·la la Via Tolosane
L'Isleta e Arnès regroupe depuis l'ordonnance royale de 1821 les communes d'Arné et de Lilette-Saurimonde. Le château d'Arné, qui fut le siège de la famille seigneuriale d'Arné dont l'un des membres fut compagnon de Blaise de Montluc, a retrouvé après divers travaux et aménagement du parc le charme d’antan.
Sur le chemin du pèlerinage de Saint-Jacques-de-Compostelle la Via Tolosane
De tradusir L'Isleta e Arnès regroupe depuis l'ordonnance reiala de 1821 las comunas d'Arnès et de L'Isleta (Saurimonde ??). Lo castèth d'Arnès, que estó lo siège de la familha seigneuriale d'Arnès dont l'un des membres fut compagnon de Blaise de Montluc, a retrouvé après divers travaux et aménagement deu parc le charme d’antan.
Sus un Camin de Sant Jaume de Compostèla, la Via Tolosana.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: La Ileta e Arnès
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon


text:
Blòg
Un blòg [ˈblɔk] es un sit internet constituit per la reünion dels articles (o mots de bilhet) escrits dins l'òrdre cronologic. Cada mot de bilhet es, a l'imatge d'un jornal intim, un ajust al blòg; lo blogaire (aquel que ten lo blòg) i desliura un contengut sovent textual sus lo qual cada lector pòt aportar generalament de comentaris.
WordPress e Joomla! son los dus logiciaus de Blòg mei utilizats.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) Bloguitge, un malhum de blogs en occitan
- (oc) Nireblog, un sit gratuit per crear un blòg en occitan
- (oc) Lo blòg de la Mela
- (oc) France d'en bas o lo país d'en Jacme, actualitat comentada regularament
- (oc) Lo blòg del Joan
- (oc) Lo blòg d'Andriu de Gavaudan
- (oc) Resson d'Òc, blòg de l'actualitat occitana
- (oc) Democràcia Occitània, actualitat dels conceptes politics


text:
Guèrra de la Quatrena Coalicion
La Guèrra de la Quatrena Coalicion se debanèt de 1806 a 1807 durant lei Guèrras Napoleonencas. Opausèt França e seis aliats a una coalicion gropant lo Reiaume Unit, l'Empèri Rus, Suècia, Prússia e lo Reiaume dei Doas Sicílias. Saxònia comencèt la guèrra dins lo camp coalizat mai cambièt rapidament d'aliança au profiech dei Francés. Lo conflicte s'acabèt per una victòria francesa que son armada esquichèt l'armada prussiana en quauquei setmanas e destruguèt lei fòrças russas en Euròpa Centrala. La patz de Tilsit marquèt l'afebliment de Prússia fins au Congrès de Viena ambé la pèrda de la mitat de son territòri qu'èra annexat per Saxònia, Russia e lo Ducat de Varsòvia.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.


text:
Rinocèros de Merck
Eth Rinocèros de Merck o Stephanorhinus ei un genere escandit de rinocèros nadiu de tot eth nòrd d'Eurasia e demorec demest eth baish e eth prumèr tardièr Pleistocèn. Auia dues banes e ere relatiuaments gran. Pesaua aperaqui 3000 Kg e heia 2 metres de naut per 3,20-4 metres de long. Atau qu'ere semblant ath rinocèros blanc d'aué (1).
Especies e distribucion[modificar | modificar la font]
En eth tardièr Pleistocèn i auia dus especies s'Stephanorhinus en Eurasia, eth gran rinocèros de Merck o Stephanorhinus kirchbergensis e eth rinocèros de bana estreta Stephanorhinus hemiotechus. Ambdús especies s'aurien edesvolopat entà Stephanorhinus etruscus.
Totun, encara ei pas aiga clara se Stephanorhinus hundsheimensis, enter d'autes especies, tanben pot dintrar en aguesta línia evolutiua. Aguest rinocèros demorec demest principis e eth miei deth Pleistocèn en era region paleartica der oèst e podia auer estat ua especia europea dera medeisha especie, evolucionada deth rinocèros deth Pliocèn Stephanorhinus jeanvireti.
Ere ua bèstia pauc especialisada que pàsturaua e raufinhaua. Hé 600.000 ans dues naues especies de rinocèros arribaren en Europa e despareisheren: S. kirchbergensis e S. hemiotechus. Era arribada d'ua bèstia que pasturava especialisada siguec massa dura pera aguesta bèstia generalista (2).
S. kirchbergensis demoraua més aprep de bòsqui pendent que S. hemiothecus viuia més en espacis duberts (3). S. kirchbergensis ei plan estranh de trapar en fossils e ei conegut pes trobalhes d'Itàlia, Alemanha, Reialme Unit e lòcs der èst d'Europa, plan d'eri deth miei Pleistocèn.
En Asia se n'an trapat en Siberia e er oèst asian (Cazacstan), Corea deth centre e era China. Tanben n'i a en Israèl e Liban més ei pas clar se aguesti son dera medeisha especie o d'ua auta (4). Ena China der èst S. kirchbergensis ere present a trauers de tot eth Pleistocèn enter es gras 30º e 40º Nòrd (5).
Ena Europa der èst S. kirchbergensis s'escandiguec pendent eth tardièr Pleistocèn. I a trobalhes d'aguest en Polonha. En es bòsqui deth Caucàs pot auer demorat enquia eth tardièr Weichselian. Es rinocèros de bana estreta aparegudi en Euròpa en eth miei Pleistocèn tanben son plan coneguts pes sues trobalhes de plan de lòcs coma en Espanha, Catalonha, Alemanha e eth Reialme Unit.
Tanben s'a trapat de rèstes sues en Siria, Israèl, eth Caucàs e aprep eth lac Baikal. Aguest qu'ei lo ponch més orientau deth sòn territori. Es darrèrs fossils deth rinocèros de bana estreta an sigut trapats en es Balcans a ont subervisquec enquia eth tardièr Weichselian (3)
Referències[modificar | modificar la font]
1.- ^ [1]
2.- ^ Ralf-Dietrich Kahlke und Thomas M. Kaiser: Generalism as a subsistence strategy: advantages and limitations of the highly flexible feeding traits of Pleistocene Stephanorhinus hundsheimensis (Rhinocerotidae, Mammalia). Quaternary Science Reviews 30, 2011, S. 2250–2261 [1] doi:10.1016/j.quascirev.2009.12.012
3.- ^ a b Diana Pushkina: The Pleistocene easternmost distribution in Eurasia of the species associated with the Eemian Palaeoloxodon antiquus assemblage. Mammal Review, 2007. Volume 37 Issue 3, Pages 224 - 245
4.- ^ Emmanuel M.E. Billia: Revision of the fossil material attributed to Stephanorhinus kirchbergensis' (Jäger 1839) (Mammalia, Rhinocerotidae) preserved in the museum collections of the Russian Federation. Quaternary International. Volume 179, Issue 1, March 2008, Pages 25-37
5.- ^ Pierre Olivier Antoine: Pleistocene and holocene rhinocerotids (Mammalia, Perissodactyla) from the Indochinese Peninsula. In: Comptes Rendus Palevol. 2011, S. 1–10.


text:
Seugy
Seugy es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al nòrd de la plana de França, entre Viarmes e Luzarches, a 30 km aperaquí al nòrd de París. Lo sieu ponch mai elevat arribat a la 120 m a lo-dessus del nivèl de la mar, al sud, sul flanc de la butte ocupada pel gòlf del mont Griffon (situat essencialament sus la municipalitat de Luzarches). Lo sieu ponch çò de mès se tròba bas al nòrd, en lo bòsc de Seugy, a 57 m. Lo relief es fòrtament valloné e permet qualques macos punts d'enguarda[1]. Lo vièlh vilatge de Seugy s'es desvolopat sus la carrièra de la Fontaine, ne atzucac e perpendiculaire al principal ais de circulacion #qu'es la RD 922z : d'aquel fach, lo vilatge beneficia d'una granda tranquillité, e lo sieu païsatge architectural rural s'es plan conservat. A la cœur del vièlh pòble, la majoritat dels ostals datan del Sègle XIX, dispausan d'un escalona e d'una nautor portail surmonté d'una biga en bòsc, en donant accès a un tribunal interior. Lo bastit es pro dense, en remembrant çò bourg vesin de Viarmes. Seugy Es membre a despart entièra del Parc natural regional Oise-País de França creat per decrèt del 13 de genièr 2004[2].
Coma particularité, Seugy possedís pas que doas municipalitats limitrophes : Luzarches e Viarmes, aquela darrièra en environant Seugy suls dos tèrces de la siá circumferència, #qu'es de 6 350 m aperaquí. Lo pòble es délimité al sud per la via ferrée Luzarches - París (veire aicí-dessous) e al nòrd pel nòu traçat de desviació de la RD 922. En arribant a Seugy en procedéncia de Luzarches, los primièrs ostals sus la drecha apertenon encara a aquela darrièra comuna. Las parts pas urbanisées de la municipalitat son en majoritat boisés : a l'oèst, en direccion de Viarmes, se tròba lo bòsc de Seugy ja mencionat, e al nòrd, lo bòsc de Beauvilliers. Aquel son bòsques privats enebits d'accèsses, #que se pòt totun traversar sus camins rurales. Amb la siá pichona superficie, de 170 a solament (siatz 8,3 % de la superficie de Luzarches), Seugy a pas mai de superfícias agricòlas, ni de zòna d'activitats comercialas. Demòran totun una espleitacion agricòla, consagrant-se a la élévage de la charolaise[1], e una granja équestre.
Seugy Es desservie per l'estancada de Seugy, sus la linha H del Transilien, met Apòstes-Nòrd — Luzarches. L'estacion es desservie a rason d'un tren omnibus per ora n'oras creuses e per un tren semi-dirècte a la 1/2 ora (dirècte de Sarcelles - Sant-Brice a Montsoult-Maffliers e omnibus de contunh) en punta. Falha de 43 a 45 min de trajècte a partir de la estacion del Nòrd. Aquela ofèrta es completée per la linha exprés Mobilien Modèl:Beguts Optile/correspondéncias amb intitulat Roissypôle - Persa SNCF #que dispausa d'una parada « carrièra de Giez » al centre de Seugy. Aquela linha permet egalament de prene las municipalitats vesinas de Asnières-sus-Oise, Viarmes e Luzarches. Fonciona totes los jorns de l'an e pòt èsser manlevada amb un solelh ticket t+, quina que siá la distància recorreguda.
La commune est située au nord de la plaine de France, entre Viarmes et Luzarches, à 30 km environ au nord de Paris. Son point le plus élevé atteint les 120 m au-dessus du niveau de la mer, au sud, sur le flanc de la butte occupée par le golf du mont Griffon (situé essentiellement sur la commune de Luzarches). Son point le plus bas se trouve au nord, dans le bois de Seugy, à 57 m. Le relief est fortement valloné et permet quelques jolis points de vue[1]. Le vieux village de Seugy s'est développé sur la rue de la Fontaine, en impasse et perpendiculaire au principale axe de circulation qui est la RD 922z : de ce fait, le village bénéficie d'une grande tranquillité, et son paysage architectural rural s'est bien conservé. Au cœur du vieux village, la plupart des maisons datent du Sègle XIX, disposent d'un étage et d'un haut portail surmonté d'une poutre en bois, donnant accès à une cour intérieure. Le bâti est assez dense, rappelant le bourg voisin de Viarmes. Seugy est membre à part entière du Parc naturel régional Oise-Pays de France créé par décret du 13 janvier 2004[3].
Comme particularité, Seugy ne possède que deux communes limitrophes : Luzarches et Viarmes, cette dernière entourant Seugy sur les deux tiers de sa circonférence, qui est de 6 350 m environ. Le village est délimité au sud par la voie ferrée Luzarches - Paris (voir ci-dessous) et au nord par le nouveau tracé de déviation de la RD 922. En arrivant à Seugy en provenance de Luzarches, les premières maisons sur la droite appartiennent encore à cette dernière commune. Les parties non urbanisées de la commune sont en majorité boisés : à l'ouest, en direction de Viarmes, se trouve le bois de Seugy déjà mentionné, et au nord, le bois de Beauvilliers. Ce sont des bois privés interdits d'accès, que l'on peut toutefois traverser sur des chemins ruraux. Avec sa petite superficie, de 170 ha seulement (soit 8,3 % de la superficie de Luzarches), Seugy n'a plus de surfaces agricoles, ni de zone d'activités commerciales. Restent toutefois une exploitation agricole, se consacrant à l'élévage de la charolaise[1], et une ferme équestre.
Seugy est desservie par l'arrêt de Seugy, sur la ligne H du Transilien, branche Paris-Nord — Luzarches. La gare est desservie à raison d'un train omnibus par heure en heures creuses et par un train semi-direct à la 1/2 heure (direct de Sarcelles - Saint-Brice à Montsoult-Maffliers et omnibus ensuite) en pointe. Il faut de 43 à 45 min de trajet à partir de la gare du Nord. Cette offre est completée par la ligne express Mobilien Modèl:Bus Optile/correspondances avec intitulé Roissypôle - Persan SNCF qui dispose d'un arrêt « rue de Giez » au centre de Seugy. Cette ligne permet également de rejoindre les communes voisines d'Asnières-sur-Oise, Viarmes et Luzarches. Elle fonctionne tous les jours de l'année et peut être empruntée avec un seul ticket t+, quelle que soit la distance parcourue.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo sieu nom proven del anthroponyme gallo-romain Silvius, o del latin silvus, bòsc.
Seugy A fach partida del comtat de Beaumont dempuèi lo Sègle XIII. En 1376, los fiefs del comtat #èsser démembrés e Seugy #aperténer alavetz a divèrses proprietaris successius. La châtaigneraie #constituir lo principal recors de la comunitat villageoise ; mas d'unas autras culturas i èran egalament practicadas, en particulara l'òrdi, lo blat, lo seigle o lo avoine. La fabricacion de dentelle l'ivèrn per las femnas del pòble s'i #desvolopar del Sègle XVII al mièg del Sègle XIX. Al començament del Sègle XIX, la passementerie i debuta. Una halte #èsser creada sus la linha Montsoult-Luzarches en 1893 e #provocar un relatiu desvolopament de la comuna.
Son nom provient de l'anthroponyme gallo-romain Silvius, ou du latin silvus, forêt.
Seugy a fait partie du comté de Beaumont dès le Sègle XIII. En 1376, les fiefs du comté furent démembrés et Seugy appartint alors à plusieurs propriétaires successifs. La châtaigneraie constitua la principale ressource de la communauté villageoise ; mais d'autres cultures y étaient également pratiquées, en particulier l'orge, le blé, le seigle ou l'avoine. La fabrication de dentelle l'hiver par les femmes du village s'y développa du Sègle XVII au milieu du Sègle XIX. Au début du Sègle XIX, la passementerie y débute. Une halte fut créée sur la ligne Montsoult-Luzarches en 1893 et provoqua un relatif développement de la commune.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Cf. {{{Títol}}}. Consultat lo 11 de junh de 2011.
- ↑ Cf. [pdf] {{{Títol}}}. Consultat lo 21 de novembre de 2011.
- ↑ Cf. [pdf] Journal officiel de la République française du 15 janvier 2004, p. 1143-1144, DREAL Picardie. Consultat lo 21 novembre 2011.


text:
Ajuda:Omonimia
Es pro corrent que mai d’un articles de Wikipèdia tracten de subjèctes diferents, mas partegen lo meteis nom o de noms fòrt similars. Atal « Mercuri » es lo nom del dieu roman Mercuri, de la planeta Mercuri, de l'element quimic lo mercuri e del roman Mercuri. Sus Wikipèdia, se ditz alara qu'i a un problèma d'omonimia, que dona luòc a una resolucion d'omonimia.
Somari
- 1 Resolucion d'omonimia
- 2 Pagina d'omonimia
- 3 Articles omonims
- 4 Erreurs courantes
- 5 Ligams entre omonims
- 6 Notes terminologiques
- 7 Veire tanben
Resolucion d'omonimia[modificar | modificar la font]
Los problèmas d'omonimia se resòlvon en creant una pagina d'omonimia :
- Mercuri ;
e un article per subjècte, en utilizant una indicacion diferenciatritz entre parentèsis :
Pagina d'omonimia[modificar | modificar la font]
Creacion[modificar | modificar la font]
Tecnicament, una pagina d'omonimia es una pagina coma una autra e se crèa doncas coma un article. Sol lo contengut distinguís una pagina d'omonimia d'un article enciclopedic.
Atencion, se remplaçatz un article existent per una pagina d'omonimia, alara cal corregir totes los ligams que puntan cap a la pagina d'omonimia ! Se la majoritat dels ligams concernisson lo meteis article, alara un sens eclipsa benlèu los autres sens. En aqueste cas, benlèu es pas pertinent de transformar l'article en pagina d'omonimia. Per resòlvre lo problèma, vejatz çai aprèp las règlas de nomenatge de las paginas d'omonimia.
Contengut[modificar | modificar la font]
Lo contengut d'una pagina d'omonimia seguís l'estructura seguenta : Lo modèl {{omonimia}} se plaça ennaut de la pagina, seguit d'una lista dels articles omonims. De metre en gras lo títol de cada article omonim permet als visitaires de veire rapidament quins son los articles concernits per l'omonimia. Una descripcion succinta permet de diferenciar rapidament lo subjècte de cada article.
Pagina d'omonimia vista en lectura
*Mercuri, un dieu de la mitologia romana ;
- Mercuri, la primièra planeta del Sistèma Solar ;
- le mercuri, un element quimic ;
- Mercuri, un roman d'Amélie Nothomb.
Pagina d'omonimia vista en escritura
{{Omonimia}} *'''[[Mercuri (mitologia)|Mercuri]]''', un dieu de la [[mitologia romana]] ; *'''[[Mercuri (planeta)|Mercuri]]''', la primièra [[planeta]] del [[Sistèma Solar]] ; *le '''[[mercuri (element)|mercuri]]''', un [[element quimic]] ; *'''''[[Mercuri (roman)|Mercuri]]''''', un [[roman]] d'[[Amélie Nothomb]].
Nomenatge[modificar | modificar la font]
Per nomenar una pagina d'omonimia, dos cases se presentan :
- Un nom es clarament un omonim, coma « Mercuri ». Alara « Mercuri » es la pagina d'omonimia.
- Un subjècte eclipsa los autres subjèctes omonims, coma Soïssa. Dins aqueste cas, lo modèl
{{vejatz omonims}}es apondut al somet de l'article sus Soïssa e la pagina d'omonimia es apelada Soïssa (omonimia) (Soïssa tanben es una comuna francesa de Mosèla).
De còps, es delicat de determinar s'un subjècte eclipsa pro los autres. Qualques pistas :
- L'estudi dels ligams cap a l'article (clicar sus «paginas ligadas» dins la boîte à outils a esquèrra) pòt fornir un critèri practic.
- Se pòt tanben privilegiar lo sens original d'un mot (mirga e mirga (informatica))
Articles omonims[modificar | modificar la font]
Nomenatge[modificar | modificar la font]
Lo títol d'un article doit d'abord repondre aux convencions suls títols.
Atal, un article ne porte pas le nom abrege d'un subjècte, mais sa forme longue. L'abreviacion elle-même es alors una pagina d'omonimia per des articles non omonims. Atal « FFF » es una pagina d'omonimia listant la :
Certains mots son utilises dins le títol de nombreux articles. Parfois una pagina d'omonimia es creada per un tal mot. Atal « zona » es una pagina d'omonimia listant :
- la zona euro ;
- la zona franc ;
- la Zona 51 ;
- etc.
En aquestes cases, l'usatge de parentèsis dins lo títol violariá las convencions de nomenatge.
Ce n'es que lorsque lo títol natural e complet d'un article entre en collision amb lo títol d'un autre article, que l'usage d'una indicacion differentiatrice entre parentèsis se justifie coma amb Mercuri (mitologia), Mercuri (planeta), Mercuri (element) e Mercuri (roman).
Indicacion entre parentèsis[modificar | modificar la font]
I a pas de règla precisa per l'indicacion de metre entre parentèsis. Los articles que fan partida d'una seria sus un tèma utilizan generalament la meteissa indicacion. Per exemple :
- pels païses del mond : Irlanda (país), Luxemborg (país), Panamà (país) ;
- per las constellacions : Lop (constellacion), Andromèda (constellacion), Telescòpi (constellacion) ;
- per las comunas del canton de Vaud : Bière (Vaud), Gland (Vaud), Villeneuve (Vaud).
Redireccion amb parentèsis[modificar | modificar la font]
Il existe quelques paginas de redireccion d'un títol à parentèsis vèrs un títol sans parentèsis (de Orsa granda (constellacion) vèrs Orsa granda). Elles servent à semplifier per uniformisacion l'escritura des ligams vèrs les articles appartenant à un thème propice aux homonymies. L'article doit cependant exister sous le títol sans parentèsis afin de respecter les convencions de nomenatge. En outre, una recherche de « Orsa granda » ne tomberait pas sus l'article s'il n'existait que sous le títol « Orsa granda (constellacion) ».
Ligam sus un títol amb parentèsis[modificar | modificar la font]
Les parentèsis d'un títol son pas jamai supausadas d'aparéisser dins un article. Cela segnifie qu'un ligam vèrs la planeta Mercuri s'escriu
[[Mercuri (planeta)|Mercuri]]. L’acorchi d'escritura suivant donne le même resultat :
[[Mercuri (planeta)|]].
Erreurs courantes[modificar | modificar la font]
Usage immodere de las parentèsis[modificar | modificar la font]
Le títol doit precisement identifier le subjècte sans utiliser de parentèsis. Celles-ci ne son à utiliser qu'en dernier recours. Un article sus l'economie del Mexique doit s'appeler Economie del Mexique, pas Economie (Mexique) ni Mexique (economie).
Virgule au lieu de las parentèsis[modificar | modificar la font]
L'usage d'una virgule au lieu de parentèsis es utilise sus le Wikipèdia anglophone per les noms de localite (Laval, Quebec au lieu de Laval (Quebec)). Ce n'es pas utilise en français, mais una redireccion es parfois laissee.
Article traitant de mai d’un sujets differents[modificar | modificar la font]
Parfois una pagina d'omonimia rassemble en fait de nombreux mini-articles traitent succintement de mai d’un sujets omonims. Aquesta confuseon rend generalement imposseble l'etablissement de ligams InterWikis entre differentes langues e fait appartenir la pagina à de nombreuses Categorias sans relacion.
Ligam vèrs una pagina d'omonimia[modificar | modificar la font]
Alevat de cas particulars, cap d'article deuriá pas contenir de ligams vèrs una pagina d'omonimia. Los ligams devon pointer directement vèrs le bon article.
Ligams aux paginas d'omonimia[modificar | modificar la font]
Una liste de ligams aux paginas d'omonimia es tenue à jour per eviter que les paginas d'omonimia orphelines (cible d'aucun ligam) figurent dins la lista de las paginas orfanèlas.
Ligams entre omonims[modificar | modificar la font]
Per faciliter e standardiser les ligams vèrs les paginas d'omonimia, les modèles suivants peuvent être utilises au sommet des articles :
On constate que le modèl
omon es assez souple per lier des articles de n'importe quel títol :
{{omon|Fleming}}dins Alexander Fleming e Victor Fleming.
Il peut même jouer le même rôle que le modèl
veire (omonimia) :
{{omon|Avril (omonimia)}}dins Avril Lavigne.
Notes terminologiques[modificar | modificar la font]
Le terme d'omonim regroupe en fait deux nocions :
- Les homophones qui son des mots qui se prononcent de la même façon, mais qui ont des sentit e des orthographes differents ;
- Los omografs son des mots qui s'ecrivent de la même manière, mais qui ont des sentit differents.
Les omonims dont es question ici e dins les règlas d'omonimia son des homographes : un seul mot presente mai d’una segnificacions (polisemia).
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Wikipèdia:Presa de decision, Nomenatge dels articles omonims
- Wikipèdia:Omonimia/Omonims_dinasticas
- Wikipèdia:Ligams a las paginas d'omonimia
- Convencions suls títols d'articles


text:
Dauna deu Capulet
La Dauna deu Capulet o Dauna de Brassempoi qu'ei un fragment d'estatueta d'evòri de mamot datada deu paleolitic superior (29 000 a 22 000 ans) descobèrta en 1894 a Brassempoi en Gasconha, que constitueish l'ua de las mei ancianas representacions de cara umana coneishuda.
Qu'ei muishada uei lo dia en Isla de França au musèu d'arqueologia deu Castèth de Saint-Germain-en-Laye.
La dauna deu Capulet qu'ei tanben lo títol d'un roman de Joan Miquèu Dordeins[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ J. M. Dordeins, La Dauna deu capulet / La dòna del capulet, Éd. Princi Negre, 1995, (ISBN 2-905007-21-4)


text:
Varneville-Bretteville
Varneville-Bretteville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux
Commune du pays de Caux
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a #èsser creada en 1823 per la fusion de Varneville-a las-Grès e Bretteville-de detlo-Pichon-Caux.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, lo vilatge a patit sièis bombardements en febrièr-en març 1944Error de citacion : Clausura
omesa per la balisa
.


text:
Cinc elements (Wuxing)
Wuxing (en chinés: 五行; en pinyin: wǔxíng, "cinc processus", "cinc estapas", "cinc movements") es una nocion venent de la pensada chinesa antica que descriu l'interaccion entre las cinc energias de basa qu'es considerat coma compausant totes los fenomèns. Es un alarguiment del principi del Yin e Yang segon que tota causa es formada per doas facietas dinamicas que se genèran e se destruson mutualament.
Lo concèpte de wuxing s'exprimís sovent coma la "teoria dels cinc elements (chineses)", mas aquela definicion se vei una pauc limitada, perque la nocion d'"element" a una connotacion de rigiditat contradictòria amb la nocion de transformacion de contunh d'aquela concepcion. De fach, los cinc elements chineses simbolizan puslèu una mena d'"energia" o "foncion" que se manifèsta de biais representatiu en cadun d'aqueles nomenats "elements".
Somari
Los cinc procèssus e lors relacions[modificar | modificar la font]
Los cinc processus son:
- Fusta (木, mù)
- Fuòc (火, huǒ)
- Tèrra (土, tǔ)
- Metal (金, jīn)
- Aiga (水, shuǐ)
Aqueles cinc procèssus son en relacion segon dos cicles d'interaccions, un dich de generacion (生, xeng), segon que cada element o fòrça evoluís fins a venir la seguenta, e un de domeni o d'inibicion (克/剋, kè), que cada fòrça predomina pas sus la seguenta, mas sus l'autra. Per aquò lo primièr cicle se nomena tanben "maire-filh" e lo segon "grand paire-pichon filh".
Aqueles dos cicles s'enóncian per mejan de frasas que constituisson una ajuda mnemotecnica per se'n remembrar l'òrdre:
Cicle de generacion[modificar | modificar la font]
- la Fusta alimenta lo Fuòc;
- Lo Fuòc se càmbia en Tèrra (o en cendra, es a dire polvera de tèrra);
- la Tèrra forma lo Metal;
- lo Metal ven Aiga (torna a l'estat liquid);
- l'Aiga noirís la Fusta.
Cicle del domeni[modificar | modificar la font]
- la Fusta manten la Tèrra;
- la Tèrra conten l'Aiga;
- l'Aiga atuda lo Fuòc;
- lo Fuòc fond lo Metal;
- lo Metall copa la Fusta.
Correspondéncias[modificar | modificar la font]
Vèrs 200 AbC, apareguèt una escòla de pensada nomenada Yinyangjia, o l'escòla del Yin-Yang, de caracter naturalista e la fondacion que s'atribuís al mèstre Zou Yan (305 AbC - 240 AbC). Dins son ensag d'explicar lo monde se referissent pas que a las causas mecanicas naturalas, aquela escòla sistematizèt un sistèma de correspondéncias entre los concèptes del Yin e del Yang, los cinc procèssus e los signes del Yi Jing.
Aquelas correspondéncias, d'en primièr luòc una explicacion cosmologica, foguèron fòrça utilizadas dempuèi dins totas las disciplinas practicas, coma l'alimentacion, la medecina, l'astrologia/astronomia, lo feng-xui, los arts marcials, la musica, etc.
- Correspondéncias segon los uèit trigramas del Yi Jing:
- Taula dels cinc procèssus (non exaustiva)


text:
Enigma
Projècte musical electronic alemand fondat per Michael Cretu, David Fairstein e Frank Peterson en 1990. De fach la definicion de projècte musical electronic propausada per sos fondators correspon mai a la realitat que lo tèrme grop. I aguèt per exemple mai d'un autre contributor e los fondators, autres que Michael Cretu, an relativament pauc participat a la creacion musicala.
Istòria del grop[modificar | modificar la font]
Enigma es sobretot lo trabalh e lo concèpte de Michael Cretu.
Aguèt mai d'un collaborator mas el sol demorèt de la debuta duscas ara.
Tres collaborators son de majora importancia personala per Michael Cretu:
- Frank Peterson, es tanben un amic. A lançat lo concèpte Gregorian qu'a conegut un brave succès.
- Sandra: sa molhèr (de 1988 a 2007) e qu'apareís sovent coma votz feminina.
- David Fairstein que foguèt paraulièr dels 4 primièrs alboms.
Tipologia musicala[modificar | modificar la font]
La musica d'Enigma es sovent classificada coma musica electronica d'un biais un pauc rapid. Pasmens cal notar que l'estile d'Enigma es pas comparable a lo de Jean-Michel Jarre o Vangelis per exemple. De mai, i a tanben gaireben totjorn de paraulas e las pistas purament musicalas son paucas.
L'estile es puslèu caracterizat per:
- una tendéncia a la fusion amb l'integracion d'elements eterogenèus coma lo cant gregorian, la dance, d'instruments indians....
- una utilizacion dels tèmas religioses or espirituals (crestians o pas)
- un multilingüisme afirmat (amb l'utilizacion per exemple del sanscrit, del catalan, del francés). L'anglés demòra çaquelà la lenga de basa de sos albums.
- una utilizacion sistematica del format de l album-concèpte ( concept album en anglés).
- l'integracion d'al mens una balada plaçada a la debuta o a la fin de l'album.
- los videoclips integran d'elements meravilhoses o subrenaturals.
Discografia[modificar | modificar la font]
Albums d'estudio
1990 – MCMXC a.D.
1993 – The Cross of Changes
1996 – Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!
1999 – The Screen Behind the Mirror
2003 – Voyageur
2006 – A Posteriori
2007 -"Seven Lives, Many Faces" (enclau de cançons en catalan)
Compilacions
1998 – Trilogy
2001 – Love Sensuality Devotion: The Greatest Hits
2001 – Love Sensuality Devotion: The Remix Collection
2005 – 15 Years Later
Disques singles
1990 – Sadeness (Part I)
1990 – Mea Culpa (Part II)
1991 – Principles of Lust
1991 – The Rivers of Belief
1993 – Carly's Song
1993 – Return to Innocence
1994 – The Eyes of Truth
1994 – Age of Loneliness
1994 – Out from the Deep
1996 – Beyond the Invisible
1997 – T.N.T. for the Brain
1998 – The Roundabout
1999 – Gravity of Love
2000 – Push the Limits
2001 – Turn Around
2003 – Voyageur
2003 – Following the Sun
2004 – Boum-Boum
2006 – Hello and Welcome


text:
Mig-29
Lo Mig-29 (en rus : MиkoяH и ГypeBич MиГ-29) èra una aeronau de caça rus d'origina sovietica. Desvolopat a partir deis annadas 1970, intrèt en servici en 1983 per luchar còntra d'aparelhs estatsunidencs coma lo F-15 o lo F-16. Per la seguida, foguèt pauc a pauc modificat per li permetre d'atacar de butas terrèstras. Après la dissolucion de l'URSS, foguèt adoptat per la màger deis estats successors e per d'autrei país coma Índia. De mai, l'aeronau foguèt modernizada e èra totjorn en produccion en 2013. Participèt a la Guèrra de Kuwait, a la Guèrra de Kosovo e a la Guèrra de Kargil. Dins lei dos premiers cas, foguèt dominat per d'aeronaus occidentalas pus nombrós e pus modèrns.


text:
Virieu
Nom desconegut en arpitan (Virieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela pichona municipalitat del Nòrd del Isère a situat a ieu-camin entre Lion e Grenòble. Virieu Es en la vallée de la Bourbre, d'ont lo nom complet d'aquel pòble, Virieu sus Bourbre.
Cette petite commune du Nord de l'Isère est située à mi-chemin entre Lyon et Grenoble. Virieu est dans la vallée de la Bourbre, d'où le nom complet de ce village, Virieu sur Bourbre.


text:
Armada
Una armada es una organizacion autorizat per un estat d'utilizar la fòrça armada per defendre son territòri. Segon lei país, l'armada pòu tanben tenir d'autrei foncions coma la direccion dau govèrn (junta...), lo sostèn a l'economia nacionala (expansion imperialista, investiment dins lo capitau d'una companhiá...) o lo contraròtle de la populacion (polícia d'estatut militara...). De mai, certanei còrs de l'estat o organizacions pòdon tenir una organizacion de tipe militar sensa faire oficialament partida dei fòrças armadas.
Lei cavaments menadas per leis arqueològs an mostrat l'existéncia d'infrastucturas militaras, coma de barris, avans l'aparicion de l'escritura e es fòrça possible que leis armas de caça de la Preïstòria poguèsson tanben servir d'armas de guèrra. Per exemple, la mòmia d'Ötzi, mòrt vèrs 2500 avC, presentèt una bleçadura causada per una sagita. Ansin, la necessitat de formar d'armadas, au mens non permanentas, foguèt probablament una caracteristica precòça dei societats umanas.


text:
Caravaggio
« Quand i a pas d'energia i a pas de color, pas de forma, pas de vida »
Michelangelo Merisi[1] da Caravaggio, dich Caravaggio, nascut a Milan lo 28 de setembre de 1571, mòrt a Porto Ercole lo 18 de julhet de 1610, foguèt un pintre italian. Actiu a Roma, Nàpols, Malta e en Sicília entre 1593 e 1610, es considerat coma lo premier grand representant de l'escòla barròca e un dei pintres pus celèbres dau Mond.
Somari
- 1 Biografia
- 1.1 La joventut (1571-1595)
- 1.2 Lei succès deis annadas romanas (1595-1606)
- 1.3 Lei darriereis annadas (1606-1610)
- 2 Activitat artistica
- 3 Òbras
- 4 Musèus
- 5 Liames intèrnes
- 6 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
La joventut (1571-1595)[modificar | modificar la font]
Michelangelo Merisi nasquèt en 1571, a Milan coma o pròva lo certificat de naissença descubèrt en 2007[2]. Son paire, Fermo Merisi, èra intendent e arquitècte decorator (« magister ») de Francesco Ier Sforza, marqués de Caravaggio. Sa maire, Lucia Aratori, aparteniá a una familha aisada de l'encontrada. En 1576 la familha se mudèt a Caravaggio en Lombardia per fugir l'epidemia de pèsta que devastava Milan. Lo paire e lo grand i moriguèron en 1577. Se supausa que lo futur artista cresquèt ailà, e que la familha restèt en relacion amb lei Sforza e seis aliats (per maridatge), lei poderós Colonna, que devián jogar puei un ròtle major dins la vida de Caravaggio.
En 1584, dins sei tretze ans, Michelangelo intrèt per aprendís dins l'obrador dau pintre lombard Simone Peterzano, actiu a Milan, d'una cèrta renomada a l'epòca, e escolan de Tician[3]; i deviá restar quatre ans. Entandaumens, aprenguèt la leiçon dei mèstres de l'escòla lombarda e venèta. Giulio Mancini, un de sei biografs, dins lei Considerazioni sulla pittura de 1621, sotalinha lo fòrt caractèr de l'artista ja dins aquelei premiereis annadas: «Estudièt dins son enfança pendent quatre o cinc ans a Milan, amb diligéncia, e mai de temps en temps faguèsse quauqua extravagança causada per aquel afogament e aquel esperit tant viu.»[4]
Lo 6 d'abriu de 1588 tombava tèrme lo contracte amb son mèstre; tant se pòt que lo jove pintre n'aprofichèt per visitar Venècia e veire leis òbras dei grands mèstres de la color, Giorgione, Tician e Tintoretto.
Lo sejorn a Roma (1592)[modificar | modificar la font]
Quauquei biografs dau pintre (subretot Giovanni Baglione), fan allusion a un omicidi probable que Caravaggio, qu'aviá alora gaire mai de vint ans, auriá comés aquel an, supausant que lo viatge a Roma foguèsse estat en fach una fugida.
Lei premiers temps foguèron durs e depriments, subretot a causa de son caractèr menèbre e agressiu que facilitava pas sei relacions amb leis autrei. Giovanni Pietro Bellori, un istorian de l'epòca e un dei premiers biografs de Caravaggio, lo descriu ja afectat an aqueu moment per la malària, malautiá que condicionèt tota la vida son sistèma nerviós e rendèt son fisic fragil e vulnerable, en contrast perfiech amb son temperament irascible.
Dins lo premier periòde roman, Caravaggio se veguèt obligat de faire de còpias de quadres sagrats: se'n serviá per pagar son lotjament modèst dins la pension menada per un monsignor Pandolfo Pucci (que se li disiá « Monsignor Insalata », a causa dau manjar gaire regissent qu'aviá costuma de servir a sei clients).
Alassat d'aquela situacion, l'artista s'installèt près de l'obrador de Lorenzo lo Sicilian, pintre mediòcre que saupèt pas valorar e sasir lo talent dau jove aprendís en cu fasiá pintar ren que de tèstas de sants. Après lo Sicilian, Caravaggio aguèt brevament per mèstre Antiveduto Gramatica, un pintre manierista sienés alambicat.
Gràcias a l'aprendissatge dins leis obradors d'aquelei dos artistas, Caravaggio aquistèt la rapiditat d'execucion: estent que lei dos pintres produsián d'òbras « en seria », en un grand nombre de còpias, elei e seis escolans, que seguissián sei directivas, èran constrenchs de pintar rapidament. Foguèt tanben gràcias a sei premiers mèstres se Caravaggio dins lo corrent de vint ans de carriera capitèt a crear tant de caps d'òbra.
L'obrador dau Cavalier d'Arpino[modificar | modificar la font]
Après l'experiéncia en cò de Gramatica, Caravaggio faguèt tèsta dins l'obrador de Giuseppe Cesari, dich lo Cavalier d'Arpino, un dei pintres qu'èran en vòga a Roma sus lo mercat de l'art. En cò d'aqueu mèstre, coma o ditz Bellori: «s'apliquèt a pintar de flors e de fruchs tant ben imitats, que ne venguèt a li donar la beutat incomparabla que nos agrada tant uei.»[5] Aquelei flors e fruchs representan en fach la començança dau genre picturau que serà puei conegut coma natura mòrta. L'ensenhament dau Cavalier d'Arpino satisfasiá pas lo jove pintre que se sentiá gaire estimulat per çò que li prepausava lo mèstre. Aquela insatisfaccion, aponduda an un episòdi que veguèt Caravaggio espitalizat per la reguitnada d'un cavau, sensa que son mèstre li faguèsse visita, foguèt motiu de garrolha entre lei dos; lo caractèr marridàs de l'escolan menèt a la rompedura dei liames amb l'obrador de Cesari.
Caravaggio, se volent afirmar, decidiguèt de s'establir a son còmpte. Durant aqueu periòde, coma tota sa vida, aguèt un comportament puslèu desreglat; sovent se citèt dins lei rancuras per divèrs actes de violéncia dins lei quartiers mau famats de la ciutat, çò qu'a mai que mai alimentat lo mite de l'artista boèmi que tirava l'inspiracion de la vida de la carriera e dei maufachs que i èra acostumat.
Dins lo Jove Bacus malaut, una de sei premiereis òbras complidas, se representa lo Caravaggio d'aquelei premiereis annadas romanas; son regard viu e intens contrasta amb la malanconiá provocada per la malautiá que ne patissiá lo jove pintre e que l'acompanhèt fins a la mòrt.
Lei personatges que pausavan per sei pinturas venián directament de la carriera: èran de gents dau pòble que eu trevava cada jorn; de mai, Caravaggio se podiá pas permetre de pagar de modèls de profession, en rason dau pauc de comandas qu'obteniá, amb malei penas.
Lei succès deis annadas romanas (1595-1606)[modificar | modificar la font]
L'amistat amb lo cardinau Del Monte[modificar | modificar la font]
Gràcias a Prospero Orsi (que se conois mielhs coma Prosperino delle Grottesche), pintre per cu aviá una gròssa amistat, Merisi en 1595 rescontrèt son premier protector: lo cardinau Francesco Maria Del Monte, òme d'una vasta cultura e apassionat d'art que, pivelat per sa pintura, aquistèt quauqueis uns de sei quadres; lo jove lombard intrèt a son servici, i restant per environ tres ans. Segon Bellori, Del Monte «metèt Michele dins l'aisança e l'aucèt en li donant una plaça onorabla dins l'ostau entre lei gentilòmes.»[6]
Gràcias a son important mecènas, la renomada de l'artista comencèt de s'espandir dins lei pus importants salons de l'auta noblesa romana. Lo mitan foguèt bolegat per sa pintura revolucionària que se trobèt immediatament au centre de discussions animadas e de polemicas enfuocadas. Bònadich lei comandas e lei conseus dau prelat influent e esclairat, Caravaggio tremudèt son estil: abandonèt lei telas de pichonei dimensions e lei retrachs individuaus e comencèt de se consagrar a la realizacion d'òbras complèxas amb de gropes de mai d'un personatge interagissent entre elei, descrivent dins un luòc un episòdi especific. Una dei premiereis òbras d'aqueu periòde es lo Repaus pendent la fugida en Egipte.
En pauc d'annadas sa renomada cresquèt d'un biais espectaclós; Caravaggio venguèt un mite vivent per una generacion entiera de pintres que n'exaltavan l'estil e lei tematicas.
Lei premierei comandas importantas[modificar | modificar la font]
En 1599 Caravaggio, gràcias a l'ajuda dau cardinau Del Monte, recebèt la premiera comanda publica de doas grandei telas per plaçar dins la Capèla Contarelli de la Glèisa de Sant Loís dei Francés a Roma. Lei pinturas que Caravaggio deviá realizar pertocavan d'episòdis de la vida de Sant Matieu: la vocacion e lo martiri.
En mens d'un an lo pintre acabèt lei doas òbras; aguèron un tau succès que Caravaggio recebèt immediatament un autre pretzfach important per la Glèisa de Santa Maria dau Pòble. Per òrdre de monsignor Tiberio Cerasi, qu'aviá aquistat una capèla de la glèisa romana, se li comandèt doas pinturas: la Crucifixion de Sant Pèire e la Conversion de Sant Pau. En meteis temps se li demandèt de realizar una tresena tela per la Glèisa de Sant Loís dei Francés: Sant Matieu e l'Àngel. Lo pintre, e mai coneguèsse ben lei gosts estetics de sei clients, chausiguèt de modèls populars per exprimir lo debanar deis eveniments dins son costat reau e dramatic, representant ansin lei valors espiritualas dau corrent « pauperista » a l'interior de la Glèisa Catolica.
La premiera version dau Sant Matieu e l'Àngel, destrucha en Alemanha durant la Segonda Guèrra Mondiala, foguèt pasmens refusada puei remplaçada per aquela que se i tròba encara, pintada en 1602. Ansin foguèt dei dos quadres comandats per la Capèla Cerasi de Santa Maria dau Pòble, qu'après èsser estats refusats, foguèron crompats per lo cardinau Giacomo Sannesio.
La descripcion per Bellori de l'episòdi dau refús dau retaule de Sant Matieu e l'Àngel sèrve d'introduccion a un autre protector important de Caravaggio:
- « D'aqueu temps un eveniment destorbèt mai que mai Caravaggio e lo metèt quasi au desespèr, que crenhiá per sa reputacion; en fach, quand aguèt acabat lo quadre centrau dau retaule de Sant Matieu e que l'aguèt plaçat sus l'autar, lei prèires lo levèron, disent qu'aquela figura aviá ni la dignitat ni la semblança d'un sant, car se teniá d'assetada, cambas crosadas e mostrant lei pès au pòble d'un biais desconvenent. Caravaggio èra desesperat, que l'avián escornat per sa premiera òbra destinada a una glèisa, quand lo marqués Vincenzo Giustiniani lo venguèt sostar, e lo desliurèt d'aqueu pensament: s'entremetèt dins lo litigi, se crompèt lo quadre e li ne faguèt faire un autre, diferent, qu'es aqueu que se vei ara sus l'autar. »[7]
Lo marqués Giustiniani èra un ric banquier genovés dins l'orbita de la cort pontificala — e vesin d'ostau, amb son fraire lo cardinau Benedetto Giustiniani, dau cardinau Del Monte. Protector de Caravaggio pendent fòrça annadas, colleccionèt tot plen de seis òbras e contribuiguèt grandament a la formacion culturala dau pintre. En mai d'una ocasion, gràcias a seis influéncias multiplas, capitèt a sortir l'artista dei dificultats judiciàrias onte se trobava sovent en rason de son naturau agressiu.
Lei problèmas amb la justícia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de novembre de 1600, dau temps que sejornava au Palazzo Madama, demòra dau cardinau Del Monte, Merisi maumenèt e piquèt amb un baston Girolamo Stampa, un nòble qu'èra l'òste dau prelat; s'enseguiguèt una rancura. Après aquel incident, leis episòdis de chafarets, batèstas e violéncias anèron aumentant; sovent lo pintre foguèt arrestat e menat a la preson de Tor di Nona.
Coma que siá, sembla pas que foguèsse son premier problèma amb la justícia. Bellori va fins a sostenir que devèrs 1590-1592, Caravaggio, ja conegut per de bagarras entre bandas de marriàs, auriá comés un omicidi qu'a causa d'eu s'èra enfugit de Milan, d'en premier per Venècia (ont estudièt la pintura locala, en particular aquela de Giorgione), puei per Roma. Sa partença per la Ciutat Etèrna, doncas, seriá pas estada premeditada, mai puslèu la consequéncia d'una fugida.
En 1602 pintèt L'arrestacion dau Crist e Amor Vincit Omnia (tanben conegut coma l'Amor victoriós). En 1603 lo jutgèron per aver difamat un autre pintre, Giovanni Baglione, que portèt rancura còntra Caravaggio amb sei discípols Orazio Gentileschi e Onorio Longhi, copables d'aver escrich de rimas ofensantas a son esgard. Gràcias a l'intervencion de l'ambaissador de França, Merisi, condemnat, foguèt liberat puei mes per gaire de temps ais arrèsts domiciliaris (qu'aperavans, aviá ja complit un mes de preson a Tor di Nona).
Entre mai e octobre de 1604, lo pintre foguèt arrestat mai d'un còp per possession illegala d'armas e injúrias ai gàrdias de la ciutat; de mai, lo citèt en justícia un garçon de tavèrna per li aver mandat a la figura un plat de carchòfas.
En 1605 se deguèt sauvar a Gènoa per environ tres setmanas, qu'aviá nafrat grevament un notari, Mariano Pasqualone da Accumuli, a causa d'una frema: Lena, l'amanta de Caravaggio. L'intervencion dei protectors de l'artista permetèt d'enterrar l'afaire e mai se, quand tornèt a Roma, lo pintre foguèt citat per Prudenzia Bruni, sa proprietària, estent qu'aviá pas pagat lo loguier; per se venjar, Merisi mandèt de nuech de pèiras sus sa fenèstra, e foguèt citat un còp de mai. En novembre de la meteissa annada, lo pintre foguèt espitalizat per una nafra, qu'a son dire se l'èra facha solet en tombant sus son espasa.
Pasmens, lo fach mai grèu se debanèt a Campo Marzio, lo vèspre dau 28 de mai de 1606, jorn que l'artista tuèt, benlèu involontariament, Ranuccio Tommasoni. En seguida d'una garrolha per una fauta au jòc de pauma, lo pintre foguèt nafrat e, a son torn, nafrèt a mòrt lo rivau, amb cu aviá ja agut aperavans de rasons, sovent conclusas per de batèstas. Tanben aqueu còp èra question d'una frema, Fillide Melandroni, que totei dos se disputavan sei gràcias. Probablament darrier lo murtre de Ranuccio i aviá pereu de questions de sòus (benlèu quauque deute de jòc que lo pintre auriá pas pagat) o quitament politicas: d'efècte, la familha Tommasoni èra notoriament dau partit espanhòu, mentre que Merisi èra assostat per l'ambaissador de França.
Lo verdicte dau procès per lo crime de Campo Marzio foguèt implacable: la mòrt per decapitacion. Après la condemnacion de Caravaggio, comencèron d'aparéisser dins seis òbras, coma una idèa fixa, de personatges supliciats amb la tèsta copada, onte son autoretrach preniá sovent la plaça dau condemnat.
La fugida de Roma[modificar | modificar la font]
Caravaggio podiá plus restar dins la Ciutat Etèrna: es lo prince Filippo I Colonna que l'ajudèt a fugir, e que lo recaptèt dins un de sei fèus laciaus de Marino, Palestrina, Zagarolo e Paliano.
Lo nòble roman apliquèt una seria d'escapadors, sostengut per lei membres de sa familha que testimonièron de la preséncia dau pintre en d'autrei vilas d'Itàlia, fasent ansin pèrdre sei traças.
An aquela epòca, Caravaggio executèt divèrsei pinturas per lei Colonna, la pus importanta estent la Cena a Emmaús, dins la version esplendida e sòbria qu'es uei a la Pinacotèca de Brera.
Lei darriereis annadas (1606-1610)[modificar | modificar la font]
Lo periòde napolitan[modificar | modificar la font]
A la fin de 1606 Caravaggio arribèt a Nàpols, onte restèt aperaquí un an. La renomada dau pintre dins la ciutat èra ben establida. Lei Colonna lo recomandèron a una branca collaterala de la familha: lei Carafa-Colonna, membres importants de l'aristocracia napolitana. Ailà Merisi visquèt un periòde urós e fecond en çò que pertòca lei comandas: la pus importanta, d'un mercant croat de Ragusa, Nicola Radulovic, foguèt la Madòna dau Rosari; lo client eu meteis definiguèt l'iconografia de la pintura, mai fin finala vouguèt plus de l'òbra; aquesta foguèt modificada per lo pintre e plaçada a l'interior de la Capèla dau Rosari dins la glèisa dei dominicans. D'aqueu temps realizèt lei Sèt òbras de Misericòrdia.
Lo sejorn a Malta[modificar | modificar la font]
En 1607 Michelangelo Merisi partiguèt per Malta, sostat un còp de mai per lei Colonna. Ailà intrèt en contacte amb lo Grand Mèstre de l'Òrdre dei Cavaliers de Sant Joan, Alof de Wignacourt, que lo pintre ne faguèt tanben un retrach. Sa tòca èra de venir Cavalier per obtenir l'immunitat, que sus eu pesava encara la senténcia de mòrt.
En 1608 Caravaggio pintèt la Degolacion de Sant Joan Baptista, son quadre mai grand per lei dimensions, totjorn conservat dins la Catedrala de La Valeta.
Après un an de noviciat, lo 14 de julhet de 1608, Caravaggio foguèt investit de la carga de Cavalier de gràcia, de reng inferior an aquela de Cavalier de justícia (reservada ai nòbles). Ailà tanben aguèt de problèmas: l'arrestèron per violéncias còntra un cavalier de reng superior e perque se saupèt que sus eu pesava una condemnacion a mòrt. Embarrat dins la preson de Sant Àngel a La Valeta, lo 6 d'octòbre, capitèt a s'escapar e a se refugiar en Sicília, a Siracusa. Lo 6 de decembre, lei Cavaliers l'embandiguèron de l'Òrdre «Coma membre fetid e putrid.»
Caravaggio en Sicília[modificar | modificar la font]
A Siracusa, Caravaggio foguèt l'òste de Mario Minniti, son amic de vièlha data, conegut durant lei darriereis annadas romanas. Dins la ciutat siciliana s'interessèt fòrça a l'arqueologia, estudiant lei pèças ellenisticas e romanas; pendent una visita amb l'istorian Vincenzo Mirabella, creèt lo nom d'Aurelha de Danís per designar la Grotta delle Latomie (« Bauma dei Latomias »)[8].
Durant aqueu sejorn pintèt per la Glèisa de Santa Lúcia un retaule de l'Enterrament de Santa Lúcia (la patrona de la ciutat siciliana), que son decòr sembla d'èsser precisament aqueu dei baumas vesinas qu'admirava tant.
Pendent son viatge, segon fòrça critics e segon l'escrivan Andrea Camilleri, se seriá arrestat a Licata, pintant lo Sant Jiròni dins la fòssa dei lions (pintura supausada d'èsser a l'origina dau culte de la fèsta dau Divendres Sant dins aquela localitat de l'Agrigentin) e lo Sant Jaume de la misericòrdia present dins la glèisa omonima.
A Messina pintèt la Resurreccion de Làzer, dei colors mau conservadas, que sa part centrala es ocupada per Làzer, « sostengut fòra dau sepulcre e durbent lei braç a la votz dau Crist que lo sòna » (segon la descripcion de Bellori), e l'Adoracion dei pastres, umila, reculhida, essenciala, serena.
Faguèt a Palèrme per l'Oratòri de la Companhiá de Sant Laurenç una Nativitat amb Sant Laurenç e Sant Francés, mencionada per Giovanni Pietro Bellori, puei sostracha per Cosa nostra dins la nuech dau 17 au 18 d'octòbre de 1969. Segon lo repentit Gaspare Spatuzza, l'òbra, passada de « familha » en « familha » e expausada dins leis acamps de caps coma simbòl de poder e de prestigi, foguèt cremada dins leis annadas 1980 car rosegada per lei ratas dau temps que lei Pullarà la gardavan dins un estable[9]. L'episòdi dau raubament inspirèt lo darrier roman de Leonardo Sciascia, Una storia semplice, « Una istòria simpla ».
Lo retorn e la fin[modificar | modificar la font]
A la fin de l'estiu de 1609 Caravaggio tornèt a Nàpols. Lo 24 d'octòbre, atacat per quauqueis òmes que se saup pas cu leis assoudava, restèt desbregat e la novèla de sa mòrt comencèt de circular denantora. La fasa creativa de son segond periòde napolitan es reconstituida per leis istorians amb fòrça conjecturas: de tot segur pintèt lo Martiri de Santa Orsula per Marcantonio Doria, lo Renegament de Sant Pèire, e lo Sant Joan Baptista conservat a la Galleria Borghese.
Atribuits au periòde napolitan o, se se preferís de considerar la comanda, maltés, son lei dos quadres amb lo meteis tèma: Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista expausat dempuei gaire en prest a la National Gallery a Londres, que lo pintre auriá degut remetre ai Cavaliers de l'Òrdre de Malta, e Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista, conservat a Madrid. En mai d'aquò, lo Sant Francés recebent leis Estigmatas, lo Sant Francés meditant e una Resurreccion (aquesta se conois uei per una còpia de Louis Finson as Ais de Provença) foguèron perduts durant lo tèrratrémol de 1805 amb la derrunada de la Glèisa de Santa Anna dei Lombards, per la quala èran estats pintats.
De Roma se li mandèt la novèla que lo Papa Pau V èra a preparar una revocacion dau bandiment. Caravaggio, de Nàpols, ont abitava vèrs la marquesa Costanza Colonna, s'encaminèt dins una feloca que cada setmana fasiá lo trajècte Nàpols-Porto Ercole e retorn; se gandissiá secretament a Palo, fèu deis Orsini en territòri papau, luòc situat a 40 km de Roma. I auriá esperat en part de sauvetat la gràcia papala avans de tornar a Roma, en òme libre.
La seguida es pas clara. Sembla qu'a l'escala de Palo, Caravaggio foguèt arrestat (per error o mauvolença), restèt dos jorns en preson, onte tombèt malaut, avans d'èsser alargat. Sei bagatges èran restats dins la feloca. Anèt a Porto Ercole per lei recuperar, e i moriguèt lo 18 de julhet de 1610, sus la plaja segon la tradicion, en realitat a l'espitau locau de Santa Maria Ausiliatrice[10]. Lo perdon papau foguèt expedit quauquei jorns après a la Marquesa Costanza.
Activitat artistica[modificar | modificar la font]
Estil picturau[modificar | modificar la font]
La tecnica particulara picturala e d'execucion de Caravaggio foguèt una dei claus de son succès. Avans son aveniment dins la pintura, i predominava un estil fondat mai que mai subre l'estudi academic de l'art classic, amb d'influéncias fòrtas dei grands artistas de l'edat d'aur de la Renaissença italiana, especialament Miquèl Àngel e Rafèu en Itàlia centrala, Tician, Correggio e Leonardo da Vinci en Itàlia septentrionala.
La revolucion de Caravaggio tèn au naturalisme de son òbra, que s'exprimís dins lei subjèctes de sei pinturas e mai dins lo tractament de la lutz, que sotalinha teatralament lei volums dei còrs sorgissent de la sorniera. Son rars lei quadres onte lo mèstre pinta lo fons, segondari a respècte dei personatges, lei veritables e solets protagonistas de son òbra. Per realizar sei pinturas, Caravaggio plaçava dins son obrador de lantèrnas en d'endrechs chausits per que lei modèls foguèsson esclairats ren qu'en partida, laissant lo restant dau còrs dins l'escuritat de la pèça.
Lei personatges[modificar | modificar la font]
Lei personatges efebics e l'omosexualitat presumida[modificar | modificar la font]
Leis òbras de joventut de Caravaggio mòstran sovent de dròlles sedusents, ocupats de costuma a jogar d'un instrument (acompanhament tradicionau de l'amor) o a manjar un fruch (simbòl de la satisfaccion dei sens); son de jovents rescontrats per carrieras, o dins d'endrechs que eu trevava volontiers coma lei tavèrnas, ostaus de jòc, bordèus e luòcs mau famats de la ciutat. La preséncia continuala d'aquelei personatges a portat de critics nombrós a emetre de suposicions per quant a l'omosexualitat presumida de l'artista e de sei dos crompaires pus importants, lo cardinau Del Monte e lo marqués Giustiniani, que gardavan fòrça d'aqueleis òbras dins son gabinet particular; la mai famosa es l'Amor victoriós, pintura de la forta tonalitat sensuala, que l'artista ne deguèt faire una replica per cadun dei dos crompaires. E mai sián plausiblas, aquelei tendéncias omosexualas son pas establidas e rèstan que de presompcions.
Leis autrei personatges[modificar | modificar la font]
La natura[modificar | modificar la font]
Dins lei premiereis òbras de Caravaggio s'atròba sovent d'elements esplendids de natura mòrta, mai nos es pervengut ren qu'una composicion completa, la Canestèla de frucha, contemporanèa dau periòde d'aprendissatge dins l'obrador dau Cavalier d'Arpino.
Lei retrachs[modificar | modificar la font]
Lo pintre pintèt gaire de retrachs e ne sobra solament quatre o cinc (l'unic retrach femenin, aqueu d'una cortesana, probable Fillide Melandroni, que serviguèt de modèl a l'artista, foguèt destruch a Berlin, dins lo Kaiser Friedrich Museum durant la Segonda Guèrra Mondiala). En mai d'aquò, rèstan lo retrach dau cardinau Maffeo Barberini (que vendrà papa sota lo nom d'Urban VIII), aqueu dau Grand Mèstre dei Cavaliers de Malta Alof de Wignacourt amb un patge, lo retrach d'un autre Cavalier de Malta, Antonio Martelli, aqueu d'un gentilòme desconegut e aqueu dau Papa Pau V (d'atribucion mausegura).
Comandas importantas[modificar | modificar la font]
Entre 1600 e 1606 Caravaggio pintèt per quauquei glèisas romanas quatre telas lateralas importantas e cinc retaules (compresa la Mesa au tombèu, ara a la Pinacotèca Vaticana, mai pintada per la segonda capèla a drecha a Santa Maria in Vallicella, la glèisa Nòva de Roma), que tres d'entre elei (Sant Matieu e l'Àngel, la Mòrt de la Verge e la Madòna dei Palafreniers) foguèron refusadas o levadas perqué consideradas coma de representacions gaire convenentas d'un subjècte sagrat.
Fòrça quadres de Caravaggio representan de sants; lei tres pus representats son Sant Francés, Sant Jiròni e Sant Joan Baptista. Sant Francés apareis en generau coma una figura ascetica en preguiera, Sant Jiròni coma un vièlh ocupat a escriure e Sant Joan coma un jovent, practicament nus, dins lo desèrt.
La redescubèrta[modificar | modificar la font]
Celèbre e admirat de son vivent, Caravaggio foguèt oblidat quasi completament dins lei sègles que seguiguèron sa mòrt, e cauguèt esperar lo començament dau sègle XX per que se reconeguèsse universalament son importància dins lo desvolopament de l'art picturau modèrne. Maugrat aquò, son influéncia subre lo Barròc novèu — l'estil picturau qu'emergiguèt dei roïnas dau Manierisme — foguèt fonsa.
André Berne-Joffroy, autor de Le Dossier Caravage, ditz d'eu: « Çò que comença amb l'òbra de Caravaggio es tot simplament la pintura modèrna »[11].
Òbras[modificar | modificar la font]
- Dròlle amb una canestèla de frucha (1593-1594) - Roma, Galleria Borghese.
- Jove Bacus malaut (1593 - 1594) - Roma, Galleria Borghese.
- Lei trichaires (1594) - Fort Worth, Kimbell Art Museum.
- Devinarèla, (1594) - Roma, Musei Capitolini.
- Sant Francés en extasi (1594-1595) - Hartford (Connecticut), Wadsworth Atheneum.
- Magdalena penitenta (1594-1595) - Roma, Galleria Doria Pamphilj.
- Concèrt (1595) - Nòva York, Metropolitan Museum of Art.
- Jogaire de laüt (1595 - 1596) - Sant Petersborg, Musèu de l'Ermitage.
- Dròlle mordut per un laïmbèrt (1595 - 1596) - Florença , Fondazione Longhi.
- Repaus pendent la fugida en Egipte (1595 - 1596) - Roma, Galleria Doria-Pamphilj.
- Bacus (1596-1597) - Florença, Galariá deis Oficis.
- Devinarèla (1596-1597) - París, Musèu dau Lovre.
- Santa Catarina d'Alexàndria (1597) - Madrid, Museo Thyssen-Bornemisza.
- Canestèla de frucha (1597-1598) - Milan, Pinacotèca Ambrosiana.
- Dàvid e Goliat (1597-1598) - Madrid, Musèu dau Prado.
- Tèsta de Medusa (1598) - Florença, Galariá deis Oficis.
- La vocacion de Sant Pèire e Sant Andrieu (1598) - Londres, Hampton Court Palace, Royal Gallery.
- Crist a la colomna (1598) - Cantalupo in Sabina (Rieti), Palazzo Camuccini
- Judit e Olofèrnes (1599) - Roma, Palazzo Barberini.
- Narcís (1599) - Roma, Palazzo Barberini.
- Vocacion de Sant Matieu (1599-1600) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés.
- Martiri de Sant Matieu (1600-1601) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés.
- Conversion de Sant Pau (1600) - Roma, Colleccion privada Odescalchi.
- Conversion de Sant Pau (1600 - 1601) - Roma, Capèla Cerasi, Glèisa de Santa Maria dau Pòble.
- Crucifixion de Sant Pèire (1600 - 1601) - Roma, Capèla Cerasi, Glèisa de Santa Maria dau Pòble.
- Incredulitat de Sant Tomàs (1600 - 1601) - Potsdam, Bildergalerie.
- Cena a Emmaús (1601) - Londres, National Gallery.
- Sacrifici d'Isaac (1602) - Modena, colleccion privada. (*)
- Sant Matieu e l'Àngel (1602) - Roma, Capèla Contarelli, Glèisa de Sant Loís dei Francés.
- Arrestacion dau Crist (1602) - Dublin, National Gallery of Ireland.
- Coronament d'espinas (1602-1603) - Prato, Galleria di Palazzo degli Alberti.
- Amor Vincit Omnia (1602-1603) - Berlin, Staatliche Museen.
- Sant Joan Baptista (1602) - Roma, Pinacotèca Capitolina.
- Mesa au tombèu (1602-1604) - Roma, Pinacotèca Vaticana.
- Coronament d'espinas (1603) - Viena, Kunsthistorisches Museum.
- Sacrifici d'Isaac (1603-1604) - Florença, Galariá deis Oficis.
- Mòrt de la Verge (1604) - París, Musèu dau Lovre.
- Madòna dei Pelegrins (1604-1606) - Roma, Glèisa de Sant Agustin.
- Sant Jiròni meditant (ca. 1605) - Monastèri de Montserrat, Catalonha.
- Madòna dei Palafreniers (1605- 606) - Roma, Galleria Borghese.
- Sant Francés meditant (1605) - Glèisa de Sant Pèire, Carpineto Romano, en depaus a la Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini, Roma.
- Santa Familha amb Sant Joan Baptista (1605-1606) - Caracas, colleccion privada, en depaus au Metropolitan Museum, Nòva York.
- Sant Jiròni (1605-1606) - Roma, Galleria Borghese.
- Sant Francés en preguiera (1605-1606) - Cremona, Museo Civico.
- Dàvid amb la tèsta de Goliat (1605-1606) - Roma, Galleria Borghese.
- Cena a Emmaús (1606) - Milan, Pinacotèca de Brera.
- Madòna dau Rosari (1607) - Viena, Kunsthistorisches Museum.
- Dàvid amb la tèsta de Goliat (1607) - Viena, Kunsthistorisches Museum.
- Sèt òbras de Misericòrdia (1607) - Nàpols, Pio Monte della Misericordia.
- Crucifixion de Sant Andrieu (1607) - Cleveland, Museum of Art.
- Flagelacion dau Crist (1607) - Roan, Musée des Beaux-Arts.
- Flagelacion dau Crist (1607-1608) - Nàpols, Museo di Capodimonte.
- Retrach d'Alof de Wignacourt (1608) - París, Musèu dau Lovre.
- Retrach de fra Antonio Martelli, Cavalier de Malta (1608-1609) - Florença, Galleria Palatina di Palazzo Pitti.
- Degolacion de Sant Joan Baptista (1608) - La Valeta (Malta), Musèu de la Cocatedrala de Sant Joan.
- Sant Jiròni escrivent (1608) - La Valeta (Malta), Musèu de la Cocatedrala de Sant Joan.
- Amor dorment (1608) - Florença, Galleria Palatina di Palazzo Pitti.
- Enterrament de Santa Lúcia (1608) - Siracusa, Glèisa de Santa Lúcia, en depaus a la Galleria Regionale di Palazzo Bellomo.
- Nativitat amb Sant Laurenç e Sant Francés (1609) - Palèrme, Sostrach de l'Oratòri de Sant Laurenç.
- Resurreccion de Làzer (1609) - Messina, Museo Nazionale.
- Adoracion dei pastres (1609) - Messina, Museo Nazionale.
- Salomé amb la tèsta de Sant Joan Baptista (1609) - Madrid, Palais Reau.
- Anonciacion (1609-1610) Nancí, Musée des Beaux-Arts.
- Renegament de Sant Pèire (1609-1610) - Metropolitan Museum, Nòva York.
- Martiri de Santa Orsula (1609-1610) - Nàpols, Galleria di Palazzo Zevallos Stigliano.
- Sant Joan Baptista (1610) - Roma, Galleria Borghese.
Musèus[modificar | modificar la font]
Lista dei musèus que tènon d'òbras de l'artista:
- Académia de Bellas Artes de San Fernando a Madrid
- Galleria Borghese a Roma
- Galleria Nazionale d'Arte Antica a Roma
- Galariá deis Oficis a Florença
- Galleria Doria Pamphilij a Roma
- Metropolitan Museum of Art a Nòva York
- Musèu dau Lovre a París
- Musèu de Capodimonte a Nàpols
- Musèu dau Prado a Madrid
- Musèu de l'Ermitage a Sant Petersborg
- Museo Nazionale di Palazzo Bellomo a Siracusa
- Museo Regionale di Messina
- Museo Thyssen-Bornemisza a Madrid
- National Gallery a Londres
- National Gallery of Ireland a Dublin
- Palazzo degli Alberti di Prato
- Galleria Palatina di Palazzo Pitti di Firenze
- Pinacotèca Capitolina a Roma
- Pinacoteca del Museo Civico di Cremona
- Pinacotèca de Brera
- Pinacotèca Vaticana
- Staatliche Museen a Berlin
- Kimbell Art Museum a Fort Worth
- Kunsthistorisches Museum
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ o Merigi o Amerighi.
- ↑ La descubèrta clava un debat dubèrt en 1973, quand per lo premier còp se metèt en dobte que foguèsse nascut a Caravaggio dins la província de Bergam, tradicion sensa fondament, mai comunament acceptada dempuei de sègles. Segon de recèrcas recentas dins leis archius parroquiaus lombards, Michelangelo Merisi nasquèt dins la parròquia de Santo Stefano in Brolo (Milan) lo 28 de setembre de 1571 e i foguèt batejat lo 30: « Adi 30 fu bat[tezzato] Michel Angelo f[ilio] de D[omino] Fermo Merixio et d[omina] Lutia de Oratoribus. Compare Francesco Sessa ». Cf. Sole24ore, suplement dominicau, 25 de febrier de 2007.
- ↑ Segon lo contracte d'aprendissatge.
- ↑ « Studiò in fanciullezza per quattro o cinque anni in Milano, con diligenza ancorché di quando in quando, facesse qualche stravaganza causata da quel calore e spirito così grande. »
- ↑ « fu applicato a dipinger fiori e frutti sì bene contraffatti, che da lui vennero a frequentarsi a quella maggior vaghezza che oggi tanto diletta. »
- ↑ « ridusse in buono stato Michele e lo sollevò dandogli luogo onorato in casa fra i gentiluomini. »
- ↑ « Qui avvenne cosa, che pose in grandissimo disturbo, e quasi fece disperare Caravaggio in riguardo de la riputazione; poiché avendo egli terminato il quadro di mezzo di San Matteo e postolo sù l'altare, fu tolto via dai Preti, con dire che quella figura non aveva decoro, né aspetto di santo, stando à sedere con le gambe incavalcate, e co' piedi rozzamente esposti al popolo. Si disperava il Caravaggio per tale affronto nella prima opera da esso pubblicata in chiesa, quando il Marchese Vincenzo Giustiniani si mosse à favorirlo, e liberollo da questa pena; poiché interpostosi con quei Sacerdoti, si prese per sé il quadro, e glie ne fece fare un altro diverso, che è quello che si vede ora sul'altare. »
- ↑ (fr) Catherine Puglisi : Caravage, traduit de l'anglais par Denis-Armand Canal, Paris : Phaidon, 2005, p. 313 (ISBN 978-07-1489-475-1).
- ↑ (en) Lost Caravaggio painting 'was burnt by Mafia'
- ↑ Lo document atestant la mòrt de Michelangelo Merisi.
- ↑ (fr) André Berne-Joffroy, Le Dossier Caravage, Ed. de Minuit (1959)


text:
Carthago Nova
Carthago Nova foguèt lo nom latin de la vila de Cartagena de la conquista romana fins a la dominacion bizantina al sègle VI, quand la ciutat cambièt de nom per Carthago Spartaria.
Somari
Las originas de la ciutat[modificar | modificar la font]
La ciutat de Carthago Nova foguèt fondada vèrs 227 AbC pel general cartaginés Asdrubal, lo gendre del general Amilcar Barca, amb le nom de Qart Hadasht (la « Vila Nòva »).
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Vestigis arqueologics de Carthago Nova[modificar | modificar la font]
- Augusteum e lo forum roman de Carthago Nova: Edifici roman qu'utilizavan los prèires, dedicat al culte de l'emperaire al sègle I.
- Teatre roman de Carthago Nova: Descobèrt dins los ans 1980, s'agís d'un dels mai grands d'Ispània.
- Barri punic: Darrièra rèsta del barri bastit pels Cartagineses, unic en Euròpa.