text:
L’amic d’Oswald, lo Girondista Brissot, establiguèt la societat francesa per l’abolicion de l’esclavatge. La sensibilitat abolicionista foguèt partejada tanben dins la Granda Bretanha. Paine foguèt solet – e foguèt ignorat – entre los Independentistas d’America de l’exigir.
Menaçat de mòrt en França per son opausicion a la punicion de mòrt (lo jove Robespierre èra tanben contra la punicion de mòrt!) , e en Granda Bretanha per son “jacobinisme” (!), Paine foguèt obligat de demorar als Estats-Units ont foguèt detestat coma “ateista.”
Brissot foguèt guilhotinat ab los autres amics d’Oswald pel meteis govèrn jacobin qu’exigissiá tanben l’abolicion de l’esclavatge – pregant los esclaus a las colonias francesas de se revoltar contra lors mestres reialistas.
L’iscla de Sant Domergue (Hispaniola) èra lo centre del comèrci mondial en sucre e l’esmeralda de l’empèri francés reial. Èra tanben un infern vertadièr pels esclaus, que se revoltèron, e sasiguèron l’iscla, establissent una republica menada per lor general, Toussaint l’Ouverture, inspirat per l’apel jacobin. Los esclaus trionfarián contra las armadas britanicas e francesas (aprèp la restauracion de l’esclavatge per Bonaparte).
Lo mielhs libre sus la Revolucion francesa es sens dobte aquel de Peir Kropotkin, “La Granda revolucion francesa.”
L’arribada de Napoleon Bonaparte
L’alta borgesiá francesa aviá alavetz vencut. Mas aviá besonh d’esféras d’influéncia e d’accés als mercats e a las rotas estrategicas, coma totes los capitalistes. La promessa de “Libertat, Egalitat, Fraternitat” dins la quala los radicals de la revolucion avián plaçadas lors esperanças foguèt jetada, e una dictatura militara foguèt establida pel lacai Napoleon Bonaparte, tre 1799.
De milièrs de joves foguèron pressats dins la novèla armada francesa afin d’impausar lo capitalisme francés a travèrs Euròpa e las colonias, ansin de restaurar l’esclavatge suls esclaus rebèls. Tot era per la nauta borgesiá e los banquièrs, e afin de desvolopar una esféra d’influéncia per rivalisar se possible aquela de la Granda Bretanha, luenh mas mai avançada en pilhatge que França.
Per estofar aquò, la Granda Bretanha establiguèt una “aligansa sacrada” ab las autocracias semi-feudalas de Russia, d’Àustria e de Prussia, qu’umilièt l’estat bonapartista. Lo trist sòrt dels obrièrs, dels paisans, e dels servs (russes) de cada costat èra de morir dins una conflagracion sanglanta per lor mèstres borgeses e feudals – una conflagracion que durèt 16 annadas.
(Per las orrors d’aquela, veire lo magnific filme russe de Sergei Bondarchuk del roman de Tolstoy, “Guèrra e Patz.”)
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


c: text/html

text:
Lo 27 de junh a 10H30, au Castèth d’Este de Vilhèra, que's harà l'aviada oficiau de LINGUATEC.
LINGUATEC qu'ei un programa europèu de desvolopament de las ressorsas e deus utís numerics tà las lengas pirenencas (aragonés, basco e occitan) : traductors automatics, reconeishença vocau, sintèsi vocau, etc.
L'objectiu qu'ei de contribuir au desvolopament de l'intercompreneson numerica enter las lengas pertocadas, atau com de melhorar la lor transmission e la lor difusion.
LINGUATEC (EFA227/16) « Desvolopament de la cooperacion transfronterèra e deu transferiment de coneishença en tecnologias de la lenga » qu’ei un programa retiengut peu segond aperet a projèctes deu Programa de Cooperacion Territoriau Espanha-França-Andòrra POCTEFA (2014-2020) qui a per objectiu lo transferiment de tecnologias e lo desvolopament de ressorsas e d’aplicacions lingüisticas innovantas en aragonés, basco e occitan.
Rensenhaments : +33 (0)5 59 13 06 40 / b.dazeas@locongres.org
Programme financé par le Fonds Européen de Développement Régional

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
16/12/2015
Visita a l' Abri Pataud, per Paulette Andre ( 4)
Seguida de la visita ...
La vena 7 (_30 000 ans) presenta 3 fuòcs successius, suggerant de demoranças de pauc de temps. Los fuòcs èran claufits de galets de ribièra desgalhats per la calor. Benlèu que èran calfats per tal de servir de radiator. Aquel ensemble a permetut la reconstitucion d'una cabana : saique, èra cobèrta de pèls de rèn, pèls que èran utilizadas tanben per la confeccion dels vestits. Aquel abitat testimónia d'una vida sociala organizada : l'abric serviá benlèu de pausa per una o mai d'una familha.
Los sègles se seguisson, los climats cambian, lo gèl desagrega lo cobèrt e la paret de l'abric ; los rocàs abausonats e las fonzilhas eolianas s'amontairan ; lo nivèl del sòl s'enauça....
Puèi, un periòde de 7000 ans coneis una segonda civilisacion amb de novèls arribaires : los Gravettiens. Son d'artesans de tria. Se servisson de burins e de pics pesucs per talhar d'objèctes de mai en mai leugièrs e desfilats. Se son trobats mai de 4000 esplechs de pèira al nivèl gravettien... Los progrès tecnics son indeniables.
Al nivèl 4 (_28 000 ans), entremièg los objèctes utillitàrias aparéisson de causas d'ornament, de pendelòtas de pèira, de cauquilhas, d'evòri, de dents perforadas. De gredons d'òcre, de brigalhs de caolin, de bocins de manganès, fan pròva que los estatjants dessenhavan. D'aquel temps, Pataud èra lo luòc d'una activitat intensa. Se tròban tanben de cauquilhas marinas : quò mòstra que l'òme s'es desplaçat e benlèu que a fach d'escambis emb d'òmes venent de mai luonh. L'evòri de mamot es rar, çò que sembla denotar que la caça al mamot se fasiá pas ; se sufisiá de recuperar de defensas sus un cadavre per far de paraduras.(de segre)
Paulette André
Les commentaires sont fermés.


text:
Non sense patiment, era U.E. Bossòst artenhec aguest dissabte es sos prumers 3 punts deth campionat. Partit que degut ara expulsion en minut 30 deth jogador dera U.E. Bossòst Juan Carlos, eth equip hec un esforç físic molt gran ja que joguerent quasi 60' nomes tant 10 jogadors. En moment dera expulsion perdiem 0-1 e eth arbitre senyalec penalty en contra, pero eth noste porter Liaño se convertic en heroi deth partir en artura eth xut deth delanter d'Aurignac. Abantes d'acabar era prumera part marcarem eth empat a 1 gol. Quedaue tota era segona part en ques jogadors juntament damb eth suport incondicionau dera nosta gran aficion meteren ac Aurignac en son camp sense que ena segon part eth Aurignac auese camp ocasion. Pero non siguec enquia eth minut 90' enque aertenherem era mereshuda victoria. Eth dissabte 15 de seteme se jogue era segona jornada en que nos desplaçam enquia Villeneuve-Lecussan tàs 20 ores.
Huelha deth partit:
U.E. Bossòst: Liaño, Juan Carlos, Filloy, Vilo, Felipe, Javi ( 60' León), Adrian, Manu (70' Ariel), Campaneta, Polilla e Tito. Non joguec Eric.
Trainer: Jordi
E.F.C. Aurignac: Duret, Rieu, Bonnet, Dacruz, Dalleau, Castells, Massain, Ane, Lafforgue, Deoux, Sans. Remplaçants: Rousse, Bellecourt e Dario
Trainer: Dorleac Laurent.
Arbitre: Desprats Serge
Gols: 0-1 Sans (25'), 1-1 Campaneta (44'), 2-1 Ariel (90').
Tarjetes jaunes: Ane (55')
Tarjeta vermelha: Juan Carlos (30')


text:
PEL RENOVEL OCCITAN
Heure d'ouverture : totes los dijóus 19 oras
Nom du Contact : President GARRIT Felipe
Mail du Contact : Aquest adreça mèl es protegida contra los spambots. Vos cal activar lo javascript per la visualizar.
Lieu:
Activité:
se dona la mission de far escandilhar l'Occitan entre las comunas de Praissac e Sant Martin lo redond.
Partida integrada del Institut d'estudis Occitans d'Olt, l'associacion desvolopa la lenga d'òc al rodòl d'ela. Los rencontres umanes se vòlon conviventes. La letz es la règla. Legissètz las paginas que venon dins la rubrica "LÈU".
La rubrica "CÒLA" vos permet de ne saber mai a prepaus de las inscripcions.
Benvenguda al PRO
Aligo décembre 2014


text:
dimanche, 15 août 2010
La solucion per una polícia eficaça, la designacion del director regional pel Conselh Regional ...
Lo Conselh Regional es estat cargat per l'Estat francés de causas que l'Estat èra pas capable de gerir (licèu, collègi, pòrts, formacion, rotas, escòlas, cultura, politica lingüistica, monuments, luòcs toristics, torisme, etc.), alara perqué far parier ambe la polícia ?
Lo modèl de polícia eficaça, los mossos d'esquadra catalans.
Lo progrès passa per mens d'Estat francés e mai de servici public. Un servici d'Estat es pas un servici public, es una administracion per favorizar la capitala, sonque.
15:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : québec, polícia | Facebook
mardi, 13 octobre 2009
ETA en Lengadòc, Sud-Ouest ne parla
10:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : eta, lengadòc, languedoc, polícia, nacionalisme, extrèma, esquèrra | Facebook


text:
Alaincourt-la-Côte
Alaincourt-la-Côte es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge del ban de Delme, fief del évêché de Mètz.
- Cedit a la França en 1661.
Lo écusson: Los alérions remembran lo appartenance al duché de Lorraine; lo pal representa la rota militar #que #passar a Alaincourt-La-Còsta a partir de 1661.
Comuna en fasent part del costat de Delme.
- Village du ban de Delme, fief de l'évêché de Metz.
- Cédé à la France en 1661.
L'écusson: Les alérions rappellent l'appartenance au duché de Lorraine; le pal représente la route militaire qui passa à Alaincourt-La-Côte à partir de 1661.
Commune faisant partie du canton de Delme.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
69-Plumalhon
deceme de 2002
14 avril 2004 16:10 0 messages
N°69 - deceme de 2002
p.1 : cobèrta (Everèst, tròll)
p.3 : questionari sus la Tèrra
p.4-5 : reportatge suu daufin ròse
P.6 : BD, la cantina
p.7 : jòcs de lenga e de nombres
p.8-10 : reportatge sus Everèst
p.12-15 : l’istòria d’Alienòr
p.16-17 : l’antilòpa de la savana africana
p.18-22 : Askeladden, conte popular norvegian,
p.13 : jòcs
p.24 : BD suu rugbí e discriminacion
La Tèrra, qu’es aquò ? : las placas tectonicas en moviment
QUESTIONARI :
espessor
arròcas e lava
volcans en activitat
% de la susfàcia de la planeta
istòria deus continents
formacion deu nòste planeta
volcans d’Euròpa
islas dab volcans
Reportatge suu DAUFIN RÒSE
"el boto tucuxi" e "el boto vermelho" d’Amazonia
la familha deus cetacèus
l’expedicion deu Comandant Cousteau
aigas hangosas, aigadas dens la seuva
foncionament deu sistèma radar per s’orientar
soplessa : vertèbras cervicaus pas sodadas
legendas : seduccion de gojatas
Reportatge suu EVERÈST
altitud : 8488m
1953 : la purmèra expedicion
Chomolungma : nom tibetens (divèssa de las nèus)
Sagarmatha : nom nepalés
Thilen, lo guida acompanhator
adaptacion a l’altitud
ALIENÒR D’AQUITÀNIA
1137 : maridatge a Bordèu d’una duquessa de 16 ans
dus ans de crotzada cap a Constantinòple
1152, dusau maridatge dab Enric, duc de Normandia
lo trobador Bernat de Ventadorn
detz mainatges
en prison en Anglatèrra pendent detz ans
1189, a 67 ans, son hilh Ricard Còr de Lion vad rei : un reiaume d’Escòcia aus Pirenèus
retirada a l’abadia de Fontevraud
1204
LOS IMPALÀS
Antilòpa, gazèla
savana africana
un tropèth = un mascle e un vintenat de hemnas
pelejas pendent los periòdes de reproduccion : còrnas en fòrma de lira
predators : leopard e lion
sauts de 3m de haut et de 9m de long
lo tròll d’Askeladden
har lenha au bòsc, boscatejar
com esglaishar una pèira blanca
jòc de har au qui mei e minja
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
28/03/2014
Conférence sur les mimologismes occitans par Michel Chadeuil
Savez-vous que chez nous les oiseaux et les mammifères parlent en occitan et disent des choses parfois poétiques, parfois comiques et même grivoises, souvent philosophiques aussi et pleines de bon sens.
Ils ne sont pas les seuls. On a aussi entendu parler en occitan des brouettes, des moulins, des cloches, des locomotives, des tondeuses à gazon, une cabine téléphonique, une 2 CV…
C’est ce que vous expliquera Michel Chadeuil, jeudi 3 avril à partir de 20 h. 30 au café associatif Les Thétards, 7 rue de la bride à Périgueux, à l’occasion d’une conférence contée et interactive sur les mimologismes traditionnels.
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidats de l'emission dau diumenc 30 de març sera
Jean-François Gareyte per parlar de son trabalh d'autor a perpaus d'Antoine de Tounens roi d'Araucanie et de Patagonie e subretot daus Indians Mapuches.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
07:12 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
Omenatge a Frederic Mistral per Joan-Claudi Dugros
A l'ocasion dau centenari de la mòrt de Frederic Mistral , Joan-Claudi Dugros nos parla de la vita e de l'òbra dau pretz Nobel de literatura de l'annada 1904.
°°
I a quauquas annadas, quand demanderen aus candidats d’entrada a l’E.N.A., çò que lor inspirava lo mot « mistral », daus uns responderen un vent, un tren… Gaire citeren lo poeta provençau, de mai en mai obludat.
Frederic Mistral (1830-1914), nascut e mòrt a Maillane (13), es lo pus grand escrivan d’òc, lo pus important. Son òbra literària es l’egala de la de Hugo, de Baudelaire, de Shakespeare. Mistral es lo poeta de Mirèio e de Calendau, de Nerto e dau Pouèmo dóu Rose, de LisIsclo d’Or e de LisOulivado ; es lo codificator de l’ortografia de sa linga dins son monumentau Tresor dóu Felibrige o Dictionnaire Provençal-Français embrassant les divers dialectes de la langue d’oc moderne ; es lo fondator dau Museon Arlaten en Arles (13), finançat emb lo Prèmi Nobel de Literatura obtengut en 1904 emb lo sosten daus pus grands romanistas de son temps.
En fondant emb sos companhons lo Felibrige en 1854, balhèt a la vielha linga d’òc sas letras de noblessa. A partir de 1876, lo Felibrige s’espandís dins tota l’Occitània. Lo movement de reviscolada coneis un grand succès emb la creacion dins quasi tots los despartaments, de las escòlas felibrencas charjadas de defendre la linga e de la promòure emb d’accions dins los domenis de l’ensenhament, de l’edicion, de la cançon, dau teatre o encara de la coneissença dau patrimòni artistic, istoric e tradicionau.
En Perigòrd, – emb un retard degut a una lonja garrolha sus la grafia emb los vesins lemosins –, la prumiera escòla felibrenca Lo Bornat dau Perigòrd vei lo jorn en novembre 1901. Sos dos prumiers presidents son Auguste Chastanet, de Moissídan e Camille Chabaneau, de Nontron, nomats majoraus per Mistral en 1876.
Fau legir e tornar legir Mistral per la beutat e la vertat de sos escrichs plan segur, mas tanben per prener en compte l’extraordinària modernitat de sa pensada. Las abondosas commemoracions dau centenari de sa mòrt seran l’ocasion de far coneitre e reconeitre l’òbra e lo gèni de queu grand Provençau que aparten d’aura en avant a l’Universalitat ; fau contunhar son ensenhament, pus actuau que jamai, per una melhor compreneson entre los pòples dins lo respiech de las lingas e de las culturas de chascun. Fau acompanhar las generacions d’òmes e de femnas, jòunes e mens jòunes, felibres o non, que se reclamen enquera aüei de son ensenhament e que eissaien d’esperlonjar son òbra e de persegre son accion.
Majorau Joan-Glaudi Dugros
Diables e diablatons per Micheu Chapduelh
Suite de la série sur les créatures fantastiques en Périgord.
°°
Lo diable, quo es pas un afar. D’abòrd pòt èsser bon diable e de mai es un pauc colhon. Dins los contes, lo paisan lo mens educat arriba a lo colhonar. Vos balha la fortuna contra vòstra ama ? Trobaretz ben una faiçon d’aver l’una e l’autra e lo paubre diable ne’n será tot moquet.
Mas i a tanben l’Autre. L’autre diable qué. L’Aversier… Mas chot ! ne’n fau pas parlar tròp fòrt…
E i a tots los diablatons. Per los uns son 666 e per los autres (que an legit la fuelha a l’envers benleu) son 999. Ne’n veiquí tres.
Ricoquet vos espera sus lo chamin, de preferéncia a la caforcha. Vos pausa un sorcelatge (una devineta) e si sabetz pas respondre, setz fotuts. Mas son vielhas coma lo monde, sas devinetas e saubretz ben li respondre. E daus còps vos balha quitament la responsa sens i pensar. Lo darrier còp que lo veguí, me damandet si podiá respondre a son enigma. Li dissí que òc e me laisset passar.
Tamarron es un pauc mai meschant. Esfoudit vòstras bèstias, vos fai tombar de chavau, fot la pagalha dins vòstre granier, fai unlar vòstre chen… N’i a que disen « lo tamarron », mas a queu moment quo es una bèstia, un pauc coma lo dalús que vos menan chaçar la nuech.
Peir Beraud eu a nom e petit nom, coma una persona. Beraud, quò fai pensar a la « bera », una bèstia faramina. O au leberon. E Peir Beraud aima, coma lo leberon, se far portar o se metamorfosar en lebre, la lebre de las grandas dents, amija dau lop e dau reinard. E parla leberon : « Portica-me ! » çò-ditz. Es talament de chas nos que, dins una comuna dau Nontronés, sabe pus laquala, i a un endrech que se ditz « Pueg (Puy) Beraud » e quò se pronóncia parier.
Micheu Chapduelh
06:00 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Tags : créatures fantastiques en périgord, los diablatons, ricoquet, tamarron, peir beraud, micheu chapduelh | Lien permanent | Commentaires (1)
20/03/2014
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidats de l'emission dau diumenc 23 de març sera
Jacques Crouzel, videaste etnològue que fai de las videòs sur la vita de tots los jorns.
En mai de sa presença podrem auvir daus extrachs sonants de sos reportatges.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
Concors literari dau Bornat dau Perigòrd per 2014
A l'occasion de sa 95ema felibrejada,Lo Bornat dau Perigòrd tòrna far son concors literari annadier emb l'ajuda de l'Institut Eugene Le Roy.
"Lo concors exista dempuei la creacion dau Bornat, mas se reviscolet en 2010. Es dubert a tots" ço-ditz Valery Bigault, "avem daus escrivaires confirmats mai daus noveus que venen daus talhiers de lenga per exemple. I a totjorn de las bonas surpresas.
Podretz presentar las sieis categòrias seguendas: Poesia (maxi 100 vers); Pròsa : conte, novela o raconte, essai o roman; Teatre : peça en un acte; revirada en occitan d'òbras en lenga francesa o estrangiera; chançon : texte e musica e per 'chabar, eituda istorica : monografia sus 'na comuna o un terrador. Totas las òbras deven estre redijadas en lenga d'òc, tots los dialectes son acceptats. Los textes deven esser mandats en doble exemplari emb una revirada en francés, manca l'eituda istorica que pòt se far solament en francès. Tot quò 'quí avant lo 30 de mai de 2014 a l'adreça seguenta: Lo Bornat dau Perigòrd, Concors literari 2014, 13 charriera Kleber 24000 Perigüers. Chasca categoria aura jusc' a tres pretz, daus lòts de libres mai un an d'abonamentgratis d'una annada a la revueda "Lo Bornat". Lo palmarès sirá proclamat a la felibrejada de Vertelhac lo 29 de junh de 2014 a la debuta de la Cor d'Amor."
Per mai de rensenhaments e de precisions : revue.lobornat@laposte.net. A vos estilòs, quasern e ordinators!
Guillhem Francés
Photo: Rémi archives DL
23:06 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Thénezay
Thénezay es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cap de luòc de costat, situat en bordure del departament de la Viena, totes comèrcis, escòlas e collègis.
Chef lieu de canton, situé en bordure du département de la Vienne, tous commerces, écoles et collèges.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dimècres, 22.8.2018 03h00
Lo temps passa. I pensam pas tostemps, mes a còps am lo parat de'ns n'avisar clarament. Èi recentament espiat lo film Soleil vert de Richard Fleischer. Vertat que ... lo temps passa.
Vau pas la pena de revirar lo títou en occitan pr'amor qu'es déjà una curiositat per se medish. Lo film originau de sona Soylent green, deu nom imaginat per l'autor de la mangiscla artificiala que neurís los umans, mesclanha de l'anglés "soya" (sòja) e "lentil" (lentilha). Estranhament, lo reviraire francés a causir d'aperar aquò "soleil".
Çò d'interessant dens aqueste film, es que l'accion se debana en 2022, sia dens quate ans, es a díser uei. Podèm doncas véser se lo realizator a plan imaginat lo monde que coneishèm a l'ora d'ara. La resulta es meslèu negativa.
Çò de realista, es que sus la Tèrra de "Soleil vert" (en hèit Nòva York), la temperatura a pujat. Sèm aquiu sus una tematica meslèu actuala.
Dusau bon punt de l'òbra: sembla avertir volgut alertar suus dangèrs d'une industria alimantària que seré totpoderosa ad una epòca pas encara tocada per escandales sanitaris (1973).
Per contra, lo film a pas brica anticipada la revolucion informatica qu'am coneishuda e que coneishèm. Lo sol ordenator que's pòsca véser es una mena de vielha television negre-blanca que presenta un jòc video particularament preistoric ende nosauts, que haré paréisher "Space invaders" peu somiu de la tecnica.
Los mejans de comunicacion coma los telefònes tanpauc son pas presents.
Los interiors d'ostaus e lors mòbles se semblan plan los de las annadas 60 quan las vistas de carrèra nos bremban meslèu las annadas 1930 au moment de la grana depression.
Lo monde pòrtan totus una mena de bonet gris drin estranh, deu quau l'utilitat sembla pas evidenta, en dehòra d'une volontat estetica deu realizator d'evocar visualament un camp de presoèrs.
Los imatges, au contra de çò que coneishèm ara, son complètament absents d'aquesta civilisation anticipada de 2022. Quan sabèm l'utilizacion que n'es hèita e sons poders, conprenguèm qu'aquò's tanben una manca de las grèvas.
Çò que lo film a tanben mancat, es que presenta una societat capitalista basada sus la raretat, çò que pòt mauaisidament foncionar.
S'ajustam los defauts costumèrs deus films americans: Charlton Eston que cor lavetz qu'a recebut una bala de revolvèr dens lo pè o que jòga deu medish biais una scèna d'amor o una patacada ("Cocò, sustot, jòga pas, seràs perfèit!"), am aquí un film d'espiar pas en prioritat.
Es aisit de comprénguer l'emocion provocada per aqueste longmetratge a sa sortida, vist que presentava un futur engüeishós (receboc un prèmi a Avoriaz), mes dambe nostes uelhs contemporanèus, sembla un film vielhòt, una mena de curiositat antica de l'art seten.
DE CORREGIR:
"sembla QU'A volgut alertar suus dangèrs d'unA industria alimEntària"
*ordenator: ordinator o computadoira
UN televisOR (en) negre e blanc
*totus: tots, totes, totis
*jòc video: jòc DE vidèo
*civilisation: civiliZaCion
E amb lo darrièr Alien un dels films mai angoissants e depriments sus l'avenidor.
A de scenas memorablas, coma quand lo vièlh decidís d'èsser eutanasiat e plora davant d'un film panoramic sus l'espectacle meravilhós d'una natura esvanida...
Vist bèth temps a, quitament se Soylent green a vielhejat, vòu cridar una alèrta sus l'evolucion de la societat, segon l'inspiracion deu director deu film. On s'i escai pro plan aquò's per l'avertiment sus la neuritudassa, (la mal bouf') e las dificultats per alimentar populacions abondosas de tròp. Pensem que la hami demòra un problèma deus grèus, escandalós e non enqüèra solucionat en 2018.
Catastrofista dab talent, si se pòt díser, un classic de la SF o d'anticipacion. e dab V... Legir la seguida
Hollywood = bosquet de grefuèlh
Oliwod : coneissi pas coneissi sonque òli od
Aquel film fai partida d'un plan maquiavelic d' Oliwod per presentar deman coma apocalipse.
Acusat ; l'umanitat e dins l'umanitat i a tan ben lo poderos come lo paubre.
e coma i a un acusat, la segua seria lo jutjament. Qui es responsable de l'apocalipse?
Ai pas vist lo film e mon comentari es mai guidat per una vision globala d'Oliwood que per aquel film.


text:
Soyans
Soyans (oficialament en francés Soyans) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Soyans es situat près del riu del Roubion, a 14 km al sud de Crest (cap de-luòc del costat) e a 28 km a l'èst de Montélimar.
Las municipalitats limitrophes son Pont-de-Capèl, Saou e Puy-Sant-Martin.
Soyans est situé près de la rivière du Roubion, à 14 km au sud de Crest (chef-lieu du canton) et à 28 km à l'est de Montélimar.
Les communes limitrophes sont Pont-de-Barret, Saou et Puy-Saint-Martin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
(3,0 km)
(3,8 km)
(3,9 km)
(4,4 km)
(4,4 km)
(5,1 km)
(5,5 km)
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
24/05/2013
Extrach dau libre "Los braves jorns de Perdilhòta"e presentacion à Brantòsme
A la debuta de questa setmana , vos presentavam lo libre, ne'n veiqui aura un extrach balhat per l'autor.
Rampelada : presentacion e signatura per Joan Ganhaire a
Brantòsme lo dissabte 25 de mai, partir de 10 oras 30 a la libraria Lanard,
en preséncia de l'ilustrator Joan Marc Simeonin e de l'editor, Jan dau Melhau .
Un rendetz-vos de pas mancar!
°°
Lo beret de Massime.
"L'escòla e Massime eran pas faits l'un per l'autre. Era tornada emb un beret nuòu e la bona novela : bric d'escòla, e l'i aviá conhat sus la testa lo gatge que l'aviá pus quitat dempuei. La mair l'aviá pres pro beu que lo dròlle era dau genre testarut, d' endefòra per lo mens. D'annada en annada, s'eran ajustats l'un l'autre, cuer craquelat, lana tintada, piaus escorcits puei de mens en mens espes. Aura, lo beret era una p'ita chausa verdauda, marcada de cercles rosselards que faliá s'enfonsar a ras de cilhas e d'aurelhas, reddisada per quaranta ans de suor e de mans negras e grassas. Aviá faugut lo petaçar dos còps, un quand la Friqueta, per jugar, l'aviá tirat de la testa de Massime e aviá començat de lo chaunhar. Era pas 'nada bien luenh, que lo gorjetar l'aviá presa còp sec, e se riscariá pas tornar començar, que 'masset la mai brava sarclada de sa vita. L'autre còp, quo es quante la poda bien afialada li era tornada en plen front, renvoiada per una nosilhiera tròp flauja. Quo era pas la fendassa que pissava lo sang que lo faguet bramar, lo Massime, mas la talhassa de son crueba-chap ente se podiá passar la man. La Zelia aviá vougut aprofiechar l'accident per lo passar a la bujada, mas le dròlle s'esbramelet emb tau 'na violéncia que lo project fuguet leu abandonat. Los jorns seguents eran estats doleiròs, que lo pensament de Chaminot aviá pas permettut au beret petaçat de tornar trobar sa plaça. Las solas infidelitats eran estadas impausadas per la Zelia e l'Iveta que s'i era botada ela maitot. Los jorns de festa e de ceremonia, òm surtiá d'una tireta dau cabinet un beret tot nuòu, large coma una ròda de charreta, que se podiá clinar gentament sus l'aurelha, mas que tanleu l'enser se tornava embarrar dins lo papier de seda e lo creba-tinha. E lo M assime tornava trobar son vielh companhon que butiá lo gentum a li far pagun repròche. Sabiá plan que reinava en mestre a la bela cima de Massime. Eran amics, tot franc. Jurcinc'a ueimatin. Lo vent que s'era pertant assuausat l'aviá traït. Una remolinada brutala aviá boissat la bassa-cort, 'rachat un marn au vielh telhòu, fait trundir lo portau meitat desgondat, esborissat polas e pintadas, e emportat lo beret de Massime. Una frijolada per lo cagassot, quatre piaus griselards s'esflacassent dins lo vent , una brutala sensacion de voide. Lo beret era pus quí. Era pas bien luenh, encrunchat dins las puas d'un vielh cultivator que rolhava au mitan de la bassa-cort. Massime eslonget lo pas per tornar prener possession d'un gatge tan preciòs. Se doblet malaisadament, mas lo beret que semblava calat se reviscolet e rudelet vint metres pus luenh. Auriatz dich que coneissiá lo chamin. Engulhet lo portau landat e semblet voler colar sus Mòrtamart, mas trobet la p'ita caforcha que mena a la font Bidoira davalet lo sendareu. Massime seguiá , des'lenat, ventre secodut, suchas pesantas, que n'era pas 'bituat a entau un exerci.
Vai plan tombar dins lo lavador ..." ( de segre). Joan Ganhaire.
09:21 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc | Tags : joan ganhaire, los braves jorns de perdilhòta, littérature occitane, périgòrd, brantôme, edicions lo chamin de sent jaume | Lien permanent | Commentaires (0)
13/05/2013
"Molin de la Pausa" , per Guilhem Francés
Veiqui la doasiesme parucion de la seria sur los molins dau Perigòrd.
Si voletz tot saber en occitan o en francés sur l'istòria, los molins, la monaria, la minotaria e quitament la bolenjaria, anatz veire Alan Maseu , molinier a Sent Meard de Drona. Situat au mitan de la Drona dins un endrech plan bucolic, queu molin aparten a sa familha dempuei 1710, quant un meitadier chafrat « Barra d'abora », aujòu dau proprietari actuau, ne'n faguet l'acquisicion. De las traças dau molin se poden trobar dau temps de Charle Manhe , puei fuguet la proprietat daus reis de França 'vanceis que d'esser vendut a un abadia e fin finala a la familha Maseu. Quo es un « pont-molin », quo es a dire que la gent devián paiar per passar d'una riba a l'autra de la Drona de Sent Meard a Cela ,dempuei lo « chamin daus joncs » jusqu'au « chamin dau lop » per « las planchas » dau molin. Alan Maseu es 'laidonc un vertadier molinier de mestier, de passion e de tradicion dins un molin que vira enquera. Eu fai las visitas coma sa femna e de las conferenças tanben.
Lo molin actuau molinava cinquanta tònas de blat per jorn per liurar la farina a daus bolengiers d'un triangle entre Lemotges, Bordeu e Agen, jusqu' en 2003, quand lo proprietari decidet de « barrar lo cledon ». Aura, produtz nonmas per far lo pan chafrat « Andrea », dau pitit nom de sa granda mair, de las tortas plan lechosas, vendudas dins la bolenjaria dau molin. Que Alan Maseu es bolengier tanben, aura 'trapat de formar una bolengiera, Cristina.Quatre turbinas fan virar las mòlas, una de peiras, la mosnaria, per lo pan emb lo levam, e tres de fonda, la minòtaria per lo pan emb la levadura. La turbinas produsen tanben de l'electricitat bassa tension 50 HZ , venduda a l'EDF. Veiretz de la machinas actualas, mai de las vielhas, sieis forns de bolengier, quitament un tresieme petit molin que Alan Mazeu es trapat de construire e tot un fum de materiaus. Avem aqui un vertadier ecomuseom vivent, lo Conservatori dau Molin de la Pausa, que meritariá lo Label Òc !.
Lo molin se pòt visitar tota l'annada sur damanda, vos lo recomande per las jornadas daus molins los 18 e 19 de mai. Daus estagis de bolenjaria se poden organizar tanben.
Guilhem Francés
De veire las fotòs sur l'album de queu blògue: Album Molins dau Perigòrd
Adreça: Molin de la Pausa, Alain Mazeau, Sent Meard de Drona,
24600 Rabairac (sur la rota de Perigüers à Rabairac)
Tel : 05 53 90 30 01 Telefonet : 06 08 74 24 00
Corric : moulindelapauze@wanadoo.fr
De veire lor site: www.moulindelapauze.fr
19:10 Publié dans Actualitats, La Vita en òc ( archivas DL papier), Paraulas de locutors | Tags : moulin de la pauze, saint méard de dronne, molin de la pausa, journées des moulins et du patrimoine meulier 2013, perigord, dordogne, vallée de la dronne, alain mazeau, alan maseu | Lien permanent | Commentaires (0)
09/02/2013
Peiraguda en répétition à Manzac sur Vern février 2013( vidéos+photos)
Lo grope Peiraguda nos an reçaubut en repeticion avant lo concert e nos an permettut de colectar per v'autres de la chançons de lor noveu espectacle 2013. Avem lo plaser de vos far auvir :
Quò son de la versions "de trabalh", colectadas emb un materiel d'amator, mas i podetz tornar trobar tot ço que fai la richessa dau grope.
Veire tanben l'album fotòs sur queu blòg : "Peiraguda 2013"
Grandmercés a ilhs per nos aver convidat a queu moment d'amistat e d'intimitat.
Guilhem Francés.
Veiqui lo ligam vers lo site de Peiraguda
18:08 Publié dans Actualitats, Musica e chançon | Tags : peiraguda, jean bonnefon, patrick salinié, patrick descamps, chanson occitane, laurent chopin, jacques gandon, périgord, l'orage brassens, la javanaise gainsbourg | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Lo 14 de julhèt de 1789 la borgesia de París, impacienta ab lo rei Lois XVI e sa còrt, sasiguèt l’oportunitat ofrida per l’assaut sus la Bastilha – coma aviá tanben sasida l’oportunitat ofrida per l’assemblada dels Estats Generals pel rei en 1788 – d’exigir sos “drechs.” Pendent los ans que seguissián, èm assajèt d’establir, sens succès, una monarquia borgesa constitucionala que reflectissiriá l’acòrd britanic.
Los chaples pasmens de parisencs e l’assag per la familha reiala d’escapar e de se jonher a las armadas contra revolucionarias, marquèron lo rei e la reina per la mòrt. Tre 1792 una republica foguèt proclamada jos las faccions politicas rivalas que representavan las faccions de la borgesia. E las mens radicalas foguèron remplaçadas per las mai radicalas, coma aquela dels Jacobins, e son mai famós membre, l’advocat Maximilian Robespierre.
Lo marxista Plekhanov e plan d’autres imaginavan los Jacobins franceses coma los amics de la classa obrièra. D’efièch, èran sos enemics mortals. 80% d’eles guilhotinats jos la Terror robespierrista de 1793-4 e foguèron manobrièrs; solament 6% foguèron aristocratas; la rèsta d’artisans, clergat menor, d’òmes e de femnas de letras, libres-pensadors, de mendicants, d’artistas, membres del “bas pòble.”
Ab lor patriotisme e apèls a “la nacion”, los Jacobins se mòstran representatius de la borgesiá – de rangs divèrses, ansin qu’eles d’autres faccions – e pionièrs de fascisme. Danton, responsable pels chaples dels presonièrs e dels malauts incarcerats, de setembre 1792, es sens dobte lo mai infamós. Rèsta uèi un eroi de l’estat capitalista, e aquò es ges sospresent!
Lo jacobinisme francés deu pas d’èsser confusat ab lo “jacobinisme” anglés a l’epòca. Simpatics ab la revolucion en França, qu’imaginavan (ab tort) lo movement dels obrièrs, dels paures, e dels reprimits, los amics angleses de la revolucion francesa prenián lo nom “jacobin” e foguèron atal depintats per lor enemic, l’estat britanic. Mas coma avèm ja vist, la borgesiá britanica aviá ja aguda sa revolucion e èra ja ben establida en possession de la tèrra, de l’industria, de l’economia – possession dels mejans de produccion. Èra pas lo cas en França, en tren d’acomplir la sieuna revolucion borgesa.
Escrasats pel govèrn jacobin francés serián los pionièrs del socialisme e de l’anarquisme, coma Jacques Roux, vertadièr amic de la classa obrièra, qu’abitava ab son melhor e solet amic – son can – una cambra modesta. Resolgut de pas èsser guilhotinat, se suicidèt davant lo tribunal de la Terror. (Veire Kropotkin, “La Granda Revolucion francesa”, ont los vertadièrs amics dels paures e dels obrièrs son presentats al legeire).
Quand la “Terror blava” aviá acomplida la destruccion d’eles coma Roux e Clootz, e tanben Hebert – un persecutor el meteis del paure Roux! – la nauta borgesiá aviá pus besonh de Robespierre e sos “pichots borgeses”, e foguèt començada lavetz la “Terror blanca.” Salvadas foguèron mantas vidas d’innocents, mas tanben mants foguèron tuats. Seguissián las annadas de consolidacion borgesa – e tot foguèt acomplit dedins una decenia!
Despuèi lo temps de Lois XIV (coma es indicat dins lo prefaci de Sade a son “120 Jornadas de Sodoma”) membres de la nauta borgesiá èran venduts los titols aristocratics. Lavetz, aquela classa se trobèt ja presta per la liberacion del capitalisme francés de las cadenas del feudalisme.
Foguèt la minoritat apaubrida, feudala e anciana dins l’aristocracia que se trobèt jos la guilhotina. La majoritat d’aristocratas s’èran transformats en de classa capitalista. Aprèp los antics idiosincratics dels jacobins avián mes fin als dangièrs divèrses d’ “enratjisme” eca, aquela novela classa renhanta foguèt enfin entronada.
Restava l’aventurisme militar per sasir las rotas e los mercats pel novèl capitalisme francés, opausat al capitalisme britanic, alegat ab, e profiechant d’aquela aligansa, las monarquias encara feudalas e orrificadas per lo regicidi francés. Car es dins l’interés de la borgesiá ja emancipada d’un estat d’estofar e de frustrar los esfòçs de la borgesiá rivala d’un autre estat, al nom de la competicion del mercat. Anam veire aquò, mai tard, dins lo cas de cada revolucion capitalista dins los reialmes e los empèris feudals.
Borgesiá contra borgesiá
Atal incitava la Granda Bretanha la rebellion contra la revolucion francesa, emplegant los emigrats reialistas ansin que los paisans catolics de La Bretanha e de La Vendea contra París. (Veire Hugo, “93”, e Balzac, “Los Choans.”)
Mas lo govèrn britanic èra plan pauruc dels “Jacobins” britanics! Aquestes, vertadièrs amics del proletariat, èran atal plan diferents d’eles del meteis nom en França. Coma los camparols foguèron pareguts pertot en Granda Bretanha e Irlanda los clubs “jacobins.” Marins e oficièrs tanben de la marina britanica se revoltèron, remplaçant la bandièra del Reialme Unit per una bandièra roja, e se proclamèron en simpatia ab la revolucion francesa. Se preparèron de sasir lo rei Jordi III, mas foguèron decebuts, arrestats, e totes penduts. A Londres, los vesitors franceses remarquèron la violéncia dins las carrièras, la familha reiala atacada, e bombardada ab las orduras, las fenèstras dels paleses brisadas.
Los òmes e fenmas famoses de letras se ralièron per la revolucion. Tom Paine (e oc!), William Godwin – autor de la “Justicia politica”, la bíblia de l’anarquisme! , Mary Wollstonecraft – companha de Godwin e maire de Mary Shelley, qu’escriuriá “Frankenstein”, Joseph Priestly, e plan d’autres. Lo govèrn publiquèt un jornal, “The Anti-Jacobin”, per los opausar e ridiculisar, sobretot per ridiculisar la fenma Mary Wollstonecraft.
Wollstonecraft es estada apelada la primièra feminista. Mas aquò es pas pro. Son feminisme èra inseparable de son socialisme godwinian e sa vista universala. Es plan mai e d’a fons diferent que lo feminisme d’uèi, qu’accepta lo sistema capitalista e vòl que las reformas. Ab lo “Drechs de l’òme” de Tom Paine, Wollstonecraft escriguèt tanben unes “Drechs de l’òme” ansin que los “Drechs de la fenma.”
L’escocés John Oswald se jonhèt al Club dels Jacobins de París, e lancèt l’apel pels drechs dels animals non umans, “The Cry of Nature”, tre 1791. Oswald foguèt donat l’empleg de formar e menar las milicias parisencas, compausadas de mantas fenmas ansin qu’òmes, per combatre los Britanics e los Reialistas dins la Vendea en 1793. El e sos dos filhs foguèron tuats sul camp de batalha … pendent que sos amics a París foguèron guilhotinats pel govèrn jacobin!
Lo movement “jacobin” en Granda Bretanha menariá a l’abolicion de mantas formas publicas de crudelitat, coma la tauromaquia e l’orsomaquia. Lo pòble, sensibilisat pel movement revolucionari en Granda Bretanha, èra pus atirat per aquestas atrocitats. L’esperit de Godwin, de Wollstonecraft, de Paine e de Priestly, de Shelley e d’Oswald deu èsser onorat pel progrés etic qu’a inspirat. Plan d’atrocitats publicas contunharián, de segur, mas lo debut d’una novèla sensibilitat pot èsser vist tre la dubertura del sègle XIXen. Aquò menariá, pendent lo sègle, a l’abolicion d’execucions publicas, a la reforma penala, a l’abolicion d’esclavatge, e mantas autras causas.
Anthony Walker*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(1)
-
Il est vrai que le mode de raisonner historique français n’est pas celui des anglais. Celui des français est et fut surtout, idéaliste. Celui des anglais fut pragmatique. Merci pour votre rapprochement.


text:
Lo gròs-bèc (Coccothraustes coccothraustes) es un grand fringil, un dels mai grands. Es pas tròp corrent en çò nòstre, mas pendent l’ivèrn passat se mostrèt dins un flòc d’òrts. Mesura de 16 a 18 cm de long, fa entre 29 e 33 cm d’envergadura e a una massa de 46 a 72 g ; per comparason un aparrat domèrgue fa de 24 a 39 g. Visualament, se pòt pas confondre amb d’autres ausèls per çò que, coma son nom o indica, a un bèc enòrme e en mai es un ausèl puslèu colorat.
Es un ausèl colorat coma avèm vist abans : es brun mai o mens iranjat segon lo lum. Son copet es gris palle, a de negre a l’entorn de l’uèlh e del bèc. Una caracteristica especiala del gròs-bèc es qu’a de plumas blau fosc al cap de l’ala, un pauc cairadas. Lo mascle e la feme son similars, la sola diferéncia es al nivèl de las remijas segondàrias, la feme a de gris a la plaça del fosc sus una pichona zòna.
Lo gròs-bèc utiliza son bèc per manjar granas que tròba a la cima dels arbres o pel sòl. Li arriba de manjar insèctes a la fin de l’estiu, mas son regim alimentari es essencialament compausat de granas, frutas et de baias : çò que li agrada mai son las samaras dels aserons e dels fraisses. Es plan conegut per manjar l’òs de las frutas, per exemple l’òs de le cerièra, que copa gràcias a son bèc plan fòrt per ne manjar l’amètla. En ivèrn pòt venir a las manjadoiras ont espauruga los autres ausèls. Aqueste ivèrn i aguèt una aumentacion plan importanta del nombre d’òrts amb de gròsses-bècs : las observacions notavan entre 1% e 6% dels òrts ocupats pel gròs-bèc pendent las tardors de 2014, 2015, 2016, mas en 2017 aqueste percentage pugèt fins a 26%. Los scientifics pensan qu’aquesta aumentacion es deguda a una reproduccion plan fòrta en Euròpa del Nòrd e a una manca de noiridura, los gròsses-bècs son doncas davalats dins nòstras regions.
Nisa sus una branca de casse o d’arbre frutièr fins a 12 m de naut, son nis es classic, fait de branquilhas e de liquèn. La feme i pond de 4 a 5 uòus de color blava clara tacats de fosc, pòt far fins a doas nisadas per an. Aprèp, coa los uòus tota soleta pendent un dotzenat de jorns, los pichons an de borra blanca e partiràn del nis 12 o 13 jorns mai tard.
Una fotografia explicada :
Se vos interessatz un pauc a la tecnica e a la fotografia animalièra, vau explicar lèu fait aquesta fotografia.
Aquesta fotografia foguèt presa lo dos de Decembre de 2017, un jorn que començava de nevar (la prumièra nèu dempuèi 2 o 3 ans), mas malurosament la nèu tenguèt pas temps.. Coma ai pas jamai fotografiat d’ausèl dins la nèu decidiguèri de sortir per anar dins mon amagatal davant las manjadoiras, amb un bon equipament : es a dire de vestits cauds e doas botelhas plenas d’aiga cauda per me rescalfar las mans.
De’n prumièr me sietèri sus una cadièra per fotografiar las melhengas sus las brancas. Mas al cap d’un moment un ausèl arribèt pel sòl, gaitèri doçament en bas : èra un gròs-bèc ! Cal saber qu’èra sonque lo segond còp que lo vesiái a las manjadoiras e un jorn de nèu en mai ! Decidiguèri de butar mon trespès e la cadièra dins un angle de l’amagatal per m’installar al finestron d’en bas ; arribèri a far una prumièra fotografia mas partiguèt. Profieitèri d’aqueste moment tranquil per m’installar melhor, m’alongar, preparar un supòrt per mon aparelh e esperèri. Un pauc mai tard coma per magia, tornèt per manjar e demorèt qualque temps, plan suau, a mens de 3 mètres de ieu e quitament s’aprochèt fins a 1,5 m. Tornèri a l’ostal plan refredit mas encantat !
Aquela jornada foguèt la debuta d’una seria de fotografias del gròs-bèc pendent mantunes meses.
Per veire mai de fotografias clicatz aicí.
Bibliografia : Tout sur les oiseaux d’Europe de Marc Duquet, Le traité rustica des oiseaux du jardin e lo siti vigie nature


text:
Bourg-Charente
Bourg-Charente es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los abrics naturales del en Derivant an #èsser viscuts al cors del edat de la pèira coma la testifiquen los depauses de pèira talhada e de pèira educada.
Qualques vestigis de poteries e de nombroses tessons fan a pensar a l'existéncia de potiers a Bourg pendent lo periòde gallo-romaine, epòca que # lo fleuve èra pendent el la principala via de transpòrt de merças.
thumb|Lo castèl vist del parc L'ancian castèl de Bourg s'elevava sul marge esquèrre de la Charanta. Aiçò èra lo banc d'una importanta distincion #que s'estendiá sus tota la parròquia de Bourg e compreniá egalament de divèrses pòbles de la parròquia de Gensac. Los sieus posseïdors se #trucar successivament de senhors, barons, comtes e marques.
Al Sègle XI lo sieur de Bourg participa al bastiment de la glèisa e de la abbaye La nòstra-Madama de la Assomption de Châtre.
En 1262, Ollivier, senhor de Bourg, #aver de grèus démêlés amb lo prieur de Bouteville, de #que dépendait la glèisa de Bourg. Una transaccion #permetre a la familha Ollivier de conservar lo castèl de Bourg. La , messire Ollivier, baron de Bourg, #retre aumenatge al Prince de Galles, Édouard, dicha lo Prince negre, lo sieu nòu suzerain.
Los Angleses en s'essent installats dins lo castèl de Bourg, lo maréchal de Sancerre lor en délogea en 1378, e #destruir la mai granda part de la fortalesa. Lo nòu castèl pas #èsser reconstruit #qu'al Sègle XVI e #èsser alavetz édifié sul marge drech de la Charanta, a la endroit ont se tròba a l'ora d'ara.
Al començament del Sègle XV, la tèrra de Bourg aperteniá a una familha Bragier, #qu'un membre, Pierre Bragier, #èsser cònsol de La Rochèla en 1445. Après lo sieu matrimòni amb Marguerite de Rohan, lo comte Jean de Angoulême #crompar de la familha Bragier la tèrra de Bourg, #que #demorar ligada als domenis dels de comtes de Angoulême jos Charles de Orléans e Louise de Savoie.
Après lo sieu avènement al tròn de França, François Eer #donar la tèrra de Bourg a lo sieu ancian governador Artus Gouffier. Los pichons-fils d'aquel darrièr, François Gouffier, chevalier de Malta, #vendre aquela tèrra en 1607 a Pons de Pons, anciana pagina del rei François Eer, #que ne bastís l'actual castèl suls soubassements del castèl-fòrt del marge drech a partir de 1607.
thumb|L'intrada del castèl Los fils de Pons, Renaud de Pons, en essent mòrt sens postérité, la distincion de Bourg #passar a la siá filha, Ostal-Élizabeth de Pons, #que i aviá épousé François Almanieu de Albret, comte de Miossens e baron de Ambleville. Aquel dernierfut un grand batailleur, #que #aucir en düèl, en 1654, lo marques de Sévigné e #que i aguèt aucit lududes-quitament en düèl, en 1672, per lo Sr. De Sant-Leugièr Corbon. La siá veusa #vendre, en 1711, la tèrra de Bourg a dos polits-fraires, MM. Rambaud E Salomon.
En 1685, après la révocation de la édit de Nantas, se compta près de 250 abjurations signadas per la abbé Sabouin, curé de Bourg. Aquelas an esmaltat d'incidents coma aquel d'Ostal Feuillard « #qu'a abjuré fòrça en se fasent mal passar per aliénée ».
Cap al mièg del Sègle XVIII, la tèrra de Bourg aperteniá a Jacques-Pierre Salomon, aconselhar del rei, president-trésorier de França, al burèu de las Finanças de la Généralité de Limoges. La familha Salomon #vendre lo castèl de Bourg en 1767 al marques de Girac, #que #prene lo títol de marques de Bourg.
La Mes invalid (de març) los representants de Bourg-Charanta a l'assemblada preliminar de las Estats generales #que s'a dins la sala capitulaire de las Récollets de Conhac son Jean Archambaud e Jean Saunier[1] Lo castèl de Bourg aperteniá al començament del Sègle XX a lo Sr. Pellisson[2].
Lo darrièr senhor de Bourg #èsser messire Lo Camus de Néville, aconselhar del rei en totes los sieus conselhs, mèstre de las comandas ordinàrias de lo sieu otèl, e director general de la librariá. Possedissiá una magnifica bibliotèca #que i aguèt pres lo 14 ventôse An II. #Emigrar E lo castèl i aguèt vendut cossí plan nacional.
Dempuèi 1921, aperten a la familha Marnier-Lapostolle.
Les abris naturels du Dérivant ont été habités au cours de l'âge de la pierre comme l'attestent les dépôts de pierre taillée et de pierre polie.
Quelques vestiges de poteries et de nombreux tessons font penser à l'existence de potiers à Bourg durant la période gallo-romaine, époque durant laquelle le fleuve était la principale voie de transport de marchandises.
thumb|Le château vu du parc L'ancien château de Bourg s'élevait sur la rive gauche de la Charente. C'était le siège d'une importante seigneurie qui s'étendait sur toute la paroisse de Bourg et comprenait également plusieurs villages de la paroisse de Gensac. Ses possesseurs s'appelèrent successivement seigneurs, barons, comtes et marquis.
Au Sègle XI le sieur de Bourg participe à la construction de l'église et de l'abbaye Notre-Dame de l'Assomption de Châtre.
En 1262, Ollivier, seigneur de Bourg, eut de graves démêlés avec le prieur de Bouteville, de qui dépendait l'église de Bourg. Une transaction permit à la famille Ollivier de conserver le château de Bourg. Le Mes invalid (août), messire Ollivier, baron de Bourg, rendit hommage au Prince de Galles, Édouard, dit le Prince noir, son nouveau suzerain.
Les Anglais s'étant installés au château de Bourg, le maréchal de Sancerre les en délogea en 1378, et détruisit la plus grande partie de la forteresse. Le nouveau château ne fut reconstruit qu'au Sègle XVI et fut alors édifié sur la rive droite de la Charente, à l'endroit où il se trouve actuellement.
Au début du Sègle XV, la terre de Bourg appartenait à une famille Bragier, dont un membre, Pierre Bragier, fut maire de La Rochelle en 1445. Après son mariage avec Marguerite de Rohan, le comte Jean d'Engoleime|Engoleime acheta de la famille Bragier la terre de Bourg, qui resta attachée aux domaines des comtes d'Engoleime|Engoleime sous Charles d'Orléans et Louise de Savoie.
Après son avènement au trône de France, François Ier donna la terre de Bourg à son ancien gouverneur Artus Gouffier. Le petit-fils de ce dernier, François Gouffier, chevalier de Malte, vendit cette terre en 1607 à Pons de Pons, ancien page du roi François Ier, qui construit l'actuel château sur les soubassements du château-fort de la rive droite à partir de 1607.
thumb|L'entrée du château Le fils de Pons, Renaud de Pons, étant mort sans postérité, la seigneurie de Bourg passa à sa fille, Marie-Élizabeth de Pons, qui avait épousé François Almanieu d'Albret, comte de Miossens et baron d'Ambleville. Ce dernierfut un grand batailleur, qui tua en duel, en 1654, le marquis de Sévigné et qui fut tué lui-même en duel, en 1672, par M. de Saint-Léger Corbon. Sa veuve vendit, en 1711, la terre de Bourg à deux beaux-frères, MM. Rambaud et Salomon.
En 1685, après la révocation de l'édit de Nantes, on compte près de 250 abjurations signées par l'abbé Sabouin, curé de Bourg. Celles-ci sont émaillées d'incidents comme celui de Marie Feuillard « qui a abjuré fort mal se faisant passer pour aliénée ».
Vers le milieu du Sègle XVIII, la terre de Bourg appartenait à Jacques-Pierre Salomon, conseiller du roi, président-trésorier de France, au bureau des Finances de la Généralité de Limoges. La famille Salomon vendit le château de Bourg en 1767 au marquis de Girac, qui prit le titre de marquis de Bourg.
Le Mes invalid (mars) les représentants de Bourg-Charente à l'assemblée préliminaire des États généraux qui se tient à la salle capitulaire des Récollets de Cognac sont Jean Archambaud et Jean Saunier[3] Le château de Bourg appartenait au début du Sègle XX à M. Pellisson[2].
Le dernier seigneur de Bourg fut messire Le Camus de Néville, conseiller du roi en tous ses conseils, maître des requêtes ordinaires de son hôtel, et directeur général de la librairie. Il possédait une magnifique bibliothèque qui fut saisie le 14 ventôse An II. Il émigra et le château fut vendu comme bien national.
Depuis 1921, il appartient à la famille Marnier-Lapostolle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria de Conhac, Jarnac, Segonzac, Abbé Cosin,1882, réédition 2007, (ISBN 2.84618.496.8[à vérifier : ISBN invalid])
- ↑ 2,0 et 2,1 Modèl:Ref-Martin-Buchey-II-Charanta Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « buch » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ Histoire de Cognac, Jarnac, Segonzac, Abbé Cousin,1882, réédition 2007, (ISBN 2.84618.496.8[à vérifier : ISBN invalid])
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas amb d'errors de referéncia
- Pàgines que usen Timeline
- Pagina amb ISBN invalid
- Ortografia de verificar
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Charanta


text:
Cornissa
La cornissa es un element d'arquitectura sortent, situat dins la partida superiora de la faciada.
Sa foncion principala es a l'encòp d'aparar la paret del regòlament e de suportar e contunhar l'aigavèrs de la teulada, la cornissa es alara mai sovent orizontala, mas tanben pot èsser en penda se repta lo long d'un fronton per exemple. A l’exterior tanben a una foncion decorativa e permet de soslinhar de linhas del bastit, coma la distincion dels estatges. Tanben se tròba a l’interior alara la principala foncion es ornamentala e es constituida de materials mai leugièrs coma la fusta, lo gip, eca.
Tipes de cornissa[modificar | modificar la font]
Las formas de las cornissas varian en foncion de l’epòca de la realizacion.
Dins los òrdres d'arquitectura ionic, doric et corintian, la cornissa endessús de de la frisa. Dins l'òrdre toscan, es simpla e sens ornaments.
Cornissa d'un ostal de San Francisco
Alara qu'avian una impotància granda dins la Grècia antica, n'aguèt mens dins lo Romanic e lo Gòtic per tornar al vam amb força a la Renaissença.
Ara aquel element d'arquitectura contunha d'esser utilizat amb de materials coma lo ciment.


text:
Lo Camèl de Besièrs contat per Serge Boyer / CIRDÒC [film documentaire]
Centre inter-régional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault)
Boyer, Serge
Perqué lo Camèl ten una plaça de las primièras dins lo patrimòni cultural immaterial de Besièrs ?
Dins aquel entreten filmat en 2012 al CIRDÒC, Serge Boyer, mediator del patrimòni al Musèu del Besierenc, torna sus la legenda e l'istòria de l'animal totemic, e sus la plaça dins la vida de la ciutat d'aquel Camèl qu'es marcat de la devisa "Sèm fòrça".


text:
Heleta
Heleta en basco o Hélette en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region de Nòva Aquitània. Lo gentilici qu'ei heletar.
Los quartièrs que son Antxarteta, Garreta, Gibelherri, Habia, Heguagaraia, Heraitze, Hozkaitzeta, Madarieta, Plaza, Urbeltzeta, Ur-zabaleta, Xistela, Zihorri e Zuharritze.
L'arriu de Harana que sorgenta dens lo quartièr de Heraitze; lo son afluent Garraldako e los arrivets d'Arberoa (afluent de Lihurri) e de Lakako (afluent de Niva) que i passan tanben.
Qu'ei un punt de partença de cap a la montanha de Baigura.
Enter Heleta e Mendiondo en Labord que i a ua hortificacion protoistorica.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Aiherra au nòrd
- Mendiondo en Labord au nòrd-oèst
- Armendaritze e Sent Estève a l'èst
- Ihòut au sud-èst
- Irisarri au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la principau activitat economica de la comuna. Ua cooperativa que produtz hormatge. Cada an, en novème, que s'i celèbra ua hèra d'ègas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Hèstas[modificar | modificar la font]
Las hèstas de Heleta que's celèbran lo 15 d'agost.


text:
Ongrés
L'ongrés o magiar (magyar) es una lenga finoogrica d'Euròpa Centrala. Es la lenga oficiala d'Ongria, a mai se parla dins de regions ongresas de Serbia, Eslovaquia, Ucraïna, Croàcia e Romania, e tanben (dempuèi lo 1èr de mai de 2004) es oficiala dins l'Union Europèa.
Somari
Fonetica e escritura[modificar | modificar la font]
Alfabet[modificar | modificar la font]
A l'origina aquesta lenga fasiá servir un sistèma d'escritura runica (rovásírás, székely rovásírás o simplament rovás), pr'aquò Sant Estève, lo primièr monarca del Reialme d'Ongria entamenèt una reforma per adoptar l'alfabet latin parallèla a la conversion al cristianisme que se faguèt lo país. Uèi s'emplega una varianta d'aqueste alfabet amb qualques letras particularas, amb d'accents per las vocalas (coma ő i ű), e de combinasons de consonas (digrafs) coma gy, cz o sz que son particularas a aquesta lenga.
Qualques frasas basicas[modificar | modificar la font]
- Szervusz (o forma corta szia – Adieu (a una persona)
- Sziasztok / Szervusztok – Adieussiatz (per mai d'una persona)
- Hogy vagy? – Cossí va? (informal)
- Hogy van? – Cossí va? (formal en vossejar)
- Hogy vagytok? – Cossí anatz? (per mai d'una persona)
- Jól vagyok, köszönöm – Va plan, mercé
- Jó reggelt – Bonjorn (de matin)
- Jó napot – Bonjorn (lo demai del jorn nap es jorn o/e solelh)
- Jó estét – Bona nuèch
- Viszontlátásra (o forma corta viszlat) – Adieu (per partir)
- Igen – Òc
- Nem – Non
- Köszönöm – Mercé
- Köszönöm szépen – Mercé plan
- Köszi – Mercé (colloquial)
- Szivesen – De res
- Bocsánat! – Perdon!
- Károly vagyok – Soi Karoly (Carles)
- Értem – Compreni
- Nem értem – Compreni pas
- Nem tudom - Sabi pas
- Hol van...? – Ont es...?
- Nyitva dobèrt
- Zarva barrat
Distribucion geografica actuala[modificar | modificar la font]
- Fònt: Ethnologue
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- (en) Proteccion de las lengas minoritàrias d'Euròpa, coma l'ongrés dins qualques païses
- Carta Europèa des Lengües Regionaus o Minoritàries
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Lenga SOV
- Bon article en lituanian
- Bon article en alemand
- Bon article dins una autra lenga
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Lenga oficiala
- Lenga d'Ongria
- Fonetica de las consonantas
- Fonetica de las vocalas
- Lenga de Romania
- Lenga de Serbia
- Lenga d'Eslovaquia
- Lenga d'Àustria
- Lenga finoogrica
- Lenga oficiala de l'Union Europèa
- Lenga ongresa


text:
Rouvroy (Aisne)
Rouvroy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Rouvroy provendriá del latin Robur Roburem : roure roure o endroit plantat de roures roures.
Le nom de Rouvroy proviendrait du latin Robur Roburem : chêne rouvre ou endroit planté de chênes rouvres.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Aucamvila (Tarn e Garona)
Aucamvila[1],[2],[3] (oficialament en francés Aucamville) es una comuna carcinòla d'Occitània, situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 32 km al nòrd de Tolosa e a 25 km de l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac, Aucamvila es situat al tèrme sud del departament de Tarn e Garona, a mièg camin entre Montalban e Tolosa.
Vias de comunicacion e transpòrts[modificar | modificar la font]
La gara SNCF mai prèpa es situada a 8 km, sus la comuna de Grisòlas.
Accès dempuèi Tolosa per la via lachenca (D902) fins a Bausèla puèi per la D2 fins a Granada, e tanben dempuèi l'A62, sortida 10.1 Granada/Eurocentre.
La vila es situada a prèp de 9 km a l'oèst de la RN20 a mièg camin de Tolosa e Montalban
Toponimia[modificar | modificar la font]
Aucamvila es citada per primièr còp al sègle XI coma Ochamsvila, puèi Aucamvila aprèp 1312.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los abitats pus ancians foguèron trobats dins lo pargue de Nolet; de l'epòca galloromana (pèças de bronze), puèi merovingiana (placas de cencha). D'escavament revelèron de rèstas de mosaïca e de vases en tèrra negra.
L'abat Galabert escriu dins son òbra[4] qu'al sègle XIII, lo vilatge, en primièr a 500 m al nòrd del cementèri, foguèt destruit per un encendi e se tornèt bastir al luòc actual.
La comuna d'Aucamvila foguèt integrada al departament de Tarn e Garona lo 21 de novembre de 1808; abans èra dins lo canton de Verdun de Garona, del departament de la Nauta Garona.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Martin (sègle XIII, XV e XVI).
- Anciana capèla de Sant Joan Batista.
Anciana capèla de Sant Joan Batista
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ abat Galabet (curat d'Aucamvila de 1881 a 1907) escriguèt 1890 una l'istòria de la ville "Monographie d'Aucamville"


text:
Article paru dans La Setmana n° 582
« La lenga d’òc e sos patèses an desaparegut »
J. J. Fenié, dins la Setmana n° 580 sembla estonat de trobar escrich dins un libre recent de Yves Lacoste (Géopolitique, la longue histoire d’aujourd’hui) que « la lenga d’òc e sos patèses an desaparegut ». E ièu m’estona de son estonament perque coneissèm dempuèi longtemps las posicions sus las lengas minoritarias de Lacoste e de la còla tota d’Hérodote. Entre autras causas, aquèla revista publiquèt en 2002, un numerò intolat Langues et territoires (n° 105), que se trapa tanben sus la tèla[1], actes d’un collòqui tengut en 2001. Cadun pòt donca veire qual es l’idèiologia (perque, aquí de sciença n’i a pas cap) ultra soverenista e ièu diriái ultra nacionalista (a la francesa evidentament), que domina sus qualquas voses dissidentas (la de Henri Giordan, en particulièr). Suffís de legir l’article introductiu de Béatrice Giblin, l’organisatriça, qu’es tanben membre del comitat de redaccion de la revista : per ela, que remanda coma se dèu a la paraula del mestre Lacoste, las revendicacions linguisticas son totjorn e essencialament de para-vents qu’escondisson de revendicacions territorialas e nacionalistas. Las lengas « regionalas », a son dire, son de lengas novèlas, qu’an pas res a veire amb çò que parlavan los braves vièlhs, bons franceses qu’avian pas cap de reivendicacions : son de lengas artificialas, que pretendan a una unità faitissa, e l’occitan, coma lo breton, amb la grafia normalizada, son d’invencions d’aquèla mèna. Evidentament refusa la legitimitat de parlar d’una lenga d’òc (d’accòrdi sus aquel punt amb Blanchet, qu’escriu tanben un article dins lo numerò), considèra las escòlas per immersion coma de testas de pont del comunautarisme e del criptònacionalisme, etc. etc. Valdriá la pèna de dintrar un pauc mai dins l’argumentacion e de mostrar la marida qualitat de l’informacion, e o farai aquí, sul blòg, un d’aquestes jorns (veire ara Hérodote Radote e tanben La forteresse jacobine assiégée par les langues minoritaires).
Donca lo negacionisme de Lacoste, a ièu, m’estona pas, e aquèla posicion deuriá far tanben un pauc soscar sus la valor d’aquel biais de far de geografia e de geopolitica, que redusís la cultura e la lenga a esser simplament e solament d’instruments per de luchas territorialas dubertas o amagadas. Per aquò, soi pas tant segur qu’aquel libre que, o confessi, ai pas encara legit, siá « excellent per los estudiants e los autes », coma zo ditz Fenié. Es tanben per tot aquò que la primièra question pausada, a la vista d’aquèla contra-veritat - « Es que la comunicacion deu Occitans e occitanistas n’averé pas enquèra quauques progrès a har ? » - me sembla pas la bona, almens dins aquel cas, perque Lacoste sap plan çò que fa e reagís volontadament aital al trabalh de comunicacion dels occitanistas. Lo problèma es puslèu que los occitanistas aurián, çò me sembla, un fùm de progrès a far dins l’informacion, per aver una coneissença un pauc mai aprigondida de lors enemics. Perqué nostra flaquèsa es de daissar passar sens res dire, o quasi, una operacion coma la del n° d’Hérodote, que plan segur se meritava una refutacion en règla. Lo vertadièr problema es en primièr nòstra manca de visibilitat dins la discutida publica (quicòm de fòrça diferent de la sola « comunicacion ») : l’article de Giblin, per exemple, qu’ai citat, se trapa tres còps almens sus la tèla, e tròbi pas un mot de critica. Dempuei 2002, seriá temps de far quicòm !
J.-P. Cavalièr
[1] http://www.cairn.info/sommaire.php?ID_REVUE=HER&ID_NUMPUBLIE=HER_105


text:
Triel-sur-Seine
Triel-sur-Seine es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement « Triellum », Nom latin tirat de l'existéncia de las tres islas sus la Seine a la endroit ont una via romaine afranquissiá lo fleuve. Citat l'an 1221 en una charte de Philippe-Auguste octroyant a Triel l'estatut de vila affranchie. Cita defunta XVIIIe dins l'ostal del conselhièr del rei Parnajon, d'òmes illustres #que Treilhard, un dels rédacteurs del Còdi civil francés, lo moraliste Chamfort, l'escultor Houdon. Residéncia de Octave Mirbeau e de Paul Fort. Lo luòc #inspirar los pintors Loiseau, Marquet, Dunoyer de Segonzac.
- Espleitacion de gypse en las coteaux de la Hautil, de la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle al mièg de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
- Vilatge viticole fins a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, #que ne produsissiá un pichon vin conegut jol nom de « Piccolo » a partir de cépage Gamay. Lo phylloxéra #arruïnar definitivament aquel vignoble. Dels pampres de vinha figuran en lo blason de la vila.
- Residéncia de la nourrice de Louis XIV.
Anciennement « Triellum », nom latin tiré de l'existence des trois îles sur la Seine à l'endroit où une voie romaine franchissait le fleuve. Cité en 1221 dans une charte de Philippe-Auguste octroyant à Triel le statut de ville affranchie. Rendez-vous fin XVIIIe dans la maison du conseiller du roi Parnajon, d'hommes illustres dont Treilhard, un des rédacteurs du Code civil français, le moraliste Chamfort, le sculpteur Houdon. Résidence d'Octave Mirbeau et de Paul Fort. Le site inspira les peintres Loiseau, Marquet, Dunoyer de Segonzac.
- Exploitation de gypse dans les coteaux de l'Hautil, de la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle au milieu du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
- Village viticole jusqu'à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, qui produisait un petit vin connu sous le nom de « Piccolo » à partir de cépage Gamay. Le phylloxéra ruina définitivement ce vignoble. Des pampres de vigne figurent dans le blason de la ville.
- Résidence de la nourrice de Louis XIV.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dorsièr – “L’espaci Nòrd-Occitan”
La lenga e la cultura occitanas son plan sovent consideradas coma quicòm del miègjorn, del sud, del solelh. Es una vision francesa de la causa que nos embarra dins un imatge sasonièr, toristic, ligat a l’estiu mai que mai ; es oblidar que sèm longtemps estats un nòrd de Mediterranèa e de Pirenèus, e qu’o sèm encara ! Amb la creacion de la Region Occitània, las causas son benlèu mai confusas, lo país occitan seriá lengadocian evidentament, centrat entre Tolosa e Montpelhièr. Brèu, se preniam un pauc de recuol e de nautor, seriá pas mal non ? Istòria d’alargar nòstra vista. Sus la mapa d’Occitània (l’espaci de la lenga d’òc) vesèm que lo territòri occitan es plan montanhòl e qu’al nòrd un espandi immense se desplega entre Lemosin, Auvèrnha e Alps, a la confinha amb lo mond d’oïl e lo francoprovençal. D’eilà, Occitània pren una autra amplor, alara montem, pojem, per mièlhs ne sasir tota la complexitat.
L’isoglòssa, la frontièra
o lo passatge linguistic…
Coma totjorn quand se parla d’occitan, es la lenga que definís tota causa. Lo nòrd-occitan es adonc un afaire de linguistica. I a una linha « imaginària » que separa o puslèu nos permet de passar o de resquilhar devèrs lo mond nòrd. Es pas una paret de glaça coma dins una seria famosa, es çò que los linguista apèlan « l’isoglòssa », es a dire una desmarcacion entre de varietats dialectalas. Quand los parlars del sud occitan dison « ca », los del nòrd dison « cha » (lo cat e lo chat, lo camin e lo chamin) : aquela diferéncia de prononciacion pòt servir per trobar lo passatge cap al nòrd… la desmarcacion atravèrsa Occitània tota, coma una diagonala granda, d’en dessús de Niça (valadas alpinas del sud de Mercantor) fins (a pauc près) a l’estuari de Gironda. Comprenètz alara que lo nòrd comença a qualques quilomètres de la mar en país niçard, aquí ont la montanha tomba dins Mediterranèa. Tres grands ensems de varietats de la lenga d’òc son concernits : lo vivaroalpenc, l’auvernhat e lo lemosin. Fin finala se pòt dire qu’un locutor occitan de Barcelona en Provença es mai pròche d’un clarmontés o d’un lemotjaud que d’un marselhés. Puèi aquel espandi nòrd es interessant per sa situacion de confinha amb lo francoprovençal e la lenga d’oïl ; es un luòc de passatge, d’entre-mesclatge de las lengas. I a per exemple la zòna del creissent que s’espandís de Charanta a Alèir, passant pel septentrion d’Auvèrnha qu’es coneguda per sa situacion originala de transicion linguistica. I a tanben la zòna d’Anonai, a costat de Sant Estève, ont se rescontran occitan e francoprovençal. I vesèm plan que las lengas an pas de frontièra : es d’alhors una varietat de nòrd-occitan qu’es parlada en Itàlia, dins las valadas alpinas.
Gavaches, gavòts e autres montanhòls
Los del nòrd, en occitan, los sonam gavaches en Lengadòc e gavòts en Provença. L’etimologia es malsegura, d’unes la restacan als gabales, lo pòble antic del Gavaudan (véser l’article Barrutlages d’aquel numèro), d’autres a la rasiga « gaba » que designa la garganta e la malautiá del goitre que pertòca las gents en manca d’iòde. Seriá benlèu un mot pejoratiu que los de la plana se son sovent trufats dels sauta-ròcs de la montanha. Pensam tanben als « gaves » dels Pirenèus, los gabres e gaudres e autres torrents nascuts de las cimas. N’avèm segurament perduda l’origina, mas sèm totes lo gavach de qualqu’un ; en Catalonha los « gavatxes » son los audencs o mai largament los occitans e los franceses… Çò segur es que dins l’imaginari occitan las femnas e los òmes del nòrd tenon una plaça particulara. Dins los territòris d’òc i aguèt sempre un ligam fòrt entre la baissa e la montanha, entre la costièra e lo rèire-país. Los gavòts calavan dins las vilas de Provença per trabalhar, e es parièr amb los gavaches de Losera o d’Auvèrnha en Lengadòc. Una emigracion interiora vegèt de movements de populacions del nòrd cap al sud, sovent sasonièrs mas de còps tanben definitius, aital avèm sovent un aujòl gavach dins las familhas d’Occitània (en mai d’un espanhòl o d’un italian, segur). Aqueles montanhòls adusèron amb eles sas musicas, sos contes, sa cosina e podèm plan dire que la cultura occitana es, d’en pertot, asaigada per aquela sòrga. Retrobam dins la cosina niçarda una influéncia montanhòla que retrobarem en Lengadòc, a Montpelhièr, a Tolosa, amb los apòrts dels avaironeses per exemple.
Primièrs migrants
e grands viatjaires
Los gavaches son de gents que bolegan, que prenon los camins e esitan pas de partir. La vida en montanha es pas totjorn aisida e cal, de còps, anar cercar de que viure mai luènh. Las montanhas, e mai largament los païses del nòrd d’Occitània, son pas jamai estats de luòcs embarrats, perduts, sensa relacion amb l’exterior. Al contrari, cal plan véser que son de territòris de passatge, las grandas vias que remontan a l’epòca romana passan en Alvèrnha o dins las Alps. Se retrobam la lenga d’òc en Itàlia es plan per que los òmes passavan los còls e vivián ensem, malgrat los sèrres rocassuts. Los gavòts de las Alps anavan en Provença mas podián tanben s’exiliar de l’autra man de l’ocean, en America, coma los barceloneses que s’installèron al Mexic. Son d’avaironeses que fondèron la vila de Pigüé en Argentina e son los alvernhats que montèron a París e i portèron lor musica populara que venguèt puèi lo famós bal museta (de la « museta » : la cabreta d’Auvèrnha). Los gavaches son d’en pertot ! Sa mobilitat granda a permés de difusar la lenga e la cultura d’òc, largament. Aquelas migracions foguèron malurosament tanben seguida per un exòde rural que vogèt los vilatges los mai isolats. Lo fenomèn s’es ara arrestat e es un movement invèrse, de retorn a la campanha, que torna installar de familhas novèlas, de gavòts novèls, dins las nautas tèrras interioras.
Tres grands territòris
A l’èst, son las Alps amb la cima d’Occitània : la Barra dels Escrinhs (4102m). Los gavòts i parlan lo vivaroalpenc amb de variantas localas e d’influéncias mai provençalas al sud. Dins la vila de Gap, l’occitan es plan present amb una calandreta e l’Espaci Occitan qu’es una associacion ligada a L’IEO, activa e boleganta, mercés notadament a sa librariá associativa e a sa botiga en linha. De l’autre costat de la frontièra, las valadas occitanas d’Itàlia son un vertadièr refugi per la lenga d’òc. La musica occitana i es fòrt implantada amb de gropes actuals coma lo Dalfin o lo Seriòl ; l’associacion la Chambra d’Òc i òbra al quotidian per promòure e far conéisser l’occitan, i tenon un local sus la comuna de Roccabruna (al camin Arnaud Danièl, tot un programa !).
Al centre se desplega lo massís auvernhat que va de las Cevenas fins als volcans de la cadena dels Puèis. Es l’espandi montanhòl lo mai important e podèm dire qu’es un « massís central » occitan ! Es a sa limita sud-èst, dins Velai, que trobaretz l’associacion La Retornada e son local « L’ostau de la linga » que n’avèm rescontrat l’un dels actors màger dins aquel numèro del Diari (de véser L’Entrevista). A Orlhac, dins Cantal, es installada Découvertes occitanes, una autra librariá occitana en ligam amb l’Ostal del libre, qu’òbra a la difusion de la creacion en lenga d’òc.
Cap a l’oèst, entratz aquí dins lo Lemosin fantastic qu’inspirèt l’òbra universala e poderosa de Marcela Delpastre. La varianta lemosina de l’occitan es fòrt originala, amb un plaçament de l’accent tonic que, de còp, es estonant per un lengadocian… Es en lemosin que cantèt e canta encara un artista important de la Nòva Cançon Occitana : Joan-Pau Verdier o encara lo grop jove de polifonia occitana San Salvador. L’Institut d’Estudis Occitan dau Lemosin es implicat dins la difusion culturala occitana, dins la socializacion de la lenga e lo desvolopament de son ensenhament. Una partida de Charanta, la Charanta occitana, es dins la zòna d’emplec del lemosin, es encara un luòc de passatge : la lenga d’òc es tanben una de las lengas de Peitau-Charantas…
A l’edat mejana l’occitan foguèt nomenat « lemosin » que los mai grands dels trobadors n’èran originaris ; Auvèrnha es una tèrra de cultura e de lenga d’òc, Clarmont foguèt e demòra una capitala al còr de l’espaci occitan ; es dins la varianta vivaroalpenca que la lenga d’òc es parlada en delai de las frontièras nacionalas fins al vilatge calabrés de Guardia Piemontese ! Brèu, un passatge pel nòrd d’Occitània es una cabussada al còr de la lenga nòstra, dins tota sa riquesa e sa vitalitat, e es un bon mejan de se jogar de las confinhas tant fisicas coma mentalas : un exercici salutari !


text:
793
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 793 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la desfacha de l'annada precedenta, revòuta de soudats armenians còntra l'emperaire. La repression foguèt saunosa e suscitèt d'oposicions novèlas a Constantin VI.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Romavatge dau califa Harun ar-Rachid a La Mèca.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
L’occitan es una lenga escrita despuèi mai d’un millenari. Pendent mièg millenari creèt e seguiguèt sas pròprias règlas ortograficas, aisidas de destriar demest los testimoniatges nombroses. L’error foguèt de creire qu’aquela ortografia èra fantasiosa, azardosa, inutilament etimologica e non en adeqüacion amb la fonologia, e encara que tot aquò non tocava que la lenga medievala. Mas quand parlam dels mots d’origina sabenta, comuns a totas las varietats, apareguts plan d’ora mas introduits a molons a partir dels sègles XII e XIII, non es pas mai question de lenga medievala mas de la lenga modèrna. La que parlam ara.
Per L. Alibèrt, « D’una faiçon generala, los mots populars [e semi-sabents], dins los passatges del latin a l’occitan, son estats modificats jos l’influéncia de leis foneticas especialas a nòstra lenga, mentre que los mots sabents manlevats al latin o al grèc escapan gaireben completament a aquelas leis, en fòra d’una leugièra adaptacion grafica e fonetica ». Aital lo mèstre escriu abstinéncia (de abstinentia), immondícias (de immunditiae), impeccable (de impeccabilis), excellent (de excellens), assompcion (de assumptio), ap(p)robacion (de approbare), prompte (de promptus), istme (de isthmus), conjonccion (de conjonctio), sanctificar (de sanctificare)… La règla que s’impausa es doncas aicesta : los mots de formacion sabenta se devon escriure etimologicament (en tot conservar de segur los caractèrs grafics occitans) dins son entièr e non a meitat. Dins aqueles cases presentats de tres consonantas associadas, doás solament son normalament prononciadas.
Dins los diccionaris, la confusion sembla la règla : abstinéncia, immondícias, excellent, assompcion, prompte, istme, compte, temps, exempte, temptar etc. mas *impecable, *conjoncion, *aprovacion, *santificar e encara *inflamable per inflammable, *enflamacion per inflammacion, *excomunicacion per excommunicacion, *ectograma o *ectograme per ectogramma, *escritura per escriptura, etc.
Qualques mots d’aquesta lista :
ectogramma. Lo mot, coma totes los de la siá familha, es exactament datat de 1793. Imaginam mal en consequéncia que pòsca èsser classat dins la categoria dels mots de formacion populara o semi-sabenta per justificar una m simpla. Per aquó… Pels diccionaris contemporanèus, pro generalament, las geminadas etimologicas dels mots sabents son notadas quand son prononciadas en francés dins los mots equivalents, mas reduitas « coma en catalan » dins los autres cases. Demest las pròvas que las doás letras se devon prononciar, avèm qualques exemples de substitucion d’una autra consonanta a la plaça de la primièra de la geminada. Los diccionaris coneisson lo mot arma (de anima), sovent acompanhat de son sinonime anma, qu’es tanben sa fòrma originala, amb nm prononciats coma mm. De la meteissa faiçon, lo mot armoniac attestat al s. XIV, confirma l’ortografia e la prononciacion de ammoniac. E lo quite Mistral escriu de son biais « Anmoun », « anmounia », « anmouniacau » e « anmounito », çò que nos covida a certanas interrogacions sus nòstras certituds quant a l’abséncia de geminadas en occitan provençal.
escriptura. Dins la familha d’aqueste mot, avèm los de formacion semi-sabenta : escriure, escrit / escrich, escrivan -ana, escrivaniá, escrivassièr -èra, escriveire -eira. Puèi los de formacion sabenta : escriptura, escriptòri, escriptor -tritz, escriptural -ala, escripturari -ària. Lo mot Escriptura, dins lo sens dels tèxtes sacrats, es attestat tre lo s. XII amb aquesta fòrma grafica e plan segur sa prononciacion (ara t dobla). Tre lo s. XIII, es attestat aital dins un sens général.
esmarrar, esmolinar, esmòure… e blasme, disnar, isla, trasmetre… Davant m o n la s tend a s’amudar o a s’assimilar (geminada) a la letra que seguís (Garròs : tramete ; Godelin : dinna, emaure, trametre ; Amilhan : emaure, dina ; Vaissièr : blame, emmouliná, diná, tramétre ; Palai : esmarrà, esmoulinà, esmàbe, disnà, isle, trasméte…). Per l’unitat grafica de la lenga, dins aqueles cases, cal doncas respectar l’etimologia e manténer la s, plan conservada en Gasconha e de segur endacòm mai.
exili, exiliar, exiliat, ada. Los mots medievals èran eissilh e eissilhar (en redusent las variantas ortograficas), mas dins la lenga modèrna, en occitan lengadocian occidental coma en occitan gascon (*eishilh - amb banhadura de lh finala -, *eishilhar, *eishilhat, ada), sa prononciacion tornariá lèu a la cacofonia. Era la meteissa causa en catalan qu’a preferit los sabents exili, exiliar e exiliat, ada, exemple seguit amb rason per la màger part dels diccionaris occitans despuèi cinquanta ans.
empremeire, empremeriá. Le vèrbe de formacion populara es emprémer e al s. XX appareis lo vèrbe sabent imprimir. Aqueste permet de destriar lo sens ancian d’estampar sus estòfa o autre del sens modèrne de realizar de libres o de jornals. Mas los tròp frequents novèls venguts *imprimeire o *imprimeriá, mots sabents amb lors sufixes populars son de purs barbarismes. Cal doncas admetre (se volèm demorar al pus prèp) que lo qu’imprimís un jornal es tradicionalament un empremeire (al mens de causir lo catalanisme impressor) e qu’aquò se fa dins una empremeriá. Lo resultat de son trabalh, tant per lo qu’emprem coma per lo qu’imprimís es una impression.
J.P.


text:
Per Mans de Breish
Una matinada fresca me levèri per caçar
trapi ni lapin ni lèbre ni aucèl per i tirar
trapi la bèla endormida la gausi pas revelhar
li fau un boquet de ròsas sus son còr li vau pausar
la flaira d’aquelas ròsas l’an faita revelhar
"Que cercatz pr’aquí mon dròlle ? - çò que pòdi pas trapar :
un poton de vòstra boca si me le volètz donar
un poton de vòstra boca si me le volètz donar
- un e dos e tres e quatre autant que ne voldrà(s)
anam darnièr una mata ont digús non nos veirà
que los aucelons per l’aire que ne sabon pas parlar
qu’an la boca tròp petita que pòdon pas prononçar"
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Classificacion de Köppen
La classificacion de Köppen es la classificacion principala dei climas terrèstres[1]. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e de variacions de temperatura[2]. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas :
- A per lei climas tropicaus. Son caracterizats per una temperatura mejana egala a 18 °C cada mes, l'abséncia d'ivèrn e de precipitacions fòrça importantas e superioras a l'evaporacion naturala.
- B per lei climas secs. Son caracterizats per l'abséncia de corrents d'aiga permanents e per una evaporacion naturala pus importanta que lei precipitacions.
- C per lei climas subtropicaus. Son caracterizats per una temperatura situada entre -3 °C e 18 °C per lei tres mes pus fregs, una temperatura mejana superiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- D per lei climas temperats. Son caracterizats per una temperatura mejana pus bassa que -3 °C que lo mes pus freg, una temperatura pus auta que 10 °C per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits.
- E per lei climas polars. Son caracterizats per una temperatura mejana inferiora a 10 °C per lo mes pus caud e d'estius quasi absents.
La pluviositat es devesida entre nòu nivèus :
- S per lei climas d'estèpas ambé de precipitacions entre 380 e 760 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- W per lei climas desertics ambé de precipitacions inferioras a 250 mm. S'aplica unicament ai climas dau tipe B.
- f per lei climas umids ambé de precipitacions cada mes sensa sason seca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- w per lei climas amb una sason seca d'ivèrn. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- s per lei climas amb una sason seca d'estiu. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D.
- m per lei climas de monson ambé de precipitacions annualas pus importantas que 1 500 mm e superioras a 60 mm per lo mes pus sec. S'aplica unicament ai climas dau tipe A.
- T per lei climas amb una temperatura mejana entre 0 °C e 10 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- F per lei climas amb una temperatura mejana inferiora a 0 °C per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
- M per lei climas ambé de precipitacions importantas e una temperatura mejana dau mes pus greg superiora a -10 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe E.
Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura :
- a per lei climas amb un estiu caud, es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es superiora a 22 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- b per lei climas amb un estiu temperat. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es inferiora a 22 °C mai que quatre mes an de mejanas superioras a 10 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- c per lei climas amb un estiu cort e freg. Es similara au tipe b aqueu clima tèn mens de quatre mes amb una temperatura superiora a 10 °C e lo mes pus freg amb una mejana pus auta que -38 °C. S'aplica ai climas dei tipes C e D.
- d per lei climas amb un ivèrn fòrça freg. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus freg es pus bassa que -38 °C. S'aplica unicament ai climas dau tipe D.
- h per lei climas secs e cauds amb una temperatura mejana annuala pus auta que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
- k per lei climas secs e fregs amb una temperatura mejana annuala pus bassa que 18 °C. S'aplica ai climas dau tipe D.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. [1]
- ↑ McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types: The Köppen System". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 200–1. ISBN 0-13-020263-0.


text:
Produch lachièr
Los produches lachièrs (var. produits laitièrs), son un grop d'aliments que incluson lo lach e sos derivats, sovent fermentats. Las industrias que los elaboran son somesas a de contraròtles tecnologic e igienics donat que lo lach cru presenta una vida microbiana especialament activa. Amb d'unes produchas lachièrs cal preservar la cadena del fred.
La vaca es la principala fornidoira de lach, mai que mai la raça Holstein mas n'i a fòrça autras, d'autres mamifèrs tanben fornisson de lach son la cabra o la feda lo bufle, lo camèl, lo iac, l'èga. A l'ora d'ara la major part dels aliments foncionals se fan a partir de produches lachièrs. La consomacion dels produches lachièrs coneguèt dempuèi las annadas cinquanta, una considerabla augmentacion e la demanda mondiala portèt l'industria a superar de desfises tecnologics importants.


text:
Nilon
Lo nilon (de la marca comerciala registrada: nylon®) es un polimèr artificial qu'aperten al grop de las poliamidas. Se genèra formalament per policondensacion d'un diacid amb una diamina. La quantitat d'atòms de carbòni dins las cadenas de l'amina e de l'acid se pòt indicar rèire las inicialas de la poliamida. la mai coneguda, la PA6.6 es alara lo produch formal de l'acid butandicarboxilic (acid adipinic) e de l'exametilendiamina.[1][2]
Per de rasons practicas s'utiliza pas l'acid e l'amina, mas de solucions d'amina e de clorur de diacid.
Entre las doas capas se forma lo polimèr que pòt èsser espandit (tibat) per obténer lo fil de nilon.
Un polimèr semblabla es lo perlon (nilon 6) que se forma de la dubertura e la polimerizacion ulteriora d'una lactama, mai sovent la caprolactama. La diferéncia es que pel nilon las cadenas son formadas de polimèrs de la formula de generala ( ..-NH-C(=O)-(CH2)n-C(=O)-NH-(CH2)m-...) alara pel perlon las cadenas an la sequéncia ( ..-NH-C(=O)-(CH2)n-NH-C(=O)-(CH2)n-...).
Lo nilon foguèt descobèrt per Wallace Hume Carothers. A sa mòrt l'entrepresa DuPont conservèt lo brevet. Los Laboratòris DuPont, en 1938, produguèron aquesta fibra sintetica fòrta e elastica, que se pòt substituir en partida la seda e la raiona.
Lo nilon es una fibra texila elastica e resistenta, es pas atacada per las arnas, es pas necessari de l'alisar e s'utiliza dins la confeccion de debàs, teissuts, tricotatges e "sedariá". Lo nilon motlar s'utiliza coma material dur dins la fabricacion de diferents instruments, coma ponhada de bròssas, penches, eca.
Aquesta invencion revolucionèt en 1938 lo mercat dels debás, amb la fabricacion de las debás de nilon, mas foguèt dificil de los obténer, que amb l'esclatament de la Segonda Guèrra Mondiala, lo mai important èra de realizar de material de guèrra, coma las còrdas de paracasudas. alara los primièrs parelhs arribèron en Euròpa en 1945.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Duran, Xavier «El niló». Sàpiens [Barcelona], núm. 101, març 2011, p. 22. ISSN: 1695-2014. Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Sapiens » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ Diccionario de Arte II (en castellà). Barcelona: Biblioteca de Consulta Larousse. Spes Editorial SL (RBA), 2003, p.112. DL M-50.522-2002. ISBN 84-8332-391-5 [Consulta: 5 desembre 2014].


text:
Sul musèu Carnavalet un article de Gui Matieu dins la revista parisenca Lo vira solelh numèro 51, tardor de 2016.
Lo musèu Carnavalet
Lo musèu Carnavalet o l'istòria de París en eiretatge. Sos aquest nom un pauc enigmatic s'escond lo mai parisenc dei musèus de la capitala. Dogan dei musèus municipaus, Carnavalet a per vocacion de faire conéisser l'istòria de París, dempuèi leis originas lei mai luenchas (una piròga preïstorica data de 4600 avant J.C.) fins a l'ora d'ara e sos leis aspects lei mai variats.
Istoric per esséncia, Carnavalet es pasmens un musèu d'art que presenta mai que mai d'òbras originalas, fidèlas a l'engèni pròpri de París.
Lo roman de París.
Dins un cadre arquitecturau remirable (dos ostaus particulars dau Marais), lo roman de París se debana au fiu d'un centenat de membres e de jardins colorats onte creisson aperaquí mila espècias vegetalas. A travèrs lei decòrs recostituits dau sègle XVII au sègle XX, lo visitaire pòu, coma li agrada, segre l'evolucion deis interiors parisencs, se banhar dins l'istòria dei revolucions - de la Revolucion francesa a la Comuna de París - mai perèu d'intrar dins l'intimitat de Parisencs illustres : imaginar per exemple la marquesa de Sévigné assetada a son burèu lacat chinés, escrivent sa famosa correspondéncia, o encara Marcel Proust dins sa cambra entre son liech de laton e sa pichòta taula tapada de plumas, d'encre e de quasèrns.
La proximitat deis òbras d'art, l'estacament que se ven crear amb lei personalitats de despariers mitans intellectuaus, politics e artistics de la capitala, l'emocion suscitada per lei scènas istoricas, fan tota l'originalitat d'aquèu musèu e li conferisson una atmosfèra unica, aquela de la Vila lume tot de lòng dei sègles.
Un musèu, dos ostaus.
L'idèa d'un musèu consacrat a l'istòria de París s'impausèt sos lo Segond Empèri, dau temps qu'una gròssa part dau còr istoric de Paris dispareissiá sos la trenca deis desmolissaires. En 1866, a l'estigacion dau baron Haussmann, la municipalitat de París se portèt aqueror de l'ostau Carnavalet per li assostar l'institucion novèla. L'edifici, bastit en 1548 e remanejat au sègle XVII per Françés Mansart, èra estat la demòra de la marquesa de Sévigné de 1677 a 1696.
Lo musèu durbiguèt sei pòrtas en 1880. Agrandit mai d'un còp, occupa perèu dempuèi 1989 l'ostau Pelletier de Saint Fargeau, edifici vesin bastit en 1688 per Pierre Bullet. Son aranjariá, l'una dei doas darrièras que subsita dins lo Marais, restaurada en 2000, assosta lei colleccions preïstoricas e gallo-romanas.
De colleccions a l'infinit.
Amb aperaquí 600 000 pèças repartidas dins mai de 100 membres, Carnavalet acuelhís l'ensems mai important dei colleccions de la Vila de París d'òbra d'una granda diversitat onte se costejan vestigis arqueoligics, vistas dau París d'autrafes, maquetas de monuments ancians, ensenhas, ensems decoratius que vènon d'edificis dispareiguts, scènas istoricas o anecdoticas, retrarchs de parisencs illustres, sovenirs d'òmes celèbres o testimònis de la vida vidanta, amb un ensems unic sus la periòda revolucionària. En mai dei colleccions expausadas de lònga, lo musèu conserva perèu una collecccion d'art grafics - que recampa d'importants fons de dessenhs, estampas, fotografias e afichas - amb un remirable cabinet de numismatica, totei dos accessibles sus rendetz-vos.
Carnavalet, conservatòri dei grands decòrs parisencs.
Enterin que lei bastiments dau musèu evòcan cinc sègles d'arquitectura parisenca, una seguida de decòrs complets, raduchs d'edificis destruchs o transformats, presenta l'evolucion deis interiors de la capitala dau sègle XVII au sègle XX.
Datant dau sègle XVII, lei salons dichs La Rivière prenon valor de simbòl per èstre estats lei premiers decòrs desplaçats puèi remontats dins un musèu, e aquò tre 1878, avant l'invencion dei period rooms, e conferisson sus aquò a Carnavalet un ròtle precursor. Aquelei bòscs e plafonds pintats venián de l'ostau de la plaça Reiala (a l'ora d'ara plaça dei Vòsjas) que l'abbat La Rivière faguèt refaire per l'arquitècte François Le Vau e lo pintre Charles Le Brun, quand ne faguèt l'aquisicion en 1652.
Lo darrier grand decòr que fuguèt instalat, en 1989, es l'espetaculària sala de bal Art Déco que ven de l'ostau de Wendel, pintada en 1925 per José Maria Sert (perpetuant ansin la tradicion e l'originalitat de Carnavalet).
Gui Matieu


text:
1893
Aquesta pagina concernís l'an 1893 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Refusant de venir un protectorat italian, lo govèrn dau negus Menelik II denoncièt lo tractat de Wuchale signat en 1889. Aquò foguèt a l'origina de la represa de la guèrra còntra Itàlia en 1895-1896. Regardant la politica d'expansion vèrs lo sud, annexion oficiala de la region de Kambata qu'èra ocupada dempuei 1890.
Oceania[modificar | modificar la font]
Nòva Zelanda[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas (19 de setembre).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Per contrar lo desvolopament e la multiplicacion dei torpilhaires, aparicion dau concèpte de còntra-torpilhaire ò de destroièrs destinat a la creacion de naviris leugiers d'escòrta. Fòrça eficaç, se generalizèron rapidament e son totjorn utilizats au començament dau sègle XXI.
En matèria d'armament terrèstre :
- depaus d'un brevet per una mitralhièra utilizant un emprunt de gas per l'oficièr austro-ongrés Adolf Odkolek von Ujezd. Cedèt rapidament sei drechs sus l'invencion a la companhiá francesa Hotchkiss que desvolopèt per la seguida divèrsei modèls adoptats per plusors armadas d'Euròpa (especialament la Hotchkiss modèl 1914).
- depaus d'un brevet per l'engenhaire alemand Hugo Borchardt (1844-1924) depintant lo premier pistolet semi-automatic vertadier.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 12 de genièr - Hermann Göring, oficial nazi (m. 1946)
- 12 de genièr - Alfred Rosenberg, oficial nazi (m. 1946)
- 21 de febrièr - Andrés Segovia, guitarrista espanhòl (m. 1987)
- 26 de març - Palmiro Togliatti, comunista italian (m. 1964)
- 20 d'abril - Harold Clayton Lloyd, actor american (m. 1971)
- 20 d'abril - Joan Miró, pintor catalan (m. 1983)
- 29 d'abril - Harold Clayton Urey, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1981)
- 5 de mai - Agustín Farabundo Martí, comunista de Lo Salvador (m. 1932)
- 8 de junh - Oscar Torp, primièr ministre de Norvègia (m. 1958)
- 8 de julhet - Vladimir Maiakovskii, poèta rus-sovietic (m. 1930)
- 15 d'agost - Pierre Dac, umorista francés (m. 1975)
- 17 d'agost - Mae West, actritz americana (m. 1980)
- 22 d'agost - Dorothy Parker, contaira, autora dramatica, critica e umorista americana (m. 1967)
- 16 de setembre - Albert Szent-Györgyi, fisiologista ongrés, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 9 d'octobre - Mário de Andrade, escrivan brasilièr (m. 1945)
- 3 de novembre - Edward Adelbert Doisy, bioquimista american, Prèmi Nobel por fiziologio o medicino (m. 1986)
- 26 de decembre - Mao Zedong, líder de la Republica Populara de China (m. 1976)
- Josèp Maffre - escrivan e folclorista occitan (m. 1975)
- Juan Guraya Urrutia escultor biscaïn (m. 1965)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 17 de genièr - Rutherford Birchard Hayes, president dels Estats Units (n. 1822)
- 4 de febrièr - Concepción Arenal, escrivana galega (n. 1820)
- 21 de febrièr - Rei George Tupou I de Tònga (n. 1797)
- 20 de març - François Jourde, personalitat de la Comuna de París (1871) (n. 1843)
- 8 de mai - Manuel del Refugio González, president de Mexic (n. 1833)
- 6 de julhet - Guy de Maupassant, escrivan francés (n. 1850)
- 8 d'octobre - Patrice de Mac-Mahon, president de la França (n. 1808)
- 18 d'octobre - Charles Gounod, compositor francés (n. 1818)
- 6 de novembre - Piotr Ilich Chaikovskii, compositor rus (n. 1840)
- 18 de novembre - Emili Jamai, òme politic francés (n. 1856)
- 8 de decembre - Vincent Cordoan, pintor tolonenc (n. 1810)