text:
Dimars, 31 d'octòbre de 2017, 03h00 Espòrt
Tròp fòrts, los libaneses!
Aquesta dimenjada aviá luòc lo primièr torn de la Copa del Mond del XIII dins la calor de fin de prima d’Austràlia, Nòva Zelanda e Papoa.
Los australians marcan lor territòri
Aprèp un aire de didjeridó, la partida de dobertura se teniá divendres a Melbourne, amb l’oposicion entre los campions actuals, los australians e los angleses. Los angleses empachèron los australians de desvolopar lor jòc, marquèron los primièrs (tre la quatrena minuta), prenguèron dos ensages abans la pausa (10-4), resistiguèron mas pleguèron dins las darrièras cinc minutas sus una penalitat e un ensag sus intercepcion aprèp una corsa de 80 mètres del centre Josh Dugan: 18-4 al final. De mai, Sam Burges es nafrat al ginolh e indisponible per 3 o 4 setmanas. Cossí arrrestar los cangorós?
Los Pols plan valents, mas…
Dimenge, los Blaus dintravan dins la competicion a Canberra fàcia a Liban qu’ensagèt d’impausar l’espròva de fòrça. Los òmes del Cèdre marquèron pro lèu, mas los Blaus repliquèron per un ensag del centre Ader al tèrme d’una ataca amb 9 passas; Barthau ensacava la penalitat de l’egalitat, mas los libaneses marcavan entre los pals just sus la còrna.
Los Blaus tornavan a egalitat sus una passa al pè que vesiá Bergal desvirar la pauma per Ader. Los libaneses metián a profièit una candela per tornar prene 6 punts d’avança. Lo centre de Lesinhan Cardace marcava un ensag mercé a una passa sautada de Julian Bosquet, e Barthau transformava. Tot èra possible! Mas lo dobertura d’NRL Moses ensacava un tombat abans de marcar un ensag aprèp un pichon còp de pè a seguir per el meteis. La messa èra dita e los libaneses clavavan sus un darrièr ensag anecdotic: 29-18.
Los Blaus se son mostrats solidaris, inventius, collectius mas aquò a pas sufit. La còla aviá 23 ans de mejana d’edat. De qué bastir se la Federacion capita de montar un calendièr e un projècte coërents. Per la Copa del Mond, es ja adieu als quarts que caldriá un MMMMMiracle per véser los Pols batre Cangorós o angleses. Rescontre venent: Austràlia-França, aqueste divendres 3 sul meteis estadi de Canberra.
La Fòrça del Sud
Dissabte, èra fèsta a Pòrt Moresby, la capitala de Papoa-Nòva Guinèa que recebiá una partida de la Copa del Mond. Pas pus de plaça en venda! L’esquipa locala festegèt l’eveniment en daissent pas alenar los galeses: 50-6. A Auckland, los neozelandeses dominèron Samoa: 38- 8, Fidji foguèt sens pietat pels Estats Units: 58-12.
Dimenge, a Cairns, Irlanda dominèt Itàlia 36-12, puèi Tònga se joguèt aisidament dels escoceses amb lors braietas que ramentan los tartans tradicionals: 50-4.
Plaça al segond torn
Lo segond torn de las partidas de pola veirà se debanar:
— divendres 3: Austràlia-França, coma o avèm ja dit
— dissabte 4: Nòva Zelanda-Escòcia (Christchurch), Anglatèrra-Liban (Sydney), Samoa-Tònga (Hamilton)
— dimenge 5: Papoa-Irlanda (Pòrt Moresby) e doas partidas a Townsville: Itàlia-Estats Units e Fidji-Galas.
Vos recordam que totas las partidas de la Copa del Mond se pòdon seguir en dirècte sus BeInSport.
Alan Roch


c: text/html

text:
plats cuisines picard regime ma tres belle soiree avec picard les surgeles marinette saperlipopette blog maman expat a montracal et lifestyle marinette saperlipopette blog plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime blanquette de veau poivrace plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime plats cuisines plats en sauce picard plats cuisines festifs plats cuisines plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime poulet sauce teriyaki et riz au sacsame plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime emincacs de poulet penne et lacgumes plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime recette espadon grillac au sel de cacleri et citron vert picard plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime plats prepares dukan plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime le plus vacgactarien plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime poulet au curry et au lait de coco duo de riz plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime fr vente produits surgelacs recettes conseils cuisine produit alimentaire surgelac a domicile plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime plats cuisines comme jaime plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime plats cuisines la plats cuisines pour regime plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime mafac de lotte plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime un menu de noal simple et chic avec picard un menu simple et chic avec picard cuisine pluriellesfr plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime recette dos de cabillaud sur lit de lacgumes recettes les plats picard plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime 10 a 15 sp barquette plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime axoa de veau comme a bayonne plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime poisson vite fait a la marocaine plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime la dacgustation ne dactrompe pas limpression visuelle on a limpression de mordre dans une boule de mousse sans trop de goat le reste du plat plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime deballe plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime poke bowl par picard plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime les racgimes alimentaires plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime poulet a la basquaise et riz plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime recette brochettes de lotte au curry et lait de coco recettes les plats plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime pizza et racgime font ils bon macnage plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime moussaka plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime voila si vous souhaitez voir la photo du plat pour vous donner envie arnaqueur et malhonnate plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime bon du coup il me faut vraiment beaucoup de lacgumes vive picard surgelacs plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime plats cuisines photo of plats cuisines plats cuisines individuels picard plats cuisines plats cuisines picard regime.
plats cuisines picard regime recette soupe vapeur mieux atre recettes les entraces plats cuisines picard regime.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1877
Aquesta pagina concernís l'an 1877 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
La guèrra que menaçava dempuei la repression saunosa de l'insureccion de Bulgaria en 1876 comencèt après un periòde de preparacion diplomatic que permetèt ai Rus de formar una coalicion gropant lei principats crestians ò esclaus dei Balcans. Àustria acceptèt de demorar neutra en cambi de Bòsnia e Ercegovina. Solament Grècia, sostengut per Londres, refusèt de participar. Lo conflicte comencèt en junh e lei fòrças otomanas foguèron rapidament vencudas.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Regardant leis afaires religiós dau país, Diáz reglèt lo conflicte ambé lei catolics que refusavan de reconóisser lo govèrn e anoncièt la fin dei persecucions còntra la Glèisa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Metallurgia[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet per lo procès Thomas. A respèct dei procès Bessemer (→ 1855) e Siemens-Martin, permetiá d'esplechar de jaciments de fèrre fosforós. Demorèt utilizat fins ais ans 1960, especialament en Lorena.
Quimia[modificar | modificar la font]
Premierei liquefaccions d'oxigèn realizadas d'un biais independent per lei Francés Louis-Paul Cailletet (1832-1913) e Raoul Pictet (1846-1929).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Juan Manuel de Rosas, cap d'Estat argentin.


text:
Illas Salvatjas
Las Illas Salvatjas (Ilhas Selvagens en Portugués) cnstituisson una susarchipèla de l'Archipèla de Madèira, Portugal, dins l'Ocean Atlantic. Administrativament, apartn a la freguesia da Sé, concelho do Funchal, Region Autonòma de Madèira. Se situa a 165 quilomètros al nòrd de l'archipèla espanhòla de las Canárias, a 250 quilomètres al sul de la vila de Funchal (Madèira), a près de 250 quilomètres a l'oèst de la còsta africana, a près de 1000 quilomètres al sud-oèst del continent europèu. Las Salvatjas son constituïdas per doas illas principalas e d'autras illotas, que, coma gaireben totas las illas de Macaronesia, an una origina volcanica. L'archipèla es un sanctuari pels aucèls, e fer e s'espandís sus un airal de 273 ectaras.
Ara sonque i a dos abitants permanents dins illa Salvatja Granda e dos miègpermanents dins la Salvatja Pichona, gardias del Parc Natural de Madèira, essent tanben visitadas periodicament pel soldats de l'Armada Portuguesa pel servici del Far. En mai, sus Salvatja Granda es abitada mai d'un còp l'an per la familha Zino, de Funchal, que possèda alà un ostal.
L'Estat Espanhòl insistís que la delimitacion de la Zona Economica Exclusiva (200 milas nauticas) sens prene en compte las Salvatjas, que la considèra coma de ròcas, alara que L'Estat Portugués defend la classificacion coma illas, aumentant atal la Zona Economica Exclusiva (ZEE) portuguesa.
Malgrat que son alunhadas e isoladas, las illas recebèron las visitas oficialas de trés presidents de la Republica Portuguesa, Mário Soares, Jorge Sampaio e Aníbal Cavaco Silva, que foguèt lo primièr president a passar la nuèch dins una de las illas (Salvtja Granda) del 18 al 19 de Julhet de 2013, acts de sobeiranetat per tòca de reforçar l'identidat e solidariedat nacionalas e demòstrar lo seu estat coma resèrva naturala nacionala. La Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas (que s'intègra al Pargue Natural da Madèira) foguèt creada em 1971, essent una de las mas ancianas resèrvas naturalas de Portugal.
Somari
L'archipèla[modificar | modificar la font]
L'archipèla se consistís de dos grops. Lo grop nord-èst compren l' "Illa Salvatja Granda" e tres illas pichonas, "Palheiro da Terra", "Palheiro do Mar" e "Sinho". Lo grop sud-oèst compren l' "Illa Salvatja Pichona" e l' "Ilhéu de Fora" entre fòrça illòtas mai pichonas que que "Alto", o "Comprido", o "Redondo", "Pequeno", "Grande", "Ilhéu do Sul" e lo pequeno grop dels "Ilhéus do Norte". Una granda barrièra d'estèus circulara fa que l'archipèla es dificila a acostar.
Las illas Salvatjas Granda e Pichona son alunhadas de 15 quilomètres l'una de l'autra. Existisson dos païses mai pequenos em área que as Salvatjas: Vatican (44 ectaras) e Mónegue (195 ectaras).
Temperatura e mitan ambient[modificar | modificar la font]
Las temperaturas de las Illas Salvatjas despassan aquelas de l'Illa de Madèira e la temperatura de la mar demòra confortabla pendent l'ensems de l'an. L'oceanograf francés Jacques-Yves Cousteau afirmèt qu'alà encontrèt las aigas mas claras del mond. En 2003 las illas foguèron seleccionadas per far partit del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. Lo seu accés es restrench, los candidats visitantas devon demandar una autorizacion prealabla especiala prés del Pargue Natural da Madèira.
Dins la Salvatja Granda existís la nomenada Casa do Governo, l'electricitat ven de panèls solars e l'aiga de las pluèjas e servada dins de grandas cistèrnas, permetent d'afrentar de secadas que pòdon durar fins a trés ans.
Istiòria[modificar | modificar la font]
Las Illas Salvatjas foguèron atal batejadas en 1438 per Diogo Gomes de Sintra e avián estat descobèrtas pels fraires Pizzigani en 1364. Al sègle XVI, las Salvatjas apartenián als Caiados, importanta familha madeirana, foguèron donadas a João Cabral de Noronha en 1560 pel canonge Manuel Ferreira, descendent dels Caiados.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
En 1904, las illas foguèron vendudas a familha del banquièr Rocha Machado.
En Setembro de 1911, lo Govèrn espanhòl envièt una nota al Govèrn portugués comunicant que s'anava deliberar per incorporar las Salvatjas a l'arquipèla de las Canárias e qu'anavan bastir dins las illas un fare. L'administracion portuguesa protestèt e foguèt acordat que se farà quin que siá acte que pòsca comprometre una solucion amigabla de la question. Em 1938, la Comission Permanenta del Drech Marítima Internacional confirmèt la sobeiraneta portuguesa de las illas que, en 1959, suscitèron l'interés de la World Wildlife Fund (WWF), que volgava far signar un contracte de promessa de venta amb lo proprietari Luís Rocha Machado.
En 1971, l'Estat Portugués intervenguèt e aqueriguèt las Illas Salvatjas, instituissent, lo mèsmo an, la Resèrva Naturala de las Illas Salvatjas, çò que permitèt d'enebir la caça dins las illas e contraròtlar mas efectivament la pèsca ilegala. L'an seguent foguèron arrestadas, dins las illas, doas embarcacions de pèsca espanhòlas. En 1975, proveitant del trebolum politic en Portugal, los espanhòls de las Canárias desbarquèron a las Salvatja Granda e issèron una bandièra espanhòla, pr'amor a títul sonque privat e sens pas cap d'accòrdi amb lo Govèrn espanhòl. L'an seguent, foguèt arrestada la nau espanhòla "Ecce Homo Divino" e, dos ans mai tard, foguron preses, tanben per pèsca illegala, d'autras naus de flòta espanhòla. Tanben per non respècte de l'espaci aerian, qualques pichons incidents, totjorn en relacion amb de vols d'avions espanhòls sus la resèrva naturala a bassa altitud.[1]
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
- 2005 - en 23 de Junh, quatre naus de pèsca espanhòlas foguèron detenidos 28 milas nauticas (52 km, 32 mi) al sul de las illas. Pauc de jorns après, lo 8 de Julhet, un biologista e un dels gardas de resèrva naturala dins l'Illa Salvatja Granda foguèron ameaçats amb una coutèla e arpons de pèsca susmarina per un grop de pescadors espanhòls. Un grop de detz fusilhièrs portugueses foguèron alara envias dins l'illa per un mes per tòca d'acabar amb la caça illegala de las espècias protegidas.
- 2007 - en Junh, la caça espanhòla susvolèt las illas a baissa altitud, obligant lo Ministèri Portugués del mejan ambient a entrar en contacte amb lo seu omolòc espanhòl sul l'afar. [2]
- 2013 - Lo 5 de Julèt, Espanha envièt una letra reclamant oficialamente a las Nacions Unidas que las Illas Salvatjas sián de facto consideradas comas ròcas e apartenent pas a Portugal.[3]
- 2013 - Lo 18 de Julhet, lo President de Portugal, Aníbal Cavaco Silva, lo President del Govèrn da Madèira, Alberto João Jardim, lo President de la Câmara do Funchal e lo President de la Junta da Sé arribèron sus las illas a bòrd de la fragata portuguesa "Vasco da Gama" per visitar e demorar sus las illa. Aníbal Cavaco Silva foguèt lo primièr President a passar la nuèch sus las ilhas, alara que los ex-presidents Mário Soares e Jorge Sampaio las visitèron una oras. [4]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (pt)Luís Carvalho e Nuno Leitão, A noção "estratégica" das Ilhas Selvagens - pp. 8 e 15
- ↑ (pt)Espanhóis violam espaço aéreo nas Ilhas Selvagens, Correio da Manhã, 18 de Julhet de 2007
- ↑ (fr)Selvagens – Reacendeu-se o conflito entre Portugal e Espanha sobre a ZEE das ilhas, Pedro Quartin Graça, Setembre de 2013
- ↑ Cavaco Silva passeia nas Selvagens , Expresso, 11 d'agost de 2013
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes (pt)[modificar | modificar la font]
- Blòg Ilhas Selvagens
- Fotos de las illas Salvatjas
- Pargue Natural de Madèira - Resèrva de las Salvarjas
- C.M. Funchal Fotos de las Illas Salvatjas
- A Última Fronteira |4=Documentário
- madeiranature.com Ilhas Selvagens
- Fotos


text:
26 février 2016
L'ajòu, (Pèir de Camogran) / Mon grand-père (Pierre Camougrand)
L'ajòu (Pèir de Camogran) Que'u trobavi devath deu hangar au carrinquet de la sega. Lo cèu qu'èra gris, escur, emplogit, de totas parts las tòlas que s'esgotavan en aqueth vrèspe de novème. En bèth escalhar lenha tà har buscalhs peu larèr, Pèir de Camogran, l'ajòu, que'm devisava, en hant lusir l'arnaut, de las berors, de las enigmas e deus enjòcs deu monde. Que sabè suu tèit deu hangar la musica de l'aigat o de la plogina e que m'ensenhava ric per ric los crums e las nublas dab lo nom latin. Au cant que'm disè lo nom deus ausèths... [Lire la suite]


text:
Omissy
Omissy es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Se situa en l'Aisne (Picardie). Aquela vila a situat près de Sant-Quentin. Modèl:…
Elle se situe dans l'Aisne (Picardie). Cette ville est située près de Saint-Quentin. Modèl:…
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 27 de desembre de 2017
'Abalut', 'abaluda', 'baluda', deu latin 'voluta', o la question de l'origina deu mot 'abalòt' (cat. 'avalot').
Coromines que volè har derivar 'avalot' deu vèrbe 'avalotar' (tanben present en gascon; 'abalotà's': se porter en troupe, cf. Palay) e lo quite vèrbe 'avalotar' deu vèrbe latin 'volutare' format a partir de 'volutus-a' (de 'volvere') (Cf Gaffiot, ved. nòta de Jig en comentari). Aquesta ipotèsi qu'a lo meriti d'explicar la terminason -ot (enquèra que l'obertura vocau /-ɔt/ supausa ua confusion fonetica). Totun la conservacion de la 't' deu vèrbe latin peu mot catalan 'avalotar' que pausa problèma en aquesta ipotèsi. Normaument, qu'am de n'esperar ua d intervocalica, que non ua t (cf. gascon voludar-se, occitan voludar, voludar autanplan en rosselhonés, deu latin volutare, ved com. JIG).
En ua prumèra analisi, qu'acceptèi l'ipotèsi etimologica de Coromines shens trantalhar. E que prepausèi lo mot gascon 'abalòt' com un prèst deu catalan. Totun, que m'avè escapada l'existéncia deu mot gascon 'abalut', qui a l'origina designava lo cable qui encordava la pèrja au carro (ved. FEW abalut) e qui acabè per designar la quita pèrja. L'origina etimologica d'aqueste mot 'abalut', var. 'abaluda', 'baluda' qu'ei probablament lo mot latin 'voluta' , que non lo vèrbe volutare (cf. gasc. abalutar) pr'amor de la conservacion de la t deu vèrbe qui suggereish ua derivacion verbau a partir d'abalut, fòrma masculina reconstrusida a partir de baluda, abaluda (la baluda ->l'abaluda ->l'abalut -> abalutar). La constància de la 'a' pretonica comuna aus mot catalan e gascon e non predictibla per l'etimologia com la t d'aquestes mots, e non ua d com esperat se lo vèrbe catalan avalotar derivèsse de volutare, qu'an de nse'n har perpensar. Que podem perfèitament acceptar que lo quite mot abalòt derive de abalut. N'avem un exemple de deriva semblanta dab 'caishalòt'' dont la fòrma atestada mei anciana èra 'caishalut' (qu'ei a díser provedit de caishaus, caracteristica qui diferéncia lo caverat de las autas baléias). caishalut -> caishalòt.
Dongas, que prepausam ua ipotèsi alternativa a la de Coromines: 'abalòt' que representaré ua fòrma de 'abalut', lo quau representa ua fòrma masculinazada d''abaluda', varianta de 'baluda', deu latin 'voluta'. Abalotar qu'ei un derivat verbau de abalòt. Abalut n'existeish pas en catalan, per contra avalot que i ei plan. La caracteristica de la 'a' pretonica com la t intervocalica deu vèrbe avalotar que suggereishen avalot que deriva d'abalut. Abalòt, avalot: qu'ei evident que s'ageish deu medish mot en gascon com en catalan. Que i arretrobam aquesta nocion d'aplec, de horrèr comuna a las duas lengas, totun lo mot catalan que s'a prenguda ua significacion de susmauta, de batahòri qui n'existeish pas a la definicion deu mot gascon segon Palay. Per contra, en gascon, aquesta nocion de susmauta e de batahòri que's tròba a la definicion deus mots 'arbaròt' e 'arbarotar' d'etimologia incèrta (cf. espanhòu alboroto, antig. alborote, alborotar; l'anciana terminason -ote que suggereish hòrtament un prèst gascon en espanhòu, mei probablament que non l'arrevèrs). Lo sens generau, etimologic- de l'etimon d' abalut, abalòt qu'ei enrotlat', 'tornejat' e, per extension, 'aplegat', 'amassat', que sia aplicat entà un cable qui entorneja ua pèrcha tà fixar-la au carro o aplicat entà gents aplegant-se entà formar horrèr. La mutacion 'abalut' -> 'abalòt' (suu modèle caishalut- caishalòt) n'ei pas impossibla, permetent atau ua deriva o especializacion semantica: aplec de gent, horrèra. La confusion semantica de avalot (abalòt) dab arbaròt (esp. alboroto) qu'ei evidenta en catalan. La question qu'a de's pausar se s'ageish reaument d'ua confusion o se lo vèrbe gascon arbarotar n'ei pas simplament un derivat o varianta allelica d' abalotar emplegant la particula prostetica gascona frequentativa ar-. N'ei pas briga impossible.
Dongas entà resumir qu'imaginam las seguidas etimologicas:
Latin voluta -> gasc. (la) baluda -> gasc. (l') abaluda (s.f.) -> gascon abalut (s.m.) -> gascon abalutar
Gasc abalut -> gasc e cat. abalòt , avalot -> gasc e cat abalotar, avalotar
Cat avalotar -> cat esvalotar -> esvalot
Gascon abalotar -> Gascon arbarotar (var. + part. prost. ar-) -> Gascon arbaròt (Mont., segon Palay)
Gascon arbaròt -> Esp. alborote (antig.) -> Esp alborotar -> Esp. alboroto
(Corregit lo 29 de deceme de 2017)
3 comentaris:
-
-
Lo vèrbe vŏlūto, frequentatiu de volvō, b’ei abondosament atestat en latin.
Véder http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php?q=voluto
—
Bonas hèstas Joan !
Jig
- 27 de desembre de 2017 a les 12:12
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Mercés hòrt per la correccion, adoptada! Bonas hèstas egaument!
- 27 de desembre de 2017 a les 15:46
-
-
Avent dit aquò, lo passatge semantic de "volutare" a "abalotà’s” n’ei pas evident.
• Lo sens de "abalotà’s" que hè meilèu pensar a’u de "arbarotar" (AK/LZ ameuter, émeute, révolte, etc.), efectivament cognat deu castelhan "alborotar".
• Mentre que "volutare" balha dirèctament "se voludar", shens cambiar de sens (AK/LZ se rouler à terre comme font les ânes : … se voludar {G., Lom.}; entrada terre).
Com sovent, los mots que’s pòden enterinfluenciar e las etimologias convergir.
Jig
- 28 de desembre de 2017 a les 0:07


text:
lo mercat a la tele
2 février 2004 08:33 0 messages
Cada divés de vrespe dempuish Nadau, la mairau e lo primari que hèn escambis deus lors dessenhs de la setmana pendent "lo mercat".
- la camerà
- Aquiu que védem lo mossur que tien la camerà per filmar lo monde. Fau adevinar quala es la cadèna de l’equipa de tornatge. TEÒ
- l’espausicion deus dessenhs de la mairau
- los calandrons de mejana seccion crompan a la botiga deu cicle 3
- la botiga deus CE1
- Los grans que crompan los dessenhs e las causas deus CE1. Dens aquesta fotò que védem Marlon, jo e un chicòt Nicolau. Jo que tieni dens las mans plaças de cinema. Après qu’ei nosautres que vam crompar las causas deus grans.
Manon
- la botiga deus CP
- la botiga deu cicle 3
- Sus aquesta imatge, védem lo cicle 2 que hèn las crompas en çò deu cicle 3. Las filhas escambian un dessenh contra una castanha.
Barras, crotz, estelas e caps de mòrt, per LISA
Cada setmana, pòdem aver barras, crotz, estelas o caps de mòrt.
Dens la classa deu cicle 2, i a un panèu gran dab tots los noms deus mainats.
Dens la classa deu cicle 3, i a una fica sus la paret.
Los qui an lo mestèir son Marlòn peu cicle 3 e Antton peu cicle 2.
La banca es lo mestèir de Leò e Nicolau.
- la banca
Après lo mercat, Leò e Nicolau hèn la distribucion deus bilhets.
- lo bilan setmanèr de las castanhas
- Aquiu que n’i e a que disen las barras e las crotz e las estelas qu’am avut pendent la setmana dab los autres. Antton e Adèla an lo mestèir de balhar la resulta e Nicolau de balhar o tirar las castanhas.
Sus aquesta fotò, que védem Nicolau har los paquetons de detz bilhets.
Puish i a un moment especiau on tota la classa a lo dret de hicar a un mainat de la classa una barra, una crotz, una estela o un cap de mòrt en díder perque.
Mes fau saber qu’ua crotz hè triste, ua barra hè plaser, un cap de mòrt hè hòrt de mau au còr e ua estela hè hòrt hòrt plaser.
Dans la même rubrique
27 novembre 2003 – Que har de mon tèxte libre ?


text:
Crastatt
Krastatt en alemannisch (Crastatt en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Crastatt Apareis al Mièja Edat, lo sieu nom a mencionat a divèrsas recuperacions en los bens dels abbayes de Wissembourg (acte de donation de Chrasftestate villa del 19 de junh de 739 de Nordoald al abbaye de Wissembourg), de Marmoutier (1120) e de Obersteigen (1220 e 1289)[1]. Lo vilatge fa partida del bailliage del Kochersberg. Après una longa disputa entre lo Sant-Empèri romain germanique e lo Évêché d'Estrasburg, lo vilatge demorarà possession indivise fins a Modèl:La s. L'avesque d'Estrasburg après aquel periòde ne vendrà sol proprietari fins a la Revolucion francesa. En 1790, Crastatt a integrat en lo costat de Marmoutier.
Una nécropole mérovingienne de 7 cavòts en datant de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle a #èsser descobèrta al luòc-dich Ritterpfad l'an 1914. Lo campanal roman es de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle o començament de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, lo chœur de la glèisa a #èsser bastit l'an 1883 e dispausa d'un orgue de Molsheim de 1890.
Crastatt apparaît au Moyen Âge, son nom est mentionné à plusieurs reprises dans les biens des abbayes de Wissembourg (acte de donation de Chrasftestate villa du 19 juin 739 de Nordoald à l'abbaye de Wissembourg), de Marmoutier (1120) et d'Obersteigen (1220 et 1289)[2]. Le village fait partie du bailliage du Kochersberg. Après une longue dispute entre le Saint-Empire romain germanique et l'Évêché de Strasbourg, le village restera possession indivise jusqu'au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle. L'évêque de Strasbourg après cette période en deviendra seul propriétaire jusqu'à la Révolution française. En 1790, Crastatt est intégré dans le canton de Marmoutier.
Une nécropole mérovingienne de 7 tombes datant du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle a été découverte au lieu-dit Ritterpfad en 1914. Le clocher roman est du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle ou début du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, le chœur de l'église a été construit en 1883 et dispose d'un orgue de Molsheim de 1890.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
10/25
- Créée le
- Samedi 21 Novembre 2009
- Mots-clés
- 360, Ariege, Cap de Bouirex, Cap de Campets, Cap de Mont Sain, Cap de Ruhos, Cap du Carmil, Larme Formente, Mont Beas, Mont Ceint, Mont Rouch, Mont Valier, Mont-Roig, Panorama, Pech de Therme, Pic de Certascan, Pic de Couillac, Pic de Cour Vic, Pic de Fonta, Pic de Girantes, Pic de la Journalade, Pic de la Pale de la Clauere, Pic de Lacrabere, Pic de Montabone, Pic de Montareing, Pic de Montaud, Pic de Moredo, Pic de Pioulou, Pic de Pomebrunet, Pic de Puntussan, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Seron, Pic de Soubirou, Pic de Ventolau, Pic des Accenteurs, Pic des Rouges, Pic des Trois Seigneurs, Pic Rouge de Bassies, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pointe de Rabassere, Pointe des Trois Comtes, Pyrenees, Tuc d'Eychelle, Tuc de Berbegue, Tuc de Fourmiguet, Tuc de la Coume, Tuc de la Courate, Tuc de la Messe
- Visites
- 2683
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-


text:
Política
Unitat d’Aran denoncie naues retalhades de professorat enes centres educatius aranesi
Unitat d'Aran denóncie aué, mejançant un comunicat oficiau, ua naua retalhada de professorat enes escòles araneses.
Hè pòc se coneishie qu’er Institut d’Aran non poderie daurir ua quatau linha de prumèr d’ESO, "hèt que provocarà qu’era ratio des classes sigue fòrça nauta, d’ath torn de 29 alumnes per classa, tath cors 2018-2019" afirmen des deth partit. Aguesta retalhada se hig as que dejà a patit eth centre en çò que tanh as cicles formatius.
Er Institut, qu'en principi compdaue damb un centenat d'escolans de 1èr d'ESO matriculadi entath curs 2018-2019, ath finau n'aurà 84, chifra qu’acostume a aumentar un viatge iniciat eth curs. Per aguest motiu, eth Departament d’Ensenhament dera Generalitat a descartat era possibilitat de daurir ua quatau linha en tot suprimir es dues places qu’en un principi i auie destinat.
Er Institut non ei pas er unic centre aranés que se ve afectat per aguestes retalhades: "era Escòla Garona, eth centre d’educacion infantila e primària mès gran dera Val d’Aran, tanben a perdut un mèstre/a, en tot quedar tamb ua plantilha de 39 mèstres en totau, e tot e qu’era plantilha poderie aumentar en seteme, aguesta retalhada se hig ara que dejà patic aguest centre eth curs passat e qu’Unitat d’Aran ja denoncièc".
D’auti centres, coma es de Salardú e Bossòst, tanben an vist redusides es sues plantilhes tad aguest pròplèu curs escolar.
UA considère qu’aguesta decision "agrèuge ua problematica de massificacion enes aules e mensprede eth reconeishement dera nòsta singularitat e, en cap cas ten en compde er aument de matricules que cada an i a quan comence era tempsada d’esquí”, manifèste Maria Vergés, conselhèra generau deth partit e hig que “era Val d’Aran a ua idiosincràcia fòrça concrèta que justifique pleament qu’aguestes retalhades de professorat non se realizen, ua singularitat que se ve dirèctament atacada damb aguestes retalhades”.
A principis deth cors passat, Unitat d’Aran ja denoncièc era retalhada de professorat que s’amiaue e tèrme en Aran quan en Catalunya se començaue eth cors damb mès professorat qu’er an anterior. En aguest sens, Vergés declare que “non comprenem coma eth Conselh Generau d’Aran e eth Sindic d’Aran non an dit arren ath respècte en tot seguir ena linha de non deféner es interèssi des persones que viuen e trabalhen en Aran”.
IMATGE: INSTITUT D'ARAN


text:
U.E. Bossòst 1 – B. Luchon 0
Partit tipic de derby damb
tarjetes auriòles e vermelhes, resultat sarrat e fòrça ambient en camp. Eth B.
Luchon se presentèc sonque damb 11 jogadors mès metec es causes dificiles. Eth
jòc siguec dominat ath començament pera U.E. Bossòst que auec ua molt bona
ocasion en un shut de Soufi qu’eth portèr francés Cazes arturèc en tot desviar
era pilota entath cornèr. En ua bona jogada de Luis, aguest siguec derribat per darrèr defensa
sense qu’er arbitre lo expulsèsse e que, en cambi, ensenhèc era tarjeta auriòla
ath jogador aranés per protestar era jogada. As 20 menutes en un cornèr shutat
per Àlex, e que siguec rematat des de laguens der àrea petita per Jonathan,
aguest damb eth sòn còp de cap susprenie ara defensa e ath portèr. Ère
eth 1-0. Eth Luchon sajèc de profitar es lançaments de cornèr e fauta tà
arténher igualar eth partit. Damb eth 1-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat pujèren es revolucions deth partit e siguec
quan s’ensenhèren mès tarjetes. Eth Luchon sajaue d’empatar e era U.E. Bossòst
de profitar ua contra entà sentenciar eth partit. Era milhor ocasion l’auec
Miguel que dempús d’un bon passe de Salva, tot solet dauant deth portèr creua
massa eth sòn shut que gessie entà dehòra. Eth nòste portèr debutant, Jhosue ,s’auec
d’emplear en bèra jogada ena qu’ er equip francés intentaue suspréner ara
defensa aranesa damb lançaments de pilota ara sua esquia. A manca de 15 menutes,
eth Luchon se quedaue damb 10 jogadors. Non podérem profitar era superioritat
numerica, mès aumens tampoc deishèrem ath Luchon mercar cap gol.
Arregraïm ara aficion eth sòn suport pendent es 90 menutes,
siguec eth jogador num. 12 entà poder arténher era victòria.
Ath finau victoria fòrça trebalhada per 1-0 que mos plaçe
en quatau lòc dera classificacion qu’ei ara madeish liderada peth Cazères 16,
Vill. De Rivière 14, Etoile Cagire 13, U.E. Bossòst 11,
Encausse, Ent. Boulogne e Luchon 10.
Eth pròplèu partit non jogam
enquia d’ aciu dues dimenjades partit de liga, dissabte 31 d’octobre tàs 20:00
ores en Boulogne contra er equip der Ent. Boulogne-Peguilhan.
U.E. Bossòst: Jhosue, Borja, Juanka,
Jaime, Àlex, Uri, Luis, José Ramón, Paba, Jonathan e Soufi. Remplaçants: Salva, Marcos, Miguel.
Trainer: Xavi.
Tarjetes auriòles :Jhosue, Luis, Jonathan, Soufi e
Marcos.
B. Luchon : Cazes, Cavallero, Costes, Cau, Barta,
Revertegat, Boy, Da Costa, Lansalot, Berges e Ardite.
Trainer : Cau Jean M.
Tarjetes auriòles :
Costes, Cavallero.
Tarjeta vermelha : Costes.
Gols : 1-0 Jonathan (20’).
Arbitre: Ferran David.


text:
A prumèrs de mes se celebraue en Aran un acte laguens deth projècte "Catalunya Causa Comuna. Conferència Oberta"que jos eth titol "Quin Futur entà Aran? Reflexions e prepauses dera societat aranesa" amassèc a diuèrsi representants dera nòsta societat entà establir un debat sus eth futur des diuèrsi encastres deth país (sociaus, economics, educatius...).
Siguec un acte plan interessant que compdèc damb era preséncia de Raimon Obiols, cara visible d'aguest projècte, que demostrèc que Aran compde damb persones disposades a debàter sus eth futur deth nòste país, ciutadans as que les preocupe era societat a on viuen. Era "Conferència Oberta" vò èster un espaci entath debat sus eth futur que volem entara nòsta societat e entà establir naui procedements de relacion entre era societat e era politica, pr'amor qu'enes darrèri tempsi a quedat dejà demostrat qu'ei de besonh renauir-les. Coma ben ditz eth madeish Obiols: "volem parlar damb toti aqueri que volguen parlar damb nosati". En aguest sens voi arregraïr a toti es participants en acte era sua collaboracion, fòrça especiaument ad aqueri que i participèren damb es sues ponéncies (documents que traparatz ena web).
Un aute des actes importants d'aguest mes a estat era manifestacion deth passat dia 24 en Carcassona en favor der occitan. 25.000 persones, entre es quaus èrem ua cinquantia d'aranesi, mos trapèrem en Carcassona entà hèr a sénter, sustot deuant deth govèrn francés, era veu d'ua lengua que se trape en un moment de grana feblesa. Ua feblesa que ven determinada per sègles d'opression chauvinista qu'a propiciat qu'es pròpris occitans agen ara de cercar ua huelha de rota comuna qu'ajude ara lengua e ara identitat a subervíuer en aguest mon globau. Totun siguec reconfortant comprovar qu'Occitània encara alende e que per sòrt eth futur encara ei per escríuer, un futur que demane de consens, coeréncia e responsabilitat de toti, persones, administracions e institucions, qu'an e auem era obligacion de trabalhar amassa damb er objectiu de deishar as generacions qu'arriben un lòc melhor entà víuer ena sua lengua e en sòn país.


text:
Joan Calvin
Joan Calvin, en francés Jean Calvin, nascut "Jean Cauvin", (10 de julhet de 1509 - 27 de mai de 1564) foguèt un teologian preeminent de la Reforma protestanta. Son ensenhament foguèt nomenat, a posteriòri, lo calvinisme. Nasquèt a Noyon en Picardia, d'una familha picarda. Aviá uèch ans quand Martin Luther publiquèt sas 95 tèsis.
Calvin faguèt sas umanitats e estudièt lo drech a l'Universitat de París. En 1532 recebèt lo gra de Doctor en Drech a Orleans. Sa primièra publicacion foguèt una edicion del filosòf roman Senèca, De clementia, acompanhada per un comentari.
Calvin es considerat coma un dels reformadors protestants mai influents. Publiquèt a las Institucions de la Religion Crestiana en 1536 en latin, un dels escriches pus importants de teologia crestiana, e en 1541 publiquèt la version en francés.


text:
Susana Argelich: "Es volontaris son fonamentaus entà hèr era labor de Caritas"
Aué en collòqui d'"Eth maitin d'Aran" auem parlat dera memòria annau corresponenta ar an 2017 de Caritas damb era directora de Caritas Val d'Aran, Susana Argelich e tanben damb gent que collabòre activament damb aguesta associacion, coma Mayte Onco, Carmen Valencia e Pedro Moreno. Avui al col·loqui d'"Eth maitin d'Aran" hem parlat de la memòria anual corresponent a l'any 2017 de Caritas amb la directora de Caritas Val d'Aran, Susana Argelich, i també amb gent que collabòre activament amb aguesta associació, com Mayte Onco, Carmen Valencia i Pedro Moreno.


text:
13 juin 2017
Lengas e Poders 2016-2017- sesilha 6, Joan Francés Courouau : La lenga partejada
La lenga partejada. Presentacion per Joan Francés Courouau del libre publicat jos sa direccion : La Langue partagée. Écrits et paroles d'oc, 1700-1789, Librairie Droz, 2015. (Aquesta presentacion foguèt seguida d’une discussion qu’ai ensajat de résumir). Ostal d'occitania, Tolosa, dimècres 26 d’abrial de 2017 Resumit de la presentacion de J. F. Courouau Aqueste libre collectiu demandèt fòrça trabalh e implicacion de la còla (Felip Gardy, Xavier Bach, Pèire Joan Bernard, Joan Cristòf Maillard, David Fabié e lo quite... [Lire la suite]


text:
Plegeneg
Plegeneg en breton ( Pleugueneuc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Pleugueneuc a ligat a Guéhénoc, o Guéhéneuc, fraire soldat, druide o cap de guèrra venguda de Grand Bretanha a Modèl:La s-.
La parròquia de Pleugueneuc fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Étienne.
L'origine de Pleugueneuc est liée à Guéhénoc, ou Guéhéneuc, moine soldat, druide ou chef de guerre venu de Grande-Bretagne au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
La paroisse de Pleugueneuc faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Étienne.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Odissèa
L’Odissèa (en grèc ancian Ὀδuσσeίa / Odysseía) es una epopèia atribuida a l’aède Omèr, comptant 12 109 examètres dactilics, repartits en 24 cants. Se pensa que foguèt redigida après l'Iliada, cap a la fin del sègle VIII abans J.-C.
Resumit deu raconte[modificar | modificar la font]
Que conta la fin de Tròia e lo retorn d'Ulisses, rei d'Itaca, après la guèrra (dont ua partida ei contada per L'Iliada. Lo títol Odissèa (en grèc ancian Ὀδuσσeίa / Odysseía) qu'ei format suu nom grèc d'Ulisses Ὀδuσσeύς / (Odysseús). Lo subjècte qu'ei resumit dens los prumèrs vints vèrs (18 e miei) deu poèma, dens la quau lo poèta, segon la Tradicion, invòca la Musa entà que'u balhe l'inspiracion:
Ἄvδpa uoι ἔvveπe, Moῦσa, πoλύtpoπov, ὃς uάλa πoλλὰ
πλάYxθn, ἐπeὶ Tpoΐnς ἱepὸv πtoλίeθpov ἔπepσe·
πoλλῶv δ’ ἀvθpώπwv ἴδev ἄσtea kaὶ vόov ἔYvw,
πoλλὰ δ’ ὅ Y’ ἐv πόvtῳ πάθev ἄλYea ὃv katὰ θuuόv,
ἀpvύuevoς ἥv te ψuxὴv kaὶ vόσtov ἑtaίpwv.
Traduccion:
Conta'm Musa, l'òmi suber-rusat, qui, arron de pilhar
la senta vila de Tròia, errè tant e tant,
lo qui deus òmis e vedó un sarròt de vilas, e conegó lo lor esperit,
lo qui sus la mar patí mila maus au son còr,
en s'i hant a subervíver e entornar los sons companhons.
Estructura[modificar | modificar la font]
L'Odissèa que's compausa de 24 cantas amassadas en tres partidas:
- la Telemaquia (cantas Ièra a IVau : Telemac que parteish demandar novèlas de son pair tà Pilos, on interròga a Nestor, e tà Esparta, on interròga a Menelau. D'aqueth temps, los pretendents, a Itaca, qu'atenden que Penelòpa e causesca un d'eths en har la vita bèra, e que complòtan contra Telemac.
- los racontes d'Ulisses en çò d'Alcinòu (cantas Vau a XIIau): arrecaptat peu rei Alcinòu au darrèr deu son naufragi, Ulisses qu'entend un aède a contar l'episòdi deu chivau de Tròia (canta VIIIau), puish que conta eth medish las soas benalèjas.
- la venjança d'Ulisses (cantas XIIIau a XXIVau) : un còp tornat tà Itaca, Ulisses que's hè reconéisher peus sons servidors e tanhents, que massacra los pretendents e que restableish la patz dens l'illa.
Ua traduccion parciau en occitan[modificar | modificar la font]
Joan Baptista Fabre faguèt qualques traduccions de partidas de l'Odissèa e L'Eneïda (L'Odissèa travestida e L'Eneïda de Celanòva). La partida centrau de l'Odissèa (3300 vèrs) qu'ei estada arrevirada en provençau per Robèrt Lafont e publicada devath lo títol Lo viatge grand de l'Ulisses d'Itaca.


text:
24 novembre 2014
Lo gran magician, au parat de las soas vacanças a Arcaishon, qu’a decidit de har ua cascarrejada, ua farlabica aus poblans deu parçan en har desaparéisher la famosa tuca deu Pilat, aperada tanben Ròca Blanca peus indigènes.
Un còp de magia de tròp entau David Copperfield qui n’acaba pas de se’n desencuzar dens los medias locaus e adara internacionaus:
(suite…)
4 novembre 2014
Après la fin deu monde lo 21 de deceme 2012 e los tres dias d’escuror lo 21 de deceme 2014, ua navèra catastròfa qu’ei prevista tau solstici d’ivèrn de 2015.
Qu’ei ua informacion hèra seriosa, desvelada la setmana passada peu jornau en linha mediumselegeiresdaura.com. Segon eth, la NASA a anonciat que lo 21 de deceme 2015, la tèrra e’s hicaré a virar a l’arreboish en causa d’ua erupcion solara.
(suite…)
21 septembre 2014
Un laboratòri de recèrca de París (Isla de França) a mes al punt un tèst que permet de depistar los futurs terroristas mercés a una ponccion de liquid amniotic pendent la grossessa de la maire.
Es una descobèrta qu’ajudarà fòrça la luta antiterrorista al moment que las filièras djihadistas se fan de mai en mai nombrosas. Los cercaires del laboratòri SC-CLL an mes al punt un tèst ADN que permet de depistar los futurs terroristas tre lo quatren mes de grossessa. Amb una simpla ponccion del liquid amniotic, operacion sens cap de risca per la maire, pòdon decelar los terroristas potencials e edictar d’interdiccion de sortida del territòri tre la naissença.
(suite…)
1 août 2014
Après l’exemple de l’interdiccion de las manifestacions pro-palestinianas a París, lo conse de Montpelhièr a decidit d’interdire tota manifestacion dins sa vila, per la securitat dels manifestants.
« Sabèm qu’a Montpelhièr, mai qu’endacòm mai, i a de riscas a manifestar. Amb la polícia que carga a cada còp, es tròp dangeirós pels manifestants de s’exprimir dins la carrièra. Per lor securitat, avèm doncas decidit d’enebir tota manifestacion », çò explica lo conse.
(suite…)
29 juillet 2014
Manaset a entrevistada Hyacinthe Hugo, etnobotanista, sul contengut de las conferéncias que presentarà a la dintrada sul territòri occitan.
Manaset : Adieu, Hyacinthe.
H.H. : A ! Non ! Pas adieu. Soi una femna liura e teni pas cap de dieu ni de mèstre. En qualitat de feminista, me daissarai pas comendar per un òme, foguèsse lo creator del cèl, de la tèrra e de totas la bèstias. Avèm en occitan lo mot « Bonjorn » que servís a saludar, coma dins las autras lengas latinas : castilhan : buenos dias, catalan : bon dia, portugués : bom dia, italian : buongiorno. Vos pregarai de l’utilizar de preferéncia a « Adieu ».
(suite…)
23 juillet 2014
Voies Navigables de France va experimentar una solucion novèla per remplaçar las platanas malautas, solucion que mescla ecologia e manten del païsatge.
Aprèp un molon d’estudis per trapar una solucion a la disparicion de las platanas bordant lo Canal de las Doas Mars, l’entrepresa Big Malhum, de Capestanh, prepausa quiquòm de nòu.
(suite…)


text:
Segonda edicion del festenal Contes e racontes en Segalar
La segonda edicion del festenal Contes e racontes en Segalar començarà lo 20 d'octòbre. Pendent tres jorns, viuretz moments de poësia colorats d'amor e d'umor en francés mas a tanben en lenga nòstra.
Es lo Jérôme Vialaret qu'obrirà lo festenal amb sas istòrias. Un indici : es pivelat per las culturas luenchencas. Lo contaire nos aviá explicat çò qui l'aviá donat l'enveja de contar, al moment de la primièra edicion del festenal, l'an passat : ETV Jérôme Vialaret.
Serà seguit de Malika Verlaguet amb son espectacle « Contes d'aicí, contes d'ailà ». A tornat prene sas racinas occitanas per viatjar sus las alas dels aucèls de passatge e possar lo portanèl del jardin dels imaginaris ont n'existís pas de frontièras. Es afiscada pels contes populars.
L'endeman, Martine Viala, venguda de Tarn, maneja los accents e la lenga amb plaser e golardisa. Amb « Contes d'amour, contes de toujours », contarà l'istòria d'una jova filha que son paire enclau amb la noiriça per la gardar pura e innocenta fins au jorn ont decidirà de la maridar amb l'òme qu'aurà causit… Un espectacle plen d'umor.
Jean-Yves Pagès prendrà lo relai amb son espectacle « Et si tout était vrai ? », tèrras bretonas, femnas charrairas, islas grègas, univèrs magics e personatges saborós.
Serà lo Paul Bony qu'aurà la pesanta taca de clausurar lo festenal e a causit de presentar son espectacle « Tan val ne rire » en lenga nòstra. Es un fin observator de la region, de sos abitants e de sas evolucions. Es un talent ós inventor d'istòrias d'aprèp los organizators.
Inf. : Maison Jean Boudou, Lo Carrierat — 12800 Crespin (France) — Tél. 05 65 42 16 53 — Mèl : Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein! — Site : http://www.ostal-bodon.com


text:
Un tèxt de Claudi Molinièr. Sorsa Lo cap dins la ressalha IEO 1989, pagina 115.
La literatura coma sistèma de representacion
Un còp èra, èra aisit d'embarrar l'autor amb son òbra dins la carrièra bòrnia de la reaccion o de lo delargar sul camin de l'engatjament progressista.
Aquela remarca fa plan sentir que i a pas descritura purificada. La literatura banha dins la realitat politica de son temps. Que l'autor siá per o contre lo poder politic del moment aquò l'empacha pas d'assumir la representacion del monde ont viu e mai de se prestar al psicodrama que se debana mai que mai darrièr lo ridèu de la scèna.
Classicisme e oligarquia - L'òbra classica, coma son nom o ditz, es òbra de classa, d'una classa o puslèu de la sola classa qu'aviá l'argent e lo léser per representar lo monde qu'èra lo sieu. L'important e pas d'assumir la realitat qu'es la civilisacion dels uns bastida subre la misèria dels autres, mas puslèu de l'amagar, e per aquò de far circular un discors marcat del signe de la classa.
Pas cap de messatge, pas besonh de significacion per plaire als vergonhables, disèm al honnêtes gens, cal sonque lor far tocar del det que se lo Rei sorís, es qu'a plan reconegut lo sieus, e mai se de còps que i a se mòstran impertinents coma lo J.-B. Poquelin.
Lo poder politic, aital se pòt contemplar dins tota la gamma de son umanitat : del lièch al tròne la sinfonia de la creacion se debana dins aquel espaci claus versaillais ; es lo psicodrama que se jòga la sècta per lo justificar.
Comprenètz ben plan que téner un poder sens cap d'artifici es se condemnar a la bestisa de las bèstias !
Democracia e art borgés - Amb lo cambiament del poder politic, una autra estrategia literària apareis. La classa laboriosa borgesa a pres lo poder, es pas mai pel sang blau que se dobrisson las pòrtas de las responsabilitats mas per l'industria de cadun.
Lo trabalh es sacralisat. L'òbra d'art dins aquel contèxt sortís de la farga, de las mans de l'artesan de l'art per l'art, del geuloir ont la frasa es sotmesa al meteis tractament que lo fèrre subre l'enclutge.
Per la creacion, l'artista ganha sa libertat. Se pausa abans tot dins un acte de sobeiranetat. Lo règne del pòble sobeiran trapa sa representacion dins aquela realisacion individuala. Lo ciutadan farga un destin collectiu, un còp las guèrras revolucionàrias acabadas, lo messatge romantic deven la Marselhesa de la novèla classa.
Mas lo discors universalista sus l'òme es coma l'internacionalisme pels estats : darrièr i a la classa borgesa e lo nacionalisme pur e dur.
Alara los que fargan la libertat del monde occidental de lors mans, los que fan sortir de las usinas los produches acabats, se mainan de nauçar la votz.
Utopias e realisme - Marx lor donèt las basas teoricas per s'organizar jos la conducha del partit unic. E se lo messatge realista-socialista ven la representacion d'aquel monde en gestacion, quand se truca a la realitat d'una pratica, se revèla la carrièra bòrnia de la dictatura.
Coma l'eròi socialista es trop bèl per èsser verai, la perfeccion de l'estructura burèucratica s'enfanga dins la flaquesa del vivent ; e l'experiéncia sembla tirar cap a sa fin per manca de vam, e mai se la mitat de la planeta a conquistada sa libertat per se'n despolhar après còp, coma se vei ara. Una utopia de mai se met al gabinet !
Es alara que las causas començan a nos concernir directament. Un primièr còp ja, los despolhats, desvariats per la luciditat del proletariat en armas, cerquèron un autre camin. En luòc de se fisar a d'organismes teorics de conquista, se causiguèron de caps demest eles, una practica vièlha coma lo monde. Un pintre de bastissas per führer, un institutor per duce presentan una pòrta de sortida dins nòstra carrièra bòrnia.
Al nivèl de la representacion, se ne parlèt pas gaire per la bona rason que l'experiéncia politica virèt mal. Mas ça que la, aviá ja secretat son sistèma.
Surrealisme de gost marrit - Céline aviá fach dintrar los analfabèts, lor aviá donat la paraula mas pas amb de retraches realistas o coma de monacas irresponsablas de l'epopèa proletariana de Zola ; non, lor te baila un estil que te derraba las tripas del bon francés laïc e republican ; de paraulas e pas de frasas, que dison la desillusion, lo degost d'aquel sacrilègi de la consciéncia umana que se perjura. I a pas mai de morala après la traïson, la representacion d'aquel drama serà pas de bon gost.
E subre aquel punt de vista tot lo monde es d'acòrdi. Lo Céline es pas recomandable. Es lo mostre de la familha que cal amagar, e encara aquí i a unanimitat.
E ça que la cossí se salva l'òme en perdicion ? S'arrapa a çò que trapa : un cap qu'aja pro de votz per remontar la mecanica emocionala destrantalhada, lo netejatge de l'espaci e de la persona per evitar la contaminacion del defòra e, doncas lo replegament subre la puretat de se, contenguda dins las valors qu'an fach usatge.
Aquel monde que se tanca es lo de l'ataüc. Mas politicament es tornar lo nòstre, uèi. L'avèm pas exorcisat, e mai s'o avèm cregut, per l'espròva del fuòc.
Teatre occitan, costat jardin - Ont se trapa la representation dels menors pendent aquel temps ? Sens poder politic òm a pas la representacion de se qu'òm vòl. Prenètz la que vos bailan.
Amb lo revelh del felibritge, los Occitans se trapèron en retard al rendètz-vos : jogavan a se marcar del signe de la lenga, la Causa, signe de classa malurosament minoritària.
Aquela clau de las cadenas èra un pauc coma la que lo sultan daissava dins la man de l'eunuc. Ne dobriguèt de portas jos los postams daurats, mas qual escota los zombis ?
Las causas venguèron un pauc mai seriosas amb la Revendicacion istorica de las annadas 60. Mas èrem encara en retard al rendètz-vos. Fasiàm nòstra presa de la Bastilla e viviàm nòstra Nuèch del 4 d'Agost : la cançon dobrís la porta a l'opinion publica e la practica militanta manda al trast lo patés, la vergonha... Alara que se jogava lo psicodrama de la derision, lo que ja portava las desillusions a venir, mas que s'amagava dins lo rire de la fèsta e dins la suspresa del paradòxe "es interdich d'interdire".
E tanben, aquel discors qu'arribava amb prèp de dos cents ans de retard tenguèt pas de temps. La pedagogia de l'elitisme republican o del militantisme occitan que i s'empeutèt daissa sceptica.
Ont ne sèm ara, al moment del replegament fregeluc subre çò qu'es per l'ora sonque de conservatisme ?
Tot lo monde coneis la representacion celiniana de nosautres : los que seràn del netejatge. Aquò nos pòt donar qualques idèas per causir nòstre camin, mas seriá encara melhor se, amb aquelas pichòtas experiéncias d'una existéncia collectiva, e sens tròp far de cas dels que nos vòlon tuar o dels que nos vòlon de ben, nos metiàm ensems a crear nòstre imatge amb coeréncia.
N.B. : S'es parlat de representacion sens mencionar l'esplech modèrne de la causa : la television. "Encara un temps de retard" diretz. Per çò qu'es de nosautres, respondrem : "Per fòrça". Mas coma l'imatge met l'escritura en question, nos trapam en faça d'un desbrandament cultural que necessita autra causa qu'una fin d'article.
Claudi Molinièr


text:
Gancourt-Saint-Étienne
Gancourt-Saint-Étienne es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Caserius, Separacions, lieudits : Bouricourt, Bouvatier, Clos Pagnon, Los Ecoulettes, Los Fourches, Hyaumet, Sant-Etienne, lo Val e la Granja de Forméricourt #qu'a la particularité d'èsser situada al delà de la municipalitat de Bazancourt #que se situa en region Picardie.
Hameaux, écarts, lieudits : Bouricourt, Bouvatier, Clos Pagnon, Les Ecoulettes, Les Fourches, Hyaumet, Saint-Etienne, le Val et la Ferme de Forméricourt qui a la particularité d'être située au-delà de la commune de Bazancourt qui se situe en région Picardie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Hargicourt (Somme)
Hargicourt (Sonme) en picard ( Hargicourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge picard de l'Anautita-Soma, situat entre Montdidier e Moreuil, en la vallée de la Avre.
Lo vilatge es facilament accessible pel ancià traçat de la rota nacionala 35 (actuala RD 935) en connectant Compenha a Amians e Abbeville. Se pòt egalament se retre-i pel tren (Linha Amians - Compenha).
Village picard de la Haute-Somme, situé entre Montdidier et Moreuil, dans la vallée de l'Avre.
Le village est aisément accessible par l'ancien tracé de la route nationale 35 (actuelle RD 935) reliant Compiègne à Amiens et Abbeville. On peut également s'y rendre par le train (Ligne Amiens - Compiègne).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Fòrça mercés per publicar-m’ac !, non l’è hèta cap jo aquera mapa, qu’ei trobada per hilat internàutic, non coneishi cap se qui ac a hèt. Seguraments i a incorreccions, més per aquerò cau dar-le publicitat, entà que cada parçan digue com ac cau escríuer e se ei correcte eth territòri.
En çò que tanh ara Vath d’Aran, ei fòrça correcta aquera carta. Creigui que cau qu’era gent que viu en Gasconha hage ua referencia d’ua mapa dera autentica Gasconha, dera Gasconha des gascons, e non d’aquera manipulada per estat Francés.
-


text:
Lenga d'òc/Lengo d'o : Rachel Cabane, obrièra feminista / Tè Vé Òc [Émission audiovisuelle]
Tè Vé Òc. Producteur
Emission dau 23 de febrièr de 2018
Nativa de Gard, Rachel Cabane èra una militanta sindicalista de la seda cigalèsa a la debuta dau sègle XX. Fondèt lo Sindicat dei Fialairas Cigalèsas, e joguèt un ròtle grand dins sa defensa. Militanta coratjosa, fuguèt puèi onorada per lo ministre de l'Igièna e de la Prevencion sociala en 1920. Vos menarèm au Musèu de la Seda, a Sant Ipolit dau Fòrt, onte una escòla pòrta lo nom de Rachel Cabane despuèi fin de 2017.
Un reportatge de Marc Carteyrade.


text:
« Lenga occitana » es una novèla cronica prepausada per Sèrgi Granièr. S’interèssa a la lenga occitana e a son istòria, subretot per las mentalitats e lo biais de la veire e de la tractar al cors del temps.
Dins La Setmana n° 1097, J. Taupiac vòl legitimar una « nòrma dobla » en occitan. Pretèxt : de modificacions ortograficas facultativas en francés. Torna a sa tissa obsessionala contra l’accentuacion de las 3nas ps pl dels vèrbs acabadas per -N : l’accent tonic d’abansdarrièra sillaba s’i marca pas (parlan, legisson, baton – Gramatica d’Alibèrt, p. 41).
1) En francés l’ortografia es « intallada ». TOTES l’aprenon pendent d’annadas, la practican e banhan dedins (imprimits, ecrans, Internet). L’occitan s’escriguèt fa gaire sens ortografia (mai sovent qu’a la mistralenca). Son ortografia classica es relativament recenta, pauc ensenhada, practicada per gaire de gents. L’environament escrit es magre e ortografiat sovent a paupas. Malgrat l’aprigondiment pacient de l’ortografia (etimologia, coeréncia, lengas vesinas, neologismes...) n’i a encara que comprenon mal l’especificitat foncionala englobanta de l’escrit. Çò possible en francés aumentariá en occitan una confusion catastrofica.
2) Los cambiaments indicats pel francés tòcan pas sa nòrma ortografica : al contrari, l’aplican a de mots dont la prononciacion cambièt amb lo temps : événement > évènement... (cf Dict. hist. de l’orth. française, N. Catach, Larousse).
3) L’Acadèmia francesa apròva los cambiaments facultatius del francés : lo cambiament d’accentuacion dels vèrbs es totjorn estat refusat per l’IEO, lo CLO, lo Conselh Lingüistic del CPLO.
4) J. Taupiac a agut dit qu’Alibèrt èra estat « cambiadís » perque perfeccionèt en 1950 la règla d’accentuacion dels vèrbs : es fals, i toquèt pas pus. Qu’aviá establit doas nòrmas ortograficas « a la causida » : es fals.
Que repapiava quand establiguèt la règla actuala perque aviá 66 ans : J. Taupiac n’a 80. J. Taupiac publiquèt en 2003 una traduccion en occitan de l’enciclica Pacem in terris sens respectar la règla oficiala mentre qu’èra responsable del Sector Lingüistic de l’IEO : sens lo mendre escrupul. Contunha de respectar pas un punt essencial de la nòrma oficiala : sos escrits enganan de gents sus ela. 5) Es d’un scientisme mecanista inadaptat a la lingüistica (son idòla : Mosterín amb son idèa bèstia a plorar d’escriure totas las lengas amb l’Alfabet Fonetic Internacional). Voldriá que « Los enfants sabon pas ont es lo sabon » siá illegible sens analisi gramaticala : incompeténcia o messorga, que dins de frasas atal (coma dins « Les poules du couvent couvent », « Nous rations nos rations mais portions nos portions »...), es lo sentiment intuitiu de las foncions del vèrb e del nom que fa comprene e prononciar corrèctament. La règla oficiala s’ensenha e s’aplica dempuèi 70 ans. La quasi totalitat de las edicions la respèctan. Las ortografias de totas las lengas neolatinas evitan los accents escrits de 3nas ps pl. Ara J. Taupiac se reclama de Voltaire e es prèst a donar son anma al Diable. Es ja fait : Errare humanum est, perseverare diabolicum.
Sèrgi Granièr
Narbona, 18-03-18


text:
14/03/2018
Si me fau bien comprener... per Denis Gilabert
Tòrne d'un viatge au Canada, au Quebec mai en Ontariò e vos vòle parlar de bilingüisme e de paritat, de paratge. Au Quebec, la lenga majoritara es lo francés, en Ontariò, l'anglés, coma sovent en Canada , lo francés es parlat un pauc pertot per de las minoritats que van de 10 a 30 % de la populacion, i a bien dos pòbles, doas culturas sur lo mesma territòri. Me semble que quela gent an trobat un bon biais de co-existença.
Au Quebec, la lei 101 reconeis lo francés coma lenga oficiala dempuei 1977 e proteja los drechs de la minoritat anglofòne. Dins la pratica, quò se pòt veire per un afichatge en francés e sovent una revirada en anglés; sur los produchs, las marcas internacionalas anglò-saxonas utilisan las doas lengas sur los embalatges.
En Ontariò, provinça anglofòna, fan parier sens aver l'obligacion legala de zo far, pròba de dubertura! Quò fai que si anatz minjar au Tim Horton ( chadena de restaurants au Canada), auretz daus paneus luminos a l'encòp en francés e en anglés, trobaretz totplen de monde per parlar las doas lengas. Dins los medias francofònes, tele, premsa pas de « franglish », son capables de tot revirar. Pas de « The voice », mas « La Voix ». Per çò que qu'es important per ilhs de defendre lor cultura. Las doas lengas e las doas culturas son egalament respectadas. Tot es pas reglat, mas las relacions entre las doas comunautats se son melioradas. En son aura a balhar de mai en mai de drechs aus ameridians, « los autòchtònes », çò-disen aura.
En platussar coma daus quebequés, m'an informat que los francofònes perdian chasque jorn daus pòstes reservats a l'ONU, lor ai dich que qu'es parier en Euròpa. « Troban degun, pareis, me disseren... Sur 200 millions de locutors dins lo monde, an pas tròp cerchat, benleu ». Laidonc los pòstes passan pauc per pauc e definitivament a daus... anglofònes, pas daus ispanofònes o autres. Fau pas s'estonar que pensam tots las mesmas chausas...M'an dich que pensavan que la França fai pas son trabalh de « menaire ». Fau sovent anar veire defòra per mielhs saber çò que se passa chas se...
De retorn en Euròpa, sem passat per l'aeropòrt d'Amsterdam onte ai constatat que la lenga unica es venguda l'anglés, lo neerlandés a disparegut daus paneus, boissat, n'i a pus !
En França ai tornat trobar las reclamas en anglés emb una revirada en francés a legir emb una lopa ( pas mestier, avem pas lo temps). En Perigòrd, festam lo « Spring » a la prima.
Lo prumier ministre de Quebec fuguet reçaubut i a pas gaire per lo nòstre President ; un jornalista quebequés l'i damandet : « Trobetz que defendetz pro la francofònia ? A chasque còp que parlatz a l'internacionau, parlatz anglés !». La responsa fuguet « Sei per parlar mai d'una lenga, laidonc parle anglés ( e qu'es tot NDLR). Si parle anglés, qu'es per mielhs defendre lo francés ». CQFD. Qu'es lo mesme que disset : « I a pas de cultura francesa, i a de las culturas en França ». Manca la francesa e las regionalas benleu ? Podem par promover o defendre quauquaren qu'existis pas. Novela version de la vergonha que nòstres reires an plan coneguda. "Setz ren, sabetz ren, existetz pas, avetz jamai existit".
Aqui , pas de bilinguisme, de multilinguisme, mas la diglossia militanta au profit de l'anglés solet (enfin, lo « glòbish », pas l'anglés, qu'es tròp fin). Per lo riches e los poderos, l'anglés, per « lo resta dau monde » lo franglés o piei, los patois . « Yes, my Lord, Oui, not' bon Maître, òc-plan,nòstre Monsur,avetz rason, coma totjorn,.. ». Los tenents dau monòliguisme iper-centralisator , apres aver essaiat de tuar nòstras lengas regionalas chanjan de chavau e la bocla es boclada : la serp s'estofa en minjar sa coa. L'Alemand, nòstras bravas lengas e culturas latinas existan pus, « lengas dau passat » çò-disen, pertant quò es lo prumier gropa de lengas au monde. Coma per las trapelas, la dubertura dins una sola direccion, la de l'uniformisacion. « Quò es l'avenir, podem pas far autrament... ».Ben ten. Lo bon vielh argument per essaiar de nos far tot engolar. Pasmens, me rapele pas aver votat per far de l'anglés la sola lenga de comunicacion de l'Euròpa. Nos l'impausan totparier, contra l'idèia de depart qu'era d'aver plusiors lengas de trabalh. Developar queu renegament, quela guissança de se, menara pas a la dubertura a l'autre. Pareis que « lo peisson purit per la testa »...Entau fasent, arribarem pro leu a la coa.
Si sem pus capables de menar la francofònia, « Fau laissar l'agulhada a lo que sap menar lo buòus », passam lo poder aus Quebequés, saubran zo far e dins lo respect de las autras lengas e culturas...quitament las « autòchtonas », coma disen, si me fau bien comprener.
Denis Gilabert.
Photo: un liceu a Montreal festa los 40 ans de la lei 101 au Quebec.
PS: Sur lo mesme sujet, vos perpause de legir la peticion lançada per una professor d'anglés per supprimar lo doblatge de films "estrangiers" (çò-ditz), e lo remplaçar per lo jos-titolatge. "Estrangiers", valent a dire anglofònes, que vesem pus tròp de produccions ispanofònes, italianas, alemandas...e totas las producions mondialas son viradas en anglés e reviradas ( per lo moment) dins quauquas lengas. Sabetz, los americains, aiman pas los films estrangiers doblats...e si voletz lo merchat american...Vos laisse descubrir los arguments, quò vòu son pès de fetge gras...
https://www.change.org/p/films-%c3%a9trangers-en-vost-non...
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 18 de març 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Sébastien Péjou, jornalista per lo gropament de las radiòs associativas dau Lemosin, president de la tropa « Bat de l'aile » e productor de l'emission occitana de RCF Lemosin.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
21:34 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Zolos
Los Zolos son un pòble banto d'Africa, en partida sedentarizat, que se trapa subretot en Africa del Sud.
Lo pòble zolo (son nom ven de l’expression ama zolo: lo pòble del cèl) foguèt unifica pel rei Chaka Zulu, que faguèt de son clan de 1500 personas una nacion redobtabla per la conquista e l'assimilacion. L'unificacion zoloa es en partit responsabla du mfecane, l'èrsa caotica d'emigracion de clans al delà dels rius Tugela e Pongola, novèlas limitas del KwaZulu.
Reconegut per lor armada formidabla (l'impi), los Zolos butan al colons boers e a l'armada britanica al sègle XIX amb un acarniment e de tacticas que prenguèt mai d'un còp lo contrapés dels Europèus (de notar la victòria zoloas a la batalha d'Isandhlwana pendent la guèrra anglozoloa de 1879). La majora partida dels Zolos uèi son cultivaires, mas l'urbanizacion n'atrai un grand nombre pendent lo sègle XX. Los Zolos urbans se trapan subretot al Witwatersrand, zona minièra dins la província de Gauteng comprenent Johannesburg; e a Durban (que lo nom zolo es eThekwini), pòrt important del KwaZulu-Natal. La banastariá, la garnitura de pèrlas, e ls cants zolos sont celèbres.
Sul plan politic, los Zolos son ara plan divizats entre partisans del Congrès national africain (ANC) e aquestes de Partit de la Libertat Inkatha (IFP). De violentas susmautas esclatavan entre aquestes partits abans la primièra election del pòstapartheid. L'IFP l'emportèt al KwaZulu-Natal, mas son vòte es un pauc en recul a las eleccions recentas. Dempèi unas annadas l'IFP se jonguèt a una coalicion d'unitat amb l'ANC.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Los Zolos uèi
- 3 Cultura
- 4 Notas e rederéncias
- 5 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
La patria d'origina dels Zolos sembla se situar dins la region de la Tanzania modèrna. Lor preséncia en Africa del Sud ven del sègle XIV. Tot coma los Xhosas que s'installèron en Africa del Sud pendent las èrsas migratòrias bantoas precedentas, los Zolos assimilèron fòrça sons de las lengas san e khoï, aquestas dels premièrs abitants de la contrada. Atal, lozolo e lo xhosa gardèron fòrça consomnas amb clics (sons qu'encontra pas qu'en Africa del Sud), malgrat l'atudament de fòrça lengas san e khoï.
Lo zolo, coma totas la lengas indigènas d'Africa del Sud, èra una lenga orala fins a la venguda de missionaris europèus, que la transcriguèron utilizant l'alfabet latin. Lo primièr document redigit en zolo foguèt une traduccion de la Bíblia, pareguda en 1883. En 1901, John Dube, un zolo del Natal, creè l'Ohlange Institute, lo primièr establiment d'ensenhament indigèn d'Africa del Sud.
Las originas[modificar | modificar la font]
Los Zolos èran a l’origina un clan minor, fondat en 1709 per kaNtombhela Zulu, dins çò qu'es uèi lo KwaZulu-Natal. Apartenián a grop dels Nguni qu'ocupavan la region. Los Nguni avián migrat de la cósta èst de l’Africa e s'installèron en Africa del Sud vèrs de 800 ApC.
iZulu, iliZulu o liTulu, segon los dialèctes nguni, significa « cèl ».
Lo Reialme zolo[modificar | modificar la font]
Los zolos crean en 1816 un poderós reialme jos conquerent Chaka Zulu que, dotat coma sas predecessors d'un larg poder sus la tribú, mena l'armada del poderós Empèri Mweta, pren la seguida de son mentor Dingiswayo e fa d'una confederacion de tribús eterogenèas un empèri jos l'egemonia zoloa.
Guèrra contra los Angleses[modificar | modificar la font]
L'11 de decembre de 1878, los Britanics fan un ultimatum als 14 caps representant Cetshwayo. Las clausulas de l’ultimatum èran inacceptablas al vejaire del rei zolo. Las fòrça britanicas passa lo riu Thukela a la fin de decembre de 1878. Lo 22 de genièr de 1879, los zolos desfan los Britanics a la batalha d'Isandhlwana mas aviá patit d'unas desfacha que los avián daissat dins una posicion inconfortabla. La guèrra s'acabafin finala per la desfacha zoloa lo 4 de julhet de 1879 après de grandas dificultats pels Angleses, l'armada zoloa essent tenaça.
Colonizacion[modificar | modificar la font]
Après la captura de Cetshwayo un mes après la desfacha, los Britanics divisisson lo reialme zolo en tretze potentats. Aquestes reialmets se combatan fins que, en 1883, Cetshwayo siá installat coma rei del Zululand. Los combats acaban pas e lo rei se vei constrenc de fugir son territòri jos las atacas victoriosas de Zibhebhu, un dels tretze reipetits, sostengut pels mercenaris boers. Cetshwayo morís en febièr de 1884, benlèu empoisonat, e son filh de quinze ans, Dinuzulu, li succedís. Las guèrras intestinas contunha pendent d'annadas, fins a l'absorpcion definitiva del Zululand dins la colonia del Cap.
Los ans d’Apartheid[modificar | modificar la font]
Lo Bantostan del KwaZulu[modificar | modificar la font]
Jos l’Apartheid, lo Bantostan del KwaZulu (Kwa significant tèrra de) fogèt creat en 1970 jol nom de Zululand (prenguèt son nom actual en 1977). Èra previst que totes los zolos serián vengut de ciutadans del KwaZulu, perdent atal lor ciutadanetat sudafricana. La patria atal creada èra compausada d’una multitud de tèrras escampilhadas. De centenat de milièrs de zolos vivent fòra del KwaZulu foguèron despossedats e deplassats per la fòrça cap a de tèrras mens bonas. En 1993, près 5,2 milions de zolos vivián dins lo KwaZulu e près de 2 milions dins lo rèste de l’Africa del Sud. Lo ministre en cap del KwaZulu foguèt, de sa creation en 1970 fins a 1994, Mangosuthu Buthelezi. En 1994, la província del Natal oguèt restacada al KwaZulu, forman ara lo, lo KwaZulu-Natal.
Inkatha Freedom Party[modificar | modificar la font]
En 1975, Buthelezi recreèt l'Inkatha YaKwaZulu, davancièr de l'Inkatha Freedom Party (o IFP). aquesta organizacion èra teoricament un movement de protestacion contra l’apartheid, mas mai conservatritz que l’ANC. Per exemple, Inkatha èra opausada a la lucha armada e a las sanccions contra l’Africa del Sud. Inkatha èra a l’origina en bona ententa amb l’ANC, mas las doas organizacions dintrèron e oposicion en 1979 aprèe las susmautas de Soweto.
A causa de sas posicions sempre mai en favor del govèrn de l’apartheid, Inkatha foguèt la sola granda organizacion reconeguda coma representativa de las opinions dels negres sudafricans pel govèrn de l’apartheid: l’ANC e los autres movements èran fòrabandits. A la diferéncia dels líders del Transkei, del Ciskei, del Bophuthatswana e del Venda, Buthelezi jamai acceptèt la pseudoindependéncia ofèrta pendent la politica del Separate Development, malgrat de grandas pressions de la part del govèrn blanc.
Violéncia politica[modificar | modificar la font]
A partir de 1985, de membres de movements d’oposicion s’engatgèron dins de luchas sanguinosas. La violéncia politica apareguèt d’en primièr entre los membres de l'Inkatha e de l’ANC, que se faguèt atrocitats d'ambedos costats. Se supausa que foguèron provesidas pel govèrn de l’apartheid mejan una ajuda mai omens dirècta a l’Inkatha. Las violéncias contunhèron pendent totes los ans 1980 e s’accentuèron dins los ans 1990 a l'escasença de las primièras eleccions nacionalas de 1994.
Los Zolos uèi[modificar | modificar la font]
La partença dels òmes, obligats de se n'anar cercar d'un trabalh, provoquèt l'escapilhament del nuclèu familial, en que s'organizava la societat zolas. E la poligamia, qu'aviá estat la règla, venguèt l'excepcion: es malaisit dins las condicions economicas d'ara d'entretenir mai d'una esposas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lenga[modificar | modificar la font]
La lenga dels Zolos es lo Zolo (o isiZulu, una lenga bantoa (mai exactament, un sosgrop Nguni. Lo zolo es la lenga mai parlada en Africa del Sud ont es una lenga oficiala. Mai de la mitat de la populacion es capabla de la comprene, amb mai de 9 milions de personas qu'es la lenga mairala e mai 15 milions que lo parlan correntament[1]. Fòrça Zolos parlan tanben l'anglés, lo portugués, lo tsonga, lo sotho e d'autras lengas en Africa del Sud.
Musica[modificar | modificar la font]
Siyahamba, aqueste cant tradicional zolo evoluèt integrant los cants religioses de quatre voces portats pels colonizators europèus. Siyahamba s'inscriu dins lo corrent dels cants de devotion a cappella. Sas paraulas significan: « Caminam dins la lutz de Dieu ».
La musica e la dança zoloas foguèron mondialament difusadas per exemple amb las reprisas de cançons tradicionalas e l'artista internacional Johnny Clegg.
Vestit[modificar | modificar la font]
Lo vestit tradicional de l'òme es abitualament leugièr: un davantal en doas partidas (sembant a un panhe) que cobrís las partidas genitalas e las patèrlas. La pèça de davant se nomenaumutsha, e es mai sovent facha de pèl de springbok o d'un autre animal torsadadas en bendas que cobrís las partidas genitalas. La partida rèire que se nomena ibheshu, es facha d'una pèça unica de pèl de springbok o d'un bovid. Sa longor mòstra mai sovent l'edat e la posicion sociala: los amabheshu (plural de ibheshu) mai longs son portats pels mai d'edat. Los òmes maridats tanben pòrtan un bandèl, nomenat umqhele, qu'es tanben fach de springbok o de cuèr de leopard pels òmes de naut reng social, coma los caps. Los òmes pòrtan tanbnen de braçalets e de cadenas a las cavilhas nomenats imishokobezi pendent las ceremonias e lo rituals, coma los maridatges e las danças.
La religion e las cresenças[modificar | modificar la font]
Gaireben totes los zolos se reclaman del cristianisme. Unas de las glèisas qu'apartenon son l'African Initiated Church, subretot la Zion Christian Church e d'autras glèisas apostolicas, pasmens s'aquela a las glèisas màger europèas (la Glèisa reformada olandesa, la Glèisa anglicana e la Glèisa catolica romana) es tanben pro espandida. Mas, los zolos gardan lors cresenças precolonialas del cult dels aujòls jos forma d'un sincretisme amb lo cristianisme.
La religion zoloa possedís un dieu creator, Nkulunkulu, qu'interagís tanben dins la vida videnta dels umans, pasmens s'aquesta cresença se revèla èsser lo resultat dels esfoces dels primièrs missionaris per adaptar lo dieu crestian a la cultura zoloa[2]. Tradicionalament, la cresença mai fòrta dels zolos son los esperits dels aujòls (Amatongo o Amadhlozi), qu'an lo poder d'intervenir en ben o en mal dins la vida de las gents[3]. Aquesta creseça contunha croyance dins la populacion zoloa[4].
Per comunicar amb lo mond esperital, lo masc (sangoma) deu invocar los aujòls mejans un ritual de divinacion. Alara, un erborista (inyanga) prepara un medecina de consomir (muthi) per influenciar los aujòls. Los mascs e erboristas tenon un ròtle important dins la vida videnta dels zolos. Pasmens, existís una diferéncia entre lo muthi blanc (umuthi omhlope), qu'a d'efièchs positius, coma la garison, la prevencion o la fin del malastre, e lo muthi negre (umuthi omnyama), que pòt balhar malautiás e mòrt als autres, o una santat mal aquerida a aquel que n'usa. Los practicants del muthi negre son considerats coma de mascs del mal e son remandats per la societat.
Lo cristianisme aguèt de mal a s'implantar dins la populacion zoloa, e lo faguèt de biais sincretic. Isaiah Shembe, considerat coma lo messias zolo, presenta una forma de cristianisme mesclat a las tradicions localas[5].
Notas e rederéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Ethnologue report for language code ZUL »
- ↑ Irving Hexham, « Lord of the Sky-King of the Earth: Zulu traditional religion and belief in the sky god », Studies in Religion, University of Waterloo, (legir en linha)
- ↑ Henry Callaway, The Religious System of the Amazulu, Springvale, , « Part I:Unkulunkulu »
- ↑ Adam Ashforth, « Muthi, Medicine and Witchcraft: Regulating ‘African Science’ in Post-Apartheid South Africa? », Social Dynamics, vol. 31:2,
- ↑ « Art & Life in Africa Online - Zulu » (consultat lo 6 junh 2007)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Obratges ancians[modificar | modificar la font]
(òrdre cronologic)
- (en) Nathaniel Isaacs, Travels and adventures in eastern Africa, descriptive of the Zoolus, their manners, customs, etc. etc. : with a sketch of Natal, Edward Churton, Londres, 1836, 2 vol.
- (fr) Adulphe Delegorgue, Voyage dans l'Afrique Australe : notamment dans le territoire de Natal dans celui des Cafres Amazoulous et Makatisses et jusqu'au tropique du Capricorne, exécuté durant les années 1838, 1839, 1840, 1841, 1842, 1843 & 1844, A. René, 1847, 2 vol.
- (en) Henry Callaway (R. P.), The religious system of the Amazulu : izinyanga zokubula, or, divination, as existing among the Amazulu, in their own words, J.A. Blair, Springvale (Natal), 1870, 448 p. (rééd. ultérieures)
- (en) David Leslie, Among the Zulus and Amatongas : with sketches of the natives, their language and customs; and the country, products, climate, wild animals, &c. being principally contributions to magazines and newspapers, Wm. Gilchrist, Glasgow, 1875, 436 p.
- (en) James Anson Farrer, Zululand and the Zulus : their history, beliefs, customs, military system, home life, legends, etc., etc., and missions to them, Kerby & Endean, Londres, 1879 (Modèl:2e éd.), 151 p.
- (fr) Paul Deléage, Trois mois chez les Zoulous et les derniers jours du Prince impérial, E. Dentu, 1879, 370 p.
- (fr) Bénédict Henry Révoil, Les zoulous et les cafres : mœurs, coutumes, guerre avec les Anglais, etc., Librairie de J. Lefort, Lille, 1880, 196 p.
- (en) Walter Robert Ludlow, Zululand and Cetewayo : containing an account of Zulu customs, manners, and habits, after a short residence in their kraals, with portrait of Cetewayo, and 28 illustrations from original drawings, Simpkin, Marshall, and Co, Londres, 1882, 219 p.
- (fr) Émile de La Bédollière, Au pays des Zoulous et des cafres, Barbou, Limoges, 1882, 88 p.
- (en) Josiah Tyler (Rev.), Forty years among the Zulus, Congregational Sunday-school and publishing society, Boston, Chicago, 1891, 300 p.
Escrichs contemporanèus[modificar | modificar la font]
- (en) Donald R. Morris, The washing of the spears : a history of the rise of the Zulu nation under Shaka and its fall in the Zulu War of 1879, Simon & Schuster, New York, 1971, 1965, 655 p.
- (en) Vusamazulu Credo Mutwa, Zulu shaman : dreams, prophecies, and mysteries, Destiny Books, Rochester (Vt), 2003 (éd. 1996 : Song of the Stars), 224 p. (ISBN 978-0-89281-129-8)
- (en) Jonathan Sutherland et Diane Canwell, The Zulu kings and their armies, Pen & Sword Military, Barnsley (South Yorkshire, England), 2004, 198 p. (ISBN 978-1-84415-060-1)
- (en) Alex Zaloumis, Zulu tribal art, AmaZulu Publishers, Le Cap, 2000, 301 p.
- (fr) Véronique Faure, Ethnicité et stratégies nationalistes : les Zoulous et l'Inkatha, Université de Bordeaux 4, 1996, 2 vol., 712 p.
- (fr) Philippe Gervais-Lambony, L'Afrique du Sud et les États voisins, Paris, Masson & Armand Colin Éditeurs, 1997, 253 p.
- (fr) François Lafargue, Les Zoulous en Afrique du Sud : Éveil d'un pays, réveil d'une ethnie, Centre de recherches et d'analyses géopolitiques, 1996, 708 p.
- (fr) Tidiane N'Diaye, L'Empire de Chaka Zoulou, L'Harmattan, Paris (Collection Études africaines) 2002, 250 p.
- (fr) Tidiane N'Diaye, L'Éclipse des Dieux, Éditions du Rocher, Paris 2004, 317 p.
- (fr) Sylvain Guyot, Rivages zoulous : l'environnement au service du politique en Afrique du Sud, Karthala, 2006, 250 p. (ISBN 978-2-84586-767-3)
- (fr) John Mack, Les Zoulous, Granger frères, 1981, 48 p. (ISBN 978-0-88551-503-5)
- (fr) Jean Sévry, Chaka, empereur des Zoulous : histoire, mythes et légendes, L'Harmattan, 1991, 251 p. (ISBN 978-2-7384-0836-5)
Discografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Colenso Abafana Benkokhelo, Afrique du Sud : polyphonies Zulu, Buda Records, Paris, 1997 (CD)
- (en) Spirit of the Zulu, Traditional Music Of The Zulu & North Sotho, The Gold Collection, 2005 (2 CD)
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Zoulou, film britannique réalisé par Cy Endfield (1964)
- L'Ultime Attaque (Zulu Dawn), film américain de Douglas Hickox (1979)
- Ubuhle Bembali (La beauté des fleurs), film documentaire musical français d'Emmanuelle Bidou, Ministère de la culture et de la communication, Centre national de la cinématographie, Paris, 2002, 57’ (VHS)
- Amours zoulous, film documentaire français d'Emmanuelle Bidou, 2004 ?, 52'
- Shaka Zulu, feuilleton télévisé sud-africain (William C. Faure; écrit par Joshua Sinclair pour la South African Broadcasting Corporation, SABC - 1986).
- Chaka
- Royaume zoulou
- KwaZulu
- Zoulouland, le territoire
- Zoulouland, une bande-dessinée retraçant l'histoire de la guerre anglo-zouloue ainsi que l'histoire de Chaka Zulu.
- Zoulou
- Démographie de l'Afrique du Sud
- Liste des groupes ethniques d'Afrique
- Tokoloshe
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Zulu Information (Arts & Life in Africa, The University of Iowa)
- (en) Chronology for Zulus in South Africa (fiche du Haut Commissariat des Nations unies pour les réfugiés, 2004)
- (fr) Article de la revue Echogeo : « Le Référent Zoulou omniprésent », auteurs: Frédéric Giraut et alii, 2010)


text:
Istòria de la carta de vòt
Mandada, de principi, a la debuta de l’annada nòva, la carta de vòt, acompanhada d’un mòt plasent, desiri plen de causas bonas al receveire. Malgrat los mejans modèrnas de comunicacion, la carta classica demòra la mai emplegada a l’ora d’uèi.
Sabètz qu’aicesta tradicion nasquèt en Inglatèrra al sègle XIX ? Cap a las annadas 1840, amb la venguda del sagèl, puèi la descoberta de la litògrafia qu’ajudèt plan al mandadis de cartas per Nadal, cartas coloradas de grifol o de vesc, mandadas pendent l’Avent per desirar un bon Nadal, e, del quite còp, una bona annada. Aicesta costuma s’espandiguèt dins Euròpa tota, e, pichon a pichon, las cartas de Nadal venguèron cartas de vòt per l’annada novèla.
En França, çaquela, i aviá totjorn la tradicion d’anar vèire parentat, amics e vesins dins la quinzenada que seguissiá lo 1 er de l’an nòu, amb de presents, tradicion que perdurèt de temps. Es solament dins las annadas trenta del sègle passat que s’espandiguèt de pertot la carta de vòt, plan utilizada a l’ora d’uèi.
BONA ANNADA, PLAN GRANADA !


text:
Nom francés : Cancon
Es la capitala de l'avelana, que vei passar 95 % de la produccion francesa.
Nom francés : Hagetmau
Dens Un sac de Billes, los hrairs Joffo que i travèrsan la linha de demarcacion.
Nom francés : Blasimon
Que i trobam dus molins d'aiga, dont un qui ei classat monument istoric.
Nom francés : Lescun
Qu'ei la comuna mei hauta deu departament.
Nom francés : Auvillar
I fabricavan de plumas d'aucas per l'escritura.
Nom francés : Puylaurens
I trobam un dels darrièrs elevatges de lapins angoràs.
Nom francés : Layrisse
Que i trobam la Pèira deu Diable, on e's poderé véder l'esclopada deu chivau de Rotland.
Nom francés : Bach
Sas ancianas minas de fosfat abrigan una vegetacion tropicala.
Nom francés : Cazaubon
Que i trobam ua estacion termau e un parc famós dab lòtus ròses.
Nom francés : Aurignac
Aquera comuna qu'a balhat lo son nom a ua cultura preïstorica coneishuda dens lo monde sancèr.
Nom francés : Villeneuve
Abriga lo musèu de las arts e dels sabers populars.
Nom francés : Pamiers
Son usina metallurgica, creada en 1817, a per clients Rolls Royce, Boeing, Airbus....


text:
L'economia de Colómbia, la 5ena de l'America Latina après Brasil, Mexic, Argentina e Veneçuèla. Durant l'an 1999, lo país enregistrèt la siá primièra creissença negatiua dempuèi los ans trenta, en trincant un recòrd de creissença sostengut superior al d'autras economias de la region, ma coneguèt una creissença positiva entre 2002 e 2007, malgrat lo fach que lo país patissiá d'un violent conflicte armat. Una part de la creissença foguèt deguda a las mesuras d'austeritat del govèrn, l'enfasi en la reduccion del deute public, e a una estrategia orientada cap a la creissença de las exportacions, al melhorament de la seguretat intèriora, e als preses enauçats dels produches primaris. Aquesta creissença ajudèt a redusir la pauretat de 20%.
Se pensa que lo trafic de drògas (principalament cocaïna e cannabis) representa 10% del PIB del país.


text:
Protostomia
Los protostomians (Protostomia) son una de las doas divisions dels bilaterians.
La caracterizacion es basada sus de critèris embriologics. Lo nom, que significa en grèc « boca en primièr », descriu lor particularitat principala :
- Durant l'embriogenèsi, aprèp la fasa de gastrulacion, lo blastopòr devendrà la boca, l'anús necessita lo traucament d'un pòre segondàriament a la mesa en plaça dels teissuts.
Lo clivatge cellular de tipe espiral durant la segmentacion (primièras divisions de l'uòu) e la determinacion precòça de las cellulas fan partida de las autras caracteristicas fondamentalas. En efièch, s'òm lèva una cellula a l’estadi 4 cellulas de l'embrion, aqueste morís, incapable de se desvolopar, contràriament als deuterostomians que sas cellulas pòdon èstre reprogramadas fins a pro tard pendent lo desvolopament.
Enfin, lo quelòm es esquizoquele. Lo mesodèrma fòrma just aprèp la gastrulacion una massa pichona a l'entorn del blastopòr, entre l'endodèrma e l'ectodèrma. Aquesta massa originalament compacta se trauca per formar lo quelòm.
Lo sistèma nerviós es ventral a l'excepcion del ganglion cefalic. L'animal es de tipe Iponeurian amb un collar periesofagian. La larva trocofòra es caracteristica.
L’esqueleta quand existís (artropòdes) es una exosqueleta.
Remarca: la segmentacion embrionària espiralada es pas generala a totes los protostomians mas i a jamai de segmentacion radiala. Los protostomians son un grop fòrça diversificat que conten la majoritat dels bilaterians. Aqueste grop fòrça vast es el meteis devesit en dos grops tant plan per l'estudi de l'anatomia que per la biologia moleculara. Mas, los dos metòdes donan d’arbres fòrça diferents que se recopan pas.


text:
L'ipotèsi d'un gasconisme en catalan qu'ei hòrt probabla. De segur, en los ahars de gasconisme en catalan, la parentat lingüistica enter las duas lengas que hè qu'ei generaument mauaisit de determinar quin maine a inventat un mot e quin l'a sonque manlhevat. Totun, en aqueste cas precís de "melic", que dispausam d'un bon indici. En gascon, que i trobam shens que la fòrma "melic", que i trobam autanplan la fòrma mei longa e mei corrècta etimologicament "omelic" ( de ŭmbĭlīcus ) (cf. Palay), de la quau deriva melic ( l'omelic > lo melic). Dit autament, lo mot "omelic", a l'origina de "melic", qu'ei gascon. Per contra, "omelic" qu'ei desconeishut en catalan e n'i a pas nat document entà atestar qu'aqueste mot "omelic" e posca o pogosse estar catalan. Dongas, lo mot "melic" que deu estar un gasconisme emprontat peu catalan medievau.
Lo mot "melic" que s'ei substituit au mot pròpiament catalan llombrígol (deu latin ŭmbĭlīcŭlus) en la llengua valenciana e mei generaument per tot l'airau deu catalan occidentau. Hens los documents catalans o valencians mei ancians, anteriors a la dusau mitat deu sègle 14, sonque llombrígol o ua de las variantas d'aqueste mot qu'ei emplegat tà díser melic. En un document tarragonin (domeni deu catalan occidentau) de la dusau mieitat deu sègle 14, lo mot "melic" qu'apareish peu prumèr còp en catalan, totun emplegat en concurréncia dab llombrígol (dus còps) hens lo medish tèxte. "Melic" qu'a fenit per espudir completament lo son sinonime llombrígol deu domeni deu catalan occidentau , deu quau la llengua valenciana hè partida. En catalan orientau, per contra, la substitucion n'ei pas acabada, totun qu'ei a progressar, preservant peu moment sonque las Islas Balearas e l'Alguer en Sardenha. En catalan de Conflent, qui ei de l'orientau, l'unic mot tà díser melic qu'ei "melic". Enqüèra medish a Barcelona, lo mot qu'ei vadut corrent au sègle 20 e que i a passat llombrígol en us.
Lo mot "melic" qu'ei un exemple clar d'un mot l'us deu quau ei a progressar sonque per de rasons de valor intrinsèca, estetica o fonetica deu mot, que non per rasons de "dominacion lingüistica" o non sèi pas de qué d'aute. Lo fèit qu'aqueste mot e sia gascon o non, n'a pas arren a véder dab lo son succès en catalan, lo mot n'a pas l'etiqueta "gasconisme" hicada dessús. Se s'espandeish, qu'ei pr'amor qu' agrada, e punt. Lo mot llombrígol que's deu portar ua connotacion negativa, qu'evoca unh aute significat, lo de talòs, de lombric (significat de llombrígol en valencian, o sia llombric en catalan) mentre "melic" que rima dab "bonic" (beròi en catalan) - d'aulhors "bonic" (bonilh x melic) qu'ei locaument sinonime de "melic" en gascon - e lo mot "melic" que sap evocar quauquarren de doç e de bon mercés aus derivats de "mèu" ("melicós" etc). D'autes gasconismes incorporats en catalan au sègle 14 que son plan coneishuts, com "galet", per exemple (lo deu "béver a galet", "galet" qu'ei la fòrma pròpiament gascona de "canalet"). Totun, tots n'an pas avut un hat tant exitós com lo de melic o de galet en catalan. Per exemple lo vèrbe gascon "afustar", qui significa "argüeitar"", "espiar d'amagat", atestat hens un manuscrit catalan de 1359, que i ei completament extint.
Dongas, dinc a la fin deu sègle 14, lo mot llombrígol (devath ua de las soas nombrosas variantas, "llombrigoll", "lombrigol" etc.) qu'èra lo solet mot atestat tà virar lo mot gascon "melic" en catalan, per tot lo domeni, tant l'occidentau com l'orientau. Lo mot melic que començè a s'espandir peu domeni catalan de cap au sègle 15, en començant grosso modo peu domeni occidentau e, en orientau, peu septentrionau (rosselhonés). La reparticion melic /llombrígol non respècta pas de fèit las divisions dialectaus deu catalan, çò qui lo cas d'un manlhèu explica plan. Uei lo dia au sègle 21, arron la soa invasion pro recenta de la metropòli barcelonesa , "melic" que continua de progressar en remplaçant chic a chic llombrígol per tot lo domeni continentau deu catalan. Vediatz aquiu entà aver mei de detalhs sus la cronologia de la progression d'aqueste probable gasconisme en catalan.


text:
05 septembre 2016
Un aniversari hestejat de com cau / Un anniversaire dûment célébré
Au perhons de la societat tradicionau biarnesa d'un còp èra, los trèits de caractèr qu'èran mei salhents au par de uei e de quant, çò d'avienut qu'èra avienut e mancar a la paraula balhada, un escarni. Totun la fiertat de cadun, quan passava las hitas, que's trobava a còps ahrescada. Cada cinc de setème que solevam aplegà'ns a Haut-Bernés purmèr d'anar celebrar l'aniversari deu Pèir de Camogran, qui èra a l'encòp lo cap de casa e l'ajòu, de cap tau Bascoat o de la montanha. Rite familhau qui s'avienè lavetz... [Lire la suite]


text:
Stieg Larsson
Karl Stig-Erland Larsson, mai conegut coma Stieg Larsson (Skelleftehamn, 15 d'agost de 1954 - Estocòlm, 9 de novembre de 2004) foguèt un jornalista e escrivan suedes. Èra conegut per son engatjament politic contra lo racisme e l'extrèma drecha mas venguèt famós internacionalament aprèp sa mòrt gràcias al succès de la sèria de romans "Millennium" publicats postumament entre 2005 e 2007. Los libres forman una trilogia Män som hatar kvinnor, Flickan som lekte med elden e Luftslottet som sprängdes.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Män som hatar kvinnor (2005)
- Flickan som lekte med elden (2006)
- Luftslottet som sprängdes (2007)


text:
"Lo pissalach"
Extrach tirat de l'òbra originala : "Lo pissalach" de Florian Vernet.
Un còp èra un reiaume, dins las montanhas. Lo reiaume aviá un rei e una reina, pro braves totes dos, mas lo reiaume èra trist e miserable ça que la. Perqué donc trist e miserable ?
Perque, un an abans, los tres enfants del rei e de la reina, los tres princes, avián desaparegut. Èran partits ensems un jorn de prima, a caval, e degun los aviá pas jamai pus tornats veire.
Despuèi aqueste jorn, tot lo país èra trist, d'ont mai que l'annada d'aprèp aquesta disparicion èra estada una annada de catastròfas : un aigat a la prima, la secada en estiu, un aigat encara en auton... Las recòltas èran plan magras e lo paure mond avián pas grand causa a manjar.
Fa que totes trevavan lo campèstre en bosca de quicòm per melhorar l'ordinari.
E vaquí que, al vilatge, i aviá, dins una bòria pichona, una veusa qu'aviá tres filhas : Adèla, qu'èra la màger, Maria qu'èra la segonda e Faneta, la darrièra. Èran totas tres polidas coma tot, mas Faneta èra encara mai polida que sas sòrres, e mai escarrabilhada, s'aquò se pòt ! Cada jorn, las tres joves ajudavan la maire a faire lo recapte, a trabalhar dins l'ortet, e puèi anavan, elas tanben, amb lor doas cabras, pel campèstre e aquí recampavan çò que trobavan...
Extrach de "Lo Pissalach", Florian Vernet, dins La princessa Valentina, éd. Scérén - C.R.D.P de l'académie de Montpellier, Montpellier, 2007.
Site internet : ICI.
Menina
Fa tant de temps que las ai pas pus vistas, mas drolletas. Tant de temps, que sabi ieu, un an e mièg, pel mens, que dels ans n'ai perdut lo compte, ara. Quand i son pas, aicí, l'ostal sembla vuèg.
Mon filh e ma nòra fan pas cap de bruch. Despuèi que son a la retirada totes dos e que son tornats viure aicí, al mieu, mon filh passa totas sas jornadas defòra, dins l'òrt, a la pesca, a la caça, o bricolèja, dins la passada.
E ma nòra fa lo tren de l'ostal, gaita la television, va veire las vesinas. Los ausissi gaireben jamai. I a pas que quand ma pichòta filha e son òme arriban, per las vacanças, qualques jorns solament que lor cal tanben anar veire la familha d'el, del costat de Tolosa, que i a un pauc de vida dins l'ostal.
Que las pòdi ausir, las pichonetas, que corrisson d'en pertot, que cridan, que se ploran, que se carpinhan, que cantan. Que rison. Mas fa tant de temps que las ai pas pus vistas. Dos ans gaireben. Cossí devon aver cambiat, Angelica, la granda, qu'a fach uèch ans en abrial, e Ninon , la pichoneta, que n'a cinc despuèi setembre. Qué donariái pas per las tornar veire. Paura de ieu! Mas las vacanças son aquí, aqueste còp, ne soi solida.
Extrach tirat de «Menina» de VERNET, Florian, Vidas e engranatges, IEO edicions, Castres, 2004.
Pour l'ouvrage papier original : Vernet, Florian, "Lo Pissalach" dans La princessa Valentina e autres contes, éd. Scérén - C.R.D.P. de l'académie de Montpellier, Montpellier, 2007.
Centre régional de documentation pédagogique (C.R.D.P.) de l'académie de Montpellier.(1)


text:
Autres villes proches de AOUZE : Châtenois, Gironcourt sur vraine, Soulosse sous saint élophe, Rouvres la chétive, Houécourt, La neuveville sous châtenois, Rollainville, Dommartin sur vraine, Rainville, Attignéville, Removille, Morelmaison, Vicherey, Autigny la tour, Vouxey, Viocourt, Saint paul, Totainville, Aboncourt, Martigny les gerbonvaux, Beuvezin, Fécocourt, Balléville, Harchéchamp, Longchamp sous châtenois, Maconcourt, Aroffe, Biécourt, Grimonviller, Dolaincourt, Courcelles sous châtenois, Barville, Pleuvezain, Tramont lassus, Tranqueville graux, Gémonville, Saint prancher, Repel, Soncourt, Tramont saint andré, Houéville, Tramont émy,
Malheureusement aucune coiffeuse à domicile ne semble proposer
styliste à domicile sur Aouze 88170...
Vous trouverez néanmoins ci-dessous la liste des coiffeuses à domicile qui proposent d'autres prestations !


text:
Incubator:Acuèlh
- You can read this page in other languages. The language menu is here.
Benvenguda dins l'incubator de Wikimèdia !
L’Incubator Wikimèdia es l’endrech ont los projèctes Wikipèdia, Wikilibres, Wikinews, Wikiquote, Wikiccionari e Wikiviatge s'avian dins de versions lingüisticas novèlas. Los projèctes pòdon èsser organizats, escriches, testats e esprovats per tal d’èsser aculhits per la Fondacion Wikimèdia.
Mentre qu'aqueles projèctes aguèsson pas encara lor pròpri wiki, pòdon èsser utilizats coma en verai, coma totes los autres projèctes Wikimèdia.
Las novèlas versions lingüisticas de Wikiversitat devon èsser fachas sus Bèta Wikiversitat, e las de Wikifont van sus l’Ancian Wikifont.
Podètz pas aviar un tot novèl projècte, podètz aviar una novèla version lingüistica d’un projècte existent.
Incubating wikis
Here are some active wikis:
Sister projects
The Wikimedia Foundation operates several other multilingual and free-content projects:


text:
Chaudron-en-Mauges
Chaudron-en-Mauges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge angevin se situa en la region de las Mauges.
Chaudron-En-Mauges es una municipalitat situada en lo departament de Maine-e-Loire. Aquela pichona vila aperten al costat de Montrevault e al arrondissement de Cholet. Los abitants de Chaudron-en-Mauges se trucan los Caldéronnais e èran al nombre de 1444 al recensement de 2009. La superficie es d'unitat|25.8|km|2 {{}}. Chaudron-En-Mauges pòrta lo còdi Insee 49083 e a associat al còdi postal 49110. Se situa géographiquement a una altitud de 70 mètres aperaquí.
Ce village angevin se situe dans la région des Mauges.
Chaudron-en-Mauges est une commune située dans le département de Maine-et-Loire. Cette petite ville appartient au canton de Montrevault et à l'arrondissement de Cholet. Les habitants de Chaudron-en-Mauges s'appellent les Caldéronnais et étaient au nombre de 1444 au recensement de 2009. La superficie est de 25,8 km2. Chaudron-en-Mauges porte le code Insee 49083 et est associée au code postal 49110. Elle se situe géographiquement à une altitude de 70 mètres environ.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]