text:
+Visitez la boutique en ligne de l'AELOC
+Téléchargez notre catalogue .pdf
Bulletin interne
2006
Projets culturels
Nos interventions
Proposition de loi
Colloques et rencontres
Le Forum d'oc
Vie associative
Vous pouvez adhérer à l'AELOc depuis le site, et régler votre cotisation en ligne.
Cours de provençal-langue d'oc
Dans les classes...
Les articles d'Aquò-d'Aquí pour la classe
Livres et pédagogie
"Accents", la revue du Conseil Général 13
Projets culturels
Colloques et rencontres
Faire parler le pays
Projets culturels
Cantejadas 2011
Cantejadas 2013
Cantejadas 2015
Tiatre, pichòtei scènas, cançons
Lo dijòus 23 de mai 2013, leis classas de 3enca, 2nda e de Promièra nos an mostrat un espectacle de tiatre, cançons e pichòtei scènas que se ditz Lo Oai Provençau... Lo licèu de l'Arc d’Aurenja a aculhit una classa de 3enca dau collègi Barbara Hendricks de la mema vila. Lo professor de Provençau Monsur Poitavin ambé l'adjuda de Lea Coulanges, comediana e metèira en scèna, an organizat aquesta representacion.
Son la RECION PACA, l’associacion BEN LEU, l’AELOC e l’ASSOCIACION CULTURALA E PROVENÇALA de VENTABREN qu’an ajudat ambé sei dardenas per finalizar lo projècte.
Entrevista !
Vaquí Jan-Lorenzo que sòrt de la scèna.
-Bonjorn Jan, alòr coma avètz sentit aquesta representacion ?
-Bonjorn, aqueste espectacle es una granda pròva de solidaritat, èra perfiech, m’emplene encara d’un fum d'emocions !
-Ok, te laissam ambé teis amics, gramaci !
Conclusion :
Me sembla que la representacion a fòrça agradat au public !
Lo public a fòrça rigolat !
Marion : lo dijòus 23 de mai leis escolans dau licèu de l'Arc an fach un espectacle provençau ambé l'ajuda dau professor sénher Poitavin e de Lea Coulanges. An presentat un espectacle ambé lei tresencas, lei segondas e lei promièras. Ambé lo gentun de sénher Pernet (Monsur lo Provisor dau licèu) an fach la representacion dins la sala polivalenta dau licèu. Lei gents son venguts, an rigolat e se son amusats ambé leis escolans.
Marylou :
* Presentacion :
Lo dijòus 23 de mai au licèu de l'Arc ; lei tresencas ,lei segondas e lei promièras an jogat de peças de tiatre davant un public fantastic. An jogat de peças de Roqueta, Benedetto e Galtier.
*L'espectacle
Pendent 3 mes leis escolans an repetit ambé Lea Coulanges, un actritz e metèira en scena. Es interessant per leis escolans de trabalhar ambé de professionaus. L'espectacle a començat ambé lei tresencas ambé L'orsalher, puei lei promièras ambé Nasr Eddin e enfin lei segondas ambé L'orse.
*Lei sentiments dei jovents
Totei lei jovents son sortits de la scèna ambé lo sonrire.
L’an que ven : Leis escolans son ja a alestir un espectacle a l’entorn de la comedia dell’arte en provençau, italian e francés !
Gramaci l’AELOC !
Personne n'a encore laissé de commentaire.
Soyez donc le premier !


c: text/html

text:
Ràdio País
Ràdio País qu'estó creada en Bearn en 1983 au moment de la neishença de las ràdios libras.
Ràdio País que s'enten en Bearn, Shalòssa, Bigòrra, dens lo Gers : Astarac e Armanhac. Un sol e medish programa qu'ei difusat sus l'ensemble deu hialat.
Ràdio País qu'ei ua associacion segon la lei de 1901 animada per un bon centenat de benevòles.
Lo jornau e la tecnica son assegurats per professionaus : jornalistas qui an la carta de premsa e tecnicians.
L'equipa de Ràdio País que's constitueish, alavetz, de salariats e de benevòles qui tribalhan amassas per la bona marcha de la ràdio.
Ràdio País qu'ei gerida per ua federacion d'associacions. Lo son nom qu'ei "Federacion VIVRE AU PAYS Ràdio País", fondada en abriu de 1996. Qu'ei titulara de las 3 frequéncias d'emission (Bearn 89.8 - Bigòrra 101.5 - Gèrs 90.8. Las associacions federadas que son Ràdio País Bearn, Ràdio País Bigòrra e Ràdio País Gers. Qu'ei tanben difusada suu web escota dirècta a partir deu site de la ràdio sus Radio Ways.
Las miras de la federacion que son :
– promòver la lenga e la cultura d'òc en Gasconha peus mejans audiovisuaus.
– assegurar lo servici public de hèit de radiodifusion en occitan.
Qu'ei ua ràdio independenta e bilingua; lo 80% deus programas que son en occitan fin de 2012.
Qu'ei, uei, un mèdia estructurat e professionalizat de dimension regionau. Que s'escota per tot lo Sud de Gasconha.
Lo sièti sociau qu'ei fixat : ZA 117 - 2, carrèra màger - 64230 Puei de Lescar.
05 59 68 62 47 redaccion - estúdio
Membre fondator de la FIMOC.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Siti de Ràdio País

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La demostracion scientifica de dos estats de l’aiga liquida poiriá jogar un grand ròtle dins los sistèmas nanomedicals e tanben optics e termics. L’estudi fach per una còla de fisicians de l’Universitat d’Oxford suggerís que l’estructura de l’aiga liquida influís sus l’estabilitat termica de las proteïnas.
Aital o an pogut confirmar Laura Maestro e una còla de scientifics a travèrs d’un nòu estudi. Aqueste, qu’es estat publicat dins International Journal of Nanotechnology, soslinha que l’aiga liquida a de proprietats determinadas fòrça estranhas que pòdon pas èsser observadas dins d’autras susbtàncias: quand se gèla s’espandís. Totas las autras substàncias conegudas se contractan quand se gèlan. E en fòrça pauca temperatura (100 grases) pòt passar de l’estat solid al liquid e al gasós.
D’autres compausats an de besonh de mai temperatura per poder cambiar d’estat. L’origina d’aquò seriá la facultat de sas moleculas per formar d’unions d’idrogèn. La carga positiva dels atòms d’idrogèn permetriá de formar d’unions amb los electrons negatius dels atòms d’oxigèn. Per ansin lo cambiament.
D’unions temporàrias
Totun, aquestas unions son fòrça cortas e temporàrias. Son tan cortas que quand l’aiga se gèla la nòva estructura pòt pas manténer la memòria de çò que s’es passat. E aquò se passa a partir d’aperaquí los 50 grases.
“Las temperaturas de transformacion son desparièras –çò diguèt Maestro– 64º per la conductivitat termica, 50º per l’aflaquiment molecular, 50º tanben per l’indici de refraccion, 53º per la conductivitat e 57º per la tension superficiala”.
D’autras proprietats de l’aiga liquida tanben dependon de la temperatura. Fa gaire, divèrses scientifics soslinhèron que lo coeficient d’expansion termica se mesurava a 42 º o mai e en aquel ponch la compression isotermica èra en un minim. E la velocitat del son arriba a un maxim quand l’aiga liquida es a 60º.
Per tant, l’existéncia de dos desparièrs estats segon una temperatura situada entre 40º e 60º poiriá aver una granda importància dins l’estudi de las nanoparticulas pr’amor que lo caractèr de l’aiga es tanben important. A mai, se pensa ara que son estructura pòt influir fòrça sus l’estabilitat de las proteïnas e sus cossí càmbian amb la temperatura.
Aquò es vital per comprene non solament lo tractament de las proteïnas dins l’indústria de la carn mas tanben cossí se produtz la propagacion de las malautiás quand i a disfoncionament de las proteïnas.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet , lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Categoria:Modèl ligam intèrne
Aquesta categoria conten de modèls que crèan de ligams vèrs d'autras paginas Wikipèdia a partir d'un paramètre, en general dins un format especial o amb d'autres ligams vèrs de paginas concernidas (per exemple discussion, paginas ligadas).
Per ajustar un modèl a aquesta categoria, utilizatz lo còde seguent :
[[Categoria:Modèl ligam intèrne|{{PAGENAME}}]]
S'ajustatz aqueste còde a la fin d'un modèl, asseguratz-vos que l'entamenon   comença sus la meteissa linha que lo darrièr caractèr del còde del modèl pròpriament dich. Sembla que cèrts modèls pòdon provocar de problèmas serioses s'òm s'aparta d'aquesta règla.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
C
- ► Ligam categorias (4 P)
F
- ► Modèl de font (7 P)
O
- ► Modèl d'omonimia (1 C)
R
- ► Modèl remandadís d'article (2 P)
Articles dins la categoria « Modèl ligam intèrne »
Aquesta categoria conten los 16 articles seguents.


text:
Viking
Lei vikings, apelats noroècs en occitan ancian o tanben normands, èran un grop etnic originari d'Escandinàvia. Lor nom significa 'òmes de la mar' o 'del nòrd'. Foguèron coneguts dins tota Euròpa per lor supremacia navala, que lor permetèt de conquistar de ciutats costièras e lor legenda d'incursions crudèlas es encara uèi rebrembada. Pendent fòrça ans sometèron Anglatèrra, lo nòrd de França (s'establiguèron dins la region actualament coneguda coma Normandia) e lo sud d'Itàlia, e se crei que foguèron lei primièrs europèus qu'arribèron fins au continent american. Eric lo Roge o Leif Ericsson (primièr europèu qu'arribèt en America, e i fondèt la colonia de Vinland), foguèron de personalitats vikingas famosas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Economia
- 3 Organizacion politica e sociala
- 3.1 Estructura e principis politics principaus de la societat vikinga
- 3.2 Principaus e aspècts sociaus majors
- 4 Religion
- 5 Sciéncias e tecnologias
- 6 Cultura
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
L'expansion vikinga[modificar | modificar la font]
L'expansion vikinga es la forma pus visibla dau fenomèn viking de la fin dau sègle VIII a la fin dau sègle XII. Sei causas son pas conegudas precisament mai uneis ipotèsis permeton de desgatjar unei paramètres explicatius. Leis objectius d'aquela expansion evolucionèron segon leis epòcas. Aquela èra foguèt donc devesida entre divèrsei periòdes segon lei caracteristicas presas per leis expedicions vikingas.
Unei causas son avançadas per explicar l'expansion vikinga, especialament son caractèr violent. D'efèct, de relacions comercialas existián dempuei lòngtemps entre lei pòbles dau nòrd d'Euròpa e leis estats pus meridionaus coma l'Empèri Roman. Generalament, lei marchands nòrdics s'installavan dins lei vilas de la region durant la sason comerciala sensa causar de problemas. Òr, a partir de la fin dau sègle VIII, aquelei relacions s'acabèron pauc a pauc per se transformar ocasionalament dins certanei regions en operacions de pilhatge o meme de conquista militara.
Lo premier element major foguèt lo desplaçament dau centre dau comèrci european vèrs lo nòrd dau continent a partir dau sègle VIII. Aqueu centre èra inicialament situat dins la Mar Mediterranèa. Pasmens, a partir dau sègle VII, l'expansion aràbia entraïnèt l'emergéncia d'un piratariá fòrça activa sus aquela mar e lei cambis comerciaus i venguèron fòrça malaisats. Dispausant de naviris eficaç, d'estructuras socialas permetent de viatjar lòngtemps e de tradicions marchandas lòngas, lei Vikings reprenguèron aqueu ròtle explicant l'expansion rapidà de lor preséncia dins lo rèsta d'Euròpa acomençada durant lo sègle VIII.
Lo segond factor important d'expansion foguèt l'afebliment de l'Empèri Carolingian a partir de la mòrt de Carlesmanhe en 814 en causa de sa division e dei luchas intèrnas entre sei senhors. Aquò demeniguèt l'eficacitat dei govèrns centraus e empachèt de concentrar de tropas sufisentas per susvelhar lei costats o defendre lei ponchs alunchats dei sètis senhoriaus. De mai, la mager part deis autoritats localas o centralas preferiguèron negociar lo retirament dei Vikings en cambi dau pagament d'un tribut dich Danegeld. Enfin, lei luchas intèrnas dei senhors francs presentavan una possibilitat d'emplech per de mercenaris vikings qu'èran rarament contraròtlats corrèctament. La situacion èra similara en Anglatèrra onte lo país èra devesit e lei sobeirans locaus fòrça febles.
Debanament[modificar | modificar la font]
Se pòu devesir lo fenomèn viking en quatre periòdes principaus que van de 800 a 1135. Pasmens, existiá d'autrei divisions e lei datas son principalament indicativas. De mai, segon lei regions, e la capacitat de sei senhors de protegir lei populacions, lei Vikings foguèron mai o mens agressius e audaciós. Enfin, lei regions assostant d'endrechs rics e mau defenduts, coma una abadiá, èran d'objectius fòrça atractius e regularament atacats.
Lo premier periòde se debanèt aperaquí de 800 a 850. En causa de la crisi politica de l'Empèri Carolingian, tròp estendut per èstre defendut eficaçament e devesit entre leis eiretiers de Carlesmanhe en 840, e de la division deis estats anglés, lei marchands vikings acomencèron pauc a pauc de pilhar lei regions mau protegidas. Aquelei pilhatges èran pas organizats a una escala granda e lo motor principau èra l'oportunitat. Quand lo país èra corrèctament defendut, lei Vikings contunièron seis activitats comercialas normalas. En fach, durant toei lei sègles dau fenomèn viking, l'objectiu principau dei Vikings èra d'aquistar de richessas d'un biais o d'un autre.
Entre 850 e 900, lo fenomèn cambièt de dimension e lei cronicas europèanas acomencèron de parlar d'« Armada Granda » e d'operacions de pilhatge vertadier foguèron organizadas en Euròpa de l'Oèst per lei Danés e lei Norvegians e en Euròpa de l'Èst per lei Suedès. Lei vilas grandas foguèron atacadas per de flòtas importantas e de país novèus (Espanha, Itàlia, Empèri Bizantin...) veguèron tanben l'arribada de Vikings. Meme se de tropas de Vikings foguèron desfachs per de senhors capables de resistir (Ethandun en 878, Saucourt-en-Vimeu en 881), la màger part dei sobeirans europèus poguèron pas resistir e certanei paguèron de tributs importants.
A partir de l'an 900, lei territòris d'Occident acomencèron de s'organizar vertadierament còntra lei pilhatges e la piratariá. Lei Vikings èran venguts un element costumier de la politica europèa e èran ja fixats dins certanei regions occidentalas coma lo Danelaw en Anglatèrra, uneis illas dau nòrd de l'Ocean Atlantic, lo sud d'Irlanda o Normandia. A l'èst, avián format dos principats a l'entorn de Novgorod e de Kiev. Uneis implantacions vikings aguèron luòc dins aquelei territòris e lei relacions acomencèron de se normalizar ambé lo rèsta d'Euròpa. Dins certanei regions, coma Normàndia, de Vikings obtenguèron de tèrras còntra una ajuda militara per luchar còntra lei pilhatges d'autrei Vikings.
Lo periòde de normalizacion s'acabèt en 980 quand, dins certanei regions coma Anglatèrra, leis invasions acomencèron tornarmai. Prenguèron un caractèr militar important ambé d'ambicions de conquista, especialament per lei Danés en Anglatèrra. Aquela politica conoguèt una revirada decisiva en 1066 pendent la batalha de Stamford Bridge e s'acabèt definitivament en 1135.
Durant aquelei quatre periòdes, lei Vikings foguèron capables d'establir d'implantacions durablas dins unei regions d'Euròpa :
- dins leis illas britanicas e lor region : lo Danelaw qu'èra un territòri sota lo contraròtle viking en Anglatèrra, lo nòrd d'Escòcia, lo sud d'Irlanda e Normàndia.
- dins lo nòrd d'Ocean Atlantic : Islàndia, una partida de Groenlàndia e quauqueis implantacions provisòrias au Canadà.
- dins l'èst d'Euròpa : divèrseis implantacions sus lei costats sud de la Mar Baltica e lei doas principats de Novgorod e de Kiev.
- dins la Mar Mediterranèa : en Sicília e dins lo sud d'Itàlia.
La centralizacion deis estats d'Escandinàvia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dei sègles VIII a XII, leis estats d'Escandinàvia conoguèron un movement progressiu d'unificacion e de centralizacion. Ansin, s'au començament dau periòde viking, la region èra devesida entre divèrsei territòris pichons e autonòms, se veguèt pauc a pauc aparéisser de reiaumes grands bastits sus lo modèl franc basat sus l'autoritat d'un rèi e la preséncia de la Glèisa catolica.
Danemarc, estat pus meridionau dei territòris, èra ja influenciat per leis estats francs e d'autoritats pron poderós per bastir e entretenir de fortificacions importantas coma la Danevirke i existián tre lo sègle IX. La fondacion dau reiaume aguèt luòc au sègle X ambé lo baptisme dei premiers rèis crestians. Au sègle seguent, lo país foguèt devesit en diocèsis e lei tradicions vikingas perdiguèron lor influencia au profiech d'una societat de tipe feodala devesida en tres classas principalas (aristocràcia, clergat, pòble). Aqueu procediment s'acabèt en 1157 per l'unificacion finala dau reiaume vengut una poissança majora au nòrd d'Euròpa.
Norvègia conoguèt una evolucion similara mai tardiera a partir de la fin dau sègle VIII e de dificultats pus importantas. D'en premier, lo país èra fòrça devesit e la mager part deis abitants defensiguèron lor autonomia. Per exemple, au sègle X, lei rèis Olafr Tryggvason e Olafr Haraldsson qu'assaièron d'unificar lo país dempuei lo sud foguèron vencuts e tuats ai batalhas de Svold (1000) e de Stiklarstadir (1030). De mai, l'influéncia fòrta dei Danés e seis ambicions sus la region foguèron un problema constant per l'unificacion. Ansin, leis etapas decisivas vèrs la formacion dau reiaume de Norvègia se debanèron après la mòrt de Cnut lo Grand en 1035. Dos rèis, Magnus Olafsson (1035-1047) e Harald Sigurdarson (1047-1066), i aguèron un ròtle primordiau e lo procediment s'acabèt vèrs la fin dau sègle XI.
Enfin, lei Suedès conoguèron un procediment d'unificacion tardiu mai eficaç entre lei sègles XI e XII. Vèrs 1050, un rèi unic dirigiguèt lo país. Lo desvolopament economic foguèt pus important gràcias a de condicions geograficas pus favorablas e l'urbanizacion i foguèt pus rapida e importanta.
La fin de l'expansion vikinga[modificar | modificar la font]
La fin de l'expansion vikinga acomencèt a partir de la mitat dau sègle XI. La revirada dei projèctes de conquista d'Anglatèrra marquèt la fin finala d'un fenomèn ja afeblit per una tièra de causas intèrnas e extèrnas. Lei causas intèrnas principalas son la feblesa demografica dei país nòrdics incapables de mandar una populacion pron importanta per colonizar lei regions ocupadas, l'expansion dau crestianisme qu'entraïnèt d'evolucions decisivas dins la societat vikinga (abolicion de l'esclavatge...) qu'empachèron lo mandadís d'expedicions lòngas e lo declin dau comèrci viking. Entre lei causas extèrnas, se fau notar leis influéncias estrangieras (centralizacion, crestianisme, unificacion...) qu'empachèron l'organizacion d'expedicions per de caps locaus e l'organizacion de reiaumes poderós dins lei regions generalament pilhadas per lei Vikings. Ansin, leis darriereis operacions vikingas de pilhatge deguèron faciar d'oposicions militaras fòrtas e necessitèron d'ara endavant un nombre d'òmes trop importantas.
Economia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
La demografia dei populacions vikingas es un subjècte malaisat. Leis estimacions son principalament basadas sus lei resultats de cavaments e lei progrès de l'analisis deis esqueletas descubèrts. L'esperança de vida i aparéis fòrça limitada, probablament entre 20 e 25 ans. La mortalitat infantila sembla tanben fòrça importanta. Es estimada a aperaquí 60% durant lei sept premiereis annadas, subretot que la medicina sembla èsser estada relativament rudimentària. Lei registres realizats durant la fin de l'Edat Mejana e lei racòntes de la literatura vikinga forman egalament una fònt segondària relativament utilizada. Ansin, au Danemarc país viking pus poblat, s'estima que la populacion èra egala a un milion d'abitants vèrs 1250. Norvègia auriá assostat 300 000 abitants e Islàndia aperaquí 35 000 vèrs 1330. Existís pas de donadas satisfasentas sus la populacion vikinga de Suècia.
Produccions[modificar | modificar la font]
Agricultura e norrigatge[modificar | modificar la font]
Au contrari de la màger part dei societats de l'Edat Mejana, l'agricultura e lo norrigatge èran un sector segondari de l'economia vikinga en causa d'un sòu tròp paure, de condicions climaticas dificilas, de la talha limitada e de la dispersion de la populacion. Lo premier regardava principalament la cultura de l'òrdi e dau séguel. Lo segond pertocava lei bovins, coma lei buous per utilizats per lo lauratge, e leis ovins, subretot lei cabras per lor produccion de lach. Existiá tanben un norrigatge de pòrcs destinats a la consommacion de carn.
Lo nivèu tecnologic èra inicialament relativament limitat e lo demorèt fins ais annadas 1000. Lo fèrre èra principalament utilizat per la fabricacion d'otís coma lei volames, lei dalhas e certanei partidas deis araires. Lei progrès se desvolopèron lentament. A partir de l'an 1000, acomencèt una generalizacion lenta dei tecnicas de lauratge. Conjugada a l'utilizacion pus importanta d'otís fachs de fèrre, permetèt pauc a pauc d'aumentar la superficia dei tèrras cultivadas e lei revenguts agricòlas dins lei regions sud d'Escandinàvia onte lo clima èra lo pus favorable.
Artesanat[modificar | modificar la font]
L'artesanat èra una activitat caracteristica e importanta de l'economia vikinga. Dos tipes d'artesanat existián. Lo premier regardèt leis individús qu'èran capables de produrre un objècte per sei besonhs. Aquò èra fòrça desvolopat e leis artesans professionaus, que formavan l segond tipe d'artesanat, èran gaire nombrós e sovent gropats dins lei centres urbans. Lor produccion pertocava unei domenis coma la fòrja, la fornariá, la talha de vèstits... etc. Èra venduda per de marchands itinerants per completar la lista deis otís necessaris dins lei tenements. Au Danemarc, existiá tanben quauqueis artesans itinerants.
Au nivèu tecnic, l'abondància de matèrias premieras e l'abiletat generala dei Vikings permetèron lo trabalh d'un nombre important de matèrias diferentas que lei principaus foguèron :
- la fusta, matèria principala de l'artesanat viking, utilizada per la construccion de bastiments, de mòbles o d'aisinas.
- lo cuer, especialament per la produccion de cauçaduras.
- lo metau qu'èra trabalhat dins lei blòts de tenements e per divèrsei tipes d'artesans especializats (sarralhiers, cotelièrs, armuriers...) apareguts principalament a partir de 1050.
- la terralha qu'èra utilizada per la fabricacion de la màger part deis aisinas domestics.
- lei textils destinats a la produccion de vèstits per la consomacion domestica o per leis exportacions. D'efèct, lo textil èra sovent lo produch principau transportat per leis expedicions vikingas vèrs lo rèsta d'Euròpa.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Lo comèrci èra un aspèct fondamentau d'una economia vikinga que deviá trobar dins lei regions estrangieras lei bens que sei ressorsas limitadas empachèsson de produrre localament. L'aumentacion progressiva dau comèrci viking, puei seis activitats de piratariá, entraïnèron la formacion d'un ret de transpòrts maritims e terrèstres relativament eficaç.
Lo premier es aparegut ambé lei premierei construccions navalas au sègle VII. De relèus e d'entrepeus foguèron bastits de lòng dei còstats. Foguèron pauc a pauc a l'origina de vilas vertadieras ambé d'installacions portuarias permetent d'assostar lei naviris e leis equipatges per la nuech. Lo ret terrèstre se desvolopèt a partir d'aquelei pòrts vèrs l'interior dei tèrras onte lei marchandisas èran compradas o vendudas. Lei rotas èran bastida de plancas dins lei regions desvolopadas e de tèrra dins lo rèsta d'Escandinàvia. La pèira foguèt utilizada solament vèrs la periòde viking. La màger part dei transpòrts èran realizats de pè e, durant l'ivèrn, s'utilizèt tanben d'esquís. Leis autrei mejans de transpòrt, carri e chivau, èran rars.
Moneda[modificar | modificar la font]
Certaneis estats vikings bateguèron moneda. Lo premier sembla èstre la vila d'Hereby vèrs 825. Pasmens, durant tot lo periòde viking, aquela produccion foguèt largament insufisenta e la màger part dei pèças utilizadas èran d'origina estrangiera. Aquò èra pas una caracteristica especiala dei populacions vikingas. D'efèct, a l'epòca, la valor d'una pèça èra determinada solament per sa massa de metau, generalament aur, argent o coire. Ansin, un nombre fòrça importanta de pèças eissits de país estrangiers, o dispareguts coma l'Empèri Roman, èran en circulacion en Euròpa e lei Vikings adoptèron solament un comportament similar au rèsta dau continent.
Cambis comerciaus[modificar | modificar la font]
Lei cambis comerciaus viking èran principalament realizats en batèu. Pasmens, en causa de l'estructura leugiera dei drakkar, lei quantitats de marchandisas transportadas durant una expedicion èran limitadas. Ansin, lo comèrci viking èra concentrat sus lei cambis d'objèctes de luxe coma lei pelissas, l'ambra o leis esclaus. Lei pelissas èran fòrça apreciadas car permetián de faire de vèstits cauds e de curbir lei sòus e lei muralhas deis ostaus de qualitat. L'ambra èra utilizada per sei proprietats decorativas e lei poders magics que la populacion li donèt. Enfin, leis esclaus formavan la marchandisa principala dau comèrci viking. Dos mercats ais esclaus conoguèron una activitat fòrça importanta a Constantinòple e a Hereby. En retorn, lei Vikings importavan de tèxtils, d'armas, de granas, de sau e de la terralha. Per aquò, lei Vikings avián creats un ret de relèu sus sei rotas comercialas. Permetián de crompar o de vendre certanei marchandisas durant lo viatge, d'obtenir d'ensenhaments sus lei mercats locaus o de faire una pausa. Enfin, se fau notar que lei marchands vikings semblèron aver pas de dificultats au nivèu lingüistic. Es donc probable qu'utilizan d'interprèts o « d'agents » per realizar sei cambis.
Mercenariat[modificar | modificar la font]
En fòra dau comèrci, una autra fònt de revenguts dei Vikings èra lo mercenariat subretot desvolopat a partir dau sègle IX per lei senhors d'Euròpa Occidentala. Lor nivèu militar èra apreciat e, tre la mitat dau sègle IX, foguèron engatjats dins lei conflictes intèrnes entre senhors francs. Es e mai possible qu'una partida dei pilhatges viking foguèron realizats dins lo corrent d'un periòde d'engatjament au servici de senhors continentaus. A partir dau sègle X, l'activitat de mercenariat prenguèt un ròtle important e d'unitats permanentas de soudats vikings foguèron creadas en Anglatèrra e benlèu a Constantinòple. En França, Rollon obtenguèt Normandia en cambi de son ajuda per protegir lo reiaume franc còntra seis enemics.
[modificar | modificar la font]
Estructura e principis politics principaus de la societat vikinga[modificar | modificar la font]
Organizacion territoriala e direccion de la societat[modificar | modificar la font]
Lei Vikings èran dirigits per de rèis dichs konungr qu'èran lei senhors de territòris relativament limitats coma lo fons d'un fjòrd. Èra cargat de l'aplicacion de la lèi, dau drech, de la realizacion dei rites religiós e, pus generalament, dau benèstre de sei subjèctes. En cas de revirada, lei rèis podián èstre rebutats e tuats. D'autra part, la reiautat vikinga èra pas ereditaria. Pasmens, lo procediment de designacion dei rèis es totjorn mau conegut. Èran elegits per de captaus dau reiaume mai la composicion e lei règlas de formacion dau collègi electorau son desconegudas. Lei candidats èran chausits entre certanei familhas. Dins aquò, la rason per aquò que certanei familhas podián presentar de candidats a l'eleccion es tanben pas coneguda.
Au nivèu territoriau, lo sistèma d'organizacion es mau conegut per lei periòdes situats avans la crestianizacion. L'unitat principala èra probablament lo land. Son unitat èra generalament assegurada per de practicas religiosas similaras e d'un meme ensems economic. Teniá tanben una assemblada centrala unica e l'autoritat i èra tenguda per un rèi, un captau solet o un grop de captaus. Lo herred èra un autre tipe d'unitat territoriala fòrça presenta au Danemarc e en Islàndia. Enfin, existiá lo fylki qu'èra probablament una unitat administrativa de la talha d'una region francesa actuala.
Justiciá[modificar | modificar la font]
La justiciá vikinga regardava leis òmes liures, es a dire lei personas qu'èran membres d'una familha donada e que tenián una abitacion reconeguda. Lei lèis, lo debanament dei procès e lei penas èran fòrça codificadas. Permetián d'assegurar de drechs importants a l'accusat per assegurar sa defensa. Ansin, un procès èra dirigit per un ensems de jutges e la decision finala èra presa per aquel ensems o, de còp, per un grop de jurats. Lei jutges, que lo nombre èra definit per la lèi, èran chausits entre leis abitants de la region onte se situava l'abitacion de l'accusat. Aqueu darrier aviá lo drech de recusar un certan nombre de jutges au començament dau procès. L'accusasion deviá demostrar la culpabilitat gràcias a la presentacion de testimònis o de personas prestant jurament. Ansin, la preséncia de testimònis èra necessaria per cada etapa de la procedura. A la fin de la presentacion d'un cas, un jutge recapitulava l'ensems deis arguments dei doas partidas e lo verdict èra decidit per un vòte dei jutges o de la jurada. Lei penas anavan d'emendas, au bandiment, mai o mens importantas segon lo delicte, e a la proscripcion. Per leis afaires pus grèvas (murtre, viol...), l'accusat podiá perdre son estatut d'òme riscant alora la pena de mòrt. Dins lo cas onte ges de decision se desgatjèt entre lei jutges, se podiá organizar un duèl o una ordalia per obtenir una decision. Enfin, l'ordalia èra egalament lo biais unic per « demostrar » certanei elements. Per lei fremas, permetiá de provar la mòrt o la partença de lor marit. Per leis òmes, permetiá de se disculpar d'una accusacion de murtres, de comportaments sexuaus defenduts (incèst, adultèr...) o d'utilizacion de la magia.
Lenga e escritura[modificar | modificar la font]
La lenga d'origina dei Vikings èra lo noroèc qu'acomencèt de disparéisser a partir de l'an 800 sota l'influéncia d'un procediment de diferenciacion e va pauc a pauc se devesir entre un noroèc occidentau (norvegian, islandés) e un noroèc orientau (suedés, danés). Pasmens, aqueu procediment a pas empachat a l'ora d'ara lo mantenement d'una intercomprenença importanta entre lei lengas modèrnas de la region coma lo danés o lo suedés. Ansin, entre lei sègles IX e XI, es generalament supausat que la lenga vikinga èra encara fòrça similara dins tota l'Escandinàvia maugrat l'existéncia de variacions localas. De son caire, l'escritura vikinga èra basada sus lo sistèma runic. Aqueu darrier èra d'origina germanica mai se difusèt vèrs l'Escandinàvia onte conoguèt de transformacions prefondas vèrs lo periòde 750-800. Èra utilizada per escriure de tèxtes sus de subjèctes variats coma de fachs istòrics, de lèis, d'elements geografics, d'aspècts sociaus (religion, familha...) o l'art e la poesia.
Estatut de la frema vikinga[modificar | modificar la font]
La frema vikinga aviá un estatut inferior ais òmes mai un ròtle relativament important dins lo foncionament de la societat. D'efèct, enfant, èra considerada coma un objècte que lei negociacions de maridatge èran gaire diferentas qu'aquelei per la crompa d'un tenement o d'un batèu. Mariada, generalament vèrs lo temps de 12 ans, obteniá un estatut e una consideracion pus importantas, magerament dins la gestion dau domeni de son òme durant l'abséncia d'aqueu darrier. Aviá tanben lo drech de divorciar meme s'aquela situacion èra fòrça rara. Pasmens, lo ròtle principau de la frema mariada èra d'enfantar car, meme se son mariat aviá generalament unei concubinas, seis enfants èra lei solets que podián eiretar dei possessions dau paire. De mai, lo pensament de la subrevida dau clan e de la familha èran de consideracions majoras de la societat vikinga. Leis emprenhaments èran donc fòrça frequents coma lo mostra l'existéncia d'un vocabulari fòrça variat per descriure aquel estat.
Estatut de l'enfant[modificar | modificar la font]
Lo mantenement de l'existéncia d'un clan o d'una familha èran de subjèctes majors de la societat vikinga. Ansin, la naissança d'un enfant èra un eveniment esperat e èran enviroutats d'una consideracion e d'una preocupacion fòrça importantas. Pasmens, èran devesits entre doas categorias :
- leis enfants legitims que vendrián leis eiretiers dau domeni.
- leis enfants illegitims que podián èstre reconeguts dins lo cas d'abséncia d'enfants legitims.
Pasmens, avans la crestianizacion, existiá tanben un mejan per se desbarrassar d'un novèu-nat qu'èra l'exposicion de lòng d'una rota.
Esclavatge[modificar | modificar la font]
Dos tipes d'esclaus existián dins la societat vikinga. Lo premier èra una marchandisa destinat a la crompa sus lei mercats exteriors. Formavan la màger part dei produchs venduts per lei Vikings, especialament a Constantinòple. Lo segond tipe èra leis esclaus domestics vikings que tenián un ròtle primordiau dins lo foncionament dau domeni en l'abséncia de son mèstre. D'efèct, s'èran generalament cargats dei trabalhs pus malaisats, èran ben tractats. De mai, l'estatut d'esclaus dins la societat viking èra pas definitiu estent que podián èstre liberats per lor mèstre o crompar lor libertat après lo pagament d'una soma prevista per la lèi.
Principaus e aspècts sociaus majors[modificar | modificar la font]
Rites sociaus principaus[modificar | modificar la font]
La vida d'un Viking èra ritmada per quatre rites sociaus principaus qu'èran sa naissança, son maridatge e sei funeralhas :
- la naissança se dabanèt a l'ostau. Lo novèu-nat deviá arribar sus la tèrra. Puei, sa maire o una assistenta l'auçava vèrs lo cèu, probablament per consacrar l'enfant ai tres grands elements (èr, tèrra e fuòc). Es possible qu'aquela etapa èra plaçada sota la proteccion d'un o d'unei divinitats. Enfin, l'enfant èra reconegut, o non, per son paire que chausissiá un nom. Dins lo cas d'una non-reconaissanàa, l'enfant èra abandonant sus un camin mai la crestianisacion entraïnèt pauc a pauc la disparicion d'aquela practica.
- lo maridatge èra un afaire principalament economic e politic. Lei sentiments deis espós futurs èran pas necessariament exclús mai lor consideracion èra pas un element decisiu. L'objectiu principau dau maridatge èra d'unir dos domenis de valors egalas. Per aquò, lei doas familhas donavan de presents : aquela dau mariat deviá donar una compensacion au paire de la maridada e aqueu darrier deviá donar una dòta. Generalament, la compensacion e la dòta avián una valor similara. Se fau tanben qu'entre leis acorlhadas e lei nòças, l'òme aviá un relambi, sovent tres annadas, per partir faire fortuna.
- lei funeralhas avián per objectius d'assegurar lo passatge de l'esperit dau defunt vèrs lo monde dei mòrts e dempachar son retorn dins l'univèrs dei vivents. Devián tanben permetre de realizar lo passatge dei bens d'un domeni a l'eiretier dau proprietari defuntat.
Abilhament[modificar | modificar la font]
Lei cavaments e lei condicions de conservacion favorables dins lo nòrd d'Euròpa (paluns, torbièras...) an permes la descubèrta d'unei vèstits vikings. Ansin, lei vèstits ordinaris èran amples e avián pas de botons, de crochets o de correjons. D'un biais generau, èran pauc sotisficats mai principalament comòdas e foncionaus. La matèria premiera pus utilizada èra la lana.
Lei fremas èran generalament abilhadas d'un rauba portada dirèctament sus lo còrs. Lei dos pans podián s'abaissar per se protegir durant lei trabalhs domestics. De còp, l'ensems èra completat per un faubau totjorn utilizat durant lei trabalhs domestics. Enfin, coma lei fremas avián regularament d'enfants d'alachar, lo daut de la rauba èra escavat per desgatjar aisament lei sens. Sus aqueu vèstit, portavan generalament un chal de lana per se parar dau freg.
De lor caire, lei vèstits deis òmes èran probablament d'origina germanica. Portavan generalament de braias lòngas e estrechas tengudas per una cencha de cuer, de debàs de teissut e una tunica corta. Un mantèu èra utilizat còntra lo freg. Desgatjava un braç per manejar una arma o un otís e èra completat per un capochon.
Espitalitat[modificar | modificar la font]
L'espitalitat èra considerat coma un deure dins la societat vikinga e la refusar èra generalament una fònt d'ofensa. Ansin, meme lei mendicants e lei vagabonds èran aculhits. Dins certanei regions coma Islàndia, l'espitalitat èra reglada per de lèis e leis abitants pus rics èran cargats de l'aculhença de grops pus nombrós coma leis equipatges de naviris.
Onor e reputacion[modificar | modificar la font]
L'onor e la reputacion èran d'elements centraus de la societat vikinga. Existiá donc un vocabulari fòrça desvolopat per descriure aquela nocion. Èra ligada a la nocion de venjança egalament prefondament marcada dins la societat. Pas defendre son onor èra considerat coma indigne e aquò èra generalament la fònt d'una reputacion marrida.
Religion[modificar | modificar la font]
Religion vikinga pagana[modificar | modificar la font]
Cosmografia[modificar | modificar la font]
Lei Vikings pagans avián una idèa precisa de la concepcion de l'Univèrs. Verticalament, èra una estenduda plana que son centre èra ocupat per l'aubre Yggdrasill qu'assostava nòu mondes. Au nivèu orizontau, èra devesit entre tres ceucles concentrics que lo pus pichon èra tanben ocupat per l'Yggdrasill. Son dichs Asgard, Midgard e Utgard. Lo ceucle centrau èra abitat per lei dieus, lo ceucle intermediari èra la demorança deis umans e dau Grand Sèrp. Enfin, lo domeni exterior èra ocupat per la Mar Primitiva poblada de mòstres. Lo Grand Sèrp, que se mordiá la coa e enviroutava lo monde, aviá un ròtle especiau d'estabilitat e de destruccion quand son estrencha se relargará.
Lo panteon viking[modificar | modificar la font]
La religion vikinga es mau coneguda. Èra politeïsta e caracterizada per l'importància de la destinat que s'impausa ais umans, ai dieus e ai mòstres. La conóisser, l'acceptar e l'assumir èra d'elements centraus. Lo culte dirèct dei divitats èra donc benlèu pas necessari car lo Destin èra pus poderós que lei dieus. D'efèct, lo futur dei dieus, e lor mòrt, durant lei Ragnarok (eveniments de la fin dau monde conegut e de la renaissança d'un novèu) èra ja conegut. Ansin, la religion vikinga desvolopèt una tolerància granda qu'èra fòrça utila per lei marchands vikings en contact regulars ambé d'autrei religions. La conversion au crestianisme dei Vikings foguèt d'alhors relativament rapidà.
Lei dieus vikings èran nombrós e probablament devesits entre doas familhas qu'èran leis Ases e lei Vanes. Lei premiers èran bessai d'origina orientala. Èran lei divinitats de la sobeiranetat, de l'intelligéncia e de la victòria. Lei segonds èran probablament d'origina indigèna. Regardavan lei domenis de la feconditat e de la fertilitat. Segon lei regions e lei sègles, la distincion entre lei doas familhas èra pas totjorn realizada e toei lei dieus èran alora dichs Ases. Lei principaus èran :
- Odin qu'èra lo dieu fondator dau panteon, dieu dei mòrts, de la victòria, de la magia, dei runas, dau saber e dei poetas. Será tuat pendent lei Ragnarok per lo lop Fenrir.
- Tòr qu'èra benlèu lo dieu pus popular d'Escandinàvia amb Odin. Èra lo dieu dau tròn en lucha constanta còntra leis enemics deis umans e dei dieus. Durant lei Ragnarok, tuará Jormungand avans de morir a son torn victima dau verin dau Grand Sèrp.
- Baldr qu'èra un dieu fondamentau dau panteon, probablament dieu de la lutz, cargat de reinar sus lo monde format après lei Ragnarok.
- Loki qu'èra un dieu ambigú, enemic d'Odin e dei dieus durant lei Ragnarok mai tanben dieu civilizator per leis umans e aliats d'umans o de dieus pendent certaneis epopèias.
- Tyr que son nom significava « dieu » dins la lenga vikinga èra una divinitat anciana que lo ròtle aviá demenit ai sègles IX-XI.
- Frigg qu'èra la frema d'Odin. Aviá probablament un ròtle de divinitat de la familha.
- Freyr e Freyja que serián benlèu la division d'una divinitat pus anciana consacrat a la Tèrra e a la feconditat.
- Ullr qu'èra probablament una divinitat fòrça anciana ligada au cèu.
Lo subrenaturau[modificar | modificar la font]
Lo subrenaturau aviá un ròtle major dins lei cresenças vikingas. Ansin, totei lei divinitats vikingas son capablas d'utilizar la magia e lo monde èra considerat coma poplat de creaturas magicas. La nocion de magia èra donc fòrça presenta dins la societat a travèrs de creaturas, de rites, de cultes, de disciplinas e d'objèctes.
Lei creaturas subrenaturalas èran fòrça presentas dins l'univèrs mentau d'Escandinàvia anciana. Avián divèrseis originas e estatuts que podián evolucionar dins lo corrent dei sègles. Per exemple, lei gigants èran inicialament leis enemics dei dieus mai certanei venguèron pauc a pauc d'aliats o meme dirèctament de dieus coma foguèt lo cas per Aegir. D'autrei creaturas avián un culte pròpri coma leis elfes que l'estatut divin èra benlèu similar ai dieus d'Asgard. Leis intencions d'aquelei creaturas a respèct deis umans èran egalament fòrça variadas. Per exemple, lei landvaetir avián un ròtle de proteccion d'un luòc mentre que lei draugr avián generalament un ròtle nefast.
Lei ritas magics avián tanben un ròtle fòrça important per lei Vikings. D'efèct, coma lo monde èra poblat de creaturas e de causas magicas, se podiá assaiar de lei consultar, de demandar lor ajuda o d'utilizar lor poder per la vida quotidiana. Tres rites avián un ròtle important. Lo premier èra un sacrifici dich blot que permetiá probablament de consultar un augur. Sa practica sembla èstre estat relativament frequenta. Lo segond rite major èra un rite de malediccion dich nid. Enfin, lo tresen, nomat sedr èra un rite de divinacion fòrça frequent pertocant lo futur d'una communautat. Enfin, la magia èra un art tenent divèrseis aplicacions per atacar, se protegir, sonhar, enmascar, contactar de creaturas magicas... etc. D'objèctes èran associats a aquelei practicas per se protegir o ajudar la realizacion d'un sòrt.
Conversion au crestianisme[modificar | modificar la font]
La conversion dau nòrd d'Euròpa au crestianisme foguèt un fenomèn que se debanèt durant tot lo periòde viking a partir dau sègle IX. Vèrs l'an 1000, la màger part dei sobeirans nòrdics èran venguts oficialament crestians e la conversion foguèt quasi acabada au sègle XII. De mai, aquela conversion èra sincèra car la religion indigèna dispareguèt totalament de la region e es encara fòrça mau coneguda.
Unei rasons permeton d'explicar la propagacion aisada dau crestianisme en Escandinàvia. D'en premier, aquela religion èra ja ben coneguda per lei Vikings qu'èran en contacte regular ambé lo rèsta d'Euròpa per seis afaires comerciaus. Per èstre autorizats de comerciar sus lei territòris crestians, devián recebre la primasignatio. Certanei decidiguèron meme de se far batejar, probablament per oportunitat au començament. La segonda rason principala es qu'a partir dau sègle IX, la conversion d'Escandinàvia venguèt un objectiu major deis autoritats crestianas. Una politica constanta foguèt adoptada per aquò caracterizada per un esfòrç sus lo mandadís de missionaris nombrós, la formacion rapidà d'un clergat competents, d'una ierarquia eficaça, la bastida de luòcs de culte e la canonizacion d'unei sants vikings coma lo rèi Olaf Haraldsson. Durant lei premiers sègles, la Glèisa acceptèt egalament lo mantenement, mai o mens secrèt, de certanei practicas coma lei sacrificis de divinacion, l'abandon deis enfants o lo maridatge dei prèires que dispareguèron pauc a pauc vèrs la fin de l'Edat Mejana. Una partida dei tradicions paganas foguèron tanben crestianizadas coma certanei ceremonias deis assembladas localas. Enfin, la darriera rason es la resisténcia febla de la religion indigèna que dispareguèt totalament.
Sciéncias e tecnologias[modificar | modificar la font]
Calendièr[modificar | modificar la font]
Lo calendièr pagan viking es pas completament conegut en causa de la manca de fònts istoricas. Teniá d'annadas probablament devesidas en doas sasons (estiu e ivèrn) de sièis mes de trenta jorns. Cada mes aviá un nom inspirat d'ivèrn per de fenomèns climatics e d'estiu per d'activitats agricòlas coma « frermanudr » (mes de la gelada) o « korskurdarmanudr » (mes dei meissons). Lei mes d'estiu acomençavan en abriu. La jornada èra egalament devesida en doas partidas diferentas definidas per la preséncia de la sorniera o de la lutz. Èra tanben devesida entre uech partidas en relacion ambé lei ponchs cardinaus e la posicion dau Soleu.
[modificar | modificar la font]
Lo naviri, dich drakkar, es un element indispensable de la descripcion costumiera dau Viking. De fach, aqueu pòble disposava d'una avança tecnologica fòrça importanta dins la construccion de naviris fins au sègle XII.
N'en existiá divèrsei tipes. D'en premier, èran devesits entre batèus (skip) e barcas (bátr) en foncion de la talha. Puei, lei batèus èran gropats entre l'activitat prevista per lo naviri (comèrci, guèrra) e lo nombre de vogaires. Enfin, existiá de critèris de diferenciacion basats sus la velocitat. D'un biais generau, lo vocabulari viking teniá fòrça mòts per designar lei naviris. Pasmens, se fau notar que, maugrat aquelei diferéncias, lei naviris demoravan fòrça polivalents.
L'estructura e l'arquitectura de basa dei naviris èran similaras per toei lei tipes. Lei caracteristicas principalas son una còca de clins vius facha de fusta, una quilha tot d'un tenant, una estructura quasi simetrica e de bancs de vogaires despartits regularament e liats ambé la quilha per assegurar la soliditat de l'ensems. La còca èra estancada per una mèscla de canebe e de quitran. I aviá pas de pònt mai certanei naviris avián de partidas autas a l'avans e a l'arrier. La propulsion èra assegurada per una vela o per lei remas e la direccion per un timon fixat a tribòrd arrier.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lei Vikings avián una cultura rica e una produccion artistica eissida de tradicions celticas e germanicas. fòrça orientada vèrs leis arts ornamentaus, es tanben coneguda per sa produccion literària (epopèias, poesias...) fòrça desvolopada.
La poesia escaldica[modificar | modificar la font]
La poesia escaldica èra una forma de poesia contemporanèa dei Vikings. Tractava de subjèctes istorics coma la vida d'un cap, lo racònte d'una batalha o la descripcion d'un fach o d'un luòc interessant. Son estructura èra fòrça complexa e sofisticada e la composicion o la comprenença d'aquelei poemas pausan de questions malaisadas. Escrichs per de poetas professionaus, teniá de reglas de versificacion, de mètres, d'òrdres de mòts e divèrseis estils. Leis autors pus celèbres foguèron Bragi Boddason (autor de la Ragnarsdrapa, sègle IX), Thjodolfr dei Hvinir (Ynglingatal, sègles IX-X), Thorbjorn Hornklofi (Haraldskvaedi, sègles IX-X), Egill Skallagrimsson (Hofudlausn, Arinbjarnarkvida, Sonatorrek, sègle X), Einarr Helgason ('Velleka, sègle X), Eyvindr Finnsson (Hakonarmal, sègle X) o encara Ulfr Uggasson (Husdrapa, sègle X).
Lei sagas[modificar | modificar la font]
Lei sagas literàrias son caracteristicas, levat de quauqueis excepcions, dei populacions vikingas islandesas entre 1180 e 1350. Son de racòntes istorics en pròsa de còps basats sus de fachs vertadiers. Lei subjèctes principaus son la vida d'un personatge durant la colonizacion dau país. Aquelei sagas permetèron ai familhas islandesas d'assegurar lor legitimitat e de mantenir l'equilibri entre lei clans principaus de l'illa. Existián unei tipes :
- lei sagas reialas que lo subjècte èra lo racònte de la vida d'un rèi viking, generalament danés o norvegian.
- lei sagas deis Islandès que tractavan dei familhas dei Vikings islandès.
- lei sagas contemporanèas que regardavan lo racònte de fachs istorics.
- lei sagas legendàrias que contavan de racòntes legendaris pas necessàriament vikings.
- lei sagas dei chivaliers que son eissidas d'adaptacions de tèxts epics d'Euròpa continentala.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Les Vikings : les Scandinaves et l’Europe 800-1200, Paris, AFAA, 1992.
- Sagas des peuples du Nord : les Vikings, Amsterdam, Time-Life Books, 1997.
- Pierre Bauduin, Les Vikings, Paris, Presses Universitaires de France, 2004.
- Régis Boyer, Héros et dieux du Nord : guide iconographique, Paris, Flammarion, 1997.
- Régis Boyer, Jean Robert, Au nom du viking, Paris, Belles lettres, 2002.
- Régis Boyer, L’Art viking, Tournai, Renaissance du livre, 2001.
- Régis Boyer, Le Mythe viking dans les lettres françaises, Paris Éditions du Porte-Glaive, 1986.
- Régis Boyer, Les Vikings (800-1050), Paris, Hachette, 2003.
- Régis Boyer, Les Vikings : histoire et civilisation, Paris, Perrin, 2002.
- Régis Boyer, Les Vikings, Paris, Cavalier bleu, 2002.
- Régis Boyer, Les Vikings, Histoire, mythes, dictionnaire, Paris, Robert Laffont, 2008.
- Anne Civardi, James Graham-Campbell, Stephen Cartwright, L’aventure des Vikings, Paris, Bordas, 1978.
- Sigurd Curman, Objets d’art d’origine suédoise des X premiers siècles de notre ère, Stockholm, Nordisk rotogravyr, 1933.
- Igor Davin, Nicolas Martelle, Les Dieux racontent les Vikings, Toulouse, Milan Editions, 2011.
- Pierre Efratas, Hrólf le Vagabond, Editions Cheminements, 2005.
- Oddveig Foldøy, Inga Lundström, Le Viking dans l’identité norvégienne, Stavanger, Musée Archéologique de Stavanger, 1995.
- James Graham-Campbell, Colleen Batey, Atlas du monde viking, Paris, Fanal, 1994.
- Charles Guyot, E. Wegener, Le Livre des Vikings d’après les anciennes sagas, Paris, Piazza, 1924.
- Anders Hagen, Les bateaux vikings, Oslo, Universitetets Oldsaksamling, 1961.
- Roar Hauglid, Art norvégien, mille ans de tradition viking, Paris, Les Presses Artistiques, mars-mai 1954.
- Angus Konstam, Atlas historique du monde viking, [S.l.], Succès du Livre, 2004.
- Jean-Pierre Langellier, Les Héros de l’an mil, Paris, Seuil, 2000.
- Gutorm Gjessing, Les bateaux vikings, Oslo, J. Petlitz Boktrykkeri, 1955.
- Claudine Glot, Michel Le Bris, L’Europe des Vikings, Paris, Hoëbeke, 2004.
- Daniel Lacotte, Erik le Viking, Paris, Acropole, 1992.
- Margaret Mulvihill, Les Drakkars vikings, Tournai ; Montréal, Gamma ; Saint-Loup, 1990.
- Robin Place, Les Vikings : réalités et légendes, Paris, Sorbier, 1988.
- Jean Renaud, Archipels norrois : Orcades, Shetland et Hébrides dans le monde viking, Göppingen, Kümmerle, 1988.
- Roger Renaud, L’Explosion viking ou l’Agonie d’un monde (Préface de Robert Jaulin), Publications de l’université Denis Diderot-Paris 7, 1998, 272 pages.
- Elisabeth Ridel, L’Héritage maritime des Vikings en Europe de l’ouest, Caen, Presses universitaires de Caen, 2002.
- Thorleif Sjøvold, Les Vaisseaux vikings : de Gokstad, d’Oseberg et de Tune : brève introduction illustrée, Oslo, Dreyer, 1954.
- Elis Wadstein, Le mot viking : anglo-saxon wicing, frison wising, etc., Gotenb, Elanders boktryckeri Aktibolag, 1925.
- Patrick Weber, Vikings, Paris, Timée-Éditions, 2006.
- Robert Wernick, L’Épopée Viking, Amsterdam, Time-Life, 1980.


text:
28/10/2017
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 29 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd seran Laurenç Labadia e Pau Jochmans de Lilo Théâtre, que van parlar de la seconda edicion dau FCCMM( Festival du Court Court Métrage de Mensignac) que se debanara a partir de 6 oras de l'enser dissabde lo 18 de novembre 2017 a Mencinhac.
Per ne'n saber mai, de veire :
https://fr-fr.facebook.com/FestivalCCMM/ et également : http://www.sudouest.fr/2016/11/25/le-festival-du-court-co...
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
13/02/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que l'emission dau 15 de feurier a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada a Carnaval coma lo de Limos mai l'intervista de Peire Brun realisator dau film « Fecos e godilhs »
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
13/11/2013
La série animée "South Park" en occitan
Adiussiatz,
Danís Chapduelh,
06.87.90.90.33
13/06/2013
Casting Dètz TV a Bordeu: emb los actors !
A la debuta de junh, Piget Prod e Detz TV fagueren un "casting" d'actors occinanofònes a Bordeu per de las ficcions sur Detz TV. Lo realizator dau film s'apele Amic Bedel.
Los candidats devian aprener un cort monològue e un dialògue. Fugueren gentament reçaubuts per l'euipa de Piget Prod Lila Fraysse, Caroline Dufau, Amic Bedel, Gemma Cuní Vidal et Valentin Belhomme.
Los que van passar espian un darrier còp lor textes. Dins la sala, Lucila e Marina dau licee Bertrand de Born , jòunas comedianas de "Benvenguda en Perigòrd" e dau monde plan conegut, tanben: Monica Burg. Lo monde son botats a l'aise ( cafe, te, biscuechs...) puei l'enregistrament pòt començar.
Dins una peça plan insonorizada , Carolina a la camerà , Lila vos dòna la replica emb patiencia e gentum ( 1 còp, 2 còps etc...) : d'abord se presentar, puei lo monològue e lo dialògue.
Veiqui quauquas fotòs
07:03 Publié dans Actualitats, Cinéma | Tags : castind detz tv piget prod bordeaux, benvenguda en perigòrd lo film | Lien permanent | Commentaires (0)
29/05/2013
Questa dimenjada sur "Meitat chen, meitat pòrc" ...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 02 de junh seran :
los jòunes actors dau film "Benvenguda en Perigòrd", coma Laurent Labadie
per la surtida dau film ...Tot quò-qui sur :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
Veire sus aqueu blòg l'album Benvenguda en Perigòrd e l'article sur lo film
e lo ligam vers lo site de
21:59 Publié dans Actualitats, Cinéma, Musica e chançon | Tags : benvenguda en perigòrd, laurent labadie | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Biografia
Representacion de las atrocitats que los espanhòls cometèron durant la conquesta de Cuba, dins l'edicion de 1552 de Brevisima relación de la destrucción de las Indias
del fraire Casaus
Bartolomé Casaus nasquèt a Sevilha en 1484, probablament lo 16 de novembre.[1] De sègles de tradicion situavan sa naissença anteriorament, en 1474. Pasmens, dins las annadas 1970 de cercaires que fasián de recercas dins d'archius demostrèron que la data èra incorrècta, aprèp d'aver descobèrt dins l'
Archiu General de las Indias records of a contemporary lawsuit que demostrèt qu'èra nascut una decada mai tard que çò que se pensava.[2] De biografs e autors posteriors an generalament acceptat e utilizat aquesta revision.[3] Son paire Pedro Casaus èra un mercadièr e se pensa generalament que la familha èra descendenta d'una de las familhas occitanas qu'avián emigrat per fondar la vila de Sevilla.[4] Segon un biograf sa familha èra d'origina jusieva
convèrsa,[5] encara que d'autres descrivon la familha coma de crestians qu'avián emigrat d'Occitània.[4], pasmens l'istorian catalan
Jordi Bilbeny pensa que Bartolomé e sa familha podián èsser catalans. Pr'amor del testimoniatge del biograf de Casaus, Antonio de Remesal, se creguèt tradicionalament que Bartolomé de las Casas estudièt en licéncia a Salamanca, pasmens aqueles estudis jamai apareisson pas mençonats dins los escriches del fraire.[6] En 1507, quand èra encara adolescent, viatgèt a Roma ont aguèt l'escasença d'èsser present al Festival de Flaütas.[7]


text:
Julhet de 2018. Dins un article, 2018 : l’Òc dins la tempesta, publicat sul site consacrat al forum occitan La Dintrada, Uc Jourde torna rapelar la marrida situacion dins la quala se tròba actualament l'occitanisme.
En conclusion tot en rapelant l'eveniment previst a Tolosa lo 22 de setembre escriu :
« Per se renovelar l’occitanisme deu comprene sa granda diversitat e far de prepausicions novèlas que porián aportar d'avançadas per totas las categorias : professionals, associatius, ensenhaires, etc. Avèm en realitat un fum de possibilitats, mas passam a costat !
« Es per aquela rason que prepausam una edicion novèla de « La Dintrada », lo forum ciutadan occitan.
« Dins una jornada aurèm un estat dels luòcs region per region (per de personalitats convidadas), puèi ensajarem de definir ensemble d’objectius e perque pas d’accions novèlas. De que volèm per 2030 ?
« Vos prepausam de venir a Tolosa per l’edicion 2018 de La Dintrada : ensemble trobarem las responsas ! »
[Legir l'article sus ladintrada.eu]
La succès del forum de 2017 a Narbona decidiguèt los organizators a ne tornar preparar un.
Preveson lo matin del 22 de far un punt sus la situacion per cadunas de las regions occitanas. De personalitats implicadas al quotidian faràn un bilanç sus de tematicas divèrsas : ensenhament, mèdias, cultura... Un debat seguirà aquelas presentacions.
Dins l’après-dinnada dos grands talhièrs seràn organizats Los participants deuràn causir entre los dos questionaments propausats : « Una granda manif ? » o « Una novèla organizacion politica ? ».
En fin de jornada una plenièra permetrà de far lo bilanç de cada talhièr.
L'objectiu del Forum Occitan es de far lo punt sus las accions menadas pels actors del movement e de menar d'idèas.
En 2017 segon los organizators la manifestacion mobilizèt 80 participants per 13 intervenents (7 femnas e 6 òmes) ; 6 jornalistas èran presents per animar los debats e raportar las conclusions dels talhièrs ; 10 benevòls e un salariat de mièg temps an participat a l'organizacion.
Suls malhums social, e totjorn segon los organizators, l'eveniment comptabilizèt 2 500 vistas sus Facebook et 15 000 vistas sus Twitter.


text:
Dijòus 2 de febrièr de 2017 a 18h a la Topina a Tolosa : Cafè Cantaire amb Xavier Vidal e l'AMTET.
Xavier Vidal, l'AMTET e La Topina prepausan un Cafè-Cantaires ont cadun pòt cantar, e d'instrumentistas acompanhan lo grop. Aquí un biais per aprene la lenga, pels cantaires confirmats tant coma per aqueles qu'an pas jamai cantat.
L’IEO 12 vos convida al rencontre « a la descòberta d’una òbra » lo dimècres 1ièr de febrièr de 2017, 18h, a l’Ostal de las associacions, avenguda Tarayre a Rodés, sala 108 (1ièr nivèl). Libre presentat : La Banda de Jaume Landièr (IEO Edicions, A tots, 2015).
Rencontre en preséncia de l'autor que presentarà lo roman.
Lo Centre Occitan Ròcaguda d'Albi comunica - La Dictada Occitana de 2017 en Albigés se farà lo divendres 27 de genièr de tal biais de poder aver de classas d’escolans entièras : esperam a Albi al torn de 210 enfants venguts d’Escòlas publicas e de Calandreta.
Lo Centre Occitan de Rocheguda presentava lo 10 de decembre de 2016 a Albi una conferéncia sus l'escrivana Ivona Boyer-Hérail.
Sortida de Vabre, d’una familha d’industrials, se metèt a l’escritura a l’ora de la retirada dins las annadas 1960. Son engatjament felibrenc la menèt cap al « Miègjorn », Tolosa e Besièrs.
Lo site fabula.org presenta los comptes renduts del collòqui Tolosan del 2 d'octobre de 2015 sul barròc occitan. Presentacion :
A la fin dels ans 50, Robèrt Lafont apliquèt la categoria « barròc » a la producion literària en occitan dels sègles XVI e XVII.
Sul site Occitanica en collaboracion amb lo CIRDÒC, Marie Lorente presenta qualques documents, tèxtes e imatges, per ensenhar l'istòria : preïstòria, antiquitat, edat mejana.
Dijòus 19 de genièrs de 2017 a 18h : Conferéncia d'Alem Surre-Garcia, Occitània, tèrra d'espiritualitats.
Aquela conferéncia-diaporama vòl far conéisser la riquesa e la complexitat dels flusses religioses e filosofics, ortodòxes o eterodòxes, que traversèron e farguèron las mentalitats del mond d'òc. Son confront, a de còps d'una violéncia extrèma, amb los dogmatismes e los absolutismes del temps, nos permet de melhor agantar las contradiccions de las nòstras societats. Aquò jos l'aflat de Convivéncia.
10/2016 - Lo departament d'Òlt e Garona comunica - Après un an e mièg de trabalh de l’ATP (Arts e Tradicions Popularas), l’Ostau Marmandés durbissiá sas pòrtas lo 1ièr de septembre de 2016 dins l’ancian « Ostal dels Mestièrs d’art » carrièra Labat a Marmanda. Regroparà en un sol lòc totas las activitats dels ATP.
Lo CIRDÒC comunica - Dissabte 14 de genièr de 2017 de 18h a 22h al CIRDÒC : Lo Viatge immobil, primièra edicion de la Nuèch de la lectura.
Anatz faire lo torn del mond
A l'escasença de la 1èra Nuèch de la lectura, un rendètz-vos novèl lançat lo 14 de genièr pel Ministèri de la Cultura, lo CIRDÒC propausa una granda velhada dedicada al viatge, al rencontre e al dialòg de las culturas a travèrs la literatura, las lengas e las arts.
Extraches de l'article de Robèrt Lafont publicat dins la revista OC, numèro 208-209-210, abrial-decembre de 1959. Es estat tornarmai publicat en 2011 dins Lenga e país d'òc, numèro 50, pagina 9. Ortografia modernizada
Leis idèas dins la batesta
La Renaissença demòra en espèra dau grand dialòg amb un pòble. Podèm pas faire sensa. E l'espèra se fai despachativa. [...]
Vesent montar non pas l'endolible dau poeta, mai la jovença d'ara, pense aquesta passa que dins vint ans la partida serà jogada : lei darriers parlaires de l'occitan seràn venguts tan rars e tan vièlhs au mitan de la molonada que nosautres escriurem una lenga mòrta. Bèla victòria, nòstra bibliotèca occitana pariera a la de Guillaume Budé ! Lei quauquei combats ganhats seràn de paure pes d'aquela ora d'ailà. La lei d'ensenhament de 1951, siam segurs que lo vièlh centralisme la laissèt passar fin finala perque se jutjava qu'arribava tròp tard. D'efiech son pas nòstrei resultats preciós, daverats au pretz de tant d'esfòrç e de passion qu'an butat dins lo servici de la lenga lei millions de jovents que nos faudriá.
L'universitat de Tolosa-Joan Jaurés presenta lo programa 2016-2017 dels Dimècres Universitaris Occitans e Catalans (DUOC).
D’especialistas d’universitats francesas, europencas o americanas venon presentar lors darrièrs trabalhs sus la lenga l’istòria o la literatura occitanas e catalanas. Aqueles rescontres, dobèrts a totes, son organizats per l’Universitat Tolosa-Joan Jaurés (Seccion d’Occitan e Seccion de Catalan) amb lo sosten del CELO (Centre d’Estudi de la Literatura Occitana), del CREO-MP (Centre Regional per l’Ensenhament de l’Occitan en Miègjorn-Pirenèus) e de la Region.
L’IEO d'Avairon comunica - L'IEO 12 vos convida al rencontre « a la descobèrta d’una òbra » lo dimècres 7 de decembre de 2016 a 18 oras, a l’Ostal de las associacions (Av. Tarayre, Rodés) : Imbèrt de Salas, aparaire de Montsegur de Bernard Mahoux e Jean-Louis Biget, revirat en lengadocian per Jòrdi Raffanel, Joan Antòni Costumero, Jòrdi Blanc. Publicat per Vent Terral en 2016.
Lo CIRDÒC comunica - Lo 1ièr de decembre de 2016 a partir de 18h, dins l'encastre de l'edicion de 2016 de la Setmana Calabresa, Tafanari e lo CIRDÒC vos convidan a una serada de conferéncias e de fèsta a l'entorn del patrimòni musical de l'arc nòrd mediterranèu, de Catalonha fins a Calàbria, en passant per Occitània.
28/11/16 - L'IEO comunica - En 2016, leis subvencions per l’IEO tant de l’Estat coma dei collectivitats territorialas, dau fach de la reforma territoriala, an baissat. Son ansin 30 000 €, siegue 25 % deis subvencions balhadas a l’associacion que mancan : arrèst de la subvencion deis regions Auvèrnhe (non compensada) e Provença-Aups-Còsta d’Azur, e baissa de 33 % de l’ajuda de l’Estat (DGLFLF).
Lo primièr seminari Lengas e poders del 12 d'octobre de 2016 a l'Ostal d'Occitània a Tolosa portava sus l'istòria e sus la lenga de Nòva Zelanda. Los organizators ne publican lo resumit. Extrach :
La lenga [...], Te reo māori, fa part de l’ensemble de lengas maori de Polinesia (el meteis part del grand ensemble de las lengas autronesianas). Dins sas variacions dialectalas, demora encara pròcha de l’ensemble polinesian d’ont venián los primièrs estajants, vist que Tupaia, un òme de l’iscla de Ra’iatea qu’acompanhava Cook la posquèt comprene e la revirar mai o mens sul pic. [...]
Un article de Joan Fourié dins la revista Lou Felibrige septembre/octobre de 2006
Al rescontre de tres escrivans felibres
Totjorn lo Felibrige siaguèt ric en autors de tota mena. De publicacions recentas nos permetan, non pas d’anar a la descoberta d’unes — son ja pro coneguts —, mas d’anar un bricon a lor rescontre e de tornar sus l’espandida e lo contengut de lor òbra.
Lo primièr es Andrieu Lagarde dont una polida cordelada de manifestacions amistosas marquèt l’an passat sos 80 ans. Nascut a Belestar, dins le Plantaurèl ariegés, la sieuna familha èra sortida de Rivelh, dins le Kercòrb audenc, vilatjòt de mièja montanha, brèç ufanós del canonge Josèp Salvat, de l’istorian e poèta occitan Casemir Pont, de Cezelha Cuxac e de l’abat Vidal que fosquèt un crane predicaire en lenga nòstra.
Sus Federico Garcia Lorca un article de Marie-France Fourcadier dins la revista Canta Grelh (108 - Junh de 2016)
¡ Ay ! Federico García,
llama a la Guardia Civil !
... mas respondèron los fusilhs...
Aquel marrit jorn d'agost de 1936 se calèt un rossinhòl andalós. Aviá 38 ans. Aquò fa 80 ans que s'escantiguèt la lutz qu'esclairava la poesia, lo teatre. La luna marrida emportèt l'estela que brilhava al cèl del mond de las arts. Es estat traït, e mòrt, l'an tuat, l'an assassinat coma un bandit, un volur ; daissèron son còrs dins un avenc, pas luènh de sa vila, Granada, al ras d'una font. Aynadamar, la Font de las Lagremas...
Lo Grelh roergàs comunica - Es sortit dins l'estiu de 2016, 142 jours dans un masuc de l'Aubrac, de dos Grelhons : Paul Fournier e Patricia Pallier.
Paul Fournier, ancian montanhièr, conta sa premièra estiva coma rol dins un masuc de l'Aubrac, lo Trap de La Menta, al ras de la Crotz de la Ròda. Èra en 1949, aviá pas que quinze ans. Del 25 de mai al 13 d'octobre, pendent 142 jorns, aqueles òmes vivián sols al mièg de lor tropèl d'aubracs, atalats a la fabricacion de la forma d'Aubrac.
J. P. Cavaillé presenta lo blòg Lengas e Poders. I trobarètz los comptes renduts dels seminaris de l'annada 2015/2016.
Presentacion - "L’annada escolara passada [2015/2016], a mon iniciativa, s’es dubert un pichon seminari (que demanda pas qu’a venir grand !) de forma e de nivèl universitari en occitan a l’Ostal d’Occitània de Tolosa, 11 rue Malcosinat. Mercegi en primièr l’Ostal per son acuèlh e son ajuda e totis los participants, e en particulièrs totis los que son vengut regularament animar e portar lor contribucion.
Sus las castanhas, un article de Robèrt Sauvezon de l'Ostal de la Castanha e del Castanhièr, a Sant Martin de Bobau en Losera dins l'Armanac de Mesclum de 2004.
La respelida de la castanha
Respelida de la castanha... Respelida de la Cevena... Respelida de la lenga d'Òc ? Lo títol es emfatic. Es permés de pantaisar. E pasmens i devèm crèire. Se l'òm parla de respelida - e dirai mai prosaïcament, de renovacion - de la castanhareda, es que dempuèi un sègle pauc o mens, lo castanhièr a pas jamai quitar de s'aborrir.
Page 8 of 22


text:
Dimars, 4 d'abril de 2017, 03h00 Espòrt
En Austràlia, la Tempèsta de Melbourne a ganhat las 5 primièras partidas del campionat
Superliga: la defensa catalana pren l’aiga
La partida d’aqueste dissabte a Brutus dels Dragons catalans vegèt pas un reviscolament de la formacion catalana e en particular de sa defensa qu’encaissèt 7 ensages de mai:desfaita fàcia als Gats Fèrs de Wakefield: 38-18.
Warrington capita a resistir a Hull-FC: 22-22 e marca atal son primièr punt al classament. Widnes ganha a Leigh: 37-24.
Divendres, Castleford passèt un 52-16 als Gigants d’Huddresfield e Leeds ganhèt contra Wigan: 26-18. Dijòus, Salford s’èra jogat de Saint Helens: 22-14.
Los Dragons se trapan en 9a posicion al classament e jogaràn divendres de ser cò dels Centurions de Leigh.
NRL: lo buf de la Tempèsta
En Austràlia, en batent Penrith 28-6, la Tempèsta de Melbourne es la sola formacion sens desfaita aprèp 5 jornadas. De senhalar las victòrias de Manly cò dels Polets 18-12 e la dels Vaquièrs suls Lapinons: 20-6.
Elèit 1: Lesinhan es lo mèstre
En dobertura a Brutus, Lesinhan prenguèt la direccion del jòc dins lo primièr temps: 20-12 a la pausa. Mas, a un quart d’ora de la fin, los Dragonets prenguèron l’avantatge: 30-20. En marcant dos ensages en tres minutas, los Verd e Blanc tornèron a egalitat a la 70a minuta. Un tombat de Marginet balhèt la victòria al cap de fila audenc: 31-30.
A Domèc, Vilanòva profeitèt d’una oposicion endormida dins lo primièr temps per menar 12-0 a la pausa. Dins lo segond temps, los Canaris mostrèron mai de solidaritat e d’esperit d’iniciativa per marcar 6 ensages e ganhar 32-16.
A Tolosa, contra lo darnièr de la classa, Limós se deguèt emplegar per l’emportar: 32-18.
Una aficha bèla se debanarà aqueste dimenge 9 d’abril a l’Agulha: Limós reçauprà Lesinhan! Dimenge tanben, se jogarà Vilanòva-St Gaudenç. Las autras tres partidas se disputaràn dissabte: Albi-Carcassona, Tolosa-Palau e un prometedor Avinhon-Dragonets.
Alan Roch


text:
Dimars, 1 de mai de 2018, 03h00 Espòrt
A Ramonvila, los jogaires del Vilagalhenc-Argon-Rugby-League baton Vilafranca de Roergue (20-17) e ganhan lo Challenge Aillères (copa de las formacions d’Elèit-2)
© www.ffr13.fr
Lo tombat que balha de vam…
Los responsables catalans faguèron apèl a l’australian Josh Drinkwater per remplaçar Luke Walsh que pòt pas mai jogar en rason d’una nafradura bèla a una cavilha. Arribat lo dijòus de matin, l’australian joguèt tre dissabte a la mesclanha fàcia a Hull FC a Brutus. Examen de dintrada plan capitat amb, en mai del jòc a la man, las tres transformacions dels ensages catalans marcats e tres penalitats ensacadas. Mas, dins la darrièra minuta, foguèt lo Tòni Gigòt que tustèt lo còp de pè decisiu: un tombat que passèt al ras de la barra per balhar, sus la marca de 25-24, la tresena victòria de la sason als Sang e Aur que daissan atal la coa del classament a Huddersfield. Mas los catalans son a quatre punts de Wakefield (7n) e de Salford (8n) que cal ragantar per evitar de se trapar tornar dins l’infernala pola monta-davala. Dijòus, los catalans aniràn desfisar lo cap de fila Saint Helens.
En Championship, Tolosa a repres fòrça per anar batre Swinton62-8 abans de reçaupre un brave talhon aqueste dissabte a Blanhac: Featherstone. La segonda plaça es en jòc!
Limós engarça los Singlars
En Elèit 1, los Dragonets refortisson lor primièra plaça en batent, en partida de dobertura de la Superliga, los carcassoneses: 40-6.
Dimenge al Molin, jos una brava pluèja dins lo primièr temps e jol solelh dins lo segond (e òc, lo Diable batiá sa femna), Lesinhan pensèt de signar una tresena victòria aquesta sason suls campions en menant 15-8 a cinc minutas del tèrme; mas un ensag del talonaire Teixido entre los pals e una escapada serpentejaira de l’arrièr Lavesnes, los dos ensages transformats per l’inusable Mickaël Murcia, permetèron als limosencs de s’impausar 20-15e de passar davant los Singlars al classament per la segonda plaça.
Avinhon es a l’arrèst e coneis una novèla desfaita del costat de Tolosa: 17-10. Partida sarrada a Palau e victòria dels locals 16-15 suls Orses de St Gaudençalara qu’Albi dispausa aisidament de Vilanòva: 36-10. A quatre jornadas de la fin, Albi es cinquen (26 punts), St Gaudenç seisen (24 punts), l’AS Carcassona setena (23 punts) e Palau 8n (22 punts). Solas doas d’aquelas quatre formacions seràn qualificadas pels barratges.
Dimenjada de copas
Aquesta dimenjada, serà consacrada a las copas cò de l’Elèit e cò dels juniors.
Pel compte de la Copa Lòrd-Derbydissabte de vèspre a Carcassona, las mièjas finalas opausaràn Limós e Albi (15 h), puèi Lesinhan e Sant-Esteve/XIII catalan (18 h). Dimenge, en juniors, per la Copa Nitard, a Limós, l’AS Carcassona afrontarà Tolosa (14 h) alara que Lesinhan e Baó se rescontraràn (16 h).Las finalas de las doas Copas se tendràn lo dimenge 10 de junh a Perpinhan aprèp una serada al Barcarès ont la Federacion recompensarà los melhors jogaires de la sason.
Aqueste dimenge, èra pas lo jorn de Lesinhan: de finalas de copas se debanavan a Ramonvila e los minims de l’FCL perdèron contra St Estève/XIII catalan 26-0, puèi los cadets daissavan partir la Copa a Albi: 37-18. La finala de la Copa Aillères, reservada a l’Elèit 2 veniá a Vilagalhenc-Argon. Los jogaires de Cabardés batián mercé a un ensag a doas minutas de la fin los Lops de Vilafranca de Roergue: 20-17.
NRL: Un vent de Tempèsta se lèva
En Austràlia, la Tempèsta de Melbourne balha la leiçon als Combatents neozelandeses: 50-10, alara que lo cap de fila, los Dragons de Sant Jòrdi, baton los Poletons de Sydney 24-8. Los Bròncos van ganhar cò dels Lapinons: 24-20, alara que los Vaquièrs son a l’arrèst (desfaita sus lor pelena 8-18 fàcia als Raiders) e que las Anguialas baton de gaire 24-22 los Tigres de l’Oèst.
Alan Roch
• Entrevista de Jo Salès sus l'equipa de XIII de Posòls de las annadas 50 (en fin d'emission) : https://radiolengadoc.com/lo-miegjornau-2018-04-30/#more-2850


text:
Societat
S'installaràn camères de vidèovigilància entà controlar era gestion des residus voluminosi
Un des punts deth darrèr Conselh de Bailes siguec eth debat sus era remassada de voluminosi ena Val d’Aran. En aguest sens, er abandon d’aguesti grani residus ena zòna des depòsits està perjudicant seriosaments ara imatge des pòbles dera Val d’Aran. E non sonque aquerò, senon qu’es despenes dera Administracion se i trapen tanben afectades.
Atau, eth Conselh aprovèc per unanimitat era installacion de camères de vidèovigilància enes isles de contienedors entà frenar er incivisme. Ath delà, tanben s’ indicarà eth regim sancionador entàs infractors que non complisquen damb era normatiua.
Ues mesures que sajaràn d’establir un modèu de remassada de voluminosi mès responsable e que fomente eth civisime e era sostenibilitat en territòri. Ath delà se vò arrebrembar qu’es particulars an un servici gratuït de gestion de residus tostemp que non se supèren es 500 kg de materiau ath mes.


text:
Vriulon tenor
Un vriulon tenor qu'ei un instrument de còrdas hregadas de la familha deu vriulon.
Amassa dab lo vriulon piccolo qu'ei ua de las duas tessituras adès correntas abandonadas puish. Qu'èra mei grèu que l'alto e mei agut que lo violoncèl. Lo son acòrd qu'èra ua octava devath l'acòrd deu vriulon, sia Sòl, Re, La, Mi, tan vau díser lo medish que la mandòla tenor (aperada tanben mandolina tenor). La soas particions qu'èran notadas en clau d'Ut tenor.
Un exemplar deus mei famós qu'ei lo vriulon d'Antonio Stradivari (de véder dens l'illustracion sobiron) e demorat a Florença, pèça au dia de uei deu Musèu deus Instruments de Musica de Florença.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Baixa
Baixa de Lisbona, tanben nomenada Baixa Pombalina es un quartièr edificat per òrdre del Marqués de Pombal, seguent lo tèrratremol de 1755, sus una aira de gaireben 23,5 ectaras.
Lo quartièr de Baixa es format de carrièras drechas e perpendicularas organizadas per los dos costats d'un axe central, la Rua Augusta. Los edificis an una arquitectura identica, amb al planpè de comèrcis e als estatges superiors de demoranças. Las dimencions previstas èran uniformas, çò que permetiá una construcion pus rapida amb d'elements prefabricats, coma los montants de las fenèstras, de dos tipes — un per las façadas de las carrièras principalas e l'autre per las façadas de las carrièras segondàrias.
Es tanben un dels primièrs exemples de construccion antisismica. Los modèls arquitectonics foguèron testats amb l'utilizacion de tropas en marcha per simular un tèrratremol.


text:
20/06/2018
Périgueux formera les professeurs à l'enseignement de l'occitan
La nouvelle vient de tomber : dès la rentrée prochaine, l'ESPE ( Ecole Supérieure du Professorat et de l'Education) de Périgueux La Grenadière formera désormais les professeurs des écoles à l'enseignement de l'occitan. Martial Peyrouny, professeur d'occitan à la cité scolaire Bertrand de Born nous en parle.
DG : Comment s'est prise la décision ?
Il s'agit d'une décision tripartite, Direction d'Académie, Rectorat et Université qui permet de proposer de passer cette formation niveau Master 1 et 2. Les raisons ? Tout d'abord, il y a une forte demande d'enseignants en Dordogne, avec les ouvertures de classes bilingues et de cursus complet sur Sarlat, Brantôme, Ribérac, Nontron. Jusque là, pour se former, les enseignants, devaient aller à Montauban, à Tarbes ou à Pau, ce qui pouvait être un frein, ne serait-ce que financier. Par ailleurs, la Dordogne se situe à un point central de la Nouvelle-Aquitaine, ce qui permettra aussi de former des enseignants pour la partie limousine de la Région qui affiche désormais la volonté de développer l'enseignement de l'occitan. La formation est ouverte à tous, issus du département ou non.
DG : A qui s'adresse la formation ?
Aux étudiants souhaitant devenir professeurs des écoles et qui entrent en Master 1 . Cela permet de proposer un cursus complet à ceux qui ont suivi l'occitan jusqu'en terminale et de pouvoir projeter leur avenir professionnel sur notre territoire. Certains professeurs déjà en activité peuvent également en profiter, à hauteur de 36 heures. Il existe aussi la bourse « Ensenhar 2018 » de 4000€ qui peut aider à financer ces études.( voir: http://ofici-occitan.eu/index.php/bourses-ensenhar-2018/)
DG : Qui va assurer cette formation ?
Votre serviteur ! Je suis récemment titulaire du CAFFA (Certificat d'Aptitude aux Fonctions de Formateur Académique) et j'ai été choisi pour créer la maquette, diriger et mettre en place cette formation dès le 1er septembre, c'est donc le bon moment pour s'inscrire sans tarder!
DG : Etes-vous confiant ?
Oui, car c'est une offre supplémentaire, originale et valorisante pour la ville de Périgueux et son pôle universitaire, qui peut permettre à des jeunes de s'imaginer un avenir professionnel en Dordogne. Cette nouvelle est aussi une récompense pour tous ceux qui se mobilisent pour la dynamique culturelle et de l'enseignement de la langue occitane, les associations, le Département...N'oublions pas que la Dordogne est le département de Nouvelle-Aquitaine ou l'occitan est le plus parlé et que dès que nous ouvrons une classe, nous n'avons jamais de problème à la remplir !
Denis Gilabert
16:44 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
17/06/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que l'emission dau diumenc 17 de junh 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera consacrada aus festenaus occitans de l'estiu, mai aura coma convidat Marçau Peironi per parlar de la creacion d'una seccion occitan a l'ESPE ( Ecole Supérieure du Professorat et de l'Education) a Perigüers.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
09:24 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
04/06/2018
Passion occitana
Auei, Rubrica en òc rencontra Tomas Irondèla, professor d'istòria geografia mai d'occitan
SO : Tomas, podetz vos présenter en quauques mots ?
TI : Vene de Tarn, dau ranvers de Castres, ai 38 ans e demòre a Perigüers. Sei professor d'istòria geografia au liceu Laure Gatet. Tene l'occitan de familha, de mon pair e mos grand-parents ; aime bien la musicalitat de la lenga, legisse daus autors come Roger Tenèze dau Carcin, Cecila Chapduelh, los trobadors... Ai passat la certificacion complementaria a Bordeu en 2016, quò fai que aura pòde far professor d'occitan. Ai après lo lemosin dempuei que sei aqui en Perigòrd.
SO : Parlem de l'ensanhament de l'occitan...
TI : Au liceu Laure Gatet, anime, per la segonda annada, un talhier de conversacion coma daus eslevas mai daus professors, quò-qui per mon plaser, que sei professor d'istòria geografia dins queu establiment. En mai de quò, queste annada, vene de començar un trabalh de regent a l'escòla bilinga Jules Ferry de Rabeirac , en remplaçament dau regent en comget malaudia. Fau l'escòla a 14 CE1 e 23 CP/CE2. Per io, qu'es une experiença novela.
SO : Daus prefatz per la rentrada ?
Òc- plan, una plan bona novela. Lo collegi Montaigne de Perigüers vai drubir l'opcion en occitan en classa de siesiema e ne'n serai lo professor, doas oras per setmana per començar. Espere que los eslevas van se marquar au cors. Lo collegi fai desjà de las activitats per l'occitan, coma lo programa « Dancem au collegi », que aparentament marcha plan ben. Quò sira lo segond collegi a Perigüers, en mai de Bertran de Born.
SO : D'autras idèias par alhors ?
TI : Sei a preparar un libreton de conversacion en occitan lemosin « Parler comme un troubadour, comme une troubaïritz », mots e expressions correntas, emb de las aisinas de prononciacion, per los debutants, collegians, liceans o adultes, que deuria èsser editat en fin d'annada.
En mai de quò sei charjat d'animar lo facebook de l'associacion Novelum: https://www.facebook.com/Novelum-IEO-24-421163168345899/.
Zo vesetz, l'occitan es ma granda passion !
Òc-plan, podem parlar d'une vertadiera passion occitana !
Denis Gilabert.
28/05/2018
Bordelha l'occitana, de ier e d'auei
Dijuòus 24 de mai, los collegians de La Coquilha visiteren los dos chasteus de Bordelha, nom daus prumiers proprietaris e una de las quatre ancianas baronias dau Perigòrd, coma Biron, Bainac e Maruelh.
D'en prumier, fugueren acompanhats per l'escrivan Joan Ganhaire per la visita de la partida medievala, que monta au segle XII et XIII. Monteren amont naut dau famos chapduelh de 32 m de nautor que lor balhet una vista plan brava sur lo ranvers de queu borg castrau bastit sur una ròcha au pès de la Drona. L'endrech servet longtemps de prison, se pòden enquera veire los grafitis e dessenhs que los prisoniers fagueren. Dins la prumiera sala, jos la trapa de bois, se tròba una oblueda de sieis metres de prigondor, onte l'un daus filhs de Bordelha fuguet embarrat quauque temps. La devisa daus barons de Bordelha era « Cil gal, aimi l'estord », valent a dire « coma lo jau, aimi la barralha » e lor blason, doas pautas de grifon. Dins la cor, los collegians s'aprumeiavan dau potz de benleu 20 m de fond, pas tròp tot parier, en cas que La Vielha los faguesse segre emb son crochet...Urosament, i avia una grasilha de proteccion.
Activitats de sigilografia e partida Reneissença
Pendant queu temps, una partida daus 5esmes fagueren un talhier de fabricacion de sageus, los autres visiteren lo chasteu Reneissença bastit au segle XVI per Jacmeta de Montbron. L'estile, tipique de questa periòda tornava prener daus elements de l'antiquitat grecò-romana, coma las colonas factiças d'estile dorique, ionique e corentian. Dins quela partida mueblada, se pòden trobar de las armas, de las bravas tapissarias e daus braves gabinets de voiatge. Los audiòguides balhan la possibilitat de far la visita 100 % en occitan.
A la descuberta daus trobadors
Apres lo repas sur las permenadas, lo musician Olivier Peirat faguet una p'ita conferença sur los trobadors e trobairitz dins la bela e brava sala de garda dau chasteu medievau. An descubert lo lut, la viela, la chabreta, l'udu, instruments que juguet lo musicaire per interpretar de las òbras daus trobadors lemosins. Los collegians an aprés que los trobadors eran poetas mai musicians, que lor influença fuguet granda dins l'Euròpa tota entiera, mai lo monde que son aura estudiats au Japon, en Angleterra, en Alemanha, aus Estats-Units. An descubert tanben que i avia totplen de trobadors en Lemosin et en Perigòrd, Bertran de Born, Giraut de Bornelh, Arnaut Daniel, Peire de Brageirac, Guilhem de La Tor (Blancha) e lo quite Jaubert de Pueicibòt, de Sent-Prich Las Faugieras, autres còps conegut jurcinc'en Espanha, mas pas mai dins son quite pais.
Una visita de Bordelha moderna
Los eslevas an pogut veire que l'occitan es enquera un afar plan viu dins lo borg, onte los noms de ruas son marquats en francés mai en occitan. An vist lo pont vielh mai lo molin banau. Aqui, l'occitan es un biais de far veire sa diferença per far venir los toristes ; las associacions coma Pampaligòssa, l'aperò-trad e lo talhier de lenga de Joan Ganhaire son daus endrechs onte lo monde pòden continuar de parlar e d'aprener la lenga.
Denis Gilabert.
12:31 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (0)
02/05/2018
Dancem au collegi au collège Michel Debet de Tocane Saint-Apre
France 3 Périgords a réalisé avec les élèves de 6ème du collège Michel Debet de Tocane Saint-Apre un reportage sur les sessions du programme "Dancem au collegi" en préparation de la journée des collégiens "Paratge 2018" à Nontron le jeudi 3 mai.
Ce événement rassemblera 250 collégiens venus de Brantôme, La Coquille, Périgueux Bertran de Born et Montaigne, Tocane Saint-Apre et Sarlat.
Ces sessions étaient pilotées par les musiciens Christophe Célérier et Pau Jochmans, dans le cadre du programme proposé par L'Agence Culturelle et le Conseil Départemental aux collégiens de l'option occitan en Dordogne.
https://france3-regions.francetvinfo.fr/nouvelle-aquitain...
Bonne lecture,
Denis Gilabert


text:
Lent e variable retorn ar iuèrn.
Eth diuendres 16 de març, auram un maitin pro assolelhat, damb quauqui intervaus de bromes mieges. A compdar de meddia aumentarà era nivolositat e se produsiràn precipitacions entre fèbles e moderades damb còta de nhèu sus es 1.200 m en tot descéner cap as 800 m ath ser. Acumulacions d'uns 10 cm en còtes nautes.
Temperatures en descenuda respecte a jornades anteriores (1°/9° en hons de Val; -6°/-2° en còta 2.000).
Eth dissabte 17, serà pro embromat encara que peth maitin se poderien daurir quauqui clari. A compdar de meddia aumentarà era nivolositat e se pòden produsir quauques precipitacions entre fèbles e moderades, damb còta de nhèu sus es 700 m e celhs d'uns 10 cm en còtes nautes.
Es temperatures contunharàn en leugèra descenuda (0°/8° en hons de Val;-7°/-4° en còta 2.000).
Eth dimenge predominarà eth solei, encara que pera tarde aumentarà era nivolositat e se poderien produsir quauques precipitacions fèbles damb còta de nhèu ath torn des 800 m.
Es temperatures contunharàn era sua lenta descenuda (-1°/8° en hons de Val; -11°/-4° en còta mieja).


text:
Un cònte de Velai
I aviá una femna e un òme qu’avian doas filhas : una genta, l’autra viauda. La genta èra fòrça desagradanta, pas saja, bochinosa. En plaça, la viauda, qu’èra l’ainada, èra fòrça agradanta, saja, amabla, bòna per tot lo monde ; mais qu’aguèsse tant de bònas qualitats, sa maire l’amava pas e li fasiá far tot l’òbra. Èlh contrari, la genta fasiá pas res e sa maire l’amava pro.
Sufís qu’un jorn, la maire ordonèt a son ainada d’anar quèrre d’aiga en Léger. Aquò’s pas que i aviá pas l’aiga sobre l’aiguadièr mas aquò èra juste per embestiar lo bofa-fuòc de la familha.
En chamin, se trobèt que la petiòta cendrosa encontrèt la Senta Vièrja que li diguèt com aquò : — Me voudriàs pas espesolhar un pauc ? — Adivòc, que respondiguèt la drolleta. Delh temps que l’espesolhava, la Senta Vièrja li demandèt çò que trobava : — Tròbe daus loís d’aur. — Ten, li diguèt la Senta Vièrja, aquí una bóstia que la badaràs pas d’avants que d’arribar dins ton ostal.
La petiòta seguèt fidela ad aqueste consèlh e, en badar la bóstia, venguèt tota gentona, genta coma lo jorn, mais genta que sa sòrre.
E de fat d’aquò, aquela d’aquí ne’n venguèt jalosa. Se planhèt vas sa maire e li diguèt ques ela mais voliá anar quèrre d’aiga en Léger. — Adivòc, que faguèt la maire ques èla mais èra jalosa de l’agradança e de la belesa de son ainada.
La cadeta davalèt quèrre d’aiga en Léger.
En chamin, aquesta petiòta pro vesada encontrèt la Senta Vièrja que li demandèt si la voliá espesolhar : — E ben !! — que li respondiguèt l’autra d’una mina fonharela — coma i anatz ! aquò’s pas gaire pròpre ! Mas, v-o faguèt, mais qu’aquò la desgostèsse d’un bon pauc.
Puèissa, la Senta Vièrja li demandèt çò que trobava : — Trobe mas de pesolhs e de nièiras, que respondiguèt la cadeta. — Ten, li diguèt la Senta Vièrja, aquí una bóstia que la badaràs pas d’avants que d’arribar dins ton ostal.
Mas aquesta dròlla aviá pas gis d’endura. E davants que d’arribar vas ela, badèt la bóstia, e, — la paura — venguèt viauda com un pesolh, viauda a faire virar la sopa e lo lait. La maire ne’n seguèt tota trista e contunhèt de maumenar son ainada e d’aparar sa cadeta que demorava viauda.
A chap de quauques jorns, lo paire mandèt son ainada vas lo molin que d’as pertot se disiá qu’èra trevat ; e z-ela, lai anèt d’obeïssença, mas en plorar, que, per lo segur, aviá pavor.
D’avants que de lai arribar, encontrèt la Senta Vièrja que li demandèt : — D’ont vases, ma petiòta ? — Vau vas lo molin a l’abroa de Léger. — E, as pas pavor ? — Òc-ben, èi bien pavor un pauc. — Ten, aguèsses pas pavor : aquí te baile un pan blanc e una petiòta china. Eissublèsses pas — en manjar lo pan blanc — de ne’n bailar a la china tant coma tu ne’n manjaràs.
La petiòta, totjorn a l’escota daus consèlhs de la Senta Vièrja, en bailava mais que ne’n manjava.
Quand meianuèit piquèt èlh cloquièr delh vilatge, quaucús venguèt taconar a la pòrta ; seguèt lo diable.
La dròlla demandèt a la china çò que deviá dire.
— Demanda li de qué vòl.
— De qué volètz ? Lo diable de respòndre : — Bada me ! Alòrs la drolleta sonhèt la petiòta china : — Ma petiòta chineta, de qué direm, de qué farem ? — Dija li de t’anar quèrre una rauba, color d’aura. Aquí v-o faguèt. Lo diable venguèt tornar. Taconèt a la pòrta delh molin. — De qué volètz ? — Aquí la rauba, color d’aura. E, d’una bofada, la passèt sotz la pòrta. La drolleta, tota espavorada, encara demandèt : — Ma petiòta chineta, de qué direm, de qué farem ? — Dija li de t’anar quèrre la mais richa de las pointas d’espanla e lo mais brave daus parèls de solièrs que porriá trobar.
La petiòta li v-o diguèt. Lo diable lí anèt e aduguèt tot çò que la drolleta aviá demandat. Taconèt tornar.
La filhona un còp de mais diguèt a la china : — Ma petiòta chineta, de qué direm, de qué farem ? — Dija li de prene un drai e d’anar draiar l’aiga en Léger. Puèis, li badaràs la pòrta…
La petiòta li v-o diguèt e lo diable se botèt a draiar l’aiga de Léger e lo mais que ne’n passava lo mais ne’n davalava ; e delh temps que lo diable se galava aquí, la nuèit passava. Quand seguèt la pica delh jorn, la petiòta prenguèt tot çò que lo diable li aviá adut, la rauba, la pointa, los solièrs, e v-o portèt a sa maire.
Mais que jamais, sa sòrre se ne’n sentiguèt jalosa. V-o diguèt a sa maire : — Ma sòrre a totjorn tot. E ieu ? i pòde m’anar coijar vas lo molin ? — Adivòc , que li diguèt sa maire, lai anaràs.
Lendeman, la cadeta se’n vai vas lo molin. Tròba la Senta Vièrja que li demanda d-ont vai com aquò : — V-o vesètz ben d-ont vau ! — que li respondiguèt la cadeta d’un biais fonhaire —, vau vas lo molin. — As pas pavor ? que li faguèt la Senta Vièrja. — Sai que òc, bien pavor un pauc. — Ten, aguèsses pas pavor : aquí te baile un pan blanc e un petiòt chin . Eissublèsses pas — en manjar lo pan blanc — de ne’n bailar èlh chinon tant coma tu ne’n manjaràs.
Mas, la cadeta qu’èra quauque pauc gromanda com un chalelh, mangèt quasiment tot lo pan blanc santz ne’n gaire laissar èlh petiòt chin que ne’n aguèt mas un morcelon de res.
Quand meianuèit piquèt èlh cloquièr delh vilatge, quaucús venguèt taconar a la pòrta ; seguèt lo diable. La cadeta demandèt èlh chinon çò que deviá dire. — Dija li de badar !
Aquí, v-o faguèt la dròlla. Aquí, lo diable se saquèt e l’emportèt.
E sos parents aguèran mas aquela qu’amàvan pas per los sosténer dusc’a la fin de lur paura vida.
H. Quesnel-Chalelh, d’après ( p. 49) Contes du Velay,
recueillis par Victor Smith de 1869 à 1876 ,
commentés par Marie-Louise Tenèze.
Léger;
La Loire
espesolhar
épouiller
viauda
laide


text:
Modèl:Portal de Portugal/Economia
Lo porto es un vin sofrat portugués, produit unicament dins la region del Naut Douro, a 100 km en amont de la vila de Porto. La vinha es essencialament mendada per de pichons productors, possedent cadun una pichona pèça, nomenada quinta.
De vin es produit dins la conca de Douro dempuèi l'Antiquitat mas l'appelacion de vin de Porto apareguèt solament al sègle XVII.
Coneguèt en aquela epòca fòrça succès en Anglatèrra. En seguent la guèrra contra la França, los Anglés daissant lo vin francés, se viran cap al Porto. Amb lo Tractat de Methuen (1703), tractat de cooperacion militara, diplomatica e economica, obtenon lo privilègi de fondar en Portugal d'ostals de negòci en cambi de la baissa de las taxas sul vin de Porto.