text:
Impressionisme
L'impressionisme es una escòla picturala francesa, nascuda de l'associacion d'artistas francés de la segonda mitat del sègle XIX. Fòrtament criticat al començament, lo movement se manifèsta subretot de 1874 a 1886 par uèit exposicions publicas a París, e marca la ruptura de l'art modèrne amb l'academisme. L'impressionisme se caracteriza subretot per una tendéncia a notar las impressions fugitivas dels fenomèns puslèu que l'aspècte estable e conceptual de las causas.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
Fins a 1874, l'art pictural oficial en França foguèt dominat per l'Académie royale de peinture et de sculpture, que fixava, dempuèi sa creacion jos lo reialme de Loís XIV, las règlas del bon gost, tanben per los tèmas dels quadres que per las tecnicas emplegadas. L’Acadèmia privilegièt l’ensenhament del dessenh, mai simple a definir dins un còrs de doctrina ben estructurat que la còpia dels modèls de l'escultura antica constituisca un ideal de beutat. La color, considerada dempuèi Aristòtel coma un accident de la lutz, se prestèt fòrça mens ben a una pedagogia estructurada. Aital aquela foguèt pas ensenhada a l’Acadèmia, mas dins de talhièrs exteriors a ela.
Mentretant lo sègle XVIII ja marquèt una evolucion significativa. La color èra ja a la mòda, a la meteissa Acadèmia, François Boucher es un exemple. Dins las òbras d'Antoine Watteau tanben academician, de critics veson de signes davancièrs de l'impressionisme. La tornada, a Se al començament del sègle XIX foguèt marcat per la tornada del neoclassisisme, un vent de libertat aviá bufat sus la pintura dins la causida dels tèmas o dins lo biais de tractar lo dessenh amb par exemple Johann Heinrich Füssli o George Romney. Al començament del sègle XIX, William Blake, Francisco de Goya o Eugène Delacroix pausèron las basas d'una novèl biais de pintar.
L'invencion de la fotografia en 1827 tresvirèt la pintura e lo mestièr de pintre que foguèt primièr de crear un imatge semblant a la realitat. I aviá doncas de inventar una novèla vision del mond e de las causas de representar.
Amb l'invencion del tube de pintura sople a la mitat del sègle XIX, de joves pintres parisencs sortiguèron dels telièrs. Influenciats pel realisme de las òbras de Gustave Courbet, aqueles artistas privilegièron de colors vivas, los jòcs de lutz e son interessats mai per los païsatges o las scènas de la vida vidanta que per las grandas batalhas del passat o las scènas de la Bíblia. Soudats per las criticas a vegadas fòrça violentas, coma per los refuses successius del Salon de Paris, institucion màger de la pintura de l'epòca, aqueles joves artistas comencèron de s'amassar per pintar e discutir. Dins aqueles davancièrs, i a Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley e Frédéric Bazille, lèu retrobats per Camille Pissarro, Pau Cesana e Armand Guillaumin.
En 1863, lo reget per la jurada del Salon del Déjeuner sur l'herbe per Manet amb lo pretèxte que representa una femna nuda dins un contèxte contemporanèu debuta la crisi. Manet se tornèt cap al grope dels impressionistas qu'exigiguèt que lors òbras foguèsson presentadas al public. L'emperaire Napoleon III decreta la tenguda d'un Salon des Refusés regropant las òbras que an pas pogut èsser presentadas al salon de Paris. Las criticas foguèron fòrça violentas, una part del public se desplaçant unicament per se trufar de las òbras expausadas. Pr'aquò, las visitas dels Refusats foguèron pus nombrosas aquel an qu'aquestas del Salon vertadièr.
Davant los refuses successius, en 1867 e 1872, d'organizar un autre salon dels Refusats, un grope d'artistas amb Monet, Renoir, Pissarro, Sisley, Cézanne, Berthe Morisot e Edgar Degas constituiguèt la Société anonyme des artistes peintres, sculpteurs et graveurs en abril de 1874 per organizar la lor exposicion, dins l'estudio del fotograf Nadar. Amassant d'òbras un trenta artistas, amb lo devancièr Eugène Boudin que son exemple persuadiguèt Monet de pénher a l'aire liure, aquela exposicion es la primièra de uèit (entre 1874 e 1886).
Lo grope foguèt encara criticat violentament. Aital un article sarcastic de Louis Leroy (critica e umorista) de la revista lo Charivari, ont se trufa d'un quadre de Monet que nomenèt Impression soleil levant, balhant aital lo seu nom al movement: l'impressionisme. Lo tèrme es lèu utilizat pel public e per los artistas.
De nombrosas discòrdias esclatèron dins lo grope. Renoir quita lo movement dins las annadas 1880, per tornar mas sens jamai recobrar totalament la fisança dels membres. Edouard Manet un dels fondadors del grope, se refusa d'expausar sas òbras amb los autres impressionistas, totjorn desirós d'expausar prèp del Salon de París.
Dempuèi faguèron defeccion Cézanne, Renoir, Sisley e Monet. Lo grope dels Impressionistas se separèt en 1886 quand Signac e Seurat organizèt una exposicion concurrenta. Camille Pissarro foguèt l'unic artista present a las uèit Exposicions Impressionistas.
Pr'aquò, los artistas impressionistas ganhèron pauc a pauc las favors del public e de lors pars, mercé al mercand d'art Paul Durand-Ruel, que los expausa a Londres e Nòva York. Mas aquel succès profitèt pas a tots : Renoir en 1879, Monet al començament de las annadas 1880, Pissarro dins las annadas 1890 accediguèron al la seguretat financièra, mas Sisley moriguèt paure en 1899.
Metòde[modificar | modificar la font]
Los pintres impressionistas, se volent èsser realistas, causiguèron lors subjèctes dins la vida contemporanèa, dins un quotidian liurament interpretat segon la lors vision personala. Trabalhant « sus lo motiu», (coma los pintres de l'école de Barbizon, coma uns païsatgistas anglés, coma Boudin o Jongkind), butèron fòrça luènh l'estudi en aire liure, faguèron de la [[lutz] l'element essencial e movent de lor pintura, escartant las tintas escuras per utilizar de colors puras. Pintres d'una natura cambianta, d'una vida joiosa sasida dins l'instant, son indiferents a la recèrca, cara als classics, d'un bèl ideal e d'una esséncia eternala de las causas.
Lo tèrme d'impressionisme es tanben emplegat, per extension, dins lo domeni de la literatura, pr'amor de la libertat de la forma, de la frasa e del lengatge armonic.
L'impressionisme se singulariza per lo fach qu'òm pòt parlar d'una òbra sens aver besonh de referéncias exterioras, a la diferéncia de l'art antic qu'es basat sus la mitologia, e de l'art romanic sus l'istòria santa.
Tèmas e composicion[modificar | modificar la font]
Abans l'aparicion de l'impressionisme d'autres pintres, en particular los Olandeses del sègle XVII coma Jan Steen, s'interessèron a de subjèctes de la vida correnta, tot en conservant una vision tradicionala de la composicion. Aquela foguèt coneguda d'un biais a plaçar lo subjècte principal al centre del regard de l'observator. Los impressionistas assopliguèron l'oposicion entre subjècte e rèireplan, e mai l'efièch produit per una tela impressionista semble sovent un clichat, un fragment d'una realitat pus vasta capturat coma per l'efièch de l'azard. La fotografia ganhava en popularitat; lo pes dels aparelhs demenissiá, los clichats venguèron mai espontanèus. La fotografia buta aital los impressionnistas a capturar l'instant, non solament dins la lutz moventa del païsatge mas tanben dins la vida vidanta de la gent.
Una autra influéncia importanta foguèt aquela de las estampas japonesas (japonisme), qu'arribèron en França a l'origina jos la forma de papièr d'embalatge. La tecnica d'aquelas estampas contribuiguèt de manièra importanta dins la causida dels angles « fotografics » e de las composicions non convencionalas.
Edgar Degas foguèt passionat per la fotografia e colleccionava d'estampas japonesas. Sa tela La classe de danse testimònia d'aquelas doas influéncias par sa composicion asimetrica. Las baladoiras del primièr plan a l'esquèrra semblan d'èsser estadas presas sus lo viu, dins de posturas fòrça pauc aprestadas, e lo ricon inferior drech de la tela es ocupat per una vasta superfícia de postam void.
Principals representants de l'impressionisme[modificar | modificar la font]
Dins la pintura[modificar | modificar la font]
Los representants màgers son
qu'acompanhan d'autres artistas que lors personalitats respectivas cambiaràn d'un biais fòrça diferent
- Pierre-Auguste Renoir
- Pau Cesana
- Edgar Degas
- Berthe Morisot
- Armand Guillaumin
- Édouard Manet
- Cassatt
- Gustave Caillebotte
- Frédéric Bazille
- Camille Corot que pretendèt d'èsser estrangièr al movement
L'impressionisme es la debuta cap al pointillisme per
E una debuta tanben per
Dins la literatura[modificar | modificar la font]
- Octave Mirbeau (cantoral de Monet)


c: text/html

text:
Batalha de Courbevoie
La batalha de Courbevoie se debanèt lo 2 d'abriu de 1871 entre l'armada de Versalhas e la Gàrdia Nacionala de París servent la Comuna. Foguèt la premiera batalha importanta de la guèrra civila francesa de 1871 e una victòria menora per lo govèrn de Versalhas. Aguèt tanben luòc lei premiers presoniers de la Comuna fusilhats per l'armada governamentala.
Lei fòrças en preséncia[modificar | modificar la font]
Lei fòrças dins lo vilatge de Courbevoie foguèron limitadas entre 500 e 600 combatents[1] a l'entorn d'una barricada[2] blocant la carriera principala de Courbevoie. Quauqueis arquieras èran estadas fachas dins lei bastiments vesins[2].
L'armada versalhesa engatgèt de fòrças pus importantas ambé quasi 8000 soudats e 600 a 700 cavaliers[2]. Ansin, leis unitats utilizadas dins l'ataca foguèron [2]:
- Bregada dau generau Bruat :
- 74en regiment de marcha.
- 1er regiment de marcha d'infantariá de marina.
- 2en regiment de marcha d'infantariá de fusilhiers marins.
- Bregada dau generau Daudel :
- 113en regiment de linha.
- 114en regiment de linha.
- Destacaments de la bregada de cavalariá dau generau Vinoy.
La batalha[modificar | modificar la font]
L'objectiu de l'armada versalhesa èra la presa dau giratòri de Courbevoie ocupat per lei Comunards[2]. Lo plan èra que lei bregadas Bruat e Vinoy atacarián d'a frònt la posicion federa pendent que la bregada Daudel virariá lo vilatge[2].
L'ataca comencèt vèrs 12 h ambé lo 74en regiment après un bombardament per lei canons de la bregada Vinoy[2]. La defensa federada vigorosa e lo manca d'experiéncia dei soudats entraïnèron un movement de panica[2]. Lo regiment s'enfugiguèt en desòrdre e solament arrestats per lei menaças de Vinoy en persona e de seis oficiers. L'ataca poguèt reprendre malaisadament. Finalament, l'arribada dau 114en regiment sus la drecha dei Federats e la presa de Puteaux per l'infantariá de marina obliguèt la retirada dei defensors vèrs Neuilly[2] [3].
Lei pèrdas foguèron de 12 tuats e 30 presoniers per la Comuna e 5 tuats e 21 bleçats per l'armada governamentala[3].
Seguidas de la batalha[modificar | modificar la font]
De sera, l'armada versalhesa abandonèt Courbevoie e tornèt a l'entorn de Versalhas. Pasmens, Vinoy ordenèt de fusilhar 5 presoniers[4]. 2 per que èran de desertors e 3 per que foguèron capturats amb una arma. Foguèron lei premiers fusilhats de la Comuna.
A París, l'ataca causèt una colèra violenta e la Comission executiva acceptèt un projècte de sortida contra Versalhas per lo 3 d'abriu.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Prosper Olivier-Lissagary (Histoire de la Commune de 1871, La Découverte/Poche (1990), p. 182) parlèt de 500 a 600 Federats. Lo generau Vinoy (Richards Tombs, La guerre contre Paris 1871, Flammarion (2009), p. 122) leis estimèt a 500.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Richards Tombs, La guerre contre Paris 1871, Flammarion (2009), p. 122
- ↑ 3,0 3,1 Prosper Olivier-Lissagaray, Histoire de la Commune de 1871, La Découverte/Poches (1990), p. 182.
- ↑ Prosper Olivier-Lissagaray, Histoire de la Commune de 1871, La Découverte/Poches (1990), p. 183.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Valentinian III
Valentinian III (2 de julhet de 419, Ravena - 16 de març de 455, Roma) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de 424 a 455. Succediguèt a l'emperaire usurpator Joan e fuguèt remplaçat per Petronius Maximus. Maugrat lei temptativas de redreiçament de certaneis emperaires seguents, la fin de son rèine es sovent considerat coma lo començament dau declin definitiu de l'Empèri Roman d'Occident.
D'efèct, lo rèine de Valentinian III fuguèt lo darrier rèine estable de l'Empèri Roman d'Occident e l'emperaire realizèt una òbra legislativa, religiosa e militara fòrça importanta per assaiar de restaurar la poissança de Roman. En particular, gràcias au generau Aetius, leis invasions de 428-431 fuguèron replegadas, lei Wisigòts deguèron acceptar de s'installar dins lo sud de Gàllia e de reconóisser l'autoritat de Roma après tres campanhas victoriosas de 426 a 436, lei Borgondas deguèron acceptar l'estatut de pòble federat en 440 e lei Huns d'Atila fuguèron vencuts en 451. Pasmens, en fòra d'aquelei victòrias, lei Vandals capitèron de fondar un estat poderós en Africa e lei Romans contunièron de perdre lo contraròtle de la Peninsula Iberica.
L'assassinat d'Aetius per de rasons desconegudas entraïnèt la fin dau rèine. Un complòt organizat per Petronius Maximus, desirós de venjar lo violament de sa frema per l'emperaire, obtenguèt lo sostèn dei partisans d'Aetius e capitèt de tuar Valentinian III en 455.


text:
Luxémont-et-Villotte
Luxémont-et-Villotte es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo anciana comuna de Villotte a ligat a Luxémont en 1824[1].
L’ancienne commune de Villotte est rattachée à Luxémont en 1824[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 9 de febrièr de 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 9 février 2009


text:
Joan Armand deu Peirèr, comte de Tres Vièlas
Joan Armand deu Peirèr, comte de Tres Vièlas (Auloron, 1598 - Tres Vièlas, Sola, lo 8 de mai de 1672) que ho un militar bearnés au servici deu reiaume de França. Pròche deu rei Loís XIII e enemic deu cardinau de Richelieu, qu'inspirè Alexandre Dumas e qu'ei un deus personatges deu son roman : Los tres mosquetaris.
Vita[modificar | modificar la font]
Joan deu Perièr, pair de Joan Armand deu Peirèr, que's he nòble en crompant tèrras nòblas dens la ciutat de Tres Vièlas en Bascoat. Lo son hilh que vadó a Auloron en 1598 e qu'entrè dens l'armada com mosquetari en 1676. Que participè au sièti de La Rochèla en 1647 e 1648 e que vadó capitani lòctenent deus mosquetaris. En 1640 que recrutè tres mosquetaris dens lo son entoratge bearnés : Atòs d'Autaviela (lo son cosin), Isaac de Portau (lo son onco per aligança) e Enric d'Aràmits (recomandat per Francés de Guilhon, senhor deus Essarts).
Ligat de luenh au complòt de l'ahar de Cinq-Mars contra Richelieu (shens i participar, qu'èra prèst a agir contre lo cardinau s'atau e hosse l'òrdi deu Rei), aqueste que demandè l'exilh de l'oficièr bearnés qui, totun, tornè crubar lo comandament deus mosquetaris deu Rei en 1642, a la mort deu cardinau. Arron la mort de Loís XIII, la reina Ana d'Àustria que'u recompensè en tornant la tèrra nòbla de Tres Vièlas en comtat. De son costat, lo cardinau Mazarin, maucontent de non pas aver podut autrejar lo gavidament deus mosquetaris au nebòt Mancini, que suprimí los regiment. Lo comte, tanben governador deu País de Foish, que's retirè alavetz dens la soa tèrra de Tres Vièlas on e's morí.


text:
Theys
Tês en arpitan (Theys en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La station d'esquí dels 7 laux se tròba en partida sus la comuna.
La station de ski des 7 laux se trouve en partie sur la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Possession del comte de Genève al XIVe sègle, de contunh mainmise de Charles VI.
L'istòria economica de Theys a #èsser longtemps ligada a l'espleitacion d'un minaré de fèrre de fòrça bona qualitat. Aquela espleitacion i aurà fach primièrament en benefici de l'òrdre dels Chartreux. Après la sortida dels religioses, d'unes autres sidérurgistes utilizaràn lo minaré montanhas de Theys : Modèl:Blòc cita.
Possession du comte de Genève au XIVe siècle, puis mainmise de Charles VI.
L'histoire économique de Theys a été longtemps liée à l'exploitation d'un minerai de fer de très bonne qualité. Cette exploitation sera faite tout d'abord au profit de l'ordre des Chartreux. Après le départ des religieux, d'autres sidérurgistes utiliseront le minerai des montagnes de Theys : Modèl:Bloc citation.


text:
Pè (unitat)
Lo pè es une unitat de longor correspondent a la longor d'un pé uman, es a dire un pauc mai de trente centimètres. Aquela unitat es encara utilizada dins fòrça de païses anglosaxon e d'ancianas colonias de l'Empèri Britanic.
Avec la coidada e lo det, lo pé es l'unitat de mesura mao anciana de l'istòria de l'umanitat. Coma unitat sus de règlas graduadas, es atestats dempuèi lo començament del millenari III AbC, qu'èra ja divisat en setze dets. Aquela subdivision dicha « digitala » èra la règle pendent l'Antiquitat.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
A la fin de l'Antiquitat e subretot pendent l'Edat Mejana, se preferèt la division onciala. Aquela division del pé en dotze partidas egalas fasent naisser lo poce. Es totjorn en vigor dins lo sistèma d'unitats de mesura anglosaxon. Dins gaireben totes los païses, lo pied – o un dels seus multiplas coma la verga o la cana – foguèt l'escandalh de las unitats de mesura de longor. Del pe de Nippur, al pé egipcian e al pé roman, eca., totes los pés de l'Antiquitat son deduchas las unas de las autras. Los pés de l'Edat Mejana son o de pés de l'Antiquitat conservats, o ds deduccions novèlas.
Revolucion francesa[modificar | modificar la font]
Pendent la Terror, la Convencion montanharda votèt l'abolicion del pé en França par la lei del 1èr d'agost de 1793 e confirmida per la lei del 18 germinal an 3 (7 d'abril de 1795) e definitiva per la lei del 19 frimaire an 8 (10 de decembre de 1799) jol Consulat. La Restauracion restaurèt pas tanben lo pé del rei. Pendent lo sègle XIX, gaireben totes los païses europèus abandonèron successivament lo lors pés respectius pel sistèma metric decimal. A l'ora d'ara, lo sol pé encara utilizat es lo pe angles, totjorn present dins los domènis de l'aeronautica o de l'informatica amb lo poce equivalent al un dotzen del pé. .
Lo pé roman[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin del Neolitic – fa doncas 5 000 ans – los Egipcians divisèron la coidada de Nippur[1] mesopotamiana de prèp de 518,5 mm, al luòc dels 30 dets coma lo faguèron las Sumerians, en 28 dets soque. Lps arpentaires egipcians voulián atal profeitar d'una approximacion trigonometrica[2]. Definiguèron de meteis la mesura del det, que mai tard se nomenèt « det roman ». Sètze d'aqueles dets fan la longor del pé roman, mai precisement duduch pes monetalis, oprèp de 296 ⅓ milimètres o 296 352 µm en valor sèt lissa convencionala.
Aquel pé roman es tanbent atestat per de règlas graduada de l'epòca. Sovent mesuran prèp de 296,3 mm, que dos exemplars mai coneguts son un pe de bronze trobat a Pompèi [3] e un autre, tanben de bronze, que se trapa ara al Lovre[4]. L'un coma l'autra mesuran 296,3 mm. La Colomna de Marc Aurèli es nauta de cent pe. Mesura exactament 29,617 mètres.
Mas, dins las diferentas províncias e quitament a Rome, a diferentas epòcas d'autras mesuras foguèron utilizadas. Se pòdon donacas nomenar tanben: « pe roman ». Coma mesuras de pé roman se pòt notar: 294,0 mm, 294,7 mm, 295,6 mm, 297,7 mm.
Lo pé roman foguèt conservat, coma mesura legala e oficiala, dins fòrça pïses de l'Euròpa.
Las diferentas definicions[modificar | modificar la font]
Dempuèi l'Antiquitat e pendent tot l'Edat Mejana, en Itàlia, fòrça mai pés foguèron utilizats. Aqueles pé èran a vegadas pro pròches del pé roman. Lo pé aticosolonic mesura prèp de 294,0 mm e lo pé Eraíon o « neoroman » 297,7 mm. Aqueles pés foguèron sovent confonduts amb lo quita pé roman. Lo pé atestat e utilizat per l'edificacion de l'abadiala Clunhic III en Borgonha (sègle XI - XII) mesura prèp de 295 mm[5]. Es a dire 0,5 % mai cort que lo pes monetalis roman. S'agís doncas d'un autre pé, benlèu d'una tradicion tanben anciana. Un pé conegut dins l'Antiquitat se nomena pous metrios[6]. Manten lo racio 16 : 15 amb lo pé roman. Lo pé de Clunhic deu èsser 28 : 30 pous metrios, o un pauc mai de 295,0 milimètres.
Lo pé en França[modificar | modificar la font]
Lo pé abans de 1668[modificar | modificar la font]
Lo pé del rei ancian, abans la reforma de Colbert, mantengava amb lo pé renan o carolingian lo ratio 25 : 24. Sa valor es donada sovent per 326,596 mm[7]. Aquela valor se pòt liçar a 326,592 mm.
Le pé dins l'Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo pé èra emplegat dins l'Antiquitat. Dins la literatura es nomenat « pé dorianofeïdonics »[8]. Amb lo pé aticosolonics, manten lo ratio 10 : 9. Amb lo pé anglés son ratio es 30 : 28.
Lo pe entre 1668 e 1799[modificar | modificar la font]
La toise du Châtelet de 1668 foguèt creada dins l'idèa d'un ratio de 12 : 11 amb lo pé roman, mas los metrològs franceses del sègle XVII lo confondèron amb lo pé Eraïon[9] de 264,6 mm. En 1668, foguèt evaluat, pron corrèctament, d'una longor d'ara correspondent a 8250 ÷ 27,706 mm. Èra fòrça espandit en Itàlia de l'Edat Mejana e plan segurament, localament, en França.
Lo pé del rei, a son abolicion definitiva en França, foguèt determinat per la lei del 19 frimaire an VIII (10 de decembre de 1799). Donava que lo mètre es egal a « una longor de 3 pés 11,296 linhas de la Toise de l'Académie »[10]. D'aquò, lo pé del rei mesura 9000 ÷ 27 706 m, o ~ 324,839 mm.
Lo pé quebequés (sensat identic al pé de París) egala ara 1,06575 feet, o 324,8406 mm exactament.
Lo pé anglés[modificar | modificar la font]
Lo pé anglés es l'unitat de longor del sistèma d'unitats de fòrça païses anglofòns, que los Estats Units d'America, qu'es lo sistèma oficial a costat del SI, e lo Reialme Unit, pasmens qu'aquel darrièr aja adoptat lo sistèma metric decimal en 1995. Es utilizat en nautisme e subretot en aeronautica per mesurar las altituds e las nautors al respècte de la superfícia del sol (o de l'aiga).
Lo simbòl « internacional » es: ft (per : foot /feet(pl.) en anglés) o ′. Sescrich per exemple, 30′ 6″ per significar 30 pes e 6 poces. Al Canadá francés se preferís lo simbòl pi (per pied en francés)[11].
Lo reialme unit rebutèt pendent longtemps de donar au yard que val tres pés, una equivaléncia legala en mètre. Los instituts scientifics angleses publiquèron de valors de conversion, qu'un en 1922, lo pé anglés valguèt : 304,799472 mm. Als Estats Units d'America, lo U.S. Survey foot lo fixèt lagalament en 1866a 1 200 ÷ 3 937 m, o 304,800601 mm[12]. Aquela diferéncia prima de 0,00037 % a que paus de consequéncias practicas, en mai que lo mond scientific anglosaxon, quitament als Estats Units d'America, aviá ja abandonat l'utilizacion del pé dempuèi lo començament del sègle XX.
Pasmens se deguèt donar un taus de conversion convenable mai precís. En 1959, los païses anglofòns adoptèron un pé de compromés e 1 ft = 0,3048 m (30,48 cm).
Un pé equivalant al pé anglés èra ja utilizat dins l'Antiquitat, entre autres en Siria. Lo « pechys basilikos » la coidada de l'Antiquitat equivalent a dos pés angleses.
Los diferents pés[modificar | modificar la font]
* L'escart legal del darrièr país avent utilizat aquel pé, o se cap de valor legala es disponible,
l'escart relatiu a la valor lissa es calculada amb una valor attestada, scientificament determinada.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Nip" Dessenhs e valors de la (fr)coidada de Nippour, sul FlorenceTime.net La coidada de Nippur mesura 518,5 mm ± 0,2 %, o ± 1,0 mm. Es la valor utilizada per Lelgemann, cf. PDF. Lo pé sumerian de Nippur val doncas 276,533 milimètres ± 0,2 %, o ± 0,553 mm.
- ↑ Al tresen millenari AbC., los geomètras egipcians se contentèron de l'approximacion : √2 ≈ 28 ÷ 20, cf. le remen de construction. Mai tard, l'approximacion foguèt fòrça melhorada per : √2 ≈ 99 ÷ 70 ; utilizada pendent longtemps dins la triangulacion racionala del carrat segon los arpentaires.
- ↑ (it)Luca Samuele Cagnazzi Su i valori delle misure e dei pesi degli antichi Romani... Ed Angelo Trani, 1825.
- ↑ (fr)Ferdinand Rey, Estudi sus una mesura descoberta prèp de Mirabeau-sur-Bèze, 1898 Ed: C. Klincksieck, París, 1903.
- ↑ (fr)Marcel Pacaut, Les ordres religieux au Moyen Âge, Nathan, 1970, p.74
- ↑ (en)"Lelgemann" Recovery of the Ancient System Foot/Cubit/Stadion 1984, de Dieter Lelgemann, ancian Director de l'Institut de Geodesia a l'Universitat tecnica de Berlin.
- ↑ "Anc" La valor del pé ancian del rei, d'abans 1668, es sovent donada per 326,596 mm. Cf. (fr)Paul Guilhiermoz, De l'equivaléncia dels ancianas mesuras. Bibliotèca de l'escòla de las cartas, 1913. Page 277. Lo pé ancian del rei egala lo pe dorianofeïdonic de l'Antiquitat.
- ↑ "Bue" Lo pé aticosolonic foguèt determinat per Büsing mesurant 293,8760 mm. Pel ratio 10 : 9 amb aquel darrièr, dona la valor del pé dorienofeïdonic amb juste 326,5289 mm. Cf. Herrmann Büsing, Metrologische Beiträge, Walter de Gruyter, Berlin 1982, page 25.
- ↑ "Lelgemann"
- ↑ "Fra" Per la lei del 19 frimaire an VIII (10 de decembre de 1799), lo mètre definitiu fuguèt fixat a « una longor de 3 pés 11,296 linhas de la Toise de l'Académie ». Cf. (fr)Un istoric del mètre, per Denis Février sus www.industrie.gouv.fr. Que : Lo pé del rei egala 9000 / 27,706 mm.
- ↑ (fr)Département de mathématiques de l'UQAM [pdf]
- ↑ Taus de conversion de l'U.S. Survey foot adoptat en 1866 : (Kasson) Metric Act, Public Law 39-183.
- ↑ Lo pé-pigme ionian foguèt utilizat a Chipre fins a 1878. Lor coidada de rauba, nomenada pik o draa, foguèt compausada de dos d'aqueles pés. La valor del pé es doncsa de (671,800 ÷ 2 =) 335,900 millimètres. Cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 412.
- ↑ "Tyr" Lo pé tirolian foguèt determinat a Innsbruck valent 334,097 millimètres. Cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 259.
- ↑ "Lux" Lo pé-pigme roman (o pé Drusian) es atestat al Ducat de Luxemborg. Lo pé luxemborgés mesura 333,300 millimètres. Cf. Modèl:AlHarald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Bou" Los raportaires de la Republica determinèron lo pé de Borgoha del departement Doubs essent egala à 330,71 millimètres. Cf. (fr)Taules dels rapòrts de las ancianas mesuras agràrias amb las novèlas, Per François Gattey, 1812.
- ↑ "Anc"
- ↑ "Fra"
- ↑ "Fri" La coidada de la Catedrala Nòstra Dama de Friborg (constr. 1120-1513) foguèt determinada a 540,0 mm. Cf. Adolf Wangart, Das Freiburger Münster im Rechten Maß, Hrsg. Modèl:AlMünsterbauverein, Verlag Karl Schillinger, Freiburg 1972. Foguèt divisada en vint poces. Lo pé de Friborg egala doncas 324,0 mm.
- ↑ "Oly" Le pé bizantin es identic al pé del'estadi d'Olimpia. Aquel darrièr foguèt mesurat pel geodesian Lelgemann, TU Berlin en mai de 2004. Cf. PDF. Mesura 192,27 mètres de longor. Lo pé de l'estado d'Olympia egala doncas 320,45 mm, o la sièis centena partida de l'estadi.
- ↑ "Aby" Lo pé d'Abidos foguèt utilizat tanben a Prièna en Grècia. En mai de 2004, Lelgemann e los seus estudiants, (cf. PDF ) mesurèron tanben l'estadi de Prièna. Msura 191,39 mètres, o un pé de 318,983 mm.
- ↑ "Phi" Lo pé filetari foguèt conservat a Bèrna coma pé d’òbra, Steinbrecherfuss. un pé de 317,696 mm. Cf. Modèl:AlNoback, Vollständiges Taschenbuch der Münz-, Maass- und Gewichts-Verhältnisse, Brockhaus, 1851.
- ↑ "Aut"
- ↑ "Pru" Lo pé carolingian foguèt utilizat largament dins los païses renans. A partir del sègle XVII, la Prussia s'establiguèt en Renania. La valor de Berlin egala 313,853 mm. Cf. (it)Martini, Page 74.
- ↑ "AtO" Lo pé aticolimpic foguèt utilizat en Principat de Transilvania e en Bucovina. La coidada de Siebenbürgen, compausada de dos pes, valguèt(fr) quatre cinquièmes de la coudée autrichienne. Aquel pé mesura doncas (777,558 ÷ 10 × 4 =)Modèl:Petit 311,0232 millimètres.
- ↑ "Cyr" Le Partenon a Atenas mesura 100 pés cireneans de largor e 225 de longor. Segon l'engenhaire Foucherot (1776-1813), sa largor mesura exactament quatre vint quinze pés del rei, o 30,85974 mètres ((fr)Essai sur les systèmes métriques et monétaires des anciens peuples depuis les premiers temps historiques jusqu'à la fin du khalifat d'Orient, T1, Vicente Vazquez Queipo, sur Google Books). Lo pé cirenean del Partenon egala doncas 308,5974 mm.
- ↑ "Y59" L'accòrdi internacional de 1959, fixa lo yard a 0,9144 mètre exactament. Dempuèi, lo pé anglosaxon mesura 304,8 mm. Abans, las definicions concrètas divergiguèron dins los diferent païses anglosaxons, las valors èran gaireben identica. Cf. (fr)US : Federal Register, July 1, 1959 & GB : Public General Acts and Measures, 1963.
- ↑ "Nur" Lo pé de Nuremberg mesura 303,747 millimètres. Modèl:AlCf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Epi" Lo pé egipcian foguèt utilizat a l'estadi d'Epidaur al Peloponés. Lo geodesian Lelgemann de la TU Berlin e los seis estudiants (cf. PDF) lo mesurèron a 181,30 mètres, o un pé de 302 1⁄6 millimètres.
- ↑ "Zur" Lo pé de Zuric mesura 301,379 millimètres, cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 842.
- ↑ La cana de Tolosa mesura 796,2 linhas de París, o 1796,1 millimètres. Cf. Guilhiermoz Un sièsen de la cana de Tolosa correspond al pé egipcian ancian o 299,3485 mm.
- ↑ "Ion" La vèrga del pé ionian es atestada a la Catedrala de Saint-Étienne de Vienne. Franz Twaroch, engenhaire austriac diplomat per l'Estat, la determina a 896,0 mm. Cf. Dipl.-Ing. Franz Twaroch, Vienne : "Die Maßstäbe am Wiener Stephansdom" in Wiener Geschichtsblätter 57/2002. Lo pé ionian de Viena mesura doncas 298 ⅔ mm.
- ↑ "Mar" S'utilisa, tradicionalament, un pé dich marcand, defini ontze dotzens d'un autre pé. A l'origina, foguèt un pé de calcul dels arpentaires. En província, s'utilizava sovent coma pé normal, divizat en dotze poces. Sa valor entre 1668 e 1793 èra de (9000 ÷ 27,706) × (11 ÷ 12) ≅ 297,769436 mm.
- ↑ Lo pé suedés mesura 296,9060 millimètres. Cf. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 752.
- ↑ "Pra"
- ↑ "Bue"
- ↑ "Bav" Lo pé bavarés mesura 291,859206 millimètres, per la lei bavaresa del 29 d'abril de 1869, obligatòriament efectiva, a partir del 1èr de genièr de 1872. (it)Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 321
- ↑ En 1810, lo pé d'Aschaffenbourg foguèt determinat a 290,500 mm. Cf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Ed : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.. Mesura 290,192 mm.
- ↑ Lo pé de Brèma mesura 289,355 millimètres. Cf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Pol"
- ↑ "Dar" Lo pé de Darmstadt mesura 287,593 millimètres. Cf. Harald Witthöft, Handbuch der Historischen Metrologie. Deutsche Masse und Gewichte..., St. Katharinen, Éditeur : Scripta Mercaturae Verlag, 1994.
- ↑ "Esp" Lo pé espanhòl mesura 278,625 mm, perque l'escandalh espanhòl, la « vèrga de Burgos » (vara de Burgos) foguèt fixada a 835,905 mm. Cf. Martini, Angelo, Manuale di metrologia, Torino, Loescher, 1883. Page 321.
- ↑ "Nip"
- ↑ Lo pé italic mesure 264,55 millimètres. Cf. Lelgemann PDF.


text:
Ivèrn demografic
Lo nom d'Ivèrn demografic es la denominacion, consacrada pels scientifics socials, per designar lo vielhiment de la populacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquesta designacion ivèrn demografic foguèt emplegada pel primièr còp per Michel Schooyans, professor emerit de l'Universitat Catolica de Lovaina (dempuèi 1968). En Euròpa, los òmes politics de divèrsas tendéncias parlavan de «suicidi demografic». Michel Rocard, pendent la session de clausura de la conferéncia dicha «de las familhas», del 20 de genièr de 1989, afirmèt: « La màger part dels Estats de l'Euròpa Occidentala son sul camin de se suicidar, de se suicidar per la demografia... ».
Un país a de besonh de manténer un taus de natalitat de 2,1 enfants per femna per remplaçar la seuna populacion actuala. Malgrat aquò, sonque en Euròpa lo taus de natalitat es de 1,3 e vèrs l'an 2030, Euròpa aurà un deficit de 20 milions de trabalhaires.
La cadena britanica BBC reconeguèt qu'Euròpa traversava un ivèrn demografic. Dins una recenta transmission, la jornalista indiquèt que los « nivèls de poblament dins diferenta partidas del monde desvolopat declinan, e qu'aquò es particularament mai notòri dins los païses occidentals », mai que mai en Euròpa. Aumenta l'esperança de vida mas disminuís la natalitat. Fòrça nacions mancan d'un nombre sufisent de joves per rejovenir las seunas populacions.
Existís "una fòrta correlación negativa entre natalitat e la participacion femenina al trabalh".
L'ivèrn demografic a pas que de consequéncias d'òrdre economic, mas tanben d'òrdre identitari. En aquel sens, Duran i Lleida afirmèt pendent la campanha electorala per las eleccions dins lo Parlament de Catalonha de 2010: « La majora part de las paucas mainats que naisson a Catalonha son de maire imigranda... Benvenguts sián totas elas [los mainats], mas devèm èsser conscients qu'avèm aquí un problèma... [E l'identitat autoctòna pòrta camin de\] “se desnaturalizar” ».


text:
Publicado 23/07/2012 10:51:27CET
MADRID, 23 Jul. (EUROPA PRESS) -
Eth subgovernador deth Banc d'Espanya, Fernando Restoy, a demanat ath Govèrn centrau mès reformes e ajustos, "ena madeisha linha des adoptadi hè uns dies", per calmar enes mercats, dempús qu'era prima de risc espanhòl i age superat es 630 punts basics.
"Eth qu'ei clar ei qu'ara hè fauta bèra causa mès per restaurar era tranquil·litat enes mercats", a afirmat Restoy, qui tanben a senhalat eth "besonh" de mecanismes "qu'enforteixin era union monetària europèa".
Eth subgovernador deth supervisor nacionau a mostrat eth sòn respècte pera decision deth Banc Centrau Europèu (BCE) de no cromprar deute sobirà, "ja qu'eth Banc d'Espanya ei part der Eurosistèma e a d'èster respectuós damb es decisions des sòns organs col·legiats".


text:
Andrew Carnegie
Andrew Carnegie (Dunfermline (Escòcia), 25 de novembre de 1835 - 11 d'agost de 1919) foguèt un celèbre industrial e filantròp britanic naturalizat american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Partiguèt del Reialme Unit en 1848 cap als Estats Units d'America.
Aprèp que comencèsse a trabalhar dins l'industria textila coma simple obrièr, creèt una de las mai importantas acieriás americanas a Pittsburgh, entre la Guèrra de Secession e lo començament del sègle XX.
La capitada de la siá societat, Carnegie Steel (Acièr Carnegie), se deu essencialament a la capacitat siá de produire en quantitat bèla e a un prètz bas ralhs de camin de fèr, que la demanda en aquel temps èra forta. Participèt tanben a la fabricacion de material ferroviari amb la Pittsburgh Locomotive and Car Works. En 1901, per la soma de 480 milions de dolars, vendèt sas proprietats industrialas a un grop de financièrs capitanejats per J. P. Morgan, çò qu'èra en aquela epòca un recòrd de cession comerciala. Li foguèt donat l'escais: "l'òme mai ric del mond" e venguèt alara l'incarnacion perfèita del sòmi american.
Filantropia[modificar | modificar la font]
Es remembrat Andrew Carnegie subretot per son prètzfait de benfaseire e filantròp. Quand se moriguèt, daissèt mai de 350 milions de dolars a de fondacions divèrsas, e 30 milions suplementaris foguèron legats a d'òbras de caritat divèrsas.
Foguèt creaire d'aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units, que pòrtan lo sieu nom, las Carnegie Libraries (Bibliotècas Carnegie; que la mai coneguda es la New York Public Library). Financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Tanben portèt ajuda a las institucions culturales (musèus, Carnegie Hall), a las glèisas e als parcs publics.
En França, la donacion Carnegie permetèt la construccion de la de Rems, inaugurada en 1928, d'estil art deco.
Faguèt construire la famosa sala d'espectacle Carnegie Hall a Nòva York.
En 1891, l'Institut de Tecnologia de Califòrnia foguèt creat a partir dels fons que Andrew Carnegie metèt a disposicion de l'astronòm George Ellery Hale.
A Pittsburgh se tròba ara l'universitat Carnegie Mellon (una descendenta dirècta del Carnegie Institute of Technology), destinada a portar un ensenhament tecnic de qualitat als enfants dels trabalhaires sens moneda.


text:
Cran
Lo cran (var. crani), es una estructura ossosa o cartilaginosa de la tèsta, caracteristica dels craniats (que ne son los vertebrats). Lo ròtle principal del crani es d'aparar l'encefal qu'es a l'entorn, servís tanben de punchs de ligam a de muscles de la cara e del còl.
Lo cran se compausa de doas partidas: lo neurocrani (o bòstia craniana), qu'apara lo cervel e los organs sensorials pars, e l'esplencnocrani, que sosten las cavitats bucalas e faringianas. Qualques espècias possedissont tanben un dermocrani, format d'òs dermics.
Lo cran es totjorn cartilagiós per l'embrion mas ven al mens en partit ossificat per l'adulte de tota la linhada des Osteictians (qu'inclusís l'Òme).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo cran es compausat de doas partidas: lo neurocran (o bòstia craniana), partida superiora qu'apara lo cervèl e los organs sensorials pars, e l'esplancnocran, partida inferiora que sosten las cavitats bucala e faringiana[1].
L'esplancnocran primitivament aguèt una foncion respiratòria mas aquela foncion se perdèt dins gaireben totas las linhadas e l'esplancnocran entre doncas subretot dins la constitucion de l'esqueleta de las maissas, del paladar, de l’aurelha mejana, de la cara, del còl, de la lenga, del laringe e del neurocrani[2].
Istologicament, lo cran dels Vertebrats pòt passar per diferents estadis[3] :
- un estadi cartilaginós, format per condrificacion del mesenquime. Aquel cran es definitiu per las lampresas e los Condrictians.
- un estadi ossós o osteocran endoesqueletic (o encondral), eissit d'una ossificacion encondrala. Aquel estadi succedís al condrocran per totes los Osteictians a l'estat adulte.
- Qualques espècias possedisson tanben un osteocran exoesqueletic (o dermocrani, ou dermatocrani), format d'òs dermics (o òs membranoses). Aquela ossificacion dermica se fa dirèctament dempuèi lo teissut conjonctiu sens passar per un estadi cartilaginós[4].
Lo dermatocran es una capa d'òsses dermics (jamai de cartilatge) que cobrís lo neurocrani e l'esplancnocrani. Constituissiá lo boclièr cefalotoracic per qualques Vertebrats fossils, los Ostracodermas[5]. Se trapa a l'ora d'ara pas que dins la linhda dels osteictians que foguèt segondàriament incorporada a ambedoas formacions precedentas tot en conservant una accion inductritz sul desvelopament de qualques òsses dermics (Cèl del cran, cèl del paladar, diferentas unitats de l'esplancnocrani)[6]. Pels Condrictians, lo dermocrani mermèt, fins a venir indiferenciat, e es representat pas que per d'escatas placoídas fixadas dins lo derme que cobrís lo còrs entièrs.
Formacion[modificar | modificar la font]
Neurocran e esplancnocrani son eissits de dos mecanismes embriologics diferents. Lo neurocran es eissit du mesenquime. Aqueles elements pòdon se presentar jos doas formas: una cartilaginosa que forma lo crani cartilaginós o condrocrani; crani definitiu pels Condrictians, los Mixina e las Lampresas. Pels autres vertebrats aquela forma es remplaçada per una forma ossosa que dona l'osteocran.
Pels mammalians lo condrocran (ou neurocran) se forma a la basa del crani embrionari e se compausa de tres nuclèus cartilaginoses: lo basietmoïde, lo basiesfenoïde e lo basioccipital. Los cartilatges paracordals se desvelopan per formar la placa basala e d'autres cartilatges occipitals se desvelopan per formar lo arc occipital (cartilatge entornant complètament la còrda). De cartilatges se van associar a la placa etimoïde (eissit del desvelopament dels cartilatges trabecularis): son de capsulas olfactivas e capsulas nasalas. La mesolha espinala se dilata dins lo condrocrani passant dins lo foramen magnum. L'aurelha intèrna occuperá la capsula otica.
Origina e evolucion[modificar | modificar la font]
Lo neurocran seriá la partida mai anciana del crani perqu'es la sola qu'existís pels Mixinas. L'esplancnocran es present pels lampresas mas pas lo dermocrani que sembla doncas qu'apareguèt en darrièr.
Lo neurocran evolua mercé a une reduccion del nombre d'òsses e a un alongament degut a la fòssas temporalas. Existís mai d'un tipe de neurocrani:
- Tipe anapside (ex: tartuga): pas de fòssas temporalas
- Tipe diapside (ex: les crocodilians) : daos fossas temporalas superioras e inferioras.
- Tipe sinapside (ex: mamifèrs + reptils fossils) : una fòssa temporala inferiora.
l'esplanchnocran o esqueleta visceral es constituit per de pèças cartilaginosas o ossificadas. Forma la maissa pels gnatostòmas. Lo primièr arc de l'esplancnocrani es l'arc mandibulari. Cet arc est composé du cartilage ptérygo-carré (partida superiora) e del cartilatge de Meckle (partida inferiora). Tres pèças de l'arc ioïde venent enforçar l'arc mandibulari: - lo cartilatge iomandibulari - lo cartilatge ceratobranquial - lo cartilatge basibranquial
Lo cartilatge pterigocarrat donna l'epipterigoïde e l'òs carrat (enclutge) pels mamifèrs. lo cartiltage de Meckle el donna l'òs articulari (martèl) pels mamifèrs. L'iomandibulari dona la columnèla timpanica pels tetrapòds non mammalians e l'estriu pels mamifèrs. Lo ceratobranquial dona las banas ioïdianas pels tetrapòds non mammalians e l'apofisa estiloïde del temporal e las banas ioïdianas pels mammalians.
Fòssas temporalas[modificar | modificar la font]
Las fòssas temporalas son de traches anatomics del crani dels amniotas, caracterizat per de cavitats simetricas bilateralas dins l'òs temporal.
D'ipotèsis fisiologics los associan amb un aument dels nivèls metabolics e una creissénça de la musculatura de la maissa. Los primiers amniòts del carbonifèr possedavan pas de fòssa temporalas alara que los sauropsides e los sinapsides mai avançats n'avián. Dins las edats geologicas, las fòssas temporalas dels sauropsides e dels sinapsides se modifiquèron e venguèron mai largas per permetre l'implantacion dels muscles de las maissas mai espeses permetant de mossegadas mai poderosas. Los dinosaures, que son de sauropsides, ab de larga duberturas e lors descendents los aucèls, an de fòssas temporalas que se modifiquèron. Los mamifèrs, que son de sinapsides, possedisson pas mai de dobertura al nivèl du crani, tan que lo caractèr anatomic se modifiquèt. Possedisson pasmens encara l'orbita temporal (que sembla a una dubertura) e los muscles temporals. S'agís d'un trauc dins lo cap que se situa a l'arrièra de l'orbita ocular darrièr l'uèlh.
La preséncia e la morfologia de las fossas temporalas es un punt critic per la classificacion taxonomica dels sinapsides, que ne son los mamifèrs.
Les euriapsides (plesiosaurians e d'ictiosaurians) an una sola granda dubertura suls costats de lor crani, coma los sinapsides, mas los eurapsides son de fach de diapsides, que la fòssa temporala inferiora desapareguèt.
Los anapsides (quelonians) ne possedisson pas.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Deinonychus
dinosaure carnivòr
-
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "foret" Romanic Foret, Dico de Bio, ed. De Boeck & Larcier, 2004.
- ↑ "mrs" Corinne Cuoc, Anatomie Comparée des Vertébrés, Universitat de Provença, 2006.
- ↑ "foret"
- ↑ "mrs"
- ↑ "mrs"
- ↑ "mrs"


text:
Burre
Lo burre es la resulta de pastar e batre la nata que conten lo lach. Es un aliment plan gras, ric en graissas saturadas, colesteròl e calorias, çò que fa qu'es de recomandar pels esportius o las personas qu'an mestièr d'una consomacion energetica importanta. A mai es pas un aliment que se pòsca pas emplegar amb una dièta sana e equilibrada e es de bon digerir malgrat son contengut gras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo burre èra plan presat pels pòbles víkings e cèltas, çò que faguèt que los romans e los grècs consideravan qu'èra un produch barbar e l'incluguèron pas dins sa dièta. Aquò explica son introduccion tardièra dins qualques païses europèus coma Itàlia.
Lo burre se considerava en aquel temps un produch car per encausa del trabalh pesuc que demanda son elaboracion, per aquesta rason èra sonque disponible per las classas socialas mai ricas.
Menas de burre[modificar | modificar la font]
Existisson maitas menas de burres, pr'aquò se pòdon amassar en dos grops:
- Lo burre acid: abans l'acidificacion de la crèma.
- Lo burre doç: aprèp l'acidificacion de la crèma (es aqueste lo burre tradicional)
A mai se li pòt apondre de sal e aital s'obten de burre salat (doç se n'a pas). Lo burre salat se sèrva melhor. Se pòt elaborar a partir del lach de fòrça animals e en Occident lo burre mai corrent es lo de vaca, de feda o de cabra.
Es pas gaire complicat d'elaborar de burre en çò sieu, pasmens es plan laboriós. Un còp siá disseparada la crèma del lach se pòt començar a lo batre amb un culhièr o una espatula de fusta de naut en bas, e se pòt far servir tanben un batedor.


text:
William Shakespeare
William Shakespeare, (batejat lo 26 d'abril de 1564 - mòrt lo 23 d'abril de 1616) èra un poèta e dramaturg anglés, generalament considerat coma lo mai grand escrivan de lenga anglesa e lo dramaturg màger de tota la literatura. Es sovent escaissat lo « poèta nacional d'Anglatèrra » o lo « Bard of Avon ». Las òbras que daissa, entre las qualas qualques trabalhs collaboratius, son constituidas per 38 pèças de teatre, 154 sonets, dos longs poèmas narratius, e mantun autre poèma. Sas pèças foguèron traduchas dins un grand nombre de lengas e son demest las pus jogadas al mond.
Shakespeare nasquèt e cresquèt a Stratford-upon-Avon. A 18 ans, se maridèt a Anne Hathaway, que li balhèt tres mainatges: Susanna, e los bessons Hamnet e Judith. Entre 1585 e 1592, comencèt d'aver de succès a Londres coma actor, escrivan, e proprietari de parts dins una tropa d'actors dicha Lord Chamberlain's Men, que serà mai tard sonada King's Men. Sembla que se retirèt a Stratford cap a 1613, ont moriguèt tres ans pus tard.
Shakespeare produsiguèt la màger part de sas òbras famosas entre 1589 e 1613. Sas primièras pèças èran mai que mai de comedias e d'istòrias, genre que portèt a son trescòl de sofisticacion e de qualitat artistica a la fin del sègle XVI. Escriguèt alara mantuna tragedia fins cap a 1608, entre las qualas Hamlet, King Lear, e Macbeth, consideradas coma èsser demest las melhoras òbras en lenga anglesa.
Se moriguèt lo 23 d'abril de 1616, a sonque dequ'unas paucas oras après lo siu e màger condiscípol espanhòl en Miguel de Cervantes y Saavedra.
Referéncias[modificar | modificar la font]
(Traducccion d'una part de l'article de la Wikipèdia en anglés)
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Reialme Unit/Articles ligats
- William Shakespeare
- Personalitat britanica del sègle XVI
- Personalitat de l'epòca Tudor
- Escrivan anglés
- Poèta anglés
- Dramaturg anglés
- Actor del sègle XVI
- Personalitat del teatre
- Naissença en 1564
- Decès en 1616


text:
Portal:Arquitectura e Urbanisme
Portal de l’Arquitectura e de l’Urbanisme
« Tota beutat se fonda sus las leis de las formas naturalas. L’arquitectura d'una vila es d’esmòure e non pas d’ofrir un simple servici al còrs de l’òme. » John Ruskin
L’arquitectura es l’art de concebre, de combinar e de dispausar, per las tecnicas apropriadas, d'elements plans o voids, fixes o mobils, opacs o transparents, destinats a constituir los volums protectors que meton l’òme, dins los divèrses aspèctes de sa vida, a l'abric de totas las nosenças naturalas e artificialas. La combinatòria que presidís a l’elaboracion d'aquestes volums s’aplica tant plan e lors rapòrts de proporcion coma a lors materials, lors colors e lor situacion dins un espaci natural o dins un contèxte environamental, ensemble que crèa una unitat omogenèa o pas, de dimensions variadas, anant del simple recès a la metropòli, e que son aparicion provòca un efècte estetic o pas segon sa capitada.
L’urbanisme, el, es l’ensemble dels plans e de las accions coerentas que permeton l’organizacion optimala de las foncions economicas, socialas e environamentalas de la ciutat. D'un punt de vista politic e tecnic, l'urbanisme consistís en l'amainatjament de las ciutats.
Lo Palais de Westminster (Palace of Westminster en anglés), tanben designat jol nom de Cambras del Parlament (Houses of Parliament), es lo luòc ont ten sesilha la Cambra de las Comunas e la Cambra dels Lòrds del Reiaume Unit. Lo Palais bòrda la riba nòrd de Tamisa e se situa dins l’arrondiment londonian de la Ciutat de Westminster (51° 29′ 58″ N 0° 7′ 29″ O / 51.49944, -0.12472).
Trobatz tot çò que concernís l'arquitectura e l'urbanisme en percorrent las categorias e los articles seguents
Cronologia de l'arquitectura - 2006 en arquitectura
Lo palais de Potala se tròba a Lhasa, la capitala de l’actuala Region Autonòma de Tibet, en Republica Populara de China. Foguèt la residéncia dels dalai-lama fins que lo darrièr s'exilièt en Índia en 1959. Es vengut ara un musèu e es estat declarat Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. Lo Potala es, sens dobte, lo bastiment mai grand e espectaclós de Tibet. En mai de la residéncia del dalai-lama, èra tanben lo luòc dels grands actes oficials de l'estat e lo sèti del govèrn tibetan. Aviá tanben fòrça importància religiosa e es encara un centre de devocion importanta; los pelegrins s'i gandisson dempuèi totes los cantons de Tibet. Aviá tanben de foncions monasticas (al Namgyal Tratsang) e d'ensenhament. Lo Potala es un dels rars centres religioses de Tibet que patiguèron pas de destruccions importantas pendent la Revolucion Culturala; a causa d'aquel fach lo sieu estat de conservacion es envejable. L'imatge pus venerat del Potala es lo de Avalokitesvara, que se consèrva al Phakpa Lhakhang. Lo nom de Potala fa referéncia al luòc de residéncia celestial del bodhisattva Avalokitesvara, conegut dins los ancians escrits bodistas coma Riwo Potala. Cal notar qu'òm considèra los dalai-lamas coma una emanacion d’Avalokitesvara, en mai de seguidors de Songtsan Gampo sul terren politic.
Legissetz l’article..
Decembre de 2007
Lo Burj Khalifa, que foguèt inaugurat a Dubai (Emirats Arabis Units) en 2010, es lo mai naut gratacèl del mond. Fa 828 mètres de naut e 209 estancis.


text:
Martin Weinek
Martin Weinek, nascut lo 26 de julhet de 1964 a Leoben en Stiria, es un actor austriac. Es conegut per aver interpretat lo ròtle del Comissari Fritz Kunz de la Polícia Criminala dins Rex, can flic. Tanben s'interèssa al vin e a la viticultura, e produsís de vin dins una vièlha bòria en Àustria.
Weinek s'es format entre 1983 e 1986 alprèp del Prof. Peter P. Jost, puèi s'es consacrat al teatre a partir de 1986 dins qualques produccions vienesas. Son primièr pichon ròtle dins un filme es lo de liftièr dins lo filme Nachsaison (Sason bassa).
En 1987, a un ròtle dins l'òbra teatrala Der Lechner Edi schaut ins Paradies de Jura Soyfer jos la direccion de Georg Mittendrein, dins l'encastre del festenal Ruhrfestspiele Recklinghausen, e lo ròtle d'un fangós dins lo filme Müllomania de Dieter Berner.
Entre 1988 e 1989, es engatjat pel Jura-Soyfer-Theater a Viena e per d'autres teatres pus pichons, ont trabalha coma meteire en scèna, director artistic e productor. Puèi, en 1989, jòga dins la seria de la television austriaca, Calafati Joe. De 1990 a 1991, es director artistic del Hernalser Stadttheater a Viena.
Dempuèi 1999, tanben deu sa popularitat a la seria televisada, Rex, can flic, que n'es actor permanent.
Martin Weinek es un amator de vin e de viticultura : en efièch, dempuèi 1993, a sa pròpria produccion de vinhas al Hagensdorf, una ostalamenta en plena campanha dins la comuna d'Heiligenbrunn, qu'assegura personalament amb sa femna Eva, ela tanben actritz e dramaturga. L'espleitacion es installada dins un vièlh ostal de païsans, renovat e modernizat jos la direccion de Dòna Eva Weinek. La proprietat dels Weinek a environ tres ectaras.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1989 : Calafati Joe
- 1999-2004, 2007- : Rex, can flic
- 2004 : Silentium
- 2005 : Grenzverkehr
- 2006 : Unter weißen Segeln (Episòdi Träume am Horizont)
- 2007 : Die Rosenheim-Cops (Episòdi Liebe bis zum Ende)


text:
Concerto per trompeta (Haydn)
Lo Concerto per il Clarino o concerto per trompeta en Mib major de Joseph Haydn (Hob. VIIe/1) que ho escrivut en 1796 entau son amic Anton Weidinger e la soa trompeta de claus.
Abans l'invencion de la trompeta de claus, la sola trompeta disponibla qu'èra la trompeta barròca qui non podèva pas prodúser sonque armonicas qui non permetèvan l'interpretacion de melodias un pauc elaboradas pas sonque dens lo registre suberagut (com aquò b'ei lo cas dans lo dusau concerto brandeborgés). La trompeta de claus elaborada per Weidinger que dè donc lo parat a Haydn de compausar un concerto elaborat per la trompeta. Malurosament, lo principi de la trompeta de claus qu'ei que, entà poder interpretar gamas cromaticas, b'èra horadada entà poder aubrir e tapoar lo son trauc, e aquò que provocava ua gran perta de la qualitat deu son.
A maugrat d'aquò, aqueth concerto de Haydn qu'ei uei interpretat sus trompetas classicas modèrnas (inventadas quauques decadas arron la composicion d'aquesta òbra) qu'ei ua pèça hèra importanta deu lor repertòri.
Aqueth concerto que's compausa deus moviments seguents :
I. Allegro (sonata) II. Andante (sonata) III. Finale-Allegro (Rondo)
e dab los pupitres seguents :
2 flabutas, 2 clarins, 2 bassons, 2 trompas, 2 trompetas barròcas, timpani e còrdas.


text:
1031
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1031 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Novèla campanha de l'armada dau còmte de Provença còntra la senhoriá de Fòs que refusava totjorn d'acceptar son autoritat. La region a l'entorn de Fòs foguèt pilhada mai lei senhors de Fòs contunièron de refusar la senhoriá dei còmtes.
França[modificar | modificar la font]
Romavatge dau rèi Robèrt II dins lei fèus dau sud de son reiaume. L'acuèlh dei senhors occitans (Guilhèm V d'Aquitània e Guilhèm III de Tolosa) foguèt polit mai acceptèron ges d'autoritat reiala sus lei sieus fèus[1].
Après son retorn, lo rèi Robèrt II moriguèt lo 20 de julhet a Melun. Foguèt remplaçat per son fiu Enric Ièr. Aquò entraïnèt la revòuta de la rèine Constància, fòrça ostil, au rèi novèu e marquèt lo començament d'una guèrra civila qu'anava se generalizar a la mitat nòrd dau reiaume. Menaçat per leis insurgents, Enric deguèt se retirar dins lo Ducat de Normandia onte trobèt lo sostèn de Robèrt lo Magnific.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Califat de Còrdoa[modificar | modificar la font]
Data retenguda per l'esclatament e la disparicion dau Califat fòrça afeblit dempuei 1002 per divèrsei guèrras civilas.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo duc d'Aquitània considerava lo rèi francés coma una nullitat.


text:
Lasson (Calvados)
Lasson es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a 9 quilomètres al nòrd-oèst de Can, en la vallée de la Moguda.
La commune se situe à 9 kilomètres au nord-ouest de Caen, dans la vallée de la Mue.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a liberat la Mois invalide (de junh)M pauc après lo débarquement per soldats canadiens de la 3en division de infanterie.
La commune est libérée le Mois invalide (juin)M peu après le débarquement par des soldats canadiens de la 3en division d'infanterie.


text:
Glèisa Reformada
La Glèisa Reformada es la glèisa crestiana que dins los païses de tradicion calvinista es istoricament e institucionalament l'eretièra d'aquela doctrina religiosa. Los protestants occitans son mai que mai membres d'aquela glèisa. Los valdesians de las Valadas Occitanas o son per un tornant de l'istòria. Protestants abans la Reforma, aderiguèron al calvinisme al sègle XVI (sinòde de Chanforan), reconeissent en la pensada de Calvin la seguida de las tèsis de Pèire Valdo al sègle XII.
Los principis de la Glèisa Reformada[modificar | modificar la font]
Lo protestantisme reformat se pensa coma una doctrina, valent a dire un ensenhament, puslèu que coma dògma, vertat que los cresents son tenguts de creire. Dempuèi lo sègle XVI e la Reforma, los reformats atèstan (o per parlar latin « protèstan ») de lor fe segon cinc principis unificadors, las cinc solas. Encara uèi aqueles principis se pòdon enonciar en latin:
- Sola Gratia: sonque pel mejan de la gràcia
- L'òme se pòt pas ganhar lo salut, mas Dieu li dona a gratis per amor. Perque Dieu aima primièr, l'òme pòt aimar a son torn. Lo cresent aima per çò que son paire l'aima, non pas per que son paire l'aime.
- Vejatz Sola gratia
- Sola Fide : sonque per la fe
- Aquela dona se fa per un rescontre personal amb Dieu, que lo sol mediator es Jèsus Crist. Cap d'institucion umana, cap de glèisa, cap de doctrina pòt pas ganhar a l'òme son salut.
- Vejatz Sola fide
- Sola scriptura : sonque per la Bíblia
- La Bíblia es tenguda per la sola vertat, emai deguèsse èsser interpretada, en particular pel mejan de las sciéncias (istòria, arqueologia, estudis textuals, etc.)
- Vejatz Sola scriptura
- Solus Christus: sonque Jèsus Crist (o Solo Cristo sonque pel biais de Jèsus Crist)
- Crist es lo sol mediator entre los òmes e Dieu.
- Vejatz Solus Christus
- Soli Deo gloria : a Dieu sol la glòria
- Dieu solament deu èsser glorificat. L'òme se deu pas glorificar de sas òbras, mas ne deu mercejar Dieu. Los reformats se mesfisan de quina entrepresa que siá de glorificacion umana.
- Vejatz soli Deo gloria
A las cinc solas conven d'ajustar los dos principis seguents:
- Ecclesia semper reformanda : la Glèisa reformada se deu reformar de contunh.
- Las institucions eclesiasticas son de realitats umanas. « Se pòdon enganar », çò diguèt Luther. Lo cresent deu servar un agach critic.
- Vejatz Ecclesia semper reformanda
- Lo sacerdòci universal
- Cada batejat a una valor identica al dintre de la glèisa, lo pastor coma lo parroquian.
- Vejatz sacerdòci universal


text:
Heavy metal
Lo heavy metal qu'ei un estil de musica afiliat au rock.
Originas[modificar | modificar la font]
Lo tèrme "heavy metal" ("metau pesuc") que vien deu vocabulari anglés de la guèrra. Que designa l'artilharia pesuga. En musica, qu'estó utilizat en purmèr per un jornalista musicau american entà parlar d'un concèrt de Jimi Hendrix a la fin de las annadas 1960. Viste, aquera expression qu'estó jutjada apropriada per designar la musica deus grops de hard rock mei puishents de l'epòca com Led Zeppelin, Deep Purple o Black Sabbath.
NWOBHM[modificar | modificar la font]
Au començar de las annadas 1980, navèths grops britanics que comencèn de har ua musica qui èra heavy metal mes qui s'esluenhava de la deus davancèrs de las annadas 1960 e 70. Qu'estón aperats "new wave of british heavy metal" ("navèra andada de heavy metal britanic") o NWOBHM. Los mei coneishuts d'aqueths que son Iron Maiden, Judas Priest, Venom ... Musicaument, qu'èran diferents per'mor qu'espudivan las influéncias blues deus grops mei ancians. Qu'èran tanben mei agressius, autant au nivèu deus ritmes com au nivèu deu cant o de las paraulas.
Uei lo dia[modificar | modificar la font]
Au dia de uei, qu'aperam heavy metal la musica influenciada peus grops de la segonda generacion e meilèu "hard rock" la deus grops de las annadas 1960 e 70 e deus lors continuators contemporanèus.
Quauques grops famós[modificar | modificar la font]
Iron Maiden (Reiaume Unit) Judas Priest (Reiaume Unit) Manowar (Reiaume Unit) Killers (Baiona) ADX (França)


text:
Lagash
Lagash èra un ciutat-estat de Mesopotamia antica situat dins lo país de Sumèr. Vila santa de la divinitat Ningirsu, Lagash foguèt mai d'un còp la capitala d'un estat mesopotamian poderós. Vèrs la mitat dau millenari III avC, la vila èra regularament en conflicte amb Umma avans d'èstre conquista per Sargon d'Akkad au sègle XXIV o XXIII avC. Assaièt unei còps de se revòutar còntre sei successors e venguèt solament tornarmai independenta durant lo declin d'Akkad sota la direccion de la segonda dinastia de Larsa. Pasmens, la vila passèt sota lo contraròtle de la tresena dinastia d'Ur au sègle XXI avC. La casuda d'Ur a partir deis annadas 2020 avC permetèt la formacion d'un estat pichon centrat sus la vila durant una partida dau sègle XX avC. Pasmens, aquò empachèt pas lo declin de la ciutat que foguèt abandonada au sègle XVII avC.


text:
Berthelming
Berthelming es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la distincion de Fénétrange-Schwanhals e possession de la collégiale Sant-Salvador de Mètz.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Reforma de 1560 a 1685.
- Village de la seigneurie de Fénétrange-Schwanhals et possession de la collégiale Saint-Sauveur de Metz.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans.
- Réforme de 1560 à 1685.


text:
Flavina mononucleotid
La flavina mononucleotid (FMN), o riboflavina-5'-fosfat, es un derivat de la riboflavina (vitamina B2) qu'agís coma coenzim de divèrsas oxidoreductasas. Pendent lo cicle catalitic se produsís l'interconversion reversibla entre la forma oxidada (FMN), semiquinona (FMNH•) e redusida (FMNH2) del coenzim. La FMN es un agent oxidant mai fòrt que la NAD e es particularament util doncas que pòt tranferir un o dos electrons. Es la principala forma que s'i tròba la riboflavina dins las cellulas e los teissuts. En de tèrmes energetics, es pus "cara" de produsir, mas es pus solubla que la riboflavina.


text:
Nomenclatura binomiala
En taxinomia (botanica, zoologia, etc.), lo nom binomial, o binòmi, proven de la combinason de dos noms e servís a designar un taxon de reng inferior al genre. Formalizada per Linné al sègle XVIII, la nomenclatura binomiala amb d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituisson lo « sistèma linnean ».
La nomenclatura binomiala es doncas una convencion estandardizada per nomenar las divèrsas espècias. Coma la paraula binomiala o suggerís, lo nom scientific d'una espècia es compausat per la combinason de dos mots: lo genre e l'espècia, aital dins un meteis genre pòdon existir divèrsas espècias que mantenon lo primièr tèrme e càmbian lo segond dins la nomenclatura binomiala. Lo nom de genre comença totjorn amb una majuscula e lo de l'espècia totjorn en minuscula; ambedós tèrmes s'escrivon en cursiva, per exemple: Homo sapiens.


text:
Beppe Grillo
Giuseppe Piero Grillo, mai conegut coma Beppe Grillo (barri de San Fruttuoso, Gènoa,21 de julhet de 1948), es un umorista, actor, activista politic e blogaire italian. Son blòg es un dels mai seguits de totes los que se fan en lenga italiana. Foguèt situat en setena plaça dins la classificacion mondiala establida en 2009 per la revista Forbes. Grillo es lo promotor d'un forum de discussion que compta de milierats d'inscriches que se sonan comunament "grillini" o "amici di Beppe Grillo". A inspirat mantuna lista civica que pòrtan son nom e en octobre de 2009 capitanegèt la naissença d'un movement politic novèl: lo MoVimento 5 Stelle.


text:
Joseph-Philibert Girault de Prangey
Joseph-Philibert Girault de Prangey (Langres, 21 d'octobre de 1804 – Courcelles-Val-d'Esnoms, 7 de decembre de 1892) foguèt un fotograf e dessenhaire francés que son activitat foguèt importanta en Orient Mejan. Sos daguerreotipes son las fotografias mai ancianas de Grècia, Palestina, Egipte, Siria e Turquia qu'an subreviscut al passatge del temps. Pr'aquò aquestas fotografias foguèron descobèrtas sonque durant las annadas 20 dins un entrepaus de sa proprietat familhala e divulgadas ochanta ans aprèp.
Biografia[modificar | modificar la font]
Joseph-Philibert Girault de Prangey estudièt la pintura a l'Escòla de bèlas arts de París. Aprenguèt la tecnica del daguerreotipe en 1841, probablament amb lo quite Louis Daguerre, o benlèu amb Hippolyte Bayard. Vist qu'aviá una bèla riquesa personala, se n'anèt per Mediterranèa far un viatge fotografic en seguir los passes de l'escrivan francés Chateaubriand. S'interessèt fòrça a l'arquitectura de l'Orient Pròche e sos viatges lo portèron tanben a Itàlia e dins divèrses païses de l'èst de la mar Mediterranèa entre 1841 e 1844. Aital realizèt mai de 900 daguerreotipes de relativas a l'arquitectura.
Quand tornèt en França, faguèt de goachas e mai d'estudis amb tencha e gredon sus las fotografias e las amassèt totas dins un recuèlh de litografias. Produsiguèt tanben d'estereografs de sas proprietats e de las plantas exoticas qu'aviá portat en çò sieu. Malgrat tota aquela activitat Girault de Prangey faguèt pas jamai cap d'exposicion ni mai presentèt pas jamai son trabalh enlòc del temps de sa vida.


text:
1735
Aquesta pagina concernís l'an 1735 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Yongzheng (1722-1735) lo 8 d'octòbre. Foguèt remplaçat per son fiu Qianlong (1735-1796) lo 18.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de cobalt per lo quimista suedés Georg Brandt (1694-1768). Aquò èra la premiera descubèrta d'un metau desconegut dempuei la Preïstòria.


text:
La Baronia de Rialb
La Baronia de Rialb ei un municipi de la comarca catalana de la Noguera, dins la província de Lhèida. Sa capitala e la via mai importanta es Gualter.
Demografia[modificar | modificar la font]
Sa population en 2009 èra de 279 abitants, amassats dins un territòri de 145,03 km².
De vesitar[modificar | modificar la font]
- Monastèri de Santa Maria de Gualter.
- Glèisa romanica de Santa Maria de Palau de Rialb.
- Barratge de Rialb.
- Riu Rialb.
- Congost de Forat de Bulí.
- Dolmen de Sòls de Riu.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) Sit de la comuna de la Baronia de Rialb
- (ca) Informacion deu Consòrci de Montsec
- (ca) Informacion de Torisme de Lhèida


text:
983
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 983 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Après lei victòrias de l'annada precedenta en Palestina, leis armadas fatimidas conquistèron Damasc. Lo califa decidèt de perseguir aquela expansion en direccion dau nòrd de Siria ont intrèt en contacte ambé lei Bizantins.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo matematician persan Ibn Sahl d'un tractat sus lei miraus que presentava tanben lei lèi de la refraccion.


text:
1895
Aquesta pagina concernís l'an 1895 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - L'oficièr francés Alfred Dreyfus es degradat e e deportat a la preson de l'illa del Diable, en Guaiana.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd, Tigre, dirigit per Mengesha Yohannes que refusava de reconóisser la senhoriá dau negus Menelik II, deguèt faciar d'atacas italianas marcant la represa dei combats entre Etiopia e Itàlia. Entre lo 13 e lo 15, lei fòrças de Mengesha Yohannes foguèron vencuts a Coatit e a Senafe. Pasmens, aquelei desfachas renforcèron l'unitat etiopiana car decidèron lo ras de Tigre de se sometre au negus qu'èra a reünir sei tropas per arrestar l'invasion enemiga.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet depintant lo premier revòuver semi-automatic per l'oficièr britanic George Fosbery (1832-1907).
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei rais X per lo fisician alemand Wilhelm Röntgen (1845-1923. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1901.
Quimia[modificar | modificar la font]
Identificacion d'un gas rare novèu (èli) per William Ramsay (1852-1916) e per Per Theodor Cleve (1840-1905) dins un minerau de coire. De son caire, l'engenhaire e quimista Karl von Linde (1842-1934) realizèt la premiera liquefaccion d'èr.
Medecina[modificar | modificar la font]
Consequéncia de la descubèrta dei rais X e seis aplicacions medicalas per Wilhelm Röntgen, aparicion de la radiologia.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Artturi Ilmari Virtanen, quimista finlandés, Prèmi Nobel de Quimia (m.1973)
- 21 de febrièr - Carl Peter Henrik Dam, bioquimista danés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1976)
- 3 de març - Ragnar Anton Kittil Frisch, economista norvegian, Prèmi Nobel d'Economia (m.1973)
- 6 de mai - Rodolfo Valentino, actor italian (m.1926)
- 8 de julhet - Igor Tamm, fisician rus, Prèmi Nobel de Fisica (m.1971)
- 24 de setembre - André Frédéric Cournand, mètge francés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1988)
- 4 d'octobre - Buster Keaton, actor american (m.1966)
- 8 d'octobre - Juan Domingo Perón, president d'Argentina (m.1974)
- 25 d'octobre - Levi Eshkol, primièr ministre d'Israèl (m.1969)
- 30 d'octobre - Dickinson W. Richards, mètge american, Prèmi Nobel (m.1973)
- 14 de deceme - Jòrdi VI del Reialme Unit (m. 1952)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 19 de mai - José Martí, líder de l'independéncia de Cuba (n.1853)
- 29 de junh - Thomas Henry Huxley, biologista anglés (n.1825)
- 29 de junh - Floriano Peixoto, president de Brasil (n.1839)
- 5 d'agost - Friedrich Engels, filosòf alemand (n.1820)
- 28 de setembre - Louis Pasteur, microbiologista e quimista francés (n.1822)


text:
Blangy-sur-Bresle
Blangy-sur-Bresle es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Blangy A situat entre la Bresle e l'Anautita bòsc d'Agut. thumb|left|L'estacion Es desservie per un échangeur del A 28. Gamaches Es a 9 km, Foucarmont a 11 km, Agut a 21 km, Aumale a 22 km, Abbeville a 29 km, Envermeu a 33 km e Neufchâtel-en-Bray a 34 km.
Blangy Es desservie per la parca de Blangy-sus-Bresle situada sus la linha de Beauvais al Tréport-Mars.
Blangy est située entre la Bresle et la Haute forêt d'Eu.
Elle est desservie par un échangeur de l'A 28. Gamaches est à 9 km, Foucarmont à 11 km, Eu à 21 km, Aumale à 22 km, Abbeville à 29 km, Envermeu à 33 km et Neufchâtel-en-Bray à 34 km.
Blangy est desservie par la gare de Blangy-sur-Bresle située sur la ligne de Beauvais au Tréport-Mers.
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1802 : Lo cap de-luòc del costat a transferit de Foucarmont a Blangy.
- 1944 : la vila es grèvament deteriorada continuament a un bombardement.
- 9 d'abril 1962 : Blangy pren lo nom de Blangy-sus-Bresle.
- 1802 : Le capluòc du canton est transféré de Foucarmont à Blangy.
- 1944 : la ville est gravement endommagée suite à un bombardement.
- 9 avril 1962 : Blangy prend le nom de Blangy-sur-Bresle.


text:
Roppe
Roppe es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat sus la rota N 83 en connectant Belfòrt a Mülhausen a 6km de Belfòrt. Ja a l'epòca romaine una via d'importància secondaire en venent de Offemont e se dirigenta vèrs Leval o Rougemont traversava lo territòri de la comuna. Aquel darrièr s'estend sus 743 ectaras a una altitud compresa entre 355 e 511m (fòrt de Roppe). A traversat pel Autruche, un ruisseau #que pren naissença en lo massís forestal en s'estendent al nòrd del vilatge ont se retarda per formar lo étang del Autruche.
Al 1er en genièr 2006, la N 83 a #èsser descatalogada en RD 83. Fins alavetz @dénommer Rota nacionala en la traversada de la municipalitat, a rebatejat avenguda del General de Gaulle.
Le village est situé sur la route N 83 reliant Belfort à Mulhouse à 6km de Belfort. Déjà à l’époque romaine une voie d’importance secondaire venant d’Offemont et se dirigeant vers Leval ou Rougemont traversait le territoire de la commune. Ce dernier s’étend sur 743 hectares à une altitude comprise entre 355 et 511m (fort de Roppe). Il est traversé par l’Autruche, un ruisseau qui prend naissance dans le massif forestier s’étalant au nord du village où il s’attarde pour former l’étang de l’Autruche.
Au 1er janvier 2006, la N 83 a été déclassée en RD 83. Jusqu'alors dénommée Route nationale dans la traversée de la commune, elle est rebaptisée avenue du Général de Gaulle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Roppe (Rotbach O Roppach, coma se o tròba nomenat antany), es un dels pòbles citats en los mai ancians documents relatius dins aquelas tèrras de la Pòrta de Bourgogne. A mencionat en tant que camina en una charte datada de 792 e en 828 la abbaye de Masevaux possedissiá de bens en la camina de Roppe. Pendent la Guèrra de Trenta Ans, lo castèl de Roppe i aguèt pres per las tropas suedesas e #venir un repaire per mercenaires croatas #qu'estrossejavan los environs. I aguèt représ e meses a sac per las tropas del comte de la Suze en setembre 1635, qualques meses abans qu'aquel s'apodera pas de la vila de Belfòrt. Sul plànol religiós Roppe fa partida de la parròquia de Phaffans, La Baroche e possedissiá pas #qu'una simpla capèla castrale #que, en 1592, èra dédiée a Sant Lop. Pel continuament, en l'archiu, se detla amassada consagrada a Santa Catherine o Santa Marguerite.
Ja al Sègle XVII lo minaré de fèrre, #que n'es ric lo jos-sòl (jurassique superior) de Roppe e dels pòbles vesins (Eguenigue, Phaffans...), A #èsser espetat en carrièra e a l'ajuda de potz-galariás per èsser foguèsse en los foguets de Belfòrt o de Masevaux La produccion de minaré en grandas en contenent 30 a 40% de fèrre arribat a un nivèl de 72 mètres-cube per meses. En 1785 una inondacion fa cessar la extraction en prigondor. Una temptativa d'espleitacion en utilizant una maquina a vapor i aguèt luòc al XIXe sègle mas se #tustarrar a la competéncia del fèrre lorrain melhor mercat.
Començament en novembre 1870 #debanar una batalha entre tropas prussiennes e de francesas #que #virar a l'avantatgi dels primièrs, la tèsta i aguèt mantengut mas lo luòc fòrt de Belfòrt i aviá delimitat. Après la signatura del Tractat de Frankfurt #que daissava Roppe a la França, l'autoritat militar #decidir de refortilhar la proteccion de Belfòrt per una linha de fortificacions #qu'un element important i n'aguèt bastit entre 1874 e 1887 sus la reünion mai anautita del territòri de la comuna. La linha Belfòrt-Lachapelle-jos-Rougemont del Camin de fèrre d'interès local del Territòri de Belfòrt traversava Roppe abans de contunhar cap a Denney e Phaffans.
Roppe A coneguda una espleitacion de carbon.
Roppe (Rotbach ou Roppach, comme on le trouve nommé autrefois), est un des villages cités dans les plus anciens documents relatifs à ces terres de la Porte de Bourgogne. Il est mentionné en tant que marche dans une charte datée de 792 et en 828 l’abbaye de Masevaux possédait des biens dans la marche de Roppe. Pendant la Guerre de Trente Ans, le château de Roppe fut pris par les troupes suédoises et il devint un repaire pour des mercenaires croates qui ravageaient les environs. Il fut repris et mis à sac par les troupes du comte de la Suze en septembre 1635, quelques mois avant que celui-ci ne s’empare de la ville de Belfort. Sur le plan religieux Roppe fait partie de la paroisse de Phaffans, La Baroche et ne possédait qu’une simple chapelle castrale qui, en 1592, était dédiée à Saint Loup. Par la suite, dans les archives, on la rencontre consacrée à Sainte Catherine ou Sainte Marguerite.
Déjà au Sègle XVII le minerai de fer, dont est riche le sous-sol (jurassique supérieur) de Roppe et des villages voisins (Eguenigue, Phaffans...), a été exploité en carrière et à l’aide de puits-galeries pour être fondu dans les fourneaux de Belfort ou de Masevaux La production de minerai en grains contenant 30 à 40% de fer atteint un niveau de 72 mètres-cube par mois. En 1785 une inondation fait cesser l’extraction en profondeur. Une tentative d’exploitation utilisant une machine à vapeur eut lieu au XIXe siècle mais elle se heurta à la concurrence du fer lorrain meilleur marché.
Début novembre 1870 eut lieu une bataille entre troupes prussiennes et françaises qui tourna à l’avantage des premiers, le front fut maintenu mais la place forte de Belfort était encerclée. Après la signature du Traité de Francfort qui laissait Roppe à la France, l’autorité militaire décida de renforcer la protection de Belfort par une ligne de fortifications dont un élément important fut construit entre 1874 et 1887 sur le sommet le plus élevé du territoire de la commune. La ligne Belfort-Lachapelle-sous-Rougemont du Chemin de fer d’intérêt local du Territoire de Belfort traversait Roppe avant de continuer vers Denney et Phaffans.
Roppe à connue une exploitation de charbon.


text:
Giotto di Bondone
Giotto di Bondone o Ambrogiotto di Bondone (Vespignano o Rominano, 1267 - Florença, lo 8 de genièr de 1337) foguèt un pintre, escultor e arquitècte italian, que sas òbras foguèron a l'origina del novelum de la pintura occidentala. Foguèt l'influéncia de sa pintura que provoquèt lo vast movement de la Renaissença del sègle seguent.
Giotto fa part del corrent artistic de la Prerenaissença que se manifèsta en Itàlia a la començança del sègle XIV, e qu'es un de sos mèstres. En aquela fin de l'Edat Mejana, Giotto es lo primièr artista que sa pensada e sa novèla vision del monde ajudan a construire aquel movement, l'umanisme, que plaça l'Òme a la plaça centrala de l'Univèrs e li permet d'èsser mèstre de son pròpri destin.
Las frescas que Giotto pintèt a Florença (glèisa de Santa Croce de Florença), a Assisi (basilica de Sant Francés d'Assisi) e a Pàdoa (capèla dels Scrovegni dins la glèisa de l'Arena de Pàdoa) figuran dins los soms de l'art crestian.
Son influéncia sus las generacions d'artistas que li subrevisquèron es tan granda que se pòt parlar d' « escòlas giottescas » al subjècte d'unas escòlas de pintura de l'epòca. Pintres coma los de l'escòla de Rimini (Giovanni Baronzio, Neri da Rimini, Pietro da Rimini) son considerats coma sos eretièrs[1] Dempuèi lo passatge de Giotto, de mal datar (versemblablament entre 1303 e 1309) dins lor vila, ont venguèt pénher un cicle de frescas (uèi perdudas).
Somari
- 1 Biografia
- 2 L'encontre amb Cimabue
- 3 Citacions al subjècte de Giotto
- 4 Anecdòtas
- 5 Las frescas de la basilica de Sant Francés d'Assisi
- 6 Òbras realizadas a Roma
- 7 Passatge a Rimini
- 8 Las frescas de la glèisa de l'Arena
- 9 Giotto arquitècte : lo campanal de Giotto
- 10 Autras òbras
- 11 Galariá
- 12 Fonts
- 13 Bibliografia
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Giotto nasquèt dins una familha païsana de Colle di Vespignano (o a Romignano), un vilatge prèp de Vicchio di Mugello, al nòrd-èst de Florença, en Toscana.
Dins sa tecnica, Giotto marquèt una ruptura amb l'art gotic italian del Trecento, passant d'una concepcion ieratica de la pintura (representacion dels personatges dins una concepcion pro immobila dins l'estampadura) cap a un cèrt naturalisme. Atal, representèt de scènas ont l'accent foguèt mes sus la comunicacion entre los personatges e la perspectiva amb un ponch de fugida.
Aguèt Taddeo Gaddi per disciple.
Giotto moriguèt a Florença lo 8 de genièr de 1337 e foguèt enterrat amb pompas dins la catedrala que ne foguèt l'arquitècte. Amb la seuna femna, Ciuta di Lapo di Pela, aguèt uèit enfants, que l'ainat, Francesco, foguèt introduch en 1311 dins la companhiá dels pintres de Florença.
Sas pinturas son d'inspiracion religiosa: fòrça retaules, grandas superfícias cobèrtas amb frescas a Pàdoa (scènas de la Bíblia a la capèla de l'Annunziata o dels Scrovegni) e a Assisi (basilica inferiora e, subretot, scènas de la vida de Francés d'Assisi dins la basilica superiora, frescas del Palazzo della Ragione de Pàdoa, destruidas en 1420).
Fòrça artistas modèrnes trobèron l'inspiracion dins l'òbra de Giotto, - ont posèron a la font d'un umanisme que demòra valable a totas las epòcas.
L'encontre amb Cimabue[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, reculhida per Lorenzo Ghiberti e Giorgio Vasari, « Giotto enfant auriá començat per gardar las cabras de son paire Bondone, e lo pintre Cimabue, lo susprenguèt que dessenhava sus una pèira amb de carbon sus las ribas d'un riu; meravilhat per son engenh primaic, auriá menat lo pastorèl, qu'aviá una dotzena d'annadas, dins son talhièr ». Se pòt véser la pèira commemorativa prèp del pont ont se seriá tengut aquel encontre ipotetic.
D'autres tèxtes pus recents afirman que se serián encontrats a Florença. Ça que la, es plan Cimabue que acertèt la formacion d'aquel mainat talentós.
Citacions al subjècte de Giotto[modificar | modificar la font]
Mai d'un testimòni literari, que ditz pas gaire sus la vida de Giotto, senhalan l'impacte de l'òbra de Giotto sus sos contemporanèus coma Dante, que foguèt son amic, dins lo cant XI del Purgatòri, coma Boccacio dins la novèla VI,5 Decameron, coma dins Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori.
Boccacio, dins una novèla del Decameron, (1350) :
« Aguèt un engenh tan poderós, que la Natura, maire e creairitz de totas causas, produit pas res, jos las eternalas evolucions celèstas, que foguèt capable de reproduire amb l'estilet, la pluma o lo pincèl : reproduccion tan perfiècha que, per los uèlhs, foguèt pas una còpia, mas lo modèl meteis. Plan sovent sos òbras enganèron lo sens visual, e òm prenguèt per la realitat çò qu'es una pintura »
« Se rapòrta que Giotto, dins sa jovença, pintèt un jorn d'un biais tan frapant una mosca sul nas d'una cara començada per Cimabue que lo mèstre, quand tornèt a son trabalh, temptèt mai d'un còp de la cochar amb la man abans de s'apercebre de son error Le Vite »
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
Lo papa Beneset XII, via un de sos emissaris, cachèt Giotto de li balhar la pus pura pròva de son talent. Aquel darrièr tracèt sus un fuèlh destinat al pontife sobeiran un cercle perfèit a man levada. L'ancian pastorèl demostrèt son engenh e poguèt alavetz viatjar a Roma per realizar mai d'una òbras.
Las frescas de la basilica de Sant Francés d'Assisi[modificar | modificar la font]
Las parets de la glèisa superiora de la basilica de Sant Francés d'Assisi, son cobèrtas de las frescas extraordinàrias realizadas dins lo darrièr decenni del sègle XIII.
Aquelas frescas, qu'inaugurèron un biais de pénher novèl e vivent, eissit de l'observacion de la natura, la precision expressiva de las actituds e dels traits, segurament, excitèron lo vam dels contemporanèus. Foguèt lo primièr còp qu'òm alassèt amb fòrça amb la tradicion bizantina.
Òbras realizadas a Roma[modificar | modificar la font]
A Roma, Giotto executèt qualques òbras que mai d'una foguèron perdudas o arroïnadas, demest elas un Crucific pintat a la destrempa per la glèisa de Santa Maria sopra Minerva, o las frescas de San Giorgio in Velabro.
La pus importanta de las òbras de Giotto dins la Basilica de Sant Pèire, es la celèbra mosaïca monumentala de La Navicella, qu'orna uèi lo vestibul de l'immensa glèisa - primitivament decorèt la faciada -, e lo retaule del grand altar, conservat dempuèi lo sègle XV dins la sacristia dels canonges.
Passatge a Rimini[modificar | modificar la font]
La preséncia de Giotto a Rimini es pas de bon datar amb precision, mas son influéncia suls artistas de l'escòla de Rimini (Giovanni Baronzio, Pietro da Rimini, Neri da Rimini) es incontestabla.
Las frescas de la glèisa de l'Arena[modificar | modificar la font]
De 1303 a 1306, Giotto foguèt a Pàdoa ont pintèt las cinquanta tres frescas de la capèla Scrovegni o capèla de Santa Maria dell'Arena dins la glèisa de l'Arena, que son consideras coma son cap d'òbra e un dels tornament de l'istòria de la pintura europèa. Aviá probablament quaranta ans quand comencèt la decoracion de la capèla.
Giotto arquitècte : lo campanal de Giotto[modificar | modificar la font]
Coma arquitècte e coma escultor, Giotto daissèt a Florença un monument fòrça elegant e armoniós, lo campanal de la catedrala. Foguèt lo 12 de abril de 1334 que la comuna de Florença nomenèt Giotto « Magnus magister (Grand mèstre) e capomaestro (cap arquitècte) de Santa Maria del Fiore, (Santa Reparata a l'epòca). Aquela catedrala, començada per Arnolfo di Cambio, aviá pas encara de faciada, de copòla e de campanal.
Son òbra incontestabla es lo campanal, torre carrada amb tres estatges de fenèstras, a 84 mètres de naut. Es decorat fins al som d'incrustacions de marbres colorats, enauçat de bas-relèus e d'estatuas.
Autras òbras[modificar | modificar la font]
- Basilica de Santa Croce de Florença :
- la vida de Sant Francés dins la capèla Bardi ;
- Cicle de la vida de Sant Silvèstre amb son disciple Maso di Banco ;
- Frescas de las Scènas de la vida de Sant Joan Baptista dins la capèla de la familha Peruzzi
- Las òbras de Giotto als Oficis de Florença :
- Viege d'Ognissanti, vèrs 1310
- Musèu del Lovre, París :
- Crucific pintat, vèrs 1315
- Sant Francés d'Assisi recebent los estigmats, vèrs 1295 / 1300
- Metropolitan Museum of Art, Nòva York :
- L'Epifania, vèrs 1320, pintura
- National Gallery of Art, Washington, DC :
- La Madòna, vèrs 1320,
- Autres :
- Sant Francés donant la sieuna tunica al paure
Galariá[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- (fr) Article « Giotto » de « La grande encyclopédie : inventaire raisonné des sciences, des lettres et des arts », réalisée par une société de savants et de gens de lettres sous la direction de MM. Berthelot, Hartwig Derenbourg, F.-Camille Dreyfus [et al.] Réimpression non datée de l'édition de 1885-1902. Paris, Société anonyme de « La grande encyclopédie », [191-?], tome XVIII, pages 953 et suiv.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Article « Giotto » de La grande encyclopédie : inventaire raisonné des sciences, des lettres et des arts. Réalisée par une société de savants et de gens de lettres sous la direction de MM. Berthelot, Hartwig Derenbourg, F.-Camille Dreyfus [et al.] Réimpression non datée de l'édition de 1885-1902, Paris.
- Marcel Brion, Giotto, Rieder, 1928
- Élisabeth Crouzet-Pavan, Enfers et paradis. L'Italie de Dante et de Giotto, 490 pages, Paris, Albin Michel, 2004 - (ISBN 2-226-14258-4)
- Marcelin Pleynet, Giotto - Paris, Mazan, 1985 - (ISBN 2-85025-073-2)
- Luciano Bellosi, La pecora di Giotto, Turin (1985)
- Luciano Bellosi, Giotto et son héritage artistique[2], traduit de l'italien par CIEL[3], 1 vol. 383 p. - Paris : Le Figaro, coll. Les grands maîtres de l'art Modèl:Numéro, 2008 - (ISBN 2-81050-019-2)
- Francesca Flores d'Arcais, Giotto, Actes Sud/Motta, 2001 - (ISBN 2-7427-3261-6)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (pl) Art Gallery - Giotto di Bondone
- (fr) Texte sur les fresquistes florentins : Giotto et ses continuateurs
- (en) Giotto di Bondone dans Artcyclopedia
- (fr) article de A. pératé dans l'Encyclopédie de l'Agora
- Web Gallery of Art
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luciano Bellosi, Giotto e son eretatge artistic
- ↑ Les peintres étudiés par Luciano Bellosi comme « héritiers » de Giotto : Filippo Rusuti, Pietro Cavallini, Duccio di Buoninsegna, Giovanni da Rimini, Neri da Rimini, Pietro da Rimini, Simone Martini, Pietro Lorenzetti, Ambrogio Lorenzetti, Matteo Giovannetti, Maso di Banco, Puccio Capanna, Taddeo Gaddi, Giovanni da Milano, Giottino, Giusto de Menabuoi, Altichiero da Zevio, Jacopo Avanzi, Jean Pucelle, les Frères de Limbourg
- ↑ CIEL = Centre international d'études linguistiques
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Arquitectura e Urbanisme/Articles ligats
- Artista italian
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XIII
- Pintre italian del sègle XIV
- Pintre d'art sacrat
- Pintre italian
- Arquitècte italian
- Naissença en 1267
- Decès en 1337


text:
779
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 779 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Continuacion de la guèrra entre Arabis e Bizantins amb una incursion aràbia en Anatolia.


text:
Batalha de Dybbol
La batalha de Dybbol se debanèt dau 7 au 18 d'abriu de 1864 durant la guèrra dei Ducats entre Prússia e Danemarc. S'acabèt per una desfacha major dei Danés que perdèron 4 800 òmes sus una fòrça de 11 000 combatents. Après aquela desfacha, la situacion militara dei fòrças terrèstras danesas èran vengudas fòrça malaisadas mai lei venceires aprofichèron pas aqueu succès per ocupar lo rèsta de Jutland car crenhiá una reaccion britanica en cas de menaça de l'independéncia de Danemarc.


text:
Pteranodon
Pteranodon
Pteranodon northropi
Espècias de reng inferior
Lo Pteranodon ("alado sens de dents") es un genre de pterosaures pterodactiloids. Visquèt fa 85 milions d'ans en lo cretacèu superior. S'es trobat de rèstes de fossils en Kansas (Estats Units) e en Anglatèrra.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Mancava practicament de coa; la siá cap èra mai ampla que la de las formas jurassicas, amb una prolongación a manièra de cresta e sens de dents. La siá granda cresta en la part posteriora de la cap li ajudava probablament a equilibrar lo pes del pic e de la pesca. Pesèt fins a 20 kg e mesurèt fins a 9 m d'envergadura. Las siás anedas èran tan flacas que se dobta que poguèsson caminar pel solèr.
Dièta[modificar | modificar la font]
La siá dièta èra piscívora (s'es trobat d'uasses fosilizados de peisses en l'estomac d'un especimèn). Emplegava segurament lo sieu long pic a manièra de pala per capturar de peisses mentre volava près de la superfícia de la mar. Una bossa jol pic li permetiá almacenar peis, coma lo pelican actual.
Espècias[modificar | modificar la font]
S'es descrich de divèrsas espècias de Pteranodon, e mai se pas totas son plan fondamentadas. La melhora establidas se distinguisson per la forma de la cresta; en Pteranodon longiceps es drecha e se dirigís cap a enrè, del temps qu'en Pteranodon sternbergi es mai verticala e prigonda.