text:
Empèri Britanic
L'Empèri Britanic foguèt l'ensems dei territòris sota dominacion britanica que se formèt a partir dau sègle XVI. D'en premier, se desvolopèt dins lo nòrd dau continent american e dins la region indiana. Intrat en rivalitat ambé lo Premier Empèri coloniau Francés, obtenguèt un succès decisiu en 1763 que li permetèt de tenir la supremacia mondiala que foguèt confirmada en 1815 a l'eissida dei guèrras napoleoncas. Lo sègle XIX foguèt un periòde d'expansion de l'Empèri en Africa e en Asia. Agantèt son apogèu territoriau en 1918 onte comptèt una populacion estimada entre 400 000 000 a 458 000 000 abitants e una superficia de 33 000 000 km2.
Lei dos conflictes marquèron lo declin d'aquel empèri que veguèt la màger part de sei colonias venir independentas a partir deis annadas 1930. L'afebliment britannic après 1945 e la crisi de Suez en 1956 entraïnèt l'acceleracion la disparicion de l'Empèri. Après leis independéncias asiaticas dins leis nnadas 1940 e 1950, perdiguèt la màger part d'Africa entre 1960 e 1968. La retitucion d'Hong Kong en 1997 marquèt sa fin finala. En 2002, sei vestigis formèron lei Territòris britanics d'otramar que gropa 14 territòris relativament pauc poblats
Somari
- 1 Originas
- 2 Premier Empèri Britanic (1583-1783)
- 3 Formacion dau Segond Empèri Britanic (1783-1815)
- 4 L'apogèu de l'Empèri (1815-1914)
- 5 Lei guèrras mondialas (1914-1945)
- 6 Lo declin e la fin de l'Empèri
- 7 Vejatz tanben
- 8 Bibliografia
- 9 Referéncias e nòtas
Originas[modificar | modificar la font]
La formacion de l'Empèri acomencèt vèrs la fin dau sègle XV quand lo rèi Enric VII mandèt d'expedicions d'exploracion dirigidas per John Cabot per l'Ocean Atlantic Nòrd per descubrir un camin en direccion dau continent asiatic. Coma Cristòl Colomb, agantèt lo continent american. Après la disparicion en mar de Cabot, lei premiers assais d'installacion se debanèron durant la fin dau sègle XVI sota lo rèine d'Elisabeta I. Aperavans, la rèina aviá autorizat sei corsaris d'atacar lei naviris e lei vilas espanhòulas e portugués de lòng dei costats africanas e americanas. Puei, pendent lei guèrras navalas entre Anglatèrra e Espanha, l'autorizacion foguèt estenduda ai vilas e pòrts dei colonias espanhòulas.
En 1603, la fin de la guèrra ambé lo reiaume espanhòu permetèt ais Anglés de se concentrar sus la creacion d'un empèri pròpri e non sus l'ataca dei colonias estrangieras. Ansin, après unei reviradas, leis expedicions anglesas se diriguèron vèrs lo nòrd dau continent sus la costat èst deis Estats Units actuaus. Dins lo corrent dau sègle XVII, s'i installèt lei premierei colonias britanicas vertadieras que van venir lo nuclèu de l'Empèri Britanic.
Premier Empèri Britanic (1583-1783)[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XVII, lei regions d'otra-mar suscitèron un interés creissent. Divèrseis aventuriers i partiguèron per practicar la piratariá còntra lei naviris portugués o espanhòus, per i crear de colonias permanentas o per realizar lo comèrci de produchs de luxe. Sovent, aquelei tres activitats èran pas ben diferenciadas e l'activitat de l'expedicion èra una question d'oportunitats. Doas regions principalas atirèron leis Anglés. La premiera foguèt lo nòrd dau continent american onte lei colonias poguèron aprofichar lor posicion sus lo camin dau comèrci triangular e la segonda foguèt l'Asia centre comerciau major de l'epòca. Aquela expansion se turtèt ais ambicions francesas que son empèri coloniau se desvolopèt dins lei memas zonas. Aquela rivalitat va entraïnar unei conflictes que s'acabèron en 1763 per una victòria britanica. Pasmens, aqueu succès marquèt una aumentacion de la poissança anglesa jutjada excessiva per uneis estats europèus e una desirança de revènge en França. A son torn, Anglatèrra foguèt donc desfacha pendent la Guèrra d'Independéncia estatsunidenca (1776-1783) e sei conflictes annèxs e deguèt cedir unei divèrsei territòris ai venceires marcant un còp d'aplant provisòri au desvolopament de l'Empèri.
Lo comèrci triangular e l'expansion en America e en Africa[modificar | modificar la font]
Lo comèrci triangular foguèt lo motor iniciau de l'expansion imperiala anglesa a l'entorn d'Ocean Atlantic. D'efèct, lei regions de la mar Cariba foguèron inicialament lo ponch privilegiat de la colonizacion anglesa. Lei produchs de la region èran relativament lucratius e leis implantacions fornissián tanben de basas per lei corsaris atacant lei naviris espanhòus. Durant la premiera mitat dau sègle XVII, de colonias foguèron donc creadas a Santa Lucia (1605), La Grenada (1609), Sant Kitts (1624), La Barbada (1627) e Nievès (1628). Lo sistèma de la cultura de la cana de sucre i foguèt adoptat necessitant alora l'importacion d'esclaus africans. Aqueu comèrci èra assegurat per de marchands olandés que foguèron remplaçats per de naviris anglés quand lo Parlament de Londres votèt una lèi defendent lei colonias anglesas de comerçar ambé de país estrangiers. Aquela decision entraïnèt una tièra de conflictes ambé lei Províncias Unidas e l'Espanha. S'acabèron per de victòrias anglesas que permetèron ais Anglés de renfòrçar sei posicions dins la region ambé l'annexion de la Jamaïca espanhòula en 1666.
En parralèl dei progrès territoriaus dins lei Caribas, leis Anglés acomencèron egalament de colonizar la costat orientala d'America dau Nòrd onte foguèron creadas lei colonias de Jamestown en 1607 puei de Plymouth en 1620. A partir deis annadas 1630, d'installacions pus importantas apareguèron ambé leis implantacions de Maryland (1634), de Rhode Island (1636), de Connecticut (1639) e de Carolina (1663). En 1664, Anglatèrra prenguèt lo contraròtle de la colonia olandesa de Nòva York. Mens rendablas que lei colonias sucrieras, lei territòris nòrd-american veguèron principalament l'arribada de populacions atiradas per sei tèrras drudas.
Lei besonhs d'esclaus d'aquelei territòris e la desirança d'autorizar solament lei marchands britanics entraïnèron pendent la segonda mitat dau sègle XVII lo desvolopament dau comèrci triangular anglés. Fins a l'abolicion de l'esclavatge en 1807, aqueelei cambis van venir la fònt de prosperitat de certanei pòrts d'Anglatèrra coma Liverpool e entraïnar lo desplaçament d'aperaquí 3,5 milions de personas, siá un tèrç dei victimas dau comèrci triangular. De fòrts foguèron donc bastits sus lei costats occidentalas d'Africa per assostar de comptadors e d'entrepaus. Lei pus importants foguèron situats sus leis illas James e Bunce.
L'expansion comerciala en Asia[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin dau sègle XVI, Anglatèrra e Províncias Unidas acomencèron de menaçar lo monopòli comerciau portugués ambé lo continent asiatic. De societats per accions, la Companha Anglesa deis Índias Orientalas e la Companha neerlandesa deis Índias orientalas, foguèron creadas en 1600 e 1602 per finançar leis expedicions. L'objectiu èra de s'implantar dins la region per participar au comèrci lucratiu deis espècias. Lo Portugal foguèt pas capable de tenir sa posicion dominanta e deguèt compausar ambé lei novèus venguts que luchèron entre elei per la supremacia. Inicialament desfachs per leis Olandés pendent lei tres premierei guèrras anglo-neerlandesas dau sègle XVII, leis Anglés prenguèron l'avantatge après 1688 quand Guilhèm III d'Oranja, stathouder dei Províncias Unidas, venguèt rèi d'Anglatèrra. Un acòrd foguèt conclut entre lei dos país laissant lo comèrci deis espècias ais Olandés e lo comèrci dei textils ais Anglés. Pasmens, tre lo començament dau sègle XVIII, lo comèrci deis espècias acomencèt de declinar e la Companha anglesa deis Índias orientalas aguèt l'avantatge sus sa rivala.
La lucha mondiala ambé França[modificar | modificar la font]
La lucha mondiala ambé França marquèt lo camin vèrs la dominacion de l'Empèri Britanic dins lo corrent dei sègles XVIII e XIX. D'efèct, au començament dau sègle XVIII, lo declin de la poissança olandesa e l'estanhacion de l'Empèri Espanhòu entraïnèt una rivalitat fòrçà importanta entre lei dos empèris coloniaus, francés e anglés, pus dinamics de l'epòca. Aquela lucha foguèt renforçada per lo fach que lei dos reiaumes, ja enemics en Euròpa, avián desvolopat seis empèris dins lei memas regions. En 1714, a l'eissida de la Guèrra de Succession d'Espanha, leis Anglés renforcèron lor preséncia en America dau Nòrd mai lei Francés capitèron de resistir. Entre 1740 e 1748, la situacion foguèt similara pendent la Guèrra de Succession d'Àustria. Dominats, lei Francés foguèron pas vencuts e poguèron gardar sei possessions fins a la Guèrra de Sèt Ans que s'acabèt en 1763 per una victòria anglesa totala. França deguèt abandonar son empèri coloniau en America dau Nòrd e en Índia. De mai, Espanha deguèt tanben cedar la Florida. Aquò laissèt l'Anglatèrra coma la premiera poissança coloniala e navala mondiala.
La Guèrra d'Independéncia estatsunidenca[modificar | modificar la font]
Lei succès anglés còntra sei rivaus durant lo sègle XVIII suscitèron una desirança de revènge fòrça importanta, especialament en França. De mai, lo monopòli comerciau de la metropòli e leis aumentacions de taxacion causadas per lei despensas liadas ai conflictes dau sègle XVIII entraïnèron un maucontentament important dins lei colonias de poblament nòrd-american. Aquò va degenerar en conflicte armat a partir de la fin de 1775 quand certanei colonias se gropèron per obtenir lor independéncia. L'armada britanica mau capitèt d'esquichar la revòuta qu'obtenguèt lo sostèn dei rivaus d'Anglatèrra coma França, Espanha e Províncias Unidas.
Aquela coalicion donèt una dimension globala au conflicte e la flòta anglesa, vielhissenta e dirigida per de caps generalament de qualitat febla, subiguèt divèrsei desfachas còntra d'escadras francesas modernizadas dempuei la revirada de 1763. Lei possessions anglesas d'Índia foguèron menaçadas e, en 1781, la batalha de la Chesapeake entraïnèt la capitulacion dei fòrças terrèstras anglesas dins Yorktown marcant la victòria definitiva deis independentistas estatsunidencs. De lor caire, leis Espanhòus ataquèron leis Antilhas onte ocupèron unei colonias britanicas.
En 1783, Anglatèrra deguèt donc reconéisser sa desfacha e l'independéncia deis Estats Units e cedir unei territòris ais autrei venceires, especialament Espanha, que prenguèt lo contraròtle de la Florida e de la granda basa navala anglesa de Menòrca. La pèrda d'aquelei territòris e lei succès navaus francés marquèron un periòde d'aplant per l'expansion imperiala anglesa fins au començament dei guèrras napoleonencas.
Formacion dau Segond Empèri Britanic (1783-1815)[modificar | modificar la font]
Après sa revirada pendent la Guèrra d'Independéncia estatsunidenca (1776-1783), l'Empèri reprenguèt son desvolopament gràcias a la politica d'expansion de la Companhiá deis Índias, l'exploracion deis illas de l'Ocean Pacific e lei conquistas obtengudas après la desfacha finala de Napoleon en 1815.
Lo desvolopament de la Companhiá deis Índias[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de son premier sègle d'existéncia, la Companhiá deis Índias Orientalas se concentrèt sus lo comèrci dins la peninsula indiana dominada per lo poderós Empèri Mogòl gràcias a de drechs obtenguts en 1617. Aquela situacion cambièt au sègle XVIII en causa dau declin mogòl e de la desfacha francesa en 1763. En 1757, la batalha de Plassey permetèt a la Companhiá d'establir sa dominacion politica e militara dins la region. Pendent lei decennis seguents, conquistèt divèrsei territòris que foguèron siá directament ocupats e administrats siá dirigits per de govèrns locaus somés ais interès anglés. Per aquò, organizèt son armada pròpria que foguèt capabla d'esquichar una coalicion de princes indians dirigida per l'emperaire mogòl e lo prince de Bengala a Buxar en 1764. Après aqueu succès, la Companhiá obtenguèt lo drech d'administrar la màger part dau sud dau país e l'Índia britanica va pauc a pauc s'estendre sus tota la region e venir la colonia pus rendabla de l'Empèri Britanic.
L'exploracion de l'Ocean Pacific[modificar | modificar la font]
L'exploracion de l'Ocean Pacific aviá començat tre lo sègle XVII e, dempuei 1718, Austràlia èra utilizada per deportar divèrsei presoniers britanics. Pasmens, après la pèrda dei Tretze colonias estatsunidencas, l'interès per la region aumentèt fortament. D'expedicions d'exploracions i foguèron mandadas per descubrir de regions e de ressorsas novèlas permetent lo desvolopament de la colonizacion. Lei principalas foguèron leis expedicions de James Cook qu'explorèt la costat occidentala d'Austràlia ja descubèrta per leis Olandés mai jamai colonizada. Revendiquèt tanben leis illas de Nòva Zelanda au profiech dau Reiaume Unit.
Dins lo meme temps, lo govèrn britanic encoratgèt l'esplecha dei ressorsas localas. L'introduccion dau norrigatge dau moton per l'exportacion de la lana e la descubèrta d'aur foguèron leis elements decisius dins lo desvolopament de la region. Aquò rendèt lei colonias d'Oceania fòrça rendablas e Melbourne venguèt una vila fòrça rica e la segonda de l'Empèri per la populacion après Londres. Ansin, Austràlia e Nòva Zelanda venguèron de regions majoras de l'influéncia britanica dins lo monde, especialament dins l'Ocean Pacific.
Lei guèrras napoleonencas[modificar | modificar la font]
Lei guèrras napoloeonencas foguèron l'occasion per leis Anglés de reprendre un avantatge decisiu dins la lucha per la supremacia gràcias a sa victòria de 1815 sus França. D'efèct, l'ocupacion de la màger part d'Euròpa per lei Francés e l'installacion de govèrns fictius dins certaneis estats coloniaus coma Espanha permetèron ai Britanics d'atacar e de conquistar la màger part dei colonias deis Antilhas e de l'Ocean Indian. De mai, la destruccion dei flòtas francesa, espanhòula e danesa permetèt definitivament ais Anglés d'aquistar la supremacia sus lei mars menaçada entre 1778 e 1783. Entre 1814 e 1815, lei tractats de patz confirmèron donc la màger part d'aquelei conquistas. França deguèt cedar o abandonar leis illas ionianas, Malta, Maurici e Tobago. Espanha perdiguèt Trinidad e lei Províncias Unidas la Guiana, la colonia dau Cap e Ceilan.
L'apogèu de l'Empèri (1815-1914)[modificar | modificar la font]
De 1815 a 1914, l'Empèri Britanic conoguèt son apogèu ambé leis annexions successivas d'aparequí 26 milions de quilomètres carats de territòris qu'assostavan una populacion estimada a 400 milions d'abitants. D'efèct, la desfacha de Napoleon permetèt a la flòta anglesa d'establir sa supremacia sus lei mars fins a l'entraïnament de la Segonda Guèrra Mondiala. Sensa enemic vertadier, maugrat lei rivalitats russa puei tornarmai francesa, aquela expansion se debanèt principalament sus lei continents asiatic e african. La dominacion britanica i prenguèt de formas relativament diferentas evolucionant de la colonizacion au contraròtle de l'economia d'un país.
L'expansion en Asia e la rivalitat ambé Russia[modificar | modificar la font]
Après lei guèrras napoleonencas, l'expansion anglesa contunièt sus lo continent asiatic en Índia e dins lo rèsta de la region. Fins a sa dissolucion en 1858, aquela politica foguèt principalament menada per la Companhiá deis Índias orientalas. Puei, la relèva foguèt presa que fondèt lo Raj Britanic après l'esquichament de la Revòuta dei sipais (1857-1858).
Leis etapas territorialas principalas d'aquela expansion foguèron la conquista de Singapor (1819), de Malacca (1824) e de Birmania (1826). Au nivèu comerciau, leis annadas 1830 e 1840 aguèron un ròtle decisiu ambé lo desvolopament dau comèrci de l'òpi dins l'Empèri Qing après la victòria anglesa pendent la Premiera guèrra de l'òpi (1839-1842). Aqueu comèrci devastèt leis estructuras etaticas chinesas onte un nombre fòrça important de foncionaris èran dependents d'aquela dròga. De mai, èra una fònt de revenguts majors per leis Anglés que permetián d'equilibrir la balança comerciala entre China e Anglatèrra, inicialament fòrça desesquilibrada per leis importacions britanicas de tè. Per la seguida, d'autrei conflictes entraïnèron la dubertura de China au comèrci internacionau.
En 1857, la Companhiá, ja afeblits per de restriccions politicas e administrativas presas per lo govèrn britanic dempuei lo començament dau sègle XIX, deguèt faciar una revòuta de sei soudats indians dichs sipais. Leis insurgencs obtenguèron lo sostèn d'una partida dei senhors indians dau nòrd coma l'emperaire mogòl e menacèron la dominacion anglesa sus la peninsula. La replica britanica foguèt violenta e saunosa e la revòuta foguèt esquichada en 1858. La dissolucion de la Companhiá foguèt prononciada e la rèina Victòria venguèt Emperatritz deis Índias marcant donc la represa per lo govèrn de Londres de la direccion dei colonias asiaticas.
D'autra part, dins lo corrent dau sègle XIX, se debanèt un afrontament diplomatic intens entre Russia e Anglatèrra a prepaus dau partiment deis empèris otoman, pèrs e chinés en declin. Dins leis annadas 1830, leis Anglés s'inquietèron dei succès rus còntra leis Otomans e lei Pèrs. En 1839, una armada britanica foguèt mandada en Afganistan per conquistar lo país e se protegir d'una avançada russa vèrs Índia. Per aquò, lei dos empèris s'engatjèron dins una tièra de conflictes :
- lei guèrras d'Afganistan onte leis Anglés mau capitèron de conquistar lo país.
- la guèrra de Crimèa (1853-1856) ont una aliança entre França, Anglatèrra e Piemont s'opausèt au partiment de l'Empèri Otoman.
- lei conquistas russas dei regions d'Asia Centrala entre 1876 e 1877.
La tension entre lei dos país aumentèt fortàment mai la risca d'un conflicte dirèct demeniguèt finalament après la conclusion d'un acòrd en 1878 subre la definicion de l'esfèra d'influéncia de cada empèri. Puei, lei tensions restantas foguèron amaisadas per la signatura de l'aliança entre Russia e Anglatèrra en 1907.
L'expansion en Africa[modificar | modificar la font]
L'ocupacion en 1795 puei l'annexion en 1806 de la colonia olandesa dau Cap donèt a l'Empèri Britanic una basa fòrça importanta per la navigacion e l'avitalhament dei naviris. Venguèt tanben la basa de la colonizacion dins lo sud d'Africa. Au nòrd, durant leis annadas 1870, leis Anglés prenguèron tanben lo contraròtle financier dau canau de Suez. Puei, en 1882, aqueu contraròtle foguèt renfòrçat per l'ocupacion militara d'Egipte. La colonizacion britanica d'Africa se debanèt donc principalament sus un axe nòrd-sud entre l'Egipte e lo Sud-Africa. Leis etapas principalas foguèron la conquista de Sodan dins leis annadas 1880 e 1890 e l'annexion dei republicas boers de Transvaal e d'Aurenja en 1902. Dins lo corrent d'aqueu procediment, de tensions aguèron luòc ambé d'autrei país europèus. Foguèron pauc a pauc reglats per la definicion de zonas d'influéncia e de limits entre colonias.
Lo cambiament d'estatut dei colonias blancas[modificar | modificar la font]
A partir dau sègle XIX, d'evolucions juridicas regardèron l'estatut dei colonias de poblament blanc qu'obtenguèron mai e mai d'autonòmia. Lei colonias pertocadas foguèron principalament Canadà, Àustralia, Nòva Zelanda e Sud-Africa. Lo govèrn de William Gladstone assaièt d'estendre aquela politica ai territòris irlandés mai la revòuta de 1916 l'empachèt. Au nivèu intèrn, aquelei territòris prenguèron lo nom de dominion. Obtenguèron progressivament lo contraròtle de sei finanças, de la màger part de seis afaires interiors e de son comèrci. Poguèron tanben crear d'armadas que foguèron integradas dins l'armada britanica fins a 1917. Lo premier dominion creat foguèt lo Canadà en 1867. Foguèt seguit per Àustralia 1901, Nòva Zelanda (1907), Sud-Africa (1910) e Tèrra-Nòva (1907-1934).
Lei guèrras mondialas (1914-1945)[modificar | modificar la font]
A partir dau començament dau sègle XX, lo Reiaume Unit acomencèt d'aver de dificultats per defendre son Empèri. D'efèct, maugrat la superioritat de sa flòta, èra d'ara endavant menaçat per lo desvolopament economic e militar d'Alemanha. De mai, unei país coma Japon o França avián bastit de flòtas relativament importantas e modèrnas capablas de pausar un problèma ai Britanics que devián protegir un ensemble de territòris e de linhas d'avitalhament fòrça estendut. Ansin, lei Britanics deguèron realizar d'alianças ambé de rivaus ancians coma França e Russia o de poissanças novèlas coma Japon per assegurar lo mantenement de sei capacitats defensivas.
Aquela estrategia permetèt de defendre eficaçament l'Empèri durant lei dos conflictes mondiaus e lo Reiaume Unit poguèt aprofichar sei ressorsas per son esfòrç de guèrra. Dins aquò, lo país deguèt lèu faciar de movements independentistas encoratjats per l'afebliment de la metropòli e sei desfachas inicialas pendent la Segonda Guèrra Mondiala. D'un biais generau, lei guèrras mondialas marquèron donc un afebliment important de la dominacion britanica sus sei possessions d'otra-mar.
La Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala marquèt lo començament dau declin de l'Empèri Britanic qu'agantèt son apogèu territoriau en 1918 après l'annexion d'una partida de l'Empèri Otoman e dei colonias alemandas. D'efèct, l'ajuda dei colonias,magerament lei dominions, foguèt decisiva per la victòria finala gràcias a un sostèn financier important e un contingent de 2,5 milions d'òmes. Pasmens, lo debanament dau conflicte demostrèt que la flòta anglesa aviá perdut sa capacitat de defendre eficaçament lei linhas d'avitalhament maritimas de l'Empèri, especialament en fàcia dei sosmarins alemands. Lei combats còntra la flòta de superficia alemanda foguèron tanben relativament decebeires per la Royal Navy (Coronel, Jutlàndia...). Mai important, lei combats de la guèrra entraïnèron l'emergéncia o lo renfòrçament de sentiments nacionaus dins lei colonias. Per exemple, foguèron lo cas deis Australians pendent la batalha dei Dardanèls o dei Canadians après l'assaut còntra la crèsta de Vimy.
Leis annadas 1918-1939[modificar | modificar la font]
Leis annadas entre lei doas guèrras mondialas foguèron caracterizadas per l'aumentacion de l'autonòmia dei colonias e lo desvolopament dei movements independentistas. Pasmens, l'influéncia politica de Londres demorèt fòrça granda dins l'Empèri. Ansin, unei territòris venguèron juridicament independents durant aqueu periòde mai la politica dei govèrns novèus foguèt inicialament similara a Londres e lei procediments d'independéncia foguèron en realitat progressius, especialament per lei dominions.
Leis etapas decisivas dins l'independéncia d'aquelei darriers se debanèron entre 1923 e 1931. En 1923, Canadà e Sud-Africa refusèron de reconéisser lo tractat de Laussane e de mandar una ajuda militara après l'incident de Chanak. Lo drech per lei dominions d'aver una politica estrangiera diferenta de Reiaume Unit foguèt alora reconegut en 1926 e, en 1931, l'estatut de Westminter donèt una independéncia totala ai dominions. Una associacion d'estats britanics foguèt fondada sota lo nom de Commonwealth of Nations. Dins lei fachs, lei país novèus demorèron alinhats sus lei principis principaus de la politica estrangiera britanica. Per exemple, en 1939, la màgert part dei dominions ancians declarèron rapidàment la guèrra a Alemanha après l'intrada en guèrra de Londres.
Dins lo rèsta de l'Empèri, se desvolopèt de movements nacionalistas e indepentistas. En 1922, una campanha per l'independéncia d'Índia se debanèt après lo maucontentament creat per lo Government of India Act de 1919. Après de tensions importantas, s'acabèt per lo chaple d'Amritsar que devesiguèt fortàment l'opinion britanica. En Egipte, lo país obtenguèt son independéncia e lo retirament dei fòrças britanicas levat d'aquelei en garnison dins la region dau canau de Suez. Pasmens, coma per lei dominions, la politica dau govèrn novèu èra pas opausats ai interés anglés. L'evolucion foguèt identica en Iraq onte l'independéncia foguèt acceptada en 1932.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
L'entraïnament de la Segonda Guèrra Mondiala marquèt lo començament dau declin irreversible de l'Empèri. D'efèct, l'intrada en guèrra de Japon en 1941 entraïnèt una tièra de desfachas resclantissentas coma la casuda de Singapor. Aquò demostrèt l'incapacitat de Londres de defendre la totalitat de l'Empèri. Maugrat la victòria finala de 1945, una partida dei dominions s'alunchèt de la politica anglesa per se raprochar de l'aliança estatsunidenca. Dins lo rèsta dei colonias, la dominacion britanica èra fòrça afeblida, especialament dins lei territòris indians onte lei Britanics deguèron acceptar l'idèa de l'independéncia tre la fin de la guèrra.
Lo declin e la fin de l'Empèri[modificar | modificar la font]
L'afebliment britanic après la Segonda Guèrra Mondiala aguèt de consequéncias majoras dins l'Empèri tre la desfacha dei país de l'Axe. Lei movements anticoloniaus, sovent sostenguts per lei comunistas, se desvolopèron rapidament. De mai, au contrari de França o de Portugal lo govèrn britanic preferiguèt de s'engatjar pas dins de conflictes coloniaus lòngs favorizant donc l'independéncia dei colonias. Entre 1945 e 1965, la màger part dei regions africanas e asiaticas de l'Empèri venguèt donc independenta. Puei, lo movement contunièt durant leis annadas 1970 e 1980 dins lei territòris pus pichons coma leis illas de l'Ocean Pacifica o dei Caribas. S'acabèt en 1997 ambé lo transferiment de sobeiranetat sus la region de Hong Kong a la Republica Populara de China.
Lei desengatjaments immediats[modificar | modificar la font]
L'afebliment militar e la pèrda de prestigi causada per lei desfachas de la guèrra entraïnèt l'aparicion d'una agitacion e de trebols grèus dins unei colonias. Incapables d'i restaurar lor dominacion, lei Britanics acceptèron rapidàment de se'n retirar après un periòde de transicion de quauquei mes. La region pus regardada per aquelei procediments foguèt lo sud-èst asiatic onte Índia e Paquistan obtenguèron seis independéncias en 1947, Birmania e Ceilan en 1948. De son caire, au Pròche Orient, abandonèron tanben lo mandat subre Palestina. Aquelei partenças, fòrça rapides, entraïnèron de conflictes importants dins aquelei regions per la definicion dei frontieras novèlas. En revènge, la guerilha comunista de Malaisia acomençada en 1948 foguèt tenguda gràcias au sostèn dei populacions musulmanas que formavan la màger part de la populacion de la colonia.
La crisi de Suez e l'afebliment de la poissança britanica[modificar | modificar la font]
Après la pèrda dei premierei colonias vengudas independentas a la fin deis annadas 1940, lo govèrn de Londres considerava que lo mantenement de l'estatut de poissança mondiala de Reiaume Unit necessitava de gardar lo contraròtle dau rèsta de l'Empèri e dau canau de Suez evacuat en 1955. Òr, a partir deis annadas 1950, un govèrn nacionalista prenguèt lo poder en Egipte e lo Sodan venguèt independent lo 1en de genier de 1956. Ansin, quand en julhèt de 1956, lo govèrn egiptian de Nasser prononcièt la nacionalizacion dau canau, lei Britanics, aliats ai Francés, complotèron per entraïnar una ofensiva israeliana còntra Egipte per obtenir un pretèxt d'intervencion dins la region de Suez e ocupar tornarmai lo canau.
Dins aquò, se l'operacion foguèt un succès militar, s'acabèt per un desastre politic per lei doas poissanças colonias. Leis Estats Units, non prevenguts de l'operacion, refusèron de la sostenir e l'Union Sovietica menacèt d'intervenir directàment còntra lo Reiaume Unit. Aquelei pressions obliguèron donc França e Reiaume Unit de retirar sei tropas mostrant l'afebliment politic dei dos país incapables de tenir una politica estrangiera independenta de Washington. Lei consequéncias de la crisi de Suez foguèron un encoratjament ai movements nacionalistas e l'acceptacion que la disparicion de l'Empèri èra vengut inevitabla.
L'acceleracion de la descolonizacion[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1960, la crisi de Suez e lo debanament de guèrra d'independéncia lònga e acarnada dins leis empèris coloniaus francés e portugués decidiguèron lo govèrn britanic d'acceptar e de favorizar l'independéncia de sei colonias. Aqueu procediment va entraïnar la disparicion rapidà de la màger part de l'Empèri ambé l'aparicion de 30 estats novèus entre 1960 e 1968. Ansin, levat de Rodesia dau Sud onte se debanèt una guèrra civila entre populacions blancas e negras fins a ais acòrds de Lancaster House (1979), totei lei darrierei territòris anglés d'Africa venguèron independents. Dins la region mediterranèa, Chipre venguèt independenta en 1960 e Malta en 1964. Dins la Cariba, uneis illas venguèron independentas entre 1961 e 1962 coma la Jamaïca o la Trinidad. Enfin, sus lo continent american, lo Honduras britanic venguèt autonòm en 1964. Ansin, a la fin deis annadas 1960, l'Empèri aviá quasi disparegut e èra solament compausat de Rodesia, de quauqueis illas dins leis Antilhas, en Ocenia e dins leis Oceans Atlantic e Pacific, de Honduras britanic e de l'illa d'Hong Kong
La fin de l'Empèri[modificar | modificar la font]
La fin de l'Empèri se debanèt de la fin deis annadas 1960 a 1997 e la restitucion d'Hong Kong ais autoritats chinesas. En 1980 e 1981, leis independéncias de Rodesia e de Honduras britanic vengut Belize marquèt la disparicion dei darrierei colonias continentalas de l'Empèri. Uneis illas venguèron tanben independentas coma lei Fidji (1970), lo Vanuatu (1980) e la màger part deis illas orientalas deis Antilhas. Pasmens, en 1982, Londres defendiguèt leis illas Malvinas còntra una invasion argentina. En 1997, la ceremonia de restitucion, en preséncia dau prince de Reiaume Unit, marquèt per la màger part deis observators la fin oficiala de l'Empèri[1]. En 2002, lei darriers vestigis de l'Empèri (14 territòris) foguèron organizats au sen dei Territòris britanics d'otramar. Certanei son totjorn revendicats per d'autrei país coma Gibraltar per Espanha o lei Malvinas per Argentina.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Daus uns comportaments de las paginas de vòstre sit se pòdon modificar gràcias a de variablas PHP. Aquelas variablas, normalament quo es SPIP que las definís, mas, per obténer una personalizacion mai fina dau sit, lo webmèstre las pòt modificar.
Ont chau indicar aquelas variablas?
Quo es inutil d’intrar dins lo quite còde font d’SPIP per fixar aquelas variablas (bon!).
- Per l’ensems dau sit
Se volètz fixar aquelas variablas per l’integralitat dau sit, las podètz indicar coma globalas, amb una sintaxi un pauc diferenta, dins un fichèir entitolat
mes_fonctions.php3, que se plaça a la raiç dau sit. (Eventualament chaudrá crear aquel fichèir e enrodar las definicions de vòstras variablas amb de marcadors
<?php e
?>, vejatz los exemples çai sos.)
- Per chasque tipe d’esqueleta
[SPIP 1.4] Maitot podètz definir aquelas variablas, esqueleta per esqueleta. Per aquò faire, las chau installar au començament dau fichèir PHP que crida l’esqueleta (per exemple
article.php3,
rubrique.php3...). S’inserisson naturalament au costat de las variablas obligatòrias
$fond e
$delais. Veire los exemples
Las variablas dau tèxt
Aquelas variablas s’utilizan pendent qu’SPIP calcula la compaginacion (correccion tipografica).
-
$debut_intertitre fixa lo còde HTML inserit a la dobertura daus intertítols (per la ’corcha
{{{). En estandard, sa valor es:
-
$fin_intertitre es lo còde HTML inserit a la barradura daus intertítols (’corcha
}}}). Sa valor normala es:
-
$ouvre_ref es lo còde que dobrís las cridas de las nòtas de pè de pagina; per defaut, quo es un espaci insecable e una parentèsi cairada de dobertura ([);
-
$ferme_ref es lo còde de barradura de las cridas de las nòtas de pè de pagina; per defaut, quo es una parentèsi cairada de barradura (]).
-
$ouvre_note es lo còde de dobertura de la nòta de pè de pagina (cama apareis dins
#NOTES); per defaut, quo es una parentèsi cairada de dobertura ([);
-
$ferme_note es lo còde de barradura de las nòtas de pè de pagina (una parentèsi cairada de barradura: ]).
De chausidas alternativas, per exemple, serán d’utilizar de parentèsis; o mai gentament, de dobrir amb lo tag HTML
, e de barrar amb
.
- Lo fichèir
puce.gif e la variabla
$puce. Quand començatz una linha nuòva amb un tiret, SPIP lo remplaça amb una petita “nèira” grafica. Z-es lo fichèir
puce.gif installat a la raiç dau sit que constituís aquela nèira; podètz modificar aquel fichèir segon vòstres besonhs. Mas maitot, vos mesme podètz decidir de fixar coma chausir la nèira, a travèrs de la variabla
$puce. Per exemple per indicar un autre fichèir grafic:
o per un element HTML non grafic:
Las variablas per los forums publics
Existisson de variablas que permeton de fixar lo comportament daus forums publics amb de mots clau.
NB - S’utiliza aquelas variablas mas quand creatz de forums publics ont los vesitaires pòdon seleccionar de mots clau; doncas lor utilizacion es bassètz especifica (e z-es pas evidenta...).
-
$afficher_texte (“òc”/“non”). Per defaut, s’es concebut los forums publics per permetre aus vesitaires d’intrar lo tèxt de lor messatge; mas quand se prepausa de chausir de mots clau dins aqueles forums, se pòt decidir que ges de messatge es util e que mas la seleccion daus mots clau es importanta. En aquel cas, se poirá indicar:
-
$afficher_groupe permet d’indicar los grops diferents de mots clau que se desira de prepausar dins aquel forum. D’efèit, totes los forums d’un sit son pas forçadament identics, e se, en daus uns endreits, podètz voler afichar una seleccion de totes los grops de mots clau (aqueles qu’avètz rendut accessibles aus vesitaires dempuèi l’espaci privat), a d’autres endreits, podètz voler utilizar solament daus uns grops, a mai pas un grop (gran dau tot de seleccion de mots clau).
La variabla
$afficher_groupe es un tablèu (array), e doncas se construtz de la manèira seguenta:
impausa unicament l’afichatge daus grops 3 e 5.
interditz l’utilizar de mots clau dins aqueles forums (puèi que ges de grop de mots clau numerotat “0” —zèro— existís pas).
S’òm indica pas ren (òm precisa pas
$afficher_groupe), aquò vòu dire que s’utiliza totes los grops de mots clau indicats coma “prepausats aus vesitaires dau sit public” dins l’espaci privat.
Enebir l’afichatge daus botons d’administracion
Chasca pagina d’esqueleta aficha de «botons d’administracion» (en particular: «tornar calcular aquela pagina») quora òm es administrator e qu’òm a activat lo cookie de correspondéncia. Aquela foncion, fòrça practica per gerir lo sit, pòt venir geinanta dins quauques cas; per exemple per de fichèirs XML, que volètz sobretot pas veire perturbats per aqueles apondis.
[SPIP 1.7] La variabla
flag_preserver permet d’enebir aqueles afichatges.
Veiretz per exemple l’emplec d’aquela variabla a la pagina
backend.php3.
Lo dorsèir de las esqueletas
[SPIP 1.5] Se desiratz de botar las esqueletas de vòstre sit dins un dorsèir particular, per exemple per faire d’assais de plusors jòcs d’esqueletas trobats a Internet, o perque quò vos agrada que s’estreme ben las chausas, etc, podètz fixar la variabla
$dossier_squelettes dins
mes_fonctions.php3.
D’aquel moment enlai, SPIP anará quèrre en prioritat las esqueletas presentas dins lo dorsèir
design/ (que l’auretz creat a la raiç dau sit). Se, en mai d’aquò, utilizatz
, SPIP anará quèrre lo fichèir
xxx.php3 d’en primèir dins
design/, puèi, se lai figura pas, a la raiç dau sit.
Los avantatges d’aquel renjament pòdon semblar evidents (separacion melhora dau còde d’SPIP e de l’estructura dau sit, possibilitat de chamjar tot un ensems d’esqueletas en un còp solet, etc); l’inconvenient principau es que quò será mai malaisat de visualizar las esqueletas a travèrs d’un navigador simple. De fait, quitament se son plaçats dins aquel sosdorsèir, l’HTML que chap dins aqueles fichèirs d’esqueleta es concebut coma s’èran a la raiç. Per aquela rason, los liams vèrs los imatges o los CSS riscan de “se rompre”.
Exemples
- Per modificar de variablas unicament per un certan tipe d’esqueletas (per exemple per las paginas de rubricas), sufís de las definir dins lo fichèir de crida d’aquelas esqueletas. Per exemple, per las rubricas, se pòt fixar de valors directament dins
rubrique.php3:
Aicí, s’es modificat la valor de l’espaci a l’entorn daus lògos.
- Per modificar de valors de variablas dins l’ensems dau sit, se las pòt definir dins lo fichèir
mes_fonctions.php3.
Atencion, quand se definís de valors dins aquel fichèir, chau utilizar imperativament la sintaxi
$GLOBALS['xxx'] per chascuna de las variablas de personalizar. Per exemple, per definir la valor de
$debut_intertitre, s’utiliza la sintaxi
$GLOBALS['debut_intertitre'].
Los besonhs imperatius de seguretat daus sits impausan que s’utilize aquela sintaxi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Briare
Briare es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat sus la Loire, a 8 quilomètres a l'èst e en amont de Gien e 74 km a l'èst de Orléans. A connectat a París, #que n'es distant de 151 km, pel autoroute A77, la Nacionala 7, la linha ferroviaire París-Nivèrns e lo canal de Briare (esperlongat pel canal del Loing). Constituissi lo centre del airal urban de Briare.
La ville est située sur la Loire, à 8 kilomètres à l’est et en amont de Gien et 74 km à l’est d’Orléans. Elle est reliée à Paris, dont elle est distante de 151 km, par l’autoroute A77, la Nationale 7, la ligne ferroviaire Paris-Nevers et le canal de Briare (prolongé par le canal du Loing). Elle constitue le centre de l'aire urbaine de Briare.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom anciana de Briare èra Brivodurum #que significa en lenga celtique : pont (brivo) e fortificació, pòrta o luòc (durum).
La vila a preses lo sieu essor jos Henri IV mercés al bastiment del canal de Loyre en Seyne #que vendrà lo canal de Briare. Aquel canal, bastit al Sègle XVII, connècta la Loire a la Seine.
Le nom antique de Briare était Brivodurum qui signifie en langue celtique : pont (brivo) et fortification, porte ou place (durum).
La ville a pris son essor sous Henri IV grâce à la construction du canal de Loyre en Seyne qui deviendra le canal de Briare. Ce canal, construit au Sègle XVII, relie la Loire à la Seine.


text:
Oscar
Los Prèmis de l'Acadèmia (Academy Awards en anglés), mai coneguts coma los Oscars, son un prèmi cinematografic que recompensan cada annada, dempuèi 1928, los melhors filmes sortits als Estats Units (pus precisament dins lo Comtat de Los Angeles en Califòrnia entre lo 1èr de genièr e lo 31 de decembre de l'annada precedent la ceremonia).
Las recompensas son atribuidas per una associacion cinematografica professionala, l’Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS, Acadèmia de las Arts e Sciéncias del Cinèma) que comptava en 2003 5816 membres possedent lo dreit de vòte.
La ceremonia es organizada al començament de l'annada per l'AMPAS, al cors d'una emission televisada fòrça seguida. Sa mediatizacion entraina tanben d'incidents qu'an marcat l'istòria de l'emission e participa a sa notorietat. En 1973, Marlon Brando manda una jove Indiana que se presenta a sa plaça per refusar la recompensa e denonciar lo ròtle reservat als Indians d'America del Nòrd dins los filmes americans.
Lo mai grand nombre d'Oscars ganhat per un sol filme es de 11. Aquel recòrd es detengut per tres filmes :
En concurréncia (pas totjorn leiala tanplan...) amb lo Festenal de Canas e la Mòstra de Venècia, l'Oscar (li ne direm sovent de Ceremonia dels oscars o Oscars d'alhors...), ne pretend èsser l'eveniment màger del cinèma mondial, planetari...
Çò ne veirem que s'economicament es lèumens vertat (quitament se quand se parla de box office, se ne parla sonque del nòrd-american, d'a vegadas de l'europèu, mas pas jamai del chinés o de l' indian, que mantun filme d'ambedos païses aquels, se passèron ja la muralhassa ( de China, segur, mas pas cap de porcelana...) de mai de 200 o 300 000 000 d'espectators..., que lo recòrd se ne sarra dels 500!!! , o se ne son eles d'aliens, que vívon pas sus la meteissa planeta qu'Occident lo Conflòra, l'imperiala e imperialista, tant imperialista e plan sovent racista (lo racisme cultural, qu'es un dels piégers que i a sus Tèrra...) mens que petita mitat del cèl? Tant i a.
Per çò tot que d'art e creacion audiovisuala se tracha, ne veirem, amb pròvas sufisentas e evidentas assatz, que n'es pas cap lo cas o almens fòrça mens sovent.
N'es fòrça mens dominairitz la posicion d'Hollywood per ailò tot que d'art cinematografic vertadièr se tracha (ja ne comencèt la polemica, d'al grèc poulemos id est « guèrra »... entre en Thomas A. Edison e los fraires n'Auguste e'n Louis Lumière, tre la quita naissença del cinèma...), amai promocion de la creacion artistica... per çò quar lo cinèma es quicòm mai que non pas un simple divertiment (il cosidetto entertainment), o una novèla alquimia capabla de tot o se mudar en pecunha (i cosidetti soldi, the so-called money money...) mas un art total e complèt, coma musica, pintura o escultura ne son (o almens ne pòdon èsser... mas daissan "prosperar" sos "Van gOGH$$$" dins sos còfres e crebar los novèls Vincents!!!) , amb de millenaris d'edat de mai çaquelà.[2]
E es far pròva d'objectivitat e onestetat enciclopedicas que de o afortir amai o provar.
Que, coma çò ne disiá lo grand, l'immens en John Cassavetes (se ne foguèt el oscarizat un jorn, o pas... I don't think so...), Money is not a culture!!
Not at all.
Pas cap. Per çò quant a n' Orson Welles, se deguèt exiliar per crear.
Somari
- 1 los Oscars del merit (Academy Awards of Merit)
- 2 l'Istòria
- 3 l'Oscar
- 4 la Nominacion
- 5 la Ceremonia
- 6 los Oscars especials (Academy Special Awards)
- 7 los Oscars scientifics e tecnics (Academy Scientific and Technical Awards)
- 8 los Oscarizats famoses
- 9 los Nonoscarizats famoses
- 10 l'Impacte
- 11 Citacions
- 12 Hollywood, Canas & Venècia
- 13 Vejatz tanben
- 14 Bibliografia generala
- 15 Documents audiovisuals
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Ligams videografics
- 18 Nòtas & referéncias
los Oscars del merit (Academy Awards of Merit)[modificar | modificar la font]
guerdons màgers[modificar | modificar la font]
- Oscar del melhor filme (dempuèi 1928)
- Oscar del melhor actor (... 1928)
- Oscar del melhor realizator (...1928)
- Oscar del melhor actor dins un segond ròtle (...1928)
- Oscar de la melhora actritz (...1928)
- Oscar de la melhora actritz dins un segond ròtle (...1936)
- Oscar del melhor filme de lenga estrangièra (...1947)
citacions[modificar | modificar la font]
autres guerdons[modificar | modificar la font]
- Oscar del melhor scenari adaptat (...1928)
- Oscar de la melhora fotografia (...1928)
- Oscar de la melhora direccion artistica (...1928)
- Oscar de la melhora mescla de son (...1930)
- Oscar del melhor filme cort d'animacion (...1931)
- Oscar del melhor filme cort de ficcion (...1931)
- Oscar de la melhora musica de filme (...1934)
- Oscar de la melhora cançon originala (...1934)
- Oscar del melhor montatge (...1935)
- Oscar dels melhors efèctes visuals (...1939)
- Oscar del melhor scenari original (...1940)
- Oscar del mehor filme cort documentari (...1941)
- Oscar del melhor documentari (...1943)
- Oscar del melhor vestit (...1948)
- Oscar de la melhora benda sonòra (...1963)
- Oscar del melhor maquilhatge (...1981)
- Oscar del melhor filme d'animacion (...2001)
citacions[modificar | modificar la font]
guerdons passats[modificar | modificar la font]
- Oscar dels melhors intertítols (...1927-1928)
- Oscar de la melhora e triada qualitat artistica de produccion (... sonqu'en 1928)
- Oscar dels mehors efèctes d'engenhariá (... sonqu'en 1928)
- Oscar de la melhora istòria originala (...1928-1956)
- Oscar del melhor filme cort per la noveltat (...1932-1935)
- Oscar del melhor assistent-realizator (...1933-1937)
- Oscar de la melhora direccion per la dança (...1935-1937 & 1962)
- Oscar del melhor filme cort en colors (...1936-1937)
- Oscar del melhor filme cort d'accion de dos rotlèus (...1936-1956)
- Oscar de la melhora particion per un filme musical o una comèdia (...1995-1999)
citacions[modificar | modificar la font]
l'Istòria[modificar | modificar la font]
1928 - 1945[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1946 - 2010[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
l'Oscar[modificar | modificar la font]
origina[modificar | modificar la font]
citacion[modificar | modificar la font]
apellacion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
la Nominacion[modificar | modificar la font]
los Votants[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
las Règlas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
la Ceremonia[modificar | modificar la font]
sètis[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
organizacion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
los Oscars especials (Academy Special Awards)[modificar | modificar la font]
guerdons actuals[modificar | modificar la font]
- Oscar d'onor (dempuèi 1929)
- Oscar commemoratiu Irving G. Thalberg per guerdonar la melhora produccion o lo melhor productor (...1938)
- Oscar umanitari Jean Hersholt per guerdonar una personalitat dins la siá accion umanitària (...1957)
- Oscar per contribucion especiala (...1973)
citacions[modificar | modificar la font]
guerdons passats[modificar | modificar la font]
- Oscar de la joventut (... 1934-1960)
citacions[modificar | modificar la font]
los Oscars scientifics e tecnics (Academy Scientific and Technical Awards)[modificar | modificar la font]
guerdons actuals[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
los Oscarizats famoses[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
los Nonoscarizats famoses[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
l'Impacte[modificar | modificar la font]
resson als EUA[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
resson endacòm mai[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Hollywood, Canas & Venècia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
istòria de l'Oscar[modificar | modificar la font]
- K. Gail & J. Piazza: The Academy Awards: The Complete History of Oscar, Black Dog & Leventhal Publishers, 2002 (en anglés)
- Emmanuel Levy: All about Oscar: The History and Politics of the Academy Awards, Continuum, Nòva York, 2003 (id)
- Jon Wright: The Lunacy of Oscar: The Problems with Hollywood's Biggest Night, 2007 (id)
istòria del cinèma mondial[modificar | modificar la font]
- Jacques Legrand: Chronique du cinéma,, obratge collectiu bailejat per l'autor, edicion de luxe, 959 pp (de grand format, amb iconografia abondosa e de màger qualitat), edicions Chronique, Boulogne-Billancourt, 1992 (en francés) ...una istòria cronologica del cinèma mondial que çò ne menciona cada an de l'Oscar (amai dels Oscars...) e dels sius eveniments màgers... indefugible e essencial...
- Philippe d'Hugues : Almanach du cinéma:
- Tome I - Des origines à 1945;
- Tome II - De 1946 à nos jours, edicion de grand luxe, 294 pp & 360 pp (de format rectangular, amb iconografia rèireabondosa e d'extrèma qualitat), Encyclopædia Universalis France S.A., París, octobre de 1992 (en francés) ... d'encara mai excepcional e complèt que non pas lo precedent... E ne comença l' armanac aiceste en l'an 1487, amb en Leonardo da Vinci de personatge motor e actor... de qué se ne pòt dire mai ?
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial
- (en) Sit oficial de la Ceremonia
- (en) Lista completa del palmarès de l'Oscar
- (en) Istòria de l'Oscar
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 66 100 documents subre l' Oscar en picar coma clau Academy Awards Oscar


text:
Lavanda
La lavanda es un aubret dicotiledonèu de la familha dei Lamiacèas e dau genre Lavandula, de flors lo pus sovent mauvas o violetas dispausadas en espigas, coma la majoritat deis espècias, fòrça nolentas; s'utilizan largament dins totei lei brancas de la perfumariá. Vènon subretot sus lei sòus calcaris secs e solelhós, a l'excepcion de L. stoechas, que preferís lei sòus siliciós.
Totei lei lavandas son de plantas mellifèras, fòrça recercadas per leis abelhas.
La lavanda es un dei simbòls de l'agricultura sus lei Planas de Valençòla, onte se fa una gròssa produccion de lavandin e d'espic per l'òli essenciau e lo sabon de Marselha.
Lo lavandin[modificar | modificar la font]
Lavandula intermedia, o lavandin, ibrid naturau entre L. angustifolia (espic) e L. latifolia (badafa). Es la tresena dei lavandas provençalas. Descobèrt un pauc per azard, es cultivat despuei leis annadas 1930. Lo lavandin es uèi l'espècia pus cultivada, que sa flor es mai productritz en òli essenciau que l'espic. Pasmens, son esséncia es de mendre qualitat per l'odor, e s'utiliza dins la perfumariá industriala. S'estima a 17 000 ha lei superfícias cultivadas en lavandins.
Origina geografica[modificar | modificar la font]
Au començament lei lavandas brotavan solament en Provença e dins lo Bacin Mediterranèu, puei la cultura s’es espandida en Euròpa de l’Èst (Bulgaria, Russia, Ucraïna…) e mai en Tasmania o encara en Canadà onte de plants mutats pòdon uei resistir au gèl.
Leis espics (Lavandula angustifolia) (lavandas « veraias ») vènon a una altitud de 500 a 1700 m sus leis adrechs dei còlas. La qualitat dei lavandas es reputada aumentar amb l’altitud.
Pasmens, la badafa (Lavandula latifolia) (dicha tanbèn espiguet o estamós) es recoltada dins lo Bacin Mediterranèu entre 0 e 600 m d’altitud.
Lei lavandas dau grop stoechas vènon sus tot l'entorn, especialament en Andalosia e dins lo Sud de Portugau.
Lei lavandins (Lavandula intermedia) son lei lavandas pus cultivadas (de 800 à 1000 t d’esséncia per an) e pus espandidas que resistisson mai. Vènon espontaneament dins lo Sud de França. Pasmens s'obsèrva un deperiment dei lavandins Abriau e Sumian que son en via de desaparicion.


text:
Falabreguier
Lo falabreguier (var. falabreguièr, micocolièr) (Celtis australis L.) es un arbre de la familha dei Cannabaceae que se tròba en Provença e en Lengadòc e pus generalament dins lei regions tropicalas e temperadas. Son fruch, la falabrega, es comestible.
En Occitània e Catalonha la fusta dau falabreguier es tradicionalament emplegada dins la fabricacion de forcas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 565053 Celtis australis L. (en)
- Referéncia NCBI : Celtis australis (en)


text:
Creacion segon la Genèsi
La Creacion segon la Genèsi es lo mite biblic de la creacion del mond e de l'òme dels dos primèrs capítols del libre biblic de la Genèsi, que conta dos recits de la Creacion diferenciats per la cronologia dels fachs.
Somari
Primièr recit[modificar | modificar la font]
Dins lo primièr recit se crèa lo mond en sèt jorns e dins aquel òrdre: Lutz, Firmament, Planetas, Peises, Aucèls, Reptils, Bèstias e fin finala l'Òme, mascle e feme. Aquela cronologia sembla fòrça a aquela l'Evolucion, es pas per azard mas per la rason que lo narrator imagina que la creacion se produguèt dempuèi lo mai simple qu'es la matèria, al mai complèxe que seriá l'òme. Lo recit s'acaba amb la creacion de l'espècia umana, sens distincion de sèxe, insistissent disent « mascle e feme los creèt ». Es a dire, l'òme e la femna foguèron creats ensems, en egalitat de condicions e sens far de distincion nimai privilègi de l'un sus l'autre.
- Lo Primièr jorn: Dieu creèt la lutz ("Que se faga la lutz!") Dieu devesiguèt la lutz del fosc, e lo "jorn" de la "nuèch".
- Lo Segond jorn: Dieu creèt lo firmament ("Qu'i aja un firmament...!") e devedir las aigas d'en dessús de las aigas d'en dejós. Lo firmament se nomenèt "cèl".
- Lo Tresen jorn: Dieu ordonèt que las aigas d'en dejós s'amassen en un sol luòc, e la tèrra fèrma apareguèt. "Tèrra" e "mar" se diràn. Dieu ordona a la tèrra produzca d'èrba verda, las plantas e los arbres fruchièrs.
- Lo Quatren jorn: Dieu creèt las luces dins lo firmament per separar la lutz del fosc e per marcar los jorns, sasons e ans. Doas grandas luces foguèron creadas (benlèu lo solelh e la luna), e las estralas.
- Lo Cinquen jorn: Dieu ordonèt a la mar "que produzca de creaturas que s'i mògan", e los aucèls per volar pels cèls. Creèt aucèls e las creaturas de la mar, e los demanda que sián feconds e que se multipliquen.
- Lo Sieisen jorn: Dieu ordonèt la tèrra de crear d'èssers vivents; bèstias salvatjas, animals e reptils. En seguida, creèt l'Òme e la Femna al seu "imatge" e "semblança". Lor diguèt "siatz feconds, e multiplicatz vos, e emplenatz la tèrra e sotmetètz la.". La totalitat de la creacion es descricha per Dieu coma "fòrça bona".
- Lo Seten jorn: Dieu, après aver acabat los cèls e la tèrra, se repausèt de la seuna òbra, e benesiquèt e santifiquèt lo seten jorn.
Segond recit[modificar | modificar la font]
Dins Genèsi 2,4 i a lo segond recit, diferent del primièr. Dieu crèa d'en primièr l'òme a partir de la fanga. Après construguèt lo Jardin de l'Edèn per que l'òme i visca. Mai tard se preocupèt qu' « èra pas bon que l'òme siá sol », alara, creèt los animals e los presentèt davant d'Adam per veire si entre eles i a un adaptat per li far companhiá. Coma trobèt pas, Dieu endormís Adam, li tira una costèla e amb aquela creèt Èva. Aquel recit es totalament diferent del primièr, considèra que la femna foguèt creada per servir de companhiá a l'òme, creada après l'òme e los animals.
Començament[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:4 - "Atal foguèron las origenas del cèl e de la tèrra quan foguèron creats. Quand lo Senhor-Dieu faguèt la tèrra e lo cèl."
- Genèsi 2:5-6 - "i aviá pas cap de mata ni aviá nascut l'èrba, perque lo Senhor Dieu encara aviá pas fach ploure, ni existissiá cap d'óme que pòsca cultivar los camps. Mas de la tèrra sordèt una umitat qu'assaguèt tota la superfía del sol".
Creacion de l'òme[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:7 - "Alara lo Senhor-Dieu modelèt l'òme amb de polvera de la tèrra. Li insuflèt lo buf de la vida, e l'òm foguèt cambiat en un èsser vivent"
- Genèsi 2:8-9 - "Après lo Senhor plantèt un jardin a l'Edèn e i placèt l'òme qu'aviá modelat... Al mièg del jardin i faguèt naisser l'arbre de la vida e l'arbre de la coneissença del ben e del mal."
- Genèsi 2:16 - "E li donèt aquel comandament: Pòdes manjar de fruchs de totes los arbres del jardin. Mas menges pas del fruch de l'arbre de la coneissença del ben e del mal, perque lo jorn que ne manjas, seràs segur que moriràs".
Creacion dels animals[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:18-19 - "Alara lo Senhor-Dieu se diguèt: Es pas bon que l'òme que demore sol. Li farà una ajuda que li faga companhià . Lo Senhor-Dieu modelèt amb de tèrra totes los animals ferestièrs e totes los aucèls, e los presentèt a l'òme..."
Creacion de la femna[modificar | modificar la font]
- Genèsi 2:21 - "Alara lo Senhor-Dieu faguèt caire l'òme dins un sòm prigond... prenguèt una de las seunas costèlas...De la costèla... ne faguèt la femna..."
- Genèsi 2:25 - "L'òme e la seuna femna èran denudats sens sentir la vergonha".


text:
La comuna d'Elx abriga d'espacis d'una granda valor ecologica, que l'Hondo, lo Pargue Natural Municipal del Clot de Galvany e lo Pargue Natural Las Salinas. S'i pòt passejar e trobar d'observatòris d'aucèls e un Centre d'interpretacion.
La Palmièra d'Elx es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 2000, es una granda estenduda de palmièrs que se tròba en plen centre de la vila. Es la pus granda palmièra d'Euròpa, pus espandida que qualques palmièras arabias. La palmièra es compausada de mai de dos cents mila palmièrs. Se ditz que son les Cartagineses que trobèron dins aquelas tèrras de la còsta mediterranèa espanhòla un luòc propici a aquela cultura. L'espècia principala de la palmièra es lo Phoenix dactylifera, menat pels musulmans quand ocupavan la Peninsula Iberica.
Los mai bèls palmièrs e los mai vièlhs se tròban dins l'Òrt del Curat. Son nom ven de son ancian proprietari de 1918. Qualques subjèctes an mai de 300 ans. Cal saber qu'un palmièr pòt viure de 250 a 300 ans. Aqueles palmièrs son de la meteissa espècia qu'aqueles d'Iran. Son de palmièrs datilièrs e fructifican en decembre. Existisson tanben d'autras espècias tropicalas.
Situats dins l'Òrt, sèt pès enòrmes forman coma un candelièr que recep lo nom de Palmièr Imperial en onor a l'imperatriz Elisabeth de Wittelsbach, que visitèt lo jardin en 1894 e declarèt qu'èran digne d'un empèri.


text:
Dampleux
Dampleux es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Dampleux ven de Danleux #que lududes ven quitament de Danloup #que significa mèstre dels lops. Los mai ancians dels abitants trucan encara lo villatge Danloup.
Le nom de Dampleux vient de Danleux qui lui même vient de Danloup qui signifie maître des loups. Les plus anciens des habitants appellent encore le village Danloup.


text:
Nadine Gordimer
Nadine Gordimer (Springs, Africa del Sud, 20 de novembre de 1923 - Johannesburg, 14 de julh de 2014) foguèt una escrivana e activista politica sud-africana. Aquesta autora en lenga anglesa, que se situèt demest los escrivans sud-africans mai prestigioses internacionalament, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1991.
Los escriches de Gordimer se focalizèron mai que mai sus las questions moralas e las politicas racistas. Foguèt una de las figuras màgers dins la lucha contra l'apartheid e èra membre del Congrès Nacional African, çò que li valguèt la censura de sas òbras Burger's Daughter e July's People del temps del regim segregacionista. Posteriorament participèt tanben activament a la causa de las victimas de la SIDA.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància[modificar | modificar la font]
Nadine Gordimer nasquèt en 1923 al costat de Springs, Gauteng, una vila minièra del Rand oriental, còsta Johannesburg, dins una familha de classa mejana. Son paire, Isidore Gordimer, un immigrant lituanian de confession jusieva vengut de Žagarė, èra relotgièr, e sa maire, Hannah "Nan", nascuda Myers veniá d'Anglatèrra, sortida d'una familha d'origina jusieva non practicanta de Londres. La futura escrivana cresquèt dins un ambient laïc.
L'implicacion de Nadine Gordimer dins los problèmas etnics e economics d'Africa del Sud se vegèron ligats en part a l'istòria personala de la familha, a la vida de son paire qu'aviá fugit la repression de la Russia tsarista, encara qu'aqueste manifestèt pas jamai de simpatia per las marridas condicions de vida de las populacions autoctònas, e subretot a l'activisme de sa maire que luchava contra la pauretat e la discriminacion e creèt per exemple una grèpia pels mainatges negres. Foguèt marcada tanben durant son adolescéncia per la repression brutala del govèrn quand la polícia venguèt espepissar l'ostal de la familha per i cercar de letras e jornals dels servicials e los confiscar.
Estudièt en part dins una escòla conventuala catolica mas foguèt subretot en çò sieu que foguèt educada que sa maire, aparentament, pensava qu'aviá un còr fragil e qu'èra en risca a l'escòla. Per encausa d'aquesta isolacion e solitud, Nadine Gordimer s'avodèt a l'escritura d'ora e aital publiquèt sas primièras istòrias quand aviá tot bèl just 15 ans.
Los primièrs escriches[modificar | modificar la font]
D'en primièr foguèt publicat en 1937 un raconte per enfants, "The Quest for Seen Gold," dins lo Children's Sunday Express e puèi, un pauc mai tard durant la meteissa annada, un autre raconte "Come Again Tomorrow" que sortiguèt dins Forum. L'an seguent, quand aviá tot escàs 16 ans, vegèt sa primièra òbra de ficcion per adults editada. Sos estudis universitaris foguèron brèus, demorèt pas qu'un an a l'Universitat de Witwatersrand, temps que li permetèt pasmens de conéisser d'autres escrivans e de s'implicar dins la renaissença de Sophiatown. Tre 1948 se n'anèt viure a Johannesburg, ont contunhèt d'escriure. Publiquèt qualques tèxtes dins de revistas localas del país del temps que seguissiá de corses. La màger part de sos racontes d'aquel temps foguèron amassats e publicats puèi dins Face to Face, en 1949.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- The Lying Days (1953)
- A World of Strangers (1958)
- Occasion for Loving (1963)
- The Late Bourgeois World (1966)
- A Guest of Honour (1970)
- The Conservationist (1974)
- Burger's Daughter, (1979)
- July's People (1981)
- A Sport of Nature (1987)
- My Son's Story (1990)
- None to Accompany Me (1994)
- The House Gun (1998)
- The Pickup (2001)
- Get a Life (2005)
- No Time Like the Present (2012)
Recuèihs de racontes[modificar | modificar la font]
- Face to Face (1949)
- The Soft Voice Of The Serpent (1952)
- Six Feet of the Country (1956)
- Friday's Footprint (1960)
- Not for Publication (1965)
- Livingstone's Companions (1971)
- Some Monday for Sure (1976)
- A Soldier's Embrace (1980)
- Town and Country Lovers (1980)
- Something Out There (1984)
- Correspondance Course (1984)
- Once upon a time (1989)
- Jump (1991)
- Loot (2003)
- Beethoven Was One-Sixteenth Black (2007)
Ensages[modificar | modificar la font]
- The Black Interpreters (1973)
- The Essential Gesture (1988)
- Writing and Being (1995)
Autres[modificar | modificar la font]
- Telling Tales (2004)
- Telling times. Writing and Living, 1954-2008 (2010)


text:
Relacion d'equivaléncia
En matematicas, una relacion d'equivaléncia dins un ensemble E, relacion binària d'un tipe particular, es lo mejan de definir una classificacion completa deis elements de E segon un critèri donat.
Leis elements de E son agropats en classas d'equivaléncia : cada element x de E apartèn a una classa determinada sens ambigüitat, contenent totei leis elements de E que, segon lo critèri utilizat, se pòdon pas destriar de x : se ditz que son equivalents a x.
Es sovent interessant d'identificar (de considerar per identics) leis elements de E qu'apartènon a una meteissa classa d'equivaléncia, valent a dire de lei confondre volontariament : se definís ansin l'ensemble quocient de E per la relacion d'equivaléncia, qu'es l'ensemble dei classas d'equivaléncia.
Per exemple, dins l'ensemble deis entiers naturaus, lo critèri de paritat correspònde a la relacion binària "aver la meteissa paritat que", qu'es una relacion d'equivaléncia (coma se poirà verificar aisadament, cf. la definicion çai sota). Permete d'agropar leis entiers naturaus en doas classas, que designarem aicí per lei notacions :
- es la classa deis entiers naturaus pars
- es la classa deis entiers naturaus impars
L'ensemble quocient de E per aquesta relacion d'equivaléncia es l'ensemble que seis elements son lei doas classas d'equivaléncia.
Somari
Definicion[modificar | modificar la font]
Se sòna relacion d'equivaléncia dins un ensemble E (supausat non vuege) una relacion binària dins E qu'es au còp reflexiva, simetrica e transitiva, valent a dire :
- reflexivitat :
- simetria :
- transitivitat :
- )
Quand es una relacion d'equivaléncia dins E e que dos elements x, y de E son taus que , se ditz que :
- x, y son equivalents modulo (o "equivalents segon ").
Remarca : es clar que l'egalitat dins un ensemble E es una relacion d'equivaléncia dins E e que per tot element x de E, x es lo solet element equivalent (valent a dire aicí : egau) a x. La nocion de relacion d'equivaléncia generaliza la nocion d'egalitat.
Notacions[modificar | modificar la font]
- Una notacion frequenta per una relacion d'equivaléncia es " " ; s'escriu sovent : en plaça de : .
- De còps que i a, s'escriu : (onte "mod" es una abreviacion de modulo).
Classas d'equivaléncia[modificar | modificar la font]
Siá una relacion d'equivaléncia dins un ensemble E.
Definicion[modificar | modificar la font]
- Per tot element x de E, se definís ansin la classa d'equivaléncia (o classa) de x modulo (o "segon "):
- (la classa de x es lo sosensemble de E qu'a per elements leis elements de E equivalents a x).
- S'escriu sovent (se lo contèxte es clar) : en luòga de : .
- Inversament, se ditz qu'un sosensemble de E es una classa d'equivaléncia modulo (o "segon ") s'existís (aumens) un element x de E tau que .
Remarca : estent dos elements x, y de E :
La proposicion (1) es ren autre que la definicion de la classa d'equivaléncia de x.
Se'n dedutz : en intervertissent x, y, puei la proposicion (2) per simetria de .
Proprietat[modificar | modificar la font]
- Tota classa d'equivaléncia (modulo ) es una partida non vueja de E
- Estent dos elements x, y de E :
- se , alora
- se ) , alora
- Autrament dich, doas classas d'equivaléncia son siá egalas siá desjonchas
- Tot element de E apartèn a una classa d'equivaléncia, e apartèn ren qu'a una classa d'equivaléncia (la sieuna)
Se pòt sintetizar tot aiçò ansin : l'ensemble dei classas d'equivaléncia modulo es una particion de l'ensemble E.
demostracion :
- Se es una classa d'equivaléncia, existís tau que . Coma (reflexivitat), : x es element de .
- Supausem que , valent a dire : . Per transitivitat de :
- tot element z de E qu'es equivalent a x es equivalent a y ; aiçò significa que :
- reciprocament, tot element z de E qu'es equivalent a y es equivalent a x :
- Ansin, lei doas inclusions de sens contrari pròvan l'egalitat : .
- Supausem que : x, y son pas equivalents. Existiguèsse un element z comun a e , aquò implicariá : e , donc per simetria e transitivitat : , còntradisent l'ipotèsi.
Ansin lei doas classas , son desjonchas.
- S'es vist supra que ; coma doas classas non desjonchas son egalas, la classa es la soleta que contèn x.
Ensemble quocient[modificar | modificar la font]
Siá una relacion d'equivaléncia dins un ensemble E.
Definicion[modificar | modificar la font]
L'ensemble quocient de l'ensemble E per la relacion d'equivaléncia es l'ensemble dei classas d'equivaléncia modulo , notat : .
Informalament, de passar de l'ensemble E a l'ensemble quocient consistís a identificar, per cada classa d'equivaléncia modulo , totei leis elements d'aquesta classa : se considèra que leis elements de ne fan plus qu'un. Es tipicament un procès d'abstraccion.
La nocion d'ensemble quocient es fondamentala en matematicas per la construccion d'ensembles novèus.
La subrejeccion canonica[modificar | modificar la font]
Se definís l'aplicacion seguenta, qu'en tot element x de E, associa sa classa d'equivaléncia :
L'aplicacion ansin definida es subrejectiva (se es element de , existís aumens un element x de E tau que , autrament dich : . L'aplicacion es sonada subrejeccion canonica de E vèrs l'ensemble quocient .
Proprietat[modificar | modificar la font]
Estent dos elements x, y de E :
D'efècte, , e , car dos elements de E an la meteissa classa se e solament se son equivalents.
La proprietat universala de l'ensemble quocient[modificar | modificar la font]
Sián E, F dos ensembles, una relacion d'equivaléncia dins E, e la subrejeccion canonica.
- Se es una aplicacion e se , alora per tot pareu (x, y) d'elements de E :
- implica : se ditz que f es constanta subre cada classa d'equivaléncia.
- Reciprocament, siá una aplicacion tala que per tot pareu (x, y) d'elements de E :
- implica .
- Alora, existís una aplicacion unica tala que .
demostracion :
A) Coma , per tot pareu (x, y) d'elements de E : e .
Se , alora : resulta de la relacion (1) que : .
B) Recipròca.
- Demostrem premier l'unicitat de l'aplicacion g. S'existís tala que , e se es un element de , se pòt trobar (aumens) un element x de E tau que . Alora, necessariament :
- : la soleta valor possibla de g en es f(x), çò que pròva l'unicitat de g.
- Demostrem ara l'existéncia de l'aplicacion g. Venèm de veire que necessariament, per tot element de :
- , se x es un element de E chausit tau que ;
- sufís de mostrar qu'aiçò definís sens ambigüitat, valent a dire que lo segond membre f(x) de l'egalitat depende pas de l'element x qu'es estat chausit.
- D'efècte, se remplaçam l'element x de E tau que per un autre element y de E, tau que , alora , valent a dire , donc per ipotèsi, . Aiçò pròva qu'una aplicacion es estada definida.
- Enfin, còmpte tengut de la definicion de g, per tot element x de E, , onte , donc (vejatz supra : ), çò que pròva l'egalitat , e acaba la demostracion.
Exemples[modificar | modificar la font]
- La congruéncia modulo 3 (se pòt remplaçar 3 per tot autre entier naturau estrictament positiu). Se ditz qu'un element a de l'ensemble deis entiers es multiple de 3 s'existís un element b de tau que a = 3 b (per exemple, −6, 0, +15 son de multiples de 3). Se definís dins l'ensemble una relacion binària (sonada congruéncia modulo 3): estent dos entiers n, p, escriurem :
- (legir : n es congru a p modulo 3) se e solament se es multiple de 3, valent a dire :
- tau que .
- Aquesta relacion binària es una relacion d'equivaléncia dins :
- per tot , , e :
- donc (reflexivitat)
- se e , tau que ; alora , e :
- donc (simetria)
- se e , : tau que , tau que . Alora, , e :
- donc (transitivitat)
Tot entier n se pòt escriure d'un solet biais sota la forma : , onte q es un entier e : se ditz que q (respectivament r) es lo quocient (respectivament la rèsta) de la division euclidiana de n per 3 ; per exemple, se n = 17 : q = 5 e r = 2.
Alora, , donc : estent dos entiers n, p : se e solament se n, p an la meteissa rèsta dins la division euclidiana per 3.
Ansin, i a exactament tres possibilitats :
- se r = 0,
- se r = 1,
- se r = 2,
Existisson exactament 3 classas d'equivaléncia modulo 3 dins , aquelei de 0, 1, 2, que poirem notar respectivament :
- (classa modulo 3 de 0 ; es tanben la classa de 3...)
- (classa modulo 3 de 1 ; es tanben la classa de 4...)
- (classa modulo 3 de 2 ; es tanben la classa de 5...)
L'ensemble quocient de per la congruéncia modulo 3, notat abitualament , es : .
- Dins l'ensemble E dei drechas dau plan, la relacion binària "aver la meteissa direccion" es una relacion d'equivaléncia. La classa d'equivaléncia d'una drecha d es l'ensemble dei drechas que li son parallèlas (comprés d).
- Un exemple "generic". Sián dos ensembles E, F e una aplicacion . Se definís ansin una relacion binària dins E : per tot pareu (x, y) d'elements de E :
- Es de bòn veire que es una relacion d'equivaléncia dins E ; la classa d'un element x de E es l'ensemble deis elements de E onte f a la meteissa valor qu'en x.
- Lo qualificatiu de generic vòu dire que tota relacion d'equivaléncia dins E se pòt definir ansin. D'efècte, se es una relacion d'equivaléncia dins E, e se es la subrejeccion canonica, es estat vist que per tot pareu (x, y) d'elements de E :
- . Autrament dich :


text:
Cladistians
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- òrdre Polypteriformes
- familha Polypteridae
- genre Erpetoichthys Smith, 1865
- genre Polypterus Lacepède, 1803
- familha Polypteridae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Polypteriformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 161053 Polypteriformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Polypteriformes (en)
- Referéncia NCBI : Polypteriformes (en)


text:
Region Amhara
La region Amhara es una dei nòu regions etiopianas, que vèn dau decopatge administratiu de 1994-1995, au moment de la mesa en plaça de la Republica federala democratica d'Etiopia. La 3ena Region-Estat a redigit lo sieu tèxte constitucionau en 1998. S'estende especialament sus lei províncias ancianas de Begemder e de Gojjam, englòba una partida de l'anciana província de Wollo.
Ambé lo grope Amhara, que si precisa pas dins lo tèxte car si considèra coma "anant sensa dire", la constitucion regionala reconeisse l'existéncia de tres nacionalitats (o etnias) : leis Agew, leis Himra e leis Oromo, çò que li permete de si representar ais eleccions regionalas. Au moment dei darriereis eleccions de mai de 2005, sus lei 294 sètis de l'Assemblada regionala per provir, 187 siguèron averadas per lo Movement Democratic d'Amhara e 107 per la Coalicion per l'Unitat e la Democracia.
Lei competéncias son en cors de decentralizacion. Institucionalament, lo poder si devesís entre una branca legislativa (l'Assemblada que vòta lei projècts de lèis nòus e atribuisse lei mandats), una branca executiva partejada per 43 burèus regionaus (domani d'accion especific) e una branca judiciària.
L'i vivon 19 120 005 personas (2005) dins una superficia de 159 174 km2.


text:
Kilimanjaro
Kilimanjaro (5 892 m) es una montanha situada au nòrd-èst de Tanzania qu'es lo ponch culminant dau continent african. Es un massís volcanic que sa formacion acomencèt i a mai de 2,5 milions compausat de quatre volcans embessonats. Maugrat quauquei sinhaus d'activitat volcanica, lei cimas actualas son considerats coma amorçats e ges d'erupcion foguèt observada per de scientifics. Kilimanjaro es vengut un simbòl d'Africa e de l'escaufament globau en causa de la disparicion progressiva dei glacièrs de sa cima dempuei lo començament dau sègle XX.
Somari
Formacion[modificar | modificar la font]
Lo volcanisme de Kilimanjaro acomencèt pendent lo Pliocèn e la formacion de son edifici se debanan en quatre fasas principalas qu'an emes 5 000 km3 de ròcas volcanicas. Lei tres darriereis an format d'estratovolcans dich Shira, Mawenzi e Kibo.
Formacion dau volcan de Kilema[modificar | modificar la font]
Lo Kilema es lo premier edifici volcanic compausant l'ensems de Kilimanjaro. Acomencèt probablament i a mai de 2,5 milions d'annadas. Es fòrça mau coneguda en causa de son recobrament per leis edificis volcanics seguents. Pasmens, lo volume de materiaus volcanics emés per aqueu volcan representa aperaquí 65% dau volume actuau de Kilimanjaro[1].
Formacion dau volcan de Shira[modificar | modificar la font]
La formacion dau volcan de Shira se debanèt entre 2,5 e 2 milions d'annadas[2]. Es caracterizada per d'emissions volcanicas de lòng dei dorsalas d'Ol Molog e de Kibongoto orientadas segon un axe nòrd-sud. Se forma tanben una caldeira orientada vèrs lo nòrd-èst que sei vestigis son encara marcats a l'oèst e au sud de la montanha actuala. Puei, lo relèu de Shira foguèt atacat per l'erosion glaciera e leis emissions de Kibo n'an tanben cubèrt una partida importanta[3].
Formacion dau volcan de Mawenzi[modificar | modificar la font]
La formacion de Mawenzi se debanèt entre 1,1 e 0,7 milions d'annadas. L'activitat volcanica migrèt vèrs l'èst au nivèu de la dorsala vièlha de Kilema[2]. I foguèt relativament calma e continua. Una premier etapa veguèt d'instrusions basalticas que formèron de dics e de necs. L'erosion foguèt fòrça importanta e lo relèu de la region a pres un aspèct fòrça tormentat. Puei, una segonda etapa d'activitat volcanica de tipe pelean foguèt caracterizada per d'emissions piroclasticas dempuei lo nòrd-èst de la caldeira. A la fin d'aqueu periòde, lo Mawenzi foguèt tornarmai somés a l'erosion dei glacièrs de la montanha[3].
Formacion dau volcan de Kibo[modificar | modificar la font]
La formacion de Kibo es l'eveniment pus conegut de la formacion de Kilimanjaro. Acomencèt entre 0,6 e 0,55 milions d'annadas e contunièt totjorn a l'ora d'ara. Cinc periòdes principaus son definits :
- entre 0,6 e 0,4 milions d'annadas, se forma un edifici probablament conic en dessús de la dorsala de Kibongoto. Leis erupcions i son irregularas. L'erosion i es donc importanta, magerament aquela causada per lei glacièrs. Aquela etapa s'acabèt per un episòdi explosiu important dich Weru Weru.
- entre 0,4 e 0,25 milions d'annadas, se forma un dòme novèu a 1,6 quilomètres au nòrd-èst dau ponch d'activitat precedent. La glaciacion contunièt d'entraïnar una erosion importanta dei relèus e un lac se formèt caracterizat per la preséncia de lavas de tipe pillow lava.
- entre 0,25 e 0,1 milions d'annadas, se debana un episòdi volcanic de tipe plinian que causèt la formacion d'una caldeira de 2,3 x 1,9 km après una tièra d'afondraments.
- entre 100 000 e 18 000 ans, se forman la caldeira e lo dòme actuau a l'interior dei rèstas dei caldeiras precedentas.
- entre 18 000 e 5 000 ans, un lac de lava se formèt dins lo cratèr que son erupcion se debanèt dins lo Pit Crater e sus lo flanc nòrd.
La darriera erupcion coneguda se debanèt i a mai de 500 ans e lo volcan foguèt lòngtemps considerat coma amorçat. Pasmens, dins lo corrent dau decenni 2000, de mesuras scientificas an donc mostrat que lo magma èra totjorn present dins lo volcan a mens de 400 m de la cima. D'un biais generau, lei sinhaus d'activitat de Kilimanjaro son totjorn presents ambé divèrseis afondraments, una activitat sismica regulara e l'aparicion ocasionala de fumerolas.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Kilimanjaro se situa au nòrd-èst de Tanzania pròche de la frontiera entre aqueu país e Kenya. Tèn una altitud estimada a 5 891,4 mètres en 2008. Lei plans l'enviroutant an d'altituds situadas entre 600 e 900 mètres. Lei cimas majors pus pròches son lo mont Meru 75 quilomètres au sud-èst e lo mont Kenya 300 quilomètres au nòrd.
Topografia[modificar | modificar la font]
Kilimanjaro es un estratovolcan de forma conica compausat de tres cimas principalas dichas Shira (3 962 m), Kibo (5 892 m) e Mawenzi (5 149 m). A la cima de Kibo, se situa una caldeira que sei dimensions son 3,6 x 2,4 km que tèn un cratèr dich Reusch Crater d'in diamètre de 900 m. La cima dau massís dich pic Unhuru se situa sus lo bòrd extèrn dau cratèr. L'erosion dei relèus es importanta. Ansin, Mawenzi sembla a un dic erodat e Shira es compausat a l'ora d'ara per lei rèstas dei bòrds sud e oèst de son cratèr. Aperaquí 250 cones secondàris existission de lòng d'un axe passant per lei tres cimas principalas.
Idrografia[modificar | modificar la font]
L'idrografia de Kilimanjaro es marcada per lei precipitacions atmosfericas e per la fonda dei glacièrs de sa cima. Es venguda un simbòl de l'escaufament globau en causa d'evolucions importantas dempuei la Revolucion Industriala magerament marcadas per la disparicion rapidà dei glacièrs. D'efèct, la superficia cubèrta per la glaç èra de 12,1 km² en 1912, 6,7 km² en 1953, 4,2 km² en 1976 e 3,3 km² en 1996. Tres factors principaus permèton d'explicar aqueu fenomèn :
- l'aumentacion globala de la temperatura. Per exemple, a Lyamungu (1 230 m), la temperatura mejana a aumentat de 3°C durant lei tres darriers decennis.
- lo transferiment de calor entre lei ròcas volcanicas sorns e lo glacièr entraïnant l'aumentacion de sa temperatura intèrna.
- la demenicion globala dei precipitacions qu'empacha lo renovelament regular dei glaç. Será la causa principala per explicar la demenicion dau glacièr ais altituds pus autas onte la temperature es totjorn negativa.
L'aiga venent de la fonda dei glacièrs es captada per la vegetacion (90%) e per dos rius locaus (10%).
Clima[modificar | modificar la font]
Kilimanjaro tèn un clima tropicau de savana que se caracteriza per una sason de secaressa de mai a òctobre, una sason de temperaturas moderadas d'octòbre a novembre, una sason novèla entre lei mes de decembre e de febrier e enfin una sason fòrça umida de març a mai. La cencha de pressions bassas situada a l'entorn de l'eqüator es responsable de l'evolucion d'aquelei sasons.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
François Bart, Milline J. Mbonile, François Devenne (2003). Edicions Presses Universitaires de Bordeaux: Kilimandjaro : montagne, mémoire, modernité (en francés). ISBN 2867813093.
François Bart, Serge Morin, Jean-Nöel Salomon (1998). Edicions Presses Universitaires de Bordeaux: Les montagnes tropicales: identités, mutations, développement (en francés). ISBN 2906621307.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Simon Pomel, Guilène Réaud-Thomas, Kilimandjaro : montagne, mémoire, modernité, Edicions Presses Universitaires de Bordeaux (2003), pp. 58-64.
- ↑ 2,0 2,1 (fr) Philippe Nonnotte, Étude volcano-tectonique de la zone de divergence Nord-Tanzanienne (terminaison sud du rift kenyan) - Caractérisation pétrologique et géochimique du volcanisme récent (8 Ma – Actuel) et du manteau source - Contraintes de mise en place, thèse de doctorat de l'université de Bretagne occidentale, spécialité : géosciences marines.
- ↑ 3,0 3,1 (fr) Simon Pomel, Guilène Réaud-Thomas, Kilimandjaro : montagne, mémoire, modernité, op. cit., pp. 39-55.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Canal de las Doas Mars prèp de Tolosa
Lo Canal de las Doas Mars, o pus recentament Canal del Miègjorn, es un canal que religa Garona a la mar Mediterranèa. Amb lo canal lateral a Garona forma una via navigabla entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa. Es perlongat pel canal de Ròse a Seta.
Foguèt bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, entre 1666 e 1681, per lo comèrci del blat. Es a l'ora d'ara lo pus ancian canal d'Euròpa en foncionament.
Dempuèi 1996 es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.


text:
Panjàs
Panjàs [1] (Panjas en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada dans l'Armanhac .
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sent Laurenç
- Monument aux morts de la Résistance.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Maurice Parisot, commandant deu Bataillon de l'Armanhac durant la libération.
- L'abbé Tales, curé de Panjàs et qui soutint le Bataillon de l'Armanhac durant la seconde guerre mondiale.
- Jeanne de Tignonvila


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Gillonnay es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
La municipalitat de Gillonnay se situa en la plana de la Bièvre a 3 quilomètres a l'èst de la Còsta-Santa-André e a l'oèst de St Hilaire de la Quòta.
La commune de Gillonnay se situe dans la plaine de la Bièvre à 3 kilomètres à l'est de la Côte-Saint-André et à l'ouest de St Hilaire de la Cote.
Gillonnay
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Mangròva
Una mangròva es un tipe d'ecosistèma tropical o subtropical que s'encontran generalament dins de zonas intermediàrias de marèas de còstas protegidas o pauc expausadas: golf, calanca, grau, o estuari d'un fluvi e que recebon regularament un apòrt d'aiga doça.
Aqueste biotòp presenta una granda biodiversitat, en particular per la preséncia d'espècias vegetalas se caracterizant per de raices immergidas e per son adaptacion a las condicions particularas de las mangròvas: una salinitat enauçada, una oxigenacion febla, un sòl instable e una aiga pro cauda.
Entre aqueles arbres fòrça resistents a la sal, avem per exemple las espècias:
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
La mangròva se desvolopa subre lo litoral dins de zònas suavas e paucas prigondas. Ocupa la màger part de las còstas e dèltas de las regions tropicalas en assegurar una proteccion chanuda contra l'erosion e los tsunamis. Cobrís una superfícia d'aperaquí 150 000 km² sus la nòstra planeta[1]. Se situa per las zònas costièras entre las latituds 25° N e 25° S es a dire la zòna intertropicala :
- En Africa :
- En Africa de l'Èst : del sud de Somalia a Moçambic se pòt observar una mangròva densa e nauta d'un quinzenat de mètres.
- Al nòrd, al ras de la mar Roja e de l'ocean Indian, es ja mens densa e fa pas que 5 mètres de naut.
- En Africa de l'Oèst es presenta dins lo golf de Guinèa.
- A Madagascar.
- En Asia son presentas las mangròvas dins las illas pus al sud (illas Yaeyama) de Japon e mai en Asia del Sud-Èst e totas las illas que la separa d'Austràlia.
- Lo pus grand ensemble de mangròva del monde es lo dèlta de Ganges e de Bramapotre.
- En America del Sud, la mangròva es gaireben pertot pel litoral nòrd del continent. Aital que dins lo sud de l'America Centrala dusca a l'Equator. D'unes arbres superan 30 mètres de naut en Guaiana.
- En America del Nòrd, la mangròva buta pel litoral sud de Florida ( Estats Units), en particular dins lo parc nacional de Biscayne[2].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estimacion de l'an 2000 facha per la FAO Conversion et conservation des mangroves
- ↑ (en) Natural Features & Ecosystems. Consultat lo 2009


text:
Athletic Club
L'Athletic Club, sonat de còps, e d'un biais incorrèct, Athletic Bilbao, fondat en 1898, es un club de fotbòl de la ciutat de Bilbao en País Basco que participa au campionat d'Espanha de fotbòl.
A la particularitat qu'es unenca dins l'Euròpa tota per un club professionau de far jogar dins son equip solament de jogaires que son naissuts au País Basco ò qu'an de rasigas bascasY ò que li son estats abalits esportivament.
Amb lo Real Madrid e lo FC Barcelona, fa partida dei tres clubs d'espòrts espanhòus que sa proprietat es de sei sòcis e que participèron cada annada despuei sa creacion au campionat de premiera division espanhòla sènsa jamai èstre relegat.
Son estadi San-Mamés, escais nomat la Catedrala pòu reçaupre 40 000 personas
Son camisòt es ralhat de rotge e blanc e sei bralhetas e caucetas son negras.


text:
1695
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1695 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Tayasal[modificar | modificar la font]
Revirada de la quatrena ofensiva espanhòla organizada dempuei 1685 per leis Espanhòus desirós de conquistar e de convertir la ciutat au catolicisme.


text:
Montesquiu de Lauragués
Montesquiu de Lauragués[1][2] (Montesquieu-Lauragais en francés) es une comuna occitana de Lauragués, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués sul Canal del Miègjorn a 28 km al Sud-Èst de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Etimologia: Mont: a causa de sa situacion, Esquiu: salvatge, abrupte. Lauragués ven de Laurac un dels pus ancians castelars d'Aude.
Aprèp la Revolucion Francesa foguèt nomenat Montesqueu sul Canal : (pel canal de Miègjorn).
Abans l'epòca galloromana: los primièrs abitants coneguts èran los Vòlcas Tectosages.
A l'epòca galloromana: An 100 ab. C., los soldats avian una "Mansion" a En Selva.
Crosada contra los Albigeses: En 1219 Simon IV de Montfòrt combatèt la poderosa noblesa eretica dins los valats de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- glèisa amb un campanar mur tipic de Lauragués
Personas ligadas a la comunas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Terence David John Pratchett OBE (nascut lo 28 d'abril de 1948, a Beaconsfield, Buckinghamshire, Anglatèrra[1]) es un autor anglés de libres de fantasiá e sciéncia-ficcion, plan conegut gràcias a son òbra Discworld compausada de fòrça títols. Cap al mes de març de 2005 aviá vendut aperaquí 40 milions de libres dins lo mond entièr.
>
- ↑ Pratchett, Terry. Edicions Priscilla Olsen & Sheila Perry: Once More* *With Footnotes. NESFA Press. ISBN 1886778574.


text:
Larraun
Larraun en basco o Larráun en grafia espanhòla qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Navarra.
Lo gentilici qu'ei larraundar.
Que's situa sus l'aigavèrs Mediterranèa / Atlantic.
La comuna de Lekunberri que i ei enclavada.
Entitats de populacion[modificar | modificar la font]
Los conselhs e nuclèus de populacion que son Albiasu, Aldatz, Alli, Arruitz, Astitz, Azpirotz, Baraibar, Eraso, Errazkin, Etxarri, Gorriti, Iribas, Lezaeta, Madotz, Mugiro, Oderitz e Uitzi.
Mendukilo[modificar | modificar la font]
A Astitz que's tròban las Espelugas de Mendukilo.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- José María Jimeno Jurio (director), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XLV, Pampalona, 1997. ISBN 84-235-1615-6.


text:
Tremeven-Kemperle
Tremeven-Kemperle en breton ( Tréméven en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tréméven Es una pichona municipalitat situat près de la vila de Quimperlé. Lo territòri communal a estrech entre los corses del Isòla e del Ellé.
Tréméven est une petite commune située à proximité de la ville de Quimperlé. Le territoire communal est enserré entre les cours de l'Isole et de l'Ellé.


text:
Friedolsheim
Friedolsheim en alemannisch (Friedolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Friedolsheim Es un pichon vilatge del Posterior-Kochersberg entre lo pè dels Vòges e la plana de Alsace a 12km de Saverne e 27km de Estrasburg.
Lo Heiligengraben es lo riu #que flueix a Friedolsheim. Pren la siá font al nòrd del pòble, al ban Steiel, a pres per qualques ruisseaux en venent de Wolschheim, per la Gænsbach en venent de Kleingoeft, la Rosslaufgraben en venent de Sæssolsheim, e se tira fin finala en la Rohrbach a Landersheim (#que prendrà la Zorn a Hochfelden). Friedolsheim (#Que fa partida del costat de Hochfelden), fa "frontièra" amb las costats de Saverne (Littenheim, Altenheim, Wolschheim, Mænnolsheim) e de Marmoutier (Landersheim), e per conseqüent, egalament entre los arrondissements de Saverne (costats de Saverne e de Marmoutier) e de Estrasburg-Campanha (costat de Hochfelden).
Friedolsheim est un petit village de l'Arrière-Kochersberg entre le pied des Vosges et la plaine d'Alsace à 12km de Saverne et 27km de Strasbourg.
Le Heiligengraben est la rivière qui coule à Friedolsheim. Elle prend sa source au nord du village, au ban Steiel, est rejointe par quelques ruisseaux venant de Wolschheim, par la Gænsbach venant de Kleingoeft, la Rosslaufgraben venant de Sæssolsheim, et se jette finalement dans la Rohrbach à Landersheim (qui rejoindra la Zorn à Hochfelden). Friedolsheim (qui fait partie du canton de Hochfelden), fait "frontière" avec les cantons de Saverne (Littenheim, Altenheim, Wolschheim, Mænnolsheim) et de Marmoutier (Landersheim), et par conséquent, également entre les arrondissements de Saverne (cantons de Saverne et de Marmoutier) et de Strasbourg-Campagne (canton de Hochfelden).
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas del vilatge remontan al Antiquitat ; s'es trobat d'abondius vestigis gallo-romains e de las traces de via romaine en datant de la Modèl:S-, mas la primièra traça escricha de Friedolsheim remonta a 770. Lo abbaye de Fulda i aviá los sieus bens. En 826, lo pòble se trucava Friedesheim e fasiá partida Grafschaftsdörfer. L'ancian pòble imperial fasiá partida del bailliage del Kochersberg e constituissiá una possession indivise administrada conjointement per la avesque d'Estrasburg e l'Emperaire. La mitat d'aquel darrièr i aguèt aquerit per la vila de Estrasburg en 1496. Friedolsheim Èra una annèxa de Maennolsheim fins en 1343. A partir d'ongan, lo pòble #venir un kaplanei vicariat, en dependent del Capítol rural de Betbur. En 1803, lo pòble ven una parròquia autonòma.
Les origines du village remontent à l'Antiquité ; on a retrouvé d'abondants vestiges gallo-romains et des traces de voie romaine datant du Modèl:S-, mais la première trace écrite de Friedolsheim remonte à 770. L'abbaye de Fulda y avait ses biens. En 826, le village s'appelait Friedesheim et faisait partie des Grafschaftsdörfer. L'ancien village impérial faisait partie du bailliage du Kochersberg et constituait une possession indivise administrée conjointement par l'évêque de Strasbourg et l'Empereur. La moitié de ce dernier fut acquis par la ville de Strasbourg en 1496. Friedolsheim était une annexe de Maennolsheim jusqu'en 1343. À partir de cette année, le village devint un kaplanei vicariat, dépendant du Chapitre rural de Betbur. En 1803, le village devient une paroisse autonome.