text:
Ocean Indian
L'ocean Indian es la tresena massa d'aiga del mond per òrdre d'importància e cobrís a pauc près 20% de la superficia de la tèrra.
Es limitat al nòrd per Asia, a l'oèst per la peninsula Arabica e Africa, a l'èst per la peninsula de Malacca, las Illas de la Sonda e Austràlia, e al sud per l'Antartica. Es separat de l'ocean Atlantic pel meridian 20° èst, al sud d'Africa e de l'ocean Pacific pel meridian 147° èst. Lo punt mai septentrional de l'ocean Indian es situat aproximativament a 30° nòrd de latitud dins lo golf Persic. L'ocean Indian fa a pauc près 10 000 km de long entre Africa e Austràlia; la seuna aira es de 73 556 000 km² en inclusent la mar Roja e lo golf Persic. Lo seu volum d'aiga es estimat a 292 131 000 km3. D'illetas n'en puntilhan las ribas continentalas.
Los estats independents de l'ocean Indian son las Seichèlas, las Maldivas, Maurici, Sri Lanka. Indonesia lo bòrda. L'importància de l'ocean Indian coma rota de transit entre Asia e Africa n'a fach un luòc de conflictes. Encausa de la seuna extension, cap de nacion l'a pas dominat amb succès fins al començament del sègle XIX, quand Anglatèrra contrarotlava la màger part de las tèrras a l'entorn.


c: text/html

text:
Artona
Artona (en francés: Artonne) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Una atestacion anciana es Arthona (sègle VI), citada per Dauzat e Rostaing. Los meteisses autors considèran que lo nom del vilatge ven d'un nom d'òme *Artonos, derivat del gallés artos, ors. Lo nom es utilizat al femenin[1]; la femenizacion correspond sovent a l'usatge ambe'l nom villa : *Artona villa ?
Probable que lo nom occitan del vilatge es (o foguèt) *Artona, coma al sègle VI.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
946
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 946 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta entraïnada per lo teologian ibadista Abu Yazid en 943. Après la conquista de Tunis, acomencèt lo sètge de Sussa en genier. Pasmens, leis abitants e lei soudats cargats de protegir lo pòrt resistèron amb acarnament. Lo 19 de mai, moriguèt lo califa Al-Qaim bi-Amr Allah que foguèt remplaçat per son fiu Al-Mansur. Lo califa novèu gardèt la novèla secrèta durant quauquei mes per renfòrçar son poder. Aquò li permetèt de mandar un convòi d'avitalhament a Sussa e Abu Yazid deguèt abandonar lo sètge de la vila. Puei, lo 15 d'aost, se debanèt lo rescòntre decisiu entre lei dos camps dins lo relarg de Kairouan. Al-Mansur capitèt de destrurre la màger part dei fòrças de son adversari que deguèt s'enfugir dins lei montanhas de Magrèb.
Asia[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Marin II, papa de la Glèisa Catolica.


text:
Tarasca
La Tarasca es l'animau fabulós totemic e emblematic de la vila de Tarascon en Provença e dau folclòre provençau en generau. La legenda ditz que demorava dins leis estanhs qu'environan la vila, e que de còps que i a ne sortiá per o destruire tot e esglasiar leis abitants de Tarascon. Se pensava, quand Ròse creissiá, qu'èra ela qu'amb sa coa fasiá lei degalhs que permetián leis aigats. Dempuei lo 25 de novembre de 2005, lei fèstas de la Tarasca de Tarascon son vengudas, gràcias a l'UNÈSCO, patrimòni Orau e Immateriau de l'Umanitat e i foguèron inscrichas en 2008[1].
Somari
Descripcion dau mostre[modificar | modificar la font]
La Tarasca es una mena de dragon de sieis patas cortetas coma lei d'un ors, un tòrs tan gròs coma lo d'un buòu, amb una esquina protegida per una carapaça semblanta a la d'una tartuga e, a la fin dau còrs, una coa escatada que s'acaba amb lo fisson d'un escorpion. La tèsta foguèt descricha coma la d'un leon amb d'aurelhas de cavau e una cara de vielh.
La legenda[modificar | modificar la font]
Se pensava que la Tarasca, una mena de dragon d'uelhs rojàs e d'òrre alen, viviá sus lo rocàs ont foguèt bastit lo castèu de Tarascon. Se ditz qu'èra a esperar lei viatjaires que passavan Ròse per leis engolir e espantava totei lei gents de Tarascon. Tanben se pensava qu'èra ela que causava leis aigats de Ròse amb sa coa giganta.
Foguèt descricha dins la Legenda aurea, qu'escriguèt lo cronicaire genoés Iacopo da Varazze.
La bèstia es ligada a la legenda de Santa Marta, una joventa que seriá venguda de Betania per evangelizar lei tèrras provençalas. Se ditz que Marta auriá afrontat lo mostre e que gràcias a sa granda fe crestiana auriá capitat a domdar l'animau e a li botar un cordèu au còu. Maugrat aqueste resultat miraculós de la santa, leis abitants aurián tuat la Tarasca per se venjar dei degalhs.
Se ditz e mai que lo nom de Tarascon vendriá dau nom de la bèstia.
La Tarasca en d'autrei luòcs[modificar | modificar la font]
La legenda de la Tarasca coneguèt una granda popularitat e s'exportèt vèrs d'autrei territòris coma per exemple au País Valencian (ont apareis durant lo Còrpus a Valéncia), e mai en Castelha, en Andalosia e en Bolívia.
La Tarasca es tanben l'animau totemic dau quartier de Santa Marta, a Marselha.


text:
Capitòli (omonimia)
Itàlia[modificar | modificar la font]
Lo capitòli (en italian Campidoglio e en latin Capitolium) es una dels sèt puèges de Roma, ont se trapa la plaça del Capitòli.
Occitània[modificar | modificar la font]
A Tolosa, lo Capitòli es lo bastiment abrigant l'ostal de vila e lo Teatre deu Capitòli. Lo monument balhèt lo nom:
- a la Plaça del Capitòli;
- al quartièr del Capitòli a l'entorn de la plaça
- a l'estacion Capitòli sur la Linha A del mètro ;
- a l'Orquèstra Nacionala del Capitòli ;
- al tren Lo Capitòli, sus la linha París-Tolosa abans l'arribada del TGV.
Lo Capitòli es une sala de cinèma a Usès.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Lo Capitòli dels Estats Units d'America es lo bastiment qu'abriga lo Congrés dels Estats Unis d'America a Washington. Autres bastiments dins los Estats dels Estats Units:
- Capitòli de l'Estat d'Alabama ;
- Capitòli de Califòrnia ;
- Capitòli de l’Estat de Carolina del Sud ;
- Capitòli de l’Estat de Florida ;
- Capitòli de l'Estat d'Idaho ;
- Capitòli de l'Estat de Loïsiana ;
- Capitòli de l’Estat du Missorí ;
- Capitòli de l'Estat du Nebraska ;
- Capitòli de l'Estat d'Oklahoma ;
- Capitòli de l'Estat d'Oregon ;
- Capitòli de l'Estat de Pensilvània ;
- Capitòli de l'Estat de Rhode Island ;
- Capitòli de l’Estat del Tèxas.
Cuba[modificar | modificar la font]
A L'Avana, El Capitolio, o Capitolio National, es l'acadèmia de las Sciéncias cubanas.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Le Capitole es un cinèma situat à Lausana
Canadà[modificar | modificar la font]
Lo Capitole de Québec es une sala d'espectacle situada a Quebèc.


text:
Guèrra de las Gàllias
La Guèrra de las Gàllias (var. Guèrra deras Gàllias) que ho ua succession d'ofensivas romanas en Gàllia e en Aquitània (enter -58 e -51) qui mièn a la conquèsta d'ambs territòris e lo lor contraròlle per l'Empèri Roman.
La operacions que hon gavidadas per Juli Cesar qui deishè lo testimoniatge lo mei important suber aquestes eveniments dens la soa òbra : Commentarii De Bello Gallico (Comentaris suber la Guèrra de Gàllia).
A maugrat d'estar iniciadas per Juli Cesar per rason d'interests politics personaus, aquestas conquètas qu'assegurèn definitivament la seguritat de Roma qui èra estada atacada autes còps per grop gals e que'u dè lo contraròlle definitiu d'ua importanta partida d'Euròpa.
A despart de la conquesta plana de las Gàllias e d'Aquitània, las Guèrras de las Gàllias qu'impliquèn tanben incursion en Britannia e Germania, mes shens cap ocupacion definitiva. Lo punt culminant d'aquestas guèrras que ho la des.hèita deu capdau gal Vercingetorix (qui avèva amassada ua coalicion galla contra l'armada romana) a la Batalha d'Alesia.


text:
Muchedent
Muchedent es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Muchedent se niche al se de la vallée de la Varenne recentament alterada pel creusement de ballastières, en bordure de la bòsc de Eawy.
Muchedent A situat a 7 km de Longueville-sus-Serra, a 8 km de Bellencombre, a 11 km de Auffay, a 14 km de Sant-Saëns e a 20 km de Dièpa.
Es desservie per la parca de Longueville-sus-Serra situada a 7 km.
La commune de Muchedent se niche au sein de la vallée de la Varenne récemment altérée par le creusement de ballastières, en bordure de la forêt d'Eawy.
Muchedent est située à 7 km de Longueville-sur-Scie, à 8 km de Bellencombre, à 11 km d'Auffay, à 14 km de Saint-Saëns et à 20 km de Dieppe.
Elle est desservie par la gare de Longueville-sur-Scie située à 7 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
"Mucedent" Vila en 1030/1137. Preséncia gallo-romaine reconeguda en 1861 a la còsta del Molin. Donat en 1030 al abbaye Sant-Catherine-lès-Roan, de contunh als chartreux de Gaillon. Lo senhor de Muchedent #combatre a Hastings. Existéncia del prieuré del Pubel #que la capèla n'existissiá encara en 1716 (prieuré suprimit en 1732).
"Mucedent" cité en 1030/1137. Présence gallo-romaine reconnue en 1861 à la côte du Moulin. Donné en 1030 à l'abbaye Saint-Catherine-lès-Rouen, puis aux chartreux de Gaillon. Le seigneur de Muchedent combattit à Hastings. Existence du prieuré du Pubel dont la chapelle existait encore en 1716 (prieuré supprimé en 1732).


text:
15/02/2017
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 19 de belhier 2017
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 19 de feurier 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Fred, chantaire dau grope Goulamask que ven de surtir un noveu CD "Resisténcia".
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
07:33 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Biotòp d'Ediacara
Lo biotòp d'Ediacara qu'ei ua colleccion fossila d'organismes pluricellulars los mei ancians coneguts datant deu periòde de 580 dinc a 540 milions d'annadas.
Qu'espelí durant lo periòde justament aperat Ediacarian enter lo Criogène e lo Precambrian, qu'ei a díser enter ua tempsada de glaciacion dab preséncia limitada de vita e un temps de desvolopament agut d'organisme complèxes.
Lo biotòp d'Ediacara que deu lo son nom au gisament fossil de las Comas d'Ediacara dens la província d'Adelaïda en Austràlia.


text:
Dimenge, 16 d'octòbre de 2016, 03h00 Societat,Politica,Istòria
Lengadòc > Lengadòc Naut > País d'Òlmes
Se tendrà uèi a partir de 15h dins la glèisa de Montsegur, una ceremònia ont l’evesque de Pàmias, Jean-Marc Eychenne, demandarà perdon per la Crosada contra los catars. Coma o anoncièt la diocèsi de Pàmias, Coserans e Mirapeis, se demandarà “perdon al Senhor d’aver participat per certans dels nòstres membres e certanas de las nòstras institucions a d’actes contraris a l’Evangèli”. E mai se la crosada concerniguèt solament una partida del país, uèi, 16 d’octòbre de 2016, es un jorn istoric per Occitània tota.
La celebracion serà pas una messa mas una liturgia amb de presas de paraula. Es aquí que Jean-Marc Eychenne farà sa demanda de perdon en nom de la glèisa d’Arièja, car sas competéncias van pas delà. En mai d’aquò se compta amb l’intervencion de Claudi Martí, que cantarà sa coneguda cançon de Montsegur e la cantaira Muriel Batbie Castell qu’interpretarà divèrsas cançons en occitan, dont lo Pater Catar, çò que s’es pas jamai fach en de talas circonstàncias. En seguida, i aurà una marcha silenciosa devèrs lo sit de la Prada situada al dessús del pargatge que mena al castèl, lo veritable luòc ont los 225 catars moriguèron lo 16 de març de 1244 sul lenhièr de l’Inquisicion. Una procession amb de brancas de laurièr se farà al son del graile e de la bodega de Xavier Vidal e Claude Roméro.
L’eveniment comptarà amb de representants de la Glèisa catolica mas tanben de la vida publica, dont la comuna de Montsegur, e de representants de la cultura occitana.
E puèi?
La demanda de l’evesque de Pàmias pòt pas anar mai luènh que sa diocèsi. Pasmens, poiriá ben èsser represa se trobèsse un resson al Vatican. Dins aquel sens Benaset Roux remarca dins lo Blòg occitan de France 3 que lo contèxt actual es sens dobte favorable e que lo Papa Francés se poiriá interessar a aquela cambada venguda del País de Fois en demandant un perdon mai general a respècte de l’Inquisicion. Lo papa deu vesitar l’estat francés en 2017 o 2018.
En mai d’aquò, l’evesque de Pàmias serà present a Tolosa lo 19 de novembre que ven per un collòqui entitolat “Convivéncia, un novèl art de viure ensems”, amb de representants de totas las religions, d’atèus e d’animistas.
L’idèa vendriá de l’occitanisme
Segon nòstres confraires occitanofòns de France 3, l’idèa de demandar perdon nasquèt de diferentas convèrsas amb divèrsas personas crestianas de la memòria ferida per la crosada e per lo simple fach de tuar al nom de Dieu. Lo pòrtavotz episcopal, lo paire Edouard Laportalière, explicava que la cantaira Muriel Batbie Castell permetèt qu’aquelas personas se retrobèsson. A la prima passada, l’evesque Eychenne vesitèt Joan Francés Laffont a l’Ostal d’Occitània e puèi consultèt los Dominicans, car, a causa de lor participacion al masèl dels catars, son sensibles a l’eveniment. Puèi se decidiguèt la data del 16 d’octòbre.
La temptativa de 1998
Es lo primièr còp que se demandarà perdon per aquel crime, e mai s’en 1998 i aguèt una temptativa amb lo “Manifèst per la reconciliacion”. S’agissiá d’una letra de tres paginas enviada al Papa Joan Pau II a l'iniciativa del cònsol de Tolosa Dominique Baudis, lo president de Convergéncia Occitana Joan Francés Laffont, l’abat Jòrdi Passerat, Bertran de La Farge, Patrick Lasseube e un vintenat d’occitanistas que volguèron interpelar la Glèisa per que reconeguèsse sas fautas.
Precisament en aquel moment cresèron trobar la despolha del comte Raimon VI de Tolosa dins un sarcofag, mòrt excomuniat e enterrat secretament dins la ciutat mondina, e se teniá una demanda de levada d’excomunicacion de son filh Raimon VII.
L’an 2000 lo Papa Joan Pau II aviá formulat una demanda de perdon dins un document entitolat “Memòria e reconciliacion”, mas èra una demanda tròp generica que fasiá pas cap de referéncia als catars.
Montségur le 16 octobre 2016 por france3midipyrenees
Se sap pauc qu'Agenés foguèt tanben un fogal màger del catarisme.
http://www.ladepeche.fr/article/1999/01/17/233152-le-catharisme-est-ne-en-agenais.html
Se sap pauc qu'Agenés foguèt tanben un fogal màger del catarisme.
http://www.ladepeche.fr/article/1999/01/17/233152-le-catharisme-est-ne-en-agenais.html
Important. Òsca!
I èran de catars un pauc de pertot. Se recensa de lenhiers anticatars a Suspèr (francizat en Sospel, 06), Tenda (francizat en Tende, 06)...
Se l'airal de Vauclusa a Dalfinat occitan conoissèt una destinaa particulara (Estats teocratics dal Papat...) es ben una consequéncia de la repression còntra los còmtes de Tolosa qu'aparèron al sieu biais lo catarisme.


text:
Euròpa Orientala
L’Euròpa Orientala es l'ensems dels Estat d'Euròpa de lengas eslavas orientalas, en mai d'autres païses qu'apartenguèron a l'URSS (Païses baltes, Moldàvia) o que la dominacion sovietica foguèt fòrça fòrta (Romania). Geograficament, es la partida orientala d'Euròpa, délimitada a l'èst per Oral e Caucàs.
Lo tèrme Euròpa Orientala es una nocion geografica alara que lo tèrme Blòc de l'Èst es una nocion ideologica e politica que designa un ensems que compreniá tanben la majoritat dels païses de l'Euròpa centrala en mai de qualques païses de l'Euròpa del Sud e de l'Euròpa del Nòrd.
Somari
Definicion geografica[modificar | modificar la font]
Estrictament parlant, los païses de l'Euròpa de l'Èst serián:
E i enclure mai largament :
- Païses del Nòrd:
- Païses del sud (dels Balcans) :
- Païses d'Euròpa centrala:
E de biais encara mai larg:
Euròpa Orientala « istorica », eretjada de la guèrra freja[modificar | modificar la font]
Pendent la Guèrra Freja, « Euròpa Orientala » designava los païses del continent que se trapava del costat oriental del Ridèl de fèrre.
Definition de l'ONU[1][modificar | modificar la font]
Nòtas e referénceias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lista sul site de l'ONU
- ↑ La reparticion dels païses o dels grops en grops particulars representa pas qu'una comoditat a des fins estatisticas e presumís de cap de biais d'una quina que siá afiliacion politica o autre de la part dels païses o des territòris [1]


text:
Periguers
Periguers [peri'gœ: / peri'gʏ: / pɛɾi'ɡø] o Peiriguers [pejɾi'ɡø] e Peireguers [pejɾɛ'ɡø: / pejre'gʏ:] (nom classicizant) [1] (Périgueux en francés) es una vila occitana francesa de la region de Nòva Aquitània, prefectura dau departament de Dordonha.
Es la capitala istorica de Perigòrd.
Lo gentilici es pergosin -a.
Somari
Nom[modificar | modificar la font]
Lo classicisme dins l’usatge renaissentista escriu Peireguers (forma classica. Lo Bornat 1994-98) que costeja Periguers (forma correnta). La grafia *Perigüers, adoptada per la comuna es una error : lo trèma se justifica pas mai que dins 'orguelh'. Per quant a la forma Peirigús (TDF; Alibèrt 1935. 464), es mens clàssica, fonetica, e pòt pas èstre referenciala : se tracta d’una refeccion sud-occitana en la quala la sequéncia 'ue' [œ] dau lemosin s’es meridionalizada en 'u' [y].
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila s'estend dins una bocla d'Eila environada de set costaus (Escornabuòu, la Boissiera o Curada, Beu Puei, l'Arsaut, las Cebradas,...)
L'etimologia de Periguers ven daus Petrocorii ("las quatre armadas"), pòble gallés que demorava aquí avant la conquista romana. A l'epòca galloromana, l'emplaçament de la vila actuala era ocupat per Vesona.
La vila de Periguers nais vertadierament en 1240 de l'union de dos borgs rivaus implantats a quauquas centenas de metres l'un de l'autre : d'una man la Ciutat (surtida de l'antica Vesona galloromana), vila de l'avesque e dau comte de Perigòrd, de l'autra la vila borgesa de Puei Sent Front.
En 1669, l'aveschat passa de la catedrala de Sent Estefe, situada en La Ciutat, a la catedrala de Sent Front, jurc'alara basilica dau Puei.
En 1813, Periguers annexa la comuna de Sent Martin, que ven un quartier.
En 1857, lo chamin ferrat arriba a Periguers en venir de Cotràs; s'ensec l'installacion daus talhiers de reparacion de las locomotivas e de las veituras de la Companhiá de París a Orleans (PO), activitat que demòra totjorn dins lo quartier dau Tolon.
La devisa de la vila es Fortitudo mea civium fides, es a dire Prene ma fòrça dins la fidelitat de mos ciutadans. L'escut de la vila, roge e verd, es fach de tres tors merletadas, que la centrala es susmontada d'una flor de liri (De golas, dau chasteu de tres tors d'argent merletadas e maçonadas de sable, la dau mitan susmontada d'una flor de liri d'aur, las doas autras cubertas e viradoradas, lo tot sus una champanha de sinòple).
Demografia[modificar | modificar la font]
Comuna sola :
(1) 6 201 emb l'anciana comuna de Sent Martin, que fusionará en 1813
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Periguers es ligat a Bordèu e a Clarmont per l'autorota A89.
Dau costat ferroviari, la vila a de las ligasons TER emb Bordèu, Lemòtges, Briva, Agen e daus trens de grandas linhas vers París, Lion e Clarmont.
Economia[modificar | modificar la font]
Periguers aciala, dins lo quartier dau Tolon, daus talhiers de reparacion de la Societat Nacionala daus Chamins Ferrats Francés (Establiment Industriau de Perigòrd) qu'emplejan quasi 600 personas. Las veituras Corail e Téoz i son renovadas, tanben o los trens TER.
Dempuei 1970, Periguers aculhís tanben l'Estampariá Nacionala daus Timbres-Pòsta, d'onte ven la totalitat daus quatre miliards de timbres francés emetuts chada annada. L'establiment se tròba dins la zòna industriala de Bolasac, e fai trabalhar 700 personas.
Pasmens, Periguers es aüei una vila mai que mai terciària, que un emplei sus dos es public o parapublic.
Administracion[modificar | modificar la font]
Personatges nascuts en Periguers[modificar | modificar la font]
- Iriés Peir Daumesnil (1777-1832), generau d'Emperi
- Joan Frederic Frenet (1816-1900), matematician e astronòm
- Jacmes Emili Lafon (1817-1886), penheire
- Lèon Bloy (1846-1917), romancier e ensagista
- Jòri Goursat çò-dich SEM (1863-1934), caricaturista
- Joan Jòri Villepontoux (1884-1963), banquier
- Aimat Clariond (1894-1959), actor
- Joan Carzou (1907-2000), penheire
- Claudi Seignolle (n. en 1917), escrivan
Eveniments[modificar | modificar la font]
- Salon internacionau dau Libre Gormand [1]
- Mimòs, festivau internacionau dau mime [2]
- Sinfonia, festivau de musica barròca [3]
- MNOP, festivau de las musicas de la Nòva Orleans [4]
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
Periguers es classada Vila d'Art e d'Istòria e presenta un patrimòni remirable, emb 43 monuments istorics e un important sector sauvagardat. Demest v-ilhs :
Los vestigis de la bastida galloromana de Vesona[modificar | modificar la font]
- La tor de Vesona, vestigi d'un temple dedicat a la divessa tutelara de la ciutat galloromana
- Las roïnas de l'Anfiteatre roman, mesas en valor dins un brave jardin
- Lo museu Vesunna, bastit sus los vestigis de la domus daus Boquets (bastida galloromana) per l'architecte Joan Nouvel - musée de Vesunna
La vila medievala[modificar | modificar la font]
- La catedrala de Sent Front, inscricha au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat, es una de las estapas pus famosas dau Pelegrinatge de Sent Jacme de Compostela. D'estil romanic-bizantin, presenta cinc copòlas en crotz greca. Fuguet (larjament) restaurada au segle XIX per Paul Abadie, lo quau se n'inspiret per l'edificacion de l'egleisa dau Sacré Cœur de París. Lo chamin de crotz de Sent Front, pench a l'entorn de 1850 per Jacmes Emili Lafon, fuguet restaurat en 2002
- L'egleisa romanica de Sent Estefe, anciana catedrala, que ne'n demòra doas copòlas
- Lo covent de las Dònas de la Fe (segle XII)
- La Tor Mataguerra (segle XIII), lo vestigi mai conservat de las fortificacions de l'Edat Mejana
- La charriera Limotjana, còr de la vielha vila
La vila de la Renaissença[modificar | modificar la font]
- La Maison daus Cònsols, que se remira dins Eila
- Lo Chasteu Barriera (roïnat), dau nom d'una familha de la vila
- La Maison dau Pastissier, mesa en valor lòrs de la restauracion de la Plaça Sent Loís
- Mai d'un ostau daus segles XV e XVI dins l'ancian Puei Sent Front (ostaus Gamenson, Sench Astier, d'Abzac de La Dosa, de Lestrada,...)
- La Prefectura (segle XIX) : façada d'estil dau Segond Emperi; los salons son d'òbras d'art vertadieras, dins l'estil daus chasteus de Versalhas, Fontainebleau e dau Lovre
- Lo Museu d'Art e d'Arqueologia de Perigòrd
- Lo Museu Militar de Perigòrd
- Lo museu-talhier dau Trompe-l'œil [5]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Periguers es bessonada coma la vila bavaresa d'Amberg (Alemanha).
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau de la municipalitat
- Sit de l'Ofici de Torisme de Periguers
- Sit plan brave sus Periguers
- Festivau MNOP
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La grafia Perigüers amb un trema es pas normativa, que s'escriu normalament Periguers sens trèma coma dins orguelh
- La forma *Perigús [peɾi'ɡys] es una adaptacion que se tròba dins los dialectes que coneissen pas lo son [ø], probablament a travers lo francés (per analogia emb "gueux"   "gus"?), que convendriá d'evitar dins la grafia.


text:
Quartièr de les Corts
Lo quartièr de les Corts, a l'ora d'ara part del districte de les Corts de Barcelona, correspond a la zòna mai centrala e anciana de l'anciana municipalitat de les Corts, agregada a Barcelona çò 1897.
Lo quartièr combina d'edificacions de las primièras urbanizacions del sègle XVIII e XIX, amassa amb d'autras de nòu bastiment. Pendent lo decenni dels ans setanta del sègle XIX se dobriguèron las principalas carrièras e la plaça del Carme, situada a l'ais central d'aquela populara barriada. A la fin del sègle s'i installèron divèrsas indústrias, coma la fabrica Castells e la siá colònia obrièra, a l'ora d'ara en procès de remodelament.
Lo sector de Can Novell compren los terrens qu'ocupèt lo camp del FC Barcelona entre los ans 20 e 60 del sègle XX. Als terrens de l'ancian mas de Can Batllori, sus l'avenguda de la Diagonal, se trobèron de rèstas neoliticas e ibericas, e mai una villa e una necropòli romanas.


text:
Simmac (papa)
Simmac (vèrs 450 - 19 de julhet de 514) foguèt lo 51en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 22 de novembre de 498 au 19 de julhet de 514. Succediguèt a Anastasi II (496-498) e foguèt remplaçat per Ormisdas (514-523). Son pontificat foguèt marcat per un esquisma grèu.
Origina de Sardenha, foguèt elegit per la majoritat dau clergat per succedir a Anastasi II. Pasmens, deguèt faciar l'eleccion d'un antipapa dich Laurenç elegit per la minoritat favorabla a un raprochament ambé la Glèisa Bizantina per reglar la crisi acomençada en 484 sota Fèlix III. Lei dos camps s'acordèron sus un arbitratge dau rèi deis Ostrogòts Teodoric lo Grand. Una tièra d'intrigas e de complòts (accusacion de corrupcion, d'usatges marrits dei bens de la Glèisa...) obliguèron Simmac de se retirar dins Roma ambé sei partisans. Uneis evesques e caps crestians refusèron alora de comuniar amb elei e Laurenç poguèt ocupar unei glèisas romanas de 501 a 506. Unei sinòdis foguèron organizats per assaiar de jutjar lo papa mai foguèron blocats per lei violéncias dei doas faccions. La crisi se reglèt finalament gràcias a l'activitat diplomatica dei partisans de Simmac que capitèron de li raliar lo sostèn de Teodoric. En 506, lo rèi ordonèt d'expulsar lei partisans de Laurenç dei glèisas de Roma.
Durant son pontificat, Simmac s'ocupèt tanben de bastir d'abitacions per lei paures, de restaurar unei glèisas de Roma e de bastir la premiera residéncia papala sus la còla de Vatican. Enfin, excomuniquèt l'emperaire d'Orient Anastasi Ièr sospichat de monotelisme.


text:
Califòrnia
Califòrnia (en anglés e espanhòl California) es l'estat mai poblat dels Estats Units d'America amb mai de 36 400 000 abitants en 2006. Es situada sus la còsta oèst del país.
Sa capitala politica es Sacramento mas la vila mai poblada es Los Angeles.
Lo gentilici es californian -a.
Sa populacion es fòrça divèrsa e son economia dinamica es potenta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Califòrnia foguèt descobèrta al sègle XVI pels exploradors europèus João Rodrigues Cabrilho, en 1542, e Francis Drake en 1579; mas èra alavetz ja ocupada dempuei mai de 13 000 ans per de pòbles amerindians, coma los Chumash, Pomo o Salinan.
Foguèt colonizada pels espanhòls en 1765 sos l'ambicion de Carles III d'Espanha.
Après l'independéncia de Mexic en 1821, Califòrnia venguèt un estat mexican. Mas los Estats Units annexèron l'estat après la Guèrra Americanomexicana en 1847.
La febre de l'aur traguèt mai de 200 000 colons dins lo territòri nòu en tot aflaquir las populacions indianas. En 1850, Califòrnia venguèt lo 31en estat de l'union. Se jonhèt als nordistas durant la Guèrra Civila.
La descobèrta del petròli, l'arribada de l'industria cinematografica a Hollywood, la nauta tecnologia, lo clima aculhent traguèron d'abitants novèls entre 1900 e 1970, Califòrnia passèt d'1 milion a 20 milions d'abitants e l'estat foguèt reconegut en 1980 coma l'ochena economia del mond per òrdre d'importància.
Geografia[modificar | modificar la font]
Tresen pus grand estat dels Estats Units, Califòrnia cobrís 410 000 km², siá 4,4% de la superfícia dels Estats Units.
Es bordada a l'oèst per l'ocean Pacific, al nòrd per Oregon, a l'èst per Nevada e Arizòna e al sud per l'estat mexican de Bassa Califòrnia. Ten de païsatges fòrça contrastats, amb de vals fòrça drudas, de nautas montanhas.
A l'extrèm èst, la Val de la Mòrt atenh d'altituds negativas, fins a 86 mètres jol nivèl mejan de la mar. La Sierra Nevada ocupa la Califòrnia orientala amb una orientacion meridiana : es cobèrta de selvas de conifèrs e de sequoias (coma per exemple al Yosemite e al Sequoia & Kings Canyon National Park). Son trescòl n'es lo mont Whitney amb 4420 mètres d'altitud.
Economia[modificar | modificar la font]
Califòrnia representa 14% del produch nacional brut dels Estats Units. Foguèsse independenta, seriá la seisena poténcia economica mondiala.
Califòrnia es mondialament coneguda per d'un latz sas entrepresas informaticas de la Silicon Valley (Apple e Hewlett Packard), e endacòm-mai pels famoses estudiòs de cinèma d'Hollywood.


text:
Guyana
Guyana es un país al nòrd de l'America del Sud que confronta Surinam a l'èst, Brasil al sud e Veneçuèla a l'oèst. Al nòrd es bordat per la Mar Cariba. Sa capitala es la vila de Georgetown.
Lo gentilici es guyanés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo periòde olandés[modificar | modificar la font]
L'istòria de Guyana avans l'arribada deis Europèus es quasi desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs. A l'epòca dau « contacte », leis explorators i trobèron d'Arawaks e de Caribes. Descubèrta en 1498 per Cristòl Colomb, la region interessèt pas leis Europèus durant lo sègle XVI en causa de son clima ostil.
Leis Olandés i fondèron finalament lei colonias d'Essequibo en 1616 e de Berbice en 1627. Pasmens, sa prioritat èra la conquista dei colonias portuguesa de Brasil e se concentrèron sus la region qu'après son expulsion definitiva de Recife en 1654. I desvolopèron la produccion de sucre e crompèron la colonia anglesa vesina establida lòng dei bòcas dau riu Surinam. Per trobar la man d'òbra necessària au foncionament dei plantacions de cana de sucre, lei colons utilizèron d'esclaus indians puei africans. Aquò entraïnèt de revòutas servilas recurrentas e, tre leis annadas 1650, la formacion d'importantei comunautats d'esclaus marrons dins lei seuvas dei regions interioras, especialament sus lo territòri dau Surinam actuau.
Lo periòde britanic[modificar | modificar la font]
En 1790, la populacion dei colonias olandesas de la Guaiana Olanesa èran de 56 000 abitants (94% d'esclaus). Sièis ans pus tard, dins l'enquastre dei Guèrras Revolucionàrias, lei Britanics ocupèron lei Guaianas Olandesas e Francesas. Lei gardèron fins a 1802 e lei conquistèron tornarmai un an pus tard. Aqueu còp, gardèron la mitat occidentala de la Guaiana Olanesa que formèt desenant la Guaiana Britanica.
Après l'abolicion de l'esclavatge, la colonia deguèt trobar una man d'òbra novèla e leis autoritats favorizèron l'imigracion d'Indians — deis Índias — entraïnant una importanta creissença demografica. En 1880, i aviá 250 000 abitants dins la colonia e 25% èra d'origina indiana. Aquò permetèt lo mantenement de la produccion sucrièra que demorèt lo còr de l'economia.
En 1841, la Guaiana Britanica recebèt una administracion pròpria. En 1928, aquò foguèt completat per una constitucion e l'introduccion d'un sufragi censitari. Puei, una segonda constitucion instaurèt lo sufragi universau e donèt una certana autonòmia politica a la colonia. Dos partits politics dominèron alora la vida politica locala : lo Partit Progressista Populara (PPP) de Cheddi Jagan d'inspiracion comunista e sostengut per leis Indians e lo Congrès Nacionau dau Pòble (PNC) de Forbes Burnham sostengut per lei Negres.
Lo PPP ganhèt leis eleccions de 1957 e de 1961. Pasmens, la politica progressista de Cheddi Jagan suscitèt d'oposicions importantas, sostengudas per la CIA. En 1963-1964, lo país foguèt ansin tocat per d'esmogudas grèvas fomentadas per leis Estatsunidencs e per Burnham. Aquò permetèt la victòria dau PNC ais eleccions de 1964. Dos ans pus tard, lo Reiaume Unit donèt l'independéncia au país.
Lo Guyana independent[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Forbes Burnham dirigiguèt lo país d'un biais autoritari e ganhèt leis eleccions sucessivas gràcias a de fraudas massivas. En 1970, transformèt lo país en « republica cooperativa » mai sei nacionalizacions dei sectors de la produccion de baucita e de sucre s'acabèron per de catastròfas economicas. En mai d'aquò, la corupcion se generalizèt au sen de l'administracion.
A sa mòrt en 1985, Desmond Hoyte li succediguèt e decidiguèt de liberalizar tornarmai l'economia e la vida politica dau país. Sota la pression de Washington e de Londres, foguèt obligat d'abandonar lei practicas electoralas fraudulosas dau regime. En 1992, Cheddi Jagan e lo PPP, venguts sociaus-democratas, tornèron ganhar leis eleccions. Moriguèt en 1997 mai son partit contunia de ganhar leis eleccions. Pasmens, dèu faciar l'ostilitat dau PNC qu'adoptèt en 2002-2003 una politica d'oposicion fòrça dura per destabilizar lo govèrn. Lo país contunia de faciar una situacion economica malaisada (dependéncia ai matèrias premieras, violéncias politicas, catastròfas naturalas e tensions ambé Surinam a prepaus dau traçat de la frontiera).
Politica[modificar | modificar la font]
Guyana es una republica parlamentària. Lo president es pas elegit dirèctament per la populacion: los partits politics designan un líder, que serà lo president se lo partit ganha las eleccions legislativas.
Lo Parlament a una cambra de 65 membres, 53 elegits de forma proporcionala, e 12 elegits dins los conselhs regionals.
Geografia[modificar | modificar la font]
En se trobant sus la linha de l'Eqüator, Guyana a un clima tropical e de temperaturas que vàrian pas fòrça a l'entorn de l'an. L'an a, en general, doas sasons de pluèja, de decembre al començament de febrièr e de la fin d'abril a intervengudi d'agost.
Lo país pòt èsser dividit en 4 regions naturalas: la plana del litoral, seguida per una region de monts d'arena blanca e d'argila que concentra las ressorsas mineralas del país, la region del bòsc tropical al centre, e la savana al sud.
Lo punt pus naut del país es lo Mont Roraima, situat dins la frontièra amb Brasil e Veneçuèla, a 2739,3 m d'altitud.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Guyana


text:
Sexualitat umana
La sexualitat umana representa un camp de recercas comportamentalas, socialas, culturalas e civilizacionalas ligadas a la reproduccion umana e a la recerca del plaser e de l'afeccion entre adults. Nascuda de l’analisi fisiologic e psiologic dels trebles sexuals, la sexologia es considerada coma la sciéncia de la sexualitat per l’èsser uman, dins sas compausantas medicales e sociologicas (tanben e subretot aquestas la neurobiologia, de la psiquiatria e de la psicanalisi).
La sexualitat pòt tanben se definir coma una « practica sociala » a l'origina dels comportaments sexuals en que s’inscrivon, per un quita individú, de las orientacions sexualas e, a l’escala de la societat, de las nòrmes socialas estructuradas a l'entorn de constrenchas istoricas o religiosas, medicalas o legalas. Las nocions religiosas o morales de perversions e la lei definisson las limitas jutjadas socialament acceptablas de las orientacions o comportaments relatius a la promiscuitat e a la sexualitat (secutament, abús sexual sus minor, viòl).
La sexualitat umana es un tèma que tòca nombroses domènis scientifics e socials a causa d'enjòcs variats, coma los enjòcs medicals (santat e santat publica, prevencion), socials, filosofics (plaser) o politics (militantisme, legislacion).
Somari
- 1 Comportament sexual
- 2 Desvelopament sexual
- 3 Desir sexual e libidò
- 4 Orientacion sexuala
- 5 Genre e identitat
- 6 Malautiás sexualas transmissiblas
- 7 Religions
- 8 Legislacion
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Bibliografia
- 11 Vejatz tanben
Comportament sexual[modificar | modificar la font]
Nòrmes e diversitat dels comportaments[modificar | modificar la font]
La diversitat dels comportaments sexuals umans s'explica per l'evolucion. Lo comportament de reproduccion dels mamifèrs es vengut pels ominids, e subretot per l'Òme, un comportament erotic, que l'objectiu es pas sobque, la procreacion mas tanben la recerca del plaser erotic per l'estimulacion de las zonas erogènas.
Los comportaments sexuals se limitan pas al rapòrt sexual e son plan diversifiicats. Se pòdon realizar sol, a dos, o en grop e implican pas necessàriament un coït. Las religions e los principis morals que resulan de l'etica e de la filosofia, definisson sovent las normas d'aqueste comportament (coma l’obligacion d’una finalitat de reproduccion dins la doctrina catolica), seguent una estructura que se pòt desconstruire per un analisi istoric (cf. Alain Corbin) o filosofic (cf. Michel Onfray) o encara neurobiologic (cf.Comportament erotic Serge Wunsch).
Trebles del comportament sexual[modificar | modificar la font]
Sus un plan fisiologic, se lo comportament sexual es considerat coma un mejan exclusivament destinat a capitar l’excitacion sexuala puèi a l'orgasme; es considerat coma treble del comportament:
- la frigiditat, lo vaginisme, per la femna
- l’impoténcia sexuala, l’ejaculacion precòcia, l’anejaculacion per l‘òme.
Desvelopament sexual[modificar | modificar la font]
Enfança prepubèra[modificar | modificar la font]
Abans la pubertat, la sexualitat de l'enfant es pauc desvelopada. Los comportaments de tipe sexual, coma la masturbacion, son fòrça rares. La sexualitat infantila descricha per la psicanalisi es pas ligada a l'activitat genitala e l'enfant pòt pas aver d'orgasmes. Sa sexualitat consistís en una curiositat que lo buta a explorar las zonas del còrs donant de plaser. Es pas ligada a de comportaments de recerca de partenari sexual mas demora autoerotica[1]. L'idèa que los enfants aurián de desirs sexuals comparables a aquestes de l'adult mas reprimits per las normas socialas provesisson las teorias pedofilas e an pas cap de basa scientifica. Los estudis sul subjècte, pro raras, indican que los enfants an fòrça pauc de comportaments sexuals, e qu'un comportament sexual enfantin (masturbacion, exibicion) pòt traduire un problèma d'abús sexual o de negligéncia (èsser testimòni de las relacions sexualas).
La revolucion sexuala de la fin de las annadas 1960 faguèt sorgir un problèma novèl aqueste de l'ipersexualizacion de l'enfança. Los enfants prepubèrs son expausats a de comportaments sexualament suggestius, coma lo vestit, las danças, las paraulas de cançon. En mai dels imatges sexualizats son portats pels mèdias, per exemple dins las publicitats afichadas, mas tanben de modèls pels jovees son fortament sexualizats. Un rapòrt demandat per l'Associacion americana de psicologia mòstra que l'ipersexualizacion de las filhas provòca de problèmas d'imatge corporal, d'estima de se, de depression, d'ància, de banalizacion de la violéncia sexuala, de trebles del comportament coma los trebles alimentaris, un tabagisme mai important e de comportaments sexuals a risc mai frequents.
Pubertat[modificar | modificar la font]
La pubertat es un procediment fisiologic que s'espandís sus unas annadas. Lo procediment de la pubertat es desencadenat per d'ormonas qu'influencian li desvelopament e la madurason dels organs sexuals e caractèrs sexuals secondaris. Los primièrs desirs sexuals apareisson e tanben la capacitat fisiologica a ressentir los orgasmes. Pasmens, abans de dintrar dins la sexualitat genitala, los adolescents mai sovent coneisson primièr d'abord d'afecions sentimentalas e amorosas, sens rapòrts sexuals. Atal los joves adolescents an un(a) amiguet(a) que van potonejar e prene per la man. Los rapòrts sexuals genitals son plan rares pels joves adolescents e sovent associats e de problèmas psicologics o socials (violéncia familiala, depression per exemple)[2],[3].
Pels adolescents d'edat, la relacion sexuala menant al coït pren plaça mai sovent dins una relacion amoroda. L'edat del primièr rapòrt sexual varia amb las epòcas e culturas. En Euròpa, dempuèi la revolucion sexuala de la fin de las annadas 1960 associada a la descobèrta d'una contracepcion feminina practica e eficàcia (la « pilula »), las relacions sexualas premaritalas son consideradas coma acceptablas per de partidas de la populacion sempre mau largas[4]. L'edat des primièra relacions sexualas se situa vèrs 17 ans per una majoritar de joves dins de païses occidentals coma al Canadà, amb de fòrtas variacions individualas[5].
Joves adults[modificar | modificar la font]
Fòrça joves adults an de relacions sexualas que comencèron vèrs la fin de l'adolescéncia. Las relacions sexualas an tendéncia a èsser mens frequentas e los partenaris sexuals mai nombroses pels adults joves al comparar lo adults d'edat màger. Los principals problèmas relatius a la sexualitat d'aquestas edats son los problèmas d'infections transmesas sexualament, los trebles menstruals per las femnas, e los problèmas d'infertilitat.
Vielhum[modificar | modificar la font]
La frequéncia de las activitats sexualas demenesís amb l'edat, pasmens se de nombrosas excepcions existisson que de personas déclaran aver de relacions mai interessantas e satisfasentas a l'edat madur que dins lor jevença. D'explicacions a la bassa de l'activitat sexuala pendent lo vielhiment pòdon èsser avançadas. Per las femnas, la degradacion de la condicion fisica a causa de factors coma la malautiá cronica, l'abús de noiritura o d'alcoòl, pòdon explicar aqueste declin. Pels òmes, de trebles de l'ereccion pòdon apareisser e son associats a de malautiás cronicas, a una mala condicion fisica ligada per exemple al tabagisme e a l'ipertension o de problèmas mentals coma l'ància o la depression. Pels dos sexes, la diminucion de la frequéncia dels rapòrts sexuals pòt tanben s'explicar per la monotonia de la relacion conjugala, l'abséncia de partenari, la paur o alara los cambiaments d'aparéncia fisica que tòca los dos sèxes.
Desir sexual e libidò[modificar | modificar la font]
Lo desir sexual que Freud teorisèt jol nom de libidò designan lo aspècts psicologics associats a la pulsion o instincte sexual.
Orientacion sexuala[modificar | modificar la font]
Acceptacion e desviaments[modificar | modificar la font]
L'orientacion sexuala descrich un atrach sexual « dominant », subretot segon lo sèxe dels partenaris. L'eterosexualitat, es a dire l'atrach sexual pel sèxe opausat èra, fins a la mitat del sègle XX, la sola orientacion admesa coma essent « normala », las autres essent qualificadas de malautiás o de perversion. Dempuèi la fin de las annadas 1960, l'omosexualitat (atrach pel mèsle sèxe) e la bisexualitat (preferéncia non exclusiva pel mèsme sèxe o l’autre) son sempre mai acceptats dins la populacion generala ont l'eteosexualitat domina.
Los autres atrachs sexuals pòdon a vegada èsser nomenats « orientacion » qunad son majoritàrias per una persona, son mai sovent jutjadas coma sortissent de las nòrmas acceptadas. Son alara classificadas dins las parafilias (vejatz OMS). Aquestas « perversions » son jutjadas desviantas o non, segon lo luòcs e l'epòca: segon de legislacions, lor mesa en aplicacion se pòt considerar coma delictuosa o criminala. Las leis e las normas socialas encastrant l'orientacion e l'atrach sexuals tendon a variar segon las culturas.
Omo- e bisexualitat[modificar | modificar la font]
Los estudis estatistics sus la sexualitat definisson de multiples categorias anant de l’atrach exclusiu per l’autre sèxe (« eterosexualitat »), un atrach preferencial pel mèsme o l’autre sèxe (« bisexualitat »), e un atrch exclusiu pel mèsme sèxe (« omosexualitat »); dins aqueste sens qu’inclutz pas la nocion de las practicas (passar lo cap) o de frequéncia (fan quant de temps), unes 10 % de la populacion se pòt considerar coma bisexuala amb una leugièra superioritat de las femnas que s’explica subretot per una reticéncia a lo revelar pels òmes[6]. Cal notar que las populacions omo/bisexualas an de caracteristicas pròprias comuna: un edat mens vièlh pel primièr rapòrt, un mai grand nombre de partenaris (rarament exclusiu per un sol sèxe) e que s’acompanha d’un perfil social tanben diferent (estudis mai longs, grandas vilas…)[7].
Genre e identitat[modificar | modificar la font]
Se la diferéncia anatomica dels sèxes es biologica, aquesta del genre pòt s’afirmar coma « sociala » veire « militanta », al sens anglosaxon del mot gender ligat als movements LGBT, a la revolucion sexuala e a la contracultura. Las definicions òme/femna son alara afar de revendicacions. L'apartenéncia revendicada a un genre determina pas cap los comportaments o l'orientacion sexuals.
Identitat sexuala[modificar | modificar la font]
Le genre descriu lo sentiment qu’a un individú d'aver una identitat sociala « femenina », « masculina » o autra, de biais indepent de son sèxe. Venet de las gender studies, lo « genre », a vagada nomenat « sèxe social », es una identitat bastida per un individú dins son mitan, que se pòt considerar non pas coma de donadas « naturalas » (organ sexual), mas coma lo resultat de mecanismes plan fòrts de construccion e de reproduccion sociala, se religant als ròtles atribuits a las personas segon lor sèxe, es a dire la « masculinitat » o la « feminitat ».
Transsexualisme[modificar | modificar la font]
Considerat per l’OMS coma una parafilia, le transsexualisme e pasmens una orientacion sexuala mas una identificacion sociala de genre. Dins los fachs, un transsexual pòt plan èsser eterosexual, omosexual, bisexual, o alara asexual - lo transsexualisme avent pas cap d'incidéncia sus la sexualitat efectiva d'un èsser uman.
Malautiás sexualas transmissiblas[modificar | modificar la font]
La sexualitat e subretot las practicas sexualas a riscs pòdon causar fòrça malautiás transmissiblas pels rapòrts sexuals (MST). De metòdes de proteccion permeton de demensir los riscs (preservatius masculins o femenins). Aquestes metòdes son associats als metòdes de contracepcion. La planificacion familiala realizan los mejans permetent a las familhas de contrarotlar las naissenças.
Religions[modificar | modificar la font]
Lo comportament sexual, coma las autras activitats socialas, es regís per de règlas o de costumas que varian segon la cultura locala (veire Moralitat e Nòrma). Istoricament, las societats occidentalas e de religions judeocrestianas mai sovent an vist lo sèxe coma dedocat pas qu'a las relacions maritalas e amb d'objectius reproductius. L'idèa que los actes sexuals serián desvalorizats quand son realizats fòra d'una relacion amorosa de long tèrme e monogama es ara encara largament espandida, pasmens s'es contradicha per las donadas estatisticas. Pasmens, l'activitat sexuala fòra del maridatge e lo sèxe dich « occasional » son venguts sempre mai admes e corrents dins la societat, subretot al moment de la revolucion sexuala.
La religion e l’origina geografica exercisson encara una influéncia notabla suls comportaments: los crestians o los musulmans practicants declaran tanben mens de partenaris sexuals dins lor vida e an una dintrada dins la sexualitat sensiblament remandada, al contrari de las personas se declarant sens pas cap cresença. Enfin, las religions jògan un ròtla màger dins la realizacion de las nòrmes comportamentales sexualas: Alain Corbin[8] mostrèt l'estructuracion dels comportaments sempre considerats coma mai « acceptables » dins la societat crestiana (sexualitat exclusivament limitada coït eterosexual, posicion recomandada de missionari, interdit de la masturbacion…), e tanben dins las figuracions pornograficas (toleréncia de l’omosexualitat femenina, rebut de la sodomia…). D’autras religions, coma lo tantrisme, semblan al contrari aver rebutat a lors limitas las expressions « liuras » dels comportaments sexuals.
Legislacion[modificar | modificar la font]
Classificacions juridicas[modificar | modificar la font]
Subjècte a de variacions seguent los païses, la natura e l'importança de las religions, los Estats pòdon considerar de practicas sexualas coma condamnablas per la lei:
- Lo viòl, definís coma una agression sexuala implicant quina que siá penetracion, quin que siá l'objècte o la partida del còrs que penetra, es gaireben sempre sevèrament castigat, e tanben al sen d'un parelh maridat.
- La sodomia, la fellacion e/o lo cunnilingus son de practicas sexualas a vegada denonciadas coma de « practicas desviantas » e reprimidas penalament.
- La fornicacion, rapòrt sexual entre un òme e una femna non maridats se pòt reprimir penalament dins unes Estats.
- L'adultèri, rapòrt sexual entre una persona maridada e una autra persona qu'es pas son espós, es un possible motiu de divòrci als tòrts d'aqueste que lo realiza.
Diferéncias entre païses[modificar | modificar la font]
La sodomia demora illegala dins unes païses e Estats, quitament entre adults consentants.
Lo tèrme fornicacion designa un rapòrt sexual entre dos individús non maridats entre eles, practica condamnada per unas religions. La fornicacion es illegala dins de païses musulmans coma l'Arabia Saudita, le Paquistan[9], Afganistan[10], Iran, Kowait, Maldivas, Marròc[11], Oman[12], Mauritània, Emirats Arabis Inits[13], Qatar, Sodan, Iemèn.
La prostitucion es una activitat consistissent a escambiar de relacions sexualas contra un pagament . L'estatut legal de la prostitucion varia segon los païses e pòt tanben se classificar de l'illegalitat a las activitats legalas professionalas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Bergeret, Marcel Houser et Josiane Praz, La sexualité infantile et ses mythes, Dunod,
- ↑ {{{2}}},
- ↑ {{{2}}},
- ↑ {{{2}}},
- ↑ {{{2}}},
- ↑ aqueste escart tendent a se reduire jos unas condicions
- ↑ Consequéncia mai causa: aquesta diferenciacion s’explica subretot per una melhora tolerança de las minoritats sexualas dins unes environaments sociall. Veire Nathalie Bajos e Nathalie Beltzer, « Les sexualités homo-bisexuelles : d‘une acceptation de principe aux vulnérabilités sociales et préventives » in Enquête sur la sexualité en France, op. cit., p. 243-273 (en linh sus Cairn.info)
- ↑ Alain Corbin, L’harmonie des plaisirs. Les manières de jouir du siècle des Lumières à l’avènement de la sexologie, Perrin, 2007.
- ↑ Jordan, {{{2}}},
- ↑ « Iran » (consultat en 3 août 2013)
- ↑ Nakim, {{{2}}},
- ↑ Interpol"
- ↑ {{{2}}},
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Anders Agmo Functional and dysfunctional sexual behavior Elsevier 2007
- Sylvie Chaperon, Les Origines de la sexologie, 1850-1900, Audibert, 2007.
- Alain Corbin, , L’harmonie des plaisirs. Les manières de jouir du siècle des Lumières à l’avènement de la sexologie, Perrin, 2007.
- Michel Foucault,
- La volonté de savoir. Histoire de la sexualité, I (1976)
- L'usage des plaisirs. Histoire de la sexualité, II (1984)
- Le souci de soi. Histoire de la sexualité, III (1984)
- (fr) Pierre Langis, Bernard Germain, La sexualité humaine, De Boeck, Modèl:2e édition, 2015.
- (fr) (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant. ligam=|alt=Document utilisé pour la rédaction de l’article|30x30pxModèl:Plume
- (fr) Serge Wunsch, Comprendre les origines de la sexualité humaine. Neurosciences, éthologie, anthropologie. [PDF] L'Esprit du Temps, 2014.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- L'Universitat de Berlin, mai importanta basa de donadas sus la sexualitat umana (Documents en français / Acuèlh principal)


text:
Eth collectiu Lengua Viua torne a premanir ua naua edicion dera Corsa Aran per sa Lengua, qu'enguan arribe ara sua majoritat d'edat. Aguest ei justament eth motiu, peth quau eth collectiu a tornat a demanar ath grop de musica occitan NADAU, que barre eth hestejament ena plaça eth pròplèu dia 31 de junhsèga quan aurà lòc era vintau edicion dera Corsa.
Â
Liegetz-ne mès: Eth collectiu Lengua Viua torne a premanir ua naua edicion dera Corsa Aran per sa Lengua
Un an mĂŠs Lengua Viua, secciĂłn de Fondacion Musèu Etnologic dera Val dâAran, vò hestejar Sant Jòrdi tamb era lectura dâun libre en aranĂŠs, enguan auem trigat Hered, dera escribana aranesa Tòni Escala, guanhadora deth VIII prèmi Es TalĂşries e deth prèmi Lengua Viua der an passat.
Liegetz-ne mès: Diada de Sant Jòrdi 2011 lectura de tèxtes
TâAGRADE ETH DESSENH?
VĂS HĂR ERA SAMARRETA DERA CORSA ARAN PER SA LENGUA 2011?
Se t'agrade eth dessenh, aguesta ei era oportunitat entà qu'ena corsa d'enguan totes es samarretes pòrten eth tòn diboish.
DEMORAM ERA VĂSTA PARTICIPACION!!
Liegetz-ne mès: Concors entath dessenh dera samarreta dera 18au CORSA ARAN PER SA LENGUA
Liegetz-ne mès: Era corsa âAran per sa lenguaâ artenh dimenge era 17au edicion
Era Corsa Aran per sa lengua arribe en 2017 ara sua edicion 24, eth dia 30 de junhsèga de 2017 tamb eth madeish format de cada an. Es participants dera corsa pòden escuélher de gésser de Montgarri o de Les tàs 12:00 ores de meddia o passar eth Pòrt de Vielha, era ora de gessuda , aciu, ei liura.
Eth passat 21 de deseme de 2016, era Fondacion Privada Musèu Etnologic dera Val d'Aran recuelhec eth IVau Prèmi Robèrt Lafont autrejat pera Generalitat de Catalonha a mans deth Conselhèr de Cultura Santi Vila.


text:
Pouligny-Saint-Martin
Sent Martin de Polinhi (Pouligny-Saint-Martin oficialament e en francés) es 'na comuna occitana. Administrativament es dins lo departament francés d'Endre e la region dau Centre e Vau de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es situada dins lo sud-est dau departament, dins la region naturala dau Boischaut Sud.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sent Martin de Polinhi venguet 'na comuna dau departament d'Endre en 1789. En 1793 foguet 'pelada Polinhi daus Brandes (Pouligny-les-Brandes). En 1801 es mençonada coma Polinhi (Sent Martin) a l’origina dau toponim oficiau actuau.


text:
Angelo Angeli
Angelo Angeli (Tarcint, 20 d'agost de 1864 - Florença, 1 de junh de 1931) foguèt un quimista friolan.
Biografia[modificar | modificar la font]
Angelo Angeli nasquèt a Tarcint en 1864. Estudièt a l'Universitat de Padoa, e foguèt puèi remarcat per Giacomo Ciamician que lo causiguèt coma assistent a Bolonha en 1889, abans qu'acabèsse los estudis. Obtenguèt lo doctorat en 1891 e comencèt a ensenhar dos ans mai tard.
En 1894 passèt un brieu cortet a Munic ont trabalhèt dins lo laboratori de von Baeyer. Ensenhèt puèi la quimia farmaceutica a Palèrm e puèi a Florença, ont obtenguèt la cadièra de quimia organica en 1915. Foguèt membre de l'Accademia dei Lincei e tanben membre onorari de la Societat Quimica Alemanda.
Dins lo domeni dels estudis estructurals, Angeli cerquèt la correlacion entre l'estructura e la reactivitat en centrar mai d'atencion suls compausats azotats. En 1891 entamenèt l'estudi de l'accion dels acids nitric e nitrós sus las substàncias organicas e capitèt de confirmar la validitat de l'estructura del canfre, qu'aviá prepausada anteriorament J. Bredt en 1893.
Doas reaccions de quimia organica pòrtan son nom:
- La reaccion d'Angeli, per la reconeissença dels aldeïds
- La reaccion d'Angeli-Rimini, per la reactivitat entre un aldeïd e la N-idroxibenzensolfonamida.


text:
Se vei donc aviat (veire bilhet
següent, aquel d'ièr) de quina manièra l'integrisme musulman es instrumentalizat
per un autre comunautarisme republican, lo francés, l'expansionista
francés.
De qu'es lo comunautarisme ? Es un
mot emplegat mai que tot dempuèi lo XXen sègle.
Definicion : Es una tendança de
far preváler las especificitats d'una comunautat (II, 4 - dictionnaire Le Robert) al dintre
d'un ensemble social mai bèl. Lo
diccionari francés dona la frasa següenta : los
dangièrs del comunautarisme per l'integracion a una nacion .
Comunautarisme bordat, agressiu, de replegament.
L'emplec del mot comunautarisme pels franceses, pausa los problèmas següents : Quina nacion ? Definicion e interpretacion dempuèi Ernest Renan e Maurici Barrès, plan segur (e sabèm las consequéncia desartrosa que fabrica, fabricant un «ensemble social mai bèl»), definicion e interpretacion de l'aprèp periòde dit La Terreur donc. La creacion de frontièra pels comunautarisme (veire l'illustracion, mas veirèm que las frontièras son tanben la basa d'existéncia de la santa République française, sul terrenh e pas sonque sus las platjas), agressiu qu'es tanben lo comunautarisme que fabrica Estats expansionistas, e pas simplament estat per viure, biais de viure la religion, de replegament, veirèm que l'Estat ajuda al replegament sus se dels endoctrinats, escòlas ditas republicanas e monoteïsta lingüistica.
Es un mot
tipicament installat dins los diccionaris franceses per assegurar a la
famosa Nation de 1792, aquela nacion qu'es supausat nos liberar de l'èsser de subjecte del rei (benlèu entre 1789 e 1792), un estat politic clar imposat sus las autras nacions,
sotmetudas e plegadas a las volontats de la nacion-castica, lo
mercat-Estat-nacion que se fabrica per la casta del poder (suprimir als sang-blaus lo dreit de far parier dins lo regime d'abans). Per
dintrar dins la casta cal aver los privilègis d'èstre plan acceptat
per la casta, e l'etnisme lingüistic francés ajuda plan, e la casta
se fabrica dins las escòlas reconegudas per la quita casta, l'auto-estima escolara.
Es un sistèma de
replegament sus se, que s'autoestima, s'autofusiona, s'autocongratula sense regulacion exteriora. E lo
comunautarisme religiós es alara vist coma un dangièr, car questiona (benlèu pas coma cal, mas questiona). Mas son
els tanben comunautaristas per expansion de l'idèa que lo qu'accepta
lo camin castic, es automaticament dintrat dins l'esquèma que
necessitan per sobreviure, o fa sobreviure lo comunautarisme.
Los adeptes de las
religions europèas an plan comprès la causa, e donc la lei sobre la
laïcitat a permetut de bastir la patz entre aqueles sistèmas de
destruccion de l'umanitat pacifica.
Arriba un autre
sistèma religiós, que de l'istoric europèu non sap res, aquel
sistèma es lo musulman, la religion establida al torn de Al Còran e
de las mosquèas (caduna aguent una vision de la comunautat
diferenta), suportèm ara una guèrra de comunautat religiosa
musulmana, e una guèrra basada sus interpretacion d'un tèxte puslèu
fosc, Al Còran.
Lo biquiní per l'estiu 2015 es alara enebit sus las platjas de l'Euròpa considerada coma cristiana, santa e apostolica, o pas brica çaquelà.
Mas contra
l'integrisme religiós, l'Estat francés pensa que l'integrisme
republican serà la clau per resoldre las causas politicas que fan
problèma ; òr, la religion republicana es benlèu laïca,
agnostica, veire atèa, mas es una religion que fabrica un
comunautarisme, un replegament sus se, e d'expressions politicas de
replegament, d'esquèrra, de dreita, e tanben de mantunes francmaçons
nacionalistas franceses. L'integrisme republican a fabricat descapitacion tanben, sobretot pendent l'establiment de la definicion de Nation...pendent La Terreur. La descapitacion es una granda barbariá umana, car pensada e orquestrada, per una casta per remplaçar una autra casta. La simbolica del crimi d'ièr, es pro clar, sèm capables de far parier que los republicans franceses.
De quina manièra
la République française es un comunautarisme ? 1 / a creat
frontièra ges naturalas entre los pòbles (la lista es longa, tròp longa per l'inscriure aquí), aiçò per assegurar un
replegament administratiu, lingüistic e fins finala, ideologic, academic a còps ;
2 / a creat frontièras dedins la societat, aont la societat aviá
creat ponts entre las generacions (per exemple), la République française a
imposat una transmission ontologica e l'interdiccion de transmetre
ambe la lenga los sabers de mantunas generacions abans (sul modèl de
la revolucion culturala maoïsta), mas ambe una cara d'alfabetizacion
que semblava impossible ambe l'ancian regime ; 3 / a creat un
instruments administratius de manipulacion mediatica, interior e
exterior (mèdia e diplomacia) per assegurar un biais de sobreviure
ambe un imatge positiva, car lo militar li es estat interdit dempuèi
la victòria del sampitèrne enemic exterior, a Sedan ; 4 / lo
militarisme interdit, per aver volgut bastir un espaci territorial
gròs -tròp gròs-, mas que damora encara viu ; lo militarisme
interdit per las poténcias vesinas (sovent tanben problematicas), li
caliá un sistèma interior contra-rotlable per poder sobreviure,
l'administracion bonapartista, la prefectorala es arribada aital coma
un instrument foncional per manejar las populacions en docina.
Sistèma qu'a fabricat messas goticas per aver l'identitat dita
nacionala, aquela que cal revendicar coma un catolic dins la glèisa,
revendicar per èstre reconegut pel quite comunautarisme francés, en
prefectura ; 5 / lo folclòre del comunautarisme francés a data,
un imne, tres colors, glèisa (e diferentas fòrmas arquitecturalas o virtualas), monuments, idòlas, curats o preires, elegits e elegidas de la partidocracia, emponts,
sordats o policièrs-gendarmes, escòlas del comunautarisme, universitats del
comunautarisme, assegurança de proteccion del comunautarisme
republican francés, etc.
Aquestes cinc punts
an fabricat lo comunautarisme republican francés. Es un dangièr per
l'umanitat, mas lo dangièr se vei mens, e pel moment aquel
comunautarisme vei coma dangièr lo mercat mondial, mas lo mercat
mondial frenat, serà encara viu aquel dangièr, car la République
française podrà encara desvolopar lo seu comunautarisme
ontologic !
Lo DRAC francés es
un comunautarisme republican, se sona calarament segon l'article 2 de
la constitucion, République française. La RF es tot,
levat un instrument democratic, ni republican, ni de l'etnia de basa,
los franceses. Es un instrument de la casta, un instrument de
sotmission dels pòbles, dels ciutadans, de la vida democratica, que
l'espaci de poder es una region del monde que la creissença contunha
quitament al sègle XXIen, coma per exemple a Maiòta.
Combatre los
comunautarismes dels religioses atardats perqué de l'istòria de las
religions en França lor es desconegut, passa tanben per una melhora
coneisséncia del comunautarisme republican francés.


text:
16/05/2018
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 21 de mai 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera l'escriveire Jean-Jacques Gillot per parlar de la novela edicion en richesida de son libre "On l'appelait double-mètre" sur la periòda de l'epuracion en Perigòrd, en quò de las edicions Les livres de l'Ilôt.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
Écrire un commentaire
NB : Les commentaires de ce blog sont modérés.


text:
Energia solara
L'energia solara es la partida de l'energia electromagnetica venent del solelh e passant per l’atmosfèra, qu'absorba una partida de l'energia, e venent a la superfícia de la Tèrra.
Sus Tèrra, l'energia solara es a l'origina del cicle de l'aiga, del vent e de la fotosintèsi realizada pel regne vegetal, que depend lo regne animal via las cadenas alimentàrias. Lo Solelh es a l'origina de gaireben totas las energias sus Tèrra levat l'energia nucleara e de la geotermia prigonda[alpha 1].
Las fonts d'enregias eissidas indirèctament de l'energia solara son per exemple: l'energia idraulica, derivada de l'energia cinetica de l'aiga que lo cicle depend del Solelh, l'energia marèamotritz eissida subretot de l'efièch de las fòrças de gravitacion de la Luna e mai fèblament d'aquesta del Solelh e dependent d'autres paramètres coma que la geografia costièra. I a tanben l'energia eoliana venent de l'energia cinetica del vent ligat al caufament, e a l'evaporacion de l'aiga, menats pel Solelh, la rotacion de la Tèrra e l'efièch Coriolis, l'energia idroliana e l'energia de las èrsas ligadas als movements dels oceans e dels cors d'aiga, la fusta energia e l'energia de la biomassa e tanben la geotermia de fòrça bassa temperatura, venent de la sisas superficialas del sol caufadas pel Solelh. Se pòt apondre las energias fossilas venent de matèrias organicas creadas per fotosintèsi (carbon, petròli, gas natural…) que s'apond l'energia bioquimica de la matèria organica viventa.
aqueste article tracta de l'energia producha per l'òme en captant lo rait emés pel Solelh, subretot jos forma electrica o termica. Es una de las formas màger d'energias renovelablas.
Somari
- 1 Istoric
- 2 Fonts solaras
- 3 Tecnicas per utilizar l'energia solara
- 4 Aspècte economic
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Annèxes
Istoric[modificar | modificar la font]
L'utilizacion de l'energie solara data l'Antiquitat. Per exemple, los Grècs alucavan la flama olimpica mercé a un sistèma de miralhs concentrant los rais del Solelh.
Sègle XVII[modificar | modificar la font]
Lo començament de las aplicacions practicas apareguèt al sègle XVII.
Lo francés Salomon de Caus bastís en 1615 una pompa solara, mercé a l'utilizacion d'aire caufat per la radiacion solaira.
François Villette, optician al palais de Versalhas, concep un miralh de bronze d'un mètre de diamètre, amb que fasiá de mòstras de fusion d'objèctes[1].
Sègle XVIII[modificar | modificar la font]
En 1747, Georges-Louis de Buffon experimenta un miralh que concentra la lutz del solelh en un punt focal. Capita a far fondre un tròç d'argent (atenh mai de 1 044 1 044 °C).
Dins las annadas 1780, H. B. de Saussure inventa un instrument de mesura li permetent d'estudiar los efièchs calorifics dels rais del solelh que nomena « elio termomètre »; aqueste instrument utiliza l'efièch de sèrra obtengut per un veiral plaçat al dessús d'un absorbaire dins una caissa isolada; crea tal un captor solar termic bassa temperatura[2].
a la fin del sègle XVIII, mercé a una lentilha de liquid que concentra los rais solars, Antoine Lavoisier bastís un forn solar qu'atenh la temperatura de 1 800 1 800 °C.
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
La conversion de la lutz en electricitat, nomenada efièch fotovoltaïc, es descobèrta per Edmond Becquerel en 1839[3], mas caldrà atenher près d'un sègle per que los scientifics aprigondisson e expleitan aqueste fenomèn de la fisica.
En 1875, Werner von Siemens expausa davant l'Acadèmia de las Sciéncia de Berlin un article sus l'efièch fotovoltaïc dins los semiconductors.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
En 1913, William Coblentz pausa lo primièr brevèt per una cellula solara que malaürosament jamai capitarà a foncionar.
En 1916, Robert Millikan es lo primièr a produire d'electricitat amb una cellula solara, mas pendent las quaranta annadas seguentas, pas degun ferà gaire pas de progrès en energia solara que las cellulas fotovoltaïcas an un tròp bas rendiment per transformar la lutz del solelh en energia. Lo fenomèn demora encara una escobèrta anecdotica.
Pendent l'annada 1954, tres cercaires americans (Chapin, Pearson e Prince) realizan una cellula fotovoltaïca de « naut rendiment » (9 %) e los Laboratòri Bell bastisson lo primièr panèl solae mas èra tròp carestiós per èsser produch en seria. Es la conquèsta espaciala que farà vertadièrament progressar l'energia solara; lo panèl solar e lo sol mejan non-nuclear de provesir de satellits en energia, mai l'energia solara es una font d'energia constanta pels satellits en orbita. En efièch, es en 1958 que se lança lo primièr satellit foncionant amb l'energia fotovoltaïca. L'industria espaciala investirà fòrça moneda dins lo desvelopament dels panèls solars. Es la primièra utilizacion importanta de la tecnologia solara fotovoltaïca.
Pendent las annadas 1970 e 1980, d'esfòrces son realizats per reduire los costs de biais que l'energia fotovoltaïca siá tanben utilisabla per d'aplicacions terrèstras. L'energia solara coneisserà un segond vam pendent lo primièr tust petrolièr dins las annadas 1970. Alara que lo cost del petròli aumenta de biais espectacular, los panèls solars fotovoltaïcs començan a èsser utilizat pel primièr còp dins d'ostals. En efièch, en 1973, lo primièr ostal provesit per de cellulas fotovoltaïcas es bastit a l'universitat del Delaware e en 1983, la primièra veitura alimentada per energia fotovoltaïca percors una distància de 4 000 km en Austràlia. Dempuèi los panèls solars se desvolopèron lentament. Pendent longtemps, èran considerats coma de fonts d'energias naturalas. L'energia solara torna en plen vam que se previa un manca de petròli, se preocupa del caufament de la planèta e lo cost de l'energia es nautissim.
L'energia solara ven una prioritat per sempre mai de païses. De centralas solaras se bastisson pel mond entièr. Las entrepresas tanben investisson. Las entrepresas d'electricitat e los govèrns donan de subvencions per encoratjar los proprietaris a investir dins l'energia solara per lor ostal. En 1995, de programas de teulats fotovoltaïcs ligats al ret foguèron lançats, al Japon e en Alemanha, e se generalizan dempuèi 2001.
De tipes novèls de panèls solars son desvolopats; de panèl fòrça prims (4 mm d'épaisseur) e flexibles, de pinturas solaras. L'objectiu es de reduire plan fortament lo còst de l'energia solara.
Sègle XXI[modificar | modificar la font]
En novembre de 2015 una « Aliança internacionala per l'energia solara » (o ISA per « International solar alliance » foguèt creada. Lo projècte foguèt portat per Narendra Modi (Primièr ministre indian). Aquesta aliança deu reünir los Estats dispausant d'importantas fonts solars per coordonar melhor lo desvelopament de lor expleitacion (termica fotovoltaïca) via d'accions de formacion, d'estandardizacion de materials, de partatge d'experiéncias, coentrepresas...). La ceremonia de lançament se debanèt a la COP21 de París.[4]
Fonts solaras[modificar | modificar la font]
L'energia solara ven de la fusion nucleara que se debana al centre del Solelh. Se propaga dins lo Sistèma solar e dins l'Univèrs subretot jos la forma d'un radiacion electromagnetica de fotons e de radiacion infraroja.
L'energia solara recdebuda en un punt de la tèrra depend de:
- l'energia solara mandada pel Solelh e arribant al vesinat immediat de la Tèrra (fluctuacions decenalas, sasonièras, e pontualas);
- la nebulositat (nívols, nèbla, etc.), que varia fòrça d'un luòc a un autre. Aquesta es fòrta a fòrça fòrta dins las regions oceanicas temperadas e subpolars atal coma dins las regions equatorialas alara qu'es fèble a fòrça fèble dins las regions aridas subtropicalas o polaras;
- la latitud, la sason e l'ora, qu'influisson sus la nautor del Solelh e donc sus l'energia recebuda al sol per unitat de superfícia, e tanben sus la nebulositat en foncion del clima local.
Globalament la Tèrra recep en permanéncia una poténcia de 170 milions de gigawatt (es a dire 170 milions de miliards o 1,7× 1017 jolas per segonda), que 122 son absorbats alara que lo rèste es rebatuti. L'energia totala absorbada sus una annada es donc de 33850 zètajolas (10× 1021 jolas, ZJ); per comparason, la fotosintèsi capta 3 ZJ, lo vent conten 2,2 ZJ, e l'ensemble dels usatges umans de l'energia, 0,5 ZJ amb 0,06 ZJ jos forma d'electricitat.
Lo flus maxim d'energia solara recebut al sol terrèstre s'encontra jols tropics secs (o arids), es a dire dins los desèrts cauds ont las condicions meteorologicas e geograficas son optimalas: bassa latitud, vast espaci, ensolelhament de contunh, cèl clar, granda secad de l'aire. Lo Sahara, lo desèrt caud mai grand del mond, es la region de la Tèrra que recep mai la calor e la lutz del Solelh[5]. La durada de l'insolacion mejana i es mai nauta (fins a 4 300 h/an es a dire entre 97 e 98 % del jorn)[6],[7], e tanben l'irradiacion solara mejana i es mai granda, amb mai de 280 W/m2 en mejana sus l'annada nuèchs compresas[8],[9].
Aquesta que son relativament prèp de zonas de consomacion importantas dins los païses desvelopats dispausant de la tecnica que cal per captar l'energia solara, fan de realizacion sempre mai importantas, coma dins lo desèrt dels Mojaves (Califòrnia e Arizòna) ont son installadas las mai grandas centralas solaras termodinamicas del mond, coma la centrala solara SEGS d'una poténcia totala de 354 MW[10] e aquesta de Solana d'una poténcia de 280 MW.
Tecnicas per utilizar l'energia solara[modificar | modificar la font]
Las tecnicas per captar dirèctament una partida d'aquesta energia son disponiblas e son de contunh melhoradas. Se pòt destriar lo solar passiu, lo solar fotovoltaïc e lo solar termic.
Solar passiu[modificar | modificar la font]
La mai anciana e de segur la mai importanta, quitament s'es discrèta, utilizacion de l'energia solara consistís a beneficiar de l'apòrt dirècte de la radiacion solara, es a dire l'energia solara passiva. Per qu'un bastit beneficia al mens dels rais del Solelh, se deu prene compte de l'energia solara pendent la concepcion arquitecturala (faciada doblas, superfícia veirada orientada cap al Sud, etc.). L'isolacion termica ten un ròtle important per optimizar la proporcion de l'apòrt solar passiu dins lo caufatge e l'enlusiment d'un bastit.
Dins un ostal solar passiu, l'apòrt solar permet de far d'estalvis importants. L'abitat passiu designa un bastit que las depensas d'energia de caufatge son reduchas a unes 80 % al respècte d'un ostal nòu bastit segon las nòrmas alemandas d'isolacion termica de 1995, nòrmes ja fòrça exigentas. L'energia solaira passiva permet donc de caufar, tot o partida, d'un bastit per un cost proporcional gaireben nul, utilizant las condicions d'un site e de son a l'entorn, segon los principis de l'Arquitectura bioclimatica.
Solar termic[modificar | modificar la font]
L'energie solara termica consistís a utilizar la calor eissida de la radiacion solara. Aquesta radiacion se pren de tres biaises:
- en usatge dirèct de la calor: caufa-l'aiga, caufatge solar amb los forns solars, cosinièras e secairas solaras per exemple;
- en usatge indirècte, la calor utilizada per un autre usatge: rafresquiment solar, centralas solaras termodinamicas, etc.
Energia solara per coire los aliments[modificar | modificar la font]
Apareguda dins las annadas 1970, la cosina solara consistís a preparar de plats mejans d'un cosedor o d'un forn solar. Los pichons forns solars permeton de las temperaturas de cosseson de l'òrdre de 150 150 °C, las parabòlas solaras permeton de far los mèsmes plats qu'una cosinièra classica de gas o electrica.
L'utilizacion de l'energia solara per la cosseson d'aliments, al delà d'èsser gratuita e abondanta sus de zonas geograficas, permet tanben de reduire la deforestacion dins de païses o la cosina amb fusta e carbon es la nòrma. Permet atal la diminucion de las emissions de dioxid de carbòni} dins l'atmosfèra, d'unas 4 tonas de CO2 per an per una familha africana cosinant amb la fusta per exemple[11].
Solar mecanic[modificar | modificar la font]
Concernís los aparelhs que transforman una radiacion (calor) solara en movement mecanic que pòt, o servir dirèctament, amb un motor Stirling per exemple, o èsser transformada en electricitat (Lo punt comun a totas las tecnicas es la concentracion de l'energia solara via de concentrators solars (eliostat, miralh,Modèl:Etc.)[12].
Solar termodinamic[modificar | modificar la font]
Lo solar termodinamic es una tecnica solara qu'utiliza lo solar termic per produire:
- D'electricitat, sul mème principi qu'una centrala electrica classica (produccion de vapor de nauta pression qu'es enseguida turbinada).
- Un trabalh mecanic transformant un liquid en gas[13] o caufant dirèctament una partiada del motor coma dins lo motor Stirling.
Centralas solaras termodinamicas[modificar | modificar la font]
Una centrala solara termodinamica de concentracion es un sistèma que concentra los rais del solelh mejan de miralhs per caufar un fluid caloportaire permetant de produire d'electricitat mercé a una turbina que mòu un generator d'electricitat.
Motor Stirling[modificar | modificar la font]
De motors Stirling utilizant l'energia solara coma font cauda foguèron concebuts, es lo cas per exemple del motor « Stirling SOLO V160 » de la « Plataforma Solar de Almería », una primièra installacion datant de 1992 primièrament compausada de tres unitats parabolicas de 7,5 m diamètre en mesura de reculhir fins a 40 kWth d'energia al mejan del motor r podava generar fins a 9 kW en zona focala. Lo projècte foguèt seguit per una unitat parabolica de 8,5 m, le motor podent generar 10 kWe[14].
Solar fotovoltaïc[modificar | modificar la font]
A l'escala de las vilas, de cadastres solars establits amb de modèls 3D permetent d'optimizar lo posicionament dels panèls solars[15].
Lo tèrme « fotovoltaïc » pòt designar lo fenomèn fisic[16] o la tecnica associada. L'energia solara fotovoltaïca es l'electricitat producha per transformacion d'una partida de la radiacion solara per una cellula fotovoltaïca. De cellulas son ligadas entre elas dins un modul solar fotovoltaïc. De moduls son amassats per formar una installacion solara per un particular o dins una centrala solara fotovoltaïca. L'installacion solara pòt satisfar, après transformacion en corrent alternatiu mercé a un ondulaire, un besonh local (en associacion amb un mejan de sèrva) o èsser injectada dins un ret de distribucion electrica (la sèrva essent alara pas necessària).
La recerca[modificar | modificar la font]
La recerca mondiala actuala dins lo solar pòrta subretot sus la melhoracion dels sistèmas (melhor rendiment) e una bassa dels costs dels equipaments[17].
Dins l'espaci, l'energia dels fotons venent del solelh, lo vent solar, pòt èsser utilizada per exemple per propulsar una vela solara.
- Solar Impulse I
- Set annadas de calculs, de simulacions, de construccion e de tèst foguèron necessaris als 80 ingenhaires e tecnicians de l'equipa Solar Impulse per realizar lo primièr prototipe, que beneficia d'una multitud de novelum tecnics, per exemple dins lo domènis de la captura e de sèrva de l'energia solara e dins aqueste dels materials d'estructura e d’equipament.
Aspècte economic[modificar | modificar la font]
Sul long tèrme, lo cost del carbon, del gas natural e del petròli aumentan amb l'agotament de la font. Lo solar pòrta una font virtualament inepuisabla d'energia e la comission europèa per las energias renovelablas prevei que l'energia solara representarà una proporcion de 20 % dins las energias renovelablas, aquestas devent provesir 20 % de l'energia en 2020 e 50 % en 2040.
Los sistèmas de produccion d'energia solara an un cost proporcional gaireben nul: I a pas de combustible, sonque de costs (entreten, gardiennatge, reparacion...) que dependon fòrça pauc de la produccion. Cal pasmens prene en compte de costs d'investiment, fòrça mai naut que per las tecnicas fossilas o las autras renouvelablas (eoliana, idraulica…).
L'usatge de captors termics permet de produire d'aiga cauda sanitària de fèble cost. Un còp l'installacion realizada, l'entreten es fòrça pauc caretiós e permet de far d'economias substancialas de combustible fossil o d'electricitat.
Pasmens, per la produccion d'electricitat, lo cost de l'installacion es important (pel solar termodinamic) o fòrça naut (pel fotovoltaïc), e aquesta tecnicas son pas encara maduras per una generalizacion. Fòrça païses an donc realizat de sistèmas d'incitacion financièra (jos forma de detaxacion, de subvencions, o de tarifs avantatjoses per la crompa de l'energia producha).
L'usatge de sistèmas de produccion d'energia solara se justifica tanben dins las situacions ont es fòrça carstiós de transportar de combustibles (fossils) o de procedar a un racordament al ret electric, coma per d'aparelhs isolats (balisas marinas, orodators), o dins de zonas isoladas o pauc pobladas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'energia geotermica prigonda es producha per la radioactivitat de las ròcas que constituisson la rusca terrèstra dempuèi sa formacion. Aquesta geotermia prigonda es tanben en fèble partida deguda al desplaçament orbitala non circular de la tèrra a l'entorn del solelh; en efièch, la tèrra subissant pas las mèsmas fòrça d'atraccion segon sa situacion a l'entorn del solelh, aquesta subís una compression e una decompression que contribuís a son caufament intèrne.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Miroir ardent de Louis XIV Science.chateauxversailles.fr, consulté le Mes invalid (Septembre)
- ↑ Voir : Histoire, sur solarpedia.net, consulté le 20 janvier 2018
- ↑ Las cellulas solaras fotovoltaïcas son de semiconductors capables de convertir dirèctament la lutz en electricitat. Sul site lénergie-solaire.fr - consultat lo 12 de mai de 2012
- ↑ L'Inde et la France lancent l'Alliance internationale pour l'énergie solaire, 1er décembre 2015
- ↑ (en) Principles of Ecology in Plant Production
- ↑ (en)Fun and creative problems for kids, consulté le 6 novembre 2015
- ↑ (en)The everything kids, consulté le 6 novembre 2015
- ↑ (en)Electromagnetics and the environment, consulté le 6 novembre 2015
- ↑ (en)Thermodynamics of light energy conversion, consulté le 6 novembre 2015
- ↑ Une centrale solaire géante pour alimenter la Californie - Claudine Mulard, Le Monde, 11 avril 2006
- ↑ La cuisine et les ressources énergétiques (bois et charbon) - Atlas de la cuisine solaire
- ↑ energia mecanica termodinamica, sul site ademe.fr
- ↑ « L'idèa es pas novèla: En 1828 Raportam lo fach seguent, sens pasmens ne garantir l'exacta descripcion: un molinièr de l'Overijssel ven d'establir una novèla espècia de molin de vapor, mogut pel solelh mejans un grand miralh ardent que rebatissiá sus la maquina de rais solars, que, caufant lo liquid, desvelopan una fòrça de vapor sufisanta per moúre e far tornejar aquest molin. » Dans François-Joseph-Michel Noël, Carpentier. Nouveau dictionnaire des origines, inventions et découvertes ... Librairie de Fréchet, 1828 (Lire en ligne)
- ↑ (es) Installaciones con discos parabolicos, sur le site psa.es
- ↑ Les cadastres solaires, sur photovoltaique.info, consulté le 7 décembre 2016
- ↑ l'efièch fotovoltaïc descobèrt per Edmond Becquerel en 1839
- ↑ « Des énergies décarbonées pour un futur durable » - 19, Énergies du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, CEA
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- L'énergie solaire après Fukushima, la nouvelle donne, Louis BoisgibaultModèl:Page h', Medicilline, octobre 2011.
- Le Soleil au service de l'homme Congrès international UNESCO, juillet 1973
- L'Énergie solaire, conférence internationale de Nice, 1977
- Héliothermique. Le gisement solaire. Méthodes et calculs, Pierre-Henri Communay, Groupe de Recherche et d'Édition, Toulouse, 2002, 530 p., 16x24 cm (ISBN 2-8413-9036-5).
- Julien LABBÉ (2006), L’Hydrogène électrolytique comme moyen de stockage d'électricité pour systèmes photovoltaïques isolés ; thèse de doctorat spécialité “Énergétique” ; École des mines de Paris, le 21 décembre 2006
- Le solaire a rendez-vous avec la ville, CNRS, 2015.


text:
Escambilingüe edicion 2018 a Sabres (40)
L'associacion deus pairs e d'ensenhaires de las cordèras bilinguas de l'Academia de Bordèu, Òc-Bi Aquitania, qu'organiza l'edicion 2018 d'Escambilingüe aqueth dissabte 19 de mai a l'Ecomusée de Marquèze a Sabres dens las Lanas.
La jornada que començarà dab talhèrs de 10 òras a 12 òras. Que poderatz encontrar e escambiar dab l'equipa d'Òc-Bi suus avantatges de l'aprenedissatge de mantuas lengas a un joen atge. Puish, un talhèr « La Cabòca » qu'invitarà los vòstes mainatges a participar a un projècte de creacion artistic. L'animatora que partirà de la basa d'albums en occitan que declinarà a l'entorn d'un tèma activitats variadas.
A l'auditòri, Aude Pottier e Clamenç Flouroux qu'animaràn ua conferéncia suu tèma « Lo massís de las Lanas de Gasconha, un vertadèr camp de pins ? ».
Arron lo repaish deu mieidia, un talhèr « cosina » de pastis landés que'vs serà perpausat a la Maison du Mineur a 14 òras. Carole Gourg que v'iniciarà a las cantas e comptinas de 16 ò a 17 ò au Molin. Lo musidaire Joan-Miquèu Dordeins que'vs harà dançar dab los vòstes mainatges dab un bal dinc a 18 òras.
A 20 òras, Clamenç Flouroux, Clamenç Pech e Dominica Commet que presentaràn la lenga e la cultura occitanas, l'ensenhament en occitan, quin obrir ua classa bilingua, etc.
Inf. : Ecomusée de Marquèze, Rota de Solférino — 40630 Sabres — Tel. : 05 24 37 73 40 — Site : www.marqueze.fr — Site : http://escambilingue.free.fr/ — ocbiaquitania.free.fr — Mèl : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. — Tel. : 06 33 70 12 40.
Articles en relacion
- Vistedit sus Ràdio Lenga d'Òc
- Formacion per ensenhar a Calandreta
- La Federacion Calandreta Lengadòc organiza lo 22n acamp annadièr dels establiments Calandreta
- Chloé Dedieu, lo besonh de transmetre
- Universitat en cauma - Un apèl a la cauma illimitada « fins al retirament de la lei orientacion e capitada dels estudiants » lançat


text:
Ho Chi Minh
Hồ Chí Minh (pronóncia vietnamiana: AFI: [hô̤ tɕǐmɪɲ]), nascut Nguyễn Sinh Cung e tanben sonat Nguyễn Ái Quốc (Nghệ An, 19 de mai de 1890 – Hanòi, 2 de setembre de 1969) foguèt un revolucionari comunista vietnamian e òme d'Estat que foguèt primièr ministre de 1946 a 1955 e puèi president de 1945 fins a sa mòrt en 1969 de la Republica Democratica de Vietnam (Vietnam del Nòrd).
Dirigiguèt lo movement d'independéncia Viet Minh a partir de 1941, en establir lo govèrn comunista de la Republica Democratica de Vietnam en 1945 e vencèt l'Union Francesa en 1954 a Dien Bien Phu. Perdèt lo sieu poder politic al Vietnam del Nòrd a la fin dels ans 1950, mas tornèt trobar una granda popularitat après sa mòrt. L'anciana capitala del Vietnam del Sud, Saigon, après sa casuda, foguèt nomenada Hồ Chí Minh Vila en l'onor sieu.


text:
Zebda es un grope musical tolzan qu’a un engatjament clar ambe la municipalitat actuala ; acában de sortir un novèl CD e donc son a virar pertot en Euròpa. Se podrà aital recordar Zebda que canta Lluís Llach, l’Estaca, dins una sala de Barcelona, abans d’èstre elegit a la comuna socialista de Tolosa. Mas sembla qu’an pas prevengut los organizadors de Barcelona que cal melhor, per eficacetat economica, promòure un concèrt a Barcelona dins la lenga de l’endreit, aital avèm aiçò :
Zebda pròva aital l’assimilacion a la pensada francesa que pensa que per l’emplec de las lengas, tot se fabrica naturalament… e donc qu’es pas important d’explicar als organizadors barcelonins que val melhor far la promocion dins la lenga catalana que dins la lenga del franquisme a Barcelona.
La municipalitat actuala tolzana farà pas coma Montpelhièr, se promòure en anglés, mas ne sèm pas luènh quora refúsan l’emplec oficial de la lenga occitana per promòure las activitats municipalas, e non pas especialament per far plaser als militants e las revendicacions o participar aital a una futura manifestacion.
Se cal realament pausar la question : de qu’an servit las assisas de la cultura occitana, senon ajudar a passar una annadas en far creire que…
Nos podèm aital questionar, un elegit membre del grope Zebda de qué comprendrà de la pichoneta politica de la comuna de Tolosa per evitar la mòrt de la lenga occitana, de qu’as poscut pensar de las assisas de la cultura occitana, aquelas qu’i a pas participar e que se farà lo rei del respecte de la diversitat de la cultura.
Segur que dèu aver l’idèa dels Franceses –que son pas criticables sul punt aquel, perqué o son pas edr! – l’idèa dels Franceses es que los Occitans son comunautaristas, e que vòlon imposar l’occitan a totes. Es benlèu al revèrs, volèm pas una lenga per una elita de minja-subvencions, mas una lenga d’identitat per totes e per totas, e perqué pas coma lo catalan actual per las operacions comercialas, un concèrt a Barcelona !
Mai de 95 % de la populacion de Barcelona comprendrà la lenga catalana, la lenga de l’antifranquisme.
Emplegar l’espanhòl a Barcelona es una error marqueting de primièra linha.
I a encara qu’an un dobte lingüistic … Alara per protestar Radio Pica a donc una ierarquizacion de las lengas, per informacion d’un problèma democratic a Barcelona :
-°-


text:
Calixte Ier
Calixte Ièr (mòrt lo 14 d'octòbre de 222) foguèt, segon la tradicion catolica, lo 16en evesque de Roma vèrs 217-222. Succediguèt a Zefirin (vèrs 199-217) e foguèt remplaçat per Urban Ièr (vèrs 222-230).
Maugrat de descripcions fòrça negativas de son òbra per lo teologian Ipolit de Roma, Calixte Ièr aguèt un ròtle major dins l'organizacion de la Glèisa durant lo pontificat de Zefirin — que li semblèt li fisar ò li laissar la gestion deis afaires pus importants — e lo sieu. En particular, dirigiguèt la bastida dei catacombas de Sant Calixte sota la Via Appia. Après son eleccion coma papa, reconoguèt lo maridatge entre esclaus e òmes liures ò l'intrada dei veuses au sen dau clergat. D'autra part, coma èra un financier experimentat, capitèt de donar una aisança novèla a la Glèisa.
Foguèt tuat dins lo corrent deis esmogudas consecutivas a l'assassinat de l'emperaire Elagàbal.


text:
Entretengudi com èm damb eth debat qualificat d’identitari (encara qu’a fòrça implicacions economiques) e mentre demanam, tanben tà Aran (per qué non?), un referèndum tà “decidir eth futur” collectiu (tota ua paradòxa, se hèm autocritica, entà un país, Catalonha, que non a estat capable d’aprovar ua lei electorau pròpria en mès de trenta ans de democràcia), m’escapi tà Barcelona a visitar era prumèra hèira sus era economia sociau e solidària. Aguest tipe d’economia se forme per un corròp d’iniciatives damb esturments “mès democratics, equitatius, solidaris e respectuosi damb es persones, eth miei ambient e es territòris que non pas es empreses e institucions capitalistes”, segontes remèrquen es sòns organizadors. Mès era critica ath capitalisme imperant non se tradusís ena aplicacion tradicionau d’un comunisme. Aguesta economia a un caractèr, sustot, cooperativista (de trabalh en comun), a on mès important qu’eth guanh peth guanh, n’ei satisfar es besonhs e contribusir ath ben comun, de manèra que toti (productors, venedors, consumidors…) poguen obtier recompensa. De hèt, existissen projèctes que cerquen cofinançament e mesuren eth grad de retorn tant personau coma sociau. Pensi alavetz en merit des activitats d’economia convencionau qu’apòrten fòrça ath desvolopament d’ua societat (en totes es escales), de viatges damb mès esfòrci que beneficis. Mès, justament per açò, pren fòrça era idèa d’ua economia liura dera hame especulativa qu’a caracterizat eth capitalisme des darrèri tempsi, damb un evident fracàs sociau e ambientau. Un modèl deth quau, segurament, pòc en parlaram enquia qu’arribe eth moment de “decidir eth futur”, mès qu’ua renovada e renovadora esquèrra poderie començar a plantejar com ua alternativa possibla. Peth ben e eth futur de toti.
(DIARI SEGRE, 3 de noveme de 2012)


text:
Los 100 libres del sègle segon ''Le Monde''
Los 100 libres del sègle, en francés: Les 100 livres du siècle, es un classament de libres considerats coma los cent melhors del sègle XX, establit a la prima de 1999 dins l'encastre d'una operacion organizada per l'entrepresa Fnac e lo jornal Le Monde.
Cal notar que, d'aquela lista, la literatura occitana n'es exclusa totala e inexorablament.
A partir d'una tièra prèvia de 200 títols establida per los libraris e jornalistas, 17 000 franceses votèron per tal de respondre a la question «Quals libres son demorats per la vòstra memòria?».[1]
Le palmarés mescla de romans bèls amb de poesia e de teatre, en passar per de benda dessenhada. Los 50 primièrs obratges de la lista son l'objècte d'un ensag de Frédéric Beigbeder, Dernier inventaire avant liquidation, que i es revelat mai que mai son caractèr francocentrat.
Los 100 libres del sègle[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Écrivains et choix sentimentaux, Josyane Savigneau, Le Monde, 15 octobre 1999.
- ↑ 2,0 et 2,1 En grafia mistralenca.
- ↑ Dins una grafia locala.


text:
Ramses II
Ramsès II (tanben conegut com Ramsès lo Gran e deu nom de Nisot-Bití dab lo quau e signè suus sons monuments: Oser-Maat-Ra). Que ho un deus màgers e deus mei famós faraons de l'antiquitat egipciana. Qui regnè au Empèri Navèth e que pertenhava a la XIXau dinastia egipciana. Qu'ei famos per'mor de la longor deu son règne (sens totun aver lo mei long de l'istòria egipciana) l'endom e lo nombre de monuments que bastí e las soa victòrias militaras (e mei que mei la batalha de Kadesh).
Somari
Titulatura[modificar | modificar la font]
Nom de Rei de las duas tèrras (Nisot-biti) : Oser-Maat-Ra ("Poderosa b'ei la justícia de Ra")
Nom de "Hilh de Ra" (Sa-Ra) : Imen-Ra-Meses ("Engenrat per Amon-Ra")
Genealogia e temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Ramsès II que vadè de cap a -1305. Que regnè durant un sheissanteat d'annadas enter (haut o baish) -1279 e -1213. Qu'èra arrèr hilh de Ramsès Ièr (purmèr faraon de la XVIIIau dinastia hicat au poder per generau Horemheb), hilh deu faraon Sethi Ièr e de la soa Grana Esposa Toia (tanben coneguda com Mot-Toia). Lo temps de Seti Ièr qu'èra un temps de reconstruccion deu poder egipcian perdut per la negligéncia diplomatica de faraon Amenofis IV (Akhenaton) mei ocupat a desenvolupar la soa religion personau e renegar los dius egicpcians millenaris. Ramses II que demorè, a près deu decès deu son hrair ainat, sol eretèr deu trone e, atau, que partatgè de d'òra lo poder dab lo son pair, com aquò e ho mantun còps tradicion en Egipte. Au dètz ans qu'arrecebó un titol (dilhèu simbolic) de generau. Qu'acompanhè Sethi Ièr dens las soas campanhas contre lo poder Itita en Palestina, anciana colonia egipciana deus temps d'abans Amenofis IV. Per tan granas qui ajan estadas las victòrias Ramessidas, non tornè pas jamei egalar la poténcia d'autes còps. Que pelegè au costat de Sethi Ièr qui'u mandè miar expedicions o susvelhar lo transpòrt de pèiras. Ramsès II qu'avò ua dotzea d'esposas en mei d'un serrailh, çò qui'u balhè un sarròt (dilhèu dentenats) de mainatges (matematicament que i a ua grana probabilitat per que lo legeire d'aqueth article e pòsca espiar aqueth faraon com un ajòu!).
La batalha de Kadesh[modificar | modificar la font]
La mort de Seti Ièr que dè lo parat a l'emperaire Itita Motwatalis II de har pression sus las soa termièra siriana dab Egipte. Aquò qu'obliguè Ramsès II de lutar de tira arron de la mort deu son pair. La version ramessida de la batalha de Kadesh (en Siria donc) que dit que lo joen faraon qu'aurè vençut sol. Que's pensa en tot cas que, dilhèu per'mor d'ua error d'estrategia, que's serè en ehèit trobat sol dab la garda pro demenida e que serè estat sauvat per l'arribada d'ua auta partida de la soa armada.
Monuments[modificar | modificar la font]
Ramsès II qu'ei famós per los monuments qui bastí (e tanben peus qui he agrandè o qui s'autregè en gravant lo son nom dessus com aquò e's hasèva enter generacions de faraons).
La caracteristica deu son estil qu'ei lo gran endom anat dinc au colossau. Qu'ei lo cas deus temples d'Abo Simbel, mes tanben deu Ramesseum au ras de Tebas. Que bastí tanben las ciutats de Pitòm e Per Ramsès brembada per la tradicion ebraïca com la vila on lo faraon e aurè impausat l'esclavatge aus Ebrèus (a maugrat qui l'istòria e l'arqueologia egipciana deneguin la realitat de l'esclavatge dens un país on las aigadas qu'empashaivan aus sons ciutadans de har, per quauques mes, cap aute tribalh a despart de bastir, sia de bon grat o non).
Istòria ramessida recenta[modificar | modificar la font]
Ramsès II, ja famòs peus sons monuments e per las soas mencions biblicas que tornè entrar dens l'istòria occidentau a la fin deu sègle XX. En purmèr, la bastida d'ua navèra estanca a Abo Simbel qu'obliguè la comunautat internacionau a apitar un projècte entà desplaçar los temples entaus sauvar. Aqueth projècte que ho hèra complexe per'mor de l'endom deus monuments de trencar en tròç de carrejar, de la precision deus calculs per los tornar assemblar e de la necessitat de tornar bastir un gran arròc on los tornar hicar.
la soa momia, hèra plan conservada au Musèu deu Caire que he lo viatge de cap a París en 1977 entà eliminar un fungus (ua cèp microcopica) per radiacions. Aquò que ho lo parat d'ua renavida de l'interest per l'egiptologia en França.
Fin finala, desempuish las annadas ueitanta deu sègle XX dinc a uei lo dia, lo tombèu etiquetat K27 au sègle XIX dens la Vath deus Reis que ho tornat explorar e que s'i descrobí ua cripta hèra pregonda e ramifiada curada entà sepelir los hilhs d'Oser-Maat-Ra. Aquesta cripta qu'ei hèra mauaisida d'explorar per'mor qu'ei estada pleada de sediments per las mei granas aigadas deu Nil, mes, totun, com aquestas aigadas e hon escassas mes regularas, cada capa de sediment qu'avò lo parat de secà's en bèth aquesir la duretat d'un cement. Dens aquestas condicions, ua recèrca arqueologica scientifica rigorosa que s'espandirà sus detzeas d'annadas.