text:
Palau de la Música Catalana
Lo Palais de la Musica Catalana, en catalan lo Palau de la Música Catalana es una sala de concèrt situada dins lo quartièr de Sant Pèire de Barcelona (Barri de Sant Pere). Es l'òbra de Lluís Domènech i Montaner, un dels principals representants del modernisme catalan. Las òbras se faguèron de 1905 a 1908 e utilizèron d'estructuras novèlas coma los novèls perfils laminaris: s'agís d'una estructura metallica centrala estabilizada per de contrafòrts e de vòltas d'inspiracion gotica. L'arquitècte fa una innovacion amb l'utilizacion de faciadas ridèls e fòrça tecnicas artisticas: esculturas, mosaïcas, veirals e ferretariá.
L'edifici es una comanda de l'associacion « l'Orféo Catalan » que ne volguèt far son sèti social. Coma per la construccion del Liceu seissanta ans abans, l'argent venguèt per soscripcion: industrials, financièrs, notables e amators de musica financièron la construccion.
La vocacion primièra de la sala èra de recebre de concèrts de corala, de musica sinfonica e de recitals. Es utilizada uèi per totes tipes de musicas, classica o modèrne.
Lo Palais de la Musica Catalana, coma l'Espital de Sant Pau de Barcelona, foguèron inscriches ensems sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1997.
Somari
- 1 Lo projècte
- 2 Inauguracion
- 3 Dictaturas
- 4 Eveniments del Palais
- 5 Camin cap a la normalitat
- 6 Periòde contemporanèu
- 7 Bastiment
- 8 Istòria artistica
- 9 Nòtas e referéncias
Lo projècte[modificar | modificar la font]
Lo projècte comencèt en octobre de 1904, quand l'Orféo Catalan comandèt a l'arquitècte Lluís Domènech i Montaner de construire un edifici per abrigar son sèti social[1]. Lo projècte èra estat de per abans validat per l'assemblada del 31 de mai de 1904 e son president Joaquim Cabot. L'associacion aquerís lo meteis an los 1 350,75 m2 de las clastras del convent de Sant Francés per 240 332,60 pessetas.
Las òbras comencèron per la pausa de la primièra pèira lo 23 d'abril de 1905. Foguèron finançadas per un prèst de 600 000 pessetas jos forma d'obligacions al portaire, en doas serias de 500 e 1000 pessetas d'un rapòrt annadièr de 4 %[2].
La causida de l'arquitècte se faguèt pas per azard. A l'epòca Domènech i Montaner ja èra un personatge important de Catalonha, per sas activitats politicas e culturalas. Coma arquitècte realizèt l'editorial Montaner i Simon[3] que uèi abriga la fondacion Tapies, l'edifici escaissat castèl dels tres dragons e d'autres bastiments[4]. Foguèt tanben president dels Jòcs Florals e de l'Acadèmia de las Letras. Mas subretot, per sas presas de posicions al dintre de la Lliga de Catalunya[5] e son ròtle de primièr president de l’Unió Catalanista[6], èra una figura politica clau del catalanisme de la fin del sègle XIX[7].
Inauguracion[modificar | modificar la font]
Aprèp tres ans d'òbras, lo Palais foguèt inaugurat lo 9 de febrièr de 1908}}[8]. L'edifici recebèt lo prèmi d'un concors artistic annadièr organizat per la vila coma « melhor edifici de l'an » amb la mencion seguenta:
-
- « Foguèt relativament facila la tasca fisada a aquel jurat, perque, entre los edificis acabats durant l'an 1908, un d'aqueles s'impausèt, naturalament e sens esitacion, sus totes los autres. Lo supèrb edifici de l'Orfeó Català remplís plenament la primièra condicion per ganhar lo prèmi del Concors, perque se pòt dire segurament que, d'esperel, embelís pas solament lo luòc ont es plaçat, mas que irràdia l'environament artistic, l'animacion e la beutat a tot son quartièr... ».
L'auditorium es concebut pels concèrts de musica instrumentala e los recitals de musica vocala[9]. Pasmens, fòrça eveniments culturals se faguèron dedins: òbras de teatre, debats politic, e plan segur, de concèrts de musicas de totes repertòris: musica escricha, jazz, musica populara.
L'acostica de l'auditorium es plan remarcabla per la musica corala e la musica de cambra. Pels ensembles sinfonics grands, la sala presenta de pècas dins las zonas nautas. Los interprètes e caps d'orquestras mai grands del sègle XX joguèron dins aquela sala, çò que ne fa un vertadièr santuari de la musica en Catalonha e una referéncia dins lo domeni artistic internacional.
Dictaturas[modificar | modificar la font]
Pendent tota son istòria, lo Palais foguèt lo luòc ont la causa d’eveniments sens relacion amb la musica. La vida politica catalana fa de l'edifici un simbòl que demòra uèi encara. D'entre aqueles eveniments las assembladas de Solidaritat Catalana, la tancadura del Palais sus òrdre de Miguel Primo de Rivera del 24 de junh de 1925 al 13 d'octobre de 1925 seguís l'ispanizacion del nom e de la supression del tèrme « catalana »[10].
Malgrat de concèrts a l'Espanha fascista[11], de representacions de militars russes tsaristas[12] o un còr de las jovenças itlerianas en 1943, lo Palais torna trobar pauc a pauc un semblant de normalitat, e la vida musicala s'i desvolopa. Lo 9 de novembre de 1940 Joaquín Rodrigo jòga son concerto d'Aranjuez e lo 31 de març de 1944 Edouard Toldrà jòga pel primièr còp amb l'Orquèstra Municipala de Barcelona[13], l'actuala orquèstra sinfonica e nacionala de Catalonha. Fins a la dubertura de l’auditori en 1999, lo Palais demòra la principala sala d'espectacle de l'orquèstra.
L'Orféo Catalan renasquèt en 1946 jos la direccion de Lluis Maria Millet, filh del fondator. Interpretèt lo Requiem de Mozart[14].
Eveniments del Palais[modificar | modificar la font]
Los eveniments del Palais[15] es lo nom donat als eveniments e arrestacions que seguèron la visita de Francisco Franco en Catalonha. Lo 19 de mai de 1960, pel centenari de la naissença de Joan Maragall, de concèrts e celebracions foguèron organizats al Palais de la Musica en preséncia de ministres de Franco. L'enebiment per la dictatura franquista de cantar lo cant de la senyera foguèt trasgressat en preséncia de quatre ministres. Una partida del public s'aucèt, e comencèt de cantar e gètan de tractes imprimits amb las paraulas als representants de l'estat espanhòl[16].
Fòrça arrestacions seguèron l'eveniment. Alara qu'èra pas present suls luòcs, lo futur president de la Generalitat de Catalonha, Jordi Pujol foguèt pres e somés a un conselh de guèrra. Condemnat a sèt ans de prison, ne faguèt que trenta meses[17],[18]. Fins a 1967, l'interpretacion del cant de la senyera demorèt illegala.
Camin cap a la normalitat[modificar | modificar la font]
Lo Palais tornèt trobar pauc a pauc un foncionament normal malgrat de problèmas politics totjorn presents. Pasmens que la falanja i remembrèt sa fondacion, aquel periòde tanben se faguèt de representacion de pèças de teatre en catalan, la signatura de novèls partenariats amb de productors de musica classica, de jazz e de la nova cançon[19].
A la fin dels ans 1960 la programacion artistica se fa pus libra. Lo cant de la senyera es jogat pel centenari de Lluis Millet lo 18 d'abril de 1967. Lo Palais de la Musica Catalana es declarat Monument Nacional espanhòl en 1971, çò que permetèt de far d'agrandiments e de restauracions[20]. Foguèron conduitas per Joan Bassegoda e Jordi Vilardaga. Los grands interprètes tornan pauc a pauc.
Periòde contemporanèu[modificar | modificar la font]
Pendent los ans 1980, fòrça cambiaments se faguèron. D'un punt de vista juridic lo Consorci del Palau de la Música Catalana foguèt creat. Assòcia l'associacion d'origina e d'autres actors coma la vila de Barcelona, la Generalitat de Catalonha e lo Ministèri de la Cultura espanhòl. L'Orféo Catalan es majoritari dins aquela estructura e consèrva la proprietat dels luòcs.
Dins son arquitectura, lo Palais foguèt modificat segon los dessenhs d'Òscar Tusquets i Guillén (prèmi FAD en 1989). Los trabalhs durèron sèt ans. Luis Domènech i Girbau, felen del primièr arquitècte del Palais e el meteis arquitècte, escriguèt sus aquelas transformacions:
-
- « La reabilitacion de la sala e accèsses, la construccion d'un nòu edifici annèxe pels servicis (...) donèron per resultat una òbra coerenta e creativa, perfèitament al jorn per çò que tòca a la seguretat e lo quasèrn de cargas pel confòrt e l'acostica, seguent l'esperit innovant radical e aimador del detalh que Domènech i Montaner auriá desirat[21] »
La Fundació Orfeó Català-Palau de la Música foguèt creada pel centenar de l'Orféo Catalan, en 1990[22], per permetre un finançament pel privat d'una partida de las activitats del Palais. Fa pauc, aquela institucion foguèt mesa en causa per de destornaments de ben socials per la via de son director. Entre 25 e 31 milions d'èuros destinats a l’Orféo Catalan e a la fondacion auràn disparegut[23].
Bastiment[modificar | modificar la font]
Luòc[modificar | modificar la font]
Lo Palais es situat dins la carrièra de Sant Francés de Paula e pendent sa construccion, tòca la glèisa omonima. Aprèp la destruccion del bastiment religiós pendent la guèrra civila, un edifici sens importància se tornèt bastir sus las roïnas avant d'èsser demolit encara. La carrièra estrecha del quartièr de la Ribera venguèt alara una plaça.
Concepcion[modificar | modificar la font]
Dins lo quadre del movement nacionalista que caracteriza Euròpa e Catalonha dempuèi lo començament del sègle XX, los mecenas — de rics barceloneses — demandan a l'arquitècte de metre en abans l'avantgardisme catalan per mejan d'aquel edifici e de ne far un simbòl nacional. Montaner faguèt apèl a una granda varietat d'artesans e de fabricants per decorar lo Palais de fòrça mosaïcas e esculturas. Qualques unas d'aquelas decoracions an un caractèr nacionalista fòrt.
L'arquitectura del Palais es representativa del modernisme catalan per l'usatge de las corbas que dominan sus las linhas drechas, per la preferéncia acordada a las formas dinamicas sus las formas estaticas, e per fòrça motius florals e organics utilizats. A la diferéncia d'autres edificis construits dins lo meteis estil, la concepcion del Palais es prigondament racionala.
L'aspècte foncional es pres en compte fondamentalament, l'òbra utiliza los materials mai modèrnes de son epòca e las tecnologias pus avançada del començament del sègle XX, coma lo fustatge d'acièr. Mai important encara, l'estructura de facíadas ridèls foguèt utilizada pel primièr còp per Montaner.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Domènech i Montaner foguèt fòrça original dins la concepcion del Palais. Utiliza una estructura metallica novèla per liberar de grands espacis tancats per de veire[24]. L'utilizacion d'un pati intermèdi entre l'edifici e la glèisa que tòca permet la dintrada de lutz d'un biais unifòrme e simetric dins la sala de concèrt. E la causida de construire la scèna al primièr estatge permet un esclairatge natural pel plafon e de liberar l'espaci del planpè pels burèus de l'Orféo Catalan. L'accès a la sala de concèrt se fa dempuèi lo planpè per un escalièr organizat en seccions. Son agençament compensa la montada necessària d'un estatge per accedir a la sala. Aquelas diferents aspèctes de l'arquitectura ne faguèron una realizacion de granda qualitat, e permetèron a una lutz naturala e uniforma d'esclairar la sala pendent tota la jornada[25].
Domènech i Montaner integrèt abondosament las arts aplicadas dins son edifici[26]. A l'exterior, la decoracion es facha amb d'esculturas fasent referéncia al monde de la musica e d'elements d'arquitectura de caractèrs modernistas e barròcs. Dedins, l'arquitècte combina magistralament los divèrses materials de construccion amb ceramicas e veires. Las grasas e la scèna forman un ensemble armoniós se mesclant l'un amb l'autre. La scèna es dominada per la tudelariá de l'òrgue que tanben servís d'element decoratiu. La dubertura de la scèna es decorada d'esculturas espectaclosas combinant las allegorias de la musica classica e portalièra: a drecha, un bust de Ludwig van Beethoven sus una colomna dorica, d'ont sortís la cavalgada de las Walkyries; a esquèrra, un al pè d'un sause de las brancas d'ont apareis lo bust de Josep Anselm Clavé, autor de la cançon las flors de mai qu'inspirèt aquel ensemble.
Pendent la renovacion del Palais jos la direccion d'Oscar Tusquets e de Carles Díaz, un novèl bastiment de sièis estatges li es apondut. Aquel edifici servís de vestiari, d'archius, de bibliotèca e de sala de reünion. Dona sus l'espaci daissat libre per la demoliment de la glèisa de Sant Francés de Paula. La segonda fasa del trabalh permetèt de renovar l'interior del Palais, de realizar un novèl agrandiment de la sala d'espectacle, e dubrir un restaurant[27].
Faciada laterala[modificar | modificar la font]
La faciada laterala es situada sus la carrièra de Sant Pèire al canton amb la carrièra Amadeu Vives. Èra fins a 1989 l'unic accès al Palais. Se termina pel grop d'esculturas la cançon populara catalana de l'artista Miquel Blay. Sus la mitat superiora i a una escultura de sant Jòrdi. Un visatge de femna es installat a la mitat de la faciada coma una figura de proa: es una allegoria de la musica. A sos costats de personatges representan de marins, agricultors, la vielhesa e l'enfança. Coma o indica una inscripcion a son pè, l'escultura foguèt finançada pel Marqués de Castellbell qu'assistiguèt a l'inauguracion de l'òbra lo 8 de setembre de 1909. La complexitat de la faciada a l'esquina doas carrièras rend dificila l'apreciacion globala de l'ensemble.
Los autres elements importants d'aquela faciada son los arcs amb lors grandas colomnas de bricas rojas e decoradas de ceramicas. A l'interior d'aquelas colomnas se trapan los portanèls d'origina. Un balcon fa lo torn de la façade au premier étage. Il relie quatorze colonnes groupées par deux e cobèrtas de mosaïcas de motius variats. Al segond estatge, de bustes de musicians ornan de colomnas. Es l'òbra d'Eusebi Arnau. I a d'esquèrra a drecha: Palestrina, Bach, Beethoven e, aprèp lo grope d'escultura d'angle, lo bust de Wagner sus la carrièra Amadeu Vives.
Lo grand fronton de mosaïca es signat Lluís Brú que 14 personas bastiguèron[28]. Es bastit sus la partida superiora de la faciada e pòrta lo senhal de l'Orféo Catalan. Al centre una reina presidís una fèsta. Es una scèna inspirada de la pèça de Joan Alcover Maspons, la Balanguera sus una musica d'Amadeu Vives, una de las pèças que l'Orféo Catalan jòga mai[29].
Faciada principala[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1989, la faciada que dona carrièra del palai de la musica servís de dintrada principala al Palais. S'accedís per una esplanada.
La faciada realizada per Domènech i Montaner suspren per sa construccion. Foguèt ricament decorada dempuèi los primièrs trabalh. Mas, sul luòc de l'actuala carrièra s'auçava la glèisa de Sant Francés de Paula que mascava tota aquela partida del Palais. L'arquitècte bastiguèt doncas un pati de 3 mètres de larg sufisent per fae dintrar la lutz dins la sala d'espectacle — l'esplanada actuala — mas calguèt esperar lo demoliment de la glèisa per que se pòsca aprofeitar de l'arquitectura d'aquela partida de l'edifici.
La faciada principala es bastida amb granda varietat de materials e de concèptes. Utiliza de bricas rojas, de rampas de ferretariá, de cornichas e de capitèls escultats. E, coma dins lo rèsta de l'edifici, las fenèstras son fachas de veirals colorats.
En regardant aquela faciada, i a drecha lo bastiment de servici, concebut pels arquitèctes Òscar Tusquets, Lluís Clotet e Carles Díaz entre 1980 e 2000. L'edifici a la forma d'una torre que sa basa escultada fa pensar a un grand palmièr. Es per aquel edifici que se fa la dintrada dels artistas. A esquèrra i a installée l'escultura dedicada à Lluís Millet. Es un bronze signat Jassans de 1991. Un restaurant es situat a la dintrada del Palais darrièr los grands veirals. L'extremitat esquèrra d'aquela faciada es formada per una rotonda de bricas rojas. Es suportada per un tronc escultat d'un bas relèu coma un arbre gigant.
La partida centrala de la faciada es tota cobèrta per de panèls de veire transparents e recents. Son marcats Palau de la Música Catalana al nivèl de la dintrada.
Interior[modificar | modificar la font]
De malons de Valéncia, de pèças de ceramicas motladas e de mosaïcas cobrisson tot lo bastiment. Demandèron l'intervencion de diferents mestièrs, artesans e fabricants, pendent la construccion del Palais. La granda partida de las mosaïcas dels murs e dels troncs de las colomnas interioras e exterioras. Es lo trabalh de Lluís Bru.
Vestibul[modificar | modificar la font]
En entrant per l'anciana pòrta de la carrièra de Sant Pèire, se pòt veire dos grands escalièrs que montan al primièr estatge. Lo plafon del vestibul es decorat amb de motladuras de ceramicas esmaltadas que son dispausadas en flors. Los escalièrs en marbre son coronats de grands lumenièrs sus de colomnas. La rampa dels escalièrs es de pèira finament trabalhada e es portada per de balustres de veire jaune transparent. Se tremina per una bola de ceramica decorada amb de flors sul modèl dels motius del plafon. Aquela dintrada inspirèt l'escrivan Robert Hughes:
-
- « Jamai se bastirà autra causa de semblable a Barcelona, que siá del punt de vista de l'audàcia conceptuala, de l'esclat formal, del simbolisme o dels efèits decoratius[30] »
Uèi, los visitors dintran en general dins lo Palais pel fogal, creat en 1989 per la renovacion de Tusquets e Díaz, dins l'ancian sèti de l'Orféo Catalan. L'espaci del fogal es pus sòbriament decorat que lo rèsta del Palais, sas vòltas de bricas son ornadas de flors en esmalt verd, ròse e jaune. A costat, entre los pilars massís de brica i a un bar. Es esclairat dempuèi lo fons per de veirals suspenduts al plafon. Un cube de veire dins lo vestibul pòrta lo signe de l'Orféo Catalan brodat dins lo teissut segon l'estil modernista.
La sala Lluís Millet[modificar | modificar la font]
La sala Lluís Millet situada al primièr estatge abans la sala de concèrt es nomenada en omenatge al cap d'orquèstra e fondador de l'Orféo Catalan. Es concebuda coma una sala d'espèra o de repaus esclairada per un impausant luminièr modernista de fèr. Domènech i Montaner s'impliquèt personalament a la realizacion d'aquel luminièr e, amb un grand mestritge teoric, donèt de vertadièras leiçons als artesans fabres pendent los trabalh del Palais[31]. La sala es decorada amb de bustes de musicians (Lluís Millet, Amadeu Vives, Pau Casals, Eduard Toldrà, Just Cabot et Rosa Sabater) e de quadres modernistas pintats per Joan Brull i Vinyoles que representan de personatges femenins.
L'usatge de veirals a de fins decorativas es abitual dins l'estil modernista. Domènech i Montaner las utiliza dins totes sos edificis. Pasmens, dins lo quadre del Palais de la Musica, aqueles an tanben un ròtle arquitectural que demandèt una simbiòsi parfeita entre l'arquitècte e lo veiralièr Antoni Rigalt i Blanch.
Las pòrtas de veire son fachas de veirals amb de tèmas florals. Es tanben lo cas de la longa fenèstra que separa aquela sala de la terrassa. Aquela es facha de veires transparents dins las partidas nautas e de veires colorats amb de motius florals dins las partidas bassas. Sul veire transparent corrís una frisa. Los veirals imitan las mosaïcas. Sus la terrassa se trapa de colomnas que donan sus la carrièra de Sant Pèire. Son decoradas amb de mosaïcas de ceramica.
Sala de concèrts[modificar | modificar la font]
L'accès a la sala de concèrt dempuèi lo primièr estatge produtz un grand efèit teatral. Se passa de l'espaci escur dels corredors a una explosion de luses e de colors donada a la sala pels veirals. De cada costat, los dos balcons de sètges son organizats en plans, las colomnas son decoradas amb de mosaïcas coloradas, e los plafons amb de ròsas rojas e blancas de ceramica. Al fons del segond balcon, las colomnas sostenon de cada costat d'arcs en ogivas. S'acaban per de mosaïcas en semicercle que representan de coas de pavon.
Los veirals son utilizats per diferenciar los espacis de la sala en apond dels elements bastits. La granda cortina de veire de la sala de concèrt assegura una de las foncions principalas en tamisant la lutz exteriora. Aquel ensemble de veiral mai important per sa talha e luminositat es installat sus doas fenèstras de las parets laterals e separats de cada costat per quatre colomnas de cinc veirals formats de grands ensembles de placas de veire opac sus una faciada ligats de plomb. Aquelas son ròses e representan de tòrcas de fuèlhas e flors que passan d'una fenèstra cap a l'autra enlaçant de motius eraldics: l'escut de Catalonha e la crotz de sant Jòrdi. Dins las partidas nautas, a costat dels arcs d'estil Tudor, se pòt veire una franja de vitras exagonalas de tons òcras clars e grises coma una mosaïca. Al primièr estatge, se vei encara las tòrcas de flors ligadas amb de veire blau. Dins los balcons los motius son de veire ròse amb una frisa florala sus la partida superiora.
Al centre del plafon, la copòla de veiral es de Antoni Rigalt i Blanch. Es esclairada per la lutz naturala e es equipada d'un esclairatge electric per las nuèches. Es constituida al centre se forma de esfèras inversadas representant un grand solelh aur e òcra. Las colors se degradan pauc a pauc cap al blanc e blau clar — color del cèl — abans de dessenhar de bustes de femnas. Los primièrs ranc de bustes es dins los blaus clar e malva, lo segond de color blava escur e verd clar. Los visatges son grises amb un diadèma ornat amb de colors mai vivas. La lutz que resulta de la fusion de las tintas dauradas del plafon amb lo ròse de las fenèstras lateralas dona a la sala una clartat unica et misteriosa.
En dessús dels balcons i a doas esculturas de Pegàs d'Eusebi Arnau que figuran lo poder ascensional de la musica.
La sala a una capacitat de 2049 personas distribuidas atal:
- Pertèrra : 688 ;
- Primièr balcon : 321 ;
- Segond balcon : 910 ;
- Galariás de l'òrgue : 82 ;
- Plaças reservadas : 48.
Scèna[modificar | modificar la font]
La scèna mesura onze mètres de larg. A la dintrada se trapa lo grope d'esculturas començadas per Diego Massana Majò e continuadas per Pau Gargallo. Il représente à droite le buste de Beethoven acostada de doas colomnas doricas jos la cavalgada de las Walkyries. Es un omenatge a la musica de Wagner fòrça apreciada dins la Barcelona del començament del sègle XX[32]. La representacion de la musica catalana es a esquèrra. I a lo bust de Josep Anselm Clavé jos un grand arbre qu'a son pè se trapa un grope de cantaires.
La scèna est un emicicle al fons d'ont se tròba dètz uèit musas modernistas. Los troncs e los visatges son escultats de relèu, alara que las basas dels còrses son de mosaïcas de coloradas, de tal biais da l'illusion que sortisson del paret en balhant. Las musas son d'Eusebi Arnau e las faudas de ceramica de Mario Maragliano e Lluís Bru. Cada musa a son instrument pròpri. Lo fons es fach de malons rogencs irregulars d'ont se destacan las pòrtas dels artistas. Al centre de la scèna, entre las musas, i a lo signe de l'Orfeó Català dessenhat per Antoni Maria Gallissà. Es entornat de simbòls medievals sus fons blau, totjorn fachs de mosaïcas.
-
-
Pegàs al començament del segond balcon.
-
-
Òrgue[modificar | modificar la font]
La companhia E.F. Walcker & Cie de Ludwigsburg faguèt en 1908 l'òrgue del Palais de la Musica. Lo primièr concèrt d'òrgue se donèt lo meteis an per Alfred Sittard, organista de la catedrala de Drèsda. L'òrgue foguèt restaurat en 2003.
Pichon Palais[modificar | modificar la font]
Concebut per l'arquitècte Òscar Tusquets, lo novèl edifici bastit a costat de dintrada de la carrièra de Sant Pèira mesura onze mètres de long. Foguèt inaugurat lo 22 d'abril de 2004. La sala de teatre conten fins a 538 personas e a una acostica excellenta per la musica de cambra.[33]
En 2007, lo pichon palais foguèt un dels cinc projèctes primats al concors europèu Uli Awards For Excellence per sas qualitats conceptualas e arquitecturalas[34]
Bibliotèca[modificar | modificar la font]
La bibliotèca del Palais de la Musica foguèt començada amb la colleccion de l'Orféo Catalan en 1891. Compta divèrs libres e manuscrits del sègle VI, una granda quantitat de volums de tèmas musicals. I a tanben las particions de totas las òbras jogadas al Palais dempuèi sa fondacion.
Istòria artistica[modificar | modificar la font]
L'istòria del Palais de la Musica es rica. Los interprètes mai grands, orquèstras e caps d'orquèstra i joguèron. De 1920 a 1936, l'orquèstra Pau Casals trabalhèt al Palais. Dirigiguèron entre autres per Pau Casals, Richard Strauss, Vincent d'Indy, Igor Stravinsky, Arnold Schönberg, Anton Webern, Arthur Honegger, Manuel de Falla e Eugène Ysaÿe. L'Orquèstra Sinfonica de Barcelona i èra residenta fins a que ajan a l'auditori en 1999.
Fòrça espectacles populars foguèron donats al Palais de la Musica. Venguèt lo teatre emblematic pels cantaires catalans de la Nòva Cançon per qui cantar dins aquel edifici èra une consecracion. Se compta per exemple: Raimon, Joan Manuel Serrat, Maria del Mar Bonet e Lluís Llach.
Aquela scèna tanben servissiá per de representacions de pèças de teatre. Coma principala sala de concèrt dins la vila al sègle XX, lo Palais de la Musica foguèt lo luòc ont se creèt fòrça òbras musicalas que Goyescas (Granados), lo Concerto a la memòria d'un àngel (Alban Berg) e lo Concerto d'Aranjuez (Joaquín Rodrigo).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Commons:Category:Palau de la Música Catalana
- (ca) (es) (en) site del Palais de la Musica
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Josep L. Roig Historia de Barcelona 1995 Ed. Primera Plana ISBN=84-8130-039-X
- ↑ (ca)Orfeó Català, Memòria Orfeó Català 1904
- ↑ (ca)Cararach| Joan Rafael Anton Vargas Ortiz, El Palau de la Música Catalana, Sinfonia d'un segle, 2007, Barcelona, ed: Edicions 62, ISBN=978-84-297-6037-8
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca) Joan Crexell, Els fets del Palau i el Consell de Guerra a Jordi Pujol, ed:la Magrana, 1982, Barcelona, ISBN=8474100933
- ↑ id: Crexell
- ↑ id: Crexell
- ↑ (ca)Els Fets del Palau, cinquanta anys després
- ↑ id "Cararach"
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Fomènech i Girbau, L'arquitectura del Palau, 2000, Barcelona, ed:Lunwerg Editores, ISBN=978-84-7782-715-3
- ↑ (ca)L'Orfeó Català i la Fundació Orfeó Català-Palau de la Música
- ↑ (es)La auditoría del Palau de la Música eleva el desvío de fondos a entre 25 y 31 millones
- ↑ (ca)Grencic: La Gran Enciclopèdia en català, Barcelona, ISBN=84-297-5443-1
- ↑ id Grencic
- ↑ id Grencic
- ↑ id "Cararach"
- ↑ (ca)Lluís Permanyer, in [1], La Vanguardia 19/04/1987
- ↑ (ca) Oriol Pi de Canamyes, Cases modernistes de Catalunya, 1992, ed:Edicions 62, ISBN= 84-297-3607-7
- ↑ {{Robert Hughes, Barcelona, 1996, ed:Galaxia Gutemberg, ISBN=84-8109-082-4
- ↑ (ca)Josep Garrut, Modernisme a Catalunya: Decoració, 1982, Barcelona, ed:Edicions de Nou Art Thor ISBN=84-7327-052-5
- ↑ (ca)Associació Wagneriana de Barcelona
- ↑ (ca)Planta del Petit Palau
- ↑ (en)Europa press


c: text/html

text:
Musèu de las Bèras Arts de Pau
Lo Musèu de las Bèras Arts de Pau que ho inaugurat en 1864 a l'iniciativa de la Societat Bearnesa deus Amics de las Arts dab ua colleccion de sonque vint e cinc òbras ; que ho espandit en 1874 per donacions deu colleccionaire bearnés Loís La Casa. L'annada 1878 que ho marcada per la presentacion deu Burèu de Nava Orleans d'Edgar Degas. En 1931 qu'estreè lo son bastiment actuau bastit suu plans de Jacques Ruillier (1901-1986).
Uei lo dia, la soa colleccion, la màger de la Region d'Aquitània après la deu Musèu de las Bèras Arts de Bordèu, qu'ostenda òbras de Bruegel, Egar Degas, El Greco, Guillaumin, Jordaens, Lhote, Morisot, Nattier, Diego Ribera, Rubens, Joaquín Sorolla, Van Loo e Zurbaran e d'artistas regionaus com Eugèni Devéria (1805-1865) e Victor Galòs (1828-1879)
Ligam externe[modificar | modificar la font]
- (fr) Sit en francés deu musèu Musée des Beaux-Arts de Pau

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Per Bastet
Per Bastet o Per Bast (çò qui vòu díser l'Ostau de Bastet en egipcian) qu'ei ua antica ciutat de l'Egipte antica nomada Bubastis peus grècs. Uei lo son sit que s'apera Tell Basta en arabi e qu'ei tanhent de la vila actuau de Zagazig.
Que deu los son noms a la divessa deu cap de gata Bastet qui i èra venerada e qui i avèva lo son temple (uei en rueinas) on las recèrcas arqueologicas b'an permés de trobar ua grana quantitat de gats momificats dens la necropòli deu temple. Aqueth temple e la soa devocion populara e cultuau que ho drescrivuts au sègle -V per l'istorian grèc Erodòt. Lo culte de bastet qu'ei atestat desmpuish lo periòde tinita e luenh d'aquesta ciutat, çò qui mòstra ua grana influència de la ciutat.
L'istoria egipcian de lenga greca Maneton afirma que durant lo regnat de Hetepsekhemoi (IIau dinastia, durant lo periòde tinita) un terratrem que segotí la vila en bèth aubrir la tèrra qui engolí mantuas personas (de segur, arren n'atesta pas aquesta legenda hargada mantuns sègle après l'epòca pretendument descrivuda).
Situada au nòrd d'Egipte dens lo dèlta deu Nil, qu'èra la capitau deu 18au nòme.
Las restas arqueologicas trobadas dens la ciutat que pujan a l'epòca predinastica çò qui hè d'aquesta ciutat ua de las mei ancianas d'Egipte. Durant la IVau disnastia, los faraons Teti e Pepi Ièr qu'i bastín temples.
Durant las XXIIau e XXIIIau dinastias, que vadó quitament capitala deu lor reiaume. L'invasion pèrsa que la he declinar e quitament desbrembar dinc au sègle XIX quan l'extension e lo desvolopament de l'agricultura que mièn a la descobèrta de restas arqueologicas e de la grana necropòli de gats.


text:
Vaqui un estùdi di precious! S’agis dóu libre Les noms de famille du Vaucluse pareigu fin de 2008 vers lis Edicioun Archives e Culture. Es un travai couleitiéu que presènto li 1.000 proumié noum presènt dins lou despartamen de Vaucluso à respèt de l’impourtanço de sa frequènci.
Perqué li 1.000 proumié noum, dirés? Tout simplamen pèr-çoqu’en mejano s’atrobon 20.000 noum d’oustau diferènt pèr despartamen francés e que, de tóuti lis estudia, dounarié pèr lou Vaucluso 10.000 pajo de tèste, bord que n’avèn 40.000..
Li 1.000 proumié noum vauclusen retengu pertocon 60 % de la poupulacioun. En tèsto de la tiero, n’i’a un que nòsti legèire counèisson bèn, es lou noum d’oustau de voste servidou signatàri d’aqueste rendu-comte : Roux (n°1 en Vaucluso e n°15 en Franço). Vènon après pèr ordre de frequènci li Blanc, Martin, Bernard, Jean, Michel, Garcia, Arnaud, Reynaud, Rey, Martinez, Fabre, Brun, Girard etc, li darnié di milo estènt li Barbe, Nervi, Deveze, Ramirez, Marrou, Chardon, Bouchon, Salivet, Solaz, Decor e Allies.
Dins li chantihoun retengu, lis autour espepidounon l’etimoulougìo di 300 noum d’oustau principau, citant en noto li 700 que seguisson. Causo interessanto, d’encadra dounon lou paumarés di noum d’oustau en Franço e en Vaucluso, li diferènti meno de noum, aquéli que soun eissi d’un pichot noum, d’un mestié, d’un endré, d’un escais-noum.
Noutaren que l’estùdi, se tèn comte di migracioun éuroupenco anciano en Vaucluso (noum d’oustau d’óurigno iberico, italiano etc), laisso de caire li noum d’oustau di migracioun recènto (maugrabino, asiatico, africano etc.) ço que n’en limito la pourtado. Autro remarco : li noum d’oustau que sa frequènci es raro soun pas estudia, mai acò vòu pas dire que soun pas ancianamen enracina en Vaucluso, de cop desempièi de siècle.
Demié li 300 noum d’oustau analisa, 3, soucamen, parèisson èstre óuriginàri que de Vaucluso : Autard, Charrasse, Gardiol e 39 (Bezert, Bressy, Courbet, Establet, Guillen, Molinas, Plantevin, Sarnette, Soumille, Tacussel, Ulpat etc ) soun, principalamen, presènt dins tres despartamen, Vaucluso estènt en tèsto.
Pamens, se prenèn li 1.000 noum d’oustau vauclusen, n’en trouvan forço que senton bon la frigoulo e que, de segur, soun bèn prouvençau coume : Adrian, Appy, Aubert, Auzias, Chabran, Charmasson, Cheyrias, Daumas, Favier, Gromelle, Imbert, Jouffret, Juillian, Lapeyre, Millet, Mus, Viret, Ramade, Reboul, Ravoux, Simian, Viret etc.
1119719


text:
Alfabet fonetic internacionau
L'alfabet fonetic internacionau (var. -al) o AFI [ˈafi] (en anglés International Phonetic Alphabet, IPA) es un sistèma estandardizat de notacion fonetica (sòns) e fonologica (fonèmas) per representar scientificament lo lengatge parlat. Dins lo Mond, l'AFI es lo sistèma majoritari de notacion fonetica e fonologica. Se basa sus l'alfabet latin e es gerit per l'Associacion Fonetica Internacionala. Aquelei qu'utilizan l'AFI son de lingüistas (inclús de lexicografs), de terapèutas que suenhan lei patologias dau lengatge, de professors de lengas, de cantadors e de traductors.
Somari
- 1 Principis
- 2 Letras
- 3 Signes diacritics
- 4 Signes suprasegmentaus
- 5 L'AFI en informatica
- 6 AFI estendut
- 7 Istòria
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas
Principis[modificar | modificar la font]
Lei principis tecnics de l'AFI son aquestei:
- Lei signes son valables e identics per notar totei lei lengas dau Mond. Una utilizacion rigorosa de l'AFI garentís una transcripcion immediatament comprensibla per totei lei legeires dau Mond e ajuda la circulacion de l'informacion scientifica. Malaürosament certaneis autors fan pas encara un usatge rigorós de l'AFI.
- Cada sòn correspònd a una letra, cada letra correspònd a un sòn. Se pòt ajustar un signe diacritic per precisar un sòn. Se pòt ajustar un signe suprasegmentau (per notar la prosodia, l'accent tonic, l'intonacion generala, lo ton, etc). Dins l'estat actuau de l'AFI dempuei 2005, i a 107 letras distintas e 56 signes diacritics o suprasegmentaus. De còps que i a, l'Associacion Fonetica Internacionala apond, lèva o adòba de simbòls.
- I a ges de distincion entre minusculas e majusculas.
- Lei sòns (notacion fonetica) s'escrivon entre parentèsis cairadas: fonetica = [funeˈtikɔ]. S'admet de gras diferents d'exactitud:
- La transcripcion larga, pus usuala, pòt economizar lei signes e se limitar ais informacions essencialas: fonetica = [funeˈtikɔ].
- La transcripcion sarrada pòt èstre pus precisa e notar de fenomèns segondaris: fonetica = [fu̹.ne̝.ˈtʲiˑ.kɔ̽].
- Lei fonèmas (notacion fonologica) s'escrivon entre barras oblicas: fonologia = /funuluˈd͡ʒiɔ/.
Letras[modificar | modificar la font]
L'AFI dividís sei simbòls de letras en tres categorias: vocalas, consonantas pulmonicas e consonantas non plumonicas[1].
Vocalas[modificar | modificar la font]
L'AFI definís una vocala coma un sòn que se tròba au centre d'una sillaba[2]. Çai sota lo tablèu representa lei vocalas de l'AFI, en foncion de la posicion de la lenga e dei labras.
- L'ais verticau dau tablèu representa l'autor dei vocalas. Lei vocalas dobèrtas, prononciadas en abaissant la lenga, son avau. Lei vocalas barradas, prononciadas en auçant la lenga, son amont.
- Parierament, l'ais orizontau dau tablèu representa l'anterioritat dei vocalas. Lei vocalas anterioras, que se pronóncian en botant la lenga enavans dins la boca, son a man senèstra. Lei vocalas posterioras, que se pronóncian en botant la lenga enrèire dins la boca, son a man drecha.
- Quand i un pareu de vocalas separadas per un ponch (•), aquela de drecha representa una vocala arredondida (se pronóncia en arredondissent lei labras) mentre qu'aquela de senèstra es sa correspondenta non arredondida.
- Nòtas
- [a] representa oficialament una vocala anteriora, mai se fai gaire de distincion entre una vocala dobèrta anteriora e una vocala dobèrta posteriora, donc [a] es sovent presentat coma una vocala dobèrta centrala.
- [ʊ] e [ɪ] s'escrivián respectivament   e   dins de versions ancianas de l'AFI.
Consonantas (pulmonicas)[modificar | modificar la font]
Una consonanta pulmonica obstrutz la glòti (l'espaci entre lei còrdas vocalas) o la cavitat orala (la boca) e laissa sortir l'aire dei paumons. La granda majoritat dei consonantas son pulmonicas. Totei lei consonantas occitanas o son.
Aqueste tablèu es arrengat:
- en renguieras que designan lo mòde d'articulacion, valent a dire de quin biais se produtz lei consonantas,
- en colomnas que designan lo ponch d'articulation, valent a dire ont se produtz lei consonantas dins lo conduch vocau. Lo ponch d'articulacion que se tròba enavans dins la boca es a man senèstra. Lo ponch d'articulacion que se tròba enrèire dins la boca es a man drecha.
Quand lei consonantas son en pareu dins una casa, aquela de senèstra es una consonanta sorda o non vosada (se pronóncia sensa far vibrar lei còrdas vocalas), aquela de drecha es una consonanta sonòra o vosada (se pronóncia en fasent vibrar lei còrdas vocalas).
- Nòtas
- Per leis r apicalas (dichas "rotladas"), quand i cau destriar la version brèva e la version lònga, i a dos usatges contradictòris dins la notacion:
- Leis asteriscs (*) marcan de sòns qu'an pas (encara) de simbòl oficiau AFI.
- Lei crotz (†) marcan lei simbòls AFI qu'an pas encara de supòrt oficiau en cò d'Unicòde. Es lo cas de la batuda labiodentala: . A sa plaça utilizam aicí lo simbòl v^ (v amb accent circonflèxe a drecha).
- Lei casas ombradas son de consonantas qu'es impossible de lei prononciar.
- Es subretot la forma de la lenga puslèu que sa posicion que destria lei pareus de fricativas [ʃ ʒ], [ɕ ʑ] (çai sota) e [ʂ ʐ].
Coarticulacion[modificar | modificar la font]
Una consonanta coarticulada implica dos ponchs d'articulacion simultanèus.
- Nòta
- [ɧ] se descriu coma "simultaneament [ʃ] e [x]".
Africadas e articulacion dobla[modificar | modificar la font]
Una consonanta africada e una consonanta doblament articulada son de grops de doas oclusivas representadas per un trach de liadura subre (o sota) lei simbòls (o ben per dos simbòls soudats, pasmens l'AFI a abandonat oficialament lei simbòls soudats).
Es admés, dins la practica, de levar lo trach de liadura, quand i a ges de confusion possibla.
- Nòtas
- La liadura per un trach deu aparéisser subre lei dos caractèrs a l'encòp. Un bug fa que sovent lo trach apareis solament sus lo segond caractèr (especialament amb lei navegadors qu'utilizan la polissa Arial Unicode MS).
- Es una error frequenta de confondre lei simbòls deis oclusivas palatalas [c ɟ] amb aquelei deis africadas [t͡ʃ d͡ʒ].
Consonantas (non pulmonicas)[modificar | modificar la font]
Lei consonantas non pulmonicas son de sòns que se fan sens lei paumons. Incluson lei clics (tipics dei lengas khoisan d'Africa Australa) e lei consonantas implosivas (tipicas de certanei lengas coma lo swahili) e lei consonantas ejectivas.
- Nòta
- L'AFI utiliza pus lei simbòls per lei sordas implosivas [ƥ, ƭ, ƈ, ƙ, ʠ]. En luòc d'aquò l'AFI utiliza l'equivalent sonòr amb un signe diacritic de sorda: [ɓ̥, ʛ̥], etc.
Signes diacritics[modificar | modificar la font]
Lei signes diacritics (o lei diacritics) son de marcas pichonas a l'entorn dei letras de l'AFI per indicar quauque alteracion o una descripcion pus especifica de la prononciacion de la letra [3]. Lei diacritics que se plaçan normalament dessota una letra se pòdon plaçar dessús quand lo dessenh de la letra s'espandís ja sota la linha, per exemple: ŋ̊.[3]
L'i sens ponch, [ı], s'utiliza quand lo ponch risca d'interferir amb lo diacritic.
D'autrei simbòls de l'AFI pòdon aparéisser coma diacritics per representar un detalh fonetic: [tˢ] (realizacion fricativa), [bʱ] (murmur), [ˀa] (ataca glotala d'una sillaba), [ᵊ] (schwa epentetic).
L'estat de la glòti se pòt transcriure finament amb lei diacritics. Vaicí una seria d'oclusivas alveolaras que s'escalonan d'una fonacion amb glòti dobèrta a una fonacion amb glòti barrada:
Signes suprasegmentaus[modificar | modificar la font]
Aquestei simbòls descrivon lei trachs dau lengatge que despassan lo nivèu dei consonantas solas o dei vocalas solas, coma la prosodia, lo ton, la longor e l'accent tonic. Agisson subre de sillabas, de mots o de sintagmas, çò es: d'elements coma l'intensitat, l'autor, la geminacion (alongament) dei sòns, lo ritme e l'intonacion dau discors.
- Nòta
- Dins la practica, lo signe de longor s'utiliza mai que mai per indicar una vocala lònga: [eː]. Una consonanta lònga se nòta pus sovent dobla, [tt], puslèu qu'amb un signe de longor, [tː], e mai se la segonda notacion es teoricament pus rigorosa e pus oficiala.
L'AFI en informatica[modificar | modificar la font]
Polissas e claviers[modificar | modificar la font]
Lei signes de l'AFI son de mai en mai disponibles dins leis aisinas de tractament de tèxt, aumens amb certanei polissas, e son ben integrats dins lo sistèma Unicòde. Existisson de polissas accessiblas e (sovent) gratuitas que tenon lei signes AFI. Tanben i a de claviers adaptats a l'AFI.
- La polissa Lucida Sans Unicode, que compren lei simbòls de l'AFI, es preïnstallada dins Microsoft Windows.
- Leis utilizaires de Mac OS X pòdon consultar: Polissas e claviers per l'AFI amb lo sistèma operatiu Mac OS X (en anglés).
- Lei polissas dau SIL venon d'un organisme scientificament contestable, mai son gratuitas e telecargablas: Gentium (quasi completa), Charis SIL (pron completa mai s'aficha mal amb Linux), Doulos SIL (pron completa), SIL93 (pron completa).
- I a de claviers en linha per l'Internet, coma aqueu d'aquí.
- Leis acorchas de clavier, per picar lei caractèrs AFI, son de bòn configurar dins Microsoft Word e dins leis ordenadors MacIntosh. Per còntra son de mau configurar amb Linux e OpenOffice perque demandan de faire de macros.
Adaptacion ai signes ASCII[modificar | modificar la font]
Bòrd que l'AFI utiliza de simbòls que son inconeguts dins lei caractèrs de basa de la majoritat deis ordenadors (caractèrs ASCII), s'es desvolopat de sistèmas per representar lei signes fonetics amb lei caractèrs de basa ASCII. Lei pus coneguts son l'X-SAMPA, lo SAMPA e lo Kirschenbaum. Son practics, en particular, per lei messatges electronics.
Pasmens, dempuei l'integracion de l'AFI dins lo sistèma Unicòde, e dempuei la generalizacion d'Unicòde, lei simbòls fonetics ASCII son de mens en mens necessaris. Ara certanei tipes de messatges electronics pòdon integrar de caractèrs AFI gràcias a Unicòde.
L'AFI en LaTeX[modificar | modificar la font]
Existís un modul (extension) dau logiciau LaTeX sonat TIPA (TeX International Phonetic Alphabet), que permet d'i utilizar lei signes de l'AFI.
Lo modul TIPA a per autor lo lingüista japonés Rei Fukui. Es constituit de macros, de familhas de polissas, de sei fichiers de definicion, e d'un fichier d'encodatge. Es inclús dins lei distribucions correntas de LaTeX coma texlive.
AFI estendut[modificar | modificar la font]
L'AFI estendut (en anglés Extended IPA, extIPA) es un grop de simbòls suplementaris de l'AFI que sèrvon per transcriure exactament lei trebols de lengatge. Apareguèt a l'iniciativa d'un grop de lingüistas durant la Convencion de l'AFI de Kiel, en 1989. Sa publicacion oficiala definitiva se faguèt en 1994 dins lo Journal of the International Phonetic Association[4]
En mai de la notacion dei trebols de lengatge, l'AFI estendut s'utiliza pereu per notar de sòns particulars dins la comunicacion correnta, coma lo "chut" per far silenci, lei dents que cruississon o lei labras que petan. Tanben l'AFI estendut pòt notar lei particularitats de la votz d'un individú, coma lo nasilhament.
En mai de l'AFI estendut, un autre grop de simbòls es prepausat dempuei 1995 per indicar la qualitat de la votz (voice quality symbols, VoQS), coma lo chuchotejatge.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1886, una còla de professors de lengas de França e dau Reiaume Unit , menats per lo lingüista francés Paul Passy, formèt lo grop que prenguèt de 1897 enlà lo nom d'Associacion Fonetica Internacionala[5]. L'alfabet d'origina se basava sus un projècte de reforma ortografica per l'anglés, l'alfabet Romic, mai per fin de lo rendre utilizable dins d'autrei lengas, permetèron que lei valors dei simbòls varièsson d'una lenga a l'autra[6]. Per exemple, lo sòn [ʃ] (sh dins Arcaishon) se representava a l'origina per c en anglés, mai per x en francés.
Pasmens, en 1888, revisèron l'alfabet per lo rendre unifòrme e identic dins totei lei lengas. Aqueu principi foguèt tanben la basa dei revisions ulterioras.
Dempuei la creacion de l'AFI, l'organizacion dei vocalas e dei consonantas es restada largament la meteissa. Totun l'alfabet a recebut quauquei revisions gaire nombrosas. La Convencion de l'AFI de Kiel de 1989 faguèt pron de cambiaments a respècte de la version precedenta de 1932. Doas revisions menoras se faguèron encara en 1993 e en 2005. Tanben de cambiaments pichons an consistit a renommar lei simbòls e lei categorias (en foncion dei progrès scientifics en fonetica) e a modificar un pauqueton lo dessenh dei caractèrs.
L'AFI estendut se creèt en 1989-1990 e se publiquèt oficialament en 1994[7]. Tanben, lei simbòls de qualitat de la votz (voice quality symbols, VoQS) son prepausats dempuei 1995.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Sit de l'Associacion Fonetica Internacionala
- (en)Tablèu oficiau dei signes AFI, segon l'Associacion Fonetica Internacionala
- (en)L'AFI subre lo sit d'Omniglot
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, p. 6.
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, p. 10.
- ↑ 3,0 3,1 International Phonetic Association, Handbook, p. 14-15.
- ↑ "Extensions to the IPA: An ExtIPA Chart" in International Phonetic Association, Handbook, pp 186-187.
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, pp 194–196
- ↑ "Originally, the aim was to make available a set of phonetic symbols which would be given different articulatory values, if necessary, in different languages." (International Phonetic Association, Handbook, pp 195–196)
- ↑ International Phonetic Association, Handbook, p. 186


text:
Aiganha
L'aiganha (var. aiguanha) o la rosada[1] (var. roada) o l'arrós (var. arròs), es lo resultat de la condensacion de la vapor d'aiga contenguda dins l'aire. Apareis jos la forma de gotetas e se depausa de ser e de matin suls vegetals e suls autres còrses expausats a l'aire liure quand la temperatura del solelh o de tota autra superfícia baissa al punt d'activar la condensacion de la vapor d'aiga contenguda dins lo jaç d'aire vesin. Las condicions idealas per l'aparicion de l'aiganha son: una nuèch clara e calma, un aire umid, un gra feble d'umiditat del jaç d'aire superior e, en general, un ventet (mens de 5 km/h).
En fach, l'abséncia de bruma e de vent permet una radiacion fòrta e un refredament important fins al punt que la vapor d'aiga contenguda dins l'aire se condensa. Las gotetas d'aiganha se forman alavetz sus totas las superfícias fredas. D'estiu, aqueste refredament es de còps pas tròp important e l'umiditat es tròp febla per permetre a l'aiganha de se depausar.


text:
Eqüator (país)
L'Eqüator (tanben se pòt escriure Equator) (Ecuador en espanhòl) es un estat d'America del Sud. Confronta Colómbia al nòrd e Peró a l'èst e al sud. A l'oèst es bordat per l'Ocean Pacific.
Sa capitala es Quito.
Lo gentilici es eqüatorian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri del que se coneis uèi coma l'Equator foguèt abitat per divèrsas culturas dempuèi unes 15.000 ans aJC, e benlèu quitament dempuèi unes 30.000 ans. Lo periòde preistoric (anterior a l'arribada dels conquistadors espanhòls) s'acostuma a dividir en quatre grandas estapas: lo periòde paleoindian (fins unes 3.500 ans aJC), lo periòde formatiu (del 4500 al 300 aJC), lo periòde de desvolopament regional (300 aJC - 800 d.C.) E lo periòde d'integracion (800 - 1534). Entre las culturas mai importantas de l'epòca preistorica podèm destacar la cultura Valdivia (3500 - 1500 aJC), la cultura Chorrera (900 - 300 aJC), la cultura de la Tolita (600 aJC - 400 d.C.) E la cultura Cañari (400 -1532), entre autras.
Pauc abans de la conquista inca se formèron de grandas confederacions de pòbles, coma la quitu o caranqui (coneguda posteriorament amb l'equivòc nom de "Reialme de Quito") o la cañari. Pels environs de 1450, l'inca Túpac Yupanqui comencèt la conquista del territòri eqüatorian, completada unes 30 ans après. La dominacion incaica acaba amb l'arribada dels espanhòls, que sus l'ancian territòri del "Reialme de Quito" creèron la Reiala Audiéncia de Quito, dins del Vicereialme del Peró.
Lo movement d'independéncia s'inicièt ja a la fin del sègle XVIII, amb los escrits de Eugenio Espejo e d'autras illustrats. Lo primièr crit d'independéncia se produsiguèt lo 10 d'agost de 1809 a Quito, mas foguèt pas fins lo 24 de mai de 1822, après la batalha del Pichincha, quand demorèt establida l'independéncia formala de la nòva republica. Entre ongan e 1830 l'Equator demorèt integrat a la Grand Colómbia. La nòva republica independenta visquèt unes primièrs ans força inestables, jol govèrn del general Juan José Flores e los sieus successors. Los darrièrs ans del sègle XIX son dominats per las grandas figuras antagonicas de Gabriel García Moreno, conservador, e Eloy Alfaro, progressista.
Lo sègle XX se caracteriza per una cèrta inestabilitat politica (57 presidents dempuèi lo 1900) e per guèrras periodicas amb lo Peró (1941, 1981 e 1995) a causa dels dreches sus grands airals de territòri amazonic e de limits termierèrs, sageradas amb lo tractat de patz de 1998 signat pels presidents Alberto Fujimori e Jamil Mahuad. Los ans 1970 e 1980 veson una cèrta estabilitat e prosperitat economica mercés a las primièras grandas espleitacions petrolièras de la sèuva amazonica. Lo 1978, après la dictatura de Guillermo Rodríguez Lara (Lo bombita) s'inícia lo periòde democratic pus long qu'a viscut lo país e que dura (se plan de forma inestable en fòrça cases) fins a l'actualitat.
La fin dels ans 1970 e de principis de 1980 lo país es dirigit per politics capables e dinamics, coma Jaime Roldós o Osvaldo Hurtado, mas de divèrses conflictes e de divisions politicas trincan aquela tendéncia. Lo darrièr periòde es marcat per la crisi dels ans 1990, qu'a donat luòc al fenomèn migratori mai important del país, e a la dolarizacion de l'economia l'an 2000, que s'a plan aténher controlar l'inflacion, a abocat una part de la populacion a la praubesa.
Politica[modificar | modificar la font]
L'Eqüator es una republica presidenciala. Lo cap d'Estat e cap de govèrn es lo president, elegit per un periòde de quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Eqüator continental ten 3 regions geograficas :
- La zona del litoral (La Costa) a l'oèst, bordada per l'Ocean Pacific
- La region andina (La Sierra), esperlongada de nòrd al sud, e
- La region orientala (El Oriente), cobèrta principalament per la selva amazoniana. Es abitada solament per 5% de la populacion del país.
Tanben administra las Illas Galapagos, dins l'Ocean Pacific, situadas a 1000 km de la còsta d'America del Sud.
Subdivisions administrativas[modificar | modificar la font]
L'Eqüator es divisit en 4 regions, 24 províncias, 200 cantons e de parròquias urbanas e ruralas[1].
Zonas non delimitadas[modificar | modificar la font]
1419 km² de l'Eqüator son pas inclús dins cap de província. En 2006, aqueles territòris avián 85 265 abitants.[2] Aquelas zonas son :
- Las Golondrinas : Entre los rius d'Agua Clara e de Guayllabamba, disputada entre las províncias d'Esmeraldas e Imbabura. Limit al sud amb Pichincha.
- La Manga del Cura : Disputada entre las províncias de Guayas, Manabí, Los Ríos e Santo Domingo de los Tsáchilas. Amb una part del barratge Daule-Peripa. 50 000 abitants.[3]
- El Piedrero : Airal entre los cantons d'El Triunfo (Guayas) e La Troncal (Cañar).[4]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire : Economia de l'Eqüator.
Cultura[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ División Político Administrativa del Ecuador, http://www.inec.gov.ec/web/guest/ecu_est/territorio/div_pol_adm
- ↑ Zonas no delimitadas El Comercio
- ↑ La Manga del Cura se fracciona por comicios El Universo
- ↑ El Piedrero incluido en dos proyectos de parroquialización El Universo
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Presidencia de la República, Site Oficial de la Presidéncia de la Republica
- [1], Institut Eqüatorian d'Estadisticas e Recensaments
- Portal del Ministèri del Torisme d'Eqüator - http://www.vivecuador.com
- Radio Mundial - http://www.radio-mundial.com


text:
Bedarius
Bedarius (Bédarieux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es bedarissenc, -a.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se situa a 56 km a l'oèst de Montpelhièr, 22 km a l'oèst de Clarmont d'Erau e 30 km al nòrd de Besièrs.
La comuna es dins la val d'Òrb, ont lo riu reçaup lo rèc vèbre en tot formant una mena de bèc que li donèt son nom, Bec de Rius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Combas dich Joan de Cantalausa
- Ferdinand Fabre


text:
Pterygota
Dins la classificacion de Bey-Bienko, los pterigòts (Pterygota) son una sosclassa d'insèctes (en oposicion als apterigòts).
Se caracterizan per :
- dos parelhs d'alas sul segond e tresen segment toracic. Aquestas alas pòdon desaparéisser (un parelh pels diptèrs e los dos pels ectoparasits coma los pesolhs, piuses... Los insèctes pterigòts son normalament alats a l'estat adulte quitament se certans representants son venguts segondàriament aptèrs (sens alas), aprèp aver agut d'ancèstres alats.
- de metamorfòsis al cors de lor desvolopament. S'obsèrva pas jamai de muda posteriora a l'aparicion de la maturitat sexuala.
La classificacion dels insèctes pterigòts se fonda sus l'estructura de la nervacion alària e la forma de las alas al repaus. S'identifica doas seccions principalas de superòrdres:
- los paleoptèrs
- los neoptèrs
Los pterigòts se repartisson en un total de 36 òrdres dont 8 son fossils. Los 28 òrdres actualament representats son formats d'insèctes normalament alats, quitament se un certan nombre d'entre eles an perdut lors alas al cors de l'evolucion.
Segon lo tipe de formacion de las alas e lo gra de metamorfòsi, los pterigòts se pòdon devesir en doas categorias :
- los exopterigòts,
- los endopterigòts.
En regard de las metamorfòsis, los pterigòts alats tanben se pòdon classar en doas categorias plan distintas :
- los olometabòls,
- los eterometabòls, eles-meteisses sosdevesits en paurometabòls e en emimetabòls.


text:
Alberto Ruiz-Gallardón
Alberto Ruiz-Gallardón Jiménez (Madrid, 11 de decembre de 1958) es un politician espanhòl conservador, membre del Partit Popular. Es, dempuèi decembre de 2011, l'actual ministre de la Justícia del govèrn espanhòl dirigit per Mariano Rajoy e foguèt anteriorament president de la Comunitat de Madrid de 1995 a 2003 e puèi cònsol de la capitala espanhòla, Madrid, de 2003 a 2011. Venguèt conegut internacionalament en 2013 aprèp l'aprovacion de la nòva lei sus l'avortament, qu'a recebut l'escais de Lei Gallardón.


text:
Ramon Berenguier V de Provença
Ramon[1] Berenguier IV o V nascut vèrs 1199 e mòrt lo 19 d'aost de 1245 as Ais de Provença, foguèt còmte de Provença de 1209 a 1245 e còmte de Forcauquier de 1222 a 1245.
Fiu dau còmte Anfós II de Provença e de Garsenda de Sabran comtessa de Forcauquier, foguèt nomenat còmte de Provença a quatre ans. Foguèt ensenhat per son oncle Pèire II d'Aragon que moriguèt a la batalha de Murèth lo 12 de setembre de 1213, pendant la Crosada deis Albigés. Es en 1216, a 17 ans, que Ramon Berenguier V se venguèt mostrar ai provençaus.
Se maridèt amb Beatritz de Savòia en 1219, filha dau còmte de Savòia Tomàs Ier.
En 1222, la posicion de Ramon Berenguier V es solidament assegurada, e Garsenda de Forcauquier li cediguèt lo comtat de Forcauquier per s'endintrar au monastèri de Celas. Recampèt lei dos comtats separats per lei partatges de succediment subrevenguts après la desaparicion de la premiera dinastia provençala.
Ramon Berenguier V ne sosquegèt pas a se jónher a la crosada còntra leis Albigés e sometèt dins l'òrdre lei consolats d'Arle e de Marselha que creèron de trebolèris dins lo comtat.
L'arribada de Loís VIII de França amb son armada en 1226 permetèt a Ramon Berenguier d'abolir lei consolats e lei libertats urbanas d'Avinhon e Tarascon, e mai lei de Grassa (1227) e Niça (1229).
Loís VIII de França e Ramon Berenguier V entrèron dins la vila d'Avinhon, lo 12 de setembre de 1226. Lo rei de França se rendèt puei en Lengadòc e moriguèt en fin de la mesma annada.
Ramon Berenguier V temptarà durant tot son renhe de possedir la Republica d'Arle e la Republica de Marselha qu'èran sota l'aparament de Ramon VII de Tolosa, e mai la comuna de Tarascon que se revoltèt en 1231.
Maugrat totei aquelei guèrras, Ramon Berenguier V es lo creador deis armariás de Provença, semblant curiosament aquelei de Catalonha. Es a la capciera dins son reiaume dei bailes que devènon lei reprojeires dau poder comtau.
Ramon Berenguier bastiguèt la vila de Barciloneta, en 1231, en onor de sei rasigas catalanas, dins lei montanhas d'Auta Provença. Acordèt a la ciutat naissenta lei pus bèus privilègis.
Agrandiguèt tanben la vila dau Martegue, onte vouguèt far una plaça de primier òrdre e faguèt bastir la glèisa de Sant Joan de Malta d'Ais de Provença, primier edifici gotic de Provença.
Ramon Berenguier V aguèt quatre filhas unicament amb Beatritz de Savòia:
- Margarida de Provença (1221 - 1295), se maridèt amb Loís IX de França dich Sant Loís.
- Alienòr de Provença (1223 - 1291), se maridèt amb Enric III d'Anglatèrra.
- Sança de Provença (1228 - 1261), se maridèt amb Ricard de Cornoalha, emperaire dei Romans.
- Beatritz de Provença (1231 - 1267), se maridèt amb Carles Ier d'Anjau que prenguèt la succession dau tròn de Provença e de Forcauquier. Es lo primier de la segonda dinastia dei sobeirans de Provença.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Kurt Georg Kiesinger, avocat e òme politic (1904-1988) foguèt cancelièr (primièr ministre) de la Republica Federala d'Alemanha entre 1966 e 1969. Per la CDU.
Nasquèt lo 6 d'abril del 1904 a Ebingen, Empèri Alemand. Del 1933 al 1945 militèt al NSDAP, mas après la casuda de Hitler lo 1945 daissèt lo partit. Lo meteis an s'afilièt a la CDU (Union Democrata Cristiana d'Alemanha), un partit conservador. Foguèt tanben avocat.
{{DEFAULTSORT:Kiesinger, Kurt Georg}]


text:
763
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 763 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la presa dau poder dins lo Khanat Bulgar per leis enemics de la trèva signada en 760, Constantin V organizèt tornarmai una ataca terrèstra e navala de Bulgaria. Acomencèt a la prima e la flòta capitèt sensa dificultat vertadiera de pilhar la region de Danubi. Lei fòrças terrèstras passèron lòng dau litorau. Lo 16 de junh, averèron la batalha d'Anchialos que causèt de pèrdas importantas dins lei doas armadas.
A son retorn dins la capitala, Constantin celebrèt un trionf e arrestèt dins lo corrent de l'estiu l'ermita Estève lo Jove que refusava de signar la declaracion de Hiereia e èra a l'origina de divèrsei movements d'agitacion au sen dau clergat a prepaus de l'iconoclasme. Aquò anava menar a la radicalizacion dau rèine a partir de 766-767.


text:
Voivodat (Polonha)
Un voivodat (en polonés : województwo) es una unitat de division administrativa regionala de Polonha. Dempuei lo 1èr de genier de 1999, un voivodat agropa l'administracion de l'Estat polonés e l'administracion descentralizada de la collectivitat regionala.
Lista dei voivodat creats en 1999[modificar | modificar la font]
- voivodat de Bassa Silèsia.
- voivodat de Cujàvia e Pomerània.
- voivodat de Grand Polonha.
- voivodat de Lodz.
- voivodat de Lublin.
- voivodat de Lubusz.
- voivodat de Mazòvia.
- voivodat d'Opole.
- voivodat de Pichona Polonha.
- voivodat de Podlàquia.
- voivodat de Pomerània.
- voivodat de Pomerània Occidentala.
- voivodat de Santa Crotz.
- voivodat de Silèsia.
- voivodat de Subcarpàtia.
- voivodat de Vàrmia e Mazúria.


text:
Saint-Pierre-de-Chérennes
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-de-Chérennes en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 23 de decembre de 1995, la municipalitat es lo teatre del drama de la secta de la Òrdre del temple solar. 16 personas, #que 3 mainats, ne son brulées al luòc-dich lo Potz del Lunfèrn.
Le 23 décembre 1995, la commune est le théâtre du drame de la secte de l'Ordre du temple solaire. 16 personnes, dont 3 enfants, sont brulées au lieu-dit le Puits de l'Enfer.


text:
Santiago (Cap Verd)
Santiago, l'illa mai granda de Cap Verd, aparten al grop de las Sotavento. S'espandís sus près de 75 km del nòrd cap al sud e de 35 km d'èst cap a oèste. Es distanta de près de 50 km em linha drecha de l'Illa del Fogo, a l'oèst, e 25 km de l'Illa do Mai, a l'èst. Administrativament, es divisida em 6 concelhs. La vila da Praia es a l'encòp la mai poblada e la capitala del país. L'illa de Santiago e Praia coneguèron un grand desvolopament dempuèi l'endependéncia en 1975, que la populacion foguèt multiplicada per detz. Un dels fogals mai ancian es São Domingos, dins la val del meteis nom, a l'interior de l'illa.
L'illa dispausa dempuèi novembre de 2005 d'un aeropòrt, amb una pista de 2 100 m de long sus 45 m de larg, altitud de 70 m MSL (Mean Sea Level, nivèl mejan del mar), còde internacional "RAI". Situat sonqu'a 3 km del centro de la vila, l'aeropòrt recep de vols internacionals venent d'Euròpa (Lisbona, París, Amsterdam, Munic), de Sudamerica (Fortaleza, Brasil), de Nordarica (Boston) e d'African, en mai dels vols domestics.
Ribeira Grande de Santiago, abans nomenada Cidade Velha, a 15 km a l'oèst da Praia, sus la còsta, èra la primièra capitala de Cap Verd.
A près de 50 km al nòrd de Praia i a la vila d'Assomada amb lo seu mercat reputat e o lo Musèu de Tabanka. Al nòrd de l'illa, a 75 km de Praia, i a vila de Tarrafal, amb una plaja de sables clars e palmièrs e d'estructuras d'accuèlh toristic. Dins aquela municipalitat se troba l'ancian Camp de Tarrafal tengut pel Govèrn portugués de l'Estado Novo gerit pel Decrèt-Lei n.º 26 539, del 23 d'Abril de 1936.
Una varianta del creòl capverdian parlat a Santiago se nomena popularament badiu, tèrme tanben utilizat per designar lo natiu d'aquela illa.
Localitats[modificar | modificar la font]
- Achada Fazenda
- Assomada
- Boa Entrada
- Calheta de São Miguel
- Chão Bom
- Cidade Velha
- Figueira da Naus
- João Varela
- Mangue de Sete Ribeiras
- Pedra Badejo
- Picos
- Ponta Rincão
- Porto Formoso
- Porto Gouveia
- Porto Mosquito
- Praia
- Praia Baixo
- Principal
- Ribeira da Barca
- Ribeira da Prata
- Rui Vaz
- Santa Ana
- São Domingos
- São Francisco
- São Jorge dos Órgãos
- São Jorginho
- Tarrafal
- Trás os Montes
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (pt) Site de la vila de Praia
- (pt) Projecto GTM - Santiago
- (pt) Caminhadas em Santiago]
- (pt) http://www.caboverde.com/ilhas/ysiag-it.htm site caboverde.com]]


text:
Astronauta
Un astronauta es un membre de l'equipatge d'una nau espaciala (o astronau), es a dire un engenh pensat e bastit per anar e viatjar dins l'espaci.
Se designan las femnas e los òmes que se'n van dins l'espaci diferentament en foncion de la poténcia o estat que ne son membres: a mai d'astronautas (nom fargat als Estats Units) qu'es lo nom mai emplegat actualament, s'emplega tanben cosmonautas pels païses de l'ex-blòc sovietic (subretot Russia) e França ensagèt lo nom d'espacionauta (spationaute) per ensajar de demostrar son poder e son independéncia de las grandas poténcias mondialas, nom qu'es actualament a se morir. Finalament un darrièr mot taikonauta es aparegut recentament per se referir als astronautas de China.
Astronautas celèbres[modificar | modificar la font]
- Buzz Aldrin (20 de genièr de 1930), astronauta american. Participèt al primièr viatge cap a la Luna lo 21 de julhet de 1969
- Neil Armstrong (5 d'agost de 1930) astronauta american, primièr òme que pausèt lo pè sus la Luna. Quand botèt son pè sul sòl de la Luna lo 21 de julhet de 1969 diguèt: “Aquò es un pas menut per l'òme, mas un pas grand per l'umanitat” (revirat de l'anglés).
- Valentina Vladimirovna Tereshkova (en cirillic BaлeHTиHa BлaдиMиpoBHa TepeшkoBa) nascuda lo 6 de març de 1937 a Manslenninkovo, dins la region de Yaroslavl, URSS, foguèt la primièra femna cosmonauta dins l'espaci. Virèt 48 orbitas a l'entorn de la Tèrra a bòrd del Vostok 6 en 70 oras, e 50 minutas, dempuèi lo 16 de junh fins al 19 de junh de 1963.
- Iurii Alekseievich Gagarin (en cirillic Юpий AлekceeBич ГarapиH), (9 de març de 1934 – 27 de març de 1968), cosmonauta sovietic. Nascut a Gzhatsk, URSS (ara Russia). Lo 12 d'abril de 1961 foguèt lo primièr uman que viatgèt dins l'espaci; o faguèt amb lo Vostok 1.
- Yang Liwei es lo primièr astronauta (o taikonauta) de China.


text:
Microbiologia
La microbiologia es la sciéncia qu'estúdia los microorganismes.
Los microorganismes constituisson un grop fòrça variat; existisson a l'estat de cellula isolada o en grop e son de talha pichona.
Cossí distinguir las cellulas microbianas de las plantas o dels animals? Las cellulas animalas e vegetalas son incapablas de viure a l'estat isolat dins la natura; son sempre a l'estat multicellular. Los virus son pas de microorganismes pr'amor que son pas autonòms, e se pòdon pas reproduire sens utilizar la maquinariá cellulara d'un autre individú.


text:
Challes-les-Eaux
Challes-les-Eaux en arpitan (Challes-les-Eaux en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Challes-las-Aigas se situa en la cluse de Chambéry, a una desena de quilomètres al sud-es de la vila e a l'oèst del massís dels Bauges en lo departament de la Savoie.
La commune de Challes-les-Eaux se situe dans la cluse de Chambéry, à une dizaine de kilomètres au sud-est de la ville et à l'ouest du massif des Bauges dans le département de la Savoie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Challes-las-Aigas remonta a la fin del Sègle XIV e deu lo sieu nom a un senhor de la familha de Challes, familha #que possedissiá dempuèi lo Sègle XIII un immens territòri en Bressa. Lo comte de Savoie Amédée V, per lo sieu matrimòni amb Sybille, #incorporar la Bressa dins lo sieu comtat e per conseqüent l'ensems de las tèrras de Challes. Un sègle mai tard, un dels membres de la familha #venir Senhor del Puy, vilatge de la modèsta parròquia de Triviers. En 1594, los bens del darrièr descendent de la familha de Challes, defallit sens eretièrs, aguèron cedit a Louis Milliet, baron de Faverges. Aquel illustra personatge, #que #èsser torn a torn jurisconsul, president de Savoie, grand cancelièr e cargat d'ambaissada a Soïssa près de Louis XIV, escolleix de cambiar de nom contra se far trucar Millet de Challes e aquel per una carta brevet del 10 d'octòbre de 1569.
La familha Milliet, de còps trucada a fauta Millet, es una fòrça anciana familha savoyarde, procedenta de Genève. Los membres de la familha son successivament titrés baron de Faverges marques de contunh de Faverges (1644), baron marques de contunh de Challes (1669), baron marques de contunh de Arvillars (1678). La familha Milliet a compausat de tres brancas : Faverges, Challes e Arvillars.
Lo 9 de març de 1628, Hector Milliet aquerís la seigneurerie de Arvillars e pren lo nom de Millet de Arvillars. Mas a la Revolucion, Jacques-Antoine Balmain, jutge al Tribunal de crida de Grenòble, recebut lo domeni de Challes e las siás dependéncias per contracte del 5 thermidor an IV. Del temps dels marques de Challes, Jean-Jacques Rousseau èra vengut donar de leiçons de musica a una domaisèla de Challes. La filha de Balmain épousa Domenget (metgesa de la siá Majestat lo Rei de Sardenha) #que #descobrir en 1841 la font #que #cambiar la destinada de la municipalitat fins a lududes donar un nòu nom : Challes-las-Aigas. Domenget #Vendre lo castèl e las aigas a una societat #que convertit lo castèl e #espetar l'establiment thermal. Uèi, es un otèl.
L'origine de Challes-les-Eaux remonte à la fin du Sègle XIV et doit son nom à un seigneur de la famille de Challes, famille qui possédait dès le Sègle XIII un immense territoire en Bresse. Le comte de Savoie Amédée V, par son mariage avec Sybille, incorpora la Bresse à son comté et par conséquent l'ensemble des terres de Challes. Un siècle plus tard, un des membres de la famille devint Seigneur du Puy, village de la modeste paroisse de Triviers. En 1594, les biens du dernier descendant de la famille de Challes, décédé sans héritiers, furent cédés à Louis Milliet, baron de Faverges. Cet illustre personnage, qui fut tour à tour jurisconsul, président de Savoie, grand chancelier et chargé d'ambassade en Suisse auprès de Louis XIV, choisit de changer de nom pour se faire appeler Millet de Challes et ce par une lettre patente du 10 octobre 1569.
La famille Milliet, parfois appelée à tort Millet, est une très ancienne famille savoyarde, originaire de Genève. Les membres de la famille sont successivement titrés baron de Faverges puis marquis de Faverges (1644), baron puis marquis de Challes (1669), baron puis marquis d'Arvillars (1678). La famille Milliet est composée de trois branches : Faverges, Challes et Arvillars.
Le 9 mars 1628, Hector Milliet acquiert la seigneurerie d'Arvillars et prend le nom de Millet d'Arvillars. Mais à la Révolution, Jacques-Antoine Balmain, juge au Tribunal d'appel de Grenoble, acquit le domaine de Challes et ses dépendances par contrat du 5 thermidor an IV. Du temps des marquis de Challes, Jean-Jacques Rousseau était venu donner des leçons de musique à une demoiselle de Challes. La fille de Balmain épousa Domenget (médecin de sa Majesté le Roi de Sardaigne) qui découvrit en 1841 la source qui changea la destinée de la commune jusqu'à lui donner un nouveau nom : Challes-les-Eaux. Domenget vendit le château et les eaux à une société qui convertit le château et exploita l'établissement thermal. Aujourd'hui, c'est un hôtel.


text:
1053
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1053 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Leis ambicions dau duc de Normandia Guilhèm acomencèron d'inquietar lo rèi Enric Ièr que sostenguèt la revòuta dei senhors d'Arques e d'Eu que conquistèron Falaise. Aquò entraïnèt la fin de l'aliança franconormanda.


text:
Guilhèm IV de Tolosa
Guilhèm IV de Tolosa († 1094) es un comte de Tolosa de 1060 a 1094. Es lo filh de Ponç, comte de Tolosa, e d’Almòdis de la Marcha.
Succedís a son paire en 1060 e erita de la màger part de sos bens, son fraire Raimon qu'a pas que los comtats de Sant Gèli, de Nimes, de Narbona. Çaquelà, sembla que Raimon parteja amb el lo títol de comte de Tolosa, coma o indica una carta de 1088 que li atribuís entre autres aquel títol. En 1065, a la mòrt de lor cosina Berta, comtessa de Roergue, Raimon s’empara de son comtat e mai del marquesat de Gotia e del ducat de Narbona[1] sens que Guilhèm faga qué que siá per lo n'empachar. Contràriament a son paire e a son fraire, es un òme pauc ambiciós e pauc portat sus las armas[2].
Guilhèm esposa en primièras nòças una Matilda, puèi en segondas nòças (en 1080) Emma de Mortain, filha de Robert de Conteville, comte de Mortain e de Mathilde de Montgomery. Aquesta darrièra dona naissença a :
- Ponç, mòrt jove
- Felip († 1117), maridada en 1094 a Guilhèm IX lo Trobador (1071 † 1127), duc d'Aquitània, de Gasconha e comte de Peitieus.
Guilhèm morís en 1094 probablament al cors d'un pelegrinatge en Tèrra Santa[3]. Lo testament de son paire especificava que se Guilhèm defuntava sens filhs, sas tèrras vendrián a son filh cabdet Raimon, que li succediguèt jol nom de Raimon IV. Mas dos decennis pus tard, Guilhèm d'Aquitània reivindica lo comtat de Tolosa e cèrca de lo conquerir.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean-Luc Déjean,  Les comtes de Toulouse (1050-1250), 1979 [detalh de las edicions]
- Foundation for Medieval Genealogy : Ponç e Guilhèm IV de Tolosa
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ títols teorics e ofrent pas qu’una suseranetat sus de territòris, la vila es governada per de vescomtes.
- ↑ (Déjean 1979, p. 25).
- ↑ (Déjean 1979, p. 26).


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Gottlieb Mozart, mai conegut amb la forma latina de son segond nom de baptisme Wolfgang Amadeus Mozart, o pus simplament Mozart, foguèt un grand musician e compositor austrian. Nasquèt à Salzborg en1756, ont foguet au servici de l'archavesque e moriguèt en 1791.
Sei primierei grandeis opèras lei faguet à l'atge de dètz ans, coma Bastien et Bastienne opèra escricha en francés per doas votz de dròlles d'aquel atge.
De segur leis òbras immensas son Die Zauberflöte (La Flaüta encantada), Così fan tutte (Ansin fan totei), Die Entführung aus dem Serail (Lo raubament dau Serai) e tant de sinfonias, coma la numèro 40 en sòl menor.
Escriguèt tanben un magnific Concèrto dau coronament qu'es un concèrto per piano e orquèstra.
- 1000 articles fondamentals
- Portal:Musica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Naissença a Salzborg
- Personalitat austriaca del sègle XVIII
- Compositor austriac
- Compositor classic
- Compositor d'opèra
- Clavecinista (compositor)
- Pianista austriac
- Personalitat de la francmaçonariá iniciada abans 1800
- Enfant prodigi
- Wolfgang Amadeus Mozart
- Salzborg
- Mannheim
- Naissença en 1756
- Decès en 1791


text:
Roskañvel
Roskañvel en breton (Roscanvel en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Roscanvel S'una presqu'isla étirée nòrd-sud @dénommer presqu'isla de Roscanvel #qu'se-quitament una subdivision de la presqu'isla de Crozon ; la municipalitat a environat sus tres costats per la mar : la mar de Iroise (anse de Camaret a la oèst, goulet de Brèst al nòrd, rade de Brèst al èst. Se aquela situacion géographique particulara #qu'explica los nombrosas luòcs naturales de la comuna (falaises e de puntas, la jamai coneguda en en en essent la punta dels Espanhòls), mas tanben la punta de Tremet, la punta de las Capucins, la despunta de Cornouaille, la despunta Robert. La siá posicion géographique a la intrada de la rade de Brèst, cara al goulet de Brèst, explica l'importància e la diversité de las fortificacions de epòcas variadas.
En detriment, quitament a causa, de la siá situacion triplement peninsular (ne borís de presqu'isla bretonne, de la presqu'isla de Crozon e en en en formant-quitament una presqu'isla al se de aquela), la municipalitat se demorada longtemps fòrça isolada per las siás connexions terrèstres : la vila de Brèst per exemple, tot prèp a panatòri de ausèl, se distant de jamai de 60 km per la rota. Pauc De connexions maritimas transrades existisson, se se fa abstraction de las de connexions intèrnas a la Marina nacionala[1] e degun a la sortida de la comuna : se lo pòrt del Fret #qu'acuèlh tradicionalament los qualques unas connexions maritimas dubèrtas al tràfec civil.
Lo bourg, étiré En longitud, se se desvolopat en luòc d'abric, cara a la èst, protegit doncas dels vents dominants de oèst, amb la fin de beneficiar d'un microclimat mens humide e mens venté. La totalitat de la abitat se de ara endavant concentrat en la part orientala de la municipalitat, las parts occidentalas e septentrionalas en en en essent d'ara endavant totalament inhabitées dempuèi la abandon de las labors militaras e quitament d'ara endavant declarats de zònas inconstructibles.
Cèrtas Separacions disséminés en la presqu'isla an #èsser abandonats al continuament de la siá destruccion en rason de las nombrosas bombardements sobrevinguts pendenta la Segonda Guèrra mondiala. Al ora d'ara encara, dels centenats de trauques de pompas demòren visiblas sul territòri communal.
Se de las d'activitats agricòlas avián represas aprés la Segonda Guèrra mondiala, un cèrt nombre de trauques de pompa en avent #èsser anivelats e un déminage efectuat amb la fin d'o permetre, la municipalitat se de ara endavant totalament abandonada per l'agricultura, la interiora de la presqu'isla en en en essent pas jamai que landes e broussailles en rason de la friche sociala e aquelas de las ancianas granjas #qu'avián #èsser estalviadas per las bombardements o restauradas dempuèi transformadas en residéncias secondaires o de jubilacion.
La municipalitat de Roscanvel se vesina de aquela de Crozon situada al sud.
Roscanvel est une presqu'île étirée nord-sud dénommée presqu'île de Roscanvel qui est elle-même une subdivision de la presqu'île de Crozon ; la commune est entourée sur trois côtés par la mer : la mer d'Iroise (anse de Camaret à l'ouest, goulet de Brest au nord, rade de Brest à l'est. C'est cette situation géographique particulière qui explique les nombreux sites naturels de la commune (falaises et pointes, la plus connue étant la pointe des Espagnols), mais aussi la pointe de Tremet, la pointe des Capucins, la pointe de Cornouaille, la pointe Robert. Sa position géographique à l'entrée de la rade de Brest, face au goulet de Brest, explique l'importance et la diversité des fortifications d'époques variées.
En dépit, voire à cause, de sa situation triplement péninsulaire (en bout de presqu'île bretonne, de la presqu'île de Crozon et formant elle-même une presqu'île au sein de celle-ci), la commune est restée longtemps très isolée pour ses liaisons terrestres : la ville de Brest par exemple, toute proche à vol d'oiseau, est distante de plus de 60 km par la route. Peu de liaisons maritimes transrades existent, si l'on fait abstraction des liaisons internes à la Marine nationale[2] et aucune au départ de la commune : c'est le port du Fret qui accueille traditionnellement les quelques liaisons maritimes ouvertes au trafic civil.
Le bourg, étiré en longueur, s'est développé en site d'abri, face à l'est, protégé donc des vents dominants d'ouest, afin de bénéficier d'un microclimat moins humide et moins venté. La totalité de l'habitat est désormais concentré dans la partie orientale de la commune, les parties occidentale et septentrionale étant désormais totalement inhabitées depuis l'abandon des ouvrages militaires et même désormais déclarés zones inconstructibles.
Certains écarts disséminés dans la presqu'île ont été abandonnés à la suite de leur destruction en raison des nombreux bombardements survenus pendant la Deuxième Guerre mondiale. Actuellement encore, des centaines de trous de bombes restent visibles sur le territoire communal.
Si des activités agricoles avaient repris après la Seconde Guerre mondiale, un certain nombre de trous de bombe ayant été nivelés et un déminage effectué afin de le permettre, la commune est désormais totalement abandonnée par l'agriculture, l'intérieur de la presqu'île n'étant plus que landes et broussailles en raison de la friche sociale et celles des anciennes fermes qui avaient été épargnées par les bombardements ou restaurées depuis transformées en résidences secondaires ou de retraite.
La commune de Roscanvel est voisine de celle de Crozon située au sud.
=9.08


text:
703
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 703 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis amb un mantenement relatiu dei posicions dei dos camps : l'insureccion probizantina contunièt en Armenia mentre que leis Arabis renforcèron sei posicions en Cilícia ont una fortalesa poderosa foguèt establida a Mopsuèstia.


text:
Chaple dels Innocents
Lo chaple dels Innocents es lo nom donat a un episòdi contat dins l'Evangèli de Matieu dins l'istòria la Fugida en Egipte: lo murtre de totes los enfants de mens de dos ans dins la region de Betelèm, ordonat per Eròdes pau aprèp la naissença de Jèsus. Las Glèisas los onoran coma de martirs.
Fèta: lo 28 de decembre en Occident e lo 29 de decembre en Orient.
La vertat istorica d'aquel episòdi foguèt sovent discutida.
Somari
Lo tèxte de l'Evangili[modificar | modificar la font]
L'Evangile de Matieu, cap. 2, vèrses 16-18: "Alara Eròdes, vesent qu'aviá estat enganat pels mages, se metèt dins una granda colèra, e evièt tuar totes los enfants de dos ans e al dejos qu'èran a Betelèm e dins tot lo territòri, segon la data que se foguèt sonhosament rensenhat prèp dels mages. Alara se compliguèt çò que foguèt estat anonciat pel profèta Jeremias ..."
Perque dins aquel libre de Jeremias (31:15), se legís: "Atal parla l'Eternal: s'ausiguèt de crits cap a Rama, de planhs, de larmas amaras; Raquèl plora sos enfants; refusa d'èsser assolada sul seus enfants, perque serán pas mai."
Autras fonts[modificar | modificar la font]
Aquel episòdi es absent dels autres Evangilis canonics e dels primiers apocrifs. Es tanpauc pas mencionat per l'istoirian josèu Flavi Josèp. Es present dins lo Protoevangèli de Jaume.
L'istorian pagan Macròb (c. 395-436) parla d'un chaple d'enfants per Eròdes : "Quand l'emperaire August aprenguèt que d'entre los enfants de Siria de mens de dos ans qu'Eròdes Rei dels Josieus aviá fach tuar, i aviá lo seu filh, diguèt que melhor valiá èsser lo pòrc d'Eròdes que lo seu filh »[1]
Vertat istorica[modificar | modificar la font]
Es dificíl de saber se un vertadièr eveniment istoric es a la base d'aquela istòria. L'istoricitat d'aquel ja foguèt discutada per Voltaire dins l'article « Innocents »[2] de son Dictionari filosofic.
Paul L. Maier considèra pas l'eveniment coma avent un quina que siá basa istorica[3], mas participa puslèu a l'agiografia de Jèsus.
Pel pastor André Gounelle, lo recit de Matieu de l'enfança de Jèsus es parallèl a aquel de la naissença de Moïses dans l' Ancian Testament (d'entre aqueles parallèls, lo chaple dels Innocents remembra la negada dels mainats ebrius masles, al començament de l'Exòde) dins un esfòrç alegoric de mostrar que Jèsus es lo nòu Moïses: "Lo parallelisme es tròp massís per aver pas èsser fabregat senon en entièr, al mens dins una larga mesura.". Pasmens, considèra que cal pas "...accusar los evangelistas de frauda o de malonestat. Utilizavan de procediemnts d'escritura e de composicion d'obratges corents a lor epòca e largament admeses." [4]. Per Michel Remaud, s'inscriu dins la logica dels chaples attribuits a Eròdes lo Grand, assimilat a faraon, dins lo monde josieu del Segond Temple[5].
Per Gilbert Picard se tròba lo meteis ponciu per l'istorian romanic Sueton sus de la naissença d'Octavi August[6].
Mas per Paul Veyne, lo testimòni del pagan Macròb pròva l'istoricitat d'un chaple d'enfants quitament se "son sovenir serviguèt de motivar la naissença legendari, a Betelèm, de Jèsus de Nazaret"[7].
Lo chaple dels Innocents dins la tradicion crestiana[modificar | modificar la font]
Pel cristianisme, los Sants Innocents son los enfants de mens de dos ans tuats per Eròdes a Betelèm: Dieu auriá autrejat lo Chaple dels Sants Innocents per far d’aqueles los premícias de la redempcion de Jèsus Crist.
Agustin d'Ipòna conta la scèna: "Las maires s’arrancavan lo pèl; volgavan amagar lors pichons mainats, mas aquelas tendras creaturas se traïssián d'esperela; sabián pas se calar, avián pas aprés a crénher. Èra un combat entre la maire e lo borrèl; l’un agantava violentament sa presa, l’autre la mantenava amb esfòrç. La maire disiá al borèl: « Ieu, te liura lo meu enfant! Mas entralhas li balhèron la vida, e vòl lo brisar contra la tèrra! » Una autra maire s’escridèt: « Crudèl, s’i a una colpable, es ieu! O ben salva lo meu filh, o ben me tua amb el! » Una vòtz se fasiá ausir: « Que cercatz? Tuatz un fum d’enfants per vos desbarrassar d’un sol, e Aquel que cercatz vos escapa! E alara que los crits de las femnas formavan una mèsclas confusa, lo sacrifici dels pichons enfants èra agradat del Cèl."
Joan de Patmòs, dans l'Apocalipsi, mòstra los Sants Innocents enrodan lo tròn de l’Anhèl perque son purs, e Lo seguent partot onte ana. "Vos demandaretz, ditz Bernat de Clairvaux, per quines meritas aqueles enfants foguèron coronats de la man de Dieu? Demandatz puslèu a Eròdes per quines crimes foguèron crudèlament chaplat. La bontat del Salvador será vencut per la barbariá d’Eròdes? Aquel rei impiu pòdiá tuar d'enfants innocents, e Jèsus Crist poiriá pas donar la vida eternala a aqueles que son mòrts pas qu’a causa d'El? Los uèlhs de l’òme o de l’àngel ne descòbran cap merita dins aqueles tendras creaturas; mas la gràcia divina s'agradèt a les enrequir." La Glèisa establiguèt lor fèsta dempuèi lo sègle II.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Macròb Saturnalas, II, 11 « "Cum audisset inter pueros quos in Syria Herodes rex Iudaeorum intra bimatum iussit interfici filium quoque eius occisum, ait: Melius est Herodis porcum esse quam filium."
- ↑ Voir en ligne
- ↑ (en) , "Herod and the Infants of Bethlehem", in Chronos, Kairos, Christos II, Mercer University Press (1998), 170
- ↑ Vejatz L'istoricitat de Jèsus pel pasteur André Gounelle
- ↑ Vejatz (fr) Autour de la figure d'Hérode, par Michel Remaud, in Un écho d'Israël.
- ↑ (fr)Gilbert Picard, « La data de naissença de Jèsus del punt de vista romanic » . In: Comptes-rendus des séances de l'année… - Académie des inscriptions et belles-lettres, 139n an, N. 3, 1995. pp. 799-807.
- ↑ (fr)Paul Veyne Païens et chrétiens devant la gladiature Mesclas de l'Escòla francesa de Roma. Antiquitat, 1999, 111-2 p. 895 [1]- torna tanben a Perowne Stewart (en)Hérode le Grand et son époque, Hachette, 1958
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Richard T. France, « Herod and the Children of Bethlehem », Novum Testamentum, Vol. 21, Fasc. 2 (Apr., 1979), pp. 98-120[2]
- (en)Paul L. Maier, « Herod and the Infants of Bethlehem », dans Chronos, Kairos, Christos II : Chronology, Nativity, and Religious Studies in Memory of Ray Summers, ed. EJ Vardaman, Mercer Univ. Press, 1998, 169–190 [3]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
(en)« *The slaughter of the innocents – historical fact or legendary fiction ? » per Gordon Franz


text:
Yamaha
Yamaha qu'ei ua enterpresa multinacionau japonesa fondada en 1887 e especializada a l'origina dens la fabricacion d'instruments de musica (com ac illustran los tres diapasons deu son logotipe) e qui s'ei desempuish diversificada tanben dens la fabricacion de veïculs de motor, e, mei que mei, de mòto.
A la punta deu progrès electronic, uei, que desvolopa clavièrs electronics qui reproduseishen lo tocar e lo son deus piano mecanics, sordinas de trompetas (aperadas Silent Brass) qui tornan lo son dens un casco au mejan d'un micro e tanben vriulons silenciós qui tornan eth tanben lo son au musician au mejan d'un casco.


text:
Macedonian (eslau)
Lo macedonian o eslavomacedonian (nom autoctòn: MakeдoHckи = Makedonski) es una lenga eslava fòrça pròcha del bulgar que se parla mai que mai dins la Republica de Macedònia e dins de zonas adjacentas de Grècia. Es la lenga oficiala de la Republica de Macedònia. S'escriu en alfabet cirillic.
A l'origina, lo macedonian es una varietat regionala del bulgar e plan longtemps lo considerèron aital. Mas a partir de 1944, l'estat de Iogoslavia li donèt una codificacion que divergiguèt amb lo bulgar e aital faguèt del macedonian una lenga per elaboracion. Las populacions eslavas de Grècia trantalhan encara entre l'identificacion amb lo macedonian e l'identificacion amb lo bulgar.
Cal pas confondre lo macedonian actual, qu'es una lenga eslava, amb lo macedonian antic, qu'es radicalament distint.