text:
Puèi me servèt un cafè
brutlant del fornèl. E me diguèt que lo cosin deviá passar per me
veire.
Me tenguèt segut ambe la
valisa entre las cambas per l'empachar de se dubrir , sul ponde
lusissent fach de malons que meteis, revertavan la lutz dins
l'escurina . Lo correjon me ressegava las mans . Una còrda
pendolava. La marga d'un bragas , o vai t' en saupre, las alas d'un
eslip «eminence ame sa pòcha cangoro e ajocador bi plan per
«gàbian , totes aquelses apleches amenaçavan de sortir de sa boita
de Pandòra . Mas tant i faguèssi , tant se podiá veire la
mitat del voide que l'emplenava coma la matièra negra qu'emplena
tres parts quatre de l'univèrs . La grand me fintèt. Dedins la mala i
avia lo rasor del paire , son sabon per la barba , son aiga de
Colonha. Solfinava quicòm la grand , mas èra tròp brava , e son
educacion li enebissiá de liurar sa pensada bruta al subjècte de
l'educacion dels bastards .
- As talent?
Aicí dison Mèr' Grand
coma pel conte des tres porcelons... As de grands uèlhs mère grand
, a de mans fòrtas mère grand , a las dents grandas , mère grand
....
La maman m'afortissiá
dins l'idèa qu'èra vengut òme . E de segur los autres o devián
saupre. Mas ela tanben la podiái pas creire quora me fotia un carpan sul
morre en m'explicant que veniài tot juste de cambiar de pèl.
Veniái en secret , d'
entamenar mon aprendissatge de camaleon de la vida.
Èri ren , avia ren ,
auriái pas jamai ren. La vida te voliá escanar , espetar , esclafar
coma una mèrda de lusèrp e ben ieu , Desirat Gilbert , cagarai pas
, farai pas la pus mendre cagagna , tal lo rainal que la cacibralha percaça, m'èri promés de far pas la
pus pichona onda a la susfàcia de l'environament. Èri vengut
dubèrt coma una pòrta dubèrta dins lo desèrt , clar coma un cèl
d'estiu , pas mai vistable, meteis sus rendètz vos, impossible a
trapar , d' agantar, levat pels cans , e encara , que podián pas me
niflar, me flairar e que japavan après ieu .
Pr'aquò m'èri fintat un brave
briu, davant lo miralh. Per desnisar la borra que me deviá venir
druda jols braces , sul pitre , jol menton , lo nas e de segur al
ròdol de la quica ... De pels que devián butar e me baptejar òme,
del cuol a las gautas , m' enegresir las gautas, en societat e en
privat. E ren non veniá. Maman s'èra enganada , fins al coide un còp
mai . L'ora èra pas venguda..Non èri pas encara mascle .....
Èri pas encara vengut un
masclon, e n'èran un fum d' acarnassits per lo me remembrar.
-
e duganèl as
cagat dins las bragas me cridava lo mercant d'ensaladas al mercat.
-
o quitaràs pas de
pissar al lièch un jorn lo cagarèl?
-
serias pas un pauc
chintòc dins la familha , que te tròbi d'uèlhs de chines ,
mecut.
A la debuta risolejavi
d'aurelha coma se compreniái las trufariás. Mas que compreniái pas
tot , e puèi comprenguèri un bocin mai, mas pas tròp, a flor e
mesura qu'emplenava l'embut, comprenguèri qu'anavan venir e de n'ausir de duras o de calhòlas ...
Una leiçon de vida.
La primièra novèla èra
qu'avia pas cap de paire per m'aparar. Causa qu'aviái pas sonque
imagenar una minuta. La segonda novèla èra qu'aquel aparament
existissiá pas en realitat , qu'èra una convencion tacita entre
òmes : te laissi tu, ta femna e ta marmalha e tu faràs meteis
per ieu . Un pauc lo principi de la dissuasion nucleara d'un
biais , en pichon, mas sens oblidar la lei: que tombès l'un e la pacha serià rompuda.
Ame la mòrt tot càmbia.
L'esposa càmbia d'estatut e ven una preda . D'unas causas
leugièras , pas vistables, mas fòrça importantas , s'
espandisson, e prenon de mai en mai de plaça, unas causas qu'
amagan lèu l' image del paire aimat.
Ala me venguèt pro aviat
, l'idèa que l'umanitat es benlèu enganaira veire messorguièra .
Es aital que me despolhèri pauc a pauc de ma pèl de ceba de
badaluca, tal la pencha de sèrp quand se muda de pèl, coma la
domaisèla, se trai de sa pèl de vèrm encoconat , dels fons de
l'aiga ont s' avalida de peissonèls , per se gagnar la susfàcia
de l'aiga e viure sa destinada e agantar de parpalhòls , per finirt dins lo ventre d'una trocha.
L'umanitat ten dos
costats , coma la pencha de sèrp, a la Janus, prum, l' umanitat
linda , per pas dire piucèla, Eva la Joconda biais Joana d'Arc , coma a la salida
de l'òrt dieusenc, la societat , l' Estat , la dictatura , totes
los mejans que se bastisson las societats per s'enraiçar plond,
las convencions que son de mòda , puèi i a de l'autre costat , la
facia òrra, de l'èstre de l 'instint eterne , negre , desconegut ,
lo costat vertadièr de la fòrça, lo que demanda pas que de nasejar tre que
li destapan l 'encensièr, pels sègles dels sègles , tot al long
dels milhierats d'annadas , e que tornem trobar après cada masèl ,
completament amorralhat per la societat de las convenéncias del
temps de patz , mas qu' udola de sa votz plonda , al cròs del
ventre, la bèstia , per dire que podèm pas renegar las leis de la
natura , e que triomfarà totjorn, tre que se poirà traire de sa
caforna, e que tot juste , fin finala , finis totjorn per triomfar
òc , ambe sos banhs de sang, puèi, la bèstia s'acossomis un
temps , fins a las leis que fan mina de la voler téner
encadenada , de la sebelir per l'eternitat , dison los òmes de la
politica , la man sul còr, al nom de totas las bonas rasons , que
sia las del progrès , que son pas de creire, sens bòlas , sens
tèrmes , que siá per la grandor creissenta de l'arma de l'òme,
que siá per las religions qu'an tot inventat en matièra de
cruseltat e , que gausan encara donar de leiçons de saviesa . Tot al
long , i a lo capelet , dels còrs dels innocents passats a l'asta e
cruissents jos las dents , a punts rostits , ame las èrbas de Provença o d'endacòm mai e l'oblit .
Qu 'es l'Istòria? se que
non la longa seguida dels chaples , dels viòls, dels crims de tota
natura que los governaments, reialtats o empèris de totas frontièras
, de totas colors , fan mina de sebelir , jos de carretadas de flors als anniversaris ,
o de renegar , en quilhant las stèlas de gres, ont son escalprats
los noms emposcats, de los que son venguts posca a vint ans,
monuments de pèira , ont se ditz de paraulas d'evangèli ,
subretot per pas oblidar d'oblidar, de daissar passar lo temps , pro
de temps, per poder un jorn s' endralhar los camins ondrats pels
cipressièrs de l'oblit e de la guèrra.
Levats
totes los mòrts de totas las guèrras, que degun pòt traire de l'oblit, ne' n soi vengut de creire que
risqui benlèu mens al mitan de la fola, que davant la fàcia d'un
òme, d'una femna sol (a) que pòt sens cap de temonh , te respondre
non, a la pus pichona question d'ajuda pietadosa, la pus menuda demanda sortida de ta sembla cervèla , dins un moment d'optimisme , quora ne siás arribat al cap de ta
misèria, que l'ajès creguda possibla e pichona ta demanda , per
de qué te serias fisada a sa bontat , a sa cara angelica , a sa frairetat frairenala , e que
ditz non , en se risent d'aurelhas quand te poiriás
dire tan plan de òc, o um o benlèu, e que descubrísses, qu'aquel, qu'aquela, que
mòstra al monde, un tan polit visatge, e qu' es un mostre amagat jols
trachs de la vertut, e que pren de plaser de torturar lo mond , que
li tomba al ras de la ponha. Per conéisser vertadièrament un qualqu'un se cal
trobar sol en fàcia d'el, e dins un sicut penecos, d'aver un
besonh d'ajuda morala o materiala , o perdut lo fial teunhe de sa dinhitat , o d'aver donat sa fisança , e creire dins quicòm que l'autre poirà
te donar coma un peçugal de sal , d'amor a gratis, de fisança .
La pipa , la cigarreta ,
la clòpa , lo ninàs per exemple . Aquí que vejèri un jorn dançar
lo Marius. Per un ninas . Un jornalièr que cavava las trencadas per
la comuna , o lo privat e que son plaser major , mai que de plantar
lo culhièr drech dins la sopa espessa , de patanas, ont fresinava
encara una brava trencada de codena , ont se vesiá encara , qualque
còp lo numerò blau estampat pel maselaire de la bèstia, que son
plaser diusenc èra de se tubar son ninàs tot en acabant son pegal.
Figuratz qu'un jorn d'ivèrn , lo Marius atraversèt d'unas
condicions economicas dificilas , pròchas del fons de la misèria ,
un patiràs , sens que tròbes lo mendre trauc pichon a curar .
Portava fièrament son
estatut d'esclau modèrn que trabalha a la jornada , sens secu , sens
securitat, sens gants , cauçaduras, casques , ame sul cuol sa braga
quinquenala , qu'una femna caritadosa, de la parròquia comunista
li cordurava de contunh, tant e mai qu'aquelas bragas ambe de pèças
coloradas sus las paternas , èran vengudas qu'un «cordural
penelopian gigant», e li donavan gaireben un biais avant gardista,
qu'escapava benlèu a la majora part de la populacion Severagòla ,
mas lo tipe avia lo sin de tubar lo ninàs. Saique deviá èsser lo
sol plaser de sa vida, vist qu ' èra pas gaire preissat de tornar a
l'ostal , son sweet home , jos l'ostalàs puslèu, vist qu' abitava
una cava granda coma un pargue d'autobus jos una bastida de
ciment . Un ostal que s'enauçava del costat de la SISBA; una
societat avant gardista qu'espleitava tre 1940 entre Severac e
Lapanosa lo sistre per ne traire lo petròli . L' espandi èra
quitament siberian veire starwarian , i s'amolonavan las escobilhas
de totas menas e lo sistre cremat , ont , dins un caire, lo
costat pus aluenhat del corrent de la cisampa que bufava de longa
dins aquel aquel congelator ciclopean natural , s'èra cavat un jas
plegat ame de cartons. Lo carton es pas lo HLM del SDF?
Marius crosava , manjava e
fumava lo ninàs.
Degun ne'n sabiá pas mai
d'el e ne voliái pas comprene mai , a començar per son atge .
Aquel jorn fresc d'ivèrn
lo valent portava son bragassal cordurat multicolora , doas o tres
camisetas de carrèls rapetaçadas elas tanben a l'americana , son
berret castanhenc, plegat , puslèu escalprat pel det gròs, un
mocador roja al còl , que podiá laissar creire qu'avia facha las
brigadas internacionalas , des esclòps cunhats de palha sens cap
calcetas de lana . Fasia 5 jorns qu'avia pas manjat normalament ,
que s'èra pas far copar la barba , e qu'avia pas begut sonque un
esclac de quicòm de roge qu'asaiga dempuèi totjorn los nòstres
«sillons», al nòrd del pais bas.
Vist aital revertava a un
ors.
E coma un ors dancèt lo
Marius pel plaser dels autres , un jorn de mercat. E l'umanitat de
las convenéncias oblidèt un moment la caritat crestiana , compres
meteis lo curat , per se donar un escarapetal de rires , quand
Marius dancèt al son d'una cabreta sortida de sai pas ont , en
levant lo braç coma un perdut , per trapar lo ninàs que se
balançava al cap d'una lanièra , ela meteissa acrancada a la linha
d'un pescaire , que la manejava de biais , quilhat sus un carri,
tirava per un muòl. Lo quite miòl que semblava de rire de totas las
babinas, de n'aver trobat un pus nèci qu'el.
Marius susavi e los braces
li'n tombavan . Qualques joves faguèron petar los talons, en fasent
montar la posca embrenada del fieral , per la borrèia de Marius.
L'afar auriá pogut durar encara , auriá degut durar encara. Mas lo
nos del correjon se desprenguèt e lo ninas despenjat tombèt entre
doas sompas e quatre mèrdas d'ases mòlas. Marius manquèt
l'esclafar en se revirant d'un còp.
Mas lo trapèt lo ninàs ,
lo salvèt de la bestiesa umana. Puèi soriguèt al cèl. Prenguèt
devèrs lo cafè Rolòtabilha. Sortiguèt lo batifuòc e se passèt
golardament la lenga suls pòts. Ausiguèt pas res pus.
La vida li sorisiá , e
li respondiá merces.
Fin finala Marius èra
rusat. Sorisiá. Teniá lo ninàs d'una man fèrma.
D'un autre costat me
demandèri se seriái estat capable de dançar coma el, ambe la
bragas de totas las colors. Que semblava sortit d'un circ lo
Marius . Benlèu se'n chautava de las trufariás. Pr'aquò lo monde
parliquejavan . Lo jòc èra acabat. Tròp lèu se pensavan?
La borrèia de Marius
contunharà un autre jorn?


c: text/html

text:
Polinesia Francesa
La Polinesia Francesa (en francés: Polynésie française; en tahitian: Pōrīnetia Farāni) es una collectivitat d'otramar francesa situada dins lo sud de l'Ocean Pacific. Es constituida per mantun grop d'illas: las Illas del Vent, las Illas jol Vent, las Illas Tuamotu, las Illas Gambièr, las Illas Marquesas e las Illas Australas.
La capitala es Papeete.
Lo gentilici es polinesian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Presidéncia de la Polinesia Francesa
- Amassada de la Polinesia Francesa
- Conselh Economic, Social e Cultural de la Polinesia Francesa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
divendres, 4 de juliol de 2008
Botoc 2
Publié par Tam à l'adresse 1:11:00 p. m. 3 comentaris:
botoc
Mei sovenirs dau festenau de Canas 2008. E oc! Li ère! Vaqui ma promièra foto. Se ditz Botoc.
Publié par Tam à l'adresse 1:05:00 p. m. Cap comentari:
dilluns, 30 de juny de 2008
Pecaire Leni!
Coma pode pas plus me logar vo me crompar de filmes en causa dau poder de crompa, torne regardar mei vièlhei caisseta video. E me reservan de grandei susprèsas que fan mon bonur après aquela annada negra. E vaqui lo rei de l'umor negre doncas: Lo Tes Avèri (l'escrive a l'Occitana coma aquo vendràn pas m'enebir lei drechs, aviéu reservat una tiera de T.A e me l'avian suprimit). Lo cop dei lapins es geniau! E vos, vos fa pas rire? Espère lei comentaris!
Publié par Tam à l'adresse 5:32:00 p. m. 1 comentari:
diumenge, 29 de juny de 2008
anders petersen a Seta
Lo Suedés Anders Petersen a una vision originala de Seta e dei ports en generau. De pas mancar aquela mostra que farà l'eveniment artistic de l'estièu 2008. Una Seta dura. Negra e blanca. Intimitat. Sensualitat. Solesa. Un agach unenc. Es lo segond cop après lo filme La Graine et le Mulet qu'un visuau visionari se penja sus lo decor setori. M'agradarié d'i anar.
Le Sète de Petersen, Musèu Pau Valèri, Sèta, França, fins au 8 de setembre.
Publié par Tam à l'adresse 7:56:00 a. m. Cap comentari:
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Esofag
L'esofag (manlèu del grèc oισoφάYoς, literalament « que transpòrta çò que se manja ») es un organ apartenent al tub digestiu, subretot toracic e comunicant amb lo faringe al nivèl del còl e l'estomac al nivèl de l'abdomèn. Permet de transportar los aliments solids e liquids deglutits cap a l'estomac mercé a peristaltisme, l'èrsa sequenciala de sa musculatura. A una longor de 25 a 30 cm per l'èsser uman adult e 5 cm pel recent nascut.
Somari
Anatomia[modificar | modificar la font]
L'esofag es lo segment del tub digestiu que liga lo faringe al cardia de l'estomac. L'esofag possedís tres partidas, rebatissent las tres regions anatomicas ont passa: esofag cervical, esofag toracic e esofag abdominal.
A sa limita superiora, possedís una valva nomenada « esfinctèr superior de l'esofag ». A sa limita inferiora, existís pas d'esfinctèr anatomic, mas un esfinctèr foncional, caracterizat per l'abséncia de morfologia especifica, mas individualizat per la pression locala exercida al pas del bòl alimentari al nivèl de la partida de l'esofag situada al nivèl de l'orifici del diafragme.
L'esofag cervical possedís los rapòrts seguents:
- ventralament: laringe puèi traquèa
- lateralament: axes vasculars jugulocarotidians, e nèrvis vagues, drech e esquèrra
- dorsalament: raquis cervical
L'esofag toracic possedís los rapòrts seguent:
- ventralament: traquèa fins a la carèna, puèi fàcia posteriora de l'artèria pulmonara e del pericardi. Las fibras nerviosas vagas corrisson al contacte de l'esofag;
- lateralament :
- a esquèrra: aòrta toracica davalanta,
- dorsalament: raquis toracic.
Istologia[modificar | modificar la font]
La paret de l'esofag es constituida, de l'interior cap a l'exterior, per:
- una mucosa, constituida d'un epitèli malpighian, d'una lama basala, d'un corion infiltrat d'elements linfoíds e una mocosa musculara;
- una sosmucosa, teissut conjonctiu mai dens, contenent ls vaissèls e nèrvis;
- una sisa musculara circulària intèrna;
- una sisa musculara longitudinala extèrna;
- una adventiça, teissut conjonctiu destibat solidari de teissuts vesins[1]; pasmens una partida pichona del talhon abdominal es cobèrt d'una serosa a la plaça de l'adventiça.
Embriologia[modificar | modificar la font]
L'esofag deriba de la partida anteriora de l'intestin primitiu
Patologia[modificar | modificar la font]
Malautiás[modificar | modificar la font]
- Acalasia
- Variça de l'esofag
- Espasme de l'esofag
- Esofagita
- Ernia iatala
- Ulcèra esofagian
- Reflús gastroesofagian
- Endobraquiesafag
- Càncer de l'esofag
- Sindròma de Mallory-Weiss
- Sindròma de Plummer-Vinson
- Anèl de Schatzki
- Diverticul de Zenker
- Malformacion esofagiana
Simptòmas[modificar | modificar la font]
- Disfagia
- Piròsis
- Regurgitacion
- Ematemèsi
- Melaena
Exploracion[modificar | modificar la font]
Fibroscopia esofagiana[modificar | modificar la font]
L'examèn consistís a inspectar amb una camèra de fibras opticas la lutz e la superfícia de l'esofag en contacte amb lo bòl alimentari. Se pòt contastar de lesions ulceradas, hemorragicas, tumoralas… que seràn biopsiadas per analisi e se possible tractada pendent lo meteis examèn.
pH-metria esofagiana[modificar | modificar la font]
La pH-metria sus 24 oras de l'esofag consistís a mesurar las variacions del pH amb una sonda demoran una jornada entièra a unes centimètres del cardia. Lo pH venent pas fisiologicament passar jos 4 mai de dos còps per 24 oras. Aquel examèn mòstra subretot lo reflús gastroesofagians ont lo pH passa regularament jos 4 dins fòrça circonstanças de la vida correnta.
Manometria esofagiana[modificar | modificar la font]
La manometria permet de mostrar d'anomalias de la contraccion del muscle esofagian que permet la progression abituala del bòl alimentari.
Transit baritat[modificar | modificar la font]
Lo transit baritat se realiza per presa de multiplas clichats radiologics pendent l'absorpcion per os d'un produich de contraste opac als rai X. Opacificant la lutz esofagiana, aquel examèn mòstra las estenòsis esofagianas, e tanben los diferents diverticuls.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « FMPMC-PS - Histologie : organes, systèmes et appareils - Niveau PCEM2 - DCEM1 », www.chups.jussieu.fr (consultat lo 6 octobre 2015)


text:
826
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 826 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de la flòta bizantina — totjorn afeblida per sei pèrdas de 822-824 — de reconquistar l'illa de Creta.
Wessex[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de l'annada precedenta còntra Mèrcia (→ 825), lo rèi Egbert de Wessex (802-839) mandèt son fiu per conquistar Kent, Sussex, Essex e Surrey. Lei resultats de la campanha son mau coneguts mai una partida d'aquelei territòris semblèt passar sota lo contraròtle de Wessex.
En parallèl, lo rèi Beornwulf de Mèrcia (823-826) ( ataquèt lo Reiaume deis Angles de l'Èst que demandèt la proteccion de Wessex. Aquò permetèt a Egbert d'estendre son influéncia vèrs l'èst. De mai, aprofichèt la mòrt de Beornwulf per renfòrçar sa poissança dins lo sud deis Illas Britanicas au detriment de Mèrcia (→ 827).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Beornwulf de Mèrcia, rèi de Mèrcia.
- Teodòr Estudita, teologian bizantin.


text:
Times Square
Times Square es la plaça emblematica de la vila de Nòva York (EUA), situada al centre de Manhattan, entre las avengudas sieisena e novena, e las carrièras 39 a 52 . En son centre se crosan la carrièra 42 e l'avenguda Broadway, ont se forma una plaça originalament coneguda coma plaça Longacre. La plaça tornèt èsser nomenada per Times Square en 1904, perque lo burèu central del jornal The New York Times se situava al canton. Per celebrar lo cambiament de nom, lo jornal organizèt una fèsta publica de l'an nòu. Quand lo jornal cambièt d'adressa dins la carrièra 46 en 1913, Lo nom Times Square èra ja reconegut, e mai l'estacion de mètro de la zona foguèt nomenada tanben atal. La fèsta d'an nòu contunhèt a se far fòra de l'edifici original del jornal, fins a venir una de las fèstas de referéncia de la nuèch de l'an.
Se caracteriza per sas desenas de publicitats luminosas publicitàrias. Far una publicitat a Times Square es fòrça car; l'anoncia mens cara es aquela de Coca-cola, que paga un milion de dolars cada an, a causa d'un ancian contracte. La rason del pres de la publicat a Times Square es que s'estima que la plaça recep 26 milions de passejaires cada an. Times Square es, amb lo parc central de Nòva York, la zona metropolitana dels Estats Units d'America qu'apareis lo mai de còps dins los filmes e programas de television.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 13 de novembre de 2008
Mes videos deu Jacme a prepaus de l'arribada Occitània a pè)
Discors prononciats durant la recepcion deus caminaires per l'alcade de Bossòst :
Lo de Dario Anghilante (en occitan de las Valadas d'Itàlia):
Lo de Jusèp-Luís Sans Socasau (en occitan oficiau), seguit per lo de l'alcade (en occitan pan-romanic pirenenc):
3 comentaris:
- Carles Casanovas ha dit...
-
Anim, Occitans ! Lluiteu pels vostres drets! Occitània estic amb tu
Nosaltres som els vostres germans.
- 13 de novembre de 2008 a les 20:09
- manjacostel ha dit...
-
E ben pauròt que totes me bolegan los budèls, e subretot Aguilante , e que s'ai plan compres , n'i aura una autra caminada al revèrs.Solide que la lum ven dera montanhas non?
De còr e d'òc.
- 13 de novembre de 2008 a les 21:46
-
-
Adishatz hrairnaus e occitanistas de Bearn
Quina beròia idea qu'aquesta Caminada Occitana, que'n esperi d'autas e dinc au noste Bearn, dinc a Pau e dinc a mei luenh enquera taras termièras deu maine dera nosta lenga cap a l'Oest (Vath de Varetos que confinh au Pais Bascoat) o cap ar' Ocean Atlantics e Lanas.
Que calèra viéner en çà de noste a Pau.
http://www.hestivoc.com
http://www.carnavalbiarnes.fr
Ua conferéncia ad Institut Occitan deth Casteth d'Este a Vilhèras arràs de Pau subre era Caminada que seria hèra planvienguda, qui ac sap?
Contunhatz lo voste remirable prètzhèit dens lo futur (e d'autas Caminadas cap a d'autas arribadas occitanas: Peireguers, Cofolens, Lemòtges etc...)
- 14 de novembre de 2008 a les 17:15


text:
Realisme socialista
Lo Realisme Socialista es un estil de realisme, desvolopat jol socialisme en Union Sovietica e qu'arribèt a èsser l'estil dominant dins los autres païses comunistas. Lo realisme socialista es un estil teleologicament orientat amb l'intencion lausar los objectius del socialisme e del comunisme. Malgrat que ligat, se cal pas lo confondre amb lo realisme social, un tipe d'art que descriu de biais realista d'objèctes de preocupacion sociala. A diferéncia del realisme social, lo realisme socialista sovent glorifica los ròtles dels paures.[1]
Somari
Raïces[modificar | modificar la font]
Las tendéncias inicialas cap al realisme socialista datan de la mitat del sègle XIX. Compren la literatura revolucionària en Grand Bretanha, la poesia del cartisme, en Alemanha (Herwegh, Freiligrath e G. Weerth) e França (la literatura de la Comuna de París e l' "Internationale" de Pottier). Lo realisme socialista emergiguèt coma metòde literari al començament del sègle XX en Russia, subretot amb l'òbra de Maxim Gorky. Tanben aparéis amb las òbras d'escrivans coma Kotsiubinski, Rainis, Akopian e Edvoixvili. A partir de Gorki, los escrivans de diferents païses combinèron la descripcion realista de la vida l'expremissent al vejaire socialista. Entre aqueles i a Barbusse, Martin Andersen Nexø e John Reed.
L'aspècte politic del realisme socialista foguèt, per unes aspèctes, un contunh de la politica estatala presovietica. La censura e los divèrses ensags de contrarotlar lo contengut de l'art comencèt pas amb los sovietics, mas qu'èra lo fach d'una longa tradicion en Russia. Lo govèrn tsarista coprenava l'efièch potencialament revolucionari de l'art, e exigissiá que totes los libres sián aprovats pels censors. Los escrivans e d'artistas russes del sègle XIX venguèron biaisuts per evitar la censura e mòstrar las sieunas opinions. Pasmens los censors sovietics èran pas tan aisidament inevitablas.
Lo realisme socialista pren sas raïces dins lo neoclassicisme e las tradicions realistas de la literatura russa del sègle XIX, que descrivián la vida de las gents simplas. Aquò s'illustra dins la filosofia estetica de Maxim Gorki. L'òbra dels Peredvijniki (los vagabonds, un movement realista rus de la fin del sègle XIX e començament del XX) Jacques-Louis David e Ilïa Repin èran d'influéncias notablas.
Lo Realisme Socialista èra un produch del sistèma sovietic. alara que dins las societats de mercat los artistas professionals ganhavan la vida vendent lor òbra, o mejançant las comandas d'individús rics o institucions coma la Glèisa, dins la societat sovietica ont lo mercat ne venguèt a èsser suprimit, tanpauc degun èra capable de venir mecènes dels arts, ne demorava pas qu'una unica institucion: lo quita Estat. Los artistas venguèron d'obrièr de l'Estat, e alara èra l'Estat que desenhava los paramètres que devián desvolopar dins lors òbras. Çò que s'esperava de l'artista èra que foguèsse formalament qualificat e amb de competéncias minimas. Aquò vòl dire que, un còp atengut aquel nivèl basic de competéncia, i aviá pas cap d'interés a se destriar, ne resulta una vision simplista e desformada coma e vei dins d'autras esfèras de la societat sovietica. L'Estat, après lo Congrès de 1934, donèt 4 nòrmas per çò que serà conegut coma de "Realisme Socialista".
L'òbra deu èsser:
- Proletària: una tecnica que los trabalhadors pòscan comprene
- Tipica: amb scènas de la vida videnta de las gents
- Realista: dins lo sens representatiu
- Partisan: en sosten als objectius de l'Estat e del Partit.
Pasmens, fòrça de las òbras que glotificavan Iòssif Stàlin e d'autres líders seguissián pas gaire aqueles ideals e l'obligacion per l'art d'èsser comprensible a totes rebutava la nocion occidentala d'avantgarda (quitament se los bochevics d'espereles se plaçavan coma l'avantgarda politica) e sostenián pas los apròchis experimentals. Lo realisme complit èra tecnicament fòrça bon e semblable a fòrça òbras occidentalas utilizadas per las illustracions dels libres e revistas, puslèu qu'aquelas del Grand Art. La qualitat partisana aviá mai tendéncia provocar la critica, que predominava l'exclusion dels fodamentals, de biais que las pinturas dels agricultors celebrant las culhidas èran pas veraias tanpauc representavan la realitat que mostravan, subretot pendent la Fam d'Ucraïna.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Lo realisme socialista vòl glorificar la lucha del proletariat pel progrés socialista.
Son intencion èra d'auçar lo trabalhador comun, que siá païsan o obrièr, presentant sa vida e son trabalh coma quicòm d'admirable. En autres mots, son objectiu èra d'educar las gents dins los objectius e sens del comunisme. L'objectiu final èra de crear çò que Lenin nomenava "un nòu tipe entièrament nòu d'èsser uman: lo Nòvèl Òme Sovietic. Stalin Descrivián los practicants del realisme socialista coma "engenhaires de las almas".
La partida "realista" es importanta. L'art sovietic d'aquela epòca descriviá lo trabalhador coma vertadièrament èra, amb la sieunas aisinas. Dins un cèrt sens, lo movement seguissiá lo còrs de l'art europèu e american, ont l'òme de cada jorn veniá lo subjècte dels romans, de la poesia, del teatre e de l'art en general. Lo proletariat èra lo centre dels ideals comunistas; e sa vida veniá objècte d'estudi. Aquò èra un cambiament enòrme al subjècte de l'art aristocratic realizat pendent los sègles precedents dins la Russia Tsarista, mas aviá fòrça en comun amb la mòda de la fin del sègle XIX de descriure la vida sociala de las gents comunas. En practica, aquò supausava de descripcions realistas dels objèctes, comprensibles per las gents ordinàrias; una escèna podava pas utilizar una caissa per representar una cadièra.[2] L'artista podava pas, pasmens, contar la vida tala coma la vesiá, alara tot çò que se vesiá mal del comunisme deviá l'amagar, e las gents èra pas que simplament bona o mala.[3]
En comparason a l'eclectica varietat de l'art occidental del sègle XX, lo realisme socialista dona sovent una gamma fòrça lissa e previsibla dels produchs artistics (los criticas occidentals descrivián los principis del realisme socialista coma una "gojata tròba tractor").[4] Los pintres podavan descriure païsans e trabalhadors astrucs e musculoses dins las usinas e a las bòrias collectivas; e pendent l'estalinisme produguèron fòrça retrachs eroïcs dels dictators servissent lo culte de la personalitat. Los païsatges agricòlas e industriales èran de motius populars, ont se glorificavan los successes de l'economia sovietica. S'esperava dels romancièrs que produguèsson d'istòrias edificantas e en acòrdi amb la doctrina marxista del materialisme dialectic. Los compositors devián donar una musica viva que mostrèsse la vida e la lucha del proletariat. S'afirmava qu'una representacion simplament fotografica dels faches èra pas de naturalisme, alara lo realisme socialista se destriariá per la volontat e l'intencion de l'artista, e la reconeissença que fa d'aqueles faches coma una vision de l'ensemble.[5] Quitament los jornalistas ensajavan de far de lors comentaris de recits orientats.[6]
De mai lo realisme socialista demandava una totala adesion a la doctrina del Partit, e foguèt sovent criticat que malgrat la creacion de la vertat, es un art sens restriccions o gaireben pas qu'un mejan per censurar l'expression artistica. Vsevolod Kotxetov Es un dels representants tipic qu'apliquèt totas aquelas doctrinas quitament pendent los decènnis de 1960 e del començament dels 1970. Czesław Miłosz, dins son introduccion a "Sul Realisme Socialista" de Siniavski, descriu la produccion del realisme socialista coma inferiora, remostrant la vision limitada permesa per l'Estat als creatius.
Pas totes los marxistas acceptèron l'obligacion del realisme socialista (los vejaires de Marx, Engels e Trotski sus l'art e la cultura èran fòrça liberals e s'opausavan al propagandisme del realisme socialista). L'establiment coma doctrina estatala pendent lo decènni de 1930 a mai a veire amb una politica del Partit Comunista de l'Union Sovietica que non pas amb los imperatius classics marxistas. Lo ensagista ongrés Georg Lukács criticava la regdor del realisme socialista, prepausant lo sieu "realisme critica" coma alternativa. Mas çaquela, las voces criticas èran raras fins al decènni de 1980.
Òbras e d'artistas notables[modificar | modificar la font]
Lo roman Maire de Maxim Gorki es soven considerada coma lo primièr roman del realisme socialista. Gorki èra un realizator fòrça important dins la rapida creissença de l'escòla, e dins son pamflet Sul realisme socialista establissiá los besonhs fodamentals de l'art sovietic. D'autres trabalhs importants dins lo camp de la literatura son Ciment de Fiodor Gladkov (1925), atal coma Nikolai Ostrovski e l'epica en dos volums de Nikolai Xolokhov, Los calmats s'escorrisson del Don (1934) e Lo Don s'escorrís cap al mar (1940).
Martin Andersen Nexø desenvolopa lo realisme socialista a sa mena. Lo sieu mètode creatiu se caracteriza per una combinason de passion publicista, una vision crítica de la societat capitalista, e un grand esforç per acordar la realitat amb los ideals socialistas. La novèla Pella, lo Conquerent es considerada coma un classic del realisme socialista. La novèla, Ditte, filha d'òme a coma eeroïna una fenma obrièra. Nexø llucha contra los enemics del socialisme dins los libres Dos Monds e Toquetz pas!.
Los romans de Louis Aragon, coma Lo mond real descrivon la classa trabalhadora coma la fòrça creissenta de la nacion. Publiquèt dos libres de pròsa documentari, L'òme comunista. Dins la colleccion de poèmas Lo crèbacòr, Aragon critica la penetracion de l'imperialisme american en Euròpa. Lo roman La Setmana Santa descriu lo camin de l'artista cap al pòble contra un ample fons social e istoric.
Hanns Eisler compausèt fòrça cançons, marchas e baladas pels trabalhadors se basant suls topics politics abituals, coma "Cançon de la Solidaritat", "Cançon del Front Unit" e "Lo Comitern". Foguèt lo fondator d'un nòu estil de cançon revolucionària per las massas. Compausèt tanben d'òbras de long format coma lo "Rèquiem per Lenin". Entre las òbras màger d'Eisler i a las cantatas "Sinfonia Alemanda", "Serenata de l'Edat" e "Cançon de la Patz". Sa musica sinfonica es coneguda per son orquestració complèxa e subtila.
En parallel a la pujada del movement dels trabalhadors se desvolopava la cançon revolucionària, interpretada dins las manifestacions e amassadas. Entre las mai fcelèbras i a "L'Internacionala" e "Warszawianka". Entre las cançons notablas russas trobam "Coratge, camarades pel passatge", "La Marselhesa dels Trabalhadors" o "Enrabia, tirans!". Las cançons popularas e revolucionàrias influencièron las cançons de massas russas. Las cançons de massas venguèron tot un genre de primièr òrdre dins de la musica sovietica, subretot pendent lo decènni de 1930 e pendent la guèrra. Las cançons de massas influencièron d'autres genres, coma la cançon artistica, l'opèra e la musica pel cinèma. Entre las cançons mai popularas trobam la "Cançon de la Patria" de Dunaievski, "Katiuicha" de Blanter, l'"Imne de la Jovenssa Democratica del Mond" de Novikov o "Guèrra Sagrada" de Aleksandrov.
Al començament del decènni de 1930, los cineastas sovietics apliquèron lo realisme socialista al sieu trabalh. Entre los films notables d'aquela epòca i a "Chapaev", que mòstra lo ròtle de las gents dins lo procediment de transformacion de l'istòria. Lo tèma de l'istòria revolucionària se vei dins los films "La jovenesa de Maxim", de Grigori Kozintsev e Leonid Trauberg, e "Ichtchors" de Dovjenko, o "Sèm de Kronstadt" de Dzigan. La formacion de l'òme novèl jol socialisme èra un dels tèmas de films coma "Una vida comença" de N. Ekk, "Ivan" de Dovjenko, e "Valeri Tchkalov" de M. Kalatozov. Unes filmes descrivon la partida dels pòbles de l'Union Sovietica contra los envasidors estrangièrs, coma "Alexandr Nevski" de Eisenstein, "Minin e Pojarski" de Pudvokin e "Bogdan Khmelnitski" de Savtxenko. Los politics sovietics èran tanben objècte del cinèma, coma la trilogia sus Lenin realizada per Iutkevitch.
Pendent los decènnis de 1940 e 1950 lo realisme socialista s'apliquèt tanben dins lo cinèma indian. Coma Neecha Nagar (1946), de Chetan Anand, que ganhèt la Palma d'Aur al Festenal de Canas e Two Acres of Land (1953), de Bimal Roy, que ganhèt lo Prèmi Internacional al Seten Festival.
Lo pintre Aleksandr Deineka ofrís un notable exemple per sas scènas patrioticas e expressionistas de la Segonda Guèrra Mondiala, las bòrias collectivas e los espòrts. Iuri Pimenov, Boris Ioganson e Gelatz Korzev son tanben descriches coma "mèstres non apreciats del realisme del sègle XX".[7] Un autre practicant plan conegut foguèt Fiodor Pavlovitch Rechetnikov.
En Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Amb l'estetica de l'arquitectura classica sovietica, lo Realisme Socialista èra lo tipe d'art oficialament aprovat a l'Union Sovietica pendent gaireben seissanta ans. Totes los materials e de mejans de produccion apertenián la comunitat coma entitat, e aquò compreniá los mejans de produccion artistica, los qu'èran percebuts coma de poderoses esturments de propaganda. Pendent la Revolucion Russa de 1917, los bolchevics establiguèron una institucion nomenada Proletkult (Organizacion Proletariana Culturala e de las Luces), que cercava a metre totes los arts al servici de la dictatura del proletariat.
Pendent los primièrs ans de l'Union Sovietica, los artistas sovietics desvolopèron una larga varietat de formas artisticas jols auspicis del Proletkult. Las politicas revolucionàrias e las formas artisticas radicalas non tradicionalas èran vistas coma complementàrias. En tèrmes artistics floriguèt lo constructivime. En poesia, se lausavn sovent los estils non tradicionals e avantgarda literària.
Mas aquò, foguèt pas acceptat per unes membres del Partit Comunista, qu'apreciavan pas los estils modèrns coma l'impressionisme o lo cubisme, qu'aqueles movements èran prealables a la Revolucion e èran associats sovent a l'art decadent borgés. Lo realisme socialista èra, d'un biais una reaccion contra l'adopcion d'aqueles estils decadents. Se cresiá que los dichs d'art non representatiu serián pas compreses pel proletariat e serián donc pas utils dins l'Estat per la propaganda. Lo quite Lenin se lamentava del refús de la beutat qu'èra vièlha, e descriviá explicitament l'art coma un besonh d'utilizar lo siue pròpri patrimòni: la cultura proletària deu èsser lo desvolopament logic del fons de la coneissença acumulada jol jo de la societat capitalista, proprietària e burocratica.[8] Los estils d'art modèrn semblava refusar la seguida amb aquel patrimòni, mai qu'afrontavan la longa tradicion realista russa e la representacion de la complexitat de l'art.[9]
Lo realisme socialista venguèt politica estatala lo 1932 quand lo primier sovietic Iòssif Stàlin promulguèt lo decrèt "Sus la reconstruccion de las Organizacions Literàrias e Artisticas". E donc, en 1932 s'establiguèron los Sindicats d'Artistas de Leningrad e de Moscòu, que portèron l'istòria de l'art postrevolucionari cap a sa fin, comença alara l'epòca de l'art sovietic.[10] A Leningrad, lo celèbre artista e professor Kuzma Petrov-Vodkin foguèt elegit coma primièr president del Sindicat d'Artistas. Aquela causida faguèt venir la fondacion del darrièr desvolopament del Sindicat d'Artistas e Academia Artistica de Leningrad coma còrs creatiu unificat.
La primièra exposicion organizada pel Sindicat d'Artistas de Leningrad se debanèt en 1935. Los participants, qu'èran entre autre Piotr Butchkin, Rudolf Frentz, Alexander Samokhvalov, Issaak Brodski, Kuzma Petrov-Vodkin, Kazimir Malevitx, Nikolai Dormidontov e Mikhaïl Avilov, venguèron los paires fondators de l'Escòla de Leningrad, alara que lors òbras formavan un de lor patrimònis mai rics e las basas de las màgers colleccions dels màgers musèus de pintura sovietica dels decènnis de 1930 e 1950.
En 1932, l'Institut dels Arts Visuals del Proletariat de Leningrad foguèt transformat en l'Institut de Pintura, Escultura e Arquitectura, nomenat Ilïa Repin en 1944. Lo periòde de 15 ans de reforma de contunh del màger institut d'art del país se realizèt. Alara donc, amb per basa l'Escòla de Leningrad, un institut superior d'educacion artistica d'un tipe nòu e un sindicat unificat professional de Leningrad, foguèt creat a la fin de 1932. En 1934, Issaak Brodski, discípol de Ilïia Repin foguèt nomenat director de l'Academia Nacionala d'Arts e de l'Institut de Pintura, Escultura e Arquitectura de Leningrad. Brodski invitèt de pintors destriats e pedagògs pe qu'i ensenhen alà, coma Konstantí Iuon, Pavel Naumov, Boris Ioganson, Semió Abugov, Pavel Ixillingovski, Dmitri Kardovski, Alexander Osmerkin, Nikolai Radlov, Ievgeni Lansere, Alexander Lubimov, Rudolf Frentz, Nikolai Petrov, Victor Sinaiski, Vasili Ixukhaev, Dmitri Kiplik, Nikolai Punin, Vasili Mexkov, Mikhaïl Bernshtein, Efim Txeptsov, Ivan Bilibin, Matvei Manizer, Piotr Butxkin, Anna Ostroumova-Lebedeva, Alexandr Karev, Leonid Ovsiannikov, Sergei Priselkov, Ivan Stepaxkin, Konstantí Rudakov e d'autras.
Totas las mòstras d'art d'entre 1935 e 1940 desaprovavan las demandas que la vida artistica del periòde correspondavan pas a l'ideologia e que los artistas devián se sometre a çò que se nomenava alara "òrdre social". Un grand nombre de païsatges, retrachs e pinturas de genre mostrat a aquela epòca seguisson pas que d'intencions tecnicas, liuras donc de quina ideologia que siá. Lo genre pinctural tanben èra aprovat del meteis biais.[11]
Pendent lo periòde de postguèrra, entre los decènnis de 1950 e 1960, l'Escòla de Pintura de Leningrad atengava l'apogèu. Las nòvas generacions d'artistas diplomat de l'Academia (Institut d'Arts Repin) entre 1930 e 1950 arribavan al melhor. Èran coitoses per presentar lor art, e trabalhavan sus l'experimentacion e volgavan s'apropriar çò que savián e n'aprene mai. Aquels temps e lors contemporanèus, amb l'ensemble de lors idèas, imatges e produccion trobèt sa plena expression dins los retrachs realizats per Lev Rússov, Victor Orexhnikov, Boris Korneev, Oleg Lomakin, Semió Rotnitski, Vladimir Gorb, Samuil Nevelxtein, Engels Kozlov, los païsatges de Nikolai Timkov, Vladimir Ovxinnikov, Serguei Osipov, Alexander Semionov, Arseni Semionov, Vasili Golubev, Nikolai Galakhov o Dmitri Maevski, los quadres de genre de Nikolai Pozdneev, Iuri Neprintsev, Ievsei Moiseenko, Andrei Milnikov, Pipa Veselova, Mikhaïl Trufanov, Iuri Tulin, Mikhaïl Natarevitx, eca.
En 1957 se debanèt lo primièr Congrès d'Artistas Sovietics, a Moscòu. En 1960 s'organizèt lo Sindicat d'Artistas. Totes aqueles eveniments influencièron la vida artistica a Moscòu, Leningrad e dins las províncias. Lo domèni de l'experimentacion s'alarga, subretot, dins la forma e lo lengatge plastic. Los imatges de joves e estudiants, los pòbles e vilas que cambiavan a tota velocitat, las tèrras verges que venián en cultura, los grandiosos plans de bastiment realizats Siberia e dins la region del Volga, los grands successes de la sciéncia e la tecnologia sovietica venguèron los topics de la nòva pintura. Los Eròis del moment (joves scientifics, trabalhadors, mètges, enginhaires civils, foguèron faches eròis mai populars de la pintura.
Dins aquel periòde, la vida donèt fòrça tèmas apassionants pels artistas, amb quantitat d'imatges de topics recurrents e de figuras e imatges positius. Lo legat dels grands artistas e dels movements artistics venguèt disponible de nòu per la discussion publica e son estudi. Aquò alarguèt fòrça la compreneson de l'art realista e espandiguèt sas possibilitats. Èra la renaissença de nòu de la concepcion del realisme qu'èra estat l'estil en dominant de l'art rus pendent tota son istòria. La tradicion realista faguèt pujar las fòrça brancas de la pintura contemporanèa, comprenent la pintura de la natura, l'estil "sever" e l'art decoratiu. Totun, de movements coma l'impressionisme, lo postimpressionisme, lo cubisme e l'expressionisme aguèron de fervents de seguidors e interprètas.[12]
Lo Sindicat d'Escrivans de l'Union Sovietica foguèt fondat per controtlar lo trabalh dels autors, e la nòva politica demorèt dicidida dins lo Congrès d'Escrivans Socialistas de 1934. Aquela politica s'apliquèt inexorablament en totas las esfèras de la produccion artistica. Los artistas que s'alunhavan de la linha oficiala èran severament reprimits. Las formas e los contenguts demorèron fòrça limitats, alara que l'art expressionista, surrealista, astrach, religiós e erotic essent enebits. Las experiéncias formalas, coma los dialògs intèrnes, lo corrent de consciéncia, l'absurd, l'associacion de forma liura e trencadas tanben èran enebits. Tot aquò èra considerat coma "decadent", inintelligible pel proletariat o contrarevolucionari.
En responsa al Congrès Rus de 1934, los escrivans mai importants de l'esquèrra estatsuniana se reuniguèron dins lo Primièr Congrès d'Escrivans Americans del 26 e 27 d'abril de 1925 a Chicago, e l'amassada recebèt lo sosten d'Stalin. Waldo David Frank foguèt lo primièr president de la Liga dels Escrivans Americans, que recebèt lo sosten del Partit Comunista dels Estats Units. Qualques romancièrs se resistiguèron al contraròtle, e la Liga se dissolguèt après l'invasion de l'Union Sovietica per las fòrças alemandas.
Las restriccions mermèron après la mòrt d'Stalin en 1954, mas l'Estat contunhèt a vigilar l'expression artistica. Aquò provoquèt l'exili de fòrça artistas, coma per exemple lo Grop d'Odessa, originari d'aquela vila. Los artistas independents seguissent l'Union Sovietica contunhèron de sentir l'ostilitat de l'Estat: per exemple, en 1974, una mòstra d'art non oficial realizada près de Moscòu foguèt atacada, e las òbras destruidas mejançant de canons d'aiga e bulldozers (veire Mòstra del Bulldozer). Las politicas de la glasnòst e de la perestroïka impulsadas per Mikhaïl Gorbatxov pendent lo decènni de 1980 facilitèron l'aument de l'interès pels estils d'art alternatius, mas lo realisme socialista contunhèt coma l'estil oficial de l'Estat fins al 1991. Foguèt sonque amb la dissolucion de l'Union Sovietica que los artistas poguèron trabalhar sens censuras.
[modificar | modificar la font]
Après la Revolucion Russa, lo realisme socialista venguèt un movement literari internacional. Las tendéncias socialistas dins la literatura s'establiguèron al decènni de 1920 a Alemanha, França, Checoslovaquia e Polonha. Entre los escrivans qu'acompanhèron lo desvolopament d'aquel movement a l'oèst son Louis Aragon, Johannes Becher, Jaroslav Ašek e Pablo Neruda.
La doctrina del realisme socialista dins autras republicas popularas foguèt legalament enforçada entre 1949 e 1956. Cobrissiá totes los domçnis de las arts literàrias e visualas, que las realizacions mai espectacularas se trapan dins lo camp de l'arquitectura, considerada coma una pèça clau en la creacion d'un nòu òrdre social, destinada a difusar la doctrina comunista influenciant la consciéncia dels ciutadans atal coma sa vida videnta. Pendent aquela granda entrepresa, los arquitèctes quitèron d'èsser de simples engenhaires realizant de carrièras e de bastits per venir d'engenhaires de l'alma umana. Lo tèma general, al delà de la simpla estetica d'un dessenh urban, èra d'exprimir d'idèas grandiosas e far créisser los sentiments d'estabilitat, de permanéncia e de poder politic.
A l'ora d'ara, los sols païses que seguisson encara aqueles principis estetics son la Corèa del Nòrd, Laos e, per extension, Vietnam. Ocasionalament, La Republica Populara China tòrna al realisme socialista per s'escasenças especificas, coma los cartèls idealizats de propaganda per promòure lo programa espacial chinés. Lo realisme socialista aguèt pauc impacte dins lo mond non comunista, ont èra majoritàriament vist coma un mejan totalitari per impausar lo contraròtle estatal suls artistas.
La Republica Socialista Federala de Iogoslavia foguèt una notabla excepcion entre los païses comunistas, qu'après la Trencadura Tito-Stalin de 1948, abandonèt lo realisme socialista entre autres elements de per abans importats del sistèma sovietic e permetèt una mai granda libertat artistica.[13] Miroslav Krleža, un dels principals intellectuals iogoslaus, prononcièt un discors al Tresen Congrès d'Escrivans de l'Aliança de Iogoslavia, a Ljubljana en 1952, qu'es considerat coma un ponch d'inflexion de denonciacion iogoslava del dogmatisme del realisme socialista.
A causa de sa natura controvertida, lo realisme socialista se pòt considerar coma tabó dins los païses occidentales. Per exemple, lo 2007, l'escultor chinés Lei Yixin foguèt causit per realizar lo Memorial Nacional Martin Luther King Jr.; Mas coma que Lei aviá realizat d'òbras de realisme socialista en China (divèrsas estatuas de Mao Zedong), la causida foguèt largament criticada als EUA, fins a que en 2008 foguèt rebutat lo dessenh de Lei pel memorial del Doctor King. Dins una letra del 28 d'abril, la comission afirmèt que la presentacion de Yixin èra una expression inapropiada del Dr. King E que lo modèl de Yixin remembrava a un genre d'escultura politica qu'èra estat recentament destruït dins d'autres païses, senhalant la retirada de divèrsas estatuas d'estil realista socialista pendent e après l'aclapament de l'Union Sovietica.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Los precèptes regdes del realisme socialista empachèron fòrça la libertat dels artistas sovietics. Fòrça artistas e autors vegèron lor òbra censurada, ignorada o refusada. Mikhaïl Bulgàkov, Per exemple, se vegèt obligat d'escriure en secrèt son òbra màger, Lo Mèstre e Margarida, malgrat de succèsses precedent coma Garda Blanca. En 1936, Dmitri Chostakovitch foguèt dirèctament condemnat per son opèra Lady Macbeth de Minsk dins un article publicat dins la Pravda titulat Embolh puslèu que musica, e pauc après cambièt cap un estil mai conservador (se diguèt qu'aquel article èra estat escrich personalament pel meteis Stalin).[14] Serguei Prokofiev trobèt tanben que son lengatge musical conteniá subretot de restriccions pendent los ans precedents a son retorn en Union Sovietica en 1935, subreto après l'èrsa provocada pel Decret Jdanov de 1948, e mai contunhèt compausar, 5 ans après. Alexandr Mosolov foguèt expulsat del Sindicat de Compositors Sovietics en 1936 e empresonat dins un golag un an après per aver compausar una musica formalista, e foguèt reabilitat après que sa composicions posterioras mostrèron pas mai de rèstas de son individualisme precedent.
La doctrina politica darrièr lo realisme socialista rebat la censura generalizada de las societats comunistas. Al delà de las consideracions politicas que provoquèt d'òbras coma aquelas de George Orwell foguèron enebidas, l'accès a la literatura e l'art estrangièr demorèt tanben limitat se basant sus de rasons esteticas. L'art borgés e totas las formas de experimentalisme e formalisme foguèron denonciadas coma decadent, degenerat e pessimista, e tanben coma anticomunistas en principi. L'òbra de James Joyce foguèt durament e particularament condemnada. Lo resultat foguèt que fins al decènni de 1980 lo public dels païses comunistas aguèt pas un accès liure a fòrça òbras occidentalas, e fòrça se jonguèron als observaires occidentals que denonciavan lo realisme socialista coma simpla propaganda.
Exemples[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionario de Arte II
- ↑ Tobia Frankel
- ↑ Tobia Frankel
- ↑ Sheila Fitzpatrick
- ↑ Jochen Hellbeck
- ↑ Jochen Hellbeck
- ↑ Marek Bartelik
- ↑ Oleg Sopontsinsky
- ↑ Oleg Sopontsinsky
- ↑ Sergei V. Ivanov
- ↑ Sergei V. Ivanov
- ↑ Sergei V. Ivanov
- ↑ Library of Congress Country Studies
- ↑ Pravda, 28-01-1936 [Consulta: en 20 setembre 2010].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bek, Mikuláš, Geoffrey Chew, and Petr Macek (eds.). Socialist Realism and Music. Musicological Colloquium at the Brno International Music Festival 36. Prague: KLP; Brno: Institute of Musicology, Masaryk University, 2004. ISBN 80-86791-18-1
- Golomstock, Igor. Totalitarian Art in the Soviet Union, the Third Reich, Fascist Italy and the People's Republic of China, Harper Collins, 1990.
- James, C. Vaughan. Soviet Socialist Realism: Origins and Theory. New York: St. Martin's Press, 1973.
- Ivanov, Sergei. "Unknown Socialist Realism. The Leningrad School". Saint Petersburg, NP-Print, 2007 ISBN 9785901724217
- Prokhorov, Gleb. Art under Socialist Realism: Soviet Painting, 1930-1950. East Roseville, NSW, Australia: Craftsman House; G + B Arts International, 1995. ISBN 976-8097-83-3
- Rideout, Walter B. The Radical Novel in the United States: 1900–1954. Some Interrelations of Literature and Society. New York: Hill and Wang, 1966.
- Christian Saehrendt, Kunst als Botschafter einer künstlichen Nation (Art from an artificial nation - about modèrn art as a tool of the GDRs propaganda), Stuttgart 2009 (
- Sinyavsky, Andrei [writing as Abram Tertz]. "The Trial Begins", and "Ont Socialist Realism", translated by Max Hayward and George Dennis, with an introduction by Czesław Miłosz. Berkeley: University of California Press, 1960–1982. ISBN 0-520-04677-3
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Marxists.org Pagina sul Realisme socialista (anglés)
- Galariá d'art realista socialista (anglés)
- Virtual Musèu d'Art Politic - Realisme socialista (anglés)
- Sergei V. Ivanov .L'Escòla de Pintura de Leningrad (anglés)
- Guida de recèrca de l'art rus (anglés)


text:
L’ex-diputada de la CUP Mireia Boya expliquèt ièr diluns que dimècres 14 de febrièr fariá sa deposicion davant lo magistrat del Tribunal Suprèm espanhòl, Pablo Llarena. Diguèt que i anariá “en front” e que renonciariá pas quitament a “ua virgula” del programa electoral amb lo qual las fòrças independentistas se presentèron lo 27 de setembre de 2015, ni al fach que lo primièr d’octòbre “hérem un referèndum e le guanhèrem”, çò declarèt. “Non servís ad arren abjurar dera ideologia entà evitar era preson”, çò diguèt Boya, que considèra que tot l’afar pel qual es mesa en examen per rebellion e sedicion se fonda sus un verbal de la Gàrdia Civila “parciau e interessat, que crèe un relat que non correspon pas ara realitat pr’amor que non i auec pas violéncia”.
En cas que finiguèsse qu’entrèsse en preson, situacion que considerèt coma lo pièger dels scenaris, se mostrèt convencuda que ne sortiriá “quan ajam era Republica”, e reclamèt que se metèsse ara en aplicacion.
En tenen compte d’aquesta possibilitat, exigiguèt una “reaccion politica” que consistiguèsse en una “estrategia conjunta e coordenada” dels partits e de totes los independentistas.
Durant la conferéncia de premsa que la faguèt diluns de tantòst a Lhèida, precisèt pas se respondriá a las questions del ministèri public.


text:
Compte rendut de la sesilha n° 2 del seminari Lengas e Poders, Ostal d’Occitania, Tolosa, lo dimècres 16 de novembre 2016
Eric Fraj : Presentacion e discussion del libre de Philippe Blanchet, Discriminations : combattre la glottophobie, Textuel, 2016.
(NB fau aquí lo resumit de la presentacion de Fraj – en romanas – e boti sas reflexions criticas o de las del public, per mai de clartat, en discors indirecte, en italicas e entre croquets)
Lo libre es fòrça interessant, subretot per un public non avisat. Presenta una sintèsi dels trabalhs passats de l’autor e demòstra un grand esfòrç de pedagogia. Es organizat en cinq partidas.
I – Lo Constat : existisson de discriminacions lingüisticas en plan de societats e en França tanben ont la question es una mèna de tabo. Dins la lei francesa contra las discriminacions (2001, 2006, 2014), la lenga es pas un motiu de discriminacion e doncas aquelas discriminacions son de fach autorizadas. Aqueste oblit volontari es fondat sus l’ideologia lingüistica de l’unitat e unicitat lingüistica. Es un punt avugle en França, tanben en çò dels universitaris (ex. del Diccionari del racisme, de las exclusions e de las discriminacions que parla pas de discrimacions lingüisticas en França)[1]. Reticéncias o refus de ratificar los tractats o articles de tractats que parlan de minoritats lingüisticas, vist que França reconeis pas l’existéncia, sus son territòri, de minoritats que que sián. Mas, amai fòrça limitada, la nocion demora valabla, amb la Convencion europenca de salvagarda dels dreits de l’òme e de las libertats fondamentalas (CEDHLF) e la Carta europenca dels dreits fondamentals (CEDF), ratificadas per França.
II- Sa vision de las causas. Blanchet presenta de nocions utilas a l’identificacion e la compreneson de las discriminacions lingüisticas. Las praticas lingüisticas son vistas coma « de praticas socialas eterogeneas en continuitat ». Per el existisson pas de frontièras de lenga ; la « lenga » es una fabricacion ideologica. Las lengas tal coma son parladas son pas de còdis normats separats los unis dels autres ; aquels còdis son d’arfacts fargats per de gramaticians e de lingüistas (lengas coma sistemas claus). Las lengas aital nomenadas son d’enjòcs e de mejans de poder (objèctes passius mas tanben mejans actius de poder). Per el, los locutors inventan las lengas en continuacion [aquí Fraj exprima son desacòrdi amb aquesta vision sus la basa de sas lecturas de Henri Meschonnic : la lenga es dins lo diccionari, dins las gramaticas, tot libre que la descriu e la nòrma, mas çò qu’es inventat son de discorses, e encara pas en permanéncia, per inventar quicòm de personal, de subjectiu es pas tant simple, coma zo mòstra Bergson]. Blanchet fa puèi la distinccion entre nòrmas constructivas (las que son inventadas pels locutors) e nòrmas perscriptivas, que dependon de règlas d’organizacion de la societat e servisson totjorn d’enjòcs de poders, de dominacion sociala e economica. Inculcacion de cresenças :
- que las lengas preexistisson a lor usatge e que los locutors las devon metre en òrdre en respectant las règlas prescritas.
- que solas las lengas estandardizadas son legitimas, al punt que de còps fan l’objècte de prescripcions per la lei.
- que las lengas qu’an pas de gramatica prescriptiva an pas cap de gramatica.
- que las variacions son de fautas rapòrt a las nòrmas prescriptivas. [auriá pogut prene en compte, nòta Fraj, lo sens moral de fauta ; parlam pas d’error, mas de fautas].
Per el, las normas prescriptivas son un critèri illegitime. Posicion etica : fa la diferéncia entre l’illegitima e l’illegal. Las disciminacions lingüisticas son de discriminacions « perque son de praticas discriminantas d’un punt de vist etic » (p. 41).
Enfin, lo concèpte de glotofobia, qu’el inventa per nomenar la discriminacion lingüistica, que s’inscriu dins lo paradigme de las alteròfobias (omofobia, judeofoboia, etc.). çaquelà, fa un ligam entre lo sens psicologic e lo sens sociologic, perque ditz que la paur de l’autre es un dels motors de las discriminacions
[reflexion critica de Fraj sul sicut : en primièr perque dire que "glotofobia" fa mestièr en disent que "discriminacion lingüistica" se podriá pas aital enclaure dins un paradigme ? Se ditz plan discriminacion raciala, sexuala, culturala, etc. Aprèp, i a lo fach qu’aquel paradigme novel de la fobia es una mena de mòda, ara tot es vengut fobia… Fobia, aquí es lo mesprètz, l’òdi, la discriminacion negativa, etc. mas cal se ramentar que fobia vòl dire en primièr paur, quicòm de plan diferent. Blanchet sap aquò perque ditz que vòl balhar al mot un sens sociologic e non pas psicologic. Mas lo sens psicologic demora e geina ; la glotofobia, coma las autras fobias es coma una malatia, participa a una psiquiatrisacion del social]
Blanchet ditz tanben que cada còp que i a glotofobia, i a majoracion d’una lenga e minoracion d’una autra (p. 47) et doncas a cada glotofobia, corespond una glotofilia, amai una glotomania (subrevalorizacion d’una lenga e/o d’un registre de lenga). [mas alara tota glotofilia implica una glotofobia e se fa al detriment d’autras lengas ? aquò es evidentament fòrça discutible].
Fa tanben una diferéncia entre dominacion e egemomia (que ven de Gramsci[2]) : la dominacion est percebuda coma tala ; l’egemonia es pas percebuda, es una contrencha acceptada inconscientament o conscientament. L’egemonia produsís de cresenças, d’ideologias, e se balha d’aisinas de poders, d’agents glotopolitics que son d’actors, de garants e de beneficiaris de l’egemonia. Dins aquel encastre la glotofobia pòrta sus las representacions sociolingüisticas.
Blanchet plaideja per la diversitat lingüistica : 80 % dels umans son plurilingües, i a una capacitat dels umans al plurilingüisme ; lo son d’un biais espontaneu.
La variacion lingüistica es permanenta e infinida.
Denoncia de mites :
- lo de la mestreja totala de la lenga comuna ; òm mestreja pas jamai completament la lenga comuna (la lenga es pas un animal salvatge, un animal qu’òm domda), amai foguèssem d’experts ;
- lo de pensar que los umans s’entendrián melhor s’avian pas qu’una lenga ;
- lo mite enfin que caldriá mestrejar totis la meteissa lenga per far societat : los umans fabrican totjorn de diversitat.
Denoncia lo caractere ideologic de la mestresa de la lenga e aquí parla del francés, critiquant l’idèia que mestrejar lo francés seriá parlar un « bon » francés ; en vertat es parlar un francés estandardizat, normalizat es a dire una pichona partida del francés efectiu. La mestresa de la lenga es una reduccion de las competéncias socio-lingüisticas del monde e doncas constituisson un element clau de la glotofobia.
III Cossí s’espandís e se manten la glotofobia.
Torna parlar dels agents glotopolitics e del ròtle de las instàncias.
Dins un capitol critica las accions glotopoliticas que pretendan beneficiar a varietats lingüisticas dominadas, mas que passan per la construccion de normas estandardizadas d’aquestas varietats sens tener compte de las praticas efectivas dels locutors (p. 61 e p. 101-103). Los militants de las lengas minorizadas bastisson una « ciutadela lingüistica embarrada dins un purisme, una ideologia de la dominacion ». [Fraj tròba aquí quicòm d’interessant, amai se parla d’exageracion e subretot, cap a l’occitan e al breton, de mala fe. Seguís de citar] Per « desminoritarizar lor lenga », imaginan sonque « de l’estandardizar e de l’impausar per la via del poder » [mas quin poder ? vist qu’an pas lo poder politic : lo poder dels intellectuals, lo de l’universitat ?], e aital « fan pas que reprodusir a una autra escala e al benefici d’una autra partida de la populacion la mèma ideologia. Combatan pas l’ideologia ela mèma e lo tipe d’organizacion sociala inegalitaria qu’es a servir. Volon simplament la veire aplicada a lor pròpi benefici e se retrobar del costat dels dominants… » (p. 102). « L’estandard renforça la representacion negativa que los locutors espontaneus an de lors parlars familièrs » (p. 103)
[Tot aquò es pas forçadament fals, çò ditz Fraj, mas a son vejaire es una question de pedagogia, de cossí se fan las causas. Dins la sala lo quite Sauzet ditz qu’es una « bona question ». Me permeti ièu de dire que çò que Blanchet conta del pretendut « occitan estandard », p. 103, es lo summum de la mala fe, perque tot simplament fals (pas d’estandard unenc, impausat a totis los locutors, aquò es una pura ficcion, etc.). Fraj fa remarcar que pren la pena de dire que lo bearnes o lo provençal son viscuts coma lengas diferentas (puntejant aital nòstra manca de pedagogia a nos autres occitanistas), e non pas que lingüisticament an pas res a veire amb los autres parlats d'òc. Aquò ven, çò ditz Jean Sibille, de sa definicion estrictament sociolingüistica de la lenga, sa reduccion a çò que los locutors apelan aital, en balhant de noms a çò que parlan. Sibille apond que cal destriar lo biais del monde de nomenar las lengas e lo sentit de la lenga ; i a de monde vielh d’aiçi que sabon que se van a 300 km comprendran lo monde e que serà mai o mens la mèma lenga. Cal dire tanben que Blanchet causís plan sos exemples, e que per un fum de parlats aquesta idèia de « lengas diferentas » es falsa, ne pòdi ièu testemoniar en Lemosin. Per claure aquesta discussion, Fraj ditz que Blanchet patís de sa pausicion ideologica ; l’occitan es lo monstre de tuar, etc.].
Blanchet usa de la nocion de diglossia, que coneissèm plan e d’« inseguretat » lingüistica, benlèu sul model de « l’inseguretat culturala » teorizada per Christophe Guilly (La França periferica, 2014)[3], coma çò que produsís la diglossia [encara un terme de psicologia, nòta Fraj, amai se fa mestièr per la descripcion]. Parla tanben del ròtle nefaste de l’escòla, qu’ensenha dos sabers : çò qu’es la nòrma e çò qu’es pas la nòrma, e pels pichons que son pas dins la nòrma pòt èsser que negatiu ; son botas dins un regime ideologic qu’auran fòrça mal d'en sortir. Plan segur es de discriminacion sociala e torna prene la tèsi de Bourdieu : l’escòla es faita per crear d’eiritièr e perque l’elita se pòsca reprodusir…
L’estandard, otís màger de reproduccion de l’estat nacion : purificar la lenga de la nacion de tota eterogeneitat per crear « una religion estatala de la lenga, un totem patriotic que son cor sacrat n’es l’ortografia » ; sacralizacion, plan segur, del monolingüisme. Aquesta politica es malurosament imitada pel monde que defendan las lengas minorizadas. Un jos capitol es dedicat als dominats que volon venir dominants (son la paginas 101-103, que se ne parla supra).
IV- exemples de discorses e de comportaments glotofòbs institucionals e individuals (sèm passats lèu lèu, rason de mai de legir lo libre !)
V- Trapar una alternativa a la glotofobia, non estandardizanta. La tròba mai que mai dins la notion de polinomia, tant coma l’a formalizada lo sociolingüista còrse J.-B. Marcellesi[4]. Torna repetir que la glotofobia es una question de dreits de la persona, de dreits umans…
[Jamai parla pas dels dreits d’una comunautat ; tot es orizontal e tot es actual. Associa la lenga a la cultura solament un còp dins lo libre. Meschonnic disiá que tota lenga es tanben una cultura e tota cultura corespond almens a una lenga. Blanchet fa pas aquel ligam. Manca la prigondor istorica. I a jamai l’ideia que quand òm defen una lenga e doncas una cultura minorizada, òm pòt tanben defendre una istòria, una literatura. Pas de nocion de comunautat lingüistica e culturala. Defensa liberala de la cultura e dels dreits umans. I a jamai la vision de la primautat del grop o de la societat.]
Parla puèi de la necessitat d’una informacion e d’una educacion desalienada [va plan, ma cossí fasèm ?]. Cal tornar pensar, çò ditz, l’educacion lingüistica e los aspectes lingüistics de l’educacion. Metre un punt final al mite de la necessitat del monolingüisme ; assegurar l’estabiliment d’una pluralitat lingüistica [per quals mejans ?] ; inclaure la question lingüistica dins un projècte de societat… Cal començar per una pratica personala conscienta, e al nivel collectiu, parla d’autogestion en ligam amb la polinomia de J.-B. Marcellesi. [mas dins tota aquesta fin balha pas brica de solucions concrètas]
Discussion :
Fraj : Blanchet critica la nòrma a l’escòla, mas se i a pas de nòrma a l’escòla, vist que vivèm pas fòra sòl, mas dins la societat tala coma es, s’ensenham pas la nòrma, mandam los escolans al tuador. Cal tener compte de la situacion e de la realtat sociala… e sociolingüistica. Ièu parteji la tèsi de Bourdieu e disi a mos escolans : sèm dins una societat crudela que fa la tria e la lenga es un mejan de far la tria. Pren la defensa del monde que patisson la discriminacion lingüistica ma sembla de los voler daissar dins la situacion culturala ont van sufrir la discriminacion encara mai.
Patric Sauzet : A l’opausat de Blanchet, se pòt remandar (per mostrar l'opausicion simetrica) a Alain Bentolila que sosten l'idèa que la nòrma libera, e qu’es per exemple fòrça opausat al creòl perque en creòl digus pòt far valer son dreit ; per aquò cal ensenhar la lenga del poder. Blanchet critica los lingüistas mas es fòrça pròche de maites lingüistas : dins los cors de lingüisticas, los collègas passan lor temps a ironizar sus la nòrma e las prescripcions. Un, per exemple, te fa una tèsi sus l’emplec de « c’est grave » (« c’est grave chiant », « c’est grave nul », etc.) d’un biais fòrça precis e formal, en disent : « nos autres sèm de lingüistas, agacham tot. ». I a una « nomofobia » del lingüista que sembla partejar Blanchet. Puèi, lo discors anti-nòrma lo trobam tanben en çò d’un fum d’occitanistas, qu’acceptan lo constat de l’intercompreneson, mas son feròtjament anti-normatius e contra tota mena d’estandardizacion. Mas lo problema es que sens estandard, avèm pas la gama d’expression qu’avèm en francés. I a une lenga per pensar en francés, per articular de discorses teorics, qu’es elaborada… e en occitan de còps que i a tot aquò nos manca ; la lenga coma instrument de literatura, per l’escritura, la pensada, etc. se fa pas sens un trabalh de normalizacion. Çò mème per l’ensenhament… Michel Banniard cita en alemand : « Kultursprache ist ein Aufbausprache » (une lenga de cultura es una lenga construita). Enfin, çò ditz Sauzet, se tot se val, se debèm respectar totis los parlats tals coma son, alara, forçadament, las ierarquias entre lengas e modalitats de lenga demoran talas coma son.
Fraj : Sovent i a de monde qu’an cregut que mon libre (Quin occitan per deman ?) foguèsse contra tota nòrma, mas dejà lo monde que parlan sens aver estudiat la lenga seguisson una nòrma ; la de los que lor an aprés. Dins aqueste libre i aviá una volontat d’èsser pragmatic : podèm pas parlar amb de locutors naturals amb una modalitat de lenga que siá tròp aluenhada de lor modalitat, mas aquò voliá pas dire que i a pas de nòrma dins lo quite parlat eiretat. E la nòrma academica joga tanben son ròtle, mas d’en primièr cal ensenhar la nòrma eiretada.
Sauzet : Mas a aquesta nòrma, Blanchet i crei pas ; crei pas que la lenga siá vertadièrament un sistema (segond lo model de la lingüistica generativista) que produsís sas proprias limitas (perque de fach, tot es pas possible dins una lenga) e lo dròlle per parlar integra un sistema, o mai d’un : mas apren doas lengas, dos sistemas, e non pas una mescla dels dos : i a pas un continuum ont tot seriá possible (per aquò Sauzet fa una allusion critica a la teoria continuista de Mario Alinei).
Cavaillé : Ièu, sens èsser lingüista me permeti de dire que de tot biais, a partir del moment ont i a escritura e ensenhament, i a forçadament d’estandard. Almens i a un esfòrç d’estandardizacion consubstancial a l’escritura, a la difusion de l’escrich e a l’ensenhament (òm escrich per èsser legit per lo mai de monde possible e òm es obligat de se botar d’acòrdi sus una nòrma lingüistica per fargar una lenga d’ensenhament). E aqueste procès es en primièr orizontal, dempuèi las quitas praticas, abans d’èsser vertical e de naut en bas, per l’impausicion d’un poder.
Sibille : a prepaus de la teoria polinomica de Marcellesi : es lo rebat de l’incapacitat dels Còrses a fargar d’estandards e aquesta teoria foguèt promoguda perque i ajèt a un moment convergéncia d’interes entre lo moviment nacionalista e los lingüistas. En Sardenha (raprochament fach per Banniard) seriá un prefach mai simple, en fargant una nòrma pluricentrica amb dos estandards (campidanese e logudorese).
Sauzet : reconeis que trobam dins los parlats d’òc, de còps que i a, d’elements e de traches per far de diferenciacions (per exemple amb lo provençal qu’a pas de traça de la « s » al plural, amai s’aquò pausa pas cap de problema d’intercompreneson pels autres locutors d’òc), e reconeis tanben l’importància de la volontat de far lenga amassa del fach del passat e pel projècte. I a de sistemas potencialament diferenciats e que podon venir diferents se los volèm pas far tener.
Compte rendut de Joan-Pèire Cavalièr
[1] Esther Benbassa, Dictionnaire des racismes, de l'exclusion et des discriminations, Larousse, 2010.
[2] De legir per exemple, la presentacion d’aquesta nocion gramsciana sul blog de la revista Agir par la culture.
[3] L’autor del compte rendut fa remarcar que lo concepte d’inseguritat lingüistica es çaquelà un concepte classic de la soco-lingüistica dempuèi William Labov. Bourdieu ne fa usatge et maites d’autres abans Blanchet. De veser lo cors d’introduccion a la sociolingüistica de Blanchet et Bulot sul site de l’universitat de Rennes. Es puslèu lo concèpte d’inseguritat culturala que ven de la sociolingüistica.


text:
En botanica e en micologia, una varietat es un ensemble d'individús (una populacion) apartenent a una espècia que diferís de las autras populacions d'aquesta espècia per un ensemble de caractèrs. Aquestes caractèrs particulars, determinats per un genotipe comun, se pòdon reproduire de generacion en generacion per las semenças o los espòrs.
Una varietat es pas de confondre amb un cultivar. Una diferéncia entre una varietat e un cultivar es lo fach que lo cultivar es cultivat (varietat cultivada) e es estat causit per sas caracteristicas unicas, que devon èsser transmesas d'una generacion a l'autra per de metòdes apropriats, siá reproduccion vegetativa (clonatge), siá per de culturas de linhadas puras, siá per autofertilizacion, etc.
Per acréisser la confusion, los tèrmes de varietat e de cultivar s'utilizan d'un biais intercambiable dins lo mitan orticòla.


text:
Valdariás
Valdariás[1],[2],[3] (Valderiès en francés) es una comuna lengadociana en Segalar, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Vialagodon (Vialegoudou) [byaraudu:], de « *villa gothorum », bòrda dels Gòts.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Associacions esportivas[modificar | modificar la font]
- Racing Club Valdaraqués XIII, l'equipa de rugbi de 13 de Valderiás. Site officiel du RCV XIII
- Union Sportive de Valdériès Site del club
- Escòla de fotbòl
Personnalités liées à la commune[modificar | modificar la font]
Liens externes[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
2017ko apirilaren 28an Angelun, Amadèu Baris eta Guy Mondorge Baiona eta Aturri aldeko Gaskoi Akademiaren idazkari nagusi eta presidentearekin. Irakurri nuen hitzaldia Akademian sartzeko:
Adishatz a tots,
Que soi Franck Dolosor.
Que soi jornalista a la television basca : jornalista e basco...?
Dab un chic d'umor – que n'avem tan besonh – que disi sovent
que hè lhèu drin tròp per ua sola persona.
Plan segur qu'ei tad arríder, puishque soi hèra fièr d'estar jornalista e basco.
Fièr e aunorat tanben que m'ajan convidat ad arrejúnher los rengs de l'Academia Gascona de Baiona e deu Baish Ador, ua institucion qui compta hèra per jo. Jamei n'avèvi imaginat har partida d'aquera familha.
Qu'ei donc beròi esmavut qui pensi uei a totas aqueras hemnas e a tots aqueths òmis qui despuish mila nau cents vint e sheis s'amassan a l'entorn d'ua medish idea: tornar balhar las soas letras de noblessa a la lenga gascona de las duas parts de l'Ador.
Ua pensada tota especiau per Marguerita Dicharry, l'ua de las purmèras personas dab qui realizèi los mens purmèrs reportatges suus Gascons de Baiona e deu Baish Ador, que i a dejà mantuas annadas.
Qu'arremèrcii plan solide lo president Guy Mondorge per m'aver amuishat la soa hidança, e que saludi hòrt amistosament lo men pairin de uei:
lo men mèste, l'amic Amadèu Baris.
Gran mercés a tu per tot lo tribalh hèit totas aqueras annadas.
Tà cada disciplina que cau tostemps ua referéncia, un modèle,
e per nosautes, qu'ei clar qu'ací lo guida que s'apèra Amadèu.
Alavetz, la question deu dia, b'ei de saber çò que hè un jornalista basco
de 40 ans a l'Academia Gascona.
Per jo, lo gascon, qu'ei en purmèras mantuns soviers e istuèras:
Que vieni de Sent Per, Senpere en basco, Senpere com disen a nosta,
dens la familha, enter amics; e, causa estranha, en francés lo nom de la comuna qu'ei Saint-Pée-sur-Nivelle, Pée en gascon, pas Pierre en francés... Lo men vilatge n'a donc pas nat nom en francés, petit detalh, mes en la vita que cau estar atentiu.
Quan èri joen, que passavi ua partida de la vacanças en çò deus cosins
a Anglet, au quartièr Aritxague, Aritxague en basco...
mes a l'alea Bòrdanava...
Bòrdenava, un nom qui n'ei pas ni basco ni francés...
E atau donc, en la nosta region, tot çò qui n'ei pas francés
n'ei pas obligatòriament basco!
Qu'aprengoi desempuish que centenats de lòcs e pòrtan noms gascons despuish lo pòrt deus pescaires de Biàrritz dinc a Càmer, Labastida, en passant per Baiona e, plan segur, Anglet. Tostemps estar atentiu e a l'escot.
Parlar de la lenga gascona qu'ei tanben soviene's de las cronicas
d'Enric Lasseuga cada matin sus Radio Bayonne. Lo gascon, aquera lenga qui ne coneishèvi pas a l'epòca mes qui devinavi dejà...
dab aqueth salut tan simpatic: Qu'ei Enric de Nosta, Adishatz,
C'est Henri de chez nous, au revoir!
Adishatz, un mot qui hè partida deu men vocabulari, longtemps abans qu'arribe la marca deu medish nom. Adishatz, un mot qui utilizi sovent tà saludar la sòr dab qui, per aquò, parli en basco.
Mes un còp acabat lo prosei, qu'ei tostemps adishatz en sovier
deus bilhets radiofonics d'Enric Lasseuga.
E puish, un aute clinhet a un aute Enric, l'un deus nostes cosins landés
dab qui parlàvam francés, la lenga comuna enter Gascons e Bascos.
Mes Enric ne parlava pas tot a fèit lo medish francés que nosautes
pr'amor la soa lenga mairana n'èra pas hèra luenh.
En la vita que cau estar atentiu...
Lo noste Landés que disèva: qu'ei totun mei plasent de díser
«E adishatz, quin va lo mèste? - Que pòt anar doçament»...
Mei plasent?
Qu'ei de bon compréner quan avetz los pairs e los pairbons bascofònes.
Que i a aquiu hòrt de delicatessa, d'afeccion, de dignitat,
quauquarren d'intime mes tanben d'obèrt suu monde...
Pr'amor que per jo, díser adishatz que vòu díser ongi etorri, planvenguts.
Emplegar ua auta lenga que lo francés n'ei pas voler crear ua navèra barrèra, qu'ei meilèu un convit tad entrar dens un univèrs dab los sons messatges universaus com lo qui ei presentat dens la cançon
Los de qui cau deu grop Nadau.
Au demiei deus soviers nombrós de quan èri mainat, que i a tanben
aquesta frasa misteriosa : « Que sòi era immaculada concepcion ».
Qu'èm donc ací a Lorda, dab aquera aparicion misteriosa devant de jo.
Ua frasa qui n'ei pas ni basca, ni francesa, ni espanhòla...
mes qui s'i sembla... lhèu latina ? Nani, qu'ei en gascon.
Aquera lenga gascona qui religa la vath d'Aran, Bordèu e la punta deu Medòc en passant per Baiona e Anglet !
Dab aquestes soviers hens lo cap, que hè dejà mantuas annadas
qu'ensagi d'apregondir las meas coneishenças sus la lenga occitana,
la cinquau per jo après lo basco, lo francés, l'espanhòu e l'anglés.
Aqueth gascon meravilhós qui tot d'un còp e v'illumina
e vos ajuda tà compréner tota la toponimia deus Pirenèus
e deu sud de França en generau.
Ua lenga qui serveish tanben de palanca tad anar dinc en Itàlia, en Catalonha, o en Galícia ; tad anar tanben de cap tà l'espanhòu
o lo portugués qui v'entraina eth medish dinc a Brasiu.
Las lengas regionaus ne deverén pas favorizar lo replec sus si medish, ce gausan enqüèra denonciar daubuns.
Que harén lhèu miélher d'estar atentius eths tanben...
e de començar de miélher mestrejar lo francés sovent d'aulhors.
Non, ne seram pas los hossaires de la lenga gascona.
Ne serèi pas tanpòc lo son defensor, nani.
Meilèu que de'm limitar a la deféner, que m'estimi mei de la víver tot naturaument, com ac hèi dejà tanben dab la lenga basca.
Miélher que de granas reivendicacions, que m'estimi mei ua utilizacion vertadèra e accions eficaças.
Apréner-la, emplegar-la, partatjar-la e jogar dab era, anar de cap a locutors qui vaderàn lhèu amics... ací que son las meas prioritats.
Aunorat d'estar convidat ad arrejúnher l'Academia, que voi uei préner ací dus engatjaments :
- purmèr, lo de continuar d'apréner la lenga gascona
- dusaument, lo de continuar d'assegurar la soa promocion en la vita publica : suus mèdias e los hialats sociaus.
Pr'amor en la vita, que cau estar atentiu e aunèste tanben ; e ací, l'aunestetat que passa per la reconeishença deu hèit gascon e lo respècte qui devem aus locutors o aus lors descendents qui a bèths còps d'aulhors e's desconeishen.
Que sembla lhèu mauaisit de tornar aver locutors complets a Baiona e Anglet com quauques ans a, mes l'exemple de la renavida de la lenga basca, enqüèra en ua situacion pro dificila totun,
que ns'amuisha que tot ei possible si meten en plaça mejans.
Atau, manca d'aver locutors complets, que podem totun har que los abitants e los elejuts d'aqueste terrtòri coneishin enfin eths tanben totas aqueras subtilitats e aquera riquessa qui constitueish la lenga gascona.
En ua França, ua Euròpa e un monde qui dobtan de mei en mei,
n'avem pas nada bagueta magica tà resòlver tots los problèmas, mes dab las arraditz e las valors nostas qu'avem ua partida de la solucion tà bastir amassa un aviéner mei bon.
Estar qu'ei miélher qu'aver.
Meilèu que d'aver, que m'estimi mei, que ns'estimam mei d'estar curiós, respectuós, aunèstes e atentius.
Longa vita a l'Academia Gascona de Baiona.
Milesker deneri, gran mercés a tots !


text:
1722
Aquesta pagina concernís l'an 1722 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Maridatge dau negus Bakaffa (1721-1730) ambé Mentewab qu'anava tenir un ròtle major dins la direccion d'Etiopia fins au Temps dei Princes.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Kangxi (1661-1722) lo 20 de decembre. Son quatren fiu Yongzheng (1722-1735) li succediguèt. Contunièt la politica de son paire en favor dei païsans.
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Campanha afgana en direccion de la capitala Isfahan. Lo 8 de març, l'armada reiala assaièt de menar una sortida onte foguèt anientada a Golnabad. Après aqueu succès, leis Afgans poguèron menar lo sètge d'Isfahan que deguèt capitular en octòbre. Chah Sultan Husain foguèt obligat de coronar son advèrsari Mir Mahmoud Hotaki coma rèi de Pèrsia. Pasmens, son fiu Tahmasp II s'enfugiguèt per contuniar la lucha còntra leis Afgans a partir d'autrei províncias. Aquò marquèt lo començament d'un periòde de trobols sus lo plan iranian e es generalament considerat coma la fin de l'Empèri Safavida.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Teofil de Bordèu, mètge e escrivan bearnés (m. 1776)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 11 de març - John Toland, filosòf irlandés (n. 1670)


text:
Estivada 2008
En 2008, l’Estivada a logicament 10 ans, e s’agís plan de la 4ena Biennala de las Culturas dels Paises d’Òc. E serà d’alhors la darrièra, vist que i aurà pas pu, a comptar de 2010, aquel sistèmi d’alternància majoras e minoras, totes los partenaris insitutcionals e notadament las Regions, seràn a l’entorn de la taula totas las annadas. En 2008, es lo nom de Francis Cabrel qu’es sus las pòtas de tot lo monde : Vendrà ? Vendrà pas ? Se lo cantaire francés reconegut serà pas aquí, se bastís efectivament un partenariat amb son associacion Voix du Sud, que se perseguís encara uèi, un partenarat que permet a de joves cantaires de lenga d’òc de se melhorar dins lor art amb un encadrament de tria. De notar en 2008, un polit omenatge a Claudi Marti, amassant un bel nombre d’artistas occitans famoses.
Programa
Le Comité / Lu Rauba Capeu / Arnapi / Ténarèze / D’Aqui Dub / Familha Artus / Luc Aussibal / La Ramà / Hommage à Claudi Marti / Camera Della Lacrime / 21 Boutons / Duo Burg Chauzy / Balaubois / Bramatopin / Occita’niss / Vira lo chat / Sol i Serena / Original Occitana / Les Mourres de Porc / Le Syndrome de l’Ardèche / Marc Noalha / Patric / Renat Sette / Yann-Fanch Kemener / Laurent Audemar / François Fava / Troubadours Art Ensemble / Pireneos Magicos / Rencontras Votz del Sud / La Ròsa Salvatja / Duo Melhau-Peyrat / Gric de Prat / A fil de Ciel / Tres a Cantar / Pèire Boissière / Jérôme Noirez / Philippe Sahuc / Florent Mercadier / Sergi Mauhourat / Patric Rochedy / Marie-Odile Dumeaux / Chabrier / Guylaine Renaud / Lo Rulh / François Breugnot / Christian Frappa / Ben / Lou Dàvi / Bertran Serieys / Joan-Francés Mariòt / Cie Cantalas / Imagenaire / Cie La Loue / Gargamela Théâtre / Clown Kitch Cie / Anna Regord / Peire Pessamessa / Joan Ros / Robèrt Marti / Monica Sarrasin / Ives Lavalada / Jan-Maria Caunet / Jan dau Melhau / Eric Gonzalès / JoanLois Lavit / Jean-Marc Courbet / Aurélia Lassaca / Maria-Joana Verny / Yves Rouquette / Joan-Glaudi Rolet / Jean-Luc Sauvaigo / Joan-Felipe Joulia / Bruno Peyras / Maria-Joana Verny / Joan-Lois Baradat / Eric Rei-Bethveder / Sèrgi Javaloyès / Balandran / André Dion / La Leçon de Solexcitant
Galaria
Picatz per l’aver mai grand
Avètz de fòtos de l’Estivada en 2008 ? Mandatz-nos las a communication@estivada-rodez.eu en disent se volètz èstre creditat o pas, e las apondrem a la galaria !


text:
Voharies
Voharies es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo costat de Sans-Richaumont. La municipalitat se situa sus la RD 37 en connectant la municipalitat vesina de Rougeries a la RN 2 a Lugny.
La commune se situe dans le canton de Sains-Richaumont. La commune se situe sur la RD 37 reliant la commune voisine de Rougeries à la RN 2 à Lugny.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La naissença del vilatge de Voharies a a causa del bastiment d'una granja al cors del Mejan-Age @dénommer Boharius. Lo vilatge #demorar un caseriu de la parròquia de Rougeries fins al començament de la Revolucion francesa, data #que, #venir una municipalitat independenta.
La naissance du village de Voharies est dû à la construction d'une ferme au cours du Moyen-Age dénommée Boharius. Le village resta un hameau de la paroisse de Rougeries jusqu'au début de la Révolution française, date à laquelle, elle devint une commune indépendante.


text:
Tolosa: manifestacion per la liberacion dels presonièrs politics catalans
En brandissent de drapèls catalans e occitans, los manifestants critiquèron lo refús de negociacion de Mariano Rajoy, l’aplicacion de l’article 155 de la Constitucion espanhòla que considèran coma “un còp de fòrça inacceptable” e quitament “un vertadièr còp d’estat”. En mai d’aquò, exigiguèron de l’UE qu’intervenguèsse dins un afar “qu’es pas pus un afar intèrn d’Espanha” car aquel “atemptat a la democracia es inacceptable per l’umanitat tota entièra”. En mai d’aquò, saludèron la manifestacion que se teniá al meteis temps a Barcelona e exigiguèron la liberacion immediata dels presonièrs politics.
Participèron a la manifestacion de personalitats conegudas d’EELV e del Partit Occitan coma Gérard Onesta, Guilhèm Latrubèssa e Dàvid Grosclaude.


text:
Batalha de Solferino
La batalha de Solferino se faguèt lo 24 de junh de 1859 pendent la Campanha d'Itàlia. Se debanèt en Lombardia, dins la Província de Màntoa. Es essida una victòria de l'armada francesa de Napoleon III aliat a l'armada sarda sus l'armada austriaca de l'emperador Francés Josèp Ièr.
Mai de 330 000 soldats combatèron dins aquela batalha. I aviá gaireben 150 000 soldats austriacs e un total de gaireben 190 000 francosardes.
Dins la batalha s'utilizèt de tecnicas novèlas coma lo transpòrt de las tropas francesas pel tren, que se desplacèron sonque en quatre jorns per anar de Lion fin al Piemont, los canons e fusilhs ranurats (mai precises e poderoses). L'artilhariá tenguèt un grand ròtle, pauc de combats se faguèron còs a còs.
Condicions sanitàrias[modificar | modificar la font]
A Castiglione, los ferits son pertot. La glèisa e l’escòla foguèron transformadas en espitals. S'ajancèron los victimas per las carrièras. Qualques abitant n'abriguèron quin que siá lor bord. Henri Dunant es testimòni d'aquela vision d'orror e decidiguèt alara d'ajudar lo pau d'infirmièras presentas enluòc. Pendent quatre jorns, s'investiguèt còs e bens per l'ajuda als maluroses. En efèit, curava, comprava d'esperel manjar e vestits pels rescapats de la batailha (que sián italians, francés o austriacs); tanben escriguèt a lor familha. Perque se sabiá pas res sus la contaminacion per las bacterias èra conegut, fòrça moriguèron d'infeccion. Capitèt, per mejan de la Societat Evangelica de Genèva, que Dunan n'èra membre actiu, a informar lo public de las ajudas escassas pels ferits de guèrra. Genèva decidiguèt alara d’enviar una mission de secors a Castiglione.


text:
Piu IX
Piu IX es lo nom qu'adoptèt lo cardinal Giovanni Maria Mastai Ferretti quand foguèt elegit coma Papa.
Nasquèt lo 13 de mai de 1792 a Senigallia (Itàlia) e moriguèt lo 7 de febrièr de 1878 al Vatican. Èra lo filh del comte Girolamo Mastai Ferretti e de Caterina Solazzi. Ensagèt de dintrar a la Guardia Nobile, mas perque sofrissiá d'epilèpsia i foguèt pas admés e se consagrèt a l'estudi de la teologia; en abril de 1819 foguèt ordenat prèire.
Trabalhèt coma rector de l'institut Tata Giovanni fins qu'en 1823 foguèt mandat en Peró e Chile coma ajudant del nonci Giovanni Muzi, dins la primièra mission après l'independéncia d'America del Sud. En 1825 tornèt a Roma per dirigir l'espital de San Michele e ocupar la carga de canonge de Santa Maria in Via Lata.
En 1827, a 35 ans, foguèt nomenat avesque d'Espolet; cal notar l'amnistia qu'obtenguèt pels membres d'una revolucion fracassada en 1831. L'an d'après se li concediguèt tanben l'avescat d'Imola e foguèt creat cardinal in pectore en 1839 puèi reconegut publicament en 1840. Durant las annadas qu'ocupèt aquestes avescats se ganhèt la reputacion d'un liberal, car èra favorable a la reforma administrativa dels Estats Pontificis e simpatizava amb lo movement nacionalista italian.
A la mòrt de Gregòri XVI, participèt al conclau de 1846, que solament 46 dels 62 cardinals i poguèron assistir, en rason de l'inestabilitat d'Itàlia. Los cardinals, dividits en conservadors, que sostavan lo cardinal Luigi Lambroschini, e liberals, que sostavan dos candidats, Tomasso Pasquale Gizzi e Giovanni Maria Mastai Ferretti. Los liberals decidiguèron de concentrar los sieus vòtes subre Mastai Ferretti, que foguèt elegit per majoritat amb 36 vòtes. Se capitèt qu'al moment del recompte èra el que legissiá a votz auta los vòtes e qu'acabèt per se proclamar Papa el meteis. D'oras apuèi arribèt lo cardinal de Milan, Karl Kajetan Gaisruck, amb lo vèto de l'emperador d'Àustria a l'eleccion de Mastai Ferretti, mas èra tròp tard. Lo nòu Papa prenguèt lo nom de Piu IX en recòrd de Piu VII.
Tre son eleccion proclamèt una larga amnistia per delictes politics e creèt la Consulta, un Parlament que garantissiá mai de libertat als ciutadans dels Estats Pontificis. Per malastre, las revolucions de 1848 obliguèron lo Papa de fugir a Gaeta desguisat en monge e quand tornèt, èra animat per d'idèas plan mens liberalas.
S'opausèt fèrmament a l'unificacion d'Itàlia que portava a tèrme lo regne de Piemont, car considerava los territòris de la Glèisa coma un territòri qu'èra pas sieu e per tant los podiá pas cedir. Las sieunas accions seguentas tan politicas coma religiosas tendèron a ensajar de sauvar los sieus territòris. Per aquest motiu proclamèt lo dògma de l'Immaculada Concepcion e convoquèt lo Concili Vatican I, d'ont sortiguèt lo dògma de l'infalhibilitat papala, destinat a li conferir de poder, mas tot foguèt van.
Los Estats Pontificis se mantenguèron gràcias a l'ajuda francesa de l'emperador Napoleon III, mas la Guèrra Francoprussiana qu'esclatèt dobriguèt camin als piemonteses que dintrèron a Roma en 1870. Lo poder temporal dels Papas qu'aviá durat mai de mila ans s'acabèt de facto.
Non solament Piu IX reconeguèt jamai l'Itàlia unificada, mas escomengèt lo rei Victor Emmanuèl II e defendèt als italians de participar a la vida politica del nòu estat. Visquèt reclús dins los palais del Vatican durant la rèsta dels sieus jorn, s'i considerant presonièr. Après la sieuna mòrt, lo sieu còs foguèt transportat dins la glèisa de San Lorenzo fuori le mura («Sant Laurenç fòra los murs»).
L'an 2000, foguèt beatificat per Joan Pau II.