text:
Carri de combat
Un carri de combat (var. charri de combat, carro de combat), tanben dich carri d'assaut, blindat o tanc, es un veïcul militar pesuc armat e blindat amb un sistèma de traccion tot terren. Es destinat au combat sus la linha de front e combina una poissança de fuòc importanta, un blindatge pesuc capable de resistir ai tirs d'armas fòrça poderosas e una mobilitat auta. La poténcia de fuòc es generalament assegurada per un canon d'un calibre important (fins a 125 mm) e la mobilitat necessita de motors fòrça poderós (fins a 1500 cV).
Lei premiers carris foguèron desvolopats per lo Reiaume Unit e França dins lo corrent de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) per sostenir l'infantariá e rompre lei defensas alemandas basadas sus un sistèma de trencadas e un ret de mitrailhièras e d'artilhariá. La premiera utilizacion se debanèt en 1916. Après una tièra de reviradas, lo veïcul novèu aguèt un ròtle decisiu dins lei progrès deis armadas de l'Entenduda en 1918.
Après la guèrra, divèrseis evolucions permetèron de produrre de concèptes novèus que foguèron desvolopats durant la Segonda Guèrra Mondiala. L'estandardizacion permetèt l'industrializacion e l'aumentacion de la produccion. Ansin, lei carris aguèron encara un ròtle primordiau durant la guèrra, especialament sus lo front sovietic. L'intensitat dei combats e l'aumentacion deis armas anticarris sus lo prat batalhier entraïnan una aumentacion dau blindatge e de la poténcia de fuòc.
Après 1945, la mobilitat venguèt tanben un pensament major sus lo prat batalhier e se desvolopèt lo concèpte de carri principau de combat gropant un canon poderós, un blindatge important e una velocitat granda. Leis armas anticarris conoguèron tanben una tièra de progrès ambé lo desvolopament d'elicoptèrs d'ataca e de missils anticarris o lo melhorament deis obús anticarris. Pasmens, au començament dau sègle XXI, lo carri es totjorn considerat coma un compausant major deis armadas modèrnas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Caracteristicas
- 3 Vulnerabilitat
- 4 Ligams intèrns
- 5 Ligams extèrns
- 6 Referéncias e nòtas
- 7 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lei premierei proposicions per desvolopar de veïculs blindats capables d'atacar de linhas enemigas aparaguèron au començament dau sègle XX. Per exemple, en 1912, l'Australian Lancelot Eldin De Mole prepausèt a l'armada britanica la construccion d'un veïcul canilhat e blindat per lo transpòrt de soudats. Pasmens, l'idèa foguèt replegada en causa de la feblessa de la motorizacion. De mai, lei generaus èran encara partisans de la cavalariá e l'utilizacion d'aquelei veïculs èra pas encara compresa.
La situacion cambièt a partir dau començament de la Premiera Guèrra Mondiala en 1914. D'efèct, après un premier periòde de guèrra de movement, cada armada foguèt rapidament blocada per de sistèmas de trencadas fòrça defenduts onte l'infantariá e l'artilhariá avián de dificultats majoras per rompre la defensa. Britanics e Francés acomencèron d'estudis per desvolopar de veïculs capables de passar lei trencadas donant naissença au concèpte de carris de combats.
La premiera utilizacion aguèt luòc lo 15 de setembre de 1916 per lei Britanics e lo 16 d'abriu de 1917 per lei Francés. En causa de problèmas de motorizacion o de condicions climaticas malaisadas, aqueleis assais s'acabèron per de reviradas. Pasmens, aquelei desfachas empachèron pas de contuniar lo desvolopament de carris novèus e l'eliminacion dei premiers problèmas observats coma la feblessa dau blindatge, la velocitat tròp lenta o la posicion dei resèrvas de carburant.
En novembre de 1917, lei carris britanics obtenguèron lor premier succès a la batalha de Cambrai. L'annada seguenta, lo carri leugier Renault FT-17 va revolucionar lo principi gràcias a son armament en torrèla pivotant a 360°, sei doas canilhas e son motor situat dins la partida de darrier. Fòrça rapide e fisable per son epòca, aqueu carri serà largament adoptat per leis Aliats (França, Estats Units, Belgica... etc.) e va impausar son arquitectura a la màger deis autrei carris que foguèron creats ulteriorament.
Periòde entre lei dos conflictes mondiaus[modificar | modificar la font]
Entre lei doas guèrras mondialas, lo concèpte de carris se generalizèt. Dins leis annadas, la màger part dei progrès dins lo desvolopament de carris de combats foguèron realizats au Reiaume Unit e entraïnèron l'aparicion de tres classas principalas : carris leugiers, carris mejans e carris pesucs. Puei, aqueleis estudis causèron l'aparicion d'armaments anticarris e una reflexion novèla sus lo ròtle dei carris que va entraïnar l'aparicion dei premierei carris polivalents que serán lei precursors dei veïculs de la Segonda Guèrra Mondiala.
D'efèct, après 1918, lo Reiaume Unit foguèt lo premier que poguèt, gràcias a la renaissença de son economia, crear un ensems de carris novèus. Devesits en tres classas, aquelei carris èran compausats :
- de carris leugièrs amb un armament e un blindatge limitats. Lor ròtle premier èra la reconoissença e la susvelhança.
- de carris mejans o rapides qu'èran capables de se desplaçar rapidament sus de distàncias importantas.
- de carris pesucs amb un armament important e una velocitat febla que lor objectiu èra de rompre lei linhas enemigas per permetre una esplecha per lei carris mejans.
Aqueu concèpte va venir lo principi de basa de l'utilizacion dei blindats que van formar lo Blitzkrieg alemand. Pasmens, va tanben entraïnar de recèrcas sus d'armaments capables d'arrestar lei carris enemics. Lei principaus foguèron lei canons anticarris, lei fusius anticarris e lei premiers carris (caçaires de carris) especialament destinats a la lucha còntra d'autrei blindats.
L'aparicion de la lucha entre carris va donc entraïnar l'aparicion de dos concèptes diferents de carris. Lo premier èra de construrre de veïculs gaire protegits mai fòrça rapids per evitar lei tirs enemics. Lo segond foguèt lo desvolopament de blindats capables de resistir ai tirs enemics per una aumentacion dau blindatge e una reflexion sus l'organizacion generala dei veïculs (formas pus bassas) e la concepcion dei proteccions (premiers blindatges clinats). A la fin deis annadas 1930, lei premiers combats entre formacions de carris van rapidament mostrar lei limits de la premiera idèa en causa de l'aumentacion dau nombre d'armaments anticarris sus lo prat batalhier e egalament l'aumentacion dau nombre de missions fisadas ai blindats (sostèn de l'infantariá, ataca en prefondor, lucha anticarri... etc). Aquò va donc privilegiar la construccion de blindats mai polivalents per assegurar divèrsei tipes de missions diferentas.
Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Mondiala e l'intensitat de sei combats, especialament sus lo front sovietic, veguèt una tièra d'evolucions au nivèu militar e au nivèu industriau que permetèron de faire dau carri de combat l'otís principau de la guèrra terrèstra.
D'en premier, lei veïculs veguèron una aumentacion de lor poissança de fuòc e de sei proteccions durant tota la guèrra. Per exemple, en 1940, lo carri alemand principau, lo Panzer II, èra un blindat leugier de 8,9 tonas armat amb un canon de 20 mm. En 1945, lo Panther aviá una massa d'aperaquí 45 tonas e un canon de 75 mm de velocitat auta. La mobilitat e la comunicacion entre leis unitats foguèron tanben melhoradas gràcias a de sistèmas de suspension novèus e l'installacion de ràdios. Aquò èra vengut necessari en causa de l'aparicion d'armas anticarris novèlas (lançaroquetas, canons anticarris d'un calibre important...). Enfin, de missions novèlas foguèron fisadas ai carris coma l'eliminacion de minas o l'engèni (installacion de pònts...).
Au nivèu industriau, lei règlas d'estandardizacion foguèron aplicadas per permetre de fabricacions importantas. Ansin, l'URSS poguèt construrre 55 000 carris mejans T-34 durant tot lo conflicte. De mai, au nivèu tecnologic, l'arquitectura eiretada dau FT-17 venguèt la nòrma definitiva, especialament per l'armament que se compausa d'ara endavant d'un canon principau unic en torrèla e d'unei mitralhièras.
L'aparicion dei carris principaus de batalha[modificar | modificar la font]
La Guèrra Freja veguèt la formacion d'armadas tenent un nombre fòrça aut de carris de combat e l'abandon dei classas ancianas au profiech dau concèpte de carri principau de batalha. Acomençat ambé l'aparicion dau T-54 sovietic, aqueu veïcul permet de combinar una poissança de fuòc poderosa, un blindatge important e una mobilitat granda.
Lei carris de la Guèrra Freja veguèron donc la generalizacion de canons d'un calibre important : de 105 a 115 mm per la premiera generacion (T-54, Centurion, Leopard I...) e entre 115 e 125 per lei seguentas (T-72, M1 Abrams, Leopard II...). Certanei carris an egalament la possibilitat de tirar un missil per lo canon per aumentar la portada de lor capacitat anticarri. Una o unei mitralhièras, e de còps un canon automatic, forman l'armament segondari per la defensa còntra l'infantariá o per l'ataca de blindats leugiers. La precision dau tir foguèt mai e mai ajudada per l'utilizacion de sistèmas electronics per favorizar l'estabilizacion dau carri e lo calcul de la trajectòria de l'obús. Lo blindatge foguèt tanben melhorat ambé l'utilizacion de materiaus pus pesants (urani per lo M1 Abrams) o de jaç capables de desviar leis efiechs deis armas anticarris. En fòra d'aquelei progrès dins la concepcion dau blindatge, la forma dau carri foguèt tanben adaptada per complicar la deteccion dau veïcul. Enfin, la mobilitat foguèt encara aumentada per permetre d'agantar de velocitats entre 60 e 70 km/h.
Lei carris modèrnes[modificar | modificar la font]
Après la fin de la Guèrra Freja en 1991, lo concèpte de carri principau de batalha es totjorn la nòrma ambé lo desvolopament de veïculs novèus e pus modèrnes (Leclerc francés o Tipe 90 japonés). Pasmens, lo còst d'aqueleis unitats e la reduccion dei riscs de guèrra internacionala importanta an entraïnat una diminucion dau nombre de carris dins la màger part deis armadas. Per exemple, Alemanha utilizèt un maximum de 4 000 carris durant la Guèrra Freja còntra solament 395 en 2012. D'autreis armadas an decidit d'arrestar d'utilizar de carris per lei remplaçar per de sistèmas de canons mobils pus leugiers. Pasmens, la màger part dei conflictes deis annadas 1990 e 2000 an mostrat lo besonh de veïculs fòrça protegits e capables d'atacar l'enemic amb una poissança de fuòc auta. Ansin, lei recèrcas contunian e de projèctes novèus an aparegut coma un prototipe rus amb una torrèla automatizada e dirigida dempuei la caissa.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
L'eficacitat d'un carri de combat depend de tres caracteristicas principalas que son son armament, sa proteccion e sa mobilitat sus lo prat batalhier. La concepcion d'un carri fa generalament l'objècte de compromés entre sei paramètres. Per exemple, l'aumentacion de l'espessor dau blindatge entraïna egalament una aumentacion de la massa e donc una diminucion de la mobilitat.
Armament[modificar | modificar la font]
L'armament dau carri definís sa poissança de fuòc e donc sa capacitat d'identificar e d'eliminar un enemic. Es compausat d'un canon qu'es l'armament principau dau veïcul e d'un ensems de mitralhièras, de canons automatics o de missils que forman son armament segondari. Lei butas varian entre d'unitats d'infantariá mai o mens protegidas, de veïculs blindats, d'autrei carris de combat e, de còps, d'elicoptèrs.
Lo calibre dau canon principau varia a l'ora d'ara entre 115 e 125 mm e utiliza generalament d'obús cinetics o de municions amb un poder explosiu fòrça important. Lo tir es assistit per divèrseis otís electronics e informatics coma de telemètres lasèr per calcular la distància, de giroscòpis per estabilizar lo veïcul durant lo tir o encara de sondas per mesurar lei condicions climaticas (vent, temperatura, pression...).
Leis armaments segondaris coma lei mitralhièras son principalament utilizats per assegurar la defensa dau blindat còntra l'infantariá. Pòdon tanben èsser eficaç còntra de butas leugierament blindadas. Lei missils son generalament destinats a la lucha còntra lei carris enemics gràcias a una portada superiora ais obús. Enfin, certanei carris èran equipats ambé de sistèmas coma de lançaflamas.
Proteccion[modificar | modificar la font]
La proteccion d'un carri de combat es assegurada per divèrseis elements que son sa forma generala, son blindatge e, eventualament, sei sistèmas de defensas.
Lo premier ponch depend de la concepcion dau carri. Certanei formas son pus vulnerablas, especialament aqueleis amb una autor importanta. Ansin, lei carris son generalament construchas amb una talha limitada per rendre pus malaisat un tir dirècte. D'autreis aspècts regardan lo camoflatge, la limitacion dei desgatjaments de calor visibles dins l'infraroge e la reduccion dau bruch dau motor.
Après aqueleis esfòrç, lo blindatge es la proteccion principala dau carri e dèu lo protegir còntra un nombre aut de menaças (obús, minas, missils...). Son compausats de jaç d'acièr o, dempuei leis annadas 1970, de jaç de materiaus composits negats dins de jaç de blindatge tradicionau. Lo carri estatsunidenc M1 Abrams utiliza de jaç d'urani dins lo blindatge de davant e lei carris israelians dau tipe Merkava utilizan lo motor e lei sèrvas, que son dispausats a l'entorn dau veïcul, coma proteccion suplementària per l'equipatge.
Enfin, en fòra dau blindatge, se pòu utilizar d'autrei proteccions coma de fumigèns per escondre lo carri durant una retirada o d'aparelhs de deteccion lasèr per detectar un observator enemic. Tanben, se pòu borrolar un tir de missil o utilizar de blindatges especiaus dichs reactius que son fachs d'un jaç explosiu qu'es capable de desviar un tir d'obús enemic.
Mobilitat[modificar | modificar la font]
La mobilitat dau carri es un paramètre important que definís l'utilizacion dau veïcul e una partida de sa proteccion durant lo combat car una buta mobila es pus malaisada de destrurre. Tres aspèctes son generalament estudiats :
- la mobilitat sus lo prat batalhier qu'es lo resultat dei capacitats de son motor, de sa suspension e de sa transmission.
- la mobilitat tactica qu'es la capacitat de desplaçar, mai o mens aisadament, lo blindat vèrs un teatre d'operacions.
- la mobilitat estrategica qu'es la capacitat de desplaçar lo veïcul d'un teatre d'operacions a un autre.
Sus la prat batalhier, lo carri es concebut per aver de capacitats tot-terren importantas e se desplaçar amb una velocitat situada entre 30 e 50 km/h. Lei terrens pus malaisats son generalament lei superficias de tèrra mòla (palun) o de ròcas duras.
Comunicacion[modificar | modificar la font]
Lo comandament e la coordinacion de l'organizacion d'un carri de combat sus lo prat batalhier son totjorn estats un problema especiau en causa dau bruch dau motor, de la pòussa, de la fum, dau blindatge, dei dificultats entraïnadas per lo terren e dau besonh d'èstre operacionau dins totei lei situacions.
Comunicacion intèrna[modificar | modificar la font]
La direccion d'un carri de combat es fisada a un cap de carri qu'es cargat de dirigir cada accion de son veïcul (tir, movement...). Dins certanei modèls ancians, lo cap de carri èra dirèctament en carga dau canon e la comunicacion ambé lo conductor èra realizada per un sistèma manuau (picas dins l'esquina...). Rapidament, lo ròtle de cap de carri foguèt cargat solament de la direccion dau blindat e un grop especiau foguèt apondut a l'equipatge per s'ocupar dau canon. Puei, a partir de la segonda mitat dau sègle XX, de sistèmas de comunicacion radio foguèron integrats per favorizar la comunicacion entre lo cap de carri e lo conductor. Enfin, certanei carris tènon tanben un sistèma radio exterior per permetre la comunicacion entre l'equipatge e l'infantariá.
Comunicacion entre mai d'un carri[modificar | modificar la font]
Se la comunicacion intèrna d'un carri de combat es un problema malaisat, la comunicacion entre lei diferenteis unitats d'un grop de carris es una question encara pus copmlèxa. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, s'adoptèt de sistèmas manuaus de còps completats per de drapèus. D'unitats experimentadas adoptèron tanben de sinhaus pus complèxs coma de fums, de tirs o de movements especiaus. Pasmens, l'eficacitat d'aquelei sistèmas èra limitada e èra pas rar de veire un cap de carri sortir de son veïcul per anar explicar dirèctament una manòbra au rèsta dau grop.
A partir deis annadas 1930, s'adoptèt pauc a pauc la radio. Aquò foguèt un avantatge decisiu deis Alemands còntra lei Francés o lei Sovietics. Pasmens, lei sistèmas manuaus foguèron gardats fins ais annadas 1950 en causa de la saturacion rapida dei sistèmas radios e de la portada limitada. Dempuei leis annadas 1960, aquelei sistèmas foguèron fòrça modernizats e un carri modèrn tèn generalament mai d'una radio per comunicar ambé sa companhiá o son batalhon. Lei comandants de companhiá an tanben de carris equipats de radios especialas per comunicar o organizar la comunicacion ambé d'unitats de talha superiora.
Aqueu progrès de comunicacion foguèt tanben completat per lo melhorament dei mejans de deteccion e d'observacion dau cap de carri. A l'ora d'ara, lei sistèmas pus modèrns permèton de veire de jorn e de nuech o de tractar de butas diferentas d'un biais simultanèu. Per exemple, un carri pòu designar una buta a l'aviacion e tirar sus una autra durant lo bombardament de la premiera buta. Enfin, de sistèmas automatics permèton de detectar de menaças e d'ordonar de manòbras defensivas sensa passar per l'equipatge.
Vulnerabilitat[modificar | modificar la font]
Maugrat sa poissança de fuòc e son blindatge important, un carri de combat a mai d'una vulnerabilitat. D'efèct, son eficacitat a entraïnat l'aparicion e lo desvolopament massís de tacticas e d'armas per eliminar la menaça representanda per un carri. De mai, es tanben un veïcul pesuc qu'a un còst important e que necessita una logistica especiala.
A l'infantariá[modificar | modificar la font]
Lei carris sensa sostèn d'infantariá son generalament vulnerables sus un prat batalhier onte la portada e la visibilitat son limitadas (vila, bòsc...). D'efèct, leis armas dau carri son pas capablas de protegir tot l'environament pròche dau veïcul que certanei partidas (suspension, blindatges superior o arrier...) son vulnerablas ais atacas mandada a portada febla o dempuei una autor. Per eliminar un carri, l'[[infantariá àà a un ensems important d'armas coma de bombas d'essència, de fusius anticarris o de grenadas, de roquetas e de missils especializats dins la lucha anticarri.
Per faciar aquelei menaças, lei carris foncionan generalament amb un sostèn d'infantariá cargat de luchar còntra l'infantariá enemiga.
A l'artilhariá[modificar | modificar la font]
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala, lei carris an un blindatge sufisent per resistir ai fragments d'obús d'artilhariá. Pasmens, leis unitats d'artilhariá son generalament equipats d'una resèrva d'obús anticarris per se protegir còntra la menaça dei blindats enemics. Per exemple, durant la Segonda Guèrra Mondiala, lo canon alemand de 88 mm, inicialament destinat a la defensa antiaeriana, foguèt d'una eficacitat gròssa còntra lei carris aliats.
A partir deis annadas 1970, divèrsei municions d'artilhariá foguèron desvolopadas per batre lei veicüls blindats. Lei principalas foguèron d'obús guidats per un rai lasèr dirigit còntra la buta o de bombas compausadas d'una multitud de sota-municions capables de crear un camp de minas per endomatjar la suspension d'un carri. Certanei país utilizan tanben de canons especializats que la concepcion se situa entre la pèça d'artilhariá e lo fusiu anticarri.
Ai minas[modificar | modificar la font]
Lei camps de minas anticarris son d'armas d'interdiccion de sectors que permèton d'ajudar la defensa d'una zona o de canalizar lei movements enemics vèrs de zonas favorablas a una destruccion. De camps de minas son tanben utilizats per alentir lei movements enemics, per exemple, sus lei rotas. Pasmens, son generalament pas d'armas capablas de destruir un carri modèrn. En revènge, pòdon endomatjar sa suspension e frenar lo movement de veïculs pus leugiers o de l'infantariá de sostèn.
A l'aviacion[modificar | modificar la font]
Dempuei la Segonda Guèrra Mondiala, leis aeronaus d'atacas au sòu son capables d'atacar e de destruir de carris gràcias a de mitralhièras, de canons o de roquetas. Uei, aqueu tipe d'aeronau utilizan tanben de missils o de bombas guidadas. Pasmens, per èstre eficaça, aqueleis atacas se devòn menar dempuei d'altituds feblas. Leis atacas mandadas dempuei d'altituds autas son fòrça malaisadas en causa dei problemas de deteccion de la buta e dei mejans de proteccions dau carri per desviar un missil rapidament detectat. Per exemple, durant la guèrra de Kosovo en 1999, solament tretze carris foguèron destruchs per leis aeronaus de l'OTAN. Dempuei leis annadas 1960, l'elicopèter d'ataca a entraïnat l'aparicion d'una menaça novèla gràcias a sa mobilitat importanta e sa capacitat de s'escondre dins l'environament.
Per luchar còntra l'aviacion, lei carris modèrns son capables d'utilizar lo canon principau per eliminar una menaça que sa velocitat es febla. Son tanben equipats de mitralhièras o de canons mitralhors e de mesuras de proteccions per desviar lei missils o lo blocar.
Problemas logistics[modificar | modificar la font]
Lei carris an de besonhs logistics fòrça importants e fòrça pesucs. Necessitan de quantitats gròssas de carburant, de municions, de maintenença e d'entraïnament deis equipatges. Sensa aquelei condicions, la capacitat combativa dei carris es fòrça demenida e atacar lei rets logistics es un mejan classic per arrestar una ofensiva blindada.
Problemas climatics[modificar | modificar la font]
Lo clima pòu tanben neutralizar lei carris en causa de temperaturas tròp bassas que van blocar lo motor o en causa de temperaturas tròp autas que van neutralizar l'equipatge. Ansin, lei desèrts son un endrech ostil per lo motor d'un carri en causa de la pòussa e per l'equipatge. Per luchar còntra aquelei problemas, de carburants o de produchs especiaus son utilizats per demenir lei consequéncias de la temperatura e la climatizacion es venguda un equipament classic dei carris dempuei leis annadas 1980.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Veïcul militar.
- Carri leugier.
- Carri mejan.
- Carri pesuc.
- Carri de combat principau.
- Caçaire de carris.
- Veïcul de combat d'infantariá.
- Artilhariá.
- Infantariá.
- Blindatge.
- Torrèla.
- Canon.
- Mitralhièra.
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) "Electric/Hybrid Electric Drive Vehicles for Military Applications", Military Technology (Moench Verlagsgesellschaft mbH) (9/2007): 132–144, September 2007
- (en) Barris, Ted (2007), Victory at Vimy: Canada Comes of Age April 9–12, 1917, Thomas Allen Publishers, pp. 116, ISBN 0887622534;
- (en) Cawthorne, Nigel (2003), Steel Fist: Tank Warfare 1939-45, London: Arcturus Publishing Ltd., ISBN 0-572-02872-5
- (en) Churchill, Winston (1992), The World Crisis (Abridged), Canada & New York: Macmillan Publishing Company, ISBN 0-684-19453-8
- (en) Cooper, Matthew and Lucas, James (1979), Panzer: The Armoured Force of the Third Reich, Book Club Associates
- (en) Deighton, Len (1979), Blitzkrieg: From the rise of Hitler to the fall of Dunkirk, Fakenham: Fakenham Press Limited, ISBN 0-224-01648-2
- (en) DiNardo, Richard L. (January 1986), "The First Modern Tank: Gunther Burstyn and His Motorgeschutz", Military Affairs (JSTOR: Society for Military History) 50, No.1 (1): 12–15, JSTOR 1988528
- (en) Col. Eshel, David (2007), Assessing the performance of Merkava Tanks, Defense Update, http://www.defense-update.com/analysis/lebanon_war_3.htm, retrieved 2008-05-16
- (en) Forty, George (2004), Tank Warfare in World War II, London: Constable & Robinson Ltd, ISBN 1-84119-864-1
- (en) Forty, George (2006), The World Encyclopedia of Tanks & Armoured Fighting Vehicles, Lorenz Books, ISBN 0754817415
- (en) Gilbert, Sir Martin (1991), Churchill: A Life, Thomas Allen Publishers, pp. 298, ISBN 0762420812
- (en) Goodell, Brad (January 2007), "Electrothermal Chemical (ETC) Armament System Integration Into a Combat Vehicle", IEEE Transaction on Magnetics (IEEE) 43 (1): 4, doi:10.1109/TMAG.2006.887524
- (en) Hilmes, Rolf (December 2004), "Arming Future MBTs - Some Considerations", Military Technology (Moench Verlagsgesellschaft Mbh) (12/2004): 4
- (en) House, Jonathan M. (1984), Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-Century Tactics, Doctrine, and Organization, United States Government Printing, ISBN 9999532357;, http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/House/House.asp
- (en) Hunnicutt, R. P. (1984), Patton: A History of the American Main Battle Tank, Presidio, ISBN 0-89141-230-1
- (en) Komarow, Steven (2005-03-29), Tanks adapted for urban fights they once avoided, USA Today, http://www.usatoday.com/news/world/2005-03-29-tank-inside_x.htm.
- (en) Komarow, Steven (2005-03-29), Tanks take a beating in Iraq, USA Today, http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2005-03-29-abrams-tank-a_x.htm.
- (en) Koschier, Angelo V.; Hagen R. Mauch (2000), "Advantages of the LV100 as a Power Producer in a Hybrid Propulsion System for Future Fighting Vehicles", Journal of Engineering for Gas Turbines and Power 122 (October 2000): 693–698, doi:10.1115/1.1287585
- (en) Marcus, Jonathan (2006-08-15), Tough lessons for Israeli armour, BBC News, http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4794829.stm, retrieved 2008-05-26
- (en) McDonald, Colin F. (1990), "Gas Turbine Recuperator Renaissance", Heat Recovery Systems & CHP (Pergamon Press) 10 (1): 1–30, doi:10.1016/0890-4332(90)90246-G
- (en) Pengelley, Rupert (1989), "A new era in tank man armament: The options multiply", Janes International Defense Review (November 1989): 1521–1531
- (en) Regan, Geoffrey (1993), The Guinness Book of More Military Blunders, London: Guinness Publishing, ISBN 0851129617
- (en) Sharoni, Asher H. and Bacon, Lawrence D. (PDF), The Future Combat System (FCS): Technology Evolution Review and Feasibility Assessment, GlobalSecurity.org, http://www.globalsecurity.org/military/library/news/1997/5fcs97.pdf.
- (en) Thompson, William J. and Sorvig, Kim (2000), Sustainable Landscape Construction: A Guide to Green Building Outdoors, Island Press, pp. 51, ISBN 1-55963-646-7
- (en) Time Life Books editors (1990), The Armored Fist, Alexandria, Virginia: Time-Life Books, ISBN 0-8094-8609-1;, ISBN 0-8094-8704-7
- (en) Chewed Up, Alexandria, Virginia: Time magazine, 5 April 1937, http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757549,00.html.
- (en) Tomes, Robert R. (Spring, 2004), "Relearning Counterinsurgency Warfare", Parameters (US Army War College) Vol. XXXIV.
- (en) von Senger und Etterlin, Dr. F. M. (1960), The World's Armoured Fighting Vehicles, London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd.
- (en) Wickert, Matthias (January 2007), "Electric Armor Against Shaped Charges: Analysis of Jet Distortion With Respect to Jet Dynamics and Current Flow", IEEE Transaction on Magnetics (IEEE) 43 (1): 426–429, doi:10.1109/TMAG.2006.887650
- (en) Willmott, H.P. (2003), First World War, Dorling Kindersley, ISBN 1405300299;
- (en) Wright, Patrick (2002), Tank: The Progress of a Monstrous War Machine, ISBN 978-0670030705
- (en) Xiaopeng, Li; Meng Tao, Zhao Chun and Li Liyi (January 2007), "Multiprojectile Active Electromagnetic Armor", IEEE Transaction on Magnetics 43 (1): 460–462, doi:10.1109/TMAG.2006.887581
- (en) Zaloga, Steven J. and Grandsen, James (1984), Soviet Tanks and Combat Vehicles of World War Two, London: Arms and Armour Press, ISBN 0-85368-606-8
- (en) Zaloga, Steven J., Kinnear, Jim, Aksenov, Andrey & Koshchavtsev Aleksandr (1997), Soviet Tanks in Combat 1941–45: The T-28, T-34, T-34-85, and T-44 Medium Tanks, Hong Kong: Concord Publication, ISBN 962-361-615-5


c: text/html

text:
1819
Aquesta pagina concernís l'an 1819 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera mesura de la tension arteriala realizada per lo mètge e fisician francés Jean-Léonard-Marie Poiseuille (1799-1869) amb un manomètre de mercuri.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de març - Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst, cancelièr d'Alemanha (m. 1901)
- 4 d'abril – Reina Maria II de Portugal (m.1853)
- 24 de mai – Victòria, reina de Grand Bretanha e emperairitz de las Índias († 1901)
- 31 de mai - Walt Whitman, poèta nòrd-american (m. 1892)
- 1 d'agost – Herman Melville, escrivan american, autor del romans Moby Dick (m. 1891)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hertzing
Hertzing es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Origina gallo-romaine.
- Dépendait Dels avesques de Mètz al Mejan Age, i aguèt donat en fief als Lichtenberg e als sires de Réchicourt a Modèl:La s e Sègle XVII
- Origine gallo-romaine.
- Dépendait des évêques de Metz au Moyen Age, fut donné en fief aux Lichtenberg et aux sires de Réchicourt aux Sègle XVI et Sègle XVII


text:
Òrdi deus Chartrós
Los chartrós (var. chartroses) qu'ei un òrdi religiós contemplatiu de vòts solemnes, de tipe semieremitic, fondat per Sant Brunon e sheis companhons (quate clergues e dus laïcs) en 1084 dens lo Massís de la Chartrosa (lo nom deu quau e prengó), près de Grenòble, en Daufinat, a Saint-Pierre-de-Chartreuse dens lo departament d'Isèra, on e s'establín au ras de l'actuau Monastèri de la Grana Chartrosa.
La comunautat de la Grana Chartrosa[modificar | modificar la font]
La vita, las costumas e l'istòria de l'òrdi que son restacadas a sa maison mair, lo Monastèri de la Grana Chartrosa, lo prior deu quau es cap de l'òrdi. La comunautat qu'a un ròtle fondamentau dens la vita e l'evolucion de l'òrdi. Lo Pair generau que'ei lo son superior ; qu'ei elegit per la comunautat de concèrt dab los membres deu capítol generau.


text:
Cap de Bona Esperança
Lo Cap de Bona Esperança (neerlandés: Kaap De Goede Hoop, Afrikaans: Kaap die Goeie Hoop, anglés: Cape of Good Hope) es un cap situat prèp del sud extrèm del continent African. Aperten politicament a la província del Cap Occidental, Sud-Africa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt descobèrt per lo primièr cop en 1488 pel navigador portugués Bartolomeu Dias. Contan las cronicas de l'epòca que, coma foguèt avisat dempuèi qualques jorns que los marins i patissián violentas tormentas, Bartolomeu Dias li balhèt lo nom de Cap de las Tormentas, mas lo rei João II de Portugal cambièt lo nom per de dire que, represente lo ligam entre l'Ocean Atlantic e l'Ocean Indian e prometa la tant desirada arribada en Índia. Lo nomenèt, per aquò, Cap de Bona Esperança.
Lo mercant olandés Jan van Riebeeck estabiguèt un pòst de demorança al cap lo 6 de Abril de 1652, mas tornèt dins la Ciutat del Cap. Actualament, lo Cap de Bona Esperança aparten a l'Africa del Sud, Província do Cap Ocidental.


text:
Linha 11 del Mètro de Barcelona
La Linha 11 del Mètro de Barcelona es una linha amb de caracteristicas fòrça diferenciadas de la rèsta de las linhas de la ret. Es l'unic mètro leugièr de la ret e es construida en forma de prolongacion de la Linha 4 a l'estacion de Trinitat Nova ont las doas linhas partejan cai. La linha foguèt pensada per donar servici dins de quartièrs tradicionalament mal comunicats e foguèt inaugurada en 2003 entre Trinitat Nova e Can Cuiàs
Lo traçat es sosterranh e de via unica, malgrat que siá construit amb los estandards de mètro per se qualque jorn foguèsse necessari d'agrandir lo servici, es previst l'ampliament cap a Ripollet.
L'estacion de Vallbona es l'unica qu'es pas sosterranha e de dobla via, perque es ont se tròban los trens d'anada e los de retorn, e enllaça amb las linhas de Rodalies Barcelona R3, R4 e R7 e la linha de mejana distància Ca4b.


text:
Bèuvéser
Bèuveser (Beauvezer en francés) es una comuna occitana de Provença, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat a Unitat|1175|m}} d'altitud[1], en l'anautita vallée del Verdon. Las gargamèlas de Sant-Pierre, estrechas, rocoses, adornades de fonts, de cascades e d'arbres, an soslinhat coma un luòc grandiose[2].
Le village est situé à 1 175 m d’altitude[1], dans la haute vallée du Verdon. Les gorges de Saint-Pierre, étroites, rocheuses, agrémentées de sources, de cascades et d’arbres, sont signalées comme un site grandiose[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
altitude.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
archeo-provence.


text:
Sent Aunís e Lengròs
Sent Aunís e Lengròs[1] (Saint-Aunix-Lengros en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gasconha situada a 38 km au Nòrd-Oèst de Tarba
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura : Costalats de Sent Mont (AOVDQS)
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau
- Sent Aunís e Lengròs sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Sent Aunís e Lengròs sus lo sit de l'Insee


text:
Resina (vegetala)
Las resinas vegetalas son de substanças naturalas secretadas per de vegetals. An l'aspècte d'un liquid pegant que sèca mai o mens rapidament al contacte de l'aire. Son sovent plan odorantas.
Lo tèrme de « resinós » es sovent utilizat per designar los conifèrs perque gaireben totes aqueles, coma los avets, los pins o los cipreses produson en abondància de resinas. D'unas, coma lo pinastre, fan l'objècte d'una expleitacion economica.
Mas totes los conifèrs ne produson pas de resinas e existís fòra dels conifère, fòrça vegetals donant de resinas: coma los Dracaena donan de resinas rojas autrescòs utilizadas coma colorants, las Burseraceae donant de resinas d'encens o de mirra, lo canabis dona una resina utilizada coma droga psicotròpa, eca.
Las resinas sortisson de cellulas vegetalas dons de canals resinifèrs o dedins de la planta. Se distrian del latèx que demòran dins las parets cellulàris e que ne s'escapan sonque en cas de ferrida.
Las resinas pòdon fossilizar e donar de matièrias coma l'ambra.
Las resinas son comptabilizadas per la FAO e las ecocertificacions forestièras coma « produchs forestièrs autres que la fusta ».
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
La resina pòt èsser solida o miègfluida, es insolubla dins l'aiga e dins l'etèr de petròli. Los conifèrs resinoses produson de colofana. La resina vegetala es utilizada dins la fabricacion de las resinas industrialas dins l'industria del plastic.
La resina del pinaster[modificar | modificar la font]
Lo gema s'extrai dos principals composants per l'industria chimica: l'esséncia de terebentina (~ 20 %) e la colofana (~ 80 %).
La resina conten una mescla d’acids resinics que la natura e las proporcions varian seguent l’espècia e la provenéncia geografica.
Usatge per l'Òme[modificar | modificar la font]
La resina sembla aver èsser utilizada dempuèi la Preistòria coma pèga (puntas de flèchas o de lança) o pour estancar los canoès pels Amerindians d'America del Nòrd. En Euròpa, foguèt trapada, subretot dins las Lanas en Occitània pel gematge. Se n'extrai d'òlis essencialas e foguèt utilzada per perfumar lo sucre e ne far de bonbons.
Usatge per la fauna satvatge[modificar | modificar la font]
Los estudis fachs en Jura soïs, en 2003, l’Universitat de Lausana mostrèt que la formiga (Formica paralugubris) profitariá de la proprietats antisepticas de la resina de conifèr (Picea). Alara que la vida sociala e lor biotòp expausan particularament l'espècia a las malautiás, los cercaires concluson en 2007 qu’en culhant aquela resina e en l'espandissent dins la formiguièra, se defendan melhor contra las bacterias e fungis patogèns.
En laboratòri, la resina arrestèt lo desvolopament de dos patogèns ubiquists e corrents dins lo mitan: la bacteria Pseudomonas fluorescens e lo fungi Metarhizium anisopliae. Serián los composats volatils (que de terpèns) e mai composats oleics que son en causa[1]. Las formiga dels boscs son consideradas coma plan utilas dins l'ecosistèma forestièr, mas es encara tròp leu per saber s'existís una simbiosi entre resinó e formigas.
Dans les années 1980, on avait déjà noté que certains oiseaux incluaient dans les matériaux de leur nid des végétaux émettant des substances volatiles à effets antiparasitaires.
La « propolis », autre forma de resina, es extracha per las abelhas de borrons e de ruscas d'arbres poiriá aver de foncions similàrias.
Voir aussi[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Font: Communicat de premsa del Fons nacional Soïs de la Recerca scientifica, 21 de junh de 2007 (fr)en linha, Accès a l'article (pagant)


text:
Reciclatge
Lo reciclatge es una causida de valorizacion qu'es de tornar utilizar las sobras dels produches ja consomats dins la fabricacion dels produches nòus. Es a dire tornar introduire dins lo cicle produccion-consomacion de produches o materials eissits del rafatum.
Son mai que mai papièrs, metals, plastics e veires que son amassats per Reculhida Selectiva. Lo reciclatge pòt foncionar sonque mercé a l'educacion dels consomadors que devon portar e triar los materials de reciclar dins de conteneires situats dins los punts de culhida .


text:
Sistèma immunitari
Lo sistèma immunitari d'un organisme es un sistèma biologica format d'un ensems coordenat d'elements de reconeissença e de defensa que pòu identificar e discriminar lei cellulas e lei substàncias de l'organismes deis elements que li son estrangiers. Totei lei còrs reconeguts coma estrangiers (virüs, bactèri, parasites, particulas ò moleculas estrangieras coma certanei toxinas...) son destruchas.
Unei sistèmas immunitaris fòrça diferents existisson dins lei diferenteis espècias vertebradas ò invertebradas. Pasmens, se pòu destriar dos tipes principaus de mecanismes que son dichs :
- lei sistèmas non esfecifics ò innats que s'atacan a totei leis elements considerats coma estrangiers.
- lei sistèmas especifics ò adaptatius que son fòrça eficaç mai dirigidas còntra un element estrangier unic.
L'activacion dei mecanismes de defensa immunitària es dicha respònsa immunitària. Permeton lo desvolopament de l'immunitat (vaccinacion) que favoriza la seleccion dei mecanismes pus eficaç dins lo cas d'un rescòntra novèu amb un meme còrs estrangier.
Somari
- 1 Aparicion de l'immunologia
- 2 Principis de basa
- 3 Sistèma immunitari non especific
- 4 Sistèma immunitari especific
- 5 Autrei mecanismes
- 6 Liames intèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Aparicion de l'immunologia[modificar | modificar la font]
L'immunologia es la sciéncia qu'estudia l'estructura e lo foncionament dau sistèma immunitari. Apareguèt tre l'Antiquitat dins lo corrent dei premiereis estudis sus lo tractament dei malautiás. La referéncia pus vièlha coneguda regardant lo subjècte aguèt luòc pendent l'episòdi de pèsta atenenca de 430-425 avC quand Tucidides (vèrs 460 - 400 avC) i observèt la resisténcia dei subrevivents de l'epidemia que podián s'ocupar dei victimas sensa contractar la malautiá un segond còp[1]. Puei, au sègle XVIII, lo mètge francés Pierre Louis Maupertuis (1698-1759) menèt d'experiéncias sus lo verin d'escorpion e observèt l'immunitat de certanei chins e ratas[2]. Completats per d'estudis ulteriors, aquò foguèt esplechat per Louis Pasteur (1822-1895) per desvolopar sa teoria de la vaccinacion que foguèt demostrada per Robert Koch (1843-1910) en 1891[3]. L'immunologia faguèt de progrès rapides a la fin dau sègle XIX ambé la descubèrta dei virus entre 1900 e 1902, la prepausicion d'una teoria per explicar lei reaccions entre leis antigèns e leis anticòrs per Paul Ehrlich (1854-1915) e la descubèrta de l'immunologia cellulara per Elie Metchnikoff (1845-1916).
Principis de basa[modificar | modificar la font]
Lo sistèma immunitari d'un organisme pòu se devesir entre un sistèma de defensa non especifica (ò innat) e un sistèma de defensa especifica (ò adaptativa ò aquistada). Aquelei sistèmas son liats entre elei e permeton de luchar còntra lei microrganismes (bactèris, virüs, campairòl, parasitas) ò lei macromoleculas estrangieras que son dichs antigèns.
Lo sistèma de defensa non especific permet d'aparar l'organisme còntra leis incursions limitadas mai es pas capabla de faciar una infeccion importanta amb una multiplicacion deis agents patogèns. Aquò necessita l'activacion dei defensas especificas basadas sus l'activacion e la multiplicacion dei limfocits B e dei limfocits T que son dedicats a l'eliminacion d'un antigèn donat. En particular, permeton la secrecion d'anticòrs que pòdon neutralizar l'antigèn, de l'opsonizar e d'activar la reaccion complementària dau sistèma immunitari. Aquò permet de demenir l'activitat dau patogèn per facilitar son eliminacion per lei fagocits dau sistèma innat que pòdon leis absorbir e lei digerir. La defensa adaptiva permet tanben la formacion de cellulas especializadas dins la destruccion dei cellulas contaminadas de l'organisme.
Pasmens, la reaccion dei defensas especificas es lenta car necessita la seleccion e la multiplicacion de limfocits ninòis que patrolhan dins l'organisme. Après la fin de l'infeccion, una partida dei limfocits son conservats permetent una reaccion pus rapida e pus eficaça dins lo cas d'un segond rescòntre ambé lo patogèn. Aquò es a l'origina de l'immunitat que pòu èsser activa (vaccinacion) ò passiva (injeccion d'anticòrs).
Sistèma immunitari non especific[modificar | modificar la font]
Lei microrganismes ò lei toxinas que capitan d'intrar dins l'organisme son premier tractats per lei mecanismes e lei cellulas dau sistèma immunitari non especific (ò sistèma immunitari innat). Aqueu sistèma es lo sistèma immunitari principau dins la màger part deis espècias conegudas[4]. Aquelei defensas son dichas non especificas car luchan còntra totei leis agents patogèns detectats dins l'organisme. Son generalament entraïnadas quand de còrs estrangiers son identificats per de receptors de reconoissença que pòdon destriar de compausats caracteristics espandits au sen de la màger part dei microrganismes[5] ò que pòdon detectar lei sinhaus d'alarma emes per lei cellulas endomatjadas, bleçadas ò menaçadas. Lei receptors utilizats per lei dos mòdes d'entraïnament son sovent lei meteis mai i a d'excepcions[6].
Barriera fisica[modificar | modificar la font]
Lei barrieras fisicas permeton d'empachar l'intrada d'agents patogèns dins l'organisme. Ne'n existís unei tipes diferents per luchar còntra leis infeccions d'origina mecanica, quimica ò biologica. Lei barrieras mecanimas permeton de blocar e de còps d'eliminar leis agents patogèns susceptibles d'intrar dins l'organisme. Per exemple, dins l'òme, la premiera barriera fisica es la pèu que permet de separar l'organisme dau mitan exterior. Dins aquò, coma l'organisme uman es obligit d'aver certaneis interaccions ambé lo mitan exterior (respiracion, alimentacion...), la pèu es completada per d'autrei barrieras fisicas coma aquelei dei mucosas (intestin, paumons...). Lei cellulas i forman un jaç impermeable per empachar lo passatge de la màger part dei microrganismes. A la superficia de certanei mucosas, se troba tanben de secrecions de mucus permetent d'envelopar leis agents patogèns e de celhas vibratòrias permetent de lei desgatjar au luench.
Lei barrieras quimicas son basadas sus de secrecions de compausats permetent de destrurre certaneis agents patogèns. Per exemple, dins l'espècia umana, i a unei barrieras d'aqueu tipe dins la pèu ò dins lei mucosas. Ansin, la pèu e lo paret de l'aparelh respiratòri secretan de peptides anti-microbianas coma la defensina-B. La saliva, lei lagremas ò lo lach mairau an tanben divèrseis enzims (lisozim, PLA2) ambé de proprietats anti-bacterianas. Lo suc gastric de l'estomac es a l'origina d'una demenicion importanta dau pH que tua un nombre important de bactèris.
Enfin, lei barrieras biologicas repausan generalament sus la flòra dei microrganismes comensaus de l'organisme. D'efèct, leis agents patogèns son en competicion ambé aquela flòra per trobar de nutriments e d'endrechs per se desvolopar. Pereu, devon faciar de modificacions dei paramètres quimics (pH, concentracion de fèrre...[7]) lòng de la barriera que son sovent desfavorablas a la proliferacion de la màger dei microrganismes. Per exemple, es lo cas de la flòra bacteriana vivent sus la pèu umana qu'elimina, generalament per concurréncia, lei bactèris exteriors.
Inflamacion[modificar | modificar la font]
L'inflamacion fa partida dei premierei respònsas dau sistèma immunitari après la deteccion d'una infeccion[8]. Es caracterizat per una rojor, una aumentacion de la temperatura, una dolor e una dilatacion entraïnadas per l'aumentacion dau volum sanguin en circulacion dins lei teissuts tocats. Aquò es entraïnat per de icosanoides e de citocinas secretats per lei cellulas bleçadas ò infectadas. Leis icosanoides son formats de prostaglandinas que son a l'origina de l'aparicion de la fèbre e de la dilatacion dei conduchs sanguins e de leucotrièns que permeton d'atraire certanei cellulas sanguinas coma lei leucocits[9]. Lei citocinas son fòrça variadas e permeton de mobilizar de cellulas immunitaris sus lo luòc de l'infeccion. Lei citocinas principalas son leis interleucinas que permeton la comunicacion entre lei diferentei cellulas sanguinas, lei quimiocinas que favorizan lo desplaçament cellular e leis interferons que son de moleculas ambé de proprietats anti-viralas. Dins certaneis espècias, de factors de creissença e de factors citoxics son tanben secretats.
Reaccion de complement[modificar | modificar la font]
La reaccion de complement es un ensems de compausats bioquimics que foncionan coma una cascada proteolitica e qu'atacan la superficia dei cellulas estrangieras. Es formada d'un vintenau ò d'un trentenau de proteïnas que son dichas en foncion de sa capacitat de completar l'eliminacion deis agents patogèns per leis anticòrs. Lei sistèmas de complement son una partida majora de la respònsa immunitària innada d'uneis espècias, compres dins d'organismes non mamifèrs coma lei plantas, lei peis e divèrseis invertebrats.
En l'òme, lei proteïnas dau complement son normalament inactivas e situadas dins lo sang. Son activadas ambé la deteccion de substàncias presentas a la superficia deis agents patogèns. Après reconoissença d'un element estrangier, lei proteïnas s'activan en cascada entraïnant una respònsa fòrça rapida. D'efèct, quand aquelei proteïnas forman una liason amb un patogèn, activan leis autrei proteïnas que van a son torn entraïnar l'activacion d'autrei moleculas e mai lo rèsta. La molecula de basa d'aqueu mecanisme es la proteïna C3b que pòu s'activar de tres biais diferents :
- per la via dicha classica qu'es entraïnada per la liason d'un anticòrs liat a un antigèn ambé la proteïna dau complement C1.
- per la via dicha alternativa qu'es entraïnada per la liason dau factor B amb un factor C3b ja fixat amb una membrana bacteriana.
- per la liason d'una proteïna especifa amb un sucre situada a la superficia d'un bactèri.
Dins totei lei cas, lo sinhau iniciau es rapidament amplificat tant que de liasons se forman entre proteïnas dau complement e patogèns. Après son activacion, lei diferentei substàncias complementàrias permeton d'atraire lei cellulas immunitàrias, d'aumentar la permeabilitat dei conduchs sanguins per favorizar l'arribada dei cellulas immunitàrias que pòdon passar a travèrs lei teissuts organics e de marcar leis agents patogèns per facilitar sa destruccion. Certanei proteïnas an tanben de proprietats quimicas que li permeton de pertusar dirèctament lei membranas cellularas dei bactèris.
Barriera cellulara[modificar | modificar la font]
Lei cellulas dau sistèma immunitari son dichas leucocits ò globuls blancs. Lei leucocits dau sistèma immunitari non especific incluson lei fagocits (macrofags, granulocits neutrofils e lei cellulas dendriticas), lei mastòcits, lei granulocits eosinofils, lei granulocits basofils e lei cellulas tuaitritz naturalas. Dins l'organisme, se comportan coma d'organismes unicellulars independents que pòdon se desplaçar per identificar e eliminar leis agents patogèns e que permeton l'activacion dei mecanismes immunitaris especifics.
Fagocits[modificar | modificar la font]
La fagocitosi es un mecanisme cellular essenciau dau sistèma immunitari innat que permet ai fagocits d'ingerir e de còps de digerir leis agents patogèns e lei còrs estrangiers. En temps normau, lei fagocits patrolhan dins l'organisme a la recèrca de patogèns. Pasmens, pòdon èsser cridats dins un endrech donat per la secrecion de citosinas. Quand troban un patogèn, lei fagocits pòdon l'absorbir dins una vesicula intracellulara. I es generalament tuat e digerit gràcias a d'enzims digestius ò gràcias a de mecanismes basats sus una reaccion d'oxidacion rapida. Enfin, après la fagocitosi, pòu se debanar la presentacion deis antigèns a la superficia dau fagocit (cellulas presentatritz d'antigèns) per activar d'autrei cellulas immunitàrias ò la liberacion de substàncias oxidantas capablas d'atacar certanei còrs estrangiers ò capablas d'influenciar la reaccion d'inflamacion. La secrecion de compausats oxidants pòu tanben aver luòc per destrurre de particulas tròp gròssas per èsser absorbidas. La fagocitosi es probablament lo mecanisme immunitari pus ancian car s'observa tant per d'espècias vertebradas qu'invertebradas.
Lei fagocits principaus son lei neutrofils que patrolhan normalament dins lo sistèma circulatòri. Son lo tipe principau de leucocits que pòdon representar entre 50 e 60% dei globuls blancs e 99% dei granulocits en circulacion dins lo còrs. Dins lo corrent dau procès d'inflamacion, son generalament lei premierei cellulas immunitàrias qu'arriban sus lo luòc de l'infeccion. Son capables de digerir leis agents patogèns. Pasmens, dins lo cas d'una persisténcia dei patogèns, pòdon digerir parcialament lei patogèns per presentar seis antigèns caracteristics a sa superficia afin d'activar lo sistèma immunitari espefic. Lei neutrofils an generalament una durada d'existéncia fòrça limitada (en l'òme 10-12 h dins lo sistèma circulatòri, 2-3 j dins leis autrei teissuts), probablament per defugir la propagacion de patogèns susceptibles de parasitar lei neutrofils.
Lei macrofags patrolhan normalament dins lei teissuts de l'organisme. I elimina per fagocitosi lo curum de l'organisme coma lei teissuts necrotics ò lei teissuts apoptotics. Un nombre important de macrofags se troba donc en permanéncia dins d'organs estrategics coma lo fetge, la mèussa ò lei paumons[10]. Pasmens, pòdon tanben eliminar leis agents patogèns, lei digerir e presentar seis antigèns a sa superficia per activar de cellulas dau sistèma especific. En l'òme, la durada de vida d'un macrofag se situa entre unei mes e uneis annadas.
Lei cellulas dendriticas son de fagocits en contacte ambé lo mitan exterior, especialament la pèu, lo nas, lei paumons, l'estomac e leis intestins. Ne'n existís unei tipes diferents que pòdon evolucionar per formar d'autrei tipes de cellulas immunitàrias. An un ròtle important dins l'activacion dau sistèma immunitari especific car, après la captura d'un antigèn, pòdon migrar vèrs lei centres dau sistèma linfatic per i activar lei limfocits T.
Mastòcits[modificar | modificar la font]
Lei mastòcits residisson dins lei teissuts conjonctius e lei mucosas. Permeton de regular la respònsa inflamatòria de l'organisme gràcias a sa capacitat de secretar una gama larga de compausats (istamina, eparina, serotonina, leucotrièn...) susceptibles de l'activar e de mobilizar d'autrei cellulas immunitàrias. An donc un ròtle important dins lei reaccions d'allergia.
Granulocits basofils e eosinofils[modificar | modificar la font]
Lei granulocits basofils e eosinofils an un ròtle dins lo mecanisme d'inflamacion. Lei basofils son lei granulocits pus rars de l'organisme (dins l'òme, entre 0,5 e 1% e de còps 0%). Son capables de detectar d'allergèn e de secretar de compausats (histamina, heparina) que van entraïnar l'inflamacion. Pòdon tanben secretar un sinhau capable d'atraire leis granulocits eosinofils. Aquelei granulocits permeton principalament de luchar còntra lei parasites sensa lei fagocitar. D'efèct, se fixan dessús per i versar d'enzims capables de lei destrurre. An tanben un ròtle dins la regulacion de la reaccion inflamatòria. En l'òme, representan entre 2,5 e 5% dei granulocits.
Cellulas tuaitritz naturalas[modificar | modificar la font]
Lei cellulas tuaitritz naturalas ò limfocits NK (Natural Killers en anglés) son de limfocits qu'atacan lei cellulas dei tumors e lei cellulas contaminadas per un virüs. En revènge, s'atacan normalament pas dirèctament ais agents patogèns. Aquelei limfocits son caracterizats per l'abséncia dei marcaires T ò B (en l'òme, presentan lei marcaires CD16, CD56 e NK) e per lo fach d'èsser espontaneament liticas envèrs totei lei cellulas.
Dos vias permeton d'activar la lisi. La premiera s'activa solament quand lei sinhaus d'activacion vènon superiors ai sinhaus d'inibicion. Lo sinhau d'inibicion principau es produch per lei receptors KIR que pòdon identificar e reconóisser lei moleculas dau complèx d'histocompatibilitat principau de classa I que son caracteristicas de l'organisme. L'activation d'un tipe unic de receptor KIR permet de defugir la lisi. Dins aquò, lei sinhaus d'activacion son nombrós e variats permetent d'eliminar totei lei cellulas desprovesidas dei marcaires CMH corrècts e totei lei cellulas infectadas per un virüs ò un bactèri sensa destrurre lei cellulas sanas. La segonda via d'activacion despend de la presentacion a sa superficia per lei cellulas tumoralas ò infectadas per certanei virüs d'antigèns fixats a d'anticòrs anti-tumoraus ò anti-viraus. Lo marcaire CD16 pòu alora se fixar a la cellula e entraïnar sa lisi.
Sistèma immunitari especific[modificar | modificar la font]
Sistèma immunitari especific cellular[modificar | modificar la font]
L'activacion de la defensa immunitària especifica cellulara per lei limfocits T es un mecanisme lent que necessita la presentacion deis antigèns ai limfocits T ninòis de passatge per lei cellulas presentatritz d'antigèns (neutrofils, macrofags ò cellulas dendriticas e pereu lei limfocits B dins l'òme e certaneis espècias). Lei cellulas dendriticas migrant vèrs lei centres dau sistèma linfatics representan la màger part d'aquelei cellulas. L'antigèn es alora incorporat a un site molecular de la cellula presentatritz permetent de lei presentar ai sites de reconoissença dau limfocit. Quand un limfocit T reconoisse son antigèn especific, la liason entre l'antigèn e lo limfocit es estabilizada entraïnant son activacion e son expansion clonala.
Dins l'òme, i a dos tipes de sites de presentacion que son dichs HLA (Human leucocyte antigen en anglés) de classa I e II. Après liason entre la proteïna d'adesion cellulara de la cellula presentatritz d'antigèn e un receptor especific dich LFA-1 (Lymphocyte function-associated antigen 1 en anglés), se forma una liason entre l'antigèn e lei receptors caracteristics dau limfocit que son dichs CD4 per lei limfocits T citoxics ò CD8 per lei limfocits T auxiliars. L'activacion necessita tanben una liason entre una proteïna B7 de la membrana de la cellula presentatritz d'antigèn e un receptor CD28 dau limfocit. Sensa aqueu sinhau doble, lo limfocit demora inactiu. Au contrari, sa manifestacion entraïna la secrecion d'una citosina dicha interleucina 2 que va venir se fixar sus un receptor dedicat per entraïnar l'expansion clonala.
Après activacion, lei limfocits T ninòis se diferencian entre unei tipes diferents que son lei limfocits T citoxics (ò T tuaires), T auxiliars, T regulators e NKT. Lei doas premierei classas forman la màger part dei limfocits T. Lei limfocits citoxics son caracterizats per un marcaire CD4 e son cargats de l'eliminacion dirècta dei cellulas infectadas ò tumoralas gràcias a de secrecions de moleculas que pòdon passar la membrana cellulara per entraïnar l'apoptòsi ò la necròsi.
Lei limfocits auxiliars son caracterizats per un marcaire CD8 e permeton la secrecion de substàncias permetent d'entraïnar lo mecanisme d'inflamacion e l'activacion dei limfocits B. Dins l'òme, lo ròtle regardant la reaccion inflamatòria es assegurat per lei limfocits TH1 (H per l'anglés Helper). En particular, aumentan la mobilizacion dei macrofags sus lo luòc de l'infeccion. La segonda carga pertocant l'activacion dei cellulas B es tengut per lei limfocits TH2. De mai, existís un mecanisme d'inibicion entre lei dos tipes de limfocits TH permetent d'orientar la respònsa immunitària siá vèrs la mobilizacion massiva dei cellulas de la fagocitosi siá vèrs la secrecion d'anticòrs en foncion dei besonhs.
Lei limfocits T regulators son rars e permeton de limitar l'expansion deis autrei tipes de limfocits T. Aquò permet de defugir de reaccions excessivas dau sistèma immunitari. Enfin, lei limfocits NKT son un tipe fòrça rar qu'es encara mau conegut que tèn de marcaires de limfocits T e NK (Natural Killer en anglés). Pòdon secretar una gama larga de substàncias coma l'interleucina 2 ò de factors anti-tumoraus e semblan aver un ròtle important dins l'amplificacion ò la regulacion d'un nombre important de mecanismes immunitaris car son abséncia causan de desòrdres grèus.
Sistèma immunitari especific umorau[modificar | modificar la font]
Lo sistèma immunitari especific umorau es basat sus lei limfocits B e sus la secrecion d'anticòrs permetent de detectar e de neutralizar un agent patogèn donat. Sa mesa en foncionament necessita l'activacion dei limfocits B ninòis. Aquò necessita dos sinhaus. Lo premier es caracterizat per la reconoissença dirècta de l'antigèn especific dau limfocit ninòi e son absorpcion. Lo segond despend de l'antigèn. Certanei entraïnan dirèctament lo segond sinhau, especialament lei bactèris. D'autrei necessitan un cambi d'informacion amb un limfocit T auxiliar que dèu venir presentar l'antigèn sus un site dedicat de la superficia dau limfocit B.
Dins l'òme, lo segond mecanisme se pòu devesir entre diferenteis etapas. Premier, lo limfocit B presenta l'antigèn sus un site molecular (dich HLA-II) de sa membrana moleculara. Puei, quand un limfocit auxiliar TH2 reconoisse aquel antigèn, forma a sa superficia de ligands CD40 que van se liar ambé lei receptors CD40 situats a la superfica dau limfocit B. La formacion d'aquelei liasons entraïnan alora la seleccion clonala e la diferenciacion dei limfocits B.
En totei leis espècias presentant aqueu mecanisme, la seleccion clonala permet d'amplificar rapidament lo nombre de limfocits B especifics a un antigèn. La diferenciacion permet de produrre de plasmocits e de limfocits B de memòria. Lei plasmocits son destinats a la secrecion d'un tipe donat d'immunoglobulines (ò anticòrs[11]) que pòu se fixar sus un antigèn donat. Lei quantitats secretadas son fòrça importantas mai la durada de vida d'un plasmocit es limitada per defugir una reaccion excessiva. Leis immunoglobulines son capablas de se fixar sus un antigèn per lo neutralizar e per facilitar sa fagocitosi. Ne'n existís unei tipes diferents :
- leis immunoglobulines G (IgG) son leis anticòrs pus frequents dins l'organisme en temps normau. Son produchas en reaccion a un antigèn donat e destinadas a la proteccion còntra lei bactèris, lei virüs e certanei toxinas. An un tanben un ròtle important dins la memòria immunitària (vaccinacion) e dins la proteccion dau fètus.
- leis immunoglobulines A (IgA) forman una barriera cargada d'aparar lei cellulas dei mucosas e de la pèu. Son subretot presentas dins la saliva, lei lagremas, lo lach mairau, lei secrecions nasalas e lei secrecions dei sistèmas digestiu e respiratòri.
- leis immunoglobulines M (IgM) son produchas en reaccion a un antigèn. Sa secrecion es rapide e es lo premier antigèn que se forma dins lo corrent de la respònsa a una infeccion. Sa preséncia dins lo sistèma circulatòri indica l'existéncia d'una infeccion dins l'organisme.
- leis immunoglobulines D (IgD) son situadas sus la membrana dei limfocits B. Permeton d'i fixar leis antigèns.
- leis immunoglobulines E (IgE) foguèron descubèrtas en 2000 dins lei mamifèrs e son encara mau conegudas. Son pus gròs que leis autrei tipes d'anticòrs e semblan liats ai mastòcits, ai granulocits basofils e ai mecanismes d'inflamacion e d'allergia.
Lei limfocits B de memòria son liats ai mecanismes de la memòria immunitària e permeton la vaccinacion.
Memòria immunitària[modificar | modificar la font]
Memòria passiva[modificar | modificar la font]
La memòria immunitària passiva s'observa principalament dins lo novèu-nat. Es basat sus lei barrieras immunitàrias fornida per la maire au fètus, especialament lo transferiment d'anticòrs IgG dau sang de la maire a travèrs lo placenta. Aquò permet au novèu-nat de tenir a sa naissença una gama larga d'anticòrs per luchar còntra lei premiereis infeccions de son existéncia. Lo lach mairau permet tanben de cumplir un ròtle similar arès la naissença. La proteccion fornida es dicha passiva car lo novèu-nat a pas lei capacitats necessàrias de produccion d'aqueleis immunoglobulines. Dura de quauquei jorns a quauquei mes.
En medecina, una proteccion similara pòu èsser fornida artificialament a un pacient ambé l'injeccion d'immunoglobulines.
Memòria de tèrme lòng e immunizacion[modificar | modificar la font]
La memòria de tèrme lòng es basada sus lei limfocits T e B de memòria qu'an una durada de vida fòrça lònga (tota l'existéncia de l'organisme per certaneis antigèns). Sembla formada de cellulas capablas de resistir ai sinhaus d'apoptòsi (mòrt programa dei cellulas) e que foguèron selecionnadas en foncion de son eficacitat còntra son antigèn especific. Una partida importanta dei mecanismes de seleccion e de subrevida d'aquelei cellulas son encara mau conegudas.
Lei limfocits T de memòria se forman a la fin de l'infeccion a partir de la populacion de limfocits T especialament dedicats a l'antigèn responsable de la crisi. D'efèct, 95% dei limfocits T son alora tuats per apoptòsi mai 5% demoran dins l'organisme. Lei subrevivents desvolopan de proprietats especialas que li permeton de reconoisser pus rapidament son antigèn especific, de s'activar tre son identificacion e de se devesir pus rapidament per reconstituir una populacion sufisenta per aparar l'organisme còntra una infeccion novèla entraïnada per aquel antigèn. Aquò permet una respònsa pus importanta e pus rapida qu'aquela basada sus la diferenciacion dei limfocits T ninòis.
Lei limfocits B de memòria se forman dins lo corrent de la diferenciacion dei limfocits B ninòis en plasmocits ò en limfocit B de memòria. De mecanismes mau coneguts permeton de conservar lei limfocits B de memòria pus eficaç. Coma per limfocits T de memòria, aquelei cellulas son capables de s'activar tre l'identificacion de son antigèn especific e de produrre d'anticòrs entraïnant una cascada de reaccion pus importanta qu'aquela de la via classica dei limfocits ninòis. Son de mai despartits dins d'endrechs estrategics coma la mèussa que filtra lo sang.
La reaccion immunitària pus rapida e pus eficaça dei limfocits de memòria es a l'origina de l'immunizacion de l'organisme a certaneis infeccions e permet la vaccinacion. Son principi es basat sus l'introduccion volontària e mestrejada d'un antigèn (sovent un patogèn inactiu ò amb una activitat fòrça demenida) dins l'organisme per favorizar la formacion de la respònsa immunitària de memòria. L'objectiu es de fornir una proteccion eficaça còntra una infeccion amb lo patogèn vertadier.
Autrei mecanismes[modificar | modificar la font]
Leis invertebrats, compres lei bactèris ò leis organismes unicellulars, presentan de sistèmas immunitaris pus primitius que lei vertebrats, especialament per s'aparar còntra lei virüs. Lei mecanismes generalistas basats sus la fagocitosi i son frequents mai lei defensas especificas i son pus rars (sistèma CRISP dei procariòtas que permet de blocar la replicacion d'un virüs). Lei vegetaus an de defensa immunitàrias basadas una respòsa locala fòrça rapida qn'entraïna la mòrt de totei lei cellulas de la zòna tocada per l'infeccion permetent de'n limitar lei consequéncias. An tanben de mecanismes especifics que li permeton de blocar la multiplicacion dei virüs.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) L. Cilliers, The epidemic of Athens, 430–426 BC (1998), South African Medical Journal 88 (1): 50–3.
- ↑ (fr) P. Ostoya, Maupertuis et la biologie (1954), Revue d'histoire des sciences et de leurs applications 7 (1): 60–78.
- ↑ (en) SA. Plotkin, Vaccines: past, present and future (2005), Nature Medicine 11 (4 Suppl): S5–11.
- ↑ (en) GW. Litman, JP. Cannon, LJ. Dishaw, Reconstructing immune phylogeny: new perspectives (2005), Nature Reviews Immunology 5 (11): 866–79.
- ↑ (en) R. Medzhitov, Recognition of microorganisms and activation of the immune response (2007), Nature 449 (7164): 819–26.
- ↑ (en) P. Matzinger, The danger model: a renewed sense of self (2002), Science 296 (5566): 301–5.
- ↑ (en) SL. Gorbach, Lactic acid bacteria and human health (1990), Annals of Medicine 22 (1): 37–41.
- ↑ (en) T. Kawai, S. Akira, Innate immune recognition of viral infection (2006), Nature Immunology 7 (2): 131–7.
- ↑ (en) SB. Miller, Prostaglandins in health and disease: an overview (2006), Seminars in Arthritis and Rheumatism 36 (1): 37–49.
- ↑ Lei macrofags residents de certaneis organs an un nom especific coma cellula de Kupffer dins lo fetge.
- ↑ Lei dos tèrmes son sovent utilizats coma sinonims. Pasmens, en realitat, leis anticòrs son una categoria d'immunoglobulines.


text:
Avesnes
Avesnes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Avesnes #Èsser al començament de la Mièja Edat una distincion #que concurrença en nombre de tèrras aquelas dels primièrs comtes d'Enaut. Aquel #èsser de senhors poderoses e per la majoritat, dels adversaris dels comtes d'Enaut. Los afrontaments seguits dels démantèlements dels castèls de la familha de Avesnes #èsser multiplas.
I #aver en aquela familha de nombrós « eròi », #que çò de mès de conegut #èsser Jacques de Avesnes aucit en crosada contra Saladin en 1191. Aquel òme ne traís lo comte d'Enaut en s'aliant amb lo comte de Flandre, l'avesque de Cologne e lo pòrti de Brabant per far una coalicion #que li caliá estrossejar lo comtat. Desgraciadament Pas #arribar a o destruir e en représailles, Baudouin d'Enaut lududes #rasar mai de 70 pòbles ; es dire lo patrimòni dels Avesnes. #Far multa onorabla e lo comte d'Enaut #perdonar.
Lo primièr senhor de Avesnes conegut es Wedric lo Barbu #que #defallir cap a 1075. Los sieus fils Thierry i aguèt pas cap de descendència e la distincion #passar a la siá sœur Ide #que épousa Fastré de Oisy. Las tèrras de Avesnes #passar doncas en aquela familha. Los fils aîné, Gossuin dicha lo Borgne de Oisy, senhor de Avesnes, de Condé-sus-lo Escaut (per la part en levant de l'Enaut. Vejatz la rubrique : castèl féodal de Nicolas de Avesnes), de Leuze e de Landrecies #testar en favor de lo sieu fraire Fastré de Oisy, confessat de #Virar #que #eretar de totes los bens de la familha. Lo successor Gauthier, fils aîné de Fastré i aguèt aucit pels òmes de l'avesque de Suro l'an 1147, i aviá épousé Ide de Mortagne.
Los descendents #que #seguir #abandonar lo nom de Oisy per se octroyer aquel de Avesnes Thierry, fils de Gauthier pas #regnar pas longtemps, #morir jove. Lo sieu fraire Nicolas #assegurar la descendència per aquel famós Jacques de Avesnes #que se #trobar mòrt environada de 7 enemics a la batalha de Azour.
Aquel Jacques #èsser fòrça prolifique perque i aguèt almens 8 mainats. Lo cap de familha #èsser Gauthier, senhor de Avesnes, de Condé, de Leuze, de Guise, de Trélon, #venir comte de Bles e de Dunois per la siá esposa Marguerite. Desgraciadament I aguèt tres filhas e un gojat mòrt tròp jove. Totas las tèrras de las Avesnes #passar pel matrimòni d'Ostal, la siá filha aînée, en la familha de las Chatillon #que #venir los senhors de Avesnes.
Mas lo nom dels Avesnes pas en #demorar pas ailà, perque laModèl:3 e fils de Jacques ; Bouchard, se #maridar amb laModèl:2 e filha del comte de Flandre e d'Enaut; se sonava Marguerite, e quand Baudouin SÒRT i aguèt aucit #venir après la siá sœur Jeanne, comtesse de Flandre e d'Enaut. Mas se #conéisser pro rapidament la vertat en çò que tanh a Bouchard de Avesnes ; i aviá recebut los òrdres e s'èra malgrat encobrir maridat. Cela desencadenèt aquel #que s'es trucat la question dels Avesnes e dels Dampierre e #que s'acabèt per la concession del comtat d'Enaut als Avesnes e lo comtat de Flandre als Dampierre.
La familha de Avesnes va regnar pendent 5 generacions sul comtat d'Enaut e o passar de contunh als Bavière pel matrimòni de Marguerite de Avesnes comtesse d'Enaut amb Louis de Bavière emperaire del St Empèri Romain Germanique.
La familha de Avesnes serà alavetz entièrament pana. A partir de 1433, Avesnes, coma tot l'Enaut, #far partida del duché de Bourgogne.
Avesnes #Aperténer successivament als comtes de Enaut, de Olanda, de Zélande. #Èsser presa per Louis XI, de contunh pels Espanhòls en 1559.
Cedida a la França en 1659, e fortificada per Vauban, #èsser presa pels Russes en 1814, e gaireben destruida en 1815 per l'explosion d'una poudrière. #Èsser rebâtie en mens d'un an.
Es ailà que Madame de Montespan #venir mèstra de Louis XIV.
Avesnes fut au début du Moyen Âge une seigneurie qui concurrença en nombre de terres celles des premiers comtes de Hainaut. Ce furent des seigneurs puissants et pour la plupart, des adversaires des comtes de Hainaut. Les affrontements suivis des démantèlements des châteaux de la famille d'Avesnes furent multiples.
Il y eut dans cette famille de nombreux « héros », dont le plus connu fut Jacques d'Avesnes tué en croisade contre Saladin en 1191. Cet homme trahit le comte de Hainaut en s'alliant avec le comte de Flandre, l'évêque de Cologne et le duc de Brabant pour faire une coalition qui devait ravager le comté. Malheureusement ils ne parvinrent pas à le détruire et en représailles, Baudouin de Hainaut lui rasa plus de 70 villages ; c'est dire le patrimoine des Avesnes. Il fit amende honorable et le comte de Hainaut pardonna.
Le premier seigneur d'Avesnes connu est Wedric le Barbu qui décéda vers 1075. Son fils Thierry n'eut aucune descendance et la seigneurie passa à sa sœur Ide qui épousa Fastré d'Oisy. les terres d'Avesnes passèrent donc dans cette famille. Le fils aîné, Gossuin dit le Borgne d'Oisy, seigneur d'Avesnes, de Condé-sur-l'Escaut (pour la partie relevant du Hainaut. Voyez la rubrique : château féodal de Nicolas d'Avesnes), de Leuze et de Landrecies testa en faveur de son frère Fastré d'Oisy, avoué de Tournai qui hérita de tous les biens de la famille. Le successeur Gauthier, fils aîné de Fastré fut tué par les hommes de l'évêque de Liège en 1147, il avait épousé Ide de Mortagne.
Les descendants qui suivirent abandonnèrent le nom de Oisy pour s'octroyer celui d'Avesnes Thierry, fils de Gauthier ne régna pas longtemps, il mourut jeune. Son frère Nicolas assura la descendance par ce fameux Jacques d'Avesnes qu'on retrouva mort entouré de 7 ennemis à la bataille d'Azour.
Ce Jacques fut très prolifique car il eut au moins 8 enfants. Le chef de famille fut Gauthier, seigneur d'Avesnes, de Condé, de Leuze, de Guise, de Trélon, il devint comte de Blois et de Dunois par son épouse Marguerite. Malheureusement il eut trois filles et un garçon mort trop jeune. Toutes les terres des Avesnes passèrent par le mariage de Marie, sa fille aînée, dans la famille des Chatillon qui devinrent les seigneurs d'Avesnes.
Mais le nom des Avesnes n'en resta pas là, car le 3en fils de Jacques ; Bouchard, se maria avec la 2en fille du comte de Flandre et de Hainaut; elle s'appelait Marguerite, et lorsque Baudouin IX fut tué elle devint après sa sœur Jeanne, comtesse de Flandre et de Hainaut. Mais on connut assez vite la vérité au sujet de Bouchard d'Avesnes ; il avait reçu les ordres et s'était malgré cela marié. Cela va déclencher ce qu'on a appelé l'affaire des Avesnes et des Dampierre et qui va se terminer par l'octroi du comté de Hainaut aux Avesnes et le comté de Flandre aux Dampierre.
La famille d'Avesnes va régner pendant 5 générations sur le comté de Hainaut et puis le passer aux Bavière par le mariage de Marguerite d'Avesnes comtesse de Hainaut avec Louis de Bavière empereur du St Empire Romain Germanique.
la famille d'Avesnes sera alors complètement éteinte. À partir de 1433, Avesnes, comme tout le Hainaut, fit partie du duché de Bourgogne.
Avesnes appartint successivement aux comtes de Hainaut, de Hollande, de Zélande. Elle fut prise par Louis XI, puis par les Espagnols en 1559.
Cédée à la France en 1659, et fortifiée par Vauban, elle fut prise par les Russes en 1814, et presque détruite en 1815 par l'explosion d'une poudrière. Elle fut rebâtie en moins d'un an.
C'est là que Madame de Montespan devint maîtresse de Louis XIV.


text:
Collòqui de Poissy
Lo collòqui de Poissy que ho ua amassada de representants deus cultes catolics e protestants convocats per la regenta de França Caterina de Medici entà ensajar de conciliar los punts de vistas de las duas religions e atau acabar dab las divisions religiosas. La soa mauescaduda qu'establí l'impossiblitat de conciliar las duas religions en França e de tornar amassar los lors hidèus dens ua sola e medisha glèisa.
Théodore de Bèze qui dehenó la teologia protestanta mentre que lo cardinau Carles de Lorena (hrair del duc de Guisa) e pleitejè per la religion catolica.
Que's debanè hens lo priorat reiau de Sant Loís de Poissy enter lo 9 e lo 26 de seteme de 1561 en preséncia deu joen rei Carles IX de França, d'Antòni de Borbon (alavetz lòctenent deu Reiaume de França), de la soa molhèr Joana III de Labrit, regina de Navarra, e deu son hilh: Noste Enric.


text:
Nigel Farage
Nigel Paul Farage (Farnborough, comtat de Hampshire, Anglatèrra, 3 d'abril de 1964) es un politician anglés conservador e antieuropèu. Es lo menaire actual, e dempuèi 2010 del Partit per l'Independéncia del Reialme Unit (UKIP), una entitat politica que vòl la sortida dels britanics de l'Union Europèa.
Dins un ambient d'euroscepticisme en bèla creissença, al cap de son partit antieuropèu es un dels candidats que deuriá conéisser un net progrès, amb mantuna formacion xenofòba europèa coma lo Front Nacional francés, lo Jobbik ongrés, o los grècs d'Auba Daurada, aprèp las eleccions europèas del 25 de mai de 2014.


text:
Victor Shklovsky
En rus, Bи́kTop Бopи́coBич ШkлóBckий. Autra ortografia occitana possibla: Viktor Shklovsky.
Formalista rus, foguèt un dels membres mai coneguts del formalism rus.
Nascut en 1893, moriguèt en 1984. Es particularamanet conoscut per son concèpte de defamiliarizacion. Amb aquò vòl dire que l'art existís per far retrobar lo sens prigond de tota causa vist que tota causa se fossiliza en literatura e ven un cliché. Tanben l'art es lo mejan mai adapatat per nos far retrobar la sensacion de la vida e son esséncia.


text:
Lista dels papas
Somari
- 1 La lista dels papas
- 1.1 millenni I
- 1.2 millenni II
- 1.3 millenni III
Vaquí la lista dels papas presentada volontàriament del biais pus simple possible. Per aténher aquesta tòca, los detalhs e comentaris son estats reportats dins los articles connèxes seguents :
Papa : per la definicion d'aqueste mot en general, e per sa definicion pus restrictiva tala coma s'emplega exclusivament aicí, es a dire al sens de cap de la Glèisa Catolica.
Lista detalhada dels papas : per una lista pal mai detalhada qu'aquesta, amb lo nom e luòc de naissença dels papas, de datas precisas (naissença, començament e fin del pontificat, decès), de comentaris, etc. Los antipapas i son tanben indicats. En introduccion, se trobarà d'explicacions detalhadas sus çò que s"entend pel mot « papa », sus çò que deu figurar e pas figurar dins la lista e sus la dificultat d'establir una lista acceptabla per totes.
Nom de renhe dels papas : per d'explicacions detalhadas suls noms dels papas, e doncas sus las anomalias constatadas sus cèrts noms dins aquesta lista.
Lista dels primats de la Glèisa Còpta Ortodòxa e Lista dels catholicos de la Glèisa Armènia : perque aquestes dignitaris religioses tanben pòrtan lo títol de papa, dins sa definicion pus generala.


text:
Ceramica
Primièra «art del fuòc » a aparéisser (abans la metallurgia e lo trabalh del veire), la ceramica designa l’ensemble des objèctes fabricats en tèrrra cuèita qu'an subits una transformacion fisicoquimica irrevèrsibla per coseson a temperatura mai o mens enauçada.
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo mot ceramica ven del grèc ancian kέpauoς / kéramos, que significa « tèrra de tornejaire », « argila ». Donèt son nom a un quartièr d'Atenas, lo Ceramic.
Se distinguís tres brancas per la ceramica:
- la ceramica utilitaria, subretot la terralha, la mai anciana de las formas de ceramica (davançant lo trabalh dels metals) qu'utiliza las tèrras argilosas coma material de basa;
- la ceramica d'art que derivèt de la precedenta, e abandona la foncion utilitaria per se centrar sus la valor decorativa o estetica;
- la ceramica industriala, particularament desvolopada al sègle XX utiliza de materials de basa amb oxides, carbures, nitruras, etc.
Un material ceramic es solide a temperatura ambianta e es pas metallic, o organic. Los objèctes de ceramica son realizats par solidificacion a nauta temperatura d'una past umid plastic, o aglutinacion per caufament d'una polvera seca comprimida abans, sens passar per una fasa liquida; par extension, se ditz « ceramica » los objèctes fabricats atal.


text:
Saint-Florent
San Fiurenzu en còrs (Saint Florent en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
S'agís de l'ancian « Nebbio », #qu'a donat lo sieu nom a la micro-region aital coma a la évêché #que la vila n'èra lo banc, amb la catedrala romane Santa-Maria-Assunta.
Lo arqueologia soslinha qu'aquel territòri èra ja ocupat al neolític ancian. Los chroniqueurs parlan de l'existéncia, a un quilomètre a l'oèst de la vila actuala, de la vila romaine de Cersunum.
Sant-Florent i aguèt fondat pels Génois a Modèl:La s. Mas dempuèi 1440, una citadelle a bastit amb la fin de resistir als assauts aragonais, francés e ottomans. Après la siá desbranda a Ponte Novu qualques ans mai d'ora, l'armada de Pascal Paoli, ajudada de la flotte de Nelson, reconquit lo pòrt de Sant-Florent l'an 1793. Aiçò èra pendent lo brèu periòde del reialme anglo-corse.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, la resisténcia s'organiza rapidament après que l'ocupanta fascista italian (Modèl:Nombre) ajatz ocupat la Corsega lo 11 de novembre de 1942. Dos dels quatre agents de la mission secrèta Pearl Harbour arribats lo 14 de decembre de 1942 (Toussaint Griffi, lo militar d'activa volontària e Laurent Preziosi, lo civil resistent) prenon contacte amb lo responsable de la zòna, Pierre Casale (futur cònsol de Sant-Florent a la Desliurança) e los sieus compagnons #que lo pintor hongrois, Barta albergat clandestinement en lududes. Implantacions localas de l'enemic, ne tròban un acòrdi sus una ret de hébergement, de connexion per la coordination al nivèl de l'isla d'un futur débarquement. Las doas autras membres de la mission, Pierre Griffi e lo cap de la mission Roger de Saule, èran demorats a Corte per folrar la ret e passar las informacions ràdio amb Argel.
La Corsega #èsser lo primièr departament francés liberat (lo 4 d'octòbre 1943). La vila de Sant-Florent a #èsser lo un dels luòcs importants en lo moment de la desliurança de Bastia l'an 1943. Una companhiá de tabors marocains #qu'avián desembarcat en lo gòlf de Sant-Florent, al prètz d'un combat acarnissat fins al còrs-a-còrs, #traire a las fòrças alemandas las fortificacions installadas al caulet de Téghime, un important ponch de passatge estrategic sus la rota en portant a Bastia. A l'intrada de la vila en venent de Bastia, en bordure de mar, un blockhaus e un cementèri musulman testifiquen d'aqueles faches.
Es uèi un luòc de villégiature per de nombroses toristas en #èsser.
Il s'agit de l'antique « Nebbio », qui a donné son nom à la micro-région ainsi qu'à l'évêché dont la cité était le siège, avec la cathédrale romane Santa-Maria-Assunta.
L'archéologie signale que ce territoire était déjà occupé au néolithique ancien. Les chroniqueurs parlent de l'existence, à un kilomètre à l'ouest de la cité actuelle, de la ville romaine de Cersunum.
Saint-Florent fut fondée par les Génois au Sègle XVI. Mais dès 1440, une citadelle est bâtie afin de résister aux assauts aragonais, français et ottomans. Après sa défaite à Ponte Novu quelques années plus tôt, l'armée de Pascal Paoli, aidée de la flotte de Nelson, reconquit le port de Saint-Florent en 1793. C'était durant la brève période du royaume anglo-corse.
Durant la Seconde Guerre mondiale, la résistance s'organise rapidement après que l'occupant fasciste italien (Modèl:Nombre) ait envahi la Corse le 11 novembre 1942. Deux des quatre agents de la mission secrète Pearl Harbour arrivés le 14 décembre 1942 (Toussaint Griffi, le militaire d'active volontaire et Laurent Preziosi, le civil résistant) prennent contact avec le responsable de la zone, Pierre Casale (futur maire de Saint-Florent à la Libération) et ses compagnons dont le peintre hongrois, Barta hébergé clandestinement chez lui. Ils sont informés des implantations locales de l'ennemi, trouvent un accord sur un réseau d'hébergement, de liaison pour la coordination au niveau de l’île d'un futur débarquement. Les deux autres membres de la mission, Pierre Griffi et le chef de la mission Roger de Saule, étaient restés à Corte pour étoffer le réseau et passer les informations radio avec Alger.
La Corse fut le premier département français libéré (le 4 octobre 1943). La ville de Saint-Florent a été l'un des lieux importants lors de la libération de Bastia en 1943. Une compagnie de tabors marocains qui avaient débarqué dans le golfe de Saint-Florent, au prix d'un combat acharné jusqu'au corps-à-corps, enlevèrent aux forces allemandes les fortifications installées au col de Téghime, un important point de passage stratégique sur la route menant à Bastia. À l'entrée de la ville en venant de Bastia, en bordure de mer, un blockhaus et un cimetière musulman témoignent de ces faits.
C'est aujourd'hui un lieu de villégiature pour de nombreux touristes en été.


text:
Aiga pesuga
L'aiga pesuga o oxid de deutèri qu'ei compausada, com l'aiga, de dus atòms d'idrogèn e d'un atòm d'oxigèn (dab ua formula quimica H2O) mes dab la diferéncia que los isotòps d'idrogèn be son de deutèri (isotòps d'idrogèn dab un nuclèu atomic compausat d'un proton e d'un neutron). Per aquesta rason la formula de l'aiga pesuga qu'ei notada : D2O o 2H2O.
Lo deutèri qu'ei mei pesuc que l'idrogèn-1 permor lo son nuclèu que contien un neutron absent dehens lo segond isotòp. Aquesta preséncia d'atòms isotopics pesucs que hè que l'oxid de deutèri e sia ua iaga mei pesuga que l'aiga naturala (on moleculas d'aiga pesuga pòden estar presenta, mes en quantitats minoritàrias).
Dab pas sonque un deutèri e un idrogèn que's pòt hargar ua molecula d'aiga semipesuga (HDO).
Proprietats fisicas[modificar | modificar la font]
Com lo son nom ac ditz, la massa de l'aiga pesuga qu'ei superiora a la massa de l'aiga normala. Las soas proprietats quimicas que demòran pròchas mes, logicament, los punts de fusion e de vaporacion que son superiors.
Dens l'industria nucleara, l'aiga pesuga qu'ei emplegada com moderator de neutrons, tan vau díser que lo son ròtle qu'ei de ralentir los neutrons entà que siin eficaç dehens lo procès de reaccion en cadena ; au contra de l'aiga normala, l'aiga pesuga que relenteish los neutrons shens los acaparar.
Durant la Segonda Guèrra Mondiau, un enjòc entaus Aligats que ho d'empachar que lo alemans e posquessin provesí's en aiga pesuga entà hargar ua bomba atomica.
Proprietat biologica[modificar | modificar la font]
L'aiga pesuga qu'ei presenta en petita quantitat dens la natura. En hòrta proporcion, que perturba e quitament qu'empacha la mitòsi dens las cellulas eucariòtas. Aquò que vòu díser qu'a partir de 50% d'aiga pesuga dens l'organisme, aqueth que vad malaut per'mor de non pas poder assegurar tots los procès biologics qui ajan besonh d'un renovelament cellular (com la sang o la paret intestinala). Ua planta adaigada dab aiga pesuga non pòt pas germiar ni créisher.


text:
Cluis
Cluis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo sud del departament, en la region naturala del Boischaut Sud.
Lo sòl de la municipalitat es fòrça diversifié, una part conteniá nodules ferreux, #qu'an donat luòc a un trabalh del fèrre testificat dempuèi l'epòca modèrna[1]. Cluis Fa partida de l'amassa paysager de la Vallée Negra descrich per George Sand amb los sieus tucs e las siás barralhas typiques.
Se situa a : 33 km de Châteauroux, 21 km de La Châtre e 9 km de Neuvy-Sant-Sépulchre
Las municipalitats limitrophes son : Orsennes, Maillet, Gournay, Mouhers, Sant-Denis-de-Jouhet, La Buxerette e Montchevrier.
Los caserius e luòc-dich principal son : Laveau, Cluis-Dessous, Los Robinets e Serie.
[[Fichier:Viaducte De Cluis.jpg|left|thumb|Naut=Lo viaducte del Auzon.|Lo viaducte del Auzon.]]
Lo territòri communal a adaigat pels rius Bouzanne (a l'èst) e Auzon (a l'oèst). Sus aqueles dos rius avián installat de nombroses molins, coma lo molin del Mas sul Auzon e fins a cinc molins sus la Bouzanne, coma lo molin Garand o lo molin de Cluis-Dessous.
Lo territòri communal es desservi per las rotas départementales : 38, 42, 54, 75, 123, 124 e 990.
Lo vilatge #èsser desservi per la linha de Argenton-sus-Creuse a la Cauçada, dempuèi 1903. Per #encobrir, #caler bastir l'unitat|500|mètres {{}} d'un viaducte #qu'afranquís lo riu Auzon (bastís en 1889). La parca ferroviaire la mai prèpa es la parca de Argenton-sus-Creuse, situada a unitat|21|km {{}}. Lo territòri communal es desservi per las linhas H e E de la ret L'Ala Bleue. L'aeropòrt mai prèp es çò aeropòrt de Châteauroux-Centre, situat a aperaquí 40 km.
Lo territòri communal a traversat pel sentier de grand randonnée 654.
La commune est située dans le sud du département, dans la région naturelle du Boischaut Sud.
Le sol de la commune est très diversifié, une partie contenait des nodules ferreux, qui ont donné lieu à un travail du fer attesté dès l’époque moderne[2]. Cluis fait partie de l’ensemble paysager de la Vallée Noire décrit par George Sand avec ses collines et ses haies typiques.
Elle se situe à : 33 km de Châteauroux, 21 km de La Châtre et 9 km de Neuvy-Saint-Sépulchre
Les communes limitrophes sont : Orsennes, Maillet, Gournay, Mouhers, Saint-Denis-de-Jouhet, La Buxerette et Montchevrier.
Les hameaux et lieu-dit principaux sont : Laveau, Cluis-Dessous, Les Robinets et Serie.
[[Fichier:Viaduc de Cluis.jpg|left|thumb|alt=Le viaduc de l'Auzon.|Le viaduc de l'Auzon.]]
Le territoire communal est arrosé par les rivières Bouzanne (à l'est) et Auzon (à l'ouest). Sur ces deux rivières étaient installés de nombreux moulins, comme le moulin du Mas sur l'Auzon et jusqu'à cinq moulins sur la Bouzanne, comme le moulin Garand ou le moulin de Cluis-Dessous.
Le territoire communal est desservi par les routes départementales : 38, 42, 54, 75, 123, 124 et 990.
Le village fut desservi par la ligne d'Argenton-sur-Creuse à La Chaussée, dès 1903. Pour cela, il fallut bâtir les 500 mètres d’un viaduc qui franchit la rivière Auzon (construit en 1889). La gare ferroviaire la plus proche est la gare d'Argenton-sur-Creuse, située à 21 km. Le territoire communal est desservi par les lignes H et I du réseau L'Aile Bleue. L'aéroport le plus proche est l'aéroport de Châteauroux-Centre, situé à environ 40 km.
Le territoire communal est traversé par le sentier de grande randonnée 654.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fichier:Eglise Sant-Paxent-Cluis.jpg|upright|thumb|Naut=La glèisa Santa-Paxent.|Lo glèisa Sant-Paxent.]]
Dels registres archéologiques en lo centre del bourg an revelat traces d'abitat gallo-romain. Divèrses villae gallo-romaines an #èsser repérées als alentours del vilatge #que li caliá se trobar un pauc a la separacion de las grandas vias romaines.
La primièra mencion escricha data de 1001. S'agís del primièr senhor conegut de Cluis, Giraud, Cluensis Castri Dominus. Pauc après a citat Boson, Vir illuster de Closis, senhor de Cluis e cofondateur de la glèisa de Neuvy-Sant-Sépulchre. Dintratz 1100 e 1150, Cluis a dividit per via d'eiretatge en doas fiefs féodaux : Cluis-Dessus e Cluis-Dessous. Dos mottes féodales an bastit, una près del pòble gallo-romain de Cluis e una segonda mai al nòrd-es[3]. Mai tard, aiçò entrena la division en doas de la parròquia. Los dos châtellenies an dempuèi en lo moment de las istòrias parallelas mas desparièras. Aital en 1152, lo senhor de Cluis-Dessous, Ebbes de Déols, cremason Cluis-Dessus en représailles dels atacs del rei Louis VII contra las siás tèrras. Lo pòble e la siá glèisa an destruit, perque lo sieu senhor i aviá seguit lo rei de França.
Per matrimòni, la distincion de Cluis-Dessous passa entre las mans de las Chauvigny a la fin de la Sègle XII. Aquela familha se apaga en 1508 e los bens passan als Borbó, per Louise, darrièra esposa d'André de Chauvigny. Après los Borbó-Montpensier, la châtellenie a vendut amb las distincions de Aigurande e de Santa-Severa l'an 1697 a Nicolas Léonor de Flexelles, marques de Brégy, ambaissador en Polonha e en Suècia[4],[5]. La descendència viril del marques se apaga en 1762.
En 1767, lo senhor de Cluis-Dessus, Gabriel de Montaignac, crompa la châtellenie de Cluis-Dessous e amassa las doas parròquias. En 1818, la municipalitat de Cluis a format de la fusion de las ancianes comunas de Cluis-Dessus e Cluis-Dessous[6].
[[Fichier:Eglise Saint-Paxent-Cluis.jpg|upright|thumb|alt=La glèisa Saint-Paxent.|L'église Saint-Paxent.]]
Des fouilles archéologiques dans le centre du bourg ont révélé des traces d'habitat gallo-romain. Plusieurs villae gallo-romaines ont été repérées aux alentours du village qui devait se trouver un peu à l'écart des grandes voies romaines.
La première mention écrite date de 1001. Il s'agit du premier seigneur connu de Cluis, Giraud, Cluensis Castri Dominus. Peu après est cité Boson, Vir illuster de Closis, seigneur de Cluis et cofondateur de l'église de Neuvy-Saint-Sépulchre. Entre 1100 et 1150, Cluis est divisé par voie d'héritage en deux fiefs féodaux : Cluis-Dessus et Cluis-Dessous. Deux mottes féodales sont construites, une à proximité du village gallo-romain de Cluis et une deuxième plus au nord-est[7]. Plus tard, ceci entraîne la division en deux de la paroisse. Les deux châtellenies ont dès lors des histoires parallèles mais distinctes. Ainsi en 1152, le seigneur de Cluis-Dessous, Ebbes de Déols, brûle Cluis-Dessus en représailles des attaques du roi Louis VII contre ses terres. Le village et son église sont détruits, parce que leur seigneur avait suivi le roi de France.
Par mariage, la seigneurie de Cluis-Dessous passe entre les mains des Chauvigny à la fin du Sègle XII. Cette famille s'éteint en 1508 et les biens passent aux Bourbon, par Louise, dernière épouse d'André de Chauvigny. Après les Bourbon-Montpensier, la châtellenie est vendue avec les seigneuries d'Aigurande et de Sainte-Sévère en 1697 à Nicolas Léonor de Flexelles, marquis de Brégy, ambassadeur en Pologne et en Suède[8],[9]. La descendance mâle du marquis s'éteint en 1762.
En 1767, le seigneur de Cluis-Dessus, Gabriel de Montaignac, achète la châtellenie de Cluis-Dessous et réunit les deux paroisses. En 1818, la commune de Cluis est formée de la fusion des anciennes communes de Cluis-Dessus et Cluis-Dessous[10].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Paulette Bénéteau, Solange Mariotat,… L'indústria del fèrre a Cluis, un passat industrial desbrembat, ASSC, 2007.
- ↑ Paulette Bénéteau, Solange Mariotat,… L’industrie du fer à Cluis, un passé industriel oublié, ASSC, 2007.
- ↑ Archiu départementales de l'Indre, Berrí medieval : a la descobèrta de l'Indre a la Mièja Edat, catalòg d'exposicion, Châteauroux, Archiu départementales de l'Indre, 2009, pàg. 11.
- ↑ François-Alexandre Aubert de la Chesnaye dels Bòsques, Diccionari de la noblesa, 1773, Volum 6, PAN415&lpg=PAN415&dq=marquisat+de+Br%C3%A9gy&font=bl&ots=p8cMH8Gqh7&sig=b8emATZtNyoFeoX8QQJ9i_lrbXE&hl=fr&ei=egReTt6FHc-YhQeU8LX5Aw&la siá=X&vertat=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEUQ6AEwBw#v=onepage&q&f=false p415.
- ↑ Œuvres posthumes De Louis de Hericourt, plaidejat dins lo Parlament, Volum 3 en contenent lo continuament de las siás memòrias sus questions de dreches civils, siá=X&vertat=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CDgQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false p 416, "Memòria XXXII" (a pàg. De pagina 411).
- ↑ Associacion per la salvaguarda luòcs de Cluis.
- ↑ Archives départementales de l’Indre, Berry médiéval : à la découverte de l’Indre au Moyen Âge, catalogue d’exposition, Châteauroux, Archives départementales de l’Indre, 2009, p. 11.
- ↑ François-Alexandre Aubert de La Chesnaye des Bois, Dictionnaire de la noblesse, 1773, Volume 6, p415.
- ↑ Œuvres posthumes de Louis d'Hericourt, avocat au Parlement, Volume 3 contenant la suite de ses mémoires sur des questions de droits civils, p 416, "Mémoire XXXII" (à p. de page 411).
- ↑ Association pour la sauvegarde des sites de Cluis.


text:
Valéry Giscard d'Estaing
Valéry Giscard d'Estaing (Valèri Giscard d'Estanh en occitan), engenhaire e òme politic occitan e francés, foguèt president de la Republica Francesa entre 1974 e 1981.
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Auvèrnhe/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- President de la Republica Francesa
- Naissença en 1926
- Personalitat de la Cinquena Republica
- Ancian ministre de la Cinquena Republica
- Valèri Giscard d'Estanh
- Inspector de las finanças
- Ministre francés de las Finanças
- Personalitat del Centre Nacional dels Independents e Païsans
- Personalitat dels Republicans Independents
- President de l'Union per la Democracia Francesa
- Ancian deputat dau Puèi Domat
- Ancian cònsol dau Puèi Domat
- Eurodeputat 1989-1994
- Membre del Conselh Constitucional francés
- Grand crotz de la Legion d'Onor
- Titular de la Crotz de guèrra 1939-1945
- Ancian escolan de l'Escòla Politecnica (França)
- Ancian escolan de l'Escòla Nacionala d'Administracion (França)
- Membre de l'Acadèmia francesa
- Familha Giscard d'Estanh
- Personalitat politica d'Auvèrnhe
- Naissença en Renània-Palatinat
- Grand crotz de l'Òrdre Nacional del Merit


text:
Antilhas Neerlandesas
Las Antilhas Neerlandesas èron un ensems d'illas de las Antilhas qu'èron un estat del Reialme dels Païses Basses.
Foguèron creadas en 1954 e definitivament dissolgudas lo 10 d'octobre de 2010.
I aviá 6 illas, puèi 5 a partir de 1986 (separacion d'Aruba).
- Illas jos lo vent o illas ABC :
- Illas subre lo vent o illas SSS :
- Saba
- Sant Eustaqui
- Sint Maarten (mitat sud de l'Illa de Sant Martin)
En 1986 se'n separa Aruba que ven un estat del Reialme dels Païses Basses.
En 2010 son dissolgudas, Curaçao e Sint Maarten venon d'estats del Reialme dels Païses Basses, las autras venon de comunas de l'estatut especial dels Païses Basses administradas jol nom de Païses Basses Caribencs.