text:
Via Catalana
La Via Catalana, tanben denominada Via Catalana cap a la Independència, es una cadena umana concebuda e capitanejada per l'Assemblada Nacionala Catalana (ANC) que se debanèt l'Onze de Setembre de 2013 e qu'arribèt a aténher mai de 400 quilomètres en Catalonha e una part del País Valencian. Començava abans la localitat d'El Pertús e arribava fins a Vinaròs, vila de la província de Castelló, al nòrd del territòri valencian. Aviá per tòca de reivindicar l'independéncia de Catalonha e coneguèt un supòrt popular enòrme que la participacion comptabilizada per la polícia foguèt superiora a 1,6 milions de personas, e de totas elas n'i aguèt mai de 500.000 a Barcelona. Comptèt sul supòrt de 14 entitats que collabòran a l'iniciativa ElClauer.cat.[1] La cadena seguissiá lo traçat de l'anciana Via Augusta, dempuèi lo Pertús (Vallespir) fins a Alcanar (Montsià). Segon Carme Forcadell, la presidenta de l'ANC, deviá èsser «un simbòl, lo símbol de l'unitat del pòble catalan per aténher la sobeiraniá nacionala».[2]
Participèron tanben a l'eveniment divèrses politicians catalans coneguts coma per exemple los ex-presidents Jordi Pujol e Pasqual Maragall, e mai los socialistas Ernest Maragall, Marina Geli e Montserrat Tura. I aguèt pas cap d'incident grèu en Catalonha durant la celebracion encara que i aguèt una falsa alèrta de bomba a Barcelona. Per contra al País Valencian, los manifestaires se vegèron envirats per la Guardia Civil e s'i produsiguèt l'arrestacion de l'avocat e politician Alfons López Tena. Lo meteis jorn a Madrid la delegacion del govèrn catalan foguèt atacada. Aguèt de patir l'agarrida de membres de grops d'extrema drecha dels partits Democracia Nacional e Falange Española qu'i intimidèron las gents presentas, empleguèron de gases lacrimogèns e trenquèron de mòbles.
En total, l'organizacion prevei de mobilizar aperaquí 1.500 autocars e fins a 30.000 volontaris.[3] Se devon desplegar mai de vint mejans aerians per documentar l'acte e mai de 800 fotografs immortalitzaràn l'eveniment.[4] Tres setmanas abans l'eveniment, s'i èran ja inscrichas mai de 350.000 personas sul sit web oficial pr'amor de se repartir eficaçament e omogenèa long dels 400 km. Se l'ocupacion de las parts centrala e septentrionala causèron pas cap de problèma, los organizadors admetèron aver de problèmas per cobrir las porcions mai meridionalas de la cadena.
Somari
Precedents istorics[modificar | modificar la font]
La Via Catalana s'inspira dirèctament de la capitada d'una cadena umana que se realizèt lo 23 d'agost de 1989 sonada la Via Baltica, e qu'amassèt mai d'un milion e mièg de ciutadans dels païses baltics[5] (Estònia, Letònia e Lituània). Aquela Via liguèt amb una cadena umana las tres capitalas d'aqueles païses pr'amor d'exigir l'independéncia dels Païses Baltics de l'URSS. L'independéncia de las ancianas republicas sovieticas arribèt dos ans aprèp aquel eveniment, lo 21 d'agost de 1991.
Constitucion prealabla[modificar | modificar la font]
Lo projècte de la Via Catalana foguèt presentat al Musèu d'Istòria de Catalonha lo 19 de junh de 2013, per mejan d'un acte ont i foguèron convidats los estonians Henn Karits e Ülo Laanoja, dos membres de l'organizacion de la Via Baltica en 1989. Lo 4 de julh l'Assemblada Nacionala Catalana dobriguèt lo periòde d'inscripcions a travèrs sa web, ont s'i inscriguèron rapidament 22.000 personas durant las primièras 24 oras e mai de 78.000, la primièra setmana. Qualques jorns mai tard, lo 12 de julh, i aviá ja mai de 100.000 inscriches. Abans la fin del mes, lo 30 de julh lo nombre total de participants passava ja lo nombre de 250.000. Foguèt aquel meteis jorn que se presentèt lo cartèl e la vidèo promocionala de l'eveniment.
La Via Catalana internacionalizada[modificar | modificar la font]
Anteriorament a la celebracion de l'eveniment, s'organizèron de cadenas umanas internacionalament, portadas essencialament pels catalans residents a l'estrangièr, los Casals Catalans e mai de simpatizants al movement. Se faguèron aital mai d'un centenat de cadenas suls cinc continents, principalament entre lo 24 d'agost e l'11 de setembre de 2013 "pr'amor de donar supòrt al procès democratic d'independéncia de Catalonha". Per çò qu'es d'Occitània, se realizèt una Via a Tolosa lo 7 de setembre que comptèt mai de 150 personas acampadas a la Prada dels filtres.
Los partits politics fàcia a la Via[modificar | modificar la font]
Qualques partits politics de Catalonha coma lo PSC, Ciudadanos e lo Partit Popular s'opausèron radicalament a la realizacion de la cadena umana mentre que d'autras personalitats politicas, essencialament d'Unió, ensagèron de tergiversar sul tèma e objectiu principal de l'eveniment qu'èra l'indepéndencia de Catalonha.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina web de al sit de l'ANC
- ↑ Article De la Jonquera a Alcanar: 400 km de 'Via Catalana' cap a l'estat independent, dins lo jornal Ara'
- ↑ catalan Marc Colomer, « "Volem votar": el clam de la Via Catalana », Ara, pp. 8 - 9, 17.08 2013
- ↑ 324.cat: L'ANC vol que la cadena humana per la independència superi els 400 quilòmetres. 20.06.2013
- ↑ El predecent: la multitudinària Via Bàltica del 1989, article de VilaWeb del 16 de març de 2013


c: text/html

text:
Esteban Echeverría
Esteban Echeverría (Buenos Aires, lo 2 de seteme de 1805 - Montevideo, 19 de genèr de 1851) que ho un escrivan argentin, un introductor de romantisme dens lo son país e un activista politic opausant deu regim de Juan Manuel de Rosas shens totun estar un partisant abambat deu partit opausat (lo Partit Unitari). Qu'èra un deus fondators deu moviment literari conegut com la generacion deu 37 e tanben deu son Salon Literari.
Orfanin de pair, que ho eslhevat per la soa mair que perdó tanben au cors de la soa joentut. Que demorè mantuns annada en França on possè pregondament los sons estudis abans de tornar ric d'ua grana cultura en Argentina.
Mesclat dab un complòt politic contre lo regim de Rosas, que decidè de deishar Buenos Aires entà Montivideo on e's morí.
Las soas òbras mei famosas e fondatritz dehens la literatura argentina que son El Matadero ("Lo matadèr") e La Cautiva ("La Caitiva").

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kiwi (ausèl)
Los kiwis ( genre Apteryx, que significa en grèc "sens alas") son un genre d'ausèls paleognatas compausat per cinc espècias endemicas de Nòva Zelanda. Fan aperaquí la talha d'una galina. Abans de l'arribada dels umans a l'entorn de l'an 1300, en Nòva Zelanda los unics mamifèrs qu'i aviá èran de ratapenadas, e los ròdes ecologics qu'en d'autras parts del mond èran ocupats per d'animals tan divèrsas coma de cavals, de lops e ratons foguèron utilizats per d'ausèls (e en mendre proporcion per cèrtas espècias de reptils). La denominacion kiwi es maòri, idiòma del pòble omonim del linhatge que colonizèt la Nòva Zelanda abans de l'arribada dels europèus.


text:
Territòris Britanics d'Otramar
Lei Territòris Britanics d'otramar son un ensems de 14 territòris sota la sobeiranetat britanica que fan partida deis illas britanicas. Son lei vestigis de l'empèri coloniau britanic. Aquelei territòris an generalament una autonòmia importanta, una talha limitada e una populacion febla. Certanei son revendicats per d'autreis estats.
Aquelei territòris son :
- Anguilla.
- Bermudas.
- Illas Caimans.
- Gibraltar.
- Illas Verges Britanicas.
- Illas Malvinas.
- Montserrat.
- Territòri Britanic de l'Ocean Indian.
- Illas Pitcairn.
- Santa Elena, Ascension e Tristan da Cunha.
- Illas Turcas e Caïcas.
- Akrotiri e Dhekelia.
- Georgia dau Sud e leis illas Sandwich dau Sud.
- Territòri Britanic de l'Antartida.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Terence David John Pratchett OBE (nascut lo 28 d'abril de 1948, a Beaconsfield, Buckinghamshire, Anglatèrra[1]) es un autor anglés de libres de fantasiá e sciéncia-ficcion, plan conegut gràcias a son òbra Discworld compausada de fòrça títols. Cap al mes de març de 2005 aviá vendut aperaquí 40 milions de libres dins lo mond entièr.
>
- ↑ Pratchett, Terry. Edicions Priscilla Olsen & Sheila Perry: Once More* *With Footnotes. NESFA Press. ISBN 1886778574.


text:
L'Espitalet de Larzac
L'Espitalet de Larzac[1][2] (L'Hospitalet-du-Larzac en francés) es una comuna roergata de Guiana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat materializa una fraccion sud del Massís Central. S'estend sus una part del Causse de Larzac.
Istòria[modificar | modificar la font]
L’Espitalet ten son nom e son origina d’un espital que lo vesconte de Milhau, Gilbèrt o Guibèrt fondèt en 1108 sus Larzac.
En 1174, Anfós II d'Aragon faguèt donacion de l'espital a Joan, prior del monastèri de Cassan al diocèsi de Besièrs, la glèisa de Sant Estève de Larzac aperteniá al monastèri de Gellona dempuèi lo sègle XIen, e lo Roquet, e lo mas Trinquièr relevavan dels Templièrs dempuèi 1158. Los priors de Cassan demorèron los senhors de l’Espitalet de 1174 à 1789.
La sèti de la parròquia èra a Sant Estève de Larzac, que la glèisa aroïnada existís encara a un quilomètre de Roquet, sus la comuna de Senta Aulària de Sarnon, e la parròquia dependiá del monastèri de Gellona. Existía alavetz una capèla a l'Espitalet pel servici de l’espital.
La fortificacion de l'espital comencèt al sègle XVen e provoquèt lo transferiment a l'Espitalet del sèti de la parròquia.
La glèisa actuala foguèt bastida en 1764, saique sus l’emplaçament d’una pus anciana.
La comunautat èra administrada per dos consuls, renovelats cada an. L’eleccion se debanava lo primièr dimenge de setembre, après la messa parroquiala, davant la pòrta del cementèri. Son ròtle èra de levar la talha e las redevanças senhorialas.
Lo borg aviá una escòla amb un regent qu'ensenhava la lectura, l'escritura e la pregària.
Le 30 de setembre de[ [1807]], la parròquia s'alarguèt amb los mas d’Egalièra, del Sambuc, Trinquièr e Roquet.
En 1834, la comuna de l’Espitalet foguèt creada, en devesir la comuna de La Cavalariá.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Tachyglossidae
Los equidnas (del latin echidna, del grèc ancian ἔxιδva / ékhidna, « vipèra ») partejan amb los ornitorincs l'òrdre dels monotrèmas e una mescla de caractèrs reptilians e mamifèrs tipics.
Se ne coneis 3 espècias, l'equidna del nas cort (Tachyglossus aculeatus (Shaw, 1792)) (3 a 6 kg) en Austràlia e Tasmania e los equidnas del nas long (Zaglossus bruijni (Peters and Doria, 1876)) (5 a 10 kg) e Zaglossus attenboroughi en Nòva Guinèa.
Los equidnas an un còrs robuste cobèrt d'una mescla de forradura e de ponchons, an de membres amb una adaptacion escavaira, an una boca pichona, amb una maissa fina, an pas de dents mas una lenga longa pegosa, qu'amb ela atrapan de termits e de pichons artropòdes.
Los equidnas vivon generalament en solitaris.
Pendent la sason de reproduccion, la femèla pond un uòu (rarament mai) que transferís directament del fangàs dins una pòcha ventrala temporària per una incubacion d'una desena de jorns. Nut a la naissença, lo jove i demòra de 6 a 8 setmanas, chucant lo lach que s'escorre de las glandas mamàrias que desbocan dins la pòcha.
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
Se recensa quatre espècias d'equidnèus actualament vivas :
- l'equidnèu de nas cort:
- Tachyglossus aculeatus, descobert per Shaw en 1792, pesa de 3 a 6 kg, en Austràlia e Tasmania ;
- los equidnèus de nas long :
- Zaglossus bruijni, découvert par Peters et Doria en 1876, pesant de 5 à 10 kg ;
- Zaglossus attenboroughi, en Nòva Guinèa.
- Zaglossus bartoni, (re)-descobert en 1998 en Nòva Guinèa.
Lo sit Mikko's Phylogeny Archive[1], cita mantuna espècia atudadas del genre Zaglossus :
- †Zaglossus owenii
- †Zaglossus ramsayi (Owen, 1884)
- †Zaglossus robustus (Dun, 1895)
- †Zaglossus hacketti (Glauert, 1914)
- †Zaglossus harrisoni (Scott & Lord, 1922)
- †Zaglossus attenboroughi (Flannery & Groves, 1998)
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Tachyglossidae dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 552308 Tachyglossidae Gill, 1872 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Tachyglossidae (en)
- Referéncia NCBI : Tachyglossidae (en)
- Referéncia CITES : familha Tachyglossidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)


text:
333
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 333 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte frontalier ambé l'Empèri Sassanida a prepaus d'Armenia.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Començament d'un conflicte frontalier ambé l'Empèri Roman a prepaus d'Armenia.


text:
Jacques Lefèvre d'Étaples
Jacques Lefèvre d'Étaples (egaument aperat en latin Faber Stapulencis - ca 1455 - 1536) que ho un umanista francés pròche de Guillaume Briçonnet e per aquesta rason membre deu Cenacle de Meaux qui considerava que caleva reformar la Glèisa Catolica. Que tradusí la Vulgata au francés ; aquò que'u dè mantuas cuentas dab los sons contemporanèus catolics; ua partida de las soas òbras que hon condemnadas per eretgia e qu'avó d'exilià's, mes que gaudí totun de la proteccion deu rei Francés Ièr de França.
A la fin de la soa vita, Margarida de Navarra que l'envitè a la júnher dens la soa cort de Nerac.
A maugrat de las soas posicions en favor d'ua reforma de la Glèisa Catolica, que demorè eth medish catolic durant tota la soa vita.


text:
Camin crousa
De sa liuencho Bretagno, Felipe Blanchet, lou lenguisto bèn couneigu, autour prouvençau deja counfierma, nous pourgis, is Edicioun L’Harmattan, un recuei de 23 pichòti nouvello, que i’a mes pèr titre Camin crousa .
Es de nouvello qu’avié ja publicado dins de revisto literàri o prouvençalo, 5 pamens soun inedito. Soun, pèr sa maje part, escricho dins soun prouvençau maritime de Sanàri, uno chausido voulountàri, à respèt dóu prouvençau literàri de Mistral. Lou fai dins uno lengo que vòu vivènto e mouderno, un prouvençau que devrié èstre lou de noste mounde de vuei.
Li tèmo abourda soun varia, mai viron à l’entour di preóucupacioun de l’autour, proufessiounalo coume la questioun di lengo, vo mai persounalo, coume l’espressioun o la recerco de soun identita prouvençalo, o soun rescontre de l’uman, dins si rire, si soufrènço, si marrit coustat e si bèuta, ispira, souvèntifes, sèmblo, de sis esperiènci propro.
Camin crousa es lou titre de la proumiero nouvello, uno meno de quisto esouterico e identitàri, uno sourtido de l’escurita, uno intrado dins l’universau pèr un tourna i racino. Dins li nouvello que seguisson, lou mounde de Blanchet se tèn en foro de la pichoto Prouvènço tradiciounalo de trop d’autour.
Alenen un aire fres, nouvèu, autro causo, dins un mounde mai dubert. Li message soun noumbrous, que vòu faire passa, à travès de si regard sus la coundicioun umano. Sian en Africo, dins la vido e la filousoufìo de sis estajan (Nufi arewa), dins un cantoun de Prouvènço que vèi passa la fugido e li pòu d’un catalan anti-franquisto (Lou pastre soulitàri), dins lou malur na dóu prougrès e de l’argènt, long de l’autò-routo de-z-Ais à Sisteroun (Lou Gànchou), dins de mounde dóu futur o de l’absurde, jougant sus l’evoulun di lengo o lou segnourage di sistèmo enfourmati (Lou càscou endourmitòri - 2031 - Resistènci- La Descuberto), dins de mounde que se laisson bressa dins lou pantai.
Sarié trop long de tout cita, mai ai retengu particulieramen la debuto, sabourouso, de La lengo dóu Capitàni, lou rescontre d’un militant qu’assajo de se faire coumprendre, dins sa lengo d’O artificialo, de prouvençau que charron sa lengo dóu brès. Citarai encaro Lou menoun, ispira dóu travai journadié de l’autour, La muraio quoucarrèn, encaro un passage de l’escurita vers la lus, e, pèr acaba, Think different, ispira tambèn dóu mestié de l’autour, uno pensadisso sus li lengo e un rampèu à l’escrituro prouvençalo, lengo vivènto, lengo de la moudernita.
Avès plus que de descurbi tout acò e lou rèsto, e, pèr li qu’aurien un pau de mau ‘mé lou prouvençau maritime, precise que lou tèste es bi-lengo, prouvençau- francés.
1119692


text:
Margarida de Navarra
Margarida de Navarra (Engoleime, l'11 d'abriu de 1492 - Odòs, lo 21 de deceme de 1549) qu'èra la hilha de Charles d'Orleans e de Loïsa de Savòia e tanben la sòr ainada deu rei de França Francés Ièr. Que's maridè en purmèras noças dab Charles IV, duc d'Alençon que's vadó veusa e, alavetz, qu'esposè Enric de Labrit, rei de Navarra, comte de Foish e vescomte de Bearn. La loa hilha, Joana de Labrit que vadore reina de Navarra e que ho la mair deu Noste Enric.
Margarida de Navarra que ho ua hemna de letras autora de teatre e deu famós Eptameron (deu grèc epta : "set" e emera : "dia"), ua òbra qui's volèva inspirada deu Decameron (deu grèc "detz dias") de Boccacio. Dens l'Eptameron, l'aigau deu gave d'Auloron qu'embarra los personatges a Sarrança on, per passar lo temps, e condan cadun ua istuèra, e aquò, de segur, pendent set dias. Margarida de Navarra qu'atirè monde de letras e umanistas a la cort de Pau, en preparant atau la vienguda de la Reforma.


text:
Quercus suber
Quercus suberError d'escript : la foncion « títol » existís pas.
Lo surrièr (var. siurièr, suvièr, súver, suvier, suverier, surrèr), (Quercus suber L.), es un arbre del folhum persistent de la familha de las fagacèas que sembla fòrça l'euse; es de talha mejana, e originari de la Mediterranèa occidentala.
Sa caracteristica mai remarcabla es la rusca grisenca, espessa e rugosa d'ont se trai lo siure. A causa de sa rusca, lo surrièr es expleitat en silvicultura, enriquissent las tèrras ont se pòt cultivar.
Normalament fa entre 5 e 15 m de naut mas se pòt trobar d'exemplars fòrça vièlhs de fins a 20 m. Las fuèlhas del surrièr an de 4 a 7 cm de long; son leugièrament lobuladas o dentadas, verd fosc a l'envèrs e pus claras al revèrs. Lo fruch es un aglan de 2 a 3 cm de long. Viu de 150 a 250 ans d'abitud e mai fins a 800 ans per de subjèctes excepcionals.
Se tròba en forma boscas claras dins las tèrras bassas subretot del litoral sus de terrens siliçós. Se pòt trobar mesclat amb lo pin blanc o lo pinhièr mas l'expleitacion umana favorís la creissença del surrièr al prejudici dels autres arbres.
Ecologia[modificar | modificar la font]
Lo surrièr es una espècia pròpria de la region mediterranèa que demanda d'ivèrns pus umids e doces que l'euse, que lo remplaça a mesura que lo clima ven continental. Es doncas una espècia termofila perque, entre autres, fructifica pendent los meses de decembre o genièr, alara que pòt dificilament suportar las geladas.
E mai, es una espècia calcifuga alara se trapa sus de sòls acids e eliofils.
Finalament, la rusca del surrièr es una adaptacion contra lo fuòc, dins de territòris ont los encendis forestièrs son importants.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Lo surrièr es una espècia originària de la Mediterranèa occidentala e actualament se trapa dins la Peninsula Iberica, al sud-èst d'Occitània, en Corsega, dins la Peninsula Italica, en Tunisia, Argeria e Marròc.
Las surrièras ocuparián dins aqueles territòris un total de 2 500 000 ha, que mai de la mitat se tròban en Portugal, ont es proïbit de lo copar se i a pas per causa de silvicultura o de vielhesa.
Silvicultura[modificar | modificar la font]
Los usatges principals del surrièr son la rusca e sos fruches.
De la rusca s'extrai lo siure. De la primièra pelada del surrièr s'extrai lo surre negre, un material de bassa qualitat que pòt pas servir per la fabricacion de taps. Se pòt utilizar trissat per ne far de material isolant per exemple. Las peladas seguentas se fan cada 12 ans aproximativament, d'un biais absoludament manual, e d'aquelas se n'extrai lo surre de qualitat sufisent per totes los usatges, especialament los taps de siure de las botelhas de vin.
Los fruches del surrièr, los aglans, son l'aliment de diferents animals, que los pòrcs, que dins qualques regions de la Peninsula Iberica pasturan liurament dins las surrièras, formant lo païsatge caracteristic de devesa de Castelha, Extremadura, Andalosia e Portugal.


text:
Verdon (riu)
Verdon es un riu d'Occitània e un afluent de Durença, en Provença e dins leis Aups. Lo País de Verdon es una zona toristica famosa especialament per leis espòrts nautics coma lo rafting e lo canòe-caiac e pereu per lo païsatge subrebèu dei gòrgas de Verdon.
Verdon a sa font dins leis Aups dau Sud, a 2 460 m d'altitud, au pè de la Testa de la Sestrièra (altitud 2 572 mètres), entre lo còl d'Alòs e lo Pueg dei Tres Evescats (altitud 2 819 mètres).
Dins son cors superior, Verdon sembla un gaudre e presenta un pendís important : a Sant Andrieu, a 45 km de sa font, la ribièra es a 900 mètres d'auçada. Aval d'aqèu ponch, pauc a pauc enflat par seis afluents, Verdon passa plusiors serras per des gòrgas impausantas, lei gòrgas de Verdon, que plusiors son estats equipats de paissieras idroelectricas.
Principaus afluents[modificar | modificar la font]
(d'amont cap aval)


text:
Avicena
Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā, latinizat en Avicena (en persan : ابو علی الحسين بن عبد الله بن سينا) èra un filosòf, un autor, un mètge e tanben un astronòm, quimista, geològ, matematician, poèta, psicològ. Vasó lo 7 d'agost de 980 (lo prumèr deu mes de Safar de l'an 370 de l'Egir) a Afshenà, près de Boukhara dens la província de Korasan en Pèrsia, uei lo dia en Ozbequistan, morí a Hamadan, en Iran, en agost de 1037 (lo prumèr divés deu mes de Ramadan 428 de l'Egir).
Las soas òbras principaus que hon Lo libe de la garison, ua vasta enciclopèdia filosofica e scientifica, e Lo Canon de la Medecina,[1] que ho un estandard medical dens mantuas universitats medievaus.[2]
Lo Canon de la Medecina ho un libe utilizat dens las universitats de Montpelhièr e de Lovaina dinc en 1650.[3] Ibn Sīnā que desvolopè un systèma medical combinant la soa experiéncia personau dab la medecina aràbia, la medecina deu mètge grèc Galen,[4] la metafisica aristoteliana[5] (Avicena èra un deus principaus interprèts d'Aristòtel)[6], e las medecinas ancianas de Pèrsia, de Mesopotamia e d'Índia (Ayurveda).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Nasr, Seyyed Hossein (2007). "Avicenna". Encyclopedia Britannica Online.
- ↑ Avicenna 980-1037
- ↑ Medicine : an exhibition of books relating to medicine and surgery from the collection formed by J.K. Lilly.
- ↑ Islamic Medical Manuscripts: Catalogue - Galen
- ↑ Articles on Avicenna, Averroes and Maimonides
- ↑ Avicenna (Abu Ali Sina)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Nom desconegut en arpitan (Saint-Georges-de-Commiers en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
La municipalitat a situat a 20 km al sud de Grenòble.
La commune est située à 20 km au sud de Grenoble.
Saint-Georges-de-Commiers
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Torà
La Torà (תורה) o lo Pentateuc son los cinc primièrs libres de la Bíblia o del Tanakh (תנך) (la Bíblia ebrieva, que correspond a l'Ancian Testament crestian). Coneguts tanben coma 'Los Cinc Libres de Moïses', e dins la Septuaginta (traduccion de l'ebrieu al grèc) coma Pentateuc. Los josieus sovent se referisson a tota la revelacion e ensenhaments josieus coma la Torà. Torà es un mot ebrieu que significa ensenhament, instruccion, o especificament Lei. Los cinc libres son Genèsi (Bereshit בראשית), Exòde (Shemot שמות), Levitic (Vaïkrà ויקרא), Nombres (Bemidbar במדבר) e Deuteronomi (Devarim דברים). Dins la version grèga de la Torà, aquestes cinc libres conforman lo Pentateuc (del grèc πevtάteuxoς, que vòl dire 'cinc contienedors'), Khamishà humshé Torà (חמשה חמשי תורה, que en ebrieu significa 'Las cinc parts de la Torà'), e cadun d'els es un khummaish (חמש 'cinquen').


text:
Mirèlha
Mirèlha o Mirèio[1], es una òbra en provençau publicada en 1859 per l'escrivan Frederic Mistral. Es un poèma en dotze cants que cònta lo desesper d'una joventa provençala que li dison Mirèlha.
Somari
Quauquei jutjaments en 1859[modificar | modificar la font]
« Lei vièlhs de M. Mistral an la grandor dei vièlhs d'Omèr. » (Jules Canonge, L'Opinion du Midi)
« L'idiòma armoniós dau Miegjorn a trobat son Virgili. Provença tota entiera tòrna viure dins lei cants inspirats de Mistral. » (Jean-Baptiste Gaut, Le Mémorial d'Aix)
« M. Mistral es un verai trobador, que trobador vòu dire aqueu que tròba. » (Paul d'Ivoi, Le Messager de Paris)
« Lo chale e lo pretz inestimable [de Mirèlha] los fan sa riquesa, l'exactitud e la veritat dei tablèus ont se presentan a de reng totei leis aspèctes de la natura provençala. » (Armand de Pontmartin, L'Union)
« Aqueu poèma que s'i tròba de beutats de premier òrdre (...) es escrich dins la lenga dau Miegjorn, qu'apelarem pas patois, per acipar degun, mai solament una lenga mòrta. » (Clément Caraguel, L'Opinion nationale)
« Escriu pas per lei pastres, mai per leis artistas. La traduccion a vivament agantat lei critics, lo tèxt provençau es pas totjorn comprés, dise pas solament dei gents dau pòble, mas pereu deis òmes pus abils per manejar aqueu lengatge. » (Saint-René Taillandier, Revue des Deux Mondes)
« La granda poesia es defenduda a aqueleis idiòmas imperfècts o degenerats que li dison ambé fòrça rason de patois. » (J. M. Guardia, Revue de l'Instruction publique)
L'istòria[modificar | modificar la font]
Lo subjècte de l'òbra es un maridatge refusat, e una mòrt per amor.
Dins lo país dei Bauç, en Provença, Mirèlha, filha dei païsans rics dau Mas dei Falabregas, e Vincenç, un paure jove panieraire coma son paire, mèstre Ambròsi, s'enamoran un de l'autre. Lei dos panieraires van de mas en mas adobar lei banas e s'arrèstan au Mas dei Falabregas onte son aculhits. A la demanda dei rafis dau mas e sustot de Mirèlha, mèste Ambròsi canta un cant sobre sa jovença e sei combats navaus sota leis òrdres dau baile Sufren. Puei, Mirèlha demanda a Vincenç de contar lei causas que vei dins sei viatges. Entre d'autrei causas, lo panieraire cònta de miracles dei Santas e li explica que quand òm es dins un besonh lei fau anar veire e tocar sei santas relíquias. Mirèlha es pivelada per Vincenç e ditz que porriá demorar tota sa vida a l'escotar. (cant I, Lo mas dei Falabregas)
Un autre jorn, Mirèlha cuelh de fuelha d'amorier per lei manhans dau mas quand Vincenç passa e l'ajuda. Li parla de sa sòrre Vinceneta que li dona d'er mas lo panieraire ditz a Mirèlha qu'es fòrça mai polida. Lei dos joves tròban un nis de pimparrins, signe d'un maridatge dins l'an, puei se confèssan son amor. Mai sembla qu'òm leis aja vists. (cant II, La culida)
A l'escasença de la descoconada, la discussion entre chatas comença subre lei manhans, per passar a l'amor ; las chatas galejan e se trufan de Mirèlha ; una premiera allusion geinanta es facha a Mirèlha que tròba lo pretèxte d'anar quèrre una fiòla per sortir. La discussion contunha en son abséncia e quand tòrna li demandan çò que pensa de l'amor ; coma es evasiva, Norada ne profiecha per dire que l'a vista amb Vincenç. Leis autras se trufan d'ela pr'amor d'estar un paure mai la masca Taven lei repotega en li disent que sabon pas veire ont es la valor d'un òme e en contant l'istòria d'un pastre que venguèt se confessar a un ermitan per aver accidentalament tuat un aucèu ; lo cresent nèci, l'ermitan li demandèt d'anar pausar son mantèu subre una verga onte i aviá ren qu'un rai de soleu ; o faguèt mai per miracle lo mantèu demorèt platant subre lo rai mostrant a l'ermita son engana e la santetat dau pastre. E totei comprenon son error e se botan a cantar Magalí. (Cant III, La descoconada)
Tres pretendents (Alari lo pastre, Orriàs lo tocador e Veran lo gardian) vènon demandar Mirèlha a son paire mai ela s'es ja declarada a Vincenç (Cant IV, Lei demandaires). Orriàs rescòntra lo panieraire e lo provòca ; lei dos se garrolhan, Vincenç maugrat la fòrça de son adversari es vencedor e furiós, aqueu lo nafra amb son trident e l'abandona (Cant IV, La batèsta). Trobat per tres porquiers, Vincenç es portat au mas dau paire de Mirèlha que lo pòrta dins la bauma de la masca Taven per lo garir (Cant VI, La masca).
Vincenç parla de son amor recipròc ambé mèstre Ambròsi e ambé lo sosten de Vinceneta, sa sòrre, lo convençon de ne'n parlar a mèstre Ramon ; o fa sensa dire que l'amorosa es Mirèlha e Ramon li conselha de pas far cas d'aquelei sentiments de jove ; Mirèlha, alara, confèssa son amor e sa maire e Ramon, furiós (subretot que Mirèlha a regetat tres bòns partits) insultan Ambròsi que respònd que maugrat sa pauretat, es estat un brave marin qu'a luchat per França (Cant VII, Lei vièlhs).
Mirèlha, desesperada, fugís son ostau, traversant Camarga per arribar ai Santei Marias de la Mar per implorar lei Santas que sei parents acceptan sa decision.
En camin, a causa de la calor aganta una insolacion. Sei parents parton a sa recèrca vèrs Lei Santas (Cant IX, L'assemblada). A la fin dau camin, lei Santas li apareisson, li explican lor istòria (Cant XI, Lei Santas) e li fan veire la felicitat de l'autre mond. Au mitan dei sieus que la tròban, mòr, fisançosa e serena (Cant XII, La mòrt).
Lei personatges[modificar | modificar la font]
I a doas sòrtas de personatges : lei vièlhs e lei joves [2].
- Lei vièlhs : Ramon (lo paire de Mirèlha), Ambròsi (lo paire de Vincenç), Joana-Maria (la maire de Mirèlha), la masca Taven.
- Lei joves : Mirèlha/Mirèio, Vincenç, Vinceneto (la sòrre de Vincenç), lo pastre Alari, lo gardian Veranet, Orriàs lo Valabregan, Andrelon.
Lei cants[modificar | modificar la font]
Lei dotze cants pòrtan lei títols seguents:
- Cant premier : Lo mas dei Falabregas, ambé sa famosa dubertura:
- Cante una chata de Provença.
- Dins leis amors de sa jovença,
- A travèrs de la Crau, vèrs la mar, dins lei blats,
- Umble escolan dau grand Omèra,
- Ieu la vòle seguir. Coma èra
- Ren qu'una chata de la tèrra,
- En fòra de la Crau se n'es gaire parlat.
- Cant segond : La culida
- Cant tresen : La descoconada
- Cant quatren : Lei demandaires
- Cant cinquen : La batèsta
- Cant sieisen : La masca
- Cant seten : Lei vièlhs
- Cant uechen : La Crau
- Cant noven : L'assemblada
- Cant desen : La Camarga
- Cant onzen : Lei Santas
- Cant dotzen : La mòrt
A l'entorn de l'òbra[modificar | modificar la font]
- Mistral e Mirèlha fuguèron presentats au public parisenc e francés per Alphonse Lamartine, que qualifiquèt l'òbra de cap d'òbra. Lo libre fuguèt rapidament revirat dins d'autras lengas.
- Lo compositor francés Charles Gounod, pivelat per l'òbra de Mistral se n'inspirèt per compausar l'opèra Mireille en 1863.
- Fuguèt tanben l'inspiracion d'una revista de poètas marselhés (Mireille) qu'espeliguèt en 1884.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Mistral, Frederic. Mirèio. París : Fasquelle, 1968.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Mirèio es lo nom en grafia mistralenca per "Mirèlha" ; Mirèlha es la forma dau nom en grafia classica.
- ↑ analisi de Robèrt Lafont


text:
910
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 910 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Lo rèi Constantin II acomencèt de sostenir lei senhors de Bernícia còntra lo rèi viking de York, Ragnall Uí Ímair. Aquò foguèt lo començament d'un conflicte lòng còntra lei reiaumes vikings situats au sud d'Escòcia. Dins aquò, son debanament es mau conegut.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Lo 15 de genier, fondacion dau Califat Fatimida per Ubayd Allah al-Mahdi ambé Mahdia coma capitala sus lo litorau orientala de la Tunisia modèrna. Per lo premier còp de son Istòria, lo mond musulman èra devesit entre dos califats rivaus.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Campanha de l'emir Munis al-Muzaffar en Iran que s'acabèt per la reconquista de la vila de Fars.


text:
Eqüator celèst
En astronomia, l'eqüator celèst es un grand cercle traçat sus l'esfèra celèsta qu'es la projeccion de l'eqüator terrèstre sus aquela.
Proprietats[modificar | modificar la font]
Per causa de l'enclinason de l'axe de la Tèrra, l'eqüator celèst es enclinat de 23° 26' a respièch del plan de l'ecliptica. L'eqüator celèst copa l'ecliptica en dos punts opausats, qu'un es lo punt Gama, e l'autre es lo punt Omega.
En coordenadas eqüatorialas, los punts de l'eqüator celèst son (per definicion) los qu'an una enclinason egala a 0°.
S'un observator se tend sus l'eqüator terrèstre, apercep l'eqüator celèst coma un semicercle passant pel zenit e copant son orizont a l'Èst e a l'Oèst. Se va cap al Nòrd, l'eqüator celèst sembla de s'enclinar cap a l'orizont sud. Pasmens, per que l'eqüator celèst es una projeccion sus una esfèra celèsta e qu'aquela es situada infinidament luènh, las extremitats del semicercle son totjorn situadas a l'èst e a l'oèst sus l'orizont. Relativament a l'esfèra celèsta, l'axe de rotacion de la Tèrra es de còps nomenat l'axe del Monde, e copa l'esfèra celèsta en dos punts opausats que son los pòls de l'eqüator celèst.
Constellacions[modificar | modificar la font]
L'eqüator celèst travèrsa las constellacions seguentas :
- Peisses
- Balena
- Taure
- Eridan
- Orion
- Unicòrn
- Pichon Can
- Idra
- Sextant
- Leon
- Verge
- Sèrp
- Ophiuchus
- Agla
- Aqüari


text:
Avet
Los avets son d'arbres conifèrs del genre Abies originaris de las regions temperadas de l'emisfèri nòrd. Son partits de la familha dels Pinaceae. Se coneisson pel biais de de fixacion de las agulhas sus la tija, a las seunas portada que diferisson de l'epicèu e a los seus còns quilhats qui se desagrègon quand madurs.
Son d'arbres monoícs de ruscas a vegadas punchada de folhòla resinifèras, de brancas verticilhada e estatjada. Las agulhas d'avet son fixadas una par una al contrari del pin blanc.
Somari
- 1 Classificacion
- 1.1 Espècias nativas (n) ou introduchas (i) en Euròpa
- 1.2 Classificacion e reparticion
- 2 Reparticion geografica
- 3 Nosibles
- 4 Vejatz tanben
Classificacion[modificar | modificar la font]
Espècias nativas (n) ou introduchas (i) en Euròpa[modificar | modificar la font]
- Abies alba (n)
- Abies amabilis (i)
- Abies balsamea (i)
- Abies balsamea phanerolepis (i)
- Abies cephalonica (n)
- Abies concolor (i)
- Abies fraseri (i)
- Abies grandis (i)
- Abies homolepis (i)
- Abies lasiocarpa (i)
- Abies nordmanniana (n)
- Abies borisiiregis (n)
- Abies pinsapo (n)
- Abies procera (i)
- Abies sibirica (n)
Classificacion e reparticion[modificar | modificar la font]
Las darrièras òbras de revision del genre Abies per Farjon, 1990 citadas per Earle 2004 permeton de distingar 51 espècias d'avets e de sitar las relacions entre las diferentas espècias del biais seguent:
Seccion Balsamea[modificar | modificar la font]
grop del avet balmièr (Asia boreala, America del Nòrd, e nautas montanhas mai lo sud)
- Abies fraseri
- Abies balsamea
- Abies bifolia
- Abies lasiocarpa
- Abies sibirica
- Abies sachalinensis
- Abies koreana
- Abies nephrolepis
- Abies veitchii
- Abies kawakamii
Seccion Grandis[modificar | modificar la font]
grop de l'avet de Vancouver (Oèst des Estats Unis d'America; Mexic e Guatemala, en planas al nòrd, altituds mejanas al sud)
- Abies grandis
- Abies lowiana
- Abies concolor
- Abies durangensis
- Abies mexicana
- Abies flinckii
- Abies guatemalensis
Seccion Abies[modificar | modificar la font]
grop de l'avet blanc (Euròpa, Orient Mejan)
- Abies nebrodensis
- Abies alba
- Abies borisii-regis
- Abies cephalonica
- Abies nordmanniana
- Abies cilicica
Seccion Piceaster[modificar | modificar la font]
grop de l'avet d'Andalosia (Sud d'Espanha e Africa del Nòrd
Seccion Momi[modificar | modificar la font]
(Asia, Imalaia, sovent a d'altituds bassas a mejanas)
- Abies homolepis
- Abies recurvata
- Abies firma
- Abies beshanzuensis
- Abies holophylla
- Abies chensiensis
- Abies pindrow
- Abies ziyuanensis
Seccion Amabilis[modificar | modificar la font]
(còstas del Pacific de l'America del Nòrd e de Japon, nautas montanhas pluviosas)
Seccion Pseudopicea[modificar | modificar la font]
(Imalaia de nauta montanha)
- Abies delavayi
- Abies fabri
- Abies forrestii
- Abies chengii
- Abies densa
- Abies spectabilis
- Abies fargesii
- Abies fanjingshanensis
- Abies yuanbaoshanensis
- Abies squamata
Seccion Oiamel[modificar | modificar la font]
(Mexic, en nauta montanha)
Seccion Nobilis[modificar | modificar la font]
(oèst dels Estats Unis d'America, en nauta montanha)
Seccion Bracteata[modificar | modificar la font]
(còtas de Califòrnia)
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
Reparticion de las espècias americanas:
Nosibles[modificar | modificar la font]
D'erugas dels parpalhòls de nuèch (eterocèrs) se noirrisson d'avet.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Arbre de Nadal qu'es sovent un avet
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Farjon, Aljos. 1990. Pinaceae: drawings and descriptions of the genera Abies, Cedrus, Pseudolarix, Keteleeria, Nothotsuga, Tsuga, Cathaya, Pseudotsuga, Larix and Picea. Königstein: Koeltz Scientific Books.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Abies Miller sus florelaurentienne.com


text:
Sant Cesari de Sianha
Sant Cesari de Sianha[1] (Saint-Cézaire-sur-Siagne en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge medieval, Sant-Cézaire-sus-Siagne es perché sus un balcon de falaises verticales en dominant la Siagne de mai de 300 mètres.
Village médiéval, Sant Cesari de Sianha est perché sur un balcon de falaises verticales dominant la Siagne de plus de 300 mètres.


text:
Samas
Samas[1] (Samatze en basco, Sames en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada istoricament dens lo Ducat de Gramont, en Baisha Navarra, enclavada enter Labord e las Lanas de Gasconha. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Aqueth vilatge que dependèva de la Senescaucia de Dacs e non pas de la Baisha Navarra devath lo Regim Ancian. La comuna qu'apartien au "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las tèrras de la comuna que son adaigadas per l'arriu d'Ador e peus sons afluents Bidosa e lo Gave de Pau.
Las comunas tòcatocantas que son Senta Maria de Gòssa, Lanas e Òrta Vièla dens las Lanas au nòrd, Guishe en Labord a l'oèst e Hastings dens las Lanas a l'èst e au sud. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Samas e Càmer que hasèvan ancianament ua baronia deu Ducat de Gramont.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Castèth Polit, deu sègle XIX.
- Ostau Garat, de 1631.
- Ostau de Sant Joan, de 1706.
- Glèisa de l'Assompcion (sègle XIVau): que guarda ua estatua de la Verge Maria dab lo mainatge Jèsus.
Referéncia[modificar | modificar la font]
D'après lo "Diccionari toponimic de las comunas de Lanas Baish Ador" per Benedicta Boyrié-Fenié


text:
Galeri
Galeri[Galèri?] (vèrs 250, Felix Romuliana - 5 de mai de 311) foguèt un coemperaire roman que reinèt durant lo periòde de la Tetrarquia coma Cesar de Dioclecian dau 1èr de mai de 293 au 1èr de mai de 305 puei coma August dau 1èr de mai de 305 au 5 de mai de 311. Èra en carga d'una partida dei regions orientalas de l'Empèri.
Coma Cesar de Dioclecian, sa politica foguèt caracterizada per la lucha còntre lei Sarmates, lei Carpes e lei Bastarnes de 294 a 296 puei còntra lei Pèrs en 298. A partir de 303, participèt activament a la repression dau crestianisme. La malautiá e l'abdicacion de Dioclecian li permetèron de venir l'emperaire pus influent de la Tetrarquia. Pasmens, aqueu sistèma conoguèt rapidament una crisi grèva après la retirada de son fondator e l'Empèri Roman foguèt devesit entre sept emperaires mai o mens legitims. Assaièt de defendre lo sistèma de Dioclecian e de reglar aquela situacion ambé leis autreis emperaires eissits de la Tetrarquia mai moriguèt de malautiá en 311 marcant la fin finala de la Tetrarquia.


text:
Aeronau
Una aeronau es un mejan de transpòrt capable de se desplaçar dins l'aire terrèstre. Se distinguís doas categorias d'aeronaus : l'aerostat e l'aerodin.
L'utilizacion d'aqueles aparelhs es l'aeronautica, los practicants son los aviators e las aviatritz.
Somari
- 1 L'aerostat
- 2 L'aerodin
- 3 Usatges de las aeronaus
- 3.1 Usatge Civil
- 3.2 Usatge militar
- 4 Vejatz tanben
- 5 Referéncias
L'aerostat[modificar | modificar la font]
Aquel aparelh es comunament nomenat « pus leugièr que l'aire », sa massa essent mendre que la de l'aire desplaçat. La sustentacion es assegurada mercé a la butada d'Arquimèdes. Per produire aquela fòrça, un aerostat utiliza una envelopa contenent un gas pus leugièr que l'aire ambient: d'aire caud per la montgolfièra, d'èli pels glòbes de gas. Dins lo plan orizontal, l'aerostat es immobil a respècte de l'aire ambient: se desplaça mercé als vents. Lo contraròtle de la trajectòria se pòt solament far en cambiant d'altitud per cercar de corrents dins la direccion desirada.
Lo glòbe dirigible es un glòbe de gas equipat de motors que li permeton de contraròtlar sa trajectòria.
L'aerodin[modificar | modificar la font]
Comunament nomenat « pus pesucs que l'aire », sa sustentacion es assegurada per una fòrça aerodinamica, la fòrça portadoira, producha mercé a de velas. Las velas demandan un vent relatiu per produire una fòrça portadoira.
Aquel vent relatiu es creat pel movement de las velas dins la massa d'aire.
- Los avions e los ULM produsent aquel movement mercé a un propulsor (eliç) entrainat per un motor o per un reactor.
- Los planaires, los parapendas e los deltaplanaires produson aquel movement mercé a lor energia potenciala gravitacionala.
- lo movement de las velas pòt èsser obtengut per un aerodina a l'arrèst. Dins lo cas dels girodinas per exemple l'elicoptèr e l'autogira, qu'an de velas tornejantas.
De notar, qu'al començament de l'aviacion, se cerquèt d'imitar los aucèls amb de maquinas alatejant : los ornitoptèrs.
Usatges de las aeronaus[modificar | modificar la font]
Usatge Civil[modificar | modificar la font]
Dins aquela categoria i a las aeronaus que fan de vòls regulars e pontuals de transpòrt de merças e de passatgièrs, e d'autres usatges pus pontuals coma per susvelhar, pels secors, per s'entrenar o per l'usatge recreatiu.
Vòls de linha regulara[modificar | modificar la font]
Son los vòls de las aeronaus que cobrisson subretot lo transpòrt de passatgièrs o de merças.
Los vòls de linha pòdon ligar de vilas d'un meteis país fins a de longs vòls internacionals, segon los tipes d'avion.[1] Las linhas aerianas abitualament utilizan sos aeronaus pròpris o atribuits meses a la disposicion dels clients e pòdon far partida d'alianças o acòrds amb d'autras linhas aerianas.
Es una activitat fòrça larga que son trabalh es de mantenir los servicis aerians amb lo personal, lo carburant, los avions, la distribucion e logistica, lo servici de restauracion, los motors, rotacions, assegurança, gestion de las operacions en tèrra, etc.
Avions per s'entrenar[modificar | modificar la font]
L'usatge d'aeronaus per entrenar los pilòts es una necessitat per far de professionals experimentats que pilòtan los aparelhs.
Abitualament se servisson d'avions monomotors pichons e d'eliç coma per exemple los Cessna 172.[2] En aquest cas son a usatge de léser, a causa de sa simplicitat e de son prètz accessible. Es doncas facil d'en logar per s'entrenar o pel léser.
Vols en glòbes[modificar | modificar la font]
Vegeu l'article principal Glòbe
S'utiliza las aeronaus mens leugièras que l'aire per transportar de passatgièrs en vòls recreatius. Aqueles aparelhs an un compartiment en forma de panièra pels passatgièrs, lo pilòt, l'equipatge necessari per mantenir las condicions permetent la sustentacion de l'aeronau. Aquest panièr es mantengut a l'envolopa principala d'aire per de tirants resistents al pes de carga.[3]
Vòls de planador[modificar | modificar la font]
Los planadors s'utilizan pel léser e los passionats. Per començar a volar cal que lo planador siá pro naut, perque aja l'energia potenciala iniciala necessària e profèite d'autres mejans naturals per far son vòl. Lo pilòt alara que se servís de las variacions de nautor per ganhar en velocitat, tanben aprofèita los corrents atmosferics e termics. La practica per trobar un corrent consistís a volar en espirala per obtenir la nautor fins a aténher de vòls longs en temps e distància.[4].
Vòls acrobatics[modificar | modificar la font]
Consistís a far las acrobacias amb las aeronaus dessenhadas exprès. An de caracteristicas de resisténcia especialas dins son estructura, perque atenhon nauts nivèls d'acceleracion (mesurada en mai d'un g). [5]
Idravions[modificar | modificar la font]
Son d'avions capables de s'envolar e amarir. Los pòrts se pòdon trobar sus de grands lacs o sus la mar.
Per los far sostenir sus l'aiga, aquelas aeronaus son equipadas de flotadors anfibis, que dispausan de ròdas amb atal pòdon s'adaptar a totes tipes de pistas d'aterratge.[6]
Se pòdon utilizar per largar d'aiga suls encendis
Vòls amb ultra leugièr[modificar | modificar la font]
Son leugièrs e amb de plans fòrça simples de l'estructura, facha de tubes metallics d'un aliatge leugièr.
La forma pòt èsser tan simpla com aquela d'un dèlta o ben la d'una aeronau carenada e instrumentada. En fach se distinguisson simplament pel nombre de sètis, o se se tracta simplament de paracasudas o parapentas que sián motorizats o pas.[7]
Usatge d'elicoptèrs[modificar | modificar la font]
Los elicoptèrs son las aeronaus fòrça utilizadas pels vòls civils a causa de la sa polivaléncia. La capacitat de s'enlairar verticalament los rend fòrça apropriats sus de pistas cortas o dempuèi d'espacis redusits coma per exemple de terrassas d'envòl. Es abitual d'utilizar los elicòpters pels servicis publics de las vilas, per de tascas de susvelhància o de secors al ferits o en cases d'encendi. Dins los cases d'urgéncia son utils perque son capables d'arribar lèu sus los luòcs ont efectuar las tascas de salvament, subretot per las catastròfas d'accès dificil.[8] Pòdon tanben servir en cases d'urgéncias quand cal una vision aeriana de situacions complicadas e dels movements de las gents, pòt tanben transportar los expèrts e l'esquipament al luòc designat.[9]
Luta contra las calamitats agricòlas[modificar | modificar la font]
Dins l'agricultura, l'aeronau es un aparelh clau dins la luta contra las grandas calamitats, per exemple contra la langosta.[10] L'inconvenient es las manòbras d'avions pichons per pulverizar an un risc pus grand que los autres tipes de vòl.
Usatge militar[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'aeronaus d'usatge militar es petit, en comparason amb lo grand nombre d'aeronaus civilas. Son los avions de caça, elicoptèrs a autres avions prevists per las armadas, son adaptats dempuèi lo civil o dessenhats especialament per transportar cargas e soldats o entrenar los pilòts.
Avion de caça[modificar | modificar la font]
Los avions de caça servisson pel combat aire-aire amb d'autras aeronaus, aquò diferéncia del bombardièr, que visa los objectius fixes al sòl.
Es pauc grand e son dessenh valoriza la velocitat, l'agilitat, l'armament e los sistèmas qu'incorpora per fixar e perseguir ciblas.
Bombardièrs[modificar | modificar la font]
Lo bombardièrs son dessenhats per atacar los objectius largant una carga de bombas. Se caracterizan per son autonomia, la granda capacitat de carga e de sistèmas de navigacion de long cors e d'autoproteccion.
Usatges mixtes[modificar | modificar la font]
Aqueles avions son capables per exemple de bombardar e son agençats per servir dins lo combat aire-aire.
Reconeissença[modificar | modificar la font]
Aqueles avions de reconeissença e exploracion de terren amb l'objectiu de reculhir d'informacions. A vegadas servisson d'escota o per pistar dins las zònas ont se passa d'actes importants.
Avitalhament en vòl[modificar | modificar la font]
D'aeronaus militaras especialas an per ròtle de transferir la carga de carburant pendent lo vol, e tornar emplir la resèrva sens que l'aeronau en plena mission sens aterrar.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Son los avions que servisson per aprovesir lo personal. Se pòt distinguir entre las activitats estrategicas e tacticas, segon la mission assignada. Fan de movements estrategics de carga de materials sus de grandas distàncias per provesir de basas militaras o ben fan de movements tactics quand la posicion dins lo temps e espaci venon criticas per reüssir la mission.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Astronau : Per oposicion a las aeronaus, las astronaus se desplaçan fòra de l'atmosfèra de la Tèrra (al delà de 100 km d'altitud).
- Lista de las aeronaus
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Trade disputes in the commercial aircraft dispute[1], Pavcnik, N.
- ↑ id AOPA
- ↑ Baulis, N.[2]| Science Through Science Fiction in a Hot Air Balloon
- ↑ id AOPA
- ↑ AOPA
- ↑ AOPA
- ↑ (en)AOPA [3], Let's Go Flying Types of Flying, Aircraft Owners and Pilots Association
- ↑ [4], Emergency Helicopter Landing Facilities, Sanderson,B.
- ↑ [Flyer Civil Protection Helicopter [5], BBK
- ↑ Avions, ed: Perspectiva ambiental [6] Miralles, J.; Romero, J.}}


text:
Bernat de Ventadorn
Bernat de Ventadorn èra un trobador lemosin de la mitat del sègle XII. Es famós per son mestritge e mai per la popularizacion de l'estil trobadorenc trobar lèu, e per sas Cansos prolificas, qu'ajudèron a definir lo genre e a establir la forma "classica" de poesia de l'amor cortés, e foguèt imitat e reproduit per fòrça trobadors del meteis sègle[1] .
Segon Uc de Sant Circ, Bernat èra lo filh d'un fornièr del castèl de Ventadorn en Lemosin. Aprenguèt probablament l'art de cantar e d'esciure de son mèstre Eble III de Ventadorn. Malurosament s'amorosèt de la femna d'aqueste darrièr e deguèt alara fugir en Normandia a la cort dels Plantagenèsts ont trobèt gràcia alprèp d'Alienòr d'Aquitània. Protegit per divèrsas dònas, puèi per Raimon V de Tolosa, acabèt sa vida dins un monestièr.
Extrach[modificar | modificar la font]
Lo tems vai e ven e vire
Per jorns, per mes e per ans,
Et eu, las no.n sai que dire,
C'ades es us mos talans.
Ades es us e no.s muda,
C'una.n volh e.n ai volguda,
Don anc non aic jauzimen.
Pois ela no.n pert lo rire,
E me.n ven e dols e dans,
C'a tal joc m'a faih assire
Don ai lo peyor dos tans,
- C'aitals amors es perduda
Qu'es d'una part mantenguda -
Tro que fai acordamen...
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Wilhelm, James J. "Lyrics of the Middle Ages" (46).


text:
Terralha
La terralha es une tèrra cuècha porosa, que pòt demorar bruta o recebre un revestiment esmaltat. Gres e porcelanas, que la pasta vitrifica a nauta temperatura, son pas de terralhas.
La terralha, designant al meteis còp la fabricacion de vases e aisinas de tèrra faiçonada e cuècha al forn e, par metonimia, los objèctes produits amb aquela tecnica.
La faiença e una terralha, perque fabricada amb de tèrra porosa impermeabilizada per un esmalt blanc d'estanh
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
L'invencion de la terralha data de la preïstòria: benlèu del Neolitic, d'un biais independent dins diferentas regions del monde: al Japon cap al millenari XI, pendent lo periòde Jomon e en Asia Menora, cap al millenari VIII. Al Pròche Orient, seriá apareguda vèrs lo millenari X.
Un autre foguièr d'invencion, situat en Africa Sahariana, es datat del millenari VIII. Dins d'autres luòcs, de descobèrtas recentas lo long del flum d'Amur, dins l'èst de Russia, an revelat de traças de ceramica. Aquelas darrièras son estadas datadas de 13 000 ab. C., mas lor concepcion fa pensar que las tradicions ceramicas serián encara mai ancianas. Las datacions al carbòni 14 efectuadas en China del sud a la fin dels ans 1990 suls jaces ont se trobèt de tèstes de terralha donèron de datas situadas entre 9000 e 14000 ab. C.[1]. En America del Sud, la ceramica apareis vèrs 3500 ab. C. en Colómbia e en Eqüator. En America Mejana, l'aparicion de las primièras terralhas es pus tardiva: vèrs 1500 ab. C., dins la region de Tehuacán[2].
Dins totes los cases, alara que la descobèrta de la ceramica es fòrça anteriora (vèrs lo millenari XXXe abans nòstra èra[3]), l'aparicion de la terralha es ligada a la sedentarizacion de las populacions e al besonh creissent de recipients per la conservacion de las recòltas o a la coseson dels aliments.
Entre 3500 e 3450 ab C., la terralha fa une vertadièra revolucion amb l'introduccion del torn del terralhièr, en Orient Mejan mercé a una novèla populacion venguda del Creissent Fertil, e en China entre 3000 e 2000 ab C.[4],[5]. Entre 2900 e 2300 ab C, pendent l'Edat del Bronze, se tròba de traças de decoracion.
Tecnicas de faiçonar[modificar | modificar la font]
La fabricacion d'una terralha comença per la mescla de las tèrras (argila, marla, silici). Los materials son malaxats, manualament (trolhatge), o mecanicament. La pasta obtenguda se consèrva al repaus (poiriment) durant un periòde que varia de qualques setmanas a qualques meses.
Existisson diferentas tecnicas per donar al material la forma desirada:
Modelar[modificar | modificar la font]
Tecnica pus primitiva, lo modelatge es la mesa en forma d'una bola de tèrra per la pression dels dets.
Estampar e calibrar[modificar | modificar la font]
De pichonas partidas de tèrras son aplicadas sus o dins un objècte modèl (cojon, ancian pòt copat...) e la tèrra es aprèp lissada.
L'industria utiliza aquel procèssus lo nomenant calibratge. La pasta malleabla es plaçada dins un mòtle en rotacion puèi pressada contra las parets mercé a l'accion d'un calibre introduch mecanicament[6].
Motlar amb un cilindre[modificar | modificar la font]
La tèrra es enrotlada amb un mòtle long e estrech sus una taula jos la palma de las mans. Las diferentas partidas son assembladas per ne far la pèça.
Aquela tecnica rapida permet d'obtenir de pèças fòrça grandas, de formas totalament libras. Aquela tecnica es correnta dins los pòbles primitius e los artistas ceramistas.
Pasmens las pèças realizadas atal son pesugas. Se pòdon afinar en utilizant un postarèl e un còdol per comprimir la tèrra e modelar la forma de la pèça. Lo còdol es a l'interior de la pèça, al contacte de la tèrra, e lo postarèl permet de martelar la paret.
Motlar amb de placas[modificar | modificar la font]
De placas de tèrra son realizadas amb un ròtle puèi assembladas amb de barbotina.
Aquela tecnica es rapida, mas permet de far sonque de pèças geometricas. Encara que se pòt obtenir de formas cilindricas en rotlant la placa e en assemblant las doas extremitats opausadas.
Tornejar[modificar | modificar la font]
La tecnica pus perfeccionada es aquela del tornejament. Pasmens demanda un long aprendissatge. Aquela tecnica apareguèt als alentorns de 4000 ans ab C, revolucionant la terralha en permetent d'obtenir lèu de formas fòrça mai regularas e de pèças fòrça mai leugièras.
Lo torn se compausa d'un platèl rotatiu, la girèla. Aprèp que se dispausèt una turon d'argila al centre del platèl, lo tornejaire centra sa tèrra puèi la faiçona pendent sa rotacion.
Quand la pèça es tornejada prenguèt consisténcia « cuèr », lo tornejaire rectifica las imperfeccions e crusa lo pè de la terralha. Se cal se termina per la pausa de las carbas e la gravadura de la pèça segon lo modèl.
Lo tornejament permet d'obtenir sonque de pèças de revolucion, que pòdon pasmens èsser deformadas abant lo secament complet.
Motlar o colar[modificar | modificar la font]
Dins lo procèssus de motlage, la tèrra es pas mai de forma pasta, mas de forma de barbotina.
Un mòtle de plastre o de tèrra cuècha es utilizat per definir l'exterior de la forma; lo plastre a per caracteristica d'absorbir l'aiga.
La barbotina es introducha dins lo mòtle. Aprèp qualques minutas de presa, l'excedent de barbotina es voidat.
L'aiga de la barbotina se transferís dins lo plastre, e la densitat de la barbotina aumenta prèp de las parets. La pèça es desmotlada aprèp secament, operacion aisida pel retrach de produch per evaporacion d'aiga.
Tecnicas de còser[modificar | modificar la font]
Per la coseson, las diferentas pèças obtengudas son dispausadas dins un forn a una temperatura de 850 a 1 000 °C pendent environ 8 oras. Dins lo cas de terralhas destinadas a recebre un decòrs coma la faiença, alara s'obten lo « biscuèch ».
Las temperaturas de coseson anan de 850 °C a 1 150 °C segon la natura de la tèrra utilizada. La temperatura depend de la proporcion d'oxides metallics, de sals alcalins o acids, de la tèrra.
Las pèças pòdon èsser decoradas al pincèl amb d'oxides metallics, trissat e diluits, de colors diferentas. Le biscuèch atal pintat es trempat dins de banhs d'esmalt. Un còp decorada e esmaltada, la pèça subís una novèla coseson a 960 °C pendent 5 oras per la faiença.
La terralha demòra porosa aprèp coseson, es a dire que pòt absorbir l'aiga e es sensibla al gèl; çò que la distinguís del gres que, coma la porcelana, es totalament vitrificat. Aquela porositat ofrís dos avantatges: la conservacion dels liquides fresques per evaporacion superficiala e la resisténcia al fuòc dirècte permetent de l'utilizar coma aisina de còser. Aqueles doas caracteristicas explican son interès per las societats primitivas.
Nòtas e refences[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Descobèrta dels primièrs tèstes de terralha en China
- ↑ (en)Susan Toby Evans, Ancient Mexico and Central America. Archaeology and Culture History, Thames & Hudson, 2008, p. 118
- ↑ Vènus de Dolní Věstonice En Chequoslovaquia, se datèt una estatua de ceramica a l'entorn de 24 000 ab C
- ↑ (fr)Cécile et Michel Beurdeley, La Céramique chinoise - Le Guide du connaisseur, 1974, page 15
- ↑ (fr)Torn de terralhièr e ceramicas « clòsc d'uòu » dins la cultura de Longshan
- ↑ (fr)font:Thierry Bonnot, Des produits industriels, de l'ustensilité à l'esthétique, Ecomusée du Creusot-Loire, 2000 p18-19 [1]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Susan Toby Evans (2008). Edicions Thames & Hudson: Ancient Mexico and Central America (Archaeology and Culture History) (en anglés).
Cécile e Michel Beurdeley (1974). La Céramique chinoise - Le Guide du connaisseur (en francés).
Thierry Bonnot (2000). Edicions Ecomusée du Creusot-Loire: Des produits industriels, de l'ustensilité à l'esthétique (en francés).


text:
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi, compositor barròc, violonista, mèste de vriulon e cap d'orquèstra vadut a Venècia lo 4 de març de 1678 e mort a Viena lo 28 de julhet de 1741. La fama colossau de las soas Quate Sasons (qui son en vertat los 4 purmèrs concertos deu son opus titolat Il cimento dell'armonia e dell'inventione) qu'econen ua òbra rica (500 concertos haut o baish, detzeas d'operas, òras de musica religiosa) variada e innovanta (d'ua influéncia màger suber l'istòria de la musica en generau e deu concerto e deu vriulon en particular).
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Vivaldi que ho batejat de d'òra a casa e per la mairolèra per'mor d'estar en "dangèr de mort". Que's discuteish enqüèra s'aqueth dangèr e's referia au tèrratrem qui segotí Venècia aqueth dia o s'èra per'mor de la soa santat flaca (qu'avèva ua "estretor de piet", çò qui volèva certanament díser qu'èra bohabrac). La mair, Camilla Calicchio, qu'èra hilha d'un sarto e lo pair, Giovanni Battista Vivaldi, qu'era barbèr e violonista e que jogava a la Basilica de Sant Marc. Qu'ensenhè lo vriulon au petit Antonio e lèu, que joguèn amassas ; ambs que demorèn hèra pròches dinc a la mort de Giovanni Battista en 1736, pauc d'annadas abans la deu quite Antonio. Que's cred que Vivaldi e ho tanben aprenenedís de Giovanni Legrenzi, lo gran compositor venecian deu moment.
De d'òra (au torn deus dètz ans), que ho destinat a estar prèste (durant la soa vita, e tanben per'mor de la color deu son peu, que l'aperèn lo Prèste Ros), ua causida mei que mei interessada puish qu'atau que podó víver de e per la musica. Que s'ordinè en 1703, a l'atge de vint e cinc ans. Vivaldi non hore pas jamei un prèste deus seriós ; a còps que deishava de díser la messa entà s'anar notar idèas musicaus e que pretextè de la soa santat entà haut o baish non pas jamei díser la messa. Los sons enemics (enter los quaus be cau mentàver Tomaso Albinoni, autor deu panflet antiVivaldi, Il Teatro alla Moda) que l'acusèn quitament d'aver ua vita amorosa en contradiccion dab los sons vòts. En 1706 que deishè d'estar prèste e que vadó maestro di violino de l'orfalinat Pio Ospedale della Pietà.
Qu'èra ua famosa institucion veneciana qui educava gojatas, qui las ensenhava la musica en bèth apitar concèrts hèra presats. Los toristas (Jean-Jacques Rousseau ne ho un d'eths) que las anavan escotar (e sonque escotar, puish que non las podèvan pas véder).
A còps, los venecians rics que s'i anavan cercar molhèr. Aqueth emplec b'èra hèra prestigiós e que balhè a Vivaldi lo parat de compausar per ua bona orquèstra dab ua grana varietat d'instruments. A maugrat de las rivalitats, Vivaldi que ho presat en Euròpa sancèra, per d'autes compositors com Johann Sebastian Bach, peu Papa e peu rei d'Àustria. Que viatgè hèra e cada còp que demandè ua autorizacion a l'Ospedale della Pietà qui, cada còp, li tornè lo son emplec au son retorn a Venècia.
Vivaldi que s'anava justament cercar un tribalh a la cort de Viena, quan lo rei, lo son admirator, e's morí. Qu'ei atau qui lo gran musician e s'estupè en 1741, luenh de casa e dens lo praubèr. La legenda vivaldiana que perpausa qu'un mainatge de nau ans, Josèp Haydn, qu'auré cantat peu defunt. S'aquò n'ei pas brica segur, que n'auré avut lo parat.
Òbra[modificar | modificar la font]
Concerto[modificar | modificar la font]
Vivaldi qu'ei l'autor, haut o baish, de 500 concèrtos, ua forma que desvelopè eth medish, mei que mei dab los tres movements : rapid, lent, rapid. Lo son estil de concèrto barròc qu'ei caracterizat per un ritornelo que l'orquèstra e hè tornar enter las envoladas deu solista. Los concèrtos de Vivaldi que's caracterizan tanben per la grana varietat d'instruments solistas causits peu Prèste Ros. Deu vriulon (lo son instrument) a la trompeta (un instrument hèra limitat ad aquera epòca puish que non podèva pas jogar sonque dab nòtas armonicas e non pas cromaticas) en passant peu basson (pauc de compositors barròcs b'escrivèn aitant de paginas solistas per aqueth instrument) o la viòla d'amor, Vivaldi qu'aproheitè lo parat d'estar lo mèste de joenas hilhas de talent qui jogavan instruments de tot escantilh entà variar los intruments solistas.
Lista numerica[modificar | modificar la font]
- 1, 2, 3 o 4 vriulons : 255
- 1 o 2 violoncèls : 30
- Combinasons divèrsas de vriulon(s) e violoncèl(s) : 11
- vriulon e orguen : 5
- Viòla d'amor : 7
- orquèstra de còrdas shens cap solista : 61
- 1 o 2 mandolinas : 2
- Laüt e viòla d’amor : 1
- Flabuta(s) : 19
- 1 o 2 clarins : 23
- Basson : 39
- 2 trompetas : 2
- 2 trompas : 2
- concertos grossos : 26
- concertos da camera : 24
Opus[modificar | modificar la font]
- Opus 1 — 12 Sonatas en trio per dus vriulons e baisha continua
- Vodat a Annibale Gambara
- Opus 2 — 12 Sonatas per vriulon e baisha continua
- Vodat a Frédéric IV de Danemarc
- Opus 3 — 12 Concertos per un, dus o quate vriulons, còrds e baisha continua L'Estro Armonico
- Vodat a Ferdinand III de Medici
- Opus 4 — 12 Concertos per vriulon La Stravaganza »
- Vodat a Vettor Dolfin
- Opus 5 — 6 Sonatas per un o dus vriulons
- Opus 6 — 6 Concertos per vriulon
- Opus 7 — 12 Concertos per violon e clarin
- Opus 8 — 12 Concertos pour violon Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione » — Los 4 purmèrs be son « Las Quate Sasons »
- Vodat au comte de Morzin
- Opus 9 — 12 Concertos per violon « La Cetra »
- Vodat a Carles VI de Habsborg
- Opus 10 — 6 Concertos per flabuta, còrdas e baisha continua
- Opus 11 — 6 Concertos per vriulon e clarin
- Opus 12 — 6 Concertos per vriulon, còrdas e baishe continua
Opèras[modificar | modificar la font]
Que compausè tanben ua pièla d'opèras, dab mei o mens de suenh per'mor qu'ad aquera epòca l'opèra qu'èra sonque un lòc de passatge on lo monde devisavan en prestant mei o mens d'atencion, çò qui vòu díser que quauques uas de las soas òbras que hon escrivudas mei entà durar que non pas entà estar escotadas dab atencion. Après la Revolucion Francesa, l'òbra de Vivaldi que ho desbrembada e, mantuns còps, destrusida. Que lo tornèn descobrir au sègle XXau quan los musicològs e volèn saber de quina traca de compositor be podèva estar aqueth venecian qui plasèva tant a Johann Sebastian Bach, au punt de har transcripcions peu clavèr deus sons concèrtos.
Ficcions suber Antonio Vivaldi[modificar | modificar la font]
- Venècia arroia (filme d'Étienne Périer).
- Antonio Vivaldi, un princi a Venècia (filme de Jean-Louis Guillermou, 2008, dab la darrèra interpretacion de Michel Serrault).
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Tropic del Capricòrne
Lo Tropic del Capricòrne es un dels cinc parallèls principals indicats sus las mapas terrèstres. Es lo parallèl de 23° 26' 22" de latitud sud, la latitud pus meridionala ont se pòt apercebre le Solelh dirèctament al zenit, al solstici de decembre.
Dominacion[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Capricòrne pòrta aquel nom perque, fa gaireben 2000 ans, lo Solelh dintrava dins la constellacion del Capricòrne al solstici de decembre.
A causa de la precession dels equinòccis, lo Solelh se situa uèi dins la constellacion del Sagitari al solstici.
Païses traversats[modificar | modificar la font]
Lo Tropic del Capricòrne copa subretot d'oceans. Los païses que travèrsa son, en partissent de 0° de longitud e cap a l'Èst, son :
- Namibia
- Botswana
- Africa del Sud
- Moçambic
- Madagascar
- França (a partir de la ZEE de La Reünion per exemple)
- Austràlia
- Lo Tropic passa successivament al sud de la Nòva Caledònia e de las Fiji, al nòrd dels recifs Minerva, al sud de las Tònga e de las illas Cook
- Polinesia Francesa (lo Tropic passa pas per de tèrras, mas dins l'archipèla de las illas Australas e Gambier)
- Lo Tropic passa al nòrd de las illas Pitcairn, de l'Illa de Pascas, l'Illa Sala y Gómez, l'Illa de San Felix e l'Illa de San Ambrosio
- Chile
- Argentina
- Paraguai
- Brasil (los abitants de São Paulo travèrsan lo Tropic sul camin que va a l'aeropòrt, e sus la rota de São Paulo a Rio de Janeiro)


text:
Taula dels caractèrs Unicode/U2600
Caractèrs U+2600 a U+26FF.
Somari
- 1 Simbòls divèrses
- 2 Vejatz tanben
- 2.1 Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls de flèchas
- 2.2 Blocs de caractèrs Unicode contenent de simbòls de forma geometrica
- 2.3 Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls Yi-king
- 2.4 Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls musicals
- 2.5 Caractèrs novèls ajustats o prevists dins Unicode
- 2.6 Ligams intèrnes
- 2.7 Ligams extèrnes
Simbòls divèrses[modificar | modificar la font]
Jòc de simbòls iconografics : simbòls meteorologics e astrologics (solelhs, nívol, parapluèjas, estelas, tròn), telefòn, casas de marcar, beguda cauda (icòna d’espèra), pèças de jòc d’escacs japonés, trefuèlh negre, piuse florala decorativa, mans amb det puntat, signes de dangièr, caducèa, simbòls religiós (crestians, crotz de Lorena, musulmans, comunisme, patz, yin yang) o politicas, trigramas Yi Jing, ròda de dharma, binetas (emoticònas), simbòls zodiacals, pèças d’escacs, simbòls de jòc de cartas (negres o blancs), simbòls musicals (nòtas, bemòl, becarra, dièsa), simbòls de reciclatge, faças de dat, marcas de go, monogramas e bigramas Yi Jing, simbòls per diccionaris e cartografics, flor de lis, simbòls de genres (o alquimics), cercles mejans, simbòls genealogics.
Taula dels caractèrs[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls de flèchas[modificar | modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - signes diacritics per simbòls
- Taula dels caractèrs Unicode - flèchas
- Taula dels caractèrs Unicode - signes tecnics divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - cassèl
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement de flèchas - A
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement de flèchas - B
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics divèrses - B
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls e flèchas divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - formas de mièja e plena cassa
Blocs de caractèrs Unicode contenent de simbòls de forma geometrica[modificar | modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics
- Taula dels caractèrs Unicode - signes tecnics divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - pictogramas de contraròtle
- Taula dels caractèrs Unicode - reconeissença optica de caractèrs
- Taula dels caractèrs Unicode - rets
- Taula dels caractèrs Unicode - pavats
- Taula dels caractèrs Unicode - formas geometricas
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - cassèl
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics divèrses - A
- Taula dels caractèrs Unicode - motius Braille
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls matematics divèrses - B
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement d’operators matematics
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls e flèchas divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - descripcion ideografica
- Taula dels caractèrs Unicode - formas de mièja e plena cassa
Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls Yi-king[modificar | modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - Exagramas Yi king
Blòts de caractèrs Unicode contenent de simbòls musicals[modificar | modificar la font]
- Taula dels caractèrs Unicode - Balinés (Unicode 5.0 BETA)
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls musicals bizantins
- Taula dels caractèrs Unicode - Simbòls musicals occidentals
Caractèrs novèls ajustats o prevists dins Unicode[modificar | modificar la font]
Caractèrs novèls dins de blòts existents (Unicode 5.0) :
- Taula dels caractèrs Unicode - latin espandit B
- Taula dels caractèrs Unicode - grèc e còpte
- Taula dels caractèrs Unicode - cirillic
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement cirillic
- Taula dels caractèrs Unicode - devanâgarî
- Taula dels caractèrs Unicode - kannara
- Taula dels caractèrs Unicode - suplement diacriticas
- Taula dels caractèrs Unicode - signes diacritics per simbòls
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls letrats
- Taula dels caractèrs Unicode - formas numeralas
- Taula dels caractèrs Unicode - signes tecnics divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - simbòls e flèchas divèrses
- Taula dels caractèrs Unicode - letras de ton modificativas
Blòts novèls ajustats (Unicode 5.0) :
- Taula dels caractèrs Unicode - n’ko
- Taula dels caractèrs Unicode - balinés
- Taula dels caractèrs Unicode - latin espandit C
- Taula dels caractèrs Unicode - latin espandit D
- Taula dels caractèrs Unicode - ’phags pa
- Taula dels caractèrs Unicode - fenician
Blòts en cors de validacion (ISO/CEI 10646 FPDAM 3) :
- Taula dels caractèrs Unicode - (lanna)
- Taula dels caractèrs Unicode - (sundanés)
- Taula dels caractèrs Unicode - (lepcha)
- Taula dels caractèrs Unicode - (ol tchiki)
- Taula dels caractèrs Unicode - (cirillic espandit A)
- Taula dels caractèrs Unicode - (vaï)
- Taula dels caractèrs Unicode - (saurashtra)
- Taula dels caractèrs Unicode - (kayah li)
- Taula dels caractèrs Unicode - (rejang)
- Taula dels caractèrs Unicode - (cham)
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Miscellaneous Symbols, taula sul sit Unicode (document PDF).


text:
Marta de Betània
Marta de Betània (o Tamar) es un personatge biblic, sòrre de Maria e de Làzer de Betània que apareis dins lo Novèl Testament. Es venerada coma santa dins totas las confessions crestianas.
Somari
Marta en Provença[modificar | modificar la font]
Segon las tradicions provençalas, Marta se seriá refugiada, aprèp que Jèsus moriguèsse, en Provença a las Santas Marias amb son fraire Làzer e sa sòrre Maria. Seriá anada tanben a Tarascon ont segon la legenda dondèt la Tarasca.
Tomba de Tarascon[modificar | modificar la font]
Dins la Catedrala de Tarascon se tròba un sepulcre del sègle XV qu'es sonat Tomba de Santa Marta e foguèt escalprat per Francesco Laurana. La realizacion d'aqueste foguèt demandada pel rei Rainier I d'Anjau.
Celebracion de la Santa[modificar | modificar la font]
A mai de la vila de Tarascon, Marta de Betània es la patrona de las localitats seguentas:
Al País Valencian[modificar | modificar la font]
- Vilajoiosa: ont s'i celèbran las Fèstas de "Moros i Cristians" en onor a Santa Marta entre lo 24 e lo 31 de julh.
En Andalosia[modificar | modificar la font]
En Colombia[modificar | modificar la font]
- Santa Marta: que recebèt aqueste nom en onor a la Santa.


text:
Djedefptah
Djedefptah qu'ei un faraon ipotetic de la IVau dinastia qui poderé aver regnat après Shepsekaf. Se hosse atau que seré estat lo darrèr rei de la soa dinastia. Cap hont contemporanèa (tèxte o tombèu) vien pas confirmar la soa existéncia. Qu'ei mentavut dens documents hèra posteriors a la soa epòca : Maneton que l'apèra Tamftis (qui en egipcian e poderé adr Djedefptah) e lo Canon Reiau de Turin que'u mentau ua plaça vueita qui'u poderé acessar.
Hont[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.


text:
Anma (laüteria)
L'anma (var. amna o arma) qu'ei un cilindret de husta plaçat au dehens deus vriulons (e deus autes instruments de còrdas hregadas) devath lo pè deu pontet e deu costat on ei tienuda la còrda la mei aguda. Com la barra d'armonia (pegada devath la taula d'armonia mes en devath de l'aute pè deu pontet) l'amna que renforça la taula d'armonia sosmesa, au mejan deu pontet, a la grana pression de las còrdas.
L' amna b' ei pas pegada mes qu'ei pausada au mejan d'un utís deu laütièr aperat punta d'amna. Per aquesta rason, que' s pòt, quan la longor de l'amna b' ei un pauc justa, qu'aquesta e cada en abséncia de deu pontet e de la soa pression sus la vòuta de l'instrument. Que cau alavetz ua punta d'amna entà la torna hicar de com cau. Qu'ei per aquesta rason tanben que 's pòt alavetz audir l'amna libra a rollar dehens la caisha d'armonia.
La punta d'amna que possedeish duas extremitats :
- Ua punta entà gahar l'amna per la har passar dehens a caisha d'armonia per un deus horats de la taula d'armonia (lo deu costat on e deu demorar l'amna).
- Ua extremitat larja qui serveish de martèth entà trucar suber l'amna e atau la desplaçar e la hacar on e com cau.
Plaçar l'amna qu'ei ua operacion de las peludas par 'mor que la cau copar a la bona longor (desparièra segond la forma unenca de las vòutas de senle instrument) e que la punta d'amna qu'ei de mau utilizar (que' n cau pas hèra entà har càder l'amna e aver de tornar recomençar). Un petit desplaçament de l'amna que pòt cambiar lo biais de transméter lo son densh l'instrument e dons que cambia la son.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Etiopia
Etiopia (en geez: ኢትዮጵያ = ʾĪtyōṗṗyā), oficialament dicha la Republica Federala Democratica d'Etiopia, es un país situat dins la Bana d'Africa e un estat sens litoral dempuèi l'independéncia de son vesin del nòrd, Eritrèa, en 1993. En mai d'Eritrèa al nòrd, Etiopia confronta Sodan e Sodan del Sud a l'oèst, Kenya al sud, Jiboti al nòrd-èst e Somalia a l'èst.
La capitala es Addis Abeba
Lo gentilici es etiopian -a o etiòp -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Etiopia es una de las pus vièlhas entitats politicas[1] del mond qu'a una existéncia gaireben contunha que remonta fins al reialme d'Axom, fondat al sègle IV abC, durant l'auta Edat Antica. Uèi es lo segond estat d'Africa per la populacion [2][3]. Tanben, provesís d'unas de las mai ancianas traças de l'umanitat[4], çò que ne fa una zona màger dins lo procèssus de l'evolucion umana.
Durant la division d'Africa del sègle XIX pels europèus, Etiopia conservèt la siá independéncia. Malgrat aiçò, en 1895 arribèt l'invasion italiana, puèi la colonizacion en Eritrèa. En 1931 arribèt al tròn l'emperaire Haile Selassie, en establir un regim absolutista. En 1935 las tropas italianas ocupèron e conquistèron Etiopia, que venguèt Abissinia. En 1936, lo territòri venguèt oficialamenet una partida de l'Africa Orientala Italiana. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, amb la desbranda italiana en Africa, lo poder tornèt a Haile Selassie. En 1952 l'ONU aprovèt la federacion d'Etiopia e d'Eritrèa, convertida mai tard en província.
En 1993 aprèp una guèrra civila, Eritrèa venguèt independenta.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo foncionament de las institucions etiopianas es establit per una constitucion ratificada en decembre de 1994 e qu'entrèt en aplicacion lo 22 d'agost de 1995.
Lo poder legislatiu es dividit en doas cambras:
- la Cambra dels Representants del Pòble: compausada de 549 deputats elegits al sufragi dirècte cada cinc ans. Aquesta a de competéncias en matèria legislativa, fiscala e budgetària.
- La Cambra de la Federacion: compausada de 108 membres elegits al sufragi indirècte pels representants de las regions. Ten per ròtle essencial lo contraròtle constitucional.
Geografia[modificar | modificar la font]
Amb 1 127 127 km²[5], Etiopia es lo 27en país del mond de per sa superfícia.
A l'oèst fa frontièra amb Sodan e lo Sodan del Sud, al nòrd amb Jiboti e Eritrèa, a l'èst amb Somalia e Somaliland, e al sud amb Kenya. La Grand Val del Rift travèrsa lo país del nòrd-èst cap al sud-oèst, en creant una zòna de depression e en essent la conca de divèrses lacs.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Etiopia.
Etiopia es un dels païses pus paures del mond. L'agricultura representa 41% del produch interior brut.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Enciclopèdia Britannica, "Ethiopia." Accès 24 de junh de 2007.
- ↑ http://www.et.undp.org/ethiopia/index.htm
- ↑ , Ethiopia: Rapidly Growing Ethiopia Plans Third Ever Census, 8 de mai de 2007, citat per The Daily Monitor (Addis Ababa
- ↑ Jornal Nature Ethiopia is top choice for cradle of Homo sapiens
- ↑ CIA - The World Factbook


text:
Cresenças popularas
Las cresenças popularas o supersticions son un fach important de cada cultura o civilizacion. Las cresenças popularas especialament occitanas son mai que mai ruralas. Mas se pòt tanben mencionar lo desvolopament de çò que li dison legendas urbanas.
Lo Missant uèlh[modificar | modificar la font]
Cresenças ligadas al bestial[modificar | modificar la font]
- lo crit del galgalet o gargalin (Carcin): es lo crit que fa la pola qu'imita lo gal. Pòrta mala sòrt. La sancion es immediata. La galina se fa talhar lo còl.
- "après cent ans la vaca torna a l'estable", valent a dire la meteissa vaca. Al delai de la nocion de recomençament perpetual, es l'idèa qu'un eveniment se torna produire al cap d'un periòde donat. Per exemple, un ostal abandonat, un jove coble lo crompa, un mainatge nais pel primièr còp dempuèi 50 ans.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Apotropaïsme Article "apotropaïsme" dins lo Wikiccionari.


text:
1900
Aquesta pagina concernís l'an 1900 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Genièr[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr: Emile Berliner comença de fabricar a Montreal (Canadà) los discs de sèt pulgadas d'un sol costat o simples.
- 4 de genièr: un fòrt tèrratrem flagela la region russa de Georgia, en provocant la destruccion de sièis vilatges dins lo districte d'Akhalkalaki.
- 8 de genièr: lo cap de la Glèisa mormona dels Estats Units declara que la practica de la poligamia es estada abandonada per los sieus seguidors e que la siá glèisa l'autoriza pas mai.
- 14 de genièr: al Teatre Costanzi de Roma, se mena a tèrme l'estrea mondiala de l'opèra Tosca, de Giacomo Puccini.
- 21 de genièr: un fòrt seïsme gigota dins l'Estat de Colima (Mexic) en provocant la mòrt de 70 personas e en daissant de centenats de ferits, en mai de damatges materials importants.
- 29 de genièr: se fonda la Liga Americana de béisbol a Chicago.
Febrièr[modificar | modificar la font]
- 1èr de febrièr: primièra mòstra individuala de Pablo Picasso al cafè Els Quatre Gats, Barcelona.
- 9 de febrièr: s'anóncia la creacion de la Copa Davis.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de mai, eclipsi total de Solelh, visible en un arc de vision que s'estendiá dempuèi Porto, Portugal, fins a Elx, província d'Alacant, Espanha.
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de la teoria quantica desvolopada per Max Planck. Aquò permetèt d'explicar lo problema dau raionament dau còrs negre e marquèt una rompedura majora de l'istòria de la fisica car entraïnèt l'abandon de la fisica classica per lei questions regardant la descripcion dei fenomèns microscopics. Permetèt tanben lo desvolopament d'unei teorias quanticas au sen de divèrsei camps de la fisica ò de la quimia.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei quatre grops sanguins per lo mètge austrian Karl Landsteiner (1868-1943). Foguèron dichs A, B, AB e O en 1910. Aquò permetèt de desvolopar tornarmai la tecnica dei transfusions sanguinas umanas.
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau darrier gas rare (lo radon) per l'Alemand Ernst Dorn.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 4 de febrièr - Jacques Prévert, autor francés (m. 1977)
- 12 de febrièr - Vasilii Chuikov, militar sovietic (m. 1982)
- 22 de febrièr - Luis Buñuel, director espanhòl de cinèma (m. 1983)
- 12 de març - Gustavo Rojas Pinilla, president de Colómbia (m. 1975)
- 19 de març - Frédéric Joliot-Curie, fisician francés e Prèmi Nobel de Fisica (m.1958)
- 25 d'abril - Wolfgang Ernst Pauli, fisician austrian, Prèmi Nobel de Fisica (m.1958)
- 5 de junh - Dennis Gabor, fisician ongrés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1979)
- 29 de junh - Antoine de Saint-Exupéry, escrivan e pilòt francés (m.1944)
- 25 d'agost - Hans Adolf Krebs, scientific alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1981)
- 3 de setembre - Urho Kekkonen, president de Finlàndia entre 1956 e 1982 (m.1986)
- 20 de setembre - Humberto de Alencar Castello Branco, president de Brasil entre 1964 e 1967 (m.1967)
- 29 de setembre - Miguel Alemán Valdés, president de Mexic (m. 1983)
- 30 d'octobre - Ragnar Granit, neuroscientific finés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1991)
- 14 de decembre - Juan d'Arienzo, compositor argentin de tango (m. 1976)
- 17 de decembre - Mary Lucy Cartwright, matematiciana britanica (m. 1998)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de març - Gottlieb Daimler, engenhaire, constructor e pionièr de l'indústria automobila (n. 1834)
- 12 d'abril - Tomás Gomensoro, president d'Uruguai (n. 1810)
- 21 d'abril - Alphonse Milne-Edwards, zoologista francés (n. 1835)
- 5 de junh - Stephen Crane, escrivan american (n. 1871)
- 30 de junh - Joan Francés Blader, magistrat e escrivan occitan (n. 1827)
- 29 de julhet - Rei Umberto 1èr d'Itàlia (n. 1844)
- 16 d'agost - Eça de Queiroz, escrivan portugués (n. 1845)
- 23 d'agost - Kuroda Kiyotaka, primièr ministre de Japon (n. 1840)
- 25 d'agost - Friedrich Nietzsche, filosòf alemand (n. 1844)
- 30 de novembre - Oscar Wilde, escrivan anglés (n. 1854)
- Joan Francés Blader, personalitat de la Comuna de París (1871) (n. 1839)
- Alexandre Langlada, poèta de Montpelhièr (n. 1820)


text:
Furdenheim
Fürdenheim en alemannisch (Furdenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Furdenheim #Aperténer fins en 1681 dins la vila liura imperiala d'Estrasburg e pas #venir francesa #qu'en 1681-82 al meteis temps qu'Estrasburg.
Furdenheim appartint jusqu'en 1681 à la ville libre impériale de Strasbourg et ne devint française qu'en 1681-82 en même temps que Strasbourg.


text:
Quinta (solfegi)
En musica ua quinta qu'ei un intervau de 5 grads enter duas nòtas atau desseparadas per 3 ton e un miei ton. Aquò qu'ei per exemple lo cas enter lo do e lo sol (en comptar do, re, mil, fa e sol, òm compta efectivament cinc nòtas).
Deu punt de vista de la musica acostica ua quinta qu'ei la relacion enter duas nòtas qui las loas fribaciacion respectiva b'ei un repòrt de 1,5 (sia 2/3), çò qui vòu díser que quan l'ua e vibra 2 vegadas, l'auta que vibra 3 còps.
La quinta qu'ei l'intervau enter las còrdas deus instruments de la familha deu vriulon, despuish aqueth darrèr dinc a violoncèl (la contrabassa demorant un pauc en dehòra d'aquesta familha).


text:
Conselh de la Lenga Occitana
Lo Conselh de la Lenga Occitana o CLO [ˌseˌɛlˈu / ˈklɔ] (var. Conseu de la Lenga Occitana o Conselh dera Lengua Occitana) es un organisme de codificacion de l'occitan, fondat en 1996-1997.
Somari
Domenis de competéncia[modificar | modificar la font]
Lo CLO gerís la nòrma classica de l'occitan (interven pas dins la gestion d'autras nòrmas de l'occitan coma la nòrma mistralenca, la nòrma de l'Escòla dau Pò o la nòrma bonaudiana).
Sa competéncia s'estend a totas las tèrras e a totas las varietats de lenga occitana perque la nòrma classica a la vocacion de trobar de solucions coordenadas e convergentas a l'escala de la lenga, en tot respectar los grands dialèctes.
S'ocupa de totes los aspèctes de la nòrma lingüistica:
- l'ortografia o nòrma ortografica (règlas per escriure los sons, per ex. realizar e non realisar*)
- la nòrma orala (règlas per fixar la lenga parlada, per ex. quimia e non chimia*, la vòli seguir e non vòli la seguir*).
Preconizacions[modificar | modificar la font]
Lo CLO a realizat subretot un trabalh de clarificacion e de precision. A resolgut de cases de divergéncia dins l'interpretacion de la nòrma, que s'èran desvolopats entre 1975 e 1996. Tanben a portat qualques precisions tocant de ponches qu'èran pas gaire clars aperabans.
Pasmens, lo CLO preconiza una estabilitat e una fidelitat a la nòrma classica tala coma Loís Alibèrt l'a fondada en 1935 amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians. Los ponches modificats, per rapòrt a Alibèrt, son fòrça superficials e pas gaire nombroses.
La sintèsi de las preconizacions del CLO es estada publicada dins lo numèro 6 (decembre de 2007) de la revista en linha Lingüistica Occitana [1].
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo vam del començament[modificar | modificar la font]
Lo CLO se fondèt en 1996 (oficialament en 1997). Sos primièrs acamps de fondacion e de trabalh se faguèron a Tolosa (1996 e 1997) puèi a Nimes (1997).
La motivacion per fondar lo CLO venguèt de la crisi e del desòrdre qu'afectavan la nòrma classica dempuèi 1975. En teoria, la nòrma classica s'apiejava sus l'òbra de Loís Alibèrt a partir de sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de 1935, puèi sus la gestion d'aquela nòrma per l'Institut d'Estudis Occitans (IEO) de 1945 enlà. Pasmens, a partir de 1975, l'IEO daissèt se desvolopar de practicas antinormativas o contradictòrias en son sen, dins sas pròprias publicacions, e poguèt pas pus garentir, aital, la difusion d'una nòrma establa e univòca.
L'iniciativa de fondacion del CLO foguèt dobla:
- venguèt d'un latz del Gidilòc (Grop d'Iniciativa per un Diccionari Informatizat de la Lenga Occitana)
- e d'autre latz, del Sector de Lingüistica de l'IEO. Los dos organismes manifestèron la volontat comuna de trobar de solucions al desòrdre normatiu.
La composicion del CLO se faguèt en convidar d'especialistas reconeguts e d'actors culturals de divèrsas sensibilitats, segon lo principi de la cooptacion. Puèi, de sòcis nòus intrèron al CLO e d'autres ne partiguèron.
Los primièrs acamps de 1996 (informal, a Tolosa) e de 1997 (fondacion oficiala del CLO, a Tolosa, perseguida per un autre acamp a Nimes) abotiguèron a una seria de recomandacions per resòlver las divergéncias d'ortografia mai recurrentas, qu'afectavan l'ensems de l'occitan. Tanben l'acamp de Nimes precisèt qualques principis mai especifics pel provençal, lo niçard e lo vivaroalpenc. Ne sortiguèt un document public que resumissiá las solucions.
Los ans seguents, de 1997 a 2002, lo CLO faguèt d'autres acamps regulars. Adoptèt una seria de solucions per resòlver d'autres problèmas recurrents, pas solament dins l'ortografia mas tanben dins la nòrma orala.
Las dificultats[modificar | modificar la font]
Pasmens, de tensions nasquèron los ans seguents quand lo CLO comencèt de voler resòlver de problèmas suplementaris. Lèu lèu, una part dels actors culturals (de còps, quitament, certans membres del CLO) se mostrèron pas gaire favorables per trobar de solucions consensualas o per acceptar las decisions de la majoritat dels membres del CLO.
Lo Gidilòc, un dels cofondadors del Conselh, a contunhat de far una collaboracion scientifica regulara endins las activitats del CLO.
L'IEO, l'autre cofondador del Conselh, aviá mostrat d'en primièr una actitud de partenari actiu e constructiu dins lo CLO. L'amassada generala de l'IEO de 1998 aviá votat la reconeissença e l'adopcion de las preconizacions del CLO. Mas a causa de las tensions creissentas, en 2001, la direccion de l'IEO cambièt d'actitud e prepausèt de sortir del CLO per fondar un organisme concurrent que se seriá nommat Acadèmia Occitana. Fin finala, a partir de 2002, l'IEO e lo CLO faguèron divèrsas reünions de trabalh per trobar un acòrdi renovelat de collaboracion e de reconeissença mutuala, mas las negociacions abotiguèron pas a cap d'acòrdi. Dempuei 2002, aquelas tensions divèrsas an alentit lo ritme de trabalh del CLO, que pasmens contunha d'existir juridicament coma associacion.
L'eiretatge del CLO uèi[modificar | modificar la font]
Uèi, las preconizacions del CLO son seguidas per una part del movement occitanista, que i vei una solucion utila per desvolopar l'occitan d'un biais mai ordenat, especialament en pedagogia. Mai que mai lo CLO es reconegut oficialament per lo Conselh Generau d'Aran (e doncas per l'Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés) dempuèi 1999, per l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans (AIEO) dempuèi son Congrès de Tolosa de 1997, per lo Gidilòc qu'es membre fondador del CLO, e per una part dels ensenhaires, formators e organismes culturals. Certans libres, CDs e DVDs precisan, dins las paginas de començament, qu'aplican la nòrma del CLO.
Una autra part del movement occitanista mòstra siá d'indiferéncia, siá una manca d'informacion, siá quitament una ostilitat devèrs la nòrma classica tala coma lo CLO la gerís.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Occitan
- Lingüistica
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana (PDF), sul sit de Gianni Vacca
- Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana (PDF) sul sit de la revista Lingüistica Occitana
- Reconeissença oficiala de las preconizacions del CLO per lo Conselh Generau d'Aran (PDF)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Document coeditat per Gianni Vacca, preparat per Domergue Sumien, amb un avantdire de Patric Sauzet.


text:
1660
Aquesta pagina concernís l'an 1660 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Reglament de la crisi de Marselha acomençada en 1659 ambé l'execucion d'un emissari dau rèi vengut ordonar la restitucion de certanei privilègis conquistats per fòrça per la vila dins lo corrent de la Fonda. Lo 20 de genier, lei tropas reialas ocupèron la vila e lo 2 de març, lo rèi i intrèt. Leis institucions de la ciutat foguèron suspendudas e l'òrdre foguèt donat de bastir lei fòrts Sant Joan e Sant Nicolau per susvelhar leis abitants. La vila faguèt sa somission e demorèt per la seguida fidèla au rèi.
Puei, lo cardenau Mazarin e Loís XIV s'ocupèron dau maridatge dau rèi ambé Maria Teresa d'Espanha (9 de junh). Lo 26 d'aost, la rèina novèla e lo rèi faguèron son intrada dins la capitala e recebèron un acuèlh trionfau. Enfin, vèrs la fin de l'annada, Loís XIV decidèt d'acomençar l'amainatjament dau Castèu de Versalhas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de mai - Alessandro Scarlatti, compositor del barròc italian (m. 1725)
- setembre - Daniel Defoe, escrivan anglés (m. 1731)
- 3 de decembre - Andrieu Camprat, compositor occitan (m. 1744)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 d'agost - Diego Rodríguez de Silva y Velázquez, pintor espanhòl (n. 1599)
- 6 d'octobre - Paul Scarron, poèta e dramatista francés (n. 1610)


text:
Miribel (Droma)
Nom desconegut en arpitan (Miribel en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Miribel Aperten al costat de Romans-sus-Isère #qu'a situat 22km mai al sud. Miribel es situat a 10 km de Hauterives e a 15 km de Sant-Donat-sus-lo Herbasse.
Las municipalitats los mai prèps son Sant-Laurent-de Onay, Montrigaud, Santa-Casqueta-de-Valclérieux e Sant-Christophe-e-lo-Laris.
Miribel appartient au canton de Romans-sur-Isère qui est situé 22km plus au sud. Miribel est situé à 10 km d'Hauterives et à 15 km de Saint-Donat-sur-l'Herbasse.
Les communes les plus proches sont Saint-Laurent-d'Onay, Montrigaud, Saint-Bonnet-de-Valclérieux et Saint-Christophe-et-le-Laris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Miribel #Èsser una possession de la baronnie de Clérieux, de contunh dels comtes de Valentinois.
Miribel fut une possession de la baronnie de Clérieux, puis des comtes de Valentinois.


text:
Les Arsures
Nom desconegut en arpitan (Les Arsures en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat en lo vignoble jurassien a 6 km de Arbois, 17 km de Poligny e 45 min de Lons-lo-Saunier. A bastit sus un sòl fòrça accidentat, situat al pè de la cadena de las bassas montanhas del #Jurar.
Village situé dans le vignoble jurassien à 6 km d'Arbois, 17 km de Poligny et 45 min de Lons-le-Saunier. Il est bâti sur un sol très accidenté, situé au pied de la chaîne des basses montagnes du Jura.


text:
Oton II (emperaire roman germanic)
Oton II (vèrs 955 - 7 de decembre de 983) foguèt un emperaire dau Sant Empèri Roman Germanic que reinèt coma coemperaire ambé son paire a partir de 967 e solet de 973 a 983. Èra lo successor d'Oton Ièr (936-973) e foguèt remplaçat per Oton III (983-1002). En fòra de son títol imperiau, èra tanben rèi de Francia Orientala e d'Itàlia.
Durant son rèine, Oton II adoptèt una politica similara a aquela de son paire e assaièt de renfòrçar l'Empèri e d'aumentar sei territòris italians. Pasmens, deguèt faciar divèrsei revòutas e sei campanhas en França e dins lo sud d'Itàlia s'acabèron per de reviradas. A sa mòrt, son eiretier èra un enfant e una crisi se debanèt a prepaus de la succession imperiala.


text:
Partit Socialista Obrièr Espanhòl
Lo Partit Socialista Obrièr Espanhòl (Partido Socialista Obrero Español) o PSOE es un partit politic espanhòl de esquèrra sociala democrata membre del Partit socialista europèu e de l'Internacionala socialista.
Al poder d'octobre de 1982 fins a març de 1996, es a dire pendent mai de tretze ans, lo PSOE tornèt governar Espanha de març de 2004 a decembre de 2011. Per las eleccions legislativas espanhòlas de 2008, lo partit ganhèt mai grand nombre de vòtes jamai obtengut amb 11 288 698 vòtes alara que patiguèt de sa mai granda desbandada electorala dempuèi la transicion democratica espanhòla pendent las eleccions generalas de 2011.
Lo secretari general actual, José Luis Rodríguez Zapatero, que foguèt President del Govèrn d'Espanha de 2004 a 2011.
Lo PSOE govèrna actuelament las comunautata autonòmas d'Andalosia e de la Comunautat Autonòma Basca e participa al govèrn de las Canàrias e de la Comunautat Forala de Navarra. Dirigís tanben de vilas coma Vigo, Soria Saragossa.
A prèp de 550 000 membres, atal es lo segond partit politic d'Espanha pel nombre d'aderents aprèp lo Partit popular