text:
Accident nuclear de Three Mile Island
L'accident nuclear de Three Mile Island se debanèt lo 28 de març de 1979 dins la centrala nucleara de Three Mile Island. L'illa es situada sul riu Susquehanna, près de Harrisburg, dins l'Estat de Pennsilvània als Estats Units d'America. Après d'eveniments accidentals en cadena, lo còr del reactor 2 de la centrala de Three Mile Island (TMI-2) se fondèt en partida, provocant l'espandiment dins l'environament d'una quantitat flaca de radioactivitat[1].
Aquel accident foguèt classificat al nivèl 5 de l'escala internacionala dels eveniments nuclears (INES).
Somari
- 1 Debanament
- 2 Bilanç
- 3 Consequéncias
- 4 Notas e referéncias
- 5 Vejatz tanben
Debanament[modificar | modificar la font]
L'accident comencèt per la pèrda d’estanqueïtat de l'encencha del circuit d’aiga primària (segunda barrièra de proteccion), una baca de descarga del pressurizador demorèt blocada en posicion obèrta. A la seguida d’accions inadaptadas, lo refregiment del còr èra pas mai assegurat, provocant la fusion d’una partida del combustible, es a dire la pèrda de la primièra barrièra de proteccion. L’encencha de confinhament, tresena barrièra, joguèt son ròtle per limitar los rebuts radioactius.
Quand sièis ans mai tard, venguèt possible d'intrar dins l’encencha, una camèra introducha dins la cuba montrèt qu’una partida importanta del combustible s'aviá fondut mas qu’aviá pas passa la cuba, lo còri s’èra estratificat al fons sens provocar d’explosion.
Primièras minutas de l'accident[modificar | modificar la font]
Las pompas principalas d'alimentacion en aiga del sistèma de refregiment segondari (o circuit segondari) tombèron en pana vèrs 4 ora del matin (t=0) lo 28 de març de 1979[2]. Aquela pana modifiquèt sul còp las condicions termodinamicas dins lo generator de vapor, mermant sa capacitat a refregir lo sistèma de refregiment primari (circuit primari). La pression dins lo circuit primari (que passa pel còr) aumenta alara imediatament a causa de l'aument de temperatura. Per evitar que la pression aumente tròp, la sopapa de descarga del pressurizador[3] del circuit primari se dubriguèt automaticament (t=3s) puèi la turbina e lo reactor (insercion des barras de comanda dins lo còr) se copèron automaticament[2] (t=8s). Aquela sopapa auriá degut enseguida se tancar a la pression tornada mai baissa, mai malgrat l’òrdre automatic de tancadura foguèt pas lo cas. Factor agravant, los lums dels operators montrèron la sopapa en posicion tancada (lo lum indicava que l'òrdre de tancadura aviá estat donat, mas pas que la manòbra aviá estat realizada)[2]. En consequéncia, la pression contunha de mermar dins lo circuit primari, que perdava per aquela sopapa demorada obèrta (pèrda de la segonda barrièra de confinhament).
La baissa de pression dins lo circuit primari provòca la partença automatica del circuit d'injeccion de seguretat (t=2min1s), encargat de menar d'aiga dins lo circuit primari[2]. Pasmens, al meteis temps que la pression baissava, de « vuèits » (de vapor d’aiga en fach) se formavan dins la cuba e dins lo circuit primari. Aqueles vuèits provoquèron de movements d’aiga complèxes que, paradoxalament, empliguèron lo pressurizador en aiga, lo pressurizador se trobant a aquel moment mai freg que la cuba a causa de:
- la descarga en vapor de las sopapas primaras qu'aviá refregit lo pressurizador per evaporacion d'aiga contenguda;
- la calor residuala del còr que fasent pujar la temperatura d'aiga presenta dins la cuba.
De fach d'aquel escart de temperatura, lo posicionament en punt naut del pressurizador empachèt gaire son emplissatge en aiga (pel passatge jol vuèit de tipe « abeurador d'aucels »).
L’operator, avent l'informacion que lo pressurizador èra al plen, ne concluguèt erronèament que l'ensems del circuit primari n'èra tanben e arrestèt manualament lo circuit d’injeccion de seguritat (t=4min3 s). Pauc de temps après, l’aiga comencèt lo bolh a la sortida del còr (t=5min30s).
Parallelament, un autre problèma pareguèt endacòm mai:
- lo sistèma de secors de refregiment en aiga dels generators de vapor auriá estat testat 42 oras abans l'accident. Pendent aquel tèst, una baca aviá estat tancada, e deuriá tornar èsser obèrta a la fin del tèst. Mas aquel còp, après una negligéncia umana o administrativa, la baca tornèt pas èsser obèrta, empachant lo sistèma de refregimment de secors de foncionar[2]. La baca tancada foguèt fin finala descobèrta e obèrta manualament (t=8min18s)[2], permetent al sistèma de secors de foncionar corrèctament, de refregir los generators de vapor, e en consequéncia lo circuit primari;
- la mèscla de vapor e d’aiga que s’escapava de la sopapa del pressurizador èra dirigida cap a una restanca de descarga. Mas, après un temps (t=14min48s), aquela restanca foguèt al plen, menant a la rompadura dels discs de descarga prevists per aquò. A partir d'aquel instant, lo circuit primari se voidava dirèctament dins l’encencha de confinhament (tresena e darrièra barrièra de confinhament de la radioactivitat)[2].
Pendent las oras seguentas[modificar | modificar la font]
Après mai d’una ora d'aument lent de la temperatura e de voidança del circuit primari, las pompas del circuit primari comencèron a tremolar per que pompavan mai de vapor que d’aiga. Foguèron alara arrestadas (t=1h13 per la primièra, t=1h40 per la segonda), perque la teoria prevesiá que la conveccion naturala permetriá a l'aiga de contunhar a circular. En realitat la circulacion foguèt gaireben arrestada per l’idrogèn ja presa dins los generators de vapor, e l’evaporacion de l’aiga del circuit primari s’accelerava encara. Al meteis moment, lo naut del còr comencèt a emergir de l'aiga[2]. La temperatura favorizava la reaccion entre la vapor e lo revestiment de zircòni del combustible, formant d'idrogèn, desgradant fòrça la gaina del combustible e menant a l'espandiment d’elements radioactius dins lo circuit primari (pèrda de la primièra barrièra de confinhament).
Mas en sala de comanda los operators comencèron a reagir. Per comprene l’encadenament d'aquel accident, cal comprendre plan que los operators èran gaireben cècs (negats jol flus d'alarmas) e èra pas en mesura de comprene çò que se passava (situacion fòrça complèxa, estrès, pression, tròp de gents en sala des comandas eca).
Una baca d’isolament situada en aval de la sopapa del pressurizador foguèt tancada, çò qu'arrestèt fin finala la voidança del circuit primari (t=2h22). Enseguida, los operators decidiguèron tanben de demarrar una pompa del circuit primari (t=2h54) alara que deuriá demorar gaireben pas qu'un mètre d’aiga dins lo còr (a la plaça de 30 abituals): lo movement de barrejadís desgrada fortament los elements combustibles, en granda partida emergidas e extrèmament cauds (veire ja en partit fonduts).
La pompa foguèt fin finala arrestat (t=3h12), e los operators decidiguèron de tornar obrir 5 minutas la baca d’isolament que tancava la sopapa du pressurizador. Lo circuit primari tornèt començar a se voidar dins l’encencha, mas aquel còp amb d’aiga plan fortament contaminada, çò que provoquèt las alarmas d’irradiacion[2]. Comprenent alara que lo còr aviá estat fortament desgradat e que lo circuit de segur mancava doncas d’aiga (e començant a comprendre la situacion), los operators tornèron a metre en servici l’injeccion de seguritat (t=3h20), tornant a metre lo còr, en partida fondut, dins l'aiga[2]. Ne fasent, prengavan lo risc de generar una explosion de vapor o de provocar la rompadura de la cuba a causa del tust termic, mas res d'aquò arribèt: la cuba tenguèt e lo còr tornèt èsser sota l'aiga (t=3h45), estabilizant la situacion.
Lo circuit d’injeccion de seguritat enviant d’aiga a fòrça nauta pression dins lo circuit primari, calguèt, dins las oras seguentas (entre t=5h e t=9h), obrir e tancar alternativament la baca d’isolament per mantenir una pression acceptabla (çò qu'èra lo ròtle de la sopapa defalhenta normalament). Aquò menèt encara a largar de centenas de mètres cubics d’aiga contaminada dins l’encencha de confinhament.
Darrièr eveniment màger (t=9h50): l’idrogèn, generat per la reaccion entre la vapor d’aiga e lo zircòni de la gaina de gredons de combustible puèi largar dins l’encencha de confinhament, explosèt, mas sens far de degalh particular (lo sol indice d'aquel eveniment foguèt la deteccion d’un pic de pression dins l’encencha de confinhament)[2].
Pendent las oras que seguèron, los operators ensagèron d'emplir lo circuit primari en aiga, çò que foguèt dificil perque de grandas quantitats d’idrogèn èran presas dins los punts nauts dels generators de vapor. Fin finala, la situacion s'estabilizèt, e las pompas del circuit primari foguèron de nòu mesas en servici (t=15h49). L’estat del reactor èra fòrça degradat, pasmens permetava de refregir lo combustible.
Pendent los jorns seguents[modificar | modificar la font]
Dos jorns mai tard, la Comission de reglamentacion nucleara dels EUA (NRC) anoncia qu'una fusion del còr del reactor nuclear es possible. Per mesura de precaucion, lo governaire de l'Estat de la Pennsilvània faguèt evacuar los enfants d'edat escolara e las femnas emprenhadas a 8 quilomètres de la centrala per evitar que sián incomodats per l'espandiment dels gas radioactius[4]. Mai de 200 000 personas fugiguèron la region[5]. Dos jorns après l'accident, 90 % dels residents de la municipalitat de Goldsboro (Pennsilvània) partiguèron[6].
Lo jornalista quebequés Jean-Claude Leclerc foguèt trebolat que las « autoritats publicas deguèron improvizar d'evacuacions massissas de populacion »[7].
Le 9 d'abril, lo director de la regulacion dels reactors nuclears de l'NRC, Harold Denton, anoncièt que la situacion èra restablida[4].
Bilanç[modificar | modificar la font]
Los ans d’estudis[2] sus aquel accident permetèron de descobrir que fin finala:
- 45 % del còr s'èra fondut[2] ;
- 20 % aviá rajat al fons de la cuba.
Plan domatjada, la cuba s'èra pas traucada e la partida fonduda del còr èra demorada contenguda dins la cuba; quitament, malgrat de desformacions importantas e fusions parcialas, las cubas intèrnas foguèron pas destruidas.
Malgrat la gravetat extrèma de l’accident, en despièch d'aquel encadenament de decas mecanicas, umanas e de concepcion, l’encencha de confinhament demorèt integra; l'espandiment de produchs radioactius dins l’environament demorèt flac. Es pasmens dificil de trobar de chifres fisables per o quantificar (perque foguèron pas mesurats al moment).
E mai, aquel accident menèt los expleitants de centralas de mèsma concepcion a de prigondas reflexions (coma EDF en França, quitament s'aquelas centralas presentan de diferéncias). L'accident de Three Mile Island (TMI) mostrèt fòrça e permetèt de far avançar la seguretat, subretot mostrar l'importànça de la « conducha per Estat »[2]:
- En efècte, los operators de TMI dispausavan de proceduras d'aplicar en foncion de segon l'incident (se dich « proceduras evenimencialas »). Se vei qu'en situacion reala, se podèt pas far un diagnostic e qu'aquò fa agrabar la situacion (arrèst de l’injeccion de seguretat, nòu demarratge de las pompas primaras amb un còr emergit, eca). Totas las proceduras de conducha accidentala tornèron èsser estudiadas amb un apròche tot novel: se pòt pas mai demandar als operators de comprendre çò que se passa (qu'i a de grandas probabilitats per que s'enganan, pasmans que fòrça competants), mas lor donar d'accions de far en foncion dels paramètres que dispausan: pression, temperatura, nivèl d’aiga, taus de radioactivitat o autres. Çò que se nomena « l’apròche per estat », qu'es ara utilizat dins fòrça nombrosas centralas nuclaras pel mond[2].
En agost de 2009[1] :
- lo còr endomatjat èra retitat de la cuba, tanben las partidas fondudas pendent l'accident;
- l'encencha de confinhament tanben foguèt netejat;
- la centrala espèra una decision per l'avenir que poiriá benlèu èsser un desmantelament complet, l'empresa actuala es gaire utilisabla.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Consequéncias per l'industria nucleara mondiala[modificar | modificar la font]
Segon l'Agéncia internacionala de l'energia atomica, l'accident de Three Mile Island marquèt un grand cambiament dins lo desvelopament mondial de l'industria nucleara[8].
Three Mile Island menèt los EUA a abandonar la construccion de novèlas centralas, a la seguida d’una decision presa pel president Jimmy Carter[9].
Fins a 1989, las proceduras utilisadas per menar de situacions incidentalas e accidentala èran fondadas sus un apròche de tipe « evenimencial ». Aquel apròche consistís, per d'eveniments iniciators convencionalament seleccionats, a definir per avança las accions de conducha necessàrias al manten des foncions de seguretat. A partir d'un diagnostic inicial unic, los operators son doncas menats a engatjar una estrategia de conducha predeterminada. L'accident que toquèt lo 29 de març de 1979 la centrala de Three Mile Island (TMI) metèt en evidéncia las limitas de la conducha evenimenciala. Aquela permet pas en efècte de gerir las situacions ont se tròban cumuladas, en mai de l'eveniment iniciator, de las decas umanas o materialas. EDF decidiguèt d’abandonar progressivament l’apròhe « evenimencial » per passar a una apròche novèla, dicha « per estats » (APE). Aquela darrièra consistís a adaptar la conducha de l’installacion a l’estat vertadièr de la caudièra. L’estat de la caudièra se definís a partir de sièis « foncions d’estat » que cobrisson las tres foncions de seguretat susmencionadas. La conducha APE a enseguida per objectiu de restaurar la o las foncions d’estat degradadas, segon una grasilha de conducha que definís las prioritats[10].
Consequéncias sanitàrias als EUA[modificar | modificar la font]
Mai d'un rapòrts scientifics concluguèron qu'aquel accident a provoquèt pas de mòrt, nimai de ferrits o d'efièch nefastes per la santat:
- Lo rapòrt de l'Université de Columbia publicat en 1990 afirma que, estatisticament, l'aument flac de la deteccion dels cases de càncer podèt pas aver èsser causada pels espandiments radioactius de la centrala pendent l'accident; s'agís mai probablament, de la consequéncia d'una melhora deteccion dels cases de càncer après lo renforçament del contraròtle medical de la populacion locala après l'accident[11].
- En 2008, l'UNSCEAR afirma que l'exposicion del public foguèt nrgligible. En efièch, pasmens la granda quantitat de produchs de fission espandits pendent la fusion del còr, la majoritat d'aqueles produchs foguèt retenguda dins l'aiga utilisada per refregir lo reactor, mas 370PBq de gas rares (subretot Xe133) e 550Gbq d'iòde 131 foguèron largat dins l'atmosfèra[12].
- Per l'American Nuclear Society, tornant sovent sus de chifras citats, l'irradiacion mejana de la populacion vivent dins un rai de 10 milas de la centrala (16 km) foguèt de 80 microSieverts, e degun foguèt expausat a mai de 1 milli-Sievert, o lo tèrç de la dòsi recebuda en mejana per an als EUA du fach de l'irradiacion naturala[13],[14].
- Una novèla estimacion de las dòsis recebudas, conducha en 1990, concluguèt a una exposicion un pauc superiosa, ont qualques milièrs de personas podèron recebre una dòsi de l'òrdre d'aquela irradiacion naturala[15].
- Una analisi de 23 ans de donadas (de 1985 a 2008) par retrospective (analyse transversale) del Pennsylvania Cancer Registry de 2012 mòstra pas, estatisticament, d'influéncia significativa suls càncers tiroïdians avançats ni amb l'accident de centrala, nimai amb la proximitat de la centrala. L'analisi mòstra una pujada de càncers tiroïdians papillars, una mendra agressivitat generala dels càncers e una deteccion mai precoça per la populacion locala que dins lo rèste de la Pennsilvània. Alara que d'estudis auriá mostrar qu'un ligam existariá entre l'exposicion a de disis flacs de radiacion e una pujada de l'incidéncia dels càncers de la tiroïda pels enfants, lo cohòrt estudiat aicí permet gaire de confirmar aquel ipotèsi[16].
D'autres rapòrts afirman d'incidéncias sus la santat publica:
- Un analisi recent de Pennsylvania Cancer Registry foguèt menat, en 2011, aquel còp, sus neoplasmes malins, càncers de las broncas, de la traquèa, o dels palmons, o suls càncers linfatics o ematopoïetics, sus las leucemias e càncers del sen, al respècte de las radiacions. Lis riscs d'aument de càncers, a causa l'exposicion a de dòsis d'irradiacion flacas, essent bas e, gaireben totes, non significatius[17]. mas, d'autres estudis semblan necessàrias per explorar la pujada flaca dels riscs de leucemias, pels òmes, absent per las femnas[17].
Consequéncias sur l'opinion publica mondiala[modificar | modificar la font]
L'incident foguèt pro difusat al nivèl internacional, e amb d'efectes prigonds sus l'opinion publica, subretot als EUA.
L'opinion publica europèa prenguèt consciéncia que los accidents nuclears constituisson un risc vertadièr podent se concretizar a tot moment. Marquèt l'espandiment del debat sus la seguretat nucleara del domèni des scientifics e dels industrials a aquel dels ciutadans e dels politics[18].
Lo sindròma chinés, un film sus una catastròfa nucleara, que sortiguèt sonque 12 jorns abans la catastròfa, aguèt fòrça succés als EUA[19].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 (en) (en)Backgrounder on the Three Mile Island Accident}}, rapòrt de l'Autoritat de seguretat nucleara dels EUA (NRC) sus l'accident de Three Mile Island, 11 d'agost de 2009
- ↑ 2,00, 2,01, 2,02, 2,03, 2,04, 2,05, 2,06, 2,07, 2,08, 2,09, 2,10, 2,11, 2,12, 2,13 et 2,14 « Three Mile Island (États-Unis) 1979 », Institut de radioproteccion e de seguretat nuclara (IRSN).
- ↑ Aparelh destinat a establir e mantenir la pression dins lo circuit primari de refregiment, a una valor causida per empachar que prenga bolh.
- ↑ 4,0 et 4,1 Universitat de Sherbrooke (Quebec) (fr)Accident a la centrala nucleara de Three Mile Island
- ↑ L'expansion - 12 de febrièr de 2009: Three Mile Island : un accident per l'istòria
- ↑ Michel Llory - (fr) L'accident de la centrala nuclear de Three Miles Island - Ed: L'Harmattan, 1999
- ↑ (fr)Jean-Claude Leclerc, «Lo tust nuclear», Le Devoir (Quebec, Canadà), 3 d'abril de 1979, p.4 citat dins Universitat de Sherbrooke (Quebec) Accident a la centrala nucleara de Three Mile Island
- ↑ "50 Years of Nuclear Energy". IAEA. Retrieved December 29, 2008
- ↑ (fr)laradioactivite.com : 1979 : Un grava accident que menèt la destruccion d'un reactor
- ↑ Autoritat de seguretat nucleara, (fr)los reactors d'aiga jos pression.
- ↑ (en)Cancer rates after the Three Mile Island nuclear accident and proximity of residence to the plant. - American Journal of Public Health - 8 janvier 1991, 81, p. 719-724: "In an analysis examining cancer rates and residential proximity to the Three Mile Island nuclear plant, we observed a modest postaccident increase in cancer near TMI that is unlikely to be explained by radiation emissions. (...) The most plausible alternative explanation is that improved surveillance of cancer near the TMI plant led to the observed increase."
- ↑ SOURCES AND EFFECTS OF IONIZING RADIATION United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation UNSCEAR 2008 Report to the General Assembly with Scientific Annexes sur le site de unscear.org "Most fission products were retained in the water, but about 370 PBq of noble gases, mainly 133Xe, and some 550GBq of 131I were released into the atmosphere. While the accident released large amounts of activity from the failed reactor core, the resulting exposures of the public were negligible."
- ↑ What Happened and What Didn't in the TMI-2 Accident, American Nuclear Society
- ↑ UNSCEAR 1993, annexe B
- ↑ Re-estimating the noble gas releases from the TMI accident, Jan Beyea and John M. DeCicco, National Audubon Society, August 14, 1990
- ↑ (en)Neerav Goyal, MD, MPH; Fabian Camacho, MS, MA; Joseph Mangano, MPH, MBA; David Goldenberg, MD, FACS Thyroid Cancer Characteristics in the Population Surrounding Three Mile Island, "Although the TMI area shows a higher incidence of thyroid cancer as compared to the rest of the state, this was not statistically significant. Conclusions: The TMI population showed a higher proportion of papillary thyroid cancer and less aggressive pathology and earlier diagnosis compared to the rest of Pennsylvania. No statistically significant difference in thyroid cancer incidence was noted. Overall, the study does not show a clear link with more advanced thyroid cancer and proximity to the TMI nuclear reactors." et « Although low-dose radiation has been linked to increased thyroid cancer incidence in children, our data do not support a similar link among the TMI cohort. » The Laryngoscope, 27 février 2012
- ↑ 17,0 et 17,1 Yueh-Ying Han, Ada O. Youk, Howell Sasser e Evelyn O. Talbott, « Cancer incidence among residents of the Three Mile Island accident area: 1982–1995 », Environmental Research, vol. 111, , p. 1230-1235 (ISSN 0013-9351, DOI 10.1016/j.envres.2011.08.005, legir en linha)« Increased cancer risks from low-level radiation exposure within the TMI cohort were small and mostly statistically non-significant. However, additional follow-up on this population is warranted, especially to explore the increased risk of leukemia found in men. »
- ↑ Aymeri de Montesquiou - rapòrt del Senat francés - 2000 : (fr)L'energia nucleara en Euròpa: union o confusion ?
- ↑ Mathias Goldstein - Three Mile Island (TMI), déjà 32 ans
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jacques Libmann, Éléments de sûreté nucléaire, EDP Sciences, coll. « IPSN », 1996, 2000, 574 p. (ISBN 978-2-86883-274-0) ; 2e tirage, 2000 en linha sus books.google.fr|date=24 mars 2011.


c: text/html

text:
Dijòus, 24 de mai de 2018, 03h00
Passam Ròse per vos menar au còr de Provença, entre Aupilhas, Camarga e Estanh de Berre. La Crau es una plana aluviala cubèrta de codolets laissat per Durança. Es un territòri que sonam cossóls, dau fach de son caractèr estepic, amb una èrba rasa que noirís lei fedas. Una fauna importanta es tanben observada aquí. Dins lo reportatge, descubrissètz l'ecò-musèu de la Crau e leis imatges rodats en exterior d'un espaci fragile que nos fau aparar totjorn mai. Un reportatge d'Amada Cròs.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Es lo jorn de la Sant Joan, lo dimècres 24 de junh, que Robèrt Lafont es partit. Una data que vei treslusir fuòcs bèls per una nuèch corteta, pròcha de la data simbolica del solstici d’estiu. Nascut a Nimes lo 16 de març de 1923, aquela cara bèla de l’istòria europenca del sègle XXen es defuntada a Florença. Ende Occitània o Toscana, ciutadan d’Euròpa e del mond, Robèrt Lafont quitèt pas de s’adreçar al mond tot e d’obrar dins maites domenis. Es un dels mai bèls pensaires del mond occitan (...) seguda
Qu’es a Limòtges lo 13 de genier que se son amassats los membres dau Forum Sociau Lemosin.
D’en prumier un bilanç : dempuei 2002, le Forum Sociau Lemosin s’afirma coma un espaci permanent de desbats, vertadier coador d’accions e de cooperacions entre actors de la societat civila.
Nòu Vic, maugrat la distancia e la tròp granda dispersion daus luòcs sus plaça, fuguet en 2006 lo rendetz-vos de ’quilhs que porten en Lemosin, e en-delai, las alternativas per un monde mai solidari : resisténcia a (...)
seguda


text:
Maurelhan
Maurelhan (Maureilhan en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Maurelhan. Lo nom es atestat en 804, Maurellanum. Maurelhan vendriá d'un nom latin d'òme Maurellius o Maurilius, amb lo sufixe -anum [1],[2]. Maurelhan èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Maurellius o Maurilius.
- Ramejan o Rouméjean (nom francés) es atestat en 987, Ramigacum, e en 1132, Remigianum. Lo nom vendriá d'un nom crestian d'òme, Remigius, amb lo sufixe -anum [3]. Mas sembla que i agèt una substitucion de sufixe, de -ac a -an.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Entre 1790 e 1794, Raméjan (nom francés) foguèt annexat a Maurelhan[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Cabestanh; es ara del canton de Càsols de Besièrs.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 442
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 123
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 442
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=21640
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-maureilhan.html


text:
Portal:Brasil
Somari
Portal de Brasil [ modificar ]
La Republica Federativa de Brasil es lo país mai poblat d'America Latina e lo cinquen del mond per la superfícia. Sa superfícia es de 8 514 876 km², environ 15 còps mai que França. Es situat dins la part centreorientala de l'America del Sud. Confronta al nòrd Veneçuèla, Guyana, Surinam e lo departament d'otramar francés de Guaiana. Es bordat al nòrd-èst, a l'èst e al sud-èst per l'Ocean Atlantic, sus mai de 7360 km. Confronta al sud Uruguai, al sud-oèst Argentina e Paraguai, a l'oèst Bolívia e Peró, e al nòrd-oèst Colómbia. Los sols païses d'America del Sud que Brasil a pas de frontièra amb eles son Chile e l'Eqüator. En defòra del continent, Brasil possedís qualques pichòtas illas de l'ocean Atlantic: las Ròcas de Sant Pèire e Sant Pau, Fernando de Noronha, Trindade e Martim Vaz e las illas coralianas pichòtas sonadas Atol das Rocas.
Brasília [ modificar ]
Brasília es la capitala de Brasil. Es famosa per sos plans d'urbanisme e son arquitectura modèrna. Es situada dins lo Districte Federal, creat dins l'estat de Goiás a l'oèst del país. Es localizada 950 km al nòrd-oèst de Rio de Janeiro.
Brasília es una vila planificada, que foguèt bastida en 41 meses, de 1956 al 21 d'abril de 1960. La construccion de la vila foguèt ordenada pel president Juscelino Kubitschek. Lo dessenhaire màger foguèt Lúcio Costa, l'arquitècte màger foguèt Oscar Niemeyer e lo dessenhaire dels païsatges e jardins foguèt Roberto Burle Marx.
Originalament se prevesiá 500 000 abitants, mas uèi l'airal metropolitan n'a pus de 2 milions, çò que provoquèt de cambiaments dins los plans e dessenhs originals. En 1987 l'Unesco declarèt la vila Patrimòni Cultural de l'Umanitat, es mla sola vila bastida al sègle XX qu'a recebut aquel onor.
Istòria [ modificar ]
La guèrra dels Farrapos o la revolucion Farroupilha son los noms per que se coneguèt lo conflicte separatista que se debanèt entre 1835 e 1845 dins la província de Rio Grande do Sul, en atenhent la region de Santa Catarina (Republica Juliana) al sud de Brasil. Durant aquel periòde lo Rio Grande do Sul se constituiguèt en una republica independenta (Republica Riograndense) los presidents que ne foguèron Bento Gonçalves da Silva e Gomes Jardim. Lo conflicte durèt del 20 de setembre de 1835 fins al 1 de març de 1845.
La revolucion, de caractèr separatista, influencièt de movements dins d'autras províncias brasilièras, coma la Revolucion Liberala a São Paulo en 1842 e la revòlta nomenada Sabinada a la província de Bahia en 1837, las doas d'ideologia liberala. S'inspirèt en la guèrra d'independéncia d'Uruguai, en mantenent de connexions amb la nòva republica del Riu de la Plata, en mai de províncias independentas argentinas, coma Corrientes e Santa Fe.
A l'epòca del periòde de la regéncia en Brasil, lo mot "farrapo" (esperrecat) èra depreciatiu, imputat als liberals pels conservators (chimangos) e amb lo temps aqueriguèt un sens elogiós, en essent adoptat amb orguèlh pels revolucionaris, un pauc coma los sans culottes a l'epòca de la Revolucion Francesa.
Geografia e natura [ modificar ]
Caatinga (del Tupi-Guarani: caa (bòsc) + tinga (blanc) = bòsc blanc) es un bioma que se tròba solament al Brasil.
La caatinga ocupa una superfícia d'unes 734 478 km², gairenben 8,6% del territòri, en englobant de forma contunha part dels estats brasilièrs de Piauí, Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco, Alagoas, Sergipe, Bahia e part del nòrd de Minas Gerais, en la region Sud-èst de Brasil.
Presenta una vegetacion tipica de regions semiàridas. Las plantas pèrdon las fuèlhas durant la sason seca. Anteriorament se cresiá que la caatinga èra lo resultat de la degradacion de formacions vegetalas mai exuberantas coma son la dels bòscs amazonics. En aquel bioma a enregistradas unas 1.000 espècias de flòra e se crei que n'i a lo doble o lo triple pas encara enregistradas. Unes 15 milions de personas vivon dins la region, e la populacion se considèra qu'es de las pus pauras de Brasil. L'agricultura en la sason seca es fòrça limitada e i a solament qualques paucas zonas de irrigacion coma la de la val del riu São Francisco.
Torisme [ modificar ]
Porto de Galinhas es una coneguda plaja de la Region Nòrd-èst de Brasil. La siá reputacion ven, principalament, de las beutats naturalas, piscinas naturalas d'aigas claras formadas entre corals, estuaris, la sabla blanca, amb manglars e cocoters. Localizada dins la vila Ipojuca, a 70 quilomètres de Recife, es una de las plajas del litoral del Nòrd-èst pus visitadas per toristas europèus, principalament portugueses, espanhòls e italians.
Musica [ modificar ]
Heitor Villa-Lobos (5 de març de 1887 - 17 de novembre de 1959) es lo compositor modernista brasilièr pus conegut. Foguèt un compositor notament prolific pel nombre d'òbras escrichas. Fòrça trabalhs son arranjaments d'òbras anterioras. Mai que mai en los sieus darrièrs ans, Villa-Lobos realizèt grand nombre de recomposicions. Foguèt un compositor notament prolific pel nombre d'òbras escrichas. Fòrça trabalhs son arranjaments d'òbras anterioras. Mai que mai en los sieus darrièrs ans, Villa-Lobos realizèt grand nombre de recomposicions.
A l'excepcion dels trabalhs perduts, la siá musica es estada fòrça difonduda dins lo mond per las gravaduras existentas, e pels concèrts. Quitament las sinfonias son disponiblas en una gravadura integrala - veire http://www.rdpl.org/villa/stuttgart.html.
Entre las òbras mai popularas de Villa-Lobos podèm mencionar las Bachianas Brasilianas, en essent lo Numèro 5 una de la mai conegudas, escricha per votz e uèch violoncèls, mas interpretadas en fòrça autras combinacions instrumentalas. En seguint amb las siás òbras podèm citar la musica per guitarra coma los Preludis, Estudis e los Choros (lo Choro Numèro 1 es fòrça popular). Es tanben important mencionar la sèria de Quatrins de còrda.
Literatura [ modificar ]
Los escrivans José Saramago, Carlos Fuentes, Susan Sontag e Harold Bloom son de grands admiradors de sas òbras.
Economia [ modificar ]
Embraer, l'Empresa Brasileira de Aeronáutica S.A. ("Entrepresa Brasilièra d'Aeronautica") es una fabrica aeronautica brasilièra. La companhiá produsís d'avions comercials, militars e d'afars. Foguèt lo pus grand exportador del país entre 1999 e 2001, en ocupant totjorn qualqu'un dels tres primièrs luòcs en Brasil. Demèst las entrepresas aeronauticas es la tresena pel nombre d'emplegats après Boeing e Airbus. Tanben es la tresena en quantitat de liurasons annadièras d'avions (après de Boeing e Airbus).
La companhiá a son sèti a São José dos Campos, São Paulo, amassa amb la fabrica principala e lo centre de concepcion e engenhariá. Embraer a una autra fabrica a Gavião Peixoto, tanben dins l'estat de São Paulo, ont se fabrican los compausants mai importants e se desbanan los assages en vòl. Cal notar qu'aquela installacion a amb una pista de 5000 mètres de longor, la tresena pista pus longa dins lo mond.
Politica [ modificar ]
Segon la Constitucion de 1988, Brasil es una republica federativa presidencialista. La constitucion de 1988 dona d'amples poders al govèrn federal, e lo president e lo vicepresident son elegits amassa per vòte popular per un periòde de quatre ans. Lo president a un poder executiu important qu'es a l'encòp cap d'Estat e cap de govèrn, e a la facultat de designar lo govèrn. Lo sistèma es inspirat pel modèl nòrd-american. Malgrat aiçò, lo sistèma legal brasilièr seguís la tradicion romana-germanica. Actualament Brasil es governat per Dilma Rousseff, la primièra femna president del país. Lo vicepresident es Michel Temer.
De manièra simultanèa a las eleccions presidencialas, son elegits los membres del Congrès Nacional de Brasil, sèti del poder legislatiu, dividit en doas cambras parlamentàrias: la Cambra dels Deputats, que sos membres an un mandat de quatre ans, e lo Senat Federal, que sos membres an de mandats de uèch ans e son renovats en un tèrç e dos tèrces alternativament cada quatre ans.
Finalament, i a lo poder judiciari, que son instància màger es lo Tribunal Federal Suprèm, responsable d'interpretar la Constitucion Federala, e integrat per onze ministres a vida designats pel president, amb aprobacion del Senat. Lo poder judicial compren tanben lo Tribunal Superior de Justícia, lo Tribunal Superior del Trabalh, lo Tribunal Superior Electoral e lo Tribunal Superior Militar. Totes jutjan en darrièra instància las matèrias de las siás qualificacions.


text:
Formularis
En aguest apartat podetz trobar es formularis mès abituaus entà hèr quin tramit que sigue en OAGRTL. Les podetz descargar (auetz de besonh Adobe Acrobat) e enviar-les per corrèu postau a quinsevolh punt d’atencion ath contribuent der OAGRTL (veigatz eth hilat de burèus).
FORMULARIS DE CARACTÈR GENERAU:
Imprès de sollicitud de caractèr generau.
Imprès bancari entara devolucion d'ingrèssi
Servís entà comunicar ar OAGRTL eth numèro de compde a on voletz arrecéber ua devolucion d’ingrèssi.
Version aranés
Autoritzacion administrativa entar abonatge d'ua devolucion d'ingrèssi
Version aranés
Codi: F01-PR7-R01
-
- Version aranés
Servís entà sollicitar ar OAGRTL un duplicat deth document que justifique qu'auetz hèt un pagament.
-
- Version aranés
Servís entà sollicitar ar OAGRTL ua actualizacion dera adreça fiscau a efèctes de notificacions e/o dera grafia deth nòm/cognòms.
Version aranés
Servís a sollicitar ar OAGRTL ua prorogacion en pagament des liquidacions d'ingrès dirècte.
Còdi: F01-PR7-S17
Version aranés
FORMULARIS RESTACADI DAMB ERA PLUSVALUA:
Servís entà declarar ar OAGRTL quinsevolh transmission subjècta ar impòst.
Còdi: F01-PR7-S02
Version aranés
FORMULARIS RESTACADI DAMB ER IMPÒST DE VEÏCULS DE TRACCION MECANICA:
Sollicitud d'aplicacion dera particion per trimèstres ar IVTM (Impòst sus Veïculs de Traccion Mecanica)
Còdi: F01-PR7-S15
Version aranés
Sollicitud de concession de benefici fiscau ath IVTM (Impòst sus Veïculs de Traccion Mecanica)
Servís entà sollicitar ar OAGRTL era concession d'un benefici fiscau (bonificacion o exempcion de pagament).
Còdi: F01-PR7-S06
Version aranés
Annèx: Exempcion per veïcul matriculat a nòm d'ua persona damb minusvalidesa - Impòst sus Veïculs de Traccion Mecanica
Servís a manifestar deuant eth OAGRTL que se complissen es requisits que s'establissen ara lei entà poder gaudir dera exempcion de pagament.
Còdi: F02-PR7-S06
Version català
FORMULARIS RESTACADI DAMB ER IMPOST SOBRE ACTIVITATS ECONÒMIQUES:
Servís entà sollicitar ar OAGRTL era devolucion d'ingrèssi (o, en són cas, era naua emission d'ua liquidacion dejà partida) en cas de cessament er eth exercici dera activitat.


text:
15/06/2014
Concertò per pissarata episòdi 11, per Joan Ganhaire
Episòdi onze, onte vesem l'equipa far lo punt e tornar a la carriera misteriosa...
°°
L’endoman, tot lo monde aviá un pauc mau de testa, e pas nonmas lo que s’era fait barranconar. La nuech era estada boleganta, musicala e lo durmir nos era vengut passablament tard. Lo filh de vessa que se raleta emperaqui s’es pas montrat, mai tant mielhs per eu, que auriá pas fait lo pés davant tres tipes sadols de nhòla e de vengença. A-d ‘un moment donat, un pitit bruch de peira que rotla nos aviá fait pincar l’aurelha puei sovenir dau paubre tais pendilhat per la coa. Io biselava un pauc quante ‘ni lo desencranilhar e manquí de pauc de me far brucir per la paubra bestia esfòudida que semblava coneitre de l’òme nonmas la meschancetat. Autorn dau càfe, faguerem lo punt. Caüsac faguet clapetar la lenga sus lo beure negre que ne’n aviá pus sentit lo gost dempuei tres ans, e levet au ceu daus uelhs avugles mas plens de reconeissença devers lo que li aviá fotut queu còp de bilhon sauvador. Bon. Dempuei arser, aviam desjà levat quauques pitits afars : si çò que ‘viá dich lo notari era vrai, una femna mancava, e i ‘viá tot a gatjar que l’era la novela lotjandiera de la tomba boidada de son ancian ocupaire. Quo es ben çò que io cranhiá… ‘Nava faler zo verifiar, per lo cas que quò seriá nòstra practica, lo Marius que ocupariá la plaça . Cò que i ‘viá de segur, qu’era que un maufasent trevava lo país, e fasiá pas semblant. Esmanciava lo monde d’aquí, mas quò li fasiá pas paur de prener en malicia los noveus venguts. E seriá pas d’aisat desboscar, que semblava coneitre lo país peira per peira, cròs per cròs, aubre per aubre.
D’ente som, podem veire tota la carriera, suausa, silenciosa. De la chamineia d’una de las pitas maisons de peira, monta una fumada leugiera, a penas visibla dins l’auba-lutz. Aura, una siloeta se’n vai per las charrieras. ‘La pòrta quauquaren, dau beure o dau minjar benleu. Quo es la mai pita de las doas femnas, la que sap jugar de la forcha. La perdem de vuda, mas sembla èsser rentrada dins la mai nauta de las bastissas. ‘La tòrna las mans boidas. Fam part de nòstras observacions a Caüsac que tot rejauvit es trapat a niflar un piau de mintraste. Eu pensa que venem de localisar nòstre Marius, bien sarrat dins sa basticòla, benleu embarrat, preisonier. E a pas obludat nòstre trabalh de la matinada, ‘nar far los fossejaires dins lo vielh cementeri. Pas mestier de pala, nimai de pieuna, la pau-fer sera pro per far eizilar la lorda peira tombala. Mas lo patron a pas ènvia de far lo chamin de pè. S’envertolha dins sas cubertas e anetz, ten te bon Nini, nos vam trotar. Secoduts, bassacats, saquetats, bradassats, ‘chabem per ‘ribar. Lo solelh s’es desterrat dempuei demia-ora quante piquem, quo es Franciscò que pica, la riba afialada de la pau-fer entre la peira de dessus e lo rochier ent’es chavada la tomba, drech ente la peira es esbrijonada e ente manca un pitit esclapon. Lo nommat Maseu nos visa de sos uelhs cabornuts, a l’aer de se’n fotre. Mas pas la Joanna. ‘L’es quí, ‘ribada sens bruch, que lo quite Gaëtan l’a pas auvida venir. Los dos chens tanben son quí, fasent tundir l’estacha, lor raunada meitat estranglada, mas bra’ment esbabinhats. “Que fatz quí ? Que voletz ? Laissatz quela tomba en patz, de quau drech la voletz profanar ? Quo es nòstra paubra sòr que…” Saurem pas la seguida. Un long crid de paur trauca lo matin, Joanna se desvira, destacha los chens, i a pus degun, un nos a obludats.(de segre)
Joan Ganhaire.
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo pendentin de Kihia, segit per Ayo e lo clan de las ròcas verdas (lg)
Ua arrevirada deu "Pendentif de Kihia", de Michel Piquemal, sortit en 2013 en çò de las Edicions Sedrap Jeunesse. Illustracions de Priscille Mahieu.
Ua aventura au còr deu Paleolitic seguida d'ua auta au Neolitic.
Libe acompanhat d'un lexic en ligam dab lo periòde istoric e d'un complement istoric qui permet aus escolans de situar lo contèxte deu raconte.
Arrevirada de : Jean-Michel Dordeins en occitan gascon, Jean-Frédéric Brun en lengadocian, Martial Peyrouny en lemosin.


text:
Masqueta
La masqueta, destinada a amagar, representar o imitar una cara, assegura fòrça foncions, variablas segon los luòcs e l'epòca. Simple objècte de divertiment o associat a un rite, òbra d'art o produch normalizat, se'n trapa per totes los continents. Es segon las escasenças associada e de fèstas (Halloween, dimars gras), o d'autras foncions (chamanisme, relíquia funenària). Tanben pòt representar d'animals coma lo cat representant dins unes païses l'independéncia.
Somari
Foncion estetica[modificar | modificar la font]
La masqueta, quitament se pren pas lo ròtle màger, constituís d'esperel una òbra d'art qu'es lo resultat de recercas formalas. D'artistas coma Auguste Rodin o Jean Carriès n'escultan sens ne donar una foncion mai qu'estetica. De masquetas d'en primièr donadas a de practicas magicas o misticas inspiran tanben de peintres coma Georges Braque e Pablo Picasso al començament del sègle XX[1]. Pasmens, la masqueta aparéis sovent coma l'element d'un costum, un accessòri destinat a cambiar l'aparéncia de son portaire. Son sens se precisa alara a la lutz d'eveniments particulars, coma lo teatre o la fèsta.
- De masquetas de teatre, coma pel teatre grèc antic e son eritièr lo teatre latin, lo teatre masquatat balinés, la commedia dell'arte, lo nò japonés…
- De masquetas sonque ludicas coma la bauta veneciana n'es un dels mai celèbres. S'amaga la cara als personatges que s'encontra, la masqueta autoriza son portaire a jogar un ròtle tot diferent de la sieuna personalitat, avantatge per exemple cercat a l'escasença dels carnavals e bals masquetats. Pòt anar d'una simpla masqueta pel uèis a de bastits mai complicadas, de cuèr, de papièr mastegat, de fusta, penchas, ornadas de plumas e de jòias.
- La masqueta de cachaire, vengut lo simbòl del cach, subretot utilizat pels cachaires mexicans (luchadores) per que amagar sa cara amb una masqueta es una tradicion.
Una masqueta se dich tanben per de representacions de caras umanas, que s'utiliza dins los ornaments d'escultura e de pintura, son los « mascarons ».
Masqueta rituala[modificar | modificar la font]
La masqueta se pòt utilizar pendent de ceremonias ritualas (subretot en Africa). Alà, la masqueta servís en mai per amagar la cara tanben per representar un autre èsser, diferent d'aquel que lo pòrta. Aquel èsser pòt representar que siá una fòrça naturala d'origina divina, un medicinaire o un esperit, un aujòl que torna per benir o castigar, un esperit de la mòrt o del bòsc. Veire per exemple:
- Masquetas de Còsta d'Evòri
- Masquetas gabonesas
- Masquetas del Malí
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Guy Freixe, Les Utopies du masque sur les scènes européennes du XXe siècle, éditions L' Entretemps, 2010. (ISBN 978-2-912877-66-6)
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Edouard Papet, Aude-Virey Wallon, Masques. De Carpeaux à Picasso, Hazan, 2008


text:
Ei un descorbiment excepcionau. Diuèrsi arqueològs d’ua còla internacionau an descorbit rèstes de pan en un siti arqueologic en nòrd-èst de Jordan. Era epòca que demorèren ei hè 14.000 annades. E açò hè pensar qu’es caçaires-coelheires paleolitics ja hègen pan fòrça fòrça abans de çò que se pensaue. Au mens, 4.000 annades abans.
Aguest descorbiment ei fòrça estonant pr’amor qu’enquia ara non se pensaue que grops de caçaires-coelheires paleolitics hègen pan en ua epòca tan anciana. Es rèstes analizades an confirmat era preséncia de pan hèt damb es ancessors des granatges utilizadi entà hèr pan ena zòna pendent eth neolitic, fòrça mès tard. Pr’açò son es prumères rèstes de pan jamès hètes pera humanitat. E pr’açò son extraordinàries.
Segontes açò, ara es arqueològs poiràn confirmar scientificaments qu’era produccion de pan basada en granatges sauvatges serie fòrça mès anciana e qu’açò aurie balhat era idèa as ancians caçaires-coelheires que se podie cultivar granatges entà auer mès pan. Açò aurie ajudat a espandir era revolucion agriculturau hèta durant eth periòde neolitic, que se produsic mès tard.
Un descorbiment non demorat
Eth descorbiment arribèc quan ua còla d’arqueològs des universitats de Copenaga, Londres e Cambridge aurien hèt analitzar es possibles rèstes de minjar que i podien auer en lòcs damb rèstes de huec trapades en Shubayqa 1, un campament arqueologic de caçaires-coelheires natufians, que visqueren ailà hè 14.000 annades.
“Es natufians sigueren un grop de caçaires-coelheires que visqueren un periòde de transicion en qu’èra gent venguie mès e mès sedentària e cambièc era dièta – çò diguec Tobias Richter, cap dera còla-. Eth descorbiment ei era evidéncia scientifica mès anciana jamès trapada de produccion de pan. Hèr pan ei un trabalh long e dificil. E açò vò díder qu’aimauen fòrça eth pan. E açò dilhèu ajudèc a començar a plantar granatges mès tard e non los arrecuélher coma auien hèt enquia eth moment”.
Es rèstes de pan sigueren analizades dempús que un microscòpi electronic dera universitat College of London confirmèsse era sua preséncia, totauments inesperada. Totun, solament sigueren trapades pr’amor qu’aguest laboratòri a un nàu metòde entà descobrir rèstes de pan e d’autes aliments en utils preïstorics.
Eth descorbiment ajudèc era còla arqueologica a auer mès argent entara recèrca. Atau ac confirmèc eth Conselh Danés entara Recèrca Independenta. Açò ajudarà a hèr mès recèrca en aguest camp e de manèra mès prigonda. Es resultes dera analisi microscopica deth pan de Shubayqa 1 (en desèrt Negre de Jordania) sigueren publicades en jornau online Proceedings of the National Academy of Sciences.
Era Redaccion
Aguest article ei publicat gràcies a un acòrdi de cooperacion damb www.aranes.club, era pagina web entà apréner aranés de forma gratuita


text:
Eth 14 de gèr de 1983 es Normes ortografiques der aranés estèren adoptadas per decrèt signat peth president dera Generalitat de Catalonha e coma tau publicades en DOG num. 312 deth 16 de març deth madeish an. Er emple d'aguest e d'aguestes en toti es encastres dera vita vidanta dera societat aranesa : administracion, ensenhament e ahèrs particulars, sustot a compdar dera sua oficializacion (Lei de regim es peciau dera Val d'Aran de junhsèga de 1990) a determinat qu'aqueri punts dera normativa ortografica que balhavan lòc a quaques ambigüetats avessen d'èster tornats a campar.
Entà amiar tà devant aguest prètzhèit, eth Conselh Generau d'Aran creèc ua comission compausada per persones que heren partida dera Comission qu'elaborèc es Normes ortografiques de 1983, regent e eth burèu OFEA (Oficina de Foment e Ensenhament der Aranés deth Conselh Generau d'Aran), en tot mantier un sarrat contacte tamb eth Conselh dera lenga occitana, ada quin apertien tanben quauques persones qu'en sòn dia heren partida dera vielha Comission.
Es diferéncies enter es dues « normes », era originau e era revisada, son plan petites e superficiaus quan aguestes s'apliquen ben, causa que mos hè assolidar que podem parlar d'ua soleta norma que teng dues variantes.
(prefàcia deras nòrmes ortografiques der Aranès, Frederic Vergès Bartau)


text:
Maisonsgoutte
Meisengott en alemannisch (Maisonsgoutte en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Maisonsgoutte (n'alemand: Meissengott) se situa en la vallée del Giessen de Steige, a ieu-camin entre Villé, cap de-luòc, e l'extrèm de la vallée. Lo ban communal vast de 487 a ven se appuyer al sud sus la crête del massís de la Honel #que culmini a Unitat|623|mètres}} a flor de la vallée de Charbes. Al nòrd lo pòble a environat per divèrses tucs de 350 a Unitat|450|mètres {{}} de nautor fins al ponch mai elevat del Roffling (773 m) e lo primièr contrefort del massís del Camp del Fuòc. Lo pòble se tròba a una altitud d'Unitat|300|mètres {{}} amb divèrsas separacions (Engelsbach, Kuhnenbach, Wagenbach) #qu'an adaigat per divèrs ruisseaux #que prenon las siás fonts dempuèi lo Honel o lo Roffling. Lo luòc-dich de Wagenbach a bastit a flanc de tuc, #çò que lo protegís crussas de aiga.
Maisonsgoutte (en allemand: Meissengott) se situe dans la vallée du Giessen de Steige, à mi-chemin entre Villé, chef-lieu, et le bout de la vallée. Le ban communal vaste de 487 ha vient s'appuyer au sud sur la crête du massif de la Honel qui culmine à 623 mètres à fleur de la vallée de Charbes. Au nord le village est entouré par plusieurs collines de 350 à 450 mètres de hauteur jusqu'au point le plus élevé du Roffling (773 m) et le premier contrefort du massif du Champ du Feu. Le village se trouve à une altitude de 300 mètres avec plusieurs écarts (Engelsbach, Kuhnenbach, Wagenbach) qui sont arrosés par divers ruisseaux qui prennent leurs sources depuis le Honel ou le Roffling. Le lieu-dit de Wagenbach est construit à flanc de colline, ce qui le protège des crues d'eau.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
15/08/2014
Mots boirats, mots mélangés de Jan-Peire Reidi: lo vergier
‘Queste còp, som dins un vergier de curet. ‘Queu brave ome fai venir de tot (manca de las flors), mas quo es tot boirat. Trobatz los 20 noms au singular de tota la besunha que fai venir. Quauques mots son virats darreir davant, d’autres an la testa en bas.
Responsas
Mots coijats
A4 dau persilh (Varianta : eirisseu) A17 de l’asperjas ( de drecha a mança) B1 de la porrada C9 de l’eschalòta D6 de la vinheta (oseille) E16 de las rabas () G6 de las mongetas (haricots) H3 daus peseus (pois) H15 daus artichaus ( Varianta : artrichaus)
Mots dempès
A2 de las tomatas B1 de las pompiras (pomas de terra) B4 daus rafes (radis) B12 daus chauls B17 de la laituja C3 de las cojas (courges) C5 de las lissas (ail) C8 daus onhons (inhons) F11 daus melons F13 de las favas () H16 de las carròtas ()
Jan-Peire Reidi
18:09 Publié dans Bestias, plantas e aubres, La lenga e sos dialectes | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
980
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 980 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra novèla entre lo Khanat Bulgar, reconstituit per lo tsar Samuel Ièr, e l'Empèri amb una tièra d'atacas bulgaras còntra Grècia.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Viatge a Còrdoa dau monge auvernhat Gerbèrt d'Orlhac, futur papa Silvèstre II, onte descurbiguèt lo sistèma decimau arabi qu'introduguèt en Euròpa dins lo corrent de son pontificat.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 29 de novembre de 2016, 03h00 Espòrt
Aquesta fin de novembre marcava un temps de pausa tretzista aprèp lo Quatre-Nacions e amb una jornada sens partidas dels campionats d’elèit.
Tinhassa e lo triangle d’aur
Tinhassa es lo palhassa del Circ d’Òc e l’eròi de la benda dessenhada que servís de supòrt al Projècte Academic d’Occitan 2016-17 per las escòlas dels departaments d’Aude, Erau, Gard e Losera. Lo tèma n’es los espòrts. Nòstre palhassa s’iniciarà al tambornet en Erau, a las ajustas al Grau del Rei e a las quilhas de 8 a Sanch Èli d’Apchièr.
A Lesinhan, lo Circ d’Òc monta son tibanèl prèp de l’estadi del Molin en grand revolum, vist que lo FCL reçaup Limós, autra punta amb Carcassona del triangle d’aur tretzista. Tinhassa va venir un afogat del XIII e integrar a son torn de pista una cançon bèla:
Diga-me Tinhassa
Se sabes jogar
Se sabes jogar de la rugbineta
Diga-me Tinhassa
Se sabes jogar
Se sabes jogar de la rugbinà
Rugbi, rugbi, rugbineta
Rugbi, rugbi, rugbinà (Bis)
Los milierats d’escolans que participan al projècte descobriràn tanben la practica del XIII dins l’annada e lo jorn de las Encontradas departamentalas al mes de junh de 2017. Una iniciacion que serà seguida de prèp per Fabiana Albèrt, a l’encòp conselhièra pedagogica d’occitan d’Aude e clavaira de la Federacion dels XIII.
E, un jorn, la finala del campionat tornarà trapar la pelena de l’Estadium de Tolosa dins l’encastre de grandas Olimpiadas occitanas!
Lo Player Welfare Manager dels Dragons
Los Dragons Catalans an demandat a Steve Daekin (entraïnaire de l’Union Tretzista Catalana en 2003-2005 e 2010-11) d’èsser lo Player Welfare Manager
, valent a dire lo responsable del benèsser dels jogaires. Son ròtle consistirà a seguir los jogaires dins lor vida vidanta, dins lo ligam entre vida personala e activitat professionala. Farà lo punt sus lor estat psicologic e velharà a lor integracion dins la vida del grop. Pensarà tanben amb los jogaires a lor reconversion e a l’aprèp-vida professionala. Fin finala, tendrà un ròtle de confident e de sosten moral als jogaires.
Lesinhan-Carcassona en cap d’aficha
Dimenge, un còp manjada la pincarda-salsa fetge gras
, lo public poirà assistir a un rescontre de tria al Molin entre Lesinhan e l’AS Carcassona.
Aquesta uèitena jornada d’Elèit 1 se dobrirà dissabte amb los rescontres Vilanòva-Tolosa e Dragonets-Sent Gaudenç. D’autras doas partidas se jogaràn dimenge de vèspre: Limós-Albi e Avinhon-Palau.
Alan Roch
Comentaris
I a pas cap de comentari
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


text:
N° 126. Le vent d’autan et l’occitan.
2 Commentaires
-
#1 par Gaby Balloux à 17 mai 2015 - 8 h 14 min
Adichats,
Acos bray que l’estratégie dos ouccitanistes n’es pa tarrible. Èzi partide de ‘quet mitan ouccitaniste é dé béze coume founciounen lous coullègues, ya dé qué s’én darriga lous péous. Aco dit, lou proublème es sustout un proublème de grafie : »plaça deu marcat deus chivaus » se prounounce »plaço dou marcat dous chibaous ». Dounc acos bien la mème léngue, mès a laquale baillen un noum diferén, é qu’escriwen diferéntemén. Après, dé bray, ya tabé lous que barréjen lou gascou dém dé mots catalans, ou proubençaous, etc. Sabi pas s’at lugit ço qu’escriou Eric Fraj, treyte fort bien de quéres questiouns.
-
#2 par Gaby Balloux à 17 mai 2015 - 8 h 15 min
Adichats,
Acos bray que l’estratégie dos ouccitanistes n’es pa tarrible. Èzi partide de ‘quet mitan ouccitaniste é dé béze coume founciounen lous coullègues, ya dé qué s’én darriga lous péous. Aco dit, lou proublème es sustout un proublème de grafie : »plaça deu marcat deus chivaus » se prounounce »plaço dou marcat dous chibaous ». Dounc acos bien la mème léngue, mès a laquale baillen un noum diferén, é qu’escriwen diferéntemén. Après, dé bray, ya tabé lous que barréjen lou gascoun dém dé mots catalans, ou proubençaous, etc. Sabi pas s’at lugit ço qu’escriou Eric Fraj, treyte fort bien de quéres questiouns.


text:
Serans (Oise)
Serans es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Serans Es una municipalitat del Vexin francés situada a 6 km de Magny-en-Vexin, a 12 km de Chaumont-en-Vexin e a 13 km de Gisors.
Lo sentier de grand randonnée GR 125 travèrsa la comuna.
Serans est une commune du Vexin français située à 6 km de Magny-en-Vexin, à 12 km de Chaumont-en-Vexin et à 13 km de Gisors.
Le sentier de grande randonnée GR 125 traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Serans Portava lo nom de Serans-lo-Boutillier al començament del sègle XIX.
Serans portait le nom de Serans-le-Boutillier au début du sègle XIX.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Utís estructurants tà l’educacion e la cultura que son :
-
1- Lo CAP’ÒC
centre d’animacion pedagogica en occitan dab S. Larrey-Lassalle, J.-P. Giardi director, S. Mauhorat e C. Noguèr-Devath au parat deu comitat de pilotatge que hestejava los 12 ans au Parlament de Navarra lo prumèr de heurèr de 2012.
-
2- Lo departament de musica tradicionau de l’ENMD
en companhia deu son responsable J. Baudoin au desboc de l’audicion publica deu començar de mai de 2012 a la capèra de l’escòla de musica de Pau.
(fòto © D. Lekuona)
Tanben dens En Ondas : publicacions a las edicions occitanas e quate relacions sus Fukushima dont l’article de Guillaume Duhamel sus la baisha de biodiversitat dens la region dens Zegreenweb.com (perdon article reciclat suu lor site e non disponible mei : si’u voletz que ve’u poish enviar per mail contacte@radio-pais.com.)
Las musicas d’En Ondas
* Viatge en lenga (ed. Cap’Òc/Calandreta/Òc bi) Garona, Ragga d’aici, La Sobirana
* Bemaniya Aval
* D’en Haut (captacion)
* Lo Minjachepics finau bis (captacion) composicion Joan Francés Tisnèr, orquèstra de Pau dir. Valérie Artigas, escolans escòla Trianon Pau
* Battel Mirrored Atlas
* Erik Truffaz Saloua Le soleil d’Eline
sonaus d’En Ondas (l’abans darrèra difusion d’En Ondas dab, En Ondas que cambiarà de sonaus en junh !)
Joan Francés Tisnèr « Saut de la calor »
Joan Francés Tisnèr « Quatuor de saxofònes – Har e tornar har »
Like this:
Like Loading...


text:
Las Palhòlas
Las Palhòlas[1], foneticament [laspa'ʎɔlɔs] / [lahpa'ʎɔlɔs] [2] (oficialament en francés Pailloles) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Las Palhòlas (atestacions de Pajoliis, al sègle XIII, en latin, Las Palholas (eccl. Sanctorum Gervasii et priorati de ~), en 1506, Las Palholas (eccl. Sancti Gervasii de Cantes, alias de ~), en 1511, en latin e occitan, Las Palholas (r. de ~), en 1520, Les Pailloles (St Gervais de Cantes, alias ~), en 1597, en francés), ven del latin palea, «òlva», «palha», e sufixe -ola. La question es de saber se lo sens es «bastiments capelats de palha» o palhenca, «terrenhs que las graminèas i venon viste palhudas» [aquel sens de palhenca es absent del TDF]. La fòrma autentica es ambe l'article Las e de còps Les Pailloles [lepa'jɔlə] se ditz tanben en francés malgrat la varianta oficiala sense article. [3]. Bénédicte Boyrie-Fénié se pronóncia pas sus çò que sembla èsser lo nom ancian del vilatge, Cantes, benlèu preceltic *cant, «nautor», «puèg» [4], o puslèu lo nom d'un autre vilatge de l'encontrada (lo paisatge a l'entorn, pauc traversut, explicariá mal un tèrme oronimic).
- Senesèlas (castèl) vendria de *sanitia, del vèrbe sanitiare, ambe'l sufixe -ellas e lo sens seriá «malaudariá», «leprosariá» [5]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1793, la municipalitat es Cassanuèlh, Ledat e Las Palhòlas. La comuna es donc independenta entre 1793 e 1800.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- En 1793, la municipalitat es Cassanuèlh, Ledat e Las Palhòlas, la comuna es donc recensada a part a comptar de 1800
- La populacion de 1831, 533 abitants, empachariá lo grafic de foncionar.
- 2011 : 340; 2013 : 346 abitants (38 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [1]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 173, a Chantes
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, paginas 281-282


text:
Acabam era setmana damb er ai en còr. Tot s’a precipitat enes darrèri dies, enquiath punt qu’era situacion de desgovèrn ei aué mès acusada que jamès, com a soslinhat quauque analista inclit de bèth diari qu’encara se pòt liéger. Dera monarquia caçaira (definitivament a deishat d’èster tabú) ara empresa multinacionau expropiada, es hèts an cavaucat sus un corrent de hons de mutilacions mès grèus entara majoria sociau. Ja sabetz: damb era excusa dera contencion e era “racionalizacion” dera despena, que tanplan son de besonh, s’implante imparable un modèl regressiu de societat: mens educacion e mens sanitat publiques, mens drets laboraus e mens trabalh, alestidi toti eri damb ua amnistia fiscau entàs defraudadors e er exemple pòc edificant des nòsti governants, d’ací e de delà, que predicauen ua causa abantes de governar (mès trabalh, non ath copagament sanitari ne ara pujada d’impòsti, eca.) e ara ne practiquen ua de contrària ara prometuda en periòde electorau, quan era crisi ja ère ben reau e crua. Cau reconéisher qu’eth contèxte economic s’a deteriorat e qu’es politiques s’i an d’adaptar, mès era obsession unica e exclusiva des conservadors des nòstes contrades e es de mès enlà entà contier eth deficit sonque hè qu’apregonir era nòsta feblesa e eth malur dera desigualtat. Ei objècte de debat tot soent era desorientacion que viu era quèrra e, en particular, era sociaudemocràcia, que, òc, massa viatges mos a falhat, mès tanpòc era dreta espanhòla, catalana e aranesa va sobrada de capacitat entà afrontar era complexitat presenta. A estat ridicula e infantila era sua apòsta per “trèi-te tu, que non en servisses, entà méter-m’i jo, qu’ac apariarè”. Aué eth panorama ei desolador, e ja arrés, n’es politics des eroses promeses, sap tà a on vam. Eth Quo vadis? que torne a interpellar-mos.
Mes : Abriu 2012
Era esperança, un aute còp
Ei un ròstre que patís. Umiliat per atreviment de sa rebellia. Aguest Crist nazarèn, de pèth mès lèu escura e cara alongada, coronada per espies clauades en cap, que se confonen damb eth sòn peu abundós, pòrte era creu damb mans tremoloses. Damb es uelhs amortadi e era boca miei dubèrta, semble cercar, maugrat era scèna, ua alendada d’esperança. Trobaratz imatges pariones per totes es Espanhes, mès aguest que veigui ara ei eth Jesús dera Esperança, que Bossòst, damb era constància de vesins e, sustot, dera associacion de Setmana Santa, a volut incorporar enes sues processons. Tot un pòble amassat entà mantier e revíuer ena modernitat ua tradicion dejà centenària. Pòt semblar contradictòri qu’un que patís pogue aufrir-mos esperança, mès, justament, aguesta subergés enes moments de mès desesperança. Non ei sonque ua esperança eneth mès enlà o en un futur que jamès arribe, mentre mos resignam a un present sense remèdi, coma tanti viatges an pensat defensors e critics, senon qu’era esperança ei un “principi” (rebrembam a Ernst Bloch) que tendís de cap aquerò qu’encara-non ei, perque “er òme non ei ermetic” e “en món, i a fòrça causes non concludides”, com escriu eth filosòf ena sua grana òbra. Contra aquera credença induïda ena crestiantat pendent fòrça sègles que se recrèe e persute en patiment e en dolor, lèu lèu de forma sadica, eth cristianisme (causa diferenta ara crestiantat) mos anticipe que, en camp dubèrt dera existéncia, damb tota era sua violéncia e injustícies, era esperança “s’adrece a un novum ultimum, a ua naua creacion des causes”, en paraules de Jürgen Moltmann ena sua Teologia dera esperança, a on es umiliadi e es oprimidi son es urosi, perque non i a arren piri qu’ua realitat petrificada, sense possibilitat de cambi.
(Diari Segre, 6 d’abriu de 2012)
Negòci e cooperacion
Cau saludar com ua bona notícia (tanplan que tanben n’i a de bones!) era metuda en plaça dera prumèra escòla aranesa de negòcis (s’apère Innòve Aran), ua iniciativa d’un corròp d’empresaris deth país entà promòir era formacion e era mielhora dera capacitat de gestion des empreses. “Es persones an de tornar a èster eth centre des negòcis”, an dit ena presentacion. Semble que “negòci” proven de “nec otium”: hèr quauquarren non sense recompensa, per tant, damb guanh economic, perque se i a guanh, i a inversion e atau trebalh. Ei a díder, eth guanh a d’auer ua dimension sociau, perque, en cas contrari, eth guanh d’uns pògui pòt èster era pèrta dera majoria. Dempús d’ua fòrta secodida financèra e atenudes es mancances deth moment, podem auer motius tà un cèrt optimisme, perque, a despièch de tot, i a inquietuds e talents (e tanben talent, qu’ei causa dispariona) de hèr quauquarren que pòt produsir mielhores entà aquerò collectiu. Aguesta iniciativa n’ei ua pròva: nèish dera basa sociau entà èster compartida en hilat, perque era societat ja non se hè tant de forma jerarquizada, com per miei de relacions mès orizontaus damb un caractèr de cooperacion e aqueriment de coneishença. Eth podèr politic li a de dar era vision de conjunt. Un amic, e mèstre, me comentaue, non hè pas guaire, que i a dus tipes de governants: es que servissen ath país e es que se’n servissen. Non dèishe d’èster chocant qu ementre apareishen cassi de profitament des recorsi publics, brotoen iniciatives privades que pòden anar mès enlà deth sòn benefici particular. Non dèishe d’èster tanben ua caricatura momentanèa, perque era bondat o era maldat non ei causa d’uns o d’uns auti, com tanpòc era eficàcia o era sua contrària ei exclusiva deth sector privat o deth sector public. Dilhèu era cooperacion pòt trincar damb eth sempitèrn estereotip, mentre eth país (toti) auance.
(Diari Segre, 24 de març de 2012)


text:
Jersei
Jersei (oficialament la bailiá de Jersei, en anglés Bailiwick of Jersey, en normand Bailliage dé Jèrri, en francés Bailliage de Jersey) es una de las illas Normandas, dependéncia de la corona britanica. Lo Bailiá de Jersei comprena l’illa de Jersei e qualques autres illons inabitats.
Coma las autras illas normandas, Jersei est una dependéncia de la Corona britanica representada per un lòctenent governador. Los sobeirans britanics i regnan coma ducs de Normandia.
- fa pas partit del Reialme Unit mas ne depend per sos afars exteriors (defensa e representacion diplomatica - pasmens, lo governament de Jersey manten una representacion permanenta a Caen).
- fa pas partit de l’Union Europèa mas i es associada.
Es dirigida per un baile, segondat per un parlament, los Estats de Jersey (51 membres elegits). Los Estats comprenon actualament lo Baile, lo Lòctenent Governador, detz senadors, los conestables de las dotze parròquias, vint e nòu deputats, l’Avocat General e lo Procurador General. Lo Baile, nomenat per la Corona, es lo president de l’Assemblada dels Estats. Es tanben president de la Cor Reiala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo bailatge de Jersei compren sustot l'illa de Jersei, e d'illons inabitats: las Dirolhas, los Ecrehos, los Minquièrs, las Pèiras de Lecq.
Administrativament, es devesit en 12 parròquias.
Veire l'article Parròquias de Jersei.
Las parròquias son devesidas en vintenas (o quilhetas).
Veire l'article Vintenas e quilhetas de Jersei.
Economia[modificar | modificar la font]
- Veire l'article Economia de Jersey.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
917
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 917 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après doas annadas de pausa relativa, represa de la guèrra còntra lei Bulgars. Maugrat la revirada de temptativas d'alianças ambé lei pòbles vesins dei Bulgars, lei Bizantins alinhèron una armada de 110 000 òmes e intrèron dins lo territòri bulgar. I foguèron totalament desfachs lo 20 d'aost a Anchialos (70 000 tuats bizantins còntra solament 20 000 dins lei rengs bulgars). Lei subrevivents foguèron tornarmai batuts sus lo riu Katasyrtai e l'armada bulgara de Simeon Ièr poguèt s'avancar fins ai fortificacions de Constantinòple. Simeon i foguèt coronat emperaire dei Bulgars per lo segond còp e obtenguèt divèrsei concessions comercialas e tributs. En revènge, la cap de la regéncia refusèt totjorn de conclure un maridatge entre Constantin VII e una filha de Simeon.
Avans la fin de l'annada, lei Bulgars deguèron se retirar per luchar còntra lei Sèrbs a l'origina d'atacas, encoratjadas per la diplomacia bizantina, còntra lo Khanat Bulgar. Pasmens, demorèron una menaça importanta per la frontiera nòrd de l'Empèri.
Ongria[modificar | modificar la font]
Perseguida dei pilhatges organizats en Francia Orientala (→ 916). Aquela annada, leis objectius deis Ongrés foguèron la vila de Basilèa — que foguèt tanben cremada — e lei regions d'Alsàcia e de Lorena. Trobèron ges de resisténcia importanta sus son camin (→ 919).
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Frederik Willem de Klerk ( Johannesburg, 18 de març de 1936 ) es un òme politic sud-african que foguèt president del govèrn sud-african entre agost de 1989 e mai de 1994. En 1993 li foguèt atribuit lo Prèmi Nobel de la Patz conjuntament amb Nelson Mandela.
Venent d'una familha bòer amb una fòrta tradicion politica, foguèt licenciat en dreit e 1958. Posteriorament fondèt un estudi d'avocats a Vereeniging e, en 1972 foguèt elegit deputat al Parlament pel Partit Nacional de Sud-Africa. Durant lo ans seguents ocuparà divèrsas foncions ministerialas: entre 1979 e 1982, la de las Minas e de l'Energia; entre 1982 e 1985, la de l'Interior; e entre 1984 e 1989, la dels Afars Exteriors.
En aqueste darrièr an remplacèt Pieter Willem Botha a la presidéncia del govèrn, pòst a partir del qual començarà una politica de reformas encaminada a l'abandon de l'apartheid. Abroguèt las leis segregacionistas, e faguèt desliurar los presonièrs politics negres, que entre eles i aviá Nelson Mandela, legalizèt lo Congrès Nacional African (CNA) e dotèt lo país d'una nòva Constitucion.


text:
Sarralbe
Sarralbe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
"Alba" Vila l'an 718. Possession dels avesques de Mètz de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle a Modèl:La s Ciutat fortificada a Modèl:La s Possession ducale fins en 1766. Annexat A la França en 1766. Espleitacion de la sal dempuèi la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- "Alba" cité en 718.
- Possession des évêques de Metz du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Ville fortifiée au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Possession ducale jusqu'en 1766.
- Annexé à la France en 1766.
- Exploitation du sel depuis le Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site d'informations sur la commune
- Site d'informations sur la commune
- Sarralbe Télévision
- Sarralbe point net
- Site d'informations sur la commune
- Site d'informations sur la commune


text:
Siatz benvenguts sul siti de l’IEO d’Arièja
Per legir : le jornalet, la gaseta occitana d'informacions
Per escotar : la rubriqueta "de còr e d’òc"
Per nos venir veire:
Espaci occitan – 11 car. Henri Fabre
09100 PÀMIAS (11 rue H. Fabre – Pamiers)
plan de localizacion de l’Espaci occitan
Per nos contactar:
05 81 06 03 88 – ieo09@orange.fr
Se volètz tot sapier sus l'IEO d'Arièja en tres minutas, vos cal gaitar aquel diaporama
CRIDA
La nòstra associacion es dins una situacion mai que perilhosa pr'amor de la baissa de las subvencions autrejadas per la Region e lo Departament. Les dos emplecs, les corses, las activitats coma le teatre, las conferéncias, las lecturas publicas, emai la tampadura de l'Espaci occitan... tot aquò risca de desaparéisser se trapam pas una solucion rapidament. Avèm doncas decidit de lançar un finançament participatiu per poder salvar nòstras accions e nòstras emplegadas !!!!. Vaquí le ligam : https://www.leetchi.com/c/ieo-arieja
CADA DON COMPTA !!!!
Derniers articles
- Letras 2018 dans Letra mesadièra
- De mancar pas !!! dans Agenda
- Bibliothèque de prêt dans Bibliothèque de prêt
- Actualitats dans ACTUALITATS
- Ouvrages en vente dans Botiga


text:
Neufchelles
Neufchelles es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa près del tripoint ont se prenon los departaments de l'Oise, de l'Aisne e de la Seine-e-Marna. Lo canal del Ourcq passa aicí.
La commune se situe à proximité du tripoint où se rejoignent les départements de l'Oise, de l'Aisne et de la Seine-et-Marne. Le canal de l'Ourcq passe ici.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
02 novembre 2017
L’occitan (lo basc e lo peitavin santongés) de Novèla-Aquitania
L’occitan lemosin es pas al programa ! Aquí en Limosin, ara qu’existissèm pas mai, lo jornal de la Region que recebèm dins nòstras bòstias a lètras se sona Nouvelle-Aquitaine. Enfin, lo recebon solament los qu’an pas pegat un « no pub » (ai botat un « pas de reclama », mas lo factor sembla de pas voler comprene !), si que non, i an pas dreit ! Aqueste jornal, coma èra lo cas per la Lettre du Limousin, es reservat als bon ciutadans qu’acceptan, ara dos còps la setmana, lo tapon de... [Lire la suite]


text:
Catalonha es estada totjorn un país qu’a recebut fòrça immigracion. Aquò se debanèt pendent tota l’edat medievala en tot reconquistar territòri catalan, valencian e balear als arabis e tanben aprés la crosada dels albigenses. Mas tanplan pendent d’epòcas posterioras. La feblesa demografica catalana en tot començar lo sègle XVIen mercegèt plan l’arribada de milièrs d’occitans que pendent tot aquel sègle e lo XVIIen arribèron a Catalonha per crear la nacion catalana d’uèi.
Foguèt aital pr’amor que los catalans avián patit guèrra aprés guèrra pendent lo sègle XVen e una crudèla guèrra civila contra la monarquia catalana que laissèt lo país dins una situacion de feblesa demografica grèva. Qualques regions del país demoravan l’an 1500 amb una densitat de populacion mai que baissa. D’autres èran encara d’illas semideserticas.
A mai, l’arribada de divèrses episòdis de pèsta accelerèt la pèrda de populacion catalana. E en tot arribar lo sègle XVIen i aviá mai mòrts que naissenças. Mas – ironia de l’istòria – arribèron los fraires occitans per sauvar Catalonha e crear un país nòu que en 1700 ja dintrava pauc cha pauc a l’edat modèrna.
L’arribada dels occitans
La creissença de la populacion catalana entre 1553 e 1717 aguèt una distribucion desparièra: i aguèt mai augment al nòrd –èst del país – çò es dins las comarcas de l’Empordan, lo Maresme, Girona e la Catalonha centrala e fòrça mens a las tèrras mai occidentalas e meridionalas – çò es Lhèida, Val d’Aran e Tèrras de l’Èbre.
Las chifras son estonantas; vilatges coma Barcelona, Sant Just, Sant Cugat del Vallès, Martorell o Tàrrega aguèron prèp d’un 25% de maridatges amb un òme occitan. D’autres coma Mataró, Sentmenat, Sant Julià d’Atura, Rubí, Igualada, Vilafranca o Creixell prèp del 15%. E encara 30 vilas o vilatges mai aguèron un percentatge parièr o mai grand de 10%. E, de segur, n’i aguèron centenats mai que encara son pas encara estudiadas.
L’arribada dels occitans a tèrras catalanas en tot cercar trabalh e un futur melhor tanben aguèt luòcs amb mai preséncia que d’autres. I arribèron pendent tot lo sègle XVIen mai occitans al litoral central catalan e un pauc mens dins lo prelitoral. Las tèrras situadas mai a l’interior, totun, aguèron un nombre mai pichon d’occitans. Tot èra restacat amb lo dinamisme economic de las quitas regions catalanas a l’epòca.
Totun, que divèrsas vilas catalanas an uèi lo jorn encara un bon remembre de l’arribada dels occitans al sieu país. E aquò se pòt veire encara dins lo vocabulari. De segur que i an desenats de paraulas occitanas que los arribats laissèron entre los catalans. Ne volèm racontar solament una pr’amor que formariá partida de l’istòria de la familha del quite redactor d’aquest article. Amb una originas mairalas de la quita vila de Barcelona e Arenys (Maresme) encara se ditz aiga e pas aigua coma seriá dich plan en catalan. E cresèm que milièrs d’òme e femnas de Barcelona encara o dison aital.
L’origina dels occitans
La demografia catalana pendent los sègles XVIen e XVIIen aguèt una natalitat e mortalitat plan nautas – çò es tipic dels païses de l’epòca nomenada de regim ancian, çò es abans de la revolucion industriala – e pr’aquò i avián unas pèrdas demograficas plan grandas. Un dels pejors episòdis foguèt la pèsta que i aguèt entre 1647 e 1652. Aital, mai de 50% dels nascuts arribava pas a se maridar. Pr’aquò l’arribada d’occitans adults a Catalonha a l’epòca foguèt fòrça benvenguda.
L’an 1500 Catalonha aviá solament 250.000 abitants e dins de vilas grandas coma Barcelona solament i avián 6000 ostals. L’arribada d’occitans foguèt plan importanta e amb lo temps definitiva. Alavetz foguèt una de las causas principalas del cambi de tendéncia demografic catalan – en 1787 ja èran 1 milion d’abitants – benlèu pr’amor de las relacions tradicionalas qu’avián existit totjorn entre Occitània e Catalonha: d’episòdis istorics, dinastias, religion e lenga comunas. A mai d’aquò, la demanda de man d’òbra al sud dels Pirenèus foguèt una crida als occitans que fin finala capitèt.
La precedéncia dels occitans foguèt divèrsa. Totun, plusors parçans – es estat estudiat a travèrs las diocèsis eclesiasticas – balhèron mai d’immigrants que d’autres. Maugrat aquò, la distribucion foguèt pro omogenia e se pòt arribar a parlar de parçans fòrça aluenhats que donan encara uèi de suspresas als istorians.
Aital trobam que lo parçan occitan qu’envièt mai d’occitans a Catalonha pendent los sègles XVIen e XVIIen foguèt lo Comenge gascon e aprés venián las diocèsis eclesiasticas tanben gasconas de Tarba e Coserans. Prèp d’elas i avián los parçans lengadocians de Pàmias, Volvèstre e Caòrs. Segon aquelas chifras, Comenge balhèt fins a mai de 100 occitans annals dins la quita diocèsi e las autras entre 51 e 100 òmes.
Mas que d’autras diocèsis occitanas atanben envièron fòrça òmes a Catalonha a l’epòca. Ansin se demorèt amb tèrras d’Aush, Bordèus, Lombèrs, Tolosa, Agen, Rodés, Santa Flor e las lonhanas Tula, Limòtges e Clarmont amb fins a 50 òmes annals per diocèsi. E aquò segon d’estadisticas totjorn annalas. Las tèrras de Condòm, Sarlat, Mirapeis, Albi e la luenhana diocèsi arpitana de Lion arribèron a n’enviar fins a 25 òmes cada an.
La majoritat avián una procedéncia de la partida mai centrala dels Pirenèus, òc, e es pr’aquò que los istorians an totjorn pensat que i aviá un camin natural per dintrar dempuèi Tarda e Comenge en tot arribar a Catalonha e Aragon. Lo segond luòc d’origina mai grand foguèron los evescats de las tèrras nautes occitanas, çò es del Massís Central, coma Clarmont o Santa . Flor Aquel èra, de fach, un airal amb una granda tradicion migratòria. Mas tanplan de la rica plana lengadociana i arribèron fòrça occitans a Catalonha.
Mas lo nombre foguèt mai pichon. L’an 1637 Comenge balhèt mai de 200 occitans ( lo doble), Aush, Lombèrs e Mirapeis mai de 100 e Tarba, Coserans, Pàmias, Alet, Narbona, Tolosa, Agen, Caòrs, Rodés e Santa Flor prèp de 100. Bearn e Montpelhièr e Nimes mens de 10.
En çò que tòca los mestièrs las donadas son tanben mai qu’interessantas. Los occitans foguèron benvenguts e plan recebuts pr’amor de çò que sabián far.
Mai del 90% èran de paisans o jornalièrs e pastors òc, mas una chifra mai qu’importanta ( fins 30%) èran teissièrs de lin o lana e compraires d’aquela e fins un 60% podèron se maridar e aver una familha en tot trabalhar en çò qu’a l’epòca èra conegut coma mèstre d’ostal. Mai d’un 20% foguèron faures e mai d’un 40% serraires. Fin finala, mai d’un 20% podèron trabalhar coma sartres o sabatièr o molinièrs.
Los occitans qu’arribèron a Catalonha pendent los sègles XVIen e XVIIen mas sustot al sègle XVIIen fasián e coneissián plan lor mestièr. E o fasián benlèu melhor que d’autres. Pr’aquò la capitada de la sieuna arribada. Arribèron, foguèron plan recebuts, trabalhèron e formèron de familhas. Puèi, moriguèron, mas an laissat per tot Catalonha un eiretatge a travèrs de toponims, de paraulas e de noms de familha que son una partida mai qu’importanta de la cultura de la nacion catalana d’uèi lo jorn.
Benlèu pr’amor que las nacions catalana e occitana contunhèron d’èsser sòrres tanben aprés la crosada e la destruccion de l’estat pirinenc medieval qu’occitans e catalans, catalans e occitans un jorn volguèron arribar a far mas que, fin finala, podèron pas bastir. E aquò es uèi un episòdi demografic de l’istòria de las doás nacions.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(3)
-
“en Catalonha”
-
Aquela preséncia occitana va mai luènh, pertot dins los païses catalans (Valéncia, Illas Balearas). Véser aital lo libre de Gabriel Domenech: http://oc-valencia.org/wp-content/uploads/2016/01/Los-franceses-de-Nules_DOMENECH.pdf
-
E ieu anariá encara mai luènh: nos cal creire que la repoblacion de Catalonha, après que los comtes de Tolosa e ducs d’Aquitània reconquistèron Barcelona dels arabes, foguèt una repoblacion provenenta d’un Rosselhon super poblat? Es vesedor que la repoblacion iniciala deviá èsser tolosenca, aquitana e de las autras tèrras de la Gòtia occitana.


text:
Colómbia Britanica
La Colómbia Britanica (en anglés British Columbia; en francés Colombie-Britannique), es la província pus a l'oèst de Canadà, famosa per la beutat de sa natura, coma o exprimís sa devisa en latin, Splendor sine occasu ("Splendor sens luscre"). Foguèt la seisena província que se jonhèt a la Confederacion canadiana.
Sa capitala es Victòria, 15en region metropolitana de Canadà. La vila pus granda es Vancouver, tresen airal metropolitan de Canadà e segond de la region del Nòrd-oèst Pacific.
L'economia de la Colómbia Britanica es dinamica, es la quatrena província de Canadà en tèrmes de PIB[1]. Repausa principalament sus l'espleitacion forestièra, l'espleitacion minièra, l'industria cinematografica[2] e lo torisme. La Colómbia Britanica ten una de las zonas portuària pus importanta de la còsta Pacifica, que constituís una rota maritima majora.
Geografia[modificar | modificar la font]
La Colómbia Britanica es la província pus occidentala de Canadà, long de la còsta Pacifica de Canadà. Ten una forma alongada orientada del sud-èst cap al nòrd-oèst. Sa part continentala es situada entre las latituds nòrd de 49 ° e de 60 ° (mas l'extremitat sud de l'illa de Vancouver es situada a 48 °18'), mentre que s'estend entre las longituds oèst de 114 ° e de 139 °. Las regions limitròfas son Alaska al nòrd-oèst, Yukon e los Territòris del Nòrd-Oèst al nòrd, l'Albèrta a l'est, e los Estats americans de Washington, Idaho e Montana al sud.
La província es majoritàriament dominada per de cadenas de montanhas globalement parallèles à l'axe nord–sud principal de la província, especialament las Rocosas canadencas, la cadena Costièra, la cadena de Cassiars e la cadena Colómbia. Aquelas montanhas cobèrtas de vastes bòsques se formèron i a de desenas de milions d'annadas durant de la subduccion de la placa oceanica jos la placa nòrdamericana.
Dins la part sud situada entre las cadenas montanhosas de l'Oèst e las de l'èst, se trapa un vast replanat, lo replanat Interior (Interior Plateau), mentre que lo canton nòrd-èst de la província es ocupat per de planas leugièrament onduladas dins lo prolongament de las grandas planas d'Albèrta e de Saskatchewan.
La còsta, fòrça montanhosa, es famosa per sos fjòrds nombrosas bordats de bòsques, que fan los paisatges espectacularis.
- ↑ « Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory », Statistics Canada, (consultat en 22 de mai de 2014)
- ↑ Modèl:Lien brisé


text:
1131
Aquesta pagina concernís l'an 1131 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'esquisme de la Glèisa Catolica entraïnada l'annada precedenta per l'eleccion dei dos papas (→ 1130). Innocenci II, lo papa sostengut per lo rèi Loís VI e installat dins lo Reiaume, realizèt divèrsei viatges per s'assegurar dau sostèn dau clergat franc. Obtenguèt tanben lo sostèn dau rèi d'Anglatèrra e de l'emperaire germanic.
D'autra part, mòrt dau prince Felip, fiu ainat de Loís VI, dins un accident de cavau. Son fraire Loís lo remplacèt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Perseguida dau caòs politic entraïnat per la crisi de succession dau califa Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah. A la fin de l'annada, lo visir Al-Afdhal Kutayfat foguèt victima d'un còp organizat per Al-Hafiz, nebòt de Mansur al-Amir e regent dau Califat, que restabliguèt son poder en despiech de la disparicion — dins de circonstàncias desconegudas — de l'enfant califa At-Tayyib Abu'l-Qasim dins lo corrent de l'annada precedenta.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
La mòrt de Baudoïn II de Jerusalèm entraïnèt lo passatge de la regéncia a son successor Folc de Jerusalèm.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per l'extension dau conflicte de succession dau Reiaume de Jerusalèm au Comtat de Trípol. D'efèct, Ponç de Trípol formèt una aliança amb Alícia d'Antioquiá, sòrre de Melisende de Jerusalèm, per empachar una ofensiva de Folc de Jerusalèm en direccion dau nòrd. Pasmens, lei fòrças de Trípol foguèron vencudas a Rugia e Ponç deguèt conclure la patz ambé Folc. Alícia foguèt exilada.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Baudoïn II de Jerusalèm, rèi de Jerusalèm.
- Omar Khayyam, matematician, astronòm e filosòf persan.


text:
Factor Rh
Lo factor Rh es una proteïna integrala de la membrana aglutinogèna dels globuls roges. Son Rh positivas las personas que presentan aquela proteïna lors eritrocits e son Rh negativa aquelas qui presentan pas la proteïna.
85% de la populacion possedís aquela proteïna, que correspond a una sequéncia especifica d'aminoacids que dins lo lengatge comun son nomenats Rh+. A l'entorn de la sieisena setmana de gestacion, la antigèn Rh comença a s'exprimir dins los globuls roges umans.
Aver Rh- [èrra acha negatiu] significa que se possedís la meteissa proteïna mas amb modificacions de cèrts aminoacids que donan de diferéncias significativas dins la superfícia dels globuls roges, e fan que los umans Rh- dispausan d'anticòrs (aglutinins) dins lo plasma qu'intran en reaccion contra los globuls roges Rh+ [èrra acha positiu].
L'antigèn Rh màger es lo D e l'anticòrs present a çò que possedisson pas d'antigèn D es l'anti-D. Se l'antigèn D es presenta lo fenotipe es Rh positiu e se D es absent es Rh negatiu. Foguèron identificats mai de 45 antigèns del sistèma Rh, mas entre totes aqueles soque cinc son frequents, e son: D, C, E, c, i. Los anticòrs dels diferents antigèns Rh apareisson après l'exposicion d'un individu Rh negatiu a eritròcits de sang Rh positiu.
L'ereditat dels antigèns Rh es determinada per un complèxe de dos gèns, qu'un d'aqueles codifica la proteïna transportaira d'antigèn D e l'autre codifica la proteïna transportaira d'antigen "C" o "c", o de "E" e "e ". Las personas Rh positivas possedisson pas brica d'RHD, que codifica la proteïna transportaira d'antigèn D e d'RHCE, que codifica l'especificitat de la proteïna transportaira de C e E. Alara que lis Rh negatius an sonque lo gèn RHCE. 45% dels individus Rh positius son omozigòts del factor D, e 55% demoran eterozigòts avent eritat d'un factor D positiu e d'autre negatiu dels seus genitors.
La transfusion de sang d'un Rh+ cap a un Rh- qu'a pas aquel aglutinogèn indusís la formacion d'anticòrs, que dins de donas successivas pòt coagular la sang. Alara dins las donacions de sang e organs se pren en compte aquel factor. Lo factor Rh (Rhesus) foguèt descobèrt per Karl Landsteiner e Alexander Solomon Wiener en 1940.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo diminutiu "Rh" es utilizat per abreujar la paraula rhesus , que significa macaco en grèc. Son origina ven de 1940, quand Karl Landsteiner e Alexander Solomon Wiener, descobriguèron un antigèn dins los eritrocits que nomenèron factor Rh, que foguèt trobat dins lo serum de conilhs immunizats amb la sang venent d'un macaco d'Índia de l'espècia macaco rhesus.
Ereditat[modificar | modificar la font]
Exemple d'ereditat del factor Rh (son dos allèls, un del paire e un autre de la maire)
++ Es positiu e +- es tanben positiu perque lo gèn + es dominant.
-- Es solament negatiu perque lo gèn - es recessiu.
Prensa[modificar | modificar la font]
Dins la prensa, l'analisi sanguina se concentra dins los cases 4 e 7, amb paire ++ o +- e maire -- se filh +-. Per aqueles cases i a un tractament amb globulina Rh. Se cal remembrar que la maire normalament es pas sensibilizada dins la primièra prensa, a besonh per aquò que siá expausada prealablament la sang de la maire a la sang Rh+ del fètus, causa se pòt produire pas dins las prensas normalas a levat dins lo cas, ont la placenta raja e la sang de l'enfant e de la maire intran en contacte.
Lo contacte sanguin se pòt tanben produire din un avortament, que siá coma espontanèu, o seguent un examèn prenatal invasiu (per exemple, una amniocentèsi). Doncas, la "sensibilizacion Rh" de la maire se produsís a la segonda o seguenta prensa, dins aqueles cases se considèra quina que siá la primièra prensa precedenta qu'arribèt a tèrme o non. tanben las transfusions sanguinas incorrèctas cap a la maire de grops positius, produson tanben una sensibilizacion.
Es fòrça importanta l'analisi sanguina d'ambedos parents perque lo mètge lèva la possibilitat de la malautiá emolitica del noirigat o perinatala (eritroblastòsi fetal). Las maires RH- que lo fètus es RH+, mai sovent, son injectadas amb lo vaccin Rhesuman o lo vaccin Rhogam, lo principi actiu es l'imunoglobulina umana anti-D (Rh), lo vaccin es dangierós e se lo cal totjorn injectar per via intramuscular e realizat per un mètge.
Los donators amb Rh negatiu pòdon donar tant a receptors negatius coma positius, e los positius solament als positius. Per exemple: lo grop O- pòt donar tant a l'O- coma l'O+, alara donc pòt donar a totes los grops, es lo donator universal. Lo grop O+ a vegada se nomena donator universal positiu qu'es compatible amb totes los grops sanguins positius (O+, A+, B+ e AB+).
Dins l'article grop sanguin se desvolòpa amb detalh l'eritatge dels grops A, B, AB e O, e la taula de donators/receptors.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- HealthSystem.Virginia.edu (L'eritatge dels grops sanguins).
- HealthSystem.Virginia.edu (La malautiá emolitica del noirigat).
- NLM.nih.gov (Determinacion del grop sanguin).


text:
Dimars, 16 d'agost de 2016, 03h00 Espòrt
Dave Taylor dobriguèt la marca, mas apuèi
© Dragons Catalans
La fin dels espèrs de la prima
Los sang e aur jogavan una partida capitala divendres a St-Helens per demorar dins la corsa a la qualificacion per las mièjas finalas de Super-Liga. Dave Taylor dobrissiá la marca tre la 7a minuta, mas Adam Swift marcava dos còps e los Catalans perdián l’alièr Brougton nafrat tre la vintena minuta. En superioritat numerica en fin de mièg temps, Baitieri (transformacion de Lucàs Albèrt) tornava balhar l’avantage als Catalans, mas sus la còrna Adam Swift marcava encara e St-Helens menava 16-12.
A la represa, lo mèstre de jogar Carney tornava pas (trigoçava la camba dempuèi bèl brieu) e Justin Horo sortiriá a l’ora de jòc. Èra tròp pels catalans que vesián los ngleses s’envolar (39-16) e lor levar las illusions de qualificacion. Cossí remontar quatre punts de retard? Se pòt tojorn i creire e somiar, mas aquò sembla plan impossible. D’aitant mai, qu’amb un efectiu redusit, los Catalans seràn tre aqueste dijòus cò del cap de fila, lor bèstia negra d’Hull-FC.
Un cap de fila qu’es en forma: victòria 38-0 a Widnes, alara que son segond Warrington ganha a Wakefield 38-10 e que lo tresen Wigan se fa batre a Castleford (36-22) que torna a 3 punts dels Dragons per la cinquena plaça.
Las pretensions de Leigh
Dins los 8 del Mitan, los Centurions de Leigh afirman lor pretension a la montada en Super-Liga en batent Salfòrd: 32-26. Leeds signa una segonda victòria: 22-18 sus Hull-KR. Las autras doas partidas foguèron desequilibradas amb las victòrias d’Huddersfield (62-16 contra Featherstone) e dels London Broncos (76-16 fàcia a Batley).
Tolosa ganha encara e encara
D’aquel temps en Liga-Una, lo Tolosa-Olimpic contunha sa cordelada de victòrias en l’emportant 38-18 cò de Doncaster. Aqueste dissabte 20 d’agost, a Blanhac (18h) , Tolosa reçauprà son segond Rochdale per s’assegurar la partida de montada a domicili.
NRL: La batèsta per las pelhòfas contunha
En Australia, se Melborna, las Làmias, los Dògols e Canberra seràn en pelhòfas, la batèsta contunha amb una granda intensitat per las autras quatre plaças qualificativas entre los Vaquièrs (batuts 22-10 pels Poletons), Brisbana (que se rassegura en batent Paramatta 38-16), Penrith (que ganha cò dels darrièrs 42-6), la Còsta d’Aur (que bat los Tigres 19-18), los Combatents NZ (que se fan susprendre pels Lapinons 22-41) e los Tigres. De notar que las formacions qu’an pas res mai a ganhar jògan lo jòc d'a fons. Es un exemple bèl de l’estat d’esperit australian.
Alan Roch


text:
Mentre sajam de recuperar-mos des aiguats, campi un moment tà dehòra e veigui qu’era Catalonha oficiau seguís damb era madeisha cançon: que s’eth dret de decidir, que s’es concèrts dera libertat, que s’era independéncia, que se… me sabi. N’ua paraula sus era grèu situacion economica e sociau. Diden qu’era independéncia se plantege justament entà combàter-la, mès tanpòc dan esperança es païsi supausadament independents qu’ac passen encara piri. Semble definitiva era decadéncia deth Principat, entutat com ei ena endogàmia d’un debat que non guarde mès enlà d’aguesta sòrta d’autoreferéncia compulsiva. De hèt, non i a debat. Ne, encara mens, autocritica. Impère era revelacion d’aguesta vertat que non podem questionar sense quèir en eretgia. Clar qu’era minoria der aute extrèm nacionalista (er espanholista) ajude fòrça a empossar as esceptics a combregar-i. En miei, praubi, es socialistes s’atrevissen a proposar ua reforma federau, entre er independentisme chupiguai de Convergéncia e ERC e er unionisme caspós de PP e C’s. Eth pensament unic establís qu’eth federalisme arribe tard, coma s’era sobirania decimononica, metafisicament impossibla en marc dera Union Europèa, siguesse eth darrèr crit postmodèrn. Era propòsta contenguda ena Declaracion de Granada ei un pas tà dauant que cau reconéisher e que sonque d’ençà der oficialisme imperant o deth sectarisme mès acusat se pòt menspredar, pr’amor qu’eth PSOE assomís de forma explicita eth federalisme coma forma d’organizacion territoriau. Totun, aguesta reforma constitucionau se maride fòrça ben damb es principis dera esquèrra solidària e internacionau: igualtat des ciutadans e cooperacion entre es parçans, ena diferéncia e era autonomia des sòns pòbles, includit eth nòste, er aranés.
(DIARI SEGRE, 13 de junhsèga de 2013)


text:
522
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 522 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lòng dau flanc orientau de l'Empèri, la diplomacia bizantina enregistrèt un succès important ambé lo raprochament iniciat ambé Tzath Ièr, novèu rèi dei Lazes. D'efèct, Tzath Ièr chausiguèt de venir crestian e viatjèt a Constantinòble per i rescontrar l'emperaire Justin (518-527). Aquò permetèt de conclure una aliança e lei Lazes, important estat tampon entre Bizantins e Sassanidas, passèt dins lo camp bizantin.
Per restaurar son influéncia sus lei Lazes, lo rèi sassanida Kavadh Ièr assaièt d'organizar una ataca dei Huns còntra lo territòri bizantin. Pasmens, un còp de mai, la diplomacia bizantina demostrèt sa superioritat e capitèt d'obtenir un cambiament d'aliança dei Huns que son cap foguèt finalament executat per lei Sassanidas.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Urashima Tarō
Urashima Tarō (浦島 太郎 en japonés) qu'ei lo personatge d'un conte de hadas japonés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pescador Urashima Tarō que sauva ua tortuga. L'endedia ua auta tortuga gigantesca que vien au son encontre tà dise'u que la tortuga qui avèva sauvada èra la hilha deu rei de l'ocean, qui volèva vede'u tà recompensà'u ; lo prèmi qu'èra un sejorn a Ryūgū-jō, lo palais sosmarin de Ryūjin. La tortuga sauvada que s'èra transformada en ua bèra princessa. Urashima que passa mantun dia dab era mes que comença de sentir nostalgia. Alavetz, la princessa que l'autoriza a tornar en çò e que l'auhereish un crofet incrustat de jòias en previene'u de non pas jamei obri'u. De retorn en çò, Urashima que s'aperceb que mei de tres cents ans e's son escorrits despuish la soa partença e qu'arrés non s'arrebremba pas d'eth o deus sons contemporanèus. Afligit, que torna a la plaja on e's sovien deu crofet qui l'èra estat auhèrt abans de la soa partença. Que l'obreish, en liberant un crum ; subtament, que vad vielh e que's moreish : lo crofet que contienèva la soa edat vertadèra.


text:
Myrmecobiidae
La familha Myrmecobiidae compòrta un sol genre :
- Myrmecobius Waterhouse, 1836
Aqueste genre compòrta el-meteis una sola espècia, lo mirmecobi apelat tanben lo formiguièr marsupial o nunbat, apartenent al genre Myrmecobius.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : Myrmecobiidae Waterhouse, 1841 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Myrmecobiidae (en)
- Referéncia NCBI : Myrmecobiidae (en)
- Referéncia CITES : familha Myrmecobiidae (fr+en) (sul sit de l’UNEP-WCMC)