text:
Felip Douste-Blazy
Felip Douste-Blazy, nascut lo 1 de genièr de 1953 a Lorda, es un òme politic francés, membre de l'UDF puèi de l'UMP.
Cardiològ, foguèt deputat cònsol màger de Lorda puèi de Tolosa. E aprèp Ministre de la Cultura, de la Santat e dels Afars Estrangièrs, es uèi Conselhièr especial del Secretari General de las Nacions Unidas, encargat de las fonts innovadoras de finançament del desvolopament.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Natiu de Lorda, Filip Douste-Blazy seguèt d'estudis de medecina a Tolosa onte faguèt son internat en 1976, e sostenguèt sa tèsi en 1982. Foguèt cardiològ a Lorda e a Tolosa, a l'espital de Purpanh a partir de 1986. Venguèt professor de medecina en 1988 a la Facultat de Sciéncias de Tolosa, en epidemiologia, economia de la santat e de prevencion.
Començaments politics[modificar | modificar la font]
Dintrèt en politica en març de 1989 coma cònsol màger de Lorda[1].
Foguèt elegit deputat europèu, sus la lista Centre per Euròpa, en junh del meteis an pel Partit Popular Europèu.
Son ascencion foguèt aviada: elegit deputat dins la segonda circonscripcion dels Nauts Pirenèus a la fin de març de 1993, qu'abandonèt aprèp sa nominacion coma ministre delegat a la Santat, foncion que cumulèt amb aquela de pòrtaparaula del govèrn a partir de 1995.
A Lorda, Filip Douste-Blazy axèt son accion sul torisme. La RN 21, l'aeropòrt Tarbes-Aussun-Lorda e la novèla gara SNCF, lo novèl ofici del torisme e de de luòc d'acuelh pels malauts. Mas la Cambra Regionala dels Comptes constatèt en 1997 un aument dels còstes de foncionament de la vila. Los impòsts locals aumentèron de 77,8 % entre 1988 e 1994[2], per baissar a partir de 1998[3], lo deute de la vila èra de 206 milions de francs o 13 885 F per capita en 2000[4].
Ministre de la Cultura[modificar | modificar la font]
Sostenguèt de Jacques Chirac per venir president, foguèt nomenat ministre de la Cultura lo 18 de mai de 1995 aprèp la victòria.
En junh, tornèt èsser cònsol màger de Lorda.
Coma ministre de la cultura dirigiguèt sa politica cap als territòris urbans e rurals desfortunats, en associant los actors de l'agençament del territòri e de l'Educacion Nacionala[5].
En mai de 1997, foguèt escotelat a Lorda per un fòl[6].
Deputat e cònsol màger de Tolosa[modificar | modificar la font]
En junh, aprèp l'escac a las eleccions legislativas, tornèt a son sèti de deputat dels Nauts Pirenèus, venent president de l'UDF-Alliance a l'Assemblada Nacionala.
En març de 2001 se faguèt elegir dins la primièra circonscripcion de Nauta Garona. Ganhèt las eleccions municipalas de Tolosa, succedissent a Gui Hersant.
A la fin de 2001, s'associèt a la candidatura de Jaume Chirac per un segond mandat.
Elegit deputat de Nauta Garona en junh de 2002, venguèt secretari general de l'UMP, refusèt de dintrar al govèrn per demorar a Tolosa.
Es tanben mèstre de conferéncia a l'Universitat París VII - Diderot onte ensenha cada an la santat publica.
Ministre de la Santat[modificar | modificar la font]
Lo 31 de març de 2004, foguèt nomenat ministre de la Santat e de la Proteccion sociala, e abandonèt son mandat de cònsol màger de Tolosa, que lo remplacèt Joan-Luc Moudenc.
Ministre dels Afars Estrangièrs[modificar | modificar la font]
Preferiguèt lo Ministèri dels Afars Estrangièrs a un Ministèri dels Afars Socials elargit dins lo govèrn Dominique de Villepin[7].
Se distinguiguèt per de porradas, quand confondèt Taiwan e Tailàndia o Croàcia e Kosova, e de declaracions embarrassantas, qualificant de « militar » lo programa nuclear, eca. Son manca de mestresa dels còdis diplomatics e dels afars, coma son gost per la comunicacion, encanhava los foncionaris del ministèri.
Coma ministre, defendiguèt una diplomacia umanitària, desvolopant lo fons Unitaid, finançament innovadís de compras de medicaments per una taxa de solidaritat suls bilhets d'avion, iniciada pels presidents Chirac e Lula.
Dempuèi 2007[modificar | modificar la font]
Demissionari aprèp la victòria de Nicolas Sarkozy coma president, renoncièt a se presentar a las legislativas dins la 1a circonscripcion de Tolosa.
Lo 3 de març de 2007, foguèt elegit president del conselh d'administracion d'Unitaid[8].
En junh de 2007, foguèt nomenat conselhièr, encargat de mission prèp del President de la Republica.
En febrièr de 2008, venguèt Conselhièr especial per las fonts innovadoras de finançament del desvolopament, prèp del Secretari General de las Nacions Unidas[9][10]. Dins aquel encastre, creèt MassiveGood, un programa umanitari per que los viatjaires pòscan far de microcontribucions a Unitaid quand resèrvan un bilhet d'avion o d'autres mejans de transpòrts sus Internet.
Aquel programa, que dirigís, es un escac, tecnic— retard dins la finalizacion del logicial — e public, malgrat los contactes establits amb Bill Clinton o Ban Ki-moon. La fondacion Unitaid s'arrestèt en 2010 amb de còstes 1000 còps superiors a las dintradas realas[11].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)lourdes Pascal Jalabert, « A Lourdes, le bilan controversé des années Douste », La Dépêche du Midi, 15 février 2000
- ↑ id=lourdes
- ↑ sanspitie Gilbert Laval, « Lourdes, sans pitié », Libération, 7 mars 2001
- ↑ id=lourdes
- ↑ Ministres, site del ministèri de la Cultura
- ↑ (fr)« Suite attentat Douste Blazy », site de l'INA, 2 de mai de 1997.
- ↑ (fr)« Philippe Douste-Blazy, Catherine Colonna à la diplomatie : le mariage du médiatique et de l'experte », Le Monde, 4 de junh de 2005
- ↑ Composicion de las instàncias d'Unitaid sul site oficial
- ↑ (en)[1], List of UN Senior Officials, June 27, 2011, p. 19
- ↑ (en)[2] Biographical Note - Secretary-General appoints Philippe Douste-Blazy of France as special adviser on innovative financing for development, 19 février 2008
- ↑ (fr)L'incroyable M. Douste-Blazy, per Sophie Coignard dans Le Point, lo 21 d'octobre de 2010.
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Pour sauver nos retraites, éditions Plon, collection Demain, 1998
- Le profit partagé, éd. Plon, collection Demain, 2000
- La ville à bout de souffle, éd. Plon, collection Demain, 2000


c: text/html

text:
Chad
Chad es un Estat d'Africa Centrala qu'a pas cap de frontièra maritima, mas a la frontièra lacustra del lac Chad al sud-oèst. Confronta Libia al nòrd, Sodan a l'èst, la Republica Centrafricana al sud, Cameron e Nigèr al sud-oèst e Nigèria a l'oèst.
La capitala es N'Djamena.
Lo gentilici es chadian -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Chad es una republica parlamentària. Segon la Constitucion de 1996, lo president es elegit per la populacion per un periòde de cinc ans, amb una possibilitat de reeleccion un còp subsequent.
Lo Parlament a una cambra, amb 155 membres, elegits per un periòde de quatre ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Amb 1 284 000 km² de superfícia totala, Chad es un pauc mens estendut que Peró. Lo desèrt de Sahara cobrís la depression plana del nòrd del país.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Chad.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Frederic Mistral
Josèp Estève Frederic Mistral o pus rar Frederic Mistrau (Malhana, 8 de setembre de 1830 - 25 de març de 1914) foguèt un escrivan e lexicograf occitan de Provença. Se revelèt d'ora, tre sei 24 ans, un dei grands menaires istorics dau renaissentisme occitan e a l'encòp un dei creators d'un dei movements mai importants per lo reviure de la lenga, lo Felibritge. Per encausa de la riquesa e de la qualitat de sa produccion e subretot per son òbra màger Mirèlha, recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1904 amb l'escrivan espanhòu José Echegaray. Après una recèrca prefonda dei mots de la lenga d'òc dins tota la geografia occitana, escriguèt entre 1878 e 1886 lo Tresaur dau Felibritge, qu'es encara actualament lo diccionari mai complet de la lenga occitana.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Frederic Mistral nasquèt en 1830 dins una familha de proprietaris agricòlas amonedada que viviá au Mas dau Jutge, a Malhana. Son paire Francés Mistral, sortit d'una vielha familha de Sant Romieg, i possedissiá fòrça tèrras e quand faguèt sei 57 ans se maridèt amb Adelaïda Polinet, filha dau cònsol de Malhana, que venguèt sa segonda femna e que seriá la futura maire de Frederic.
Frederic anèt pas a l'escòla avans nòu ans e s'impregnèt de contunh de l'occitan que se parlava per la campanha. Lei sieus estudis foguèron malaisats au començament que quauqueis escolans se trufavan de son accent e de son biais pagés, pasmens s'interessèt puei ais estudis, mai que mai a la poesia e s'assagèt a la traduccion en provençau d'una eglòga de Virgili.
Anèt au Licèu Dupuy a Avinhon ont Josèp Romanilha èra mèstre d'estudis; Romanilha agiriá puei coma una mena de mentor e d'amic en l'encoratjant a escriure e a estudiar l'occitan.
En 1847 recebèt lo Bachelierat a Nimes e tornèt a Malhana. Entamenèt un poèma de quatre cants que se sonava Lei Meissons   que se publiquèt pas alora (mai que foguèt représ pus tard dins Leis Isclas d'Aur  ). Escriguèt tanben a l'encòp quauquei poèmas republicans en francés.
Faguèt puei d'estudis de drech a Ais de Provença (de 1848 a 1851) abans de s'avodar completament a l'escritura e a la lenga d'òc. Lei sieunei primierei poesias publicadas apareguèron en 1852 dins un recuelh de poèmas, Lei Provençalas  , editat per Romanilha. En aqueu temps seis opinions politicas èran favorablas ai republicans mai amb lo pas dau temps vendrián mai moderadas e mai contràrias a son ideologia iniciala.
En 1855, a la mòrt dau paire, s'installèt amb sa maire dins lo centre de Malhana.
La creacion dau Felibritge[modificar | modificar la font]
En 1854, per tau de donar de vam ai letras occitanas creèt lo Felibritge (en grafia mistralenca:  ) a Fòntsegunha amb d'autrei poètas occitans: Teodòr Aubanèu, Josèp Romanilha, Ansèume Matieu, Pau Giera, Anfós Tavan e Joan Brunet. L'espelida de Mirèlha   en 1859 consagrèt Mistral coma un dei poètas màgers de la renaissença de la lenga d'òc, amb un ressòn que passèt lei frontieras dau país, e se ganhèt ansin leis elògis dau poèta francés Alphonse de Lamartine. L'escrivan, dei mai apreciats dins leis auteis esfèras parisencas, faguèt una promocion intensa de l'autor de Malhana que se vegèt lèu convidat a venir a París.
L'epòca gloriosa de Mistral[modificar | modificar la font]
Dins la capitala francesa lo recebèron amb estrambòrd e venguèt un dei personatges pus presats dei cercles literaris. Lo sieu cap d'òbra venguèt una opèra, mesa en musica per Gounod e la primiera representacion se faguèt a París en 1864. Tornèt puei en Occitània per i escriure Calendau que se publiquèt a Avinhon dos ans puei. Aquela òbra suscitèt de controvèrsias que quauquei critics, coma per exemple lo jornalista Eugèni Garcin, acusèron Mistral de crear de discòrdias entre lo nòrd e lo sud de França.
En 1865 aculhiguèt en cò sieu lo poèta catalan Víctor Balaguer, exiliat en Provença per encausa de sa participacion a la conspiracion dau generau Prim, que pus tard lo deviá mercejar d'aquel acuelh en li fasent present d'una copa d'argent, origina de l'imne provençau Copa Santa  , escrich per lo quite Mistral.
Mai tard fondèt lo Musèu Arlatenc ( ) a Arle (que s'inaugurèt en 1899), aconselhat per l'etnograf de tria lo doctor Marinhan, amb la tòca de bastir un musèu que poiriá preservar lei tradicions provençalas e gràcias a l'argent que li portèt lo Prèmi Nobel de Literatura, poguèt crompar lo palais actuau per l'assostar.
Lo prestigi de Mistral cresquèt mai e mai fins a tau ponch qu'en octòbre de 1913 lo president Poincaré venguèt vesitar Mistral. Arribat amb lo tren, s'arrestèt en gara de Graveson e aqueu 14 d'octòbre convidèt lo poèta e escrivan occitan a dinnar amb eu dins lo vagon dau president.
Deviá morir l'an seguent, lo 25 de març de 1914 a Malhana.
Òbras literàrias[modificar | modificar la font]
Son òbra capitala es Mirèlha (en grafia mistralenca:  ), que li demandèt 8 ans d'esfòrç. Mirèlha cònta d'un biais epic l'amor d'un jovent, Vincenç, e d'una joventa, Mirèlha. Aquela istòria es comparabla a aquela de Romieu e Julieta, ça que la la lenga occitana baila una riquesa pus granda au tèxt, en mostrar la fòrça dei sentiments.
Mistral lexicograf: Lo Tresaur dau Felibritge[modificar | modificar la font]
Mistral a escrich Lo Tresaur dau Felibritge   (1878-1886), que rèsta uei lo jorn lo diccionari mai ric de la lenga occitana, e un dei pus fisables per la precision dei sens, e en generau un dei pus rigorós en lexicografia. Es un diccionari bilingüe occitan-francés, en dos grands volums, englobant l'ensems dei dialèctes d'òc, e en grafia mistralenca.
Mistral e la grafia mistralenca[modificar | modificar la font]
Contràriament a la grafia classica occitana, qu'auriá fach servir la forma Mirèlha, Mistral utilizèt, sota l'influéncia de son ainat Josèp Romanilha, una grafia pròcha deis abituds francesas, tanben coneguda sota lo nom de grafia mistralenca, que fa servir per exemple  .
Pasmens, abans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, liada a la creacion dau Felibritge, Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (un pauc coma aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846).
Bibliografia parciala[modificar | modificar la font]
- 1854 Lei Meissons
- 1859 Mirèlha
- 1867 Calendau
- 1876 Leis Isclas d'Aur
- 1879-1886 Lo Tresaur dau Felibritge  , diccionari occitan-francés
- 1884 Nerta
- 1890 La Reina Joana
- 1899 Lo Poèma dau Ròse
- 1906 Memòrias e racòntes
- 1910 Traduccion de la Genèsi
- 1912 Leis Olivadas
Traduccions[modificar | modificar la font]
La rüssida de Mistral foguèt tant importanta que la sieuna òbra lèu passèt lei termieras de l'estat francés e se comenta qu'inspirèt d'autors fòrça celèbres coma Jacint Verdaguer. Ansin, aguèt quauqueis uns dei sieus libres traduchs dins d'autrei lengas.
En catalan:
- Una traduccion dau Poèma dau Ròse foguèt facha per Josep Soler i Miquel en 1897 e publicada per l'Avenç.
- Maria Antònia Salvà traduguèt Leis Isclas d'Aur e Mirèlha en catalan.
En anglés:
- Una traduccion dau Poèma dau Ròse se faguèt ais Estats Units per Maro Beath Jones sota lo títol Anglore, the song of the Rhone en 1937.
- Pus recentament, en 1987, sortiguèt Memoirs of Frédéric Mistral, traduch per lo professor de l'Universitat d'Oregon, George Wickes.
En italian:
- Diego Valeri foguèt un traductor important deis òbras de Mistral. Comencèt per Leis Isclas d'Aur e Calendau en 1912. Foguèt lo responsable de l'edicion en 1930 de Mirèlha, publicada sota lo títol Mirella (traduccion per Mario Chini). Recentament es Memòrias e Racontes qu'es estat traduch per Barbara Ferri e publicat en 1994 sota lo títol Racconti e leggende provenzali.
En espanhòu:
- Nerta foguèt traducha dins aquela lenga per B. Morales San Martín en 1911.
- Lo catalan Celestí Barallat i Falguera traduguèt Mirèlha (Mireya) en espanhòu en 1882.
En alemand:
- Mireille - Meine Welt publicat en 1903.
En ucraïnian:
- Mipeйo publicat en 1980; traduch per M. Lytvynecj.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Nemausensis - L'escolan Mistral passa son Bachelierat a Nimes en 1847
- Mirèlha en grafia classica
- Mirèlha   en grafia dicha mistralenca
- Mireille (version francesa de Mirèlha)
- Pages with script errors
- Escrivan
- Lingüista
- Poèta
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Laureat del Prèmi Nobel de Literatura
- Literatura occitana
- Escrivan occitan del sègle XIX
- Poèta occitan
- Teatre occitan
- Literatura provençala
- Escrivan dau país d'Arle
- Personalitat provençala
- Capolier dau Felibritge
- Felibritge
- Occitanisme
- Lingüista occitan
- Tradicion populara occitana
- Prèmi Nobel francés
- Naissença en 1830
- Decès en 1914


text:
Fornièr
Un fornièr es qualqu'un que son trabalh es de preparar e vendre de pan. La separacion tradicionala qu'existissiá entre fornièr e pastissièr passèt d'usatge, atal dins las fornariás se pòt trobar pastísses e aliments preparats coma d'entrepans.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr pòble que cosinèt de pan foguèron los egipcians, dempuèi 8000 ab. -C.
Pendent la Edat Mejana, èra de costuma que cada senhor aguèsse una fornariá, que en realitat èra un forn public. Las femnas d'ostal portavan la pasta qu'avián preparat dins sa pastièra al forn per còser lo pan pagant lo ban (forns banals).
Fornariás modèrnas[modificar | modificar la font]
Lo comèrci de pan[modificar | modificar la font]
Lo comèrci de pan se fa uèi segon
- Grandas fabricas que produson pans e produches associats, los transportant cap a de punts de venda coma supermercats, botigas divèrsas. En aquestas installacions lo trabalh principal dels fornièrs es lo contraròtle de qualitat.
- Cadenas de botigas. Dins aquelas franquesas que vendon pan, còson la pasta dins sus de forns que la fabrican segon una recèpta establida o pus sovent còson una pasta que recebon ja preparada dins de fabricas centralizadas.
- Pichonas fornariás independentas, que mestrejan totas las estapas de la fabricacion del pan.
Reglamentacion francesa[modificar | modificar la font]
En França, existisson 34 200 artesans fornièrs, que lor produccion representa 70 % de las vendas totalas de pan [1]
Dempuèi la lei del 25 de mai de 1998 jos l'iniciativa de Jean-Pierre Raffarin, e seguent lo « decrèt del pan » del 13 de setembre de 1993, las denominacions de boulanger (fornièr) e boulangerie (fornariá) son reservadas als professionals artesans que causisson lors matèrias primièras, pastan, ne contraròtlan la fermentacion e mesa en forma e fin finala còson lo pan dins lo luòc de venda.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ chifras de l'Institut national de la boulangerie-pâtisserie, 2004).


text:
Alexei Navalni
Alexei Anatòlievich Navalni (en rus: Aлekcéй AHaTóлbeBич HaBáлbHый; 4 de junh de 1976) es un jurista, politician e activista financièr rus. Dempuèi 2009, sa popularitat a crescut d'un biais enòrme en Russia, e subretot dins los mejans de comunicacion del país e internacionals, coma un critic ferotge de la corrupcion dins la societat russa e a l'encòp del president Vladímir Potin. Capitèt d'organizar de manifestacions multitudinàrias en favor de la democracia e contra la corrupcion politica, contra lo govèrn de Potin, e sos aliats politics. En 2012, lo jornal american Wall Street Journal lo descriguèt coma "l'òme que mai paur fa a Vladímir Potin"
En julh de 2013, la justícia russa jutgèt que Navalni èra estat copable d'aver desviat d'argent. Foguèt doncas condemnat a cinq ans de preson, jutjament que foguèt denonciat pels Estats Units e l'Union Europèa coma un procès politic per encausa de son oposicion al regim.


text:
Castèlnòu de Montmiralh
Castèlnòu de Montmiralh[1][2] ("Castelnau-de-Montmiral" en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Tot a l'entorn de la selva de Gresinha son levadas de pèiras de l'Edat del Bronze e Oppidums/Oppida (plaças fòrtas) de l'Edat de la Pèira. La bastida albigesa foguèt fondada en 1222 per Ramon VII, comte de Tolosa. Son nom primitiu èra Castellum Novum Montis Mirabilis.
Pendent la Guèrra de Cent Ans, los angleses menats pel prince Negre, envasiguèron Albigés en 1345. Mas se retirèron sens se riscar d'atacar la vila... Pendent las guèrras de religion, Castèlnòu de Montmiralh aderiguèt pas jamai al protestantisme e aculhissiá los catolics de Galhac, qu'èran forabandits de la vila pels protestants majoritaris. En genièr de 1587, une ataca del capitani protestant Borniquèl foguèt rebutada. Segon la legenda, una femna que tornava de posar d'aiga a la font del Teron auriá donat l'alèrta. Loís XIII passèt a Castèlnau de Montmiralh le 24 de junh de 1622, lotjat dins l'ostal de "Totnac". Foguèt tanben l'ostal de la celèbra familha Privat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Vilatge classat coma "mai bèl vilatges de França"
- Plaça de las Arcadas amb lo pilòri
- Glèisa de Nòstra Dama de l'Assompcion (campana de 1554)
- Pòrtas fortificadas (Portas dels Garrics, de Tolza)
- Ostals de pèira e de colondrat
- muralhas
- Castèl de Gaita roïnat en 1819 que se trapa dins l'escut del vilatge
- Cròte reliquaire dicha de Montmiralh, de 1341.
- De Glèisas e capèlas dins los caps (de Sant Martin, de Sant Jiròni, de Brunhac...)
- De castèls sul territòri de la comuna: Corduriés, Fesembat, Masièras, Meiragas
- De sosterrens refugi
- Selva de la Gresinha
Cultura[modificar | modificar la font]
- Lo vilatge foguèt visitat per Jean-Paul Sartre e Simone de Beauvoir.
- Dins la seria americana Smallville, la familha de Lana Lang es originària de Castèlnòu de Montmiralh.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Vòlcas Tectosages
Los Vòlcas Tectosages, literalament "lo pòble que cèrca un teulat", son un pòple cèlta originari d'Euròpa Centrala, benlèu dels territòris de las actualas Boèmia e Moràvia[1].
Une partida s'installèt sus las nautors de la val de Garona al sègle III abC. Lor desplaçament cap al sud de Gàllia seriá ligat a las posibilitats dobèrtas pel mercenariat (donas de la part dels grècs, cartigeneses e romans).
Los Vòlcas Tectosages participèron a la « granda expedicion » de 280 abC. que los menèt en Anatolia ont los Tectosages formèron un dels tres grands pòbles dels Galatas. La tradicion ditz que los Vòlcas Tectosages de la region tolosana aurián participat a aquela granda expedicion. Aurián participat al pilhtage (plan segur imaginari) del santuari de Dèlfes e aurián tornat portar un butin que seriá a l'origina de l'aur de Tolosa. Aquel aur seriá estat maldich a causa de son origina sacrilèga.
Fonts istoricas[modificar | modificar la font]
- Juli Cesar, Guèrra de las Gàllias, I-VIII.
- Diodòr de Sicília, Bibliotèca istorica, V.
- Estrabon, Geografia, IV.
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala, III.
- Ptolemèu, Tractat de geografia, II.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Kruta (Venceslas), Les celtes:Histoire et dictionnaire. Des origines à la romanisation et au christianisme, Robert Lafont, Paris, 2000.
- Michel BATS, Bernard DEDET, Pierre GARMY, Thierry JANIN, Claude RAYNAUD et Martine SCHWALLER, Peuples et territoires en Gaule méditerranéenne - Hommage à Guy Barruol, Montpellier : Revue Archéologique de Narbonnaise - Suppl. 35, 2003, 586 p.
- Dom DEVIC et Dom VAISSETE, Histoire générale de Languedoc - tome premier, Editions Privat et Claude Tchou pour la Bibliothèque des Introuvables, 2003, (1ère édition au XIXe siècle), 1290 p.
- Pierre GROS, La Gaule Narbonnaise - De la conquête romaine au IIIe siècle apr. J.-C., Paris : Editions Picard, 2008, 166 p.


text:
Organizacion Mondiala de la Santat
L’Organizacion Mondiala de la Santat (OMS), (en anglés : World Health Organization (WHO)) es l'institucion especializada de l'ONU per la santat. Depend dirèctament del Conselh Economic e Social de las Nacions Unidas e son sèti se situa a Genèva, en Soïssa, sus la comuna de Pregny-Chambésy.
Segon sa constitucion, l'OMS a per objectiu de menar totes los pòbles del monde al nivèl de santat pus elevat possible, la santat essent definida dins aquel meteis document coma un « estat de complet benèsser fisic, mental e social e consistissent pas solament en una abséncia de malautiá o d'infirmitat ».
Sa directritz generala actuala es la Dra Margaret Chan dempuèi lo 4 de genièr de 2007.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Creada lo 7 d'abril de 1948, l'O.M.S. foguèt precedida per diferents organismes e acòrds internacionals.
Vèrs 1850, diferentas disposicions foguèron presas per armonizar las mesuras d'unas quaranta alara principalament destinadas a premunir los Estats europèus contra la pèsta. A partir de 1851, de conferéncias sanitàrias internacionalas patisson a s'acabar amb d'acòrds. Pasmens sus la pèsta, lo colerà e la fèbre jauna, de Convencions sanitàrias internacionalas foguèron signadas. En 1907, foguèt creat a París « l'Ofici International d'Igièna Publica » (OIHP), dotat d'un secretariat permanent e d'un « comitat permanent ». Aquel comitat organizèt mai d'una conferéncias, que aquela de 1926 que adoptèt una Convencion Sanitària Internacionala amb pel primièr còp de disposicions relativas a la vairòla e al tifús. A la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, los Estats Units d'America refusan que l'OIHP passe jos lo contraròtle de la novèla Societat de las Nacions (SDN). Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, dos organismes sanitaris internacionals coexistisson doncas en Euròpa, l'OIHP e l'Organizacion d'Igièna de la Societat de las Nacions alara que de l'autre costat de l'Atlantic, l'Organizacion Sanitària Panamericana constituiguèt un tresen organisme internacional de santat[1].
La gripa espanhòla (H1N1) de 1918 1919, que faguèt 50 milions de mòrts (cinc còps mai de victimas que la Primièra Guèrra Mondiala[2], incita la Societat de las Nacions (SDN) a crear lo « Comitat d'Igièna » de la SDN, considerat coma lo davancièr de l'O.M.S.. Dominat per França e lo Reialme Unit, la vigilància sanitària del Comitat cobrèt, a la fin de las annadas 1920, 70 % del monde[3].
Dins las annadas 1980, l'O.M.S. coneguèt un passatge a voide per causa de marridas causidas e de l'ostilitat de qualques païses (Estats Units d'America, Reialme Unit) opausats a çò que considèran coma una politica carestiosa. De fondacions privadas, coma la Banca Mondiala, s'encargaràn dels enjòcs sanitaris mondials[4].
Lion Murard parla pasmens d'una « una sòrta de segonda naissença » de l'O.M.S.[5] a partir de 1995. De fach, l'O.M.S. creèt alara la Division de las Malautiás Transmissiblas (1996), lo Global Outbreak Alert and Response Network (2001) encargat de senhalar a Genèva « totes los eveniments que poirián donar luòc de urgéncias sanitàrias sul plan internacional » e pas pus solament las ocurréncias de las tres patologias quarantenàrias tradicionalas : pèsta, fèbre jauna e colerà, e promulguèt un novèl Reglament sanitari internacional (adoptat en 2005) que descai los govèrns de lor drech de vèto sus los entressenhes epidemiologics[6]. Segon l'istorian Patrick Zylberman, aquel retorn de l'O.M.S. s'explica fòrça per de novèlas emergéncias epidemicas coma aquela del SIDA, de la tuberculòsi (en 1985-91 a Nòva York), de la pèsta (en Índia en 1994), de l'Ebola (en Zaire en 1996), etc.[7]. L'O.M.S. lança una alèrta globala lo 12 de març de 2003 concernent los desplaçaments cap a Asia e a Canadà, sens èsser estat abans autorizat pels Estats, per causa de l'epidemia de SRAS, e s'opausa a China sus las estatisticas e lo desvolopament de l'epidemia[8].
Per causa del decès subit de son director general, Lee Jong-wook, lo 22 de mai de 2006, l'interim del govèrn foguèt assumit per Anders Nordström, fins a l'eleccion de sa successora, la Dra Margaret Chan, lo 8 de novembre de 2006.
Composicion[modificar | modificar la font]
L'OMS s'articula en dos tipes d'estructuras :
Lo sèti de Genèva[modificar | modificar la font]
L'OMS es dirigida per 193 Estats membres[9], reünits a l'Assemblada Mondiala de la Santat. Aquela assemblada, compausada de delegats representant los Estats membres, a per foncions principalas d'aprovar lo budgèt programa de l'OMS per l'exercici bianal venent e d'estatuir sus las grandas orientacions politicas de l'Organizacion. Aquela assemblada vòta a la majoritat dels dos tèrces de convencions internacionalas sus la santat.
Los reglaments son votats per l'Assemblada Mondiala de la Santat a la majoritat simpla e dintran en vigor per totes los Estats Membres levat quand aqueles refusan o fan de resèrvas dins los relambis prescriches dins la notificacion.
Lo Conselh Executiu es l'organ encargat d'administrar l'OMS. Sos 34 membres son elegits intuitu personae per tres ans per l'Assemblada e lo Conselh se reünisson al mens dos còps l'an. Sas foncions principalas son d'aplicar las decisions e las directivas de l'Assemblada Mondiala de la Santat e de li indicar orientacions.
Lo Secretariat es dirigit pel Director General, nomenat pels Estats membres per un periòde de cinc ans, sus proposicion del Conselh Executiu. Lo personal del Secretariat de l'OMS se compausa de professionals de la santat, d'autres especialistas o expèrts e d'un personal administratiu trabalhant al Sèti de Genèva, dins los sièis burèls regionals e dins los païses.
En 2005, lo total dels efectius èra de 3996 agents que 1549 administrators. Lo Budgèt biannal de l’OMS foguèt de 3,3 miliards de dolars per las annadas 2006-2007[10].
Los burèus regionals[modificar | modificar la font]
An per ròtle de tenir compte dels problèmas sanitaris singulars dins d'unas regions del monde.
Directors generals[modificar | modificar la font]
Finançament[modificar | modificar la font]
L'OMS es finançada per de contribucions dels Estats membres e d'autres donadors. Aquelas darrièras annadas, l'OMS multipliquèt las collaboracions amb de organizacions non estatalas: es uèi en partenariat amb prèp de 80 gropes ([ONG, industria farmaceutica e fondacions caritativas coma la Fondacion Bill e Melinda Gates e la Fondacion Rockefeller). Uèi, las contribucions a l'OMS venent dels govèrns nacionals e regionals, de las fondacions e ONG, d'autras organizacions de l'ONU, e del sector privat, despassan aquelas de las contribucions evaluadas (degudas) venent dels 193 Estats membres[11].
Criticas[modificar | modificar la font]
Lo doctor Michel Fernex (ancian mètge de l’OMS) denóncia l'acòrd entre l'OMS e l'Agencia Internacionala de l'Energia Atomica (AIEA), dintrat en vigor lo 28 de mai de 1959 amb par la resolucion WHA12.40[12]. Aquel acòrd, aquel dich, minimiza los riscs de la radioactivitat per la santat publica[13],[14]. Per la catastròfa de Chornobyl, l'OMS anóncia la chifra de 56 mòrts dirèctes, alara que d'autras evaluacions, que aquela del govèrn ucraïnian, van de 50 000 a 150 000 mòrts[15].
En particular, los actes de la conferéncia de 1995 a Genèva e lo rapòrt de la conferéncia de Kiev 2001 sus las consequéncias sanitàrias de la catastròfa de Chornobyl foguèron pas publicats[16], çò que es ben inabitual. Lo Dr Hiroshi Nakajima, director general de l'OMS de 1988 a 1998, declarèt a la television soïssa qu'aquels documents foguèron censurats per causa de l'acòrd amb l'AIEA[17].
Se manifestèt davant lo sèti de l'OMS per demandar la revision de l'acòrd amb l'AIEA. Dempuèi lo 26 d'abril de 2007, una preséncia permanenta de durada indeterminada davant los bastiments de l'OMS a Genèva comencèt[18].
L'OMS foguèt tanben criticada per sa gestion de la crisi del virus H1N1; auriá volontàriament exagerat l'amplor de la malautiá, d'ententa amb los laboratòri farmaceutics productors del vaccin.
Los nivèls d'alèrta de l'OMS[modificar | modificar la font]
- Nivèl 1 : un novèl virus es detectat pels animals. Dins aquel, existís pas cap de risc d'infeccion per l'òme
- Nivèl 2 : un virus que circula dintre los animals provoquèt de infeccions per l'òme. Es lo començament d'una menaça potenciala de pandemia (epidemia a l'escala internacionala e mai mondiala)
- Nivèl 3 : de cases de transmission cap a l'òme son averadas, i a pasmens pas de transmission interumana.
- Nivèl 4 : la transmission interumana d'un virus, capable de provocar de « flambadas a l'escala comunautària », es confirmada
- Nivèl 5 : una pandemia es imminenta, e de fogals infecciós son identificats dins dos païses almens
- Nivèl 6 : comença una pandemia
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.ge.ch/fao/1996/19960722.asp
- ↑ (fr)Patrick Zylberman, Les épidémies dans l’Histoire, sul site Pandémie grippale del govèrn francés
- ↑ Patrick Zylberman, (fr) L’épidémie, c’est l’homme autant que le microbe, Medecinenews, 30 avril 2009
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ (fr) Lion Murard, Des épidémies et des hommes, La Martinière, 2008. Cité par Patrick Zylberman, L’epidemia, es l’òme tant coma lo micròbi, Medecinenews
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ id Patrick Zylberman
- ↑ dempuèi l'adesion de Montenegro, lo 29 d'agost de 2006, los sols Estats pas membres de l'OMS son Liechtenstein e lo Sant Sèti
- ↑ font : (fr) Ministèri Francés dels Afars Estrangièrs.
- ↑ (fr)http://www.who.int/gb/f/f_pb2006.html Projècte de budgèt programaq 2006 - 2007
- ↑ (fr)http://fr.wikisource.org/wiki/Accord_entre_l%E2%80%99Agence_Internationale_de_l%E2%80%99%C3%89nergie_Atomique_et_l%E2%80%99Organisation_Mondiale_de_la_Sant%C3%A9
- ↑ (fr) À propos des congrès officiels (OMS, AIEA…) sur Tchernobyl
- ↑ (fr) Un acòrd contra natura empacha l’OMS de complir sa mission
- ↑ Ministèri de la Santat d'Ucraïna, abril de 1995
- ↑ (fr) Le monde diplomatique, març de 2008
- ↑ Entrevista del Dr Nakajima pel Dr Michel Fernex, enregistrat dins lo filme de Wladimir Tchertkoff, Controvèrsias nuclearas.
- ↑ (fr) Pour l’indépendance de l’OMS - For an Independent WHO


text:
Estereotipe
Los estereotipes son un ensems d'imatges mentals e de construccions linguisticas fruch del patrimòni cultural e d'un ensems de prejutjats e d'actituds aqueridas. Simplificant la realitat fins a venir aisinas que nos la fa mai comprensibla. Los estereotipes son fòrça necessaris per la socializacion, es a dire, pel desvolopament e l'integracion al mitan dels individús que d'una autra mena seriá agressiu, desconegut, incomprensible, en definitiva, insuportable.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr autor qu'utilizèt lo tèrme d'estereotipe es Walter Lippmann dins Public Opinion, editat en 1922, los definissent coma imatges mentals en epigraf del capítol The world outside and the pictures in our heads, los caracterizant alara coma un mecanisme de defensa e coma una aisina de comprension per estalviar esfòrces. Quand Lippmann causiguèt lo mot estereotipe per definir lo concèpte, trapèt pas aquel mot a l'azard, mas en pensant a las taulas tipograficas (tanben nomenadas estereotipes e que coneissiá plan perqu'èra jornalista) a causa de lor rigiditat.
Lippmann crei que dins la majoritat de las situacions en que nos trobam jornalament, lo procèssus de definicion de la realitat seguís pas la logica d'observacion e de l'empirisme, mas al contrari, d'en primièr jutjam, definissèm, e aprèp miram. Observam e reconeissèm a l'entorn de signes comprensibles que representan las idèas, que completam amb nòstre jòc d'imatges. Vesèm pas aiçò o aquò, mas çò qu'i a dins nostres ments sus caduna de las realitats. Dins aquel de biais de far çò qu'es cercat es estalivar, perque temptar de veire tot amb una vista novèla, evitant los modèls, vendriá aganidor e practicament impossible. Pasmens aqueles concèptes, en mai de l'educacion sens que ne prengam consciéncia, govèrnan lo rèsta de la percepcion accentuant la diferéncia, de biais que çò qu'es familiar ven encara mai familiar, e lo desconegut ven rare o quitament exotic.
L'economia d'esfòrces, es sonque una de las rasons per que, segon Lippmann, nos arrapam als estereotipes. Aqueles tanben son una aisina per defendre de posicions dins la societat. Donan al monde un imatge ordenat, pasmens qu'incomplèt, en que cada causa a sa plaça. Atal, tota perturbacion dels estereotipes sembla una ataca contra los pilars de l'univèrs, de nòstre univèrs. Un modèl d'estereotipes doncas, mas es neutre, encara que tempta d'o paréisser.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- Walter Lippmann, Public Opinion 1922


text:
Ozu Yasujirō
Yasujirō Ozu (小津 安二郎, Ozu Yasujirō?), del sieu nom vertadièr segon l'us millenari tradicional japonés d'emplec dels noms pichons e d'ostal, nascut e mòrt un meteis jorn, 12 de decembre, 1903-1963, a Tòquio...) es un cineasta (realizator, scenarista, montaire) mas tanben escrivan de tria, japonés.Nipon.
L'òbra siá, en 36 ans de carrièra (1927-1963), apiejada subre l'estudi subtil e precís mas tot parièr arderós e d'a vegadas plen d'enavant e quitament umor requist, de las relacions umanas e socialas, las de familha, matrimòni e parelh mai que tot, ne faguèt, demercé un estil unic, l' Ozu Touch (expression del grand critic e istorian egrègi del cinèma, lo nòrd-american Donald Richie), un dels mèstres demest los mèstres de l'istòria universala del 7en Art.
Tornada descubrir en Occident mai de dètz ans aprèp la siá disparicion, gràcias d'en primièr a'n Richie (e dequ'unes autres escarses, en Paul Shrader mai que tot...mas un santfum seguiguèron puèi, saique vergonhoses, ontoses de l'estultícia universala e del lor grand eissorbament...) quand n'èra çaquelà sempre estat considerat a Japon coma lo mai important dels lors cineastas e artistas contemporanèus, es l'òbra siá d'una extrèma feconditat, e excelléncia, creatritz e umana pendent las siás darrièras annadas (12 caps d'òbra indenegables entre 1949 e 1962...), coma paucas de per abans.
Sonque benlèu se ne pòdon comparar lo lamp intens creator d'un Vincent van Gogh en pintura (dins lo plen de sa vida d'òme, la siá edat d'aur coma artista, lo sieu grand atge de miséria... E çò ne diguèt el, profèta...: L'Art japonés pas jamai ne finís...) o l'escandilhada de l'inspiracion d'un Arthur Rimbaud dins l'Art del Trobar (d'el, en la primalba del sieu èsser al mond....) mas el, a l'encòp tot combor e serenitat absoluda, dins la tardor del sieu existir.
Es l'Òbra siá la mai importanta de l'Istòria del Cinèma tot... de l'istòria de Kinema... d'Eiga... KиHo... Kino... Art cinema... art movie... art house films... Cinematographia... Tot.
Somari
- 1 La vida
- 2 Citacions
- 3 L'Òbra cinematografica
- 4 Citacions
- 5 Los Quasernets
- 6 Filmografia complèta comentada
- 7 Resson critic a Japon
- 8 Resson critic... endacòm mai
- 9 Prèmis e guerdons
- 10 Bibliografia generala
- 11 Documents audiovisuals
- 12 Vejatz tanben
- 13 Ligams extèrnes
- 14 Ligams extèrnes annèxes
- 15 Ligams videografics
- 16 Nòtas & referéncias
La vida[modificar | modificar la font]
Nascut lo 12 de decembre de 1903, a Tòquio, dins lo quartièr de Furukawa, es lo cabdet d'una familha de cinc mainats.Ne fasiá lo sieu paire, de vendeire d'engraisses al gròs. En 1915, mudan los catons per se n'anar plantar bordon a Matsusaka, lo vilatge natal del papà, rasís Nagoya, ciutat portuària d'Honshu.Ne demorèt lo sieu paire a la capitala amor de lai far comerci e afars. Ne ven pensionari al collègi d'Uzisenda que se n'estimava melhor el far safran o s'agachar de filmes que non pas èstre assidú e seriós.
En 1919, aprèp aver fach meuca als examens d'entrada a l'Universitat, farà de regent auxiliar dins un vilatjon de montanha, a unes 30 km de Matsusaka. En 1923, la siá maire se'n torna viure a Tòquio qu'el pro lèu la s'ajunherà.Gràcias a un oncle sieu, va conéisser lo sieu primièr contacte amb lo mitan cinematografic, que lai l'engatjan a la Schochiku, una de las major companies japonesas (fondada en 1920 pels fraires Otani, ex vendeires de còcas al teatre kabuki de Kyoto) per i far d'assistent quadraire.Vengut assistent realizator l'an seguent, realiza lo sieu primièr filme Zange no Yaiba ...Lo Sabre de peniténcia en 1927 (filme perdut, coma molts autres... tanplan benlèu un chambara, filme de sabre japonés), e ja amb Kogo Noda, que serà lo sieu collaborator scenarista de tota la vida (cosignaràn los 13 darrièrs, 1949-1962...), e cinèma e vida e ganarras e amistat, fins a l'ultim darrièr tassonel empassat.
Comença de ne venir famós a partir de las annadas 30, demercé comèdias e dramas familials qu'es a l'epòca aquela, d'efièch, que n'emprincipia el de s'interessar a tota la problematica de las relacions, molt entrebescadas e ierarquizadas, de la familha japonesa que ne vendrà lo tèma central de tota l'òbra venidoira. N'es Japon tot en plen borrotlament cultural, ideologic e social, per en causa dins d'abòrd de la politica nipona d'espandiment imperial e d'aliança amb l'Axe hitlero-mussolinian.
Lo sieu paire se morís en 1936 e n'es el mobilizat l'an seguent, dins l'infantariá de l'Armada imperiala japonesa. Farà son temps en China (20 mesadas), entrainat de racacòr dins la 2nda Guèrra Sinojaponesa que tantes malastres portèt. En 1943, prenon lenga amb el per un filme de propaganda a Singapor mas l'acaba pas cap e ne filma just qualques plans.
Singapor... segon en Richie, lai vegèt el fòrça filmes, la màger part nòrd-americans.Lai s'espèra el pacientós la fin del conflicte e de las batalhas, e fach preisonièr ne tornarà a Japon sonqu'en 1946.
Citacions[modificar | modificar la font]
L'Òbra cinematografica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- ... N'es lo camp de la camèra sonque finestrona sul mond, n'es amor sonque finestrona subre la vida. O se cal e plan perpensar davant o s'enclencar tot. ... (... lo diluns 7 d'agost de 1933, in Los Quasernets (1933-1963) - veire bibliografia çaijós)
1927-1942[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
1943-1963[modificar | modificar la font]
Los caps d'òbra[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Los Quasernets[modificar | modificar la font]
- Article principal : Los Quasernets d'Ozu Yasujirō (1933-1963)
Filmografia complèta comentada[modificar | modificar la font]
Pertrachurada a partir de l'espaci n' Ozu Yasujirō de la Japanese Internet Movie Database e de Le Cinéma japonais, Tome II d' en Tadao Sato (veire bibliografia)
- Los títols ne seràn, dins l'ordre:
- lo(s) títol(s) japonés (japoneses) romanizat(s) (mas pas en romaji, veire nòta a la fin.)
- lo(s) títol(s) anglés (angleses)
- lo títol occitan
- lo(s) títol(s) japonés (japoneses) romanizat(s) (mas pas en romaji, veire nòta a la fin.)
Fòrça filmes de l'epòca del cinèma mut mas tot parièr dequ'unes del cinèma parlant (i cosidetti talkies) dispareguèron, esfumats... (que de 54 filmes en total, sonque 37 subrevivèron...) en pel grand Destenembre universal.
- 1927 : Zange no Yaiba: Sword of Penitence, Lo Sabre de peniténcia, primièr scenari amb en Noda Kogo, primièr filme, perdut
- 1928 : Hikkoshi Fufu: A Couple on the Move, Un parelh muda los catons perdut
- 1928 : Nyobo Funshitsu: Wife Lost, Esposa perduda, primièr filme amb en Ryu Chishu, perdut
- 1928 : Nikutaibi: Body Beautiful, Un còs magnific, perdut
- 1928 : Kabocha: Pumpkin, La Coja perdut
- 1928 : Wakodo no Yume: Dreams of Youth, Sòmis de joventut perdut
- 1929 : Takara no Yama: Treasure Mountain, La Montanha del tresaur perdut
- 1929 : Gakusei romance: Wakaki Hi id Wakaki hi...: Days of Youth, Jorns de joventut filme mai ancian conservat
- 1929 : Wasei Kenka Tomodachi: Fighting Friends id Fighting Friends Japanese Style, Amics de combat perdut
- 1929 : Daigaku wa Deta keredo: I Graduated But..., Soi estat diplomat mas... perdut (sòbran 10 min)
- 1929 : Kaishain Seikatsu: The Life of an Office Worker, La Vida d'un emplegat de burèu perdut
- 1929 : Tokkan kozo: A Straightforward Boy, Lo Galapian
- 1930 : Hogaraka ni Ayume: Walk Cheerfully, Camina gaujós
- 1930 : Erogami no Onryo: The Revengeful Spirit of Eros,Eròs, d'èime venjatiu perdut
- 1930 : Kekkon-gaku Nyumon: Introduction to Marriage, Introduccion al matrimòni perdut
- 1930 : Rakudai wa Shita keredo: I Flunked But..., Faguèri meuca mas...
- 1930 : Sono yo no Tsuma: That Night's Wife, Femna d'una sola nuèch
- 1930 : Ashi ni Sawatta Koun: The Luck Which Touched the Leg, La fortuna me toquèt a las cambas perdut
- 1930 : Ojosan: Young Miss, Domaisèla perdut
- 1931 : Shukujo to Hige: The Lady and The Beard, La Dòna e las cigatas
- 1931 : Bijin Aishu: Beauty's Sorrow, Lo lagui de la Beltat perdut
- 1932 : Seishun no Yume Ima izuko: Where Now Are The Dreams of Youth, Ont son los sòmis de la joventut?
- 1932 : Mata Au Hi made: Until the Day we Meet Again, Fins al còp que ven perdut
- 1932 : Haru wa Gofujin kara: La Prima ne ven d'a las femnas perdut
- 1933 : Tokyo no Onna: Woman of Tokyo, Femna de Tòquio
- 1933 : Hijosen no Onna: Dragnet Girl (sic), Femnas e paucvals
-
- 1933 : Dekigokoro: Passing Fancy, Còr iretge premiat en 1934
- 1934 : Ukigusa Monogatari: A Story of Floating Weeds, Conte d'èrbas flotejairas premiat en 1935
-
- 1934 : Haha o Kowazuya: A Mother Should be Loved, L'Amor d'una maire
- 1935 : Tokyo no Yado: An Inn in Tokyo, Una Abitarèla a Tòquio
- 1935 : Hakoiri Musume: An Innocent Maid id The Young Virgin, Una joventa pura perdut
- 1935 : Kikugoro no Kagamijishi: La dança del leon documentari
- 1936 : Hitori Musuko: The Only Son, Un filh unic primièr filme sonòr
- 1936 : Daigaku Yoi Toko: College is a Nice Place, Lo Collègi es un endrech agradiu darrièr filme perdut
- 1937 : Shukujo wa nani O Wasureta ka: What Did the Lady Forget?, De qué s'oblidèt la dòna?
-
- 1941 : Todake no Kyodai: Brothers and Sisters of the Toda Family, Fraires e Sòrres de la familha Toda premiat en 1942
-
- 1942 : Chichi Ariki: There Was a Father, I aviá un paire
- 1947 : Nagaya Shinshiroku: Record of a Tenement Gentleman, Relat d'un coarro
- 1948 : Kaze no naka no Mendori: A Hen in the Wind, Una galina dins lo vent
-
- 1950 : Munakata Shimai: The Munakata Sisters, Las Sòrres Munakata
-
- 1952 : Ochazuke no Aji: Tea Over Rice, Lo Gost del ris amb tè verd ( represa d'un scenari refudat en 1939
- 1956 : Soshun: Early Spring, Prima primaiga
- 1957 : Tokyo Boshoku: Tokyo Twilight, Luscre a Tòquio
- 1958 : Higanbana: Equinox Flower, Flors d'equinòcci, primièr filme en colors (que ne seràn totes puèi
- 1959 : Ohayo: Good Morning, Bonjorn ( nòva version ( i cosidetti remakes) de Umarete wa mita keredo de 1932
- 1959 : Ukigusa: Floating Weeds, Èrbas flotejairas ( nòva version de Ukigusa monogatari de 1934
- 1958 : Higanbana: Equinox Flower, Flors d'equinòcci, primièr filme en colors (que ne seràn totes puèi
- 1961 : Kohayagawa-ke no Aki: The End of Summer, La fin de l'estiu
-
- 1962 : Samma no Aji: An Autumn Afternoon, Lo Gost del saké (literalament del samma, peis salat...) darrièr ultim filme
-
-
- Se "normalizèrem" aicí l'adaptacion dels mots nipons a la nòstra lenga romanica, idiòma occidental.
D'efièch, n'èssent lo japonés una lenga aglutinanta, cada mot se "pega" a un autre o una particula gramaticala, çò que fa que se ne trobam sovent amb una cordilhada sens fin o quasi, de mots sens nada separacion entre eles.
En tot ne seguir l'us que causiguèt en Sato Tadao dins la siá Istòria del cinèma nipon (o puslèu los sieus traductors que demest eles un es nipon).
Atal doncas, per exemple, n'escriurem Tokyo Monogatari o Tokyo Bokoshu idem Tokyo no Gassho amb majusculas, n'èssent ambedós mots de substantius.
Ne notarem pas çaquelà los signes acostumats de la version romaji del japonés (amor de defugir una certa confusion amb lo vertadièr sistèma romaji e una tròp coercitiva obligacion de ne conéisser subre de plan, d'a fons o quasi, lo nipon.
Farem una excepcion pels títols de filmes premiats e ca, qu'atal li ne tornarem lo sieu nom blos mai vertadièr e pus autentic, que tota òbra d'art, atal un èsser viu e vivent, se n'amerita lo respièch aquel...).
Me ne sembla aiceste un compromés de pro bon acceptar entremièg una tradicion occidentala saberuda id sabentassa que ne voldriá adaptar los mots directament en romanji, ço es en quite japonés.Que lo romaji es la lenga nipona escricha amb alfabet latin, e marrés.E l'autra "tradicion" o semblatradicion que se ne vira del tot del japonés e lo s'empega al sieu patoà.
No'n sembla doncas mèr respièch, cultural e uman, per la lenga font mas dins lo respièch tot parièr de la lenga d'acuèlh.
Se reservarem aquel us dels signes sabents romaji, sonque per los noms pichons e d'ostal que ne son quicòm tant inalienable amai tan sacrat que pas degun i pòt nimai i deu o deuriá tocar.
Atal ieu almens ne farai e... causa coneguda siá... ne fau.Ediu.
Resson critic a Japon[modificar | modificar la font]
Resson critic... endacòm mai[modificar | modificar la font]
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1933 Kinema Junpo Award melhor filme per Otona no Miru ehon - Umarete wa mita keredo, 1932
- 1934 Kinema Junpo Award melhor filme per Dekigokoro, 1933
- 1935 Kinema Junpo Award melhor filme per Ukigusa Monogatari, 1934
- 1942 Kinema Junpo Award melhor filme per Todake no Kyodai, 1941
- 1950 Kinema Junpo Award melhor filme per Banshun, 1949
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor filme per Banshun...
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor realizator per Banshun...
- 1950 Mainichi Film Concours Award melhor scenari per Banshun... (guerdon partejat amb Kogo Noda)
- 1952 Kinema Junpo Award melhor filme per Bakushū, 1951
- 1952 Mainichi Film Concours Award melhor filme per Bakushū...
- 1952 Blue Ribbon Award melhor realizator per Bakushū...
- 1958 British Film Institute / Sutherland Trophy per Tōkyō Monogatari, 1953
- 1961 Asia-Pacific Film Festival Award melhor filme per Akibiyori, 1960
- 1964 Mainichi Film Concours Special Award ... for his carreer achievements...
Atal doncas, lo British Film Institute foguèron los primièrs e los sols a saber reconéisser en Occident las qualitats, l'excelléncia e los meritis de l'autor de Banshun, tetrapremiat, e Bakushū, tripremiat, a Japon.
Òsca per eles... e thanks for him... ediu.
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
bibliografia ozuana[modificar | modificar la font]
libres[modificar | modificar la font]
- Tadao Sato: Ozu Yasujirō no Geijutsu (L'Art d'Ozu Yasujirō), Tòquio, 1971 (en japonés)
- Tadao Sato: Ozu Yasujirō to Shigoto (Ozu Yasujirō e sas òbras), editat per Jun Satomi et alt, id 1972 (id)
- Paul Schrader: Transcendental Style in Film: Ozu, Bresson, Dreyer, University of California Press, Berkeley - Los Angeles, 1972... (en anglés)... (Ne foguèron tradusits al francés d'unes tròces dins los Cahiers du cinéma, num. 286, març de 1978...)
- Donald Richie: Ozu... Donald Richie's Ozu... id 1974... (idem)... (Ne foguèt tradusit al francés en 1980, edicions lettre du blanc, amb lo meteis títol...)
- Noël Burch: Pour un observateur lointain - Forme et signification dans le cinéma japonais, Edicions dels Cahiers du cinéma - Gallimard, París, 1982... (pp 168-194 consacradas a n'Ozu...), traduccion francesa de l'original anglés, To the Distant Observer, ed. Scolar Press, Londres, 1979)
- David Bordwell: Ozu and the Poetics of Cinema, Princeton University Press, 1988 (en anglés)
- Dario Tomasi: Yasujiro Ozu, Il Castoro Cinema, Milan, 1996 (en italian)
- Shigehiko Hazumi: Ozu, ed. dels Cahiers du cinéma, colleccion "Auteurs" , (1997 (en francés... tradusit del japonés)
- Kiju Yoshida: Ozu's Anti-Cinema, Center for Japanese Studies, University of Michigan, 1998 (en anglés)... (Ne foguèt facha traduccion francesa en 2004, a las edicions de l'Institut Lumière - Actes Sud, Arte Editions...)
- Youssef Ishaghpour: Formes de l'impermanence - Le Style de Yasujiro Ozu, Farrago-Ed. Léo Scheer, 2002 (en francés)
revistas[modificar | modificar la font]
- ... numèro especial de la revista bimesadièra l'Avant-Scène du cinéma, num. 204: descopatge integral de Tokyo monogatari - Voyage à Tokyo, dab entreten amb en Chishü Ryü per en Max Tessier, març de 1978 (id)
e ca
bibliografia del cinèma nipon[modificar | modificar la font]
- Masumura Yasuzo: Il cinema giapponese, edicions de la revista Bianco e Nero, Roma, 1955 (en italian)
- Shinobu & Marcel Giularis: Le Cinéma japonais, edicions Le Cerf, París, 1956 (en francés)
- Joseph Anderson & Donald Richie: The Japanese Film: Art and Industry, Tuttle, Tòquio - Nòva York, 1959... (nòva edicion aumentada Princeton University Press,Princeton, 1990) (en anglés)
- Donald Richie: The Japanese Movie: An Illustrated History, Kodansha International, Tòquio, 1966 (id)
- Richard N. Tucker: Japan: Film Image, Studio Vista, Londres, 1973 (id)
- Joan Mellen: Voices from the Japanese Cinema, Liveright, Nòva York, 1975 (id)
- Joan Mellen : The Waves at Genji's Door: Japan through Its Cinema, Pantheon id 1976 (id)
- Audie Bock: Japanese Film Directors, Kodansha International Ltd, 1978 (id)
- Tadao Sato: Currents in Japanese Cinema, Kodansha International, Tòquio, 1982 (id)
amb subretot:
-
- Mostra Internazionale del nuovo cinema di Pesaro: Schermi Giappponesi t. I, La tradizione e il genere;
t.II, La finzione e il sentimento, Masilio editor, Pesaro, 1984... Eccezionale... no more comment!! (en italian)
- Mostra Internazionale del nuovo cinema di Pesaro: Schermi Giappponesi t. I, La tradizione e il genere;
- Max Tessier: Cinéma et littérature au Japon: de l'ère Meiji à nos jours, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1986 (en francés)
- Beverley Bare Buehrer: Japanese Films: A Filmography and Commentary (1929-1989), St. James Press, Chicago - Londres, 1990 (en anglés)
- Hirano Kyoko: Mr Smith Goes to Tokyo: Japanese Cinelma under the American Occupation, Smithsonian InstitutionPress, Washington - Londres, 1992 (id)
amai
-
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés... Una òbra remirabla...)
- Tadao Sato: Le cinéma japonais - Tomes I & II, Centre Jòrdi Pompidor, París, 1997 (traduccion francesa del japonés... Una òbra remirabla...)
- Maria Roberta Novielli: Storia del cinema giapponese, Venècia, cò en Masilio, 2001 (en italian)
e...
- Stuart Galbraith IV: Le cinéma japonais, edicion de luxe, 192 pp (grand format, amb una iconografia de pro bèla qualitat), en Paul Duncan editor, Taschen, Colonha (amai Hong Kong - Londres - Los Angeles - Madrid - París - Tòquio), 2009, Alemanha (vertadièr país productor...) (version francesa) ... Enfins, l'obratge occidental que caliá per li tornar justícia al cinèma nipon... pas tant al sieu art, mas quitament al pus " popular " tot parièr, amai subretot a las siás diversitat e riquesa e pulsion creatritz, unicas al mond... wunderbar!!!
amai
- Adrien Gombeaud: Dictionnaire du cinéma asiatique, obratge collectiu bailejat per l"autor, edicion de luxe, 640 pp (grand format... id per l'iconografia), edicions Nouveau Monde, París, 2008... Un obratge espectaclós, que la part nipona es evidentament tras qu'importanta... bravo!!! (id)
e ca
bibliografia de las òbras de n'Ozu Yasujirō[modificar | modificar la font]
- Yasujiro Ozu & Kogo Noda: Banshun - Printemps tardif - 1949 ... script d'origina traduch del japonés per Michel & Estrellita Wasserman, Publications orientalistes de France, París, decembre de 1986
- idem Bakushu - Début d'été - 1951 ... id id id id
- idem Tokyo monogatari - Voyage à Tokyo - 1953 ... id id id id
- idem Tokyo boshoku - Crépuscule à Tokyo - 1957 ... id id id id
- idem Samma no Aji - Le Goût du saké - 1962 ... id id id id
-
- Ozu Yasujirō: Ozu Yasujirō zenshü ... Òbras cinematograficas complètas de n'Ozu Yasujirō..., de dos tòmes, çò ne cabís de totes los scenaris (i cosidetti scripts) de n'Ozu-san, Shinshokan, 2003 (en japonés, de segur..., en nipon... hai... of course... certo... pour sûr... ¡por supuesto!... clar que sí! ... natürlich!!!)
e, d'en primièr (qu'anar beure a la font, desasseda tostemps lo passant...):
-
-
- Ozu Yasujirō: Carnets 1933 - 1963, edicion integrala, traduch del japonés e anotat per na Josiane Pinon-Kawatake, edicions Alive, París, 1996... (d'a l'edicion d'origina nipona, Film Art-Sha / Japan Uni-Agency, Tòquio, 1993)... Veire article Los Quasernets d'Ozu Yasujirō (1933-1963)
-
e ca
generalitats[modificar | modificar la font]
-
- (E la nòstra coneissença pro limitada de la lenga nipona ne seriá pas estada sufisenta sens l'ajuda, tras que preciosa, del Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985) que, sens el, se ne seriam pas cap pogut venjar del prètzfach).
e ca
nado
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Kazuo Inoué: Ikite wa mita keredo - Ozu Yasujirō den... Vivèri mas... biografia de n'Ozu Yasujirō, documentari 1983
- Pascal-Alex Clément: Setsuko Hara, la disparue... n' O-Chan, l'avalida..., evocacion (15'), Arte/Video, 2003
. . . ... e
d'en segond ...que pas res se ne val un retorn cap a la font de totas fonts...:
-
- l'edicion en VHS o CD dels sieus filmes (versions originalas sostitoladas en francés) dins las colleccions LES FILMS DE MA VIE, LA SEPT/VIDEO & ARTE/VIDEO...
e ca
nado
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Ozu Yasujirō sus l'Internet Movie Database
- (ja) (en) [1] n' Ozu Yasujirō...digital ( sit " oficial " )
Ligams extèrnes annèxes[modificar | modificar la font]
- (fr) [4] Sit oficial Arte
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 780 documents subre en Yasujiro Ozu en picar coma clau Yasujiro Ozu


text:
Antonin lo Pietós
Antonin lo Pietós (19 de setembre de 86, Lanuvium - 7 de març de 161, Lorium) foguèt un emperaire roman dau 11 de julhèt de 138 a sa mòrt. Succediguèt a Adrian e foguèt remplaçat per lei coemperaires Lucius Verus e Marc Aurèli.
Per la màger part deis istorians, lo rèine d'Antonin lo Pietós marca l'apogèu de l'Empèri Roman en causa de l'abséncia de guèrras exterioras o interioras importantas, de sa politica de renfòrçament dei finanças e dei defensas de l'Empèri e de l'estabilitat intèrna deis institucions imperialas.


text:
2 Pallas
2 Pallas foguèt lo segond asteroïde descobèrt just aprèp Ceres e es un dels asteroïdes mai importants del Sistèma Solar. S'estima que representa 7% de la massa de la cencha principala e son diamètre de 544 quilomètres es un pauc mai gròs que lo de 4 Vesta. Es pr'aquò mens massís qu'aquesta, e se situa doncas tresen demest los asteroïdes mai voluminoses.
Quand Pallas foguèt descobèrt per l'astronòm Heinrich Wilhelm Olbers lo 28 de març de 1802, se pensèt que s'agissiá d'una planeta, e foguèt sonque a partir de la reclassificacion de 1845 que passèt a èsser considerat coma un asteroïde. Recebèt son nom en onor a Atena, la divessa grèga de la saviesa.


text:
Guilhèm de Cabestanh
Guilhèm de Cabestanh (catalan: Guillem de Cabestany) (1162–1212) foguèt un trobador catalan qu'escriviá en occitan. Èra originari de Cabestany dins lo Comtat de Rosselhon. Es fòrça conegut de per sa vida, escrita per un autor anonim, mas que pasmens sembla pas d'aver de realitat istorica.
Vida[modificar | modificar la font]
Extrait[modificar | modificar la font]
"Guillems de Capestaing si fo uns cavalliers de l'encontrada de Rossillon, que confinava com Cataloigna e com Narbones. Molt fo avinenz e prezatz d'armas e de servir e de cortesia. [...] Et avia en la soa encontrada una domna que avia nom ma domna Soremonda, moiller d'En Raimon de Castel Rossillon, qu'era molt rics e gentils e mals e braus e orgoillos. E Guillems de Capestaing si l'amava la domna, per amor e cantava de leis e fazia sas chansos d'ella. E la domna qu'era joves e gentil e bella e plaissenz si.l volia be major que a re del mon. E fon dit a Raimon de Castel Rossillon; et el, com hom iratz e gelos, enqueri lo fait, e saup que vers era, e fez gardar la moiller fort E quant venc un dia, Raimon de Castel Rossillon troba passan Guillem senes gran compaingnia et ausis lo; e trais li lo cor del cors; e fez lo portar a un escudier a son alberc; e fez lo raustir e far peurada e fez lo dar a manjar a la moiller. E quant la domna l'ac manjat lo cor d'En Guillem de Capestaing, En Ramon li dis o que el fo. Et ella quant o auzi perdet lo vezer e l'auzir. E quant ella revenc, si dis: "Seingner, ben m'avetz dat si bon manjar que ja mais no manjarai d'autre" E quant el auzi so qu'ella dis, el coret a sa espeza e volc li dar sus en la testa; et ella s'en anet al balcon e se laisset cazer jos, e fo morta.
Comentari[modificar | modificar la font]
Aquela vida eissida d'un autor anonim transcriu un conte oriental conegut, lo conte del còr manjat, e se basa pas sus una realitat istorica relativa a sos protagonistas. Sabèm que Guilhèm de Cabestanh participèt a la Batalha de Las Navas de Tolosa en 1212 mentre que Raimon De Castèl Rosselhon defuntèt cap a 1210, çò que fa venir impossible lo desnosament de la vida.


text:
Meteorologia
La meteorologia es l'estudi dels fenomèns atmosferics coma los nívols, las depressions e las precipitacions per comprendre cossí se forman e evoluisson. Es una disciplina que tracta principalament de la mecanica dels fluids aplicada a l'aire mas que fa usatge de divèrsas autras brancas de la fisica e de la quimia.
Permet doncas d'establir de previsions meteorologicas en s'apiejant sus de modèls matematics de tèrme cort o long. Es tanben aplicada a la prevision de la qualitat de l'air, als cambiaments climatics e a l'estudi dins mantun domeni de l'activitat umana (construccion, trafic aerian, etc.)


text:
Trelevenez
Trelevenez en breton ( Tréflévénez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tréflévénez Èra una trève del Tréhou, fasiá partida de la archidiaconé de Léon en levant de la évêché de Léon e èra jol vocable de Sant-Pierre.
Tréflévénez était une trève du Tréhou, faisait partie de l'archidiaconé de Léon relevant de l'évêché de Léon et était sous le vocable de Saint-Pierre.


text:
Liars (Gers)
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Liars[1][2][3][4] (Lias en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de la airal urban de Tolosa situada en Gascogne. La municipalitat es limitrophe amb lo departament de la Anautita-Garonne
Commune de l'Tolosa située en Gascogne. La commune est limitrophe avec le département de la Haute-Garonne
Istòria[modificar | modificar la font]
Una pichona capèla se tròba sus la municipalitat al luòc dich Goudourvielle, un monument en aumenatge als abitants de la municipalitat mòrta pendent lo conflicte 1939-1945, dimensions :1,50 X 2m. 4 noms an inscrich sus una plaque en metal. A l'esquina un graffitti "l'amor trionfa totjorn".
Une petite chapelle se trouve sur la commune au lieu dit Goudourvielle, un monument en hommage aux habitants de la commune morts durant le conflit 1939-1945, dimensions :1,50 X 2m. 4 noms sont inscrits sur une plaque en métal. Au dos un graffitti "l'amour triomphe toujours".
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: " Liars (Gers)
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Zenit (astronomia)
En astronomia, lo zenit es un dels punts d'interseccion de la verticala d'un luòc donat e de l'esfèra celèsta. Lo punt d'interseccion que se tròba en dessús de la Tèrra es lo zenit; al contrari aquel que se tròba als antipòdes es lo nadir. D'un autre biais lo zenit es lo punt sus la verticala en dessús de la nòstra tèsta e lo nadir es le punt sus la verticala situat jos los nòstres pès. En coordenadas orizontalas, l'axe zenit-nadir es perpendicular al plan de l'orizont celèst, e lo zenit e lo nadir son los pòls del grand cercle de l'orizont. Lo meridian celèst del luòc passa par aqueles pòls que son lo zenit e lo nadir.
Lo punt pus elevat de la trajectòria d'un astre dins lo cèl (per exemple lo Solelh) se nomena lo punt de culminacion. Lo Solelh passa al zenit solament entre los dos tropics.


text:
Espaci tipografic
L'espaci es la partida blanca entre los mots, utilizada per facilitar la lectura separada d'aqueles. L'espaci s'utiliza ara dins la majoritat de las lengas que fan l'usatge d'un alfabet mas foguèt pas atal de totes temps; per exemple en latin foguèt incorporat sonque a la fin del sègle VI, abans s'escrivian totes los mots junts o amb un punt entre eles se caliá legir mai aviat o un tèxte long. L'usatge de l'espaci entre los mots se generalizèt sonque al la fin del sègle VIII.
Entre los mots se plaça un espaci mas de convencions tipograficas pòdon utilisar aquel signe de pontuacion per d'autres usatges. Per exemple, aprèp una virgula o un punt, en mecanografia, es usual de daissar un espaci (dos espacis per d'uns). L'espaci se deu pas confondre amb l'indentacion, l'espaci mai grand al començament del paragraf o entre blots de tèxte.


text:
Capèla Notre-Dame-du-Haut de Ronchamp
La Capèla Notre-Dame-du-Haut es una capèla catolica situada sul territòri de la comuna de Ronchamp, dins la region francesa de Franca Comtat. Lo projècte foguèt portat per l'arquitècte franco soïs Le Corbusier. S'enauça a l'emplaçament d'un ancian santuari roman e d'una anciana capèla que foguèt tornar bastida pel primièr còp entre las doas guèrras. Es marcada a la tièra dels monuments istorics franceses dempuèi 1967 amb la mencion "Patrimòni del sègle XX". En 2011, una portariá nòva e un convent foguèron bastits d'après los plans de l'arquitècte Renzo Piano.


text:
Mary Anning
Mary Anning (21 de mai de 1799 – 9 de març de 1847) foguèt una paleontològa, colleccionaira e comerçanta de fossils anglesa del començament del sègle XIX. De per son abiletat per trobar e preparar de fossils, eissits dels jaciments marins de l'èra jurassica de la region de Lyme Regis ont viviá, realizèt un grand nombre de descobèrtas importantas. Las mai notablas son lo primièr esqueleta d'ictiosaure d'èsser identificat corrèctament, los primièrs dos esqueletas de plesiosaures descobèrts, lo primièr esqueleta de pterosaure trobat fòra d'Alemanha e qualques fossils de peisses importants. Las siás observacions aguèron un ròtle important dins la descobèrta del fach que los fossils de belemnits contenon de sacs de tencha fosilizada e que los coprolits, coneguts a l'epòca coma de pèiras bezoar, son en realitat de matèrias fecalas fosilizadas. Quand lo geològ Henry De la Beche pintèt Duria Antiquior, la primièra scèna preïstorica largament difusada, se basèt en granda part suls fossils qu'Anning aviá trobat e vendèt de còpias pel sieu benefici. La siá òbra foguèt fondamentala dins los cambiaments qu'arribèron al començament del sègle XIX dins las idèas scientificas sus la vida preïstorica e l'istòria de la Tèrra.


text:
Revolucion de Mai
La Revolucion de Mai qu'ei un processus politic qui's debanè a Buenos Aires (alavetz capitala de la Vicereiautat de l'Arriu de la Plata) en 1810 e qui desboquè sus lo remplaçament deu darrèr vicerei espanhòu, Baltasar Hidalgo de Cisneros, per la Purmèra Junta.
Se de facto, aquò e signifiquè la debuta de la Guèrra d'Independéncia, oficiaument, los revolucionaris que declarèn préner lo contraròlle deus lors ahars politics au nom deu rei d'Espanha (qui lo son reiuame b'èra alavetz ocupat per Napoleon e per l'armada francesa).
L'independéncia que hore obertament declarada pas sonque lo 9 de julhet de 1816 a l'escadença deu Congrès de Tucumán.


text:
Ouilly-du-Houley
Ouilly-du-Houley es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge traversat per la Paquine e dominat per lo sieu castèl.
Petit village traversé par la Paquine et dominé par son château.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1825, Sant-Leugièr-de detlo-Houley (263 abitants l'an 1821, Sant-Leugièr-de Ouilly abans 1801) absorbeix Ouilly-la-Ribaude (191 abitants, abans 1801 Sant-Martin-de Ouilly, Martin-de Ouilly) e ven Ouilly-de detlo-Houley[1],[2].
En 1825, Saint-Léger-du-Houley (263 habitants en 1821, Saint-Léger-d'Ouilly avant 1801) absorbe Ouilly-la-Ribaude (191 habitants, avant 1801 Saint-Martin-d'Ouilly, Martin-d'Ouilly) et devient Ouilly-du-Houley[3],[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 de febrièr 2008
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 de febrièr 2008
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Ouilly-du-Houley », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 février 2008
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Ouilly-la-Ribaude », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 6 février 2008


text:
Saint-Pierre-de-Bressieux
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-de-Bressieux en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es limitrophe de divèrsas municipalitats: Sant-Siméon-de-Bressieux, Bressieux, Brézins, Sant-Etienne de Sant-Geoirs, Sant-Geoirs, Brion, Chasselay, Roybon, Marnans
La commune est limitrophe de plusieurs communes: Saint-Siméon-de-Bressieux, Bressieux, Brézins, Saint-Etienne de Saint-Geoirs, Saint-Geoirs, Brion, Chasselay, Roybon, Marnans


text:
-87
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -87 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Naufratge d'un naviri portant la maquina d'Anticitera qu'èra probablament un otís de calcul astronomic. Lei vestigis d'aquela maquina mostran l'existéncia e l'utilizacion d'engranatges dins lo mond mediterranèu.


text:
Ilkhanat
L'Ilkhanat se formèt en 1256 durant la division de l'Empèri Mongòl a l'entorn dau platèu pèrs e se devesiguèt en uneis estats en 1335. Foguèt creat per lo kurultai de 1251 qu'elegiguèt Mongke coma Grand Khan. Hulagu ne'n venguèt lo cap e jonhèt la region en 1256 onte va reinar fins a sa mòrt en 1265. En 1258, prenguèt Bagdad e ataquèt leis estats musulmans dau Pròche Orient. Après 1260 e la mòrt de Mongke, sei fòrças foguèron parcialament retiradas per anar ajudar Kublai Khan durant la guèrra civila de 1259-1264 e renfòrçar sa frontiera nòrd còntra lo Khanat de l'Òrda d'Aur.
Son fiu Abaqa (1265-1282) li succediguèt e contunièt la lucha còntra lei principats musulmans ambé l'ajuda deis estats crestians. Pasmens, foguèt batut per lei Mamelocs en 1277 e 1281. Tekudar (1282-1284) vengut musulman foguèt rapidàment rebutat e remplaçat per Argon (1284-1291). Aqueu darrier renforcèt l'autoritat de son govèrn e capitèt de redreiçar l'economia. Son fraire Ghaykhatou (1291-1295) assaièt tornarmai de transformar l'Empèri en estat musulman mai, coma Tekudar, foguèt tuat per un còp d'estat. Una revòuta de la region musulmana de Khorasan permetèt alora a Arghun Ghazan (1295-1304) de prendre lo poder.
Lei Mongòls adoptèron vèrs aqueu periòde lo mòde de vida dei populacions pèrsas. Pasmens, perdiguèron tanben lor disciplina militara entraïnant una demenicion de la poissança de l'estat centrau. En 1316, un còp d'estat dirigit per un senhor feodau marquèt lo començament d'una crisi politica grèva que s'acabèt en 1335 per la disparicion de l'Empèri.


text:
Indonesia
La Republica d'Indonesia es un país d'Asia del Sud-Èst. Compren 17 508 illas, es l'estat archipèla pus grand del mond. Amb una populacion estimada d'apraquí 237 milions de personas, es lo quatren país mai poblat e lo qu'a la pus granda nacion a majoritat musulmana. Pasmens cap de referéncia es facha a l'Islam dins la Constitucion indonesiana. Indonesia es una republica, del Parlament elegit e del president.
La capitala es Jakarta.
Lo gentilici es indonesian -a (mas tanben indonesi -èsia, mens emplegat mas atestat[1]).
Lo país confronta Papoa-Nòva Guinèa, Timòr Èst e Malàisia. Los autres païses vesins son Singapor, Filipinas, Austràlia, e lo territòri indian de las Illas Andaman e Nicobar.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Jos l'influéncia de l'indoïsme e lo bodisme, se formèron divèrses reialmes dins las illas de Sumatra e Java dempuèi lo sègle VII fins al XIV. Mai endavant, l'arribada de comerçants arabis de Gujarat (Índia) i portèt l'Islam, que venguèt la religion dominanta après la casuda dels reialmes indó e bodista.
Quand arribèron los europèus al començament del sègle XVI, trobèron una multitud de pichons estats, que se revelèron vulnerables als nòu venguts, los que venián per controtlar lo comèrci de las espècias. Al sègle XVII, los olandeses ne foguèron lo grop dominant, que n'expulsèt los espanhòls e los portugueses (a l'excepcion de la siá colònia del Timòr Portugués, dins l'illa de Timòr). Los Païses Basses governèron Indonesia coma colònia fins a la Segonda Guèrra Mondiala, primièr jol contraròtle de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas (VOC), e après, al començament del sègle XIX, jol contraròtle dirècte del govèrn neerlandés.
Al sègle XIX s'establiguèt a Java lo Cultuurstelsel (sistèma de cultura), vastas plantacions e de culturas intensivas que donèron fin finala lo rendiment que requerissián los Païses Basses e que la VOC aviá pas pogut produsir. En un periòde de govèrn colonial mai liberal posterior a 1870, aquel sistèma foguèt abolit. A comptar de 1901 los neerlandeses i introdusiguèron la Politica Etica, que compreniá una reforma politica limitada e una aumentacion dels investiments dins la colònia.
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, amb los Païses Basses jos ocupacion alemanda, lo Japon ocupèt la colònia olandesa. Una part de l'elèit indonesian, e fòrça dels futurs caps de la Republica independenta, cooperèron amb los ocupants japoneses, que los vesián coma un bon cambiament après lo periòde de govèrn olandés. En 1945, amb la guèrra prèsta d'acabar, lo Japon prepausèt una comission, dirigida per Sukarno, per preparar l'independéncia, que foguèt declarada lo 17 d'agost.
En un esfòrç per reprene lo contraròtle de las siás ancianas colònias, los Aliats i envièron las siás armadas, amassa amb l'armada olandesa. La guèrra d'independéncia indonesiana durèt de 1945 fins al 27 de decembre de 1949, quand, jos una fòrta pression internacionala, los Païses Basses reconeguèron l'independéncia d'Indonesia mejançant la signatura del Tractat de l'Aia. Sukarno ne venguèt lo primièr president, amb Mohammad Hatta coma primièr vicepresident.
Los ans 1950 e 1960 veguèron coma lo govèrn de Sukarno s'alinhava, primièr, amb lo movement emergent dels païses non alinhats e, pus tard, amb lo blòc socialista. Dins las annadas 1960 Indonesia aguèt una confrontacion militara amb la vesina Malàisia e sentiá una frustracion creissenta ras de las dificultats economicas intèrnas.
Lo general de l'armada Suharto venguèt president del país en 1967 amb la desencusa d'afirmar lo país davant una pretenduda revòlta comunista contra lo de mai en mai flac Sukarno. Ras del còp d'Estat de Suharto, de centenats de milièrs d'indonesians (la majoritat d'origina chinesa), acusats de comunistas, foguèron assassinats o empresonats. L'administracion de Suharto es nomenada abitualament lo periòde del Nòu Òrdre. Suharto favorizèt d'importants investiments estrangièrs en Indonesia, que produsiguèron una creissença economica notabla, mai plan inegala. Malgrat aiçò, Suharto s'enriquiguèt el e la siá familha dins un estat de corrupcion generalizada e se veguèt forçat de daissar lo poder al mitan de manifestacions popularas massissas e una economia en crisi en 1998.
Entre los ans 1998-2001, lo país aguèt tres presidents: Jusuf Habibie, Abdurrahman Wahid e Megawati Sukarnoputri. En aquel periòde se produsiguèt la guèrra per l'independéncia del Timòr Èst, anciana colònia portuguesa qu'Indonesia aviá annexat en 1975. Lo conflicte se radicalizèt en 1999 e lo territòri obtenguèt l'independéncia lo 20 de mai de 2002. En 2004, se debanèt la jornada electorala mai longa del mond e la primièra eleccion presidenciala dirècta, que ganhèt Susilo Bambang Yudhoyono.
Parts del nòrd de Sumatra, particularament Aceh (territòri que dempuèi fa d'ans luta per la siá independéncia), foguèron devastadas per un fòrt tèrratrem e lo subsequent tsunami lo 26 de decembre de 2004.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Nom indonesian entre parentesas
- Aceh (1) (Aceh) - Banda Aceh
- Illas Bangka Belitung (2) (Kepulauan Bangka-Belitung) - Pangkal Pinang
- Bengkulu - Bengkulu
- Illas Riau (2) (Kepulauan Riau) - Tanjung Pinang
- Jambi - Jambi
- Lampung - Bandar Lampung
- Riau - Pekanbaru
- Sumatra del Nòrd (Sumatera Utara) - Medan
- Sumatra occidental (Sumatera Barat) - Padang
- Sumatra del Sud (Sumatera Selatan) - Palembang
- Jakarta (3) - Jakarta
- Banten (2) - Serang
- Java central (Jawa Tengah) - Semarang
- Java oriental (Jawa Timur) - Surabaya
- Java occidental (Jawa Barat) - Bandung
- Yogyakarta (4) - Yogyakarta
- Bali - Denpasar
- Illas Pichonas de la Sonda occidentalas (Nusa Tenggara Barat) - Mataram
- Illas Pichonas la Sonda orientalas (Nusa Tenggara Timur) - Kupang
- Kalimantan del Nòrd (Kalimantan Utara) - Tanjung Selor
- Kalimantan central (Kalimantan Tengah) - Palangkaraya
- Kalimantan del Sud (Kalimantan Selatan) - Banjarmasin
- Kalimantan occidental (Kalimantan Barat) - Pontianak
- Kalimantan oriental (Kalimantan Timur) - Samarinda
- Gorontalo (2) - Gorontalo
- Sulawesi central (Sulawesi Tengah) - Palu
- Sulawesi del Sud-Èst (Sulawesi Tenggara) - Kendari
- Sulawesi del Sud (Sulawesi Selatan) - Makassar
- Sulawesi occidental (2) (Sulawesi Barat) - Mamuju
- Sulawesi du Nòrd (Sulawesi Utara) - Manado
- Molucas - Ambon
- Molucas del Nòrd (2) (Maluku Utara) - Ternate
- Papoa (5) - Jayapura
- Papoa occidentala (2) (Papua Barat) - Manokwari
(1) Estatut especial. - (2) Província creada en 2000. - (3) Daerah Khusus Ibukota (DKI) es lo territòri especial de la capitala. - (4) Lo territòri especial de Yogyakarta es lo territòri de l'ancian sultanat del meteis nom, que deu son estatut especial al ròtle jogat pel sieu sultan, Hamengkubuwana IX, pendent conflicte qu'opausèt entre 1945 e 1949 la Republica d'Indonesia a l'ancian poder colonial neerlandés - (5) Estatut especial.;Províncias indonesianas e sas capitalas
Economia[modificar | modificar la font]
Veire l'article: Economia d'Indonesia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Album[modificar | modificar la font]
-
National Museum of Indonesia in Central Jakarta
-
-
Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
-
-
A train at Gambir station in Central Jakarta
-
The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
-
-
-
-
-
A selection of Indonesian food, including Soto Ayam (chicken soup), sate kerang (shellfish kebabs), telor pindang (preserved eggs), perkedel (fritter), and es teh manis (sweet iced tea)
-
-
-
-
-
-
Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (Ditlantas Polda Metro Jaya) as a patrol car
-
Mitsubishi Lancer used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
-
-
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Es tanben indonesi o Bahasa Indonesia lo nom de la lenga mai importanta del país.


text:
1489
Aquesta pagina concernís l'an 1489 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat de Delhi[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Bahlul Lodi que foguèt remplaçat per son fiu Sikandar Lodi.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dei signes "+" e "–" per l'Alemand Johannes Widmann dins son obratge aritmetic Behende vnnd hübsche Rechnug auff allen Kauffmanschafften.


text:
-253
Aquesta pagina concernís l'an -253 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans amb una temptativa novèla dei Romans de desbarcar sus lo continent african dins la region dau golf de Gabès. Pasmens, aquò mau capitèt en causa dei condicions climaticas e lei Romans perdiguèron unei naviris en causa d'una tempèsta.


text:
Capsiuts
Capsiuts (Captieux en francés) qu'ei ua comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas e Atge Mièi[modificar | modificar la font]
L'origina deu borg remonta au mens a l'epòca gallò-romana. Disen d'alhons qu'estèt devastat per Crassus, lòctenent de Cesar. A l'Atge Mièi, la parròpia de Capsiuts es una possession deus vicomtes de Biarn. Lo castèth es confiscat preu rèi d'Anglatèrra quòra Gaston VII refusa de li rénder aumatge, entre 1274 e 1277. Capsiuts es lavetz una vila barralhada, dont los vestigis de las murralhas son encara visibles au XIX° siègle. En 1273, Pèir de Cabanas e Guilhèm de Lugaròssa, de Capsiuts, son tenguts au dever d'estatge decap a son senhor, probable Gaston de Biarn, qu'a d'aquera epòca avè drets senhoriaus en aqueste lòc. En 1299, Guichard de Marciac, comandant l'armada de Guiana per Philippe le Bel, empara lo castèth de Capsiuts contra los Anglés. En 1425, Isabèu, comtessa de Foish, conclutz una trèva dab Jean de Radcliff, senescau de Guiana, en vertut de la quala los Anglés poiràn anar e vir dens sa tèrra de Capsiuts, shens que los abitants n'augin nada crenta. En 1621, pendent la guèrra contra los protestants, acossan los rebèles que corren capvath las Lanas, entre auts aqueths de la garnison de Capsiuts.
Epòca modèrna e Revolucion[modificar | modificar la font]
En 1660, Loís XIV es en vesita a Capsius quòra la tèrra se bota a tremblar. Una segonda personalitat reiala serà recebuda per la parròpia : la Daufina de França, en 1745.
Anèit[modificar | modificar la font]
Capsiuts a, una certèna pausa, coneishut una aviada importanta graça a l'expleitacion de la gema e, mèi recentament, per l'implantacion deu camp militar deu Potèu. Adara, ne damòra pas mèi de tralhas deu castèth ni deus ancians remparts, ni mèi deu convent de cordelèirs dab ospici e capèra, e tanben son anciana glèisa. Anèit, lo vilatge de Capsiuts es una halta importanta suu pelerinatge de Sent-Jacme.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La glèisa de Sent Martin, neogotica, data de 1869 ; remplaça la glèisa primitiva en partida fortificada. Entre 1989 e 1994, Pierre Rivet a fabricat una remercabla maqueta en aluquets de la glèisa.
L'ostau de vila, datent de 1870, es d'estile neoclassic.
A l'emplaçament deu castèth de Capsiuts, destruisut au XVII° siègle, a estut bastida una teulèira, adara desafectada. Los horns son bastits en aliòs.
L'anciana usina a gema es damorada en activitat de 1928 a 1968.
Hont Senta Germana.
Rius[modificar | modificar la font]
L'arriu de l'Artigaut e la Guanèira son los dus arrius de la comuna.


text:
888
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 888 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Vengut fòl dempuei febrier de 887, l'emperaire Carles III lo Gròs moriguèt, probablament tuat per sei domestics, lo 13 de genier. En causa dau descrèdit dau defunt après son refús de combatre lei Vikings en 886 au profiech d'un acòrd jutjat vergonhós per la màger part de l'aristocracia franca, l'eiretier legitim de la dinastia carolingiana (qu'èra totjorn enfant) foguèt pas designat rèi. En plaça, Audoïn, còmte de París e cap principau de la defensa de la vila còntra lei Vikings foguèt elegit rèi. Lo coronament se debanèt lo 29 de febrier.
Dins aquò, aquela eleccion foguèt contestada per lei partisans dei Carolingians gropats a l'entorn de l'arquevesque de Reims e dau còmte de Peitieus. Lo sostèn d'Arnulf de Caríntia, rèi novèu de Francia Orientala, permetèt de renfòrçar lo poder d'Audoïn. Lo 13 de novembre, un segond coronament aguèt ansin luòc a Reims e la preparacion d'una campanha acomencèt per sometre lo còmte de Peitieus, Ramnulf II. Aperavans, Audoïn capitèt de batre una tropa de Vikings qu'aviá pilhat Tròias, Meaux, Verdun e Toul dins la region de Montfaucon d'Argonne (24 de junh).


text:
Apollo 11
Apollo 11 foguèt una mission espaciala abitada estatsunidenca mandada en 1969 a partir del Centre espacial John F. Kennedy en Florida, per explorar la Luna. Lo 20 de julhèt de 1969, Neil Armstrong e Edwin "Buzz" Aldrin, Jr, foguèron los primièrs umans d'aterrar sus la superficia lunara, lo tresen òme d'equipatge Michael Collins demorèt dins lo modul de comandament.
Aquesta mission americana es considerada coma un acompliment major dins l'istòria de l'exploracion espaciala. Apollo 11 èra la cinquena mission abitada del programa espacial american Apollo. Per aqueste capitada, l'agéncia espaciala americana, la NASA, realizèt l'objectiu fixat pel president John F. Kennedy en 1961, qu'èra de pausar un equipatge sus la Luna abans la fin dels ans 1960 e demonstrèt sens contestacion possibla la superioritat dels Estats Units subre l'Union Sovietica dins le domeni espacial.


text:
Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence
La Colonia de Rhode Island e las Plantacions de Providence (Colony of Rhode Island and Providence Plantations) èra partida de la Nòva Anglaterra, la plantacion de Providence foguèt fondada en 1636 per Roger Williams, un teologian, predicire baptista e li foguèt autrejada la carta reiala en 1663. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Rhode Island dels Estats Units d'America.


text:
Katie Melua
Ketevan Melua, mai coneguda coma Katie Melua (en georgian: ქეთი მელუა; Kutaisi, Georgia, 16 de setembre de 1984) es una cantaira britanica d'origina georgiana. Se faguèt conéisser al Reialme Unit gràcias al succès de son primièr album, Call Off the Search qu'espeliguèt en novembre de 2003. Aquela notorietat foguèt consolidada e venguèt internacionala en 2005 amb son segond album, Piece by Piece que coneguèt una capitada considerabla dins mantes païses.
Segon la Lista dels Rics del Sunday Times de 2008, Melua aviá una fortuna de 18 milions de liuras, çò que la situava dins los 10 musicians de mens de 30 ans mai rics del Reialme Unit.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Call off the search (2003)
- Piece by piece (2005)
- Pictures (2007)
- The House (2010)
- Secret Symphony (2012)
- Ketevan (2013)


text:
1124
Aquesta pagina concernís l'an 1124 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fin dau sètge de Tir après doas annadas de combat lo 29 de junh e conquista de la vila per lei fòrças dau Reiaume de Jerusalèm e la Republica de Venècia.
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Fin oficiala de la regéncia de Baudoïn II de Jerusalèm que gardèt encara un ròtle important dins la direccion deis afaires dau principat car lo prince Boemond II d'Antioquiá demorèt encara doas annadas en Itàlia avans de jónher la Tèrra Santa.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per l'ajuda militara donada au Reiaume de Jerusalèm per conquistar la vila de Tir.


text:
Cavalhon
Cavalhon[1] (Cavaillon en francés)[2] es una comuna d'Occitània en Provença.
La comuna fa partida dau Pargue Naturau Regionau de Leberon. Es celèbra per son importanta produccion de melons. Es nomenada la Capitala dau melon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Cavalhon
- ↑ Cavaioun en nòrma mistralenca.


text:
Lenga d'oïl - lengas d'oïl
Lo tèrme de lenga(s) d'oïl pòt prene dos senses diferents:
- Segon la classificacion de la lingüistica romanica tradicionala, la lenga d'oïl —al singular— es un sinonim de la lenga francesa, qu'es una de las lengas romanicas. Aital se considèra que las varietats regionalas de la lenga d'oïl (o de la lenga francesa) son de dialèctes del francés. Lo francés estandard, en aquel cas, es una varietat de la lenga d'oïl (o de la lenga francesa) entre d'autras varietats.
- Segon una concepcion apareguda dempuèi los ans 1970, d'unes pensan que i a de lengas d'oïl —al plural— que son independentas e que forman un sosgrop (la "familha d'oïl") dintre la familha de las lengas romanicas. Lo francés seriá solament una "lenga d'oïl" entre d'autras. Aquela concepcion es defenduda per certans lingüistas (pas per totes) e tanben per los movements culturals que promòvon las "lengas d'oïl".
Las lengas d'oïl, lengas regionalas de França, talas coma son revendicadas segon la segonda concepcion, e segon la lista establida sus la basa del document d'abril de 1999 del professor Bernard Cerquiglini, son aquelas:
- francés
- borgonhon-morvandiòt
- champanhòl
- francomtés
- galò
- lorenc
- mayennais
- normand
- picard
- peitavin-santongés
- valon
Qualques varietats del normand (jerseyés, guerneseyés e sercqués) son parladas a las Illas Normandas e reconegudas coma lengas regionalas pels govèrns de las illas (jerseyés e guerneseyés son reconeguts coma lengas regionalas al Reialme Unit).
Lo valon, lo picard, lo lorenc (parlar gaumais) e lo champanhòl son reconeguts en Valonia (Belgica) coma lengas endogènas.


text:
1746
Aquesta pagina concernís l'an 1746 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
Atacada per Àustria, Sardenha e Reiaume Unit, la garnison de Gènoa deguèt capitular lo 6 de setembre entraïnant l'ocupacion de la vila. Pasmens, la màger part dei fòrças d'ocupacion la quitèron rapidament per preparar una ofensiva en direccion de Provença. En decembre, la populacion aprofichèt donc la feblessa de la garnison austriana per se revòutar e tornar prendre lo contraròtle de la vila.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Desvolopament d'un procès de sintèsi d'acid sulfuric, dich procès dei chambras de plomb, per lo quimista anglés John Roebuck (1718-1794).
Matematicas[modificar | modificar la font]
Invencion dau tèrme « estatistica » per Gottfried Achenwall.


text:
Petrò Poroshenko
Petrò Oleksíiovych Poroshenko (en ucraïnian: ПeTpo OлekciйoBич ПopoшeHko; Bolhrad, oblast d'Odessa, 26 de setembre de 1965) es un entrepreneire e politician ucraïnian. Foguèt ministre dels afars estrangièrs del govèrn ucraïnian dirigit per Iólia Tymoshenko entre 2009 e 2010. Es un dels candidats mai privilegiats dins los sondatges per las eleccions a la presidéncia d'Ucraïna de mai de 2014.
Segon la revista americana Forbes, Poroshenko que pòrta l'escais del "rei del chocolat" ja que possedís la famosa marca de chocolats Roshen, èra en 2011 la 13ena persona mai rica del país, amb una fortuna estimada alara a 866 milions de dollars.
Aprèp las Eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 que se debanèron lo 25 de mai venguèt amb mai de 54% del sufragi lo novèl president d'Ucraïna e ocupèt sa foncion lo 7 de junh del meteis an.


text:
La Houssière
La Houssière es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en una vallée traversada pel Neuné, afluent drech de la Vologne, a Unitat|3|km {{}} de Corcieux e 17 km de Sant-Dié-de detlos-Vòges. L'abitat i es fòrça escampilhat, en los caserius : la Còsta, Cors Beheu, lo Épaxe, Grand Bòsc, Vanémont, Rojas-Aigas.
Lo territòri de la municipalitat a la particularité d'albergar doas estacions de la linha Épinal-Sant-Dié, @dénommer La Houssière e Corcieux-Vanémont.
La commune est située dans une vallée traversée par le Neuné, affluent droit de la Vologne, à 3 km de Corcieux et 17 km de Saint-Dié-des-Vosges. L'habitat y est très dispersé, dans les hameaux : la Côte, Cours Beheu, l'Épaxe, Grand Bois, Vanémont, Rouges-Eaux.
Le territoire de la commune a la particularité d'héberger deux gares de la ligne Épinal-Saint-Dié, dénommées La Houssière et Corcieux-Vanémont.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las primièras originas de la Houssière remonta a Charlemagne.
Jos l'Ancian Regim, La Houssière aperteniá al bailliage de Bruyères e i aviá comprés en lo doyenné de Corcieux, #qu'èra jos la juridiction del pòrti de Lorraine e de la glèisa de Remiremont. Lo pòrti èra sola nautor justicier. A l'esperital, La Houssière èra egalament annèxa de la curació de Corcieux.
Les premières origines de La Houssière remonte à Charlemagne.
Sous l'Ancien Régime, La Houssière appartenait au bailliage de Bruyères et était comprise dans le doyenné de Corcieux, qui était sous la juridiction du duc de Lorraine et de l’église de Remiremont. Le duc était seul haut justicier. Au spirituel, La Houssière était également annexe de la cure de Corcieux.


text:
Rupicapra rupicapra
Lo sarri o isard o chamoç (var. camoç) (Rupicapra rupicapra) es un bovid de la sosfamilha dels Caprinae (aquela de las chabras e de las feas), que se tròba dins los Alps e los Pirenèus e dins d'autres territòris montanhòls d'Euròpa, coma dins la Cordilhiera Cantabrica, los Carpats e Caucàs. Quauques autors classifican los exemplars pirinencs e cantabrics coma una espècia a despart, Rupicapra pyrenaica, mas aquò s'admet pas dins tota la comunautat scientifica internacionala.
Nom[modificar | modificar la font]
En occitan, i a d'usatges preferencials per nommar l'animal segon las montanhas:
- Dins los Alps occitans dison pus sovent chamoç o camoç (chamoç en zona de cha coma lo vivaroaupenc e pus generalament lo nòrd-occitan; camoç en zona de ca coma lo niçard e pus generalament los dialèctes dau sud).
- Dins los Pirenèus occitans dison puslèu sarri o isard.
Totas aquestas formas son corrèctas e legitimas en occitan larg.
D'autras lengas an de formas pròchas de l'occitan: