text:
Hautot-l'Auvray
Hautot-l'Auvray es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Hautot lo Auvray se tròba sul scenari del país de Caux e a 13 quilomètres de la Còsta de Albâtre. Lo País de Caux es un scenari de craie a la superfícia ondulée e retalhada per valleuses mai o mens échancrées. Lo limon fèrtil recobra una granda part d'aquel scenari, mas patís lo érosion eoliana. Los païsatges son d'aspècte tabulaire e marcat pel openfield (camps dubèrtes) besonh per la mecanització agricòla. La spécificité del País de Caux es çò barralh-masure (o tribunal-masure) #qu'es un espaci environat de barralhas vivas en servint de cortina trinca-vent. Los arbres an plantat sus un talus e son en general dels hêtres o de las roures o, de los nòstres jorns, lo àlber utilizat per lo sieu rapid creissement. Protegida per aquela barralha #que crèa un micro-climat, un tribunal complantée de pomers permet la produccion del cidre e la proteccion de la jove ramaderia. Se tròba tanben las bastissas d'espleitacion e d'abitacion (barralha). L'evolucion de las faiçons de vida condusida a un arrachage o una fauta de mantenença de las barralhas, #çò qu'accelera la érosion dels sòls. En avent un papièr de brisa-vent, los talus plantats frenan egalament n'efièch lo écoulement de las aigas de pluèja. Amb lo creissement démographique de la Modèl:S-, los corses-masures an acabat per formar caserius, eles-meteisses environats de barralhas. Lo païsatge del país de Caux li cal pas pas èsser confondut amb lo bocage de Bassa-Normandie.
Lo littoral a constituit de falaises de craie mai o mens anautitas. Los mai celèbras son aquelas de Étretat. La siá color blanca explica la designacion "Còsta de Albâtre" per aquela part de la Normandie. Aquela falaise retrocedís mai o mens rapidament en foncion de la érosion marina. Las plajas son tapissées de galets, desligats de la falaise e educats per la mar. Aqueles galets an totun tendéncia a migrer e lo sable pòt aflorar a cèrts endroits.
Lo climat del País de Caux es océanique : los ivèrns i son relativament doces e los estius relativament frescs. Los vents dominants venon de l'oèst o del sud-oèst. Las tempèstas de tardor son pas pas escassas.
Le village d'Hautot l'Auvray se trouve sur le plateau du pays de Caux et à 13 kilomètres de la Côte d'Albâtre. Le Pays de Caux est un plateau de craie à la surface ondulée et découpée par des valleuses plus ou moins échancrées. Le limon fertile recouvre une grande partie de ce plateau, mais il subit l'érosion éolienne. Les paysages sont d'aspect tabulaire et marqué par l'openfield (champs ouverts) nécessité par la mécanisation agricole. La spécificité du Pays de Caux est le clos-masure (ou cour-masure) qui est un espace entouré de haies vives servant de rideau brise-vent. Les arbres sont plantés sur un talus et sont en général des hêtres ou des chênes ou, de nos jours, le peuplier utilisé pour sa rapide croissance. Abritée par cette haie qui crée un micro-climat, une cour complantée de pommiers permet la production du cidre et la protection du jeune bétail. On trouve aussi les bâtiments d'exploitation et d'habitation (ferme). L'évolution des modes de vie conduit à un arrachage ou un manque d'entretien des haies, ce qui accélère l'érosion des sols. Ayant un rôle de brise-vent, les talus plantés également freinent en effet l'écoulement des eaux de pluie. Avec la croissance démographique du Modèl:S-, les cours-masures ont fini par former des hameaux, eux-mêmes entourés de haies. Le paysage du pays de Caux ne doit pas être confondu avec le bocage de Basse-Normandie.
Le littoral est constitué de falaises de craie plus ou moins hautes. Les plus célèbres sont celles d'Étretat. Leur couleur blanche explique la désignation "Côte d'Albâtre" pour cette partie de la Normandie. Cette falaise recule plus ou moins rapidement en fonction de l'érosion marine. Les plages sont tapissées de galets, détachés de la falaise et polis par la mer. Ces galets ont néanmoins tendance à migrer et le sable peut affleurer à certains endroits.
Le climat du Pays de Caux est océanique : les hivers y sont relativement doux et les étés relativement frais. Les vents dominants viennent de l'ouest ou du sud-ouest. Les tempêtes d'automne ne sont pas rares.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Hautot-la Auvray abans la Revolucion, èra del doyenné de Canville-los-Dos-Eglises, del Archidiaconé del Pichon Caux, del Parlament, de la Cambra dels Comptes e del Tribunal dels Actes de Roan, del Bailliage de Caux, de la Vicomté de Cany, de la Généralité de Roan e de la Election de Caudebec.
Dempuèi ja mai d'un sègle s'escriu « Hautot » mas suls ancians títols, se tròba « O-tot ». Totes los Hautot e Hotot de Normandie contenon l'element norrois ben conegut tot "terren", "localizacion" < toft e l'element vièlh-anglés hoh "pendent", testificat egalament en cèrts toponymes en "hou", lo significat seriá doncas "terren en pendent". Reven al toponyme anglés Huttoft. Per çò qu'es del qualificatiu "lo Auvray", deriva del nom d'un senhor local. Auvray Ancian nom vengut nom de familha, issu de la anglosaxó Alfred[1],[2].
Lo patron de Hautot-lo Auvray es sants Martin, avesque de Tors.
Dempuèi la Modèl:S-, aiçò èra la abbaye de Jumièges #que presentava a la curació. Voici #Çò que trobam en lo pouillé de Eudes Rigaud : « Ecclesia hotot Alverici. Abbas Gemmeticensis patronus. Mossardet viginti quinque librae. Pari-chiani nonaginti Stephanus presbiter, Presentatus a dominus abbate, receptus ab Archiepis-copo Theobaldus (Thibaud d'Amians )”.
Lo abbé de Jumièges declara en una confession que lo sieu monastèri a lo drech de presentar a la curació a causa d'un fief situat en l'estenduda de la parròquia. Lo abbaye #cedir en lo continuament a las Célestins de Roan lo patrocini, los #dire, los oblations e las autras intradas #que i aviá a Hautot-lo Auvray a condicion d'una renda de trenta jos per an e a condicion tanben que las Célestins aurián agut a porgir la pension canonique del vicari perpetu. Lo contracte i aguèt confirmat pel Archevêque de Roan lo 27 de genièr de 1525.
En una bulle de l'an 1147, lo Pape Eugène III confirma al abbaye de Jumièges la possession de la glèisa de Hautot e de la capèla de Lemainsville o Lemanville. Duplessis, D'ont aquel article a tirat, dicha #qu'a pas pogudas trobat sus la mapa del diocèse de Roan que lo masatge caseriu de Emondeville #qu'aja qualques affinités amb aquel de Lemanville S'i èra pres d'informacions dins lo país se lududes i auriá apreses #que i i aviá tot près de Hautot sus la parròquia de St Vaast de Dieppedalle un trucat Limanville o Lemanville #que poiriá plan èsser lo endroit designat en la bulle de Eugène III, de tant mai que la glèisa de Sant-Vaast èra tanben a la presentacion de la abbaye de Jumièges.
En lo pouillé dels beneficis del diocèse de Roan estampat l'an 1738, la curació de Hautot a la presentacion de las Célestins de Roan valiá uèch #cent libres e la parròquia i aviá #cent fuòcs. I a qualques ans la populacion èra de mai de mila abitantas, a davalat ara a nòu #cent quaranta sèt d'après lo recensement fach l'an 1866. I a tot luòc de creire que lo nombre d'abitants portats al pouillé de 1738 es pas ponch exacte ; malgrat aiçò vertat es #que lo caseriu nomenat lo Nòu Mond èra pas pas poblat i mai d'un sègle doncas que sus una confession del primièr julhet 1758 vejam qu'aquel caseriu a designat jol nom dels Bruyères dicha lo Nòu Mond. Los autres caserius son : los Heunières, lo Pichon Extrèm, la Valette e lo Frébois ont i a dos ostals, los autres en essent de Sant-Vaast-Dieppedalle
La paroisse de Hautot-l'Auvray avant la Révolution, était du doyenné de Canville-les-Deux-Eglises, de l’Archidiaconé du Petit Caux, du Parlement, de la Chambre des Comptes et de la Cour des Actes de Rouen, du Bailliage de Caux, de la Vicomté de Cany, de la Généralité de Rouen et de l’Election de Caudebec.
Depuis déjà plus d’un siècle on écrit « Hautot » mais sur les anciens titres, on trouve « Ho-tot ». Tous les Hautot et Hotot de Normandie contiennent l'élément norrois bien connu tot "terrain", "emplacement" < toft et l'élément vieil-anglais hoh "pente", attesté également dans certains toponymes en "hou", la signification serait donc "terrain en pente". Il correspond au toponyme anglais Huttoft. Quant au qualificatif "l'Auvray", il dérive du nom d'un seigneur local. Auvray ancien prénom devenu nom de famille, issu de l'anglo-saxon Alfred[3],[4].
Le patron d’Hautot-l’Auvray est saint Martin, évêque de Tours.
Dès le Modèl:S-, c’était l’abbaye de Jumièges qui présentait à la cure. Voici ce que nous trouvons dans le pouillé d’Eudes Rigaud : « Ecclesia hotot Alverici. Abbas Gemmeticensis patronus. Valet viginti quinque librae. Paro-chiani nonaginti Stephanus presbiter, Presentatus a dominus abbate, receptus ab Archiepis-copo Theobaldus (Thibaud d’Amiens )”.
L’abbé de Jumièges déclare dans un aveu que son monastère a le droit de présenter à la cure à cause d’un fief situé dans l’étendue de la paroisse. L’abbaye céda dans la suite aux Célestins de Rouen le patronage, les dîmes, les oblations et les autres revenus qu’elle avait à Hautot-l’Auvray à condition d’une rente de trente sous par an et à condition aussi que les Célestins seraient tenus à fournir la pension canonique du vicaire perpétuel. Le contrat fut confirmé par l’Archevêque de Rouen le 27 janvier 1525.
Dans une bulle de l’an 1147, le Pape Eugène III confirme à l’abbaye de Jumièges la possession de l’église de Hautot et de la chapelle de Lemainsville ou Lemanville. Duplessis, d’où cet article est tiré, dit qu’il n’a pu trouvé sur la carte du diocèse de Rouen que le hameau d’Emondeville qui ait quelques affinités avec celui de Lemanville S’il avait pris des informations dans le pays on lui aurait appris qu’il y avait tout près de Hautot sur la paroisse de St Vaast de Dieppedalle un appelé Limanville ou Lemanville qui pourrait bien être l’endroit désigné dans la bulle d’Eugène III, d’autant plus que l’église de Saint-Vaast était aussi à la présentation de l'abbaye de Jumièges.
Dans le pouillé des bénéfices du diocèse de Rouen imprimé en 1738, la cure de Hautot à la présentation des Célestins de Rouen valait huit cents livres et la paroisse avait cent feux. Il y a quelques années la population était de plus de mille habitants, maintenant elle est descendue à neuf cent quarante-sept d’après le recensement fait en 1866. Il y a tout lieu de croire que le nombre d’habitants porté au pouillé de 1738 n’est point exact ; cependant il est certain que le hameau nommé le Nouveau Monde n’était pas peuplé il y plus d’un siècle puisque sur un aveu du premier juillet 1758 nous voyons que ce hameau est désigné sous le nom des Bruyères dit le Nouveau Monde. Les autres hameaux sont : les Heunières, le Petit Bout, la Valette et le Frébois où il y a deux maisons, les autres étant de Saint-Vaast-Dieppedalle
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ F. De Beaurepaire, Los Noms de municipalitats e ancianas parròquias de la Seine-Maritima, edicions Picard.
- ↑ R. Lepelley, Diccionari dels noms de luòcs en Normandie, edicions Corlet, PUCaen.
- ↑ F. De Beaurepaire, Les Noms de communes et anciennes paroisses de la Seine-Maritime, éditions Picard.
- ↑ R. Lepelley, Dictionnaire des noms de lieux en Normandie, éditions Corlet, PUCaen.


c: text/html

text:
Dança macabra
La Dança macabra es una allegoria medievala religiosa e satirica d'origina francesa, que sos personatges, lo Papa, l'Avesque, l'Emperaire, lo Sacristan, lo Païsan..., i son convocats per la Mòrt a una dança, ont lor remembra la fugacitat dels plasers mondans e fin finala cason sus sos braces, independentament de lor edat o de lor posicion sociala.
L'espectacle macabre se desvolopèt dins tota la literatura europèa. Lo tèma de la mòrt mestregèt la Bassa Edat Mejana, per la terror davant la pèrda dels plasers mondans. Aguèt tanben una expression picturala, coma las gravaduras de Hans Holbein lo Vièlh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pinophyta
Pinophyta
Araucaria heterophylla (Araucariaceae)
Pinophyta
Cronquist, Takht. & W.Zimm. ex Reveal, 1996
Coniferophyta
La division o embrancament dels pinofites (o conifèrs, ancianament Coniferophyta), conten pas qu'una sola classa : Pinopsida. Son de plantas vascularas de granas en còns aparegudas sus Tèrra fa 150 milions d'ans, ben abans los ramuts (o fulhats). Totes los conifèrs existents son de plantas linhosas que la màger part son d'arbres, los autres essent d'arbrilhons. Los exemples de conifères pus espandits son los cèdres, cipressièrs, douglas, avets, genibrièrs, agathis, mèlzes, pins, sequòias, piceas e tuèisses.
Las espècias de conifèrs pòdon butar naturalament gaireben de pertot dins lo mond, e son sovent las plantas dominantas de son abitat. Aqueste embrancament es pasmens a declinar e solas 650 espècias environ de conifèrs demòran a l'ora d'ara.


text:
Aupilhas
Leis Aupilhas[1] es un massís montanhós que s'atròva au nòrd-oèst dau departament dei Bocas de Ròse.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo massís deis Aupilhas s'esperlònga d'èst en oèst sus aperaquí 25 km, de la vau de Ròse finco la vau de Durença. Senhoreja a l'ubac la plana de Sant Romieg de Provença e a l'adrech la plana de Crau. Lo ponch pus aut es la Torre deis Òpias a 498 m.
Gaire de gents vivon au dintre d'aqueu massís de garrigas. Pasmens, quauquei vilatges son famós ambé sei roïnas romanas e sei festenaus d'estiu.
- site deis « Antics » pròchi Sant Romieg de Provença sus l'ubac.
- Lei Bauç de Provença au sud.
- un musèu e una glèisa vièlha a Aigalieras au nòrd-èst
Lo Musèu d'Anfós Daudet es installat dins lo famós molin sus una poncha ligada au massís, sus la rota que mena an Arle.
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Veire pereu[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lis Aupiho segon la nòrma mistralenca.


text:
Sceaux (Nauts de Sèina)
Sceaux es una comuna francesa del departament de Nauts de Sèina e de la region d'Illa de França situada dins lo sud de París.
Somari
Luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
- Lo Jardin dels Felibres
- Pargue de Sceaux
- Coulée verte du sud parisien
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Educacion[modificar | modificar la font]
- licèu Marie Curie
- licèu Lakanal
- licèu Florian
Personalitats ligadas à la comuna[modificar | modificar la font]
- Colbert, ministre del sègle XVII.
- Joan Peire Claris de Florian, escrivan e poèta del sègle XVIII, autor de "la cançon d'Estelle".
.


text:
Província de Nòva York
La Província de Nòva York (en neerlandés Provincie New York) foguèt fondada lo 3 de març de 1636 , èra partida de las Colonias Mejanas atal foguèt nomenada en l'oneur de Jaume, duc d'York (futur Jaume II d'Anglatèrra) proprietari de la colonia, e fraire del rei Carles II d'Anglatèrra en 1664, quand la colonia de Nòva Neerlanda (en neerlandés: Provincie Nieuw-Nederland) foguèt presa a las Províncias Unidas. Èra una de las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd que se rebellèron contra lo govèrn britanic en 1775 e que proclamèron lor independéncia creant alara los Estats Units d'America. Venguèt l'estat actual de Nòva York dels Estats Units d'America.


text:
Pozo Arthur-de-Buyer
El pozo Arthur-de-Buyer (o potz No. 11) Es un carbonatges del Carbo del Ronchamp Principales, Són situat sul Territori del municipi de Magny-Danigon Dins Regio francesa Franco Condado Foguet serà Cavat 1894 pr'amor del assegurar avenidor Companhia que és trobava en aquell momento Dins Una Situació finanzas malastrosa. El Projecte Foguet Portat por Poussigue Léon, director del dempuèi del Carbó 1891. Época del cargat Dirigir Obres de cavatge de concebre Els Bastiments Màquina de Cada installar. El Foguet batejada nombre Seient AMB el del presidente Arthur de Buyer que el gerissiá Societat dempuèi 1876 i partiguèt Retirada sigui en la fosa Foguet taula Activitat.
El potz Foguet tiene Activitat de 1900 por ha començat a annadas 1950. Els seus éS prigondor 1.010 metros, como Co Fancia pozo el Mina Que prigond el Estat de anglès amunt Cap Segle XX, i ty el Primier passar la simbólica fonzor 1.000 metros. Aprèp si i Carbó explotèt durante gaireben Una Mieg Segle electrónicos que i ES ensagèsse Explotar de Uranio aprèp la Segunda Guerra Mundial si yo debanèron conversio mantuna temptativa , finalament Acabar por ha en començat ruïnes del Segle XXI. A installación Projecte Una Centrala Solara Fotovoltaica ed Esser por ha estudiat la municipalitat Junh dempuèi 2012.
Enlaces externoss[editar]
- Wikimedia Commons alberga contenido multimedia sobre Pozo Arthur-de-BuyerCommons.
- (en francés) Les amis du musée de la mine de Ronchamp
- (en francés) Cartes postales anciennes du puits Arthur-de-Buyer, Ronchamp au siècle dernier
- (en francés) Fiche du puits Arthur-de-Buyer van BRGM
- (en francés) Puits Arthur-de-Buyer, base Mérimée, ministère français de la Culture


text:
Joan Francés Blader
Joan Francés Blader (en francés Jean-François Bladé, vadut Jean François Marie Zéphyrin Bladé ; Leitora, lo 15 de noveme de 1827 - París, lo 30 de junh de 1900), magistrat de profession, escrivan occitan e francés, majorau deu felibritge collector folclorista e adobaire de contes tradiconaus gascons cuelhuts auprès de locutors dens los parçans tanhents de Leitora e dinc a l'agenés, l'Armanhac e la vath de Campan, qu'ei l'autor d'ua òbra màger de las letras gascoas e occitanas : los Contes de Gasconha.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Blader, Joan Francés. Contes de Gasconha. Artigas : Institut d'Estudis Occitans, 1978.
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Escrivan occitan
- Literatura occitana
- Literatura gascona
- Tradicion orala occitana
- Escrivan gascon
- Majorau dau Felibritge
- Escrivan francés
- Naissença en 1827
- Decès en 1900
- Decès a París
- Joan Francés Blader


text:
1704
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1704 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Marc-Antoine Charpentier, compositor francés (n. 1643)
- 3 de mai - Heinrich Ignaz Biber, compositor boèmi (n. 1644)
- 28 d'octobre - John Locke, filosòf anglés (n. 1632)


text:
Aquila chrysaetos
L'Agla reiala (o aigla reiala) es un dels aucèls de preda mai coneguts dins l'emisfèri nòrd. Coma totas las aglas, aperten a la familha Accipitridae.
I a sièis sosespècias d'agla reiala que diferisson per la talha e la pluma. Se pòdon trapar dins diferentas partidas del mond:
- A.c.chrysaetos, Eurasia levat la Peninsula Iberica, de l'èst a l'oèst de Siberia.
- A.c.canadensis, America del Nòrd.
- A.c.homeryi, Peninsula Iberica e Africa del Nòrd, Turquia e Iran.
- A.c.japonica, Japon e Corèa.
- A.c.daphnea, Cazacstan, Manchória, sud-oèst de China e Paquistan.
- A.c.kamtschatica, Siberia de l'èst, d'Altai a la peninsula de Kamchatka.


text:
Encens
L'encens (del latin incensum, participi d'incendere, alucar), es una goma resina redolenta que difusa una odor caracteristica quanb brutla.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
L'encens s'obten amb quatre espècias de plantas arbustivas del genere Boswellia, sobretot la Boswellia sacra, e en mendra mesura de Boswellia serrata e Boswellia glabra. Aquelas plantas creisson dins las regions miègjornalas de la peninsula Aràbia e de la còsta de l'Africa Orientala.
La resina se comercializa jos forma de diverses gras de qualitat e de pureta. Es pas segur que lo producte utilizat actualament corresponda exactament amb la substància que s'utilizava dins l'antiquitat. Dins l'Antiquitat se pensava que l'encens veniá de l'arbre Juniperus lycia L. Foguèt una font importanta del comèrci, fins a que se crèe la rota de l'encens pel seu transpòrt.
Usatges[modificar | modificar la font]
La goma s'obten mejans d'incisions sul tronc e ven odoranta quand de crema. S'utiliza coma perfum e en fumigacions. A tanben de propietats medicinalas.[1]
Dins l'antiquitat l'encens s'utilizava coma element pron important en rituals e cerimonias religiosas, subretot dins lo bodisme, lo cristianisme, e l'indoïsme. Dins la Bíblia lo fach que las fums s'envolen cap en naut simbolizava l'acceptacion del sacrifici. Un dels exemples mai coneguts e mai espectaculars, es lo botafumeiro de la catedrala de Santiago de Compostela.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- (en)History of Frankincense (www.itmonline.org)
- (en)Chemical compounds found in Boswellia sacra (Dr. Duke's Databases)
- (en)UNESCO Frankincense Trail Dhofar Province, Oman.
- (en)Trade Between Arabia and the Empires of Rome and Asia, Metropolitan Museum of Art.
- (en)Lost City of Arabia Interview with Dr. Juris Zarins, Nova, September 1996.
- (en)Frankincense and Oman, Sultan Qaboos Cultural Center.
- (en)The Indian Ocean in World History: Educational website Learn about the frankincense trade throughout history on this interactive website.
- (en)Short review of recent studies about incense as medicine now and in ancient times, Short review of recent studies about incense as medicine now and in ancient times.
- (en)Traditional Chinese medical use of frankincenceoc:Encés


text:
Pato
Lo pato qu'ei un espòrt equèstre argentin. Que's pòt simplificar en disent qu'ei au basquetbòl çò que lo polo qu'ei au hòquei sus pelosa ; aquò que vòu díser que lo pretzhèit deus cavaèrs qu'ei de gahar un balon provesit de cinglas de cuer, de'u se guardar (en bèth respectar la règla deu jòc qui vòu que lo balon e deu poder estar panat per un jogador de l'equipa advèrsa) e de l'arronçar dens un anèth apitat au cap deu camp advèrs.
Las soas originas que remontan au sègle XVI. Los cavaèrs, alavetz, que devèvan gahà's e s'emportar un guit entàu hicar en un lòc precís. Lo jòc qu'èra cruel puish que lo guit (pato en castelhan) qu'èra hicat viu dens ua borsa o dens un tistèth e que la quita vita deus cavaèrs (qui podevan estar hèra numerós) qu'èra miaçada per la violéncia deu jòc o peus reglaments de comptes qui, en çò deus gauchos d'autes còps, be's reglavan au cotèth. Per aquesta rasons, lo 20 d'agost de 1790 lo vicerei Arredondo que vedó la practica deu jòc e la glèisa que dehenó d'enterrar degun qui hosse mort en i jogant. En bon dehensor de la glèisa, lo govèrn de Juan Manuel de Rosas que he arrespectar aquesta interdiccion e lo jòc qu'ei chic mentavut dens la literatura gauchesca.
Las purmèras règlas estrictas que hon adobadas pas sonque en 1930 peu bonaerens Alberto del Castillo Posse en tot s'inspirar de las deu polo. La Federacion Argentina de Pato que vadó en 1941 e, fin finala, en 1953, lo president Juan Domingo Perón que'u autregè lo títol de jòc nacionau.
Que cau mentàver que lo pato qu'ei pròche deu buzkashi, un jòc tradicionau afgan on, en lòc de guit o balon, be s'i jòga lo còs d'un vedèth mort. Tanben, França que desvolopè un jòc tanhent aperat Horse-ball a partir de las annadas 1970.


text:
2006
Aquesta pagina concernís l'an 2006 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 21 de mai - Serbia e Montenegro : A l'ocasion del referendum, les Montenegrins an votat en favor de l'independéncia de la Republica de Montenegro amb una majoritat de 55,5%.
Mond[modificar | modificar la font]
- 23 de març - Benin: Yayi Boni ganha l'eleccion presidenciala.
- 18 de mai, Republica Populara de China : Lo barratge de las Tres Gòrgas es oficialament acabat.
- 27 de mai - Indonesia: Tèrratrem dins l'illa de Java : mai de 5400 mòrts.
- 12 de julhet - 14 d'aost : Après deis incidents a la frontiera entre Israèl e lo Liban, l'armada israeliana ataquèt lo movement libanés Hezbollah e seis aligats. Pasmens, lo Hezbollah resistiguèt e leis Israelians deguèron se retirar sota la pression internacionala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Johannes Rau, èx-president d'Alemanha (n.1931).
- 4 de febrièr - Betty Friedan, feminista americana (n.1921).
- 11 de març - Slobodan Milošević, èx-president d'Iogoslavia e de Serbia (n.1941)
- 5 d'abril - Gene Pitney, cantaire american (n.1941)
- 29 d'abril - John Kenneth Galbraith, economista canadian (n.1908)
- 6 de junh - Billy Preston, cantaire american (n.1946)
- 22 de julhet - Gianfrancesco Guarnieri, actor e dramaturg brasilièr (nascut en Itàlia en 1934).
- 16 d'agost - Alfredo Stroessner, èx-dictator de Paraguai (n.1912)
- 30 d'agost - Glenn Ford, actor american (n.1916)
- 30 d'agost - Naguib Mahfouz, escrivan egipcian, Prèmi Nobel de Literatura (n.1911)
- 22 de setembre - Joan de Cantalausa, autor occitan (n. 1925)
- 3 de novembre - Paul Mauriat, cantaire francés (n.1925)
- 16 de novembre - Milton Friedman, economista american, Prèmi Nobel (n.1912)
- 10 de decembre - Augusto Pinochet, dictator de Chile (n.1915)
- 25 de decembre - James Brown, cantaire american (n.1933)


text:
64
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 64 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Incendi de Roma en julhet. Tres dei quatorze regions de la capitala foguèron destruchas causant la disparicion d'unei milièrs d'abitants, 132 domus e 4 000 insulae. La manca de respònsa eficaça aumentèt l'impopularitat de Neron. De rumors l'accusèron d'èstre l'autor de l'incendi e seis accusacions còntra lei crestians mau capitèron de restaurar sa popularitat.


text:
Damousies
Damousies es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Damousies A situat en lo Parc Natural regional del Avesnois situada sul Clarge e la Solre, a 6 km de Louvroil e 8 km de Maubeuge al nòrd e a 8 km de de Solre L-Castèl al sud-es.
Damousies est situé dans le Parc Naturel régional de l'Avesnois située sur le Clarge et la Solre, à 6 km de Louvroil et 8 km de Maubeuge au nord et à 8 km de de Solre L-Château au sud-est.


text:
Saint-Vincent-la-Commanderie
Saint-Vincent-la-Commanderie (Saint-Vincent-la-Commanderie en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Vincent-la-commanderie a situat a 15 km al sud de Romans-sus-Isère e a 26 km a l'èst de Valéncia.
Las municipalitats limitrophes son Bésayes,Charpey, Peyrus, Barbières
Saint-Vincent-la-commanderie est situé à 15 km au sud de Romans-sur-Isère et à 26 km à l'est de Valence.
Les communes limitrophes sont Bésayes,Charpey, Peyrus, Barbières


text:
Antòni Bigòt
Antòni Ipolit Bigòt, (en francés Antoine Bigot; Nimes, 27 de febrièr de 1825 - Nimes, 7 de genièr de 1897), foguèt un poèta occitan que coneguèt una brava capitada dins l'airal de Nimes durant lo sègle XIX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eissit d'una familha protestanta, instruch, escapèt als trabalhs del campèstre, al trabalh manual tan espandit a aquela epòca e se destinava al comèrci.
Dins los ans 1850, faguèt la coneissença de Joan Reboul, puèi de Loís Roumieux amb lo qual debuta dins la literatura. En 1854, Frederic Mistral e sos amics escrivans occitans de Provença fondan lo Felibritge e convidan Antòni Bigòt a los rejónher. S'i refusa per gost d'independéncia e perque vòl cantar sa vila de Nimes dins son lengatge pròpri, son "impur patés que s'atuda": la lenga mai populara de la vila.
En 1861, venguèt membre correspondent de l'Acadèmia de Nimes, puèi membre a part entièra en 1864. En 1865, es membre del Consistòri de la Glèisa reformada. Morís a son domicili de la carrièra Cart, lo 7 de genièr de 1897, daissant darrièr el lo renom d'un poèta estimat e d'un òme just e drech.
En 1903, jos l'influéncia de son amic e contunhaire Jean Mejean, se quilha lo bust d'Antòni Bigòt prèp de l'estatua de Joan Rebolh en bas del grand escalièr del Jardin de la Font. Gaston Domergue, alara ministre, èra present a la ceremònia.
Antòni Bigòt (protestant e republican) es estat sovent opausat (legitimament o pas) a Joan Rebolh (catolic e reialista).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Li Griséto, poésies patoises (1854)
- Li Boutoun de guèto, poésies patoises, par A. Bigot. Fables imitées de La Fontaine (1859)
- Les Rêves du foyer, poésies (1860)
- Li Bourgadieiro, poésies patoises (1863 ; 1962 ; 1998)
- Recueil de fables patoises nouvelles (1881)
- Li Fieuyo toumbado, poésies patoises et fables nouvelles (2nda edicion, aumentada de fablas novèlas, 1890)
- Li Flou d'armas, poésies et fables patoises (1891)
- Les Rêves du foyer, œuvres posthumes de A. Bigot. Poésies patoises et françaises inédites (1899)
- Œuvres complètes. Poésies languedociennes et françaises. Li Bourgadiéiro. Li Fueio toumbado. Li Flou d'Ermas (precedidas d'un epitre en vèrses lengadocians de Joan Reboul). Obro Poustumo. Les Rêves du foyer (precedits d'un abans prepaus). Œuvres posthumes (1907 ; 1924 ; 1997)
- Fablas de Bigot : 23 fables illustrées avec leur traduction française (1991)
- Fablas de Bigot : 20 nouvelles fables illustrées avec leur traduction française (1993)


text:
0 (nombre)
La chifra zèro (de l’italian zero, derivat de l’arabi sifr, d’en primièr transcrich zefiro en italien) es un simbòl marcant una posicion vueita dins l’escritura dels nombres en notacion posicionala.
Lo nombre zèro es un objècte matematic permetent d’exprimar una abséncia coma una quantita (nulla): es lo nombre d'elements de l’ensemble vueit. es concebut coma lo mai pichon dels entièrs naturals. Las seunas proprietats aritmeticas particularas, subretot l’impossibilitat de la division per zèro, implican qu'es tractat coma cas particular. Distria los nombres reals en positius e negatius, es d’origina per marcar de punts sus la drecha reala.
Mai generalament, zèro designa l’element neutre per l’addicion dins gaireben totes los grops abelians e subretot dins los anèls, còrses, espacis vectorials e algèbras, a vegada sonat element nul.
Los Babilonians l'utilizèron los primièrs, un pauc mai de 200 ans AbC., una forma de zèro a l’interior d’un nombre (per exemple: 304) mas jamai a drecha del nombre, nimai a esquèrra. Es en Índia que, reprenent l’eretatge cultural dels Grècs, se perfeccionèt la numeracion. S’utilizava lo zèro pas sonque coma notacion del biais babilonian, mai tanben coma un nombre amb que operar. Nocion e notacion indianas del zèro foguèron apuèi empruntadas pels matematicians arabis[1] puèi pels Europèus.
Cal notar la plaça particulara dels Maias, unics aritmeticians de l’Antiquitat que definiguèron dos zèros, l’un cardinal, l’autre ordinal, coma o illustra lo verso de la placa de Leyde[2].
Somari
- 1 Istòria
- 2 Grafias actualas
- 3 Utilizacions
- 4 Lo zèro coma notacion de las basas 2, 8, 10, 16…
- 5 Lo zèro coma abséncia de quantitat
- 6 Proprietats aritmeticas e algebricas
- 7 Notas e referéncias
- 8 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèro coma chifra[modificar | modificar la font]
Apareguèt tres còps dins l’istòria dels sistèmas de numeracion elaborats per diferents pòbles e civilizacions.
La primièra aparicion del zèro en Mesopotamia sembla remontar al Millenni III ab J.C., a l’epòca dels Seleucids. Pasmens èra pas utilizat dins los calculs e servissía pas que de chifra (marcatge d’una posicion vueita dins lo sistèma de numeracion babiloniana)[3]; alara qu’èra ignorat pels Romans, lo tornèron prenne e amb utilizacion melhora los grècs.
Apuèi tornèt èsser descobèrt pels Chineses, que capitèron pas a introduire lo zèro. Las inscripcions sus òs e escata (jiaguwen) descobèrtas dins la region d'Anyang, dins l’actuala província d'Henan, a la fin del sègle XIX, nos aprenon que, dempuèi los sègle XIV-sègle XI AbC, los Chineses utilizèron una numeracion decimala de tipe « ibrid », combinant dètz signes fixes per las unitats de 1 a 9, amb de marcas de posicion particularas per las desenas, centenas, milièrs e miriadas.
Coma nombre[modificar | modificar la font]
Son usatge modèrne, a l'encòp coma chifra e coma nombre, es eretat de l’invencion indiana de las chifras nagari vèrs lo sègle V. Lo mot indian designant lo zèro èra śūnya (çûnya), que significa « vuèit » « espaci » o « vacant ». Lo matematician e astronòm indian Brahmagupta es lo primièr que definís lo zèro dins son obratge Brahmasphutasiddhanta. Aquel mot, d'en primièr tradusit en arabi per « ṣifr », çò que significa « vuèit » e « gran », que donèt chifra e zèro (per mejan la traduccion de sifr en l’italian zephiro, a partir de que foguèt format zevero que venguèt zèro). La grafia del zèro, d’en primièr un cercle, es inspirada de la representacion de la vòlta celèsta.
Coma o indica l’etimologia, son introduccion en Occident es consecutiva a la traduccion de matematicas aràbias, subretot las òbras d’al-Khwarizmi, vèrs lo sègle VIII. Las chifras indianas son importadas d’Espanha en Euròpa crestiana a l'entorn de l’an mil per Gerbèrt d'Orlhac, vengut lo papa Silvèstre II. Pasmens lo zèro se generalizèt dins la vida vidanta, las chifras indianas servissent subretot per marcar los getons d’abac de 1 a 9.
Leonardo de Pisa, dich Fibonacci, aguèt una influéncia determinanta. Demorèt d'ans en Africa del Nòrd en Argeria e exactament e estudièt prèp d’un professor local. Viatgèt tanben en Grècia, Egipte, Orient Mejan e confirmèt l’avís de Silvèstre II suls avantatges de la numeracion de posicion. En 1202, publiquèt lo Liber Abaci, recuèlh qu'amassa gaireben totas las coneissenças matematicas de l’epòca, e malgrat lo títol, aprenguèt de calcular sens abac.
Los dos zèros dels Maias[modificar | modificar la font]
Lo zèro foguèt utilizat pels Maias pendent lo Millenni I, coma chifra dins lor sistèma de numeration de posicion, coma nombre e comme ordinal dins lo calendrièr, onte correspond a l’introduccion dels meses. Los confondent dins una transcripcion unica, Sylvanus Morley masquèt que s’agissiá de dos concèptes e de dos zèros diferents[4]. L’un correspond a un zèro ordinal de las datas, l’autre es un zèro cardinal de las duradas[5], jamai confonduts dins lors usatges pels escribs[6].
Grafias actualas[modificar | modificar la font]
La grafia « 0 » es pas la sola utilizada dins lo monde; dins d'autre d’alfabets — subretot aqueles de las lengas del soscontinent indian e del sud-èst asiatic — utilizan de grafias diferentas.
Vaquí lo zèro sul Visualizador de sèt segments:
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Ara es a la basa de nòstre sistèma de mesura de la temperatura :
- 0 °C: temperatura del passatge de l’aiga de l’estat solid (glaça) a l’estat liquid, a una pression ambienta de 1 013 hPa ;
- Existís pas d’annada zèro dins lo calendrièr gregorian. En efècte, l’usatge del 0 en Euròpa es posterior a la creacion de l’anno Domini per Dionís l'Exigú al sègle VI. Pasmens per simplificar los calculs d’efemerids, los astronòms definisson una annada 0 que correspond a l’an -1 dels istorians, l’an -1 dels astronòms correspondent a l’an -2 dels istorians, eca.
Es perque lo millenni III e lo sègle XXI comencèron lo 1er de genièr de 2001.
- Miejanuèit pòt se notar 00:00.
Lo zèro coma notacion de las basas 2, 8, 10, 16…[modificar | modificar la font]
Dins la basa dètz qu’utilizam, la chifra mai a drecha indica las unitats, la segonda chifra indica las desenas, la tresena las centanas, la quatrena los milièrs…
Lo zèro jòga doncas un ròtle particular dons lo sistèma aritmetic posicional, quin que siá del rèsta.
Rapelam que l’usatge de la basa 10, venent d’Índia, s’impausèt a respècte d’autras basas, coma per exemple 12 e 60 qu'èran utilizadas dins d'autras civilizacions.
Quand i a d'unitats residualas, per exemple dins trenta dos (32), la chifra de las unitats (2) permet de comprene que l’autra chifra (3) indica las desenas.
S’avèm un nombre entièr de desenas (per exemple tres desenas, trenta), i a pas d’unitat residuala. Cal doncas un caractèr que permet de marcar que lo 3 correspond a las desenas, e aquel caractèr es lo 0; es atal que se comprend que « 30 » significa « tres desenas ».
Auriám pogut utilizar quin que siá autre caractèr, per exemple un punt; atal, dos cents tres se notariá « 2.3 ».
L’utilizacion d’un caractèr « tapatrauc » remonta a la numeracion babiloniana, coma indicat çai sus, mas s’agís pas del concèpte d’« abséncia de quantitat », s’agís pas que d’una comoditat de notacion. Dins la numeracion romana, aquel artifici es inutil perque las unitats (I, V), las desenas (X, L), las centenas (C, D) e los milièrs (M) son notats amb de caractèrs diferents. Mas, la notacion de nombres superiors a 8 999 ven problematica e las reconeissenças de las estructuras pel calcul mental aviats fòrça mai penosas.
Lo zèro coma abséncia de quantitat[modificar | modificar la font]
Lo fach d’exprimir l’abséncia de quantitat per un nombre es pas una evidéncia en se. L’abséncia d’un objècte s’exprimís per la frasa « N'i a pas » (o « pas mai »).
Los nombres son ja una abstraccion: l'interès es pas la qualitat d’un objècte, mas pas que sa quantitat, la denombrabilitat (lo fach que d'objèctes sián similars mas distinctes). Amb lo zèro, se pòt fins a negar la quantitat.
Quand addicionam o multiplicam dos nombres, avèm l’imatge d'amassar dos molons d’objèctes semblables, dos tropèls. Aquel imatge es pas mai possible quand manipulam lo zèro.
L’invencion del zèro permetèt l’invencion dels nombres negatius.
Proprietats aritmeticas e algebricas[modificar | modificar la font]
Coma nombre entièr, zèro es par.
Per tot nombre real (o complèxe) :
- (0 es element neutre per l’addicion)
- (0 es element absorbent per la multiplicacion)
- se alara
- 00 es considerat o coma egal a 1 (en algèbra e en teoria dels ensembles)[7], o coma indefinit per l'evaluacion dels limits en analisi (es una forma indeterminada del calcul dels limits).
- per extension de la factoriala amb la Foncion gamma,
- non definit (vejatz article division per zèro)
- non définit, en remarcant pasmens que lo calcul quand ambedoas valors van cap a zèro es la basa del calcul diferencial.
- Per tot entièr n > 0, la racina n-ena de 0 es egala a 0.
Usatge espandit de zèro en matematicas[modificar | modificar la font]
- Zèro es l’element neutre dins un grop abelian provesit de la lei o l’element neutre per l’addicion dins un anèl.
- Un zèro d’una foncion es un punt dins lo domeni de definicion de la foncion que son imatge per la foncion es zèro; tanben nomenat racina, subretot dins lo cas d’una foncion polinomiala.
- En geometria, la dimension d’un punt es 0.
- En topologia, la dimension topologica de l’ensemble de Cantor es 0, alara qu'aja una dimension d'Hausdorff non nulla.
- En geometria analitica, 0 a per nom l’origina, notada tanben O (un cas onte l’ambigüítat a pauc d'importància).
- Lo concèpte de « gaireben » impossible en probabilitat. Pus generalament, lo concèpte de gaireben enlòc en teoria de la mesura.
- Una foncion zèro es una foncion amb 0 coma sola valor de sortida possibla. Una foncion zèro particulara es lo morfisme zèro. Una foncion zèro es l’element neutre dins lo grop additiu de las foncions.
- Zèro es una de las tres valors de retorn possiblas de la foncion de Möbius. Se dintram un entièr o , la foncion de Möbius tornarà zèro.
- Es un nombre de Pell.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Pierre Germa, Depuis quand ?, dictionnaire des inventions. Berger-Levrault, París (1979), p.382 ISBN 9782701303291.
- ↑ "un et deux"(fr)André Cauty, Jean-Michel Hoppan, Et un, et deux zéros mayas, in Pour la science, Dossier mathématiques exotiques, abril/junh de 2005.
- ↑ (en)Otto Neugebauer, Las Sciencias exactas dins l’Antiquitat, 1969, cap 1. p.20-27 consultable en linha.
- ↑ id "un et deux"
- ↑ (fr)André Cauty, J.-M. Hoppan, É. Trélut, Numérotation et action. Le cas des numérotations mayas, in Journal des anthropologues, n°85-86, 2001 en linha [pdf].
- ↑ (fr)André Cauty, Numérotations à deux « zéros » chez les Mayas, Repères, IREM, Modèl:Numéro41, octobre de 2000 en linha [pdf].
- ↑ (fr)Per ne finir amb sus forums.futura-sciences.com
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Chifra aràbia
- Nombre
- Matematicas
- Axiòmas de Peano
- Brahmagupta
- Alfabet morse onte la chifra 0 val «
-----»
- Zèro raiat
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire universelle des chiffres, l’intelligence des hommes racontée par les nombres et le calcul. Georges Ifrah. Robert Laffont, col. Bouquins. ISBN 9782221901007}}. T. 1,. Genièr de 1994.
- (fr)Zéro, la biographie d’une idée dangereuse, Charles Seife, ed. Hachette, ISBN 9782012791923


text:
Abomey
Abomey es une vila de Benin de 78 000 abitants[1].
Abomey es cap luòc del departament de Zou.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
La vila d'Abomey es la capitala istorica del reialme de Dahomey, situat sul replan central a 145 km de Cotonou.
Foguèt fondada al sègle XVII pel rei Aho Houegbadja (1645-1685).
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana capitala del reialme de Dahomey (Danhomé en lenga fon) (o d'Abomey), fondada segon la tradicion en 1625. Aquel reialme militar, fòrça plan organizat, s'espadissiá cap a la zona costièra (trafic d'armas e d'esclaus) e conquistèt lo reialme d'Allada que se tornèt bastir a Porto-Novo. Enemic de la penetracion europèa malgrat la venda de qualques establiments comercials coma lo de Cotonou, lo rei Glélé (1854-1889) puèi son filh Behanzin lutèron contra las expedicions francesas. Abomey foguèt fin finala presa en 1892 per las tropas del colonel Dodds.
Cultura[modificar | modificar la font]
Musèu istoric[modificar | modificar la font]
Los palais reials d'Abomey, inscrits al Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1985, constituisson un naut luòc de l'istòria, de la cultura vivanta e del torisme de Benin[2]. Las colleccions abrigan de sètis reials, bas relèus, estatuas e objèctes cultuals vodós.


text:
Maurici basa la siá economia en l'agricultura (los principals produchs son lo sucre e lo tè) e en lo torisme de luxe. Es un bon luòc per los investiments estrangièrs perque se sarra als paradises fiscals en lo que tanh als impòsts. De nombrosas marcas (sustot textilas) an establit de cadenas a Maurici. Los grands investiments en infrastructuras e internet favorizan aquela implantacion.
L'economia a una creissença que destria lo país dels autres estats de la region. Los sieus sòcis comercials pus importants son Índia e Madagascar. Lo desvolopament afècta sustot los airals litorals e las grandas vilas, del temps que los vilatges de l'interior son fòrça mai paures.


text:
Bèusoleu
Bèusoleu[1] (Beausoleil en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada sus la conca en vessant #que surplombe la principauté de Mónegue, la vila de Bèusoleu a environat de la « Cap de Can » e del Mont Agel. E mai se situada en territòri francés, la station forma pas amb Puja-Carlo #qu'una sola aglomeracion, la municipalitat en essent limitrophe a la principauté de Mónegue.
La vegetacion es de tipe mediterranèu, e s'i tròba plantas relativament escassas, coma la nivéole de Niça, aital coma de fòrça polidas colònias de euphorbes arborescentes.
De nombrosas traces archéologiques e istoricas i an #èsser d'amassadas. Lo sieu estudi pòt pas èsser dissociada d'aquelas amassadas sul territòri actual de Mónegue e dels alentours, e #que remontan a las epòcas phénicienne de contunh romaine (cf. Lo Trophée dels Alpes - Trophée de Auguste - a La Turbie). Sul quite territòri de la municipalitat de Bèusoleu, al luòc-dich del Mont dels Mules (classificat monument istoric), s'anòta la preséncia d'un oppidum en pèiras shutas generalament atribuit a las populacions celto-ligures #que vivián la region i a millenàrias. Qualques teorias contradictòrias lèvan tanben la possibilitat de oppidum a vocacion de ramaderia, fòrça mai recenta. Dels registres realizats al començament del sègle per investigadors monégasques an totun meses a jorn de las pigassas e de las poteries d'origina anciana.
Es totjorn #que de las investigacions en l'archiu de la vila an mostrat (de trabalhs de Jérémy Taburchi e Geist en Archeam) que lo attribution als Romains de cèrtas vias, o #que quitament #çò que s'es trucat longtemps un tròç de la via héracléenne, son ne fa bastiments recents en datant per las primièras del Sègle XVIII e per la seguenta de la dintratz-doas-guèrras.
Dintratz d'interèsses touristiques e realitat istorica, los conflictes pòdon de còps desbocar al émergence de mythes urbans, coma es lo cas aicí.
Située sur le bassin versant qui surplombe la principauté de Monaco, la ville de Bèusoleu est entourée de la « Tête de Chien » et du Mont Agel. Bien que située en territoire français, la station ne forme avec Monte-Carlo qu'une seule agglomération, la commune étant limitrophe à la principauté de Monaco.
La végétation est de type méditerranéen, et l'on y trouve des plantes relativement rares, comme la nivéole de Nice, ainsi que de très belles colonies d'euphorbes arborescentes.
De nombreuses traces archéologiques et historiques y ont été trouvées. Leur étude ne peut être dissociée de celles trouvées sur le territoire actuel de Monaco et des alentours, et qui remontent aux époques phénicienne puis romaine (cf. le Trophée des Alpes - Trophée d'Auguste - à La Turbie). Sur le territoire même de la commune de Bèusoleu, au lieu-dit du Mont des Mules (classé monument historique), on note la présence d'un oppidum en pierres sèches généralement attribué aux populations celto-ligures qui habitaient la région il y a des millénaires. Des théories contradictoires soulèvent aussi la possibilité d'oppidum à vocation d'élevage, beaucoup plus récente. Des fouilles réalisées au début du siècle par des chercheurs monégasques ont pourtant mis au jour des haches et des poteries d'origine ancienne.
Toujours est-il que des recherches dans les archives de la ville ont montré (travaux de Jérémy Taburchi et Geist dans Archeam) que l'attribution aux Romains de certaines voies, ou que même ce que l'on a appelé longtemps un tronçon de la voie héracléenne, sont en fait des constructions récentes datant pour les premières du Sègle XVIII et pour la suivante de l'entre-deux-guerres.
Entre intérêts touristiques et réalité historique, les conflits peuvent parfois aboutir à l'émergence de mythes urbains, comme c'est le cas ici.
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a #èsser creada en 1904 per Camille Blanc #que la a desligada del territòri de la municipalitat de La Turbie. La notícia comuna li caliá se trucar Puja-Carlo Superiora mas a causa de las protestations formuladas per la principauté de Mónegue, se #crear de tota pèça la appellation Beausoleil, d'aspècte touristique.
La creacion de la municipalitat a #èsser retuda necessari per la fòrta demografia #que se desvolopava alavetz sul territòri sud de la municipalitat de la Turbie, termierèr de la principauté de Mónegue. A aquela epòca, Mónegue (e mai particularament lo sieu quartièr de Puja-Carlo) se desvolopava fòrtament, mercés al torisme e al jòc, e los besonhs en man-de œuvre dins la bastissa an atrach de fòrtas populacions de immigrats, sustot dels Itàlians, en las municipalitats alentour.
Lo primièr cònsol e lo fondator declarat de la municipalitat de Bèusoleu es Camille Blanc, personatge encara emblématique a Beausoleil.
L'urbanizacion monégasque s'es tanben propagada sus Bèusoleu, e la vila en guarda encara de polits remembres, classificats uèi monuments istorics, coma çò Riviera Palace. L'arquitectura Polida Epòca de la vila es un exemple del genre. Divèrsas bastissas son a l'ora d'ara atribuidas als chantiers Eiffel, coma la verrière del Riviera Palace e lo mercat de Beausoleil.
L'istòria de la vila a marcat pel terrible accident de la "Crémaillère", pichon tren a crémaillère #que escalava las pendentas fins a la Turbie dempuèi 1893. N'efièch, en lo moment d'un accident mecanic, lo tren se #metre a dévaler la pendenta fins a lo sieu ponch de sortida, en fasent de divèrsas mòrts. La siá espleitacion a #èsser arrèst l'an 1932.
La commune a été créée en 1904 par Camille Blanc qui l'a détachée du territoire de la commune de La Turbie. La nouvelle commune devait s'appeler Monte-Carlo Supérieur mais à cause des protestations formulées par la principauté de Monaco, on créa de toute pièce l'appellation Beausoleil, d'allure touristique.
La création de la commune a été rendue nécessaire par la forte démographie qui se développait alors sur le territoire sud de la commune de La Turbie, frontalier de la principauté de Monaco. À cette époque, Monaco (et plus particulièrement son quartier de Monte-Carlo) se développait fortement, grâce au tourisme et au jeu, et les besoins en main-d'œuvre dans le bâtiment ont attiré de fortes populations d'immigrés, notamment des Italiens, dans les communes alentour.
Le premier maire et le fondateur déclaré de la commune de Bèusoleu est Camille Blanc, personnage encore emblématique à Beausoleil.
L'urbanisation monégasque s'est aussi propagée sur Bèusoleu, et la ville en garde encore de beaux souvenirs, classés aujourd'hui monuments historiques, comme le Riviera Palace. L'architecture Belle Époque de la ville est un exemple du genre. Plusieurs bâtiments sont actuellement attribués aux chantiers Eiffel, comme la verrière du Riviera Palace et le marché de Beausoleil.
L'histoire de la ville est marquée par le terrible accident de la "Crémaillère", petit train à crémaillère qui gravissait les pentes jusqu'à La Turbie depuis 1893. En effet, lors d'un accident mécanique, le train se mit à dévaler la pente jusqu'à son point de départ, faisant plusieurs morts. Son exploitation a été arrêtée en 1932.


text:
Espeluga de Santimamiñe
L'Espeluga de Santimamiñe que's tròba a Kortezubi, en Biscaia, au Bascoat, dens lo bacin de l'arriu d'Oka, près de la palun d'Urdaibai. Que s'obreish a 150 m suu nivèu de la mar, dens lo quartièr de Basondo, près de l'Ermitatge de Sant Mamés (Santimamiñe en basco), qui'u balhè lo son nom, au pè deu còth Ereñozar (448 m).
Que compren ua sequéncia complèta despuish lo Paleolitic Mejan dinc a l'Edat deu Hèr. Qu'embarra pintruras rupèstras de l'epòca magdaleniana, de cap a 16 000 a 11 000 ans abans lo present, dens lo Paleolitic Superior. Despuish julhet de 2008 que hè part deu Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en associacion dab autes sits devath lo nom d'« Espeluga d'Altamira e Art Rupèstre Paleolitic deu Nòrd d'Espanha ».
Qu'estó descobèrta per dròlles jogant, qui avertiguèn lo lor ensenhaire a Guernica. Qu'a ua longor de 365 m. Que presenta un sarròt de cristallizacions mineraus: estalactitas, estalagmitas... La sequéncia complèta de l'espeluga que compren las culturas mosteriana, chastèlperroniana, aurinhaciana, gravetiana, solutreana, magdaleniana e asilhana. Qu'embarra ua cinquantena de pintruras parietaus magdalenianas monocròmas negras d'animaus: 32 bisonts, 7 caprids, 6 cavaths, 1 cèrvi e 1 ors. Lo negre qu'ei obtiengut a partir de carbon.


text:
Déville-lès-Rouen
Déville-lès-Rouen es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fa partida de la banlèga de Roan. La municipalitat a traversat pel Cailly.
Elle fait partie de la banlieue de Rouen. La commune est traversée par le Cailly.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Déville-las-Roan a #èsser escricha per l'istorian rouennais Robert Eude #qu'a egalament diboishat lo sieu blason. Una pichona carrièra pòrta lo sieu nom uèi.
L'histoire de Déville-les-Rouen a été écrite par l'historien rouennais Robert Eude qui a également dessiné son blason. Une petite rue porte son nom aujourd'hui.


text:
Crasville-la-Mallet
Crasville-la-Mallet es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Crasville-La-Mallet a situat en lo país de Caux.
Lo vilatge a situat a 6 km de Cany-Barville, a 8 km de Sant-Valery-en-Caux, a 11 km de Fontaine-lo-Dun e a 12 km de Doudeville.
Crasville-la-Mallet est située dans le pays de Caux.
Le village est situé à 6 km de Cany-Barville, à 8 km de Saint-Valery-en-Caux, à 11 km de Fontaine-le-Dun et à 12 km de Doudeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Crasvilla A citat cap a 1060. La glèisa i aguèt donat a la abbaye Sant-Georges-de-Boscherville al Sègle XI per Hugues de Guetteville. Lo suffixe a #èsser manlevat a la familha Mallet (de Graville), grand senhor en Angleterre e en França, proprietari de la tèrra de Crasville al Sègle XIII. Abans la Revolucion, Crasville possedissiá una escòla de joves clèrgues.
Crasvilla est cité vers 1060. La glèisa fut donnée à l’abbaye Saint-Georges-de-Boscherville au Sègle XI par Hugues de Guetteville. Le suffixe a été emprunté à la famille Mallet (de Graville), grand seigneur en Angleterre et en France, propriétaire de la terre de Crasville au Sègle XIII. Avant la Révolution, Crasville possédait une école de jeunes clercs.


text:
LZMA
LZMA (acronim de l'anglés: Lempel-Ziv-Markov chain-Algorithm) es un algoritme de compression de donadas sens pèrda desvolopat en 2001 e utilizat dens lo format 7z del programa 7-Zip, StuffitX e quauques autes archivadors, atau que e pèr las comandas dedicadas a la compression de donadas, xz e lzma. Utiliza ua compression damb diccionari similara au LZ77 e autoriza un hòrt taus de compression (en general mèi hòrt que lo Bzip2) e ua talha variabla de diccionari de compression (entà 4 Go).
Licéncia[modificar | modificar la font]
Lo SDK de LZMA es plaçat dens lo domeni public dempuèi la version 4.62.
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- (en) lo SDK LZMA
- (en) LZMA utils (licence GPL)
- (en) banc de tèst gzip/bzip2/LZMA
- (en) PXZ - Parallel LZMA compressor using liblzma
- (en) banc de tèst de fòrça algoritmes de compression
LZMA es un/a Algoritme


text:
Chivalier Pau
Joan Pau de Saumer, mai conegut coma lo Chivalier Pau (Marselha, 1598 — Tolon, lo 20 de decembre de 1667) foguèt un dei majors marins francés e occitans dau sègle XVII.
Servisquèt dins l'Òdre de Sant Joan de Jerusalem en combatent lei barbaresques e venguèt chivalier puei camandant. Serviquèt après dins la Merina Reiala Francesa onte comandèt lo vaissèu Le Neptune e onte remportèt victòria majoras coma la Batalha de Getaria.
Una carriera de Tolon (onte aguèt sa fomaosa residéncia La Cassina - subre l'emplaçament de l'actuau Jardin Alexandre Ier - ) e de vaissèu pòrtan ò porteron son nom.


text:
Semalens
Semalens[1][2] ( Sémalens en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada sus Agot e Sòr, que travèrsa lo centre del vilatge, a 12 km a l'oèst de Castras.
Es vesina de las comunas de Vièlhmur, Frejavila, Cambonet de Sòr, e Sant German dels Prats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Semalens es un nom d'origina germanica, format de Semela, del grèc Zeueλώ, nom de divinitat frigiana, e del sufixe germanic ing, indicant une proprietat, donant "lo Domeni de Semele". Semelingus èra citat al començament del sègle IX, puèi Semalenx en 1277[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- glèisa de Sant Miquèl del sègle XV amb benechièr Renaissença. Una voïvre sus un dels capitèls de la nau es nomenada "la pèira del diable" [4].
- Las Passejadas: plaça amb platanas bastida a l'entorn del centre de l'ancian vilatge fortificat.
- Lo pont Antonieta, dich pont de l'Aiguilhon, bastit per Paul Séjourné en 1884 sus Agot per la linha de camin de fèrre de Montalban a Castras.
- Prèp de Semalens i a una importanta Sèrva Ornitologica Naturala.
Personas ligadas a la commune[modificar | modificar la font]
- Alexandrine Rose "Liberté" Barreau (1773-1843), originària de Semalens, femna-soldat de l'an II.
Especialitats gastronomicas[modificar | modificar la font]
- Lo pompet de Semalens es una còca amb pasta fulhetada e sucrada coma basa, de citron e a la graissa d'auca.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Communes du Tarn – Archives et Patrimoine, Conselh General de Tarn - Archius departamentals
- ↑ Monts et piémont pyrénéens - Fédération des sociétés académiques et savantes Languedoc-Pyrénées-Gascogne, Actes du 48e congrès d'études tenu à Lannemezan et Saint-Plancard les 24, 25 et 26 juin 1994.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- site de la vila
- Semalens sul site de l'IGN
- (fr)Sus Rose-Liberté Barreau : Revista Clio, article De la guerrière à la citoyenne. Porter les armes pendant l’Ancien Régime et la Révolution française


text:
-663
Aquesta pagina concernís l'an -663 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Après la revòuta de l'annada precedenta, destruccion de Tebas per leis Assirians. Aquò marquèt la fin de la XXVa dinastia e permetèt a Psamètic Ièr, oficialament aliat deis Assirians, de restaurar pauc a pauc son independéncia. Blocats per de revòutas intèrnas recurrentas, leis Assirians poguèron finalament pas s'i opausar.


text:
1024
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1024 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Lei tensions dins lo nòrd d'Itàlia entre lei vilas relativament autonòmas de Lombardia e l'emperaire germanic aguèt de repercussions diplomaticas dins leis estats vesins. Aprofichant la desgradacion dei relacions entre França e lo Sant Empèri Roman Germanic dempuei la mòrt d'Enric II, lei Lombards assaièron de prepausar la corona de Lombardia au rèi de França que la refusèt. Puei, la prepausèron au duc d'Aquitània que deguèt tanben la refusar — aviá besonh d'un sostèn militar francés. Aquò entraïnèt tornarmai de tensions importantas entre França e lo Sant Empèri.
Regardant leis afaires intèrnes dau reiaume, Robèrt II se concentrèt sus la lucha còntra leis abús dei senhors e dei bregands — lei dos categorias èran de còps confondudas — que menaçavan lei vilas e lei comunicacions. Capitèt de reünir un concili a Héry que prononcièt l'excomunicacion dei bregands.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Tocat dempuei 1023 per una epidemia de pèsta en Egipte, lo Califat Fatimida deguèt faciar de revòutas au sen dei tribüs de bedoins de Palestina e d'Egipte.


text:
Tom Sharpe
Thomas Ridley Sharpe (Londres, 30 de març de 1928–Llafranc, Catalonha, 6 de junh de 2013) foguèt un romancièr anglés satiric, que se faguèt famós gràcias a son libre Wilt (1976). L'òbra faguèt que se considerèsse qu'èra un dels umoristas angleses mai importants de son epòca. Es tanben conegut per Porterhouse Blue and Blott on the Landscape, e totas doas òbras foguèron adaptadas a la television. Moriguèt en çò sieu de complicacion de diabèti. Leguèt sos manuscriches, sa correspondéncia e sos manuscriches a sa metgèssa, la catalana Montserrat Verdaguer.[1]
Biografia[modificar | modificar la font]
Thomas Sharpe nasquèt a Croydon (o benlèu a Holloway ont cresquèt). Lo paire de Sharpe, lo Reverent George Coverdale Sharpe, èra un pastor unitarian, qu'èra ligat a l'extrèma drecha e èra actiu politicament dins las annadas 1930. Èra estat president de la branca d'Acton e Ealing branch de l'organizacion germanofila The Link e èra tanben membre de la Liga Nordica e declarava que odiava los jusieus que "odiava tota mena de corrupcion". A la debuta Thomas seguiguèt las idèas del paire mas s'espantèt quand vegèt de films sus la liberation del camp de concentracion de Bergen-Belsen.
Sharpe anèt a l'escòla Bloxham School e puèi al Lancing College abans de far lo servici nacional dins lo còs dels Royal Marines. Anèt mai tard al Pembroke College a Cambridge ont i estudièt l'istòria e l'antropologia sociala.
Qualques annadas mai tard, en 1961, Sharpe s'installèt en Africa del Sud, ont trabalhèt coma professor e trabalhador social.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Riotous Assembly (1971)
- Indecent Exposure (1973)
- Porterhouse Blue (1974)
- Blott on the Landscape (1975)
- Wilt (1976)
- The Great Pursuit (1977)
- The Throwback (1978)
- The Wilt Alternative (1979)
- Ancestral Vices (1980)
- Vintage Stuff (1983)
- Wilt on High (1985)
- Grantchester Grind (1995)
- The Midden (1996)
- Wilt in Nowhere (2004)
- The Gropes (2009)
- The Wilt inheritance (2010)


text:
Actinidia sinensis
L'actinidia sinensis, o kiwi, es a l'encòp una planta escalaira e son fruch que recep lo meteis nom. Ven de China. Los principals païses productors (2004) son Itàlia, Nòva Zelanda, Chile e França. Es una grana en forma d'ellipsi, cubèrta de pèl marron, e pesa aperaquí 80 gramas. Es un fruch fòrça bon per la santat generala, pr'amor qu'a mai del doble de vitamina C qu'una iranja, e tanben de vitaminas del tipe B. Es ric en potassi, magnèsi e fibra.
Lo nom kiwi es d'origina onomatopeica maòri, de l'ausèl non volant de Nòva Zelanda (vejatz: kiwi (aucèl)). Pendent la I Guèrra Mondiala foguèt l'escais dels neozelandeses. En 1959 una companhiá exportatritz neozelandesa etiquetèt lo fruch de l'actinídia coma «kiwifruit». En Euròpa e en America s'apèla kiwi, mentre qu'en Nòva Zelanda e Austràlia s'apèla encara «kiwifruit» per tal de lo diferenciar dels ausèls e dels neozelandeses.


text:
Burbach (Bas Ren)
Burbach en alemannisch (Burbach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abandonats per los sieus abitants l'an 1527, Burbach e la siá annèxa Willer #èsser repeuplés l'an 1559, pels refugiats calvinistes venguts de Normandie e de Lorraine. Al cors del XVIIIe sègle, lo pòble, #qu'aperteniá alavetz als comtes de Nassau-Sarrewerden, a jogat un papièr de primièr plànol en l'istòria. #Arribar de còps meteis que la municipalitat #decidir de voler formar una republica independenta. En 1722, lo cònsol, Jean Marques, #èsser amb Dominique Striebel de Weyer lo un dels meneurs de la rebellion de las paysans. Abraham Bläss, Soldat de la Revolucion e futur fiscal de la municipalitat, #èsser lo primièr a i cantar la Marseillaise. Lo 24 d'octòbre de 1792, dels joves de Burbach se #retre amb aqueles de Schopperten e de Keskastel a Neusaawerden per bastionner Ebel, lo darrièr bailli dels princes de Nassau-Weilbourg, e o forçar a fugir a Alemanha ! Burbach #Èsser la primièra municipalitat del comtat a demandar lo sieu rattachement a la França revolucionària. Lo tilleul al centre del vilatge #ocupar un luòc fòrça important en la vida communale doncas que los òmes s'i amassava a l'entorn per prene las decisions los mai importants. A la prima, en lo moment de la nuèch de las mascas, servissiá egalament de ponch de regroupement a las carretes de fumiers desplaçadas pas las garnements del pòble.
Malgrat periòdes #negres e de las violéncias suscitadas per la preséncia de divèrsas religions, las desparièras confessions #provar de cohabitar plàcidament. En 1850, se dénombrait a Burbach : 294 luthériens, 199 reformats, 11 catòlicos e 11 israélites.
Abandonnés par ses habitants en 1527, Burbach et son annexe Willer furent repeuplés en 1559, par les réfugiés calvinistes venus de Normandie et de Lorraine. Au cours du XVIIIe siècle, le village, qui appartenait alors aux comtes de Nassau-Sarrewerden, a joué un rôle de premier plan dans l'histoire. Il arriva parfois même que la commune décida de vouloir former une république indépendante. En 1722, le maire, Jean Marquis, fut avec Dominique Striebel de Weyer l'un des meneurs de la rébellion des paysans. Abraham Bläss, soldat de la Révolution et futur procureur de la commune, fut le premier à y chanter la Marseillaise. Le 24 octobre 1792, des jeunes de Burbach se rendirent avec ceux de Schopperten et de Keskastel à Neusaawerden pour bastionner Ebel, le dernier bailli des princes de Nassau-Weilbourg, et le forcer à fuir en Allemagne ! Burbach fut la première commune du comté a demander son rattachement à la France révolutionnaire. Le tilleul au centre du village occupa une place très importante dans la vie communale puisque les hommes s'y réunissait autour pour prendre les decisions les plus importantes. Au printemps, lors de la nuit des sorcières, il servait également de point de regroupement aux charrettes de fumiers déplacées pas les garnements du village.
Malgré des périodes noires et des violences suscitées par la présence de plusieurs religions, les différentes confessions essayèrent de cohabiter paisiblement. En 1850, on dénombrait à Burbach : 294 luthériens, 199 réformés, 11 catholiques et 11 israélites.


text:
Knockout
Lo knockout (KO), de l'anglés to knock out, "far sortir en picant", es lo tèrme que significa, dins leis espòrts de combat, la mesa fòra combat d'un combatent après un còup portat per son adversari e que li fa pèrdre temporariament sei capacitats (la persona si ditz "sonada"). Aquò pòu èstre una pèrda de consciéncia temporària, mai pòu simplament venir de la dolor o de la fatiga.
An aquest moment l'arbitre arrèsta lo combat, que la persona si tròba dins un estat qu'es incapabla de contunhar lo combat e es completament incapabla de si defendre. En bòxa per exemple, l'arbitre prononciá lo KO dau moment qu'un dei boxaires rèsta au sòu après un còup advèrs mai de 10 segondas. Es una dei condicions de victòria possibla, si ditz per aqueu cas "victòria per KO".
L'arbitre decidisse lo KO tecnic o TKO (de l'anglés technical knockout) quand un deis adversaris es ferit e es incapable de contunhar lo combat o quand decidisse d'abandonar lo combat per qué rason que sieche.
Lo knockdown es lo tèrme que s'utiliza au moment qu'un practicant es mes au sòu per un còup mai s'aubora dins lei 10 segondas (dins lei règlas de la bòxa o dei bòxas pès-ponhs per exemple).


text:
Alfred Dreyfus
Alfred Dreyfus (Mülhausen, 1859 - París, 1935) foguèt un oficièr francés josieu d'origina alsaciana. Acusat e condemnat per traïson abans d'èsser indultat, puèi reabilitat. Foguèt lo centre del màger conflicte social e politic de la Tresena Republica Francesa, nomenat afar Dreyfus.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dempuèi la desfacha dins la Guèrra Francoprussiana, en 1871 França perdèt Alsàcia, e en fasent emplec de la possibilitat d'eleccion, en 1872 la familha d'Albert Dreyfus optèt per la nacionalitat francesa, e abandonèt la region. Alavetz lo jove Dreyfus, que desirava de veire un còp mai una Alsàcia francesa, decidiguèt de seguir la carrièra militara. En 1878 comencèt d'estudis a l'Escòla Politecnica e devenguèt oficièr d'artilhariá. En 1890 comencèt l'Escòla de Guèrra e lo meteis an se maridèt amb Lucie Hadamard. En 1893 foguèt destinat a l'Estat Major de l'armada al Ministèri de la Guèrra coma capitani en practicas. En 1894 es acusat d'espionatge. Condemnat a deportacion, foguèt degradat lo 5 de genièr de 1895 e deportat a la preson de l'illa del Diable. L'escrivan Émile Zola s'impliquèt dins l'afar Dreyfus e publiquèt dins lo jornal "L'Aurore" son famós Ieu acusi (Letra al President de la Republica). Lo 12 de julhet de 1906, la Cort de Cassacion anullèt definitivament lo jutjament. Foguèt reïntegrat a l'Armada amb sos onors totes, e se retirèt amb lo grad de comandant.


text:
Sagunt
Sagunt (istoricament conegut coma Morvedre, tanben foguèt nomenat Arse) es una vila del País Valencian que se tròba en la comarca del Camp de Morvedre.
La vila a dos centres urbans: lo centre istoric al pè del castèl e del teatre roman, e lo Pòrt de Sagunt, situat sus la còsta a 4 quilometres del centre istoric. La municipalitat compta 65 595 abitants (L'Institut Nacional d'Estadística d'Espanya, 2011), repartits entre aqueles 5 quilometres que separan la plaja de l'antic castèl roman, la majoritat d'aqueles (prèp de 40589) del quartièr del Pòrt. Tanben i a encara 4 quartièrs menor: l'Almardà, El Baladre, Gausa, Montiver.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila es al cap de la comarca del Camp de Morvedre a 25 km al nòrd de la vila de Valéncia. Situada a la broa del riu Palància que, aprèp aver broajat la ciutat, s'escampa dins un còn alluvial.
La còsta es bassa e sablonenc, cobèrta de dunas. La vegetacion locala se pòt considerar ara coma desapareguda mas foguèt dominada per l'euse. Actualament i a qualques bosques de pins dins los monts mai prèp del mar. Entre las espècias, son fòrça lo romanin e lo lentiscle, dins la selva; e la sanha e de canavèras dins los paluns costièrs. Lo mitan climatic es lo mediterranèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
De l'antica Arse a Saguntum[modificar | modificar la font]
La ciutat de Sagunt es citada dins qualques textes de la literatura classica, en relacion amb los eveniments de la Segonda Guèrra Punica. Aquela ciutat eberoedetaniana èra coneguda jòl nom d'Arse mas a l'epòca ispanoromana venguètSaguntum.
L'istòria de Sagunt coma ciutat portuària es longa. Al sègle III AbC, Sagunt (a l'epòca, ciutat d'origina grèga e aligada a Roma) constituiá un punt estrategic dins lo comèrci mediterranèu amb la moneda mai important d'edetània.[1] A aquela epòca, los comerçants de Sagunt vivián installats a proximitat del pòrt (fòra del barris de la ciutat) per tòca de far prosperar los afars sus la còsta ont arribavan los marins per Sagunt. Aquel pòrt antic es lo barri conegut coma "Grau Vell".
La ciutat edetaniana, foguèt assetjada pel general Annibal en 219 AbC. Lo sètge durèt de meses, e los abitants d'Arse aguèron coma estrategia d'empachar Annibal passar las muralhas a l'entorn de la ciutat. Pasmens lo refús de l'ajuda de las comarcas vesinas, qu'avián paur del poder creissent d'Arse suls pòbles de la region, capitèron resistir als assalts de l'armada cartaginesa per prene la ciutat. La situacion venguèt insostenable aprép de lo refús de la Republica Romana d'enviar ajuda als saguntins. La ciutat demoralizada resistiguèt qualques meses mai, fàcia a una armada mai numerosa e mai avalida, cal prene en compte que l'armada de sètge aviá par objectiu final de derrotar Roma. Aprés lo sètge, Annibal trobèt una ciutat desolada, parcialament destruida e cremada. Aquò provoquèt lo cartaginés qu'aviá sacrificat de temps, soldats e avitlhament dins la conquèsta de la ciutat. Se ditz segon la legenda que los abitants de Sagunt en l'abséncia d'ajuda dels romans, e amb lo refús de se rendre, decidiguèron de far prene un grand fuòc e de s'i jetar totes. Atal comencèt la Segonda Guèrra Punica entre Cartage e la republica de Roma.
Sèt ans mai tar la ciutat tornèt èsser presa pels romans, jol nom de Saguntum. En 214 AbC. foguèt administrada coma municipium (municipalitat romana); los romans bastiguèron un granc circ dins la partida bassa de la ciutat e un teatre de capacitat de uèit mila plaças.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Una granda recession foguèt provocada per las invasions dels Barbars: Vandals e Visigòts, entre los sègles V e VII.
Al sègle VII, l'invasion arabi provoquèt lo despoplament de la region es de la peninsula. A l'epòca lo nom cambièt encara, Saguntum ven Morbiter, puèi Morverdre, nom conservat find a 1868 e que derivan de muri veteres (los murs vièlhs) de l'Edat Mejana. En 1098, la vila foguèt provisòriament presa pels crestians, pasmens la reconquèsta definitiva se faguèt en 1238, quand Jacme Ièr d'Aragon, lo Conquerent, prenguèt la vila per la corona d'Aragon puèi pel reialme de Valéncia.
Edat Modèrna e contemperanèu[modificar | modificar la font]
En 1868, lo novèl Govèrn Provisional modifiquèt lo nom de la vila, nomenada Morvedre dempuèi mai de dos sègles, per l'ancian nom roman de Sagunt, seguent lo vam romantic e classic de l'epòca.
En decembre de 1874, se faguèt a Sagunt la presa de poder militar metent al cap lo general Martínez Campos, qu'acabèt amb la Primièra Republica.
Al començament del sègle XX se desvolupèt una industria siderurgica a l'entorn del Pòrt de Sagunt. Dins los ans 1980, a causa de la reorganizacion industrial e de la crisi economica, se tanquèt lo darrièr naut forn.
La vila ensaja de diversificar lo sector productiu (ciments, quimica) e una especializacion del sector siderometallurgic, atrasent los investiments de grandas societats coma lo grop Arcelor o ThyssenKrupp.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia es basada subretot sus l'industria siderurgica e en l'exportacion d'agrums. Suls sols cultivats i a de carobièrs, olivièrs e qualques vinhas e ametlièrs e sus la tèrra asagadas i a d'irangièrs e d'altres fruitièrs.
A la Fin de sègle XIX s'exportaca de vins e aigardents cap a França: aprèp de la destruccipn del vinhal pel filloxèra lo vinhal foguèt remplçat pels irangièrs.
Monuments[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) Josep Corell Inscripcions romanes del país Valencià: Saguntum i el seu territori ed: Universitat de València, 2002, ISBN 8437055245
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Site la vila
- (es)Institut Valencià d'Estadística.
- (es)site local de la Generalitat.
- (ca)Informacion sul patrimòni e istòria de Sagunt.
- (es)Agencia Valenciana de Turisme


text:
Belleu
Belleu es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela localité a situat près de Soissons.
Cette localité est située près de Soissons.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Testificat L'an 1143 jos la forma latinisée de bellus Locus « lo polit luòc »[1].
Attesté en 1143 sous la forme latinisée de bellus Locus « le beau lieu »[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ TGF, panatòri 2 (Ernest Negre)
- ↑ TGF, vol 2 (Ernest Nègre)


text:
Brou-sur-Chantereine
Brou-sur-Chantereine es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a situat a 20 km a l'èst de París ; a 23 km al sud-oèst de Meaux ; a 40 km al nòrd de Melun. A environat per Chelles a l'oèst, Lo Pi e Villevaudé al nòrd, per Pomponne a l'èst, e per Vaires-sus-Marna al sud. A traversat pel ru de Chantereine.
Cette commune est située à 20 km à l'est de Paris ; à 23 km au sud-ouest de Meaux ; à 40 km au nord de Melun. Elle est entourée par Chelles à l'ouest, Le Pin et Villevaudé au nord, par Pomponne à l'est, et par Vaires-sur-Marne au sud. Elle est traversée par le ru de Chantereine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Brou a mencionat al XIIIModèl:Ème sègle, en 1205, per la siá distincion de Brou[1]. Banc de la congrégation de la sœurs de Jésus crucifié, fondada en 1930 per i aculhir de las femnas de salut delicada. Acuèlh una glèisa a la fondacion del collègi Louis-çò de-Grand e un coan de Mathurins, fondat a Modèl:La s- al luòc ditz La Villeneuve-a los-Ases. Lo vilatge a constituit de tres caseriux : lo masatge caseriu de Brou, çò de mès d'ancian, situat en lo nòrd de la comuna ; lo caseriu de la Villeneuve-a los-Ases, al sud de la rota en portant de Chelles a Lagny, #que protegís un prieuré fondat al XIIIModèl:Ème sègle ; lo caseriu de la Forest, al nòrd del castèl de Brou. En aquel caseriu se trobava egalament lo castèl de Madame de Pomponne, totalament desaparegut, a proximitat #que se'n levava una capèla conservada fins al XVIIIModèl:Ème sègle. Las tèrras de Brou an #èsser administradas per divèrses senhors successius someses a la suzeraineté del rei fins a la Revolucion[2].
La Mois invalide (de mai)M, lo label de "Vila conviviale - Vila solidaire" a #èsser atribuit a Brou-sus-Chantereine[1].
Le village de Brou est mentionné au XIIIModèl:Ème siècle, en 1205, pour sa seigneurie de Brou[1]. Siège de la congrégation des sœurs de Jésus crucifié, fondée en 1930 pour y accueillir des femmes de santé délicate. Elle accueille une église à la fondation du collège Louis-le-Grand et un couvent de Mathurins, fondé au Modèl:S- au lieu dit La Villeneuve-aux-Ânes. Le village est constitué de trois hameaux : le hameau de Brou, le plus ancien, situé dans le nord de la commune ; le hameau de La Villeneuve-aux-Ânes, au sud de la route menant de Chelles à Lagny, qui abrite un prieuré fondé au XIIIModèl:Ème siècle ; le hameau de La Forest, au nord du château de Brou. Dans ce hameau se trouvait également le château de Madame de Pomponne, entièrement disparu, à proximité duquel se dressait une chapelle conservée jusqu'au XVIIIModèl:Ème siècle. Les terres de Brou ont été administrées par plusieurs seigneurs successifs soumis à la suzeraineté du roi jusqu'à la Révolution[2].
Le , le label de "Ville conviviale - Ville solidaire" a été attribué à Brou-sur-Chantereine[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de setembre de 2012
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 2 de setembre de 2012


text:
Moros
Moros[1] es un tèrme d'usatge popular utilizat per designar sens distincion clara d'etnia o de cultura los pòbles originaris de Magrèb e per extension designèt totes los musulmans. Istoricament a l'epòca dels reialmes crestians de la Peninsula Iberica, èra lo nom donat als abitants d'Al Andalús, puèi pus tard als mudejars e als moriscs[2].
Etimologia[modificar | modificar la font]
La paraula "moro" ven del latin Maurus sortit al sieu torn del grèc mauros (negre o brun), que designava los abitants de la Mauritània anciana; encara uèi en grèc modèrne Mavra-mávri es l'adjectiu masculin-femenin per negre. Sabèm pas clarament se foguèt l'usatge coma adjectiu qu'es a l'origina del gentilici o s'es lo contrari. L'occitan ne sèrva l'adjectiu "maurèl" per designar una color de pèl fosca.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « L'an 1509 et à 14 de may, lo rey d'Espanho a pres de assaut Oran, uno grosso terro en Barbaria de miech jort, alcal assaut son mors 10 à 12 millo Moros et petit de Crestians. » (Jornau d'Onorat de Vaubèla, t. II, p. 25. Servici dei publicacions de l'Universitat de Provença, 1985; tèxte establit per V. L. Bourrily, R. Duchêne, L. Gaillard, Ch. Rostaing).
- ↑ Gran Diccionari de la llengua catalana


text:
Saint-Clair-sur-Epte
Saint-Clair-sur-Epte es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val d'Oise e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Clar-sus-Epte a situat als confins nòrd-oèst del Val-d'Oise ; s'agís d'en un autre luòc de la municipalitat la mai septentrionala del Isla-de-França.
Lo Epte, fòrça logiquement, i flueix.
Saint-Clair-sur-Epte est située aux confins nord-ouest du Val-d'Oise ; il s'agit d'ailleurs de la commune la plus septentrionale de l'Île-de-France.
L'Epte, fort logiquement, y coule.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo attribution de Vulcassum a Sant-Clar-sus-Epte es pas pas segura de tant coma aquel toponyme es atypique. Per contra, cèrts investigadors[1] L'identifican a Petromantalum, nom mencionat sus la Taula de Peutinger, tèrme gaulois en significant « encreuament » (de petru, quatre e mantal, carrièra, rota) #que se tròba en Pierremande.
L'attribution de Vulcassum à Saint-Clair-sur-Epte n'est pas sûre d'autant que ce toponyme est atypique. Par contre, certains chercheurs[2] l'identifient à Petromantalum, nom mentionné sur la Table de Peutinger, terme gaulois signifiant « carrefour » (de petru, quatre et mantal, rue, route) que l'on retrouve dans Pierremande.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ François de Beaurepaire, Los noms de las municipalitats e ancianas parròquias de l'Eure, edicions Picard 1981.
- ↑ François de Beaurepaire, Les noms des communes et anciennes paroisses de l'Eure, éditions Picard 1981.


text:
John Ronald Reuel Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien, mai conegut coma J. R. R. Tolkien (Bloemfontein, Africa del Sud - Bournemouth, 2 de setembre de 1973) foguèt un filològ, escrivan e poèta britanic. Es conegut mai que mai per son òbra màger: Lo Senhor dels Anèls. Sos libres venguèron un vertadièr succès dins lo mond anglosaxon durant las annadas 1960. Laissèt un nombre important de material inedich que son filh Christopher Tolkien a publicat parcialament long dels ans.
Èra un catolic fervent. Amic pròche de C. S. Lewis, fasiá partida coma el del grop literari dels Inklings. En 2008, The Times lo classifiquèt seisen dins una lista dels cinquanta autors britanics mai importants dempuèi 1945 (en anglés: "The 50 greatest British writers since 1945"). La revista Forbes lo situèt dins las cinc primièras celebritats mòrtas que generèron mai de beneficis en 2009.


text:
Sent Laurenç deu Bòsc
Sent Laurenç deu Bòsc[1] (en francés: Saint-Laurent-du-Bois) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
<references/


text:
Erethizontidae
Los Erethizontidae fòrman una familha de rosegaires americans comparables al pòrc espic d'Euròpa. Son bruns e coneguts per lor pelatge de pels e de picants que los protegís dels predators. Se tenon coma un ors, la planta del pè pausada fermament sul sòl. La coa, musclada e corta, s'arredondís a son extremitat. De caractèr solitari, miòp, limita sa vida sociala a las necessitats de la reproduccion e, de còps, al partiment de la vegetacion, sa noiridura. Es lo tresen rosegaire per òrdre de grossor aprèp lo capybara (tanben apelat cabiai) e lo mara (o lèbre de Patagonia).
Se se sentís en dangièr, lo pòrc espic temptarà d'en primièr de ganhar l'abric pus pròche, anant per l'ocasion fins a galaupar sens gràcia. Mas se la retirada es impossibla, cargarà en reculant, e menaçarà l'intrús en foetant l'aire de sa coa. La velocitat aquesa per aquesta destacarà alara demest los 30 000 picants mai fragils, que fendràn l'aire coma s'èran estats projectats. (de verificar, "Contràriament a çò que d'unes pensan, los picants se lançan pas, los cal tocar per que se destaquen de l'animal.") En un sol combat, l'animal atal pòt pèrdre mantun centenat d'espinas !
Los picants son cròis e incrustats dins la pèl. Cadun d'eles es fixat a un pichon muscle que lo fa alara se quilhar, e revelar, a mens d'un centimètre de son extremitat, sa bòta secrèta : de desenats de pichons aguilhons negres que se conflaràn amb l'umiditat e penetraràn pel jòc dels muscles dins la carn — a mens d'èsser levats lèu —, çò qu'afeblirà la victima e quitament la poirà empachar de manjar.
Sos predators, en particular las martas, tuan lo pòrc espic en lo mordent al cap o en lo revirant sus l’esquina per atacar son ventre pas protegit.
Aquesta familha compren los genres seguents de pòrc espic del mond novèl :
- Coendou Lacépède, 1799
- Echinoprocta Gray, 1865
- Erethizon F. Cuvier, 1823
- Sphiggurus F. Cuvier, 1825


text:
1914
Aquesta pagina concernís l'an 1914 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 28 de junh : Francés Ferrand archiduc d'Àustria-Ongria es assassinat a Sarajevo.
- 28 de julhet : Àustria-Ongria declara la guèrra a Serbia: començament de la Primièra Guèrra Mondiala.
- 31 de julhet : Joan Jaurés es assassinat a París.
- 1 d'agost : Alemanha declara la guèrra a Russia.
- 2 d'agost : Las tropas alemandas ocupan Luxemborg.
- 3 d'agost : Alemanha declara la guèrra a França.
- 4 d'agost : Las tropas alemandas envasisson la Belgica neutra e lo Reialme Unit declara la guèrra a Alemanha.
- 5 - 16 d'aost : Sètge de Lièja e presa de la vila per leis Alemands.
- 20 d'agost : Las tropas alemandas ocupan Brussèlas.
- 5 - 12 de setembre : lei Francés e leis Anglés averan la batalha de Marna e replegan leis Alemands.
- 28 de setembre - 10 d'octòbre : Sètge d'Anvèrs e evacuacion de la vila per l'armada bèlga.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols grèus liats a la Revolucion Mexicana. D'efècte, maugrat la presa dau poder per lo generau Victoriano Huerta en 1913, la màger part dei províncias èra sota lo contraròtle d'insureccions rivalas e opausadas au govèrn centrau. Huerta decidèt d'atacar lei fòrças d'Emiliano Zapata situadas dins lo nòrd. Pasmens, après unei desfachas, leis insurgents se reorganizèron au sen d'una « armada constitucionala » dirigidas per Venustiano Carranza, governador de Coahuila, Pablo Gonzalez, Pancho Vila e Álvaro Obregón. En parallèl, de combats opausèron lei païsans paures, ajudats per lei tropas de Zapata, ai fòrças dei grands proprietaris, çò qu'aumentèt lo caòs generau e generalizèt la guèrra civila dins tot lo país.
De mai, la diplomacia estatsunidenca agravèt la situacion car Washington sostenguèt per torn lei diferentei faccions per assaiar d'estabilizar la situacion. Ansin, en abriu de 1914, lo president Woodrow Wilson mandèt un còrs expedicionari que desbarquèt dins lo pòrt de Veracruz e bombardèt la vila. Aquò destabilizèt Huerta e permetèt a seis adversaris d'avançar en direccion de la capitala. En julhet, sei tropas foguèron desfachas entraïnant sa desmission e son exili.
Pasmens, lei venceires mau capitèron de s'unir e la guèrra contunièt. En octòbre de 1914, Pancho Villa reüniguèt una convencion que permetèt a Zapata d'obtenir l'aprovacion de son programa. Lo mes seguent, Carranza e Obregón s'alièron per formar un govèrn provisòri installat en Veracruz. Lei combats contunièron alora entre lei constitucionalistas e lei tropas de Villa e de Zapata.
Panamà[modificar | modificar la font]
Inauguracion del Canal de Panamà (15 d'aost).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de febrièr - Alan Lloyd Hodgkin, scientific britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1998)
- 5 de febrièr - William S. Burroughs, escrivan american (m. 1997)
- 22 de febrièr - Renato Dulbecco, virologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 2012)
- 17 de març - Juan Carlos Onganía, president d'Argentina (m. 1995)
- 21 de març - Paul Tortelier, violoncelista francés (m. 1990)
- 25 de març - Norman Borlaug, scientific american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 2009)
- 31 de març - Octavio Paz, escrivan e diplomata mexican, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1998)
- 2 d'abril - Alec Guinness, actor britanic (m. 2001)
- 4 d'abril - Marguerite Duras, escrivan francesa (m. 1998)
- 9 d'abril - Nouhak Phoumsavanh, president de Laos (m. 2008)
- 12 d'abril - Adriaan Blaauw, astronòm neerlandés (m. 2010)
- 30 d'abril - Dorival Caymmi, compositor brasilièr (m. 2008)
- 3 de mai - Martí de Riquer, escrivan e filològ catalan
- 5 de mai - Tyrone Power, actor american (m. 1958)
- 13 de mai - Joe Louis, boxaire american (m. 1981)
- 19 de mai - Max Perutz, biologista molecular american, Prèmi Nobel de Quimia (m. 2002)
- 15 de junh - Iurii Andropov, dirigent de l'Union Sovietica (m. 1984)
- 21 de junh - William Vickrey, economista canadian, Prèmi Nobel d'Economia (m. 1996)
- 30 de junh - Francisco da Costa Gomes, president de Portugal (m. 2001)
- 1 de julhet - Ahmed Hasan al-Bakr, president d'Iraq (m. 1982)
- 9 de julhet - Willi Stoph, president e primièr ministre d'Alemanha Orientala (m. 1999)
- 11 de julhet - Anibal Troilo, musician argentin (m. 1975)
- 31 de julhet - Louis de Funès, actor francés (m. 1983)
- 14 d'agost - Poul Hartling, primièr ministre de Danemarc (m. 2000)
- 26 d'agost - Julio Cortázar, escrivan argentin (m. 1984)
- 14 de setembre - Lída Baarová, escrivana chèca (m. 2000)
- 15 de setembre - Adolfo Bioy Casares, escrivan argentin (m. 1999)
- 15 de setembre - Jens Otto Krag, primièr ministre de Danemarc (m. 1978)
- 16 de setembre - Lupicínio Rodrigues, compositor brasilièr (m. 1974)
- 6 d'octobre - Thor Heyerdahl, explorator norvegian (m. 2002)
- 14 d'octobre - Raymond Davis Jr, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (m. 2006)
- 15 d'octobre - Rei Mohammed Zaher Chah (m. 2007)
- 28 d'octobre - Jonas Salk, scientific e mètge american (m. 1995)
- 28 d'octobre - Richard Laurence Millington Synge, quimista anglés, Prèmi Nobel de Quimia (m. 1994)
- 20 de novembre - Charles Berlitz, escrivan american (m. 2003)
- 7 de decembre - Alberto Castillo, actor e cantaire argentin (m. 2002)
- 14 de decembre - Karl Carstens, president d'Alemanha Occidentala (m. 1992)
- Tito Okello, president d'Oganda (m. 1996)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ? Ambrose Bierce, escrivan american (n. 1842)
- 14 de març - Charles Albert Gobat, òme politic soís, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1843)
- 25 de març - Frederic Mistral, escrivan occitan, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1830)
- 2 d'abril - Paul von Heyse, escrivan alemand, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1830)
- 21 de junh - Bertha Felicitas Sophie von Suttner, escrivana austriana, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1843)
- 28 de junh - Archiduc Francés Ferrand d'Àustria-Ongria (n. 1863)
- 18 de julhet - Sílvio Romero, poèta e òme politic brasilièr (n. 1851)
- 31 de julhet - Joan Jaurés, òme politic occitan (n. 1853)
- 9 d'agost - Roque Sáenz Peña, president d'Argentina (n. 1851)
- 20 d'agost - Papa Piu X (n. 1835)
- 3 de setembre - Albéric Magnard, compositor francés (n. 1865)
- 19 d'octobre - Julio Argentino Roca, president d'Argentina (n. 1843)
- 23 d'octobre - José Evaristo de Uriburu, president d'Argentina (n. 1831)
- Dimitrie Sturdza, primièr ministre de Romania (n. 1833)