text:
Deconstructivisme
Lo deconstructivisme es una escòla arquitectonica que nasquèt a la fin dels ans 1980. Se caracteriza per la fragmentacion, lo dessenh non lineari, la projeccion de las idèas cap a la superfícia de las estructuras e, en aparéncia, dins la geometria non euclidiana,[1] (per exemple, de formas non rectilinhas que s'utilizan per distorsionar e dislocar qualques principis elementaris de l'arquitectura coma l'estructura e l'envolòpa de l'edifici. L'aparéncia visuala finala dels edificis de l'escòla deconstructivista se caracteriza per una estimulanta imprevisibilaitat e un caòs contrarotlat. Per qualques del seus autors la basa es lo moviment teoric e literari de la desconstruccion. Mas lo nom tanben deriva del constructivisme rus dels ans 1920 que torna en partida a la seunaa inspiracion formala.
Qualques eveniments importants dins l'istòria del moviment deconstructivista foguèt lo concors internacional del Parc de la Villette a París (subretot la participacion de Jacques Derrida e Peter Eisenman[2] e lo primièr prèmi de Bernard Tschumi), l'exposicion de 1988 del Musèu d'Art Modèrn de Nòva York Deconstructivist Architecture, organizada per Philip Johnson e Mark Wigley, e l'inauguracion en 1989 del Wexner Center For The Arts a Columbus, dessenhat per Peter Eisenman. A l'exposicion de Nòva York se mòstrèron d'òbras de Frank Gehry, Daniel Libeskind, Rem Koolhaas, Peter Eisenman, Zaha Hadid, Coop Himmelb(l)au e Bernard Tschumi.
Al començament, qualques arquitèctes coneguts coma deconstructivistas èran influïts per las idèas del filosòf francés Jacques Derrida. Eisenman aviá una relacion personala amb Derrida, malgrat qu'aqueste aviá desenvolupat la seuna apròcha del dessenh arquitectonic fòça abans de se dire deconstructivista. Segon el, lo deconstructivisme se deu considerar coma una seguida del seu interès pel formalisme radical. Qualques seguidors del corrent deconstructivista èran tanben influïts per l'experimentacion formal e los desequilibris geometrics dels constructivistas russes. Existís de referéncias epl deconstructivisme a divèrses movements del sègle XX: la interaccion postmodernitat/modernisme, expressionisme, cubisme e l'art contemporanèu. La tentativa del deconstructivisme es de liberar l'arquitectura de las règlas modernistas, que los seus tenents jutjava constrictivas, coma «la forma seguís a la foncion», «la puretat de la forma» e la «veritat dels materials» ("truth on materials").
Lo deconstructivisme inclusís d'idèas de fragmentacion, procediments no linearis, procediments de dissenh, geometria no euclidian, negant las polaritats coma l'estructura e la cobèrta. L'aparéncia visuala dels edificis d'aquel estil se caracteriza per un caòs contrarotlat. Fòrça criticas del deconstructivisme veson aquò coma un simple exercici formal amb pauc de significacion sociala. Mas d'exemples coma lo Musèu Guggenheim de Bilbao contradison aquela tèsi.
Somari
Istòria, contèxte e influéncias[modificar | modificar la font]
Modernisme e postmodernisme[modificar | modificar la font]
Lo deconstructivisme exercís, dins l'arquitectura Modèrna, un ròtle opausat a la racionalitat ordenada del modernisme e del postmodernisme. A quela oposocion es pro clara per aquel darrièr movement. Encara que los postmodernistas e los deconstructivistas publiquèron las seunas teorias dins una meteissa revista: 'Oppositions (publicada entre 1973 e 1984), los articles d'aquela revista provoquèron la trencadura entre ambedos movements. Los deconstructivistas adoptèron una actitud de confrontacion contra l'arquitectura establida e l'istòria de l'arquitectura, mostrant lo seu desir de dessociar l'arquitectura.[3] Alara que los postmodernistas tornèron, sovent sornarudament o ironicament, cap a las referéncias istoricas que lo modernisme rebutava. Lo deconstructivisma rebutava l'acceptacion postmodèrna d'aquelas referéncias. Tanben rebutava l'idèa dels ornaments decoratiu. Aqueles principis fan que lo deconstructivista s'alinia amb las idèas d'antiïstoricisme modernista.
En mai d'aqueles de Oppositions, un autre tèxte que distrièt lo deconstructivisme del desligament del modernisme e del postmodernisme foguèt la publicacion de Complexity and Contradiction in architecture (1966) de Robert Venturi. Aquela òbra, a l'encòp del constat del postmodernisme e del deconstructivisme ataca la puretat, la claretat e la simplicitat del modernisme. La lectura postmodèrna de Venturi èra que lo decors e l'allusion istorica apondon una riquesa a l'arquitectura. Qualques arquitectas postmodèrnas tentèron de tornat utilizat lo decors tanben per los bastits economics. Rebutèt racionalisme dins lo dissenh, mai mantengava intacte lo principi del foncionalisme. Aquò s'apròcha de la tèsi de la seguenta òbra majora de Venturi:[4] los simbòls e decors pòdon s'aplicar a l'arquitectura pragmatica i apondent las complexitats filosoficas de la semiologia.
La lectura deconstructivista de Complexity and Contradiction es pro diferenta. L'edifici de basic èra lo subjècte dels problèmas e las complicacions pel deconstructivisme, sens se desfar del decors. Al luòc de separar decors e foncion, coma los postmodernistas, se metèt en question los aspèctes foncionals dels edificis. La geometria èra pels deconstructivistas çò qu'èra lo decors pels postmodernistas coma Venturi, l'objècte de la complexitat, e aquela complexitat de la geometria l'apliquèron, fin finala, als aspèctes foncionals, estructurals e espacials dels edificis deconstructivistas. Un exemple de la complexitat deconstructivista es lo Vitra Design Museum de Frank Gehry a Weil-am-Rhein, que pren lo tipic cube blanc sens ornamentacion de las galariás d'art modernistas e lo deconstruís, utilisant las geometrias que remembran lo cubisme e l'expressionisme abstracte. Aquò tresvira los aspèctes foncionals de la simplicitat modernista, subretot dins l'estil internacional, que la superfícia rebocada blanca es una reminiscéncia, com a punch de partença. Un autre exemple de la lectura deconstructivista de Complexity and Contradiction es lo Center for the Arts de Peter Eisenman. Lo Wexner Center pren la forma arquetipala del castèl e l'i apond de complexitat amb una seriá de talhs e de fragmentacions. Una rièja tridimensionala cobrís de biais arbitrari l'edifici. La rièja, una referéncia al modernisme, truca amb l'antiquitat medievala del castèl. Qualques colomna de la rièja arriban pas a tèrra, mas demòran exprès en suspes suls gras creent una sensacion d'incomoditat nevrotica e contradich lo principi estructural de la colomna. Lo Wexner Center deconstruís l'arquetipe del castèl e representa los seus espacis e estructuras coma de conflictes e de diferéncias.
Filosofia deconstructivista[modificar | modificar la font]
La dralha principala de la filosofia deconstructivista dins la teoria arquitectonica passa mejans l'influéncia del filosòf Jacques Derrida sus Peter Eisenman. Eisenman tracèt las basas filosoficas del movement literari de la desconstruccion, colaborèt directament amb Derrida dins qualques projèctes, coma la participacion al concors del Parc de la Villette. Derrida coma Eisenman, amb Libeskind[5] s'intessavan a la «metafisica de la preséncia», e es lo subjècte principal de la filosofia deconstructivista dins la teoria arquitectonica. L'ipotèsi renteguda es que l'arquitectura es un lengatge capable de comunicar lo sens e que pòt èsser tractat pels metòdes de la filosofia del lengatge.[6] La dialectica de la preséncia e de l'abséncia, o lo solide e lo vuèit, apareis dins fòrça projèctes d'Eisenman. Derrida coma Eisenman cresián que lo locus, o lo luòc de la preséncia, es arquitectura, e se tròba la meteissa dialectica de la preséncia e de l'abséncia dins la construccion e la deconstruccion.[7]
Segon Derrida, se fa melhora la lectura quand siam davant d'estructuras narrativas classicas. Quina que siá de construccion arquitectonica demanda l'existéncia d'un arquetipe de con struccion particular, una atenta convencionala fòrtament establida sus que jugar amb la flexibilitat de las normes.[8] Le dessenh de la residéncia de Frank Gehry a Santa Monica (dempuèi 1978), foguèt citat coma una variacion prototipica a l'entorn d'un tèma estandard: començant amb una ostal ordinari dins mejans ordinari, Gehry alterèt la massa, la rebocatge espacific e los plans dins una subversion ludica. Lo resultat es un exemple de deconstruccion[9]
En mai de la concepcion metafisica de Derrida sus la metafisica de la preséncia e la deconstruccion, las seunas nocions de traça e amagament, encarnadas dins la seuna filosofia de l'escriptura e de l'arquiescritura[10] trobèt lo seu camin dins las memòrias deconstructivistas. Daniel Libeskind concebèt fòrça dels seus primièrs projèctes coma una forma d'escritura o un tractat sus l'escritura e sovent trabalhèt amb de calligramas. Realizèt d'esculturas arquitectonicas a partir de libres e sovent cobriguèt los modèls amb de tèxtes, se referissent obèrtament a la seuna arquitectura dins l'escritura. Libeskind pausèt en practica las nocions de traça e amagament dins los seu projècte del Musèu Joseu De Berlin. Lo musèu es concebut coma la traça de l'amagament de l'Olocaust, e ensag que lo seu objècte siá legible e esmovent. Los monuments de Maia Lin als veterans del Vietnam e d'Eisenman Als josieus assassinats en Euròpa rebatan tanben los tèmas de la traça e l'amagament.
Constructivisme e futurisme rus[modificar | modificar la font]
Un autre corrent major de l'arquitectura deconstructivista s'inspira del constructivisme e del futurisme rus d'el començament del sègle XX, venent dels arts grafics e de l'arquitectura visionària, que se bastiguèt fin finala paucs d'edificis.
Los artistes Naum Gabo, El Lissitzky, Kazimir Malevitch e Alexander Rodchenko balhèron lor influenciéncia dins l'usatge de las formes geometricas de l'arquitectura deconstructivista de Zaha Hadid e Coop Himmelb(l)au. Lo deconstructivisme coma lo constructivisme mòstran un atecion particulara a la tectonica dels assemblatges abstractes. Ambedos consideravan la simplicitat radicala de las formas geometricas coma lo motiu artistic primari, expressat dins los arts grafics, l'escultura e l'arquitectura. Mas, la tendéncia constructivista cap al purisme es absenta del deconstuctivisme: la forma sovent sofrís una deformacion quan la construccion se deconstruís. En general tanben se destaca l'abséncia de la defensa de las causas socialistas e collectivistas, indispensablas dins lo constructivisme rus.
Los motius gràfics primaris del constructivisme èran la barra rectangulara e lo canton triangular, lo quadrat e lo cercle. El Lizzitsky, dins las seunas serias Prouns, assemblèt de grops de forma geometricas amb diferentas orientacions flotant liurament dins l'espaci. Aquelas figuras evòcan las unions estructuralas basicas coma las barras de metal o se fusta serrada empilada o escampada. Tanben realizèt esboces que ressemblon al dessenh tecnic. Son tanben semblants a las serias deconstructivistas Micromegues de Daniel Libeskind.
« La ruptura simbolica de la paret efectuada per l'introduccion de motius constructivistas de barras clinadas e cavades establís una subversion de la paret que definís la barra d'esperèla....Aquel caòs aparent en realitat bastís las parets que definisson la barra; es l'estructura. Lo desòrdre intèrne produch la barra alara que la divisa coma feridas dubèrtas per tota la seuna longor. Phillip Johnson and Mark Wigley, Deconstructive Architecture, p.34 »
L'estructuralisme dels arquitectas Ivan Leonidov, Konstantin Melnikov, Alexander Vesnin e Vladimir Tatlin tanben aguèt un impacte pels arquitèctes deconstructivistas, subretot per Rem Koolhaas. Los seus darrièras òbras semblan s'encarnar dins lo procés de la construccion. S'acabèt la svisions temporalas e transicionalas dels edificis, los enarts e las gruas necessàrias per l'edificacions de granda talha. Das Wolkernbügel, d'El Lissitzky, semblant a de gruas ligadas e donats abitablas, es un aspècte davancièr de la torre de la China Central Television, onte Koolhaas realizèt una arquitectura que pareis en construccion de contunh.
Art contemporanèu[modificar | modificar la font]
Dos corrents de l'art modèrne, lo minimalisme e lo cubisme aguèron una granda influéncia dins lo deconstructivisme. Lo cubisme analitic tenguèt un grand efècte dins lo deconstructivisme, perque las formas e lo contengut se distrian e son vistas dempuèi diferentas perspectivas simultanèament. Lo sincronisme de l'espaci disjonch es evident dins fòrça òbras de Frank Gehry e Bernard Tschumi. Tanben, lo cubisme sintetic, amb la seuna aplicacion dins lo Ready-made, exerciguèt una influéncia tan granda dins lo deconstructivisme coma lo cubisme analitic, encara que tanben se tròba dins las primièras òbras de Frank Gehry. Lo deconstructivisme tanben partatja amb lo minimalisme una abséncia de referénciias culturalas. Tanben recep sovent l'influéncia de las nocions minimalistas d'art conceptual.
Se basant sus la tendéncia a la deformacion e a la dislocacion se pòdon trobar los aspèctes de l'expressionisme e de l'arquitectura expressionista associats al deconstructivisme. A vegadas lo deconstructivisme rebat de varietats de l'expressionisme, coma lo neoexpressionisme e l'expressionisme abstrach. Las formas angularas de l'Ufa-Palast de Drèsda, de Coop Himmelb(l)au, remembra la geometria abstracha de las pinturas numerotadas de Franz Kline e la figuras angularas representadas dins las escenas urbanas d'Ernst Ludwig Kirchner. L'òbra de Vasili Kandinski tanbne garda de similituds amb l'arquitectura deconstructivista. Lo seu movement cap a l'expressionisme abstrach s'apartenta al trabalh figuratiu,[11] a lo meteis esperit que la rebutada deconstructivista del decòrs en favor de la geometria.
Fòrça artistas dels ans de 1980 e 1990 realizèron d'òbras qu'influiguèron o prenguèron partida dins lo movement deconstructivista. Maia Lin e Rachel Whiteread son dos d'aqueles. Lo projècte de Lin de 1982 del Monument pels veterans del Vietnam, amb de blocs de beton n'es un. La seuna forma fragmentada e la reduccion del contengut dins un tèxte minimalista influiguèt lo deconstructivisme, dins lo sens de la fragmentacion e l'accent dins la lectura del monument. Lin tanben realizèt d'òbras pel Centre Wexner de Eisenman. Los espacis arquitectonics de Rachel Whiteread son un autre exemple que l'art contemporanèu fa confluéncia amb l'arquitectura. Ghost (1990), un espaci tocable de gèis que comola lo vuèit, fa allusion a la nocion de preséncia arquitectonica de Derrida. Building cuts, de Gordon Matta-clark èran de seccions deconstruchas d'edificis exibits dins las galeriás d'art.
Exposicion de 1988 del Moma[modificar | modificar la font]
Mark Wigley e Philip Johnson organizèron l'exposicion del Moma de 1988 intitulada Deconstructivist architecture, que cristallizèt lo moviment e faguèt venir celèbre los partissants. Los arquitèctas que presentèron las seunas òbras dins l'exposicion èron ser Peter Eisenman, Frank Gehry, Zaha Hadid, Coop Himmelb(l)au, Rem Koolhaas, Daniel Libeskind e Bernard Tschumi. Mark Wigley escriguèt un ensag que tentava de mostrar los aspèctes comuns dels diferents arquitèctes.
« Los projèctes d'aquela exposicion marcan una sensibilitat diferenta, en que lo sòmi de la forma pura foguèt trebolada. Es la capacitat de trebolar las nòstras pensadas sus la forma que fa aqueles projèctes deconstructius. La mòstra examinava un episòdi, un punt d'interseccion entre fòrça arquitèctas que cadun construís un inquietant edifici mejans l'expleitacion del potencial oculta del modèrnisme. Phillip Johnson y Mark Wigley in Excerpts from Deconstructivist Architecture »
Dessenh assistit per ordinator[modificar | modificar la font]
Lo dessenh assistit per ordinator (CAD) es una aisina essenciala dins l'actualitat en fòrças aspèctes de l'arquitectura contemporanèa, mas la natura particulara del deconstructivisme fa que l'utilizacion d'ordinators venga basicament pertinent. Lo modelatge tridimensional e las animacions (virtualas e fisicas) ajudan a la concepcion d'espacis complèxes, alara que la capacitat de ligar de modèls informatzats amb la fabricacion assistida per ordinator (CAM) permet que la produccion en massa d'elements modulars leugièrament diferents ven passible. De biais retrospectiu, fòrças de las primièras òbras deconstructivistas -Los esboces de Zaha Hadid, per exemple- semblan aver estat concebuts amb l'ajuda d'un ordinator, mai en realitat lo foguèla capacitat d'enllaçar models computerit lo foguèron pas. Gehry es conegut per realizar pendent lo processus de dessenh de fòrça modèls fisics (maquetas) e virtualas. Gehry emplega dins son estudi un programa de concepcion sofisticat de dessenh aeronautic Catia.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Husserl Origins of Geometry, Introduccion de Jacques Derrida
- ↑ (en)Jacques Derrida i Peter Eisenman Chora L Works (Nòva York: Monacelli Press, 1997)
- ↑ (en)Tschumi Architecture and Disjunction
- ↑ Venturi Learning From Las Vegas
- ↑ (en)Libeskind, Daniel. "Imperial War Museum North Earth Time"
- ↑ "Curl"(en)James Stevens; A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture; 2006; Oxford University Press
- ↑ (en)Eisenman and Derrida, Chora l Works .
- ↑ (en)Derrida Of Grammatology
- ↑ (en)Holloway, Robert (1994)."Mattaclarking".
- ↑ {(en)Derrida Of Grammatology (1967)
- ↑ (en)Kandinsky, "Point and Line to Plane"
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (en)Derrida, Jacques (1976). Of Grammatology, traducció. Gayatri Chakravorty Spivak. Johns Hopkins University Press.
- (en)Derrida, Jacques & Eisenman, Peter (1997). Chora l Works . Monacelli Press. ISBN.
- (en)Derrida, Jacques & Husserl, Edmund (1989). Edmund Husserl's Origin of Geometry: An Introduction. University of Nebraska Press. ISBN
- (en)Frampton, Kenneth (1992). Modern Architecture, a critical history. Thames & Hudson- Third Edition. ISBN
- (en)Johnson, Phillip & Wigley, Mark (1988). Deconstructivist Architecture: The Museum of Modern Art, New York. Little Brown and Company. ISBN-X
- (en)Hays, K.M. (edited) (1998). Oppositions Reader. Princeton Architectural Press. ISBN
- (en)Kandinski, Vasili. Point and Line to Plane. Dover Publications, New York. ISBN
- (en)Rickey, George (1995). Constructivism: Origins and Evolution. George Braziller; Revised edition. ISBN
- (en)Tschumi, Bernard (1994). Architecture and Disjunction. The MIT Press. Cambridge. ISBN
- (en)Venturi, Robert (1966). Complexity and Contradiction in Architecture, The Museum of Modern Art Press, New York.
- (en)Van der Straeten, Bart. Image and Narrative – The Uncanny and the architecture of Deconstruction Accedit l'abril de 2006.
- (en)Wigley, Mark (1995). The Architecture of Deconstruction: Derrida's Haunt . The Mit Press.
- (en)Venturi, Robert (1977). Learning from Las Vegas (with D. Scott Brown and S. Izenour), Cambridge MA, 1972, revisat 1977. ISBN-X
- (es)Vicente Esteban Medina (2003) Forma y composición en la Arquitectura deconstructivista , © Tesi doctoral, Universitat Politècnica de Madrid. Registro Propietat Intel•lectual Madrid Núm. 16/2005/3967. Ligam del la tèsi en pdf


c: text/html

text:
Villes et mairies de la Province de Limbourg (6)
Liste des communes
Hasselt
Ville de Hasselt, localité de Belgique de 71 000 habitants.
La mairie de Hasselt a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Genk
Ville de Genk, localité de Belgique de 64 000 habitants.
La mairie de Genk a une adresse e-mail et un site Internet.
Beringen
Ville de Beringen, localité de Belgique de 41 000 habitants.
La mairie de Beringen a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Trond
Ville de Saint-Trond, localité de Belgique de 38 000 habitants.
La mairie de Saint-Trond a une adresse e-mail et un site Internet.
Maasmechelen
Ville de Maasmechelen, localité de Belgique de 36 000 habitants.
La mairie de Maasmechelen a une adresse e-mail et un site Internet.
Lommel
Ville de Lommel, localité de Belgique de 32 000 habitants.
La mairie de Lommel a une adresse e-mail et un site Internet.
Heusden-Zolder
Ville de Heusden-Zolder, localité de Belgique de 31 000 habitants.
La mairie de Heusden-Zolder a une adresse e-mail et un site Internet.
Bilzen
Ville de Bilzen, localité de Belgique de 30 000 habitants.
La mairie de Bilzen a une adresse e-mail et un site Internet.
Houthalen-Helchteren
Ville de Houthalen-Helchteren, localité de Belgique de 29 000 habitants.
La mairie de Houthalen-Helchteren a une adresse e-mail et un site Internet.
Tongres
Ville de Tongres, localité de Belgique de 29 000 habitants.
La mairie de Tongres a une adresse e-mail.
Lanaken
Ville de Lanaken, localité de Belgique de 24 000 habitants.
La mairie de Lanaken a une adresse e-mail.
Maaseik
Ville de Maaseik, localité de Belgique de 24 000 habitants.
La mairie de Maaseik a une adresse e-mail et un site Internet.
Zonhoven
Ville de Zonhoven, localité de Belgique de 20 000 habitants.
La mairie de Zonhoven a une adresse e-mail et un site Internet.
Dilsen-Stokkem
Ville de Dilsen-Stokkem, localité de Belgique de 19 000 habitants.
La mairie de Dilsen-Stokkem a une adresse e-mail et un site Internet.
Diepenbeek
Ville de Diepenbeek, localité de Belgique de 18 000 habitants.
La mairie de Diepenbeek a une adresse e-mail et un site Internet.
Tessenderlo
Ville de Tessenderlo, localité de Belgique de 17 000 habitants.
La mairie de Tessenderlo a une adresse e-mail.
Neerpelt
Ville de Neerpelt, localité de Belgique de 16 000 habitants.
La mairie de Neerpelt a une adresse e-mail et un site Internet.
Riemst
Ville de Riemst, localité de Belgique de 16 000 habitants.
La mairie de Riemst a une adresse e-mail et un site Internet.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Los Boston Celtics son una equipa de basquetbòl professional que lo sèti es a Boston, Massachusetts (Estats Units), que jòguen a la Division Atlantica de la Conferéncia Èst de l'NBA. Foguèt fondat l'an 1946 e es, amb 17 títols, l'equipa amb mai campionats de l'NBA.[1] Lo grand domeni dels celtics se produsiguèt pendent lo periòde 1957-1969, ont ganhèron 11 campionats en 13 ans, 8 de consecutius. Lo 17 de junh de 2008, ganhèron lo sieu dètz-e-seten campionat après de véncer per 4-2 a Los Angeles Lakers.
- Boston Arena (1946)
- Boston Garden (1946–1995)
- TD Garden (1995–present)
- ↑ NBA Finals: All-Time Champions nba.com


text:
Lafontan a écrit:Perqué pas davant
Einucent a écrit:Allerra davant ? Ben oc-es.
disèm plan lo parrièr
Lafontan a écrit:cal anar tanben a Carcas/2009,
me sembla tamben que podèm pas daissar de costat tot lo public "familhau" qu'es pas au fiau daus debats internes qu'avèm 'gut sus lo subjècte, entendrian pas per de qué i a pas lo monde esperat.
Lafontan a écrit:e se coma lo pensi la dinamica es copada serèm en posicion de fòrça per sortir del "Pelegrinatge"
ai dau mau de te segre, parlas d'establesir un rapòrt de fòrça en interne !? Faudria desjà èsser en capacitat d'organisar de las mini-protestas regionalas, sens la benediccion d'Anèm OC, de quí a èsser mai qué-que-sià ...
Lafontan a écrit:e organizar tre 2010 una big/protèsta de las lengas de França decentralisada mas lo meteis jorn.
... començam per èsser pas daus einucents chas-nos, per se presentar un pauc onorablament davant quilhs que son plan mai solides e qu'an pas besunh de n'autres. Suei d'eivis que si s'avia pogut temptar un quauqua-ren de quela mena s'auria jà fach.
Per los 10 ans que venen nos fau far passar l'occitanisme d'un hobby d'universitaris a 'na preocupacion de las gents. Aprèp podram prepausar quauqua-ren coma los Bascs, Bretons, Catalans, Corses, Alsacians.
Lafontan a écrit:Per la question del nhac, del vam me sembla que los joves devon tornar d'un biais o d'un autre dins la coordinacion d'ANEM, lo Conselh de la joventud me sembla çò mai adaptat que las organizacions de la coordinacion d'ANEM devon èsser representativas.
Son existença es pas segurada, se quauqu'un n'a 'gut auvit parlar dempuèi un an, damande de las nuvelas. Que precisament, la representativitat dau Conselh era pas a son avantatge
Lafontan a écrit:Pensi tanben que los "politics" (AAP, Partit Occitan e PNO) devon dintrar dins ANEM d'un biais o d'un autre.
Lo comitat d'organisacion es estat conçaubut per èsser blanc coma nèvia, pas de partesanetat afichada. Dins l'amira de 'massar tot lo monde. Cauciòne pas 'quela estrategia a la Bayrou, mas l'entende pron per me dire que siert pas de ren de voler far dintrar daus partits.
Devia servir de poder excluir los fafs sus la basa qu'eran pas daus culturaus (mas sabèren virar a l'entorn)
D'enguerras, se quauqu'un es au fiau d'evolucions, que faga sinhe.


text:
1985
Aquesta pagina concernís l'an 1985 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
En fàcia dau caòs entraïnat per la represa de la guèrra civila en 1983, la famina de 1984 e la generalizacion deis esmogudas dempuei l'annada precedenta, Gaafar Nimeiry deguèt laissar lo poder ai militars (6 d'abriu). Lo generau Siwar al-Dahab venguèt lo novèu cap de l'estat. Mantenguèt la natura autoritària dau regime mai prometeguèt l'organizacion d'eleccions liuras per 1986.
Asia[modificar | modificar la font]
- 25 de mai - En Bangladèsh un ciclon tropical daissa 10.000 mòrts.
America[modificar | modificar la font]
Colómbia[modificar | modificar la font]
Erupcion dau volcan Nevado del Ruiz que causèt la destruccion de la vila d'Armero pendent la nuech dau 13 au 14 de novembre. Entre 21 000 e 25 000 personas foguèron tuats per una colada de fanga. En causa de la manca de preparacion per faciar una catastròfa, lei secors manquèron d'eficacitat e lei subrevivents deguèron tanben faire fàcia a d'epidemias e a de pilhatges.
Mexic[modificar | modificar la font]
- 19 de setembre - En la Ciutat de Mexic un tèrratrem de magnitud 8.0 en l'escala de Richter daissa granda destruccion e 9.500 mòrts.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Climatologia[modificar | modificar la font]
Conegut dempuei lo començament dau sègle, lo « trauc » dau jaç d'ozòn estratosferic au dessús de l'Antartic venguèt un subjècte d'estudi per la comunautat scientifica. D'efèct, en causa de son aumentacion importanta, aquò entraïnèt una alèrta demandant l'enebiment dei gas CFC a l'origina de la disparicion de l'ozòn. Lo 22 de març, plusors estats adoptèron ansin la Convencion de Viena sus la proteccion dau jaç d'ozòn per melhorar la cooperacion entre elei afin de demenir lei riscs de destruccion d'aqueu jaç. Lo tèxte èra pas constrenhent mai prevesiá de discussions ulterioras que permetèron d'enebir lei gas CFC (→ 1987).
Informatica[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Windows per la companhiá estatsunidenca Microsoft. Aqueu sistèma foguèt integrada sus seis ordinators per IBM en 1987 e es vengut lo sistèma d'esplecha pus escampat dins lo mond (90% en 2008).
Presentacion dau premier ecran tactil per la companhiá estatsunidenca Zenith.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Lewis Hamilton, esportista britanic de Formula 1
- 23 de genièr - Doutzen Kroes, modèla neerlandesa
- 25 de genièr - Adane Girma, fotbolaire etiopian
- 5 de febrièr - Cristiano Ronaldo, fotbolaire portugués
- 22 de febrièr - Larissa Riquelme, modèla e actritz paraguaiana
- 23 de febrièr - Emily Cox, actritz austriana-britanica
- 28 de febrièr - Jelena Janković, jogaira de tennis serbiana
- 24 de març - Frederico Gil, jogaire de tennis portugués
- 26 de març - Keira Knightley, actritz anglesa
- 6 de mai - Chris Paul, basquetbolaire american
- 21 de mai - Maska, cantaire de "rap" francés
- 29 de mai - Hernanes, fotbolaire brasilièr
- 11 de junh - Anja Rubik, modèla polonesa
- 26 de junh - Katrin Heß, actritz alemanda
- 30 de junh - Michael Phelps, nataire american
- 19 de julhet - LaMarcus Aldridge, basquetbolaire american
- 30 d'agost - Leisel Jones, nataira australiana
- 15 de setembre - Kayden Kross, actritz pornografica americana
- 8 d'octobre - Bruno Mars, cantaire american
- 23 d'octobre - Masiela Lusha, escrivana e actritz americana
- 25 d'octobre - Arkadij Naiditsch, grand mèstre d'escacs alemand
- 19 de novembre - Johann Jürgens, actor alemand
- 8 de decembre - Dwight Howard, basquetbolaire american
- Pepa Rus, actritz espanhòla
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 26 de febrièr - Tjalling Koopmans, economista neerlandés, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 10 de març - Konstantin Chernenko, politician sovietic (n. 1911)
- 28 de març - Marc Chagall, pintor rus (n. 1887)
- 11 d'abril - Enver Hoxha, dictator d'Albania (n. 1908)
- 21 d'abril - Tancredo Neves, president elegit de Brasil (n. 1910)
- 18 de mai - Penn Nouth, primièr ministre de Cambòtja (n. 1906)
- 21 de junh - Tage Erlander, primièr ministre suedés (n. 1901)
- 4 de julhet - Jan de Quay, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1901)
- 8 de julhet - Simon Kuznets, economista bielorús-american, Prèmi Nobel (n. 1901)
- 16 de julhet - Heinrich Böll, escrivan alemand, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 27 de julhet - Michel Audiard, cineasta francés (n. 1920)
- 6 d'agost - Forbes Burnham, president de Guyana (n. 1923)
- 31 d'agost - Frank Macfarlane Burnet, biologista australian, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 7 de setembre - Rodney Robert Porter, bioquimista anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1917)
- 8 de setembre - John Franklin Enders, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1887)
- 9 de setembre - Paul Flory, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1910)
- 13 de setembre - Augusto Hamann Rademaker Grünewald, militar brasilièr (n. 1905)
- 19 de setembre - Italo Calvino, escrivan italian (n. 1923)
- 22 de setembre - Manuel José Leonardo Arce Leal, escrivan guatemaltec (n. 1935)
- 30 de setembre - Simone Signoret, actritz francesa (n. 1921)
- 2 d'octobre - Rock Hudson, actor american (n. 1925)
- 9 d'octobre - Emílio Garrastazu Médici, president de Brasil (n. 1905)
- 10 d'octobre - Yul Brynner, actor american (n. 1920)
- 10 d'octobre - Orson Welles, cineasta american (n. 1915)
- 24 de novembre - Big Joe Turner, cantaire american de blues (n. 1911)
- 25 de novembre - Elsa Morante, escrivana italiana (n. 1912)
- 12 de decembre - Ian Stewart, pianista britanic (n. 1938)
- 12 de decembre - Anne Baxter, actritz americana (n. 1923)
- 26 de decembre - Dian Fossey, biologista americana (n. 1932)
- 31 de decembre - Ricky Nelson, cantaire american (n. 1940)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Klaus von Klitzing
- Prèmi Nobel de Quimia : Herbert A. Hauptman e Jerome Karle
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Michael S. Brown, Joseph L. Goldstein
- Prèmi Nobel de Literatura : Claude Simon
- Prèmi Nobel de la Patz : Mètges Internacionals Contra la Guèrra Atomica
- Prèmi Nobel d'Economia : Franco Modigliani


text:
Clau (sarralha)
Una clau es una aisina que permet de dubrir una sarralha o un cadenat. Las claus son fachas en general d'acièr, encara que se fa de claus d'autres materials e, o tanben, i a de claus electronicas, de fòrma mai classica o en forma de carta. Pòdan aver un ròtle onorific (las claus de la vila que se balhan a de membres distinguits de la comunitat)
La clau es un dels atributs de Sant Pèire, que garda las pòrtas del cèu. Es taben lo simbòl de Microsoft Outlook, un programa de corrièr electronic.
Una clau es tanben un concèpte mai general e s'aplica a quin que siá dispositiu (mecanic o logic) que permet de dubrir, desblocar o deschifrar quicòm que demòra tancat, blocat o chifrat (vejatz clau (criptografia))
Clau de pòrta[modificar | modificar la font]
Una clau es un instrument que s'utilisa per dubrir e tancar las seralhas incorporadas al objèctes que se vòl protegir dels accesses no desirats.
Quan foguèron inventada, las primièras sarralhas èran de grandas bóstia metallicas que demandavan per las dubrir de claus de fèrre fòrça grandas e pesucas. Mas, pendent lo sègle XX se faguèt una evolucion importanta dins lo dessenh de nòus sistèmas de tancadura de pòrtas que donèt l'origina a una gama de claus fòrça variada.
Las claus ancianas èren coma un tube rodon de fèrre que s'acaba per una paleta.
La majoritat de las claus son en acièr, pasmens pels veituras o autres equipaments s'utilizan de claus qu'incorpòran un sistèma electronic per la sdubrir a distància sens besonh d'introduire la clau dins la sarralha. De talas claus òodon tanben servir per mètre en marcha lo motor de l'automobil.
La clau comuna consistís en una peça de metal amb de dents e selhons a la forma de la sarralha e per la dubrir se l'introduís e se la fa virar. Lo cap de la clau es mai larg e plan per que se pòsca agantar e la far virar. Cada fabricant de sarralhas fan una seria complèta de claus diferentas per que se pòsca pas dubrir una sarralha amb de claus d'una autra sarralha del meteis modèl.
Las claus modèrnas de las cambras d'ostalaria, son en fach una carta de plastic onte es codifica un periòde de validitat en accòrdi amb la demorança del client a l'ostelaria.
Las claus per activar la dubertura de pòrtas coma, per exemple, los d'accesses als parcatges privats, son un dispositiu electronic de comanda a distància.


text:
Cotinhac
Cotinhac (Cotignac en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var dins la region de Provença Aups e Còsta d'Azur .
Per lei cresents catolics es un luòc d'aparicion de la Verge Maria e de Sant Josèp.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fe[modificar | modificar la font]
- En 1519 la Verge Maria que seriá apareissuda davant un boscassier nomat Joan de la Bauma e l'auriá demandat de faira bastir una glèisa.
- En 1660 Sant Josèp auriá mostrat l'emplaçament d'una fònt sota un rocàs a un pastor.


text:
Deodat de Severac
Maria Josèp Alexandre Deodat de Severac, nascut a Sant Felitz de Lauragués (Lengadòc) lo 20 de julhet de 1872 e mòrt a Ceret (Valespir) lo 24 de març de 1921, foguèt un compositor de musica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eissit d'una familha de la noblesa, filh del pintre Gilbert de Severac, Deodat de Séverac faguèt sos estudis à Tolosa, puèi a Schola Cantorum de París, ont venguèt lo disciple de Vincent d'Indy e d'Albéric Magnard. Estudièt l'òrgue amb Alexandre Guilmant e venguèt l'assistent d'Isaac Albéniz. Fòrça tenent de sas racinas, s'installèt en Lengadòc, ont atirèt apuèi d'artistas coma Manolo Hugué, qu'encontrèt a París.
En 1900, escriguèt de poèmas sinfonics sur las sasons. Faguèt de melodias per las poesias de Baudelaire e de Verlaine e tanben de vèrses occitans e compausèt de musica corala amb arrengaments de tèxtes en catalan. Escriguèt doas opèras, Le Cœur du moulin, creada al Opéra-Comique de Paris lo 8 de decembre de 1909, e Héliogabale, creada a las Arenas de Besièrs en 1910 amb l'introduccion de la cobla catalana, grop d'instruments jogant las primes e los tenores (instruments de fusta semblant lo flaviòl). Sa musica per piano, d'estil fòrça personal, es sovent imatjada e colorada, coma dins lo Chant de la Terre, que descriu las amors rusticas, o las pèças En Languedoc e Baigneuses au soleil. La seguida Cerdaña, son cap d'òbra, illustra son amor pel territòri miègjornal.
Deodat de Severac èra lo cantoral d'una musica regionala e sostenguèt, en 1907, una tèsi sus La Centralisation et les petites chapelles. Claude Debussy diguèt que « sa musica sent bon ».
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Òbras per piano
- Le Chant de la terre (1900)
- En Languedoc(1904)
- Baigneuses au soleil (1908)
- Cerdaña (1904-1911)
- En vacances (1912)
- Sous les lauriers roses (1918)
- Musica pel teatre
- Le Cœur du moulin, poèma liric en dos actes (1908)
- Héliogabale, tragèdia lirica en tres actes (1910)
- Melodias
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Blanche Selva, Déodat de Séverac, ed: Delagrave, 1930
- Vladimir Jankélévitch, La Présence lointaine ed: Seuil; París, ISBN 2020064510
- Jean-Bernard Cahours d'Aspryn Déodat de Séverac, musicien de lumière. Sa vie, son œuvre, ses amis 1872-1921, ed: Atlantica-Séguier, 2001, ISBN 978-2840492351
- Pierre Guillot : Déodat de Séverac : Écrits sur la musique, ed: Mardaga (1993). Déodat de Séverac : La musique et les lettres, ed: Mardaga (2002). Déodat de Sévérac, musicien français, ed: L'Harmattan (2010).
- Mario d'Angelo, La musique à le Belle Epoque. Autour du foyer artistique de Gustave Fayet (Béziers, Paris, Fontfroide), ed: MAGFF, 2010, ISBN 2-909941-07-8


text:
Palladuc
Palladuc (en francés, grafia occitana de definir) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, es probable que lo nom es un compausat de "preïndoeuropèu (ligur)" pal-, montanha rocassosa, e del gallés dunum, puèg fortificat; lo -c final es parasit (veire Los Banhs de Balaruc)[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 24 mars 2009
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 24 mars 2009


text:
Sant Rémol
Sant Rémol (en ligur San Remo / Sanrému, en italian Sanremo / San Remo, en latin antic Villa Matutiæ) es una vila d'Itàlia, en Ligúria, dins la província d'Impèria, en riba de la mar Mediterranèa (mar Ligura). A 56 385 abitants. Es la quatrena vila de Ligúria per sa populacion après Gènoa, La Spezia e Savona.
Es una localitat toristica, renommada per la cultura dei flors que la celèbran cada an amb lo passacarriera florit Sanremo in Fiore; d'aquí li ven l'escais de Ciutat dei Flors (Città dei Fiori). En mai d'aquò aculhís l'arribada de la corsa ciclista Milan-Sant Rémol, una dei pus classicas en Itàlia, lo festenau de Sant Rémol o festenau de la Cançon Italiana e lo Rali de Sant Rémol en automobila. Es lo sèti dau Casinò de Sant Rémol, un dei quatre presents en Itàlia.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 16 d’octubre de 2016
Quin nom mei estranh tà ua regioassa.
A mei, Xavier Deulonder i Camins n'accepta pas lo nom Occitanie-Pays Catalan, shens explicar perqué, supausadament pr'amor qu'a consciéncia qu'Occitània, segon lo concèpte occitanista, qu'abraça un territòri hòrt mei bèth que non pas lo d'aquesta regioassa.
Que i afirma que, segon eth, lo nom d'aquesta regiossa qu'auré d'estar "Languedoc-Pays Catalan". Lavetz, los País Gascons de qué'n hèm? Que's pòt discutir se los catalans o los gascons e son occitans o non (totòm n'ei pas d'acòrd sus aquestas duas questions); totun, per definicion, los gascons non son pas lengadocians e Gasconha n'ei pas Lengadòc.
Dongas, tà arrefresquir la memòria deu sénher Deulonder i Camins, que podem raperar la regioassa on e's situa Rosselhon que compren autanplan Coserans, Comenge, Bigòrra (aquesta eretada de l'antic comtat omonime, hòrt mei vascon que non pas occitan), l'antiga província d'Armanhac (lhevat un canton, abandonat au departament de las Lanas, Aquitània) dab Astarac, las Quate-Vaths e part de la Lomanha actuau qui s'i arreligavan, Savés e Lomanha, tots, tots, Gascons, sénher Deulonder i Camins: GASCONS.
3 comentaris:
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
És cert, ací a Espanya no tenim encara problemes tan grossos, tot i que la regió d'Aragó, que duia tres llengües, el català-valencià, l'aragonès i el castellà va ser dividida en quatre, però són altres temps i el que cal és no posar precedents.
Ací a la Comunitat Valenciana es conserva el català-valencià i la nostra adscripció a la comunitat de llengua catalano-valenciano-balear i altres, tot i que la nostra adscripció nacional ha esdevingut la valenciana i la castellana, però puc dir-te que no hi ha ja una adscripció a Catalunya per part de la major part dels habitants valencians.
I també és cert que Gascònia no és Occitània i deu tenir els seus trets personals propis, és ben cert, una nació, que bàsicament és una llengua, conserva el seu ésser nadiu, o ha de conservar-lo.
Enhorabona per l'article, Joan.
Feia molt de temps que no et llegia, se m'havia anat la teua direcció, alguna follets de la informàtica i me n'he enrecordat del nom del teu bloc, després d'alguns intents espaiats en el temps, disculpa.
Vicent Adsuara i Rollan
- 20 d’octubre de 2016 a les 23:02
-
-
Ua possible independencia de la Caralonha qu'es taben ua preocupacion de Gasconha estant (e d'alhors qu'ac p`t estar per totes los pais d'òc).
L'ideologia independista catalana qu'esto hargada a partir de la credença deu segle XIX au :ua lenga > un pòble >un Estat independant (qui,plan segur, n'accepta pas quauqua auta lenga au dehens de las suas termièras,un còp independant ).
Dejà ,la legitimitat istorica de la Catalonha a un tractament a despart deus autes hens l'Estat espanhòu que's fondava suus dreits istorics de l'antica Corona d'Aragon, condominium qui mesclava Aragon,Catalonha ,Valencia e Balears, xens nada unitat linguistica;las lengas no-castelhanas d'aquèth condominium qu'eran reconneixudas sii au dehens com au dehòra e a diser per las autoritats deu Reiaume d'Espanha (o de las Espanhas).
A l'ora d'ara ua independencia catalana suu hons d'ideologia d'Estat -nacion ( l'ideologia d'ERC de tostemps) que portaré gran aus qui , hens l'Estat francès, son tostemps prèst a diser "vesetz, qu'es tostemps atau:que demandan l'arrespècte de las luas lengas e a la fin, que vòlen l'independencia "...D'aqui a estar considerats com terroristas,non i aurà pas lonh ...
Permor d'aquò quan vedi los occitanistas deu Jornalet e autas codejant d'esper quan parlan dab delicis de l'"independencia avenidora de Catalonha e d'Aran " (sic !!!) , que'n vadi mud d'estonament.
- 24 d’octubre de 2016 a les 18:17
- Joan de Peiroton ha dit...
-
@Vicent: Gràcies pel comentari! Bentornat!!!
@Gerard: Mercès peu comentari. Que'm pensi que correspon au messatge qui segueish, e non ad aqueste. Lavetz, qu'èi prenguda la permission de'u copiar (shens edicion) tà botà'u a la seguida deu messatge qui segueish. Amistats. .
- 25 d’octubre de 2016 a les 9:15


text:
Francés II de França
Francés II de França (Fontainebleau, lo 19 de genèr de 1544 - Orleans, lo 5 de deceme de 1560), qu'èra lo hilh deu rei de França Enric II e de Caterina de Medici. Peu son maridatge dab la regina Marie Stuart (ambs mainatges) qu'èra tanben rei d'Escòcia. Que pugè suu tròn de França au 15 ans a l'escadença de la mort deu son pair aucit en ua josta per Montgomery. Mort de maludia, lo son regnat que durè mens de duas annadas e lo son hrair Carles IX que prengó la seguida.
- Pages using invalid self-closed HTML tags
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Istòria/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Istòria modèrna
- Monarca de la Renaissença
- Dalfin de França
- Dinastia dels Valés
- Naissença en 1544
- Naissença a Fontainebleau
- Decès en 1560
- Rei de França
- Personalitat del sègle XVI


text:
Lingüistica
La lingüistica (tanben s'escriu linguistica) es una sciéncia umana o una sciéncia sociala qu'estúdia lo foncionament del lengatge uman.
Un o una lingüista (tanben s'escriu linguista) es un scientific que ten la formacion e la competéncia necessàrias per trabalhar en lingüistica.
La lingüistica, coma sciéncia, se caracteriza per d'apròchis pro diferenciats e s'organiza en tendéncias, quora complementàrias, quora concurrentas. Las tres tendéncias principalas uèi son l'estructuralisme, lo generativisme e la sociolingüistica (lista non exaustiva).


text:
Sarcopterygii
Lo tèrme de sarcopterigians (del grèc, sarx, carnut e pteryx, nadarèla, ala) designa la classa dels peisses ossoses comprenent los celacants e los dipneustes (peisses de palmons). Los sarcopterigians presentan los primièrs elements anatomics marcant l'evolucion vèrs los tetrapòdes.
Somari
Classificacion[modificar | modificar la font]
En classificacion filogenetica, lo clad Sarcopterygii compren en otra la sosclassa dels tetrapòdes.
Sinapomorfias del grop[modificar | modificar la font]
- Nadarèlas lobadas e articulacion monobasala. Cada lòbe es sostengut per una esqueleta intèrna d'òsses que s'articulan entre eles puèi amb una cintura pectorala o pelviana robusta.
- Junt intracranial : fissura devesissent lo cran en doas mitats, anteriora e posteriora.
- Muscles podent mòure los rais ossoses de la nadarèla independentament los uns dels autres.
- esmalt vertadièr sus las dents.
- Cinquen e darrièr arc branquial s'estacant ventralament sus l'abans-darrièr.
Òrdres[modificar | modificar la font]
classa Sarcopterygii
- sosclassa Coelacanthimorpha (Celacant)
- òrdre Coelacanthiformes (Celacant)
- sosclassa Dipnoi (Dipneustes)
- superòrdre Ceratodontimorpha (Dipneuste)
- òrdre Ceratodontiformes (Dipneuste d'Austràlia)
- òrdre Lepidosireniformes (Dipneuste Sud American)
- superòrdre Ceratodontimorpha (Dipneuste)
Istòria evolutiva del grop[modificar | modificar la font]
- Lo grop ereta dels peisses superiors una maissa articulada (maxillara), e las dents se cobrisson d'esmalt.
- Las nadarèlas paras evoluisson vèrs una forma de membre: l'estaca basala se redutz a un sol element (femur, omoplata e umèrus), e de muscles permetent l'articulacion independenta dels rains (dets).
- Lo palmon (vessia natatòria / sac d'aire) deven foncional e provesit d'alveòlas.
La darrièra evolucion del tipe es la naissença del còl: l'estaca del membre anterior (cintura escapulara) se destaca del cap, e las primièras vertèbras cervicalas s'especializan per permetre una articulacion del còl.
Plaça del grop dins lo règne animal[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 161048 Sarcopterygii (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Sarcopterygii (en)
- Referéncia NCBI : Sarcopterygii (en)


text:
Òcra
L’òcra, del grèc ancianὤxpa / ốkhra, es una ròca ferrica compausada d'argila pura colorada per un pigment d'origina minerala (un idroxid de fèrre: l’ematita per l'òcra roja, la limonita per la bruna e goetita per la jauna). Aquela argila colorada es amalgamada amb de grums de sabla (qüars) e las òcras se tròban dins lo sol jos forma de sablas ocrosas compausadas amb mai de 80 % de qüars.
S'excava per exemple dins los Monts de Vauclusa, las òcras de Rustrèu o a Rossilhon. La darrièra peirièra encara en activitat es situada a Gargaç (Société des Ocres de France) que lo sèti social es a Ate.
L'òcra naturala es utilizada coma pigment dempuèi la Preïstòria, coma a Las Caus. Es totjorn estimada per sa non toxicitat e sa granda longevitat pels ornaments, bèlas arts e maçonariá.
Somari
Genèsi de l’òcra[modificar | modificar la font]
Pendent lo Cretacèu, fa 110 milions d'ans, al periòde de l'Atian, del nom de la vila d'Ate, un gres, constituit per de grums de sabla s'acumula sus 30 mètres d’espessor[1].
De brisum se mesclan als grums de qüars e escarpas de micas s’acumulant al fons d’una mar pauc prigonda. Aqueles sediments sabloses se pausèron en primièr dins mitan marin prèp de las còstas, puèi a la meteissa epòca lo bombament degut al rapròchament de l'Iberia, emergiguèt aquelas formacions sedimentàrias. Aquelas sablas seràn a l'origina de l'òcra, mercé a una argila d'origina marina e rica en fèrre: la glauconia[2].
La glauconia, un mineral particular, caracteristic del mitan marin, se forma sul fons de la mar. Aquela qualitat d’argila verda conten dins son malhum cristallin d'atòms de fèrre. Dempuèi los trabalhs del geològ Jean-Marie Triat[3], sabèm que amb de movements tectonics aqueles depauses sedimentaris marins emergiguèron. Sul novèl continent i aviá, al Cretacèu, un clima tropical, que provoquèt fòrça alteracions lateriticas, dissolvent entre autras la glauconia e liurant los atòms de fèrre. Las òcras apareguèron alara mercé a la cristallizacion d'un idroxid de fèrre, la goetita. L'alteracion al meteis temps donèt naissença a un silicat d’alumini, una novèla argila nomenada kaolinite[4].
Dempuèi lor depaus e lor exposicion a de condicions atmosfericas, las estratas d'òcra subiguèron, per de processus d'alteracion de tipe lateritic, una fòrta oxidacion que conduguèron la formacion d'oxi-idroxids e d'oxids de fèrre, respectivament nomenada goetita (FeOOH) e ematita (Fe|2|O|3|), que las proporcions relativas fan variar de nuàncias de colors qu'aqueles pigments conferisson a las sablas ocrosas. S'i mesclan de sablas blancas que i domina la kaolinita (Al4Si4O10OH8)[5].
La preséncia de manganès, d'alumini e de silicats es a l'origina d'autras gamas de colors e de las 24 tinta oficialament recensadas, que van del verdet, passant pel jaune e lo roge[6]. Aqueles depauses marins son superats per de depauses pus grossièrs d'origina continentala, desprovesits inicialament de glauconia e doncas gaireben blancs, eles meteisses superats encara d'una capa ferruginosa. Es atal que nasquèron las òcras de Vauclusa e de Borgonha, formacions sablosas (grums de qüars) cimentadas per una argila constituida de cristallitas que la grandor es de l’òrdre del micromètre: la kaolinita, supòrt argilós essencial e la goethita (pigment colorat).
D'un punt de vista quimic, l’òcra es un silicat d’alumini ferruginós e siliciós.
Extraccion[modificar | modificar la font]
L’òcra es un material naturalament present dins las argilas e lo sol de forma de sediments, las « sablas ocrosas ». Los ròcs del Cretacèu es de nòu cobèrt per de sediments continentals e marins aprèp la formacion de las òcras tornèron a l’aflorament mercé als grands rasclatges del quaternari.
Dempuèi l’extraccion, es necessari de destriar l’òcra, fòrça fina, de las impuretats e de la sabla majoritària (80 a 90 %). S'utiliza per aquò d'aiga correnta. Las particulas colorantas pus leugièras son puèi filtradas e secadas.
Lo lavatge de l'òcra se fa amb fòrça aiga per pompatge. Un corrent d'aiga entraïna lo mineral ocrós dins d'estacadas. La sabla se depausava per gravitacion e l'òcra mesclada a l'aiga èra menada cap a de bacins de decantacion[7].
Aqueles, d'une capacitat de 200 m³ permetián de tornar far l'operacion mai d'un còp abans d'èsser plens. Aquela tecnica se faguèt fins als ans 1960 amb una renda de 200 kg per mètre cubic de mineral. Demandava d'esperar fins al mes de mai per que lo depaus venguèsse de consisténcia fèrma. Las mòtas d'òcra èran tiradas e amolonadas a l'entorn dels bacins per secar a l'aire[8].
- Memòria de l'industria ocrièra al Conservatòri de las òcras e pigments aplicats de Rosselhon e al Musèu de l'Aventura Industriala d'Ate
Tecnicas artisticas[modificar | modificar la font]
Las òcras jaunas (PY43 dins Colour Index) e roja (PR102) son de pigments importants de la paleta dels artistas de totas epòcas. Gràcias a lor cost mendre, son los rares pigments naturals encara presents dins los nuancièrs de pinturas, quitament se los fabricants tendon a los remplaçar per d'oxids de fèrre sintetics (PY42 o PR101), mai regulars e cobradisses.
Lo caufatge dels pigments permet tanben d’obtenir una granda varietat de nuanças. Atal, las òcras jaunas aprèp calcinaxion a 700 °C se transforman en òcras rojas.
Coma lo vin, los òcras possedisson lors annadas: los òcras jaunas podon èsser verdencas o oranjadas e far d'òcras rojas mai o mens brunas e caudas. Las qualitats mai claras son tanben mai transparentas.
La non toxicitat de las òcras autoriza lor emplec dins fòrça tecnicas (òli, aqüarèla, acrilica, pastèl, tempera, fresca). Son compatiblas amb totes los ligants (graissas animalas, òlis vegetals, aiga…) e los autres pigments.
Usatges picturals, simbolics e medicals[modificar | modificar la font]
De fragments d’òcras gravats datan de mai de 77 000 ans foguèron descobèts a Blombos, en Sud-Africa. Las premièras pinturas parietalas europèas datant de 32 000 ans abans lo present; aquela de Las Caua an prèp de 18 000 ans, aquela d’Altamira entre 13 500 e 15 500. Las òcras son gaireben inalterablas dins lo temps, çò qu'explica la conservacion d'aquelas pinturas.
D'estatuas femeninas nomenadas « Vènus paleoliticas » presentan de depauses de pintura. Es lo cas de la « Vènus impudica » de L'Aujariá Bassa en Peiregòrd Negre. D’autras presentan de gravaduras podent èsser interpretadas coma de pinturas corporalas: punctuacions sus la peitrina e lo ventre, dessenhs de colars o de braçalets als pès o cavilhas…
L'òcra es tanben present dins de sepulturas preïstoricas.
Uèi, dins las culturas tradicionalas, l’òcra es ligada a la « Tèrra Maire ». Es utilizada pendent de rituals ligats a la mòrt (retorn del còs a la tèrra) o a la caça. En Africa, las colors roja e òcra son las colors de l’iniciacion. Pels Amerindians, lo roge es la color de la maturitat e l’òcra aquela de l’origina de l’Òme.
L'òcra pòt tanben aver un ròtle foncional o profilactic: de gropes etnics africans, coma los Himbas, utilizan l'òcra roja per s'enduire lo còs e s'aparar dels rais del solelh, de la secada de l'aire e dels insèctes. L’òcra foguèt utilizada en medecina, subretot en Egipte, per sas proprietats apaisantas e cicatrizantas.
Foguèt longtemps utilizada per la conservacion de las pèls entre lo masèl e lo tanatge. Los embaumaires egipcians tenguèron lo còs dels òmes amb d’òcra roja e aquel de las femnas amb d’òcra jauna per lutar contra l'escurriment de la pèl provocat pel tractament.
Dins lo País d'Ate (Provença), l'òcra èra expleitada dempuèi la fin del sègle XVIII. Jean-Étienne Astier, lo primièr fabricant d'òcra a Rosselhon, i inventèt un procesus permetent d'extraire lo pigment de la sabla. Calguèt prèp d'un sègle per que l’extraccion e l'afinatge de las òcras se faga a una estapa industriala. Al començament del sègle XX, se produisiá 36 000 tonas d'òcra en País d'Ate, subretot dins las galerias de Gargaç. 98 % d'aquela òcra anava a l'exportacion. Foguèt l'edat d'aur dels pigments ocroses, amb la conquèsta dels marcats american e rus. En 1890, 20 000 tonas d'òcra foguèron comercializadas e lo doble en 1930[9].
Las usinas se concentravan al pus prèp de la gara d'Ate dins lo quartièr oèst de la vila[10].
L'òcra tanben foguèt utilizada coma substància impermeabilizanta, coma abrasiu pel poliment prim, e subretot coma colorant dins de domenis variats: alimentacion, filtre de cigarrettas, cauchó (los ronds dels bocals son encara tradicionalament roges e mai l'òcra siá pas mai utilizada), produchs cosmetics, eca[11].
L'òcra es una pèira pesuga, çò que ne fa qui un bon indicator de preséncia d'aur al fons dels rius.
Bibliografia(fr)[modificar | modificar la font]
- Cyprien-Prosper Brard, Minéralogie appliquée aux arts, Éd. F.G. Levrault, 1821, p. 455 à 465.
- Jacques Sintès, Les Ocres, Éd. Futura-Sciences.com, 2003 extraits en ligne
- Sandra Paëzevara et André Kauffmann, Apt, mémoires en images, Éd. Alan Sutton, Saint-Cyr-sur-Loire, 2010, (ISBN 9782813801920)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "hermitage97">(fr)Jacques Sintès, Les ocres, Futura-Sciences.com.
- ↑ id: "hermitage97"
- ↑ (fr)Triat J.-M. (1982), Géologie des ocres de Provence : paléoaltérations dans le Crétacé supérieur de Provence rhodanienne, Mém. Sci. Géol. Strasbourg, n° 68, 202 p. (Thèse de Doctorat ès Sciences soutenue en 1979).
- ↑ (fr)Òcra: definicion, istòria, geologia.
- ↑ id: "hermitage97"
- ↑ id: "hermitage97"
- ↑ "ocresdefrance"(fr)Lavatge de l'òcra
- ↑ id "ocresdefrance"
- ↑ id "hermitage97" Jacques Sintès, Les ocres
- ↑ Sandra Paëzevara et André Kauffmann, op. cit., p. 73.
- ↑ Rustrèu et


text:
Plobanaleg
Plobanaleg en breton (Plobannalec-Lesconil en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat compti 3 221 abitants (2005)[1], repartís principalament entre dos pòbles : Plobannalec, vilatge rural istoric situat al dedins de las tèrras e, distant de dos quilomètres sus un ais nòrd-sud, Lesconil, pòrt recent situat en una anse rocosa cara a la mar.
Lo vilatge de Lesconil es sus una zòna granitique, #que aflora sus tota la superfícia. Lo pòrt es longé a l'èst per una ria, lo Steir (riu en breton), #que remonta fins a Plonivel a tocar Plobannalec. De l'autre costat del pòrt, a l'oèst, la còsta es una alternance d'avançadas rocoses de còps imponents e de criques. A l'èst del rocher trucat Karreg Kreiz (rocher del mièg en breton), se tròba una crique de galets, Porz ar Feunteun. Dels suintements d'aiga doça i an donat naissença a una fontaine e a un primièr lavoir rustique délimité solament per de gròs galets. Un muret en environant lo "trauc d'aiga doça" primitif a #èsser édifié cap a 1920, mas a las grandas marées lo lavoir es submergé. Lo lavoir servissiá encara fins los ans 1950. A l'èst, la longitud del Steir, se tròba la fontaine Pomp lac, e a Portatz Roz a bastit un lavoir. D'unes autres ruisseaux alimentaient dels lavoirs, coma Kerloch e al Steir Nibilic (lavoir ara comblé, tot coma una part del Steir Nibilic). Existissiá al mièg del Steir Nibilic un menhir. Las aigas arribavan a just la siá reünion a las mai grandas marées. Aquel menhir - encara visible - a desgraciadament #èsser inscrusté en lo mur creat en lo moment del comblement de la part oèst del braç de mar e de l'edificacion de la PlaçaError de citacion : La balisa dobrenta
es malformada o a un marrit nom..
La commune compte 3 221 habitants (2005)[2], répartis principalement entre deux villages : Plobannalec, village rural historique situé à l'intérieur des terres et, distant de deux kilomètres sur un axe nord-sud, Lesconil, port récent situé dans une anse rocheuse face à la mer.
Le village de Lesconil est sur une zone granitique, qui affleure sur toute la surface. Le port est longé à l'est par une ria, le Steir (rivière en breton), qui remonte jusqu'à Plonivel à toucher Plobannalec. De l'autre côté du port, à l'ouest, la côte est une alternance d'avancées rocheuses parfois imposantes et de criques. À l'est du rocher appelé Karreg Kreiz (rocher du milieu en breton), se trouve une crique de galets, Porz ar Feunteun. Des suintements d'eau douce y ont donné naissance à une fontaine et à un premier lavoir rustique délimité seulement par de gros galets. Un muret entourant le "trou d'eau douce" primitif a été édifié vers 1920, mais aux grandes marées le lavoir est submergé. Le lavoir servait encore jusque dans années 1950. À l'est, le long du Steir, se trouve la fontaine Pomp loch, et à Menez Roz est construit un lavoir. D'autres ruisseaux alimentaient des lavoirs, comme à Kerloch et au Steir Nibilic (lavoir maintenant comblé, tout comme une partie du Steir Nibilic). Il existait au milieu du Steir Nibilic un menhir. Les eaux atteignaient juste son sommet aux plus grandes marées. Ce menhir - encore visible - a malheureusement été inscrusté dans le mur créé lors du comblement de la partie ouest du bras de mer et de l'édification de la Poste[HPL 1].
L'ensemble du territoire reste proche du niveau de la mer, malgré les noms de certains quartiers comme le Menez Veil (la colline du moulin) à Lesconil, ne culminant qu'à 27 mètres[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
La zòna de la municipalitat li a calgut conéisser/conéisser una activitat umana en lo moment del Neolític, doncas que lo dolmen del Portatz Veil e lo luòc del Quélarn datan d'aquel periòde, mas existís pas d'unas autras traces as de besonh.
L'istòria del pòble es pas pas fòrça porgida, Plobannalec en avent #èsser un pichon bourg agricòla semblable als sieus vesins. Es lo desvolopament industrial e touristique de lo sieu masatge caseriu litoral, Lesconil, #qu'a daissat çò de mès de traces.
La zone de la commune a dû connaître une activité humaine lors du Néolithique, puisque le dolmen du Menez Veil et le site du Quélarn datent de cette période, mais il n'existe pas d'autres traces précises.
L'histoire du village n'est pas très fournie, Plobannalec ayant été un petit bourg agricole semblable à ses voisins. C'est le développement industriel et touristique de son hameau côtier, Lesconil, qui a laissé le plus de traces.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Site de la commune, page de présentation. Consultat lo 10 mai 2009
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
cassini.
- Portal de Bretanha
-
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « HPL », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Penelòpa
Dins la mitologia grèga, Penelòpa (per Omèr Πnveλoπeιa / Penelopèia, pels autors posteriors Πnveλόπn / Penelòpe), filha d'Icar, es l'esposa fidela d'Ulisses amb que a un filh, Telemac.
Somari
Mite[modificar | modificar la font]
Dins sa jovença, e a causa de sa granda beutat, Penelòpa es demandada per fòrça princes grècs. Son paire, per evitar las bregas que se poirian esclatar entre los pretendents, obliga aqueles a ne disputar la possession dins de jòcs que fa donar. Ulisses sortent venceire, Penelòpa li es donada. Pendent los vint ans d'abséncia d'Ulisses, a l'epòca e aprèp la guèrra de Tròia, Penelòpa li demòra fidèla al despièch de totas las sollicitacions. Sa beutat e lo tròn d'Ulisses atiran a Itaca cent uèit pretendents. Totjorn capitèt a eludir lor percaç e los deconcertar amb de nòvas enganas. La primièra foguèt de tibar sul mestièr un grand vèl, declarant als pretendents que podava gaire contractar un nòu maridatge abans qu'acbaba aquela tapissariá destinada a envelopar lo còs del seu sògre Laèrta, quand morrirá. E pendent tres ans, prenguèt aquel ingeniós pretèxte, sens que sa tapissariá s'acabe jamai; perque desfasiá la nuèch çò qu'aviá fach de jorn. Quand se disiá a Penelòpa que son espós èra tornat, refusèt d'o creire, de paur que se voliá la surprene par d'aparéncias engnhairas; mas, aprèp venguèt segura, per de pròvas gaire aquivòcas, que vertadièrament èra Ulisses, e se donèt als mai grands transpòrts de jòia e d'amor.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Penelòpa ven del grèc πnvέλoψ / penelòps, qu'es una mena de guit o d'auca salvatja. D'autors ne concluson que Penelòpa èra una divinitat anciana en forma d'aucèl, mas existís gaire de pròva al subjècte, mai qu'èra corrent de donar a las femnas de noms d'aucèl[1].
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apolodor, bibliotèca (III, 10, 6) (fr)en linha, Epitòme (VII, 3, 7) (fr).
- Esiòd, Telegonia (en)en linha
- Omèr, Odissèa en linha(fr) (passim).
- Igin, Fablas (la)en linha (CXXII-CXXV).
- Pausonias, Descripcion de Grècia (fr) en linha (III, 20, 10 ; VIII, 12, 6).
Notas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Obratges generals[modificar | modificar la font]
Estudis sabentas[modificar | modificar la font]
- (fr)Françoise Frontisi-Ducroux, Ouvrages de dames. Ariane, Hélène, Pénélope..., Seuil, 2009 * Marie-Madeleine Mactoux, Pénélope. Légende et mythe, Les Belles Lettres, coll. « Annales littéraires de l'Université de Besançon », Paris, 1975, 284 p. (ISBN 2251601759).
- (fr)Ionna Papadopoulo-Belmehdi, Le Chant de Pénélope. Poétique du tissage féminin dans l'Odyssée, Belin, coll. « L'Antiquité au présent », 1994, 256 p. ISBN 270111764X.
- (fr)Alain Peyrefitte, Le Mythe de Pénélope, Gallimard, 1949.


text:
-23
Aquesta pagina concernís l'an -23 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Annada de crisi dins l'Empèri Roman en causa d'una epidemia en Itàlia e d'una malautiá de l'emperaire. Aquò entraïnèt l'abandon dau consulat per August. En cambi, lo Senat li donèt la poissança tribuniciana totala a vida que venguèt la basa de son poder civiu e un imperium proconsularius maius que li permetèt de venir lo cap deis administracions províncialas. D'ara endavant, lo poder imperiau foguèt sensa limit.


text:
Èva
Segon la Genèsi, Èva (en ebrieu חַוָּה Hawwah e en arabi حواء Hawwa) foguèt la primièra femna e atal es vista dins lo judaïsme, lo cristianisme, l'islam e d'autras religions.
Somari
Recit biblic[modificar | modificar la font]
Segon la Bíblia, Dieu creèt l'òme, Adam, e lo placèt dins lo Jardin d'Edèn, ont viviá feliç e aviá de se preocupar de res. Lèu, pasmens, comencèt de se sentir sol e preguèt per aver de companhiá. Alara, Dieu lo liurèt a un sòm prigond, li arrenquèt una costèla e creèt una femna. Al despert, Adam foguèt fòrça alègre e la nomenèt Èva, que significa «vivent».
Satan, un àngel expulsat del cèl per Dieu jos forma de sèrp enganèt Èva e convenciguèt Adam de manjar lo fruch de l'arbre proïbit.
Alara foguèron expulsats del Jardin d'Edèn e condemnats a sofrir de malautiás, dolors, patir per ganhar lo manjar e a vielhir e morir. E mai, Dieu condemnèt totas las femnas a patir pendent la grossessa, patir de dolors e se sentir atiradas pels òmes fins a qu'aqueles las dominen.
Segon la Genèsi, amb Adam aguèron:
Lo Libre dels Jubilèus (sègle II aC) dona los noms de doas filhas d'Adam e Èva:
Èva dins l'Islam[modificar | modificar la font]
Èva es mencionada dins l'Alcoran. Son nom es pas donat, mas es designada coma essent l'esposa d'Adam. .
Dins l'Alcoran, Èva es pas responsabla de l'expulsion del Jardin d'Edèn. Satan (la Sèrp segon la Genèsi) convinquèt a l'encòp Èva e Adam de manjar lo fruch de la coneissença. Tanpauc foguèt pas creada a partir d'una costèla d'Adam.
Dins los sègles, de viatjaires mencionan la preséncia d'una « tomba d'Èva » a Djeddah. Lo site arqueologic foguèt tampat en 1975 per las autoritats per prevenir que lo luòc venga un site de preguièra.
Lectura de l'istòria d'Èva[modificar | modificar la font]
Aquela istòria pòt aver mai d'unas interpretacions segon la lectura que se fa de la Genèsi es un libre format a partir del jonhent de divèrses fonts e pòt cambiar fòrça d'un passatge a un autre:
La Creacion d'Èva[modificar | modificar la font]
Pendent lo sègles s'utilizèt lo fach qu'Èva nasquèt d'una costèla d'Adam coma un argument per justificar la supremacia mascle, atal volguda per Dieu e doncas de criticar pas las estructuras patriarcalas. Pasmens una autra lectura se basa justament qu'Èva nasquèt d'un èsser uman, amb una Arma, en comparason a Adam sorguèt de la fanga, per dire qu'Èva seriá pus pròcha de Dieu, de la meteissa mena que Maria, maire de Jesús.
Lo pecat original[modificar | modificar la font]
Un autre punt controversiat es lo ròtle d'Èva coma la temptatritz (e en consequéncias, font de tot lo mal perque causèt l'expulsion del Paradís) o coma amant la coneissença, que fa lo tèst del fruch malgrat lo tabó per esprovar lo ben e lo mal. Es a dire, renonciar a l'immortalitat per accedir al saber. De fach, dins l'Islam la sèrp tempta los dos e pas sonque Èva.
Èva foguèt enganada per la sèrp e pel catolicisme atal s'explica lo pecat original, que se deu lavar pel baptisme. Se tota l'umanitat descend d'Èva e perque pequèt, totes eretam d'aquela falta morala. Es un simbòl de l'imperfeccion umana, que lo sagrament neteja.
Aquela doctrina es negada per divèrsas Glèisas e grops religioses, que sostenon que se pòdon pas transmetre los pecats de paires a filhs.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Mosaïca d'Èva dins la Glèisa de Dormicion, Jerusalèm
-
-
Èva a Autun, Musèu Rolin, Gislebertus
-
Èva e la sèrp dins la Biblia Pauperum
-
Creacion d'Èva al plafon de la Capèla Sixtina, Michelangelo
-
Adam, Èva e la sèrp representada coma una femna a la Catedrala de Nòstra Dòna de París
-
Creacion d'Èva dins la catedrala d'Orvieto, Itàlia
-
Èva, Hubert van Eyck 1426-1432
-
Èva e la sèrp segon Jean Agélou (1878-1921); anciana fotografia artistica
-
Èva e Adam segon Ludwig Krug, Nuremberg 1514
-
Èva aprèp la casuda, Alexandre Cabanel
-
Èva sus una fresca de la Glèisa de St. Jakob a Wasserburg am Inn, Alemanha


text:
1273
Aquesta pagina concernís l'an 1273 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Dins lo nòrd de Siria, perseguida deis operacions acomençadas l'annada precedenta còntra leis Assassins. S'acabèron per la conquista de totei lei castèus de la sècta que son poder foguèt romput dins la region d'un biais definitiu. Son influéncia religiosa demeniguèt tanben pauc a pauc.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls que contunièt de se concentrar sus lo sètge de Xiangyang. En causa de la fin dei temptativas Song per rompre lo sètge acomençat en 1267, la defensa s'afondrèt au començament de l'annada e la vila foguèt conquistada per lei Mongòls lo 14 de març. Coma de costuma, i chaplèron la populacion e lei subrevivents de la garnison (aperaquí 250 000 mòrts). Aquela desfacha exposèt lo rèsta dau territòri Song que foguèt rapidament atacat.


text:
Espòrt de combat
Un espòrt de combat es un espòrt competitiu de contacte ont dos combatents luchan un contra l'autre, amb per objectiu de simular un combat còs a còs vertadièr. La bòxa, las arts marcialas de competicion, lo combat liure e l'escrima son d'exemples d'espòrts de combat.
Las tecnicas utilizadas pòdon èsser classificadas en tres domenis: tustar, agantar, e usatge d'arma. D'unas reglas del jòc s'especializan dins un airal, d'autras permeton la superposicion.
Somari
Espòrt de combat e art marcial[modificar | modificar la font]
La nocion d'"espòrt de combat" es diferenta de la d'art marcial, e mai que d'unas disciplinas coïncidiscan.
D'efièch, un art marcial es per definicion un "art de guerra", una disciplina ont tot es permés. A causa de la perilhositat potenciala, l'estudi d'un art marcial es plan definit en règla generala.
Al contrari, un espòrt de combat a de competicions, e de nòrmas destinadas, en particular, a garantir l'integritat fisica e un arbitre per las far respectar. D'un costat, espòrt de combat s'aluenha del combat real, mas d'un autre, permet de s'afrontar amb un adversari que ten de reaccions imprevisiblas e permet una bona esportivitat (fair play e respècte).
Aquestes dos punts de vista son fondamentalament diferents, mas istoricament ligats. Dins los païses asiatics, l'aprendissatge d'arts marcialas s'efectuava per afrontar un atacant. Lo còs de l'individú se transformava en una vertadièra arma de guèrra e servissiá a s'opausar en cas d'agression de pòples envasidors. Atal, aquesta vision d'una disciplina marciala servissiá a defendre sa vida pendent l'época feudala.
Aquestas tecnicas marcialas se transmetèron al cors dels ans dins lo mond entièr, e son estadas adaptadas a las mentalitats de las personas que las fasián servir .
Lista d'espòrts de combat[modificar | modificar la font]
Espòrts de combat olimpics[modificar | modificar la font]
Autres espòrts de combat modèrnes[modificar | modificar la font]
- arnis
- arts marcialas mixtas (veire combat libre)
- bando-kickboxing o lethwei moderne, naban o lucha birmana moderna
- capoeira
- full-contact
- jiu-jitsu brasilenh
- karate
- kendo
- kick-boxing
- muay thai
- sambo
- sanda
- savate
- sumo


text:
Erupcion freatica
Leis erupcions freaticas son un tipe d'erupcion volcanica. Son caracterizadas per l'expulsion d'una quantitat importanta d'aiga sota la forma d'explosions que van formar un plumacho volcanica magerament compausat de vapor d'aiga. L'origina de l'aiga es generalament un jaç freatic, un lac o un glacièr. Quand l'aiga es totalament consumada, l'eruption pòu evolucionar vèrs un tipe magmatic classic. L'erupcion de La Sofrièra de 1976 es un exemple d'erupcion freatica.
Lei riscs per lei populacions umanas son generalament limitats car lei consequéncias de l'explosion son concentrats sus lei flancs dau volcan. Pasmens, una erupcion freatica es generalament lo signe d'una remontada de magma que pòu per la seguida entraïnar una erupcion pus importanta coma au Mont St-Helens en 1980.


text:
Varennes-en-Argonne
Varennes-en-Argonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Varennes es un cap de luòc de costat en vivent, d'aperaquí 700 abitants, vorejat a l'oèst per la bòsc de Argonne, al limit dels departaments dels Ardennes e de la Marna. A traversat pel Airal #que pren la siá font en lo Sud Meusien e #que se tira en lo Aisne a nautor de Senuc (Ardennes).
Las municipalitats limitrophes son : Montblainville (al nòrd-oèst), Charpentry (al nòrd), Cheppy (a l'èst), Boureuilles (al sud) e Viena-lo-Castèl (al sud-oèst, en la Marna).
Coma fòrça comunas de la region, es jumelée amb una municipalitat alemanda, Petershausen, (granda banlèga de Munich, en Bavière).
Varennes est un chef lieu de canton vivant, d'environ 700 habitants, bordé à l'ouest par la forêt d'Argonne, à la limite des départements des Ardennes et de la Marne. Elle est traversée par l'Aire qui prend sa source dans le Sud Meusien et qui se jette dans l'Aisne à hauteur de Senuc (Ardennes).
Les communes limitrophes sont : Montblainville (au nord-ouest), Charpentry (au nord), Cheppy (à l'est), Boureuilles (au sud) et Vienne-le-Château (au sud-ouest, dans la Marne).
Comme beaucoup de communes de la région, elle est jumelée avec une commune allemande, Petershausen, (grande banlieue de Munich, en Bavière).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Torn del relòtge amb la plaque de la detencion de Louis XVI
vignette|Esquèrre|Soldat american ferit lo lo 26 de setembre de 1918 a Varennes-en-Argonne. Lo vilatge s'a retut celèbre en lo moment de l'episòdi de la detencion de Louis XVI e de la siá familha, lo 21 de junh 1791 al ser, en lo moment d'una temptativa de fugida #que #fracassar. Lo sieu projècte preniá tropas demoradas fisèlas a la monarchie a Montmédy. Lo rei e la siá familha aguèron arturat a causa de Jean-Baptiste Drouet, mèstre de plaça de Santa-Menehould. La municipalité de Santa-Menehould en avent de dobtes sus passatgièrs soslinhats al relèu de plaça #demandar a Drouet de rattraper la Berline #que s'i èra arturat en lo sieu relèu de plaça una ora per endavant. #Prene, acompanhat de Guillaume, la rota de l'èst e #trobar los sieus postillons #que la #informar de l'itinerari d'aquela Berline; siatz la direccion de Varennes. #Arribar abans la Berline e, amb l'ajuda de las autoritats localas #que i aviá convencut de far controtlar escrupolosament los passapòrts dels ocupants #organizar un barrage. La familha reiala i aguèt confondut. Una plaque, situada près de l'actuala beffroi de la vila, indica la localizacion de « la auberge del braç d'Aur », que # la rota del Rei s'es arturada davant el[1]. Es al continuament d'aquela temptativa de fugida de París, ont lo rei èra de fa gaireben presoèr, al mensprètz del respècte de la Constitucion que la destitution del rei e l'idèa d'una Republica #prene còrs en l'esperit de la Nacion.
En lo moment del començament de la Primièra Guèrra mondiala, Varennes es alavetz ocupat per las tropas alemandas. Lo vilatge se #trobar dessús o près de la linha de tèsta pendent la màger part del conflicte e #èsser gaireben entièrament destruit per 4 ans de bombardements franceses. Contràriament a cèrts pòbles meusiens #qu'an pas jamai trobat la vida, Varennes #èsser totalament reconstruit.
Lo sieu musèu, lo musèu de Argonne, retrace lo passat del pòble e de la siá region, dempuèi l'epòca gallo-romaine fins al Sègle XX, en transeünt plan segur per la detencion de Louis XVI e los ombrívoles ans de la Primièra Guèrra mondiala.
Se pòt egalament admirar, a costat d'aquel musèu, lo mémorial de Pennsylvanie, édifié en 1927 pels Americanes, a la glòria de las regiments de l'armada americana #que #liberar Varennes ; aquela labor superbe e majestuós, d'estil néo-classic, domina lo bourg e se pòt descobrir de la nautor de la siá terrassa un panorama sus la campanha environnante.
Le village s'est rendu célèbre lors de l'épisode de l'arrestation de Louis XVI et de sa famille, le 21 juin 1791 au soir, lors d’une tentative de fuite qui échoua. Leur projet était de rejoindre des troupes restées fidèles à la monarchie à Montmédy. Le roi et sa famille furent arrêtés à cause de Jean-Baptiste Drouet, maître de poste de Sainte-Menehould. La municipalité de Sainte-Menehould ayant des doutes sur des passagers signalés au relais de poste demanda à Drouet de rattraper la Berline qui s'était arrêtée dans son relais de poste une heure auparavant. Il prit, accompagné de Guillaume, la route de l'est et rencontra ses postillons qui l'informèrent de l'itinéraire de cette Berline; soit la direction de Varennes. Il arriva avant la Berline et, avec l'aide des autorités locales qu'il avait convaincu de faire contrôler scrupuleusement les passeports des occupants il organisa un barrage. La famille royale fut confondue. Une plaque, située près de l'actuel beffroi de la ville, indique l'emplacement de « l'auberge du bras d'Or », devant laquelle la route du Roi s'est arrêtée[2]. C'est à la suite de cette tentative de fuite de Paris, où le roi était de fait quasi prisonnier, au mépris du respect de la Constitution que la destitution du roi et l'idée d'une République prirent corps dans l'esprit de la Nation.
Lors du début de la Première Guerre mondiale, Varennes est alors occupé par les troupes allemandes. Le village se trouva sur ou à proximité de la ligne de front pendant la majeure partie du conflit et fut presque complètement détruit par 4 années de bombardements français. Contrairement à certains villages meusiens qui n'ont jamais retrouvé la vie, Varennes fut entièrement reconstruit.
Son musée, le musée d'Argonne, retrace le passé du village et de sa région, depuis l'époque gallo-romaine jusqu'au Sègle XX, en passant bien sûr par l'arrestation de Louis XVI et les sombres années de la Première Guerre mondiale.
On peut également admirer, à côté de ce musée, le mémorial de Pennsylvanie, édifié en 1927 par les Américains, à la gloire des régiments de l'armée américaine qui libérèrent Varennes ; cet ouvrage superbe et majestueux, de style néo-classique, domine le bourg et l'on peut découvrir du haut de sa terrasse un panorama sur la campagne environnante.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'istorian André Castelot, ne la Cita de Varennes (librariá academica Perrin, 1971) a reconstitué los plànols del Vilatge de Varennes, a l'epòca de la detencion de Louis XVI.
- ↑ L'historien André Castelot, dans le Rendez-vous de Varennes (librairie académique Perrin, 1971) a reconstitué les plans du Village de Varennes, à l'époque de l'arrestation de Louis XVI.


text:
Contescourt
Contescourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villatge del Vermandois situat suls marges de la Soma
Village du Vermandois situé sur les rives de la Somme===Comunas vesinas===
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo villatge a #èsser totalament destruit pendent la primièra guèrra mondiala. Es uèi rebati a costat de l'ancian luòc[1].
Le village a été totalement détruit pendant la première guerre mondiale. Il est aujourd'hui rebati à côté de l'ancien site[2].


text:
Sent Estève (Arberoa)
Donoztiri / Saint-Esteben
Sent Estève (Donoztiri en basco, Saint-Esteben en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens la Vath d'Arberoa.
L'arriu d'Arberoa e l'arrivet de Garraldako, un afluent de Harana, que travèrsan la comuna.
Los quartièrs que son Argaina, Ibargarate, Ipargaineta, Iruite, Oihan xoko, Pazkotegia, Sorhaburu
Las comunas tòcatocantas que son Isturits au nòrd, Sent Martin d'Arberoa au nòrd-èst, Aiherra au sud-oèst, Heleta a l'oèst, Armendaritze au sud-est e Ihòut au sud
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Estève (sègle XVII)
.


text:
Edoard III d'Anglatèrra
Edoard III (13 de novembre de 1312 – 21 de junh de 1377) foguèt rei d'Anglatèrra de 1327 entrò sa mòrt. Remportèt nombroses succès militars e adobèt l'autoritat reiala après lo regne desastrós de son paire, Edoard II, Edoard III transformèt lo Reialme d'Anglatèrra en lo pus formidable poder militar d'Euròpa. Son règne vegèt d'importants desvolopaments en legislacion e governament, en particular l'evolucion del Parlament anglés, mas tanben los degalhs de la Pèsta Negra. Demòra un dels sièis monarcas que regnèron en Anglatèrra pendent pus de cinquanta ans.


text:
Limfocit NK
Lei limfocits NK (Natural Killer en anglés) ò cellulas tuaitritz naturalas son de limfocits ni B ni T dau sistèma immunitari innat. Atacan lei cellulas dei tumors e lei cellulas contaminadas per un virüs.
Aquelei limfocits son caracterizats per l'abséncia dei marcaires T ò B (en l'òme, presentan lei marcaires CD16, CD56 e NK) e per lo fach d'èsser espontaneament liticas envèrs totei lei cellulas. Dos vias permeton d'activar la lisi. La premiera s'activa solament quand lei sinhaus d'activacion vènon superiors ai sinhaus d'inibicion. Lo sinhau d'inibicion principau es produch per lei receptors KIR que pòdon identificar e reconóisser lei moleculas dau complèx d'histocompatibilitat principau de classa I que son caracteristicas de l'organisme. L'activation d'un tipe unic de receptor KIR permet de defugir la lisi. Dins aquò, lei sinhaus d'activacion son nombrós e variats permetent d'eliminar totei lei cellulas desprovesidas dei marcaires CMH corrècts e totei lei cellulas infectadas per un virüs ò un bactèri sensa destrurre lei cellulas sanas. La segonda via d'activacion depend de la presentacion a sa superficia per lei cellulas tumoralas ò infectadas per certanei virüs d'antigèns fixats a d'anticòrs anti-tumoraus ò anti-viraus. Lo marcaire CD16 pòu alora se fixar a la cellula e entraïnar sa lisi.


text:
L'economia de Veneçuèla es fòrça dependenta de l'exportacion del petròli: gaireben 90% de las exportacions del país, mai de 50% de la font de las intradas publicas, e de 30 del PIB son originats per l'indústria petrolièra. D'autras activitats economicas importantas son l'extraccion de fèrre e alumini e la produccion de acièr.
Una cauma nacionala entre decembre de 2002 e en febrièr de 2003 aguèt de consequéncias economicas importantas: lo PIB real queiguec aperaquí 9% en 2002 e 8% en 2003 - mas l'economia se recuperèt rapidament dempuèi alavetz.
Après la siá reeleccion en decembre de 2006, lo president Hugo Chávez nacionalizèt d'entrepresas d'espleitacion petrolièra, de comunicacions e d'electricitat, çò qu'amendriguèt l'influéncia estrangièra dins l'economia.


text:
Tom Sharpe
Thomas Ridley Sharpe (Londres, 30 de març de 1928–Llafranc, Catalonha, 6 de junh de 2013) foguèt un romancièr anglés satiric, que se faguèt famós gràcias a son libre Wilt (1976). L'òbra faguèt que se considerèsse qu'èra un dels umoristas angleses mai importants de son epòca. Es tanben conegut per Porterhouse Blue and Blott on the Landscape, e totas doas òbras foguèron adaptadas a la television. Moriguèt en çò sieu de complicacion de diabèti. Leguèt sos manuscriches, sa correspondéncia e sos manuscriches a sa metgèssa, la catalana Montserrat Verdaguer.[1]
Biografia[modificar | modificar la font]
Thomas Sharpe nasquèt a Croydon (o benlèu a Holloway ont cresquèt). Lo paire de Sharpe, lo Reverent George Coverdale Sharpe, èra un pastor unitarian, qu'èra ligat a l'extrèma drecha e èra actiu politicament dins las annadas 1930. Èra estat president de la branca d'Acton e Ealing branch de l'organizacion germanofila The Link e èra tanben membre de la Liga Nordica e declarava que odiava los jusieus que "odiava tota mena de corrupcion". A la debuta Thomas seguiguèt las idèas del paire mas s'espantèt quand vegèt de films sus la liberation del camp de concentracion de Bergen-Belsen.
Sharpe anèt a l'escòla Bloxham School e puèi al Lancing College abans de far lo servici nacional dins lo còs dels Royal Marines. Anèt mai tard al Pembroke College a Cambridge ont i estudièt l'istòria e l'antropologia sociala.
Qualques annadas mai tard, en 1961, Sharpe s'installèt en Africa del Sud, ont trabalhèt coma professor e trabalhador social.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Riotous Assembly (1971)
- Indecent Exposure (1973)
- Porterhouse Blue (1974)
- Blott on the Landscape (1975)
- Wilt (1976)
- The Great Pursuit (1977)
- The Throwback (1978)
- The Wilt Alternative (1979)
- Ancestral Vices (1980)
- Vintage Stuff (1983)
- Wilt on High (1985)
- Grantchester Grind (1995)
- The Midden (1996)
- Wilt in Nowhere (2004)
- The Gropes (2009)
- The Wilt inheritance (2010)
Referéncias[modificar | modificar la font]


text:
F-16 Fighting Falcon
Lo F-16 Fighting Falcon es un avion de combat multiròtle estatsunidenc inicialament desvolopat per la companhiá General Dynamics e d'ara endavant per Lockheed Martin. Sa produccion acomencèt en 1976 e unei versions diferentas foguèron desvolopadas. Maugrat l'aplant dei comandas dei fòrças armadas estatsunidencas, es totjorn vendut e produch a l'ora d'ara. En 2013, mai de 4 500 unitats èran estadas produchas e lo F-16 equipava 26 país.
Inicialament desvolopat coma un caçaire de superiotat aeriana dins l'encastre de la Guèrra Freja, lo F-16 evolucionèt rapidament vèrs son ròtle polivalent actuau e conoguèt divèrseis utilizacions sus lo prat batalhier tant per leis Estats Units que per seis aliats. Ansin, la premiera accion de combat se debanèt lo 7 de junh de 1981 quand Israèl utilizèt lei sieus aparelhs per bombardar e destrurre la centrala nucleara d'Osirak. Puei, Israèl l'utilizèt en 1982 còntra lei fòrças aerianas sirianas pendent lo conflicte libanés. Leis Estats Units e seis aliats l'utilizèron d'un biais massís durant totei lei conflictes iraquians, durant la guèrra de Kosovo, durant la guèrra d'Afganistan e durant la guèrra civila de Libia. Lo F-16 i mostrèt de capacitats fòrça satisfasentas tant dins lo combat (unei victòrias còntra d'avions d'origina sovietica ò russa coma lo Mig-25 ò lo Mig-29[1]) que dins lo bombardament.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pasmens, se fau nòtar la superiotat numerica fòrça clara dei fòrças estatsunidencas e aliadas dins lo corrent d'aquelei conflictes que relativiza un pauc aquelei performàncias.


text:
Landroff
Landroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la distincion de Morhange, de contunh de Créhange.
- Dévasté E desertat a la fin XVIIen
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la seigneurie de Morhange, puis de Créhange.
- Dévasté et déserté à la fin XVIIen


text:
World Occitan
65
Aguesta categoria englòbe totes es webs qu'agen contenguts en quinsevolh variant dialectau dera lengua occitana. Es planes multilingües son acceptades se an informacion relevanta en occitan. Es planes que hèsquen referéncia a quinsevolh tematica relacionada damb era Tèrra Occitana mès que non siguen redactades en occitan an d'anar ena categoria dera sua respectiva lengua. Per exemple, ua web produïda en castelhan que hèsque referéncia a tèmes occitans a d'anar entara sua correponent categoria laguens de World/Español.
categories 11
Darrera actualitzacion:Noveme 14, 2016 at 10:24:07 UTC
All Languages
Arts e cultura
Economia e empresa
Informàtica e Internet
Mieis de comunicacion
Léser
Referéncia
Regionau
Societat
Espòrts


text:
Sent Joan de Lus
Sent Joan de Lus (Donibane Lohizune en basco e Saint-Jean-de-Luz en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Lo nom basco que significa Sant Joan de las paluns.
Lo gentilici qu'ei donibandar.
L'embocadura de l'arriu d'Urdazuri i hè ua importanta baia toristica, qu'ei la sola rada assostada enter Arcaishon e Guipuscoa. Gràcias a las restancas qu'ac protegeishen de las galèrnas, qu'ei ua estacion balneària reputada de la Còsta Basca.
Las comunas tòcatocantas que son Guetaria e Bidart au nòrd, Ascain e Ciboro au sud e Ahetze e Sent Pèr de Nivela a l'èst.
La soa istòria qu'ei ligada a la mar e au Camin de Sant Jaume que, durant l'Edat Mejana, n'èra un espitau deus pelegrins.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
La comuna, residéncia temporau deu rei Loís XIV en 1660.
-
-
-
-


text:
Portal:Actualitats e eveniments
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Actualitats e eveniments
- 17 de genièr : Antonio Tajani es elegit president del Parlament Europèu.
- 17 de genièr : la Primièra ministre britanica Theresa May anóncia que dins l'encastre del Brexit son país daisserà lo mercat interior (mapa).
- 1èr de genièr de 2017: Doris Leuthard ven presidenta de Soïssa per l’annada.
- 9 de decembre de 2016: Paolo Gentiloni ven president de conselh d’Itàlia.
- 9 de decembre: la presidenta de Corèa del Sud, Park Geun-hye es suspenduda pel p]arlament.
- 5 de decembre: demission de Manuel Valls. Bernard Cazeneuve ven primièr ministre de França.
- 5 de decembre: demission de Matteo Renzi e John Key.
- 4 de decembre: Alexander Van der Bellen es elegit president d’Austria; Shavcat Mirziïaiev es elegit president d’Ozbequistan.
- 1 de decembre: Mahawachiralongkon es proclamat rei de Tailàndia.
- 25 de novembre: morís l’òme d’estat cuban Fidel Castro.
- 16 de novembre: morís l’escrivan e editor occitan Han Schook.
- 13 de novembre: moreish Pilar Busquet, era purmèra sindica d’Aran dempús era restauracion der’institucion.
- 13 de novembre: Rumen Radev es elegit president de Bulgaria. Igor Dodon es elegit president de Moldàvia.


text:
Khan Academy
L'Acadèmia Khan (en anglés: Khan Academy) es una associacion de tòca non lucrativa que foguèt fondada en 2006 per Salman Khan. Son sit web se fondamenta sul principe de «fornir un ensenhament de granda qualitat a totes, pertot», e aital publica en linha un ensems gratuït de mai de 2.200 minileiçons, mejançant de tutorials vidèo cargats sur YouTube. Las tematicas disponiblas son plan variadas, comprenon las matematicas, l'informatica, l'istòria, la finança, la fisica, la quimia, la biologia, l'astronomia, l'art pictural e l'economia.


text:
Aquiu qu'avetz quauques frasas tiradas de la pèça de teatre "Lou Bartè". Se son occitanas aquestas frasas? Lhevada la 6au, probable que non, se crei lo tribalh de tèsi deu praube Robèrt Lafont consagrat justament a la frasa occitana. En tot cas, que son totas plan gasconas. Aquesta caracteristica de la pèrda possibla deu mot "que" en quauques cas plan precís qu'ei ignorada - a gran tòrt- per la gramatica gascona occitanista de Bianchi-Romieu. La gramatica gascona de P. Guilhemjoan, mei recenta, que la restableish com a perfèitament corrècta, que cau saludar la clarvedença deu gavidaire de l'associacion Per Noste. De notar tanben l'abséncia de "de" en las frasas 2, 7 e 9, ua possibilitat gramaticau non mencionada hens las gramaticas occitanistas. Aquiu, la frasa gascona non s'assembla guaire a l'occitana tau com descriuta hens la tèsi de Lafont.
Adonc, las frasas:
1- M'estouna ne sàbis pas aquò.
2- So que hè lou toun pay pas esta partit?
3- Be l'y cau téms, oéy, enta s'arranja lou peu, ne-n a pas banlèu juste mey brigue tabé coum jou, e qu'a bère pause n'é pas mey nôbi enta damoura ores e ores deban lou miralh.
4- Que cau dise cauquecops mama qu'a paciénce coum un gat coan s'escoude.
5- Mes lou toupin qu'a lou tems de bouri dinc'a Papa que tourni dab lou porc qui bo croumpa.
6- De bert o de sec, que boulè qu'èren au cabinet.
7- B'éy doun aco abejiu calé ana a la heyre e arriba a l'ore.
8- Que sèi lou Bartè que croumpera.
9- Que-m at an dit, qu'at sèy tout e que-t abèy plan arrecoumandat nou pas hicà-y lous pès.
En la frasa 1, lo mot "que" n'i ei pas emplegat entàd evitar la combinason incorrècta "*que ne pas" o "*que non pas". "M'estona que non sàbis aquò" e "m'estona ne sàbis pas aquò" que son corrèctes., mentre *"m'estona que ne/non sàbis pas aquò" qu'ei d'evitar.
De notar tanben l'emplec, beròi caracteristic en gascon, de la h aspirada entà desolidarizar duas sillabas enter si, com en "la-hens" (la + en +s adverbiau), "dehens" (variantas: "laguens"", deguens), la-haut (d'on haut, varianta de aut, arren a véder dab un germanisme, l'ipotèsi deu germanisme qu'ei ua borida e arreborida pòc versemblanta en gascon, la fòrma haut per aut estant d'atestacion sonque modèrna en gascon), gahús, sahuc, lahut etc etc. Aquesta h aspirada que's pòt quitament ajustar a la debuta d'un mot quan se vòu desolidarizar la prumèra sillaba deu mot de la darrèra deu mot d'abans . Aqueth usatge, probablament d'origina indigèna ("vascona") pr'amor autanplan ben basco, qu'ei desconegut en occitan non gascon. Qu'ei au còp popular e literari en gascon. Aquiu que n'avetz dus exemples.
Lo prumèr qu'ei ua cançon populara tirada deu Bartèr. En aqueste exemple, "hayne" que i vesia dab "ayne" (aso, ase).
M'èy troubat lo pè de l'ase
So que lou loup n'a pas boulut
O pè, praube pè,
Pourteràs pas mei souliè,
Ne souliè, ne soulieroun,
Hayne, mon ayne,
Ne souliè, ne soulieroun,
Hayne, moun aine, moulieroun.
Aqueste emplec qu'ei plan classic en gascon, que'n trobam un aute exemple en aqueth vèrs de Guilhem de Sallusti deu Bartàs (sègle 16):
Clare haube deu jour, bet escoune de grassie,
etc
Aqueste usatge de la h aspirada qu'ei ua caracteristica de la lenga ignorada peus qui assimilan tròp rapidament lo gascon a l'occitan. Qu'an gran tòrt.
Segon los lòcs e los mots o l'emplaçament deu mot "i" per rapòrt au vèrbe (que non segon los dialèctes), la j que's pòt prononciar com la j francesa (notada j en la gràfia de Daugé) o com un iòd (notat y): gouyate, beroja, que j'a (= que i a) , de j'anar (= de i anar), hicà-y (hicà'i). D'un vilatge tà l'aute, la prononciacion que pòt cambiar. N'ei pas un tret diferenciador deu gascon occidentau versus lo gascon orientau, las duas manèiras de prononciar qu'existeishen plan hens los dus maines (cf. los enregistraments de las enquestas de l'ALG), en contra de çò qui podem léger en ua revista digitau, non tostemps hidabla, de lingüistica occitana (Sumien, Ling. Oc, 7, Sept. 2007).
Exemple 1 : Enta jou, que j'a mau dat. Cauque jelous (Retranscriut, que haré: entà jo, que i a mau dat. Quauque gelós).
Exemple 2 : -JULIE, hort - Ah, moun Diu!
- POULETE - Que j'a mama?
Exemple 3: n'èy pas besouy de j'anar, que souy maridat.
Exemple 4: Tu, gouyate, arresque e porte beyres
Exemple 5: Beroje madama, en abé lo Bartèr pec atau.
Exemple 6: Bertat, que j'a ue ore que-n anam.
A prepaus de l' exemple 6, qu'ei de notar Daugé que hè diser aus sons personatges "que j'a" o, a còps, "que i a" (segon los cas), que non jamei *qu'i a. L'elision n'i ei pas jamei ací, quitament en registre de la lenga parlada. Per aquesta rason, jo que pensi, com d'autes, n'ei pas corrècte impausar aquesta elision en gascon escriut, sauv en cas de versificacion o de paraulas cantadas. Pr'amor d'aquò jo qu'escrivi "que i a", que non *qu'i a.
Enrà clavar, qu'èi aprenguts las expressions e mots qui segueishen:
De bert e de sec : de verd e de sec, o sia a tot hòrt (fr. à tout prix).
Arresque: ahresca. de ahrescar, sinonime de refresquir. (fr. rincer).