text:
Samuel Beckett
Samuel Barclay Beckett (Dublin, 13 d'abril de 1906 - París, 22 de decembre de 1989) foguèt un autor de teatre (teatre modèrn e teatre de l'absurd) e tanben poèta e novelista irlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1969. Encara qu'escriguèt majoritàriament en anglés, aprèp 1945 una part considerabla de sa produccion literària foguèt escricha en francès. Es considerat fòrça sovent coma un dels escrivans mai influents del sègle XX e tanben coma un dels darrièrs autors modernistas. Recebèt del president d'Irlanda lo títol de Saoi, que decernís l'associacion Aosdána, en 1984.
Biografia[modificar | modificar la font]
Samuel Beckett nasquèt en 1906 dins lo barri residencial de Foxrock a Dublin dins una familha borgesa de confession protestanta. Son paire, William Frank Beckett èra metraire e sa maire, Maria Jones Roe, èra infirmièra. Visquèt e cresquèt a Cooldrinagh, l'ostal familial que son paire aviá construch en 1903, un bastiment bèl que teniá un jardin e un cort de tennis, qu'apareis d'un biais recurrent dins las òbras de l'escrivan coma tanben las environas de l'endrech.
Òbras[modificar | modificar la font]
Òbras de teatre[modificar | modificar la font]
- Human Wishes (cap a 1936; publicat en 1984)
- Eleutheria (dins los ans 1940; publicat en 1995)
- Waiting for Godot (1953)
- Act Without Words I (1956)
- Act Without Words II (1956)
- Endgame (1957)
- Krapp's Last Tape (1958)
- Rough for Theatre I (fin dels ans 1950)
- Rough for Theatre II (fin dels ans 1950)
- Happy Days (1961)
- Play (1963)
- Come and Go (1965)
- Breath (1969)
- Not I (1972)
- That Time (1975)
- Footfalls (1975)
- Neither (1977) (Una "opèra", musica de Morton Feldman)
- A Piece of Monologue (1980)
- Rockaby (1981)
- Ohio Impromptu (1981)
- Catastrophe (1982)
- What Where (1983)


c: text/html

text:
1997
Aquesta pagina concernís l'an 1997 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Intrada dau país au sen de l'OTAN.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Vòte d'una tiera de sancions economicas estatsunidenca còntra Sodan, estat sospichat de sostenir lo terrorisme islamista per Washington. Aquò entraïnèt la division deis islamistas au poder dempuei 1989 entre una ala radicala dirigida per al-Turabi e un grop pus moderat a l'entorn d'el-Bechir.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Vòte d'una tiera de sancions economicas còntra Sodan, estat sospichat de sostenir lo terrorisme islamista.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Capitada d'una experiéncia sus la fusion termonucleara realizada ambé lo tokamak Joint European Torus (JET) que s'acabèt per la produccion de 22 MJ d'energia e de 15 MW de poissança eissida de reaccions de fusion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Joan Coromines, filològ catalan (n. 1905)
- 8 de genièr - Melvin Calvin, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 10 de genièr - Alexander R. Todd, Baron Todd, quimista escocés, Prèmi Nobel (n.1907)
- 12 de genièr - Charles B. Huggins, fisiologista canadian, Prèmi Nobel (n. 1901)
- 17 de genièr – Clyde Tombaugh, astronòm, responsable per la descobèrta de la planeta nana Pluton (n.1906)
- 19 de febrièr – Deng Xiaoping, revolucionari chinés (n.1904)
- 6 de març - Michael Manley, primièr ministre de Jamaica (n. 1924)
- 7 de març - Edward Mills Purcell, fisician american, Prèmi Nobel (n.1912)
- 5 d'abril - Allen Ginsberg, poèta american (n.1926)
- 17 d'abril - Chaim Herzog, president d'Israèl (n. 1918)
- 21 d'abril - Diosdado Macapagal, president de las Filipinas (n. 1910)
- 21 d'abril - Andrés Rodríguez Pedotti, president de Paraguai (n. 1923)
- 20 de mai - Virgilio Barco Vargas, president de Colómbia (n. 1921)
- 22 de mai - Alfred Hershey, bioquimista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1908)
- 25 de junh – Jacques-Yves Cousteau, explorator francés (n. 1910)
- 31 de julhet – Bao Dai, ultim emperaire de Vietnam (n. 1913)
- 2 d'agost – William S. Burroughs, escrivan american (n. 1914)
- 4 d'agost – Jeanne Calment, anciana francesa, amb 122 ans d'edat (n.1875)
- 21 d'agost - Misael Pastrana Borrero, president de Colómbia (n. 1923)
- 23 d'agost - John Kendrew, bioquimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 1èr de setembre – Diana Spencer, princessa de Galas. (n. 1961)
- 5 de setembre – Agnes Gonxha Bojaxhiu (Maire Terèsa de Calcuta), monja albanesa, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1910)
- 7 de setembre - Mobutu Sese Seko, dictator de Zaire (n. 1930)
- 17 de setembre - Jan Peder Syse, primièr ministre de Norvègia (n. 1930)
- 25 de novembre - Hastings Kamuzu Banda, president de Malawi (n. 1898?)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji, William Daniel Phillips
- Prèmi Nobel de Quimia : Paul D. Boyer, John E. Walker, Jens Christian Skou
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Stanley B. Prusiner
- Prèmi Nobel de Literatura : Dario Fo
- Prèmi Nobel de la Patz : Jody Williams
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert C. Merton, Myron Scholes

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Meudon
Meudon es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Nauts de Sèina e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Louis Eugène Robert - un mètge naturalista #que viu la Vila de Meudon - publica en 1843 : Istòria e descripcion naturala de la municipalitat de Meudon (disponibla en Wikisource), libre #que descriu en detalh l'istòria e l'istòria naturala de la vila.
Lo nom de Meudon Meodum es celtique, e significa montanha de sable[2].
Louis Eugène Robert - un médecin naturaliste qui habite la Ville de Meudon - publie en 1843 : Histoire et description naturelle de la commune de Meudon (disponible dans Wikisource), livre qui décrit en détail l'histoire et l'histoire naturelle de la ville.
Le nom de Meudon Meodum est celtique, et signifie montagne de sable[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Tirat de l'exemplar del libre "Istòria e descripcion naturala de la municipalitat de Meudon" de la Bibliotèca del Michigan e escanejat per Google Books
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
D.
- ↑ Tiré de l'exemplaire du livre "Histoire et description naturelle de la commune de Meudon" de la Bibliothèque du Michigan et scanné par Google Books


text:
PVC
Lo policlorur de vinil o chlorur de polivinil es un polimèr termoplastic de granda consomacion, amòrf o un pauc cristallin, conegut subretot jol sigle PVC (de l'anglés polyvinyl chloride). Es compausat de doas matèrias premièras: 57 % de sal e 43 % de petròli. Lo PVC es la sola matèria plastica d’usatge corrent constituís per mai de 50 % de matèrias primièra d’origina minerala existent a profusion dins la natura[1].
Somari
Formula moleculària[modificar | modificar la font]
De formula , es obtengut per polimerizacion radicalària del monomèr clorur de vinil, . Lo PVC es un material organic.
Istoric[modificar | modificar la font]
Lo policlorur de vinil foguèt descobèrt par accident a doas occasions pendent lo sègle XIX, d'en primièr en 1835 per Henri Victor Regnault e en 1872 per Eugen Baumann. Dins aqueles casses, lo polimèr es aparegut coma un solide blanc dins de botelhas de clorur de vinil aprèp exposicion a la lutz solar. Al començament del sègle XX, los quimistas russes Ivan Ostromislensky e Fritz Klatte ensagèron d'utilizar lo PVC dins de produches comercials, mas lors esfòrts capitèron pas a causa de las dificultats de transformacion del polymèr. En 1926, Waldo Semon, en collaboracion amb la societat B.F. Goodrich, desvelopèron un metòde de plastificacion del PVC en lo mesclant amb d'aponds. Aquò lo faguèt mai flexible e mai aisit de fabricar, començament del succès comercial del PVC.
Sintèsi[modificar | modificar la font]
Sa polimerizacion es iniciada per de radicals.
Istoricament lo monomèr de clorur de vinil (C H2=CHCl) foguèt produtz per reaccion de l'etilèn amb de clòr gasós. Ara, s'agís d'una reaccion oposant l'etilèn amb l'Acid cloridric, en preséncia d'oxigèn, qu'es subretot utilizada. Lo produch intermediari, lo dicloroetan se transforma en clorur de vinil jos l'efècte de la calor.
Lo PVC es insoluble dins son monomèr.
Igièna e securitat[modificar | modificar la font]
Lo PVC es un produch estable que se descompausa pas (la polimerizacion del CVM en PVC es irreversibla) e un objècte en PVC emana pas d'esperel cap de produch, nociu o non, de sa formula; mimai de CVM , mimai de produch secondari. Lo PVC permet l'utilizacion del clòr. Aquel polimèr se presenta jos forma d'una polvera blanca qu'es pas classada dangierosa per la reglementacion europèa. Atal receptèt d'agrements per las applicacions alimentàrias o medicalas.
Lo PVC foguèt criticat perque foguèt sospechat de contribuir:
- a las pluèjas acidas
- Los analisis de l'aciditat atmosferica en Euròpa mostrèron lo contrari e lo PVC seriá pas responsable de las pluèjas acidas[2].
- emanacion de dioxinas
- La combuscion de PVC dins un fuòc produtz pas mai de dioxinas que la combuscion de fusta.[3].
- als càncers
- Lo PVC es pas cancerogen. Lo C.I.R.C[4] classa lo polimèr dins lo grop 3 : "L'agent (la mescla e las circonstanças d'exposicion) pòt pas èsset classificat quant a sa cancerogenicitat per l'òme."
Plastificacion e risc toxic[modificar | modificar la font]
S'apond fòrça sovent al PVC de plastificants per melhorar de caracteristicas (soplessa, alongament a la rompadura, resisténcia al freg e tusts, eca.).
Lo PVC sople (plastificat) representa prèp de 30 % de la consomacion de PVC.
Los plastificants utilizats pòdon èsser toxics ftalats. Dins lo temps, pòdon migrar e se pausar en surperfícia dels objèctes soples en PVC.
D'autres plastificants son autorizats, dins la familha dels adipats o dels òlis vegetals (par exemple l'òli de sòja). Permeton depuèi ans la fabricacion del film etirable alimentari. Pasmens, al contacte dels còs grasses dels aliments, qualques plastificants idrofòbs migran dins la noirritura.
Transformacion[modificar | modificar la font]
Lo PVC es mai sovent mes en forma per des procediments de contunh (extrusion, enduccion). L'extrusion es utilizada sobretot per la fabricacion dels profilats de las fenèstras e de tudèls de PVC. L'injeccion es mens utilizada a causa dels riscs de l'enancion d'acid cloridric, mas fòrça articles son pasmens produtz industrialament: tudèls, equipaments électrics…
Per assemblar diferentas pèças en PVC, los metòdes mai sovent utilizadas son lo empegatge e diferentas tecnicas de Sòudadura plastica coma lo termosòudatge.
Formas comercialas[modificar | modificar la font]
Existís fòrça utilizacions de PVC dins l'industria jos tres tipes de PVC.
- Lo PVC rigid, dels tudèls, a un aspècte lisc. Aquels tudèls son tanben utilizats dins la fabricacion d'armas de grandor natura. Los tudèls representan mai de 40 % de la consomacion de PVC. Se fabrica de cartas « format carta de credit » (carte de membre, fidelitat, reduccion, client, eca.). Pòdon tanben èsser de PET.
- Lo PVC sople, que cobrís qualques pèças coma margues de pinças, a un aspècte brilhant. Se pòt tanben l'encontrar dins de revestiments de sol e dins de tipes de plafons.
- Los filmes de PVC plastificat (comercializat en bobinas) utilizat (coma filme adesiu) coma laminacion o pel marcatge publicitari, o (coma filme etirable) coma embalatge.
Incineracion[modificar | modificar la font]
Brutlar lo policlorur de vinil emana sobretot d'acid cloridric en preséncia de la vapor d'aiga contenguda dins l'aire. Ara, totas las usinas d'incineracion de bordilhas omologadas son equipadas de filtres antiacids, perque i a de clorurs dins fòrça descais. En mai, la combustion de PVC genèra de dioxinas e furanas en quantitat variabla seguent las condicions de combustion.
Per reconeisser lo PVC, cal l'expausar a una flama. Se ven verda, s'agís de PVC. Las fums pican los uèlhs (emanacion d'acid cloridric HCl) e la flama s'atuda d'esperela.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Abans los ans 2000, lo PVC èra percebut coma un material non reciclable, destinat a la descarga o a èsser incinerat. En 2000, l’Industria du PVC en Euròpa decidiguèt de lançar Vinyl2010 per tòca principala d'establir de filièras de collècta e de reciclatge adaptadas. L’engatjament volontari Vinyl2010[5] (2000-2010) permetèt de reciclar 260 000 t de PVC per an aprèp consomacion[6], al luòc de las 200 000 t prevista d'en primièr.
La creacion de l’initiativa Recovinyl[7] e lo desvelopament del procediments de reciclatge coma Vinyloop[8] e Texyloop[9] permetèron d’aténher l'objectiu. Le procediemnt Vinyloop[10] es un metòde de reciclatge mecanic que permet de reciclar lo PVC jos forma de descais composits. Aquel difèra del procediment mai utilizat de tissatge.
L’Industria europèa del PVC decidiguèt de contunhar un novèl engatjament volontari, VinylPlus, per capitar los objectius europèus 2020. Aquel còp, visa a reciclar 800 000 t de PVC cada fins 2020[11].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean DUMONT et Jean GUIGNARD, Le PVC et ses applications, pp19, Édition Nathan, 1996
- ↑ (fr)Jean DUMONT et Jean GUIGNARD, Le PVC et ses applications, p72, Édition Nathan, 1996
- ↑ (fr)Le PVC en questions, redigit par un Grop de trabalh compausat de representants d'organizacions sindicalas, d'associacions de consomators, d'associacions de protection de l'environament, de sindicats professionals regropant los productors e dels transformators de PVC, p26-28, 1998
- ↑ (fr)CSST - Service du répertoire toxicologique - lien
- ↑ (fr)Vinyl2010
- ↑ (fr)reciclatge PVC en Euròpa
- ↑ (fr)[1]
- ↑ Dr Charles E. Wilkes, Dr James W. Summers, Dr Charles Anthony Daniels, PVC handbook, p673, Editions Carl Hanser Verlag, 2005
- ↑ Stuart Patrick, Practical guide to polyvinyl chloride, p136, Rapra Technology Limited, 2005
- ↑ TNO, Chemical Recycling of Plastics Waste (PVC and Other Resins), p37, 1999
- ↑ (fr)plastiques-caoutchoucs.com
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The European PVC Portal (European Council of Vinyl Manufacturers)
- (de) Informationen über PVC Platten
- (en) VinylPlus


text:
Souillé
Souillé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en lo departament de la Sarthe.
Commune située dans le département de la Sarthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Préhistoire, la preséncia d'activitat de forja a testificat (Las Lanas). L'installacion del vilatge d'origina data de la Modèl:S-, jol vocable de Sant Martin. Un talhièr monetari a implantat a l'epòca mérovingienne. Lo poder féodal a exercit pel châtelain de la Guierche, #que lo castèl se'n situava al bòrd de la Sarthe, près del passatge a gué. A Modèl:La s-, Herbert de la Guierche fa don de la glèisa e del vilatge ancian als religioses bénédictins del abbaye Sant-Martin de Sées, en lo Adorna. A Modèl:La s- lo domeni es affermé. L'estenduda de las tèrras cultivables aumenta après la venta de las landes reialas acabadas cap a 1571. L'activitat de Souillé demòra essencialament agricòla fins a la fin de la Modèl:S-. Souillé #Èsser la una de las principalas municipalitats productors de canabàs en lo costat de Pilòta. A aquel títol, se compta encara uèi nòu forns a canabàs #que cinc restaurats aqueles darrièrs ans.
Dès la Préhistoire, la présence d'activité de forge est attestée (Les Landes). L'installation du village d'origine date du Modèl:S-, sous le vocable de Saint Martin. Un atelier monétaire est implanté à l'époque mérovingienne. Le pouvoir féodal est exercé par le châtelain de la Guierche, dont le château se situait au bord de la Sarthe, près du passage à gué. Au Modèl:S-, Herbert de La Guierche fait don de l'église et du village ancien aux religieux bénédictins de l'abbaye Saint-Martin de Sées, dans l'Orne. Au Modèl:S- le domaine est affermé. L'étendue des terres cultivables augmente après la vente des landes royales achevées vers 1571. L'activité de Souillé demeure essentiellement agricole jusqu'à la fin du Modèl:S-. Souillé fut l'une des principales communes productrices de chanvre dans le canton de Ballon. À ce titre, on compte encore aujourd'hui neuf fours à chanvre dont cinq restaurés ces dernières années.


text:
Làmia
Làmia
Selachimorpha
— autor complet —, data de precisar
Òrdres de reng inferior
La làmia o lo verdon o lo peis-can (var. peis-chan, peish-can) (superòrdre Selachimorpha) es un ensems de peisses dotats d'una esqueleta completament cartilaginosa e d'un còs aerodinamic. Pòdon alenar gràcias a entre cinc e sèt gaunhas. Las làmias possedisson una pellicula d'escatas que protegís sa pèl dels parasits e que renfòrça son idrodinamicitat.[1] Tenon de dents remplaçablas. Son de predators fòrça mal coneguts, vist qu'atacan rarament los umans a mens que foguèssen intimidats.
Las làmias comprenon d'espècias que van de la làmia pigmèa de la talha de la man, Euprotomicrus bispinatus, una espècia de mar prigonda que sonque mesura 22 cm, a la làmia balena, Rhincodon typus, lo peis lo mai gròs, que pòt aténher una longor d'aperaquí 12 m e que, coma las grandas balenas, manja pas que plancton en s'alimentar per filtracion. La làmia buòu, Carcharhinus leucas, es l'espècia mai coneguda e pòt nadar dins d'aiga salada o doça (se pòt trapar dins lo Lac Nicaragua, en America Centrala) e dins los deltas.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Esqueleta[modificar | modificar la font]
L'esqueleta d'una làmia es completament diferenta de la dels peisses ossoses coma la merluça; es facha d'un cartilatge fòrça leugièr e flexible, e mai lo cartilatge de las làmias mai vièlhas pòsca èsser a còps calcificat, e doncas mai dur e mai regde. La maissa de la làmia es variabla e se pensa qu'a evolucionat a partir del primièr arc de brànquias. Es pas estacada al cran e a de depauses minerals suplementaris que li donan una fòrça mai granda.[2]
Respiracion[modificar | modificar la font]
Coma los autres peisses, las làmias tiran d'oxigèn de l'aiga de mar quand passa per sas brànquias. Qualques làmias possedisson una dobertura modificada sonada estigma que se situa just darrièr l'uèlh, qu'es emplegat per la respiracion.[3] Per encausa de sa talha e la nature de son metabolisme, fòrça làmias an un besonh d'oxigèn mai important que los peisses ossoses e pòdon pas dependre dels corrents d'aiga ambients per fornir una quantitat sufisenta d'aiga oxigenada. Se per cas aquelas làmias s'arrestèssen de nadar, la circulacion de l'aiga davalariá enjós del nivèl necessari per poder alenar e l'animal s'escanariá. Aqueste foncionar qu'assegura un flux adequat de sas brànquias a partir de movements en avant se coneis en anglés coma ram ventilation. Qualques làmias, coma la làmia noiriça, Ginglymostoma cirratum, pòdon pompar d'aiga dins sas brànquias mentre que son a se pausar.
Los procèsses de respiracion e de circulacion començan quand la sang desoxigenada viatja cap al còr, que possedís dos compartiments, de la làmia. Ailà la sang es pompadas a las brànquias de la làmia a travèrs l'artèria ventrala aòrta que divergís en artèrias braquialas aferentas. La reoxigenacion se fa dins la brànquias e la sang reoxigenada raja dins las artèrias braquialas eferentas, que se reunisson per formar l'aòrta dorsala. La sang raja a partir de l'aòrta dorsala dins tot lo còs. La sang desoxigenada del còs puèi circula a travèrs de las venas cardinalas posterioras e dintra dins los sinuses cardinals posteriors. A partir d'aquel ponch la sang dintra dins lo ventricul del còr e lo cicle se repetís. Aqueste tipe de respiracion es pas gaire eficaç e se per cas la làmia se deviá arrestar de bolegar, la sang seriá pas en condicions de circular dins tot lo còs per encausa de la manca de fòrça de l'atrium del còr.
Osmoregulacion[modificar | modificar la font]
Contràriament als peisses, las làmias bevon pas d'aiga de mar; al contrari retenon de grandas concentracions de descais quimics dins son còs per cambiar lo gradient de difusion per tal de poder absorbir l'aiga dirèctament de la mar. Aquesta adaptacion empacha fòrça làmias de subreviure dins d'aiga fresca, e doncas son confinadas a una environa marina. Existisson qualques excepcions a aquesta règla, coma la làmia taure, qu'a desvolopat un biais de modificar sa foncion renala per crear una excrecion de grandas quantitats d'urèa.[4]
Las dents[modificar | modificar la font]
Las dents de las làmias carnivòras son pas ligadas a la maissa, mas inseridas dins la carn, e dins fòrça espècias son constantament remplaçadas long de la vida de la làmia; d'unas làmias arriban a pèrdre 30 000 dents dins sa vida. Totas las làmias an de rengs multiples de dents long del bòrd de sas maissas superiora e inferiora. De dents novèlas creisson de longa dins una rega e se desplaçan avant dins la boca coma sus un "tapís rotlant" format per la pel que i son inseridas. Per qualques làmias de rengs de dents son remplaçats cada 8–10 jorns, mentre que dins d'autras espècias pòdon durar qualques mesadas. Las dents inferioras son emplegadas essencialament per agantar las predas, del temps que las dents superioras son destinadas a talhar dedins.[3] La forma de las dents depend del regim alimentari, de dents coma d'agulhas per tal d'agantar los peisses, o per exemple de dents planas per espotir los crustacèus.
Coas[modificar | modificar la font]
Las coas (aletas caudalas) de las làmias varian considerablament en foncion de las espècias e son adaptadas a l'estil de vida de la làmia. La coa fornís la propulsion e sa velocitat e l'acceleracion dependon de la forma de la coa. Different formas de coas mudèron a cò de las làmias per s'adaptar a d'environas diferentas. La coa de la làmia tigre ten un larg lobe superior que delivra una poténcia maximala per nadar lentament o per una abrivada subta. La làmia tigre a una dieta variada, e per aquesta rason cal que siá capabla de virar dins l'aiga aisidament quand es a caçar, mentre que lo vedèl de mar (Lamna nasus), que caça de flòtas de peisses coma los vairats e los arencs possedís un larg lobe inferior que li permet d'aténher una velocitat mai importanta e aital o ajuda a gardar ritme amb sas predas que nadan lèu. Tanben se pensa que las làmias emplegan lo lobe superior de sa coa per contrarrestar la fòrça portadoira generada per sas aletas pectoralas. [5]
Electrorecepcion[modificar | modificar la font]
Las ampolas de Lorenzini son d'organs electroreceptors. Las làmias n'an entre qualques centenats e qualques milierats. Las làmias las fan servir per detectar lo camp electromagnetic que tot èsser vivent produtz.[6] Aquò ajuda las làmias (en particular las làmias martèl) per trapar de predas. La làmia es l'animal que ten la sensibilitat electrica pus granda de tot lo règne animal. Las làmias trapan de predas amagadas dins la sabla en detectar lo camp electric que produson. Los corrents oceanics que se desplaçan dins lo camp electromagnetic terrèstre generan tanben de camps electrics que las làmias pòdon utilizar per s'orientar e benlèu navegar.[7]
Linha laterala[modificar | modificar la font]
Aquel sistèma qu'es present en çò de nombroses peisses, en particular las làmias, permet de detectar lo movement e las vibracions dins l'aiga. La làmia pòt detectar de frequéncias entre 25 e 50 Hz.[8]
Espècias de làmias[modificar | modificar la font]
Existisson mai de 360 espècias descrichas de làmias.
- Làmia blanca (Carcharodon carcharias)
- Làmia balena (Rhynchodon typus)
- Làmia buòu (Carcharhinus leucas)
- Làmia noiriça (Ginglyostoma cirratum)
- Làmia pelegrina (Cetorhinus maximus)
- Làmia de puntas negras (Carcharhinus melanopterus)
- Làmia ressèga (Pliotrema warreni)
- Làmia tigre (Galeocerdo cuvier)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Budker, Paul (1971). The Life of Sharks. London: Weidenfeld and Nicolson. SBN 297003070.
- ↑ Hamlett, W. C. (1999). Sharks, Skates and Rays: The Biology of Elasmobranch Fishes. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6048-2.
- ↑ 3,0 3,1 Gilbertson, Lance (1999). Zoology Laboratory Manual. New York: McGraw-Hill Companies, Inc.. ISBN 0-07-237716-X.
- ↑ Compagno, Leonard; Dando, Marc & Fowler, Sarah (2005). Sharks of the World. Collins Field Guides. ISBN 0-00-713610-2. OCLC 183136093.
- ↑ Nelson, Joseph S. (1994). Fishes of the World. New York: John Wiley and Sons. ISBN 0-471-54713-1.
- ↑ Kalmijn AJ (1982). Electric and magnetic field detection in elasmobranch fishes 218, 916–8. DOI:10.1126/science.7134985.
- ↑ Meyer CG, Holland KN, Papastamatiou YP (2005). Sharks can detect changes in the geomagnetic field 2, 129–30. DOI:10.1098/rsif.2004.0021.
- ↑ Popper, A. N. (1993). Inner ear and lateral line. CRC Press.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Géry Van Grevelynghe, Alain Diringer e Bernard Séret (1999). Edicions Delachaux et Niestlé: Tous les requins du monde : 300 espèces des mers du globe (en francés). ISBN 978-2603011485.
Jean-Pierre Sylvestre (2011). Edicions Delachaux et Niestlé: Les requins (en francés). ISBN 978-2-603-01752-4.
Andrea Ferrari e Antonella Ferrari (2011). Edicions Delachaux et Niestlé: Requins et raies du monde entier (en francés). ISBN 978-2603016756.


text:
Maurice Maeterlinck
Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck (n. en29 d'agost de 1862 a Gant, Belgica, e m. 6 de mai de 1949 a Niça) foguèt un escrivan bèlga. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1911.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 29 d'agost de 1862 dins la vila de Gant, situada dins la Flandra Orientala. Inicièt los sieus estudis en un collègi Jesuïta e estudièt Drech a l'Universitat de Gant. L'an 1885 publiquèt los sieus primièrs poèmas d'inspiracion parnassiana en la revista literària e artistica: Jeune Belgique. Lo 1886, abandonèt la siá profession e se transportèt a París ont va entaular relacion amb los escrivans qu'après mai li influiràn: Stéphane Mallarmé e Villiers de l'Isle-Adam. Aquel darrièr l'introdusiguèt en la prigondor de la idealisme alemand mercés a las lecturas de Hegel e Schopenhauer.
En aquela meteissa epòca Maeterlinck estúdia a Ruysbroeck la Admirable, un mistic flamenc del sègle XIV del que tradusiguèt lo 1891, "Ornement des noces spirituelles", lo que lo portèt a descobrir las riquesas intuitivas del mond germanic fòrça aluenhadas del racionalisme predominant en la literatura francesa. Amb aquel esperit, e notablament influit per Novalis, dintrèt en contacte amb lo romantisme de Jena (Alemanha 1787-1831), a l'entorn de August e Friedrich Schlegel e de la revista "la Atthenäum", precursor, en linha dirècta, del simbolisme. En las òbras que Maeterlinck publiquèt entre 1889 e 1896, se rebat aquela influéncia germànica. Lo 1920 foguèt escuelhut membre de l'Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique e al meteis an escriu "Monna Vanna," òbra teatrala qu'interpretarà Georgette Leblanc, actritz a quala coneguèt l'an 1895 e que serà la siá companha fins al 1919, an que contracta matrimòni amb la jove Renée Dahon.


text:
-36
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -36 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Revirada de l'expedicion dau generau roman e amant de Cleopatra VII Marc Antòni còntra lei Parts. Marc Antòni se retirèt ambé lei subrevivents de sei fòrças en Siria e en Egipte.


text:
Rubeòla
La rubeòla es una malautiá causada pel virus de la rubèola. Lo nom deriva del latin, que significa roge. Aquesta malautiá es abitualament benigna e sovent passa inapercebuda. La malautiá pòt durar d'un a tres jorns. Los enfants guerrisson mai rapidament que los adults.
Las consequéncias de l'infeccion de la maire pel virus de la rubeòla pendent la prensa pòdon èsser grevas, e se la maire es infectada dins de las primièras 20 setmanas de prenhesa, lo mainat pòt nàisser amb lo sindròm de rubèola congenitala, que compòrta una seriá de gravas malautiás incurablas. L'avortament espontanèu se produtz dins aperaquí 20% dels cases.[1]
La rubeòla es una infeccion comuna de l'enfança en general amb afectacion sistemica minima, emai que pòsca causar pels adults una artropatia transitòria. Las complicacions seriosas son fòrça raras. Levat los efèctes de l'infeccion transplacentària del fètus en desvolopament, la rubeòla es una infeccion relativament benigna.
La rubeòla aquesida (es a dire, non congenitala) se transmet al mejan d'emission de gotas dins l'aire de las vias respiratòrias superioras dels cases actius. Lo virus tanben pòt èsser present dins l'urina, las matèrias fecalas e dins la pèl.. Lo periòde d'incubacion es de 2 a 3 setmanas.[2]
Dins la majoritat dels cases, lo virus s'elimina rapidament. Pasmens, pòt persistir pendent qualques meses en çò dels nenons amb SRC qu'an subreviscuts. Aqueles mainatges son una font importanta d'infeccion pels autres enfants e per las femnas prensas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Siegel M, Fuerst HT, Guinee VF, Rubella epidemicity and embryopathy. Results of a long-term prospective study, jornal: Am. J. Dis. Child., 1971
- ↑ (en)Richardson M, Elliman D, Maguire H, Simpson J, Nicoll A; Evidence base of incubation periods, periods of infectiousness and exclusion policies for the control of communicable diseases in schools and preschools, jornal: Pediatr. Infect. Dis. J.; 2001 "pmid11332662"


text:
1337
Aquesta pagina concernís l'an 1337 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 7 d'octòbre : lo rèi d'Anglatèrra, Edoard III, escomet oficialament lo rèi de França Felip VI. Contèsta sa legitimitat e reclama la corona francesa. Es lo començament de la Guèrra de Cent Ans.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Arribada de l'abuna Yabub qu'organizèt rapidament de campanhas d'evangelizacion dei pòbles vesins d'Etiopia. En particular, mandèt de monges que menèron una campanha autoritària de cristianizacion de Choa e de Godjam.


text:
Caus e Saussens
Caus e Saussens ( Caux-et-Sauzens en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc en Carcassés, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de l'airal urban de Carcassona situada a 8 qiilomètres a l'oèst de Carcassona.
Istòria[modificar | modificar la font]
Caux absorbiguèt Saussens entre 1790 e 1794.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Aeropòrt de Carcassona Salvaza.


text:
Louvois (Marna)
Louvois es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat fa partida del Parc natural regional de la Montanha de Rems
La commune fait partie du Parc naturel régional de la Montagne de Reims.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament de la Revolucion francesa, la municipalitat de Louvois annèxa las municipalitats vesinas de La Neuville-en-Chaillois e de Vertuelle[1].
Au début de la Révolution française, la commune de Louvois annexe les communes voisines de La Neuville-en-Chaillois et de Vertuelle[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 9 de febrièr de 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 9 février 2009


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1896
Los primièrs Jòcs Olimpics d'estiu de l'èra modèrna (Jòcs de la Ièra Olimpiada) se debanèron a Atenas Grècia (5 - 15 d'abrial de 1896).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas e referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
14 equipas per 241 atlètas: aicí la chifra istorica dels bels primièrs Jòcs Olimpics de l'Èra Modèrna...
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
espòrts & espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Atenas 1896 - Atletisme
-
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Tennis[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
autres espòrts[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 186 documents subre Atenas 1896 en picar coma clau Olympic Games 1896


text:
Filosofia
La filosofia es l'afinitat o l'amor pel saber, per la sciéncia. Mas çò que caracteriza la filosofia, a la diferéncia de çò que modèrnament apelam sciéncia, es lo fach que la primièra cèrca una explicacion radicala e ultima de son objècte d'estudi.
Disciplinas filosoficas[modificar | modificar la font]
En general, la filosofia es estada classada en categorias segon l'objècte de son estudi. Atal se parla, per exemple, d'epistemologia (la filosofia de la sciéncia), de cosmologia (la filosofia de la natura), d'antropologia (la filosofia de l'òme), de metafisica o d'etica (la filosofia del compòrtament uman).
Al long dels sègles, los divèrses sistèmas filosofics an classificat lors disciplinas de manièra diferenta, mas sovent son estadas mantengudas mai o mens las meteissas tres disciplinas generalas, qu'en tèrmes modèrnes s'apèlan logica, filosofia de la natura e filosofia de l'esperit. Çaquelà, la terminologia utilizada per s'i referir a pogut variar. Per exemple, los estoïcs las apelavan logica, fisica e etica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Quitament se de còps, se parla de filosofia orientala, la filosofia pròpriament dicha comencèt amb los grècs. En Orient i aviá de mites que podián mai o mens retraire a de nocions filosoficas, mas qu'avián una basa abans tot religiosa.
Sovent, se devesís l'istòria de la filosofia en quatre periòdes, que son :
Los filosòfs grècs son generalament devesits entre filosòfs filosòfs presocratics (Pitagòras, Tales, Anaximandre, Anaximènes, Democrit, Parmenides, Eraclit, Empedòcles) e filosòfs pòstaristotelians.


text:
Utilitarisme
L'utilitarisme es un camp terroic de la moralitat, basat sus la maximizacion de l'utilitat per la societat o l'umanitat. La moralitat de quina que siá accion o lei donará per son utilitat a la societat.
Se pòt sovent resumir l'utilitarisme a partir del principi d'utilitat coma « lo maximum de benestar pel mai grand nombre de personas ».
Somari
Una teoria sul benestar e de çò qu'es juste[modificar | modificar la font]
L'utilitarisme es tant una teoria sul benestar que sul çò qu'es juste. Coma teoria sul benestar, l'utilitarisme defend qu'es bon que totes supausam d'una mai granda utilitat, es a dire, plaser, preferéncia-satisfaccion, o una lista objectiva de valors. Coma teoria sus çò qu'es juste, l'utilitarisme pren en compte las consequéncias de l'acte, e afirma que l'acte juste serà aquel que totes supausam d'una mai granda utilitat.
Utilitarisme negativista[modificar | modificar la font]
Fòrça teorias utilitaristas defendon lo benestar maximum pel mai grand nombre de personas possible. L'utilitaritarisme negativista crei necessari de promòure la mendre quantitat de dolor o de damatge pel mai grand nombre de personas possible. Los defensors d'aquela interpretacion de l'utilitarisme argumentan que se tracta d'una formula etica pus eficaça, perque i a mai de possibilitats de crear damatge que de crear benestar, e los damatges mai grands an mai grandas consequéncias que los bens mai grands.
Istòria de l'utilitarisme[modificar | modificar la font]
Las basas filosoficas de l'utilitarisme remontan a las òbras de Richard Cumberland e David Hume, encara a la Grècia Antica amb Parmenides, mas formalament lo paire foguèt Jeremy Bentham, qu'afirmèt que lo plaser e la dolor èran los unics absoluts del monde: « la natura sometèt l'òme al govèrn de dos sobeirans: lo plaser e la dolor ». De per aquí escriguèt la règla de l'utilitat: lo benestar es çò que dona lo pus grand bonaür al mai grand nombre de personas. Mai tard, realizant que la formulacion aviá dos maximums diferents, e benlèu concurrents, contunhèt simplament a parlar del "principi del benestar mai grand".
Tant la filosofia d'Epicur qu'aquela de Bentham se pòdon considerar coma dos tipes de consequencialisme edonista, perque jutjan la correccion de las accions segon lo benestat qu'apòrtan, identificant lo bonaür amb lo plaser. La formulacion de Bentham es un edonïsme egoïsta, perque alara qu'Epicur recomandava de far çò que te fasiá mai aüros, Bentham manten que se deu far çò que farà aüros la majoritat.
John Stuart Mill es, el, responsable del concèpte d'utilitat, amb son celèbre e brèu libre Utilitarisme. Malgrat que Mill èra un utilitarista, sosteniá que totas las formas de plaser an pas la meteissa valor, perque afirmava que « es melhor èsser un Socrates insatisfach qu'un idiòt satisfach ». Èra pas en acòrdi amb lo calcul edonista de Bentham, perque considerava que la qualitat es melhora que la quantitat.
L'utilitarisme influiguèt fòrça lo camp de l'economia, subretot la teoria de l'utilitat, que son concèpte tanben es utilizat, pasmens amb un efècte diferent. S'aplica de forma mecanica las teorias marginalistas per explicar lo comportament economic de las personas, atal coma las mesuras mai justa (en general, tenents del laissez faire (daissar far)).
Dins lo camp de la biologia, se considèra lo plaser coma un guida natural cap a la santat fisiologica e un cambi evolutiu benefactor. Herbert Spencer, amb son Data of Ethics, formulèt definitivament los principis de libertat sus una basa biologicoeconomica, i apondent la teoria quantitativa de la libertat: la pus granda libertat per l'individú es compatibla amb l'egala libertat pels autres.
Utilitarisme de l'acte contra utilitarisme de las nòrmas[modificar | modificar la font]
D'autres formas d'utilitarisme foguèron prepausadas. La tradicionala es aquela de l'utilitarisme de l'acte, qu'afirma que lo melhor acte es aquel que pòrta la mai granda utilitat. Un autre biais de lo veire es lo de l'utilitarisme de las nòrmas, que considèra coma melhor l'acte d'aquel qu'emergís una nòrma que pòrta la mai granda utilitat.
Per comprendre los melhors concèptes, se poiriá considerar los scenaris seguents: un cirurgian a sièis pacients: un a besonh d'un fetge, un autre d'un pancreas, lo tresen d'una vesicula biliara e dos an besonh d'un ren. Fin finala, un sieisen ven d'èsser operat d'apendiciti. Deu lo mètge tuar lo sieisen pacient e transplantar sos organs als autres? O al contrari deu daissar morir los autres cinc? Una concepcion classica de l'utilitarisme de l'acte nos forçariá a nos destriar per la primièra opcion.
Un utilitarista de las nòrmas fixariá la norma abans l'acte d'esperel (tuar lo sieisen pacient). Dins aquel cas la nòrma seriá: « se un cirurgian pòt tuar una persona relativament sana per transplantar sos organs levat qu'una persona que n'a besonh vitalament, se lo deurà far ». Evidentament, institucionalizar aquela nòrma dins la societat provocariá mai de consequéncias negativas que positivas: las personas relativament sanas evitarián d'anar a l'espital, las operacion vendrián riscadas, eca. Doncas, un utilitarista de las nòrmas diriá que se deu crear una norma opausada a aquela, que garentisca que se pòscan pas far damatges als organs de las personas sanas per los donar a d'autres. Alara, se lo cirurgian matariá lo sieisen pacient, seriá pas juste.
Fòrça utilitaristas argumentarián que l'utilitarisme pasmens cabe los actes, mas tanben d'exigéncias e disposicions, de prèmis e de castigs, de règlas e d'institucions. Un còp aquò reconegut, l'utilitarisme ven una teoria morala pus complèxa e rica, que s'armoniza mai amb nòstras institucions moralas.
Utilitarisme preferencial, utilitarisme de Pareto[modificar | modificar la font]
L'utilitarisme de Pareto dins lo monde economic, definís l'utilitarisme en tèrmes de satisfaccion de las preferéncias. Los utilitaristas de la preferéncia afirman que lo juste es far çò que produsís las melhoras consequéncias, mas definisson las melhoras consequéncias en tèrmes de satisfaccion de las preferéncias, que poirián inclure, dins lo cas del cirurgian, de concèptes coma la reputacion davant l'edonisme pur.
Tanben aplicat a l'exemple precedent, apareis lo concèpte paretian de la satisfaccion, segon qu'aquela se pòt pas quantificar, nimai comparar diferents individús. Alara, cap d'element racional nos permetriá de decidir, dins una vision d'utilitarisme de l'acte, s'es melhor de tuar lo sieisen pacient e de salvar los autres, o lo contrari. Prepausa coma causida d'accion la cèrca de l'eficiéncia de Pareto.
Criticas de l'utilitarisme[modificar | modificar la font]
Las criticas de l'utilitarisme sovent argumentan qu'aquela vision se fa front a fòrça problèmas, un d'aqueles es de comparar l'utilitat entre diferentas personas. Fòrça dels primièrs utilitaristas pensavan que lo bonaür se poiriá mesurar quantitativament, e èsser comparat mejans de calculs, encara que degun i capitèt.
S'argumentèt que lo bonaür de las personas se pòt pas mesurar, e que alara aquel càlcul es impossible, pas dins la practica, nimai en principi.
- A aquela critica los utilitaristas respondon fasent apèl a l'empatia e a de principis biològics, atal coma exemples extrèms: segon aquelas teorias, la mòrt de milèrs de personas seriá pas pièger que la d'una sola.
L'utilitarisme tanben foguèt criticat per arribar a de conclusions contrarias "a la morala" e al "sens comun". Per exemple, s'èrem forçats de causir entre salvar nòstre pròpri filh, o dos que coneissèm pas, la majoritat de las gents causirián de salvar lor pròpri filh. En cambi, un utilitarisme non paretian causiriá, el, de salvar los autres dos, perque an mai grand potencial d'èsser aüros qu'un sol.
- Los utilitaristas respondon que l'argument del "sens comun" foguèt utilizat per justificar fòrça posicions controvertidas, e que la nocion de "sens comun" vària segon l'individú, decision que pòscan pas èsser utilizat coma basa d'una morala collectiva. E mai, cal dire que l'utilitarisme normatiu respond perfectament a l'exemple mencionat.
John Rawls refusa l'utilitarisme, lo normatiu coma aquel dels actes, perque aquel fach que los dreches dependon de las bonas consequéncias que se volon, e « aquò es incompatible amb lo liberalisme ». Se tracta d'una postura subretot jusnaturalista, que considèra que los dreches an una origina naturala. A la critica jusnaturalista s'argumenta que, per exemple, se l'esclavatge o la tortura èran bons per tota la populacion, poirián èsser justificats teoricament per l'utilitarisme. Rawls defend que l'etica politica deu partir de la posicion originala.
- La risposta utilitarista, levat la concepcion paretiana, sosten que Rawls pren pas en compte los efèctes indirèctes de l'acceptacion de politicas inumanas, atal poirián èsser un sentiment d'inseguritat, e que alara resulta impossible qu'aquelas politicas sián bonas per la collectivitat. Tanben critican fortament la concepcion jusnaturalista, que considèran un mite e un biais de religion modèrna.
Cal dire que la majoritat de las criticas cap a l'utilitarisme son dirigidas a l'utilitarisme dels actes segon Bentham, e qu'es possible pels utilitaristas de las nòrmas, o los benthamians, d'arribar a de conclusions que sián compatiblas amb aquelas criticas. De fach, John Stuart Mill considerèt Immanuel Kant coma utilitarista de las nòrmas. Segon Mill, los imperatius categorics de Kant pasmens an de sens dins los cases de violéncia, se prenèm en compte las consequéncias de l'accion. Kant afirma que viure egoïstament pòt pas èsser universalizat, perque totes necessitam l'afècte dins un moment o un autre. Segon Mill aquel argument se basa sus las consequéncias. Se pòt observar que qualques formas d'utilitarisme son potencialament compatiblas amb lo Kantisme e d'autras filosofias moralas.
R.M. Hare es un autre exemple d'utilitarista qu'adaptèt sa filosofia al kantisme. Basa pas sa teoria sul principi d'utilitat, mas crei que podèm far de consideracions utilitaristas, consequéncias, a l'ora de formular de causidas universalas. Aquela filosofia se nomena perspectivisme universal.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Alcoberro, Ramon. L'utilitarisme. Barcelona: EdiUOC, 2007.
- (es) Guisán, Esperanza. Una ética de libertad y solidaridad. Rubí (Barcelona): Antrophos, 2008.


text:
Dannemarie-sur-Crète
Dannemarie-sur-Crète es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dannemarie-Sus-Crète es una municipalitat del Departament de la Doubs bastida sus una crête d'altitud de 303 mètres. Lo sieu ponch en culminant se situa al bòsc del Cras a 304 mètres del temps que la quòta la mai bassa se tròba sus la rota nacionala a la encreuament d'aquela amb la rota Dannemarie-sus-Crète/ Velesmes-Essarts. Lo climat es son e temperat.
Dannemarie-Sur-Crète est une commune du Département du Doubs construite sur une crête d'altitude de 303 mètres. Son point culminant se situe au bois du Cras à 304 mètres tandis que la cote la plus basse se trouve sur la route nationale au carrefour de celle-ci avec la route Dannemarie-sur-Crète/ Velesmes-Essarts. Le climat est sain et tempéré.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol ère dels ducs de Bourgogne, Dannemarie es pas #qu'un pichon masatge caseriu d'una dotzena d'ostals agropats a l'entorn d'un prieuré. Las tèrras avián ligat als senhors de Montferrant, Torpes o Corcondray, #que los finages se'n prenián près del molin de Bénusse.
En 1477, la Franca-Comtat, e amb ela Dannemarie passa dins l'ostal de las Habsbourg. L'obligacion de còder lo sieu pan al forn banal disparait en un acte del 13 de decembre 1692, en permetent als abitants de Dannemarie de bastir, cadun, un forn. L'ancian forn banal es d'en un autre luòc encara uèi visible en lo tribunal del castèl del pòble. Al cors del XVIIe sègle, e mai particularament pendent la guèrra de Trenta Ans, Dannemarie, coma totas las municipalitats de l'Èst #sofrir de déprédations de bandas. Tanben plan tròba pas-t-se mai a l'ora d'ara dins lo vilatge #qu'un sol ostal d'aquela epòca. Mas, immediatament après la conquista de la Franca-Comtat per Louis XIV, lo vilatge pren un considerable essor, al meteis temps que Besançon se cobrís de monuments magnifics. Dannemarie Sofrís pendent la revolucion de nombrosas réquisitions en benefici de la armada del Rhin.
En 1804, las municipalitats de Pouilley-Franceses, Villers-Buzon e Bénusse an amassat a la parròquia de Danemarie. L'activitat del Conselh Municipal, al cors de la Restauracion e de la Monarchie de Julhet es pro restringida : la municipalitat se planh d'èsser la mai paure de totas ; efectivament pas a mai que de bòsques insignificants coma recors. Per se procurar dels recorses, la parròquia loga los bancs de la glèisa als fisèles al prètz mièg de 3 francs per an.
I i aguèt pauc de faches en marcant pendent la segonda Republica de contunh jol Segond Empèri.
Coma consequéncia de las desbrandas francesas de la guèrra de 1870, los abitants aguèron evidentament a sosténer a individuellement la contribucion de guèrra impausada per Bismarck #que s'elevava a 5 mil milions d'aur. Pendent lo periòde 1871-1902, lo conselh municipal i aguèt sovent a debatre de la question escolara. N'efièch doas escòlas foncionavan simultanèament : l'escòla publica mixte e l'escòla liura de filhas. Mas es aquela #que barra lo 18 de decembre 1898.
Lo 9 aout 1914, a votat un credit de 500 francs "pels besonhs de divèrsas familhas, per continuament de sortida de lo sieu cap a las Armadas". Lo cònsol èra totun absorbit per de pesadas taques : socórrer las familhas nécessiteuses e o de veusas ; portar ajuda a las femnas e als ancians #qu'asseguravan péniblement la camina del tren de cultura en l'abséncia del mobilizat. Pendent aqueles tragiques ans, lo pòble pagava de la siá sang un pesat tribut a la Salvacion de la pàtria, coma ne fan fe las placas commemorativas fixadas dins la glèisa e sul monument al mòrt : cinc personas i aguèt aucit pendent aquela Granda guèrra sens comptar de nombroses ferits.
Cap de eveniment en sortint es pas a soslinhar fins al mes de en mai 1940. Mas en junh, l'invasion de la França s'estend fins a la Soïssa. Dannemarie A ocupat pels Alemands fins en 1941. A l'excepcion de panatòris o de bris de mòbles de la municipalitat, la tropa alemanda exercís pas grèus sévices. En la nuèch del 8 al 9 de setembre 1944, a miejanet, los Americanes, precedits de gròsses carris, penetren, l'arma a la bretelle, sul luòc de la glèisa e prossegueixen l'armada en déroute. Los combats de la Segonda Guèrra mondiala, per felicitat pas creusèrent void dins lo pòble. Mas #caler un triste épilogue a la Guèrra d'Algèria perque un nom s'apondèsse al mémorial.
Sous l'ère des ducs de Bourgogne, Dannemarie n'est qu'un petit hameau d'une douzaine de maisons groupées autour d'un prieuré. Les terres étaient rattachées aux seigneurs de Montferrant, Torpes ou Corcondray, dont les finages se rejoignaient près du moulin de Bénusse.
En 1477, la Franche-Comté, et avec elle Dannemarie passe dans la maison des Habsbourg. L'obligation de cuire son pain au four banal disparait dans un acte du 13 décembre 1692, permettant aux habitants de Dannemarie de construire, chacun, un four. L'ancien four banal est d'ailleurs encore aujourd'hui visible dans la cour du château du village. Au cours du XVIIe siècle, et plus particulièrement pendant la guerre de Trente Ans, Dannemarie, comme toutes les communes de l'Est souffrit de déprédations de bandes. Aussi bien ne trouve-t-on plus actuellement dans le village qu'une seule maison de cette époque. Mais, immédiatement après la conquête de la Franche-Comté par Louis XIV, le village prend un remarquable essor, en même temps que Besançon se couvre de monuments magnifiques. Dannemarie souffre pendant la révolution de nombreuses réquisitions au profit de l'armée du Rhin.
En 1804, les communes de Pouilley-Français, Villers-Buzon et Bénusse sont réunies à la paroisse de Danemarie. L'activité du Conseil Municipal, au cours de la Restauration et de la Monarchie de Juillet est assez restreinte : la commune se plaint d'être la plus pauvre de toutes ; effectivement elle n'a que des bois insignifiants comme ressource. Pour se procurer des ressources, la paroisse loue les bancs de l'église aux fidèles au prix moyen de 3 francs par an.
Il y eut peu de faits marquant pendant la deuxième République puis sous le Second Empire.
Comme conséquence des défaites françaises de la guerre de 1870, les habitants eurent évidemment à supporter individuellement la contribution de guerre imposée par Bismarck qui s'élevait à 5 milliards d'or. Pendant la période 1871-1902, le conseil municipal eut souvent à débattre de la question scolaire. En effet deux écoles fonctionnaient simultanément : l'école publique mixte et l'école libre de filles. Mais c'est celle-ci qui ferme le 18 décembre 1898.
Le 9 aout 1914, est voté un crédit de 500 francs "pour les besoins de plusieurs familles, par suite de départ de leur chef aux Armées". Le maire était cependant absorbé par de lourdes taches : secourir les familles nécessiteuses et le veuves ; porter aide aux femmes et aux vieillards qui assuraient péniblement la marche du train de culture en l'absence du mobilisé. Pendant ces tragiques années, le village payait de son sang un lourd tribut au Salut de la patrie, comme en font foi les plaques commémoratives apposées dans l'église et sur le monument aux mort : cinq personnes fut tués pendant cette Grande guerre sans compter de nombreux blessés.
Aucun événement saillant n'est à signaler jusqu'au mois de mai 1940. Mais en juin, l'invasion de la France s'étend jusqu'à la Suisse. Dannemarie est occupée par les Allemands jusqu'en 1941. À l'exception de vols ou de bris de meubles de la commune, la troupe allemande n'exerce pas de graves sévices. Dans la nuit du 8 au 9 septembre 1944, à minuit, les Américains, précédés de gros chars, pénètrent, l'arme à la bretelle, sur la place de l'église et poursuivent l'armée en déroute. Les combats de la Seconde Guerre mondiale, par bonheur ne creusèrent pas de vide dans le village. Mais il fallut un triste épilogue à la Guerre d'Algérie pour qu'un nom s'ajoutât au mémorial.


text:
822
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 822 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre lei partisans de Miquèu II Psellos e aquelei de Tòmas l'Eslau. A la prima, l'armada de Tòmas venguèt tornarmai atacar Constantinòple. Una tièra de còntra-ofensivas terrèstras e navalas permetèron ai defensors d'infligir de pèrdas importantas ais asalhidors e lo blocus navau foguèt plus mantengut. Aquò causèt de desercions dins l'armada de Tòmas mai la rapiditat de sa reaccion li permetèt d'anientar un grop de traites.
Capitèt de presentar aquela victòria coma un succès major còntra lei fòrças de son rivala e lei províncias li mandèron de renfòrç importants per rompre d'un biais definitiu lei defensas de Constantinòple. Pasmens, l'ataca navala còntra la capitala se turtèt a l'utilizacion dau fuòc grèc per la flòta imperiala e Miquèu II gardèt la mestreja de la mar. De mai, capitèt d'obtenir l'ajuda dei Bulgars d'Omortag qu'intrèron en campanha a la fin de 822 (ò au començament de 823). Dins totei lei cas, Tòmas foguèt obligat d'abandonar lo sètge per faciar la menaça novèla.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
En Azerbaitjan, tocat per una insureccion majora dempuei 816, desfacha grèva d'una armada abbassida comandada per lo generau Muhammad ibn Abi Khalid. Dins la region de Khorasan, lo generau Tahir ibn Husayn, nomat governador per lo califa Al-Mamun l'annada precedenta, declarèt son independéncia e foguèt assassinat per un esclau de sa Cort fidèu au califa. Pasmens, sa mòrt entraïnèt pas l'afondrament de sa dinastia. Au contrari, capitèt de gardar lo poder car Al-Mamun deguèt nomar lo fiu de Tahir coma successor dau defunt. La dinastia dei Tahirides demorèt oficialament sota la senhoriá dau califa mai foguèt totalament independenta dins lei fachs entraïnant la pèrda de Khorasan per leis Abbassidas.


text:
Gaetano Pugnani
Giulio Gaetano Gerolamo Pugnani o Gaetano Pugnani (27 de noveme de 1731 – 15 de julhet de 1798) que ho un compositor e un violonista virtuòse italian deu periòde classic. Qu'avó Giuseppe Tartini com mèste.
Au sègle XX lo violonista Fritz Kreisler que compausè e publiquè ua importanta pèça dehens lo repertòri deu vriulon (lo Praeludium und Allegro) devath lo nom de Pugnani, çò qui tornè enqüèra mei de fama ad aqueste nom. Uei l'òbra qu'ei generaument signada Pugnani Kreisler.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pugnani Kreisler, Praeludium und Allegro per Guido Rimonda e la soa Camerata Ducale.
- Trio de la sonata No 6.
- Particions a gratis suu site de l'International Music Score Library Project.


text:
Ontologia
L'ontologia, del Grèc ὄv (genitiu: ὄvtoς) "de l'èsser" (participi de eἶvaι,èsser) e -λoYίa, "sciéncia, estudi o teoria", es l'estudi de l'èsser o de l'existéncia. A coma objectiu de descriure o pausar las categorias e las relacions basicas de l'èsser o de l'existéncia per definir las entitas e los tipes d'entitas dins d'aquel contèxte. L'ontologia se pòt tanben definir coma l'estudi de las concepcions de la realitat. L'ontologia sovent (mas pas totjorn) a una relacion estrecha amb la metafisica. Se pòt dire que l'ontologia foguèt suggerida indirectament pel primièr còp per Anaximandre, e que foguèt definida pel primièr còp per Parmenides.
Qualques filosòfs, especialament de l'escòla platoniciana, prepausan que totes los noms substantius fagan referéncia a una entita. D'autres prepausan que certans noms substantius se fagan pas referéncia a d'entitas, mas que son una manièra de far referéncia a un ensemble (d'objèctes o eveniments). Segon aquel darrièr punt de vista, a la plaça de far referéncia a una entitat, se fa referéncia a un ensemble d'eveniments mentals experimentats per la persona; per exemple, la "societat" fa referéncia a l'ensemble de las personas amb d'interaccions comunas, la "geometria" fa referéncia a l'ensemble d'un tipes especific d'activitat intellectuala.
Entre tot, l'ontologia se deu explicar quins mots fan referéncia a d'entitats e quins non, perqué, e quinas categorias ne son lo resultat. Quand aquel procèssus s'aplica als substantius coma electrons, energia, contracte, bonaür, temps, vertat, azard o Dieu, l'ontologia ven lo fondament de tant de brancas de la filosofia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Congrès Internacional d'Ontologia
- (en)[http://www.ontology.co Ontology. A resource guide for philosophers


text:
Gungwiller
Gungweiler en alemannisch (Gungwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après la Déchirure, aquel vilatge a #èsser entièrament destruit en lo moment de laModèl:2 e guèrra mondiala ; s'es mes a la disposicion de las baraquements e pel continuament los ostals destruits an #èsser reconstruites suls ancians vestigis.
D'après la Déchirure, ce village a été complètement détruit lors de la 2en guerre mondiale ; on a mis à la disposition des baraquements et par la suite les maisons détruites ont été reconstruites sur les anciens vestiges.


text:
Arqueoulougìo en Vaucluso
Lou numerò 63 di Carnets du Ventoux es counsacra, aquesto fes, à 25 an d’arqueoulougìo en Vaucluso. Rènd comte dóu travai dóu Group Arqueoulougi de Carpentas beileja pèr Glaude Ayme. Fau nouta qu’eici li trobo mancon pas e que, chasque cop que se cavo uno trencado dins uno de nòsti ciéuta, i’a de descuberto d’espera. Ansin, d’à cha pau, es un patrimòni tras que riche qu’aparèis. Pièi, emé la rigour di cavage e li datacioun preciso, es tambèn poussible de torse lou còu en d’idèio fausso. Ansin n’en vai di bàrri de Venasco, couneigu generalamen dins la memòri poupulàri legendàri coume estènt de tourre sarrasino e, qu’en realita, soun lou testimòni de fourtificacioun qu’eisistavon tre lou siècle 4en, coume lou mostron de gerlo antico, que ié caupon li soubro d’enfant mort bèn jouine, de tros de tegulae, lou souveni de Lucernus, un evesque dóu siècle 5en... Li Carnets, en demai, fan plaço dins aqueste numerò à la lengo nostro, em’ uno countribucioun di counsequènto, en prouvençau, de Vierginìo Bigonnet-Balet, proufessour de prouvençau dins li coulège de Perno, Mazan e Mountèu, e qu’a pèr titre 80 escoulan de la Coumtat à la Fèsto dóu Patrimòni de Perno. 80 escoulan galoi, sourrisènt, dins si vièsti coumtadin acoulouri!
27043


text:
Prostitucion
La prostitucion qu'ei ua activitat qui consisteish a cambiar relacions sexuaus contra ua remuneracion. N'ei pas un fenomèn biologic. La soa causa qu'ei de tipe economic, dens l'encastre d'un contèxte sociau. Las soas circonstáncias istoricas que son complèxas : los temples de Grècia, lo temple de Baalbek (des·hloracion) e l'Empèri Roman que'n presentan tipologias diferentas. A l'epòca romana, la sacralizacion de la prostitucion que vadó comèrci pur e simple. Las societats on s'exigeish dòt o on los divòrcis son de mau aténher que'n son un larèr. La prostitucion de termièra que s'ei debanada durant las Crosadas, puish a l'Oèst American, uei a Tijuana... Tòquio que compta 3 500 lòcs on s'exerceish mantua varietat d'ua prostitucion hèra complèxa. En Occident qu'ei mei que mei exercida per estrangèras en situacion irregulara, qui non son pas libras.


text:
Patz
Lo mot patz deriva del latin pax e generalament se definís, al sens positiu, coma un estat de tranquillitat o de quietud, e dins un sens opausat coma abséncia d'inquietud, de violéncia o de guèrra.
Del punt de vista del Drech internacional, la Patz es un acòrdi o un tractat que met fin a la guèrra (coma per exemple, la Patz de Vestfàlia). Se pòt parlar d'una patz sociala coma entanta e bonas relacions entre los grops, classas o grops socials al dintre d'un país. Al nivèl individual, la patz designa un estat interior, exempt de colèra, d'òdi e mas generalament de sentiments negatius. Es, doncas, desirada per se meteis e egalament pels autres, fins que venga en una salutacion (la patz siá amb tu) o una finalitat de la vida. Ligat al concèpte de patz i a aquel del pacifisme qu'es l'actitud que defend que la guèrra jamai resòlv los problèmas e que lo melhor biais per aquò son las negociacions.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
- L'ONU (Organizacion de las Nacions Unidas) es l'organizacion intergovernamentala mondiala, creada per la Carta de San Francisco en 1945, qu'a per finalitat de mantenir la patz, promòure la cooperacion economica, culturala, sociala e umanitària, garantir la seguretat dels estats se basant suls principis d'egalitat e autodeterminacion e velhar al respècte dels Dreches Umans.
- La Comunautat Europèa signèt, pel 40en aniversari de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, la Declaracion sus la Patz. Un paragraf essencial del tèxte disiá:
- « Quand remembram los terribles sofriments de la Segonda Guèrra Mondiala e l'experiéncia comuna de 40 ans de patz e libertat, nos engatjam tornarmai per crear un monde perque totes los pòbles beneficien dels avantatges de la patz, la libertat e la justícia, aparats de l'opression, la paur e la misèria; un monde ont l'individú pòsca assumir sas responsabilitats d'esperel, sa familha e sa comunitat; un mond ont totas las nacions, grandas o pichonas, pòscan trabalhar en comun per la creacion d'un futur melhor per tota l'umanitat. » (Declaracion del 4 de mai de 1985)
Simbòls[modificar | modificar la font]
I a plusors simbòls de la patz o lo movement pacifista: la colomba blanca, lo cercle amb quatre linhas (☮), lo signe de victòria amb los dets, la bandièra de la patz o Bandièra de l'Arc de Sant Martin, los mots shaloom e salam o las rosèlas blancas entre d'autres. Lo simbòl de la CND (☮)
Lo simbòl de la CND (☮)[modificar | modificar la font]
Lo cercle amb quatre linhas, qu'es internacionalament reconegut coma un simbòl de la patz, foguèt dessenhat inicialament lo 21 de febrièr de 1958 per Gerald Holtom per una manifestacion de la CND britanica (Campaign for Nuclear Disarmament, que en anglés vol dire « Campanha pel Desarmament Nuclear »). Aprèp foguèt adoptat dins los ans 1960 pel movement contra la guèrra, la contracultura e la cultura populara del moment. Aquel simbol foguèt importat als EUA per l'activista pacifista Albert Bigelow en 1958]], e popularizat en 1960 per l'estudiant Philip Altbach que convenquèt l'Union del Estudiants per la Patz de distribuir de prospèctus amb aquel simbòl sul campus. Aprèp los ans 1960 lo simbòl ja èra internacionalament conegut e foguèt utilizat per la generacion del Baby Boom que protestava contra la guèrra.
Se pensa que l'origina d'aquel simbòl son las letras N e D de "Nuclear Disarmament" en alfabet semafòr superpausadas. Dins la primièra version oficiala de la CND, los rais èran pus largs cap al cercle. Mas en 1967 Gerard Holtom escriguèt una letra dins la revista pacifista Peace News, explicant la vertadièra origina del simbòl: « M'imaginèri ieu meteis: la representacion d'un individú desesperat amb las mans dubèrtas al defòra e cap a bas a la manièra dels personatges del quadre de "Los fusilhats del tres de mai" de Goya. Acabèt lo dessenh amb una linha e en lo metent dins un cercle », aprèp Holtom volguèt inversar lo simbòl se pentent de la significacion de desespèr, pensant que la patz era quicòm de celebrar. Pasmens aquela explicacion poiriá èsser falsa de l'autor per temptat de far mas prigond lo simbòl.
D'autras sostenon que la crotz troncada fa allusion al culte satanic e que poiriá significar una causa coma "capitar una utopia (la societat pacifica) per quin mejan que siá", un bombardièr viatjant sul mond (lo simbòl de basa dels bombardièrs suls itineraris es fòrça semblable) o la pata d'un ausèl en fasent allusion al simbolisme de la colomba de la patz.
La colomba blanca[modificar | modificar la font]
La colomba blanca amb un ram d'olivièr dins lo bèc, es reconeguda universalament coma lo simbòl de la patz aprèp las guèrras del sègle XX, a una origina biblica. Dins lo judaïsme, lo cristianisme e l'islam lo ram d'olivièr significa la patz. Lo Pentateuc, l'Ancian Testament e l'Alcoran racòntan l'istòria de l'Arca de Noè (Libre de la Genèsi 8:11), ala una colomba foguèt encargada de veire quin èra l'estat del monde aprèp lo deluvi universal; al cop que tornèt amb un ram d'olivièr al bèc, mostrèt que las aigas ja avián baissat (es a dire que lo deluvi ja s'èra acabat) e que podiá per aquò reculhir la primièra rama d'olivera que trobèt.
D'autra banda, la tradicion grèga considèra tanben las brancas de l'olivièr coma simbòl de patz (foguèt considerada coma planta sagrada de l'anciana divessa de la sapiença, Atena), e tanben l'armada romana desrotada utilizava de brancas d'olivièr coma bandièra blanca de reddicion.
Autres simbòls de la patz[modificar | modificar la font]
Autres simbòls de la patz pòdon èsser lo signe de victòria amb los dets (que originariament foguèt solament lo dels moments de victòria) que, ulteriorament pendent las protèstas contra la Guèrra de Vietnam (e aprèp contra d'autras guèrras), venguèt un simbòl de patz. Se popularizèt mercé al movement hippie, e es encara utilizat a l'ora d'ara.
La bandièra de l'Arc de Sant Martin facha de sèt bendas amb las colors de l'arc de Sant Martin e lo mot patz (pace) escrit al mitan en color blanca. (Cal pas confondre amb la bandièra gai, qu'aquela a sièis bendas, manca la benda de color turquesa e la primièra benda es roja). Las primièras d'aquelas bandièras faguèron fachas amb lo mot patz escrit en italian: pace, e portavan una colomba dessenhada per Picasso. Lo nòu dessenh apareguèt en 1961 tre la marcha italiana per la patz. Aqueles darrièrs ans, aprèp l'envasiment d'Iraq de 2003, la bandièra de la patz venguèt pus populara.
Lo mot ebrèu shalom (en ebrèu: שָׁלוֹם), e l'arabi salam (en arabi: سلام) foguèron utilizats coma simbòls de patz. Shalom e salam significan literalament « patz » e son ligats entre eles. La concordança de las doas paraulas venguèt a representar "la patz a l'Orient Mejan".
D'autres simbòls pòdon èsser los rossèls blancs, las gruas (aucèls), la campana de la patz japonesa, lo lògo de la cultura per la patz (o del pacte Roerich) o los datièrs, lo fusilh copat (antimilitarisme e nonvioléncia) e lo casco amb una flor dedins (objeccion e insomission)
Patz, politica e autras accepcions[modificar | modificar la font]
Se pòt soslinhar que totas las culturas considèran pas la patz d'una manièra positiva. Dins de pòbles coma los vikings o los Uns, la principala activitat foguèt lo sacatge de comunitats prèpas, exaltan al contrari los guerrièrs. L'articulacion entre la patz e son opausat (coma la guèrra, la violéncia, lo conflicte o la colèra) es una de las claus:
- L'estatut de l'individú.
- La formacion de l'adulte.
- Los mejans admés.
- La valor de la civilizacion.
- L'estatut e lo ròtle de las organizacions (estat, entrepresas, sindicats, etc.).
Lo I Ching, l'opausat a la patz es l'estagnacion. Simbolicament, aquò indica que la patz es pas un absolut, mas una recèrca permanenta. E mai, indica que lo conflicte es pas l'opausat de la patz. Caldriá èsser en camin cap a la patz, transformar lo conflicte, pas lo suprimir. Las gestions nonviolentas encarnan aquel procèssus de transformacion pacifica del conflicte.
La "patz romana" (en referéncia a la Pax romana de l'Empèri Roman) es una situacion ont una fòrça de govèrn exercís lo poder d'un biais unilateral, sens èsser somesa a ges de contraròtle e sens respectar los dreches d'aqueles que govèrnan. Lo prepaus de l'expression es de diferenciar aquela situacion que se considèra pas coma vertadièrament la patz, perque encara qu'aja pas de violéncia o conflictes armats constituís pas una situacion ideala o qu'es destinada a perdurar.
Martin Luther King diguèt en sa Letra de Birmingham, escrita en prison[1], que la vertadièra patz es simplament l'abséncia de tension: es la preséncia de justícia.
Patz e religion[modificar | modificar la font]
La nocion de patz dins la Bíblia[modificar | modificar la font]
Dins l'Ancian Testament, l'expression « patz » (shalom) es especialament emplegada dins las salutacions que se referisson a un benestar material e esperitual: "La patz siá amb tu" o "amb vosautres" (cf. Gn 29, 6) e dins aquel sens s'opausa pas a la guèrra.[2] Aquela patz pòt solament venir de Yahveh d'esperel que vòl donar per recompensar per la fidelitat de son pòble a l'Aliança alara que la patz al sens mai larg s'espèra pels tempses del Messi que se nomena Prince de la patz (cf. Is 9, 6).
Dins lo Nòu Testament l'expression eιpevn manten lo sens donat dins l'Ancian Testament, mas tanben es influit pel contèxte grèc qu'implica una abséncia d'enemics o contrarietats: « Ajudatz vos los uns als autres per amor, en s'esforçant de conservar l'unitat de l'Esperit pel ligam de la patz. »
Pasmens, es per l'union amb Crist e la reconciliacion qu'El autregèt que se pòt parlar de vertadièra patz entre totes, que sián josieus o gentils (cf. Rm 5, 1-5, Ef 2, 14-22).
Educacion per la patz[modificar | modificar la font]
Al cors de l'istòria s'es conclús que la patz pòt e se cal aprene, e per o se far possibla cal inclure dins lo procèssus educatiu la comunicacion de coneissenças, amb l'invencion, l'afirmacion o l'abstencion d'abituds o rotinas e amb una seria de modèls e valors. D'unes pensan que la patz se pòt pas aquerir per l'educacion "se pòt educar pas degun a la patz, (encara que i a d'activitats menadas en favor de la patz coma s'indicarà posteriorament ). Aquò es una condicion que se pòt solament obténer a travèrs de l'accion sociala". I a totjorn agut un cèrt interès e desir per la patz, se sap que lo concèpte de son educacion especifica a sas originas filosoficas fòrça mai ancianas.
La patz es lo procès de recèrca de justícia dins los divèrses nivèls de la relacion umana. Aquò es un concèpte dinamic que permet de resòlvre los conflictes de manièra non-violenta, per aténher una concòrdia de la persona amb se meteissa, amb la natura e amb los autres.
Se ditz que: « I a ges de camin cap a la patz, la patz es lo camin ». La patz es pas una finalitat, mas un procèssus, pel que cal aprendre a entrar dins los conflictes e los resòlvre d'un biais positiu sens utilizar la constrenta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Letra de Birmingham escrita en preson
- ↑ Se sona quitament "partir en patz cap a la guèrra" (cf. 2Sm 11, 7).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Antonio Monclús; Carmen Sabán. Educación para la paz. Editorial Síntesis, educación, 1999.
- (es)Martín Rodriguez Rojo. La educación para la paz y el interculturalismo como tema transversal. Editorial Oikostau, 1995.
- (es)José Joaquín Gómez Palacios. Educación para la paz. Madrid: Editorial CCS, 1992.
- (es)D. Hicks. Educación para la paz. Ediciones Morata, S.L, 1993.
- (es)Beatriz Aguilera; Anna Bastida; Paco Cascón; Antonio García Vázquez; Montserrat González; Rafael Grassa; Calo Iglesias; Xesus Jares; Javier López; Miguel Martínez; Antonio Poleo. Educar para la paz. Propuesta posible. Edición los libros de la catarata, 1994.


text:
Ola de Gavarnia
Era ola de Gavarnia qu'ei ua ola naturau de tipe glaciària situada dens eth massís montanhós deths Pirenèus, suu territòri de Gavarnia, comuna gascona d'Occitània.
Que hè partit deth parc nacionau deths Pirenèus e qu'estó classada en 1997 ath Patrimòni Mondiau dera Umanitat peth UNESCO dens l'ensemble Pirenèus-Mont Perdut.
Somari
Toponomia[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
Que i a hèra soms peth torn dera ola: eth pic gran d'Astason, eth pic deth Marmorèr, eth pic dera chorrèra orientau, era Tor de Marmorèr, eth Casco de Marmorèr e eth pic deth Talhon.
Au miei dera ola que i a era chorrèra de Gavarnia, hauta de 422 m, era hont deth gave de Gavarnia donant eth gave de Pau.
Geologia[modificar | modificar la font]
D'ua circonferéncia de sheis quilomètres, aquera ola d'origina glaciària, meravilha naturau, qu'ei un deths sites mei visitats deths Pirenèus. Eths terrens calcaris gris, òcras o rosats, qu'estón capvirats e levats entiò 3 000 mètres d'altitud. Era zona geologica dera ola de Gavarnia qu'ei un exemple geologic de napa tectonica.
Tot eth long, eths glacèrs quaternaris que cavèron eths bacins de Pranhèra, de Gèdra e de Gavarnia; eras aigas qu'arresseguèron era barras rocassudas qui las separan e que creèron d'estreits dont eth mei caracteristic qu'ei era gòrja de Sant Salvador.
Era hautor deras parets dera ola de Gavarnia qu'atenh prèp de 1 500 mètres, en tres estatges successius separats entà listras mens clinadas. Eth pas de Roland qu'ei ua curiositat geologica.
Clima[modificar | modificar la font]
Fauna e flora[modificar | modificar la font]
Flora[modificar | modificar la font]
Era preséncia d'exemplaris d'Aconitum anthora de flors blavas qu'estó notada en setembre de 1839[1]. Johan Emanuel Zetterstedt que cita prèp de cent plantas trobada a Gavarnia: Crocus vernus, Anemone ranunculoides, Ranunculus thora e alpestris, Ranunculus ficaria, Aquilegia pyrenaica, Coincya cheiranthos, Erucastrum nasturtiifolium, Barbarea verna, Draba tomentosa, Pritzelago alpina, Viola biflora, Reseda glauca, Polygala amarella, Silene alpestris, Saponaria caespitosa, Gypsophila repens, Sagina saginoides, Arenaria ciliata e purpurascens, Cerastium arvense, Geranium cinereum, eca.[2]
Fauna[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Eth festenau de Gavarnia que s'i debana cada an, provocant ua afluéncia de toristas contrària dab eras necessitats de proteccion ecologica, e que poiriá har desclassar eth site dera lista deth Patrimòni Mondiau dera Umanitat dera UNESCO[3].
Vias d'accès[modificar | modificar la font]
L'ola qu'ei accessibla peth fons dera vath deth vilatge de Gavarnia enlà o peth haut pera escala deths Sarradets. Era municipalitat qu'impausa aths toristas de garar eths lors veïcul dens un parcatge public pagant.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)M. Philippe, Flore des Pyrénées, Plassot, 1859, Archiu de la bibliotèca de l'Estat de Bavièra lire en ligne
- ↑ (fr)Johan Emanuel Zetterstedt, Plantes vasculaires des Pyrénées principales, A. Frank, 1857, archiu de l'universitat d'Harvard, en linha
- ↑ (fr)Le cirque de Gavarnie déclassé par l'Unesco ?, TF1, 28 février 2008.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
- Chorrèra de Gavarnia
- Parc nacionau deths Pirenèus
- Circ natural
- Mont Perdut
- Ola d'Estaube
- Ola de Tromosa
- Ola de Barrosa
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)François Pasumot, Voyages physiques dans les Pyrénées en 1788 et 1789: Histoire naturelle d'une partie de ces montagnes; particulièrement des environs de Barege, Bagneres, Cauterès et Gavarnie. Avec des cartes géographiques, Le Clere, 1797, archiu de l'universitat d'Harvard, en linha


text:
Sant Petersborg
Sant Petersborg (en rus CaHkT-ПeTepбypr) es la pus granda vila de Russia per la superfícia (1 439 km2) e la segonda vila per lo nombre d'abitants (amb mai de 4,5 milions d'abitants en 2007) aprèp la capitala Moscòu. Es situada al nòrd-oèst del país sul dèlta de Neva, al fons del Golf de Finlàndia dins la mar Baltica. Capitala de l'Empèri Rus de 1712 a 1918, Sant Petersborg consèrva dempuèi un ensemble arquitectural unic que ne fa una de las pus bèlas vilas d'Euròpa. Principal pòrt rus sus la mar Baltica, es un centre major de l'industria, de la recèrca e de l'ensenhament rus e un important centre cultural europèu. Sant Petersborg es la segonda vila d'Euròpa per la superfícia e la cinquena per la populacion.
Sant Petersborg foguèt fondada en 1703 pel tsar Pèire Ièr de Russia dins una region disputada dempuèi de temps al reialme de Suècia. Amb son urbanisme modèrne e son estetica d'origina estrangièra, la novèla vila permetèt a Russia de « dobrir una fenèstra sus Euròpa » e contribuir, coma o voliá Pèire, a auçar Russia al reng de las grandas poténcias europèas. Lo centre vila, bastit segon de directivas dels sobeirans russes, presenta una arquitectura unica que mescla d'estils arquitecturals (barròc, neoclassic) adaptats d'un biais original per d'arquitèctes sovent d'origina italiana. Sa beutat e sos nombroses canals li valguèron lo nom de « Venècia del Nòrd ». La vila es marcada sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO dempuèi 1990.
Dempuèi sa fondacion fins al començament del sègle XX, Sant Petersborg foguèt lo principal centre intellectual, scientific e politic del país. Al sègle XIX, la vila venguèt lo principal pòrt comercial e militar de Russia e lo segond centre industrial del país, aprèp Moscòu. E mai a Sant Petersborg espetèt la Revolucion russa de 1917 e que los bolchevics trionfèron. La vila coneguèt dempuèi un certan aflaquiment. Al començament de las annadas 1920, aprèp la mudança de la capitala a Moscòu e la guèrra civila, lo nombre d'abitants s'esfondrèt ; e tornèt aténher son nivèl d'abans 1914 solament a la velha de la Segonda Guèrra Mondiala. Lo sètge de prèp de tres ans pendent aquel conflicte decimèt encara sa populacion. Amb mens d'un milion d'abitants aprèp la guèrra, la vila se tornèt poblar mercé a l'arribada de populacion d'autras regions. Dempuèi aquela epòca, Sant Petersborg pèrd totjorn d'abitants a respièch de Moscòu, fenomèn accelerat dempuèi la liberalizacion del sistèma economic rus.
Sant Petersborg cambièt mai d'un còp de nom : Petrograd (rus: ПeTporpaд), de 1914 a 1924, puèi Leningrad (rus: ЛeHиHrpaд), de 1924 a 1991, abans de tornar prendre son nom d'origina dempuèi lo referendum de 1991. Sant Petersborg es tanben nomenada familiarament Piter (rus: ПиTep) per sos abitants. Pels Russes, es la capitala del Nòrd (rus: ceBepHaя cToлицa, severnaïa stolitsa).
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
Poesjkin-standbeeld.jpg
Monument Pushkin sus la Plaça de las Arts
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk srd_Latn oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Patagònia
Patagònia es una region geografica qu'engloba los parçans situats pus al sud d'America del Sud. Es situada en Argentina e Chile, compren los Andes a l'oèst e al sud, e de replanats e bassas planas a l'èst. Lo nom de Patagònia ven del mot patagón[1] utilizat per Fernão de Magalhães per descriure las gents nativas que lo mond de son expedicion considerava gaireben coma de gigants. Se pensa uèi que los patagòns èran los tehuelches amb una talha de 1.80 m comparat als 1.55 m de talha mejana dels espanhòls d'aquel temps.[2]
Lo parçan argentin de Patagònia inclutz las províncias de Neuquén, Río Negro, de Chubut e de Santa Cruz, tant coma la porcion èst de l'archipèla de la Tèrra del Fuòc e la part pus al sud de la província de Buenos Aires: Patagones. La region politicoeconomica patagona inclutz la província de La Pampa.[3]
La part chilena de Patagònia compren las províncias e regions de Valdivia, Llanquihue, Aysén e Magallanes, i comprés lo costat oèst de la Tèrra del Fuòc e lo Cap Hòrn, e la província de Palena dins la region de Los Lagos.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Glacièr Perito Moreno
-
-
-
-
Lac Desèrt, amb al fons lo famós pic Chaltén, mai conegut jol nom de Mont Fitz Roy
-
Lac Nahuel Huapi, pròche Bariloche, Argentina.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Antonio Pigafetta, Relazione del primo viaggio intorno al mondo, 1524: Il capitano generale nominò questi popoli Patagoni. Lo mot original èra probablament dins lo portugués mairal de Magalhães (patagão) o dins l'espanhòl dels seus òmes (patagón). Foguèt interpretat pus tard "grand pè" mas l'etimologia fa referéncia a un personatge dins una novèla de la literatura espanhòla de la debuta del sègle XVI.
- ↑ Fondebrider, Jorge (2003). "chapter 1 (Ámbitos y voces)", {{{title}}}, 1st edition (en Spanish), Buenos Aires, Argentina: Emecé Editores S.A., 29. ISBN 950-04-2498-3.
- ↑ Población y Economía (es)


text:
Aboncourt-sur-Seille
Aboncourt-sur-Seille es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge situat a dos quilomètres de Manhoué e quatre de Bioncourt, près de la Seille #que separa la Moselle de la Meurthe-e-Moselle.
Petit village situé à deux kilomètres de Manhoué et quatre de Bioncourt, à proximité de la Seille qui sépare la Moselle de la Meurthe-et-Moselle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciennement Domeni del prieuré de Salonnes.
- Anciennement domaine du prieuré de Salonnes.


text:
Madame de Maintenon
Françoise d’Aubigné, marquesa de Maintenon e mei coneguda com Madame de Maintenon (preson de Niòrt, lo 27 de noveme de 1635 - Saint-Cyr-l'École, 15 d'abriu de 1719), que ho secretament la darrèra esposa deu rei de França e de Navarra Loís XIV.
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar vaduda catolica, qu'èra l'arrèra hillha de l'escrivan protestant Agrippa d’Aubigné. Mainatge que ho educada per la soa tanta uganauta Mme de Vilette e que viscó en Guadalope on lo son pair èra governador. Orfanina, que tornè en França a la mort deu son pair e miada en çò de las Ursulinas per la soa mairina Mme de Neuillant.
Dauna Scarron[modificar | modificar la font]
Aus 16 ans (en 1652) qu'esposè l'escrivan Paul Scarron de 25 ans lo son ainat e qui morere 8 ans arron (en 1660). Vaduda Madame Scarron, qu'avó lo parat de conéisher plan de monde deu mitan literari e de la noblessa e tanben de brilhar dab lo son esperit. Qu'ei atau que conegó la marquesa de Montespan qui la hidè los sons mainatges bastards qu'avèva avut dab lo rei Loís XIV.
Lo rei[modificar | modificar la font]
La veusa Scarron que s'installè a Vaugirard on viscó dab los hilhs de la Marquesa de Montespan e deu rei que conegó atau. En 1675 lo rei que la he marquesa. La caduda en desgràcia de la marquesa de Montespan per'mor de l'ahar deus posons e la mort de la regina Maria Terèsa d'Àustria que den lo parat au rei d'esposar en secret (secret de façada) la marquesa de qui èra vadut amorós la nueit deu 9 au 10 d'octobre de 1683. Qu'avó ua grana influéncia sus las decisions deu rei e mei que mei suu plan de la morau.
A la mort de Loís XIV que s'estremè dens la soa Escòla de Saint-Cyr qu'avèva hèita per las hilhas praubas.


text:
Sarlat e La Canedat
Sarlat e La Canedat [ʂɒr'la] [lɒkɒne'da] (Sarlat-la-Canéda en francés) es una comuna occitana, que se tròba en Perigòrd (departament de Dordonha e region d'Aquitània). Las doas comunas de Sarlat e de La Canedat fusioneron en març de 1965.
D’origina preceltica, lo nom de Sarlat remembra la configuracion dels luòcs onte la vila fuguèt bastida. Lo prumièr element es lo preceltic °serr-, volent dire « mont, linha de crestas », tornat prene en bas-latin puei ajant donat l’occitan serra (cf. Sarlanda, Serras e Mont Guiard mai tots los luòcsdichs « (La) Serra »). Lo segond element, pus escur, seriá un determinant preceltic o bas-latin, volent dire «alongat» o «larg». L’origina del nom de La Canedat es mens segura. L'ipotèsi de l’occitan caneda («luòc plantat de canas, molhièra») es sedusenta, mas correspond pas brica a la topografia (lo vilatge es bastit sus un costal sec e sablonós). Dels autors que i a penseron que lo toponim veniá de la vila cretesa de La Canea, lo ligam podent èsser un mostièr estacat a un òrdre de Creta.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se tròba dins lo Peiregòrd Negre.
Demografia[modificar | modificar la font]
Comuna sola :
Airal urban : (15 comunas)
Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles
Istòria[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Aimeric de Sarlat, trobador (fin del sègle XII o debuta del XIII)
- Gabrièl de Tarde (1843-1904), sociològ, psicològ e criminològ.
- Esteve de La Boetiá
- Lo general Fournier-Sarlovèze
- Marc Delbruèlh (sègle XX), felibre.
Monuments e luòcs toristics[modificar | modificar la font]
La vila es classada vila d'art e d'istòria. Es coneguda per aver la pus granda densitat de monuments istorics classats o inscrichs dins lo monde.
- Lantèrna dels mòrts (sègle XII) de gaireben 10 m de naut
- Glèisa de Senta Maria, convertida en mercat crubert e espaci cultural per l'architecte Joan Nouvel
- Catedrala de Sent Sacerdós (sègle XII al sègle XIV)
- Capèla dels Recolets, çò-dicha dels penitents blancs (sègle XVII)
- Jardin dels arcosòlis (sègle XIV al sègle XVI)
- Tor del Borrèl e vestigis parcials dels ancians barris
- Ancian avescat qu'aciala l'Ofici de Torisme e de las salas d'exposicion
Bessonatge[modificar | modificar la font]
- Sarlat es bessonada coma Ashland (Oregon, Estats Units d'America)
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- Wikimedia Commons
- www.sarlat.fr/ Site oficial de la vila de Sarlat
- Ofici de torisme
- Informacions toristicas sus Sarlat e lo Perigòrd Negre
- Portal dels comercis de Sarlat
- Festival dels juecs del teatre
.


text:
1121
Aquesta pagina concernís l'an 1121 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Assassinat dau visir Al-Afdal Shahanshah, qu'èra lo cap vertadier dau país dempuei 1094, per lo califa Mansur al-Amir Bi-Ahkamillah que restabliguèt l'autoritat dei califas fatimidas abandonada en 1074. Adoptèt un programa d'enregistrament de l'identitat de cada abitant de la capitala. Pasmens, deguèt tanben contuniar de luchar còntra lei Crosats e lei Nizarites.


text:
Saint-Saulge
Saint-Saulge es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Saulge a situat al centre del departament de la Nièvre.
La municipalitat a #èsser aumentada d'aquelas de Sanizy (dicha Samnisiaco) e Narlou (dicha Narlodo) ligats entre 1790 e 1794.
Saint-Saulge est situé au centre du département de la Nièvre.
La commune a été augmentée de celles de Sanizy (dite Samnisiaco) et Narlou (dite Narlodo) rattachés entre 1790 et 1794.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1164, lo Pape Alexandre III, confirma per una bulle, la possession dels beneficis de las curacions de Narloux e Sanisy, a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[1].
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat #portar provisoirement lo nom de Marat-los-Bòsques[2].
En 1164, le Pape Alexandre III, confirme par une bulle, la possession des bénéfices des cures de Narloux et Sanisy, à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[3].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune porta provisoirement le nom de Marat-les-Forêts[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun : Charte n° XVIII.
- ↑ 2,0 2,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 5 d'agost 2012
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun : Charte n° XVIII.


text:
Bibliotèca
Una bibliotèca es un airal qu'i se tròba una colleccion de libres o de documents e que permet l'emmagazinatge ordenat de libres ancians e modèrnes. Las bibliotècas publicas permeton la consulta e lo prèst de libres als usatgièrs de la bibliotèca. Lo nom de bibliotèca ven del grèc biblion (libre) e tekes (caissa), ont la paraula "caissa" se compren generalament coma bastissa o cambra.
Uèi las bibliotècas emmagazinan d'autras menas de documents, pas solament de libres, mas tanben qual mejan multimèdia que siá. Se parla puslèu de Mediatèca.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'existéncia de bibliotècas pròpiament dichas data dels tempses lunchencs de l'Empèri Assirian (mai de 30 sègles a. J-C) segon las exploracions arqueologicas en Mesopotamia, principalament a Larsa, Uruk, Ur, Sippara, Kalah e Niniva, que de lors roïnas foguèron extraches per milièrs los famoses malons cobèrts d'inscripcions. La màger part d'aqueles fan uèi la riquesa del British Museum. La bibliotèca mai celèbra de totas foguèt descobèrta a Koyundjik dintre de las roïnas del palais de Senaquerib, fondada o agrandida per Assurbanipal .
Egipte e Grècia[modificar | modificar la font]
Son escassas las informacions sus las bibliotècas, que los istorians ofriscan o que las exploracions scientificas ajan reveladas. Diodòr de Sicília fa referéncia a la d'un faraon que nomava Osymandyas (probablament, Ramsès II) e que se trobava dins la vila de Tebas, que los exploraires Champolion e Wilkinson i descobriguèron d'unas traças d'una bibliotèca que deguèt existir catòrze sègles abans J-C. Ça que la, la mai coneguda entre totas èra la bibliotèca grecoegipciana d'Alexandria, que capitèt de possedir mai de 700 000 volums. Per ela, Ptolomèu II (285 a. J-C) faguèt tradusir la Bíblia Sacrada dels josieus, de l'ebrèu al grèc, traduccion coneguda coma Version de la Setanta. Aquel centre foguèt destrusit per la conquista araba de la vila en 641 al dire dels istorians, e mai se ja al temps de Juli Cesar, patiguèt d'una autra destruccion per part dels soldats del meteis. Èra tanben celèbra la Bibliotèca de Pèrgam que comptava d'unes 200 000 volums abans d'èsser transportada per Octavi August a Alexàndria.
Roma[modificar | modificar la font]
La primièra bibliotèca publica de Roma foguèt fondada a l'Atrium libertatis sul mont Aventin. L'Emperaire Octavi August fondèt la segonda al temple d'Apollon sul mont Palatin. Abans la creacion de las bibliotècas publicas, i aviá de colleccions privadas que los nòbles romans crompavan a grand prètz o que fasián portar de las vilas grègas conquistadas. E aquel afar contunhèt activament pendent los autres sègles de l'Empèri. La primièra colleccion foguèt la de Pau Emili, en 160 abans J-C. Al sègle IV, Roma aviá 29 bibliotècas publicas que l'invasion dels barbars destruiguèt gaireben completament, e sens dobte que dins d'autras vilas romanas se trobavan tanben de colleccions magnificas de libres pr'amor qu'a Herculanum per exemple, ne foguèt descobèrta una amb mai de 1800 pèças de papirus que deguèron compausar d'unes 800 rotlèus.
Quand los crestians poguèron se consacrar a las letras, fondèron tanben lors bibliotècas pròprias.
Tot aquò, sens comptar las colleccions de volums sacrats que totas las Glèisas possedissián. L'Emperaire Constantin amassèt mai de 6900 volums dins la bibliotèca que fondèt a Constantinòple, bibliotèca que comptava 1 000 000 volums a la mòrt de l'Emperaire Teodòsi, mas foguèt cremada en 477.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
A partir de l'invasion barbara, las sciéncias e las letras se refugiguèron dins los monastèris e las catedralas que venguèron los centres unics del saber d'aquela epòca, e cal doncas anar dins aqueles per trobar de bibliotècas en Euròpa Occidentala fins a la fin de l'Edat Mejana. Los documents dels sègles IX, X e XI parlan frequentament de las colleccions de libres que los evesques daissavan per testament a las bibliotècas de glèisas e de monastèris. E notòria es la sollicitud que los monges desplegavan per las conservar e las enriquesir. Mas de talas bibliotècas comptavan en general pas gaire d'exemplars. La primièra mencionada en Espanha foguèt la de sant Martin de Braga dins lo sieu monastèri de Dumis (uèi part de Portugal) a l'entorn de l'annada 560 ; seguiguèron pendent lo sègle VII la d'Isidòr de Sevilha e la de Brauli de Saragossa. Al sègle XIII prenguèron d'importància las bibliotècas dels palais de reis e magnats, aquò contunhava de crèisser de sègle en sègle, e foguèron celèbras las de Alfons X de Castelha, de Jaume II d'Aragon e de sos successors.
Edat modèrna[modificar | modificar la font]
Tre l'invencion de l'estampariá lo nombre e l'agrandiment de las bibliotècas es anat en aument. Pas res qu'a París al moment de la Revolucion Francesa i aviá mai de 1000 bibliotècas publicas.
Edat contemporanèa[modificar | modificar la font]
Aprèp 1789 se fondèron un grand nombre de bibliotècas dins cada país. A l'ora d'ara, fòrça d'aquelas bibliotècas pòdon èsser consultadas a travèrs d'Internet.
Font[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Biblioteca ».
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- lo CIRDOC, Centre Interregional de Desvolopament de l'Occitan, situat dins lo centre de Besièrs.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) Site oficial del CIRDÒC
- (oc) (en) (fr) Occitanica, la mediatèca virtuala occitana
- (oc) Lo blòg de la Bibliotèca del Departament d'Occitan de l'Universitat Montpelhièr III


text:
Istme de Panamà
L’istme de Panamà es una faissa de tèrra estrecha que se tròba entre la mar Cariba e l'ocean Pacific, religant l'America del Sud e l'America del Nòrd. Se formèt fa 3 milions d'annadas pendent lo Pliocèn. Constituís l'essencial del territòri de la Republica de Panamà, e es copat en dos pel canal de Panamà. Coma fòrça d'istmes, es un luòc de granda importància estrategica. La Ciutat de Panamà foguèt fondada vèrs 1519.
Geologia[modificar | modificar la font]
L'istme comencèt de se formar fa 15 milions d'annadas per lo tust de la placa pacifica e de la placa cariba e l'aparicion d'un volcanisme de subduccion. L'istme se formèt en seguida tancat amb apòrt de sediment venant de l'America del Nòrd e de l'America del Sud fa 4,1 Ma pendent lo Pliocèn. Sa tancadura provoquèt un cambiament dins la circulacion dels oceans menant a la creacion del Corrent del Golf. Per qualques scientifics, la tancadura definitiva de l'istme de Panamà, en modificant las circulacions oceanicas, provoquèt un cambiament climatic responsable de las glaciacions del Quaternari. Pasmens, aquela ipotèsi demòra encara fòrça discutida.
Los nombroses cambiaments geologics qu'arribèron dins la region faguèron de l'istme de Panamà una mescla de geotipes marins, sedimentaris e magmatic que faguèron malaisida la bastison del canal de Panamà.
Biosfèra[modificar | modificar la font]
La biosfèra panamenca se compausa de fauna e de flòra venent tan d'America del Nòrd coma del Sud. Per exemple, i a mai de 500 espècias d'aucèls sus l'istme. Lo clima tropical encoratja tanben la proliferacion d'espècias coloradas : insèctes, sèrps, peisses e reptils. Devesit dins sa longor par una cadena de montanhas, lo clima de l'istme es generalament umid sus son costat Atlantic mas mòstra una neta division entre sason seca e sason de las pluèjas sul costat Pacific.