text:
- Cors d'Aranés
- Nivèu 1èr ESO
- Nivèu 2au ESO
- Nivèu 3au ESO
- Nivèu 4au ESO (Nivèu C)
- Diccionari tà mainatges catalan-aranés
- Eth vèrb der aranés
- Guia de convèrsa universitaria
- Normes ortografiques der Aranes
- Arrevirador dera Generalitat Occitan-Catalan e Catalan-Occitan
- Arrevirador Aperium Oc-Cat; Cat-Oc.
- Entàs nauvenguts en escòles d'Aran.
- Crea condes en aranés (mainatges)
- Condes en aranés.
- Arrepervèris
- Occitan aranés. Exercicis d'ortografia e gramatica aranesa de nivèu A1 e A2
- Lexic de relacions laboraus. CCOO.
- Mès condes en aranés: Eth Pacte, Exemplar Unenc.
- Rebrembes d'ua garia
- Vocabulari basic
- Lectures basiques tà mainatges de 7 a 9 ans.
- Istòria d'Aran
- Catalòg de micromamifèrs dera Val d'Aran
Lengua
1 comentari:
- Anònim2/7/12 17:56
Com un gojat que eprene er aranés pensi que eth blog ei ua plan bona idea e ei fòrça polida era idea de que sonque pr'amor non i a fòrça gent que parle er aranés non significa que non podam parlar, lièger, apréner e comunicat tant en aranés com es autes idiomas més parlats deth mòn.ResponElimina
Tostemp estòngui cercant gent damb qui ac pògui parlar especiaument entà votz que jamés è pogut hér, è skype se bèra ua persona vò parlar.
Ua abraçada entà toti adishatz.
Chris


c: text/html

text:
Ziusudra
Ziusudra (tanben nomenat Utnapishtim pels babilonians o Atrahasis pels accadians), es un eròi de la mitologia sumeriana, protagonista del mite sul deluvi universal, que foguèt descobèrt dins la seuna version mai antica sus una tauleta trobada a Nippur.
Lo mite[modificar | modificar la font]
Segons las tauletas de Nippur lo recit mitic descriu cossí los òmes foguèron creats pels dieus:
Mas amb lo seu bosin e lo seu comportament los umans entaïnèron los dieus superiors. Aqueles decidiguèron de los destruire, enviant un deluvi sus la tèrra. Pasmens Enki lo Senhor de la tèrra, discuta la gràcia e que desirava pas la destruccion de totes los òmes.
Enki causís Ziusudra, e li demanda que faga una embarcacion e que s'i refugie amb diferentas espècies d'animals, fins que passe lo deluvi. Mai tard, la narracion contunha amb lo recit del deluvi:
« Totas las tempèstas e los vents se descadenèron (al mèsme instant)
lo deluvi envasiguèt los centres de cultura
Après que lo deluvi cobriguèt la tèrra pendent sèt jorns e sèt nuèchs
e l'enòrma barca trantalha sus las vastas aigas degut a las tempèstas
Utu sortiguèt, illuminant lo cèl e la tèrra
Ziusudra dobriguèt alara una fenèstra de la seuna enòrma barca
Utu penetrèt amb los seus rais dins de la gigantèsca barca
Lo rei Ziusudra se prosternèt davant Utu
lo rei li immolèt grand nombre de buòus e marrans
«Invocaratz lo cèl e la tèrra (...)»
An (e) Enlil invocaràn lo cèl e la tèrra (...)
faguèron aparésser los animals que surgiguèron la tèrra
Lo rei Ziusudra se prosternèt davant An (e) Enlil
An (e) Enlil trachèron ben de Ziusudra, li donèron vida coma (aquela de) un dieu
faguèron davalar per el un buf eternal coma (aquel de) un dieu »
Mai tard aquel poèma influencièt la mitologia assiriana dins lo poèma accadian, Atrahasis, ont l'eròi es Atrahasis.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Mitos sumerios y acadios, Federico Lara Peinado, 1984, ISBN 9788427606937, (es)
- La història empieza en Sumer, Samuel Nathan Kramer, 1985, Ediciones Orbis, S.A. ISBN 978-84-7530-942-2, (es)
- Enciclopedia de los dioses, Jordan Michael, (es)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
15 MINUTAS DE GALÒ CADA JORN
Ièr, Cllàssiers, una de la associacions lingüisticas que trabalhan per la promocion e difusion de la lenga bretona galò, presentèt una nòva activitat dins diferentas escòlas de la region bretona de parla galò – lo galò es una de las doas lengas tradicionalas de Bretanha – per ajudar los alumnes de primària de descobrir aquela bèla lenga. L’iniciativa se sona “15 minutas de galò cada jorn”. E Sapiéncia n’a parlat amb los promotors.
Aital, en tot contunhar aquel nòu metòde d’iniciacion al galò en Nauta Bretanha, l’associacion Cllâssiers decidiguèt contunhar los contactes amb las escòlas del departament de la Nauta Bretanha per espandir la preséncia del galò en aquela region bretona. L’an passat 7 escòlas s’aderiguèron a aquesta iniciativa de promocion d’aquela lenga bretona. Ongan lo nombre d’escòlas de lo doble. Sapiéncia n’a volgut parlar amb un dels membres d’aquel associacion, Fabien Lecuyer, qu’a reflexionat sus la situacion actuala del galò en Bretanha e qualas son las resultas d’aquela tras qu’interessanta iniciativa de “15 minutas de galò cada jorn” dins las escòlas bretonas.
Sapiéncia.- Una polida iniciativa. I a ongan mai d’escòlas que i participan que l’an passat ?
Fabien Lecuyer.- Òc ben ! L’an passat èran 7 escòlas ont lo metòde èra utilizat. Ongan es lo doble, amb 14 escòlas. Sonam totas las escòlas de Nauta Bretanha per prepausar aqueste metòde e pas jamai sèm estat recebuts coma un can. Au contrari, aquò foguet totjorn un biais per partejar lo galò amb los ensenhaires.
Se pòt parlar d’una màger preséncia de la lenga galò dins las escòlas bretonas ?
Aquò a ben cambiat ! Fa dos ans i aviá pas pus qu’una escòla catolica (40% de las escòlas en Bretanha son d’escòlas catolicas) ont lo galò èra ensenhat una ora chasque setmana. I aviá tanben de projèctes, d’activitats sus la lenga trò çai, trò lai dins las escòlas privadas gràcias a l’associacion Dihun e una animatritz dinamica mas pas res de sistematic e de massiu.
Cò que i a de nòu amb Cllâssiers es que, d’ara enlà, los ensenhaires auràn un metòde per menar lors iniciacions e que i a una politica de recèrca massiva de novàs escòlas. L’an passat avèm sonat mai de 120 escòlas per prepausar lo metòde. E ongan, anam contunhar de prospectar. Dempuèi la rintrada fasèm fòrça entrevistas, d’acampadas publicas per presentar lo metòde e l’istòria de la lenga per exemple.
Chal saber que tan qu’alara lo mitan galò èra pas gaire organizat, los ensenhaires d’escòlas primàrias enqüera mens.
Qué se pòt demandar a l’administracion regionala e estatala ?
En vertat, se la lenga galò a pas agut una destinada parièra a lo breton o lo catalan o lo basco quò es a causa de l’estat francés de segur mas, chal pas clinhar los uelhs, es tanben a causa del movement galò que foguèt pas gaire realista e seriós tan qu’alara.
Pendent que los militants del breton fasián de diccionaris, de romans o de manifestacions per normalisar e revendicar la lenga que fasián los militants entretant ? De « velhadas patésas » mi-galo mi-francés vestits coma de paisans de dins lo temps. Aquò es pas seriós !
Mas dempuèi quauques annadas aquò a chanjat. Lo mitan del galò es mai realista, mai modèrn. A l’ora d’ara sèm ajudats per lo Conselh Regional de Bretanha, avèm una conselhièra regionala pel galò, Kaourintine Hulaud, fòrça activa e visionària e, en vertat, avèm pas de qué se plànher al nivèl breton, exceptat lo Léger Atlantic ont las autoritats son de bastir una muralha de propaganda anti-bretona amb los 4 autres departaments. Lo « « « Paìs de lo Léger » » », quò es lo diable incarnat !
Per çò que tòcha l’estat francés, França es lo país lo mai centralizat, lo mai jacobin del monde. E lo jacobinisme es una malautiá mentala. N’i a pas cap de plaça per de lengas nòstras dins un país jacobin coma Franca, espèri que quò va chanjar. Dins quauques administracions e ministeris i a de mond intelligent, dubèrt e sincèr tanben. La realitat es pas blancha o negra, de segur, mas l’estat francés es prigondament conservator e jacobin sus la question de las lengas ditas « regionalas ».
Avètz la comprension dels aparaires de la lenga bretona per vos ajudar totjorn ?
Dempuèi lo sègle XIX e la naissença del movement breton, i a una focalizacion sus lo « celtisme ». Franca es de cultura greco-latina ? Bretanha deu èsser celtica ! Aquò es lo credo. Alavetz, lo celtisme es devengut un simbòl de resisténçia a Franca coma se i aguèsse enqüera l’empèri roman !
Doncas, dins aquesta configuracion de pensada i a pas de placa per l’identitat romanica de Bretanha. Dins l’esperit de fòrça militants bretons dempuèi un sègle i an los territòris de lenga bretona, pus los ex-territòris de lenga bretona a tornar bretonizar e, fin finala, los territòris ont la lenga bretona foguet pas jamai parlada mas que son de territòris a colonizar culturalament. Chal desraijar, « extirpar » lo càncer romanic de Bretanha !
Sabètz, dins lo movement breton, qualqu’uns son pièger jacobins que los pièger jacobins franceses ! Lèu, los sonats « jacobinizats del cabelh ».
Pasmens dins lo movement nacionalista i a totjorn agut de militants del galò. Dempuèi Breiz Atao dins las annadas 20 e 30 e quitament davant. Mas la « mòda » del celtisme a modelat una ideologia que formèt de generacions de militants. E n’i a pas agut belcòp de militants per sometre a critica aquesta ideologia. Mas solament, la Bretanha qu’es « venduda » pel movement breton es una Bretanha de sciéncia-ficcion. Una Bretanha « eroic-fantasy » se volètz. Aquò deuriá nos far questionar sus nòstras ideologias, nosautres militants nacionalistas, sus nòstre esperit gregari, motonièr. Sèm pas melhor o mai clarvesent que los jacobins o los fascistas, de còps qu’i a.
E doncas…
Doncas anam parlar de Bretanha : Se pòt desseparar Bretanha en 3 partidas : la mitat oèst ont la lenga tradicionala es lo breton e res que lo breton dempuèi totjorn.
A levant i a totjorn agut 2 partidas : una partida ont lo breton foguèt parlat mas a reculat pauc a cha pauc dempuèi lo sègle IX. Dinan, per exemple, es una vila ont lo breton es pus parlat dempuèi lo sègle XII! E, pauc a cha pauc es lo galò que prenguèt la plaça. Lo galò qu’es l’evolucion locala del latin popular coma l’occitan, lo catalan, lo castillan, lo francés, … Uèi lo jorn i a enqüera de rèstas de breton dins los noms de luòcs, los noms de familha mas lo galò es la lenga vernaculara.
Dins lo tèrç levant de Bretanha lo monde a pas jamai parlat breton. Es una lenga estrangièra. I a pas de noms de luòcs en breton (o pas gaire) per exemple. E lo galò es la sola lenga vernaculara dempuèi l’invasion romana !
Caquelà, lo movement breton a decidit de « bretonizar » Bretanha tota. Hop ! Coma se lo movement occitan volguèsse « tornar occitanizar » lo Peitieus, e perqué pas ? Caquelà, Bretanha es una vielha nacion qu’es pas bastida su la lenga coma Occitània o Catalonha mas sus l’istòria. Las frontièras bretonas datan de l’an 851 e an pas chanjat dempuèi. Lo monde de Foujere (Fougères, au levant) son autan bretons coma los de Brèst (a l’oèst) mas son de bretons galó, de lenga romanica, e aquò dempuèi totjorn.
Caquelà, a l’ora d’ara i a de mai en mai cooperacion entre militants del galò e de militants del breton. I a fòrça militants que parlan e que defendon las doas lengas tanben (coma ièu !). Dins lo sol setmanièr en breton i a un article en galò chasca setmana, i a de corses de galò dins doas escòlas Diwan e las ràdios en breton son ligadas amb la sola ròdio en galò. A l’ora d’ara i a pus gaire de « jacobins bretonistas » e mai que mai es pus acceptat de cercar de problèmas per lo galò dins « l’Emsav » lo movement galò, mas ne’n rèsta enqüera, Pechaire !
Cal far doncas mai pedagogia sus aquò ?
Oc-ben ! I a fòrça pedagogia a far. Mas, sabètz, cresi ièu que lo sègle XXI serà lo « sègle de l’identitat ». E, de bona o de mala, lo movement breton serà obligat de promòure lo galò. Lo mond, lo pòble breton a besonh d’identitat. Mas una identitat vertadièra, pas una identitat celtica irreala, la musica o lo « pet de craba » del movement breton « mod kozh » (de la vielha escòla). Chal diser la vertat al pòble e pas remplaçar una alienacion culturala per una autra.
Una nacion amb doas lengas
Cal remembrar que lo galò es una de las doas lengas parladas dins Bretanha, amassa amb lo breton. Es estada reconeguda coma lenga d’aquel país dempuèi l’an 2004. Es una lenga britoromanica parlada dins la Nauta Bretanha, pròcha del normand e amb d’influéncias celticas mas tanben bretonas. Foguèt parlada ancianament dins un territòri mai grand qu’arribava a Normandia, Lo Mans e Maine.
Maugrat qu’encara i a de gents uèi que pensan qu’es solament un dialècte del francés, es la soleta lenga d’oïl reconeguda coma lenga regionala francesa dempuèi l’an 2008. Uèi i a mai de 1000 alumnes que l’estúdian cada an e la populacion parlaira de galò poiriá èsser plan situada entre 1% e 5% ( çò es entre 200.000 e 4000.000 parlaires).
Lo galò es ensenhat en desparièras escòlas e atanben dins l’Universitat de Resnn (Rennes en galò). La paraula ven de gall, qu’en breton vòl dire francés o estrangièr. Uèi lo jorn plusors bandas dessenhadas, de revistas en papièr (Runje) o de numerics e doas ràdios localas an fach del galò una lenga que tòrna viure significativament dins Bretanha.
D’esfòrces fachs per diferentas associacions lingüisticas bretonas coma aquesta de Cllâssiers “15 minutas de galó al jorn” fan del galò una lenga que contunha de s’espandir, ara amb d’iniciativas originalas.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
De còps, viure una epòca malaisida es atanben util per descobrir que l’istòria atanben a laissat de leçons per aprene. Catalonha viu uèi de tempses dificils. Amb d’agressions contunhas en de carrièras d’unionistas espanhòls sus de catalans pacifics e un episòdi de l’istòria irlandesa contemporanèa poiriá balhar l’avís a totes sus çò que pòt venir, dins l’istòria de l’independéncia de las nacions qu’encara son pas liuras.
Es çò que visquèt l’illa d’Irlanda entre las annadas 1922 e 1923. Apuèi lo vòt majoritari dels deputats irlandeses per reconéisser l’Estat Liure d’Irlanda. D’efièch, çò qu’es uèi la Republica d’Irlanda foguèt pas aital en aquela epòca. Çò que lo Reialme Unit aviá impausat aprés la guèrra d’Independéncia de 1919-1921 èra qu’Irlanda seriá un Domeni mai dins la Comunautat Britanica de Nacions de la Commonwealth, amb lo rei anglés coma cap d’estat e la retencion de divèrses pòrts irlandeses per la Marina britanica. Pas pus.
Açò devesiguèt la populacion irlandesa – que tant aviá luchat per aténher l’independéncia – entre doas faccions totalament opausadas : los que volián èsser un domeni liure per poder arribar un jorn a la libertat nacionala e los qu’o volián pas pr’amor que solament s’i podiá arribar a travèrs de la proclamacion de la Republica dins l’illa tota.
A mai, amb l’aprobacion irlandesa de l’Estat Liure d’Irlanda dins la Commonwealth l’escasença de division dins l’illa entre un sud catolic e un nòrd protestant venguèt una realitat. Un mes aprés lo 6 de setembre de 1922 los comtats nòrd-irlandeses amassats uèi jos l’autoritat de Belfast se desseparèron politicament de lors fraires meridionals e votèron per s’integrar pas dins l’Estat Liure d’Irlanda.
Çò que los britanics avián pas podut far dempuèi l’annada 1916 – que i aguèron los faches del soslevament de Pasca de 1916 e que ne foguèt proclamada l’Independéncia de l’illa jos la forma republicana -, çò èra la division del moviment nacionalista irlandés o podèron far amb la naissença de l’Estat Liure d’Irlanda.
Guèrra civila totala
E òc, pr’amor qu’ara las doas faccions que devessián l’illa irlandesa en junh de 1922 quora acomencèt la guèrra civila demorèron prigondament afrontadas jos lo lideratge respectiu d’Éamon de Valera – qu’acceptèt pas la signatura del Tractat entre Irlanda e lo Reialme Unit en tot soslinhar que “la majoritat aviá pas lo drech d’èsser marrida pr’amor que la proclamacion ja èra estada facha ( o tornèt d’èsser en 1919 après las eleccions d’aquel an e la proclamacion d’un parliament liure, sobeiran e independent irlandés que reconeissiá pas l’autoritat de Londres) e los que seguiguèron la dralha de Michael Collins, Griffith e d’autres e que defendián l’Estat Liure d’Irlanda.
Aital, un dels faches mai polemics qu’entraïnèt lo començament de la guèrra civila irlandesa foguèt la manièra cossí èra estat signat lo tractat entre los angleses e los irlandeses.
En 1921 de delegats irlandeses èran estat enviats a Londres per negociar una sortida a la situacion de guèrra que viviá l’illa dempuèi l’an 1919 amb lo primièr ministre anglés Lloyd George e lo ministre Winston Churchill. Lo personatge mai celèbre irlandés de l’epòca èra Éamon de Valera que, maugrat tot, volguèt pas i anar. Envièt Michael Collins e quora la signatura de reconeissença d’un domeni jos la forma d’Estat Liure irlandés per part dels angleses en 1922 diguèt qu’aquò èra contrari a la leiautat que totes avián jurat a la Republica Irlandesa proclamada en Dublin en 1919.
Michael Collins, l’eròi nacional irlandès qu’aviá participat als soslevament de Pasca de 1916, èra metut en preson en Anglatèrra, e apuèi èra estat nomentat cap de l’IRA (Armada Revolucionària Irlandesa) pendent la guèrra d’Independéncia de l’Illa, confirmèt que “maugrat que la proclamacion coma domeni balhava pas tota la libertat a l’illa, èra lo camin mai bon per i arribar un jorn”.
Las posicions d’unes e autres mostrèron la sieuna incapacitat de se reconciliar. Atal, una guèrra civila devorèt l’illa entre lo 28 de junh de 1922 e los 24 de mai de 1923, quora lo conflicte foguèt barrat oficialament. De milièrs de mòrts (entre eles Michael Collins, e Arthur Griffith ) e empresonats (de Valera entre aqueles), laissèt una illa prigondament desseparada, econòmicament roïnada e sociologicament nafrada. Mas los britanics podèron pas empachar l’independéncia pr’amor qu’en 1937 l’illa votèt una nòva forma republicana que sortiguèt, fin finala, de la Comunautat Britanica de Nacions en 1949.
Lo vam irlandés de libertat succediguèt dins l’istòria e la majoritat de l’illa ( pas tota pr’amor que los comtats del nòrd encara uèi son jos la bandièra britanica) venguèt liura. La lucha aviá demorat mai de quatre sègles (dempuèi l’epòca que la reina anglesa Elisabèt I aviá ordenat d’envasir l’illa al sègle XVI) mas la libertat venguèt finalament una realitat en 1949. E pr’aquò foguèt necessari d’acceptar la creacion de l’Estat Liure d’Irlanda en 1922. Çò que benlèu foguèt pas de besonh foguèt la guèrra civila.
La guèrra comencèt quand de rebèls de l’IRA ( d’aperaquí 200 òmes) prenguèron la bastida de las Four Courts, centre neuralgic de l’administracion a Dublin). Lo cap de la nòva armada de l’Estat Liure, Michael Collins, voliá pas de mòrts e los laissèt isolats pendent de setmanas e fins que la quita Anglatèrra menacèt d’intervenir. Èra la tornada a la guèrra e çò que caliá arrestar. Pr’aquò mandèt l’artilhariá irlandesa de bombardar la bastida. Que foguèt lèu conquistada après tres jorns de lucha.
Apuèi lo govèrn irlandés inicièt la conquista de la capital, finida lo 5 de julhet. Per o far calguèt empresonar mai de 500 òmes de l’IRA. Los staters o aparaires del nòu estat avián podut ganhar en Dublin los Irregulars o patriòtas irlandeses qu’acceptavan solament la proclamacion d’una Republica unica dins tota l’illa.
Maugrat que sus lo papièr l’IRA aviá pus de 72-000 òmes e que pendent lo començament de la guèrra civila l’Estat Liure solament 14.000 – en 1923 totun ja n’àviá 55.000-, la partida comencèt d’èsser ganhada pauc a cha pauc per lo nòu estat irlandés. Apuèi conquistar tota Dublin, la decision foguèt facha: caliá atanben aver las vilas mai grandas de l’illa. Aital tombèron Cork e Waterford. Puèi Kerry e Limerick e encara d’autras. A la fin d’estiu i aguèt la soleta batalha convencionala a Kilmellock, ganhada atanben per los òmes de Collins.
Lo solet camin que demorava dubèrt per los òmes qu’aubedissián de Valera èra la guèrra de guerrilha. Atal foguèron formadas de colomnas qu’atacavan e puèi se n’anavan. Demorèron fòrtas en de comtats coma los de Cork o Kerry, al sud o Wexford a l’èst, e dins Sligo e Mayo, a l’oèst. Una d’aquelas tuèt Michael Collins en 1922.
Après aquel fach la guèrra civila venguèt plan mai violenta. I aguèron d’atrocitats per las doas parts e d’execucions somàrias per de centenats, sens cap de judici. A la fin la mòrt del cap de l’IRA, Robert Childers, menèt a una posicion mai pragmatica e foguèt demandada la fin de las accions violentes. La glèisa catolica donava pas mai ajuda morala a aquela organizacion e aprés l’empresonament de mai de 13.000 irlandeses la guèrra finiguèt en tot crear una tras que prigonda sensacion d’orror entre totes los irlandeses.
L’eròi nacional irlandés
Una de las tragedias gigantassas d’aquela òrra guèrra civila irlandesa foguèt l’assassinat de Michael Collin, l’eròi nacional que tant aviá luchat amb d’autres per arribar a l’Independéncia de l’illa pendent tota sa vida. Encara uèi los istorians discutisson qual foguèt l’executor material de Collins e se darrièr aquel i aguèt l’IRA, los aparaires de la guèrra, de Valera o los britanics.
Ça que la, la mòrt de Michael Collins (1890-1922) foguèt una tragèdia dins la guèrra. Collins èra estat nascut al comtat de Cork dins una familha restacada amb la lucha per la libertat de l’illa dempuèi la revòlta de 1798. Lo pichon de 8 filhs lèu foguèt nomentat “Lo grand gojat”.
Maugrat que marchèt lèu a Londres atanben aguèt fòrça contactes amb la comunautat irlandesa de l’endrech. En 1916 participèt dins lo Soslevament de Pasca e foguèt enviat après la desfacha a una preson en Galas.
Libertat en desembre 1916 lèu venguèt cap de l’IRA per Cork e aital luchèt en la Guèrra d’Independéncia d’Irlanda contra los britanics fins 1922. Lèu venguèt cap de l’IRA a l’illa tota e lo primièr ministre de fach jos la presidéncia d’Éamon de Valera. Arribat aquel moment decidiguèt de crear “La Gardia”, un grop de patriòtas irlandeses qu’assassinavan d’espions britanics qu’informavan los angleses en Dublin e encara en d’autras vilas.
Aquel ponh, confirmat per divèrses istorians e fòrça polèmic, foguèt çò que balhèt de fòrça, malurosament, als irlandeses, per negociar una sortida politica al mond, sens de mòrts. “Maugrat que foguèt fòrça criticat per aquel biais estrategic de menar la guèrra – çò diguèt Tim Pat Coogan dins son libre biografic Michael Collins – Collins sovent soslinhava qu’èra “practica universala d’executar los espions qu’acaçavan de victimas per la sieuna execucion”. Atal, lo prètz de son cap montèt fins a 10.000 liuras (360.000 euros uèi), mas Londres poguèt pas jamai lo capturar.
Quora los angleses decidiguèron d’enviar d’òmes per los convidar a de negociacions Collins reconeguèt que pensavan que “los angleses èran fòls. Èra pas de creire”. Totun, Londres aufriguèt una treva. Collins volguèt pas i anar e suspectèt totun que de Valera e Churchill l’utilizèron per sas quitas conveniéncias.
Aprés se signar la patz entre Irlanda e lo Reialme Unit e nàisser l’Estat Liure d’Irlanda en 1922 assagèt totjorn d’empachar la guèrra civila mas poguèt pas. Mantuns istorians an dich que foguèt mòrt quora assajava d’encontrar de Valera per finir la guèrra. Maugrat que totes li avián dich d’anar pas a Cork respondèt “me tuarán pas al mieu comtat, auràn pas la valor”.
Una emboscada a sa colomna lo 22 d’agost de 1922 laissèt Collins mòrt fusilhat amb dos tirs al cap. Mai de 500.000 irlandeses li balhèron d’onors a la Catedrala de Dublin ( e atanben fòrça oficièrs angleses qu’avián luchat contra el ). Pr’amor de la guèrra civila Collins poguèt pas veire çò que mai aviá desirat pendent tota la sieuna vida: l’independéncia totala d’Irlanda, qu’arribèt solament 27 ans aprés.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
1830
Aquesta pagina concernís l'an 1830 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 25 d'agost - A Brussèlas, comença la revolucion bèlga que condusiguèt a la creacion del reialme de Belgica, independent dels Païses Basses.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau fenomèn d'induccion per Michael Faraday (1791-1867).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de febrièr - Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, primièr ministre de Grand Bretanha (m. 1903)
- 15 de març - Paul Heyse, escrivan alemand, Prèmi Nobel (m. 1914)
- 10 de julhet - Camille Pissarro, pintor francés (m. 1903)
- 18 d'agost - Francés Josèp Ièr d'Àustria, emperaire d'Àustria e rei d'Ongria (m. 1916)
- 8 de setembre - Frederic Mistral, escrivan occitan, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1914)
- 15 de setembre - Porfirio Díaz, president de Mexic (m. 1915)
- 10 d'octobre - Isabèl II, reina d'Espanha (m. 1904)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de junh - Antonio José de Sucre, revolucionaire e òme politic veneçolan (n. 1795)
- 25 de novembre - Pèire Ròda, violonista e compositor occitan (n. 1774)
- 1èr de decembre - Papa Piu VIII (n. 1761)
- 17 de decembre - Simón Bolívar, militar e òme politic sud-american, president de Veneçuèla e Colómbia (n. 1783)


text:
Se ditz que fau 3 ans per fidelizar un public sus un veniment culturau. Es verai qu’ aquest’an lo public respondèt present lei 1er e 2 de febrièr.
Un programa variat e ben equilibrat fuguèt prepausat : 13 corts metratges e 4 longs nascuts sus l’espandi grand d’Occitania, dei Valadas occitanas d’Italia juscas en Pirenèus Nautas o en Auvernha en passant per Provença. Comunicacion occitana e literatura èran presentas.
A travèrs leis imatges, la realitat culturala e economica fuguèt abordada. La manca evidenta d’una television en occitan espeliguèt dins leis escambis amb lo public. L’associacion Tè Vé Òc, partenaria de Raions d’Òc, menèt sa pèira a l’edifici amb tres emissions « Lenga d’Òc » realizadas sus TV Sud.
IEO30, MARPOC, Comuna de Sant Gervasi e Tele Mistral ajudèron per capitar la version dau festenau de 2013.
Lei longs metratges trachèron de l’Estivada de Rodès (Miquèu Gravièr e Felip Reig), de la Cevena ( Domenge Lemaître) amb « Ròhas e Planhòu ». La còla de Marc Jouve, de la Grand Comba regalèt amb sa parodia « Hugolin dit Galinette ». “ Lo vent fai son vir” cap d’òbra de Giorgio Diritti acabèt lo Festenau e mantuns venguèron dire “ L’an que ven, fau contunhar !”


text:
dilluns, 19 de juliol de 2010
Passejada dau matin...
1 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: il est bo mon velo
plan acompanhada
8 comentaris
divendres, 16 de juliol de 2010
Mas que son laidas!
Sortissi de mon mutisme estival per vos parlar de mas crompas del jorn.
Uèi, soi anada a ma botiga preferida: Decatlon.
Ai crompat de sabatas per poder far de bicicleta que dedins i susas pas, perque a ieu, m'agrada pas de susar d'entre los artelhs, e encara mens quand fau de bicicleta. Soi delicata de l'artelh, qu'ei atau.
Doncas, las ai trobadas las sandalas per far de bicicleta que te tenon plan lo pè e que daissan respirar los artelhs libertaris!
Quand las crompèri, faguèri mèfi a la talha e a la confortabilitat, mas un còp arribadas - las sandalas e ieu- a l'ostal, las agachèri: mas que son laidas!!!
Semblan de sandalas d'hippie vièlha que pudís a pacholi. Me damne!, ai las meteissas sabatas que las hippies del pel long e gris, de las popas que tomban, de la pel tota plena de rugas d'aver passat la vida a se solelhar, de la fauda mièg transparenta que vòla de'n pertot, de las dents jaunas e de l'espinèu que vira d'un a l'autre. Aquela color mauvassa que sentís a pacholi... racavòmit, cridi ton nom.
O pièger!! Ai las meteissas sandalas que las borgesas que un còp l'estiu e la retirada arribats, se la jògan babacool e que te fan de frasas que n'acaban pas jamai de tant que metafisican d'a fons...
Orrooooor.
Rai, se pedali lèu, se veiràn pas...
Anem, vos daissi, que me sembla que s'es acabat lo bastonet d'encens.
2 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: bridget jones, pès
dijous, 8 de juliol de 2010
Magdalena
Fa moment d'aquò, volguèri metre Regg'Lyss sul blòg. Aviái pas lo MP3, nimai lo CD e granmercergi Galon que me mandèt lo MP3.
E la Galon, per me far biscar, me contèt sa vida: qu'escota Regg'lyss de longa, que fa totjorn seguir sos CDs ela, que los a pas perduts, qu'aquò's sacrat, patin cofin.
La mèrda!
Dau còp, tornèri crompar lo 1èr CD del grop. E lo tòrni escotar. E ben ieu, aquò me fa quicòm. Ne vos parlèri ja de Regg'lyss. E ben quand escoti lo Cd i a quicòm que se passa al dintre de ieu.
Roland Ramade, mon primièr amor ( pas recipròc, un còp de mai). Sai pas tròp perqué, las dròllas èran amorosas de Patrick Bruel o de Ròc Voisine e ieu èri amorosa del cantaire de Regg'lyss. Es mon costat "minja ço d'aquí" coma diriá La Rapieta. I ai plan soscat a perqué n'èri amorosa, d'aquel, que, objectivament, es pas lo tipe mai polit sus tèrra. Benlèu perqué a l'accent d'aquí e compreniái çò que disiá? benlèu perque es lo primièr concèrt de ma vida? benlèu perqué es mon primièr CD? benlèu perque lo podiái tocar e passava pas a la telé ( levat lo jornalet montpelhierenc de M6 mas akò compta pas), benlèu perque es de reggae e a fons de ieu soi una rasta fumaira de charàs, benlèu perque a una votz rauca e k'akò m'agrada. O tot a l'encòp, sai pas.
Un dels mistèris de ma vida.
Aviái 12 ans me diretz.
Oè. Mas lo problèma, me fa d'efièch de tornar escotar Regg'lyss.
Qué? Se'n fotèm de ma psicanalisi sonòra?!?!
Mas noooooooooooooooooooooooon!!
Perque, figuratz-vos que lo 30 de Julh, Roland Ramade, e ben serà a Estivada!! E cossí fau ieu??? I vau li parlar? Cresètz qu'es maridat? Perque, rai, quand aviái 12 ans, aquò podiá pas marchar, mas ara que soi granda e experimentada...
Enfin, en tot cas, lo Roland Ramade serà pas sol, serà sus l'empont amb Mauresca Fracas Dub, l'Art à Tatouille e Castanha e Vinovèl per l'empont Transbalèti que l'imne es Jamad'òc...
mas cal totun tornar a Regg'lyss çò qu'es a Regg'lyss, escotatz doncas la version originala:
(adòoooori la trompeta de la debuta)
Aquò me tafura quand meme.
Ne vau pas dormir, es segur.
2 comentaris
dimecres, 7 de juliol de 2010
Violons barbares
Una video trobada sus youtube per que veguessiatz a qué semblan los instruments:
Me regalèri tot de long lo concèrt, per la qualitat de musica mas tanben per las explicas, l'umor e l'ambient del grop. Un concèrt excellentissim. Lo CD ven de sortir, e me sembla que vendèron totes los qu'avián portats, lo public èra estrambordat :)
E ara, la cançon que m'agrada lo mai del CD.
Monta lo son, apuèja sus "play", tanca los uèlhs, e tu tb imagina-te nus sus un caval al galaup dins l'estepa mongòla:
Monta lo son, apuèja sus "play", tanca los uèlhs, e tu tb imagina-te nus sus un caval al galaup dins l'estepa mongòla:
- Lo sit ViolonsBarbares.com
0 comentaris
dimarts, 6 de juliol de 2010
Sant Pèire 2010...
Dimenge, anèri en mar per la Sant Pèire.
Faguèri una molonada de fòtos, mas n'i a pas gaire que valon lo còp...Las videos, ne faguèri tanben mas balhan lo racavòmit de tant qu'aquò bolega.
Alara, finala podètz tornar legir çò qu'escriguèri en 2007 o n'agachar las fòtos, a la gròssa, es parièr :D
Enfin, totun, una diferéncia de las bèlas: aqueste còp, sortirem en mar que lo còp passat fasiá pas polit e passèrem pas lo brise lames, e akeste còp anèrem luènh.
Una videoneta amb la dintrada dels Sant Pèire dins la glèisa, kòs impressionant quand meme:
Faguèri una molonada de fòtos, mas n'i a pas gaire que valon lo còp...Las videos, ne faguèri tanben mas balhan lo racavòmit de tant qu'aquò bolega.
Alara, finala podètz tornar legir çò qu'escriguèri en 2007 o n'agachar las fòtos, a la gròssa, es parièr :D
Enfin, totun, una diferéncia de las bèlas: aqueste còp, sortirem en mar que lo còp passat fasiá pas polit e passèrem pas lo brise lames, e akeste còp anèrem luènh.
Seta, vista de la mar
Retorn al pòrt...
La criée, quand los batèus tòrnan al pòrt.
Una videoneta amb la dintrada dels Sant Pèire dins la glèisa, kòs impressionant quand meme:
Bon, tanta Sant Pèire, tanta Sant Pèire e vos conti pas res, de fòtos poiridas, una video que se'n fotèm, avètz pas l'impression de vos far colhonar?
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: Seta
Erotisme setòri
Quand siás a la Terrassa del Bar amb ta Còca Còla fresca e te ven dabans tu aquò:
ben, las ajustas, las aimas.
ben, las ajustas, las aimas.
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: mascles, Seta
dilluns, 5 de juliol de 2010
Reclama
3 comentaris
diumenge, 4 de juliol de 2010
Rasims de Luna
Dos ans aprèp, es a dire ara (o expliki pels nècis que sabon pas comptar), i a una soscripcion pel CD de l'espectacle. Mai que lo CD: es lo CD + un libret de 64 paginas, e akò per 15€.
Auretz totas las entresenhas sul sit de las Amistats Max Roqueta, mai precisament a la rubrica Rasims de Luna. Ieu soi a escotar "Rasims de Luna" , m'agrada aquel tròç :)
Per i soscriure e recebre lo cofret a l'ostal akò còsta 15€ e coma son de mond modèrns las Amistats Max Roqueta, podètz pagar en linha per carta blava o paypal.
Tant que i soi, ne profechi per dire que los polits Cahiers Max Rouquette, dins lo nº4, i a una entrevista de Laurent Audemard que ditz de causas plan polidas sus l'autbòi lengadocian :))))- max-rouquette.org
- Disc Eveniment Rasims de Luna
0 comentaris
La fanfara amb d'autbòis dedins
Dins lo canton, i a una fanfara tarribla que se ditz Marcelle Coulazou. Es una fanfara qu'existís dempuèi un brave moment ( mai de dètz ans al mens) e sa particularetat es que i a d'autbòis lengadocians dedins, e aquò's tras que bon :)
Lo repertòri es ric amb de musicas pròprias a l'autbòi e d'autras mai lonhdanas e d'unas creacions tanben (per ne vos far una idèa, clicatz!. Crompèri lo 2nd cd e o regreti pas brica!!! L'escoti de longa e i a pas un tròç d'escampar!
E dins mon autò, quand l'escoti a fons de fons, pantaissi que quand serai granda, saurai jogar coma eles...
Per començar, una musica d'aquí amb lo branle de Niana:
E una musica de mai luènh amb Taljanska que los qu'an vist los films del Kusturica,akò vos deuriá parlar:
Marcelle Coulazou, los veguèri en formacion redusida al remirable festenal de las fanfaras de Montpelhièr, filmèri quand joguèron un tròç yiddish que m'agrada fòrça - especiala dedicaça a la Pomponeta e al Peiroton (dempuèi lo temps que te'n parli!)- la video es pas bona qu'èra de nuèch, mas çò que compta es la musica
(oè, o sabi, es tras que booooooon)
- Lo sit tot polit plan simpatic: marcellecoulazou.fr
- L'espaci de Marcelle
0 comentaris
dissabte, 3 de juliol de 2010
un pauc de literatura
Asiri la calorassa. Mas l'estiu es ma sason preferida per legir. Las oras caudas de la jornada entre 11h e 19h, m'installi jos mon arbre, sul transat, me lèvi de quora en quora per anar quèrre un Coca o un Perrièr plan fresc e pas res ni degun m'emmèrda. Aquò's la vida caniculària segon Mela :)
Assetats sus lors talons, lei mercants, lòng dau trepador, te regardan passar. Lor botiga es minuscula, doberta e embarrada per una taula ont s'amolonan lei rasims secats, lei terras de color, lei fruchs e lo tè verd. Una balança ten lo mitan de cada taula. Estrument emblematic de la mesura dei causas. Lo relòtge de l'Occident retalha dins la realitat de lescas estrictament identicas, universalas dins lor abstraccion. Redusís tota causa a sei coordonadas, desarticula leis interaccions subtilas de la vida. La balança afortís la mercandisa e l'escambi non pas per la repeticion, mas per d'operacions multiplas d'intervales divers: agís dins lo temps, se fai pas passar per lo temps; tota causa i pòt èstre pesada e estimada a travers una succession d'apròchas; e dins l'experimentacion dei diferéncias un ponch d'equilibri es trovat, que vau un còp e cada còp es de cercar.
Roland Pécout, Portulan, itinerari en Orient, Vent Terral, 1978
5 €, de crompar e legir :)
0 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: libres, literatura
divendres, 2 de juliol de 2010
Laurent Cavalié a Sant Flor
Aquel pòst es especialament dedicaçat a la Marieta.
Hautes Terres, lo festenal de Sant Flor, festegèt sos 10 ans. Ongan, una creacion: volcanik Experience amb René Lacaille e son grop, Herve Capel acordeonista cantalon, Didier Pauvert acordeonista e cabretaire e Laurent Cavalié.
Coma Marieta es fan fan fan de Laurent Cavalié, vaquí doas fòtos de Cavalié qu'èra plan polit aquel jorn :)
Una video:
(tu tb lo maudises lo conàs del capèl Kechua?)
N'ai d'autras de videos, mas cal d'oradas per las cargar... alara amb una akò bastarà :)
Un Gramaci especiau a Tijuana que coma cada an me permet d'assistir a Hautes Terres :)
1 comentaris
Ligams a aqueste pòst Classificacionatge: musica, vacanças
dijous, 1 de juliol de 2010
La borrèia, akò fa de bruch!
La dubertura del festenal Hautes Terres akò's l'excellentissim Duo Artense que la faguèt.
Ieu dancèri pas. Agachèri lo mond. Me pivelèt lo bruch dels pès contra lo postam.
Alara, o ai filmat. Dona pas tant plan en video... A un moment pausèri l'aparelh sul ponde, akò bolega, de pas agachar s'acabatz de dejunar/dinnar/sopar.
Ieu dancèri pas. Agachèri lo mond. Me pivelèt lo bruch dels pès contra lo postam.
Alara, o ai filmat. Dona pas tant plan en video... A un moment pausèri l'aparelh sul ponde, akò bolega, de pas agachar s'acabatz de dejunar/dinnar/sopar.
4 comentaris
Familha Artús 2nd clip!
Familha Artús sortís lo clip de A La bòrda, un tròç que m'agrada fòrça.
Un còp de mai, ai pas comprés, mas m'agrada grèu!
http://www.myspace.com/familhaartus
familha-artus.com
ENJÒI!!!
Un còp de mai, ai pas comprés, mas m'agrada grèu!
Lo primièr clip, ne vos parlèri aquí, 2 ans fa.
http://www.myspace.com/familhaartus
familha-artus.com
ENJÒI!!!
2 comentaris
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Senegal
Senegal (var. Senegau) es un país de l'oèst d'Africa que confronta al nòrd Mauritània, a l'èst Mali e al sud Guinèa e Guinèa Bissau. A l'oèst es bordat per l'Ocean Atlantic. Gàmbia forma un enclavament de 300 km d'extension dins lo territòri de Senegal.
La capitala es Dakar.
Lo gentilici es senegalés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Lo periòde precoloniau
- 1.2 Lo periòde coloniau
- 1.3 Lo Senegau independent
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Preïstòria e originas[modificar | modificar la font]
Lo territòri dau Senegau actuau es una zòna de poblament ancian coma lo mostran divèrsei descubèrtas arqueologicas datant deis epòcas paleolitica e neolitica (tombas, megalits, mòtas artificialas... etc.). Fa partida de la region senegambiana qu'es connectada ais autrei regions d'Africa de l'Oèst, çò que favorizèt una mescla importanta de populacions d'origina variada. Pasmens, en causa de la manca de documents escrichs, l'istòria dau periòde es quasi desconeguda fins a la formacion dei premiereis estats de la region a partir dau sègle VIII.
L'Empèri de Ghana[modificar | modificar la font]
Lo premier estat conegut qu'aguèt una influéncia sus lo territòri senegalés foguèt lo premier dei tres empèris oèst-africans que dominèron lo periòde precoloniau. Dich Empèri de Ghana, se situava entre la vau mejana dau riu Senegau e la bloca de Nigèr. Dominèt la region dau sègle VIII fins au sègle XII e venguèt una poissança economica gràcias a l'esplecha de jaciments d'aur e au comèrci transsaharian. Conoguèt son apogèu dins lo corrent dau sègle XI mai se trocejèt lentament après la destruccion de sa capitala per leis Almoravids.
L'Empèri de Mali[modificar | modificar la font]
A partir dau sègle XIII, lo ròtle de l'Empèri de Ghana foguèt représ per l'Empèri de Mali que capitèt d'unificar lo país entre l'Ocean Atlantic e la bloca de Nigèr durant lo rèine de Uali (vèrs 1255-1270). Lo comèrci transsaharian e la produccion d'aur demorèron la basa de la prosperitat regionala. Pasmens, lo còr de l'Empèri demorèt la vau de Nigèr e l'autoritat imperiala dins lei territòris atlantics foguèt sovent precària.
Ansin, dins lei regions malianas, lo rèi èra pron poderós per fisar lo poder a de governadors mai dins lei regions perifericas deguèt mantenir lei caps tradicionaus en cambi dau pagament d'un tribut annuau. Dins aquel encastre, Senegau, region periferica, foguèt dirigit per lo reiaume vassau de Jolof fondat entre lei sègles XII e XIII per de Wolòfs. Dins aquò, a partir deis annadas 1360, l'Empèri de Mali conoguèt una tiera de crisis de succession que l'afebliguèron. Perdiguèt donc pauc a pauc lo contraròtle de sei vassaus e de sei governadors que formèron d'estats independents ò fòrça autonòms fins a l'emergéncia de l'Empèri Songai.
L'Empèri Songai[modificar | modificar la font]
Inicialament vassau de l'Empèri de Mali, l'Empèri Songhai aquistèt l'egemonia regionala dins lo corrent dau sègle XV e reformèt rapidament a son profiech la zòna de dominacion e d'influéncia de son predecessor. En Senegau, lo reiaume de Jolof deguèt ansin tornarmai acceptar la senhoriá deis emperaires oèst-africans. Pasmens, en causa de son alunchament a respèct dau centre de l'Empèri, gardèt una autonòmia fòrta. Dins lo corrent d'aqueu periòde, d'autreis estats, egalament vassaus dei Songais, se formèron en Senegau coma Futa Toro.
Dins lo corrent dau sègle XVI, lo desvolopament dau comèrci negrier atlantic destabilizèt prefondament la region. En particular, en 1591, una colona de soudats marroquins destruguèt la capitala de l'Empèri Songai que perdiguèt son importància. Lòng dau litorau, de conflictes intèrnes, motivats per lo besonh d'esclaus ò l'accès ai comptadors europèus, entraïnèron la disparicion deis estats medievaus coma Jolof que s'afondrèt en 1550 (mai subrevisquèt sota una forma reducha).
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo periòde de l'esclavatge[modificar | modificar la font]
Fins au sègle XIX, la colonizacion de Senegau — e dau rèsta de l'Africa de l'Oèst — se limitèt a certanei regions litoralas onte leis Europèus installèron de comptadors comerciaus. Senegau foguèt frequentat per leis Olandés, que construguèron un fòrt a Gorée en 1617, per lei Francés, que fondèron son premier comptador en 1639 e Saint-Louis en 1659, e per leis Anglés. Leis Europèus crompavan d'esclaus e de goma en cambi d'armas, de teissuts e de pacotilhas.
En 1677-1678, lei Francés prenguèron lo contraròtle de Gorée e lo litorau senegalés venguèt sa basa d'operacion principala en Africa Occidentala. Maugrat la pression deis Anglés, que conquistèron brèvament certanei comptadors francés durant lo sègle XVIII, França capitèt d'estendre son domeni coloniau gràcias a la fondacion de plusors comptadors e fòrts lòng dau litorau e dau riu Senegau.
Après l'abolicion de la tracha en 1817, lei marchands desvolopèron lo comèrci de produchs novèus, especialament l'arachida, que permetèron de mantenir de beneficis e un trafeg comerciau dins la region. En 1848, ambé la proclamacion de la IIa Republica, l'esclavatge foguèt abolit dins lei possessions francesas. Lei comunas de Saint-Louis e de Gorée foguèt alora dirèctament integradas a la Republica e obtenguèron un deputat a l'Assemblada Nacionala.
La conquista francesa[modificar | modificar la font]
A partir de la fin deis annadas 1840, França adoptèt una politica coloniala expansionista en Africa per cercar de matèrias premieras, trobar de mercats novèus e assegurar son prestigi internacionau. En causa de l'ancianetat de la preséncia francesa dins la region, Senegau venguèt una basa d'aquela expansion. Pasmens, foguèt un procès lòng que durèt fins a la fin dau sègle XIX.
En Senegau, lo governador Louis Faidherbe fondèt Dakar en 1857, placèt sota protectorat divèrsei pichoneis estats de la vau de Senegal e ocupèt la totalitat dau litorau. L'Empèri Tocolor — estat poderós situat dins lo Mali actuau — assaièt de s'i opausar mai foguèt batut en 1857. A partir de 1876, la conquista francesa s'accelerèt e leis expedicions venguèron sistematicas. Sine acceptèt un protectorat en 1877 mai leis autreis estats senegalés refusèron e foguèron destruchs : Futa Toro en 1885, Baol en 1894 e Jolof en 1895. Aquela meteissa annada, París creèt l'Africa Occidentala Francesa per administrar sei colonias d'Africa de l'Oèst. Dakar ne'n venguèt la capitala.
Lo periòde francés[modificar | modificar la font]
En causa de sa colonizacion precòça, Senegau gardèt una plaça privilegiada au sen de l'Empèri Francés. Entre 1872 e 1887, Saint-Louis, Dakar, Gorée e Rufisque venguèron de comunas francesas e seis abitants aquistèron pauc a pauc lo ciutadanatge francés[1]. Elegiguèron tanben un deputat a l'Assemblada Nacionala. Aquò permetèt l'integracion dei populacions indigènas a la vida politica francesa e un African, Blaise Diagne, foguèt elegit deputat en 1914 avans d'intrar au govèrn en 1917.
En revènge, franc de quauquei comunas « mixtas », la màger part de Senegau foguèt administrat segon lo regime de l'indigenat e somés au trabalh fòrçat, especialament dins lei culturas d'arachidas. En mai d'aquò, durant lei dos conflictes mondiaus, Senegau aguèt un ròtle major dins lo recrutament dei tiralhaires senegalés que formavan l'òssa dei tropas colonialas francesas[2]. Pasmens, gràcias ai progrès sanitaris, la colonia conoguèt un desvolopament important illustrat per la creissença dei vilas e per la formacion d'una elèit africana, generalament relegada ais emplechs subaltèrns.
Vèrs l'independéncia[modificar | modificar la font]
L'assimilacion, objectiu oficiala de França, demorèt un mite fins a 1946 car, en fòra dei quatre comunas istoricas, lei condicions d'accès au ciutadanatge francés èran fòrça restrictivas e reservadas ai caps tradicionaus, ais ancians combatents, ai foncionaris e ai diplomats. Au contrari, lei caps tradicionaus foguèron mantenguts en plaça e cargats per l'autoritat coloniala de la gestion deis indigèns (requisicions, mobilizacion, impòst... etc.). En mai d'aquò, lo regime de l'indigenat permetiá de condamnar leis abitants sensa procès ò d'impausar de corvadas.
Dins aquò, après la desfacha de 1940, França foguèt obligada de faire de concessions e l'AOF obtenguèt dètz deputats a l'assemblada constituenta de 1946 (cinc per lei ciutadans, cinc per lei « non-ciutadans »[3]). La constitucion novèla aboliguèt l'indigenat, assopliguèt lei condicons d'accès au ciutadanatge e assegurèt una representacion parlamentària ai colonias. Leis elegits africans s'organizèron tanben per defendre l'africanizacion progressiva dei servicis publics e formèron lo Rassemblament Democratic African (RDA).
En 1956, la lèi Deffere organizèt la decentralizacion de l'Empèri Francés ambé la creacion d'assembladas localas elegidas au sufragi universau e de conseus de govèrn. Pasmens, lei limits d'aquela lèi apareguèron rapidament e lo generau de Gaulle preparèt en 1958 un projècte novèu dich Comunautat Francesa. Dins aquel encastre, lei colonias venguèron d'estats associats a França. Dins aquò, la Comunautat mau foncionèt e la màger part de sei membres demandèron, e obtenguèron, l'independéncia totala ò « l'independéncia au sen de la Comunautat » en 1960.
Senegau assaièt sensa succès de formar una Federacion de Mali ambé Mali avans de venir un estat independent au sen de la Comunautat Francesa lo 20 d'aost de 1960. Pasmens, la Comunautat arrestèt de foncionar en 1960-1961. L'independéncia senegalesa venguèt donc rapidament totala e reconeguda per la comunautat internacionala e per París[4].
Lo Senegau independent[modificar | modificar la font]
Lo periòde Senghor[modificar | modificar la font]
Léopold Sédar Senghor, figura majora dau RDA e de l'Union Progressista Senegalesa (UPS), venguèt president de Senegau en 1960 e lo demorèt fins a 1980. Mantenguèt lo país sota l'influéncia de França — que garda una importanta basa a Dakar — e dirigiguèt lo país d'un biais autoritari. En particular, arrestèt lo Premier Ministre Mamadou Dia en 1962, l'UPS venguèt partit unic en 1966 e mantenguèt una administracion basada sus la reconóissença de l'autoritat dei caps locaus.
Après de trèbols a la fin deis annadas 1960, lo clima se destendèt dins lo corrent de la decennia seguenta ambé la nominacion d'Abdou Diouf coma cap dau govèrn. Mamadou Dia foguèt liberat en 1974 e tres autrei partits, especialament lo Partit Democratic Senegalés (Partit Democratic Senegalés d'Abdoulaye Wade[5], foguèron autorizats. En 1976, l'UPS cambièt son nom per venir lo Partit Socialista.
De Diouf a Wade[modificar | modificar la font]
Fatigat, Senghor laissèt lo poder a Abdou Diouf. Son periòde foguèt marcat per una crisi entraïnada per la demanda dei confrariás religiosas, gropant la màger dei caps tradicionaus, d'introdurre l'ensenhament religiós dins l'ensenhament public. De problemas economics e l'adopcion de politicas d'austeritat compliquèron la situacion e de manifestacions importantas demandèron la demission dau president en 1989. Fins a 2000, d'eleccions fòrça contestadas permetèron a Wade de gardar lo poder. Pasmens, foguèt finalament obligat de laissar lo poder a Abdoulaye Wade a l'eissida dau segond torn de l'eleccion presidenciala de 2000.
En parallèl, lo país deguèt faciar la question de Casamança, region situada au sud de Gàmbia, que demandèt son independéncia a partir de 1980. Après la revirada de manifestacions organizadas per lo Movement dei Fòrças Democraticas de Casamança, una guerilha se formèt en 1990 entraïnant una guèrra civila ambé de combats esporadics (5 000 mòrts, generalament de civius tuats per de minas) e, dempuei 2004, de temptativas malaisadas de negociar un acòrd de patz.
Lo periòde Wade durèt fins a 2012. Adoptèt una constitucion novèla en 2001 e ordonèt divèrsei grands trabalhs per redreiçar l'economia. Pasmens, lei dificultats economics e leis escandòls politics (naufragi dau Joola) persistiguèron entraïnant grèvas, esmogudas e boicòts deis eleccions. Ansin, en 2012, après de manifestacions violentas, Abdoulaye Wade deguèt a son torn acceptar sa desfacha e laissar lo poder a Macky Sall.
Senegau dempuei 2012[modificar | modificar la font]
Senegau es dirigit per Macky Sall dempuei 2012. Son partit, l'Aliança per la Republica, ganhèt tanben largament leis eleccions legislativas amb un programa de reduccion deis inegalitats entre leis òmes e lei fremas, de lucha còntra lo caumatge e de lucha còntra la corrupcion. Pasmens, lo país continua de faciar de dificultats importantas illustradas per l'instabilitat governamentalas (tres Premiers Ministres en 2012-2015).
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Senegal.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Aqueu procès s'acabèt en 1916 en cambi de l'instauracion de la conscripcion dins lei quatre vilas.
- ↑ Pasmens, en despiech de son nom, lei tiralhaires senegalés èran pas necessariament originaris de Senegau car lo tèrme designava tanben leis autrei soudats recrutats en Africa Orientala Francesa.
- ↑ Divèrsei restriccions permetèron de limitar lei « non-ciutadans » ais elèits de la societat indigèna (500 000 electors sus una populacion de 16 milions de personas.
- ↑ La Comunautat Francesa (reducha en 1961 a Senegau, a Madagascar e ais estats eissits de l'AEF) existiguèt legalament fins a sa dissolucion definitiva durant la revision constitucionala francesa de 1995. Pasmens, seis institucions arrestèron de se reünir a la fin de 1960.
- ↑ Lei dos autrei partits autorizats foguèron lo Partit African de l'Independéncia (d'obediéncia comunista, 1974) e lo Movement Republica Senegalés (de tendància liberala, 1978).


text:
1933
Aquesta pagina concernís l'an 1933 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Alemanha[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier dau govèrn alemand. Lo conservador von Papen esperava èsser capable de lo contraròtlar gràcias a l'apondon decisiu dei deputats de son grop e de sei relacions ambé la borgesiá alemanda. Pasmens, Hitler adoptèt rapidament lo sieu programa e s'ocupèt premier d'eliminar lei comunistas e l'oposicion. L'incendi dau Reichstag foguèt lo pretèxte d'aquelei mesuras que li permetèron d'arrestar un nombre important d'adversaris politics (comunistas, socialistas...) estremats dins lei premiers camps de concentracion duberts lo 8 de març. Lo poder dei sindicats foguèt tanben rapidament romput. Dins lo corrent de l'estiu, lei partits centristas e conservadors assaièron de protestar còntra aquela politica e prononcièron sa dissolucion. Pasmens, lo 14 de julhet, Hitler adoptèt un decrèt qu'enebiguèt la formacion de partits politics novèus e lo partit nazi (NSDAP) venguèt alora de facto partit unic[1]. Enfin, divèrseis accions còntra leis esfèras culturas e intellectualas (lenhiers de libres... etc.) permetèron de s'assegurar de la somission de la màger deis artistas.
En parallèl d'aquelei mesuras permetent ai Nazis de s'assegurar dei poders politics, economics e culturaus, Hitler e sei ministres adoptèron tanben una premiera tiera de mesuras còntra la comunautat josieva. D'efèct, l'antisemitisme anava venir una caracteristica majora dau regime nazi. Encara « limitadas » – a respèct dei mesuras presas per la seguida dins lo corrent dau decenni 1930 e dau genocidi deis ans 1940 – lei mesuras principalas foguèron l'organizacion d'un boicòt economic per lei SA e lei SS (campanha « Alemands, defendètz-vos : crompetz pas ai Josieus ») e una purga de l'administracion de l'Estat. Pasmens, en causa de l'indiferéncia de la populacion, lo boicòt foguèt globalament una revirada e Hitler decidèt de crear una estructura organizada per centralizar sa politica antisemita.
Fotografia d'Adolf Hitler en 1933.
Fotografia deis efectius dau camp de concentracion de Dachau en 1933.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Acabament dei principaleis operacions de collectivizacion de l'agricultura e fin progressiva dei faminas gròssas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Lo bilanç uman èra catastrofic amb un nombre de victimas estimat entre 4 e 10 milions de mòrts e leis estructuras socialas tradicionalas dei païsans èran quasi totalament destruchas. Economicament, la produccion de l'agricultura sovietica aviá demenit de 20 a 25% entre 1928 e 1933 e lei consequéncias negativas de la desorganizacion de 1931-1932 foguèt jamai totalament regladas. Ansin, l'agricultura demorèt un problema major dau govèrn sovietic fins a la disparicion de l'Union en 1991.
Pasmens, l'objectiu premier de Stalin — l'industralizacion rapida de l'URSS — foguèt una capitada ambé la bastida de 1 500 usinas e lo mantenement dins lo corrent dau periòde 1928-1933 d'exportacions de produchs agricòlas que permetèron de finançar aquela politica. Dins aquò, d'autrei problemas (manca de man d'òbra qualificada, manca de carbon...) apareguèron rapidament au sen dau sector industriau novèu.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, la situacion economica contunièt de se desgradar e lo jorn de la presa de poder de Franklin Delano Roosevelt, plusors bancas dispareguèron. En parallèl, lo taus de caumatge agantèt 25% de la populacion activa. Per faciar aquelei problemas, lo president novèu rompèt ambé l'ortodoxia liberala estatsunidenca e adoptèt una politica fòrça dirigista, largament basada sus lei teorias de John Maynard Keynes. Per redreiçar l'economia, voliá restaurar la consumacion, l'investiment e la fisança. Pasmens, premier, ordonèt una sarradura generala dei bancas per melhorar la situacion dau sector. Ansin, lo 9 de març, lo Congrès adoptèt una lei de sauvament bancari que permetèt de l'estabilizar. Puei, entre lo 9 de març e lo 16 de junh, 16 lèis foguèron votadas per permetre au govèrn d'intervenir dins la vida economica. En particular, d'investiments publics fòrça importants foguèron decidits per permetre la creacion d'emplecs per construrre de rotas, de restancas, de centralas electricas... etc. Ansin, a la fin de l'annada, au mens 4,5 milions de personas trabalhavan per la Civil Works Administration.
Dicha New Deal, aquela politica permetèt pas de reglar rapidament totei lei problemas. Pasmens, per lo premier còp dempuei 1929, la situacion comencèt de se melhorar. Dins aquò, de mesuras duras foguèron adoptadas coma la destruccion de resèrvas de produchs agricòlas per tornar aumentar lei prètz, la reduccion dau salari dei foncionaris, la demenicion fòrta dau budget de l'educacion... etc. En revènge, progrès important, la Prohibition foguèt suprimida – per crear d'impòsts suplementaris – çò que permetèt de redurre la criminalitat dins certanei vilas.
Au nivèu diplomatic, lo govèrn estatsunidenc acceptèt de reconóisser l'Union Sovietica e d'establir de relacions amb aqueu país (16 de novembre).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de l'ipotèsi de l'existéncia d'una « matèria sorna » desconeguda dins l'Univèrs per Fritz Zwicky (1898-1974). Pasmens, en causa de la reputacion extravaganta de son autor, aquela teoria foguèt ignorada fins ais annadas 1970-1980.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier sistèma permetent de refrejar un motor de fusada. Son autor foguèt l'engenhaire austrian Eugen Sänger (1905-1964).
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier microscòpi electronic operacionau a partir d'una tièra d'experiéncias menadas per leis Alemands Max Knoll e Ernst Ruska a partir dau principi definit en 1926 per Hans Busch.
Premiera sintèsi de la vitamina C per lo quimista e mètge polonés Tadeusz Reichstein (1897-1996) que recebèt lo Prèmi Nobel de Medecina en 1950 per una autra descubèrta medicala. Son procès dich Procès Reichstein es totjorn utilizat a l'ora d'ara per la produccion industriala de la vitamina C.
Economia[modificar | modificar la font]
- Començament del New Deal als Estats Units d'America.
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Susan Sontag, escrivan americana (m.2004)
- 25 de genièr - Corazón Aquino, presidenta de las Filipinas
- 18 de febrièr - Yoko Ono, cantaira japonesa, femna de John Lennon
- 21 de febrièr - Nina Simone, cantaira americana (m.2003)
- 14 de març - Quincy Jones, compositor e productor musical american
- 4 d'abril - Frits Bolkestein, comissari de l'Union Europèa
- 9 d'abril - Jean-Paul Belmondo, actor francés
- 12 d'abril - Montserrat Caballé, cantaira catalana
- 24 d'abril - Claire Davenport, actritz britanica (m. 2002)
- 26 d'abril - Arno Allan Penzias, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica
- 5 de mai - James Brown, cantaire e compositor american (m.2006)
- 5 de mai - Ratnasiri Wickremanayake, primièr ministre de Sri Lanka
- 6 de junh - Heinrich Rohrer, fisician soís, Prèmi Nobel de Fisica
- 14 d'agost - Richard Robert Ernst, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia
- 23 d'agost - Robert Curl, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 2 de setembre - Mathieu Kérékou, president de Benin
- 29 de setembre - Samora Machel, president de Moçambic (m. 1986)
- 9 d'octobre - Peter Mansfield, fisician britanic, Prèmi Nobel
- 23 de novembre - Seydou Diarra, primièr ministre de Còsta d'Evòri
- 1 de decembre - Lou Rawls, cantaire american (m. 2006)
- 3 de decembre - Paul J. Crutzen, quimista danés, Prèmi Nobel de Quimia
- 22 de decembre - Abel Pacheco de la Espriella, president de Còsta Rica
- 23 de decembre - Akihito, emperaire japonés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (n.1872)
- 3 de julhet - Hipólito Yrigoyen, president d'Argentina (n.1852)
- 25 de deseme - Francesc Macià, president dera Generalitat de Catalonha (n.1859).
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Erwin Schrödinger, Paul Adrien Maurice Dirac
- Prèmi Nobel de Quimia : cap
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura :
- Prèmi Nobel de la Patz :
- ↑ Tecnicament, leis autrei partits politics èran pas enebits – e lo regime nazi oblidèt per exemple d'enebir oficialament lo Partit Comunista. Pasmens, la formacion d'un partit novèu necessitava l'autorizacion deis autoritats que la donèron jamai.


text:
Seguit dels ligams
Dintrar un nom de pagina per veire las modificacions faitas recentament sus de paginas ligadas dempuèi o cap a aquesta pagina (per veire los membres d’una categoria, entratz Categoria:Nom de categoria). Las modificacions de las paginas de vòstra lista de seguiment son en gras.
- N
- Aquesta modificacion a creat una pagina novèla (veire tanben la lista de las paginas novèlas).
- m
- Aqueste cambiament es menor
- b
- Aqueste cambiament es estat efectuat per un bòt.
- D
- Modificacion de Wikidata.
- (±123)
- La talha de la pagina a cambiat d'aqueste nombre d’octets.
18 octobre de 2018
- (dif | ist) . . Caors ; 07.05 . . (+72) . . 192.54.144.229 (Discussion) (Actualizacion nom de la region administrativa) (Balisa : Editor visual)


text:
Jorn de match a Bordèu
Desser a nau òras, i a un match Bordèu-Frankfürt a l’estade de l’Escura*. I avèva donc un tropèth d’Alemands vestits d’irange que bramèvan – qué disi, que s’escarraquèvan – a plenh canèth, e que chuquèvan bièrras tot lo tantòst. Au solide, a la brolha, comencèt a i auger barsalh. Èran 12 000 e arribèvan a braçats de la plaça de la Victoèra. Falut donc desviar lo tragèit deu bus. Autament dit, aqueths satres pegalhàs de suportaires hèsen cagar les bravas gents dinc a desorganisar lo hilat de transpòrt d’una vila – e una vila estrangèira, amèi d’aquò ! –, e aquò per qué ? Per anar véser un match.
Ah, los esportius professionaus ! Quòra pensi a la paga exorbitanta que diu tocar aqueth praube garinhòu de Ribéry… deu temps que gents demb talent, demb inteligença, se retròban au chaumatge o pagats una misèra. E quòra pensi qu’i a 12 000 beaufs alemands pr’anar dincas a Bordèu, e pagar car, per los véser s’essanjar un balon. E, entremitan aqueths admirators deus bròis esportius, diu i auger un brave pilòt de chaumaires non ?
Bien solide, sui pas contre les manifestacions. Ni contra los petits clubs de campanha. Mès los esportius professionaus, aimi mèi los inhorar prihontament ! Enfin….. tant que les bravas gents son pas tròp destrauviadas dens lurs aucupacions e lurs tragèits !
* pas «Chaban-Delmas» : lo culte de la personalitat, non mercís !


text:
Los animals totemics occitans
Estil : Régions
Sector : Literatura
Airal lingüistic : Lengadòc
Annada de parucion : 2015
Creator: Alranq, Claude, Roussillat, Vincent. Illustrateur
Editor : Editions du Mont
A costat de las ajustas maritimas, de la bovina camarguesa, del jòc de tambornet, la tradicion lengadociana mòstra d'animals-amulets que d'unes dison processionals o totemics. D'originas e de concepcions variadas, incarnan una ciutat o un terraire e passejan amb danças e musicas a l'escasença de fèstas profanas o sacradas.
L'obratge fa l'inventari d'aquestes totèms, de lors legendas, de lor tecnologia, de lors rasons oficialas o secretas d'existir.


text:
Amé lei cronicas de Ribon Ribanha (una referènci a la frasa de Frederic Mistral : « La gardaren riboun-ribagno, nosto rebello lengo d’O ! ») L’IEO 06 fa legir niçard e provençau chasque jorn. Aquela riquessa la faliá bèn estampat un jorn. Es fach, amé aquelei cronicas simplament titradas « Ribon Ribanha – cronicas d'ancuei per deman ».
Devon mai que mai a Ana Maria Milardi, qu’assegura lo gròs travalh dau site
. E l’enjuec, es lo president de l’IEO 06, Joan Pèire Baquié, que nos lo ditz : « Popularizar la lenga occitana dins la sieu diversitat d’aquí : niçard, provençau-maritime, mentonasc, vivaro-aupenc e mai lu parlar d’en Val Ròia : brigasc, saorgin... èra una premiera tòca. Èra finda, un biais de valorizar lo travalh d’escritura d’aquelu que, despí d’annadas, participan ai uech cors de lenga de l’IEO-06.
« Avèm vorgut faire òbra collectiva e portar la nòstra pèira au clapier. Quaranta-doi autors diferents si son mandats a l’aiga. Ancuei vos prepauam la version papier dei cinquanta-cinc premiers tèxtes retenguts embé la sieu adaptacion francea. Si siam dich que toi aquestu tèxtes cortets porrion servir de lectura ò de document de travalh en aquelu que s’interessan a la lenga nòstra : pichoi e grands, escolans de collègis, licèus, adults que trevan lu cors publics. »
Amé 135 paginas, l’obratge serà vendut 12€. Serà presentat au Festivau dau libre de Moans-Sartòu
.


text:
Silesian
lenga pas reconeguda :
Lo silesian (en silesian : ślůnsko godka, ślůnski, e de còps pů našymu - al nòstre (biais)) es un parlar de la Nauta Silèsia, en Polonha e en Republica Chèca, qu'a tanben de locutors en Alemanha, sortits de la Bassa Silèsia annexada per Polonha en 1945. Al recensament polonés de 2011, 509 000 personas declarèron lo silesian per lenga mairala.[1]
E mai se la màger part dels lingüistas classifican lo silesian coma un dialècte del polonés, d'autres lo considèran coma una lenga a despart - es aital qu'es classificat per la Bibliotèca del Congrès dels Estats Units[2].
Grafia[modificar | modificar la font]
I a pas d'alfabet silesian oficial, que los parlaires fan generalament servir l'alfabet polonés. Dempuèi 2006, una grafia novèla se met en plaça, qu'es utilizada sus Internet e sus la Wikipèdia en silesian.
Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž
Digrafs : Ch Dz Dź Dž.
Codificacion e lenga literària[modificar | modificar la font]
Demòra de trabalh a far per la codificacion del silesian literari. L'utilizacion sus Internet de la lenga se fa dins doas variantas dialectalas, la de Catovitse e la de Glivitse. Dempuèi las annadas 1930 i a tanben una microlenga literària sonada lo lac (lašsko) creada per l'escrivan Erwin Goj, conegut jol chafre Óndra Lysohorsky, mas es tròp localizada en Moràvia per representar l'ensems dels parlars silesians.
Comparason[modificar | modificar la font]
Balham lo Paire nòstre en silesian, polonés, chèc e occitan[3]
Silesian
- Uojćec naš, keryś je w ńebjy,
- bydź pośwjyncůne mjano Twojy.
- Přidź krůlestwo Twojy.
- Bydź wola Twoja, kjej we ńebje,
- tak tyž na źymjy.
- Chlyb naš každodźynny dej nům dźśoj.
- A uodpuść nům naše winy,
- kjej my uodpuščůmy našym winńikům.
- A ńe wůdź nos na pokušyńi,
- nale zbow nos uod zuego.
- Bo Twůje je krůlestwo a můc,
- a suawa na wjeki. Amyn.
Polonés
- Ojcze nasz, któryś jest w niebie,
- święć się imię Twoje,
- przyjdź królestwo Twoje,
- bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.
- Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.
- I odpuść nam nasze winy,
- jak i my odpuszczamy naszym winowajcom.
- I nie wódź nas na pokuszenie,
- ale zbaw nas ode złego. Amen.
Chèc
- Otče náš, jenž jsi na nebesích,
- posvět' se jméno Tvé
- Přijď království Tvé.
- Buď vůle Tvá, jako v nebi, tak i na zemi.
- Chléb náš vezdejší dej nám dnes
- A odpust' nám naše viny,
- jako i my odpouštíme naším viníkům
- a neuveď nás v pokušení,
- ale zbav nás od zlého. Amen.
Occitan[4]
- Paire del cèl, paire nòstre
- Santificat lo teu nom
- Fai avançar ton reialme
- Ta volontat sus la tèrra, coma se fa dins lo cèl
- Lo tròç de pan del besonh balha-lo-nos cada jorn
- Perdona-nos a nosautres
- Coma perdonam atanben a los que nos faguèron quicòm
- Desliura-nos de l'espròva
- Desliura-nos de tot mal
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland
- ↑ Article en silesian - cal apondre qu'es la Bibliotèca del Congrès qu'es a l'origina del còde ISO 639 d'identificacion de las lengas
- ↑ (ca) ca:Silesià.
- ↑ Version de Cantalausa


text:
Isaïas (profèta)
Isaïas es un profèta de l'Ancian Testament, qu'auriá vescut jol reialme d'Hizquya perque se fa mencion de « la quatorzena ananada del rei Hizqiya ». Un libre de l'Ancian Testament — que tracta de la deportacion del pòble josieu a Babilònia puèi del seu retorn e de la reconstruccion del Temple de Jerusalèm suls òrdres del Grand Rei aquemenid Cirus II — li es attribuit a mai o mens juste títol. Es un personatge biblic considerat coma sant crestian; festjat lo 9 de mai en Orient[1] e lo 6 de julhet en Occident[2].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Figura biblica, Isaïas auriá viscut a Jerusalèm al sègle VIII AbC, a per aquí entre 766 e 701. L'epòca es marcada per la pujada d'Assiria fàcia al reialme de Juda que vei pasmens un periòde d'astre. Isaïas denoncièt lo relambi de las mòrs dels seus concitutadans que provòca la colèra de Dieu. Lo rei Manasse, filh d'Ezequias, faguèt persecutar fòrça contemporanèus d'Isaïas. Segon l'Ascension d'Isaïas, escrich apocrif, torturat sus òrdre de Manasse, Isaïas es copat en dos per una resa mas la seuna alma es raubada al cèl just abans de biais que ne soufriguèt pas[3].
Isaïas es considerat coma l'un dels quatre grands profètas du fach de la precision de la seunas prediccions sus la venguda del Messias. En ebrieu, lo nom ישעיהו, se pronòncia « Yeshayahou ». « Yesha » (ישע) pòt se traduire « salva » o « [la] salavacion » ; « Ya » (י) es una forma abreujada del nom de Dieu, coma dins « alleluia » ; « hou » (הו) = pronom personal « el ». Le nom d'Isaïas significa doncas « el, Dieu, salva » o « El, Dieu, es salavacion »[4].
Lo Libre d'Isaïas[modificar | modificar la font]
Coma libre unic de 66 capítols, lo libre d'Isaïas se presenta en fach en tres partidas plan distinctas qu'aurián podut formar tres libres separats:
- Capítols 1-39 : Isaïas presenta lo contèxte istoric, amb la pujada d'Assiria, fins a la tentativa de prisa de Jerusalèm per Sennacherib ;
- Capítols 40-55 : Isaïas evòca la pujada de Cirus II, rei de Pèrsia, anonciant la fin de l'exili a Babilònia ;
- Capítols 56-66 : Isaïas estudia la situacion a Jerusalèm pauc de temps aprèp lo retorn d'exili. Aquela seccion amassa benlèu las profecias d'uns profètas.
Uns dobtan que los capítols 40 a 66 serián estat escrich pel quiter Isaïas e estiman que foguèron escrichs a una epòca mai tardièra. E mai, le Nòu Testament fa mencion d'aquelas partidas al meteis títol que lo rèste dins l'Evangèli de Matieu e dins l'Evangèli de Joan.
Profecias messianicas[modificar | modificar la font]
Isaïas auriá fach de profecias messianicas. Lors lecturas es diferenta segon las religions. Praticament totas las referéncias (Levat (Isaïas 11.12)) renvian a un messias que concerna pas un pòble especific pasmens que lo messias siá designat coma essent un descendent de Jessé, lo paire del rei Dàvid.
« Un ram sortirá de la soca de Jessé / un rebrot jasilhará de las seunas racinas » (Isaïas 11.1)
S'i trapa de referéncias tractant dels temps futurs – sens precisar qu'aqueles cambis dependon de la venuda del messias – dins gaireben totes los libres biblics e aquelas designan explicitament l'ostal d'Israèl o los Josieus.
- « Los jutges e conselhièrs serán restablits » (Isaïas 1.26) ;
- « Será un arbitre entre las nacions e lo perceptor de pòbles nombroses (...) » (Isaïas 2.4) ;
- « (...) Sol Dieu será grand dins aquel jorn. » (Isaïe 2.17) ;
- « Sus el repauserá l'esperit del Senor: esperit de saviesa e d'intelligéncia, esperit de conselh e de fòrça, esperit de sciéncia e de crencha de Dieu » (Isaïe 11.2) ;
- « Jutjará los flacs amb justícia, donará d'arrèsts equitables en favor dels umbles del país (...) del buf dels seus pòts, ferá morir lo marrit. » (Isaïas 11.4) ;
- « (...) Las nacions tornaran cap a el. » (Isaïe 11.10) ;
- « Será un messatgièr de patz » (Isaïas 52.7) ;
- « Perque l'Ostal Meu será nomenat un ostal de preguièras per totas las nacions. » (Isaïas 56.3-7).
Los crestians veson dins uns passatges una pre-Annonciacion de la naissença del Crist enfantat per una verge, al contrari de l'interpretacion josieva.
« Lo Senhor vos donará un signe Vaquí que la jova femna (tradusit a vegada per « verge ») es prensa e enfanta un fih » (Isaïe 7.14)
« Perque un enfant nos es nascut / un filh nos foguèt donat » (Isaïas 9.5)
Los crestians considèran tanben que lo « Chants du Serviteur » (42.1-9 ; 49.1-7 ; 50.4-11 ; 52.13-53.12) anoncia Jèsus Crist e la Passion.
Manuscrich trobats a Qumran[modificar | modificar la font]
En 1947, d'entre los manuscrichs descobèrts a Qumran nomenats « Manuscrichs de la mar Mòrta », sol lo libre d'Isaïas foguèt trobat dins son integralitat jos la forma d'un rotlèu de coire. Aquel manuscrich data del sègle II AbC
Nòtas e referéncoas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sants pel 9 de mai del calendièr ecclesiastic orthodòxe
- ↑ Nominis, Sant Isaïas
- ↑ http://www.ccel.org/c/charles/otpseudepig/martisah.htm
- ↑ (fr)Jean-Pierre Prévost, Pour lire les prophètes, Cerf - Novalis, 1995, p. 78.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Adrian Schenker, Douceur de Dieu et violence des hommes. Le quatrième chant du serviteur de Dieu et le Nouveau Testament, coll. Connaître la Bible, n° 29, Bruxelles, Lumen Vitae, 2002, 80 p. ISBN 2-87324-186-1.
- (fr)Gaston Duchet-Suchaux, Michel Pastoureau La Bible et les Saints.- Guide iconographie, Flammarion, Collection Tout l'Art, Paris, 1994, Première édition 1990 (ISBN 2-08-012256-8).


text:
Estrat
Un estrat, en geologia e d'autras disciplinas que i son ligadas, es un jaç de ròca o de sòl amb d'unas caracteristicas pròprias que lo distinguisson dels jaces adjacents. Cada sisa de sòl o estrat fa partit de divèrsas sisas parallelas que repausan una sus autra, depausadas per de procèsses naturals. Se pòdon estendre per de centenas de milièrs de quilomètres cairats de la superfícia terrèstre. Los estrats se pòdon veire normalament coma de sisas de material amb una coloracion o una estructura diferenciada, expausats dins los bauces, rotas, afloraments, peirièras o ribas. Las sisas pòdon variar en espessor entre qualques millimètres e mai d'un quilomètre. Caduna d'elas representa una modalitat de sedimentacion desparièra - fluviala, sablas de plaja, paluns de carbon, montilhas, lava, èca.
Los geòlegs estúdian los estrats rocosos e los classifican segon lo material de las capas. Cada capa desparièra sòl recebre un nom, normalament en onor d'una vila, riu, montanha o region ont aquela formacion es expausada e pòt èsser estudiada. Per exemple, la Burgess Shale es un aflorament espés de esquists escures e amb contenguts fossils, que se tròba dins las Montanhas Rocosas del Canadà, près de Burgess Pass. Las diferéncias leugièras entre los materials d'una meteissa formacion recebon la denominacion de "membres" o "capas". Las formacions s'agròpan en "grops", qu'a lo sieu torn pòdon èsser classificats en "supergrups".
Lo estrat es l'unitat basica de la colomna estratigràfica e es la basa de l'estudi del estratigrafia.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Arqueologia
- Formacion geologica
- Artefacte arqueologic.


text:
Français, ce billet est traduit ici (>fr)
Tòst pertit per çò que vai estre per un temps « mon » aventura.
D’abora pertit per far 200km d’un trach, 200km que serán un pauc mens.
Ten, vau las balhar aura las chifras, entau ‘quò será fach :
184 km rotlats dau mandin au mieijorn, ne’n 9:10, per ‘na mejana de 20,19 km/h.
E d’enquera mai : ma becana ‘bilhada d’una sòla biaça fai quauques 18kg, e desempuei l’ivern ai pas ‘chabat de pardre mon gras.
‘Quelas chifras son balhadas, a la vetz perque sei un pauc fiar de iò ‘ver fach, e, d’una autra vetz, per me planhe que sei pas daus melhors. Qu’es entau « un bon lemosin es un lemosin jamai aürós ».
‘Mercres 4 de julhet 2018, jorn daus goiats
Eriá coma un burgaud. Dos jorns de congiers passats de se sonjar sus la becana, a vieisar quò-quí, quò-laï.
E me fau prener aquò, prene pas aquò per pas trainar dau pes per res, programar las foncci’s d’urgença sus lu telefòne inteligent — pòde estre percutat per ‘na veitura, eu comprend que la vitessa ven de frutjar tròp vista e eu ‘pela los secors tot sòu e eu evoïa un messatge a mon frair — preparar las darnièras trufas per aver assez d’energia.
Me despaciente talament aisadament que dès las 4 òras dau mandin eria de’n-pè.
Leva te, barra la meijon e rotla. Entau faguí.
Qu’eriá dau chamin qu’aviá fan — quante a cinquanta ans as pas fach un 200, as mancat ta vida — e la nuech me’n aviá perpausat prò per que lu prenguesse coma un margaud lechadier.
Partissí, la becana fardada davant-darrier daus fuòcs, me ‘bilhat d’un gileton jaune marcat d’una frasòta ne’n esperantò « Demokratio urĝas en Eŭropo ». Partissí dins un silencí clafít daus bruchs de la nuech.
Sei pas conegut per estre fòrt e coratjós, adonc la « Leire per becana » es la benvenguda per un prumier 200. ‘Queu chamin es per las becanas çò qu’una autò-rota es per las veituras, tan iò dire °.
Coneisse desjà los 50 prumiers kilometres, e ilhs son ma marca que ‘ribesse un quauquaren de mau : ‘na roda crebada, me sente mau, un singlar me passa davant, o sabe pas me, avieise dins un champ une socopa volanta…
Los prumiers kilometres son ma marca, e vau suau dins la nuech frescha, a la bròa dau chamin, un chamin tracat per los pas de l’umanitat lu long de Leire.
Daus levats e coijats dau solelh ne’n viguí despuei cinquan… dins la vida. Quitament totjorn sieitat lu cuòu sus de la terra o dau sable, beleu mesma mai un aër un pauc colhon.
Estre d’abora qu’es estre a la poncha dau jorn.
E la poncha dau jorn se persentet coma jamai auriá pogut i sonjar. Un orlutz roge comencet de se montrar. Sabe que passat l’aurelha de Bou — la concha — i a ‘na linha drecha. Sabe lu nom de la vila sus laquala se montre lu brandon.
La drecha es aquí aurá, lu ceu coma Leira son apres chamjats l’un l’autra.
Sei apres segre la drecha, adonc mai-me-tot sei dins lu chamjament que vai de contunh. Lu sòu equilibre es lu que me pòrta sus la becana, e, es aquí que vòle ne’n venir, per la prumièra vetz, ai lu sentiment de me saber sus un autre equilibre, lu que fai tener la becana sus Terra, lu de Terra dins lu cosmòs.
Iò sabe que qu’es un pauc colhon, mas aura lu brandon es pus, qu’es lu solelh, l’arc de lumira es franc rond, eu es crane sus Jargeau.
Iò sabe que qu’es colhon mas me ‘restí lu temps d’una fotografia, pres de stupor davant l’espectacle.
I a res de mistique aquí dedins. I a nonmas la vida vivanta, la beutat dau momint. Res de mai.
Quante torní prener la becana, aviá l’eideia que aura, eriá bon per ‘chabar mon chamin. Res de mau podiá me ‘ribar passat un tau espectacle. E quò fuguet verai, que setz me legir. Sem aquí a mens de 30 km dau despart, e me fau far 200, adonc, vau daissar davalar la liriçitat per pas vos enuiar de tròp.
Lu restant dau chamin, lu mandin, se passet de veire la sauvatgina se desvelhar un pauc pertot dins los champs : de las lebras per cent, de las graulas, de las cervas, un nombre de pas creire d’auseus pertot apres minjar los mascharons… e ne’n daisseten pró per me’n far minjar quauques uns.
Per pas mancar d’energia, tots los chanjaments de paginas dau guide — 30 a 40 km — minja de las fruchas sechas, beuve un còp. Mai-que-tot fase ‘tenci’ de pas ‘gaitar l’ora e la vitessa apres estre enregistradas. Vòle pas m’espaurir per cas que las siguessen meschaëntas.
Estre lu long d’un fluví, aquò vòu dire lu traucar, passar d’un costat, d’un autre. Son gairment los sòus moment que faguí fonccionar la camerà. Aviá enveia de simplicitat. Pas sens las technologias, mas, de la simplicitat : un casernet de rota sus la biaça de davant, pauc de fotografia.
Daus ponts, daus passadors, vei-ne’n-quí daus eisemples :
que lu pus bra’e es lu pont achanau de Briare : lu second grand momint de l’epopeïa :
La camerà es ‘crochetada a la forcha de la becana.
- Per ne’n saber mai, fusinatz lu site (>fr)
E entau fasent, fau far los kilometres… sòu.
Aquò es aura una certituda, vòle pas, pòde pas far de bicicleta coma los autres.
Passat lu second site nucleare, Belleville per pas ò dire — 120km — , veiquí la prumièra braçada, o beleu « deschambada », que se fai coneisser.
Marda, ai un pau mau a las chambas, e sabe pas ò esgar.
Me pause un pauc, beuve mai, e… de ‘gaitar l’ora me fai comprener que vau tròp vita — mai de 23 — e qu’ai oblidat de chamjar de plateus ad un endrech. Eriá apres forçat sens ò saber.
Bon, ai de tot biais p’una enveai de m’entornar aura, la fiertat — mau plaçada — dins la pocha. Adonc, torne montar e vau mens vista.
Es ad aqueu momint qu’un coquilhard sus bicicleta vòu far un bocin de rota coma me.
Lu tipe, retirat, es pertit mai sas biacas e sa becana de Marselha per far ‘na bocla ne’n passant per Tolosa, Bordeu, Peitieus, Nevers, Lion, Aissa… un pauc sus la Chamin de Compostela, lu perdeque de las coquilhas, un pauc segond sas eideias, segond los 30 km per jorn, beleu 2000km finalament.
Eu es pas meschaënt mas desire estre sòu.
Lu temps de la manòbra d’una esclusa, a la man, minja un pauc, e fugisse lu vielh.
Sancerre se montra mas ai p’unas enveias de grimpar dins la ciutat, adonc contunhe vers… Marseilles-lès-Aubigny.
Sei urós, que ‘n’amija que faguet desjà lu chamin me parlet d’una fòrma d’ecorchiera. Ela vai estre la benvenguda, tan pieg per la chifra ronda, sei ‘braçat.
Un darnier pont, una roda ciclista dins ‘na zona comerciala e lu covent sera dubert per me.
Sei braçat mai uròs.
Ai tengut mon pariatge, ai sens ò voler fach de la cyclò-randonada, ai 4 ans dins ma testa e parte a la descuberta dau monde.
L’accuelh au covent es bon, la chambra es l’anciana d’una monjeta. I a pas de decoraci’. Fai freschilhós dins los corredors. Sei benaise.
Vau i durmir 4 nuechs lu temps de la Veloruci’ Universala. Ò contarai un autre jorn.
° sus la totalitat dau chamin, ai crosat un bon 100 de bicicletas, mens de 40 banhòlas, un pauc mai de 10 pietons.


text:
Gauchin-Légal
Gauchin-Légal es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Gauchin-Lo-Gal Deu lo sieu nom al Gal una pesada pèira #que se desplaçava « per magia » davant la pòrta de las esposas desleialas. A dempuèi estiu enchaînée.
La municipalitat se desservie per la rota départementale 341 dicha Cauçada Brunehaut en en connectant Arras a Thérouanne.
Gauchin-le-Gal doit son nom au Gal une lourde pierre qui se déplaçait « par magie » devant la porte des épouses infidèles. Elle a depuis été enchaînée.
La commune est desservie par la route départementale 341 dite Chaussée Brunehaut reliant Arras à Thérouanne.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Lenga d'òc/Lengo d'o : Lou castèu de Castille / TèVéÒc [émission audiovisuelle]
Gravier, Michel. Metteur en scène ou réalisateur
TèVèÒc. Producteur.
Una visita de tria per aquel numèro del 11 de març de 2016 : lo castèl de Castille a Argilliers (30). Aquel edifici deu son nom de « castèl de las mila colomnas » e sa configuracion actuala a Gabriel de Froment, que n'èra proprietari al sègle XVIII. Lo critic e colleccionaire d'art Douglas Cooper, que lo crompa dins las annadas 1950, li balha son aspècte vertadièrament unenc : i aculhís Cocteau, Gris, Léger, de Staël, Luis Miguel Dominguin e ne fa lo refugi del cubisme. Picasso realiza sus las parets del castèl cinc frescas classadas monuments istorics.
Una emission de Miquèl Gravièr amb d'intervencions de Daniel Roux, Coleta Fraisse-Grousset e Claude Fraisse.


text:
Perdut, fenit, 'chavat
A ! las ampas la maiossas
le bon vin qu'avèm begut
a ! las filhas genta' e rossas
tot quò qu'es perdut perdut.
Ai la cervèla plena
chançons conte' a ravir
mas tot le monde rena
quand zò dono a auvir.
Qui n'en vòu de mon conte
qui vòu de ma chançon ?
Dengús que siese prompte
a me faire resson.
A ! las claras las chalaias
le grand èr qu'avèm sentit
a ! las tuaas las escossalhas
tot quò qu'es fenit fenit.
Un còp de bòta esbòlha
las formiàs e lhòr nis.
Gaitatz-me la despòlha
qu'es venut mon país.
Còp de bòta o auratge
le reconeisso plus.
A perdut son lengatge.
Es país de dengús.
A ! las feiras las borrèias
le bon temps qu'avèm galat
tot quò qu'es d'istòrias vièlhas
tot quò qu'es ben achavat.
Una borra s'esfata
mon chamin se desfai.
Solet tiro la pata
coma un riu que se'n vai.
Dengús que me comprenga
rian de mos esclòps
e rian de ma lenga :
siau l'òme d'autres còps.
Botat en musica e chantat pèr Marc Noalha (Marc Nouaille : La Color de ton còr, 2007, noalha@tele2.fr)
Jean-Claude Forêt : Un grand eissam de mots, éditions EMCC, 18, rue Childebert, 69002 Lyon (2013).
(amb l'amabla autorizacion de l'autor)


text:
Dracy-le-Fort
Dracy-le-Fort es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a aperaquí 5 quilomètres de Chalon-sus-Saône.
Situé a environ 5 kilomètres de Chalon-sur-Saône.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
José Bonaparte
José Bonaparte ei un paleontològ argentin, vadut en 1948, que discurbiguéc un pilièr de dinosaures de Sud America e siguec un mentor tamben de plan de paleontològs argentins coma Rodolfo Coria. Segontes Peter Dodson, paleontològ dera Universitat de Pensilvània, "a sigut responsable qu'Argentina ei aué eth siesau país en eth monde des dinosaures"(1).
Biografia[modificar | modificar la font]
Bonaparte ei eth hilh d'un marinièr. Vadut en Rosario, Argentina, demorec de joen en Mercedes, Buenos Aires. Shens auer encara ua formacion en paleontologia, comencec a colleccionar fossils e tamben creec un museu ena sua vila natal. Dempús siguec eth responsable dera Universidad Nacional de Tucumán. Aciu siguec aperat Doctor Honoris Causa (2) en 1974 e en aguesta epoca tamben siguec un scientific en eth Museu Nacional de Sciéncies Naturaus de Buenos Aires (3).
Discurbiments[modificar | modificar la font]
Eth supercontinent Pangèa se desseparéc en Laurasia en eth nòrd e Gondwana en eth sud pendent eth Jurassic. Pendent eth cretacèu, Sud America se desseparéc encara més dera resta de Gondwana. Aguesta desseparacion provoquéc ua divergéncia demest eth biòma deth nòrd e eth biòma deth sud. Es trobalhes de Bonaparte illustren aguesta divergéncia e comportéc qu'eth paleontològ Robert Bakker l'aperés eth senhor deth Mesozoïc (4).
En Sud America, es titanosaures desvoloparen ua armadura e prosperaren pendent qu'es sauropòdes deth continent deth nòrd s'escandien e eren remplaçats pes adrosaures; es terapòdes carnivòrs eren representats pes abelisaures e tamben dinosaures estranhs coma eth carnotaurus, un dinosaure damb banha e pauques defenses. Sembla qu'un pont de terra amassaua Nòrd e Sud America pendent eth cretacèu tardièr pr'amor que diuersi titanosaures an sigut discurbits en lòcs tan luenh com Utah o es dinosaures-guit ena Patagonia.
Lista de dinosaures discurbits[modificar | modificar la font]
º Abelisaurus comahuensis (1985, damb Novas), un terapòde carnivòr coma Allosaurus.
º Agustinia ligabuei (1998, auans Augustia), un sauropòde coma Brachiosaurus damb plates damb espies coma Stegosaurus.
º Alvarezsaurus calvoi (1991), er originau e malaisit de classar membre des alvarezsaurides, en forma d'audèth.
º Amargasaurus cazaui (1991, damb Salgado), un diplodocid coma eth Diplodòcus, damb espies que corren enjós.
º Andesaurus delgadoi (1991, damb Calvo), un titanosaurid e un des dinosaures més grani.
º Argentinosaurus huinculensis (1993, damb Coria), un titanosaurid e un des dinosaures més grani.
º Argyrosaurus superbus (1984), un titanosaurid e un des més grani dinosaures.
º Carnotaurus sastrei (1985), un carnivòr ceratosaurid.
º Coloradisaurus brevis (1978, auans Coloradia), un lèu saurodomòrf (Triass).
º Dinheirosaurus lourinhanensis (1999, damb Octávio Mateus), un sauropòde portugués.
º Guaibasaurus candelariensis (1998, damb Ferigolo), un saurischi primitiu.
º Kritosaurus australis (1984, damb Frenchi, Powell e Sepúlveda), eth més conegut dinosaure-guit de Sud America.
º Lapparentosaurus madagascariensis (1986), un sauropòde.
º Ligabueino andesi (1996), un petit ceratosauri.
º Mussaurus patagonicus (1979, damb Vince), un lèu (Triass) sauropodomòrf conegut sonque per ueus e crans de joen dinosaure.
º Noasaurus leali (1980, damb Powell), a ceratosauri que se pensaua qu'auia ua urpa coma Deinonychus.
º Patagopteryx (1992) - er audèth més conegut que podia pas volar.
º Piatnitzkysaurus floresi (1979), un tetanurid teropòde.
º Pterodaustro (1970), un pterosaure.
º Rayososaurus agrioensis (1996), un sauropòde rebbachisaurid.
º Riojasaurus incertus (1969), un lèu (Triass) sauropodomòrf.
º Saltasaurus loricatus (1980, damb Powell), un titanosaurid armat.
º Velocisaurus unicus (1991), un ceratosaurid bastit tà córrer.
º Volkheimeria chubutensis (1979), un sauropòde.
º Ligabuesaurus leanzai (2006), un sauropòde.
Filosofia[modificar | modificar la font]
Bonaparte ei un tradicionalista e utiliza pas es metòdes modèrnes tà classar. Atau aplica eth principi dera parsimonia en plan de causes. Pr'açò madeish a rebutat de trabalhar en un tractat modèrne coma The Dinosauria. Totun, de 200 a 2007 utilizéc cladogrames tà classar eth sòn trabalh e trabalhéc dur tà compréner e usar aguest metòde.
Aué es sòns trabalhs sus es sauropòdes (coma sus Ligabuesaurus) e protomamifèrs de Brasil mòstren cladogrames héts per eth madeish e d'autes autors. Ei plan conegut per sòns discurbiments de dinosaures més adara preferís trabalhar sus mamifèrs. Ei tamben conegut pera sua constància, trabalh dur e horta personalitat (3).
Referéncies[modificar | modificar la font]
1.- ^ Dodson is quoted in Omni, 1993.
2.- ^ "Tras las huellas de los dinosaurios" - CAECE University (Spanish)
3.- ^ a b Omni, 1993.
4.- ^ Bakker is quoted in Omni, 1993.


text:
Après los eveniments tragics de Charlie Hebdo, Manaset qu’a decidit de premuní’s contra las recuperacions de tota traca en deishant las soas darrèras volontats per escriut.
Se per cas. Dens un monde com lo noste, on los jornalistas e’s hèn massacrar per aver enmaliciat tau o tau integrista, Manaset que vòu esvitar ua navèra marcha tà la libertat d’expression se un dia e’s hasèva massacrar, ne sabem pas, per exemple per un lingüista qui averé vist ua « e » de sostien de tròp.
Que volem atau purmèr precisar que Manaset ne pòrta pas las valors occitanas de convivéncia e de paratge. Manaset que truca sus tot lo monde e que’s trufa de cadun. N’avem pas nat escrupule a atacar hemnas, mainats, amics… N’avem pas nat respècte de quau o qué que sia. Si los nostes jornalistas e’s hèn massacrar, ne’us calerà pas omenatjar com eròis occitans. Qu’èm occitans per fòrça, e que ns’ac viram dab aquò.
Ne deishatz pas la FELCO e Calandreta aperar a l’unitat nacionau en lo noste nom. Ne deishatz pas los IBGistas díser « Que soi Manaset » en per’mor qu’eths tanben e combaten los occitanistas. Ne demandatz pas a tots los ensenhaires de denegar l’ataca si èm tuats per JMBV. Ne deishatz pas Joan-Marc Blanquet parlar deu secondari au noste enterrament. Ne deishatz pas lo Conselh lingüistic deu Congrès vs’empachar de díser qu’èrem un media/mèdia arridolent.
Si èm massacrats en causa deu nostre tribalh de desinformacion, amics lectors, demoratz a casa, shens non pas aprofitar deu noste anonimat tà díser qu’ètz Manaset. O alara, hètz un putsh a La Setmana entà’us ajudar a avançar enqüera mei sus la nosta via, la de la vertadèra faussa informacion.


text:
Un tremolament de fòrta intensitat pertòca la redaccion de Manaset.
La redaccion de Manaset se recampèt la dimenjada passada dins son sèti situit dins un endreit tengut secret. Avián decidit de festejar la sortida imminenta del JT n° 3 en cors de finalizacion. De jornalistas èran venguts d’Occitania tota amb : pastis, granatge, genciana, genepi, jurançon e autras especialitats.
Al moment de tornar al trabalh, l’ensemble dels participants, preses d’un tremolament d’una fòrça de 7,4 sus l’escala de Ricard foguèron incapables de se levar, tant per prevenir que per se portar assisténcia mutuala.
Una colona de volontaris s’es formada tanlèu la tragedia coneguda, per portar l’essencial als jornalistes : Aqua-Selzer, aiga de Quezac e cafè. A l’ora d’ara, temptan de localizar lo local que, per de rasons de seguretat, es portat sus cap de GPS nimai de carta.
En rason d’aquel eveniment, los articles riscan de prene un retard indefinit.
Tota bona novèla transmesa pels secors vos serà comunicada sul pic.