text:
Panthera tigris
Lo tigre (Panthera tigris) es un mamifèr carnivòr de la familha dels Felids (Felidae) del genre Panthera. De forradura fòrt caracteristica rossa raiada de negre, es lo mai grand felin salvatge del monde. L'espècia es dividida en nòu sosespècias amb de diferéncias menoras en tèrmes de talha o de comportament. Superpredator, caça subretot los cèrvis e los singlars, mas pòt tanben atacar de presas de talha pus importanta coma los bufles. Fins al sègle XIX, lo tigre aviá la reputacion de manjar los Òmes. Es una animal solitari; lo mascle possedís un territòri que conten los domenis de plusors femèlas e participa gaireben jamai a l'educacion dels pichons.
S'adapta a tot tipe d'abitat, s'encontra dins tota Asia, malgrat que son airal de reparticion aja demenit fòrça. L'espècia es considerada coma en dangièr per l'Union Internacionala per la Conservacion de la Natura e es aparada sus l'ensemble dels païses ont viu. Caçadas fins a la mitat del sègle XX, las populacions de tigres descreissián fòrça, passant d'un efectiu estimat a 100 000 subjèctes en 1900 a prèp de 3 500 tigres[1],[2], la majoritat vivent en Índia. La diminucion de son abitat e lo braconatge alimentant la medecina tradicionala chinesa son las menaças principalas pesant sus l'espècia.
« Rei dels animals » e signe del zodiac chinés, lo tigre es tanben fòrça present dins la mitologia indo, servent de montura a Durga. Figura emblematica representant la fòrça e la feror, aquel felin es pintat dins fòrça quadres de caça, e a figurat dins fòrça òbras musicalas e literàrias: Shere Khan del Libre de la Jungle de Rudyard Kipling.
Somari
- 1 Descripcion morfologica
- 2 Evolucion de l'espècia e sosespècias
- 3 Comportament
- 4 Ecologia e reparticion
- 5 Conservacion del tigre
- 6 Representacions artisticas del tigre
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Annèxes
Descripcion morfologica[modificar | modificar la font]
Còrs[modificar | modificar la font]
Lo tigre es lo mai grand felin salvatge, es tanben lo pus gròs predator sus la tèrra fèrma darrièr l'ors kodiak e l'ors polar. Aquel felin a un còrs pus long qu'aquel del leon; aquò lo fa paréisser fòrça mai massís. Las mesuras del tigre vàrian fòrça d'una sosespècia a l'autre: un tigre de Sumatra mascle pesa pas mai de 140 kg per 2,3 mètres de longor totala alara qu'un tigre de Siberia pòt aténher 300 kg per 3,3 mètres de long[3]. La nautor al garròt del tigre pòt atal variar de 0,85 a un mètre, sa longor totala amb la coa de 2 a 3,7 mètres e son pes de 65 a 300 kg[4]. Lo recòrd de pes es aquel d'un tigre de Siberia en 1950 amb 384 kg[5].
Las aurelhas del tigre son redondas, lor fàcia extèrna es negra amb una granda taca blanca al mitan. Las pupilhas son redondas, l'irís es de color daurada a verda, a vegada blava. Lo nas es ròse amb a vegadas de tacas negras, las vibrissas son nombrosas sus un morre cort. Lo front es bombut. Lo còl es cobèrt d'una forradura fòrça mai densa e espessa formant una colareta, subretot pel mascle. Las caninas del tigre son las mai longas de totes los felins actuals: pòdon aténher una longor de nòu centimètres. Coma totes los membres del genre Panthera, l’osoíd es en partida ossificada, aquò li permet de rugir[6].
Pelatges[modificar | modificar la font]
Lo tigre a una forradura jauna clar a iranjat escur raiada de negre. Lo pelatge es blanc crèma sus la fàcia intèrna dels membres, la peitrina, la gòrja, las gautas, la maissa inferiora e lo dessús dels uèlhs. Las raiaduras de color negra son mai o mens abondantas segon las sosespècias, a vegadas dobles suls costats. Son diferentas d'un subjècte a l'autre e d'un costat a l'autre permetent una identificacion segura[7]. Los tigres vivent dins las selvas son pus escurs e an mai de raias. En ivèrn, lo pel es pus clar e dense pel tigre de Siberia e lo tigre de la Caspiana[8],[9]. La coa es en primièr raiada puèi ven anelada a l'extremitat.
Lo tigre blanc, a vegadas presentat dins los zoos o los circs, es pas una sosespècia o una raça geografica del tigre. Qualques especimèns salvatges foguèron observats en Índia, mas es un subjècte capturat en 1951, Mohan, que venguèt l'aujòl de gaireben totes los tigres blancs captius[10]. Gaireben totes los tigres blancs an de raias negras a brun clar sus un pelatge blancàs; los uèlhs son blaus. Se considèra qu'es una mutacion genetica encontrada dins d'autres mamifèrs, coma lo cat e lo lapin[11]. Existís pas de cas d'albinisme reconegut.[12].
Lo tigre daurat, o en anglés golden tiger, a un pelatge blanc amb de traças rossas formant coma de raiaduras[13].
De tigres negres foguèron senhalats de temps en temps, mas la sola pròva de lor existéncia es una pèl confiscada per la polícia en octobre de 1992. Lo pelatge presenta una largor anormala de raiaduras que se jonhon totalament sus l'espatla e la tèsta, provocant l'illusion d'un tigre negre. [14].
Permanéncias fisicas[modificar | modificar la font]
Un tigre fa de passes de 55 a 80 cm de long. La traça de pata mesura 10 a 14 cm de larg e 16 cm de long[15]. Es un plan bon nadaire. Travèrsa aisidament los rius larg de 6 a 8 km e lo recòrd es aquel d'un tigre de Sumatra que traversèt una partida de mar de 29 km de larg[16]. Lo tigre pòt córrer a la velocitat maximala de 50 km/h, mas sus de distàncias pichonas, d'una vintena de mètres[17].
Evolucion de l'espècia e sosespècias[modificar | modificar la font]
Evolucion de l'espècia[modificar | modificar la font]
La linhada de las pantèras, las Pantherinae, divergiguèt fa 10,8 milions d'ans de l'aujòl comun dels Felidae, puèi fa 6,4 milions d'ans, la linhada de las pantèras nebulosas Neofelis e aquelas de las Panthera[18]. Lo mai vièlh aujòl comun als Panthera que se possedís de fossils es Panthera palaeosinensis, que viviá de la fin del Pliocèn al començament del Pleistocèn. Lo tigre apareguèt fòrça abans lo jaguar, lo leopard e la pantèra e es estrechament parentat a la pantèra de las nèus: tigre e pantèra de las nèus aurián divergit fa dos milions d'ans[19],[20]. Segon l'avís general, l'origina de l’espècia es localizada dins l'Èst e lo Nòrd-Èst d'Asia. Lo territòri del tigre se seriá aprèp espandit sus las illas de la Sonda puèi cap a Índia. De pròvas fossilas de sa preséncia al Japon e sus l'illa de Bornèo[21]. Fa 73 000 ans, lo tigre gaireben s'apaguèt a causa de las erupcions del volcan Toba a Sumatra; aquò pòt explicar la flaca diversitat genetica de l’espècia actuala[22].
Sosespècias[modificar | modificar la font]
La primièra descripcion del tigre foguèt efectuada per Linné en 1758 dins son libre Systema Naturae. L'espècia Panthera tigris aviá tradicionalament uèit sosespècias diferentas; pasmens, en 2004, un estudi menat sus tres marcadors genetics diferents de 130 tigres a revelat una novèla sosespècia, lo tigre de Malàisia (Panthera tigris jacksoni)[23]. La classificacion de nòu sosespècias foguèt adoptada par l'UICN en 2008[24] puèi per de fondacions de proteccion del tigre coma Save the tiger fund o 21st Century Tiger[25]. E mai, se vei que l'UICN efectuèt un cambiament d'autor per l'espècia (de Linné a Mazák)[26]. La basa de donada NCBI reconeis solament las sièis sosespècias encara viventas[27] e aquela del SITI demorèt al modèl de uèit sosespècias[28]. Las recèrcas sus las sosespècias de tigres se contunhan per establir los plans de salvagarda mai adaptats possible[29],[30].
Las nòu sosespècias presentadas aicí son aquelas reconegudas per l'UICN, que tres atudadas:
- lo tigre de Siberia (Panthera tigris altaica) es lo mai grand dels tigres. Son pelatge es clar amb de raiaduras pus brunas que negras. Los mascles an sovent un colar espés de pels blancs. Sas populacions s'espandisson sus Manchoria, lo Nòrd-Èst de China, Russia e benlèu la Corèa del Nòrd ;
- lo tigre de China miègjornala (Panthera tigris amoyensis) es de talha plan compacta, sas raias son fòrça espaçadas, cortas e largas. Sosespècia en dangièr critic d'extincion; se tròba los darrièrs tigres chineses dins una resèrva del sud de China. Foguèt declarat « nosible » per Mao Zedong, çò que precipitèt son extincion. Lo govèrn chinés tempta uèi de salvar los darrièrs especimèns;
- lo tigre de Bali (Panthera tigris balica) revèrta lo tigre de Sumatra, foguèt fòrça desconegut al moment de sa disparicion, al començament dels ans 1930. Se trapava solament sus l'illa de Bali ;
- lo tigre d'Indochina (Panthera tigris corbetti) es relativament pichon, son pelatge es de color escura, amb de raias mai finas e mai nombrosas que lo tigre de Bengale. Las marcas blancas son pus prononciadas. Son airal de reparticion cobrís Tailàndia, la China del sud, Cambòtja, Birmania, Laos, Vietnam ;
- lo tigre de Malàisia (Panthera tigris jacksoni) es una sosespècia descricha en 2004, revertant lo tigre d'Indochina e viu en Malàisia ;
- lo tigre de Java (Panthera tigris sondaica) es una sosespècia atudada; lo darrièr tigre de Java foguèt apercebut en 1972 e despareguèt benlèu dins los ans 1980, consequéncia de la destruccion de son abitat ligada a l'expleitacion intensiva de la fusta de tèc[31]. Semblava lo tigre de Sumatra e s'encontrava solament sus l'illa de Java ;
- lo tigre de Sumatra (Panthera tigris sumatrae) es la pus pichona sosespècia de tigres encara viventa[32]. Lo pelatge es fòrça escur, lo blanc del ventre es mendre, e las raias son doblas, finas e fòrça serradas. Los mascles an una forradura de còl espessa. Es present solament sus l'illa de Sumatra ;
- lo tigre de Bengala (Panthera tigris tigris) a de raiaduras plan espaçadas sul fons brun iranjat. Se trapa subretot en Índia, mas tanben Bangladèsh, Botan, Nepal, a l'Oèst de Birmania e dins lo Sud de China. Es la sosespècia pus espandida;
- lo tigre de la Caspiana (Panthera tigris virgata) es una sosespècia atudada dins los ans 1970. Aquel tigre èra de granda talha, amb un ventre blanc e sa tèsta aviá una longa colareta. Los territòris dels tigres de la Caspiana s'espandissián en Afganistan, Iran, Turquia, Mongolia, e lo centre de Russia.
-
-
-
Balicolor.jpg
-
-
-
-
-
-
Ibrides[modificar | modificar la font]
De crosaments en captivitat se faguèron entre tigre e leon. Lo ligre es lo resultat del crosament entre un leon e una tigra, lo tiglon aquel d'un tigre e d'una leona. Lo ligre es en general mai grand que sos dos parents alara que lo tiglon es pus pichon. Possedís de caractèrs fisics entre aqueles de lor paire e aqueles de lor maire e son capables de rugir coma un tigre o un leon. Segon lo site Messybeast, la diferéncia de talha entre lo ligre e lo tiglon es deguda a un gèn que s'exprimís diferentament segon lo sèxe[33],. Los ligres e tiglons femèlas son a vegadas fertilas amb una de las espècias que ne son eissits. Aqueles crosaments se fan solament en captivitat perque los tigres e leons s'encontran rarament dins la natura[34]. Sovent eissits de crosaments forçats per obtenir un felin « fòra de nòrma », aqueles ibrides, sens utilitat per la conservacion de las espècias, sofrisson sovent de problèmas de santat fisica e mentala[35].
Lo dogla seriá lo crosament entre un leopard mascle e una tigra e lo tigard lo crosament entre un tigre e una leoparda[36].
Comportament[modificar | modificar la font]
Territorialitat[modificar | modificar la font]
Solitari, lo tigre aima pas partejar son territòri, subretot entre mascles. Lo tigre mascle possedís un territòri que conten doas a tres domenis reservats a las femèlas; lo recòrd es de sèt femèlas sul territòri d'un mascle[38]. Los mascles percorron lor territòri regularament, aquò li pren qualques setmanas[39].
Totes los tigres, mascles o femèlas, marcan lor territòri amb lor urina o lors excrements. Per evitar los intruses, pòdon tanben senhalar lor preséncia en grafinhant los arbres. Fòra dels periòdes de reproduccion, o quand la femèla elèva los pichons, los encontres son evitats: Kailash Sankhala observèt qu'un parelh de tigres dins un meteis claus del zoo de Delhi anavan jamai suls meteis camins e avián de zonas separadas dins lor espaci[40].
Excepcions a la solitud dels tigres: son sovent los mascles que demòran prèp de las femèlas, e que a vegadas accèptan de partejar una presa. De joves tigres fraires se ligan a vegadas per atacar de presas pus grandas. Pasmens, aqueles comportaments son pas frequents, e los encontres entre tigres se redusisson sovent al periòde de reproduccion[41].
Lo tigre possedís sovent qualques tutas sus son territòri, e utiliza la mai adaptada pels besonhs del moment. Lo territòri d'un tigre vària fòrça segon la disponibilitat de las presas. Per exemple, dins qualques regions d'Índia o de Nepal, ont las presas son abondantas, lo territòri dels mascles cobrís entre 30 e 72 km2 e aquel de las femèlas pòt èsser inferior a 20 km2. Mas en Siberia, ont las presas son raras, cal de 800 a 1 000 km2 de territòri per un mascle e fins a 400 km2 per una femèla[42].
Vocalizacions[modificar | modificar la font]
Lo tigre a un grand repertòri de vocalizacions, diferentas segon lor utilizacion: senhal de preséncia, apèl d'una femèla, crida d'ataca... Los rugiments se pòdon ausir a tres quilomètres de distància[43], Son generalament utilizats per senhalar lor preséncia a las femèlas e als tigres de passatge, mas pòdon a vegadas indicar que la caça a capitat[44].
Caça e alimentacion[modificar | modificar la font]
Metòdes de caça[modificar | modificar la font]
Lo tigre es un predator crepuscular: caça de preferéncia al levar e al tombar del jorn, mas pòt tanben caçar pendent la jornada[45]. Pista las presas a la vista e a l'ausida, e utiliza pauc son odorat per aquela activitat[46]. Los tigres preferisson atacar de subjèctes joves o vièlhs.
Lo tigre apròcha sa presa a l'afust e l'ataca pel costat o darrièr. Se sa presa es pichona, lo tigre la tua en li rompent las vertèbras cervicalas; s'es granda, preferisson de la mòrdre a la gòrja e atal l'estofar[47]. La mordida a la gòrja permet d'evitar las banas e las batas de sas presas e las empacha de tornar se levar[48]. Lo tigre es abituat a menar la presa dins los bartasses per la manjar al calme; pòt tanben la cobrir de fuèlhas o de tèrra per l'escondre[49]. Arriba que de tigres caçan ensemble mas es pauc frequent.
La probabilitat de capitar una caça vària segon los subjèctes e l'abitat : per exemple, dins lo Pargue Nacional de Ranthambore, solas 10 % de las caças capitan, alara que dins las selvas densas d'un Pargue Nacional de Kanha, la mejana es de 5 %[50].
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Una tigra de Bengala sola consoma sièis quilogramas de carn per jorn, çò que, segon la talha de las presas, representa 40 a 70 presas per an[51]. Un tigre en mejana deu caçar una granda presa cada sèt a dètz jorns[52]. Un tigre pòt manjar de 14 a 40 kg de carn en un còp.[53].
Lo tigre se noirís que de carn, es un animal carnivòr. Las principalas presas del tigre son de pes mejan (de cinquanta a dos cents quilogramas), caça subretot los singlars e los cèrvis[54]. Lo regim alimentari del tigre vària segon las sosespècias e segon son abitat; enclusís gaur, sambar, bufle, cèrvi axis, monin, etc. S'ataca a vegadas als animals espinoses pòrcs espics, mas tanben a de presas pus grandas coma los orses, de leopards, de pichons rinocèros e elefants[55] o de Crocodilias[56].
Predator oportunista, lo tigre se pòt atacar al bestial, o a una caraunhada[57]. Se necessari, pòt tanben manjar de pars[58].
Manjaire d'Òme ?[modificar | modificar la font]
Lo tigre es lo felin amb una granda reputacion de manjaire d'Òmes, subretot en Índia. Aquò significa pas que l'èsser uman fa partida de son regim alimentari, mas pòt s'atacar a l'Òme.
La tigra escaissada « la manjaira d'Òme de Champawat » que foguèt tuada pel caçaire Jim Corbett en 1907 aviá tuat 438 personas[59] en uèi ans[60]. Dempuèi lo començament del sègle XX, las victimas son fòrça mens nombrosas, mas dins los ans 1950, se comptava prèp de 5 000 mòrts cada an[61].
Los principals accidents mortals se produson a l'ocasion de contacte imprevist entre l'òme e l'animal. La pèrda de caninas es un punt determinant: lo tigre, incapable de se noirir de grandas presas, se replega sus de presa pus flacas coma l'òme. Las tigras pòdon transmetre lo gost de la car umana a lors pichons e perpetuar atal una linhada de manjaires d'Òmes[62].
Cicle de vida[modificar | modificar la font]
Lo periòde de reproduccion se pòt far a tot moment de l'an, mas i a un pic d'ocurréncia que vària segon la zona geografic[63]. Durant l'estrus que dura mai de nòu jorns[64], la femèla senhala sa preséncia per de gemiments e de rugiments repetits acompanhat d'un marcatge olfactiu pus frequent. Pendent la cort, los contactes son frequents: los tigres se mossegan lo morre, se fretan un contra l'autre. Quand la femèla es prèsta, pren la posicion tipica dels felins: s'assètan, las patas mai longas davant e aquelas de darrièr mièg plegadas, lo mascle la penètra e la sasís per la pèl del còl pendent l'ejaculacion. Per finir, la tigra s'escampa violentament e se vira sovent contra lo mascle, abans de començar un periòde de repaus[65]. L'acoblament es brèu mas se pòt repetir mai d'un còp per jorn[66].
La femèla fa nàisser dins un luòc isolat[67] dos o tres pichons en mejana (sèt al maximum) aprèp 93 a 114 jorns (o entre 3 e 4 meses) de portadura[68]. Los joves tigres demòran cècs fins a sièis a catorzen jorns; pesan a la naissença de 750 a 1 600 g. Es la tigra que fa l'educacion dels pichons; lo tigre participa. La tigra los desplaça sovent d'una tuta a l'autra per los aparar dels predators. Començan de jogar quand an un mes[69]; la tigra dona pas de carn abans quaranta jorns e lo desmamatge se fa a dos meses[70].
Los joves demòran amb la maire per aprendre la caça. Al contrari dels lions, los tigres joves manjan en primièr. La tigra es fòrça protectritz, eliminant o evitant lo dangièr (tigres mascles, lo paire comprés, Òmes, etc.) Vèrs un an, los joves pòdon caçar sols[71]. Los conflictes per las presas se multiplican vèrs dètz-e-uèit a vint-e-un meses e los mascles son los primièrs que daissan lo cercle familial[72].
Dins la natura, los tigres fan lor maduretat sexuala de tres a sièis ans pels mascles e a gaireben tres ans per la femèla[73]. Lo tigre se reprodusís pas mai a partir del catorzen an[74]. La maire torna en cicle eustral detz-e-uèit a vint meses aprèp la naissença[75]. Un estudi fach al Pargue Nacional del Chitwan, en Nepal, a mostrat una mortalitat infantila de 34 % per los joves de mens d'un an e de 29 % pel segond an. Pel primièr an, 73 % de las mòrts foguèron degudas a la pèrda de la portada entièra per causa d'inondacion, d'encendi o d'infanticidi.
Ecologia e reparticion[modificar | modificar la font]
Abitat del tigre[modificar | modificar la font]
Se trapa dins las selvas umidas tropicalas fins a la Taiga de la Russia d'Orient Extrèm en passant per las mangròvas dels Sundarbans, lo tigre s'adapta plan, pasmens que preferís los terrens de granda vegetacion utils per ne far un bon terren de caça e un bon abric[76]. En 2008, al Botan, alara que se pensava que lo tigre anava fins a 3 000 mètres[77], de patadas e de fotografias lo mòstran anant entre 3 700 e 4 300 mètres[78].
Reparticion[modificar | modificar la font]
L'airal de reparticion del tigre a fòrça demenit dempuèi lo sègle XIX. S'espandissent de l'Èst de Turquia a l'Orient Extrèm rus, sus las illas de Sumatra, de Java e de Bali: dins gaireben tota Asia, levat de la serrada d'Imalaia.
Uèi, los darrièrs tigres subrevivon solament dins catòrze païses: Índia, Nepal, Botan, Bangladèsh, Birmania, Laos, Tailàndia, Cambòtja, Malàisia, Indonesia (illa de Sumatra), China, Russia e benlèu la Corèa del Nòrd.
Dins lo Pargue Nacional de Kaziranga, las estimacions oficialas comptan 90 a 100 subjèctes, constituissent benlèu la concentracion pus densa al monde.
Conservacion del tigre[modificar | modificar la font]
Menaças[modificar | modificar la font]
Enemics naturals[modificar | modificar la font]
Son pauc los enemics naturals. Pasmens, las ardadas de dholes pòdon atacar e tuar un tigre. Los orses tanben pòdon tuar de tigres mascles o joves[79].
Caça[modificar | modificar la font]
La caça dels trofèus foguèt una causa importanta de regression del tigre al sègle XIX e al començament del sègle XX. La caça del tigre foguèt un espòrt dels colons e dels maharadjahs. [80].
Lo comèrci de la pèl accelerèt aquela caça. Al començament del sègle XX, una pèl costava 200 ropias, e un tapís amb la tèsta fins a 300. Las forraduras foguèron negociadas pels marchands locals puèi vendudas coma sovenir[81]. Pendent los ans 1950 a 1960, se comptava mai de tres mila tigres; foguèron tuats coma trofèus[82].
La caça del tigre es uèi enebida dins totes los païses ont viu lo felin. Le braconatge e la desparicion de son abitat e de sas presas son uèi ara las causas principalas de la baissa de populacions.
Destruccion de son abitat[modificar | modificar la font]
Lo tigre sofrís de la destruccion de son abitat: desforestacion e pèrda dels abitats naturals, creissença demografica, disparicion de las presas, agrandiment de las zonas cultivadas e aumentacion de la pollucion. Los subjèctes mens e mens nombroses, e a vegadas mai e mai alunhats penan per s'encontrar e se reproduire.
Medecina tradicionala[modificar | modificar la font]
En Asia, s'utiliza de partidas del còrs del tigre, coma los òsses, per fabricar de remèdis tradicionals[83],[84]. Lo trafec d'òsses a demenit en Índia e en Russia[85]. En China, es enebit dempuèi 1993 d'utilizar d'extraits de tigre dins la farmacopèa e l'òs de sailong a remplaçat l'òs de tigre. A Taiwan, 59% de las farmacias fornissián de preparacions amb d'òs de tigre dins los ans 90 e mens d'1% en 2009. Mas en Cambòtja, Indonesia, Laos, Birmania e Vietnam, la luta contra lo braconatge es fòrça flaca e los mercats demòran[86].
Proteccion[modificar | modificar la font]
Istoric de las accions de proteccion[modificar | modificar la font]
En 1969, lo director del zoo de Delhi declarèt que « Lo tigre es a mand de desaparéisser ! »[87]. La caça del tigre foguèt enebida en 1970, en 1973 lo Projècte Tigre foguèt lançat per Indira Gandhi en Índia[88]: los pargues nacionals son transformats en resèrvas, qu'es enebit d'accedir al centre. Lo programa fonciona: dins los ans 1980, las autoritats indianas anóncian que las populacions de tigre an mai que doblat[89]. Pasmens, lo projècte relentiguèt a la mòrt d'Indira Gandhi en 1984. E mai los resultats del Projècte Tigre son criticats: lo comptatge èra pauc precís, e los administrators avián tendéncia a coflar lors resultats per justificar l'argent pagat per l'Estat[90].
A partir de 1986, se descobriguèt amb suspresa que los tigres « dispareissián »: se pren alara consciéncia del braconatge que provesís la farmacopèa tradicionala chinesa. La revelacion del braconatge provoquèt una crisi dins la comunautat dels conservators: totes los esfòrces semblavan vans, lo trafec d'òsses de tigre continuava en Indochina e en Siberia. Aprèp que los querelaires trobèron un acòrd[91], s'entreprenguèt d'accions internacionalas[92]:
- En 1994, los representants de fòrça païses ont vivon los tigres se reüniguèron per lutar ensemble contra lo comèrci illegal del tigre ;
- En 1995, la campanha Save the tiger fund, financiada per la societat Exxon e lo National Fish and Wildlife Foundation, a per objectiu d'enforçar l'accion de las resèrvas[93], per exemple en instaurant de corredors silvèstres per empachar l'isolament de las populacions de tigres, e arrestar lo comèrci illegal[94].
- L'interdiccion del comèrci d'òsses de tigre en China foguèt lo resultat de fòrça pressions exercidas per la comunautat internacionala.
En 2010, tretze caps de govèrn que Vladimir Potine e Robert Zoellick (president de la Banca Mondiala) se reüniguèron per balhar 350 milions de dolars per la conservacion del tigre[95].
Estatut legal[modificar | modificar la font]
L'ensemble de las sosespècias de tigre es classat dins l'annèxe I de la CITES dempuèi 1975, levat lo tigre de Siberia qu'èra sus l'annèxe II de la CITES fins a 1987, aquò significa que son comèrci es enebit levat autorizacion excepcionala[96].
L'espècia es tanben considerada coma En dangièr (EN) per l'UICN dempuèi 1986[97]. Las sosespècias pòdon aver un estatut diferent: le tigre de Siberia foguèt considerat coma En dangièr critic d'extincion (CE) de 1996 a 2008 per tornar trobar l'estatut d'En dangièr, lo tigre de China e lo tigre de Sumatra son considerats coma En dangièr critic d'extincion dempuèi 1996 e lo tigres de la Caspiana, de Bali e de Java son considerats coma Atudats (EX).
Lo tigre es aparat per la legislacion nacionala dins de païses ont es present a l'estat salvatge[98].
Populacion[modificar | modificar la font]
Preséncia in situ[modificar | modificar la font]
En 1900, s'estimava que la populacion de tigra èra de 100 000 individús que 40 000 en Índia[99]. En 2008, lor populacion s'estimava per l'Union Internacionala per la Conservacion de la Natura entre 1 361 e 2 056 especimèns capables de se reproduire[100] que 1 411 subjèctes en Índia[101].
Uèi, i a en Índia vint-e-tres resèrvas naturalas especialament creadas per preservar lo tigre. En Nepal, tres resèrvas pòdon pretendre abrigar de tigres. Lo tigre es present dins dètz-e-nòu resèrvas en Tailàndia, catòrze airals aparats de Vietnam, cinc resèrvas a Sumatra[107], tres resèrvas en Russia e una en China[108].
Preséncia ex situ[modificar | modificar la font]
L'elevatge conservatòri permet de mantenir una populacion de tigres viventa que qu'arribe a la populacion salvatja, mas tanben, mercé a l'afeccion del public per aquela espècia de sostenir los programas de proteccion in situ. Una autra accion dels zoos es de permetre las accions de recèrcas sul tigre per conéisser sa biologia. Pasmens, los ensags de reintroduccion de tigres nascuts en captivitat an pas capitat[109].
Lo tigre se reprodusís fòrça plan en captivitat e benlèu los tigres en captivitat son pus nombroses que los tigres salvatges. En 2004, lo studbook international (registre internacional) compta 660 tigres[110]. Lo 19 de març de 2009, un pauc mai de 1 400 tigres son inscriches sus la basa ISIS: que, mai de 400 tigres de Siberia, prèp de 300 tigres de Bengala, mai de 200 tigres de Sumatra e una cinquantena de tigres de Malàisia e de tigres d'Indochina e per finir, 390 tigres d'origina non especificada o eissits d'ibridacion[111].
Los tigres se tròban tanben dins los zoos privats, ont las condicions de detencion son a vegadas contràrias al dreches dels animals: sofrisson sovent de problèmas nutricionals o son l'objècte d'un elevatge intensiu. Dins los circs i a tanben fòrça tigres pels espectacles de domdatge: las condicions de detencion d'aqueles animals son tanben denonciadas (gàbias tròp estrechas e dreçatges violents[112]. Pasmens, de pargues per animals retirat del circ existisson, coma aquel del circ Pinder[113].
Tanben, existisson de centres d'elevatge en captivitat que lor sola preocupacion es de far créisser lo nombre d'aqueles felins pel profièch: per exemple, un tigre blanc se pòt vendre a 60 000 $[114].
Representacions artisticas del tigre[modificar | modificar la font]
-
-
Surprise ! del Doanièr Rousseau.
-
-
Le tigre de Franz Marc.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)World tiger population shrinking fast, WWF warns Associated Press [1]
- ↑ (fr)[url=http://web.archive.org/web/20100919202051/http://fr.news.yahoo.com/4/20100916/tts-asie-tigres-ca02f96.html]Demòra mens de 3500 tigres salvatges en Asia, segon un estudi Reuters [2]
- ↑ "jackson105"(fr), Los felins, p.105
- ↑ larousse66(fr) Larousse dels félins, p.66
- ↑ id jackson95, opcit, p.95
- ↑ (en) {{Vratislav Mazak, Panthera tigris,in Mammalian species 8 de mai de 1981 n°152[3]
- ↑ "jackson97"op. cit., p. 97
- ↑ id "CSG3"
- ↑ id"larousse66"
- ↑ id "jackson105"
- ↑ (en) {{Roy Robinson, The white tigers of Rewa and gene homology in the felidae in Genetica 11 de decembre de 1968 ISSN=0016-6707 [4]
- ↑ (en) {{[url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/albinos2.html] Albino Tigers, Maxine Annabell [5] ed: Tiger Territory
- ↑ (en)[url=http://www.lairweb.org.nz/tiger/tabby.html]Golden Tabbies, Maxine Annabell [6] ed: Tiger Territory
- ↑ id "CSG3"
- ↑ (fr) Le tigre : ses mœurs - son histoire - son avenir, Kailash Sankhala (trad. Florent Jouty) MLP Editions 1998 ISBN 2-7434-1070
- ↑ "CSG3" (en) [7] Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758) : Description and Behavior Part Two, Cat Specialist group, 1996 [8]
- ↑ "NGM"
- ↑ PourLaScience (fr) L'évolution des chats| journal, Stephen O'Brien et Warren Johnson, Abril de 2008, ISSN 0 153-4092 basat sus (en) The late Miocene radiation of modern felidae : a genetic assessment, W. Johnson et al. in Science (2006) e (en) The near eastern origin of cat domestication, C. Driscoll e in al. Science (2007)
- ↑ "IUCNOnce">{{UICN 22732 Panthera uncia (Schreber, 1775)
- ↑ La posicion del clade a respièch dels autres Panthera es encara pas plan clara.
- ↑ (en) Riding the tiger: tiger conservation in human-dominated landscapes, John Seidensticker, Peter Jackson, Sarah Christie, ed :Cambridge University Press, 1999, iSBN 0521648351 ISBN 978-0-521-64835-6, en linha [9]
- ↑ id PourLaScience
- ↑ (fr) Un nouveau cousin pour les tigres, Cécile Dumas, in Nouvel observateur 7 de decembre de 2004
- ↑ id "UICNTigris"
- ↑ (en) Tiger facts sus 21st Century Tiger e (en) Tiger subspecies sus Save the tiger fund
- ↑ id "UICNTigris"
- ↑ NCBI 9694 Panthera tigris
- ↑ ITIS 183805 Panthera tigris (Linnaeus, 1758) }}
- ↑ id "Riding1" John Seidensticker, Peter Jackson, Sarah Christie, op. cit., p. 35-49
- ↑ Per exemple, se lo tigre de China del Sud (Panthera tigris amoyensis), en dangièr critic d'atudament, aparten a la meteissa sosespècia que lo tigre d'Indochina (Panthera tigris corbetti), se pòt alara temptar de reproduccions en captivitat amb aquel per renfortir lo còde genetic del tigre de China du Sud.
- ↑ John Seidensticker, Peter Jackson, Sarah Christie, op. cit., p. 18
- ↑ "jackson105"
- ↑ (en)[10] Why are ligers so much bigger than tigons, Sarah Hartwell Messy beast
- ↑ (en) [11] Hybridisation, Maxine Annabell [12] ed: Tiger territory
- ↑ (en)[13] Where do Ligers Come From?, Big Cat Rescue, [14]
- ↑ (en)[15] Other hybrid cats, Maxine Annabell [16] ed: Tiger territory
- ↑ id "jackson100"
- ↑ "Larousse68"
- ↑ "Larousse182" Rémy Marion, op. cit., p. 182
- ↑ "KS35" Kailash Sankhala, op. cit., p. 35
- ↑ "Larousse183" Rémy Marion, op. cit., p. 183
- ↑ "jackson100"
- ↑ jackson101 Jackson, op. cit., p.101
- ↑ id jackson101"
- ↑ id "Larousse68"
- ↑ id "jackson98" Jackson, op. cit., p. 98
- ↑ id "Larousse68"
- ↑ id"CSG4" (en) titre=Tiger Panthera tigris - Description and Behavior - Part ThreeCat Specialist Group [17]
- ↑ id "jackson100" Jackson, op. cit., p. 100
- ↑ id "Letigre32"
- ↑ id "Letigre32">(fr) The Year of the Tiger (Le tigre), Michael Nichols e Geoffrey C. Ward (trad Florence Illouz), National Geographic, ISBN 2-7441-2875-9
- ↑ id "jackson100"
- ↑ id "CSG4"
- ↑ id"Larousse68"
- ↑ id "Larousse68"
- ↑ id "Larousse182"
- ↑ id "Larousse183"
- ↑ id "Larousse183"
- ↑ id "NGM">(fr) National geographic magazine, À travers le livre de la jungle, « Lieux et personnages », hors-série n°2, janvier 2003
- ↑ id "jackson100"
- ↑ id "NGM"
- ↑ id "NGM"
- ↑ , entre la fin de novembre e lo començament d'abril en Índia, entre decembre e febrièr en Manchoria e entre febrièr e abril en Nepal.
- ↑ id"jackson105"
- ↑ id "KS36"
- ↑ Jackson, op. cit., p. 15
- ↑ Una balma, sos de ròcas o lo trauc d'un arbre
- ↑ id "jackson105"
- ↑ "jackson103">Jackson, op. cit., p. 103
- ↑ id"KS36"
- ↑ id "jackson103"
- ↑ id "KS36"
- ↑ id "jackson105" Jackson, op. cit., p. 105
- ↑ id "CSG5"
- ↑ id"KS36" Kailash Sankhala, op. cit., « Les relations familiales : La brave mère », p.34-49
- ↑ id "Larousse68"
- ↑ id "Larousse68"
- ↑ (fr) Au Bhoutan des tigres du Bengale ont été localisés à des altitudes inégalées jusque là, Guillaume Talbot, Bulletin électronique 6 de junh de 2008[18][19]
- ↑ Jackson, op. cit., p. 102
- ↑ (en) Born to Be Wild : Tiger persecution and advocacy, Katheryn Malcolm Norris, 9 de mai de 2005[20][21](en)
- ↑ id "KS79" Kailash Sankhala, op. cit., p. 79
- ↑ Kailash Sankhala, op. cit., « Biographie du tigre »,p. 15
- ↑ (fr) [22]Medecina tradicionala chinesa[23] ed: WWF Soïssa
- ↑ (fr) [24] La faune sauvage menacée par la médecine traditionnelle chinoise, Malini Shankar, lo 14 octobre de 2008 [25] ed: Inter Press Service, 21 agost de 2009}}
- ↑ id "PandaMag119p21" (fr) Tigres, entre les griffes des hommes, WWF-France, Panda magazine, decembre de 2009 ISBN 0248 8124, p. 21
- ↑ id "PandaMag119p21"
- ↑ id "PandaMag119p15" Panda magazine, op. cit., p. 15
- ↑ id "Letigre25"Michael Nichols et Geoffrey C. Ward, op. cit., p. 25
- ↑ id "Letigre25"
- ↑ id "Letigre25"
- ↑ Equipar un colar emetor per cada tigre, tracar los braconièrs dins tota Asia
- ↑ id"Letigre29" Michael Nichols et Geoffrey C. Ward, op. cit., p. 29
- ↑ (en) [26] Strengthening Landscape-level Tiger Conservation, Save The Tiger Fund [27]
- ↑ (en) [28]Stopping the Trade in Tiger Parts, Save The Tiger Fund [29]
- ↑ Le tigre sauvé par un sommet ? in Futura-sciences
- ↑ Per exemple, Ozbequistan obtenguèt en 2009 un quòta d'exportacion de tres especimèns salvatges vivents de tigre de Siberia
- ↑ id "UICNTigris" UICN 15955 Panthera tigris (Mazak, 1968)
- ↑ nid "jackson103" Jackson, op. cit., p. 103
- ↑ id "jackson103"
- ↑ id "UICNTigris"
- ↑ (en)[30] Status of tigers, co-predators and prey in India 2008 [31] ed: Project Tiger
- ↑ id "UICNTigris"
- ↑ Totas sosespècias confondudas.
- ↑ id "UICNTigris"
- ↑ Non apercebut par un scientific dempuèi los ans 1970. Qualques observacions non oficialas.
- ↑ Donadas extrapoladas.
- ↑ id "jackson103"
- ↑ id "jackson103"
- ↑ id "Larousse166"
- ↑ id "WAZA" (en) [url=http://www.waza.org/virtualzoo/factsheet.php?id=112-007-002-005&view=Cats&main=virtualzoo] Virtual Zoo : Tiger, WAZA 2008 World Association of Zoos and Aquariums
- ↑ (en) ISIS, Panthera tigris sul site d'ISIS Species Holdings
- ↑ (fr) [url=http://www.spa.asso.fr/174-contre-le-cirque.htm] Contra lo circ, SPA [32]
- ↑ (fr) [url=http://www.cirquepinder.com/pinderland.html] Pinderland
- ↑ (en) [url=http://www.bigcatrescue.org/cats/wild/snowtigers.htm] Snow Tigers, Bigcat Rescue
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) The Year of the Tiger (Le tigre) in National Geographic, Michael Nichols e Geoffrey C. Ward (trad: Florence Illouz)2000 ISBN 2-7441-2875-9
- (fr) Le tigre : ses mœurs - son histoire - son avenir, Kailash Sankhala, (trad: Florent Jouty) ISBN 2 7434 1070}}
- (fr) Les tigres ouvrage, Pascal Picq e François Savigny, 2004 ed: Odile Jacob ISBN 2-7381-1342-7
- (en) Riding the tiger: tiger conservation in human-dominated landscapes, John Seidensticker, Peter Jackson, Sarah Christie, 1999, ed: Cambridge University Press ISBN 0-521-64835-1 ISBN 978-0-521-64835-6 [33]


c: text/html

text:
Illa Norfolk
L’illa Norfolk es una illa de l’Ocean Pacific que depend d’Austràlia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt poblada per de Maòris venguts de Nòva Zelanda (illa del Nòrd o illas Kermadec), puèi « descobèrta » per James Cook en 1774. Aquel li donèt lo nom d’una nòbla anglesa, Mary Blount, duquessa de Norfolk.
Colonia penitenciària dependenta de Sydney (Austràlia), foguèt evacuada al començament del sègle XIX, qu'èra tròp cara a manténer.
En 1856, los abitants de Pitcairn, subrepoblada, obtenguèron lo drech de s'i installar.
En 1901, la sobeiranetat foguèt transferida a Austràlia.
En 1979 recebèt un estatut d'autonomia limitada[1], emai se l'illa es pas representada al Parlament d'Austràlia.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'illa de Norfolk es la sola poblada. Las illas vesinas de Nepean e Philip son pas abitadas.
La vila principala es Burnt Pine, que recampa la majoritat de la populacion e dels bastiments oficials, e que pòt èsser considerada coma capitala de fach.
Economia[modificar | modificar la font]
L'illa viu subretot del torisme e de qualques facilitats fiscalas (s'i pagan pas las talhas australianas).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lista de las ancianas comunas de Gironda
Entre parentèsas, la comuna de restacament.
Ancianas comunas[modificar | modificar la font]
- Ambarés (Ambarés e La Grava)
- Apela (Sent Andriu e Apela)
- Aubia (Aubía e Espessàs)
- Beishac (Beishac e Calhau)
- Beliet (Belin e Beliet)
- Belin (Belin e Beliet)
- Benon (Sent Laurenç dau Medòc)
- Calhau (Beishac e Calhau)
- Camairac (Sent Sulpici e Camairac)
- Camblanas (Camblanas e Meinac)
- Capitorlan (Castilhon)
- Casèlas (Prinhac e Marcamps)
- Cauderan (Bordèu)
- Espessàs (Aubía e Espessàs)
- Fontcauda (Sent Feliç de Font Cauda)
- la Grava (d'Ambarés) (Ambarés e La Grava)
- leis Lèvas (leis Lèvas e Tomeiragas)
- la Libarda (Borg)
- Marcamps (Prinhac e Marcamps)
- Meinac (Camblanas e Meinac)
- Moliets (Moliets e Vila Martin)
- Montarroish (Targon)
- Montbadon (Peisseguin)
- Montpesat (Moren)
- Naujan (Naujan e Postiac)
- Parsac (Montanha)
- Postiac (Naujan e Postiac)
- Prinhac (Prinhac e Marcamps)
- lo Puish (Sauvatèrra)
- la Pujada (Sent Miquèu de la Pujada)
- Salabrunèu (Frontenac)
- Sent Andriu de Capbausa (Sent Andriu e Apela)
- Sent Andriu dau Garn (Montgausí)
- Sent Arlòdi[1] (L'Esparra)
- Sent Avit[2] (Sent Avit e Sent Nasari)
- Sent Felix de Pomèirs (Sent Feliç de Font Cauda)
- Sent Jòrge (Montanha)
- Sent Laugèir de Vinhaga[3] (Sauvatèrra)
- Sent Martin de Maserac[4] (Semelion)
- Sent Miquèu (Sent Miquèu de la Pujada)
- Sent Nasari (Sent Avit e Sent Nasari)
- Sent Roman de Vinhaga (Sauvatèrra)
- Sent Sulpice (de Bernac) (Sent Sulpici e Camairac)
- Tomeiragas (leis Lèvas e Tomeiragas)
- Tortirac (Gardegan e Tortirac)
- Totijac (Targon)
- Vilamartin (Moliets e Vila Martin)
Ancianas parròpias restacadas avant la Revolucion[modificar | modificar la font]
Andraut, Artigavielha, Ausac, Balaissac, Bijós, Bofiagas, Boientran, Brunhac, Buish, Cabanac, Cadorna, Camelhac, Camiac, Campin, Campòt, Casaverd, Casaus, Claribés, Concas, Culheron, Dinhac, l'Èrm, Escurac, l'Espitau (de Graian), Forcés, Genàs, Glairós, Guiron, Hloirac, Insòs, l'Isla dau Carnèir, Jau, Manhac, Melac, Montclarís, Montfelix, Mussets[5], Neujon, Pins, Possinhac, Potensac, Pui de Tors, Queinac, la Rèira, Sadirac (a Granhòus), Sent Anhan (a La Rèula), Sent Albèrt, Sent Denís de Climat, Senta Gema (a Cussac), Sent Genés de Mèira, Sent German (d'Auròs), Sent German de Campet, Sent Ipolite (a Vasats), Sent Laurent de Servòlas, Sent Lobèrt de l'Otranja, Sent Membèrt[6], Sent Martin de Sèrras, Sent Martin de Servòlas, Sent Miquèu de la Prada, Senta Presentina, Sent Vincent de Capbosits, Sauròs, Talaison, Tilh, Todenac, Tontolon, Trasits, Uish, lo Vielh Alhàs, Vilagrens, Vinhòlas.
Referenças[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia atestada dens los escriuts de l'abat Bergèir : Ma Garbeta, 1923.
- ↑ En francés Saint-Avit-du-Moiron.
- ↑ Laugèir èra la fòrma en usatga a d'aqueth endret au mitan deu XX° siègle.
- ↑ Se prononça [maze'rat], e s'escriu Mazerat en francés. Mès, en Libornés, aquò's la prononciacion de la finala -AC.
- ↑ Prononciacion atestada per Bénédicte Boyrie-Fénié, au lòc de *Musset
- ↑ Prononciacion atestada dens una cançon au lòc de *Sent Mambèrt


text:
Camba
La camba es una partida del membre inferior de l'uman s'articulant entre:
Sa fonccion es subretot locomotritz. Dins lo lengatge corent, « camba » designa lo membre inferior dins sa totalitat.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Ososa (e mai)[modificar | modificar la font]
La Tibia e lo peronè (o fibula) son los òsses de la camba. Las artèrias tibialas anteriora e posteriora, eissidas de la division de l'artèroa poplitèa. L'artèria tibiala posteriora dona l'artèria fibulària. La vena granda safèna e vena pichona safèna. Los nèrvis fibulari e tibial son eissits de la division del nèrvi isquiatic.
Musculara[modificar | modificar la font]
Los muscles son repartits en tres lòtjas:
- Lòtja anteriora:
- Muscle tibial anterior que permet la flexion dorsala del pè.
- Muscle long extensor de l'hallux (de l'artelh gròs).
- Muscle long extensor dels artelhs.
- Lòtja laterala:
- Lòtja posteriora:
- Muscle tricèps sural, compausat dels muscles solear e gastrocnemian; permet la flexion plantària del pè.
- Muscle poplitè.
- Muscle tibial posterior.
- Muscle long plegadís dels artelhs.
- Muscle long plegadís de l'artelh gròs.


text:
Formiga
Lei formigas (var. ahromigas) (familha deis formicidats — Formicidae — ) son d'insèctes sociaus formant de colonias, dicha formiguiers, de còps fòrça complèxas e generalament situats sota de pèiras, dins d'aubres o bastidas en forma de dòme. Fan partida de l'òrdre deis imenoptèrs, coma lei vèspas e leis abelhas. En revènge, lei termits, sovent dichs « formigas blancas », fan partida de l'òrdre deis isoptèrs e son donc pas particularament aparentats ai formigas.
Au mens 12 000 espècias de formigas son estadas identificadas a l'ora d'ara e s'estima qu'au mens 10 000 siguen encara de descubrir[1]. Franc d'Antartida, son presentas sus totei lei continents, especialament dins lei zònas eqüatorialas d'Africa, d'America dau Sud e d'Asia. Son capablas d'esplechar de fònts fòrça variadas de manjar coma d'insèctes, de cadabres de mamifèrs o d'aucèus, de granas, de fruchs, de campairòls e de substàncias sucradas produchas per d'autreis insèctes o de plantas.
La talha d'un formiguier varia de quauquei desenaus d'individús amb de ligams fòrça febles entre elei a unei milions d'individús formant de colonias o de supercolonias fòrça organizadas. Lei formiguiers pus importants son magerament compausats de formigas asexuadas qu'an pas d'alas e que son dichas « obrieras », « soudats »... etc segon l'especializacion de l'individú. De còps, certanei supercolonias son compausats de nis seperats per de distàncias d'unei centenaus de quilomètres.
Somari
- 1 Taxonomia
- 2 Reparticion
- 3 Morfologia
- 4 Desvolopament e reproduccion
- 5 Comportament e ecologia
- 6 Ligams intèrns
- 7 Ligams extèrns
- 8 Referéncias
- 9 Bibliografia
Taxonomia[modificar | modificar la font]
La familha Formicidae fa partida de l'òrdre Hymenoptera, qu'inclutz tanben leis abelhas e lei guèspas. Leis analisis filogeneticas suggerisson que lei formigas son aparegudas fa 110 o 130 milions d'annadas. Aquelei premierei formigas tenguèron de caractèrs pròpris ai formigas e ai guèspas modèrnas coma o mòstra un fossil vièlh de 80 milions d'annadas, descubèrt en 1966. Après l'aparicion dei premierei flors fa 100 milions d'annadas, se diversifiguèron fortament per venir una espècia majora de la vida terrèstra vèrs la fin dau Cretacèu fa 60 milions d'annadas[2][3][4]. D'efèct, durant lo periòde dau Cretacèu, lei formigas primitivas representavan probablament 1% de la populacion insècta. En revenge, après lo començament de l'èra terciària, la proporcion de formigas dins lei depaus fossils se monta entre 20 e 40% deis insèctes.
Reparticion[modificar | modificar la font]
Lei formigas son presentas sus totei lei continents levat d'Antartica. Certaneis illas grandas coma Groenlàndia, Islàndia, Hawaii o en Polinesia tènon pas d'espècias nativas mai foguèron colonizadas per d'espècias importadas[5]. Ocupan de ròdols ecologics força variats e son tanben capablas d'esplechar de fònts de manjar fòrça diferentas. Lei formigas an donc conegut un desvolopament e una multiplicacion fòrça importants. Ansin, a l'ora d'ara, representaràn solament 1 a 2% dau nombre totau d'espècias d'insèctes mai probablament entre 15 e 20% de la massa totala deis organismes vivents sus la Tèrra, e bessai 25% dins lei regions eqüatorialas[6].
Lei regions eqüatorialas presentan la diversitat pus gròssa d'espècias. Per exemple, solament 400 espècias son estadas identificas en Euròpa. En revènge, un mètre carrat d'un bòsc de Malàisia pòu assostar 40 espècias diferentas e 43 espècias diferentas foguèron ja identificadas sus un unic aubre dins la region d'Amazonas. Au totau, tres continents assostan mai de 2000 espècias : Africa (2500), America dau Sud (2160) e Asia (2100).
En Occitània, de formigas frequentas son Linepithema humile (espècia invasiva), Crematogaster scutellaris, Lasius Niger o Formica rufibarbis. Certaneis espècias son fòrça frequentas dins certanei mitans geografics especifics coma Formica rufa dins lei regions montanhósas o Messor barbarus dins lei zònas mediterranèas.
Morfologia[modificar | modificar la font]
Coma totei leis insèctes, lei formigas an un exosqueleta devesit en tres partidas principalas (tèsta, torax, abdomèn) e sièis cambas. Pasmens, presentan divèrsei caracteristicas especificas entraïnant per d'adaptacions a l'organizacion sociala d'un formiguier. Ansin, la màger part dei formigas an ges d'ala, certaneis organs an conegut de modificacions importantas coma de cambiaments de foncion (per exemple, l'agulhon venimós) e certaneis espècias presentan un poliformisme important en causa de l'especializacion deis obrieras.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Tèsta[modificar | modificar la font]
La tèsta d'una formiga es l'endrech onte son situats divèrseis organs sensitius coma leis uelhs, leis ocelas e leis antenas. Es tanben lo luòc onte son situadas lei mandibulas e la boca de la formiga. Leis uelhs son, coma per la màger part deis insèctes, d'uelhs compausats permetent de detectar lo movement e leis ocelas, o uelhs simples, permèton de detectar la luminositat o la polarizacion. Pasmens, levat de quauqueis excepcions, la vision dei formigas es marrida[7]. Ansin, leis antenas que permèton de detectar lei produchs quimics, lei movements d'èr e lei vibracions an un ròtle fòrça important e permèton d'assegurar la màger part dei comunicacions de la formiga. Enfin, lei mandibulas son un organ primordiau car permèton lo transpòrt dau manjar, lo transpòrt d'objèctes, la bastida dau formiguier e la defensa.
Torax e cambas[modificar | modificar la font]
Lo torax es la zòna dau còrs de la formiga que fa la joncion entre la tèsta e l'abdomèn. Es tanben l'endrech onte lei cambas son liats au còrs de la formiga. Coma totei leis insèctes, lei formigas an sièis cambas acabadas per d'arpas que permèton lo desplaçament sus totei tipes de matèrias, compres de superficia verticalas o de l'envèrs.
Abdomèn[modificar | modificar la font]
L'addomèn es l'endrech onte son situats la màger part deis organs intèrns d'una formiga coma lei sistèmas reproductiu, respiratòri, digestiu e de còps un sistèma defensiu coma de glandolas o un agulhon venimós. Lo sistèma reproductiu es generalament actiu solament dins lo cas dei formigas sexuadas e non per leis obrieras. Pasmens, existís fòrça espècias capablas de produrre d'obrieras amb un sistèma reproductiu susceptible d'activacion. Lo sistèma digestiu a la particularitat d'aver una pòcha capabla de servir de sèrva de manjar. Lo contengut d'aquela pòche, dich gavais sociau, permet de norrir la formiga pus tar o un autre membre dau formiguier gràcias a una trofalaxia. Enfin, lo sistèma d'agulhon es eissit d'una evolucion de l'organ utilizat per d'autreis insèctes per pondre d'uous.
Alas[modificar | modificar la font]
La màger part dei formigas sexuadas an d'alas. Lei masclas lei gardan durant tota l'existéncia mai mòron rapidament après l'acoblament. Totjorn après l'acoblament, lei rèinas s'arrançan leis alas. Existís d'espècias raras que sei sexuats an pas d'alas. Ansin, d'un biais generau, la màger part dei formigas an ges d'ala.
Polimorfisme[modificar | modificar la font]
Dins lei formiguiers de certaneis espècias, leis individús presentan de diferéncias fisicas permetent de devesir lei membres d'una colonia en foncion de la talha. Lei pus pichons son dichs minor e lei pus grands major[8][9][10]. En causa de sa talha superiora e de sei mandibulas pus poderós e sovent pus perilhosas per un enemic eventuau, leis obrieras major son de còps dichas « soldiers ». Dins certaneis espècias, existís tanben una tresena categoria sonada media amb una talha intermediària. Lei formigas sexuadas an egalament una diferéncia de talha importanta a respèct deis obrieras asexuadas. Lei femèlas tènon generalament una talha fòrça superiora.
Desvolopament e reproduccion[modificar | modificar la font]
La formiga fa partida deis insèctes a metamorfòsi complèta a partir d'un uou. Lei larvas demoran dins lo formiguier onte son norridas e protegidas per lo rèsta de la colonia. La reproduccion es l'òbra dei formigas sexuadas que son generalament en nombre limitat dins la colonia. L'acoblament se debana generalament durant un vòl nupciau mai pòu tanben aver luòc dirèctament dins lo formiguier. Puei, lei femèlas fertilizadas van cercar un endrech o partir amb un grop d'obrieras per fondar una colonia novèla.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament d'una formiga adulta passa per una succession d'estadis successius que son l'uou, la larva e la ninfa. Se l'uou es fertilizat, la progenitura serà una femèla, autrament serà un mascle. Après quauquei setmanas, leis uous espelisson per donar de larvas que son fòrça dependentas. D'efèct, lei larvas an pas de patas e devon èsser norridas per leis adultes. La norridura es generalament donada per trofalaxia. Pasmens, certaneis espècias donan tanben ai larvas un manjar solid coma de tròç de presas. Aquel estadi dura entre unei setmanas e quauquei mes onte se debanan divèrsei transformacions. Puei, la larva vèn una ninfa (o un cocon per leis espècias dau genre Formicinae) que se transforma en formiga adulta en quauquei setmanas o mes. A respèct dei larvas, lei ninfas son totjorn pas mobilas mai tènon d'apendix liures[11].
Lei formigas adultas novèlas demòran dins lo formiguier durant lei premiers jorns per s'ocupar de la rèina, dei larvas e dei ninfas. Puei, participan pauc a pauc ais òbras de la construccion e de l'entretenença de la colonia. Enfin, prenon part a l'avitalhament e a la defensa de la colonia en fòra dau formiguier. Aquelei cambiaments d'activitats pòdon èsser bruscs dins la vida d'una formiga. Aquò es de còps descrich coma una division en castas temporalas. Una ipotèsi per explicar aqueu fenomèn es que lo mandadís dei formigas pus ancianas, e donc pus susceptiblas de morir d'una causa naturala, sigue pus acceptable per la colonia[12][13].
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La reproduccion dei formigas depend principalament de la rèina, o dei rèinas, de la colonia. D'efèct, levat de quauqueis espècias de formigas que tènon pas de rèina, son generalament lei solets membres dau formiguier que pòdon pondre d'uous. Pòdon viure entre quauquei mes e un trentenau d'annadas e èsser activas tot l'an dins lei regions eqüatorialas e totei lei mes cauds dins lei zònas pus frejas. En revènge, lei mascles an una existéncia fòrça corta car mòron après l'acoblament. Aqueu darrier a luòc de dos biais principaus que designan tanben lo mòde de formacion d'una colonia de formigas.
Lo premier es lo vòl nupcial e lo segond es, dins un formiguier amb unei rèinas, la partença d'una rèina e d'un grop d'obrieras per fondar una colonia novèla[14]. Durant lo vòl nupcial, lei formigas sexuadas s'acoblan. Puei, lei mascles mòron lèu[15]. Pasmens, aquò es pas un problèma car lei femèlas pòdon conservar leis espermatozoïdes necessaris durant tota sa vida après l'acoblament. Puei, especèron seis alas e cèrcan un endrech per començar de pondre d'uous. Lei premiereis obrieras son feblas e pus pichonas que lei formigas adultas d'un formiguier ja format mai son capablas de servir immediatament la colonia e d'agrandir lo nis, de cercar dau manjar e de s'ocupar dei larvas. Es d'aqueu biais que la màger part dei formiguiers son fondadas.
Dins aquò, dins certaneis espècias, lo vòl nupciau es rar o a pas luòc. Per exemple, es lo cas de l'espècia europèa de Linepithema humile que sei formiguiers son creats dins un luòc novèu per la partença d'una rèina e d'un grop d'obrieras dau nis principau. Aqueu biais permet la formacion d'un ensems de colonias fòrça estendut. Dins aqueu cas, l'acoblament pòu aver luòc dins lo nis avans la partença dei formigas[14].
Durada de vida[modificar | modificar la font]
La durada de vida d'una formiga varia principalament en foncion de sa casta. Leis obrieras vivon generalament entre un e tres ans enterin que certanei rèinas pòdon viure fins a trenta ans. En revènge, la durada de vida dei mascles es fòrça corta e s'acaba solament après quauquei mes d'existéncia durant lo vòl nupciau.
Comportament e ecologia[modificar | modificar la font]
Coma insèctes sociaus, lei formigas s'ocupan magerament de la bastida e de l'entretenh de la colonia, de sa proteccion e de son avitalhament en norridura. Per aquò, son capablas de comunicar entre elei, generalament gràcias a la produccion de feromònas, e d'ocupar o d'esplechar de ressorsas variadas gràcias a una mobilitat granda.
Locomocion[modificar | modificar la font]
Lei formigas non sexuadas tènon pas d'alas e lei rèinas pèrdon lèu lei sieunas après l'acoblament per acomençar la fondacion d'una colonia. Ansin, la màger part dei formigas se desplaçan d'a pè. Pasmens, existís d'espècias capablas de sautar, coma Harpegnathos saltator, o de planar coma Cephalotes atratus. La capacitat de planar podriá èsser fòrça frequenta entre lei formigas vivent dins leis aubres dei regions eqüatorialas[16].
De mai, certaneis espècias se pòdon desplaçar sus l'aiga en formant de pònts o de radèus flotants compausats d'obrieras arrapadas ensems. Aquelei radèus podrián explicar la colonizacion d'illas alunchadas per d'espècias. Enfin, existís tanben una formiga que pòu nadar e viure dins de nis immergits dins la mangròva d'Austràlia[17].
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Lei formigas presentan una diversitat fòrça importanta d'alimentacion. Aquela pòu variar entre un regim diversificat aprofichant cada causa comestibla descubèrta per la colonia e una alimentacion fòrça especifica amb una fònt quasi unica de manjar.
D'efèct, la màger part dei formigas tròban lor norridura gràcias a la caça d'autreis insèctes. Per exemple, en Occitània, es lo cas dei formigas dau genre Formica, tanben dichas formigas rossas o formigas dei bòscs. Ansin, aqueleis espècias son aparadas per la lèi de divèrsei país, coma França o Itàlia, per lor ròtle dins la lucha còntra leis invasions d'insèctes. Lei presas de la caça pòdon egalament èsser de mamifèrs o d'aucèus pichons. Lei rèstas d'animaus mòrts son tanben una fònt d'alimentacion importanta e se supausa que 90% dei cadabres presents dins la natura son netetjats e consumats per lei formiguiers. Una autra fònt de manjar per lei formigas son lei granas dei plantas. Existís de formigas especializadas dins lei recòltas de granas o de fruchs, especialament dins lei regions de la Mar Mediterranèa ambé, per exemple, lo genre Messor. Enfin, un gròs nombre de formigas practican lo norrigatge d'autreis insèctes en cambi de manjar. Es principalament lo cas dau norrigatge de nierons[18].
Fòrça d'espècias de formigas utilizan aquelei tres fònts de norridura. Pasmens, existís tanben de regims pus estrictes o de fònts pus originalas. Per exemple, lei obrieras dau genre Atta realizan de culturas de campairòls sus una terralhada de fuelhas recoltadas per la colonia. D'autreis espècias vivon associadas amb una planta. Ansin, certaneis aubres dau tipe Acacia pòdon donar ai formigas de substàncias sucradas en cambi d'una proteccion còntra leis insèctes[19]. Enfin, dins certaneis espècias, leis obrieras son pas capablas de copar esperelei d'insèctes o de granas e son obligidas d'aver un grop d'obrieras esclavas, generalament eissidas d'uous capturats dins d'autrei formiguiers, per preparar lo manjar que serà finalament empassat per trofalaxia[20]. Coma per lei fònts d'alimentacion, certanei formigas esclavagistas son especializadas per la captura d'uous d'una espècia donada o, au contrari, son capablas d'atacar mai d'una espècia diferenta.
-
-
Formigas Atta especializadas dins la produccion de campairòls a partir de fuelhas d'aubre descompausadas.
-
Obriera Crematogaster scutellaris gardant un grop de nierons.
-
Obrieras Oecophylla smaragdina e nielons.
Comunicacion[modificar | modificar la font]
Lei formigas comunican generalament entre elei en utizant de feromònas que percebon gràcias a seis antenas[21]. Existís tanben d'espècias que pòdon produrre de sòns ambé lor mandibulas que son bessai de senhaus de comunicacion.
Lei feromònas son produchas per divèrsei glandolas que la pus coneguda es aquela de Dufour situada dins l'abdomèn. Son utilizadas per marcar lo camin fins a una fònt de manjar[22], per mobilizar la colonia còntra un enemic[23], per sinhalar la casta d'una obriera[24][25]... etc. De mai, lei feromònas an un ròtle dins la formacion dei larvas car lo desvolopament de certanei castas d'obrieras especializadas, coma lei soudats, es definit per la preséncia o non d'odors caracteristicas d'una rescòntre amb una colonia rivala per leis obrieras entornant la norridura au nis. La formacion dei femèlas es tanben dirigida parcialament per lei feromònas emesas per la rèina[26].
Construccion de la colonia[modificar | modificar la font]
La màger part deis espècias de formigas utilizan de formiguiers permanents e de còps relativament complèxes. Pasmens, i a tanben de formigas nomadas que fabrican de nis provisòris.
Lei formiguiers fix son fachas dins d'endrechs variats que pòdon èsser dins la tèrra, sota de pèiras, dins la fusta, dins leis aubres... etc. Certaneis espècias fan un nis ambé de fuelhas corduradas. Lei luòcs onte installar un nis son generalament chausits sonhosament per cada espècia[27]. Per exemple, Camponotus Cruentatus fondan generalament son nis dins lei terrans cauquiers, solelhats e sota lei pèiras[28]. Divèrsei mòdes de construccion son sovent utilizats per la fabricacion d'un nis. Lei principaus son lei galariás e lei chambras sota la tèrra, que forman generalament la màger part dau formiguier, e la realizacion de dòmas de tèrras o de brondilhas a la superficia. Dins certaneis espècias coma Formica rufa, aquelei dòmes pòdon agantar una autor superiora a un mètre.
Pasmens, existís egalament de formigas nomadas, especialament lei formigas legionàrias d'America dau Sud o d'Africa. Aquelei formigas altèrnan de periòdes de migracion e de periòdes fix onte la colonia caça a l'entorn dau nis. Pasmens, dau fach de la preséncia provisòria dei formigas dins un endrech, forman un nis non permanent fach d'obrieras encrocadas per formar de chambras e de corredors[29].
-
Formiguier a dòme de Formica rufa.
-
-
-
-
-
Migracion de formigas legionàrias en Africa.
Defensa[modificar | modificar la font]
Lei formiguiers devon èsser defenduts còntra leis agressions d'autreis animaus o insèctes, especialament d'autrei formigas, e còntra lei problèmas climatics coma leis inondacions o la calor.
Ansin, per se defendre còntra un agressor o una ataca de formigas enemics, lei membres de la colonia tènon divèrseis armas. Lei premierei son lei mandibulas que pòdon copar o immobilizar un enemic. Existís sovent d'obrieras especializats dins lo combat, dichas soudats, ambé de mandibulas pus grandas e pus dangerosas que lo rèsta de la colonia. L'abdomèn dei formigas dissimula tanben generalament una arma que pòu èsser un agulhon venimós o una glandola capabla de projectar d'acid formic. De mai, de feromònas especialas alarman e mobilizan la colonia per luchar còntra l'enemic.
En fòra d'aquelei capacitats de combat, certaneis espècias an desvolopat d'autreis armas. Dins d'espècias de Camponotus de Malàisia, leis obrieras pòdon « se suicidar » e far petar de glandolas emplidas de produchs quimics capables d'immobilizar un grop d'adversaris[30]. Un autre sistèma de defensa necessitant de còps lo suicidi de membres de la colonia es observat en Brasil per Forelius pusillus ont un grop d'obrieras sagèla l'intrada de la colonia puei demòra a l'exterior cada nuech en proteccion[31].
-
Obriera major de tipe Eciton (formiga legionària).
-
-
-
Ivernacion[modificar | modificar la font]
Dins lei regions eqüatorialas, o amb una temperatura sufisenta, lei formigas son activas tot l'an. En revènge, dins lei zònas pus frejas coma Occitània, obsèrvan d'ivèrn un periòde de repaus dich ivernacion. Durant aqueu periòde, l'organisme dei formigas demenís son activitat metabolica. Ansin, an generalament pas besonh de se norrir fins a la prima seguenta onte se debana lo revelh termic de la colonia. Aqueu darrier eveniment es de còps espectaclós ambé la sortida d'un nombre important d'obrieras a l'exterior dau formiguier per captar lo raionament solar e restablir lo ritme normau de l'activitat metabolica de l'organisme.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La nueva taxonomía de hormigas. Pages 45–48 in Fernández, F. Introducción a las hormigas de la región neotropical. Instituto Humboldt, Bogotá. 2003.
- ↑ Grimaldi D, Agosti D (2001). "A formicine in New Jersey Cretaceous amber (Hymenoptera: Formicidae) and early evolution of the ants". Proceedings of the National Academy of Sciences 97 (25): 13678–13683. doi:10.1073/pnas.240452097
- ↑ Moreau CS, Bell CD, Vila R, Archibald SB, Pierce NE (2006). "Phylogeny of the ants: Diversification in the Age of Angiosperms". Science 312 (5770): 101–104. doi:10.1126/science.1124891
- ↑ Wilson EO, Hölldobler B (2005). "The rise of the ants: A phylogenetic and ecological explanation". Proceedings of the National Academy of Sciences 102 (21): 7411–7414.
- ↑ Jones, Alice S. "Fantastic ants - Did you know?". National Geographic Magazine. [1]
- ↑ Schultz TR (2000). "In search of ant ancestors". Proceedings of the National Academy of Sciences 97 (26): 14028–14029. doi:10.1073/pnas.011513798.
- ↑ Fent K, Rudiger W (1985). "Ocelli: A celestial compass in the desert ant Cataglyphis". Science 228 (4696): 192–194. Bibcode:1985Sci...228..192F. doi:10.1126/science.228.4696.192. PMID 17779641.
- ↑ Wilson EO (1953). "The origin and evolution of polymorphism in ants". Quarterly Review of Biology 28 (2): 136–56. doi:10.1086/399512.
- ↑ Weber, NA (1946). "Dimorphism in the African Oecophylla worker and an anomaly (Hym.: Formicidae)" (PDF). Annals of the Entomological Society of America 39: 7–10. [2].
- ↑ Edward O. Wilson and Robert W. Taylor (1964). "A Fossil Ant Colony: New Evidence of Social Antiquity" (PDF). Psyche 71: 93–103. doi:10.1155/1964/17612. [3].
- ↑ Gillott, Cedric (1995). Entomology. Springer. p. 325. ISBN 0-306-44967-6.
- ↑ Traniello JFA (1989). "Foraging strategies of ants". Annual Review of Entomology 34: 191–210. doi:10.1146/annurev.en.34.010189.001203
- ↑ Sorensen A, Busch TM, Vinson SB (1984). "Behavioral flexibility of temporal sub-castes in the fire ant, Solenopsis invicta, in response to food". Psyche 91: 319–332. doi:10.1155/1984/39236
- ↑ 14,0 14,1 Hölldobler & Wilson (1990), pp. 143-179.
- ↑ Keller L (1998). "Queen lifespan and colony characteristics in ants and termites". Insectes Sociaux 45: 235–246. doi:10.1007/s000400050084.
- ↑ Yanoviak SP, Dudley R, Kaspari M (2005). "Directed aerial descent in canopy ants" (PDF). Nature 433 (7026): 624–626. doi:10.1038/nature03254. PMID 15703745, [4].
- ↑ Clay RE, Andersen AN (1996). "Ant fauna of a mangrove community in the Australian seasonal tropics, with particular reference to zonation". Australian Journal of Zoology 44: 521–533. doi:10.1071/ZO9960521, [5].
- ↑ Styrsky JD, Eubanks MD (January 2007). "Ecological consequences of interactions between ants and honeydew-producing insects". Proc. Biol. Sci. 274 (1607): 151–164. doi:10.1098/rspb.2006.3701. PMC 1685857. PMID 17148245. http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/274/1607/151.full?sid=7df3cd77-4b28-48c0-847a-ec3b699ad4b4.
- ↑ Fischer RC, Wanek W, Richter A, Mayer V (2003). "Do ants feed plants? A 15N labelling study of nitrogen fluxes from ants to plants in the mutualism of Pheidole and Piper". Journal of Ecology 91: 126–134. doi:10.1046/j.1365-2745.2003.00747.
- ↑ L'utilizacion de l'esclavagisme es observada per un cinquantenau d'espècias diferentas de formigas e son extension varia dins de proporcions importantas. Dins lei formas pus simplas, leis obrieras de l'espècia esclavagistas son ja capablas de faire foncionar lo formiguier e leis esclaus permèton solament de melhorar la productivitat. Dins lei cas pus extrèms, leis obrieras esclavagistas son capablas solament d'atacar d'autrei formiguiers per capturar d'uous e formar d'esclaus novèus. Totei leis autrei cargas son asseguradas per leis obrieras esclavas.
- ↑ ackson DE, Ratnieks FL (August 2006). "Communication in ants". Curr. Biol. 16 (15): R570–R574. doi:10.1016/j.cub.2006.07.015. PMID 16890508. [6].
- ↑ Goss S, Aron S, Deneubourg JL, Pasteels JM (1989). "Self-organized shortcuts in the Argentine ant". Naturwissenschaften 76: 579–581. Bibcode 1989NW.....76..579G. doi:10.1007/BF00462870.
- ↑ D'Ettorre P, Heinze J (2001). "Sociobiology of slave-making ants". Acta ethologica 3: 67–82. doi:10.1007/s102110100038. [7].
- ↑ Detrain C, Deneubourg JL, Pasteels JM (1999). Information processing in social insects. Birkhäuser. pp. 224–227. ISBN 3-7643-5792-4.
- ↑ Greene MJ, Gordon DM (2007). "Structural complexity of chemical recognition cues affects the perception of group membership in the ants Linephithema humile and Aphaenogaster cockerelli". Journal of Experimental Biology 210 (Pt 5): 897–905. doi:10.1242/jeb.02706. PMID 17297148. [8].
- ↑ Hölldobler & Wilson (1990), p. 354.
- ↑ Franks NR, Hooper J, Webb C, Dornhaus A (2005). "Tomb evaders: house-hunting hygiene in ants". Biology Letters 1 (2): 190–192. doi:10.1098/rsbl.2005.0302. PMC 1626204. PMID 17148163. [9]
- ↑ Edouard DELLA SANTA, Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud), Volume 16 (1995).
- ↑ Hölldobler & Wilson (1990), p. 573.
- ↑ Jones, T.H.; Clark, D.A.; Edwards, A.A.; Davidson, D.W.; Spande, T.F. & Snelling, Roy R. (2004). "The Chemistry of Exploding Ants, Camponotus spp. (Cylindricus complex)". Journal of Chemical Ecology 30 (8): 1479–1492. doi:10.1023/B:JOEC.0000042063.01424.28. PMID 15537154.
- ↑ Tofilski,Adam; Couvillon, MJ;Evison, SEF; Helantera, H; Robinson, EJH; Ratnieks, FLW (2008). "Preemptive Defensive Self-Sacrifice by Ant Workers" (PDF). The American Naturalist 172 (5): E239–E243. doi:10.1086/591688. PMID 18928332. [10].
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (de) Seifert B., Die Ameisen Mittel- und Nordeuropas, Lutra, 2007. ISBN 978-3-936412-03-1.
- (en) Bolton, Barry. Identification Guide to the Ant Genera of the World. Harvard University Press, 1995. ISBN 0-674-44280-6.
- (en) Bolton, Barry (1995), A New General Catalogue of the Ants of the World, Harvard University Press. ISBN 978-0-674-61514-4.
- (en) Hölldobler B, Wilson EO (1998), Journey to the Ants: A Story of Scientific Exploration, Belknap Press. ISBN 0-674-48526-2.
- (en) Hölldobler B, Wilson EO (1990), The Ants, Harvard University Press. ISBN 978-3-540-52092-4.
- (en) Hölldobler B, Wilson EO (2009), The Superorganism: The Beauty, Elegance and Strangeness of Insect Societies Norton & Co.. ISBN 978-0-393-06704-0.
- (en) Borror DJ, Triplehorn CA, Delong DM (1989), Introduction to the Study of Insects, 6th Edition. Saunders College Publishing. ISBN 0-03-025397-7.
- (fr) Passera L, Aron S. Les fourmis. Comportement, organisation sociale et evolution. CNRC-NRC, 2005. ISBN 0-660-97021-X.
- (fr) Edouard DELLA SANTA, Faune de Provence, Bulletin du C.E.E.P. (Conservatoire Etudes des Ecosystèmes de Provence/Alpes du Sud), Volume 16 (1995).


text:
Toquèt en qualques unas de las importantas primièras gravaduras de bebop e ne faguèt las primièras de cool jazz. Foguèt parcialament responsable de l'evolucion del "modal jazz" e lo "jazz-fusion" sorgiguèt del trabalh que faguèt amb autres musicians als darrièrs 60 e primièrs 70. Lo "free-jazz" foguèt l'unic estil d'après la Segonda Guèrra Mondiala qu'influiguèt pas de manièra significativa. Malgrat que qualqu'uns dels musicians de las siás bandas seguiguèron aquel estil.
Las siás gravaduras, amassa amb las accions en dirècte de las siás fòrça influents bandas, foguèron vitalas en l'acceptacion del jazz coma musica amb una granda valora artistica. Popularizador a l'encòp qu'innovador, Davis venguèt famós mercés a lo sieu estil languid e melodic e, al meteis temps, per la siá personalitat conflictiva. En tant que musician cada còp melhor pagat e vestit a la mòda, Davis foguèt tanben un simbòl del potencial comercial del jazz.


text:
Batalha de França
La Batalha de França, foguèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, l'invasion alemanda dels Païses Basses, Belgica, Luxemborg e França. Començada lo 10 de mai de 1940, l'ofensiva s'acabèt lo 22 de junh per la desfacha de las tropas francesas.
La batalha consistèt en doas operacions principalas. D'en primièr, l'operacion Fall Gelb (caissa jauna), las unitats blindadas alemandas faguèron una traucada a travèrs las Ardenas per fin d'isolar e d'enrodar las fòrças aligadas qu'avián avançadas en Belgica. Quora las fòrças britanicas e francesas foguèron butadas cap a la mar per una operacion alemanda fòrça mobila e plan organizada, lo govèrn britanic decidiguèt d'evacuar lo còrs expedicionari britanic e qualques divisions francesas a Dunkerque per l'Operacion Dynamo.
La segonda part, l'operacion Fall Rot (caissa roja), foguèt executada a partir del 5 de junh . Al començament las fòrças francesas desplegadas opausèron una fòrta resisténcia, mas la superioritat aeriana alemanda submergiguèt pauc cha pauc las posicions de l'artilhariá francesa. Las tropas alemandas contornèron la Linha Maginot per dintrar prigondament dins lo territòri francés alara que començava la desbranda de las fòrças francesas. L'armada alemanda arrivèt dins una vila de París non defenduda lo 14 de junh e sos comandants encontrèron los oficials franceses. Entre eles lo marescal Philippe Pétain que, contrariament als voses de nombroses franceses, anoncièt voler signar un armistici.
Lo 22 de junh, un armistici foguèt signat entre França e Alemanha, que ne resultèt una division de França que foguèt ocupada al nòrd e a l'oèst per Alemanha, al sud èst per Itàlia per un pichona part, e una zona sud inocupada, la zona liura, foguèt daissada al govèrn novèlament format a Vichèi dirigit per lo Marescal Pétain. França demorarà jos l'ocupacion de las Poténcias de l'Ais entrò lo Desembarcament aligat en Normandia en 1944.
Preludi[modificar | modificar la font]
Après l'invasion de Polonha en setembre de 1939 (qu'inicièt la Segonda Guèrra Mondiala), un periòde d'inaccion nomenat en anglés Phoney War (falsa guèrra), en alemand Sitzkrieg (guèrra assetada) o en francés Drôle de guerre (guèrra estranha) s'installèt entre las fòrças en preséncia. Adolf Hitler aviá esperat que França e Anglatèrra aurián accceptadas sa conquista e fach la patz lèu lèu. Lo 6 d'octobre, prepausèt la patz als dos poders occidentals. Abans qu'aguèsson lo temps de respondre, lo 9 d'octobre, formulèt tanben una nòva politica militara per dins lo cas de responsas negativas: Führer-Anweisung N°6 (directivas del Führer n°6).[1]
Estrategia alemanda[modificar | modificar la font]
Hitler aviá totjorn somniat d'una granda campanhas militara per véncer los estats de l'Euròpa Occidentala coma pas preliminar abans la conquista dels territòris a l'èst, evitant aital una guèrra de dos fronts. Pasmens, aquestes intencions èran absentas de la Directiva del Führer Numèro 6.[2] Aqueste plan se basava subre la suposicion pus realista que lo potencial militar alemand non seriá pas al seu punt maximum abans plusors ans, e que doncas sonque se podrián aténher d'objectius pus limitats. Èran dirigits a melhorar la capacitat alemanda a sostenir una guèrra longa a l'oèst.[3] Hitler aviá pensat repetir l'atac alemand de la Primièra Guèrra Mondiala, es a dire, atacar a travèrs del nòrd de Belgica, contornant la ben defenduda Linha Maginot; amb la diferéncia que aquesta còp los Païses Basses e Luxemborg serián tanben envasits. Aqueste atac evitariá tanben que França poguèsse amenaçar lo bacin de Ruhr, vital per Alemanha. A mai, aqueste atac ofririá de basas per lançar una campanha a long tèrme per aire e mar contra lo Reialme Unit. Dins la directiva se mencionava pas l'intencion de conquistar la totalitat de França, mas sonque las zonas frontalièras del nòrd.[2]
Mentre qu'escriviá la directiva, Hitler aviá assumit l'idèa que l'atac podriá començar dins qualques setmanas, mas lo jorn de sa publicacion s'èra ja desenganat d'aquesta illusion. Comprenguèt qu'èra estat mal informat subre l'estat real de las fòrças alemandas. Las unitats motoritzadas avián de recuperar e reparar los veïculs malmenats durant la campanha de Polonha; mentre que las resèrvas de municion èran majoritàriament abenadas.[4]


text:
Bemòl
Un bemòl en solfegi qu'ei ua alteracion qui hè baishar la valor d'ua nòta d'un miei ton.
Lo bemòl que pòt estar marcat sia a la clau e aplicà's dens tota la particion, sia dens ua mesura e, alavetz, s'aplicara sonque durant la mesura sancera.
L'ehèit deu bemòl que pòt estar annulat per un becaire.
I a tanben un doble bemòl qui baisha la valor d'un ton sancer.
A la clau, l'òrdi deus bemòl qu'ei : Si, Mi, La, Re, Sol, Do, Fa ; aquò que significa que se i a pas sonque un bemòl a la clau, alavetz qu'ei lo si ; se son dus, que son lo si e lo mi ; se son tres, que son lo si, lo mi e lo la eca.


text:
Macrin
Macrin (vèrs 165, Cesarèa - junh de 218) foguèt un emperaire roman que reinèt dau 8 d'abriu de 217 a junh de 218. Succediguèt a Caracalla e foguèt remplaçat per Elagàbal. Son fiu Diadumenian foguèt associat a son rèine coma coemperaire.
Macrin èra probablament a l'origina dau complòt qu'assassinèt Caracalla. Fòrça brèu, son rèine foguèt caracterizat per la volontat de dirigir l'Empèri ambé l'ajuda dau Senat. Pasmens, Macrin venguèt rapidament impopular dins l'armada e foguèt massacrat per sei soudats en junh de 218.


text:
1450
Aquesta pagina concernís l'an 1450 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fòrça afeblida dempuei sa destruccion per una venguda deis aigas de Durença en 1440, l'Abadiá de Silvacana foguèt annexada au capítol de la catedrala d'Ais de Provença. Dins la Vau Bassa de Ròse, una epidemia de pèsta aguèt luòc entre Arle e Selon de Provença. Causèt la mòrt de centenaus d'abitants, compres lo cardenau Loís Aleman.
França[modificar | modificar la font]
Batalha de Formigny lo 15 d'abriu entre lei fòrças francobretonas e l'armada anglesa defendent Normàndia. S'acabèt per una desfacha anglesa saunosa (3 800 tuats e entre 1 200 e 1 500 presoniers sus 7 000 combatents). Incapables de defendre la província après aquela revirada, leis Anglés deguèron se retirar de la region marcant la fin de la Guèrra de Cent Ans dins lo nòrd de França.


text:
Vigneux-Hocquet
Vigneux-Hocquet es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Un païsatge champêtre de vallons e d'arbres #que la n'empenh a favorit per una pluviométrie abondiua permet pas comprene l'evolucion démographique recenta.
Vigneux A lo sieu nom de la cultura anciana de las vinhas.
Los prés del castèl èran lo domeni de la distincion anteriora. Se nomenan d'aquela manièra perque antany s'i trobava un castèl. Cossí i a pas mai res en aqueles prés que los douves per o remembrar, douves elas-meteisses #qu'an preses la forma d'un étang, lo ton a donat : l'ensems dels detalhs informats aicí confinent a una prigonda reflexion nostalgique dels tempses de antany. Lo bastiment en la vallée èra pas pas verdaderament un castèl, mas un ostal fòrt. Se trucava aital un gròs ostal que lo Rei autorizava a un notable del pòble, en general, lo prévôt. Del temps que Vigneux a situat en una vallée protegits vents, #que s'es desvolopat segon divèrses aisses viaris, l'ancian caseriu del Hocquet a ludut un pòbli-carrièra tot en longitud, #que surplombe lo vilatge precedent.
Un paysage champêtre de vallons et d'arbres dont la pousse est favorisée par une pluviométrie abondante ne permet pas de comprendre l'évolution démographique récente.
Vigneux tient son nom de la culture ancienne des vignes.
Les prés du château étaient le domaine de la seigneurie antérieure. Ils se nomment de cette manière car autrefois s'y trouvait un château. Comme il n'y a plus rien dans ces prés que les douves pour le rappeler, douves elles-mêmes qui ont pris la forme d'un étang, le ton est donné : l'ensemble des détails rapportés ici confinent à une profonde réflexion nostalgique des temps d'autrefois. La construction dans la vallée n'était pas vraiment un château, mais une maison forte. On appelait ainsi une grosse maison que le Roi autorisait à un notable du village, en général, le prévôt. Alors que Vigneux est situé dans une vallée abritée des vents, qui s'est développé selon plusieurs axes routiers, l'ancien hameau du Hocquet est lui un village-rue tout en longueur, qui surplombe le village précédent.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- A la Mièja Edat e tot a la longitud de l'Ancian Regim, la zòna a constituit en distincion.
- Lo vilatge de Vigneux èra una distincion eclesiastica de la abbaye Sant-Médard situada a Soissons ;
- 1162, es affranchi per la costum de Vervins ;
- 1220 : bastiment d'un prieuré, uèi desaparegut ;
- Sègle XVIII : Vigneux ven la distincion personala de las Villelongue.
- La municipalitat del Hocquet a constituit pendent la Revolucion.
- Vigneux-Hocquet Ven una municipalitat unica per regroupement lo 14 de setembre 1887.
- Lo remembrement de las tèrras es un grand afar dels agricultors.
- Abandon gradual de la celèbra foraine annala.
- En patint un èxode rural manifèsta après la Segonda Guèrra mondiala, amb prolongements tardans, aquel pòble négligé dels mejans de comunicacion sòrt del oubli per una arribada sus la scèna mediatica nacionala mercés a l'emission La Mapa als tresaurs difonduda sus França 3 çò 16 d'agost 2005. I aguèt virat en junh amb un atterrissage dels hélicoptères - blava (equipa de Septime) e roge (equipa de Fabienne) - sus comentaris de Sylvain en los prés del castèl. Un inedit local en superant l'arribada de la ULM en lo moment del deceni precedent sul tuc en portant a Montcornet. Lo terren de aviation, lo sieu hangar e la pista an desaparegut l'an 2012. Las activitats aéronautiques an cessat continuament als tròp nombroses actes de "incivilité"patís per las installacions[1].
- Au Moyen Âge et tout au long de l'Ancien Régime, la zone est constituée en seigneurie.
- Le village de Vigneux était une seigneurie ecclésiastique de l'abbaye Saint-Médard située à Soissons ;
- 1162, il est affranchi par la coutume de Vervins ;
- 1220 : construction d'un prieuré, aujourd'hui disparu ;
- Sègle XVIII : Vigneux devient la seigneurie personnelle des Villelongue.
- La commune du Hocquet est constituée pendant la Révolution.
- Vigneux-Hocquet devient une commune unique par regroupement le 14 septembre 1887.
- le remembrement des terres est un grand sujet des agriculteurs.
- Abandon graduel de la fête foraine annuelle.
- Subissant un exode rural manifeste après la Seconde Guerre mondiale, avec des prolongements tardifs, ce village négligé des médias sort de l'oubli par une arrivée sur la scène médiatique nationale grâce à l'émission La Carte aux trésors diffusée sur France 3 le 16 août 2005. Elle fut tournée en juin avec un atterrissage des hélicoptères - bleu (équipe de Septime) et rouge (équipe de Fabienne) - sur des commentaires de Sylvain dans les prés du château. Un inédit local surpassant l'arrivée de l'ULM lors de la décennie précédente sur la colline menant à Montcornet. Le terrain d'aviation, son hangar et la piste ont disparu en 2012. Les activités aéronautiques ont cessé suite aux trop nombreux actes d'"incivilité"subit par les installations[2].


text:
Quiron
Quiron (en grèc ancian Xeίpwv, Kheírôn, ‘l'inferior’ dels filhs de Cronos) èra un centaure qu'èra reputat d'èsser lo mai savi e just de totes los membres de sa raça dina la mitologia grèga. Lo centaure, qu'èra lo filh de Cronos e Filira, viviá sul mont Pelion, mas coma d'autres centaures, ne foguèt fòrabandit pels lapitas. Se maridèt amb la nimfa Cariclo e sa filha Ocirroe foguèt la maire de Pelcos. Recebèt son ensenhament d'Apollon e Artèmis e foguèt l'ensenhaire d'Aquilles, Asclèpi, Tesèu, Jason, Aristèu e Acteon. Foguèt un grand professor dins divèrses domenis coma per exemple en musica, art, caça, morala, medecina e cirurgia.


text:
Guinèa Eqüatoriala
La Guinèa Eqüatoriala es un país situat dins lo centre-oèst d'Africa. Confronta Cameron al nòrd, Gabon a l'èst e al sud, e l'Ocean Atlantic a l'oèst. Es tanben format per un grand nombre de pichonas illas. La principala es Bioko (sèti de la capitala del país, Malabo).
Lo gentilici es eqüatoguinean -ana.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Guinèa Eqüatoriala


text:
Hanja
Hanja es lo nom corean pels caractèrs chineses. Mai precisament, designa los caractèrs chineses manlevats al chinés e incorporats dins la lenga coreana amb la prononciacion coreana. Hanja-mal (한자말; 漢字말) o hanja-eo (한자어; 漢字語) designa los mots que se pòdon escriure en hanja, e hanmun (한문; 漢文) designa l'escritura chinesa classica. Lo hanja coneguèt pas jamai de reforma màger, e los caractèrs son sovent completament identics als caractèrs chineses tradicionals e als caractèrs kyūjitai. Sonque un pichon nombre de caractèrs hanja son modificats o especifics al corean. A l'opausat , la màger part dels caractèrs correntament utilizat en Japon (kanji) e en China continentala foguèron simplificats, e contenon mens de traches que los caractèrs hanja correspondents.
L'alfabet fonetic corean, ara nomenat hangeul, foguèt creat per una còla de saberuts designats en 1440 per Sejong lo Grand, mas aguèt pas un usatge vertadièrament espandit abans la fin del sègle XIX e la debuta del sègle XX.[1] Doncas, abans aquesta epòca fasiá mestièr de saupre legir e escriure en hanja per èsser letrat en corean, e la granda majoritat de la literatura coreana e autres documents èran escrits en hanja. Uèi, hanja joga un ròtle diferent. Los universitaris que vòlon estudiar l'istòria coreana an d'estudiar tanben l'hanja per fin de legir los documents istorics. Per lo public, aprene d'unes caractèrs hanja ajuda fòrça a la compreneson dels mots que son formats amb eles. Hanja es pas utilizats per los mots d'origina coreana, que son totjorn transcrit en hangeul, e quitament de mots d'origina chinesa — hanja-eo (한자어, 漢字語) — son escrit amb l'alfabet hangeul lo mai sovent.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fischer, Stephen Roger. A History of Writing, Globalities. London: Reaktion Books, 189-194. ISBN 1861891016. Retrieved on 2009-04-03.


text:
Donate/WaysToGive/oc
Contents
Per carta bancària o de credit
- Totas las transaccions per carta bancària o de credit son tractadas per PayPal. Clicatz aicí per far un don amb vòstre carta Visa, MasterCard, American Express o Discover.
Via PayPal
- Podètz efectuar un don en utilizant los fonses disponibles sus vòstre compte Paypal en clicant aicí.
Dons per corrièr postal
Libellatz vòstres chècs a l’òrdre de « Wikimedia Foundation, Inc. » Mandetz pas cap de moneda (pèças, bilhets) per corrièr.
Nòstra adreça postala (pels chècs) :
Wikimedia Foundation, Inc.
P.O. Box 98204
Washington, DC 20090-8204
USA
Note: donations by check are processed directly at our centralized lockbox location which is in Washington, DC.
Dons en títols borsièrs
- Per transferir de títols borsièrs dempuèi vòstre pòrtafuèlhas cap al nòstre, balhatz nòstres nom, numéèo de compte e nòstre numèro DTCC de compensacion al gestionari de vòstre compte títols. Quora la transaccion es efectuada, adreçatz-nos un corrièr electronic a donatewikimedia.org per que poscam finalizar la transaccion.
Wikimedia Foundation, Inc.
Morgan Stanley Smith Barney
Investment a/c number 164-107385-782
Numèro DTCC de compensacion : #0015
- S'avètz besonh d’assisténcia per aquesta operacion, contactatz-nos per corrièr electronic a donatewikimedia.org.
Virament dirècte
- La Fondacion Wikimedia dispausa de comptes bancaris que permeton d’acceptar los viraments. S'avètz besonh d’assisténcia per aquesta operacion, contactatz-nos per corrièr electronic a donatewikimedia.org.
- Banca als Estats Units d’America
- Wikimedia Foundation
- Citibank
- 590 Market Street
- San Francisco, US 94104
- 415-982-2960
- Numèro de compte
- Viraments domestics asl Estats Units d’America
- N° de banca e d’establiment (ABA/ACH#) : 321171184
- N° de compte (A/C#) : 203129580
- International
- Còde SWIFT : CITIUS33
- N° de compte (A/C#) : 203129580
- Numèro de compte
- Banca internacionala
- Wikimedia Foundation
- J.P. Morgan Chase Bank, N.A., London
- 25 Bank Street
- Canary Wharf
- London
- E14 5JP
- Numèro de compte
- N° IBAN : GB49CHAS60924241034730
- Còde BIC : CHASGB2L


text:
Pierre Cohen
Pierre Cohen es un òme politic francés, nascut lo 20 de març 1950 a Bizèrta (Tunisia), deputat socialista e cònsol màger de Tolosa de 2008 a 2014.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'una catolica francesa e d'un militar josieu tunisian[1], que seguiguèt en Alemanha en 1958 puèi a Masamet en 1964, Pierre Cohen obtenguèt, aprèp son bac en 1968, un doctorat en informatica a l'universitat Paul Sabatier, e venguèt engenhaire de recèrca en informatica a l'IRIT, fins a sa demission en 1997[2].
Membre del Partit Socialista en 1974, milita al sen del CERES. Elegit municipal a Ramonvila e Sant Anha en 1983, d'en primièr, es encargat de la pichona enfància abans de ne venir cònsol màger en 1989. Conselhièr regional entre 1986 e 1992, se met en vacança del Partit Socialista un temps aprèp l'entrada de França dins la Guèrra en Iraq. Vòta apuèi « non » al referendum sul Tractat de Maastricht, mas rejonh pas Jean-Pierre Chevènement al Movement dels Ciutadans, e se rapròcha de Lionel Jospin en 1995[2].
Implicat dins las politicas de prevencions al GIP e al CISPD, tanben es a l'origina del Festenal de carrièra de Ramonvila. Es elegit deputat en 1997 dins la 3ena circonscripcion de Nauta Garona. Implicat fòrtament dins las Assisas de la Recèrca, tanben es membre de las instàncias nacionalas del Partit Socialista ont trabalha sul servici public.
Reelegit deputat per un tresen mandat legislatiu lo Mois invalide (de junh de)M, fàcia a la candidata UMP Marie-Claire Danen, es vicepresident de l'Ofici Parlamentari d'Avaloracion de las Causidas Scientificas e Tecnologicas e membre de la Comission dels Afars Economics, de l'Environament e del Territòri[3].
Lo Mois invalide (de març de)M, al cap d'una lista unitària de l'esquèrra (PS, PCF, MRC, PRG, Verds), davança al segond torn de las municipalas lo cònsol sortent Jean-Luc Moudenc (50,42 % contra 49,58 %[4]).
Mandats[modificar | modificar la font]
Mandats e responsabilitats actualas[modificar | modificar la font]
- Elegit cònsol de Tolosa lo Mois invalide (de març de)M[5]
- Reelegit lo Mois invalide (de junh de)M : deputat de la Tresena circonscripcion de Nauta Garona.
- President de la Comunautat d'aglomeracion del Grand Tolosa
- Vicepresident del GIP contracte de vila e membre del Sindicat mixte d’estudis de l’Aglomeracion Tolosenca.
- President de la Comission Territoriala del Canal d'Entre doas mars.
- Membre del Conselh de las collectivitats territorialas pel Desvolopament cultural al sen de l’associacion «Vilas e Banlègas».
Mandats escasuts[modificar | modificar la font]
- 06/03/1983 - 12/03/1989 : membre del conselh municipal de Ramonvila e Sant Anha
- 17/03/1986 - 22/03/1992 : membre del Conselh regional de Miègjorn-Pirenèus
- 20/03/1989 - 18/06/1995 : cònsol de Ramonvila e Sant Anha
- 25/06/1995 - 18/03/2001 : cònsol de Ramonvila e Sant Anha
- 01/06/1997 - 18/06/2002 : deputat
- 18/03/2001 - 16/03/2008 : cònsol de Ramonvila e Sant Anha
- 19/06/2002 - 19/06/2007 : deputat
- Membre de la Comunautat d'aglomeracion de Tolosa Sud-Èst (Sicoval).
Font[modificar | modificar la font]
- Notice biographique, Who's Who in France
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sébastien Marti, « Pierre Cohen, le candidat PS côté cœur », La Dépêche du Midi, Mois invalide (de genièr de)M
- ↑ 2,0 2,1 Yves Bordenave, « Pierre Cohen : le sérieux fait maire, Le Monde, Mois invalide (de març de)M
- ↑ Ficha sul sit de l'Assemblada nacionala
- ↑ (fr) Resultats de las eleccions municipalas de 2008 a Tolosa sul sit oficial del Ministèri de l'Interior
- ↑ La lista de Pierre Cohen es estada elegida lo Mois invalide (de març de)M, mas Pierre Cohen es estat oficialament elegit cònsol pel conselh municipal del Mois invalide (de març de)M.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ficha sul sit de l'Assemblada Nacionala


text:
Prémery
Prémery es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors de las jornadas del 25 e del 27 de junh 1944, las tropas alemandas de la Escor de Pionièrs de Cosne-sus-Loire, en residint en lo aquartera del 85e regiment de infanterie de linha, se son liurats a desparièras operacions a Thauvenay e a Prémery, a l'ajuda de camions réquisitionnés en la jornada del 24 de junh e #que los xofers e convoyeurs n'avián #èsser internès en lo aquartera.
Lo dimars 27 de junh, a 3 oras del matin, los Alemands #emprene una expedicion contra los maquis, en los bòsques al nòrd de Prémery. Aquela operacion comptava 15 camions a la sortida de Cosne. Cinc unes autres camions, partits de Nivèrns, los #prene suls luòcs. Sus aqueles darrièrs, dos canons antichars. De Cosne èran partits egalament cinc tanks #qu'un T-34 d'origina russa e quatre pichons tanks Renault. L'efectiu n'èra de 350 a 400 òmes. L'operacion pas #donar cap de resultat. A la siá terminaison, la tropa se #trobar dins lo vilatge de Vielmanay, amb un grop d'una dotzena de civilas armats de mitraillettes e las pòchas atapidas de cartouches e de tracts. Los abitants del país #reconéisser en eles dels òmes #que los avián desvelhats al mièg de la nuèch en se fasent passar per Patriotes. Los tracts n'evidéncia al mièg del vilatge avián molzut a la « Nièvre liberada ». L'objectiu d'aqueles manqui patriotes semblava èsser de descobrir la localizacion dels grops de Resisténcia e de far manifestar la populacion en lo sieu favor, en vista de donar motiu a représailles. La sensatesa dels abitants del pòble a déjoué aqueles manœuvres. L'operacion s'es acabada a 16 oras. Los cinc tanks demoravan en panne fauta de carburant. Una pròva facha pels remolcar es demorat va, e dels tracteurs pesats avián demandat a Nivèrns.[1]
Au cours des journées du 25 et du 27 juin 1944, les troupes allemandes de l'École de Pionniers de Cosne-sur-Loire, résidant dans la caserne du 85e régiment d'infanterie de ligne, se sont livrées à différentes opérations à Thauvenay et à Prémery, à l'aide de camions réquisitionnés dans la journée du 24 juin et dont les chauffeurs et convoyeurs avaient été internés dans la caserne.
Le mardi 27 juin, à 3 heures du matin, les Allemands entreprirent une expédition contre le maquis, dans les bois au nord de Prémery. Cette opération comptait 15 camions au départ de Cosne. Cinq autres camions, partis de Nevers, les rejoignirent sur les lieux. Sur ces derniers, deux canons antichars. De Cosne étaient partis également cinq tanks dont un T-34 d'origine russe et quatre petits tanks Renault. L'effectif était de 350 à 400 hommes. L'opération ne donna aucun résultat. A sa terminaison, la troupe se retrouva dans le village de Vielmanay, avec un groupe d'une douzaine de civils armés de mitraillettes et les poches bourrées de cartouches et de tracts. Les habitants du pays reconnurent en eux des hommes qui les avaient réveillés au milieu de la nuit en se faisant passer pour des Patriotes. Les tracts en évidence au milieu du village avaient trait à la « Nièvre libérée ». Le but de ces faux patriotes semblait être de découvrir l'emplacement des groupes de Résistance et de faire manifester la population en leur faveur, en vue de donner motif à des représailles. La sagesse des habitants du village a déjoué ces manœuvres. L'opération s'est terminée à 16 heures. Les cinq tanks restaient en panne faute de carburant. Un essai fait pour les remorquer est resté vain, et des tracteurs lourds étaient demandés à Nevers.[2]


text:
Sistèma presidencial
Un sistèma presidencial, es un sistèma de govèrn d'una republica ont la branca executiva s'elegís de manièra separada de la branca legislativa. La constitucion dels Estats Units es reconeguda coma lo primièr document oficial a descriure lo sistèma presidencialista modèrne e qu'es encara en vigor.
La caracteristica mai importanta del sistèma presidencial es lo biais que lo poder executiu es elegit, sovent nomenat "president".
Las caracteristicas dels sistèmas presidencials son :
- Lo president es lo cap d'Estat e cap de govèrn.
- I a pas cap de relacion formala entre lo president e lo còrs legislatiu; la sua capacitat a prepausar de leis es limitada. Malgrat aiçò, lo president a lo poder de vèto suls actes aprovats pel còrs legislatiu e, a son torn, una supermajoritat del còrs legislatiu ten lo poder d'infirmar lo vèto.
- Lo president a un periòde de govèrn fixe. Las eleccions o las reeleccions se realizan en tempses predeterminats, e existís pas lo concèpte de "mocion de censura" per renversar l'executiu e convocar d'eleccions. Çaquelà, la majoritat dels sistèmas presidencials an incorporat d'amainatjaments a las leis per realizar de jutjaments amb la fin de destituir lo president s'a comés un crime.
- La branca executiva es unipersonala. Los membres del cabinet son causits pel president, e mai se, dins qualques estats amb de sistèmas presidencials, lo còrs legislatiu deu aprovar los membres del cabinet. Lo president a la capacitat de donar d'òrdres o de renversar un membre, que siá del cabinet e de l'armada, sens l'aprovacion del còrs legislatiu, mas, pòt pas renversar los jutges del còrs judiciari.
La branca legislativa dels sistèmas presidencialistas es oficialament coneguda coma "Congrès" o "Assemblada".
Qualques estats presidencialistas :
- los Estats Units, Indonesia
- las Filipinas,
- Mexic,
- Corèa del Sud
e la majoritat dels estats de l'America del Sud.


text:
Autretot
Autretot es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del País de Caux situada en lo costat de Yvetot.
Commune du Pays de Caux située dans le canton d'Yvetot.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, la municipalitat es un centre del tissage e del protestantisme.
Du Modèl:S mini- au Modèl:S-, la commune est un centre du tissage et du protestantisme.


text:
Remigny (Aisne)
Remigny es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del ancià Vermandois, situat en una plana anautita e ondulée, a las immeditaeses d'una cauçada gauloise, en connectant Laon a Péronne.
Village de l'ancien Vermandois, situé dans une plaine élevée et ondulée, aux abords d'une chaussée gauloise, reliant Laon à Péronne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancians noms :
- 956 : Reminiacus
- 1145 : Ruminiacus
Dépendait antany del intendance de Soissons, del bailliage de Chauny, eleccion e diocèse de Soissons.
Anciens noms :
- 956 : Reminiacus
- 1145 : Ruminiacus
Dépendait autrefois de l'intendance de Soissons, du bailliage de Chauny, élection et diocèse de Soissons.


text:
Ròsh Hashanà
Ròsh Hashanà (en ebrieu: ראש השנה, 'començament de l'an') es l'An Novèu espirituau josieu. Se celèbra lo premier e lo segond jorn de Tishrei (mes dau calendari ebrieu). Sus lo començament de l'an ebrieu i a dos critèris: segon la Torà, lo mes de Nisan (vèrs març-abriu) serà lo premier dei mes de l'an (Shemot/Èxode 12.2). Pus tard la tradicion josieva establiguèt lo començament de l'an dins lo mes ebrieu de Tishrei (per setembre-octòbre), qu'es considerat lo mes que Dieu creèt lo mond e es a partir d'aquesta celebracion que se còmptan leis ans. Dins aqueu jorn, segon la tradicion, foguèt creat lo premier òme, Adam. La celebracion comença au crepuscul dei vèspras. Lo son dau shofar, una bana, majorament de moton, atrai lei josieus a la meditacion, l'autoexamen e la contricion, e sòna pendent la pregària dau matin. Es lo premier dei jorns de repentiment e d'introspeccion, de balanç dei fachs e deis accions realizadas, de pregària e de sensibilitat especialas (Aseret Yemei Teshuva) que s'acaban en Yom Kippur 'jorn dau perdon'; es tanben conegut coma lo 'jorn dau jutjament' e coma lo 'jorn dau remembre' pr'amor que, segon la tradicion, Dieu jutja leis òmes aqueu jorn.