text:
Pichona Edat glaciària
La Pichona Edat glaciària (PAG) es un periòde climatic freg arribat en Euròpa e America del Nòrd al començament del sègle XIV e la fin del sègle XIX[1] gaireben. Se caracteriza per de periòdes d'avançadas puèi de maxims successius de glacièrs, que correspondon de minims de temperaturas mejanas plan marcats. Succedís a l'optim climatic medieval (OCM), periòde mai caud. Pasmens, es contemporanèa a una seria plan mai longa d'ivèrns fregs, entre lo sègles XIII e XX. La Pichona Edat glaciària foguèt d'en primièr considerat coma un fenomèn global, mas una coneissença melhora de l'optim climatic medieval es venguda temperar aquesta afirmacion.
Aqueste tèrme foguèt introduch de biais informal en 1939 pel geològ François E. Matthes per designar lo periòde qu'acabava de viure a la fin del sègle XIX[2].
Somari
- 1 Origina e persisténcia
- 2 Question de las bòrnas temporalas
- 3 Caracteristicas e impactes
- 4 Elements istorics e culturals
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 fonts
Origina e persisténcia[modificar | modificar la font]
Paramètres de Milankovitch[modificar | modificar la font]
Lo forçatge orbital degut als cicles de l'orbita terrèstra a l'entorn del Solelh, pendent los dos mila ans darrièrs, provoquèt una tendéncia al refregiment dins l'emisfèri Nòrd de long tèrme que contunhèt pendent lo periòde medieval e la pichona Edat glaciària. La velocitat de refregiment de l'Artic es d'unes 0,02 gra Celsius per sègle. Aquesta tendéncia auriá podut èsser menada a contunhar dins l'avenir condusent a una veraia edat galciària, mas los registres de temperatura a partir del sègle XX mòstran una inversion subte d'aquesta tendéncia, amb una auçada de temperaturas mondialas atribuidas als gases a efièch de sèrra.
Activitat volcanica[modificar | modificar la font]
De teorias foguèron avançadas per explicar l'existéncia e subretot la persisténcia de la Pichona Edat glaciària. La primièra, fondada sus las descobèrtas realizadas en estratigrafia, liga la Pichona Edat glaciària de las annadas 1800 a l'erupcion fòrça violenta de mai d'un volcans, coma lo Tambora. Es en efièch conegut que los aerosòls largats per cèrt tipe de volcan pòdon far diminuir fòrça l'eficacitat del rai solar. Lo començament de la Pichona Edat glaciària al sègle XIII poiriá èsser, en partida, ligat a un fenomèn d'ivèrn volcanic[3].
En 2013, una equipa scientifica francesa dirigida per Franck Lavigne estima, al vejaire los elements analizats, qu'aqueste periòde de refregiment auriá estat causat per l'activitat volcanica del volcan indonesian Samalas que seriá dintrat en erupcion en 1257 dins una explosion qualificada de mega-colossala[4],[5].
Diminucion de l'activitat solara[modificar | modificar la font]
Una segonda explicacion, sens pasmens venir contra, seriá de trobar dins l'efièch de l'activitat du Solelh. Sembla qu'auriá estat pro fèble pendent una bona partida del periòde de la Pichona Edat glaciària. Pendent lo periòde 1645-1715, a la mitat de la Pichona Edat glaciària, i aguèt un periòde de fèbla activitat solara coneguda jol nom de minim de Maunder. Lo minim de Spörer foguèt tanben identificat amb un periòde de refregiment significatiu entre 1460 e 1550. D'autres indicators de la fèbla activitat solara pendent aqueste periòde son los nivèls d'isotòps del carbòni 14 e del berilli 10.
Deriba nòrd-Atlantica[modificar | modificar la font]
Una alteracion del corrent del Golf es a vegada evocada coma causa possibla de la Pichona Edat glaciària. Aqueste ipotèsi es pasmens pas provada.
Question de las bòrnas temporalas[modificar | modificar la font]
Pas cap de data precisa fa l'unanimitat per marcar lo començament de la Pichona Edat glaciària : d'eveniments, mai o mens ancians, son citats coma fasent potencialament partit, abans la data del primièr minim climatic provat. A partir del sègle XIII, la banquisa de l'Atlantica nòrd s'espandís cap al sud, e tanben los glacièrs de la Groenlàndia. En 1315 començon tres ans de chavanas, punt de partença d'un periòde meteorologic movementat que dura fins al sègle XIX. L'avançada dels glacièrs es provat dins mai d'unas regions del mond pendent aquestes cinc sègles, mas una reconstitucion de lors progressions a partir de mesuras de terrenc mòstra que son fin finala demrats limitadas entre 1600 e 1850. es subretot la retirada dels glacièrs al sègle XX qui serà espectaculara.
Unes grands eveniments climatics pòdon donc èsser mostrats coma de punts de marca d'una Pichona Edat glaciària espandit del sègle XIII a la mitat del XX:
- 1250: començament l'espandiment de la calòta glaciària en Atlantic;
- 1300: los estius fins alara cauds acaban de l'èsser de biais net;
- 1315: precipitacions fòrta e granda famina de 1315-1317;
- 1550: començament teoric de l'espandiment mondial dels glaces;
- 1650: primièr minim climatic.
La fin de la Pichona Edat glaciària es fixada a la mitat del sègle XIX.
Caracteristicas e impactes[modificar | modificar la font]
La Pichona Edat glaciària correspond concrètament a un leugièr refregiment climatic, de l'òrdre de mens d'1°C. Aquesta diminucion pòt pareisser flac, mas èra sufisent per provocar dels ivèrns rigoroses e alentir las activitats umanas: per exemple la produccion agricòla, subretot al sègle XVII. D'archius istorics o comercials, de pinturas de l'epòca testimònia d'ivèrns rufes e ennevats. En Savòia, quitament s'organiza de processions dins l'esper d'arrestat l'avançada dels glaces. Lo paroxisme de freg es atenh entre los ans 1570 e 1730.
Emisfèri nòrd[modificar | modificar la font]
La Pichona Edat glaciària foguèt subretot descrich e comentat en Euròpa e en America del Nòrd, pasmens se d'autras regions del mond avián estat concernidas. A la mitat del sègle XVII, los glacièrs dels Alps soïsses avançan rapidament, engolissent de bòrdas e vilatges. En Angletèrra, la Tamèsi gèla (pel primièr còp en 1607, pel darrièr en 1814); quitament se los amenatjaments urbans, de ponts per exemple, an podut favorizar lo fenomèn alentissent le flus de las aiga, la frequéncia de l'eveniment es un bon exemple de la persisténcia del refregiment en Euròpa. Tanben, los canals e rius dels Païses Basses venon de blòt de glaç pendent mai d'un ivèrns. Pendent l'ivèrn de 1780, la zona fluviala de Nòca York (New York Harbor) se solidica: se pòt caminar entre Manhattan e Staten Island; los ligams de comèrci per via maritima son blocats.
Totes aqueles ivèrns fòrça rigoroses tòcan mai o mens directament e violentament la vida de las populacions.
Emisfèr sud[modificar | modificar la font]
Los analisis d'elements de calòta coralliana levats al sud-èst de la Nòva Caledònia mòstra que la Pichona Edat glaciària existiguèt tanben, dins lo Pacific sud-oèst tropical amb un refregiment mejan pròche d’un gra Celsius. Mòstran tanben que lo fenomèn El Niño auriá pasmens subit pas cap variacion de fòrça o de frequéncia, quitament pendent lo periòde mai freg[7].
Elements istorics e culturals[modificar | modificar la font]
La Pichona Edat glaciària aguèt un impacte real e long sus la populacion, la fauna e la flora de fòrça païses, subretot en Euròpa e en America del Nòrd. Es, per exemple, invocat per explicar la desapareisson de la colonia norvegiana de la Groenlàndia. Unes ivèrns son demorat tristament celèbres pel nombre de mòrts censats a causa del freg intens e de las faminas. Atal, jol règne de Loís XIV, las annadas 1693 e 1694 veson morir entre 1,5 e 2 milions de subjèctes franceses[8].
La Pichona Edat glaciària e las arts[modificar | modificar la font]
La Pichona Edat glaciària s'encontra de segur en pintura, subretot dins los quadres de païsatges. Un exemple celèbre se vei amb Pieter Brueghel lo Vièlh e son filh Pieter Brueghel lo Jove, pintres flamands de la Renaissença. La pintura europèa es pro rica d'illustracions dels efièchs de la Pichona Edat glaciària sus la vida videnta, que siá en vila o dins las primièras vals abitadas.
Dins son obratge Weather (1981), William James Burroughs analiza la representacion picturala de l'ivèrn. Constata que la majora partida de las pinturas tractant aqueste tèma foguèron produchas entre 1565 e 1665, çò que correspond a un declin climatic registrat dins los glaces a partir de 1550. Fòrça pauc de representacions ivernalas existisson abans. Es benlèu que l'ivèrn plan rufe de 1565 aja inspirat fòrça artistas e lo nombre de représentacions originalas e qu'aquela « mòda » mermèron a la favor de la pujada de las temperaturas e del fach que lo tèma aja estat ja pro tractat. Se pòt notar que totas las pinturas de Bruegel l'Ancian ont la nèu es sovent un element central foguèron realizadas en 1565. Son filh avent fach fòrça copias d'òbras de son paire, es malaisit de far de conclusons sul climat de 1570 a 1600 a partir d'aquestas solas pinturas. Los tèmas de la Pichona Edat glaciària apareisson dins la pintura danesa après l'ivèrn de 1608. Entre 1627 e 1640, la produccion merma, çò que correspond a un caufament leugièr de las temperaturas. Mas, lo declin final de las pinturas tractant de l'ivèrn coïncidís pas amb una melhoracion franca de las condicions climaticas: Burroughs avança donc que l'efièch lo vam aviá passat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Françoise Labalette, « Les terribles ravages du "grand hyver" » in Historia, mars 2009, no 759, p. 47.
- ↑ .
- ↑ Miller, G. H. et alii, « Abrupt onset of the Little Ice Age triggered by volcanism and sustained by sea-ice/ocean feedbacks », Geophys. Res. Lett., 39, 2012, L02708, doi:10.1029/2011GL050168 Résumé en ligne.
- ↑ (en) Lavigne, F. et al., 2013, « Source of the great A.D. 1257 mystery eruption unveiled, Samalas volcano, Rinjani Volcanic Complex, Indonesia », PNAS, [en ligne].
- ↑ Petit Âge glaciaire : le puissant volcan en cause a été identifié.
- ↑ Évolution du glacier des Bossons..
- ↑ El Ninõ insensible au Petit Âge glaciaire ?.
- ↑ Marcel Lachiver, Les années de misère : la famine au temps du Grand Roi : 1680-1720, Paris, Fayard, 1991 (ISBN 2-2130-2799-4).
fonts[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Webografia[modificar | modificar la font]
- Emmanuel Le Roy Ladurie : Histoire du climat depuis l'an 1.000.


c: text/html

text:
Malala Yousafzai
Malala Yousafzai (en pashto: ملاله یوسفزۍ; en ordo: ملالہ یوسف زئی; Mingora, Paquistan, 12 de julh de 1997) es una activista civica e blogaira paquistanesa. Per encausa de sa lucha en favor de l'educacion e dels dreches de las femnas, entamenada tre l'adolescéncia, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz lo 10 d'octobre de 2014.
Biografia[modificar | modificar la font]
Venguèt famosa tre 2009, quand aviá pas que 11–12 ans, qu'escriviá un blòg, jos un pseudonim, per la BBC e i narrava sa vida jos la lei dels talibans, los ensages que fasián per tal de contrarotlar la Val de Swat, e a l'encòp i far conéisser sas idèas per afavorir l'educacion de las dròllas.
Son engatjament foguèt recompensat lo 19 de decembre de 2011 amb lo primièr Prèmi Nacional del Jovent de Paquistan, que venguèt puèi lo Prèmi Nacional Malala de la Patz, decernit pel govèrn paquistanés. Lo 9 d'octobre de 2012, Malala foguèt victima d'una temptativa d'assassinat e recebèt una bala dins lo cap e lo còl del temps qu'èra a tornar en cò sieu dins un bus escolar. Capitèt de subreviure e foguèt mandada aprèp qualques jorns en Anglatèrra, al Queen Elizabeth Hospital de Birmingham per i seguir una reeducacion.
Lo 29 d'abril de 2013, la revista america Time la placèt en cobèrta e la designèt coma una de "las 100 personas mai influentas del mond". Recebèt divèrses recompensas dins mantun país coma per exemple lo Prèmi Internacional Catalonha en mai del meteis an per "sa determinacion e son coratge dins la defensa dels dreches de l'òme".
Aprèp d'èsser estada nomenada demest los candidats al Prèmi Nobel de la Patz de 2013, recebèt finalament aquesta recompensa l'an seguent, amassa amb lo militant civic indian Kailash Satyarthi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lutz
La lutz (dau latin lux, lucis) es l'agent fisic que rend visibles leis objèctes. Lo tèrme de lutz se referís a la porcion de l'espèctre electromagnetic visibla a l'uelh uman, mai pòt inclure d'autrei radiacions electromagneticas. Lei tres grandors de basa de la lutz (e de totei lei radiacions electromagneticas) son la luminositat, la color (o frequéncia) e la polarizacion. A causa de la dualitat onda-particula, la lutz mòstra de proprietats qu'apertenon quora ais ondas, quora ai particulas (mai lei dos tipes de proprietats se manifèstan jamai simultaneament).
Somari
- 1 Teorias de la lutz
- 2 La velocitat de la lutz
- 3 Optica
- 4 Colors e longors d'onda
- 5 Mesura de la lutz
- 6 Fònts luminosas
Teorias de la lutz[modificar | modificar la font]
Teoria corpusculara[modificar | modificar la font]
Foguèt formulada per Isaac Newton au sègle XVII. Aquela teoria considèra la lutz coma compausada de particulas de matèria (corpusculs) emessas dins totei lei direccions. En mai d'èsser matematicament fòrça simpla (ben mai que la teoria ondulatòria), aquela teoria explica fòrça facilament de caracteristicas de la propagacion de la lutz qu'èran ben conegudas a l'epòca de Newton.
Avans tot, la mecanica galileana prevei correctament que lei particulas (comprés lei corpusculs de lutz) se propagan en linha drecha, e l'atribucion a aquelei corpusculs d'una massa infima, mai diferenta de zèro, es coerenta amb una velocitat de la lutz auta mai pas infinida. Lo fenomèn de la reflexion se pòt tanben explicar d'un biais simple per lo tuert elastic dei particulas de lutz sus la superfícia reflectritz.
L'explicacion de la refraccion es un pauc pus complicada, mai possibla: sufís de pensar que lei particulas qu'arriban sus lo materiau refrangent son somessas, de la part d'aquest, en de fòrças perpendicularas a la superfícia, que ne modifican la trajectòria.
Lei colors de l'arc de seda èran explicadas gràcias a l'introduccion de divèrs corpusculs de lutz (un per cada color), e lo blanc èra pensat coma format de toteis aquelei particulas. La separacion dei colors (per mejan, per exemple, d'un prisma) pausava de problèmas teorics suplementaris, que lei particulas de lutz deurián aver de proprietats identicas dins lo vuege, mai diferentas au dintre de la matèria.
Una consequéncia de la teoria corpusculara es que la velocitat de la lutz, quand se propaga au dintre d'un mitan materiau, es superiora a sa velocitat dins lo vuege, en causa de l'acceleracion gravitacionala.
Teoria ondulatòria[modificar | modificar la font]
Foguèt formulada per Christiaan Huygens en 1678, mai publicada solament en 1690 dins son Traité de la Lumière. Aquela teoria considèra la lutz coma una onda que se propaga (exactament coma leis ondas de la mar o leis ondas acosticas) dins un mitan, dich etèr, qu'èra supausat d'emplir tot l'univèrs e d'èsser format de particulas elasticas microscopicas. La teoria ondulatòria de la lutz permetiá d'explicar (maugrat una cèrta complexitat matematica) un grand nombre de fenomèns: en mai de la reflexion e de la refraccion, Huygens poguèt explicar lo fenomèn de la birefrangéncia dins lei cristaus de calcita.
En 1801 Thomas Young provèt que lei fenomèns de difraccion (observada per lo premier còp per Francesco Maria Grimaldi en 1665) e d'interferéncia èran entierament explicats per la teoria ondulatòria, e o èran pas per la teoria corpusculara.
Un problèma de la teoria ondulatòria èra la propagacion rectilinèa de la lutz. Èra ben conegut que leis ondas son capablas de contornejar leis obstacles, mentre qu'una constatacion banala es que la lutz se propaga en linha drecha (aquela proprietat èra ja estada notada per Euclides dins son Optica). Pasmens aquela dificultat aparenta pòt èsser resouguda en supausant que la lutz a una longor d'onda microscopica.
Contrariament a la teoria corpusculara, la teoria ondulatòria prevei que la lutz se propaga pus lentament au dintre d'un mitan materiau que dins lo vuege.
Teoria electromagnetica[modificar | modificar la font]
Prepausada per James Clerk Maxwell a la fin dau sègle XIX, precisa la teoria ondulatòria en afiermant que leis ondas luminosas son d'ondas electromagneticas, e mòstra que la lutz visibla es una partida de l'espèctre electromagnetic. Amb la formulacion deis eqüacions de Maxwell foguèron completament unificats lei fenomèns electrics, magnetics e optics. Per l'immensa majoritat deis aplicacions, aquela teoria es encara utilizada a l'ora d'ara.
Teoria qüantica[modificar | modificar la font]
Per resòuvre de problèmas pertocant l'estudi dau còrs negre, en 1900 Max Planck prepausèt que l'escambi d'energia entre lo camp electromagnetic e la matèria se poguèsse faire per mejan de paquets discrèts d'energia (qüantums) nomenats fotons. Leis òbras seguentas d'Albert Einstein sus l'efècte fotoelectric mostrèron qu'aquò èra pas un artifici matematic, e que lei fotons èran d'objèctes reaus. Amb l'aveniment dei teorias qüanticas dei camps (e en particular de l'electrodinamica qüantica), lo concèpte de foton foguèt formalizat e es uei a la basa de l'optica qüantica. Amb la dualitat onda-particula, la teoria qüantica es la sintèsi modèrna de la teoria ondulatòria e de la teoria corpusculara.
La velocitat de la lutz[modificar | modificar la font]
La lutz se propaga a una velocitat finida c, la velocitat de la lutz dins lo vuege, onte c = 299 792 458 m/s.
Aquela velocitat es independenta de l'estat de movement de la fònt luminosa: leis observators immobils coma leis observators en movement mesuran totjorn la meteissa valor de c; es un fach experimentau qu'es a la basa de la teoria de la relativitat restrencha d'Einstein. Aqueu fach es talament ben establit que lo Sistèma Internacionau d'Unitats a gelat la valor de c (cf. çai subre), que desenant se deuriá plus mesurar.
Pasmens, quand la lutz travèrsa una substància transparenta, coma l'aire, l'aiga o lo veire, sa velocitat es reducha, e la lutz es somessa a la refraccion. Dins un mitan materiau que son indèx de refraccion es n (n > 1), la velocitat de la lutz es c/n.
Istòria de la mesura de la velocitat de la lutz[modificar | modificar la font]
Premierei temptativas[modificar | modificar la font]
La velocitat de la lutz es estada mesurada fòrça còps per de fisicians nombrós. La premiera temptativa de mesura foguèt complida per Galileo Galilei, mai lei mejans disponibles, rudimentaris, permetèron pas d'obtenir una valor.
La premiera mesura efectiva foguèt facha per Olaus Roemer, un fisician danés, en 1676. Desvolopèt un metòde de mesura, en observant Jupitèr e una de sei lunas amb un telescòpi. Gràcias au fach que la luna èra eclipsada per Jupitèr a intervals regulars, mesurèt lo periòde de revolucion de la luna, que valiá 42,5 h quand la Tèrra èra pròcha de Jupitèr. Lo fach que lo periòde de revolucion s'alonguèsse quand la distància entre Jupitèr e la Tèrra aumentava indicava que la lutz metiá mai de temps per ajónher la Tèrra. La velocitat de la lutz foguèt calculada en analisant la distància entre lei doas planetas en de moments diferents. Roemer trobèt una velocitat de 227 326 km/s.
L'experiéncia de Michelson e Morley[modificar | modificar la font]
En 1881, per mesurar la velocitat de la lutz a respècte de l'etèr (lo mitan ipotetic onte la lutz èra supausada de se propagar, e que l'auriá entraïnada dins son movement), Albert A. Michelson mesurèt la velocitat de la lutz emessa per una estela, quand la Tèrra se n'aluencha, puei quand se'n rapròcha. L'aparelh utilizat (un interferomètre), fòrça precís, permetiá de mesurar de diferéncias de velocitat de l'òrdre de 29 km/s: se trobèt ges de diferéncia. L'experiéncia foguèt repressa en 1887 per Michelson, en collaboracion amb Edward Morley, dins de condicions encara mai precisas, e confiermèt la precedenta.
Aquò mostrava l'inexisténcia de l'etèr, e lo fach que la velocitat de la lutz es invariabla: la valor mesurada es identica, que la fònt luminosa siá mobila o non a respècte de l'observator.
D'autrei mesuras foguèron fachas puei, en particular en 1926 per lo meteis Michelson.
Optica[modificar | modificar la font]
L'optica es l'estudi de la lutz e de l'interaccion entre lutz e matèria. L'observacion e l'estudi dei fenomèns optics, per exemple l'arc de seda, balhan fòrça indicacions sus la natura de la lutz.
Colors e longors d'onda[modificar | modificar la font]
Lei divèrsei longors d'onda son interpretadas per lo cervèu coma de colors, que van dau roge dei longors d'onda mai lòngas (frequéncia pus pichona), au violet dei longors d'onda mai cortas (frequéncia pus granda). Lei frequéncias compresas entre aquelei dos extrèms son percebudas coma arange, jaune, verd, blau e indi. Lei frequéncias immediatament en defòra d'aquel espèctre perceptible per l'uelh uman son nomenadas ultraviolet (UV), per leis autei frequéncias, e infraroge (IR) per lei bassas. E mai se leis èssers umans pòdon pas veire l'infraroge, aquest es percebut per lei receptors de la pèu coma calor. Leis aparelhs concebuts per captar lei rais infraroges e lei convertir en lutz visibla son nomenats visors nocturnes. La radiacion ultravioleta es pas percebuda directament per leis èssers umans, mai rabina la pèu subrexpausada ai rais UV. Cèrts animaus, coma leis abelhas, veson leis ultraviolets; d'autrei veson leis infraroges.
Longors d'onda de la lutz visibla[modificar | modificar la font]
La lutz visibla es una porcion de l'espèctre electromagnetic compresa aproximativament entre i 400 e i 700 nanomètres (nm) (dins l'aire). La lutz se caracteriza tanben per sa frequéncia.
Entre la frequéncia v de la radiacion, sa longor d'onda λ e sa velocitat v dins lo mitan considerat (la velocitat dins lo vuege se nòta c), i a la relacion seguenta: v = λ·v
Mesura de la lutz[modificar | modificar la font]
Dins lo Sistèma Internacionau d'Unitats, existisson leis unitats seguentas de mesura de la lutz:
- luminositat (o temperatura)
- aluminament (unitat SI: lux)
- flux luminós (unitat SI: lumen)
- intensitat luminosa (unitat SI: candela)
Fònts luminosas[modificar | modificar la font]
- radiacion termica (radiacion dau còrs negre)
- lumes d'incandescéncia
- lutz solara
- fuòc
- emission espectrala atomica (la fònt d'emission pòt èsser estimulada o espontanèa)
- acceleracion d'una particula cargada (abitualament un electron)
- quimioluminescéncia
- fluorescéncia
- fosforescéncia
- bioluminescéncia
- sonoluminescéncia
- triboluminescéncia
- radioactivitat
- aniquilacion particula-antiparticula


text:
Rocamador, quo es conegut mondialament ; classat patrimòni mondiau de l'umanitat, es lo vilatge lo mai visitat de França apres lo Mont Sent Micheu. La destinacion numerò 1 d'Occitània, donc...
Sus la rota de Sent Jaume, Rocamadour es una estapa oblijada dempuei l'Atge Mejan, e la descuberta dau còrs de Sent Amador dins la ròcha ente vivia en ermita. La celebritat dau site n'en faguet un luec de romiuvatge apres una seria de miracles atribuits a sa Vierja Negra, que se pòt veire enquera uei dins 'na chapela. Un conta que la clòcha sonava tota sola quand quauqu'un (especiaument los marins) la prejava.
Entau, Rocamador veguet passar un nombre impressionant de romius coneguts : Roland, Sent Lois, Blancha de Castilha, Alienor, Simon de Montfòrt, Jacques Cartier...e òc, ai dich "coneguts", ai pas dich qu'eran tots frequentables...
'Quela mania qu'avian los ancians de pincar lurs vilatges ente las 306 pòden pas 'nar sens tussir...
I a un pitit quauquarren de las vilas trogloditas de l'Orient...
Ara, atencion los uelhs. Avetz auvit parlar de Roland ? Lo nebot de Charlamanha, tuat per los "sarrasins" (daus sarrasins basques, mai que mai...) a Roncesvaus ? Lo que, avant de morir, per pas que los maures prenhan son espasa Durandal, la lancet luenh luenh, en far au passatge un famos trauc que pòrta son nom a Gavarnia ? La legenda ditz que l'espasa 'ribet a Rocamador e s'i plantet dins la ròcha. E ben, l'i es enquera (si, si...) :
Era fòrt, queu Roland, io auria pas aimat li sarrar la man...
Alara, per la pita istòria, quand era sus plaça io era suspres de veire que los toristas (alemands o soisses en majoritat) la vesian pas e s'en fotian, e d'alhors la vila fai pas talament de "produchs derivats" 'qui-dessus...alara que francament, coma miracle, una espasa plantada dins la ròcha per un tipe qu'era a 450 kilometres e que ten dempuei 1200 ans, quo es pas mau...
En cherchar un pauc sus lo net, ai trobat UN site qu'auset dire que quo era pas la vertadiera... la vertadiera se seria facha enlevar per los angles au segle IX, sia avant que los angles 'ribessen (quitament avant qu'existessen...), e avant que Roland moriguesse...
Atrapa-colhons ? Pensatz donc...
Anem, per chabar, veiqui en panorama çò que vesem dempuei Rocamadour (pas lo mai naut, voliam nos far paiar, 'quilhs
...)


text:
Congrès Nacional African
Lo Congrès Nacional African (o ANC per African National Congress en anglés) es un partit politic de Sud-Africa membre de l'Internacionala Socialista. Creat en 1912, a Bloemfontein per defendre los interèsses de la majoritat negra contra la dominacion blanca, foguèt declarat illegal per lo Partit Nacional pendent l’apartheid en 1960. Serà tornar legalizat en 1990 alara que l'apartheid serà avalit en junh de 1991.
En 1994, las primièras eleccions multiracialas permeton a Nelson Mandela d'èsser elegit president de la Republica sud-africana. Dempuèi, l'ANC domina largament la vida politica sud-africana (60-70 % de las voses a las diferentas eleccions generalas de 1994, 1999, 2004 e 2009).
Son cap actual es Jacob Zuma e son sèti es installat dins la Chief Albert Luthuli House, immòble de vint-e-dos estagis situat a Johannesburg e que portava aperabans lo nom de Shell House.


text:
Martin Niemöller
Martin Niemöller (14 de genièr de 1892 - 6 de març de 1984) foguèt un pastor e teologian alemand. S'opausèt al regim nazi.
Li atribuisson lo poèma seguent:
Quand los nazis venguèron quèrre los comunistas
Diguèri pas res, qu'èri pas comunista..
Quand venguèron quèrre los socialdemocratas
Diguèri pas res, qu'èri pas socialdemocrata.
Quand venguèron quèrre los sindicalistas
Diguèri pas res, qu'èri pas sindicalista.
Quand venguèron quèrre los josieus
Diguèri pas res, qu'èri pas josieu.
Puèi me venguèron quèrre
E i aviá pus degun per protestar.


text:
Tresena Crosada
La Tresena Crosada, tanben dicha Crosada dei Rèis, es una crosada que se debanèt de 1189 a 1192. Foguèt una temptativa dei sobeirans principaus de l'Euròpa catolica de reconquistar lei Luòcs Sants d'Orient Mejan ocupats dempuei 1187 per Saladin. Opausèt donc una aliança d'estats catolics compausada dau Reiaume de Jerusalèm, dau Sant Empèri Roman Germanic, dau Reiaume d'Anglatèrra, dau Reiaume de França e dau Reiaume d'Ongria a una coalicion d'estats mediterranèus, musulmans o crestians, compausada dau Sultanat Aiobida de Saladin, dau Sultanat Zenguida, dau Sultanat de Rom, de l'Empèri Bizantin, dau principat bizantin de Chipre[1] e dau Reiaume de Sicília. S'acabèt per un resultat indecís e la signatura d'una patz negociada entre lo rèi d'Anglatèrra Ricard Còr de Leon (1189-1199) e lo sultan aiobida Saladin (1174-1193). D'un caire, lei Crosats reconquistèron una partida dei regions maritimas dau Reiaume de Jerusalèm quasi anientat après la batalha de Hattin en 1187. De l'autre caire, Saladin gardèt lo contraròtle de Jerusalèm mai deguèt autorizar l'intrada de la vila ai romieus crestians.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'Empèri Bizantin e Chipre èran tanben en guèrra entre elei a prepaus de la succession au tròne imperiau.


text:
País de Belvés
País de Belvés, oficialament en francés Pays de Belvès, es, dempuèi lo 1èr de genièr 2016, una comuna novèla occitana situada en Perigòrd, dins lo departament de Dordonha, en region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Es nascuda del regropament de Belvés e de Sench Amand de Belvés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Veire a Belvés e Sench Amand de Belvés .
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Per l'evolucion demografica abans 2016, veire a Belvés e Sench Amand de Belvés .
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Veire a Belvés e Sench Amand de Belvés .
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire a Belvés e Sench Amand de Belvés .


text:
Cronica Plantas d'aquí - La vinha : naut luec culturau e lexicau
Temps fòrt de l’annada, lei vendémias veson s’esparpalhar dins lei vinhas lei còlas de vendemiaires, pas totei remplaçadas per la mecanizacion e sei mostruosas maquinas desrasimairas. Meis enquistas de terren prèp dei vinhairons(as), per li faire parlar a la partença deis èrbas de la vinha en occitan, virèron pauc a cha pauc a d’enquistas sus lo lexic dau mestier de vinhairon que descurbiguèri au fieu deis annadas. L’extraordinària precision dei tèrmes per dire la mendra causa que lo comun s’esperariá pas de veire nommar, es la premiera causa que sauta ais uelhs. De simples relevats de lexic a l’azard, coma veniá a la boca dei gens dau mestier e sens que pausèssi de questions (levat sus lei plantas adventiças), passèri a de vertadieras enquistas, enriquesidas a flor e mesura de mei rescòntres, que me permetèron d’apondre de questions mai finas. Cresiáu au cap d’un moment d’aver fach lo torn dei questions possiblas : non, sortís encara e totjorn una precision novèla... A despart d’aquò, l’occitan es un patés paure... Evidentament, una part dau lexic de la vinha es directament eiretat dei Latins, que lo doble sens de rasim en occitan coma en latin (< latin racemus, « grappe » en generau, « de raisin » en particulier).
Un agach diferent
Per un novici, un camp de vinhas es un camp de vinhas, pas mai. Per un vinhairon, dins una vinha plantada en quincònci, an pas lo meteis nom una tiera drecha de socas (una tièra, un ordre, una laga, etc.), una tièra en oblica (un galís) ni mai lei tieras mai cortetas (las corchas, los escorsons, las bessonas, lei filhòlas, etc.), au recanton d’un camp irregular. Lo torn de la vinha non plantat e laurat a còntra sens es tanben nommat (los cances, las canças, l’antarada, etc. ). Per lo comun es un non-res... Un còp assabentat de la finessa dau lexic, permet avantatjosament d’agachar una vinha d’un biais radicalament diferent. E de jutjar se lei cances son ben fachs ò bataclats (signes de reprobacion generala...), l’alinhament aproximatiu ò capitat, sens parlar d’una cultura respectuosa (i a encara d’èrbas, qu’assostan galinetas e autrei bestioletas utilas), ò la tèrra es napalmizada (tot es net e grisàs, e pudís a mòrt). L’arquitectura d’una soca a tanben son lexic : se soca fa l’unanimitat, lei quatre ò cinc brancas principalas se despartisson lexicalament quora en braç, quora en banas, segon lei parlars (lengadocians e provençaus, lei solets onte meni d’enquistas, seriá interessant de comparar amb lo gascon). L’imatge corporau (uman ò animau) es mai qu’interessant. Lei brancas longassas se destrian entre vise / avitz e gavèu / gavèl, ambe la possibiltat de rafinament : vise (ambe lei fuelhas sus la soca) / gavèu (sec, aprèp la poda), mai que s’es pas servat d’en pertot. De còps que i a, en gratusant un pauc e insistiguent, lo destriament lexicau remonta, e mai se s’es perdut ailàs entre temps.
Fòto : De rasims dits « pinhats ». (Fòtos Josiana Ubaud)
Formacions verbalas
L’engèni de la lenga se mostrarà encara dins lei formacions verbalas especificas per dire « la vinha met sei premieras fuelhas ». Se parla pas de borronar, mai de l’etapa d’après lo borron. Lei vèrbes son totei formats sus lo nom de la tiera drecha : tiera > tierejar, laga > laguejar, ordre > ordrejar, etc. Se dirà donc « la vinha tiereja, lagueja, ordreja » que lei premieras fuelhas permeton efectivament de melhor veire leis alinhaments de socas. Ara la mòda novèla de plantar la vinha en linhas sus fieus de fèrre per posquer passar la maquina, cambavira totalament l’estetica dau vinharés. Personalament m’agradan que lei vinhas en quincònci : la regdor dei vinhas dirigidas nòis ai païsatges per seis alinhaments monotòns de parets verdas successivas ... E la riquesa lexicala es encara presenta dins lo biais de nommar lei rasimets oblidats, que seràn recoltats aprèp vendémias (tradicionalament per lei paures, a passat temps) : botelh, mamelha, singlon, rapuga, etc., que donaràn elei tanben lei vèrbes derivats botelhar, mamelhar, singlonar, rapugar.
Un lexic vengut corrent
Lo biais de podar es un rite codificat e qu’a sa precision tanben : espodassar (premier trabalh grossier, aprèp vendémias), podar (vertadier trabalh d’acorchiment dei vises, « a borre e borrilhon », segon la tradicion), ambe lo nombre optimau « 3 banas/6 caps o escòts » (« courson » en francés). Totei leis autrei domenis an tanben son lexic particular que lo dei rites de vendémias (mostachar, caponar, mascarar, farcir, etc.). Çò interessant es de veire que lo lexic de la vinha es passat metaforicament dins la vida quotidiana. De quauqu’un qu’es a mand de morir, se dirà que n’es ai cances ; d’una persona vestida caudament mai sens recèrca qu’es vestida coma un podaire ; de quauqu’un que salopeja son trabalh, qu’es un espodassaire ; d’un òme qu’a plus de fòrça sexuala que vendémia plus, rapuga. Sens parlar de tota la cultura societala a l’entorn dei cabanons / masets de vinhas, de la vinha omnipresenta en decòrs arquitecturaus (trobam pas de persègues ò d’aubricòts...). La vinha es una cultura e un luòc de cultura totala en occitan, que la mecanizacion risca de far desaparéisser. Es donc urgent de ne sauvar au mens la riquesa lexicala.
Josiana Ubaud
Fòto principala : Tieras de galís dins una vinha que tiereja a La Cadièra, dins Var. (Josiana Ubaud)
- Publicat dens Chroniques


text:
Queratina
La queratina es una proteïna fibrosa o escleroproteïna, sintetizada per de nombroses èssers vius coma element d'estructura; es la substància constitutiva fondamentala dels pels e de las onglas en çò de l'òme, e de las plumas, las banas, e las batas en çò dels animals. La queratina es insolubla, e se pòt trapar sus l'epidèrma d'unes animals, coma los mamifèrs, çò que lor dona una pèl impermeabla. De còps que i a, quand se produsís una friccion tròp fòrta, la queratina se desvolopa a la superfícia de la pèl : es la còrna. Las cellulas que produsisson la queratina morisson e son remplaçadas de longa. Los tròces de queratina que se tròban correntament dins los pels son apelats pelliculas.
La molecula de queratina es elicoïdala e fibrosa, s'enròda a l'entorn d'autras moleculas de queratina per formar de filandras intermediàrias. Aquelas proteïnas contenon una proporcion enauçada d'aminoacids constituits a basa de sofre, mai que mai la cisteïna, que i forma de ponts disulfuras entre las moleculas, que balhan la rigiditat a l'ensems. La cabeladura umana es constituida per 14 % de cisteïna.
I a doas formas principalas de queratina : l'alfaqueratina, o a-keratin, presenta en çò dels mamifèrs, e la betaqueratina, o B-keratin, que se trapa en çò dels reptils e dels aucèls. La betaqueratina es mai resistenta que l'alfaqueratina.
En çò dels mamifèrs, se tròban encara doas familhas dins las alfaqueratinas : las queratinas epitelialas o citoqueratinas, e las queratinas que forman los pels, sonadas exoqueratinas. Se pòt encara devesir caduna d'aiçestas en citoqueratinas de tipe I e exoqueratina de tipe I (acidas) o citoqueratinas de tipe II e exoqueratinas de tipe II (basicas a neutras).
Referéncia[modificar | modificar la font]
- World Book Encyclopedia (1998)


text:
Payis de Gèx
Lo Payis de Gèx est na rég·ion naturèla de France et un arondissement du Dèpartement de l'En. Lo chèf-liu est la vèla de Gèx.
G·eografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo Payis de Gèx est situâ entre la frontiére suisse et les montagnes du Jura, prés de la vèla de Geneva
Histouére[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Ceto teritouére a apartegnu ux Ètats de Savouè tant qu'en 1601 pués est devegnu françês (trétâ de Liyon) avouéc lo Bugê et la Brêsse. Il fut apondu à la provence de Borgogne. En 1790, le Payis de Gèx est intégrâ u Dèpartement de l'En. Il y est réstâ tant qu'a houê hormis de 1798 a 1814 (intégracion u Dèpartement du Lèman ).
Èconomia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
L'èconomia est fin lyâ avouéc la Suisse tota proche. Balament de frontaliérs restont lé. Le CERN est situâ en parti diens le Payis de Gèx. Le payis est na zôna franche (pas de drêt de douâna, par éxemplo per les vouétures fabricâ a l'étranjier).
Lyiens externos[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Lo sèto touristico du Payis de Gèx


text:
60.00 €
Franco de port
Joan Ganhaire, Un tant doç fogier, A tots n°210, 144 p., 15 €
Miquèu Arnaud, Quora la matèria..., A tots n°211, 312 p., 15 €
Romieg Jumèu, L’esclargiera, A tots n°212, 160 p., 15 €
Aquò es un periple, trocejat, pels lòcs e pel temps, al qual nos convida Sèrgi Labatut. Euròpa e Africa, sèm tan luènh e tant pròches los uns dels autres. Se pòt tornar prene la citacion de Robert Louis Stevenson per plan comprene las cronicas : l’important es pas la destinacion mas lo viatge.
Sèrgi Labatut, passionné de littérature occitane, américaine et française, s’essaie avec succès dans ce nouvel ouvrage au récit de voyage. Une réussite littéraire..
****
Un tant dòç fogier
L’Espelida, brave pitit chasteu a la surtida de Maraval. Una quarantena d’endechats mentaus i menen una vita suauda e protegida. Per lo mens zo deurián… La mòrt de Ludivina, dicha Lulu, manifestament assassinada, ven far espetar l’eimatge immaculat de l’institucion… E quo es pas la mòrt violenta d’un daus educators los mielhs aimats quauques jorns pus tard que vai ajudar lo trabalh dau comissari Darnaudguilhem e de sa fina còla que van ’nar d’orror en orror.
L’Espelida, un tan doç fogier…
Pour son nouvel opus policier, Joan Ganhaire nous fait découvrir un nouvel univers et confirme sa maîtrise du genre.
****
Quora la matèria...
2200, l’umanitat es au quichar de la clau. D’en premier lo Conseu europèu, dins lo quadre d’una politica federala, dona de gròs poders ai regions e mete fin ais estats nacions. Puei, après de decenias de dificultats energeticas, un jove engenhaire occitan es a mand de descubrir una energia nòva e subretot inagotabla. Mai aquò fa pas partida dei interès de quauqueis uns. Aquestei d’aicí mèstres dins l’art de la manipòla, podràn faire empacha au progrès ?
Pour son premier ouvrage, Miquèu Arnaud s’attaque à une description futuriste de notre monde. Un roman d’anticipation réussi !
****
L’esclargiera
« Ren de pus triste qu’un amor que se desfa ! Tot çò qu’entreprenes per lo sauvar besquilha. Se diriá qu’un gèni maufasent mena la partida a ta plaça e empura tei sentiments marrits. »
Avec ce roman à deux voix, Romieg Jumèu fait une nouvelle fois acte de création littéraire et confirme son talent d’écrivain.
Miquèu Arnaud es naissut a Marselha. Pron lèu, aguèt una enclinacion per la lenga e la cultura nòstras. S’installèt puei dins un vilatge pròche Marselha dins un temps qu’una bèla part deis abitants parlavan la lenga dau brèç. Es en familha que se perfeccionèt dins lo parlar provençau maritim. L’enveja de partejar l’occitan e de gardar viu son usatge lo menèron a escriure aquest premier roman.
Après avoir suivi ses études secondaires à Périgueux, il étudia la médecine à Bordeaux pour s’installer en Périgord où naquit sa vocation d’écrivain occitan. Il obtient le prix Jaufre Rudèl en 2001 avec son œuvre Lo viatge aquitan.
Après aver seguit sos estudis segondaris a Peireguers estudièt la medecina a Bordèu per s’installar com mètge en Peirigòrd ont naissèt sa vocacion d’escrivan occitan. Obtenguèt lo Prèmi Jaufre Rudèl en 2001 amb son òbra Lo viatge aquitan.


text:
[SP IP 1.7.2] introdusís de critèris e balisas novèls, e corregís de bugs, en particular :
SPIP en chinés
Lo chinés s’apond a la tièra de las lengas disponiblas : vient compléter la liste des langues disponibles : arabi, bulgar, creòl reünionés, danés, alemand, anglés, esperanto, espanhòl, persan, francés, galèc, italian, neerlandés, occitan (7 versions), catalan polonés, portugés, vietnamian... e chinés !
Creacion automatica de vinhetas
— Mailèu que GD, se pòt emplegar ImageMagick, se los servidor ten aquela librariá librairie sota la forma del modul php «imagick», o de la linha de comanda «convert». (NB: s’emplegatz fink (Mac OS X), caldrà precisar lo camin d’accès
/sw/bin/convert dins le fichièr
inc_version.php3). ImageMagick baila generalament de resultats grafics de melhora qualitat.
— Qu’empleguèssetz la librariá GD o ImageMagick, las vinhetas se pòdon ara tornar crear se fa mestièr (doncas òm las pòt escafar s’òm càmbia lo metòde de creacion o de talha de vinheta).
— Atencion: Vos cal reglar vòstre metòde preferit de creacion de vinhetas en anar dins la configuracion avançada. Se mantun metòde son disponibles, clicatz sus l’imatge amb lo rendut melhor, se «imagick» es disponible, causissètz-lo puslèu que «convert»: lo metòde d’apèl es mai «net».
Critèris opcionals
Los critèris opcionals permeton d’aver de blocas de mai d’un usatge : basta ara d’apondre un ponch d’interrogacion a un critèri per que se’n tenga compte sonque quora es passat dins lo contèxt. Aquò permet per exemple de simplificar bravament las blocas de
backend-dist.html en tot servar la possibilitat de precisar que se vòl sonque lo backend «restrench als articles en creòl» (
backend.php3?lang=cpf) o «de la rubrica 7 e sas sotarubricas» (
backend.php3?id_rubrique=7).
La bloca s’escriu alara :
Astúcias per completar l’arsenal del multilingüisme :
— lo critèri
{lang_select} servís per forçar la seleccion de la lenga per la bloca (AUTEURS), qu’o fa pas normalament (inversament, lo critèri
{lang_select=non} permet de dire a las blocas (ARTICLES), (RUBRIQUES) o (BREVES) de seleccionner pas la lenga).
— la variabla de personalizacion
$forcer_lang indica a SPIP que li cal verificar que lo vesitaire dispausa d’un cookie de lenga, e s’o es cas de lo mandar a la pagina correspondenta. Es aquò que fa la pagina de connexion a l’espaci privat bailada en estandard amb SPIP.
— las balisas
#MENU_LANG (e
#MENU_LANG_ECRIRE) afichan un menut de lenga que permet al vesitaire de causir «aquela pagina en...». La primièra balisa aficha la tièra de las lengas del sit; la segonda la tièra de las lengas de l’espaci privat (es emplegada la pagina de connexion a l’espaci privat).
— enfin, los critèris opcionals permeton d’utilizar una meteissa bloca (en fach, una meteissa esqueleta) per afichar siá totes los articles del sit dins totas las lengas, siá solament los articles dins la lenga passada dins l’URL. Aquò pòt èsser util, per exemple, dins las blocas recèrca :
Causòtas
— [SP<font
color="yellow">IP
1.7.1] aviá introduch un bug amb la nièra, que respectava pas mai lo saut de paragraf que la precedissiá.
— dins l’afichatge de las estadisticas, s’aficha ara una «prevision» del resultat a la fin de la jornada, basada sus la mejana (per las vesitas del sit) e sus la popularitat de l’article (per las vesitas d’un article). Aquò val çò que val...
***
[SP IP 1.7.1] menava qualques melhoranças, que ne vaicí la tièra :
Motor de recèrca :
- Indexacion de las peticions e dels forums. De notar que los forums son indexats per fil de discussion (thread), e non pas messatge per messatge.
- Melhorança de la tria
{par points} (per ponches) : los articles que contenon exactament los mots demandats an plan mai de ponches que los que contenon pas que de mots començant per los mots de la requista ; en mai d’aquò, quora la requista pòrta sus mai d’un mot, los articles que tenon totes aqueles mots sortiràn ara en cap de tièra. Doncas, lo motor de recèrca ofrís de resultats mai pertinents.
- Melhorança del motor pels articles en alemand et en vietnamian :
- en alemand se pòt picar « über », « ueber » o « uber » per trapar lo primièr d’aqueles tres mots (« über ») ; « ueber » n’es la transliteracion «complèxa», e « uber » la transliteracion simpla.
- en vietnamian, son los accents que son fòrça rics : aital per retrobar lo mot «Người» amb totes sos accents, lo se pòt picar tanplan
- amb los bons accents
- sota la forma «nguoi» (sens accents)
- «ngu7», los accents essent transcodats, en intèrne, amb de chifras
- Nòta tecnica: per permetre de recèrcas tanben sota la forma «ngu+» (es a dire dirèctament dins la transliteracion costumièra del vietnamian dins Internet), cal far un pretractament de la variabla
$_GET['recherche']per i remplaçar los
'`?~.^+(-pel transcodatge
123456789; solid, SPIP pòt pas porgir aquel pretractament en estandard, pr’amor que concernís pas que las recèrcas en lenga vietnamiana.
- Lo subrelinhament del resultats de recèrca es compatible utf-8
Dins las esqueletas :
- Lo critèri
{tout} dins una bloca
(RUBRIQUES) aficha tanben las rubricas vuèjas.
- La balisa
#EXPOSER per valorar lo camin d’accès a un article dins las tièras de rubricas o d’articles. (Veire la documentacion).
- Un filtre nòu pels fichièrs «backend» :
|texte_backend
- Supression sistematica dels numèros-títols dins las responsas dels forums
- Es ara possible d’anar quèrre una esqueleta amb un paramètre
lang=...
- Dins la meteissa dralha
o
foncionan enfin e pòdon eventualament anar quèrre una esqueleta afinada per lenga (fichièr
article.xx.html).
- Apondi de
id_auteur dins las blocas
(FORUMS)
- Possibilitat d’utilizar un critèri
{url==...} dins las blocas
(SYNDIC_ARTICLES)
- Balisa
#URL_AUTEUR.
- Lo filtre
|couper{} es mai crane, en particular per de longors fòrça cortetas (
[(#TITRE|couper{5})] bailarà plan 5 caractèrs).
- Lo filtre
|reduire_image permet de redusir d’imatges a brand, siá en utilizar la librariá gd (o gd2) s’es presenta, siá en precisar
width=... height=.... dins lo còde HTML produch
Tipografia:
- Ajust d’una balisa
...  que permet d’intrar de vèrses o de paraulas de cançons amb de sauts de linha adaptats.
- Melhora gestion tipografica (en francés) de las exclamacions multiplas (Whoah!??!!).
Dins l’espaci privat :
- En interfàcia completa la pagina
ecrire/articles.php3?id_article=x permet una «revision dels espacis insecables» en los afichar en grisat (aquò se fixa dins lo fichièr
ecrire/mes_options.php3).
- Los botons de messatjariá son tornats dins la tièra dels autors
Foncionalitats experimentalas :
- Creacion de ponches d’intrada dins typo() e propre() per de petaces particulars
- Ajust de l’opcion
$cookie_path (per bricolejar Spip amb d’escriptes extèrnes coma Spikini).
* * *
SP IP 1.7(3 de genièr de 2004) veniá completar l’internacionalizacion d’SPIP en portar la possibilitat, mai d’un còp demandada, de far de sits web multilingües. Lo quite sit oficial, ara albergat a http://www.spip.net, es multilingüe (ne profecham per senhalar que los volontaris per participar a las reviradas son benvenguts : rendètz-vos a http://www.spip.net/rubrique4.html).
Salvagardar la basa de donadas
Vos conselham de salvagardar la basa de donadas abans d’actualizar SPIP.
Per aquò, anatz dins la partida « Administracion del sit » de l’espaci privat, puèi « Mantenença del sit» e clicatz « Salvagarda de la basa de donadas ». Un còp la salvagarda facha (per aquò vos cal crear un fichièr amb un nom particular dins lo repertòri
ecrire/data) poiretz tornar agantar lo fichièr salvagarda (
dump.xml
o
dump.xml.gz).
Aprèp aquela salvagarda, poiretz actualizar SPIP coma o explicam çai-jos.
En cas qu’aguèssetz un problèma e que vos calguèsse restaurar la salvagarda que venètz de far : d’en primièr tornatz installar la version d’SPIP correspondent a vòstra salvagarda (TRAS QU’IMPORTANT) !
ATENCION ! ensagetz pas de restaurar jos 1.7 una salvagarda facha amb una version mai anciana ! Un còp qu’auretz tornat installar la version d’SPIP correspondent a vòstra salvagarda, poiretz restaurar la salvagarda qu’aviatz facha.
Per aver una salvagarda completa, vos cal pas tanpauc oblidar de copiar lo contengut del repertòri IMG/ : aquel repertòri conten los lògos, imatges, documents qu’avètz telecargats a partir de l’interfàcia de redaccion.
Important : Aquela salvagarda es pas qu’una precaucion. Se tot fonciona normalament, auretz ges de besonh de la restaurar. Escafetz pas tanpauc la basa de donadas abans de far l’actualizacion d’SPIP, aquò es inutil e perilhós !
Actualizar
Lo procediment per actualizar es lo meteis que de costuma. Avètz doas possibilitats :
- Utilizar l’installador automatic,
spip_loader.php3 : aquel fichièr lo trobaretz a l’adreiça http://www.spip.net/spip-dev/INSTALL. Remplaçarà
automaticament vòstra version actuala d’SPIP per la version 1.7.
Nòta: se l’installacion automatica es pas compatibla amb vòstre sistèma, spip_loader.php3 ne vos avisarà e vos caldrà utilizar l’installacion manuala que descrivèm çai sota..
- Descargar manualament SP IP 1.7 a vòstre sit. Per aquò far, vos cal :
1. Causir un dels archius del repertòri http://www.spip.net/spip-dev/DISTRIB ; podètz causir entre la version completa, que conten totas las lengas, e las versions monolingüas, mai leugièras de telecargar, mas que, per definicion, contenon pas qu’una lenga.
2. Telecargar aquel archiu sus vòstre ordenador personal, e lo descompactar amb un logicial adaptat (per exemple Winzip jos Windows)
3. Mandar los fichièrs aital descompactats a vòstre sit web, per FTP. Los fichièrs, plan solid, los cal mandar al meteis endrech coma la version precedenta d’SPIP.
Un còp installada la version novèla, vos cal permetre al sistèma d’actualizar la basa de donadas. Per aquò, vos demandaràn de crear un fichièr amb un nom precís dins lo repertòri ecrire/data. Aquela seguretat permet de s’assegurar que la persona qu’es a actualizar la basa es plan autorizada d’o far.
Nòta : s’avètz puèi un problèma que vos empache d’accedir a l’espaci privat de vòstre sit, podètz tornar crear un accès en escafar simplament del repertòri
ecrirelo fichièr
inc_connect.php3, aquò tornarà amodar lo formulari d’installacion del sit.
Un còp SPIP actualizat, podètz profechar de las novetats qu’ofrís la version 1.7. Las detalham çai-sota
Bon astre e bon vam per publicar.
La còla d’SPIP.
Sits multilingües
La version 1.6 enriquissiá enfin SPIP de qualques reviradas permetent d’utilizar l’espaci privat dins diferentas lengas, e aital dobrissiá l’usatge d’SPIP a de redactors de mai d’una lenga. La version 1.7 completa aquel progrès en permetre tanben al sit public d’èsser multilingüe sens cap d’esfòrç de mesa en òbra (levat qualques opcions de configuracion de modificar). Aquela foncionalitat màger (que compren mai d’un aspècte coma l’afichatge de las datas e dels formularis, la seleccion de la tipografia, la gestion de las reviradas d’articles) fa l’objècte d’articles a despart dins aquesta documentacion.
Amb lo multilingüisme apareisson mai d’una aisina dedicada, coma :
- D’opcions de configuracion especificas
- Un sistèma de gestion de las reviradas entre articles
- Una pagina de gestion de las reviradas per lenga
- Un lòt de cadenas per l’espaci public, ja reviradas en mai d’una lenga
Seguida de l’internacionalizacion
La paleta de las lengas disponiblas s’es enriquida, puèi que, a l’ora d’ara,l’interfàcia de redaccion d’SPIP es revirada dins las lengas seguentas :
- occitan (dins sos sèt grands dialèctes: auvernhat, gascon, lemosin, lengadocian, niçard, provençal e vivaroalpenc !)
- catalan
- francés
- italian
- espanhòl
- portugués
- anglés
- esperanto
- creòl de la Reünion
- arabi
- neerlandés
- vietnamian
- persan (farsi)
- alemand
- danés
- bulgar
- polonés
Vòstre sit public profiècha tanben d’aquelas reviradas gràcias a un sistèma de tèxtes prerevirats liurats amb SPIP. Podètz veire foncionar aquel sistèma dins las esqueletas de distribucion d’SP IP 1.7 : cambiatz la lenga del sit o d’un article, tornatz calcular la pagina publica correspondenta, e veiretz los tèxtes comuns (navigacion, datas, formularis...) que s’aficharàn dins la lenga causida !
La quita documentacion es en cors de revirada dins un fum de lengas sus nòstre sit oficial (http://www.spip.net). Tot aquò representa fòrça trabalh, i a de plaça per de participants novèls (rendètz-vos dins l’«espaci dels reviraires»).
Autras modificacions importantas
Espaci privat :
- Una barra grafica d’acorchas apareis en dessús dels camps d’edicion mai importants (tèxt dels articles, brèvas, forums). Permet als novelaris de s’acostumar a las acorchas tipograficas en començar per utilizar los botons de la barra puslèu que lor equivalent al clavièr.
- Dins l’ecran de login, se pòt causir de demorar identificat qualques jorns, aquò estàlvia de tornar picar tròp sovent son mot de santa Clara.
- Refonda del calendièr personal (agenda)
- Calendièr mesadièr
- L’interfàcia del calendièr diferéncia mai los elements editorials (publicacion d’articles e de brèvas) dels rendètz-vos (anoncis a totes los participants e messatges personnals).
- Afichatge d’una jornada
- La colomna centrala aficha totes los rendètz-vos. Lo còde color permet de visualizar las nòtas de remembrança (en blau) los rendètz-vos amb d’autres participants (en verd) e los rendètz-vos que concernisson totes (en jaune)
Dins la colomna d’esquèrra, un boton permet de tornar a uèi, e de calendièrs pichons ajudan a navigar d’un jorn a l’autre.
- Una pagina de seguit a distància de la vida del sit permet de ragantar l’adreiça de sindicacion (RSS) e d’injectar los eveniments del sit dins un calendièr (format iCal).
- Novèl sistèma de navigacion dins l’ensemble del sit.
- Lo sistèma novèl de navigacion
Sit public :
- Ajust de la balisa #DATE per la bloca DOCUMENTS.
Correccions e apondis mendres
Espaci privat:
- Se pòt ara configurar una adreiça e-mail expeditritz dels messatges del sit (se la daissatz vuèja, l’adreiça aparenta de l’emeteire es identica a la del destinatari, coma abans).
- Quora actualizam la basa, SPIP espròva d’en primièr que los dreches d’accès a la basa de donadas basten, e senon aficha un messatge d’error.
- Avèm renovat completament l’afichatge dels referidors .
- Doas variablas de configuracion suplimentàrias per
mes_options.php3: se
pòt decidir qu’SPIP deu ignorar las connexions per
REMOTE_USER (.htaccess)
e/o per autentificacion http.
- Desenant los mots de santa Clara pòdon conténer d’accents (amb un jòc de caractèrs 8 bits de tipe iso-8859-1, non pas amb utf-8...).
Sit public, esqueletas:
- Quora mandatz un messatge dins un forum public, lo nom e l’e-mail utilizats son memorizats e preemplenats automaticament se ne mandatz d’autres pendent la meteissa sesilha. Aquò estàlvia de tornar picar a cada còp son nom pel mond que participan fòrça als forums.
- Las paginas que correspondon a un article non publicat se meton pas mai dins l’escondedor.
- Messatge d’error en luòc d’una pagina blanca quora lo servidor pòt pas calcular la pagina e que se tròba pas nimai dins l’escondedor (MySQL indisponible, pel motor de recèrca per exemple).
- Distincion mai precisa de las errors MySQL dins las esqueletas.
- Correccion d’una pèca pichoneta pels forums publics : arribava de còps que i a, que la pagina se tornèsse pas calcular automaticament en mandar un comentari novèl.
- Correccion de la pèca dels
{doublons} amb la bloca ierarquia.
- Pels bricolejaires : possibilitat de tornar definir la balisa
#INTRODUCTION , en
plaçar dins
mes_fonctions.php3 una foncion nòva
introduction(...).
Vos podètz inspirar, per començar, de la foncion
calcul_introduction que trobaretz dins
inc-calcul.php3 .
Contengut del sit, e autres :
- Ajust d’un camp
nom_site e
url_site als articles (d’activar, sota lo nom
de «ligam ipertèxt», dins la configuracion del sit). Las balisas
#NOM_SITE e
#URL_SITE permeton d’afichar aquelas valors.
- Supòrt dels jòcs de caractèrs arabis (windows-1256 e iso-8859-6)
- La configuracion de l’URL del glossari extèrne (per las acorchas de tipe
«
[?tèrme de recercar]») accèpta ara una escritura mai sopla
(jos la forma "url_glossari_amb_de_%s", ont %s se remplaçarà per lo "tèrme de recercar").
- Compatibilitat MySQL 4.1.0
- Introduccion d’un mecanisme de gestion de la carga (aquò se destina puslèu als albergadors) : quora SPIP detècta la preséncia, dins
ecrire/data/, d’un
fichièr nommat
lock, s’aquel fichièr es pas tròp vièlh (mens de 10
minutas), evita de far de calculs que sián pas absoludament necites :
indexacion, estadisticas, etc.
- Acorcha tipografica novèla «
...
», per citar un
tròç de tèxt (utila pels forums publics).
- E mai d’una autra correccion e melhorança.


text:
Sandouville
Sandouville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es tot al bòrd de la falaise, entre las vallées de Oudalle e de Mortemer #que se trobarà lo vilatge de Sandouville. Lo vilatge e los sieus abitants, mas pas tota la municipalitat, perque, sus las 705 ectaras #que cobrís, una ampla part a ocupat per las pradas estuariennes uèi industrializadas. Al temps ont la Seine fluïa al pè de la falaise. Lo scenari èra ja plan ocupat, se se'n jutgi pels nombroses vestigis neolítics trobats.
En datant d'aquela epòca, de contunh engrandit pels Gaulois existís entre los vallons de Oudalle e de Mortemer, un oppidum sus mai de 144 ectaras. (#Çò que ne fa un dels mai grand de la Gaule.) La tribu Gauloise de las Calètes, auriá segon los relats de la Guèrra de las Gaule de César an enviat mai de 20 000 òmes a Alésia, per socórrer Vercingétorix. Los Calètes son a l'origina del nom del País de Caux.
Pel continuament la oppidum a #èsser ocupat per las Romains. De nombroses forns a pan en datant d'aquela epòca en testifiquen. Ocupat per l'armada romaine, i aguèt cristianat " Camp Romain " d'ont Jules César comptava preparar lo sieu débarquement en Angleterre. La darrièra disposicion datan de l'epòca de Constances Chlores.
Una glèisa e un castèl uèi démolis aguèron bastit a Modèl:La s-. Los Sandouvillais #qu'èran pas que 65 l'an 1275 #metre longtemps abans #que se dénombre 300 abitants l'an 1738. Se trabalhavan la tèrra del scenari, los sieus agaches se viravan cap a la vallée ont la Seine e las marais los ofrissián de nombroses recorses : salines, persec, fenaison e pâturages al gré dels movements de l'aiga, comèrci amb l'autre marge. Aquela darrièra activitat èra pas pas sens perilh. E dins la glèisa dédiée a Sant Aubin reconstruite a Modèl:La s mini-, de contunh a Modèl:La s-, graffitis e ex-vòt testifiquen dramas #qu'an #aver luòc.
Lo pichon pòble, de 440 a a l'epòca, #qu'a pas ni itinerari ni escor l'an 1823, manca èsser ligat dins los pòbles vesins. Mercés a la location dels terrens ganhats sus l' aiga, en 1846 la municipalitat #poder crompar un abitatge en servint de presbytère, un ostal d'escòla #que i aviá remplaçat l'an 1865 per una comuna-escor e #que #venir amb una escòla de filhas inauguradas l'an 1882, lo centre del pòble. Uèi 780 Sandouvillais en vivent per la majoritat sul scenari, en de coquets pabalhons fleuris #que cèrts jouissent d'una vista sus la estuaire, lo cors de la Seine e lo Pont de Normandie situat sul territòri de la comuna.
Mercés a las aportacions financièras generadas per l'arribada d'importantas indústrias sus la plana alluviale, Goodyear en 1963, de contunh la Regida Renault e plan d'autras ... Las desparièras municipalités n'an pogudas ofrir a la populacion las equipas necessàrias a Modèl:La s-, sala d'espòrts, sala de las fèstas, Larèr per Totes, sala de reünions amb bibliotèca, renauiment de l'escòla e transformacion en grop escolar amb classas maternals, nòva comuna. De pichons lotissements judicieusement repartís en la municipalitat, lududes conservan un aspècte rural inesperat se près d'una tala zòna industriala. Ligam entre lo passat e lo present lo blason de la municipalitat signa l'identitat d'un pòble #qu'a volgut viure per la volontat de los sieus abitants.
C'est tout au bord de la falaise, entre les vallées d'Oudalle et de Mortemer que l'on trouvera le village de Sandouville. Le village et ses habitants, mais pas toute la commune, car, sur les 705 hectares qu'elle couvre, une large partie est occupée par les prairies estuariennes aujourd'hui industrialisées. Au temps où la Seine coulait au pied de la falaise. Le plateau était déjà bien occupé, si l'on en juge par les nombreux vestiges néolithiques retrouvés.
Datant de cette époque, puis agrandi par les Gaulois existe entre les vallons d'Oudalle et de Mortemer, un oppidum sur plus de 144 hectares. (Ce qui en fait un des plus grand de la Gaule.) La tribu Gauloise des Calètes, aurait selon les récits de la Guerre des Gaule de César ont envoyé plus de 20 000 hommes à Alésia, pour secourir Vercingétorix. Les Calètes sont à l'origine du nom du Pays de Caux.
Par la suite l'oppidum a été occupé par les Romains. De nombreux fours à pain datant de cette époque en témoignent. Occupé par l'armée romaine, il fut baptisé " Camp Romain " d'où Jules César comptait préparer son débarquement en Angleterre. Les derniers aménagement datent de l'époque de Constances Chlores.
Une église et un château aujourd'hui démolis furent construits au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Les Sandouvillais qui n'étaient que 65 en 1275 mirent longtemps avant que l'on dénombre 300 habitants en 1738. S'ils travaillaient la terre du plateau, leurs regards se tournaient vers la vallée où la Seine et les marais leur offraient de nombreuses ressources : salines, pêche, fenaison et pâturages au gré des mouvements de l'eau, commerce avec l'autre rive. Cette dernière activité n'était pas sans danger. Et dans l'église dédiée à Saint Aubin reconstruite au Modèl:S mini-, puis au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, graffitis et ex-vote témoignent des drames qui ont eu lieu.
Le petit village, de 440 ha à l'époque, qui n'a ni itinéraire ni école en 1823, faillit être rattaché aux villages voisins. Grâce à la location des terrains gagnés sur l'eau, en 1846 la commune put acheter un logis servant de presbytère, une maison d'école qui était remplacée en 1865 par une mairie-école et qui devint avec une école de filles inaugurée en 1882, le centre du village. Aujourd'hui 780 Sandouvillais vivant pour la plupart sur le plateau, dans de coquets pavillons fleuris dont certains jouissent d'une vue sur l'estuaire, le cours de la Seine et le Pont de Normandie situé sur le territoire de la commune.
Grâce aux apports financiers générés par l'arrivée d'importantes industries sur la plaine alluviale, Goodyear en 1963, puis la Régie Renault et bien d'autres ... les différentes municipalités ont pu offrir à la population les équipements nécessaires au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, salle de sports, salle des fêtes, Foyer pour Tous, salle de réunions avec bibliothèque, rénovation de l'école et transformation en groupe scolaire avec classes maternelles, nouvelle mairie. De petits lotissements judicieusement répartis dans la commune, lui conservent un aspect rural inattendu si près d'une telle zone industrielle. Lien entre le passé et le présent le blason de la commune signe l'identité d'un village qui a voulu vivre par la volonté de ses habitants.


text:
Bíblia
Lo mot Bíblia ven del grèc ancian Bιϐλίa biblía, que significa "libres" al plural neutre, par l'intermediari del latin biblia. Lo sens èra: "Los Libres (sants)" o "la bibliotèca (sagrada)" en designant l’ensems del corpus religiós. S'agís, en fach, sus l’aparéncia d’un obratge unic, d’una colleccion d’escriches fòrça variada (relats de las originas, tèxtes legislatius, relats istorics, tèxtes sapiençals, profetics, poetics, agiografics, letras) que sa redaccion s’es escalonada pendent mai d’un millenni.
La Bíblia crestiana es devesida en Ancian Testament, comprenent los libres eretats del judaïsme, e en Novèl Testament, escriches testimoniant de Jèsus Crist. Lo mot Testament ven del latin testamentum, traduccion del grèc διaθήkn que significa "disposicion escricha", d'ont "testament", "convencion ", e dins aqueste contèxte "pacte", "aliança".
Dins la Glèisa, la Bíblia es apelada la paraula de Dieu.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La Bíblia - Ancian testament, revirada de Joan Larzac, Letras d'òc (2013)


text:
Perqué tant pauc de filmes en occitan ? « Perque lei productors vòlon pas córrer de riscs » nos ditz Joan Pèire Belmon. L’ancian productor de Vaquí, l’emission en lenga nòstra de France Trois Méditerranée, parla d’experiéncia. Despuei quauquei mes a la retirada, baileja ara lo Cep d’Òc, l’associacion que pren la plaça de l’ancian Centre d’Oralitat de la Lenga d’Òc, ara municipalizat as Ais, ont provoquèt aqueu debat.
A l’ajuda dau prepaus e per ben far sentir au public çò que manca, lo debat passèt après lo cap d’òbra de Felip Carrese, Malaterra. Coma l’autor ara deu per viure trabalhar sus la sit com Plus belle la vie, de lo saupre èra l’aperitiu dei trenta personas que venguèron au debat.
Despuei 2003 e Malaterra, fau dire qu’avèm plus vist de vertadier filme en occitan. Lo sistèma audiovisuau francés li ajuda pas. « Per esperar faire lo filme fau l’ajuda dau CNC (lo Centre Nacionau dau Cinèma, qu’utiliza una partida dau prètz d’intrada au cinèma per ajudar la creacion de filmes que lei chausís sus dorsier). Mai per l’aver, fau qu’una cadena de TV produgue aqueu filme. « Ailàs, aquelei, a l’ora d’ara, signan pas per una òbra que seriá pas en francés » dirà JP Belmon.


text:
Calvinisme
Lo calvinisme es una doctrina crestiana protestanta basada suls ensenhaments teologics del reformador Joan Calvin.
Somari
Istòria e influéncia del calvinisme[modificar | modificar la font]
Joan Calvin aguèt una influéncia internacionala importanta dins lo desvolopament de la Reforma Protestanta, dempuèi l'edat de 25 ans, quand comencèt d'escriure sa primièra edicion de las Institucions de la Religion Cristiana en 1534, e publicat en 1536. Aquela òbra, que foguèt revisada mai d'un còp pendent la vida de Calvin, en mai d'una reünion de fòrça letras pastoralas e comentaris biblics venguèt la font de la granda influéncia de contunh qu'aguèt sus totas las doctrinas del Protestantisme lo long de lor istòria.
La creissença de l'importància de las Gleisas reformadas, e de Calvin, es la segonda fasa de la Reforma Protestanta, periòde que se formèron las glèisas evangelicas aprèp l'excomunion de Martin Luther de la Glèisa Catolica. Calvin, d'origina picarda, s'exilièt en Soïssa. Aviá signat la confession d'Augsborg (tèxte fondator del luterianisme) en 1540, mas son influéncia se vei mai dins la Reforma Soïssa, qu'èra pas luteriana mas que se basava suls ensenhaments d'Hudrlich Zwingly. Los ensenhaments e la doctrina protestanta evoluèron d'un biais separat de Martin Luther, jos l'influéncia de fòrça escrivans e reformadors, que Calvin venguèt major.
Encara que lo calvinisme se pòt referir subretot a la doctrina de las glèisas calvinistas, foguèt una pèça clau dins lo fondament de la doctrina protestanta, e influencièt fòrça teologians sens relacion amb la glèisa calvinista per se, coma Franciscus Gomarus, lo fondator de la glèisa presbiteriana, John Bunyan, un teologian baptista e lo teologian estatsunian Jonathan Edwards, qu'aguèt un ròtle dins lo desvelh esperital anomenat "Lo Primièr Grand Desrevelh" als Estats Units d'America.
Doctrina calvinista[modificar | modificar la font]
En mai que lo calvinisme se basa sus la Reforma Protestanta, presenta un tèma caracteristic fondamental, e es sa doctrina de la salvacion, qu'afirma que l'òme es incapable d'apondre res per capitar la salvacion, e que sonque Dieu es l'iniciator de tota salvacion, de totes temps; es a dire, Dieu es l'iniciator de la salvacion dempuèi la formacion de la fe cap a la decision de l'òme que vòl seguir Crist. La doctrina calvinista es, doncas, una doctrina del monergisme (del grèc mono que vòl dire "un" e ergon que vòl dire òbra); es a dire, que la salvacion es pas un esfòrç cooperatiu entre Dieu e l'òme, mas que depend completament de Dieu. Atal, Dieu ja destinèt los òmes que devon recebre la salvacion; aquela doctrina es coneguda coma "predestinacion".
Los cinc punts de la teologia calvinista[modificar | modificar la font]
Los sièis grands principis del protestantisme son lo resumit del calvinisme, perque mòstran la diferéncia entre la doctrina de la salvacion evangelica e la doctrina de la Glèisa Catolica.
L'esséncia del calvinisme respècte cinc punts, es la dependéncia de Dieu, que creèt l'univèrs, e que manten per complir sos objectius. Cada causa bona, segon lo calvinisme, existís per causa de la gràcia immeritada de Dieu, e la salvacion depend entièrament de la gràcia. En preparacion del dessenh final de la perfeccion de la creacion, destruidas las òbras del mal, Dieu decidirà d'estalviar l'umanitat enviant son Filh.
Los cinc punts de la doctrina calvinista son:
- La corrupcion totala: los òmes son incapables, d'espereles, de causir de seguir Dieu e d'èsser salvats a causa del pecat original.
- La causida incondicionala o la dobla predestinacion: de tota eternitat, la causida de Dieu de menar cap a el d'òmes es pas basada sus lor vertut, lor merit o sus lor fe. Es basada sens cap de condicion sus l'unica misericòrdia de Dieu.
- La redempcion particulara o limitada: Dieu auriá pogut causir d'estalviar totes los òmes. Mas la redempcion es limitada perque concernís sonque qualques uns e pas totes.
- La gràcia irresistibla o eficaça: la gràcia redemptritz de Dieu agís eficaçament per aqueles que causiguèt de salvar, es a dire los elegits.
- La perseverança dels sants o securitat eternala: perque Dieu es sobeiran e que sa volontat jamai es barrada per degun, alara aqueles que foguèron nomenats a comuniar amb el, demoraràn dins la fe cap a la fin. Se qualques uns se n'alunhan, es o que jamai recebèron la fe vertadièra, o que tornaràn cap a ela.
La vida es religion[modificar | modificar la font]
Lo calvinisme es centrat sus la consciéncia de la "sobeiranetat de Dieu". Pel calvinisme, Dieu a preeminéncia pas sonque en teologia, mas en totas las activitats de la vida umana. La bontat e lo poder de Dieu an una portada illimitada d'influéncia, que ven la conviccion que Dieu òbra en totes los airals de l'existéncia, que sián esperital, fisic, intellectual, secular, sagrat, public, privat, sus la tèrra o al cèu. Aquò dona una dependéncia absoluda de Dieu, que se demòstra pas amb los actes temporals de pietat (coma la preguièra), mai qu'acompanha totas las activitats de la vida, fins a las mai ordinàrias. Pel calvinista, tota la vida es la religion cristiana.
Movements crestians en relacion amb lo calvinisme[modificar | modificar la font]
Aqueles moviments o grops son en relacion amb la doctrina o l'istòria del calvinisme:


text:
Lo Tresaur dau Felibritge
Lo Tresaur dau Felibritge   (1878-1886), abreujat sovent en TDF es un grand diccionari elaborat per Frederic Mistral a la fin del sègle XIX. Aquel obratge rèsta lo jorn lo diccionari mai ric de la lenga occitana, e un dei mai fisables per la precision dei sens (e per la tecnica de la lexicografia en generau). Es un diccionari bilingüe occitan-francés, publicat en dos grands volums, englobant l'ensems dei dialèctes occitans, e en nòrma mistralenca.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo Tresaur dau Felibritge, edicion numerica realizada peu Congrès Permanent de la Lenga Occitana en collaboracion amb lo CIRDÒC.
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 1 (A-B), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 2 (C), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 3 (D-Enc), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 4 (Enc-F), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 5 (G-Mab), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 6 (Mab-O), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 7 (P-Rel), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 8 (Rel-Sut), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Frederic MISTRAL, Lou tresor dóu Felibrige 9 (Sut-Z), Documents per l'estudi de la lenga occitana, version PDF sul sit de l'IEO París
- Lo Tresaur dau Felibritge (A-F) Version accessibla en linha sul site Gallica.
- Lo Tresaur dau Felibritge (G-Z) Version accessibla en linha sul site Gallica.
- Lo Tresòr dau Felibritge aumentat (edicion completada pel Felibritge amb neologismes)


text:
Per La Talvera
E totjorn los òmes fan la guèrra
E jamai s’alassan pas.
Fan la guèrra per un pauc de tèrra
Fan la guèrra per un panical
Per un mont de saula o de pèira
Fan la guèrra per un tròç d’ostal.
Fan la guèrra per una garbièira
Un trufet o un talhon de pan
La guèrra per caçar la misèria
Mas totjorn èla tòrna a grand pas.
Fan la guèrra per foliá cobesa
Per se conflar e s’assadolar
Pel petròl o per d’autras riquesas
Fan la guèrra per tot possedar.
Fan la guèrra per una ribièira
Per Amazònia o ben per Jordan
Que per abeurar la tèrra entièira
La tèrra a totjorn besonh de sang.
Fan la guèrra per una planeta
Per la luna, Mars o per Jupiter
Per la coa d’una cometa
Per conquistar tot l’univèrs.
Fan la guèrra per una frontièira
Un drapèu o una identitat
La guèrra sus un còp de colèra
O ben tanplan per rason d’estat.
Fan la guèrra pels uèlhs d’una femna
Per pareisser o per marcar plan
Per gardar la raça o la mena
Fan la guèrra per s’enaussar.
La guèrra per brandir de cadenas
O per ganhar la libertat
La guèrra per cambiar de reina
Per la patz la legitimitat.
Fan la guèrra al nom d’una idèia
Per cogir o per purificar
La guèrra al nom d’una glèisa
Per plegar o per civilizar.
N’i a que fan la guèrra per la
guèrra
Pel plaser o ben per s’amusar
Per la glòria o per la carrièira
Mas fan totjorn la guèrra per tuar.
D’uèi per far la guèrra a la guèrra
Sufís pas mai de desertar
Cal cramar las firmas canonièiras
La descreissença aquí deu començar...
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
-456
Aquesta pagina concernís l'an -456 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Acabament de la bastida dei Muralhas Lòngas entre la vila e lo pòrt dau Pirèu.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Egipte, après nòu annadas d'insureccion, lei tropas pèrsas capitèron de reconquistar lei vilas principalas dau país e d'esquichar leis insurgents. Lo còrs expedicionari atenenc en revènge capitèt de se mantenir lòng de Nil (→ -454).


text:
Produccions
Acomp. pedagogics
Contes en linha
Enigmas matematicas
Esclipòts
Bachelierat
CRPE occitan
Trescar las lengas
Literatura / Lectura
Maiadas
Projècte e-occitan
Dança
Grops de reflexion
Cinèma
2au grat
Medialingua
Contes e racontes
203774 visitaires
1 visitaire en linha
Trescar las lengas : lo projècte
Generalitats
L'ensenhament de la lenga regionau dispensat dens la fòrma bilingua a paritat orari contribueish au desvolopament de capacitats intellectuaus, lingüisticas e culturaus. Tot en perméter la transmission de lengas regionaus, que conòrta l'aprenedissatge deu francés e qu'aprepara los escolans a l'aprenedissatge d'ua auta lenga.
extrèit de la circulara n°2001-167 deu 5/9/2001
Ua demarcha coordinada e comparativa
La concertacion entre lo regent de francés e lo regent de lenga regionau quan son distints qu'ei indispensable per armonizar l'estudi de nocions o de hèits de lenga comuns. En efèit, a despieit de la diferéncia de nivèu de practica de duas lengas, las modalitats d'aprenedissatge e d'estructuracion deu francés e de la lenga regionau que's semblan per moments, que s'interpenetran e que's pòden completar.
extrèit de la circulara n°2001-167 deu 5/9/2001
Las competéncias metalingüisticas
L'accès aus purmèras "competéncias metalingüisticas" que comença quan los escolans, guidats peu regent o espontanèament, hen las lors purmèras observacions sus las produccions oraus. Qu'ahortiran, a la faiçon d'ua gramatica implicita, la presa de consciéncia e la mestresa progressiu deu còde orau puish escriut.
Au cicle III, aquestas competéncias que's basteishen en parallèla en francés e dens la lenga regionau. Las relacions entre las lengas que son utilizadas tà estructurar e ahortir las aquisicions.
extrèit de la circulara n°2001-167 deu 5/9/2001
Crompar
Consultar
Seleccions tematicas
Reservar


text:
Una istòria del Larzac sens l'occitan
Avètz vist Tous au Larzac, lo film documentari de Christian Rouaud sus l’aventura umana dels paísans del Larzac en « guèrra » contra l’espandiment del camp militar, entre 1970 e 1981 ? S’es pas lo cas anatz i sul pic, qu’es fòrça plan fach amb, en primièra plaça, la paraula corala dels testimònis, de tròces d’archiu de tota mèna e d’images sul paísatge subrebel del causse. Auriái tant et tant a dire sus aquesta istòria viscuda en primièra persona, quand èri adolescent, dins lo Comitat Larzac d’Albi e amb la participacion al grand recampament del 74…
Mas aquí sèm sus un blòg dedicat a las lengas minoradas e vòli donca parlar un briu de la plaça de la revendicacion occitana dins aquesta lucha, e del fach que, d’aquó, lo film ne’n ditz gaireben pas res. Non pas que siá quicòm de doblidat o de sens importància pels testimònis, mas solament, perqué probablament lo realisator enquestaire pausèt pas de question sul sicut. Òm pòt en efièit remarcar l'abséncia de tota referéncia a l'occitan e a la cultura occitana ; a mai la musica es celtica !
Lo « pintoresc patesejant »
Mas vòli començar per evocar l’article del jornal Le Monde, paregut lo 22 de novembre e d’un escambi que seguiguèt entre l’occitanista Peire Escudé e lo jornalista, Jacques Mandelbaum. Aquel d’aquí escriguèt dins son article que lo film commemora « aqueste sanctuari de l’utopia realisada, que foguèt plan lèu redusit al pintoresc patesejant de l’eslogan Gardarem lo Larzac ». Peire Escudé mandèt un lètra duberta al jornal e la faguèt virar dins son malhum d’amics e de contactes. « Sus aquel punt, çò diguèt, avètz pas res compres » (ma revirada). E d’explicar : « Se aqueste eslogan a resumit lo Larzac, es que disiá la desalienacion del lòc. Lo territòri (cal comprene la comunautat del Larzac, mas tanben tot çò qu’anava cristalisar a l’entorn d’ela) parla dins sa lenga (a mai aquesta lenga, l’occitan, es pas la lenga de la magèr part del monde que venon sul Larzac !) ». Es mai qu’important, apondèt Escudé, de se ramentar qu’aquèlas annadas de la lucha del Larzac foguèron d’annadas de revendicacions lingüisticas e regionalistas continuas (« eveniments » d’Aleria en 1975, de Montredon de Corbièras en 76, espelida de Diwan en 77, de las Calandretas en 79…).
Escudé reçaupèt una responsa cortèta del jornalista que disiá : « Vòstra reaccion ven pr’aquò d’un malentendut (d’un mal dich o mal legit). Quora escrivi que lo Larzac foguèt « redusit » a l’expression qu’avètz relevada, aquò vòl pas dire qu’aquesta caricatura es la mèuna, a mai es lo contrari. La conotacion del verbe « redusir » […] me semblava pro clara sul sicut ». Peire Escudé, amb aquesta leiçon de comentari de tèxte, èra quasi obligat de se desencusar ; dins sa responsa, faguèt solament remarcar que la mencion de « patés » èra malastrusa, ont lo mot de « lenga » seriá estat capital.
E òc… Per ièu, clarament, Escudé aviá plan legit, almens dins lo fons. Ai mostrat endacòm mai, sus aqueste blòg, que los jornalistas del Monde aiman pas brica utilizar l’expression « lengas regionalas ». Lor agrada mai – anatz saber perqué – utilisar lo mot de « patés ». N’avèm aquí un exemple fòrça interessant. Se tracha d’una mesa en scèna del biais de se parlar e de se comprene amb los legeires, disèm amb una figura ideala del legeire : Gardarèm lo Larzac es evidentament, per tot aqueste monde (enfin, lo monde vist per lo fenestron de Le Monde) un expression patesa pintoresca, e i cal pas redusir l’istòria del Larzac, qu’es l’istòria d’una lucha sociala originala, seriosa e importanta. Me sembla evident que se, pel jornalista, Gardarèm lo Larzac vist coma un quicòm de pintoresc foguèsse una caricatura, coma zo afortissèt a Escudé, se seriá balhat la pena de dire dins son article (o almens a Escudé) que foguèt quicòm de mai e çò que foguèt.
Mas se trachava evidentament pas (si que non, un còp de mai, lo jornalista l’auriá fach) de reconéisser que, dins aquesta istòria, la revendicacion per la dignitat de la lenga e una fòrta consciéncia regionalista agèron lor plaça ; aquò non, aquò li arrancariá las maissas, lo paure. L’ironia sus l’eslogan Gardarèm lo Larzac, es una guinhada al legeire (ideal) del Monde, que se fa sus l’esquina, encara e totjorn, del monde que parlan un patès tant pintoresc e tant simpatic. Aquesta ironia performa una dobla, o tripla esclusion (e òc !) del « patesejant » : es, de fach, botat en defòra del lectorat del jornal (la guinhada se fa darrèr son espatla), en defòra de la cultura (que lo patés es incultura) e de la politica (vist que tot contengut « seriosament » politic pòt solament èsser en defòra o en dessus de l’expression patesa).
De Gardarem lo Larzac a Gardarem la Tèrra
Ara, zo cal tornar dire, perqué digus en defòra de nosautres zo dirà : Gardarèm lo Larzac, l’eslogan dels paísans, plan present tre 1973 (e benlèu abans), foguèt per lo primièr còp una apropriacion sociala larga de la grafia classica communa, demest d’agricultors, d’obrièrs, de militants. Foguèt un biais d’impausar publicament qu’aquèla lucha èra associada al combatiment per la reconeissença de la lenga e de la cultura occitana (vòli dire apelada e pensada coma occitana) e per una mai fòrta autonomia politica e economica d’un quicòm que s’apelèt, de fach, an’aquel moment, Occitania. Podèm pas doblidar que los paísans del Larzac prenèron lor eslogan come titre de lor jornal (n. 1, juhn de 1975, e esistís encara a l'ora d'ara) e que venguèt la devisa del moviment, escrita sus las parets de França tota (foguèt tanben lo titre del film militant de Peire Haudiquet,presentat en 1974). Lo numerò de Juhn de 1981, al lendeman de la victòria, titrèt : Avèm gardat lo Larzac.
Sembla evident qu’agèt un ligam fòrt amb un autre eslogan, portat pels militants occitanistas : Volem viure al païs, que foguèt per lo primièr còp, à çò que sembla, emplegat dins un tracte lo 6 de novembre 1971, a l’ocasion d’una de las primièras manifestacions dels paísans. Lo moviment d’esquèra Lucha occitana (es el que prenguèt la seguida del Comitat Occitan d'Estudis e d’Accion), que joguèt un ròtle ideologic e logistic fòrça important dins las primièras annadas del conflicte, s’èra creat aquesta mèma annada 71. Tres annadas aprèp serà creat lo moviment Volem viure al païs, un estructura mai sopla e doberta a la participacion amb los partits d'esquerra. Aquel eslògan foguèt el tanben fòrça present sul causse. Per exemple, un article del Figaro Magazine (òc ben !) de decembre de 1978, s’acaba aital : « en daissant la Resse [Ressa ?], me soi revirat. Un panèu escrit en occitan èra clavat a l’entrada de la bòria : Volem viure à la Resse. La terra e nostra. Sabes plan » (ortografia balhada pel jornalista que copièt visiblament lo panèu en fasent de fautas, l’informacion se trapa dins lo libre de Alland 1995). Encara en 2003, quora los estajants de Sant Africa se mobilisèron per servar l'espital, se faguèran de pegasolets amb l'eslògan : « Gardarem l'espital, per viure al païs ».
Digus pòt negar que l’engajament pel Larzac foguèt essencial per l’occitanisme politic d’aquèlas annadas qu’aviá botat al centre del debat la nocion de « colonialisme interior ». Tre la debuta, los occitanistas foguèron un sostén important, s’identifiquèron completament amb aquesta lucha e balhèron evidentament lor analisa de la situacion. Lo 9 de mai de 1971, data de la primièra manifestacion, la croz occitana es plan presenta sus las fotografias. Dins l’estiu de la mèma annada, lo Teatre de la Carriera (avem parlat recentament de son fondator Glaudi Alranq) donèt sul causse la pèça : Mòrt e resurreccion de M. Occitania, que mesclava occitan e francés.
Robert Lafont, que foguèt lo teorician mai important del moviment, e partecipèt a la fondacion de Lucha occitana, puèi de Viure al païs, dins sas Vint Lètras sus l’istòria a aquels cons de francimands e aquestes colhons d’occitans, en 2005, se’n tòrna sus aquesta experiéncia (plaser de revirar Lafont en lengadocian !) : « Del Larzac tanben, avem reçauput una leiçon. Lo recampament de 1974 se faguèt jos lo signe d’una meisson per lo terç-monde. Vos merceji tanben, amics paísans qu’ai sovent encontrats e que n’ai acompanhat la darrièra etapa de la caminada cap a Paris [genièr de 1973], jos la bombas lacrimogènas. Vosautres, avètz aguda l’intelligéncia de l’istòria : contra lo capitalisme internacional e sa retombada guerrièra, avètz inventat, abans Seattle, l’altermondialisme. Avètz fach mai encara : vòstre eslògan, Gardarem lo Larzac, faguèt lo torn de la tèrra. Èra en occitan e foguèt pas revirat. » (Lafont 2005, 71-72). Lafont doblida pas de ramentar que foguèt per lo trentenari del Larzac, en 2003, sul causse que nasquèt lo moviment Gardarem la Tèrra, amb la lectura del manifeste (se m’engani pas, de la quite man de Lafont).
Occitans per accident ?
S’es plan evident que l’occitanisme politic e cultural se farguèt, almens en partida, dins la lucha del Larzac, e que lo Larzac foguèt tanben per el l’escasença de se far conéisser largament, quina recepcion n'aguèron los paísans ? Aquí, las interpretacions son divergentas. Le Bris (1974) parlèt de l’influéncia decisiva de l’occitanisme tre las rapresentacions de la pèça del Teatre de la Carrièra. Holohan (1975) e Martin (1987) afortisson al contrari que los espectacles foguèron pauc seguits pels paísans que, a la debuta, avian pas cap d’interes per l’occitanisme. Holohan parla « d’indiferéncia generala de la comunautat rurala ».
Es evident que los paísans èran pas de militants occitanistes e degun d’entre eles lo venguèt pas vertadièrament, a mai prenguèron a Lucha occitana mai d’una idea. Dins lo film de Rouaud, l’avèm dich, se’n parla pas cap, o de fòrça lenh, mas los testimònis interrogats dison cossi acceptèron las ajudas de totis, maòistas, non violents, ecologistas, « occitans », mas totjorn amb una cèrta distáncia (a mai causiguèron lèu l’estrategia non violenta). « Occitans », es lo mot emplegat, e non pas lo d’« occitanistas ». Aquò evidentement vòl dire quicòm : pels paísans los « occitans » èran los militants e non pas eles vertadièrament, a mai parlèssen la lenga (almens los nascuts sul causse) e l’utilizèssen per lor famos eslogan.
I a segurament un mite occitan (occitanista) del Larzac, aital coma lo descriu Holohan : lo Larzac « seriá una resurreccion de granda amplor d’un moviment de revendicacion nacionalitara [es a dire « quasi-nacionala », çò ditz Holohan] vielh de sèt sègles » (Holohan, 1976). Aqueste mite de la « mòrt e resurreccion d’Occitania », que ròda encara dins lo cap de mai d’un militant, en efièit, sembla pas aver trebolat tant qu’aquò los paísans. « Los militants, escriu Martin, aurián volgut que los actors se revendiquèsson paísans e Occitans, puslèu que paísans e Franceses » (Martin, 1987, 135).
Mas la quite Holohan renoneis que, « en botant en avant lor identitat occitana los leaders paísans liquidavan « la vergonha » que pèsa encara, per d’unes, sus la condicion paísana […]. D’unes proclamaràn lor identitat recuperada dins lors discorses e l’adopcion de l’eslogan Gardarem lo Larzac » (Holohan, 1975, 406). Puslèu qu’un projècte politic, l’occitanitat foguèt aparentament per eles un biais de tornar trapar una dignitat culturala e sociala. Es per aquò que, de tot biais, tròbi reductritz l’analisi de Martin, quora escriu : « òm se pòt interrogar sus la dimension occitana del moviment del Larzac. Sembla plan que foguèron los militants a la li balhar e que los paísans se contentan de l’integrar dins lors eslogans, lors escrits… lor simbolisme. […] L’identita occitana es una identitat d’oposicion collectiva, existís pas avant lo conflicte » (Martin, 1987, 134). Aquèla darrièra remarca me sembla vertadièra, mas las question importanta a se pausar es evidentament perqué los paísans an integrada la dimension occitana dins lors eslogans, lors escrits e lor simbolisme ? Per pura estrategia ideologica ? Per impregnacion passiva ? Evidentament non, i aviá quicòm mai, e aquel quicòm se pòt apelar, çò me sembla, aquisicion, construccion de la dignitat negada. Èran tractats per las autoritats coma de paísans patesejaires (a mai una part d’entre eles venián de lenh e parlavan pas la lenga) e trapèron dins l’occitanisme lo biais de se revendicar coma paísans, rics d’una lenga e d’una cultura, eretièrs d’una civilisacion respectabla.
Segond Holohan, i agèt, tre la debuta, una mesfisança dels paísans davant « los occitans » e mai un desacòrd sus los mejans de la lucha : « tot en revendicant aquesta identitat, los paísans continuavan pr’aquò de considerar los militants occitans, estrangièrs al causse, coma de monde violents, autonomistas e revolucionaris que lor sosten sol èra acceptable e non pas l’estrategia » (Hololan, 1975, 406). En legissent aquò, soi un pauc suspres, e me demandi pr’aquò se Holohan fa pas un pauc d’embolh entre los « maòs » e los occitanistas de Lucha Occitana, qu’eran fòrça mens radicals dins las causadissas d’estrategia politica, çò me sembla (o m’engani ?).
Es aquí que seriá interessant d’ausir la paraula dels paísans, mas, visiblament, es pas un subjècte qu’interessava Rouaud, a mai son film foguesse una granda capitada. La causa segura es que l’istòria escrita e filmada del ligam entre lo conflicte del Larzac e l’occitanisme demora de far.
Joan Peire Cavalièr
Bibliografia
Alland,Alexander, 1995, Le Larzac et après: l'étude d'un mouvement social innovateur, Paris,
Editions L'Harmattan.
Holohan, Wanda, 1975, « Jacquerie sur la forteresse », D. Fabre, J. Lacroix, Communautés
du sud, 10/18, t. 2, p. 362-427.
Holohan, Wanda, 1976, « Le conflit du Larzac : chronique et essai d'analyse»,
Sociologie du travail 18 (3), p. 283-301.
Lafont, Robert, 2005, Vingt Lettres sur l’histoire à ces cons de français et ces couillons d’occitans,
Valence d’albigeois, Vent Terral.
Le Bris, Michel, 1975, Les Fous du Larzac, Les Presses d’aujourd’hui.
Martin, Didier, 1987, Le Larzac. Utopies et réalités, Paris, L’Harmattan.


text:
987
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 987 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après leis eveniments de l'annada passada e la mòrt de son paire, Loís V decidiguèt, après una ataca victoriosa còntra Reims, de reünir una assemblada dei Francs per jutjar l'arquevescat Adalberon de Reims accusat de traïson en causa de son sostèn ais Otonians. Pasmens, lo 21 de mai, moriguèt en causa d'un accident de chivau. Aquò marquèt la fin de la dinastia carolingiana.
L'assemblada dei Francs, començada lo 22 de mai a Compiègnes, aguèt donc de resultats totalament contraris ais objectius iniciaus. Adalberon i foguèt innocentat e l'aristocracia elegiguèt son candidat Uc Capet senhor de París e d'Orleans — supausat a tòrt per l'arquevesque d'èèser favorable a la restauracion de l'Empèri Carolingian per leis Otonians — coma rèi. Lo coronament aguèt luòc lo 3 de julhet. Pasmens, se lo rèi refusèt rapidament de sostenir una restauracion de l'Empèri, deguèt acomençar rapidament una recèrca per trobar d'aliats dins lo cas d'una lucha novèla còntra l'emperaire.


text:
Lo departament d’Alèir (o Alièr, z-Alavièr, mens localament Alier) (03) es departament de França, dins la region d’Auvèrnhe Ròse Aups. Foguèt creat en 1790 a partir de la mai granda part de la província istorica de Borbonés, de qualques comunautats d’Auvèrnhe, Berric e Nivernés. Es escambarlat sobre lo nòrd dau domeni lingüistic occitan e lo sud dau domeni lingüistic francés, amb d’influéncias arpitanas a l’Èst.
La prefectura z-es a Molins.
La populacion de la part occitana dau departament z-es de 166 464 abitants de 351 626 (2015).


text:
Estivada 2010
Cambiament definitiu de direccion e de còla fan que fòrça noveutats apareisson del temps de l’Estivada en 2010 : l’empont bèl cambia de plaça al Fieiral per aculhir mai de public (e n’i a besonh per la serada amb Idir que trais largament), lo Collectiu Dètz e Piget fan una aparicion remarcada per lors captacions dels concèrts e de videòs umoristicas difusidas l’enser entre dos concèrts… L’Estivada es ara una creacion especifica per jorn, e una palanca tenduda cap a l’autra riba de la Mediterranèia. Idir emplaça Souad Massi, indispausada, e fa tronar lo “Se Canta”, en occitan e en berbèr a un public vengut nombrós per l’apaludir. Los qu’i èran s’en sovenon encara…
Programa
Idir / Lo Còr de la Plana / La Talvera / Rita Macedo / Ange B / Jamad’Òc / Mauresca Fracas Dub / L’art à Tatouille / Castanha e Vinovel / La Mal Coiffée / Marti / Peiraguda / Los pagalhos / Padena / Le Bus Rouge / Ecole Départmeentale de Musique / Toad / Dralha / Sul Camin / Joanda / Naviòl / Bilingüe / Aire de Prima / Eydolon / Chants Sacrés Gitans en Provence / Cie Tiberghien / Occitània for ever / Monconzet / Cie Vieussens / Alem Surre-Garcia / A tres Votz / Gaia Voci / Laurent Cavalié / Sylvain Roux / Mieko Miyazaki / Michel Chadeuil / Daniel L’Homond / Monica Burg / Alan Rouch / Maurici Romiu / Lois Gaubert / Andriu Bianchi / Joan Eygun / Josi Guilhòt / Magali Bizot-Dargent / Sarà Laurenç / Fèliç Daval / Monica Sarrasin / Terèsa Pambrun / Domenja Decamps / Jaumet Demesa / Pèire Pasquini / joan Ganhaire / Sèrgi Javaloyès / Sergi Bec / Maria-Joana Verny / Eric Fraj / Robert Marti…
Galaria
Picatz per l’aver en mai grand.
Avètz de fòtos de l’Estivada en 2010 ? Mandatz-nos las a communication@estivada-rodez.eu en disent se volètz èstre creditat o pas, e las apondrem a la galaria !
De videòs foguèron realizadas a l’Estivada en 2010, las podètz tornar trobar sus la pagina correspondenta.


text:
Jacques Lefèvre d'Étaples
Jacques Lefèvre d'Étaples (egaument aperat en latin Faber Stapulencis - ca 1455 - 1536) que ho un umanista francés pròche de Guillaume Briçonnet e per aquesta rason membre deu Cenacle de Meaux qui considerava que caleva reformar la Glèisa Catolica. Que tradusí la Vulgata au francés ; aquò que'u dè mantuas cuentas dab los sons contemporanèus catolics; ua partida de las soas òbras que hon condemnadas per eretgia e qu'avó d'exilià's, mes que gaudí totun de la proteccion deu rei Francés Ièr de França.
A la fin de la soa vita, Margarida de Navarra que l'envitè a la júnher dens la soa cort de Nerac.
A maugrat de las soas posicions en favor d'ua reforma de la Glèisa Catolica, que demorè eth medish catolic durant tota la soa vita.


text:
25/04/2018
Los gemaires de Medòc au museu de Vendais- Montalivet
Quò es sovent que me dise que podem trobar l'occitan onte l'esperam pas mai, quò es entau que en passar quauques jorns rasis « la mar granda », l'ocean, ai descubert un pitit museu que vòle vos parlar, a Vendais-Montalivet. Queu museu es plan ben fach, en doas partidas, la prumiera, animada emb de las projeccions mai daus paneus, vos fai viure l'evolucion de la còsta atlantica d'un biais geologic, arqueologic e istoric. La segonda partida es consacrada aus mestiers de gemaire o rosinier. Fuguet creat mercés l'associacion "Los tradinaires" de Vendais que an amassat daus utils e colectat tot un fum de monde que trabalhavan dins quela activitat, jusc' a sa fin dins las annadas 1990. Regina Ardilley , la presidenta, vos ne'n fara la vesita en gascon de Medòc, si l'i damandatz.
L'istòria dau gematge
Daus braves paneus bilingües van vos explicar que los prumiers plantadis de pinhiers se fagueren plan avant lo segle XIX e Bremontier Chamberet e la lei de 1853 per forçar lo monde a semnar los pinhiers maritimes. Quò comencet jos Lois XIV vers 1727, que lo monde comenceren de plantar sur « los terraus » o los « piqueirs » ( les dunes, grandes ou petites) per fixar lo sable. Au segle XIX, jos Napoleon III, nasquet lo grand project Solferino, semenadis de pins dins las landas que montet pauc per pauc dins lo ranvers de Vendais en Medòc. Quò se faguet pas sens problema, i avia sur plaça daus pastres e lors ovelhas, las comunas eran forçadas de zo far si que non, perdian lor terra e l'Estat zo fasia a lor plaça. Entau los pastres vengueren paisans, buschairons, sejaires e gemaires o rosiniers ( segon qu' eran sindicats o pas), que trabalhavan coma meitadiers. Avian un territori de 6500 pinhiers a trabalhar en feurier e setembre. Quò duret entau jusc'a la fin dau segle XX, e se chabet per causa de concurença de l'Espanha, dau Portugal, de China ...coma sovent.
Lo trabalh e los utils dau gemaire
Quand lo pinhier avia 25 ans, los gemaires començavan de talhar la rusca sur 70 cm emb son hapchòt per ne'n far surtir 1,5 l per an de la famosa rosina. Montavan, jusc'a 3,5 m e fasian lo torn complet de l'aubre, qu'era « gemat a mòrt » e que falia laidonc copar. La rosina era colectada dins daus pitits pòts de terra, per esser transportada a la distilaria per fin de n'en far de la terebentina e la colòfana. Vesem tots los utils emb los noms en francés mai en occitan : la plaça-vira, lo malhòt, l'escocita sur ròda... Un brave pitit film fai parlar en francés los darriers gemaires, i a tanben de las bravas fotòs, daus poemas en francés,en occitan. Mas lo mai interessant son totas las explicacions balhadas per nòstra guida que ne'n sap totplen qui-dessur. Un vertadier trabalh de colectatge de pas mancar entre doas permenadas sur la plaja. « Jos los pavats, la plaja », benleu, mas jos los pinhiers, l'occitan daus gemaires.
Denis Gilabert.
Musée "La grange du Patrimoine" de Vendays-Montalivet, exposition permanente "Le gemmage dans le Médoc/ Lo gematge en Medòc", visite les vendredis après midi à partir de 14 h ou sur rendez-vous au 0556733202.
Photo: Régine Ardilley présidente des Tradinaires fait en occitan ou en français la visite de l'exposition permanente sur le gemmage à Vendays-Montalivet.
Commentaires
Excellente initiative qui contribue à sauver un patrimoine en voie accélérée de disparition. Dans ma commune de n...aissance_Saugnac-et-Muret_il reste un ancien résinier. il faudrait sauver aussi tout ce qui tournait autour de la résine.
Bon courage et amitiés.
Écrit par : Lescarret | 25/04/2018 | Avertir le modérateur
Les commentaires sont fermés.