text:
896
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 896 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Gràcias a la formacion d'una aliança ambé lei Petchenegues qu'intrèron en guèrra còntra leis Ongrés, lei Bulgars poguèron tornarmai menaçar la frontiera bizantina. Dins lo corrent de l'estiu, doas armadas importantas s'afrontèron e lei fòrças de Simeon Ièr anientèron lei fòrças bizantinas (batalha de Bulgarophygon). Leon VI deguèt acceptar de signar una patz fòrça favorabla ai Bulgars ambé lo pagament d'un tribut anuau important. Aqueu tractat demorèt en aplicacion fins a sa mòrt e li permetèt de se concentrar sus la frontiera orientala.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
En Mesopotamia Auta onte lo califa Al-Mutadid menava dempuei 893 còntra lei rebèls nombrós installats dins la region, captura dau cap kharigista Harun ibn Abdallah que foguèt executat a Bagdad. Dins aquò, la dinastia locala dei Hamdanides — que son cap participèt au combat dins lo camp rebèl e son eiretier dins lo camp abbassida — capitèt de se mantenir en plaça e afirmèt pauc a pauc son poder dins lo nòrd d'Iraq e lo sud-èst d'Anatolia. De mai, Armenia e lei regions de Caucàs demorèron sota lo contraròtle d'emirs locaus de facto independents dau Califat.
Dins la region iraniana, lei Dulafides — que se situavan dins la zòna d'influéncia abbassida definida per l'acòrd de 893 ambé lei Saffaridas — foguèron desfachs mai que d'un còp per leis armadas abbassidas.


c: text/html

text:
Egocentrisme
L'egocentrisme (del latin ego, "ièu", e "centre") es una actitud psicologica que l'individú se considèra al centre de l'univèrs e dona valor a las causas per tant que li son d'utilitat pròpria; tanben, es incapable de se plaçar al luòc de l'autre per considerar la realitat dempuèi alà. Dins un sens mai larg, es egocentric aquel que considèra que son punt de vista e sos interèsses son pus importants qu'aqueles dels autres.
Psicologia[modificar | modificar la font]
Aquel concèpte foguèt utilizat pel psicològ soís Jean Piaget per senhalar l'incapacitat dels enfants de diferenciar lo seu pròpri punt de vista d'aquel dels autres. A la diferéncia del lengatge de comunicacion basat sus la dualitat question/responsa, sus la critica, sus la demanda, la menaça o sus totes los elements interaccionals, lo lengatge egocentric representa prèp dels tres quarts dins lo lengatge infantil pendent lo periòde d'edat comprés entre tres e sièis ans, acompanhat d'activitats solitàrias e de jòcs simbolics ont los mainatges fan de monològs o imitan las frasas realizadas per el meteis o pels autres.
Un altre aspècte de l'egocentrisme se vei amb la frequéncia elevada del mot "ièu" dins lo lengatge infantil, que se trapa mai dins las conversacions entre los mainatges que dins las conversacions entre los enfants e los adultes.
Lo lengatge egocentric se pòt trobar tanben dins la fasa adulta, quand òm se deu d'afrontar una situacion particularament dificila, o completament inesperada o dins de circonstàncias euforizantas.
Distincion[modificar | modificar la font]
L'egocentrisme se rapròcha de la megalomania e del narcissisme. L'egocentric s'ocupa en primièr de sa persona e pensa qu'es la premièra ocupacion dels autres. Al contrari de l'amor pròpri, l'egocentric s'ama pas coma es mas coma pareis èsser cap als autres, pensa qu'es l'unica causa del bonaür o del malur dels autres. L'egocentric se pòt veire coma salvador, tiran o martir d'aqueles que lo rodejan.
Atal l'egocentrisme diferís de l'egoïsme que paradoxalament, l'egocentric se preocupa fòrça dels autres (pasmens que los aime) perque s'estima segon la gaita e lo jutjament dels autres.
A l'opausat, l'allocentrisme es la tendéncia de far d'autrú lo centre de l'univèrs.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tópac Amaro
Tópac Amaro (? - Cusco, 24 de setembre de 1572) foguèt lo darrièr sobeiran indigèna modèrne de l'Empèri Inca de Peró. Lo filh de Manco Inca Iopanqui (conegut tanben coma Manco Capac II), venguèt prèire e gardacòs de son paire.
Somari
Aquesicion[modificar | modificar la font]
Après que son frairastre, l'Emperaire inca (Titu_Cusi_Iopanqui), moriguèsse en 1570, Tópac Amaro assumiguèt lo títol imperial. Los incas cresián que los capelans espanhòls que son frairastre se vegèsse forçat a admetre en Vilcabamba l'avián enverinat. Foguèron capturats e executats e las frontièras que los espanhòls avián ocupat de Peró èran tampadas. En aqueles temps los espanhòls encara sabián pas la mòrt de l'anterior Sapa Inca e avián mandat de rotina dos ambaissadors per tal de contunhar las negociacions en cors. Foguèron tuats totes dos a la frontièra per un capitani inca.
En usar la justificacion que los incas avián "roto la inviolable ley de todas las naciones del mundo: respeto a los embajadores" lo vicerei novèl, Francisco de Toledo, decidiguèt d'atacar e conquistar Vilcabamba. Declarèt la guèrra lo 14 d'abril de 1572 e en doas setmanas doas pichòtas partidas de soldats espanhòls avián capturat un pont estrategic a la frontièra e dempuèi aquel ponch Toledo poguèt porgir d'armas a son armada.
La guèrra finala amb Espanha[modificar | modificar la font]
Lo primièr de junh lo primièr anfrontament guerrièr comencèt dins la val de Vilcabamba. Los incas ataquèron los primièrs amb fòrça volontat malgrat que foguèssen armats leugièrament. Mai d'un còp ensagèron de levar lo sèti mantengut pels espanhòls e sos aliats nadius pasmens cada còp èran obligats de se retirar. Lo 23 de junh lo fòrt de Huayna Pucará se rendèt victima de l'artilharíá espanhòla. L'armada inca, que se retirava, decidiguèt d'abandonar sa darrièra vila e de se dirigir cap a la selva per se regropar. Lo 24 de junh los espanhòls dintrèron dins Vilcabamba, la trobèron desèrta e lo Sapa Inca èra partit. La vila foguèt desbastida del tot.
Tópac Amaro se n'èra anat lo jorn abans amb un grop d'aperaquí 100 personas e se dirigiguèt a l'oèst, dins los bosques de las tèrras bassas. Lo grop, que compreniá sos generals e los membres de sa familha, s'èra devesit en còlas pichonetas per tal d'evitar d'èsser capturats.
Tres grops de soldats espanhòls los secutèron. Un d'eles capturèt l'esposa e lo filh de Tuti Cusi. Lo segond tornèt amb de presonièrs militars e amb d'aur, d'argent e d'autras gemmas preciosas. Lo tresen tornèt amb los dos fraires de Tópac Amaro, d'autres parents e sos generals. Lo Sapa Inca e son comandant contunhèron d'èsser liures.
La fugida de Vilcabamba[modificar | modificar la font]
Puèi un grop de quaranta soldats causits personalament sortiguèron en persecución de estos. Seguiguèron lo riu de Masahuay pendent 170 milas, on trapèron un depaus Inca amb fòrça aur e vaissèla. Los espanhòls capturèron un grop d'indians chonco e los obliguèron de dire çò qu'avián vist, e s'avián vist lo Sapa Inca. Aqueles informèron qu'èra anat riu aval, en bote, cap a un endrech sonat Momorí. Los espanhòls construiguèron aprèp cinc balsas e continuèron la persecucion.
A Momorí descobriguèron que Tópac Amaro s'èra escapat per la tèrra. Contunhèron amb l'ajuda dels Indians Mamarí, que informèron del camin qu'avián pres los Incas e indiquèron que Tópac èra alentit per encausa de sa femna qu'èra a mand de far nàisser son filh. Aprèp una caminada de 50 milas vegèron una fogal a l'entorn de nòu oras de la nuèch. Trobèron lo Sapa Inca Tópac Amaro e sa femna que se caufavan l'un l'autre. Los assegurèron que pas cap de mal lor seriá fait e securizèron sa reddicion. Tópac Amaro foguèt arrestat.
Los captius foguèron menats puèi a las roinas de Vilcabamba e amassa dintrèron dins Cuzco lo 21 de setembre. Los venceires desclapèron tanben los restes momificats de Manco Cápac e Titu Cusí e una estatua d'aur de Punchao, una representacion del linhatge Inca que conteniá los restes mortals dels còrs dels Incas defuntats. Aqueles objèctes sacrats foguèron puèi destruches.
Execucion[modificar | modificar la font]
Se faguèt mai d'un ensag per convertir Tópac Amaro al cristianisme pasmens, se pensa que, aqueles ensages foguèron rechazados per un òme qu'èra preparat per acceptar sa fe. Los cinc incas capturats recebèron un jutjament somari ont res foguèt pas dit per sa defensa e foguèron condemnats a la pendeson . D'unes que moriguèron de las severas torturas que recebèron foguèron pasmens tanben penjats.
Lo jutjament del Sapa Inca comencèt un parelh de jorns mai tard. Tópac Amaro foguèt condamnat per l'assasinat dels prèires a Vilcabamba, del qual èra probablament innocent. Foguèt condemnat a la decapitacion. Foguèt reportat per mai d'una fonts que de nombroses clèrgues, convençuts de l'innocéncia de Tópac Amaro, supliquèron de genolhons que l'Inca foguèsse mandat cap a Espanha per un jutjament en luòga d'èsser executat.
Un testimòni ocular del jorn lo remembrava montant una muòla amb las mans ligadas dins son esquina e una còrda a l'entorn de son còl. D'autres testimònis diguèron que i aviá de grandas massas de personas e que lo Sapa Inca èra enrodat de centenats de gardas armats amb de lanças. De cara a la catedrala principala sus la plaça centrala de Cuzco una poténcia èra estat erigit. Se reportèron entre 10 000 e 15 000 testimònis presents.
Tópac Amaro montèt sus la poténcia acompanhat pel avesque de Cusco. Mentre qu'èra a montar, se ditz per los quites testimònis qu'"una multitud d'indians, qu'emplenavan completament lo plan, vegèron lo lamentable espectacle [e sabián] que son senhor e Inca anava morir, eissordèron lo cèl, lo fasent ressondir amb sos plors e lamentacions." (Murúa 271)
Coma es reportat per Baltasar de Ocampa e Friar Gabriel de Oviedo, Prior dels dominicans a Cuzco, amb testimònis oculars, lo Sapa Inca auborèt sa man per far taisar la multitud, e sas darrièras paraulas foguèron;
"Ccollanan Pachacamac ricuy auccacunac yahuarniy hichascancuta."
"Maire Tèrra, testimònia coma mos enemics escampan ma sang."
Descendents[modificar | modificar la font]
Cerca de quaranta ans aprèp que la conquista de Peró comencèsse a partir de l'execucion d'Atahualpa, aquò s'acabèt amb l'execucion de son nebot. Lo vice rei d'Espanha amassèt los descendents reials. Mantunas dosenas de personas, incluent lo filh de tres ans de Tópac Amaro, foguèron fòrabandidas a Mexic, Chile, Panamà e d'autres endreches. A d'unes foguèt permés de tornar en cò sieu e lo reirefelen de Tópac, Tópac Amaro II, capitanegèt una rebellion indigèna en 1780 contra la preséncia espanhòla continua en Peró.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tupac Amaru, la vida, los tiempos, y la ejecución del último inca (en anglés)
- Historia del Perú Colonial
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- James Q. Jacobs, Tupac Amaru, The Life, Times, and Execution of the Last Inca
- Cobo, Bernabe, Historia del Nuevo Mundo, bk 12.
- Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquista y organización de las antiguas posesiones españolas de Ultramar, ed. Angel de Altolaguirre y Duvale and Adolfo Bonilla y San Martin, 25 vols., Madrid, 1885-1932, vol.15. In Hemming.
- García de Castro, Lope, Despatch, Lima, Mar. 6, 1565, Gobernantes del Perú, cartas y papeles, Siglo xvi, Documentos del Archivo de Indias, Colección de Publicaciones Históricas de la Biblioteca del Congreso Argentino, ed. Roberto Levillier, 14 vols., Madrid, 1921-6. In Hemming.
- Guillen Guillen, Edmundo, La Guerra de Reconquista Inka, Histórica épica de como Los Incas lucharon en Defensa de la Soberanía del Perú ó Tawantinsuyu entre 1536 y 1572, Primera edición, impreso en Lima, Perú.
- Hemming, John, The Conquest of the Incas, Harcourt, Brace, Jovanovich, Inc., Nueva York, 1970.
- Markham, Sir Clements, The Incas of Peru, Segunda edición, John Murray, Londres, 1912.
- Métraux, Alfred, The History of the Incas, Traducido del francés por George Ordish, Pantheon Books, Nueva York, 1969.
- Mura, Martín de, Historia General del Perú, Origen y descendencia de los Incas (1590 - 1611), ed. Manuel Ballesteros-Gaibrois, 2 vols., Madrid, 1962, 1964. In Hemming.
- Ocampa, Baltasar de, Descripción de la Provincia de Sant Francisco de la Vitoria de Vilcapampa (1610). Trad, C. R. Markham, The Hakluyt Society, Second Series, vol. 22, 1907. In Hemming.
- Sender, Ramón J. Túpac Amaru
- Salazar, Antonio Bautista de, Relación sobre el periodo del gobierno de los Virreyes Don Francisco de Toledo y Don García Hurtado de Mendoza (1596), Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquista y colonización de las posesiones españolas en América y Oceanía sacadas en su mayor parte de Real Archivo de Indias, 42 vols., Madrid, 1864-84. In Hemming.
- Titu Cusi Yupanqui, Inca Diego del Castro, Relación de la conquista del Perú y hechos del Inca Manco II; Colección de libros y documentos referentes a la historia del Perú, ed. Carlos A. Romero and Horacio H. Urteaga, dos series, 22 vols., Lima, 1916-35. In Hemming.
- Valladolid, 29 April 1549, Colección de documentos para la historia de la formación social de Hispano-América, ed. Richard Konetzke, 4 vols., Madrid, 1953. In Hemming.
- Vargas Ugarte, Ruben, Historia del Perú, Virreinato (1551-1600), Lima, 1949, p. 258.


text:
Corseul
Corsoeut en galò; Kersaout en breton ( Corseul en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Corseul - En latin Fanum Martis (« temple de Mart ») - èra la capitala gallo-romaine de las Coriosolites, creada cap a 10 av. J.-C. Als Modèl:IIIe s e Modèl:IVe sègles, coma fòrça metròpolis regionalas, Fanum Martis càmbia lo sieu nom e pren aquel del vilatge #que n'es la capitala. Aqueles mutations toponymiques an intervengut a una epòca ont la tiença de la Empèri romain se effondrait. S'obsèrva alavetz, entre unes autres elements significatius, una renaissance de las ancianas divinitats gauloises localas en las esculturas religiosas e las inscripcions dédicatoires. Lo cambiament de noms de vila lèva sens dobte un fenomèn del meteis òrdre, ligat a una résurgence dels vièlhs sentiments de appartenance etnic dels pòbles gaulois.
En 2005, dels registres archéologiques an permeses de metre a jorn la villa ancian dels Alleux a Taden, situada près de la ancià vicus[1] Viari e portuaire de Taden. Aquela aglomeracion èra, pendent lo domeni romaine, lo un dels pòrts del cap de-luòc de la vila de las Coriosolites, Fanum Martis, venguda Corseul[2].
Corseul - en latin Fanum Martis (« temple de Mars ») - était la capitale gallo-romaine des Coriosolites, créée vers 10 av. J.-C. Aux Modèl:IIIe s et Modèl:IVe siècles, comme beaucoup de métropoles régionales, Fanum Martis change son nom et prend celui du peuple dont elle est la capitale. Ces mutations toponymiques sont intervenues à une époque où la solidité de l'Empire romain s'effondrait. On observe alors, entre autres éléments significatifs, une renaissance des antiques divinités gauloises locales dans les sculptures religieuses et les inscriptions dédicatoires. Le changement de noms de cité relève sans doute un phénomène du même ordre, lié à une résurgence des vieux sentiments d'appartenance ethnique des peuples gaulois.
En 2005, des fouilles archéologiques ont permis de mettre à jour la villa antique des Alleux à Taden, située à proximité de l’ancien vicus[3] routier et portuaire de Taden. Cette agglomération était, durant la domination romaine, l’un des ports du chef-lieu de la cité des Coriosolites, Fanum Martis, devenue Corseul[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Vicus : nom latin donat a una pichona aglomeracion, sustot en Gaule romaine. Podiá s'agir d'un vilatge gaulois d'abans la conquista.
- ↑ informi d'activitat 2006 de la Inrap pagina 80
- ↑ Vicus : nom latin donné à une petite agglomération, notamment en Gaule romaine. Il pouvait s’agir d’un village gaulois d’avant la conquête.
- ↑ rapport d'activité 2006 de l’Inrap page 80


text:
-500
Aquesta pagina concernís l'an -500 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa d'invasion de l'illa de Naxos per lo tiran de Milet, Aristagoras, e lo satrapa locau Artafernes. Coma la causa de la desfacha èra de divisions intèrnes dins lo comandamant de l'expedicion, Aristagoras se revoutèt per defugir un castigament dau rèi Darius Ièr. Aquò marquèt l'acomençament de la revòuta d'Ionia.


text:
Saint-Éman
Saint-Éman es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Éman es a 4 km de Illiers-Combray, a 17 km de Courville-sus-Eure e a 26 km de Chartres.
Lo Loir en naissent voreja la comuna.
Saint-Éman est à 4 km d'Illiers-Combray, à 17 km de Courville-sur-Eure et à 26 km de Chartres.
Le Loir naissant borde la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Éman s'es trucat Éman, pluviôse an 2 (Deliberacion del Conselh General de la Municipalitat, n'aplicacion del decrèt del 16 d'octòbre de 1793 = 25 vendémiaire an 2).
Saint-Éman s'est appelée Éman, pluviôse an 2 (Délibération du Conseil Général de la Commune, en application du décret du 16 octobre 1793 = 25 vendémiaire an 2).


text:
Les éditeurs
IEO Edicions, c’est la maison d’édition de l’Institut d’Etudes Occitanes, fédération dont le siège social est à Toulouse. Depuis 50 ans, par ses publications variées dédiées à l’ensemble du lectorat, elle participe à la socialisation de la langue occitane en soutenant la création en occitan comme sur la langue et la culture occitanes. IEO Edicions qu’ei l’ostau d’edicion de l’Institut d’Estudis Occitans, que lo son sieti sociau es basat a Tolosa. Desempuish 50 ans, qu’edita libes en occitan e sus la lenga e la cultura occitanas, dedicats a l’ensemble de la poblacion e participa, atau, a la socializacion de la lenga.
Associacion pel Desvolopament de l’Escrich Occitan
Carrefour Ventadour s’est donné pour but depuis 1986 de faire connaître, sauvegarder et illustrer le patrimoine historique, culturel et poétique de Ventadour. Et de rendre au lieu, conçu comme un foyer de civilisation, sa vocation de carrefour d’échange et d’information, de réflexion et de proposition.
Carrefour Ventadour publie dans ses « Cahiers » les actes des colloques internationaux Trobadas. Consacrés aux grands troubadours, ils se tiennent dans leur lieu emblématique : de l’Uzerche de Gaucelm Faidit au Blaye de Jaufre Rudel, et du Ribérac d’Arnaut Daniel aux Bordeaux et Poitiers de Guillaume, duc d’Aquitaine... ainsi que des études majeures sur le pays de Ventadour, les troubadours et le trobar.
Carrefour Ventadour publie dans ses « Cahiers » les actes des colloques internationaux Trobadas. Consacrés aux grands troubadours, ils se tiennent dans leur lieu emblématique : de l’Uzerche de Gaucelm Faidit au Blaye de Jaufre Rudel, et du Ribérac d’Arnaut Daniel aux Bordeaux et Poitiers de Guillaume, duc d’Aquitaine... ainsi que des études majeures sur le pays de Ventadour, les troubadours et le trobar.
Le CREO Provença est la section de l’IEO de la région Provence-Alpes-Côte d’Azur. Elle édite régulièrement des livres pédagogiques et à destination de la jeunesse. Lo CREO Provença es la seccion de l’IEO per la region Provença-Aups-Costa d’Azur. Edita libres pedagogics e a destinacion de la joinessa.
Le catalogue de Confluences se ressent d’un double projet éditorial. D’une part, l’ancrage dans la région Aquitaine, d’autre part, l’intérêt porté à la littérature et à ses formes canoniques : essais, fiction, récits. L’un après l’autre, chacun des livres que nous publions voudrait être une ouverture. Pour trouver, non loin d’ici, une sorte d’absolu. S’émerveiller d’un monde tout près. Lo catalòg de las "Editions Confluences" que participa d’ua pensada editoriau dobla. Purmèr, qu’es lo posicionament dens la region Aquitania. Dusau, qu’es l’importancia de la literatura e de las soas formas canonicas. Cada libe qu’es pensat com ua obertura tà trapar, pròche d’aici, com un absolut e s’esmervelhar deu monde.
Les éditions de l’IEO Ariège, section départementale de l’IEO, entre gascon et languedocien. Las edicions de l’IEO Arieja, la seccion departamentau de l’IEO, entre las variantas gascona e lengadociana de l’occitan
Vendémias publie des ouvrages de création, traducions, rééditions sous la responsabilité de la section audoise de l’Institut d’Etudes Occitanes et de ses cercles locaux.
Vendémias publica d’obratges de creacion, estudis, reviradas, reedicions jos la responsabilitat de la Seccion d’Aude de l’institut d’Estudis occitans e de sos cercles locals.
L’IEO de Tarn a, demest sas activitats, una partida consacrada a l’edicion e favoriza la creacion dels autors locals en occitan o amb de libres bilingues oc/fr : Obratges pedagogics, romans o libres pels enfants. L’IEO Tarn a, parmi ses activités, une partie consacrée à l’édition et favorise la création d’auteurs locaux en occitan ou en version bilingue (Oc/Fr) : Ouvrages pédagogiques, romans ou livres pour enfants.
Créée een 1977, Daufinat-Provença, tèrra d’òc est la section drômoise de l’Institut d’Etudes Occitanes. Sa mission est le maintient, la promotion et le développement de la langue d’oc.
Creaa en 1977, Daufinat-Provença, tèrra d’òc es la seccion dromenca de l’Institut d’Estudis Occitans. Sa mission es lo manten, la promocion e lo desvolopament de la lenga d’òc.
Dans cet espace particulier, vous trouverez, classés par éditeur, le stock de livre appartenant à IDECO. Cet espace n’est pas dédié aux professionnels concernant le catalogue de diffusion actuel. Dens aqueste espaci se poden trobar l’estòc de libes d’IDECO de mei d’un editor. Aqueste espaci n’es pas dedicat aus professionaus.
La Poesia est une maison d’édition qui publie des ouvrages en occitan et bilingues occitan-français destinés à un jeune public. La Poesia publie des livres scolaires et de loisirs. Tous ses ouvrages sont en occitan : gascon, provençal et languedocien. La Poesia participe activement à l’équipement des écoles Calandreta et les classes bilingues en matériel pédagogique adapté.
La Poesia es un ostal d’edicion que publica d’obratges en occitan e bilingues occitan-francés destinats a un public jove. La Poesia publica de libres escolars e de léser. Totes sos obratges son en occitan : gascon, provençal e lengadocian. La Poesia participa activament a l’equipament de las escòlas Calandreta e de las classas bilingüas en material pedagogic adaptat.
Michel MINIUSSI (1956-1992) est un écrivain occitan de Provence dont la création littéraire tout aussi bien en prose qu’en poésie est d’un grand raffinement. Miquèu Miniussi (1956-1993) es un escriveire occitan de Provença que sa creacion tant en poesia coma en pròsa es d’un rafinament mai que requist.
Novelum est la section de l’IEO du Périgord qui édite également des livres en limousin.
Novelum es la seccion de l’IEO de Perigòrd qu’edita libes en lemosin.
Reclams, né en 1897, est à la fois une revue littéraire et une maison d’édition en occitan. Les éditions Reclams publient depuis 1897 les écrivains de langue occitane contemporains (Joan Loís Baradat, Eric Gonzalés, Sèrgi Javaloyès, Sèrgi Labatut, Robert Lafont, Joan Loís Lavit, Bernard Manciet, Albèrt Peyroutet, Eric Rei-Bèthvéder...). Elles proposent également des rééditions en graphie classique des principaux auteurs d’expression gasconne de la première moitié du XXè siècle (Camelat, Palay, Pic...) annotées et commentées.
Reclams, nascut en 1897 es a l’encòp una revista literària e un ostal d’edicion en occitan. Las edicions Reclams publican dempuèi 1897 los escrivans de lenga occitana contemporanèus (Joan Loís Baradat, Eric Gonzalés, Sèrgi Javaloyès, Sèrgi Labatut, Robert Lafont, Joan Loís Lavit, Bernard Manciet, Albèrt Peyroutet, Eric Rei-Bèthvéder...). Propausan tanben de reedicions en grafia classica dels autors màgers d’expression gascona de la primièra mitat del sègle XX (Camelat, Palay, Pic...) anotadas e comentadas.


text:
Vicent Partal
Vicent Partal (Bétera, País Valencian, 28 de novembre de 1960) es un jornalista valencian. Aqueste activista, dels mai influents dels Païses Catalans, es dempuèi qualques annadas lo director de VilaWeb que ne foguèt un dels creadors. Partal trabalhèt abans a la revista El Temps d'Eliseu Climent, que ne foguèt cofondador, e als jornals Diari de Barcelona, El Punt e La Vanguardia. Passèt tanben per la television (TVE) e Catalunya Ràdio.
Se considèra qu'es un dels pionièrs d'Internet dels Païses Catalans. Dempuèi junh de 2016 es lo president de Centre de Jornalisme Europèu que n'èra anteriorament lo vicepresident.
Biografia[modificar | modificar la font]
En 1994 farguèt lo primièr sistèma informatiu dins Internet dels Païses Catalans, e a mai d'Espanha que se sonava El Temps Online.
En 1995 creèt la societat Partal, Maresma & Associats qu'a per tòca de porgir de conselhs e d'assisténcia sus l'emplec d'Internet e de ne facilitar l'accès. N'espeliguèt puèi l'Infopista catalana que, en 1996 venguèt Vilaweb, la revista electronica de nòvas mai importantas en catalan, que ten mai de cinquanta edicions dins tot lo mond.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Catalunya en l'estratègia militar d'Occident (1987)
- Els nacionalistes a l'URSS (1988)
- La revolta nacionalista a l'URSS (1991)
- Atles de l'Europa futura (1991)
- Converses sobre els origens d'internet a Catalunya (2000)
- Catalunya 3.0 (2001)
- 11-M: El periodisme en crisi (2004), amb lo jornalista basc Martxelo Otamendi
- Periodisme quàntic. Fent periodisme a Internet. L'experiència dels primers deu anys de VilaWeb (2007)
- Llibreta de Pequín (2009)
- A un pam de la independència (2013)
- Desclassificat: 9-N (2015)
De veire tanben[modificar | modificar la font]
- Vicent Partal dins la galariá de Pioners de la xarxa
- Vilaweb


text:
1669
Aquesta pagina concernís l'an 1669 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 11 de març - Erupcion d'Ètna - l'erupcion destrusiguèt la vila de Nicolosi e tuèt 20 000 personas.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Expulsion dei catolics d'Etiopia.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Fin de la regéncia d'Oboi ambé son arrestacion. L'emperaire Kangxi (1661-1722) decidèt d'adoptar la sieuna politica de sostèn a la produccion agricòla e ai païsans chinés. Ansin, adoptèt un decret autorizant la restitucion dei tèrras confiscadas d'un biais arbitrari dins lo corrent deis annadas precedentas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695) de trabalhs realizats vèrs 1652 regardant la mecanica. I demostrèt la conservacion dei quantitats mv2 mai li donèt ges de significacion especiala.


text:
Langues régionales
1488 Récit en niçois par le syndic Bertrand Riquier du séjour du duc Charles de Savoie à Nice
En octobre 1488 le duc vint séjourner à Nice, un siècle après Amédée VII.
Niveau confirmé.
L’un des syndics de la ville consigna le récit de cette troisième visite d’un souverain de Savoie à Nice, sur un cahier que découvrit l’historien Gioffredo au XVIIe siècle. Il en transcrivit le texte rédigé en niçois de façon partielle, omettant volontairement un autre aspect de cette visite : un impôt levé de 6 florins par feu soit environ 12 000 florins, auxquels s’ajoutaient 500 florins pour le duc et sa cour, 50 écus pour les officiers. Un cortège fut organisé selon un cérémonial strict pour aller à la rencontre du duc. En tête, des enfants tenaient au bout d’un bâton huit blasons de Savoie de la taille d’une demi- feuille de papier. Derrière eux, venaient des gens d’armes à pied, bien habillés, portant arbalètes, lances, boucliers et couleuvrines sur deux lignes, suivis par trois gentilshommes à cheval, un au centre légèrement en avant avec l’étendard de Savoie, les deux autres en retrait de part et d’autre avec un étendard aux armes de la ville. Puis les syndics, ayant chacun deux clés de la ville, précédaient la population. Arrivés au quartier de l’Ariane, au pré de l’Abadie, ils attendirent le duc et lorsqu’il parut, ils se précipitèrent pour lui remettre les clés : « mon très redouté seigneur nous vous présentons les clés de votre ville, usez-en selon votre volonté ». Le cortège repartit accompagnant le duc jusqu’à la ville aux cris de « Savoie ». Quarante pas devant la porte de la cité, revêtus de leurs habits pontificaux, l’évêque et son vicaire accueillirent le duc avec les reliques de la cathédrale Sainte-Marie. Le duc baisa le reliquaire et remonta sur son cheval précédé par le clergé à pied. Derrière eux, les 4 syndics munis d’un bâton, portaient le dais de la ville, accompagnés par le gouverneur et le juge mage, dotés eux aussi d’un bâton. Ils allèrent jusqu’à l’autel où le duc s’agenouilla. Son écuyer, qui tenait son épée, pouvait, selon la coutume, prendre le bâton d’un des syndics qui devait le lui racheter moyennant de 4 à 6 écus. Le duc désigna son chambellan Pierre de Pesmes seigneur de Brandizzo qui faisait partie de sa suite comme nouveau gouverneur de Nice. Lorsqu’il repartit de Nice le 12 novembre après avoir réglé quelques litiges, et accordé ou confirmé quelques faveurs, le duc fut accompagné jusqu’à Saint-Pons par 100 ou 200 gens d’armes qui prirent congé de son « Illustrissime Seigneurie », souhaitant que Dieu luy donne honneur et longue vie, souhait qui ne fut pas exaucé puisqu’un an plus tard Charles Ier tomba malade à Turin et décéda à Pignerol (Pinerolo) le 13 mars 1490.
Consultez la transcription
f. 166. L’an 1488 et lo jort XXX del mes de octobre que fons jous et tenian e per letra dominical, monsur lo duc Charles de Savoya es arribat aysit a Nissa essent sentegue jeu Bertrand Riquier, Loys Armano, Lions Barral et Jaume Cavallier. Primo lo forrier prengue los logisses par la gent de la cort en tos los bons hostals da questa villa tant per hommes, coms per chivals. Item fezen far VIc o VIIc armas de Savoya de miech fuelh de papier luna que donen als enfans que porteron quascun sus una canna et aneron tot premier dos a dos. Cuascuna arma costet un quart sive patachs II. Secundament aneron la gent da pe ben abillas anbe albarestas, lanssas, targuetas, colobrinas tos dos à dos. Anbe tres gentilhomes apres de la sobre dicha ent darmas. Lun lo plus anssian portava l’estandart de Savoya lo lonc de son caval davant dels autres dos jentilshomes, que portavan /
f. 166v : los dos estandars anbe las armas de la villa, l’un duna part, lautre da lautra, et a quel de Savoya en miey un pauc davant. Terssament vengron los 4 sentegues premiers anbe los citadins, los quals sentegues porteron las claus dels portals de la villa, saltem quascun doas claus. Et aneron anbe los dis citadins tant avant coma fins en Arizana al prat de la Badia, et aquit atenderon fins que lo seinhor Duc vengue, et incontinent que lo viron, tot bel cavalqueron de ver el. Pueis desenderon da caval li presentant las dichas claus en li dizent : mon tres redoubté seinhor nous vous presentan las claus de vostra cieutat, que en fassas vostre bon plasser ; et ansi que vous presentan las claus de la cieutat, vous presentan las claus de nostres corages cors, et bens. Pueis montas a caval, et vous en venes la testa de vostres cavals a la coa del sieu, et venes devizant de la cieutat, et pays. Sen tornant davant premier /
f. 167. los enfans cridant Savoya, pueis la gent a pe, et los estendars apres per ordre. Item y aura 4 o VI jentilhomes de la villa ben abilhas que si metran da pe Monsenhor en luec d’estaffiers, et diran als estaffiers de Monsenhor en dolssas paraullas sil vos plas nos serviron Monsenhor per estaffiers, et si metran tres dessa, et tres della a pe toiort la man sus la cropa del chival de Monsenhor, et los quals auran bona avvertenssia, que si lo caval bricava, que els sostengan Monsenhor, o passant ayga o per una montada, o vallada, o per una encalladadura de peiras fins a son logis. Et cavalqueran fins al portal de la villa, o veramens luegn del portal XL passes, ont sera levesque o son vicari que recebra Monsenhor lo Duc en pontiffical anbe las reliquias de la gleiza catedral. Ont mon sobre dich Segnor deysendra, et baizera las dichas reliquias et baizadas remontera a caval levesque devant tot a pe ; et a qui auran los sentegues lo palli de la villa anbe VI bastons, ont lo premier a banda senestra portara lo sentegue laurador, an banda drecha premier lautre sentegue /
f. 167v. que va davant lo laurador, an banda drecha premier lautre sentegue que va davant lo laurador. Lo ters sentegue a banda senestra portara lautre. Lo quart sentegue que es lo jentilhome portera lo quart baston a banda drecha. Lo Ve baston portara lo juge mage a banda senestra. Lo VIe baston portara lo guovernador a banda drecha, car los derriers, et plus pres de la persona del Prince son los plus honorables ; et en aquella fasson encompagneran Monsenhor fins a lautar, ont el s’anera aginolhar. Pueis a qui sera lescuier descuerie, que porta lespaza davant Monsur que penrra si el vol lo pally, et del lo recateran les sentegues 4 o VI escus, o coma sacorderan. Pueis acompagneran Monsenhor a son logis, et li diran que el sia lo ben vengut, et que els sont toiort a son bon plasser. Pueis qual donar la benvenguda a Monsenhor so es los 4 vicarias ensens et donem nos autres aldich duc Charles florins VI per fuec que asendon a ff XIIM incirca. Item oltra daquot donem a Monsenhor per son deffreiament et de sa cort ff Vc.
f. 168. Item et oltra daquot donem als hufficis de la cort coma son huissiers darmas, mestres de panataria, mestres de cuizina, trompetas, pages, portiers, staffiers et autres escus Lta. Item donem al governador que non si devian donar g 1 per fuec mais per que el era mestre de hostal que fon Petriquin de Pesme senhor de Brandis los ly donen tamen non o devian aver es verque qui que sia mestre de hostal de Monsenhor et lon dona als hufficis X o C ducas lon o deu donar al mestre de hostal et dels C ducas o dels X el lo mestre dostal sen reten la mittat e lautre mittat el lur desparte coma bon ly sembla e per que nos o donem als hufficis et el non nague ren afin que el restes content de nos ly donem g1 per fuec avent resgart a so que Monsenhor lo laisset aisit governador esperant que el nos serviria mais tant perdut. Item pariter donem al juge mage patachs 4 per fuec que aytant pauc non devia aver ren et tot es perdut. Item cor Monsenhor sen vol anar los sentegues, et aquels
f. 168v. citadins que an chivals len compagnan fins à la torre de Gapean, o fins a Sant Pons ; et ansi C o CC jentis compagnons, espaza, et lanssa, et targueta fins a Sant Pons, et aqui prenon congiet del en li pregant que vuelha aver escuzada la cieutat si ella non avia fach son dever enver de sa Illustrissima Segnoria ; com ly apareten. En ly pregant, que li plassa aver toiort per recomandat sa paura cieuttat, et pays, coma aven nostra ferma esperanssa, et que Dieu ly done honnor, et longa vida, amen. Deissendent pe a terra cor prenon congiet.
Source : Archives départementales des Alpes-Maritimes, Ni paesi mazzo 4, n° 10 ; édité par Jean-Bernard Lacroix dans le catalogue d’exposition Nice et la maison royale de Savoie, Silvana editoriale, Milan, 2010, p. 45.


text:
Sent Laurenç deu Bòsc
Sent Laurenç deu Bòsc[1] (en francés: Saint-Laurent-du-Bois) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
<references/


text:
Jean-Marie Degoutte
Jean-Marie Joseph Degoutte (1866-1938) foguèt un generau francés.
Soudat dins lo 36en regiment d'artilhariá, intrèt a l'Escòla de Saint-Cyr lo 29 d'octòbre de 1888. Entre 1890 e 1896, participèt ai campanhas en Tunisia e Madagascar. Venguèt capitani en 1896, luòctenent-coronèu en 1912 e coronèu lo 1èr de novembre de 1914. Participèt en particular ais ofensivas de Champagne en setembre de 1915 puei venguèt generau de bregada lo 25 de març de 1916 e generau de division lo 9 de mai de 1917. Comandèt adonc lo 21en còrs de la VIa armada francesa. Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt cap de l'armada dau Ren puei venguèt membre dau Conseu de guèrra superior. Enfin, entre 1923 e 1925, dirigiguèt lei tropas francesas durant l'ocupacion de la Ruhr.
Foguèt tanben Grand Crotz de la Legion d'Onor en 1923.


text:
Monomèr
Un monomèr es una molecula de pichona massa moleculara que jonhuda a d'autras monomèrs, de còps cents o de milièrs, mejançant ligams quimics, forman de macromoleculas nomenadas polimèrs (quand los ligams son covalents) o multimèrs (quand los ligams son pas covalents). Lo mot monomèr proven del grèc mono un e mèra part. L'union de paucs monomèrs, generalament mens de 10, forman los oligomèrs, que pòdon èsser dimèrs, trimèrs, tetramèrs, pentamèrs...
Exemples de monomèr:
- La glucòsa es lo monomèr de l'amidon.
- Los aminoacids son los monomèrs de las proteïnas.
- Los nucleotids son los monomèrs dels acids nucleïcs.


text:
Ors (mamifèr)
Los orses son de grands mamifèrs plantigrads de l'òrdre dels carnivòrs, familha dels ursids, sosfamilha dels ursinats. En Occitània es present sustot en Bearn mas pòt anar fins a Bigòrra e Lengadòc.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Atributs fisics[modificar | modificar la font]
Las caracteristicas comunas als orses son una forradura densa, una coa corta, de grandas capacitats olfactivas e d'audicion, cinc arpas non retractilas.
Los orses an un còrs grand amb los membres poderoses. Caminan gaireben coma d'umans. An de patas longas, un morre larg, e d'aurelhas redondas. Lors dents s'utilizan per la defensa e coma esplech e dependon del regim de l'ors. Lors arpas s'emplegan per esquinçar, cavar, e atrapar.
Fòrça orses de las regions nordicas « ivèrnan » en ivèrn. La temperatura de lor còrs descend relativament bas e pòdon èsser aisidament revelhats. Son de semiivernants.
La durada de vida mejana d'un ors es de 25 a 40 ans.
Abitat[modificar | modificar la font]
Los orses vivon dins d'abitats variats, dels tropics a l'Artic e dels bòsques a las banquisas.
Regim alimentari[modificar | modificar la font]
Son principalament omnivòrs, mentre que d'unes ajan un regim mai especializat, coma los orses blancs. Manjan de liquèns, de rasigas, de noses, e de baias. Pòdon tanben anar a un flume o a tota autra aiga de superfícia per capturar de peisses. L'ors es una espècia mellifaga. Li agrada de manjar de mèl quand ne tròba. Los orses viatjan luènh per trobar de fonts de noiridura. Practican abitualament la caça als crepusculs.
L'ors e l'òme[modificar | modificar la font]
Qualques grandas espècias, coma l'ors blanc e lo grizzly son dangierosas pels umans, particularament dins los caires ont se son abituadas a l'òme, mas la màger part del temps, los orses son timids e son aisidament espaventats pels umans. Çaquelà defendràn feròçament lor progenitura.
Compòrtament reproductor[modificar | modificar la font]
Lo periòde de la reproduccion de l'ors es fòrt brèu. Los orses se reproduson de biais sasonièr, abitualament aprèp l'ivernacion. Los orsons venon al mond desdentats, cècs, e calves. Abitualament en orsonadas de 1 a 3, demoraràn amb la maire pendent sièis meses. D'en primièr noirits del lach maternal, començaràn de caçar amb la maire aprèp tres meses. Puèi, se desmaman.
Classificacion[modificar | modificar la font]
La sosfamilha dels Ursinats compren cinc genres; coexistisson al sen de la familha dels Ursids amb una segonda sosfamilha, los Ailurinats (sosfamilha dels pandàs):
- Genre Ursus
- Ursus arctos amb un nombre de sosespècias variable segon los autors :
- Ors brun, Ursus arctos arctos
- Grizzly, Ursus arctos horribilis
- Ors kodiak, Ursus arctos middendorffi
- Grizzly mexican, Ursus arctos nelsoni
- Ors brun de Siria Ursus arctos syriacus (Turquia e Orient Mejan)
- Ors Isabela Ursus arctos isabellinus (Imalaia)
- Ursus arctos stickeenensis
- Ors negre d'America o baribal, Ursus americanus
- Ors blanc, Ursus maritimus
- Ors negre d'Asia,(o de collar) Ursus thibetanus
- Ursus arctos amb un nombre de sosespècias variable segon los autors :
- Genre Melursus
- Ors morrut o ors jonglaire idem ors de mèl, Melursus ursinus (Ursus ursinus dins cèrtas classificacions)
- Genre Helarctos
- Ors malai o bruan o ors dels cocotièrs, Helarctos malayanus
- Ors de l'Atlàs Helarctos crowtheri o Ursus arctos crowtheri (atudat)
- Genre Tremarctos
- Ors de clucas, Tremarctos ornatus
Filogenia[modificar | modificar la font]
Dins la linhada dels orses bruns europèus se tròba per ancèstres :
- Hémycyon (atudat)
- Indarctos (atudat)
- Arctotherium (atudat)
- Ors malés
- Ursavus agrotherium (atudat)
- Ors negre american Ursus americanus
- Ursus minimus (atudat)
- Ors lippu
- Ors negre d'Asia
- Ors d'Auvèrnhe (atudat)
- Ors de las cavèrnas (atudat)
- Ors etrusc (atudat)
- Indarctos (atudat)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 552367 Ursinae (en)
- Ursidés.com : Portal d'informacions suls orses
- País de l'Ors-ADET : L'ors en França, dins los Pirenèus


text:
Après una accion de fòrça per d’activistas bretons, la direccion departamentala de La Poste a Kemper (Bretanha) s’es engatjada a far aqueste estiu un recensament dels emplegats que parlan breton per que los clients ajan lo drech d’èsser informats en la lor lenga.
Ièr dimècres, de membres d’Ai’ta, associacion que promòu l’oficialitat del breton, bloquèron la direccion departamentala de La Poste a Kemper, per capitar, fin finala, de s’amassar amb la direccion de l’entrepresa.
Après l’amassada, lo militant breton Dewi Siberil n’explicava lo contengut al jornal 7Seizh
, amb qui Jornalet
a un acòrdi de cooperacion.
Dins l’amassada, los representants d’Ai’ta an demandat la preséncia de la lenga a l’oral e a l’escrich e lo drech dels clients de parlar breton als emplegats de La Poste.
Lo director a argumentat que tot çò que concernís a La Poste se decidís a París, e que demandarà a la capitala francesa de que se pòt far.
Ça que la, lo director s’es engatjat a far un recensament pendent l’estiu dels emplegats que parlen breton dins los departaments de Finistèrra e Mor-Bihan, per poder balhar al public la possibilitat d’èsser informats en aquela lenga. E a promés tanben que s’informarà los clients dels portanèls on pòdon far las lors gestions en breton.
De representants d’Ai’ta e de La Poste se tornaràn amassar en setembre. Del resultat d’aquela amassada, los activistas per la lenga bretona decidiràn las accions de prene per capitar d’implantar lo breton dins l’entrepresa, fach que revendican dempuèi maitas annadas.


text:
Villes et mairies du District de Pfäffikon (8)
Liste des communes
Illnau-Effretikon
Ville de Illnau-Effretikon, localité de la Suisse de 15 000 habitants.
La mairie de Illnau-Effretikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Pfäffikon
Ville de Pfäffikon, localité de la Suisse de 9 900 habitants.
La mairie de Pfäffikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Fehraltorf
Ville de Fehraltorf, localité de la Suisse de 4 900 habitants.
La mairie de Fehraltorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Lindau
Ville de Lindau, localité de la Suisse de 4 500 habitants.
La mairie de Lindau a une adresse e-mail et un site Internet.
Bauma
Ville de Bauma, localité de la Suisse de 4 100 habitants.
La mairie de Bauma a une adresse e-mail et un site Internet.
Russikon
Ville de Russikon, localité de la Suisse de 3 800 habitants.
La mairie de Russikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Hittnau
Ville de Hittnau, localité de la Suisse de 3 100 habitants.
La mairie de Hittnau a une adresse e-mail et un site Internet.
Weisslingen
Ville de Weisslingen, localité de la Suisse de 3 000 habitants.
La mairie de Weisslingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Wila
Village de Wila, localité de la Suisse de 1 800 habitants.
La mairie de Wila a une adresse e-mail et un site Internet.
Wildberg
Village de Wildberg, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Wildberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Kybourg
Village de Kybourg, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Kybourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Sternenberg
Village de Sternenberg, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Sternenberg a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
1973
Aquesta pagina concernís l'an 1973 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 1.1 Occitània
- 1.2 França
- 1.3 Euròpa
- 1.4 Africa
- 1.5 America
- 1.6 Asia
- 1.7 Mond
- 1.8 Arts
- 1.9 Sciéncias e tecnicas
- 1.10 Economia
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 26 de setembre - Barcelona: Detencion de Salvador Puig e Antich.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra Israèl amb Siria. Fòrça ben preparada, l'ofensiva iniciala foguèt un succès important que permetèt a l'armada egipciana de passar lo Canal de Suèz e de blocar lei còntra-ofensivas israelianas. Pasmens, la posicion egipciana se desgradèt pauc a pauc en causa de la destruccion dei batariás de defensa antiaeriana e anticarri que permetián d'assegurar la defensa de sei tropas. Entre lo 16 e lo 17, de tropas israelianas s'infiltrèron dins lei linhas egipcianas entraïnant l'enceuclament de la IIIa Armada Egipciana maugrat de pèrdas importantas[1]. Aquò entraïnèt de negociacions que s'acabèron per la signatura d'un alta-au-fuòc impausat per lei Sovietics e leis Estatsunidencs lo 25.
Etiopia[modificar | modificar la font]
Tiera de manifestacions importantas dins la capitala. Agravada per la famina apareguda au sud de Sahara dins lo corrent de l'annada, prenguèron un aspèct revolucionari que menacèt rapidament lo regime imperiau.
Guinèa Bissau[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 24 de setembre.
Libia[modificar | modificar la font]
Moammar al-Gaddafi decidiguèt de renfòrçar la revolucion libiana gràcias a una tiera de mesuras destinadas a assegurar mai de mejans a l'Estat. En particular, nacionalizèt a 51% l'industria petroliera dau país. Pasmens, aquò creèt de tensions ambé sei partenaris de l'Union dei Republicas aràbias e, en decembre, l'union èra subretot venguda simbolica.
Sodan[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una constitucion que creèt un regime republican presidenciau. Aquò permetèt a Gaafar Nimeiry de legalizar son govèrn eissit dau còp d'estat de 1969.
Swaziland[modificar | modificar la font]
Suspension de la constitucion de 1968 per lo rèi Sobhuza II que gardèt la totalitat dau poder fins a sa mòrt en 1982.
America[modificar | modificar la font]
Chile[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi economica fomentada per leis organizacions politicas ostilas au president Salvador Allende ambé lo sostèn deis Estats Units d'America. Lo 29 de junh, una temptativa de còp d'estat mau capitèt en causa de la resisténcia d'unitats de soudats fidèus a la constitucion menats per lo generau Carlos Prats. Pasmens, aqueu generau intrèt au govèrn dins lo corrent dau mes d'aost e foguèt remplaçat per son luòctenent Augusto Pinochet. Òr, Pinochet se raprochèt rapidament de l'oposicion e deis Estatsunidencs. Organizèt un segond còp d'estat e alunchèt lei soudats fidèus au govèrn de la capitala. Ansin, lo 11 de setembre, lei partisans dau president foguèron rapidament vencuts e Salvador Allende se suicidiguèt pendent l'assaut dau palais presidenciau. Una junta militara presidida per Pinochet foguèt creada per dirigir lo país.
Eqüator[modificar | modificar la font]
Adesion dau país a l'OPEP.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Washington, minat per d'annadas de contestacion intèrna e de blocatges militars sus lo terren, acceptèt de signar un acòrdi de retirament de sei tropas de Vietnam (27 de genier). Aquò entraïnèt l'acomençament de l'afondrament finau dau regime de Saigon que dispareguèt en 1975. Puei, en octòbre, leis Estats Units d'America deguèron sostenir Israèl (mandadís d'armaments per remplaçar lei pèrdas infligidas per leis armadas arabias) e negociar ambé Moscòu la fin dei combats. Enregistrant lo redreiçament militar israelian e lei victòrias inicialas de la coalicion arabia, lei dos Grands impausèron un retorn au statu quo ante.
Asia[modificar | modificar la font]
Israèl[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra una coalicion d'estats arabis (Egipte, Siria, Jordania, Iraq...) ajudada per l'URSS. Maugrat de dificultats importantas e unei desfachas inicialas, l'armada israeliana, ben sostenguda per leis Estats Units d'America, capitèt d'arrestar leis atacas aràbias e d'organizar una tiera de còntra-ofensivas qu'obligiguèron la coalicion aràbia de demandar un alta-au-fuòc. Pasmens, lei progrès dei fòrças armadas èran clars a respèct de la victòria israeliana aisada de 1967. Ansin, dins lo corrent deis annadas seguentas, Israèl acceptèt de negociar l'abandon de Sinaï en cambi de la signatura d'un tractat de patz amb Egipte.
Oman[modificar | modificar la font]
Arribada en decembre d'un còrs expedicionari iranian per luchar còntra la rebellion de Dhofar. Lei Britanics, aliats tradicionaus de la monarquia omanesa dempuei lo sègle XIX, encoratjèt e sostenguèt aquela intervencion que s'acabèt per una victòria en 1976.
Siria[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra Israèl amb Egipte. Pasmens, l'armada siriana deguèt faciar una còntra-ofensiva rapida. Lo 14 d'octòbre, l'armada israeliana èra a 40 km de Damasc entraïnant l'intrada en guèrra de Jordania e d'Iraq que mandèron de fòrças importantas en Siria. Aquò permetèt de blocar l'avançada dei soudats israelians e d'estabilizar lo frònt. Leis armadas aràbias assaièron alora d'organizar una còntra-ofensiva d'amplor gràcias au sostèn de l'URSS que remplacèt lei pèrdas materialas mai l'operacion foguèt annulada en causa dei dificultats egipcianas. Finalament, Siria acceptèt l'alta-au-fuòc e lo retirament israelian sus lei posicions inicialas dau 6 d'octòbre.
Mond[modificar | modificar la font]
- 11 de març - Buenos Aires, Argentina: Héctor José Cámpora, candidat de la tèsta justicialista de desliurança (coalicion de peronistas, conservadores, democratas-crestianes) arriba davant de la presidenciala a Argentina. Lo conselh o declara oficialament elegit lo 30 de març.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 3 de decembre : apròcha maximala de Jupitèr per la sonda espaciala americana Pioneer 10.
Informatica[modificar | modificar la font]
Comercializacion dau premier micro-ordinator per la companhiá francesa R2E. Èra desvolopat dempuei 1971 per l'engenhaire François Gernelle a partir dau microprocessor Intel 8008.
Economia[modificar | modificar la font]
- Wassily Leontief ganha lo Prèmi Nobel d'Economia
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Giancarlo Fisichella, pilòt italian de Formula 1
- 11 de febrièr - Varg Vikernes, musician norvegian (Burzum)
- 10 de març - Eva Herzigová, modèl chèca
- 1 de junh - Heidi Klum, modèl alemanda
- 22 de julhet - Rufus Wainwright, cantaire canadian-american
- 6 d'agost - Vera Farmiga, actritz americana
- 11 d'agost - Kristin Armstrong, ciclista americana
- 12 d'agost - Vanessa Matz, politiciana bèlga
- 24 d'agost - Inge de Bruijn, nataira neerlandesa
- 16 de setembre - Alexandr Vinokurov, ciclista de Cazacstan
- 7 d'octobre - Sami Hyypiä, fotbolaire finés
- 7 d'octobre - Grigol Mgaloblishvili, primièr ministre de Georgia
- 2 de decembre - Jan Ullrich, ciclista alemand
- 2 de decembre - Monica Seles, jogaira de tennis iogoslava
- Zhou Wei Hui, escrivana chinesa
- Tolosa, Lengadòc: Vanessa Alice Bensimon pus coneguda per lo sieu subernòm Miss Van, pintora installada a Barcelona, Catalonha.
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Eleazar López Contreras, president de Veneçuèla (n. 1883)
- 22 de genièr - Lyndon B. Johnson, president dels Estats Units (n. 1908)
- 23 de genièr - Kid Ory, trombonista american (n. 1886)
- 31 de genièr - Ragnar Anton Kittil Frisch, economista norvegian, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 11 de febrièr - Johannes Hans Daniel Jensen, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 16 de febrièr - Francisco Caamaño, president de facto de la Republica Dominicana (n. 1932)
- 17 de febrièr - Pixinguinha, compositor e musician brasilièr (n. 1897)
- 23 de febrièr - Dickinson W. Richards, mètge american, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 6 de març - Pearl S. Buck, escrivana american, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 8 d'abril - Pablo Picasso, pintor espanhòl (n. 1881)
- 21 d'abril - Arthur William Fadden, primièr ministre d'Austràlia (n. 1894)
- 20 de julhet - Bruce Lee, actor chinés-american (n. 1940)
- 22 de julhet - Max Aub, escrivan valencian (n. 1903)
- 24 de julhet - Konstantinos Dovas, primièr ministre de Grècia (n. 1898)
- 25 de julhet - Louis Saint-Laurent, primièr ministre de Canadà (n. 1882)
- 26 de julhet - Konstantinos Georgakopulos, primièr ministre de Grècia (n. 1890)
- 1 d'agost - Walter Ulbricht, òme politic d'Alemanha Orientala (n. 1893)
- 6 d'agost - Fulgencio Batista, president de Cuba (n. 1901)
- 8 d'agost - Vilhelm Moberg, escrivan suedés (n. 1898)
- 11 d'agost - Karl Ziegler, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1898)
- 12 d'agost - Walter Rudolf Hess, fisiològ soís, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 16 d'agost - Selman Waksman, bioquimista ucraïnés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 2 de setembre - J. R. R. Tolkien, escrivan anglés (n. 1892)
- 11 de setembre - Salvador Allende, president de Chile (n. 1908)
- 15 de setembre - Gustau VI Adòlf, rei de Suècia (n. 1882)
- 16 de setembre - Víctor Jara, cantaire e poèta chilian (n. 1932)
- 23 de setembre - Pablo Neruda, poèta chilian (n. 1904)
- 28 de setembre - Ferrand Rainaud, actor comic francés (n. 1926)
- 2 d'octobre - Paavo Nurmi, atlèta finlandés (n. 1897)
- 16 d'octobre - Gene Krupa, musician american de jazz (n. 1909)
- 22 d'octobre - Pau Casals, violoncelista catalan (n. 1876)
- 25 d'octobre - Abebe Bikila, atlèta etiopian (n. 1932)
- 27 d'octobre - Otilio Ulate Blanco, president de Mexic (n. 1891)
- 11 de novembre - Artturi Ilmari Virtanen, quimista finlandés, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 1 de decembre - David Ben-Gurion, primièr ministre d'Israèl (n. 1886)
- 3 de decembre - Adolfo Ruiz Cortines, president de Mexic (n. 1890)
- 20 de decembre - Luis Carrero Blanco, primièr ministre espanhòl (n. 1904)
- 25 de decembre - İsmet İnönü, primièr ministre de Turquia (n. 1884)
- (jorn desconegut) - Leopoldo Bard, mètge e politician argentin (n. 1893)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Leo Esaki, Ivar Giaever, Brian David Josephson
- Prèmi Nobel de Quimia : Ernst Otto Fischer, Geoffrey Wilkinson
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Karl von Frisch, Konrad Lorenz, Nikolaas Tinbergen
- Prèmi Nobel de Literatura : Patrick White
- Prèmi Nobel de la Patz : Henry Kissinger, Lê Đức Thọ
- Economia : Wassily Leontief
_NOTOC_
- ↑ La situacion vertadiera dei fòrças egipcianas enceucladas es un subjècte de debat important car la posicion dei tropas israelianas infiltradas èra tanben malaisada.


text:
Partit Comunista Francés
Lo Partit Comunista Francés (PCF) (en francés Parti Communiste Français) es un partit politic francés d'esquèrra, fondat en 1920 al Congrès de Tors, amb la scission del SFIO. Lo sèti del partit es situat plaça del Colonel Fabien a París, dins un bastiment en beton del famós arquitècte brasilièr Oscar Niemeyer.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 13 de decembre de 1920, al congrès de Tors, una majoritat dels membres de la SFIO decidisson de rejónher la III Internacionala, fondada en 1919 per Lenin. La III Internacionala es coneguda tanben amb lo nom de Komintern. Lo partit s'apèla Seccion Francesa de l'Internacionala Comunista (SFIC) (va devenir lo PCF en 1943) e es un partit revolucionari. Aprèp la Liberacion, lo PCF es estat lo partit mai important de França. Dins las annadas 1970, lo PCF abandona lo modèl sovietic e tota referéncia a la dictatura del proletariat. En 1981, lo PCF participa al govèrn de Pierre Mauroy mas en 1984 decidís de quitar aquel govèrn per protestar contra la politica, que considèra liberala, del PS. Actualament, lo PCF coneis una crisi importanta.
Personalitats del PCF[modificar | modificar la font]
- Ludovic-Oscar Frossard
- Louis Sellier
- Albert Treint
- Pierre Sémard
- Maurice Thorez
- Marcel Cachin
- Jacques Duclos
- Waldeck Rochet
- Georges Marchais
- André Lajoinie
- Robert Hue
- Marie-George Buffet
- Pierre Laurent


text:
Cara e Cara 19 : Irène Guilhendou
Comentaris
Siatz lo primièr a depausar un comentari !
Apondre un comentari
Presidenta de "La rota deus vins de Juranson", Irène Guilhendou es una exposanta sus Hestiv'Òc. Sus son taulièr prepausa mantunes vins del costat de Jurançon. Dins aquel Cara e Cara Irène Guilhendou nos parla de produccion viticòla biologica mas tanben de la sià presencia al festival de las culturas e langas del sud.
En aliança amb l'associacion : "Accents du Sud".
Durada : 10 min 1
Disponibla dusca lo 30/09/2017


text:
Propiac
Propiac (Propiac en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Propiac es situat a 8 km a l'oèst de Buis-los-Baronnies (cap de-luòc del costat), a 22 km al sud de Niom e a 14 km a l'èst de Vaison-la-Romaine.
Las municipalitats los mai prèps son Bénivay-Ollon, Beauvoisin, Mollans-sus-Ouvèze, Mérindol-los-Oliviers, Faucon e Puyméras.
Propiac est situé à 8 km à l'ouest de Buis-les-Baronnies (chef-lieu du canton), à 22 km au sud de Niom et à 14 km à l'est de Vaison-la-Romaine.
Les communes les plus proches sont Bénivay-Ollon, Beauvoisin, Mollans-sur-Ouvèze, Mérindol-les-Oliviers, Faucon et Puyméras.


text:
4 longas annadas que siguèran pas esterilas per lei 7 membres dau grop, au vist dei projièts menats entre 2003 e vuèi: 2 discos per Tatou e Blu, Mademoiselle Mareseille e Forever Polida, 1 per Jali e son Soleil FX, e 2,5 per Lux B e Gari, Oaistar, Va à Lourdes, entrecopats de Oaistar in vivo vol. 1.
12 titres doncas. Un albom cort, mens de 50 minutas, mai complèt. Ce que fèt per lo passat lei grands alboms es aqui acampat, lirics afutats, riddims efficaças, e un ton generau entre lo constat sociau e la revendicacien festiva.
Marsilha es aqui mèsa a l'onor dins de troces coma 'Rendez-vous à Marseille' vo au marché du soleil, alara que la ciutat avia estada mèsa de caire dins lei doeis alboms precedents, 3968CR13 e Occitanista, realizats dins la vila de la Ciéutat. Lo disoc commènça emé lo deliri electro hip hop Massilia fai avans, d'un prepaus que sembla dire 'hé, siam nautrei, siam de retorn, nos volian veire eclatats, dissous, mai n'es ren!', portat per una produccien efficaça dei Spliff Brothers, l'escai sota que si dissimulan Gari Grèu e DJ Kayalik. Pauc de convidats per leis enstruments, tot es estat fach a l'ostau darrièr lo samplaire, e solas lei guitaras de Blu e lei percussiens d'Al Bator de Oaistar vènan apondre quauqua musicalitat ai sons digitaus de l'equipa. Aici siam luènh dei recèrcas deis alboms d'avant, que convivian seccien ritmica, enstruments tradicionaus occitans e brasilians.
Podrèm auvir aqui, fora de l'audacios Massilia fai avans, reggae qu'agachan mai vers lo rub a dub old school que non pas vers lo roots, tant coma d'adaptaciens dei riddims a la moda dau costat de Jamaïca. Tatou enterprèta un troç que s'auria pogut trobar dins seis alboms solos, tras que langoros, e subretot tras que mento, 'ton balanlè'.
Si pou arremarcar tanbèn la plaça prèsa per Gari Grèu au micro, que s'avèra liricista carrat e doat, qu'apporta vertadièrament quauqua rèn au duo Tatou/ Jali.
Brut dins lo son, mai tanbèn brut dins lo prepaus. Cop de cor dau vostre servitor au promièr agach de la tracklist, un A l'agonie part.2, reprèsa/ adaptacien? D'un troç present sus la segonda cassèta dau grop, Vive le PIIM, pareissuda en 1990: lo tèxte commènça coma l'originau, la finalitat n'es la mesma, tot en estent mens esplicita e temporala: si povia pas evocar la guèrra frèja en 2007, saria estat ancronic. Lo troç Toujours (... et toujours), segond solo de Jali, es pas sens faire pensarau 'It was a good day' de Ice Cube, un troç datat de la debuta deis annadas 90:
Tatou, alias Mossu T enterprèta èu lo mossèu eponim, Oai e libertat, sota titrat Tati n'inja reviendra, un dei raras titres en francés dau mossu. Resistència si fara pas sensa fèsta, fa 24 ans que lo grop va repeta, s'arrestara pas aqui, dins un troç que celebra lo reseu iniciat per lo grop en 91, la Chourmo, tant coma la memoria d'Hélène André alias Tati n'inja, fondatritz de l'associacien le tipi per l'ajuda ai personas seropositivas e toxicomanas, desapareissuda en 2004:
L'emprecien prencipala es que lei resultas deis elecciens presidencialas an marcada fortament lo grop, e si troba aqui lei mesmeis urgència e envièja de denonciar que dins leis alboms Commando Fada de 1995 e Aïollywood, realisat en 1998 aprèp l'espulsien dau grop de Vitollas per sa comuna FN. Es, a n'aquesto titre pas un asard si la transa finala, Laissa nos passar, s'acaba per Embarca gents de marca, l'entroduccien de l'albom Commando fada.
La revendicacien linguistica a desempuèi longtemps quitat lo domèni de l'explicit, es aqui noirida per l'usatgi normau dau patois sensa justificacien ni esplicacien, e l'aura son que quauquei jornalistas parisencs de la concurrència per dire que 'Massilia c'est sympa, mais on comprend pas les paroles, mais c'est aïoli'. Jogan emé la sintaxi, lei mots, lei rimas, per donar a la lenga son sens normau. Si notara egalament la reprèsa d'un tèxte de Victor Gelu, lo cançonièr marsilhés dau sègle XIX, lo tramblament, tèxte ja cantat per lo grop a l'escasènça de l'edicien per l'Ostau dau pais Marsilhés d'un recuèlh de tèxtes dau poèta e d'un disco d'enterpretaciens de sei cançons.
Au finau, Oai e Libertat si pou resumir en doei mots: Fresc e poletic.
Aprèp 24 ans de micro, lei papets son, coma Soma Riba, totjorn pas fatigats e totjorn en avança sus la scèna reggae francésa, lèstes per bramar e nos emportar dins sa dança...


text:
1017
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1017 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion au tròne de França d'Uc, fiu ainat de Robèrt II.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la conquista bizantina de Bulgaria afeblida per sei desfachas deis annadas precedentas e sei divisions intèrnas. Dins lo corrent de l'annada, Ivan Vladislav, lo tsar novèu dei Bulgars, foguèt desfach en Pelagònia onte lei Bizantins conquistèron divèrsei plaças fortificadas.


text:
Economia de Botan
Botan es una de las economias pus flacas del mond, amb un fòrt deute extèrne. Se basa en lo sector primari e la venda d'energia electrica a l'Índia. Als darrièrs ans i a agut un aument del torisme, centrat en l'alpinisme e en seguir los passatges del del bodisme. Cal remarcar que lo govèrn limita la preséncia estrangièra dins unas paucas zònas del país. Las culturas principalas son lo ris, lo blat, lo milhòc, los fruches e las ortolalhas.
La balança comerciala es negativa. Impòrta sustot combustible e de produches industrials. Gaireben 90% dels escambis se fan amb l'Índia. Los seguents sòcis en importància son Hong Kong, Bangladèsh e Japon. D'Euròpa, lo país amb mai relacions es Suècia[1] (informacions de l'an 2007).
La manca d'infrastructuras, a causa de l'orografia, e la manca d'accès a la mar an dificultat o desvolopament del país. La devisa nacionala, lo ngultrum, depend totalament de la ropia indiana, gaireben cooficiala.


text:
Château-Bréhain
Château-Bréhain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava de la familha Bayer de Boppart a partir del Sègle XIV(2 avesques de Mètz).
- Castèl destruit l'an 1443 pels Messins.
- Distincion de la familha Créhange al Sègle XVI
- Lo castèl #quèir en ruïna al començament sègle XIX, arruïnes encara visibles .
- Madama dels bòsques a la promenciale.
- La seigneurie relevait de la famille Bayer de Boppart à partir du Sègle XIV(2 évêques de Metz).
- Château détruit en 1443 par les Messins.
- Seigneurie de la famille Créhange au Sègle XVI
- Le château tomba en ruine au début sègle XIX, ruines encore visibles .
- dame des bois a la promenciale.


text:
Quíchoa
Lo quíchoa (tanben aperat quéchoa e Runasimi dens aquesta lenga - de runa, "òmi" e simi, "lenga") qu'ei ua lenga amerinda andina parlada dens ua petita partida deu sud de Colómbia, Eqüator, Peró, Bolívia, lo nòrd de Chile e lo nord-oest d'Argentina (dens las províncias de Jujuy, Salta e Santiago del Estero).
Lo quíchoa que coneish variantas dialectalas pro diferentas, au punt de tornar l'intercompreneson hèra mauaisida enter locutors d'Eqüator e locutors deu Cusco (Peró). Au contre, lo quíchoa meridionau deu Cuzco qu'ei de bon compréner au sud d'aquesta vila, e aquò dinc a Santiago del Estero (Argentina).
Duas importantas caracteristicas deu quíchoa que son, d'un punt de vista fonologic, las triplas serias de consonantas oclusivas (q, g, ch, e t qui tanben be poden estar glotalizadas o aspiradas), e d'un punt de vista gramaticau, l'estructura aglutinanta mercés a l'utilizacion de sufixes qui's pòden amassar e apielà's ; per exemple [1]:
- Llaqta que vòu díser "vilatge"
- Llaqta-y : "lo men vilatge" (y qu'ei la marca deu possessiu singular de purmèra persona)
- Llaqta-y-manta : "que vien deu men vilatge" (manta que marca l'origina)
- Llaqta-y-manta-wan : "que vien deu men vilatge tanben" (wan, "tanben", hornit au cap d'ua paraula que marca l'ipseïtat)
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo quíchoa qu'ei sovent associat dab l'Empèri Inca a maugrat qui aqueth n'aja pas avut qu'ei istòria de las brèvas (per tant gran qui hosse estat lo son endom). Se los Incas que participèn de segur a la soa espandida, la lenga qu'existiva abans e qu'èra utilizada com mejan de comunicacion dens los Andes. En mei d'aquò, la colonizacion espanhòu, a despart deu son aspecte repressiu d'un punt de vista religiós, sociau, economic e culturau que favoritzè, a còps, l'utilizacion deu quíchoa, en bèth evangelizar dens aquesta lenga. Diferentas classas sociaus que l'empleguèn dinc au dia de uei, despuish l'Inca Garcilaso de la Vega (escrivan perovian deu XVIau sègle descendent, au còp, de las noblessas inca e espanhòu) dinc a las comunautats indigènas e a l'oligarquia qui l'utilizava entà comandar los sons vailets quechoaofòns. Aquesta utilizacion ampla deu quíchoa que hè que libes be hon estampats de d'òra dens aquesta lenga (desempuish lo sègle XVI) qui presenta la paradòxa d'estar amplament parlada (de cap a 10 000 000 de locutors) en tot estar miaçada per l'avançada deu castelhan.
Grafia[modificar | modificar la font]
Los purmèrs tèxtes estampats en quíchoa que hon escivuts per religiós espanhòus qui empleguèn l'alfabet deu castelhan. Desempuish mei de quate sègles, mantuns alfabets be hon ensajats dinc au dia de uei. Ua de las dificultats per escríver lo quíchoa qu'ei pausada per la tripla seria d'oclusivas (simplas, aspiradas o glotalizadas), a còps notada au mejan d'apostròfas o dab "h", per exemple :
- "q" peu son [k] simple
- "qh" (o "q'") peu son aspirat
- "q'" (o "q") peu son glotalizat
Alfabet: A, Ch (com en occitan), Ch (glotalizat), I, J (com la jota deu castelhan), k (com la c de l'occitan), k' (glotalizada), Kh (aspirada), Ll (Lh de l'occitan), M, N, Ñ (Nh de l'occitan), P (com en l'occitan), P' (glotalizada), Ph (aspirada), Q (velara), Q' (glotalizada), Qh (aspirada), R, S (com [s]), Sh (com en gascon), T (com en occitan), T' (glotalizada), Th (aspirada), U (com la Ó de l'occitan), W (Ó semiconsonanta) e Y (I semiconsonanta).
Exemple deu quíchoa de Jujuy [2][modificar | modificar la font]
Accentuacion[modificar | modificar la font]
Com en occitan, las paraulas, en quíchoa, be son accentuadas suber l'avantdarrèra sillaba. L'ajustèr d'un o de mantuns sufixes aglutinats que desplaça l'accent entà que torni càder tostemps suber l'avantdarrèra sillaba. Per aquesta rason, l'accent tonic que pòt estar marcat com ua ajuda, mes b'ei pas brica necessari ni pas tanpauc obligatòri.
Pronoms personaus[modificar | modificar la font]
Ua grana particularitat pronominala deu quíchoa qu'ei l'existéncia de duas purmèras personas pluraus diferentas : ua inclusiva (on l'interlocutor b'ei supausat pertànner au grop deus "nos" o deus "nosauts") e l'auta exclusiva (on l'interlocutor e demòra en dehòra deu grop deus "nos" o deus "nosauts").
- Purmèra persona deu singular : ñúqa (var. ñóqa, occitan : "jo")
- Segonda persona deu singular : qán (var. qám, occitan : "tu")
- Tresau persona deu singular : páy (occitan: : "eth", "era")
- Purmèra persona inclusiva deu plurau : ñuqánchij (occitan : "nosauts - e tu tanben" -)
- Purmèra persona exclusiva deu plurau : ñuqáyku (occitan : "nosauts - mes pas tu" -)
- Segonda persona deu plurau : qankúna (occitan : "vos", "vosauts" - kúna qu'ei la marca deu plurau)
- Tresau persona deu plurau : paykúna (occitan : "eths", "eras", var. "els", "elas")
Conjugason[modificar | modificar la font]
Lo verb quíchoa que's troba estremat a la fin de la soa proposicion.
A l'infinitiu, que s'acaba dab ua "y", per exemple : rimay ("parlar").
Per formar lo present, que cau remplaça la y de l'infinitiu per las desinéncias : -ni, nki, -an, -nchij, -yku, -nkíchij, -nku (respectivament per la purmèra persona deu singular, la dusau deu singular, la tresau deu singular, la purmèra inclusiva deu plurau, la purmèra exclusiva deu plurau, la segonda deu plurau, la tresau deu plurau).
Exemple:
- Rimáni ("que parli")
- Rimánki ("que parlas")
- Ríman ("que parla")
- Rimánchij ("que parlam - e tu dab nosauts -")
- Rimankíchij ("que parlam - tu qu'es a despart -")
- Rimánku ("que parlan")
Sufixes possessius[modificar | modificar la font]
Lo quíchoa qu'ei conegut per non pas conéisher lo verb "aver". La possession qu'ei donc exprimida sia mercés au sufixe yoj (qui implica l'idea d'estar provesit d'ua certa causa : qán warmíyoj = "qu'as ua hemna" - warmi = "hemna" -), sia mercés aus sufixes possessius -y, -yki, -n, -nchik, -yku, -ykíchik, -nku (qui replaçan los nostes pronoms possessius) ; per exemple, dab llaqta ("vilatge") :
- Llaqtáy : "lo men vilatge"
- Llaqtáyki : "lo ton vilatge"
- Llaqtán : "lo son vilatge"
- Llaqtánchik : "lo noste vilatge (a tu e a nosauts)"
- Llaqtáyku : "lo noste vilatge (pas lo ton)"
- Llaqtaykíchik : "lo voste vilatge"
- Llaqtánku : "lo lor vilatge"
Sufixes corrents[modificar | modificar la font]
- -kuna : marca deu plurau ; exemple : llaqtakuna ("los vilatges")
- -man : "de cap a", "en direccion de" ; exemple Jujuyman rini ("Que vau de cap a Jujuy").
- -manta : "que vien de", "qu'ei originari de" ; Qosqomanta kani ("Que soi deu Cuzco")
- -pi : "a" (locatiu) ; exemple : Boliviapi ("qu'ei en Bolívia").
- -paq : "per aquesta persona" o "per aquesta causa", "destinat a", "dens l'interest de" ; exemple : Oqsitaniapaq (per Occitània).
- -wan : "tanben", "dab" ; llaqtakunawan ("dab los vilatges" o "los vilatges tanben")
- -cha : diminutiu ; exemple : llaqtachakunawan (los vilatjòts tanben o dab los vilatjòts)
- -yoj : possesiu, "que possedeish", "qu'ei proprietari de" ; Sumaq wasiyoj ("qu'a ua beròi ostau" - sumaq = "beròi")
Per'mor d'estar ua lenga aglutinanta, lo quíchoa que permet d'amassar e d'apielar mantun sufixe (en tot respectar un certe òrdi) ; exemple :
Llajtachakunaankupajwan takini ("que canti peus lors vilatjòts tanben"; takiy = cantar))
Pronoms demonstratius[modificar | modificar la font]
Kay : "aqueste/a" - Wak, Chay : "aqueth/ra"
Nombres[modificar | modificar la font]
1: júj - 2: ískay - 3: kínsa - 4: táwa - 5: phíshqa - 6: sújta - 7: qánchis - 8: púsaj - 9: jísqon - 10: chúnka -
A partir de 11, la numeracion qu'emplega lo possessiu -yoj: 11: chúnka ujníyoj - 12: chúnka iskayníyoj.
Las detzeas que son mentavudas abans la paraula chúnka ("detz"): 23: ískay chúnka kinsáyoj - 99: jísqon chúnka jisqónyoj.
100: páchaj.
1 000: waránqa.
1 000 000: júnu.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Itier, César. Parlons quechua, la langue du Cuzco. Condé-sur-Noireau : L'Harmatan, 1997.
- Lara, Jesús. Diccionario, qheshua - castellano, castellano - qheshua. La Paz : Los Amigos del Libro, 1991.
- Paleari, Antonoi. Jujuy, Diccionario General. San Salvador de Jujuy : Libro de Edición Argentina, 1992.
- Valderrama, Ardón Yaranga. El tesoro de la poesía quechua, Hawarikuy Simipa Illan. Madrid : Ediciones de la Torre, 1994.
- Willka, Wanka. Método para enseñar y aprender el quechua. San Salvador de Jujuy : Instituto Quechwa Jujuymanta, 1996.


text:
Vòdka
La vòdka (var. vodcà, vòdca) es un beure alcoolisat incolòr de 32 a 97° (generalament 40°)[1]. Es originària de Polonha ò de Russia onte lo tèrme vòdka apareguèt dins lo corrent dau sègle XV[2]. Es un aigardent de tartiflas ò de cerealas (blat, séguel...) mai certanei produccions pòdon utilizar d'autrei matèrias premieras (bleda-raba...). Es venguda l'alcòl nacionau d'unei país d'Euròpa Orientala e d'Escandinàvia (Polonha, Russia, Ucraïna, Finlàndia...) e es fòrça frequent ambé 4 000 a 5 000 marcas comercialas diferentas. En 2005, èra ansin lo premier alcòl comsumat dins lo mond.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Gilbert Delos, Vodkas of the World, Edicion Wellfleet Press (1998).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Àustria se dividís en nòu Estats Federats (Bundesländer), cadun d'els amb son pròpri govèrn. La capitala, Viena, constituissi un estat que compren unicament la municipalitat.
L'organizacion politica-administrativa del país subiguèt de grandas modificacions al cors del sègle XX. Primierament a causa de la desintegracion de l'Empèri Austroongrés, pus tard a causa de l'Anschluss e fin finala après los eveniments que seguiguèron a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala.


text:
Pènis
Lo pènis (o la verga) es un organ extèrne de l'aparelh reproductor masculin, pròpri de totes los mamifèrs e de qualques autres animals, tant vertebrats coma invertebrats.
En occitan, òm pòt nomenar lo pènis de mantun biais diferent: es tractat de denominacions popularas, coma quica, quiqueta, espargue, bica, porre, riuchiuchiu, vièt (var. vièch), pira, teca, etc.
L'anatomia del pènis uman se distinguís de la del pènis dels autres mamifèrs per l'abséncia de baculum, un òs que servís a quilhar lo pènis abans l'acte de copulacion. Los còrs caunuts del pènis uman se gòrgan de sang per aténher l'ereccion. L'òme pòt pas retractar son pènis dins son còrs. Lo pènis uman es un pauc mai important, relativament a la massa corporala, que lo dels autres mamifèrs.
Lo pènis uman se constituís de tres colcas de teissut :
- los dos còrs canuts (corpora cavernosa penis), e
- lo còrs esponjós (corpus spongiosum penis) sos eles.
Lo cap distal del còrs esponjós alargat e coniform constituís lo gland del pènis (glans penis).
La talha mejana del pènis uman es d'environ 15 centimètres pendent l'ereccion totala, mas aquela talha coneis d'importantas variacions entre los òmes : pòt mesurar mens de 8 centimètres o aténher mai de 20 centimètres. La talha del pènis al repaus es tanben plan variabla (4 centimètres a 12 centimètres) e permet pas de prejutjar de la talha del pènis en ereccion.
Le cap del pènis, lo gland (pop. e vulg. la hava (en gascon), la fava endacòm mai, es la principala zona erogena dels òmes. L'acoblament se realisa per l'introduccion del pènis en ereccion dins la vagina de la femna, e en aumentant l'excitacion sexuela per dels movements fins a l'ejaculacion.
L'insercion del pènis dins l'anús dels autres es la sodomia. L'excitacion de son pròpri pènis, o del pènis dels autres, a l'ajuda de las mans es la masturbacion. L'excitacion del pènis dels autres amb la boca es la felacion.


text:
1215
Aquesta pagina concernís l'an 1215 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Afeblit per sei desfachas e de revòutas intèrnas (→ 1214), lo rèi Joan Ièr d'Anglatèrra foguèt obligat d'adoptar la Magna Carta per contentar sei vassaus principaus. Limitèt l'arbitrari reiau e assegurèt lo drech a la libertat individuala ò lo contraròtle de l'impòst per lo Grand Conseu dau Reiaume. Pasmens, lo papa Innocenci III refusèt d'acceptar un tal acòrd, çò qu'encoratjèt Joan d'Anglatèrra a resistir. Alora, lei barons anglés prepausèron tornarmai la corona anglesa au prince Loís (→ 1213).
Dins lo sud dau reiaume, lo concili de Latran donèt la quasi totalitat dei fèus dau còmte Ramon VI de Tolosa a Simon de Montfòrt. Lo venceire s'installèt a Tolosa e aviá juridicament ganhat la guèrra. Pasmens, son autoritat èra totjorn pas reconeguda per la populacion, per lei faidits e — pus important — per lei còmtes de Fois e de Tolosa. Au contrari, Ramon VI de Tolosa e son fiu, lo futur Ramon VII, acomencèron d'organizar la liberacion de sei territòris (→ 1216).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Jin[modificar | modificar la font]
Represa dei combats còntra l'Empèri Mongòl de Genghis Khan — ges de camp aviá respectat l'acòrdi de patz signat l'annada precedenta — amb una ataca fòrça importanta dei cavaliers arquiers nomadas còntra la capitala Pequin. Sota la pression enemiga, la capitala foguèt transferida dins la vila de Kaifeng, qu'èra encara alunchada de la zòna dei combats, e de renfòrç importants (au mens 50 000 òmes) comandats per lei generaus Wugulun Qingshou e Li Ying foguèron dirigits vèrs la vila. Inovacion importanta, l'avitalhament de l'armada faguèt l'objècte de mesuras especialas per s'aparar còntra l'estrategia abituala dei nomadas de l'estèpa de destrurre lei fònts de viure. Pasmens, aquò foguèt pas sufisent e Pequin foguèt finalament conquistada per leis envasseïres lo 31 de mai. Totalament destrucha, la vila majora dau nòrd de China foguèt pas restaurada avans doas generacions.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Fin de l'acòrdi de patz signat l'annada precedenta ambé l'Empèri Jin — ges de camp l'aviá respectat — e represa dei combats entre Mongòls e Jurchens. Dins lo corrent de la premiera mitat de l'annada, lei combats se centrèron a l'entorn de la granda vila dau nòrd de l'Empèri Jin, Pequin, que tombèt finalament lo 31 de mai en despiech de mai d'una temptativa de còntra-ataca jurchena. La ciutat foguèt pilhada, cremada e totalement destrucha. Puei, lei Mongòls acomencèron la conquista sistematica dei regions de Shanxi, Hebei e de Shangdong. S'i turtèron fins a 1223 a una resisténcia acarnada que foguèt finalament rompuda per lo chaple de la populacion maugrat la resisténcia desesperada deis armadas jurchenas.


text:
Sortida extraveïculara
Una sortida extraveïculara es una activitat realizada dins l'espaci — a l'exterior d'un veïcul espacial — per un espacionauta vestit d'una combinason espaciala.
Aquela expression es mai sovent utilizada per las activitats extraveïcularas realizada en orbita a l'entorn de la Tèrra prèp d'un veïcul espacial (spacewalk), mas se referís tanben a las sortidas sus le superfícia lunara (moonwalk). Atal, las sortidas extraveïcularas son utilas per d'òbras d'assemblatge o de reparacion de navetas espacialas e de las estacions espacialas coma a l'exploracion e la culhida de mòstras lunaras.
La primièra sortida extraveïculara se faguèt pel cosmonauta sovietic Alexei Leonov lo 18 de març de 1965, dempuèi la nau Voskhod 2. L'American Edward White o seguèt mens de tres meses mai tard, lo 3 de junh.