text:
Cirurgia
La cirurgia (del grèc xeιpoupYιά - lit. "Trabalh manual") es una practica terapeutica qu'implica la manipulacion e que pressupausa l'accès al dedins de l'organisme per la perforacion o l'incision de la pèl. S'aplica a las activitats cruentas qu'an per fin de reparar o palliar mejans de manipulacions manualas amb diferents instruments lo damatge causat per unas malautiás o autras causas. Un mètge especializat dins aquesta disciplina es un cirurgian. La cirurgia se interven basicament dins los domènis seguents:
- Estructura perforada o sagnant.
- Estructura (víscera) tampada.
- Estructura anormala = Tròp (tumor gaireben totjorn, mas pòt èsser un aneurisma o meningioma).
- Dolor (pòt fin finala èsser l'unic mejan de lo palliar -radiculotomia p. Ex.-).
Es important soslinhar que la cirurgia en plan fòrça escasenças cal pas representar la darrièra alternativa, mas se la de causir, jos pena de practicar un tractament tardièr d'un problèma, (aquò es subretot valid en cirurgia de la popa).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina d'aquel mot proven del grèc (cheir, man e ergon, trabalh). Se la medecina es l'art de garir, la cirurgia es l'art de garir amb las mans.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
A l'epòca de la Roma e Gècia anticas, la cirurgia èra considerada coma la tresena partida de l'art medical. Appuleu Cels dins un de sos libres explicava: " La tresena partida de l'art medical es la de garir amb la man. S'utilizan pas de medicaments ni de regims, s'agís amb la man ".
Los cirurgians e los mètges gaireben fasián convivéncia, fins al moment ont la filosofia se'n prenguèt de la medecina e los mètges de venir de filosòfs que soscavan sus las malautiás e de predominar sus lors accions la retorica: la terapeutica per la paraula.
Atal la terapeutica per la man passèt als ciutadans de classa inferiora. Galen, un dels grands mètges de l'istòria, foguèt un mètge celèbre e cirurgian de gladiadors alara qu'èra a Pergam, mas quand se trapèt a Roma venguèt mètge de l'aristocràcia e dels emperaires e daissèt la cirurgia.
Pauc a pauc se realizèt una separacion entre medecina e cirurgia que se redusigava pas qu'al sègle XVI.
Per exemple en 1240 l'emperaire Frederic II establiguèt un plan d'estudis pels cirurgians mai redusits qu'aquel pel mètges. Es a dire, l'art manual meritava pas la consideracion del saber scientific. Es l'epòca dels cirurgians barbièrs, obrièrs manuals, non clèrgues, que sabián pas lo latin e que a causa de lor abiletat amb lo cotèl de rasar èran plan capables d'incisar los abscesses e d'extaire las tumors, mas avián pas cap de preparacion medicala teorica.
Renaissença[modificar | modificar la font]
A partir de la Renaissença al sègle XVI tan las òbras anatomicas de Vesalio coma l'òbra de Ambroise Paré son lo ponch de partença del novèl concèpte de la cirurgia, se basant sus de coneissenças anatomicas e en l'aprendissatge dins los espitals. De fach Paré èra un cirurgian barbièr, fins a que se'n anèta París e comencèt a trabalhar a l'Hôtel-Dieu.
Lo recisol de la cirurgica se produsiguèt tanben a Anglatèrra, Itàlia, Alemanha e Espanha.
La sciéncia de basica de la Medecina e subretot de la Cirurgia foguèt l'Anatomia. Al sègle XVIII s'apondèt l'Anatomia Patologica (Morgagni) e la cirurgia experimentala (John Hunter).
Sègle XIX[modificar | modificar la font]
Fin finala al sègle XIX lo desvolopament de la Fisiologia (Claude Bernard) e sustot l'apareission de la Microbiologia (Pasteur e Koch) faguèron un cambiament complet contra l'apròchi de las malautiás intèrnas.
La cirurgia s'establissiá coma la sciéncia de las malautiás extèrnas, la situacion al començament del sègle XIX èra que l'acte cirurgical contunhava a èsser malaisit e de naut risc, amb une mortalitat entre lo 50 e 70% dels pacients operats. Tres problèmas: la dolor, l'infeccion e l'emorragia.
Dolor[modificar | modificar la font]
Per redusire la dolor dels pacients s'utilizava lo freg, l'alcoòl, l'òpi, l' ashish, diferentas plantas coma la jusquiama, lo cambe indian... al sègle XIX s'introduguèron e ensajadas diferentas substàncias coma l'oxid nitrós, l'etèr sulfuric e lo clorofòrm, aqueste darrièr foguèt fòrça utilizat fins al començament del sègle XX.
Infeccion[modificar | modificar la font]
La persona mai coneguda al subjècte es Lister que comencèt a tractar las feridas amb de substàncias antisepticas, amb acid fenic, solucions d'òli fenicata... Las teorias de Lister se basavan a considerar totas las feridas coma infectadas e un aspècte fòrça important foguèt l'introduccion del concèpte de asepsia, e d'insistar sus las recomandacions de Pasteur de repectat l'obligacion pels cirurgians de se lavar las mans e d'utilizar de material passat a de nautas temperaturas.
Emorragia[modificar | modificar la font]
Dempuèi sempre s'utilizava la cauterizacion dels vaissèl saguins e a partir de Paré s'impausèt la ligadura dels vaissèls, mai tard fogèron introduchas las pinças emostaticas. Cal soslinhar la primièra transfusion sanguina umana, que data de 1825 (Syng a Filadèlfia). Ja aviá estat ensejada amb sang de feda en 1667 a França, mas enebida pel còrs medical de Pares e tanben a Itàlia. E foguèt pas abans 1900 que se descobriguèron los tipes sanguins A,B,0 e pas abans 1940 que foguèron disponiblas de tecnicas de compatibilitat crosada, anticoagulacion e de conservacion de la sang.
Sègle XX[modificar | modificar la font]
Los darrièrs ans del sègle XIX e los primièrs del XX se caracterizèron per l'activitat de grands cirurgians, que amb de coneissenças coma l'asepsia, l'antisepsia, l'anestesia e lo perfeccionament cirurgical aumentèron las primièras en menas d'operacions que fins alara jamai s'èran realizadas: gastrectomia (1885), colecistectomia (1882), apendicectomia (finales del sègle XIX), toraxoplastia, tiroidectomia, tumors ipofisàrias, suturas vascularas, tractament cirurgical dels aneurismes...
Cirurgia actuala e perspectivas futuras[modificar | modificar la font]
La Segonda Guèrra Mondiala representèt per la Cirurgia lo besonh, pas sonque de melhorar l'abiletat manuala, mas de resòlvre tanben los problèmas metabolics associats a las malautiás cirurgicalas e aqueles que seguisson las consequéncias de la quita accion cirurgicala.
Apareisson aital l'equilibri idroelectrolitic, la responsa neuroendocrinala a l'agression, la chòc cirulatòri, la composicion corporala, la nutricion e l'immunologia.
Lo ponch de partença foguèt en 1952 amb la publicacion per Francis Moore de son libre "Metabolic Care of Surgical Patient"
Fin finala dins la cirurgia actuala ja desapareguèt lo cirurgian general, que tractava quina malautiá cirurgicala que siá dempuèi una fractura fins a una peritonitis, per se veire aparéisser totas las especialitats cirurgicalas (neurocirurgia, cirurgia vasculara, traumatologia, cirurgia plastica, etc.). L'especialitat nomenada Cirurgia Generala e de l'Aparelh Digestiu es, benlèu, aquesta que semblabla mai als ancians cirurgians classics, mas dins la majoritat dels espitals se consacran a l'aparelh digestiu, la patologia cirurgicala endocrinala, compresa la quita glandulària e lo tractament de las ernias de la paret abdominala.[1]
Un capítol especial es aqueste de la trasplantacion d'organs, que, malgrat que son intimament implicadas d'autras especialitats coma l'immunologia, la microbiologia, las malautiás infecciosas, las diferentas especialitats (nefrologia, cardiologia, pneumologia, epatologia, etc.), la basa de son evolucion sempre se faguèt dins la cirurgia, los cirurgians essent los grands impulsors de las avançadas dins aqueste camp tan atractiu e important de la medecina.
Perspectivas[modificar | modificar la font]
Las perspectivas pel futur dins l'evolucion de la cirurgia son:
- Consolidacion de la cirurgia pauc invasiva: practicar d'operacions màgers per d'incisions pichonas mejans de tecnicas d'imatge de nauta tecnologia. Tanben nomenada cirurgia vidèoassistida, endoscopica o laparoscopica. La preséncia de la robotica pels cirugians, que comandan de tecnicas cirurgicalas determinadas, mai sovent delicadas, a de robòts.
- L'aparicion de las especialitats dins las especialitats, lo nomenat superespecialistes (cirurgians de colon o de fetge o d'esofag dins de l'aparelh digestiu, de genolh, colomna vertebrala o de la man dins de la ortopedia, èca.).
- Predominança de la sciéncia sus l'art, comprés coma l'accion manuala o instrumentala mai o mens espectaculara. Lo tractament cirurgical deu èsser basat sus la pròva scientifica, coma los tractaments farmacologics e los cirurgians, subretot los universitaris, devon promòure de trabalhs d'investigacion clinica cirurgicala per evalurar scientificament sas tecnicas e al dessús totes sos autres resultats.
- Trabalh en equipa, multidisciplinària, amb de mètges d'especialitats ligadas a las malautiás que caldrà tractar cada cirurgian. Es l'integracion de las diferentas disciplinas: per exemple la cardiologia e la cirurgia cardiaca, l'epatologia e la cirurgia de l'aparelh digestiu, la pneumologia e la cirurgia toraxica, la neurologia e la neurocirurgia, etc. E de mai amb las disciplinas basicas subretot lo diagnostic per l'imatge e l'anatomia patologica.
Formacion del cirurgian[modificar | modificar la font]
L'actual sistèma de formacion dels cirurgians basats dins la residéncia dins los espitals foguèt establida ja per Langenbeck al sègle XIX en Alemanha. Entre sos discipols cal destacar Billroth e Kocher. Als EUA aqueste sistèma de formacion dels cirurgians foguèt introduch per Halsted e Osler tanben a fins del sègle XIX.
Los cambiaments que se produgèron amb los ans dins los diferents païses se veson sobretot dins los aspèctes del recrutament, la durada del periòde de formacion, lo sistèma de dintrada, l'evaluacion finala, etc.
Cirurgia laparoscopica o celioscopia[modificar | modificar la font]
Es una tecnica cirurgicala que se practica amb d'incisions pichonas, utilsant l'assisténcia d'una camera vidèo que permet a l'equipa medicala de veire lo camp cirurgical a l'interior del pacient e far de i far de manipulcions.
Son d'intervencions pauc invasivas qu'evitan las grandas talhadas al bistorí requerits per la cirurgia dubèrta o convencionala e fan possible, donc, un periòde postoperatori fòrça mai rapid e confortable.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Trullenque Peris, Ramon. Cirurgia abdominal. València: Publicacions de la Universitat de València, 2002.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Qué es la cirurgia laparoscòpica? (Castelhan)


c: text/html

text:
1191
Aquesta pagina concernís l'an 1191 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Tresena Crosada totjorn blocada en Sicília au començament de l'annada. Pasmens, aqueu relambi permetèt de reglar la question ficosa de la dòt d'Aliç de França (→ 1187, 1188 e 1190). Aliç e sa dòt (Gisors e 10 000 marcs d'argent) foguèron restituidas a Felip II (març).
Lo desbarcament en Tèrra Santa aguèt finalament luòc lo 20 d'abriu per lo contingent francés que participèt a la fin dau sètge de Sant Joan d'Acre acomençat dos ans aperavans (→ 1189). Isolada, la vila capitulèt lo 12 de julhet. Malaut, Felip II èra pasmens d'ara endavant subretot interessat per l'eiretatge de Felip d'Alsàcia, còmte de Flandra, d'Artés e de Vermandés tuat per la pèsta durant lo sètge. Quitèt donc la crosada tre lo 2 d'aost après aver jurat de pas atacar lei fèus de Ricard Ièr que demorèt en Tèrra Santa. Pasmens, maugrat aqueu jurament, concluguèt sus lo camin dau retorn una aliança còntra Anglatèrra ambé l'emperaire germanic durant una entrevista a Milan (→ 1192).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida de la participacion dau rèi Ricard Ièr (1189-1199) a la Tresena Crosada. Pasmens, foguèt premier obligat de reglar lo conflicte entre son armada e lei senhors dau sud d'Itàlia (presa e destruccion de Messina per son armada en octòbre de 1190). Ansin, en març, sinhèt en març un tractat ambé Tancrèd de Lecce que venguèt rèi de Sicília. Ricard proclamèt son nebòt Artur coma eiretier e anoncièt son intencion de lo maridar amb una filha de Tancrèd. Aquò entraïnèt una revòuta de son fraire Joan que mau capitèt.
Après aquel acòrd, Ricard Ièr se dirigiguèt vèrs l'Orient e faguèt la conquista de Chipre dirigida per un prince bizantin rebèl (abriu-mai). Chaplèt totei leis opausants de l'illa que venguèt per la seguida una basa importanta per lei Crosats. Enfin, en junh, arribèt a Acre onte sei tropas permetèron d'acabar lo lòng sètge de la vila. Leis Anglés i capturèron un nombre important de presoniers que foguèron executats après la revirada de negociacions ambé Saladin regardant un cambi de presoniers. Puei, ataquèt e conquistèt una partida importanta dau litorau mai poguèt pas intrar dins lei regions interioras ni reconquistar Jerusalèm. En particular, ganhèt la batalha d'Arsuf (7 de setembre) e conquistèt Jaffa que venguèt una importanta fortalesa crestiana.
En Anglatèrra, lo conseu de regéncia laissat per Ricard mau foncionèt. Aquò permetèt a Joan de se presentar coma una alternativa possibla e li permetèt d'arrestar lei regents que li èran opausats. Pasmens, dins lo corrent de l'annada, deguèt compausar ambé de representents mandats per Ricard per restablir l'òrdre.
Republica de Gènoa[modificar | modificar la font]
La participacion decisiva de la flòta de la Republica au sètge e a la conquista de Sant Joan d'Acre permetèt a sei marchands d'i obtenir d'avantatges comerciaus fòrça importants.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Felip d'Alsàcia, còmte de Flandra, d'Artés e de Vermandés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Réveillon (Marna)
Réveillon es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra Mondiala, lo 58ème regiment de artillerie a liurat una batalha destinada a retardar l'avançada de las tropas alemandas cap a París. Lo regiment a patit alavetz de nombrosas pèrdas.
Durant la Seconde Guerre Mondiale, le 58ème régiment d'artillerie a livré une bataille destinée à retarder l'avancée des troupes allemandes vers Paris. Le régiment a subi alors de nombreuses pertes.


text:
Editoriau
Au parat de l'amassada generau ordinària e extraordinària deu 1èr de julhet passat – entà las duas previstas lo 17 de junh, ne i avè pas avut lo quorum – com previst, quauques decisions qu'estón presas a perpaus de las modalitats d'adesion a l'associacion e d'abonament a la revista.
D'ara enlà, mantuas possibilitats que son auheridas :
– adesion a l'associacion : 10 € ;
– abonament a Reclams (version papèr) : 30 € ;
– adesion e abonament a Reclams (version papèr) : 35 € ;
– abonament a Reclams (version numerica) : 10 € ;
– adesion e abonament a Reclams (version numerica) : 20 €.
Peu moment, los abonaments a la version numerica que son minoritaris e ne sabem pas çò qui serà l'evolucion de la situacion dens las annadas a viéner. En aténder, que pensam que cau conservar las duas auhèrtas.
Las amassadas qu'estón tanben lo parat d'escambiar a barreja sus la situacion. Si, per escàs e calè redusir las activitats de l'associacion, – Diu que nse'n presèrve – la prioritat que seré balhada au mantien de la revista, pr'amor qu'ei un simbèu hòrt. D'ua auta part, quauques participants que pausèn la question deu contiengut ; sus aqueth punt la reflexion qu'ei aviada e au Conselh d'administracion previst peu mes de seteme, un punt que serà hèit e decisions que seràn presas sus las diferentas proposicions. Ne cau pas desbrombar que l'existéncia deu site Internet e'ns pòt perméter de perpausar autas causas tà anar de cap a ua diversitat mei grana deus contienuts e de trobar un espaci navèth d'expression qui la version papèr ne pòt pas auherir pr'amor de las soas constrentas.
En aténder de'vs dar informacions mei precisas dens los Reclams de l'abòr, los responsables de la revista e de las publicacions que mercejan
tots los qui'us an ajudats : abonaments navèths, reabonaments, abonaments de sostien, messatges d'encoratjament…
Qu'avem la fe, las òbras que seguiràn !


text:
1008
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1008 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Revòuta d'una partida de l'aristocràcia provençala còntra l'autoritat dau còmte Guilhèm II de Provença.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Guèrra civila a Al Andalús


text:
Economia de Curaçao
Torisme, rafinatge de petròli e lo sistèma bancari internacionalas son las principalas activitats de la pichona economia de Curaçao, qu'es fòrça depenenta de l'exterior. Malgrat una pichona creissença del PIB durant lo darrièr decenni, l'isla a un naut PIB per capita e un'infrastructura plan desvolopada, quand comparada dins d'autres païses de la region.[1]Curaçao a un excellent pòrt que pòt recebre de grandes vaissèls petrolièrs. L'entrepresa estatala de Veneçuèla loga l'unica rafinariá de petròli de l'isla del govèrn. La màger part del petròli es importada de Veneçuèla, e los derivats del rafinatge son exportats als Estats Units.[1]
Gaireben totes los bens de principal e de consum son importats, en essent los Estats Units, Brasil, Itàlia e Mexic las principales originas de las importacions.[1]Lo govèrn cerca diversificar l'industria e lo comèrci, e signèt un acòrd amb l'Union Europèa amb gardas a espandir los negòcis amb ela. Lo solèr paure e la manca d'aiga empedisson lo desvolopament de la agricultura. Problèmas budgetaris complican la reforma del sistèma de salut, jubilacion e de pensions, per una populacion progressivament pus vièlha.[1]


text:
Una cançon dins mon canton
Ambé mon bambó
Siáu pas lo mai malurós
Una cançon dins mon canton
Ambé mon bambó
Mi senti totjorn amorós.
Me lèvi pas tròp matin perque siáu cofle de la nuech
La serada fuguèt tant lònga
Ai fach bolegar lei pòssees
Cantat un molon d’estylees
Me siáu pas repausat une segonda
Me bèvi lo cafè e la radiò de mon vesin
Me dona totei lei novèlas
M’entòrni dins mon liech dins la man un gròs babolin
E me canti una ritornela.
Quora vau trabalhar de còp que i a
M’agrada pas
Mai li vau pamens gai
Que mon mestier es de cantar
Siam totei d’obriers
Païsan, pastre o fornier
Un trabalh es un trabalh
Lo sound system es mon talher
Dei nòtas de musica
Lo son de l’electronica
Un riddim e zo mai
La cansoneta me repica.
Dança, dança pichonela
Dins lo soleu de miegjorn
La carriera t’apartene
E t’apartendrà totjorn
L’uelh redon de la merleta
Protegisse sei pichons
Tot en aut de sa brancheta
Te regacha a l’escondon
D’asseton davans ma pòrta
Vèsi venir lo charivari
L’espectacle que m’encanta
Tot lo pòple de mon barri.
Es la fin de la jornada
E ja lo soleu se’n va
Ai passat l’après-dinnada
A ren faire a badar
A escotar de bòn raggà
A escotar lei gents parlar
Tè me siáu jamai fach cagar
Es melhor que lo cinemà
Es l’ora de me recampar
Es l’ora de me preparar
Me mèti l’abit d’aparat
Me vèrsi un grand pastagà
Prèni un saquet de ganjà
Prèni un paquet de Rizlà
Ara siáu lèst per bolegar
Lo micrò es a m’esperar…
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Crimèa
Crimèa (en ucraïnian: KpиM - Krym, en rus: KpыM, en Tatar: Qırım) es una peninsula dau sud d'Ucraïna lòng de la Mar Negra.
Correspondent a l'antica Taurica, apertenguèt successivament, dempuèi lo sègle XVen, a l'Empèri Otoman, a l'Empèri rus e a l'URSS, d'en primièr dins la Republica socialista federativa sovietica de Russia, puèi, en 1954, dins la Republica socialista sovietica d'Ucraïna. En 1991, demorèt estacada a l'Ucraïna independenta, en tot essent de majoritat russofòna.
Levat la vila de Sebastòple, de l'estatut especial, Crimèa foguèt una republica autonòma que la capitala n'es Simferopol coma una partida d'Ucraïna, mas en març de 2014 la peninsula de Crimèa foguèt ocupada per Russia.


text:
850
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 850 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Bretanha amb una incursion dau duc Nominoe que li permetèt d'ocupar Angieus e sa region. Lo còmte Lambert II de Nantas abandonèt alora tornarmai lo camp dau rèi franc per s'aliar ambé lei Bretons. Lo 15 d'aost, aquela coalicion capitèt d'ocupar Nantas e Rennes. D'incursions foguèron organizats còntra lo Comtat de Maine onte lei Francs perdèron Lo Mans.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una lèi sus l'estatut dei dhimmis per lo califa Al-Mutawakkil. Marquèt una rompedura a respèct de la politica de tolerància de sei predecessors car ordonèt unei discriminacions coma la creacion de signes vestimentaris per leis identificar, la destruccion d'unei luòcs de culte bastits dempuei la conquista musulmana ò de limitacions regardant lo drech de trabalhar dins l'administracion. Aquò entraïnèt de tensions ambé lei populacions crestianas, lei josievas e lei zoroastrianas. En Iraq, destruccion dau Tombèu d'Hussein per luchar còntra l'influéncia dau chiisme. Coma ambé lei decisions regardant lei dhimmis, aquò marquèt una rompedura ambé la politica dei califas predecessors e entraïnèt una agitacion importanta au sen dei chiistas.
En Armenia, acomençament d'una insureccion sostenguda per l'Emirat de Tiflis a l'apogèu de sa poissança.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Publicacion a Bagdad per lei fraires Banu Musa dau Libre dei Dispositius Engenhós que depinta uneis aparelhs e dispositius avançats, compres de sistèmas automatics.


text:
Indiana Jones
Henry "Indiana" Jones, Jr., qu'a per escais Indy, es un eròi de ficcion, a l'encòp professor, arqueològ e aventurièr. Es lo personatge central d'una trilogia de filmes entamenada en 1981 amb Los aventurièrs de l'Arca perduda (Raiders of the Lost Ark) e sas seguidas: Indiana Jones and the Temple of Doom e Indiana Jones and the Last Crusade. Interpretat per l'actor Harrison Ford, Indiana Jones es celèbre per encausa de son foet, son capèl e sa paur intensa de las sèrps.
Foguèt tanben interpretat per River Phoenix dins sa joventut (dins Indiana Jones and the Last Crusade), per Corey Carrier e Sean Patrick Flanery (dins la seria The Young Indiana Jones Chronicles).
Lo quatren filme es estat previst pendent fòrça annadas; es ara en preproduccion, deu èsser filmat per l'estiu de 2007 e deuriá espelir en mai de 2008.
Interprèts d'Indiana Jones[modificar | modificar la font]
- Corey Carrier (Capítols 1-5) (edat de 9-11 ans)
- Sean Patrick Flanery (Chapters 6-22) (edat de 17-21 ans)
- Harrison Ford (Chapter 20, Chapters 23-26) (edat de 36-39, 50 ans)
- George Hall (Chapters 1-22) (edat de 93 ans)
- River Phoenix (Chapter 25) (edat de 13 ans)
DVD release[modificar | modificar la font]
Filmes TV[modificar | modificar la font]
Se prevei de fargar los 22 episòdis del jove Indiana Jones en DVD de ne ligar la venda (prevista per 2007) amb la sortida del novèl Indiana Jones IV.
Los filmes[modificar | modificar la font]
Los tres filmes sortiguèron en DVD en 2003.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- IndianaJones.com - Lo sit oficial Indiana Jones
- TheRaider.net - Un dels sits mai importants dels fans de la seria


text:
Dimars, 13 de febrièr de 2018, 03h00 Espòrt
Divendres al ser, bona novèla pels Dragons Catalans: aprenián que lo Conselh d’Estat levava la suspension de dos ans (per un contraròtle… negatiu) de lor arrièr Tony Gigot que deuriá rejónher l’efectiu al mai lèu
© Gerard Barrau
La partida de Superliga entre Wigan e Hull FC s’es jogada a 17 000 km d’Anglatèrra: sus la pelena dels Dragons de St Jòrdi a Sydney. Partida ganhada per Wigan: 24-10. Se parla tanben de faire jogar Catalans-Salford a New York. La deslocalizacion ganha ara lo monde tretzista.
Los Dragons an de trabalh!
Divendres al ser, bona novèla pels Dragons Catalans: aprenián que lo Conselh d’Estat levava la suspension de dos ans (per un contraròtle… negatiu) de lor arrièr Tony Gigot que deuriá rejónher l’efectiu al mai lèu.
Dissabte, los Sang e Aur prenguèron a Brutus una leiçon de realisme. St Helens anèt pas fins al tèrme de la primièra cadena de tenguts, vist que Lomax puntava un ensag tre la primièra minuta. Los catalans dominavan, mas son los angleses que marcavan (12-0 a la pausa).
A la represa, Mead s’escapava darrièr lo tengut per marcar pels Sang e Aur; mas fòrça demorariá fin finala als angleses: 21-12. E pels catalans s’anóncia un desplaçament malaisit per dijòus a Hull KR, una autra formacion qu’a pas encara ganhat tanpauc aprèp sa desfaita a Leeds: 20-11. Segonda desfaita encara per Warrington batut 20-6 a Huddersfield. Divendres, Wakefield resistiguèt al retorn de Salford 14-12. Dimenge, Castleford gardèt l’avantage sus Widnes: 13-12.
En Championship, desfaita de Tolosa a Featherstone 36-18 abans la recepcion de las Aglas de Sheffield aqueste dissabte 17 a 5 oras del vèspre a Blanhac.
Qual serà campion del Mond dels clubs?
Aqueste divendres, en Austràlia, la Tempèsta de Melbourne e Leeds se disputaràn lo títol de melhor club de la planeta tretzista. Una confrontacion ont los europèus an l’avantatge d’aver entamenada la competicion alara que los australians son en fasa de preparacion pel campionat NRL que reprendrà a la debuta de març.
Dos autres afrontaments intercontinentals e amicals se tendràn: Rabbitohs-Wigan dissabte e St George-Hull FC dimenge.
Fins a la darrièra minuta
Lo campionat d’Elèit 1 foguèt perturbat pel maissant temps: los afrontaments entre Avinhon e Vilanòva e entre Tolosa e Limós son remeses al mes de març.
Dissabte, manquèt la capitada de la transformacion a tres minutas de la fin als Tigres d’Albi que daissèron la victòria a Lesinhan 25-24.
Dimenge, un ensag de Sigismeau a doas minutas del tèrme balhèt la victòria als catalans de Palau sus una esquipa de Carcassona pas tròp flama per l’ora: 30-26. Los Dragonets, eles, se passegèron fàcia a Sent Gaudenç: 54-12.
Los 1/8 ns de la Copa
La dimenjada qu’arriba serà consacrada als 1/8ns de la Copa. Lo tenent, Carcassona, reçauprà los Bròncos de Tolosa e ensajarà de sortir de l’espirala de la desfaita.
Las autras 7 formacions d’Elèit 1 jogaràn cò de lor adversari e deurián passar aqueste torn: St Esteve-XIII Catalan cò del vesin Illa de Tet, Lesinhan a Salsas, Avinhon a Ferrals, Palau a Selon, Albi a Trentels, Limós a Caumont e, dissabte de vèspre, Sent Gaudenç en Cabardés contra Vilagalhenc-Argon.
Alan Roch


text:
Espeluga deths Tres Hrairs
Era espeluga deths Tres Hrairs qu'embarra un sarròt d'òbras d'art parietau deth Magdalenian (Paleolitic Superior). Qu'apartien ath hialat d'espelugas ornadas dera cadea pirenenca-cantabrica. Que's tròba en Coserans, ens Pirenèus, ena comuna de Montesquiu Avantés e en departament d'Arièja. D'ua altitud de 465 m, qu'ei vesia dera espeluga deth Tuc d'Audobèrt, deth medish periòde, arreconeguda peths sòns nombrosi objèctes d'art mobiliari.
Qu'ei coneguda pera arrepresentacion parietau de dus èsters miei-òmis miei-animaus (teriantropia), rare en art parietau. Eth prumèr, en tot presentar amassa eras caracteristicas d'un uman e d'un bisont, que s'apera eth « broish damb er arc musicau » per'mor que sembla hèr ad aguest instrument de còrdas hregadas. Entath dusau, eras interpretacions successivas que l'an designat com un broish practicant un rite magic o un diu deths animaus nommat eth « diu cornut » o enqüèra com un chaman en transit.
Er interior qu'embarra tanben un peirat e un larèr.
Que deu eth sòn nom aths tres hilhs Max, Jacques e Louis deth comte Henri Bégouën qui eth 20 o eth 21 de julh de 1914 e descorbiren era entrada dera espeluga.


text:
Mausac (Nauta Garona)
Mausac [1],[2],[3] ( Mauzac en francés) es une comuna gascoa de Gasconha situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada a 10 km al sud de Murèth e a 30 km au sud de Tolosa sus Garona, accès per l'A64 sortida 31.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Centre ONERA de Mausac-Fauga soflaria experimentala de l’ONERA: aquela installacion se copausa de soflarias de grandors variadas destinadas a estudiar l'aerodinamisme dels avions.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Collòquis de l’IEO.Declaracion facha dins lo cadre de las XXIVaus encontres interregionaus de las lengas e culturas de França..
Escrich lo 15-12-2014 par AudreyL’Institut d’Estudis Occitans, membre deus RILCRs, que comunica : Comunicat Dauna, Sénher, Amassats a Rennes en çò deu Conselh regionau de Bretanha entre lo 26 e lo 28 de noveme, au parat deus XXIVaus Encontres (tematica : identitats culturaus e linguisticas e desvolopament deus (...)
Escrich lo 14-10-2013 par Audrèia
L’IEO Provença-Aups-Còsta d’Azur, compausanta de la Coordinacion Anem Òc Provença, vos convida a participar au collòqui : « Quel avenir pour la langue d’oc, l’occitan en Provence-Alpes-Côte d’Azur ? ».
Escrich lo 07-10-2013 par AudrèiaLo dissabte 19 d’octobre, dins l’encastre del Festenal Occitania, un collòqui a prepaus de la lenga occitana serà organizat a Albi. S’i parlarà de l’avenidor de la lenga occitana pel biais de la transmission familhala, de las ajudas balhadas pels poders publics e tot aquò jos l’agach d’Eric Forgues, (...)


text:
Biologia cellulara
La biologia cellulara, tanben coneguda coma citologia, es una disciplina de la biologia qu'estúdia las cellulas e lors organitas, los procediments vitals que s'i debanan e mai los mecanismes permetent lor subrevida (reproduccion, metabolisme, omeostasia, neguentropia, comunicacion) sens doblidar la caracteristica principala de la cellula viventa, de saber, la mòrt, que benlèu es programada geneticament (apoptòsi) o pòt èsser lo resultat d'una agression (necròsi).
Quant a l'istologia, es l'estudi de las cellulas a un nivèl superior, es a dire de lors agençaments en teissuts e de lors interaccions (joncions cellularas simplas, etc.).


text:
Aurès
L’Aurès (del tamazight Awras significant « massís », atal Adrar n'Awras es literalament lo « mont del massís », es a dire lo massís montanhós) es un vast territòri montanhós istoric e etnolinguïstic a l'èst d'Argeria, onte vivon majoritàriament los shauis, grop berberofòn.
Aquela region èra coneguda dempuèi l'Antiquitat jol nom d'Aurasius mons, toponim berbèr significant « lo mont feram »[1]. Los Aurès èran partida del territòri de l'anciana Numidia[2]. Cal apondre que quand Ibn Caldon, istorian del sègle XIV, parlava dels Aurès, indicava une zona geografica mai larga qu'aquela d'uèi[3].
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Populacion
- 4 Cultura
- 5 Annèxes
Geografia[modificar | modificar la font]
Evocacion anciana[modificar | modificar la font]
Le recit de Procòp dins las Guèrra dels Vandals indica qu'en 539, quand lo general bizantin Solomon foguèt enviat pel segond còp en Africa per l'emperaire Justinian, pacifiquèt d'en primir las províncias de Zeugitana, de Numidia e de Byzacèna. Volguèt enseguida sometre l'Aurès amb una partida de l'armada bizantina comandada per Gontaris, venguda campar prèp del flum Abigas, a costat Baghaí, vila alara abandonada aprèp las atacs dels Aorasians. Aprèp un combat perdut, lo general bizantin deguèt se retirar, quand arrivèt, amb lo rèsta de l'armada, Solomon que li envièt d'ajudas e campèt a 50 Estadis mai naut[4].
Situacion[modificar | modificar la font]
Lo nom Aurès designa en majora partida tota la cadena orientala del massís de l'Atlàs, avent coma representant son suc de Chelia e subretot las ancianas vilas Mascula Khenchela e Lambèse Tazolt.
Segon Ammar Negadi[5] :
- Segon los Romans e los Numids : Salluste descriu una cadena de sèrras que separa doas regions, l'una maritima (la còsta èst d'Argeria) e l'autre interiora (Tell). Los monts Aurès se terminan pel desèrt de Sahara[6]. D'autras fonts indican coma nom de la cadena Auréus clupeus qu'aprèp venguèt Mons Aurasius.
- Segon los geografs de l'Edat Mejada: Procòp prepausèt una superfícia anant de 1 800 a 2 000 km2. Ibn Khaldon limita los Aurès pel reialme dels Kutumas, los Zibans, lo Mzab, l'Oèd righ. Ibn Khaldon designa per Aurès, le reialme dels Zenètas.
- L'istorian e geograf Francés, Émile Félix Gautier (de l'Universitat d'Argièr) destria l'Aurès oriental de l'Aurès occidental d'aprèp los estudis d'Ibn Khaldoun[7].
- Segon los Argerians : pendent l'ocupacion francesa, los responsablas de l'armada de liberacion nacionala (ALN) nomenèron l'Aurès per Wilaya I que correspond en superfícia de 450 000 a 500 000 km2. Aquela superfícia designa lo territòri shaui, que conten una partida de la Hodna fins la frontièra tunisiana e de Doucen a Aïn M'lila.
Topografia[modificar | modificar la font]
L'Aurès forma la partida èst de l'Atlàs presaharian que lo trescòl es lo mont Chelia a 2 328 mètres d'altitud.
L'Aurès es una region comprenent una cadena de montnaha e de planas s'espandissent sus l'actuala Argeria e l'actuala Tunisia. Es un massís que dona gaire de passatges nòrd/sud, mas parcialament traversat per una depression sinclinala nòrd-èst/sud-oèst al fons de que raja l'oèd Abiod.
- Las Horseshoes son fòrça nombroses mejans los rius d'Aurès, las mai conegudas son:
- Lo Canhon de Ghofi o los « Balcons de Ghofi »,
- L'Horseshoe de Chechar o Taberdga.
- Los rius e las estancas: Oèd Abiod (en amazigh Ighzer Amellal), estanca de Timgad, Oèd Abdi (en amazigh Ighzer n'Abdi), Oèd el ahmer (en amazigh Ighzer Azggagh), Oèd Taga (en amazigh Ighzer n'Taqqa), estanca de Beni Haroun Wilaya de Mila, palun de Medghassen (en amazigh Alma n'Imadghassen), palun de Draâ Boltif (en amazigh Alma n'Ighil n'Boltif), Chott Djendli, Chott Tincilt, Oèd El Madher, eca.
- Los monts : lo mont Chelia(2 328 m) (Batna- Khenchela), lo mont Boarif (Batna), còl du Telmet (en amazigh Tizi n'Talmet), (som dels Cèdres) prèp de Batna, Chechar (Tbessa), Belezma (Batna), Awras (Batna), Mahmel, Mahmed Wilaya de Batna(2 321 m) Bozina), Noacer, lo som d'Oled Ali (en amazigh Tizi n'Ath Ali), lo còl Tifrasin (en amazigh Tizi n'Tifrassin), Djebel Ouled Aïcha (en amazigh Adhrar n'Ath Aicha), Djebel Ben Bouslimane (en amazigh Adhrar n'Ath Bou Sliman), Djbel Ali (en amazigh Ich n'Ali, près de Batna), eca.
- Las planas : Nerdi (Bouzina dins la Wilaya de Batna)
- Las selvas: los bòsques de Belezma, los bòsques de Beni-Oudjnan, los bòscs de Beni Amloul (en amazigh Ath Melloul), los bòsques d'Oled Yakoub, selva de Boarif, selva de Legag, eca.
- Los espacis o pargues protegits: Pargue nacional de Belzma
- Los oasis : El Kantara, Ghoufi, eca.
- Los jaces e ressorsas naturalas: ciment, sal, mercuri, fèrre, zinc, coire, argent, aur, plomb, antimòni, fosfats, petròli, gas, fusta, eca[8].
- font termala: la Font cauda Hammam Essalihine de Khenchela, font de Batna (Kasro), font de Biskra, font de Guelma (hamam Maskhoutine), eca.
Clima[modificar | modificar la font]
Los ivèrns son fòça fregs, la temperatura aten a vegada los -18 °C sens factor umids. Los estius son fòrça cauds, fins a 50 °C a l'ombra. Las variacions de temperatura son fòrça importantas dins aquela region del mond.
Dins l'Aurès, la temperatura estivala varia de 30 °C a 38 °C.
La quantitat de pluèja indica prèp de 325 mm de mejana annadièr al nivèl de las grandas vilas mas aquelas quantitats son fòrça mai nautas als monts qu'i a de microclimas umids. Las nevadas arriban cada an a partir de la segonda mitat del mes de novembre e fins al començament de març. Los monts demoran nevats fins al mes d'abril veire al començament de mai. Alara que de pluèjas diluvianas son constatadas dins l'Aurès, los domatges son considerables.
Fauna e flora[modificar | modificar la font]
- Los animals: l'ièna, la lèbre, lo rainal, l'aigla, lo singlar, la cernalha, la Tartuga Hermani, lo chacal daurat, la cigonha blanca, lo guit, lo ganga e lo caracal eca. Lo darrièr leon foguèt caçat al sègle XIX prèp d'Arris.
Qualques espècias de peises vivon dins las aigas de rius prèp de Timgad.
- La vegetacion : fòrça conifèrs e arbrilhons (cèdres, pins blanc, avet, euse, eca.). I a de palmièrs, lo cade, Lo sause, lo ginjorlièr, lo tamarind, los arbres fruchièrs (pomièr, milgranièr, albricotièr, perièr, figuièra, olivièr, ametlièr, eca.)
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Aurès guerrièra, tèrra de revòlta, de conquèsta e d'insomeses[modificar | modificar la font]
L'Aurès e sa tribú los shauis totjorn foguèt tèrra de revòltas e de començament de conflites dempuèi l'Antiquitat mas tanben abans[9],[10],[11]
Recits istorics de l'antiquitat fins ara[modificar | modificar la font]
Lo mausolèu de Medghassen dins Aurès data de 300 ans AbC. S'agís d'un monument numid; es lo mai ancian de l'actuala Argeria[14]. Aurès seriá estat lo fogal dels Zenèts. Segon l'ipotèsi controversiada d'Ibn Khaldon Medghassen seriá lo patriarca dels Zenèts[15].
Los Romans fondèron Lambèsa a Batna coma capitala del sètge roman. Fòrça vilas e capitalas se desvelopèron, Tobna, Timgad (Batna), Cirta e Tiddis a Constantina, Madaura e Baghaï a Khenchela, Theveste a Tebessa, Diana (Zana) a Batna, Ipòna a Annaba, Tibilis e Calama a Guelma, Nicivibus o N'gaous a Batna, Vescera a Biskra, Djemila, Thagaste, vila natala de Sant Augustin, Madaure (M'daoroch) dins la Wilaya de Souk-Ahras, Sitifensium a Setif.
Massinissa, nascut vèrs 238 AbC dins la tribú dels Massíls (Mis Ilès) e mòrt al començament de genièr de 148 AbC, unifiquèt Numidia. Fòrça reis li succediguèron.
Fòrça caps berbèrs se revoltèron enseguida dins Aurès. Tacfarinas (primièr sègle après Crist), combat l'Empèri Roman jol reialme de l'emperaire Tibèri. Faraxen, en 253[16], venent del Djurdjura, ataquèt la Numidia romana[17], amb l'ajuda de cinc tribús, los Quinquegentiani e los Babars e les tribús originàrias d'Aurès, del sud e d'Hodna. Foguèt pres a Lambèsa, a 10 km de Batna vèrs 260 ApC . Las inscripcions qu'indican sa captura pels Romans son a Lambèsa. Se pòt tanben citar lo nom de Iabdas, rei d'Aurès, vèrs 536[18].
Los Vandals e los Bizantins influencièron la region. De revòltas foguèron contada pels istorians coma dels Zenèts..
Enseguida, los musulmans arribèron per islamizar la region. Koceila e Dihya s'imposèron al nòrd de la region e dins tot l'èst d'Africa del Nòrd.
Al sègle VII, d'aprèp Ibn Khaldon, l'Aurès èra subretot abitats dels Aurebas, tribú de Koceila, dels Zenèts Djerawa, tribú de la reina Kahina-Dihiya, e dels Hoaras[19]. Las tribús Aurebas son tanben descrichas coma essent originaris de l'actuala Libia[20].
L'unitat politica e administrativa de la Berberiá Orientala e Centrala èra en granda partida realizada per Kusayla que s'èra convertit a l'Islam. Dempuèi alara, un conflicte esclatèt entre aquel cap berbèr e lo cap de las armadas omeias. Cairoan foguèt presa per Koceila, aquel darrièr tornèt al cristianisme. Oqba Ibn Nafaa tuèt Koceila. Dihya, dicha la Kahina, prenguèt lo cap de la resisténcia. Eissida de la tribú dels Djerawa foguèt elegida o nomenada a aquela carga pel conselh de la confederacion de las tribús. Dihya tuèt Oqba Ibn Nafaa segon Ibn Khaldoun, venjant Koceila.
Dihya procedèt atal a la reünificacion de fòrça tribús de l'Africa del Nòrd orientala e del Sud. Dihya vencèt per dos còps la granda armada Omeia mercé a l'apòrt dels cavalièrs dels Ayth Ifren. Regnèron sus tota l'Ifriqiya pendent cinc ans. Dihia foguèt vencuda dins una darrièra batalha contra los Omeias. Foguèt la sola femna de l'istòria a combatre l'empèri omeia. Aprèp la desfacha de la Kahina, la populacion d'Aurès, region a l'encòp entre las actualas Argeria e Tunisia e una partida de l'actuala Libia (la província de l'Ifriqiya), aderiguèt al principis de l'Islam.
Ibn Khaldoun escriguèt que le comandant Musa ben Nusayr aumentèt los seus militars en exigissent 12 000 Berbèrs de l'Ifriqiya (que l'Aurès èra partit) per tornar islamizar las demai populacions situadas a l'Oèst de sa província (Ifriqiya); cal precisar qu'en arabi l'Oèst o Occident o País del solelh clocant se dich Magrèb e tanben d'una partida de l'islamizacion del Magrèb ja comencèt jol precedent Oqba e qu'i a ed milièrs de quilomètres entre l'Aurès de l'Edat Mejana o Cairoan e Tanger es a dire a de meses de marcha e encara mai de tribús berbèrs a convertir o tornar coma lo menciona Ibn Khaldoun[21]. Ibn Khaldon jamai escriguèt que los 12 000 òmes exigits serviguèron a la conquèsta d'Andalosia, d'Espanha o de l'occident crestian. Ibn Khaldon escriguèt segon la conquèsta del Magrèb per las tropas de Musa ben Nusayr, Tariq, governador de Tanger, i demorèt amb 12 000 berbèrs venent d'èsser convertits acompanhat de 27 Arabis cargat de lor formacion coranica, sens cap d'autre precision, coma l'origina de las etniás presentas[22]. Es solament aprèp aver jutjat l'Islam pan ancrorat al Marròc que Moussa Ibn Noçaïr tornèt en Ifriqiya que demandèt en 711 Tariq ibn Ziyad demorant a Tanger de conquerir Espanha[23],[24].
Enseguida, de conflites entre Berbèrs e dinastias arabias (Omeias, Fatimidas, Abbassidas) son senhaladas pels istorians dins la region d'Aurès coma Al Bakri e Ibn Khaldon.
Abu Yezid de la tribú dels Banon Ifren capvirèron los Fatimids ajudat per las tribús Zenèts d'Aurès mas foguèt vencut pels Zirids, aliats dels primièrs temps als Fatimids.
Los Hilaliens ganhèron la batalha contra los Berbèrs. I aguèt un acòrdi entre ambedoas partidas. Los Hilaliens venguts amb lors familhas vivián amb los Berbèrs amb a vegadas de tensions. Seguèt un periòde d'unificacion amb la dinastia dels Almoads (dinastia berbèr). Aprèp, los Hafsides(dinastia berbèr) prenguèron tota la region fins a l'arribada dels Otomans.
Al sègle XIX la region foguèt mièg conquerida per França. De revòltas (Ahmed Bey, los Zaatchas, los movements nacionalistas argerians) se faguèron contra l'ocupacion francesa fins al començament de la Guèrra d'Argeria. Aurès es un territòri qu'abriguèt mai de 20 mila maquisards. L'Armada francesa patiguèt sa mai granda desfacha aprèp Indochina dins Aurès.
A causa de la geografia, Aurès es dificils d'accès per las fòrças estrangièras. Pasmens l'islamizacion ganhèt sus aquel relieu escalabrós. L'armada francesa donèt l'escais als combatents d'Aurès, los òmes invisibles. Mas las lutas intèrnas faguèron de ravatges dins tota la region e dins Argeria pendent la Guèrra d'Argeria e los començaments de l'Argeria independanta.
La partida occidentala d'Aurès fa partit de l'actuala Argeria aprèp l'independéncia de 1962.
Populacion[modificar | modificar la font]
Aquela region abriga las tribús shauis[25]. Mas amb lo temps e del meteis biais qu'al nòrd d'Argeria, d'argerians de totas originas confondudas s'i installèron, subretot dins las vilas.
La region d'Aurès compren las wilayas de, Batna, Khenchela, Om el Boaghi, Sok-Ahras, Tebessa e la partida nòrd de la wilaya de Biskra.
Pasmens lo país shaui es mai vaste e compren, en mai d'Aurès, d'autras wilayas e s'espand sus una partida de la wilaya de Tebessa e lo sud de la wilaya de Guelma.
Cultura[modificar | modificar la font]
Una cultura mai d'un còp milenària[modificar | modificar la font]
La region dispausa d'un vaste potencial cultural e lo tèrme « cultura » es vaste. Atal « culturalament » parlant, vaquí qualques personalitats eissidas d'Aurès:
- Koceila, prince berbèr d'Aurès al sègle VII
- Kahena, reina guerrièra berbèra zenèta d'Aurès que se batèt contra los Omeiadas pendent l'expansion islamica en Africa del Nòrd al sègle VII
- Mostefa Ben Bolaid (1917-1956), un dels caps istorics del FLN pendent la guèrre d'Argeria, d'escais lo Paire de la Revolucion Argeriana
- Larbi Ben M'Hidi (1923-1957), combatent e eròis de la guèrra d'independéncia
Praticas culturalas de la region d'Aurès[modificar | modificar la font]
La circoncision es una practica milanària dçns l'Aurès segon totjorn lo meteis ceremonial[26].
Artesanat[modificar | modificar la font]
Terralha[modificar | modificar la font]
Segon mai d'un istorians, las terralhas d'Aurès apareguèron dins las especificitats plasticas de lor decòrs talhats e de lors formas carenadas, coma mai pròchas de las primièras formas de l'art berbèr.
- Originas
« Coma malgrat la colonizacion romana de Lambèsa, los berbèrs Chaoïa demorèron alunhat dels grands corrents » exteriors, « se pòt admetre qu'aquela ornamentacion de relieu [...] caracteristica de la terralha berbèra vertadièra, diriam primitiva. », çò escriguèt Arnold van Gennep[27]. Gabriel Camps supausa « una origina sicílioitalica », pensa qu'aquel decòrs, s'espandiguèt al Calcolitic dins une region anant de las còstas de la Tunisia fins a l'Aurès[28]
- Caracteristicas
Decoradas de relieu o de talhs, las terralhas d'Aurès son enducha d'una laca roja escura o bruna, lo « loq », practica a l'encòp ornamentala e impermeabilizant las terralhas.
Lo « tarbot » a un perfil original, redond al bòrd, sens mesplan, clinant leugièrament cap a l'exterior en quatre punts oposats, sovent soslinhat d'òscas.
Le « fán », utilizat per còser la galèta, es pas vernissada mas ornada de releus amb de linhas e punts roges.
D'autres terralha, benlèu de joguinas, an de formas d'animals (coma d'aucèls).
Tissatge[modificar | modificar la font]
La tecnica del tapís de lana es pas locala, son los tissatges, les cobèrtas, coissins e saquetas pal grans que son caracteristics de l'estil d'Aurès. A la lana sivent se mèscla lo pel de cabra.
Los « tellis » son sovent compausat de bendas de coulors, mas se los pòt ornar d'orlats o de linhas coirats. De larges registres sombres, sur lesquels un décor semble brodé, de pèças en lasange se pòdon apondre a la superfícia. [29].
Jòias[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
-
- Los pintres orientalistas
Fòrça pintres europèus e subretot francese, orientalistas, pintavan pedent lor demorànças dins l'Aurès de paisatges e retraches, coma Gaston Bouchinet (Los Sarrasins, 1898 - Verdun de Garona, 1966), Eugène Deshayes (Argièr, 1862 - Argièr 1939), Paul Fenasse (Argièr, 1899 - New Braulnfeg, Tèxas, 1976), Eugène Girardet (París, 1853 - París, 1907), Louis Granata (Spezzano Grand, 1901 - Selon de Provença, 1964), Édouard Herzig (Neuchâtel, 1860 - Argièr, 1926), Roger Irriéra (Bordèu, 1884 - Ais de Provença, 1957), L. (Léonie?) Lebas, Constant Louche (Argièr, 1880 - Grenòble, 1965), Fritz Müller (Blida, 1867 - Argièr, 1926), Maxime Noiré (Guinglange, Mosèla - 1861 - Argièr 1927), Jules Van Biesbroeck (Portici, Itàlia, 1873 - Brussèlas, 1965)[30].
-
- Los pintres argerians contemporanèu
D'artistas , coma Jeballah Bellakh[31], nasquèron e vivon dins de vilas d'Aurès. D'autres son morts coma Abdo Tamine e Cherif Merzogui. E mai imigrèron cap a Euròpa coma Hoamel Abdelkhader que viu en Itàlia.
Musica[modificar | modificar la font]
Lo folklore es diversificat dins las regions d'Aurès. La musica tradicionala es paln representada. Los primièrs cantaires amb vam internacional son Aissa Jermoni e Ali Khencheli[32]. L'estile de musica Rahaba es pròpri a tota la region d'Aurès. E mai, d'autres estiles de musica existisson coma l'estile araboandalós]], amb Salim Hallali o Youcef Bokhantech.
Un autre genre de musica moderna shaui s'impausèt dins la region. Aquela musica atipica es una mescla d'inspiracions de rock, de blues, de folk e de raï en lenga shaui e arabi. Qualques instruments de musica son pròpris a la region coma la Gasba e d'autres coma la Zorna son especifics a l'ensems de la musica orientala.
Literatura[modificar | modificar la font]
- Qualques escrivans escriguèron dins las lengas arabi e francesa, es lo cas de Kateb Yacine.
- La poèsia orala, los contes e legendas fan l'objècte d'estudi pels especialistas en literatura e lenguistica.
- Mohamed Hamouda Bensai (1902-1998) èra ensagista e filosof[33].
- La granda romancièra soïsse Isabelle Eberhardt (1877-1904) demorèt a Batna.
- Èran tanben Batnéens los escrinans: El hachemi Saidani (mòrt en 2005), Mohamed Nadir Sebaa (nascut en 1956), Abderezzak Hellal (nascut en 1951), Beïda Chikhi, Doctor d’Estat e professor a la Sorbona, eca.
- D'autors d'origina francesa escriguèron tanben de libres que tractan de tèmas ligats a ;'Aurès e a la vila de Batna coma Jean-Pierre Marin, Jean-Noël Pancrazi (nascut en 1949), Liliane Raspail, Jean Pèrés e Eugène Delessert, eca.
- Claude-Pierre-Hypoplyte Polain, istorian, moriguèt lo 17 de març de 1876 a Batna[34].
- Anna Gréki (1931-1966) foguèt escrivana e militanta de la causa del Front de Liberacion Nacionala (Argeria)[35].
- Los autors Redha Malek (nascuda en 1931), Mustapha Bekkouche (nascut en 1930), Amar Mellah (nascut en 1938), Merarda Mostefa Bennoi, Ali Merouche escriguèron de libres documentaris e istorics.
- La poèsia arabia: le poèta Mohamed Laïd Al-Khalifa (1904-1979), Mohamed el akhdar el Saihi, Mohamed Ababsa El Akhdari[36], escriguèron de poèmas sus Batna e l'Aurès.
- Messaod Nedjahi escriguèt de romans en lenga francesa sus la vida dels shauis[37]..
- André Gide (1868-1951) visitèt l'Aurès. Èra amic de Mohamed Hamoda Bensai (1902-1998).
- Liliane Amri (nascuda en 1939), maridada a un shaui, es l'autora del roman La Vie à tout prix. Es una autobiografia e descriu de la vida d'Aurès, subretot de las femnas pendent los ans 1960 a 1990. Parla parfaitement shaui e contribuguèt al desvelopament de la region d'Aurès.
- Germaine Tillion (1907-2008) demorèt dins l'Aurès pendent d'ans. Faguèt grand trabalh scientific sus la region d'Aurès[38],[39]. Envièt de letras al govèrn francés per defendre la causa dels Argerians pendent la Guèrra d'Argeria.
- Dins son òbra, Mathéa Gaudry descriguèt la vida de las femnas Shauis, los usatge e cotumas d'aquela region subretot dins lo periòde colonial de 1929. Fa l'istoric de la Kahina[40].
- Bachir Rahmani (1957), mètge escrivan, escriguèt "Amrir", (2002).
- Saleh Bezzala, poèta de lenga shaui.
- Nassira Belloula, nascuda a Batna e autora de mai d'un romans, recits e ensags coma La Revanche de May, Visa pour la Haine, Rebelle en toute demeure, Djemina o Les Belles Algériennes.
Dança[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Histoire des Berbères, Ibn Khaldoun, trad., William Mac-Guckin de Slane, Ed Berti, Argièr 2003
- Léon Souguenet, Julia Donia : Missions dans l'Aurès (1915-1916), ed.Éditions Renaissance du Livre, 1928.
- Ernest Mercier, Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus reculés jusqu'à la conquête française (1830) 1868, tome 1, p. 188[41].
- Camps Gabriel, Monuments et rites funéraires protohistoriques, Aux origines de la Berbérie, París, Arts et Métiers graphiques, 1962 (630 p.) [Chapitre IV, La poterie peinte, p. 320-417].
- Jeux de trames en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1975 [Tissage de la montagne, les Aurès, p. 111-117].
- J. B. Moreau, Les grands symboles méditerranéens dans la poterie algérienne,Argièr, SNED, 1977 [Lampes des Aurès, p. 169-188].
- À la rencontre de la poterie modelée en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1982 [Poterie des Aurès, p. 118-129].
- Tahar Djaout, L'Invention du désert, Éditions du Seuil, París, 1987, p. 31-33.
- Kateb Yacine, Parce que c'est une femme, tèxtes reünits per Zebeïda Chergui, teatre, [entrevista de Kateb Yacine amb El Hanar Benali, 1972, La Kahina ou Dilhya; Saout Ennissa, 1972; La Voix des femmes e Louise Michel et la Nouvelle Calédonie], París, Ed. Éditions des Femmes - Antoinette Fouque, 2004, 174 p.
- Gisèle Halimi, La Kahina, Plon, 2006: Pocket, 2009 ISBN 978-2-266-17407-7
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)S. Chaker, Encyclopédie Berbère, dintrada « Aurès »
- ↑ (fr) Encyclopédie Universalis/ Numidie
- ↑ Mapa d'Euròpa en l'an 700, partida sud-oèst
- ↑ (fr)Procòp, Guèrra dels Vandals, libre II
- ↑ (fr)[http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Aureschaoia estudi fach per Ammar Negadi
- ↑ (fr)Gustave Boissière, L'Algérie romaine
- ↑ (fr)Le passé de l'Afrique du Nord: Les siècles obscurs. Avec 25 illustrations, Émile Félix Gautier p220, p221
- ↑ [http://aureschaouia.free.fr/geographie.htm Ammar Negadi
- ↑ "argièr-roi.net" (fr)La vida economica del Chaoia d'Aurès.
- ↑ (fr)Tradition orale, mémoire collective et quelques repères historiques dans l’Algérie coloniale : le cas des Aurès et du pays chaoui
- ↑ (fr)LES BATAILLES DE L'ARMEE DE LIBERATION NATIONALE
- ↑ (fr)Souvenirs d'une exploration scientifique dans le nord de l'Afrique, Jules-René Bourguignat
- ↑ "ReferenceA" (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères
- ↑ (fr)Recueil des notices et mémoires de la Société archéologique, historique
- ↑ "ReferenceA"
- ↑ (fr)Comptes rendus des séances - Académie des inscriptions & belles-lettres publié par Ernest Émile Antoine Desjardins
- ↑ Mencions de l'insurreccion du Faraxen
- ↑ (fr)Histoire de l'Afrique septentrionale (Berbérie) depuis les temps les plus... De Ernest Mercier
- ↑ Ibn Khaldoun, Istòria dels Berbèrs
- ↑ "Marin" (fr) Au forgeron de Batna; Jean-Pierre Marin; ed. L'Harmattan; 2005; isbn=2747593118 enlinha
- ↑ (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères, T.I, consultable en linha
- ↑ (fr)Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères, Tome I, consultable en linha
- ↑ (fr)Article sur Moussa Ibn Noçaïr / Encyclopédie Universalis
- ↑ (fr)Tariq ibn Ziyad et l'islamisation du Maroc p.21
- ↑ "alger-roi.net"
- ↑ (fr)Le cérémonial de la circoncision
- ↑ (fr)Arnold van Gennep, Les poteries modelées d'Afrique du Nord
- ↑ (fr)Gabriel Camps, Monuments et rites funéraires protohistoriques, Aux origines de la Berbérie, Paris, Arts et Métiers graphiques, 1962.
- ↑ (fr)Jeux de trames en Algérie, Argièr, Ministère de l'agriculture et de la réforme agraire, 1975, p. 112 et 114
- ↑ Lista establida segon Marion Vidal-Bué, (fr)L'Algérie des peintres, 1830-1960, Argièr, Edif 2000 / París, Paris-Méditerranée, 2002
- ↑ (fr)Benamar Mediene, Pour le peintre, la perspective n'a de sens que dans l'ouverture infinie du regard..., dans « Créative Algérie », Phréatique n° 51, París, 1989, p. 96-97.
- ↑ (fr)Dominique Auzias, Algérie
- ↑ (fr)Femmes d'Algérie: légendes, traditions, histoire, littérature Par Jean Déjeux. Publié par Boîte à Documents, 1987. P244. libre en ligne
- ↑ Book Google
- ↑ (fr)Frantz Fanon: portrait. Per Alice Cherki. ed. Seuil, 2000. ISBN 2-02-036293-7. Page 236
- ↑ (fr)Ecrivains algériens: dictionnaire biographique Per Achour Cheurfi. Ed. Casbah éditions, 2004. pag.17. ISBN 9961-64-398-4
- ↑ (fr)Profession: infirmière Par Messaoud Nedjahi. Ed. Editions Publibook. ISBN 2-7483-3522-8 libre en linha
- ↑ (fr)Thérèse Rivière, Fanny Colonna, Aurès/Algérie, 1935-1936 photographies
- ↑ (fr)Germaine Tillion, Il était une fois l'ethnographie
- ↑ (fr)La femme Chaoui de l'Aurès, Mathéa Gaudry, édition Chihab- Awal
- ↑ Histoire de l'Afrique septentrionale en linha


text:
Maria de la Salut
Maria de la Salut es una vila e municipalitat malhorquina (C.A. Ilhes Balears) situat al centre de l'isla, dins la comarca del Plan e al nòrd-èst de la capitala insular. Limita amb las municipalitats de Llubí, Santa Margalida, Ariany e Sineu.
Superfícia 30,49 km²
Altitud 123 m
Populacion 2.073 (2016)
Istòria e geografia:
En lo moment de la conquista crestiana, las tèrras de Maria integravan lo districte islamic de Murûh. En lo despartiment, requeiguec en la part del comte d'Empúries.
La municipalitat de Maria de la Salut apareguèt lo sègle XIX en se segregar de Santa Margalida.
Destacan las possessions de Roqueta, Deulosal e Montblanc, aital coma d'autras fincas e de paratges coma sa Bisbal, Son Gil, se Pujol, se Rafal, Son Perot, se Gassons, sa Font, Son Roig, sas Sors, se Rafal Nòu, sa Torreta, Son Niell, Llampí, Son Xigala, Val de Aram, sas Tarragones e Sa Bacs.
Es tradicionalament un pòble agricòla ont destacan los coitius herbacis extensius e la ramaderia ovina; aital coma los alls, los melons, las síndries e las tomàtigues (qu'en fòrça còps se contunhan de produsir en secà); e dins zònas marginalas, los ametllers.
Als darrièrs ans an proliferat de desparièras entrepresas consacradas al bastiment, siá ja materiales de bastiment (principalament bloquets e d'autras prefabricats) coma òbra publica e civila.
An existit, e existisson encara, menestrals de la fusta e del fèrre.
Destacan coma autres mestièrs abituals, en nombre los de mèstres e professors.
Personatges illustres:
- Antoni Gelabert Mas, catedratic de Urologia de l'Universitat Autonòma de Barcelona; cap del Servici de Urologia de l'espital de la Mar de Barcelona e membre de la Reiala Academia de Medecina
- Antoni Mas Mas, membre destacat del MLN-Tupamaros a Uruguai.
- Julià Font e Roig, fraire dominic.


text:
Steene
Steene es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
==Istòria==
La municipalitat a conegut una aucupacion protohistorique e galloromaine.
Una enregistra preventiva realizada a l'escasença d'un projècte de lotissement, al centre de Steene a desbocat a un primièr diagnostic (en setembre 1997) pel Servici regional del arqueologia, amb repérage de vestigis medievalas, e d'unas autras mai ancians, en datant probablament de la Tène (segonda edat del fèrre). Un fossé « en descrivent un cuic drech e en contenent un remplissage fòrça negre fòrtament cargat en carbons de bòsques e ne de elements d'argila coduda ». Qualques tròces de ceramica (pas virada, decorada al pinte daissan pensar #que data del periòde gauloise (La Tène) o del començament de la periòde romaine. Una fosse quadrangulaire de 0,6 x 1,30 mètre de la tèrra barrejada de carbon de bòsc e d'estèlas de uasses calcinats (pòt èsser umans). Lo fuòc a pas pas #èsser fach en la fosse (perque las siás parets son pas pas rubéfiées). D'unas autras fòssas an revelat ceramicas medievala (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle aperaquí), amb sustot de las cruches a caulet ja conegut coma produccion locala. Aqueles depauses suggerissián la proximitat d'una abitacion o d'un luòc de trabalh[1].
Una evaluació suplementària a doncas #èsser facha en genièr 1998, en doas setmanas, jos un temps pauc propice, sus +/-1500 m2, en permetent de metre a jorn 3 pleta, sièis sépultures a incinération, e una ret fossoyé (en partida destruit per trabalhs de drainage[2]. Los encos son quadrangulaires. Mesuran de 35 a Unitat|60|m² {{}} segon los cases. Los sépultures son pas pas conjonchas e poirián èsser ménapiennes ; aquel son de cavòts rectangulaire, a incinération, plenas de carbon de bòsc e d'uasses calcinats (amb pauc de traces d'elements votifs)[2]. Un silo e dels trauques de poteaux evocan una bastissa rectangulaire cerné d'un pichon fossé circular. Una fusaïole e dels tròces de pesons triangulara mòstran #que s'i a filé e tissé de las fibres. Qualques claus de sauniers confirman l'espleitacion de sal marina coneguda en la region.
La ret fossoyé poiriá èsser aquel de camps en datant (segon los tessons de ceramica associada) de la Tène finala [2]
S'a coneissença de Steene jos aquel nom dempuèi la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, jol nom de Sternis en 1067, de contunh de Stenis en 1121
Los senhors e un castèl an mencionat en 1317.
Lo castèl a #èsser lo quartièr general e l'abitacion de Charles de Broqueville, primièr ministre e ministre de la guèrra pendent la Primièra Guèrra mondiala.
La commune a connu une occupation protohistorique et galloromaine.
Une fouille préventive réalisée à l'occasion d'un projet de lotissement, au centre de Steene a abouti à un premier diagnostic (septembre 1997) par le Service régional de l'archéologie, avec repérage de vestiges médiévaux, et d'autres plus anciens, datant probablement de la Tène (second âge du fer). Un fossé « décrivant un angle droit et contenant un remplissage très noir fortement chargé en charbons de bois et en éléments d'argile cuite ». Des morceaux de céramique (non tournée, décorée au peigne laissent penser qu'il date de la période gauloise (La Tène) ou du début de la période romaine. Une fosse quadrangulaire de 0,6 x 1,30 mètre de la terre mélangée de charbon de bois et de fragments d'os calcinés (peut être humains). Le feu n'a pas été fait dans la fosse (car ses parois ne sont pas rubéfiées). D'autres fosses ont révélé des céramiques médiévales (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle environ), avec notamment des cruches à col déjà connues comme production locale. Ces dépôts suggéraient la proximité d'une habitation ou d'un lieu de travail[1].
Une évaluation supplémentaire a donc été faite en janvier 1998, en deux semaines, sous une météo peu propice, sur +/-1500 m2, permettant de mettre à jour 3 enclos, six sépultures à incinération, et un réseau fossoyé (en partie détruit par des travaux de drainage[2]. Les encos sont quadrangulaires. Ils mesurent de 35 à 60 m² selon les cas. Les sépultures ne sont pas conjointes et pourraient être ménapiennes ; ce sont des tombes rectangulaire, à incinération, pleines de charbon de bois et d'os calcinés (avec peu de traces d'éléments votifs)[2]. Un silo et des trous de poteaux évoquent un bâtiment rectangulaire cerné d’un petit fossé circulaire. Une fusaïole et des morceaux de pesons triangulaires montrent qu’on y a filé et tissé des fibres. Des clous de sauniers confirment l'exploitation de sel marin connu dans la région.
Le réseau fossoyé pourrait être celui de champs datant (selon les tessons de céramique associés) de la Tène finale [2]
On a connaissance de Steene sous ce nom dès le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, sous le nom de Sternis en 1067, puis de Stenis en 1121
Les seigneurs et un château sont mentionnés en 1317.
Le château a été le quartier général et l'habitation de Charles de Broqueville, premier ministre et ministre de la guerre durant la Première Guerre mondiale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Steene, N° del luòc : 59 579 008 AH 1997 Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Fouille1997 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ 2,0, 2,1, 2,2, 2,3, 2,4 et 2,5 Emmanuel Calonne, Patrice Herbin, Steene, Casteel Veld, 1998 Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Fouilles1998 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents


text:
Florémont
Florémont es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Florémont Aperteniá al bailliage de Encants e #èsser antany maire-glèisa de Encants abans de ne venir annèxa. Lo drech de patrocini de la curació de Florémont aperteniá al capítol de Remiremont #que requectava los dos tèrces dels #dire, l'autre tèrç en tornant al curé.
Florémont appartenait au bailliage de Charmes et fut autrefois mère-église de Charmes avant d’en devenir annexe. Le droit de patronage de la cure de Florémont appartenait au chapitre de Remiremont qui percevait les deux tiers des dîmes, l’autre tiers revenant au curé.


text:
Montbrun (Gers)
Montbrun[1][2][3],[4],[5] (oficialament en francés Monbrun) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Occitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada a 8 km al nòrd-oèst de Çò Isle-Jourdain. Es una municipalitat limitrophe amb lo departament de la Anautita-Garonne
Commune de Gascogne située à 8 km au nord-ouest de L'Isle-Jourdain. c'est une commune limitrophe avec le département de la Haute-Garonne
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luòcs, basa de donadas de toponimia occitana Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans, IEO.
- ↑ « Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon » del siti oficial del departament de Gers. (fr)
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Paginas utilizant de ligams magics ISBN
- Wikipèdia:esbòs
- Modèl departament de França e bandièra
- Modèl de Gasconha
- Ortografia de verificar
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Gers
- Comuna de Gasconha
- Comuna d'Occitània


text:
Aram Khatchaturian
Aram Ilitch Khatchatourian (en Armèni Արամ Խաչատրյան; en rus ApaM Илbич XaчaTypяH) es un compositor sovietic/armenian, nascut lo 6 de junh 1903 a Tbilissi (Georgia ) e mòrt lo 1èr de mai de 1978 a Moscòu.
Khatchatourian s'impausèt pauc apauc coma un dels compositors « oficials » de l'Union sovietica. Foguèt professor al conservatòri de Moscòu e deputat al Soviet suprèm. Son temperament generós e sos talents d'orquestrator se tròban dins d'òbras celèbras coma lo balet Gayaneh que La Dança del sabre, Espartac e lo Poèma per Stalin.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Origina e enfança[modificar | modificar la font]
Lo paire d’Aram Khatchatourian, Eguia, aviá daissat son país d’origina: Armenia, dins lona ans 1870. S'installèt a Tiflis (actuala vila de Tbilissi, en Georgia) per i trabalhar e bastir son talhièr de religadura. Es dins aquela vila que nasquèron los cinq enfants. Aram èra lo cabdèt. L’aïnat motiguèt jòve. Khatchatourian grandiguèt amb los aires de musica que la maire canturlejava e que de musicians per las carrièras li inspiravan.
Etudis e primièras pèças[modificar | modificar la font]
La descobèrta de la musica li venguèt del pensionat ont prengava de leisons de piano. I visquèt de 1912 fins a 1921. Aprèp decidiguèt de se lançar dins d'etudis de comèrci e contunhèt a aprendre lo piano de biais autonòm. Quand anèt pel primièr còp a l’opèra, a onze ans, s'enamorèt de la musica, pr'amor pensava pas fa d’estudis en prigondor dins aquel domèni. Son fraire Souren, qu'èra maridat, s'anèt a Moscòu. Prepausèt a Aram e lor fraire Levon de l'acompanhar. A Moscòu, Aram rejonhèt l’universitat e l’institut Gnessine, una escòla de marca e de fòrça bona reputacion. Mentretemps, prenguèt de leissons de violoncèl. En 1922, joguèt pel primièr còp en concèrt. Aprèp estudièt la biologia e comencèt de leissons en composicion.
Encontras[modificar | modificar la font]
Pendent aquelas estudis encontrèt la femna de sa vida, Nina Makarova. Aram en seguida dintrèt al Conservatòri de Moscòu e foguèt discipol de Nikolaï Miaskovski e de Reinhold Glière, dos compositors populars de l’epòca.
Son òbra[modificar | modificar la font]
Khatchatourian aviá ja compausat en 1932 un Trio per clarineta, violon e piano remarcat per Prokofiev, qu'o faguèt interpretar a París. En 1933, compausèt una Seguida par la dança. S’inspirèt de totas mènas de danças armenias, azerbias, georgianas e ozbècas e, dins son òbra, descobrissèm un gost evident pel folclòr. Escriguèt atal una primièra sinfonia, per obtenir son diplòma del conservatòri, e tanben per onorar son país, pel quinzen anniversari d'aquel. Aquela pèça foguèt compausada en 1935, èra inspirada per la musica occidentala e lo folclòr armèni. Faguèt, dins aquela annada, una musica de film. Lo film s’intitulava « Пeпo ». Amb aquela composicion, una longa carrièra de compositor de musica de scèna començava. Produguèt mai de quaranta òbras pel cinèma e lo teatre. Equipat d’una ausida melodica segura, Aram èra sustot surtout dotat pel balet, la musica de film o de scèna. Utilizava gaireben totjorn un orquèstra de son melodiós, sensual, postromantic veire liric.
Khatchatourian foguèt lo primièr compositor en Union sovietica a integrar la musica modèrna e lo balet classic. Pensava que lo public deviá sentir la meteissa causa que los artistas qu'ensejavan de s'exprimir. Lo Concerto per violon e orquestra, compausat en 1940 e primat pel prèmi Stalin en 1941, que li venguèt la notorietat internacionala e marquèt la seuna carrièra. Venguèt alara un dels compositors mai plus celèbres.
En 1948, li foguèt reprochat de tendéncias "formalistas", tot coma Prokofiev, Chostakovitch, e Miaskovsky, son professor al Conservatòri. Alara, sa produccion de las seunas òbras pauc a pauc mernèt, pr'amor qu'escriguèt en 1954 lo celèbre balet Espartac que lo coregraf Yuri Grigorovich menèt dins los ans 1960 al vam mondial.
En 1961, Aram tornèt escriure de musica orquestrala e compausèt una sonata per piano. L’an seguent contunhèt amb tres concertos-rapsodias dedicats a Mstislav Rostropovitch. Los seus tres darrièrs ans, Khatchatourian compausèt encara tres sonatas per violoncèl, violon e alto.
Mòrt[modificar | modificar la font]
Khatchatourian moriguèt a Moscòu lo 1èr de mai de 1978, just abans son 75n anniversari. Es enterrat al Panteon Komitas d'Erevan, amb d'autres Armènis distriats per aver fa l'art armèni accessible a totòm.
Son nebòt Karen Khatchatourian (1920-2011) figuèt el tanben compositor.
Lista somária de las òbras[modificar | modificar la font]
Sinfonias[modificar | modificar la font]
- Sinfonia nº 1
- Sinfonia n° 2 Lo tòcasenh.
- Sinfonia nº 3]] (per grand orquèstre, òrgue e 15 trompetas)
Òbras per solista e orquèstra[modificar | modificar la font]
- Concerto per piano en re bemòl major
- Concerto per piano en re major
- Concerto per violoncèl en mi minor, 1946, primièra rep. 30 d'oct. de 1946 en URSS par l'orquèstra sinfonic d'Estat dirigit per Alexandr Gauk
- Concerto-rapsodia per piano e orquèstra
- Concerto-rapsodia per violon e orquèstra
- Concerto-rapsodia per violoncèl e orquèstra
- Seguida Drama de Lermontov (sièis mascaradas) (1944)
Balets[modificar | modificar la font]
- Circus
- Espartac, amb lo clèbre Adagio d'Espartac e Frigia
- Gayaneh, amb la celèbra « Dança del sabre »
Musica de cambra[modificar | modificar la font]
- Trio en sol minor per clarineta, violon e piano (1932)
- Sonata per alto selet (1976)
Piano[modificar | modificar la font]
- Las Aventuras d'Ivan
- Toccata
- Estudi
- Sonata per piano (1976)
- La Dança del sabre
- Andantino
- Masquerada (cinq pèças per piano), amb la Valsa en la minor (1941)
- Poèma en sol dièsi major (1927)
- Sonatina 12.
Guitara[modificar | modificar la font]
- Preludi
Annèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Modèl:Hy (ru) (en) Musèu virtual de Khatchatourian


text:
America del Sud
L'America del Sud (var. America dau Sud, America deu Sud) es una partida del continent american o, segon certans geografs, un continent a despart, entre l'ocean Atlantic e l'ocean Pacific.
L'America del Sud a una superfícia de 17 840 000 km², per la màger part dins l'emisfèri sud. Fa solament tres milions d'ans que foguèt restacada a l'America del Nòrd, un periòde recent a l'escala geologica. Los Andes foguèron tanben formats a aquela epòca.
Los païsatges de l'America del Sud son variats. S'i pòt trobar de nautas montanhas, coma los Andes, de selvas tropicalas (coma la selva pluviala atlantica e la selva pluviala amazoniana), de regions semideserticas (coma lo sertão brasilièr), de savanas (coma la region brasilièra del cerrado), de desèrts (coma los d'Atacama o de Patagònia) e mai de glacièrs (coma lo glacièr Perito Moreno, en Argentina).
Lo portugués i es la primièra lenga, que la populacion totala de Brasil representa 51% de la populacion totala de l'America del Sud.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'America del Sud constituís la màger part australa de las tèrras emergidas de çò qu'es generalament designat coma lo Mond Nòu, l'emisfèri oèst, o las Americas. Se trapa al sud e a l'èst del Canal de Panamà, que travèrsa l'istme de Panamà. Geograficament, gaireben tot lo territòri sudamerican es situat sus la placa sudamericana.
Geologicament, lo continent foguèt restacat a l'America del Nòrd fa solament tres milions d'ans, çò que provoquèt lo grand escambi american. Tanben los Andes son una cadena de montanhas relativament joves e sismicament precàrias, anant del nòrd al sud lo long de la bordadura occidentala del continent ; lo territòri a l'èst dels Andes es principalament cobèrt per la selva tropicala umida, lo vast bacin d'Amazonas. Lo continent presenta tanben de regions pus secas coma la Patagònia Orientala o lo desèrt d'Atacama.
Lo continent sudamerican compren tanben de nombrosas illas, que fòrça d'entre elas apertenon als païses del continent. Fòrça illas de Caribas (las Antilhas) son situadas sus de la placa cariba. Aruba, Barbados, Trinitat e Tobago son situats sul replanat continental sudamerican. Las Antilhas Neerlandesas e las dependéncias de Veneçuèla son localizadas al nòrd del continent. Geopoliticament, las illas Estats e los territòris d'otramar de la Cariba son generalament considerats coma una part d'America del Nòrd. Las nacions d'America del Sud que bòrdan la Mar Cariba: Colómbia, Veneçuèla, Guyana, Surinam e Guaiana – forman l'America del Sud cariba. Las autras illas son las Galapagos, l'Illa de Pascas (en Oceania mas dependenta de Chile), l'illa Robinson Crusoe, l'illa de Chiloé, la Tèrra del Fuòc, e las Illas Malvinas.
Recòrds[modificar | modificar la font]
Se tròba en America del sud:
- Las mai nautas casudas d'aiga, Salto Angel,
- Lo flume amb lo debit mai grand del mond, Amazonas,
- La cadena de montanhas mai longa, los Andes,
- Lo desèrt mai sec, lo desèrt d'Atacama,
- la via de camin de fèrre mai nauta, Ticlio,
- la capitala mai nauta, La Paz,
- lo lac navegable mai naut, lo lac Titicaca,
- la vila mai australa, Puerto Toro.


text:
Mièja-Gauta o Lo gentilòme de veire
Mièja-Gauta
o Lo gentilòme de veire
Max Roqueta - Max Rouquette
Mièja-Gauta (Lo gentilòme de veire) apareis en 1989 dins la lista de las òbras per paréisser que figura dins la prumièira edicion de Medelha. Trètze ans puòi, en 2002, Max Roqueta me parlèt d’aquel vast roman qu’aviá escrich per bocins sus de desenats d’annadas. Lo metiá en òrdre. Las darrièiras annadas de sa vida, l’autor menèt a son acabament aquel vast roman que considerava a bèles uòlhs vesents coma una de sas òbras importantas.
Dins la tièira dels documents inediches, en 2005, après la mòrt de l’escrivan, s’atrobava en bòna plaça aquela espessa plega de fuòlhs.
Mièja-Gauta tal que l’avèm ara entre las mans es un libre dau ritme planièr, de la construccion volontàriament neblosa, que l’autor, se vei, l’a remanejat trenta ans de temps coma un palimpsèst.
A mon vejaire, Mièja-Gauta es una de las òbras màgers de Max Roqueta. Ten una plaça centrala dins l’edifici, e n’esclaira mai d’un aspècte. Es tanben una faula de tot l’engatjament d’escrivan d’aquel autor, utopic acarnassiment a donar una cara a una cultura sens cara. Coma los patetics gentilòmes de veire que ges de dire pòt pas enclaure. Magicians e maudiches. E aquela quista abotís a culir una voluptat requista sus l’òrle dau nonrés. (Joan-Frederic Brun)
Du même auteur :
Lo corbatàs roge
Lo libre de Sara
La cèrca de Pendariès
Tout le sable de la mer
Tota la sabla de la mar (épuisé)
La quête de Pendariès


text:
De far una actualizacion d’SPIP, es simple que non sai. Pasmens, vaicí un metòde recomandat per evitar leis errors.
La procedura, que descrivèm en detalh çai sota, pòt semblar complicada. En realitat, intram a bèl exprèssi dins lo detalh de cada operacion per vos evitar certaneis errors; mai dins la practica, l’actualizacion d’SPIP se realiza en quauquei minutas e es tras que simpla.
1. Sauvatz vòstra basa de donadas
Avans tota modificacion importanta d’un sistèma informatic, sempre se conselha de far un sauvament de precaucion.
Notatz ben: se tracta ren que d’una precaucion. Siatz pas obligat/ada de la faire, e lo fichier d’aqueu sauvament vos servirà de ren bòrd que l’actualizacion d’SPIP se debanarà sens problèma!
Es la meteissa logica que quand modificatz lo sistèma d’esplecha de vòstre ordenador (installar una version nòva de Windows, de MacOS o de Linux...): i sauvatz vòstrei documents importants mai sabètz ben que, se l’actualizacion s’es ben debanada, auretz pas mestier de tornar installar aquelei documents.
Aqueu ponch es important: sauvatz vòstra basa de donadas avans l’actualizacion, mai la tornetz pas installar! D’efiech, avèm constatat que fòrça usanciers sauvavan sa basa de donadas, que fasián l’actualizacion, puei que tornavan installar sei documents a partir d’aqueu sauvament —aquò es una error— e sei sits presentavan alora de disfoncionaments. Lo sauvament es una precaucion simpla en cas de problèma gròs pendent l’actualizacion, mai se l’operacion se debana ben (es quasi sempre lo cas!), devètz pas tornar installar aqueu sauvament. (Lo sauvament se realiza amb una estructura dei donadas correspondent a la version precedenta d’SPIP; s’installatz aquelei donadas après l’actualizacion, lei tornaretz installar dins una estructura qu’a evolucionat, en fasent aparéisser ansin de problèmas.)
Per realizar lo sauvament de vòstra basa de donadas (valent a dire de l’integralitat de vòstrei documents realizats amb SPIP), rendètz-vos dins la pagina “Sauvagarda/restauracion de la basa” de l’espaci privat, e clicatz subre lo boton “Sauvagardar la basa”.
La procedura d’autentificacion per FTP s’avia:
La pagina nòva vos indica un nom de recopiar, coma “admin_xxxxx”. Copiatz aqueu nom, puei desmarratz vòstre logiciau-client FTP. Rendètz-vos au vòstre còmpte FTP que correspònd a vòstre sit, puei plaçatz-vos dins lo dorsier “/data” que se tròba dintre lo dorsier “/ecrire”. Dins aqueu dorsier “/data”, creatz un dorsier novèu que li donaretz lo nom indicat çai sus (doncas vòstre dorsier novèu aurà un nom de la forma “admin_xxxx”).
Un còp qu’auretz creat aqueu dorsier, tornatz a la pagina de vòstre navigador, puei clicatz subre lo boton “tornar cargar aquela pagina”. Alora lo sauvament es fach.
S’o desiratz, podètz verificar dins vòstre logiciau FTP que lo document “dump.xml” (o “dump.xml.gz”) s’es creat: aqueu document es lo sauvament de vòstre sit. Lo podètz laissar dins vòstre còmpte FTP o lo telecargar dins lo vòstre ordenador pròpri.
2. Installatz la version nòva d’SPIP
La procedura vertadiera d’actualizacion comença aicí.
Lo principi es ben simple: basta d’installar lei fichiers d’SPIP un còp mai, exactament coma aviatz fach pendent la primiera installacion. Siá amb “spip_loader” que vos installa lei fichiers automaticament, siá mai tradicionalament en descomprissent SPIP dins lo vòstre disc dur e en mandant totei lei fichiers per FTP en cò de vòstre aubergador.
Notatz ben: es pas necite de suprimir lei fichiers de la version precedenta. Es ni necite nimai conselhat: d’efiech, se suprimissètz lei fichiers ancians, probable deurez tornar parametrar SPIP (indicar lei donadas de connexion a la basa de donadas, etc.): es una procedura inutila se vos acontentatz d’espotir lei fichiers ancians amb lei novèus. En escafant lei fichiers ancians, e mai riscatz d’escafar leis imatges contenguts dins vòstreis articles! Doncas, restatz simple/a: es inutil d’escafar qué que siá avans d’installar lei fichiers novèus; lei novèus espotiràn leis ancians automaticament...
3. Amodatz l’actualizacion de vòstre sit
Un còp que s’es reïnstallat totei lei fichiers (per FTP, o automaticament amb “spip_loader”), rendètz-vos dins l’espaci privat de vòstre sit.
Notatz ben: esperatz que totei lei fichiers sigan ben installats en cò de vòstre aubergador. Es inutil d’assajar d’intervenir dins vòstre sit pendent lo transferiment dei fichiers, qu’obtendriatz de resultats incoerents...
Dins vòstre espaci privat, obtenètz de lònga lo messatge: “Messatge tecnic: cau lançar la procedura d’actualizacion per fin d’adaptar la basa de donadas a la version nòva d’SPIP. Se siatz administrator/tritz dau sit, vougatz clicar sus aqueu liame.”:
Coma administrator/tritz, seguètz lo liame per poder amodar l’actualizacion d’SPIP. Arribatz a un ecran d’autentificacion per FTP, exactament similar a la procedura ja descricha çai sus (per sauvar la basa):
Un còp mai, copiatz lo mot qu’aquel ecran indica e, amb vòstre logiciau-client FTP, creatz un repertòri nòu dins “
ecrire/data”, e donatz-li lo nom que venètz de copiar.
Clicatz subre “tornar cargar aquela pagina”, aquò amòda l’actualizacion de la basa de donadas d’SPIP.
Vaquí, avètz acabada l’operacion d’actualizacion.
Repetigam aqueu conseu perque es una error fòrça classica: tornetz pas installar la basa de donadas a partir dau sauvament qu’avètz fach avans. Aqueu sauvament correspònd d’ara enlà a una estructura anciana dei donadas, donc es mai o mens inutilizabla. Se l’operacion s’es ben debanada, e mai podètz destruire aqueu sauvament ancian.
En cas d’auvari!
- Dins d’uneis endrechs de l’espaci privat (e de còps que i a dins lo sit public), obteni de messatges d’error coma “file not found” (s’es pas trobat lo fichier), “file missing” (lo fichier manca), o d’autrei messatges qu’indican un problèma de fichier incomplet o mancant.
Benlèu i a agut de problèmas pendent lo telecargament dei fichiers per FTP. Amb vòstre logiciau-client FTP, verificatz la talha dei fichiers incriminats; e mai que mai, s’un fichier a una talha de 0 ko, tornatz installar aqueu fichier.
- Obteni fòrça messatges d’error.
Tornatz installar, un còp mai, l’integralitat dei fichiers per FTP. Quau saup?...
- Mon sit fonciona correctament aperaquí mai d’unei foncions marchan pas ben, lei redactors rescòntran de problèmas mentre que tot fonciona ben per leis administrators, etc.
Rendètz-vos dins la lista de difusion deis usanciers d’SPIP. Bèu primier, consultatz leis archius d’aquela lista per veire se vòstre problèma ja l’an pas arrambat. Senon, expausatz vòstra question dins la lista en fasent vòstre pron per èsser precís/isa: quin aubergador?, a partir de quina version avètz fach l’actualizacion? Oblidetz pas de senhalar s’aqueu problèma ja apareissiá o non dins la version precedenta. Se vòstre problèma es un bug encara inconegut, lei desvolopaires trabalharàn lèu lèu subre la question per liurar una version corregida.


text:
Emancipacion
Lo concèpte d' emancipacion o desalienacion (eissit d'al latin alienare & alienus, alienum) s'utiliza per tal d'exprimir l'estat esperital o animic que pòt abastar un èsser uman quand ne capita de sortir de la:
-
- situacion de dependéncia e d'alienacion que la societat o un grop qual que siá idem un autre èsser uman li podián tenir d'impausat...
L'eissida d'aquesta situacion de dependéncia pòt permetre a l'individú o al grop uman que la patissián una melhorança de la siá vida vidanta amai sa plena realizacion.
Somari
Autras definicions del concèpte[modificar | modificar la font]
Autres domenis[modificar | modificar la font]
L' emancipacion de l'individú[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
L' emancipacion collectiva[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Autras formas d' emancipacion[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Bonnac (Cantal)
Bonnac o benlèu Bolnac (Bonnac en francés) z-es 'na comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Abulnacus, en 944, Albuniacum, en 999, Bonnacum al sègle XV. Bonnac ven d'un nom latin d'òme, *Apulinus, qu'òm pòt interpretar coma « sortit d'Apúlia », o eventualament varianta e derivat d'Apilus, amb lo sufixe -acum [1],[2], latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Bonnac èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Apulinus. La prononciacion actuala se compausa de bon- (nasalizat) e de -na, segon Cristian Omelhièr, çò que justifica una grafia Bonnac [3], o etimologicament Bolnac, mas lo descodatge seriá malaisat se i aviá pas de cas semblables de l + nasala prononciats -nn-. Lo nom es donc diferent de Bonac, de Bonac o de Bonac, eiretèirs de Bonus + -acum.
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1837, la comuna de Saint-Étienne o Saint-Étienne-sur-Massiac (nom francés, benlèu Sent Estèfe sobre Maciac) foguèt rapartida entre Bonnac e Maciac.[4]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Maciac; es ara del canton de Sant Flor-1
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 94
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4813


text:
Gavach
Gavach es un etnonim e escais-nom occitan.
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
L'etnonim gavach definís per una populacion donada una autra populacion. D'un biais general tòca una populacion mai al nòrd o mai montanhòla o tota doas causas al còp.
En Occitània:
- Per la gent Lengadòc Bas, la gent del Massís Central amb qui son en contacte regular : gent de Gavaudan, de Roergue, d'Auvèrnha.
- Per la gent del Lengadòc Naut, la gent de la montanha Avairon e Losera en rason de lor parlar. Dichs tanben gaburles o fochtrà-fochtrà.
- Per la gent de la bassa val de Garona, las populacions del dialècte d'oïl peitavin (Pichòta Gavachariá de Montsegur e Granda Gavachariá).
- Per la gent de Bassa Provença, jos la forma « Gavòt » benlèu ligada, la gent d’Auta Provença.
Fòra d'Occitània:
- Pels catalans del nòrd ("gavatxos"), la gent mai al nòrd mas mai que mai la gent d’Aude.
- Pels catalans del sud ("gavatxos") e los espanhòls ("gabachos"), los franceses en general.
Atestacions[modificar | modificar la font]
Dins una pèça de teatre del sègle XVII del País Bas (Lengadòc).
"Vaqui deja dous ans qu'aqueste bel bouscatge
a quitat e représ soun verdegeant fouillatge
e que ia lous voulams dels penibles gabats
say sou venguts dous cops per segua nostres blats
despuey que Coridon, mon majoural, mon mestre
s'en anet indacom, qu'on sabi ont pot estre"
Origina[modificar | modificar la font]
L'origina d'aquel nom es plan discutida. Es de còps ligada a una rasic Gav- que seriá presenta dins Gavaudan, Gave e que significariá « pèira », « peirós ». Son espandiment fòra d'Occitània (se lo mot i es pas autoctòn) es explicat per d'unes per l'immigracion occitana massissa en Catalonha a l'epòca modèrna, immigracion mesclada de Bas-Lengadocians e de gent del Massís Central. Los catalans manlevèron l'etnonim qu'una partida dels immigrats donavan a l'autra partida e l'apliquèron a la totalitat dels immigrats.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Coma mantun mot depreciatiu cap a una comunautat, los « Gavaches » lo tornèron prene d'un biais ufanós coma dins lo poèma d'Arsèni Vermenosa « Vivo l'Oubernho e vivo les Gabachs! ».


text:
XVIIIau Prèmi Aran de Literatura
Eth Conselh Generau d’Aran convòque eth XXVIIIau Prèmi Aran de Literatura.
Eth prèmi “Aran de Literatura” compde damb tres categories: Poesia, Narracion e Novèlla Juvenila.
Poiràn presentar-se tàs prèmis que regulen aguestes Bases es persones majores de 18 ans.
Categoria Narracion:
Minim 25 huelhes
DIN A-4, sonque per ua cara.Categoria Poesia:
Minim 70 vèrsi
Categoria Novèlla Juvenila:
Minim 20 huelhes
Din-A4 sonque per ua cara
Categoria Narracion:
– Prumèr premi: 1000 euros e diplòma
– Finalista: 500 euros e diplòma
– 2 accèssits: 200 euros e diplòma
Categoria Poesia:
– Prumèr premi: 1000 euros e diplòma
– Finalista: 500 euros e diplòma
– 2 accèssits: 200 euros e diplòma
Categoria Novèlla Juvenila :
– Prumèr premi: 700 euros e diplòma
– Finalista: 350 euros e diplòma
– 2 accèssits: 150 euros e diplòma
Bases:
a) Calerà qu’es òbres que se presenten se signen damb un lèma o subernòm.b) Es narracions, poesies e condes s’auràn de presentar laguens d’ua engolòpa. En exterior d’aguesta engolòpa s’aurà de méter eth lèma o subernòm e era categoria a qué correspon.
c) En ua huelha cau escríuer eth lema o subernòm, eth nòm e cognòms, adreça, edat, categoria e sustot eth vòste de telefon. Aguesta huelha s’introdusirà en ua auta engolòpa mès petita que serà barrada. En exterior d’aguesta dusau engolòpa calerà que i figure un aute còp eth lèma o subernòm e era categoria a qué correspon.
d) Non s’acceptaràn es trabalhs a on a simpla vista s’i veigue eth nòm der/a autor/a.
e) Es trebalhs que se presenten auràn d’èster en interlinhat senzilh (mesura hònt 12).
f) Calerà que se presenten 6 còpies dera òbra en supòrt papèr e tanben en supòrt informatic Windows (preferentament Word).
Calerà qu’era òbra sigue inedita.
Es trabalhs an d’èster redigits en lengua aranesa o en quinsevolh aute dialècte o varianta der occitan.Es trabalhs s’auràn de presentar en Departament de Cultura e Lengua deth Conselh Generau d’Aran.
Es trabalhs s’auràn de presentar abans deth 27 d’abriu de 2018.
Es prèmis s’entregaràn enes dies propèrs ara Hèsta d’Aran, 17 de junh, laguens des actes corresponents ara sua celebracion.
Bases i convocatòria (BOP Lleida 246 de 27.12.2017)