text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 28 de gener de 2016
Llagasta: un gasconisme en catalan (de "lagast"). O quin passar deu criquet tau lagast.
En basco, lo mot "kapar" que designa lo lagast de l'aulha (Ixodes ricinus). Lo mot que designa autanplan ua planta de tipe sega, arromèc, ua planta espinosa. Qu'arretrobam ua dobla significacion semblanta entau mot gascon "gabar" (prononciat dab la r finau sensibla: gabarr) (de l'aquitan kapar) qui i sap designar au còp l'arromèc e un ectoparasit ovin assimilat au pedolh (Melophagus ovinus). En catalan, la "gavarra" var. "gavarrera " e "gavarna" (de l'aquitan kapar) que sap designar plantas espinosas, en particular l'arrosèr sauvatge Rosa canina. Que designa tanben un lòc on i creishen aquestas plantas, d'aquiu lo nom catalan Gavarra, au còp nom de lòc e de persona. Autanplan en gasc.: lo gavardèr o gabardèr o galarbada que designa l'arrosèr sauvatge com lo lòc on i creishen aquestes arrosèrs, mentre lo mot "gavarra" que i designa meilèu un aute arromèc absent de la flora indigèna deus país catalans e qui trobam en Gasconha, Aran inclús: Ulex europaeus. Tostemps en catalan, la "paparra" (ua varianta probabla de kapar, caparra que i ei tanben coneishut, totun dialectau ved aquiu ), que designa lo lagast en generau.
En basco, "laka" qu'ei un sinonime de "kapar" (la planta espinosa, l'arromèc). Qu'ei probable aqueste mot "laka" (possiblament "qui s'arrapa": sega, arromèc) qu'ei a l'origina deu cambi semantic qu'observam dab lo mot gascon "lagast" per rapòrt au mot basco lacasta. Per la còsta gascona, lo lagar (/lagà/) o lagast (de mar) que designa un octopòde (cat. polp, pop). Que i tornam trobar aqueste etimon aquitan: "laka" en basco o "laga" en gascon. Qu'evoca quauquarren (planta o animau) qui's gaha, qui s'arrapa com l'arromèc dab las espinas, lo lagast dab lo ròstre, lo lagast de mar dab los arrapaders (tentacules). Que'm pensi lo mot basco lapa, qui designa l'arapa, mollusca gasteropòde marin qui s'arrapa a l'arròca (cat. barretet ), que deu representar ua varianta de laka. En tot cas, lo mot generau entà diser lagast (l'ectoparasit) en basco qu'ei lapazorri, qu'ei a díser literaument "arapa pedolh" (lapa : arapa; zorri: pedolh, que compreni: pedolh qui s'arrapa). En gascon, tot parièr: lo mot "labàs" qu'ei un sinonime deu mot "lagast" (l'ectoparasit), dont e poiré representar de fèit ua simpla varianta, com en basco lapa versus laka.
En resumir, lo mot catalan llagasta (var. llagast) que deriva deu mot gascon "lagast" (var. lagasta). Los mots gascons lagast e lagasta que remontan tau mot lakasta qui significa criquet en basco, deu latin locusta (id.). Lo cambi de significat en gascon que vieneré d'ua confusion de "lakasta" dab l'etimon aquitan o vascon deu mot "laka" (arromèc) qui significaré "qui s'arrapa".
N.B. Los diccionaris catalans que refusan de har remontar lo mot llagasta tau mot latin locusta pr'amor deu problèma de deriva semantica (lagast versus lagosta o criquet). Totun que hèn remontar llagasta tau mot lakasta deu basco. Que s'oblidan sonque de precisar qu'en basco, lakasta que i significa plan "criquet", que non "lagast", o sia lo mot basco lakasta que deriva plan deu mot latin locusta. Lo mot pròpiament indigèn en basco qu'ei kilkir, sinonime de lakasta (gasc. : criquet).
Totas las fòtos que son de la wikipedia.
6 comentaris:
-
-
That was bloody brilliant !
Demostracion estinglanta !
JIG !
- 28 de gener de 2016 a les 21:07
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
En català-valencià o en el que jo conec es diu "paparra" com tu bé dius, tot i que tenim també una paraula que diu "Llagosta" per a parlar de l'artròpode que es menja en Nadal normalment, que és la forma més gran del "llagostí".
Vicent
- 28 de gener de 2016 a les 21:17
- Joan de Peiroton ha dit...
-
JIG: mercés peu compliment!
Vicent: òc, llagosta de mar, per oposicion a la de camp. Igual en gascó: lagosta de mar vs lagosta. Llagasta és un sinònim recent de paparra en català (atestat només a partir del segle 19). Prové del gascó lagast, mateix significat, e aquest del basco lakasta (llagosta).
- 28 de gener de 2016 a les 22:19
- lomahon ha dit...
-
Qu'ajusti los mens compliments peu tribalh que hadètz que poirem considerar d'ara avant com l'espelida d'ua enciclopedia gascona. Be serè ua plan beròia causa!...mès un cuenta monstruosa...Coratge.
P.Morà
- 29 de gener de 2016 a les 19:05
- Joan de Peiroton ha dit...
-
lomahon: mercés peu compliment, Pèir! Lo men prepaus qu'ei doble: progressar en la practica de la lenga gascona en partatjant aquest progrés e aquesta coneishença, har víver la lenga en hant que sia visibla e sabuda peu monde sancèr gràcias a l'internet . La lenga deus gascons que s'ac amerita.
- 31 de gener de 2016 a les 9:03
- Octavià Alexandre ha dit...
-
No crec que lakasta vingui del llatí, però cadascú és lliure de pensar com vulgui (i de censurar les crítiques al seu blog).
- 10 de febrer de 2016 a les 9:55


c: text/html

text:
Ovul
L'ovul es la gameta femèla. Produch per l'ovari. Comas totas las gametas, l'ovul es aploíd, conten la mitat dels cromosòmas de la maire. Per la femna, l'ovul es fecondable pas que pendent 24 oras quand devala dins la trompa aprèp l'expulsion de l'ovari.
Per fòrça espècias, coma los mamifèrs, lo parelh de cromosòmas especific a las femes èssent lo parelh XX (doble X), un ovul pòt doncas contenir pas que de cromosòmas X. En consequéncia, es l'espermatozoïde del mascle que determinerá lo sèxe del zigòt, la cellula resultant de la fecondacion. Se lo mascle transmet un cromosòma Y, alara lo resultat será un mascle (XY). S'es l'X qu'es transmés, alara serà una feme (XX).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1868
Aquesta pagina concernís l'an 1868 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Arribada de l'expedicion britanica de sir Robert Napier (32 000 òmes). Lei soudats europèus recebèron l'ajuda deis enemics dau negus Tewodros II onte lei fòrças imperialas (5 000-10 000 òmes) foguèron batudas. Tewodros acceptèt de liberar lei presoniers europèus capturats en 1864, enjòc oficiau de l'expedicion, mai refusèt de se sometre a Londres. En plaça, se suicidiguèt lo 13 d'abriu e lei Britanics deguèron se contentar dau pilhatge de la fortalesa de Megdala. Après aqueu succès parciau, lo còrs expedicionari de Napier se retirèt.
En junh, lo governador de Lasta se proclamèt negus sota lo nom de Tekle Giyorgis II. Pasmens, sa posicion foguèt pas reconeguda per leis autrei senhors majors dau país.
Reiaume Merina[modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Rasoherina que foguèt remplaçada per sa cosina Ranavalona II. Lo Premier Ministre Rainilaiarivony gardèt son pòste e sa maridèt ambé la rèina. La politica dau reiaume demorèt donc la meteissa, centrada sus la modernizacion basada sus lo modèl europèu e la defensa de l'independéncia còntra leis ambicions francesa e britanica.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Esquichament finau de la Revòuta dei Nian. Pasmens, maugrat sa victòria, lo govèrn chinés deguèt faciar de dificultats importantas en causa de la destruccion d'unei regions ricas de China Centrala per lei combats acarnats còntra l'insureccion dempuei son començament en 1851.
Japon[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la crisi politica entre lei partisans dau shogun e de l'emperaire. D'efèct, maugrat la fin dau shogunat prononciada per Tokugawa Yoshinobu, lei relacions entre lei doas faccions èran encara tendudas. La rompedura aguèt finalament luòc au començament de l'annada e la guèrra civila acomencèt rapidament tre lo mes de genier car lei clans pus engatjats, principalament Satsuma e Choshu, dins lo camp de l'emperaire crenhavan que la fin dau shogunat proclamada per Tokugawa Yoshinobu foguèsse solament una manòbra per gardar un poder non oficiau important. Lo 3 de genier de 1868, de tropas dei dos clans ataquèron lo palais imperiau per liberar l'emperaire que proclamèt la restauracion de son poder. Puei, e mai se la majoritat dei senhors desiravan contuniar la collaboracion ambé lei Tokugawa, Saigo Takamori dau clan Satsuma, menacèt de suprimir lo títol de shogun e de sasir lei tèrras Tokugawa.
De son ca. Aquela decision foguèt presa après la destruccion dau castèu d'Edo, una residéncia dau shogun, e l'ataca d'un burèu dau govèrn per de partisans dau clan Satsuma. L'endeman, lei fòrças dau shogun ataquèron donc lo palais dau daimyo Satsuma a Edo. Quauquei personas foguèron capturadas o tuadas. Puei, lo 27 de genier de 1868, 15 000 soudats dei fòrças dau shogunat ataquèron 5 000 combatents dei tropas dei clans Satsuma e Choshu a Toba e Fushimi, vèrs l'intrada sud de Kyoto. Equipats d'armas modèrnas mentre qu'una partida importanta dei tropas Tokugawa avián encara sei materiaus feudaus, lei clans Choshu e Satsuma resistiguèron. De mai, venguèron oficialament l'armada imperiala lo 28. Aprofichant lo cambiament de camp de divèrsei senhors entre lo 5 e lo 6 de febrier, capitèron donc de rebutar l'armada dau shogun. Après aquela desfacha, Tokugawa Yoshinobu, se retirèt a Edo e son prestigi èra entamenat. L'armada imperiala acomencèt d'avançar e prenguèt lo castèu d'Osaka lo 8 en causa de la retirada dei fòrças dau shogun. En revenge, sus lo teatre navau, la flòta imperiala èra pas encara capabla de batre lei naviris shogunaus. Foguèt batuda a Awa lo 28 de genier e perdiguèt un naviri.
Après sei premierei victòrias, Saigo Takamori dirigiguèt lei fòrças imperialas vèrs l'èst e lo nòrd de Japon, ganhant la batalha de Kōshū-Katsunuma lo 29 de març. Sei tropas poguèron donc enceuclar Edo en mai de 1868, entraïnant la reddicion de la vila e dau shogun Tokugawa Yoshinobu. Quauquei grops assaièron de contuniar la lucha mai foguèron vencuts lo 4 de julhet durant la batalha d'Ueno. Pasmens, lo cap de la flòta Tokugawa, Enomoto Takeaki, refusèt la capitulacion. Amb uech naviris sota dotze e 2 000 òmes, capitèt d'anar vers lei territòris dau nòrd, revoutats contra l'emperaire. Foguèt egalament ajudat per un grop de conselhiers militars francés, especialament Jules Brunet.
Après la desfacha e la reddicion de Tokugawa Yoshinobu, la màger part de Japon acceptèt lo govèrn e l'autoritat de l'emperaire. Dins aquò, unei senhors dau nòrd, sostenguts per lo clan Aizu, refusèron l'òrdre novèu e formèron una aliança per combatre lei tropas imperialas. En mai de 1868, l'aliança tenguèt lei clans de Sendai, Yonezawa, Aizu, Shonai e Nagaoka. De mai, un prince imperiau aviá fugit au nòrd ambé de partisans dei Tokugawa. Venguèt lo cap nominau de la coalicion. Enfin, la flòta d'Enomoto arribèt a Sendai lo 26 d'aost. Pasmens, maugrat una superioritat numerica importanta, 50 000 combatents, lei fòrças de la coalicion èran mau equipadas maugrat l'obtencion de 3 canons Gatling e de 2 000 fusius francés modèrnes ambé l'ajuda d'un marchand alemand.
Una campanha relativament corta permetèt de véncer la resisténcia de la coalicion. D'efèct, en mai de 1868, lo daimyo de Nagaoka foguèt atacat. Capitèt d'exercir una resisténcia importanta durant la batalha de Hokuetsu e d'infligir de pèrdas autas ais Imperiaus. Pasmens, son castèu foguèt pres lo 19 de mai. Puei, lei tropas de aigo Takamori capitèron de pertusar lei defensas de la coalicion construchas dins la passa de Bonari per atacar directament lo clan Aizu. Aqueu clan foguèt vencut en octòbre durant la batalha d'Aizu. En consequéncia, la posicion de Sendai èra desenant indefendabla e la flòta d'Enomoto se retirèt a Hokkaido onte proclamèt la formacion de la Republica d'Edo.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent d'un eclipsi solar, l'astronòm francés observèt la preséncia d'un gas desconegut dins l'atmosfèra terrèstra. Aquò èra la premiera observacion d'èli que foguèt identificat en 1895.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de febrièr - Pompeu Fabra, filològ catalan (m. 1948)
- 26 de febrièr - Venceslau Braz, president de Brasil (m. 1966)
- 6 de junh - Robert Falcon Scott, amiral anglés, explorador de l'Antarctica (m. 1912)
- 18 de junh - Miklós Horthy, amiral e òme politic ongrés (m. 1957)
- 4 d'octobre - Marcelo Torcuato de Alvear, president d'Argentina (m. 1942)
- 11 d'octobre - Josèp Anglada, filològ e romanista francés de lenga occitana (m. 1930)
- 20 de decembre - Arturo Alessandri Palma, president de Chile (m. 1950)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 19 de febrièr - Venancio Flores, president d'Uruguai (n. 1808)
- 1 de junh - James Buchanam, president dels Estats Units d'America (n. 1791)
- 26 de setembre - August Ferdinand Möbius, matematician e astronòm alemand (m. 1790)


text:
Flavinh
Flavinh[1][2][3] (oficialament en francés Flavin) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Flavinh Se tròba a las pòrtas sud de la prefectura d'Avairon, Rodés. Es tanben a las pòrtas de la val de Viaur sul plan entre Segalar e Leveson. Se denombra, sus aquela granda municipalitat nombroses masatges coma Cairac, Lo Terral, Los Bastris, La Capèla Viaur, La Vaissièra, Espessergues, Junèla, Ferrieu, Vaissac, Caumèls, Briana, Comps, Mas Marcon, La Tremolièra...
Toponimia[modificar | modificar la font]
La fòrma Flavinh, de 1341, justifica l'etimologia per Flavinium (fundum), del nom d'òme latin Flavinius[4].
La grafia actuala es donc regulara : comparar ambe Agenh (sic).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pont-de-Salars, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1995
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
Mauguiò
Mauguòu (en occitan ancian: Melgor, puèi Melguer o Melguel; en francés: Mauguio e ancianament Melgue(i)l) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània. La vila foguèt importanta durant l'Edat Mejana qu'èra lo cap del Comtat de Melguer e la basa d'una de las monedas mai utilizadas a l'epòca medievala dins los territòris occitans e catalans, lo melgoirés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La màger part de son territòri se tròba dins la plana viticòla e ortalièra de Mauguiò en periferia de Montpelhièr. La comuna comprend tanben la quasi-totalitat de l'estanh de l'Òrt e una part dau cordon de montilhas entre Palavàs e Lo Motàs (aquesta èra part integranta dau territòri melgoirés entrò 1974). Sus aquel cordon se tròba l'estacion balneària de Carnon.
La vila de Mauguio es un borg plantat au mitan de la plana agricola, ont los baloards circularis ramentan la preséncia de barris. Las autras aglomeracions d'abitacions son :
- Carnon ;
- las Garrigas ;
- Vauguièras lo Naut /lo Bas ;
- Bòsc-Vièlh - los Fornieus ;
- Frejòrga, site de l'aeropòrt Montpelhièr-Mediterranèa ;
- las Cabanas de Mauguiò, au sud de la vila, a la broa de l'estanh de l'Òrt.


text:
Modèl:Commonscat
- Utilizacion
- Aqueste modèl s'utiliza per indicar un ligam vèrs una categoria de Wikimedia Commons.
- Sintaxi
-
{{Commonscat|NomCategoriaCommons|LibellatLigam|alinhament=[left|right]}}
- Paramètres
-
- NomCategoriaCommons : nom de la categoria sus Commons, sens lo prefixe « Category: »
- (opcional; s'es omés, s'utiliza lo nom de l'article corrent)
- LibellatLigam : libellat del ligam aparent
- (opcional; s'es omés, s'utiliza lo nom de l'article corrent)
alinhament: alinhament dins l’article (valent alinhament=left o alinhament=right; s'es omés, l’alinhament se fa a drecha)
- Vejatz tanben
-
- {{Commonscat}} per ajustar dins un article una referéncia vèrs una categoria de Wikicommons. La formulacion es la meteissa que lo modèl {{Commons}}.
- {{CommonsCat}} per ajustar dins una categoria una referéncia vèrs una categoria de Wikicommons. Meteis modèl que lo precedent mas la formulacion precisa clarament que lo ligam ponta vèrs una categoria.
- Exemple
- Dins l'article Eraclès se tròba :
{{Commonscat|Heracles|Eraclès}}que balha la boita:


text:
Tornafuèlha
Tornafuèlha (oficialament en francés Tournefeuille) qu'ei ua comuna au ras de Tolosa, hens lo departament de la Nauta Garona e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Lo nom Tornafuèlha n'a pas de provenença segura.
Los sons estatjants que s'apèran los tornafuelhés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada hens la banlèga Sud-Oèst de Tolosa, qu'ei traucada per Toish, arriu qui's junta dab Garona. Accès par l'Autocaminau A624 01
Istòria[modificar | modificar la font]
Las purmèras tralhas de poblacion que datan de la preïstòria, com ac muishèn cavaments hèitas lo long de Toish. Mès lo vilatge ne's forma pas sonque mentre l'Edat Mejana. Tornafuèlha qu'ei ua senhoria e l’annèxe de la parròquia de Sant Nicolau de Tolosa tanlèu 1503. La senhoria que vad un marquisat au temps de Loís lo XIV-au.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Demografia segon l'INSEE[1] :
Tornafuèlha que demòra un vilatjòt dinc a las annadas 1960, en arribar tot escàs au millierat de poblants. De 1960 a 1990, la vila que creish d'un biais exponenciau : gràcias au dinamisme de Tolosa, que prava de 2200 a 17000 poblants. En 1999, que comptava uns 22000 estatjants (dadas INSEE) e benlèu de 25-28000 poblants en 2005.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa de Sant Pèire estoc bastida en en 1770 dab un campanau-mur caracteristic
- Lo castèth, uei Comuna, data de Loís lo XIIIau.
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Lo president de la Republica Francesa, Gaston Doumergue, que prengoc la soa retirada a Tornafuèlha en 1931. Arron deus eveniments sanhós deu 6 de heurèr de 1934 e de la crida a Tornafuèlha deu president Daladier, que vad president deu Conselh entà 10 mes, abans de se'n tornar retirar hens lo son ostau deu davantau tipic qui ei tostemps apitat.
- Yannick Souvré : jogaira de basket-ball
- Gaël Clichy : jogaire de football a Arsenal.
- Amandine Bourgeois : cantaira, vencedora deu concors nacionau "Nouvelle Star" 2008.
Cultura[modificar | modificar la font]
Cinèmas[modificar | modificar la font]
Tornafuèlha qu'ei dotat d'un cinèma Utopia, un cinèma independent, honset deu Castèth, darrèr de la Comuna.
Estructura culturau d'aglomeracion[modificar | modificar la font]
La Botiga d'Escritura deu Grand Tolosa, situada a Tornafuèlha, qu'ei un centre d'arressorsas deus talhèrs d'escritura, qui perpausan talhèrs de creacion a las 25 comunas deu *Grand Tolosa.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/c_affiche.affiche?nivgeo=C&codgeo=31557&produit=P_POPA&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR


text:
Nuèch de la Sant Joan
La nuèch de la Sant Joan d'estiu, tradicionalament festejada amb de grands fuòcs, se celèbra la nuèch de Sant Joan Baptista, lo 24 de junh.
Es prepa del Solstici d'estiu dins l'emissfèri nòrd, que se ten mai frequentament lo 21 de junh, excepcionalament lo 19 de junh (2488), rarament le 20 de junh (1896, 2008 et 2012) e lo 22 de junh (1975, 2302). La nuèch es la pus corta de l'an e per aquò es propici a la fèsta.
Lo solstici d'estiu foguèt celebrat de totes temps. La fèsta de la Sant Joan recòbra las tradicions precretianas.
Somari
- 1 Originas
- 2 Canadà
- 3 Belgica
- 4 Espanha
- 5 França
- 6 Sant Joan d'Ivèrn
- 7 Notas e referéncias
- 8 fonts (fr)
Originas[modificar | modificar la font]
Las fèstas ancianas del solstici d'estiu[modificar | modificar la font]
En Siria e en Fenicia, se celebrava al solstici una granda fèsta en l'onor de Tammuz, que començava la velha al ser, coma dins la Sant Joan tradicionala.
Los fòcs de la Sant Joan, recobrats pels crestians, serián estat copiats dels rites cèltas e germanics de benediccion las sègas.
Lo culte del fuòc associat al solstici d'estiu existís tanben China, en Turquia, dins los rites vodós, pels Incas.
-
Dança al solstici d'estiu per Anders Zorn
-
Canadà[modificar | modificar la font]
Quebèc[modificar | modificar la font]
Al Quebèc, es de la Fèsta nacionala del Quebèc. La fèsta remplacèt la fèsta religiosa tradicionala de la Sant Joan que marcava lo començament de l'estiu que se faguèt de fuòcs de jóia sus la ribas del Sant Laurenç. Aqueles fuòcs celebravan l'arribada de l'estiu mas tanben permetiàn de comunicar als vilatges a l'entorn las darrièras nòvas de l'ivèrn. Quantes mòrts? Quantes novèl nascuts? Se donava de senhal de fum coma d'alfabet e rendava compte de l'estat de la vida del Quebec rural d'alara. Dins los ans 1960 e 1970 la Sant Joan venguèt un dels simbòls de l'afirmacion nacionala quebequesa, venguent lo punt de convergéncia des grandas amassadas politicas, socialas e culturalas es oficialament fèsta nacionala dempuèi de 1977.
Belgica[modificar | modificar la font]
Mons[modificar | modificar la font]
Fins a 1823, la Sant Joan se fetejava en alucant un fuòc dins cada quartièr. Lo fuòc èra acompanhat d'un gal en gàbia. Los lenhèrs èran reculhits pels enfants. Lo gal èra lo prèmi d'un concors de cant. Mas aprèp un encendi de la vila la fèsta foguèt enebida. Dempuèi 1990, una fèsta nòva tornèt. En 2008, 20 000 personas ont participèron.
Espanha[modificar | modificar la font]
La San Xoán Galiciana[modificar | modificar la font]
Es celebrada la nuèch del 23 al 24 de junh. Lo fuòc es lo protagonista, perqu'es considerat coma un element purificatòri.
Los rites del fuòc[modificar | modificar la font]
Los jorns d'abans la fèsta, los jòves menan de lenha per far una falhada, e l’alucar la nuèch. Quand lo lenhèr es mas o mens consomit, las gents sautan en dessús.
Los rites de l'aiga[modificar | modificar la font]
- Lo ram de la Sant Joan
La velha de la Sant Joan se culhís set èrbas diferentas que demòran dins l'aiga la nuèch e l'endeman se se lava la cara amb l'aiga e se se garda lo ram a secar penjat darrièr la pòrta la de l'ostal per s'aparar de las mascas
La gastronomia tipica de la Sant Joan[modificar | modificar la font]
A la Sant Joan, se manja de sardinas rostidas dins los recalius amb de pan de milh, nomenat boroa, acompanhadas de vin roge.
En Païses Catalans[modificar | modificar la font]
Las dimenjadas abans la Sant Joan, los vilatges de Catalonha pujan a la crotz du Pic del Canigó un faisset.
lo 22 de junh, la flama es davalada e distriada a cada vilatge dels Païses Catalans, e tanben Provença e dins las associacions catalanas pel monde.
Le 23 juin los vilatges alucan un lenhèr amb aquela flama[1].
França[modificar | modificar la font]
Dins de vilatge de França, un lenhèr fins a detz mètres de naut èra bastit per èsser brutlat lo ser de la fèsta
Alsàcia e Lorena[modificar | modificar la font]
Se fasiá de grans lenhèrs notamment dins los vilatges del nòrd d'Alsàcia coma dins la val de la Thur e del país de Thann, e recentament dins la val de la Doller, mas tanben en Lorena coma a Harsault e Fontenoy-le-Château. En Alsàcia, lo lenhèr es nomenat un fackel, dins lo vilatjòt de Soultzbach-les-Bains, lo fuòc es nomenat Johànisfirla. Dins les Vòges e Sud de Meurthe e Mosèla lo lenhèr senomena una chavande.
a Sierck-les-Bains, (Lorena), las luses de la vila s'apagan e lo fuòc davala lo puèg du Stromberg, (Contz-les-Bains), una granda ròda de fuòc s'acaba dins lo riu Mosèla.
Bretanha[modificar | modificar la font]
A Roazhon i a lo fuòc de la plaça de la glèisa amb caractèr religiós ont un pichon lenhèr de faisses es plaçat fàcia a la dintrada de la glèisa, vèrs 20h le parroquians s'amassan, un capelan benesís lo fuòc amb l'aiga e lo fuòc de la plaça Bir Hakeim amb un caractère festiu amb de musica tradicionala bretona.
Dins lo Finistèrra en 1875, la revista La Terre Sainte descrich la fèsta de la Sant Joan a Brèst : « A Brest la Sant Joan a una fisionomia particulara e mai fantastica encara que dins lo rèste de Bretanha. L'ora venguda, tres a quatre mila personas acorrons suls repè: enfants, obrièrs, marins, totes pòrtan a la man una entòrcha de quitran enflamada, que brandisson amb violença. al mièg de las tenèbras de la nuèch, s'apercèp de milirats de luses mobilas que corron, descrivent de cercles, treslusisson e encendon l'aire per d'innombrablas arabescas de flamas; a vegadas, lançadas per de braces vigoroses, aquelas entòrchas se lèvan d'un sol còp cap al cèl, e tornant caire en gerbas d'estelas sul fulham dels arbres. Una fola immensa de curiosa, atirats per l'estranhesa de l'espectacle, circula jos aquel rosal de fuòc. Quand lo retroniment de dintrada se fach entendre, la fola torna sul camin de la vila, lo calme se restablís, alara que per las carrièras de Sant-Mark, de Montroulez e de Lambezelleg, se vei d'entòrchas fugir en corrent, s'apagar successivament coma los folts dels monts[2]. »
Occitània[modificar | modificar la font]
En Comenge lo lenhèr es constituit per un soc de conifèr preparat d'avançe: es fendut pel long tot lo torn, plantant dins las ascladuras de cunhs de fusta. Fin finala dona un fus, quilhar e que se bota fuòc.
En Lemosin, los enfants del vilatge o de la vila anava cercar de lenha e fabricavan lo lenhèr que botavan fuòc la nuèch venguda. Èran d'acòrdi lo parets que daissavan celebrar una tradiaion qu'aviàn fach viure quant èran joves. Dins los ans cinquanta se vesiá en vila , o pels camins, d'amassadas a l'entorn d'un fuóc. Quand las flamas baissavan, los gojats subretot, sautavan en dessús del fuòc. Mas amb l'apareisson dels petards, de las fusadas de fuòcs d'artifici e los accidents totjorn mai frequents s'acbèt la tradicion.
En Auvèrnhe los joves, sovent d'estudiants, s'amassavan Royat e pujavan al suc del Puèi Domat ont passavan la nuèch esprant l'alba del 25 juin per observar lo treslutz.
Sant Joan d'Ivèrn[modificar | modificar la font]
La Sant Joan d'Ivèrn correspondent al solstici d'ivèrn, es la fèsta de Joan Evangelista.A l'epòca que, lo solelh es al mai bas, comença a tornar pojar cap a l'ecliptic.
Aquela fèsta se dona a lieu a Chièvres, Mons (Belgica) e dins diferentas regions, coma en Bretana, en Galícia, o en Rosselhon, subretot a Perpinhan.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.feuxdelasaintjean.com/index.html
- ↑ La Terre Sainte, n° du 15 juillet 1875, Gallica
fonts (fr)[modificar | modificar la font]
- Élie Fleur, « Les feux de la Saint-Jean à Metz » dans L’Austrasie, juillet 1909, 12, p. 380-400.
- Arnold Van Gennep, Manuel du folklore français contemporain, 1938.
- « Dissertation sur l’ancien usage des feux de la Saint-Jean, et d’y brûler les chats à Metz, un inédit de dom Jean François » dans Cahiers Élie Fleur n°11, édité par Marie-Claire Mangin, 1995, p. 49-72.


text:
Albièras
Albièras[1] (oficialament en francés Albières) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segond l'etimologia al Diplomatari del Masdéu.


text:
Apologia de Socrates
L'Apologia (de Socrates), escricha entre 393 e 389 AbC, es la version que dona Platon del discors de defensa prononciada per Socrates davant lo tribunal atenenc que lo condemnèt a mòrt (399 AbC). Èra acusat d'onorar pas los dieus de la ciutat e corrompre los joves. Es una òbra de joïnessa de Platon.
Somari
Introduccion[modificar | modificar la font]
Socrates comença disent que sap pas se los atenencs (assemblada generala) èran estat ja persuadits de çò que l'acusavan. Aquel començament es crucial per establir lo tèma de tot lo discors, per que es frequent que Platon comença los seus dialògs socratics expausant l'idea generala del tèxte. Dins aquel cas, lo dialòg se dubrís amb « Cossí èretz estats pertocats, atenencs, pels meus acusadors, sai pas ». Aquel « sai pas », de fach, suggerís que la filosofia expausada dins l'Apologia consistís plenament en una vertadièra acceptacion d'ignorància, per que tota la seuna coneissença ven de la seuna confession de saber pas res: « Sonque sai que sai pas res ».
Socrates demanda al jurat qu'o jutgen pas per las seunas abilitats oratòrias, mas per la veritat que los convoquèron. Al seu torn, assegura que qu'utilsará pas d'ornaments retorics nimai frasas consirosament preparadas, mas que dirà en vòtz nauta çò que li passará pel cap, las meteissas paraulas que utilizariá dins l'agora e dins las reünions. Pasmens, demòra un mèstre en retorica, que en mai d'èsser eloquent e persuasiu, sap jugar amb lo jurat. Lo discors, qu'emporta los lectors del seu costat pendent mai de dos millennis, li pemetèt pas de ganhar lo procés. Socrates foguèt condemnat a mòrt, e foguèt admirat per la seuna tranquilla acceptacion d'aquel fach.
Primier discors: la culpabilitat de Socrate[modificar | modificar la font]
Dins la primièra partida, Socrate se defend raportant las paraulas de totes los plaidejaires, sobretot Meletos, e fa un argumentaris per tòca de desmostrar la seuna inocéncia e l'absurditat de l'accusacion.
Rebuta l'idèa que l’educacion qu’ofrís siá per tòca lucratiu (al contrari dels sofistas) e enseguida explica qu’es pas possible que crega pas als dieus perque segon el son aqueles dieua, subretot Apollon (per un oracle rendut a Cherefon), que lo motivèt a èsser filosòf. Encara es Apollon d'esperel que diguèt que Socrate èra l'èsser uman mai savi, quitament se aquela saviesa se poiriá jamai èsser comparable a aquela dels dieus.
A la fin d'aquela partida, los jutges vòtan e n’acceptan pas, amb una corta minoritat (30 vòtes sus 501 jutges), los arguments de Socrate qu'es doncas reconegut copable dels fachs qui li son reprochats. Meletos, al nom de totes los accusaires, reclama la pèna de mòrt. Socrate se deu de propausar una autra pèna, segon le sistèma judiciari atenenc. Los jutges votèron, en seguida, l’una das doas condamnacions que patirá Socrate.
Segond discors: proposicion d'una pèna[modificar | modificar la font]
Socrate se vei dans l'obligacion de trobar une pèna, mas rebuta, al començament, de ne propausar una perque, segon el, seriá d'acceptar la seuna culpabilitat. Coma dins la primièra partida, proclama que faguèt sonque servir la ciutat e ne deduís que la ciutat li deu reconeissença pels seus servicis. Prepausa doncas coma pèna, de biais inesperat, un "guerdon": s'infligís de manjar al Pritanèu. A la fin d'aquela partida Socrate, qu'estima que pòt contunhar a èsser util a Atenas, prepausa als jutges una pèna leugièra a respècte d'aquela qu'aviá prepausada Meletos mas proporcionala a la seuna fortuna: una mina d’argent. Los seus amics li prepausèron de ne li donar trente minas. La pèna capitala foguèt votada e Socrate condamnat a mòrt.
Tresen discors: conversacion amb los jutges[modificar | modificar la font]
Dins aquela partida Socrate parla d'en primièr als jutges que lo condamèron. Enseguida prepausa als jutges que l’an sostengut de discutir amb el. Comença una discussion sus la mòrt. Prepausa doas visions de la mòrt, l’una pessimista que rebuta e l’autre optimista. Dins aquela darrièra, conta d’un paradis es dubèrt a totes los òmes, qu'auràn la possibilitat d'interrogar totes los grands òmes de l’istòria del seu país e que, çò dich amb ironiá, seriá pas condamnat a mòrt per aquò.
Remarcam qu'es pas aisit per nosautres, a l'ora d'ara, de percebre sul còp l'injustícia d'aquel procés. Socrate se distriava gaire dels sofistas e i aviá al seu entorn d'individús pron oportunistas vèire de traïdos (cf. Alcibiade)
Se Socrate dona una defensa ironisanta (veire a vegada amb mesprètz pels jutges, que se refusa a esmòure), benlèu es degut a sa volontat de montrar que las idèas son mai importantas que la vida, o, segon d'autres, al fach qu'avent atengut l'edat de setanta ans Socrate aviá pas res pus a perdre e desirava morir amb onor.
Referéncias bibliograficas[modificar | modificar la font]
- (ca)Antoni Bosch-Veciana, La saviesa nascuda en el Temple de Delfos, Facultat de Teologia de Catalonha, 2006, ISBN 84-935144-3-8
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tèxte de l'Apologia de Socrate en catalan (ePub i MOBI) e en Francés (philoctetes.free.fr)


text:
Taylorisme
Lo taylorisme es un metòde de trabalh que lo nom ven de son inventor, l'engenhaire american Frederick Winslow Taylor (1856-1915). Apareguda vèrs 1880, establís una organizacion scientifica del trabalh gràcias a una analisi detalhada dels biais e tecnicas de produccion (gèstes, ritmes, cadéncias, eca.) per tòca de capitar lo« the one best way », es a dire lo melhor biais de produire (definicion, tèrme e decopatge de las tascas), de pagar (passatge del salari a la tasca al salari orari), e d'obtenir de condicions propias a fornir lo rendement maximum.
Aquelas idèas foguèron fòrt plan aculhidas dins la siderurgia onte lor aplicacion se traduís per de resultats plan apreciables. Taylor expausa son metòde dins un libre titulat The Principles of Scientific Management (1911)[1].
Aqueste sistèma deu pas èsser confondut amb lo trabalh de cadena, organizacion ja practicada dempuèi de temps, mas qu'Henry Ford als Estats Units d'America e Louis Renault en França foguèron los primiers a aplicar dins lo sector jove de l'automobila, e que lo taylorisme constituís pas qu'una compausanta.
Somari
Description[modificar | modificar la font]
L'organizacion scientifica del trabalh coma la concep Taylor se justifica plan dins lo contèxte del vam de l'industrializacion. Taylor nota qu'es impossible de realizar una produccion de massa sens un minimum d'organizacion e de disciplina. Mas es pas una realitat a la fin del sègle XIX e al començament del sègle XX dins los talhièrs: lo travalh vertadièrament collectiu es un mite tant los comportaments individuals, clauses dins de logicas de mestièrs fortament corporatistas contribuís de cap biais a la coeréncia o a la collaboracion. La mentalitat, los reflèxes, los comportaments dominants demòran artisanals e individualistas, alara que s'agís de far òbra d'industria.
Per capitar Taylor plaida energicament en favor d'una forta clarificacion dins l'attribucion de las tascas.
Doble clarificacion en realitat, perque lo trabalh d'organizacion per èsser complet deu se desplegar segon son punt de vista jos doas dimensions complementàrias:
- La dimension verticala, per establir una estricta distinccion entre d'un costat las tascas de concepcion del trabalh e de formacion e d'un autre costat aquelas d'execucion : « Los engenhaires penson lo travalh e los obrièrs devon l'executar conformament a las instruccions e a la formacion que los primièrs lor fornisson »[2].
- La dimension orizontala, per descompausar lo processus de produccion d'un ben dins una seguida de tascas simples confisadas caduna a un obrièr especializat. L'objectiu es d'identificar lo biais mai efficaç de descopar lo trabalh. Devon èsser encargats d'aquela mission d'engenhaires que de biais scientific van cronometrar cada movement elementari, rebutar los temps inutils, estudiar las melhoras aisinas per realizar cada movement, definir un temps optimal per cadas estadi de produccion, redigir las recètas de fabricacion.
Critica del taylorisme[modificar | modificar la font]
Se l'intencion iniciala es d'organizar de talhièrs e los pòstes de trabalh per una fatiga mendre de l'obrièr (la justa jornada de trabalh), lo resultat final obtengut, constatat sul terren, compòrta pas que d'aspèctes positius.
- De fach i a cap de plaça per l'imprevista, los operators executants son plaçats dins una situacion de dependéncia. Chaplin, dins lo film Los Temps modèrnes, fa una trufariá d'aquela mena de trabalh que daissa pauc de plaça a l'èsser uman. Los obrièrs son utilizats coma de maquinas: de contunh fan lo meteis gèste, son cronometrats e licenciat del moment que son pas mai productius.
- La repeticion sens fin de las meteissas tascas se tradusís per:
- l'aparicion de trobles musculoesqueletics (TMS), constatats pels mètges del trabalh
- lo damatge al moral, podent anar dins qualques cases fins al damatge psiquic mai seriosa ligada a l'abséncia de perspectiva d'evolucion.
En febrèr de 1913, l'Union corporativa dels obrièrs mecanicians, dins un prospectus sindical contra lo taylorisme cridant a la cauma, explica: « Las causas mai monstruosas foguèron cinicament divulgadas: l'obrièr redusit a l'estat de bruta, a quin es enebit de pensar, de soscar; a l'estat de maquina sens arma, produsent intensivament amb excès, fins a qu'un abenatge prematurat, ne fasent una non-valor, lo rebutat fòra dels talhièrs. »
Post taylorisme[modificar | modificar la font]
La tòca es de remediar als disfoncionaments ligats al taylorisme e de trobar una reponsa entre autres a la desmotivacion constatada dels trabalhadors. Mai d'un mejans sont avançat per promòure jos divèrses biais una melhora participacion dels trabalhadors al processus de produccion. Per exemple:
- La rotacion dels pòstes: l'obrièr occupa successivament diferents pòstes de trabalh per evitar la rotina e per aver una vista mai globala del processus de produccion.
- L'espandiment de las tascas: las tascas sont mens fragmentadas, mens penosas, mens repetitivas.
- L'enricament de las tascas: lo trabalh s'espandís a d'autres tascas coma lo reglatge e lo manteniment de las maquinas. Aquò implica une responsabilizacion del trabalhador.
- Los grops mièg autonòms: qualques obrièrs s'organizan liurament per aténher un nivèl de produccion fixat per la direccion.
- Los cercles de qualitat: los grops de trabalhadors volontaris se reünisson per melhorar lo processus de produccion e la qualitat dels produichs. Es una contradiccion amb la division verticala del trabalh enonciada dins lo taylorisme.
Al delà del taylorisme[modificar | modificar la font]
Se l'organizacion dicha « scientifica » del trabalh, coma la practicava Taylor e sos disciples es considerada encara uèi coma utila dins qualques cases o activitats, a pas mai lo monopòli de la pensada en matièra d'organizacion del trabalh.
Los metòdes venguts del Japon subretot, e descrichas per Kiyoshi Suzaki dins son obratge Lo novèl desfis industrial: las tecnicas e los òmes dubriguèt de perspectivas novèlas:
- Lo paradigme d'una produccion de massa organizat segon un encastre estrict, repetitiu e de contunh, es pas qu'un biais d'organiazacion entre autres, e garantissent pas mai d'aténher de melhoras performanças.
- La division verticala del trabalh segon qu'i a de gents que penson e d'autres qu'executan representa una vertadièra mutilacion sociala: d'un costat embarrar un fun de personas dins un encastre desumanizat, d'autre costat mespresar la capacitat d'evaluacion e de propausa qu'existís per quin que siá participant a una accion o processus determinat.
- La division orizontala del trabalh, que termina estrictament los perimètres d'intervencion de cada operator, pareis pas mai èsser justificat:
- dins l'encastre d'activitats de servici o de produccion qu'implican una fòrta diferenciacion
- Arribar a un gra de flexibilitat e d'adaptacion es necessari per comprendre e luirar lo produch esperat pel client.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) The Principles of Scientific Management, Eldritch Press.
- ↑ A. Valée, Nathan, 2006
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Robert Kanigel, The One Best Way: Frederick Winslow Taylor and the Enigma of Efficiency, New York, Viking, 1997 (ISBN 0-670-86402-1)


text:
Aquesta seccion es lo portal de la musica occitana : mai de 3500 paraulas de cançons, un annuari de 540 artistas occitans, una discografia de mai de 900 obratges, l'agenda e las actualitats musicalas occitanas, de vidèos, de fòtos, de son...
Se me volètz ajudar en mandar d'informacions sus artistas, discs, cançons, visitatz la pagina Mandar d'informacions.
Se sètz l'autor d'unas paraulas de cançons visiblas dins aquesta seccion e que desiratz qu'i figuren pas pus, contactatz-me.
Lo 07-01-2017
Rendètz-vos a la sala Zinga-Zanga de Besièrs lo 25 de genièr a 20h30 per escotar los musicaires ...
Cercatz de difusaires, vendaires, fabricants d'instruments, salas d'espectacle, festenals...
Totes los professionals de la musica occitana son dins la partida Anuari prò.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Estoril
Estoril es una freguesia (parròquia civila) de la vila de Cascais, al districte de Lisbona. La còsta de Estoril es près de Lisbona, la capitala de Portugal. Comença a 15 km d'aquela vila, a Carcavelos e arriba fins a la plaja de Guincho.
La vila aculhiguèt divèrses expatriats famoses, coma Joan de Borbon e la siá familha o lo regent d'Ongria, Miklós Horthy.
Espòrts[modificar | modificar la font]
Estoril es famosa per lo sieu autodròm, que i se disputèron de corsas de Formula 1 fins l'an 1997. Aculhís actualament d' espròvas del campionat de motociclisme (mòto GP) e d'autras competicions motorizadas.
Es tanben famosa per lo sieu casinò e pel sieu Festival de Jazz, que comencèt en l'an 1971.
S'i debana tanben una competicion de tennis, la Estoril Open, que fa partida de la virada europèa de prima sus tèrra batuda.


text:
1447
Aquesta pagina concernís l'an 1447 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Abandon de totei lei conquistas bizantinas realizadas dempuei 1444 e restauracion de la dominacion otomana en Grècia. En fàcia de la situacion militara catastrofica, l'emperaire Joan VIII Peleòleg se retirèt en Constantinòble.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Suhita que foguèt remplaçat per son fraire Kertawijaya.


text:
Gypaetus barbatus
Lo caparroi o gipaèt barbut (Gypaetus barbatus) es una espècia d'ausèl falconifòrme de la familha Accipitridae. Es un voltor notablament distinct dels autres ausèls de preda semblants. A per costuma de s'enauçar dins los aires amb d'òsses o de clòscas fins a de grandas nautors per los daissar caire contra de ròcas e ne poder ingerir lo contengut. Se tracta d'una espècia menaçada dins de zònas grandas de la siá distribucion, dins lo continent europèu es un animal en grèu perilh d'escantiment qu'a ja desparegut de divèrsas regions ont èra abans abondant. Se pòt actualament observar dins la cordilhièra cantabrica (Principat d'Astúrias), los Pirenèus, los Alps (ont es estat tornar introduit), al nòrd d'Africa, dins la Granda Val del Rift, en Sudafrica, en Grècia e dempuèi Anatolia fins a las montanhas de Tian Shan e Imalaia.


text:
-272
Aquesta pagina concernís l'an -272 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Cleonymus, generau e prince espartenc exilat de sa ciutat, capitèt de convencre Pirros d'atacar Esparta per l'installar au poder. Pirros acceptèt de lo sostenir per conquistar Peloponès. Pasmens, se turtèt a una resisténcia acarnada d'Esparta. L'arribada dau rèi Areus Ièr vengut de Creta amb una armada de renfòrç capitèt de levar lo sètge e de rebutar l'ataca. Pirros pilhèt finalament Lacònia e se retirèt vèrs lo nòrd onte trobèt la mòrt dins un combat còntra Argos.


text:
1531
Aquesta pagina concernís l'an 1531 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lo Sultanat d'Adel. Aguent mobilizat una armada fòrça importanta (aperaquí 100 000 òmes), lo negus Dawit II (1508-1540) ataquèt la pichona armada d'Ahmad ibn Ibrahim (aparaquí 12 000) a Antukyah. Pasmens, lei musulmans utilizèron son artilhariá d'un biais decisiu per rompre leis atacas etiopianas. De mai, lei soudats etiopians foguèron espaurits per leis armas de fuòc e s'enfugiguèron. Aquela victòria permetèt ai tropas d'Ahmad ibn Ibrahim de perseguir la conquista dau sud e dau centre d'Etiopia.


text:
Plana Indogangetica
La plana indogangetica es una region compausa per una planura espandida e fertila que cobrís la major part del nòrd d'Índia, las zonas pus pobladas de Paquistan, lo sud de Nepal e tot lo territòri de Bangladèsh. Aquesta region recep lo nom dels rius Indus e Ganges, que las aigas la traversan. La plana confronta al nòrd e a l'èst Imalaia, ont naisson los nombroses rius que traversan la plana; al sud las cadenas de Vindhya e Satpura e lo plan de Chota Nagpur e a l'oèst lo plan d'Iran. La region es una de las pus densament poblada al mond amb qualques 900 milions de personas que i vivon.


text:
La Gaillarde
La Gaillarde es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel Dun.
La commune est traversée par le Dun.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Divèrsas ipotèsis per çò qu'es de l'origina del nom del vilatge :
- nom d'origina nordique
- nom en provenent del nom d'un senhor
- La Xavala derivariá del celtique galia, #que significava fòrça. Aquel nom i auriá #èsser donat al Dun per o descriure. N'efièch, lo Dun, al Mièja Edat èra pas pas encara canalisé e lo sieu cors d'aiga èra clarament mai vigorós #qu'uèi.
Lo abbé Cochet parlar d'ancians potzes rebouchés en la plana, ont dels tresaurs aurián amagat, mas tanben de legenda de fées o de madamas blancas en dançant de rondas. Totun, aquel tipe de legenda es fòrça corrent en Normandie, e en particular en lo país de Caux. Gaireben tota la region èra entre las mans de las fraires de la Santa-Trinité de Fécamp. A la Xavala meteissa, la abbaye de Fécamp possedissiá de nombroses terrens. En l'an 1105, lo pape Pascal II (1099-1118), redigís una bulle que # fa don de la parròquia del vilatge al abbaye bénédictine ; lududes confirma tanben totas las siás donations, bens e privilègis. Aiçò i auriá #èsser volgut pels ducs de Normandie, en lo occurrence, en 1105, Robert Courteheuse (1052-1134), los fils aîné de Guillaume lo Conquistador, #que #èsser pòrti de Normandie de 1087 a 1106. Los fraires possedissián tanben de nombrosas tèrras que # trabalhavan sus el serfs ; dispausavan tanben d'un molin banal, utilizat pels paysans dels alentours. Lo abbé Cochet evoca tanben una carrièra de grès mas que los fraires aurián pas espetada #qu'a partir del Sègle XV fins a la fin del Sègle XVIII.
Plusieurs hypothèses quant à l'origine du nom du village :
- nom d'origine nordique
- nom provenant du nom d’un seigneur
- La Gaillarde dériverait du celtique galia, qui signifiait force. Ce nom aurait été donné au Dun pour le décrire. En effet, le Dun, au Moyen Âge n’était pas encore canalisé et son cours d’eau était nettement plus vigoureux qu’aujourd’hui.
L'abbé Cochet parle d’anciens puits rebouchés dans la plaine, où des trésors seraient cachés, mais aussi de légende de fées ou de dames blanches dansant des rondes. Toutefois, ce type de légende est très courant en Normandie, et en particulier dans le pays de Caux. Presque toute la région était entre les mains des moines de la Sainte-Trinité de Fécamp. A la Gaillarde même, l’abbaye de Fécamp possédait de nombreux terrains. En l’an 1105, le pape Pascal II (1099-1118), rédige une bulle dans laquelle il fait don de la paroisse du village à l’abbaye bénédictine ; il lui confirme aussi toutes ses donations, biens et privilèges. Ceci aurait été voulu par les ducs de Normandie, en l’occurrence, en 1105, Robert Courteheuse (1052-1134), le fils aîné de Guillaume le Conquérant, qui fut duc de Normandie de 1087 à 1106. Les moines possédaient aussi de nombreuses terres sur lesquelles travaillaient des serfs ; ils disposaient aussi d’un moulin banal, utilisé par les paysans des alentours. L’abbé Cochet évoque aussi une carrière de grès mais que les moines n’auraient exploitée qu’à partir du Sègle XV jusqu’à la fin du Sègle XVIII.


text: Un codon qu'ei una seguida de tres nucleotids (un triplet) qui's segueishen dens ua macromolecula d'acid ribonucleïc messatgèr (ARNm) e qui codan (mercés au còde genetic) sia peu començament de l'arrevirada de l'ARNm en proteïnas, sia per la causida de tau o tau aminoacid (enter vint possibles) o per l'acabament de l'arrevirada. Los tres nucleotids possibles que son l'adenina, la citosina, la timina e l'uracil (respectivament abreujats A , C, T e U). Aqueth quate nucleotids que forman quate menas de letras per escríver cada codon (compausat cadun de tres nucleotids) : aquò que balha donc 43 = 64 possibilitats per significar un deus vint aminoacids, "començar" o "acabar". Que cau mentàver tanben que l'arrevirada que comença tostemps dab lo medish aminoacid (la metionina) e que lo son codon (AUG, qui ei tanben lo codon qui vòu díser "començar").


text:
Escaudain
Escaudain es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Escaudain A situat près de la vila de Denain.
Escaudain est situé près de la ville de Denain.
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 847 lo vilatge i aguèt donat al Abbaye de Sant-Amand per Charles II lo Chauve.
- En 877uèch manses del vilatge an donat al Abbaye de Hasnon
- l'an 899 Charles çò de Simple ratifica la donation
Escaudain a una istòria fòrça rica
- en 847 le village fut donné à l'Abbaye de Saint-Amand par Charles II le Chauve.
- en 877huit manses du village sont données à l'Abbaye d' Hasnon
- en 899 Charles le Simple ratifie la donation
Escaudain a une histoire très riche


text:
Alcolisme
L'alcolisme es una malautiá cronica caracterizada per l'addiccion fisica e psiquica a l'alcòl etilic. L'alcolisme es tanben un problèma social pr'amor que damatja la santat psiquica e fisica e provoca de problèmas grèus dins totes los domenis de l'activitat umana. L'alcòl es una de las drògas mai ancianas e mai correntament utilizadas per l'umanitat. L'abús d'alcòl e d'autras drògas pòt indicar una depression grèva. Dins la natura mantun fruches ensucrats experimentan una fermentacion que fa d'alcòl de manièra espontanèa. Aqueste es lo cas dels fruches d'arboç que pòdon embriagar se se manjan. La majoritat de las civilizacions an elaborat de bevendas alcolicas, principalament amb fruches o grans, que son vengudas de referéncias culturalas. L'alcòl, a diferéncia d'autras drògas, es legal e de disponibilitat e de consomacion aisidas, ligat a la socialitat. Per tot aquò, l'alcolic, reabilitat o non, a de facilitats per persistir o tornar a l'addiccion alcolica.


text:
Pierremande
Pierremande es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del ancià Laonnois, bastit en una plana bassa, a 35 quilomètres a l'oèst de Laon, antany al intendance de Soissons, del bailliage de Coucy, eleccion e diocèse de Laon, uèi del costat de Coucy, arrondissement de Laon.
Lo Aunois, pichon ruisseau #qu'a la siá font en lo bas bòsc de Coucy, territòri de Barizis, trauèssa al Nòrd-Oèst lo territòri de Pierremande, se tira en lo riu de Ailette a Camps. El alimenti pas cap de fabrica. Lo sieu recor es de 7500 mètres.
Village de l'ancien Laonnois, bâti dans une plaine basse, à 35 kilomètres à l'ouest de Laon, autrefois à l'intendance de Soissons, du bailliage de Coucy, élection et diocèse de Laon, aujourd'hui du canton de Coucy, arrondissement de Laon.
L'Aunois, petit ruisseau qui a sa source dans la basse forêt de Coucy, territoire de Barizis, traverse au Nòrd-Ouest le territoire de Pierremande, se jette dans la rivière d'Ailette à Champs. Il n'alimente aucune usine. Son parcourt est de 7500 mètres.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sickert en alemannisch ( Sickert en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Sickert A situat en la vallée de la Doller, après Masevaux, n'impòrt cap a la Pilòta de Alsace.
Sickert est située dans la vallée de la Doller, après Masevaux, en montant vers le Ballon d'Alsace.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Artèmis
Dins la mitologia grèga, Artèmis (en grèc ancian Ἄpteuις / Ártemis) es la divessa de la caça, e una de las divessas associadas a la Luna (al respècte a Apollon, qu'es lo dieu del Solelh). Es assimilada dans la mitologia romana a la divessa Diana. Sos atributs son la cèrvia, l'arc, lo carcais e las flèchas .
Es la filha de Zèus e de Lèto e la sòrre bessona d'Apollon (o simplament sa sòrre, segon l'imne omeric que li es consacrat), amb qui parteja fòrça trachs comuns.
Somari
Divinitat dels tèrmes[modificar | modificar la font]
Nascuda sur l'illa d'Ortigia, « l'Illa de las catlas », mai tard nomenada Delòs, Artèmis fa del país dels Iperboreans sa demorança principala[1] ont règna en mèstra de la natura salvatja e dels animals. « Que totas las montanhas sián las meunas » declara dins l'imne de Callimaca de Cirèna. Vaga tanben dins las agroí, de devesas, èrms pauc frequentats. Atal ditz Jean-Pierre Vernant, « a sa plaça al bòrd de la mar, dins las zonas costièras que entre tèrra e aiga los tèrmes son imprecís[2] ». Totjorn situada a la frontièra entre lo monde civilizat e lo monde salvatge, Artèmis la caçaira es tanben una koupotpόφoς / kourotrophós[3], que presidís à l'iniciation dels pichons d'òmes e d'animals e las acompanha cap al començament de la vida adulta.
Armada d'un arc e de flèchas dona dels Ciclòps[4], Artèmis assistís son fraire Apollon dins son combat contra la sèrp Piton e dins la gigantomachia. Pendent la Guèrra de Tròia, es tanben als costats dels Troians. Coma el, ataquèt de flèchas las Niobidas. Ajudèt a se venjar de Coronis e de Titios. En general, envia sus las femnas la mòrt subta, alara qu'Apollon se carga dels òmes. Dins l’Iliada, Éra la qualifica atal de « leona per las femnas ». Se li canta, coma a Apollon, lo pean.
Segon una legenda, Artemis nascuda un pauc abans Apollon auriá ajudat Lèto, sa maire, a jacilhar, atal prenent la plaça d'Ilitia, divessa de las jacilhas
Caçaira de l'arc d'aur[modificar | modificar la font]
Corrent los bòsques, salvatgenca rebèlla e crana, Artèmis aparten d'en primièr al monde salvatge, alara que son fraire Apollon se presenta coma un dieu civilizator. Sola entre los dieus, levat de Dionisos, es de contunh entornejada d'una tropa d'animals salvatges, d'où son epiclèsi de nYnuόvn / Hêgêmónê, « la Conductritz ». Capitaneja una tropa de ninfas (20 ninfas del mont Amnisos, segon Callimaca) e de jova mortalas, que mena mejans las selvas. L'Iliada ne parla coma de « l'agresta Artèmis (…), la femna de las bèstias feras (potnia theron)[5].
Escaissada la « Tarabastejaira » (Keλaδeιvή}} / Keladeinế), mena sa còla e lo conduch de la votz. Artèmis possedís en efècte la dobla cara de la companha dels animals salvatges e de la caçaira. La cèrvia simboliza plan son ambivaléncia: la bèstia es sa companha favorita, e fòrça representacions la mòstran de son costat..
La divessa sagitària es fin finala nomenada per Omèr Artèmis khrysêlakatos, « de l’arc d’aur », e per Esiode iochéairê, « l'arquièra »[6]. Per Omèr, l'arc se ditz Bιός / biós, prèp del Bίoς / bíos, « la vida ». Es perque, Artèmis, encara nomenada « l'arrajanta », es ela tanben que guida los perdut, los estrangièrs, o los esclaus fugissent al mitan de la nuèch. Atal Artèmis a en latin lo nom de Trivia, « aquela qu'esclaira lo camins als caireforcs de la vida ».
Divessa verge[modificar | modificar la font]
Coma Atena e Estia, Artèmis es una divessa « verge ». Demandèt a son paire de gardar sa virginitat per totjorn a causa de l'aborriment pel maridatge que li donèt sa maire dempuèi la naissença. Falsament considerada pels mitocritics fins al sègle XIX coma « casta », fins que Jean-Pierre Vernant esclaire mai los adjectius colats a son nom. Artèmis es parthenos, la verge que s'ocupa del fuòc, o, coma ditz Plutarc, aquela que s’absten de tot comèrci sexual amb los òmes. Punís sevèrament los òmes qu'ensajan de la seduire: « tristas nòças, aquelas que sollicitan Otòs e Orion[7] ». Quand Acteon la suspren per azard dins son banh, lo metamorfòsa en cèrvi e lo fa estrifar par sa canhada.
Susvelha tanben la castetat de sas companhas: menaça de matar Callisto per que aguèt de rapòrts sexuals amb Zèus - es salvada per Zèus que la transforma en orsa. se deu dire que Zèus capitèt prèp de Callisto perque aviá pres l'aparéncia d'Artèmis, element que revèla l'ambiguïtat de la relacion qu'unissiá Artèmis e Callisto.
Epitèt, atributs e santuaris[modificar | modificar la font]
- Epitèts: Agrotèra (Artèmis caçaira), Delia (Artèmis originari de Delos).
- Sos atributs: l'arc, lo creissent de Luna, lo carcais, las flèchaa d'argent, la mirta o encara un bust tocat de polimastiá ;
- Sos animals favorits: la cèrvia, lo cèrv e los cans ;
- Sos santuaris : Temple d'Artèmis a Efès, una de las Sèt Meravilhas del Mond; lo lac Stimfal en Arcadia; santuari d’Olbia (actuala Ieras); santuaris d'Artèmis Ortia a Esparta; santuari d’Artèmis Brauronia en Atica.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pindare Òdas (III, 26).
- ↑ Vernant, op. cit., p. 17.
- ↑ Diodore de Sicília, Bibliotèca istorica (V, 73).
- ↑ Callimaca, Imnes (III).
- ↑ Iliada (XXI, 470).
- ↑ Esiode, Teogonia (14, 918).
- ↑ Callimaca (V, 264–265).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Selenèa, personificacion de la Luna.
- Ecata, divessa lunara de la mascariá.
- Divinitats olimpianas.
- Orion (mitologia).
- Callisto (mitologia), ninfa.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean-Pierre Vernant, La Mort dans les yeux, Hachette, coll. « Pluriel », 1998 (La mòrt dins los uèlhs(ASIN 2012788947).
- Ovidi, Las Metamorfòsis.
- (fr)Pierre Ellinger, Artémis, déesse de tous les dangers, Larousse, coll. « Dieux, mythes et héros », 2009 (Artèmis, divessa de totes los dangièrs)(ISBN10 : 2-03-583940-8).


text:
ben, los arrèrs hilhs de republicans espanhòus parlan pas mes espanhòu, que sapi .. en tot cas quan èri a Tarba qu'ac vedoi, pòts t'aperar Perez e parlar espanhòu com ua vaca limosina ..
Per contra, quan ua marca vòu representar un parçan, qu'a lo dever d'utilizar la lenga locau ... senon ne vòu pas dire arren ... hè ua marca suu Bascoat e escríver en rus que seré ridicule, badonc hèr ua marca sus lo "Gers" o la Gironda en espanhòu qu'es autant ridicule ... e en mes d'aquò, per çò que pertòca lo despartament deu Gers, i a mes d'anglés, d'Olandés, o d'Italians que d'espanhòus ....
Ac an aperat atau sonque pr'amor que ende aquestes grands pècs, l'espanhòu qu'es dens la lora "cultura locala" ... ben òc, las bandas, los paquitos, las corridas .... aquera gent lhèu sap pas sonque l'existéncia de l'occitan, per dire com la lora incultura es grana


text:
Luna
La Luna (var. Lua) es lo solet satellit natural de la Tèrra[1]. A un diamètre de 3475 km e orbita a una distància mejana de 384 400 km. Sa massa es 81 còps pus pichona que la de la Tèrra, e l'acceleracion de la gravitat es aperaquí un seisen d'aquela de la Tèrra. Sa superfícia es claufida de cratèrs e son atmosfèra es insignificanta. Foguèt lo 21 de julhet de 1969, amb los astronautas de l'Apollo XI, que los òmes botèron lo pè sus son sòl lo primièr còp.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Formacion
- 4 Observacion
- 5 Recèrca e exploracion
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
La Luna es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 1737,10 km e que fa partida dei gròs satellits dau Sistèma Solar[2]. D'efèct, sa massa representa 1,23% de la massa terrèstra e son diamètre 27,3%[2]. A respèct de la Tèrra, es donc una talha importanta e un fach unic per una planeta dau Sistèma Solar.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
La Luna es un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Aquela diferenciacion es lo resultat supausat dau refrejament d'un ocean de magma[3]. Ansin, lo refrejament de l'ocean auriá premier causat la cristallizacion e la migracion vèrs lei prefondors de mineraus coma l'olivina entraïnant la formacion d'un mantèu mafic[4]. Puei, après la cristallization dei tres quarts de l'ocean iniciau, lei mineraus leugiers, coma lei plagioclasis, montèron vèrs la superficia e formèron una crosta d'una espessor de 50 km[4] [5]. Sota lo mantèu e la crosta, lo nuclèu de la Luna seriá parcialament en fusion e relativament pichon a respèct deis autrei còrs rocassós amb un rai de quasi 350 quilomètres, siá 20% dau rai de la planeta contra una valor mejana de 50%[5] [6]. La composicion dau nuclèu es mau coneguda mai podriá principalament contenir de fèrre amb un pauc de sulfurs e de niquèl[6].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
La superficia de la Luna se caracteriza per divèrsei tipes de terrens recubèrts per un materiau dich regolit.
Lei tèrras autas[modificar | modificar la font]
Lei tèrras autas son lei terrens pus lusents de la Luna. Son dichas terrae (terra au singular) segon una apelacion introducha per Johannes Kepler. Lor composicion es anortositica. Son tanben lei sòus lunars pus ancians e son donc abondantament craterizats.
Lei mars lunaras[modificar | modificar la font]
Totjorn segon l'apelacion de Johannes Kepler, lei terrens sornes de la Luna son dichs maria (mare au singular). An una composicion basaltica e son de plans de lava. Lo temps dei maria es estimat entre 3,12 e 4,2 miliards d'annadas segon de mesuras radiometricas[7] e 1,2 miliards d'annadas segon l'estudi dei cratèrs[8]. La màger part dei maria an emplit de bacins situats a bassa altitud e que s'atròban principalament sus la fàcia visibla. I a pas de relacion entre lei bombardaments d'asteroïdes dau començament dau Sistèma Solar e leis erupcions a l'origina dei mars. D'efèct, leis erupcions aguèron luòc 500 milions d'annadas après la formacion dei bacins. De mai, certanei mars, coma Oceanus Procellarum, correspòndon pas amb un bacin d'impact conegut. La rason supausada de la preséncia pus importanta sus la fàcia visibla es que la crosta i seriá mens espessa.
Cratèrs d'impacte[modificar | modificar la font]
Lei cratèrs d'impacte son lo fenomèn geologic pus visible de la superficia lunara. Un cratèr es format per la collision d'un còrs solid, coma un asteroïde o una cometa, ambé la superficia dau satellit. L'energia cinetica de l'impacte crèa una onda de compression que se propaga a l'entorn dau ponch d'intrada. Puei, i a propagacion d'una onda de rarefaccion qu'es responsabla de la formacion deis ejectas. Enfin, un rebomb idrodinamic dau fons de la cavitat pòu crear un piton centrau.
Lei cratèrs pus recents son caracterizats par un sistèma de rais formats per leis ejectas e, generalament, presentan un albedo pus important que lo rèsta de la superficia, dau fach de l'excavacion de materiaus pus brilhants. L'erosion dei cratèrs es fòrça lenta. Es causada per d'impactes de micrometeorits e de meteorits mens grands.
La talha dei cratèrs lunars varia fins a un diamètre de 2 500 km amb una prefondor egala a 13 km per lo bacin d'impacte dich Pòl Sud-Aitken[9] [10]. La forma dei cratèrs es generalament redona. D'efèct, aquela forma es observada per d'angles d'impacte tant pichons que 5°. En revenge, la forma deis ejectas podriá variar. Ansin, podriá èsser assimetrica, amb una zona sensa brigas, fins a d'angles d'impacte egaus a 45°-60°[11].
Regolit[modificar | modificar la font]
La superficia de la Luna es lo resultat d'impactes d'asteroïdes e de cometas pendant de miliards d'annadas. Aqueu fenomèn entraïnèt la formacion d'un materiau fòrça fin dich regolit. Tota la superficia dau satellit es recubèrta per lo regolit amb una espessor compresa entre 4-5 mètres dins lei mars e 14-15 mètres sus lei tèrras autas[12]. Lo regolit es principalament compausat de ròcas localas mai tèn tanben d'elements en provenança de cratèrs pus luenchs. La composicion dau regolit varia donc segon lei regions : aqueu dei tèrras autas es pus richa en alumini e silici enterin que lo regolit dei mars presenta de taus pus auts en fèrre e magnèsi.
Volcans[modificar | modificar la font]
Lei volcans lunars son rars e amorçats dempuei de miliards d'annadas. Son de volcans bloquiers amb una autor de quauquei centenaus de mètres e un diamètre de 8 a 12 quilomètres coma per la region de Mons Rümker. La màger part es situada dins lei regions pròchas dei mars lunaras[13]. La lava d'aquelei volcans es supausada relativament viscosa e rica en silici.
Grabens[modificar | modificar la font]
Lei grabens son constituits per doas falhas normalas. Son situadas principalament ai borduras dei bacins d'impactes.
Dorsalas[modificar | modificar la font]
Lei dorsalas son d'estructuras autas, coma una cresta, que podrián montar a una longor d'unei centenaus de quilomètres amb una forma sinuosa. Son principalament situadas a l'entorn o dins lei mars lunaras. Son entraïnadas per la preséncia de magmas basaltics refrejats e contractats en prefondor.
Rima e rimae[modificar | modificar la font]
Una rima es una depression generalament sinuosa semblant un canau que podriá agantar una longor de quauquei centenaus de quilomètres. Son dichas rimae per un sistèma tenent unei depressions. La superficia de la Luna es compausada per tres tipes diferents de rimae :
- de rimae sinuosas probablament causadas per l'afondrament de tubes de lava sosterranhs. Son situadas ai pès de volcans lunars coma Vallis Schröteri.
- de rimae en arc situadas vèrs lei bòrds dei mars lunaras e formadas per lo refrejament de la lava de la mar.
- de rimae drechas que son lei ribas afondradas d'una falha anciana.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lei doas fàcias de la Luna son relativament diferentas. D'efèct, l'espessor de la crosta, e donc l'altitud, son pas identicas : la fàcia esconduda es generalament pus auta que lo costat visible. La consequéncia es que la màger part dei mars lunaras son situadas sus la fàcia visibla. Ansin, quasi 31% de la superficia visibla es recubèrta per de plans basaltics contra 2,5% e la fàcia esconduda es donc pus craterizada[14] [15].
La fàcia visibla presenta donc unei mars lunaras. La principala es dicha Oceanus Procellarum dins la partida occidentala. Au sud de l'Oceanus Procellarum, se situan la Mare Humorum e la Mare Nubium. Dins sa partida nord, l'ocean es separat de la Mare Imbrium per la cadena de montanhas dei Montes Carpatus. Aquela mar es la segonda de la Luna en talha amb un diamètre de 1123 quilomètres. Sa forma es relativament circulara. La Mare Imbrium es desseparada de la Mare Frigoris au nòrd per lei Montes Alpes e de la Mare Serenitas a l'èst per lei Montes Apeninnus. Puei, a l'èst de la Mare Imbrium, se situan la Mare Serinitatis e, vèrs lo sud, la Mare Tranquilitatis. Lo sud de la fàcia visibla es pus craterizat e son altitud es pus auta. Lo cratèr Tycho ambé son sistèma de rais brilhants es un dei relèus pus facilament vesedor d'aquela partida.
Lo relèu de la partida esconduda de la Luna es marcada per lei tèrras autas a l'entorn dau cratèr Korolev que se montan a d'altituds superioras a 6 km a respèct de l'autor mejana dau satellit. Es tanben marcada per lo bacin d'impacte dich Pòl Sud-Aitken, son diamètre de 2500 km e sa prefondor de 11 000 m[9] [16]. Situat au sud dei tèrras autas, aqueu cratèr es lo pus grand conegut dins lo Sistèma Solar. Doas mars lunaras, Mare Moscoviense dins lo nòrd e Mare Ingenii dins una partida dau bacin Pòl Sud-Aitken, son situadas sus la fàcia esconduda. A respèct dau costat visible, son fòrça pichonas. Quauquei cratèrs, coma lo cratèr Tsiolkovski, an tanben un fons basaltic e sorne.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
La Luna es tròp pichona per retenir una atmosfèra permanenta. Pasmens, podriá aver una exosfèra tèuna, amb una pression egala a 0,3 nPa, facha de sòdi, de potassi, d'argon-40, de polòni-210 e de radon-222[17] [18]. Aqueleis elements son produchs per la desintegracion deis elements radioactius de la crosta e dau mantèu e lo bombardament de la superficia lunara per lo vent solar[19]. La rason de l'abséncia d'oxigèn, d'azòt, de carbòni, d'idrogèn e de magnèsi, elements fòrça presents dins lo regolit, es pas coneguda[17].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
La Luna a un camp magnetic fòrça feble entraïnat per la magnetizacion de la crosta. L'intensitat dau camp es donc irregulara e varia entre 0,1 nT e 100 nT. Lei mars lunaras de la fàcia visibla tènon lo camp pus feble enterin que lei mesuras pus importantas son realizadas vèrs la Mare Crisium e lei tèrras autas de la fàcia esconduda. L'origina de la magnetizacion de la crosta es pas coneguda mai es probablament causada per la magnetizacion entraïnada per un camp magnetic ancian quand la Luna aviá benlèu un efèct dinamo dins sei jaç interiors[20]. L'origina podriá tanben èsser una magentizacion de la crosta causada per lei nívols de plasma subrevenent après leis impactes importants[21]. Aquela ipotèsi explicariá lo camp pus important mesurat ais antipòdes dei grands bacins d'impacte.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
La Luna orbita a l'entorn de la Tèrra en 27,3 jorns terrèstres a una distància compresa entre 363 300 e 405 500 km amb una excentricitat egala a 0,055[5]. A respèct dau plan eqüatorial terrèstre, son enclinason es situada entre 18,28° e 28,58°. Enfin, coma per la màger part dei satellits dau Sistèma Solar, la rotacion de la Luna es sincròna. Es a dire que sei periòdes de rotacion a l'entorn de son axe e a l'entorn de la Tèrra son identics. En consequéncia, la fàcia de la Luna dirigida vèrs la Tèrra es totjorn la mema en causa dei fòrças de marèia terrèstras. A l'invèrs, lei fòrças de marèia lunaras alentisson la rotacion de la Tèrra e aumentan la distància entre lei dos còrs. Ansin, la distància entre la Luna e la Tèrra èra inicialament 15 còps mendra e lo jorn terrèstre durava environ 6 oras actualas.
A l'ora d'ara, un fenomèn fòrça impressionant causat per la trajectòria de l'orbita lunana son leis eclipsis solars o lunars. Un eclipsi solar se debana quand la Luna passa entre lo Soleu e la Tèrra e que projècta son ombra sus la Tèrra. De la Tèrra, lo Soleu, o una partida, pòu adonc venir invisble. Un eclipsi lunar se debana dins la situacion invèrsa quand l'ombra terrèstra vèn sus la Luna. Aqueleis eclipsis lunars son caracterizats per una disparicion totala o parciala dau satellit per un observator terrèstre e tanben per la color roja de la Luna pendent certanei fasas de l'eclipsi. Un eclipsi es dich :
- parciau se la disparicion de la Luna o dau Soleu es pas complèta.
- totau se la disparicion es complèta.
- anular per certaneis eclipsis solars quand lo diamètre aparent de la Luna es tròp pichon per escondre totalament lo Soleu.
Formacion[modificar | modificar la font]
Divèrsei mecanismes son prepausats per explicar la formacion de la Luna i a 4,527 miliards d'annadas, quasi 30 a 50 milions d'annadas après la formacion dau Sistèma Solar[22]. Per exemple, la Tèrra e la Luna podrián aver una formacion comuna e quasi simultanèa[23]. Dins aquò, aquela ipotèsi explica mau l'origina dei diferéncias de composicion, especialament en fèrre, entre lei dos còrs[23].
Ansin, l'ipotèsi principala imagina ara l'impacte entre la proto-Tèrra e un còrs de la talha similara a la planeta Mart[24] Aquela collision auriá derrabada de materiaus dau mantèu terrèstre e creada un disc a l'entorn de la Tèrra[24]. Puei, la Luna podriá s'èsser formada amb una partida dei materiaus dau disc. D'efèct, lo nombre de collisions entre còrs son supausadas èsser estats important per lei premierei annadas dau Sistèma Solar. Dins aquò, lei còrs dau Sistèma Solar, per exemple Mart o Vesta, an de composicions isotopicas non identicas. Òr, aquelei composicions son similaras per la Tèrra e la Luna. Un ponch actualament debatut es donc la possibilitat que l'impacte auriá egalizat aquelei composicions[25].
Observacion[modificar | modificar la font]
La Luna a una magnitud variant egala a -12,6 durant sa fasa plena. Es donc l'astre pus brilhant dau cèu après lo Soleu. Ansin, es donc facilament visibla per l'uelh uman, e mai de jorn. En causa de la rotacion sincròna dau satellit, la fàcia visibla dempuei la Tèrra es totjorn identica. Aquela fàcia es donc dicha « fàcia visibla ». La consequéncia es l'aparicion dau fenomèn dei fasas lunaras :
D'autra part, l'observacion de la Luna amb un telescòpi o una luneta astronomica es relativament aisada. D'efèct, de detalhs nombrós, coma de cratèrs, son ben observables amb un diamètre feble (50-60 mm). D'aparelhs pus gròs ofron rapidament de detalhs espectaclós.
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Astronòms ancians[modificar | modificar la font]
L'observacion de la Luna foguèt una partida importanta de l'astronomia anciana. Ansin, lei Babilonians realizèron divèrseis observacions de la Luna e de seis eclipsis au sègle V avC enterin que leis Indians conoguèron sei movements d'elongacion[26] [27]. Au sègle seguent, lo Chinés Shi Shen donèt d'instruccions per predire leis eclipsis solars e lunars. Puei, entre lei sègles V e I avC, l'Indian Aryabhata, lo Grèc Anaxagòras e lei Chinés de la dinastia Han descurbiguèron sa forma esferica e comprenguèron que la lutz dau Soleu se reflectís sus lo satellit[28] [29]. Alhazen (965-1039) observèt que lei rais solars se reflectisson pas coma sus un mirau mai dins totei lei direccions[30].
D'autra part, Seleuc de Selèucia teorizèt lo foncionament dau fenomèn dei marèias terrèstras au sègle II avC, especialament l'influéncia dau Soleu e de la Luna sus lor importància[31]. Egalament au sègle II avC, Aristarc de Samos estimèt la distància Tèrra-Luna a 20 rais terrèstres. Ptolomèu melhorèt lo calcul amb una distància egala a 59 rais e un diamètre egau a 29,2% dau diamètre de la Tèrra, pròches dei resultats modèrnes[32].
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Avans l'invencion dau telescòpi, la forma esferica de la Luna èra admesa per la màger part dei sabents. Pasmens, pensavan qu'aquela esfèra èra lisca[33]. Lo resultat dei premiereis observacions foguèt donc una sospressa ambé la descubèrta de montanhas e de cratèrs. Ansin, la cartografia e la mesura de l'altitud dei relèus observats acomencèt. Au sègle XVII, lei trabalhs de Giovanni Battista Riccioli e Francesco Maria Grimaldi creèron lo sistèma actuau de noms lunars. Puei, vèrs 1870, l'origina dei cratèrs foguèt compresa per Richard Proctor e confiermada per leis experiéncias de Grove Karl Gilbert e d'estudis comparatius dins leis annadas 1920 e 1940[34].
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
La rivalitat de la Guèrra Freja entre leis Estats Units e l'Union Sovietica entraïnèt una corsa a l'espaci e una exploracion importanta ambé de la Luna de sondas espacialas entre 1958 e 1976. A l'ora d'ara, unei país, especialament China e Índia, assaièron tornarmai de desvolopar de programas ambiciós d'exploracion lunara. Ansin, lo nombre de sondas lunaras es fòrça important :
- Pioneer 3 (1958), revirada parciala.
- Luna 1 (1959).
- Pioneer 4 (1959), revirada parciala.
- Luna 2 (1959).
- Luna 3 (1959).
- Ranger 3 (1962), revirada parciala.
- Ranger 4 (1962), revirada parciala.
- Ranger 5 (1962), revirada parciala.
- Luna 4 (1963).
- Ranger 6 (1964), revirada.
- Ranger 7 (1964).
- Ranger 8 (1964).
- Ranger 9 (1964).
- Zond 3 (1965).
- Luna 9 (1966).
- Luna 10 (1966).
- Surveyor 1 (1966).
- Luna Orbiter 1 (1966).
- Luna 11 (1966).
- Surveyor 2 (1966).
- Luna 12 (1966-1967).
- Luna Orbiter 2 (1966-1967).
- Luna 13 (1966).
- Luna Orbiter 3 (1967).
- Surveyor 3 (1967).
- Luna Orbiter 4 (1967).
- Surveyor 4 (1967), revirada.
- Explorer 35 (1967).
- Luna Orbiter 5 (1967-1968).
- Surveyor 5 (1967).
- Surveyor 6 (1967).
- Surveyor 7 (1968).
- Luna 14 (1968).
- Zond 5 (1968).
- Zond 6 (1968).
- Luna 15 (1969), revirada.
- Zond 7 (1969).
- Zond 8 (1970).
- Luna 16 (1970).
- Luna 17/Lunokhod 1 (1970).
- Luna 18 (1971), revirada.
- Luna 19 (1971-1972).
- Luna 20 (1972).
- Luna 21/Lunokhod 2 (1973).
- Luna 22 (1974-1975).
- Luna 23 (1974), revirada.
- Luna 24 (1976).
- Galileo (1989), en transit per Jupitèr.
- Hiten/Hagoromo (1990-1993), revirada parciala.
- Clementine (1994).
- Lunar Prospector (1998-1999).
- SMART-1 (2003-2006).
- SELENE/RSAT/VSAT (2007-2009).
- Chang'e 1 (2007).
- Chandrayaan-1 (2008-2009), revirada parciala.
- LCROSS (2009).
- Lunar Reconnaissance Orbiter (2009-encuei).
- Chang'e 2 (2010-encuei).
Programas de la Guèrra Freja[modificar | modificar la font]
Programas sovietics[modificar | modificar la font]
L'exploracion sovietica de la Luna tenguèt per esfòrç principau lo programa Luna. Aqueu programa capitèt rapidament divèrsei performàncias durant l'annada 1959 coma lo premier vòl lunar ambé Luna 1, lo premier impacte a sa superficia ambé Luna 2 e lei premierei fotografias de la fàcia esconduda ambé Luna 3. De mai, lo premier aterratge sus la Luna foguèt tanben capitat per lei Sovietics ambé Luna 9 en 1966. Aquela annada, Luna 10 venguèt lo premier orbitaire lunar. Puei, après lo succès estatsunidenc dau programa Apollo, tres missions (Luna 16, 20 e 24) capitèron d'aterrar sus la Luna e d'entornar de mòstras. Enfin, en 1970 e 1973, lei robòts Lunokhod 1 e 2, mandats per lei sondas Luna 17 e 21, percorreguèron 10,5 e 37 km sus la superficia lunara.
Programas estatsunidencs[modificar | modificar la font]
Lei programas estatsunidencs acomencèron ambé l'exploracion dau satellit puei la preparacion dei missions dau programa Apollo per l'aterratge d'umans. Lei programas principaus foguèron donc de missions d'impacte de la superficia lunara, coma per lei sondas dau programa Ranger, e de cartografia ambé leis aparelhs dau programa Lunar Orbiter.
Programas e missions actuaus[modificar | modificar la font]
Dempuei leis annadas 1990, divèrsei país an de programas d'exploracion lunara. En 1990, Japon venguèt lo tresen país mandant una sonda per la Luna ambé la mission Hiten. Puei, en 2009, lei Japonés mandèron la mission SELENE que realizèt d'estudis geologics e d'imatges amb una auta resolucion. Entre 2004 e 2006, leis Europèus mandèron pereu una sonda experimentala de propulsion ionica per testar aquela tecnica novèla.
Dins aquò, lei programas pus ambiciós foguèron o son estatsunidencs, chinés e indian ambé per objectius una mission umana entre 2020 e 2050. Ansin, de missions de la NASA estudièron la superficia lunara per melhorar la cartografia o recercar la preséncia d'aiga sota lo regolit. Pasmens, aqueu programa foguèt finalament aplantat per lo president Barack Obama en 2010. Leis Indians mandèron una sonda en 2008 per observar la composicion geologica de la superficia. Actualament, planifican una segonda mission per 2013 amb una ajuda russa. Enfin, lei Chinés an lo programa pus important e realizèron una cartografia lunara en 2008.
Exploracion umana[modificar | modificar la font]
Mandat per lo president Kennedy en 1961, lo programa Apollo capitèt la premiera mission umana en orbita a l'entorn de la Luna amb Apollo 8 en 1968. Puei, lo 21 de julhet de 1969, la mission Apollo 11 aterrèt dins la Mare Tranquillitatis e son comandant, Neil Armstrong, venguèt lo premier uman caminant sus la Luna. Après aqueu succès, sièis autrei missions foguèron mandadas per la Luna :
- Apollo 11 (1969).
- Apollo 12 (1969).
- Apollo 13 (1970), revirada.
- Apollo 14 (1971).
- Apollo 15 (1971).
- Apollo 16 (1972).
- Apollo 17 (1972).
Leis astronòms estatsunidencs placèron d'aparelhs scientifics coma de sismomètres o de reflectors lasèr per mesurar l'activitat tectonica dau satellit o la distància Tèrra-Luna. De mai, leis expedicions entornèron 381,7 kg de materiaus e ròcas lunars permetent l'estudi de la composicion de la superficia lunara.
Cultura[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
La Luna foguèt probablament considerada coma una divessa dempuei la Preïstòria. Per exemple, un òs d'aigla escultat, trobat en França sus un site datant de 13 000 ans, representariá lei fasas lunaras[35]. Una autra representacion de la Luna, vièlha de 5 000 ans, seriá presenta dins una bauma irlandesa[36]. Lei pòples protogermanics e germanics avián probablament un calendier lunar[37].
Euròpa[modificar | modificar la font]
Per lei Romans, la Luna foguèt associada ambé la divessa Selene que foguèt après suplantada per Diana, equivalenta de la deessa grèga Artèmis. Lo diluns li foguèt adonc consacrat. En revenge, lei mitologias germanica e nordica considerèron la Luna coma una divinitat masculina ambé, per exemple, lo dieu Máni. Durant l'Edat Mejana, la Luna foguèt tanben associada a la foliá o a de fenomèns magics coma la licantropia.
Provèrbis[modificar | modificar la font]
- "Gaites pas ni luna ni lunàs, semena quand poiràs".
- "Luna blanca, jornada franca".
- "Luna rossa, signe de vent".
- "Quand la luna fa ròtle, la pluèja es pas luènh".
- "Quand lo solelh lusís, i a pas besonh de luna".
- "Qui va en lunas comptant, tretze meses trapa a l'an".
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Morais, M.H.M.; Morbidelli, A. (2002). "The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth". Icarus 160: 1–9. doi:10.1006/icar.2002.6937.
- ↑ 2,0 2,1 Williams, Dr. David R. (2 February 2006). "Moon Fact Sheet". NASA (National Space Science Data Center). [1]
- ↑ Nemchin, A.; Timms, N.; Pidgeon, R.; Geisler, T.; Reddy, S.; Meyer, C. (2009). "Timing of crystallization of the lunar magma ocean constrained by the oldest zircon". Nature Geoscience 2: 133–136.
- ↑ 4,0 4,1 Shearer, C.; et al. (2006). "Thermal and magmatic evolution of the Moon". Reviews in Mineralogy and Geochemistry 60: 365–518.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Wieczorek, M.; et al. (2006). "The constitution and structure of the lunar interior". Reviews in Mineralogy and Geochemistry 60: 221–364.
- ↑ 6,0 6,1 Williams, J.G.; Turyshev, S.G.; Boggs, D.H.; Ratcliff, J.T. (2006), Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy, Advances in Space Research 37 (1): 6771.
- ↑ James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer (1998). "Lunar Samples". Reviews in Mineralogy and Geochemistry 36: 5.1–5.234.
- ↑ H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum, H. (2003). "Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum". J. Geophys. Res. 108: 5065.
- ↑ 9,0 9,1 Spudis, Paul D.; Reisse, Robert A.; Gillis, Jeffrey J. (1994). "Ancient Multiring Basins on the Moon Revealed by Clementine Laser Altimetry". Science 266 (5192): 1848–1851
- ↑ Pieters, C.M.; Tompkins, S.; Head, J.W.; Hess, P.C. (1997). "Mineralogy of the Mafic Anomaly in the South Pole‐Aitken Basin: Implications for excavation of the lunar mantle". Geophysical Research Letters 24 (15): 1903–1906.
- ↑ Proceedings of the Ninth Lunar and Planetary Conference. 1978.
- ↑ Heiken et al. (1991) Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon. New York: Cambridge University Press.
- ↑ Head, L.W.J.W. (2003). "Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement". Journal of Geophysical Research 108: 5012.
- ↑ pudis, P.D. (2004). "Moon". World Book Online Reference Center, NASA. [2]
- ↑ Gillis, J.J.; Spudis, P.D. (1996). "The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria". Lunar and Planetary Science 27: 413–404. [3]
- ↑ Taylor, G.J. (17 July 1998). "The Biggest Hole in the Solar System". Planetary Science Research Discoveries, Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology. [4]
- ↑ 17,0 17,1 Stern, S.A. (1999). "The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context". Rev. Geophys. 37: 453–491.
- ↑ Lawson, S.; Feldman, W.; Lawrence, D.; Moore, K.; Elphic, R.; Belian, R. (2005). "Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer". J. Geophys. Res. 110: 1029.
- ↑ Crotts, Arlin P.S. (2008) (PDF). Lunar Outgassing, Transient Phenomena and The Return to The Moon, I: Existing Data.. Department of Astronomy, Columbia University. http://www.astro.columbia.edu/~arlin/TLP/paper1.pdf.
- ↑ Garrick-Bethell, Ian; Weiss, iBenjamin P.; Shuster, David L.; Buz, Jennifer (2009). "Early Lunar Magnetism". Science 323 (5912): 356–359.
- ↑ Hood, L.L.; Huang, Z. (1991). "Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations". J. Geophys. Res. 96: 9837–9846.
- ↑ Kleine, T.; Palme, H.; Mezger, K.; Halliday, A.N. (2005). "Hf–W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon". Science 310 (5754): 1671–1674.
- ↑ 23,0 23,1 Stroud, Rick (2009). The Book of the Moon. Walken and Company. pp. 24–27.
- ↑ 24,0 24,1 Taylor, G. Jeffrey (31 December 1998). "Origin of the Earth and Moon". Planetary Science Research Discoveries. [5]
- ↑ Nield, Ted (2009). "Moonwalk (summary of meeting at Meteoritical Society's 72nd Annual Meeting, Nancy, France)". Geoscientist 19: 8. [6]
- ↑ Aaboe, A.; Britton, J. P.; Henderson,, J. A.; Neugebauer, Otto; Sachs, A. J. (1991). "Saros Cycle Dates and Related Babylonian Astronomical Texts". Transactions of the American Philosophical Society (American Philosophical Society) 81 (6): 1–75.
- ↑ Sarma, K. V. (2008). "Astronomy in India". In Helaine Selin. Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures (2 ed.). Springer. pp. 317–321.
- ↑ O'Connor, J.J.; Robertson, E.F. (February 1999). "Anaxagoras of Clazomenae". University of St Andrews. [7]
- ↑ Robertson, E. F. (November 2000). "Aryabhata the Elder". Scotland: School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews. [8]
- ↑ A. I. Sabra (2008). "Ibn Al-Haytham, Abū ʿAlī Al-Ḥasan Ibn Al-Ḥasan". Dictionary of Scientific Biography. Detroit: Charles Scribner's Sons. pp. 189–210.
- ↑ Lewis, C. S. (1964). The Discarded Image. Cambridge: Cambridge University Press. p. 108.
- ↑ Evans, James (1998). The History and Practice of Ancient Astronomy. Oxford & New York: Oxford University Press. pp. 71 e 386.
- ↑ Van Helden, A. (1995). "The Moon". Galileo Project. [9]
- ↑ Hall, R. Cargill (1977). "Appendix A: LUNAR THEORY BEFORE 1964". NASA History Series. LUNAR IMPACT: A History of Project Ranger.. Washington, D.C.: Scientific and Technical Information Office, NATIONAL AERONAUTICS AND SPACE ADMINISTRATION. [10]
- ↑ Duncan, David Ewing (1998). The Calendar. Fourth Estate Ltd.. pp. 10–11.
- ↑ "Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos". Space Today Online. 2006. [11]
- ↑ Birley, A. R. (Trans.) (1999). Agricola and Germany. Oxford World's Classics. USA: Oxford. p. 108.


text:
Faulquemont
Faulquemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Faulquemont A situat a 35 km a l'èst de Mètz, e a 13 km al sud-oèst de Sant-Avold.
Faulquemont est située à 35 km à l'est de Metz, et à 13 km au sud-ouest de Saint-Avold.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Important centre de poterie pendent lo periòde gallo-romaine. "Falconis Monds" (latin, Mont dels faucons). Aperteniá als avesques de Mètz a Modèl:La s, al pòrti de Lorraine, a Texans de Fénétrange e a Dietrich Bayer de Boppart a Modèl:La s. 1590 : banc dels Messins. 1634 : los remparts e lo castèl aguèron destruit sus òrdre de Richelieu. A partir de 1683 : reconstruction del pòble. Creacion del marquisat de Faulquemont en benefici de la familha de Harraucourt a Modèl:La s. La comtesse de Choiseul #far reconstruire la glèisa en lo bourg l'an 1765, #que ven glèisa maire de la curació de Faulquemont. 1766 : rattachement a la França. Important centre industrial a Modèl:La s. Dempuèi 1945 : desvolopament economic mercés als houillères de la conca de Lorraine.
Chémery-lès-Faulquemont : Banc principal de la fabrica del potier gallo-romain Satto. Vilatge de l'anciana província de Lorraine, format dempuèi 1587 d'estrangièrs #que #recebre mil jorns de bòsques a déboiser per Paul, comte de Salí, copropriétaire de la distincion de Faulquemont. Comuna recentament fusionada amb Faulquemont.
Coma los autres comunas de l'actual departament de la Moselle, Faulquemont a annexat al Empèri alemand de 1871 a 1918. Après doas generacions de pases e de prospérité, la germanisation dels esperits es tal que los abitants del costat se baton naturalament pel Empèri alemand l'an 1914. Fòrça queiràn jos l'uniforme alemand, sul Tèsta de l'Èst, mas tanben al Oèst, en particular a França e en los Flandres. Leiales afars del Emperaire, fòrça pauc de Mosellans trairàn la siá Pàtria per prene las tropas francesas. La victòria francesa l'an 1918 serà totun plan acceptada pels abitants del costat.
La Segonda Guèrra mondiala e lo drama del Annexion marcaràn longtemps los esperits. La municipalitat i aurà pas liberat que lo 4 de decembre de 1944[1], doas setmanas après Mètz.
Important centre de poterie durant la période gallo-romaine. "Falconis Mons" (latin, Mont des faucons). Appartenait aux évêques de Metz au XIen, au duc de Lorraine, à Jean de Fénétrange et à Dietrich Bayer de Boppart au XVen.
- 1590 : siège des Messins.
- 1634 : les remparts et le château furent détruits sur ordre de Richelieu.
- À partir de 1683 : reconstruction du village.
- Création du marquisat de Faulquemont au profit de la famille de Harraucourt au XVIIen.
- La comtesse de Choiseul fit reconstruire l'église dans le bourg en 1765, qui devient église mère de la cure de Faulquemont.
- 1766 : rattachement à la France.
- Important centre industriel au XIXen.
- Depuis 1945 : développement économique grâce aux houillères du bassin de Lorraine.
Chémery-lès-Faulquemont : siège principal de la fabrique du potier gallo-romain Satto. Village de l'ancienne province de Lorraine, formé depuis 1587 par des étrangers qui reçurent mille jours de bois à déboiser par Paul, comte de Salin, copropriétaire de la seigneurie de Faulquemont. Commune récemment fusionnée avec Faulquemont.
Comme les autres communes de l'actuel département de la Moselle, Faulquemont est annexée à l’Empire allemand de 1871 à 1918. Après deux générations de paix et de prospérité, la germanisation des esprits est telle que les abitants du canton se battent naturellement pour l’Empire allemand en 1914. Beaucoup tomberont sous l’uniforme allemand, sur le Front de l’Est, mais aussi à l’Ouest, en particulier en France et dans les Flandres. Loyaux sujets de l'Empereur, très peu de Mosellans trahiront leur Patrie pour rejoindre les troupes françaises. La victoire française en 1918 sera toutefois bien acceptée par les abitants du canton.
La Seconde Guerre mondiale et le drame de l'Annexion marqueront longtemps les esprits. La commune ne sera libérée que le 4 décembre 1944[2], deux semaines après Metz.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1944-1945, Los ans Liberats, Lo Republican Lorrain, Mètz, 1994, pàg.15
- ↑ 1944-1945, Les années Liberté, Le Républicain Lorrain, Metz, 1994, p.15


text:
Villes et mairies du District de Grevenmacher
Liste des communes
Junglinster
Ville de Junglinster, localité du Luxembourg de 6 100 habitants.
La mairie de Junglinster a une adresse e-mail et un site Internet.
Echternach
Ville de Echternach, localité du Luxembourg de 4 800 habitants.
La mairie de Echternach a une adresse e-mail et un site Internet.
Mondorf-les-Bains
Ville de Mondorf-les-Bains, localité du Luxembourg de 4 400 habitants.
La mairie de Mondorf-les-Bains a une adresse e-mail et un site Internet.
Grevenmacher
Ville de Grevenmacher, localité du Luxembourg de 4 200 habitants.
La mairie de Grevenmacher a une adresse e-mail et un site Internet.
Schengen
Ville de Schengen, localité du Luxembourg de 3 900 habitants.
La mairie de Schengen a une adresse e-mail et un site Internet.
Mertert
Ville de Mertert, localité du Luxembourg de 3 500 habitants.
La mairie de Mertert a une adresse e-mail et un site Internet.
Remich
Ville de Remich, localité du Luxembourg de 3 100 habitants.
La mairie de Remich a une adresse e-mail et un site Internet.
Betzdorf
Ville de Betzdorf, localité du Luxembourg de 3 100 habitants.
La mairie de Betzdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Wormeldange
Ville de Wormeldange, localité du Luxembourg de 2 300 habitants.
La mairie de Wormeldange a une adresse e-mail et un site Internet.
Beaufort
Ville de Beaufort, localité du Luxembourg de 2 000 habitants.
La mairie de Beaufort a une adresse e-mail et un site Internet.
Rosport
Ville de Rosport, localité du Luxembourg de 2 000 habitants.
La mairie de Rosport a une adresse e-mail et un site Internet.
Dalheim
Village de Dalheim, localité du Luxembourg de 1 900 habitants.
La mairie de Dalheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Consdorf
Village de Consdorf, localité du Luxembourg de 1 700 habitants.
La mairie de Consdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Flaxweiler
Village de Flaxweiler, localité du Luxembourg de 1 700 habitants.
La mairie de Flaxweiler a une adresse e-mail et un site Internet.
Manternach
Village de Manternach, localité du Luxembourg de 1 700 habitants.
La mairie de Manternach a une adresse e-mail et un site Internet.
Biwer
Village de Biwer, localité du Luxembourg de 1 600 habitants.
La mairie de Biwer a une adresse e-mail et un site Internet.
Lenningen
Village de Lenningen, localité du Luxembourg de 1 600 habitants.
La mairie de Lenningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Berdorf
Village de Berdorf, localité du Luxembourg de 1 500 habitants.
La mairie de Berdorf a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Classificados de Vans Jinbei Topic à Venda Aracaju SE
Site de anúncios de vans jinbei topic à venda da cidade Aracaju, guia de vans jinbei topic Aracaju para comprar e vender, ofertas de vans jinbei topic do município Aracaju online.
Vans Jinbei Topic Aracaju, Van Jinbei Topic Aracaju SE, Jinbei Topic, Aracaju, Aracaju SE, SE, Vans Jinbei Topic à venda Aracaju SE, Guia de Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Guia Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Classificados de Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Classificados Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Anúncios Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Anúncios de Vans Jinbei Topic, Venda Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Vende-se Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Comprar Vans Jinbei Topic Aracaju SE, Site de Anúncios de Vans Jinbei Topic, Anuncios Vans Jinbei Topic Aracaju, Anuncios de Vans Jinbei Topic Aracaju SE


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Antòni Fabre d'Olivet (en francés : Antoine Fabre d'Olivet ; Gange, lo 8 de decembre de 1767 - París, lo 27 de març de 1825) foguèt un escrivan lengadocian de lengas francesas e occitanas, un filològ e un ocultiste. L’importanta part de sa produccion que consacrèt, coma escrivan e filològ, a la lenga occitana, fa d'el un dels precursors de la renaissença del Felibritge.
Placa murala en occitan sus l'ostal natal de Fabre d'Olivet, a Gange
.
Nasquèt a Gange dens una familha calvinista ; son paire èra mercadièr de seda. Antòni Fabre d'Olivet se'n anèt puèi estudiar lo comèrci a París abans de se virar cap al teatre.