text:
Òrdi deu Temple
L'Òrdi deu Temple o Òrdi deus Companhs Sordats deu Crist e deu Temple de Salomon, mei conegut com los Templèrs que ho un òrdi religiós catolic de cavalèrs encargats d'emparar los romius e qui ho actiu durant las guèrras en Tèrra Santa entà emparar los Estats Latins d'Orient.
En Euròpa, que desvolopèn ua ret de Comanderias on podèvan acessar los romius contra argent. Que vadón atau hèra actius suu plan economic tanben, e poderós.
Dab la fin deus Estats Romans d'Orient, la loa activitat economica que vadó hèra dominanta suber la loa capacitat militara au medish temps que la mes·hidança entà eths creishè. Lo rei Felip IV de França qui'us devèva ua soma importanta d'argent que'n obtiengó la loa condemnacion. Lo lor darrèr Gran Mèste, Jacques de Molay, que ho cremat a París en 1314.


c: text/html

text:
Chunta Aragonesista
Chunta Aragonesista (CHA) ei un partit politic nacionalista de quèrres aragonés.
Ideologia[modificar | modificar la font]
Se considèren influïdi pes experiéncies deth movement socialista, des movements per emancipació sociau e nacionau, e des corrents ecopacifistes, feministes e umanistes. A estat un des partits que mès s'a significat era defensa dera Ebre e contra era politica de transvasaments des govèrns d'Espanha. Defenen era dreita d´autodeterminacion entath pòble aragonés. Era Chunta Aragonesista ei membre dera Aliança Liura Europèa e dera coalicion europèa Euròpa des Pòbles.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Era Asambleya Nazional (Congrès) ei er organ suprèm de representacion e decision dera Chunta. Establís es sues linhes politiques, es sòns programes e principis, causida as membres de Maya de los Pleytos, as deth Comitat Nazional e ath president de CHA. A ath delà era potestat de modificar es estatuts e eth reglament dera organizacion. Se compause per delegadi (aumens un per cada organizacion comarcau) e s'amasse cada tres ans.
Eth President ei causit pera Asambleya Nazional d'entre es sòns integrants, mejançant sufragi dirècte, secrèt e liure. Auti cargues executius de CHA son era Secretaria Generau e, s'escau, era Sotssecretaria o Sotssecretaries Generaus. Eth President designe, d'entre es membres deth Consello Nazional, ath Secretari Generau que li calerà èster confirmat pera Asambleya. Tanben poderà eth President designar a un o diuèrsi Sotssecretaris Generaus.
Eth Comitat Nazional ei er organ decisori de CHA entre Asambleyas Nazionals; assumís era direccion, govèrn, administracion e coordinacion deth partit. Establís era estrategia politica en tot seguir es linhes de l’Asambleya Nazional e apròve eth pressupòst e es listes electoraus. S'amasse, aumens cinc còps ar an. Hèn part d'eth ueitanta persones escuelhudes pera Asambleya ne liste dubèrta, eth President deth partit e es presidents des Ligallos de Redolada, des Ligallos d'Emigración (actuauments sonque 3: Madrid, Catalonha e Valéncia).
Maya de los Pleytos ei ua sòrta de Cort Suprèma d'interpretacion des Estatuts. La compausen 7 persones. Es sues foncions son era interpretacion des Estatuts e eth Reglament d'Organizacion, resòlver sus es objeccions as sollicituds d'afiliacion a CHA e d'autes foncions de mediacion, conciliacion e arbitratge.
Eth Consello Nazional ei er organ executiu suprèm entre Comitats Nacionals que dirigís era activitat eth partit. Son facultats sues era execucion des acòrds prenudi pes auti organs nacionaus, era coordinacion des comarcaus, era elaboracion deth pressupòst e era autorizacion de despenses. Ei format peth president de CHA e dètz-e-ueit conselhèrs causits per e entre es membres deth Comitat Nazional. S'amasse aumens un còp ath mes e es sues decisions an caractèr en tot restacar.
Fin finau cada comarca s'organize er un Ligallo de Redolada o agropacion comarcau, qu'en tot foncionar eth plenari se nomente Asambleya de Redolada e er organ que de prenuda de decisions n'ei eth Consello de Redolada. Er eth cas de Saragossa, dada era quantitat d'afiliadi s'a creat un Comitat de Redolada coma organ intermediari, a imatge dera organizacion nacionau deth partit. Es organs comarcaus escuelhen ath President comarcau, establissen era linha d'accion politica que se seguirà era era comarca e elabòren es listes de candidats des eleccions municipaus.
Es afiliadi er un madeish municipi s'organizen a trauès de Ligallos de Lugar, que generauments s'estructuren er un plenari nomentat Asambleya de Lugar. Er eth cas de Saragossa, existís un organ rector d'aguesta Asambleya. Ath delà, tanben existissen era era ciutat de Saragossa Asambleyas de Bico, que canalizen era participacion er un madeish districte municipau e sostien era labor des vocaus es es Conselhs de Districte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Chunta Aragonesista se constituïc çò 29 de junh de 1986 coma Unión Aragonesista-Chunta Aragonesista, e se declare hereva dera tradicion aragonesista de partits de principis de sègle coma Estado Aragonés e era pròpria Unión Aragonesista. Eth partit a experimentat un espectacular ascens electorau, parallèlaments ar ascens d'autes formacions fraies der Estat espanhòu, coma Quèrra Republicana de Catalonha, Eusko Alkartasuna o Tierra Comunera - Partido Nacionalista Castellano. Es sòns dus prumèrs deputats es es Corts d'Aragon sigueren Chesús Yuste e Chesús Bernal. Actuauments a naui deputats ara camèra legislatiua autonomica; e sies còssos er eth Ajuntament de Saragossa, que li permeteren aucupar, dempús de pactar damb eth PSOE, es regidories d'Urbanisme, Espòrts, Accion Sociau, Educacion, Joenessa e Infrastructures e Plans Integraus. Dempús de 2000, tanben a un deputat ath Congrès des Deputats: eth professor, escrivan e cantautor José Antonio Labordeta, era figura mès coneishuda dera CHA. Eth çò 2000, votèc eth contra dera investidura de José María Aznar coma president; maugrat açò, eth 2004 votèc en favor dera investidura coma president deth govèrn de José Luis Rodríguez Zapatero, dempús d'arribar en ua sèria de compromisi concernent inversions en Aragon e ar arrefús ath transvasament der Èbre. Eth 2005 hec campanha eth contra dera ratificacion eth referéndum dera Constitucion Europèa.
Enlaços Extèrnes[modificar | modificar la font]
- Chunta.Com, web oficiau de CHA.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Khanat de l'Òrda d'Aur
Lo Khanat de l'Òrda d'Aur existiguèt sus lei regions orientalas de l'Empèri mongòl de la mitat dau sègle XIII au començament dau sègle XVI. Sa capitala Saraï foguèt bastida en 1243 e lei Khans de l'Òrda venguèron rapidàment musulmans. L'unitat dau territòri foguèt menaçada tre leis annadas 1280 per l'autonòmia fòrta dei tribús diferentas e lo poder dei Khans foguèt demenit, especialament a respèct deis autoritats militaras. Puei, entre 1360 e 1380, lo Khanat conoguèt una crisi politica grèva (14 khans en 20 ans) que foguèt aprofichada per lei Rus per venir independents (1371-1370). Après aquela revirada, un assai de restauracion de la poissança se debanèt durant lo rèine de Tokhtamych que foguèt finalament vencut per Tamburlan entre 1392 e 1395. A partir de 1430, lo Khanat acomencèt de se devesar en estats independents e sei vassaus refusèron pauc a pauc de pagar lo tribut. Per exemple, en 1475, lo Khanat de Crimèa venguèt un protectorat de l'Empèri Otoman e en 1480, lei Rus prenguèron Moscó. Reduch au plan de la Volga, lo Khanat de l'Òrda d'Aur foguèt finalament destruch en 1502 per lei tropas dau Khanat de Crimèa e son darrier sobeiran moriguèt en 1516.


text:
Diagrama de Gantt
Lo diagrama de Gantt es una aisina utilizada (sovent en complement d'un malhum PERT) en ordenançament e gestion de projècte e permetent de visualizar dins lo temps las divèrsas tascas ligadas compausant un projècte (s'agís d'una representacion d'un graf connèxe, valuat e orientat). Permet de representar graficament l'avançament del projècte...
Lo concèpte foguèt desvolopat per Henry Laurence Gantt, engenhaire estatsunian, vèrs 1910.
Somari
Enjòcs del diagrama de Gantt[modificar | modificar la font]
Aquela aisina respond a dos objectius: planificar d'un biais optimal e tanben comunicar sus la planificacion establida e las causidas qu'impausa. Lo diagrama permet:
- de determinar las datas de realizacion d'un projècte,
- d'identificar los marges existissent sus qualques tascas,
- de visualizar d'un sol còp d'uèlh lo retard o l'avançament dels trabalhs.
Lo diagrama de Gantt resòlv pas totes los problèmas, en particular se cal planificar de fabricacions que venon en concurréncia per l'utilizacion de cèrtas ressorsas de l'entrepresa. Dins aquel cas, es necessari d'utilizar d'algoritmes pus complèxes eissits de la recèrca operacionala e de la teoria de l'ordenançament. Pasmens, es sovent possible de trobar de solucions satisfasentas en aplicant simplament de règlas de prioritat euristicas. Lo metòde consistís a plaçar las tascas a efectuar dins lo diagrama de Gantt dins l'òrdre definit per la prioritat e prenent en compte de ressorsas encara disponiblas. Las règlas mai correntas son:
- prioritat a la realizacion de las fabricacions que lor data de liurason es pus prèpa,
- prioritat a la primièra comanda arribada,
- prioritat a las fabricacions que lor durada totala es pus corta,
- prioritat a las fabricacions qu'utilizan mens de ressorsa critica,
- prioritat a las fabricacions que dispausan del minimum de marge global.
Biais d'utilizacion del diagrama de Gantt[modificar | modificar la font]
Dins un diagrama de Gantt se representa:
- en abscissa las unitats de temps (exprimidas en mes, en setmana o en jorn)
- en ordenada los diferents pòstes de trabalh (o las diferentas tascas)
La durada d'utilizacion d'un pòste de trabalh (o la durada d'execucion d'una tasca) es materializada per una barra orizontala. Es tanben frequent de materializar, per de flèchas, los ligams de dependéncia entre las tascas (la flècha liga la tasca precedenta a la tasca seguenta). Dins la practica, e a la diferéncia del PERT, lo diagrama de basa es sovent completat en linha per la lista de las ressorsas affectadas a cada tasca e mai indicators, foncion de la carga o del delai, permetent de ne seguir l'avançament.
Las datas al mai leu e al mai tard[modificar | modificar la font]
Concernissent los delais, GANTT permet de determinar las datas al mai leu, que se pòt començar una operacion, e al mai tard, data mai desfavorabla mas que metrà pas lo projècte en perilh. Las datas al mai tard son las datas de vigilar dins un projècte.
Logicials informatics pels diagramas de Gantt[modificar | modificar la font]
- Asta Powerproject
- GanttProject (logicial liure)
- Genius Planner inclusís dins (Genius Project)
- Microsoft Project
- Planner (logicial liure)
- Smart Draw
- VisualProjet


text:
Rigny-la-Salle
Rigny-la-Salle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Castèl o ostal fòrt de Malpierre, possession de las Salas de la XVIIen al començament XIXen, #èsser en partida destruida per un incendi en 1831. De contunh remaniée a la reconstruction en los ans seguents.
Le château ou maison forte de Malpierre, possession des Salles du XVIIen au début XIXen, fut en partie détruite par un incendie en 1831. Ensuite remaniée à la reconstruction dans les années suivantes.


text:
Pojastruc
Pojastruc[1] o Poiastruc[2] (Pouyastruc en francés) qu'ei ua comuna situada dens lo departament deths Hauts Pirenèus e la region de Miegjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ ???
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Dustin Hoffman
Dustin Lee Hoffman (Los Angeles, 8 d'agost de 1937) es un actor, comedian e realizador american dels mai famoses. Venguèt celèbre internacionalament gràcias a son interpretacion dins lo film Lo Laureat e sa capitada se faguèt mai intensa amb divèrses films coma per exemple Macadam Cowboy (1969), Little Big Man (1970), Los gosses de palha, Papillon, Marathon Man, Kramer contra Kramer, Tootsie, Rain Man, Hook demest mantun autre. Sas interpretacions foguèron guerdonadas amb un Òscar de melhor actor per Kramer contra Kramer e Rain Man, cinc Golden Globes, quatre Baftas, tres Drama Desk Awards, un Genie Award e finalament un Emmy Award. Dempuèi 2012 se consagra a la realizacion qu'entamenèt amb lo film Quartet.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dustin Hoffman nasquèt en 1937 a Los Angeles, dins una familha de classa mejana d'origina jusieva, qu'aviá sas originas en Ucraïna e en Romania. Es lo segond enfant d'Harry Hoffman que trabalhava coma decorador dins los estudis de la firma cinematografica Columbia Pictures e de Lillian Hoffman (nascuda Gold). Son fraire ainat, Ronald, es avocat e economista. Dustin se diplomèt a la Los Angeles High School en 1955 e se destinava inicialament a l'estudi de la medecina qu'entamenèt al Santa Monica College. Pasmens al cap d'un an Dustin abandonèt l'universitat e partiguèt estudiar l'art dramatic a la Pasadena Community Playhouse primièr, abans de se n'anar a Nòva York pr'amor d'i seguir los corses del celèbre Lee Strasberg, a l'Actor's Studio. Quand anoncièt a la familha que voliá venir actor, sa tanta Pearl li diguèt: «Pòdes pas èsser actor, siás pas pro polit».
Sa carrièra comencèt a debon en 1964 quand participèt a une pèça de teatre escricha per Samuel Beckett, En esperar Godot. Durant son interpretacion d'un nazi transvestit e gibós dins Eh ? a Broadway, Mike Nichols lo remarquèt e li prepausèt lo ròtle principal del film Lo Laureat en 1967, çò que li portèt una nominacion a l'Oscar del melhor actor. Hoffman i interpretava lo personatge de Benjamin Braddock, que torna dins sa familha sortida de la nauta borgesiá de California aprèp l'obtencion de son diplòma universitari e se vei implicat dins una aventura amb Dòna Robinson, la femna de l'associat de son paire. En mai de 1969 se maridèt amb Anne Byrne.
En 1982, son interpretacion dins Tootsie que s'i desguisava en femna per trobar un trabalh d'actor e sortir del caumatge li portèt una consagracion internacionala e un enòrme succès comercial, çò que li valguèt una cinquena nominacion per l'Oscar del melhor actor.
Foguèt operat del cancèr en agost de 2013.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1967 The tiger comes out
- 1967 The Graduate
- 1968 Madigan's Millions
- 1969 Midnight Cowboy
- 1969 John and Mary
- 1970 Little Big Man
- 1971 Who Is Harry Kellerman and Why Is He Saying Those Terrible Things About Me?
- 1971 Straw Men
- 1972 Alfredo, Alfredo
- 1973 Papillon
- 1974 Lenny
- 1976 All the President's men
- 1976 Marathon Man
- 1978 Straight Time
- 1979 Agatha
- 1979 Kramer vs. Kramer
- 1982 Tootsie
- 1985 Death of a Salesman
- 1987 Ishtar
- 1988 Rain Man
- 1989 Family Business
- 1990 Dick Tracy
- 1991 Billy Bathgate
- 1991 Hook
- 1992 Hero
- 1995 Outbreak
- 1996 American Buffalo


text:
Nicotinamida adenina dinucleotid fosfat
La nicotinamida adenina dinucleòtid fosfat, tanben coneguda coma NADPH o NADP, es un coenzim utilizat dins la fasa de fixacion del dioxid de carbòni de la fotosintèsi (cicle de Calvin) que s'encarga de redusir lo CO2 en carbòni organic (es un coenzim e recep d'idrogèn per se convertir). Lo NADPH es un compausat reductor qu'amassa amb l'ATP s'encargan de transformar l'aiga e lo dioxid de carbòni en compausats organics redusits (glucòsa per exemple), en liberant d'oxigèn.


text:
Wikipèdia:Vandalisme
Somari
Qu'es un acte de vandalisme sus Wikipèdia ?[modificar | modificar la font]
Un acte de vandalisme es una contribucion volontàriament facha per comprometre l'integritat del contengut de Wikipèdia. Lo mai sovent, s'agís d'escafament de contengut pertinent, de remplaçament per d'obscenitats, d'insultas, o tot autre contengut inapropriat. Wikipèdia essent liura de modificacion per tot visitor, es doncas particularament expausada a d'actes de vandalisme, en teoria.
L'acte de vandalisme es una violacion de las linhas de conducha de Wikipèdia. Per luchar eficaçament contra lo vandalisme, cal saber cossí l'identificar e cossí reagir. En cas de dobte, se podètz pas o se volètz pas prendre las mesuras que s'impausan, podètz demandar conselh sus Wikipèdia:La Tavèrna o melhor, senhalar un acte de vandalisme sus la pagina Wikipèdia:Vandalisme en cors.
Formas comunament observadas de vandalisme[modificar | modificar la font]
Vaquí qualques exemples de vandalisme observats sus Wikipèdia :
- Lo Spam
- Ajustar de ligams extèrnes sens rapòrt amb lo subjècte dins una optica de promocion.
- Bòt vandal
- Script o "robòt" que vandalisa massissament d'articles, per de spam, de publicitat o de blanquiments de pagina.
- Vandalisme pueril
- Daissar de messatges personals o de grafitis dins un article, ajustar de marridas blagas o d'absurditats d'aparéncia plausibla al contengut d'un article.
- Blanquiment
- Blanquir un article sens o explicar dins la pagina de discussion de l'article o dins lo comentari de modificacion.
- Vandalisme sornarut
- Mens evidenta de detectar, aquela forma de vandalisme se caracteriza per l'insercion d'elements erronèus al dintre d'un article. Per exemple, un remplaçament de data, un ajust o una substitucion d'absurditats que pareisson coerentas.
- Vandalisme provocator
- Ajustar o remplaçar tot o partida d'una pagina personala per d'insultas, d'obscenitats, de calomnia, de derision, etc. (Vejatz tanben Wikipèdia:Pas d'atacs personals).
- Vandalisme grafic
- Importar vèrs Wikipèdia d'imatges provocants, inserir de messatges politics, far de GIFs animats malvolents, etc.
Çò que lo vandalisme es pas[modificar | modificar la font]
Encara que sián de còps qualificats de vandalisme, los exemples citats aicí son pas considerats coma de vandalisme. Quitament se pòdon tanben provocar un escafament o una reversion, deurián pas aver per consequéncia una inscripcion sus la pagina Wikipèdia:Vandalisme en cors.
- Tèst de debutant : Los novèls venguts que descobrisson lo boton "modificar" vòlon saber se pòdon realament modificar lo contengut d'una pagina. Per aquò, escrivon de còps qualques frasas dins un article. Es pas de vandalisme ! De còps anullan d'espereles lors cambiaments. Aquestes utilizaires devon èsser aculhits calorosament e dirigits vèrs lo wikipèdia:Nauc de sabla (pel mejan dels Wikipèdia:Modèls {{AnonimTestaire}} o sa version abreujada {{AnonTest}}) ont poiràn contunhar lors tèsts.
- L'aprendissatge de la Sintaxi de Wikipèdia e de las convencions en vigor : Per cèrts utilizaires, aprendre las balisas Wikipèdia pren un cèrt temps e passaràn un pauc de temps a experimentar los diferents biaisses de far de ligams extèrnes, de ligams intèrnes e los caractèrs especials. Puslèu que de los acusar de vandalisme, val mai lor explicar quina es la convencion en vigor sul subjècte e lor indicar Ajuda:Sintaxi wikipèdia e los autres documents de referéncia.
- Violacions de neutralitat de punt de vista (PdV) : la neutralitat de punt de vista es una linha de conducha que fòrça mond a de dificultats de comprendre ; quitament los veterans pòdon de còps introduire involontàriament de contengut qu'es pas en acòrdi amb la neutralitat de punt de vista. Sèm totes mai o mens eissorbats per nòstras cresenças e aquò es pas de vandalisme. Vejatz tanben : Controvèrsia de neutralitat.
- Contribucions audaciosas : Conselham als contributors d'esitar pas a èsser audaciós dins l'edicion dels articles. Atal, arriba que de Wikipedians fascan de cambiaments radicals per fin de melhorar los articles ; quitament de troçasses de tèxt qu'avètz escriches, levats, desplaçats sus la pagina de discussion, o reescriches. Es pas totjorn agradiu, mas cal pas per aquò assimilar aquestas modificacions a de vandalisme. Aquò dich, lo savi wikipedian tempèra son ardor amb de WikiLove.
- Agarriment o atacs personals : la politica de Wikipèdia es clara : pas d'atacs personals. Agarrir los autres contributors es pas tolerat. Cèrtas formas d'agarriment son clarament de formas de vandalisme, coma lo vandalisme de pagina utilizaire. Çaquelà, d'un biais general, l'agarriment es pas de vandalisme.
- Intimidacion o obstinacion : d'unes arriban pas de s'acordar amb d'autres qu'an pasmens la volontat de dialogar, de sòrta qu'una guèrra d'edicion pòt subrevenir. Pòt arribar qu'un utilizaire s'obstine a refusar tota temptativa de dialòg, e ensage de far passar las temptativas repetidas de dialòg per d'agarriment. Aqueste tipe de compòrtament es deplorable, mas es pas stricto sensu de vandalisme. Vejatz resolucion de conflicte.
- L'inesperat : una manièra de contribuir inabituala o pauc convencionala es pas de vandalisme. Qualqu'un que fa una contribucion solida, amb "Adieu!" coma comentari de modificacion es pas un vandal excentric. Es probable un novèl arribant. Cal pas blanquir o anullar las contribucions d'un tal contributor, ni lo blocar. Es preferible d'aver una discussion amicala a prepaus de l'usatge corrècte dels resumits d'edicion.
- L'ortografia : l'utilizaire que, cresent de plan far, modifica l'ortografia d'un mot alara qu'aqueste èra corrècte pòt pas èsser considerat coma un vandal.
- L'error : quitament s'es irrefleccionat, premarc o pauc judiciós, tot esfòrç, de bona fe, per melhorar l'enciclopèdia, es pas de vandalisme. Tota contribucion que causa pas un prejudici clar e indiscutible es pas considerada coma de vandalisme.
- La supression de paragrafs contenent d'informacions sensiblas sens fonts : los articles (particularament de biografias) pòdon conténer temporàriament d'elements sens fonts. Aquestes elements son considerats coma en espèra de fonts fisablas. Çaquelà, tot contributor, quitament non inscrich, a drech de los levar.
Estatisticas suls vandals[modificar | modificar la font]
- Estatisticas suls vandals per adreças IP
- Estatisticas suls vandals per fornisseires d'accès
- Estatisticas suls vandals per país
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Wikipèdia:Vandalisme en cors - per senhalar un acte de vandalisme
- Wikipèdia:Qué far en cas de vandalisme - per la marcha de seguir fàcia a de vandalisme
- Wikipèdia:Planh al FAI


text:
Economia d'Iraq
L'economia d'Iraq se caracteriza per una fòrta dependéncia de l'exportacion de petròli e per accentuar un desvolopament dirigit per d'organismes centrals. Abans lo començament de la guèrra contra Iran en setembre de 1980, lo futur de l'economia iraquiana èra brilhant. La produccion de petròli aviá atengut lo nivèl de 3,5 milions de barrils per jorn e las intradas del petròli somavan 21 miliards de dolars en 1979 e 27 miliards de dolars en 1980. Al començament de la guèrra, Iraq aviá acumulat aperaquí 35 miliards de dolars en de resèrvas de devisas.
La guèrra entre Iran e Iraq agotèt las resèrvas de devisas d'Iraq, destrusiguèt la siá economia e daissèt dins lo país un deute extèrne superior a 40 miliards de dolars. Après la fin del conflicte, las exportacions de petròli comencèron de pujar pauc a pauc, mercé al bastiment de nòus oleoductes e a la restauracion de las installacions destruidas.


text:
Osvaldo Pugliese
Osvaldo Pugliese (Villa Crespo, Buenos Aires, lo 2 de deceme de 1905 - Buenos Aires, 25 de julhet de 1995) que ho un pianista, compositor e cap d'orquèstra argentin de tango.
Lo son pair qui èra eth medish flabutaire, que'u crompè mainatge un vriulon e que'u andè estudiar au Conservatòri Odeon deu son quartièr nadau on fin finau acabore per descrobir lo piano. Au 15 ans que formè un trio dab lo bandoneonista Domingo Faillac e lo violonista Alfredo Ferrito e que's produsín dens lo Café de la Chancha. Arron qu'integrè l'orquèstra de la bandoneonista Francisca Bernardo (chafrada la Paquita o La Flor de Villa Crespo. En 1924 que passè peu cuartet de Enrique Pollet e fin finau qu'integrè las orquèstras prestigiosas de Roberto Firpo e, en 1926, de Pedro Maffia.
En 1929 que fondè ua purmèra orquèstra qui avó ua mauescaduda financièra. Que tornè fondar e gavidar ua orquèstra navèra en 1936 dab Alfredo Calabró, Juan Abelardo Fernández e Marcos Madrigal (bandoneons), Rolando Curzel e Juan Pedro Potenza (vriulons), Aniceto Rossi (contrabaisha). Que debutèn hens lo Germinal de l'avienguda Corrientes (sede de mantus teatres e cabaret de Buenos Aires) e qu'ei per e dab aquesta orquèstra que compausore e intrepretere las soas òbras mei famosas com, per exemple La yumba.
Membre deu Partit Comunista Argentin de 1936 enlà, qu'avó coentas dab los regim de Juan Domingo Perón mes tanben dab lo regim militar (aperat Revolución Libertadora) qui'u hè càder. Qu'arrebó ua distincion oficiau de Cuba de la man de l'escrivan Alejo Carpentier e lo grad de comandaire de l'Òrdi de las Arts e de las Letras de França.


text:
Malautiá
La malautiá (var. malautia) es un estat determitat de l'organisme que dificulta la subrevivença e reproduccion de l'individú. Mantun biologista considèra tanben qu'una malautiá es l'estat de l'organisme que desavantatja la subrevida de l'espècia. La patologia es l'estudi de las malautiás. La nosologia es lo classament sistematic de las malautiás. Lo camp de la coneissença mai ample sus las malautiás e suls tractaments es la medecina.
Classas de malautiás per lor causa[modificar | modificar la font]
- Las malautiás infecciosas son aquelas causadas per d'agents infeccioses transmissibles, coma pòdon èsser los bactèris, los fongs, los parasits, los virus, e los prions.
- Fòrça ligadas amb las malautiás infecciosas, encara que strictu sensu se pòdon pas considerar coma talas, las malautiás parasitàrias son aquelas causadas per protozous e cucs.
- Las malautiás geneticas son las causadas per la preséncia o abséncia de gèns qu'afèctan l'ADN del pacient.
- Las malautiás toxicas son las causadas per l'exposicion a toxinas ambientalas, coma per exemple, los metals pesants.
- Las malautiás nutricionalas son las causadas per la manca o la deficiéncia de determinadas noiriduras. Atanben i a de malautiás causadas per feridas, malformacions o per la non utilizacion de parts del còs.
- Las malautiás autoimmunitàrias son aquelas ont lo sistèma immunitari de l'afectat ataca los teissits del pròpri còs.
Cal tanben considerar la iatrogènia (la malautiá causada pel metge o pel medicament), las causadas per las pròprias cresenças del pacient, per una combinason de las causas expausadas e las d'origina desconeguda.


text:
Traduccion automatica
Era traduccion automatica[1] ei era traduccion d'un tèxte informatizat (o tèxte en supòrt informatic) a partir dera lengua de despart o lengua d'origina cap ara lengua d'arribada o lengua cibla, mejançant un sistèma informatic compausat d'un ordenador e d'un programa especializat. Se distinguissen basicament dus apròchis dera traduccion automatica:
- era traduccion automatica basada sus règles (anglés rule-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica que hè besonh (diccionaris, règles) es estada generada per persones expèrtes, e
- era traduccion automatica basada sus còrpus (anglés corpus-based machine translation), ena quau era informacion lingüistica s'obtien (s'apren) automaticament de bitèxtes (parelhs formats per lo tèxte en ua lengua e era sua traduccion en ua auta lengua).
Un exemple de traductor automatic entar occitan ei Apertium, que pòt tradúser der aranés (occitan) ath catalan e deth catalan ar aranés (occitan).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ o eventualament [ar]revirada automatica.


text:
Comunautat Europèa de l'Energia Atomica
La Comunitat Europèa de l'Energia Atomica (CEEA), coneguda popularment coma Euratom, es una organizacion europèa que s'ocupa de l'establiment d'un mercat comun dels productes nuclears e dins lo desvolopament d'aquela industria nucleara amb de fins pacificas.
Sa composicion e son organizacion es plenament integrada dins los organs de foncionament de l'Union Europèa pasmens que siá una entitat complatament independenta. Son sèti es dins la vila bèlga de Brussèlas.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo resultat de la signatura dels Tractats de Roma lo 25 de març de 1957 foguèt la creacion de la Comunautat Economica Europèa (CEE) e la Comunautat Europèa de l'Energia Atomica (Euratom), organizacions amb d'objectius mai economics que politics.
Incialament creada coma una entitat amb sa pròpia direccion e sa presidéncia, a partir de la signatura del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas en 1965 fusionant sas institucions amb aquelas de la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) e la Comaunitat Economica Europèa (CEE).
Objectius[modificar | modificar la font]
La tòca de l'Euratom foguèt la creacion d'un mercat comun e especializat dins los productes èissits de l'energia atomica, asegura lor distribucion dins los estats membres de la Comunautat, e la venta dels demais als estats no comunautaris e la recerca al l'entorn d'aquela energia per d'usatges pacifics.
Membres[modificar | modificar la font]
Los membres de l'Euratom son los meteisses qu'aqueles de l'Union Europèa, perque aquel organisme partatge sus organs amb la precedenta. L'Euratom foguèt fondat per sièis estats: França, Alemanha, Itàlia e los tres païses del Benelux: Belgica, Païses Basses e Luxemborg. Aprèp totes los estats membres de las succesivas Comunautats Europèas venguèron far partida d'aquel organisme.
Institucions[modificar | modificar la font]
Creada d'en primièr coma una organizacion plenament independenta e amb sa pròpias institucions, amb tres presdients. En 1967, amb la dintrada en vigor del Tractat de fusion de las Comunautats Europèas, aquelas institucions fusionèron amb aquelas de la CECA e la CEE, creant una unica Comission Europèa.
Controvèrsia[modificar | modificar la font]
Son entitat autonoma dins la Union Europèa fa controvèrsia pro importanta a causa de la disparicion iniciala de la CECA en 2002 e la desaparicion prevista de la CEE en 2009 en virtut del Tractat de Lisbona de 2007. Dins la signatura d'aquel darrièr tractat, seguent lo fracàs de Constitucion Europèa, se prepausèt exclure l'Euratom de la personalitat juridica de la nòva Union Europea a causa del sentiment antinuclear qualques estats membres de la UE.


text:
Tèrratrem e tsunami de Sendai (2011)
Lo tèrratrem de Sendai de 2011 foguèt un seisme seguit d'un tsunami qu'aguèt luòc lo divendres 11 de març de 2011 a 05:46:23 (UTC) en Japon, e qu'atenhèt una magnitud de 8,9 a l'escala sismologica de magnitud de moment (Mw). L'epicentre del terratrèm èra localizat jos la mar, davant las còstas de l'illa de Honshu, a 130 kilometres a l'èst de Sendai, prefectura de Miyagi.
Lo tèrratrem provoquèt un tsunami extrèmament destructor amb d'èrsas de mai de 10 m. de naut qu'atenguèron Japon qualques minutas aprèp lo seisme, de còps que i a en penetrar fins a 10km al dintre de las tèrras,[1] e amb d'èrsas pus pichonas qu'atenguèron los autres païses aprèp maitas oras. D'alèrtas al tsunami foguèron lançadas e d'evacuacions ordonadas per la còsta pacifica de Japon e al mens dins 20 autres païses, inclusent tota la còsta pacifica d'America del Nòrd e d'America del Sud.[2][3][4]
L'Agéncia Nacionala de Polícia japonesa confirmèt oficialament 7320 mòrt, 2618 nafrats, e 11370 desapareguts dins detz e set prefecturas, e mai de 100 000 bastiments damatjats o destrusits Lo tèrratrem e lo tsunami causèron de degalhs estructurals sevèrs e espandits en Japon, inclusent de damatges pesucs a las rotas e vias de camin de fèrre, d'incendis dins fòrça airals, e de rompeduras de paissièras.[1][5] Aperaquí 4.4 million d'abitacions al nòrd èst de Japon foguèron daissada sens electricitat e 1.5 milion sens aiga.
Fòrça generators electrics foguèron en pana, e al mens tres reactors nuclear patiguèron d'explosions degudas a l'idrogèn gasós que s'escapèt fòra dels bastiments assostant los reactors. Segon los raports de l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica, lo contenent de cada còr radioactiu es intacte e s'es pas producha de fusion . [6] Lo 18 de març, lo cap de l'IAEA Yukiya Amano descriguèt la crisi coma "extremament seriosa. Los abitants dins un rai de 20 km de la Centrala Nucleara de Fukushima I e 10 km de Fukushima II foguèron evacuats.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Japan earthquake: Tsunami hits north-east
- ↑ Tsunami bulletin number 3
- ↑ Tsunami warnings issued for at least 20 countries after quake
- ↑ PTWC warnings complete list
- ↑ Saira Syed - "Japan quake: Infrastructure damage will delay recovery" - 16 March 2011 - BBC News - Retrieved 18 March 2011.
- ↑ IAEA Update on Japan Earthquake
S
[[Categoria:Sendai]]


text:
Carbon vegetal
Lo carbon vegetal es un material combustible solide, fragil e porós amb un naut contengut en carbòni (aproximativament 80%). Se produtz per caufament de fusta e d'autres residús vegetals, a de temperaturas que varian entre 400 e 700 °C, en abséncia d'aire.
Lo poder calorific del carbon vegetal varia entre 29 000 e 35 000 kJ/kg, e es fòrça superior a aquel de la fusta, que varia entre 12 000 e 21 000 kJ/kg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo carbon vegetal foguèt utilizat coma combustible dempuèi de temps antics dins de carbonièras, mas la produccion descresquèt remplaçada per l'utilizacion del gas natural, de l'electricitat e del petròli, perque èran de produccions mai economica. Actualament lo carbon vegetal es d'usatge pauc abitual coma font de poder calorific domestic e la produccion dins las carbonièras es una apròcha mai etnografica que productiva.


text:
599
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 599 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Aliat a la ciutat de Santa Elena, Uneh Chan ataquèt e conquistèt Palenque lo 23 de mai. La vila foguèt pilhada e venguèt tributària de Calakmul.
Palenque[modificar | modificar la font]
Desfacha majora de Palenque que foguèt ocupada per Calakmul. La vila venguèt tributària dei venceires.


text:
Giovanni Battista Rogeri
Giovanni Battista Rogeri (Bolonha, 1642 - 1710) que ho un laütièr de l'escòla cremonesa, eslhèva de Nicolò Amati mes tanben un mèste de l'escòla breissana (amassa dab Gasparo da Salò e Giovanni Paolo Maggini.
Que vadó a Bolonha mes qu'estudiè a Cremona dens lo talhèr d'Amati. Arron que s'installè a Breissa on e continuè de desvolopar lo son estil ; per aquesta rason qu'ei associat dab l'escòla breissana.
Lo son hilh, Pietro Giacomo Rogeri que ho lo son eslhèva e donc, com eth, que's hè laütèr.


text:
Valentinian III
Valentinian III (2 de julhet de 419, Ravena - 16 de març de 455, Roma) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de 424 a 455. Succediguèt a l'emperaire usurpator Joan e fuguèt remplaçat per Petronius Maximus. Maugrat lei temptativas de redreiçament de certaneis emperaires seguents, la fin de son rèine es sovent considerat coma lo començament dau declin definitiu de l'Empèri Roman d'Occident.
D'efèct, lo rèine de Valentinian III fuguèt lo darrier rèine estable de l'Empèri Roman d'Occident e l'emperaire realizèt una òbra legislativa, religiosa e militara fòrça importanta per assaiar de restaurar la poissança de Roman. En particular, gràcias au generau Aetius, leis invasions de 428-431 fuguèron replegadas, lei Wisigòts deguèron acceptar de s'installar dins lo sud de Gàllia e de reconóisser l'autoritat de Roma après tres campanhas victoriosas de 426 a 436, lei Borgondas deguèron acceptar l'estatut de pòble federat en 440 e lei Huns d'Atila fuguèron vencuts en 451. Pasmens, en fòra d'aquelei victòrias, lei Vandals capitèron de fondar un estat poderós en Africa e lei Romans contunièron de perdre lo contraròtle de la Peninsula Iberica.
L'assassinat d'Aetius per de rasons desconegudas entraïnèt la fin dau rèine. Un complòt organizat per Petronius Maximus, desirós de venjar lo violament de sa frema per l'emperaire, obtenguèt lo sostèn dei partisans d'Aetius e capitèt de tuar Valentinian III en 455.


text:
Karl Davidov
Karl Davidov (en rus: Kapл ЮлbeBич ДaBыдoB) - Kuldiga, Empèri Rus, lo 15 de març (3 de març de l'annada gregoriana) de 1838 - Moscòu, lo 26 de heurèr (lo 14 de heurèr de l'annada gregoriana) de 1889) que ho un violoncelista rus. Au cors de la soa vita un mecènas que'u auherí un violoncèl d'Antonio Stradivari conegut desempuish com lo stradivarius de Davidov (que ho tanben proprietat de la violoncelista Jacqueline du Pré puish deu violoncilsta Yo-Yo Ma).
Que vadó en Lituània (alavetz dehens l'Empèri Rus e qu'aprengó en familha lo piano e lo violoncèl. La soa familha qu'insistè entà qu'estiduessi e atau que ho diplomat de matematica a l'Universitat de Sant Petersborg. Arron, qu'estudiè au Conservatòri de Leipzig.
Lo compositor Piotr Ilich Chaikovskii que'u bategè lo tsar deus violoncelistas.


text:
973
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 973 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Lo còmte Guilhèm Ièr de Provença foguèt venceire d'una campanha còntra lei Sarasins installats en Provença. Les musulmans foguèron desfachs a Ambrun, a Gap, a Riés, a Empus, a Cabassa e finalament a Tortor. Aquela darriera desfacha entraïnèt la destruccion dei principalei fòrças musulmanas. Lo rèsta assaièt de resistir dins lo castèu de La Gàrdia Frainet mai una ataca provençala entraïnèt tanben la pèrda d'aquela posicion. Dins lo rèsta de Provença, aquelei desfachas entraïnèt la conquista deis autrei posicions fortificadas dei Sarasins. Lei musulmans capturats foguèron tuats ò venguèron esclaus dei venceires. Una autra consequéncia d'aquela campanha victoriosa foguèt la somission de l'aristocràcia provençala au poder dau còmte Guilhèm Ièr.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Guèrra còntra l'emir de Mossol. Lei Bizantins foguèron venceires a Melitèna, vila estrategica d'Anatòlia dau sud-èst que foguèt reconquistada, mai esquichats a Amida.


text:
Rettel
Rettel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Rotila Es plan una appellation anciana de Rettel doncas qu'a testificat dempuèi 620 per « Valla Rotovallum » (anals de Trèvas). Mas se lududes coneis d'unes autres noms, approchants en efièch, tales #que Ruttila en 1218. La creacion del coan de Rettel remontariá a l'an 800, i auriá #èsser fondat segon la volontat d'una de la sœurs de Charlemagne, Effetia, en residéncia a Anautita-Kontz. Es possible que lo vilatge s'i siá bastit pichon a pichon a l'entorn d'una amplària domeni. Mas aquel i aviá segurament ja #èsser ocupat per endavant pels Romains, #que s'establissián en las planas. Après i aver #èsser la possession de las Bénédictins, lo coan #passar a las mans de las Chartreux de Marienfloss en 1431. La chartreuse de Rettel a #èsser bastida sus un modèl prèp d'aquela de Bosserville près de Nancy, suls bòrds de la Moselle. Es lo periòde n'aparència, segon l'istòria modèrna, la mai importanta e la mai rica n'eveniments. Las guèrras e los incendis successius an contribuit a trabalhs de reconstruction constants.
Rotila est bien une appellation ancienne de Rettel puisqu’elle est attestée dès 620 par « Valla Rotovallum » (annales de Trêves). Mais on lui connaît d’autres noms, approchants certes, tels que Ruttila en 1218. La création du couvent de Rettel remonterait à l’an 800, il aurait été fondé selon la volonté d’une des sœurs de Charlemagne, Effetia, en résidence à Haute-Kontz. Il est possible que le village se soit construit petit à petit autour d’un large domaine. Mais celui-ci avait certainement déjà été occupé auparavant par les Romains, qui s’établissaient dans les plaines. Après avoir été la possession des Bénédictins, le couvent passa aux mains des Chartreux de Marienfloss en 1431. La chartreuse de Rettel a été construite sur un modèle proche de celle de Bosserville près de Nancy, sur les bords de la Moselle. C’est la période en apparence, selon l’histoire moderne, la plus importante et la plus riche en événements. Les guerres et les incendies successifs ont contribué à des travaux de reconstruction constants.


text:
1818
Aquesta pagina concernís l'an 1818 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la liquefaccion de gas refrejats e comprimits per Michael Faraday (1791-1867). De son caire, lo quista francés Louis Jacques Thénard (1777-1857) preparèt la premiera mòstra d'aiga oxigenada.


text:
Giovanni Schiaparelli
Giovanni Virgilio Schiaparelli (nascut a Savigliano lo 14 de març de 1835, mòrt a Milan lo 4 de julhet de 1910) foguèt un astronòm italian.
Foguèt a mai senador del Reialme d'Itàlia, membre de l'Accademia dei Lincei, de l'Acadèmia de las Sciéncias de Turin e de l'Institut Reial Lombard, e es particularament conegut gràcias a sos estudis sus Mart.
Foguèt Schiaparelli lo primièr qu'observèt al telescòpi un espés malhum de canals sus la planeta roja, los famoses canals de Mart, durant la "granda opposicion" de 1877, çò que donèt pas a una pluèja d'ipotèsis, d'especulacions e de folclòre de cap a la possibilitat de vida intelligenta sus Mart. Schiaparelli a mai foguèt lo primièr que demostrèt que las pluèjas de meteorits (particularament los Perseids e los Leonids) èran en realitat de residus de cometas. Donèt son nom a la descobèrta d'un asteroïde, 69 Hesperia, lo 26 d'abril de 1861.
Per l'omenatjar foguèron batejat de son nom l'asteroïde 4062 Schiaparelli, lo cratèr Schiaparelli sus la Luna e lo cratèr Schiaparelli sus Mart.
Es actualament enterrat dins lo Cimitero monumentale de Milan.


text:
Tractats inegaus
Lei Tractats inegaus son una tièra de tractats datant dau sègle XIX entre l'Empèri Qing — e tanben lo Japon de la fin dau periòde Edo — e lei poissanças occidentalas colonialas. Signats a l'eissida de desfachas chinesas còntra d'armadas europèas pus modèrnas, impausèron de condicions comercialas fòrça desfavorablas ai Chinés e, de còps, de concessions territòrialas lòng dei regions litoralas. Entraïnèron una tièra de crisis majoras per la dinastia Qing durant la segonda mitat dau sègle XIX.


text:
Fragment d'Okazaki
Un fragment d'Okazaki qu'ei un tròç d'ADN sintetizat sus la cadena retardada d'ADN a l'escadença de la replicacion.
La rason de l'existéncia deus fragments d'Okazaki qu'ei que l'ADN polimerasa non pòt pas alongar cadenas de nucleotids sonque dens lo loa orientacion 3'- 5' (puish que las cadenas de nucleotids qui compausan la molecula d'ADN be son dissimetricas e orientadas atau). Aquò que hè qu'a l'escadença de la replicacion de l'ADN ua cadena qu'ei alongada dens de contunh dens lo sens 3' - 5' (e qu'ei aperada per aquesta rason cadena avança) e l'aute per tròç qui son los fragments d'Okazaki ; aquesta segonda cadena, formada tròç a tròç, qu'ei aperada cadena retardada.
Los fragments d'Okazaki que son formats a partir d'amòrças d'ARN formats per las ligasas per'mor que l'enzim ADN polimerasa qu'a besonh d'ua tau amòrça entà hornir nucleotids navèths.
L'existéncia deus fragments d'Okazaki que ho descobèrta en 1968 per Reiji e Tsuneko Okazaki e los lors collègas suber lo bactèri Escherichia coli


text:
Balanava
Balanava (francés Bellenaves, en 1800 Bellenave[1]) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en la region Auvergne, departament del Aliar. Es en la region istorica del Bourbonnais, al limit dels contreforts del Massís central. La municipalitat dispausa d'una estacion sus la linha SNCF Clermont-Ferrand - Montluçon e mai largament Lion - Bordèu|Bordèu. Lo autoroute A71 passa egalament près del bourg, mas i li cal pas sortida a aquel nivèl.
L'oèst de la municipalitat a cobèrt per la bòsc dels Colettes.
La commune est située dans la région Auvergne, département de l'Allier. Elle est dans la région historique du Bourbonnais, à la limite des contreforts du Massif central. La commune dispose d'une gare sur la ligne SNCF Clermont-Ferrand - Montluçon et plus largement Lyon - Bordèu|Bordèu. L'autoroute A71 passe également à proximité du bourg, mais il n'y a pas de sortie à ce niveau.
L'ouest de la commune est couvert par la forêt des Colettes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1841, la municipalitat de Balanava a amassat a aquela de Santa-Casqueta-Tizon, quitament-creada l'an 1830 per la fusion de las municipalitats de Santa-Casqueta-de-Bellenaves e de Tizon. Ladite Comuna de Santa-Casqueta-de-Bellenaves #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Mont-sus-Bellenave[2].
En 1841, la commune de Balanava est réunie à celle de Saint-Bonnet-Tizon, elle-même créée en 1830 par la fusion des communes de Saint-Bonnet-de-Bellenaves et de Tizon. Ladite commune de Saint-Bonnet-de-Bellenaves porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Mont-sur-Bellenave[2].
La comuna de Balanava es dins lo districte de Gatnat puèi dins l'arrondiment de Gatnat. En 1789 Balanava depend [1]:
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Aigapèrsa
- del parlament de París
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Borges
En 1802 lo chapluòc de canton es transferit a Ebruelh.
En 1841 annexa la comuna de Sant Bonet e Tizon[3] (ela meteissa fusion en 1833 de doas comunas, Sant Bonet de Balanava e Tizon[4]).
En 1926, passa dins l'arrondiment de Montluçon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Balanava (1115 "Balanavia") ven del preïndoeuropèu bal-, bauç, e del celtic nava, la plana al ras d'un bauç.[5]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Ficha comunala de Balanava sul site de l'EHESS
- ↑ 2,0 2,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 28 de junh de 2012.
- ↑ Ficha comunala de Sant Bonet e Tizon sul site de l'EHESS
- ↑ Ficha comunala de Tizon sul site de l'EHESS
- ↑ Marcel Bonnin, Les noms de lieux en Bourbonnais


text:
Giotto di Bondone
Giotto di Bondone o Ambrogiotto di Bondone (Vespignano o Rominano, 1267 - Florença, lo 8 de genièr de 1337) foguèt un pintre, escultor e arquitècte italian, que sas òbras foguèron a l'origina del novelum de la pintura occidentala. Foguèt l'influéncia de sa pintura que provoquèt lo vast movement de la Renaissença del sègle seguent.
Giotto fa part del corrent artistic de la Prerenaissença que se manifèsta en Itàlia a la començança del sègle XIV, e qu'es un de sos mèstres. En aquela fin de l'Edat Mejana, Giotto es lo primièr artista que sa pensada e sa novèla vision del monde ajudan a construire aquel movement, l'umanisme, que plaça l'Òme a la plaça centrala de l'Univèrs e li permet d'èsser mèstre de son pròpri destin.
Las frescas que Giotto pintèt a Florença (glèisa de Santa Croce de Florença), a Assisi (basilica de Sant Francés d'Assisi) e a Pàdoa (capèla dels Scrovegni dins la glèisa de l'Arena de Pàdoa) figuran dins los soms de l'art crestian.
Son influéncia sus las generacions d'artistas que li subrevisquèron es tan granda que se pòt parlar d' « escòlas giottescas » al subjècte d'unas escòlas de pintura de l'epòca. Pintres coma los de l'escòla de Rimini (Giovanni Baronzio, Neri da Rimini, Pietro da Rimini) son considerats coma sos eretièrs[1] Dempuèi lo passatge de Giotto, de mal datar (versemblablament entre 1303 e 1309) dins lor vila, ont venguèt pénher un cicle de frescas (uèi perdudas).
Somari
- 1 Biografia
- 2 L'encontre amb Cimabue
- 3 Citacions al subjècte de Giotto
- 4 Anecdòtas
- 5 Las frescas de la basilica de Sant Francés d'Assisi
- 6 Òbras realizadas a Roma
- 7 Passatge a Rimini
- 8 Las frescas de la glèisa de l'Arena
- 9 Giotto arquitècte : lo campanal de Giotto
- 10 Autras òbras
- 11 Galariá
- 12 Fonts
- 13 Bibliografia
- 14 Ligams extèrnes
- 15 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Giotto nasquèt dins una familha païsana de Colle di Vespignano (o a Romignano), un vilatge prèp de Vicchio di Mugello, al nòrd-èst de Florença, en Toscana.
Dins sa tecnica, Giotto marquèt una ruptura amb l'art gotic italian del Trecento, passant d'una concepcion ieratica de la pintura (representacion dels personatges dins una concepcion pro immobila dins l'estampadura) cap a un cèrt naturalisme. Atal, representèt de scènas ont l'accent foguèt mes sus la comunicacion entre los personatges e la perspectiva amb un ponch de fugida.
Aguèt Taddeo Gaddi per disciple.
Giotto moriguèt a Florença lo 8 de genièr de 1337 e foguèt enterrat amb pompas dins la catedrala que ne foguèt l'arquitècte. Amb la seuna femna, Ciuta di Lapo di Pela, aguèt uèit enfants, que l'ainat, Francesco, foguèt introduch en 1311 dins la companhiá dels pintres de Florença.
Sas pinturas son d'inspiracion religiosa: fòrça retaules, grandas superfícias cobèrtas amb frescas a Pàdoa (scènas de la Bíblia a la capèla de l'Annunziata o dels Scrovegni) e a Assisi (basilica inferiora e, subretot, scènas de la vida de Francés d'Assisi dins la basilica superiora, frescas del Palazzo della Ragione de Pàdoa, destruidas en 1420).
Fòrça artistas modèrnes trobèron l'inspiracion dins l'òbra de Giotto, - ont posèron a la font d'un umanisme que demòra valable a totas las epòcas.
L'encontre amb Cimabue[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, reculhida per Lorenzo Ghiberti e Giorgio Vasari, « Giotto enfant auriá començat per gardar las cabras de son paire Bondone, e lo pintre Cimabue, lo susprenguèt que dessenhava sus una pèira amb de carbon sus las ribas d'un riu; meravilhat per son engenh primaic, auriá menat lo pastorèl, qu'aviá una dotzena d'annadas, dins son talhièr ». Se pòt véser la pèira commemorativa prèp del pont ont se seriá tengut aquel encontre ipotetic.
D'autres tèxtes pus recents afirman que se serián encontrats a Florença. Ça que la, es plan Cimabue que acertèt la formacion d'aquel mainat talentós.
Citacions al subjècte de Giotto[modificar | modificar la font]
Mai d'un testimòni literari, que ditz pas gaire sus la vida de Giotto, senhalan l'impacte de l'òbra de Giotto sus sos contemporanèus coma Dante, que foguèt son amic, dins lo cant XI del Purgatòri, coma Boccacio dins la novèla VI,5 Decameron, coma dins Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori.
Boccacio, dins una novèla del Decameron, (1350) :
« Aguèt un engenh tan poderós, que la Natura, maire e creairitz de totas causas, produit pas res, jos las eternalas evolucions celèstas, que foguèt capable de reproduire amb l'estilet, la pluma o lo pincèl : reproduccion tan perfiècha que, per los uèlhs, foguèt pas una còpia, mas lo modèl meteis. Plan sovent sos òbras enganèron lo sens visual, e òm prenguèt per la realitat çò qu'es una pintura »
« Se rapòrta que Giotto, dins sa jovença, pintèt un jorn d'un biais tan frapant una mosca sul nas d'una cara començada per Cimabue que lo mèstre, quand tornèt a son trabalh, temptèt mai d'un còp de la cochar amb la man abans de s'apercebre de son error Le Vite »
Anecdòtas[modificar | modificar la font]
Lo papa Beneset XII, via un de sos emissaris, cachèt Giotto de li balhar la pus pura pròva de son talent. Aquel darrièr tracèt sus un fuèlh destinat al pontife sobeiran un cercle perfèit a man levada. L'ancian pastorèl demostrèt son engenh e poguèt alavetz viatjar a Roma per realizar mai d'una òbras.
Las frescas de la basilica de Sant Francés d'Assisi[modificar | modificar la font]
Las parets de la glèisa superiora de la basilica de Sant Francés d'Assisi, son cobèrtas de las frescas extraordinàrias realizadas dins lo darrièr decenni del sègle XIII.
Aquelas frescas, qu'inaugurèron un biais de pénher novèl e vivent, eissit de l'observacion de la natura, la precision expressiva de las actituds e dels traits, segurament, excitèron lo vam dels contemporanèus. Foguèt lo primièr còp qu'òm alassèt amb fòrça amb la tradicion bizantina.
Òbras realizadas a Roma[modificar | modificar la font]
A Roma, Giotto executèt qualques òbras que mai d'una foguèron perdudas o arroïnadas, demest elas un Crucific pintat a la destrempa per la glèisa de Santa Maria sopra Minerva, o las frescas de San Giorgio in Velabro.
La pus importanta de las òbras de Giotto dins la Basilica de Sant Pèire, es la celèbra mosaïca monumentala de La Navicella, qu'orna uèi lo vestibul de l'immensa glèisa - primitivament decorèt la faciada -, e lo retaule del grand altar, conservat dempuèi lo sègle XV dins la sacristia dels canonges.
Passatge a Rimini[modificar | modificar la font]
La preséncia de Giotto a Rimini es pas de bon datar amb precision, mas son influéncia suls artistas de l'escòla de Rimini (Giovanni Baronzio, Pietro da Rimini, Neri da Rimini) es incontestabla.
Las frescas de la glèisa de l'Arena[modificar | modificar la font]
De 1303 a 1306, Giotto foguèt a Pàdoa ont pintèt las cinquanta tres frescas de la capèla Scrovegni o capèla de Santa Maria dell'Arena dins la glèisa de l'Arena, que son consideras coma son cap d'òbra e un dels tornament de l'istòria de la pintura europèa. Aviá probablament quaranta ans quand comencèt la decoracion de la capèla.
Giotto arquitècte : lo campanal de Giotto[modificar | modificar la font]
Coma arquitècte e coma escultor, Giotto daissèt a Florença un monument fòrça elegant e armoniós, lo campanal de la catedrala. Foguèt lo 12 de abril de 1334 que la comuna de Florença nomenèt Giotto « Magnus magister (Grand mèstre) e capomaestro (cap arquitècte) de Santa Maria del Fiore, (Santa Reparata a l'epòca). Aquela catedrala, començada per Arnolfo di Cambio, aviá pas encara de faciada, de copòla e de campanal.
Son òbra incontestabla es lo campanal, torre carrada amb tres estatges de fenèstras, a 84 mètres de naut. Es decorat fins al som d'incrustacions de marbres colorats, enauçat de bas-relèus e d'estatuas.
Autras òbras[modificar | modificar la font]
- Basilica de Santa Croce de Florença :
- la vida de Sant Francés dins la capèla Bardi ;
- Cicle de la vida de Sant Silvèstre amb son disciple Maso di Banco ;
- Frescas de las Scènas de la vida de Sant Joan Baptista dins la capèla de la familha Peruzzi
- Las òbras de Giotto als Oficis de Florença :
- Viege d'Ognissanti, vèrs 1310
- Musèu del Lovre, París :
- Crucific pintat, vèrs 1315
- Sant Francés d'Assisi recebent los estigmats, vèrs 1295 / 1300
- Metropolitan Museum of Art, Nòva York :
- L'Epifania, vèrs 1320, pintura
- National Gallery of Art, Washington, DC :
- La Madòna, vèrs 1320,
- Autres :
- Sant Francés donant la sieuna tunica al paure
Galariá[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- (fr) Article « Giotto » de « La grande encyclopédie : inventaire raisonné des sciences, des lettres et des arts », réalisée par une société de savants et de gens de lettres sous la direction de MM. Berthelot, Hartwig Derenbourg, F.-Camille Dreyfus [et al.] Réimpression non datée de l'édition de 1885-1902. Paris, Société anonyme de « La grande encyclopédie », [191-?], tome XVIII, pages 953 et suiv.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Article « Giotto » de La grande encyclopédie : inventaire raisonné des sciences, des lettres et des arts. Réalisée par une société de savants et de gens de lettres sous la direction de MM. Berthelot, Hartwig Derenbourg, F.-Camille Dreyfus [et al.] Réimpression non datée de l'édition de 1885-1902, Paris.
- Marcel Brion, Giotto, Rieder, 1928
- Élisabeth Crouzet-Pavan, Enfers et paradis. L'Italie de Dante et de Giotto, 490 pages, Paris, Albin Michel, 2004 - (ISBN 2-226-14258-4)
- Marcelin Pleynet, Giotto - Paris, Mazan, 1985 - (ISBN 2-85025-073-2)
- Luciano Bellosi, La pecora di Giotto, Turin (1985)
- Luciano Bellosi, Giotto et son héritage artistique[2], traduit de l'italien par CIEL[3], 1 vol. 383 p. - Paris : Le Figaro, coll. Les grands maîtres de l'art Modèl:Numéro, 2008 - (ISBN 2-81050-019-2)
- Francesca Flores d'Arcais, Giotto, Actes Sud/Motta, 2001 - (ISBN 2-7427-3261-6)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (pl) Art Gallery - Giotto di Bondone
- (fr) Texte sur les fresquistes florentins : Giotto et ses continuateurs
- (en) Giotto di Bondone dans Artcyclopedia
- (fr) article de A. pératé dans l'Encyclopédie de l'Agora
- Web Gallery of Art
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luciano Bellosi, Giotto e son eretatge artistic
- ↑ Les peintres étudiés par Luciano Bellosi comme « héritiers » de Giotto : Filippo Rusuti, Pietro Cavallini, Duccio di Buoninsegna, Giovanni da Rimini, Neri da Rimini, Pietro da Rimini, Simone Martini, Pietro Lorenzetti, Ambrogio Lorenzetti, Matteo Giovannetti, Maso di Banco, Puccio Capanna, Taddeo Gaddi, Giovanni da Milano, Giottino, Giusto de Menabuoi, Altichiero da Zevio, Jacopo Avanzi, Jean Pucelle, les Frères de Limbourg
- ↑ CIEL = Centre international d'études linguistiques


text:
Euròpa Orientala
L’Euròpa Orientala es l'ensems dels Estat d'Euròpa de lengas eslavas orientalas, en mai d'autres païses qu'apartenguèron a l'URSS (Païses baltes, Moldàvia) o que la dominacion sovietica foguèt fòrça fòrta (Romania). Geograficament, es la partida orientala d'Euròpa, délimitada a l'èst per Oral e Caucàs.
Lo tèrme Euròpa Orientala es una nocion geografica alara que lo tèrme Blòc de l'Èst es una nocion ideologica e politica que designa un ensems que compreniá tanben la majoritat dels païses de l'Euròpa centrala en mai de qualques païses de l'Euròpa del Sud e de l'Euròpa del Nòrd.
Somari
Definicion geografica[modificar | modificar la font]
Estrictament parlant, los païses de l'Euròpa de l'Èst serián:
E i enclure mai largament :
- Païses del Nòrd:
- Païses del sud (dels Balcans) :
E de biais encara mai larg:
Euròpa Orientala « istorica », eretjada de la guèrra freja[modificar | modificar la font]
Pendent la Guèrra Freja, « Euròpa Orientala » designava los païses del continent que se trapava del costat oriental del Ridèl de fèrre.
Definition de l'ONU[1][modificar | modificar la font]
Nòtas e referénceias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lista sul site de l'ONU
- ↑ La reparticion dels païses o dels grops en grops particulars representa pas qu'una comoditat a des fins estatisticas e presumís de cap de biais d'una quina que siá afiliacion politica o autre de la part dels païses o des territòris [1]


text:
János Arany
János Arany, nascut lo 2 de març de 1817 a Nagyszalonta (uèi Salonta, Romania), prèp de Nagyvárad (uèi Oradea, Romania), e mòrt lo 22 d'octobre de 1882 a Budapèst, foguèt poèta e traductor.
Sa vida[modificar | modificar la font]
János Arany (prononciar Ianòch Òrònh, « arany » vòl dire « aur » en ongrés) èra lo darrièr mainatge e sol filh d'una familha de païsans protestants d'una pichona vila de l'èst de la granda plana ongresa (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala). Per ajudar sos parents qu'an pas tròp d'argent, fa plan lèu de regent a l'escòla de Nagyszalonta puèi partís en 1833 estudiar al grand collègi reformat de Debrecen ont demora fins en 1836, quand va barrutlar amb d'amics d'una tropa d'actors. Mòrta sa maire, lo seu paire avugle, torna a Nagyszalonta ont se marida en 1840 amb Julianna Ercsey e ven foncionari. An dos mainatges: Juliska en 1841 e László (que vendrà famós amb sos « Contes ») en 1844. La publicacion de « Toldi » en 1846 càmbia sa vida. Tot d'una, es conegut dins tota Ongria e ven l'amic de Sándor Petőfi, autre poèta vengut del pòble.
Son òbra[modificar | modificar la font]
« Toldi » 1846
« Toldi estéje » (Lo vèspre de Tòldi) 1847
« Daliás idök » (Temps de cançon) 1849 a 1855
« Toldi szerelme » (L'amor de Tòldi) 1863 a 1879


text:
Viena (Àustria)
Viena (Wien [ˈviːn] en alemand) es la capitala d'Àustria. Sa populacion èra estimada a 1 741 246 abitants, en genièr de 2013. Sa superfícia totala es 414,9 km².
Es una de las capitalas mai ancianas d'Euròpa, foguèt lo centre de l'Empèri austro-ongrés. Lo gentilici es vienés -esa.
Es lo centre cultural, economic e politic d'Àustria. La ciutat es lo sèti de divèrsas institucions e entrepresas, e tanben lo sèti d'organismes de l'ONU e de l'OPEP.
Populacion istorica[modificar | modificar la font]


text:
Wikipèdia:Projècte/Portals
Lo projècte Portals visa a enriquir e armonizar los portals de Wikipèdia. Los portals son d'introduccions tematicas destinadas a presentar de biais estructurat las informacions altorn d'un tèma donat.
Aqueste mòde de navigacion es de generalizar perque ofrís un biais excellent de mostrar lo contengut de Wikipèdia de manièra al còp estructurada e ludica. Lo portal es tanben un mejan de far aparéisser la riquesa de Wikipèdia sus un tèma particular, mas tanben sas lacunas, e doncas d'incitar a las completar.
S'avètz començat de trabalhar a la realizacion d'un portal, fasètz-ne mencion dins la lista dels portals. Veire tanben Ajuda:Crear un portal ; las rubricas d'un portal.
Somari
Participants al projècte[modificar | modificar la font]
Mercé de metre vòstre nom aicí, e mai vòstre OS e la version de vòstre navegador (per poder saber quins son los bugs jos quins logicials)
- Cedric31 Windows XP, IE. 6.0
Portals de relegir o de completar[modificar | modificar la font]
Listar aicí los portals acabats o quasi acabats que desiratz que sián relegits/testats per d'autres.
Armonizacion dels portals[modificar | modificar la font]
Aquesta seccion visa a armonizar los portals per conservar una cèrta unitat.
Estructura d'un portal[modificar | modificar la font]
(Aquesta pòt variar plan segur, en foncion dels besonhs per cada tèma, mas seriá plan de gardar una estructura equivalenta per cadun dels portals)
-
-
- Un títol
- Una illustracion del tèma (imatge, montatge fotografic etc.)
- Una frasa illustrant lo tèma (citacion, explicacion)
- De rubricas (pas forçadament dins aqueste òrdre), vejatz lo somari d'aquestas rubricas :
- divèrs jos-tèmas del portal
- O sabiatz ?
- Lutz sus...
- Articles de qualitat
- Articles recents
- Lo projècte associat eventualament
- las remarcas (vejatz los portals existents)
- un ligam portal d'ajustar suls articles integrats al portal (vejatz Projècte:Carta grafica/Ligam portal)
-
Carta grafica[modificar | modificar la font]
- Cada portal deuriá aver sas colors especificas e armonizadas. Per una primièra idèa de colors de fons, vesètz lo tablèu sinoptic.
Recomandacions[modificar | modificar la font]
- Atencion a las meses en pagina que devon passar sus totes los navegadors (vejatz seccion bugfixes en dejós)
- Atencion a las illustracions tròp grandas en començament de portal, prenon tota la plaça sus de pichons ecrans e permeton pas al visitor de "comprendre" en una sola ulhada que lo portal compòrta de ligams.
Bugfixes[modificar | modificar la font]
Los portals fan apèl a un fum de causas e autres pichons trucs e astúcias divèrses, que pòdon foncionar pas sus qualques navegadors. Mercé de listar aicí las errors qu'encontratz en especificant la version de vòstre navegador e vòstre OS. Quand una error es estada corregida, mercé de la senhalar en puntant sus l'istoric en fin que los qu'an "copiat" un portal pòscan aportar las meteissas modificacions.
Personas cargadas dels portals[modificar | modificar la font]
Aquesta lista permet d'aver aisidament accès a una pichona banca d'informacions sus l'ensemble dels portals : data de creation, creator e persona(s) que se n'ocupan. Es tanben un mejan rapid de veire s'un portal es daissat a l'abandon (se sos contributors participan pas mai o son partits per exemple).
nòta : la data indicada es la creacion de la pagina, e non pas la data de dobertura (corregissètz s'es notablament diferenta)


text:
Ivan Organt
Ivan Organt (Sant Petersborg / URSS, 16 d‘abrial de 1978, en rus ИBaH ypraHT) es un actor e presentator de la television rusa.
Lo 15 d‘abrial de 2013 dins lo programa gastronomic „Smak“ (lo gost) Ivan Organt a badinat d’estatjants d’un vilatge ucraïnian. Pendent la preparacion d’un plat a parlat: „Ai talhat un api absoludament asimetricament… Saique ai dich non completament corrèctament. Ai talhat de legums que un commissari roge d’estatjants d’un vilatge ucraïnian“. Aquelas paraulas aguèron una granda resonança publica e provoquèron un escandal diplomatic entre Ucraïna e Russia.


text:
Milan Kundera
Milan Kundera (nascut lo 1èr d'abril de 1929 a Brno, Checoslovaquia) es un escrivan chèc de nacionalitat francesa. Es conegut internacionalament per son òbra màger en chèc Nesnesitelná lehkost bytí (traducha e publicada en francés en 1984 jol títol l'Insoutenable légèreté de l'être). A longtemps viscut en França e a participat a la traduccion en francés de mantun de sos romans coma Nesmrtelnost (l'Immortalité).
Prèmis[modificar | modificar la font]
En 1985 Kundera recebèt lo Prèmi Jerusalem. Tanben es estat dich qu'es estat candidat al Prèmi Nobel de Literatura.


text:
Club Atlético Rosario Central
Lo Club Atlético Rosario Central qu'ei ua de la associocion esportivas mei ancianas d'Argentina (que ho fondat en 1889), originari de la ciutat de Rosario, Província de Santa Fe.
Qu'ei de segur ua de las equipas màger en dehòra de la zòna urbana de Buenos Aires e de la soa província dab 4 campionats d'Argentina desempuish la tempsada professionau e mantuas participacion a la Copa Libertadores de América (2 vegadas com miei finalista).
Lo son estadi, l'Estadio Dr. Lisandro de la Torre qu'ei un deus màgers d'Argentina. Lo sol, amassa dab El Monumental de River Plate abilitat de la FIFA en aqueth país.


text:
Joan Rebolh
Joan Rebolh (en francés Jean Reboul; Nimes, 23 de genièr de 1796-28 de mai de 1864) fuguèt un poèta e fornier occitan dau sègle XIX, ben conegut e apreciat dins lo país nimesenc. Rebolh, catolic e reialista, soventei-fes fuguèt opausat (d'un biais legitim ò non) a Antòni Bigòt (protestant e republican).
Biografia[modificar | modificar la font]
Naissut a Nimes, èra filh d’un sarralhier qu'aviá capitat professionalament. Aqueste moriguèt jove mas la moneda que laissèt permetèt d'inscriure l'enfant dins un pensionat. Quand aviá pas que tretze ans Rebolh èra intrat coma copista per un avocat mas aguèt de laissar aqueste trabalh per venir fornier e ajudar sa maire a noirir sos quatre enfants. L'ostau que i grandiguèt venguèt puei sa fornariá, que i restariá fins a la mòrt. Se maridèt jove mas perdèt sa femna au cap de quauques meses. Se tornèt maridar e deviá conéisser tornarmai una autra tragedia. Après quauques ensages d'escritura, fuguèt mai que mai après la mòrt de sa femna e son enfant, en 1828, que Joan Rebolh s'inicièt a la poesia, en escriure lo famós poèma en francés l’Ange et l’enfant (L'Àngel e l'enfant). Demieg seis autreis produccions, son poèma le dernier jour (lo darrier jorn) fuguèt d'aquelei qu'assegurèron sa reputacion e sa plaça onorabla au mitan dei poètas e escriveires francés d'aqueu temps.
Emai Chateaubriand passèt quauqueis oras a Nimes e lo visitèt en lo felicitant per seis òbras. Lamartine e d'autrei celebritats d'aqueu temps visitèron tanben lo poèta nimesenc. Alexandre Dumas que lo passèt visitar en 1838 lo descriguèt ansin: C'était un homme de trente-cinq à trente-sept ans, d'une taille au-dessus de la moyenne, avec un teint d'un brun presque arabe, des cheveux noirs et luisants, des dents d'émail, Ce regard fut rapide et profond, et je m'aperçus alors qu'il avait des yeux magnifiques, de ces yeux indiens puissants et veloutés, faits pour exprimer l'amour et la colère.
En 1852, lo govèrn imperiau vouguèt decorar Joan Rebolh (qu'èra reialista), mai aqueu d'aquí respondèt que se pensava pas d'èstre passat a l'estat de monument e arrefusèt la recompensa.
Pauc de temps après que moriguèt d'una malautiá ben lònga, lo decrèt imperiau dau 17 de junh de 1865 fasent passar la deliberacion dau Conseu Municipau de Nimes dau 11 de junh de 1864 donèt lo nom de carriera "Joan Reboul" a l’anciana carriera Carretariá, pròche leis Arenas.


text:
Vendée Globe
Vendée Globe es una espròva esportiva maritima. A luòc cada 4 ans, la tòca es de far lo torn del mond amb vela sens assisténcia, sens escala e en solitari. La partença de l'espròva se fa totjorn en novembre dins la comuna dels Sables-d'Olonne en Vendèa, (França).
Règlament[modificar | modificar la font]
- Vendée Globe es una espròva en solitari, sens assisténcia, l'unica ajuda qu'es tolerada es l'ajuda medicala.
- L'ajuda d'una persona dempuèi la tèrra es interdita.
- Dins lo cas d'un naufragi, un participant pòt far montar a son bòrd una persona en dificultat sens èsser penalizat.


text:
Andrea Amati
Andrea Amati (c. 1511 - c. 1580) que ho un laütièr de Cremona en Lombardia, autor deus mei vielhs vriulons tostemps en existéncia e lo fondator de la mei prestigiosa dinastia de laütiers de Cremona.
Qu'ei l'autor deus mei ancians vriulons coneguts au dia de uei e qu'ei considerat com un possible inventor d'aqueste instrument. Que frabriquè instruments per la cort de França de Caterina de Medici e deus sons hilh, mei que mei Carles IX de França
Qu'avò dus hilhs laütièr: Antonio Amati (c. 1540) e Girolamo Amati (1561–1630). Lo hilh deu segond, Niccolò Amati (3 de deceme de 1596 – 12 d'abriu de 1684) qu'ei mei famós enquera que lo son ajòu e que ho lo mèste et d'Andrea Guarneri e d'Antonio Stradivari.
Vedetz tanben: La familha Amati


text:
Hiroshima
Hiroshima (広島市, -shi) es la capitala de la prefectura de Hiroshima, dins la region de Chugoku, Japon.
La vila es localizada en amunt del dèlta del riu Òta (riu que nais dins las montanhas prèp de Chugoku), e amb sos set braces, dividís la vila en sièis illas, fins a la baia d'Hiroshima. La vila es gaireben plana, amb una leugièra elevacion en dessús del nivèl de la mar.
La populacion estimada en 2003 èra d'1.130.000 abitants, per una superfícia de 741,75 km², amb una densitat de mai de 1.500 personas per km².
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat foguèt fondada en 1589, sus la còsta de l'illa de Seto, venguèt puèi un centre urban durant l'Èra Meiji. Adquiriguèt l'estatut de vila l'1 d'abril de 1889.
Hiroshima foguèt la scena del primièr bombardament atomic de l'istòria, lo 6 d'agost de 1945, cap al final de la Segonda Guèrra Mondiala, per l'aviacion dels Estats Units d'America.
Cultura[modificar | modificar la font]
Hiroshima es classificada per l'UNESCO coma Patrimòni Mondial de l'Umanitat:
- Lo Santuari chinto d'Itsukushima.
- Lo Monument a la Patz, que Copòla de Gembaku.


text:
Paul Passy
Paul Édouard Passy (Versailles, 13 de genièr de 1859 – Bourg-la-Reine, 21 de març de 1940) foguèt un lingüista e fonetician francés, un dels pionièrs dels estudis de fonetica. Fondèt l'Associacion Fonetica Internacionala en 1886. Sa contribucion foguèt fondamentala dins l'elaboracion e difusion de l'Alfabet Fonetic Internacional. Aguèt coma escolan lo fonetician anglés Daniel Jones que foguèt un dels lingüistas mai importants de la lenga anglesa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Paul Passy nasquèt en 1859 a Versailles dins una familha de notables parisencs. Son paire, Frédéric, èra un economista e politician prestigiós qu'èra estat lo primièr guerdonat (amb Henri Dunant) del Prèmi Nobel de la Patz en 1901. Plan jove Passy, qu'aviá de preceptors, dominava ja mantuna lenga estrangièra coma l'anglés, l'alemand e l'italian. Mai tard estudièt lo sanscrit e lo latin a l'École des Hautes Études. Se diplomèt a l'universitat quand aviá pas que 19 ans e comencèt puèi a trabalhar coma professor de lenga (en alemand e anglés) dins las escòlas publicas per far pas lo servici militar. I passèt dètz ans e, cansat de l'ensenhament tradicional de las lengas, comencèt a s'organizar pr'amor d'ensajar d'i menar de reformas prigondas e drasticas. Aital fondèt en 1886 l'Associacion Fonetica Internacionala, qu'a la debuta amassava de professors de lenga. Participèt puèi, e foguèt un dels contribusidors màgers, a l'elaboracion de l'Alfabet Fonetic Internacional. Passy foguèt tanben un personatge essencial dins lo desvolopament del cristianisme social francés. En 1906, participèt a la creacion de l'Union dels Socialistas Crestians e tres ans mai tard, en 1909, fondèt a ras del vilatge de Fontette (dins lo departament d'Aube) la coloniá sonada Liéfra (nom bastit a partit de la devisa francesa "Liberté, Égalité, Fraternité") que foncionava segon la lei de Moïse que desapareguèt tre qu'arribèt la Primièra Guèrra Mondiala
Òbras[modificar | modificar la font]
- Élémans (sic) d'anglais parlé s. d.
- L'instruction primaire aux États-Unis: rapport présenté au ministre de l'Instruction publique (1885)
- Sons du français (1887)
- Étude sur les changements phonétiques et leurs caractères généraux (1891)
- Le français parlé; morceaux choisis a l'usage des étrangers avec la prononciation figurée (1892)
- Elementarbuch des gesprochenen Französisch, escrich amb Franz Beyer (1893)
- Abrégé de prononciation française, phonétique et orthoépie, avec un glossaire des mots contenus dans le français parlé (1897)
- Dictionnaire phonétique de la langue française, complément nécessaire de tout dictionnaire français, escrich amb Hermann Michaelis (1897)
- De la méthode directe dans l'enseignement des langues vivantes, escrich amb Henri Laudenbach e Georges Delobel (1899)
- Choix de lectures françaises phonétiques (1900)
- Petite phonétique comparée des principales langues européennes (1906)
- Lectures françaises phonetiques (1918)
- Conversations françaises, en transcription phonétique avec traductions anglaises (1920)
- Souvenirs d'un socialiste chrétien, 2 volums (1930-1932)


text:
Sant Estève de Devolui
Sant Estève de Devolui[1] (Saint-Étienne-en-Dévoluy en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Étienne-en-Dévoluy a situat en lo massís del Dévoluy.
Sant Estève de Devolui est situé dans le massif du Dévoluy.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Petronius Maximus
Petronius Maximus[Petròni Maxim[e]?] (vèrs 396 - 31 de mai de 455) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt de març a mai de 455. Succediguèt a Valentinian III e fuguèt remplaçat per Avitus.
Senator famós, organizèt un complòt còntra Valentinian III per se venjar dau violament de sa frema per l'emperaire. Capitèt de l'assassinar gràcias a l'ajuda de fidèus dau generau Aetius e fuguèt proclamat emperaire. Fuguèt massacrat per leis abitants de Roma après una temptativa per fugir la ciutat la capitala menaçada per lei Vandals.


text:
1835
Aquesta pagina concernís l'an 1835 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Lei fòrças dau Califat de Sokoto ataquèron lo nòrd dau reiaume d'Oyo. Capitèron de conquistar e de pilhar sa capitala.
Oyo[modificar | modificar la font]
Desfacha còntra lei fòrças dau Califat de Sokoto. La capitala foguèt perduda e abandonada per sa dinastia que se retirèt en direccion dau sud.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En mai, una revòuta liberala foguèt vencuda en Zacatecas. La repression durèt dos jorns e entraïnèt la mòrt de 2 000 a 2 500 abitants. Puei, lo 2 d'octòbre, en fàcia de la politica de centralizacion menada per lo govèrn mexican, Texàs se proclamèt independent. De tropas i foguèron mandadas per restablir l'òrdre mai obtenguèron ges de resultat decisiu.
Tèxas[modificar | modificar la font]
Proclamacion de l'independéncia de la region lo 2 d'octòbre en causa de desacòrdis a prepaus de la centralizacion de l'estat mexican. Après unei victòrias inicialas, leis insurgents deguèron faciar l'arribada de tropas mexicanas e se retirar après divèrsei desfachas (Batalha der Alamo...).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Giovanni Schiaparelli, astronom italian (m.1910)
- 27 de julhet - Giosuè Carducci, escrivan italian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1907)
- 13 d'octobre - Alphonse Milne-Edwards, zoologista francés (m.1900)
- 31 d'octobre - Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (m.1917)
- 30 de novembre - Mark Twain, escrivan american (m.1910)
Decèsses[modificar | modificar la font]
[Remplaçatz aquesta mencion pel ligam ambe http seguit d'un espaci e del títol que volètz li balhar]


text:
Melissa Black
Melissa Black (autes pseudonimes d'actora: Trisha Ice, Cecile, Petra) qu'ei ua actora de cinèma pornografic chèca.
Qu'ei vaduda lo 3 de genèr 1983 a Praga. Dançaira en prumèras, que pausè en segondas entà magazines masculins, puish la soa carrièra que comencè dens ua produccion americana en 2003 e que's debana tant aus Estats Units com en Euròpa. La soa prumèra scèna qu'estó ua scèna de sèxe anau qui caló cinc òras entà rodar[1] e qu'interprèta màgerment scènas de practicas extrèmas.
Arron aver participat a 73 filmes, qu'a rodat pòc despuish 2008 e que sembla qu'aja pausat un tèrmi a la soa carrièra[2].
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr)(en) Melissa Black sus l'Internet Movie Database


text:
Aviré
Aviré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna angevine del Segréen, Aviré se situa sus las rotas D78, Segré - Montguillon, e D180, La Ferrière de Flée - Louvaines[1].
Commune angevine du Segréen, Aviré se situe sur les routes D78, Segré - Montguillon, et D180, La Ferrière de Flée - Louvaines[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 IGN e BRGM, Géoportail Aviré (49), consultat lo 14 d'agost de 2012


text:
Dimars
Lo dimars o mars[1] es lo segond jorn de la setmana. Tomba entre lo diluns e lo dimècres.
- Remarca - Lo CLO recomanda l'ortografia dimars e admet la varianta dimarts perque certanei parlars locaus pronóncian la t. Loís Alibèrt escriu ben dimars dins sa gramatica. La grafia dimarç* es desconselhada per lo CLO perque ven d'una error d'impression dins lo diccionari d'Alibèrt.
Eth nòm « dimarts » proven deth mot latin dies Martis, o « dia/jorn de Mart ». Ei dedicat ath dieu roman Mart, era divinitat dera guèrra. Se pòt abracar coma « dt » o « dm ».
Era tradicion europèa l'a vist tostemp coma un dia de malastrada. Anticament, era gent forbingaue de realizar-i d'accions importantes coma maridar-se, hèr-se ara mar o batiar lors hilhs. Bères supersticions senhalen es dimarts tretze coma coma es mès perilhosi peth benastre en toti es sentits.
Aquesti son quauqui des nòms que receb aguest dia dera setmana en diuerses lengües:
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Varianta classica encara atestada.


text:
Chilopoda
Los quilopòdes (Chilopoda), sonats popularament 'milapatas', son d'artropòdes miriapòdes del còrs alongat e estrech, amb un parelh de patas en cadun dels 21 anèls (metamers) que'n son devesits. D'unes pòdon aver de verin. Los Chilopoda, diferisson dels Diplopoda per qu'an un sol parelh de patas dins cada segment o metamer, mentre que los diplopodas an dos parelhs de patas per metamer. Rarament son vists dintre dels ostals e bastiments, levat lo milapatas domestic, que se reprodutz dins de sosterranhs e de luòcs parièrs.


text:
Porto (vin)
Lo porto es un vin sofrat portugués, produit unicament dins la region del Naut Douro, a 100 km en amont de la vila de Porto. La vinha es essencialament mendada per de pichons productors, possedent cadun una pichona pèça, nomenada quinta.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
De vin es produit dins la conca de Douro dempuèi l'Antiquitat mas l'appelacion de vin de Porto apareguèt solament al sègle XVII.
Coneguèt en aquela epòca fòrça succès en Anglatèrra. En seguent la guèrra contra la França, los Anglés daissant lo vin francés, se viran cap al Porto. Amb lo Tractat de Methuen (1703), tractat de cooperacion militara, diplomatica e economica, obtenon lo privilègi de fondar en Portugal d'ostals de negòci en cambi de la baissa de las taxas sul vin de Porto. Mas demòra car en concurréncia amb los vins franceses. Mas aqueste vin endura mal lo viatge, pr'amor s'apondèt d'aiga. Puèi un mercand anglés, Joan Bearsley, aguèt l'idèa d'aumentar lo gra en apondent d'aigardent. Es la naissença del produch que se coneis avuèi, produch lèu fòrça presat en Euròpa. La demanda aumentèt considerablament, çò qu'entraïnèt una baissa de qualitat. Lo primièr ministre, lo marqués de Pombal, creèt doncas en 1756 un comitat per garantir de critèris de qualitat, davancièr gaireben de las Apellacion d'origina contrarotlada. Lo reglament preveguèt entre autres un cadastre de las ribas de Douro. Una classificacion basada sus un sistèma de ponchs devesiguèt lo porto en sièis categorias, segon lo clima, lo sòl, l'enclinason, l'altitud, lo rendement e l'edat de las vinhas. Los plants foguèron tanben devesits en tres categorias.
Las botas de porto devián èsser transportadas per batèl (los rabelos) fins a Vila Nova de Gaia, ont se trapan las màgers societats de venda de porto.
Lo Reialme Unit es avuèi encara un dels màgers païses consomators de porto e los Britanics joguèron un ròtle important coma proprietaris de las societats de porto. Las grandas societats son Cálem, Ferreira, Messias, Graham's, Barros, Quinta do Noval, Sandeman, Taylor's, Fonseca, Niepoort. La majoritat de las cavas de porto apartenon a de grands consòrcis internacionals e rèsta pauc de societats familialas. Lo porto es, coma lo conhac o lo champanha en França, principalament un produch d'exportacion.
Lo sòl e lo clima[modificar | modificar la font]
La vinha es cultivada sus una superfícia esquistosa asolada sus un sossòl granitic. Le sol es talament paure en matèrias organicas e talament arid que gaire de plantas capitan de butar. Solament i creisson olivièrs, ametlièrs e de bartàs marrits. La cultura se fa sus de laissas encrancadas sus de bauces abruptes que se lançan dins la valada de Douro. La region jos l'apellacion d'origina contrarotlada ten un clima continental fòrça contrastat. I fa fòrça calor e fòrça sec en estiu, ont las temperaturas pòdon aténher los 40 °C. Mai, d'ivèrn, se pòt veire de nevadas e i fa fòrça fred.
Los plants[modificar | modificar la font]
Lo porto es per definicion un vin d'acampament. Fa pauc, las diferentas varietats que compausan lo porto avián pas d'importància. Actualament, gaireben una cinquantena de varietats de rasims negres e blancs son admesas e una vintena son recomandadas per las autoritats. Dins aquelas varietats recomandadas, cinc son reconegudas per los negociants coma avent de qualitats de primièr òrdre.
- Lo touriga nacional,
- lo tinta roriz,
- lo touriga franca,
- lo tinta barroca,
- lo tinta cão (o red dog).
La fabricacion[modificar | modificar la font]
L'elaboracion del porto comença amb las vendémias, efectuadas dins de condicions particularament penosas dins las laissas solament accessiblas a pè. E es tanben amb los pès que se fasiá lo trolhatge del rasim, dins las lagares, grandas concas naturalas en granit qu'òm pòt veire encara dins las quintas tradicionalas.
Pendent la fermentacion, s'apond al most sucrat una pichona quantitat d'aigardent de vin de 77% d'alcòl. Lo moment es crucial per l'avenir del porto : tròp lèu, e lo vin serà grèu e pastós, tròp tard, li mancarà de fruch e de rondor. Aquela operacion, lo sofratge, a per avantatge d'arrestar la fermentacion primària, conservant de sucre al vin (çò que balha rondor e fruitat) per li evitar de venir tròp sec o tròp aspre ; renfortís tanben sa capacitat al vielhiment, li balhant un còs pus poderòs e un aròma mai que mai ric.
Dempuèi, lo vin dintra dins un periòde de sòm que dura tot l'ivèrn, li permet de se decantar amb l'accion del fred, mercé a de trescolatges successius. Lo printemps venent, lo porto quita las quintas, cap a los chais dels negociants. Segon la seuna qualitat, comença un vielhiment mai o mens long, o en botas, o en botelhas, o las doas.
Los diferents tipes de Porto[modificar | modificar la font]
Porto Tawny[modificar | modificar la font]
Lo "Porto Tawny" es un assemblatge de cuvadas, que vielhís entre cinc e sèt ans en botas.
Porto Tawny amb indicacion d'edat[modificar | modificar la font]
Es un assemblatge de portos variats de diferentas annadas. L'edat indicada es doncas la mejana aproximativa de las edats dels portos assemblats. S'amaduran dins de botas de garric pendent 10, 20, 30 o 40 ans.
Porto Ruby[modificar | modificar la font]
Lo porto Ruby est un vin jove que passa al maximum dos ans en bota abans d'èsser embotelhat e vendut.
Porto blanc[modificar | modificar la font]
Son a vedadas mens alcolizats que los autres tipes de portos e pòdon èsser secs o doces segon tres variantas : extra-dry, dry e sweet. Se bevon fòrça frescs.
Porto vintage (Porto millesimat)[modificar | modificar la font]
Es lo produch d'una annada excepcionala que ven dels melhors vinhals. Lo vin rèsta dos ans en botas abans d'èsser embotelhat. Vielhís e se bonifica en botelha. Se pòt gardar 20 ans e mai.
Abans de poder declarar una annada "vintage", lo productor o lo negociant deu far instruire sa demanda vèrs l'Institut del vin de Porto]].


text:
Stradivarius deu generau Kyd
Lo stradivarius deu generau Kyd qu'ei un violoncèl creat per Antonio Stradivari a Cremona en 1684. Qu'ei considerat com un deus violoncèls mei larges. Uei qu'ei propietat deu Los Angeles Philharmonic.
Que ho jogat per Leo Stern quan interpretè peu purmèr còp lo concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák (ua de las òbras mei importantas deu repertòri d'aqueth instrument.
Que pòrta lo nom deu propietari qui l'importè d'Anglatèrra entaus Estats Units d'America.
En 2004 que ho panat a Peter Stumpf, lo violoncelista màger deu Los Angeles Philharmonic. Ua enfirmièra que'u tornè en bèth declarar l'aver trobat dehens ua caisha de salopèrs e aver domandat au son nòvi sia de l'adobar, sia de'u tornar en cabinet entà compactes disques.


text:
Angres
Angres es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Angres Es una municipalitat de la banlèga de Liévin, a traversat per l'A26 e per la D58E.
Angres est une commune de la banlieue de Liévin, elle est traversée par la A26 et par la D58E.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Angres A #èsser ocupada dempuèi l'epòca gallo romaine.
Angres a été occupée dès l'époque gallo romaine.


text:
Categoria:Ostal de Fois
Familha renhanta del comtat de Fois de 1012 a 1426, d'Andòrra de 1230 a 1426 e de Bearn de 1319 a 1426. Totes aquestes fièus passèron apuèi a l'Ostal de Grailly, puèi a l'Ostal de Labrit, puèi fin finala als Capecians.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
C
- Comte de Fois (1 C, 19 P)
G
- ► Gaston Febus (3 P)
O
- ► Ostal de Comenge-Carcassona-Fois (10 P)
- ► Ostal de Fois-Grailly (4 P)
Articles dins la categoria « Ostal de Fois »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Lista dels reis d'Espanha
Aqueste article balha la lista dels monarcas espanhòls - es a dire de las Espanhas unificadas dins la nacion contemporanèa dempuèi l'Annada Cruciala.
Los predecessors del tròn espanhòl èran :
- Reis d'Aragon e Comtes de Barcelona
- Reis de Castelha e Leon (incluses los reis d'Astúrias puèi reis de Leon e los comtes de Castelha)
- Reis de Navarra
Somari
Abans l'unificacion espanhòla[modificar | modificar la font]
Se pòt pas parlar de reialme d'Espanha que dempuèi l'annada 1492, dicha Annada cruciala. La numerotacion dels reis d'Espanha repren çaquelà en la perseguissent la dels reis de Castelha, que repreniá e perseguissiá la dels reis de Leon e Galícia, que ela meteissa repreniá e perseguissiá la dels reis d'Astúrias.
Atal, i aguèt per exemple de reis d'Astúrias nomenats Anfós I, Anfós II e Anfós III, puèi de reis de Leon e Galícia nomenats Anfós IV e Anfós V, puèi de reis de Castelha nomenats Anfós VI, Anfós VII e Anfós VIII, puèi un rei de Leon redevengut independent Anfós IX, puèi de reis de Castelha nomenats Anfós X e Anfós XI. Los reis d'Espanha modèrnes Anfós XII e Anfós XIII s'inscrivisson doncas dins una continuitat remontant a Pelagi, primièr rei d'Astúrias a la debuta del sègle VIII. (Per la continuitat d'aquestes reis abans l'unificacion espanhòla, vejatz : Lista dels sobeirans de la corona de Castelha)
Aquesta numerotacion repren doncas pas la dels autres reialmes annexats per Espanha (Aragon, Navarra, etc.) mentre qu'un pretendent carlista aja pretendut de prendre lo nom de Jacme III d'Espanha en comptant abans el Jacme Ièr e Jacme II, reis d'Aragon.
La linhada dels reis de Castelha foguèt finalament acampada a la del reialme d'Aragon pel maridatge dels Reis Catolics Isabèl I de Castelha e de Ferrand II d'Aragon (rei-consòrt de Castelha jol nom de Ferrand V). Mentre que lors reialmes demoèssen separats, lor union lor permiguèt de renhar ensemble coma se èra pas qu'un sol territòri. Ferrand conqueriguèt tanben la meitat Sud de Navarra e l'annexèt a Espanha. A sa mòrt, Isabèl daissèt lo reialme de Castelha a lor filha Joana Ièra. Ferrand exerciguèt la regéncia durant sa menoritat ; alara qu'èra rebutat per la noblesa castelhana e remplaçat pel marit de Joana, Felip de Habsborg, rei-consòrt de Castelha jol nom de Felip Ièr, Ferrand reprenguèt la regéncia aprèp la mòrt de Felip. Lo filh de Joana, l'Emperaire Carles Quint, succediguèt a sa maire sul tròn de Castelha jol nom de Carles Ièr, e tanben a son grand-paire Ferrand sus lo d'Aragon quand aqueste moriguèt en 1516 ; a partir d'aquesta data lo tròn foguèt reünificat.
Habsborg[modificar | modificar la font]
Borbons[modificar | modificar la font]
Bonaparte[modificar | modificar la font]
Borbons (primièra restauracion)[modificar | modificar la font]
Savòia[modificar | modificar la font]
Primièra Republica[modificar | modificar la font]
(1873-1875) Primièra Republica Espanhòla
Borbons (segonda restauracion)[modificar | modificar la font]
Segonda Republica[modificar | modificar la font]
(1931-1939) Segonda Republica Espanhòla
Dictatura de Franco[modificar | modificar la font]
(1939-1975) Regim de Franco (Reialme oficialament restablit en 1947)
Borbons (tresena restauracion)[modificar | modificar la font]
L'ereitièr del tròn es lo prince d'Astúrias Felipe, filh del rei actual, que deuriá renhar jol nom de Felip VI. Aprèp el poirà renhar sa filha, la princessa Leonor, a condicion qu'aja pas de fraire. Dins lo cas contrari, es l'ainat d'aquestes fraires que succediriá a Felip, exceptat se la Constitucion espanhòla èra emendada per abolir aqueste principi.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
reis d'Espanha | emperaires d'Espanha | reis de Portugal


text:
Gjergj Kastrioti Skanderbeg
Gjergj[1] Kastrioti (1405 - 17 de genièr de 1468) nasquèt a Krujë, en Albania, de Gjon Kastrioti, senhor de l'Albania mejana, que foguèt obligat pels Otomans de pagar un tribut a l'Empèri. Per s'assegurar de la leialtat de sos dirigents regionals, lo soudan aviá costuma de prene lors enfants en ostatge e de los elevar a la cort otomana. En 1423, Gjergj Kastrioti e sos tres fraires foguèron emmenats pels turcs. Faguèt l'escòla militara de l'Empèri Otoman e ganhèt mantuna victòria militara en Euròpa pel compte de l'Empèri. Recebèt alara lo títol d'Iskander Bey, çò que significa en turc «Prince Alexandre» (en onor d'Alexandre lo Grand) mas per adaptacion a l'albanés, lo tèrme es vengut Skënderbeu.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gjerg en albanés equival a "Jòrdi" en occitan.


text:
Arisa
L'Arisa es un riu d'Occitània que raja en region Miègjorn-Pirenèus en Coserans e Volvèstre. Es un afluent de Garona en riba drecha.
Cava la cauna del Mas d'Asilh abitada dempuèi lo magdalenian .
Nais a 1 250 mètres de naut, dins los Pirenèus sus l'aigavèrs nòrd del massís d'Arisa, prèp del pòrt de Peguèra, al tèrme de las comunas de Sentenac de Seron e d'Esplàs de Seron. [1]
Somari
Idrologia[modificar | modificar la font]
L'alimentacion d'Arisa es pluviala, aquò explica las aigadas subte pendent las chavadas podent prene, de còps qu'i a, un caractèr catastrofic.
- Debit mejan interannal a Rius: 5 31 m³/s.
- Nautas aigas (decembre a febrièr): de 6 42 m³/s a 8 93 m³/s.
- Estivatge (agost): 1 43 m³/s.
Departaments e comunas traversats[modificar | modificar la font]
- Arièja: Las principalas sont Era Bastida deth Salat, Lo Mas d'Asilh e Daumasan.
- Nauta Garona: Las principales sont Montesquiu de Volvèstre, Rius e Carbona.
Sites e monuments[modificar | modificar la font]
- La Cauna del Mas d'Asilh cavada per Arisa
- Montesquiu de Volvèstre
- Rius
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon lo géoportail, la partida amont se nomena riu dels Bèrs. Aprèp que recebèt lo riu de Noguè sus la riba decha, pren lo nom de riu de Peguèra, puèi, qualques quilomètres en aval, aquel d'Arisa.


text:
831
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 831 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Sicília, capitulacion de Palèrme. En Anatolia, d'ofensivas bizantinas dins la region de Cilícia permetèron d'infligir de pèrdas importantas ais armadas abbassidas, especialament a Tarsa. Pasmens, a la fin de l'annada, lei Bizantins foguèron desfachs en Capadòcia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après l'invasion abbassida de l'annada precedenta, repòsta bizantina en Anatolia. Leis Arabis i perdiguèron unei fortalesas e de milièrs d'òmes, especialament dins la region de Tarsa. A la fin de l'annada, lo califa Al-Mamun decidèt de reagir e prenguèt lo comandament d'una armada importanta que li permetèt de restablir la situacion en Capadòcia.