text:
Las
colors catalanas son las colors de Provença (Nimes), del Comtat de
Fois, de la maison Moncade en Bigòrra e de las tèrras de l'ancian comtat
de Barcelona a Montpelhièr e Milhau. Donc per me es clar, soi pas dins la nostalgia de las colors de Lengadòc-Rosselhon, mas un lògo per la region dèu èstre simplàs de fabricar e demanda res coma concors e de budgecte (ni de concors alprèp dels joves qu'an pas cap instruments per saber l'istòria de la region), nimai un còst que pagarèm totes/as, sèm dins la simplicitat :
Cara Carole Delga, perqué avèm paur e que lo fasèm saber via la paraula qu'acabi de legir dins Le Monde :
Avèm paur car sètz mal environada, ma conselhada, per una tecnocracia de la deCONcentracion de la pensada parisenca dedins lo Conselh Regional e particularament venguda de Montpelhièr. Al pus prèp lo secretari general de la novèla region es espacialament un grèu problèma ; sobretot quand se vei que sèm sempre ambe las sampitèrnas criticas d'una politica de « dreits lingüistics » per la lenga occitana e la lenga catalana de Perpinyà (Rosselló, Conflent, Cerdanya, e Capcir), la critica aquela se basa sul replegament sus se ...
Mas dins l'aula de las Assises de la culture, coma se la cultura èra sense lenga un concepte abstracte, avèm agut en man un element d'aquela inquietud, e una visualizacion clara de l'estupiditat administrativa de la deCONcentracion :
Vesètz pas lo problèma ? « Nouvel Horizon » qu'a limits que son aquelas de la fRança blanca, aquela d'un istòria sul modèl François Fi(ll)on, la fRança anti-europèa, d'un replegament sus las frontièras de las guèrras europèas que fRança a jamai ganhadas sense l'ajuda exteriora :
Ma region Occitània es pas aquel orizon, pas brica, ni en geografia, ni en istòria, ni en economia, ni al nivèl europèu. Aquels linha blanca dona dins l'idèa de frontièras de replegament sul continent europèu, en oblidat Corsega e los territòris d'Oltra-mar (que son pus fRança ?) ; es l'encontre entre una pensada jacobina encloscada dedins lo cap administratiu de la decencentracion (l'administracion que paga al Conselh Regional novèl) e un marqueting politic de l'ignorança, sovent arribat de París e que s'alberga una setmana a Tolosa per conselhar puèi tòrna a la capitala santa e parisenca ; es una causa que lo politic podriá prevenir e assajar de cambiar (an las capacitats (?), non quand s'escota Sergi Regourd) ; mas al mens fau saber explicar perqué defendre e promòure la lenga a pas mestrièr de prevenir del replegament sus se (discors de Na Carole Delga e sistematicament per parlar de cultura per la lenga occitana e catalana), alara que donar a l'administracion de la decentralizacion l'entièr ròtle de causida marqueting es una replegament sistematic, un acte politic grèu.
Lo sol replegament que vesèm es aquel del netejament lingüistic francés, aquel dels articles constitucionals n°2 e 75-1 de la santa pensada politica dels Parisencs, aquela que nos impausa en region Occitània.
Alara quand l'accion politica es la seguida d'estupiditats de l'administracion de la decentralizacion (vist de Montpelhièr e sempre aquí) dona paur a Tolosa, Cáurs-Fijac-Albi-Montalban, Tarbas-Lordas-Aush, Nimes-Alés, Milhau-Rodés, Besièrs-Narbona-Carcassona-Fois, o Perpinyà.
Donc per me, es clar : coma lògo regional es :


c: text/html

text:
Qu'estó aviat l'an passat au parat deu Nafaroa oinez, ua hèsta qui amassa milierats de gents per las Ikastolas de Navarra.
Lo proclam qu'ei en linha e signable per tot cadun !!!L'idea qu'ei que cadua de las 8 lengas deu manifèste (occitan, euskara, catalan, aragonés, flamenc, gaelic, breton e gallés) amasse lo mei de signets qui's posca d'ací lo 17 d'octobre, data deu Nafaroa Oinez 2010.
Que volem afirmar :
*
Qu'ei plurilingüe lo Monde
*
Que son las lengas tesaurs culturaus qui dan a tots los país deu monde riquessa e pluralitat culturaus.
*
Que son las lengas utís essenciaus entau desvolopament e l'identitat de cadun.
Que volem demandar :
- Lo dret de las lengas minorizadas a estar respectadas,
- Lo dret a utilizar la lenga nosta dens tots los sectors de la societat,
- Lo dret a ua oficialitat sancèra per las lengas nostas suu lor territòri,
- Lo dret de dispausar d'ajudas per normalizar (rénder normaus) las nostas lengas, sustot dens lo maine de l'educacion.
Que ns'engatjam :
- A perseguir a tribalhar per la normalizacion (rénder-las normaus) de las lengas, en crear ligams qui ns'uneishen pr'amor qu'ei l'union deu petits qui nse harà grans,
Un proclam de har conéisher lo mei possible.
Signar lo proclam !!!
http://www.nafarroakoikastolak.net/oinez/eu/sinadurakOC.asp
Sabe'n mei sus Calandreta :
Site Confederau : http://calandreta.org
Site Calandreta : www.calandreta-bearn.org

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uèi serai benlèu questionat per un jornalista francés per ne saber mai sobre las eleccions al Principat de Catalonha ; es una jornalista que se pausa las realas question sobre Catalonha, la diferéncia electorala es reala ambe la rèsta d’Espanha.
Es evident que pausar la diferéncia, explica pas aquestas eleccions dins sos particularismes.
1 / es d’explicar als ciutadans franceses qu’i a mantunes partits en Catalonha, e que las bandièras politicas son pas vistas a Madrid, veire pas plan vistas a Madrid, contrariament al sistèma centralista francés, uniformizador e partidocrata (lo modèl francés existís tanben en Espanha, mas se desvolopa mal). Aital me remembri una famosa emission de France Culture, servici informatiu, qu’aviá de determinar una “Esquèrra republicana” qu’èra pas espanhòla. Avèm entendut dins lo programa informatiu installat a Barcelona, in vívo, que donava la paraula a Carod-Robira, e que la redaccion FC parlava de «la gauche républicaine espagnole», en conéisser pas pron lo francés, l’entrevistaire a pas puscut respondre sul pic. Malgrat tot a poscut remarcar un pichon problèma, lo personal jornalistic parisenc, quitament sul terrenh, a pas encara comprès que los esquèmes reials devenguts republican francés son pas d’aplicar a Barcelona, lo costat binari –aisit d’explicar al public francés acostumat- es pas la nòrma democratica d’ailà, ailà, mas tanben dins los Estats realament democratics. Carod-Robira a agut d’explicar que lo bipòl PP-PSOE es pas la nòrma a Barcelona, e que quitament lo PP aviá de mal de se desvolopar. Per aquestas eleccions vesèm una pujada del nacionalisme espanhòl dins las enquèstas, ajudat per un sistèma de pensada liberala que vòl un simplisme mercat-Estat-nacion tal que l’UMP zo desira.
2 / l’independentisme serà pujant en Catalonha. E las matematicas seràn pas sonque de cridar per far votar, quitament se lo simplisme podrà ajudar un certan public (benlèu los acostumats de las pregàrias de curats). Lo primièr tèxte europèu per determinar los nombres negatius es nascut a Pàmias … en tèrra eretja.
Lo jornal digital catolic catalan, dona un bilhet aqueste maitin que m’ajuda per installar l’independentisme dins lo camp clerical catalan, mas pas sonque. Aiçò, del bilhet, jà es pas gaire comprenedor per un Occitan e una Occitana mejan(a), enclavada dins lo sistèma politic prepausat pels republicanistas dogmatics laïcs franceses per Occitània.
Avèm suportat jà la dictatura ecclesiala papista en Occitània, e mantunes chaples per debutar, pendent la debuta de la conquèsta francesa, 1209.
Lo sistèma ecclesial francés a lèu installat una vision centralista de la fe en Occitània ; lo portatge del Vatican en Avinhon a agut consequéncia tarrible per la non independéncia de la pensada ligada al pòble cocitan dins l’encastre ecclesial catolic. Aital sèm segur la minoritat lingüistica qu’a lo mens de desir d’èstre ligat al sistèma ecclesial papista. Aital Occitània a poscut notar dins son istòria mantunes faits religion qu’an portat un protestantisme e un jansenisme qu’an degut viatjar en Euròpa per sobreviure. E aquestes viatges e repression an fabricat una laïcitat anticatolica en occitània, puèi en França, pel modèl qu’avem exportar e que França a copiat coma China còpia un modèl industrial uèi per nos lo tornar vendre mens car ambe un problèma de rendut dinerièr important e enfavorizant, qu’ajudarà.
INDEPENDENTISMES
contra los sectarismes del modèl d’Espanha regionalista o federalista ?
L’ecclesia catalan es independentista … Es la Glèisa catalana qu’a sempre bastir per la sobrevida de la lenga catalana, quitament pendent lo franquisme. Vesèm que l’Istòria catalana se persegís aital.
De mai, se l’independentisme puja, puja pas ambe un integrisme costumièr catolic, es un ecclesià especial, es catalan.
L’independentisme es çaquelà, segon las enquèstas publicadas –e sovent orientada fins ara-, un independentisme que correspond pas brica a la granda manifestacion del 10 de julhet ; aquò espanta lo militant independentista, Victor Alexandre dins mantunes de sos escriches.
Mas per normalitat electorala, lo public que vòta es de mai en mai sismilar pertot en Euròpa. Aital podrai marcat un encontre pendent las eleccions municipalas tolzanas, que l’informacion per votar se limita als papièrs mandats pels candidats, e als passatges dels militants al pòrta a pòrta, ai agut de respondre (militants que distribuava un document per un candidat) a la question següenta : – per quí me cal votar ? (edr!)
Es que me cal apondre que coma soi oneste, tròp (donc pas militant politic nimai candidable, benlèu candide segur), ai pas apuejat per mon candidat favorit, ai simplament dich qu’aquí i aviá una preposicion. Mas los elements per la decision finala son pas clars a totes los ciutadans e totas las ciutadanas.
L’independentisme serà un long camin per Catalonha, lo 28 de novembre serà una autra etapa del long camin. Es evident qu’o caldrà seguir, nosautres en Occitània ;es evident que podrèm votar per virtualitat e aver una vision que nos agrada de tal o pas biais de prendre lo camin, mas sèm pas brica dins los cartons de la civilisacion politica catalana (levat Reagrupament que pensa a l’occitan per la politica lingüistica futura – Solidaritat Catalana s’arresta en collaborar ambe Unitat Catalan, movement grand amic de País Nòstre – e a ERC e CiU lo trabalh del CAOC-IPECC aurà assegurat una bona vista de cara a Occitània, mas es que sèm al nivèl ? Es que sèm al nivèl per donar una bona vista sobre lo tèma, ambe las capacitats que cal per ajudar Catalonha a entendre Occitània ?).
Per ajudar al camin, Som Ràdio es aquí per respondre a las questions e per ajudar a far saber e sobretot rassegurar tota una nacion. Cal ajudar lo public d’escotar aquesta estacion, e coma lo modèl occitana es d’èstre extremista d’esquèrra per convéncer (vesèm en mai de quaranta annadas qu’es pas lo bon camin), avèm aquí un luòc de debat seriós, per una antena qu’es d’una normalitat radiofonica reala. Sul modèl de Québec Radio, mas ambe un programa sostengut per las entrepresas independentistas (causa tanben que podrà espantar en Occitània). D’autres mèdias catalans son a l’espèra dels rensenhaments occitans, Internet ajudarà, mas sufís pas.
Dirèm aital que lo modèl catalan es dificile d’entendre en Occitània, mas pas impossible de desvolopar, per assegurar un futur pel país nòstre.
-°-
E pendent la campanha, una prepausicion de votacion independentista acaba d’èstre represa per mantunes/as, serà mparginal ? Resultas lo 28 de novembre a la nuèit.


text:
Most
Lo most es una mèscla obtenguda per premsatge ou coseson de vegetals o d'extrachs de vegetals. Subretot destinat a subir una fermentacion alcoolica o una fermentacion acetica; se'n pòt extraire dels fruchs, graminèas, tuberculs, fuèlhas, flors... Lo most se caracteriza subretot per son taus en sucres e sa densitat conditionant sa fermentacion alcoolica.
Pel braçatge de la bièrra e aquela del single malt whisky, s'utiliza un most d'òrdi maltat; per aquel del saké del most de ris. Mai del most de raisims a partir de que son realizat lo vin e lo vinagre balsamic, los autres mosts mai coneguts son: lo most de poma per relizat lo pomat, lo most de pera per aquela del perat, lo vesou per aquela de rom, lo mèl per aquela de l'idromèl, la sèba per aquelas del vin de palma e del vin d'agast, la melassa per aquela de bioetanòl de bledaraba de sucre e de cana de sucre...
Lo most de raisim es la mèscla obtenguda per premsatge o trolhatge dels raisims, que s'extrai lo chuc de rasim e amb que se realiza lo vin, lo most non fermentat podent èsser apondut a d'aigardent de raisim per produire de vin de licor o cuèch per produire du vinagre balsamic. Los rèstes secs eissits del most de raisim constituisson la raca, se'n pòt far per distillacion d'aigardent.
Somari
Constituents del raisim de tina[modificar | modificar la font]
Totes los vitatges an una constanta dins lor estructura (intèrna o extèrna) e dins los constituents que los compausan. Lo tablèu après resuma aqueles elements comuns[1].
Constituents del most de raism[modificar | modificar la font]
Los mosts per la vinificacion en roge contenon d'aiga, de sucres, d'acids, de levaduras, coma de matèras azotadas, pecticas, colorantas e odorantas. Es la durada de lor maceracion que permet per aquel tipe de vin de possedir de proprietats talas coma foguèron analizadas e definidas coma constituents essencial del « French Paradox »[4].
Aiga[modificar | modificar la font]
Lo most es compausat de 70 % a 80 % d'aiga que lo ròtle dins la maceracion es de metre en contacte las diferentas matèrias e de dissòlvre de substéncias[5].
Sucres[modificar | modificar la font]
Son presents amb un taus de 150 a 250 g/l. Jos l'efièch de la fotosintèsi clorofilliana se forman a l'interior del grum doas difrentas de substéncias: los sucres infermentescibles e fermentescibles. Dins la primièra categoria dintra sempre la sacaròsi e, en surmaduracion d'una pinahas, lo xilòsi e l'arabinòsi. Dins l'autra categoria los sucres reductors, coma glucòsa e fructòsa, son fermentescibles jos l'action des levaduras e produson de moleculas d'alcoòl e de dioxid de carbòni.
Acids[modificar | modificar la font]
Classificats en doas categorias: acids organics e minerals, son presents amb un taus de 3 a 9 g/l. Los primièrs se forman, en fèble quantitat, jos l'efièch de la fotosintèsi. S'agís de l'acid tartric, de l'acid malic e de l'acid citric. Se trapan dins totas las partidas vertas de la vinha, o a l'estat liure, o jos forma de sals. Los segonds d'origina minerala s'encontran pas qu'a l'estat de sals. S'agís de l'acid sulfuric, de l'acid cloridric e de l'acid fosforic. L'ensemble d'aquelas substéncias a una accion antibiotica contra los ferments de malautiá e permet al vin de se conservar. Mai aqueles acids donan de còrs e frescor e avivan la color. Un vin sens acid es plan, un excès lo fa dur.
Minerals[modificar | modificar la font]
Aqueles sals son posats subretot dins lo sol per las raices de la vinha[6]. Lor preséncia es de 2 a 4 g/l. Lo potassi representa sol la mitat d'aquela matèria minerala. Los autres 50 % son constituits per òrdre descreissent de calci, magnèsi, fèrre, manganès, fosfòr, clòr, sofre, carbòni e selze. A títol d'exemple, en terren san, lo sal (NaCl) representa que 400 mg/l e la reglementacion autoriza pas un taus superior a 1, 5 g/l.
Matèrias azotadas[modificar | modificar la font]
Aquela matèria azotada es posada per les raices de la vinha dins un sol que conten pauc o pro de nitrats. Se trapa dins lo most entre 1 a 2 g/l. A son utilitat pendent de la maceracion per l'alimentacion de las levaduras vinicas e desapareis gaireben tota pendent la fermentacion alcoolica. Sa preséncia mai importanta dins de vendémias damatjadas per d'incidents climatics (poiridura grisa) deu èsser tractada per evitar tot accident de conservacion al vin.
Matèrias pecticas[modificar | modificar la font]
La pectina[7] es presenta, entre 0, 20 e 7 g/l, jos la forma de sucres complèxes dins lo grum del rasim. Se un excès fa la clarificacion del vin dificila, sa preséncia a un taus rasonable participa a l'aròma d'aquel e li dona velosat e umorós.
Matèrias colorantas[modificar | modificar la font]
Se trapan subretot jos la pèl del la grana del rasim[8] e se classifican en dos grops: antocianas e flavonas. Las antocianas coloran los vegetals en roge o violet segon la preséncia d'un mitan acid o basic, alara que las flavonas las coloran en jaune. Aquela matèras solublas dins l'aiga o son encara mai dins l'alcool. Participan a la coloracion del vin.
Matèrias odorantas[modificar | modificar la font]
Presentas entre la pèl e la pulpa de la grana, jos forma de traças, donan al most puèi al vin jove son fruch e son aròma. Pendent l'elevatge, intervenon dins la complexitat dels aròmas. A la degustacion, cada vitatge pòt èsser determinat pels caractèrs especifics d'aqueles.
- Tablèu recapitulatiu[9]
Tractaments del most[modificar | modificar la font]
Lo most pòt tanben subir d'autres tractaments que la fermentacion alcoolica, que mena a diferents produchs utilizat dins lo sectpr vinicol:
- most mutat: most que la fermentacion alcoolica foguèt empachada (per exemple per la produccion du vin de licor)
- most concentrat: most non caramelizat obtengut per la desidratacion parciala de most o de most mutat, a l'exclusion del recors a lescalfament dirècte utilizat dins lo procediment de caramelizacion, fina a aténher una densitat non inferiora 28 gras Baumé.
- most cuèch: most parcialament caramelizat per coseson en aisina dobèrta. Aquel most cuèch pòt èsser transformat en vinagre après fermentacion acetica. Aquel vinagre es nomenat vinagre balsamic al tèrme d'un elevatge en barrica de fusta avent aumentat sa concentracion.
- most filtrat doç: most parcialament fermentat, e que la fermentacion foguèt blocada per filtracion o centrifugacion, e a l'ajuda eventuala d'autres tractaments et practicas autorizadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean-Pierre Chabanne, Le vin, une boisson hygiénique à mieux connaître, Cépages Magazine n° 33, septembre 1991, p.22.
- ↑ Los grums de rasim apirèns contenon pas cap de grana.
- ↑ L'òli de las granas de rasim se pòt extraire e far l'objècte d'una industria separada.
- ↑ Le "French Paradox", Maurice Legoy
- ↑ Jean-Pierre Chabanne, op. cit., p. 22.
- ↑ De rèstes, mai o mens importants, pòdon èsser lo resultat o dels tractaments de la vinha, o dels most, o per contacte amb l'aisina vinara.
- ↑ Pectina ven del grèc pêktós que significa calhat.
- ↑ Las matèrias colorantas s'encontran tanben dins lis vitatges tinturièrs al nivèl de la pulpa.
- ↑ Jean-Pierre Chabanne, op. cit., p. 23


text:
1013
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1013 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Après aperaquí dètz ans de guèrra, dubertura de negociacions entre Polonha, representada per lo futur Mieszko II, e lo Sant Empèri Roman Germanic. En cambi d'un jurament de fidelitat de Boleslau lo Valent (992-1025), Polonha poguèt gardar la màger part de sei conquistas. Dins aquò, aquel acòrd durèt gaire (→ 1014 e 1015).
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Acabament de la construccion de la Mosqueta Al-Hakim acomençada dins lo corrent dau rèine de son paire.


text:
Ab Urbe condita
Ab Urbe condita es una locucion latina, coneguda tanben en brèu coma AUC. Significa literalament « a partir de la fondacion de la Vila » o « dempuèi la fondacion de la Vila »[N 1].
Somari
Usatge istoric[modificar | modificar la font]
Aquel locucion latina èra utilizada pels ancians Romans coma origina de la datacion de las annadas dem calendièr roman[N 2].
Conversions[modificar | modificar la font]
La fondacion de Rome es fixada lo 21 d'abril de l'an 753 AbC., segon lo recit de Tit Livi[N 3].
Per transcrire una annada del calendièr estandard (calendièr gregorian) en annada del calendrièr roman, sufís de li apondre lo nombre 753 (per una annada ApC) ou 754 (per una annada AbC).
Per exemple:
- Octavi ven emperaire, jol nom d'August, en 27 AbC, es a dire 754 - 27 = 727 ab Urbe condita o DCCXXVII AVC[N 4];
- L'an 1 de l'èra crestiana, o Anno Domini o « èra de l'Incarnacion », correspond a l’an 753 + 1 = 754 ab Urbe condita, o « 754 dempuèi la fondacion de Roma », o, en latin: DCCLIV AVC ;
- L’annada 2018 del calendièr estandard correspond a l'an 753 + 2018 = 2771 ab Urbe condita, o « 2771 dempuèi la fondacion de Roma », o, en latin: MMDCCLXXI AVC.
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo mot Urbs pren aicí una majuscula que designa pels Romans « la Vila » per excelléncia, es a dire Roma.
- ↑ Dins la practica, aquela notacion èra utilizada sonque pels istorians o los memorialistas; dins l'usatge corrent, se designava las annadas pel nom dels cònsols eponims, es a dire dels cònsols de Roma elegit per l'annada e donnant lor nom a aquela, o alara tanben per l'annada del règne de l'emperaire.
- ↑ Lo 21 d'abril de -753 es la data de la fondacion de Roma mai sovent retenguda pels istorians modèrnes.
- ↑ En latin, la letre « U » existís pas (foguèt introducha al sègle XVI per Pierre de la Ramée per de rasons linguisticas); los Romans notavan « V » per « U » e donc « AVC » per « AUC ».
Referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (en) The Consular Year


text:
1958
Aquesta pagina concernís l'an 1958 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Guinèa[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 2 d'octòbre.
Sodan[modificar | modificar la font]
A la seguida dei dificultats recurrentas per formar un govèrn estable dempuei la fragmentacion dau PNU après l'independéncia, un còp d'estat militar dirigit per lo generau brahim Abboud prenguèt lo poder (18 de novembre). Pasmens, lo regime novèu deguèt faciar d'oposicions multiplas (islamistas de l'Umma, Partit Comunista, Fraires Musulmans, populacions dau sud que refusavan l'islamizacion de la societat... etc.).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier veïcul de combat d'infantariá (dins l'armada de la RFA). Aquò marcava una rompedura ambé la pensada estatsunidenca qu'utilizava solament sei veïculs per transportar lei soudats sus lo prat batalhier sensa participar dirèctament au combat. L'adopcion d'un veïcul d'aqueu tipe per lei Sovietics en 1967 entraïnèt la generalizacion dau concèpte a la quasi totalitat dei fòrças armadas de la planeta.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau complèx d'istocompatibilitat principau per lo mètge francés Jean Dausset (1916-2009). Aquò marquèt una evolucion importanta dins la comprenença dei paramètres permetent de favorizar leis ensèrts. Jean Dausset recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia ò Medecina en 1980 per aquelei trabalhs.
Invencion dau premier pacemaker per lo mètge suedés Ake Senning (1915-2000).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Grandmaster Flash, disc-jòquei barbadian
- 15 de genièr - Boris Tadić, president de Serbia
- 20 de genièr - Jimmy Zámbó, cantaire ongrés (m. 2001)
- 8 de febrièr - Marina Silva, environamentalista e femna politica brasilièra
- 9 de febrièr - Eugeni Casanova, jornalista e escrivan catalan
- 11 de febrièr - Carlos Saura Medrano, realizator espanhòl
- 15 de febrièr - Tomislav Nikolić, president de Serbia
- 16 de febrièr - Oscar Schmidt, basquetbolaire brasilièr
- 19 de febrièr - Helen Fielding, escrivana e scenarista anglesa
- 26 de febrièr - Michel Houellebecq, escrivan francés
- 5 de març - Andy Gibb, cantaire anglés-australian (m. 1988)
- 7 de març - Rik Mayall, comedian, actor e escrivan anglés (m. 2014)
- 10 de març - Sharon Stone, actritz americana
- 12 de març - Dileita Mohamed Dileita, president de Jiboti
- 14 de març - Prince Albèrt II de Mónegue
- 19 de març - Fred Stoller, comedian american
- 21 de març - Gary Oldman, actor anglés
- 21 de març - Raulh Hajimba, president d'Abcazia
- 31 de març - Kuupik Kleist, primièr ministre de Groenlàndia
- 3 d'abril - Alec Baldwin, actor american
- 4 d'abril - Cazuza (n. Agenor Araújo de Miranda Neto), cantaire e compositor brasilièr (m. 1990)
- 11 d'abril - Luísa Diogo, primièra ministra de Moçambic
- 12 d'abril - Benjamín González, atlèta espanhòl (m. 2011)
- 13 d'abril - Carlos Saura Medrano, escrivan basc
- 29 d'abril - Michelle Pfeiffer, actritz americana
- 8 de mai - Ramon Sistac, filològ, lingüista e dialectològ catalan
- 1 de junh - Nambaryn Enkhbayar, president e primièr ministre de Mongolia
- 5 de junh - Ahmed Abdallah Mohamed Sambi, president de las Comòras
- 17 de junh - Jello Biafra, musician american (Dead Kennedys) e activista politic
- 25 de junh - Serik Akhmetov, primièr ministre de Casacstan
- 6 de julhet - Arnaldo Otegi, politician basc
- 8 de julhet - Kevin Bacon, actor american
- 30 de julhet - Kate Bush, cantaira britanica
- 6 d'agost - Souleymane Ndéné Ndiaye, primièr ministre de Senegal
- 7 d'agost - Bruce Dickinson, cantaire britanic (Iron Maiden)
- 8 d'agost - Mauro Maur, trompetista italian
- 16 d'agost - Madonna, cantaira e actritz americana
- 17 d'agost - Belinda Carlisle, cantaira americana
- 25 d'agost - Tim Burton, director american de cinèma
- 29 d'agost - Michael Jackson, cantaire e compositor american (m. 2009)
- 30 d'agost - Anna Politkòvskaia, jornalista russa (m. 2006)
- 17 de setembre - Janez Janša, primièr ministre d'Eslovènia
- 22 de setembre - Andrea Bocelli, cantaire d'opèra
- 1 d'octobre - Andre Konstantinovich Geim, fisician rus, Prèmi Nobèl
- 14 de novembre - Ulrich Becker, escrivan e editor esperantista alemand
- 22 de novembre - Jamie Lee Curtis, actritz americana
- 24 de novembre - Carmel, cantaira americana
- 7 de decembre - Marie Louise Coleiro Preca, presidenta de Malta
- Nyam-Osoryn Tuyaa, primièra ministra de Mongolia
- Mariem Hassan, cantaira del Sahara Occidental
- Martin Brauß, pianista, musicològ, director d'orquèstra e professor d'universitat alemand
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 30 de genièr - Ernst Heinkel, constructor d'avions alemand (n. 1888)
- 1 de febrièr - Clinton Joseph Davisson, fisician american, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1888)
- 16 d'abril - Rosalind Franklin, bioquimista britanica (n. 1920)
- 1 de mai - Oscar Torp, primièr ministre de Norvègia (n. 1893)
- 29 de mai - Juan Ramón Jiménez, escrivan espanhòl, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1881)
- 16 de junh - Imre Nagy, òme politic ongrés (n. 1896)
- 18 de junh - Nereu Ramos, president del Senat brasilièr e president de Brasil entre 11 de novembre de 1955 e 31 de genièr de 1956 (n. 1888)
- 14 d'agost - Frédéric Joliot-Curie, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1900)
- 22 d'agost - Roger Martin du Gard, escrivan francés, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1881)
- 26 d'agost - Ralph Vaughan Williams, compositor britanic (n. 1872)
- 9 d'octobre - Papa Piu XII (n. 1872)
- 15 de novembre - Tyrone Power, actor american (n. 1914)
- 15 de decembre - Wolfgang Pauli, fisician austriac, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1900)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica :
- Prèmi Nobel de Quimia :
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina :
- Prèmi Nobel de Literatura : Boris Pasternak
- Prèmi Nobel de la Patz :


text:
Eveniments
Occitània
França
Euròpa
Etiopia en 1889 a la mòrt de
Yohannes IV.
Lòng de la frontiera occidentala, revirada de l'ataca dau negus
Yohannes IV còntra lei Madistas installats en Sodan a la batalha de Metemma (9-10 de març). D'efècte, en despiech de la superiotat numerica e tecnologica de son armada, lo negus s'exposèt au fuòc enemig e foguèt tuat sus lo prat batalhier entraïnant l'afondrament de son armada. Son cadabre foguèt capturat per lei Madistas e decapitat. Pasmens, l'importància dei pèrdas Madistas — qu'èran en gròssa dificultat avans la mòrt dau negus — empachèt l'esplecha de la victòria. Ansin, lei dos país observèron d'ara endavant una politica de prudéncia e ges d'operacions importantas foguèron organizadas.
Avans sa mòrt,
Yohannes IV designèt son fiu
Mengesha Yohannes per li succedir. Pasmens, lo 3 de novembre, l'aristocracia etiopiana li preferiguèt Menelik de Choa de la dinastia salomoniana. Lo negus novèu prenguèt lo nom de Menelik II.
Mengesha Yohannes refusèt de reconóisser sa senhoriá e se retirèt en Tigre. Per assegurar sa posicion, Menelik signèt lo
tractat de Wuchale que li permetèt de se raprochar d'Itàlia. Dins aquò, l'article XVII dau tractat, traduch d'un biais diferent, dins lei versions italiana e etiopiana entraïnèt rapidament de tensions importantas entre lei dos país. D'efèct, dins la version italiana, Etiopia èra obligat d'utilizar la diplomacia italiana dins sei relacions ambé lei poissanças estrangieras venent ansin un protectorat de Roma mentre que, dins la version etiopiana, i aviá ges d'obligacion mai solament una possibilitat.
D'autra part, avans la fin de l'annada, Menelik II ordonèt d'annexar e de sometre la region de
Gurage.
Mond
Arts
Fotografia de la Tor Eiffel en 1889.
Acabament de la bastida de la Tor Eiffel en París. Venguda pauc a pauc un simbòl de la capitala francesa, foguèt inscricha au patrimòni mondiau de l'UNESCO en 1981.
Sciéncias e tecnicas
Invencion per l'engenhaire suedés
Gustaf de Laval (1845-1913) de la premiera turbina de vapor d'accion que poguèt èsser aisament adaptada per d'aplicacions industrialas.
Regardant lo desvolopament de maquinas industrialas electricas, invencion per l'inventor rus
Mikhail Dolivo-Dobrovolski (1861-1919) de la premiera
maquina asincròna que foguèt industrializada.
Cinc ans après la descubèrta dau bacille dau tetanòs en 1884, lo mètge japonés
Kitasato Shibasaburo (1853-1931) capitèt de melhorar lei tecnicas d'isolament dau bacille. Aquò permetèt de cultivar de quantitats pus importantas dei gèrmes a l'origina de la malautiá e favorizèt la concepcion dau premier
vaccin un trentenau d'annadas pus tard (→ 1897 e 1926).
Transpòrt terrèstre
Presentacion de la premiera automobila modèrna per leis engenhaires alemands
Gottlieb Daimler (1834-1900) e
Wilhelm Maybach (1846-1924). En particular, lo veïcul èra per lo premier còp equipat d'un motor d'esséncia de combustion intèrna e d'un carburator de gisclaire.
Economia


text:
La catedrau de l’Assompcion de Lescar qu’ei, dab la catedrau d’Auloron, ua de las duas catedraus de Bearn.
La soa bastida qu’estó començada per l’avesque Gui de Lons en 1120. Sacamadejada peus iconoclastas protestants de Jana III de Labrit qu’estó restaurada aus sègles XVIIau e XVIIIau çò qui permetó de sauvar partidas deu còr on podem véder mosaïcas deu sègle XIIau.
Qu’ei lo lòc on son enterrats los reis de Navarra despuish Francés Febus dinc a Enric II de Labrit.
Per la Glèisa Catolica que vadó, en 1801, simpla glèisa despuish la disparicion de l’avescat de Lescar.


text:
Sistèma nerviós central
A cò dels vertebrats, lo sistèma nerviós central (var. sistèma nerviós centrau)(SNC) es la part del sistèma nerviós qu'es inclusa dins las meninjas. Conten la màger part del sistèma nerviós e se compausa del cervèl (pels vertebrats que ne'n possedisson), e de la mesolha espinala. Amb lo sistèma nerviós periferic ten un ròtle fondamental dins lo contraròtle del comportament. Lo SNC es contengut dins la cavitat dorsala, amb lo cervèl dins la cavitat craniana e la mesolha espinala dins la cavitat espinala. Lo cervèl es protegit pel cran, alavetz que la mesolha espinala es protegida per las vertèbras.


text:
ME SEI MESA EN DANÇA (dança de la prima)
Me sei mesa en dança entre dos galants ma mia
Me sei mesa en dança entre dos galants
Lo que mai m’aimava m’a sarrat la man ma mia
Lo que mai m’aimava m’a sarrat la man
Galant se m’aimavas coma fas semblant
Te fariá libreiar de quauques ribans ma mia
N'ai 'chaptat un roje mai dos verd e blanc
Los te chaudrà metre mas tres còps per ans ma mia
Un per Pendagosta l’autre per Sent Joan
L’autre a nòstras noças bela quand siran
L’autre a nòstras noças bela quand siràn
Galant mas nocetas ne son pas d’ujan
Ivon


text:
Mon critèri de seleccion es aisit : pichonet, per lo metre dins la saca e lo legir dins lo trin, e subretot que pese pas gaire.
Alara, per las vacanças, ne volguèri prene un de gròs. 350 paginas. Mon critèri de seleccion : que la cubèrta e lo titol m'agraden.
E prenguèri Inferno de Patricia Melo.
E ben, o regreti pas!
Inferno conta la davalada d'un dròlle, José Luis, dins los cèucles de sa favela de Rio.
A la debuta, èra un pauc dur de tot comprene que mon nivèl de portugués es trace e l'escritura de Patricia Melo, es quicòm!
Cerquèri dos o tres mots de patés de la favela sus Google que tornavan a cada pagina e que los compreniái pas. Ara, sabi dire fotre, espèrme, cuol, vièch, vai-te'n cagar, mèrda.
Lo libre, lo comencèri e lo daissèri pas. L'escritura es intensa e tras qu'interessanta : entremescla lo discors del narrator e lo discors indirècte liure, e de còps que i a lo discors indirècte liure de mai d'un personatge. Oè, s'i cal téner per tot comprene...
Sembla que l'autora Patricia Melo es coneguda : a la mediatèca, an un fum de libres d'ela en francés e ieu que n'aviái pas jamai ausit parlar! N'an un autre en portugués que lo prendrai per las vacanças de febrièr :) Languissi d'i èsser, ten!
Lo libre, m'agradèt encara mai que quauques jorns abans, l'asard fa plan las causas de còps que i a, aviái vist lo film Une famille brésilienne, un títol ninòi per lo film brasilièr Linha de passe (compreni pas la causida del títol en francés, lo títol original es tan bon e tan transparent!) que conta la vida d'una maire e de sos quatre dròlles, totes d'un paire diferent, que vivon dins un barri paure paure de São Paolo e seguissèm sa vida, sas envejas, sos problèmas. Me permetèt de melhor comprene lo libre en visualizar aquela partida de la societat brasilièra : la misèria, las relacions entre òmes e femnas, los evangelistas, la violéncia, etc. Un film plan interessant. La banda-anóncia:


text:
Trotski
Lev Davidovich Bronstein idem Lev Davidovich Trotski (ЛeB ДaBидoBич Tpóцkий), mai conegut coma Lev Trotski (nom transliterat) tanben coma Leo, Trotskii, Trotsky, Trotskij o Trotzki) e tot simplament Trotski. Revolucionari marxista rus e una de las figuras mai famosas de la Revolucion Russa de 1917. Nasquèt a Iànovka (Ucraïna) lo 7 de novembre de 1877 e moriguèt assassinat a Coyoacán (Mexic) lo 21 d'agost de 1940.
Somari
- 1 La vida
- 2 L'accion dins l'exili
- 3 Lo teorician
- 4 Citacions
- 5 Bibliografia generala
- 6 Filmografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Ligams videografics
- 10 Nòtas & referéncias
La vida[modificar | modificar la font]
D'origina josieva, estudiant de matematicas puèi de drech, foguèt arrestat e detengut per activitats revolucionàrias en 1898 puèi deportat en Siberia, en 1900.
Ne capita de s'escapar e s'ajunh Lenin a Londres que lai amassa se ne van perpensar la revolucion venidoira... las revolucions per venir.
Presidís lo Soviet (o Conselh) de Petrograd, l'actuala Sant Petersborg (que pro lèu ne vendrà Leningrad) pendent la Revolucion Russa de 1905 o Revolucion de Febrièr, que n'acabèt amb lo regim secular dels tzars, çò es emperaires, de totas las Russias, çò disián.
S'acabarà pel chaplàs general dels soviets de deputats obrièrs qu'avián temptat l'insurreccion (decembre de 1905 - genièr de 1906).
Arrestat, tornarmai s'escapa e viu exiliat a partir de 1907, la màger part del siu temps lo se va passar en Àustria, a Viena.
Tornat en Russia, en mai de 1917, pren lenga amb los bolcheviks tre agost per ne venir pro lèu un dels sius organizators pus importants pendent la segonda Revolucion Russa o Revolucion d'Octobre.
Nomenat Comissari del Pòble a la Guèrra de 1918 a 1925, creèt e organizèt l'Armada Roja en tot la gavidar pendent la grand guèrra civila de 1918-1920, sembla civila puslèu, que ne foguèt fin finala sonqu'un combat acarnassit entre las fòrças revolucionàrias de la jove nòva Russia e dels sius pòbles camaradas d'a l'èx Empèri Rus eissits, e l'aliança internacionala mesa en plaça per las poténcias occidentalas (França e Grand Bretanha sustot) per tal d'empachar la victòria de la Revolucion e la s'entrepachar a tot còst.
A partir de 1925, e aprèp la mòrt de Lenin (en 1924), ne comença de denonciar publicament lo poder creissent d'Estalin en tot li far targa a la teoria del georgian de construccion del socialisme dins un sol país, en se ne téner el sempre de parlat de revolucion permanenta.
Demissionat entre 1925 e 1927 de totas las siás cargas e foncions oficialas, es fòrabandit a Alma Ata, en Cazacstan, en 1927 puèi embandit definitivament d'al territòri sovietic en 1929.
N'anarà el plantar bordon una passa en França (1933-1935) puèi en Norvègia, e fin finala a Mexic, a partir de 1936.
Lai fonda la IVena Internacionala en 1938 per tal de ne resistir e li opausar una fòrça organizada e decidida, consequenta, al Komintern o 3ena Internacionala, mai que mai dins las solas mans, d'acieràs, d'Estalin.
En agost de 1940, es assassinat per un tal Ramón Mercader, agent als òrdres de Moscòu.
D'un biais salvatjàs, impietadós e brutalàs, a còps de pic dins la clòsca, fins a ne far gisclar los cervèls.
Foncions oficialas en Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Ne seràn estadas las siás foncions oficialas, dins l'Union Sovietica naissenta:
L'accion dins l'exili[modificar | modificar la font]
Lo teorician[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
l'Òbra d'en Trotski[modificar | modificar la font]
a l'entorn del revolucionari[modificar | modificar la font]
a l'entorn del teorician[modificar | modificar la font]
a l'entorn de l'òme[modificar | modificar la font]
bibliografia istorica generala[modificar | modificar la font]
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Joseph Losey: The Assasination of Trotsky / L'Assassinat de Trotski... (c /103') Grand Bretanha - França - Itàlia 1972


text:
Dimenge, 1.9.2013 03h00
L’an que ven, seràn los 10 ans d’Hestiv’Òc. Que soi segur que lo nom b’ei familièr a las aurelhas, quitament deu monde que n’i son pas jamei anat. Cau díser qu’en tèrmis de hestenau occitan, que’s pausa atau: ahar professionau, sostienut per la mairia de la vila (Pau), mediatizat, frequentat. Que hè partida deus espaci-temps de difusion de la cultura occitana lo temps de l’estiu, com l’Estivada, Festa d’Òc, e los autes.
“Difusion de la cultura occitana”, vertadèirament? Vam véder que a maugrat deu nom e d’ua identitat occitana marcada, las causas ne son pas autant simplas...
On dirait le Sud...
Ah, lo Sud eternau... Tres letras pertot presentas a Pau deu temps d’Hestivòc. L’associacion que pòrta lo projèit que s’apèra “Accents du Sud” (qu’am plan dit “accents”, è, pas “lengas” o “culturas”) e lo hestenau que reivindica de presentar au monde las “Culturas deu Sud”. Occitània qu’ei ua cultura deu Sud, aquò qu’ac sabèm despuish que los mediàs nos ac tòrnen diser. Mes los vesins que son tanben, logicament, deu “Sud” e, cada annada, plan presents a Hestiv’Òc: bascos, catalans, aragonés, quauques còrses escapats de la loa isla e... madrilèns. Be òc, dens l’inconscient collectiu francés, LA cultura sudista qu’ei l’espanhòla. Com las causas son çò que son e que i a pausa que la frontièras n’an pas bolegat, los catalans, los bascos deu Sud e los aragonés pòden tanben estar considerats com espanhòus. Tots que son deu Sud. Qu’en coneishi que los harà plasèr aquèra leiçon de geografia a la francesa. E jo que’m demandi perqué los andalós non son pas mei presents a Hestiv’Òc, en seguir aquèra logica, vist que eths son au Sud de Paris, mes tanben au Sud de Madrid. O dilhèu qu’atenhèm aquiu los limits de la dobèrtura a la bearnesa?
Au contrari, que notam la preséncia regulara de daubuns lemosins, perduts dens la programacion. Ets que s’an talament virat lo còth que s’an perdut lo sens deu Nòrd e deu Sud... Que’us hasèm sudistas com los autes, e n’ei pas grèu que dinc aquiu e sian estats considerats per monde deu Bearn com nòrdistas. De tot biais, lo Sud, lo Nòrd, segon com èm virats, que cambia tot.
Qu’èi tostemps trobat aquèra apelacion de Sud interessenta e revelatriça d’un estat d’esperit. Que’m disi que se los mots de “patois” e tots aqueths que son pejoratius e qu’estoren pegats a la lenga o a la cultura occitana desapareishen, demorarà tostemps aquesta denominacion escura de “Sud”. Ne sèi pas se, en Biarn, lo monde e son fièrs de’s díser deu Sud, mes a véder com es botat en avant per un hestenau tau com Hestiv’Òc, e semblaré que òc. Un hestenau qui ne vòu pas replega’s sus ua identitat particulara, qui vòu balhar espaci a las expressions occitanas, a la nosta cultura (sic), mes qui, dens lo medish temps, accepta la relacion de vassalitat e donc d’inferioritat d’aquesta cultura “deu Sud” a una auta, qui seré, per consequent, centrau, o “deu Nòrd”. Paradoxau. Com preténer har un evenament culturau en pausar com basa reflexiva ua antitèsi atau? E sustot, com har valer ua cultura pròpia en díser a la debuta que serà de tot biais infeodada a una auta?
Hestiv’òc que’s ditz un cairehorc culturau, mes ne pòt pas estar un: un cairehorc que seré justament la juntada en un espaci-temps dat de mantunas culturas. E serén donc sus un pè d’egalitat. Mes aquiu que seràn tostemps embarradas dens los clichés, e, deu còp, esterilas.
Aquesta manca d’afirmacion que’s dobla a mei de mauconeishenças claras de l’Occitània. N’ei pas rare de véder, dens la comunicacion de Hestiv’òc, ua diferenciacion enter Occitània, Bearn, Gasconha e d’autes parçans. Que hè d’aulhors quauquas annadas que, sus l’afica e la cobèrta deu programa, ua seria de panèus direccionaus alimenta la confusion: qu’i vedém un purmèir panèu “Occitània”, puish en petit “Biarn”, “Gasconha, “Lengadòc”, “Provença”, puish “Catalunya”, “Aragon”, “Euskadi”... Amassadas a costat d’ua apelacion (en francés) “Musiques et cultures du Sud”. Tots dens la medisha saca, e poderem díser.
Hèra de Flamenska, chic de Flamenca
Lo Sud, que’s paga. De ne pas, au nivèu deu sens, se balhar los mejans de declarar la soa independéncia culturau, s’embarrar dens los estereòtipes qu’a un còst e a Hestiv’Òc, mei que mei dens l’edicion 2013, qu’a consequéncias en tèrmis de programacion.
Poderem har lo tèst: damandar a quauqu’un, d’ont que sia, çò qu’imagina quand i disèm “cultura deu Sud”. Ne m’avanci pas guaire en disent que risca plan d’estar imatges de fèria, bandàs, ska a l’espanhòla (guitara ritmica, coires, paraulas en castelhan tà har bolegar lo monde). E ben Hestiv’òc qu’ei exactament açò. Sens exageracion. Que sufeish d’espiar lo programa “Grande Scène” de 2013 tà ac véder rapidament: Canteca de Macao, Bongo Botrako, Kimbala, Eliseo Parra... Tots cantan a majoritat en castelhan (quitament quand son de Barcelona, o, pièger, francés) e los 3 purmèirs que hén chic o mic la medisha musica: guitara, bassa, bateria, coires, dab vertadèirs tròces de rumba e de flamenco dehens tà assegurar l’espanhòlituda. A aquò cau ajustar dus grops bascos, Kalakan (que hèn de txalaparta, fòrma tradicionau basca un chic modernizada qu’an atenhut ua reconeishença bèra en acompanhar Madonna) e Izarrak (polifonia), e un grop francés de cançon francesa, Les Barbeaux. Lo solet bohar de noveutat (mes tot qu’ei relatiu) vienó de Lurte, grop aragonés de pagan-folk, que segueishen sus l’empont l’istòria deus almògaves, dab pèths de bèstia e pirotecnica. Èra finaument lo sol qui sortiva drin deus clichés musicaus estacats a sa cultura. La presa de risca qu’èra totun leugèira e qu’ei rassegurant, en tant que public, de véder que los catalans hèn tostemps rumba-ska, los espanhòus flamenco, los bascos polifonia e percussions. Perqué cambiar quand foncciona de plan?
E los occitans dens tot aquò? Que’us calèva cercar. Suu bèth empont, que n’i avè dus: Joan-Pau Verdier, tà lo son espectacle sus Leo Ferré en occitan (que comença de’s har vièlh adara) e, petita novèutat, Talabast, trad-rock progressiu deu Peiregòrd. Qu’ei tot. Urosament, qu’èran plan presents en dehòra de l’empont tà miar la dança, lo conte, brac, las causas tradicionaus que saben har los occitans. Solide, que i avè concèrts en sala, o sus petits emponts, totaument confidenciaus. Qu’ei plan tà descobrir Alidé Sans (a seguir), véder Combi, Liza... tròp pauc tà ua cultura qui ei en naut de l’afica.
Deu Hestenau Interceltic de Lorient a las Hestassas Interromanicas d’Orient?
Que’s pòt léger, dens la presentacion deu hestenau suu site, que l’idèia èra vaduda en véder lo Hestenau Interceltic de Lorient. Perqué pas, lo concèpte b’ei bon, e Lorient qu’ei ua referéncia tà çò qu’ei deus evenaments identitaris. E bastir e alimentar ua identitat qu’ei plan lo perpaus de Hestiv’Òc e deus autes. La diferéncia ei que lo Hestenau Interceltic n’ensaja pas de crear ua identitat intercèlta justament, que cèrca a alimentar locaument las culturas que son eishidas deus cèltes, en téisher ligams enter totas aqueras culturas. Un hestenau que serveish au dialòg de las culturas, qu’ei lo parat de las botar sus un pè d’egalitat tà comunicar, apréner l’un de l’aute e, a la fin, crear, la condicion sine qua non a la subrevida d’ua cultura en dangèir. Los punts comuns qu’existeishen enter totas las culturas deu món, e un hestenau qui’s vòu identitari qu’aurà com objectiu de los har ressortir. A Lorient, los bretons an com punt comun dab los gallés de viéner parièrament d’un sol pòple, d’aver ua lenga e ua cultura qui’s semblan. Mes mei que mei que son culturas minorizadas que viven los medishs rapòrts a las culturas dominantas cadun sus son territòri.
Suu hons, l’idèia que’s poderé tornar préner com l’a hèit Hestiv’òc: los pòples de lenga e cultura romanica amassats dens un hestenau comun. Lo problèma qu’ei que las culturas dominantas, la francesa e l’espanhòla, fagocitan las autas e torneram lèu, sus ua escala redusida, a l’esquemà qu’existeish dens la vita vitanta. Qu’èra flagrant en 2013: l’espanhòu que remplacè lo catalan o l’aragonés e lo francés emplacè l’occitan. B’ei aquò lo trebuc de l’etiqueta “cultura deu Sud”. La superficialitat deu sens, la manca de refleccion miè a esposar un concèpte totaument artificiau, e açò qu’ei lo contrari de l’objectiu d’un hestenau, qui dèu estar un crotzament, ua encontra, un lòc de cultura qui balha sens a ua o mantunas idèias directritz, çò qui n’empacha pas lo costat hestiu tant car a Hestiv’Òc. Shens aquò, lo hestenau que vad hèstassa, ua fèria ont la hèsta ei la sola rason de viéner, en escambiar a l’entrada lo son cervèth contra un polit mocader de cap. Mes dilhèu que los bearnes/gascons/occitans an d’autas ambicions tà lor cultura. E los Palés? Qu’en son contents, qu’an enfin ua hèsta tà rivalizar dab las de Baiona o de Dacs. Quau digó que n’èra pas l’idèia a la debuta?
Hestiv'Òc n'ei pas l'Estivada, aquò segur !
Çò de maishant (o qui n'aimi pas, meilèu) :
1. La tendéncia, augan particularament sus l'empont màger, a har passar eska hestiu en castilhan, com lo somiu de l'exotisme brancat en ligam dirècte, o privilegiat dab çò qui èm en Bearn.
2. La cultura au quilo : "augan, enqüèra mei de grops e d'animacions", tots ans, en tirar peu baish los prètz deus musicians e de las associacions occitans, en plan jogar sus lo costat militant.
Aquò n'a p... Legir la seguida
#13 Mercés.
Crec que haurieu de trobar la vostra identitat sense confondre sud amb els topics espanyols (fiesta, tapas, flamenco, sangria i paella), m'ha semblat molt trist veure productes etiquetats amb la senyera i escrits amb castellà amb topics com "sabor y calor" i tonteries per l'estil. Aquestes confusions son propies d'un mon que ha perdut el nord, on les identitats "regionals" son pel cap de setmana, per col·leccionar cromos, suposo que la veure com us expliquen la història a vosaltres i contrap... Legir la seguida
#9 Es lo primièr còp qu'envii un messatge per telepatia :D Grandmercés de m'aver esparnhat la pena. Partegi lo vejaire del Tristan Gahús sus Hestiv'òc, e lo teu sus, coma a la comedia, aqueles decòrs de convencion. Qui coneis Italia e Espanha sap ben de qué vira. Espanha de farlabica e Italia de pacotilha, sudisme francimandejaire e occitanisme dobtós. Mas qué vòles, coma dison los picards quand parlan dels politicaires, "ch'pâté, il est bon!"*
*(Lo pastís es bon.)
Vision iconoclasta benlèu ? Coneishi lo hestenau de reputacion e de nom, sonque. Aparentament, tot n'i es pas ideau. A l'imatge de la societat civila francesa per rapòrt a l'occitan ? En tot cas , lo hestenau fonciona, i a tostemps quauquarren de préner per hèser aimar e desvolopar la cultura occitana. E Nas de guit dens Las Lanas ? Com se debana ?
(quantas questions ...)
5#La realitat e sa bona observacion te donan completament rason sul fons del debat, MAS coma es
qu'ajudes Madrid quand fa la promocion del castelhan al despens de l'espanhòl, donant atal a
entendre qu'aqueste seriá la lenga que regropèsse totes los dialectes(catalan, basc,castelhan...) de l'estat.
D'alhors,lo mitan catalan fa la guèrra a-n-aquestepervèrs agent de la colonizacion.
Òc, se Bearn es ben ligat au Sud amb Espanha e lo rèsta, es lo meme fenomèn en parallèl que trobam dins lo "Sud-est". Tot çò qu'es vist coma dau "Sud" au nòstre, es per tirar vers l'exotisme italian e escafar la realitat occitana regionala.
Provençau, niçard, italian, es tot parier. Pertot de manjaires de poma d'amor (tomatas), de pizzas (e pas de pissaladieras), de pasta a la sauça au "pestò" (e pas au "pisto"), blagaires de promiera...
Occitània existiriá pas. Li auriá qu'un s... Legir la seguida
#4 aimi las atacas anonimas, susquetot quand vienen de las gents que s'acontentan d'atacar, shens tròp hicar las mans au pastis...
4# E alors?
Bessèr un article deths bonis. Mes era sua lenga qu'ei un calc malurós deth francés.... Coma sovent sus aqueste site...


text:
1186
Aquesta pagina concernís l'an 1186 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte de Bretanha acomençada l'annada precedenta ambé la revòuta de Jaufré de Bretanha còntra son paire. Aliat ambé lo prince revoutat, Felip II ordonèt a Enric II d'investir son fiu d'Anjau. Dins lo cas contrari, menacèt d'envaïr Normandia. Pasmens, dins lo corrent d'aost, Jaufré foguèt tuat durant un torneg. Son eiretier — lo futur Artús de Bretanha — èra encara un enfant e Enric II aguèt donc ges de dificultat per restaurar son autoritat sus Bretanha.
La mòrt de Jaufré empachèt pas la perseguida dei preparatius militars de Felip II car lei motius de guèrra èran totjorn nombrós entre França e Anglatèrra (→ 1187). Diplomaticament, concluguèt un acòrd ambé l'emperaire germanic. En cambi de la neutralitat de Frederic Barbarossa dins leis afaires francés, lo rèi s'engatjèt a lo sostenir militarament còntra seis enemics intèrnes.
Enfin, Felip II ordonèt de caladar lei carrieras de París.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Après sei reviradas politicas dins lo Reiaume de Jerusalèm e son exclusion dau poder, Raimon III de Trípol acceptèt una trèva ambé Saladin, belèu per luchar d'un biais comun còntra Gui de Lusinhan. Una garnison aiobida foguèt autorizada d'intrar dins Tiberias segon aquel acòrd.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Jaufré II de Bretanha, duc consòrt de Bretanha, còmte de Nantas e de Renas, còmte de Richmond.


text:
1562
Aquesta pagina concernís l'an 1562 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud, acomençament d'una tiera d'invasions oròmos que foguèron pas arrestadas per l'armada etiopiana. Aquò marquèt la contuniacion de la pèrda dei territòris meridionaus de l'Empèri (Hadya, Fatagar, Bale... etc.). La region de Choa deguèt tanben faciar d'incursions. Aqueleis atacas s'acabèron d'un biais provisòri en 1570.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera extraccion d'un jus de tabat principalament format de nicotina per lo Francés Joan Nicot (1530-1604). Pasmens, aquela substància foguèt solament identificada en 1809.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Segon un testimòni de l'ambassador austrian Busbecq, un engenhaire otoman de la capitala menava d'experiéncias per assaiar de volar entre 1554 e 1562.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Gabriele Falloppio, naturalista e mètge italian.


text:
Heired iuernau en Aran
Es temperatures nocturnes an estat fòrça heiredes, en tot provocar qu'aué age estat era net mès heireda der an en totes es còtes e era mès heireda dera sason en hons dera val (-7°/5°).
Eth dissabte seguiram damb solei encara que damb quauqua broma nauta, basicaments decoratiua.
Temperatures nocturnes un aute carrèr fòrça heiredes (-6°/5°).
Eth dimenge contunharà er ambient assolelhat, encara que tamb quauques brumes baishes escampilhades a darrères ores.
Temperatures en leugèr ascens (-4°/6°).
Entath dimars dia 10 e dimèrcles 11 peth maitin, se demore eth pas d'un front, qu'encara que serà pro rapid, semble que deisharà quauques nheuades. Ac confirmaram en pròplèus bulletins.


text:
Contributions communes de Sylvaine Abbadie et Julieta Sarramòna
Traduit du français en occitan
Contributions communes de Sèrgi Carles et Julieta Sarramòna
Dramaturge
Contributions communes de Alain Cassagnau et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Lidia Daubà et Julieta Sarramòna
Écrivain. - Traductrice de contes. - Professeur d'occitan au Collège de Seilhac et à l'IUFM du Limousin (en 2004), professeur de lettres et d'occitan à l'Institut universitaire de formation des maîtres de Tulle (en 2009). - Domenja est la forme en occitan standard, Domenica, la forme limousine
Contributions communes de Dominique Decomps et Julieta Sarramòna
Conteuse
Contributions communes de Marie-Odile Dumeaux et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Sarah Fistol et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Patric Guilhemjoan et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Daní Madier-Daubà et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Serge Mauhorat et Julieta Sarramòna
Né à Belfort. - Dessinateur de BD
Contributions communes de MonsieurPuzzle et Julieta Sarramòna
Poète et auteur dramatique gascon
Contributions communes de Gilabèrt Nariòo et Julieta Sarramòna
Chargée de la communication à l'Institut occitan de la DRAC Aquitaine (en 2009)
Contributions communes de Christine Nougé-Debat et Julieta Sarramòna
Illustratrice
Contributions communes de Estela Parot-Urroz et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Marciau Peyrouny et Julieta Sarramòna
Instituteur itinérant d'occitan (en 2011)
Contributions communes de Patrick Ratineaud et Julieta Sarramòna
Écrit aussi en occitan
Maître de conférences à l'Université de Pau et des pays d'Adour (en 2003)
Contributions communes de Maurice Romieu et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Alina Saumon et Julieta Sarramòna
Contributions communes de Jeanine Tatrie et Julieta Sarramòna


text:
1279
Aquesta pagina concernís l'an 1279 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Intrada de Constantinòple dins una aliança ambé lei Cumans e lei Mamelocs d'Egipte dirigida còntra lei Mongòls de l'Ilkhanat. Aquò permetiá de renfòrçar la frontiera d'Anatolia.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Incapable de dirigir l'Estat d'un biais eficaç, As-Saïd Bàraka Khan foguèt reversat per l'ancian conselhier de son paire Qala'un. Lo venceire prenguèt sa plaça[1] mai lo vencut foguèt autorizat de se retirar en sa fortalesa d'Al-Karak onte moriguèt rapidament. Lo premier pensament dau sobeiran novèu foguèt de formar una aliança ambé lei Bizantins e lei Cumans còntra lei Mongòls. S'assegurèt tanben de la neutralitat dei Francs ocupant Acre.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lei Mongòls e de l'Empèri Song definitivament desfach. D'efèct, la flòta Song (aperaquí 1 000 naviris) foguèt anientada a Yamen (19 de març) per la marina mongòla (aperaquí 100 naviris). La tactica dei generaus Song qu'avián estacat sei naviris entre elei per defugir lei traïsons e lei fugidas agravèt lei pèrdas (belèu 100 000 mòrts). Lo darrier emperaire Song Bing, son premier ministre Lu Xiufu e environ 800 dignitaris dau clan imperiau se suicidiguèron. En revènge, lo rèsta de l'ostau imperiau foguèt esparnhat per Kubilai. L'Empèri Song dispareguèt e foguèt annexat per lei Mongòls de la dinastia Yuan.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ↑ Salamish, un enfant de 7 ans qu'èra lo fraire de As-Saïd Bàraka Khan, ocupèt oficialament la plaça durant un mes fins a l'organizacion d'un vòte de destitucion au profiech de Baàbars. Moriguèt en 1291.


text:
Dimenge, 13 de mai de 2018, 03h00
L’educacion dels enfants dels nòbles europèus dels sègles XII e XIII escasiá quasi tostemps a un o plusors tutors encargats d’introduire lors escolans als concèptes de la disciplina, de la morala e de la formacion intellectuala.
L’umilitat, l’onestetat morala e la pietat foguèron signes d’identitat dels tutors medievals. Mas lo tutor, en mai d’aver lo crèdit de sa formacion e de son experiéncia, deviá amassar una sèria de caracteristicas. Entre las principalas se trobavan la dignitat e la capacitat de s’exprimir amb clartat. Tanben se valorizava una ment brilhanta e una bona capacitat de decision. Tot aquò orientat a causir lo material didactic mai adeqüat e a demostrar una coneissença e un mestritge de la matèria educativa delà los libres.
En realitat, lo prestigi del tutor se basava mai sus sa competéncia de saber instruire cada mainat que sus sas pròprias coneissenças. Per ansin, èra fondamental que s’exprimiguèsse amb una eloquéncia simpla, mas tanben amb determinacion e prudéncia. En mai d’aquò, deviá téner la competéncia de saber donar las leiçons de manièra agradiva, per tal de far de l’estudi una abitud interessanta per l’escolan.
Durant la primièra fasa educativa s’insistissiá suls aspèctes de disciplina, especialment pels dròlles. Mas desparièr èra lo cas de las dròllas, ja que se priorizava la morala. En realitat, l’educacion èra vista coma un biais d’ajudar a esclairar la ment d’un mainat e a li donar lo contraròtle de sas emocions. Las competéncias aqueridas pendent aquela etapa acompanharián l’estudiant de l’enfança fins al vielhum, ansin coma los ligams d’afeccion que s’establissián entre tutor e escolan.
Lo tutor metiá en gàrdia sos protegits contra la pigresa, la lentor, l’indoléncia e la negligéncia. Imprimissiá,de mai, un ritme d’aprendissatge conjugat amb la disciplina coma ais veïcular de tota l’educacion. La disciplina aplicada a aquela epòca e mençonada nieus dins de manuals, èra implacabla pels escolans insolents, provocators o los que mancavan de respècte a un de lors camaradas. En aquel cas, las paraulas quitavan d’èsser dialogantas e lo tutor passava dirèctament al “reviramarion”. Totun, un tutor jamai non auriá agut idèa d’intimidar, de tustar o de se trufar d’un mainat gratuitament que, malgrat sos esfòrces, aquerissiá pas lo nivèl desirat. En aquel cas, lo tutor tractava l’escolan amb lo mai grand suènh, en l’encoratjant constantament a participar amb sas questions e a avançar dins sa formacion.
Se considerava la lectura e l’escritura coma la basa de la reüssida intellectuala dels mainats. Als dròlles s’ensenhava la gramatica, la teologia, la dialectica, la musica, l’aritmetica, la geometria e l’astronomia, l’etica, l’economia e, especialament, la politica, amb la tòca de los preparar a lor futur ròtle de lidèrs. Aquò èra pas lo cas de las dròllas, que s’esperava pas d’elas una mission de lideratge. Per aquela rason, la prioritat de l’educacion femenina se centrava sus la puretat, l’umilitat, lo silenci, la morala e lo bon comportament. Pasmens, la femna nòbla dispausava de mai de temps per legir e finiguèt que prenguèt gost a la lectura e a l’escota de la poesia. De fach, la literatura mai populara de l’epòca s’adreiçava a las femnas nòblas.
De costuma, èra lo paire de familha que consagrava fòrça temps e atencion a cercar lo tutor mai adeqüat per son filh o sa filha, en cas que foguèsse una dròlla. Una situacion especiala èra la de las dròllas destinadas a èsser reinas. Es lo cas d’Alienòr d’Aquitània e de sa cosina Peironèla d’Aragon que, en mai d’èsser instruchas dins l’art de la guèrra, foguèron de femnas qu’aguèron una requista educacion, e que saupèron transmetre a lors enfants l’amor de la poesia. Ansin, Ricard Còr de Leon, rei d’Anglatèrra, filh d’Alienòr, e tanben Anfós lo Trobador, rei d’Aragon, filh de Peironèla, foguèron non solament de reis mas de poètas qu’escriguèron lors poèmas en la bèla lenga d´òc que lors maires lor saupèron transmetre.
Cèrts tutors tenguèron una relacion tròp estrecha amb lors protegidas, coma es lo cas d’Abelard e de sa protegida Eloïsa, amb qui establiguèt una relacion sentimentala que s’acabèt en tragèdia. E, segon lo roman Òc, existís pereu una estrecha relacion entre Aliènor d’Aquitània e son tutor, a ne jutjar per los poèmas qu’aquesta dedica a son mèstre:


text:
bac evier inox encastrable evier inox grand bac evier de cuisine avier inox lisse apell orus 1 bac sans acgouttoi evier inox grand bac evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox 1 bac evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable avier inox lisse apell orus 1 bac 560x510 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier de cuisine evier encastrable inox rond 1 bac m07 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox encastrable sous plan evier 1 bac sous plan interior designer jobs evier inox encastrable evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable franke euroform evier inox encastrable 2 bacs avec plage 780 mm 1010043207 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable cuve evier bac design 01 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable grand acvier inox sous plan 1 bac en acier brossac a04 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier a encastrer inox vela 15 bac avec acgouttoir evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable bac cuisine evier cuisine encastrable resine evier en cacramique cuisinart bac cuisine inox evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox grand bac evier de cuisine basento inox lisse 1 bac acgouttoir a encastrer evier evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable franke eurostar evier inox encastrable 1 bac avec plage 580 mm 1010262834 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier grande cuve inox avier inox lisse rikas 1 tras grand bac 1 acgouttoir evier inox evier grande cuve inox evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable grand acvier inox sous plan 1 bac ds008 ds008 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox grand bac evier de cuisine basento inox lisse 1 bac acgouttoir a encastrer evier inox tres grande cuve evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier a encastrer inox stylo 1 cuve evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier a poser spout spf711 120x60 cm pour lave vaisselle 1 cuve 34x40 evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier en inox 1 bac 1 egouttoir rock vente de evier et mitigeur conforama evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable avier inox lisse rikas 1 bac 1 2 1 acgouttoir evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable grand evier inox avier inox lisse et verre noir ka 1 4 mbad pearl 2 bacs grand evier inox evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable format acvier de cuisine evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox encastrable sous plan smeg um45ra avier encastrable sous plan 1 cuve cuivre interior designer evier inox encastrable evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier luisina adagio plus 1 cuve 1 egouttoir inox satina ev5601il evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier a encastrer inox concerto 1 bac avec acgouttoir evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable bac inox cuisine evier cuisine encastrable sous plan evier de cuisine evier inox sous plan petit evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox encastrable 1 bac.
bac evier inox encastrable evier inox 2 bacs encastrable 100x52 evier inox encastrable 1 bac.


text:
Raols Ginèsta
Adòuf Clovís Augier, mai conegut jos l'escais de Raols Ginèsta (en grafia mistralenca Ravous Ginèsto; Frejús, 30 de març de 1849 - Sant Nari, 6 de junh de 1914) foguèt un mètge e escrivan occitan de Provença. A l'encòp trabalhèt tamben dins lo jornalisme e collaborèt a mantun jornau e subretot al Parnasse e a la revista literària Paris-moderne.
Biografia[modificar | modificar la font]
Lo futur Raols Ginèsta nasquèt en 1849 a Frejús dins una familha de la pichona borgesiá locala. Anèt a l'escòla primària de la vila e puei quand faguèt sei 12 ans foguèt mandat au collègi de Lòrgas e mai après en cò dei jesuistas a Forcauquier. Estudièt ben seriosament e manifestèt un interès particular per la poesia. A setze ans pensava ja d'escriure.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Le rameau d'or (1887)
- Le nègre de Paris (1903)
- La colonha enribanada (1909)
- Carnavalejada (1909)


text:
Lo Rei Anfòs el Batallador, oncle de la nostra comtessa Peronella, reina d'Aragó, fou l'inspirador del Rei Pescador del Cicle Artúric?
Per exòtica que sembli la mateixa possibilitat no deixa de ser un rastre d'aquell espai oblidat, d'estats ibèrics i occitans posteriors al món carolingi (s.I X): Aquitània, Tolosa, Borgonya-Provença, Navarra-Aragó i Comtats Catalans encastat en terres pròsperes i romanitzades, entre el Ducat de Bretanya, el Regne de França, el Sacre Imperi, el Regne se Castella i el Califat Omeya d'Al-Andalus.
Un espai històric i humà de convivència, d'evolució, de lluites, de creació... un món ben viu que l'adoctrinament històric dels estats-nació dels segles XIX i XX gairebé ha aconseguit esborrar del discurs històric general, però que l'orientació científica de molts historiadors està iluminant.
Els relats anacrònics de certes històries falsament "nacional" ens volen fer veure aquell passat amb el filtre dels estats actuals (França, Espanya o Itàlia), deformant-lo ostensiblement i homogeneitzant el que no pot ser uniformitzat.
Aquell món no va desaparèixer bem bé fins a finals del segle XIV, quan els anglesos perderen Aquitània i els catalans i aragonesos optarem per obrir-nos al que ens oferia el Mediterrani.
Ai, Aragó, no badis que també et furten la història!
Lo monarca ideal per excelléncia de la literatura europèa pendent l’Edat mejana, sens cap de dobte, es lo rei Artús, que sas primièras referéncias apareisson dins las legendas celticas, e dins de poèmas galeses medievals consagrats a aclamar los eròis del reialme britanic de Gododdin.
Pasmens, lo primièr relat sus la vida d’Artús se tròba dinsHistoria Regum Britanniae, una cronica de la Grand Bretanha amb pauca valor istorica e escricha pel galés Geoffrey de Monmouth entre los ans 1130 e 1136, ont Artús figura coma lo rei qu’establiguèt un empèri dins las Islas Britanicas après véncer los saxons. Aquela legenda arturiana se desvolopèt pendent l’Edat Mejana, a travèrs de divèrses tèxtes escriches amb las aventuras del Rei Artús e dels Cavalièrs de la Taula Redonda e tre lo sègle XII, tanben dins de nombroses romans qu’inspirèron Chrétien de Troyes, qu’aportariá de nòus elements a la legenda. Un d’aqueles elements foguèt lo Grasal.
En realitat, i a pas cap de testimoniatge arqueologic fisable de l’existéncia del rei Artús, car las rèstas trobadas pels monges de Glastonbury, qu’apertenián supausadament a Artús e a sa femna Genebra, èran pas mai qu’una frauda destinada a aumentar l’afluéncia dels pelegrins a l’endrech. L’idèa qu’Artús foguèt una figura istorica proven de fonts literàrias sostengudas dins dos documents medievals: Historia Brittonum, una òbra istorica del sègle IX escricha en latin e atribuida tradicionalament a un clergue galés, ont se fa referéncia a un cap militar (dux bellorum) nomenat Artús, que combatèt contra los saxons, e Annales Cambriae, un amàs de cronicas procedentas d’un tèxt compilat de divèrsas fonts a l’entorn del sègle X. En conclusion: existís pas la certitud que lo rei Artús existiguèsse pr’amor que, s’aviá existit, auriá viscut al sègle VI.
Mas sus aquò, i d’opinions divèrsas e diversificadas. Encara uèi, qualques unes creson que d'efièch, Artús, es pas mai qu’una legenda. D’autres pensan qu’es un dieu celtic, e mai se la majoritat son convencuts que s’agís tot simplament de la mesa en scèna literària de qualque personatge istoric qu’existiguèt. Mas s’aquò èra vertat: qual poiriá èsser aquel personatge tan considerable fins al ponch d’èsser font d’inspiracion del mite arturian? E ben, sembla qu’aquesta enigma es ja resolguda...
L’istorian Richard Rex, d'après sas recèrcas, a conclús que la persona qu’inspirèt lo mite del rei Artús, foguèt ni mai ni mens qu’Anfós Ir dich lo Batalhaire (1073 e 1134) rei d’Aragon e de Pampalona. Lo sieu argument se basa sus las cronicas musulmanas d’Al Andalós del sègle XI, e tanben sus la cronica d’Ibn Adari, escricha al sègle XIII, ont se fa referéncia al rei batalhaire en disent: “Bastiguèt ailà una barca petita, amb ela pesquèt de peisses coma se foguèsse un vòt que lo complissiá o ben un senhal qu’el daissava al que seriá son successor”.
Es justament, aquela idèa de “rei pescaire” qu’apareis dins las legendas arturianas, coma lo darrièr d’una soca de protectors del Grasal, çò qu’a convencut l’autor sus aquela ipotèsi fòrtament discutida, e qu’a descadenat la mai feròça de las criticas de sos collègas. Ça que la, es possible, qu’existiscan mai de donadas que sostengan aquela teoria, pr’amor que la figura d’Artús se creèt e façonèt dins los tempses posteriors a la mòrt d’aquel rei aragonés, que promoguèt las cançons de gèsta occitanas de l’epòca, e que per cas mençonan un rei que pesca dins un riu.
Teoria riscada, recèrca innovanta e transgresiva, que visa la monarquia Plantagenèst coma usurpaira de las proesas del rei aragonés amb la tòca de legitimar lor nòva dinastia, mas la vertat es que sabèm pas s’Artús existiguèt . Ça que la, çò que si que sabèm es que lo rei Anfós, en mai d’èsser un batalhaire (qualificatiu que recebriá qualques annadas après sa mòrt), èra un òme prigondament religiós, talament que faguèt son testament en favor de Dieu.
En mai d’aquò, Anfós conquistèt pas solament las tèrras als musulmans amb l’ajuda de sos vesins occitans, mas tanben las repoblèt, en multiplicant —coma dins lo miracle de la multiplicacion dels peisses— la populacion crestiana. E, tanben, per coïncidéncia, el èra lo darrièr de son linhatge pr’amor que moriguèt sens descendéncia. E arribèt… alavetz quicòm d'inesperat: son fraire Ramir, qu’èra monge, aguèt una filha: la reina Peironèla, que contunhèt lo linhatge, e gaireben mila ans après, tanben d’un biais inesperat ,un istorian anglés establís la possibilitat que lo mite arturian es en realitat inspirat d’aquel valent rei aragonés e protector del Grasal.
En quin cas que siá, lo Grasal, de la meteissa manièra que se passava alavetz, es possible qu’ara siá totjorn gelosament gardat. E mai s'es probablament pas jos la forma ni dins lo luòc qu’imaginam tradicionalament. E benlèu es per aquela rason que sèm totjorn immergits dins son etèrna recèrca…
Griselda Lozano
Font: Artús, Anfós e lo Grasal - Jornalet
Artús, Anfós e lo Grasal - Jornalet


text:
Israèl
Israèl (en ebrieu Yisrael, en arabi Israil) es un estat del Pròche Orient, que se trapa sus la riba orientala de la mar Mediterranèa. Es una democracia parlamentària, amb una populacion majoritàriament josieva, e una importanta minoritat non josieva, subretot aràbia. Israèl a de frontièras comunas amb (del nòrd al sud): Liban, Siria, Jordania e Egipte. En mai d'aquò, Israèl contraròtla una tièra de territòris sus la riba oèst del riu Jordan, nommats Cisjordania, e la Faissa de Gaza sus la còsta mediterranèa (vejatz Palestina). Possedís un accès maritim amb la mar Mediterranèa, lo golf d'Aqaba (o d'Eilat) dins la mar Roja, la mar Mòrta e lo lac de Tiberiàs.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Dau sionisme a la creacion d'Israèl
- 2.2 Lo periòde trabalhista
- 2.3 Lo periòde deis alternàncias politicas
- 2.4 La drecha au poder
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dau sionisme a la creacion d'Israèl[modificar | modificar la font]
De l'idèa d'un estat jusieu a la Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lo sionisme es una ideologia apareguda dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. Confrontats a un antisemitisme persistent e, de còps, violent en Euròpa, plusors intellectuaus jusieus desvolopèron l'idèa de crear un territòri apartenent dirèctament ai jusieus. Leon Pinsker (1821-1891) foguèt lo premier obratge en favor d'aqueu projècte en 1881. Puei, un an pus tard, lo baron francés comencèt de crompar de tèrras en Palestina per i establir de comunautats jusievas. A la fin dau sègle, lo jornalista ongrés Theodor Herzl (1860-1904) donèt una impulsion decisiva a l'idèa ambé la publicacion en 1896 dau libre Der Judenstaat (« L'Estat dei Jusieus » en occitan) que defendiá l'idèa de bastir un estat independent en Palestina. D'efèct, trobèt rapidament de sostèns de part de personalitats (Edmond de Rothschild, Maurice de Hirsch...) e de militants per fondar una organizacion estructurada — que foguèt dicha Organizacion Sionista Mondiala (OSM) en 1963 — destinada a menar a bòn tèrme son projècte.
D'aqueu temps, Palestina fasiá partida de l'Empèri Otoman. Leis autoritats turcas èran gaire favorablas ai projèctes sionistas dins la region, percebut coma un otís de penetracion de l'influéncia occidentala, mai poguèron pas leis empachar. En particular, poguèron pas s'opausar a la venda de tèrras agricòlas, tengudas per de grands proprietaris absentistas ais organizacions sionistas. Entre 1882 e 1914, de miliers de jusieus, principalament originaris de Russia e de Polonha, venguèron donc s'installar e la populacion jusieva en Palestina aumentèt de 25 000 personas en 1880 a 80 000 en 1914.
De la Premiera Guèrra Mondiala a la Segonda[modificar | modificar la font]
Durant la Premiera Guèrra Mondiala, lo ròtle decisiu per lo projècte de creacion d'un estat jusieu foguèt tengut per Chaim Weizmann. En 1917, capitèt d'obtenir dau govèrn britanic una « declaracion » favorabla a l'establiment d'un fogau nacionau jusieu en Palestina. Ansin, après lo conflicte, una Agéncia Jusieva, branca locala de l'OSM, foguèt cargada d'aculhir d'imigrants dins l'encastre dau mandat britanic sus Palestina.
Aquò favorizèt doas ondas d'arribadas dins lo corrent deis annadas 1920, principalament en provenença de Russia. Après una brèva crisi en 1927-1929, l'imigracion jusieva tornèt començar dins lo corrent deis annadas 1930 ambé la presa dau poder per lei nazis en Alemanha e una onda novèla d'antisemitisme en Polonha e en Euròpa Centrala. Lo nombre de Jusieus installats en Palestina conoguèt donc una gròssa aumentacion durant l'entre doas guèrras agantèt 400 000 personas en 1936.
Lei Jusieus, sustot installats dins lei vilas, dispausavan d'una autonòmia importanta ambé un sistèma educatiu pròpri, divèrseis avantatges economics e una milícia independenta (la Haganah). Pasmens, leis institucions sionistas contuniavan de crompar de tèrras agricòlas, çò que suscitèt de tensions ambé la populacion araba. Sustot formada de païsans, la comunautat araba èra dirigida per lei clans husseini (que son cap èra mufti de Jerusalèm) e nashashibi (que s'alièron ambé lei Jordanians). En 1936, una grèva generala organizada per d'Arabes entraïnèt d'esmogudas grèvas dins la region e l'aparicion d'una guerilha araba independentista. Per amaisar la situacion, Londres enebiguèt la perseguida de l'imigracion jusieva e comencèt de preparar la division dau país. Ansin, en 1937, una comission prepausèt de lo devesir entre tres entitats : un estat jusieu, un estat arabe e una zòna internacionala. Aqueu plan agravèt la crisi e la guerilha prenguèt mai d'importància fins a son anientament per l'armada britanica en març de 1939.
Pasmens, la meteissa annada, lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala entraïnèt un revirament totau dau Reiaume Unit. D'efèct, per se conciliar lei país arabes, lei Britanics decidèron de donar l'independéncia a Palestina (sensa partiment) a l'eissida d'un periòde de dètz ans, de limitar estrictament l'imigracion jusieva e d'instaurar un self government immediat. Lei sionistas acceptèron pas aqueu plan e comencèron de s'opausar ais autoritats britanicas. D'un biais pus susprenent, leis Arabes lo refusèron tanben.
La revirada dau plan de partiment de l'ONU[modificar | modificar la font]
L'externacion dei jusieus per leis Alemands durant la Segonda Guèrra Mondiala trevirèt l'opinion publica mondiala e la politica britanica en Palestina foguèt fòrça criticada. Per agravar la situacion, una guerilha jusieva comencèt d'atacar lei fòrças britanicas desplegadas dins la region. En particular, tre 1946, leis Estatsnunidencs sostenguèron la solucion d'un partiment. Ansin, en 1947, Londres aprofichèt la fin de son mandat sus la region (prevista en 1948) per fisar l'organizacion dau partiment a l'ONU.
L'organizacion internacionala prepausèt donc un plan de partiment lo 29 de novembre. Acceptat per la màger part deis organizacions jusievas (franc de l'Irgoun), foguèt refusat per la comunautat araba sostenguda per lei país arabes. Lo meteis mes, de combats comencèron d'opausar lei movements paramilitars jusieus (Haganah e Irgoun) e arabes. Pasmens, en despiech d'aquelei trèbols, lei Britanics contunièron de preparar son retirament de la region. Ansin, lo 15 de mai de 1948, un jorn après la data oficiala de la fin dau mandat britanic en Palestina, lei Jusieus proclamèron la creacion de l'estat d'Israèl entraïnant lo començament de la Premiera Guèrra Israeloaraba.
Lo periòde trabalhista[modificar | modificar la font]
L'èra Ben Gourion[modificar | modificar la font]
Tre sa fondacion, Israèl deguèt faciar l'ostilitat de sei vesins que mobilizèron seis armadas per l'envaïr. Pasmens, l'estat novèu poguèt aprofichar leis institucions sionistas per formar rapidament una administracion e una armada. D'efèct, sota l'influéncia de militants socialista, lo movement sionista s'èra dotat d'institucions quasi estatalas. La pus importanta èra l'Histadrout (« Federacion generala dei trabalhaires d'Eretz Israèl » en occitan) qu'èra una mena de sindicat tenent un ròtle d'entrepreneire (cooperativas, kibboutzim, mochavim...), de caissa sociala (assegurança malautiá...), d'institucion educativa e cultura (ret d'escòlas obrieras, associacions culturalas e esportivas...) e fòrça paramilitara ambé la Haganah (45 000 òmes en 1947). Pasmens, fau tanben citar l'Agéncia jusieva que formèt la basa dau govèrn, l'Assemblada deis elegits que prefigurava la Knesset e lo COnseu nacionau que teniá un ròtle administratiu important regardant la gestion dei tèrras, de l'educacion, de la santat e deis afaires sociaus.
Aqueleis estructuras permetèron a Israèl de mobilizar una armada pus importanta que lei fòrças de la coalicion araba. Ansin, après una premiera trèva de quatre setmanas (11 de junh - 8 de julhet), leis Israelians capitèron de rebutar leis atacas arabas. En parralèl, expulsèron de centenaus de miliers d'Arabes dei regions conquistadas (au mens 500 000 refugiats en octòbre de 1948). Puei, après una segonda trèva, contunièron d'avançar per ocupar la màger part de Palestina. Entre lo 24 de febrier e lo 20 de julhet, leis estats arabes vesins acceptèron de signar d'alta-au-fuòc. La linha de frònt venguèt la novèla frontiera d'Israèl. Pus favorable que lo partiment dei Nacions Unidas, permetèt a l'estat novèu d'annexar lei tres quarts dau territòri palestinian.
Premier Ministre durant la guèrra, lo trabalhista David Ben Gourion dominèt la vida politica israeliana fins a 1963 gràcias a d'alianças ambé de partits religiós entre 1948 e 1955 e ambé de partits de senèstra entre 1955 e 1963. Se preocupèt de formar un estat fòrt gràcias a una politica favorizant lei fòrças armadas e l'imigracion. D'efèct, pertocant la defensa, organizèt una armada eficaça (Tsahal) e desvolopèt una industria militara. Assaièt tanben d'alargar lei limits d'Israèl e d'afeblir lei país vesins. Per exemple, en 1956, participèt a l'ofensiva francobritanica còntra Egipte (crisi de Suèz). L'armada israeliana ataquèt per suspresa Sinai mai deguèt se'n retirar sota la pression comuna deis Estatsunidencs e dei Sovietics.
La politica d'imigracion de Ben Gourion aguèt en revènge de resultats pus mitigats. D'efèct, per aumentar rapidament la demografia israeliana, encoratjèt l'arribada de Sefarades. Pasmens, originaris de país arabes, foguèron mau aculhits per la majoritat asquenasita, sustot eissida d'Euròpa Centrala e Orientala. Aquò rompèt donc l'equilibri politic format a la creacion d'Israèl e renforcèt pauc a pauc la drecha sionista e religiosa.
Lei govèrns de Levi Eshkol e de Golda Meir[modificar | modificar la font]
Lei trabalhistas Levi Eshkol (1967-1969) e Golda Meir 1969-1974) succediguèron a David Ben Gourion. Durant son periòde, deguèt faciar lei progrès de la drecha, lo maucontentament dei Sefarades e un periòde de tensions fòrtas ambé lei país arabes. D'efèct, en 1967, Egipte comencèt de mobilizar sei fòrças lòng de la frontiera. Pasmens, entre lo 5 e lo 10 de junh, Israèl decidèt de menar una tiera d'atacas preventivas. Suspresas, leis armadas arabas subiguèron una desfacha cosenta e Israèl ocupèt Sinai, Cisjordania e Golan. Dins aquò, lo país ebrieu deguèt d'ara endavant administrar divèrsei territòris poblats de milions d'Arabes.
De mai, l'amplor de la desfacha favorizèt l'emergéncia de movements terroristas menent una guèrra de secutament (incursions frontalieras, atemptats...). En particular, foguèt lo cas dau movement Setembre Negre que foguèt l'autor d'una presa d'espectaclosa durant lei Jòcs Olimpics de Munic en 1972. En parallèl, sostenguda per l'URSS, Egipte sostenguèt una guèrra limitada lòng dau canau de Suèz de 1967 a 1970. Puei, en 1973, una novèla coalicion araba organizèt una ataca generala còntra Israèl.
Dicha guèrra de Kippur, aqueu conflicte durèt dau 6 au 25 d'octòbre de 1973. Per lo premier còp de son istòria, Tsahal enregistrèt de desfachas e de pèrdas duras. Pasmens, leis Israelians capitèron finalament de rebutar leis armadas arabas. Ansin, l'armada israeliana capitèt de passar lo canau de Suèz e de menaçar Damasc. Dins aquò, la guèrra demostrèt lei progrès dei fòrças arabas e Golda Meir foguèt obligada de laissar lo poder en abriu de 1974.
Lo govèrn Yitzhak Rabin e la division dei trabalhistas[modificar | modificar la font]
En 1974, lei trabalhistas aguèron de dificultats per ganhar leis eleccions legislativas. Deguèron tanben faciar una oposicion de drecha pus virulenta, especialament dins lei colonias. D'efèct, a partir de 1968, lo govèrn israelian aviá començat d'installar de colonias jusievas dins de territòris palestinians ocupats. Son objectiu èra de'n preparar l'annexion.
Dirigit per Yitzhak Rabin, lo govèrn foguèt rapidament minat per la rivalitat entre son Premier Ministre e son Ministre de la Defensa, Shimon Peres. Aquò entraïnèt la fragmentacion dau partit trabalhista. De mai, son aliança ambé lei partits religiós foguèt fragilizada per lo liurament d'avions de combat durant un jorn de sabat en 1976. Fin finala, un escandòl financier entraïnèt la demission de Rabin e la premiera victòria de la drecha dau Likoud en mai de 1977.
Lo periòde deis alternàncias politicas[modificar | modificar la font]
Lo govèrn de Menahem Begin[modificar | modificar la font]
Menahem Begin, cap dau Likoud, foguèt Premier Ministre de 1977 a 1983. Elegit per lo « segond Israèl » (principalament formada per lei Sefarades), èra un partisan dau « Grand Israèl ». Sota son govèrn, lei colonias se multipliquèron en Cisjordania e dins la region de Gaza. En Israèl, liberalizèt l'economia per permetre de movements de capitaus pus aisats. Pasmens, aquò entraïnèt tanben una aumentacion fòrta de l'inflacion qu'agantèt 160% en 1983.
Diplomaticament e militarament, Begin foguèt tanben fòrça actiu. En 1978-1979, acceptèt de negociar amb Egipte la signatura d'un tractat de patz en cambi dau retirament isralian de Sinai. Aquò permetèt donc a Israèl de normalizar sei relacions ambé son vesin pus poderós e d'empedir la formacion d'una novèla coalicion araba. En revènge, l'invasion de Liban, decidida en junh de 1982, per i destrurre l'Organizacion de Liberacion de Palestina (OLP) foguèt pus mitigat. L'armada israeliana i subiguèt de pèrdas importantas e sa participacion ai chaples de Sabra e Chatila la descreditèt d'un biais duradís. De mai, a tèrme pus lòng, aquò i entraïnèt l'aparicion dau movement Hezbollah qu'es vengut un adversari acarnat de l'estat ebrieu.
Lo periòde de Yitzhak Shamir[modificar | modificar la font]
A la fin dau periòde Begin, Israèl èra diplomaticament isolat en causa de sa preséncia en Liban e economicament afeblit per de crisis intèrnas (inflacion, grèvas...). Leis eleccions de 1984 donèron ges de resultat clar e trabalhistas e Likoud deguèron formar ensems de govèrns dirigits per Yitzhak Shamir (1983-1984 e 1986-1992, Likoud) e per Shimon Peres (1984-1986). Retirèron l'armada israeliana de Liban (franc d'una zòna de dètz quilomètres au sud) en 1985 mai son accion foguèt sovent paralizat per lei desacòrdis entre lei dos partits e per de rivalitats intèrnas. Autra dificultat dau periòde, lo començament d'una insureccion populara dins lei territòris palestinians ocupats (Premiera Intifada) que minèt pauc a pauc l'armada e la societat israelianas. En particular, lo movement islamista Hamas organizèt plusors atemptats saunós
Lo retorn dei trabalhistas e leis acòrds d'Òslo[modificar | modificar la font]
Descreditat per sei politicas economicas marridas, lo Likoud perdiguèt leis eleccions de 1992. Yitzhak Rabin tornèt venir Premier Ministre amb un programa centrat sus la conclusion d'una patz ambé lei Palestinians per arrestar l'Intifada. Acceptèt donc de negociar ambé l'OLP de Yasser Arafat. En despiech dei criticas veementas de la drecha, un procès de patz, dich acòrds d'Òslo, foguèt acceptat per lei dos camps. Pasmens, dins un contèxte de multiplicacions deis atemptats organizats per leis islamistas e lei religiós jusieus, de tensions grèvas devesiguèron la societat israeliana entre partisans e adversaris dau procès d'Òslo.
Assassinat lo 4 de novembre de 1995 per un ultranacionalista, Yitzhak Rabin foguèt remplaçat per Shimon Peres. Assaièt de perseguir lo procès de patz. Dins aquò, en febrier-març de 1996, cinc atemptats organizats per lo Hamas descreditèron lei trabalhistas e permetèron la victòria dau Likoud ais eleccions legislativas de 1996.
Lo premier govèrn de Benyamin Netanyahou[modificar | modificar la font]
Après sa victòria electorala, lo cap dau Likoud, Benyamin Netanyahou formèt un govèrn ambé lei partits religiós. Sensa refusar oficialament leis acòrds d'Òslo, capitèt d'alentir lei negociacions ambé d'exigéncias inacceptablas per lei Palestinians. De mai, encoratjèt la perseguida de la colonizacion jusieva en Cisjordania e a Jerusalèm. Pasmens, en octòbre de 1998, deguèt acceptar una represa dei negociacions sota la pression de Washington. Aquò causèt la rompedura de sa coalicion governamentala e d'eleccions anticipadas en mai 1999.
La revirada dei negocacions de Camp David[modificar | modificar la font]
L'escrutinh de mai de 1999 veguèt la victòria dau trabalhista Ehoud Barak mai la fragmentacion de la Knesset (15 partits representats) necessitèt de formar una coalicion larga. L'objectiu principau de Barak èra d'acabar la guèrra ambé lei Palestinians, lei Libanés e lei Sirians. Per aquò, retirèt lei darrierei tropas israelianas de Liban en 2000 e negocièt ambé Yasser Arafat a Charm el-Cheikh en Egipte e a Camp David ais Estats Units d'America. Pasmens, de desacòrdis tròp importants empachèron la conclusion d'un acòrd avans l'esclatament d'una coalicion eteroclita d'Ehoud Barak. De mai, en setembre de 2000, lo cap dau Likoud, Ariel Sharon aviá entraïnat una represa dei violéncias amb una visita provocatritz sus l'esplanada dei Mosquetas.
La drecha au poder[modificar | modificar la font]
Lo periòde d'Ariel Sharon[modificar | modificar la font]
A partir de setembre de 2000, comencèt la Segonda Intifada qu'anava causar la mòrt de 5 400 personas entre 2001 e 2007 (principalament de Palestinians). Per faciar aquela menaça, leis Israelians elegiguèron Ariel Sharon, generau prestigiós de la guèrra de Kippur. Lo Premier Ministre novèu adoptèt una politica de repression ambé l'eliminacion sistematica de quadres palestinians de l'OLP ò dau Hamas e la reocupacion militara dei territòris ocupats. Pasmens, la multiplicacion deis atemptats e la resisténcia dau Hamas favorizèron leis iniciativas de patz. En 2005, per gardar l'iniciativa, Ariel Sharon decidèt de retirar l'armada e lei colons israelians de la Faissa de Gaza. Puei, en 2006, creèt un partit centrista (Kadima) per aver d'autonòmia avans de disparéisser de la vida politica, victima d'una ataca cerebrala.
Lo govèrn d'Ehoud Olmert[modificar | modificar la font]
Successor d'Ariel Sharon coma cap de Kadima, Ehoud Olmert venguèt Premier Ministre après leis eleccions de març de 2006. Refusèt de tornar prendre lei negociacions ambé lei Palestinians e contunièt leis operacions militaras en Cisjordania. En julhet de 2006, aquò entraïnèt de tensions vivas ambé lo Hamas, qu'aviá prés lo contraròtle de Gaza, e lo Hezbollah qu'ataquèt una patrolha frontaliera israeliana per sostenir lei Palestians. En reaccion, Olmert decidèt d'envaïr Liban per i destrurre lo movement chiita libanés mai l'ataca s'acabèt sensa resultat probants après un mes de guèrra. Descreditat per aquela revirada, Olmert aguèt de dificultats per mantenir son govèrn e foguèt finalament obligat de demissionar après un afaire de corrupcion.
Lo retorn de Benyamin Netanyahou[modificar | modificar la font]
Après un brèu govèrn Tzipi Livni (Kadima), Benyamin Netanyahou foguèt tornat elegir Premier Ministre en febrier de 2009. Formèt un govèrn fòrça marcat a drecha e adoptèt una politica centrada sus la perseguida e l'acceleracion de la colonizacion. Aquò suscitèt de crisis militaras regularas ambé lo Hamas a Gaza en 2012 e en 2014. Pasmens, permet pas de resòuvre la question deis inegalitats economicas que comença de preocupar una partida de la societat israeliana. De mai, son sostèn ai revendicacions religiosas causa tanben de tensions entre laïcs e religiós.


text:
Batalha de Caseros
Dens l'istòria argentina, la batalha de Caseros (lo 3 de heurèr de 1852) qu'opausè las tropas de Buenos Aires (las deus son governador e cap d'Estat de la Confederacion Argentina, Juan Manuel de Rosas) e ua aligança victoriosa aperada Ejército Grande ("Armada grana") de Brasil, Uruguai, e las províncias de Corrientes e Entre Rios gavidada per Justo José de Urquiza qui avèva deishat de sostiéber Rosas en se proniciar contre aqueth darrèr.
La soa victòria que marquè la fin de las tempsadas de Rosas qui avó de partir entà Anglatèrra e que dè lo parat au Partit Unitari e liberaus de tornar en Argentina e d'impausar las loas idèas e lo lor poder.