text:
Aeronau
Una aeronau es un mejan de transpòrt capable de se desplaçar dins l'aire terrèstre. Se distinguís doas categorias d'aeronaus : l'aerostat e l'aerodin.
L'utilizacion d'aqueles aparelhs es l'aeronautica, los practicants son los aviators e las aviatritz.
Somari
- 1 L'aerostat
- 2 L'aerodin
- 3 Usatges de las aeronaus
- 3.1 Usatge Civil
- 3.2 Usatge militar
- 4 Vejatz tanben
- 5 Referéncias
L'aerostat[modificar | modificar la font]
Aquel aparelh es comunament nomenat « pus leugièr que l'aire », sa massa essent mendre que la de l'aire desplaçat. La sustentacion es assegurada mercé a la butada d'Arquimèdes. Per produire aquela fòrça, un aerostat utiliza una envelopa contenent un gas pus leugièr que l'aire ambient: d'aire caud per la montgolfièra, d'èli pels glòbes de gas. Dins lo plan orizontal, l'aerostat es immobil a respècte de l'aire ambient: se desplaça mercé als vents. Lo contraròtle de la trajectòria se pòt solament far en cambiant d'altitud per cercar de corrents dins la direccion desirada.
Lo glòbe dirigible es un glòbe de gas equipat de motors que li permeton de contraròtlar sa trajectòria.
L'aerodin[modificar | modificar la font]
Comunament nomenat « pus pesucs que l'aire », sa sustentacion es assegurada per una fòrça aerodinamica, la fòrça portadoira, producha mercé a de velas. Las velas demandan un vent relatiu per produire una fòrça portadoira.
Aquel vent relatiu es creat pel movement de las velas dins la massa d'aire.
- Los avions e los ULM produsent aquel movement mercé a un propulsor (eliç) entrainat per un motor o per un reactor.
- Los planaires, los parapendas e los deltaplanaires produson aquel movement mercé a lor energia potenciala gravitacionala.
- lo movement de las velas pòt èsser obtengut per un aerodina a l'arrèst. Dins lo cas dels girodinas per exemple l'elicoptèr e l'autogira, qu'an de velas tornejantas.
De notar, qu'al començament de l'aviacion, se cerquèt d'imitar los aucèls amb de maquinas alatejant : los ornitoptèrs.
Usatges de las aeronaus[modificar | modificar la font]
Usatge Civil[modificar | modificar la font]
Dins aquela categoria i a las aeronaus que fan de vòls regulars e pontuals de transpòrt de merças e de passatgièrs, e d'autres usatges pus pontuals coma per susvelhar, pels secors, per s'entrenar o per l'usatge recreatiu.
Vòls de linha regulara[modificar | modificar la font]
Son los vòls de las aeronaus que cobrisson subretot lo transpòrt de passatgièrs o de merças.
Los vòls de linha pòdon ligar de vilas d'un meteis país fins a de longs vòls internacionals, segon los tipes d'avion.[1] Las linhas aerianas abitualament utilizan sos aeronaus pròpris o atribuits meses a la disposicion dels clients e pòdon far partida d'alianças o acòrds amb d'autras linhas aerianas.
Es una activitat fòrça larga que son trabalh es de mantenir los servicis aerians amb lo personal, lo carburant, los avions, la distribucion e logistica, lo servici de restauracion, los motors, rotacions, assegurança, gestion de las operacions en tèrra, etc.
Avions per s'entrenar[modificar | modificar la font]
L'usatge d'aeronaus per entrenar los pilòts es una necessitat per far de professionals experimentats que pilòtan los aparelhs.
Abitualament se servisson d'avions monomotors pichons e d'eliç coma per exemple los Cessna 172.[2] En aquest cas son a usatge de léser, a causa de sa simplicitat e de son prètz accessible. Es doncas facil d'en logar per s'entrenar o pel léser.
Vols en glòbes[modificar | modificar la font]
Vegeu l'article principal Glòbe
S'utiliza las aeronaus mens leugièras que l'aire per transportar de passatgièrs en vòls recreatius. Aqueles aparelhs an un compartiment en forma de panièra pels passatgièrs, lo pilòt, l'equipatge necessari per mantenir las condicions permetent la sustentacion de l'aeronau. Aquest panièr es mantengut a l'envolopa principala d'aire per de tirants resistents al pes de carga.[3]
Vòls de planador[modificar | modificar la font]
Los planadors s'utilizan pel léser e los passionats. Per començar a volar cal que lo planador siá pro naut, perque aja l'energia potenciala iniciala necessària e profèite d'autres mejans naturals per far son vòl. Lo pilòt alara que se servís de las variacions de nautor per ganhar en velocitat, tanben aprofèita los corrents atmosferics e termics. La practica per trobar un corrent consistís a volar en espirala per obtenir la nautor fins a aténher de vòls longs en temps e distància.[4].
Vòls acrobatics[modificar | modificar la font]
Consistís a far las acrobacias amb las aeronaus dessenhadas exprès. An de caracteristicas de resisténcia especialas dins son estructura, perque atenhon nauts nivèls d'acceleracion (mesurada en mai d'un g). [5]
Idravions[modificar | modificar la font]
Son d'avions capables de s'envolar e amarir. Los pòrts se pòdon trobar sus de grands lacs o sus la mar.
Per los far sostenir sus l'aiga, aquelas aeronaus son equipadas de flotadors anfibis, que dispausan de ròdas amb atal pòdon s'adaptar a totes tipes de pistas d'aterratge.[6]
Se pòdon utilizar per largar d'aiga suls encendis
Vòls amb ultra leugièr[modificar | modificar la font]
Son leugièrs e amb de plans fòrça simples de l'estructura, facha de tubes metallics d'un aliatge leugièr.
La forma pòt èsser tan simpla com aquela d'un dèlta o ben la d'una aeronau carenada e instrumentada. En fach se distinguisson simplament pel nombre de sètis, o se se tracta simplament de paracasudas o parapentas que sián motorizats o pas.[7]
Usatge d'elicoptèrs[modificar | modificar la font]
Los elicoptèrs son las aeronaus fòrça utilizadas pels vòls civils a causa de la sa polivaléncia. La capacitat de s'enlairar verticalament los rend fòrça apropriats sus de pistas cortas o dempuèi d'espacis redusits coma per exemple de terrassas d'envòl. Es abitual d'utilizar los elicòpters pels servicis publics de las vilas, per de tascas de susvelhància o de secors al ferits o en cases d'encendi. Dins los cases d'urgéncia son utils perque son capables d'arribar lèu sus los luòcs ont efectuar las tascas de salvament, subretot per las catastròfas d'accès dificil.[8] Pòdon tanben servir en cases d'urgéncias quand cal una vision aeriana de situacions complicadas e dels movements de las gents, pòt tanben transportar los expèrts e l'esquipament al luòc designat.[9]
Luta contra las calamitats agricòlas[modificar | modificar la font]
Dins l'agricultura, l'aeronau es un aparelh clau dins la luta contra las grandas calamitats, per exemple contra la langosta.[10] L'inconvenient es las manòbras d'avions pichons per pulverizar an un risc pus grand que los autres tipes de vòl.
Usatge militar[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'aeronaus d'usatge militar es petit, en comparason amb lo grand nombre d'aeronaus civilas. Son los avions de caça, elicoptèrs a autres avions prevists per las armadas, son adaptats dempuèi lo civil o dessenhats especialament per transportar cargas e soldats o entrenar los pilòts.
Avion de caça[modificar | modificar la font]
Los avions de caça servisson pel combat aire-aire amb d'autras aeronaus, aquò diferéncia del bombardièr, que visa los objectius fixes al sòl.
Es pauc grand e son dessenh valoriza la velocitat, l'agilitat, l'armament e los sistèmas qu'incorpora per fixar e perseguir ciblas.
Bombardièrs[modificar | modificar la font]
Lo bombardièrs son dessenhats per atacar los objectius largant una carga de bombas. Se caracterizan per son autonomia, la granda capacitat de carga e de sistèmas de navigacion de long cors e d'autoproteccion.
Usatges mixtes[modificar | modificar la font]
Aqueles avions son capables per exemple de bombardar e son agençats per servir dins lo combat aire-aire.
Reconeissença[modificar | modificar la font]
Aqueles avions de reconeissença e exploracion de terren amb l'objectiu de reculhir d'informacions. A vegadas servisson d'escota o per pistar dins las zònas ont se passa d'actes importants.
Avitalhament en vòl[modificar | modificar la font]
D'aeronaus militaras especialas an per ròtle de transferir la carga de carburant pendent lo vol, e tornar emplir la resèrva sens que l'aeronau en plena mission sens aterrar.
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Son los avions que servisson per aprovesir lo personal. Se pòt distinguir entre las activitats estrategicas e tacticas, segon la mission assignada. Fan de movements estrategics de carga de materials sus de grandas distàncias per provesir de basas militaras o ben fan de movements tactics quand la posicion dins lo temps e espaci venon criticas per reüssir la mission.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Astronau : Per oposicion a las aeronaus, las astronaus se desplaçan fòra de l'atmosfèra de la Tèrra (al delà de 100 km d'altitud).
- Lista de las aeronaus
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Trade disputes in the commercial aircraft dispute[1], Pavcnik, N.
- ↑ id AOPA
- ↑ Baulis, N.[2]| Science Through Science Fiction in a Hot Air Balloon
- ↑ id AOPA
- ↑ AOPA
- ↑ AOPA
- ↑ (en)AOPA [3], Let's Go Flying Types of Flying, Aircraft Owners and Pilots Association
- ↑ [4], Emergency Helicopter Landing Facilities, Sanderson,B.
- ↑ [Flyer Civil Protection Helicopter [5], BBK
- ↑ Avions, ed: Perspectiva ambiental [6] Miralles, J.; Romero, J.}}


c: text/html

text:
Crasville-la-Mallet
Crasville-la-Mallet es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Crasville-La-Mallet a situat en lo país de Caux.
Lo vilatge a situat a 6 km de Cany-Barville, a 8 km de Sant-Valery-en-Caux, a 11 km de Fontaine-lo-Dun e a 12 km de Doudeville.
Crasville-la-Mallet est située dans le pays de Caux.
Le village est situé à 6 km de Cany-Barville, à 8 km de Saint-Valery-en-Caux, à 11 km de Fontaine-le-Dun et à 12 km de Doudeville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Crasvilla A citat cap a 1060. La glèisa i aguèt donat a la abbaye Sant-Georges-de-Boscherville al Sègle XI per Hugues de Guetteville. Lo suffixe a #èsser manlevat a la familha Mallet (de Graville), grand senhor en Angleterre e en França, proprietari de la tèrra de Crasville al Sègle XIII. Abans la Revolucion, Crasville possedissiá una escòla de joves clèrgues.
Crasvilla est cité vers 1060. La glèisa fut donnée à l’abbaye Saint-Georges-de-Boscherville au Sègle XI par Hugues de Guetteville. Le suffixe a été emprunté à la famille Mallet (de Graville), grand seigneur en Angleterre et en France, propriétaire de la terre de Crasville au Sègle XIII. Avant la Révolution, Crasville possédait une école de jeunes clercs.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Spicatto
Lo spicatto, dens la tecnica d'interpretacion deus instruments de còrdas hregadas, qu'ei un còp d'arquet on l'arquet e produseish nòtas cortas e leugèras desseparadas enter eras per silencis e produsidas en bèth har sauteriquejar l'arquet sus la còrda. Enter cada nòta l'arquet que's despega de la còrda. Aquesta tecnica que demanda ua elasticitat deu punh pro grana entà autrejar ua cèrta libertat a l'arquet en tot lo conta-rotlar.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Castelar (Provença)
Castelar [1] (Castellar en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primièr vilatge de Castelar (Provença) - Vièlh Castelar (Provença) - se trobava sus un esperó rocós situat al nòrd-es del vilatge actual.
Lo nom de Castelar (Provença) apareis per las primièras fes lo 19 de genièr de 1258 en un acte de cession del territòri del comte de Vintimille al comte de Provence, [[Charles Ier de Sicile|Charles Sègle I d'Anjau]].
En 1261, lo comte Guillaume-Pierre de Vintimille se #maridar amb Eudoxie Lascaris, de la familha imperiala de Byzance. Los descendents pòrtan alavetz lo nom de Lascaris.
Lo castèl a citat l'an 1302 e i auriá #èsser bastit pel municipe de Peille.
1388, dédition de Niça. Lo comtat de Niça passa jol contraròtle dels comtes de contunh ducs de Savoie.
Las menaças d'agarrissèm per las Sarrasins en avent amendrit, una convencion es passada lo 30 de setembre de 1435 dintre Louis e Henrion Lascaris, de senhors de Gorbio e del Castelar (Provença) amb los abitants en indicant : A permés a aqueles darrièrs de transporter lo pòble a un endroit mai comòda sul tuc de Sant Sebastian e d'i bastir a lo sieu còst, en l'espaci de cinc ans, vint-nòu ostals de meteissa nautor e largeur, dels fortificar per una enceinte exteriora e de las habiters amb las siás familhas en òmes liges e féaux d'afars.
Aquela fondacion del nòu Castelar (Provença) explica la disposicion regular del pòble la longitud de carrièras drechas e parallelas.
Los senhors de Castelar (Provença) apertenon totes a la familha Vintimille-Lascaris.
Le premier village de Castelar (Provença) - Vieux Castelar (Provença) - se trouvait sur un éperon rocheux situé au nord-est du village actuel.
Le nom de Castelar (Provença) apparaît pour la première fois le 19 janvier 1258 dans un acte de cession du territoire du comte de Vintimille au comte de Provence, [[Charles Ier de Sicile|Charles Sègle I d'Anjou]].
En 1261, le comte Guillaume-Pierre de Vintimille se maria avec Eudoxie Lascaris, de la famille impériale de Byzance. Les descendants portent alors le nom de Lascaris.
Le château est cité en 1302 et aurait été construit par le municipe de Peille.
1388, dédition de Nice. Le comté de Nice passe sous le contrôle des comtes puis ducs de Savoie.
Les menaces d'agressions par les Sarrasins ayant diminué, une convention est passée le 30 septembre 1435 entre Louis et Henrion Lascaris, seigneurs de Gorbio et du Castelar (Provença) avec les habitants indiquant : Il est permis à ces derniers de transporter le village à un endroit plus commode sur la colline de Saint-Sébastien et d'y bâtir à leur frais, dans l'espace de cinq années, vingt-neuf maisons de même hauteur et largeur, de les fortifier par une enceinte extérieure et de les habiters avec leurs familles en hommes liges et féaux sujets.
Cette fondation du nouveau Castelar (Provença) explique la disposition régulière du village le long de rues droites et parallèles.
Les seigneurs de Castelar (Provença) appartiennent tous à la famille Vintimille-Lascaris.


text:
Sundhouse
Sundhausen en alemannisch (Sundhouse en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sundhouse a situat al mièg del Ried, entre lo Ill e lo Rhin a aperaquí cinc quilomètres a panatòri d'ausèl del fleuve, en la plana de Alsace sul marge oèst del Rhin, a l'èst de Sélestat. Sundhouse #Qu'es un gròs bourg agricòla a situat a la separacion dels grands aisses viaris, mas representa malgrat aiçò un centre economic pro important. L'altitud del vilatge vària entre 167 e 168 mètres. Lo climat es continental amb ivèrns fòrça freds e dels estius fòrça cauds.La region es humide,e s'i amassada sovent de la bruma a la prima e a la tardor. La region èra antany sujette a de nombrosas inondacions. Mas dempuèi la regulacion del Rhin las inondacions son vengudas mai escassas. La municipalitat se tròba a pauc près a équidistance de Estrasburg al nòrd e de Mülhausen al sud. Lo pòble fa partida del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein.Los abitants an trucat los Sundhousiens.
Sundhouse est situé au milieu du Ried, entre l'Ill et le Rhin à environ cinq kilomètres à vol d'oiseau du fleuve, dans la plaine d'Alsace sur la rive ouest du Rhin, à l'est de Sélestat. Sundhouse qui est un gros bourg agricole est situé à l'écart des grands axes routiers, mais il représente cependant un centre économique assez important. L'altitude du village varie entre 167 et 168 mètres. Le climat est continental avec des hivers très froids et des étés très chauds.La région est humide,et on y rencontre souvent du brouillard au printemps et à l'automne. La région était autrefois sujette à de nombreuses inondations. Mais depuis la régulation du Rhin les inondations sont devenues plus rares. La commune se trouve à peu près à équidistance de Strasbourg au nord et de Mulhouse au sud. Le village fait partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein.Les habitants sont appelés les Sundhousiens.


text:
Aviso
L'aviso es un naviri de guèrra rapide e d'una talha febla qu'èra utilizada principalament per la Marina francesa per assegurar lei liasons entre lo comandament e lei divèrsei naviris d'una flòta o leis installacions terrèstras. Après la disparicion de la marina de vela, lo tèrme designèt de naviris rapides de talha mejana (coma aquela d'un torpilhaire per exemple) estacionats dins lei colonias. Enfin, a l'ora d'ara, l'aviso es una corveta pichona e generalista destinada a la lucha còntra lei sosmarins e lei naviris de superficia.


text:
Fòrça de van der Waals
En quimia, lo tèrme de fòrça de van der Waals fa referéncia originariament a quina forma que siá de fòrça intermoleculara; malgrat tot, dins l'usatge modèrne, tend a far referéncia a de fòrças intermolecularas en relacion amb las fòrças causadas per la polarizacion de las moleculas. Lo nom proven del quimista neerlandés Johannes Diderik van der Waals que documentèt pel primièr còp aquelas interaccions. Lo potencial de Lennard-Jones sovent s'emplega coma un modèl aproximat per las fòrças de Van der Waals en foncion de la distància.


text:
Modèl:Infobox Papa de la Glèisa Catolica
Informacion[modificar | modificar la font]
Lo modèl {{Infobox Papa de la Glèisa Catolica}} servís a illustrar totas las datas fondamentalas d'un papa de la Glèisa Catolica e de son pontificat.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Per utilizar lo modèl sufís de copiar lo tèxt dins lo quadre çaicontra (que conten la sintaxi del modèl) e lo completar :
{{Infobox Papa de la Glèisa Catolica | nom = | imatge = | nom de naissença = | naissença = | debuta pontificat = | intronizacion = | fin pontificat = | predecessor = | successor = | nòta = | antipapa = | armas = | devisa = }}
- nom · nom causit pel sobeiran pontife. Obligatòri
- imatge · retrach, imatge o fòto. Especificar solament lo nom (per exemple: Imatge:Pape Benoît XVI). Opcional
- largor · largor de l'imatge precedent, s'es pas especificat amb aqueste paramètre la largor de l'imatge equival a la largor del tablèu; aquel paramètre deu pas èsser adjunt e al meteis temps daissat void. Pòt èsser util dins lo cas d'un imatge estrech e naut.
- nom de naissença · nom de naissença. Opcional
- naissença · data e luòc de naissença. Opcional
- debuta pontificat · data e informacions sus l'eleccion del sobeiran pontife. Opcional
- intronizacion · data e informacions sus l'intronizacion del sobeiran pontife. Opcional
- fin pontificat · data e informacions sus la fin del pontificat. Opcional
- predecessor · predecessor. Opcional
- successor · successor. Opcional
- nòta · eventualament nòta. Opcional
- antipapa · eventualament antipapa. Opcional
- armas · se son disponiblas, las armas del sobeiran pontife. Indicar solament lo nom (per exemple: Image:Armoiries Benoît XVI). Opcional
- devisa · s'es disponibla, la devisa causida pel sobeiran pontife. Opcional
Exemple[modificar | modificar la font]
Las modificacions del modèl se veiràn pas immediatament dins l'exemple fins al moment que la pagina serà salvada e eventualament l'amagatal voidat.
{{Papa de la Glèisa Catolica |nom=Piu X |imatge=Image:Pius10.jpg |largor=180px |nom de naissença=Giuseppe Sarto |naissença=2 de junh de [[1835]], Riese ([[Treviso]]) |debuta pontificat=4 de mai de [[1903]] |intronizacion=[[7 de mai]] de [[1903]] |fin pontificat=[[1914]] |predecessor=[[Leon XIII|papa Leon XIII]] |successor=[[Beneset XV|papa Beneset XV]] |armas= |devisa=Instaurare omnia in Christo }}


text:
1152
Aquesta pagina concernís l'an 1152 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Raimon II de Trípol foguèt assassinat per la Sècta deis Assassins, belèu a l'instigacion de sa frema Hodierna de Jerusalèm. Son fiu Raimon III de Trípol i succediguèt sota la regéncia de sa maire fins a 1155. Aquel assassinat causèt una reaccion violenta dei Francs de la capitala que chaplèron una partida de la populacion non catolica.


text:
Châteauneuf-sur-Sarthe
Châteauneuf-sur-Sarthe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en lo Nautor-Anjau, en la part orientala del Segréen, al nòrd del departament.
Lo riu la Sarthe travèrsa lo sieu territòri.
La commune se trouve dans le Haut-Anjou, dans la partie orientale du Segréen, au nord du département.
La rivière la Sarthe traverse son territoire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los senhors de Châteauneuf-sus-Sarthe :
Jeanne de las Ròcas, madama de Sablé e madama de Briolé e madama de Châteauneuf-sus-Sarthe e madama de Precigné e madama de Brion, filha de Guillaume de las Ròcas, senhor de Sablé épousa Amaury Ier de Nivèrns, senhor de Craon e senhor de Chantocé e senhor de Ingrande e senhor de Candé e senhor de Segré e senhor de Duretal e senhor de Baugé e senhor de Lude, mòrt lo 12/05/1226.
Louis Eer de la Trémoille nais cap a 1429, senhor de Sully, de Craon e de Châteauneuf-sus-Sarthe de 1446 a 1457, vicomte de Thouars e prince de Talmont, fils de Georges Eer de la Trémoille e de Catherine de la Isle-Bouchard.
Châteauneuf-Sus-Sarthe #èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795.
Les seigneurs de Châteauneuf-sur-Sarthe :
Jeanne des Roches, dame de Sablé et dame de Briolé et dame de Châteauneuf-sur-Sarthe et dame de Precigné et dame de Brion, fille de Guillaume des Roches, seigneur de Sablé épousa Amaury Ier de Nevers, seigneur de Craon et seigneur de Chantocé et seigneur d'Ingrande et seigneur de Candé et seigneur de Segré et seigneur de Duretal et seigneur de Baugé et seigneur de Lude, mort le 12/05/1226.
Louis Ier de La Trémoille naît vers 1429, seigneur de Sully, de Craon et de Châteauneuf-sur-Sarthe de 1446 à 1457, vicomte de Thouars et prince de Talmont, fils de Georges Ier de La Trémoille et de Catherine de l'Isle-Bouchard.
Châteauneuf-sur-Sarthe fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.


text:
1624
Aquesta pagina concernís l'an 1624 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Tayasal[modificar | modificar la font]
Novèla expedicion militara espanhòla dirigida còntra la vila per la sometre e la convertir au catolicisme. Coma en 1622, lei soudats e auxiliaris espanhòus foguèron pres dins una emboscada e anientats. Après aquela revirada, lo governador espanhòu renoncièt a una ataca còntra la ciutat.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Fin de l'epidemia de pèsta començada en 1616.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un estudi dei constellacions dich Usus astronomicus planisphaerii stellati per l'astronòm alemand Jakob Bartsch (vèrs 1600 - 1633). I definiguèt lo traçat de sièis constellacions novèlas (Camelopardalis, Gallus, Jordanus, Monoceros, Tigris e Vespa). Lei constellacions de Camelopardalis e de Monoceros existisson totjorn a l'ora d'ara.


text:
908
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 908 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Muktafi que foguèt remplaçat per Al-Muqtadir. Lo rèine novèu acomencèt amb una regéncia en causa dau temps tròp jove d'Al-Muqtadir. Al-Muktafi es considerat coma lo darrier califa poderós de la dinastia abbassida.


text:
Lesya Ukrainka
Larysa Petrivna Kòssach-Kvitka (en ucraïnian: Лapиca ПeTpiBHa Kocaч-KBiTka; Novohrad-Volynsky, Oblast de Zhytòmyr, 25 de febrièr de 1871 – Tbilissi, Georgia, 1 d'agost de 1913), mai coneguda jos son pseudonim literari Lesya Ukrainka (en ucraïnian: Лecя ykpaïHka) foguèt una escrivana e poetessa ucraïniana. A mai de son activitat literària que la situèt demest los autors e poètas mai famoses de la literatura ucraïniana, foguèt una activista culturala e politica de granda importància per son epòca.


text:
Rire
Lo rire es un comportament reflèxe, exprimissent generalament un sentiment de jòia, que se manifèsta per una succession de pichonas expiracions en sacada acompanhada d'una vocalizacion pas articulada mai o mens sonòra. Aqueles movements concernent en primièr lo muscle respiratòri e lo laringe e son acompanhats d'una mimica provocada par la contraccion dels muscles facials, provocant la dubertura de la boca. D'autres movements mai o mens contrarotlats pòdon acompanhar lo rire.
Lo rire es subretot causat par l'umor, lo gratilh o lo rire d'autrú. Paradoxalament, lo rire es estrechament ligat amb son contrari emocional, la plorada, amb que pòt a vegadas se veire mesclat[1].
Contrariament a çò dich per Rabelais, lo rire es pas lo pròpri de l'Òme e existís per d'autres animals (per exemple lo chimpanzés). Per l'Òme, pareis vèrs lo quatren o cinquen mes[2].
Somari
Causas[modificar | modificar la font]
Generalament, lo rire es causat per çò comic en general e per l'umor en particular. Lo rire es reputat per èsser contagiós: una persona que ritz provòca lo rire.
Lo rire pòt tanben èsser provocat pel gratilh. L'estress, la consomacion d'alcòl o de drògas pòdon tanben conduire cap al rire, quite en l'abséncia d'estimulus extèrne. Lo protoxid d'azòt es nomenat gas ilarant perque provòca tanben lo rire.
Significacions[modificar | modificar la font]
Totes los umans sabon rire dempuèi la naissença. De rire s'apren pas, contrariament a las lengas, es innat.
Lo rire es dich « comunicatiu ». Los cercaires en psicologia cognitiva trobèron que las meteissas partidas del cervèl son activadas quand se nos conta un istòria comica o quand s'ausís un rire. Un subjècte qu'entend un rire aprèp una craca e que vendrà a rire atribuirà a la craca perque riguèt. Aquela experiéncia justifica l'utilizacion de rires enregistrats dins las emissions de television.
Quand lo rire es estat provocat un còp, serà pus facil de provocar un autre juste aprèp. Dins un espectacle comic, los actors patisson a provocar los primièrs rires, mas los rires venents son pus facils d'obtenir.
Lo rire es en general provocat quand s'acumula una tension o una paur, e que d'un còp se pren consciéncia qu'en realitat i aviá pas cap de dangièr.
Dins qualques païses, coma Japon, las gents se fòrçan de rire qaud son somés a una paur qu'es pas racionala[3] o quand acaban d'aver paur.
Lo ròtle del rire seriá doble :
- Per aquel que ritz, lo cervèl relarga d'ormonas destinadas a contrariar los efèits de l'estress que se revelèt fals. Lo rire exprimís pas la jòia, mas lo rire provòca la jòia.
- Per aqueles qu'ausisson lo rire, aquò mòstra l'abséncia de dangièr. Aqueles qu'ausisson lo rire pòdon a lor torn provocar un rire e relargar aquelas meteissas ormonas dins lo cervèl.
Lo ròtle del rire per un animal social coma l'òme es doncas fòrça important. Permet de far saber quand e ont i a pas mai de dangièr pel grope per poder s'amusar e se daissar anar.
Un que ritz sens rason o quand cal pas, es a dire en preséncia d'un dangièr real, serà vist coma un fòl.
Se trufar de qualqu'un en risent consistís a comunicar que presenta pas cap de dangièr.
Tipes de rires[modificar | modificar la font]
Lo rire nerviós es una acumulacion de tensions que se relarga per evitar la panica. Lo rire pòt venir pas contrarotlat, pas apropriat e contunhar plan al delà del rire classic. Existís una forma patologica de rire associat a plusors sindròmes neuropsiciatrics, descrich pel primièr còp per Féré [4]. Aquel rire patologic s'encontra aprèp de feridas de certanas partidas del cervèl, en particular l'ipotalamus, lo girus cortical anterior o lo lobe temporal. L'acid valproïc en injeccion pòt tanben provocar aquel estat de rire prodromic.
Existís un rire forçat o un rire fals, que s'utiliza quand se vòl far ben veire, alara que se a pas lo gost de rire.
Lo rire dins los autres animals[modificar | modificar la font]
Malgrat l'observacion de Rabelais segon que « lo rire es lo pròpri de l'Òme », las observacions scientificas recentas mòstran que qualques animals (primates, rats[5],[6]) coneisson tanben lo rire.
Qualques psicològs comportamentals objèctan que lo vertadièr rire demanda de condicions prealablas coma la consciéncia de se o la capacitat a s'identificar a autrú, e qu'en consequéncia los animals rison pas vertadièrament del meteis biais que nosautres. Se pòt dire qu'aquela concepcion del rire se rapòrta pus particularament a l'umor qu'al rire en general, e que es doncas l'umor qu'es lo pròpri de l'Òme, e pas lo rire el meteis.
Los estudis mòstran lo similar del rire pels divèrs primatas (l'òme, le gorilla, l'orangotan, lo Chimpanzé...) seriá la pròva que lor rire ven d'una meteissa origina, e qu'auriá apuèi evoluat diferentament segon las espècias.[7]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Anne Bourgain, Christophe Chaperot et Christian Pisani, Le rire à l'épreuve de l'inconscient, Éditions Hermann, 2010.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ C. W. Hess, Neurologie du rire, Revista Medicala Soïssa, n°179, 12 de novembre de 2008.
- ↑ id C. W. Hess
- ↑ vejatz lo filme Tonari no Totoro de Hayao Miyazaki
- ↑ (fr) Féré C. Le fou rire prodromique. Rev Neurol 1903; 11:353-358.
- ↑ (en) "Laughing" rats and the evolutionary antecedents of human joy?, Panksepp J, Burgdorf J, Department of Psychology
- ↑ (fr)L'article rire
- ↑ (en) "Tickled apes yield laughter clue", BBC, 4 juin 2009


text:
La Chasa Dieu
La Chasa Dieu[1] (La Chasa Dieu en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Cadièra-Dieu a situat sus un scenari granitique a formatnum:1082 {{}} m d'altitud, entre los monts del Livradois e los monts del Velay. Se situa dins la frontièra del Puy-de-Copòla e de l'Anautita-Loire, nichée a la cœur del Parc Natural Regional Livradois-Forez. Las vilas los mai prèpas son Brioude, Auzon, Ambert e lo Lo Puy-en-Velay.
La Chaise-Dieu est située sur un plateau granitique à 1 082 m d’altitude, entre les monts du Livradois et les monts du Velay. Elle se situe à la frontière du Puy-de-Dôme et de la Haute-Loire, nichée au cœur du Parc Naturel Régional Livradois-Forez. Les villes les plus proches sont Brioude, Auzon, Ambert et le Le Puy-en-Velay.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: La Chasa Dieu


text:
Regim de Pétain
Lo regim de Pétain foguèt lo regim politic autoritari d'extrèma drecha de l'estat francés, dirigit pel marescal Philippe Pétain, acantonat especialament al sud de l'estat francés e dins las colònias francesas, e que durèt entre junh de 1940 e agost de 1944, fins a la retirada de l'armada alemanda. Lo sèti d'aquela dictatura foguèt impausat dins la vila de Vichèi.
Somari
Denominacions[modificar | modificar la font]
La designacion oficiala d'aquel regim èra la d'Estat Francés (État Français). Aquel regim es nomenat dins l'us internacional amb las expressions inadeqüatas de Govèrn de Vichèi* o Regim de Vichèi* o França de Vichèi* perque es dins la vila de Vichèi que se trobava lo sèti del govèrn (l'avián transferit de París cap a Bordèu en 1940, puèi cap a Vichèi). Ça que la Vichèi causiguèt pas jamai d'albergar aquel regim e mai ne foguèt pas la capitala oficiala, que restava París en teoria.
Territòri[modificar | modificar la font]
En teoria, lo regim de Pétain s'aplicava a tot l'estat francés metropolitan, levat Alsàcia-Lorena que los nazis l'avián estacada directament a l'administracion alemanda. Après la desfacha militara francesa de 1940 davant los alemands, e fins en 1942, la França metropolitana se dividiguèt en doas zonas:
- Una "Zona Ocupada" al nòrd, sota ocupacion militara alemanda e sota administracion civila del regim de Pétain, pasmens lo poder nazi i fasiá çò que voliá e se superpausava al regim de Pétain.
- Una pretenduda "Zona Liura" al sud, sota administracion pus dirècta del regim de Pétain (cal precisar que correspondiá pas precisament amb los limits d'Occitània).
L'11 de novembre de 1942, l'armanda alemanda ocupèt militarament la "Zona Liura" e aquò permetèt al regim de Pétain d'exercir una administracion civila un pauc pus unida dins l'estat francés, tot essent afeblit.
Las colònias francesas apertenián al regim de Pétain al començament, mas pauc a cha pauc passèron del costat de las Fòrças Francesas Liuras dirigidas per Charles De Gaulle.
Eveniments e cronologia[modificar | modificar la font]
Après l'armistici signat amb l'Alemanha nazi en junh de 1940, lo marescal Philippe Pétain formèt lo denomenat Govèrn collaboracionista francés, que coma son nom indica, va collaborar amb lo regim nazi, qu'ocupèt militarament París, lo nòrd e tota la còsta atlantica de França: aquò èra la "Zona Ocupada". La zona sud restava sota l'administracion dirècta del regim de Pétain e se sonava la "Zona Liura" (cal precisar que correspondiá pas precisament amb los limits d'Occitània). Mas l'11 de novembre de 1942 l'armada alemanda ocupèt la "Zona Liura" per de rasons estrategicas, tot en manténer lo regim de Pétain per l'administracion correnta, e ansin s'acabèt la biparticion del territòri francés. L'armada italiana aviá ocupat las zonas frontalièras alpencas e Niça, de 1940 a 1943, puèi i daissèt la plaça a l'armada alemanda en 1943.
La capitala de fach del regim de Pétain s'èra establida dins la "Zona Liura", a Vichèi, sens qu'aquela vila o aguèsse demandat. Vichèi èra una sosprefectura d'Alèir, situada al centre de l'estat francés, al còr de la region istorica de Borbonés e en Occitània.
Lo regim de Pétain se liguèt estrechament amb la Gestapo e los SS, deportant mai de 70 000 josieus a de camps de concentracion dins diferents païses d'Euròpa e envièt 650 000 trabalhadors (entre volontaris e forçats) en Alemanha coma ajuda a l'esfòrç de guèrra alemand. Pr'aquò, la durada d'aquel govèrn anèt pas enlà de la preséncia de las tropas alemandas en França e sa dissolucion, en 1944, entraïnèt la condemnacion a mòrt de Pétain, commutada après en pena a perpetuitat pel general Charles de Gaulle, e Pétain moriguèt presonièr a l'illa d'Yeu en 1951.
La question occitana sota Pétain[modificar | modificar la font]
Lo regim de Pétain impausava una ideologia passadista que se focalizava subre las tradicions e la ruralitat, consideradas coma las basas d'un òrdre autoritari. Dins aquela vision, Pétain pensava que l'occitan, que lo concebiá el coma una lenga del passat e de la campanha, podiá participar a aquela ideologia. Aital lo regim autorizèt un ensenhament timid e opcional de l'occitan (dich "provençal") dins las escòlas, mas amb de mejans fòrça modèstes es sens cap de volontat de desvolopament lingüistic modèrne. En tot cas, una part de l'administracion pétainista foguèt ostila a aquelas mesuras e frenèt coma poguèt las possibilitats de corses d'occitan. Lo movement occitan (classicistas e mistralencs mesclats) foguèt dividit davant aquela situacion:
- Una part dels occitanistas critiquèt l'autoritarisme pétainista e sostenguèt o participèt a la Resisténcia, coma per exemple Carles Camprós, Marcèl Fèlix Castanh e Robèrt Lafont.
- Una granda part foguèt fòrça passiva, coma o èra la majoritat de la populacion.
- Enfin, una part sostenguèt lo regim de Pétain e la collaboracion: foguèt lo cas especialament del felibre Carles Maurràs qu'èra conegut per son òbra ideologica d'extrèma drecha al servici del nacionalisme francés dempuèi lo començament del sègle XX; tanben foguèt lo cas de Loís Alibèrt, que son accion politica aguèt un impacte plan pichon en tot cas. Totes dos foguèron jutjats e empresonats après la Liberacion.
Après la Liberacion, los principals movements occitanistas, coma lo Felibritge e lo novèl Institut d'Estudis Occitans (fondat en 1945), condemnèron oficialalament lo pétainisme.
Lo movement occitanista a publicat d'estudis istorics per explicar aquel periòde sombre. Especialament:
- LAFONT Robèrt (1974) La revendication occitane, coll. L’Histoire vivante, París: Flammarion, p. 252 253
- MARTÈL Felip (2001) = MARTEL Philippe, “Le mouvement occitan pendant la Seconde Guerre Mondiale ou le temps de la grande tentation”, Lengas 50, 2001: 15-57
- Dorsièr dins La Setmana en 2000, n° 265, p. 4-5


text:
La Serva Padrona
La Serva Padrona (en occitan, La serventa dauna) qu'ei ua opera bufa d'estil classic (mei precisament de transicion enter lo barròc tardiu e la debuta deu classicisme) compausada per Giovanni Battista Pergolesi suber un libret de Gennaro Antonio Federico inspirat d'ua comedia de Jacopo Angello Nelli. A l'origina que ho escrivut com un intemezzo per l'opera seria Il Prigioner Superbo (Lo presoèr gloriós). Aqueth opera non conegó pas jamei un succès deus grans, au contre de La Serva Padrona qui ei ua de las òbras mei famosas de Pergolesi, qui inspirè Le Devin du Village de l'escrivan e compositor soís Jean-Jacques Rousseau e qui ei regularament interpretat uei lo dia.
Aqueste intermezzo de Pergolesi que ho la purmèra òbra estreada dens lo Teatro San Bartolomeo a Nàpols lo 28 d'agost de 1733, arron de la clavadura deus teatres per'mor d'un terratrem e en celebracion de l'aniversari de la princessa de Habsborg.
Qu'ei compausada per ua petita orquèstra de crampa e per ua sopranò (peu ròtle de la serventa Serpina), ua bassa (lo mèste Uberto Pandolphe) e un actor mut o mime (lo vailet Vespone).
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Lo ric Uberto Pandolphe que's domanda se vòu vertaderament esposar la soa serventa Serpina o se n'a pas sonque pietat per era. Serpina que decideish alavetz de vestir Vespone de sordat per har com se l'anava esposar entà que lo son mèste fin finala e's declari dens un duo.


text:
Missorí (riu)
Lo riu Missorí[1] es un afluent del riu Mississipí , e lo fluvi pus long dels Estats Units[2]. Missorí comença al jonhent dels rius Madison, Jefferson, e Gallatin en Montana, e raja cap al sud-èst per se getar dins Mississippí al nòrd de Sant Loís. Amb 2540 km[3] de long, drena aperaquí un seisen del continent nòrd-american. Missorí amb sas corbas originalas èra lo riu pus long d'America del Nòrd. Prèp de 72 km del riu foguèron remplaçat per de canals[4] e es ara comparable en longor al riu Mississippí. La combinason dels dos rius pus longs d'America del Nòrd forma lo quatren fluvi al mond.
A son jonhent, Missorí dobla gaireben lo volum de Mississippí, e representa 45% del debit a Sant Loís en temps normal e mai de 70 % pendent las secadas.[5] Es en volum lo segond afluent de Mississippí, aprèp lo riu Ohio.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 07-14-01-01- Cahokia-Joachim Watershed
- ↑ Largest Rivers in the United States
- ↑ Modèl:Gnis
- ↑ The Missouri River Story
- ↑ River users object to Missouri River flow levels — February 16, 2004


text:
Rua Augusta
Rua Augusta es una carrièra celèbra del quartièr Baixa de Lisbona, en Portugal, que comença a l'arc de trionf de la Praça do Comércio, fins a la Praça do Rossio.
Se trapa una granda concentracion de comèrcis per çò que tota la carrièra es bordejada per de botigas, fòrça de las de grandas marcas internacionalas. E dempuèi la fin de las annadas 1980 qu'es tancada a la circulacion automobila es frequentament ocupada per d'artistas de carrièras, d'artesans e de mercants corredisses.
Parallèlas a aquela, i a la rua do Ouro (carrièra de l'Aur) e la rua da Prata (carrièra de l'Argent).


text:
Semiotica
La semiotica o semiologia (en grèc: Enueιwtιkn, semeiotikos - "observador de signes") es la sciéncia de la foncion dels signes e dels simbòls dins la comunicacion umana, pas sonlament en lengatge mas tanben amb l'ajuda de divèrs mejans non lingüistics. La semiotica a tres brancas:
- la sintactica - concernís las relacions formalas o gramaticalas dels signes;
- la semantica - concernís la significacion dels signes;
- la pragmatica - concernís la relacion dels signes a sos utilizators idem usuaris.
La semiotica ne comencèt a partir del comentari del lingüista soís Ferdinand de Saussure segon lo qual cap mot (e cap autre signe) ne son innadament juntats en acòrdi amb la seuna significacion. Apuèi, la semiotica se desvolopèt coma una disciplina scientifica, particularament gràcias a Claude Lévi-Strauss e a Rotland Bartas. S'es combinada amb l' estructuralisme per explorar la "produccion" de significacion en lengatge e autres sistèmas de signes e sotlinhar atal la natura convencionala d'aquesta produccion.


text:
Ancian Empèri egipcian
L'Ancian Empèri egipcian qu'ei un periòde de l'istòria egipciana que s'estén sus cinc sègles (arron lo periòde tinita e abans lo Ièr periòde intermediari) de la IIIau dinc a la VIau dinastia (haut o baish enter -2700 e -2200). Durant l'Empèri Ancian la civilizacion egipciana que conegó un desvolopament politic e culturau màger e per'mor d'aquò los quites egipcians de l'Antiquitat que l'espiavan com ua tempora daurada.
Mei especificament suu plan politic, que's considera qu'au començament de l'Ancian Empèri lo poder qu'èra centrat sus la persona divina deu faraon e que chic a chic aqueth poder que ho partajat peus sons tanhent puish per la soa cort au punt de constituir ua concurréncia politica qui miè a la division politica qui marca la fin de l'Ancian Empèri. Aquò que's ved notament dab la multiplicacion de títols politics e dab la riquessa cada còp màger deus tombèus deus nòbles.
L'Ancian Empèri que ho tanben la tempsada qui vedó a bastí's la purmèra piramida : la piramida de grads de Djòser, dessenhada per l'arquitecte divinizat Imhetep, en la necropòli de Saqara ; qu'ei lo mei ancian monument de pèira deu monde. Qu'ei tanben durant l'Empèri ancian que's bastín las famosas Piramidas de Giza (de Khofo, Khafrà e Menkaorà), uas de las Sèt Meravilhas deu Monde antic. Menfis qu'èra capitala e Ra e Ptah los dius màgers.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
- Peus personatges màgers : Djòser, Imhetep, Seneferó, Khofo (Keòps en grèc), Khafrà (Kefren), Menkaorà (Mikerinòs), Pepí II, Nitocris.
- Per las dinastias: IIIau dinastia, IVau dinastia, Vau dinastia e VIau dinastia.
- Véder tanben: Periòde Predinastic, Periòde Tinita, Empèri Mejan, Empèri Navèth.


text:
Choisy-le-Roi
Choisy-le-Roi es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Val de Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A Unitat|12| {km} de La nòstra-Madama de París e a Unitat|7| {km} de la Pòrta de Choisy, Choisy-lo-Rei es amb la capitala la sola municipalitat de la pichona corona a s'estendre de part e d'autra de la Seine.
Una rastreja cyclable longeant la Seine connècta Choisy-lo-Rei a París.
Comunas limitrophes : Alfortville al nòrd-es, Créteil a l'èst, Valenton e Villeneuve-Sant-Georges al sud-es, Orly al sud-oèst, Thiais a l'oèst, Vitry-sus-Seine al nòrd-oèst.
À 12 Modèl:Abréviation discrète de Notre-Dame de Paris et à 7 Modèl:Abréviation discrète de la Porte de Choisy, Choisy-le-Roi est avec la capitale la seule commune de la petite couronne à s'étendre de part et d'autre de la Seine.
Une piste cyclable longeant la Seine relie Choisy-le-Roi à Paris.
Communes limitrophes : Alfortville au nord-est, Créteil à l'est, Valenton et Villeneuve-Saint-Georges au sud-est, Orly au sud-ouest, Thiais à l'ouest, Vitry-sur-Seine au nord-ouest.


text:
Sent Laurenç (Comenge)
Sent Laurenç[1] es ua comuna de Comenge en Gasconha, dens lo Savés ; es administrada peu departament de Hauta Garona de la region de Miègjorn-Pirenèus. Qu'es tanhenta de L'Isla de Haut.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'òrdi de Fontevrault que fondè un priorat autorn deu quau un vilatge se creè.
Lo priorat qu'exitè dinc a la Revolucion Francesa en bèth arcuélher religiosas.
Lo vilatge que s'aperè successivament Sent Laurent de l'Isle puish Bellerive sur Save (a la Revolucion) puish Sent Laurens en 1793 e, fin finala, Saint Laurent desempuish 1801.
Enter 1901 e 1949 Sent Laurenç qu'avó ua gara e ua linha de tren entà anar a Tolosa, remplaçada uei per ua linha de bus.


text:
46
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 46 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Republica Populara de China[modificar | modificar la font]
Demanda dei pichons principats d'Asia Centrala situats lòng de la Rota de la Seda d'un restabliment dau protectorat chinés sus la region. D'efèct, leis activitats comercialas d'aqueleis estats èran menaçats per lei pilhatges dei nomadas de l'estèpa eurasiatica. Pasmens, l'emperaire Guang Wudi (25-57) qu'estimava l'Empèri tròp feble per reactivar lei conflictes ambé lei nomadas refusèt. Aquò entraïnèt alora la somission dei principats marchands ai Xiongnus.


text:
Peis
Lo peis (var. peish, peisson) es un animal vertebrat aqüatic, qu'alena pel mejan de branquias. A de nadarèlas paras (pectoralas e pelvianas) e imparas (dorsala, caudala e anala). A sovent la pèl recobèrta d'escatas.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Fins ara, se son repertoriadas mai de 27 300 espècias de peisses, çò que ne fa lo grop de vertebrats mai important. Çaquelà, aqueste grop es pas filogeneticament omogenèu perque compòrta tres classas :
- Chondrichthyes (o Peisses cartilaginoses)
- Osteichthyes (o Peisses ossoses)
- divèrses grops de peisses sens maissa (agnats) que demest eles se pòt citar las lampresas e las mixinas. Cal notar qu'uèi las mixinas son pas pus consideradas coma de vertebrats.


text:
Musica
La musica es una art, e coma tala, es fruch d'una intuïcion creativa, que se manifesta dins lo temps e l'emocion. Correspond tant al compositor coma als filosòfs, als istorians, als semiològs e a tot autre ausidor o amator, lo prètzfach de definir la musica, sens confondre fons e forma, son e sens, signe e significat.
D'un biais general, la musica es la succession de sons sortits generalament d'instruments (de musica); d'unes sons organizats per un compositor o un instrumentista improvisaire en acòrd a un ritme que se produsisson conscientament amb la tòca de resultar agradius, commovedors, o de còps odiables segon los gostes musicals de l'ausidor. Se pòt parlar a mai de musica encata que los sons sián produches per la natura o d'objèctes pas musicals a priori. Coma branca d'estudi de las sciéncias umanas, la musica es una disciplina que estúdia los principis de l'armonia e las proprietats, dependéncias e relacions dels tons entre eles meteisses; e es a l'encòp l'art de combinar aquestes tons e sons d'un biais placid e agradiu a l'aurelha. Se pòt apondre tanben que la musica es un lengatge universal que l'emissor pòt transmetre de faches e sentiments particulars a partir d'una sequéncia de tons.


text:
Metòde Suzuki
Lo metòde Suzuki qu'ei ua tecnica pedagogica desvolopada peu violonista japonés Shinichi Suzuki basada sus l'environament de l'aprenent qui permet d'apréner naturalament atau com òm apren la soa lenga mairau. Que ho desvolopat en purmèr entau vriulon.
Per aqueth instrument, aquò que signifiquè un aprentissatge hèra dorèc (mes shens obligacion) implicant los parents (envitats a assitir aus cors entà, shens necessariament saber jogar deu vriulon, poder perlongar a casa un environament virat de cap a l'instrument) ; autes pialars pedagogics deu metòde Suzuki que son tanben la consolidacion d'un repertòri (òbras tornadas jogar regularament e atau mestresada e permetent d'apregondir la tecnica d'interpretacion) e l'ensenhament en grop.
Aqueth metòde basat sus l'apretissatge naturau e l'environament qu'ei generalizable aus autes instruments e tanben a d'autes ensenhaments.
Lo metòde Suzuki qu'ei estat criticat totun. Un deus arguments en contre qu'ei que los mainatges e aqueseishen ua mestresa tecnica mei pregonda que non pas la loa capacitat d'interpretar dab sentiment. Maugrat tot, aqueste metòde que s'i ei escadut a formar generacions de virtuòses.
La precocitat d'aqueste ensenhament (puish que l'instrument qu'ei, com ua lenga mairau, popat au brèç) qu'encoratgè la fabricacion de vriulons entaus chins (e quitament de nenets, dinc au 1/32au de vriulon).
Enter los violonistas mei famós iniciats peu metòde Suzuki que podem mentàver : Hilary Hahn.


text:
Violoncèl
Lo violoncèl qu'ei un instrument de musica de còrdas hregadas de la familha deu vriulon e jogat au mejan d'un arquet mei brac e mei hòrt que lo deu vriulon. Que's jòga totun en posicion verticau com los instruments de la familha de la viòla de gamba, mes, au contra d'aqueth, lo violoncèl que tòca lo sòu a mejan de la soa pica (dab l'excepcion deu violoncèl barròc, desprovesit de nada pica e portat com la viòla de gamba. La soa forma qu'ei pròcha de las deu vriulon au maugrat qui quauques las proporcions sian diferentas enter los dus instruments (lo violoncèl, per exemple, qu'ei proporcionaument hèra mei espés que lo vriulon).
Lo violoncèl qu'ei acordat ua octava en devath deu vriulon alto, qu'ei a díser (de la còrda mei grava dinc a la mei aguda) : Do, Sol, Re e La. La ssoas particions que son marcadas en clau de Fa.
Lo musician qui ne jòga qu'ei aperat « violoncelista ».
Somari
- 1 Nom
- 2 Partidas e equipament deu violoncèl
- 3 Elements de tecnica
- 4 Violoncèl barròc
- 5 Violoncèls famós
- 6 Violoncelistas famós
- 7 Repertòri
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom violoncèl que vien de l'italian violoncello qui vòu díser "petit violone" ; violone (literaument gran vriulon) qu'èra un nom entà designar un instrument grave de còrdas hregadas pròche de la contrabassa. Violoncello qu'ei donc au còp un aumentatiu e un diminutiu.
Partidas e equipament deu violoncèl[modificar | modificar la font]
Arquet e colofònia[modificar | modificar la font]
Com tots los instruments de còrdas hregadas, lo violoncèl que's jòga au mejan d'un arquet (a maugrat qui's pòsca tanben puntejar las còrdas en bèth emplegar la tecnica deu pizzicato. l'arquet qu'ei ua bagueta de tradicionaument husta (husta de pernamboc o d'amoreta entaus miélhers mes tanben d'aute materiau com la fibra de carbòni) on son tienuts crins de chivau (l'arquet que deu estar tienut au moment de jogar puish destienut a la fin au mejan d'ua vitz). La crin qu'ei lissa e lo son contacte dab ua còrda lissa non produseish pas nat son. Entà har vibrar las còrdas en la hregant que cau hregar e untar lo crin dab ua resina (generaument de pin) aperada colofònia. Aquò que's hè generaument cada còp abans de jogar. la colofònia entau violoncèl b'ei pas la medisha que non pas la colofònia hregada suus arquets de vriulons e de vriulons altos : qu'ei mes espessa.
Còrdas, pontet e amna[modificar | modificar la font]
Las còrdas que son de metau (sustot d'acièr) sus un violoncèl modèrne ; sus un violoncèl barròc (equivalent entau violoncèl deu vriulon barròc) que son de tripas d'aulhas (e pas jamei de gat com ac ditz ua vielha legenda mentidora - que seré tecnicament impossible - ). Las 4 còrdas que son tienudas suu pontet per la cavilhas e lo cordièr (eth medish arrapat a la pica - o au boton sus un instrument barròc - ).
Lo pontet que transmet las vibracions de la còrdas a la taula d'armonia. En devath deu pè deu pontet e deu costat de la còrda de Do ua barra d'armonia pegada a la taula au dehens de l'instrument que transmet la vibracion au long de la taula. Deu costat de la còrda de La, l'aute pè deu pontet que transmet la vibracion a la taula puish a l'amna deu violoncèl qui, era, e transmet directament la vibracion au hons de l'instrument.
Sordina[modificar | modificar la font]
Com tots los inetrument de còrdas hregadas, lo violoncèl que pòt estar provesit d'ua sordina. Aquesta que's hica suu pontet, que s'i arrapa e atau, qu'estofa ua partida de l'intensitat de la vibracion. Las sordinas que pòden estar de caocho o de metau. Que pòden estar de las beras e mossecar tota la longor deu pontet (que's tracta alavetz de sordinas deu tipe "pienti", entà l'estudi) o petita e arrondas (aquestas que son las sordinas d'orquèstra).
Partidas deu violoncèl[modificar | modificar la font]
Au som lo violoncèl qu'ostendeish ua voluta (qui pòt representar tanben un cap d'òmi o de bèstia, generaumen un leon). En devath de la voluta òm tròba un horat, lo cavilhèr, qui forma ua mena de caisha e on las còrdas e s'enrollan autorn de las cavilhas.
En devath òm tròba lo manjo on e s'eslissa la man deu musician e la tòca (generaument d'ebena) on los dits e premen las còrdas.
Lo còs de l'instrument que forma la caisha de resonància e qu'ei constituit de la taula d'armonia (dab dus horats entà deishar sortir lo son), deu costat e deu hons. La taula qu'ei de pin mentre que los costats e lo hons e son d'aseròu. Los costats que son assemblat sus un mòtle durant la construccion e pegats sus arrims (6 en tots : dus au cap juson e sobiron e 4 dens las puntas de las C formats peus costats de l'instrument) ; 12 contra arrims que vienen renforçar las pèças deus costats en haut e en baish.
Las còrdas que son enrolladas autorn de las cavilhas (qui permeten d'acordar l'instrument en tienent mei o mens las còrdas) puish que son tienudas contra ua petita pèça au cap de la tòca aperada lo silhet. Que correishen au long de la tòca dinc au pontet on e s'apujan (la longor enter lo silhet e lo pontet qu'ei aperat la « còrda vibranta »). Fin finala las còrdas que s'arrapan au cordièr (a còps au mejan d'un tienedor qui permet d'acordar mei precisament e mei aisidament) e, eth medish, que d'arrapa a la pica (o au bonton dens los cas d'un violoncèl barròc).
La pica que's pòt desplegar e que permet de pausar l'instrument suu sòu e lo bèth mantiéner a ua hautor satishasenta. Generaument los musicians qu'estancan la pica au sòu au mejan d'ua cinta o de quauquarren similar estacat a un pè de la loa cadièra.
Elements de tecnica[modificar | modificar la font]
Posicion[modificar | modificar la font]
Lo violoncèl que's jòga generaument assedut. L'instrument qu'ei pausat sus ua pica qui la soa hautor b'ei reglada entà que la cavilha deu Do (la mei baisha) e sia haut o baish a la medisha hautor que las aurelhas deu musician. L'instrument que plaçat enter las duas camas deu musician. Teoricament, l'instrument qu'ei jogat deu medish biais que lo musician e sia dretèr o esquerrèr.
La man dreta que gaha l'arquet ; la gaucha que s'eslissa au long deu manjo entà poder prémer las còrdas dab los dits.
Man esquèrra[modificar | modificar la font]
Las puntas deus dits de la man esquèrra que prémen las còrdas contra la tòca. Lo dit poç que demòra darrèr en contacte dab lo manjo (manca dens las posicion mei agudat quan la man devara hèra baish dinc au cap de la tòca). Los dit que deben demorar arcats au moment de prémer la còrda. Un dit que pòt prémer duas còrdas au medish temps e, alavetz, qu'ei pausat mei plat.
En bèth prémer la còrda lo dit que pòt demorar immobile o marcar oscillacions qui marcan lo son d'un vibrato considerat com ua marca de sensibilitat.
Man dreta[modificar | modificar la font]
La man dreta que gaha l'arquet. Que pòt possar o tirar l'arquet, balhant atau ua respiracion au jòc (com se tirar o possar e hosse un alet).
La man dreta qu'eslissa l'arquet orizontaument.
Sul ponticello e sul tasto[modificar | modificar la font]
Que's pòt har variar lo lòc on e s'elissa l'arquet : qu'ei generaument au miei enter lo cap de la tòca e lo pontet ; totun un son agressiu e quitament desagradiu, espaventant, que pòt estar produsit en bèth jogar au ras deu pontet (que's dit alavetz que's jòga sul ponticello) ; lo contra qu'ei jogar sul tasto (au ras deu cap de la tòca), çò qui produseish un son mei sord.
Legato e staccato[modificar | modificar la font]
Dens un medish còp d'arquet (sia un possat o un tirat) las nòtas que pòden estar jogada dens ua medisha impulsion ; que son alavetz ligadas e lo musician qu'executa atau un legato. Se, au contra, lo musician las dessepara en marcant un estanquet enter cada nòta jogada dens un medish còp d'arquet que's tracta d'un staccato.
Spiccato[modificar | modificar la font]
Ua succession rapida e leugèra de possats e tirats qu'ei aperada un spiccato.
Pizzicato[modificar | modificar la font]
Lo musician que pòt puntejar las còrdas dab los dits (com dab ua guitarra) enlòc de la hregar dab l'arquet. Aquò que s'apera un pizzicato.
Col legno[modificar | modificar la font]
Que jòga col legno quan, enlòc de hregar la còrda dab la crin de l'arquet, aqueth qu'ei capvirat e la còrda qu'ei alavetz hregada dab la husta de l'arquet (qu'ei donc desconselhat d'emplegar lo géncer arquert deu musician, s'aquò e's pòt evitar !).
Violoncèl barròc[modificar | modificar la font]
Com per un vriulon barròc, un violoncèl qu'ei dit barròc se presenta las caracteristicas originaus d'un instrument creat ad aquesta epòca Que pòt donc tractà's sia d'un instrument ancian plan conservat, sia d'ua imitacion modèrna supausada hidèu. Las caracteristicas que pòden variar, mes generaument qu'implican ua mena de pontet diferenta deus pontets modèrnes, còrdas de tripas d'aulhas, un cordièr hèra simple, mens o cap d'ebena (ua simpla marqueteria pegada sus la tòca a còps) e ua tòca de forma despariera.
Un violoncèl barròc qu'ei desprovesit de nada pica ; a la soa plaça qu'ostendeish un simple boton (com lo vriulon). L'instrument b'ei alavetz pas pausat suu sòu mes gahat enter las camas.
Jogar dab un violoncèl barròc qu'implaca tanben de gahar un arquet barròc ; aqueth qu'ei mei leugèr, mei cort e mei arcat.
A despart de las modificacions fisicas com la forma de la tòca o l'angle deu manjo (qui son segondàrias entau son) un violoncèl modèrne que pòt estar montat a la mòda barròca. Qu'ei atau com lo violoncelista Yo-Yo Ma b'a hèit tornar montar lo stradivarius de Davidov (creat barròc mes modernizat arron).
Violoncèls famós[modificar | modificar la font]
- Stradivarius de Davidov
- Stradivarius de Servais
- Stradivarius de Duport
- Stradivarius de Bonjour
- Stradivarius de Piatti
Violoncelistas famós[modificar | modificar la font]
- Luigi Boccherini
- Pèir de Jeliòt
- Joseph Franz Weigl
- Antonín Kraft
- Adrien-François Servais
- Karl Davidov
- Carlo Alfredo Piatti
- Hanuš Wihan
- Pau Casals
- Pierre Fournier
- André Navarra
- Carlos Prieto
- Mstislav Rostropovich
- Jacqueline du Pré
- Julian Lloyd Webber
- Yo-Yo Ma
- Gautier Capuçon
Repertòri[modificar | modificar la font]
Lo violoncèl que s'intègra dehens orquestras e ensemble de crampa (quintet, quatuor e trio de còrdas generaument). Dens las orquèstras de plèctres qu'ei remplaçat sia per guitarras sia peu son equivalent de plèctre dens la familha de la mandolina : lo mandoloncèl. Com solista, las soas òbras mei famosas que son:
- Las Suites de Bach
- Los concertos No. 1 e No. 2 per violoncèl de Joseph Haydn
- Las sonatas de Ludwig van Beethoven
- Lo concerto per violoncèl de Robert Schumann
- Lo Concerto per violoncèl d'Antonín Dvořák


text:
Vilamanha (l'Argentièira)
Vilamanha (Villemagne-l'Argentière en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada dins los cantons nauts d'Erau dins la val del mare a l'oèst de Bedarius.
Masatge[modificar | modificar la font]
- Lagura
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle VII, Clarinus Lubila monge de l'ordia de Sant Benaset del Mont Cassin, es fondador d'una abadiá.
Lo monestièr es destrusit pels Sarrasins e rebastit per Carlesmanhe. Fasiá partit del diocèsi de Besièrs.
818, concili d'Aquisgran, Vilamanha apareguèt amb los dètz-e-nòu monestièrs de Sèptimania exemptats de presents e soldats.
893, ajust del vocable de Sant Majan. Dos monges de Vilamanha desraubèron a l'abadiá de Lombes las relíquias de Sant Majan.
Sègle X, Los Senhors de Narbona balhèron nombrosa relíquias. L'abadiá se trobèt sul camin de Sant Jaume.
Las minas de plomb argentifèra balhèron lo nom "argentièira" al vilatge.
1156, Lois VII autorga l'abat de fortificar l'abadiá e sas dependéncias.
1212, Felip August renovelèt aquela autorizacion.
sègle XVI, los uganauds amb Claudi de Narbona baron de Faugièiras, pilhèron l'abadiá.
sègle XVII, l'abadiá a accampat al congregason de Sant Maur. L'abadiá e la glèisa parroquiala a restaulat.
1793, l'abadiá e sas dependéncias an vendut coma bens nacionals.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- L'ostal dels monedas
- Pòrta del barbacana
- Pont del diable
- Glèisa de Sant Majan
- Glèisa de Sant gregòri
- Musèu arqueologic dins anciana glèisa Sant gregòri
- Abadiá
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Claudi Carrièra


text:
Cervèl
Lo cervèl (var. cervèu, cervèth) es lo centre del sistèma nerviós a cò de tots los vertebrats, e de fòrça invertebrats. D'unes animals primitius coma las medusas o las estèlas de mar an un sistèma nerviós descentralizat sens cervèl, alavetz que las espongas an pas cap de sistèma nerviós. A cò dels vertebrats, lo cervèl es situat dins lo cap, protegit pel cran e prèp dels aparelhs sensorials primaris de la vision, l'audicion, lo sens de l'equilibri, lo gost, e l'olfaccion.
Lo cervèl pòt èsser extremament complèxe. Lo cervèl uman conten aperaquí 100 miliards de neurònas, ligadas per mai de 10 000 connexions sinapticas caduna. Aquelas neurònas comunican entre elas per mejan de longas fibras protoplasmicas sonadas axòns, que carrejan de trens de pulsacions senhals nomenats potencial d'accions cap a las partidas aluenhadas del cervèl o del còs e las ciblan cap a de cellulas receptrises especificas.
D'un punt de vista filosofic, podèm dire que la pus importanta foncion del cervèl es de servir d'estructura fisica de la ment. D'un punt de vista biologic, pasmens, la foncion pus importanta es de generar los compòrtaments que promòvon lo ben èsser d'un animal. Lo contraròtle del compòrtament pel cervèl interven per activacion dels muscles, o en provocar de secrecions quimicas coma las ormonas. Pasmens totes los compòrtaments necessitan pas l'intervencion del cervèl.


text:
Mekong
Lo Riu Mekong es un dels fluvis màgers al mond. Per la longor, estimada a 4350 km, es lo 10en riu al mond e lo 7en en Asia. Drena un bacin de 795 000 km2[1].
Dempuèi lo Planòl de Tibet lo riu raja a travèrs la província chinesa de Yunnan, Birmania, Laos, Tailàndia, Cambòtja e Vietnam.
La variabilitat sasonièra extrèma del debit e la preséncia de rajals e de cascadas i fan la navegacion fòrça malaisida.
Aperaquí 70 milions d'abitants vivon directament dins lo bacin de Mekong. Lo fluvi s'utiliza per l'irrigacion, lo drenatge de las aigas usadas, la pesca, la piscicultura, la produccion idroelectrica (mercé a las paissièras coma lo barratge de Yunnan), lo carreg e lo provesiment d'aiga per l'industria e la populacion. Es tanben conegut per sas abitacions e sos mercats flotejants.
Una comission internacionala[2] (la Mekong River Commission) es consacrada a una gestion transregionala dels conflictes e problèmas ligats al fluvi, dins una perspectiva afichada de desvolopament sostenible[3] signada per Tailàndia, Laos, Cambòtja e Vietnam.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Source of the Mekong River (Langcang Jiang)
- ↑ (en) MRC ou Mekong River Commission
- ↑ Agreement on the Cooperation for the Sustainable Development of the Mekong River Basin, Chiang Rai, Thailand, 5 April 1995


text:
Prébois
'Prébois' (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Prébois a situat al centre del Trièves. Fòrça dégagée de las montanhas e en se situant sus un vallon, Prébois jouit d'un fòrça bon ensoleillement e d'una superbe vista sus las montanhas la en environant. Es surement lo endroit çò de mès agréable e propice per observar lo Trièves a 360°. Essencialament agricòla, aquela municipalitat possedís de nombroses camps splendidement orientats, en permetent sustot la cultura de vinhas (vin dels Chirouses). Jean Giono evoca en los sieus escrits lo pichon vin de Prébois. Fòrça ligat a las siás tradicions, Prébois organiza coma de nombroses pòbles una vogue (fèsta del pòble) cada estiu. Aquela municipalitat surplombe lo vallon format del Ebron. Una dels caractéristiques d'aquel vilatge es lo sieu grand nombre de fontaines proportionnellement dins un vilatge d'aquela envergadura. Cela a a causa de las fièras a la bœufs organizadas en lo passat.
La commune de Prébois est située au centre du Trièves. Très dégagée des montagnes et se situant sur un vallon, Prébois jouit d'un très bon ensoleillement et d'une superbe vue sur les montagnes l'entourant. C'est surement l'endroit le plus agréable et propice pour observer le Trièves à 360°. Essentiellement agricole, cette commune possède de nombreux champs splendidement orientés, permettant notamment la culture de vignes (vin des Chirouses). Jean Giono évoque dans ses écrits le petit vin de Prébois. Très attaché à ses traditions, Prébois organise comme de nombreux villages une vogue (fête du village) chaque été. Cette commune surplombe le vallon formé par l'Ebron. Une des caractéristiques de ce village est son grand nombre de fontaines proportionnellement à un village de cette envergure. Cela est dû aux foires aux bœufs organisées dans le passé.


text:
Torre de Belém
La torre de Belém foguèt bastida sus las ribas de Tage entre 1515 e 1521 per lo rei Manuel Ièr de Portugal per velhar la dintrada del pòrt de Lisbona. Situada dins lo quartièr de Belém, es marcada sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat en 1983.
La torre de Belém evòca Africa a Lisbona. Jos las terrassas, los balcons e los agachons morescs, aquesta ciutadèla, bastida al sègle XVI per Arruda per abrigar los capitanis del pòrt, vegèt passar las caravèlas cap a las còstas de Guinèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
La torre de Belém foguèt bastida per servir de pòrta de dintrada per la vila de Lisbona mai es tanben una pèça del sistèma de defensa qu'apara l'embocadura de Tage e lo monastèri dels Ieronimitas, que constituiguèron d'elements estrategics de la vila. Aqueste sistèma de defensa foguèt començat amb lo rei Joan II de Portugal (1455-1495), que faguèt bastir las fortalesas de Cascais e de São Sebastião da Caparica. Las ribas de Belém foguèron aparadas per la Grande Nau, que foguèt remplaçada per la torre de Belém al cors de las cinc darrièras annadas del reialme del rei Manuel Ier de Portugal.
La torre foguèt bastida entre 1515 e 1521 par l'arquitècte militar Francisco de Arruda, creador de fortalesas bastidas en Marròc, sus de tèrras portuguesas. L'influéncia de l'art Moresc se pòt veire dins las decoracions delicatas de las fenèstras e balcons cintrats, coma amb las copòlas caneladas dels agachons. Es probable que Diogo de Boitaca, primièr arquitècte del monastèri dels Ieronimitas, tanben participèt a la decoracion del bastiment. Las machacoladuras e los merlets son decorats amb de rics ornaments esculturals, tipics de l'estil manuelin.
En 1580, quand Lisbona foguèt envasida per las tropas espanhòlas pendent la lucha pel tròne portugués, la torre combatèt e se rendèt al Duc d'Albe. Dins los sègles seguents, la torre foguèt utilizada coma prison, que las jaulas sosterranhas foguèron regularament inondadas.
Es de notar que la torre foguèt bastida en plen mitan de Tage, e se retrobèt sus la riba, aprèp lo tèrratrem de Lisbona de 1755 e lo destornament de las aigas.
Dins las annadas 1840, jos lo vam de l'escrivan Almeida Garrett, la torre de Belém foguèt restaurada pel rei Ferrand II de Portugal. E a aquesta epòca s'apondèt d'elements decoratius neomanuelins.
Lo bastiment foguèt declarat monument nacional en 1910.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
La torre de Belém es considerada coma una òbra majora de l'estil manuelin, pr'amor fòrça motius tipicament manuelins coma l'esfèra armillara (simbòl de Manuel Ièr), la crotz de l'Ordre del Crist o las fenèstras d'ogivas elaboradas. Pr'aquò, d'ornaments de la torre son de la restauracion, al mitan del sègle XIX, coma los boclièrs arborant la crotz de l'Ordre Militar del Crist, decorant los merlets e las pichonas clastras. Las decoracions pus trabalhadas son fàcia a Tage.
D'un ponch de vista arquitectural, la torre de Belém se pòt devesir en doas partidas : lo bastion, en forma d'exagòn irregular, e la torre de quatre estatges, en la fàcia Nòrd del bastion. L'ensemble del bastiment figura la proa d'una caravèla.
Lo bastion presenta una pèça arcada, la casamata, amb de duberturas dins las muralhas de 3,5 m d'espessor per los 17 canons de culassa de calibre gròs. Lo tech es dubèrt al centre de la casemata, permetèt la disposicion dels fums dels canons. La plataforma del bastion poguèt tanben servir de posicion per las armas de calibre pus petit. La torre de Belém foguèt la primièra fortificacion portuguesa amb dos estatges de posicions de tir. Als cantons d'aquesta plataforma, coma al naut de la torre, i a d'agachons subremontats de copòlas rapelant l'art moresc. La basa dels agachons mòstra d'imatges d'animals salvatges, qu'un rinocèros qu'es considerat coma la primièra escultura d'aquest animal dins l'art d'Europèa Occidendala. Sus la plataforma fàcia a la torre i a una estatua de la Madòna e l'Enfant de Belém.
La dintrada de la torre es un pòrge decorat amb mai d'un motius manuelins. Tota la torre es decorada de còrdas torsadadas escultadas dins la pèira, que forman un nos sus la faciada nòrd. La torre es subremontada amb d'estatuas de San Vincenç e de Sant Miquèl, e traucada de fenèstras cintradas. La lòtja cobèrta d'estil Renaissença corre sus tota la fàcia sud del primièr estatge de la torre. Los escuts que decòran los merlets son neomanuelin.
La torre (35 mètres de naut), presenta tres estatges e una terrassa amb un ponch de vista sul païsatge environant. La polvera pels canons foguèt conservada al nivèl de la mar. Òm monta amb un escalièr en viseta. Los apartaments del comandant se tròban al primièr e una capèla, que sa decoracion foguèt la crotz de l'Ordre del Crist e l'esfèra armillara, ocupavan lo quatren.


text:
Mirèlha Mathieu
Mirèlha Mathieu (Avinhon : lo 22 de julhet de 1946 ; en francés Mireille Mathieu) es una cantarela provençala que s'es impausada coma una dei pus importanta figura de la varietat francesa de sa generacion. Sa carriera comencèt dins un concors de cant de la vila d'Avinhon (foguèt seconda a sa premièra presentacion - darrier Miquèla Torr - puei capitèt l'annada seguenta) ; a costat de sa notorietat en França e en lenga francesa, conèguèt una fama internacionala majora en cantant dins un grand nombre de país e de lengas en tot inclure l'occitan.


text:
Thiancourt
Thiancourt es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al sud del riu lo Allaine, tot prèp de Joncherey, un pauc a la separacion de la rota nacionala 19 #que connècta Belfòrt a Delle de contunh a la Soïssa tota prèpa. Lo territòri del vilatge es de 265 ectaras e la populacion èra de 224 abitants al recensement de 1999. De 1803 a 1836, aquel nombre es passat de 85 a 148, en acompanhant lo desvolopament industrial dels localités vesinas (Delle, Grandvillars...). Lo nombre d'abitants a de contunh stagné fins en los ans 1970, ont es l'utilizacion de l'automobila #qu'a permeses a las personas en trabalhant en las indústrias e servicis de la region de venir bastir un ostal e viure en aquel endroit plàcid (veire fòto). Lo pòble es a 3 km de Delle e a 21 km de Belfòrt.
Le village est situé au sud de la rivière l'Allaine, tout proche de Joncherey, un peu à l'écart de la route nationale 19 qui relie Belfort à Delle puis à la Suisse toute proche. Le territoire du village est de 265 hectares et la population était de 224 habitants au recensement de 1999. De 1803 à 1836, ce nombre est passé de 85 à 148, accompagnant le développement industriel des localités voisines (Delle, Grandvillars...). Le nombre d'habitants a ensuite stagné jusque dans les années 1970, où c'est l'utilisation de l'automobile qui a permis aux personnes travaillant dans les industries et services de la région de venir construire une maison et vivre dans cet endroit paisible (voir photo). Le village est à 3 km de Delle et à 21 km de Belfort.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del nom de Thecort en l'archiu data de 1303 mas lo luòc èra ja ocupat dempuèi longtemps doncas que s'i es mes a jorn una nécropole mérovingienne del Modèl:VIIe sègle. La via romaine #que connectava Mandeure (Doubs) a Augst e Kembs en Alsace en traversant Delle, li caliá pas pas passar fòrça luènh del pòble. Al Sègle XIII existissiá a Thiancourt un roure sens dobte fòrça grand e ancian doncas que servissiá de ponch de repère e de hita per marcar lo limit entre los territòris del comte de Montbéliard e d'aquel del évêché de Bâle. Lo bòsc de Thiancourt èra alavetz un terren de caça priviliegiada de l'avesque. Lo pòble fasiá partida del fief de Grandvillars e a possedit un castèl #que i aguèt destruit après 1830. Aquel castèl possedissiá una capèla #que dépendait de la parròquia de Grandvillars. En 1751, lo pòble protegissiá una soixantaine de personas. Un molin i existissiá ja al començament del Sègle XIX.
La première mention du nom de Thecort dans les archives date de 1303 mais le site était déjà occupé depuis très longtemps puisqu'on y a mis au jour une nécropole mérovingienne du Modèl:VIIe siècle. La voie romaine qui reliait Mandeure (Doubs) à Augst et Kembs en Alsace en traversant Delle, ne devait pas passer très loin du village. Au Sègle XIII existait à Thiancourt un chêne sans doute très grand et ancien puisqu'il servait de point de repère et de borne pour marquer la limite entre les territoires du comte de Montbéliard et de celui de l'évêché de Bâle. La forêt de Thiancourt était alors un terrain de chasse privilégié de l'évêque. Le village faisait partie du fief de Grandvillars et a possédé un château qui fut détruit après 1830. Ce château possédait une chapelle qui dépendait de la paroisse de Grandvillars. En 1751, le village abritait une soixantaine de personnes. Un moulin y existait déjà au début du Sègle XIX.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Christian Bourquin, nascut lo 7 d'octobre de 1954 a Sant Feliu d'Amunt (Catalonha del Nòrd), mòrt lo 26 d'agost de 2014 a Montpelhièr[1], es un òme politic francés. Ancian deputat de la tresena circonscripcion dels Pirenèus Orientals (1997-2002) e president del Conselh General dels Pirenèus Orientals (1998-2010), venguèt president del Conselh Regional de Lengadòc-Rosselhon lo 10 de novembre de 2010 e senador dels Pirenèus Orientals en setembre de 2011.
Quatren d’una familha d’agricultors catalans de Sant Feliu d'Amont dintrèt en 1973 a l'Institut nacional de las sciéncias aplicadas d'Estrasborg e obtenguèt un diplòma d'engenhaire en topografia. E en 1977, a vint-e-tres ans, comencèt a trabalhar per la vila de Montpelhièr coma engenhaire territorial ont lèu foguèt remarcat per Georges Frêche.
- ↑ (fr) Sophie Babey, « Christian Bourquin est décédé », L'Indépendant, 26 d'agost de 2014


text:
L'Alguer
La vila de L'Alguer (en catalan L'Alguer, en sarde S'Alighera, en italian Alghero) es en Sardenha, al nòrd-oèst, en riba de mar. Es una enclava de lenga catalana. A una populacion de 40 000 personas e 30 000 personas i parlan encara lo catalan dins sa varietat locala, l'alguerés, una forma arcaïzanta del catalan oriental.
Lo gentilici es alguerés -esa.
A l'Edat Mejana foguèt una vila fortificada, mas uèi viu del torisme. A un bèl pòrt e un environament mediterranèu barcelonés fòrça polit.
Las gents li ne dison a sa vila de "la Barceloneta".


text:
Sauropòde
Los sauropòdes (Sauropoda) son un infraòrdre de dinosaures sauropodomorfes que visquèron entre lo Triassic superior e lo Cretacèu superior (fa aperaquí 210 e 65 milions d'ans, del Norian fins al Maastrichtian), en çò qu'es uèi America, Asia, Euròpa, Africa e Oceania. Èran erbivòrs e caminavan de quatre patas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los sauropòdes èran dinosaures amb d'enòrmas proporcions, en particular un còl long caracteristic , un cap pichon, de patas espessas e una coa robusta. Los còls dels sauropòdes podián presentar 10 vèrtebras cervicalas o mai. En general, las dents dels sauropòdes èran espatuladas o lanceoladas, per çò que resultavan pas efectius per la masticacion. Pr'amor d'aiçò, los sauropòdes ingerían de pèiras apeladas gastrolits, es quaus facilitavan los procèsses de digestion al remoler los vegetals en la molleja. Las aves modèrnas (al pas possedir de dents) e los cocodrils emplegan lo meteis sistèma. Los sauropòdes èran d'animals d'abituds gregaris, çò cual es corroborat per de peadas de fossils e de grandas zònas de nidificació descobèrtas en Argentina e Índia.


text:
Glaç
Lo glaç (o la glaça) (var.gèu) es l'aiga a l'estat solid.
A la pression atmosferica normala (101 325 Pa), l'aiga es sota forma de glaç quand sa temperatura es inferiora a sa temperatura de fusion qu'es de 0 °C (273,15 K).
Pasmens, d'aiga tranquilla (se contèn ges de cristau de glaç) pòt èsser refrejada en de temperaturas inferioras a 0 °C sensa se congelar, en un estat d'equilibri inestable nomenat subrefusion, fins en de temperaturas de −20 °C.
La temperatura de fusion dau glaç serviguèt de ponch fixe per la definicion originala de l'escala de temperaturas Celsius.
Somari
Fisica dau glaç[modificar | modificar la font]
Lo glaç presenta mai d'11 varietats allotropicas que sei domenis d'existéncia son representats dins lo diagrama de fasa çai sota. Existís tanben a l'estat amòrf.
A la pression atmosferica (e fins a una pression d'aperaquí 0,2 GPa o 2000 bar), lei moleculas d'aiga dau glaç ordinari forman una estructura cristallina segon un malhum exagonau (a = 4,52 Å, c = 7,37 Å), que son estabilitat es assegurada per de liasons idrogèn ; aquela varietat allotropica es nomenada « glaç 1h » o « glaç Ih » (h per [h]exagonau). Aquela estructura presenta una febla compacitat, e la densitat dau glaç ordinari es inferiora a aquela de l'aiga liquida (917 kg⋅m-3 per de glaç pur a 0 °C, a la pression atmosferica normala) : lo glaç flòta subre l'aiga.
Aiçò explica que la temperatura dau ponch de fusion dau glaç ordinari baisse quand creis la pression (es una anomalia : en generau, lei temperaturas de fusion creisson amb la pression) fins a un minimum de −22 °C (cf. lo diagrama de fasa) per una pression d'aperaquí 0,2 GPa (aicí comença lo domeni dau glaç III).
En foncion dei condicions de temperatura e de pression, lo glaç pòt adoptar d'autreis estructuras cristallinas, generalament pus compactas que lo glaç ordinari ; d'unei d'aquelei varietats de glaç se pòdon trobar dins lei condicions extrèmas que rèinan a la superfícia d'autrei planetas, o de satellits, dau Sistèma Solar :
- glaç Ic (temperatura bassa, cubica de fàcias centradas, densitat aproximativa 0,9) ;
- glaç II (temperatura bassa, ortorombica centrada, densitat aproximativa 1,2) ;
- glaç III o Iii (temperatura bassa, tetragonala, densitat aproximativa 1,1) ;
- glaç V (auta pression, temperatura bassa, monoclinica de basa centrada, densitat aproximativa 1,2) ;
- glaç VI (auta pression, temperatura bassa, tetragonala, densitat aproximativa 1,3) ;
- glaç VII (auta temperatura, auta pression, cubica simpla, densitat aproximativa 1,7) ;
- glaç VIII (auta pression, tetragonala centrada, densitat aproximativa 1,6) ;
- glaç IX (auta pression, tetragonala, densitat aproximativa 1,2) ;
- glaç XII (auta pression, temperatura bassa, tetragonala, densitat aproximativa 1,3) ;
- glaç XIII (obtengut a 130 K e 0,5 GPa) ;
- glaç XIV (obtengut a 118 K e 1,2 GPa).
Proprietats fisicas dau glaç ordinari (Ih)[modificar | modificar la font]
La massa volumica dau glaç es de 917 kg/m3 a 0 °C, e son coeficient de dilatacion lineara es aperaquí 9·10-5/K, totjorn a 0 °C.
Proprietats mecanicas[modificar | modificar la font]
Lo coeficient de dilatacion lineara dau glaç es aperaquí 9·10-5/K a 0 °C. La compressibilitat dau glaç es de l'òrdre de 12·10-12/Pa.
Lo limit d'elasticitat dau glaç varia que non sai segon la qualitat dau glaç utilizat : 10 kPa per lo glaç de glacier, 60 kPa per de glaç artificiau.
Lei valors admesas per lo modul d'Young dau glaç son compresas entre 2500 MPa e 3000 MPa.
Son limit de plasticitat es de 3,5 MPa (en compression) ; lo repòrt limit de plasticitat/limit d'elasticitat dau glaç se plaça entre lei pus grands de totei lei solids coneguts (aperaquí 2 per l'acier, e fins a 10 per lo fèrre doç).
Proprietats termicas[modificar | modificar la font]
A 0 °C, la calor latenta de fusion dau glaç es de 333 kJ/kg e sa calor massica es de 2,06 kJ·kg-1·K-1 ; aquesta es que la mitat de la calor massica de l'aiga a 0 °C (4,217 kJ·kg-1·K-1), e varia quasi linearament en foncion de la temperatura (+0,17%/K).
La conductivitat termica dau glaç es de 2,1 W·m-1·K-1 a 0 °C, e aumenta quand la temperatura descreis (coeficient de variacion de l'òrdre de −0,57%/K) ; es donc totjorn ben superiora a la conductivitat termica de l'aiga a 0 °C, egala a 0,55 W·m-1·K-1.
Glaç a temperatura ambienta[modificar | modificar la font]
En 2005, la còla coreana de Heon Kang, de l'Universitat de Seol, a pogut obtenir un glaç d'aiga a temperatura ambienta (20 °C). Per aquò faire, s'aplica un camp electric entre la poncha d'un microscòpi d'efècte tunèl e una superfícia d'aur, ont se dispausa una pellicula d'aiga liquida que son espessor es de l'òrdre dau nanomètre.
Dins aquela experiéncia, l'aiga se transforma en glaç car lei dipòls dei moleculas d'aiga s'alinhan sus lo camp electric. L'intensitat dau camp electric ont aqueu cambiament apareis (106 V·m-1) es mila còps mens importanta que çò qu'èra predich per lei modèls.
Maugrat l'espessor fòrça febla dau jaç d'aiga utilizat, aqueu fenomèn poiriá, d'après leis autors, intervenir au dintre de nívols de chavana o de microfendilhas de ròcas, e mai dins d'equipaments nanotecnologics.
Mesclas[modificar | modificar la font]
Fusion eutectica[modificar | modificar la font]
D'ivèrn, se sala lei rotas per far fondre lo glaç. En fach, es pas lo glaç que se fond, mai un eutectic glaç-sau (la sau utilizada es pas constituida de clorur de sòdi pur, mai lo paragraf que sèc balha una explicacion simplificada dau fenomèn).
Quand la sau NaCl (Na+, Cl-) intra en contacte amb lo glaç, leis ions s'asegan a l'entorn dei moleculas d'aiga, que son polaras (H2δ+, Oδ-) e vènon formar un compausat (H2O).(NaCl) ; aqueu reasegatge exigís solament de pichons movements deis atòms, e se fa donc en fasa solida. Quand se respècta lei proporcions exactas (siá aperaquí 22 % de sau en massa), la mescla se compòrta coma un produch pur, qualificat d'« eutectic ». La temperatura de fusion d'aquel eutectic aiga-NaCl es aperaquí −21 °C.
Lo diagrama de fasa seguent representa la temperatura de fusion de la mescla en foncion de la proporcion aiga/sau.
Ansin, per de taus de sau inferiors a la proporcion de l'eutectic, s'obtèn una mescla aiga+eutectic que se fond a una temperatura superiora a −21 °C. Per de taus de sau superiors a aquela proporcion, s'obtèn una mescla sau+eutectic que se fond tanben a una temperatura pus auta.
Lo reasegatge aiga+sau → eutectic se pòt faire qu'ai ponchs de contacte entre lei cristaus de glaç e de sau, donc a la superfícia dau glaç. Ansin, i a formacion d'un jaç superficiau d'eutectic que se fond (se la temperatura es superiora a −21 °C) ; coma la sau es en subresaturacion, se dissòuv dins l'eutectic fondut, e pòt reagir amb lo glaç que se tròba sota la pellicula liquida. Lo fenomèn se propaga donc, fins que l'aiga o la sau defaute per formar un novèl eutectic.
En teoria, seriá donc possible de prevenir la formacion de glaç fins a −21 °C; mai en fach, es impossible de dosar la quantitat de sau que fau metre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei pus ancianei bastissas conegudas qu'an servit per conservar lo glaç datan de 4000 ans e se tròban en Mesopotamia. Son de construccions de tèrra de forma conica invertida.
Autreis accepcions[modificar | modificar la font]
Lo mot de glaç designa tanben :
- l'estat solid dau dioxid de carbòni, dins l'expression de glaç carbonic
- en construccion mecanica, lo glaç designa una pèça de distribucion de fluid de certanei pompas o certans motors idraulics.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Eun-Mi Choi, Young-Hwan Yoon, Sangyoub Lee, Heon Kang, Freezing Transition of Interfacial Water at Room Temperature under Electric Fields, Physical Review Letters, n°95, aost de 2005.


text:
Malgrat la fauta d'un govèrn nacional, Somalia a mantengut una fòrta economia informala, basada principalament en la ramaderia, en la transferéncia e remesas de fons, e en las telecomunicacions. La agricultura es lo sector pus fòrt, e la ramaderia representa 40% del PIB e mai de 50% de las exportacions[1]. Es un dels païses pus paures del mond, amb relativament gaire de ressorsas naturalas. La màger part de l'economia foguèt devastada en la guèrra civila. Granda part de la siá populacion que viu de la creacion de bestial es nomada o seminomada.
La banana es un autre important produch d'exportacion. Sucre, sorgo, milh e peis son produsits solament pel mercat intèrne.


text:
Grostenquin
Grostenquin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al encreuament de las rotas de Sarreguemines a Castell-Salins e de Sarralbe a Faulquemont ; a unitat|8.700|km {{}} de l'estacion de Morhange; a unitat|32.080|km {{}} al sud-oèst de Forbach.
Au croisement des routes de Sarreguemines à Château-Salins et de Sarralbe à Faulquemont ; à 8,700 km de la gare de Morhange; à 32,080 km au sud-ouest de Forbach.


text:
Lo Caire
Lo Caire (en occitan literari Lo Grand Caire, var. Lo Gran Caire; en arabi : القاهرة o Al-Qāhirah, que son nom significa « lo venceire » o « lo trionfant »), es la capitala d'Egipte. E mai Al-Qahirah siá lo nom oficial de la vila, en arabi egipcian s'utiliza mai que mai lo nom dialectal Masr. Escaissada "La ciutat dels mila minarets" per la preponderéncia de l'arquitectura islamica, Lo Caire foguèt longtemps un centre de la vida politica, culturala e religiosa.
Lo gentilici es cairòta.
Sa populacion èra de 7 500 000 abitants, en 2006. La de tot l'airal metropolitan es d'aperaquí 15 750 000 personas [1]. Per la populacion, Lo Caire es lo 16en airal metropolitan del mond e lo primièr d'Africa tota. Lo caire ten la pusanciana e pus importanta industria musicala e cinematografica del mond arabi, e la segonda pus anciana institucion d'estudis superiors, l'Universitat Al-Azhar. Nombroses medias, entrepresas e organizacions internacionalas, i an son quartièr general, coma tanben la Liga Aràbia gaireben dempuèi lo debut de son existéncia.
La vila foguèt fondada en 969 apC coma encencha reiala pels califas Fatimidas, que lor capitala economica e administrativa èra pròche Fustat. Puèi Fustat foguèt destruit en 1168/1169 per prevenir sa captura pels crosats; la capitala administrativa d'Egipte foguèt alara desplaçada al Caire, e a pas cambiat dempuèi. La vila es tanben associada a l'Egipte antica amor de la proximitat de las ancianas ciutat de Menfis, Giza e Fustat qu'èran situadas pròchas del Grand Esfinx e de la Piramida de Giza.


text:
Amb una bona infrastructura, una economia de mercat dubèrt, politicas favorablas a inversions e fòrtas politicas d'exportacion, Tailàndia aguèt una solida creissença entre los ans 2000 e 2007, superior a 4% a l'an,[1] en atenhent de còtas de 6,9% e 6,1% en 2003 e 2004, après se recuperar de la crisi asiatica del 1997-1998.[1]
Durant la darrièra estapa del govèrn del primièr ministre Thaksin lo 2006, lo nivèl d'inversions descenèt 26%. La crisi financièra globala del 2008-2009 afectèt severament las exportacions del país, amb la majoritat dels sectors en sofrint de reduccions significativas. Lo 2009 l'economia contractèt 2,2%.[1].
Las exportacions del país - principalament maquinas e compausants electronics, produchs agricòlas e jòias - contunhan a impulsar l'economia, en representant mai de mitat del produch intèrne brut.[1]


text:
Alberto Castillo
Alberto Castillo (Buenos Aires, lo 7 de deceme de 1914 – lo 23 de julhet de 2002) que ho un actor e cantaire argentin de tango (e tanben de candombe, un ritme afroargentin) de la votz caracteristica un pauc nasilharda. Qu'èra vadut dens lo quartièr portènhe de Mataderos.
Hilh deus immigrants italians Salvador de Lucca y Lucia di Paola, que s'aperava Alberto Salvador De Lucca (e, mei tard, Doctor De Luca). Que debutè dens las annadas 40 e ua de las soa cançons las mai famosas qu'ei Los cién barrio porteños ("los cent quartièrs de Buenos Aires").
Que debutè au cinema en 1946.
A despart de cantaire, qu'èra tanben doctor en medecina especializat en ginecologia, çò qui'u permetó de domandar la man de la soa futura esposa aus sons futurs sògres qui non l'aurèn pas balhada a un simple cantaire.
A la fin de la soa vita que he parlar un còp mei d'eth en enregistrar lo son famós candombe Siga el baile ("contunhatz la dança") dab lo grop argentin de ròc Los auténticos decadentes.
Qu'ei sepelit au cemitèri de la Chacarita, com Carlos Gardel.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1946 "Adiós pampa mía"
- 1948 "El tango vuelve a París" (lo acompaña Aníbal Troilo)
- 1948 "Un tropezón cualquiera da en la vida" (con Virginia Luque)
- 1948 "Alma de bohemio"
- 1950 "La barra de la esquina"
- 1951 "Buenos Aires, mi tierra querida"
- 1953 "Por cuatro días locos"
- 1955 "Ritmo, amor y picardía"
- 1956 "Música, alegría y amor"
- 1958 "Luces de candilejas"
- 1959 "Nubes de humo"


text:
Categoria:catalan
Mots en catalan. Lo títol de seccion de lenga es {{=ca=}}.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- ► Adjectius en catalan (174 P)
G
- Gramatica en catalan (4 C)
L
- Lexics en catalan (1 C)
T
- Tematicas en catalan (5 C)
V
- Vèrbes en catalan (1 C, 290 P)
Articles dins la categoria « catalan »
Las 200 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 3 074.(200 precedentas) (200 seguentas)(200 precedentas) (200 seguentas)


text:
Vertus
Vertus es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cap de-luòc de costat del sud de la Còsta dels blancs, a 20 km al sud de Épernay.
Capluòc de canton du sud de la Côte des blancs, à 20 km au sud d'Épernay.
= Canton de Vertus
([[chef-lieu]|Vertus]]
(capluòc)
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sud de la Còsta dels blancs, Vertus se appuie suls darrièrs contreforts del Isla-de-França, #que se distinguís clarament als luòcs-diches « La Pèira als Corbs » e « Los Falloises ». Es d'ailà #que se descobrís la plana de Champagne dominada per la butte-testimòni del Mont Aimat (240 mètres).
Vertus Es una vila fòrça anciana, #que lo nom n'a #èsser sarrat del latin virtus en designant la « vertu » (la fòrça virile) mas vendriá mai lèu d'aquel d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilat a Apollon.
Raoul Glaber, Citat per Georges Duby, informa #qu'en l'an Mil, #que se #prene longtemps per una epòca de grandas inquietuds e de temor de la fin dels tempses (se sap uèi #qu'es manqui), un abitant de Vertus nomenat Leutard, #dire aver-i recebut revelacions de Dieu, trinca los objèctes del culte dins la glèisa del pòble, pròva de convéncer los abitants de pas mai pagar la dîme a la glèisa e acaba per suïcidar-se. Es de #çò que de las fonts eclesiasticas coma Raoul Glaber descrivon coma hérétiques. G.Duby, #Que fòrça dels clausons sus aquel periòde n'an #èsser uèi ressortidas, votz en aquel episòdi los prémices del hérésie dels manichéens #qu'apareis qualques ans mai tard. Al Mièja Edat totjorn, las comtes de Champagne #dotar Vertus de divèrsas monastèris : la collégiale Sant-Jean e los abbayes Sant-Salvador e Sant-Martin (incendiada en 1167, aquela darrièra #èsser reconstruite mai tard, en defòra de la enceinte de la vila, jol nom de La nòstra-Madama). En 1080, se #fortificar la vila per una cenh de remparts.
Lo comtat de Vertus #èsser creat per Jean lo Bon en 1360, per l'integrar en la dot de la siá filha Isabelle de França. A la fin del Sègle XV, lo comtat de Vertus passarà a una branca bâtarde de las ducs de Bretanha.
Jean lo Bon en avent #èsser fach presoèr pels Angleses, los abitants #participar al pagament de la rançon reclamada per la siá desliurança. En reconeissença, #concedir dins la vila, en 1361, de las armoiries (de sòus a la cœur de caras traversadas d'una fletxa de sable ferrée al camp) amb lo lèma « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (#que significa : « lo coratge survit a la mòrt »).
Aquela pichona vila #conéisser de nombrosas pròvas pendent la Guèrra de #Cent Ans. Vertus Es una de las darrièras vilas a resistir davant los Angleses, #que pas vacil·len pas a la cremar en 1380.
- Èsser egalament cruellement tocada en lo moment de la darrièra guèrra mondiala.
En 1815, en la « Plana de Vertus » se #aver en preséncia de l'emperaire Alexandre Sègle I de Russia una gigantesca ostentació militara en amassant los vencedors de Napoleon Sègle I.
La comuna, anciana maladrerie, venguda mai tard lo banc de « l'Institucion de las Madamas Régentes » es, amb lo un de las doas bastissas #que mòstran l'importància #qu'aviá, antany, aquel bourg champenois.
Lo torista a encantat per una magnifica cenh de passejadas ombrejats a la localizacion dels ancians remparts, #que la « Pòrta Baudet » rèsta lo sol testimòni. La vila n'a vist nàisser un poèta renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) #que parlava de la dolçor de viure en aquel luòc :
Ieu fu jadiz de tèrra vertueuses
Nas de Vertus, lo païz renommé,
O el avoit vila tres graciosa
#Que li de bon vin ne son en maint de luòcs nomenats...
Defòra Vertus ay ostal graciós
Ostal dels Camps l'an pluseur trucat.
Ballade 250.
Au sud de la Côte des blancs, Vertus s'appuie sur les derniers contreforts de l’Île-de-France, que l’on distingue nettement aux lieux-dits « La Pierre aux Corbeaux » et « Les Falloises ». C’est de là que l’on découvre la plaine de Champagne dominée par la butte-témoin du Mont Aimé (240 mètres).
Vertus est une ville très ancienne, dont le nom a été rapproché du latin virtus désignant la « vertu » (la force virile) mais viendrait plutôt de celui d'un dieu gallo-romain, Virotus, assimilé à Apollon.
Raoul Glaber, cité par Georges Duby, rapporte qu'en l'an Mil, qu'on prit longtemps pour une époque de grandes inquiétudes et de crainte de la fin des temps (on sait aujourd'hui que c'est faux), un habitant de Vertus nommé Leutard, dit avoir reçu des révélations de Dieu, brise les objets du culte dans l'église du village, essaye de convaincre les habitants de ne plus payer la dîme à l’Église et finit par se suicider. Il est de ceux que des sources ecclésiastiques comme Raoul Glaber décrivent comme hérétiques. G.Duby, dont beaucoup des conclusions sur cette période ont été aujourd'hui dépassées, voit dans cet épisode les prémices de l'hérésie des manichéens qui apparaît quelques années plus tard. Au Moyen Âge toujours, les comtes de Champagne dotèrent Vertus de plusieurs monastères : la collégiale Saint-Jean et les abbayes Saint-Sauveur et Saint-Martin (incendiée en 1167, cette dernière fut reconstruite plus tard, en dehors de l’enceinte de la cité, sous le nom de Notre-Dame). En 1080, on fortifia la ville par une ceinture de remparts.
Le comté de Vertus fut créé par Jean le Bon en 1360, pour l'intégrer dans la dot de sa fille Isabelle de France. À la fin du Sègle XV, le comté de Vertus passera à une branche bâtarde des ducs de Bretagne.
Jean le Bon ayant été fait prisonnier par les Anglais, les habitants participèrent au paiement de la rançon réclamée pour sa libération. En reconnaissance, il accorda à la ville, en 1361, des armoiries (d’argent au cœur de gueules traversé d’une flèche de sable ferrée au champ) avec la devise « VIVIT POST FUNERA VIRTUS » (qui signifie : « le courage survit à la mort »).
Cette petite ville connut de nombreuses épreuves pendant la Guerre de Cent Ans. Vertus est une des dernières villes à résister devant les Anglais, qui n’hésitent pas à la brûler en 1380.
Elle fut également cruellement touchée lors de la dernière guerre mondiale.
En 1815, dans la « Plaine de Vertus » se tint en présence de l'empereur Alexandre Sègle I de Russie une gigantesque parade militaire réunissant les vainqueurs de Napoléon Sègle I.
La mairie, ancienne maladrerie, devenue plus tard le siège de « l’Institution des Dames Régentes » est, avec l’un des deux édifices qui montrent l’importance qu’avait, autrefois, ce bourg champenois.
Le touriste est charmé par une magnifique ceinture de promenades ombragées à l’emplacement des anciens remparts, dont la « Porte Baudet » reste le seul témoin. La cité a vu naître un poète renommé, Eustache Deschamps (1344-1404) qui parlait de la douceur de vivre en ce lieu :
Je fu jadiz de terre vertueuses
Nez de Vertus, le païz renommé,
Ou il avoit ville tres gracieuse
Dont li bon vin sont en maint lieux nommé...
Dehors Vertus ay maison gracieuse
Maison des Champs l'ont pluseur appelé.
Ballade 250.