text:
Lo 26au concors literari d'Ací Gasconha lançat !
Com cada annada, l'associacion Ací Gasconha qu'organiza lo son 26au concors literari. Qu'ei obèrt a tots, autors de poesias, de racontes e de novèlas en occitan-gascon. Cada òbra non deverà pas passar las 3 paginas dactilografiadas (polissa 12).
Cinc categorias a las quaus e podetz participar : categoria conde o novèla en pròsa suu tèma « Mar e pinhadar » (au sens larg). 4 paginas dactilografiadas maxímum (polissa 14). Lo ganhant que receberà lo prèmi de la vila d'Anglet.
La dusau categoria (prèmi poesia de la vila de Baiona) qu'ei la deus tèxtes jos tota fòrma poetica, limitats a 40 vèrs.
La tresau categoria (prèmi Pierre Rectoran de l'Academia Gascona Baiona-Ador) tà las òbras en vèrs o en pròsa indiferentament.
La quatau categoria (prèmi de l'Institut Occitan) qu'ei reservada aus tèxtes on serà lo mei plan exprimit l'estacament a la lenga e a la cultura gasconas, en vèrs o en pròsa.
La darrèra categoria qu'ei reservada aus mensh de 15 ans, qu'ei lo prèmi de l'espèr de la vila de Tarnòs.
Las òbras que seràn reprodusidas en quate exemplars dactilografiats au format A4, shens nat nom, signatura e marca particulara de reconeishença. Un fiquèr informatic au format Word que deverà estar hornit en pèça junta per mèl a l'adreça ça-i junta.
Qu'avetz dinc au 9 de mai de 2017 entà enviar las vòstas òbras a l'adreça ça-i junta. La ceremonia de remesa deus prèmis que's debanarà lo dissabte 24 de junh a 15 h 30 a la mairia de Tarnòs (40).
Inf. : Participacion de 8 euros e a gratis taus estudiants e demandaires d'emplec — Ací Gasconha, Centre Culturau Tivoli, 27 arrua d'Euskadi — 64600 Anglet — Mèl : Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!
- Publicat dens Culture


c: text/html

text:
Américo Gallego
Américo Gallego (Morteros, Província de Córdoba, lo 25 d'abriu de 1955) qu'ei un fotbolaire argentin e un entrenador.
Que ho jogador de Newell's Old Boys enter 1974 e 1981, annada qui ho crompat per River Plate. dab River que ho campion d'Argentina mantuas vegadas e qu'obtiengó tanben la Copa Libertadores, la Copa Intercontinentau e la Copa Interamericana.
Que he partida de la Seleccion Nacionau argentina de fotbòl e, atau, que participè a la Copa deu Monde de fotbòl de 1978 (en Argentina) e a la Copa deu Monde de fotbòl de 1982 (en Espanha).
Que's retirè de River en 1988 abans de començar ua prestigiosa carrièra d'entrenaire estant campion nacionau en Argentina e Méxic dab lo clubs River Plate, Independiente, Newell's Old Boys e lo Deportivo Toluca.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ei ua suspresa totau entara medecina d’aué, mès ei vertat. Bèri uns non an ne desvolòpen malauties genetiques. E perqué ? Pr’amor qu’an desvolopat mutacions genetiques que son ua defensa entath aguest tipe de malauties. Totun, que cau estudiar encara mes coma ei tot aquerò entà poder auer ua ajuda contra aguestes madeishes malauties.
Er estudi hèt per ua equipa de geneticians americani a podut trapar solament 13 persones entre mes de 600.000 que non auràn jamès malauties genetiques. Es conclusions an estat publicades ena revista Nature Biotechnology dempús d’estudiar er ADN de mès de miei milion de persones. Ara vòlen saber coma an aquerit aguestes mutacions es 13 superpersones immunisades as malauties genetiques.
En 1989 se descorbic que i auie ua causa genetica per determinades malauties coma era fibròsi cistica. Dempús s’an hèt centenats d’estudis sus es infinites mutacions qu’er èster uman pòt auer. Mas, coma ditz eth cap der estudi, Stephen Friend, dera Escòla de Medecina Icahn de Mount Sinai, en Nòva York, “trapar eth gèn responsable dera malautia non ei eth madeish que trapar es manères de prevenir es simptòmes o manifestacions d’ua malautia”.
Era descobèrta a estat estonanta pr’amor d’inesperada. Cau ara trapar mes persones coma aguestes e aquerò ei fòrça malaisit pr’amor que n’i an plan pòques. Es scientifics estudièren prumèr 589.306 adults en tot estudiar eth sòn ADN. D’aguesti, mès de 15.000 semblauen auer ua mutacion genetica desparièra.
Dempús d’un estudi mès prigond, solament en demorèren 42 e d’aguesti 14 ja auien ua malautia genetica. Uns autres 15 tanben sigueren eliminadi pr’amor que non auien pro caracteristiques genetiques adequades. Fin finau, solament 13 auien ua mutacion genetica qu’ère ua defensa entà non desvolopar malauties genetiques. Er estudi confirma qu’aguestes 13 son resistents a aguest tipe de malauties.
Problèmes per hèr un estudi mès prigond
Mès aguest estudi non ei entièr. I a qüestions qu’encara son daurides. Coma ei qu’aqueres persones an desvolopat aquera mutacion ? Ath delà d’aquerò er estudi non a permés contactar damb eres e açò impedís mes informacion.
Ara era equipa medica qu’a hèt er estudi vòl trapar mes gent damb ua còpia d’aquera mutacion, un hèt, diden, totauments extraordinari. Era descobèrta ei tan excepcionau que cau hèr mès estudis entà poder confirmar ua lei scientifica generau.
Totun, es doctors, ja an alertat qu’en d’auti estudis poirien trapar persones damb ua contramutacion qu’anullèse aguesta mutacion. O dilhèu ua dusau mutacion que harie reversible aguesta mutacion e pr’aquerò es persones aurien, fin finau, ua malautia genetica.
“Tot e que poiríem hèr un estudi damb milions de persones – çò ditz Daniel MacArthur, genetician der Espitau Generau de Massachusetts, en Boston, – non ei segur que poguéssem trapar mes superherois genetics coma es 13 qu’auem trapat. Entà hèr un estudi pro segur cau ara estudiar centenats de milions de persones e es geneticians de tota era planeta an de trabalhar amassa”.
Christian Andreu


text:
Etoile du Cagire 1 - U.E. Bossòst 2
Partit en un camp dolent e dauant un equip que
tostemp mos a costat fòrça guanhales e mes en sòn terren de joc. Era U.E. Bossòst gessèc a peth partit desde era prumèra
menuta e siguèc er equip que portèc era iniciatiua pendent es 90 menutes. Ath
quart d’ora Uri sorprenia ath portèr francés damb un shut damb era cama
Esquerra. Ere eth 0-1. Er equip francés responèc damb accions a pilota arturada
damb eth sòn jogador Laplagne. Anauen a aprofitar ua pilota perduda en miei
camp aranés entà empatar eth partit per miei de Segu que le queiguèc un rebot
enes sons pes e mercaue eth 1-1. Era U.E. Bossòst poguèc mercar abantes deth
descans en ua clara ocasión de Mampel, mes eth sòn shut anaue a tocar eth
garròt dera portería de Gavalda. Damb eth 1-1 s’arribaue ath descans.
Ena
dusaua mietat, madeish partit sense guaire ocasions per part des dos equips. As
20 menutes Jonathan desde eth miei deth camp, corrèc entà plantase dauant deth
portèr e shutar damb era cama esquerra un shut suau entà mercar eth 1-2. A
partir d’alavetz er arbitre començèc a distribuir non de la madeisha manera es
tarjetes auriòles. Ath finau nosati sies e eth contrari ua. Enes menutes finaus
ua bona ocasion entas dos equips, Javi shutaue per dessus dera portería e eth
shut de Bares anaue a tocar eth garròt dera portería de Marcos.
Ath
finau, prumèra victoria deth campionat que mos servis un sinhau entà
recuperamos dera derròta en casa deth prumèr partit.
Era
dimenjada que ven, auem un aute viatge descans, partits dera prumèra
eliminatoria dera Copa d’Occitania e encara non començam era competición.
Eth pròplèu parti ei partit deth campionat
d’Excellence en Bossòst eth dissabte 30 de seteme contra er equip deth
Comminges St. Gaudens II.
Etoile du Cagire : Gavalda, Deu, Roux,
Mienville, Bresquignan, Sarradet, Cluzet, Segu, Bares, Laplagne, Garnier.
Remplaçants : Ripoll.
Trainer : Watel Romain.
Tarjetes auriòles : Deu.
U.E. Bossòst: Marcos, Borja, José Ramón, Anthony,
Felipe, Àlex, Mampel, Uri, Ignasi, Castet e Marco. Remplaçants: Salva, Carlos, Jonathan
Trainer:
Miguel.
Tarjetes
auriòles : Marcos, Borja, Mampel, Uri, Salva, Jonathan.
Gols : 0-1 Uri 15’), 1-1 Segu (25’), 1-2
Jonathan (70’).
Arbitre: Magne Bertrand.
Liniers : Nogueira Cunha Phlippe, Smara
Mathieu.


text:
Siria (region)
Siria, en lovit Sura/i, en fenician ʔšr, en grèc ancian Eupίa, tanben nomenada dins la literatura modèrna Granda Siria o Siria Palestina, es una region istorica de l'Orient Pròche a vegada identificada mai o mens exactament a la Granda Siria, Palestina o Levant.
Geografia[modificar | modificar la font]
Sas frontièras cambièron segon los epòcas e los autors.
La mencion mai anciana d'aquel toponime se vei dins un manuscrit en lovit del sègle VIII AbC amb lo mot « Sura/i » tradusit en pfenician par « ʔšr ». Al Sègle V AbC, Erodòt delimita la Siria al nòrd pel fluvi Alis dins lo centre de l'Anatolia e al sud per Egipte e Arabia. Per Plini lo Vièlh e Pompòni Mela al Sègle I, Siria correspond al Creissent Fertil. A la fin de l'Antiquitat, los autors de l'epòca bordejan la region a l'oèst per Mediterranèa, a l'èst per Eufrates, al nòrd pels monts Taurus e al sud pel desèrt d'Arabia. Dins l'Ancian Testament, lo Ras Koron, un pichon suc, marca la frontièra entre Egipte e Siria.
Aquel toponime antic es utilizat enseguida per nomenar los Estats siroïtitas, las províncais romanas de Siria, que vendrà Celesiria puèi la Siria Fenicia, e de Siria Palestina, lo vilayet otoman de Syrie, le Royaume arabe de Syrie, la Siria mandatària, la Republica Siriana puèi la Siria Estat actual.
Istòria[modificar | modificar la font]
Siria foguèt contrarotlada per fòrça poténcia e abitada per diferents pòbles (Egipcians ancians, Canaèus, Josieus, Assirians, Babilonians, Fenicians, Grècs ancieas, Romans, Bizantins, Arabs, Turcs e Europèus).
Depuis la fin de la Segonda Guèrra mondiala e la creacion d'Israèl, la Siria correspond tot o partida a Israèl, als territòris palestinians, a Jordania, al Liban, a Siria, al sud de Turquia, al tèrme occidentala d'Iraq e a l'extremitat septentrionala de l'Arabia saudita, inclusissent a vegada Chipre.


text:
13/10/2014
Dessenhs en òc per Miquèl Délibie
« Pel cròs de la sarralha », ( Par le trou de la serrure), c'est le livre de dessins de Miquèl Délibie qui est également l'illustrateur coresponsable du succès de « Dialògues occitans » de Daniel Chavaroche paru en début d'année. Ce nouvel ouvrage bilingue propose un dessin et des dialogues « bulles » en occitan, avec la traduction en français en fin de livre. Nous avons rencontré l'auteur et Guy et Brigitte Bouyssou de l'Atelier Sarladais de Culture Occitane(ASCO), l'éditeur.
Co-ditz lo Gui :« Miquèl a l'abituda de far de dessenhs per lo compte-renduts de l'Asco, lo monde los aiman bien. Nos sem botats a l'entorn d'una taula emb Miquèl e Daniel Chavaròcha per causir de que far un recuelh de 120 dessenhs que fugueren fachs dins las darrieras annadas e que parlan de totplen de causas : l'actualitat, lo cople, los jòunes, los vielhs, l'espòrt, lo torisme. lo minjar...Qu'es risolent, mas mai que quò, quò fai calcular tanben. Qu'es l'autor que trobet lo titre ». Miquèl Délibie era regent mai professor au collegi La Boëtie de Sarlat. Es pintre tanben.« Nasqueri a Marcais, ço-ditz l'autor, sei totjorn demorat dins lo sarladès. Auvigui e aprengui parlar la lenga a l'ostal, mas me sei perfectionat en segre los cors de Micheu Chapduelh. Coneisse bien lo Daniel Chavaròcha que fuguet un de mos eslevas. Ai totjorn dessenhat. Per io, lo dessenh a un ròtle pedagogic per aprener la lenga. Las situacions que trobatz dins lo libre, las ai auvidas sul mercat, qualquas unas, las ai viscudas tanben. Qu'es un pauc mas pensadas sur lo monde d'aüei ».
Des situations comiques, des leçons de vie humoristiques et très actuelles, « 120 dessenhs per ausir/auvir parlar lo monde », « 120 dessins pour entendre parler les gens », nous écrit fort justement l'auteur, tant il est vrai qu'à la lecture on imagine facilement entendre cet occitan sarladais si plaisant et facile à comprendre partout en Périgord et ailleurs. «Pel cròs de la sarralha » par Miquèl Délibie, 124 pages, 12€, en vente prochainement à la librairie de l'ASCO chaque premier samedi du mois et dans les librairies du réseau livré par Novelum IEO Périgord.
Denis Gilabert
20:48 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Literatura en òc | Tags : asco, miquèl délibie | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Ontologia
L'ontologia, del Grèc ὄv (genitiu: ὄvtoς) "de l'èsser" (participi de eἶvaι,èsser) e -λoYίa, "sciéncia, estudi o teoria", es l'estudi de l'èsser o de l'existéncia. A coma objectiu de descriure o pausar las categorias e las relacions basicas de l'èsser o de l'existéncia per definir las entitas e los tipes d'entitas dins d'aquel contèxte. L'ontologia se pòt tanben definir coma l'estudi de las concepcions de la realitat. L'ontologia sovent (mas pas totjorn) a una relacion estrecha amb la metafisica. Se pòt dire que l'ontologia foguèt suggerida indirectament pel primièr còp per Anaximandre, e que foguèt definida pel primièr còp per Parmenides.
Qualques filosòfs, especialament de l'escòla platoniciana, prepausan que totes los noms substantius fagan referéncia a una entita. D'autres prepausan que certans noms substantius se fagan pas referéncia a d'entitas, mas que son una manièra de far referéncia a un ensemble (d'objèctes o eveniments). Segon aquel darrièr punt de vista, a la plaça de far referéncia a una entitat, se fa referéncia a un ensemble d'eveniments mentals experimentats per la persona; per exemple, la "societat" fa referéncia a l'ensemble de las personas amb d'interaccions comunas, la "geometria" fa referéncia a l'ensemble d'un tipes especific d'activitat intellectuala.
Entre tot, l'ontologia se deu explicar quins mots fan referéncia a d'entitats e quins non, perqué, e quinas categorias ne son lo resultat. Quand aquel procèssus s'aplica als substantius coma electrons, energia, contracte, bonaür, temps, vertat, azard o Dieu, l'ontologia ven lo fondament de tant de brancas de la filosofia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Congrès Internacional d'Ontologia
- (en)[http://www.ontology.co Ontology. A resource guide for philosophers


text:
Era dimenjada passada, 4 patinadors aranesi deth CEGVA se desplacèren a Sant Sebastián entà participar en ua competicion de nivèu nacionau qu’ère era avantsala des pròplèus Campionats d’Espanha que se celebraràn en deseme en Sant Sebastián.
Es nòsti patinadors Sara Monteagudo e Alexandru Ilici artenheren 2 medalhes de bronze e, Aina Masip e Iria España ua meritòria 8au e 17au plaça.
En aguesti moments dus patinadors deth CEGVA, Griselda Serrallach e Tomás Llorenç, hèn concurréncia en Open d’Andòrra, pròva internacionau dera ISU, dempús d’auer estat seleccionadi pera Federacion.


text:
Categoria:Nombre irracionau
En matematicas, un nombre irracionau es un nombre reau qu'es pas racionau, valent a dire que se pòt pas escriure coma un quocient a / b, onte a and b son entiers e b es diferent de 0. Se saup dempuei l'Antiquitat grèga que lo nombre es irracionau.
Entre lei nombres reaus, leis irracionaus son aquelei que son desvolopament decimau o dins tota autra basa (binari, octau, etc.) es illimitat e vèn jamai periodic.
En un sens que se pòt precisar, lei nombres reaus son « quasi totei » irracionaus.
Articles dins la categoria « Nombre irracionau »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Mercedes Sosa
Mercedes Sosa (San Miguel de Tucumán, lo 9 de julhet de 1935 –Buenos Aires, lo 4 d'octobre de 2009) que ho ua cantaira argentina de folclòre engatjada contra las dictaturas de las annadas 70. A la fin de la soa carrièra que conegó ua renomada comerciau de portada internacionau e qu'enregistrè dab cantaires de varietat francés com Francis Cabrel. Enter las soas interpretacions mei conegudas que podem mentàver : Alfonsina y el mar, Gracias a la vida, Solo le pido a Dios. Descendenta d'indians diaguitas e d'emigrats europèus, que's presentava sovent sus l'empont dab un poncho e un bombo.
Revelada per la Hestejada de Quosquín de 1965, qu'avó d'exilià's en 1978 après ua intervencion violenta de la polícia a l'escadença d'un concèrt son per'mor de las soas simpatias peronista e d'esquèrra. Que viscó atau a París e Madrid abans de tornar dab lo retorn de la democracia.


text:
Ath torn des nau ores e mièja d´agèr, siguerem alertadi dera mancança d´aguestes dues persones, mes era información non ere guaire clara, e parlam d´un espai molt extens, aon era revisión terrestre pot portar moltes ores, coma atau siguec.
I han trebalhat personau deth Grae dera Val d´Aran, des tres parcs, e apuyadi per ua moto de nheu e ua machina de Baqueira Beret, atau coma ua patrulla dera UEM de Mossos d´Esquadra.
Era prumèra revisión, s´efectuec sonque arribar en itinerai der Escornacrabes, sense cap resultat. Cap ath torn des dues deth maitin, se decidís entrar pera zona deth Tuc dera Llança, aon es pistes ja non son dubertes, e se localitze era traça, posible, des dues persones, tot e que non ei segur.
Dempús de seguir es traces, se detecte que van a para ena entrada des Canals deth Tuc dera Llança, aon se decidís revisarles, e sajar de contunhuar seguint es traces, tot e que eth temps ei molt caperat, nheue feblament e a començat a buar un sinhau de ventisca. Era temperatura ei de -4ºC, en cotes mes baixes, causa que desdencís notablement damb eth vent en cotes nautes. Ath torn des 4 ores e mièja, un des grups de recerca, conseguís contactar damb es dues persones, que son en ua val que non coneishen, sense mobils e han aconseguit alugar un petit huec enta cauar-se.
Cau destacar que aguestes recerques, meten molt en risc a molta gent, a viatges sense cap necesitat ja que era gent, non coneish ben eth lóc aon vo anar, i van dehóra des ores aon i i cau anar, e a´quero son imprudències molt perilhosses. Non voi entrar en se cau pagar o non, ja que non ei era mia función, més cau ester conscient de lo que se vo hèr, e era gent non en ei deth tot.
En aguest servei, un Mosso d´Escuadra, a patit ua lesión de jolh en queir part deth muro der Escornacrabes, ja que es condicions dera nheu, eren molt desfavorables, sustot en es canals de baishada dera cara nord.


text:
15/04/2017
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan l'emission dau diumenc 16 d' abriu 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera concacrada a l'eveniment "Generacion Paratge" per los collegians occitanistes de Dordonha que se debanara los 4 e 5 de mai a la sala de las festas de La Coquilha.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
07/04/2017
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie l'origine des noms de lieux des alentours de Périgueux
Trigonant / Trigonant
commune d’Antonne-et-Trigonant
Coma quò se ditz ?
[triguˈnãm] > « tri-gou-nãm »
Qué quò vòu dire ?
L’étymologie de Trigonant n’est pas certaine. Elle repose peut-être sur le latin trigonum (triangle), ou sur son équivalent celte °tre-kun-, désignant ainsi un domaine à trois côtés. Il est aussi possible d’évoquer une autre base celtique tre(v)- + kun-, avec le sens de « village de l’angle », peut-être en référence au coude que fait l’Isle en aval de la localité. De son côté, Bénédicte Fénié a proposé de s’appuyer sur le verbe occitan trigonar, dérivé fréquentatif de trigar (tarder, lambiner), dont le participe présent trigonant pris comme adjectif aurait pu être donné comme surnom avec le sens de « lambin, nonchalant », avant de devenir un toponyme de résidence.
Dès la fin du XIIe siècle, le nom de cette ancienne paroisse est attesté sous la mention Tregonam (1192) ; au cours du temps, on rencontre ensuite Trigonan (XIIIe), Tregonan (1365), Tregonant (1465), Trigounant (1538), Trigounam (XVIIe) et enfin Trigonant (à partir de la Révolution). Quelle que soit l’hypothèse étymologique privilégiée, la forme occitane moderne ne peut être que Trigonant, la finale -ant paraissant la seule à justifier la prononciation [ãm] ; il faut en effet considérer que dans les formes médiévales relevées, la lettre -t n’était pas écrite car elle ne se prononçait déjà plus, contrairement à la nasale -n (parfois graphiée -m).
Jean-Louis Lévêque
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 6
E a miegjorn quò fuguet una delagacion dau pitit personau que ‘net tustar doçament a la pòrta de la bela sala a minjar. Hofnagel manquet s’engoar emb sa pompira chauda. Maudisset segurament dins t-una lenga que comprenguerem pas queu fotrassot de jornalista que per se presar aviá revelat la clacheta dau goiat que aviá desja mancat un còp perdre la vita. Julia se botet a sanglutar e Caüsac suertet de son monde sonore per se boirar a la colera generala. Sol, lo dròlle se’n fotiá bra’ment e contunhava de s’esflacassar coma si de tot quò d’aqui ne’n aviá ren a far.
Fuguerem convidats au dessierv, que chasque còp que quò monta brun, d’un còp, comencem de venir interressants. E la tartra de pomas de Ròsa venguet lo centre d’un vertadier conselh de guerra. Los Ombradors fugueren d’un còp una ciutadela assietjada que ne’n faliá survelhar chasca pòrta, chasca fenestra, e cresetz me, dins quela basticòla, quò ne’n fai un pilòt, e compte pas los calustrons que donen sus los combles ente podriaz lotjar una armada sens que los sodards sián plunhats de tròp. Franciscò e io fuguerem envoiats en prumiera linha quo es a dire a survelhar lo parc e las entradas principalas dau chasteu. Ròsa trevariá los corredors dau prumier e Juliá passariá las nuechs en tot ben tot onor dins la chambra ente durmián desjà Gaspard e lo Professor. Gaëtan petonava de pas puescher aidar mas prometet, la nuech per lo mens, de se dautar los auvidors e de botar sas aurelhas que a mai finas qu’una sauvatgina au servici de la gaita comuna.
E la jornada ente lo dangier era benleu mens present, lo dròlle seriá tot parier privat de permenada e demorariá dins la bela sala de minjar a jugar aus cubes e a dessenhar coma lo professor. Quò seriá tanben l’ocasion de li far auvir un pauc mai de musica per ‘mor d’afinar son amor, sa detestacion o son indiferença devers los grands classics. Pareis que Caüsac e Hofnagel ne’n avián pas mau discutit e qu’una ideia, sabe pas la quala, lor era venguda.( de segre).
Joan Ganhaire
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que la convidada de l'emission dau diumenc 9 d' abriu 2017 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Nicolas Peuch per presentar lo pitit film que faguet sur Pierrot Fouillaret, musicaire rotinier de Las Leschas, rasis Moissidan.
De veire sur https://youtu.be/_D9H19pnJ10
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
15:38 Publié dans Actualitats, Musica e chançon, Paraulas de locutors | Lien permanent | Commentaires (0)
Cultura, de Jan-Peire Reidi
Los proverbis son la saviesa dau pòble, pareis, la devinalhas son l’imaginacion metaforica, los mimologismes lo biais d’auvir parlar la natura ; los contes, los costumes, las cresenças, las chançons, la musica populara, las danças, la cosina… fan tots partida de nòstra cultura occitana. Lo biais de dire, lo biais de far, lo biais de viure – tot çò que avem apres dempuei tot pitits – fan que sabem còp sec quau grope sociau es lo nòstre ; parier coma de coneitre d’abòrd nòstra linga quand l’auvem parlar. Nòstra cultura « estructura la personalitat », coma òm ditz, e nos dòna los jalons que nos fan mestier per menar nòstra vita personala e sociala.
Pas aisat de trobar de las limitas entre la cultura populara e la Cultura, la granda, la que es respectada, estudiada, subvencionada. Enclaus daus « arts » numerotats de un a dietz : lo prumier es l’architectura, lo setesme : lo cinema, lo novesme : la benda dessenhada, los quites juecs video an lur numero, lo 10 ! Mai quo es pas totjorn pus aisat de botar l’estiqueta d’una nacionalitat sus un artista que a menat una contribucion importanta au patrimòni de l’umanitat.
Per l’Occitània, prenam lo numero 4 : la musica. Wagner era alemand, Purcell anglés, Verdi italian, Chaicovsqui russe, de Falla espanhòu, Casals catalan, Gershwin american, Debussy, que signava « Claude de France », era… francés, mas podem-nos dire que daus compausitors emigrats d’Occitània coma Emmanuel Chabrier (nascut a Clarmont), Georges Auric (Lodeva), Darius Milhaud (Marselha), eran occitans ? Coneissian benleu l’existència de nòstra linga, mas ne’n ai gaire fait de cas. (Parierament, quo es pas aisat de parlar de l’occitanitat daus pintres Pau Cesana e Tolosa-Lautrèc.) De compausitors occitans renommats, ne’n coneisse dos : l’Auvernhat Josep Cantaloba, que a armonizat e orquestrat los Chants d’Auvernha en occitan, e lo Lengadocian Deodat de Severac (Sant Felitz de Lauragués), autor d’una peça titolada Flors d’Occitània, mai d’autras que illustren « son amor pel territòri miègjornal », coma ditz la Wikipedia.
Per parlar dau cinquesme art, la literatura, siriam pas en pena de citar de las diezenas d’autors occitans de reconeissença internacionala, en començar, segur, per los trobadors e Frederic Mistral. Cresetz pas que los « grands » autors occitans dau segle XX, Joan Bodon, Max Roqueta, Robert Lafont, Marcela Delpastre o Bernat Manciet aurian pas mai meritat una recompensa prestigiosa que lo chantaire american que, antan, obtenguet lo Prèmi Nobel ? Mas i a una chausa que me charmena quante pense a la coneissença que los Occitans an de lur literatura. Avem tots estudiat la literatura francesa a l’escòla e coneissem de las citacions e quitament daus bocins mai o mens longs. Si òm vos dòna la cencena, segur siretz capable(a) de completar quauquas citacions conegudas de tots. Per exemple, Corneille : « À vaincre sans péril…. (on triomphe sans gloire ) » ; Pascal : « L’homme est un roseau… » ; Descartes : « Je pense, … » ; Lamartine : « O temps, … » Victor Hugo : « Et s’il n’en reste qu’un, … », sens parlar de las chançons, coma los textes de Brassens que sabiam de còr quand eram jòunes : « Elle est à toi, cette chanson, … ». L’experiéncia marchariá parier emb los Anglés, que coneissen mai que mai Shakespeare (« To be or not to be… ») e la Bíblia, e d’autres pòbles. Totas ’quelas citacions entradas dins la linga correnta fan partida de nòstre fons culturau ; son una referéncia que dòna fòrma au lingatge e a la pensada. Segur, ne’n passem pas fauta de grands autors occitans que aurian pogut laissar lor piada dins la linga dau pòble : voletz eissaiar lo juec de totaura emb de las citacions d’òbras occitanas ? Pas la pena. Nòstra cultura libresca es francesa mai que mai. Perque ? Coneissem plan la responsa.
Occitans, a l’escòla !
A Javerlhac, lo 22 de març de 2017
Jan-Peire Reidi
Los vilatges dau ranvers de Perigüers, per Joan-Lois Leveque
Jean-Louis Lévêque étudie l'étymologie des noms de lieux des environs de Périgueux. Aujourd'hui ...
Cauçada / Caussade
commune de Trélissac
Coma quò se ditz ?
[kɒw’ʂadɒ] > « kôw’shadô »
Qué quò vòu dire ?
Poste avancé surveillant la route de Limoges dans la forêt de Lanmary, le château de Caussade fut un repaire noble qui relevait de la seigneurie de Périgueux.
Etymologiquement, cauçada désigne en occitan une route formée de pierres bien tassées (équivalent du français « chaussée »), ce terme étant issu du bas-latin (via) calciata = route « foulée aux pieds ». La ville de Caussade, en Bas-Quercy, a cette origine.
Mais en zone nord-occitane, on s’attendrait à chauçada, ce qui conforte l’hypothèse selon laquelle le château a pris le nom d’une famille dont le patronyme était sud-occitan. Une source du XIIe siècle précise d’ailleurs que le château a appartenu à un certain Guilhem de Calzado, mais il s’agit là d’une forme latinisée.
Jean-Louis Lévêque


text:
Les Capmases
Les Capmases[1],[2],[3] (Les Cammazes en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc de la Montanha Negra situada dins lo departament de Tarn e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sus la rota de las restancas de la Montanha Negra, a la font del Canal del Miègjorn, suls bauces de las planas de Lauragués, comuna situada suls rius Sòr e Laudòt.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Restanca dels Capmases
- Rigòla de la Montanha del Canal del Miègjorn.
- Vòuta de Vauban.
- Selva domaniala de l'Aiguille.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Eth musèu acuelh es dues granes colleccions centenàries dera vila de Lhèida: era arqueologica, procedenta der Institut d’Estudis Ilerdencs e ereua der antic Museu d’Antiguitats, creat en 1868; e era artistica, qu’auie conformat er antic Museu Diocesà de Lleida, fondat en 1893. Ath delà, aué eth musèu intègre eth hons aportat peth capítol dera catedrau de Lhèida, atau com quauque depòsit dera Generalitat de Catalunya, eth Museu Nacional d’Art de Catalunya, eth Museu d’Arqueologia de Catalunya e de quauqui particulars.
Era exposicion permanenta amasse lèu mil objèctes que permeten un recorrut pera istòria e eth patrimòni d’un ample territòri qu’a era vila de Lhèida coma capitala naturau. Er objectiu fondamentau deth musèu ei auferir servici ath territòri de procedéncia des colleccions, eth dera antica diocèsi lheidatana e eth dera region istorica deth pla de Lhèida, damb vocacion d’èster un centre de promocion e metuda en valor des fenomèns patrimoniaus d’aguest encastre territoriau d’actuacion.
Exposicion permanenta:
Tarifa generau: 5,00 €.
Tarifa redusida: 2,50 €, entà majors de 65 ans, pensionistes, estudiants damb carnet, Carnet Jove, carnet de família nombrosa o monoparentau, Targeta Emocity, Club TR3SC, Club Amics de Lleida, entitats damb convèni (Òmnium Cultural, Associació de l’Estudi del Moble...).
Tarifa de grop: 2,50 € per persona, a compdar de quinze persones.
Tarifa gratuïta: menors de 12 ans, Associació de Museòlegs de Catalunya, Consell Internacional de Museus, docents acreditats, gent en caumatge acrediats, discapacitats damb targeta acreditativa, entitats damb convèni; e prumèr dimars de cada mes, eth 2 de hereuèr, er 11 de mai, 18 de mai (Dia Internacional dels Museus), er 11 de seteme, es Jornades Europèes de Patrimòni e eth 30 de noveme, entà tot eth public.
Exposicion temporau: 2,5 €.
Exposicion permanenta + exposicion temporau:
Tarifa generau: 6,00 €.
Tarifa redusida: 4,00 €.
De junh a seteme: de dimars a dijaus e dissabte, de 10.00 a 14.00 e de 17.00 a 19.00 ores; diuendres, dimenge e festius, de 10.00 a 14.00 ores.
D’octobre a mai: de dimars a dijaus e dissabte, de 10.00 a 14.00 e de 16.00 a 18.00 ores; diuendres, dimenge e festius, de 10.00 a 14.00 ores.
Dies de barrament: deluns non festius; 25 e 26 de deseme; 1 e 6 de gèr; Diuendres Sant e deluns de Pasca.
Transpòrt public:
Linhes de bus
Parada Universitat 1: L1 (Interior), L3 (Pardinyes), L5 (Bordeta), L6 (Magraners), L13 (Cappont), L14 (Agrònoms), L17 (Bordeta - Ciutat Jardí) e Bus toristic (sonque en estiu).
Parada Universitat 2: L7 (Secà) e L17 (Bordeta - Ciutat Jardí).
A pè:
Des de plaça Ricard Vinyes, baishant per rambla d’Aragó, abans d’arribar ena Bibliotèca Publica.
Des de plaça Catalunya, pujant per rambla d’Aragó, just despús de passar era Bibliotèca Publica.
Des deth carrèr Major, pujant eth carrèr era Palma enquia trobar eth carrèr Lluís Besa, a man esquèrra.


text:
Hello there! Welcome to our weekly digest of Wikipedia activity.
Articles
Aquela setmana, 49 autors an fach 396 cambiaments a 285 diferents articles. los 20 melhors articles de la setmana:
- Chaim Rumkowski (19 cambiaments per 1 autors)
- Mestritge del fuòc (6 cambiaments per 1 autors)
- Montpelhièr (6 cambiaments per 1 autors)
- Homo ergaster (5 cambiaments per 1 autors)
- Dorna (5 cambiaments per 1 autors)
- Montpelhierenc (sosdialècte) (5 cambiaments per 1 autors)
- Saint-Saturnin (5 cambiaments per 1 autors)
- Viralenga (4 cambiaments per 1 autors)
- Sent Genès de Lobaut (4 cambiaments per 1 autors)
- Sant Fortunat (4 cambiaments per 1 autors)
- La Parroquial (3 cambiaments per 1 autors)
- 23 de setembre (3 cambiaments per 1 autors)
- Malijai (3 cambiaments per 1 autors)
- Sent Caprasi (de Bordèu) (3 cambiaments per 1 autors)
- Pompinhac (3 cambiaments per 2 autors)
- Mun (Hauts Pirenèus) (3 cambiaments per 2 autors)
- Senac (Gironda) (3 cambiaments per 1 autors)
- Fuòc folet (3 cambiaments per 2 autors)
- L'Aval d'Aurèla (3 cambiaments per 1 autors)
- Aurius (Occitània) (3 cambiaments per 2 autors)
Articles novèls
Los dètz articles modificats mai activament creats la setmana passada
- Mestritge del fuòc (6 cambiaments per 1 autors)
- Homo ergaster (5 cambiaments per 1 autors)
- Fuòc folet (3 cambiaments per 2 autors)
- Gavaudan (trobador) (2 cambiaments per 2 autors)
- Circuit electric (2 cambiaments per 1 autors)
- Quiòto (2 cambiaments per 1 autors)
- Endorfina (1 cambiaments per 1 autors)
- Ritme circadian (1 cambiaments per 1 autors)
- Kitsune (1 cambiaments per 1 autors)
Discussions
Las discussions mai activas:
Estadisticas
Qualques chifras de la setmana passada:
- 30 membres enregistrats e 19 membres pas enregistrats an fach 396 cambiaments a 285 articles
- Los membres pas enregistrats an modificat 151 131 articles
- 2 que los robòts an fach 3 cambiaments a 3 articles
Qu'es aquò
Aquèste projècte recupera una lista dels cambiaments recents de la setmana mercé als Wikimedia Tool Labs, e distribuís de messatges electronics amb MailChimp. Còde e mai disponibles sus GitHub. Creat per Stephen LaPorte i Mahmoud Hashemi.


text:
Operacion Market Garden
L'Operacion Market Garden foguèt una ofensiva aliada que se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 17 au 25 de setembre de 1944. Son objectiu èra de capturar plusors pònts sus lo territòri neerlandés per permetre ais Aliats de conquistar la region industriala de Ruhr, centre de l'economia alemanda. Necessitant mai d'un largatge de paracasudistas britanics, estatsunidencs e polonés e una coordenacion precisa amb una ofensiva terrèstra d'un còrs blindat britanic, l'operacion mau capitèt en causa de la resisténcia alemanda dins lo sector d'Arnhem que son pònt poguèt pas èsser conquistat per leis Aliats.
Leis Aliats perdiguèron 18 000 òmes dins l'ataca e leis Alemands entre 3 300 e 8 000. Autra consequéncia grèva per leis Aliats, la mobilizacion sus l'Operacion Market Garden permetèt ais Alemands de se reorganizar dins leis illas situadas a l'entorn dau pòrt d'Anvèrs e de'n blocar l'accès fins a novembre de 1944.


text:
Dimècres, 7 de febrièr de 2018, 03h00
Dimècres que ven, 14 de febrièr, l’Universitat de Bordèu-Montanha e l’ESPE d’Aquitània organizan una jornada d’estudis sus l’ensenhament en occitan. ... +
Dijòus, 28 de decembre de 2017, 03h00
Guiana > Bordalés > Entre Duas Mars
Una grépia viventa e una messa cantada en occitan se tendràn lo dimenge 7 de genièr, a l’abadiá de Sant Fèrmer (Entre Duas Mars), a partir d’11 oras. La ... +
Diluns, 11 de decembre de 2017, 03h00
Dijòus que ven, 14 de decembre, l'Acadèmia de las Sciéncias, Bèlas Letras e Arts de Bordèu farà la remesa solemna de sos prèmis 2017. Demest los laureats ... +
Dimenge, 10 de decembre de 2017, 03h00
Un Diplòma Universitari Occitan especializat en cultura, patrimòni e espectacle es dobèrt en formacion contunha a l’Universitat de Bordèu Montanha. Los corses auràn ... +
Dissabte, 9 de decembre de 2017, 03h00
Aqueth 11 de deceme, que’s tienerà a l’ Ostau de Region de Bordèu la sesilha plenièra deu Conselh de Desvolopament per la Lenga Occitana, aperat “Amassada”. ... +
Diluns, 23 d'octòbre de 2017, 03h00
Calandreta manifestèt dissabte passat a Bordèu contra la supression dels contractes ajudats, una nòva politica de Macron qu’a menat las Calandretas a una situacion desesperanta. ... +
Diluns, 9 d'octòbre de 2017, 03h00
Dissabte 21 d’octòbre se tendrà una manifestacion a Bordèu contra la supression dels contractes ajudats, una nòva politica de Macron qu’a menat las Calandretas a ... +
Dijòus, 29 de junh de 2017, 03h00
Duas manifestacions au torn de la lenga nòsta se debanan en Gironda, dens las lanas deu Vasadés e a las termièras de las Gravas. Causida crudèu! “Mès jo non sèi ... +
Dimècres, 31 de mai de 2017, 03h00
Las fòrças de seguretat de França an detengut a Bordèu e dins la region de París sièis personas. Aquestas se serián radicalizadas e las sospièchan ... +
Divendres, 28 d'abril de 2017, 03h00
An condemnat a 15 jorns de preson un òme per aver panat un paquet de salsissas, de pastissons e una brústia de las dents. Lo condemnat es un òme sens papièrs d’aperaquí ... +
Divendres, 28 d'abril de 2017, 03h00
Lo mond vòlon ben viure en vila, mas a lor plaser, n’aver los avantatges sens los inconvenients Parlam de l’aseptizacion de las vilas, de la gentrificacion, en brèu de la ... +
Dimècres, 5 d'abril de 2017, 03h00
Qualques centenats de personas —entre 700 e 2000 segon Le Monde— manifestèron dimenge passat a Bordèu contra la preséncia de Marine Le Pen, que i èra anada far un ... +
Dimenge, 12 de febrièr de 2017, 03h00
Guiana > Bordalés > Entre Duas Mars
Los escolans deu collègi de Pelagrua (Entre duas Mars) vos convidan au Carnavau Occitan que se debanarà divés lo 17 de heurèr de 13h a 16h. Cada an i a un tèma e ongan ... +
Dimars, 3 de genièr de 2017, 03h00
Guiana > Bordalés > Entre Duas Mars
Una grépia viventa e una messa cantada en occitan se tendràn dimenge que ven, 8 de genièr, a l’abadiá de Sant Fèrmer (Entre Duas Mars), a partir d’11 oras. La ... +
Dimècres, 14 de decembre de 2016, 03h00
Guiana > Bordalés > Entre Duas Mars
Se sarra lo temps de Calendas e los tradicionals concèrts de nadalets se debanan long de tot lo país. Mas a Geniçac (Entre duas Mars) se tendrà aqueste divendres quicòm ... +
Diluns, 7 de novembre de 2016, 03h00
Lo Telhan (Medoc) ven de recuperar son nom amb l’inauguracion, aqueste dimenge, dels panèls d’intrada dins la vila bilingües. Amb aquela iniciativa, Lo Telhan es venguda la primièra ... +


text:
-552
Aquesta pagina concernís l'an -552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Rompedura de l'aliança entre Pisistrate e Megaclès. Lo premier deguèt tornarmai s'exilar.
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Campanha dau rèi Nabonide dins lo sud de l'Empèri Caldèu oficialament per sometre lei tribüs nomadas aràbias. Pasmens, s'installèt dètz annadas dins l'oasi de Taima laissant son fiu Bel-sharsur coma rèi de Babilònia. Son abséncia empachèt l'organizacion dei celebracions de l'Annada Novèla e sa popularitat demeniguèt rapidament en causa de l'ostilitat dau clergat de Marduk a un rèi qu'èra un fidèu dau dieu Sin.


text:
La lenga mai pròcha del catalan
- in: Idiomes
- tags:
Per Thiago Mori. Adieusiatz! Uèi anam parlar d’una lenga a l’encòp pròcha e desconeguda. Solide que podètz tot comprene, vertat? Aquela lenga es l’occitan, lenga bessona del catalan: an de sègles d’istòria culturala e politica comunas. Es la lenga qu’empleguèron los trobadors de l’Edat Mejana (alara se’n disiá provençal). Lo nom occitan ven d’una anciana classificacion de las lengas romanas per sa manièra de dire “òc”: lengas d’oïl, lengas de sí, lengas d’òc.
Ara, lo nombre d’occitanofònes es de prèp d’un milion, mas sa preséncia sociala es fòrça redusida, consequéncia de sègles de repression. Se parla a las Valadas (nòrd de l’Estat italian), a Mònegue e tanben a la Val d’Aran (Estat espanhòl). Es oficiala a tot Catalonha segon la lei 35/2010, tanben coneguda coma «Lei de l’occitan, aranés a l’Aran».
De tot biais, la màger part dels occitanofònes se tròba al sud de l’Estat francés. L’espaci lingüistic occitan ocupava prèp del 40% de França. Ça que la, de vilas importantas qu’avián estat monolingas en occitan, coma Tolosa, Bordèu e Marselha, uèi an pas qu’un usatge residual de sa lenga pròpria. La substitucion lingüistica pel francés se debanèt amb una estrategia suauda, mas fòrça violenta: se faguèt creire a l’òme occitan que çò que parlava èra pas una lenga, mas un patés (en francés, patois). Aquela estrategia s’apelava la vergonha. Los meteisses occitans prenián, de còps, la decision de transmetre pas la lenga a sos mainats, per lor donar mai de possibilitats en un Estat tròp centralizat e ont l’egalitat èra venguda sinonim d’omogeneïtat.
Benlèu ausiretz pas l’occitan a la carrièra al país, mas la lenga sobreviu tostemps. A mai de la resisténcia del movement occitanista, la lenga d’òc se fai presenta a la toponimia, los bastiments istorics, la gastronomia. Dins son pròpri territòri, l’occitan es a l’encòp omnipresent e misteriós.
L’occitan possedís, a mai, una normativa pluricentrica, que respècta la varietat de sos dialèctes (vivaroalpenc, provençal, auvernhat, lengadocian, lemosin e gascon —qu’inclusís l’aranés). Es mercés al pichon territòri de la Val d’Aran que l’occitan gaudís d’una certana oficialitat en Euròpa: França signèt quitament pas los acòrdis europencs per protegir sas lengas minoritarias (e minorizadas). Ça que la, mercés a la tecnologia, Occitània e l’occitan se restrenhon pus a son espaci geografic, e dempuèi tot lo monde se’n pòdon trobar d’informacions de qualitat, e en quantitat, en linha.
Ne volètz aver mai d’entresenhas? Vaquí:


text:
Tot soent se parle deth besonh d’incorporar « saba naua » coma forma de renauiment d’un projècte, d’ua institucion, d’un partit, d’ua associacion. Ager podíem liéger enes diaris era expression « sang naua », en madeish sens, dilhèu coma forma mès viua e illustrativa. Tant era ua coma era auta, córrer que córrer pes sòns conductes, son vida que cor. E de viatges, fòrça viatges, ei sang que cau, e de vertat, tan arròia e ludenta que mos hè a virar eth cap. Era associacion de Donants de Sang dera Val d’Aran a organizat ua caminada pes carrèrs de Vielha (10 d’abriu, entàs 17.00 h, ena plaça dera Glèisa) damb motiu deth dia mondiau deth Donant de Sang, que se celèbre enguan en Barcelona. Vides que corren pera sang naua que tanti an de besonh. Sang naua que se balhe en un gèst senzilh e tan precís coma era agulha que tot just que punche. Mès non ei sonque sang que se da, son es nòsti talents per guarir e suenhar (e suenhar-mos) e portar ua vida mielhor, mès confortabla. Sang naua que mos dam, alavetz eth dia 12 d’abriu, en palai d’Espòrts (d’11.30 h a 21.00 h).
Mes : Març 2010
El discreto encanto de vivir y dejar vivir
Nau Testament
Mossen Jusèp Amiell a revirat ar aranés eth Nau Testament, aqueth corròp de vint-e-sèt libres que neurís eth còrpus doctrinau deth cristianisme. Ath recuelh tanben se li coneish damb eth nòm de naua aliança, era que sagète damb es òmes aqueth diu pare per miei deth sòn hilh òme. Damb aguesta arrevirada, Amiell a passat a formar part des proòms aranesi que, amassa damb Mn. Nart e Mn. Condò Sambeat, an hèt der aranés ua lengua de cultura e excelléncia, atau coma rasoèc eth sindic ena presentacion, dies dempús dera publicacion d’Era plaça deth diamant de Rodoreda, en version de Manuela Ané. Libres coma aguesti placen er aranés ena universalitat, coma un esturment util en toti es registres e signe des temps en qué viuen es sòns parlants. Eth Nau Testament d’Amiell respècte damb bon resultat eth parlar dirècte, pedagogic, mès lèu popular, que reflectissen era màger part des sòns escrits. “Erosi es praubi, pr’amor qu’eth Règne de Diu ei vòste” (Lc 6, 20), revire Amiell, en referéncia a un des èishi programatics de Jesús. Coma lector inexpèrt, permetetz-me remercar er hiu que semble qu’estaque cada libre d’aguest corròp literari, culturau e religiós, hònt maxima d’inspiracion artistica (pensi, per exemple, ena mès grana adaptacion cinematografica: er Evangèli segontes Matèu de, clar, Pasolini, dedicat a Joan XXIII): tot eth ei ua invitacion ara esperança e ara misericòrdia, ara confidança totau ena persona, laguens d’un cambi de pensada e de vida. Tostemp i trobaratz ua contraposicion entrè çò de vielh dolent e çò de nau mielhor, en aguest cant universau que, ara òc, podem liéger en aranés.
(Diari Segre, 27 de març de 2010)
Per un autogovèrn util
En pògui dies, s’an succedit eveniments fòrça importants entà Aran. En prumèr lòc, cau destacar era inauguracion dera naua residéncia geriatrica Sant Antòni, amiada a tèrme peth Conselh Generau d’Aran damb ua inversion de 2,2 milions d’èuros e un aument de 24 places naues entara nòsta gent grana. Ua actuacion que da compde deth fèrm compromís deth Govèrn aranés de cap tara gent grana e eth benèster d’aqueri que mès ac an de besonh.
Era inauguracion deth centre, damb ues dependéncies plan dignes, a compdat damb era preséncia deth president José Montilla, qu’a avertit que « ua societat que non suenhe ara gent grana non ei solidària; ua societat que non compde damb era experiéncia dera sua gent grana non ei intelligenta, ne sostenibla ». O coma a soslinhat eth sindic Francés Boya, eth país ei çò qu’ei gràcies ar esfòrç des qu’an possat aguest país e aué an de besonh dera nòsta ajuda.
Damb apòstes coma aguesta, eth Conselh Generau demòstre qu’er autogovèrn aquerís tot eth sòn sentit quan le metem ath servici des persones, entà hèr qu’era sua vida sigue mès confortabla, mès autonòma, mès erosa, totun, entà arténher ua societat mès fòrta e coesionada, damb mès oportunitats entà toti. Un autogovèrn util, qu’apròpe e mielhore era gestion des ahèrs comuns, mèrque eth pas dera propòsta politica des òmes e es hemnes d’Unitat d’Aran.
En referéncia ar autogovèrn, non cau deishar de hèr mencion as paraules qu’eth president a prononciat en aranés entà advocar per acòrd damb eth Conselh Generau entà « respectar era personalitat e era singularitat dera Val d’Aran », ena naua lei de vegueries. Ua volentat d’entenuda qu’a tanben era experiéncia contrastada ena collaboracion fructifèra entre eth Conselh e era Generalitat entà amiar entà dauant projèctes que drevelhen naues esperances, gràcies as oportunitats que s’aufrissen en tot daurir ua naua residéncia, un nau institut e, ath delà, un nau Palai de Justícia d’Aran, inaugurat tanben era setmana passada, en tot compartir projèctes coma eth dera reforma e ampliacion der Espitau, en tot compartir, totun, eth besonh d’ua vida mès plea en Aran.
José Maria Castellà
Era eternitat se base dilhèu en rebrembe que passe de generacion en generacion. Ei era esperança que demore quan era mòrt, impacienta, ja non demore. Aguesta, era mòrt, arribe tostemp lèu. Massa lèu. José Maria Castellà a mòrt massa joen, ara que tot just començaue ua naua vida ena sua estimada Val d’Aran e en compromís public damb era, coma conselhèr generau e còsso der ajuntament de Bossòst. Òme prudent, tranquil e brave, plan entendut en món der audiovisuau e tanben des telecomunicacions. N’ère eth sòn mestièr. Quan la’c demanauem, tostemp auie a punt un exemple plastic, ua comparança illustrativa entà compréner ce qué explicaue. “Açò ei coma…”, solie començar. E tanplan que foncionaue eth sòn metòde, atenuda era nòsta inexpertesa en món des chips, era causa digitau e toti aqueri invents qu’as òmes de letres se mos escapen der entendiment. Politic revelacion a compdar d’un miting memorable en cine de Bossòst, compdaue damb ua capacitat d’iniciativa de viatges susprenenta. Coma se sòl díder, auie vision dera jogada. De hèt, signe d’aguesta intelligéncia n’ère era fina ironia, que toti es que l’an coneishut rebremben damb un arridolet de malenconia, e dilhèu aqueth bon víuer des òmes en patz damb eri madeishi, de chapèu en cap, diari dejós deth braç e es mans caperades ena pòcha de fosc abric. Aguesta ei des darrères imatges que d’eth rebrembam. Ara sonque demore era esperança deth rebrembe, aquera eternitat seculara, perque, ac sentencièc dejà Epicur, “toti se’n van d’aguesta vida coma se l’acabèssen de començar alavetz”. José Maria, talament.
¿Dónde están?, ¿qué piensan?
El proceso « veguerial » ha permitido desvelar la actitud de unos y otros. Ha demostrado con suma claridad que, efectivamente, todos los políticos no son iguales. La política democrática es un continuo diálogo y una continua contraposición entre proyectos e ideas. Nada más sano. Sin embargo, el « juego » político requiere de cierta honestidad que permita aportar confianza y madurez. La sociedad es muy exigente y los políticos tienen que serlo en la misma medida.
El síndic Francés Boya está dando muestras suficientes de estar a la altura de lo que merece Aran en el nuevo mapa territorial. Se ha plantado cuando ha sido necesario y no ha tenido remilgos en exigir ese trato que Cataluña reclama muchas veces a las instancias estatales. Y todo ello lo ha hecho con luces y taquígrafos, en las negociaciones, en los foros mediáticos cuando se le ha requerido, diciendo lo mismo en Aran o en Barcelona, por si a alguno todavía no le ha quedado claro.
Por supuesto que le ha quedado claro. Ése es el problema: la actitud inquebrantable del síndic ha tambaleado los cimientos sobre los que se construyó el proyecto convergente, que creía tener la exclusividad de la defensa de los derechos del pueblo aranés. El rey destronado está desnudo y todavía no se dio cuenta.
Sólo hay que ver cómo la corte de la CiU aranesa afila cuchillos en el palco del Parlament, esperando el voto del síndic en el pleno para dar trámite a la ley de veguerías. Pero, el chasco ha sido monumental, porque el síndic se ha abstenido, votando diferente de sus compañeros de grupo. De hecho, antes de los cuchillos, ya se lanzaron ataques preventivos. Y se siguen lanzando por quien parece que ha tomado el relevo del anterior jefe de comunicación con el exsíndic Barrera.
Hablo, por supuesto, del secretario general de CDA y regidor en el Ayuntamiento de Vielha, que no duda en hacer uso de la correspondencia privada y de las redes sociales para hacer política de la única manera que saben: creando confusión y, especialmente, ensañándose contra la persona del síndic, que a veces ni merece tal consideración.
Y crean confusión porque, en verdad, están muy confundidos. Sólo hay que ver el vídeo tan elocuente que ha publicado Álex Sirat sobre la intervención de la diputada del PP en el debate sobre las enmiendas a la totalidad a la ley de veguerías. No se entera de nada la ilustre señora.
Por cierto, ¿dónde estaba Artur Mas cuando se votó el inicio del trámite? Si tan trascendental es para el futuro de Aran, si tanto daño puede hacer el maléfico tripartito organizando el territorio catalán, ¿por qué el líder de CiU se escabulle? Todos conocemos la negativa del síndic y UA a formar parte del Alt Pirineu, pero, hay que insistir, ¿qué piensa CiU sobre Aran en el nuevo mapa territorial? Todavía hoy no lo sabemos.
Prumèr, eth país
Es principaus diaris destaquen aué era abstencion deth sindic d’Aran, Francés Boya, ena votacion sus es esmendes ara totalitat ara lei de vegueries, un hèt qualificat pera màger part d’aguesti rotatius coma un « trencament dera disciplina de vòt », perque ena votacion deth Sindic a pesat mès eth factor institucionau e de país, que non pas eth partidiste. Non toti se’n pòden vantar, d’aguesta actitud e posicionament! Entre es diuèrses croniques que s’an publicat, vos recomani es deth diari Segre (« El tripartit veta les esmenes a les vegueries amb l’abstenció de Boya ») e Avui (« El Síndic d’Aran s’absté en les esmenes a la totalitat de la Llei de vegueries i espera canvis »).


text:
Loic Fauchon, pdt de la SEM e Martine Vassal, pdta dau CD13, implicats dins lo mercat contestat dau servici d'aigas dau relarg marselhès (photo MN)
Dos milions e quasi dos cen milas €uròs « lei quaus seràn renduts ais usatgiers coma li son deguts » segon lei demandaires qu’an ganhat au Tribunau Administratiu de Marselha, quatre ans après qu’agan contestat una disposicion dau contracte de distribucion d’aigas de Marselha.
Lo 22 de junh lo TA aviá jutjat qu’una disposicion dau contracte entre la Societat deis Aigas de Marselha (alora una reunion dei doás gròssas entrepresas dau sector, Generala e Lionesa d’Aigas) avián pas a vendre a la Comunautat Marselhesa lei comptaires d’aiga de chasque client.
Lo mume 22 de junh, l’actuala presidenta dau Consèu Despartamentau dei Bocas-dau-Ròse, elegida a la Comunautat Marselhesa siguèt gardada a vista dins lo quadre d’aquel afaire, coma lo President de la Societat deis Aigas, Loïc Fauchon. Èra en 2013 presidenta de la Commission Aglomeracion Eco-Responsabla, e doncas en carga d’aqueu mercat de 3 mds d’€ passat amé la filiala de Veolia.
La crompa dei comptaires èra un apondon
au mercat generau.
Son d’elegits ecologistas marselhés qu’avián portat planh en decembre de 2013 : li cómptan Michèle Poncet-Ramade e Karim Zeribi, lei mai coneissuts entre una tièra
de sièis.


text:
Lei Palús
Lei Palús[1] o Alten[2] (oficialament en francés Althen des Paluds) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament de Vauclusa e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.oocities.org/toponimiaoccitana/84b.html
- ↑ Fr. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige, reedicion Culture Provençale et Méridionale, Raphèle-lès-Arles, 1979


text:
Planvienguts suu noste site.
Possibilitat de comandar en linha los nostes obratges (pagament sus un site bancari professionau segur).
Se volètz recéber la nosta letra d’informacions, inscripcion obligatòria.
Programme soutenu par le FSE
Formacions professionaus en lenga e cultura occitanas :
s’ètz interessat, anatz véder lo noste site dedicat a la formacion, ací.
Nautats
- Animacions e encontres
Dives 2 de noveme, a Lorda (65)
Presentacion per Joan-Loís Lavit deu son roman Bèth peu de sau
Libreria Le Square, a 18 h 30.
- Focus
Los dus bessons, contes de Joan Francés Bladé en libre audiò
Joan Francés Bladé, famós acampaire e inventor creatiu de contes occitans al sègle XIX, publiquèt en 1874 los Contes populaires recueillis en Agenais.
Laissatz-vos esmeravilhar, susprene o encantar en escotant Los dus Bessons, Pèl d’Ase, La Goluda, La Camba d’Aur, L’Òme blanc, Lo Gojat castigat…
Lectura integrala dels 18 contes del libre realizada per Maria Odila Dumeaux.
- Lo plaser d’escotar : libes audiò
Que prepausam aus legedors, e auditors, ua navèra colleccion de libes audiò. Atau qu’averatz lo plaser d’escotar Joan Loís Lavit léger lo son roman, Escura la nueit, d’un cap a l’aute o Camilha Bilhac léger contes d’Andrieu Lagarda (Sul pont de veire).
O enqüèra l’enregistrament per Sèrgi Carles de la soa traduccion de La vida de Lazarillo de Tormes.
Se voletz descobrir tots los nostes enregistraments, picatz ací.


text:
Trompeta barròca
Ua trompeta barròca qu'ei un instrument de musica e mei precisament un aerofòn de la familha deus coires e enqüèra mei precisament ua trompeta naturau ; aquò que vòu díser qu'ei ua trompeta desprovesida de tot piston (au contra de las trompetas modèrnas). En mei d'estar ua mena de trompeta naturau, ua trompeta barròca que deu (com tot instrument barròc) estar un instrument hargoat deu temps de l'epòca barròca o estar ua replica d'un instrument remontant ad aquestas tempsadas. Las replicas modèrnas que son generaument inspiradas de trompetas simplament plegadas dus còps entà formar ua bocla ; a l'epòca barròca, se un heish de trompetas b'èra efectivament hèitas atau, non i avèva pas nada nòrma e la famosa trompeta de Gottfried Reiche, sancerament enrollada, qu'èra hèra desparièra ad aqueth modèl.
Tecnicament lo musician qui joga sus ua trompeta naturau qu'ei limitat peu hèit qu'aqueth instrument be pòt pas sonque interpretar nòtas d'ua sola seria armonica. Com las armonicas naturaus e son los multiples d'ua medisha frequència dita fondamentau e que cada multiple de dus d'aquesta frequència que's puja d'ua octava, la nòta de la seria que son mei numerosas e mei tanhentas quan òm puja dens los aguts e suberaguts ; aquò que vòu díser que mei òm puja dens los aguts e mei òm dispausa de nòtas entà interpretar ua melodia mei complèxa.
Durant l'epòca barròca, pujar dens los suberaguts que ho donc l'estrategia deus compositors entà poder compausar melodias elaboradas per trompeta. Malurosamet las nòtas suberagudas que son las de mens bon prodúser entau trompetista. L'exemple lo mei famós d'aquesta tecnica de composicion qu'ei lo concerto brandeborgés numèro 2 de Johann Sebastian Bach. Deu son costat, Antonio Vivaldi qu'avó lo meriti de virar se las entà escríver per aqueth instrument dens ua tessitura mei grava shens har paréisher de tròp las limitacions d'aqueste instrument dens lo son concerto per 2 trompetas.
Uèi, las òbras barròcas suberagudas per trompetas que son generaument interpretadas dab trompetas piccolos, çò qui ho l'especialitat deu trompetista occitan Maurici André. Totun, com las tempsadas barròcas que ns'an legat chic de musica hèra elaborada per aqueste instrument limitat dens las soas possibilitats melodicas, mantuas trancripcions que son estadas hèitas per la trompeta modèrna de particions barròcas escrivudas per d'autes instruments.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] sus youtube.com, interpretacion de la sinfonia d'Alessandro Scarlatti Il Giardino d'Amore.
- [2] sus youtube.com, Abblasen Fanfare de Gottfried Reiche.
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Compositors anglés : Clarke • Purcell
- Compositors àustriac : Georg Christoph Wagenseil
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
La fin d’una tradicion occitana urbana : Les Recardeyres. Fantaisie dite au Banquet du Syndicat de la Marée (1938) par l’auteur et doyen Fernand LAPAUZE
Lo ton generau es pebrat, pimentat, quitament gorrin. Tots los ingredients i son, e totun quauquarren es a díser. I a un sèi-pas-qué qu’es de manca. Coma s’una flamba s’èra tuada. Coma se tot aquò n’avèva pas mei d’importància.
D’ont es aquò que ven, aquera tradicion farcesca bordalesa ? Mèste Verdièr, òc. Mes Verdièr n’èra pas eth qu’un eretèir, lo d’una tradicion bien mei vielha qu’eth, que continuava ? Dens Verdièr es de conéisher l’influéncia daus tòpoï de la tradicion farcesca, coma lo francitan, que desjà tròban ches Godolin o Cortèta dus siègles mei tòst. La tradicion bordalesa occitana ten sa geografia e sa sociologia pròpras : s’organiza mei que mei a l’entorn dau pujadueir de Sent-Miquèu, de la carrèira Elias-Gentrac, de Maucalhau, daus Capucins. Son personatge emblematic es la recardèira. Aqueste mòt, que se traduïré en francés per regrattière, ven de « cardar ». S’agís dau praube monde que, d’ancian temps, recuperavan los retalhons de lana quora la cardavan, per tant de los revénder. Daus ganha-petit, daus revendeires. Sovent de las femnas, tan praubas que lis-i fau, per susviure, practicar sovent lo comèrce de lurs charmes. D’on un pilòt de neishenças malurosas, d’abandons e d’avortaments. Tot un monde de misèria, de caitivèir, mes tanben de solidaritat e d’umor. Coma totas las societats marginalas, las recardèiras bordalesas an lur lengatge, lur univèrs, lur umor. Après la mòrt de Verdièr en 1820, pendent mei d’un siègle sas òbras seràn reeditadas, legidas, imitadas, parodiadas, apuei serviràn de base au desvelopament d’un genre pròpre a l’escriut occitan bordalés, l’estile « recardèir ».
Lo milhor de la literatura occitana bordalésa ne’n sortirà. En 1938, som au cap d’aquesta produccion, e lo petit obratge que ténem entre las mans damòra coma lo darnèir huec d’una tradicion seculària.
Fernand Lapauze, vaquí un nom perfeitament desconeishut. L’annuari de 1938 nos apren qu’èra marejador, president dau sindicat de la mareia de Bordèu. A sa faiçon, l’òme – dauquau ne conéishem pas nada produccion escriuta auta – perpetua la tradicion daus obrèirs-poètas de lenga d’òc. Sonqu’aquí, védem tot d’abòrd que som arribats au cap, a la fin de quauquoren. La lenga d’òc a Bordèu, en mitan urban, s’a susviscut a era-medissa annada après annada maugrat las evidéncias, damb una longevitat de conéisher. La tradicion farcesca evocada s’a trascendada dens las produccions en francés fòrtament occitanizat d’Ulisse Despaux, mòrt en 1825, qu’espleita un otís mei aisit a utilizar de cap ad un public en via de desoccitanizacion-desculturacion : lo « bordeluche », aquesta traca de creòl de basa francesa mes de superstrat occitan, qu’es quasi de l’occitan dissut damb una gramatica francesa. Los successors de Despaux – los Guí Suire, Max-Enric Gonthier, Claudi Ducloux o encara Jovença – sauràn esperlongar la vida d’aqueth eretèir de l’occitan.
Non, aquí, som de cap ad una tradicion que s’escantís. La pertinéncia societala de la farça s’a perduda en 1938. Desjà Verdièr aubedissèva a daus còdes qu’èran pas mei de son temps. Una tradicion qu’a perdut de vista perqué exista, una practica shens reflexion, ne pòt acochar que d’una parodia d’era-medissa. Aquò’s end’aquò que nos védem aquí acarats. A la satira pebrada e daus uns còps enverenada a succedit la vulgaritat, l’umor scatologic e putanèir pr’au simple plesir de díser « mèrda » o auta causa. Mes de fèt, de qué s’agís aquí ?
Duias recardèiras – o puslèu los hantaumas de duias recardèiras – defuntadas environ setanta ans pus tòst, se’n tornan sus Tèrra. Vòlen tornar veire lo marcat de « Pòrta Neva », l’ancian nom daus Capucins, que frequentavan autescòps. Mes lo marcat a chamjat de nom e d’aspèct. L’istòria s’engagan alavetz dens una sequèla de gags en desvelopant la medissa logica : las duias recardèiras pòrtan sau monde novèth que las environa un espiar meitat amusat, meitat critic, damb un comic de descalatge e lo franc parlar supausat pròpre a sa corporacion. Mes Lapauze n’es pas Verdièr ni Elias Boirac, e sonqu’una seria de sortidas mei o mens drolaticas, aquò ne pren pas. L’idèia, pas talament maishanta en se, acocha d’una fantasia shens granda originalitat. Los sols interès qu’i veden son, a la fin, lingüistic – am aquí un daus darnèirs senon lo darnèir tèxte en occitan bordalés « pishadèir » autentic – e sociologic. De verai : la scèna se passa per devath a la quita hala daus Capucins, dens la vida vitanta, au bèth mitan daus autes comerçants. Mes coma aquò’s pr’una ocasion de hèsta, qu’i a un banquet de previst, aprénem que lo conselh municipau de Bordèu au grand complet es present e assista a l’espectagle. I son tots : lo maire Adrian Marquet – que vindrà lèu una figura dau collaboracionisme – son adjunt Jausep Benzacar, sortit d’una de las mei vielhas familhas judivas bordalesas, que moirirà en 1944 a Aushwitz, e los autes : Delboy, Fourtassis… tot lo conselh i es. E la causa qu’es de conéisher, es que los dus personatges interagissen damb lo public : nichas, clinhets, allusions e vanas se multiplican. Las sortidas umoristicas de las duias recardèiras saus elugits bordalés presents dèisha a pensar qu’aquestes-aquí son dens lo cas de compréner tot aquò, donc que comprenen l’occitan. Aquò’s pas impossible : Marquet, neishut en 1884 a Bordèu, a creishut dens un environament dau quau l’occitan èra lònh d’estar absent : lo Bordèu popular d’alentorn de 1900 lo parlava encara largament. La remarca vau tanben per Benzacar amei d’autes.
Aqueste punt ne mancaré pas d’interès se l’autor ne ressentèva pas lo besonh de començar son prepaus per una desencusa : desencusa per la cruditat dau ton, desencusa sustot benlèu de prepausar aqueste intrusion dau Bordèu d’autescòps dens lo d’anueit. Que, s’es de conéisher que l’occitan se practica e se compren encara au marcat daus Capucins en 1938, s’aquò’s probable que los elugits bordalés son encara dens lo cas de lo compréner e de n’apreciar las subtilitats (se gausi díser per la pròsa de Lapauze), lo tèxte empenat ne hèi referéncia qu’au passat. Passat dau Bordèu occitan, dau Bordèu recardèir. Las recardèiras, que semplan pertan bien vivas, son dus hantaumas. Parlan, caquètan, mes son mòrtas. E ne son pas que lo son dau passat que tòrna trenir a nòstas aurelhas. Per devath a l’insociança aparenta dau prepaus, la jòia tapatjosa sona coma una cantaplora, la cantaplora d’un temps que Lapauze e probable bèth-arremat de sos collègas daus Capucins creden esbalagat. Ne n’es ren, egau, e l’occitan viu e viurà encara dens la ciutat garonesa. Benlèu que, se las vulgaritats estujan las ‘grimas de dòu, aquò’s l’entestament d’una lenga e d’una cultura a ne pas se deishar morir que fau compréner darrèir la naientetat daus escarcalhs de ríder.


text:
William Thomson, Lord Kelvin
William Thomson (1824-1907), lord Kelvin, foguèt un fisician britanic que participèt a l'aparicion de la termodinamica au sègle XIX. Capitèt d'esplechar lei resultats de Sadi Carnot (1796-1832, de Julius Robert von Mayer (1814-1878) e de James Prescott Joule (1818-1889) per estructurar ço qu'èra una sciéncia novèla gràcias a la definicion dau zèro absolut en 1848 e dau premier principi e dau segond principi de la termodinamica en 1852.
L'unitat principala de la temperatura absoluda, lo Kelvin, foguèt nomat en son onor.


text:
Entre BD de talha XXL, jòc vidèo e murder party, Qui a matat Francés Canat ? es una enquèsta interactiva imaginada per l’Atelier In8. Dins aquesta version integralament en occitan coprodusida pel CIRDÒC, cabussatz dins l’univèrs del polar mercés a la realitat aumentada. Lo dispositiu, basat sus la reconeissença d'imatge, es compausat de 7 panèls autoportants amb que lo jogaire interagís mercés a una aplicacion. Pòt èsser manlevat al CIRDÒC o aquesit alprèp de l'editor In8.Qui a matat Francés Canat ? propausa atal un exercici ludic de compreneson orala de l'occitan dins sas variantas divèrsas (gascon, lengadocian, lemosin e provençal son representats).
Al fial de 40 paginas, aqueste libret, concebut per l'Atelier In8 e adaptat per Yan Lespoux e Cecila Chapduèlh pel CIRDÒC, presenta un panorama de la literatura policièra. De Poe a Vargas e Vernet en passar per Manchette, d'Arsène Lupin al comissari Darnaudguilhem, autopsia d'un genre literari dels mila univèrses.
Carnaval arriba e amb el aquesta Seleccion novèla dels bibliotecaris e de las bibliotecàrias del CIRDÒC !
Avís a totes los curioses e a totas las curiosas de la fèsta, de l'intriga, de la musica, de la dança etc.
Traparetz aquí de recomandacions bibliograficas de lectura per vos ajudar a comprene melhor l'evolucion e lo debanament d'aqueste moment de transicion e de revelh entre ivèrn e prima.
Un jorn la Marineta
Me disiá d'un air coquin
Mon enfant de qu'es aquò la cochilís
Repic:
La cochilís es una bèstia
Una canilha, un parpalhòl
Chuca rasim, chuca protinha
Chuca tot
Mas jamai chuca la marrana
Que nos escana
Nous avons trouvé trace de cette chanson dans un collectage sonore réalisé dans la région de Lodève par Pierre Bec et Eliane Gauzit en 1964. Dans cette enquête aujourd'hui conservée par le COMDT (Voir la notice du collectage sonore sur le catalogue du COMDT), le témoin, Étienne Barral interprète cette chanson qu'il a appris à Béziers alors qu'il était jeune garçon de café.
Elle a également été collectée dans la commune de Lunas (34) par les mêmes enquêteurs, auprès de Jacques Blaye (Voir la notice du collectage sonore sur le catalogue du COMDT).
La cochylis est une chenille qui se nourrit des feuilles et fruits de la vigne. Elle se développe plus particulièrement dans les régions méditerranéennes.
Nous avons tenté d'identifier le ou les auteurs de cette chanson, mais n'avons trouvé aucune occurence pour le moment.
Suite à cette enquête, une transcription de cette chanson a été publiée dans l'ouvrage Lodeva, ciutat occitana, Lodève, cité occitane : patrimoine occitan en Lodévois, contributions groupées et harmonisées par Eliane Gauzit, Toulouse : Presses universitaires du Midi, impr. 2015.
Voici les paroles de la chanson :
En 2012, lo retirament de la presidenta Cristina Kirchner per rasons medicalas, condusiá Amado Boudou a las foncions mai nautas de l'Estat argentin. Coma son patronim o daissa pensar, l'omonim de l'autor occitan Joan Bodon a d'originas avaironesas. Es de fait, un dels eiretièrs dels colons de Pigüé, vila fondada en 1884 per Clément Cabanettes e tèrra d'eleccion de nombrosas familhas roergatas, que lo sovenir n’es totjorn viu dins aquel « bot d'Aubrac en plen estiu ».
Al sègle XIX, los problèmas que coneisson las vinhas d'Avairon, menan de nombroses estatjants a cercar de cèls mai clements en França, en Euròpa e a l'estrangièr. Argentina e sos espacis grands constituisson una tèrra d'eleccion pels migrants, que lor installacion es en mai favorizada pel jove estat.
Ancian militar francés que participèt a de campanhas en Argentina, l'avaironés Clément Cabanettes fa partida dels pionièrs de la colonizacion. Fondator de la primièra companhiá telefonica del país, aquel natiu de Las Sots crompa de terrens al lòcdit Pigüé, en plen còr de la Pampa argentina. De tèrras que, a l'entorn de 1880, son encara a l'estat salvatge, e que li cal doncas valorizar. Fa lo viatge dins son país natal, convenç sus plaça de desenats de familhas de daissar un quotidian particularament dificil per temptar l'aventura de l'Eldorado argentin. Aprèp tres meses de traversada, un quarantenat de familhas d'Avairon s'installan lo 4 de decembre de 1884 a Pigüé.
La jove colonia pren plaça dins una zòna semi-desertica, ancian territòri dels Indians mapuches a l'origina de son nom. Es doncas dins un espaci verge de l'influéncia espanhòla que los primièrs colons avaironeses fondan lor ciutat novèla. Las debutas se revèlan particularament dificilas. Los colons descobrisson de condicions climaticas e de cultura fòrça diferentas de las que coneissián en Avairon. Mas aqueles obstacles frenan pas l'arribada de contunh de migrants novèls, atraits per las promessas del Monde Nòu, e la populacion creis d’un biais exponencial. D'un autre costat, la situacion dels estatjants de Pigüé se va melhorar tre la debuta del sègle XX.
Las primièras decadas de Pigüé son marcadas per una endogamia fòrta al sen de la comunautat avaironesa. Aquela favoriza encara mai la transmission de la cultura e de la lenga occitanas, confortada pel flux constant de migrants novèls venguts d'Avairon fins a la debuta del sègle XX. Las velhadas, ceremonias e reünions de familha son tantas escasenças de se remembrar lo país daissat, a travèrs de racontes e cançons en occitan, al ritme de la borrèia. La preséncia d'una parròquia e d'una regenta francesas tre las primièras annadas d'existéncia de la vila puèi la creacion d'associacions venon confortar la permanéncia del francés dins la colonia, e dins una mesura mendre, la de l'occitan.
La lenga d'òc es en efièch la primièra victima de l'assimilacion progressiva a la societat argentina dels colons avaironeses, en particular, los de las segonda e tresena generacions. Una aculturacion favorizada per de factors nombroses : politica assimiladoira de l'Estat argentin jos la presidéncia Sarniento, proximitat linguistica, mas tanben, aicí coma endacòm mai, regèt mai o mens conscient de las joves generacions d'un « patés domestic » jutjat incompatible amb la progression sociala que benefícia a una bona part dels Pigüenses.
Quitament abans la ruptura provocada per la primièra guèrra mondiala entre colons de Pigüe e lors familhas demoradas en França – la capitada afichada pels cosins argentins mas sustot lor desmobilizacion pendent lo conflicte son alara sorsas d'amarum – l'occitan va progressivament èsser abandonat pels Roergats al profièch, en primièr del francés, puèi del castilhan. Aital, se la lenga perdura qualques annadas encara dins l'esfèra publica - apareis notadament d'aicí d'ailà dins la premsa locala que publica pontualament, mas de mens en mens sovent, de tèxtes en occitan (cf. El Independentie del 13 d’octòbre de 1901, « Fraire Bourtoumiéu de Louiset ») - la practica de l'occitan es progressivament relegada als grands temps de la vida familiala e de las fèstas tradicionalas, sens desaparéisser completament.
Dins las annadas 1970, una còla de cercaires tolosencs se rend a Pigüé per s'interessar a son istòria e a l'evolucion d'aquela anciana enclava avaironesa en Argentina. L'anciana colonia es dempuèi venguda una vila e compta alara prèp de 12 000 estatjants, que 30% a 40% atèstan d'originas avaironesas. Sustot, prèp de 90 ans aprèp sa fondacion, una granda partida de la populacion de Pigüé parla encara l'occitan (12%- una part unicament compausada d'individús de mai de 60 ans) e i a fòrça monde que la comprenon (70%) (cf.Les Aveyronnais dans la pampa, fondation, développement et vie de la colonie aveyronnaise de Pigüé de 1884 à 1992, Editions Privat, Toulouse, 1977. P.265).
Pigüé es pas brica occitana a l'ora d'ara,ni quitament francesa, los ligams entre la França e sos « cosins » d'America, demòran estreches. En 1984, un grop d'Avaironeses va a Pigüé per celebrar los cent ans de la creacion de la vila per aqueles colons originaris de lor departament, que lor ròtle es uèi encara inscrit dins la pèira, sus las placas de carrièra coma la de la « C. de Rodez ».
Se los exemples de migrants dels paises d'òc installats en Argentina son nombroses, venguts de Biarn e de Masamet notadament, Pigüé demòra un exemple rar d'una colonia occitana organizada al còr de la pampa.
La Baìo est le rite festif le plus emblématique et important des vallées occitanes d'Italie. La commune de Castelmagno a également sa Baìo. De nombreuses informations sur le site castelmagno-oc.com : http://www.castelmagno-oc.com/eventi/baia_storia.htm


text:
Aforisme
Un aforisme (del grèc aφopιZeιv, definir) es una senténcia brèu qu'exprimís una pensada complèxa de forma colpidora o estetica.[1] Se considèra un genre literari e pòt aparéisser dins una composicion màger o coma recuèlh de frasas e senténcias celèbras. Lo aforisme, malgrat se presentar coma una vertat absoluta, partís de la subjectivitat de lo sieu autor e se diferéncia aital de leis scientificas o similaras, enunciades d'una faiçon semblabla (maximala concisió).
Los primièrs aforismes partisson de Hipòcrates e s'an conreat al cors de tota l'istòria de la literatura. Son mai que mai abondius pendent lo periòde hel·lenístic, a la Renaissença e a l'Illustracion.
Autors destacats de aforismes[modificar | modificar la font]
- Michel de Montaigne
- Friedrich Nietzsche
- Georg Christoph Lichtenberg
- François de la Rochefoucauld
- Epictet De Hieràpolis
- Emil Cioran
- Oscar Wilde
- Joan Fuster
- Laozi
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionario De Filosofía.


text:
Gressy
Gressy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gressy Es un vilatge vorejat a l'èst per la Beuvronne cors d'aiga en formant lo limit oriental del País de França, region naturala de Isla-de-França, e a l'oèst per la ZI de Mitry-Compans a las pòrtas de Roissy.
Gressy est un village bordé à l'est par la Beuvronne cours d'eau formant la limite orientale du Pays de France, région naturelle d'Île-de-France, et à l'ouest par la ZI de Mitry-Compans aux portes de Roissy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Noyon
Noyon qu'ei ua vila de l'anciana província de Picardia situada uei dens lo departament d'Oise de la region administrativa francesa de Picardia.
Qu'ei dotada d'ua catedrau gotica.
Carlesmanhe i ho sacrat rei deus Francs en 768 e Uc Capet que i ho tanben sacrat rei en 987 en bèth aubrir atau la dinastia deus capecians.
Qu'ei la ciutat nadau deu reformator protestant Joan Calvin e lo son ostau qu'acessa un musèu qui'u ei vodat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat a 25 km al nòrd de Compenha, 62 km al sud-es d'Amians
situé a 25 km au nord de Compiègne, 62 km au sud-est de Amiens
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Gas mostarda
Lo gas mostarda (simbòl quimic : C4H8Cl2S) es un compausat quimic toxic e vesicant que pòu infligir de cremadas grèvas ais uelhs, a la pèu e ai mucosas, compres a travèrs de vestits ò de proteccions de cauchó (bòtas, masca-gas... etc.). Es principalament utilizat coma arma quimica e foguèt fòrça utilizat durant la Premiera Guèrra Mondiala, pendent divèrsei conflictes coloniaus e dins lo corrent de la Guèrra Iran-Iraq.
Son utilizacion coma arma quimica es d'ara endavant estrictament enebida mai plusors país gardan de resèrvas importantas d'aqueu gas dins lo cas d'un conflicte quimic. Sota sa fòrma pura e a temperatura ambianta, es un liquid viscós incolòr e sens odor que provoca, après un certan temps (de quauques minutas a quauques oras), de bofigas sus la pèu. Ataca tanben leis uelhs e lei paumons.
Son nom ven dau fach qu'una fòrma impura d'aquèu gas aviá una odor que semblava a la de la mostarda, de l'alh o dau ravaneu. Es tanben nomenat de còps que i a iperita (derivat dau nom de la vila d'Ypres (Ieper) en Belgica ont fuguèt emplegat per premier còp au combat en setembre de 1917[1]), mostarda au sofre, Kampfstoff LOST, o gaz LOST. Pòu estre letau mai sa premiera foncion es d'estre fortament incapacitant.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Daniel Riche, La Guerre Chimique et Biologique, Belfond, Paris, 1982 (ISBN 2-7144-1518-0), p. 104.


text:
Commune de Brie-Comte-Robert - Code postal de Brie-Comte-Robert 77170 - Carte de Brie-Comte-Robert - Habitants de Brie-Comte-Robert : Bricomtois,...
Accueil > Île-de-France > Seine-et-Marne > Brie-Comte-Robert
Brie-Comte-Robert est une commune située dans le département de Seine-et-Marne (77) (région d'Île-de-France). Brie-Comte-Robert est un chef-lieu de canton. On compte 15 600 Bricomtois, Bricomtoises dans la commune de Brie-Comte-Robert d'après le recensement de 2009. Le code postal de Brie-Comte-Robert est 77170. Elle possède une densité de 783 habitants au km² pour une étendue de 20,0 km².


text:
Péroline BARBET es realizatritz sonòra mas tanben cercaira e mena de collèctas de la paraula. Mescla als registraments e a sas realizacions de donadas traitas de sas recèrcas propausant aital de documentaris sonòrs e de produccions entre etnologia e creacion.
Traduccion d'un extrach de la presentacion de Carnavàs ! sul site internet de la realizatritz, Péroline BARBET :
« De febrièr a març de 2017, registrèri los carnavals de Pesenàs (Erau), Marselha (Bocas-de-Ròse) e Murs (Vauclusa). Cada carnaval es singular, la fèsta s'impregna dels luòcs, n'ofrís una representacion. Mas si la fèsta met en scèna e parla de la localitat, incarna tanben una umanitat mai larga. Es d'aquestas diferéncias e d'aquestas permanéncias qu'es question dins aqueste documentari. »
Presentacion dels carnavals registrats :
Pesenàs (Erau)
Lo carnaval de Pesenàs, amb sos animals totemics sasís la vila tota pendent mantun jorn e seguís un debanament ritual fòrça orquestrat. A l'ora d'ara, la vila entièra vibra al ritme del carnaval, a tal punt que totas las botigas de la vila tampan mantun jorn a aquesta escasença. Lo diluns gras, los Fadàs sortisson un animal imaginari, lo Tamaron. Dimars gras, es l'apogèu de la fèsta, amb la sortida del Polin, l'animal emblematic de la vila. Es portat per un desenat d'òmes acampats dins l'associacion « Les amis du Poulain » e es acompanhat de sa banda de musicians (pifres e tambors). Lo Polin torna puèi a son local.
Marselha (Bocas-de-Ròse)
Lo carnaval de la Plana es un carnaval urban, independent, autogerit, nascut fa un quinzenat d'annadas a l'iniciativa de qualques militants culturals e de la ret d'estatjants del barri de la Plana a Marselha. Pren possession de la vila en plena tantossada, lo dimenge e serpenteja, sens cap demanda d'autorizacion prefectorala, dins los dedals dels barris de Noailles e de la Plana. Lo carementrant, carnaval, generalament ligat a l'actualitat politica de la vila, es brutlat de nuèch sus la plaça de la Plana.
Murs (Vauclusa)
Dins lo pichòt vilatge de Murs, lo carnaval se debana a la fin del mes de març. Es organizat pel Foyer Rural, amb l'ajuda de totes los estatjants del vilatge. Es acompanhat dempuèi d'annadas per la tropa Saboï, qu'anima la fèsta amb sos pifres, tambors e trompas. Aqueste carnaval fa tornar de personatges rituals coma los maridats, lo diable, o tanben la banda dels Bofets. Bonòme carnaval es jutjat sus la plaça de la glèisa. Lo procès es dich en occitan e en francés. Puèi es brutlat de nuèch, sus la plaça de la glèisa, aprèp un bon sopar pres totes amassa, e un percors al flambèl. »
Fotografia : Erik Delamotte
Residéncia a l’Atelier-Studio d’Euphonia, dins lo quadre dels Prèmis Phonurgia Nova 2016Ne saber + sus l'autora e sul documentari