text:
Waville
Waville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Waville Es una municipalitat en se situant en la Vallée del Rupt de Mad a 25 km de Mètz en lo parc natural regional de Lorraine.
Waville est une commune se situant dans la Vallée du Rupt de Mad à 25 km de Metz dans le parc naturel régional de Lorraine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província de las Tres-Évêchés.
Village de l'ancienne province des Trois-Évêchés.


c: text/html

text:
Tailàndia
Lo Reialme de Tailàndia (ราชอาณาจักรไทย en tai),es un estat del sud èst d'Asia. Confronta a l'èst Laos e Cambòtja; al sud, lo Golf de Tailàndia e Malàisia; e a l'oèst, la Mar d'Andaman e Myanmar.
La capitala e pus granda vila es Bangkòk.
Lo gentilici es tai[1] (idem tailandés -esa).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Tailàndia es una monarquia parlamentària.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Tailàndia.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Inglange
Inglange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La distincion levava ducs de Luxemborg.
- Aperteniá a la s|XV|e}} al senhor de Volkrange, a Modèl:La s a las Lellich, en 1766 a las Gargan, a Modèl:La s a las Puymaigre.
- Antany Tres-Evêchés, bailliage de Diedenhofen, costum de Lorraine. Cap de-luòc de costat l'an 1790 en comprenent 12 comunas. A per annexis Hastroff e los molins anautits e bas diches : Rauchmühl er Kouchemühl[1].
- La seigneurie relevait des ducs de Luxembourg.
- Appartenait au Sègle XV au seigneur de Volkrange, au Sègle XVI aux Lellich, en 1766 aux Gargan, au Sègle XIX aux Puymaigre.
- Autrefois Trois-Evêchés, bailliage de Thionville, coutume de Lorraine. Chef-lieu de canton en 1790 comprenant 12 communes. A pour annexes Hastroff et les moulins hauts et bas dits : Rauchmühl er Kouchemühl[2].


text:
886
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 886 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida dau sètge de París acomençats per lei Vikings en 885. Organizèron uneis assauts per rompre lei fortificacions de la vila e prenguèron pauc a pauc l'avantatge. Ansin, avans l'arribada dei renfòrç dirigits per l'emperaire e regent dau Reiaume Carles III lo Gròs, capitèron d'intrar dins la vila per pilhar leis edificis religiós. Pasmens, poguèron pas s'i mantenir. L'emperaire esitèt d'engatjar lo combat e decidiguèt finalament de negociar lo pagament d'un tribut en cambi de la retirada dei Vikings. Lo pagament d'una sòma de 700 liuras en març de 887 e l'autorizacion de pilhar Borgonha — probablament en revòuta còntra Carles lo Gròs — permetèron de reglar la situacion. En revènge, entraïnèron l'indignacion quasi generala de l'aristocracia dau Reiaume.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de malautiá de l'emperaire Basil Ièr (29 d'aost) après una infeccion entraïnada per un accident de caça. Son fiu Leon VI, liberat de preson, venguèt emperaire ambé son fraire Alexandre coma coemperaire. Pasmens, la realitat dau poder foguèt tengut per Leon fins a sa mòrt en 912.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revirada de la guèrra de reconquista d'Egipte acomençada en 884. Lo visir Al-Muwaffaq deguèt acceptar lo pagament d'indemnitats de guèrra importantas per restablir la patz. En revènge, a l'èst, lei Saffaridas foguèron desfachs permetent la reconquista de la província de Fars per leis Abbassidas.


text:
Pèire Andrieu de Sufren
Pèire Andrieu de Sufren (Sant Canat, Provença, lo 17 de julhet de 1729 - Ais de Provença, lo 8 de deceme de 1788) que ho un Viceamirau provençau au servici deu Reiaume de França.
Vita[modificar | modificar la font]
Pèire Andrieu de Sufren que vadó dens lo castèth pairau de Sant Canat dens un deus màgers ostaus nòbles de Provença (d'origina italiana e anoblida peu rei Francés Ièr de França. Capdet dens ua seguida de 14 hrairs e sòrs, que ho admés en çò de l'Òrdi de Malta aus 8 ans. Que he los estudis en çò deus jesuitas a Tolon.
Aus 14 ans, qu'entrè dens lo còrs d'armada deus guardas de marina e en 1744 que participè victoriosament a la batalha deu cap Sicié contra la marina anglesa.
Durant la soa carrièra que combatè notament durant la Guèrra de Sèt Ans e la Guèrra d'Independéncia deus Estats Units.
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Marin provençau
- Amiral francés
- Naissença en 1729
- Decès en 1788
- Personalitat de la francmaçonariá iniciada abans 1800
- Personalitat francesa de la Guèrra d'Independéncia dels Estats Units
- Personalitat francesa del sègle XVIII
- Personalitat provençala
- Nòble francés
- Nòble occitan


text:
Botulisme
Lo botulisme es una malautiá paralitica rara[1] fòrça grèva entraïnada per una neurotoxina bacteriana, dicha toxina botulica ò botulina, producha per diferenteis espècias de bactèris anaerobia dau genre Clostridium que la principala es Clostridium botulinum. La malautiá foguèt identificada en 1822 per Justinus Kerner e lo bactèri Clostridium botulinum en 1895 per Émile-Pierre van Ermengem. Lo botulisme uman es magerament associat a tres toxinas dichas tipe A, B e E[2]. Son mecanisme d'accion es una inibicion de la liberacion d'acetilcholina ai joncions entre lei muscles e lei neurònas entraïnant un blocatge de la transmission neuromusculara e una paralisia respiratòria e locomotritz.
La toxina botulica es la toxina pus poderosa coneguda dins l'environament naturau. Pasmens, resistís mau a la calor ò a una exposicion prolongada a l'oxigèn. Ansin, l'intoxicacion a generalament luòc ambé l'ingestion d'aliments plaçats sensa precaucion dins un bocau de veire ò dins una boita de conserva. Lo vector principau dau botulisme uman serà donc la consomacion de boitas de conserva contaminada manjadas frejas ò pas pron rescaufadas.
Tres formas diferentas de botulisme uman existisson :
- lo botulisme alimentar causat per la consomacion d'aliments contaminats.
- lo botulisme de bleçadura entraïnat per la produccion de la toxina après una infeccion de la plaga per un bactèri coma Clostridium botulinum.
- lo botulisme infantil causat per la consomacion d'espòras dau bactèri que van se desvolopar dins l'intestin.
Totei lei formas pòdon entraïnar la mòrt dau malaut e necessitan un tractament d'urgéncia per eliminar la fònt de contaminacion (aliments dins l'intestin, eliminacion de la plaga...), ajudar la respiracion dau malaut e neutralizar la toxina (generalament amb una antitoxina). Lo tractament e la convalescéncia duran generalament unei setmanas ò mes. Pasmens, dempuei leis annadas 1950, lo taus de mortalitat a demenit de 50% a 8%. En parallèl dau suenh dei malauts, es tanben necessari d'enquistar sus l'origina de la malautiá, especialament dins lo cas d'una origina alimentara, per empachar ò limitar la contaminacion d'autreis individús.


text:
Alagoas
Alagoas es un estat de Brasil, situat dins la Region Nòrd-Èst del país. Confronta l'estat de Pernambuco al nòrd, e l'estat de Sergipe a l'oèst e al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst. Capitala: Maceió.
Sa superfícia totala es similara a la d'Albania e d'Aïtí.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo relèu es modèst, en general inferior als 300 metres. Plana per la còsta, replanat d'altitud al nòrd e depression al centre. Lo punt mai naut es localizat dins la sèrra de Santa Cruz (844 m). Los rius principals son: São Francisco, Mundaú e Paraíba do Meio.
Las vilas principalas son Maceió, Arapiraca e Palmeira dos Índios.
Economia[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Recentament, lo torisme s'es desvolopat sus las plajas del litoral, amb l'arribada de toristas brasilièrs e tanben d'estrangièrs. I aguèt l'agrandiment de l'aeropòrt de Maceió e de la ret d'ostalariás. Al litoral nòrd, especialament dins las vilas de Maragogi e Japaratinga, s'es bastit recentament de grands resorts. En la vila de Marechal Deodoro cal notar la preséncia de construccions istoricas.


text:
Dommartin-le-Franc
Dommartin-le-Franc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat en la vallée de la Blaise, un afluent de la Marna.
Los localités los mai prèps son Vila-en-Blaisois, Courcelles-sus-Blaise e Morancourt.
Lo Parc natural regional del bòsc d'Orient se tròba a una trentena de quilomètres.
Le village est situé dans la vallée de la Blaise, un affluent de la Marne.
Les localités les plus proches sont Ville-en-Blaisois, Courcelles-sur-Blaise et Morancourt.
Le Parc naturel régional de la forêt d'Orient se trouve à une trentaine de kilomètres.


text:
Grisons
Los Grisons (en alemand Graubünden, en romanch Grischun, en italian Grigioni) son un canton de Soïssa, situat dins l'èst del país. La capitala es Coira.
La presidenta per l'annada 2012 es Barbara Janom Steiner.
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'extrèm èst del país, a la confinha amb Liechtenstein, Àustria e Itàlia, lo canton dels Grisons es lo mai vast de Soïssa. Sa densitat es pasmens plan bassa, a causa del relèu fòrça accidentat, fach d’una ret complèxa de massisses e de vals, qu’a valgut al canton l’escais de « País de las Cent Cinquanta Vals ».
La region es sonque aupenca, situada a l’interseccion dels bacins idrografics vèrs la mar Mediterranèa per los afluents de Pò, vèrs la mar Negra per los de Danubi, e vèrs la mar del Nòrd, per Ren.
Las estacions d'espòrts d'ivèrn principalas son Davos, Arosa, San Murezzan (Sankt Moritz) e los vilatges de la valada d’Engadina.
Lengas[modificar | modificar la font]
Las lengas dels Grisons son:
- l'alemand, plan majoritari al nòrd e al centre
- lo romanch dins una zona mediana que va de l'oèst a l'èst
- l'italian (nòrd-italian, lombard) dins qualques comunas de l'extrèm sud.
La revision de l'article constitucional federal subre las lengas en favor d'una melhora reconeissença del quadrilingüisme, aprovada a 76% per la votacion populara del 10 de març de 1996, vai en direccion d'una salvagarda e d'una promocion dal romanch. Despuèi aquela data la populacion romancha pòt utilizar sa pròpria lenga dins sos contactes amb la Confederacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Als tempses medievals, los senhors s'agropèron en ligas defensivas: la Liga Grisa en Oberland, la Liga de l’Ostal Dieu dins lo sud-èst e la Liga de las Dètz Juridiccions a l’èst de Coira. En 1512, aquelas ligas, aligadas entre elas e amb la Confederacion Elvetica despuèi la fin del sègle XV, prenguèron Valtelina e los païses de Chiavenna e de Bormio, que Bonaparte prenguèt puèi quitèt en 1797.


text:
Micròbi
Lo mot micròbi es un tèrme generic e non scientific visant los bactèris, levaduras, protozoaris e virus, patogèns o non. Familiarament, aqueu mot designa un microorganisme (sovent un bactèri o un virus) responsable d'una malautiá.
Dempuèi 1872 (COHN) los « bactèris » son diferenciats de las levaduras, de las mosiduras, dels infusòris o dels parasits. Lo mot de micròbi (literalament « pichona vida ») foguèt introduch pel cirurgian francés Charles Sédillot en 1878 per designar totes los èssers vivents infinidament pichons, un mes abans que Pasteur e sos collaborators faguèsson una comunicacion a l'Acadèmia de Medecina, la Teoria dels gèrmes e sas aplicacions a la medecina e a la cirurgia, ont d'èssers vivents microscopics son declarats responsables de malautiás: « S'aviái l'onor d'èsser cirurgian … » 30 d'abril de 1878).
La descobèrta dels micròbis foguèt un element fondamental que permetèt lo desvolopament de l'igièna e de progrèsses nombroses en medecina.


text:
Cusco
Cusco (en castelhan de Peró) o Cuzco (en castelhan general) o Qusqu (en quíchoa) es una ciutat del sud-èst de Peró, prèp de la val d'Urubamba (val sacrada) de la Cordilhièra dels Andes. Es la capitala de la Region de Cusco e tanben de la Província de Cusco.
La vila a una populacion d'aperaquí 300 000 abitants, siá tres còps mai que i a 20 ans. L'altitud de la vila es de 3 400 m. Èra la capitala istorica de l'empèri Inca e determinèron en 2006 qu'es lo luòc de la Tèrra amb lo pus naut nivèl de lutz ultavioleta .


text:
Economia de Romania
Romania, que dintrèt dins l'Union Europèa lo 1èr de genièr de 2007, comencèt sa transicion del comunisme al capitalisme en fins de 1989. En aquela escasença comptava amb una indústria obsolèta e una produccion insufisenta pels besonhs del país[1].
Lo país sortiguèt en 2000 d'una recession de tres ans de durada, mercé a las exportacions dins los païses de l'UE. La consomacion domestica e los investiments ajudèron la creissença del PIB dins las annadas recentas, mas resultèron tanben en grands desequilibris del balanç dels pagaments[1].
Romania es un dels principals productors e exportadors de produchs agricòlas d'Euròpa. Aquel sector representa 10% del PIB. Lo sector industrial representa 35% del PIB, malgrat qu'en los darrièrs tempses, las installacions bastidas pendent l'estapa d'economia centralizada son demoradas obsolètas e las fabricas an degut investir massivament per lor modernizacion. Los sectors principals son los textils, la siderurgia, la produccion de maquinas, de veïculs e d'armament, e lo tractament de la produccion agricòla. Los servicis comprenon los 55% restants del PIB; lo torisme i ten la part principala.
Romania signèt son tractat d'adesion a l'Union Europèa, en vigor dempuèi lo 1èr de genièr de 2007, al meteis moment que Bulgaria. Lo país espèra adoptar l'Èuro en 2014.


text:
Edat del Bronze
L'Edat del Bronze es lo nom balhat pels arqueològs a una fasa dins la cultura umana, intermediària entre l'Edat de la Pèira e l'Edat del Fèrre, quand las armas e las aisinas foguèron, coma una règla generala, fargadas de bronze.
Es un periòde de la civilizacion caracterizat pel desvolopament de la metallúrgia e de las tecnicas d'extraccion del coire e dels minerals que permetèron la fabricacion d'aliatges per obténer lo bronze. Fa partida de la preïstòria e seguís lo Neolitic dins la màger partida del mond. Se desvolopèt en Euròpa entre 1800 e 700 abC dividida en tres fasas: lo Bronze Ancian de 1800 a 1500 abC, lo Bronze Mejan de 1500 a 1200 abC e lo Bronze Final de 1200 a 700 abC. Per l'Orient Mejan s'establisson las datas seguentas: lo Bronze Ancian de 3500 a 2000 abC, lo Bronze Mejan de 2000 a 1600 abC e lo Bronze Final de 1600 a 1200 abC.
Se caracteriza per la creissença demografica, l'abandon parcial de la transumància (migracions sasonièras) e la tendéncia lenta al sedentarisme. L'òme viu generalament dins de baumas mas tanben dins de tucs estrategics e dins de vilatges abrigats. L'inumacion (enterrament) se fa dins de baumas e de dolmèns probablament bastits de per abans, ara tornar utilizats, en mai d'autres novèls. Son caracteristicas las ponchas de sageta e los objèctes de pimpa. L'art presenta de figuras de pèira e de dessenhs de scènas de mòrt. La descobèrta del coire, de l'estam e del bronze, faguèron se mòure mantun pòble en cèrca d'aquestes metals, emportant amb eles lors règlas culturalas e lors tecnicas. L'utilizacion del metal fa créisser la complexitat de l'estructura sociala de las comunautats, e apareisson de luchas tribalas. Lo mestritge del metal determinava lo poder e la riquesa, çò que donèt naissença a una minoritat de priviliegiats, en front d'una majoritat de subordinats. Las culturas neoliticas vivián dins los plans e practicament avián pas d'armas, mas ara se fan de besonh per las guèrras entre grops opausats. Tre abans 1700 abC, los besonhs defensius dels grops fan que bastiguèron lors abitats en luòcs de bon defendre; dins los cavòts començan d'abondar las armas. Dins la Peninsula Iberica l'Edat del Bronze es marcada per l'existéncia de doas culturas que començan al Neolitic: la cultura de l'Argar, nomenada tanben cultura almerienca - Fasa III, successora de la cultura de Los Millares o cultura almerienca - Fasa II, d'origina orientala, benlèu siriana, amb de possiblas influéncias egipcianas. E la cultura campanifòrma. Lo coire foguèt lo primièr material que los metallurgistas aprenguèron de trabalhar e pus tard, de durcir amb d'estam. Mantun pòble trabalhèt lo bronze sens aver conegut lo coire o utilizèt los dos a l'encòp, mas aquò foguèt pas lo cas general encara que se produsiguèt fòrça sovent perque los pòbles utilizavan çò que ne dispausavan dins lors territòris. Lo coire s'obten en d'epòcas e de luòcs divèrses. L'emplec del coire en Orient Mejan remonta a una data anteriora a 4000 aC (benlèu tanben cap a 5000 aC). L'aliatge considerat corrècte èra 90-10 mas dins un grand nombre de descobèrtas arqueologicas la proporcion es tostemp inferiora a 94-6. Lo coire èra abondós en Chipre, que ancianament se disiá Alashiya, e apuèi se nomena Cyprium, derivat del mot coire (l'entretòc arribe al latin ont "coire" es cuprum). L'aur es anterior al bronze e benlèu al coire. Tanben dins la meteissa epòca que lo coire apareisson l'argent e lo mercuri; d'en primièr s'utilizèt l'estam per durcir lo coire, de còps mesclat amb de zinc. Per contra encara se mestrejava pas la tecnica de la fusion del fèrre. Lo coire s'obten de la malaquita e de l'azurita, e rarament dels sulfurs de coire. S'obtenon los nomenats coires negres, coire en brut e d'autras varietats. Lo coire se fond a 1 200 °C (mens que l'argent mas mai que l'aur). Se trapava dins la cuprita (coire roge), la tenorita (coire negre), la chalcorina e la covellina (combinada amb de sofre). Las piritas de coire (erubescita, bornitas e tetraedritas) èran una combinason de coire amb de sulfurs metallics. Tanben i aviá de coire dins fòrça minerals e dins mantuna sal (coma l'azurita e la malaquita). Los fondedors de bronze utilizavan de mòtles de pèira. Lo mòtle se compausava de doas parts: una d'elas ont avián fach l'uet (extrèmament afinat e precís) de l'objècte per crear, en mai d'una dobertura separada. Dins l'uet se li tirava lo metal fondut e dessús se flocava una pèira plana a manièra de tapa. Quand lo metal fondut se refredava s'introdusiá un conhet dins la dobertura per tal de separar lo mòtle de la tapa, e s'obteniá la figura. Pasmens, existisson pas força pèças de bronze. Lo material èra pas abondós. Se mestrejava la tecnica mas mancava la matèria primièra.


text:
Jarosław Dąbrowski
Jarosław Dąbrowski (Jytomyr, (Polonha), 12 de julhet de 1836 – 23 de mai de 1871, París) foguèt un oficier polonés e una personalitat de la Comuna de París de 1871.
Nat en 1836 dins una familha nòbla de Jytomyr, foguèt mandat en 1845 dins lo còrs d'entraïnament deis oficiers de Brest-Litovsk puei en 1853 dins lo còrs de Sant Petersborg. En 1855, intrèt dins l'armada russa e participèt a una campanha en Chechenia. Foguèt decorat e de 1859 a 1861, estudièt a l'acadèmia de l'estat major generau de Sant Petersborg. Venguèt capitani e foguèt afectat dins la 6a division a Varsòvia. Venguèt rapidament un cap dau movement revolucionari Tèrra e Libertat. Participèt donc a l'organizacion de l'insurreccion polonesa de 1863. Pasmens, denonciat, foguèt arrestat lo 14 d'aost de 1862 e deportat en Siberia.
En 1865, s'escapèt e s'exilièt en França. En 1871, èra membre de la XIa Legion de la Gàrdia Nacionala de París. Après la desfacha dei Comunards durant lo 3 d'abriu de 1871, lo comandant de l'armada federada Gustave Paul Cluseret nomèt de militars ancians ai pòstes importants. Dąbrowski, apelat Iaroslaw Dombrowski per lei Parisencs, venguèt donc comandant dau frònt de Neuilly. Ambé 4000 soudats, resistiguèt au Ier còrs (24 000 combatents) e a una partida dau Ven (15 000 combatents) dau 7 d'abriu au 21 de mai de 1871. Durant la nuech dau 21 au 22 de mai, assaièt d'empachar l'armada versalhesa d'intrar dins la capitala e finalament, foguèt tuat lo 23 dins la carriera Myrrha. En despiech de sa situacion malaisada, la Comuna organizèt una ceremònia per son enterrament dins lo cementèri dau Père-Lachaise.
Durant la guèrra civila en Espanha (1936-1939), lo batalhon dei volontaris polonés puei la XIIIa bregada internacionala portèron son nom. En Polonha, l'Acadèmia Militara Tecnica de Varsòvia es egalament apelada en son onor e son retrach ornèt lei bilhetas de 200 zlotys.


text:
Brossa (Roergue)
Brossa[1] es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat constituissi una fraction meridionala del Massís central.
Lo bourg cap de-luòc de la municipalitat de Brousse-lo-Castèl a situat sus un esperó rocós entre lo riu del Tarn e lo riu del Alrance en lo departament del Aveyron. es situat en los Raspes a 62 quilomètres de Rodez e a 60 quilomètres de Millau
Le territoire de la commune constitue une fraction méridionale du Massif central.
Le bourg chef-lieu de la commune de Brossa est situé sur un éperon rocheux entre la rivière du Tarn et la rivière de l'Alrance dans le département de l'Aveyron. Il est situé dans les Raspes à 62 kilomètres de Rodez et à 60 kilomètres de Millau
Istòria[modificar | modificar la font]
Initialement Viscut per Gaulois, los Ruthènes, lo Rouergue a alavetz per capital Segodonum trucat de lo nòstre jorn Rodez. Après la desbranda de Vercingétorix a Alésia en 52 abans Jésus Crist, comença per las Gaulois un long periòde de domeni romaine. Aquela aucupacion durarà fins al Ven sègle, que # las primièras invasions barbaras, en fugent las Huns, dévastent la Gaule e l'Empèri Romain. Aquel son pendent el fin finala los Wisigoths #que s'installan en lo Sud-oèst de la Gaule. Malgrat aiçò, aqueles barbars respèctan las institucions politicas e religiosas gallo-romaines. De contunh en 507, los Wisigoths an batut pels Francs e boutés defòra de Gaulle fins a Espanha. Comença alavetz un periòde ombrívol pel Rouergue, los abitants en vivent en la paur constante de pillages, se refúgian alavetz al fons dels vallées e i bastisson de fortalesas semblablas a aquela de Brousse. Desgraciadament, Lo Sud-oèst n'a pas pas encara acabat amb lo insécurité e la guèrra. Aquel son d'ara endavant los Sarrasins #que menaçan los sieus territòris. Las nombrosas batalhas contra las envahisseurs, portadas per Charles Martel o encara Pépin Lo Brèu, dévastent lo país #qu'ombrívol en una misèria totala. Aquel es pas #que Charlemagne #que, amb lo supòrt de la Glèisa, reabilita las regions dévastées e met en marcha una administracion civila. Malgrat aiçò, aquela organizacion resistirà pas pas als incessants atacs de pillards, continuament al parteja de l'Empèri Carolingien l'an 843. Es del temps que lo territòri se dividís en fiefs héréditaires. Los dynasties Comtales venon alavetz fòrça influentes e rivalisent meteis amb l'autoritat reiala décadente (Es lo cas dels Arpajons #que #èsser una familha importanta en l'istòria del pòble). En aquel climat de insécurité, las primièras fortalesas féodales an bastit en principi en bòsques de contunh en pèira a partir del Xe sègle. Comença alavetz un periòde féodale que # la insécurité es pendent el alimentée per guèrras privadas dintre nòblas en lo simple objectiu de accroitre lo sieu poder personal. Pichon a pichon, una ierarquia se met en marcha regida per nòrmas de fidélité entre Suzerains e Vassaux. En 1209, lo pape Innocent III lança una crosada contra las Cathares considerats hérétiques. Aquela crosada serà una desencusa pel Rei de França as immiscer en las questions del Miègjorn. Lo Rouergue es a nòu gigotat per una guèrra. En 1214, Simon de Monfort sòrt victorieux d'una batalha contra Béziers e pren Carcassone. S'ataca de contunh al Rouergue e s'apodera de vilas aveyronnaises de Capdenac e Séverac abans de metre en échec lo comte Henri de Rodez #que se somet. Aquela guèrra d'inquisicion s'acaba en 1244 amb la casuda de Montségur, capital Cathare. Es definitivament la fin de la ret clandestina considerada hérétique. Es del temps que comença l'istòria de las Arpajons a Brousse amb Bernard I. Aquel s'installa amb la siá femna dins lo Castell l'an 1204. Es a aquela epòca que lo pichon vilatge ven un ponch important per la siá situacion, n'efièch, ven un ponch obligat de traversada del Tarn per la populacion del Sud-Aveyron. Los senhors en avent la guarda requectan una taxa : la pezade. Se ensuit lo regna de Bernard II #qu'es sustot celèbre per aver-i fondat una capèla en la catedrala de Rodez. De contunh Hugues E e Béranger E dominan lo castèl de Brousse. Mas lo Rouergue dintre en lo periòde la mai ombrívol de la siá istòria : la Guèrra de #Cent ans. Aquel conflicte marca lo déclin de la dynastie dels comtes de Rodez après las siás relacions ambigües cap als Angleses.
Initialement habité par des Gaulois, les Ruthènes, le Rouergue a alors pour capitale Segodonum appelé de nos jour Rodez. Après la défaite de Vercingétorix à Alésia en 52 avant Jésus Christ, commence pour les Gaulois une longue période de domination romaine. Cette occupation durera jusqu'au Ve siècle, durant lequel les premières invasions barbares, fuyant les Huns, dévastent la Gaule et l'Empire Romain. Ce sont finalement les Wisigoths qui s'installent dans le Sud-ouest de la Gaule. Cependant, ces barbares respectent les institutions politiques et religieuses gallo-romaines. Puis en 507, les Wisigoths sont battus par les Francs et boutés hors de Gaulle jusqu'en Espagne. Commence alors une période sombre pour le Rouergue, les habitants vivant dans la peur constante de pillages, se réfugient alors au fond des vallées et y construisent des forteresses semblables à celle de Brousse. Malheureusement, le Sud-ouest n'en a pas encore fini avec l'insécurité et la guerre. Ce sont désormais les Sarrasins qui menacent leurs territoires. Les nombreuses batailles contre les envahisseurs, menées par Charles Martel ou encore Pépin Le Bref, dévastent le pays qui sombre dans une misère totale. Ce n'est que Charlemagne qui, avec l'appui de l'Église, réhabilite les régions dévastées et met en place une administration civile. Cependant, cette organisation ne résistera pas aux incessantes attaques de pillards, suite au partage de l'Empire Carolingien en 843. C'est alors que le territoire se divise en fiefs héréditaires. Les dynasties Comtales deviennent alors très influentes et rivalisent même avec l'autorité royale décadente (C'est le cas des Arpajons qui fut une famille importante dans l'histoire du village). Dans ce climat d'insécurité, les premières forteresses féodales sont construites d'abord en bois puis en pierre à partir du Xe siècle. Commence alors une période féodale durant laquelle l'insécurité est alimentée par des guerres privées entre nobles dans le simple but d'accroitre son pouvoir personnel. Petit à petit, une hiérarchie se met en place régie par des règles de fidélité entre Suzerains et Vassaux. En 1209, le pape Innocent III lance une croisade contre les Cathares considérés hérétiques. Cette croisade sera un prétexte pour le Roi de France à s'immiscer dans les affaires du Midi. Le Rouergue est à nouveau secoué par une guerre. En 1214, Simon de Monfort sort victorieux d'une bataille contre Béziers et prend Carcassone. Il s'attaque ensuite au Rouergue et s'empare des villes aveyronnaises de Capdenac et Séverac avant de mettre en échec le comte Henri de Rodez qui se soumet. Cette guerre d'inquisition se termine en 1244 avec la chute de Montségur, capitale Cathare. C'est définitivement la fin du réseau clandestin considéré hérétique. C'est alors que commence l'histoire des Arpajons à Brousse avec Bernard I. Celui-ci s'installe avec sa femme au Château en 1204. C'est à cette époque que le petit village devient un point important par sa situation, en effet, il devient un point obligé de traversée du Tarn pour la population du Sud-Aveyron. Les seigneurs en ayant la garde perçoivent une taxe : la pezade. S'ensuit le règne de Bernard II qui est surtout célèbre pour avoir fondé une chapelle en la cathédrale de Rodez. Puis Hugues I et Béranger I dominent le château de Brousse. Mais le Rouergue entre dans la période la plus sombre de son histoire : la Guerre de Cent ans. Ce conflit marque le déclin de la dynastie des comtes de Rodez après leurs relations ambigües envers les Anglais.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Rome-de-Tarn, al canton, Christian-Pierre Bedel, 1995


text:
Huimanguillo (municipalitate)
Huimanguillo es un municipalitate ubicate in le region del fluvio Grijalva e in le subregion del Chontalpa. Illo es le plus grande municipalitate del stato mexican de Tabasco. Su capite municipal es le citate de Huimanguillo, e de plus es constitute per 3 villas, 18 populos, 26 colonias agricole, 42 rancherías e 106 ejidos.
Pecietta de geographia
Iste articulo es ancora in stato embryonic: illo es un pecietta. Nos te invita cordialmente a completar lo pro meliorar Wikipedia in Interlingua.


text:
Albania
Albania (Shqipëria en albanés) es lo país del pòble albanés e de la lenga albanesa, formant un estat al sud d'Euròpa dins los Balcans. Confronta los estats de Montenegro, Kosova, Macedònia e Grècia. Es en riba de la mar Mediterranèa (mar Ioniana e mar Adriatica).
Sa capitala es Tirana.
Lo gentilici es albanés -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble mai ancian conegut qu'abitèt l'actual territòri d'Albania foguèt lo dels illiris, que los shqipëtars o albaneses ne son dirèctes descendents; los grècs colonizèron las còstas e lo sud del territòri, que demorèt en granda part comprés dins del Epir. Freqüentment Los illiris efectuavan d'incursions dins los estats ellenics de Molossia]], Peònia e quitament la Macedònia. L'an 35 Ab JC los romans ne conquistèron los luòcs mai accessibles e civilizats e i formèron las províncias de la Illyricum e l'Epir, e mai se los territòris mai montanhuts e remòts arribèron jamai a èsser jos contraròtle del empèri Roman, la que causa explica en granda manièra la supervivència de l'idiòma albanés.
Los airals contarotlats abans per grècs e romans passèron après a èsser part de la empèri Bizantin, los territòris controtlats pels bizantins foguèron ocupats pels eslaus al sègle VI e a aqueles los seguiguèron los bulgars, que van annexar part del país a l'Empèri Bulgar del sègle IX. Sorgiguèt après lo Despotat de l'Epir, governat per princes d'origina grèga; l'invasion turca s'inicièt lo 1385, se plan Albania resistiguèt, principalament jol lideratge de Gjergj Kastriot, acompanhat per l'etnia albanesa dels mirditas.
Entre 1443 e 1468, Gjergj Kastriot, conegut jol nom de Skanderbeg, dirigiguèt al nom dels albaneses las luchas conjonchas dels sèrbes, bulgars, romaneses e d'autres pòbles de la zòna contra los turcs otomans, e aital venguèt l'eròi nacional e una icòna de la lucha contra l'envasidor islamic. Antonio Vivaldi consacrèt una opèra a Skanderbeg amb lo meteis nom. D'aquesta epòca datan los primièrs documents escriches en lenga albanesa, en alfabet cirillic.
A aqueste long periòde d'ocupacion succediguèron divèrses faches determinants per la cultura albanesa actuala: granda part de la populacion urbana ortodòxa s'exilhèt, principalament al sud d'Itàlia e en Grècia, del temps que la majoritat de la populacion que demorava dins lo país foguèt convertida a l'islam, al cors dels sèt sègles d'ocupacion. Après la conversion progressiva a l'islam (per interès e subrevivença) e l'assimilacion turca d'una granda part dels albaneses, Albania se convertiguèt en un Estat privilegiat e leial a l'Empèri, en assegurant de nautas cargas dins l'administracion de l'Empèri e tanben coma de fòrças de laspanada per manténer lo contraròtle sus Grècia, Serbia, lo territòri de l'actuala Republica de Macedònia e Bulgaria.
En 1912, davant las desbrandas successivas que sofriguèron los turcs dins los Balcans, Albania obtenguèt en fach l'independéncia, e mai se se temiá la menaça de la expansionisme austrian e lo dels estats vesins: (Itàlia, Grècia, Serbia, Montenegro). Entre 1914-1918, pendent la Primièra Guèrra Mondiala, la empobrit territòri albanés foguèt camp de batalha entre las fòrças de la Entente Cordiale e las dels autoanomenats Empèris Centrales. En acabar la guèrra se ratifiquèt lo contraròtle serbomontenegrin sus Kosovo e las zònas de majoritat albanesa de la Macedònia septentrionala; Grècia obtenguèt fins a la Segonda Guèrra Mondiala lo contraròtle del Epir del Nòrd, al meteis temps que deportava o obligava al'ellenizacion las nombrosas comunitats albanesas existentas al territòri grèc classic (es a dire, al sud de la Linha d'Estrabon). Lo 1918, a Argiròpolis (malgrat qu'aquela vila se trobava dins la zòna de contraròtle grèc) se proclamèt l'independéncia formala d'Albania, e mai se la «Albania independenta» passèt lèu a èsser en la practica un protectorat italian jol comandament inicial de Ahmet Zogu.
Politica[modificar | modificar la font]
Albania es una republica parlamentària democratica representativa, que lo Primièr Ministre es a travèrs d'el lo cap de govèrn. Lo poder executiu es exercit pel govèrn. Lo poder legislatiu li es conferit al parlament, nomenat l'Assemblada d'Albania (Kuvendi e Republikës së Shqipërisë).
Geografia[modificar | modificar la font]
Albania es un país montanhòl (70%), que son punt mai naut es lo mont Korab (2753 m). La rèsta es de planas ont la tèrra es de maissanta qualitat, pas gaire bona per l'agricultura. Las tèrras pus ricas son dins lo parçan dels lacs (lac d'Ohrid, Prespa Grand e Prespa Pichon) e sus d'unes plans. La sola illa de notar es la de Sazan.
Lo riu principal es Drini, qu'amb 282 km es lo sol a pas secar l'estiu, al contre de rius coma lo Semani e lo Vjosa.
Lo clima es mediterranèu sus la còsta (mejana de 7 °C d'ivèrn) e un pauc mai continental dins la montanha.
Albania es devesida en 12 prefecturas (qarku) e 36 districtes.
- Véser l'article Divisions administrativas d'Albania.
Economia[modificar | modificar la font]
Albania es lo país ont persistiguèt lo mai lo regim comunista d'economia centralizada e estatizada d'Euròpa tota. L'economia i es basada mai que mai sus l'agricultura e las minas, amb de grandas centralas siderurgicas, un escàs comèrci exterior e d'infrastructuras absoludament insufisentas, e las timidas reformas iniciadas en 1985 desboquèron sus un reajustament economic dificil dins lo decenni de 1990.


text:
Shinichi Suzuki
Shinichi Suzuki (en japonés 鈴木 鎮一 Suzuki Shin-ichi ; Nagoya lo 17 d'octobre de 1898 – lo 26 de genèr 1998) que ho un pedagòg, violonista, hilh deu gran laütièr japonés Masakichi Suzuki (lo fondator de las granas usias de vriulon de Nagoya).
Shinichi que desvolopè ua tecnica pedagogica (aperada metòde suzuki), a la debuta virada de cap a l'ensenhament deu vriulon mes en hèit e de hèit generalizada a tot ensenhament.
Qu'avèva aprés lo vriulon au 17 ans e qu'estudiè a Berlin dens las annadas 1920 abans de tornar au Japon en 1930 e i har lo pedagòg e cap d'orquèstra.


text:
Ciutadan
Un ciutadan o una ciutadana es un membre d'una comunautat politica. La condicion de membre d'una meteissa comunautat es coneguda coma ciutadaniá (var. ciutadania), e seguís una sèria de devers e de dreches, que los mai importants son los dreches politics, lo principal d'aqueles essent lo drech de vòte, qu'es una marca de l'identitat de las democracias representativas modèrnas, modèl predominant dins lo mond occidental.
Dins las democracias modèrnas lo principi es qu'an la condicion de ciutadans totes los òmes e femnas majors d'edat (la majoritat d'edat essent fixada mai sovent a 18 ans), encara que dins qualques luòcs, de condemnats per la justícia pòdon pèrdre aquela condicion, coma arriba dins qualques Estats dels Estats Units d'America.
Etimologicament, ven del mot ciutat, perque a l'origina aquela èra l'unitat politica mai importanta. Amb lo temps l'unitat politica passèt a l'Estat, e a l'ora d'ara quand òm se referís al concèpte de ciutadans, aquò se fa en referéncia a un Estat determinat (per exemple, ciutadans monegasques, italians, franceses, espanhòls o bèlgas).
Es comun de far coïncidir ciutadaniá amb nacionalitat, pasmens qu'es possible aver una nacionalitat sens èsser un ciutadan (es a dire, èsser legalament subjècte d'un Estat e jos la seuna proteccion sens aver los dreches politics); es tanben possible d'aver los dreches politics sens èsser originari d'un Estat.
Somari
Ciutadaniá de l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Maastricht a introduch lo concèpte de ciutadaniá de l'Union Europèa. Aquela ciutadaniá emana de la ciutadaniá nacionala: aquel qu'a la nacionalitat d'un Estat membre de l'Union Europèa ven un "ciutadan de l'Union".
La ciutadaniá de l'UE ofrís cèrts dreches e privilègis dins de l'UE; en fòrça airals los ciutadans de l'UE an los metisses dreches o de dreches similars a aqueles dels ciutadans natius de l'Estat membre. Aqueles dreches dels ciutadans de l'UE incluson:
- La libertat de movement e de residéncia dins lo territòri dels Estats membres;
- Lo drech de vòte e d'èsser candidat a las eleccions al Parlament Europèu e a las eleccions municipalas dins l'Estat membre de residéncia;
- Lo drech a la proteccion diplomatica e consulara;
- Lo drech de peticion al Parlament Europèu;
- Lo drech de s'adreçar al Defensor del Pòble Europèu.
Lo drech de residéncia compòrta en mai d'aquò del drech de demorança, mas tanben lo drech de causir de trabalhar dins quin emplec que siá (los servicis civils compreses, levat los emplecs sensibles coma la defensa).
Los Estats membres de l'UE tanben utilizan un passapòrt amb un dessenh comun, de color bordèu, amb lo nom de l'Estat membre, e l'escut nacional, e lo títol "Union Europèa" (o la seuna traduccion).
Ciutadaniá onorifica[modificar | modificar la font]
Qualques païses autrejan una "ciutadaniá onorifica" a aqueles que considèran que meritan una reconeissença especiala o que son dignes d'aquela distincion.
Concèpte long de l'istòria[modificar | modificar la font]
Istoricament, fòrça Estats limitavan la ciutadaniá a una partida limitada de la seuna populacion, creant atal una classa de ciutadans amb de dreches politics superiors als autres, mas egals sus d'autres plans. L'exemple classic d'una ciutadaniá limitada èra la democracia atenenca que los esclaus, femnas, e estrangièrs residents (nomenats metècs) i èran excluses dels dreches politics. La Republica Romana es un autre exemple, e, mai recentament, la szlachta (Aristocracia polonesa) de la Republica de las Doas Nacions del sègle XVII aviá de caracteristicas semblablas.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Milton Friedman (Nòva York, 31 de julh de 1912 - San Francisco, 16 de novembre de 2006) foguèt un economista american. Es considerat coma un dels economistas mai influents del sègle XX. Aqueste defensor ferotge del liberalisme recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1976 per sos escriches a prepaus de "l'analisi de la consomacion, l'istòria monetària e la demostracion de la complexitat de las politicas d'estabilizacion". Foguèt a l'origina del corrent monetarista e subretot lo fondador de l'Escòla de Chicago.


text:
Germana Cosin
Modèl:Plantilla:Sant Germana Cosin (Frosins, Lengadòc, 1579 - Pibrac, 15 de junh de 1601) foguèt una laica occitana, venerada uèi coma santa per la Glèisa Catolica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Frosins, un vilatge prèp de Tolosa, dins una familha modèsta; èra la filha de Laurenç Cosin e de Maria Laròca. Aviá una deformacion congenitala sul braç drech e quand èra pichoneta patiguèt d'escrofula, çò que cosa li laissèt la cara deformada. Perdèt sa maire pas gaire de temps aprèp que nasquèt e son paire se tornèt maridar. Sa mairastra li faguèt patir de maltractaments e la gardèt luènh del demai de la familha. Anèt pas a l'escòla, e foguèt ela quitament que demandèt a son paire que la mandèsse gardar las fedas per passar la màger part de sas nuèches al campèstre. Del temps qu'èra per pradas, consagrava fòrça temps a pregar e a recitar lo catechisme.
Anava plan sovent la glèisa e èra plan devòta, anava a la messa e recitava lo rosari cada jorn. Los abitants se trufavan d'ela. Malgrat tot aquò, s'esperforcèt per tal que sos companhs mai paures, de pastres com ela, anèssen a la parròquia estudiar lo catechisme e recebre una educacion minimala: lor contava tot çò que s'i apreniá e lor portava de bocins de pan per los far sortir de sa fam.
Moriguèt soleta, quand aviá vint-e-dos ans, mentre qu'èra a dormir dins un estable, lo 15 de junh de 1601. Foguèt enterrada dins la glèisa de Pibrac.
Veneracion[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, 40 ans aprèp sa mòrt son còs foguèt trobat intacte. Pro lèu qualques vesins parlèron e diguèron qu'èran estats garits de malautiás gràcias a ela, e se comencèt alara a la venerar. Son taüt foguèt depausat dins la sagristia, e en 1661, lo vicari general de Tolosa l'obriguèt e trobèt un còp mai lo còs inalterat. Lo vicari demandèt de dobrir d'autras tombas qu'èran dins lo meteis endrech ont èra estada enterrada Germana, e dins totas trobèron de còsses descompausats o d'esquelèts. Se considerèt doncas qu'èra estat un miracle e lo vicari botèt en plaça lo procès per demandar la canonizacion de la pastora en 1700. Durant la Revolucion Francesa, lo taüt foguèt dobèrt e se lancèt de cauç viva sul cadabre; pasmens las parts que foguèron pas tocadas per la cauç contunhèron intactas.
Lo procès de canonizacion se reinicièt cap a 1850. Beatificada en 29 de mai de 1854 per Piu IX, foguèt canonizada lo 29 de junh de 1867 pel meteis papa. Es la patrona dels pastres e dels joves en perilh, dins son país. A Pibrac, foguèt bastida una basilica per l'onorar, e l'ostal nadiu de la santa es estat preservat a dos quilomètres del vilatge.


text:
Francisco Franco
Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde (4 de decembre de 1892 - 20 de novembre de 1975), mai conegut coma Francisco Franco o Francisco Franco y Bahamonde foguèt un dictator e mai tard formalament venguèt cap d'Estat d'Espanha a partir d'octobre de 1936, e regent del reialme d'Espanha de 1947 fins a sa mòrt en 1975. Son Estat combinèt en foncion de las epòcas lo corporatisme amb lo nacionalisme, lo faissisme e un ensems de valors tradicionalas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo Regim franquista
- (es) Fondation Francisco Franco
- (es) Biografia de "Francisco Franco"
- (en) Biografia de Franco sul sit Spartacus
- (es) Biografia de la BBC
- (en) Biografia detalhada
- Vidèo
- (en) Documentaire 52': When Franco died we were 30
- (es) Testimonhatge de Carmen Franco, la filha de Franco


text:
Lucheux
Loucheux en picard ( Lucheux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es vesina de #Saber-Sant-Leugièr[1] pel -Calava. A traversat pel riu Grouche, afluent del Authie.
La commune est voisine de Sus-Saint-Léger[2] dans le Pas-de-Calais. Elle est traversée par la rivière Grouche, affluent de l'Authie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl a pres pel capitani en protestant Cocqueville en 1568 (tresena guèrra de religion).
Es egalament assiégé e preses en 1595, en lo moment d'una operacion annèxa del banc de Doullens, pels Espanhòls de Hernando Teillo de Porto Quadrar (huitième e darrièra guèrra de religion).
Le château est pris par le capitaine protestant Cocqueville en 1568 (troisième guerre de religion).
Il est également assiégé et pris en 1595, lors d’une opération annexe du siège de Doullens, par les Espagnols d'Hernando Teillo de Porto Carrer (huitième et dernière guerre de religion).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Associacion del Sant-Leugièr, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 28 d'abril de 2008
- ↑ Association des Saint-Léger, « Sus-Saint-Léger - 62 ». Consultat lo 28 avril 2008


text:
Hangeul
L'hangeul es l'alfabet pròpri de la lenga coreana, de distinguir del sistèma logografic sinocorean hanja.[1] Es lo sistèma d'escritura oficial de la Corèa del Nòrd, de la Corèa del Sud e de la Prefectura coreana autonòma Yanbian de China.
L'hangeul es un alfabet fonemic organizat en blòts sillabics. Cada blòt es constituït almens de doas de las 24 letras hangeul (jamo), amb almens una de las 14 consonantas e 10 vocalas. Aquestes blòts sillabics se pòdon escriure tant orizontalament d'esquèrra cap a dreita coma verticalament d'amont cap aval, en colomnas de la dreita cap a l'esquèrra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo rei de Corèa Sejong lo Grand (1397 - 1450) creèt l'alfabet hangeul en veire que los seus subjèctes sonque podián comunicar oralament amor que los caractèrs chineses de l'hanja èran pas adaptats a la fonetica coreana e pas capables d'exprimir los termes coreans en particular pels pensaments e sentiments .[2][3]
Lo sistèma d'escritura hanja utilizat a aquesta epòca èra fòrça complicat, e sonque èra a la portat dels òmes privilegiats de l'aristocracia, qu'avián l'educacion e lo temps necessaris per se poder dedicar al seu aprendissatge e, aital, de poder legir e escriure amb fluiditat.[4]
Sejong, doncas, creèt l'hangul coma un sistèma simple de lectura e d'escritura per combatre lo nivèl enauçat d'analfabetisme del seu pòble . L'Hangeul encontrèt d'en primièr una fòrta oposicion en particular dels elèits universitaris e literaris, coma Choe Manri e d'autres universitaris confucians dins los ans 1440. Pasmens, l'hangeul dintrèt dins la cultura populara, utilizat mai que mai per las femnas e los escrivans de ficcions popularas. Mas en 1504 après èsser estat trufat e criticat en hangeul, lo desen rei YeonsangunIt enebiguèt l'estudi e l'utilizacion de l'alfabet de Sejong e lo forabandiguèt dels documents. En 1506 lo rei Jungjong aboliguèt lo ministèri Eonmun (언문청 諺文廳), institucion governamentala vodada a la recèrca en Hangul.
Caldrà esperar lo sègle XIX, amb la pujada del nacionalisme corean fàcia a la menaça japonesa per que lo hanguel siá considerat pauc a pauc coma un simbòl nacional. Aital en 1894, foguèt adoptat pel primièr còp dins los documents administratius, pauc abans que Japon ocupa Corèa . Uèi, lo 9 d'octobre, jorn de la commemoracion de la publicacion del hangeul (한글날), es jorn feriat en Corèa del Sud; son equivalent en Corèa del Nòrd es "lo Jorn del Chosŏn gŭl" (조선글날), lo 15 d'octobre.
Los jamos[modificar | modificar la font]
L'hangeul es un sistèma alfabetic que compren 51 letras, apeladas jamos (자모, hanja : 字母, los caractèrs maires). Aquestes jamos son devesits en mai d'una categoria :
- 14 consonantas de basa (jaeum):ㄱ, ㄴ, ㄷ, ㄹ, ㅁ, ㅂ, ㅅ, ㅇ, ㅈ, ㅊ, ㅋ, ㅌ, ㅍ, ㅎ.
- 5 consonantas doblas (ssang jaeum): ㄲ, ㄸ, ㅃ, ㅆ, ㅉ.
- 11 grops de consonantas (bok jaeum): ㄳ, ㄵ, ㄶ, ㄺ, ㄻ, ㄼ, ㄽ, ㄾ, ㄿ, ㅀ, ㅄ.
- 10 vocalas de basa (moeum) : 6 vocalas simplas :ㅏ, ㅓ, ㅗ, ㅜ, ㅡ, ㅣ e 4 vocalas palatalizadas (iotacion), semiconsonantas-semivocalas :ㅑ, ㅕ, ㅛ, ㅠ.
- 11 diftongas (ssang moeum): ㅐ, ㅒ, ㅔ, ㅖ, ㅘ, ㅙ, ㅚ, ㅝ, ㅞ, ㅟ, ㅢ.
Çai jos un tablèu classant totas aquelas letras.
Dins la primièra colomna los jamos.
Dins la segonda colomna, los noms dels jamos.
Dins la tresena colomna, la romanizacion revisada.
Dins la quatrena colomna, la pronóncia segon l'alfabet fonetic internacional.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.wdl.org/en/item/4166
- ↑ A history of writing, libre escrit per Steven Roger Fischer (en) [1]
- ↑ Brèva explicacion de l'hangeul (es) [2]
- ↑ Origina de l'hangul a la Wikipèdia anglesa (en) [3]


text:
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro es la segonda vila de Brasil per la populacion. Compta 6 094 183 abitants (estimacion de 2005), e son airal metropolitan, 11 milions d'abitants (los cariocas).
Es una vila toristica famosa dins lo mond entièr, e tanben un centre important de comèrci e servicis, portuari, aeroportuari (lo segond aeropòrt de Brasil en movement de passatgièrs) e tanben industrial (aliments e bevendas, textil, rafinariá de petròli, construccion de vaissèls, etc).
Lo mètro de la ciutat a 42 km d'extension, 2 linhas e 38 estacions.
Es estada designada lo divendres 2 d'octobre de 2009, sèti dels Jòcs Olimpics d'estiu de 2016 per lo CIO , Comitat Internacional Olimpic.
Istòria[modificar | modificar la font]
La Baia de Guanabara (pròcha de la ciutat) foguèt descobèrta lo 1èr de genièr de 1502. Lo nom de Rio de Janeiro foguèt lo resultat d'una confusion de la baia amb un riu.
Los Franceses comandats per Nicolau Durand de Villegaignon ocupèron l'illa de Serigipe (actuala illa de Villegaignon) mas foguèron expulsats pels portugueses. En 1711, lo corsari francés René Duguay-Trouin temptèt una novèla invasion, amb 7 vaissèls e 3200 òmes, mas abandonèt la ciutat aprèp un acòrdi.
La ciutat venguèt capitala de la colonia portuguesa de Brasil en 1763. La vila contunhèt d'èsser capitala coloniala fins l'an 1808, an que la familha reiala e fòrça nòbles de Lisbona se transportèron a Rio de Janeiro per fugir l'invasion napoleonenca de Portugal. La capitala del reialme de Portugal foguèt transportada a Rio, en venent l'unica capitala europèa situada en defòra del continent. Coma en aquela epòca i aviá pas d'espaci fisic ni d'estructura urbana per la residéncia dels centenats de nòbles qu'èran arribats subitament, fòrça abitants foguèron desapropriats.[1]
Quand lo prince Pèire proclamèt l'independéncia de Brasil en l'an 1822, decidiguèt de contunhar amb Rio de Janeiro coma capitala del sieu nòu empèri. Rio demorèt coma capitala del país quand en 1889, la monarquia foguèt remplaçada per la republica.
Fins als primièrs ans del sègle XX, la vila compreniá solament l'actual centre istoric e lo districte financièr, just a la boca de la Baia de Guanabara. Alavetz, lo centre de gravitat de la vila se transportèt cap a çò qu'es conegut uèi coma Zòna Sud, quand se bastiguèt lo primièr tunèl per dejós las montanhas que separan lo quartièr de Botafogo del nòu quartièr de Copacabana. La beutat naturala de la plaja, aital coma la reputacion aquerida per l'otèl Copacabana Palace, un grand otèl de luxe de l'America dels ans 30, ajudèron Rio a ganhar una brilhanta reputacion que serva encara uèi lo jorn.
Los plans per desplaçar la capitala de la nacion al centre territorial del país comencèron de se discutir al mitan del sègle XX e quand Juscelino Kubitschek foguèt elegit president en 1955 avancèt la promessa de bastir una nòva capitala[2]. Solament lo 21 d'abril de 1960 amb l'inauguracion de Brasília, la vila abandonèt lo pòst de capitala brasilièra.
La vila venguèt capitala de l'estat de Rio de Janeiro lo 15 de març de 1975.
Relèu[modificar | modificar la font]
La vila ocupa lo marge occidental de la baia de Guanabara e qualques unas de las siás respectivas illas (coma Governador e Paquetá), e se desvolopèt sus estrechas planas alluvialas comprimidas entre montanhas e monts pichons. La Sèrra de la Mar, bordant l'Ocean Atlantic, se lèva nòrd-oèst, distant de près de 40 quilomètres del litoral.
Lo sieu litoral a 197 quilomètres d'extension, compren mai de 100 illas qu'ocupan 37 km²,en tres parts,a l'entorn de la baia de Sepetiba, a l'Ocean Atlantic e a la baia de Guanabara. Lo litoral de la baia de Sepetiba a coma unic accident geografic d'expression la Restinga de Marambaia, compausada de sorra, bassa e pauc retalhada. Lo litoral de la baia de Guanabara es retalhat, bas, e an fòrça illas (coma del Governador, de 29 km², e a l'Aeropòrt Internacional del Galeão) e, en los sieus marges, se situan lo centre comercial e las banlègas industrialas.
Lo punt pus naut de la vila es la montanha Pico da Pedra Branca, amb 1024 mètres d'altitud. D'autras montanhas importantas son lo Pic de Tijuca (1022 m), lo Pic del Papagaio (975 m), la Pèira d'Andaraí (900 m), la Pèira de la Gávea (842 m), e lo Corcovado, amb 704 mètres d'altitud, famós per lo monument al Crist Redemptor.
Punts toristics mai coneguts[modificar | modificar la font]
- Lo Crist Redemptor (en portugués Cristo Redentor) es un simbòl de la vila de Rio de Janeiro e una de las set nòvas meravilhas del mond. L'estatua mesura 39,6 mètres de la basa fins al cap. Es situada a la cresta del Mont Corcovado, amb unas vistas privilegiadas de la vila. Foguèt inaugurada lo 12 d'octobre de 1931, après 9 ans d'òbras. L'an 2003 s'inaugurèt l'accès mecanizat a la cresta de la cantierada, amb ascensors panoramics e d'escalièrs mecanics, qu'evitan la pujada dels 220 esglaons de l'escalièr que portavan al pè de l'estatua.
- La montanha del Pan de Sucre
- L'estadi de Maracanã
- Las plajas de Copacabana, Ipanema, Leblon, e Barra da Tijuca
- Los edificis istorics del centre de la ciutat
- Musèus: Musèu Nacional (dins lo parc Quinta da Boa Vista), Musèu Nacional de Belas Artes, Musèu de Arte Moderna, lo Musèu da República, etc.
- La Vila del Samba (Cidade do Samba) es la darrièra atraccion toristica de la vila en ocupant un airal de 114 000 mètres carrats, situada dins lo districte del pòrt, dins la zòna centrala. Es lo local ont venon las desfiladas del Carnaval de la vila.
Fòtos[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Familha Reiala a Rio - tèxt en portugués
- ↑ Juscelino Kubitschek e la vila de Rio de Janeiro - tèxt en portugués


text:
Francilly-Selency
Francilly-Selency es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Francilly-Selency Se situa a qualques quilomètres a l'Oèst de l'aglomeracion de Sant-Quentin.
Francilly-Selency se situe à quelques kilomètres à l'Ouest de l'agglomération de Saint-Quentin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1883, Francilly-Selency, caseriu de Fayet, a erigit en una municipalitat independenta per démembrement de la municipalitat de Fayet.
- En 1883, Francilly-Selency, hameau de Fayet, est érigé en une commune indépendante par démembrement de la commune de Fayet.


text:
Gaëtan Roussel
Gaëtan Roussel es un cantaire e compositor francés, nascut lo 13 d'octobre de 1972 a Rodés[1] (Avairon). Foguèt lo cantaire dels grops de rock Louise Attaque e Tarmac.
Biografia[modificar | modificar la font]
En 2008 participèt a la composicion de cançons e a la produccion del darrièr album d'Alain Bashung, Bleu pétrole, que ganhèt en 2009 lo Prèmi de las "victoires de la musique". Escriguèt la musica de dos filmes, de Benoit Delépine e Gustave Kervern: Louise-Michel e Mammuth. Gaëtan Roussel tanben escriguèt pels artistas coma Rachid Taha e Vanessa Paradis.
En 2009 comencèt una carrièra en solitari e apareguèt Ginger, dins son single Help myself (Nous ne faisons que passer) que, aprèp sa sortida en 8 de març de 2010, foguèt fòrça difusat dins las emissions de ràdio francesas. Aquel tèma aguèt tanben una popularitat en Quebèc pendent la prima e l'estiu de 2010.[2]
Ganhèt lo Prèmi de las "victoires de la musique" coma melhor album de rock de l'an 2011, pendent l'emission difusada lo 9 de febrièr sus France 4, e tanben coma melhor interprèt masculin e melhor album de l'an per Ginger.
Tanben en 2011 participèt a un album que tornèt prendre los tèmas d'Alain Bashung e qu'es titulat Tels Alain Bashung, e interprèta, entre d'autras cançons, J'passe pour une caravane.
Citacions[modificar | modificar la font]
« Dins ma vida i a doas partidas: abans d'encontrar Alain Bashung e aprèp ». (1èr de març de 2011, aprèp que recebèt lo trofèu "victoires de la musique").
Discografia en solitari[modificar | modificar la font]
- Ginger (100 000 exemplars venduts)
- Clap Hands
- Help myself (Nous ne faisons que passer)
- Si l'on comptait les étoiles
- Inside outside
- Mon Nom
- Tokyo
- Dis-moi encore que tu m'aimes
- DYWD
- Des questions me reviennent
- Trouble
- Les belles Choses
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Perfil de Gaëtan Roussel sul jornal Libération, escrich per Philippe Brochen, e publicat lo 15 de març de 2010.(fr)
- ↑ (fr) [1]


text:
Sosdesvolopament
Lo sosdesvolopament se ditz d'un país paure per oposicion als païses avançats. Aquò es un concèpte relativament recent que nais l'endeman de la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuèi aquela guèrra, Occident obsèrva l'immensa misèria de mai de dos tèrces de l'Umanitat. Los païses avançats an sempre anonciat lor ambicion de solucionar la misèria dels païses sosdesvolopats.
Los esfòrces de desvolopament economic tendon a far passar los païses sosdesvolopats per una fasa de país emergent (en via de desvolopament/país en desvolopament), de contunh una fasa de país desvolopat. Aquesta vision a evoluit dins los actors de terren cap a la nocion de maldesvolopament.


text:
Saumont-la-Poterie
Saumont-la-Poterie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un vilatge nomenat Abancourt amb glèisa paroissiale (Sant-André) existissiá a aperaquí un quilomètre al nòrd de la glèisa de Saumont, sul marge esquèrre de la Epte, fins a la Revolucion. En 1823, la municipalitat de Abancourt i aguèt annexat a aquela de Saumont-la-Poterie.
Lo fief nomenat Abencourt es pas pas testificat abans 1220. A aquela data es la proprietat de « Gilo de Hosdenc » (Hodeng), mencionat pel avesque de Senlis en lo sieu inventari dels fiefs de Normandie completat per Philippe Auguste. Aquel Gilo èra proprietari de divèrses fiefs del país de Bray. Divèrses documents del Sègle XVI al Sègle XVIII connectat a la familha de Abancourt citan la endroit o las parcelles de tèrra d'aquel Abancourt e de las municipalitats limitrophes[1]. La natura del toponyme, compausat amb lo appellatif d'origina latina "-pista", ne fa una fondacion d'abans o pendent la nautor mièja-edat. N'efièch, las formacions en -pista caractéristiques del nòrd del país de lenga de oïl correspondon a l'establiment de Francs mai o mens romanisés, lo primièr element del nom de luòc es generalament un nom de persona germanique, aicí Abbo al cas regim. François de Beaurepaire[2] Obsèrva que los noms ne -cor son pas jamai compausats amb noms de personas anglo-scandinaves, contràriament al nom dins -vila, e que per conseqüent, pòdon pas èsser postérieurs al Sègle IX.
Per contra, lo nom de Saumont es mai recent. N'efièch, mencionat totun mai d'ora cap a 1043 jos la forma Seiwaltmont, conten lo nom de persona de tipe anglosaxó Saewald, colon vengut de Angleterre amb los danois cap al Sègle X. Se tròba d'unes autres anthroponymes anglosaxons compostos amb l'element -wald en Normandie, inclus en toponymes coma per exemple Canouville (latinisé en Kenualdi villa 1025-26) de Kenewald[3]. Saumont Es pas pas situat sus un mont, mas lo tèrme a pogudas s'aplicar a un leugièr monticule o alavetz lo vilatge a pogudas èsser desplaçat en circonstàncias istoricas a determinar.
Un village nommé Abancourt avec église paroissiale (Saint-André) existait à environ un kilomètre au nord de l'église de Saumont, sur la rive gauche de l'Epte, jusqu'à la Révolution. En 1823, la commune d'Abancourt fut annexée à celle de Saumont-la-Poterie.
Le fief nommé Abencourt n'est pas attesté avant 1220. À cette date il est la propriété de « Gilo de Hosdenc » (Hodeng), mentionné par l'évêque de Senlis dans son inventaire des fiefs de Normandie complété pour Philippe Auguste. Ce Gilo était propriétaire de plusieurs fiefs du pays de Bray. Plusieurs documents du Sègle XVI au Sègle XVIII reliés à la famille d'Abancourt citent l'endroit ou les parcelles de terre de cet Abancourt et des communes limitrophes[1]. La nature du toponyme, composé avec l'appellatif d'origine latine "-court", en fait une fondation d'avant ou pendant le haut moyen-âge. En effet, les formations en -court caractéristiques du nord du pays de langue d'oïl correspondent à l'établissement de Francs plus ou moins romanisés, le premier élément du nom de lieu est généralement un nom de personne germanique, ici Abbo au cas régime. François de Beaurepaire[4] observe que les noms en -court ne sont jamais composés avec des noms de personnes anglo-scandinaves, contrairement au nom en -ville, et que par conséquent, ils ne peuvent être postérieurs au Modèl:IXe siècle.
Par contre, le nom de Saumont est plus récent. En effet, mentionné pourtant plus tôt vers 1043 sous la forme Seiwaltmont, il contient le nom de personne de type anglo-saxon Saewald, colon venu d'Angleterre avec les danois vers le Sègle X. On trouve d'autres anthroponymes anglo-saxons composés avec l'élément -wald en Normandie, inclus dans des toponymes comme par exemple Canouville (latinisé en Kenualdi villa 1025-26) de Kenewald[5]. Saumont n'est pas situé sur un mont, mais le terme a pu s'appliquer à un léger monticule ou alors le village a pu être déplacé dans des circonstances historiques à déterminer.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Mathieu De Abancourt
- ↑ Los noms de las municipalitats e ancianas parròquias de la Seine-Maritima, edicions Picard 1979.
- ↑ François de Beaurepaire, Op. Vila.
- ↑ Les noms des communes et anciennes paroisses de la Seine-Maritime, éditions Picard 1979.
- ↑ François de Beaurepaire, Op. cité.


text:
Matusalèm
Dins la Genèsi capítol cinquen, Matusalèm (en ebrieu מְתוּשֶׁלַח בן-חֲנוֹךְ Mətûšālah ben Hănōk e en arabi متوشالح بن خنوخ Matuixalakh ibn Akhanukh) es lo filh del profèta Enòc e la persona de longevitat mai logranda de tota l'iconografia mondiala.
Foguèt lo paire de Leméc a cent ochenta e set ans. Segon una tradicion apocrifa josieu, Lemèc aguèt un filh que nasquèt amb los cabels e la pel blanca coma la nèu e los uèlhs tan clars que semblavan luminoses. Quand Matusalèm vegèt lo noirat, viatjèt fins a la fin del mond per parlar amb lo seu paire Enòc, que li donèt a l'enfant lo nom de Noé e prediguèt que pendent la seuna vida se produiriá un cataclisme al nivèl mondial, lo deluvi universal.
Pendent los sèt cents ochenta e dos ans seguent engendrèt d'autres filhs e filhas amb la seuna esposa Edna (font apocrifa) per morir a l'edat de nòu cents seissanta nòu ans.
Signe de vielhessa[modificar | modificar la font]
De tot lo linatge de descendéncia registrat dins la Bíblia dempuèi d'Adam fins a Jèsus, Matusalèm es aquel qu'a la vida mai longa; es per aquò que dins la cultura populara es sovent utilizat coma exemple de vièlhessa.
Los intèrpretas bíblics asseguran que se pòt entendre lo tèxte que moriguèt just abans l'arribada del Deluvi universal, fach que se pòt entendre coma una pròva de la pietat divina, qu'esperèt un long temps abans de far lo seu castig malgrat las ofensas de contunh dels òmes. Après el, l'èsser uman vegèt sa vida limitada coma un signe del seu pecat (en analogia amb los mites de la pèrda de l'edat d'aur de la autres culturas).
Los defensors del creacionisme, que promòvon una lectura literala de la Bíblia fins a ensajar d'explicar científicament aquela edat avançada: abans del deluvi de nívols de vapor envolopava la Tèrra e aparavan los abitants de la lutz ultraviolata e dels efèctes del vielhiment.


text:
Gironda (departament)
Gironda (33) es un departament de França que sa màger part es en Occitania, en Gasconha. Hèi partida de la region administrativa d'Aquitània e de la region istorica de Gasconha (e de Guiana, a l'encòp).
Somari
Zonacion[modificar | modificar la font]
La Gironda se devesís en quate grandas zònas :
- La Gironda bordalesa, ont la viticultura es majoritària. Compren lo Medoc ribeiron, l'Entre Duas Mars occidentau, lo Libornés viticòla, lo Blaiés viticòla, las Gravas.
- La Gironda landesa, cubèrta per lo pinhadar. Compren lo Medoc landescòt, lo Bacin d'Arcaishon, las Lanas bordalesas, la Hauta Lana girondina e lo País de Cernés.
- Lo Vasadés, damb un paisatge dominat per los prats (eslevatge), damb camps de blat d'Espanha e bòscs. Compren lo Vasadés a pròpiament parlar (entre Ciron e Garona), e i pòden ajotar l'Entre Duas Mars orientau.
- Lo País gabai, damb lanas e grands bòis. S'agís dau Vitrasés, dau nòrd dau Libornés.
Aglomeracion bordalesa[modificar | modificar la font]
Lo caplòc n'es Bordèu. L'aglomeracion bordalesa compta autorn de 700 000 abitants, dont mèi de 200 000 dens la comuna de Bordèu. Compren Bordèu, Merinhac (2da vila de Gironda per la populacion), Pessac (3ma), Talença (4ma), Vilanava d'Ornon, Bègla, Gradinhan, lo Halhan, lo Boscat, Aisinas, Brujas, Larmont, Cenon, Hloirac...
Sosprefecturas[modificar | modificar la font]
Las sosprefecturas son:
- Arcaishon (cantons d'Arcaishon, la Tèsta, Belin-Beliet e Audenja),
- Blaia (cantons de Blaia, Borg, St Andrés de Cubzac, St Cièrs de Gironda, St Savin),
- Bordèu (cantons de Bordèu, Merinhac, lo Boscat, Pessac, Talença, Gradinhan, Vilanava d'Ornon, Bègla, la Brèda, Blancafòrt, Larmont, Cenon, Hloirac, lo Carbon Blanc e Creon),
- l'Esparra (cantons de l'Esparra, Semevian (Sent Vevian), Paulhac, Castèthnau, St Laurent de Medòc),
- Lengon (cantons de Lengon, Podensac, St Sefrian, Vasats, Vilandraut, Granhòus, Capsius, la Rèula, St Macari, Cadilhac, Sauvatèrra, Targon, Montsegur e Pelagrua),
- Liborna (cantons de Liborna, Castilhon, Fronsac, Lussac, Guistras, Cotràs, Pujòls, Sta Fe la Granda e Brana).
Ribèiras e rius[modificar | modificar la font]
La Gironda es bordada a l'oèst per l'ocean Atlantic.
Las ribèiras principalas dau departament son la Garona (afluents principaus : Dròt, Siron) e la Dordonha (afluent principau : Eila), que se rejunhen per formar l'estuari de la Gironda. Ad aquò fau ajotar l'Èira que desboca dens lo Bacin d'Arcaishon.
Lengas[modificar | modificar la font]
Òc[modificar | modificar la font]
- Gascon maritime
- Nòrd-Medoquin
- Gascon semi-negue deu Paulhaqués
- Sud-Medoquin (dont gascon deu Nòrd-Bassin, de la banlèga oèst de Bordèu, de las Lanas de Bordèu)
- Parlar deu País de Bug
- Parlar negue
- Bordalés urban e orientau (Creonés)
- Cubzagués
- Gascon orientau
- Vasadés
- Parlars ribeirins o garonés (entre Cadilhac e Marmanda)
- Parlar de Benauja e deu nòrd de l'Entre Duas Mars
- Parlars marginaus de l'Entre Duas Mars (Pelagrua)
- Libornés
- Lengadocian
- Lemosin
Oïl[modificar | modificar la font]
- Granda Gavacheria (Blaiés)
- Petita Gavacheria de l'Enter Duas Mars


text:
1993
Aquesta pagina concernís l'an 1993 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Eleccions legislativas lei 21 e 28 de març per elegir la Xa legislatura de la Va Republica. S'acabèron per una victòria majora dei partits de drecha que ganhèron 257 deputats (+127) per lo Rassemblament dau Pòble Francés (RPR) e 215 (+125) per l'Union per la Democracia Francesa (UDF). Au sen dei partits de senèstra, lo Partit Comunista Francés (PCF) capitèt de resistir ambé 22 deputats (-2) mai lo Partit Socialista (PS) s'afondrèt ambé 57 deputats (-215). Lo 29 de març, Édouard Balladur foguèt nomat cap dau govèrn per remplaçar Pierre Bérégovoy que se suicidèt lo 1èr de mai. Adoptèt una politica liberala amb un emprunt massís, una reduccion deis impòsts dirècts e de demenicions dei prestacions socialas de l'Estat (especialament sus lo sistèma de retirada).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Georgia[modificar | modificar la font]
Alta-au-fuòc de la Guèrra Civila de Georgia començada en 1992. Lei partisans de Zviad Gamsakhourdia foguèron vencuts e perdiguèron definitivament lo poder au profiech dau govèrn Shevardnadze. En revènge, lei territòris secessionistas d'Abcazia e d'Ossetia dau Sud venguèron de facto independents.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau telescòpi estatsunidenc Keck I de dètz mètres de dubertura ais Observatòris de Mauna Kea. En decembre, capitada de la mission de la naveta espaciala Endeavour destinada a l'installacion d'un sistèma de correccion optic sus lo telescòpi espaciau Hubble.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Rudolf Nureyev, dançaire sovietic (n. 1938)
- 6 de genièr - Dizzy Gillespie, musician american (n. 1917)
- 20 de genièr - Audrey Hepburn, actritz anglobèlga (n. 1929)
- 22 de genièr - Kobo Abe, escrivan japonés (n. 1924)
- 11 de febrièr - Robert W. Holley, cercaire american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1922)
- 20 de març - Polykarp Kusch, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 1 d'abril - Prince Joan de Borbon, paire de Joan Carles I d'Espanha (n. 1913)
- 20 d'abril - Cantinflas, actor mexican (n. 1911)
- 1 de mai - Pierre Bérégovoy, primièr ministre francés (suicidi) (n. 1925)
- 19 de junh - William Golding, escrivan britanic (n. 1911)
- 10 de julhet - Armand Vaquerin, jogaire de rugbi roergàs (n. 1951)
- 31 de julhet - Rei Baudoïn de Belgica (n. 1930)
- 25 d'octobre - Vincent Price, actor american (n. 1911)
- 31 d'octobre - Federico Fellini, director de cine italian (n. 1920)
- 1 de novembre - Severo Ochoa, cercaire espanhòl, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1905)
- 22 de novembre - Anthony Burgess, escrivan britanic (n. 1917)
- 4 de decembre - Frank Zappa, musician e compositor american (n. 1940)
- 7 de decembre - Félix Houphouët-Boigny, president de Còsta d'Evòri (n. 1905)
- 7 de decembre - Wolfgang Paul, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1913)
- 13 de decembre - József Antall, primièr ministre d'Ongria (n. 1932)
- 16 de decembre - Kakuei Tanaka, primièr ministre de Japon (n. 1918)
- 31 de decembre - Zviad Gamsakhurdia, president de Georgia (n. 1939)
- Silvan Tolze, poèta e escrivan occitan (n. 1911)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Russell A. Hulse, Joseph H. Taylor Jr.
- Prèmi Nobel de Quimia : Kary B. Mullis, Michael Smith
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Richard J. Roberts, Phillip A. Sharp
- Prèmi Nobel de Literatura : Toni Morrison
- Prèmi Nobel de la Patz : Nelson Mandela, Frederik Willem de Klerk
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert W. Fogel, Douglass C. North


text:
Dictatura Militara Argentina (1976 - 1983)
La Dictatura Militara Argentina (tanben coneguda en Argentina com la Dictatura o, d'après lo nom qui s'autregè, lo Procès de Reorganizacion Nacionau) que ho un regim de facto qui governè argentina d'un biais anticontitucionau en violacion de la lei après aver capvirat lo govèrn constitucionau de la presidenta María Estela Martínez de Perón dab lo còp d'Estat deu 24 de març de 1976. Los membres d'aqueth regim que perpetrèn actes de repression dens lo quadre de çò qui ei aperat la Guèrra Lèda ; deu punt de vista de la junta militara au poder, qu'èra ua necessitat entà combàter grops armats d'esquèrra qui volèvan destabilizar lo país ; dens aqueste prethèit lo regim de la Dictatura que ho sostiengut peus principaus regims anglosaxons capitalistas (sustot los Estats Units d'America) dinc a l'espèt de la Guèrra de las Malvinas (a maugrat d'aver tribalhat economicament tanben dab l'Union Sovietica). Lo regim de la Dictatura que cadó per'mor de resultas economicas catastroficas e per'mor de la des.hèita de la Guèrra de las Malvinas.
Somari
Las violacions deus drets umans e lo genocidi esconut[modificar | modificar la font]
Los procès contra membres de la Dictatura qui hon pleitejats arron la soa caduda que descrobín la detencion clandestina e illegau shens cap procès seguit de la desaparicion de 30 000 personas (qu'ei lo nombre minimum de victimas identificadas per'mor reclamadas per tanhents demorats vius e dab mejans intellectuaus e sociaus de manifestà's), sovent detienguts dens centers clandestins puish executadas e sepelidas o cabussadas dens la mar. Mantuas personas qu'èran simplament arrestadas per'mor de supausadas simpatias marxistas sus pretèxtes arbitraris (com aver cooperat dab organizacions d'ajudas aus praubes o possedir un exemplari deu Prinçòt - libe considerat com subversiu - d'Antoine de Saint Exupéry) o simpla denonciacion (sovent basadas sus òdis personaus o interès materiaus).
Lo ritme de las sequestracions que ho accelerat mei que mei en prepraracion de l'organizacion de la Copa deu Monde de Fotbòl de 1978 en bèth seguir ua recomandacion de Henry Kissinger a la junta militara : "se cèrtas causa e debèn estar hèitas, alavetz hascatz las viste".
Las mairs de mantuns desapareguts que s'amassèn entà concentrar las loas recèrcas e fin finala e que comencèn a protestar en bèth virar autorn de la plaça de Mayo ; los militars qui denegavan aquestas acusacions e qui cinicament acusavan la guerrilla d'estar responsabla de las desaparicions que la chafrèn las hòlas de plaça Mayo tot aquò en bèth perpetrar au medish temps la desaparicion (gahada, sequestracion, tortura e desaparicion deus còs) de Mairs com Esther Ballestrino, Azucena Villaflor de Vicenti e María Ponce de Bianco. Simptomaticament, Alfredo Astiz, lo principau militar responsable d'aquesta operacion que s'illustrè durant la Guèrra de las Malvinas e se rendent a l'armada anglesa shens non pas aver ensajat de tirar lo mendre còp de huec.
Politica economica[modificar | modificar la font]
La corrupcion que ho un aute motor deu regim qui organizè projèctes d'interès controvertit entà poder emplegar e panar argent empruntat auprès d'organismes financièrs internacionaus (com lo FMI) qui alimentèn lo deute extèrne qui paralizore lo país per mantuas annadas. Durant mantuas operacion de sequestracion actes de panatòri comés peus òmis de la dictatura e hon perpetrats. Lo cap ideologic de la politica economica de la dictatura que ho lo ministre d'economia José Alfredo Martínez de Hoz qui gavidè ua politica de desindustrializacion e d'importacions, de pravada deu deute extèrne (e atau ua sosmission forçada a autoritats economicas estrangièras) e de mermada de la proteccion sociau eretat de l'èra deu peronisme. Deu punt de vista de regim de la dictatura, l'industria argentina b'èra pas competidora, la proteccion sociau b'èra un luxe insuportable entà un país praube e lo deute qu'èra un mejan de desvolopament.
Leis d'Aubediéncia devuda e de Punt finau[modificar | modificar la font]
Après la caduda deu regim la miaça d'un aute còp d'Estat perpetrat per l'armada (on demoravan alavetz mantuns membres de l'ancian regim) qu'obliguè lo govèrn constitucionau a promulgar duas lèis conegudas com la Lei d'Aubediéncia Devuda e lo "Punt Finau" (absolucion deus crimes en escambi deu respècte de l'autoritat constitucionau. Los membres de la dictatura desbrembèn totun los crimes contre l'umanitat perpetrats contre los mainatges e qui son imprescriptibles. Qu'ei atau que crimes de desaparicion d'enfant de desapareguts (hidats a l'adopcion a familha tanhentas deu regim) e hon jutjats. Lo govèrn de Néstor Kirchner que tornè sus aquesta absolucion e d'autes membres de la dictatura que podón estar jutjats e condemnats.
Uèi lo dia las Mairs de Plaça de Mayo (vadudas Ajòlas de Plaça de Mayo) que persegueishen las loas recèrcas entà amassar mainatges desapareguts dab las loas familhas vertadèras.
Balanç uman e economic[modificar | modificar la font]
Suu plan deus drets de l'òmi qu'ei reprochat au regim de la dictatura l'arbitrari de la soa repression (a l'estujòu) e dehòra de tota oficialitat e de quina procedura qui hosse), l'endom e los mejans emplegats (dab un recors quasi sistematic a la tortura e a las execucions en bèth estujar los còs deus supliciats) e l'aspècte cèc d'aquesta repression qui la màger part deu temps e toquè personas shens cap engatjament politic de natura a representar la mendra miaça entau regim politic dominant (ua grana partida de las mei de 30 000 victimas èran adolescents e mantuns quitament menors en etat).
Suu plan economic qu'ei reprochat a la dictatura ua pravada deu deute extèrne e ua corrupcion (qui alimentè e s'alimentè de mantuns deus sons actes de repression fisica contre los ciutadans) hèra eslhevada qui lo país paguè dab annadas de crisi economica pregonda e de dependéncia e de sosmission de cap a autoritats economicas estrangièras.


text:
Bellou
Bellou es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Bellou a situat a 18 quilomètres de Lisieux, en lo país de Auge.
La commune de Bellou est située à 18 kilomètres de Lisieux, dans le pays d'Auge.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1833, la municipalitat de Bellouet lududes i aguèt ligat, se parla encara uèi del Bas de Bellouet e de la Nautor de Bellouet.
En 1833, la commune de Bellouet lui fut rattachée, on parle encore aujourd'hui du Bas de Bellouet et du Haut de Bellouet.


text:
Parus major
Lo sarralhièr (Parus major) (var. sarralhièra, cap-negre, sarrofino, mesenga) es un ausèl de la familha dels paridaes.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo sarralhièr es demest las màger mesengas (amb 14 cm per una envergadura de 23 à 26 cm e una massa de 16 à 21 g), de la pagèla d'un muralhièr. A un aspècte fòrça colorat, amb sa calòta negra, sas gautas blancas, son esquina verdenca e una raia negra lo long de la garganta e de son ventre jaune.
Comportament[modificar | modificar la font]
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Lo sarralhièr se noirís mai que mai de moscas, vèrmes, aranhas, parpalhòls, coma de fruchs e de granas.


text:
Tacit
Publi o Gaius Corneli Tacit (56 - 118), istorian roman, foguèt un senador, cònsol e governador roman.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Interamnas en Gàllia Narbonesa, benlèu a Vaison. Filh de patricians, recebèt una educacion complèta a Roma, benlèu foguèt discípol de Quintilian. Sevèra e disciplinat, se maridèt amb la filha de Gneu Juli Agricola, conquistador de Britània, per aquò se supausa qu'aperteniái a una familha rica.
Exerciguèt divèrsas magistraturas a l'epòca de Vespasian e Titus, foguèt pretor amb Domician, e tanben èra a l'encòp membre del collègi sacerdotal (quindecimvir sacrorum) amb qualitat per dirigir las fèstas secularas ordenadas pel nom de l'Emperador.
Viatgèt per Britània e Germania (89), amb Nerva foguèt nomenat consul suffectus (cònsol suplent), dignitat vacanta aprèp la mòrt de Virgini Ruf. En 99 exerciguèt divèrsas foncions aferentas a sa magistratura de cònsol suplent, e quand abandonèt la politica se consagrèt a l'escritura de sas istòrias.
Se sap pas quand moriguèt, pasmens se sap que subrevisquèt a Trajan. La part màger de las referéncias de sa vida nos venon de la correspondéncia qu'escambièt amb Plini lo Jove e de sos pròpris escrits.
Son metòde istoric se caracteriza per una temptativa de demorar imparcial. Utiliza coma fonts los testimònis orals o escrits a que, mas pas totjorn, dona crèdit e los torna transcriure.
Las motivacions que l'interèssa son los umans que n'estúdia la psicologia.
Òbras[modificar | modificar la font]
D'entre los racontes istorics cal citar:
- De vita et moribus Iulii Agricolae (Vida e mòrt de Juli Agricola), una biografia de son sògre Juli Agricola
- Historiarum libri (Libre d'istòria), relata de l'epòca entre Galba e Domician (ont prepausèt de far un contunh de recit amb l'epòca de Nerva e Trajan, pareis qu'arribèt pas al tèrme)
- Annalas, òbra istorica sul periòde compres entre la mòrt d'August e aquela de Neron plan segur son òbra mai coneguda perque i explica l'origina dels cristians: « son nom deriva de Crist, quin pendent l'Empèri de Tibèri foguèt executat per ordre de Ponç Pilat, procurador de Judèa »" e es considerat coma una de les pròvas de l'existéncia reala de Jèsus de Nazaret
- Dialogus de oratoribus òbra de 81 aproximativament e ont se tracta del tema de l'educacion romana e l'oratoria
- De origine ac situ Germanorum, monografia sus l'etnografia de Germania.


text:
Tinis
Tinis (deu grèc egaument aperada Tis) qu'ei ua anciana ciutat egipciana considerada com la capitala de la Ièra dinastia e parciaument de la IInda dinc au son remplaçament au prohèit de Menfis.
Qu'ei mentavuda per Maneton e que's considera que's trobava près deu lòc de la ciutat d'Abidòs. En favor de la soa existéncia e de la soa localizacion que's cau mentàver la preséncia de la necropòli reiau de las Ièra e IIau dinastias egipcianas a Umm el-Qa'ab e tanben la descoberta de la Paleta de Narmer (qui evoca lo rei Narmer considerat sia com lo purmè faraon de la Ièra dinastia sia com lo predecessor d'aquesta dinastia) près d'Abidòs.
Tinis que da lo son nom au periòde tinita de l'istòria de l'Egipte antica : lo temps de las duas purmèras dinastias precedent l'establiment de l'Ancian Empèri egipcian.


text:
Coffea
Coffea es lo genre de mantuna espècia de plantas de flors de la familha de Rubiaceae. Son d'arbrilhons, natius d'Africa subtropicala e d'Asia del sud. Las granas d'aquelas plantas produsisson una beguda estimulanta nomenada cafè. Los grans de cafè son nomenats beans (monjetas) dins lo comèrci. Las grans de cafè son mai que mai cultivats dins los païses tropicals, dins de plantacions per a l'encòp la consomacion locala e l'exportacion dins los païses temperats. Lo cafè es un produch agricòla màger e representa las mai bèlas exportacions de mantun país.
Diferentas espècias[modificar | modificar la font]
- Coffea arabica
- Coffea benghalensis
- Coffea canephora
- Coffea congensis
- Coffea excelsa
- Coffea gallienii
- Coffea bonnieri
- Coffea mogeneti
- Coffea liberica
- Coffea stenophylla


text:
Pinyin
Lo Pinyin (chinés: 拼音; pinyin: Pīnyīn;, oficialament Hanyu Pinyin, (chinés simplificat: 汉语拼音; chinés tradicional: 漢語拼音, pinyin: Hànyǔ Pīnyīn), es lo sistèma fonetic oficial de trancripcion del chinés en caractèrs latins en China, Taiwan,[1] e Singapor. Es sovent utilizat per ensenhar lo Mandarin estandard e ortografiar los noms chineses dins las publicacions estrangièras e pòt èsser utilizat coma metòde de sasida per dintrar los caractèrs chineses dins los ordenadors.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Snowling, Margaret J. (2005). The science of reading: a handbook, Blackwell handbooks of developmental psychology) 17. Wiley-Blackwell, 320–22. ISBN 1-4051-1488-6.


text: Kurt Donald Cobain (1967-1994) foguèt un musician e cantaire american. Foguèt lo cantaire e lo menaire del grop rock Nirvana, que marquèt prigondament l'istoria del rock durant los ans 1990. Sembla que Kurt Cobain aguèt pas una existéncia fòrça urosa e venguèt lèu dependent de l'eroïna. Se maridèt amb Courtney Love e aguèron una dròlla qu'el veguèt pas créisser fòrça temps. L'encausa oficiala de la mòrt de Kurt Cobain es lo suicidi. Se tirèt una bala de pistolet dins lo cap. Simbòl d'una generacion malgrat el, cercant de fugir lo succès, Kurt Cobain a rejonch lo club de las estelas del rock mòrtas a 27 ans coma Janis Joplin, Jim Morrison e Jimi Hendrix.


text:
Beta vulgaris
La bledarava es una planta cultivada per sa raiç carnosa utilizada coma legum dins l'alimentacion umana, coma pastora e per la produccion de sucre.
Somari
Botanica[modificar | modificar la font]
Las bledaravas cultivadas, dicotiledonas, apetalas, vendrián de la bledarava maritima (Beta vulgaris L. subsp. maritima (L.) Arcang.) qu'es espontanèa sus las rivas maritimas en Euròpa.
L'espècia Beta vulgaris L. inclusís tanben aussi la bleda qu'abans èra considerada coma espècia (Beta cicla (L.) L.).
Las bledaravas foguèron fòrça estudiadas pels botanistas, subretot pel sistèma reproductiu, los efèctes de la seleccion naturala o agricola o del cambi climatic sus la diversitat genetica e lo polimorfisme nucleotidic dins lo genre Beta[1], la ginodioecia per las bledaravas salvatjas, los ligams entre polimorfisme per l'autofecondacion e la diversitat genetica, interaccions entre formas cultivadas e formas salvatjas de l'ensems Beta vulgaris.
Principalas varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
Existís très times de bledaravas:
- bledarava de sucre, rica en sacaròsa ;
- bledarava de pastura ;
- bledarava d'òrt o bledarava roja.
Existís diferentas varietats classificadas selon de tipes diferents. Las bledaravas de sucre son las mai ricas en sucres, de color blanca e enterrées mai prigondament. Son classificadas selon lo rendement en sucre, lor resisténcia a de malautiá.
Las bledaravas de pastura son de color diferentas mas o mens enterrées. Se classifican selon las matèrias secas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
La bledarava cultivada es una planta bisannadièra :
- primièra annada, fasa vegetativa: desvolopament de las fuèlhas e constitucion de la racina carnosa, des feuilles et constitution de la racine charnue, accumulacion de servas de sucre, es la primièra fasa de cultura ;
- segonda annada:pujada e florason, produccion de la grana
Utilizacion[modificar | modificar la font]
- Bladarava de sucre : de las bladaravas salvatjas betteraves raspadas reducha en popa s'extrai de sucre. La quita popa desiderata per pression e calfatge s'utiliza per noirrir las bestias. Çò del chuc, es purificat, concentrat, o per fermantacion, distillant e donant d'alcòl o per coseson, cristallizacion, distriada de las impuretats que formant la melassa que conten encara 50% de sucre ; la melasse es utilizada per la fabricacion de bevenda alcolizada o incorporada a la popa per l'alimentacion del bestial. E fòrça accessòriament servís per produccion de levadura del fornièr.
- Bledarava de pastura : la planta entièra es consumida subretot pels romiaires. Servada es distribuida en ivèrn subretot a vacas de lech mas tanben als bovets, als ovins, aux cabrilhs e als porcins. Se pòt consomir pels òmes mas lo gost pauc fòrt sembla al rafe blanc. Se servís plan en salsa o sopa.
- Bladarava d'òrt (bladarava roja) : alimentacion umana, plan sovent cuècha de biais industrial, colorant alimentari (racina rica en Betalaïnas). La bladarava se pòt consomir cruda, raspada mas mai sovent es cuècha (a l'aiga, a la vapor o al forn.
Proprietats[modificar | modificar la font]
Las racinas de Beta vulgaris contenon una quantitat significativa de vitamina C e las fuèlhas son una font de vitanina A. Son tanben fonts de fibras, d'acid folic e d'antioxidants. Las racinas son tanben Rica en betaïna (N, N, N-trimetilglicina).
La bledarava es Rica en nitrats que se transforman en nitrits mercé a de bactèris de la boca. Aqueles nitrits son implicats dins la vasodilatacion e la fluidificacion del sang, çò que melhora l'aflux de sang dins de zonas del cervèl qu'amb lo temps son mens perfusadas. Una dòsi quotidiana de chuc de bladarava pòt potencialament empachar la deméncia la bassa cognitiva en melhorant aquel aflux sanguin cerebral[2].
Una tassa (225,8 gramas) de bledarava aminuda conten :
- 31 kcal (130 kJ)
- 8,5 g d'idrats de carboni
- 1,5 g de fibras alimentàrias
- 53,2 µg de vitamina B9
- 32 mg de fosfòr
- 259 mg de potassi
- 1,5 g de proteïnas.
Economia[modificar | modificar la font]
La cultura pren gaireben 7 millions d'ectars pel mond, subretot en Euròpa du Nòrd et Estats Units d'America ;
Produccion mondiala (FAO 2002) :
- Bledarava de sucre: 246,5 millions de tonas, que 120 per l'Union Europèa
- Bledarava de pastura: 10 millions de tonas ;
França al nòrd es lo primièra productor mondial de sucre de bladarava.
Dins l'Union Europèa, la cultura de la bledarava de sucre es reglementada dins l'encastre de la politica agricòla comuna. Cada país dispausa d'un lendal de produccion autorizat en dejós que lo prètz es garantit, a un nivèl superior dels cors mondials.
Istòria[modificar | modificar la font]
La bladerava es coneguda coma legum dempuèi l'Antiquitat. Los primièrs escrichs venon Grècs al sègle V. Las principalas varietats foguèron descrichas a l'Etat Mejana, subretot Pierandrea Mattioli. L'origina de l'utilizacion alimentària de las racinas sembla se situar dins la granda plana que s'espandís d'Alemanha fins a Russia
En 1600, Olivier de Serres la descriguèt dins Le theatre d'agriculture mesnage des champs cerquèt lo primièr d'extraire lo sucre de las bledarava mas sens trobar un processus rendable.
En 1747, un Alemand, Andreas Sigismund Marggraf, capitèt a extraireavait réussi lo sucre de la bledarava. Son escolan, lo professor Achard, foguèt profeichar l'Acadèmia met cette découverte au profit de l'Académie prussiena. Dempuèi 1802 la premièra fabrica de sucre de bledaravas del mond à Kürnen d'Oder (Silèsia) donava amb 70 kg de produch, 2 kg de sucre.
Lo 22 de novembre de 1806 es una data importanta per l'economia sucriària europèa. Per respondre al blocatge impausat per las armadas britanica suls pòrts franceses, Napoleon Bonaparte instaurèt lo blocatge continental : totas las merças britanicas venguèron enebidas en Français tanben èran exclusit lo sucre cana de las Antilhas. Per compensar, l'emperaire decidiguèt de promòure activament la produccion de bledaravas de sucre.
La primièra extraccion industriala de sucre es l'òbra de Benjamin Delessert, en 1812.
Quand s'arrestèt lo blocatge e lo retorn del sucre de cana, l'industria coneguèt de dificultats fins a l'abolition de l'esclavage que lo prètz del sucre de cana aumentèt en mai que los rendements avián aumentat.
La bledarava de pastura se desvolopèt fòrça en Euròpa a la mitat del sègle XX fins a aténher un million d'ectars en França Aprèp la Segonda Guèrra mondiala. Mermèt fòrça dempuèi remplaça pel milh ensilatge per l'alimentacion ivernala dels bovins.
A l'ora d'ara se desvolpa la produccion de bledarava per produire d'etanòl e lo biogas.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Joël Cuguen, Pascal Touzet à l'[Université de Lille 1]
- ↑ (en) Tennille D. Presley et coll.; Acute effect of a high nitrate diet on brain perfusion in older ad; in Nitric Oxide; 21 de novembre de 2010
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)portal de la bledarava de sucre
- (fr)ITB, Institut tecnic de la bledarava, París, França
- (fr)Site sus la bledarava de pastura
- (fr)Portal de la filièra del sucre
- (fr)Vidèo sus la culhida de las bledarava d'Ymonville (28)
[categoria:Planta utila]]


text:
2009
Aquesta pagina concernís l'an 2009 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Tresen passatge de la sonda espaciala estatsunidenca MESSENGER a l'entorn de Mercuri que permetèt d'acabar la cartografia de la planeta.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 de juhn - Michael Jackson, cantaire american


text:
Quatrena Crosada
La Quatrana Crosada foguèt una crosada que se debanèt de 1202 a 1204. Sota l'influéncia de Venècia, foguèt dirigida còntra Constantinòple, capitala de l'Empèri Bizantin, e s'acabèt per la conquista de la vila e lo partiment de l'empèri entre cinc estats latins e quatre principats bizantins. Maugrat la restauracion de l'Empèri Bizantin en 1261, la Quatrena Crosada representa lo còp decisiu portat còntra lo poder de l'empèri que perdèt son estatut de granda poissança de la Mar Mediterranèa.


text:
Pteranodon
Lo Pteranodon ("alado sens de dents") es un genre de pterosaures pterodactiloids. Visquèt fa 85 milions d'ans en lo cretacèu superior. S'es trobat de rèstes de fossils en Kansas (Estats Units) e en Anglatèrra.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Mancava practicament de coa; la siá cap èra mai ampla que la de las formas jurassicas, amb una prolongación a manièra de cresta e sens de dents. La siá granda cresta en la part posteriora de la cap li ajudava probablament a equilibrar lo pes del pic e de la pesca. Pesèt fins a 20 kg e mesurèt fins a 9 m d'envergadura. Las siás anedas èran tan flacas que se dobta que poguèsson caminar pel solèr.
Dièta[modificar | modificar la font]
La siá dièta èra piscívora (s'es trobat d'uasses fosilizados de peisses en l'estomac d'un especimèn). Emplegava segurament lo sieu long pic a manièra de pala per capturar de peisses mentre volava près de la superfícia de la mar. Una bossa jol pic li permetiá almacenar peis, coma lo pelican actual.
Espècias[modificar | modificar la font]
S'es descrich de divèrsas espècias de Pteranodon, e mai se pas totas son plan fondamentadas. La melhora establidas se distinguisson per la forma de la cresta; en Pteranodon longiceps es drecha e se dirigís cap a enrè, del temps qu'en Pteranodon sternbergi es mai verticala e prigonda.


text:
Economia de Lituània
L'economia de Lituània se basa fondamentalament sus las activitats piscicòlas e l'explech forestièra. A gaireben 2 400 000 ha de tèrras cultivadas. La trufa, las cerealas e la bledaraba sucrièra son las culturas pus importantas. L'agricultura es estada tradicionalament productora de noiriduras. Mas dempuèi los ans 1940 s'es industrializada fòrça rapidament, a pesar que l'agricultura es encara importanta (encara benlèu una cinquena part de la populacion activa se consacra mes que 53,9% de la tèrra es de cultiu, mentre 30,4% son de bòsques e las 7,6% de pasturas). Es tanben fòrça important la ramaderia.
Las ressorsas minièras, exceptat la torba, son raras. Las principalas indústrias son textilas (coton, lana).
Economicament, lo país se dividís dins quatre zònas. Lituània Èst a un sector industrial diversificat e en expansion (metallurgia, manufacturas, fustièras e indústria leugièra). La zòna sud possedís la mitat dels recorses energetics e aquatics e metallurgia, manufacturas divèrsas e alimentàrias (sustot per la ramaderia e la beleta-rafe). Lo Nòrd de Lituània a pauca indústria mas es una importanta zòna de granjas. La zòna Oèst es mai conegut per l'apariament de vaissèls e pesca.
Malgrat ja èsser membre de l'Union Europèa dempuèi lo 1 de mai de 2004, lo sieu comèrci amb los païses d'Euròpa Orientala - Russia en particular - representa una part creissenta del total.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The World Factbook. Consultat lo 5 de decembre de 2012.


text:
Sant Desdèir d'Alèir
Sant Desdèir d'Alèir[1] (Saint-Didier-d'Allier en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de O cagar-d'Aliar[2].
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Le Chier-d'Allier[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Sant Desdèir d'Alèir
- ↑ Sant-Didier-d'Aliar sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 18 de julhet de 2012.
- ↑ Saint-Didier-d'Allier sur le site Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui de l'EHESS, consulté le 18 juillet 2012.


text:
Dragon
Lo dragon es una creatura mitica generalament dessenhada e imaginada coma una mena de sèrp enòrma e potenta o coma un autre animal reptilian, amb de qualitats o de poders magics e/o spirituals. Las creaturas mitologicas que possedisson qualques o la part màger de las caracteristicas que s'associan amb los dragons son plan frequentas dins las culturas del mond entièr.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot dragon ven del grèc drakon que significa sèrp de mar. Mas benlèu son sens literal es "lo qu'a un agach mortal".
Istòria[modificar | modificar la font]
Los dragons son comunament representats coma de bèstias serpentinas o reptilianas, qu'espelisson d'uòus e que possedisson de còsses plan impressionants per sa talha, e generalament cobèrts d'escatas. Sovent son representats amb d'uèlhs gròsses, trach qu'es a l'origina del nom del dragon dins fòrça culturas, e son sovent (mas pas totjorn pasmens) dessenhats amb d'alas e un alen de fuòc. D'unes dragons tenon pas d'alas e s'assemblan mai que mai a de sèrps longas. Los dragons pòdon possedir un nombre variable de pautas: pas cap, doas o quatre. Las representacions modèrnas dels dragons son plan sovent de talha enòrma, pasmens temps passat las pinturas e dessenhs de dragons en Euròpa èran sonque de la talha dels orses.
Lo dragon en Euròpa[modificar | modificar la font]
Lo dragon es un element plan important dins las legendas medievalas d'Euròpa.
Sant Jòrdi e lo dragon[modificar | modificar la font]
En Anglatèrra e en Catalonha (e endacòm mai tanben) es associat amb la figura de Sant Jòrdi que tua l'animal. En Catalonha lo jorn de Sant Jòrdi (patron del país) es vengut lo jorn dels amoroses e aquela jornada se sòl ofrir un libre e una ròsa; se celèbra lo 23 d'abril. Dins qualques localitats de lenga catalana coma a Alcoi (al País Valencian) la figura de Sant Jòrdi es lo personatge central o la rason de la fèsta locala. A Banyeres de Mariola (localitat del sud de País Valencian) e a Montblanc (Catalonha) se fan d'escenificacions de la scèna de batalha entre Sant Jòrdi e lo dragon.
Lo dragon al País de Galas[modificar | modificar la font]
Al País de Galas, lo dragon roge (en galés: Y Ddraig Goch) apareis sus la bandièra del país e representa una vièlha legenda galesa.