text:
Aleonòr, (1124/1204), es estada Duquessa d’Aquitània. Dos còps sobeiranas realas, França e Anglatèrra (Reialme dels saxons conquesit pels Normands a la batalha d’Hastings), Aleonòr es estada al poder quasi set decadas; s’es passajada sense relambi dins tota l’Euròpa pel seu maine, la seuna unitat e la patz, abans d’acabar sa seuna vida, octogenària, a l’abadiá de Fontevraud. Lo Ducat d’Aquitània èra un realme bèl e ric, lo Regnum Francorum, a l’occident, que los limits èran estats establits pel tractat de Verdun en 843. Als tempses d’Aleonòr lo Ducat tòrna trapar la poténcia de l’Estat pensat pels Francs a l’Edat Mejan primièr. Lo pair cantava «Ab la dolçor del temps novel…» Èra dempuèi l’an 1000, jà, que acompanhava los cambiaments demografics europèus, cotria ambe una novèla economia que passava per l’Aquitània. Alara l’art roman se desvolopa en Aquitània e en Peitavin, e las artigas se desvolópan per acesar las nòvas populacions. Al XIen sègle la familha dels Ducs d’Aquitània e Comte de Peitiau èran descendents dirècte dels Karlmagnus. Lo Guilhem V un aujòl seu, serà escolat en filosofia, teologia, astronomia, matematicas e musica. La familha ducala èra una granda familha d’Euròpa, e donc lo seu maridatge ambe lo Duc de Normandia, aprèp lo rei de França, èra pron ben vist per els coma l’accession a una qualitat essenciala per l’Euròpa d’aquestes tempses ; Aleonòr aviá la possibilitat de dire una volontat politica fòrta e pròpria. Lo seu grand-pair es estat lo mai vièlh dels trobadors, Guilhem IX d’Aquitània farà pujar lo fin’amor coma una aisina pura e absoluda de la cultura dels tempses europèus al XIIen sègle e XIIen sègle :«La nostr’amor vai enaissi, com la branca de l’albespi…» Cortés segur que èra, gente ambe las daunas segur que non, bon cavalièr e generós dins los afars d’amor segur tanben. Sa ligason ambe Dangerosa portèt l’òdi de la Glèisa catolica romana ; foguèt ex-comuniat ; serà l’avesque d’Angolesma que li donarà las vias de la repentança, Palestina, Antiòcha, Tolosa, en mesclar guèrras e misticisme, sense oblidar sensualitat ; a Niòrt farà un ostal per daunas de plaser. Lo 20 d’octobre de 1119, al concile de Reims, lo papa Calixte II critica lo princi ; Guilhem IX perseguís las conquèstas d’Oltra-Pirinèus. Puèi al retorn, Guilhem IX marida lo seu filh major a Aliénor de Châtellerault, la pròpria filha de Dangerosa. Guilhem IX morirà lo 10 de febrièr de 1126, enterrat a Peitiau al Monastèr de Montierneuf. Aqueste caractèr de l’aujòl pastarà la vida de la pichona filha, Aleonòr d’Aquitània. Guilhem, ueiten comte de Peitiau e detzen duc d’Aquitània a vint-e-set ans a l’arribada al poder. Es estat çaquelà maladreit en sosténer Guilhem VI d’Auvèrnha contra l’avesque de Clarmont. Guilhem d’Aquitània serà forçat d’omenejat lo rei de França, que èra vengut sosténer lo poder clerical roman d’Auvèrnha. E, ambe mantunes afars de biais de viure, la Glèisa n’aviá pas que òdis contra aqueste Guilhem, tanben coma pel pair, Guilhem IX dich lo libertin pels poders papals e franceses. Sa mair èra mòrta en 1130 a l’abadiá de Nieul-sus-l’Autise, en Vendèa. Aleonòr legirà Ovide, mas las òbras de la Bíblia e las òbras dels Pairs de la Glèisa tanben, li faràn compréner lo latin. Guilhem X serà tanben una granda ajuda per las letras europèas latinas ; Peitiau èra una joncion entre l’Armorica e la latinitat, coma lo Bordèu d’aquestes tempses ; E Bordèu per Gasconha e per apatzimar los ligams de vassalitats, èra la segonda capitala politica. En tornar d’una ajuda al Comte d’Anjòu, Geoffroy V Plantagenêt, campanha sangnosa e particularament massacrosa e anti-cristiana en Normandia, Guilhem X farà un vòt d’anar a Compostela, benlèu idèa donada pel monge Bernard. En 1137, per matar una rebelion del Comte d’Angolesma, se sentirà mal, se morirà, sense pelegrinatge, un divendres sant ; Cercamon, trobador famós, ne farà un «planh». Lo còrs del duc serà menat a St Jacme, en fargar lo mite del pelegrinatge : «Sant Jacme, membreïus del baron que, pelegrin, mòrt dabans vos…» L’eiritièra se trapa alara Aleonòr, la filha majora. Dins lo seu testament donarà Aleonòr en maridatge al rei de França (podiá far d’un autre biais ? Non !) ; al moment èra Loís VI lo gròs, que morirà lèu ; a Reims aviá benlèu trapat quicòm, èra per una batèsta contra l’imperador Enric V. Lo filh Loís VII aviá setze ans, e èra prometut de carrièra eclesiala, e n’aviá la formacion; lo 25 d’octobre de 1131 èra estat designat a Reims coma legitima eiritièr de la corona dels capetiens, aprèp la mòrt del seu fraire. Las eposalhas seràn per volontats dels pairs, donc, sense cap de dobte. Son d’unes interèsses de familha e de la politica del moment. Los capetiens vesián una escasença politica bèla d’espandir lo pichon reialme, e la Glèisa catolica d’eliminar descendents dirècte de Karlmagnus. Loís VI anirà a Bordèu per se maridar al palatz de l’ombrièra lo sièti del poder civil ; ostalàs segur rebastir al Xen sègle pel Duc de Gasconha, Sanch-Garcia III lo plegat. Los bastiments son bèls, al mièg dels ostaus e casaus de la ciutat occidentala de l’espaci latin, que costeja al sud de garona, la mar… d’aiga dolça que davala dels Pirinèus. Anirà a Bordèu car caliá assegurar un maridatge de vertat e la securitat de la nòstra Aleonòr. L’abat Suger pel rei dels Francs e l’arquevesque Goeffroy de Bordèu faràn lo contracte de maridatge. Lo maridatge convidarà barons e senhors, vassals e cavalièrs, ambe lors daunas, los lors òmes d’armas e joglars, a la ciutat ducala de Bordèu. Lo maridatge serà lo dimenge 23 de julhet de 1137, lo futur bèl lís de França marida aital l’olivièr d’Aquitània a l’acès de la glèisa Sant Andrèu, tota pichonèla encara. D’aquestes tempses la gleisa romana en Aquitània, e malgrat la preséncia dels franceses al maridatge, portèt en «lenga romana» l’anóncia : «Nos en assy aiustats, a honor de Diu…» Mantunes cronicaires qualifícan Aleonòr de perpulchra (pron polida), o una «femna sense pariera, polida autanplan que vertuosa, energica autanplan que dolça, umila malgrat tot viva en paraulas…». Èra en julhet 1137, Aleonòr aviá quinze ans ; los franceses presents disián lo contrari de la polida gascona, e ne faràn cronica tanben; serà prezadas pels barons, eclesiasques, pòble, e sobretot pel jove òme que èra vengut la maridar. Aleonòr pòrta lo títol de «Duc dels Aquitans» –Dux Aquitanorum- al jove futur rei ambe lo seu títol de «rei dels Francs» -Rex Francorum, es lo consentament de l’Aleonòr que donarà lo poder al rei sus l’Aquitània. Aquitània e Gasconha damóran autonòma; es la qualitat de duc d’Aquitània que gestiona bèls maines privats, mas tanben mantunes dreits concrèts, escrits, sus la devolucion dels feudals, de las aigas, de las ribas e las islas, la percepcions dels peatges, del desma, del cens e de taxas diversas sovent en natura, de còps en dinièrs. L’abat Suger es estat pron generós ambe los clèrgues e senhors d’Aquitània. Malgrat la costuma dels longàs maridatges, l’abat Suger oblida pas los imperatius de la causa publica reiala franca; lo rei Loís lo gròs se morís a París. Tre la fin de julhet, l’òst reial tòrna a la capitala franca. Mas benlèu que Suger li agradava pas la calor d’estiu a Bordèu ? Lo bicatge encensat pels rites catolics reials francs se tinguèt a Santa, segon la cronica francesa. A Peitiau, lo 8 d’agost de 1137, Aleonòr e Loís son coronats ducs d’Aquitània, «à la grande joie de tout le pays». Segurament, es la mai granda monarca francesa de tèrras occitanas. Lo meteis jorn a Peitiau, un cavalièr èra vengut anonciar la mòrt del rei Loís VI lo 1er d’agost a París. A la debuta del XXen sègle, Achille Luchaire, dins Histoire de France de Lavisse, assegura : «lo renvia de la reina Aleonòr foguèt una fauta politica dels mai grèus, cometut, es vertat, a un temps que los sobeirans sabián pas encara sacrificar lors convenenças personalas a la rason d’Estat». Mas sembla que lo rei aviá mestièr d’un filh, e aviá pensat que aniriá melhor ambe Constança de Castilha, filha de l’«Imperador d’Espanhas» Alfonso VII ; serà sacrada e coronada a Reims, en 1154, l’infortunada princessa –foscor de l’Histoire de France- morirà en còva, sièis annadas pus tard, daissarà doás filhas : Marguerite e Alice que cal pas mesclar ambe las filhas realas d’Aleonòr e de Loís VII. Al cap de cins setmanas de veuvatge –e malgrat lo seu chagrin- Loís VII se tòrna maridar ambe Adèla, filha del Comte Thibault IV de Champanha. En 1165, Aleonòr aurà jà donat quatre filhs e doás filhas al seu segond òme ! Coma Loís auriá pogut dire que leonòr repudiada al costejat dels trenta ans –la debuta de la maturitat al XIIen sègle-, fariá una pròva d’un tant imprevisibla feconditat ? Es vertat que lo vertuós capétiens èra pas ges ardós ni talentuós genisicament, autanplan que Planatgenêts. A vint ans, Henry s’en orgulhís d’aver dos batards, que fa escolar dins la seuna maison, segon las manièras del temps. Lo seu temperament excessiu e coleric- los seus accès de «bile noire»- dona dignitat a la dinastia d’Anjòu. 1129, del Comte d’Anjòu, per lo jòc d’una adreita politica matrimoniala e d’afars o causida dels Comtes per la Palestina, es devengut Henry de Plantagenêts, Duc de Normandia. E ara lo Norman devengut prepara la conquèsta de la corona d’Anglatèrra. Aleonòr, èla, pel primièr còp dempuèi sa naissença –e per mantunas setmanas-, se sentís mestressa de sa dignitat. E rarissim a l’Edat mejana ; las femnas catolicas son d’aquestes tempses devath la tutèla d’un paire, d’un fraire, d’un òme-marit o d’un filh ainat. Una «dòna peitavina» del temps, composada en occitan, sembla signalar la seuna allegria ; es de vertat la «regina avrillosa», per èstre liura en abril : «A l’entrada del tems clar, eya…» Donc en dangièr de tot maridatge d’interès senhorial, per amor… del Ducat ! Lo 18 de mai de 1152, pel maridatge ambe Henry de Plantagenêt protegís lo seu poder aquitan ; serà a la catedrala de Saint Pierre a Peitiau que la causa religiosa aplegarà Normandia e Angevin, ambe Peitavin, Aquitània e Gasconha. A la taulada la lenga francesa serà presenta :«Quant la corz fu tote asanblee…» en la boca de Chrétien de Troyes. Es un destin excepcional per una femna fòra nòrma que capvirèt al seu temps la tradicion masclista de l’exercici [çaquelà ne patiguèt] e de la transmission del poder, de las causidas del partenari francés, e del patronatge artistic e literari. Es çaquelà lo sol maridatge ambe Henry de Plantagenêts que faguèt prosperat lo seu poder aquitan. Aguèt doás filhas ambe lo rei de França, ambe Louis VII (1120-1180): Marie de France que se maridèt ambe Henri Ier de Champanha, en 1164, e Alix que se maridèt ambe Thibaud de Blois la meteissa annada. Aguèt mantunes dròlles ambe Henri II de Plantagenêts (1133-1189): Guillaume (1153-1156), Henri le Jeune, Matilde, Ricard còr de Leon, Goeffroy (.1186), Aleonòr, Joana [nommat pels franceses Jeanne d’Angleterre], Jean sans Terre (1167-1216). Es vertadierament lo contrari politic del mite de Joana d’Arc la francesa. En 1147, camina ambe Louis VII cap a la «Tèrra santa». 1152, la trentena Aleonòr es sempre un bon partit, ambe las seunas tèrras d’Aquitània, aprep aver daissat rei francés. E aprèp aver daissat França, s’aprosmèt del Duc d’Angevin e de Normandia. Henri II de Plantagenêts èra pas encara Rei d’Anglatèrra. Es ben Aleonòr que trapèt lo maridatge angevopeitavin, melhor que lo francés. Aleonòr es pas simplament una legenda, es una femna de poder, mas per l’Aquitània e lo ben dels afars d’Aquitània. Dins una societat machista, lo ròtle politic d’Aleonòr d’Aquitània es de notar, l’entorn politic e diplomatic èran gaire favorable al poder d’una femna. Los estudis de H.G.Richardson an permetut de corrigir la vision francesa e dels cronicaires machistas dels tempses. Aleonòr obtenguèt lo poder sancier trè la mòrt d’Henri II de Plantagenêts en 1189, se dirà pendent sègles que «auriá pas vertadierament estada regenta del Reialme d’Anglatèrra». Çaquelà a la captura de Ricard còr de Leon, lo rei Richard, es ben ela que s’apoderava de l’autoritat, ne fan la pròva las accusacions de feloniá portada dabans ela e los justicièrs. Aprèp lo retorn de Ricard, la seuna activitat diplomatica s’amaguèt mas renais a la seuna mòrt: donarà omenatge a Falip-August pel Peitieu en julhet de 1199, segon un arrengament pres ambe lo seu filh Joan, que la reconeis coma sa domina. Per l’Aquitània, serà una vertadiera sobeirana: règna, e Joan govèrna, al mens que siaguèsse una mena de «condominium». Las cartas d’Aleonòr serián primièr las pròvas de la seuna activitat politica als fials d’aquestes periòdes que lo poder damora voide, entre dos règnes e al moment de la captura de Ricard. Tots los estudis recents pròva que los actes d’Henri II de Plantagenêts se son faits elonhats de las autoritats d’Aquitània; i aguèt çaquelà tres mila cartas ! Los franceses pensàvan que los Aquitans avián cercat d’obténer las favors del rei-duc de Peitavin-Normandia; son a còps presents coma testimòni sus las cartas reialas, mas sonque quand lo rei-duc de Peitavin-Normandia viu en Aquitània, e o seguísson pas quand lo rei-duc es dins los Estats del nòrd de l’Edge. Quand a Henri II, s’en va rarament dins aquesta region, senon per matar revòltas de senhors o per recebre omenatges. Cal donc se virar cap a la cor d’Aleonòr, de Ricard o de Joan per i veire preséncia de l’entorn peitavin. E dins de quin biais Henri II s’èra interessat a las tèrras ducalas del sud ? La responsa se trapa dins la localizacion dels cors de nadal, que sonque doas (en 1156 a Bordèu, e 1166 a Peitieu) son celebradas sus las tèrras d’Aleonòr. Henri èra un estrangièr en Peitavin, e los territòris de sa femna èran restacats de biais fosc a l’empèri dels Plantagenêts, çò que pòt explicar perqué aqueles ans per fin preferit se raligar, en 1204, al reialme capecian enforcit puslèu qu’a un poder Plantagenêt aflaquit. Las cartas permeton tanben una comparason dels ròtles respectius dels dos òmes d’Aleonòr, Louis VII e Henri II, en Aquitània. En dètz ans, entre 1137 e 1147, se coneis al mens trente cartas que Louis se dirà «duc d’Aquitània». Al contrari, pendent una durada pro mai longa (trenta-set, entre 1152 e 1189), raras son las que Henri se dirà de la meteissa titolacion. Aqueste fait pròva al encòp lo seu pauc d’interès per aquestas regions e la realitat del poder exercit dementre aquelas d’Aleonòr o de Ricard. Los gascons d’Aquitània podián se considerar coma personas d’un Estat independant, pel mens d’una «region» ambe una prigonda autonomia dementre la movença sobeirana normando-saxona. Qual èra lo poder real d’Aleonòr dins aquestas regions ? Un bèl nombre de cartas concedidas per Henri II donc los seus Estats de sa femna son simplas confirmacions de concessions jà faitas aperabans per Aleonòr. Aquela perseguís d’exercir un pro naut nivèl d’autoritat independanta en Aquitània, al punt que las seunas pròprias cartas son atanben frequentas que las del seu òme. Aprèp lo seu empresonament en 1173-1174, es Ricard puslèu que lo seu paire Henri que prend lo ròtle de la reina tal governador efectiu del Ducat. Aprèp la mòrt de Ricard, nombroses indicis desmostran qu’Aleonòr èra capabla de preservar sa pròpria autoritat sus l’Aquitània, malgrat la pujada del poder de Joan coma vertadier rei-duc d’Aquitània. Los estudis nombroses son sempre publicats per mantunes, Marie Hivergnaux rectifica aqueste ròtle d’una dominança supausada d’Aleonòr; pendent lo periòde de 1137 a 1152, per exemple, Aleonòr es reina de França e duquessa d’Aquitània. Se coneis vint cartas d’ela durant quinze ans. Òr, son totas publicadas pendent los dèts primièrs ans que precedísson la crozada, çò que sembla sotalinhar l’importança de la rompadura del copla intervenguda a aquesta data: l’activitat politica d’Aleonòr es alara per tal de dire «mesa al som» pel rei, que se mesfisa d’ela e la plaça de costat de tota decision. La natura e l’espandida del seu poder s’exprimís mai clarament en Aquitània, la seuna pròpria Aquitània. Çaquelà, Aleonòr apareis rarament sola dins las cartas (quatre còps). L’imatge d’Aleonòr es çaquelà multiplas, mas çò de segur es que en tant que femna maridada, Aleonòr a pas pogut exercir lo seu poder plenament, e lo seu patronatge existiva, mas èra limitat pel biais de viure del periòde. Çaquelà encara al XXen sègle, es la sola reina de l’Euròpa occidentala que dins un suplement de magazine anglo-american amerita un paragrafe bèl, alara que pas un rei francés o amerita. 2004, una granda exposicion a Fontevraud a adralhat un fum de toristas britanics per una exposicion sus la granda dama d’Aquitània, èra a Fontevraud, pas dins l’Aquitània modèrna que raras son estadas las exposicions.
DEMOCRACIA OCCITANA DOXA UMANISTA OCCITÀNIA LIBERTAT FRANÇA - occitan Democracy Doxa Humanist Occitania Freedom France - Okcitanish Democratie Doxa Humanist Okcitania Freiheit Frankreich - Occitània Democracia Doxa Libertad Umanista ...
20070331
Aleonòr d'Aquitània
Aberracion
Es ambe aquestes mots que debutarai un ABCDari meu de l'occitanisme e per l'occitanisme novèl.
Soi en cèrca d'un editor ...
Aberracion, f. Deviacion. Se dirà de tota foncion desvirada de la tòca iniciala : es una aberracion dins lo sentit que amena l’ipdropic a beure ; es una aberracion de l’adaptacion que amena mantunes cavals del Colorado de minjar planta que los mátan; es una aberracion d’escriure en francés, la lenga que escana - l’istòria d’Occitània.
Abérrer v. S’enganar.
Aboès, autbòi, jaboèr, m. Instrument de musica occitana.
Abolicion, f. Annulacion d’un títol nobilièr o d’un sistèma reial o republican, mai tanben d’una lei reiala o republicana. Veire Servatge.
[...] ( que n'i a 300 paginas )
De qué ne pensatz ?
Me pensi important d'emplegar una lenga per donar los instruments modèrnes per servar un pòble de l'alienacion, mas se desperta e m'agrada de pensar que aqueste ABCDari li serà utile.


c: text/html

text:
Cran
Lo cran (var. crani), es una estructura ossosa o cartilaginosa de la tèsta, caracteristica dels craniats (que ne son los vertebrats). Lo ròtle principal del crani es d'aparar l'encefal qu'es a l'entorn, servís tanben de punchs de ligam a de muscles de la cara e del còl.
Lo cran se compausa de doas partidas: lo neurocrani (o bòstia craniana), qu'apara lo cervel e los organs sensorials pars, e l'esplencnocrani, que sosten las cavitats bucalas e faringianas. Qualques espècias possedissont tanben un dermocrani, format d'òs dermics.
Lo cran es totjorn cartilagiós per l'embrion mas ven al mens en partit ossificat per l'adulte de tota la linhada des Osteictians (qu'inclusís l'Òme).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo cran es compausat de doas partidas: lo neurocran (o bòstia craniana), partida superiora qu'apara lo cervèl e los organs sensorials pars, e l'esplancnocran, partida inferiora que sosten las cavitats bucala e faringiana[1].
L'esplancnocran primitivament aguèt una foncion respiratòria mas aquela foncion se perdèt dins gaireben totas las linhadas e l'esplancnocran entre doncas subretot dins la constitucion de l'esqueleta de las maissas, del paladar, de l’aurelha mejana, de la cara, del còl, de la lenga, del laringe e del neurocrani[2].
Istologicament, lo cran dels Vertebrats pòt passar per diferents estadis[3] :
- un estadi cartilaginós, format per condrificacion del mesenquime. Aquel cran es definitiu per las lampresas e los Condrictians.
- un estadi ossós o osteocran endoesqueletic (o encondral), eissit d'una ossificacion encondrala. Aquel estadi succedís al condrocran per totes los Osteictians a l'estat adulte.
- Qualques espècias possedisson tanben un osteocran exoesqueletic (o dermocrani, ou dermatocrani), format d'òs dermics (o òs membranoses). Aquela ossificacion dermica se fa dirèctament dempuèi lo teissut conjonctiu sens passar per un estadi cartilaginós[4].
Lo dermatocran es una capa d'òsses dermics (jamai de cartilatge) que cobrís lo neurocrani e l'esplancnocrani. Constituissiá lo boclièr cefalotoracic per qualques Vertebrats fossils, los Ostracodermas[5]. Se trapa a l'ora d'ara pas que dins la linhda dels osteictians que foguèt segondàriament incorporada a ambedoas formacions precedentas tot en conservant una accion inductritz sul desvelopament de qualques òsses dermics (Cèl del cran, cèl del paladar, diferentas unitats de l'esplancnocrani)[6]. Pels Condrictians, lo dermocrani mermèt, fins a venir indiferenciat, e es representat pas que per d'escatas placoídas fixadas dins lo derme que cobrís lo còrs entièrs.
Formacion[modificar | modificar la font]
Neurocran e esplancnocrani son eissits de dos mecanismes embriologics diferents. Lo neurocran es eissit du mesenquime. Aqueles elements pòdon se presentar jos doas formas: una cartilaginosa que forma lo crani cartilaginós o condrocrani; crani definitiu pels Condrictians, los Mixina e las Lampresas. Pels autres vertebrats aquela forma es remplaçada per una forma ossosa que dona l'osteocran.
Pels mammalians lo condrocran (ou neurocran) se forma a la basa del crani embrionari e se compausa de tres nuclèus cartilaginoses: lo basietmoïde, lo basiesfenoïde e lo basioccipital. Los cartilatges paracordals se desvelopan per formar la placa basala e d'autres cartilatges occipitals se desvelopan per formar lo arc occipital (cartilatge entornant complètament la còrda). De cartilatges se van associar a la placa etimoïde (eissit del desvelopament dels cartilatges trabecularis): son de capsulas olfactivas e capsulas nasalas. La mesolha espinala se dilata dins lo condrocrani passant dins lo foramen magnum. L'aurelha intèrna occuperá la capsula otica.
Origina e evolucion[modificar | modificar la font]
Lo neurocran seriá la partida mai anciana del crani perqu'es la sola qu'existís pels Mixinas. L'esplancnocran es present pels lampresas mas pas lo dermocrani que sembla doncas qu'apareguèt en darrièr.
Lo neurocran evolua mercé a une reduccion del nombre d'òsses e a un alongament degut a la fòssas temporalas. Existís mai d'un tipe de neurocrani:
- Tipe anapside (ex: tartuga): pas de fòssas temporalas
- Tipe diapside (ex: les crocodilians) : daos fossas temporalas superioras e inferioras.
- Tipe sinapside (ex: mamifèrs + reptils fossils) : una fòssa temporala inferiora.
l'esplanchnocran o esqueleta visceral es constituit per de pèças cartilaginosas o ossificadas. Forma la maissa pels gnatostòmas. Lo primièr arc de l'esplancnocrani es l'arc mandibulari. Cet arc est composé du cartilage ptérygo-carré (partida superiora) e del cartilatge de Meckle (partida inferiora). Tres pèças de l'arc ioïde venent enforçar l'arc mandibulari: - lo cartilatge iomandibulari - lo cartilatge ceratobranquial - lo cartilatge basibranquial
Lo cartilatge pterigocarrat donna l'epipterigoïde e l'òs carrat (enclutge) pels mamifèrs. lo cartiltage de Meckle el donna l'òs articulari (martèl) pels mamifèrs. L'iomandibulari dona la columnèla timpanica pels tetrapòds non mammalians e l'estriu pels mamifèrs. Lo ceratobranquial dona las banas ioïdianas pels tetrapòds non mammalians e l'apofisa estiloïde del temporal e las banas ioïdianas pels mammalians.
Fòssas temporalas[modificar | modificar la font]
Las fòssas temporalas son de traches anatomics del crani dels amniotas, caracterizat per de cavitats simetricas bilateralas dins l'òs temporal.
D'ipotèsis fisiologics los associan amb un aument dels nivèls metabolics e una creissénça de la musculatura de la maissa. Los primiers amniòts del carbonifèr possedavan pas de fòssa temporalas alara que los sauropsides e los sinapsides mai avançats n'avián. Dins las edats geologicas, las fòssas temporalas dels sauropsides e dels sinapsides se modifiquèron e venguèron mai largas per permetre l'implantacion dels muscles de las maissas mai espeses permetant de mossegadas mai poderosas. Los dinosaures, que son de sauropsides, ab de larga duberturas e lors descendents los aucèls, an de fòssas temporalas que se modifiquèron. Los mamifèrs, que son de sinapsides, possedisson pas mai de dobertura al nivèl du crani, tan que lo caractèr anatomic se modifiquèt. Possedisson pasmens encara l'orbita temporal (que sembla a una dubertura) e los muscles temporals. S'agís d'un trauc dins lo cap que se situa a l'arrièra de l'orbita ocular darrièr l'uèlh.
La preséncia e la morfologia de las fossas temporalas es un punt critic per la classificacion taxonomica dels sinapsides, que ne son los mamifèrs.
Les euriapsides (plesiosaurians e d'ictiosaurians) an una sola granda dubertura suls costats de lor crani, coma los sinapsides, mas los eurapsides son de fach de diapsides, que la fòssa temporala inferiora desapareguèt.
Los anapsides (quelonians) ne possedisson pas.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Deinonychus
dinosaure carnivòr
-
-
-
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "foret" Romanic Foret, Dico de Bio, ed. De Boeck & Larcier, 2004.
- ↑ "mrs" Corinne Cuoc, Anatomie Comparée des Vertébrés, Universitat de Provença, 2006.
- ↑ "foret"
- ↑ "mrs"
- ↑ "mrs"
- ↑ "mrs"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimenge, 29.4.2018 03h00
Per començar, tornarai sus l'article de la setmana passada. M'an susprés los devises sarcastics, non pas sus ma pròpria persona, qu'a de tot segur fòrça pauca importància (soi ni sionista ni pentecostista, mas se d'unes o vòlon pensar e qu'aquò los amuse, qu'i farai?), mas sus la republica occitanocatalana verda qu'apari. Non parli pas d'una republica qu'unifique ara tota Occitània e totes los Païses Catalans, çò que seriá teoricament possible mas nautament improbable, en causa, evidentament, de nòstra feblesa occitana, mas, coma cresiái de o aver dich clarament, de la Republica de Catalonha e d'Aran. Es una realitat totplen concreta, ges quimerica. Vos concedissi que desconoissèm pas se ni quora aquela republica tendrà una existéncia efectiva, mas la separacion d'èime e de còr de Catalonha amb Espanha si qu'es un fach. Cada jorn, la repression continuosa de las autoritats espanhòlas contra la volontat de libertat catalana, ja manifestada per un referendum e una proclamacion d'independéncia, aluènha mai los catalans e las catalanas de la monarquia borbonosa. La republica catalana a ja conquistats los còrs, e l'orror envèrs l'estat espanhòl l'accentua la vergonha que l'a provocada lo quasi-requit de cinc violaires predators. La ràbia espanhòla contra lo republicanisme catalan comença nieus de geinar Alemanha."Mas que faràn los araneses?", çò me demandaretz. Sens voler parlar en lor plaça, me pensi que demoraràn amb Catalonha, d'en primièr perque son companhs dempuèi de longs sègles, e tanben perque, coma o diguèt un jorn Mireia Boya, seriá incomòde de se n'anar de Catalonha amb la quala an tantas relacions socialas practicas.
Aquela republica existirà. Mas serà verda? Es un espèr, non pas una certitud, e m'es avís qu'es una necessitat. Perque se tracta de respècte de la vida.
Ai tostemps interpretat aqueste verset biblic del poèma mitic que dobrís la Genèsi, "Mestrejatz los peisses de la mar, l'aucelilha del cèl, e totas las bestiòlas que se rebalan sus la terra" (traduch per Joan Larzac), non pas coma un convit a tiranizar las espècias vivas, mas puslèu d'aver un ròtle responsable envèrs elas, coma Noè que pren dins son arca un parelh de cada espècia animala mentre que lo Dieu de colèra destrutz la vida terrèstra. Precisament, lo verset 29 convida de biais curiós a seguir un regim vegetalian: "Dieus diguèt: 'Aicí que vos dòni totas las èrbas que fan granar lor grana sus tota la fàcia de la tèrra, e totes los arbres qu'an en eles un fruch d'arbre que fa granar sa grana: vos serviràn de mangiscla'.". Torni legir aquel verset, traduch pereu per Joan Larzac, ara qu'ai decidit d'acompanhar ma filha adolescenta dins son vegetarisme, perque a comprés que devèm de respècte a la vida animala e a la vida en general. Sèm la sola espècia animala capabla de chifrar a la morala de sos actes, çò que nos dona nòstra grandor relativa de posca d'estela. "Per l'espaci l'univèrs me compren e m'emprefondís coma un ponch, per la pensada lo compreni", coma escriviá Blasi Pascal.
Quinas que sián nòstras cresenças o non-cresenças, la vida nos sembla un miracle permanent. La cercàvem dins lo sistèma solar, la cercam dins nòstra galaxia, mas entrò ara l'avèm pas trobada, e qual pòt dire se dins lo silenci eternal d'aqueles espacis infinits qu'esglasiavan nòstre filosòf auvernhat, la trobarem un jorn? Mudan pareisson las luènhas exoplanetas.
E totun nos entestardissèm a far coma se la vida foguèsse subreabondosa de pertot. Nòstra intelligéncia nos balha lo poder de capir que sèm pas mai lo centre de l'univèrs que cresiam que la Tèrra o èra, e en luòga d'èsser los ortolans de la vida terrèstra e marina, serem sos bòias e sos enterraires?
Ma lucha per una republica occitanocatalana verda es complementària de ma lucha per una revolucion ecologica.
Intaresat, però la República Verda no es una opció, es una obligació, podem entrar en tots el devats que calguin, però si no salvem el Planeta, Catalunya, els PP.CC. i Occitània se'nvan a la merda, per tant una República Verda es un obligació, vital i tot el Mon igual.
Sinó despedim-nos de tot.
Eperem que es recpaciti ja, perque aivat es tard.
Visca la Terra...Lliure!
L'Ernest, "El Tàrrega".
Pensi que le President dels Amics de Jornalet deuriá èsser mais laïc en sos papièrs de Jornalet, se vòl pas qu'aquella pubicacion se connotèsse d'occitanisme crestian, çò qu'en limita la portada e le public, aitant qu'en tusta l'esperit.
#14 Se vos encargatz pas de me manjar, los vèrmis las moscas o faràn plan volontièrs, e sense me'n demandar cap adressa ni permission. Mas vos poiriái parlar tanplan dels viruses que m'an chapada la maire (en quatre meses) o dels mercants de poisons que tra tot çò que manjam, bevèm o respiram, nos tuan tranquillament (cancers divèrses, alzhiemer, parkinson, tantes autras malautiás de l'estreis al trabalh…) per s'omplir lo pòrta-moneda amb la nòstra ignorança o la nòstra susor… ... Legir la seguida
Un papèr de tria qui avia en un còp ua garba de debats tant peluts com passionants, mercés hòrt.
L’urgéncia n’ei pas especiaument aranocatalana de tota faiçon. Qu’ei planetària, e lhèu qu’ei dejà tròp tard. En los ans ueitanta lo Cousteau que proclamèva: "La mer ne peut pas mourir". En 2018 que s’i multiplican las zònas mortas. Lo coralh que poiré desparéisher, en fèit qu’a començat e, s’escantissi a de bonas, la vita oceanica tota que s’aclaparé (dab consequén... Legir la seguida
GJB es un brave protestant, que s'adoba la Bíblia en tot tòrcer la semantica occitana, e se la met en coëréncia amb la seu rason. Aquò dit, las injonccions divinas son pas se non que de rason, e caleria i ajustar "amb moderacion".
" Multiplicatz-vos e creissètz, (amb moderacion)!"
#13 http://www.insolente-veggie.com/le-cri-de-la-carotte/
Una chausa de mai: si vos preocupatz tant de la sufrença de las plantas (me'n preocupe tanben quauqu'un pauc per ben dire), aprendretz que tuatz de 4 a 10 còps mai de vegetaus en minjar de la charn que non pas en minjar directament los vegetaus per 'mor que per produsir 1 part de charn, fau 4 a 10 part de vegetaus segon la produccion (buòu, ovelhas, rits...). Per 'chabar, vos podriatz benleu interessar au concept de "senciéncia", vos eschivariá de far chara de tombar dins una relativitat t... Legir la seguida
#13 Ba, dijatz-me, ai coma una enveja de vos minjar, trobaretz ren en dire de me balhar vòstra adreça ? La vita se nuirís de la mòrt après tot. Mercés, a leu.
#11 Nóser a una planta tanplan es nóser a se-meteis. La vida se noiris de la mòrt. Per quitar de tuar, cal quitar de viure. Vos parlariái plan de teologia vegetala, per respondre a la vòstra teologia animala, mas s'atròba que cresi pas brica qu'un Dieu bon aja fait aqueste mond maldit e descasut, precisament pr'amor que "la vida se noirís de la mòrt" !
#5 Totjorn lo sofisme ordinari que nos surtetz, pfff, si vesetz degun problema a minjar las autras creaturas quand fai pas besonh pertant, espere donc que trobariatz ren en dire qu'una bèstia vos vuelhe minjar. Afen, lo jorn que comprendretz que nóser ad un autre, fuguessa un animau non uman, qu'es tot coma nóser a se-mesma, 'restaretz de nóser.
Mercés GJ per quel article, apondrai que l'i a un libre plan interessant, per qui l'i s'interessa segur, intitolat "Teologia animala" per Andrew ... Legir la seguida


text:
Dimenge, 20 de mai de 2018, 03h00
Sèm estats a Canas. Jornalet es estat un dels milanta mèdias acreditats dins la 71a edicion del Festenal internacional de cinèma e avèm ensajat de lo raportar dins nòstras ... +
Dimenge, 13 de mai de 2018, 03h00
Après tròp de temps d'eufemismes per dire las causas, que nos i eriam ja abituats, son dos remirables occitans que nos venon d'ensenhar que cal apelar las causas per lor nom. O vegèrem ... +
Dimenge, 6 de mai de 2018, 03h00
Publicàvem dimècres passat, dins la seccion d'opinion, una letra dobèrta de Vistedit a l'Ofici Public de la Lenga Occitana (ÒPLO). La societat que publica La Setmana, ... +
Dimenge, 29 d'abril de 2018, 03h00
Dempuèi que Patric Roux quitèt la direccion de l’Estivada de Rodés, lo festenal a cessat d’èsser l’eveniment pus important de la cultura occitana e de ... +
Dimenge, 22 d'abril de 2018, 03h00
La Federacion Interregionala dels Mèdias Occitans (FIMÒC), que Jornalet ne fa partida, farà la setmana que ven una assemblada d’urgéncia, a causa de la ... +
Dimenge, 15 d'abril de 2018, 03h00
Divendres passat, l'emission informativa del ser de Catalonha Ràdio faguèt un programa especial d’Aran estant per Catalonha tota. La ràdio publica de la Generalitat de Catalonha ... +
Dimenge, 8 d'abril de 2018, 03h00
La justícia alemanda decidiguèt dijòus passat de daissar en libertat lo president de la Generalitat de Catalonha en exili, Carles Puigdemont, contra una caucion de 75 000 èuros, ... +
Dimenge, 1 d'abril de 2018, 03h00
Son ja passats sièis ans dempuèi que nasquèt Jornalet. Sèm pas las personas mai apropriadas per o dire, mas avèm la percepcion que per fòrça occitans, legir ... +
Dimenge, 25 de març de 2018, 03h00
Dimarts passat, lo president de França, Emmanuel Macron, anoncièt que lo castèl de Villers-Cotterêts, seriá la futura Ciutat de la Francofonia. Lo sit dins lo qual se ... +
Dimenge, 18 de març de 2018, 03h00
En redigissent sul decès de Stephen Hawking, faguèrem una recèrca sus Wikipèdia a prepaus dels traucs negres, e foguèrem meravilhats de la qualitat d'aquel article. ... +
Dimenge, 11 de març de 2018, 03h00
A l'ora de crompar la noiridura, nòstra causida pòt profechar a un biais de produccion e a un modèl economic mai o mens just. Lo consumaire es de mai en mai assabentat de l'origina ... +
Dimenge, 4 de març de 2018, 03h00
Coma auem arreportat en Jornalet, eth Conselh Generau d’Aran a aprovat ua mocion entà impulsar e protegir era lengua deth país, e demane mesures entara aplicacion de politiques en favor ... +
Dimenge, 25 de febrièr de 2018, 03h00
L'escrivan congolés Alain Mabanckou refusa de jónher lo projècte de francofonia de Macron e critica “l’imperialisme francés”, çò legissèm ... +
Dimenge, 18 de febrièr de 2018, 03h00
A las darrièras eleccions al Parlament de Catalonha, lo partit espanholista nomenat Ciutadans s'impausèt en Aran amb lo 33,4% dels vòtes, seguit del Partit Socialista qu'obtenguèt ... +
Dimenge, 11 de febrièr de 2018, 03h00
Tre que lo sobeiranisme ganhèt las eleccions en Corsega, los jacobins an desencrosat la destral de guèrra. L'umiliant viatge de Macron dins l'illa coma mèstre e sénher ... +
Dimenge, 4 de febrièr de 2018, 03h00
L'afar dels presonièrs politics catalans es a passar l'òsca cada jorn. Luènh de s'apasimar, la repression de l'estat espanhòl contra los elegits que simplament ... +


text:
Donald Trump
Donald John Trump, Sr. (Barri de Queens, Nòva York, 14 de junh de 1946) es un milionari entrepreneire, personalitat mediatica e politician american. Es lo 45en president dels Estats Units d'America dempuèi lo 20 de genièr de 2017.
Personatge controversat, venguèt famós per mantas realizacions mai o mens capitadas coma lo casino Trump Taj Mahal o l'Universitat Trump.
Lo 8 de novembre de 2016, ganhèt l'eleccion presidenciala fàcia a la candidata democrata Hillary Clinton. Sa filha, Ivanka Trump es demest los conselhièrs de la presidéncia.
Son temps coma president es estat enfosquit pel l'escandal sonat Kremlingate.
BiografiaModificar
Nascut al Queens, filh d'un entrepreneire immobiliari de Nòva York,[1] es lo fondator de l'entrepresa Trump Entertainment Resorts.[2] Mentre qu'estudiava a l'Escòla de Negòcis Wharton de l'Universitat de Pennsilvània, trabalhèt a son entrepresa Elizabeth Trump & Son. En 1968 ne faguèt oficialament la Trump Organization.[3] Durant sa carrièra, Trump a bastit, renovat e gerit nombrosas torres de burèus, otèls, casinòs e camps de golf. Possediguèt los desfilats Miss USA e Miss Univèrs de 1996 a 2015, e a prestat l'ús de son nom a la marca de diverses produches. De 2004 a 2015 participèt a The Apprentice, un reality show de television sus NBC. En 2016, Forbes lo nomenèt la 324a persona pus rica del mond (113ena als Estats Units), amb una valor neta de $ 4.500 milions de dolars.[4]
En junh de 2015 anoncièt sa candidatura per las eleccions presidencialas de 2016 pel Partit Republican,[5] e venguèt lèu lèu lo candidat preferit dels republicans.[6] Un an après foguèt nominat formalament a la Convencion Republicana, amb Mike Pence coma companh de formula.[7] Sa campanha recebèt una cobèrtura mediatica sense precedents e una fòrta atencion internacionala. Fòrça de sas declaracions en entrevistas, ret socialas e mitings de campanha èran polemicas o falsas.[8][9]
Trump ganhèt las eleccions del 8 de novembre de 2016 contra la rival democrata Hillary Clinton.[10] La dintrada en foncion se faguèt lo 20 de genièr de 2017, e amb 70 ans, venguèt la persona pus atjada e pus rica a assumir la presidéncia, la primièra sense servici militar ni carrièra politica exercit anteriorament, e la cinquena d'aver perdut l'eleccion per vot popular.[11]
La plataforma de Trump aumenta la renegociacion de las relacions entre los Estats Units e China e los acòrds de liure comèrci coma lo TLCAN e l'Aliança Transpacifica, l'aplicacion de las leis d'immigracion e la construccion d'un nòu mur al larg de la frontièra entre Estats Units e Mèxic.[12][13][14][15] Sas autras posicions incluson obtenir l'independéncia energetica mentre que s'opausa a las regulacions del cambiament climatic coma lo Pla d'Energia Neta e l'Acòrd de París, la reforma dels afars dels veterans e la substitucion de la Lei de Proteccion del Pacient e dels suènhs accessibles al meteis temps que son reduits los impòsts en general e que son impausadas de tarifas a las importacions a las entrepresas que deslocalizan son trabalh. Plaideja per la non intervencion dins la politica exteriora, alara qu'aumenta las despensas militaras, las "investigacions extrèmas" subre los immigrants musulmans per evitar lo terrorisme islamista e una accion militara agressiva contra l'EI. Sas posicions son estat descritas coma populistas, proteccionistas e nacionalistas.[16][17]
ReferénciasModificar
- ↑ « Donald(John) Trump biography »
- ↑ Hoover's coverage by Diane Ramirez, « The Trump Organization information and related industry information from Hoover's United Kingdom (UK) », Hoovers.com, 2 de gener de 2008
- ↑ (en) Gwenda, « Donald Trump: Master Apprentice », (ISBN 9780743275101)
- ↑ « Donald Trump »
- ↑ EL PERIÓDICO / NOVA, « El milionari Donald Trump llança la seva candidatura a la Casa Blanca »,
- ↑ « Donald Trump es queda sense rivals i ja es veu candidat a la Casa Blanca »
- ↑ « El discurs apocalíptic de Trump conclou la convenció republicana més histèrica », Nació Digital,
- ↑ Michael, « Scope of Trump's falsehoods unprecedented for a modern presidential candidate »
- ↑ « A fact checker looked into 158 things Donald Trump said. 78 percent were false. »
- ↑ Ricardo Mir de, « Trump conquista la Casa Blanca »,
- ↑ « Donald Trump, presidente de los Estados Unidos »
- ↑ « Trump insisteix que Mèxic pagarà el mur a la frontera amb els EUA »
- ↑ « Propuestas de Clinton y Trump sobre inmigración ilegal | Mundo Hispanico »,
- ↑ « Trump demana ara prohibir l'entrada als EUA a tots els musulmans »
- ↑ « De la sorpresa de Trump a l'ascens de la ultradreta »,
- ↑ « Trump, un "outsider" amb un discurs populista que s'ha sabut fer un lloc als EUA », Corporació Catalana de Mitjans Audiovisuals,
- ↑ Ediciones El, « El FMI alerta contra el proteccionismo que agita Donald Trump »,


text:
Catalonha (comunautat autonòma)
Catalonha (en catalan Catalunya) èra una comunautat autonòma d'Espanha. De mai, es una partida importanta dels Païses Catalans (exceptat Aran, qu'es en Occitània), entitat culturala qu'intègra totes los territòris de lenga catalana. Malgrat aquò, Catalonha a tanben d'autras designacions non oficialas coma lo Principat o lo Principat de Catalonha (en catalan el Principat de Catalunya). Sa capitala es Barcelona e lo gentilici es catalan -a (o principatin -a).
Territorialament, Catalonha se compausa, primièrament, de las províncias de Girona, Barcelona, Lhèida e Tarragona. De tira, òm trapa las comarcas, que se compausan de municipis e, fin finala, las vigariás. Aquestas, que son estadas restauradas a partir del novèl Estatut d'Autonomia de 2006, constituissián l'anciana distribucion politica de Catalonha fins a l'integracion administrativa dins l'estat espanhòl en 1714. La Generalitat de Catalonha (en catalan: Generalitat de Catalunya) es l'organizacion politica de Catalonha, qu'englòba lo Govèrn, lo Parlament e la rèsta de las institucions pròprias.
Somari
- 1 Toponimia
- 2 Geografia e clima
- 3 Istòria
- 4 Politica e govèrn
- 5 Division territoriala e administrativa
- 6 Economia
- 7 Demografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams
- 10 Nòtas e referéncias
Toponimia
Lo nom de Catalonha comencèt d'èstre emplegat cap al mièg del sègle XII per designar l'ensems dels comtats que fasián partida de la Marca Ispanica e que se desliguèron gradualament del tutoratge franc fins que venguèsson sobeirans. L'origina del mot Catalunya es encara incèrta e dobèrta a d'interpretacions. La teoria mai acceptada ditz que deriva de "tèrra de castèls",[1] e qu'aja evoluat del tèrme castlà, lo governador d'un castèl.[2] Segon aquela teoria, lo tèrme castellà ne seriá omològ. Una autra teoria suggerís que Catalunya proven de "Gotholandia" es a dire "la tèrra dels gòts"; los francs sovent nomenavan Gòtia lo territòri catalan (o quitament, la Peninsula Iberica). D'autras teorias suggerisson que proven d'un prince alemand legendari, Otger Cataló, o del mot laketani, tribú que demorava dins las tèrras qu'a l'ora d'ara compausan las comarcas de Valés e Barcelonés, e que per influéncia italiana lo mot devenguèt katelans e après catalans.[3]
Geografia e clima
Catalonha a una superfícia aproximativa de 32 000 km2. Limita al nòrd amb Andòrra (65,3 km) e Occitània (315 km), a l'oèst amb Aragon (359,9 km), al sud amb lo País Valencian (52,9 km) e a l'èst amb la Mar Mediterranèa. Sa situacion geografica a favorizat, dempuèi l'Edat Mejana, una relacion pròcha e intensa amb los autres païses mediterranèus e a l'encòp amb l'Euròpa continentala.
La geografia de Catalonha es plan divèrsa se prenèm en compte la superfícia relativament pichona de son territòri. Sa geografia es condicionada pel litoral mediterranèu a l'èst, amb 580 km de còsta, e per las montanhas dels Pirenèus al nòrd. Dedins, vèrs l'airal de Lhèida, i a una granda depression centrala. La sèrra prelitorala separa de l'interior los airals costièrs, encara qu'aqueles, vèrs la província de Girona, son dominats per una sèrra litorala.
Aproximativament 28,7% del sòl de Catalonha es dedicat a la agricultura, 15,7% a prats e pastencs, 1% correspond a rius, 43,4% a bòsques, 6,7% a d'airals urbans o urbanizables e 4,6% a d'autras activitats pas especificadas.[1]
Catalonha a un clima mediterranèu, mas amb de grandas variacions de temperatura entre lo litoral costièr, amb clima doç, temperat en ivèrn e plan caud en estiu; l'interior, que a un clima continental mediterranèu, amb d'ivèrns freges e d'estius plan cauds; e las regions de montanha pròchas dels Pirinèus, amb clima de montanha, temperaturas minimas jos zèro e fòrça nèu en ivèrn, pluèja annadièra superiora a 1000 mm e d'estius mens cauds.
En 1990 lo govèrn catalan creèt lo Conselh de Proteccion de la Natura, un organisme consultatiu per la proteccion de la natura e lo païsatge, amb la finalitat de conéisser, estudiar, protegir e administrar lo mitan natural catalan. Existisson en Catalonha onze pargues naturals: lo Pargue Natural de l'Alt Pirineu, Aigasmòrtas de l'Empordan, lo Pargue Natural del Cadí-Moixeró, lo Cap de Creus, Els Ports, Montseny, Montserrat, Sant Llorenç del Munt, la Serra de Montsant e la Zona volcanica de la Garrotxa; un pargue nacional, Pargue Nacional d'Aigüestòrtes e Estanh de Sant Maurici; una resèrva naturala, lo Dèlta de Llobregat; e una resèrva marina, las Illas Medes.
Istòria
- Article principal: Istòria de Catalonha
L'istòria de Catalonha, tant al nòrd com al sud dels Pirinèus se pòt devesir en las epòcas seguentas:
A partir de 1659, se separa la Catalonha Nòrd de la rèsta del territòri, après lo Tractat dels Pirinèus. Dempuèi alara, se destria los periòdes seguents de l'istòria de la Catalonha Sud, la comunitat autonòma actuala:
- Istòria contemporanèa de Catalonha, que comença amb la pèrda dels fòrs catalans après los Decrets de Nòva Planta en 1716.
- Sègle XX en Catalonha, qu'inclutz la recuperacion de l'autonomia pendent la Segonda Republica Espanhòla, abolida per lo regim franquista. Après la transicion democratica espanhòla, e l'aprovacion de l'Estatut de 1979, Catalonha tornèt gausir d'una autonomia en Espanha. En 2006 s'aprovèt en referendum un nòu Estatut d'Autonomia que regís l'organizacion politica e autonomica de la Catalonha actuala.
Politica e govèrn
- Article principal: Politica e govèrn de Catalonha
La Generalitat de Catalonha
La nòrma institucionala basica de Catalonha es l'Estatut d'Autonomia. D'acòrd amb aquel, l'autogovèrn de Catalonha s'organiza politicament coma Generalitat de Catalonha. La Generalitat de Catalonha se compausa de divèrsas institucions de govèrn, demest elas:[2]
- lo Parlament de Catalonha: poder legislatiu del govèrn catalan; dins lo Parlament se fa la discussion politica e se contraròtla e impulsa l'accion politica e de govèrn. Lo Parlament apròva lo budgèt de la Generalitat. Es compausat per un minimum de 100 deputats e un maximum de 150, elegits per representacion proporcionala amb tièras de partits pas modificablas, per un periòde de quatre ans;
- la Presidéncia de la Generalitat, dirigida pel president. Lo president es la representacion pus nauta de la Generalitat e a l'encòp de l'Estat en Catalonha. Dirigís las accions del Govèrn e pr'aquò es lo representant del poder executiu de Catalonha; e
- lo Govèrn o Conselh Executiu es l'organisme superior collegial que dirigís l'accion politica e l'administracion de la Generalitat. Lo Govèrn es presidit pel president de la Generalitat, lo Conselhièr Primièr e los autres conselhièrs.
Las competéncias principalas del Govèrn comprenon l'educacion, la santat e la cultura. Lo finançament de la Generalitat es regulat per la Lei Organica de Finançament de las Comunitats Autonòmas e per l'Estatut d'Autonomia de Catalonha.
En mai d'aquestas institucions, las autras institucions de la Generalitat son totas aquelas que seràn creadas per lo meteis Parlament. Com a organismes de garantida e contraròtle, a l'ora d'ara fan partida de la Generalitat, lo Sindic de Grèuges, que garantís los dreches e las libertats dels ciutadans, la Sindicatura de Comptes que contraròtla los comptes economics de las institucions publicas de Catalonha, e lo Conselh de Garantidas Estatutàrias, que velha per l'adeqüacion a l'Estatut i a la Constitucion de l'Estat espanhòl de las disposicions de la Generalitat.
Lo poder judiciari de Catalonha correspond al Tribunal Superior de Justícia, l'organisme juridiccional suprèm de Catalonha, segon l'Estatut de 2006. Las competéncias del Tribunal Superior de Justícia incluson los recorses e proceduras dins los divèrses òrdres institucionals e lo tutoratge dels dreches reconeguts per l'Estatut. En tot cas, es competent dins los òrdres juridiccionals civil, contenciós, administratiu e social, e en d'autres que se poiràn crear dins l'avenidor.
Lo Govèrn fa partida de la Generalitat de Catalonha. La capitala e lo sèti del Govèrn es la vila de Barcelona. Lo President de la Generalitat tre 1980 e 2003 foguèt Jordi Pujol i Soley, de la coalicion Convergència i Unió, que foguèt succedit per Pasqual Maragall i Mira tre 2003 e 2006. En novembre de 2006, foguèt elegit nòu president José Montilla Aguilera.
Catalonha dispausa tanben d'una polícia, los Mossos d'Esquadra (occ. vailets d'escadra). Las originas d'aquela fòrça de polícia remontan al sègle XVIII. Dempuèi 1994 se tròba dins un procès de desplegament, que s'acabarà en 2008, per remplaçar las fòrças estatalas de la Guardia Civil e la Polícia Nacionala, que dependon dirèctament del Ministèri de l'Interior d'Espanha. Pasmens, l'Estat i servarà un nombre limitat d'agents en Catalonha per exercir d'autras foncions especificas coma la susvelhança dels pòrts, aeropòrts, còstas, frontièras, doanas, administracion d'estrangièrs, cartas d'identitat, trafec d'armas e explosius, proteccion fiscala de l'Estat e d'autras foncions qu'establís la Constitucion Espanhòla.
La Val d'Aran
La Val d'Aran gausís d'un regim especial en Catalonha. L'Estatut d'Autonomia reconeis aquela entitat territoriala amb personalitat juridica pròpria e plena d'autonomia amb organizacion institucionala e administrativa especifica. L'institucion de govèrn de la Val d'Aran es lo Conselh Generau, format pel sindic, lo Plen de Conselhèrs Generaus e la comission d'Auditors de Compdes. Lo Sindic es la representacion pus nauta de la Generalitat en Aran. La lenga pròpria e oficiala d'Aran es l'occitan, qu'en Aran s'apèla aranés, e qu'es tanben oficiala dins tot lo territòri de la Comunautat Autonoma de Catalonha.
Los simbòls nacionals
Catalonha a tres simbols representatius pròpris, apelats simbòls nacionals per l'Estatut[4]: lo drapèu, l'imne e la fèsta nacionala:
- Lo drapèu, apelat Senyera, a son origina dins l'escut dels comtes de Barcelona. E mai que i aja pas cap de referéncia documentària abans lo sègle XIII, es un dels drapèus pus ancians d'Euròpa[5]. Se compausa de cinc faissas jaunas e quatre de rojas, totas de la meteissa largor.
- L'imne nacional de Catalonha es Els Segadors (occ. Los Segaires), escrich en sa fòrma actuala per Emili Guanyavents en 1899. La version musicala es de Francesc Alió, de l'an 1892. Las originas de l'imne remontan a un cant nascut en 1640 pendent la guèrra contra lo rei Felip IV de Castelha, que los païsans i participèron en d'episòdis importants. Es oficial dempuèi la lei del Parlament del 25 de febrièr de 1993.
- La fèsta nacionala de Catalonha foguèt la primièra lei aprovada pel Parlament de Catalonha en 1980. La Jornada Nacionala (cat. Diada Nacional) o fèsta de Catalonha se celèbra l'11 de setembre e commemòra l'actitud de resisténcia activa contra l'opression e l'espèr d'una totala recuperacion nacionala[6] pendent la Guèrra de Succession Espanhòla, que comportèt la pèrda de las libertats de Catalonha lo meteis jorn de 1714, après lo Sètge de Barcelona.
Division territoriala e administrativa
- Article principal Division territoriala de Catalonha.
Catalunya s'organiza territorialament en províncias. L'Estatut d'Autonomia de 2006 establís l'organizacion administrativa de Catalonha en tres entitats localas: los municipis, las comarcas e las vigariás. Pasmens l'estat central espanhòl organiza tanben territorialament Catalonha en províncias.
Províncias
Catalonha se dividís administrativament en quatre províncias, que lor organisme de govèrn es la deputacion
Las capitalas de las províncias son las vilas del meteis nom: Barcelona, Girona, Lhèida e Tarragona.
D'autres entitats localas
Las comunas o municipis
L'Estatut definís lo municipi coma l'organisme de basa e lo mejan essencial de participacion de la comunautat locala dins los afars publics. De mai, l'Estatut garantís als municipis d'autonomia per l'exercici de lors competéncias e per l'administracion de lors interèsses. En Catalonha existisson a l'ora d'ara 947 municipis. Jos aqueles organismes i a las entitats municipalas descentralizadas, que gausisson tanben d'una cèrta autonomia, malgrat que dependan de lors municipis respectius. Actualament en Catalonha i a 58 entitats municipalas descentralizadas.
Las comarcas
Las comarcas son d'entitats compausadas per de municipis e administran los servicis locals dins sas competéncias. La division comarcala actuala a son origina dins un decret de la Generalitat de Catalonha de 1936, que foguèt suprimit en 1939 pel franquisme. En 1987 la Generalitat tornèt aplicar aquela division territoriala e en 1988 s'i ajustèron tres comarcas nòvas. A l'ora d'ara n'i a 41.
Las vigariás
La vigariá (cat. vegueria) se definís coma un encastre territorial especific per l'exercici del govèrn intercomunal e de cooperacion locala amb una personalitat juridica pròpria. Es la division territoriala utilizada per la Generalitat, dempuèi l'Estatut de 2006, per l'organizacion territoriala de sos servicis. Gausís tanben d'autonomia per la gestion de sos interèsses. L'administracion de las vigariás correspond al Conselh de Vigariá, que remplaçarà las Deputacions.
Economia
- Article principal: Economia de Catalonha
Catalonha es un país de tradicion industriala dempuèi lo sègle XIX. A l'ora d'ara, l'industria, lo torisme e los servicis son los sectors economics principals de Catalonha. La creissença economica mejana annadièra del periòde 1995-2004 foguèt inferiora a la mejana espanhòla. Pasmens, en 2005 cresquèt de 3,3%, lo meteis percentage que la mejana espanhòla e per dessús de la mejana europèa. Catalonha se tròba en quatrena posicion de la classificacion de comunautats segon lor Produch Interior Brut per capita e pòrta 18,8% del PIB total d'Espanha, 25,5% del sector industrial del PIB e 17,5% del sector dels servicis[7]. Lo caumatge, en 2005 èra de 6,6%.
En 2005, lo percentatge d'exportacions de nauta tecnologia foguèt 34,6% del total espanhòl. En lo meteis an las importacions de la Catalonha foguèron 29% del total espanhòl e las exportacions 26,8%. De las despensas per la recèrca e lo desvolopament, 22,8% se realizèron en Catalonha.
Catalonha es la primièra destinacion toristica d'Espanha. En 2005 recebèt 13,2 milions de toristas tre genièr e novembre, es a dire 25,3% de totes los toristas que arribèron en Espanha. Las destinacions toristicas pus importantas de Catalonha son la vila de Barcelona e las plajas de la Còsta Brava e de la Còsta Daurada, e mai los Pirenèus amb 10 estacions d'esquí : Baqueria Beret, La Molina, Espot Esquí, La Masella, Pòrt Ainé, Val de Núria, Boí Taüll, Pòrt del Comte, Rasos de Peguera, Tavascan e Vallter 2000.
Lo prètz del lòtjament en Catalonha es lo pus naut d'Espanha, après Madrid. En 2005 se pagava 3397 èuros per mètre carrat. Pasmens, Barcelona èra la vila pus cara d'Espanha, amb un prètz mejan de 3700 èuros per mètre carrat.
Respècte al malhum financièr, cal metre en relèu la tradicion e la capitada de las caissas d'estalvi de Catalonha, pus importantas que las bancas privadas. De las 46 caissas d'estalvi espanhòlas, 10 son catalanas. Se remarcan, sobretot, La Caixa, la primièra caissa d'estalvi d'Euròpa e la Caixa Catalunya. Demest las bancas, la pus importanta es la Banca de Sabadell, lo quatren grop bancari de l'Estat per òrdre d'importància.
Demografia
- Article principal: Demografia de Catalonha
Indicadors demografics
La populacion actuala de Catalonha es superiora a 7 milions d'abitants (IDESCAT). Segon l'Institut d'Estadistica de Catalonha, la populacion de Catalonha en 2005 èra de 6 995 206 abitants, siá 15,9% del total de la populacion espanhòla. D'aqueles, 603 636, es a dire 8,9%, èran estrangièrs, (22,3% del total d'estrangièrs que demòran en Espanha). Aproximativament, 1,5 milions demòran dins la capitala, la vila de Barcelona (22,8% de la populacion de Catalonha); e 5 milions demòran dins l'airal metropolitan de Barcelona, (72,7% de la populacion totala de Catalonha). Pr'aquò es un dels airals metropolitans pus grands d'Euròpa. Per contra, las zònas mens pobladas son las comarcas pirenencas.
Prèp de 2,5 milions de personas demòran dins un rai de 25 km a l'entorn de la capitala. Dins la primièra cinta metropolitana se tròban de vilas coma l'Hospitalet de Llobregat, Badalona, Santa Coloma de Gramenet e Cornellà. Las populacion principalas de la segonda cinta metropolitana son Terrassa, Sabadell, Montcada i Reixac, Granollers, Martorell, Molins de Rei, Sant Feliu de Llobregat, Gavà e Castelldefels.
Catalonha a recebut mantuna ondada d'immigrants pendent lo sègle XX. En 1900 la populacion de Catalonha èra de dos milions d'abitants. Pendent lo decenni de 1960 i aviá ja 5 milions d'abitants. Aquela creissença foguèt deguda pas sonque a l'explosion demografica naturala mas tanben a l'arribada d'immigrants de mantuna region d'Espanha, sustot d'Andalosia, Múrcia e Extremadura. Una segonda ondada arribèt dempuèi lo decenni de 1990, çaquelà aqueste còp pas d'autras regions mas de païses estrangièrs.
Vejatz tanben
- Lista dels presidents de la Generalitat de Catalonha
Ligams
- Tèxte de l'Estatut d'autonomia, en aranés
- Pagina de la Generalitat de Catalonha
- Estatut d'Autonomia del 2006
- Institut d'Estadística de Catalunya Informacions estadisticas detalhadas de Catalonha
Nòtas e referéncias
- ↑ Quin tipus de territori tenim?
- ↑ De les institucions Estatut d'Autonomia de Catalonha, 2006


text:
Engraulidae
Los anchòias o engraulids (Engraulidae) forman una familha de peises que fòrça espècias son consomidas per l'òme e los animals terrèstres. S'encontra dins los oceans Atlantic, Indian e Pacific, subretot près de las còstas e dins los estuaris.
Somari
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las anchòias son consomits en Euròpa al mens dempuèi l'Edat Mejana, subretot salats per ne permetre la conservation; Sant Tropetz, Frejús, Cotlliure, Sent Joan de Lus e Hendaia èra de pòrts especializats, la flòta se concentrèt pauc a pauc a l'entorn del Golf de Gasconha.
L'intensificacion de la pèsca se realizèt a causa de la modernizacion materiala de la flòta (naus metallicas, motorizacion, sondaires, sonars, GPS, etc.) que foguèt la causa d’un declin dels estòcs (subrepesca). Lo tonatge pescat vendut es fèble comparat al total de la pesca.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Las espècias pescadas en Euròpa mesuran de 12 a 14 cm e se reproduson de mai a setembre, amb 9 000 à 30 000 uòus, en pontas fraccionadas. An una durada de vida corta, son maturas après un an. L'estòc varia segon de la pression de pèsca mas tanben d'eveniments climatics coma lo tipe d'ivèrn.
En Euròpa, son l'Espanha e la França (Golf de Gasconha, amb las flòtas dels pòrts de La Turballe (Léger Atlantic), dels Sables-d'Olonne e de Saint-Gilles-Croix-de-Vie (Vendèa)) que realizan l'essencia de las presas, la fonts de Mediterranèa essent en declin de 1987 a 1989 per enseguida variar fòrça. Aquelas fluctuacions semblan ligadas entre autre als tipes d'ivèrns e dels corrents de l'adriatica. En Méditerranèa, l'Itàlia rrealiza près de 90 % de las presas d'anchòia europèus debans la Croacia e l'Eslovènia.
La pesca intensiva puèi una subrepesca combinada a de catastròfas naturalas dins la reproduccion de l'anchòia provoquèron una grava crisi dins los ans 2000 en UE. L'estòc d'anchòias del Golf de Gasconha manquèt la disparicion, provocan l'arrèst de la pèsca entre 2005 e 2010.
L'Espanha ten 90 % dels drechs de pèsca dins aquela zona. Volguèt lo manten de l'interdiccion de pèsca, jutjant que l'estat de l'estòc es encora preocupant. Los Espanhòls consomisson cada an mai de 10 000 tonas d’anchòia, los Italians 8 000 tonas, e en França 5 a 6 000 tonas.
Los diferents anchòias[modificar | modificar la font]
- Anchoa colonensis
- Anchovia macrolepidota
- Anchoa analis
- Anchoviella elongata
- Anchoa mitchilli
- Anchoa argentivittata
- Anchois bai
- Anchoa nasus
- Stolephorus commersonnii
- Encrasicholina punctifer
- Anchoa lamprotaenia
- Cetengraulis mysticetus
- Anchoa exigua
- Engraulis encrasicolus
- Anchoa curta
- Anchoa cubana e Anchoviella perfasciata
- Anchoa ischana
- Engraulis anchoita
- Anchoviella balboae
- Engraulis mordax
- Anchoviella cayennensis
- Anchoa cayorum
- Anchoa spinifer
- Anchoviella guianensis
- Anchoa helleri
- Anchoa chamensis
- Anchoa argentivittata
- Anchoa scofieldi
- Anchoa starksi
- Anchoa walkeri
- Anchoa eigenmannia
- Engraulis encrasicholus
- Lycengraulis poeyi
- Encrasicholina devisi
- Encrasicholina heteroloba
- Anchoa delicatissima
- Engraulis capensis
- Anchoa mundeoloides o Anchoa helleri
- Anchoa panamensis
- Anchovia surinamensis
- Anchoa exigua
- Anchoa mundeoloides
- Lycengraulis grossidens
- Pterengraulis atherinoides
- Anchoviella lepidentostole
- Engraulis eurystole
- Anchovia clupeoides
- Anchoa compressa
- Stolephorus indicus
- Engraulis japonicus
- Anchoa scofieldi
- Stolephorus waitei
- Anchoa lyolepis
- Anchoa trinitatis
- Anchoa analis
- Anchoa parva
- Anchoa lucida
- Anchoviella brevirostris
- Anchoa ischana
- Anchoa panamensis
- Anchoa eigenmannia
- Engraulis ringens
- Anchoa compressa
- Cetengraulis edentulus
- Anchoa hepsetus
- Anchoa nasus
- Anchoa delicatissima
- Thryssa setirostris
- Thryssa vitrirostris
- Thryssa malabarica
- Thryssa hamiltonii
- Thryssa dussumieri
- Thryssa mystax
- Thryssa baelama
- Lycengraulis batesii
- Anchoa mundeola
- Sardinella aurita (famillha dels Clupeidae)
Lista dels genres e sosfamilhas[modificar | modificar la font]
Segon ITIS:
- sosfamilha Coilinae
- sosfamilha Engraulinae
- genre Pseudosetipinna Peng e Zhao, 1988
- genre Amazonsprattus
- genre Anchoa Jordan & Evermann, 1927
- genre Anchovia
- genre Anchoviella Fowler, 1911
- genre Cetengraulis
- genre Chaetomus McClelland, 1844
- genre Coilia Gray, 1830-32
- genre Coïlia
- genre Colia
- genre Democoilia
- genre Encrasicholina Fowler, 1938
- genre Encrasicolina
- genre Encrasicolus
- genre Engrantis
- genre Engraulis Cuvier, 1816
- genre Engraulus
- genre Jurengraulis
- genre Leptonurus
- genre Lucengraulis
- genre Lycengraulis
- genre Lycothrissa
- genre Papuengraulis
- genre Pseudosetipinna
- genre Pterengraulis
- genre Setipinna
- genre Stolephorus Lacepède, 1803
- genre Thryssa Cuvier, 1829
- genre Thryssina
- genre Encrasicholus Commerson in Lacepède, 1803
- genre Thrissa Cuvier, 1816
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Catalogue of Life : Engraulidae (en)Referéncia Catalogue of Life : Engraulidae (en)
- Referéncia FishBase : familha Engraulidae (en) (+traduction (fr))(+lista espècias)
- Referéncia ITIS : Engraulidae (fr) (+ version anglaise (en))
- Referéncia World Register of Marine Species : taxon Engraulidae (en) (+ liste espèces)
- Referéncia Animal Diversity Web : Engraulidae (en)Referéncia Animal Diversity Web : Engraulidae (en)
- Referéncia NCBI : Engraulidae (en)Referéncia NCBI : Engraulidae (en)
- Referéncia Fossilworks Paleobiology Database : Engraulidae (en)Referéncia Fossilworks Paleobiology Database : Engraulidae (en)
- Referéncia UICN : taxon Engraulidae (en)Referéncia UICN : taxon Engraulidae (en)
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- (fr) Videos sul Canal IRD (Institut de Recerca pel Desvelopament) - L'anchòia del Peró - un El Dorado ?
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ([[#CITEREF|]])


text:
Orfanèl del meiu pais... e las irondas ont van ?
Passetz lo camin, mangonièrs e rofians Pairolièrs ,amolaires, trafegants de sòmis Pelharòcs , pegòts , empalhaires , arpalhands Mentre qu 'escoti lo resson vièlh de la mia lenga mòrta.
Mas de que crida la veusa dins l'òrt embartassat? Que mormolha encara 'questa vièlha 'ganida ? Li an panat un uòu , una feda , doas galinas . ... que son òme seriá mòrt sul camin de la vida?.
E los enfants de que dison al vilatge? Ont son? Jògan? S' audis pas cap de cridas, las irondas trissan pas . Quitament que lo clas, totes pòblan lo cementèri? Un man gelada me quicha lo pitre, sus la calada vuèja.
Que soi tombat orfanèl del meu pais .
Totes son partits al pais dels aujòls . E los novèls d'ara parlan pas que ponchuts Endevenir vièlh revèrta una misèria , Que te fa montar los sovenirs capu…


text:
En Ondas de Domenja Lekuona lo dimèrcs 27 a 21h, lo dijaus 28 a 14h e lo dimenge 31 de julh a 11h : en navèra difusion l’emission deu 7 d’octobre de 2009
PART 2 JoAnn Scurlock & Richard Beal
Sumeriològues, assiriològues e hittitològues
En Ondas de Domenja Lekuona lo dimèrcs 20 a 21h, lo dijaus 21 a 14h e lo dimenge 24 de julh a 11h : en navèra difusion l’emission deu 30 de seteme de 2009.
Los hitites e los assirians com jamei ne’vs seràn contats !
JoAnn Scurlock & Richard Beal que son los envitats d’En Ondas d’aquesta setmana e de la setmana per viéner.
Assiriològa e Hititològue, aquestes dus passionats d’istòria anciana que ns’amian sus camins pas tant sauvatges qu’aquò. En la lor companhia que discutim d’escritura cuneïfòrma sus tauleta d’argela, de medecina o de farmacopea.
Las musicas :
* Music of the anciant world – cant bizantin – 1èra stança extrèit deu canon deu dissabte sant
* Keyvan Chemirani – Zarb solò – Maël Djian
* Xenakis e las percussions d’Estrasborg « Peaux »
* Angelique Ionatos – O Erotas – Mygdalia
Oriental
Hittite dictionary
Assyrian Dictionary (de l’Accadien, ce tà díser Assirian e Babilonian)
Entà léger : Hittite Dictionary & Assyrian Dictionary a gratis
Tots los mots que son dats hens lo contèxte, los dus diccionaris que son quasi enciclopedias.
Los libes de JoAnn
En Ondas de Domenja Lekuona lo dimèrcs 13 a 21h, lo dijaus 14 a 14h e lo dimenge 17 de julh a 11h : en navèra difusion l’emission consacrada la mutra Los d’Aici de Bernat Cauhapè.


text:
Trompeta de colissa
La paraula trompeta de colissa que's pòt referir a dus instruments de coire de la familha de la trompeta e qui hèn variar la loa tonalitat au mejan d'ua colissa qui alonga o abraca la longor deu lor canèr. Un d'aqueth dus instrument qu'ei ua trompeta de l'Etat Mejana e de la Reneishença, e lo segond qu'ei ua trompeta modèrna pròcha deu trombon soprano e qui en lòc de piston qui ei provesida d'ua colissa.
Trompeta de colissa anciana[modificar | modificar la font]
Dens aqueth purmèr instrument la colissa qu'ei dreta e en continuitat dab l'embocadura. Aquò qu'ei estat lo miélher ensaj deus temps ancians entà poder compensar los limits de la trompeta naturau. Haut o baish a la medish epòca qu'existivan ja la familha deus ajòus deu trombon (las sacabota) qui la loa colissa qu'ei de mei bon emplega permor b'ei pas ligada dab l'embocadura.
Trompeta de colissa modèrna[modificar | modificar la font]
Qu'ei ua trompeta bastida suu modèl d'un trombon. Com ambs instrument be son ja pròches (puish que trompeta e trombon be son coires de canèr tubular, qu'ei a díser de canèr de diamètre constant dinc au pabalhon), la trompeta de colissa qu'ei hèra pròcha deu trombon soprano, en tot conservar totun las autas caracteristicas de la trompeta (com per exemple la soa forma deu pabalhon) e lo son timbre mei estiglant.


text:
Remake
Remake en anglés significa literalament "refar", "tornar far", valent a dire qu'una nòva version d'un filme ancian es estada filmada mai. D'un biais se poiriá parlar del refilmatge d'un filme ja estrenat. En occitan lo tèrme anglés s'es socializat mai que mai dins los domenis cinematografic, audiovisual e multimèdia.
Cinèma[modificar | modificar la font]
En cinèma un remake es una nòva version d'un filme vièlh. Per exemple, lo filme de 2001 Ocean's Eleven es un remake del filme de 1960 del meteis nom.
Television[modificar | modificar la font]
En television se ditz remake de la nòva version d'un programa vièlh, o a una version locala d'una seria estrangièra.
Jòcs vidèo[modificar | modificar la font]
Dins lo domeni dels jòcs vidèo se ditz de la nòva version d'un jòc vidèo vièlh.


text:
Eleccions en Espanha, eleccions municipalas que totes los partits i pòdon participar. Quand disi que cal gaitar la talvera per las eleccions, es un pauc coma dins la Rússia d’anuèch, dins la premsa jacobina parisenca o dins la madrilenca, cal gaitar entre las linhs, o a la talvera.
Lo PP acaba de perdre totas las municipalitats geridas per la corrupcion, e mala gestion de tot caire ; segon un «especialista» banquièr francés entendut sus fRance CULture dissabte, son d’investiment utile, segur que dèu pas legir la premsa catalana, AVUI e ARA, o Diari de Girona o Segre, La Manyana, o El Temps, o Vilaweb, sense comptar totes los estudis dels caps d’entrepresas catalanas (CCN) ! Segon aquel «especialista» de tria jacobina, lo PP a fait çò que cal per far tornar l’economia… sembla que las populacions sul terrenh o an pas vist parier !
L’extrèma-dreita, sovent associada al PP, mas pas sonque, desapareis del panèu electoral.
E ara, avèm una pujada clara dels INDIGNADOS. Mas aiçò sembla pas la rason de La Razón qu’explica :
Que lo PP aurà de pactar ambe l’esquèrra, non socialista ; pòdi dobtar ? L’esquèrra non socialista sembla l’objectiu dels nacionalistas espanhòls per persegre la politica d’unificacion, d’uniformizacion de Franco, o d’un ministre Wert que s’ataca a l’escòla catalana que melhor que l’espanhòla o la francesa, sense jamai èstre près en referéncia per las doás, a melhor format a las lengas europèas, gardonadas per mantunas institucions europèas, mas Madrid e París s’en trúfan.
Aital o explica un jornal pauc susceptible d’èstre etiquetat PP :
Bon l’espanholisme a ganhat a Barcelona, mas coma se debanaràn las negociacions per aver aquela majoritat ? Lo PSOE sembla l’aligat privilegiat, normal, la cap de lista es una anciana esquerrista pro coneguda a Barcelona. Lo PSC non exista pus mai, l’etiqueta benlèu.
Mas per aquelas eleccions, la pòrta-votz feminina del PP Catalan non podrà dire qu’i a pas una majoritat non-silenciosa per l’independéncia, ara i a las chifras, d’unes an jà fait la soma qu’agrada pas als socialistas, son las listas dels OTRO :
Mas quí son los OTROs per la premsa francesa e de Madrid ?
Non son pas aqueles ! edr.
Quí son los OTROs ?
E en Euskadi e Nafarroa ?
Donc per aquestas eleccions, Barcelona cad dins lo fosc electoral (veirèm per la negociacion politica), mas la clartat es endacòm mai, l’independentisme dona chifras claras. Dins las eleccions, mobilizats –autanplan que los autres- son la majoritat ! E se los unionistas, los pòst-franquistas, son democratas devon acceptar un real referèndum coma en Escòcia.
Cal notar que lo País Valencian pòrta una esclarida granda, e los Balears tanben, perqué ? Perqué lo PP es sortit !
S’espèra una cançon de sortida dedicat a La Rita de la desesperança, transformada en victòria per las esquèrras en País Valencian, s’espèra ara justícia a València, una justícia qu’a botat en jòia València dins la nuèit; E sabi Valencians d’Occitània qu’an transformat un viatge per València e votacion per sortit lo drac PP.
Ara s’espèra la cançon a la RITA sortida.
Ara València parlarà CATALAN !
Ara lo País Valencian parlara SA lenga ! Lo valencian de totes/as.
Senon per las feministas occitanas, es una granda jornada pel feminisme, aprèp Escòcia e Anglatèrra, las femnas fan una marca granda dins la votacion de ièr en Espanha, mai tanben en Catalonha. E s’espèra sempre un comunicat positiu del feminisme occitan.
Lo melhor endreit per ne saber mai, www.vilaweb.cat


text:
O tornamai cal dire, pe r èstre informat de manièra segura, lo melhor es d'èstre aluzerpit e abonat a un jornal catalan [ ARA per exemple] ; Aital lo referèndum qu'arriba, caldrà virar los uèlhs e lo ment cap a Den Haag, Rotterdam, Groningen, Maastricht, Amsterdam, cap a las Províncias Unidas, las regions baissas de la plana del Rhin e Meusa. Cap mèdia francés ne parla... Caldrà anar veire lo reialme de la familha d'Oranja, vièlh soca de familha de Provença, del Sant Impèri Germanic.
Es un article de ARA donc que m'encamina a èstre a la garda.
Los ciutadans neerlandeses auràn de votar per un referèndum que parla del tèma, cal far dintrar Ucraïna dedins l'union Europèa, mas pauc a pauc lo referèndum se transforma en un referèndum contra las institucion europèa (explica l'article), per o contra. Es donc un referèndum per mesurar dins lo cap dels Neerlandeses se l'Union Europèa es pro eficaça ! E o podèm prova al jorn d'anuèch, la tecnocracia europèa es d'una estupiditat diplomatica granda, e d'una fragilitat politica que confina a l'estupiditat d'accions politicas, granda, etc. Avèm cada jorn, los elements directes per entendre que l'Union Europèa es un grèu problèma per totes los pòbles d'Euròpa ; mas es pas sens que la fauta de la gestion de la diplomacia dels Estats ...
Jà vos pòdi dire que i aurà monde per amagar la resulta se es negativa, mas pel moment i a pas cap mèdia francés que ne parla, sobretot per non pas reviscolar que, aguent votar NON lo darrièr còp, es l'equipa Les-Républicains-UDI que nos a farlabicat un autre tractat (Lisbona) per nos imposar l'Union Europèa sense declaracion politica dels pòbles ; e la tecnocracia partidocrata socialista a seguit !
Dinca quin nivèl d'anti-democracia, d'ipocrisia, l'Union Europèa dels Estats anirà ambe sa technocracia per nos imposar lo seu poder tecnocratic ?
Dinca quin nivèl d'extrèma-dreita a las eleccions, aurèm enfin une remesa en causa dels camins percorreguts dins los trenta darrièrs ans dedins la forest fosca de l'anti-ciutadanetat europèa ?
Dinca quin nivèl de populisme a las eleccions, la plutocracia europèa calarà enfin ! Non pas per tornar en darrièr, mas per bastir una democracia en Euròpa (Union Europèa) que fosquèsse pas un mercat tal que lo vòl lo London Kingdom ?


text:
Mérida (Veneçuèla)
La vila de Santiago de los Caballeros de Mèrida o Simplament Vila de Mèrida es la capitala de la municipalitat Libertador e de l'estat Mèrida e una de las principalas localitats dels Andes veneçolans. Foguèt fondada en 1558, en fasent partida de la Nòva Granada, malgrat aiçò, passèt a aperténer a la Capitania Generala de Veneçuèla, en jogant un ròtle actiu pendent la Guèrra d'Independéncia. La populacion de la vila principala es de 204 879 abitants e l'airal metropolitan que compren la Municipalitat Libertador atenh las 300 000 personas (Cens 2001). La vila representa 28% de la populacion totala de l'Estat Mèrida, qu'a mai de 750 000 abitants (Cens 2001). Es sieu de l'Universitat dels Andes e de l'Arquidiocèsi de Mèrida. De mai ostenta lo telefèric pus naut e lo segond del mond per la longor. Es lo màger centre estudiantil e toristic del cogant veneçolan. Presenta tanben coma un atractiu lo Sistèma de Transpòrt Massiu Trolebús de Mèrida lo que s'expausa coma un mejan de transpòrt turistico mercés a la siá estructura. Aquela vila s'assenta sus un altiplà enclavat dins la val del riu Chama, que la recor d'extrèm a extrèm. La localitat de Mèrida se tròba situada a una altitud de 1600 msnm. Coma cortina de fons s'auça en l'orizont merideño la cresta mai elevada del país: lo bèc Bolívar.
Toponimia[modificar | modificar la font]
La vila recebèt lo sieu nom pel fondator Juan Rodríguez Suárez, que la cristianèt d'aquela manièra en onor dins la siá vila natala, Mérida a Extremadura, Espanha. Malgrat aiçò, Juan de Maldonado la renombraría coma San Juan de las Nieves. En 1559, tornèt cambiar lo nom, en optant aquel còp per Santiago de los Caballeros. Progressivament, s'anèt en adoptant la denominacion Santiago de los Caballeros de Mèrida, manièra que combinava las variantas amb que s'èra designat dins la vila fins alavetz. La paraula Mérida proven del tèrme "emèrita", votz latina que significa "de qui a merit" e tanben "emèrit", qu'es la vertadièra origina etimologic del nom, doncas qu'una autra accepció del tèrme en latin èra ligada als soldats que resultan licenciats de l'armada. Aital doncas, la vila de Mèrida, capital actual de la Comunitat Autonomica d'Extremadura, a aquela origina: lo nom d'Emèrita Augusta significava que foguèt una vila fondada en temps d'August amb soldats licenciats de l'armada, los que se placèron en un poblat ja existent, en escambi de los donar la categoria de ciutadans romans als ancians poblants. D'autra banda, tanben en espanhòl e en anglés, lo mot emerit significa « retirat » ("Professor Emerit" e en anglés "Emeritus Professor" significan « Professor retirat »). Amb lo passatge del temps, aquel nom foguèt mutant fins a venir "Mérida", en perdent l'E iniciala e en cambiant la t contra la d, malgrat qu'autras derivats coma "meritori" o lo meteis "emerit" òc qu'an conservat una forma mai semblabla a la paraula latina. E un autre trach comun entre la Mérida espanhòla e la veneçolana es que dins las doas vilas i a un afluent del riu principal amb lo nom d'Albarregas.


text:
Lo libre de Joan Francés Blanc. Las lengas de Libor Sztemon, es paregut dins la colleccion Lengas bastidas, dedicada a las lengas construchas. Coma totas las publicacions de las Edicions Talvera, es disponible a res-non-còst.
čtvrtek 31. března 2016
Las lengas de Libor Sztemon
L'òbra de Libor Sztemon es encara vesedoira sus la rantèla, mas de paginas s'avalisson a cha pauc. Nòstra òbra de compilacion e conservacion demòra utila.
Dins la glossopoesia contemporanèa, Libor Sztemon es una excepcion. Abans de morir del cancèr, aquel jove chèc se creèt dins un plamponh d'annadas un nombre de pas creire de lengas, amb las aisinas que li semblavan necessàrias: descripcion fonetica, morfologia, lexic, de còps tanben polissas. La descripcion de las lengas es generalament en anglés.
Èra temps de donar una nòva edicion, emai se la manca de tèmps nos butèt a ne far una censat identica: lo sol cambi es lo format de pagina.
Lo libre de Joan Francés Blanc. Las lengas de Libor Sztemon, es paregut dins la colleccion Lengas bastidas, dedicada a las lengas construchas. Coma totas las publicacions de las Edicions Talvera, es disponible a res-non-còst.
Přihlásit se k odběru: Komentáře k příspěvku (Atom)