text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo
sufragi universal consistís a dotar del drech de vòte tota la populacion adulta d'un Estat, sens considerar la raça, sèxe, cresenças o condicion sociala.
La basa del sufragi universal se faguèt a partir d'una evolucion de la
democracia. Après la Revolucion Francesa lo poder politic començava de passar dins las mans de cambras dels representants, e venguèt alara necessari de regular lo sistèma d'eleccion. E comencèron amb lo sufragi censatari, ont votavan solament los òmes que satisfasián de condicions d'instruccion, revenguts e classa sociala; se passèt ulteriorament pel sufragi masculin (segonda mitat del sègle XIX), ont podián votar totes los òmes que sabián legir e escriure. Fins arribar al sufragi femenin (començament del sègle XX), comprés los analfabets e personas de totas las raças (segonda mitat del sègle XX).
Malgrat que siá considerat coma una basa de la democracia e una causa essenciala de tot sistèma politic modèrne, lo sufragi universal foguèt pas aplicat dins qualques politicas, per qualques gropes de pression o regims politics.
Fòrça sistèmas, autoproclamats "universals" excluson constitucionalament e legalament d'electors potencials. Atal, los ciutadans condemnats e
malauts mentals son excluses de la populacion qu'a lo drech de vòte, mas aquò se pòt pas considerar coma sufragi censatari.
Dins lo passat, fòrça societats negavan lo
drech de vòte sus la basa de las diferéncias de raça o etnia. Per exemple, pendent l' apartheid en Africa del Sud, s'enebissiá lo drech de vote a las raças qu'èran pas blancas. Atal abans lo periòde dels drets civils als Estats Units d'America quitament se los afroamericans tecnicament avián lo drech de vòte se negava lor exercici per intimidacions o d'autres mejans. Lo Ku Klux Klan, format aprèp la Guèrra Civila dels Estats Units, foguèt una de las organizacions que promoguèt aquela mission.
I aguèt de periòdes ont los militars foguèron excluses del drech de vòte. Aquela privacion del drech de vòte impausada dins qualques païses (per exemple, en
França pendent la III a Republica) a de motius complèxes. D'un costat, foguèt per empachar la pression dels oficials suls soldats, que poirián perturbar lo vòte (çò que seriá pogut arribar pendent lo Consolat o lo II nd Empèri en França e subretot dins qualques republicas sud-americanas actualas). D'un autre costat, èra d'evitar la intrusion de la politica en l'armada, perque poiriá endamatjar la disciplina militara.
Lo sufragi universal se pòt efectuar d'un
biais dirècte quand lo còrs electoral designa dirèctament son o sos representants, o d'un biais indirècte quand lo còrs electoral designa un collègi restrench de personas elegidas (« grands electors »), que a lor torn designa lo o los representants. Lo president dels Estats Units d'America o los senators franceses son designats al sufragi universal indirècte.
Se pòt causir lo biais de triar amb
.
Sufragi universal per país
Anada
País
Nòtas
1889
Franceville, (
Port Vila) Sufragi universal sens distincion de sèxe o de raça; pasmens, sols los blancs podián èsser elegits. Aprèp 1906 passèt jols las règlas de
França e Reialme Unit e ara partida de Vanuatu.
1893
Nòva Zelanda Amb l'inclusion de las femnas venguèt la primièra majora nacion a adoptar lo sufragi universal; pasmens, las femnas èran pas elegiblas al Parlament abans 1919. Sufragi universal pels òmes
Māori de 21 en 1867; espandit al mascles Europèus en 1879. [1]
1906
Finlàndia Essent alara una entitat autonòma dins l'
Empèri Rus, inclusent las femnas, èra la primièra nacion a las autorizar a èsser candidatas, e la primièra nacion en Euròpa a adoptar lo sufragi universal. En 1907 foguèron elegidas las primièras femnas al Parlament finés. Finlàndia venguèt independenta amb lo meteis sufragi universal en 1917.
1913
Norvègia Sufragi masculin en 1898, femnas inclusidas en 1913, primièra
nacion independenta qu'autorizèt las candidatas.
1915
Danemarc Primièr drech de vòte a tot lo monde en 1849, mas las règlas cambièron sovent e foguèt amb lo cambi de constitucion en 1915 que totes los òmes e femnas aguèron d'influéncia sus las cambras.
1917
Estònia
1918
Canadà Totas las femnas desbarcadas obtenguèron lo drech de vòte a causa de lor accion dins la guèrra. E solament en 1920 una
franquesa federala unifòrma permetèt a totes los òmes e femnas qu'èran pas desbarcadas a obtenir lo drech de vòte; La darrièra provincia a adoptar lo sufragi universal foguèt [2] Quebèc 1940; Los Indians obtenguèron lo drech de vòte en 1960.
1918
Reialme Unit Totes los mascles de 21 ans e femnas de 30 ans, amb qualques restriccions concernissent la proprietat.
1918
Union Sovietica Restriccion d'òrdre politic amb la constitucion de 1936.
1918
Àustria
1918
Checoslovaquia
Chequia
Eslovaquia
1918
Polonha Sufragi universal pels òmes e femnas de 21 ans e mai.
1918
Alemanha Pendent la
Republica de Weimar. Revocat pendent lo periòde 1935-1945 ( Leis de Nuremberg. Restricccions aplicada suls territòris ocupats pels Nazis .
1918
Ongria
1919
Armenia venguèt partit de l'Union Sovietica en 1920
1919
Azerbaitjan venguèt partit de l'Union Sovietica en 1920
1919
Georgia venguèt partit de l'Union Sovietica en 1921
1919
Luxemborg
1920
Canadà En 1920 Canadà adoptèt realament lo sufragi universal pels ambedós sèxes.
1921
Suècia Sufragi masculin en 1911 de 25 and above. Sufragi universal en 1921.
1922
Lituània
1922
Irlanda Lo país cambièt las leis britanicas per balhar a las femnas l'egalitat amb los òmes en 1921.
1925
Newfoundland (
Tèrranòva e Labrador) Jonguèt Canadà en 1949.
1928
Reialme Unit
1931
Sri Lanka
1932
Brasil Lo sistèma de 1891 exclusiá femnas, sens lar, capelans, militars e illiterats.
1933
Espanha Sufragi masculin de 1869 a 1923 e dins la
Segonda Republica Espanhòla. Lo 19 de novembre de 1933 las femnas obtenguèron lo drech. Revocat pendent Franco (1939–1975) e restablit en 1977.
1933
Turquia
1935
Birmania Darrièras eleccions liuras 1990.
[3]
1943
Liban Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas dempuèi l'independéncia de Liban
1944
França Sufragi universal inclusent femnas foguèt introdusit
1944
Jamaica Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas
1945
Bulgaria Sufragi universal per totes los adultes òmes e femnas servissent dins l'Armada.
1945
Japon Sufragi universal inclusent las femnas foguèt introdusit
1947
Taiwan Sufragi universal jos la
Constitucion de la Republica de China
1948
Nacions Unidas Promocion del "sufragi universal e egal" dins la
Declaracion Universala dels Dreches Umans [Article 21(3)]
1948
Israèl Sufragi universal dempuèi la fondacion de l'Estat d'Israèl.
1948
Corèa del Sud
1948
Belgica
1950
Índia
1951
Argentina Sufragi masculin en 1912; sufragi femenin en 1947.
1951
Ghana
1952
Bolívia Primièras eleccions en 1956; Lo sufragi femenin coïncidís amb l'aboliment de l'obligacion de saber legir.
1952
Grècia Sufragi masculin en 1864, amb vòte secret; drech de vòte femenin per las eleccions localas en 1930 e parlamentàrias en 1952.
1955
Indonesia
1955
Malàisia
1956
Colómbia
1956
Paquistan
1963
Austràlia Sufragi femenin en 1894, mas pas universal, un primièr
Estat permet a las femnas d'èsser candidatas al Parlament, los autres entre 1899 e 1908. Los Indigènas Australians èran autorizat a votar dempuèi 1902 mas amb de restriccions, levadas completament en1963.
1963
Iran Reformas jol Shah
1964
Afganistan
1965
Estats Units Lo 19
n emendament espandiguèt a las femnas lo drech de vòte en 1920, e pels American d'Africa amb lo 15 n emendament en 1870. Pasmens fòrça Estats del Sud impausavan de condicions per èsser afranquits als paures e negres coma taxas per votar, tèstes de lectura e exigéncias burocratica. Lo Civil Rights Act de 1964 faguèt executar lo 15 n emendament, e aquel meteis an lo 24 n emendament n'acaba amb la taxa per votar; lo passatge cap al sufragi universal se faguèt amb lo Voting Rights Act de 1965 del Congrès.
1965
Austràlia Sufragi pels Aborigèns.
1971
Soïssa Sufragi femenin al nivèl federal; pels cantons, acabat en 1990.
1976
Portugal
1979
Union Europèa
1980
Zimbabwe Sufragi universal en 1978 Internal Settlement between Ian Smith and Abel Muzorewa. 1979 règlas especiala pels blancs. 1987 pas mai de consideracion de raça Universal.
1984
Liechtenstein
1990
Samoa
1994
Africa del Sud 1930: Sufragi per las femnas blancas. Del temps de l'
Apartheid (1948–1994), los Negres e Mestisses avián pas lo drech de vòte.
1996
Taiwan
2002
Bahrayn Sufragi mascle en 1973, alara que lo Parlament foguèt suspendut e dissolgut en 1975 per prèp de 30 ans.
2003
Oman
2005
Kowait Sufragi universal adulte dempuèi 1962, levat aqueles que servisson dins las fòrças armadas, ciutadans naturalizats de mai de 30 ans. En 2005, sufragi femenin un burèls de vòte separats
2006–2010
Emirats Arabis Units Limitat, foguèt espandit en 2010.
[4]
2008
Botan
2013 (previst)
Qatar Per las eleccions municipalas eleccions dempuèi 1999 e previst per las eleccions parlamentàrias en 2013
2017 (previst)
[5]
Hong Kong
↑ ( fr) History of the Vote : Māori and the Vote
↑ (Dyck, Rand. (2004). Canadian Politics: Critical Approaches Fifth Edition. Thomson & Nelson. Toronto, Canada en)
↑ ( en) BBC NEWS
↑ http://www.ipu.org/parline-e/reports/2333_E.htm
↑ http://www.abc.net.au/news/stories/2007/12/29/2128770.htm?site=news


c: text/html

text:
Aminoacid
Un aminoacid (tanben aperat acid aminat) qu'ei ua molecula organica qui porta au medish temps un grop carboxil -COOH (acid) e un grop amino (basic -NH2).
La bioquimia que s'interèssa mei que mei aus alfaaminoacids (o acids alfa aminats) on un medish atòm de carbòni que porta aqueths dus grops. Aqueths alfaaminoacids que son los elements qui, ligats en cadena, e bateishen proteïnas. Los alfaaminoacids qui interèssan la bioquimia que son au nombre de 20. Que son los 20 emplegats per la majoritat deus èstes vius coneguts dens la sintesi de las loas proteïnas (a maugrat qui certs bactèris empleguin quauques autes aminoacids e que, en laboratòri, l'òmi aja savut n'en sintetizar d'autes). En bioquimia, a cada alfaaminoacid qu'ei associada ua letra de l'alfabet e ua version deus son nom reduisida a tres letras. Aqueth biais d'abracar que permetan de hicar suu papèr longas cadenas d'acids alfa aminats qui son la formula basica de proteïnas.
Per exemple, l'alanina, lo mei simple deus aminoacids qu'ei abreviada A o Ala
Deus son costat, la natura que possedeish lo son pròpi còde per simbolizar los aminoacids. En ehèit, l'estructura primària de cada proteïna (sia l'òrdi deus sons acids aminats) qu'ei escrivuda dens la molecula d'ADN. Aquesta molecula qu'ei un polimèr (un assemblatge) de 4 moleculas (los nucleotids) qui forman atau un alfabet de 4 letras en formar "mots" (aperats codons) de 3 letras qu'avem 43 possibilitats, sia 64 per 20 aminoacids. Certes codons que son donc autrejats au medish aminaocid (a despart deu hèit que quauques codons que senhalan que cau debutar o estancar la sintèsi de la proteïna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Savana
La savana es un biòma terrèstre. Es un tèrme originari de l'America Centrala que se referís en principi a un tipe d'ecosistèma caracterizat per una espandida erbacèa de graminèas amb preséncia d'arbres pron pichons e espaçat de tal biais que la canopèa siá pas tancada.
Clima[modificar | modificar la font]
La savana es una prada de clima tropical. S'i tròba d'arbres e arbrilhons dispersats mas domina la vegetacion erbacèa.
Lo clima caud de la savana a un deficit idric mai o mens agut. Malgrat que las precipitacions annalas pòdon èsser màger que l'evaporacion atmosferica. I a normalament una sason seca, que dura un minimum de uèit setmanas, ont la pluviometria es fòrça bassa o inexistenta e una sason umida amb pluèja sufisenta pel creissement de la vegetacion. Lo total de pluèja es fòrça variable entre 250 e 2000 litres per an. Qualques savanas son aigadas temporàriament pel drenatge lent o per la pujada de rius o de lacs.
Las temperaturas de las savanas son fòrt nautas amb pauc de variacion lo long de l'an (i a mai de variacion entre lo jorn e la nuèch). Es a la fin de la sason seca que fa pus caud. La pluèja cai amb una temperatura fòrça elevada e çò que fa baissar mai la temperatura es la nebulositat. Dins las planuras de mai de 2000 mètres, las temperaturas demenisson a pauc près de 0,5 °C cada 100 mètres.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
Las èrbas de la savana son de graminèas de dimensions variablas e apertenon a genres (Andropogon, Paspalum, Axonopus etc.) diferents de las pradas de clima temperat.
Qualques genres comuns de las savanas africanas coma Hyparrhenia e Andropogon se tròban tanben dins las regions mediterranèas.
Se tròba d'arbres, palmièrs e arbrilhons de familhas e genres de distribucion exclusiva tropicala (Curatella, Bowdichia Acacia). Qualques arbres pèrdon las fuèlhas en sason seca e florisson un pauc abans l'arribada de la sason umida.
Fauna[modificar | modificar la font]
La vida animala de la savana es dominada pels erbivòrs que se pòdon desplaçar en grandas migracions en recèrca de pasturas frescas e entre totas las espècias s'establís una cadena trofica completa e autoregulada.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Las savanas son fòrça tocadas pels incendis a la fin de la sason seca que sovent son volontaris per que la nòva èrba cresca abonida per las cendres.
Qualques savanas son de formacions naturalas e alara an un païsatge intermediari entre lo bòsc tropical e l'estèpa e an per origina principala lo clima. D'autras s'explican per la preséncia d'un jaç impermeable de pauca prigondor coma los Llanos de Veneçuèla). Fin finala d'autras savanas son eissidas de l'accion umana (antropicas).


text:
Estat latin de Constantinòple
L'Estat Latin de Constantinòple èra un estat latin fondat en 1204 après la presa de Constantinòple per la Quatrena Crosada e disparegut en 1261 après la reconquista de la capitala bizantina per l'Empèri de Nicèa. L'objectiu dei Crosats d'Occident èra de crear un estat fidèu a la Glèisa Catolica Romana e Venècia gardava e aumentava sei basas comercialas dins la region. Pasmens, l'estat mau capitèt d'installar sa dominacion sus la region e demorèt sota la pression militara dei principats bizantins creats après l'afondrament de l'Empèri Bizantin. A partir de la fin deis annadas 1230, la situacion militara èra fòrça malaisada e lei Bizantins reconquistèron finalament Constantinòple en 1261.


text:
Andelot-en-Montagne
Nom desconegut en arpitan (Andelot-en-Montagne en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es un vilatge del costat de Champagnole a una altitud de 637 m. Los sieus abitants se trucan los Andelotiens. Andelot es situat près de la bòsc de la Joux.
C'est un village du canton de Champagnole à une altitude de 637 m. Ses habitants s'appellent les Andelotiens. Andelot est situé à proximité de la forêt de la Joux.


text:
Meteorizacion
La meteorizacion es l'ensemble dei procès de transformacion dei ròcas compactas en fragments de talha variabla, que pòdon èsser carrejats per leis agents geologics extèrnes. I a tres formas principalas de meteorizacion: fisica o mecanica, quimica e biologica.
La meteorizacion fisica[modificar | modificar la font]
La meteorizacion fisica se produtz quand lei ròcas se rompon en fragments, sensa s'alterar quimicament. Es causada, subretot, per lei cambiaments de temperatura.
- La gelivacion es l'accion dau gèu e de la fusion de l'aiga: es una dei causas principalas que fa que se rompan e se desagrègan lei ròcas. L'aiga s'introdutz dins lei fissuras o fendas pichonas dei ròcas; quand se gèla, aumenta de volum e fa coma un conhet qu'alarga lei fendas. S'aquest procès se repetís sovent e lòngtemps, la ròca finís que se romp.
- Efèctes de la dilatacion e de la contraccion: lei ròcas tanben se pòdon rompre quand se produtz de variacions importantas de temperatura entre lo jorn e la nuech, coma se passa dins lei zonas d'auta montanha e dins lei desèrts. Lei ròcas se dilatan pendent lo jorn, quand se rescaufan, e se contractan pendent la nuech quand se refrejan. Se se repetís fòrça còps aquest procès, finisson que se rompon.
La meteorizacion quimica[modificar | modificar la font]
La meteorizacion quimica produtz d'alteracions dins la composicion quimica dei mineraus que compausan lei ròcas. L'agent principau d'aquest tipe de meteorizacion es l'aiga. Entre lei procès de meteorizacion quimica ressòrton l'oxidacion e la carbonatacion.
La meteorizacion biologica[modificar | modificar la font]
Leis èssers vius tanben provòcan la meteorizacion, durbent de fendas e alterant lei ròcas. Citem l'accion mecanica dei rasics dei plantas e deis animaus foseires (coma lei darbons e leis invertebrats nombrós que vivon dins lo sòu), e l'accion quimica d'organismes coma lei bactèris, lei bolets o lei liquèns, que produson de substàncias acidas qu'atacan lei ròcas.


text:
Demografia de Japon
Japon es lo primièr païs asiatic que coneguèt un regim demografic modèrn, post-revolucion demografica. Es tanben un dels païs mai amenaçats per una diminucion de sa populacion.
Somari
- 1 Composicion etnica, lingüistica e religiosa
- 2 Demografia Istorica
- 3 Situacion actuala e recenta
- 4 Sorgas e referéncias
Composicion etnica, lingüistica e religiosa[modificar | modificar la font]
Lo Japon foguèt longtemps un païs omogenèu al ponch de vista etnica. L'etnia dominanta, la japonesa, deviá comptar amb una sola minoritat ( los Ainós) qu'èran concentrats dins lo nòrd del païs e qu'èran pauc nombroses.
Los forestièrs an sempre constituit de minoritats pauc importantas. La situacion a cambiat recentament e lo Japon compta ara amb una communautat forestièra significativa.
I a tanben d'autres divisions socialas importantas dins la societat japonesa. Una d'elas donèt naissença a un grop los ''Buraku'', reconeguts tanben coma minoritat en mai dels Ainós e dels Okinawans.
Los Ainós[modificar | modificar la font]
Lor nombre es ben reduch. 25 000 e qualques centenats tanben en Russia. I a de segur un nombre mai grands de japoneses qu'an un rèire ainó. Lor origina es encara discutida. Lor lenga es gaireben mòrta. I aviá 15 personas qu'utilizavan la lenga dins la vida vidanta dins las 1980s. Bensai un centenat pòt entendre o parlar mai o mens l'ainó dins lo nòrd de Japon mas aquò es controversiat. Segon l'UNESCO en 2006, i aviá 304 locutors e 23 782 Ainós a Japon en 2006. Lor lenga es pasmens ensenhada a l'escòla per ensajar de la revitalizar. Es una lenga amenaçada.
Los Ryukyuans[modificar | modificar la font]
Aquela etnia se tròba dins la prefectura de Okinawà. Apertenon a la familha japonesa, lors lengas essent inclusas dins la familha de las lengas japonicas. La provincia comptava 1 391 743 estajants lo primièr d'agost de 2010. Cal pasmens considerar que una partida importanta son pas de Ryukyuans mas son venguts d'autras provincias de Japon. Los dialèctes (amami, okinawan, miyako, yaeyamà, yonaguni) son en grèu dangièr d'escantiment segon lo siti l'aménagement linguistique du monde, Universitat de Laval, Canadà. Segon aquel siti, cada dialècte ( o lenga segon la classificacion causida), compta mens de 100 locutors[1].
Communautats immigradas[modificar | modificar la font]
Los Coreans[modificar | modificar la font]
Los Coreans son venguts a partir de las annadas 1920, per trabalhar a Japon. Lor nombre bomèt fins a ajónher gaireben 2 000 000 en 1945. Se la majoritat foguèt repatriada, una communautat demorèt que aguèt de s'acarar amb de dificultats de las bèlas per s'integrar a una societat istoricament pauc acostumada a recebre de forestièrs. En 2005, mai de 284 840 avián la ciutadanetat japonesa, als quales cal ajustar 598 687 residents. Al total, i aviá aperaquí 885 000 Coreans (0,7% de la populacion totala) en 2005. Aquel nombre es estable e se pòt estimar que son pas mai de 900 000 en 2012.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Pauc nombroses 20 ans fa ( 150 339 en 1990), èran 680 518 en 2009 (China, H.-K., Macau, Taiwan). Los etnics chineses son un pauc mai nombroses ( d'unes que i a venon de Singapor per example). Es una communautat que lo nombre créis rapidament, tot ben que siá una immigracion pauc establa e provisòria. Representavan en 2009, 0,54% de la populacion totala.
Los Filipins[modificar | modificar la font]
Aquela communautat s'es desvolopat dempuèi las annadas 1990. Comptava 211 716 residents en 2009 (1990: 49 092).
Los Brasilians[modificar | modificar la font]
Aqueles Brasilians son mai que mai de Brasilians qu'an un rèire japonés e que venguèron atraches per la prosperitat economica o lo desèg de ligar tornarmai mai fortament amb sos raices. De 56 429 en 1990, lor nombre passèt a 316 967 en 2007, e 267 456 en 2009, signe qu'aquela onda es a s'agotar. Sabon lo portugués e lo japonés.
Autras[modificar | modificar la font]
I a tanben 447 936 residents registrats en 2009 mas cap d'autra communautat trespassat los 100 000 membres. Se tracha mai que mai d'Asiatics, de descendents de Japonese des Peró o dels E.-U., d'Americans e de qualques Europèus. Aquela communautats dònan una cara novèla al païs que compta amb una communautat anglofòna de mai de 90 000 membres. I a tanben 60 000 ispanofòns (mai que mai Peruvians) e 10 000 francofòns. Coma l'occitan es ensenhat, qualques personas pòdon parlar la lenga blosa. Naoko Sano a publicat un diccionari occitan-japonés.
Religions[modificar | modificar la font]
Japon es un païs tradicionalament shintoista e bodista. Lo govèrn[2] estimava en 2009 que i aviá:
- 106 498 000 shintoistas
- 76 015 000 bodistas
- 2 122 000 crestians
- 9 010 000 autres (en majoritat de movements contemporanèus)
Demografia Istorica[modificar | modificar la font]
Evolucion de la populacion japonesa.
las previsions de populacion son plan variables mas dònan en general 100 000 000 d'estatjants per 2050 e bensai 80 000 000 per 2100.
Situacion actuala e recenta[modificar | modificar la font]
Tendencias recentas[modificar | modificar la font]
La natalitat japonesa es plan flaca e Japon fa partida de las nacions amb los tausses de natalitat mai baisses del mond. La tendencia es a la baissa e, se la populacion coneis los meteisses fenomènes coma d'autres païses desvolopats, sas perspectivas son ennegresidas per una immigracion reducha que pòt pas porgir de naissenças novèlas en quantitat ( al contrari de païses coma França, E.-U. o R.-U. per exemple).
Recensament de 2010[modificar | modificar la font]
Segon lo recensament de 2010, i aviá 128 057 232 abitants.
Fukushima e sas consequencias[modificar | modificar la font]
Lo tsunami e l'accident nuclear de Fukushima an causat 15 844 decesses (als quales cal ajustar 3 451 desapareguts). Çaquelà, las consequéncias demograficas mai importantes foguèron ligadas a l'emigracion d'una partida dels estangièrs, inquiets de la situacion a Fukushima. Segon l'agencia japonesa d'estatisticas[3], la populacion passèt de 127 930 000 en mars a 127 710 000 en abril (siá 220 000 personas de mens en un mes). Dempuèi aquela data la populacion s'es estabilizada ( estimacion oficiala de 127 730 000 per genièr 2012) amb lo retorn o l'arribada d'estangièrs.
Per març 2013, l'estimacion oficiala es de 126 393 679. Es basada subre l'estimacion d'un salde migratòri nulle.
L'accident de Fukushima marca istoricament la debuta de la baissa de la populacion japonesa après un maximum en 2010.
Sorgas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'aménagement linguistique du monde http://www.tlfq.ulaval.ca/AXL/asie/japon.htm
- ↑ http://www.stat.go.jp/data/nenkan/zuhyou/y2322a00.xls
- ↑ Japan statistical agency


text:
Nicolaïsme
Lo nicolaïsme designa, dins lo cristianisme, e en particular dins l'Egleisa Latina de l'Atge Mejan, l'incontinéncia (maridatge, concubinatge...) daus clergues astrenchs au celibat.
Lucha contra lo nicolaïsme[modificar | modificar la font]
Sos l'influéncia patristica, los autors de la Reforma gregoriana popularizèren lo terme aus segles XI e XII per designar l'« incontinéncia » daus clergues. En fach, a 'quilha epòca, lo maridatge daus preires era enguera licit, dins l'Egleisa Greca coma l'Egleisa Latina, sos quauques condicions: un clergue se podiá maridar s'aviá pas de las òrdres minoras.


text:
Buenos Aires
Buenos Aires (tanben aperada - oficiaument - Ciutat Autonòma de Buenos Aires o Capitau Federau o Ciutat Portenha - de l'adjectiu porteño, qu'ei a díser "deu pòrt de Buenos Aires", en castelhan) qu'ei la capitala d'Argentina. La soa populacion b'èra de 3 034 161 abitants en 2007. Sa superficia totala es 203 km². La ciutat b'ei pas la capitala de la província de Buenos Aires, mes solament la capitala deu país (la capitala de la província omonima qu'ei la ciutat de La Plata).
La principau activitat economica de la ciutat qu'ei lo sector deu comèrci e deus servicis, dab ua participacion de 73% dens lo PIB de la ciutat.
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat de Buenos Aires que ho fondada dus còps. Ua purmèra vegada lo 3 de heurèr de 1536 per Pedro de Mendoza e batejada Nuestra Señora del Buen Ayre. Aquesta fondacion qu'èra precària per'mor de la situacion estremada e isolada de la nava ciutat. Com en America deu Nòrd, l'arcuèlh generós deus indians querandís, nomadas qui vivèvan ací, que's virè en ostilitat per'mor deus abús deus colons qui patishèvan de hami au punt, com l'illustra la purmèra representacion de la ciuta, òbra d'Ulrich Schmidl (sobiron a dreta), de minjar chivaus, bòtas o tròç de comdenats penuts. La ciutat que ho oficiaument despoblada en 1541 (los poblants estant miats de cap a Asunción). L'11 de junh de 1580 lo basco Juan de Garay que la tornè fondar dab lo nom de Ciudad de La Santísima Trinidad y Puerto de Santa María del Buen Ayre.
Las annadas seguentas que hon caracterizadas per un gran isolament e un desenvolopament deus chic. Estremada de las autas colonias americanas e dab las relacions comerciaus maritimas vedadas, la ciutat, qui non podeva pas comerciar sonque dab lo Haut Peró, que vadó un gran lòc de contrabanda. Entà acabar dab aquesta situacion, Espanha que he, en 1776, de Buenos Aires la capitala de Vicereiautat de l'Arriu de la Plata.
La vila que ho invasida dus còps peus anglés (en purmèr en 1806 puish en 1807) qui ensagèn de'n har ua colonia britanica. Ambz còps las òsts britanicas que hon deshèitas per las hòrças de l'arriu de la Plata, enter las quaus be pelegèn los ussars deu hilh d'un comerçant bearnés : Joan Martin Pueyrredon.
L'envasion napoleonica d'Espanha e la perta deu poder deu son rei que dèn lo parat a Buenos Aires capvirar lo poder coloniau a l'escadença de la Revolucion de Mai.
La prumèra meitat deu sègle XIX que ho marcada peu regim de Juan Manuel de Rosas e lo conflicte enter unitaris e federaus. La soa caduda en 1852 après la soa des.hèita a la batalha de Caseros que marquè un cambiament deus grans per la ciutat : los navèths presidents, com, per exemple, Domingo Faustino Sarmiento qu'ensagèn d'importar tot çò despuish d'Euròpa e, sustot, de França, desempuish idèas, òbras d'art, passerons e, mei que mei, bastiments, sovent sancerament importats despuish los plans dinc a la mendra brica.
A la fin deu sègle XIX, la Republica Argentina qu'encoratgè l'immigracion e, en paucas annadas, Buenos Aires que vedó ad arribar milions d'emigrants d'Itàlia, Espanha, Bascoat, País de Galas, Irlanda, Escòcia, Alemanha, Russia, Ucraïna, Emperi Otoman (Turcs e Armenians), Siria, Liban, França e Occitània (mei que mei Bearnés e Roergàs) ; enter los emigrants germanics e eslaus, daubuns qu'èran judius ashkenazim e atau Buenos Aires be vadó segonda vila judiva deu monde (après Nava York). Mei recentament, dab la crisi economica, mantun descendent d'aqueths emigrants que tornè en Euròpa o qu'emigrè de cap a Israèl mentre qui Buenos Aires be contunhava d'arcuèlher navas ondadas d'emigrants: de Paraguai, Bolívia, Uruguai, Peró, Chile, Corèa, China, Africa ...
Quartièrs[modificar | modificar la font]
Buenos Aires Capitau Federau (tan vau díser Buenos Aires intra muros) qu'ei delimitada per l'arriu de la Plata e per l'avienguda General Paz de l'aute costat que comença la Província de Buenos Aires qui ei un estat desseparat de la Capitau Federau.
Lo quartièr de San Telmo qu'ei un deus mei vielhs, remontant au temps de la colonia e pròche deu center economic e administratiu de la ciutat aperat microcentro o la city.
Arron de la tragica epidemia de hrèbe jauna, los rics de la ciutat qu'abandonèn los quartièrs sud (qui, com la La Boca, e vadón populars au sègle XX) entà s'estar dens lo quartièrs nòrd com la Recoleta, sinonim de riquessa e d'oligarquia.
A maugrat d'estar limitada per la província de per l'arriu, la ciutat qu'a hèit créisher lo son territòri : au delà de çò qui èra la plaja municipau sus l'arribèra de l'arriu de la Plata, la ciutat qu'a ganhat terren qui a la debuta e devèvan estar bastit e qui fin finala, colonizat per espècias vegetaus a animaus locaus, be vadón la Reserva Ecologica. Au ras d'aqueth espaci e dens lo medish quartièr de Puerto Madero, la vielha zòna industriau deu pòrt qu'ei estada recuperada entà bastir un quartièr nau e car.
Au ras deus quartièrs administratius oficiaus, que's devisa correntaments de quartièrs oficiós qui divisan psicologicament la ciutat ; enter eths be i a per exemple l' Once (dehens Balvanera), Palermo Chico (zòna mei rica de Palermo), e la City o Microcentro, mentavuts mei haut.
- Lista deus quartièrs de Buenos Aires:
Agronomía - Almagro - Balvanera - Barracas - Belgrano - Boedo - Caballito - Chacarita - Coghlan - Colegiales - Constitución - Flores - Floresta - La Boca - La Paternal - Liniers - Mataderos - Montserrat - Monte Castro - Nueva Pompeya - Núñez - Palermo - Parque Avellaneda - Parque Chacabuco - Parque Chas - Parque Patricios - Puerto Madero - Recoleta - Retiro - Saavedra - San Cristóbal - San Nicolás - San Telmo - Vélez Sársfield - Versalles - Villa Crespo - Villa del Parque - Villa Devoto - Villa General. Mitre - Villa Lugano - Villa Luro - Villa Ortúzar - Villa Pueyrredón - Villa Real - Villa Riachuelo - Villa Santa Rita - Villa Soldati - Villa Urquiza
Monuments e lòcs toristics[modificar | modificar la font]
- Congrès
- Avienguda 9 de Julio
- Avienguda de Mayo
- Avienguda Corrientes
- Cabildo
- Café Tortoni
- Carrèra Florida
- Carrèra Caminito
- Catedrau
- Estadi Monumentau
- Hont de las Nereidas
- Jardin Botanic
- Marcat de l'Abasto
- Musèu de las Bèras Arts
- Subte (lo mètro sosterranh)
- Obelisc
- Ostau Arroset
- Palais Barolo
- Piramida de Mai
- Plaça de Mayo
- Puerto Madero
- Glèisa de Nosta Dauna deu Pialar e cemitèri de la Recoleta
- Quartièr vielh de San Telmo
- Sinagòga de la Congregacion Israelita de la Republica Argentina
- Teatre Nacionau Cervantes
- Teatro Colón
- Tor Monumentau
- Reserva Ecologica
- Zòo
Folclòre urban[modificar | modificar la font]
- Lo lunfardo : castelhan popular e argotic de Buenos Aires, marcat per las lengas deus emigrants
- Lo tango : musica de Buenos Aires
- Lo fileteado : enluminaduras tipicas de Buenos Aires
- Lo mate : bevut amar en en quantitas de las granas
- Lo sifon d'aiga gasosa : enqüera emplegat a Buenos Aires, que pertanh a la soa iconografia
- Los colectivos : los bus de Buenos Aires
Espòrts[modificar | modificar la font]
L'espòrt mei popular qu'ei de segur lo fotbòl ; Buenos Aires que compta mantuas equipas que n'i a qui son pro ancianas (River Plate, per exemple, que ho fondada en 1901). Au ras d'aqueth esport dominant, Buenos Aires qu'ei un lòc on e's jogan competicions màgers de Polo, Pato e rugbi.
Las principaus equipas de fotbòl que son, en òrdi d'ancianetat:
- Club Atlético River Plate (CARP) (1901)
- Racing Club (1903)
- Club Atlético Independientes (CAI) (1905)
- Club Atlética Boca Juniors (1905)
- Club Atlético San Lorenzo de Almagro (1908)


text:
Wikipèdia:Nauc de sabla
Vegetacions mediterraneas
Lei climas mediterranèus constituïsson de climas de transicion entre lei climas oceanics (temperat e sub-tropicau umid) e lo clima tropicau arid entre lei latituds 32 a 38° N ò S dins lei còstas dau ponent dei continents (levat Euròpa, fins a 44° N).
Son originaus per lo fach qu'exista una periòda sèca centrada sus la sason cauda, de durada variabla qu'impòsa a la vegetacion en plaça una pression de seleccion per la secaressa.
Per simplificar, aquestei climas podon estre caracterisats per una secaressa mediterranea estivala (au mens un mes sec d'estiu ambé lei precipitacions en milimetres inferioras a doas fes lei temperaturas en gras Celsius : P[mm] < 2T[°C]). La durada de la periòda de secaressa estivala pòu caraterisar de variantas :
Somari
- 1 Caracteristicas dei climas mediterranèus
- 2 Lei regions mediterraneas dau monde
- 3 Adaptacions fisiòlogicas dei vegetaus inducidas per lo clima[3]
- 3.1 Lei plantas annalas
- 3.2 Lei plantas d'organs sosterranhs
- 3.3 Lei plantas de fuelhas correjosas
- 3.4 Lei plantas peludas
- 3.5 Lei plantas de fuelhas cubertas de ciera
- 3.6 Lei plantas aromaticas
- 3.7 Lei plantas de fuelhas de superficia reducida
- 3.8 Lei plantas de fuelhas caducas
- 3.9 Lei plantas succulentas
- 3.10 Lei plantas de ramèus clorofillencs
- 4 Adaptacions au fuòc
- 5 Lei problèmas comuns
- 6 Similituds et diferéncias fisiònomicas dei zònas mediterraneas
Caracteristicas dei climas mediterranèus[modificar | modificar la font]
Aquestei climas son adonc caracterisats per una secaressa mediterranea centrada sus l'estiu, mai que pòu desbòrdar sus prima e / ò auton.
Lei climas mediterranèus son pas de climats especificament secs per çò qu'es dei precipitacions annalas, lei mejanas podon estre entre 100 e mai de 1 000 mm per an.
Au contrari, lo nombre de jorns de gelada e sustot lei minimums absoluts foncionan coma de regulators ambé un impact dei fregs fòrça sevèrs sus lei limits de mai que d'una espècia mediterranea coma l'olivier (Olea europaea subsp. europaea var. sylvestris) ò lo pin blanc (Pinus halepensis) en zòna circum-mediterranea.
La mejana dei minimums dau mes lo mai freg (m) fuguèt retenguda[1] per definir lei subdivisions termicas dei climas mediterranèus :
- Infrà-mediterranèu : m > 7°C
- Termò-mediterranèu : 3 < m < 7°C
- Mesò-mediterranèu : 0 < m < 3°C
- Suprà-mediterranèu : -3 < m < 0°C
- Montanhòu-mediterranèu : -7 < m < -3°C
- Orò-mediterranèu : -10 < m < -7°C
Aquestei valors son ligadas essencialament ais altituds mais tamben a la situacion latitudinala e a l'acrèissament de la continentalitat.
Per anar mai luenh, de variantas termicas podon esser donadas que completan lei subdivisions termicas dei climas mediterranèus :
La nocion d'estanci altitudinau de vegetacion, desvelopada per EMBERGER e modificada per diferenteis autors[2] permèt de definir sièis biòclimas en considerent lei valors dei precipitacions annalas mejanas P :
Lei regions mediterraneas dau monde[modificar | modificar la font]
La zòna circum-mediterranea[modificar | modificar la font]
La region dau Cap[modificar | modificar la font]
La region californiana[modificar | modificar la font]
Lo Chile median[modificar | modificar la font]
L'Austràlia miegjornala[modificar | modificar la font]
Lo sud-oèst de l'Austràlia[modificar | modificar la font]
Adaptacions fisiòlogicas dei vegetaus inducidas per lo clima[3][modificar | modificar la font]
Lo principau problèma a resouvre per una planta mediterranea es la resisténcia a la secaressa estivala. Aquestei vegetaus, dich xeròfils, an desvelopat mai que d'una fòrma d'adaptacion a-n-aquestei condicions. Per eisemple, un enraiçament prefond que permet de prospectar un grand volum de sòu e de prelevar l'aiga en reserva en prefondor, mais pas solament...
Lei plantas annalas[modificar | modificar la font]
Lei plantas annalas ò teròfits son aquelei que passan l'estiu sota la fòrma de grana dins lo sòu. Tre que lei pluejas d'auton arriban, sei granas van grelhar per donar de plantas que van crèisser, florir, fruchar e morir avans que n'arriba una nòva secaressa estivala.
Lei plantas d'organs sosterranhs[modificar | modificar la font]
Son dichas geofits. Fòrça erbas non moran pas a la fin de la prima après la dispersion dei granas. Lei plantas maires survivan sota la fòrma d'un bulbe, d'una cabòça, d'una bocela, d'un rizòma, d'un tubercul ò d'una raiç aclapats dins lo sòu, organs que van viure alentits fins ai pluejas d'auton.
Es lo cas de mai que d'una espècia d'Orchidaceae cosmopolitas, dei Liliaceae, Amaryllidaceae e Iridaceae d'Euròpa e d'Africa dau Sud, deis Alstroemeria sp. dau Chile...
Lei plantas de fuelhas correjosas[modificar | modificar la font]
Mantuna espècia de plantas mediterraneas an de fuelhas correjosas per espessiment e durciment de sa cuticula. Son dichas de plantas esclerofillas, ambé coma eisemple lo lentiscle (Pistacia lentiscus), l'euse (Quercus ilex) ò l'avaus (Quercus coccifera) en Euròpa mediterranea, lei Fagaceae sempreverds de Califòrnia ò lei Myrtaceae entre lei quaus leis eucaliptús d'Austràlia (Eucalyptus sp.).
Lei plantas peludas[modificar | modificar la font]
Aquestei plantas an un tapís de peus pron sovent sota lei fuelhas per evitar de perdre tròp d'aiga per esvapotrespiracion. Per eisemple, la massuga blanquinosa (Cistus albidus) qu'a peus sus totei lei fuelhas ò lo suvier (Quercus suber) solament sus la fàcia inferiora.
Lei plantas de fuelhas cubertas de ciera[modificar | modificar la font]
Aquelei plantas an la cuticula (sovent la fàcia superiora) cuberta de cièra çò que limita l'evaporacion e tamben rebate lei rais solari. Coma exemple de vegetaus amb aquela particularitat : l'arbocier (Arbutus unedo) ò lo palmier nan (Chamaerops humilis) en zòna pròche de Miegterrana.
Lei plantas aromaticas[modificar | modificar la font]
Aquelei vegetaus an de glandas epidermicas amb esséncias volatilas menant un refregiment superficiau çò que demèna lei perdas d'aiga. Lei familhas de plantas fòrça coneigudas per aquò son lei Lamiaceae (lavandas, romanin, farigola...), mai tamben leis eucaliptús d'Austràlia.
Lei plantas de fuelhas de superficia reducida[modificar | modificar la font]
Se pòu trobar dins aquest grop de plantas de fuelhas :
- de bòrd envirolat coma lo romanin (Rosmarinus officinalis) ò lo queirelet (Lavandula stoechas), mais tamben de plantas de fuelhas en agulhas coma lei pins (Pinus sp.), lo cade (Juniperus oxycedrus), lei brugas (Erica sp.),
- en escaumas coma lei ciprès (Cupressus sp. en Miegterrana e Califòrnia, Calocedrus decurrens en Califòrnia, Austrocedrus chilensis en Chile, Callitris sp. en Austràlia, Widdringtonia sp. en Africa dau Sud) ò autre morven (Juniperus phoenicea).
Lei plantas de fuelhas caducas[modificar | modificar la font]
Mai que d'un aubrilhon lenhós mediterranèu perde sei fuelhas a la debuta de l'estiu per intrar en letargia.
Lo mai coneigut es la lanchuscla auborada (Euphorbia dendroides) en zòna circum-mediterranea centrala termò-mediterranea.
Lei plantas succulentas[modificar | modificar la font]
Sei fuelhas, cambas e raices an de teissuts vegetaus capables d'engranjar de reserva d'aigua pendent lei pluejas.
Mai que d'una familha de plantas an causit aquela caracteristica, lei mai coneiguts son lei cactús de Califòrnia ò de Chile, mai tamben Sedum sp. e la coparella (Umbilicus pendulinus) d'Euròpa, certaneis Euphorbia dau sud extrèm d'Euròpa, d'Africa dau nòrd ò d'Africa dau Sud, leis Agave de Califòrnia, Aloes Sud-Africans e autrei Mesembryanthemaceae d'Africa dau Sud, de Chile ò d'Austràlia.
Lei plantas de ramèus clorofillencs[modificar | modificar la font]
Es una compensacion de l'abséncia ò de la tombada sasonièra dei fuelhas per de cambas capable de produrre tamben de moleculas de sucre sensa trespirar autant qu'ambé lei fuelhas.
Per eisemple, lo ginest d'Espanha (Spartium Junceum) a de ramèus clorofillencs que pòdon assegurar la fotòsintèsi après la tombada dei fuelhas a la fin de la prim.
Adaptacions au fuòc[modificar | modificar la font]
En regions mediterraneas, leis ecosistèmas son somés despuei totjorn a un factor de perturbacion especific : lei fuòcs, initialament atubats per lo tròn.
Dins lei periòdes pre-istòrica e istòrica, lei fuòcs d'origina umana se son multiplicats, causats d'en promier per caçar bèstias fèras (Aborigèns en Austràlia, Amerindians), puei per favorisar pasturgatge e eissarts (Euròpa e Africa dau nòrd).
Fin-finala, lei fuòcs persistan dins leis zònas mediterraneas lei mai popladas perque leis imprudéncias ò mauvolenças degudas ais umans.
Liberacion de nombrosei granas[modificar | modificar la font]
La liberacion de fòrça granas que lo grelhament pòu esser estimulat per lo fuòc, coma lei Cistaceae en Miegterrana ò Proteaceae en Chile, Africa dau Sud e Austràlia.
Regeneracion vegetativa[modificar | modificar la font]
De sagatons se desvelopan pron rapidament deis socas dins lo sòu (mai rapidament que la grelhada dei granas) ò sus ramèus protegits per ruscas espessas (lo suvier es lo mai coneigut per aquò en Occitània). Aquesteis espècias jogan un ròtle fondamentau dins la resisténcia deis ecòsistèmas forestiers ai fuòcs.
Podriem citar aquí una granda part deis espècias constitutivas dei "matorrals" (Chile), "chaparrals" (Califòrnia), maquìs e garrigas (Miegterrana dau ponent), "friganas" (Miegterrana dau levant), "fynbos" (Africa dau Sud) ò encara "kwongan" e "mallees" (Austràlia).
Proteccion deis granas maduras dins pinhas plènas de resina[modificar | modificar la font]
Aquest fenomèn qu'es dich "serotinia" eisiste en quauquei conifèrs (dins pinhas) ò autreis espècias dins d'organs especiaus.
En Miegterrana occitana, son que doas pins qu'an aquela particularitat : lo pin blanc (Pinus halepensis) e lo pinastre (Pinus pinaster). En Miegterrana dau levant lo pin blanc de Turquia (Pinus brucia).
En Califòrnia podem arremarcar que lo pin de Monterey (Pinus radiata) a de pinhas plènas de resina que son dubertas solament per lo fuòc, leissent bandir lei granas que van trobar un sòu completament vueje de tota concurréncia per grelhar.
Lei problèmas comuns[modificar | modificar la font]
Similituds et diferéncias fisiònomicas dei zònas mediterraneas[modificar | modificar la font]
- ↑ , QUÉZEL P. & F. MÉDAIL, 2003. Écologie et biogéographie des forêts du bassin méditerranéen. Éd. Elsevier. 571 pages.
- ↑ , LE HOUÉROU H.N., 1971. L'écologie végétale dans la région méditerranéenne. Institut Agronomique Méditerranéen. Bari. 55 pages.
- ↑ MACQUART-MOULIN F., 2008. Les plantes méditerranéennes et la sécheresse. Société du Canal de Provence. 4 pages.


text:
Mont Saint Helens
Lo Mont Saint Helens (2 549 m) es un estratovolcan actiu de la cadena de las Cascadas al nòrd-oèst dels Estats Units d'America. Se situa a 154km al sud de la vila de Seattle, dins l'estat de Washington e a 80 km al nòrd èst de Portland, en Oregon. Lo puèg Saint Helens ten son nom d'un diplomat anglés portant lo títol de Lord St Helens. Aquel diplomat èra l'amic de l'explorador George Vancouver que faguèt una exploracion de la zona a la fin del sègle XVIIIen. Lo volcan, plan conegut per sas explosions amb emission de cendres volcanicas e de flux piroclastic, aperten a l' l'arc volcanic de las Cascadas qu'es un tròç de la cinta de fuòc de Pacific que comporta aperaquí 160 volcans actius.
Le mont Saint Helens es celèbre dempuèi l'erupcion catastrofica del 18 de mai de 1980[1] que causèt la mòrt de 57 personas[2] en tot destruire 250 ostals, 47 ponts, 24 quilomètres de vias ferradas, 300 quilomètres de rotas e mai de 500 km2 de selva. Un resquilhatge de terrenh gigant faguèt passar l'auçada del volcan de 2 950 a 2 549 mètres[3] en tot desplaçar un volum de 2,3 km3 de matèria. Lo puèg foguèt remplaçat per un cratèr en forma de fèrre de caval d'una largor de 1,5 quilomètres[4].
Coma la majoritat dels volcans de la cadenas de las Cascadas, lo Saint Helens es un còn eruptiu constituït de lavas durcidas mescladas amb de cendres volcanicas e de pèira ponce. La montanha comporta de jaces de basalt e d'andesita traversats per mantun dòmas de lava constituïts de dacita. Lo pus grand d'aquestes, nomenat Goat Rocks dome formava le som d'abans de 1980 abans d'èsser per part destruit e remplaçat per un pus pichon.
Somari
Situacion geografica e descripcion[modificar | modificar la font]
Generalitats[modificar | modificar la font]
Lo Mont St. Helens es situat a 72km a l'oèst del Mont Adams, dins la part oèst de la cadena de las Cascadas. Aqueles volcans "fraires" se trapan aperaquí a 80km del Mont Rainier, lo trescòl de la cadena. Lo Mont Hood, pus pròche puèg volcanic major en Oregon, es a 100km al sud-èst del Mont St. Helens.
Lo Mont St. Helens es geologicament jove comparat amb los autres volcans majors de la cadena de las Cascadas. S'es format sonque 40 000 ans i a, e lo puèg d'abans 1980 comencèt de s'enauçar 2200 ans i a.[5] Aquel volcan es considerat coma lo pus actiu de las Cascadas dempuèi l'olocèn (los darrièrs 10,000 ans).[6]
Abans l'erupcion de 1980, lo Mont St. Helens èra lo cinquen puèg pus naut de l'estat de Washington. S'enauçava largament en dessús de las còlas environantas amb son còn de forma simetrica sempre nevadís que li fasiá prene l'escais de Fuji-san of America ("Mont Fuji d' America").[7]
Los rivets qu'an sa font subre lo volcan se getan dins tres ribièras principalas: la Toutle al nòrd e nòrd-èst, la Kalama a l'oèst, e la Lewis al sud e a l'èst. Aqueles rius son alimentats per de precipitacions abondosas. La mejana annadièra en pluèja es de 3600 mm, e lo jaç de nèu amont de la montanha pòt aténher 4.9 m. La Lewis River es barrada per tres paissièras per la produccion d'energia idroelectrica. Los pendisses sud e èst del volcan son drenats dins un aigal nomenat Swift Reservoir, situat al sud de la montanha.
Lo mont Saint Helens es situat dins lo comtat de Skamania, mas son accès pus aisit se fa pel comtat de Cowlitz a l'oèst. L'autorota d'Estat 504, localament nomenada Spirit Lake Memorial Highway, rejonh la rota principala Interstate 5 al nivèl de la sortida 49 a 55 quilomètres à l'oèst de la montanha. Aquela autorota granda liga las localitats de Castle Rock, Longview e Kelso en seguissent la Cowlitz River abans de traversar l'airal urban de Vancouver (Washington)–Portland subre 80 km al sud-oèst. La vila pus pròche del volcan se ditz Cougar, a 18 km al sud-oèst del puèg.
Crater Glacier e los autres glacièrs novèls[modificar | modificar la font]
Pendent l'ivèrn de 1980–1981, un glacièr nòu apareguèt. Uèi oficialament nomenat Crater Glacier, èra ancianament conegut jol nom de Tulutson Glacier. Ombratjat per las parets del cratèr e alimentat per las importantas casudas de nèu e avalancas, creissèt rapidament (4.3 m per an). En 2004, cobrissiá aperaquí 93 km2, e èra devesit per lo dòma central en dos lòbes. Generalament a la fin de l'estiu, lo glacièr es fosc amor de las casudas de ròcas del cratèr e de cendres de las erupcions. En 2006, lo glaç aviá una espessor mejana de 100 m. amb un maximun de 200 m., gaireben tant espés que lo pus ancian e pus gròs glacièr del Mont Rainier, lo Carbon Glacier. Tot lo glaç es posterior a l'erupcion de 1980, çò que ne fa un glacièr fòrça jove geologicament. Pasmens, lo volum del glacièr nòu es aperaquí identic al de totes los glacièrs d'abans 1980 combinats.[8][9]
Amb la recenta activitat volcanica que comencèt en 2004, los lòbes del glacièr son butats suls costats e cap amont per la creissença del dòma volcanic novèl. La superfícia del glacièr s'es ara asclada e presenta crebassas e seracs amor del movement del sòl del cratèr. Lo dòma volcanic novèl a desseparat lo glacièr en un lòbe oèst e un lòbe èst. Malgrat l'activitat volcanica, lo tèrme del glacièr a sempre avaçat, amb una avança considerabla del costat èst, situat a l'ombra de la paret del cratèr. Pr'amor de l'avança, los dos lòbes del glacièr se son rejonh en mai de 2008 e ara lo glacièr enroda completament lo dòma volcanic.[10] En mai dempuèi 2004, de glacièrs novèls se son formats sus la paret del cratèr en dessús de Crater Glacier alimentant tota la superfícia en glaç e ròcas; i a ara dos glacièrs al nòrd del lòbe èst de Crater Glacier.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Monument national volcanique du Mont
- ↑ Bernard Henry & Christian Heeb, USA:Les états de l'ouest, éditions Artis-Historia, 1996, Bruxelles, (ISBN 2-87391-116-6), p.109
- ↑ (en) Mont Saint Helens sus Encyclopedia.com
- ↑ (en) 18 mai 1980, éruption du mont Saint Helens
- ↑ Mullineaux, The Eruptive History of Mount St. Helens, USGS Professional Paper 1250, page 3
- ↑ USGS Description of Mount St. Helens, USGS.gov . Retrieved 15 November 2006.
- ↑ Harris, Fire Mountains of the West, 1st edition, page 201
- ↑ USGS Circular 850-D: Effects of Volcanism on the Glaciers of Mount St. Helens
- ↑ USGS Scientific Investigations Map 2928: Rebuilding Mount St. Helens
- ↑ MSH08_aerial_st_helens_crater_from_north_05-30-08 - Glacier arms touch on North end of glacier.


text:
Saint-Julien-de-Civry
Saint-Julien-de-Civry es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al sud de la Bourgogne, Sant-Julien-de-Civry es un vilatge del Brionnais, region considerada coma lo berceau de la raça bovina charolaise.
Lo païsatge es vallonné e abondiu d'èrba
L'abitat a escampilhat, amb de nombroses caserius éparpillés sus las nautors, en basses es lo bourg
L'essencial es lo bovidé (charolais).
Au sud de la Bourgogne, Saint-Julien-de-Civry est un village du Brionnais, région considérée comme le berceau de la race bovine charolaise.
Le paysage est vallonné et foisonnant d'herbe
L'habitat est dispersé, avec de nombreux hameaux éparpillés sur les hauteurs, en bas est le bourg
L'essentiel est le bovidé (charolais).
Istòria[modificar | modificar la font]
De las rèstas romains a Maringues (pèças de moneda, estèlas de sojorn) testifiquin d'una aucupacion umana dempuèi la Antiquitat.
Abans lo Sègle XII, Civry èra lo centre de la parròquia mesa jol patrocini del prieuré de Marcigny dempuèi 1105. La glèisa de Civry i auriá #èsser destruida pendent las guèrras de religion. La glèisa actuala del bourg a #èsser erigida al Sègle XIII.
Sant-Julien dépendait dels comtes palatins de Dyo, #que possedissián lo castèl de Val, bastit al Sègle XIV.
Pendent la Revolucion francesa, Sant-Julien-de-Civry i aguèt rebatejat "Verd Pré". La municipalitat #èsser alavetz çò cap de-luòc d'un éphémère costat reagrupant Dyo, Sant-Germain-en-Brionnais, Amanzé e Prizy[1].
Lo castèl de Val del Sègle XIV, aital coma las rèstas del castèl del Pichon Bòsc demòstran l'importància #qu'a aguda lo vilatge a una cèrta epòca. N'efièch, lo pòble comptava 1 435 abitants en 1820.
Des restes romains à Maringues (pièces de monnaie, fragments de demeure) témoignent d'une occupation humaine dès l'Antiquité.
Avant le Sègle XII, Civry était le centre de la paroisse placé sous le patronage du prieuré de Marcigny dès 1105. La glèisa de Civry aurait été détruite pendant les guerres de religion. L'église actuelle du bourg a été érigée au Sègle XIII.
Saint-Julien dépendait des comtes palatins de Dyo, qui possédaient le château de Vaux, construit au Sègle XIV.
Durant la Révolution française, Saint-Julien-de-Civry fut rebaptisé "Vert Pré". La commune fut alors le chef-lieu d'un éphémère canton regroupant Dyo, Saint-Germain-en-Brionnais, Amanzé et Prizy[2].
Le château de Vaux du Sègle XIV, ainsi que les restes du château du Petit Bois démontrent l’importance qu’a eue le village à une certaine époque. En effet, le village comptait 1 435 habitants en 1820.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los amics de passat charolais, Lo tieu vièlh país, Lo costat de Charolles en lo sieu passat ancian e recent, J.Pàg. Dumas, Charolles, 1985
- ↑ Les amis de passé charolais, Ton vieux pays, Le canton de Charolles dans son passé ancien et récent, J.P. Dumas, Charolles, 1985


text:
Tallinn
Tallinn (qu'èra tanben coneguda abans jol nom alemand e suedés Reval), es la capitala e la vila principala d'Estònia. Ocupa un airal de 159,2 km2 e comptava una populacion de 426.503 abitants en junh de 2013, çò que representa gaireben un tèrç de la populacion totala del país. Es situada sus la còsta nòrd d'Estònia, sul Golf de Finlàndia.
La vila es un centre industrial, politic e cultural important, e tanben un pòrt maritim.
Lo centre istoric de Tallinn es dins la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1997.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pagina oficiala de la ciutat (en estonian, rus e anglés)


text:
Maquis dau Vercòrs
Lo Maquis dau Vercòrs èra un grop de la Resisténcia Francesa durant la Segonda Guèrra Mondiala que sa zona d'operacion foguèt la region montanhosa de Vercòrs. A partir de genier de 1944, concentrèt un nombre fòrça important de combatents (4 000 òmes en junh) e la Resisténcia Francesa organizèt divèrseis atacas dins lo massís e son relarg per alunchar leis Alemands e lo govèrn de Vichy de Normàndia. L'ofensiva alemanda còntra lo Maquis acomencèt a partir de junh de 1944 e mobilizèt mai de 20 000 òmes. Ajudats per lei defensas naturalas de Vercòrs e per la populacion locala, lei Francés capitèron de resistir fins a l'arribada de tropas aeroportadas alemandas dirèctament sus lo plan de Vercòrs qu'entraïnèt l'òrdre de dispersion dau Maquis donat lo 27 de julhèt de 1944.


text:
Sent Pèire (Tolosan)
Sent Pèire (Tolosan)[1][2] ( Saint-Pierre en francés) es una comuna lengadociana del Lengadòc tolosan situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Tolosan dins l'airal urban situada a 21 km al nòrd-èst de la la vila.
Sent Pèire es sus la riba del Giron tèrme natural amb Vrudfuèlh al Nòrd. A l'èst lo tèrme es Le Borg de Sant Bernat e Teulat (qu'es dins lo departament de Tarn), al sud amb Gaure e a l'oèst amb La Valeta e Sent Marcèl e Paulèl.
Los escarts principals de la comuna sont La Fauriá, Escalona, La Gracia, Pesquièr, La Bordassa, En Olivièr, En Aïsselièr, En Bret, En Barèl, En Coral, En Jalamat, La Colombièra, l'Ormeta.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna de Sent Pière es eissida de la fusion de las ancianas comunas de Sent Joan de las Pèiras e Sent Martin de las Pèiras le 5 de setembre de 1847.
La parròquia de Sent Joan de las Pèiras èra un annèxe d'aquela de Gaure e la parròquia de Sent Martin de las Pèiras èra un annèxe d'aquela del Borg de Sant Bernat.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Joan de Fermat, mercant e banquièr de Tolosa, Borgés de Tolosa, Capitol en 1633 pel capitolat de Sant Estève. Comprèt en 1639 lo domeni e Castèl de La Fauriá e los dreches de Nauta, Mejana e Bassa justícia pel consulat de Sent Joan de las Pèiras. Un procès suls dreches feudals l'opausèt al sindic del convent dels Chartroses de Tolosa fins a sa mòrt en 1654.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Wikipèdia:Presa de decision/Nom del projècte Wikipèdia bis
Lo vòte es tancat! Es pas mai possible de votar!
Somari
Resultats
Introduccion
En seguida del messatge de KekoDActyluS dins La tavèrna, la discussion sul nom del projècte occitan es relançada! Un consensús ben clar es sortit de la votacion precedenta: "Oiquipedià" es un francisme, es pas occitan. Mas cal doncas decidir d'un nom alternatiu ! Ai fach la triada dins la proposicion qu'an pas agradat al vòte precedent (ai levat: "Oiquipèdia", "Oiquipedia" e "Viquipèdia"...). Ai daissat las criticas de la darrièra discussion! Demòran quatre possibilitats...
Sistèma de vòte
Dins la fasa de « Debat e proposicion », cadun pòt discutir las diferentas proposicions e prepausar a lors autors de modificacions e/o prepausar el-meteis una proposicion originala. Per limitar lo nombre de proposicions de sometre al vòte, ensajatz lo mai possible de discutir amb los autors per portar las modificacions que vos semblan necessàrias.
Pòdon participar al vòte
Los critèris per poder participar al vòte son :
- D'aver un compte utilizaire sul Wikipèdia occitan dempuèi lo 23 de junh de 2006, velha de la dobertura de la presa de decision ;
- D'acceptar que son adreça IP siá comparada a la d'autres votants en cas de litigi.
Sistèma de vòte
lo sistèma de vòte es susceptible de cambiar se lo nombre de proposicions es inferior a 3
Cada votant pòt votar per, contra o neutre per caduna de las proposicions. Las doas proposicions acampant lo melhor rapòrt per/contra amb necessàriament un minimom de 6 vòtes per seràn conservadas per un segond torn. A l'ocasion d'aqueste segond torn, serà validada la proposicion acampant lo melhor rapòrt per/contra a la condicion que lo nombre de per siá superior al nombre de contra+neutre. Se cap de las proposicions verifica pas aquesta condicion, la presa de decision es anullada e lo statu quo preval.
Proposicion 1
Oiquipèdia
Arguments
-Donat que se ditz "Occitània", "Enciclopèdia", "Aquitània", es probable que se deuriá dire "Oiquipèdia"... Cedric31 6 d'abril 2006 à 13:45 (UTC)
- La fin del mot es '-pèdia' coma dins lo mot occitan normal 'enciclopèdia'. L'accent tonic sus -pè- es plan atestat; s'explica per l'accent d'origina en grèc 'egkyklopaídeia' e mai per la tendéncia majoritària de las lengas romanicas. Domergue Sumien (sòci del CLO e del Gidilòc)
- Cresi qu'es la forma mai simpla e mai Occitana. Un detalhòt, aquesta alternativa conven, mas a la condicion que lo mòt "Enciclopèdia" aguèsse un accent... Cedric31 24 jun 2006 à 18:46 (UTC)
- Aprèp reflexion e aprèp aver legit los arguments dels autres contributors, es verai qu'es benlèu un pauc extrèm de voler revirar "wiki". Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)
Vòte
- Vivarés 3 jul 2006 à 13:49 (UTC)
- --Gavach 3 jul 2006 à 16:44 (UTC)
- --Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
- --Manu bcn 4 jul 2006 à 22:22 (UTC)
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)
Proposicion 2
Wikipèdia
Arguments
- A la còla "Wikipèdia", podètz transmetre aqueste messatge se volètz. Segon los critèris del Conselh de la Lenga Occitana: La primièra part del mot ven del mot hawaiian 'wiki'. Se pòt gardar aquela ortografia d'origina en occitan, coma en catalan e coma dins totas las lengas romanicas. Donc 'Wikipèdia' seriá la forma mai desirabla en occitan. Es pas necessari d'occitanizar la grafia de 'Wiki-'. Domergue Sumien (sòci del CLO e del Gidilòc)
Existisson de normas d'accentuacion de l'occitan, e Wikipèdia es pus francés que occitan. Vos imaginatz aquò) "Wikipédie, l'encyclopédie libre". Es charnegós de veire! Tanpauc cau "occitanizar" lo mòt wiki-.
KekoDActyluS 2 jul 2006 à 17:23 (UTC)
Vòte
- Vivarés 3 jul 2006 à 13:49 (UTC)
- --Gavach 3 jul 2006 à 16:42 (UTC)
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:38 (UTC)
- --Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
- KekoDActyluS 4 jul 2006 à 15:34 (UTC)
- --Manu bcn 4 jul 2006 à 22:24 (UTC)
Proposicion 3
Oïquipèdia
Arguments
-S'òm vòl occitanizar fòrt e mòrt, per transcriure la sequéncia [wi], cal escriure 'Oïquipèdia' amb un trèma sus 'ï'. Cal ramentar que l'ortografia de l'occitan destria ben: - 'oï' prononciat [wi], ex. 'Loïsa, oïstití' - 'oi' prononciat [uj], ex. 'roire, boita'. La forma melhora en occitan: - Wikipèdia [wiki'pEDjO] Domergue Sumien (sòci del CLO e del Gidilòc)
- Del punt de vist fonetic, sona melhor que las autras formas! Cedric31 11 d'abril 2006 à 20:52 (UTC)
-Vivarés 15 d'abril 2006 à 10:45 (UTC)
- Lo diftong creissent [wi] (francés "oui", anglés "whisky") sembla pas atestat en occitan (ni en catalan, a despart de quauquei mots sabents coma "aqüífer", "lingüista": "whisky" i es utilisat en grafia anglesa, e "ruïna" nòta un mot sensa diftong, de 3 sillabas : [ru-i-na], e non pas [rwi-na]).
- Sabi ben qu'una grafia es una convencion ; mai vesi ges d'exemple de mot "indigèna" en occitan onte lo grafèma "o" serviriá a notar la semivocala [w] puslèu que la vocala [u] (alfabet fonetic internacionau). Contràriament a çò qu'es dich çai-subre, "Loïsa" o "roïna" son, coma lo mot catalan "ruïna", de mots de 3 sillabas, e "o" i nòta la vocala [u], pas la semivocala [w].
- La notacion " ï " sèrve a indicar un iat ; doncas " oï " pòt pas notar autra causa que [ui] (doas sillabas).
- De voler occitanizar lei mots estrangiers coma "whisky", etc. amb " oï " donariá de prononciacions curiosas : cf. "Oïquipèdia" prononciat [uikiˈpɛdjɔ], valent a dire "O-i-qui-pè-dia" en 5 sillabas...
- Lei lengas romanicas (italian, catalan, castilhan per çò que conoissi lo mai) adaptan quauquei mots començant par "w", per exemple "vagone, vagó, vagón" ; mai en generau, escrivon aquelei mots dins sa grafia d'origina : "watt", "whisky"....
- Vesi gaire l'interès de se singularisar. E aprofiechi l'ocasion per dire que lei lengas que vèni de citar utilisan "web", "wifi"... ; de notar "oeb" (e benlèu "oïfí" ?) me sembla pas tanpauc una bòna idèa. I a de mots que s'escrivon parier dins la màger part dei lengas.
- En conclusion, siáu pas d'acòrdi per "Oïquipèdia". Mai "Wikipèdia" (o simplament "Wikipedia") sembla acceptable.
- (Anonim) Vivarés a razon. "oï" se legis en doas silabas. La diftonga /wi/ eisistis pas en occitan. S'engana sobre un detalh: se dis "roïna".
- Pensi que lo contributor anonim m'a mau legit a prepaus de "roïna": es precisament çò que disi. Vivarés 2 jul 2006 à 18:36 (UTC)
Vòte
- Vivarés 3 jul 2006 à 13:49 (UTC)
- --Gavach 3 jul 2006 à 16:43 (UTC)
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:37 (UTC)
- --Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
Proposicion 4
Wikipedia
Arguments
Es un nom pròpi estrangièr, coma Google, Microsoft, FireFox...
Los projectes dins las lengas o dialectes latins seguents utilizan lo mot Wikipedia e daus còps un segond mot : italian, romanes, espanhòu, galhec, napolitan, valon, sicilian, còrs, aragones, piemontes, judeo-espanhòu, moldavian, lombard, sarde, venecian, retoromanic, ligur, aromanes. Alaidonc, i a 67% daus projectes romanics qu'utilizan lo mot Wikipedia.--Pasha 4 jul 2006 à 12:39 (UTC)
Totas los projèctes an de noms adaptat a la grafia de la lenga! Sembla logic que siá la meteissa causa pel nòstre... Cedric31 15 d'abril 2006 à 17:00 (UTC)
Me sembla que sens l'accent sus la "e" de Wikipedia, la prononciacion risca d'èsser aleatòria...
Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)
Vòte
- Cedric31 3 jul 2006 à 17:45 (UTC)


text:
Le Châtel
Le Châtel en arpitan (Le Châtel en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Châtel a situat sus un estrech scenari ne nautor cara a Sants-Texans-de-Mauriana, en marge drech del Arc. Lo vilatge beneficia aital d'una exposicion Sud-Oèst.
Le Châtel est situé sur un étroit plateau en hauteur face à Saint-Jean-de-Maurienne, en rive droite de l'Arc. Le village bénéficie ainsi d'un exposition Sud-Ouest.


text:
Lachaussée-du-Bois-d'Écu
Lachaussée-du-Bois-d'Écu es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural del scenari picard, situat près de la RN1 (venguda RD 1001), facilament accessibla per las sortidas Modèl:Sofr o Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Village rural du plateau picard, situé à proximité de la RN1 (devenue RD 1001), aisément accessible par les sorties Modèl:Sofr ou Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
[[Fila:DESCONEGUT - La CHAUSSEE DEL BÒSC De ECU - L'Estacion.JPG|thumb|left|Lo vilatge èra desservi de 1891 a 1953 per una linha de camin de fèrre secondaire a via métrique, la linha Estrées-Sant-Denis - Froissy - Crèvecœur-çò de-Grand]]
La via romaine en connectant Caesaromagus (Beauvais) a Samarobriva (Amians) passava a la Cauçada, es sens dobte a l'origina del nom del pòble.
Lo castèl i aguèt destruit l'an 1592[1].
La voie romaine reliant Caesaromagus (Beauvais) à Samarobriva (Amiens) passait à La Chaussée, elle est sans doute à l'origine du nom du village.
Le château fut détruit en 1592[2].


text:
Ordonança de Villers-Cotterêt
L'Ordonança de Villers-Cotterêt (a còps mentavuda com un edicte) qu'ei un document signat peu rei de França Francés I dens la vila picarda qui la balha lo son nom en agost de 1539. Redigida per l'avocat Guillaume Poyet (e aperada tanben Guillemine o Guilelmine per aquesta rason) en 192 items, qu'estableish enter autas causas que los batejaments e deven estar marcats dens un registre e que la lenga utilizada per los actes legaus e l'administracion reiau qu'ei lo francés (e pas mei lo latin). Qu'ei per aquesta rason qu'aquesta ordonança b'ei considerada com l'oficializacion de la lenga francesa. Totun aqueth darrèr punt que ho e qu'ei discutit per'mor que lo texte qu'estableish la supremacia deu Langage maternel francoys (la lenga mairau francesa) e especificament suber lo latin e non pas suber cap lenga regionau qui poderé estar interpretada com estant un Langage maternel francoys.


text:
Wikipèdia:Bòt/Requèstas
Aquesta pagina a per tòca de listar las requèstas adreçadas als bòts, correccions d'omonimias aprèp desplaçament, creacions de pagina d'omonimia, correccions, etc.
- Per ajustar de requèstas concernent las Categorias, clicatz aicí
- Per ajustar una requèsta sus aquesta pagina, clicatz aicí...
Suggestion : metre a jorn la pagina fautas correntas per los ajusts de requèstas e l'expleitar un còp de temps en temps per un robòt.
Un robòt es destinat a remplaçar los utilizaires dins los prètzfaches repetitius. Çaquelà, doblidetz pas jamai qu'i a un uman darrièr la maquina (un dreçaire) alara seguissètz aquestes qualques conselhs.
- La requèsta es rasonablament fasedoira a la man ? Es a dire l'utilizacion d'un robòt es necessària ? En general, lo critèri es la modificacion d'almens una vintena de ligams.
- Pensatz a vòstres lectors, escrivètz una demanda clara e non problematica. Un robòt pòt fòrça rapidament destabilizar lo sistèma se fa qué que siá. Alara cercatz d'en primièr de discutir amb la comunautat o los contributors de vòstre projècte per evaluar las consequéncias de vòstra requèsta.
- La requèsta es fasedoira ? Darrièr los robòts, i a de dreçaires que programan las linhas de cambiament. An doncas tant de poder coma un contributor normal, son just pus rapids. Cèrts dreçaires de bòts son tanben administrators, çò que lor permet d'escafar las paginas s'es necessari. Cèrtas requèstas complèxas pòdon demandar mai de temps o necessitar de programar de moduls especials, es pas garantit que la requèsta siá realizada quitament se los dreçaires ensajan de far pel mièlhs.
- Requèstas tractadas. Se conselha de gardar las requèstas sus aquesta pagina aprèp tractament pendant una setmana. Mai tard pòdon èsser desplaçadas dins la pagina d'archiu, pus exactament aicí se volètz ne gardar una traça.
Numero/Numerò[modificar | modificar la font]
Caldriá qu'un bòt cambièsse lo mot "numero" sens accent pel mot "numerò" qu'es la forma corrècta. Atestat pel diccionari de "Laux", l'IEO et "Alibèrt". Aquesta error es sustot presenta dins los articles concernent los elements quimics. Mercé! Cedric31 13 d'abril 2006 à 08:29 (UTC)
- La forma corrècta es numèro (reg. número) (la forma numerò* es un francisme abandonat per la nòrma), cf. CLO.--Aubadaurada 25 de mai de 2007 a 20:58 (UTC)


text:
-538
Aquesta pagina concernís l'an -538 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Victòria finala de Pisistrate que venguèt lo cap suprèm d'Atenas. Per afeblir l'oposicion intèrna a sa tirania, fisèt de missions dins de regions alunchadas a seis adversaris ò, dins certanei cas, ordonèt son exil. Pasmens, en despiech de son poder absolut, respectèt lo quadre politic existent per dirigir la ciutat. Ansin, leis eleccions contunièron d'aver luòc mai lo poder de nominacion de certanei magistrats importants tengut per Pisistrate li permetèt de s'assegurar dau contraròtle deis institucions fins a sa mòrt en 527 avC.


text:
Oryctolagus cuniculus
Lo conilh (var. coniu) o lapin europèu, Oryctolagus cuniculus (Linnaeus, 1758), es un pichon mamifèr de l'òrdre dels lagomòrfs e de la familha dels leporids. Sola espècia del genre Oryctolagus, l'Oryctolagus cuniculus es comun en Euròpa, en Austràlia e un pauc de pertot dins lo mond. Se destria:
- Lo conilh de garena quand es salvatge.
- Lo conilh domestic, d'elevatge, amb de raças e varietats nombrosas.
Somari
Nomenclatura e sistematica[modificar | modificar la font]
De pas confondre lo conilh europèu, unic leporid del genre Oryctolagus amb d'autres conilhs de la familha dels leporids, apartenent a d'autres genres coma per exemple lo conilh d'America.
Sosespècias de còps reconegudas del conilh de garena[1] :
- ITIS
- Oryctolagus cuniculus cuniculus (Linnaeus, 1758), l'ancèstre del conilh domestic.[2]
- Oryctolagus cuniculus huxleyi Haeckel, 1874
- NCBI
- Oryctolagus cuniculus algirus, que sa preséncia es limitada a Galícia, Portugal, e a la mitat sud-oèst de la Peninsula Iberica. De talha un pauc mai pichona que O.c.cuniculus[2].
Descripcion[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo conilh se diferencia de la lèbre per mantuna caracteristica :
- d'aurelhas mai cortas que lo cap ;
- un iris brun sombre ;
- l'ongle d'artelh non fendut ;
- una gestacion de 31 jorns ;
- de pichons que naisson cecs e nuts;
- la vida en societat ierarquizada ;
- 44 cromosòmas.
A una forradura doça, d'aurelhas longas (pus cortas çaquelà que las de la lèbre) e una coa pichona.
Se lo conilh de garena pesa environ 2 kg per 45 cm de long, la talha dels conilhs domestics varia enòrmament d'una varietat a l'autra (Nowak, 1999). Lo mai grand, lo gegant de las Flandras, pòt aténher 8 kg e 80 cm de long mas lo conilh marran nan despassa a pena 1 kg, de còps mens pels conilhs extra nans. La forradura es originalament gris biset - amb de còps de nuanças negras o rossas - e un ventre pus clar e lo dejós de la coa blanc, mentre que los conilhs domestics presentant de colors fòrça variadas, unifòrmas, degradadas o pigalhadas. N'existisson environ 80 varietats (ADW).
Compòrtament[modificar | modificar la font]
Lo conilh es un animal nocturne e crepuscular.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Oryctolagus cuniculus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Oryctolagus cuniculus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180129 Oryctolagus cuniculus (Linnaeus, 1758) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Oryctolagus cuniculus (en)
- Referéncia NCBI : Oryctolagus cuniculus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Oryctolagus cuniculus (Linnaeus, 1758) (en)
- Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Oryctolagus cuniculus (en)
- Oryctolagus cuniculus dins brainmuseum.org (en)


text:
Bíblia
Lo mot Bíblia ven del grèc ancian Bιϐλίa biblía, que significa "libres" al plural neutre, par l'intermediari del latin biblia. Lo sens èra: "Los Libres (sants)" o "la bibliotèca (sagrada)" en designant l’ensems del corpus religiós. S'agís, en fach, sus l’aparéncia d’un obratge unic, d’una colleccion d’escriches fòrça variada (relats de las originas, tèxtes legislatius, relats istorics, tèxtes sapiençals, profetics, poetics, agiografics, letras) que sa redaccion s’es escalonada pendent mai d’un millenni.
La Bíblia crestiana es devesida en Ancian Testament, comprenent los libres eretats del judaïsme, e en Novèl Testament, escriches testimoniant de Jèsus Crist. Lo mot Testament ven del latin testamentum, traduccion del grèc διaθήkn que significa "disposicion escricha", d'ont "testament", "convencion ", e dins aqueste contèxte "pacte", "aliança".
Dins la Glèisa, la Bíblia es apelada la paraula de Dieu.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La Bíblia - Ancian testament, revirada de Joan Larzac, Letras d'òc (2013)


text:
998
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 998 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Represa dei combats còntra lei Fatimidas dins la region d'Antiòquia que son duc foguèt tuat lo 19 de julhet. Coma en 994-995, Basil II ordonèt lo transferiment de fòrças dempuei Bulgaria per menar una còntra-ofensiva.


text:
Avitus
Avitus[Avit?] (vèrs 395 - 456 ò 457) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt dau 9 de julhet de 455 au 17 d'octòbre de 456. Succediguèt a Petronius Maximus (455-456) e fuguèt remplaçat per Majorian (457-461).
Èra un generau roman que menèt divèrsei negociacions diplomaticas ambé lei Wisigòts e ajudèt a la formacion de la coalision d'Aetius còntra lei Huns d'Atila. Fuguèt proclamat emperaire per lei tropas reünidas en Arle après l'execucion de Petronius Maximus per leis abitants de Roma. Capitèt de negociar un tractat de patz e d'aliança ambé leis Ostrogòts qu'acceptèron de protegir la frontiera nòrd de l'Empèri, fuguèt reconegut per l'emperaire d'Orient Marcian (450-457). Pasmens, en causa de seis originas arvernas, fuguèt mau acceptat per lei populacions italianas e Ricimer e Majorian aprofichèron lei dificultats de l'invasion d'Itàlia per lei Vandals per organizar un còp d'estat. Rintrat en Arle, Avitus fuguèt vencut e deguèt abandonar lo tròne e venir evesque. Moriguèt en 456 ò en 457.


text:
Sushmita Banerjee
Sushmita Banerjee, tanben coneguda coma Sushmita Bandhopadhyay e Sayeda Kamala (Kolkata, 1964 - 4 de setembre de 2013) foguèt una escrivana indiana. Escriguèt sas memòrias jol títol Kabuliwalar Bangali Bou (revirat en anglés jol títol: A Kabuliwala's Bengali Wife en 1997) qu'èra fondamentat sus son experiéncia d'èsser maridada amb un afgan, e d'aver viscut jos la lei dels talibans. Aquela istòria serviguèt de basa a un film de Bollywood sonat Escape from Taliban. Foguèt assassinada a l'edat de 49 ans davant son ostal, per de probables militants talibans.


text:
Veurey-Voroize
Nom desconegut en arpitan (Veurey-Voroize en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a unitat|15|km}} al nòrd-oèst de Grenòble, sul marge esquèrre de la Isère.
La commune se situe à 15 km au nord-ouest de Grenoble, sur la rive gauche de l'Isère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De 1895 a 1938, la municipalitat #èsser desservie per una linha de tramvia #que la connectava a Grenòble via Fontaine - Sassenage - Noyarey.
De 1895 à 1938, la commune fut desservie par une ligne de tramway qui la reliait à Grenoble via Fontaine - Sassenage - Noyarey.


text:
Nòta blava
En musica, e mei que mei dens lo jazz e lo blues ua nòta blava qu'ei ua nòta abaishada d'un miei-ton. A l'origina qu'ei presenta dens ua gama pentatonica. Que da alavetz ua coloracion melancolica a la gama associada dens lo monde anglosaxon dab la color blava e que da atau lo son nom a l'estil deu blues. Que's cred que l'emplec de las nòtas blavas que vien d'Africa e atau que marquè lo jazz.
Dehens ua gama pentatonica[modificar | modificar la font]
Dehens ua gama pentatonica de Do (Do, Mi bemòl, Fa, Sol, Si bemòl) òm pòt hornir un Fa dièsi (qui represent un abaishament deu Sol - o ua ogmentacion deu Fa - d'un miei ton.


text:
Balâtre (Somme)
Balate en picard (Balâtre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 891, se supausa que Balâtre i aguèt estrossejat pels Vikings #que #saquejar Roye e Roiglise en se dirigenta sus Noyon.
En 891, on suppose que Balâtre fut ravagée par les Vikings qui pillèrent Roye et Roiglise en se dirigeant sur Noyon.


text:
Frédéric Michalak
Frédéric Michalak, nascut lo 16 d'octobre de 1982 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Joguèt per l'equipa de França e ocupa au pòste de Mièg de dubertura o Mièg de mesclada. En club joga pels Sharks (Sud-Africa).
Somari
Percors[modificar | modificar la font]
Comencèt son parcors en 1987 al cub Ramonvila e Sant Anha fins a 1989 e aprèp a l'Estadi Tolosenc
2001-2007 : Estadi Tolosenc[modificar | modificar la font]
Comencèt sa carrièra profesionala en 2001, aquel meteis an foguèt seleccionat dins l'equipa de França per jogar contra Sud-Africa. Venguèt campion d'Euròpa en 2003 amb son club e participèt a la copa del monde. Se confirma coma bon tecnician en 2005 pendent la copa d'Euròpa que se ganhèt. Entre 2006 e 2007 foguèt mai d'un còp ferit pasmens participèt a la copa del monde de 2007.
2007-2008 : Experiéncia africana als Sharks[modificar | modificar la font]
En 2007, quitèt l'Estadi Tolosenc pels Sharks (Sud-Africa). En mai de 2008 patiguèt d'una estòrça del genolh que se retirèt tres meses e torna signa un contracte de tres ans amb l'Estadi Tolosenc
2008-2011 : Estadi Tolosenc[modificar | modificar la font]
Lo retorn a Tolosa foguèt pas una reüssida pas mens que fòça dotat, lo club foguèt eliminat de la copa d'Euròpa e perdèt una finala contra Clarmont. En 2010 encara foguèt ferit
2011 : retorn als Sharks[modificar | modificar la font]
En abril de 2011, anoncièt son depart de l'estadi Tolocenc per la sason 2011-2012, los rasons seriá un salari pas pro naut e le una concurréncia a son pòste
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Annexes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Frédéric Michalak : ma vie, le rugby, per Laurent Depret, ed. Horizon illimité, 2004
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ficha del jogaire sus ffr.fr
- (fr)" Totjorn aguèri astra ", sus humanité.fr


text:
Aschelminthe
A la manièra dels acelomats, los aschelmints son un acampament de phylum basat sus de critèris morfologics mas que s'es revelat artificial pels estudis genetics recents. Aqueste grop es tanben apelat pseudocelomat o nematelmints. Lor principala caracteristica es la preséncia d'una cavitat intèrna, autra que lo tube digestiu, mas que pòt èsser assimilada a un celòm vertadièr, perque es pas cavada dins l'espessor del mesodèrma coma es lo cas pels animals celomats.
Aquestes animals son fòrt diversificats, l'embrancament dels nematòdes constituissent lo segond grop aprèp los artropòdes per òrdre d'importància. Recampan divèrses embrancaments constituits d'animals de talha pichona :
- los acantocefals
- los chaetognats
- los cicliofòrs
- los gastrotriches
- los quinorinches
- los loricifèrs
- los nematòdes
- los nematomòrfs
- los priapulids
- los rotifèrs


text:
Mogadisho
Mogadisho (en somali: Muqdisho, popularament: Xamar; en arabi:مقديشو Maqadīshū; en italian: Mogadiscio, es la pus granda ciutat de Somalia, e sa capitala.
Sa populacion èra estimada a 1 700 000 abitants en 2006.
Mogadisho es situada dins la region de Benadir sus la còsta de l'Ocean Indian, e la ciutat foguèt un pòrt de comèrci regional important pendent mantun sègle. Amb la casuda en 1991 del govèrn central en Somalia, Mogadisho vegèt 16 ans de combats entre milícias rivalas. D'annadas de guèrra civila an fach de Mogadisho una de las vilas pus anarquicas e dangierosas del mond.


text:
Senta Dora
Senta Dora [1] (Sainte-Dode en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda,Senta Dòda[2], qu'èra l'ua de las nau sòrs bessonas, dont èra tanben Senta Quitèira[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Les Saints du calendrier diocésain d'Auch ; Jean-Marie Bénac ; Troisième volume ; 1923 ; p.163.
- ↑ Les Saints du calendrier diocésain d'Auch ; Jean-Marie Bénac ; Troisième volume ; 1923 ; p.394.


text:
Sinferòpol
Sinferòpol (en tatar de Crimèa: Aqmescit; en ucraïnian CiMфepoпoлb o mai rarament CиMфepoпiлb; en rus: CиMфepoпoлb) es la capitala de la Republica Autonòma de Crimèa, entitat autonòma d'Ucraïna. La vila, que se sonava abans Aqmescit, recebèt son nom actual Sinferòpol (del grèc: Euuφepoύπoλις "Vila del ben comun") a partir de l'annexion del Khanat de Crimèa en 1784 a l'Empèri Rus dirigida per la tsarina Catarina II de Russia.
Demografia[modificar | modificar la font]
La vila comptava 362.366 abitants en 2013. Segon lo censament de populacion de 2001, los abitants se definissián identitàriament del biais seguent:


text:
Gréning
Gréning es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, dins la comuna de Insming.
- Dévasté E cremat pel sire de Créhange en 1337.
- De nòu dévasté al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la mairie d'Insming.
- Dévasté et brûlé par le sire de Créhange en 1337.
- De nouveau dévasté au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Brantòsme
Brantòsme[1][2] (en francés: Brantôme ) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region d'Aquitània.
Somari
Luecs e Monuments[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
<references/
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo nom occitan de las comunas de Perigòrd sus lo sit deu Conselh general de Dordonha
- ↑ Sit Toponimia occitana