text:
Parallèl (geografia)
Failed to render property 39: Property not found for label '39' and language 'oc'
Failed to render property 39: Property not found for label '39' and language 'oc'
Failed to render property 39: Property not found for label '39' and language 'oc'
Failed to render property 39: Property not found for label '39' and language 'oc'
Un parallèl es un cercle perpendicular a l'axe terrèstre e parallèl a l'Eqüator. Sus un meteis parallèl, la latitud es constanta. La posicion sus cada parallèl es mesurada mercé a la longitud. Sus l'eqüator, la latitud es egala a zèro, de 0º a 90º, al nòrd es positiva e al sud es negativa.
- Lo parallèl geodesic d'un luòc es aquel qu'es definit sus un modèl geodesic de la Tèrra, sus que la latitud representada sus las mapas (latitud geodesica) es constanta.
- Lo parallèl astronomic d'un luòc es la linha imaginària sus la superfícia de la Tèrra, sus que la latitud astronomic es constanta. A causa de las irregularitats de la superfícia de la Tèrra , los parallèls astronomics son de linhas irregularas, coïncidisson pas amb lo parallèl geografic.
Mesuras[modificar]
Vaquí una Taula de las mesuras totalas (Circonferéncia) dels parallèls (N o S) que lors latituds son multiplas de 10º, mas lo Tropic del Càncer, o Tropic del Capricòrne, Cercle polar artic, Cercle polar antartic. Se veson tanben las mesuras dels intervals de 1° de longitud sus cadun d'aqueles Parallèls.[1]
Extrèms[modificar]
Los parallèls que son gaireben totalament maritims se situan entre lo sud de la Tèrra del Fuòc (latitud 57º Sul) e una pauc al nòrd del Cercle Polar Antartic (latitud 66º Sud); Dins aquelas latituds se troban solament d'illas pichonas al sud de l'Ocean Atlantic, coma: Illas Sandwich del Sud, las Orcadas, Illa Elefant, Illas Shetland del Sud, illas de la Peninsula Antartica.
Lo parallèl que passa en valors absoludas per lo mai de tèrras es lo 30º Nòrd, que passa pel nòrd d'Africa, nòrd de la Peninsula Arabica, Iran, Paquistan, nòrd d'Índia, China, nòrd de Mexic, sud dels Estats Units.
Lo parallèl que en valors relativas passa per lo mai de tèrras (mens d'oceans e de mars) es lo 46º 30' Nòrd amb prèp de 79,48% de sa circonferéncia del parallèl 30º. Passa per França, nòrd d'Itàlia, los Balcans, sud de Russia, Cazacstan, Mongolia, nòrd de China, nòrd dels Estats Units.
Son pas considerats dins la definicion precedenta coma parallèl "relativament" pus terrèstre los parallèls de pichona longor, dins los extrèms nòrd e sud de la planeta:
- los parallèls al sud del Parallèl 84 S son 100% terrèstres, sus l'Antartica.
- prèp del Parallèl 63 N i a de latituds que son terrèstras a mai de 75% (nòrd de Siberia, Escandinàvia, Canadà, Alaska).
Lo parallèl que presenta la pus granda longor sus un meteis país es prèp de la latitud 59° 45' N, copant Russia a proximitat de Sant Petersborg a l'oèst e lo pòrt de Magadan a l'èst. D'autres se situan als Estats Units, Canadà, China, Austràlia e Brasil.
A l'eqüator, lo pus long dels parallèls dividís la Tèrra en dos emisfèris, lo Sud e lo Nòrd. Dins l'Emisfèri Nòrd i a 69,72% de las tèrras emergentas, 90,94% de la populacion mondiala e aquí se concentran 94% del PIB total del monde.
Un parallèl prèp de la latitud 25,9° N dividís la Tèrra en doas calòtas amb egalas airas de tèrras emergentas.
Referéncias[modificar]
- ↑ "Astronomie - Les Astres, L'Univers" - L.Rudeaux, G. De Vaucoleurs; Librariá Larousse - París, 1948


c: text/html

text:
Avesnes
Avesnes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar]
Comunas vesinas[modificar]
Istòria[modificar]
Avesnes #Èsser al començament de la Mièja Edat una distincion #que concurrença en nombre de tèrras aquelas dels primièrs comtes d'Enaut. Aquel #èsser de senhors poderoses e per la majoritat, dels adversaris dels comtes d'Enaut. Los afrontaments seguits dels démantèlements dels castèls de la familha de Avesnes #èsser multiplas.
I #aver en aquela familha de nombrós « eròi », #que çò de mès de conegut #èsser Jacques de Avesnes aucit en crosada contra Saladin en 1191. Aquel òme ne traís lo comte d'Enaut en s'aliant amb lo comte de Flandre, l'avesque de Cologne e lo pòrti de Brabant per far una coalicion #que li caliá estrossejar lo comtat. Desgraciadament Pas #arribar a o destruir e en représailles, Baudouin d'Enaut lududes #rasar mai de 70 pòbles ; es dire lo patrimòni dels Avesnes. #Far multa onorabla e lo comte d'Enaut #perdonar.
Lo primièr senhor de Avesnes conegut es Wedric lo Barbu #que #defallir cap a 1075. Los sieus fils Thierry i aguèt pas cap de descendència e la distincion #passar a la siá sœur Ide #que épousa Fastré de Oisy. Las tèrras de Avesnes #passar doncas en aquela familha. Los fils aîné, Gossuin dicha lo Borgne de Oisy, senhor de Avesnes, de Condé-sus-lo Escaut (per la part en levant de l'Enaut. Vejatz la rubrique : castèl féodal de Nicolas de Avesnes), de Leuze e de Landrecies #testar en favor de lo sieu fraire Fastré de Oisy, confessat de #Virar #que #eretar de totes los bens de la familha. Lo successor Gauthier, fils aîné de Fastré i aguèt aucit pels òmes de l'avesque de Suro l'an 1147, i aviá épousé Ide de Mortagne.
Los descendents #que #seguir #abandonar lo nom de Oisy per se octroyer aquel de Avesnes Thierry, fils de Gauthier pas #regnar pas longtemps, #morir jove. Lo sieu fraire Nicolas #assegurar la descendència per aquel famós Jacques de Avesnes #que se #trobar mòrt environada de 7 enemics a la batalha de Azour.
Aquel Jacques #èsser fòrça prolifique perque i aguèt almens 8 mainats. Lo cap de familha #èsser Gauthier, senhor de Avesnes, de Condé, de Leuze, de Guise, de Trélon, #venir comte de Bles e de Dunois per la siá esposa Marguerite. Desgraciadament I aguèt tres filhas e un gojat mòrt tròp jove. Totas las tèrras de las Avesnes #passar pel matrimòni d'Ostal, la siá filha aînée, en la familha de las Chatillon #que #venir los senhors de Avesnes.
Mas lo nom dels Avesnes pas en #demorar pas ailà, perque laModèl:3 e fils de Jacques ; Bouchard, se #maridar amb laModèl:2 e filha del comte de Flandre e d'Enaut; se sonava Marguerite, e quand Baudouin SÒRT i aguèt aucit #venir après la siá sœur Jeanne, comtesse de Flandre e d'Enaut. Mas se #conéisser pro rapidament la vertat en çò que tanh a Bouchard de Avesnes ; i aviá recebut los òrdres e s'èra malgrat encobrir maridat. Cela desencadenèt aquel #que s'es trucat la question dels Avesnes e dels Dampierre e #que s'acabèt per la concession del comtat d'Enaut als Avesnes e lo comtat de Flandre als Dampierre.
La familha de Avesnes va regnar pendent 5 generacions sul comtat d'Enaut e o passar de contunh als Bavière pel matrimòni de Marguerite de Avesnes comtesse d'Enaut amb Louis de Bavière emperaire del St Empèri Romain Germanique.
La familha de Avesnes serà alavetz entièrament pana. A partir de 1433, Avesnes, coma tot l'Enaut, #far partida del duché de Bourgogne.
Avesnes #Aperténer successivament als comtes de Enaut, de Olanda, de Zélande. #Èsser presa per Louis XI, de contunh pels Espanhòls en 1559.
Cedida a la França en 1659, e fortificada per Vauban, #èsser presa pels Russes en 1814, e gaireben destruida en 1815 per l'explosion d'una poudrière. #Èsser rebâtie en mens d'un an.
Es ailà que Madame de Montespan #venir mèstra de Louis XIV.
Avesnes fut au début du Moyen Âge une seigneurie qui concurrença en nombre de terres celles des premiers comtes de Hainaut. Ce furent des seigneurs puissants et pour la plupart, des adversaires des comtes de Hainaut. Les affrontements suivis des démantèlements des châteaux de la famille d'Avesnes furent multiples.
Il y eut dans cette famille de nombreux « héros », dont le plus connu fut Jacques d'Avesnes tué en croisade contre Saladin en 1191. Cet homme trahit le comte de Hainaut en s'alliant avec le comte de Flandre, l'évêque de Cologne et le duc de Brabant pour faire une coalition qui devait ravager le comté. Malheureusement ils ne parvinrent pas à le détruire et en représailles, Baudouin de Hainaut lui rasa plus de 70 villages ; c'est dire le patrimoine des Avesnes. Il fit amende honorable et le comte de Hainaut pardonna.
Le premier seigneur d'Avesnes connu est Wedric le Barbu qui décéda vers 1075. Son fils Thierry n'eut aucune descendance et la seigneurie passa à sa sœur Ide qui épousa Fastré d'Oisy. les terres d'Avesnes passèrent donc dans cette famille. Le fils aîné, Gossuin dit le Borgne d'Oisy, seigneur d'Avesnes, de Condé-sur-l'Escaut (pour la partie relevant du Hainaut. Voyez la rubrique : château féodal de Nicolas d'Avesnes), de Leuze et de Landrecies testa en faveur de son frère Fastré d'Oisy, avoué de Tournai qui hérita de tous les biens de la famille. Le successeur Gauthier, fils aîné de Fastré fut tué par les hommes de l'évêque de Liège en 1147, il avait épousé Ide de Mortagne.
Les descendants qui suivirent abandonnèrent le nom de Oisy pour s'octroyer celui d'Avesnes Thierry, fils de Gauthier ne régna pas longtemps, il mourut jeune. Son frère Nicolas assura la descendance par ce fameux Jacques d'Avesnes qu'on retrouva mort entouré de 7 ennemis à la bataille d'Azour.
Ce Jacques fut très prolifique car il eut au moins 8 enfants. Le chef de famille fut Gauthier, seigneur d'Avesnes, de Condé, de Leuze, de Guise, de Trélon, il devint comte de Blois et de Dunois par son épouse Marguerite. Malheureusement il eut trois filles et un garçon mort trop jeune. Toutes les terres des Avesnes passèrent par le mariage de Marie, sa fille aînée, dans la famille des Chatillon qui devinrent les seigneurs d'Avesnes.
Mais le nom des Avesnes n'en resta pas là, car le 3en fils de Jacques ; Bouchard, se maria avec la 2en fille du comte de Flandre et de Hainaut; elle s'appelait Marguerite, et lorsque Baudouin IX fut tué elle devint après sa sœur Jeanne, comtesse de Flandre et de Hainaut. Mais on connut assez vite la vérité au sujet de Bouchard d'Avesnes ; il avait reçu les ordres et s'était malgré cela marié. Cela va déclencher ce qu'on a appelé l'affaire des Avesnes et des Dampierre et qui va se terminer par l'octroi du comté de Hainaut aux Avesnes et le comté de Flandre aux Dampierre.
La famille d'Avesnes va régner pendant 5 générations sur le comté de Hainaut et puis le passer aux Bavière par le mariage de Marguerite d'Avesnes comtesse de Hainaut avec Louis de Bavière empereur du St Empire Romain Germanique.
la famille d'Avesnes sera alors complètement éteinte. À partir de 1433, Avesnes, comme tout le Hainaut, fit partie du duché de Bourgogne.
Avesnes appartint successivement aux comtes de Hainaut, de Hollande, de Zélande. Elle fut prise par Louis XI, puis par les Espagnols en 1559.
Cédée à la France en 1659, et fortifiée par Vauban, elle fut prise par les Russes en 1814, et presque détruite en 1815 par l'explosion d'une poudrière. Elle fut rebâtie en moins d'un an.
C'est là que Madame de Montespan devint maîtresse de Louis XIV.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Antòni Rivals
Lo pintre Antòni Rivala nascut a Tolosa en 1667 e mòrt lo 11 de decembre de 1735 foguèt pintre oficial de Tolosa, retraitista de talent de la societat tolosenca del sègle XVIII, e un dessenhaire fecond.
Biografia[modificar]
Antòni Rivala comencèt sa formacion dins lo talhièr de son paire, Joan Pèire Rivals, arquitècte e pintre de l'ostal de vila de Tolosa. Recebèt sa formacion iniciala de l'escultor Marc Arcis e del dessenhaire Ramon Lafaga. Pendent son ensenhament artistic, s'interessèt subretot a l'estudi de las òbras classicas e de las òbras dels mèstres italians de sensibilitat barròca.
- De 1685 a 1687, seguèt las leiçons de l'Acadèmia Reiala de Pintura e d'Escultura a París. A son retorn a Tolosa, auriá recebut sas doas primièras comandas.
- En 1687, anèt a Roma ont i demorèt dètz ans.
- En 1694, ganhèt lo segond prèmi de l'Acadèmia de Sant Luc amb un dessenh representant « La Casuda dels gegants », darrièr Antonio Balestra e Felice Nardi. A Roma, venguèt amic amb d'artistas, coma Carlo Maratta, Luigi Garzi o Benedetto Luti, e foguèt totjorn mai demandat per de comandas, de familhas romanas mas tanben tolosencas.
- En 1703 :
- A son retorn a Tolosa foguèt nomenat pintre de l'ostal de vila de Tolosa fins a sa mòrt. Ajudat per un important talhièr, recebèt fòrça comandas : quadres commemoratius, pintres d'ordenanças de salvagàrdia e d'escut, projècte e trabalh d'arquitecturas, de mandats d'expertisa e de restauracion d'òbras, mas aquela carga li permetèt subretot de nosar de ligams fruchoses amb lo patriciat tolosenc e d'aver un quasi-monopòli de las comandas publicas, religiosas e privadas a Tolosa.
-
- Se maridèt amb sa cosina Loísa Rivals, aguèron sièis enfants. Son filh, Pèire Rivala, dich lo « cavalièr Rivala », foguèt tanben artista e son importanta colleccion privada d'esculturas e epigrafias romanas venguèt lo començament de la galariá dels Antics de Tolosa (uèi al Musèu de Sant Ramon). Sa filha, Loïsa Rivals, se maridèt en 1751 amb Joan Batista Despatz.
- En 1726, crèt la primièra escòla de dessenh de Tolosa. En 1750, las letras patentas de Loís XV la transformèron en Acadèmia Reiala de Pintura e d'Escultura de Tolosa, la sola en França, aprèp aquela de París, que foguèt autorizada a portar aquel títol.
Son òbra[modificar]
Ric dels ensenhaments que recebèt, a Tolosa, a París e a Roma, creèt un estil original e variat, influenciat per l'art barròc, l'art classic, las tradicions picturalas del sègle XVII e l'eretatge de las escòlas italianas. Per exemple, lo subjècte de la pòrta de l'apoticari del convent dels Cordelièrs, un òme amb son mortièr, es lo meteis qu'una anciana mirondèla pintada, Lo Trissaire de pebre (en italian Il Pestapepe), tradicionalament atribuida al pintre italian Melozzo da Forlì (Pinacotèca de Forlì)[1].
Faguèt una sintèsi personala brilhanta e tresvirèt la vida artistica tolosenca, fasent la causida d'una estetica plan virada cap al sègle XVII, resistent a las innovacions de la pintura parisenca. Son influéncia, ajudada per sa posicion oficiala, li permetèt d'influenciar a son torn tota una generacion d'artistas del sègle XVIII, provoquèt una unitat artistica que foguèt la marca de l'escòla de pintura tolosenca.
Aprèp sa mòrt, son òbra foguèt perpetuada per d'illustres disciples coma Guilhèm Cammas o Pèire Subleiras. Mas al començament del sègle XIX, foguèt oblidat pendent mai de cent ans e tornèt èsser vertadièrament descobèrt a partir dels ans 1940.
Qualques òbras[modificar]
- Cins quadres monumentals del grand cicle de l'istòria de Tolosa:
- La Batalha ganhada pels Tectosages sul rei Antiòc ;
- Lo Rei Teodoric Ièr mena lo comte Litori captiu a Tolosa ;
- Ramon de Sant Geli prenent la crotz ;
- La Desbandada d'Enric II Plantagenèst jos los barris de Tolosa ;
- L'Expulsion dels uganauds.
- Doas perspectivas :
- La Naissença del duc de Bretanha ;
- La Fondacion d'Ancire.
- Cassandra tirada fòra del temple de Pallàs, òli sus tela, 97 x 137 cm, Musèu de las Bèlas Arts, Roan.
- Doas telas conservadas al Musèu Bossuet, a Meaux
Fonts[modificar]
Bibliografia[modificar]
- (fr)Google Livres : Antoine Joseph Dezallier d'Argenville, Abrégé de la vie des plus fameux peintres: avec leurs portraits gravés en taille-douce, tome quatrième, pp. 352-360, Paris, 1762


text:
Clastras
Lei clastras[1] (var. lo(s) claustre(s)) son una partida d'un monastèri, d'una catedrala o d'una collegiada, que consistís en un espaci centrau a cèu dubèrt envoutat per de galariás cubèrtas d'onte s'accedís ai «luòcs regulars» (sala capitulara, refectòri, dormitòri...). Lei premiers exemples se tròban dins d'edificis dependent de l'Òrdre de Sant Beneset. Se lei clastras son de facto dempuei l'Edat Mejana un element important de l'arquitectura monastica en Occident, fau notar qu'existís ges de nòrma de jure que lei pertòque: contrariament a la majoritat deis edificis que compausan un monastèri, se mencionan pas dins lei Règlas deis Òrdres.
Lei foncions dei clastras son multiplas: circulacion entre lei luòcs regulars, lectura, reculhiment o simpla passejada.
Etimologia[modificar]
Lo tèrme de clastras deriva de claustrum (claustra au plurau), çò es «sarralha» o «luòc claus», tèrme latin utilizat per indicar la separacion dei monges dau sègle, e, que per extension, designa lo monastèri.
Es posteriora l'identificacion dau «claustrum» ambé lo concèpte de «clastras» definit çai subre. L'identificacion s'explica probable per la posicion centrala dei clastras, tant au sens arquitectonic coma au sens de son importància dins la vida monastica.
Estructura arquitectonica[modificar]
L'espaci centrau a cèu dubèrt, generalament quadrangular [2], es envoutat sus cada costat per de galariás cubèrtas que se duerbon sus l'espaci centrau per una seria d'arcadas. Son d'elements distintius dei clastras la separacion fisica dei galariás cubèrtas de l'espaci centrau per mejan d'una mureta bassa (ambé quauquei passatges obtenguts en interrompent la mureta), e la reduccion que ne resulta de la lutz dins lei galariás (leis arcadas son sostengudas per de colomnetas gaire autas). A l'entorn dei clastras se dispausan d'un biais relativament liure leis autrei luòcs necessaris a la vida dei monges o dei canonges.
En generau (leis excepcions s'aprenon a la topografia) lei clastras e lei luòcs regulars son dau costat meridionau de la glèisa, orientada segon l'axe èst-oèst. Aquesta tapa lo costat nòrd ambé seis estructuras pus autas que leis autrei còrs de bastissa, aparant lei clastras dei vents d'ivèrn; lei pòrtas d'accès a la glèisa se duerbon doncas ai doas extremitats de la galariá nòrd.
La sala capitulara es frequentament plaçada dau costat orientau, a proximitat dau còr de la glèisa; d'aqueu costat se tròban tanben d'autrei locaus: la sacristia, l'armarium (bibliotèca), l'auditorium (parlatòri).
Dau costat opausat a la glèisa se duerbe generalament lo refectòri, confrontant la cosina, a l'exterior dau quau se tròba lo lavabo. Enfin dau costat occidentau es plaçat lo celier.
I a d'abadiás de grandei dimensions onte se tròban doas clastras, o ben unei clastras de mai d'un estanci.
Nòtas[modificar]
- ↑ Segon lei diccionaris d'Onorat e de Mistral ( ), convèn d'utilizar lo plurau. Au singular, la clastra designa la residéncia d'un prèire (sens indicat tanben per lei diccionaris de P. Boissièr de Sauvatges, d'Avril e de Loís Motier).
- ↑ Lo pus sovent carrat o rectangular. Existisson quauquei rarei clastras triangularas.
Bibliografia[modificar]
- (fr) Colleccion ZODIAQUE, en particular Glossaire e L'Art Cistercien.


text:
Edoard VI d'Anglatèrra
Edoard VI d'Anglatèrra (12 d'octòbre de 1537 - 6 de julhet de 1553) foguèt rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda dau 20 de febrier de 1547 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Enric VIII d'Anglatèrra (1509-1547) e assaièt de donar lo tròne Jane Grey per empachar lei rèines de sei sòrres Maria Ièra (1553-1558), qu'èra catolica e opausada a l'Anglicanisme de son paire, e Elisabeta I d'Anglatèrra (1558-1603), qu'èra oficialament catolica. Pasmens, en causa d'un complòt menat per Maria, lo rèine de Jane durèt solament quauquei jorns.
Tròp jove per dirigir dirèctament lo reiaume, son poder foguèt exercit per un Conseu de regéncia dirigit per son oncle Edoard Seymour que moriguèt 1549 puei per John Dudley de 1550 a 1553. Aqueu periòde foguèt marcat per de dificultats economicas e socialas qu'entraïnèron de revòutas. Una guèrra se debanèt tanben còntra leis Escocés mai, maugrat divèrsei succès iniciaus, s'acabèt per una retirada en causa dau còst dau conflicte e de sa generalizacion ambé l'intervencion de França. Enfin, la question religiosa conoguèt un desvolopament important durant lo rèine car Edoard èra fòrça interessat per lo subjècte. Ansin, renforcèt l'introduccion dau Protestantisme en Anglatèrra gràcias a una tièra de reformas coma l'abolicion dau celibat dei prèires o l'impausicion de l'anglés coma lenga de l'ofici.


text:
Arc de Sant Martin
Failed to render property 39: Property not found for label 'oc' and language '39'
Failed to render property 39: Property not found for label 'oc' and language '39'
Failed to render property 39: Property not found for label 'oc' and language '39'
Failed to render property 39: Property not found for label 'oc' and language '39'
L'arc de Sant Martin o arc del cèl es un fenomèn optic que consistís en far visiblas, dins lo cèl, totas las colors de l'espèctre de la lutz (roge, Irange, jaune, verd, blau, indigòt e violet) quand aquela se refracta e se rebat per las gotas d'aiga en suspension dins l'atmosfèra.
La refraccion se produís dins d'angles variables, mas a l'entorn de 138º (un pauc mens per la lutz de color roja e un pauc mai per la color violèta) e aquò fa qu'es possible de lo veire aisidament, perque s'èra rebatida dins un angle mai grand, la possibilitat de lo veire seriá mendre més. Atal, un rebat amb angle de sonque 180º poiriá èsser apreciat se l'observador èra en linha dirècta entre lo sol e la gota d'aiga. La valor de 138º implica que l'arc de Sant Martí sonque se pòt apreciar se l'observador es situat entre lo Sol e las gotas d'aiga que rebatan la seuna lutz. Aquel angle de reflexion foguèt descobèrt per René Descartes en 1637.
E mai, la talha de las gotas d'aiga fa que la refraccion de la lutz las travèrsa es pas totjorn egual, produsent de distorsions. La combinason de fòrça nombres gotas d'aiga de talhas diferentas, en moviment continú, provòca una dispersion de la lutz refractada en forma d'arc al cèl.
Un rai de lutz cambia de direccion tres còps en travessant la gota d'aiga e forman la refraccion visible que se nomena arc de Sant Martin (o arc primari), mas se las reflexions son quatre (se produís dins qualques rais de lutz) se fòrma un autre arc (nomenat arc segondari) amb un angle de 130º. Aquel arc segondari es fòça mens visible, de colors mais difusas e situats en òrdre invèrse a l'arc primari, es a dire amb la lutz de color roja cap a l'interior de l'arc.
Se las reflexions son cinc o sièis, l'angle de reflexion ja es fòrça inferior e atal fa que sián invisibles per l'observador.
Mai bassa es la situacion del sol mai grand se veu l'arc de Sant Martin. Dins las observacions fachas dempuèi la tèrra es improbable de veire un arc de mai de 180º, peque la vision totjorn demorará limitada per l'orizont e lo mai normal es de veire d'arcs d'uns 120º. Sembla que dempuèi un avion seriá possible de veire d'arcs que serián un cercle complet.
Aquel fenomèn optic interpelèt l'atencion dels òmes dempuèi l'antiquitat, li donant interpretacions mai divèrsas. Mas, sonque en 1611 se formulèt la Teoria Elementala (Antonius Demini), que serviguèt de basa a René Descartes per las seunas conclusons. Isaac Newton aportèt les seunas trobalhas sus la decomposicion en colors de la lutz blanca del Solelh e als primièrs ans del sègle XIX Thomas Young formulèt la Teoria Complèta.
Dins la cultura[modificar]
A causa de sa forma, sovent foguèt interpretat coma un pont entre lo cèl e la Tèrra, atal apareis en divèrses mitologias (la divessa grèga Iris, la sèrp irisada australiana, l'Indra indoa...) Lo simbolisme foguèt tornat pel cristianisme, lo consideran coma un signe de patz e aliança amb Dieu.
Coma signe de patz, apareis dins la Bandièra de la fòrça popularizada dins las manifestacions contra la guèrra d'Iraq; dins la nau de Greenpeace (Rainbow Warrior, en anglés, Guerrièr de l'Arc de Sant Martin) e dins la bandièra gai coma revendicacion del moviment LGBT. Tanbe es present dins la bandièra inca.
Los bodistas nomenan Arc de Sant Martin dins l'estadi mental atengut al nirvana, simbolizant la jòia suprèma (per la reünion de totas las colors). Per contra, pels japoneses es un simbol de mal astra, un presagi, per la similitud a la seuna forma amb una sèrp, animal maldich.


text:
Bòrt
Bòrt (Bort-les-Orgues en francés) z-es una comuna d'Occitània, en Auvèrnhe, e es la vila principala dau parçan d'Artensa ; z-es administrada per lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Monuments[modificar]
Eraudica[modificar]
Las armas actualas de la vila son « d'azur a tres croses en forma de 'x' d'argent ».
Las ancianas :
« D'aur, au sautador dentat de gules ». Malte-Brun, la France illustrée (1882).
« D'azur, a tres bendas ondadas d'aur ». Reportadas tanben per Malte-Brun.


text:
Marron
Lo marron o lo brun es una color que fa partida de las colors caudas. A causa de son ton escur, fa pas partida de las colors de l’arc de Sant Martin.
Somari
Etimologia[modificar]
Lo nom brun ven del bas latin brūnus (sègle VI), manlevat al germanic *brūn, « brun, brilhant » (cf. alemand braun « brun »).
Lo nom marron ven per metonimia del fruch qui pòrta lo meteis nom, lo marron (castanha o amaron).
La color marron dins la natura[modificar]
D'un biais general, la color bruna es fòrça presenta dins la natura, dins lo reialme vegetal coma animal.
- Reialme vegetal : es la color de la gaireben todas las ruscas d'arbres, mas subretot la color de la tèrra, de la descomposicion de las matèrias organicas, dels excrements, de las fuèlhas mòrtas.
- Reialme animal : es la color de la toison de nombroses animals del bòsc e del plumatge de fòrça aucèls, perque es una color d'un camoflatge o d'un mimetisme plan eficaç.
Lo brun per mescla[modificar]
Lo brun del pintre e del colorista se fa generalament en mesclant l'irange amb de negre, dins una proporcion variabla de 2 a 4 parts per 1. Pasmens, lo negre essent una color neutra qu'escursís las autras colors, quina que siá la mescla de colors complementàrias que daissa dominar dins sas proporcions la nuança cauda, farà lo brun. Per exemple, se fa de brun en mesclant 2 parts d'irange amb una part de blau, o ben doas parts de roge amb un part de verd, o ben doas parts de jaune amb una part de violet. Quand s'utiliza las colors primàrias, se fa un brun chocolat en mesclant aproximativament 2 parts de magenta, 3 parts de jaune e una part de negre.
Simbolisme e usatges[modificar]
- Cencha marron : darrièr grade d'aprendissatge del judo e del karate, correspondent au 1èr Kyu (9en nivèl). Seguís la cencha blava e precedís la cencha negra.
- En electricitat, lo fil brun representa una ligason naveta, lo fil blau essent lo neutre e lo fil roge la fasa.
- En politica, lo brun representa la drecha extrèma, lo nacionalisme.
Galariá[modificar]
Dins la natura[modificar]
-
-
-
-
Ors brun
-
-
Cep (Boletus edulis)
-
-
Uèlh de tigre, pèira marron
Objèctes fabricats[modificar]
-
Lo marron es una color estandard per las calces d'òme
-
Grans de cafè torreficats
-
-
Bure bruna dels franciscans


text:
Circ roman
Un circ, dins le mond roman, es un edifici public que s'organizava de correguda de carris.
Somari
Arquitectura[modificar]
Plan d'un circ roman[modificar]
- la spina es rarament dins l'axe, mas puslèu dispausada un pauc en biais, per facilitar la partença dels equipatges e la virada al tèrme de pista.
- l'oppidum (bastiment comprenent las escudariás e los castrons de partença) es pas perpendicular a la pista, mas dispausada de biais, per evitar las posicions desavantjosas a la partença
La pista e las grasas[modificar]
Lo circ roman se constituissiá d'una pista de forma alongada virant a l'entorn d'un paret bas central, e de grasa (cavea) bastidas de maçonariá, sovent sus arcadas, o mai simplament, de fusta o quitament apiejat sus un toral. Las plaças d'onors èran de marbre.
Lo paret: spina[modificar]
Lo paret central (spina, plural spinae), bas, mas larg de qualques mètres, èra ornat de marbres, d'estatuas e d'obeliscs o de fonts.
Las bòrnas: meta[modificar]
Los tèrmes del paret èran aparats per de bòrnas plan solidas (meta, plural metae), a l'entorn de que viravant los equipatges de Carri, amb aurigas (menaires de carris) e cavals.
Un dels tèrmes de la pista e de las grasas èra de miègcercle (sphendonè), l'autre aculhava los castrons de partença (carceres), inscrichas dins un bastit d'escudariás nomenat oppidum (« la plaça fòrta »).
La tribuna d'onor[modificar]
Una lòtja monumentala, bastida al dessús d'una tribuna, aculhava l'emperaire o los responsables locals, e los generals comanditàrias de l'espectacle. Trespolombava aquela tribuna ofrent una vista melhora de l'ensems.
Quelquas circs romans[modificar]
-
Article detalhat : Liste dels circs romans.
- Cric de Mérida de (Mérida), plan conservat e escavat sus tota sa superfícia, amb una spina en fòrça bon estat.
- Circ roman de Viena (Viena, Isèra), fòrça bèl obelisc (in situ),
- Circ de Maxenci (Roma), fòrça plan conservat, sus la Via Appia
- Circus Maximus (Roma)
- Ipodròm de Constantinòple (Istambol), ara At Meydanı, la « plaça dels cavals », presenta encara tres ornaments de la spina : l'obelisc de Teodòs, l'Obelisc maçonada, alara placada de bronze e la Colomna serpentina de bronze, que soportava atrescòps lo trespè delfic de la Batalha de Platea.
Circs, estadis, amfiteatres e ipodròms[modificar]
Cal pas confondre los circs, destinats a la corridas de carris, amb los estadis de Roma (piazza Navona: estadi de Domician), e dels païses de tradicion ellenica (Grècia continentala, Illas Egeanas, Asia Minora), de forma a primièra vista similar, mas destinadas als exercicis d'atletisme, e doncas de dimensions mai modèstas e desprovesida del paret central e dels castrons.
Cal tampauc pas confondre los circs amb los anfiteatres (de biais eliptic, tipe Colisèu o Arenas d'Arle, anfiteatre de Capoá), destinadas als combats de gladiators, a las venationes (espectacles de combats amb de bèstias fèras) e naumaquias.
En latin, se nomenavan circenses los jòcs de l'anfiteatre: l'expression latina Panem et circenses (« de pan e de jòcs ») comprenava totes los jòcs, aqueles de l'anfiteatre coma aqueles del circ.
Los obeliscs[modificar]
D'obeliscs, egipcians o non, ornavan la spina dels circs romans: obelisc del Latran venent del Circus Maximus, obelisc del Vatican del circus Vaticanus, o obelisc de Teodòsi encara en plaça al centre de l'Ipodròm de Constantinòple.
L'orguena idraulica[modificar]
L'orguena « idraulica » de Ctesibios o idraul, que lo debit d'aire foguèt regulat per una sèrva d'aiga, sembla èsser l'instrument de primièra dels jòcs del circ. Se ne pòt vèire un o dos exemplaris sul pedestal de l'obelisca de Teodòsi.
Lo circ roman dons la literatura e l'art[modificar]
L'imatge del circ roman foguèt popularizada pel roman Ben Hur, de Lew Wallace (1880), e encara mai per las adaptacions cinematograficass e scenograficas:
- Ben-Hur, filme mut de Sidney Olcott (1907)
- Ben-Hur, filme mut de Fred Niblo (1925)
- Ben-Hur, filme de William Wyler (1959)
- Ben-Hur, filme d'animacion de Bill Kowalchuk (2003)
- Ben-Hur, espectacle de Robert Hossein (setembre de 2006 a l'Estadi de França)


text:
Francisco Ignacio Madero
Francisco Ignacio Madero González[1] (Ciutat de Mexic, 30 d'octobre de 1873 - 22 de febrièr de 1913) foguèt un òme politic de la Revolucion Mexicana que devenèt president del país entre 1911 e 1913.
Filh d'un proprietari, Francisco Madero estudièt a França e als Estats Units. La siá preocupacion per las condicions de vida de las massas lo faguèt dintrar en la politica, en defendent d'idèas democraticas e de reforma sociala. La siá oposicion contra la dictatura de Porfirio Díaz lo portèt dins la preson (1910). Fugiguèt a Tèxas e dempuèi ont organizèt la Revolucion Mexicana. Derrotat lo govèrn per las tropas d'Orozco e de Zapata, se celebrèron d'eleccions presidencialas, que trionfèt Madero (1911).
dins los sieus quinze meses de govèrn, Francisco Indalecio Madero volguèt reconciliar la Revolucion amb las rèstas de l'ancian regim, mas la division del movement revolucionari metèt fin als sieus plans.
Referéncias[modificar]
- ↑ Francisco I. Madero: con la "I" de Ignacio Instituto Nacional de Estudios Históricos de las Revoluciones de México. «[L]a “I” corresponde al nombre de Ignacio.


text:
Doudelainville
Dodlinville (Sonme) en picard ( Doudelainville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Huppy (direccion Abbeville) a Fresnes-Tilloloy (direccion Oisemont) per la Rota départementale "RD 25" e de l'ais Es-Oèst en connectant virtuellement Gamaches a Airaines.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Huppy (direction Abbeville) à Fresnes-Tilloloy (direction Oisemont) par la Route départementale "RD 25" et de l'axe Est-Ouest reliant virtuellement Gamaches à Airaines.


text:
Coll de Nargó
Coll de Nargó es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha). Situat a la drecha del riu Segre e amassa al palun de Oliana, passan per lo sieu tèrme tanben los rius de Perles e Sallent.
Situacion[modificar]
Coll de Nargó se tròba dins la comarca de l'Aut Urgèl. Limita amb la comarca del Palhars Jusan a l'oèst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenca de Cabó e Organyà, a l'èst amb Fígols i Alinyà, a sud-èst amb Oliana e al sud amb Peramola.
Demografia[modificar]
En 1553 incorpòra Fonollet; en 1787, Galleuda e Sallent de Organyà; en 1857, Valldarques; en 1970, Gavarra e Montanissell.