text:
Creissent
Lo Creissent (o en gascon lo Creishent) es una zona dins l'extrèm nòrd d'Occitània, en forma de creissent, ont òm parla de varietats d'occitan (de lemosin mai d'auvernhat) que tenon de traits de transicion vèrs lo francés, pasmens los traits lingüistics occitans i dominan.
Lo primèir autor qu'utilizèt lo nom de Creissent foguèt lo lingüista occitan Juli Ronjat, dins sa tèsi de 1913.
De còps, los parlars dau Creissent dau costat lemosin, a l'oèst, son apelats tanben marchés mas correspondon pas exactament a l'extension de la província de la Marcha.
Somari
Lo territòri[modificar | modificar la font]
Lo territòri dau Creissent se compausa:
- D'una benda fina que travèrsa lo mitan dau departament de Charanta, dau sud-oèst au nòrd-èst, en passant ras e ras a l'èst d'Engoleime.
- D'un eslarjament d'aquela benda de l'oèst a l'èst que cuerb lo nòrd daus departaments de la Nauta Vinhana e de Cruesa, la mitat sud dau departament d'Alèir e quauques comunas occitanas au sud daus departaments de Vinhana, Indre e Char.
Las vilas occitanas mai importantas dau Creissent son Garait, Montluçon e Vichèi.
L'atribucion dau Creissent a l'occitan[modificar | modificar la font]
La granda majoritat daus lingüistas especializats dins lo Creissent afortisson lo caractèr majoritariament occitan d'aquela zona lingüistica (Tortolon & Bringuièr, Dahmen, Escofier, Chambon & Olivier, Quint). Solet Ronjat exprimís un avís mai prudent en refusant de dire explicitament se lo Creissent relèva mai de l'occitan o dau francés. En seguida de la prudéncia de Ronjat, quauques libres de vulgarizacion occitanista (Bèc, Lafont) esitèron de presentar lo Creissent coma una zona integralament occitana. Pasmens las experiéncias culturalas menadas dins lo Creissent a partir daus ans 1970 (Quint, Mèrle) pròvan que la presa de consciéncia occitana, lingüisticament e culturala, lai se fai sens dificultat. Uei lo jorn, doncas, e dempuèi los ans 1970, las mapas d'Occitània incluson gaireben totas lo Creissent dedins lo País d'Òc.
Maitot, l'escrivan occitan d'expression francesa Valèri Larbaud (1881-1957), qu'èra originari de Vichèi, dins lo Creissent, exprimiguèt dins Jaune bleu blanc (1927) son afeccion per l'idèa d'una granda Occitània que se desvolopariá dins lo futur.
Totes aqueles faits objectius permeton de considerar que lo Creissent es be occitan.
Evolucion istorica, territoriala e lingüistica[modificar | modificar la font]
Las influéncias dau francés son ancianas dins lo Creissent: tre la segonda mitat dau sègle XIII, los documents administratius e juridics lai foguèron escrits en francés e non pas en occitan, tant dins la Marcha (domeni lemosin) coma en Borbonés (domeni auvernhat). Aquò venguèt de la preséncia d'administrators e de senhors francofòns. En Borbonés, quitament, los primèirs documents escrits coneguts en lenga vulgara son d'actes en francés amb quauques formas occitanas inseridas, a partir de 1245. Doncas lo Creissent coneguèt una situacion de diglossia francooccitana tre aquela epòca, plan longtemps avans la penetracion dau francés dins la rèsta d'Occitània.
Quò es una chausa segura que lo limit entre occitan e francés a reculat long daus sègles e que se trobava mai au nòrd a passat temps. Los parlars francés situats au nòrd dau Creissent (sud de Berric, nòrd de Borbonés) gardan encara las traças d'un substrat occitan (Dahmen).
L'avançada dau francés vèrs lo Creissent es fenomèn long e progressiu, es diferent de la desoccitanizacion pro rapida de Peitau, Santonge e Engolmés que se faguèt entre los sègles XII/XIII e XV.
Dins lo Creissent, la progression dau francismes avança e fragiliza l'occitan. Durant los darrèirs sègles, aquela progression sembla d'aver avançat mai lèu dins la Marcha (domeni lemosin) qu'en Borbonés (domeni auvernhat). Mas dempuèi lo sègle XX, en tot cas, la generalizacion dau francés abotís a una situacion de diglossia e de substitucion lingüistica similara dins l'ensems d'Occitània. Aquò relativiza, uèi, l'aspècte "afrancesat" de l'occitan dau Creissent, perque gaireben totes los parlars occitans s'afrancesan.
Subdivisions dialectologicas[modificar | modificar la font]
Existís gran de subdivision dialectologica ben clara dins lo Creissent e l'impression generala es aquela d'una fragmentacion granda. I a gran de limit clar entre auvernhat e lemosin ja que lo "limit" entre aqueles dos dialèctes es una vasta zona de transicion dins l'èst de la region de Lemosin (que vai ben delai lo Creissent).
En tot cas, d'un ponch de vista culturau, e eventualament dialectologic, l'oèst dau Creissent se restacha puslèu a Lemosin o a la Marcha (lai se parla dau marchés coma sosdialècte dau lemosin) mentre que l'èst dau Creissent se restacha a Borbonés (e au domeni dialectologic auvernhat).
Dins lo domeni auvernhat, òm destria una zona d'influéncia dau francoprovençau dins lo sud-èst de Borbonés (sud-èst d'Alèir), vèrs la Montanha Borbonesa. La d intervocalica lai es tombada dempuèi una epòca fòrça anciana, en particular dins la terminason -aa (per -ada), coma en vivaroalpenc (ont la chasuda de d maitot s'explica per la proximitat amb lo francoprovençau).
Los traits daus parlars dau Creissent[modificar | modificar la font]
Los parlars dau Creissent son pro eterogenèus (segon Ronjat) mas i trobam sovent las caracteristicas seguentas:
- Segon los testimoniatges daus occitanofòns dau Creissent, l'intercompreneson es un pauc dificila mas sovent possibla amb los autres parlars occitans situats mai au sud. Es fòrça mai dificila amb los parlars francés situats mai au nòrd.
- Las vocalas finalas -a e -e sovent son completament mudas. Per contra quò es possible de far ausir las finalas -as [a(:)] e -es [ej/ij] que pòdon eventualament atirar l'accent tonic. Maugrat aquel fenomèn, i a encara de traças de l'accent tonic mobil que pòt chaire sobre l'avantdarrèira sillaba d'un mot (mot paroxitòn) o ben sus la darrèira sillaba (mot oxitòn), contrariament a çò que se passa en francés ont l'accent tonic es totjorn sus la darrèira sillaba.
- Los recors expressius, maugrat l'invasion de formas francesas (per ex. était fai concurréncia a èra), gardan un grand nombre de traits occitans autentics e mai una granda creativitat lexicala e idiomatica (Escofier).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Édith e Serge Yvernault, Le petit Yvernault illustré (dialècte d'Archinhac), 2nda edicion, novembre de 2008
- Lo Parlar marchés de Sant Prit la Feulhe, de N. Quint
- Documentari filmat a Sant Prit la Plana, per l'IEO lemosin, en marchés
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- BÈC Pèire (1995) = BEC Pierre, La langue occitane, coll. Que sais-je? n° 1059, París: Presses Universitaires de France [1a ed.1963]
- BONIN Marcèl (1981) = BONIN Marcel, Le patois de Langy et de la Forterre (région de Varennes-sur-Allier), Canha de Mar: Cahiers Bourbonnais
- BONIN Marcèl (1984) = BONIN Marcel, Dictionnaire général des patois bourbonnais, Molins: impr. Pottier
- BRUN-TRIGAUD Guylaine (1990) Le Croissant: le concept et le mot. Contribution à l’histoire de la dialectologie française au XIXe siècle [tèsi], coll. Série dialectologie, Lion: Centre d’Études Linguistiques Jacques Goudet
- CHAMBON Joan Pèire, & OLIVIER Felip (2000) = CHAMBON Jean-Pierre, & OLIVIER Philippe, “L’histoire linguistique de l’Auvergne et du Velay: notes pour une synthèse provisoire”, Travaux de linguistique et de philologie 38: 83-153
- DAHMEN Wolfgang (1985) Étude de la situation dialectale dans le Centre de la France: un exposé basé sur l’‘Atlas linguistique et ethnographique du Centre’, París: CNRS [1a ed. en alemand, 1983, Studien zur dialektalen Situation Zentralfrankreichs: eine Darstellung anhand des ‘Atlas linguistique et ethnographique du Centre’, coll. Romania Occidentalis vol. 11, Gerbrunn bei Würzburg: Wissenschaftlicher Verlag A. Lehmann]
- ESCOFIER Simona (1958a) = ESCOFFIER Simone, La rencontre de la langue d’oïl, de la langue d’oc et du franco-provençal entre Loire et Allier: limites phonétiques et morphologiques [tèsi], Macon: impr. Protat [ed. identica de la mesma annada: coll. Publications de l’Institut de Linguistique Romane de Lyon-vol. 11, París: Les Belles Lettres]
- ESCOFIER Simona (1958b) = ESCOFFIER Simone, Remarques sur le lexique d’une zone marginale aux confins de la langue d’oïl, de la langue d’oc et du francoprovençal, coll. Publications de l’Institut de Linguistique Romane de Lyon-vol. 12, París: Les Belles Lettres
- JAGUENEAU Liliane (1987) Structuration de l’espace linguistique entre Loire et Gironde: analyse dialectométrique des données phonétiques de l’‘Atlas linguistique et ethnographique de l’Ouest’ [tèsi], Tolosa: Université de Toulouse-Le Mirail
- LAFONT Robèrt (1987) = LAFONT Robert, Clefs pour l’Occitanie, coll. Clefs, París: Seghers [1a ed. 1971b]
- MÈRLE Renat (1977) = MERLE René, Culture occitane per avançar, París: Éditions Sociales
- QUINT Nicolas (1991) Le parler marchois de Saint-Priest-la-Feuille (Creuse), Lemòtges: La Clau Lemosina
- QUINT Nicolas (1996) Grammaire du parler occitan nord-limousin marchois de Gartempe et de Saint-Sylvain-Montaigut (Creuse), Lemòtges: La Clau Lemosina
- QUINT Nicolas (2002) “Le marchois: problèmes de norme aux confins occitans” [CAUBET Dominique, & CHAKER Salem, & SIBILLE Jean (Joan) (2002) (dir.) Codification des langues de France, París: L’Harmattan, actes dau collòqui “Les langues de France et leur codification”, París, Inalco, 29-31 de mai de 2000: 63-76]
- RONJAT Juli (1930-1941) = RONJAT Jules, Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
- TORTOLON Carles de, & BRINGUIÈR Octavian (1876) = TOURTOULON Charles de, & BRINGUIER Octavien, Étude sur la limite géographique de la langue d’oc et de la langue d’oïl (avec une carte), París: Imprimerie Nationale [reed. 2004, Masseret-Meuzac: Institut d’Estudis Occitans de Lemosin/Lo Chamin de Sent Jaume]


c: text/html

text:
1795
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1795 del calendièr gregorian.
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
EuròpaModificar
- 21 de genier : Un destacament de la cavalariá francesa captura la flòta olandesa blocada per la glaç entre l'illa de Texel e lo Helder.
AfricaModificar
EtiopiaModificar
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. En abriu, lo dejazmach Wolde Gabriel e lo sieu negus fantòche, Baeda Maryam II, conquistèt la capitala aprofichant l'abséncia de Tekle Giyorgis Ièr qu'èra en campanha còntra Choa. S'i mantenguèt fins a decembre avans d'èsser obligat d'abandonar la vila en fàcia de l'arribada d'uneis armadas aliadas a Tekle Giyorgis, especialament aquelei de Haile Wand Bewossen e deis Oròmos.
AfricaModificar
KaffaModificar
Fin dau rèine de Tato Shagi Sherocho (1775-1795).
AsiaModificar
ChinaModificar
A la cort imperiala, l'emperaire Qianlong (1735-1796) anoncièt son intencion d'abdicar au començament de l'annada seguenta au profiech de son fiu Jiaqing (1796-1820). Pasmens, en realitat, renoncièt pas a l'exercici dau poder e demorèt lo cap vertadier de l'Empèri fins a sa mòrt.
ArtsModificar
Sciéncias e tecnicasModificar
EconomiaModificar
NaissençasModificar
- 6 de genièr - Anselme Payen, scientific francés (m. 1871)
- 3 de febrièr - Antonio José de Sucre, president de Bolívia (m. 1830)
- 4 de mai - José Gregorio Monagas Burgos, president de Veneçuèla (m. 1858)
- 25 d'agost - Luis José de Orbegoso, president de Peró (m. 1847)
- 2 de novembre - James Knox Polk, president dels Estats Units (m. 1849)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Operacions en CE1
consolidacion de la TO : addicion
1er janvier 2006 21:25 0 messages
Objectiu : Cap a l’autonomia (ligams entre mainats de mantuns nivèus).
en complement deu "tutorat" entre dus mainats de nivèu diferent utilisat com "remediacion" per la "mediacion".
24/01/2005
Dus eslhèves de CM perpausan de preparar exercicis de mats per la classa :
- caièr de Leò
Verificacion per la regenta (nivèu e qualitat de presentacion)
La setmana d’après, los mainats de CE1 prénen una lòsa e pausan las addicions devath lo contraròtle d’un deus CM :
- los hè dessenhar linhas verticaus per las colonas de las centenants / detzenats / unitats
- e linhas orisontaus per delimitar los nombres d’addicionar.
- fotò d’una lòsa
La regenta domanda a cada dròlle de preparar una addicion e de s’organisar per la pausar au grop (de l’autre costat de cada lòsa).
En hèit, s’organisan dus per dus.
Un grop s’is escad a pausar una addicion de tres nombres.
Per lo lendoman, lo mainat de CM perpausa de preparar addicions dab traucs, shens / dab retienguda : nocion de progression
Dans la même rubrique
6 mars 2005 – CP-complements de 10
11 novembre 2003 – CAP A LA SOSTRACCION EN CE2
11 novembre 2003 – NUMERACION EN CICLE 2


text:
President de l'associacion Nissa Pantai (CCÒC País Nissart e Alpenc) e fondator de la Ràdio Nissa Pantai, Cristòu contribuisse a la ràdio en registrant la màger part dei emissions e actitivats que mèna en nom de l'associacion (vísitas guidadi, eveniments divèrs eca.)
La sieu emission mai famoa es Li belugas de Cristòu, una emission dins la quala entrevista toti li personalitats dau mitan cultural nissart e d'Occitània tota.
Es enfin l'un dei comentators màgers de l'emission FotPantai que comenta en dirècte toi lu rescòntres de l'OGC Nissa a maion e a Mónegue.


text:
Ciconiiformes
L'òrdre dels ciconiifòrmes compren classicament 5 familhas d'ausèls eissanquièrs, repartidas en 3 sosòrdres :
- Sosòrdre dels Ardeae :
- Sosòrdre dels Scopi :
- Scopidae : ombreta de Senegal (1 espècia)
- Sosòrdre dels Ciconiae :
- Ciconiidae : tantals, bèc-doberts, cigonhas, jabirus, marabots (19 espècias) a las qualas s'apond las 6 espècias de condòrs e urubus, tradicionalament classadas dins la
- Balaenicipitidae : bèc-en-esclòp (1 espècia)
- Threskiornithidae : ibis, espatulas (32 espècias)
- Phoenicopteridae : becarut (6 espècias) autrescòps classada dins l'òrdre dels phoenicopteriformes.
Discussion de la classificacion[modificar | modificar la font]
La classificacion de Sibley et Monroe basada sus de tèsts d'ibridacion de l'ADN rapròcha los Falconifòrmes, los Caradriifòrmes e d'autres òrdres d'ausèls marins, dins un òrdre dels Ciconiifòrmes (sensu lato) largament espandit. Aqueste apròchi fa pas encara l'unanimitat dins los ornitològs, mas servís de basa a las doas principalas referéncias utilizadas dins aquesta enciclopèdia, per la taxinomia dels ausèls (ITIS e la Lista d'Alan P. Peterson). Intègra las familhas seguentas :
- Pteroclididae
- Thinocoridae
- Pedionomidae
- Scolopacidae
- Rostratulidae
- Jacanidae
- Chionididae
- Pluvianellidae
- Burhinidae
- Charadriidae
- Glareolidae
- Laridae
- Accipitridae
- Sagittariidae
- Falconidae
- Podicipedidae
- Phaethontidae
- Sulidae
- Anhingidae
- Phalacrocoracidae
- Ardeidae
- Scopidae
- Phoenicopteridae
- Threskiornithidae
- Pelecanidae
- Ciconiidae
- Fregatidae
- Spheniscidae
- Gaviidae
- Procellariidae
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Aves (classificacion filogenetica), ont l'òrdre es redusit a la familha dels Ciconiidae, segon Ericson (2006) e Hackett et al. (2008).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Ciconiiformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Ciconiiformes (en)
- Referéncia ITIS : Ciconiiformes (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Ciconiiformes (en)
- Referéncia NCBI : Ciconiiformes (en)


text:
1732
Aquesta pagina concernís l'an 1732 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau cobalt per lo quimista suedés Georg Brandt (1694-1768). D'efèct, après d'estudis de veires de color blau, poguèt demostrar la preséncia d'un element quimic desconegut a l'origina d'aquela coloracion. Aquò èra la premiera descubèrta d'un metau novèu dempuei l'Antiquitat e la segonda d'un element desconegut dempuei aquela dau fosfòr en 1669.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 24 de genièr - Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais, escrivan e autor dramatic francés (m. 1799)
- 22 de febrièr - George Washington, president dels Estats Units (m. 1799)
- 31 de març - Joseph Haydn, compositor austriac (m. 1809)
- 13 de decembre - Joan Claudi Trial, compositor provençal (m. 1771)
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Lo grop Tres a cantar es a se reviscolar. Après sièis ans de silenci, tornan dins la mira de far cambiar las causas.
Auretz sens dobte remarcat que coneissèm ongan un estiu marcat per de precipitacions abondosas e frequentas que fan lo bonaür dels païsans e autres vendeires de parapluèjas. Mas aqueste còp, vos caldrà pas cercar d’explicacions del costat de Sant Medard ni de Sant Bernabèu mas puslèu dins lo reviscòl recent de la joiosa còla de cantaires roergats « Tres a cantar ».
Aquestes tres companhs escaissats de las onomatopèas evocatritz de « Pean, Punk, Plouc » (ndlr prononciar Pinh, Pònc, Ploc) nos avián dejà assegurats un estiu pro « banhat » l’annada de la sortida de lor albom (2007), òbra que s’acabava per un enregistrament de mai de 40 mn d’aigaci…
Fòrts d’aquesta reputacion, los Tres a cantar, demorats muts pendent sièis ans, foguèron contactats per la Comunautat de Comunas del País Vernés (Dordonha) per tornar metre en aigas lo polit lac de Nòufonts que foguèt voidat e curat pendent l’ivèrn. D’efièch, aqueste estanh que s’espandís sus mantuns ectaras e acuèlha una basa de léser e de torisme es mai qu’important per l’economia locala. Es aquí que lo grop tornarà sus l’empont del festenal aqüatic « P… ! L’ai renversada ! » al mièg d’agost.
Mas sembla que l’aventura s’arrestarà pas aquí e una virada del grop dins lo Sahèl es d’ara endavant prevista per l’annada que ven. Un afar de seguir…


text:
Wikilibres:Benvenguda
Retorn Acuèlh
Règlas
Wikilibres es un projècte collaboratiu que necessita de règlas. Tres règlas de basas son estadas fixadas :
- Respècte dels autres e de lor trabalh.
- Neutralitat de punt de vista.
- Respècte del drech d'autor.
Autras informacions
Wikilibres (Wikibooks) es un projècte visant a constituir un fons de libres electronics de tòca pedagogica. S'adreça als escolans dels collègis o dels licèus, als estudiants de las universitats, als professors, mas tanben a tota persona desirosa d'accréisser l'espandida de sas coneissenças.
La version anglofòna es la mai complèta, amb mai de 22 000 chapitres. Lo projècte es estat lançat en julhet de 2003 e prepausa mai de 50 000 capitols eissits de 1000 obratges en 50 lengas.
Wikilibres es una bibliotèca de libres pedagogics de contengut liure, doberta a totes.
- Bibliotèca : donam una importància granda a la neutralitat du punt de vista e a la pertinéncia del contengut.
- Pedagogica : recuèlh de libres destinats a l'aprentissatge d'una tecnica, d'un saber-far, d'un saber, d'una lenga, …
- Liure : Dins lo sens "liurament distribusible", non pas qu'òm es liure d'i escriure de contengut que respècte pas las règlas d'admissibilitat dels libres. Utilizam la licéncia de documentacion liure GFDL. Gràcia a aquesta licéncia, tot lo mond pòt copiar, modificar una còpia e distribuir lo contengut de Wikilibres. La sola obligacion es de conservar la meteissa licéncia per las còpias confòrmas e las còpias modificadas.
- Doberta a totes : tot lo mond pòt participar. Sufís de dos clics de mirga. Un sul ligam modificar aquesta pagina e lo segond sus salvagardar aprèp aver picat vòstre tèxt.


text:
Lingua Libre qu'ei ua bibliotèca d'enregistraments sonòres que cadun e pòt viéner completar en enregistrant quauques mots, provèrbis, frasas... en mantua lenga dont l'occitan.
Aqueths sons que van puish enriquir los projèctes Wikimedia com l'enciclopèdia Wikipèdia o lo diccionari Wikiccionari, mes que pòden tanben ajudar los especialistas de l'estudi de las lengas.
Aqueth utís de collècta collaboratiu qu'ei vadut de l'accion miada per l'associacion Wikimedia France a l'entorn de la valorizacion de la diversitat de las lengas internacionaus, minoritàrias e regionaus dens l'espaci numeric.
Lo Congrès que participè a la construccion de Lingua Libre e que contunha de tribalhar au son desvolopament


text:
Categoria:Dicotiledonèas
Las dicotiledonèas son de plantas angiospèrmas.
En classificacion classica segon Cronquist (1981), son la classa dels Magnoliopsida en la division Magnoliophyta [=angiospèrmes].
Dins la classificacion filogenetica segon APG II (2003), son pas un grop natural, mas un grop parafiletic. La màger partida de las dicotiledonèas tradicionalas ven lo clad "dicotiledonèas vertadièras" (anglés "eudicots") dins lo clad angiosperms [= angiospèrmes]. Los autres ven lo clad magnoliidèas (anglés "magnoliids") e qualques òrdres e familhas pas assignadas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
M
- ► Magnoliopsida (7 C, 1 P)


text:
Carcassona : los vinhairons demandan a l'Estat que lor pague çò que lor deu
Après una annada catastrofica amb de culhidas de mens del 25 %, los vinhairons lengadocians manifèstan contra lor contèxt economicament mornarós.
Los vinhairons del Lengadòc Bas manifestèron lo 18 d’octòbre passat a Carcassona. Revendican la contractualizacion e lo pagament d’acomptes a la compra al près del negòci e dels corratièrs, mai que mai en avent patida ongan una marrida annada istorica amb la culhida pus febla, lo gèl e la secaresa... tot aquò dins un contèxt economicament mornarós. La manifestacion la sostenguèron los vinhairons de Catalonha Nòrd e de País Nòstre. Ongan manifestèron ja en març passat a Narbona per protestar contra las importacions massissas de vin del sud dels Pirenèus del temps que lors tinas son plenas. E mai los vinhairons del Bas Lengadòc foguèsson a l’origina de la protèsta, fòrça productors d’autres endreches d’Occitània jonguèron la manifestacion.


text:
Daguerreotipe
Lo daguerreotipe es un procès fotografic desvolopat per Louis Daguerre (1787-1851) desvolopat a la fin deis ans 1830 e comercializat a partir de 1839. Permetiá alora de redurre lo temps de pausa de plusors oras a 20-30 minutas e donava d'imatges de bòna qualitat. Lo daguerreotipe dominèt la fotografia durant un desenau d'annadas avans d'èsser remplaçat per de tecnicas pus perfeccionadas coma l'ambrotipe ò lo ferrotipe.
L'invencion de Daguerre èra generalament formada d'una placa de coire cubèrta d'argent. Aquela placa èra expausada a de vapors d'iòde que permetián de formar, après reaccion ambé l'argent, un jaç d'iodur d'argent fotosensible. Un còp plaçada a la lutz, la placa enregistrava un imatge invisible. Lo desvolopament èra realizat gràcias a de vapors de mercuri que formavan un amalgama ambé l'iodur d'argent en foncion de l'intensitat luminosa recebuda per la placa. Aquò permetiá de revelar l'imatge qu'èra destacada de la placa per caufatge. A respèct deis autrei procès fotografics deis ans 1840-1850, lo daguerreotipe se destriava per sa qualitat d'imatge. En revènge, permetiá pas de realizar de copias car i aviá ges de negatiu.


text:
Long desplaçament entà jogar aguesta 2ª ronda dera Copa de Midi, 20 km mès enlà de Toulouse, dauant eth Gratentour, un equip de categoria inferior. Ena prumèra mietat, fòrça igualtat entre es dus equips. Ena dusaua part podèrem hér era diferéncia en marcador. Ena minuta 60 Adrian de fauta directa marcaue eth 0-1. Ena minuta 80 Moha, marcaue eth 0-2. Ath finau se notèc era nòsta melhor forma fisica e tecnica. Èm er unic equip deth districte de Comminges qu’auem passat eliminatòria; des equips que joguent ena Liga de Midi, es de Promotion liga coma Boulogne e Landorthe tanben an estat eliminadi; sonque quèden es equips de dues o tres categories, coma St.Gaudens, Cazères, Salies e Isle en Dodon. Èm conscients qu’aguesta Copa non la podem guanhar, mès èm contenti d’ éster des poqui equips que quedam de Comminges.
Era pròplèu dimenjada tornam a jogar partit de liga, aguest viatge en Bossòst dauant er equip de SaliesMane que díden qu’ enguan s’ha reforçat fòrça entà pujar de categoria, dissabte 25 d’octobre tàs 20 :00 U.E. Bossòst- SaliesMane.
Huelha deth partit:
U.S. Gratentour 0 – U.E. Bossòst 2
U.S. Gratentour: Vorillon, Boullier I, Boullier II, Chemari, Daponte, Abella, Delluc, Fernandes, Bruno, Meunier, Lancien. Remplaçant : Africain.
Tarjeta auriòla: Daponte e Fernandes.
Trainer : Cannard Jerome
U.E. BOSSÒST: Carrasco, Borja (45’ J. Carlos), Chapo, Viló, Marc, Jorge, Filloy (45’ Jaime), , Moha, Adrian, Alex e Pèir.
Tarjeta auriòla: Viló, Jorge, J. Carlos.
Trainer: Miki
Arbitre : Gerrier J. Philippe
Gols: 0-1 Adrian (60’), 0-2 Moha (80’).


text:
Es lo jorn de la Sant Joan, lo dimècres 24 de junh, que Robèrt Lafont es partit. Una data que vei treslusir fuòcs bèls per una nuèch corteta, pròcha de la data simbolica del solstici d’estiu. Nascut a Nimes lo 16 de març de 1923, aquela cara bèla de l’istòria europenca del sègle XXen es defuntada a Florença. Ende Occitània o Toscana, ciutadan d’Euròpa e del mond, Robèrt Lafont quitèt pas de s’adreçar al mond tot e d’obrar dins maites domenis. Es un dels mai bèls pensaires del mond occitan contemporanèu.
Se trapa dins la resisténcia en 1944 per participar a la liberacion de Nimes. En 1945, participa a la fondacion de l’Institut d’Etudis Occitans e beneficia de l’apièg d’intellectuals coma Joan Cassou, Tristan Tzara.
La part d’activitat que Robèrt Lafont dedica a l’accion politica es bèla. En 1962 fonda lo Comitat Occitan d’Estudis e d’Accion. Per las annadas 60, lo sieu libre, La révolution régionaliste, es remarcat per d’òmes coma Mendès France, Rocard o Mitterrand. Per las annadas 1970, son combat crosa lo del Larzac. En 1971 fonda « Lucha Occitana » e tres ans mai tard, presenta sa candidatura a las eleccions presidencialas, recusada pel Conselh Constitucional.
En faire son mestièr d’ensenhaire, escriu amai una òbra literària e scientifica de tria tant dins lo domeni de la poësia (per exemple Lausa per un solèu mòrt e Reviudat), coma del roman (per exemple La Fèsta), del teatre (per exemple Lei cascavèus), emai d’ensages (per exemple Nosautres, Pòble europenc). L’ensemble de son òbra e una brava partida de sa correspondéncia son depausats al Cirdòc a Besièrs.
En 2003, sul Larzac, sosten la creacion del movement altermondialista « Gardarem la Tèrra » que ne signa lo tèxt fondador.
Los dissabte 26 e dimenge 27 de setembre de 2009 a Nimes, a l’initiacitiva de son Comitat dau País Nimesenc, Gardarem la Tèrra farà viure la memòria d’aquel grand òme, ciutadan d’Euròpa e del Mond, que prepausarà un collòqui titolat « Robèrt Lafont, la nauta consciéncia d’una istòria ».
Entresenhas collòqui :
corrièl: gardaremlaterra@yahoo.fr
tél. 04 66 62 32 21


text:
MISERO
COUNTES de la Tata Mannou
Abbé Justin Bessou.
Del tens que Nostre Senhe èro sus la terro, fantous, i abio un paure ome pla biel et pla brabe que s’apelabo Misèro. Aquel paure ome demourabo dins un casalou qu’èro pas estat reclujat denpiei belèu mai de sent ans. Li ploubio, de gaire, coumo deforo ; toutes lous bens li bufabou et quand fasio de nèu, Misèro, sans sourti, n’abio lou capel tout blanc, — un biel capel negre que calcun i abio dounat se soubenio pas couro et que, pecaire ! balio pas un dinhè traucat.
Un ser de fi d’autouno, que coumensabo de fa frets, Notre Senhe en passen, anet tusta à la porto cussounado et despalastrado del paure Misèro :
— Pan, pan, pan !
— Cal tusto aqui ?
— Un paure coumo bous.
— Dientras, dientras, brabo persouno.
Nostre Senhe dientret et troubet Misèro tout espounparlat sus un souquet al pè d’un fougairou sans carmal ni caufaiès, — res que dos peiros apebados à la paret et calcos brouquetos al miej mitat cramados et fumarèlos.
— Belèu abes frets ? diet lou paure ome à Nostre Senhe.
Et se metet à furga las sendres anbe soun bastou per desacata calco belugoto.
— Bous remersi pla, respoundet lou boun Jésus ; jamai me calfi et jamai ai pas frets.
— Belèu, douncos, abès talen ? Aloungas lou bras bas aquelo poussarèlo que i a dous crouquets de pa dessus ; causissès lou pu tendre et prenès-lous toutes dous, se bous fòu besoun.
— Pla mersi ! pla mersi ! diet mai Nostre Senhe.
Mès Misèro lou preguet tan que lou boun Jésus diet lou bénédicité, partajet un crouquet et ne manjèrou la mitàt cadu anbe Misèro.
A-n-aquel moumen, une binteno d’escouliès de dej à gounze ans quitabou lou cami de l’escolo et galoupabou al mai coure, frenatis et pies de gusieiro, dusco à la cabano del paure Misèro. Et li cridabou del trauc de l’aguieiro et pel la catounieiro de la porto :
— Hou ! hou ! hou ! biel pelau de Misèro ! hou ! hou ! hou !...
Mès Nostre Senhe abio bistomen duberto la porto et presicabo coumo poudès pensa à-n- aquelo bando de gusardous per lour ensinha lou respet que toutes diben as paures et al mounde biels.
Alèro Nostre Senhe se fet couneise et diet à Misèro :
— M’apèli Jésus de Nazaret et soui lou fil de Diu.-
— Zou cresi fetibomen pla prou, sou fet Misèro. Denpiei que sès dientrat, sentissio coussi quicon que me groumissabo dins l’estre et me fasio fa poulset à la fountanèlo de l’estoumac.
Et lou paure biel en disen aco, trabalhabo des pès et de las mas per se métré de jinouls et s’en poudio pas benga.
— Aco sufis, tiro ! fet Nostre Senhe, lou sinne bal lou cop. Aro, dios-me so que bos que te fago et zou te farai.
— Eh ! be, perque ne biro, fairai pas de faisous. Esten que sès Nostre Senhe et que poudès tout, perbesissès, se bous plai, qu’ajo toujoun un crouquet de pa sus la poussarèlo coumo aquel qu’aben manjat ensemble, que de ma bido, permafiatos, n’abio pas tastat soun pariaple. Piei, i a aqueles mainajes d’escouliès que n’òu pas brico d’eime, et tapla que lour ajes fajo la mouralo, ai pla pou que lous aures pas counbertits, suban que, proubaple, bous ou pas counegut. Delibras me, Senhour, d’aquel caribari de canalhotos... Soui pla paure, soui pla biel ; eh ! be, pamens, aquesto bido me peso pas trop et soui pla counten de sai demoura, sustout aro que me sès bengut beire. Dounmai souben tournares, dounmai de plase me fares. Mès lous autres, ni mai ni mens ; aimi mai estre soul ;
üNostre Senhe li respoudet :
ta préparions m’agrada et te farai tout so que m’as demandat . Auras toujoun per toun nessessari Lou boun pa de l’aumorno. Et piei, n’ajes pa lai. La bielho clefs d’amoun, que Barriac toun caminol degus, l’émission iéu, degus pus, cal que siago ni d’oun que bengo, d’aqueste ou de l’autre mounde, degus, quand se parlo, pouira pas dubri ni sauta aquelo bielho cledo sans ta permissiu.
— Aital siago, diet Misèro. Bou remersi pla. Et aital siet, paures fantous.
Aqueles galipandots d’escouliès, quand creseguèrou de dubri la cledo... arresto, poulo, qu’aisi un berp ! S’acarcanèrou be prou de tout branle et de tout biais... bernico-berniquet !... Assajèrou d’escalada pel las trabersieiros et de sauta la cledo... bistanflèro-bistanflu !... Quicon sul pic tous reboucabo et flau ! redoulabou pel cami toutes de quiuls et s’afrababou lou trinquet. Couprenès que sièrou ièu lasses d’aqùel trabal.
Mès escoutas, fantous, so pus poulit.
La Mort, qu’ouplido pas degus, arribabo anfi per culi Misèro... Tourniflori pel la mort !... Lou pouder de Nostre Senhe es pus fort que tout. La Gourranhasso fet lous milo diaples, tustet, pennet, jinquet, s’acranpounet, se descouquet las ounglos pel las posses, espinguet, s’affalenet coumo un gabre, trimet dos ouros en reganhen las dens et liabren de rajo... Escusas pla, Madamo ! se sès bengudo tournas bou’n. Defendut de dubri, defendut de sauta, defendut de boula, defendut d’ana culi Misèro !...
Et acoi per aco, paures fantous, que Misèro es
toujoun sus la terro et sai demourara dusco à la fi del mounde.


text:
Etrusc
La lenga etrusca foguèt parlada pels Etruscs sul territòri de l'anciana Etruria, en Itàlia centrala, correspondent gaireben a l'actuala Toscana (que li deu lo seu nom), a partir del sègle -VIII, fins son atudament coma lenga viventa a l'entorn del sègle -II.
Existís lo corpus, siá un ensems d'inscripcions en lenga etrusca conservadas fins ara, repertoriat e venent gaireben totas de Campània, del Latium, de Falerii e Faliscus, Véies, Caeré, Tarquinia e a l'entorn, mas tanben de luòcs mai alunhats, fòra d'Etruria, e amb que avián de rapòrts estrechs diplomatics o comercials: çò que vendrá a l'epòca romana la Gallia Narbonensis (la Narbonesa), mas tanben Corsega, la Sardenha e l'Africa del Nòrd ont Cartage èra sobeirana.
Lo sol lengatge atestat amb que foguèt trobat una parentat amb l'etrusc es aquel que foguèt parlat dins l'illa de Lemnos, avant l'invasion ateniana (- VI), que d'estelas foguèron trobadas, portant d'inscripcions redigidas amb de caractèrs pròches d'aqueles utilizats pels Etruscs.
Somari
- 1 Los tèxtes
- 2 Classificacion lenguistica
- 3 Un exemple de tèxte etrusc
- 4 Qualques mòts coneguts de la lenga etrusca
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
Los tèxtes[modificar | modificar la font]
Enmai dels abecedaires e las inscripcions epigraficas (vejatz Alfabet etrusc) que se tròba sus fòrça d'objètes coma las teralhas, las tauletas d'escriure (tauleta de Marsiliana) o dels miralhs de bronze, suls parets de las tombas o dels sarcofags, de las « inscripcions parlantas »[1] mai sovent brevas e limitadas al nom e filiacion de las personas qu'apartenon aqueles objètes o sepulturas, dentre los 10 000 tèxtes trobats[2], los mai longs e importants son los segeuents:
Lo Cippo perugino[modificar | modificar la font]
Es una estela, un cippe descobèrt a Colle San Marco en 1822, contenent, gravats sus doas fàcias lateralas, quaranta e sièis linhas e una centana de mòts dextroversias, relatius a un contrat passat entre doas familhas suls tèrmes dels domènis respectius, amb las designacions de las partidas, de las leis invocadas e del dignitaris las fasent aplicar[3].
Quatre inscripcions sus tauletas de plomb[modificar | modificar la font]
- la primièra a l'entorn de Roma a Sta. Marinella, onze linhas e qualques mòts lisibles, reponsa oraculària o formula de natura rituala;
- la segonda, lo disc de Magliano a Magliano in Toscana, dins la Maremme, incisada en espirala e parlant de donas en onor de divinitats;
- la tresena a Volterra comportant tretze linhas e prèp seissanta mòts, de natura magicorituala;
- la quatrena a Campiglia Marittima dins le nòrd de Maremme, comportant dètz linhas e una cinquantena de mòts, correspondent a une malediccion lançada per una afranquida contra de personas.
Les lamellas de Pyrgi[modificar | modificar la font]
Incisions sus plaquetas d'aur trobada dins lo sanctari dedicat a Astarté, doas inscripcions interessantas perque foguèron trobadas amb una tresena redigida en lenga punica (fenician), inscripcion bilenga doncas. Descobertas en 1964.
La momia de Zagrèb[modificar | modificar la font]
Lo tèxte mai important que foguèt trobat, en longor e doncas en consequéncia pel contengut, a causa la raretat e la brievetat dels tèxtes trobat fins ara se pòt nomenar Liber linteus. Es un « libre », manuscrich sus tela de lin, servent de bendètas envelopant una momia trapada en Egipte e conservada al Musèu Nacional de Zagrèb. Datant del sègle -I environ, s'agís d'un tèxte calligraficat en roge e negre d'una dotzena de colomnas verticalas e, sus 230 linhas contenent prèp 1 200 mòts lisibles. Seriá coma un biais de calendrièr religiós evocant de divinitats e las ceremonias d'acomplir. Decobèrt en 1868.
Lo libre d'aur[modificar | modificar la font]
Son sièis plaquetas ligadas per d'anèls, recentament trobada en Bulgaria e conservadas al Musèu Nacional de Sòfia. Serián estat descobertas vèrs 1940 dins una tomba pendent l'escavacion d'un canal dins lo sud oèst d'aquel país, puèi conservadas secrètament, e anonimament legada, al començament de 2000, per son possessor edat de 87 ans e vivent en Macedònia.
Lo tèxte es cors d'estudi a Londres, los expèrts an pas encara publicat le resultat de lors recercas.
La Tabula Capuana[modificar | modificar la font]
La Tabula Capuana o tavola capuana, es una tauleta en tèrra cuècha datant del sègle -V contenent un tèxte en lenga etrusca de 390 mòts lisibles partejat en dètz seccions per de linhas orizontalas, descobèrta en 1898 dins la necropòli de Santa Maria Capua Vetere, en Campània, conservada als Musèus nacionals de Berlin.
La Tabula Cortonensis[modificar | modificar la font]
Descobèrta en 1992 a Cortone, es 32 linhas de tèxte en lenga etrusca sus una placa de bronze.
Autras traças escrichas[modificar | modificar la font]
- Lo bilenga de Pesaro, en etrusc e en latin, donant lo nom del defondut e de sa foncion.
- De pichons vases (encrièrs ?) comportant l'alfabet entièr e ordonat[4].
- Las inscripcions etruscas de l'Achensee, gravadas sus las parets d'una espelugae, dins lo Tirol austriac
Classificacion lenguistica[modificar | modificar la font]
Existís pas de consensús, a l'ora d'ara, sul ligam eventual de la lenga etrusca amb la familha de las lengas indoeuropèas, qu'an la particularitat d'èsser flexionalas, alara que l'etrusc es una lenga aglutinanta, coma l'elamit, son contemporanèu, que jamai foguèt ligat a las lengas semiticas vesinas, nimai a las lengas indoeuropèas.
De lingüistas avançan d'arguments en favor d'un ligam entre etrusc e lengas indoeuropèas. Son d'en primièr de correspondéncias dins qualques trachs gramaticals: formacion del genitiu en -s, veire d'autres cas de la flexion nominala, òrdre dels mòts, de preposicions (hintha : en dejos) o particulas (-c : e ; cf. indoeuropèu *-ke que venguèt en latin -que). Mas son tanben de correspondéncias dins lo lexic: Θezi, hece, tece : pausar, far, radical i.-e. dhē-; clan (filh), sovent ciutat coma pròba del caractèr indiscutablament non indoeuropèu de l'etrusc, se rapròcha de formas celticas e tokharianas, que l'elunhament geografic garantís l'origina indoeuropèa (per exemple irlandes clann : enfants, familha ; tokharien B kliye : femna) ; tin, jorn, de dei-n, din, lo pronom personal primièra persona mi, eca.
D'autres cercaires precison lo punt de ligament de l'etrusc a l'indoeuropèu: per Francisco Rodriguez Adrados e Jean Faucounau, l'etrusc est aparentat al lician, lenga indoeuropèa del grop anatolian, grop considerat coma mai arquaïc (es a dire mai ancianament destacat del tronc comun). La parentat consistiriá a pensar que l'etrusc se destaquèt du tronc comun indoeuropèu encara mai d'ora que l'anatolian. Per d'autres, la proximitat de l'etrusc al grop anatolian seriá mai neta se prenèm en compte, amb d'Erodòt, lo lidian (e non le lician), lenga parlada dans la region de la Lidia. Mas l'idèa es la meteissa: l'etrusc seriá una lenga eissida del ram indoeuropèu avant lo quite grop anatolian.
De lengüistas britanics pensan qu'apartendriá a una « superfamilha » que nomenan « nostratic » o « eurasiana ». Aquela tèsi interessanta dubrís fòrças perspectivas perque situariá l'origina de l'etrusc dins de temps encara mai alunhats que l'epòca ont la recerca lo faguèr fins ara. Atal s'agiriá mai, a la plaça d'una lenga indoeuropèa, d'un lenga preindoeuropèa o protoindoeuropèa dins son estadi mai avançat. Aquò explicariá las nombrosas ressemblanças que se trobèt a la lenga etrusca amb de lengas a l'entorn de la Mar Negra per exemple, o amb de lengas definidas coma non indoeuropèas coma las Lengas finoogricas (finés) o basc (aquela darrièrae essent sens dobte la mai anciana parlada sul continent europèu). Unas serián alara mai de lengas preindoeuropèas que non indoeuropèas, parladas de l'Atlantic a l'Indás, cristalizadas dins aquel estadi, e coneissent enseguida una evolucion autonòma.
La granda majoritat del lexic etrusc efectivament a pas de punt comun identificable amb las racinas indoeuropèas rebastida. Es per exemple la posicion de Bader, Sergent, e mai. Se basan sus la numeracion etrusca (ðu 1 ; zal 2 ; ci 3 ; sa 4 ; max 5 ; huð 6 ; sar 10) e sus qualques mòts relatius a la familha (ruva, fraire ; sex, sòrra ; clan, filh, lupu, morir, tiu, luna, mes) a lors equivalents latins (unus, duo, tres, quattuor, quinque, sex, decem, frater, soror, filius, morire, luna) e indoeuropèus *(oinos, duwo, treyes, kwetwores, penkwe, s(w)eks, dekmt, bhrater, dhugeter, sunus, mer-, mans-), mas tanben spur ciutat o encara al-, donar, eca. Savent que la numeracion e los noms sus la familha son aqueles que son mens susceptibles d'èsser empruntats a de substrats primitius en rason de lor importança e de lor emplec quotidian, se pòt qu'examinar amb mai granda prudéncia un emprunt dels numerals a una lenga aborigèna non indoeuropèa. E mai, cap de lenga indoeuropèa coneguda, presenta o passada, foguèt classificada coma aglutinanta; al contrari, l'existéncia del basc, lenga non indoeuropèa aglutinanta, benlèu mai anciana que l'etrusc, refortís l'opinion que los idiòmas aglutinans preexistissián a l'arrivada dels Indoeuropèus al sud d'Euròpa. .
De mòts, en minoritat, apartenon pas dirèctament a la lenga etrusca; s'agís d'emprunts « etrusquisats », fachs a las lengas dels diverses autres pòbles qu'èran en rapòrt amb los Etruscs.
A l'ora d'ara, segon Mallory, l'ipotèsi mai economica consistís a veire dins los Etruscs un pòble indigèn, de lenga non indoeuropèa, avent sens dobte mantengut de ligams comercials amb l'èst del bacin mediterranèu. Mas los fachs son caputs e las darrièras recercas efectuadas pels geneticians semblan probar que los Etruscs son de segur venguts d'Asia Minora coma l'aviá escrich Erodòt. Lo comparatista Michel Morvan (especialista del basc e etimologista) prepausa de raprochar lo nombre tres etrusc (ci) d'aquel de l'orit (ki).
Un exemple de tèxte etrusc[modificar | modificar la font]
Una inscripcion funerària de Tarquinia, citada per Jean-Paul Thuillier, dona plan las limitas de çò que savèm e de çò qu'ignoram de la lenga etrusca.
FELSNAS:LA:LETHES - SVALCE:AVIL:CVI - MURCE:CAPVE - TLECHE:HANIPALVSCLE
« Larth (prenom) Felsnas (nom de familha), filh de Lethe (nom del paire, que pòt significar esclau o descendant d'esclau), visquèt 106 ans. A (x...) Capoá (y...) per Annibal »
Se sabèm legir sens dificultat los noms pròpris, los ligams familhals e de tèrmas socials coma « esclau », los verbs MVRCE (actiu) e TLECHE (passiu) demòran misterioses. Se poiriá comprendre que le defondut « defendèt Capoá confisada per Annibal » (Auriá combatut coma mercenari dins l'armada cartaginesa), o « tornèt prene Capoá conquerida per Annibal » (Auriá servit dins una coòrta auxiliària de l'armada romana) o « restaurèt Capoá roïnada per Annibal » (Auriá participat a la reconstruccion de la vila aprèp la 2a guèrra Punica).
Qualques mòts coneguts de la lenga etrusca[modificar | modificar la font]
de gras de parentats son coneguts mercé a las inscripcions reportadas dins los tombèls:
- papa (grand paire),
- ati nacna (grand maire),
- clan (filh),
- sec (filha),
- tusurhtir (espos),
- puia (espoda),
- thuva (fraire),
- papacs (nebot).
Qualques prenoms revelats per l'epigrafia[modificar | modificar la font]
- feminins : Ram(a)tha ; Tanachilla ; Velia ; Larthia ;
- masculins : Larth ; Seth(re) (Setrius) ; Aruns ; Vel.
La numeracion[modificar | modificar la font]
Los dètz primièrs chifras, que los sièis primièrs inscrichs suls dats[5] (los autres chifras foguèron deduits per d'addicions explicitas):
- θu
- zal
- ci
- huθ
- max
- śa
- semφ
- cesp
- nurφ
- śar
Un article recent de S. A. Iatsemirsky [1] torna sus l'interpretacion de śar per dètz, e preferís li substituir halx, per comparason amb los numerals desenas, que, levat per vint (zaθrum) se forman totes en apondent un sufixe -alx. Lo substantiu halx essent atestat dins de passatges avent trach a de nombres, Iatsemirsky ne conclutz que halx significa dètz, śar significant alara dotze, per semblança fonetic entre śar e zal (ś t z semblant èsser intercambiable).
L'alfabet[modificar | modificar la font]
Qualques mòts etruscs nos venent mejans lo latin[modificar | modificar la font]
Los Latins empruntèron de de mòts etruscs coma haruspix (devinaire) e lanista (mèstre de gladiators). Qualques uns son encora presents, coma « istrion », « mecèn » (nom d'un ministre roman d'origina etrusca, vengut nom commun) e « persona » ; vedriá del nom del jòc de Phersu, personatge masquetat e barbut, a l'encòp menaçant e comic, qu'aparaissiá dins los espectacles funeraris. En latin, persona designava la masqueta de teatre, puèi lo ròtlz, avant de prene un sens mai general[6].
Los noms dels dieus[modificar | modificar la font]
Venon del Panteon Orit e pregrèc. Teshub per exemple, lo Tarhui ati vengut Tarhund/Tarchun pels Itits vengut Tarchonte (Archonte)/Tagete (Tagès) pels Etruscs. Es lo meteis dels autres dieud: Turan « divesa del cèl » (Vènus) ; Laran « dieu de la tempèsta » (Mart) ; Fufluns « dieu solelh » ; Thesan « divesa de la lutz » (Aurora).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Dominique Briquel, La Civilisation étrusque, p. 26
- ↑ « mai que l'ensems dels autres tèxtes de l'Itàlia preromana », Dominique Briquel, La Civilisation étrusque, p. 22
- ↑ (fr)Notícia del musèu arqueologic de Perosa
- ↑ (fr)Les Etrusques et l'Italie avant Rome : De la Protohistoire à la guerre sociale de Ranuccio Bianchi bandinelli, Antonio Giuliano, et Jean-Paul Thuillier, p. 165
- ↑ Exemplaris conservats a la Bibliotèca de França
- ↑ (fr)J. Heurgon, La Vie quotidienne chez les Étrusques, 1961
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (it)Il « mistero » della lingua etrusca, Romolo A. Staccioli (i a a la fin d'aquel obratge un glossari dels mòts etruscs actualament dechifrats de segur.) Newton Compton editori, Roma, 1977. 2° édition, 1987.
- (it)Gli Etruschi: una nuova immagine, Mauro Cristofani, Giunti, Firenze, 1984.
- (it)Rivista di epigrafia etrusca, Mauro Cristofani (in Revue Studi Etruschi, publiée par l'Istituto di Studi Etruschi e Italici, Firenze)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Era Glèia dera Mare de Diu de Mijaran acuelherà deman dissabte dia 9 de junh, un nau acte de liurament des prèmis literaris des concorsi XXVIIIau Mossen Condò Sambeat e XVIIIau. Aran de Literatura, atau coma deth XIau concors de Diboish ena Escòla e deth XIau Festivau de Teatre ena Escòla, que cada an organize eth Conselh Generau d’Aran.
Er acte de liurament des Prèmis serà presidit peth sindic d’Aran, Carlos Barrera, acompanhat deth vicesindic d’Aran, Luís Carlos Medina e es conselhèrs deth Govèrn d’Aran.
Aguest acte de liurament de prèmis s’includís laguens dera celebracion dera Hèsta d’Aran.
Infor e Fotos: CGA


text:
Economia de Guinèa Bissau
Un dels païses pus paures del mond. L'economia legala de Guinèa Bissau depend principalament de l'agricultura, de la creacion de bestiars e de la pesca, mas lo narcotrafic es probablament lo tipe de comèrci pus rendable[1]. Las plantacions d'anacard creissèron considerablament en los darrièrs ans. Lo país expòrta peis e frucha de mar aital coma pichonas quantitats de cacauèt, palmito (còr del palmièr) e fusta[1].
Loris es lo principal cultiu e noiridura basica. Malgrat aiçò, los combats entre las tropas del govèrn apiejat per Senegal, e una coalicion militara se destrusiguèron fòrça infrastructura e causèron grand prejudici a l'economia en 1998.
La guèrra civila portèt a una reduccion de 28% del produch interior brut aquel an, amb una recuperacion parciala dins lo periòde 1999-2002[1].
La produccion agricòla casèt un quicòm coma 17% durant lo conflicte, aital coma la produccion de drupas d'anacard que casèron fins a unes 30%. En empejorant la situacion, en 2000 lo prètz de la drupa d'anacard casèt de 50% sul mercat internacional, en aumentant la dificultat començada amb devastacion per encausa de la guèrra civila.
En decembre de 2003 la Banca Mondiala, lo FMI e la UNDP foguèron forçats d'intervenir per provesir auxili budgetari d'emergéncia en un total de US$ 107 milions per l'annada 2004, çò que representava mai de 80% del budgèt del país[1].
La combinason de perspectivas economicas limitadas, un govèrn central flac e dirigit per una faccio mai una posicion geografica favorabla faguèron d'aquel país de l'Africa Occidentala un escalièr del narcotrafic cap a Euròpa[1], en utilizant principalament divèrsas illas desabitadas de l'Archipèla dels Bijagós. S'estima que passan pel país 1 miliard de dolars en drògas per an[2].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ 1,0, 1,1, 1,2, 1,3, 1,4 et 1,5 The World Factbook
- ↑ Droga retorna à Guiné-Bissau opais.co.mz, 8 de junho de 2010


text:
Províncias e territòris de Canadà
Canadà es constituït de dètz províncias e de tres territòris, segon la Lei constitucionala de 1867.
Per aquesta darrièra, las detz províncias son : Albèrta, Colómbia Britanica, Illa del Prince Edoard, Manitòba, lo Nòu Brunswick, la Nòva Escòcia, Ontàrio, Quebèc, Saskatchewan, e Tèrranòva e Labrador.
Los tres territòris son : los Territòris del Nòrd Oèst, Nunavut e Yukon.
Las províncias son d'Estats que possedisson, dins lors camps de competéncias legislativas, de poders sobeirans, independentament del govèrn federal. Los territòris canadencs son de divisions administrativas que relevan del Parlament federal canadenc, que devolutz d'unes poders.
Las províncias de Canadà[modificar | modificar la font]
Nòtas:
- Just abans de la formacion de la confederacion Ontàrio e Quebèc formavan la Província de Canadà
- Nòva Escòcia, Nòu Brunswick, la Colómbia Britanica e l'Illa del Prince Edoard èran de colonias desseparadas quand dintrèron dins la confederacion. Abans de la seuna dintrada Tèrranòva èra un Domini de la Comunitat Britanica.
- Manitòba se conformèt al meteis temps que los Territòris del Nòrd-oèst.
- Saskatchewan e Albèrta foguèron creats a partir del Territòri del Nòrd-oèst.
Los territòris de Canadà[modificar | modificar la font]
Son tres los territòris de Canadà. A diferéncia de las províncias los territòris de Canadà an cap jurisdiccion inerenta e sonque gaudisson dels poders que lors son delegats pel govèrn federal. Los territòris representan la porcion de Canadà situada al nòrd de la latitud 60° N e a l'oest de la Baia d'Hudson, aital coma gaireben totas las illas al nòrd del Canadà continental (dempuèi la Baia de James fins a las illas de l'Àrtic).


text:
29/06/2017
La mauvenguda (extrach) de Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
Son rasís lo mur de rauchas engraissadas d’aiga. La Jana sec lo Blasi que a prés la sacha a plen braç e que tòrna pensar a las monstruosas volontats de la filha. De las trainadas color de cendres se son placadas sus lo chais brunesit de la Mauvenguda coma se, per endrechs, la vita se’n anava. Quo es que se tòrna veire quí, la velha, las chambas dins quela fanha silenciosa e afamgalida.
- T’apropches pas de tròp, marmusa, migrosa.
- ... Faudriá èsser neci per se laissar prener quí dedins, çò-ditz mocandier emb una votz que, ela-mesma, a de mau a se surtir d’una autra nauva : quela promessa criminala que ven de far emb l’intencion de l’acomplir... Un goiasson de quatre ans, dise pas... mas tu o io !...
La Jana ditz ren. Tòrna veire las aparicions. Puei las balaja en se las explicant emb una luor de bel eime : quela lebre descharnada e quela femna sus l’aiga an pogut èsser nonmàs de las farfantelas, degudas a l’alcòl begut a las Rudessas. Tanben la color bruna de la vita li tòrna sus las jautas.
’Rieban contra la partida mens espessa de la cintura de las rauchas. L’aiga de la Mala Nauva es pas lonh darreir. La filha ditz au Blasi de voidar la sacha per terra. Zo fai, e apres ’massa un daus calhaus. Lo passa d’una man dins l’autra, lo vira, l’èspia, lo sospesa e lo tusta contra son esclòp que respond.
- Estonanta peira, remarca en fin.
- Fai coma io... li ditz vivament la Mauvenguda.
Pren un esclapon de l’estatua, e emb una brava lançada dau braç, l’envia en plen mitan de la Mala Nauva. Quita la man quasiment tot sol. Una leugiera escuma se pausa sus l’aiga suausa que se fruncís d’aneus ondulós, soples coma l’eschina d’una colobra. Lo Blasi fai parier. Lança emb sa fòrça d’òme, mai brutala. Mas sa peira vai a penas mai lonh que la peira lançada per la filha. L’un apres l’autre, tustan l’aiga e, a mesura que gitan, la surfàcia escuma en gròs bolhons que montan dau fons purit e esclatan emb de las pudentors enfetosas. Leu, los aneus liquides se fan ersas. Òm diriá que la Mala Nauva es tot d’un còp un immense pairòu bulhent sus una de las bochas de l’infern. Lo Blasi e la Jana credan per s’encoratjar e veire loquau anirá lo mai lonh. Bòtan talament d’estrambòrd a gitar las peiras que se renden pas compte de quela chausa estranja. Juegan e vesen pas que quelas ersas montan e s’espandissen sus la terra, a lors pès. Non, lo vesen pas. Son tròp ocupats per lo juòc. Vesen que demòran enquera nonmàs quatre bocins a gitar : dos per chascun. Lo Blasi en gieta un... la Jana un autre... Lo Blasi gieta lo darnier que fai un vòu corbe... Lo veiquí que a disparegut. Lo dròlle alena fòrt e ritz. La Jana ritz tanben emb lo mesme rire. Las chambas ben plantadas per terra, se prepara per gitar lo darnier de tots, mas son rire s’arresta redde. Dins sa man la peira ven de bolegar. Sos dets se deisserran tots sols. Sembla que lo calhau sautica. Quo es quò, tribola. La filha creda tant de plaser coma de paur.
- Blasi, tene un còr viu !...
Lo dròlle ufla lo rire.
- Anem, gieta viste queu còr de peira avant que sagne sus ta rauba... podriá la tacar...
Lo rire e las paraulas de l’autre la cinglan. Tanben la gieta emb la fòrça dau despiech. Seguen la corba de la peira e vesen montar una enòrma gerba d’aiga mai escumanta que las autras, espantosa e tant gròssa coma un tronc de casse centenari tres còps. La filha ‘trapa bruscament lo braç dau dròlle. Prenen en fin consciéncia de la turmenta que secod las aigas de la Mala Nauva maudicha. I a pagun dobte, venen de la provocar.
Un vent bufa de las remolinadas. Udola parier coma una bèstia malauda. Aspira e laissa tombar en cascada l’aiga uflada daus rebats negrauds. L’escuma mossa en far daus gròs bolhons. Las rauchas son desrabadas per queu còp de rauja estrange. La Mauvenguda s’agripa aus ‘bilhaments dau Blasi. An dau mau per recular. A chasque pas, lo vent eslarja sa corsa. Òm diriá que los vòu far cabussar dins l’aiga fòla. La Jana cròcha la chamisa dau dròlle. Las onglas li arpian la peu. L’estòfa ceda. Lo ‘trapa a braçat. Son chais s’escrasa sus sa peitrena d’òme. Sent chaud la peu dau dròlle. I preissa las pòtas. Lo Blasi lucha per ilhs dos. Veu pas qu’aurá, per la Jana, ren d’autre exista nonmàs eu. Sent sus sa peitrena nonmàs una pita cramada que ven de mai en mai larja.
Tot d’un còp, una luor trauca lo ceu. Leva bruscament la testa. Una granda ombra s’es desplejada. Ocupa tot lo jorn. Un trundiment sec la luor. L’auratge es quí, entier, portant totas las brasas que barrutlan din lo ceu. Lo Blasi brandís la Jana. Per fin de s’en fugir, la buta emb tota sa plena fòrça. En fin, la filha li montra sa chara : sos uelhs onte viran de las cendres mirgalhadas d’aur e de moira, pesentas e incisivas au còp. Veu sas pòtas que se tenden en desei. Un noveu esclaire lo neja de fuòc molhat e lo clina vers la Mauvenguda. Fond sas pòtas sus las soàs dins lo temps que s’esbolha la montanha de bruchs esversada per lo fuòc dau ceu.
Lo vent s’assuausa. Tanleu de las gròssas gotas tébias raian lo ceu que a lo ventre malaude. Tomban emb una corsa drecha. Son lordas e espetan sus la terra assedada. Se rodelan dins la pouvera d’aut. Leu son versadas a plenas citernas. Quo es un pauc parier coma se l’aiga braçada de la Mala Nauva tombava en plòia. Cruvelan la chaumassa que barrutla demest las niblas de colera e la terra que començan de ravinar.
Las prumieras gotas se prenen dins los piaus de la Jana e dau Blasi plunhats l’un contra l’autre. Lo dròlle fai tot son possible per acialar la Jana en la plejant emb sos grands braç, mas quita pas sas pòtas de las pòtas de la dròlla. Las grandas flambas d’amont grasilhan a l’eschala dau Bon Diu, o dau diable (Anatz veire, v’autres, qui esmància entau !...) Leu, la plòia ven mai espessa, macha. Arnhosa, tusta queu cople que demòra aquí jos sos timplats. Lo Blasi resista mas, dins sos braç, la Jana trantalha de plaser. Lo dròlle la leva e la pòrta a l’acialat daus bòscs. Los longs piaus de la Mauvenguda son placats per l’aiga que, tanben, blanqueja la peu de sa chara. L’estòfa es engemada sus sas fòrmas qu’òm diriá nudas. La sarra emb fòrça contra sa peitrena. Li demòra dins la bocha lo gost sauvatge e perfumat de las pòtas de la Jana. Se regala coma se ‘viá a beure nonmàs una sola golada d’un vin miraudiós e rare. A botat lo front contra son còu. Aurá, lo Blasi pòrta la Jana coma voliá portar quela sauvatgina que, jusca aquí li a eschapat e que, aurá, ven de se gitar dins la trapela de sos braç. Una fina vapor blancha monta de la terra. Daus uns còps, lo solelh vòu traucar demest las niblas sornas e grassas que engeman lo ceu. Lo bruch de l’aiga que copinha la terra es eissordissent.
E la Jana pesa tot d’un còp. Es lorda coma una lonja rocha. Lo Blasi la pòt pus portar. Laidonc la pausa dins la fanha que trassauta pertot sus la terra. La Jana tira lo Blasi vers ela. S’alonja a costat d’ela, jos la plòia, dins la fanha.
Lo Blasi vòu lo còrs de la Jana. Tira l’estòfa engemada a la peu. La dròlla se rend mai leugiera per l’ajudar. Quò plòu, plòu... Lo Blasi perd paciéncia. A un geste mai brusque. Tot ven d’un còp. L’aiga dau ceu riva... La Jana es nuda, lusenta de plòia. Leva los braç e los barra sus lo Blasi. La peu d’un glissa sus la peu de l’autre. Lo Blasi la sarra, la sarra... e tot d’un còp ela, bruscament creda. Per quilhs dos, plòia e fanha an subran disparegut.
Claude Seignolle, La Mauvenguda, in L’âpre verdeur des légendes, textes de Claude Seignolle choisis et traduits en occitan par Jean-Claude Dugros, Éditions de l’Anguis, Mussidan, 2010, p. 378-381.
La dobla, per Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
Quo era tanben lo reiaume de las serps emb un sobeiran cranhut. Entau, dins la Dobla, lo cingle, serp emb daus muscles e daus cròcs, qu’es pas verenosa mas qu’es sens pietat per estofar quau que siá que s’apropchava sens far atencion de son jaciaud onte engulissiá sens s’arrestar per los constants besonhs de sos sieis a uech metres de còrs gròs coma la jarra. Serp qu’era pas bric mitica e que monstraven la testa pariera coma la d’un brochet emb daus cròs de l’uelh voides mas que l’òm se figurava capables d’aver portat los fuòcs de l’embelinament e de la mòrt. E quelas serps de tots semens trevaven lo trabalh daus champs o daus bòscs dau monde de per ençai, talament fasián de las victimas a veren-en-vòles-aquí-n’as, daus uns jorns d’auratge que los rendián fòlas, folia contra qui los « enclovaires » de viperas podián ren, ilhs que tot-parier ‘ribaven, emb de las pregieras e daus gestes magics, a las empaichar d’apropchar los fens onte s’amagaven en cercha de mans per fissar.
Ne’n veguí tot plen ma pita enfància, fermijant tot lo long de las nauvas, o b’etot aus pès de las ròchas, talament que anuech enquera dins las rocalhas, las gresas o las estolhas, i a la projeccion de las fotòs de quelas salopariás dau diable e que ne’n vese onte i a pas mas onte porriá se’n trobar.
E, coma per mielhs joslinhar la fantasmagoria de queu país vispolat per las trevanças, un daus chamins secrets que va vers Compostela lo traversava, drenant per ençai daus vrais e daus faus cauquilhards, cerchant lor pan de segur coma daus traina-biaças privilegiats. O b’etot enquera, daus Crists-Chaminaires que vese enquera lo pièger demest ilhs, magre e esblanchurit penitent vestit entau per plaire a Diu (que, quo es vrai, ne’n demanda pas tant per los sents repentiments !), valent-a-dire de gaire ren sus la peu mas de tot sus l’eschina e la testa. Fau aver vist passar coma dins una chaucha-vielha quilhs personatges de pas creire en sofrença de còrs, a penas cruberts emb una sacha de juta balhada per quauque monier apietosit, trainant emb l’espatla una pesenta crotz de sapin o de casse. Fau aver vist lor còrs pesar lo doble jos lo fais, ilhs-mesmes crotz d’òs crostada emb totas las saletats de la rota e dau ceu. Fau aver vist lo sang calhat sus lor front per las arpiadas d’una corona de romzes presa aus plais dau chamin e totjorn renovelada. Fau aver vist lor regard absent de queu monde, espiant per terra, indiferent a las mocariás daus pitits o b’etot a la pietat daus grands : lor regard totjorn lonh davant ilhs, desjà quasiment ‘ribat au sublime Compostela, tot-parier enquera a tres cents legas. E tot quò d’aquí dins un rasclament de ferralhas, maisei que se trobava, çai e lai sus lor passatge, de las armas pro pietadosas per clavelar un esclòp en fer a la pauta de la crotz, per ‘mor que s’usesse pas tròp viste, o per ‘crochar de las eschinlas per las vachas aus braç en boesc per ‘mor que lo « Crist » demoresse en contact emb la realitat e s’endurmesse pas de lassiera en marchar... Òc, fau aver vist o auvit quilhs extraordinaris tesmonhatges per comprener la vertadiera existéncia d’un Diu-Grand, mas farjat emb tots los pitits dius pagans, totjorn aquí, per lo moment amagats e exigents, tainós coma la raca en esperar lor retorn victoriós, maisei que senhorejaven totjorn per la supersticion.
Ranvers onte deviá tornar mai d’un còp quand ere dròlle, endurant de las estrementidas novelas, descrubissent chasque còp d’enqueras mai negras maniganças de la maucresença nativa, en far de las novelas constatacions que apilotave en pagalha, quasiment materialisadas, dins lo granier de mon enfància : idòlas talhadas dins la fanha durcida coma un ròc ; espleitas magicas pestridas dins de la nibla solida e imatges pagans pinturats emb dau sang que se pòt pas esfaciar sus la prumiera peira dau passat, sarrant quelas richessas que mon eime anava aver rudament mestier per sos pretzfachs a venir : l’arqueologia, lo folclòre, lo contatge e l’escritura, tots goluts de remembranças.
Claude Seignolle, Una Enfància fachilhièra, in L’âpre verdeur des légendes, textes de Claude Seignolle choisis et traduits en occitan par Jean-Claude Dugros, Éditions de l’Anguis, Mussidan, 2010, p. 39-40.
L'écrivain Claude Seignolle a cent ans
Quo es a Perigüers, dins un Perigòrd trufat dau passat lo pus ancian, lo de las civilizacions longtemps apeladas « d’avant lo deluvi », que ma mair me portet en ventre, de setembre 1916 au 25 de junh 1917, a tres oras de l’apres-miegjorn petantas, los tres còps dau relòtge tustant las teuladas de la bassa vila e anonciant lo levar de rideu sus l’espectacle qu’anave jugar dins la vita. (…) La velha de ma naissença, ser dau 24 de junh, au plen dau solelh, coma fasiá plan chaud, ma portaira s’atardivet, apres lo fuòc de la Sent Joan dau barri, dins un conh de freschor, plaça Franchavila, onte la municipalitat, gloriosa dau naut passat locau, aviá botat en valor sus l’erba un sarcofage gallo-roman trobat pas lonh d’aquí. Somiant, probablament, coma totas las mairs, d’un dròlle grand, crane, engenhós, e superior aus autres (çò que auriá fòrt bien pogut ‘ribar), la paubra sobechet mas, suspresa per la nuech, s’afoliguet coma n’aviá lo secret, butant dins la solombrilha lo funebre liech chavat dau Roman que, tau un bernat l’ermita, aviá dempuei longtemps desertat son test. La tustada li faguet descrubir mila estelas, las que devián èsser aquí per un aveniment tau que lo meu, e sentiguet tanleu la prumiera de las mila dolors que ieu deviá sens pietat li ofrir en mercejaments de ma lenta liurança dins queu monde.
Veguí lo jorn chas mos grands-parents dau costat de ma mair, cors Fenelon, anciana via romana que a probablament seguit una dralha de mamots vers la rebiera. ‘Ribí jos lo signe ronhaire mas fecond daus aventuriers : l’Escarabissa, e m’esbraceiant manca de paraulas per, desjà, descrire l’epopéia dau fetus que veniá de viure, ‘ribant dins los braç d’Augustà, ma granda-mair, la sola persona de la familha que cresiá possiblas las istòrias impossiblas e que degut sentir còp sec lo pitit complice que sa dròlla li ofrissiá per olhar sa solituda de cresenta daus contes.
Claude Seignolle, Una Enfància fachilhièra, in L’âpre verdeur des légendes, textes de Claude Seignolle choisis et traduits en occitan par Jean-Claude Dugros, Éditions de l’Anguis, Mussidan, 2010.
La semaine Claude Seignolle sur Rubrica en òc
Né à Périgueux, l'écrivain et collecteur de la tradition des contes populaires vient de fêter son centième anniversaire le 25 juin. Pour fêter l'événement, Rubrica en òc propose chaque jour de cette semaine sur son blog des extraits de son œuvre traduite en occitan par Jean-Claude Dugros. Aujourd'hui, Claude Seignolle livre dans « Une enfance sorcière » l'origine de sa passion pour les pierres et les contes .
A lire « Contes populars de Perigòrd » édition bilingue, 25€ éditions Novelum IEO Perigòrd, « L'âpre verdeur des légendes » et « Contes fantastiques d'Occitanie et d'ailleurs », aux éditions l'Anguis. Voir également : http://www.ina.fr/video/CPF11000066
Cronica de toponimia, per Joan-Claudi Dugros
On dénombre de nombreux lieux-dits francisés en Font-Couverte dont la forme ancienne est en excellent occitan. À Neuvic, en 1450 et à Molière en 1462 : Font cuberta (prononcer foun cuberto/) ; à Saint-Félix-de-Villadeix en 1473 : Fon Cubertouyrade, Font cubertoirada (foun cubertouyrado) ; à Saint-Capraise-de-Lalinde, en 1475 : Fon Coberteyrada (foun couberteyrado).
Le nom de famille Cubertafon a la même origine avec l’antéposition de l’adjectif, courant en occitan, comme chauçforn (four à chaux).
Joan-Claudi Dugros


text:
Frencq
Frencq es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region dels Nauts de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Nom celte : Francillacos, #çò que significa pòble al bòrd del ruisseau.
Nom celte : Francillacos, ce qui signifie village au bord du ruisseau.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dens los Pirenèus, la diferéncia enter castèths e bòrdas n’ei pas tostemps hèra clara. Aqueste « castèth » qu’esté la sèda de la senhoria de Lesporcin.
Construccion classica deu pèmont biarno-bigordan, d’arrebòts et de lausa.
Notatz la preséncia d’enlusit tròp soventament suprimit quan se restauran vielhas casas, au profieit de pèiras aparentas.
Aqueste tipe d’arquitectura, austèra mes armoniosa, que’s mescla plan mau dab construccions baishas o de mòda provençau de teulas romanas qui floreishen en Biarn e Bigòrra.
Que’ns cau protegir la tristessa deus nostes paisatges de tojars e de branars.


text:
Moai
Los Moai (o mo‘ai) (AFI:[ˈmoʊ.aɪ]) son de figuras umanas monoliticas talhadas dins la ròca entre los ans 1250 e 1500 e presentas sus l'illa polinesiana de Rapa Nui (Illa de Pascas) . Aperaquí la mitat son sempre a Rano Raraku, la principala peirièra de moai, mas de centenas foguèron carrejadas e quilhadas sus de peirons sonats Ahu dins tot lo perimètre de l'illa. Gaireben totes los moai tenon un cap que fa los tres cinquens de la talha de son còs. Los moai representan las 'caras vivas' (aringa ora) dels avis deïficats.[1] Las estatuas èran encara sus las tèrras de sos clans quand los primièrs europèus visitèron l'illa, mas fòrça foguèron abatudas pendent los darrièrs conflictes entre clans.
La produccion e lo carreg de las estatuas es considerat coma un remarcable trabalh intellectual, creatiu, e fisic .[2] Lo pus naut moai quilhat, sonat Paro, fa 10 m de naut e pesa 75 tonas;[3] Lo pus pesuc quilhat es pus cortet, installat a Ahu Tongariki, pesa 86 tonas; e una escultura inacabada, auriá mesurat aperaquí 21 m de naut e pesat 270 tonas.


text:
Garona Nauta — Lo PòC contra lo projècte d'expleitacion d'una peirièra
En Nebosan, a Mont Maurin (Garona Nauta), un projècte d’expleitacion d’una peirièra es contestat per fòrça estatjants pr’amor que d’una part aqueste es situit al ras de las Gorgas de Sava, un siti ric en vestigis preistorics (Venus de L’Espuga), gallò-romans e medievaus e d’autra part, es teoricament protegit per l’interès de la sia fauna e de la sia flòra. Dimècres 29 de noveme de 2017, lo Musèu de Mont Maurin principalament dedicat a la Villà gallò-romana e a la preistòria e tengut per la familha Miro, foguèt liurat del seu contengut per un catorzenat de gendarmas acompanhats d’ussièrs de justícia en seguida d’una decision del Centre dels Monuments Nacionals (CNM) amb lo fòc verd de la jos-prefècta de Sant Gaudenç. Cossí èsser pas trebolat per l’empreissament e l’eficacitat de l’administracion francesa per far aplicar la decision del CMN de liurar un Musèu gerit precisament per una familha que fa partida del collectiu ostil a la decision administrativa autorizant la represa de l’expleitacion de la peirièra ? Lo Partit de la Nacion Occitana denóncia un còp de mai la politica mespresanta de l’Estat francés que preferís en « província prigonda », en Occitània, privilegiar una societat privada (SARL Dragages Garonnais) al prejudici del nòstre environament, del nòstre patrimòni !
Lo Partit de la Nacion Occitana estima que lo siti de las Gorgas de Sava deu èsser preservat per encausa de son interès environamental, patrimonial e istoric. Aqueste santuari es lo nòstre ben comun : deu pas de cap de biais èsser sacrificat per d’interesses privats. Lo Partit de la Nacion Occitana exigís que los objèctes confiscats pel CMN e l’Estat francés tòrnen lèu-lèu al Musèu arqueologic de Mont Maurin. Dun biais general, lo Partit de la Nacion Occitana considèra que las descobèrtas de las furgas arqueologicas practicadas en Occitània devon demorar al país. Per exemple l’original de l’estatueta de la Venus de l’Espuga qu’es ara per ara al Musèu de l’Òme a París, deuriá logicament èsser expausada dins un musèu occitan.
Partit de la Nacion Occitana (PNO)


text:
Aux sources du poème : les manuscrits de Marcelle Delpastre / Nadège Saint-Martin
Saint-Martin, Nadège
Era bibliotèca de Lemòtges que dispausa d’un fons d’ua riquesa grana, mes tròp pauc espleitat peth moment, eth fons Delpastre. Depausat e classat per Jan dau Melhau, aqueth fons que conten eths manescrits deras òbras poeticas, deths escrits en pròsa, deths racontes autobiografics, deths trabalhs etnografics, enter autes quadernets de jounesa, letras e revistas. A maugrat eths nòstes sejorns tròp cortets a Lemòtges, que’ns permeten solament d’esbauçar ua debuta de soscadissa, era consultacion deth fons que’ns sembla d’un interès màger tad ensajar de n’aprénguer un pauc mes sus eth processús de creacion de Delpastre. Delà eth caminament cronologic dera òbra, que hica en relèu era evolucion dera forma dempuish era ballada dera fin deras annadas cinquanta, dinc ath saume e ath poèma long praticats dinc ara debuta deras annadas nonanta, eths manescrits que’ns permeten de ns’assabentar sus era vaduda deth poèma e’ra maturacion deth arrecuelh. Se eths manescrits pauc rajats plaidejan en favor d’ua poesia que gessís deth poèta d’un biaish espontanèu (çò que reïvindica dab fòrça eth autor), que deishan pasmens sentir era organizacion rigorosa que presidís ara elaboracion deth tèxte e deth arrecuelh. Que’ns perpausam donc de hèr un torn rapide deth estat deth hons, abans de ns’arrestar mes longament sus era elaboracion deth poèma e deth arrecuelh, ath lum deths manescrits.


text:
Canals (Tarn e Garona)
Canals[1],[2],[3] (oficialament en francés Canals) es una comuna carcinòla d'Occitània, situada dins lo departament de Tarn e Garona e de la region Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa, Canals domina Garona e lo Canal lateral a Garona.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas de Canals remontan al sègle III. Cal fa mencion del passatge a Canals de Napoleon I.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo far rèste de l'aéropostale, situat sul camin del Geisse, una anciana via romana.
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ http://voyage-etude-auschwitz.net/fr/34-Marie-Rose-Gineste.html


text:
Aucun produit
Filtres
Chaîne maille forçat 0.8 mm de 40 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 0.8 mm de 42 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 0.8 mm de 45 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 0.8 mm de 50 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1 mm de 38 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1 mm de 40 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1 mm de 42 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1 mm de 45 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1 mm de 50 centimètres en argent
Chaîne de cou maille forçat 1 mm de 55 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1 mm de 60 centimètres en argent
Chaîne maille forçat 1.30 mm de 38 centimètres en argent


text:
Venda de libres, CD, DVD, Camisetas, Gadgets
L'Institut d'Estudis Occitans - Tarn favorisa la difusion de la creation culturala en occitan:
- L’edicion dels obratges seunes : clicar aicí per telecargar lo catalòg de nòstras publicacions. L'Institut d'Estudis Occitans – Tarn ven d'editar "Belugas d’endacòm mai - Etincelles pour un ailleurs", libre bilingüe occitan/francés, de Claudi Assemat. A l’entorn d’una bòria - La Fruchariá Nauta - destrusida per la volontat dels òmes, lo Claudi Assemat menèt un remirable trabalh d’un punt de vista istoric e memorial. Brave omenatge portat a las generacions precedentas. Capitèt a montar una pichona còla d’Auxilhoneses e de Brespinòls que los menèt mai d’un còp dins aquel airal de la montanha negra. Telecargar lo bon de comanda de "Belugas d’endacòm mai - Etincelles pour un ailleurs".
- La micrò-edicion : libret imprimit per informatica. Telecargar la tièira dels librets dejà publicats.
- Doas mediatècas associativas per promòure los produches de creacion culturala, literatura, musica, testimònis d'una efervescéncia artistica.
- E una librariá del catalòg ric et totjorn renovelat, qu'assegura una difusion autonòma, tant de las produccions seunas que de las produccions occitanas dels autres editors.
Per passar comanda:
- Pels librairis ou autras estructuras, se pòt commandar directament a l'Institut d'Estudis Occitans – Tarn (05 63 79 06 67 o Aquesta adreça email es aparada contra los robots dels spammors, devètz activar Javascript per la veire. ). (levat lo libre « La croix occitane, version augmentée » despachada en de Miègjorn-Pirenèus e Lengadòc-Rosselhon, pel Comptoir du Livre (05 62 11 73 73).
- Pels particulièrs, podètz
- crompar los libres dins una de las doas mediatèces-librairiás:
- commandar per correspondéncia en nos tornant lo(s) bons de commanda(s) dels obratges e/o dels micrò-edicion amb lo chèc de règlament a:


text:
Grop foncional
En quimia, subretot en quimia organica, los grops foncionals son d'estructuras submolecularas, caracterizadas per una connectivitat e composicion especifica elementària, que conferís reactivitat a la molecula que los conten. La combinason dels noms dels grops foncionals amb los noms dels alcans que ne provenon genèra una nomenclatura sistematica per nomenar los compausats organics.
Somari
Comuns[modificar | modificar la font]
Los grops foncionals pus comuns son:
Amb azòt[modificar | modificar la font]
I a fòrça grops foncionals, en mai de las amidas e aminas, que contenon d'atòms d'azòt:
Amb sofre[modificar | modificar la font]
Autres grops foncionals que contenon d'atòms de sofre:
Autres[modificar | modificar la font]
Autres grops foncionals:


text:
Prunières
Prunières en arpitan (Prunières en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Prunières a situat a 3 km de la Mure sus la rota de las corniches del Dragon, #que condusís cap al Lac de Monteynard. Situat en cara del Triéves aquel vilatge beneficia d'un climat protegit dels vents del nòrd (bise) #qu'escampan lo scenari de la Matheysine.
La commune de Prunières est située à 3 km de la Mure sur la route des corniches du Drac, qui conduit vers le Lac de Monteynard. Situé en face du Triéves ce village bénéficie d'un climat abrité des vents du nord (bise) qui balayent le plateau de la Matheysine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dijòus, 11 d'octòbre de 2018, 03h00
Entre la prima e l'automne, lo Festenau «Les Troubadours chantent l'art roman » se debana cada an despuèi 2006 en region Occitanie e mai en Catalonha. Lo principe es la ligason entre leis edificis religiós e leis artistas que meton a l'onor de musicas de Mediterranèa. E mai se, de còps que i a, coma a Banhòus de Cese dins nòstre reportatge, lei concèrts se pòdon debanar dins de salas modèrnas. D'entrevistas e d'imatges de la serada dau 28 de setembre vos donaràn un apercebut d'aqueu festenau particularament estacat a nòstra cultura. Un reportatge d'Amada Cròs.


text:
Frédéric Mistral et la Provence dans l'œuvre poétique et narrative de la Chilienne Gabriela Mistral / Benoît Santini [conferéncia]
Santini, Benoît. Conférencier
Altaïr-prod. Metteur en scène ou réalisateur
Centre Interrégional de Développement de l'Occitan. Producteur
Aquesta conferéncia foguèt filmada lo 21 de novembre de 2014 dins l'encastre del collòqui "Lire Mistral en 2014" organizat a Besièrs per las universitats de Bordèu-III, Pau-Pays de l'Adour, Nice-Sophia Antipolis, Montpelhièr-III, Tolosa-II e lo CIRDÒC.


text:
04 février 2018
Hialat perdut / Réseau perdu
La nueit que's minjava aqueth dia hred e emplogit de genèr. Que me'n tornavi en m'esdeburant. Dab los contravents barrats, los ostaus deu vesiat qu'èran com los lugrans estupats d'un mondòt desanat e sonque las autòs qui esliçavan suus camins que hasèn drin de lutz en descampa. E que cadoi lavetz, plen de nostalgia, hens los sovièrs luenhècs deu temps mainadèc. Que vedoi a la Laurença de Feugàs, l'aubergista deu quartièr, suu solar de l'ostau, bèra dauna deu pèu blanc escricada e arcuelhiva, qui hasè quate istuèras dab tots los qui... [Lire la suite]
20 février 2016
L'escòla / L'école
L'escòla "Ua escòla qui barra la clau qu'ei un vilatge qui's moreish". B'an rason de créder aquesta expression populara. Si passatz peu bordalat de Lasbòrdas, a uas camadas deu caminau de Salias a Sauvatèrra, que destriaratz lhèu ua bastissi hauturosa dab frinèstas haut pitadas e parets espessas, costejada d'un cobèrt escur e airejat. Lhèu qu'aubiraratz davant tres o quate platanas talhadas e bodonhadas, e au hons de la cort omprejada los comuns. Dab la portalada qui s'espia au caminau e au País Basc, aquera bastissi vodada au... [Lire la suite]


text:
1160
Aquesta pagina concernís l'an 1160 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fondacion de l'Abadiá cistersenca dau Toronet.
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'afaire dei dos papas ambé l'organizacion d'un concili a Neuf-Marché. Reconegut per la màger part de l'Occident crestian (França, Anglatèrra, Escòcia, reiaumes iberics e Sicília), Alexandre III excomuniquèt l'emperaire Frederic Barbarossa que sosteniá son rivau Victor IV.
Pasmens, l'ententuda entre Loís VII e Alexandre III foguèt menaçada per lo tresen maridatge dau rèi (amb Adela de Champanha). D'efèct, aquò entraïnèt l'anóncia oficiala deis acordalhas entre lo fiu d'Enric II e la tresena filha dau rèi francés laissant imaginar la possibilitat de reünir lei domenis francés, anglés e aquitans entre lei mans de son fiu (car lo Reiaume de França aviá totjorn pas d'eiretier mascle). Òr, lo papa foguèt acusat d'aver autorizat aquela anóncia, çò que suscitèt lo maucontentament reiau (→ 1161).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Almohade[modificar | modificar la font]
Sota la direccion dau califa Abd al-Mumin, de trabalhs de fortificacion dei ribas de l'Estrech de Gibartar aguèron luòc dins lo corrent de l'annada. En parallèl, una armada almohada capitèt de batre una armada castelhana dins la region de Badajoz.
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Faiz que foguèt remplaçat per Al-Adid. Pasmens, lo califa aviá totjorn ges de poder.
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Dubèrtura de negociacions entre l'Empèri Bizantin e lo Comtat de Trípol per organizar un maridatge entre l'emperaire Manuel Ièr Komnenos e Melisendra de Trípol, sòrre de Raimon. D'autrei negociacions similaras foguèron tanben menadas entre lei Bizantins e lo Principat d'Antioquiá per organizar un maridatge entre l'emperaire e Maria d'Antioquiá. Lei Bizantins chausiguèron la sòrre de Raimon e lei negociacions se portèron sus la valor de la dòt e la preparacion d'una flòta per menar la princessa a Constantinòple.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Granda Famina en Irlanda
La Granda Famina (en irlandés An Gorta Mór o An Drochshaol, en anglés the Blight, The Irish Potato Famine o The Great Famine) es lo nom donat an una famina majora en Irlanda entre 1845 e 1849. Siguèt en gròssa partida lo resultat de 50 ans d'interaccions desastrosas entre la politica economica imperiala britanica, dei metòdes agricòlas inapropriats e de l'aparicion dau mildió sus l'illa, un bolet parasite que quasi anientèt d'un còup lei culturas localas de tartiflas, manjar de basa dei païsans irlandés.


text:
dilluns, 15 d’octubre de 2012
Pòker de gols entà passar a 4ua ronda dera Copa de Midi
Classificacion fàcil era artenhuda aguest darrèr dissabte contra er equip deth St. Martory. Des d’ un començament, se veiguec era diferéncia de categoria entre es dus equips. Ena menuta 15’, Moha dempús de desviar damb eth cap ua fauta shutada per Miguel, marcaue eth 1-0. Eth 2-0 siguec marcat per Chapo damb un shut des deth laterau damb parabola que sorprenec ath portèr francés. Eth St. Martory s’apropèc en àrea aranesa e artenhec un gol que siguec anulat per dehòra de jòc. Apròp deth descans, Moha a passada de Pèir artenhíe eth 3-0. Encara auec eth madeish jogador ua bona ocasion ena darrèra menuta dera prumèra mietat mès en sòn shut fluish podec èster desviat per un defensa. Tamb eth 3-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, en començament, eth St. Martory shutèc en dues ocasions ena porteria aranesa, mès Kike arturèc era pilota. Era U.E. Bossòst auec ua bona ocasion en un shut de Miguel que toquèc eth garròt dera porteria francesa. En ua bona jogada de tot er equip, acabèc en un centro de Chapo qu´ac rematèc Ignasi de cap en garròt. Non auerem sòrt damb es garròts ena dusaua mietat. Ena darrèra menuta, ua fauta laterau shutada per Ignasi sorprenec ath portèr e plaçaue era pilota ena esquaira, ère eth 4-0 resultat ath finau deth partit.
Ara, a demorar eth sorteig de deman dimars en Toulouse e a veir quin serà eth nòste rivau entara dimenjada deth 27-28 d’octobre. Auem d’ èster contenti ja que seram un des 7 equips de Districte de Comminges presents en aguest sorteig.
Eth plòplèu partit, 4ua jornada deth campionat de Liga en Montastruc de Salies contra er equip locau, dissabte 20 d’octobre tàs 20:00 ores, partit important entre eth dusau e tresau classificat.
Aguesta semana es entrenaments son deluns e dijaus.
U.E. Bossòst : Kike, Salva, Chapo José Ramón, Piñeiro, Àlex, Pèir, Paba, Moha, Ignasi , Miguel. Remplaçants : Àlex Valdecantos, Ariel e Javi.
Trainer : Adrian.
ET. Canton St Martory: Bonato, Piovan, Belarbi, Dnuban, Fumery, Salles, Fourroux, Saux, Dussart, Guillot, Delhaye. Remplaçants: Pruvot, Pujol, Fourment.
Trainer : Fabaron Gilles.
Tarjetes auriòles: Belarbi (60’).
Gol : 1-0 Moha (15’), 2-0 Chapo (25’), 3-0 Moha (40’), 4-0 Ignasi (89’).
Arbitre : Desprats Serge.
Líniers: Copin J.Jacques, Tintelin Laurent.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
Quenton d’Apentsèl Rodes-de-Dedens
Lo quenton d’Apenzél Rodes-Entèriores (en alemand Appenzell Innerrhoden, en tuche Appezell Innerode, en francês Appenzell Rhodes-Intérieures) est un quenton de la Suisse tuche.
Liyen[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Articllo en arpetan romand / ORB
- Modèlo de populacion suissa en fôta
- Pâge g·eolocalisâye per Wikidata
- Articllo g·eolocalisâ en Tèrra
- Enfocajon Division administrativa - Populacion pas numerica
- Enfocajon Division administrativa - Supèrficie pas numerica
- Articllo a ilustrar Division administrativa
- Quenton suisso


text:
Fibra de veire
La fibra de veire es un filament de veire. Per extension, los materials composits renforçats d'aquela fibra son tot parrièr nomenats fibra de veire.
La fibra de veire es, istoricament, mai anciana que la fibra optica de 30 ans. Lo brevet data de 1930, contra los ans 1960 per la fibra optica mas sonque recentament revolucionèt l'industria veiriera utilizant sas proprietatas mecanicas e opticas.
Es presenta jos mai d'una forma, segon las aplicacions envisatjadas:
- fials de veire, fials simples o mesclat de plastics;
- vels non teissuts per las capas bituminosas;
- teissuts pels avions;
- grasilhas per renforçar los ciments, lo bitum
Somari
Proprietats[modificar | modificar la font]
La fiba de veire es interessanta per mai d'una propietats. Permet de redusir lo pes tot en melhorant las performanças, per un pretz competitiu: que se pòt far de serias. Permet per exemple un aleujament de las estructuras fins a 30 % al respècte de l'acièr.
D'autras proprietats, i a l'inercia quimica, la resisténcia als tusts, l'isolacion, ... Las principalas utilizacions de la fibra son, per òrdre d'importança[1] :
- los bastiments e las infrastructuras (29 %);
- los transports (25 %);
- l'electricitat e l'electronica (16 %);
- los esports e lésers (14 %) ;
- los equipaments industrials (11 %).
Fabricacion[modificar | modificar la font]
Fabricacion de material esportius, coma las pergas d'atletisme, los esquis, las naus, los pòsts de surf...
Matèrias primièras[modificar | modificar la font]
De tipes variats de composicions veirièras son utilizadas coma matèrias primièras, segon l'usatge especific que se'n fa. Per las fibras de renforçament, los principals veires utilizats son:
S'utiliza mai sovent lo bòr per baissar la temperatura de fusion et la fluiditat de la mèscla (çò que melhora lo fialatge).
Processus de fabricacion[modificar | modificar la font]
Lo processus se debana en etapas grandas:
- Afinament a 1 500 °C: la composicion se caufa; ven voscosa (vèrs 800 °C), puèi liquida, e fin finala se vitrifica. A 1 500 °C, es omogenèa e las darrièras bufigas e impuretats desapreisson.
- Fialatge per estirament: lo veire en fusion se transforma en filament essent estirat a granda velocitat; la filatura dels filaments pareis a la filatura textila classica per ne far un fial. Aquel fial de veire s'embobina a l'entorn d'un ais.
- Ensimatge : l'estiratge e l'embobinatge an pas pro d'efèccte per assemblar durablament los centenats de filaments en un fial (leo veire es trop lis per s'aglomerar). L'ensimatge consistís a apondre ajouter una capa protectritz per que se faga l'aglomeracion dels filaments et facilitar l'integracion dins los polimèrs.
- Finicion: los fials son enseguida embobinats o copats segon las utilizacions.
- Secatge (oven drying): los fials son fin finala secats a de des temperaturas de 700 a 800 °C.
Usatge[modificar | modificar la font]
La fibra de veire a d'aplicacions pel renforçament[2], l'isolacion[3] e l'optica. La primièra aplicacion es la mai importanta: la fibra de veire es utlizada per renforçar los betons o los Polimèrs per fabricar de materials composits. Son alara capables de se substituar a l'acièr o al carton. Lo material composit resultant, conegut jol nom de glass-reinforced plastic (GRP) sovent nomenat « fibrea de veire » en lengatge corrent.
Pel renforçament[modificar | modificar la font]
Dins 9 escasenças sus 10, la fibrea de veire es utilizada coma armadura dans dins los composits de resina mai sovent termodurcissables, poliester, vinilester o epoxy. Dins aqueles materials, coma pel beton armat, ambedos materials se completan, compensant les flaquesas de l'autre. Las fibras balhan de resisténcia de traccion alara que la matritz lor permet de suportar de cargas de compression. S'utiliza lo molatge al contacte o lo molatge par compression mai sovent.
La fibra de veire es tanben utilizat dins las tecnicas de reabilitacion sens trencadas de las canalizacions (reparacion per l'interior), que la canalizacion en plaça servís de cofratge a la fibra de veire impregnat de resina.
Per l'isolacion: la lana de veire[modificar | modificar la font]
Amb las politicas d'economia energetica, la fibra, per las qualitats d'isolacion, es un element obligat. Per aquel material, la fabricacion se fa per encolatge de las fibras per una resina sintetica. Lo produch acabat pren la forma de panels rigids o de matelás soples per aparar parets e plafons, o encara la forma de clòscs per isolar los tudèls.
Per l'optica[modificar | modificar la font]
Las fibras de veires,mercés a lor soplesa, lor transparéncia e lor excellenta capacitat de transmission de la lutz, son juntas en faissels e utilizadas coma fibras opticas. L'utilizacion máger es de segur l'endoscopia: un canal permet d'esclairar, per exemple las bronquis, alara qu'un autre canal torna la lutz rebatida sus las bronquis.
Per la telecomunicacion[modificar | modificar la font]
Se pòt tanben l'utilizar per d'aplicacions telecom, tradusent lo senhal util sens impulsions electricas, mas amb d'impulsions luminosas. Mas las grandas disténcias demanda una puretat e una resisténcia mecanica perfeicha, alara una tròp granda dispersion de la lutz manariá a una pèrda del messagte.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Font: St Gobain-Vetrotex
- ↑ RFG en anglés (Reinforcement Fibre Glass)
- ↑ IFG en anglés (Insulation Fibre Glass)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Liens externes[modificar | modificar la font]
- (fr)Verre Online
- (fr)Mineralinfo


text:
21/05/2016
Cluc, cloc, fai lo grapaud, per Micheu Chapduelh
Si je vous parle en français de l’alyte accoucheur, vous vous demanderez certainement de quoi il s’agit, alors que si je vous en parle en occitan, vous saurez tout de suite de quoi il est question. Alors n’hésitons pas !
Una nòta de musica ven de surtir de terra. Un SI. Un pauc mai luenh una autra, un MON. Me diretz que i a pas de MON dins la gama. Mas si ! Pas en gama umana, mas en gama grapaudina. Qué ? Sabiatz pas que i a daus grapauds musicaires ? Ò segur, lo gròs grapaud ventrut que los uns disen « mercier » e d’autres « sabatier » (mas que vend pas de merçariá e fabrica pas de sabatas) chanta gaire. Sap nonmàs rotar coma un que a tròp minjat. Mas si gratatz aquí d’onte lo SI o lo MON venen de surtir, trobaretz un gente grapaudon, lo Simon, que, aurá au primtemps, pòrta sos uòus sus son eschina. Acordat en « CLUC », quo es un Clucaron, en « CLOC », quo es un clocareu. E quand n’i a una vintena, pas besonh de pianò. Quo es tota una melodia plan engrunada que suert de terra. E chascun fai sa nòta a son torn : son solidaris e se respectan los uns los autres. E zo disen dins lor chançon :
« Cluc, cloc !Ai pus d’òli dins mon bujon.
Cluc ! cloc ! Io n’ai ben per dos.
Partatgem tots dos, cloc, cloc ! »
S’uflan pas coma los gròs grapauds pretenciós que daus meschants colhons autres còps fasián fumar per los far esclatar. Lo clocareu fuma pas e zo ditz :
« Cluc, cloc ! As tu dau tabat ?
Non, non ! non !
Ni me, ni te, cloc, cloc ! »
Una bestiòla simpatica que zo seriá enquera mai si esperava pas la nuech per chantar. Totjorn començan lor simfonia au moment que voletz durmir ! Si sabetz lo reglar sus lo jorn, escrivetz-me. Mercés.
Micheu Chapduelh
09:12 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Aqueste film negre e blanc mut realizat per Michel Cans a Tesan de Besièrs (Erau) se dubrís sus d'imatges de l'escòla Louis Prunet flame nòva. Es doncas pas anterior a 1955, annada de l'inauguracion d'aquesta escòla.
Aprèp la visita de l'escòla, plaça a la sortida dels escolans puèi a una sortida de glèisa. Aprèp de scènas per carrièra (pasants, taulièrs de peisses, una femna que mena una carreta) se ve la venda dels Bleuets, apausats a las botonièras, puèi un desfilat d'ancians combatents acompanhats per la fanfara, e enfin una ceremonia del sovenir al monument als mòrts amb lo depaus d'una garba.