text:
Títol : La Dintrada
Quan : dissabte 22 de seteme 2018
On : Tolosa (31)
Organizator : Occitània, Alliance Libre Européenne
Tà'n saber mei
La jornada que començarà dab un estat deus lòcs de l’actualitat occitana de l’annada, dab intervencions de diferents actors associatius, professionaus e elejuts.
Lo vrèspe, que i aurà tres comissions separadas dont la tòca e serà de discutir deus objectius per çò qui ei de tres subjèctes : transmission de la lenga e socializacion, democracia e politica, navèras tecnologias.
Après la mesa en comun, que serà question de l’aviada d’un grop de joens occitans “for another Europe”.
Un talhèr suus utís numerics collaboratius que serà tanben present tot lo dia, animat per Aura Séguier deu Congrès permanent de la lenga occitana.


c: text/html

text:
Sasida optica per J. Lafita (progècte DiGaM). Mesa al format HTML per J.-F. Blanc.
En parlant de Lengadòc, nos referissèm, non pas
a la província reiala de l'ancian regim, mas puslèu
al grop de païses qu'emplegan los parlars lengadocians. Es
atal qu'anexam al nòstre domeni : Agenés, Carcin,
Roèrgue, Orlhagués e païs de Fois, e que ne
trasèm Velai, Vivarés e païs de Nimes e d'Usès*.
* Convendriá d'i ajustar encara los parlars del Peirigòrd meridional (Brageirac e Sarlat) que presentan los caractèrs distinctius del lengadocian.
Aquel vast airal enclau aproximativament onze despartiments : Lausèra, Avairon, lt, lt e Garona, Tarn e Garona, Tarn, Nauta Garona, Aude, Arièja, Erau e Gard. Cal i ajustar una part de Cantal, de Gironda e de Pirenèus Orientals, e ne distraire una part d' lt e Garona, Tarn e Garona, Nauta Garona, Arièja e Gard. Aquò representa almens 3.500.000 abitants sus un total d'unis dètz milions d' ccitans cispirenencs. Lo dialècte lengadocian constituís donc la mai poderosa unitat linguistica de la Tèrra d' c.
Aquela unitat resulta de la configuracion geografica de la província entre Ròse, Garona, Mediterranèa, Pirenèus e Massís septentrional. Suls penjals meridionals d'aquel Massís, isolats del Nòrd pels Monts d'Auvèrnha e de la Margarida, los païses de cantonament (Orlhagués, Gavaudan, Roèrgue, Cevenas, Naut Carcin e Albigés) se religan estreitament per las vals de Tarn, d' lt e de lors afluents cap a Garona, e per las vals de Gard e d'Erau cap a la mar, als païses de passatge (Nimesenc, Montpelhierenc, Biterrés, Narbonés, Carcassés, Lauragués, Tolosan, Bas Carcin e Agenés), que s'escalonan de Ròse a Garona per la planura estreita del ribairés mediterranenc, la val inferiora d'Aude e de son afluent Fresquèl e lo còl de Naurosa. De pariva faiçon, las nautas vals d'Aude e d'Arièja embrancan Rasés amb Carcassés e lo païs de Fois amb Tolosan.
L'interdependéncia d'aquels terraires es la consequéncia d'aquela disposicion fisica. De Narbona a Carcassona, se crosan los vièlhs camins que, despuèi los temps de la preïstòria, meton en relacion las tèrras ibericas de Catalonha amb Provença e lo Massís septentrional, lo bacin de Ròse amb lo de Garona. La sofraita d'un grand centre de convergéncia es estada parcialament suplida per aquels ligams geografics que, de tot temps, an solidarizat las tèrras lengadocianas. Per dessús las varietats geologicas e etnicas, Lengadòc a congreat e servat una vida comuna tant e mai que cap d'autre païs natural. De mai, sa situacion l'a gandit pendent de longs sègles de las influéncias racicas e linguisticas vengudas del Nòrd. Aquestas l'an pogut aténher que sedaçadas e amortidas a travèrs Provença a l'Est e Lemosin al Nord-Oèst.
Es pas tròp s'aventurar de dire que l'òssa montanhenca
d' ccitània a favorizat la fixacion e la permanéncia
de las raças preïstoricas. Los limits de la lenga
d'Oïl e de la lenga d' c mòstran clarament lo ròtle
jogat pel sistèma orografic dins la conservacion dels pòbles
meridionals. Al Nòrd d'aquel limit, los envasidors balajan
literalament las populacions; al Sud, al contrari, pòdon
penetrar que per infiltracion e barreja amb los autoctòns.
A la fin de l'epòca neolitica e a la del bronze, los dos penjals dels Pirenèus veson se desvolopar una cultura pròpria, aquela del pòble pirenenc que correspond a la civilizacion megalitica, dont los Basques serián los darrièrs representants. Segon Bosch i Gimpera e Serra Ràfols, sas manifestacions s'espandisson dels Pirenèus catalans al Massís septentrional e, al delà de Ròse, fins als Alps Maritims. Los envasidors venguts d'Africa o d'Asia poiràn s'i barrejar, mas arribaràn pas jamai a obliterar aquel primièr fons racial.
Demest aquestis, los escrivans de l'antiquitat senhalan los Ligurs, d'origina mal coneguda, que, vèrs lo segond millenari abans Jèsus Crist, ocupèron l'Euròpa occidentala per se cantonar pus tard dins los Alps de Provença. Correspondon dins nòstras regions a l'edat del bronze. Prèp de onze cents ans après, los primièrs Cèltas s'infiltran dins las tèrras occitanas e i pòrtan la cultura halstatiana del fèr. Cap a l'an 500 abans Jèsus Crist, los Ibèrs d'origina ispanò-africana caminan lo long del litoral mediterranenc per s'arrestar a Ròse.
Dins aquel periòde, los pòbles mediterranencs pòrtan lo bronze als nòstres aujòls. Del sègle VI al sègle III abans Jèsus Crist, l'influéncia grèca prend un grand desvolopament sul ribairés lengadocian amb la fondacion d'Agde e probablament del pòrt de Vendres. Los Ibèrs e los Ligurs s'ellenizan prigondament. Las excavacions de Montlaurés còsta Narbona e aquelas d'Enseruna prèp de Besièrs ne son d'irrecusables testimònis.
A la fin d'aquela pontannada, cap a l'acabament del sègle IV abans Jèsus Crist, una novèla onzada celtica, aquela dels Galleses apareis dins nòstre terrador. Los Vòlcas arecomics s'establisson sul litoral, mentre que los Vòlcas tectosags ocupan lo païs naut amb Tolosa. Darrièr elis, trobam los Elvians en Vivarés, los Velaus en Velai, los Gabals en Gavaudan, los Rutèns en Albigés e Roèrgue, los Cadurcs en Carcin, los Nitiobrigs en Agenés.
D'aquí enlà, la fisionomia del païs lengadocian es definitivament fixada. L'egemonia dels Vòlcas suls petits pòbles anteriors : autoctòns, Ligurs o Ibèrs, escapola lo primièr ensag d'unitat politica e linguistica. Mas es pas negable qu'aquela dominacion suprimiguèt pas grand causa de l'organizacion primitiva e que la gallicizacion de Lengadòc, sobretot dins los Pirenèus audencs e ariegeses e lo Massís septentrional, foguèt superficiala. m es luènh de l'istòria oficiala qu'a elevat al reng d'un dògma l'origina gallesa de tots los abitants de l'Estat francés. Aquestis foguèron mai que mai una aristocracia guerrièra inferiora en nombre. La conquista gallesa cambièt pas mai la raça occitana que la conquista francesa al sègle XIII.
L'arribada dels Romans, cobeses de s'assegurar una via terrèstra
de comunicacion amb la Tarraconesa, trebolèt fòrt
pauc l'estat de causas creat per l'installacion dels Galleses.
La cultura latina se substituiguèt simplament a la cultura
grèca. Los Vòlcas foguèron d'en primièr
de pòbles federats, servant lor govèrn e lor lenga.
Las divisions en civitates , pagi e vici gardan l'emmòtle
primitiu. Cal notar que lo primièr traçat de la
província romana seguís en gròs los confinhs
lengadocians. Dins aquel primièr periòde, la gallicizacion
de Lengadòc e mai de Catalonha fa de notables progrèsses.
N'es una pròva lo desvolopament dels toponims mixtes gallò-latins
dins aquelas regions (formas en -acos e -oialos).
Las tres principalas ciutats de Nimes, Narbona e Tolosa foguèron los tres centres d'irradiacion de la civilizacion de Roma. Es d'aquelas vilas que partissián los camins de penetracion dins las regions vesinas : de Narbona a Tolosa, de Tolosa vèrs Agenés, Carcin e Albigés; de Nimes cap a Gavaudan, Roèrgue e Auvèrnha.
La personalitat del Lengadòc futur se precisa de mai en mai e ajusta de caracteristicas novèlas a las ancianas per se diferenciar del rèsta de Gàllia. Quand l'emperador Dioclecian modifica la reparticion de las províncias, la Narbonesa es reduita gaireben exactament als limits lengadocians, e aquò fins a las invasions.
Al sègle cinquen, la fondacion d'un Estat visigotic contribuís
a destacar encara mai las tèrras lengadocianas de la Gàllia
del Nòrd per las aparentar amb las tèrras ispanicas
en fortificant la comunitat de cultura romana de la Narbonesa
e de la Tarraconesa.
Un pauc pus tard, jos los Carolingians, las colonias dels hispani fugitius davant l'invasion musulmana que venguèron s'establir en Lengadòc, e la part majora presa pels Lengadocians dins la reconquista de Catalonha contribuiguèron a ressarrar aquels antics ligams.
La creacion del reialme d'Aquitània e l'organizacion especiala de la marca de Septimània meton en evidéncia las tendéncias autonomicas dels nòstres aujòls durant aquels temps escurs e trebolats. Mas es a la dinastia dels comtes de Tolosa que conven d'atribuir lo principal ròtle dins l'unificacion dels terradors len gadocians del sègle IX al sègle XIII. Dins aquel long espaci, l'autoritat de la familha tolosenca s'afortís mai o mens dirèctament d'Agenés en Provença e d'Auvèrnha al païs de Fois. Los reis de París sèrvan tant solament una sobeiranetat nominala desprovesida de tota eficacitat practica. Dins lo meteis periòde, los comtes de Barcelona, puèi reis d'Aragon, penètran successivament, en 1067, dins lo comtat de Carcassona; en 1112, dins lo comtat de Provença e las viscomtats de Milhau e de Gavaudan; enfin, a la velha de la Crosada Albigesa, devenon senhors de Montpelhièr.
Las doas dinastias occitanas luchan per la supremacia; calguèt la Crosada per entrepachar la constitucion definitiva d'un Estat occitan escapolat parallèlament a Barcelona e a Tolosa. Los pòbles d' c avián una lenga dotada d'un prestigi internacional, un estat social pròpri, una literatura e un art originals; lor manquèt solament l'organizacion estatala per defendre aquel patrimòni.
Los elements etnics qu'an constituit lo pòble occitan explican
la formacion de doas lengas distinctas al Nòrd e al Miègjorn
de Gàllia. La França septentrionala presenta una
fòrta predominància d'elements galleses e francs,
dementre que la França del Miègjorn possedís
en pròpri un fons ligur, ibèr e visigotic absent
al Nòrd. Cal téner encara compte de las raças
neoliticas qu'an pogut subsistir dins las regions escalabrosas
dels Alps, del Massís septentrional e dels Pirenèus
plan melhor que dins las planuras obèrtas de la França
d'Oïl. Enfin, cal pas demembrar qu' ccitània, despuèi
las epòcas mai luènhas, es estada penetrada per
las civilizacions mediterranencas e particularament per las culturas
grèca e latina.
Après las invasions, lo latin evoluís e s'altèra rapidament per se diferenciar a l'aflat del substrat etnic, de la situacion geografica e de l'estat politic. Lo francés sembla s'èsser desgatjat primièr, l'occitan lo sièc un pauc pus tard. Vèrs lo sègle IX, podèm constatar l'existéncia de la lenga d' c als mots e fragments de frasa escampilhats demest lo latin de las cartas. Lo tèxt literari mai ancian, vertadièrament lengadocian, la Cançon de Santa Fe d'Agen, es atribuit pels melhors jutges al segond tèrç del sègle XI.
Malgrat l'estreita parentat racica de totas las populacions d'Occitània, lo complèx etnic ligurò-iberò-celtò-germanic, superpausat al fons preïstoric, es pas identic sus tots los punts. Avèm aquí lo principal factor de la formacion dels dialèctes e parlars occitans. L'element ligur domina en Provença, l'ibèr en Catalonha e Gasconha. Las províncias septentrionalas (Lemosin, Bassa Auvèrnha, Delfinat) son estadas las pus expausadas a l'infiltracion dels elements celtò-francs, mentre que Lengadòc presenta una mescla mai equilibrada.
Dins lo grop linguistic occitanò-romanic, tre las originas, lo gascon e lo catalan apareisson netament diferenciats. La familha provençala presenta ja qualques diferéncias a l'epòca classica qu'an anat en creissent fins a l'epòca modèrna.
Las regions nòrd-occitanas expausadas a la pression continua de la França d'Oïl, sobretot a l'Oèst, païs de planas obèrtas, an vist nòstra lenga recular dins las Charentes al profièit del francés. D'autre biais, aquela accion a precipitat l'evolucion fonetica e alterat lo vocabulari. Dès lo sègle XIV, los redactors de las Flors del Gay Saber podián criticar lo lemosin quar en Lemozi ditz hom granre de mots estranhs, biayssatz, trencatz e mal pauzatz que ges per aquo quar son dig en Lemozi, no los aparia hom en dictatz (Ed. Gatien Arnoult, t. II, p. 484).
De son costat, lo provençal pròpriament dit, alandat als corrents franceses, que davalan per la val de Ròse, e a las influéncias mediterranencas, presenta vèrs la meteissa epòca las primièras traças de las evolucions foneticas que lo caracterizan, e una vertadièra invasion de tèrmes estrangièrs. Ramon Feraut, autor provençal de la fin del sègle XIII, crenhiá d'èsser pas comprés :
Car ma lenga non es
De dreg proensalés.
Lo bas auvernhat e lo delfinés an talament sofèrt d'aquelas accions perturbatrises que son pas aisidament comprenedors pels autres Occitans.
Al contrari, lo lengadocian, protegit per una cinta ininterrompuda d'autres dialèctes occitans e plaçat d'esquinas contra un massís montanhós, es demorat a l'abric dels grands corrents de circulacion e a pogut defugir tota contaminacion. Son airal es estat reduit solament en Velai e Vivarés que se son destacats del tipe lengadocian normal, e dins lo païs de Nimes que s'es literalament provençalizat a una epòca modèrna.
La relativa unitat del dialècte es deguda als ligams geografics estudiats pus naut qu'unisson los terradors divèrses e als païses de passatge de Ròse a Garona, qu'an obrat coma centre. D'autre biais, la dominacion politica dels comtes de Tolosa e l'importància de lor capitala an jogat un ròtle unificador de primièr òrde durant los sègles de formacion de la lenga.
Los parlars lengadocians an, ça que la, de luènhas originas; se son constituits al torn d'antics centres successivament preceltics, galleses, gallò-romans, feudals, episcopals o pus simplament comercials, qu'a travèrs las vicissituds de l'istòria an servat lor personalitat. An obrat per irradiacion en unificant mai o mens eficaçament lo parlar de lor ròdol. Lo maximum de diferenciacion es estat atench dins los païses de cantonament del Massís septentrional e dels Pirenèus, lo minimum dins los païses de passatge del ribairés de la mar, del còl de Naurosa e de la val garonenca.
Òm pòt definir una lenga, un dialècte o un
parlar : un grop de parlars naturals que possedisson un cèrt
nombre de caractèrs comuns. La lenga, lo dialècte
e lo parlar diferisson solament pel nombre e la valor d'aquels
caractèrs. Los limits que separan aquelas unitats linguisticas
son formats per una zòna d'espandida variabla, dins la
quala los caractèrs distinctius son entremalhats.
Dins la formacion d'aquelas unitats an jogat un ròtle preponderant l'encastre geografic, lo mitan etnic e l'istòria politica o economica.
Aquò dit, anam ensajar de caracterizar lo lengadocian per comparason amb los autres dialèctes o lengas que lo rodejan.
a) Per la prononciacion francesa de u (ü) allòc de
u espanhòl en catalan : leng. madur; cat. madur.
b) Per la diftongacion de e, o obèrts latins en iè, uò, uè contra i, u en catalan : leng. sièja, uèlh; cat. sitja, ull.
c) Per la persisténcia del diftong ai reduit a ei, puèi e en catalan : leng. fait; cat. fet.
d) Per la conservacion del diftong au latin reduit a o en catalan : leng. caul; cat. col.
e) Per la persisténcia de la sibilanta sonòra inter vocalica z que s'esfaça en catalan abans l'accent : leng. posal; cat. poal.
f) Per l'amudiment de d intervocalic final del latin contra sa conservacion jos forma de u en catalan : leng. pè; cat. peu.
g) Per la persisténcia de tz final que se vocaliza en u en catalan : leng. disètz, patz; cat. dieu, pau.
h) Per la reduccion de ll e nn latins intervocalics a l, n correspondent a ll, ny (lh, nh) en catalan : leng. bèla, cana; cat. bella, canya.
i) Per la conservacion dels grops mb, nd reduits a m, n en catalan : leng. comba, benda; cat. coma, bena.
j) Per la reduccion dels grops kw, gw latins o germanics en k, g conservats en catalan : leng. quatre (catre), gardar; cat. quatre, guardar.
l) Per la conservacion de l inicial palatalizat en ll (lh) en catalan : leng. luna; cat. lluna.
a) Per la persisténcia del diftong ai reduit a èi
en gascon : leng. lait; gasc. lèit.
b) Per la conservacion de f tresmudat en h aspirada en gascon : leng. forn, flor; gasc. horn, hlor.
c) Per la reduccion de ll latin intervocalic o final a l contra r e t o th en gascon : leng. aquela, aquel; gasc. aquera, aqueth.
d) Per la persisténcia de n intervocalic amudit en gascon : leng. luna; gasc. lua.
e) Per la conservacion dels grops mb, nd reduits a m, n en gascon : leng. camba, landa; gasc. cama, lana.
f) Per la persisténcia dels grops br, dr, tr reduits a b, d, t en gascon : leng. lèbre, autre; gasc. lèbe, aute.
g) Per lo non-desvolopament de a prostetic davant r inicial : leng. ram; gasc. arram.
h) Per la reduccion dels grops latins kw, gw allòc de lor persisténcia en gascon : leng. quatre (catre), gardar; gasc. quate, guardar.
i) Per la conservacion del son v fins al sègle XV, que lo gascon a tresmudat en b bilabial non explosiu despuèi sa formacion : leng. vòstre; gasc. vòste (boste).
a) Per la casuda de n intervocalic final del latin, contra sa
conservacion en provençal amb nasalizacion parciala de
la vocala : leng. (pa); prov. pan.
b) Pel cambiament quasi general de v en b, despuèi lo sègle XV, allòc de sa persisténcia en provençal : leng. fava (fabo); prov. (favo).
c) Per la conservacion de s final dels plurals, que cai regularament en provençal : leng. pòrtas, flors; prov. pòrta(s), flor(s).
d) Per la conservacion de l latin final intervocalic dins gaireben tots los parlars e per la persisténcia generala de l final provenent de ll latin o lh occitan, mentre qu'en provencal òm a una vocalizacion generala en u : leng. nadal, bèl, miral(h); prov. nadau, bèu, mirau.
a) Per la persisténcia de ca, ga latins e romans, palatalizats
en cha, ja en lemosin : leng. vaca, plaga; lem. vacha, plaja.
b) Per la conservacion de s+c, p, t, allòc de son esfaçament o vocalizacion en i gaireben generals en lemosin : leng. castèl, pasta, usclar, reviscolar, fèsta, tustar, estiu, prestar, espiar, escut; lim. (chateu, pato, üclà, revicolà, feto, tütà, eitiu, preità, eipià, eicü).
c) Per la conservacion de s final, allòc de sa caseguda amb alongament de la vocala precedenta o de sa vocalizacion en lemosin : leng. cabra, cabras, òme, òmes, borgés; lim. (chabro, chabra@), (ome, omei), (burgei).
d) Per la persisténcia de ll final latin intervocalic, contra sa vocalizacion en u en lemosin : leng. castèl, vedèl; lim. (chateu) , vedeu.
REMARCA. -- L latin dona u e lh roman i : leng. nadal, trabalh; lim. : nadau, (trabai).
e) Pel cambiament general, levat del leng. oriental, del v en b, allòc de sa persisténcia frequenta en lemosin : leng. vedèl, vida (bedèl, bido); lim. vedeu, (vido).
a) Per la conservacion dels diftongs que se reduison en bas auvernhat
: leng. paire, aigas, fau, aucas, pèira; bas auv. (pere,
iga, fo, ucha, piro).
b) Per la persisténcia de las consonantas davant i, e, u, allòc de lor palatalizacion en bas auvernhat : leng. libre, dire, vinha, nud, cuba; bas auv. (lyibre, dyire, vyinho, nyu, tyubo).
REMARCA.--Aquela palatalizacion dona de sons variables segon los lòcs : ty, tchy, ts; py, ps; fy, fs; sy, ch.
c) Enfin, lo bas auvernhat presenta los caractèrs lemosins ca, ga = cha, ja, esfaçament o vocalizacion de s + c, p, t, caseguda de s final.
Los caractèrs generals del dialècte lengadocian atal precisats, anam examinar las particularitats dels diferents parlars e ensajar de n'escapolar una classificacion.
1 ) Destriarem d'en primièr los parlars meridionals que son caracterizats per l'evolucion FACTUM > fait, JUNCTUM > junt. Lo digraf -is, -iss-, del latin x, sc, es prononciat sh (ch francés) : caissa, cuèissa (caicho, quèicho). Las palatalas ch, tg, j equivalon, respectivament, a tch, dj o j : cachar, vilatge (catchà, bilatche), jamai, coja (djamai, cujo). Comprenon los parlars seguents :
a) Lo central, en usatge en Carcassés, Bas Rasés e Lauragués.
b) Lo tolosan, parlat dins lo ròdol de Tolosa; a sofèrt de l'influéncia del gascon.
c) Lo foissenc, de l'ancian païs de Fois. Es lo pus iberic dels parlars lengadocians amb lo donasanenc.
d) Lo donasanenc, dont l'airal s'espandís dins Donasan (Arièja), una part de Fenolhedés, del païs de Saut (Aude) e del canton d'Ax (Arièja), s'aparenta al catalan.
e) Lo narbonés, en usatge dins l'arrondiment de Narbona. S'aparenta al besierenc per la prononciacion -iss- : caissa (caisso).
2 ) Lo grop dels parlars septentrionals presenta una originalitat marcada. Es caracterizat per una tendéncia generala a assordir a atòn e a tonic nasal en o : campana, nadal (compono, nodal). Diftonga ò obèrt tonic en (uo) -- fr. ouo -- : còp, fònt (cuop, fuon). Altèra l latin intervocalic en un son vesin de w, g, v : pala (pauo, pago, pavo). Las palatalas ch, j, -iss- equivalon a tchi, dji, -iss- : pacha (patchio), passejar (possedjià), caissa (caisso). Donan l'evolucion : FACTUM > fach, JUNCTUM > jonch.
Òm pòt i destriar tres parlars :
a) Lo roergat, utilizat dins lo païs de Roèrgue (Avairon).
b) Lo gavaudanés, parlat dins Gavaudan (Lausèra). Es sospartit inegalament pel limit ca, ga ~ cha, ja.
c) L'orlhagués, en usatge dins l'arrondiment d'Orlhac (Cantal). Es sovent confondut amb l'auvernhat pròpriament dit.
3 ) Los parlars occidentals son caracterizats per la despalatalizacion de ch, tg, j, -iss- en ts, dz, -iss- : pacha (patso), vilatge (biladdze), jorn (dzur), caissa (caisso). Càmbian FACTUM en fach e JUNCTUM en jonch.
Comprenon tres parlars :
a) L'agenés, parlat dins lt e Garona. Cal notar que lo parlar d'Agen possedís los caractèrs fonetics dels parlars meridionals jos l'influéncia del gascon.
b) Lo carcinòl, que s'espandís dins lt e Tarn e Garona.
c) L'albigés, en usatge dins Tarn. Presenta una esitacion entre las formas fait ~ fach.
4 ) Lo grop dels parlars orientals anóncia ja Provença per divèrses caractèrs. Las palatalas ch, tg, j, -iss- equivalon respectivament a tch, -iss- : pacha (patcho), vilatge (bilatche), passejar (passetchà), caissa (caisso). Donan l'evolucion FACTUM > fach, JUNCTUM > jonch.
Compren tres parlars :
a) Lo besierenc, parlat dins la part occidentala d'Erau (Besièrs, Agde, Pesenàs, Bedarius, Sant Ponç).
b) Lo montpelhierenc, en usatge dins la part orientala d'Erau (Seta, Montpelhièr, Lunèl, Lodeva).
c) Lo cevenòl, que s'espandís suls arrondiments d'Alès e del Vigan (Gard). Es lo parlar mai parent del provençal.
Dins la part GRAFIA E FONETICA, donarem tots los caractèrs d'aquels divèrses parlars.
La majora part del vocabulari occitan es constituida per de mots
derivats dirèctament del latin. Aquò a pas res d'extraordinari,
si l'òm sosca que las tèrras occitanas son estadas
prigondament latinizadas tre una epòca anciana. Sembla
que, vèrs lo sègle III après Jèsus
Crist, las ancianas lengas avián disparegut del tot. Podián
pas luchar avantatajosament amb la lenga de Roma, instrument d'una
civilizacion e d'un estat social immensament superiors als del
nòstre païs.
Los ensages de qualques amators desprovesits de tota cultura linguistica e sobretot de tot esperit critic pòdon pas endavalar los faits establits pels linguistas modèrns. Sens denegar la possibilitat e mai la probabilitat d'un apòrt prelatin, cal regetar las teorias que voldrián far derivar l'occitan del cèlta, del ligur o del grèc.
Dins la massa de paraulas vengudas del latin, cal destriar tres tipes diferents d'apòrts :
1) Mots populars que fasián partida del vocabulari corrent e qu'an evoluit segon las règlas de la fonetica lengadociana : CATANUM > cade, EXCORTICARE > escorjar, FABRICARE > fargar, LIBRAM > liura, MESPILAM > mèspla, PETRAM > pèira, PISTILLUM > peile, VIGILARE > velhar.
2) Mots semisabents que son estats manlevats al latin escrit a una epòca anciana e qu'an pauc evoluit o mots influenciats per la lenga escrita. Apertenon a la lenga de la glèisa o del dreit. Aicí-ne qualques exemples : CALICEM > calitz o calici, COEMETERIUM > cementèri, DILUVIUM > delovi, ELIGERE > elegir, STUDIUM > estudi, EULALIA > Aulària, FABRICARE > fabregar, GLADIUM > glasi, PURGATORIUM > purgatòri, SERVICIUM > servici, SOMNIUM > somi. La forma populara de qualques unis d'aquels mots es : calze (cat.), estug, fargar, glai o glag, purgador, somnhe.
3) Mots sabents introduits en occitan après la formacion de la lenga per constituir lo vocabulari literari e scientific. En general, son estats manlevats al grèc e al latin e an subit qu'una leugièra adaptacion : astrològ, fluvi, geometria, gramatica, ipotèca, matematica, multiplicar, ortografia, pacificar, parafernal, rector, sincòpa, sintaxi, vision.
An volgut, sobretot en Provença, donar una granda importància
als elements grècs que serián estats introduits
en occitan. Cal reconéisser qu'aquels apòrts venguts
dirèctament dels Grècs establits sul nòstre
ribairés son gaireben inexistents.
La majoritat dels vocables grècs son passats d'en primièr pel latin a divèrsas epòcas. De mots coma burre, cadièra, cambra, còp, còrda, lampesa, pebre, pèira, sac, tesaur èran ja en latin tres sègles abans Jèsus Crist. Cementèri, èrm, espasa, madaissa, palanca, puèg, sauma, datan de l'epòca imperiala. D'autres coma borsa, brústia, cara, son encara mai tardius. Enfin lo latin popular dels darrièrs sègles èra literalament empobolat de tèrmes grècs qu'an passat dins las lengas latinas. Un apòrt pus recent es degut a las relacions comercialas amb los paises grècs a l'Edat Mejana.
Aicí una lista dels principals mots grècs del lengadocian modèrn : amètla, anchòia, androna, argue, bofaniá, borrica, borsa, bòsc, bota, botelha, botiga, brústia, caça, caçòla, cada, cadièra, calar, calimàs, calòta, cambra, cara, carafèl, cauma, codonh, còp, cròta, culèfa o cufèla, endévia, èrm, espadar, espasa, far, flèuma, galafatar, galhòfa, gambe, geis, gip, glèisa, làmia, lampesa, limpa, madaissa, maid, meca, morcha, pantaissar, planca, postèma, raumàs, rèuma, ris, romb, sansònha, sàrcia, teca, tèma, tròç.
Un cert nombre dels elements germanics del vocabulari occitan
èran ja en latin a l'epòca imperiala, atal èran
: arenc, borg, ganta, sopa. Mas la granda majoritat foguèron
introduits, cap al sègle V, al moment de las grandas invasions
germanicas. Es malaisit de destriar l'origina exacta d'aquels
elements a causa de la semblança dels divèrses dialèctes.
Ça que la, òm pòt atribuir als Burgonds :
caupir, espeut; als Visigòts : gasalha, randa. Quant als
Francs, an donat un contingent de mots mai important a la lenga
d'Oïl qu'a la lenga d' c. Aquestis son remarcables non solament
per lor nombre, mas encara per lor qualitat. Tenon una plaça
de primièr reng dins lo lengatge corrent.
Aicí la tièra dels pus usitats en lengadocian : agaça, agrepir, alesna o alzena, amarvir, ampon, anap, anca, apcha, ardit, arrapar, aspa, atapir, atarir, aubèrga, aunir, bacon, bala, balcon, banc, banda, bandir, baron, bastir, baud, bedèl, benda, bercar, besal, bigard, bisa, blanc, blau, blond, blos, boc, bòrd, bòrda, borg, bornhon, botar, brac, bramar, brandar, brasa, bregar o bargar, bres, brossa, brosta, brot, brotar, brusc, caupir, causir, clafir, clapar, còca, conresar, còta, creisselons, cròc, cròça, cropa, cruga, cruissir, crusca, dard, èlm, embalausir, eraud, esbleugir, escaça, escafir, escal, escarnir, esclafar, esclatar, esclet, escòt, escrasar, escrimir, escuma, esmaut, esparnhar, esparra, esparron, esparvièr, espelir, esperon, espiar, esquivar, estacar, estalar, estampar, estona, estriu, faidir, falet, falquet, fanga, fauda, feutre, flascon, flauson, forbir, fornir, forselon, fresc, fròc, fronzir, gaire, gaitar, galaupar, gamar, gandir, gant, ganta, garait, garar, garba, garça, gardar, garir, garentir, garlanda, garnir, gasalha, gasanhar o ganhar, gatge, gaud, gauda, gaunha, giga, gisclet, gòrma o vòrma, grafinhar o graufinhar, grapar, grapinhar o graupinhar, gratar, gres, grifar, gris, griular, guèrch o guèch o guèrlhe, guèrp, guèrra, guidar, guinhar, guinsal, guisa, lag o laid, landrar, lasc, lausenja, lepar, lifar, lifrar, lis, lisca, lista, lòtja, maçon, marc, marcar, marrir, martre, mast, mauca, mèlsa, mercat, mesenga, morfidar, morir, murtrir, nafra, pargue o pàrrec, pata, pauta, pegar, pichièra, rampa, ran, ranc, randa, rapar, raspar, rauba, raubar, rausa, rausèl, reng, riban, ribaud, ric, rupa o rufa, sàrria, sasir, sopa, suènh, taca, taïna, tampar, tap, tasca, toalha, tomple, topin, trepar, trigar, trincar, trompa, tròp, tropa, tropèl, trotar, tufa.
Cal ajustar que los noms germanics an daissat de nombroses representants dins los patronims e los toponims lengadocians.
Demest los noms de familha e los prenoms, citarem : Aibran, Aimeric, Alaman, Alboïn, Alibèrt, Alièr, Amalric, Andraud o Andral, Ansèlm, Aribaud, Armand, Armengaud, Arnaud o Arnal, Asalbèrt, Asemar, Asibèrt, Asobèrt, Audebaud o Audebal, Audibèrt, Audifred, Audigièr, Audoard, Barrau o Barral, Baud, Baudoïn, Baudrigues, Begon, Beraud o Beral, Berard, Berenguièr, Bergoïn, Bergonhon, Bermond, Bernat, Bertièr, Bertrand, Brun, Cadoal, Carles, Chabaud, Chabèrt, Chifre, Colrat, Ebral, Ebrard, Enric, Ermengaud, Escafre, Escòfre, Estorge, Faral o Feral, Folques, Folquièr, Frotard o Flotard, Guiraud o Guiral, Galabèrt o Jalabèrt, Galibèrt, Galtièr, Garnaud o Garnal, Gastaud o Gastal, Gaubèrt, Gaucerand, Gaucelin, Gauderic, Gaudebèrt, Gibèrt, Girbaud o Girbal, Giscard, Godòfre, Gontard, Gòt, Grimaud o Grimal, Grimbèrt, Gui o Guigue, Guilabèrt, Guilhèm, Guitard, Isabèrt, Isarn o Isard, Isnard o Einard, Jambèrt, Jòfre, Lambèrt, Leotard o Lautard o Lieutard, Lombard, Mabèrt, Mafre, Manaud o Manal, Mir, Miraud o Miral, Rainaud o Rainal, Rainoard, Rambaud o Rambal, Ramon, Rasimbaud, Rasols, Ricard, Rigaud o Rigal, Robèrt, Rogièr, Rosaud, Rotland, Savaric, Seguin, Senescal, Sicard, Sifre, Sigièr.
Demest los toponims, senhalarem lo sufix -ens per -encs qu'a donat de nombroses noms de lòcs en Lengadòc. Deu èsser atribuit als Visigòts : Amarens, Berens, Esculhens, Girossens, Mossolens, Ratairens, Tonens, etc.
Los noms en vila- o vilar- formats amb d'elements germanics son nombroses : Vilafrancon, Vilagodor o Godorvila, Vilalièr, Vilarambèrt, Vilarasens, Vilaudran, Vilaudric, Vilaudibèrt, Vilar-Savaric, etc. m pòt citar encara : Casalrenós (RANULFI), Montbajon, Montbonós (BONULFI), Montricós (RICULFI), Puèg-Alibèrt, Castèlreng (Rasenc), etc.
Los elements prelatins del vocabulari occitan son dificils a descobrir
demest los mots que lo latin e lo germanic pòdon pas explicar,
en rason de nòstra ignorància gaireben totala de
las lengas parladas abans la conquista romana.
Los noms de rius, coma Arièja, Arisa, Arn, Dura, Erau, Garona, Onhon pareisson preceltics. De mots coma cuc, cuca, alterat en tuc, truc, suc jos d'influéncias germanicas, quèr, alp, semblan apertenir a la meteissa capa.
Om pòt acordar al ligur : calm, pena, e los toponims en -asc, -osc, -usc : Avenàs(c), Brasc, Salasc, Branós(c). Los noms de ciutats : Narbona, Tolosa.
A l'iberò-basc, revenon los noms comuns : artiga, barca, biscre, coscolha, esquèr, estalviar, garbassa, garrabièr, garric, gaure, gòrra, jasena, toja e los noms de vilas Besièrs, Fois.
Lo gallés a daissat un contingent mai important de formas dins lo vocabulari usual e dins la toponimia. Aicí los principals elements de la lenga correnta : abelanca, agranhon, alausa, alauseta, aliga, andèr, arpent, aubuga, bacin, balma, bana, bauca, bèc, bèç, bèrla, bescle, betonica, bilha, blat, bleda, bodosca, bolzas, bonda, bosiga, bragas, braire, braulhar, bren, bresca, bresegon, bric, brin, brisar, briu, bròc, bròca, bruèlh, bruga, cade, calhau, camba, cambiar, camin, camisa, carpentièr, carri, carruga, casse, cavanèl, cèrç, chai, cleda, cloquièr, crauc, crauma, cugul, cutar, darbon, darna, doga, drap, encombrar, endèrtre, esclapa, estarencla, flisca, gadal, galhard, garra, gavèla, glena, gonèla, grava, landa, laucec, lausa, lèga, lèri, lia, mant, marla, matràs, mena, mèrgue, moton, naduèlh, pairòl, palafré, palaiga, pèça, petit, rega, ròc, rusca, sabon, saia, saile, salmon, sesca, soc, soca, soga, suja, taraire, tenca, tralha, trauc, turra, vailet, vanèl, vassal, vesog.
Cal notar qu'un cèrt nombre d'aquels mots coma : BRACA, CABALLUS, CARPENTUM, CUCULLUS, SAGUM, èran ja estats introduits dins lo latin del sègle IV abans Jèsus Crist; d'autres coma : ALAUDA, BECCUS, BETTONICA, CERVISIA, LEUCA, SAPO datan de la conquista de Gàllia.
La toponimia actuala lengadociana clau de nombrosas formas celticas. Los noms de rius son lèumens preceltics, òm pòt citar, ça que la, los noms formats amb lo radical DUBRON (aiga) que caracterizan la region lengadociana : Argentdoble, Argentoire (ARGENTODUBRUM) dins Aude; Verdoble, Vernasobre, Vernobre (VERNODUBRUM) dins Erau. Ne cal acercar los noms de lòcs de Roèrgue : Ladesobre e Valesobre, atal designats a causa de qualque font. Las formacions amb ALISO son nombrosas : Alson, Alsoc, Son, dins Aude; Alzon, dins Avairon, Erau, lt. Alzon, Auson, Alzona, de meteissa origina, designan de localitats de Gard e d'Aude.
Los noms de montanhas son representats per : Cantal e Cevenas.
Los noms de lòcs abitats son plan mai abondoses. Aicí los principals radicals qu'intervenon dins las for macions toponimicas :
DUNOS : Dun, Balaruc, Besun, Gavaudun, Laudun, Montlausun, Mausun, Verdun.
MAGOS : Bram.
BRIGA : Lanobre, Vesenobre.
NANTOS : Nant.
NEMETIS : Arlende, Arne.
SOLIS : Artòsols, Conòsols, Limòsol, Vinòsols (Aude), Bòsols (Avairon) (1).
(1) L'etimologia gallesa dels noms de lòc Artòsols, Conòsols, etc.., es una ipotèsi personala segon lo toponim VERNOSOLIS = La Vernosa (Auta Garona); son formats amb lo radical celtic SOLI-, SULI-, coma segond element, e ARTO-, CONNO-, LIMO-, VINO-, dont la preséncia dins los noms de Gàllia es abondosament atestada (Dottin, La langue gauloise).
OIALOS a donat de nombrosas formas en -uèjol, -uòjol (-uèjul, -ièjul, -èjul, -iòjul, -uèju), dins lo Massís septentrional, lo païs cevenòl e qualques autres punts : Cornuèjols, Granuèjols, Perruèjols, Tremuèjols, Vernuèjols, etc., etc. Aquels toponims datan sovent de l'epòca gallò-romana. N'es atal meteis pel sufix -ACOS que caracteriza d'innombrables noms de domenis gallò romans : Albiac, Calvinhac, Casilhac, Donasac, Florac, Montanhac, Orlhac, Paulhac, Rofiac, Savinhac, Severac, Sonac, Tersac, Tolonhac, Treviac, Unhac, Ventenac, Vitrac, etc., etc. Demest las formas isoladas, òm pòt citar : Agen, Albi, Caors, Javols, Ledenon, Lodeva, Magalona, Mende, Nemze (Nimes), Rodés.
Los noms de païses, per l'intermediari del latin, nos an daissat : Albigés, Carcin, Gavaudan, Rasés, Roèrgue.
En conclusion, cal remarcar que los toponims d'origina celtica son mens nombroses en Lengadòc que dins las regions de França. D'autre biais, la majoritat (noms en -OIALOS del Lengadòc oriental e septentrional e en -ACOS) datan de l'epòca gallò-romana. Aquò es un clar indici de la febla densitat del pòblament gallés dins nòstras regions.
Los primièrs elements arabs an penetrat en occitan per l'intermediari del comèrci mediterranenc. Lo contingent mai important proven de las Crosadas que metèron en contacte los pòbles crestians amb los musulmans. Enfin un cèrt nombre son passats en Occitània a travèrs los Pirenèus e segurament pel mejan del catalan. Om pòt citar : aiganafa, alambic, albricòt, alcassin, alcavòt, alcòl, alcòva, alfa, alfàbia, alfasega, almanac, alquimia, alquitran, aluda, ambre, argelat, assassin, aubergina, aubèrja, aubièca, augebit, avivas, azard, azeròla, azur, barbacana, barracan, basana, borraja, burnós, camfre, carmin, carróbia, charrabià, chifra, coton, cramesit, doana, eissauga o savega, escac, escarabida, escarchòfa, estragon, faca, farda, festuc, garbin, garrofa, gipon, jansemin, jària, julèp, laut, limona, madraga, magazin, malhuc, marfega, marrega, matalàs, mesquin, mortaisa, papagai, quermès, quintal, realgar, sabaton, sacre, safran, sagaia, sarron, senha, siròp, sucre, taça, tafatàs, tafurèl, tambor, tara, tarifa, tartana, taüc.
Lo mai consequent d'aquels apòrts es lo del francés.
Dès las originas, dins la lenga dels trobadors, òm
pòt notar : aiga (francò-provençal), chin
o chen, jaune, jardin, jòia, païs, palais, poissant,
vergièr. Après l'installacion dels Franceses en
Lengadòc al sègle XIII, lo nombre dels gallicismes
creis rapidament. Al sègle XIV, òm pòt relevar
: dangièr, merchand, profitar, sage. Al sègle seguent,
es una vertadièra invasion : assès, atge, autant,
boitós, chaut, chival, congièt, desjà, despitar,
frapar, gormandejar, joïr, juscas, marchandisa, medicin,
messenhors, meissant, moyan, palhardisa, rejoïr, rejoïssança,
riche, richessa, tombar, tuar, velhessa, etc., etc.
Despuèi la segonda mitat del sègle XVI, la lenga d' c cessa d'èsser escrita dins los actes oficials e per consequent pèrd la màger part del sieu vocabulari sabent. Desenant, los escrivans ocasionals posan dins lo francés sens la mendre discrecion. La lenga parlada jos l'influéncia del snobisme s'altèra encara mai per imitar l'aristocracia e la borgesiá. Es lo temps ont òm vei aparéisser : (mèro, pèro, frèro, sur, cur, oui, nani, moussú, madamo), per citar que las formas mai correntas.
Om pòt senhalar encara la penetracion en Lengadòc d'una cèrta quantitat de mots espanhòls o aragoneses a travèrs lo catalan e lo gascon. En general sèrvan o atòn final jos la forma de (u) atòn. Aicí-ne qualques exemples : burro, caraco, carro, casco, cigarro, cocarro, farfant, fidèus, galho, gitano, macho, mochacho, modorro, morisco, morlaco, moro, perro, tacho.
Om pòt destriar tres periòdes dins la vida del dialècte
lengadocian.
Del sègle IX al sègle XIII, lo lengadocian possedís una declinason amb dos cases identica a aquela de l'ancian francés. Fins al mitan del sègle XII, sembla i aver agut coïncidéncia entre l'usatge escrit e la lenga parlada. A partir d'aquela epòca, la declinason dispareis de l'usatge vulgar, mas persistís dins los tèxtes escrits. Aquel primièr periòde, illustrat per la literatura cortesa, merita d'èsser apelat classic o dels trobadors.
Lo segond periòde, que va del començament del sègle XIV fins a la mitat del sègle XVI, es marcat per l'abandon total de las règlas de la declinason dins los tèxtes escrits. La lenga se localiza de mai en mai e pren lo caractèr dialectal. Una part del vocabulari ancian e principalament los tèrmes de la lenga cortesa dispareisson. Aquela pèrda es compensada per la multiplicacion dels mots sabents manlevats al grèc o al latin e destinats a exprimir las causas del dreit, de la medicina, de la filosofia e de la teologia. La lenga a una vida literària insignificanta; per contra servís a redigir los actes, las deliberacions, los comptes, la correspondéncia e las cronicas de nòstras comunas lengadocianas. Aquels documents constituisson una massa enòrma d'un grand interès linguistic e istoric. Podèm qualificar aquel periòde de vulgar.
De la segonda mitat del sègle XVI als nòstres jorns, la lenga d' c es descaçada de l'usatge escrit e se tresmuda aviat en patés . Pèrd tot lo vocabulari escrit per se reduire exclusivament als tèrmes de la conversacion correnta dels pageses e dels menestrals. Quand, per excepcion, los escrivans vòlon exprimir d'idèas pus elevadas, son obligats de manlevar los mots que lor fan sofraita al francés. De mai, jos l'influéncia de l'idèa que lo francés es un idiòma superior del fait que s'introdutz dins l'usatge jornalièr de las classas borgesas e aristocraticas, los ccitans tendon de mai en mai a emplegar de formas francesas. Aquel periòde s'amerita lo nom de decadéncia.
La renaissença modèrna de la lenga d' c s'es produita
jos l'influéncia de l'escòla istorica de la fin
del sègle XVIII amb de libres coma L'Histoire de Languedoc
dels Benedictins o L'Histoire littéraire des troubadours
de l'abat Millot, escrita amb los materials acampats per Lacurne
de Sainte-Palaye. Cal pas tanpauc daissar passar per malha lo
ròtle jogat pel Romantisme dins lo despèrtament
esperital dels pòbles anequelits per l'imperialisme dels
sègles precedents.
Lo primièr escrivan de valor qu'aja soscat a restaurar la lenga e la literatura lengadocianas es sens cap de dobte Fabre d'Olivet (1767-1825) de Ganges, que publiquèt al començament del sègle XIX : Le troubadour, poésies occitaniques du XIIe siècle (1803). Sos successors immediats, dels quals Jansemin d'Agen es lo capmèstre, demòran estrangièrs a tota preocupacion de restauracion linguistica; a aquel punt de vista, contunhan los escrivans patesejaires dels dos darrièrs sègles. Cal l'exemple de Mistral e de sos amics per despertar en Lengadòc un vertadièr movement dins aquel sens. Es a l'entorn de la Societat Arqueologica de Besièrs e de la Societat de las Lengas Romanas de Montpelhièr que se concretiza. Ça que la, la reforma linguistica mistralenca trobèt son melhor obrièr dins August Forés de Castèlnòudari (1848-1891) que, dins sos divèrses recuèlhs poëtics, l'aclimatèt definitivament en Lengadòc.
Un pauc pus tard lo Carcinòl Antonin Perbòsc (1861) e lo Lauragués Prospèr Estiu (1860), seguissent l'exemple del canonge lemosin Ros (1834-1905), temptan d'unificar la lenga en restaurant la grafia classica e de la purgar mai estreitament dels gallicismes. Malgrat la resisténcia dels felibres tradicionalistas de Lengadòc e de Provença, lors òbras de valor indiscutibla an fait grelhar un fum d'imitadors. Uèi, l'evolucion del Felibritge vèrs un occitanisme mai eficient met en evidéncia la necessitat d'unificar los dialèctes per rendre possibles l'ensenhament dins las escòlas e la vida d'una literatura nacionala occitana.
Dins aquesta GRAMATICA, nos prepausam de desvolopar l'òbra entamenada pels nòstres predecessors. Per subrepés, avèm lo desir de la far profechar dels trabalhs dels linguistas modèrns e de l'exemple de la restauracion del catalan literari per l'illustre Pompeu Fabra.
Estimam qu'al punt de vista de la grafia, cal conciliar nòstras tradicions classicas, los resultats de l'estudi scientific de la lenga, la grafia mistralenca e la grafia catalana, sens tròp nos alunhar de las costumas a las qualas èm avesats despuèi l'escòla. Cresèm que la melhora basa es de prendre per nòrma lo Diccionari Ortogràfic de Pompeu Fabra en regetant las notacions que son especificament catalanas. Aquel procediment nos dona un sistèma ortografic ja estudiat d'una de las grandas brancas de la nòstra lenga, nos alunha pauc del sistèma mistralenc e del sistèma Perbòsc-Estiu, tot en permetent una intercomprehension mai aisida entre los ccitans dels dos penjals dels Pirenèus.
Per çò que tòca la lenga dins sos elements sencers, cal tractar d'arreu de la fonetica, del vocabulari, de la morfologia e de la sintaxi. En fàcia de las divergéncias foneticas dels divèrses parlars lengadocians, cresèm pas possible d'aténher una unificacion completa. Admetèm las varietats foneticas ja conegudas per l'anciana lenga e regetam rigorosament las que se son manifestadas despuèi l'epòca de decadéncia. Es atal qu'adoptarem : nuèch, nuòch o nuèit, e que regetarem (nièch, nèch, nioch, nèit); fach o fait, e non (fat, fèit, fèi); nadal, nadau, e non (nadar, nadà); ròc, ròcs allòc de (ro, rot, ros, rots, rotch); flagèl a la plaça de (flagièl, fladgèl, flatchèl, fladzèl); caissa e non (caicho, cacho); pala allòc de (pawo, pavo, pago, paro), etc.
Escriurem los mots jos lor forma etimologica completa. Es atal qu'aurem : rauc, abaus, donar, véser, colar, singlar, malor, fuèlh, rastolh, castanh, cunh e non (rau, abau, dunà, bese, culà, singlà, malú, fèl, ras tul, castan, cün).
Aquelas règlas nos amenaràn a una unificacion considerabla de la lenga, mas al nòstre vejaire plan insufisenta. Conven de persiègre aquel trabalh d'unificacion dins lo vocabulari e mai que mai dins la morfologia. En fòra de las variacions degudas a las leis foneticas regularas, i a encara un grand nombre de variacions degudas a d'accidents divèrses de caractèr excepcional; lo meteis tèrme pòt se presentar jos tota una tièra de formas. Al nòstre vejaire, la lenga literària deu se limitar a una o doas d'aquelas formas, las mai regularas e las mai usitadas. Lo mot ANATOLIUM a donat (anadiüèl, nadüèl, nadiüèl, nadèl, nadièl, nadiol, nandüèl, adüèl, asüèl). Demest aquelas formas causirem naduèlh, la mai usitada e que pòt servir de supòrt a totas las autras. De meteissa manièra, lo latin MESPILA a per equivalents (mèsplo, mespula, mispula, nespula, nispula, nèsplo, nèspro, bespulo, empulo, espulo, espurro). La lenga literària poirà adoptar : mèspla, mespola.
En morfologia, la preposicion latina APUD es representada per las formas popularas : (ab, amb, an, am, ambé, dan, dam, dambé, amé, omb, on, om, ombé, ommé, emb, en, em, embé, emé). Nos sembla rasonable de servar amb per la lenga escrita. De pariva faiçon l'advèrbi latin UNDE a donat una tièra de variantas per redoblament o combinason amb a, de, la : (unte, undum, aunt, ant, endunt, ulant, urant, dulant, delant, anunt, alunt, dacunt, dicunt, lant). La lenga literària a tot interès a se reduire a l'unic ont. Lo subjonctiu present del vèrb èsser presenta de nombrosas formas : (siò, siosco, siogue, sigue, siège, sagie, sialhe, fogo, fosco, essie). Nos pareis preferible d'admetre solament la classica siá dins la lenga escrita.
Aquelas nòrmas nos permetràn d'aténher una uniformizacion relativa, mas pr'aquò sufisenta per ensenhar la lenga als escolans e formar un eleit cultivat susceptible de legir las òbras literàrias occitanas. Las divergéncias foneticas, morfologicas e lexicologicas que subsistiràn, reduitas al minimum, empacharàn pas l'intercomprehension e constituiràn pas una tròp granda dificultat per l'ensenhament. Una unificacion pus completa, si deu se produire, serà l'òbra del temps e dels escrivans. Pel moment, cadun deu prendre per basa de sa lenga lo sieu parlar nadiu e n'utilizar totas las riquesas.
L'òbra de renaissença pòt pas, ça que la, se limitar aquí. Demòra a netejar nòstra lenga dels gallicismes que se son substituits als mots indigènas. Lor remplaçament deu se far per manlèu d'en primièr als autres parlars lengadocians, en segond lòc als autres dialèctes occitans, catalan comprés, e d'en darrièr a la lenga anciana. Es extrèmament rar que la lenga d' c modèrna permeta pas totas las correccions e que calga aver recors a un arcaïsme.
Pels mots que designan de causas novèlas, çò pus simple es d'utilizar los mots franceses ja naturalizats en occitan, coma : automobila, carbata, gasa, obusièr, omnibus, tanc, torpilha, usina, etc.
Quant al vocabulari sabent pròpriament dit, serà manlevat al grèc e al latin segon las règlas expausadas dins l'apendix d'aquesta GRAMATICA.
Despuèi que la lenga d' c a cessat d'èsser escrita oficialament, sa sintaxi a prigondament sofèrt. Nòstres escrivans, avesats al francés, transpausan los torns d'aquela lenga dins la nòstra. Per restablir la puretat primitiva, cal d'en primièr estudiar la lenga dels pageses, legir los bons escrivans e encara melhor practicar nòstres tèxtes ancians. Cal notar, a aquel punt de vista, que Carcin, Roèrgue, Gavaudan e lo païs de Fois an servat melhor que las autras regions las ancianas règlas sintaxicas.
Los metòdes que venèm de desvolopar brèvament nos donaràn una lenga literària vertadièra, modèrna, pro unificada, sens pr'aquò ofegar del tot las particularitats localas. Conciliarà las necessitats inerentas a la vida d'una lenga literària amb los embelinaments subtils que naisson de la sabor terrairenca.
Sabèm que nòstres adversaris objectaràn qu'aquela lenga restaurada serà artificiala, incomprehensibla e estrangièra dins tots los païses lengadocians.
Oblidaràn qu'una lenga literària compòrta necessàriament una part d'artifici e d'arcaïsme. Si volèm una lenga coma lo francés, l'italian o l'espanhòl devèm pas rebufar las condicions d'existéncia de tot idiòma literari.
Quant a l'argument trait de l'incomprehension, lor farem remarcar qu'exagèran notablament e que, d'autre biais, tota lenga necessita un ensenhament. Degun pòt pas se flatar de la conéisser solament en la parlant; cal i apondre l'estudi.
Per fin, ajustarem qu'una lenga pòt pas se limitar a un terrador e un sol temps. Deu èsser la sintèsi dels parlars naturals de tota la nacion e la sintèsi de la lenga dels escrivans ancians e modèrns. La localizacion excessiva pòt ben facilitar la comprehension als compatriòtas immediats de l'autor, mas la rend mai dificultosa als legeires de las autras regions.
Em plan persuadits que tots aquels empaches, que los Catalans son en passa de vencir, representan un esfòrç plan mendre que çò qu'imaginan nòstres adversaris. L'òbra realizada pels nòstres fraires de delà los Pirenèus nos assegura del succès.
Tornar a l'ostal o a la paja Occitània sul Malhum

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo CFPO trabalha amb dos tipes de partenaris : las institucions publicas e los partenaris associatius
Las institucions publicas
Les partenaires associatifs
- La ret dels Centres de Formacion Occitans (CFPO MP, CFPOC, CFPO Auvergne)
- La confederacion occitana de las escòlas Calandretas,
- Las federacions regionalas e despartamentalas des las escòlas Calandretas,
- La poesia
- Theatre La Rampe
- Theatre La Vista
- Las associacions Calandretas (Aimat Serre, Garoneta, Carcasona, Dau Clapàs, Los Falabreguièrs, Lo Garric)
- LIEO Institut dEtudis Occitans (Nacional, Lengadòc, Limousin, Cantal, Haute Garonne)
- Los Cercles Occitans (Montpellier, Narbonne, les Cercles Locaux, de Haute Garonne, Commingeois)
- LEOE (Escòla Occitana d’Estiu),
- Aprenem loccitan,
- Òc per loccitan,
- Lo CIRDÒC,
- APRENE,
- Lo Camèl de Fuòc,
- MARPÒC,
- L’UEO (Universitat Occitana d’Estiu)
- Passerelles Insertion,
- Les GRETA,
- Lycée Les Buissonnets,
- CFPPA,
- FORMAIDE,
- Ràdio Lengadòc Montpelhièr,
- Ràdio Lengadòc Narbona 95.5,
- CEMEA


text:
La lenga que parlan los occitanistas es una
lenga d’iniciats qu’es
fòrça eslonhada de las lengas vernaculàrias que
ne’n constituissen lo substrat.
Vaquí quauques exemples tipics en illustracion :
Per exemple, devètz fòrabandir
absoludament l’expression
« lenga regionala » per designar l’occitan.
Segur, es pro clara per
la majoritat dels ciutadans alienats per de sègles de
jacobinisme franchimand,
mes es una marca indelebila de sucursalisme conceptuau. Alavetz,
podètz dire
« lenga minoritària », encara que
l’expression siá contestabla, o,
melhor, « lenga minorizada » o « lenga
non
estatala » ; se volètz faire pòple mas
sens
donar dins la
compromission, « lenga dicha "regionala" »
(atencion !
las verguetas son d'importança per marcar vòstra
distanciacion
cap a l’expression).
Parierament, parlatz sonque
« d’estat francés,
« d’estat italian » o « d’estat
espanhòl » e segurament
pas de França, Itàlia o Espanha, marca d’assimilacion
etnocida inacceptabla.
Aquò’s fondamental, que la mendre concession terminologica, jol
pretèxt
ridicul d’èstre compreënsible, es lo començament del
renonciament.
conselh
n°2 : exprimir vòstras
ideas de faiçon
incomprenabla
Es una consequéncia logica de
l’usança de la novlenga, e que
tot occitanista consequent se deu d’assumir. Si volètz dire que
la
França deu
sosténer l’ensenhament de las lengas regionalas, devètz
dire :
« exigissem de
l’estat francés una politica de discriminacion positiva
dins l’ensenhament public de cap a las lengas dichas "regionalas",
legitima reparacion de sègles de genocidi
linguistic. »
Aquò’s un messatge autenticament
occitanista, es a dire
totalament pur de compromission lexicala e semantica. Un dels
efièchs
segondaris es que degun, en defòra dels iniciats, i compren pas
res. Mas cal
faire de sacrificis per gardar son integritat morala e intellectuala.
Atencion ! i a occitanistas e
occitanistas. Daissam de
caire dins aquela rubrica los fossils coma lo Felibritge, lo celacant
de la
consciéncia occitana, e los parasites antioccitanistas,
qu’aquò despassa lo
quadre d’un kit de subrevida e necessita per i comprene quicòm
al mens un
diplòma de sciéncia politica e un master degree en
etnologia. Parlarem aquí
sonque dels occitanistas senso
strictu, diferenciats entre
culturalistas,
politics, nacionalistas, assimilacionistas, etnistas,
antiregionalistas,
arqueò-populistas, centralò-normativistas, o
anarquò-independentistas, per
citar qualquas subdivisions entre las mai frequentas. D’annadas de
practica vos
seràn
necessàrias per assimilar totas las subtilitats d’aquela
classificacion. Mes
vos cal d’abòrd causir entre èsser politic o èsser
culturalista.
opcion n° 1 :
si çò que vos agrada lo mai es de discutir
de faiçon completament copada de la realitat de la faiçon
teoricament la
melhora per cambiar aquela realitat, vos aconselham d’optar per
l’occitanisme
politic. Vòstra ocupacion principala serà de redigir de
comunicats en novlenga
que degun legirá, fòra los qualques membres de gropusculs
concurrents del
vòstre, que publicaràn de contra-comunicats als quals
replicaretz amb de
contra-contra-comunicats. Pasmens, lançaretz regularamant de
« cridas per
l’unitat » contra las
« barralhas
estèrlas » que son, evidentament, l’especialitat dels
gropusculs
concurrents e sustot pas del vòstre. Avetz la causida possibla
entre
qualquas valors
seguras coma lo PO (partit oblidat) o l’EPO (Ethnic party of
Occitania),
Petarem au amac si voletz
faire jove, o, se setz un nostalgic de
l’autogestion,
lo Foirum per l’inovacion sociala e
politica.
S’avetz l’esperit d’entrepresa, podetz
lançar una
« granda crida a l’unitat » per
« sortir de las divisions per lo naut »
e crear vòstre gropuscul per vos tot sol. A partir de dos,
podetz proclamar
naut e fòrt qu’avètz creat un movement de massa portaire
d’avenidor.
De temps en autre, auretz un còp de
borra, al moment de las
eleccions. Passaretz d’oras a vos curar la cervèla per saber se
cal o non
presentar de candidats, e lançaretz de cridas pateticas per
amassar los quatre
deniers necessaris per imprimir vòstra profession de fe sus un
immond papièr
reciclat. Auretz vòstra minuta de gloriòta quora veiretz
lo vòstre nom sus un
papier oficial, abans de vos ridiculizar amb un resultat minable de
qualquas
decimalas de percentatge, negadas dins l’apellacion doblament
insultanta de
« divers régionalistes ».
opcion n° 2 :
s’avetz la nostalgia dels cors
d’educacion manuala, amb lo rafià e lo papier Kraft, se somiatz
de faire de
teatre d’amator e de publicar un bulletin a 40 exemplars, setz madur
per
l’occitanisme culturalista. Auretz lo plaser d’animar un talhièr
de
cultura
populara lo dimars de ser al centre cultural Léo-Lagrange o de
preparar la
serada "cidra e castanhas" seguida del bal fòlc a
Sent-Pampaligosta, de picar la
letra de ligason als aderents, de mandar per lo 247en
còp un corrier a
l’inspeccion d’Acadèmia per demandar que l’opcion d’occitan
siá plaçada a un
moment mai atractiu que lo dimenge de ser de 22h 45 a onze oras manca
un quart,
de passar d’oras a redigir de demandas de subvencions que las tres
parts de
quatre vos seràn refusadas, e punt comun amb l’opcion n° 1,
de perdre un temps
considerable en reünions inutilas. Una autra possibilitat
consistís a far pas res
si que non venir a una amassada sus doas, protestar fòrt e
mòrt contra çò que
s’es decidit lo jorn qu’èratz pas aquí, e de vos lamentar
contra
la manca crudela
d’ambicion dels paures colhons que fan virar
l’associacion coma pòden. Per aquò
far, trobaretz tot un fum d’associacions localas o, se voletz vos
afiliar a
una associacion nacionala, podetz aderar a l’INAO (Institut Nacional
d’Analfabetas Occitans) o, se
voletz
sosténer l’ensenhament per immersion dins los emmerdaments
opcion n° 3 :
darrièra possibilitat, novèla e
« tendéncia » en diable :
l’occitanisme autrament. De far
absoludament s’aimatz d’èstre engatjat dins una
« demarcha
ciutadana » que consistís a faire de politica
sens politica, de
social sens social, de cultura sens cultura, o, puslèu de
l’alterpolitica, de
l’altersocial, de l’altercultura, de l’altermondialisme. Aquí,
una sola opcion
possibla : aderar a « Gardarem l’alter ».
Faretz una setmana de
campatge sul Larzac, puei passejaretz de vila en vila una vielha
caravana per
portar la bona paraula. Trobaretz ben en camin qualques camaradas que
vos pagaràn
lo còp a beure e organizaràn una granda serada
« alter » ont vos retrobaretz a
una quinzena per parlar del bon vièlh temps (Larzac 1), vos
fissar un briconel lo
bornac per
vos passar la lassièra del viatge, e lançar la
cançoneta. Passaretz, coma per
las opcions n° 1 e 2, un temps interminable en reünions
inutilas,
mes l’ambient
i serà mai decontractat.


text:
Pena (Tarn)
Pena[1],[2],[3] (oficialament en francés Penne) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Penjat a un puèg rocassut que tresplomba la riba esquèrra d'Avairon, lo vilatge vièlh de Penna es dominat per las roïnas de son castèl.
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom es atestat Penna, cap a 1070 segon Dauzat, cap a 1109 segon Negre. Lo mot occitan pena a lo sens de « puèg mai o mens ponchut, ròc, pinacle, cresta de montanha, cima, acrin, montanha », mas es d'origina diferenta segon los autors : de penna, mot prelatin, probablament ligur, per Dauzat e Rostaing [4],[5], d'una basa pre-indoeuropèa *penna, segon Astor (citat per Bénédicte Boyrie-Fénié). Cossí que siá, es un oronime d'origina prelatina [6]. Xavier Delamarre explica que lo mot penno-, ambe un sens de « cap, extremitat », es gallés e a de correspondents dins las autras lengas celticas [7].
Protoistòria e istòria[modificar | modificar la font]
- Dempuèi la mitat del sègle XIX, Jean-Baptiste Noulet escavèt l'espeluga dicha Lo Cosòl d'Armand a Pena, datant de l’Edat del Bronze. Los objèctes son conservats al Museum de Tolosa.
- En 580, a l'epòca dels primièrs senhors de Pena, una glèisa foguèt bastida patronizada per sant Salvi, evesque d'Albi.
- Al sègle XII e XIII foguèt bastida la glèisa actuala, orientada a l'èst e integrada dins las fortificacions del vilatge. L'absida dominava lo valat que venguèt la plaça actuala.
- En 1562, pendent las guèrras de religion, los protestants de Pena e aqueles de Montflanquin vinquèron Charry, un luòctenent de Montluc. Blasi de Montluc, al cap de l’armada reiala e dels catolics, prenguèt la vila e 700 protestants i foguèron massacrats, tanben las femnas qu'avián aparat la vila[8].
- En 1568 lo cap dels protestants Felip de Rabastens prenguèt la vila demorada catolica. La glèisa foguèt en partida destruida[9].
Quand la patz religiosa tornèt, la glèisa foguèt restaurada dins l'estil gotic occitan. Una pòrta es alara dubèrta a l'èst sul valat uèi aterrit, e la glèisa cambièt d'orientacion cap a l'oèst.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vaur; es ara del canton de Carmaux-2 Vallée du Cérou (en francés), doncas de Carmauç-2 Val de Seron .
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Vilatge medieval
- Glèisa del sègle XIII dins las muralhas.
- Espeluga de la Magdelena dels Albis.
- Castelar dominant la val d'Avairon.
Personnalités liées à la commune[modificar | modificar la font]
Noel Arnaud (escrivan e editor) comprèt son primièr ostal a Pena a la fin dels an 40. En primièr estivant, s’instalèt dins lo vilatge per i demorar fins a la sa mòrt en 2003.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 517
- ↑ Ernest Negre, Les Noms de Lieux du Tarn, 4e ed., Vent Terral, Energues, 81350 Andouque, 1986, p. 63
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 200-201, a prepaus de Pena d'Agenés
- ↑ Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2003, p. 248
- ↑ (fr)Miquel, Guerres de religion, p 234
- ↑ font : Informacion presenta dins la glèisa.
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/ancien-maire-penne.html


text:
Dimars, 20 de setembre de 2016, 03h00 Espòrt
Tolosa manca lo primièr ascensor
E òc, lo Tolosa Olimpic somiava d’èsser lo primièr club occitan campion d’Anglatèrra. Sens aver perdut una partida de la sason de Liga Una, recebiá, aqueste dissabte de vèspre sus la pelena de l’estadi de Blanhac, son segond: Rochdale. A la fin de la partida, sòmi envolat e amarum d’una corta desfaita 24-22. E dire que los tolosans menavan 16-0 aprèp un quart d’ora de jòc! Alara, los angleses utilizèron una arma originala: lo portaire d’aiga! Multipliquèron los arrèstes de jòcs e capitèron de faire desjogar los occitans. La montada en Championship passa ara per doas partidas eliminatòrias de ganhar: la primièra tre aqueste dissabte, totjorn a Blanhac, contra York.
Dragons: decepcion a l’imatge de la sason
A Brutus, lo valent Monis, Dragon de la primièra ora, mas tanben Elima e Stewart, portavan pel darrièr còp lo malhòt sang e aur. En aquesta Jornada del Patrimòni, los Catalans dobriguèron las pòrtas del Castelhet e, sens gaire d’oposicion, los Tigres de Castleford anèron pausar sièis còps la pauma dins l’en-but catalan. A un quart d’ora de la fin, quand foguèron menats 34-10, los Dragons se lancèron d'a fons dins un rugbi ofensiu e enlevat. Passèron tres còps, mas èra tròp tard: desfaita 34-28. E probable la pèrda de la cinquena plaça e de la prima qu’acompanha la posicion de cada formacion. Un fin de sason mai que tristoneta...
Wigan met la pression sus Warrington en anent batre lo cap de fila 35-28 e se rapròcha a un punt al classament. Logicament, Hull-Fc ganha cò de Wakefield: 18-12 e Leeds a Widnes: 21-8.
Demòra una jornada de la fasa de classament: divendres, los Dragons jogaràn a Wigan, St-Helens reçauprà Wakefield e Warrington jogarà cò d’Hull-FC. Dimenge, Castleford-Widnes metrà un punt final a la fasa de classament.
Dins los 8 del Mitan, se sap ja que Leeds e Leigh seràn l’an que ven en Superliga. Hull-KR e Huddersfield jogaràn una partida capitala dissabte: lo venceire serà en Superliga, lo perdent passarà pel barratge contra Salford. De Diables en granda dificultat qu’an encara perdut, e sus lor pelena, fàcia a Londres 19-16.
NRL: Los Vaquièrs son totjorn aquí!
En Australia, la logica es respectada e son los quatre primièrs del classament que se trapan en mièjas finalas.
Divendres, dins lo revenge de la finala 2015, los Vaquièrs recebián los Broncos de Brisbana. Amb un ensag a cinc minutas del tèrme, Brisbana se vesiá qualificat 20-18, mas Thurston passava la penalitat de l’egalizacion e, dins la prolongacion, desliurava una passa crosada supèrba a son centre que qualificava los Vaquièrs 26-20. Dins la segonda partida, dissabte, Canberra prenguèt lo pas sus las Pantèras: 22-12 https://matchcentre.nrl.com/match/2016/111/20161112820/#match-report .
Plaça a las mièjas finalas: divendres, se jogarà Làmias-Vaquièrs e dissabte: Melbourne-Canberra.
Dimenjada magica a Brutus
Revista d’efectiu pel Campionat d’Elèit 1 amb la Dimenjada Magica a Brutus (Perpinhan) que se dobrirà dissabte amb las partidas Tolosa-Sent Gaudenç (14h), Vilanòva-Albi (16h) e Lesinhan-Dragonets (18h). Aprèp la serada festiva, se tornarà trapar dimenge sus la pelena Palau e Avinhon (14h) e lo revenge de la finala Limós-Carcassona (16h).
De partidas que seguirà amb un uèlh particular l’entraïnaire de Lesinhan Aurélien Cologni que torna trapar las foncions de responsable del XIII de França amb una preparacion de faire lèu lèu per la recepcion dels angleses lo dissabte 22 d’octòbre a Avinhon. Cal anar de segur a Avinhon, mas lo rescontre serà tanben televisat sus L’Équipe-21.
Alan Roch
Pel TO, modificacion :
La partida Tolosa-York se jogarà als Minimes, dissabte a 17 h.


text:
-293
Aquesta pagina concernís l'an -293 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida deis esfòrç espartencs per afeblir la dominacion macedoniana sus Grècia maugrat lei doas desfachas de l'annada precedenta. Lo generau Cleonymus capitèt d'organizar una revòuta de Beocia. Pasmens, fàcia a la repòsta macedoniana, Lacedemònia refusèt de s'engatjar mai e sostenguèt finalament pas leis insurgents.


text:
hay vist lo llop, la rabosa, la llebre ai vist lo lop, lo rainard dançar.
hay vist al llop, a la rabosa, a la llebre ballá, dansá. totes tres fasián lo torn del aubre Tots los tres féen voltes al ábre ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre,
hay vist lo llop, la rabosa, la llebre totes tres fasián lo torn del aubre, Tots los tres féen voltes al ábre fasián lo torn del boisson folhat. fáien, féen, voltes al / ñan mols significats de boisson/ fullat.
Aquì triman tota l'annada aquí traballem com a esclavos tot l´añ per se ganhar quauques sòus per a guañámos unes monedes rèn que dins (d')una mesada, res que dins de un mes (no quedará res d´aquí a un mes) ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre, hay vist lo llop, la rabosa, la llebrenos i fotem tot pel cuòu, mos u fotém tot pel cul ai vist la lèbre, lo rainard, lo lop. hay vist lo llop, la rabosa, la llebre.
ENGLISH:
I saw the wolf, the fox, the hare, I saw the wolf, the fox dance. All three were circling round the tree I saw the wolf, the fox, the hare, All three were circling round the tree, They were circling round the sprouting bush.
Here we slave away all the year round So we can earn a few coins And just in a month's time I saw the wolf, the fox, the hare, There is nothing left I saw the hare, the fox, the wolf.


text:
Dissabte, 18 de febrièr de 2017, 03h00 Societat,Lenga,Internacional
An publicat la primièra carta de Corsega amb sa toponimia originala en còrs. Lo trabalh es lo fruch d’un prètzfach de uèch meses menat per un grop d’autors sus una idèa d’Henri Medori, lo fondador de las edicions Aedis, que fan paréisser aquela carta dins plusors formats, çò rapòrta France 3.
La carta es mesa a la disposicion dels particulars, escòlas, collectivitats, comunas e departaments, e se vend a 20 èuros l’exemplar.
Los chovinistes paures mesquinets, hauran un pichon disgust. Urra !
Quau brava iniciativa. Nos faudria la mesma chausa per les pais occitans, benlèu pas l'Occitània entièra mas las airas linguisticas, e totparier, en respectar los parlats locaus.


text:
Feissons-sur-Isère
Feissons-sur-Isère en arpitan (Feissons-sur-Isère en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Feissons/Isère A situat a França,Savoie entre Albertville e Moûtiers
Feissons/Isère est situé en France,Savoie entre Albertville et Moûtiers
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
D’un costat, li aurà un plan sociau, paraula que vòu dire licenciament, mai o mens : aquí de partenças volontaris e de messas a la retirada que seràn pas remplaçadas. 515 au totau, qu’a previst lo Consèu de Susvelhança de la SNCM. La rason n’es la volontat d’auçar la productivitat : far trabalhar et pagar mens de gents am’un otís parier. Li a 1400 personas qu’ara trabalhan a la SNCM.
D’un autre, li aurà pasmens un plan industriau que vòu renovelar lei ferries d’aquela companhia, ex nacionala, que Veolia Transdev a crompat en 2005 (avuei lo capitau es detengut per aquela societat a 66% e l’Estat ne’n garda 25% e lei salariats 8%). Dos batèus seràn lèu crompats per remplaçar de vièlhs, e benlèu dos autres. La flòta passariá de set a uech bastiments, mai la SNCM vendriá lo Napoleon e lo Danielle Casanova, que serián plus adaptats.
Adonc s’agirà d’auçar la productivitat en pagant lei chantiers Coreans puslèu que lei marins marselhés o corsos.
La SNCM emploi 1400 personnes, mais prévoit le départ d'un bon tiers de son effectif pour 2020, dont 400 en 2014 (photo MN)


text:
Chelsea es un quartier de Londra, pas un d'aquelei barris periferiques mau frequentats. Es lo mai opulent, lo mai chic de la capitala ente lei Uganauds eron venguts si recatar après la Revocacien.
Qu èron lei tifosis de Chelsea, montats dins lo metrò après que son equipa aguèsse empatat mé lo PSG?
Tres son estats identificats, un dei tres es un golden boy de la borsa londoniana.
Riche e educat, a pasmens participat a la vergonhosa scèna d'un viajaire d'òurigina africana que lei chelsians an garçat fòra dau vagon (pèr ieu "negre" es pas pejoratiu e l'escririeu aguèssi pas paur dau politicament corrèct). La scèna es estada filmada e degun la pòu contestar.
Pas necessari d'èstre marginau e analfabèta pèr mandar de bananas sus lei jugaires de fot africans e leis empachar d'intrar dins un luec publique…
La semana passada au Pero, un jugaire negre a levat son malhòt e sortit dau terren tant èra sadolat dei marridei resons que reçubié dau publique.
Mi demandi se nòstrei clubs regionaus son tant mau frequentats. A l'OGC Nice e a l'OM lei colhons mancon pas dins lei "clubs de supporters" mai ai jamai ausit dire qu' atacavon lei gens de color.
A l'AS Monaco lei quatre garris que sostènon l'equipa si tènon chuto. A la Juve, Paul Pogba, joine francés d'òurigina africana, es l'estèla la mai lusènta.
Lo lendeman de l'auvari, a Chelsea, lei clients dei boulangeries françaises son estats estonats. L'entrenaire Mourinho (pichon negre en portugués) es estat escandalisat e a condamnat publicament aquel acte.
Lei dirigènts de Chelsea si son escusats e an convidat l'òme forabandit dau metrò e sa familha per venir vèire Chelsea-PSG au 1/8en de finala retorn.
Resta de travalh pèr chanjar la mentalitat e lo comportament deis arleris dau metrò parisenc.
Mai si pòu faire. Au Paris Saint Germain an capitat; si parla pas pus deis ultras racistas qu'èron la crenta dau fot francés.
Condamnaciens penalas e interdiciens d'intrar au Parc des Princes an calmat lei pulsiens de racisme e de violènci.
Dau racisme se ne'n parla, e si pratica fòrça encuei. Es anti Africans, anti Arabis, anti Jusieus, mai tambèn anti Francés d'òurigina, anti Còrsos…
L'umorista normand Laurent Ruquier a degut s'escusar publicament per s'èstre un còp de mai garçat dei Còrsos au micrò de son emissien.
Es mens grèu de si garçar dei Còrsos que dei jusieus? Ruquier va pènsa.


text:
Montjoie-le-Château
Montjoie-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitats limitrophes : Vaufrey, Soulce-Cernay
Communes limitrophes : Vaufrey, Soulce-Cernay
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
MONNAIES.


text:
20/04/2016
Paranòia e mai enquera
Dins ma cronica «Voida sanitari »( de legir Sud-Ouest dau 22 de feurier), vos parlava de las consequencias sanitarias e non-sanitarias de quel afar d'influenza aviara. Vos disiá : « Mesfiatz-vos, benleu doman, quo es vòstre jalinier que vos van far barrar… » e « Quo es la debuta de la fin de l'elevatge en plen aer ».
E ben avem pas esperat longtemps : aura, vos fau declarar vòstre jalinier e confinar las polas, canards, auchas...Podetz los laissar surtir, si son pas en contacte emb los auseus migrators, valent a dire que vos fau botar una teulada sur vòstra bassa-cort, mai montar quatre parets : « lo confinament en defòra » ( « outdoor confining » per far mai fin). Avem desjà una idèia de la perta per la filiera dau sud-oest, 39 millions d'€, mai 6000 emplechs impactats per lo chaumatge partiau, mai los 350 millions que parlava. Tot aquò per mostrar pauta blancha a daus pais dau nòrd de l'Euròpa que son contre lo gorjetatge, me disset un amic...
E ben, quo es pas pro. Que, -zo sabiatz pas ?- lo virus muta, e òc-es e los auseus davalan e montan ! Quo voù dire que partir de l'an que ven anem tornar començar, chasca annada !
Aura, vau pausar mas peiras a l'edifici de la paranòia colectiva : fau s'inspirar de ço que marcha per alhors.
Prumiera idèa : « confinar los migrators » dins los pais d'onte venen. Emb lo rechaufament, climatic, los auseus auran nonmas de s'adaptar. Balharem de l'argent au pais dau nòrd de l'Euròpa o dau nòrd de l'Africa per gardar la frontiera, bagar e far una lista d'auseus, los vaccinar, quò sera paiat per una talha sur lo fetge gras.
Segonda idèia, far un « corredor sanitari », una sòrta d' « Espaçi sens glena » de la polalha, en far passar los auseus sur la mar, o b'etot en afretar daus « avions jaliniers » de marca « Jalin'Aer », especiaus, mas 'tencion ! En respectar lo noveu PNR, emb la fotò (sens rison) de chasque volatile, de segur.
Autra possibilitat, profiechar de la directiva europenca « trabalhaires desplaçats » per delocalizar los eslevatges en Euròpa de l'Est onte tot es « Dobry, bo bez kontrolle » ( bon, que sens contròlle), coma disiá un amic polonés. Tot aquò per far daus canards, de las auchas, polas, dau fetge gras « de diferents pais de l'Union europenca mai d'alhors ». Quante vos disiá que quo es la fin de l'elevatge de plen aer...
Avem desjà los pòrcs que suerten jamai, las vachas dins daus « feedlots » e doman ?
Denis Gilabert .
PS: un de mos amics, Joan-Lois Savinhac, me faguet remarcar que " Con ... finament" quo es mielhs que "barradura" per descriure " l'inutila precaucion"
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo 101 unen despartament
A mai ajudats per los socialistes roges, coma Lamic president de l'OMC ( organisacion mafiosa de la Camora o del comerci ), que sanhèt mantuns païs del tèrç monde, o encara Strauss Khan (president del FMI , lo Fons Mafios Internacional, " plan conegut pour ses positions marxistas", la drècha liberala mas sociala ( 15000 vièlhs mòrts entre la calorassa fa gaire, casuda dels remborsaments de la secu, prisons comolas coma d'uòs , flicatge a tots los estages, demargatge de l'educacion , de la santat , privatisacions entemenadas per Balladur e perseguidas per Jospin , e perlongadas per Nicolas ambe l'aparador fiscal, precarisacion de l'emplec, CDD per totes , sa…


text:
DEDICATÒRIA
Per totes los Occitans
quin que siá lor parlar,
e per totes los Catalans
que, ni per nòstras diversitats,
fasèm totes partida del meteis pòble.
Per totes los occitanistas e catalanistes
del mond entièr.
Dreches (copyright) : CULTURA D'ÒC, 71 camin Sant Alòi, 81 990, CUNAC (Tarn) Tel. : 05 63 45 23 15
ISBN : 2-912293-04-9
© Totes dreches reservats, que tota reproduccion va al senscontra de la solidaritat occitana, e que Cultura
d'òc, abans tota ajuda concrèta, foguèt forçada de manlevar 60 000 euròs per far estampar lo diccionari .


text:
Categoria:Mantenença de las categorias Wikipèdia
- Aquesta categoria recampa de paginas e categorias destinadas a facilitar la mantenença de las categorias de Wikipèdia.
- La lista de las categorias es disponibla sus : Categoria:Acuèlh.
- Tanben podètz visitar lo projècte dedicat a la mantenença de las categorias o lo projècte consacrat a la mantenença de Wikipèdia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
*
- ► Modèl de l'espaci Categoria (2 C, 11 P)
A
- ► Arborescéncia de categorias (1 C, 22 P)
C
- ► Categorias amagadas (25 C)
P
- ► Categoria per país (72 C)


text:
1 - 6 -- 6
Avinguda de la Constituciķ, 45 43540 Sant Carles de la Rāpita, Espanya
Sant Carles de la Rāpita
Tarragona
/ 977 742 551
Avinguda de la Constituciķ, 45 43540 Sant Carles de la Rāpita, Spain
Sant Carles de la Rāpita
Tarragona
/ 977 50 10 10
aglomerado en Sant Carles de la Rāpita
, artistas en Sant Carles de la Rāpita
, barnices en Sant Carles de la Rāpita
, bolsas de plástico en Sant Carles de la Rāpita
, cajas registradoras en Sant Carles de la Rāpita
, cromados en Sant Carles de la Rāpita
, empresas de pintura en Sant Carles de la Rāpita
, generadores electricos en Sant Carles de la Rāpita
, horno industrial en Sant Carles de la Rāpita
, lamina de plastico en Sant Carles de la Rāpita
, maquinaria para ceramica en Sant Carles de la Rāpita
, maquinaria para la madera en Sant Carles de la Rāpita
, maquinaria para metalurgia en Sant Carles de la Rāpita
, maquinas de escribir en Sant Carles de la Rāpita
, maquinas de vending en Sant Carles de la Rāpita
, maquinas registradoras en Sant Carles de la Rāpita
, molde de plastico en Sant Carles de la Rāpita
, perchas en Sant Carles de la Rāpita
, pintores en Sant Carles de la Rāpita
, pinturas en Sant Carles de la Rāpita
, pinturas barnices en Sant Carles de la Rāpita
, poliuretano en Sant Carles de la Rāpita
, rodamientos en Sant Carles de la Rāpita
C/ Portugal, 5 43540 Sant Carles de la Rāpita, Spain
Sant Carles de la Rāpita
Tarragona
/ 977 744 128
C/ Sant Isidre, 200 43540 Sant Carles de la Rāpita, Spain
Sant Carles de la Rāpita
Tarragona
/ 977 742 762
C/ Comte de Floridablanca, 49 43540 Sant Carles de la Rāpita, Spain
Sant Carles de la Rāpita
Tarragona
/ 977 741 627
C/ Valčncia, 39 43540 Sant Carles de la Rāpita, Espaņa
Sant Carles de la Rāpita
Tarragona
/ 977 740 390


text:
Joan Damascèn
Joan Damascèn (vèrs 676 - 4 de decembre de 749) foguèt un teologian crestian dau sègle VIII. Es un sant dei Glèisas Catolica e Ortodoxa.
Nasquèt vèrs 676 dins una familha crestiana siriaca de foncionaris de Damasc. En despiech de la presa de la vila per leis Arabis en 635, sa familha gardèt sa posicion e contunièt de servir au sen de l'administracion. En particular, son paire capitèt d'obtenir lo mantenement dau culte crestian dins la Basilica Sant Joan Baptista. Joan Damascèn recebèt una educacion fòrça bòna e estudièt lei sabers grècs e musulmans. Après la mòrt de son paire, venguèt tanben un important foncionari dau Califat avans de venir monge a Jerusalèm. Participèt alora ai garrolhas religiosas de l'Empèri Bizantin, especialament aquela de l'iconoclasme, çò qu'entraïnèt son anatèma en 754 per lo concili de Hiereia. Pasmens reabilitat per lo segond concili de Nicèa en 787.
Son òbra es considerabla. Regarda subretot de questions teologicas mai Joan Damascèn estudièt tanben la musica liturgica e foguèt l'autor de plusors imnes. Son trabalh principau foguèt un obratge teologic de tres libres dich La fònt de la conoissença que tracta de logica, de l'eresia ismaelita, de l'islam e dei principis pus importants dau cristianisme. Escriguèt tanben mai d'un libre còntra lei movements eretics de la region (Còntra lei Nestorians, Còntra lei Jacobitas, Dialòg còntra lei Maniqueans... etc.).


text:
Scherwiller
Scherweiler en alemannisch (Scherwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa sus la rota dels vins a una altitud d'Unitat|185|mètres {{}}. Scherwiller Se situa al débouché dels vallées de Sant-Ostal-a las-Minas a l'èst, e de Villé al nòrd, a cinc quilomètres a l'oèst de Sélestat, en Alsace central e a Unitat|3.5|km {{}} de Châtenois cap al sud. La municipalitat fa partida del costat de Sélestat e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Los abitants an nomenat los Scherwillerois. Lo sieu nom a mencionat de bona ora jos la forma de "Sceravillare" o Scerwiller", en designant çò caseriu sus las près de la Scheer, nom donat antany a la riu #que travèrsa lo pòble, venguda uèi, la Aubach. Scherwiller A implantat al encreuament de doas vias romaines importantas, sus l'ais oèst-es, la rota de la sal en venent de la vallée de Villé e sus l'ais nòrd-sud sus una rota romaine #que se'n pòt encara admirar doas hitas milliaires repérables sus la quita municipalitat. Aquela situacion estrategica explica la preséncia del castèl del Ortenbourg al cors del Sègle XII. Situat en plena cœur del Alsace, lo vilatge a bastit al centre d'un vignoble de 300 ectaras, en s'estendent sus coteaux en contrebas dels prestigioses castèls del Ortenbourg e del Ramstein.
La commune se situe sur la route des vins à une altitude de 185 mètres. Scherwiller se situe au débouché des vallées de Sainte-Marie-aux-Mines à l'est, et de Villé au nord, à cinq kilomètres à l’ouest de Sélestat, en Alsace centrale et à 3,5 km de Châtenois vers le sud. La commune fait partie du canton de Sélestat et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Les habitants sont nommés les Scherwillerois. Son nom est mentionné de bonne heure sous la forme de "Sceravillare" ou Scerwiller", désignant le hameau sur les bord de la Scheer, nom donné autrefois à la rivière qui traverse le village, devenue aujourd'hui, l'Aubach. Scherwiller est implanté au carrefour de deux voies romaines importantes, sur l'axe ouest-est, la route du sel venant de la vallée de Villé et sur l'axe nord-sud sur une route romaine dont on peut encore admirer deux bornes milliaires repérables sur la commune même. Cette situation stratégique explique la présence du château de l'Ortenbourg au cours du Sègle XII. Situé en plein cœur de l'Alsace, le village est bâti au centre d'un vignoble de 300 hectares, s'étendant sur des coteaux en contrebas des prestigieux châteaux de l'Ortenbourg et du Ramstein.
Istòria[modificar | modificar la font]
Scherwiller En alsacien, Scherviller en roman, es un domeni entre plana alsacienne e rebord de la montanha vosgienne, en principi a la confluence de la via romaine de piémont en venent de Châtenois o de Dambach e de divèrses camins gallo-romaines. Probablament reconstruit al cors del Bas-Empèri e preservat pels abitants de Sélestat, un diverticule de la via salinaria a promu Scherviller a l'epòca carolingienne en nœud de comunicacion.
Scherwiller en alsacien, Scherviller en roman, est un domaine entre plaine alsacienne et rebord de la montagne vosgienne, d'abord à la confluence de la voie romaine de piémont venant de Châtenois ou de Dambach et de divers chemins gallo-romaines. Probablement reconstruit au cours du Bas-Empire et préservé par les habitants de Sélestat, un diverticule de la voie salinaria a promu Scherviller à l'époque carolingienne en nœud de communication.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Larnhac
Larnhac (oficialament en francés Narnhac) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre delh territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son parochia ecclesie de Larnac, en 1266, Villa de Narnac, en 1274, parrochia de Narnhac, en 1277, Verniacum, Vernhac (compréner Nern-), al sègle XIV, Narnhacum, en 1433, Narnhac-près-de-Vigoro, en 1508, Narnac, en 1559, Narnhac, en 1581, Marnhac, en 1628, Larnhiac, en 1638, Narnahac, en 1655, Largnhac, Larniat, Largnat, Larnhat, Largnhat, Nargnhat, en 1662, Narghat, Largnac, en 1687, Larnhiac, al sègle XVIII [1],[2],[3]. Per Dauzat e Rostaing, Narnhac vendriá d'un nom galloroman d'òme *Nerinius, inferit delh gallés Nerius, o pusleu *Narinius, delh gallés *Narius, inferit de la divessa Naria, amb lo sufixe -acum[4], latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Delamarre explica tanben lo nom per un nom gallés d'òme, *Narinios, amb lo sufixe -āco(n).[5] Larnhac èra donc, al mens se supausa, una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre *Narinios. La prononciacion es [lar'ɲat] [6]e la dissimilacion (N...nh -----> L...nh), esperada, sembla dejà presenta al sègle XIII. La prononciacion -at del sufixe -ac es regulara de l'Auvèrnhe a l'Agenés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Pèirafòrt; es ara del canton de Sant Flor-2
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496860wxvP3U
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 490
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 490
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 204, 303 e 359
- ↑ enquèsta Sivadon, junh 2018


text:
Era colleccion d’art gotic ei plaçada en antic dormitòri deth monastèri de Santa Maria de Solsona, espaci recuperat enes òbres de remodelacion deth musèu que se heren a darreries des ans ueitanta. Aguesta grana sala auie estat transformada en salon deth tron e en dependéncies particulares des avesques quan se heren, a darrèrs deth sègle xviii, es òbres d’agraniment deth Palai Episcopau. Ena naua ordenacion museografica s’i expausen òbres des sègles xiii, xiv e xv. Se contemplen dues mòstres de pintura murau, destacant eth conjunt funerari de Sant Pau de Casserres, damb es pintures des àngels deth judici finau. Tanben s’expausen ossuaris e sepulcres de pèira, com eth deth cavalèr Hug de Copons. Se mòstren diuèrsi fragments de retaule, d’entre es quaus subergés era predèlla damb era representacion deth Sant Sopar.
S’a de remercar era lampa d’origina flamenca de mejans deth sègle XV, un des pògui exemplars que demoren en Euròpa. Imatges dera vèrge e de sants, e elements d’us liturgic, complèten era exposicion d’aguesta sala.


text:
Me fau encara realizar qu'una partida de l'èime nimesenc ven de se'n anar, tant coma au moment de la mòrt de l'Aimat Serre, lo “Bordon” e de sa frema, son “Abelha.” Una partida de ma vida a la començança de mon aprendissatge dins la lenga d'òc a tanben desapareissut per totjorn. L'ausirai pus me gitar, tot joiós, “Eee ! Bonjorn, Sara !” coma a chasque còp que se vegueriam. Jòrgi a laissat seis enfants, felens, reire-felens e totei lei gents que pertoquèt per son òbra e son accion darrier. Espèri que, onte que siegue, a au mens tornar trobat l'Iveta, sa frema...
Mai ne'n vòli pas parlar. Vòli vos parlar dau Batèu de pèira e de son importància per Jòrgi Gròs e per ieu.
Lo Batèu de pèira, premier, es lo libre autobiografic de Jòrgis Gròs e lo solet, me sembla. Me sentissi pas la fòrça de verificar. Se parla pas solament de son enfància, se parla de sei passions, de sa vida dins la quista de la pedagogia, de son amor de la lenga, de sei viatges... Mai la partida que m'interessa lo mai, fau dire, es aquela que se passa a Nimes. Fau estre Nimesenc de lònga per comprendre la metafòra dau Batèu de pèira. D'aqueu “batèu”, èra de fach l'ostau de sei gents sus lo baloard Joan Jaurès, l'artèria principala de la vila que mèna ai Jardins de la Fònt e la Tòrre Manha, cepons de la vida a Nimes. La configuracion dei carrièras faguèt qu'èra en forma de triangle, tant coma la proa d'un batèu... D'aqueu temps, lo baloard aviá au centre una lònga seguida de terrenhs plans que servissián de passejada o d'emplaçament per lei fièras. Per Jòrgi Gròs enfant, semblavan d'isclas sus un grand flume onte s'èra gitat lo fèrre son batèu de pèira. Mai luenh, ne'n faguèt la comparason ambe lo flume Còngo que coneissèt.
Lo Batèu de pèira originau es ara destrusit dempuei lòngtemps. La banca que reprenguèt l'espaci bastiguèt un bèl immòble de veire, de fusta e de metau qu'aviá ben encara la forma d'un batèu. Ara, foguèt encara destrusit per quauquaren de mens ben, pareis... Un còp de mai, vòli pas verificar.
Immòble après immòble... Sembla que çò qu'es de pèira ten pas. Ne'n sabi quauquaren. Benlèu que lo papier, amai cremèsse, pòrriá mai durar ? Jòrgi, mon Jòrgi, après tu, après l'Aimat e lo Robert, es a nosautres de contunhar, ara. Te pòdi dire qu'es pas dins la jòia. Per lo moment.


text:
Dins sa prefàci, Sylvestre Clap s'interrogo sus «uno identita prouvençalo en marrit esta (...), l'especificitat loucalo sèmblo s'èstre pau a cha pau escafado».
Pèr aquéli paraulo, pouncho uno proublematico à l'encop soucialo, culturalo e poulitico. «Quet sara deman, lou role dóu Palais dóu Roure, simple e riche counservatòri d'un patrimòni de preserva ?»
se demando encaro lou counservatour.
Un patrimòni que retrouban particulieramen dins un libre forço doucumenta, armounisa dins sa retourico.
Mai qu'un oubrage de tipe universitàri, es un bèu-libre
que lou titre, ''Présence de Mistral'', significo la marco, l'emprinto, la piado, lou passage, la remembranço que caraterison uno evidènci.
Mistral fuguè lou vènt qu'escoubè Avignoun d'un boufe nòu, lou d'uno Renaissènço prouvençalo de grando impourtanço. E aqueste libre es aqui per lou testimounia. Présence de Mistral, collectif. Ed. Les amis du Roure - coll. Les hommages du Palais. 180 p. ill. 20€. Pour commander : alain.layrisse@wanadoo.fr et 04 90 80 80 87. De legi tambèn : Lou Palais dóu Roure se tèn fièr fàci au tèms


text:
Dimars, 21 d'abril de 2015, 03h00 Espòrt
A 30 punts la qualificaion
En Elèit1, èra l’ora dels quarts de finala. Dissabte a Domèc, l’AE Carcassona èra en apèl aprèp la crisi intèrna e un jòc un pauc fosc e escur entre dirigents, entraïnaires e jogaires. Es la pausa que marquèt la superioritat locala a la 39a minuta, lo dobertura d’Avinhon trapava una 40-20. Mas, a la sortida de la mesclanha, Samson interceptava la palma, trasmetiá al centre Guiraud 60 mètres mai luènh que mandava l’alièr Peacock entre los pals: 18-6 a la pausa per Carcassona. Tre la represa, en ataca classica, Clement Sobeiràs ajustava un ensag. L’AE Carcassona menarà 31-6 aprèp un ensag de son capitani, Teddi Saddaoui, abans de levar lo pè per ganhar fin finala 31-20.
Dimenge, al Molin, Lesinhan dobriguèt la marca tre la primièra minuta, mas a la pausa lo planchòt indicava: Limós 26-8! Los limosencs avián passada cinc còps la rega blanca! Lesinhan capitèt a tornar a 26 pertot. Murcià, en penalitat, tornèt balhar l’avantatge als Roge e Negre que van acabar en plegar a doas minutas de la fin: 30-28. Lesinhan es passat pel pichon trauc de la sarralha. Dissabte, als Minims de Tolosa, aurem doncas las mièjas finalas Dragonets-Carcassona (14 h) e Tolosa-Lesinhan (16h).
En Elèit 2, Albi e l’Escura son qualificats per las mièjas finalas que se jogaràn dins una quinzenada de jorns a Sant Gaudenç. Albi rescontrarà lo ganhant del barratge Vilafranca-Sant Gaudenç, e l’Escura aquel de la partida Baó-Tolosa Broncos.
En juniors, la finala del 9 de mai se jogarà entre Limós (venceire de Carcassona: 30-23) e Avinhon (venceire de Sant Estève: 41-24) que visarà lo doblat.
Los Gigants tròp grands pels Dracs
Pels Dracs, las setmanas se seguisson e se semblan. Mièja ora de jòc al meteis nivèl que los adversaris, dètz minutas mancadas e 22-8 a la pausa per Huddersfield que venç fin finala 38-14.
Los Dracs se trapan en desena posicion a la mitat del campionat, mas lo quatren a solament dos punts d’avança.
La jornada se dobriguèt dijòus amb la victòria de Wigan sus Warrington 30-20 e se contunhèt divendres per Leeds qu’anèt ganhar 41-16 a Saint Helens: doas partidas de tria que se joguèron a de ritmes elevats. A Wigan, a la pausa, s’anoncièt lo retorn de la Nòva Zelanda de Sam Tomkins per las sasons venentas.
Dissabte, a 18h, los Dracs recebràn Hull KR a Brutus: una victòria es mai que jamai necessària.
Quatre esquipas de Superliga disputavan un torn de Cup e Salford se faguèt batre per una formacion de l’escalon inferior, Leigh: 22-18.
Cap a tres en NRL
En Austràlia, en campionat NRL, aprèp sèt jornadas, tres esquipas menan lo classament amb 10 punts: La Tempèsta de Melbourne, los Dracs de Sant Jòrdi e los Cavals Fòls de Brisbane. Uu tombat de Cooper Cronk a 40 segondas de la fin permetèt als jogaires de Melbourne de batre los Pols de Sydney: 17-16. Mai susprenenta: la darrièra plaça de las Aglas de Mar de Manly qu’an ganhat qu’una sola partida dempuèi la debuta de la competicion.
Los 1/8ens de finala de la Cup (15 al 17 de mai, tirats al sòrt aqueste diluns al ser) :
Catalans-Featherstone
Widnes-Batley
Leeds-Huddersfield
Hull FC-Castleford
Wigan-Hull KR
St Helens-York
Wakefield-Leigh
Dewsbury-Warrington


text:
ACTUALITAT
Bona acuelhuda dera concentracion de coches classics d' "Era Flower Vielha"
Damb motiu der hestivau “Era Flower Vielha 2018”, s'a organizat un acte de concentracion de coches classics en Vielha. Ua trentia de jòies automobilistiques s'an amassat en parcatge des militars deth cap-lòc aranés.
Aguesti coches classics, vengudi de Lhèida, an hèt un recorregut per quauqui des pòbles dera Val d'Aran damb mès encant, coma Bossòst o Baqueira.
Aguest acte de veïculs ancians a coïncidit tanben damb un petit concèrt der artista Turkana ena zòna deth mercat Flower, a on s'i an installat un bon ponhat de paradetes de venta de productes de proximitat.
Ath delà d'aguesta concentracion de coches classics, era tresau edicion d' "Era FlowerVielha" tanben compde damb eveniments extraordinaris coma eth Guateque finau damb eth DJ Jordi Carreras en tot acompanhar as residents Almansa e Sebas.


text:
Combas (Erau)
Combas (Combes en francés) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Combas es atestat en 1107 : ad Cumbas. Lo mot comba, aicí al plural, ven del gallés cŭmba e lo sens es « val pichona », o eventualament « val entraucada, encaissada, vabre, barranc, rèc », o « val seca, sense riu » [1],[2]. Lo vilatge es sus un travèrs e la montada seriá subta per i anar dempuèi lo fons; es pas tròp luènh de l'esquina de la sèrra e donc pas tròp luènh d'una autra comba, çò que poiriá justificar lo plural. D'un autre costat, lo plural pòt aver un sens collectiu e general a prepaus del luòc, amb l'idèa de « luòc traversut, escalabrós », puslèu que de pluralitat de las combas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Del temps de l'Ancian Regime, Combas dependiá de la comunautat del Pojòl. En 1790, Combas venguèt comuna amb lo nom de Combes - Terre Foraine du Poujol, çò que se ditz en occitan Combas Tèrraforenca del Pojòl.
La glèisa de Combas foguèt benesida lo 25 de junh 1785. Abans, Combas dependiá de Sant Pèire de Rhèdes (auèi dins la comuna de L'Amalon).
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sant Gervais; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 203
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 254


text:
Lançargues
Lançargues (oficialament en francés Lansargues) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada en Pichòta Camarga entre l'Estanh de l'Òrt e las Cevenas.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personatges celèbres[modificar | modificar la font]
- Alexandre Langlada, escrivan occitan
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Accueil / Ariège / Saint Barthelemy /
Panorama depuis le Mont Fourcat 2014
1/14
- Créée le
- Dimanche 23 Février 2014
- Mots-clés
- 360, Ariege, Mont Fourcat, Mont Rouch, Mont Valier, Mont-Roig, Montagne de la Frau, Panorama, Pech de Bugarach, Pic d'Auriol, Pic d'Enrodat, Pic d'Estibat, Pic de Certascan, Pic de Font Blanca, Pic de l'Aspre, Pic de l'Etang Foucat, Pic de la Coume d'Enfer, Pic de la Journalade, Pic de Malcaras, Pic de Montcalm, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Serrera, Pic de Soularac, Pic de Thoumasset, Pic de Tristagne, Pic de Tristaina, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Han, Pic du Rulhe, Pic Galinat, Pic Rouge de Bassies, Pique d'Endron, Pirineos, Pirineus, Puig Carlit, Pyrenees
- Albums
-
- Visites
- 455
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- 4.88 (1 note)
- Notez cette photo
-


text:
Earl Wilbur Sutherland Jr.
Earl Wilbur Sutherland, Jr. (Burlingame, USA 1915 - Miami 1974) foguèt un mètge nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1971.[1]
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 19 de novembre de 1915 dins la vila de Burlingame, situada a l'estat nòrd-american de Kansas. Estudièt inicialament quimia a l'Universitat Washburn de Topeka, ont se graduèt lo 1937, e estudièt posteriorament medecina a l'universitat Washington de Saint Louis, ont se graduèt l'an 1942. Foguèt nomenat professor de farmacologia a l'universitat de Cleveland, Ohio e lo 1963 se transportèt a l'universitat Vanderbildt de Nashville.
Moriguèt lo 9 de març de 1974 dins la vila de Miami, situada dins l'estat de Florida.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ( lenga pas reconeguda :  en ) ) Nobelprize.org, « The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1971 » (consultat lo 22 agost 2012)