text:
En Sergi Grau a escrich una granda varietat d’articles e a ofrit de multiplas conferéncias suls Bones Òmes e d’autras eretgias medievalas coma los Valdeses o los Hussitas, e es un grand especialista en la figura del mètge Arnau de Vilanova. Recebèt lo Prèmi de Filosofia Joaquim Carreras i Artau autrejat per l’Institut d’Estudis Catalans l’an 2017 per “Las transformacions d’Aristotil. Filosofia naturala e medecina a Montpelhièr. Lo cas d’Arnau de Vilanova”. Fa partida de la Fundació Centre Internacional de Música Antiga.
Redaccion.- Coma arribères als Bones Òmes?
Sergi Grau.- Totjorn m’an agradat los personatges qu’èran dins la frontièra e dels quales se creava una legenda, amb un fons un pauc esoteric e una vision benlèu romantica. Quand ieu comencèri a estudiar, me n’avisava que dispausàvem pas de pro recèrca en determinats aspèctes suls Bones Òmes, a diferéncia d’ara, malgrat bones trabalhs coma los de Jordi Ventura. Vesiá un espaci pas cobèrt encara.
R.- As escrich tres libres sul catarisme: “Cátaros e Inquisición en los reinos hispánicos (siglos XII-XIV)” (en castelhan), “La invenció dels càtars. La veritable història dels Bons Homes a Catalunya” (en catalan) e “L’herètica pravitat a la Corona d’Aragó. Documents sobre càtars, valdesos i altres heretgies (1155-1324)” (en catalan). En lo segond “La invenció dels càtars”, poiriam pensar que dobtes del movement dels Bones Òmes?
S.G.- Ieu cerqui de títols atractius e amb fòrça. En aquel libre sosqui sus las representacions literàrias del catarisme a travèrs dels documents. Lo tèrme “invencion” l’utilizi en lo sens de bastiment, justament d’aquelas representacions.
R.- “L’herètica pravitat a la Corona d’Aragó” amb Stefano Cingolani e Eduard Berga. Tota una òbra monumentala. Cossí sorgiguèt l’idèa de publicar una òbra d’aquela portada? Perqué aquelas datas en concrèt?
S.G.- Aquel libre es un recuèlh de tota la documentacion coneguda sul catarisme e d’autres dissidents a la Corona d’Aragon, coma una culminacion de los mieus trabalhs començats fòrça ans enrè. Avèm trabalhat lo movement dels Bones Òmes dempuèi la realitat dels documents, en nos aluenhant del romanticisme abitual. Podèm observar tanben una evolucion dempuèi lo primièr libre fins al darrièr amb correccions, cambiaments d’opinion… Per exemple, nos sèm trobats que qualque traduccion pas s’ajustava al tèxt dels documents originales. Lo marc cronologic d’aquel libre va dempuèi l’an 1155, moment que se celebrèt lo primièr Concili a Lhèida destinat a eradicar la preséncia dels Bones Òmes, fins l’an 1324, quand foguèron tractats los darrièrs catars, del cercle de Guilhèm de Belibasta.
R.- Coma voses los estudis de Catarisme uèi a Catalonha?
S.G.- Sèm ara en un ponch que mercés a fòrça istorians e los sieus trabalhs aqueles darrièrs ans, coneissèm fòrça ben qué foguèt lo Catarisme, mas tanben avèm besonh de trobar de nòus documents benlèu per enfocar d’autres aspèctes.
R.- Vos sètz trobats de problèmas per reculhir de determinadas informacions. Pensam que pendent sègles, del Catarisme se podiá pas parlar.
S.G.- Pas. Uèi la situacion es favorabla, los archius documentaris son dobèrts. Fa benlèu cinquanta ans, nos poiriam aver trobat qualque reticéncia a parlar en determinats endrechs. Mas nosautres avèm fach preferentament un prètzfach de recèrca d’archius, pas tant d’istòria orala.
R.- Los Bones Òmes serián benlèu los primièrs vegetarians, los primièrs feministas, los primièrs ecologistas…?
S.G.- Vertadièrament, los Bones Òmes èran pas tan innovadors coma nos pensam. Qualques unas de las siás practicas existissián ja dempuèi fasiá de tempses ancians en las primièras comunitats o en qualques congregacions crestianas, mas la diferéncia es qu’eles las vòlon far conéisser a l’ensems de la siá societat, e aiçò es çò de mès d’innovador. Per exemple, lo “consolamentum” recupèra l’imposicion de las mans qu’apareissiá ja en los tèxtes biblics coma una sòrta de bateg. L’imposicion de mans la practicava tanben en la meteissa epòca dels Bones Òmes la Glèisa en determinats rituales, mas eles donavan un significat mai prigond e autentic. O la praubesa e l’austeritat que vivián existissiá ja en autras comunitats crestianas anterioras.
R.- En un article fa d’ans disiás ”Lo catarisme sabèt donar responsa a una societat en plen cambiament que la Glèisa catolica poguèt pas ofrir. D’aicí la siá rapida expansion”. Mantenes aquela idèa?
S.G.- Totalament. La societat medievala èra pas tan estatica ni tan escura coma nos figuram. Avèm expansion, creissement de las vilas e de l’economia… La Glèisa aviá una estructura feudala de poder. La societat evolucionava e la meteissa Glèisa inicièt una sèria de proposicions de reformas amb l’Òrdre dels Dominics o la Reforma Gregoriana, mas pòdon pas salvar la situacion perque l’estament eclesiastic se tròba en un marc barrat. En fach, lo pròpri bastiment de l’ortodoxia religiosa e d’un discors oficial pòrta implicitament a l’aparicion de l’eterodoxia. Ja empuèi los sieus inicis, la Glèisa aguèt de grops dissidents, coma los gnostics.
R.- Dins las tèrras occitanas, enrasiguèt de sègles après lo Calvinisme amb lo nom d’Uganauds. Croses que podèm trobar una linha istorica entre los Catars e los Uganauds? Lo caractèr de la societat occitana tend a l’aparicion d’aqueles dissidents eterodoxes?
S.G.- Las doctrinas o l’espiritualitat demòran assimiladas malgrat las persecucions e se pòdon totjorn transmetre de generacion en generacion. Es complicat demostrar aquela idèa, mas vesèm endrechs que tendon a l’aparicion de nòus movements. A Occitània s’an viscut fòrça movements eterodoxes, mas la siá situacion geografica a ajudat fòrça, perque facilita la transmission d’inventas e de coneissenças.
R.- Qué considèras que pòt aportar la doctrina o l’estil de vida que practiquèron los Bones Òmes a la societat actuala?
S.G.- Fòrça causas. Entre elas, una reflexion sus coma nos cal comprene la libertat religiosa o coma interpretar de manièra desparièra lo Cristianisme, lo sieu messatge, los sieus dogmas… Coma religion, lo Catarisme seriá fòrça valid. A nivèl istoric, la persecucion contra los Bones Òmes marquèt las pautas de la lucha contra los dissidents, amb la persecucion amb basa juridica.
L’Inquisicion en executant erètges
R.- Croses qu’uèi a Euròpa se poiriá repetir la repression que patiguèron los Bones Òmes fa uèch sègles?
S.G.- Pòt passar perque a succedit d’autres còps. Las istòrias nos parlan totjorn del meteis. Se poiriá malastrosament repetir l’experiéncia de manièra desparièra, en contra de las minoritats dissidents.
R.- Qué opinas del tractament que se fa a Occitània sul C Considèras que s’a abusat del tèma amb projèctes qu’aleban sovent la realitat istorica en favor d’un caractèr comercial e dels projèctes toristics e economics?
S.G.- S’a donat, e la majoritat de las gents a, una vision romantica sul tèma, en jonhent de còps aquela image amb un sentiment d’identitat nacionala e de valors coma la libertat, la diversitat eterodoxia… per part de qualques sectors. Explicar lo Catarisme es pas facil perque existisson unes estereotips fòrça consolidats sul tèma.
Lo Catarisme es vengut coma un fenomèn toristic e mediatic mai qu’istoric. E las gents que vòl conéisser la realitat istorica pèrd l’estabilitat sul tèma. Tanben s’auriá de dobrir lo Catarisme, perque existisson fòrça Catarismes, e mostrar tanben aquela diversitat de teorias sul movement. Es una pietat que lo Centri d’Estudis Catars a Carcassona barrèsse, malgrat la qualitat de los sieus estudis e las siás activitats.
A Catalonha seriá necessària una connexion entre los endrechs amb tradicion catara, en connectant las comarcas del nòrd e del sud del país, en organizant una sèria d’exposicions, conferéncias… Per difondre la realitat istorica amb produchs de qualitat.
R.- As escrich fòrça articles sus Arnau de Vilanova, fòrça en lo ligant sovent a Aristotil. La tiá tèsi s’intitulèt “La recepció d’Aristòtil en la medicina d’Arnau de Vilanova. Estudi de les citacions i anàlisi dels continguts en l’obra mèdica autèntica” (en catalan). Qué t’atraguèt cap a la figura d’Arnau de Vilanova?
S.G.- Es un personatge sus qui se bastiguèt tota una legenda d’alquimista, amb una pensada religiosa que fregava l’eterodoxia e me sentiguèri atrach per la siá filosofia medica. Arnau de Vilanova incorporava la filosofia naturala d’Aristotil a las coneissenças medicas. A las universitats del sègle XIII la medecina venguèt una disciplina autonòma e desparièra, ont los estudiants lor caliá corsar cinc ans e dos mai de practicas preferentament en una autra universitat e quand culminavan los estudis, recebián una licéncia per exercir. La filosofia naturala establís las basas filosoficas per l’estudi teoric de la natura. A partir d’aicí s’establís una filosofia medica teorica, amb ipotèsis per demostrar, en seguint unes paramètres aristotelics, doncas que fins alavetz la medecina èra estat preferentament practica e exercida per personas sens titolacion. D’autra banda, Arnau de Vilanova foguèt pas tan innovador cossí d’autres mètges coma Paracelse, mas la siá òbra aguèt una granda repercussion.
La Facultat de Medecina de Montpelhièr uèi
R.- Arnau de Vilanova demorèt en Montpelhièr e foguèt aital ligat dins las tèrras occitanas.
S.G.- Foguèt professor de Medecina a l’Universitat de Montpelhièr e foguèt benlèu la siá estapa mai establa. Mas foguèt vertadièrament fòrça nomada, visquèt dins fòrça vilas. Pensam que foguèt lo principal mètge de l’Edat Mejana latina, mètge de reis, Papas… Intervenguèt activament en la creacion del Plan d’Estudis de Medecina de l’Universitat de Montpelhièr mercés a una disposicion del Papa, en establint coma basa l’òbra de Galen, e aquel modèl se mantenguèt pendent sègles.
R.- Foguèt acusada d’alquimista e cabalista. Quina es la tiá opinion?
S.G.- Arnau de Vilanova escriguèt pas res d’alquimia. La legenda foguèt creada ras de la cremason de las siás òbras religiosas de la part de l’Inquisicion a Tarragona e la siá posteriora mòrt. En fach, lo còrpus alquimic “pseudo-arnaldian” que li atribuiguèron, foguèt fòrça important e influent a la Corona d’Aragon e a la rèsta d’Euròpa pendent la Renaissença perque aquela alquimia es ligada a la recèrca d’un elixir qu’agissiá coma un medicament universal.
R.- Defendèt lo renauiment de la Glèisa, coma qualques dissidents medievales, e apiegèt los Franciscans, fòrça observats per l’Inquisicion. Las siás òbras teologicas foguèron perseguidas e cremadas.
S.G.-Arnau de Vilanova foguèt un escrivan tanben d’una seissantena d’òbras religiosas de dimensions divèrsas (cartas, tractats…). La siá image de mètge eclipsèt benlèu la siá òbra teologica. Mas a l’encòp, part de la siá òbra religiosa foguèt condemnada e perseguida e aiçò a condicionat enòrmament la siá vision. Arnau defendiá aquel renauiment necessari de la Glèisa. Critiquèt los Òrdres religioses coma los Dominicans, amb qui mantenguèt qualques disputas, coma la polemica escatologica de l’Antecrist e la fin del mond, qu’el pressentiá prèpa, mas qu’èra vertadièrament una critica cap aqueles òrdres. El defendiá un cristianisme interior coma los Catars, en qué totes li cauen sentir lo Pichon Crist qu’an dins meteis.
Arnau de Vilanova
R.- Qué opinas de la reduccion de la preséncia de las Umanitats en lo sistèma educatiu?
S.G.- Defendre las Umanitats es defòra de dobte, perque passan pas de mòda. Pensam que son plenament actuales qualques òbras coma l’“Utopia” de Thomas More amb la descripcion de la forma d’agir dels governants corromputs o las reflexions de William Shakespeare sus l’ immigracion. E nos autrejan valors totjorn en vigor, per exemple nos pòdon ajudar en la defensa de las valors democraticas, a èsser critic, a comprene la diversitat… Sens las Umanitats, las personas vendrián pas criticas amb elas meteissas ni amb la societat ont vivon.
R.- Que se basa la tiá participacion en la « Fundació Centre Internacional de Música Antiga »?
S.G.- Pòrti dètz ans a la Fundació, dirigida artisticament per Jordi Savall. Ieu me n’encargui del desvolopament de las relacions institucionalas, lo desvolopament de projèctes amb las institucions, e en sostenent e aconselhant sul marc istoric, lo material bibliografic e los tèxtes que recitam als concèrts. En definitiva, lo mieu prètzfach es facilitar la recèrca istorica perque lo Jordi Savall pòsca desvolopar mai facilament los projèctes musicales.
R.- Quines son los tieus projèctes de futur, Sergi?
S.G.- Ai en projècte un nòu libre qu’es centrat en questions de l’alquimia dempuèi l’Edat Mejana fins al sègle XIX. Tradicionalament, l’image dels alquimistas èra la d’un fòl barrat en un laboratòri per cercar la pèira filosofala amb un prètzfach qu’èra totalament aluenhada de la sciéncia. L’idèa es separar la vertat de la legenda sus aquel mond mejançant lo testimòni de divèrses mètges e scientifics que d’una manièra o d’autra son ligats a l’alquímia, com lo meteis Arnau de Vilanova, Paracelse, Isaac Newton o Robert Boyle, justament per far avançar los estudis scientifics. L’alquimia foguèt descreditada dempuèi lo sègle XVIII e exclusa dels ambients academics. Mas fins aquel moment, l’alquimia participèt activament a la Revolucion scientifica coma una disciplina del domeni de la filosofia naturala qu’estudiava e manipulava la natura. S’agís, doncas, de reinterpretar l’aportacion d’aqueles personatges en lo marc de l’istòria de la sciéncia.
R.- A travèrs de l’òbra d’en Sergi Grau, podèm nos endintrar en aspèctes fòrça interessantes de l’Edat Mejana cossí, entre d’autres, los Bones Òmes o la figura d’Arnau de Vilanova.


c: text/html

text:
Tu vas enfin saubre qual occitanista tu ses… o pas ! E coma disia… Ne’n i aurà per tot lo monde !!!
Majoritat de a :
Ses un vertadier occitanista. Escotas los grands noms de la musica occitana (Fabulous Trobadors, Original Occitana, Patrici, Nadau, …). Ses sòci de l’IEO mai d’un club de rugbi de XIII. Dins ta cava, i a nonmas daus vins dau Lengadòc-Bas. Tos enfants son a Calandreta. Ses ‘nat a Carcassona en octòbre per la manifestacion « Anem òc ! ». Mas… ses pas un pauc embarrat dins ton canton militant ?
Majoritat de b :
Ses pas dau tot occitanista ! Ses pusleu provençalista o gasconista. Perque ses convencidut que los lengadocians vòlen envadir los país d’òc en impausar lor lenga mai lor grafia. Escrives coma tu parlas perque ton parlar es plan desparier de lo de ton vesin. Ses ‘nat en Arle per manifestar contra l’occitan e ses marcat au Couletiu Prouvenço o a l’Enstitut Biarnes e Gascoû. Mas… ses pas un pauc extremista ?
Majoritat de c :
Coneisses pas ren a l’occitanisme. Parlas occitan e lo legisses mas t’interessa pas totas ‘quelas disputas d’associacions. Ses occitan e … qu’es tot !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Reina de Saba
La reina de Saba (arab: ملكة سبأ malika-t Saba ; ebrieu:מלכת שבא melket Shava ; ge'ez : ንግሥተ ሳባ nəgəstä Saba) es mencionada dins de recits biblics, coranics e ebraïcs coma avent regnat sul Reialme de Saba, que s'espandissiá del Iemèn al nòrd de l’Etiopia e en Eritrèa.
Lo racontes e detalhs de l'entra entre la reina e lo rei Salamon a Jerusalèm varian segon las fonts. La reina es descricha coma una femna sublima, considerada per Salamon coma una prigonda saviesa e d'una nauta intelligéncia[1]. Segon la legenda, la reina de Saba es la filha d'una jinn o esperit nomenat Umeira e de al-Himiari Bo-Scharh, vizir de Sharahbil Yakuf, rei de Saba (Himyar, al Iemèn). L'enfant aviá la beutat d'una hori (creatura du paradís) e pèrd sa maire fòrça jove. Fa una visita al rei Salamon per s'assegurar de sa granda saviesa; met a l'espròva amb d'enigmas (per ex. «quina aiga es doça e amara a l'encòp?»...)[2].
Somari
Noms[modificar | modificar la font]
Diferents noms li son atribuits. La tradicion etiopiana la nomena « Makeda » (ge'ez : ማከዳ), aquela del Iemèn « Balqama ». En ebrieu es nomenada שְׁבָא, « Seba » dins sa tradicion Biblica.
Dins lo Nòu Testament, l'Evangèli segon Luc la nomena « Reina del miègjorn » (11 : 31). Dins l'Alcoran aparéis dins la sorata 27 e segon un hadit, es a dire los dichs del profèta Maomet, se nomena « Balqis ». (arab :بلقيس)[3].
Recits dels tèxtes religioses[modificar | modificar la font]
Bíblia[modificar | modificar la font]
La reina de Saba (מַֽלְכַּת-שְׁבָׄא, malakat-shaba dins lo Tanak, Baσίλισσa EaBὰ dans la Septanta, Siriac ܡܠܟܬ ܫܒܐ[4], lengas etiosemiticas ንግሥተ፡ሳባእ፡[5]) arriba a Jerusalèm accompanhada d’una granda cort, « amb de camèls portant d'especias, e fòrça aur e de pèiras preciosas » (primièr Libre dels reis 10:2). « Jamai après arribèt una tala abondança d’espècia » (libre de las Cronicas 9 :1-9) qu'aquela que donèt a Salamon. Pendent sa visita, pausa al rei fòrça questions qu'aquel respondiguèt plan. Escambièron de presents, après que tornèt dins son país[6].
L’utilizacion del tèrme hid dot o « enigmas » (primièr Libre dels reis 10:1), un mot venet de aramèu que paréis pas abans lo sègle VI AbC, a per origina tardièra del tèxte[6]. Coma lo tèxte menciona pas la casuda de Babibilònia, se passent en 539 AbC, Martin Noth estima que lo Libre dels reis coneguèt una redaccion definitiva vèrs 550 AbC.[7]
Novèl Testament[modificar | modificar la font]
Dins lo Nòu Testament, Luc l'evòca jol nom de « Reina del Miègjorn » (11 : 31) (grèc: Baσίλισσa vόtou, “basilissa notou” ; latin : « »)[8].
Una interpretacion mistica del Cantic dels cantics, qu'aviá per tòca de donar una basa vertadièra a aquelas allegorias, aparéis dins los voluminoses commentaris d'Origèn suls Cantics[9]. Identifica la narratritz, o « esposa », amb la « reina del Miègjon » dels cants[10]. D’autres estudis prepausèron que lo parelh presentat dins lo libre siá Salamon e la filha del faraon. La primièra proposicion foguèt preferida pels interprètas mistics a la fin del sègle XVIII, la segonda foguèt prepausada per John Mason Good en 1803[9].
La narratritz seriá estat de pel negre segon un passatge del Cantic dels cantics (capítol 1 versets 5 e 6) : « Soi negra e pasmens bèla, filha de Jerusalèm, […] s'avisatz pas de mon tint morat: es lo solelh que me brutlèt. […] »
Selon una legenda, la reina de Saba balha a Salamon los meteisses presents que los Reis magues donèron mai tard a l’enfant Jèsus[11].
Aggada[modificar | modificar la font]
Segon Josephus (Ant. 8:165–73), la reina de Saba èra reina d’Egipte e d’Etiopia e balhèt a Israèl los primièrs especimens de commiphora opobalsamum, que s'espandiguèt en tèrra santa[12],[13].
Lo talmud (Bava Batra 15b) insistís sul fach qu'i aviá pas de reina, mas un rei de Saba (basat sus d'interpretacions variadas de l’ebrieu “mlkt”) qu'arribèt a Jerusalèm. Aquela version foguèt destinada a discreditar tota istòria contant una relacion entre Salamon e la reina.
Lo raconte mai detalhat de la visita de la reina de Saba al rei Salamon nos ven del sègle VIII dins lo Libre d’Estèr. Un puput informa Salamon que lo reialme de Saba es lo sol reialme que lo pòble li es pas subjècte e que sa reina idolastra lo solelh. Torna alara a Kitor dins lo país de Saba. Dins la letra qu’aviá ligat a son ala, lo rei ordona a la reina de venir a el coma subjècte. En responsa, li envia totes las naus de la mar cargadas de presents e de 6 000 joves de talha egala, totes nascuts a la meteissa òra e vestits porpres. Balhan amb eles una letra declarant que la reina arribarà a Jérusalem dins los tres jorns venents alara que lo viatge ne prend normalament set. Quand aquela darrièra arriba e va al palai de Salamon, confond lo sol de miralh amb d'aiga. Donc lèva lo bas de sa ròba e descobrís sas cambas. Salamon l’avisa de son error e la blaima sus sa cambas peludas[14]. Li pausa tres enigmas (Libre d’Estèr 1 :3) veire, segon lo Midrash, fòrça mai per testar sa saviesa[6],[12],[13]. L’alfabet de Ben Sira afirma que de lor union seriá nascut Nabucodonosòr II.
Dins la kabbala crestiana, la reina de Saba es considerada coma la reina dels demònis e es a vegada identificada amb Lilit, un primièr còp dins lo Targom, puèis mai tard dins lo Zohar. De mites josieus e arabs manten que la reina èra de fach una jinn, miègumana, miègdemoni[15],[16].
Dins lo folclòre Ashkenazim, sa figura se confond amb l’imatge popular d’Elena de Tròia. Las legendas ashkenazims mòstran la reina de Saba coma una dançaira seductritz. Pendent longtemps, foguèt descricha coma una infanticida o una maga demoniaca[16].
Islam[modificar | modificar la font]
Dins l'Aloran, la reina de Saba nomenada «Balkis » (XXVII, verset 23 : « Trobèri qu'una femna èra lor reina, que de tota causa foguèt colomada e qu'a un tròn magnific »). L’istòria i es similara a aquela de la Bíblia e de las fonts josievas.
Pasmens se l'Alcoran aja gardat la mai anciana forma litarària de la legenda, d'elements desvolopats pels comentators musulmans son derivats del Midrash. Tabari, Zamakhshari, Baydawi complèton l'istòria en fòrça punts; atal la nomena la reina Bilkis, nom benlèu derivat del grèc πaλλakίς o de la forma josivizada pilegesh, « concubina ». Los jinns de a l'entorn de Salamon, apaurats a l'idèa que pòsca se maridar l'intrusa, utilizant la rumor qu'auriá las cambas peludas e de batas puslèu que de pés. Salamon concep donc una rusa, plaçant al sol de miralhs que la reina prend per d'aiga. Per passar, lèva sa roba, fasent veire de cambas umanas. Lo rei ordona enseguida al sieus demònis de preparer un depilatòri especial, per que sián levats los pels desgracioses. Segon de tradicions, Salamon esposa la reina, e d’autres la li fan donar en maridatge donar en mariadatge a un senhor d'Hamdan[17].
Los tèxtes biblics sus la reina de Saba e sas naus venent d’Ofir serviguèron de basa a la legenda que d'israelits aurián vitjats amb sa cort, quand tornèt dins son país portant l’enfant de Salomon[18]. Segon la legenda, los primièrs josieus de Imèn i serián arribats al temps del rei Salamon, mercé a l’alliança politico-economica passada entre la reina de Saba e el[12].
Còpte[modificar | modificar la font]
L’istòria de Salamon e de la reina es fòrça popular près dels còptes, coma lo mòstran los fragments d'una legenda còpta servada sus un papir a Berlin. La reina qu'aviá estat enganda, dona un pilar a salamon ont tot lo saber terrèste es inscricht. Salomon envia un dels sieus demòni que li torne lo pilar cap a Etiopia.
Etiopian[modificar | modificar la font]
La version mai complèta e significativa de la legenda aparéis a partir del sègle XIV dins lo Kebra Nagast, recit legitimant los reis etiopians. Menelik I seriá lo filh de Salamon e de Makeda, la reina de Saba. seriá l'aujòl de la dinastia regnanta en Etiopia a partir del sègle XIII, los Salomonids.
Segon la legenda, lo roi Salamon, per crompar los materials necessaris a la construccion de son temple, encontrèt de mercants del mond entièr. D'entre eles Tamrin, grand mercant de la reina Makeda d’Etiopia. Tornant dins son país dans son pays, Tamrin descriu a la reina las causas meravelhosas qu'avávist a Jerusalèm, e tanben la saviesa e la generositat de Salamon. Decidís donc de l'encontrar. Es fòrça plan aculhida e participa a un grand banquet donat en son onor dins lo palais de Salamon. Makeda i passa la nuèch, Salamon jurant qu’ensajara pas res contra ela, après qu'ela meteissa jurèt que li volariápas res. Lo repais aviá estat fòrça especiat, Makeda se desrevelha en plana nuèch amb la set. Prenent d'una garrafa d'aiga, Salamon aparéis, li remembrant lo jurament. Ela li respondís: « Sàpias pas lo jurament. Daissa'm simplament beure l'aiga. » Aquela meteissa nuèch, Salamon fa un sòmi ont vei lo solelh se levar sus Israèl. Mespresat pels josieus, lo solelh se desplaça cap a Etiopia ont irradia. Salamon dona alara a Makeda un anèl qu'apcèpta coma pròve de fe. Tornada al país fa nàisser un filh nomenat Baina-lekhem (bin al-ḥakīm, « filh de la saviesa »), mai tard nomenat Menelik.
Après que grandiguèt en Etiopia, lo mainat, portant l'anèl de Salamon, s'anèt a Jerusalèm ont foguèt recebut amb los onors. Lo rei lo pòble capitan pas a lo convéncer de demorar. Salamon reunís los sieus conselhièrs e anoncia que mandarà lo filh ainat en Etiopia. Apond qu'espèra un tresen filh que se maridarà amb la filha d l rei de Roma per que lo mond entièr siá govrnat pels descendents de Dàvid. Baina-lekhem es alara ochat pel grand prèire Zadok e es nomena Dàvid. De nòbles de Jerusalèm lo seguisson alara en Etiopia e encara ara de grandasfamilhas etiopianas revendican son ascendéncia.
Abans la partença Azarya, lo filh del grand prèstre pana l’arca d’aliança que Menelik pòrta en Etiopia. Quand Salamon l’aprend, ordona als prèires de gardar lo silenci sul panat e de plaçar una copia de l’arca a l’interior del temple[19].
Segond de fonts la reina Makeda èra de la dinastia d'en primièr fondada per Za Besi Angabo en 1370 AbC. A l'origina èra lo fraire de Makeda, lo prince Norad, qu'auriá degut regnar, mas sa mòrt subte plaça la sòrre sul tròn. Auriá governat lo reialme un cinquantenat d’ans[20].
Se las istòrias d’Abissinia contan fòrça detalhs, amagan las anecdòtas que rebaton reflètent l’animositat d'unes teologians contra la reina (istòria de las cambas peludas per exemple)[21].
Legendas maçonicas[modificar | modificar la font]
La Reina de Saba es mencionada brevament dins dos ritual maçonics:
- Lo ritual dich « d'installacion del venerable » practicat subretot dins los rites d'origina anglesa Segon la legenda particulara d'aquel ritual, foguèt en sa preséncia que en sa Salamon auriá fach lo gèste vengut un dels signes de reconeissença revelat a pendent l'escasença.
- Lo ritual del gra Most Excellent Master de las juricdiccions americanas.
Inspira tanben lo grade de Queen of the South de l'òrdre paramaçonic américain Eastern Star.
Descobèrtas arqueologicas[modificar | modificar la font]
Las escavacions dins lo desèrt al nòrd de Iemèn, un temple vièlh de 3 000 ans, nomenat Mahram Bilqis (temple del dieu Luna) foguèt descobèrt[22]. Segon los arqueològs, s'agís d'un site sacrat utilizat pels pelegrins entre -1200 e 550. Lo temple es situat près de l'anciana vila de Marib, capitala del Realme de Saba segon la Bíblia e la tradicion musulmana, e poiriá constituir una pròva de l'existéncia de la reina de Saba.
Lo 7 de mai de 2008, d'arqueològs de l'Universitat d'Amborg dison aver descobèrt lo palais de la reina de Saba en Etiopia[23]. Los rèstes trobats se situisson en dejós del palais d'un rei crestian. Semblariá qu'una primièra version del palais aviá estat remplaçat per un bastit orientat cap a l'estela de Sirius, que la reina de Saba e son filh Menelik èran veguts adorators segon la Bíblia.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Légende de Soliman, chap.15.
- ↑ La Légende de Soliman (ben Daoud), éd.
- ↑ Du grec ancien pallakis : concubine, qui se retrouve dans l'hébreu pelegesh, de même sens.
- ↑ A compendious Syriac dictionary , s.v. «ܡܠܟܬܐ», par Jessie Payne Margoliouth et J. Payne Smith, Oxford University Press, 1903, vol. 1, p. 278a voir en ligne.
- ↑ Lexicon linguae Aethiopicae, s.v.
- ↑ 6,0, 6,1 et 6,2 Encyclopaedia Judaica, s.v.
- ↑ Encyclopaedia Judaica, s.v.
- ↑ John McClintock et James Strong, Cyclopaedia of Biblical, Theological and Ecclesiastical Literature, s.v.
- ↑ 9,0 et 9,1 John McClintock et James Strong, Cyclopaedia of Biblical, Theological and Ecclesiastical Literature, s.v.
- ↑ Origène, Origenis commentaria, édité par D. Caillau et D. Guillon, « Collectio selecta ss.
- ↑ John McClintock et James Strong, Cyclopaedia of Biblical, Theological and Ecclesiastical Literature, s.v.
- ↑ 12,0, 12,1 et 12,2 Error de Lua a package.lua a la línia 80: module 'Module:Aisinas/Data' not found..
- ↑ 13,0 et 13,1 Ludwig Blau, Jewish Encyclopedia, vol. 11, Funk and Wagnall, , 235‒236 p.
- ↑ Toy, « The Queen of Sheba », The Journal of American Folklore, vol. 20, no 78, , p. 207–212 (ISSN 0021-8715, DOI 10.2307/534407, JSTOR 534407, legir en linha).
- ↑ Gershom Scholem, Encyclopaedia Judaica, vol. 5, Gale, , 572–578 p.
- ↑ 16,0 et 16,1 Susannah Heschel, Encyclopaedia Judaica, vol. 13, Gale, , 17–20 p.
- ↑ Error de Lua a package.lua a la línia 80: module 'Module:Aisinas/Data' not found..
- ↑ Haïm Zʿew Hirschberg e Hayyim J. Cohen, Encyclopaedia Judaica, vol. 3, Gale, , p. 295.
- ↑ Enno Littmann, Geschichte der christlichen Litteraturen des Orients, Amelang, , 246—249 p. (legir en linha).
- ↑ Encyclopedia of African History and Culture, vol. 1, Facts on File, , 158–159 p.
- ↑ Encyclopedia of African History and Culture, vol. 2, Facts on File, , p. 206.
- ↑ (en) http://www.ucalgary.ca/UofC/events/unicomm/NewsReleases/queen.htm.
- ↑ (de) http://www.verwaltung.uni-hamburg.de/pr/2/21/pm/2008/pm48.html.
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Jean Grosjean, La Reine de Saba, Gallimard, Paris, 1987 (ISBN 978-2070708673)
- Jakoub-Adol Mar Makéda ou la fabuleuse histoire de la reine de Saba, Michel Lafon, 1997 (ISBN 978-2840982425)


text:
Jòrgi Gròs, lo Nimesenc que menèt fòrça a l’occitanisme, nos a quitats en febrièr passat. Aquela emission es un omenatge au pedagòg, escrivan, contaire e militant occitan. Un òme que laissa de traças multiplas a un molon d’amics esmoguts e reconeissents. Veirètz d’arquius que mòstran son implicacion e son impact dins lo militantisme occitan. Es per aquò que de son vivent una Calandreta dubriguèt e prenguèt son nom a Nimes. Jòrgi Gròs toquèt mai d’una generacion, dins l’ensenhament tant coma a la retirada. Un retrach per Lisa Gròs
Lenga d’Òc : Omenatge a Jòrgi Gròs


text:
Liberalisme
Lo liberalisme es un grop d'ideologias politicas e filosoficas qu'es fondat sus la cresença en la libertat individuala e l'egalitat davant la lei ; los liberals considèran que la limitacion del poder del sobeiran es la primièra condicion de la defensa d'aquelas.
Lo liberalisme afirma la supremacia de l'accion individual sobre la collectiva. Aquò significa que las estructuras de govèrnement redusíscan lor intervencion au minim de besonh per garantir la convivéncia, en seguissent la filosofia del laissez faire, laissez passer ("daissar far, daissar passar").
Principis[modificar | modificar la font]
Lo liberalisme es fondat sus l'idèa que los umans possedisson de dreches fondamentals que se cal pas violar. Aquels dreches son nomenats "dreches naturals".
Liberalisme e capitalisme[modificar | modificar la font]
Los liberals son estacats a la proprietat privada. Aital, acceptan que lo capitalisme es une consequéncia logica de la pensada liberala e lo sol sistema economic qu'es compatible amb lo liberalisme.
Çaquelà, lo capitalisme es pas lo liberalisme, que lo capitalisme vòl dire sonque que los mejans de produccions son privatizats. Un sistèma capitalista es pas liberal se la libertat d'actar e l'egalitat davant la lei son pas assegurats. De mai, los liberals luchan per que disparescan los monopòlis legals, las subvencions de l'Estat e la mai granda part de las reglamentacions.


text:
Antilhas Neerlandesas
Las Antilhas Neerlandesas èron un ensems d'illas de las Antilhas qu'èron un estat del Reialme dels Païses Basses.
Foguèron creadas en 1954 e definitivament dissolgudas lo 10 d'octobre de 2010.
I aviá 6 illas, puèi 5 a partir de 1986 (separacion d'Aruba).
- Illas jos lo vent o illas ABC :
- Illas subre lo vent o illas SSS :
- Saba
- Sant Eustaqui
- Sint Maarten (mitat sud de l'Illa de Sant Martin)
En 1986 se'n separa Aruba que ven un estat del Reialme dels Païses Basses.
En 2010 son dissolgudas, Curaçao e Sint Maarten venon d'estats del Reialme dels Païses Basses, las autras venon de comunas de l'estatut especial dels Païses Basses administradas jol nom de Païses Basses Caribencs.


text:
Goma arabica
La goma arabica es una exsudacion de saba davalanta solidificada, produch naturalament o provocat per un tal, sus la camba d'arbres de la familha dels acacias. Comestible, es culhida subretot en Africa sahariana (Magrèb, Mali, Senegal, Chad, Egipte, Sodan, eca.).
La goma arabica es un polisacarid acid fortament ramificat que se presenta jos la fòrma de mesclas de sals de potassi, de magnèsi de calci. Los elements monomèrs de l'acid liure (acid arabic) son lo D-galactòsa, lo L-arabinòsa, le L-ramnòsa e l'acid D-glucuronic[1]. Se reconéis que las gomas arabicas se compausan al mens de doas fraccions de polisacarids d'estructuras diferentas. La fraccion de massa moleculara superiora conten una partida d'acids aminats modèste mas determinanta pels seus proprietaris. La massa moleculara mejana indicada varia entre 200 e 300 quilodaltons e son numero CAS est 9000-01-5[1].
Se trapa la goma arabica dins lo comerci jos forma de polvera o de cristals non molguts mai o mens redond de color jaune clar a jaune brunenc. La superfícia exteriora dels cristals es mata e asclada e lor fractura es veirenca; tanben son sovent traversada per de fendilhas primas. La goma es fada e inodòra. Es soluble dins l'eau, insoluble dins l'alcoòl.
Quitament en concentracion de 30 a 40 %, la goma arabica demora fòrça pauc vescosa. S'utiliza subretot d'emulsionant, especialament per las òlis d'agrums, de colloíd protector dins las emulsions e de supòrts pels aròmas. La goma arabica es utilizada dins l'industria agroalimentària. Son còdi ingredient europèu es E414.
Somari
- 1 Tipes de goma arabica
- 2 Istòria
- 3 Fabricacion
- 4 Produccion
- 5 Utilizacion
- 6 Toxicitat
- 7 Economia
- 8 Notas e referéncias
- 9 Vejatz tanben
Tipes de goma arabica[modificar | modificar la font]
- La goma arabica dura o Kitir (goma dura de 1a qualitat sul mercat mondial s'identificant al Kordofan sodanés e nigerian) es obtenguda per sagnada de l’Acacia Senegal e, a vegadas, de l’Acacia polyacantha. Segon la definicion del Codex Alimentarius, solas las gomas eissidas par l’Acacia Senegal e l'Acacia seyal prenon lo nom oficial de « goma arabica ». Las qualitats de goma mai apreciadas sul mercat son aquelas del Ferlo (Senegal) e del Kordofan (Sodan).
- Las autras gomas eissidas de l'exsudacion naturala de l’Acacia seyal e del Kitir, que designa a l'encòp l’Acacia laeta, l’Acacia mellifera, l’Acacia gourmensis e lo Sterculia setigera. La goma arabica gresca o talha producha per l’Acacia seyal e, a vegada, per l’Acacia sieberiana e lo Sterculia setigera.
- Fin finala la goma eissida de l’Acacia laeta.
Nota: la goma Karaya deu pas èsser assimilada a de goma talha, es una goma mucilag nomenada karaya en Índia o m'bepp al Senegal, sas caracteristicas fisicoquimicas son radicalament diferenaes de la goma talha (Acacia seyal e espècias pròches).
Istòria[modificar | modificar la font]
La goma arabica es de segur la mai anciana e coneguda de totas las gomas. Los Egipcians la coneissián jol nom de kami e l'aurián utilizada a partir de tresena dinastia (2650 AbC.) per realizar la coesion dels bendatges de la momias.
Lo papir d'Ebers (un papir medical redigit vèrs 1550 AbC) prepausa l'emplec de la goma d'acacia, o goma arabica, coma mejan de contracepcion en associacion amb de dàtils.
Al sègle XV, de navigators europèus descobrisson la goma arabica sus las còstas de Senegal e de la Mauritània d'ara. Al sègle XVIII, una « guèrra de la goma » sangnosa e acarnida permet a França d'obtenir le monopòli de son comerci sus la còsta oèst africana.
Al començament de sègle XX, l'Anglatèrra desenclava l'autra grand berç de la goma arabica fasent menar una linha de camin de fèrre entre El Obeid, al còr de la region de Kordofan, e Pòrt Sodan. Anglatèrra e França transforman en Euròpa la goma que lors flotas de merças mena dempuèi los seus establiment: la goma ven un produch d'iniciats, comercializat per las doas poténcias colonialas.
Fabricacion[modificar | modificar la font]
La metòda sodanesa de la sagnada (en anglés: tapping): los arbres son pelats amb una lama pichona avec que se fasiá dos talhs longitudinals parallèls pauc prigonds de 40 a 60 cm de long; enseguida la rusca es desrabada a la man. S'utiliza tanben un instrument en forma d'alabarda. Existís taben una autra metòde dicha « carrada », que consistís a far lo talh de tres o quatre carrats sus una branca o sus la camba, çò que permet d'obtenir una bona densitat del gemmatge e d'evitar lo deperiment de l'arbre. Tot aquò se fa dins l'estricte respècte del periòde de gommòsi que va de decembre fins a junh.
La goma raja naturalament per las ferridas fachas a la rusca dels arbres; amentant lor nombre, se pòt aisidament aumentat lo rendiment.
La produccion pòt èsser fòrça variabla segon los arbres, de 20 g a 2 000 g per subjècte; es en mejana de 250 g par arbre.
Produccion[modificar | modificar la font]
L'Acacia senegal dona 90 % de la goma arabica mesa sul mercat. Passa en qualitat totes los autres acacias. La goma es un produch d’exportacion plan important. Las quantitats vendudas dependon fòrça del clima. Lo rendiment varia fòrça d’un arbre e d’una annada a l’autra e varia entre 100 e 1 000 g (fins a 10 kg al Sodan), mas amb una mejana de 250 g al mens dins un bon poblament (al kordofan 500 a 2000 pes per ha).
La goma gresca es de mendre qualitat e donc pagada mens car (4 a 5 còps mens car que la goma de l’Acacia senegal en 1995, mas sonque 50 % mens car en 2001), çò qu'explica en partida perque sa produccion se desvolopa pas (Muller, 1995).
Pasmens, un nòu interés dels industrials per la goma gresca tornèt, a la seguida de l'evolucion de las tecnicas per la valorar, per exemple sus de mercats ont la goma dura ven pas mai competitiva.
Unas 900 espècias d'acacias son susceptiblas de donar de goma arabica; se repartís sus la cencha tropicala de la planeta. La mai granda produccion se concentrèt lèu en Africa, li valent lo chafre de goma senegal, secrecion de diverses acacias. 80 % de la produccion ven de l'Acacia senegal (al Sodan), lo rèste se partetja per mitat entre l'Acacia laeta e l'Acacia seyal.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Dins los païses de produccion[modificar | modificar la font]
Al Chad, la goma se trapa dins las regions de Kanem, Batha, Biltin e Oaddaí. Es utilizada jos mai d'una formas:
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Utilizat coma espessissent, per exemple dins las dragèas, normalizat en Euròpa coma espessissent alimentari E414
Dins l'Oaddaí, los païsans produson una mescla a basa de goma arabica e de fruchs dels Balanitis. Los comerciants del grand mercat Katako lo vendon coma una lecariá de masticar.
A çò nòstre, pòt se trapar dins la composicion de bevendas coma lo siròp d'ordiat o lo Pastís que dona un gost fresc e sucrat.
Es utilizat la fabricacion dels locoms.
Textil[modificar | modificar la font]
En Africa de l'Oèst, la goma arabica es utilizada coma agent de solidificacion e de brilhança dels bazins, teissuts de coton damassat fòrça amat per la confeccion de vestits d'aparat.
Capelièrs e modists l'utilizan coma d'aprèst per donar de tenguda als capèls de feutre.
Cura[modificar | modificar la font]
De goma arabica bolhida se sèrv a la femna just après la jasilha; per curar los floroncs; per tractar de malautiás de la pèl, las ferridas, de la lèpra, de la disenteriá, eca. Tanben s'utiliza d'excipient dins la fabricacion d'unes medicaments.
Construccion[modificar | modificar la font]
Los teulaires l'utilizan per assegurar l'impermeabilitat dels teulats (a basa d'argila e de palhas).
Los pintres la mesclan a la calç (1/10n de la quantitat de calç utilizada) per pindre las parets dels ostals.
Pintura[modificar | modificar la font]
En pintura la goma arabica es un element de la fabricacion del pastèl sec, de l'aquarèla e de la goacha. Es tanben utilizat jos forma liquida coma ligant.
En litografia, las proprietats idrofilas de la goma arabica son utilizadas per crear e mantenir una capa d'aiga sus las partidas non tintada de la pèira.
Fotografia[modificar | modificar la font]
La goma arabica es tanben emplagada dins lo procediment fotografic amb goma bicromatada.
Parpièr gomat[modificar | modificar la font]
La goma arabica es utilizada per empegar las etiquètas, envelòpas o sagèls après lecatge.
Toxicitat[modificar | modificar la font]
La goma arabica es un fòrt allergèn podent causar de crisis d'astme s'es inalada (jos forma de vapor).
Economia[modificar | modificar la font]
En 9 ans, de 1991 a 2000, lo mercat mondial de la goma arabica passèt de 32 000 a 45 000 tonas, siá una progression de 40 %, calculada en mejana mobila sus 3 ans, per lisar los escarts de comanda e de liurason d'una annada calendària a l'autra. Chad passèt de 10 % a 30 % del mercat e gaireben absorbèt lo potencial de desvelopament d'aqueld 10 darrièrs ans. Sodan consèrva una mitat del mercat e Nigèria un cinquen. Lo rèste (5 %) se repartís entre una desena de païses. Chad contunha de prene de partidas del mercat e desvolopa de relations comercialas amb 14 païses tèrç, alara que Sodan fa comerci amb 26 païses e Nigèria 9 païses. França demora lo líder mondial dels païses importators e reexportators de goma arabica. En detz ans, aquel país a passèt la Grand Bretanha qu'ocupa pas nai d'1/10n del mercat. Índe e los EUA, e de païses d'Euròpa de l'Èst e d'America del Sud, impòrtan totjorn mai de goma arabica.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 (en) GUM ARABIC COMPENDIUM OF FOOD ADDITIVE SPECIFICATIONS - Addendum 7 - Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives 53rd session - Rome, 1-10 June 1999
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Geneviève Désiré-Vuillemin, Essai sur le gommier et le commerce de la gomme dans les escales du Sénégal, Dakar, Clairafrique, 1962, 102 + XIII p. (Thèse secondaire soutenue à Montpellier en 1961)


text:
Boiretou ou l’homme qui avait vendu son âme au diable
Boireton o l’òme qu’avia vendut son arma au diable
Boireton, coma vos io sabetz tots, era marchand de vachas e, coma tots los maquinhons, eu ne trompava pas tots quilhs qu’eu voliá, mas tots quilhs qu’eu podiá : los paisans coma los borgés que se cresen partant ben fins, sos amics, mai sos quites parents. (...)
‘Na vetz, eu faguet engueras mielhs que tot quò : eu aviá achaptat per ren a un de sos vesins, na vacha escoada. Eu la menet a la feira de las Cendres a-z-Alhun, prenguet la coa d’una vacha qu’un bochier veniá de tuar, l’estachet ben proprament a la plaça de l’autra qu’era perduda e despuei, vendet plán char quela bestia entau rapetaçada a mossur Bassinet, borgès daus environs que trovet la faussa coa dins la leitiera de son tech, le lendemán de matin, en anant veire son aquisicion de la velha. Ren ne balha l’eime coma d’aver estat atrapat ; e despuei queu temps, mossur Bassinet, totas la vetz qu’eu anava a la feira, par achaptar dau bestiau d’aumalha, de motons, mai de quites pòrcs, ne mancava jamai de lor tirar la coa par veire si l’era ben solida, avant d’entrar en marchat. (...)


text:
Prològue d’Augièr a Monsur de Seré (1583)
Occitan lengadocian (Albigés). Tèxte original : solament ortografiat.
Monsur, ieu vos èi demostrat en rima la rason per que ieu vos èi dediat lo libre, e aras ieu vos vòli demostrar en pròsa, s’el vos plai, la rason per que ieu l’intitulli lo Banquet. La rason es per çò que vos me menèretz en un banquet, qu’èra lo plus bèl e milhor aprestat que n’aja vist en ma vida.
Mas el me soven que’n no’n retornant, dos o tres vos disèron que las viandas d’aquel banquet èron mal prèstas e mal aparelhadas ; e vos, encaras que saugèssetz lo contrari, lor disèretz un mot, que m’agradèc fòrt, quand lor disèretz que los sages òmes non i van pas portar lor còrs per lo ramplir, coma qualque vaissèla, sonque per intencion d’i passar lo temps. E quand ieu entendèri vòstre dire, ieu me pensèri que ieu èra vòstre drech cosinièr ; e me soi asardat de vos preparar aqueste banquet, per acomplir vòstres desirs ; car vos trobaretz que aiçò n’es pas banquet de gens goludas, nimai d’aquels banquets que fasion, lo temps passat, los Egipcièns, qu’èron tristes ; car lor costuma èra que, quand tots èron en taula, puèis un lor monstrava una notomia seca del còrs d’un òme mòrt, e lor disiá : « Sovenga vos que’n brèu de temps totis vendretz aital. ».
Cèrtas, Monsur, velà de paures banquets ; car en lòc de los far rejoïr, anar lor parlar de la mòrt, per lor far pèrdre lo gost, aquò d’aquí es a far a qualques òstes que voldrion que l’òm non mangès gaire, e que l’òm los paguès fòrt plan. Mas òm va en un banquet per s’i rejoïr, coma vos disiatz a-n-aquels. Que ieu vuelga dire qu’el non siá bon de nos sovenir de la mòrt, non ! mas el i a temps e temps ; mas aqueste banquet n’es pont d’aquels trestis ; car el es quasi tot de passatemps, coma ieu cresi que vos lo volètz, e non pas per remplir lo ventre. Car los que van als banquets per gormandisa son de sòts ; car las viandas non se devon préner sinon que coma las medecinas, que òm las pren tan solament per nos guerir ; e l’òm non deuriá préner lo repais sonque per escantir la fam. Car nos vesèm sovent que lo tròp manjar e lo tròp beure, en lòc de nos guerir e de nos alongar la vida, es causa sovent de la mòrt de fòrça gents. Car de là s’amasson las malautiás dedins lors còrs, per èstre tròp plens, puslèu que per èstre tròp vuègis ; e sovent l’òm es empachat a far n’o sortir e d’o far digeirir, mai que non pas a o recrubar. Car fòrt sovent cal anar córrer cercar los medecins e poticaris que pòrton crestèris e antimòina, coma qui va cercar un furet per tirar lo conilh d’una cròsa ; o coma d’autras comparasons que ieu vos alegariá. Mas que ieu non vòli pas parlar tan lordament, car ieu ne parli pro en d’autres lòcs, a mon grand regret, mas que lo lengatge çò pòrta.
Mas ieu vesi que los Egipcièns del temps passat fasion fòrt plan ; que dision qu’els fendion los òmes, quand èron mòrts, e fasion embalmar lo còrs, e dedins la ribièra fasion gitar tots los budèls e ventralhas ; e dision que tot aquò èra proprament lo vrai infèrn de nòstre còrs, per çò que l’òm comet belcòp de mals, quand els son ramplits de tantas viandas. Mas lo vrai moièn es de se’n gardar, tant que l’òm pòt, e, per se gardar de non metre fòc sur fòc, ni vianda sobre vianda, ni vin sur vin.
El seriá bon que tals goluts enseguiguèsson lo torn que fèc lo rei Philippus, lo paire d’Alexandre, a sas gents ; que qualqu’un lo convidèc de sopar, estant als camps, se pensant qu’el i venguès amb paucas de gents. E coma lo viguèc venir amb granda tropa, el forèc fòrt troblat, vesent qu’el n’aviá aprestada gaire de vianda. Philippus, conoissent qu’el èra troblat d’aquò, mandèc secretament jost man a sas gens qu’els gardèsson plaça per la fogassa qu’òm deviá manjar. Sas gents, o cresent, en l’atendent, esparnhavon las viandas que lor foron presentadas, de sòrta qu’elas sufiguèron larjament a tota la tropa. Encaras que l’òm joguès de tals torns a-n-aquels que manjon tròp, òm non fariá sonque lor profièch.
Mas a prepaus que los banquets non son pas aparelhats al grat de tots, ieu cresi ben qu’aquest no’n farà pas de mens. Mas ieu non me’n doni pas gaire dels autres, mas qu’el plàcia a vos e a vòstres amics. El es vertat que ieu voldriá contentar tot lo monde ; mas qu’el es tan deficil de contentar los fantastics, coma de far un acotrament a la luna que li venguès plan ; car un còp ela es d’una sòrta e tantòst d’una autra, un còp ela es redonda, tantòst coma mièg formatge, tantòst coma una fauç. Aital son, çò disiá Cleobolus, los fòls e los fantastics, car elis an tantòst enveja d’una causa, et tantòst d’una autra ; qu’el es impossible de metre fin a res que lor plàcia, a causa de lors divèrs desirs.
Talament qu’un paure poèta es constrent de far coma los sansòinaires : quand sonon devant la pòrta d’un catolic, sonon de cançons, quand son devant la pòrta d’un de la religion, sonon de psalmes, e de la faiçon contenton tot lo monde. Per aquò ieu èi mesas aicí de bonas causas, amai de petitas fadesas, per contentar tota sòrta de gents.
____________________
Augièr Galhard (Rabastens 1540 – Bearn 1593).
Prològue d’Augièr al sénher de Seré (1583)
Occitan lengadocian (Albigés). Tèxte normat : correccion dels francismes.
Sénher, vos ai demostrat en rima la rason per que vos ai dedicat lo libre, e ara vos vòli demostrar en pròsa, se vos plai, la rason per que ieu l’intituli Lo Banquet. La rason es per çò que vos me menèretz en un banquet, qu’èra lo plus bèl e milhor aprestat que non aja vist en ma vida.
Mas me soven que’n nos entornant, dos o tres vos disèron que las viandas d’aquel banquet èron mal prèstas e mal aparelhadas ; e vos, encara que saugèssetz lo contrari, lor disèretz un mot, que m’agradèc fòrt, quand lor disèretz que los òmes savis non i van pas portar lor còrs per l’emplir, coma qualque vaissèla, sonque per intencion d’i passar lo temps. E quand entendèri vòstre dire, me pensèri que ieu èra vòstre drech cosinièr ; e me soi asardat de vos preparar aqueste banquet, per acomplir vòstres desirs ; car vos trobaretz que aiçò n’es pas banquet de gens goludas, nimai d’aquels banquets que fasion, lo temps passat, los Egipcians, qu’èron tristes ; car lor costuma èra que, quand tots èron en taula, puèi un lor monstrava una anatomia seca del còrs d’un òme mòrt, e lor disiá : « Sovenga vos que’n brèu de temps totis vendretz aital. ».
Cèrtas, sénher, veja-aquí de paures banquets ; car en lòc de los far regaudir, anar lor parlar de la mòrt, per lor far pèrdre lo gost, aquò d’aquí es a far a qualques òstes que voldrion qu’òm non mangès gaire, e qu’òm los paguès fòrt plan. Mas òm va en un banquet per s’i regaudir, coma vos disiatz a aquels. Que ieu vuelga dire que non siá bon de nos sovenir de la mòrt, non ! mas el i a temps e temps ; mas aqueste banquet non es pas d’aquels tristes ; car es quasi tot de passatemps, coma cresi que vos lo volètz, e non pas per emplir lo ventre. Car los que van als banquets per golardiá son de pècs ; car las noiriduras non se devon préner sinon que coma las medecinas, que òm las pren tan solament per nos garir ; e òm non deuriá préner lo repais sonque per escantir la fam. Car vesèm sovent que lo tròp manjar e lo tròp beure, en lòc de nos garir e de nos alongar la vida, es causa sovent de la mòrt de fòrça gents. Car de là s’amasson las malautiás dedins lors còrs, per èstre tròp plens, puslèu que per èstre tròp vuègis ; e sovent òm es empachat a n’o far sortir e d’o far digerir, mai que non pas a o recrubar. Car fòrt sovent cal anar córrer cercar los medecins e apoticaris que pòrton clistèris e antimòni, coma qui va cercar un furet per tirar lo conilh d’una cròsa ; o coma d’autras comparasons que vos alegariá. Mas que non vòli pas parlar tan lordament, car ne parli pro en d’autres lòcs, a mon grand regret, mas que lo lengatge çò pòrta.
Mas vesi que los Egipcians del temps passat fasion fòrt plan ; que dision que fendion los òmes, quand èron mòrts, e fasion embalmar lo còrs, e dedins la ribièra fasion gitar tots los budèls e ventralhas ; e dision que tot aquò èra pròpriament lo verai infèrn de nòstre còrs, per çò que l’òm comet fòrça mals, quand son emplits de tantas noiriduras. Mas lo verai mejan es de se’n gardar, tant qu’òm pòt, e, per se gardar de non metre fòc sur fòc, ni aliment sobre aliment, ni vin sur vin.
Seriá bon que tals goluts enseguiguèsson lo torn que fèc lo rei Philippus, lo paire d’Alexandre, a sas gents ; que qualqu’un lo convidèc de sopar, estant als camps, se pensant qu’i venguès amb paucas de gents. E coma lo viguèc venir amb granda tropa, forèc fòrt troblat, vesent que n’aviá aprestat gaire de noiridura. Philippus, conoissent qu’el èra troblat d’aquò, mandèc secretament jost man a sas gens que gardèsson plaça per la fogassa qu’òm deviá manjar. Sas gents, o cresent, en l’esperant, esparnhavon las noiriduras que lor foron presentadas, de sòrta qu’elas sufiguèron largament a tota la tropa. Encara qu’òm joguès de tals torns a aquels que manjon tròp, òm non fariá sonque lor profièch.
Mas a prepaus que los banquets non son pas aparelhats al grat de tots, cresi ben qu’aquest no’n farà pas de mens. Mas non me’n doni pas gaire dels autres, mas que plàcia a vos e a vòstres amics. Es vertat que voldriá contentar tot lo monde ; mas qu’es tan dificil de contentar los fantascs coma de far un acotrament a la luna que li venguès plan ; car un còp es d’una sòrta e tantòst d’una autra, un còp es redonda, tantòst coma mièg formatge, tantòst coma una fauç. Aital son, çò disiá Cleobolus, los fòls e los fantascs, car an tantòst enveja d’una causa, et tantòst d’una autra ; qu’es impossible de metre fin a res que lor plàcia, a causa de lors divèrs desirs.
Talament qu’un paure poèta es constrent de far coma los sansòinaires : quand sonon devant la pòrta d’un catolic, sonon de cançons, quand son devant la pòrta d’un de la religion, sonon de psalmes, e de la faiçon contenton tot lo monde. Per aquò ieu èi mesas aicí de bonas causas, amai de petitas fadesas, per contentar tota sòrta de gents.
____________________
Augièr Galhard (Rabastens 1540 – Bearn 1593).
Prològue d’Augièr al sénher de Seré (1583).
Occitan estandard. Tèxte adaptat a las fòrmas comunas.
Sénher, vos ai demostrat en rima la rason per que vos ai dedicat lo libre, e ara vos vòli demostrar en pròsa, se vos plai, la rason per que l’intituli Lo Banquet. La rason es per çò que me menèretz en un banquet, qu’èra lo mai bèl e melhor aprestat que non aja vist en ma vida.
Mas me soven que’n nos entornant, dos o tres vos diguèron que las noiriduras d’aquel banquet èran mal prèstas e mal aparelhadas ; e vos, encara que sabèssetz lo contrari, lor diguèretz un mot, que m’agradèt fòrt, quand lor diguèretz que los òmes savis non i van pas portar lor còrs per l’emplir, coma qualque vaissèla, sonque per intencion d’i passar lo temps. E quand ausiguèri vòstre dire, me pensèri qu’èri vòstre drech cosinièr ; e me soi asardat de vos preparar aqueste banquet per acomplir vòstres desirs ; car trobaretz qu’aiçò non es pas banquet de gents goludas, nimai d’aqueles banquets que fasián, lo temps passat, los Egipcians, qu’èran tristes ; car lor costuma èra que, quand totes èran en taula, puèi un lor mostrava una anatomia seca del còrs d’un òme mòrt, e lor disiá : « Sovenga vos que’n brèu de temps totes vendretz aital. ».
Cèrtas, sénher, aquí de paures banquets, car en lòc de los far regaudir, anar lor parlar de la mòrt per lor far pèrdre lo gost. Aquò d’aquí es a far a qualques òstes que voldrián qu’òm non mangèsse gaire e qu’òm los paguèsse fòrt plan. Mas òm va en un banquet per s’i regaudir, coma vos disiatz a aqueles. Que ieu vòlga dire que non siá bon de nos sovenir de la mòrt, non ! mas i a temps e temps. Mas aqueste banquet non es pas d’aqueles tristes, car es quasi tot de passatemps, coma ieu cresi que vos lo volètz, e non pas per emplir lo ventre. Car los que van als banquets per golardiá son de pècs. Car las noiriduras non se devon préner senon que coma las medecinas, qu’òm las pren tan solament per nos garir. E òm non deuriá préner lo repais sonque per escantir la fam. Car vesèm sovent que lo tròp manjar e lo tròp beure, en lòc de nos garir e de nos alongar la vida, es causa sovent de la mòrt de fòrça gents. Car d’aquí s’amassan las malautiás dedins lors còrs, per èsser tròp plens, puslèu que per èsser tròp voids. E sovent òm es empachat a o ne far sortir e d’o far digerir, mai que non pas a o recobrar. Car fòrt sovent, cal anar córrer cercar los medecins e apoticaris que pòrton clistèris e antimòni, coma qui va cercar un furet per tirar lo conilh d’una cròsa. O coma d’autras comparasons que vos allegariái, mas que non vòli pas parlar tan lordament, car ne parli pro en d’autres lòcs, a mon grand desplaser, mas que lo lengatge çò pòrta.
Mas vesi que los Egipcians del temps passat fasián fòrt plan, que disián que fendián los òmes, quand èran mòrts, e fasián embalmar lo còrs, e dedins la ribièra fasián getar totes los budèls e ventralhas. E disián que tot aquò èra pròpriament lo verai infèrn de nòstres còrs, per çò qu’òm comet fòrça mals quand son emplits de tantas noiriduras. Mas lo verai mejan es de se’n gardar tant qu’òm pòt e, per se gardar, de non metre fuòc sus fuòc, ni aliment sobre aliment, ni vin sus vin.
Seriá bon que tals goluts enseguiguèsson lo torn que faguèt lo rei Philippus, lo paire d’Alexandre, a sas gents, que qualqu’un lo convidèt de sopar, estant als camps, se pensant qu’i venguèsse amb pauc de gents. E coma lo vegèt venir amb granda tropa, foguèt fòrt trebolat, vesent que non aviá aprestada gaire de noiridura. Philippus, coneissent qu’èra trebolat d’aquò, mandèt secretament jos man a sas gents que gardèssen plaça per la fogassa qu’òm deviá manjar. Sas gents, o cresent, en l’esperant, esparnhavan las noiriduras que lor foguèron presentadas, de sòrta que sufiguèron largament a tota la tropa. Encara qu’òm joguèsse de tals torns a aqueles que manjan tròp, òm non fariá sonque lor profièch.
Mas a prepaus que los banquets non son pas aparelhats al grat de totes, cresi ben qu’aqueste non ne farà pas de mens. Mas non me’n doni pas gaire dels autres, mai que plàcia a vos e a vòstres amics. Es vertat que voldriái contentar tot lo mond, mas qu’es tan dificil de contentar los fantascs coma de far un acotrament a la luna que li venguèsse plan. Car un còp es d’una sòrta e tantòst d’una autra, un còp es redonda, tantòst coma mièg formatge, tantòst coma una fauç. Aital son, çò disiá Cleobolus, los fòls e los fantascs, car an tantòst enveja d’una causa e tantòst d’una autra, qu’es impossible de metre fin a res que lor plàcia, a causa de lors desirs divèrses.
Talament qu’un paure poèta es constrench de far coma los sansòinaires : quand sonan devant la pòrta d’un catolic, sonan de cançons, quand son devant la pòrta d’un de la religion, sonan de psalmes, e de la faiçon contentan tot lo mond. Per aquò ieu èi mesas aicí de bonas causas, e mai de pichonas fadesas, per contentar tota sòrta de gents.


text:
Le Mont-Saint-Michel
Le Mont-Saint-Michel (Lé Mont Saint Miché en normand) es una comuna situada dins lo departament de la Marga e la region de la Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
The Cranberries
The Cranberries es un grop de rock irlandés que se formèt a Limerick en 1989. Lo grop consistís en la cantaira Dolores O'Riordan, lo guitarist Noel Hogan, lo bassist Mike Hogan e lo bateire Fergal Lawler. Sempre associat al rock alternatiu, lo grop incorpora tanben a sa musica de sonoritats indie pop, post-punk, Irish folk e pop rock.[1]
Lo grop obtenguèt una fama internacionala dins las annadas 1990 amb son primièr album, Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We? e lo dusau, No need to argue amb la cançon Zombie, que venguèron una capitada comerciala. The Cranberries foguèt un dels grop de rock pus famós dels ans 90 e vendèt mai de 40 milion d'albums dins lo mond entièr.
La cantaira Dolores O'Riordan es mòrta a Londres a 46 ans lo 15 de genièr de 2018. [2]
Discografia[modificar | modificar la font]
- Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We? (1993)
- No Need to Argue (1994)
- To the Faithful Departed (1996)
- Bury the Hatchet (1999)
- Wake Up and Smell the Coffee (2001)
- Roses (2012)
- Something Else (2017)


text:
Oman
Oman (nom complèt : Sultanat d'Oman) es un estat d'Asia e d'Orient Mejan situat au sud-èst de la Peninsula Aràbia. A de frontieras ambé leis Emirats Arabis Units au nòrd, l'Arabia Saudita a l'oèst e Iemèn au sud-oèst. Es una monarquia absoluda dirigida per un sultan que sa capitala es Mascate. Es un estat ancian que sa formacion acomencèt tre la premiera mitat de l'Edat Mejana ambé l'adopcion de l'islam ibadista coma religion. Au sègle XIV, lo país venguèt un actor important dau comèrci asiatic. Aquò li permetèt de venir una poissança navala importanta dins l'Ocean Indian e de conquistar divèrsei comptadors comerciaus lòng dau litorau orientau africa e en Asia. Lo demorèt fins a la mitat dau sègle XIX e lo declin dau comèrci d'esclaus. De divisions intèrnas agravèron l'afebliment d'Oman que deguèt tenir còmpte deis ambicions dei poissanças colonialas, especialament lo Reiaume Unit. En 1891, lo sultan signèt ansin un tractat d'amistat que fèt intrat son país dins l'esfèra d'influéncia britanica. Dins aquò, capitèt de mantenir son independéncia e aprofichèt l'ajuda britanica per afirmar son autoritat sus lo sud-èst de la Peninsula Aràbia. Fins au començament deis annadas 1970, aquò permetèt de conquistar pauc a pauc lo territòri actuau dau Sultanat.
Oman es un estat principalament desertic que sa populacion si concentra dins lei zònas litoralas dau nòrd-èst e dau sud-oèst. En 2014, èra poblat de 4 milions d'abitants mai, coma dins leis autreis estats petrolièrs d'Orient Mejan, aviá una populacion estrangiera fòrça important. Sa lenga oficiala es l'arabi e l'islam ibadista es sa religion principala. Aquò es una particularitat dau país qu'es l'unic estat musulman qu'es ni sunista ni chiista. Son economia es basada sus l'esplecha de jaciments d'idrocarburs.
Lo gentilici es omanita (idem omanés, -esa).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Oman si situa au sud-èst de la peninsula d'Aràbia e es enviroutat per la Mar d'Aràbia au sud e au sud-èst e per lo Golf d'Oman au nòrd-èst. A una frontiera terrèstra ambé leis Emirats Arabis Units au nòrd, l'Aràbia Saudita a l'oèst e Ièmen au sud-oèst. La superficia dau territòri omanés es de 309 500 km². Sa topografia pòu si devesir entre regions principalas que son :
- lo plan desertic centrau qu'ocupa la màger part dau país. Es una region d'altitud febla (generalament entre 0 e 200 m) qu'es liada au desèrt d'arena Rub al-Khali. En causa de son clima fòrça inespitalier, es una region gaire abitada[1].
- lei montanhas dau Djebel Akhdar situadas au nòrd. Forman una cadena montanhósa auta e traversuda que sa cima pus auta (Djebel Shams, 3 020 m) es lo ponch culminant dau territòri omanés. Lei precipitacions li son feblas mai sufisentas per permetre l'existéncia d'estèpas e de seuvas descontinuas. Aquò permet tanben l'agricultura e la region es lo centre istoric d'Oman. D'un costat e d'autre dei montanhas, li a d'oeds e d'oasis.
- lei còlas de Dhofar situadas au sud lòng dau litorau son una region d'alitud intermediària. Es relativament umida gràcias ai plueias de mosson.
- lo plan litorau nòrd es una region seca amb un nombre important d'oasis importants e la vila portuària de Mascate qu'es lo centre principau dau país.
Clima[modificar | modificar la font]
Segon la classificacion de Köppen, la totalitat dau territòri omanés presenta un clima desertic sec e caud. Pasmens, li a de nuanças en foncion de la proximitat ambé l'ocean, de l'influéncia de l'altitud e de l'efèct dei plueias de mosson :
- lo plan centrau presenta de condicions fòrça aridas ambé de temperaturas que pòdon de còp passar 50°C e de precipitacions anualas mejanas entre 10 e 50 mm[2].
- lo plan litorau nòrd a un clima similar au plan centrau ambé de condicions leugierament mens duras car la temperatura li es rarament superiora a 47°C e lei precipitacions anualas si situan entre 75 e 150 mm. D'ivèrn, la temperatura demora entre 18 e 26°C[2].
- lei montanhas dau Djebel Akhdar an un clima qu'oscilla entre de condicions deserticas e semideserticas. D'efèct, lo nivèu de precipitacions pòu agantar mai de 250 mm anuaus dins certaneis endrechs e fins a 900 mm sus lei cimas pus importantas[2].
- lei còlas de Dhofar son una region pus freja en causa de la preséncia regulara de vents e d'una sason umida de mosson entre junh e setembre. Lei precipitacions li son ansin generalament superioras a 500 mm[2].
Oman si situa au limit dei zònas de formacion dei ciclònes tropicaus dau nòrd-oèst de l'Ocean Indian. Lo sultanat es donc de còps tocat per de ciclònes ò de tempèstas tropicalas e reçaup alora de quantitats d'aiga importantas a respèct dei precipitacions anualas (65 mm a Mascate en 1981)[3].
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2014, la populacion totala d'Oman èra estimada a 4,0 milions d'abitants. Coma leis autrei país productors de petròli de la region, la proporcion d'estrangiers li èra fòrça importanta (44% en 2013). Leis abitants èran generalament joves (50,3% avián mens de 24 ans en 2014) e urbanizats (73,4% en 2011) car la mitat de la populacion viviá a Mascate ò dins lo plan litorau nòrd. La capitala èra la vila pus importanta ambé mai d'un milion d'abitants dins son aglomeracion. Lo segond centre demografic d'Oman èra la vila meridionala de Salalah (200 000 abitants dins l'aglomeracion) situada dins lei còlas de Dhofar.
L'esperança de vida èra granda (75 ans en 2014) e lo taus de fertilitat relativament important (2,86 enfants per frema). Aquò permet donc un taus de creissença important de la populacion que seis efècts son amplificats per una imigracion importanta. Lo govèrn sosteniá en partida aquela imigracion gràcias a de lèis sus la nacionalitat favorablas ai descendents dei familhas omanesas partidas s'installar dins lei comptadors dau sultanat au sègle XIX. En particular, es relativament aisat per un abitant de Zanzibar ò de Gwadar ambé d'originas omanesas d'obtenir la nacionalitat dau país. La populacion d'Oman es donc d'origina variada en causa de la preséncia d'Omanés naturalizats venguts d'Africa, de Paquistan ò d'Iran e de trabalhaires estrangiers principalament originaris de Paquistan, d'Índia, de Bangladèsh, d'Egipte, de Marròc e dei Filipinas. En 2014, lo mestissatge entre lei diferents grops èra fòrça feble mai la coexisténcia èra pacifica.
Lengas[modificar | modificar la font]
L'arabi es la lenga oficiala d'Oman e es parlat per la màger part de la populacion. Pasmens, si troba divèrsei minoritats linguïsticas eissidas de populacions autoctònas qu'an gardat l'usatge de lengas tradicionalas ò de populacions eissidas deis Omanés partits dins leis ancians comptadors comerciaus dau sultanat. Unei lengas indigènas (kumzari, bathari, harsusi e hobyót) son menaçadas de disparicion en causa de la reduccion dau nombre de locutors[4]. Dins aquò, doas lengas localas an una situacion melhora (shehri ambé 25 000 locutors en 1993, mehri ambé 100 000-120 000 locutors en Ièmen e en Oman).
Lei lengas importadas per lei populacions imigradas son aquelei dei comptadors majors dau sultanat d'Oman dau sègle XIX coma l'anglés parlat per lei mitans d'afaires, lo swahili parlat en Zanzibar e lo balochi parlat dins lo sud-èst d'Iran e l'oèst de Paquistan.
Religion[modificar | modificar la font]
Oman organiza ges de recensament religiós au sen de sa populacion. En 2010, leis estimacions donavan una majoritat larga ai musulmans que formavan 86% de la populacion. La tendància que predominava èra l'ibadisme qu'es la religion de 75% dei nacionaus omanés. Oman a donc la particularitat d'èsser l'unic país musulman dominat per un corrent religiós que fa partida ni dau sunisme ni dau chiisme. En fòra de l'ibadisme, li a de populacions localas que son sunitas, especialament dins lo sud e dins lo plan litorau nòrd e chiitas dins lei províncias pus meridionalas. Lei trabalhaires estrangiers musulmans son principalament sunitas.
En mai de l'islam, si pòu trobar divèrsei minoritats religions qu'èran per òrdre d'importància lo cristianisme (6,5%), l'indoïsme (5,5%) e lo bodisme (0,8%). Son generalament la religion dei trabalhaires estrangiers que demoran pas dins lo país. Pasmens, existiá tanben d'Omanés naturalizats non musulmans, especialament aquelei que venián d'Índia. Leis autrei religions gropavan mens de 1% de la populacion e l'ateïsme (0,2%) èra quasi desconegut.
La libertat religiosa es oficialament respectada per lo govèrn. Pasmens, li a divèrsei restriccions regardant la bastida de luecs de culte non musulmans. Per exemple, leis edificis actuaus son sovent tròp pichons entraïnant ansin de problemas d'organizacion que limitan lei possibilitats de desvolopament dei religions importadas coma lo cristianisme ò l'indoïsme.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preistòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancianas sus lo territòri dau Sultanat d'Oman actuau datan de 125 000 ans. En Mesopotamia Antica, la region omanesa èra dicha Magan e entreteniá de relacions comercialas (encens, coire... etc.) ambé leis estats mesopotamians tre lo milleni III av. JC. Lei descubèrtas arqueologicas an tanben mostrat l'existéncia de liames antics entre Oman, Índia, Egipte e Pèrsia[5].
L'islamizacion e l'adopcion de l'ibadisme[modificar | modificar la font]
L'islamizacion dau territòri omanés actuau aguèt luec dins lo corrent dei darriereis annadas de la vida de Maomet e s'acabèt rapidament après sa mòrt en 632. La region foguèt alora integrada dins lei Califats Omeia e Abbassida. Pasmens, en causa de sa posicion alunchada dei centres dau poder califau en Siria ò en Iraq, venguèt un refugi per d'aversaris de l'autoritat centrala. Au sègle VIII, leis Omanés deis oasis interioras adoptèron l'ibadisme, una version moderada dau kharidjisme, e elegiguèron un imam ibadista en 791. L'isolament dau país a respèct deis autrei regions aràbias permetèt lo mantenement d'aquela forma particulara de la religion musulmana e Oman es a l'ora d'ara l'unic estat arabi que la majoritat de sa populacion es ni sunita ni chiista.
Lo desvolopament dau comèrci omanés[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'Edat Mejana, leis Omanés dau litorau comencèron de participar au comèrci maritim de l'Ocean Indian, dau Golf Persic e de la Mar Roja. Au sègle XIV, èran venguts una poissança marchanda importanta e prospèra. Pasmens, au sègle XVI, deguèron luchar còntra leis ambicions de Portugal que conquistèt Mascate e gardèt la vila fins a 1650. Puei, a la fin dau sègle XVII e au començament dau sègle XVIII, leis Omanés ataquèron lei possessions portuguesas d'Africa Orientala. Prenguèron Mombasa (1698), Zanzibar (1699) e Kilwa (1710) avans de resistir ai còntra-ofensivas portuguesas. En 1752, un tractat fixèt lo limit deis esfèras d'influéncias respectivas au cap Delgado.
En 1744, Ahmat ibn Said foguèt elegit imam ibadista. Fondèt la dinastia dei Ben Said que capitèt de contuniar la politica d'expansion militara e comerciala d'Oman fins au sègle XIX. D'efèct, gràcias a son ròtle primordiau dins lei comèrcis d'esclaus e d'espècias, venguèt la poissança economica dominanta dau litorau d'Africa Orientala. Venguda lo centre d'aquel ensems, l'illa de Zanzibar venguèt la capitala dau sultanat en 1840.
Lo periòde d'influéncia britanica e l'unificacion territòriala[modificar | modificar la font]
Tre la mitat dau sègle XIX, lo comèrci omanés deguèt faciar una tiera de dificultats que lo menèron a un declin. Premier, de conflictes de succession entraïnèron sa fragmentacion en 1856. Zanzibar declinèt alora rapidament e venguèt un protectorat britanic en 1890. Puei, l'interdiccion dau comèrci d'esclaus per lei Britanics, la construccion dau Canau de Suèz, lo desvolopament de la propulsion de vapor e la demenicion dei revenguts eissits dau trafec d'espècias entraïnèron la roïna de la màger part dei marchands omanés[6] [7].
Oman deguèt alora tenir còmpte deis ambicions dei poissanças colonialas per protegir seis interès e son independéncia[8]. Per exemple, en 1854, lo sultan foguèt obligat de laissar leis illas Kouria Mouria ai Britanics. En cambi, lo govèrn omanés capitèt d'obtenir l'autorizacion de Londres per ocupar la region de Dhofar en 1879. Puei, en 1891, lo sultan signèt un tractat d'amistat ambé lo Reiaume Unit que fèt intrar Oman dins l'esfèra d'influéncia britanica. Pasmens, permetèt au poder omanés de pas venir un protectorat e d'obtenir una ajuda militara e diplomatica poderosa regardant uneis afaires importants dins lo corrent dau sègle XX[9].
La premiera crisi intèrna que necessitèt l'ajuda britanica aguèt luec au començament dau sègle e foguèt entraïnada per la contestacion de l'autoritat dau sultan per certaneis ibadistas. En 1913, leis opausants elegiguèron un imam e prenguèron lo contraròtle de la màger part deis oasis. Dins aquò, gràcias au sostèn de Londres, lo sultan capitèt de mantenir son autoritat sus lei zònas litoralas[10]. Puei, aquel afaire si transformèt en crisi internacionala dins lo corrent deis annadas 1950 dins l'encastre de la question de la definicion dei frontieras regionalas. En particular, l'oasi de Buraïma foguèt revendicada per Oman, per Abu Dhabi e per l'Arabia Saudita. Après un conflicte lòng de 1955 a 1959, leis Omanés, totjorn sostenguts per Londres, conquistèron la region contestada maugrat una ajuda militara saudita ais ibadistas rebèls de l'interior[11].
Puei, en 1963, comencèt ambé la revòuta dei tribüs de Dhofar la segonda crisi intèrna grèva que necessitèt un sostèn important de part dau Reiaume Unit. D'efèct, en 1967, lo govèrn comunista sud-iemenita comencèt d'apondre una ajuda militara ais insurgents[12]. Per sauvar son aliat, lei Britanics encoratjèron e sostenguèron una intervencion de l'armada iraniana en 1971-1975 que permetèt finalament de vencre l'insureccion[13].
Lo Sultanat d'Oman dempuei 1970[modificar | modificar la font]
En 1970, un còp d'estat intèrne a la dinastia reiala e sostengut per lei Britanics permetèt au sultan Qabus bin Said Al Said de prendre lo poder[14]. Rompèt ambé la politica isolacionista de son paire e adoptèt una politica de modernizacion accelerada dau país gràcias ai ressorsas petrolièras descubèrtas a la fin deis annadas 1960 e au començament deis annadas 1970[15] [16]. Per s'aparar còntra una menaça estrangiera, mantenguèt lei liames d'Oman ambé lo Reiaume Unit e se placèt tanben sota la proteccion deis Estats Units d'America. En 1980, acceptèt l'installacion d'una basa estatsunidenca sus son territòri. L'esplecha deis idrocarburs a favorizat la prosperitat dau Sultanat qu'es vengut un estat ric e estable[17]. Aquò a tanben permes au sultan de mantenir son poder absolut maugrat una democratizacion progressiva (adopcion d'una constitucion, creacion d'un conseu legislatiu ambé de poders limitats... etc.).
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Forma de l’estat e organizacion dau poder[modificar | modificar la font]
Oman es una monarquia absoluda dirigida per lo sultan Qaboos bin Said Al Said assistit per un gabinet. Lo país tèn pas de partits politics ni de legislatura. Dins aquò, existisse un conseu bicamerau qu'es cargat de conselhar lo sultan e qu'es pauc a pauc dotat de poders legislatius. Lo foncionament deis institucions es organizada per la Lèi basica de l'Estat, adoptada en 1996, que sèrve de constitucion.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es tengut per lo sobeiran omanés qu'es lo centre deis institucions. En 2014, lo sultan Qaboos bin Said Al Said ocupava lei fonctions de cap de l'Estat, de cap dau govèrn, de comandant suprèm dei fòrças armadas, de ministre de la defensa, de ministre deis afaires estrangiers, de ministre dei finanças e de cap de la banca centrala. Noma leis autrei ministres de son gabinet que son sovent chausits au sen de la familha reiala.
Lo sultanat es normalament ereditari. Pasmens, Qaboos bin Said Al Said a pas de fiu e a pas designat d'eiretier. Per organizar sa succession, a creat en plaça un conseu dinastic cargat d'elegir a l'unanimitat un successor dins un relambi de tres jorns après sa mòrt. Si ges d'eiretier es designat après aqueu periòde, lo sultan a previst de laissar una letra ambé lo nom d'un successor possible[18].
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per lo sobeiran que va parteja pauc a pauc amb un conseu consultatiu bicamerau dich Conseu d'Oman. Pasmens, en 2014, aqueu partiment èra encara relativament limitat. D'efèct, lo Conseu podiá discutir, modificar e vòtar lei projèctes de lèi que li èran fisats per lo sultan. Lei tèxtes que passavan per lo Conseu regardavan principalament leis afaires economics e sociaus. Leis autrei projèctes de lèi, especialament aquelei regardant la defensa, leis afaires estrangiers, lei finanças e la seguritat interiora, èran dirèctament estudiats per lo sobeiran e sei conselhiers. Totei lei lèis dèvon èsser signadas per lo sultan per intrar en aplicacion. Dins lo cas d'un tèxte estudiat per lo Conseu, lei doas chambras devián tanben s'acordar aperavans sus una version identica.
La chambra bassa dau Conseu es dicha Assemblada consultativa d'Oman e es formada de 84 deputats elegits per un mandat de quatre annadas. Lei candidaturas ais eleccions dèvon èsser validadas per lo sultan. Coma lei partits politics son defenduts en Oman, totei lei deputats son oficialament independents. En fòra de son poder legislatiu limitat, lei deputats an le drech d'interpelar lei servicis de l'Estat. La chambra auta es dich Conseu d'Estat d'Oman e es formada de 83 parlamentaris designats per lo sultan per un mandat de quatre annadas. Son generalament chausits entre lei ministres retirats dau govèrn, leis ambaissadors, lei oficièrs superiors dei fòrças armadas e de la policía, lei caps tribaus, lei captaus e leis universitaris.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari es teoricament independent car la Lèi basica de l'Estat de 1996 a instaurat l'independéncia dau sistèma judiciari. Pasmens, dins lei fachs, en 2014, lo poder èra acusat d'intervenir regularament dins leis afaires pertocant la politica e la seguretat interiora. Lo drech omanés es basat sus la lèi costumiera britanica e sus la lèi islamica. La Cort Suprèma d'Oman es l'institucion principala dau país. Pasmens, existisse de corts especializadas dins certaneis domenis d'afaires coma aquelei cargadas de jutjar lei cas administratius, lei militars ò lei questions de seguretat nacionala.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Dempuei 2011, Oman es devesit entre 11 governorats e 61 províncias. Aqueleis entitats an un ròtle administratiu e son plaçadas sota l'autoritat dau govèrn e dau ministre de l'Interior. An tanben un ròtle dins la planificacion dau desvolopament economic dau país.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lei simbòls nacionaus actuaus d'Oman foguèron adoptats en 1970. Son formats d'un drapèu, d'un blason e d'un imne nacionau. Lo drapèu es fach d'una benda roja verticala ambé lo blason nacionau dau sultanat e de tres bendas orizontalas blanca (represetant la patz e la prosperitat), roja (simbolizant la lucha còntra leis envasseires estrangiers) e verda (representant la drudessa dau sultanat e sa montanha). Lo blason es compausat d'una daga kanjar, arma tradicionala de la region, e de doas espasas. Enfin, l'imne nacionau es Nashid as-Salaam as-Sultani.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Oman es un actor diplomatic segondari d'Orient Mejan qu'assaia de demorar neutre dins leis afaires de la region. Lo país fa partida deis organizacions internacionalas (ONU...) e regionalas (Conseu de Cooperacion dau Golf...) principalas. A de liames importants ambé lo Reiaume Unit, qu'a gardat una influéncia importanta sus son ancian protectorat, e ambé leis Estats Units d'America qu'asseguran la proteccion militara dau Sultanat dempuei 1980. Consequéncia de sa proximitat ambé Londres e Washington, Oman a una atitud pron concilianta amb Israèl[19]. Pasmens, lo país a tanben gardat de relacions bònas amb Iran fondadas ambé l'intervencion iraniana en Dhofar de 1970.
Defensa[modificar | modificar la font]
Oman a de fòrças armadas importantas a respèct de sa populacion (45 000 militars actius en 2006), ben entraïnadas, dotadas d'un budget de 6,7 miliards de dolars (environ 8,6% dau PIB) e d'armaments modèrnes (Challenger 2[20], F-16[21], corvetas de classa Khareef[22]... etc.)[23]. Dempuei leis annadas 1970, lo país es vengut una poissança militara regionala. Son organizadas entre una armada terrèstra, una aviacion militara, una flòta e una garda reiala. Li a ges de servici militar e totei lei soudats son volontaris. Gràcias a l'istòria lònga dau Sultanat d'Oman, l'armada omanesa a una tradicion militara anciana que data de l'Edat Mejana. Pasmens, lo país a plus conegut de conflicte important dempuei leis annadas 1970 franc una participacion simbolica a la Guèrra dau Golf.
Economia[modificar | modificar la font]
En 2013, lo PIB omanés èra de 81,2 miliards de dolars. L'agricultura li aviá un ròtle menor (1%) e la màger part èra assegurada per l'industria (64,4%). Lei servicis ne'n formavan lo rèsta (34,6%). Lei partenaris economics principaus d'Oman èra subretot de país asiatics (China, Japon, Emirats Arabis Units, Índia, Corèa dau Sud, Singapor, Tailàndia). Lo petròli, lo textil e lei metaus representavan la màger part deis exportacions e lo Sultanat importava de maquinas otís, divèrsei bens manufacturats e de viures (cerealas... etc.).
Oman a conegut un desvolopament fòrça important dempuei la fin deis annadas 1960 que li a permes de passar de la categoria deis estats pus paures de la planeta a aquela d'estat ric e desvolopat. D'efèct, de 1970 a 2012, lo revengut de cada abitant es passat de 450 a environ 29 000 dolars. La rason d'aquela aumentacion rapida es la descubèrta e l'esplecha de jaciments de petròli e de gas naturau. En 2013, aquelei ressorsas representan 80% dei renvenguts de l'Estat e dos tèrç deis exportacions. Pasmens, au contrari deis autrei país de la region, lei resèrvas omanesas son limitadas e la diversificacion dei fònts de revenguts es donc una prioritat dau govèrn. Quatre axes principaus forman lo còr d'aquela politica : lo desvolopament de l'industria miniera, lo desvolopament dau torisme de luxe, lo desvolopament deis infrastructuras portuàrias e lo desvolopament dei transpòrts terrèstres e aerians.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa posicion estrategica e a son istòria lònga, Oman a un patrimòni arquitecturau riche, especialament en matèria d'arquitectura militara. D'efèct, l'emergéncia d'un estat centralisator a necessitat d'establir un ret eficaç de fortificacions per contraròtlar e susvelhar lo territòri. De mai, la lucha còntra lei poissanças estrangieras ò lo mantenement d'una preséncia coloniala a entraïnat la construccion de fòrts e de ciutadèlas poderós. L'art militar omanés es inspirat per l'arquitectura militara aràbia ambé d'influéncias persanas e portuguesa. La concepcion exteriora es generalament simpla e la robustesa deis obratges èra privilegiada. En revènge, a l'interior, si trobava de còps una ornamentacion rica e fòrça elaborada (estuc, caligrafia, pintura, gravadura, escultura de fusta... etc.) car certanei plaças èran tanben utilizadas coma luòc de residéncia per lo sultan ò de senhors importants.
Musica[modificar | modificar la font]
La musica omanesa si situa a una crosiera culturala entre la Peninsula Aràbia, l'Africa Orientala, lo plan iranian e la cultura portuguesa. Li a donc una gròssa diversitat musicala ambé 130 estiles musicaus diferents recensats. En mai d'aquò, la musica es un art fòrça popular au sen de la populacion. Entre lei grops de musica pus populars, si troba :
- la musica classica aràbia "sabenta" e lei diferentei teorias que li son liadas.
- la musica tradicionala fòrça variada. Lo ritme e la foncion dau cant (cants de marins, de pescaires, de celebracions, de nomadas, de soudats... etc.) li an un ròtle fòrça important. Dempuei 1984, un organisme nacionau es cargat d'assegurar sa preservacion.
- la musica occidentala qu'a una influéncia importanta dempuei la modernizacion dau país.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007.
- Jeremy Jones, Jones Jeremy Ridout e Nicholas Peter, Oman, Culture and Diplomacy, Edinburgh University Press, 2012.
- Joseph A. Kechichian, Oman and the World: The Emergence of an Independent Foreign Policy, Rand Corporation, 1995.
- Marc Lavergne e Brigitte Dumortier, L'Oman contemporain: état, territoire, identité, KARTHALA Editions, 2002.
- Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000.
- Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920, I.B.Tauris, 2004.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 24.
- ↑ 2,0, 2,1, 2,2 et 2,3 S.A. Ghazanfar, M. Fisher, Vegetation of the Arabian Peninsula, Springer Science & Business Media, 1998, pp. 19-39.
- ↑ S.A. Ghazanfar e M. Fisher, Vegetation of the Arabian Peninsula, Springer Science & Business Media, 1998, p. 17.
- ↑ Matthias Brenzinger, Language Diversity Endangered, Walter de Gruyter, 2007, pp. 267-268.
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 25.
- ↑ Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920, I.B.Tauris, 2004, pp. 47-48.
- ↑ Jeremy Jones, Jones Jeremy Ridout e Nicholas Peter, Oman, Culture and Diplomacy, Edinburgh University Press, 2012, pp. 128-131.
- ↑ Jeremy Jones, Jones Jeremy Ridout e Nicholas Peter, Oman, Culture and Diplomacy, Edinburgh University Press, 2012, pp. 123-128.
- ↑ Francis Owtram, A Modern History of Oman: Formation of the State Since 1920, I.B.Tauris, 2004, pp. 49-50.
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 132.
- ↑ Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007, pp. 83-87.
- ↑ Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007, pp. 93-96.
- ↑ Le Sultanat d'Oman - Une révolution en trompe-l'oeil, KARTHALA Editions, 2007, pp. 96-100.
- ↑ Bruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, pp. 166-167.
- ↑ Joseph A. Kechichian, Oman and the World: The Emergence of an Independent Foreign Policy, Rand Corporation, 1995, pp. 37-38.
- ↑ Marc Lavergne e Brigitte Dumortier, L'Oman contemporain: état, territoire, identité, KARTHALA Editions, 2002, p. 263.
- ↑ Marc Lavergne e Brigitte Dumortier, L'Oman contemporain: état, territoire, identité, KARTHALA Editions, 2002, p. 167.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 142.
- ↑ Michael Isaac, The Rosen Publishing Group, 2004, p. 58.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 126.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 130.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 132.
- ↑ Anthony H. Cordesman e Khalid R. Al-Rodhan, Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars - Volume 1, Greenwood Publishing Group, 2007, p. 125.


text:
Loperc'hed
Loperc'hed en breton ( Loperhet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Environada per las municipalitats de Dirinon, Daoulas e Plougastel-Daoulas, Loperhet a situat a 9 km al sud-oèst de Landerneau e a una quinzena de quilomètres al sud de Brèst, la jamai granda vila a las alentours. Banhada Al nòrd pel Élorn, al nivèl de la cauma del Guern per exemple, e limitrophe al sud de la rade de Brèst, la municipalitat de Loperhet s'acaba al sud per la punta de Rostiviec, situada a la desbocadura de la riu de Daoulas ; forma aital, amb la municipalitat vesina de Plougastel-Daoulas, la presqu'isla de Plougastel #que n'ocupa la intrada[1]. Lo bourg A situat a 58 mètres d'altitud mas lo finage communal divèrsa de 162 mètres d'altitud al nivèl de la mar. Lo sieu territòri Se fòrça étiré en lo de sens nòrd-sud, mas estrech en lo sentit oèst-se [http://fr.topic-topos.Coma/Mapa-loperhet[2].
La municipalitat se prèpa del Parc natural regional de Armorique, #que lo limit nòrd se'n tròba a 7 km.
Entourée par les communes de Dirinon, Daoulas et Plougastel-Daoulas, Loperhet est située à 9 km au sud-ouest de Landerneau et à une quinzaine de kilomètres au sud de Brest, la plus grande ville aux alentours. Baignée au nord par l'Élorn, au niveau de la grève du Guern par exemple, et limitrophe au sud de la rade de Brest, la commune de Loperhet se termine au sud par la pointe de Rostiviec, située à l'embouchure de la rivière de Daoulas ; elle forme ainsi, avec la commune voisine de Plougastel-Daoulas, la presqu'île de Plougastel dont elle occupe l'entrée[3]. Le bourg est situé à 58 mètres d'altitude mais le finage communal varie de 162 mètres d'altitude au niveau de la mer. Son territoire est très étiré dans le sens nord-sud, mais étroit dans le sens ouest-est[4].
La commune est proche du Parc naturel régional d'Armorique, dont la limite nord se trouve à 7 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Benjamin Girard, La Bretanha maritima, 1889, Gallica
- ↑ Topic-Topos]
- ↑ Benjamin Girard, La Bretagne maritime, 1889, Gallica
- ↑ Topic-Topos


text:
Quartier de La Neuville Roy
11 Communes forment le Quartier de La Neuville-Roy
Cernoy, Cressonsacq, Grandvillers aux Bois, La Neuville-roy, Montiers, Moyenneville, Noroy, Pronleroy, Rouvillers, Saint Martin aux bois, Wacquemoulin
Prochaine randonnée prévue le 13 septembre 2015
Concert de Noël est prévu le 5 décembre à 20h30.
Articles publiés dans cette rubrique
par
Présentation du Quartier de La Neuville Roy
Association des Elus du Quartier de La Neuville-Roy
(Cernoy, Cressonsacq, Grandvillers aux Bois, La Neuville-Roy, Montiers, Moyenneville, Noroy, Pronleroy, Rouvillers, Saint Martin aux bois, Wacquemoulin)
Présidente Isabelle BARTHE Maire de (...)
Concert de Noel
Concert de Noël
organisé par
le Quartier de La Neuville-Roy
Samedi 10 Décembre 2016
20 h 30
Eglise de La Neuville-Roy
Entrée Gratuite


text:
Sanhas (Auvèrnhe)
Sanhas (oficialament en francés Saignes) es una comuna auvernhata, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe-Ròse-Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Ecclesia de Sanis, latinizacion de 1270, Salgne, en 1329, Saignas, en 1371, Villa Saniarum, en latin, en 1374, Castrum Sanhiarum, en latin, en 1375, Sanhas, en 1439, Saignes, en francés, en 1441, Sègne, en francés, en 1585, Seignes, en francés, en 1629, Saignies, en francés, en 1654, etc [1]. L'explicacion es sense problèma e lo nom es encara viu : luec umide, fangós, sanha. Sanha ven del bas latin sania [2],[3]. Sanhas es dins un fons, entornejat de puègs, mas quauques mètres dessobre las partidas pus bassas de l'entorn. La prononciacion es ['ʃɔɲɔ] dins las comunas vesinas (e lo nom es coneissut lònh, per exemple dins l'ancian canton de Pleus) [4].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sanhas (chapluòc); es ara del canton d'Ide.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://archives.cantal.fr/ark:/16075/a011351496862xMODfm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 581
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 259
- ↑ enquèsta Sivadon, abrial 2018
- ↑ https://www.annuaire-mairie.fr/mairie-saignes-15.html


text:
Linfocit NK
Lei linfocits NK (Natural Killer en anglés) ò cellulas tuairises naturalas son de linfocits ni B ni T dau sistèma immunitari innat. Atacan lei cellulas dei tumors e lei cellulas contaminadas per un virus.
Aquelei linfocits son caracterizats per l'abséncia dei marcaires T ò B (en l'òme, presentan lei marcaires CD16, CD56 e NK) e per lo fach d'èsser espontanèament liticas envèrs totei lei cellulas. Dos vias permeton d'activar la lisi. La premiera s'activa solament quand lei sinhaus d'activacion vènon superiors ai sinhaus d'inibicion. Lo sinhau d'inibicion principau es produch per lei receptors KIR que pòdon identificar e reconóisser lei moleculas dau complèx d'istocompatibilitat principau de classa I que son caracteristicas de l'organisme. L'activation d'un tipe unic de receptor KIR permet de defugir la lisi. Dins aquò, lei sinhaus d'activacion son nombrós e variats permetent d'eliminar totei lei cellulas desprovesidas dei marcaires CMH corrècts e totei lei cellulas infectadas per un virus ò un bactèri sensa destrurre lei cellulas sanas. La segonda via d'activacion depend de la presentacion a sa superfícia per lei cellulas tumoralas ò infectadas per certanei virus d'antigèns fixats a d'anticòrs anti-tumoraus ò anti-viraus. Lo marcaire CD16 pòu alora se fixar a la cellula e entraïnar sa lisi.


text:
Títol : Hommage à Daniel Fabre
Quan : Dimèrcs 25 d’octobre - 18h
On : Carcassona (11)
Adreça : Etnopòle GARAE (Maison des mémoires, 53 rue de Verdun)
Organizators : InÒc Aquitània e Etnopòle GARAE
Tà'n saber mei
Dens l’encastre deu tresau Seminari annau en etnomusicologia de la França, organizat per l’InÒc Aquitània e l’Etnopòle GARAE en collaboracion dab lo Laboratòri iiAC-LAHIC, que’s harà ua taula redona en omenatge a Daniel Fabre. Que serà ubèrta au public.
Daniel Fabre ne celava pas lo son gost tà la musica e lo plaser qui avè a cantar. Dus deus sons darrèrs tèxtes, publicats a la fin de 2015 dens L’Homme, que testimònian de la soa passion tau ròck e la cançon francesa. Mes que s’interessava tanben a las musicas tradicionaus, en especiau las deu domeni occitan. Tanben, uns quants joens actors deu folk music revival dens aqueste airau culturau, deu Bearn au Carcin, deu Rosselhon a l’Auvèrnha, que frequentèn lo son seminari tolosan e que preparèn diplòmas universitaris devath la soa direccion. Que sian vaduts cercadors o demorats musicians, d’ara enlà antropologicament informats, tots que son estats pregonament marcats per aqueth ensenhament. Aqueste 25 d’octobre, Guy Bertrand, Luc Charles-Dominique, Claude Sicre e Xavier Vidal que vieneràn díser quin l’encontre dab Daniel e modifiquè la lor trajectòria.
Tà’n saber mei suu tresau Seminari annau en etnomusicologia de la França


text:
Coctèl Molotov
Lo coctèl Molotov es una arma incendiària improvisada compausada d'una botelha de veire en partida emplida d'un liquide inflamable (esséncia, alcòl...). Foguèt inventat coma arma anticarri per l'armada finlandesa durant la Guèrra d'Ivèrn (1939-1940) e ironicament nomat en onor dau ministre deis Afaires estrangiers sovietic Vyacheslav Molotov. Es generalarament associat ai movements militars irregulars ò ais insureccions civilas mai es tanben fòrça utilizat per lei fòrças regularas en manca d'armas anticarri.


text:
Le Pin de Balmar
Le Pin de Balmar[1] es una comuna d'Occitània del Lengadòc tolosan dins lo departament francés de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela comuna es situada dins la banlèga èst de Tolosa.
Accès[modificar | modificar la font]
- Pel Periferic de Tolosa, sortidas 15, 16 e 17.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Pèire
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Adolphe Niel, Marescal de França
Nòtas e referencias[modificar | modificar la font]
- ↑ toponim segon P. Pojada dins LAS COMUNAS DE MIÈGJORN-PIRENÈUS, Nouvelles Editions Loubatières, 2009 [1] sul site toponimiaoc.webs.com