text:
Galhac (vin)
Lo galhac es un vin d'apellacion d'origina contrarotlada. Sa zòna de produccion se situa sus las doas ribas de Tarn, dins la partida nòrd oèst del departament francés de Tarn, al nòrd-èst de Tolosa.
Vinhal d'aspècte multiples, prepausa de vins roge, de primor, rosat, blanc sec, perlat, doç, petejaire. Son istòria es vièlha de mai de mil ans; sa creacion vendriá dels Galleses, abans l'arribada dels Romans e son desvolopament als monges de l'abadiá de Sant Miquèl de Galhac. Los istorians del vin Roger Dion e Marcel Lachiver se pensan totes dos qu'amb aquel de Côte-rôtie « Galhac es lo mai ancian vinhal de França »[1]. La reputacion de sos vins blancs li val un classament en AOC en 1938. Los rosats e roges son classats en 1970.
L'eslogan de la Comission Interprofessionala dels Vins de Galhac es : « Galhac, perque los vins d'avenidor an totjorn un passat. »
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Antiquitat
- 1.2 Edat Mejana
- 1.3 Epòca modèrna
- 1.4 Epòca contemporanèa
- 2 Etimologia
- 3 Geografia
- 4 Lo vinhal
- 4.1 Superfícia
- 4.2 Los plants
- 4.3 Practicas culturalas
- 4.4 La recòlta
- 4.5 Vinificacion
- 5 Los tipes de vins e la gastronomia
- 6 Apellacion
- 7 Estructura de las expleitacions
- 8 Personatges importants
- 9 Torisme e folclòre
- 10 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Los Cèltas e los Romans[modificar | modificar la font]
Lo pòble rutèn arribèt al sègle IV ab. C. Ocupèt un territòri que correspond mai o mens als departaments actuals de Tarn e d'Avairon. Aqueles Cèltas metèron en valor la riquesa locala en cultivant e vendent froment, òrdi, lin, cambe[2] e en expleitant lo mineral de fèrre d'Ambialet o lo coire de Trebàs[3].
Los Romans descobriguèron la region al sègle II ab. C [4]. Inicialament, son subretot exploradors e comerciants que cerquèron de merças de valor. D'anfòras italicas trobadas sul site de Berniquaud[5][6], comuna de Sorese mòstran que venián tanben vendre de vin. Lo gost dels galleses per aquel es reconegut[7]. Lo territòri dels Rutèns es lèu annexat par Juli Cesar pendent la Guèrra de las Gàllias en -51[8].
Montans e lo vin[modificar | modificar la font]
Lo vinhal galhaqués es un dels pus vièlhs vinhals francés. Sas originas vendrián segurament d'abans l'ocupacion romana. De tèstes de terralha de vinagre datant del sègle II ab. C foguèron descobèrts a Montans[9], sus la riba esquèrra de Tarn. Aquò pareis atestar d'una activitat viticòla fòrça anciana perque a aquela epòca Tarn venguèt navigable abans de rejónher Gironda[10]. La preséncia de Tarn favorís lo transpòrt, via Garona, vèrs Burdigala e l'Ocean Atlantic a una epòca ont lo vinhal de Bordèu existissiá pas encara[11].
La viticultura repausa alara probablament sus de plants locals, benlèu originaris de la selva de la Gresinha, mas tanben sus de plants romans. (e tanben del crosament entre plants romans e locals)
L'arrèst de Domician en 92, obligava a arrancar 50 % del vinhal gallés; toquèt lo vinhal de Montans abans que Caracalla en 213, puèi Probus en 276 e 282 liberalizen la cultura de la vinha[12].
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Casuda de l'Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Aprèp la casuda de l'Empèri Roman, la vila de Galhac es destruida, los camps son despoblats per las expedicions de captura d'esclaus[13], la selva torna ganhar e las culturas venon subretot alimentàrias.
Lo comèrci alunhat es damatjat per las expedicions de pilhatge dels Vikings e dels musulmans (installats en Espanha e en Septimània). La navigacion es pas mai segura, cadun consomís lo vin local: los vins reputats venon de vins de taula.
La refondacion de Galhac[modificar | modificar la font]
La fondacion de l'abadiá de Sant Miquèl de Galhac en 972 se faguèt mercé a un don de tèrras de l'evesque d'Albi per aprovesir la novèla abadiá en mejans de subsisténcia. Aquela data marca tanben la fondacion oficiala de la vila de Galhac, pasmens lo nom ja existissiá. En efèit, en 654, sant Didièr, evesque de Caors, leguèt per testament escrit plusors vilas que n'èra proprietari. Una d'aquelas èra Gailhac (grafia medievala)[14].
Una vila s'erigiguèt pauc a pauc a l'entorn del monastèri benedictin sus la riba drecha de Tarn. L'abadiá organizèt alara tanben la produccion viticòla[15] e la seleccion dels plants locals comencèt. Un vinhal foguèt tanben creat a l'entorn d'Albi, sul domeni evescal. Una partida d'aquel darrièr es inclusa dins l'AOC galhac d'uèi.
L'epòca dels comtes de Tolosa[modificar | modificar la font]
Galhac, sus la riba drecha de Tarn, apartenguèt als domenis del comte de Tolosa. La riba esquèrra aparteniá als Trencavels, vescomtes d'Albi. Lo vinhal d'Albi aparteniá a l'evesque.
Aquela tèrra lengadociana foguèt dominada par una cavalariá rafinada qu'aimava la gastronomia e lo bon vin. Lo vin de Galhac se trapava sus las melhoras taulas. Al sègle XIII, Raimon VII, comte de Tolosa, edictèt un dels primièrs decrets [16], aquò mostrèt la volontat de produire un vin de qualitat. L'apond dins las vinhas foguèt enebida, levat aquel venent de las colombas. Aquel fems nomenat « colombina » es a l'origina del grand nombre de colombièrs dins la region[17]. « Aqueles fems son los melhors per la qualitat e la quantitat del vin, gaireben totes los autres fasián qu'empejorar son gost subretot los pudents e los poirits. Al ponch que vos abstendriatz. Tala consideracion tan plan trabalhèt pel Galhac que per decret public, lo fems dins la vinha i es enebit, essent pas permés, e mai pels particulars, d'apondre la soa vinha de paur de ravalar la reputacion de lor vin blanc » Olivier de Serres en 1600[18]
A partir de 1209, la Crosada dels Albigeses marquèt un tèrme brutal a aquel biais de viure. Se Albi foguèt estalviada en fasent omenatge a Simon IV de Montfòrt, lo vinhal de Galhac foguèt ravajat aprèp la cavalgada dels crosats de 1212 d'Albigés cap a Carcin e Agenés[19]. En efèit, l'òst, practicant la politica de la tèrra brutlada, arranquèt las vinhas e vergièrs, trepegèt o encendièt los blats e destruiguèt los vilatges.
Los vins del País Naut[modificar | modificar la font]
Al retornar la patz, se tornèt plantar de vinha e vendre de vin. Los cònsols de Galhac e Rabastens establiguèron en 1221 una carta de las bonas practicas viticòlas anant de la seleccion dels plants e dels terradors a la causida de la fusta de barrica en passant pel ban de las vendémias. Los vins produits a aquel periòde serviguèron per la consomacion locala mas tanben per l'exportacion. Aquela se fasiá per via navigabla sus de gabarras sus Tarn puèi Garona fins a Bordèu ont los vins èran enviats dins lo nòrd d'Euròpa: França, Anglatèrra o encara als Païses Basses: en 1253, Ricard III d'Anglatèrra se faguèt enviar vint barricas de vin de Galhac. En 1285, Anglatèrra importava totjorn de vins de Galhac, L'Illa d'Albigés o Rabastens[20]. A la començança del sègle XIV, la reputacion dels vins del Galhaqués èra segura. Progiá, entre 1306 e 1307, annadas que los comptes foguèron conservats, 40 % dels vins passavan pel bacin de Garona cap a Bordèu per èsser exportats[21]. Enric IV foguèt grand amator de vin de Galhac[22]. Foguèt lo començament de l'epòca dels « vins del gal », marca amb lo fèrre pausat sus las botas que sortissián de la vila, mas tanben de la dominacion exclusiva dels jurats de Bordèu, fixant las condicions de venda dels vins del País Naut, obligats de passar per Garona. « Coma totes los autres vins del País Naut, aqueles de Galhac, segon tota versemblança, foguèron sovent melhors e mai poderoses qu'aqueles produits a l'entorn de Bordèu. Es la rason que los Bordaleses ne foguèron geloses e s'esforçavan de vendre en prioritat la lor produccion[23]. »
Se degun coneis pas la data de creacion del galhac petejaire, es a vegadas avançat qu'Augièr Galhard (1530-1593[24]) aja festejat « Lo bi qu'éro picant et sautabo dins lou veyre » (Grafia originala). Per aquò alcuns pensan que lo vin petejaire ja existissiá sus las taulas ont manjava lo poèta[25],[26]. De fach, la citacion foguèt troncada; parlava d'un vin muscat de Menerbés[27]. (nòças a Rius de Menerbés)
« Et peis lou vy musquat, qu'ero piquant et doux
Que jamay n'ey begut de by tant sabourous
La bountat del vy cla degus ne pourio creire
Que de la grant bountat, sautabo dins lou veire » (Grafia originala)
Se cal li atribuir una citacion sul Galhac, cal dire:
« Et lou boun drap n'es pas coumo vy de Chalosso
Qu'al may el es pourtat, al may el a de fosso
Amay també lou vy que sourtis de Galhiac » (Grafia originala)
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Periòde astrat del comèrci[modificar | modificar la font]
Pareis tanben que la region sabiá un processus de fabricacion de vins petejaires abans aquel del champanha per Dom Perinhon, que benlèu auriá pas inventat lo concèpte mas que lo perfeccionèt a la fin del sègle XVII. Ja, dins aqueles temps, lo galhac petejaire aviá aquerit una bona reputacion [28]. E un autor coma Guillaume Catel, dins sas Memòrias de Lengadòc, paregut en 1633, notèt que « Lo vin de Galhac es fòrça apreciat dels princes estrangièrs, daissant dins la boca un gost de ròsa »[29]. Un mercat local tanben astrat se desvolopèt, mercé a l'enriquiment de la region, eissit de la cultura del pastèl[30]. Los rics ostals de familha bastits a Albi, Galhac o Tolosa, testimònian de l'enriquiment de la region. Es evident que los grands ostals se faguèron un dever de servir lo melhor vin a sos òstes; d'aqueles èra lo Galhac.
Ivèrn de 1709[modificar | modificar la font]
Lo sègle XVIII debutèt fòrça mal pels productors de galhac[31]. En 1708, aprèp un ivèrn bon per la vinha, una gelada tardièra al mes de mai (sants de glaç) destruguèt la recòlta en borron. En 1709, un ivèrn fòrça fred arribèt. Lo fred de genièr destruguèt fòrça arbres frutièrs mas la vinha es mai o mens aparada per un jaç de nèu. Un redoç la faguèt fondre, inondant los camps e las vinhas bassas. Puèi lo retorn del fred congelèt tot aquò. L'alternança de fred (-10 °C a -15 °C) e de redoç durèt tres meses. Al començament d'abril, se deguèt alara constatar que i aviá pas res de vendre; la recòlta foguèt nulla e los vins cavats foguèron perduts a causa del gèl: las barricas avián esclatat. I aviá pas mai d'argent, pasmens calguèt tornar plantar, comprar de barricas...
Descasença del prestigi dels vins[modificar | modificar la font]
Lo naut prètz dels vins, atengut en 1710 a causa de lor escassetat, encoratgèt los vinhairons a tornar plantar; o faguèron d'un biais quasi frenetic[32].
Las plantacions se faguèron pas totjorn dins lo sens de la qualitat amb de plants fòrça productors per alimentar lo mercat amb prètz bas de vins de granda consomacion ligat a l'arribada massissa dels obrièrs dins las grandas vilas. En 1731, lo govèrn deu far arrestar las novèlas plantacions, lo reialme començava de subreproduire de vin al prejudici del blat[33].
Lo vin de Galhac foguèt encara vendut pels negociants bordalés mas aqueriguèt tanben lo ròtle de vin « mètge », que la meta èra de melhorar la qualitat e la prigondor dels vins bordalés, e tanben lor facultat de conservacion. E mai, los vins de Galhac perdèron la marca de lor origina, suprimida en 1751[34].
Epòca contemporanèa[modificar | modificar la font]
La Revolucion[modificar | modificar la font]
Lo domeni eclesiastic de l'Abadiá de Sant Miquèl de Galhac se vendèt coma ben nacional pels revolucionaris [35]. Fòrça païsans crompèron alara una pichona parcèla, mas una partida tanben importanta del vinhal tornèt a de borgeses e aristocratas que constituiguèron o agrandiguèron lors domenis. Las cavas de l'abadiá situadas sus las ribas de Tarn foguèron presas per de negociants, servissent per gardar lo vin fins al bon periòde pel despart de las gabarras perque Tarn èra pas navigable tota l'annada.
En 1792, los vinhairons de Galhac foguèron enebits de logar de jornalièrs per las vendémias tant que las meissons èran pas acabadas[36]. Lo legislator voliá aparar lo provesiment en blat de la jove nacion en guèrra.
Un dels entrepartits de las guèrras de la Revolucion puèi del Primièr Empèri foguèt la dobertura dels mercats amb la fin de las barrièras doanièras interioras[37]. Lo Blocatge Continental penalizèt lo comerci alunhat de vin. Los vinhairons vendèron alara suls mercats locals. Los primièrs restaurants dubriguèron, creats pels ancians cosinièrs dels grands ostals de familha. La gastronomia e lo bon vin se democratizèron. Alara qu'una borgesiá que lèu venguèt rica aviá besonh de produits de consomacion correspondent a sos mejans, los obrièrs (minaires de Carmauç, obrièrs d'Albi, de Tolosa) comencèron de beure de vin e una partida del vinhal comencèt de produire en massa per bas prètz.
Lo sègle XIX[modificar | modificar la font]
Dins los ans 1860, lo doctor Jules Guyot visitèt lo vinhal tarnés[38]. Parlèt l'economia del vin dins lo departament. La vinha ocupava 38 000 ectaras, o lo quinzen de la superfícia de Tarn. Lo rendement mejan èra de 20 ectolitres per ectara e raportava 15 milions de franc, o lo quart del revengut de Tarn[39]. A l'epòca, los plants de Lengadòc èran cultivats, mas Guyot desconselhava lor usatge en assemblatge amb los plans istorics. Parla tanben del vinhal d'Albi que los vins recoltats abans maduretat « èra de far saltar las cabras del verdador ». La venta se fasiá als minaires de Carmauç. Sol un nuclèu a l'entorn de Galhac contunhava de practicar una viticultura de qualitat.
A l'epòca lo vinhal despassava largament aquel definit uèi per l'AOC. Sa superfícia èra fòrça granda, 31 000 ha en 1840[40]; atal, en 1852 la produccion de Galhac representava lo doble de la produccion bordalesa de 1995[41].
La crisi de la filloxèra[modificar | modificar la font]
En 1853-1854, l'oïdium ravagèt lo vinhal. La produccion baissèt dels dos tèrces[42]. Calguèt atendre la descobèrta de l'accion de la flor de sofre per Henri Marès per que lo vinhal torne prosperar.
La crisi de la filloxèra arribèt vèrs 1870. Dins un primièr temps, lo vinhal de Galhac faguèt de grands profits[43]. En efèit, inicialament, foguèt pas tocat e profitèt provisòriament del creis dels cors. Aquel periòde se termina en junh de 1879 quand lo cònsol d'Amarens senhalèt a la prefectura los primièrs simptòmas de la malautiá. E mai de la destruccion del vinhal, aguèt una influéncia notabla sus la qualitat del vinhal fins a la fin del sègle XX. L'adaptacion dels plants a lor terrador deu èsser vista tornarmai. La plantacion de plants empèuts còsta car e pòt menar a fracas. L'escassetat del vin fa aumentar los cors e una partida del vinhal tornèt èsser plantada per de grands rendements. Aqueles plants produson de grandas quantitats de vins ordinaris e pauc alcolizats. Paul Strang[44] senhalava que lo vinhal de Tarn èra majoritàriament productor de vins roges. La plantacion del vinhal amb de plants productius damatge la reputacion[45]. Pels plants de blancs, lo mausac dominava al detriment del len de l'el, mas subretot de l'ondenc e del verdanel que dispareissiá. Plant qualitós, consèrva un bon imatge als vins blancs. Es al mausac que Galhac deu son classament en AOC dempuèi 1936.
En 1878, lo mildió arribèt a son torn, damatjant de novèlas recòltas[46]. Los ravages son atenuats per la descobèrta lèu d'un remèdi eficaç, lo sulfat de coire.
L'arribada del camin de fèrre a la fin del sègle XIX modifiquèt tanben fòrça l'economia locala e se termina de l'activitat dels pòrts de Galhac, Albi, L'Illa d'Albigés o Rabastens.
Lo sègle XX[modificar | modificar la font]
Pendent la revòlta dels vinhairons de Lengadòc en 1907, los trebolums toquèron pas Galhac e mai se los problèmas foguèron comuns. Una delegacion foguèt enviada a la manifestacion del 9 de junh de 1907 a Montpelhièr[47]. En 1938, los vins blancs obtenguèron l'Apellacion d'origina contrarotlada[48]. Per aquela reconeissença qualitosa, un grand vinhal de vin de taula remontat en gra pels vins d'Argeria raportava mai que las vinhas plantadas amb las varietas ancianas. Lo vin roge es pas mai qu'un pichon vin entre fòrça autres que se vend en quantitat mas amb bas prètz. Paul Strang raportèt que l'obtencion de l'AOC pels vins roges passa per un retorn als plants qualitoses tradicionals. Una vinha essent plantada per 30 o 40 ans, caldrà aquel temps per que las vinhas plantadas de plants roges vengan a èsser recompensadas pel preciós labèl. La reaccion arriba vèrs los ans 1950 amb un renovèl de la cooperacion. La cava de Galhac regropava alara 750 aderents que portavan per vinificar e comercializar 25 000 ectolitres per an[49]. Signe d'un cambi d'epòca, la cava es implantada lo long de las vias del tren alara que los negociants tradicionals de Galhac avián lor chais d'expedicion al bord de Tarn.
Pendent l'ivèrn de 1956, aprèp un mes de genièr excepcionalament doç los borrons començavan d'enflar quand lo 1èr de febrièr, lo fred toquèt lo vinhal pendent tot lo mes amb de temperaturas entre -10 °C e -20 °C. Lo 16 de febrièr de 1956 se podiá traversar lo Tarn gelat a pè[50].
Fin finala, aquela catastròfa aurà un efèit positiu: tornant centrar lo vinhal a l'entorn de las zònas de melhora qualitat. fòrça de parcèlas de naut rendement despareisson. A la meteissa epòca, se bastís tres cavas cooperativas (La Bastida de Lèvis en 1949[51], Rabastens[52] e Tecon[53] en 1953). Los viticultors qu'an de pichonas superfícias e d'autras produccions pòdon menar lor vendémia a la cooperativa qu'assegurava la vinificacion. La nocion d'igièna s'impausa e las cavadas ganhan en gost. Lo vin blanc perlat, inventat en 1957[54],[55], succedís al vin borrut desaparegut dins las annadas 1940[56]. Fruch de tot aquel trabalh, los vins roges e rosats obtenguèron l'AOC en 1970[57].
Galhac uèi[modificar | modificar la font]
Un laboratòri enologic es a la disposicion dels vinhairons pel Conselh General de Tarn a partir de 1992[58]. Amb tres enològs e tres tecnicians de laboratòri, analisa los vins per l'agradament en AOC, los certificats d'exportacion o de concors. E mai, lo personal apòrta un diagnostic al viticultor par la lectura de l'analisi e la degustacion dels vins.
Etimologia[modificar | modificar la font]
L'origina del nom Galhac es escura. Tres ipotèsis existisson[59] :
- Gal, l'animal marcat al fuòc dempuèi l'Edat Mejana sus las barricas. Lo gal es totjorn representat sus l'escut de la vila.
- Gallius, un personatge roman qu'a son nom foguèt apondut lo sufixe gallés ac a l'epòca de Montans. Es l'ipotèsi retenguda per Robert Plageoles[60].
- Galli, un gallés.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Galhac se situa a dètz-e-uèit quilomètres d'Albi e cinquanta quilomètres de Tolosa. Son vinhal s'espand pel val de Tarn, sus las laissas de las doas ribas, e suls tèrmes al nòrd d'aquel.
Lo vinhal de Galhac s'espan sus seissanta quilomètres. Comença a l'èst d'Albi, a Cunac, e continua fins a Sant Somplesi a l'oèst, lo long del val de Tarn. Del nòrd al sud, comença a Mosièis e Panens, al nòrd de Còrdas per finir aul sud dels tèrmes de Buscas, al nòrd de Graulhet, quaranta quilomètres mai al sud.
Sòls e orografia[modificar | modificar la font]
Existisson tres zònas diferentas pel vin blanc, quatre pel vin roge[61].
La riba drecha[modificar | modificar la font]
La riba drecha ocupa de tèrmes argiloses e calcaris valonats de la riba drecha de Tarn, fins al de Vera. Aquelas tèrras prigondas contenon una resèrva en aiga que permet d'alimentar la vinha pendent los estius sovent secs. L'altitud vària de 140 mètres (altitud mejana de Galhac) a prèp de 300 mètres (Castèlnòu de Montmiralh). Lo vinhal es sovent implantat penjat: los bons plans son pas favorables a la vinha e los sucs son sovent boscoses. Es lo terrador ont mausac e fer servador exprimisson plenament lor caractèr e potencial viticòla. Los blancs secs i son soples, elegants, longs en boca[62] e supòrtan una vinificacion e un elevatge en barrica. Los vins blancs doces i son rics, aromatics, equilibrats entre doçor e frescor[63]. Los vins roges son fustoses, amples, fruchats e especiats[64].
Lista de las comunas del terrador de la riba drecha: Bernac, Bròsa, Caüsac de Vera, Castanet, Castèlnòu de Lèvis, Castèlnòu de Montmiralh, Sestairòls, Faiçac, Galhac, La Bastida de Lèvis, L'Illa d'Albigés, Montelhs, Ribièiras, Salvanhac, Senolhac, Sant Bausèli, Santa Crotz e Vilanòva de Vera
Un airal AOC pus restrictiu sus aquela riba drecha foguèt delimitat unicament pels vins blancs, l'AOC galhac primièras còstas.
Lo País Cordés[modificar | modificar la font]
Lo País Cordés es un replan valonat. Son sòl es fin e leugièr sus una ròca maire calcària. Es adaptat als vins blancs en rason de son altitud e de son clima mai fred. La maduretat dels rasims blancs dura una quinzena de jorns de mai que dins la val de Tarn, balhant un bon equilibri entre acid-alcòl, e los gosts florals e fruchats als vins. Los vins roges son equilibrats, fruchats e espeçats, e d'una bona vivacitat
Lo replan cordés compren las comunas d'Alans, Amarens, Andilhac, Bornasèl, Las Cabanas, Campanhac, Combafan, Còrdas, Donasac, Fraucelhas, Itsac, La Ròca, Lo Verdièr, Livèrç e Casèlas, Lobèrs, Milhavet, Mosièis e Panens, Noalhas, Puègcèlsi, Santa Ceselha del Cairon, Sent Marcèl e Campas, Soelh, Totnac, Viuç, Vindrac e Alairac e Virac.
La riba esquèrra[modificar | modificar la font]
La riba esquèrra es una seguida de laissas del val de Tarn a sossòl de pH puslèu acid, prigond e plan assecat per la preséncia dins lo prigond de qualques mètres de sables, còdols e gravièrs. Aquel terrador balha de vins roges poderoses e fustoses. Los plants bordaleses completan la gama per ofrir de vins roges poderoses, estructurats[65] e marcats per los gostes de fruches neges e d'especiats[66].
La riba esquèrra compren las comunas d'Auçac, Brens, Buscas, Cadaluènh, Carlús, Confolèuç, Fenòls, Florentin, Girocens, La Becièira de Candelh, La Grava, Las Graissas, Lopiac, Montans, Parisòt, Peiròla, Rabastens, Rofiac, Sant Somplesi e Tecon.
La zòna de Cunac[modificar | modificar la font]
La zòna de Cunac compren qualques vinhas situadas dins sèt vilatges a l'entorn de Cunac a l'èst d'Albi, sus un terrador de chistas acids. Es particularament plan adaptat al gamay, es una zòna que produtz en majoritat de vins roges de primor.
La zòna de Cunac compren las comunas d'Artés, Bèlagarda, Cambon, Cunac, Frejairòlas, Marçal, Mosièis e Teulet, Sent Gorgòri e Sant Juèri.
Climatologia[modificar | modificar la font]
Lo clima galhaqués es jos influéncias multiplas. « Tarn gausís d'un excellent clima per las espècias, pas de l'extrèm miègjorn e de miègjorn, mas per los plants de Gironda, de la Còsta d'Aur, del Beaujolais, de las còstas de Ròse e de Droma; es alà lo melhor clima que pòsca desirar. Se pòt plantar dins Tarn las vinhas a totas las exposicions, sul plan o sul tèrme, al sud o al nòrd, e es pas aquela darrièra exposicion que balharà lo mens de vin o lo mai marrit. I gèla pauc comparativament; malastrosament i granissa fòrça. »
Lo clima mediterranèu balha una calor seca estivala e automnala favorabla a la maduretat regulara e optimala del rasim. La cleméncia del temps es un confòrt per l'organizacion de las vendémias. Un vent sec, lo vent d'autan accentua aquel efèit; assegura la secada de las malautiás criptogamicas e una concentracion de la matèria seca dins lo rasim.
Aquel clima es responsable d'un estrès idric estival moderat (levat los ans excepcionals coma 2003) responsable d'una bona maduretat dels tanins del rasim, doncas un factor de qualitat del vin.
Lo clima oceanic balha una influéncia umida plan favorabla a la creissença de la vinha a la prima, una bèla fin de sason favorabla a la subremaduretat e de la doçor ivernala en evitant los risques de fòrta gelada.
Lo clima local[modificar | modificar la font]
Lo clima local del val de Tarn, orientat èst-nord-èst oèst-sud-oèst, explica qu'es mens tocat pels auratges de granissa que los vals de Dadon o d'Agot mai al sud e que lo vent d'autan i es mens violent. Es possible de trobar alà una rason de la reputacion del vin de Galhac comparat a aqueles del sud del departament uèi quasi desapareguts. Dins los ans 1860, lo docteur Guyot cita los vins rustics sens comparason amb aqueles de Galhac, alara que los sòls i son quasi identics.
Robert Plageoles atribuís tanben una importància climatica a la selva de la Gresinha. Aquela darrièra corona lo relèu al nòrd-oèst de l'apellacion.
Los topoclimas[modificar | modificar la font]
Los fons de val gelius a la prima son sovent destinats a las grandas culturas d'estiu (virasolelh, blat negre, sòja). L'emplaçament de las vinhas es als nauts dels tèrmes. L'orientacion de las parcèlas al sud favoriza la maduretat dels vins roges e blancs doces, l'orientacion al nòrd permet una evolucion mai lenta del rasim, balhant lo fruchat al vins blancs secs.
L'estacion meteorologica d'Albi[modificar | modificar la font]
L'estacion meteorologica d'Albi es a vint quilomètres de Galhac. La vila d'Albi recep en mejana 97 jorns de pluèja. Las temperaturas extrèmas notadas son de -20,4 °C lo 16 de genièr de 1985 e 40,8 °C lo 12 d'agost de 2003 per una mejana de 14,7 °C[67].
Quatre meses apareisson pus secs, en dejós de 50 mm de precipitacions. La fin de l'ivèrn (febrièr-març) e l'estiu (julhet-agost). La poda de la vinha per temps sec es desfavorabla a las malautiás de la fusta. La prima (abril, mai e junh) es plan regada, permetent una bona butada de la vinha a l'epòca ont la pression de las malautiás criptogamicas es suportabla. En julhet-agost, la secada fa sofrir la vinha, concentrant lo gost e lo sucre dins lo rasim. Setembre es tornar pus regat, mas los periòdes de vent d'autan que secant la tèrras e las vinhas temporís los excèsses. Pendent las vendémias, lo títol alcolometric pòt ganhar 1 % cada dos jorns.
Cinc meses consecutius, de mai a setembre, veson l'ensolelhament despassar las 200 oras totalas. Aquel solelh es un factor essencial per la sintèsi del sucre e dels davancièrs de gost e de color.
La mitat de l'annada, de mai a octobre, la temperatura mesadièra mejana despassa los 20 °C.
Lo vinhal[modificar | modificar la font]
Superfícia[modificar | modificar la font]
Lo vinhal tarnés[modificar | modificar la font]
En 1840, lo departament de Tarn representava 31 000 ha; aquela superfícia foguèt repartida suls arrondiments d'Albi (7 000 ha) Galhac (14 000 ha), Castras (4 000 ha) e La Vaur (6 000 ha). Per comparar amb la superfícia actuala, cal inclure dins la superfícia galhaquesa mai de la mitat de las superfícias dels arrondiments de La Vaur e Albi, l'arrondiment de Galhac a l'epòca cobrissiá pas tota la zòna uèi classificada en AOC. L'airal concernís prèp de 21 000 ha per Galhac e 10 000 ha pel rèsta del vinhal tarnés.
Just abans l'arribada de la filloxèra, 60 000 ha èran en produccion. En 10 ans, 46 500 ha foguèron arrancadas, daissant qu'un quart del vinhal, subretot suls tèrmes argilocalcaris de la primièra còsta de galhac.
Philippe Viguier[68] dona una bona evolucion del vinhal galhaqués dins los ans 1960-1990:.
Se pòt notar una baissa constanta de la superfícia de blanc, suportada subretot pel mausac. D'una situacion de quasi monopòli, abandonèt son importància fàcia a una desafeccion relativa per sos gostes tipics. Los autres plants balhèron als assemblatges una vertadièra importància.
Pels vins roges, lo duo jurançon N e portugués blau B es passat d'una dominacion sus un vinhal pas encara AOC cap a una desafeccion ligada a lor exclusion de la lista dels plans en 1970, pendent la dubertura de l'apellation als vins roges e rosats. Es de notar qu'entre 1960 e 1980, sa superfícia progressèt, mostrant l'inèrcia de las abituds. Los plans AOC son, eles, sortits de res. En 1960, sol lo duras N aviá una superfícia plantada significativa.
Lo vinhal AOC[modificar | modificar la font]
Entre 1999[69] e 2004[70], la superfícia de l'AOC Galhac demeniguèt; foguèt en 2005 de 3 000 ha sus un vinhal de 8 000 ha. (5 000 ha de vin de país de las còstas de Tarn e vin de taula).
Amb la crisi, un plan d'arrancatge foguèt mes en plaça entre 2006 e 2009. Prevesiá sus 1 000 a 2 000 ectaras d'arrancatge indemnizat. Lo vinhal AOC essent de 2 800 ectaras en 2009[71], los arrancatges concerniguèron subretot lo vinhal fòra AOC.
Los plants[modificar | modificar la font]
Fòrça autors e ampelografs soslinhèron la singularitat de las varietats del rasim dins lo Galhaqués. Hugh Johnson fa aquela conclusion: « Los plants indigènas fòrças ancians son los testimònis d'una epòca d'abans la plantacion dels grands vinhal d'Aquitània »[72].
Los plants de blancs[modificar | modificar la font]
Los plants principals autorizats en AOC son lo len-de-l'el B, le mausac B, le mausac rose Rs e la muscadelle. Dins las vinhas, lo lendelel representa 30 % de las superfícias[73], los dos mausac 40 % e la muscadelle 15 %.
Los plants complementaris representan 15 % de la superfícia. Se repartís entre l'ondenc B, lo sauvignon B e lo sémillon B. ; lo sémillon es pas autorizat de plantar e son vin serà pas mai autorizat en AOC a partir de 2028.
La darrièra version del decret AOC del 21 de febrièr de 2007 precisa qu'almens un dels plants principals es obligatòri e l'ensemble dels plants principals deu èsser almens de 50% dins un assemblatge[74]. Los petejaires « metòde galhaqués o rural » son eissits dels sels mausac blanc e ròse.
Los plants de roges[modificar | modificar la font]
Los plants principals son lo duras, lo braucol e la syrah per respectivament 20 %, 40 % e 25 % de las superfícias.
Los plants segondaris son lo cabernet-sauvignon, lo cabernet franc, lo gamay[75] e lo merlot. Ocupan ensemble 15 % de las superfícias de vinha en roge.
Le decret del 21 de febrièr de 2007 precisa que los plans principals devon ensemble representar almens 60% del plantament[76]. Lo duras e lo braucol son obligatòris per un minimum de 10% cadun e 40% ensemble[77]. Lo Galhac de primor deu provenir exclusivament de gamay. E mai aquel plant es reservat per aquel vin.
Practicas culturalas[modificar | modificar la font]
Obligacions del decret d'apellacion[modificar | modificar la font]
La densitat de plantacion deu èsser almens de 4000 pès per ectara amb escarts de rengs limitats a 2,2 mètres en poda gobelet e 2,5 mètres per los autres biais de podar[78]. La distància entre pès sus un meteis reng es de 0,8 mètre al minimum. Una nauta densitat de plantacion indutz una mendre quantitat de rasim per cep. La planta se pòt alara defendre melhor contra las malautiás e noirir melhor sas grapas. Lo rasim es doncas de melhora qualitat, de bona maduretat, donant un vin mai concentrat, pus alcolizat e pus estable, brèu, un vin melhor.
Las podas en gobelet, guyot simple e cordon de royat son practicadas amb un nombre d'uèlhs fructifèrs totals limitat a dètz o uèit[79].
La nautor de la fuèlha deu despassar 0,5 còp l'escartament entre rengs. Una superfícia de fuèlhas optimala deu èsser sana (bona capacitat de fotosintèsi), nauta (bona capacitat d'utilizar lo solelh), e mejanament densa (tròp favorís un ambient umid favorable a las malautiás criptogamicas e demenís lor rendement, las fuèlhas portant ombra entre elas).
La recòlta[modificar | modificar la font]
Pendent la recòlta, lo vinhairon evalua lo gra potencial de la vendémia a partir del sucre del most, sabent que 17 gramas de sucre per litre donan un gra. Lo gra aquerit correspond a la quantitat reala d'alcòl de vin. Diferís del gra potencial en foncion del trabalh de las levaduras e per un vin doç en prenent en compte lo sucre residual pas fermentat.
La recòlta del rasim se fa generalament amb la maquina de vendemiar pel rasim roge e lo rasim blanc destinat al de vin blanc sec. Pasmens, lo gamay destinat al vin de primor e los plans blancs destinats al vin petejaires metòde galhaqués se devon recoltar manualament[86].
Per la produccion de vins doces, qualques domenis practican una seleccion. Per practicar aquela operacion, sola la vendémia manuala es possibla.
Vinificacion[modificar | modificar la font]
Vinificacion del blanc[modificar | modificar la font]
La varietat dels vins produits e la diversitat dels assemblatges possibles fa que los biais de vinificar son fòrça diferents.
Vins blancs secs[modificar | modificar la font]
La recòlta, generalament mecanizada (maquina de vendemiar) se practica de lèu bon matin, permetent atal una melhora conservacion dins les benas de vendémias e economizant d'energia per lor refresquiment. Se passa abans la recòlta dels vins roges, sovent al començament de setembre. Lo trissatge interven lo mai lèu possible aprèp la recòlta. Lo most es desborbat per estabulacion a fred. L'usatge d'enzims per clarificar se fa segon la qualitat de la vendémia (necessari suls rasims poirits) e de la cubada. (los enzims accelèran l'operacion dins las grandas cubas).
Lo despart en fermentacion se fa generalament de bassa temperatura (vèrs 18 °C[87]) amb de levaduras seleccionadas, a vegadas amb las levaduras naturalas del rasim. L'usatge de material de refrescament es uèi preponderant; en efèit, una fermentacion a temperatura superiora a 25 °C altèra los gostes e entre 18 °C e 22 °C favorís los gostes fruchats e florals intenses[88]. Lo vin pòt èsser rapidament embotelhat per preservar los gostes o elevar en cuba o barrica per las cubadas pus estructuradas.
Vins blancs doces[modificar | modificar la font]
La recòlta se pòt fa mecanicament pels grands volums o manualament per las cubadas mai prestigiosas. Aquela permet una recòlta per tris successius, privilegiant la maduretat optimala. Se passa al començament d'octobre e se pòt contunhar fins en novembre per las cubadas mai concentradas, amb a vegadas fins a la poiridura nòbla.
La fermentacion s'interromp naturalament, quand lo sucre e l'alcòl blocant lo trabalh de las levaduras o artificialament, per refresquiment brusque puèi filtratge per eliminar las levaduras[89]. Lo vin deu èsser elevat qualques meses abans d'embotelhar.
Vins petejaires[modificar | modificar la font]
La vendémia pòt èsser mecanica o manuala. L'embotelhament se pòt far al domeni o lo vin es liurat a la cooperativa de Sant Miquèl.
Vinificacion dels roges[modificar | modificar la font]
Vins de primor[modificar | modificar la font]
Lo rasim es recoltat manualament en pichons contenents per gardar entièr los grans de rasims. Son cubat protegits de l'oxigèn per de gas carbonic per practicar una maceracion carbonica. Lo trissatge es efectuat abans la fin de fermentacion. Lo vin de primor es lèu embotelhat per èsser vendut lo tresen dijòus del mes de novembre.
Vins roges tradicionals[modificar | modificar la font]
La recòlta es fòrça majoritàriament mecanica. La vendémia pòt èsser grafinhada e trolhada abans d'èsser encubada. La maceracion dura de sèt a vint jorns[90],[91]. La fermentacion malolactica es preferida (oxigenacion, ensemenada bacteriana) abans que la temperatura de vin tombe. Lo vin es elevat qualques meses en cuba o mai d'un an en barrica pels vins de gardar.
Vinificacion dels rosats[modificar | modificar la font]
Lo rasim roge es recoltat subretot mecanicament. Sont subretot de vins de sanhada: aprèp encaudada, lo rasim macèra un temps variable, destinat a colorar lo jus amb la migracion de las antocianas colorantas de la capa del rasim cap al most. Al moment optimal, una partida del jus es alara sanhada (versada) de la cuba, lo separant de la partida solida e la vinificacion se fa alara segon lo principi qu'aquela dels vins blancs. Lo rèsta del most continua la maceracion e balharà de vin roge.
Los tipes de vins e la gastronomia[modificar | modificar la font]
Vins blancs secs[modificar | modificar la font]
Son de vins d'assemblatge. Le mausac balha sos aròmes: poma, codonh.
Lo primièras còtas de Galhac es un vin de gardar. Sovent elevat dins de barricas acompanha las fricassadas de peisson, crustacèus[92]e los formatges de cabra.
Lo « Galhac perlat » es un vin recent, (annada 1950) eretièr de la practica anciana de venta del vin en cors de fermentacion: lo vin borrut. Lo vinhairon consèrva una partida dels gases de fermentacion per rectificar l'aciditat que manca al len de l'el. L'introduccion del sauvignon faguèt d'aquel vin una curiositat locala que pasmens participa a la reputacion actuala del Galhac. Es un vin fin, viu dels aròmas leugièrs e delicats. Per l'aperitiu o amb cauquilhum[93]. Es tanben un produit plan adaptat amb la cuisina savoiarda amb de formatge : fonduda, rasclèta.
Vins blancs doces[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, Galhac produsiá de vins doces aromatics, leugièrs en sucre, a l'entorn de 50 gramas per litre. Foguèron dedicats per l'aperitiu o lo dessèrt, amb una crostada de pomas per exemple. Dempuèi las annadas 1980, se continua la susmaduritat, balhant de vins lai rics et grasses, concentrats[94], complèxes e fruchats (fruches exotics, fruches secs o confits, mèl[95]). Aquel vin va amb lo fetge gras padenat o amb lo ròcafòrt[96].
De « vins liquoroses » se produson tanben; l'umiditat de las tudas d'octobre permet de recoltar de rasims tocats per la poiridura nòbla. Aqueles vins fòrças aromatics prenon de nuanças de fruches exotics, d'agrumes confits. Acompanhan ròcafòrt e fetge gras[97].
Vins petejaires[modificar | modificar la font]
En « metòde tradicional », son de vins eissits de rasims recoltats un pauc abans maduretat, e vinificats coma lo vin blanc sec. Una segonda fermentacion se fa dins la botelha, assegurada per de levadura transformant lo sucre apondut. aquel un vin d'aperitiu, de dessèrt, de fèsta o tot lo long d'un repas de peisson[98].
En « méthode ancestrale », o metòde galhaqués o metòde rural, lo vin es embotelhat abans la fin de fermentacion, la presa de mossa se fa amb una fermentacion del sucre del rasim. Mens aisit de mestrejar, aquel metòde fa de vins estonants, amb un taus de sucre residual variable segon la botelha. Aqueriguèt tanben una capacitat de vielhir quatre o cinc ans[99]. Es un vin d'aperitiu, de dessèrt o de fèsta. Sol los mausacs podon èsser utilizats per aquel vin.
Vins rosats[modificar | modificar la font]
Los vins rosats son ròse salmon mai o mens escurs, amb aròmas de fruches roges, florals o especiats[100].
Es un vin d'estiu, per las grilhadas de carn, las saladas o pizzas de ton o d'anchòias
Vins roges[modificar | modificar la font]
Lo « vin de primor » que sa sortida cada tresen dijòus de novembre es plan mediatizada. Compausat solament de gamay, es fresc, fruchat e leugièr. Acompanha plan las carnsaladas (que una torta tebesa de cambajon de La Cauna) e las castanhas grilhadas, coma los formatges fresques e los dessèrts de fruches[101]. Vin de sason, pasmens se pòt conservar qualques meses, venent una bona alternativa al rosat l'estiu[102].
Lo « vin roge tradicional » es fruchat e especiat; es un vin qu'acompanha plan lo formatge AOC brie de Melun; las confrariás de las doas AOC son embessonadas[103]. Es una bona causida pel caçolet local o pel magret de guit rostit, lo fetge de vedèl panat amb d'alh ròse de Lautrèc.
Lo « vin roge de gardar » se produsís amb un rendement mestrejat; balha un vin fustat, poderós, amb aròmas de fruches negres e d'espècias (pebre, regalécia). Es un vin que se bonifica quatre o cinc ans, a vegada mai, destinat a la salvatgina, a la carn roja. Amb lo formatge, correspond plan als aròmas del cantal vièlh o del La Guiòla[104].
Apellacion[modificar | modificar la font]
Decret[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
Sindicat de Defensa e de Gestion[modificar | modificar la font]
Lo Sindicat de Defensa e de Gestion de l'AOC ten sèti dins l'anciana abadiá de Sant Miquèl de Galhac[107]. La Seccion Interprofessionala dels Vins de Galhac fa partida de l'Interprofession dels Vins del Sud-Oèst que son sèti es a l'abadiá de Sant Miquèl. L'interprofession dels vins del Sud-Oèst que gropa mai de 40 apellacions ten sèti a Castanet Tolosan sul campus de l'INRA.
Comercializacion[modificar | modificar la font]
Lo vinhal vend prèp de 20 milions de botelhas, que 50 % son vendudas en granda superfícia, 42 % en circuit tradicional (venta dirècta a la proprietat, fièras, circuit dels cabistas) e 8 % es exportat[108].
Per distinguir los vins de Galhac, una botelha galhaquesa foguèt creada. Es reservada als vins mes en botelha dins l'airal d'apellacion. Lo modèl pels vins roges es ventrut, amb un leugièr estrechiment al dessús del fons. Lo vin de primor es gaireben condicionat dins aquelas botelhas. La botelha pels vins blancs es pus longa amb lo meteis estrechiment. Coma a l'epòca de la marca del gal al fèrre sus las barricas, un signe particular permet de diferenciar lo galhac d'un autre vin[109].
Estructura de las expleitacions[modificar | modificar la font]
Estructura economica[modificar | modificar la font]
Lo galhac es produit per 350 viticultors. 125 vinifican dins las soas cavas e 225 son aportaires dins la cava cooperativa.
En 2009, i aviá pas de negociant vinificator.
La vinha ocupa 3 % de la SAU (superfícia agricòla utila) del departament de Tarn amb 7887 ha (3500 ha en AOC galhac e 4300 ha en vin de taula e vin del país de las còstas de Tarn. Ocupa 5 % de las expleitacions agricòlas e representa 9 % de la produccion agricòla del departament[110].
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Los vinhals dels tèrmes de la riba drecha e del plan cordés possedisson una unitat arquitecturala facha de bastiments de pèira calcària blanca[111]. Las cavas ancianas son mièg enterradas per aparar los vaissèls e barricas de las variacions termicas. En percorrent lo vinhal, se pòt veire las cabanas de vinha amb los meteisses materials qu'aqueles de las abitacions principalas.
Dins la val de Tarn, lo sossòl consèrva l'aiga e se pòt pas cavar. Es doncas maçonada amb de parets espessas de brica roja cuècha[112] o de brica de tèrra crua.
Uèi, las expleitacions se son modernizadas. Los chais son sovent d'engards de fusta metallica, isolats termicament amb de materials modèrnes. Pasmens, fòrça domenis an restaurada una partida de l'ancian chai per ne far un espaci de venda.
Pertot dins lo vinhal s'auçan de colombièrs, venent de l'epòca ont sola la colombina èra autorizada pel fems de las vinhas.
Personatges importants[modificar | modificar la font]
- Robert Plageoles es un ancian vinhairon. En activitat, colleccionèt los plants ancians de Galhac; es un dels dels salvadors de l'ondenc e del prunelard. Uèi retirat, se consacra a la recèrca sus l'istòria de Galhac e de sos plants. Escriguèt
-
- Le vin de Gaillac, 2000 ans d'histoire, Robert Plageoles et Fernand Cousteaux, ed: Privat, ISBN 2708904663
- La saga des cépages gaillacois et tarnais en 2000 ans d'histoire, Robert Plageoles ed: Jean-Paul Rochet, ISBN 2911361883
- Le vin de Gaillac, 2000 ans d'histoire, Robert Plageoles et Fernand Cousteaux, ed: Privat, ISBN 2708904663
- Alain Rotier, vinhairon, es lo president de l'AOC dempuèi 2005[113]. Succediguèt a Jean-Marie Bézios qu'ocupèt la plaça pendent 17 ans.
- Michel Issaly, vinhairon e president del VIF[114]. (Vinhairons Independents de França)
- Olivier Yobregat es un cercaire de l'Institut Francés de la Vinha e del Vin[115]. Es responsable de la conservacion, la gestion e la creacion de conservatòris viticòlas. Es un dels actors majors que conduguèt a la creacion del conservatòri de Peiròla, vertadièra colleccion de plants e clònes de Miègjorn-Pirenèus. Es encara una figura importanta de la vida culturala galhaquesa, creator del club dels "Joyeux Gaillacois", que la meta es de mantenir vivent lo saber-viure galhaqués e sas practicas gastronomicas.
- Daniel Delmas es lo creator del primièr secator electric. Creèt la societat Infaco per lo produire. La societat a lo sèti a Caüsac de Vera, dins lo vinhal galhaqués[116].
- Marcel Marchandeau o Touny-Lérys, poèta nascut a Galhac. Vertadièrament amorós de sa region mairala, cantèt dins sos vèrses, de vendémias que poirián ben èsser aquelas del galhaqués[117].
Torisme e folclòre[modificar | modificar la font]
Eveniments festius viticòlas en Galhaqués[modificar | modificar la font]
Concors dels vins de Galhac[modificar | modificar la font]
Lo concors dels vins se fa lo diluns d'abans la dimenjada de l'Ascencion. Lo nombre de categorias es aquel del nombre de vins diferents dins l'AOC[118]:
- vins blancs secs: sec, elevats en barrica, perlat
- vins blancs doces: jove, elevat en barrica
- vins rosats:
- vins roges: de l'an n-1, de l'an n-2, de l'an n-1 elevat en barrica, vin vièlh (mai de dos ans)
- petejaires: brut, semisec, doç
Prima dels vins de Galhac[modificar | modificar la font]
Totes los ans dempuèi 2005, la dimenjada de l'Ascencion[119], los vinhairons productors de galhac dubrisson lors pòrtas per far descobrir lor produccion[120]. Aquela manifestacion seguís lo concors, los vinhairons novèlament premiats fan mòstra de lors medalhas.
Fèsta dels vins de Galhac[modificar | modificar la font]
Programada la segonda dimenjada d'agost, se dona dins lo pargue de Foucaud qu'entorneja una bèla demorança classica del sègle XVII sus la riba de Tarn a Galhac. De cabanas son logadas als vinhairons e cavas cooperativas per l'acuèlh dels visitors. Un veire comprat a la dintrada permet de testar un bèl exemple la produccion. I a tanben un vilatge gormand. La serada del dissabte, se fa un espectacle acabat per un fuòc d'artifici e lo dimenge de matin i a la procession dels membres de la confrariá entre lo pargue de la fèsta e la glèisa de Sant Miquèl. Una messa se ditz pel vin de Galhac.
Sortida del vin de primor[modificar | modificar la font]
Coma pertot en França, lo galhac de primor es mes a la consomacion e a la venda lo tresen dijòus del mes de novembre a 00:00 ora. Es l'ocasion pels viticultors de dubrir las pòrtas de lor chai e de far descobrir tota la paleta dels vins. Las animacions duran tota la dimenjada.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Fernand Cousteaux, Robert Plageoles, Le vin de Gaillac, 2000 ans d'histoire, Toulouse, Éditions Privat, 2000 ISBN 2708904663.
- Jules Guyot, Étude des vignobles de France, pour servir à l'enseignement mutuel de la viticulture et de la vinification françaises, Tome 2, Éditions Jeanne Laffite, collection=Bibliothèque de l'œnophile, 1868, publication 1982, ISBN 9782734800736[121].
- Philippe Séguier, Vignoble de Gaillac, Éditions Daniel Briand, 1991, Lavaur, ISBN 2-903716-33-1
- J.-L Riol, Le vignoble de Gaillac depuis ses origines jusqu'à nos jours et l'emploi de ses vins à Bordeaux, 1913.
- Marcel Lachiver, Vins, vignes et vignerons. Histoire du vignoble français, Éditions Fayard, Paris, 1988. ISBN 221302202X
- Guy Lavignac, Cépages du sud-ouest, 2000 ans d'histoire/Mémoires d'un ampélographe, Éditions du Rouergue, INRA éditions, 2001. ISBN 2841562891 et ISBN 2738009743.
- Paul Strang, Vins du sud-ouest, Éditions du Rouergue, 1997, ISBN 2841560546.
- Pierre Casamayor, L'école des alliances, les mets et les vins, Hachette pratique, octobre 2000, ISBN 2012364616.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Marcel Lachiver, op. cit., p. 531.
- ↑ id "albi"
- ↑ Histoire du département du Tarn sur le site tarn.fr, consulté le 3 février 2010.
- ↑ "albi" Histoire d'Albi sul site mairie-albi.fr
- ↑ id Tarn
- ↑ Panorama istoric de la region de Revèl sul site lauragais-patrimoine.fr.
- ↑ Colloque: 'Itinéraire des vins romains en Gaule, sul site arche-lattes.cnrs.fr.
- ↑ id "tarn"
- ↑ Arqueosite de Montans
- ↑ "ML33"Marcel Lachiver, p. 33.
- ↑ "Lavignac"
- ↑ id "Lavignac"
- ↑ Philippe Conrad, la conquête musulmane de l'Occident sul site clio.fr
- ↑ Ville de Gaillac sul site tarn-loisirs.com
- ↑ (fr) Olivier Orban e Jean-Pierre de Monza : L'atlas des vins de France, p. 93.
- ↑ L'appellation gaillac sur le site hachette-vins.com, consulté le 11 février 2010.
- ↑ id "a" p. 47
- ↑ "a" p. 40
- ↑ (fr) Zoé Oldenbourg, Le bûcher de Montségur - 16 mars 1244, Paris, ed: Galimard, col: Les journées qui ont fait la France, 1959 ISBN 2-07-032507-9}}.
- ↑ Marcel Lachiver, op. cit., p. 96.
- ↑ Marcel Lachiver, op. cit., p. 114.
- ↑ "vingaillac" Site du CIVG : Gaillac, Grand Vin du Sud-Ouest
- ↑ Hugh Johnson, Une histoire mondiale du vin, De l'Antiquité à nos jours, Hachette pratique, Paris, 2002, p. 144.
- ↑ Bref survol de la littérature occitane sul site abacoc.net.
- ↑ N Lo poèta, convertit al protestantisme, mai per desfisi que per conviccion prigonda, foguèt cochat de Rabastens, sa vila de naissença. Venguèt soldat e trobador a Montalban. Ala, esgaiava de sos vèrses los barons, cap de las milícias protestantas d'aquela plaça fòrta e profeitava de la taula
- ↑ Notice du livre Poésie languedociennes et françaises d'Auger Gaillard, sul site books.google.fr.
- ↑ (fr)"millénaire" Collectif, Millénaire de Gaillac, 972-1972, Journées historiques, Tome II, p. 45-49, Abbé E. Nègre, Auger Gaillard et Gaillac, Janvier 1989, Imprimerie Rhodes, Gaillac.
- ↑ Marcel Lachiver, op. cit., pp. 539-540.
- ↑ Alexis Lichine, Encyclopédie des vins et alcools de tous les pays, Éd. Robert Laffont-Bouquins, Paris, 1984, p. 409. ISBN 2221501950
- ↑ Le commerce prospère de l’Or Bleu.
- ↑ "a" p. 60
- ↑ "a"p. 61
- ↑ "a" p. 61
- ↑ group="a"p. 61
- ↑ "a" p. 63
- ↑ "a"p. 63
- ↑ "a" p. 63
- ↑ "b"p. 1 à 22
- ↑ "b">p. 1
- ↑ "a">p. 114-115
- ↑ "Strang" Paul Strang, Vins du sud-ouest, ed du Rouergue, février 1997, ISBN 2841560546}}
- ↑ Oïdium sus oenologie.fr
- ↑ "a">p. 67
- ↑ "Strang" Paul Strang, Vins du sud-ouest ed: Éditions du Rouergue, février 1997 ISBN 2841560546
- ↑ "a">p. 71
- ↑ "a">p. 65
- ↑ "c" photo et légende p. 32-33
- ↑ Decret del 21 de març de 1938.
- ↑ Marcel Lachiver, op. cit., p. 500.
- ↑ Hiver 1956, consulté le 16 novembre 2009.
- ↑ Site de la cave de La bastide de Lèvis, consulté le 14 décembre 2009.
- ↑ Site de la vila, consulté le 14 décembre 2009.
- ↑ Site la cava de Tecon, consulté le 14 décembre 2009.
- ↑ Labastide, grand vin de Gaillac, rubrique le saviez-vous? sul site labastide.tm.fr, consulté le 14 février 2010.
- ↑ Domaine Vayssette, nos gaillacs typiques sul site vins-gaillac-vayssette.com, consulté le 14 février 2010.
- ↑ Le bourru à la conquête du Paris branché, article del 22 de novembre de 2000 de La Dépêche du Midi, consulté le 14 février 2010 sul site ladepeche.fr.
- ↑ Le vignoble de Gaillac sul site vins-gaillac-vayssette.com, consulté le 17 février 2010.
- ↑ Site del laboratòri enologic departamental, consulté le 14 décembre 2009.
- ↑ Randofiche, suivez le coq : Gaillac, consulté le 16 octobre 2009.
- ↑ "a"p. 37
- ↑ "vingaillac"
- ↑ "vingaillac"
- ↑ Degustacion del castèl de Saurs, còp de còr dins lo guide Hachette des vins 2010. (page 861)
- ↑ "vingaillac"
- ↑ Site d'Ochato.com, consulté le 4 décembre 2009.
- ↑ "vingaillac"
- ↑ Sources Météo-France
- ↑ "c" p. 45
- ↑ Source : CIVG
- ↑ Tarn. Ils arrachent leurs ceps la mort dans l'âme, consulté le 20 octobre 2009.
- ↑ L'AOC Gaillac, Fiche technique de l’appellation, consulté le 20 octobre 2009.
- ↑ Hugh Johnson, Une histoire mondiale du vin, De l'Antiquité à nos jours, Hachette pratique, Paris, 2002, p. 88.
- ↑ Le gaillac vise les 20 millions de bouteilles, consulté le 20 octobre 2009.
- ↑ Décret n°2009-1937 du 27 octobre 2009 relatif aux appellations d'origine contrôlées « Reuilly », « Sancerre », « Quincy », « Coteaux du giennois », « Menetou salon », « Pouilly-fumé », « Pouilly-sur-Loire », « Jurançon », « Gaillac ») sul site legifrance.gouv.fr , consulté le 18 février 2010.
- ↑ Marcel Lachiver, op. cit., p. 511, considèra que la preséncia del gamay dins aquel plantament es pas justificada perque desnatura los plans locals.
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ font : decret AOC del 31 d'agost de 2005.
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "INAO"
- ↑ "oeno Conduite et gestion de l'exploitation agricole, cours d'œnologie, Baccalauréat professionnel option viticulture-œnologie du lycée viticole de Beaune (1999-2001)
- ↑ id "oeno"
- ↑ id "oeno"
- ↑ id "oeno"
- ↑ N La durada de maceracion del vin roge vària seguent lo tipe de vin cercat
- ↑ [1] Gaillac premières côtes, ed: vitis.org
- ↑ [2] Site du CIVG
- ↑ [url=http://lescepages.free.fr/len_de_lel.html] Le len de l'el]
- ↑ "mauzac"
- ↑ "GD">[url=http://www.vins-gaillac.com/cds05.html] Site del CIVG
- ↑ "GD"
- ↑ [3] Site du CIVG
- ↑ [4] Méthode gaillacoise du mas pignou
- ↑ [url=http://quelvin.recettesdecuisine.tv/vin-sud-ouest-14/sud-ouest-gaillac/vin-gaillac-292.html] Vins de gaillac
- ↑ [5] Site du CIVG
- ↑ [url=http://www.gaillacinfo.fr/sortir/gaillac-primeur-2009-le-programme-des-manisfestations-prevues-pour-32eme-millesime/] Gaillac primeur, le programme des manifestations
- ↑ [url=http://www.evous.fr/Confrerie-du-Brie-de-Melun-des,1109216.html] Confrérie du Brie de Melun : des gourmets au service d’un produit et d’une ville
- ↑ [6] Site du CIVG
- ↑ Le Guide Hachette des vins 2010.
- ↑ Source: le guide hachette des vins 2005, per la produccion de 2003. p. 862
- ↑ CIVG, Place saint-Michel, 81600 Gaillac
- ↑ id "depeche"
- ↑ id "vingaillac"
- ↑ [7] Presentacion de Tarn en chifres
- ↑ "articho">[8] Le vignoble de Gaillac : Cahuzac-sur-Vère et Vieux, ed: artichaud.fr
- ↑ [url=http://www.chateau-de-saurs.com/fr/domaine/historique] Istoric e vinificacion del castèl de Saurs, ed: chateau-de-saurs.com
- ↑ [9] Alain Rotier al cap del sindicat de las AOC ladepeche.fr, 14 décembre 2009
- ↑ [10] Les élus des vignerons indépendants de France, le VIF., vignerons-independants.com
- ↑ [url=http://www.vignevin.com/linstitut/ingenieurs/multiplication-et-diffusion-du-materiel-vegetal.html |titre=Ingénieurs chargés de la multiplication et de la diffusion du matériel végétal]
- ↑ [11] Presentacion de la societat Infaco
- ↑ Collectif, Millénaire de Gaillac, 972-1972, Journées historiques, Tome II, p. 64, Janvier 1989, Imprimerie Rhodes, Gaillac.
- ↑ [12] ladepeche.fr
- ↑ [13]
- ↑ [14]
- ↑ Disponible sur internet Étude des vignobles de France, Tome 2, Région du centre-sud., consulté en ligne le 8 mars 2010.


c: text/html

text:
maime a écrit:De tot biais, crese que lo problema de compreesion ven de la question que nos pausem : la question es pas "de que far lo còp que ven" mas "que volem-nos ?". Finalament, sei segur que sem pas de consent sus quela question. Podem pas esser de consent sus lo "de que far ?".
Pensi qu'as rason. Podriam pausar las nòstras idèias forra-borra ja, per veire sus que sèm d'accòrdi.
Comenci:
Vòli:
- Una plaça normala per l'occitan dins la vida publica, es a díser de mediás en occitan accessibles per totes e pertot. Dins un segond temps la presencia escricha de la lenga dins los comercis e escricha e orala dins las institucions publicas.
-L'ensenhament esistematic (e obligatòri) de l'occitan a l'escòla sus una basa de 3 oras per setmana tre la mairala e duscas a la terminala. A partir del segond grase aquò se podriá far tras una materia que demòra a determinar.
-La sensibilizacion del personal espitalièr (levandièras, infirmièras) e de las ajudas mairalas (dins las grépias tanben) a las ventajas de parlar una lenga regionala amai de la lenga nacionala.L'encorajament e la formacion de las familhas a la transmission de las lengas regionalas.
-Una ajuda a las entrepresas que meton en valor l'occitan (mas aquò s'adreçariá mai a de collectivitats localas que non pas a l'Estat, se pòt pas enclaure dins de reivindicacions generalas per las lengas regionalas).
Tot aquò sosentend plan segur un biais diferent d'abordar lo trabalh: formacion lingüistica dels foncionaris ( e donc accès facilitat als "locals" per aquestes pòstes ; pus besonh de montar a París),
creacion de pòstes de jornalistas , de tecnicians dins l'audio visual e l'informatica amb de basas d'occitan, de traductors, d'interprètas etc...
Se podrián dire mantunas causas sus la decentralizacion, mas sabi pas s'aurián lor plaça aqui e ara, que pensi que l'opinion publica es pas prèsta.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vouvant
Vouvant es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl (sul luòc del luòc-dich "Lo Pichon-Castèl) e la "vila" (la glèisa La nòstra-Madama, lo fief del prieuré, divèrs "burgi", ultérieurement lo Châteauneuf dels Lusignan) de Vouvant son una creacion a causa de Guillaume çò de Grand de Aquitaine #que, entre l'an mil e 1015, empren de fortificar los marges nòrd-oèst del Aquitaine e de conténer las incursiós de las Normands en remontant las vallées de la Vendée e de la Maire. De la vasta glèisa del Modèl:XIe sègle, demòra tres travées restauradas en los ans 1990 ("Nef Théodelin") en protegint d'exposicions al Modèl:XXIe sègle. De la glèisa romane del Modèl:XIIe sègle subsisteixen los tres absides, de las estèlas d'estatuas en avent probablament adornat lo grand portail Oèst desaparegut (Luòc del Còrs-de-guarda) e sustot la part bassa del monumental portail sul transept Nòrd. Aquel portail roman es exhaussé al Modèl:XVe sègle amb de considerablas representacions de la Cène e de la Ascension. Es dins aquela glèisa que lo rei Sant-Louis dintre en 1242 per retre mercés a Dieu de la siá victòria sus las Lusignan, e #que predica en 1715 lo Paire de Montfort (a la sortida de la mission, fa signar davant lo portail un contracte entre Dieu representat per lududes-quitament #que promet lo paradís e cadun dels fisèles #que se compromet a una practica religiosa rigorosa. Dempuèi lo començament de las Guèrras de religion, Vouvant es saccagé per las protestants, lo ric prieuré destruit e la glèisa arruïnada. Lo effondrement dels voûtes sembla se situar al començament del Modèl:XVIIe sègle. [[Fichièr:En lo moment de la siá visita en 1601, Jean Collart vicari de Maillezais la tròba força « encara plan voultée e tampa », mas en 1656 l'avesque de la Rochelle en visita pastorala escriu #que « a #èsser tota arruïnada »]] De 1882 a 1885 fa l'objècte de restauracions radicalas e d'una reconstruction de tres travées de la nef e del campanal en l'estil néo-roman, mercés als esfòrces del curé, lo abbé Laurent.
A Modèl:La s- vivon Geoffroy de Lusignan e la siá esposa Eustach(e)e Chabot, identificada en la literatura per Texans de Arras a la fée Mélusine ; entre los sieus mainats Geoffroy II de Lusignan, identificat a Geoffroy-lo-Grand'Dent pels meteisses Texans de Arras, es celèbre per los sieus anautits faches e méfaits guerrers ; lo sieu fraire Guillaume, mens conegut, a épousé la Marquise de Mauléon d'ont es sortida una filha, Valéncia Eustache, maridada a Hugues Ier La Archevêque de Parthenay, #que la descendència pòrta a las familhas reialas de França. Las cartas brevets del Rei Louis XIV datada del sièis de decembre de 1648, en portant érection de la tèrra de Rohan en Duché Pairie en favor de Senhor de Chabot, n'indican que " Totes los ostals imperiales, reials e sobiranas de l'Euròpa d'ont ven que los reis los nòstres predecessors, tant de la branca dicha communément de Valís qu'aquela de Borbó, siá a causa de la dicha alliance de Luxemborg, siá tanben perque totes los Reis de França e totas las brancas reialas, davalan médiatement d'una filha de Chabot #que #èsser Madama Eustache, femna de Geoffroy de Lusignan. Èca." (Nòta istorica e généalogique sus l'Ostal de Chabot, pàg. 226). Cela fariá de Vouvant per Eustache Chabot lo berceau de las familhas reialas, Valís e Borbó.
Le château (sur le site du lieu-dit "Le Petit-Château) et la "ville" (l'église Notre-Dame, le fief du prieuré, divers "burgi", ultérieurement le Châteauneuf des Lusignan) de Vouvant sont une création due à Guillaume le Grand d'Aquitaine qui, entre l'an mil et 1015, entreprend de fortifier les marges nord-ouest de l'Aquitaine et de contenir les incursions des Normands remontant les vallées de la Vendée et de la Mère. De la vaste église du Modèl:XIe siècle, il reste trois travées restaurées dans les années 1990 ("Nef Théodelin") abritant des expositions au Modèl:XXIe siècle. De l'église romane du Modèl:XIIe siècle subsistent les trois absides, des fragments de statues ayant probablement orné le grand portail Ouest disparu (Place du Corps-de-garde) et surtout la partie basse du monumental portail sur le transept Nord. Ce portail roman est exhaussé au Modèl:XVe siècle avec de remarquables représentations de la Cène et de l'Ascension. C'est dans cette église que le roi Saint-Louis entre en 1242 pour rendre grâce à Dieu de sa victoire sur les Lusignan, et que prêche en 1715 le Père de Montfort (à l'issue de la mission, il fait signer devant le portail un contrat entre Dieu représenté par lui-même qui promet le paradis et chacun des fidèles qui s'engage à une pratique religieuse rigoureuse. Dès le début des Guerres de religion, Vouvant est saccagé par les protestants, le riche prieuré détruit et l'église ruinée. L'effondrement des voûtes semble se situer au début du Modèl:XVIIe siècle. [[Fichièr:Lors de sa visite en 1601, Jean Collart vicaire de Maillezais la trouve encore « fort bien voultée et couverte », mais en 1656 l'évêque de la Rochelle en visite pastorale écrit qu'« elle a été toute ruinée »]] De 1882 à 1885 elle fait l'objet de restaurations radicales et d'une reconstruction de trois travées de la nef et du clocher dans le style néo-roman, grâce aux efforts du curé, l'abbé Laurent.
Au Modèl:S- vivent Geoffroy de Lusignan et son épouse Eustach(i)e Chabot, identifiée dans la littérature par Jean d'Arras à la fée Mélusine ; parmi leurs enfants Geoffroy II de Lusignan, identifié à Geoffroy-la-Grand'Dent par le même Jean d'Arras, est célèbre pour ses hauts faits et méfaits guerriers ; son frère Guillaume, moins connu, a épousé la Marquise de Mauléon d'où est issue une fille, Valence Eustache, mariée à Hugues Ier L'Archevêque de Parthenay, dont la descendance mène aux familles royales de France. Les lettres patentes du Roi Louis XIV datée du six décembre 1648, portant érection de la terre de Rohan en Duché Pairie en faveur de Monsieur de Chabot, indiquent que " Toutes les maisons impériales, royales et souveraines de l'Europe d'où vient que les rois nos prédécesseurs, tant de la branche dite communément de Valois que celle de Bourbon, soit à cause de la dite alliance de Luxembourg, soit aussi parce que tous les Rois de France et toutes les branches royales, descendent médiatement d'une fille de Chabot qui fut Dame Eustache, femme de Geoffroy de Lusignan. etc." (Notice historique et généalogique sur la Maison de Chabot, p. 226). Cela ferait de Vouvant par Eustache Chabot le berceau des familles royales, Valois et Bourbon.


text:
Reforma
La Reforma, tanben dicha Reforma Protestanta, es un scisme de la religion crestiana qu'acomencèt vèrs la fin deis annadas 1510 e s'espandiguèt rapidàment dins lo rèsta d'Euròpa, especialament dins lo nòrd dau continent. Foguèt causada per l'angoissa de la populacion per lo sauvament de son arma, lei turpiduds e lo declin d'un clergat prefondament afeblit per lei crisis dei sègles XIV e XV e lo desvolopament d'unei movements de reformas de la Glèisa. Entraïnèt vèrs la mitat dau sègle XVI un redreiçament de la papautat e una reforma de la religion catolica, conegut sota lo nom de Còntra-Reforma, que s'opausèt a l'expansion dau protestantisme. Establiguèt un equilibri religiós novèu, e fòrça precari, sus lo continent europèu.
Somari
- 1 Crisi de la Glèisa Romana
- 2 Lei Reformas protestantas
- 2.1 La Reforma luteriana
- 2.2 La Reforma de Zwingli
- 2.3 La Reforma anglicana
- 2.4 Lo calvinisme
- 3 La Còntra-Reforma
- 4 L'equilibri novèu dei religions europèas a la fin dau sègle XVI
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Crisi de la Glèisa Romana[modificar | modificar la font]
La Reforma es apareguda coma una respònsa a la crisi prefonda de la Glèisa e de sa comunautat de fidèus pendent lei sègles XIV-XV. Fòrça prefonda, aquela crisi regardava lei mors dau clergat, l'afebliment de l'autoritat papala e leis angoissas novèlas de la populacion en fàcia de la paur de l'Infèrn eternau après la mòrt. D'efèct, la dimension dau sauvament de l'arma dei fidèus aviá pres un aspèct novèu après leis eveniments tragics dei sègles XIV e XV (guèrras, epidemias...). Aquò va entraïnar l'aparicion de proposicions variadas per reformar la Glèisa e unei concilis foguèron reünits. Pasmens, van subretot mostrar lo blocatge deis institucions catolicas e ges de decisions sufisentas i foguèron adoptadas. Ansin, a partir de la mitat dau sègle XV, lei teologians partisans d'una reforma de la Glèisa se radicalizèron, formant un mitan favorable per l'emergéncia de dogmas novèus e opausats ais institucions romanas.
Lei factors de crisis e l'afebliment de la papautat[modificar | modificar la font]
Leis angoissas novèlas de la populacion[modificar | modificar la font]
Lei sègles XIV e XV foguèron caracterizats per lo debanament de crisis grèvas coma d'epidemias majoras (pèsta...) o de guèrras lòngas e acarnadas coma la Guèrra de Cent Ans (1337-1453). Lo nombre de mòrts e lei destruccions i foguèron fòrça importants ambé, per exemple, la disparicion d'un tèrç de la populacion europèa durant lei cinc annadas de l'epidemia de pèsta de 1347-1352. Aquò marquèt prefondament leis esperits dei subrevivents e va entraïnar l'aparicion d'angoissas novèlas pertocant lo sauvament de l'arma eternala dei fidèus. Lei tematicas artisticas de l'epòca mòstran aquela evolucion ambé la multiplicacion dei representacions de danças macabras o de libres millenaristas.
Òr, la Glèisa de Roma va mau s'ocupar d'aquelei questions. D'efèct, la paur de l'Infèrn e de la punicion après la mòrt causèt lo desvolopament d'una tièra de cultes eissits de la tradicion catolica mai generalament pas reconegut per la Bíblia coma lo culte de Maria, dei sants, dei relíquias o la crompa d'indulgéncias. L'objectiu èra de ganhar son intrada au Paradís durant sa vida terrèstra quand lo fidèu deguèsse passar per lo Purgatòri. Ajudat per la corrupcion dau clergat, aquò va pauc a pauc entraïnar una desacralizacion dau dògma catolic e encoratjar una generacion d'intellectuaus nascuts pendent lo desvolopament de l'Umanisme d'estudiar lo tèxte biblic per trobar de solucions novèlas.
Lo sègle XV veguèt donc la publicacion de trabalhs religiós prepausant de reformar l'organizacion intèrna de la Glèisa o formulant de visions novèlas dau crestianisme. Certanei foguèron condamnadas coma d'eresias e reprimidas (John Wyclif...) mai la Glèisa foguèt pas capabla d'arrestar aqueu movement de reflexion. De mai, certanei sobeirans èran tanben partisans d'una reforma per demenir fòrtament lo poder dau papa. Dins lo corrent dau sègle XV, l'expression de l'idèa d'una reforma mai o mens prefonda dau Catolicisme va donc venir relativament frequenta. Ansin, au sègle seguent, leis òbras de Luter o de Calvin èran ja inscrichas dins un corrent ancian e un public favorable existissiá dempuei lòngtemps.
La corrupcion dau clergat[modificar | modificar la font]
La corrupcion dau clergat se desvolopèt a partir de la mitat dau sègle XIV quand la màger part de sei membres foguèron tuats per l'epidemia de Pèsta Negra. La Glèisa aguèt de difficultats per trobar e formar de remplaçants competents e lo nivèu generau dau bas clergat demeniguèt fòrtament. Pauc a pauc, es l'ensemble de la ierarquía catolica que foguèt tocada e divèrsei comportaments contraris au dògma catolic apareguèron e venguèron fòrça frequents au sègle XV. Enfin, lo darrier ponch de corrupcion dau clergat foguèt la transformacion dau poder dau papa que s'ocupèt principalament d'afaires politics regardant l'agrandiment de sei territòris e abandonèt parcialament son autoritat morala de cap de la Crestianitat.
D'efèct, a partir dau sègle XV, la corrupcion dau clergat venguèt un element major de la Glèisa. Au nivèu dau bas clergat, un nombre fòrça important de prèires vivián en concubinatge e dins certanei vilatges, la carga de prèire venguèt ereditària. Lo nivèu de formacion d'aqueu clergat èra fòrça feble e de supersticions paganas ancianas eissidas dei pòbles germanics « barbars » foguèron restauradas[1]. De fenomèns èran tanben frequents dins la ierarquia auta de la Glèisa fins au papa pendent lei pontificats d'Innocent III (1484-1492) e d'Alexandre VI Borgia (1492-1503). De mai, lei papas d'aqueu periòde venguèron de poissanças temporalas fòrtament implicadas dins leis afaires politics e militars d'Itàlia. Aquò entraïnèt la desafeccion dau clergat per lei fidèus e renforçèt lei criticas formuladas per lei teologians e leis intellectuaus qu'estudièron lei tèxtes biblics que sa difusion aviá aumentat dempuei l'aparicion de l'estampariá.
L'afebliment de la papautat[modificar | modificar la font]
L'afebliment de la papautat venguèt una realitat a partir dei sègles XIV-XV en causa de la corrupcion que se desvolopèt dins la Glèisa. Seis aspècts principaus regardèron la vida personala dau papa, sovent paire d'un o d'uneis enfants, e seis preocupacions politicas principalament centradas sus l'agrandiment deis Estats pontificaus. Per exemple, lo papa Innocent VIII utilizèt sei poders religiós per afeblir seis adversaris coma lo reiaume de Nàpols que son sobeiran foguèt excomunicat en 1489. Aquò entraïnèt l'afebliment de la dimension morala e universala de la politica papala e lei reiaumes pus poderós de l'epòca, especialament França, aprofichèron la situacion per prendre o renforçar lo contraròtle dei clergats nacionaus. Ansin, la papautat foguèt pas capabla d'arrestar lo desvolopament deis eresias qu'apareguèron au sègle XV en Euròpa Centrala. Per exemple, aquela de Jan Hus s'acabèt après un conflicte lòng e acarnat (Crosadas ussitas de 1420 a 1433) permetent ai Chècs de gardar de practicas religiosas diferentas dau catolicisme mostrant que, d'ara endavant, lo poder papau podiá èstre escomés victoriosament.
Lei dificultats d'una reforma intèrna de la Glèisa[modificar | modificar la font]
Durant lei sègles XIV e XV, una partida dau clergat e dei teologians europèus èra conscienta de la necessitat de reformar la Glèisa per resòuvre sa crisi intèrna. Pasmens, e mai se quauqueis etapas foguèron realizadas avans la Reforma, l'afebliment de la papautat empachèt d'evolucions importantas fins au concili de Trent. Ansin, au sègle XV, lo Concili de Constança (1414-1418) permetèt de reglar la question dau Grand Esquisma e desvolopèt l'idèa de la somission dau papa ai decisions dau concili reputat directament inspirat per Dieu. Aquò se turtèt a l'oposicion papala e lo concili seguent foguèt blocat per de debats sensa resultat. Au començament dau sègle XVI, leis institucions de la Glèisa èran donc en crisi e dins una situacion de paralisi que van favorizar l'emergéncia e l'expansion de visions novèlas e alternativas dau Crestianisme.
Lei Reformas protestantas[modificar | modificar la font]
Lei Reformas protestantas, car i aguèt unei movements còntra lo catolicisme roman, se debanèron a partir dau sègle XVI dempuei la Saxònia alemanda. Lo premier foguèt aqueu de Martin Luter que se desvolopèt lentament pendent leis annadas 1510 fins a sa rompedura ambé la papautat en 1517. Protegit per lo senhor de Saxònia, poguèt precisar seis idèas e establir una glèisa protestanta ben enracinada en Alemanha a sa mòrt en 1546 gràcias au sostèn de princes locaus.
Dins lo corrent dau desvolopament dau protestantisme luterian, dos movements conoguèron una creissença importanta. D'efèct, tre 1518, un teologian de Zuric, Ulrich Zwingli (1484-1531), prediquèt una concepcion novèla de l'Eucaristia e obtenguèt de partisans. Aquò entraïnèt una guèrra civila entre cantons catolics e protestants que s'acabèt per lo mantenement definitiu dau protestantisme dins tres cantons. Dins lo meme temps, lo rèi d'Anglatèrra decidiguèt de prendre lo contraròtle de la Glèisa anglesa. Inicialament, l'objectiu èra principalament de venir independent dau papa mai sota lei rèines de sei successors, aquela politica prenguèt un torn pus reformator e s'inspirèt deis idèas novèlas de Calvin.
Aqueu darrier venguèt lo centre dau segond vam de la Reforma en Euròpa dins leis annadas 1530. Son òbra principala, l'Institucion de la Religion crestiana, foguèt publicada en 1536. Calvin i desvolopava lei concepcions d'un sauvament basat sus la predestinacion e d'una glèisa destacada dei poders politics. Gràcias a de predicators ben formats, lo calvinisme conoguèt un succès rapide en França e ai País Bas. Inspirèt tanben fòrtament lo movement de reforma anglés e la Glèisa d'Escòcia.
La Reforma luteriana[modificar | modificar la font]
La crisi luteriana[modificar | modificar la font]
La crisi luteriana foguèt la consequéncia dei trabalhs acomençats pendent leis annadas 1510 per Martin Luther. Va marcar lo començament oficiau de la Reforma. Son autor es un teologian alemand intrat dins l'òrdre deis Augustins en 1505 ont aquistèt rapidàment una reputacion solida per seis estudis biblics. En 1513, venguèt professor de l'Universitat de Wittenberg. Protegit per Frederic III de Saxònia, va criticar la politica papala de la venda d'indulgéncias. Ulteriorament, la rompedura entre Luter e la Glèisa catolica se debanèt pauc a pauc entre 1517 e 1521. Lo 31 d'octòbre de 1517, publiquèt sei 95 Tèsis que conoguèron un succès important en Alemanha e seis òbras seguentas i obtenguèron tanben un ressòn favorable. Après un assai de conciliacion, lo papa prononcièt donc son excomunicacion en 1521 mai poguèt pas arrestar Luter e sei partisans refugiats en Saxònia.
L'expansion dau luteranisme en Alemanha e dins lei país vesins[modificar | modificar la font]
La crisi luteriana trobèt una situacion sociala e religiosa fòrça favorabla dins l'Alemanha dau començament dau sègle XVI. E mai se Luter condamnèt lei revòutas socialas dirigidas per lei faccions pus radicalas dau Protestantisme, seis idèas foguèron aprofichadas per la societat per resòuvre la crisi religiosa de la Glèisa Romana au sègle XV. En particular, permetèt ais autoritats alemandas e dau nòrd d'Euròpa de formar de glèisas independentas de Roma e sota lor contraròtle. Ansin, a la mòrt de son fondator en 1546, lo luterianisme èra fòrça present dins lo nòrd d'Alemanha, au Danemarc, en Suècia e dins lo rèsta d'Escandinàvia.
La Reforma de Zwingli[modificar | modificar la font]
Lo movement de Zwingli acomencèt en 1518 quand aqueu teologian soís desvolopèt de teorias novèlas sus l'Eucaristia e sus la forma de la glèisa. Excommunicat en 1526, assaièt d'estendre son movement au rèsta de la Confederacion elvetica puei en direccion d'Alemanha e de França. Aquò entraïnèt una guèrra civila entre lei cantons soís onte Zwingli foguèt tuat en 1531. Seis idèas principalas foguèron la concepcion d'una glèisa totalament integrada dins la populacion e la vision de l'Eucaristia coma una commemoracion sensa preséncia divina.
La Reforma anglicana[modificar | modificar la font]
La rompedura entre lo rèi d'Anglatèrra e lo papa[modificar | modificar la font]
L'origina dau movement anglican foguèt inicialament principalament politica e non religiosa. Èra una decision dau rèi d'Anglatèrra Enric VIII de prendre lo contraròtle de la glèisa de son reiaume per obtenir un divòrci ambé sa frema refusat per lo papa. De mai, aquò permetiá tanben de prendre possession d'una partida dei ressorsas financieras que la Glèisa teniá sus l'illa. La rompedura oficiala aguèt luòc en 1534 per l'adopcion de l'Acte de Supremacia que proclamèt la separacion de la Glèisa anglesa de Roma. Lo rèi ne'n venguèt lo cap mai la forma teologica demorèt relativament similara au dògma fins ai rèines de sei successors.
L'evolucion de l'anglicanisme vèrs lo protestantisme[modificar | modificar la font]
Après la mòrt d'Enric VIII, l'evolucion de l'anglicanisme vèrs lo protestantisme foguèt realizada durant lei rèines de sei tres eiretiers de 1547 a 1603 :
- Edoard VI (1547-1553) donèt una premiera orientacion vèrs lo protestantisme ambé la publicacion de sei dos Prayer Books en 1549 e 1552. D'efèct, se lo premier foguèt encara pròche de la liturgia catolica, lo segond foguèt fòrtament inspirat per lei tèsis de Calvin e lei sacraments elvetics.
- Maria Tudor (1553-1558) assaièt de restaurar la religion catolica mai se turtèt a la resisténcia dei protestants, especialament dins lo sud dau país onte la repression foguèt relativament saunosa.
- Elisabeta Ia (1558-1603) restabliguèt la politica de son paire e d'Edoard VI e acabèt l'evolucion vèrs lo protestantisme. En 1563, leis evesques anglés adoptèron lei 39 articles, fòrtament influenciats per lo calvinisme, entraïnant l'adopcion dau dògma anglican. Dins aquò, lei tensions religiosas demorèron importantas en causa de l'existéncia de minoritats catolicas o protestantas dissidentas dins lo reiaume.
Lo calvinisme[modificar | modificar la font]
Lo calvinisme foguèt lo darrier grand movement protestant qu'apareguèt durant lo periòde de la Reforma. Sa creacion foguèt l'òbra dau francés Joan Calvin que s'installèt a Genèva en 1541. I desvolopèt una teologia basada sus la predestinacion e una glèisa independenta dau poder politic. Aquela glèisa èra fondada sus d'assembladas frequentas au nivèu locau e de sinòdes per de nivèus pus importants. Son movement obtenguèt un succès rapide e se desvolopèt en França, ai País Bas e en Escòcia. En 1559, foguèt organizat lo premier Sinòde nacionau dei Glèisas reformadas de França. Ai País Bas, aquela religion se desvolopèt aisament en causa de la lucha per l'independéncia còntra Espanha.
La Còntra-Reforma[modificar | modificar la font]
Generalament presentada coma una reaccion au desvolopament dau protestantisme, la Còntra-Reforma foguèt tanben lo compliment deis esfòrç de reforma de la Glèisa Romana. Renovacion prefonda de la Glèisa Catolica, permetèt sa renovacion e la restauracion de son poder espirituau que va arrestar l'expansion dau protestantisme e donar naissença au catolicisme modèrne.
Lo Concili de Trent[modificar | modificar la font]
Lo Concili de Trent foguèt lo 19en concili de la Glèisa Catolica. Reünit après d'esitacions per lo papa Paul III en 1545, se debanèt segon tres periòdes :
- de 1545 a 1547, foguèron discutidas e definidas lei basas novèlas de la Glèisa de Roma. La Vulgata foguèt adoptada tornarmai coma traduccion unica dau tèxte biblic, la tradicion obtenguèt l'estatut de fondament de la fe, lo nombre de sacraments foguèt fixat a sèt e lei tèsis de Luther foguèron condamnadas. Enfin, lo concili s'ocupèt de defendre ais evesques de cumular lei beneficis episcopaus e d'assaiar de leis obligar d'abitar dins lor diocèsi.
- de 1551 a 1552, se tractava de l'Eucaristia e d'una condamnacion de totei lei tèsis protestantas.
- de 1562 a 1563, lo papa Piu IV dirigiguèt leis òbras dau concili vèrs la definicion de la messa e la reforma dau clergat.
En 1564, lei conclusions dau concili foguèron publicadas e un esfòrç foguèt entreprés per leis escampar en Euròpa.
Lo redreiçament de la papautat e la difusion de la Còntra-Reforma[modificar | modificar la font]
Quauqueis annadas après lo Concili de Trent, lo papa Pie V foguèt l'artesan d'unei reformas que permetèron de restaurar l'autoritat morala de Roma e lo raionament de la Glèisa catolica sus lo continent europèu. D'en premier, s'ocupèt de metre tèrme ai defauts dau clergat roman puei de modernizar la vila ambé la construccion de carrieras e de fònts novèlas. Puei lo papa Sixte Quint organizèt un sistèma novèu de govèrn ambé la creacion de congregacions que certanei van venir de ministèris especializats dins leis afaires de la Glèisa. Aquelei reformas entraïnèron un cambiament e un renovelament dau clergat. Lei cardinaus venguèron lei pielons de l'administracion pontificala e d'òrdres religiós novèus apareguèron per predicar lei reformas eissidas de Trent coma lei capucins (1525), leis oratorians (1524) o lei jesuitas (1534).
Lo vam dei reformas adoptadas au Concili de Trent permetèt au catolicisme d'arrestar e de replegar la progression dau protestantisme. Quatre país majors (Espanha, Portugal, Polonha e Venècia) d'Euròpa adoptèron lei decrèts de Trent rapidàment. França, que lo rèi èra subretot ocupat per lei guèrras religiosas de la fin dau sègle XVI, leis adoptèt solament en 1615 mai lei practicas religiosas dau clergat francés èran ja fòrtament influenciadas per lei decisions dau concili. Enfin, lo movement de Trent encoratjèt l'aparicion de fogaus locaus d'espiritualitat catolica, especialament en Espanha e en França, que permetèron ai reformas catolicas d'intrar dins lei mitans intellectuaus.
L'equilibri novèu dei religions europèas a la fin dau sègle XVI[modificar | modificar la font]
Après leis expansions dei movements de la Reforma protestanta e de la Còntra-Reforma catolica, un equilibri religiós novèu apareguèt sus lo continent europèu. Lo protestantisme capitèt de s'establir dins lo nòrd dau continent, dins lo nòrd d'Alemanha, en Anglatèrra, en Escòcia e dins certanei zonas pus limitadas coma quauquei cantons soís o de pochas situadas dins lo sud de França. Lo catolicisme se mantenguèt dins lo sud d'Euròpa, especialament en Itàlia e dins la peninsula iberica, dins la màger part de França, dins l'oèst e lo sud d'Alemanha e dins lo centre d'Euròpa. Enfin, lei crestians ortodòxs contunièron de viure dins lei regions occidentalas de Russia o de l'ancian Empèri Bizantin. Pasmens, aqueu equilibri foguèt fòrça fragile e la question religiósa va venir un element major dei relacions diplomatics entre estats europèus e una fònt de tensions intèrna persistenta. Per exemple, foguèt lo cas en França tocada per lei guèrras de religion durant tota la segonda mitat dau sègle XVI e dau Sant Empèri Roman Germanic onte la reparticion dau poder va causar la Guèrra de Trenta Ans de 1618 a 1648.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Pierre Chaunu, Le Temps des réformes : La crise de la chrétienté, l'éclatement (1250-1550), Fayard, 1977.
- (en) William Estep, Renaissance and Reformation, Eerdmans Publishing, 1986.
- (fr) Janine Garrisson, Guerre civile et compromis, 1559-1598.
- (fr) Émile Léonard, Histoire générale du protestantisme, Presse universitaire de France, 1961.
- (fr) Michel Péronnet, Le XVIen siècle, Hachette U, 1981.
- (fr) Jean Séguy, Les Assemblées anabaptistes-mennonites de France, Mouton & Co, 1977
- (fr) Annick Sibué, Luther et la réforme protestante, Eyrolles, 2011
- (en) Leonard Verduin, The Reformers and their stepchildren, Eerdmans Publishing, 1964
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple, dins lo nòrd d'Alemanha, la populacion aviá pres la costuma de tocar cada aubre au retorn d'una ceremonia de funeralhas per empachar l'arma dau defunt de tornar au vilatge entre lei vivents.