text:
Panamà (país)
Panamà es un estat d'America Centrala situat entre Còsta Rica, a l'oèst, e Colómbia, au nòrd. Anciana coloniala espanhòla, fèt partida de Colómbia fins a son independéncia en 1903 après una intervencion estatsunidenca. Poblat per 3,6 milions d'abitants (2014), es un istme montanhós e umid entre l'Ocean Atlantic e l'Ocean Pacific qu'assosta lo Canau de Panamà permetent la comunicacion dirècta entre lei dos oceans. En causa de l'importància d'aquel axe per lo comèrci mondiau e de sa proximitat ambé leis Estats Units d'America, Panamà foguèt plaçat tre sa creacion sota l'influéncia deis Estats Units d'America (ocupacion militara dau canau fins a 1999, intervencions militaras...). Son economia e seis institucions son donc basadas sus aquelei deis Estats Units.
Lo gentilici es panamenc -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Lo territòri panamenc es un istme, situat en America Centrala entre la Còsta Rica e Colómbia, que separa l'Ocean Pacific de l'Ocean Atlantic. Es una faissa d'una longor d'aperaquí 725 km e d'una largor de 80 a 200 km que sa superficia es de 75 420 km². Lei regions interioras son montanhosas que la mitat oèst dau país es ocupada per una cadena volcanica onte se troba la cima pus auta de Panamà (Barú, 3 474 m) e que la mitat èst per l'extremitat nòrd deis Andes. Aquelei montanhas son cubèrtas de seuvas eqüatorialas e son gaire pobladas. Lei regions centralas de l'istme an una altitud pus febla e li a de grands lacs interiors coma lo Lac Gatún, lòng dau canau, ò lo Lac Bayano.
Li a un nombre fòrça important de rius (aperaquí 500) qu'an generalament de longors feblas en causa de l'estrechor dau territòri panamenc. Son pas navegables e semblan generalament a de torrents. Lo pus important es lo Río Chagres qu'aganta 193 km. Lo Canau de Panamà, axe fòrça important per lo comèrci maritim mondiau, se troba dins lo centre dau país entre lei vilas de Colón e de Panamà via lo Lac Gatún. La Rota panamericana que traversa Panamà d'èst en oèst es l'autre axe de comunicacion important dau territòri.
Clima[modificar | modificar la font]
Panamà se situa dins la zòna tropicala entre lei latituds 7°N e 10°N. Lo clima li despend de l'umiditat de la Mar Cariba transportada per de vents de nòrd ò de nòrd-èst, dei montanhas autas de l'interior que blocan lei precipitacions au detriment dei regions bassas dau litorau pacific, de l'umiditat venguda de l'Ocean Pacific qu'es sovent blocada per la lenga d'Azuero. La màger part dau territòri panamenc a un clima tropicau caracterizat per una sason umida (abriu-decembre) e una sason seca (genier-març). Lei temperaturas son autas e varian gaire dins lei regions bassas (entre 24° e 32°C). Pòdon pasmens demenir fins a 0°C dins leis endrechs pus auts. Lei precipitacions mejanas varian de 1 300 a 3 000 mm anuaus. Son generalament pus importantas dins la mitat meridionala.
Au contrari de la màger part deis autrei país d'America Centrala, Panamà es pas situat dins lei corredors ciclonics classics e lo país es rarament tocat per aqueu tipe de fenomèn. En revènge, lei tempèstas ò lei chavanas fòrça violentas li son frequentas.
Demografia[modificar | modificar la font]
En 2014, Panamà aviá 3,608 milions. Aperaquí 40%, siá 1,426 milion, vivián dins la capitala ela-mema. Conoisse una creissença regulara dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala (1,35%/an en 2014). La populacion li èra donc relativament jova amb un temps mejan de 28,3 ans mai l'aumentacion de l'esperança de vida (78,3 ans en 2014) permet de supausar un vielhiment futur. Lo taus d'urbanizacion es important (66% en 2014) mai en causa de l'importància demografica de la Ciutat de Panamà, se pòu devesir entre tres ensems que son la populacion urbana de la capitala (40%), la populacion urbana deis autrei vilas (26%) e la populacion dei zònas ruralas (34%). Aquò permet d'observar, qu'en fòra de la capitala, la populacion panamenca es subretot rurala.
Coma per leis autrei país de la region, la populacion de Panamà es principalament eissida dau mestissage dei colons europèus e deis esclaus africans dau periòde coloniau[2]. En 2010, 71,8% deis abitants se consideravan coma mestís, 9,2% coma negres e 6,7% coma blancs. La populacion indigèna formava 12,3% de la populacion e èra subretot presenta dins lei regions orientalas e nòrd-occidentalas. Es principalament formada per lei Ngabes (7,6% de la populacion panamenca totala), lei Kunas (2,4%), leis Emberas (0,9%), lei Bugles (0,8%) e divèrseis etnias fòrça minoritàrias (1,0%).
Lengas[modificar | modificar la font]
L'espanhòu es la lenga oficiala de Panamà. Lenga de la colonizacion, s'es impausat dins la màger part de la societat e èra la lenga mairala de 93% de la populacion en 2000. En mai de l'espanhòu, li aviá 14 lengas indigènas e divèrsei creòles eissits de l'anglés, dau francés e dau chinés. Lei lengas indigènas son d'origina chibcha (oèst e nòrd-èst) e chocó. An ges d'estatut oficiau mai fan de còps partida de l'ensenhament oficiau, especialament lo ngäbere qu'es la pus importanta (170 000 locutors en 2000). Son encara largament parladas au sen dei comunautats indigènas e solament l'emberó-catio es menaçat de disparicion (pasmens, demora viu en Colómbia). Lei creòles basats sus l'anglés e lo chinés son utilizats dins lei regions dau canau per de rasons professionalas e economicas. En revènge, lo creòle basat sus lo francés es quasi disparegut (3 locutors coneguts en 1999). Enfin, l'anglés èra mestrejat per 8% de la populacion en 2000, lo francés per 4% e l'arabi per 1%.
Religion[modificar | modificar la font]
Panamà es un país crestian que respecta la libertat religiosa e qu'organiza ges de recensament sus lo subjècte. Leis estudis son donc menats per d'organismes privats e son mai ò mens precís. Dins aquò, lo catolicisme li es clarament la premiera religion dau país (75-85%) e lo protestantisme la segonda (15-25%). Coma dins leis autrei país d'America Centrala, lo catolicisme foguèt impausat a tota la populacion per leis Espanhòus mai dèu faciar la concuréncia dei glèisas protestantas, pus dinamicas, dempuei la fin dau sègle XX. Una autra caracteristicas dei cultes crestians panamencs, tipica de la region, es lo mantement de rites eissits dei cultes amerindians que foguèron integrats per lo catolicisme locau.
Lei religiosas minoritàrias principalas son lo bahaïsme (2%), lo mormonisme (1,1%), lo judaïsme (mens de 0,5%) e l'islam (mens de 0,5%). Quauquei cultes amerindians existisso totjorn au sen dei pòbles kunas e ngobe mai lo nombre de fidèus es fòrça limitat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde precolombian[modificar | modificar la font]
Lei traças umanas pus ancians conegudas en Panamà datan de 10 000 av. JC. L'agricultura li apareguèt vèrs 3 000 av. JC e la sedentarizacion acomencèt 1 500 ans pus tard. A l'arribada deis Espanhòus en 1501, lo territòri dau Panamà actuau èra relativament poblat (entre 600 000 e 1 000 000 d'abitants). Leis indigèns li formavan de tribüs ierarquizadas amb un clergat, una noblesa militara e una aristocracia auta.
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
En 1503, Cristòl Colomb fondèt lo premier establiment espanhòu en America (Santa María de Belen) sus lo territòri dau Panamà actuau. Foguèt rapidament destruch per leis Amerindians. Pasmens, leis Espanhòus contunièron de s'interessar a la region e una vila vertadiera foguèt fondada en 1510 per Vasco Núñez de Balboa a Santa María la Antigua del Darién. Capitèt de desvolopar de relacions pacificas ambé lei populacions localas e descurbiguèt l'Ocean Pacific en 1513. Pasmens, l'exploracion foguèt lenta e menaçada per de rivalitats entre conquistadors. Ansin, Balboa foguèt arrestat e executat en 1519 per Pedro Arias Dávila que fondèt la Ciutat de Panamà. En 1528 e 1532, l'endrech foguèt utilizat per preparar leis expedicions en Peró. Puei, foguèt integrat au sen de l'audiencia reiala de Panamà plaçada sota l'autoritat dau Vice-Rèi de Peró en 1614. En causa de la distància entre Lima e Panamà, lei governadors espanhòus locaus aguèron una autonòmia importanta que favorizèt la corupcion. Minada per lei dificultats financieras, l'audiencia foguèt dissòuta en 1751 e remplaçada per un govèrn militar.
L'esplecha de la region foguèt relativament similara ais autrei territòris de l'Empèri Espanhòu. Pasmens, en causa de l'importància dei trabalhs de menar per bastir d'axes de comunicacion entre lei dos oceans, un nombre important d'esclaus africans foguèt importat dins la region tre 1519. Après l'acabament d'aquelei construccions, foguèron utilizats per lo transpòrt dei marchandisas e, au contrari de la màger part dei colonias espanhòlas, l'esclavatge demorèt viu en Panamà e foguèt oficialament abolit en 1851 solament. Lei condicions de vida fòrça duras entraïnèron d'evasions e leis esclaus en fugida fondèron de comunautats escondudas dins la seuva. Dins leis annadas 1550, se fondèt dos « reiaumes » negres qu'ataquèron lei rotas espanhòlas e que necessitèron l'organizacion d'una tiera d'expedicions militaras de part deis autoritats colonialas per lei redurre. D'autrei participèron a la piratariá que fèt son aparicion dins la Mar Cariba.
L'autre aspèct de l'esplecha coloniala foguèt l'instauracion dau regime de l'encomienda per leis Amerindians. Introduch per Balboa, fisava la gestion d'un ensems de comunautats indigènas a un colon que deviá se cargar de son evangelizacion, de sa seguretat e de son benèstre. En cambi, podiá demandar lo pagament d'impòsts, utilizar leis Indians coma man d'òbra e l'encomienda èra transmissible per eiretatge. Dins lei fachs, aqueu sistèma foguèt subretot una actualizacion dau servatge qu'aviá disparegut en Euròpa Occidentala. Foguèt tanben una fònt de tensions entre lei colons e la corona espanhòla qu'assaièt sensa succès d'annular la transmission deis encomiendas. Pasmens, après una revòuta importanta dei colons perovians, Madrid deguèt acceptar una premiera prolongacion dei transmissions per doas generacions. Puei, creèt un ensems de derogacion permetent de perseguir la transmission familiala.
Lo Panamà independent[modificar | modificar la font]
La construccion dau canau[modificar | modificar la font]
Après l'afondrament de l'Empèri Espanhòu, Panamà fèt partida de Colómbia. Pasmens, sa situacion periferica e sa prosperitat liada ais activitats de transpòrt terrèstre entre l'Ocean Pacific e l'Ocean Atlantic (camin de fèrre Colón-Panamà dubèrt en 1855) entraïnèt rapidament l'emergéncia de movements autonòmistas ò, pus rarament, independentistas. A partir de 1875, de Francés, sota la direccion de Ferdinand de Lesseps, acomencèron l'estudi de la construccion dau canau de Panamà. Obtenguèron una concession de part dau govèrn colombian e fondèron en 1880 la Companhiá universala dau canau interoceanic. Pasmens, lei trabalhs se turtèron a de dificultats importantas (malautiás, problemas geologics...) e la companhiá fèt falhida en 1889.
Maugrat aquela revirada, leis Estatsunidencs èran convencuts de l'importància d'un canau interoceanic. La guèrra de 1898 còntra Espanha confirmèt aqueu besonh. Philippe Bunau-Varilla, èx-director generau de la Companhiá universau, capitèt de lei convencre d'adoptar lo traçat panamenc. En 1902, Washington acomencèt de negociar ambé Bogota mai lo govèrn colombian, afeblit per la guèrra civila dei Mil Jorns (1899-1902), esitèt. Aprofichant lei dificultats colombianas, leis Estats Units d'America suscitèron alora una revòuta independentista en Panamà, reconoguèron lo país e acceptèron de negociar la concession ambé Bunau-Varilla, vengut lo representant de Panamà. Obtenguèron ansin de condicions fòrça favorablas que transformavan Panamà en protectorat estatsunidenc ambé la cession a perpetuitat d'una faissa de dètz milas de largor entre lei dos oceans e lo drech d'intervenir dins lo país per restablir l'òrdre (drech abandonat en 1936).
Lei trabalhs acomencèron tornarmai en 1904 e foguèron d'ara endavant finançats per lo budget federau estatsunidenc e s'acabèron en 1914. Entraïnèron la migracion d'un grand nombre d'obriers negres venguts deis Antilhas Britanicas qu'una partida demorèt dins lo país après la fin dau chantier. Una autra evolucion demografica de remarca foguèt l'installacion de marchands originaris d'Orient Mejan, deis Índias e de China lòng dau canau entre Colón e la Ciutat de Panamà.
Leis acòrdis Torrijos-Carter[modificar | modificar la font]
Plaçada sota autoritat estatsunidenca, la zòna dau canau formèt rapidament una enclava, rica e fòrça militarizat, copant lo país. Pasmens, leis inegalitats entre aquela zòna privilegiada e lo rèsta dau país, globablament paure, acomencèron de venir un problema important tant per leis Estats Units que per Panamà. En particular, d'esmogudas grèvas aguèron luec en 1959, en 1964 e en 1966 còntra la preséncia estatsunidenca.
La restitucion de la zòna dau canau foguèt ansin un objectiu major dau coronèu Omar Torrijos que prenguèt lo poder en 1968 après un còp d'estat militar. Après d'annadas de negociacions, obtenguèt contentament en 1977 ambé la signatura deis acòrdis Torrijos-Carter. Reafirmèron la sobeiranetat plena de Panamà sus lo canau a partir dau 31 de decembre de 1999. Dins aquò, leis Estats Units gardan lo drech d'intervenir militarament per protegir lo canau. Après aqueu succès, Torrijos assaièt de legitimar d'un biais democratic son regime e fondèt lo Partit Revolucionari Democratica (PRD) en 1978 mai moriguèt dins un accident d'avion en 1981.
Panamà dempuei 1981[modificar | modificar la font]
Après la mòrt d'Omar Torrijos, lei militars gardèron la realitat dau poder mai installèron un regime democratic de façada. Lo periòde veguèt lo desvolopament deis activitats financieras e Panamà venguèt un paradís fiscau important. Lo generau Manuel Norieja venguèt l'òme fòrt d'aqueu regime a partir de 1983. Èx-agent de la CIA, perdiguèt lo sostèn de Washington en 1986-1987 en causa de sei simpatias supausadas per certanei movements comunistas, per sei liames ambé lei servicis secrets cubans e per son ròtle dins lo trafec de cocaïna a destinacion dau territòri estatsunidenc. Après quauqueis annadas de pression diplomatica infructuosa per obtenir son retirament, leis Estats Units decidèron d'intervenir militarament per reversar Noriega en decembre de 1989. L'operacion s'acabèt per una victòria rapida après quauquei jorns de combats mai fèt de miliers de mòrts au sen de la populacion civila. Capturat, Noriega foguèt extradit ais Estats Units onte foguèt condamnat a quaranta ans de preson en 1992.
Leis Estatsunidencs installèron Guillermo Endara, un opausant a Noriega, coma president. Restaurèt un regime democratic moderat dominat per l'oligarquia e ordonèt la dissolucion dei fòrças armadas panamencas. Dempuei aqueu periòde, Panamà conoisse d'alternàncias democraticas regularas entre lo PRD (centre-senèstre) e de partits de drecha. Lo retorn de la patz e la presa de contraròtle dau canau an favorizat lo desvolopament economic. Pasmens, lo país dèu totjorn faciar lei questions de la lucha còntra una corupcion endemica e còntra lo trafeg de dròga. En mai d'aquò, dèu modernizar lo canau per faciar l'aumentacion tant dau trafeg maritim internacionau que de la talha dei naviris e luchar còntra la concurréncia dau canau de Suèz ò còntra lei projèctes de construccion d'un segond canau interoceanic en Nicaragua.
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Panamà es una republica presidenciala multipartita que seis institucions son regidas per una constitucion adoptada en 1972. La ciutadanetat li es donada ai Panamencs de mai de 18 ans. Lo cap de l'Estat es lo president de la republica que tèn tanben lo ròtle de cap dau govèrn. Es elegit ambé dos vice-presidents au sufragi universau per un mandat de cinc ans, non renovelable, amb un escrutinh d'un torn unic. Noma lei ministres dau govèrn e es lo possessor dau poder executiu e d'una partida dau poder legislatiu.
Lo rèsta dau poder legislatiu es tengut per un parlament monocamerau de 71 deputats dich Assemblada Nacionala. Lei parlamentaris son elegits per un mandat de cinc ans au sufragi universau amb un escrutinh proporcionau. Seis eleccions se debanan d'un biais simultanèu ambé l'eleccion presidenciala. Pasmens, coma en 2014 per exemple, aquò assegura pas necessariament la victòria dei meteissei partits ai doas eleccions.
Lo poder judiciari es organizat segon un sistèma piramidau de tribunaus mai ò mens especializats amb una Cort Suprèma (competenta per la màger part deis afaires) e un Tribunau Electorau (competent per leis afaires electoraus) a sa tèsta. Lei jutges de la Cort Suprèma son nomats per lo poder executiu per un periòde de dètz ans. La justícia es teoricament independenta dei dos autrei poders mai, dins lei fachs, son foncionament es fòrça politizat e manca d'eficacitat per luchar còntra la corrupcion que toca tant l'administracion que la vida politica.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Lo territòri panamenc es devesit entre dètz províncias e tres regions indigènas (dichas comarcas. Doas regions situadas dins una província an tanben un estatut de sota-província indigèna. Aquelei províncias son subretot d'entitats administrativas que sei governadors son nomats per lo poder executiu. Dins cada província, li existisse un conseu format dau governador, dei premiers cònsols e de representants dei districtes mai son ròtle es unicament consultatiu. Dins la comarca de San Blas, leis Amerindians Cunas an lo sieu govèrn locau dirigit per lei caps de tribüs.
Lei províncias son devesidas en 77 districtes ò comunas e 655 corregimientos. Lei comunas son dirigidas per un premier cònsol elegit per leis abitants e son competentas per menar certanei politicas localas, especialament regardant lei trabalhs publics, l'economia locala e lei despensas liadas au sistèma educatiu. Pòdon levar d'impòsts locaus. Lei corregimientos an tanben un poder locau elegit per leis abitants. An de poders locaus mai son subretot d'entitats destinadas a l'eleccion de representents au conseu comunau.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu de Panamà foguèt oficialament adoptat lo 25 de març de 1925 mai èra utilizat dempuei l'independéncia. Lo roge e lo blau li representan lei dos partits tradicionaus de la region (partits liberau e conservador) que luchavan entre elei per lo poder e lo blanc simboliza la patz concluda entre elei per formar ensems una nacion novèla. Lo blason panamenc foguèt de son caire adoptat lo 4 de junh de 1904. Representa la capacitat de la nacion de se defendra (fusiu e sabre), sa capacitat de trabalhar (pala e picòla), l'independéncia dau país (païsatge centrau d'istme ambé la Luna e lo Soleu indicant 18h, ora de l'independéncia), sa richessa (fònt de larguessa) e sa fe dins lo progrès (ròda alada). L'agla representa la sobeiranetat dau país e porta sa devisa « Pro Mundi Beneficio » (« Per lo benefici dau Mond » en occitan). Enfin, l'imne nacionau es dich Himno Istmeño (« Imne de l'Istme » en occitan). Compausat en 1903, foguèt oficialament adoptat en 1925.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Diplomacia[modificar | modificar la font]
La diplomacia de Panamà es subretot caracterizat per son besonh de contentar leis Estats Units d'America e la necessitat de mantenir de relacions bònas amb elei. D'efèct, Washington n'es lo premier partenari diplomatic, estrategic e economic e leis Estatsunidencs ocupèron militarament la zòna dau canau fins a 1999 intervenent regularament dins leis afaires intèrnes dau país. Pasmens, dempuei la fin de la Guèrra Freja, aquela tutèla es venguda pus leugiera permetent a Panamà de desvolopar una diplomacia pròpria que son objectiu es d'establir de relacions bònas amb un maximom d'estats siá per renfòrçar la cooperacion entre leis estats americans siá per formar de liames ambé de partenaris economics coma China qu'es d'ara endavant lo segond utilizator dau canau.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Dempuei la desfacha de 1989-1990 còntra leis Estats Units e la casuda dau regime de Manuel Noriega, Panamà a plus de fòrças armadas e la defensa militara es assegurada per Washington. Pasmens, lo país garda quauquei fòrças paramilitaras au sen de sa polícia, una pichona flòta aeriana (22 avions) destinada au transpòrt leugier ò a l'entraïnament e una pichona marina formada de 18 patrolhaires leugiers destinada a la susvelhança dau litorau.
Economia[modificar | modificar la font]
Panamà es la premiera economia d'America Centrala. Es un país de servicis e de transit qu'aviá un PIB de 44,69 miliards de dolars estatsunidencs en 2014 (12 386 $/ab) que presenta la particularitat d'aver pas de moneda pròpria[3] ni de banca centrala. L'agricultura ne'n formava 2,9% (mai emplegava 17% de la man d'òbra), l'industria 14,1% (18,6% de la populacion activa) e lei servicis 83% (64,4% de la populacion activa). L'economia panamenca es basada sus tres pielons que son lei servicis maritims (esplecha dirècta dau canau onte passa 5% dau comèrci maritim mondiau, infrastructuras portuàrias e pavalhon de complasença), la zòna franca de Colón qu'es una plataforma logistica liada au transferiment dei marchandisas desbarcadas ò embarcadas en Panamà e lei servicis financiers. D'efèct, la posicion estrategica dau país e son ròtle de paradís fiscau li donan una economica dinamica caracterizada per una creissença immportanta (mai de 6% anuaus sus lo periòde 2010-2014) que resistiguèt ben ai turbuléncias entraïnadas per la crisi de 2008. En particuar, lo caumatge li es fòrça feble (4,3% en 2014).
Cultura[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
La literatura panamenca apareguèt dins lo corrent dau sègle XVII. La poesia li a un ròtle dominant. Au sègle XIX, foguèt fòrça influenciada per lo romantisme francés. A partir de la fin dau sègle, lo romantisme foguèt remplaçat per lo modernisme que conoisse una granda longevitat ambé d'autors coma Darío Herrera (1870–1914) ò María Olimpia de Obaldía (1891-1985). Pasmens, dempuei leis annadas 1930, es pas l'unic movement corrent de la literatura panamenca que foguèt influenciada per lo subrerealisme puei per leis autrei movements literaris de la segonda mitat dau sègle XX après la Segonda Guèrra Mondiala.
Musica[modificar | modificar la font]
La musica panamenca es eissida de la mescla dei musicas indigènas, africanas (importadas per leis esclaus) e europèas (importadas per la colonizacion ò per l'influéncia estatsunidenca). De mai, en causa de son ròtle de crosiera dau comèrci mondiau, lo país es dubèrt ais influéncias estrangieras. Ansin, la musica panamenca presenta una gròssa riquessa e varietat d'estiles (reggae espanhòu, reggaeton, haitiano, azz, blues, salsa, reggae, rock...) e d'artistas internacionaus.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Jornal oficial panamenc del 28 de novembre de 2010
- ↑ Lo mestissatge entre esclaus negres e amerindians es demorat fòrça rar car leis enfants èran bandits tant per leis Africans que per leis indigèns.
- ↑ Lo dolar estatsunidenc es la moneda utilizada per la quasi totalitat dau sector economic. La moneda nacionala, lo balboa, a un ròtle marginau car sa valor es fixada sus aquela dau dolar e car li a ges de bilhet en circulacion, unicament de pèças.


c: text/html

text:
Segonda Guèrra Medica
La Segonda Guèrra Medica se debanèt entre 480 e 479 avC quand l'Empèri Pèrsa assaièt tornarmai d'envaïr lei ciutats-estats grègas après sa revirada pendent lo premier conflicte (490 avC). Aqueu còp, lo ròtle principau dins lo plan pèrsa foguèt fisat a l'armada terrèstra que deviá conquistar Grècia per lo nòrd dau país. La flòta èra principalament encargada de l'avitalhament. Après quauquei dificultats logisticas, lei Pèrsas capitèron d'atacar en 480 avC mentre que lei ciutats grègas èran encara devesidas entre elei. Certanei decidiguèron d'acceptar la dominacion pèrsa coma Tebas e d'autrei, coma Esparta e Atenas, decidiguèron de se batre per demorar independentas. Pasmens, aquelei discussions empachèron lei Grècs de fortificar lo nòrd dau país e la posicion dei Termopilas foguèt presa per lei Pèrsas. Aquò entraïnèt la casuda rapida dau centre de Grècia e l'evacuacion d'Atenas per sa populacion. La destruccion de la flòta pèrsa a Salamina arrestèt aquela ofensiva obligant lei dos camps de gardar sei posicions durant l'ivèrn. A l'estiu de 479 avC, lei Grècs mandèron una ofensiva dempuei Peloponès còntra la Grècia Centrala. L'armada pèrsa foguèt anientada a Platea marcant la victòria grèga sus lo continent. Puei, vèrs la fin de l'annada, la flòta grèga ataquèt lei basas pèrsas dins la Mar Egèa entraïnant la destruccion dei capacitats navalas de l'Empèri Pèrsa dins la region.
Lei victòrias de 479 marquèron lo succès de la coalicion grèga e l'alunchament de la menaça pèrsa sus lei ciutats-estats de Grècia. En revenge, la guèrra contunièt durant d'annadas entre una coalicion novèla formada sota l'impulsion deis Atenencs per atacar lei posicions pèrsas en Anatòlia e i reprendre lei ciutats-estats grègas conquistadas per lei Pèrsas au sègle VI avC.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1354
Aquesta pagina concernís l'an 1354 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lassat dei conflictes intèrnes de l'Empèri, lo coemperaire Joan VI Cantacuzèn negocièt son retirament ambé Joan V Paleòleg avans de venir monge e d'acomençar l'escritura de seis Memòrias. Son fiu Matieu Cantacuzèn venguèt emperaire independent d'Andrinòple, tresena vila de l'Empèri. Pasmens, la situacion generala de l'Empèri — catastrofica dempuei la guèrra civila de 1341-1347 — contunièt de se desgradar ambé l'installacion dei Turcs Otomans dins la vila de Gallípoli.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
La conquista de la ciutat bizantina de Gallípoli permetèt ais Otomans de s'assegurar lo contraròtle de son premier territòri europèu.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Richard Swineshead, sabent anglés.


text:
69
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 69 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Annada de crisi dicha Annada dei quatre emperaires au sen de l'Empèri. Fòrça impopular dins l'armada, Galba foguèt assassinat per sa garda lo 15 de genier. Oton i succediguèt e assaièt de contuniar lei politicas economicas e militaras de Claudi e de Neron. Lei legions de Danubi, d'Orient e d'Africa reconoguèron son autoritat mai aquelei de Ren se revoutèron e proclamèron Vitellius emperaire. La batalha entre lei dos emperaires se debanèt lo 14 d'abriu a Bedriac e Oton foguèt vencut. Se suicidiguèt lo 16 e Vitellius foguèt reconegut emperaire lo 19 per lo Senat. Venguèt rapidament impopular en causa dei pilhatges menats per sei soudats e lo 1èr de julhet, lei legions orientalas proclamèron Vespasian emperaire. Lei legions de Danubi ataquèron Itàlia per Vespasian e averèron la Cremona e Roma venguèt lo teatre d'afrontaments entre lei partisans de Vitellius, de Vespasian e d'un fraire de Vitellius qu'assaièt de reversar son fraire. L'intrada dei tropas de Vespasian e l'execucion de Vespasian lo 22 de decembre per la fòga après sa captura marquèron la fin d'aqueleis eveniments e la victòria finala de Vespasian.
En Judèa, perseguida de la Premiera Guèrra Judeoromana. Vespasian quitèt la region ambé la màger part de sei fòrças e laissèt son fiu Titus dirigir leis operacions. Maugrat la demenicion dau nombre de legions disponiblas, Titus capitèt de menaçar Jerusalèm que foguèt assetjada l'annada seguenta.


text:
Prunières
Prunières en arpitan (Prunières en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Prunières a situat a 3 km de la Mure sus la rota de las corniches del Dragon, #que condusís cap al Lac de Monteynard. Situat en cara del Triéves aquel vilatge beneficia d'un climat protegit dels vents del nòrd (bise) #qu'escampan lo scenari de la Matheysine.
La commune de Prunières est située à 3 km de la Mure sur la route des corniches du Drac, qui conduit vers le Lac de Monteynard. Situé en face du Triéves ce village bénéficie d'un climat abrité des vents du nord (bise) qui balayent le plateau de la Matheysine.


text:
Berteaucourt-les-Dames
Bértécourt-chés-Danmes en picard ( Berteaucourt-les-Dames en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Berteaucourt-Las-Madamas a adaigat per la Nièvre, afluent de la Soma.
Berteaucourt-les-Dames est arrosé par la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye La nòstra-Madama del Pré o Abbaye Sant Ostal de Berteaucourt es a l'origina de l'evolucion del nom del vilatge en Berteaucourt-las-Madamas : i aguèt fondat l'an 1094 per Gauthier de Pontoise.
L'abbaye Notre-Dame du Pré ou Abbaye Sainte Marie de Berteaucourt est à l'origine de l'évolution du nom du village en Berteaucourt-les-Dames : elle fut fondée en 1094 par Gauthier de Pontoise.


text:
Sainte-Geneviève (Oise)
Sainte-Geneviève es una comuna francesa administrada per lo departament d'Oise de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Municipalitat de Santa Geneviève a situat al sud del departament de l'Oise e fa partida del país de Thelle.
Lo bourg se étire la longitud de la rota nacionala 1 (París - Calava) #que met Santa Geneviève a una vintena de quilomètres de Beauvais e a una cinquantena de quilomètres de París.
Lo territòri communal a format d'un anautit scenari, d'una altitud mièja de 200 mètres, entaillé prigondament per vallées shutas al Nòrd-Oèst e al Sud-Es.
La Commune de Sainte Geneviève est située au sud du département de l'Oise et fait partie du pays de Thelle.
Le bourg s'étire le long de la route nationale 1 (Paris - Calais) qui place Sainte Geneviève à une vingtaine de kilomètres de Beauvais et à une cinquantaine de kilomètres de Paris.
Le territoire communal est formé d'un haut plateau, d'une altitude moyenne de 200 mètres, entaillé profondément par des vallées sèches au Nord-Ouest et au Sud-Est.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Santa Geneviève s'es implantat près d'un ancian luòc acheuléen. La via romaine París-Beauvais passava a la localizacion del masatge caseriu de la Crotz.
Fondacion al Mièja Edat d'un Otèl-Dieu (1333).
Santa Geneviève a conegut una importanta activitat de tabletterie, s'es especializat de contunh en la fabricacion de banha e de ventalhs, de contunh a partir de 1835 en la produccion de bròssas a dents e de botons.
La municipalitat de Santa-Geneviève, réputée per i aver #èsser lo un dels primièrs e dels principals centres de tabletterie de la region al començament del Sègle XIX, a pas daissat #que pauc de testimoniatges architecturaux significatius d'aquela indústria, sustot en rason de l'organizacion escampilhada, particulara, e doncas gaireben artesanala dels nombroses talhièrs.
La fabrica Lesieur-Lesbroussart es lo un dels escasses testimònis industriales d'aquela activitat. L'estudi archéologique e stylistique permet de datar las bastissas de laModèl:3 e quatren de la XIXen sègle, sustot lo grand talhièr de fabricacion e las bureaux contigus, aital coma lo lotjament patronal, #que lo vocabulari ornemental se n'inscriu en lo corrent néo deu-huitième de l'epòca. Sembla que la fabrica apertenga en principi a Pascal Lesbroussart, #que las inicialas ne son sculptées a la reünion de la lucarne del lotjament patronal. Mas en 1882, l'entrepresa seguís lo movement economic de concentracion amorcé qualques ans mai d'ora. Ven alavetz la societat Lesieur-Lesbroussart e Cie, especializada en la fabricacion de ventalhs en nacre, ivoire e de bòsques de las islas. L'activitat se prossegueix fins vèrs 1935. L'an seguent, la caminada a desmontat. Pel continuament, lo luòc a ocupat per una fabrica de emboutissage abans d'èsser désaffecté. Las bastissas industrialas son a l'ora d'ara logadas a divèrsas activitats de servici.
1893 : preséncia d'una maquina a vapor.
Cap a 1927, un ex presoèr de guèrra, lo Sr. Magnien, #Far venir d'Alemanha tres souffleurs de veire especialistas en thermométrie medica. Aqueles souffleurs #formar los obrièrs franceses al soufflage aital coma a la gravure. A aquela epòca, las pompas a void èran pas pas utilizadas e lo remplissage dels réservoirs de mercuri se fasiá pel " bouillage" #que consistissiá a portar lo metal a ébullition amb la fin qu'el grimpe en la colomna prismatique e arribe a un réservoir suplementaris provisòri. Cada thermomètre èra grauat a la man e las divisions entre 35 e 42° avián traçat al tira-linha. La fabrica a emplegat fins a una trentena d'obrièrs (souffleurs, graveurs, fermeuses). S'i fabricava thermomètres a usatge vétérinaire, per ratolí o dels animals mai gròsses. S'i #fabricar tanben thermomètres al centième de gra per mesurar la temperatura al moment del ovulation femenina. La fabrica a definitivament cessat de foncionar en los ans 1970.
Sainte Geneviève s'est implantée à proximité d'un ancien site acheuléen. La voie romaine Paris-Beauvais passait à l'emplacement du hameau de la Croix.
Fondation au Moyen Âge d'un Hôtel-Dieu (1333).
Sainte Geneviève a connu une importante activité de tabletterie, puis s'est spécialisé dans la fabrication de corne et d'éventails, puis à partir de 1835 dans la production de brosses à dents et de boutons.
La commune de Sainte-Geneviève, réputée pour avoir été l'un des premiers et des principaux centres de tabletterie de la région au début du Sègle XIX, n'a laissé que peu de témoignages architecturaux significatifs de cette industrie, notamment en raison de l'organisation dispersée, particulière, et donc quasi artisanale des nombreux ateliers.
L'usine Lesieur-Lesbroussart est l'un des rares témoins industriels de cette activité. L'étude archéologique et stylistique permet de dater les bâtiments du 3en quart du XIXen siècle, notamment le grand atelier de fabrication et les bureaux attenants, ainsi que le logement patronal, dont le vocabulaire ornemental s'inscrit dans le courant néo dix-huitième de l'époque. Il semble que l'usine appartienne d'abord à Pascal Lesbroussart, dont les initiales sont sculptées au sommet de la lucarne du logement patronal. Mais en 1882, l'entreprise suit le mouvement économique de concentration amorcé quelques années plus tôt. Elle devient alors la société Lesieur-Lesbroussart et Cie, spécialisée dans la fabrication d'éventails en nacre, ivoire et bois des îles. L'activité se poursuit jusque vers 1935. L'année suivante, la cheminée est démontée. Par la suite, le site est occupé par une usine d'emboutissage avant d'être désaffecté. Les bâtiments industriels sont actuellement loués à diverses activités de service.
1893 : présence d'une machine à vapeur.
Vers 1927, un ex prisonnier de guerre, M. Magnien, fit venir d'Allemagne trois souffleurs de verre spécialistes en thermométrie médicale. Ces souffleurs formèrent les ouvriers français au soufflage ainsi qu'à la gravure. À cette époque, les pompes à vide n'étaient pas utilisées et le remplissage des réservoirs de mercure se faisait par le " bouillage" qui consistait à porter le métal à ébullition afin qu'il grimpe dans la colonne prismatique et atteigne un réservoir supplémentaires provisoire. Chaque thermomètre était gravé à la main et les divisions entre 35 et 42° étaient tracées au tire-ligne. L'usine a employé jusqu'à une trentaine d'ouvriers (souffleurs, graveurs, fermeuses). On y fabriquait des thermomètres à usage vétérinaire, pour des souris ou des animaux plus gros. On y fabriqua aussi des thermomètres au centième de degré pour mesurer la température au moment de l'ovulation féminine. L'usine a définitivement cessé de fonctionner dans les années 1970.


text:
Prenhan
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Prenhan[1][2] (Preignan en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens la zona urbana d'Aush sus lo Gers.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Chartreuse deu Pastissé, où vécut le Général Dessolle
- Glèisa romanica Sent Estiena, remaniée au XVIen siècle ; le retable en bois doré (restauré récemment) date deu XVIIen siècle.
-
-
La glèisa de Prenhan, deu camin de Montaut
-
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean Joseph Dessolles (1767-1828)
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Corral de Calatrava (Espanha) (Castilla Mancha) desempuish lo 17 de mai 1997,
- Vic en Fesensac (França) desempuish lo 21 avriu de 2009
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Prenhan sus lo sit de l'Insee
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- FESTIVAL ROCK'N'STOCK - un festival de musiques actuelles gratuit à Prenhan - Gers - França
- Râmoon Stompers - Groupe de Ska Punko Cuivro Rock'n'roll déjanté


text:
Mesnières-en-Bray
Mesnières-en-Bray es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo Antiquitat, lo luòc a traversat per una via romaine[1]. A Modèl:La s-, Robert de Mesnières i bastís una fortalesa en bòsc, #que i aurà destruit pels Angleses a Modèl:La s-[1].
Dans l'Antiquité, le site est traversée par une voie romaine[1]. Au Modèl:S-, Robert de Mesnières y construit une forteresse en bois, qui sera détruite par les Anglais au Modèl:S-[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Dels castèls e dels òmes, Lo castèl de Mesnières, Franck Boitel Edicions de las falaises en Novembre 2010. Error de citacion : Invalid
tag; name "Des_ch.C3.A2teaux_et_des_hommes" defined multiple times with different content


text:
Neuvy-Bouin
Neuvy-Bouin es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat sus l'ais Bressuire-Niòrt la RD 748 a unitat|10|km {{}} al Nòrd de Secondigny e a unitat|15|km {{}} a l'Oèst de Parthenay.
La Sèvre nantaise pren la siá font a unitat|215|m {{}} d'altitud sul scenari de Gâtine, dins lo vilatge dels Gâs sus la municipalitat de Neuvy-Bouin (veire mapa IGN). Travèrsa de contunh los departaments de la Vendée, de Maine-e-Loire e de la Loire-Atlantica segon una direccion nòrd-oèst, abans de se tirar en la Loire a Nantas (quartièr Nantas-Sud-Pirmil).
La commune est située sur l'axe Bressuire-Niort la RD 748 à 10 km au Nord de Secondigny et à 15 km à l’Ouest de Parthenay.
La Sèvre nantaise prend sa source à 215 m d'altitude sur le plateau de Gâtine, au village des Gâs sur la commune de Neuvy-Bouin (voir carte IGN). Elle traverse ensuite les départements de la Vendée, de Maine-et-Loire et de la Loire-Atlantique selon une direction nord-ouest, avant de se jeter dans la Loire à Nantes (quartier Nantes-Sud-Pirmil).


text:
Teròl
Teròl (en aragonés SLA/GO Tergüel; en castelhan Teruel) qu'ei ua vila d'Aragon capitala de la província deu medish nom.
Qu'ei situada a la confluéncias deus arrius Guadalaviar e Alfambra a ua hautor de 915 m.
Qu'ei reputada peus sons monuments d'estil mudéjar (classificat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO) e tanben peus sons cambajons. Enter los sons monuments que cau destacar la catedrala d'estil mudéjar e lo mausoleu deus Aimadors de Teròl.
Dab ua populacion de 33 240 abitants, qu'ei la capitala de província la mens poblada d'Espanha.


text:
La Mothe-Saint-Héray
La Mothe-Saint-Héray es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò pòrti de #Erós fach massacrer 800 Huguenots, lo Data|21|de
(dicha massacre de Sant-Eloi).
- En Mai 1682 : destruccion del temple en protestant per Louis XIV. Veire Politica anti-protestante de Louis XIV.
Le duc de Joyeuse fait massacrer 800 Huguenots, le Mois invalide (juin)M (dit massacre de Saint-Eloi).
- mai 1682 : destruction du temple protestant par Louis XIV. Voir Politique anti-protestante de Louis XIV.


text:
-374
Aquesta pagina concernís l'an -374 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Atenas e Tebas. Lassada d'una guèrra qu'èra principalament menada au profiech de Tebas dempuei la reconstitucion de la Confederacion Atenenca, leis Atenencs assaièron de se retirar dau conflicte. Un acòrdi de patz foguèt signat mai durèt gaire car Esparta ataquèt Còrcira ambé l'ajuda de Siracusa. Òr, l'illa èra aliada ais Atenencs que mandèron una flòta per l'ajudar entraïnant la represa de la guèrra entre Lacedemònia e Atenas. Lei combats navaus s'acabèron per una desfacha espartenca au larg d'Acarnania e l'installacion d'una garnison atenenca en Còrcira.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi entraïnada per lo refús dau patriciat d'acceptar lei lèis de reformas prepausadas en 376 avC per lei tribuns de la plèba Caius Licinius Stolon e Lucius Sextius Lateranus. Contunièron donc de blocar gràcias a son drech de vetò leis eleccions e, segon Tite-Live, ges de magistrat foguèt elegit franc dei tribuns de la plèba. Stolon e Lateranus foguèron tornarmai elegits li permetent de contuniar sa lucha còntra lo Senat.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Chipre, assassinat dau rèi Evagoras qu'aviá menat una lònga rebellion de 391 a 381 av. JC e una politica favorabla a l'ellenizacion. Foguèt remplaçat per son fiu Nicoclès que deguèt menar una politica prudenta per contentar lei diferentei faccions de sa Cort. Aquò aguèt per consequéncia de neutralizar l'illa que sostenguèt pas leis insureccions de la fin dau rèine d'Artaxerxès II.


text:
1553
Aquesta pagina concernís l'an 1553 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Publicacion dau premier tòme dei Crónicas del Perú (« Crònicas de Peró » en occitan) dau conquistador e cronicaire espanhòu Pedro Cieza de León. Gràcias a un trabalh important de collècta de testimònis, es una òbra majora de la literatura eissida de la descubèrta e de la conquista de l'Empèri Inca.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 13 de decembre - Enric de Borbon, rei de França e Navarra (m. 1610)
- Francisco Gómez de Sandoval-Rojas y Borja, Duc de Lerma (m. 1625)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 9 d'abril - François Rabelais, escrivan francés (n. 1493)
- Miguel Servet, teologian e mètge espanhòu.


text:
Empèri Navèth egipcian
L'Empèri Navèth egipcian qu'ei un deus peròdes los mei rics de l'istòri de l'Egipte anciana. Que s'obreish dab l'expulsion de l'envadidor Icsòs (qui clava lo Segond periòde intemediari) qui deishè totun la soa tecnologia guerrièra e qu'introdusí los chivaus. Durant aqueth periòde qui s'esten de -1500 dinc a -1000 las dinastias XVIIIau, XIXau que's succedín en bèth portar mantuns deus reis los mei famós de l'istòria egipciana ; qu'ei en ehèit durant l'Empèri Navèth qui regnèn Hatshepsot (considerada la purmèra hemna cap d'Estat de l'Istòria), Totmòsis III, Akhenaton (espòs de la famosa Nefertiti, pair de Totankhamòn e fondator d'ua navèra religion a l'origina de l'epopea Amaniana) e lo poderòs Ramses II.
Personatges: Hatshepsot, Djehotimes III (Totmòsis en grèc), Akhenaton, Nefertiti, Totankhamòn, Horemheb, Ramses II,
Dinastias: XVIIIau, XIXau, XXau
Honts istoricas:
Monuments: Temple d'Abo Simbel, Vath deus Reis, Tomba de Totankhamòn,


text:
Uparlac
Uparlac[1][2][3] (Huparlac en francés) es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1223, Déodat de Estaing #prestar aumenatge al comte de Rodez per lo sieu castèl de Authun. Lo castèl de Cocural dépendait dels senhors de Tenières. Uparlac #Èsser una importanta nœud viari a la fin de la Modèl:S-. Extrach del Quid.fr
En 1223, Déodat d'Estaing prêta hommage au comte de Rodez pour son château d'Authun. Le château de Cocural dépendait des seigneurs de Tenières. Uparlac fut un important nœud routier à la fin du Modèl:S-. Extrait du Quid.fr
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Joan Froment nascut a Uparlac en 1809, mòrt en 1880. Es l'autor del libronèl : Julito e Pierrou, ou lou comi mal espeirat del moridatge en 1840 a espaliu.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Amans-des-Côts, Christian-Pierre Bedel, al canton, 2000
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Arcuelh deu sit > Patrimoine régional > Arquius departementaus de Gironda
Arquius departementaus de Gironda
dimèrcs 19 de genèr de 2011
Dissabte lo 22 de genèir : Dubertura au public de las Arquius departementaus de Gironda
98, cors Balguerie Stuttenberg, Bordèu
14-14:30 : Memòria de Gironda. La vita vitanta au sègle XX, Conferença sonora de Patric Lavaud dab presentacion de tròç d’arquius oraus
14:30-15ø : Musica de tradicion orau
15-15:30 : Memòria de Gironda. Contes, comptinas e cançons Conferença sonora de Patric Lavaud dab presentacion de tròç d’arquius oraus
15:30-16ø : Musica de tradicion orau
16-17ø : projeccion de Adiu Nadau. Noël Bordessoulles, una istøria d’accordeon, film de Patric Lavaud e Joèla Duparc, 26 minutas, en occitan, seguit d’un desbat dab lo realisator
17-17:30 : Memòria de Gironda Cant e musica enta dançar,
Conferença sonora de Patric Lavaud dab presentacion de tròç d’arquius oraus


text:
1463
Aquesta pagina concernís l'an 1463 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Empèri Inca[modificar | modificar la font]
Reorganizacion de la direccion de l'Empèri. Pachacutec fisèt lo comandament deis operacions militaras a son fiu Tupac Yupanqui per se concentrar sus un programa ambiciós de construccion (Temple dau Soleu, Sacsayhuamán e Machu Picchu).


text:
Feyzin
Feyzin en arpitan (Feyzin en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 29/09/2008.


text:
1973
Aquesta pagina concernís l'an 1973 del calendièr gregorian.
Somari
- 1 Eveniments
- 1.1 Occitània
- 1.2 França
- 1.3 Euròpa
- 1.4 Africa
- 1.5 America
- 1.6 Asia
- 1.7 Mond
- 1.8 Arts
- 1.9 Sciéncias e tecnicas
- 1.10 Economia
- 2 Naissenças
- 3 Decèsses
- 4 Prèmi Nobel
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 26 de setembre - Barcelona: Detencion de Salvador Puig e Antich.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra Israèl amb Siria. Fòrça ben preparada, l'ofensiva iniciala foguèt un succès important que permetèt a l'armada egipciana de passar lo Canal de Suèz e de blocar lei còntra-ofensivas israelianas. Pasmens, la posicion egipciana se desgradèt pauc a pauc en causa de la destruccion dei batariás de defensa antiaeriana e anticarri que permetián d'assegurar la defensa de sei tropas. Entre lo 16 e lo 17, de tropas israelianas s'infiltrèron dins lei linhas egipcianas entraïnant l'enceuclament de la IIIa Armada Egipciana maugrat de pèrdas importantas[1]. Aquò entraïnèt de negociacions que s'acabèron per la signatura d'un alta-au-fuòc impausat per lei Sovietics e leis Estatsunidencs lo 25.
Etiopia[modificar | modificar la font]
Tiera de manifestacions importantas dins la capitala. Agravada per la famina apareguda au sud de Sahara dins lo corrent de l'annada, prenguèron un aspèct revolucionari que menacèt rapidament lo regime imperiau.
Guinèa Bissau[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 24 de setembre.
Libia[modificar | modificar la font]
Moammar al-Gaddafi decidiguèt de renfòrçar la revolucion libiana gràcias a una tiera de mesuras destinadas a assegurar mai de mejans a l'Estat. En particular, nacionalizèt a 51% l'industria petroliera dau país. Pasmens, aquò creèt de tensions ambé sei partenaris de l'Union dei Republicas aràbias e, en decembre, l'union èra subretot venguda simbolica.
Sodan[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una constitucion que creèt un regime republican presidenciau. Aquò permetèt a Gaafar Nimeiry de legalizar son govèrn eissit dau còp d'estat de 1969.
Swaziland[modificar | modificar la font]
Suspension de la constitucion de 1968 per lo rèi Sobhuza II que gardèt la totalitat dau poder fins a sa mòrt en 1982.
America[modificar | modificar la font]
Chile[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi economica fomentada per leis organizacions politicas ostilas au president Salvador Allende ambé lo sostèn deis Estats Units d'America. Lo 29 de junh, una temptativa de còp d'estat mau capitèt en causa de la resisténcia d'unitats de soudats fidèus a la constitucion menats per lo generau Carlos Prats. Pasmens, aqueu generau intrèt au govèrn dins lo corrent dau mes d'aost e foguèt remplaçat per son luòctenent Augusto Pinochet. Òr, Pinochet se raprochèt rapidament de l'oposicion e deis Estatsunidencs. Organizèt un segond còp d'estat e alunchèt lei soudats fidèus au govèrn de la capitala. Ansin, lo 11 de setembre, lei partisans dau president foguèron rapidament vencuts e Salvador Allende se suicidiguèt pendent l'assaut dau palais presidenciau. Una junta militara presidida per Pinochet foguèt creada per dirigir lo país.
Eqüator[modificar | modificar la font]
Adesion dau país a l'OPEP.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, Washington, minat per d'annadas de contestacion intèrna e de blocatges militars sus lo terren, acceptèt de signar un acòrdi de retirament de sei tropas de Vietnam (27 de genier). Aquò entraïnèt l'acomençament de l'afondrament finau dau regime de Saigon que dispareguèt en 1975. Puei, en octòbre, leis Estats Units d'America deguèron sostenir Israèl (mandadís d'armaments per remplaçar lei pèrdas infligidas per leis armadas arabias) e negociar ambé Moscòu la fin dei combats. Enregistrant lo redreiçament militar israelian e lei victòrias inicialas de la coalicion arabia, lei dos Grands impausèron un retorn au statu quo ante.
Asia[modificar | modificar la font]
Israèl[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra una coalicion d'estats arabis (Egipte, Siria, Jordania, Iraq...) ajudada per l'URSS. Maugrat de dificultats importantas e unei desfachas inicialas, l'armada israeliana, ben sostenguda per leis Estats Units d'America, capitèt d'arrestar leis atacas aràbias e d'organizar una tiera de còntra-ofensivas qu'obligiguèron la coalicion aràbia de demandar un alta-au-fuòc. Pasmens, lei progrès dei fòrças armadas èran clars a respèct de la victòria israeliana aisada de 1967. Ansin, dins lo corrent deis annadas seguentas, Israèl acceptèt de negociar l'abandon de Sinaï en cambi de la signatura d'un tractat de patz amb Egipte.
Oman[modificar | modificar la font]
Arribada en decembre d'un còrs expedicionari iranian per luchar còntra la rebellion de Dhofar. Lei Britanics, aliats tradicionaus de la monarquia omanesa dempuei lo sègle XIX, encoratjèt e sostenguèt aquela intervencion que s'acabèt per una victòria en 1976.
Siria[modificar | modificar la font]
Guèrra de Kippour (6-24 d'octòbre) còntra Israèl amb Egipte. Pasmens, l'armada siriana deguèt faciar una còntra-ofensiva rapida. Lo 14 d'octòbre, l'armada israeliana èra a 40 km de Damasc entraïnant l'intrada en guèrra de Jordania e d'Iraq que mandèron de fòrças importantas en Siria. Aquò permetèt de blocar l'avançada dei soudats israelians e d'estabilizar lo frònt. Leis armadas aràbias assaièron alora d'organizar una còntra-ofensiva d'amplor gràcias au sostèn de l'URSS que remplacèt lei pèrdas materialas mai l'operacion foguèt annulada en causa dei dificultats egipcianas. Finalament, Siria acceptèt l'alta-au-fuòc e lo retirament israelian sus lei posicions inicialas dau 6 d'octòbre.
Mond[modificar | modificar la font]
- 11 de març - Buenos Aires, Argentina: Héctor José Cámpora, candidat de la tèsta justicialista de desliurança (coalicion de peronistas, conservadores, democratas-crestianes) arriba davant de la presidenciala a Argentina. Lo conselh o declara oficialament elegit lo 30 de març.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 3 de decembre : apròcha maximala de Jupitèr per la sonda espaciala americana Pioneer 10.
Informatica[modificar | modificar la font]
Comercializacion dau premier micro-ordinator per la companhiá francesa R2E. Èra desvolopat dempuei 1971 per l'engenhaire François Gernelle a partir dau microprocessor Intel 8008.
Economia[modificar | modificar la font]
- Wassily Leontief ganha lo Prèmi Nobel d'Economia
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Giancarlo Fisichella, pilòt italian de Formula 1
- 11 de febrièr - Varg Vikernes, musician norvegian (Burzum)
- 10 de març - Eva Herzigová, modèl chèca
- 1 de junh - Heidi Klum, modèl alemanda
- 22 de julhet - Rufus Wainwright, cantaire canadian-american
- 6 d'agost - Vera Farmiga, actritz americana
- 11 d'agost - Kristin Armstrong, ciclista americana
- 12 d'agost - Vanessa Matz, politiciana bèlga
- 24 d'agost - Inge de Bruijn, nataira neerlandesa
- 16 de setembre - Alexandr Vinokurov, ciclista de Cazacstan
- 7 d'octobre - Sami Hyypiä, fotbolaire finés
- 7 d'octobre - Grigol Mgaloblishvili, primièr ministre de Georgia
- 2 de decembre - Jan Ullrich, ciclista alemand
- 2 de decembre - Monica Seles, jogaira de tennis iogoslava
- Zhou Wei Hui, escrivana chinesa
- Tolosa, Lengadòc: Vanessa Alice Bensimon pus coneguda per lo sieu subernòm Miss Van, pintora installada a Barcelona, Catalonha.
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Eleazar López Contreras, president de Veneçuèla (n. 1883)
- 22 de genièr - Lyndon B. Johnson, president dels Estats Units (n. 1908)
- 23 de genièr - Kid Ory, trombonista american (n. 1886)
- 31 de genièr - Ragnar Anton Kittil Frisch, economista norvegian, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 11 de febrièr - Johannes Hans Daniel Jensen, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1907)
- 16 de febrièr - Francisco Caamaño, president de facto de la Republica Dominicana (n. 1932)
- 17 de febrièr - Pixinguinha, compositor e musician brasilièr (n. 1897)
- 23 de febrièr - Dickinson W. Richards, mètge american, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 6 de març - Pearl S. Buck, escrivana american, Prèmi Nobel (n. 1892)
- 8 d'abril - Pablo Picasso, pintor espanhòl (n. 1881)
- 21 d'abril - Arthur William Fadden, primièr ministre d'Austràlia (n. 1894)
- 20 de julhet - Bruce Lee, actor chinés-american (n. 1940)
- 22 de julhet - Max Aub, escrivan valencian (n. 1903)
- 24 de julhet - Konstantinos Dovas, primièr ministre de Grècia (n. 1898)
- 25 de julhet - Louis Saint-Laurent, primièr ministre de Canadà (n. 1882)
- 26 de julhet - Konstantinos Georgakopulos, primièr ministre de Grècia (n. 1890)
- 1 d'agost - Walter Ulbricht, òme politic d'Alemanha Orientala (n. 1893)
- 6 d'agost - Fulgencio Batista, president de Cuba (n. 1901)
- 8 d'agost - Vilhelm Moberg, escrivan suedés (n. 1898)
- 11 d'agost - Karl Ziegler, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1898)
- 12 d'agost - Walter Rudolf Hess, fisiològ soís, Prèmi Nobel (n. 1881)
- 16 d'agost - Selman Waksman, bioquimista ucraïnés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 2 de setembre - J. R. R. Tolkien, escrivan anglés (n. 1892)
- 11 de setembre - Salvador Allende, president de Chile (n. 1908)
- 15 de setembre - Gustau VI Adòlf, rei de Suècia (n. 1882)
- 16 de setembre - Víctor Jara, cantaire e poèta chilian (n. 1932)
- 23 de setembre - Pablo Neruda, poèta chilian (n. 1904)
- 28 de setembre - Ferrand Rainaud, actor comic francés (n. 1926)
- 2 d'octobre - Paavo Nurmi, atlèta finlandés (n. 1897)
- 16 d'octobre - Gene Krupa, musician american de jazz (n. 1909)
- 22 d'octobre - Pau Casals, violoncelista catalan (n. 1876)
- 25 d'octobre - Abebe Bikila, atlèta etiopian (n. 1932)
- 27 d'octobre - Otilio Ulate Blanco, president de Mexic (n. 1891)
- 11 de novembre - Artturi Ilmari Virtanen, quimista finlandés, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 1 de decembre - David Ben-Gurion, primièr ministre d'Israèl (n. 1886)
- 3 de decembre - Adolfo Ruiz Cortines, president de Mexic (n. 1890)
- 20 de decembre - Luis Carrero Blanco, primièr ministre espanhòl (n. 1904)
- 25 de decembre - İsmet İnönü, primièr ministre de Turquia (n. 1884)
- (jorn desconegut) - Leopoldo Bard, mètge e politician argentin (n. 1893)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Leo Esaki, Ivar Giaever, Brian David Josephson
- Prèmi Nobel de Quimia : Ernst Otto Fischer, Geoffrey Wilkinson
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Karl von Frisch, Konrad Lorenz, Nikolaas Tinbergen
- Prèmi Nobel de Literatura : Patrick White
- Prèmi Nobel de la Patz : Henry Kissinger, Lê Đức Thọ
- Economia : Wassily Leontief
_NOTOC_
- ↑ La situacion vertadiera dei fòrças egipcianas enceucladas es un subjècte de debat important car la posicion dei tropas israelianas infiltradas èra tanben malaisada.


text:
1615
Aquesta pagina concernís l'an 1615 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre lo clan Tokugawa e lo clan Toyotomi. Après sa revirada de l'annada precedenta (→ 1614), Tokugawa Ieyasu ordonèt la represa dau sètge d'Osaka que sei fortificacions resistiguèron tornarmai ais assauts. Aprofichant lo blocatge dei tropas Tokugawa a l'entorn de la vila, Toyotomi Hideyori organizèt una còntra-ofensiva que menèt a la batalha de Tennoji (3 de junh). Marcada per mai d'una error de comandament de part dei dos caps, aqueu combat s'acabèt per una desfacha totala dau clan Toyotomi e per lo suicidi de Toyotomi Hideyori. Lo castèu d'Osaka foguèt cremat per lei venceires e lo clan Toyotomi foguèt destruch eliminant un adversari important de l'òrdre Tokugawa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr (batejat) - Nicolas Fouquet, vescomte de Melun e de Vaux, òme d'estat francés (m. 1680)
- 15 de març - Innocenci XII, papa (m. 1700)
- Armand de Sillèga d'Atòs d'Auta Viela, mosquetari bearnés (m. 1648)


text:
Roybon
Nom desconegut en arpitan ( Roybon en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Luòc del bourg en l'anautita vallée de la Galaure
- Luòc sauvatge del abbaye
- Vast bòsc domaniale de Chambaran (Modèl:Nombre) : flore escàs, étangs
- Parc natural de Chambaran (Modèl:Nombre)
-
Fichier:Païsatge rural en ivèrn.JPG
Roybon, Scenari de Chambaran
- Site du bourg dans la haute vallée de la Galaure
- Site sauvage de l'abbaye
- Vaste forêt domaniale de Chambaran (Modèl:Nombre) : flore rare, étangs
- Parc naturel de Chambaran (Modèl:Nombre)
-
Fichier:Paysage rural en hiver.JPG
Roybon, Plateau de Chambaran


text:
Eridan (constellacion)
Eridan es une constellacion de l'emisfèri sud, situada prèp d'Orion, del Taure e de l'Idran mascle. Es la seisena constellacion del cèl de per sa grandor (1138 gras carrats), conten 300 estelas — que tres de magnitud inferiora a 3 — dispausada segon una longa linha sinuosa, coma un riu.
Amb sa grandor, es del meteis còp una constellacion eqüatoriala e circumpolara de l'emisfèri sud.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela constellacion de l'emisfèri austral deu son nom a un flume de la mitologia grèga. Seriá Pò o benlèu Ròse. Foguèt repertoriada pel primièr còp al siècle I ab.-C. per Ptolemèu, mas foguèt William Herschel que la repertorièt en 1783. Se terminava alara a Acamar.
Aquela constellacion d'Eridan ofrís la particularitat de presentar una zòna voida de tota galaxia sus un miliard d'annadas lutz, atal es lo pus grand « void » conegut dins l'univèrs[1].
L'istòria raconta que lo filh del Dieu solelh « Faeton » tombèt dins aquel flume e dempuèi aquel pòrta son nom. Las Eliadas, sòrres de Faeton, se rependèron en dolors e foguèron cambiadas en Pibols.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
Eridan se pòt pas gaire veire, e es de mal traçar. Sas doas estelas principalas son las doas extremitats:
- B Eri (Cursa) se situa als peses d'Orion, dins la zòna eqüatoriala.
- Achernar (a Eridani) es isolada e fòrça brilhanta, dins la zòna australa practicament polara.
- Forma de la constellacion
B Eri (Cursa) se situa a ~4° al nòrd de Rigel, lo pès Oèst d'Orion. Anant de B Eri (Cursa), lo riu corrís un pauc cap a l'oèst, dins una zòna ont se pòt subretot veire Y Eri (Zaurac), l'estela brilhanta (mag 3) a una vintena de gras OSO de Rigel. A partir de Zaurac, lo riu fa encara una vasta bocla fina al limit de la Balena, una vintena de gras pus a l'oèst, puèi torna cap a l'èst lo long d'una vasta cadena formada par t1 a t9 Eri. Tota la zona compresa dins aquela bocla nòrd aparten a la constellacion.
Apuèi la constellacion va de v1 e v2 Eri, un pichon parelh d'estelas sensiblament dins l'alinhament SO entre Rigel e las aurelhas de la Lèbre als peses d'Orion. Dins lo meteis alinhament, se pòt veire un pauc pus luènh v3 et v4 Eri, autre pichon parelh orientat sensiblament oèst-èst. En continuar cap al SO, i a un pichon triangle fòrça flac, format per f (sud) g (nòrd) e h (oèst) Eri. Aquel triangle marca lo limit entre la zona nòrd e la zona sud de la constellacion.
A partir d'aquel limit, lo riu corrís sensiblament cap al sud-oèst, fins a Achernar, entre las constellacions vesinas generalament flacas : lo Forn a l'oèst, puèi l Fènix que se vei mai ; costat èst lo Burin, e lo Relòtge.
- Alinhaments de longa distància
Achernar es un pòl important dins los alinhaments celèstes, d'ont van d'alinhaments fòrça nombroses.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Achernar (a Eridani)[modificar | modificar la font]
Achernar (a Eridani), de magnitud aparenta 0,46, es la 8ena estela pus brilhanta de la copòla celèsta. Son nom ven d'una frasa aràbia significant « l'embocadura del riu », çò que la caracteriza perfèitament perque termina l'extremitat sud de la constellacion. En consequéncia, se pòt jamai veire al delà de 30° de latitud nòrd e e se pòt veire melhor a partir dels tropics.
A 144 annadas lutz, Achernar es una estela fòrça cauda (que sa temperatura de superficia es prèp de 20 000 K, o 7 còps pus granda que la del Solelh.
Segon las observacions del VLT (Very Large Telescope), la rotacion seriá fòrça rapida (225 km/s a l'Eqüator), per aquò aquela es un ellipsoïde que son diamètre eqüatorial es lo doble del diamètre polar.
Acamar (θ Eridani)[modificar | modificar la font]
Acamar (θ Eridani) marquèt a l'origina la fin de la constellacion e son nom ven, coma aquel d'Achernar, d'una frasa aràbia significant la fin del riu. Se nomenèt tanben Achernar al Edat Mejana.
Es una estela dobla : θ1 Eridani es una giganta blava, θ² Eridani es una nana blava.
Autras estelas[modificar | modificar la font]
Zaurak (Y Eridani) es una giganta roja que son esclat real val 300 còps aquel del Solelh (magnitud absoluda : -1,19). Sa distància de 220 annadas lutz li balha una magnitud aparenta de 2,97. Rana (δ Eridani), un pauc pus freda que nòstra estela mas 2,7 còps pus brilhanta qu'aquela, es situada a 29,4 annadas lutz. Magnitud aparenta : 3,70 ; magnitud absoluda 3,74.
Per causa de sa grandor la constellacion, fòrça d'autras de sas estelas an un nom pròpri : Cursa (B Eridani), Zibal (Z Eridani), Beid (o1 Eridani) et Keid (o² Eridani), Angetenar (t² Eridani), Theemin (u² Eridani), Sceptrum (HR 1481) e Azha (n Eridani)
e Eridani es la 10ena estela plus pròche]] del Sistèma Solar e sembla fòrça lo Solelh. Possedís almens una planeta.
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
La constellacion d'Eridan conten la nebulosa planetària NGC 1535, alunhada de 2200 annadas lutz e de magnitud aparenta 9,60 e la Galaxia espirala NGC 1300, de tipe SBc, vista de 3/4 es de magnitud 10,8.
Una region del fons difús cosmologic situat dins la direccion d'aquela constellacion ten una fluctuacion de temperatura importanta. Es nomenada punt fred. Poiriá èsser una region amb pauc de galaxias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L. Rudnik et al, janvier 2008, p. 42.


text:
Polinesia
Polinesia (del grèc πoλύς "polus" manuna + vῆσoς "nēsos" illa) es una region d'Oceania, qu'amassa un grop de mai de 1000 illas localizadas al centre e al sud de l'Ocean Pacific.
Geograficament, Polinesia pòt èsser definida coma un triangle amb sos angles situats a Hawaii, Nòva Zelanda e a l'Illa de Pascas (Rapa Nui). L'autre grop principal d'illas situadas dins lo triangle polinesian son Samoa, Tònga, la cadena d'illas divèrsas que forman las Illas Cook e la Polinesia Francesa. Niue es una illa estat isolada al centre de Polinesia.


text:
Verge del Pilar
La Verge del Pilar (en aragonés Virchen d'o Pilar e en castelhan Virgen del Pilar, çò qui vòu díser Verge deu pialar ), considerada com Patrona de l'Ispanitat, qu'ei venerada dens la basilica de Zaragoza a la quau e da lo son non.
Legenda[modificar | modificar la font]
Segon un codèx Moralia in Job deu Papa Gregòri I lo Gran (deu sègle XIII), aquesta verge que seré apareishuda lo 2 de genèr de l'an 39 en carn mortau a l'apòstol Sent Jacme lo Màger, suber lo medish pialar suu quau b'ei enqüera quilhada uei lo dia e domandant qu'un temple e hosse bastit ací entà qu'i hore venerada dinc a la fin deu mòn.
Dats arqueologics[modificar | modificar la font]
Los cavaments que revelan la superposicion istorica d'ua capèra visigotica, d'ua glèisa romanica, d'ua auta gotica e, fin finala, de l'actuau basilica barròca. Lo tresaur d'aquesta darrèra qu'ostenda un olifan, darrèra resta deu gran vescomte bearnés Gaston IV lo Crotzat, conquestaire de Zaragoza e mort en crotzada en Espanha.
Culte[modificar | modificar la font]
Lo 2 de genèr que's celèbra l'aparicion de la Verge mentre qui lo 12 d'octobre qu'ei la hesta deu Pialar e lo 20 de mai qu'ei lo dia deu coronament canonic. Per aquesta rason, lo 2, 12 e 20 de cada mes, la Verge qu'ei presentada shens lo son màntol, en bèth deshair véder atau lo tribal d'orfebreria deu pialar.


text:
Associated Press
Associated Press (AP) es una agéncia de premsa mondiala e generalista que lo sèti es als Estats Units d'America. Creada en 1846, es una de las mai ancianas cooperativas del mond. A 145 oficis als EUA e 95 dins 72 autres païses. Compta mai 4 000 emplegats que 3 000 jornalistas. Los seus reportatges son publicats en cinc lengas: l'anglés, lo francés, l'italian, l'alemand e l'espanhòl. En 2009, l'AP possèda lo malhum de fotografia numericas mai avançat de l'industria, un servici de novèlas continuas 24 òras per jorn, un servici de novèlas televisadas naut de gama e mai grand malhum de radios dels EUA[1].
referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Lise Boily,  Conjuguer avec les médias, Les défits inédits du relationniste, Presses Université Laval, 211Modèl:Nb p.