text:
Rettel
Rettel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Rotila Es plan una appellation anciana de Rettel doncas qu'a testificat dempuèi 620 per « Valla Rotovallum » (anals de Trèvas). Mas se lududes coneis d'unes autres noms, approchants en efièch, tales #que Ruttila en 1218. La creacion del coan de Rettel remontariá a l'an 800, i auriá #èsser fondat segon la volontat d'una de la sœurs de Charlemagne, Effetia, en residéncia a Anautita-Kontz. Es possible que lo vilatge s'i siá bastit pichon a pichon a l'entorn d'una amplària domeni. Mas aquel i aviá segurament ja #èsser ocupat per endavant pels Romains, #que s'establissián en las planas. Après i aver #èsser la possession de las Bénédictins, lo coan #passar a las mans de las Chartreux de Marienfloss en 1431. La chartreuse de Rettel a #èsser bastida sus un modèl prèp d'aquela de Bosserville près de Nancy, suls bòrds de la Moselle. Es lo periòde n'aparència, segon l'istòria modèrna, la mai importanta e la mai rica n'eveniments. Las guèrras e los incendis successius an contribuit a trabalhs de reconstruction constants.
Rotila est bien une appellation ancienne de Rettel puisqu’elle est attestée dès 620 par « Valla Rotovallum » (annales de Trêves). Mais on lui connaît d’autres noms, approchants certes, tels que Ruttila en 1218. La création du couvent de Rettel remonterait à l’an 800, il aurait été fondé selon la volonté d’une des sœurs de Charlemagne, Effetia, en résidence à Haute-Kontz. Il est possible que le village se soit construit petit à petit autour d’un large domaine. Mais celui-ci avait certainement déjà été occupé auparavant par les Romains, qui s’établissaient dans les plaines. Après avoir été la possession des Bénédictins, le couvent passa aux mains des Chartreux de Marienfloss en 1431. La chartreuse de Rettel a été construite sur un modèle proche de celle de Bosserville près de Nancy, sur les bords de la Moselle. C’est la période en apparence, selon l’histoire moderne, la plus importante et la plus riche en événements. Les guerres et les incendies successifs ont contribué à des travaux de reconstruction constants.


c: text/html

text:
Guèrra dei Canonieras
La Guèrra dei Canonieras se debanèt de 1807 a 1814 entre Danemarc Norvègia e lo Reiaume Unit. Fa partida dei Guèrras Napoleonencas e foguèt entraïnada per leis atacas britanicas còntra la flòta danesa. D'efècte, Danemarc, inicialament neutre dins lo conflicte, aviá una flòta importanta que representava una menaça per Londres dins lo cas de sa captura per lei Francés. Lei Britanics ataquèron donc dos còps Copenaga per destrurre aquela flòta causant un conflicte lòng entre lei naviris britanics e la flòta novèla de Danemarc magerament formada de canonieras que la produccion èra rapida e simpla. Aqueu tipe de naviri èra leugier e capable de secutar lei convòis marchands britanics mai podiá gaire s'opausar ais unitas militaras importantas coma lei fregatas o lei vaissèu de linha. Ansin, maugrat d'escaramochas regularas entre Danés e Britanics, la supremàcia navala britanica foguèt jamai menaçada e, au contrari, lei darriers naviris importants de Danemarc foguèron pauc a pauc destruchs entre 1807 e 1812.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Guèrra de la Premiera Coalicion.
- Guèrra de la Segonda Coalicion.
- Guèrra de la Tresena Coalicion.
- Guèrra de la Quatrena Coalicion.
- Guèrra de la Cinquena Coalicion.
- Guèrra de la Seisena Coalicion.
- Guèrra de la Setena Coalicion.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1952
Aquesta pagina concernís l'an 1952 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 28 de mai - Manifestacion comunista a París a l'ocasion de l'arribada del novèl comandant en cap de l'OTAN.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 6 de heurèr : La princessa Elizabeth Alexandra Mary puja suu tròne deu Reiaume Unit e deu Commonwealth e pren lo nom d'Elisabeta II deu Reiaume Unit.
- 21 de març - Las doas ultimas aplicacions de la pena de mòrt als Païses Basses.
- 23 de julhet - Creacion de la Comunitat europèa del carbon e de l'acièr, amb las participacions de França, Itàlia, Alemanha Occidentala, Belgica, Païses Basses e Luxemborg.
Turquia[modificar | modificar la font]
Intrada dau país au sen de l'OTAN.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Explosion de la premiera bomba H estatsunidenca (31 d'octòbre). Aquò èra destinat a mantenir l'avança estatsunidenca en matèria d'armaments nuclears mai leis autrei poissanças majoras de la planeta comblèron rapidament son retard (URSS en 1953, Reiaume Unit en 1957, China en 1967 e França en 1968).
Mond[modificar | modificar la font]
- 21 de març - Kwame Nkrumah es elegit primièr ministre de la Còsta d'Aur (actualament, Ghana)
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera explosion d'una bomba H per leis Estats Units d'America (31 d'octòbre).
Arqueologia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la tomba dau rèi maia K'inich Janaab' Pakal Ièr.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion de l'ecografia, aplicacion dau principi dau sonar au còrs uman, per l'Estatsunidenc John Wild (1914-2009).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Indulis Emsis, primièr ministre d'Estònia
- 9 de genièr - Marek Belka, primièr ministre de Polonha
- 14 de genièr - Călin Popescu-Tăriceanu, primièr ministre de Romania
- 17 de genièr - Ryuichi Sakamoto, compositor japonés
- 21 de genièr - Marie-Arlette Carlotti, politiciana francesa
- 28 de genièr - Jean-Louis Murat, cantaire e compositor francés
- 1 de febrièr - Roger Y. Tsien, bioquimista american, Prèmi Nobel
- 2 de febrièr - Christiane Taubira, politiciana francesa
- 2 de febrièr - Park Geun-hye, presidenta de la Corèa del Sud
- 10 de febrièr - Lee Hsien Loong, primièr ministre de Singapor
- 19 de febrièr - Danilo Türk, president d'Eslovènia
- 11 de març - Ricardo Martinelli, president de Panamà
- 11 de març - Douglas Adams, escrivan britanic
- 24 de març - Quim Monzó, romancièr catalan
- 9 d'abril - Michel Sapin, politician francés
- 10 d'abril - Steven Seagal, actor american
- 23 d'abril - Narada Michael Walden, compositor e cantaire american
- 14 de mai - David Byrne, musician e compositor escocés (Talking Heads)
- 14 de mai - Robert Zemeckis, director de cinèma american
- 25 de mai - Petar Stoyanov, president de Bulgaria
- 4 de junh - Bronisław Komorowski, president de Polonha
- 7 de junh - Orhan Pamuk, escrivan turc, Prèmi Nobel de Literatura en 2006
- 11 de junh - Anote Tong, president de Kiribati
- 16 de junh - Georgios Papandreou, politician grèc
- 18 de junh - Isabella Rossellini, actritz italiana
- 19 de junh - Jérôme Cahuzac, politician francés
- 20 de junh - John Goodman, actor american
- 1 de julhet - Dan Aykroyd, actor american
- 1 de julhet - Thomas Yayi Boni, president de Benin
- 2 de julhet - Ahmed Ouyahia, primièr ministre d'Argeria
- 4 de julhet - Álvaro Uribe Vélez, president de Colómbia
- 12 de julhet - Irina Bokova, politiciana bulgara
- 18 de julhet - Jean-Christophe Rufin, mètge, istorian, escrivan e diplomata francés
- 21 de julhet - Robin Williams, actor american
- 1 d'agost - Zoran Đinđić, politician sèrbe (m. 2003)
- 4 d'agost - Estanislau da Silva, primièr ministre de Èst Timor
- 17 d'agost - Nelson Piquet, pilòt brasilièr de Formula 1
- 17 d'agost - Guillermo Vilas, jogaire de tennis argentin
- 18 d'agost - Patrick Swayze, actor american (m. 2009)
- 21 d'agost - Joe Strummer, musician anglés (The Clash) (m. 2002)
- 21 d'agost - Jiří Paroubek, president de la Republica Chèca
- 24 d'agost - Linton Kwesi Johnson, musician jamaican
- 26 d'agost - Michael Jeter, actor american (m. 2003)
- 2 de setembre - Jimmy Connors, jogaire de tennis american
- 16 de setembre - Fatos Nano, primièr ministre d'Albania
- 18 de setembre - Dee Dee Ramone, musician american (The Ramones) (m. 2004)
- 20 de setembre - Manuel Zelaya, president d'Honduras
- 25 de setembre - Christopher Reeve, actor e activista american (m. 2004)
- 7 d'octobre - Vladimir Putin, president de Russia
- 22 d'octobre - Jeff Goldblum, actor american
- 5 de novembre - Teresa Rabal, cantaira e actritz espanhòla
- 9 de novembre - Jack W. Szostak, biològ american, Prèmi Nobel
- 24 de novembre - Ulrich Seidl, realizator austriac
- 26 de decembre - Alyksandr Ankvab, president d'Abcazia
- Pierre Camani, politician occitan
- Idriss Déby Itno, president de Chad
- Venkatraman Ramakrishnan, biològ indian, Prèmi Nobel
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Curly Howard, actor de comèdias american (n. 1903)
- 18 de genièr - Jonas Staugaitis, president de Lituània (n. 1868)
- 25 de genièr - Sveinn Björnsson, president d'Islàndia (n. 1881)
- 6 de febrièr - Rei Jòrdi VI del Reialme Unit (n. 1895)
- 12 de febrièr - Enrique Jardiel Poncela, escrivan de lenga espanhòla (n. 1901)
- 19 de febrièr - Knut Hamsun, escrivan norvegian, Prèmi Nobel de literatura (n. 1859)
- 22 de febrièr - Kaarlo Juho Ståhlberg, 1èr president de Finlàndia (n. 1863)
- 5 de març - Charles Scott Sherrington, fisiologista anglés, Prèmi Nobel (n. 1857)
- 13 de març - Johan Nygaardsvold, primièr ministre de Norvègia (n. 1879)
- 22 de març - Don Stephen Senanayake, primièr ministre de Ceilan (n. 1884)
- 1 de junh - John Dewey, filosòf nòrd-american (n. 1859)
- 6 de mai - Maria Montessori, pedagoga e mètge italiana (n. 1870)
- 21 de julhet - Pedro Lascuráin Paredes, president de Mexic (n. 1856)
- 26 de julhet - Eva Perón, femna del president d'Argentina Juan Domingo Perón (n.1919)
- 22 d'agost - Filadèlfa de Gerda, poetessa bigordana (n. 1871)
- 29 de setembre - George Santayana, escrivan e filosòf espanhòl (n. 1863)
- 8 d'octobre - Arturo Rawson, president d'Argentina (n. 1885)
- 9 de novembre - Chaim Weizmann, primièr president d'Israèl (n. 1874)
- 18 de novembre - Paul Éluard, poèta francés (n. 1895)
- Pau Vezian, felibre (n. 1869)


text:
Règla D'Hondt
La règla D'Hondt es un sistèma qu'inventèt lo matematician e avocat belga Victor D'Hondt en 1878 per repartir los sètis dins un sistèma de representacion proporcionala plurinominal de partits. Lo metòde s'utiliza entre autres païses Argentina, Àustria, Belgica, Brasil, Bulgaria, Chequia, Chile, Colómbia, Croàcia, Eslovènia, Espanha, Finlàndia, Guatemala, Irlanda, Israèl, Japon, Païses Basses, Paraguai, Polonha, Portugal, Soïssa, Turquia o Veneçuela, e dins qualques païses europèus pas que per las eleccions al Parlament Europèu. Aquel metòde es mai proporcional qu'el metòde Sainte-Laguë, que favoriza los partits mai pichons. Sovent s'utiliza la règla D'Hondt modificada, que sonque se distribuís los sètis als partits que capitèron un percentatge determinat de vòtes, nominat barrièra electorala.[1]
Somari
Exemple de foncionament de la règla modificada[modificar | modificar la font]
Per explicar lo foncionament de la règla, imaginam una circonscripcion electorala que deu causir uèit diputats, e que los resultats de las eleccions seguisson la taula seguenta:
Prenèm pas en compte las candidaturas que capitèron pas la barrièra electorala. Lo percentatge de vòtes necessari variá segon lo país: en Espanha es 3%, en Israèl es 2% e en Turquia 10%. Dins aquel exemple, i aguèt 267 500 vòtes. Una barrièra de 3% supausa 8025 vòtes, e coma los partits D e E no capitèron pas, demòran exclusits de la reparticion dels sètis.
Aprèp, s'ordona del major al menor, dins una colomna, las chifras de vòtes obtenguts per las autras candidaturas. Se dividís lo nombre de vòtes obtinguts per cada candidatura per 1, 2, 3, eca, fins a un nombre egal al sètis assignats a la circonscripcion, dins aquel cas uèit. Amb aquela taula s'atribuisson los sètis a las candidaturas qu'obtenon los pus grands quocients per òrdre descreissent.
Quand dos quocients correspondents a de candidaturas distintas son egals, lo sèti s'atribuirà a aquela qu'aurà obtengut lo nombre mai grand dels vòtes totals. Se i a doas candidaturas amb lo meteis nombre total de vòtes, generalament se resòlv per tiratge al sòrt.
Dins qualques païses se permeton pas las coalicions unissent sos vòtes per ne far lo calcul, alara dins fòrça païses, per defugir aquel problèma, los partits pichons ja se presentan a las eleccions amb una lista unica per aver mai de possibilitats de passar la barrièra electorala.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Friedrich Pukelsheim, Seat bias formulas in proportional representation systems, ed: 4th ecpr General Conference [1] 2007 }}


text:
Conlie
Conlie es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Conlie Es a 22 km al nòrd-oèst del Mans.
Conlie est à 22 km au nord-ouest du Mans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vèrs 1795, Conlie (1 185 abitants l'an 1793) absorbeix Verniette (167 abitants)[1], Al sud-oèst de lo sieu territòri.
Un episòdi en marcant de Conlie #èsser aquel del camp que # dels milièrs de volontaris bretons aguèron condusit al moment de la guèrra franco-prussienne de 1870-1871, en l'objectiu d'i far las siás classas. Per manca de mejans, o de paur d'un « perilh chouan », aqueles soldats pas #recebre jamai ni l'equipa, ni la formacion necessària al combat. Qualqu'uns de dintratz eles #èsser totun enviats al combat, mas gaireben désarmés.
A la sortida de la Segonda Guèrra mondiala, Conlie a liberat la Mois invalide (d'agost)M.
Vers 1795, Conlie (1 185 habitants en 1793) absorbe Verniette (167 habitants)[1], au sud-ouest de son territoire.
Un épisode marquant de Conlie fut celui du camp dans lequel des milliers de volontaires bretons furent conduits au moment de la guerre franco-prussienne de 1870-1871, dans le but d'y faire leurs classes. Par manque de moyens, ou de peur d'un « péril chouan », ces soldats ne reçurent jamais ni l'équipement, ni la formation nécessaire au combat. Certains d'entre eux furent toutefois envoyés au combat, mais presque désarmés.
À l'issue de la Seconde Guerre mondiale, Conlie est libéré le Mois invalide (août)M.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 16 d'agost 2010 e ficha ligada (Verniette).


text:
Tractat dels Pirenèus
Lo Tractat dels Pirenèus (var.Tractat daus/deus Pirenèus) o Patz dels Pirenèus foguèt signat lo 9 de novembre de 1659, pels representants de Felip IV d'Espanha e III d'Aragon, Luis de Haro e Pedro Coloma, e aqueles de Loís XIV de França, Cardenal Mazarino e Hugues de Lionne, sus l'illa dels Faisans (sul riu Bidasoa, als tèrmes del Bascoat Nòrd), e atal acaba lo litigi de la Guèrra de Trenta Ans. Una de las consequéncias d'aquel tractat foguèt l'attribucion a França del comtat del Rosselhon e una partida del de la Cerdanha [1] e a Espanha de la Val d'Aran.
Antecedents[modificar | modificar la font]
França dintrèt dins la Guèrra de Trenta Ans aprèp las victòrias espanhòlas contra las revòltats neerlandesas, en 1620, e contra los suedeses a Nördlingen, en 1634. En 1640, França comencèt a intervenir dins la politica espanhòla, se posicionant en favor de Catalonha dins la Guèrra dels Segadors, alara qu'Espanha sosteniá la Guèrra de la Fronda en 1648. Dins las negociacions de la Patz de Vestfàlia, en 1648, França ganhèt los territòris d'Alsàcia e de Lorena copan atal a Espanha l'accès als Païses Basses, aquò provoquèt una la guèrra dubèrta entre França e Espanha.
Aprèp 10 ans de guèrra, França, aligada amb Anglatèrra, ganhèt la batalha de las Dunas, en 1658, e signèt la patz en 1659.
Las negociacions[modificar | modificar la font]
Dins las negociacions per delimitar la frontièra, Luis de Haro, nebot del comte Duc d'Olivares e representant de Felip IV, temptèt de conservar los comtats de Rosselhon e Cerdanha dins la corona. Los negociaires franceses presentèron una linha frontièra fòrça favorabla als seus interèsses, alara que los representants castelhans, ignorants las caracteristicas e costumas d'aqueles defendèron las posicions de Flandra abans de conservar l'unitat territoriala del Principat.
Lo tractat establiguèt que, del comtat de Cerdanha, serián cedits trenta tres vilatges a França. Aqueles foguèron definits en 1660 a la Conferéncia de Ceret e lo Tractat de Llívia delimita definitivament la frontièra nòva entre los territòris de las doas coronas.
Al final, la corona francesa ganhèt los territòris del comtat de Rosselhon (que compren Vallespir, Conflent e Capcir) e la mitat de Cerdanha; Artés, Luxemborg e Flandra. La frontièra amb la corona espanhòla se fixèt doncas fixar mai o mens lo trescòl dels Pirenèus, levat l'enclava de Llívia, e tota la part nòrd-catalana. Los franceses tornèron a Espanha lo Charolais e las conquèstas d'Itàlia.
Lo tractat tanben prevei lo maridatge de Loís XIV de França e Maria Terèsa d'Àustria. Maria Terèsa deguèt renonciar als seus dreches al tròn d'Espanha, en escambi d'una compensacion financièra. Aquela compensacion foguèt pas pagada e foguèt un dels factors que menèron a la Guèrra de Succession Espanhòla, en 1702.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sapiens Sílvia Marimon, Catalunya esquerdada, Barcelona, ed Sàpiens núm. 72, oct 2008 p. 42-45
Bibliografia[modificar | modificar la font]
(ca)* Èrika Serna i Coba, "Aproximació a l'estudi del Tractat dels Pirineus: les conferències de Figueres (1660-1666)", Annals de l'Institut d'Estudis Empordanesos, 21 (1988), 111-134. (ca)* Conselh de la Vila de Puigcerdà del 7 d’agost de 1659 a la Bibliotèca Comtat de Cerdanha


text:
63
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 63 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Naissença d'una filha de Neron e de Popea. Pasmens, l'enfant moriguèt après solament quatre mes.
En Orient, lei negociacions entre Neron e Vologès Ièr permetèron de restablir la patz entre lei dos empèris. Lo fraire de Vologès, Tiridate, venguèt tornarmai rèi d'Armenia mai son coronament se debanèt a Roma sota la direccion de Neron. Aqueu succès diplomatic de Neron li permetèt de gardar una influéncia importanta en Armenia e s'assegurar la patz dins la region fins a 114. Li donèt tanben una gròssa popularitat dins lei províncias orientalas de l'Empèri que reagiguèron amb ostilitat a sa mòrt en 68.


text:
Raj Britanic
Lo Raj Britanic es un tèrme non oficiau que designa lo periòde de dominacion coloniala britanica sus lo soscontinent indian (Índia Britanica e principats mai o mens autonòms). Durèt de la fin dau sègle XVIII a 1947. A partir de 1858, lo poder foguèt transferit de la Companha Anglesa deis Índias Orientalas au govèrn britanic e se formèt l'Empèri deis Índias que son cap èra lo sobeiran britanic. Pauc a pauc, leis autoritats localas, contraròtladas per de Britanics e d'elèits localas, foguèron en carga de la gestion dei vilas, de la policía e de l'organizacion de l'Armada deis Índias Britanicas que participèt ai dos conflictes mondiaus.


text:
Taula periodica
La taula periodica deis elements es una disposicion tabulara deis elements quimics, ordenats per numèro atomic creissent.
Somari
Taula periodica[modificar | modificar la font]
D'aquesta maniera, s'agropa leis elements en blòts, grops (colomnas) e periòdes (renguieras) amb de proprietats fisicas e quimicas similaras. En generau, leis elements se pòdon dividir en metaus (part inferiora senèstra de la taula) e non-metaus (part superiora drecha), amb lei semimetaus au mitan. Un cas a despart es aqueu dei gas nòbles, que se situan dins la colomna pus a drecha (grop 18).
La primiera taula periodica modèrna foguèt concebuda simultaneament per Lothar Meyer e Dmitrii Ivanovich Mendeleiev.
La figura seguenta es una taula periodica modèrna amb leis elements quimics coneguts.
Proprietats periodicas[modificar | modificar la font]
- Rai atomic: distància entre lo nuclèu e leis electrons extèrnes.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, e en avent lo meteis nivèu, demenís a dicha qu'Z aumenta, a causa de la traccion.
- Volum atomic: espaci qu'ocupa un atòm.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde se passa la meteissa causa qu'amb lo rai, valent a dire: demenís a dicha qu'Z aumenta, a causa de la traccion.
- Energia (potenciala) d'ionizacion: energia que cau administrar a un atòm en estat gasós per li derrabar un electron. Un a cha un, a cada còp es pus malaisat.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Electroafinitat (afinitat electronica): energia que pèrd un atòm en estat gasós quand ganha un electron e deven un anion. Lei gas nòbles i intran pas.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Electronegativitat: tendéncia a capturar d'electrons, per leis atòms d'un element determinat.
- Dins un grop, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Dins un periòde, aumenta a dicha qu'Z aumenta.
- Caractèr metallic e non metallic:
- Metau: energia d'ionizacion bassa, electroafinitat bassa e electronegativitat bassa.
- Non-metau: energia d'ionizacion auta, electroafinitat auta e electronegativitat auta.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- EQTabla Taula periodica amb informacion en catalan, imatges e ressorsas.
- Webelements: Informacion (en anglés) subre totei leis elements de la taula periodica
- Lista deis elements e traduccion en lengas divèrsas
- Edu365 elements quimics Pagina web amb informacion subre totei leis elements e informacion generala subre leis elements (en catalan).


text:
Lokunole
Lokunole en breton ( Locunolé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Locunolé Es una pichona municipalitat #que lo bourg n'a situat a un pauc mens de 10 km de Quimperlé. Lo cors del Ellé llom lo territòri communal e lo sieu traçat servís de frontièra naturala amb las municipalitats vesinas de Guilligomarc'h e Arzano.
Locunolé Es sustot réputé pel luòc espectacular de las ròcas del diable ont lo riu Ellé se faufile dintre d'enòrmes rochers educats pel érosion. Aquel luòc de granda reputacion, acuèlh regularament competicions de canoë-kayak de categorias nacionalas e internacionalas.
Locunolé est une petite commune dont le bourg est situé à un peu moins de 10 km de Quimperlé. Le cours de l'Ellé longe le territoire communal et son tracé sert de frontière naturelle avec les communes voisines de Guilligomarc'h et Arzano.
Locunolé est surtout réputé pour le site spectaculaire des roches du diable où la rivière Ellé se faufile entre d'énormes rochers polis par l'érosion. Ce site de grande renommée, accueille régulièrement des compétitions de canoë-kayak de catégories nationales et internationales.
Istòria[modificar | modificar la font]
- XVIIen
1667: Locunolé, fins alavetz simple prieuré en dependent de Roma, a erigit en parròquia en dependent del diocèse de Kemper.
- XVIIIen
l'an 1790, Locunolé a erigit en municipalitat e ligat al departament del Morbihan nouvellement creat.
- XIXen
l'an 1801, lo Concordat ne fa una parròquia del diocèse de Vannes. Los sacerdòts en fasent defècte, la parròquia a annexat a Meslan cap a 1812 a de contunh erigit en succursale del Faouët l'an 1820.
Per decrèt del 4 d'abril de 1857, la municipalitat de Locunolé a ligat al Finistère. Locunolé, Constituida unicament de 7 pòbles annèxes 20 pòbles de Querrien per poder venir una parròquia de plen exercici. La superficie de la municipalitat passa aital de 605 ectaras[1] a 1678 ectaras. Los pòbles transferits formavan d'endavant un quartièr de Querrien del nom de Coat ar Aiçò hrann. Se sonan : Cosquer, Santa Gertrude, L'Isla Gourlay, Kernon, Bélénou, Kerduan, Kerdonars, Lo Grannec, Ty Danigou, Molin Mohot, Kereven, Lonjou, Mongariou, Méné Blòc'h, Ty Nadan, Kerrouarch, Carlay, La Villeneuve e Kerret. Una vièlha expression en lenga bretonne parlanta de la ancià Locunolé disiá : « E Nikinolé e oa diou vilin, seiz ker hag eur maner.» Es a dire a Locunolé i a dos molins, sèt pòbles e un solar.
Lo 13 de mai de 1867 #èsser béni la primièra pèira de l'actuala glèisa paroissiale e lo 25 de mai de 1869 aquela i aguèt consagrat. A #èsser bastida sus la localizacion de la anciana #que ne demòra pas mai que lo campanal e las fonts-baptismaux. Lo campanal pòrta la data de 1671 amb l'inscripcion seguenta : VENERABLE E DISCRÈT MESSIRE Pàg. CADIC RECTEUR.
- XVIIen
1667: Locunolé, jusqu'alors simple prieuré dépendant de Rome, est érigé en paroisse dépendant du diocèse de Quimper.
- XVIIIen
En 1790, Locunolé est érigé en commune et rattaché au département du Morbihan nouvellement créé.
- XIXen
En 1801, le Concordat en fait une paroisse du diocèse de Vannes. Les prêtres faisant défaut, la paroisse est annexée à Meslan vers 1812 puis est érigée en succursale du Faouët en 1820.
Par décret du 4 avril 1857, la commune de Locunolé est rattachée au Finistère. Locunolé, constituée uniquement de 7 villages annexe 20 villages de Querrien pour pouvoir devenir une paroisse de plein exercice. La superficie de la commune passe ainsi de 605 hectares[2] à 1678 hectares. Les villages transférés formaient auparavant un quartier de Querrien du nom de Coat ar C'hrann. Ils s'appellent : Cosquer, Sainte Gertrude, L'Île Gourlay, Kernon, Bélénou, Kerduan, Kerdonars, Le Grannec, Ty Danigou, Moulin Mohot, Kereven, Lonjou, Mongariou, Méné Bloc'h, Ty Nadan, Kerrouarch, Carlay, La Villeneuve et Kerret. Une vieille expression en langue bretonne parlant de l'ancien Locunolé disait : « E Nikinolé e oa diou vilin, seiz ker hag eur maner.» c'est à dire à Locunolé il y a deux moulins, sept villages et un manoir.
Le 13 mai 1867 fut béni la première pierre de l'actuelle église paroissiale et le 25 mai 1869 celle-ci fut consacrée. Elle a été construite sur l'emplacement de l'ancienne dont il ne reste que le clocher et les fonts-baptismaux. Le clocher porte la date de 1671 avec l'inscription suivante : VENERABLE ET DISCRET MESSIRE P. CADIC RECTEUR.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ diccionari istoric e géographique de la província de Bretanha per Jean Ogée, nòva edicion, tome 1
- ↑ dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne par Jean Ogée, nouvelle édition, tome 1


text:
817
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 817 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Revòuta d'Ibrahim ben al-Mahdi, fiu dau califa Al-Mahdi e fiu ainat dau califa Harun ar-Rachid, que se proclamèt califa a Bagdad lo 24 de julhet. Una partida de l'armada, inquieta dau raprochament dau califa Al-Mamun ambé lo chiisme, lo sostenguèt e conquistèt la vila de Kufa. Ibrahim deguèt alora negociar ambé lei soudats lo pagament d'una sòlda excepcionala. En parallèl, de kharigistas se revoutèron dins la region de Sawad mai lo movement i foguèt finalament contengut per lo califa novèu. Pasmens, deguèt tanben faciar la reaccion dau califa Al-Mamun qu'organizèt sa repòsta dins la region de Merv.


text:
Ajuda:Pagina d'utilizaire
Atencion : Aquesta pagina es pas vòstra pagina personala ; aquesta es accessibla en clicant sul ligam a vòstre nom, tot en naut.
Se vòstre nom d'utilizaire es Daquòs, alara :
- vòstra pagina d'utilizaire es la pagina Utilizaire:Daquòs ;
- vòstra pagina de discussion es la pagina Discussion Utilizaire:Daquòs ;
- vòstras sospaginas d'utilizaire seràn de la forma :
- Vòstre Espaci d'utilizaire es l'ensemble de çò que precedís.
Somari
Cossí concebre mas paginas personalas ?[modificar | modificar la font]
Vòstra fòto, vòstre nom vertadièr, vòstra adreça de corrièr electronic, vòstras coordenadas de messatjariá instantanèa, vòstra situacion geografica, vòstres domenis d'interès o de competéncia, vòstres gosts (e desgosts), vòstra adreça web o autras contribucions sus la tela constituisson de bons elements qu'utilizaretz segon vòstres imperatius en matèria de proteccion de la vida privada. Aquesta presentacion se pòt far amb l'ajuda de pichons quadres illustrats, apelats Boita d'utilizaire, cada boita portant una precision. Vejatz Modèls/Espaci_Utilizaire.
Podètz emplegar tanben vòstras paginas personalas per vos ajudar a utilizar Wikipèdia pus eficaçament :
- lista de prètzfaches
- estat de vòstras òbras
- mèmos
- ligams utils
- e a mai nauc de sabla personal pr'amor de realizar tests e experiéncias en matèria d'edicion wikipediana.
Tanben es l'endrech
- ont podètz far conéisser vòstras activitats sus Wikipèdia
- ont se pòdon publicar vòstras idèas sus l'enciclopèdia liura
- ont indicar vòstres projèctes actuals
- ont fargar un jornal de vòstras activitats de Wikipedian
- ont formular de remarcas generalas sul foncionament de la Wikipèdia e de la comunautat qu'abriga, sus sos aspèctes socials, politics o filosofics.
Es aicí tanben que nos daissaretz un messatge se pensatz de vos alunhar un momenton.
Pensatz de pimentar vòstra pagina d'un trach d'umor, d'una citacion, de qualques ligams puntant sus vòstres articles o imatges favorits: es tanben un biais de suggerir cèrts traches de vòstra personalitat e un exercici que nos permet de nos conéisser melhor.
En cas que, per quina rason que siá, vòstres privilègis de participant o de participanta foguèsson, ailàs, suspenduts, es sus vòstra pagina personala qu'un bendèl o indicariá.
- Per contra, es sus aquesta pagina que d'autres wikipedians vos podòn atribuir una medalha de meriti que nòstres omològs anglofòns an nomenat Barnstar
-
- equivalent occitan: Wikipèdia:Decernissètz los laurièrs.
Se volètz cobrir vòstras contribucions jos una licéncia suplementària (dual-license) o las declarar del domeni public, o cal senhalar tanben sus vòstra pagina personala.
D'un biais general, abstenètz-vos de modificar las paginas personalas dels autres a mens d'i èsser estat autorizat. Las pichòtas correccions ortograficas, estilisticas o tipograficas, son normalament benvengudas mas podòn èsser de còps percebudas coma ofensantas: un messatge plen de diplomacia es sovent preferible.
Cossí gerir mas paginas de discussion ?[modificar | modificar la font]
Vòstra pagina de discussion personala servís pels escambis amb los autres wikipedistas sus de tèmas que pertòcan la Wikipèdia. Se se perlonga al delà de 32 ko, d'unes wikinautas riscan de la poder pas consultar entièra. Podètz alara, coma volgatz, resumir, archivar, a mai escafar tot o de bocins del contengut.
Se vos agradèsson pas las criticas, poiriatz èsser temptat de las escafar sistematicament. Aquò poiriá nòser a vòstre imatge e menar vòstre contradictor a repetir sa critica, o quitament a la portar a un nivèl mai public : per exemple a la Tavèrna. Soscatz-i!.
En respondent a vòstres interlocutors sus vòstra pròpria pagina de discussion, riscatz que remarquen pas vòstra responsa. Val mai d'o far sus la pagina de discussion de l'interlocutor amb çaquelà l'inconvenient d'esclatar la conversacion. D'autras solucions son envisatjablas :
- respondre sus sa pròpria pagina e n'avertir l'interlocutor sus la seuna
- se lo subjècte es d'interès general, dobrir un article a son ensenha e transpausar la discussion sus la pagina de discussion d’aqueste article
Cossí utilizar las sospaginas personalas ?[modificar | modificar la font]
Un pauc segon vòstres besonhs e vòstra fantasiá. I botaretz vòstras discussions archivadas, d'annèxas a vòstra pagina de presentacion mas tanben, se voletz trabalhar tranquillet, d'articles en fasa d'elaboracion.
Que cal defugir sus las paginas personalas ?[modificar | modificar la font]
- De ne far un weblog relatiu a vòstras activitats extrawikipedianas. Al luòc d'aquò, prenètz aqueste weblog o blog dins un espaci pus apropriat, quiti a plaçar sus vòstra pagina un ligam vèrs aqueste sit.
- D'i abordar de subjèctes sens interès per l'enciclopèdia. Meteissa remarca qu'al punt precedent.
- De vos liurar d'un biais tròp personal o tròp copiós. Dins aqueste cas, pensatz puslèu de crear un sit e de li balhar un ligam sus vòstra pagina.
- D'afichar d'opinions otrancièras o ofensantas.
- De transformar aqueste espaci en airal de jòc o, en general, de doblidar la foncion enciclopedica de nòstra Wikipèdia.
- Tot çò que pòt ajudar a la construccion de nòstra comunautat i a en revenge sa plaça.
- Son aicí puslèu de conselhs que d'interdiches e la tolerància es — en principi — de rigor, en particular amb los començants e, segon la version anglofòna del present article amb los wikipedians meritants d'autra part. Aquesta precision estonanta daissa supausar que se pòt rescatar una marrida conducha per de dons en natura.
- Shocking, isn't it? — Yes, it is !
Consideratz çaquelà qu'un abús tolerat deven pas un drech per aquò.
Son de fòrabandir :[modificar | modificar la font]
- D'usurpar l'espaci memòria wikipedian coma un disc exterior.
- De l'utilizar coma un sit liure.
- D'utilizar la benda passanta de Wikipèdia a d'autras fins qu'enciclopedicas.
- D'i proferir d'ataques personals.
- Aquí coma endacòm mai sus Wikipèdia, tot çò qu'es incompatible amb la licéncia GFDL.
Vejatz tanben Politica de confidentialitat.
Escafament[modificar | modificar la font]
Se la comunautat vos o demanda, val mai d'escafar d'elements litigioses, quiti a los transferir sus un autre sit e a crear un ligam. Aqueste ligam deu çaquelà el meteis èsser compatible amb la filosofia de Wikipèdia.
Se pòt qu'aqueste retrach siá a títol provisòri : la reputacion qu'aqueriretz al fial de vòstres articles menarà benlèu la comunautat a percebre mièlhs la pertinéncia de vòstras intencions. Vos meteis, amb l'experiéncia, seretz benlèu portat a reformular vòstres prepauses.
Se sètz mal comprés, esitetz pas a donar una explicacion mas vos entestetz pas : s'adoptatz una actitud jutjada pauc cooperativa quitament pels pus tolerants, vos expausatz a de rectificacions d'ofici e mai, en cas de recidiva, a una proposicion d'escafament somesa al vòte de la comunautat. Cèrts abuses expausan lor autor a l'exclusion provisòria o definitiva, gra de sancion mai elevat.
Cossí escafar una sospagina personala ?[modificar | modificar la font]
Lo mejan pus simple es de la redirigir cap a vòstra pagina personala màger, en utilizant la sintaxi seguenta : « #REDIRECT[[Utilizaire:Lambda]] ». Aquò presèrva la possibilitat de la reconstituir amb l'ajuda de l'istoric.
Per suprimir realament una de sas pròprias sospaginas personalas, cal simplament efectuar una requesta sus la pagina Wikipèdia:Demanda de supression immediata. Apuèi, l'istoric e lo contengut d'aquesta pagina seràn solament accessibles als administrators.


text:
Numeracion etrusca
La numeracion etrusca es aquela que los Etruscs utilizavan, un sistèma de numeracion adaptat de la cultura grèga atica e que fuguèt transmesa en granda partida a la civilizacion romana.
Somari
Sistèma[modificar | modificar la font]
Lor sistèma es de basa 10 e non oas de basa 20 coma l'èra lo nòstre a l'Edat Mejana, o encara sovent de 5 coma dins l'escritura latina (IV per 4). Los Etruscs escrivián IIII per 4 (coma se fa suls quadrants dels relòtge). La practica de la sostraccion pels 3 nombres precedent la detzena superiora es constanta e escrivián 17 (ci-em zathrum : 3 tirat de 20), 18 (esl-em zathrum : 2 tirat de 20), 19 (thun-em zathrum : 1 tirat de 20).
Los Romans, eles, utilizèron aquela sostraction, sonqu'en partida, limitada à 1, coma dins lo 9 (IX), lo 40 (XL), lo 90 (XC), e dins las formas gramaticalas arquaïcas duo-de-viginti (2 avant de 20), un-de-viginti (1 avant de 20), un-de-centum (99)...
Istoricament aquel sistèma es derivat d'aquel de las òscas de comptatge del bestial:
- una barra sul pal per una bèstia, doas barras...
- arribat a dètz, barram l'ensems puèi remplaçam aquel ensems per una crotz: una crotz transversala en forma de signe plus (+) puèi de sant Andrèu (X).
- Lo cinc es derivat del X e representa sa mitat A (çò que los Romans interpretèront dins lo signe capvirat V)
- lo cinquanta que vesèm coma une flècha (↑) es en fach un I susmontat del signe A (cinq) coma lo fasèm pels expausants.
- Lo cent pòt èsser interpretat de dos biais:
- cumulariá dos còps los dos signes compausant lo cinquanta en formant una estela Ж,
- o alara vendriá de l'X crosat amb l'I (un dètz superior egal a cent)
- La C qu'encontram a vegada, es pas una letra de l'alfabet etrusc.
Quines que sián los signes utilizats son diferents de las letras, a contrario d'aqueles dels Romans que prenguèron de letras per lors nombres (I V X L C D M) e los signes representant 500 e 1000 son mai tardius.
Es tanben possible que de signes sián acrofonics (utilisant la letra iniciala del nombre escrich): A es tanben una varianta grafica locala de la m (max: 5), X nòta localament une siflanta arquaïca valent ś (śar :10)
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèron trobats (coma la lenga dtrusca) sonque sus pauc d'objèctes:
Los nombres (fins 100) foguèron trobats escrichs suls sarcofags per exprimir l'edat du mòrt : II +++↑ (lectura de drecha a esquèrra) pels 82 ans del mòrt sus un sarcofag del Musèu arqueologic nacional de Tarquinia.
Los 6 primièrs chifras, reconeguts per lor preséncia suls dats etruscs[1] (de jogar o de divinacion) que comportavan los chifras d'1 a 6 e que dins la lenga etrusca s'escrivián en totas letras: θu, zal, ci, huθ, max e śa (pour 1, 2, 3, 4, 5 e 6).
E la valor dels seguents per las operacions reportadas: mach + zal = sèpt ; thu + huth = sèpt ; ci + ša = sèpt.
(Los caractèrs emplegats aquí per presentar las formas ancianas dels chifras son empruntats a divèrsas escrituras, per semblança. Lo traçat real dels caractèrs pòt pas èsser dirèctament reproduch aquí.)
Consensús dels etruscològs[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ Un parelh unic de dats d'ivòri conservat a la Bibliotèca Nacionala de França, París.


text:
-499
Aquesta pagina concernís l'an -499 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Recepcion favorabla de l'ambaissada dei ciutats grègas d'Ionia en revòuta còntra l'Empèri Aquemenida. D'efèct, inquieta deis intrigas menadas per l'èx-tiran Hippias exilat a la cort pèrsa, Atenas mandèt un còrs expedicionari de 20 naviris per sostenir l'insureccion (Eretria mandèt 5 naviris suplementaris). Aqueu còrs participèt a de combats durs còntra lei fòrças aquemenidas e lei subrevivents se retirèron l'annada seguenta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Recepcion de l'ambaissada dei ciutats grègas d'Ionia en revòuta còntra l'Empèri Aquemenida. Pasmens, Lacedemònia refusèt d'intervenir dins leis afaires d'Anatolia.


text:
Veit Stoss
Veit Stoss (vèrs 1448 - 1533) foguèt un escultor alemand major dau periòde gotic tardiu. Foguèt actiu en Polonha deis annadas 1470 ais annadas 1490. I installèt son obrador dins la capitala Cracòvia e realizèt uneis òbras per l'aristocracia e la Glèisa de la vila. Lei pus famosas son lo retaule de la Basilica Santa Maria de Cracòvia e lei jacents dau rèi Casimir IV e d'unei caps dau clergat polonés. En 1496, tornèt s'installar en Alemanha onte trabalhèt sus l'autar de la Catedrala de Bamberg puei sus divèrseis esculturas dins la vila de Nuremberg. Pasmens, aguèt de problemas ambé leis autoritats de la vila e i foguèt estremat en 1506 en despiech dau sostèn de l'emperaire Maximilian. Liberat, trabalhèt sus lo monument funerari de l'emperaire e, a partir de 1515-1520, per un marchand de la vila de Florença.


text:
Macedònia
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Geografia:
- Macedònia (region), region dels Balcans, actualament dividida entre Grècia, la Republica de Macedònia e Bulgaria.
- Macedònia (Grècia), region de Grècia, tanben coneguda coma la Macedònia grèga o la Macedònia de l'Egèa, dividida administrativament en tres partidas: la Macedònia Occidentala, la Macedònia Centrala e la Macedònia Orientala, aquesta darrièra es una subdivision de la region nomenada Macedònia Orientala e Tràcia.
- Macedònia (Bulgaria), region de Bulgaria, tanben coneguda coma la Macedònia de Pirin, que actualament coïncidís aproximativament amb la província de Blagoevgrad.
- Republica de Macedònia, estat independent del sud-èst d'Euròpa, tanben conegut coma l'Antiga Republica Iogoslava de Macedònia o, pus sovent, simplament coma Macedònia, e que coïncidís aproximativament amb la region geografica de la Macedònia del Vardar.
- Istòria:
- Macedònia (territòri istòric), territòri istoric de la Grècia antica, a l'origina del Reialme de Macedònia e de la region europèa actuala.
- Reialme de Macedònia, l'antic reialme de Felip, Alexandre lo Grand e sos successors.
- Província romana de Macedònia, anciana província de l'Empèri Roman.
- Gastronomia:
- Macedònia (gastronomia), plat fach de divèrses tipes de fruches o legums .


text:
Biòma
Un biòma es una unitat biogeografica ampla, zonala, facha d'un ensemble de collectivitats vegetalas e animalas, pro omogenèas, sonadas ecosistèma, e qu'an una estructuracion, un foncionament e una evolucion ligats tot drech al clima. Cada biòma se caracteriza per las espècias vegetalas e animalas qu'i vivon e qu'i son adaptadas. Es l'expression de las condicions ecologicas del luòc a l'escala regionala o continentala.
Los biòmas se classan en biòmas terrèstres o aquatics.
Los factors climatics que los caracterizan son:
- latitud: artica, boreala, temperada, subtropicala, tropicala.
- umiditat: umid, semiumid, semiarid, e arid e variacions sasonièras)
- altitud: l'altitud provòca una distribucion dels abitats similara a la deguda a la latitud.
Los biòmas terrèstres[modificar | modificar la font]
- Artics e subartics
- Temperats
- Selvas temperadas de conifèrs (temperat fred, umid) - 52 o 53 ecoregions
- Selvas temperadas caducifoliadas e mixtas (temperat, umid) - 84 ecoregions
- Pradas, savanas e bartasses temperats (temperat, semiarid) - 45 ecoregions
- Selvas, bòsques e bartasses mediterranèus (temperat caud, umid) o selva esclerofila - 39 a 50 ecoregions
- Tropicals e subtropicals
- Selvas tropicalas e subtropicalas de conifèrs - 17 ecoregions
- Selvas tropicalas e subtropicalas umidas caducifoliadas o Selva ombrafila - 231 ecoregions
- Selvas tropicalas e subtropicalas secas caducifoliadas o Selva tropofila - 59 ecoregions
- Pradas, savanas e bartasses tropicals e subtropicals (semiarid) - 49 ecoregions
- Mangròva (tropical - aigat) - 50 ecoregions
- Pradas e savanas aigadas (tropical) - 26 ecoregions
- Azonal
- Desèrts e bartasses xerofits (arid) - 99 ecoregions
- Pradas e bartasses de montanha o pelencs alpencs (temperat a tropical - nauta altitud) - 50 ecoregions
Los biòmas aqüatics[modificar | modificar la font]
- D'aiga doça
- D'aiga de mar


text:
Chastèlperron
Chastèlperron (Châtelperron en francés) z-es 'na comuna de Barbonés situada dinc lo departament d'Alèir.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo primèir possessor conegut de la tèrra de Chastèlperron saguèt Guichard de Castro Petri que la reconeissiá detenir dau senhor de Beaujeu en 1132. En 1215, Estève, filh de Reinèir de Chastèl Perron, z-èra vassau dau senhor de Borbon.
En 1220, Vilhelmus de Castro Petri o Castropertis, z-èra senhor de Sant Leon, Vau Mas, Liernolles e Lenax.
En 1329, Chastèlperron saguèt restachat, per lo maridatge d'Isabèla de Chastèlperron a Robèrt Dauphin de Jaligny, a la tèrra de Jaligny. Demorará aitau entrò au començament dau sègle XV e, aprèp èstre estat quauques ans proprietat de Claude Montaigu, será vendut a Jacme I de Chabanas, senhor de La Paliça, lo 17 de mai de 1443, per « 9 300 escuts d'aur vièlh ».
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Bauma de las Fadas, que ne ven lo nom de Chastèlperronian, cultura arqueologica dau Paleolitic Superior.
- Glèisa de Sant Pèire de Chastèlperron.
- Chastèl de Chastèlperron.
- Chastèl de Chassimpierre (sègles XV e XIX).
- Las Escuras[1], maison fòrta de Joan lo Bon: vestigis de la chapèla e 'na pèira heraudica talhada amb las armas de Joan I de Borbon, aprèp son maridatge amb Joana de França, filha de Charles VII, e de Charles III, conestable de Borbon.
- Demòras daus sègles XVIII e XIX (Les Gondeaux, Bellevue... ).
- Peirèiras de marbre: lor espleita, començada a l'epòca romana, durèt entrò a 1924. Z-èran espleitadas a ciau dubèrt aus sites de « la Lòtja Granda », « lo Colombèir », « la Nautor Negra »[2]. S'utilizèt per la construccion de la façada dau Teatre daus Champs Elisèus. Segon la tradicion locala, saguèt tanben emplegat per las chaladas dau còr de la Catedrala de Nòstra Dòna de París e las colomnas de la Glèisa de la Magdalena. L'autar màger e l'aigasenhau dinc la Glèisa de Sant Pèire e lo monument aus mòrts de la comuna son tanben de marbre blanc de Chastèlperron. En 1925, se dubriguèt 'na peirèira de porfir negre.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La Senhoriá de las Escuras s'esteniá sus Pontcharrau, la Torre dau Bòsc, Gincay, Brulle, l'Esparra, la Verneda, Plasença, Sauzat, la Vivère, Marcellange, Reray, Prat Bilhard.
- ↑ La Grande Loge, Le Colombier, Le Tureau noir.