text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 30 de novembre de 2013
La paur au lop.
dimecres, 27 de novembre de 2013
Deus Aquitans
"Sabèm totes la frasa de Cesar : « Gàllia (…) se devesís en tres parts, una abitada pels Bèlgas, un autra pels Aquitans, la tresena pels que dins lor pròpria lenga se dison Cèltas e dins la nòstra Galleses. Totes aqueles pòbles diferon entre eles per la lenga, las costumas e las leis. Los Galleses son despartits dels Aquitans pel cors de Garona (…). Aquitània s’espandís del flume Garona als monts Pirenèus e a la part de l’Ocean que banha Espanha… ». Donc vesèm aquesta anglada poblada pels « Aquitani », un nom transcrit mai o mens foneticament pel grand òme, mas que podèm raprochar de lo dels Iacetani (Aragon), dels Ceretani (Cerdanha) o dels Lacetani (Lacetani → lacetan → caletan → catelan → catalan ; *catalania X Gasconha → Catalonha). Mas a l’epòca de Cesar los « Aquitani » èran ja un pauc barrejats : los Tarbelli (Dacs), los Vòlcas Tectosages (Tolosa) e los Bituriges Vivisques (Bordèu), per far cort, èran de pòbles celtics. Pel linguista gascon J.C. Dinguirard (1982, p. 70), « la prompta romanizacion » d’Aquitània « venia benlèu de çò que lo latin (…) arribava a plec per resòlver los problèmas de comunicacion que pausava una situacion linguistica plan embolhada. Se’n cal trachar : devián coïncidir (…) al mens de lengas bascoïdas, aquitanas, celticas… ». Vertat es que los sols noms de Convenae (Comenge) e de Consoranni (Coserans), que designan d’amassadas de pòbles, semblan plan explicits. L’istòria dels « Aquitani », que tanh al long e al sud dels Pirenèus una istòria mai bèla, èra ja anciana e s’acabava amb la celtizacion e la latinizacion. Aquela latinizacion foguèt tan rapida e prigonda coma la de Narbonesa : ne testimònian particularament lo manten de fòrça noms romans per las vilas (al contrari del nòrd de Garona) e l’escafament dels noms dels pòbles primitius dins la toponimia al profieit de noms d’òmes latins (Fidentiacus : Fesensac ; Asteriacus / Asterius : Astarac ; Arminius / Armanius : Armanhac…), e las nombrosas e somptuosas villàs escampilhadas pel país."
Evidentament, non soi pas d'acòrd dab aqueras afirmacions.
Sus l'origina deu mot Aquitani, jo que pensi, après d'auts e en particular lo lingüista basco Hector Iglesias, que lo mot deriva deu nom latin deu capdulh deus Tarbelli o Tarbèths : Aquis (uei lo dia Dacs). Aquitani que significaré quauquarren com "los de Dacs" e qu'acabè per designar tots los Aquitans. Que vs'arrecomandi la lectura d'aqueth article de Hector Iglesias, hòrt interessant com tot çò qu'escriu aqueth lingüista e cercaire basco.
Que la colonizacion romana estosse importanta e qu'aquò's nòte en la toponomia, be n'èm plan d'acòrd. Totun, arren non permet de créder l'aquitan o (proto)basco que i deishè rapidament d'estar parlat, en Aquitània pas mei qu'en Hauta Navarra. Que la colonizacion romana i estosse importanta n'implica pas briga que lo basco i èra extint. No's parlava pas basco en las nombrosas "villas" romanas "escampilhadas peu país", que n'èm d'acòrd, totun la gran majoritat de la gent deu país, los indigèns, lo pòple, qué, no'i abitavan pas briga en aqueras maisons e eths que devèn parlar aquitan, qu'ei a díser basco o protobasco.
divendres, 22 de novembre de 2013
D'unha origina fonica (non etimologica) de la h aspirada en gascon
En gascon, l'aspiracion que i jòga un ròtle fonic hèra important en servir tà copar un iat e marcar l'inici d'ua sillaba : flahuta, gahús / guèhus (de gaús e gàus, deu romanç vielh *càuus, occ. : còis, caús, basco: gau huntz, gau hontza)
De la-hens que vien la fòrma contemporanèa hens (dab la h iniciau) deu mot ens. Qu’observam çò de medish dab aut : la-aut > la-haut>haut. En gascon ancian (anterior au sègle 16), sonque la fòrma etimologica aut que i ei documentada, çò qui invalida l'afirmacion, tant de còps borrida e arreborrida, d'ua influéncia germanica qui explicaré la preséncia de la h a l'inici deu mot gascon haut. Que podem trobar, per exemple, l'expression la sus aut - uei lo dia que's diré la haut- en manuscrits gascons deu sègle 13. A la fin deu sègle 15, que i trobam enqüèra lo mot aut escriut shens h, per exemple en aqueth tèxte de 1485, citat per Gilles Séraphin:
E apres deu et es tengut de fa lo tinal per pausa lo galatas e lo machacol aura d'aut detzpams la on se pausera lo sole e lo tet deu galatas... (extrèit deu contracte d'òbras d'Esclinhac, la grafia originau qu'ei estada respectada). L'elision de la e de de laguens la locucion d'aut (lit. de haut) que testimònia plan de l'abséncia d'ua h aspirada en aqueth mot.
L'explicacion d'unha origina germanica tà la /h/ fonica de haut en gascon n'ei pas guaire versemblanta per duas arrasons. Prumèr, aquera /h/, que sia notada f o h, n'i apareish pas sonque a ua epòca tardiva, modèrna o quasi, en contra deu cas de haut en francés, plan mei ancian. Dusau e sustot, aquera medisha /h/ non etimologica que s'arretròba en un hèish d'auts mots d'origina latina com, per exemple, hens (deu latin intus) a costat d'ens vadut riale en la lenga contemporanèa, hentrar a costat d'entrar (Arnaudin), heriçoar (sinonime de ariçar, de ariçon, var. heriçon -forma afixada deu mot romanic eriç, lat. ericius) e quitament hauba (deu latin alba)
Clare haube deu jour, bet escoune de grassie,
Huch lèu, huch, bé mucha sus l'aoute moun, ta fassie.
O sia en grafia occitana:
Clara hauba deu jorn, vè t'escóner de gràcia,
Hug lèu, hug, vè muishar sus l'aute món ta fàcia.
Pas arren de germanisme aquiu, sonque unha articulacion popular(a) plan gascona tà destacar ua sillaba e atau conservar-la intacta. Que supausan, dab arguments deus bons, l'origina d'aquera articulacion que n'ei a cercar en la lenga deus Aquitans de l'antiquitat.
dilluns, 18 de novembre de 2013
Los idiomatismes que s'amagan en los arbos.
En francés o en occitan non gascon, per exemple, los animaus arboricòlas que viven "dans les arbres" o "dins los arbres". En gascon, per contra, los ausèths e los monards que pòden abitar o víver en los arbos, totun non pòden pas víver dens los arbos. Que non son termits! Que's ved plan, aquiu, la nocion de çò d'interior per çò qui tanh aus arbos n'ei pas quauquarren de tant universau ni de tant evident! En catalan, los arboricòlas qu'abitan "als arbres" (locucion meilèu principatina) o "en els arbres" (en valencian), totun que non "*dins els arbres"! Qu'ei tot parièr en gascon.
Comparatz, per exemple, las versions francesas e gasconas:
La femme entre dans le café sur l'aire d'autoroute.
Era hemna qu'entra en cafè sus eth airau d'autorota. (Terèsa Pambrun-Lavit: Sho!).
Notatz que l'article definit masculin eth n'ei pas exprimit darrèr de la preposicion en. En + eth >en. La significacion d'a l'interior estant dejà contiengut en vèrbe entrar, l'emplec de dens o hens o laguens n'ei pas briga necessari aquiu. Dab lo vèrbe entrar, lo gascon que pòt emplegar en o a, segon las varietats de la lenga, exactament com en catalan. Per exemple:
Puis elle entra dans les Galeries béarnaises.
Puish qu'entrè a las Galerias biarnesas (Albert Peyroutet: Miratges).
Totun, l'emplec de hens / dens qu'ei autanplan possible dab entrar.
Aquiu qu'avetz quauques exemples mei, qui dans o dins n'i ei pas arrevirat per dens , hens etc:
Dans un moment de mélancolie o de tranquillité, vous qui avez autour de la quarantaine, vous êtes vous jamais arrêtés afin de...
En un moment d'adirèr o de tranquillitat, vosauts qui ètz peu torn de la quarantena, e v'ètz jamei estangats entà ...(Simin Palay: los tres gojats de Bordavielha).
Dans la dite assemblée il a été aussi rapporté par le dit sieur d'Audap comment, dans une assemblée des "jurats" du Vic d'en Bas...
En la dite assemblade es estat aussy rapportat per loudit sieur d'Audap quin, en une assemblade deus juratz deu Vic de Baix... (document de 1708 de Vic d'en Bas in Per malhs, sarròts e arrècs, une vallée pyrénéenne et sa langue, Recueil de textes de la vallée d'Aspe, J. Eygun. Col. Camins, Ed. Letras d'òc).
Les dialectes aquitains, apparentés au basque actuel, furent probablement parlés dans le triangle qui s'étend entre l'océan Atlantique, la Garonne et les Pyrénées.
Los dialèctes aquitans, tanhents deu basco de uei, qu'estón probable parlats en lo triangle dont s'espandeish entre la Mar Grana, Garona e Pirenèus. (Halip Lartiga: Gasconha, lenga e identitat).
E, filha gloriosa de sa beutat, fasiá jogar dins la solelhada tot lo tresòr de sas pèrlas d’argent. (Max Roqueta, Tota la sabla de la mar). Ueratz! Com la sorelhada non constitueish pas briga un espaci limitat fisicament, l'expression "dens la sorelhada" n'ei pas corrècta en gascon. Dens que vòu tostemps díser "a l'interior de", contràriament a dans en francés. "A l'interior de la sorelhada", aquò non vòu pas díser arren. Lavetz, l'arrevirada gascona de la frasa de Roqueta que'n poderé estar com segueish: "E, hilha gloriosa de la soa beutat, que hasè jogar per la sorelhada tot lo tresòr de las soas pèrlas d'argent." En francés, "nous fouillons dans l'armoire" e "nous aimons nous promener dans ces rues " mentre en gascon, "qu'èm a horucar per l'armari" e "que ns'agrada de'nse passejar per aqueras arruas". En contra de la preposicion dens/hens, qui n'indica sonque ua posicion interiora, laguens un espaci plan limitat, la preposicion per qu'implica aquiu ua dinamica, un movement o ua difusion a travèrs un espaci qui sia limitat o non. Qu'ei un aute exemple d'idiomatisme diferent en las duas lengas.
Qu'ei, en particular, lo non-respècte d'aqueths idiomatismes qui hè calamitosas las viradas automaticas. Las errors idiomaticas - gallicismes plan sovent - que constitueishen ua hont de pècas dont un hèish e s'arretròban en aqueste blòg, que'n soi plan conscient e qu'assagi d'ac melhorar. E com a exemple de çò qui non cau pas jamei har, que poderem mencionar la version dita gascona, en realitat d'estile " traduccion google", deu trocet de la Declaracion deus Drets de l'Òmi qui gausèn publicar hens articles de la viquipèdia consacrats a l'occitan (qu'ei estada corregida desempuish). Que i trobètz en particular l'expression "dens un esperit de..." Aquò qu'ei ua traduccion automatica d'un idiomatisme francés e lo resultat n'ei pas briga acceptader. Los idiomatismes, que'us caleré saber adaptar d'ua lenga tà l'auta, que non virà'us mot per mot.
divendres, 15 de novembre de 2013
Hens, lahens, laguens, dens, etc.
L’atraccion de l’aspiracion a l’inici d’ua monosillaba au contacte d’ua a tonica qu’apareish recipròca, qu'ei a diser la h iniciau d'un mot monosillabic qu'atira sovent ua a qui joga lo ròtle d'a prostetica. Qu'ac observam,per exemple, dab la locucion adverbiau tipicament gascona la-hons (emplegat per au hons). De manèira semblanta que’s pòt explicar l’inversion de genre qu’observam dab los possessius seguits deu mot hilh. En efèit, en gascon que's disen frequentament ma hilh, sa hilh (totun hilh men), meilèu que non mon / son hilh. E, com a consequéncia probabla d’aquera expression ma / sa hilh, que’s pòden díser tanben ma / sa pair e, simetricament, mon / son mair (cf. Palay). Un fenomèn semblant d’ "inversion generica" que s’arretròba colloquiaument en catalan balear (qui presenta mei d’un gasconisme): sa pare ( lit. en gascon « la « pair, cf. gasc. sa pair), es /so mare , (lit. « lo » mair, cf. gasc. son mair), tanben dab los mots balears d’ahur, e probablament d'origina, plan gascons: pai e mai (cf. la frasa hicada per Alcover a l'entrada mai : ara vendrà es mai =en gasc. lit. adara que vienerà "lo" mair). Qu'ei de notar lo balear qu'a tanben los mots papai e mamai com en (e, probable, deu) gascon.
diumenge, 3 de novembre de 2013
En particular: amor (que non amor), còr, mar e cigala podanar.
"Et lòs guoardarà, & entertierà en lors Fors, Costumas, Privilegis, & libertatz, tant en comun que en particulâ: (etc...)" (Fors de Bearn, artigle I).
Prononciar o non la r finau d'un mot que'n pòt de segur cambiar la significacion. Lo mot amor /a'mur/ n'a pas briga lo significat deu mot amor /a'mu/. Amor (dab r sensibla) qu'ei sinonime d'amorro, amorre. Que pòt voler díser engordit, en particular pr'amor de l' ehred, o enqüèra esvaranat, cap-barrejat, o ben esparvolat, descuentat. Que qualifica en particular los simptòmas varanejaires de la cenurosi cerebrau ovina (popularment coneishuda com a amorrèr), ua malautia mortau deu moton causada per la larva d'un vèrmi (Taenia multiceps) qui's desvolopa hens l'encefale. Aqueth mot gascon amor qu'ei d'origina aquitana (vediatz l'article connotaciones vascas en los vocablos en -rr- del gascón, de Mary Carmen Iribarren, University of Wisconsin). La r finau sensibla d'amor que correspon en realitat a ua r dobla qui s'arretròba en derivats. Per exemple, amorro, amorre, amorrèr, amorroar etc. En basco, amorro o amorru que significa rauja, ira, furiosèr, passion. Enqüèra en basco, lo mot amurri qu'a lo significat deu gascon amor e de l'aragonés amorro ( = amor, qui padeish amorrèr). Los mots catalans murri (= taciturne) e amurriar-se (= avejà's de manèira ostensibla), que'n poderén estar de la medisha familha etimologica, com lo mot deu gascon orientau morri (aver eth cap morri = estar envaranat, cap-barrejat). Totun, que sembla que i aja en catalan ua confusion enter l' etimon aquitan d' amurri e lo de morre, morro, cat. morro (= mus cf. har lo morre = har lèd, har lo mus).
En balear, varietat insular (meslèu que non pas *insulara) e hèra conservadora deu catalan, la r finau de quasi tots los mots, en particular mar, cor, amor, etc qu'ei demorada non sensibla com en gascon, au contra de la fonetica deu catalan continentau e de l'occitan non gascon. Hèra pòcs mots balears escapan ad aquesta règla. Aquera lista d'excepcions que compren los mots per (en gascon tanben), sor (un "continentalisme" o castelhanisme religiós en balear, que s'emplega sonque per las monjas. Sòr - lo membre de la familha- que's pronóncia sò en gascon e que's ditz germana en catalan), pur (en gascon tanben), militar (non pas l'infinitiu deu vèrbe, pas sonque l'adjectiu), los neologismes e fòrmas verbaus a la prumèra persona de l'indicatiu present, lhevat muïr. Aquera convergéncia dab lo gascon, en supausar que corresponga a un estat mei ancian deu catalan e deu gascon generaus, que sembla con·hortar l'ipotèsi deu professor Thomas J. Walsh suu ròtle jogat per l'occitan non gascon hens las evolucions dialectaus deu gascon e deu catalan (vediatz lo pòst passat). E autanplan per l'espanhòu tau catalan, puish qu'en valencian, totas las r finaus, las deus infinitius inclusas, e son vadudas sensiblas, com en espanhòu.
E tà illustrar lo men devís e tà clavar, aquiu qu'avetz duas cantas tipicas de las Lanas, ua laïca e l'auta religiosa. La prumèra, en gascon maritime, que la devem au Félix Arnaudin qui la collectè. Aquiu qu'ei estada adobada e cantada peu Vicent (alias beneharnum). La segona, quasi un imne nacionau peus catolics landés, que sòu estar cantada au parat de ceremonias religiosas. Lo Renaud (alias bohaire) que nse n'a hèit conéisher ua version "rock" susprenenta, plan gaujosa e en gascon clar. Un gran mercés taus dus.
Bon, taus qui vòlen cantar Estela de la Mar en còr e en gascon clar, que vse'n balhi las paraulas (en bona grafia parropiau, atau sigui) ací-devath.
En tout méchan passadye,
Guide lou toun maynadye
E nous qué't prométém
Dé't serbì e t'aïmà
Toustém, toustém.
Dé't serbì e t'aïmà
Toustém, toustém.
Coplas:
Lou yourn oun la soufrénce
En's bienerà visità,
Aprén-sé dab paciénce
A sabé tout supourtà.
Bierye doulourouse
E tan generouse
Au Golgota.
A l'orfelin que ploure
En se créde abandounat
Dits qu'ue may qu'ou damoure
Dé tu qu'é toustém aymat
Douce proutectrice e counsolatrice
Dé l'aflijat.


c: text/html

text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Sabètz qué ? Es mon vint-e-cinquen numerò de Tòca-Maneta, clareta ! Òc-es, aimi pas lo champanha.
E sabètz qual es que, en mai, festèja sos 25 ans ? Una brava e un pauc vièlha dòna de gris vestida. E òc, la GameBoy ! Enfin, disi una dòna, mas seriá benlèu temps de copar un clichè, GameBoy es masculin ! Es ben un afar de parent que de dire « la GameBoy » tant coma l’es per designar jos aquel chafre tota consòla portabla sortida aprèp, del meteis biais que ma maire a enveja de sonar « Playstation » cada consòla de salon, emai siá de marca concurrenta ! Mas aquò’s un signe, un signe qu’aquela que nos podiam permetre de chafrar « la gròssa grisa », talament èrem vengut amics, aviá marcat una, e mai doás generacions de monde qu’èran, avant ela, pas forçadament de jogaires, e que, aprèp ela, zo demorèron pas forçadament. Un cas unic, d’un cèrte costat, que fonccionèt perque sauguèt arribar al bon moment, trobar lo bon public dins lo bon contèxte videoludic.
Pensatz doncas, es LO simbòl de la debuta de las annadas 90, ont la mòda tecnologica es a la portabilisacion : lo walkman a caisseta, las radiòs sus l’espatla per far coma los ricans dins los clips de hip-hop… a aquesta espòca es pas question encara que cadun aja son telefonet dins sa pòcha ! E doncas aquí dessus t’arriba Nintendo, lo japonés, qu’es ja lo leader del mercat en consòlas de salon amb de jòcs emblematics coma Mario o Zelda, sortits pauc de temps avant. E Nintendo es lo leader a aqueste moment perque es un pauc lo sol qu’arribèt a se tirar lo cuol de l’enòrma crisi del videojòc de la debuta de las annadas 80, que faguèt far quincanèla a la gròssa majoritat de las entrepresas del sector. Pòt far çò que vòl : a lo mercat, a lo catalòg, a las idèias, es doncas la man dins l’eslip que se permet de sortir una consòla portabla, qu’es pas sa primièra mas plan la primièra que capitarà mondialament. Se cal sovenir de la revolucion que representèt : l’aisina pareis gròssa ara mas a l’espòca l’èra pas, èra venduda mens de cent euròs, es a dire pas grand-causa sus aqueste mercat, e èra vertadièrament portabla, amb una autonomia respectabla a condicion d’aver totjorn a portada quatre pilas quora la lutz roja començava de flaquir. E èra tanben una consòla « sociala », per son prètz, segur, mas pel fach que s’i podiá per exemple jogar a dos amb un cable, o se la prestar sens cap de problèma dins la cort de recreacion. Ieu me sovèni qu’èra participativa, èra pas rare d’èstre una detzenat sus una sola consòla, siá a suportar lo que jogava en ensajant de devinhar çò que se passava sul pichon escranh esclairat artesanalament, a 4 nivèls de gris que preniam per de color vertadièra, siá en se la fasent passar, e cadun i jogava a torn de ròtle, 5, 10 minutas o fins a perdre. La sola concurrenta del moment èra la GameGear, en color benlèu, mas que valiá dos còps mai e que caliá daissar brancada tot lo temps per pas que s’arrèste net.
Sens oblidar qu’es aquesta consòla que propulsèt e popularisèt de jòcs, a n’en noirrir la cultura populara quitament. Mario e Link existavan ja, mas es perque sortiguèron de la sorna tele de la cambra escura d’un adò acneic per se passejar per carrièras que venguèron de caras conegudas de totes al meteis nivèl que Tintin o Astérix. E parli pas de Tetris, jòc rus, simbòl istoric de la casuda del Mur en 89, per totjorn estacat a sa consòla e que faguèt comprene al monde que lo videojòc podiá, tanben, èstre un afar de neurònes, e mai d’adultes. La quita fin de vida del GameBoy foguèt un succès, amb l’aparicion tardièra de la primièra generacion de Pokemon, lo jòc immersiu e plan fotut que faguèt en sòrta que la generacion GameBoy seguès l’evolucion de son medià e contunhès de jogar a de causas de mai en mai avançadas. Es un pauc en causa, o gràcia, a aquò que vos en parli uèi, d’alhors. Lo GameBoy es pas mòrt, s’es transformat, al mitan d’un fum de copias, en GameBoy Color, Advance, puèi las actualas Nintendo DS e 3DS que dèvon a pauc près tot a lor aujola.
D’alhors, vos vau dire, sabi qu’es dins un tirador, abrigada del temps (pas que n’aja besonh, solida qu’es) e auriái quatre pilas LR6 jos la man l’i tornariái per una pichona partida, aital, pel fun. De còps lo provèrbi a rason : es dins los vièlhs topins que s’amusam lo mai !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saqqara
Saqqara qu'ei un lòc sagrat de l'Egipte antica on e's tròban tombèus (mastaba e piramidas) de monarcas e de la loa cort desempuish lo Periòde Tinita. Qu'ei aquiu on lo faraon Djòser e's hè bastir la piramida mei anciana coneguda peu son arquitècte Imhetep.
Autorn deus tombèu que's bastín tanben temple com lo famós Serapeum (temple deu diu taur Apis) decobèrt e horucat per Auguste Mariette au sègle XIX. Un aute temple famós qu'èra lo Bubasteion (nom grèc atau com Serapeum) vodat a la divessa Bastet e associat a ua immensa necropòli de gats.


text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
dimanche 13 mars 2016
Nos maîtres d'école
2 commentaires:
Ce commentaire a été supprimé par l'auteur.RépondreSupprimer
Nòstrei mèstres d'escòlaRépondreSupprimer
Son tornats dau passat, ne seriás estada urosa, Philippe m'o confermís, t'agradava, coma ieu, de leis evocar. M'an escrich après aver legit aquestei regas que parlavan d'elei, nòstrei mèstres d'escòla, e en legent leis autrei tèxtes, an aprés ta mòrt, amb aquò m'an escrich, nòstrei mèstres d'escòla, e auriáu tant amat que partegesses ma jòia d'aqueu retorn d'enfància, sabe que l'auriás partejada, sabe quntei remembres auriam fach espelir, la classa de segur, lo plaser dei leiçons, lei passejadas camin de la comtessa, mai mai qu'aquò : èran lei parents d'Anne, ta melhora amiga e avèm sovent passat nòstrei dimècres après-miègjorn en cò sieu. Ai mots que legissi d'elei, lei tòrne trobar, me'n sovene de son ostau a Villepreux, au Prieuré, dei pastissons de Maryse, dau sorrire anelat d'Anne (tu tanben, as portat entorn dei dents aquesteis aparelhs que faguèron la fortuna dei dentistas). Es Laura sa filha mendre que picant lo nom de sei parents sus Google leis a trobats nomenats aicí. Èra timida Laure, fins en son sorrire. Tornan lei sortidas de fin d'annada au zoo de Vincennes, la ròca dei moninas, l'odor dau ferum, e lei bèstias de veire filat que i crompavas per n'ornar ta cambra. Torna sa 4L e una jornada a la mar de sabla d'Ermenonville, Anne escotant de discs de Serge Lama, tot una enfància, nòstra enfància en sa lutz, e la calor intacta d'aquestei gens de ben, nòstrei mèstres d'escòla.
(Traduction en Oc de Stéphane Lombardo)


text:
Comunautat Europèa de Defensa
La Comunautat Europèa de Defensa (CED) èra un projècte de creacion d'una armada europèa, amb d'institucions supranacionalas, plaçadas jos la supervision del comandant en cap de l'OTAN, quel meteis èra nomenat pel president dels Estats Units d'America. Dins lo contèxte de la Guèrra Freja, lo projècte, qu'èra un esbòç en setembre e octobre de 1950, venguèt un tractat, signat per 6 Estats lo 27 de mai de 1952. Ratificat per la Republica Federala d'Alemanha, Belgica, Luxemborg e los Païses Basses, lo tractat instituent la CED foguèt negat per l'Assemblada Nacionala Francesa lo 30 d'agost de 1954 per 319 vòtes contre 264.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Lo fracàs de la CED, e mai la solucion de l'UEO revelan l'incapacitat dels Estats d'Euròpa Occidentala de concebre un sistèma de defensa independament dels Estats Units d'America. R. Marjolin, que foguèt un dels principals collaborators de Jean Monnet lo contèt dins sas memòrias: « l'incapacitat de l'Euròpa a s'unir resulta d'una decision presa implicitament pels Europèus après la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, aquela de se fisar als Americans per lor defensa »[1].
L'idèa d'una defensa europèa tornèt en 1992, per la signatura del tractat de Maastricht (PESC : politica estrangièra e de securitat comuna), confirmada en 2007 per la signatura del tractat de Lisbona, mas totjorn dins l'encastre de l'OTAN, es a dire jos l'estrecha dependéncia dels Estats Units d'America.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)R.marjolin : le travail d'une vie. Laffont.1986


text:
A Londres, avans lo Brexit, visitèri lo musèu Churchil—Guerra de 39-45, èri pròpi esmogut… Provèri de caminar sus lei piadas de Dickens, dins lo quartier populari, en riba de Tamisa; anèri au teatre dau Glòbe rebastit coma aquèu de l’epòca de Shakespeare ; mi passegèri dins lo pargue de Kensington car a James Mathieu Barrie , l’autor de Peter Pan… èri pas un forestier
…
L’autra setmana legiguèri dins La Letra Internet d’Aquò d’Aquí
un article sus Tatou que ne’n doni un extrach : « L’artiste occitaniste … la défense « républicaine française » du revival franquiste outre Pyrénées, ça, ça l’énerve (…) »
Pensi que lo patoes franglés “ revival ” es un pauc coma lo reviure en pas tant bèu ! Mai bòn lo prepaus sus lo sostèn au franquisme me sembla talament exagerat que ne’n parli pas !
Iéu taben siáu pas un afecionat dei frontieras. « Ges de drapèu sensa preson ! » cantava J.M. Carlòtti. Cada còp que passi una frontiera sensa frontiera mi senti liure, urós, coma aculhit per d’amics que m’espèran. Alòrs comprèni ren en aquèla volontat d’independencia d’una partida dei Catalans. Es ren que per lei sòus ? per plus estre solidari d’Espanha, d’Euròpa ? Independencia per faire un “ Paradís fiscau ” de mai ?
Coma iéu vesetz lo catalan, tant pròchi de l’occitan. Premièra lenga a l’escòla, dins la vida publica, marcada dins lo metrò… Provèri de parlar provençau a l’Offici dau Torisme de Barcelona e bèn marcha ! Un bonur. Per carrièras segur es un pauc mai complicat , depende dau nivèu curturau de la persona en cu parles. En un mòt la curtura viva de Catalonha, l’estatut de sa lenga, son teatre… fuguèt un modele per nosautrei. « Prouvençau veici la coupo que nous ven di Catalan ( Mistral) » Vòli pas faire petar l’estaca de Lluis Llach per la tornar estacar ei banquiers e ei nacionalistes réac. anglés, polonès, hongres , ò italians de La Lega dau Nòrd
Sabetz çò que me fa pantalhar
? Lo federalisme ! d’abòrd en França e lèu lèu en Europa tota . E un jorn dins lo monde entier. L’ideau federau comença per donar tot lo poder, tota la libertat en cadun. (Podetz tornar legir lo « Contrat Social
» de Rousseau) ma coma “ cadun ò caduna ” pòu pas tot faire solet(a) , delega una partida de son poder eis autrei e ne’n garda lo contaròtle.
D’un temps, dins mon pais, a l’entorn de Briançon, lo monde s’èran recampats dins la « République des Escartons
» dei dos costats de la montanha, sensa frontièra mé sei fraires occitans dau Piemont. Una mena de confederacion de pais ò cantons mé d’estatuts tot bèn marcats e conservats dins un grand armari mé 8 claus (una per cadun dei 7 Escartons e una de mai per lo Secretari ) Pas possible de durbir l’armari solet (comprenetz per prendre una decision d’escondon!). Lo federalisme es lo drech e lo dever institucionaus de viure, de partejar sa diferenci mé leis autrei baste qu’ aproficha en totei.
Catalonha ! Perqué pòrtes pas l’ideau federau ? Perqué pantalhes pas d’una federacion mé lei vesinsas : Aragón, Comunidad Valenciana , Islas Baleares… la sòrre Occitania, la bela amiga Provença ? E totei leis enfants de la maire latina ?


text:
Chéreng
Chéreng es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sens preténer far remontar aquel vilatge a una fòrça anautita antiquitat, vertat es[ref. necessària] #que parteja, vist la siá posicion, las originas de Pont-a-Tressin. En un títol del abbaye de Cysoing citat pel savi Mirœvos, aquel luòc se nomena Ceren en 1164. Una charte d'aquel meteis monastèri de 1195 lududes dona lo nom de Cheren. En 1261, un cartulaire de Loos la truca Chérench #que ven Chierench en 1325, segon un manuscrit de sant Nicolas de Lille.
L'autar de Chéreng a donat, dempuèi 1145, al abbaye per Honorins[ref. necessària], avesque de #Virar, e la siá primièra forma lududes ven justament de la confirmation d'aquela donation facha per Gérard, successor de Honorins[ref. necessària].
Segon Legroux{{#que}}, « Coma Philippe de Valís, rei de França, i èra arribat lo pont l'an 1340, s'es donat en aquel luòc dels escarmouches de tempses en tempses entre qualques deslligaments e aquela dels Angleses, Liégeois e de Flamencs ». Segon Buzelin{{#que}}, « En aquela part de la Pévèle, dicha-el, ont flueix la Marca, se tròba Chéreng. Es ailà #que se vei lo pont de Chéreng, vulgairement lo Pont-a-Tressin, se freqüentat per #çò que van a Lille o a Tournay. »
Quand en 1340, Philippe de Valís acampa a Bouvines amb la siá armada, a doas fes los Angleses e los Flamencs #far un atac per aquel pont. Vòlon refusar al delà de la Marca la posteriora-guarda del camp francés. A doas recuperacions, aquel pont es lo teatre de combats intenss. Los soldats de l'Enaut en cap, gaireben totes nòbles e de bon ostal, en aprofechant d'una nuèch escura, passan per ailà e estonan a la improviste las tropas del rei de Bohème e de l'avesque de Suro. Mas Rodernaque{{#que}}, òme d'illustra naissença, en tornant de guarda amb los sieus soldats, los percep e l'atac vivament. N'aucís un tal nombre que la rèsta li cal retrocedir de l'autre costat del pont. Aqueles son gaireben totes aucits perque los Liégeois #que venon de fourrager atacan lo flanc dels fuyards. Qualques nòbles alemands an pauc après mai d'astre : travèrsan lo pont en mai grand nombre per atacar los Franceses, seguits per Jean d'Enaut e un cèrt nombre de chevaliers flamencs. Daissan, per s'assegurar lo passatge del pont, una pichona posteriora-guarda. Alavetz, provòcan Charles de Montmorency e lo marques de Saulieu per una astúcia de guèrra, fingint la temor e la fugida, atrason Charles de Montgomery près del Pont e desfàn la siá armada.
En 1427, Louis XI envia de fòrças per defendre #Virar e lo vilatge a ocupat militairement. La vila de #Virar es alavetz assiégée per Adolphe de Egmont, pòrti de Gueldres, #que i aurà aucit en una sortida.
En 1521, lo comte de Massau, en comandant l'armada de l'emperaire Charles Quint, arriba amb los Espanhòls per conquistar la capitala del Tournaisis. Los marges de la Marca recebon la visita dels soldats, e lo pont, lo un dels quatre del Mélantois, recep de tropas per o gardar. Los hérétiques, pas mai que los soldats, se faràn pas fauta d'i quitar de las traces de lo sieu passatge en 1566. Avián comeses d'òc grands parrabastatges a #Virar, #que pòdon pas négliger d'empénher la siá carrièra fins a Chéreng.
Denis Camin, ministre e cap dels Gueux en 1566, es los fils del maréchal de Chéreng. Al mes de decembre arriba un paure òme de la vila de Lille per veire lo camp dels Gueux situat près de ruïnes de la abbaye de Sant-Maur. Preses per un espion e interrogat sus aquel #que ven far, sap pas mai que respondre. Denis Camin lo condemna a èsser penjat a la fenèstra de la siá cambra. Quand puja a l'escalièr, lo prédicant lududes demanda se vòl èsser Gueux, aquel #que lududes salvariá la vida. Respond « òc ». Mas los unes autres Gueux en tement #que demòra pas papiste desiran o aucir. Lo condemnat s'adreça a Dieu e a la Vèrge, e morís sens autra causa de condemna #qu'una carta de lo sieu curé #que va de lududes.
Sans prétendre faire remonter ce village à une très haute antiquité, il est certain[ref. necessària] qu’il partage, vu sa position, les origines de Pont-à-Tressin. Dans un titre de l’abbaye de Cysoing cité par le savant Mirœus, ce lieu se nomme Ceren en 1164. Une charte de ce même monastère de 1195 lui donne le nom de Cheren. En 1261, un cartulaire de Loos l'appelle Chérench qui devient Chierench en 1325, selon un manuscrit de saint Nicolas de Lille.
L'autel de Chéreng est donné, dès 1145, à l’abbaye par Honorins[ref. necessària], évêque de Tournai, et sa première forme lui vient précisément de la confirmation de cette donation faite par Gérard, successeur d’Honorins[ref. necessària].
Selon LegrouxModèl:Qui, « Comme Philippe de Valois, roi de France, était passé le pont en 1340, il s’est donné en ce lieu des escarmouches de temps en temps entre quelques détachements et celle des Anglais, Liégeois et Flamands ». Selon BuzelinModèl:Qui, « Dans cette partie de la Pévèle, dit-il, où coule la Marque, se trouve Chéreng. C’est là qu’on voit le pont de Chéreng, vulgairement le Pont-à-Tressin, si fréquenté par ceux qui vont à Lille ou à Tournay. »
Lorsqu’en 1340, Philippe de Valois campe à Bouvines avec son armée, à deux fois les Anglais et les Flamands firent une attaque par ce pont. Ils veulent repousser au-delà de la Marque l’arrière-garde du camp français. À deux reprises, ce pont est le théâtre de combats intenses. Les soldats du Hainaut en tête, presque tous nobles et de bonne maison, profitant d’une nuit obscure, passent par là et surprennent à l’improviste les troupes du roi de Bohème et de l’évêque de Liège. Mais RodernaqueModèl:Qui, homme d’illustre naissance, revenant de garde avec ses soldats, les aperçoit et les attaque vivement. Il en tue un tel nombre que le reste doit reculer de l’autre côté du pont. Ceux-là sont presque tous tués parce que les Liégeois qui viennent de fourrager attaquent le flanc des fuyards. Quelques nobles allemands ont peu après plus de chance : ils traversent le pont en plus grand nombre pour attaquer les Français, suivis par Jean de Hainaut et un certain nombre de chevaliers flamands. Ils laissent, pour s’assurer le passage du pont, une petite arrière-garde. Alors, ils provoquent Charles de Montmorency et le marquis de Saulieu par une ruse de guerre, feignant la crainte et la fuite, ils attirent Charles de Montgomery près du Pont et défont son armée.
En 1427, Louis XI envoie des forces pour défendre Tournai et le village est occupé militairement. La ville de Tournai est alors assiégée par Adolphe d'Egmont, duc de Gueldres, qui sera tué dans une sortie.
En 1521, le comte de Massau, commandant l’armée de l’empereur Charles Quint, arrive avec les Espagnols pour conquérir la capitale du Tournaisis. Les rives de la Marque reçoivent la visite des soldats, et le pont, l’un des quatre du Mélantois, reçoit des troupes pour le garder. Les hérétiques, pas plus que les soldats, ne se feront faute d’y laisser des traces de leur passage en 1566. Ils avaient commis de si grands désordres à Tournai, qu’ils ne peuvent pas négliger de pousser leur course jusqu’à Chéreng.
Denis Chemin, ministre et chef des Gueux en 1566, est le fils du maréchal de Chéreng. Au mois de décembre arrive un pauvre homme de la ville de Lille pour voir le camp des Gueux situé près des ruines de l’abbaye de Saint-Maur. Pris pour un espion et interrogé sur ce qu’il vient faire, il ne sait que répondre. Denis Chemin le condamne à être pendu à la fenêtre de sa chambre. Quand il monte à l’échelle, le prédicant lui demande s’il veut être Gueux, ce qu’il lui sauverait la vie. Il répond « oui ». Mais les autres Gueux craignant qu'il ne reste papiste souhaitent le tuer. Le condamné s’adresse à Dieu et à la Vierge, et meurt sans autre cause de condamnation qu’une lettre de son curé qu’il porte sur lui.


text:
Valhadolid
Valhadolid (Valladolid en espanhòl) es la capitala de la província de Valhadolid e de la comunautat autonòma espanhòla de Castelha e Leon[1]. Sa populacion èra estimada a 321 713 abitants en 2004. Sa superfícia totala es 197,5 km².
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'Estatut d'Autonomia de Castelha e Leon establís pas de capitala. Inicialament lo Parlament de Castelha e Leon s'installèt provisoriament a Burgos. Fins finala, una lei de 1987 establiguèt que las institucions de la comunautat autonòma (Junta de Castilla y León e Cortes de Castilla y León) aurián lor sèti definitiu dins la ciutat de Valhadolid


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
L’es una seria de vidèojòcs plan longa ja, de RPG venguts del Japon, colorats, complets, amb un fum de quistas de complir dins un environament heroic-fantasy coerent, enriquesit a cada episòdi.
Arribats a n’aquel punt, sèm fin finala pas plan avançats. Los que pensavan a la seria Final Fantasy me devon un còp a beure, caliá pas jogar ! Non, uèi anam parlar d’una autra seria, benleu un pauc mens coneguda en França e en Euròpa, mas que capitèt pertant d’arribar en plena forma als 30 ans d’existéncia : Dragon Quest.
Trenta ans de vida per una seria coma Dragon Quest, aquò representa per ara 11 jòcs principals, aital numerotats, mas tanben un fum de jòcs parallèls, mai d’un detzenat tanben, demest los quals Dragon Quest Monsters o Dragon Quest Heroes. E tot aquò sens parlar de las adaptacions en mangàs e animes, los dessenhs animats japoneses, e d’una brava quantitat de produches derivats. Cal dire que visualament, la seria s’i prèsta plan, amb la participacion d’un dels dessinators los mai coneguts de l’arquipèl : Akira Toriyama, lo papà de Dragon Ball.
Es d’un d’aqueles jòcs un pauc a despart qu’anam parlar, un dels mai recents tanben : Dragon Quest Builders. Tre l’anóncia d’aquel jòc, e la difusion dels primièrs imatges, es la prensa especializada tota que s’escridèt : « Es Minecraft ! » tant èra visibla la semblança amb aquel jòc de construccion cubic e d’una libertat quasi totala. De fach, los creators de Dragon Quest Builders, lo famós estudiò Square Enix en l’ocuréncia, amaguèron pas l’influéncia d’un jòc a succès que revolucionèt lo vidèo jòc a sa sortida i a un parelh d’annadas. Mas luènh d’una vulgara còpia coma s’en vei passar encara regularament, çò que nos perpausan es pertant plan un Dragon Quest, amb una part, bèla, d’omenatge a Minecraft, e l’integracion de dinamica de jòc qu’an sauput comprene, integrar, adaptar, e, de còps, subrepassar.
Coma totes los Dragon Quest sortits darrierament, Builders es ipèr-colorat, amb l’utilizacion de formas redondas e carradas marcadas, tipicas del mangà, que li dona un costat enfantin. Enfantin l’es tanben dins son scenariò, d’una simplicitat e d’una leugieretat ferotjas, e dins sos sistèmis de jòc, accessibles en un ren de temps. S’es accessible ne daissa pertant pas d’èsser exigent se cal, mas sovent serà al jogaire de decidir se se vòl complicar la vida o se daissar portar pel fun integral e decomplexat vendut pel jòc.
De Minecraft, Builders recupera la combinason minatge-fargatge-construccion, es a dire que vos cal cargar lo martèu per anar recoltar de ressorsas per las transformar en fusta, bricas, teulas, puei vos poder bastir un ostal-doç-ostal personalizat. Mas tot lo demai es de Dragon Quest, a començar pel bestiari e totes sos mostres a l’encòp polidonets e agressius, sa mitologia, sos personatges plan tipats, e una basa scenaristica que justifica que siatz obligats de bastir, çò que Minecraft daissava completament de caire. Aquí, en seguida de la presa de poder brutala del missant Lordragon, qu’espetèt totas las construccions umanas, jogatz un eròi qu’es lo sol a aver la competéncia de bastir de causas, lo poder quitament, e lo sol a comprene coma aquò vira. De fach, lo sol a saber legir un plan d’arquitècte, diriái, mas es vertat que jos un regime faissista l’educacion es jamai tròp una prioritat…
Plan mai simple a prene en man que Minecraft, Dragon Quest Builders permet de far gaireben tant de causas, en aprofiechar del jòc coma d’una nauc de sabla giganta, e en i apondent una mini-trama scenaristica, una necessitat de l’exploracion mai prononciada, una gestion de personatge plan mai tipada RPG japonés e la possibilitat d’utilizar de guidas per la construccion, istòria de pas èsser tocat pel sindròma de la pagina blanca en mòda « mèrda, sabi pas de qué bastir » coma podiá èsser lo cas dins Minecraft. Sens èsser revolucionari nimai zo pretendre a cap de moment, Dragon Quest Builders es plasent e agradiu, sens presa de cap e amb juste çò que cal de libertat per los qu’aimon las règlas mas pas tròp tanpauc.
Sus aquò vos daissi, i a mon amassada dels vidèoludistas centristas japonofiles e pasmens anonimes que comença.


text:
Tournai
Tournai (Doornik en neerlandés, Tornacum en latin) es una vila de Belgica de la region valona de la província d'Hainaut, situada a 85 quilomètres al sud-oèst de Brussèlas a una altitud de 22m.[1] Al començament de 2008 comptava 68.200 abitants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1146 es lo sèti del Evescat de Tournai.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Escalda navegabla borda la vila e la connecta al pòrt d'Anvèrs, e mai en aval al nòrd via la Spierekanaal amb lo malhum dels canals de França via lo canal de Roubaix e pel Canal Kortrijk-Bossuit amb lo riu Leie.


text:
Bomba (arma)
Una bomba es una maquina explosiva consistent abitualament dins un contenent emplit de material explosiu avent per tòca de causar una destruccion quand es desenclavada. A partir del sègle XX, lo mòt es subretot utilisat per designar de dispositius explosius lançats depuèi d'avions.
Somari
Foncionament[modificar | modificar la font]
L'explosion d'una bomba es provocada, abitualament, per un relòtge, una telecomanda o quin que siá biais de detector (pression, radar, contacte, eca.). S'es autopropulsada, fa partit d'un missil. De bombas pòdon èsser de sosmunicions, que pòdon se comportar coma de minas antipersonala.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las bombas (aerianas) se desvelopèron pendent la Primièra Guèrra mondiala, amb ja de « bombardièrs pesucs » mes en servici per las fòrças alemandas en 1917 (Zeppelin Staaken R.VI[1]), mas las bombas foguèron massivament utilizadas sonque a partir de la Segonda Guèrra Mondiala.
Las bombas son sovent utilizadas pendent de guèrras, e tanben dins las activitats terroristas.
La bomba mai poderosa es la bombe d'idrogèn, la Tsar Bomba experimentada en 1961 amb una carga de 57 megatonas foguèt la mai poderosa que mai explausèt, alara que la mai poderosa bomba que siá pas nucleara al començament dels ans 2000 es una bomba russa ensajada en setembre de 2007 d'una potencia equivalenta estimada a 44 tonas de TNT[2] : lo Paire de totas las bombas.
Los militars utilizèron mai sovent de bombas largadas dempuèi un avion.
Tipes[modificar | modificar la font]
De talhas variablas e destinadas a tractar d'objectius diferents, se distinguís entre autras:
- Bomba classica o de fragmentacion: es constituida d'explosius dins un còrs de metal se fragmentant en pichons tròces. Aquel tipe de bomba pauc caras es eficaç contra las tropas al sòl, los veïculs pau blindats e los bastiments leugièrs.
- Bomba frenada: es equipada d'aerofrens, de paracasudas per d'assegurar una casuda lo mai verticala possible quand es larguada. Aquò permet entre autre al bombardièr de metre un maximum de distància entre el e lo buf de l'explosion, quand efectua lo largatge a fòrça bassa altitud.
- Bomba antipista: es destinada a far inutilisabla una pista d'aerodròm. Penetrant verticalament dins la pista, e i espetar amb retard, levant atal de largas placas del revestiment de la pista.
- Bomba de sosmunicions: contenon un cert nombre de municions segondaris destinats a destruire diferents tipe de ciblas: blindats e naus, par exemple. Las sosmunicions son espandidas al dessús de l'objectiu, atacant atal una superfícia pluslèu qu'un punch precís. Quand los medias utilizan lo tèrme « bomba de fragmentacion », s'agís mai sovent d'una bomba de sosmunicions.
- Bomba amb efècte de buf o termobarica, tanben nomenada bomba d'implosion o bombe de voide: desveloppada per l'armada alemanda a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala, a per tòca de crear una èrsa de pression considerable destinada a destruire las estructuras e los personals. La MOAB fa partit d'aquela categoria.
- Bomba guidada: Bomba possedent un sistèma de guidatge per aumentar la precision. Lo guidatge pòt se far par GPS; amb una centrala inerciala, amb un fais lasèr.
- Bomba quimica: utilizada pel primièr còp pendent la Primièra Guèrra Mondiala, contian de substàncias quimicas (per exemple, napalm, tabun, sarin, iperit...) destinats mai sovent a s'atacar a las personas. Aquelas substàncias quimicas paralisan, brutlan, asfixian, assordisson o eissorban. Segon la natura de la substància, las personas pertocadas pòdon lo demorar lo rèsta de la seuna vida o morir. Aquelas bombas, utilizadas de biais « artesanal » dempuèi la granda guèrra son ara, per de rasons de securitat, compausadas de dos produches que venon toxics qu'un còp mesclats.
- Bomba de marcatge: contenon de substàncias que fa mai aisit lp trabalh de las tropas de combat. Per exemple, las bombas de fosfòr son utilizadas per enlusir una cibla o per esbleugir las tropas enemicas.
- Bomba de neutrons: es una arma de destruccion massiva qu'utiliza l'energia del nuclèu de l'atòm, mas d'un biais diferent de la bomba nucleara. En efècte, emet subretot de neutrons, visant subretot los èsser vivents. Es considerada coma un bomba lorda, perque produch subretot de materials radioactius.
- Bomba nucleara: es una arma de destruccion massiva qu'utiliza l'energia del nuclèu de l'atòm, producha siá per la fission d'atòms pesucs (urani e plutoni dins lo cas de las bombas A), siá per la fusion d'atòms leugièrs (idrogèn dins lo cas de las bombas H).
- Bomba salgada: es una arma de destruccion massiva qu'utiliza l'energia de l'atòm, e qu'es en mai destinada a produire un radioisotòp per maximizar las pluèjas radioactivas.
- Bombe lorda: s'agís de quina que siá bomba que favoriza l'espandiment de produchs toxics. Per exemple, una bomba classica lardada de plutoni es una quite bomba.
- Bomba bunker buster: es concebuda per penetrar de ciblas fortificadas o de ciblas enterradas prigondament.
- Bomba de grafit: bomba destinada a damatjar de malhums electrics.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina e filme sul Zeppelin Staaken R.VI de 1917
- ↑ (fr)Moscou a testé une bombe à effet de souffle, "la plus puissante du monde", Le Monde, 12/09/07
Vejats tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Lien externe[modificar | modificar la font]
- (en) Bombs for Beginners


text:
Sant Joan de Cornièrs
Sant Joan de Cornièrs (oficialament en francés Saint-Jean-de-Cornies) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sant Joan de Cornièrs es atestat en 1099, eccl. S. Johannis apud locum de Corn. Sant Joan dins los noms de glèisa es l'Evangelista o lo Baptista, mas, çò sembla, pus sovent lo segond [2],[3].
Cornièrs se pòt interpretar coma « luòc plantat de sanguins/cornièrs » [4],[5], mas l'atestacion de 1099 mena puslèu a Còrn, mot que foguèt interpretat siá coma venent del latin cornu, « còrna, bana », al sens oronimic, siá coma una basa preceltica cor-n « ròc » o « escarpament, bauç » [6],[7], mas, maudespièch quauques tuquetas, un tèrme oronimic es pas evident per lo luòc. Es l'ocasion de dire que la fòrma francesa es -Cornies e pas -Corniers : *Corniás ? Mas aquò simplificariá pas l'interpretacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Càstrias; es ara dau canton de Sant Geli dau Fesc.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dempuèi lo 1èr de genièr 2017 modification des limites des 3 arrondissements
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 605
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 39
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 213, a Cornier
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 287
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 237, a Roquecor
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 212


text:
Vicent Partal
Vicent Partal (Bétera, País Valencian, 28 de novembre de 1960) es un jornalista valencian. Aqueste activista, dels mai influents dels Païses Catalans, es dempuèi qualques annadas lo director de VilaWeb que ne foguèt un dels creadors. Partal trabalhèt abans a la revista El Temps d'Eliseu Climent, que ne foguèt cofondador, e als jornals Diari de Barcelona, El Punt e La Vanguardia. Passèt tanben per la television (TVE) e Catalunya Ràdio.
Se considèra qu'es un dels pionièrs d'Internet dels Païses Catalans. Dempuèi junh de 2016 es lo president de Centre de Jornalisme Europèu que n'èra anteriorament lo vicepresident.
Biografia[modificar | modificar la font]
En 1994 farguèt lo primièr sistèma informatiu dins Internet dels Païses Catalans, e a mai d'Espanha que se sonava El Temps Online.
En 1995 creèt la societat Partal, Maresma & Associats qu'a per tòca de porgir de conselhs e d'assisténcia sus l'emplec d'Internet e de ne facilitar l'accès. N'espeliguèt puèi l'Infopista catalana que, en 1996 venguèt Vilaweb, la revista electronica de nòvas mai importantas en catalan, que ten mai de cinquanta edicions dins tot lo mond.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Catalunya en l'estratègia militar d'Occident (1987)
- Els nacionalistes a l'URSS (1988)
- La revolta nacionalista a l'URSS (1991)
- Atles de l'Europa futura (1991)
- Converses sobre els origens d'internet a Catalunya (2000)
- Catalunya 3.0 (2001)
- 11-M: El periodisme en crisi (2004), amb lo jornalista basc Martxelo Otamendi
- Periodisme quàntic. Fent periodisme a Internet. L'experiència dels primers deu anys de VilaWeb (2007)
- Llibreta de Pequín (2009)
- A un pam de la independència (2013)
- Desclassificat: 9-N (2015)
De veire tanben[modificar | modificar la font]
- Vicent Partal dins la galariá de Pioners de la xarxa
- Vilaweb


text:
F.C.
Mabroc II 1 - U.E. Bossòst 2
Bona
victòria era artenhuda aguest darrèr dissabte en Martres Tolosane contra er
equip deth F.C. Mabroc II. Eth partit començèc fòrça ben entà nosati: sonque trèir
de centre sense que cap jogador francés toquèsse era pilota, Àlex mercaue d’un
gran shut damb era cama esquèra plaçant era pilota ena esquaira dera porteria
francesa. Ère
eth 0-1 e sonque portàuem en tot jogat 20” de partit. En aguesta prumèra mietat
er equip francés sajaue de profitar es lançaments de cornèr o fautes entà
empatar eth partit. Lèu deth descans auérem ua gran ocasion quan Àlex se
quedaue dauant de Querre e eth sòn shut siguec desviat peth portèr. Damb eth 0-1 s’arribaue ath descans.
Ena
dusaua mietat eth protagonisme der arbitre enes tarjetes blanques que comporte
era expulsion deth jogador pendent 10’ mos penalizèc a nosati dus viatges e ath
contrari , un viatge. Ath quart d’ora eth F.C. Mabroc profitaue un lançament de
fauta de Lapuyade tà profitar eth delantèr era pilota retornada per Pol entà
empatar a 1 gol eth partit. Cada equip auérem dues grans ocasions enes
lançaments enes garròts per part de Lapuyade e Marco. En ua jogada laguens der área
rematada per Gachi, eth defensa francés metie era man entà evitar qu’era pilota
entrèsse; eth clar penalti siguec shutat per Felipe mercant eth 1-2. A compdar
d’alavetz eth partit se tornèc mès tens e damb un jòc mes nerviós per part des
dus equips çò que comportèc era expulsion per dusaua tarjeta jauna de Javi. Mos
toquèc patir es darrèrs menutes damb 10 jogadors, mès era solidesa defensiua
der equip aranés non permetèc cap ocasion de gol.
Ath finau, victòria en un partit tens ; eri
non se demoràuem pèrder dempús d’empatà-mos eth partit. Aguest resultat mos torne
a recuperar eth 5ua lòc dera classificacion.
Eth pròplèu partit jogam d’açi dues dimenjades en
Bossòst eth derby deth Portilhon : dissabte 12 de mai tàs 20:00 ores contra
er equip deth B. Luchon S.P.
F.C. Mabroc II: Querre, Perdreau, Chauchart,
Casties, Dalleau, Lapuyade, Maleplate, Descuns, Martin, Hritane, Beraudo..
Remplaçants: Tissieres, Castet, Bousquet
Trainer: Tetard Guy.
Tarjetes auriòles: Lapuyade, Dalleau.
U.E.
Bossòst: Pol, Miquel, Javito, Felipe, Salva, Peiro, Gachi, Marco, Guille, Àlex,
Dani. Remplaçants: Javi
Trainer:
Jordi.
Tarjetes
auriòles : Javi
Tarjeta
vermelha: Javi
Gols: 0-1 Àlex (1’), 1-1 Bousquet (60’), 1-2
Felipe (p. 75’).
Arbitre: Hubert Marc.
Liniers : Gueguen Hugues,
Bellour Mohamed.


text:
ENSENHAIRES en region Nouvelle Aquitaine : aprofechatz de la borsa ENSENHAR 2017
Lo dispositiu per l’augmentacion del nombre d’ensenhaires de l’occitan es recondusit en 2017 per la region Nouvelle Aquitaine
La region Nouvelle Aquitaine prepausa en 2017 una ajuda financièra als estudiants e als ensenhaires que se vòlon formar a la lenga occitana per poder l’ensenhar dins los establiments escolars publics.
Per conéisser las modalitats d’aquel engatjament e las proceduras de seleccion dels candidats, clicatz aicí.


text:
Pontet
Lo pontet qu'ei ua pèça deus intruments de musica cordofòns, pegada o pausada sus la taula d'armonias e sus laquau e son tienudas las còrdas. Lo pontet que marca lo cap de la còrda vibranta de l' instrument e que transmet la vibracion de la còrda a la caisha de resonància.
Pontet deus instruments de còrdas hregadas[modificar | modificar la font]
Lo pontet d'un instrument de còrdas hregadas qu'ei pausat sus la taula d'armonia a maugrat que la pression de las còrdas, un còp tienudas, non deishin pas cap posibilitat de 'u mudar. Lo son emplaçament qu'ei marcat peus horats de la taula d'armonia (qui, en lo lor bèth miei, qu'ostendan ua petitat marca entà, justament, saber on hicar lo pontet). Aqueth pontet que deu estar adobat per un laütièr per cada instrument entà, d'ua part, que los sons pès be siin plan pausats sus la vòuta de l'instrument (qui la soa forma b'ei cada còp unica), e, tanben, entà que la soa hautor e lo son som be ajan la forma miélher per tornar lo jòc lo mei aisit qui 's pòsca peu musician. Lo laütièr qu'ensaja tanben de l'aleugir au maximum entà que la vibracion be sia transmesa lo mei directament possible a la taula d 'armonia.
Au long de l'istòria de instrument de còrdas hregadas, los pontets qu'na evoluit e cambiat. Uei lo dia que sons semblables suus intruments modèrnes d'un medish tipe dat. Totun, l'adobament d'un instrument barròc que domanda un tribalh mei especific entà apropià' s de çò qu' èran los pontets barròcs : mei pesucs, mens vòutats - facilitant atau los acòrds - e de formas diferentas.
Lo pontet deu vriulon que supòrta pressions de las granas, e mei que mei devath la còrda de mi (la mei aguda e donc la mei tienuda). Per aquesta rason un trocet de pergam qu'i ei sovent hornit entà qui la còrda non s'en.honsi pas dehens la husta.
Que cau soslinhar que, peu violoncèl, lo musician que pòt causir duas menas de pontets : lo pontet francés o lo pontet bèlga. Los dus que son diferents per 'mor de la longor de la los camas.
Que cau mentàver la particularitat deus pontets de la viòla d'amor e deu hardingfele qui son traucats per las còrdas simpaticas d'aqueths instruments.
Pontet deus instruments de còrdas puntejadas[modificar | modificar la font]
Sus la gitarras modèrnas, los pontets que son pegats ; que son traucats per e que gahan las còrdas. Sus las mandolinas classicas, a contra, que son simplament pausats e las còrdan que s' arrapan a gahets fixats au cap de l' instrument, suu costats.
Pontet deus clavièrs e arpas[modificar | modificar la font]
Suu piano, las arpas, lo clavecin e los autes instruments tanhents, lo pontet qu' ostenda ua punta per cada còrda entà marcar la soa posicion.
- Intruments ancians : cistre • mandòra
- Familha de l'arpa : arpa classica • arpa celta
- Familha de la mandolina : mandolina • mandòla • mandoloncèl • mandobaisha • mandolina bluegrass • banjolina
- Familha de la guitarra : guitarra barròca • vihuela • guitarra • guitarra baisha •
- Familha deu laüt : laüt • archilaüt • teorba
- Familha deu clavecin : espineta • clavecin
- Monde arabomusulman : ud
- Euròpa
- America
- America Latina :
- America deu Nòrd : autoarpa • banjo • dulcimer
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Occitan au collègi de Manòsca
Aprèp l’intervencion del President de l’IEO en març de 2016, d’unes cors d’occitan son restablits dins l’ensenhament public.
En respònsa an una letra de Pèire Brechet, President de l’Institut d’Estudis Occitans, au Ministèri de l’Educacion Nacionala a prepaus de la supression dei cors d’occitan dins d’unei collègis (veire aqueste document)… lo Director de Gabinet dau Rector de l’Acadèmia d’Ais-Marselha vèn d’avisar l’IEO que lei cors d’occitan serián manteguts en 6na dins lo Collègi Barbara Hendricks d’Aurenja (Vauclusa).
Esperem ara lei reaccions per leis autrei cas…


text:
Aurinhac (Comenge, 31) — Viatge occitano-latin entaths collegians
Deth 28 de heurèr ath 3 de març, 31 escolans de 4au deth collegi Emile-Paul Vayssié d'Aurinhac, acompanhats peths lors professors d'Occitan, de Latin e de Sciéncia e Vita dera Tèrra, que participèren a un viatge pedagogic que les amièc entà Marsilha, Niça, Gènoa e Besièrs. Aqueth viatge que s'inscriu en un projècte interdisciplinari aperat Percors Roman. Que cau díguer qu’eths escolans de 4au qu’an causit d’estudiar eth occitan o eth latin que trebalhan despuish eth debut dera annada sus eth eretatge culturau deth Emperi roman e sus eras parentats entram eras diferentas lengas arromanicas.
S’eth accent é estat botat sus eths vesiatges entram occitan, latin e italian, d’autras lengas latinas – portugués, castilhan, catalan, romanés, francés – son cap estadas desbrembadas. Aqueth viatge qu’arresponiá a un objectiu lingüistic e qu’aviá tanben coma but de hèr véder eras arrelacions estretas qu’unián – e qu’unishen tostemps – eras culturas dera Mediterranèia. Pendent aqueris 4 diás, un tepèr de visitas qu’èran programadas : eth Musèu d'Istòria de Marsilha, era villà Kerylòs, eth Musèu Nacionau deth Espòrt, eras vilas de Nissa e de Gènoa e, enfin, en tot tornar de cap ara Gasconha, eth CIRDÒC, a Besièrs. Eths escolans comengeses qu’avéren tanben era ocasion d’arrencontrar a Nissa de joesis demandaires d’asili originaris deths quate cantons deth món, qu’èran encadrats per Cristòu Daurore, professor d’occitan, que les sensibiliza ara cultura nissarda.
Ara, eths collegians que van acabar eth carnet de viatge que son cargadis de completar dambe compdes-renduts deras visitas, impressions, illustracions e petits objèctes personaus. Aqueth trebalh que serà presentat aths lors parents ara fin dera annada escolària.
Joan Pau Ferrè
Collègi Emile-Paul Vayssié
- Publicat dens Photos des lecteurs


text:
Des deth prumèr moment, J.R.C., qu’ocupe un cargue institucionau, a estat mercat pera polemica. Eth problèma non ei es sòns atacs personaus recurrents, es sues fòbies e paranòies infinites. Per eri madeishi demore desacreditat. Maugrat qu’agacen dejà, es sòns escrits encara me produsissen miei arridolet. Persute er òme en devier disciple d’ua barreja inquietanta entre David Madí e Federico Jiménez Losantos. En version aranesa, clar.
Eth problèma ei qu’en tot amagar-se darrèr deth sòn pòrtaveu, eth Síndic d’Aran, magnific senhor Carlos Barrera, a adoptat uns modaus d’un baish nivèu, impròpris deth maximom representant deth país. ¿Non ei capable eth Síndic d’enfrontar-se dirèctament e sense escudèrs damb eth lidèr dera oposicion, damb contundéncia se cau, mès damb educacion?
« Te demorauem, Paco » ei eth darrèr idòl de Barrera-J.R.C. Eth subconscient è jogar males passades. ¿Per qué alavetz eth cap de J.R.C. tardèc tant en arribar tath tunèu despús der esbauç? Barrera, amagat, semble que non mos ac contestarà, mès dilhèu J.R.C. mos ac sabrà explicar. Òc, tanben demoraruem ath Síndic, ara maxima autoritat institucionau deth país, coma ben rebrembe J.R.C. Companh J.R.C., abantes de reclamar leiautat damb es Institucions, prumèr la calerie auer damb es ciutadans.
Like this:
Like Cargament...


text:
Saint-Médard (Mosèla)
Saint-Médard es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la châtellenie de Marsal.
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Évêchés.
- Incendiat Al cors de la guèrra de Trenta Ans.
- Village de la châtellenie de Marsal.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Évêchés.
- Incendié au cours de la guerre de Trente Ans.


text:
Restanca d'Assoan
La restanca d'Assoan es lo nom balhat a doas restancas del flume de Nil existentas a la broa de la vila d'Assoan (Aswan), en Egipte, e que pòrtan ambedoas aqueste nom.
La primièra, coneguda coma la « restanca vièlha » o « restanca bassa » d'Assoan, foguèt bastida pels britanics entre 1898 e 1902, e serà acabada en 1907. Serviguèt per emmagazinar una quantitat d'aiga considerabla per l'irrigacion. En general los lòcs amb rèstas arqueologicas foguèron practicament pas tocats.
La segonda dicha « restanca nauta » foguèt prevista en 1952, exactament après lo còp d'Estat de Nasser e, al començament, èra previst que los Estats Units ajudarián a finançar la bastison mas aquò capitèt pas e en 1956 lo govèrn egipcian prepausèt de contunhar lo projècte en solitari. Fin finala lo poguèt realizar amb l'ajuda de l'Union Sovietica alara en plena Guèrra Freja.
La paissièra foguèt en aquel temps una granda òbra d'engenhariá; calguèt 18 còps mai de material que çò utilizat per la piramida de Kheops. La restanca fa 4 km de long, 1 km de larg a la basa e 125 m de naut. Quand foncionèt a plen rendement pel primièr còp, produguèt a l'entorn de la mitat de l'energia del país e 15% del total l'an 1998, en mai de portar l'electricitat a de zonas aluenhadas que fins alara n'avián pas.
L'estancada de l'aiga creèt un lac artificial que recebèt lo nom de Lac Nasser, en onor del president Nasser, principal impulsor de l'infrastructura.


text:
Malai
Los Malais son un grop de pòbles que vivon en Asia del sud-est insulara, en Malàisia e en Tailandia.
Dins un sens restrictiu, Malai designa solament los Malais de Malàisia e qualques populacions plan vesinas d'Indonesia,de Singapor e de Brunei. Dins aquel sens, son 27 700 000 en 2013.
Dins un sens mai lat, designa totes las personas qu'apartenon al grop linguistic malaïc que compren 53[1] lengas e dialèctes malais.
Somari
- 1 Origina del demonim
- 2 Istòria
- 3 Lengas e grops etnics
- 4 Demografia
- 5 Nòtas e referéncias
Origina del demonim[modificar | modificar la font]
Lo mot malai a una etimologia escura e controversada.
I a mai d'una teoria. Per unis que i a, l'etnomime deriva del riu Melayu. Per d'autres, lo mot ven del tamil Malayur "païs de las montanhas".
Lo mot foguèt popularizat subretot amb lo sultanat de Melaka fondat pel prince Parameswara.
Los Portugueses foguèron los primièrs Europèus a dintrar en contacte amb aquelas populacions e manlevèron lo tèrme jos la fòrma "malaio". L'anglés, l'olandés e las autras lengas europèas adaptèron la fòrma portuguesa a lors foneticas. En occitan, la fòrma malai, manlèu del portugués malaio es del tot correcta.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Protomalais[modificar | modificar la font]
Coma lo nom, l'origina dels Malais demòra controversada amb divèrsas teorias que s'afrontan. Çò qu'es segur es que los Malais son d'immigrants que s'installèron dins la region entre - 2500 e - 1500.
1. Teoria del Yunnan: los Protomalais serián venguts del Yunnan, en seguissent lo riu Mekong.
2. Teoria de Taiwan: los Malais serián originaris del sud de China e migrèron cap a Taiwan e Borneo entre - 4 000 e - 2500. Vèrs - 1 000 migrèron tanben cap a la peninsula malaia.
I a tanben una teoria oceanica (teoria de Nòva-Guinèa). Los Malais se mesclèron a las populacions localas e qualques pòbles malais de Borneo an servat de nombrosas tradicions que revertan la cultura antica dels Protomalais.
Los Protomalais son apelats Melayu asli (Malais aboriginals ) o Melayu purba (ancians Malais) en malai.
Los Deuteromalais[modificar | modificar la font]
Una segonda onda de migracion aguèt lòc en l'an -300. Las populacions immigrantas butèron los Promalais dins las regions mai reculadas e s'installèron dins las planas e a proximitat de la costièra.
Aquelas populacion èran compausadas principalament d'Austronesians e d'Austroasiatics. Son considerats coma los rèires dels Malais.
Una partida dels Protomalais s'installèron dins las regions de l'interior. A l'ora d'ara, sos descendents constituisson de pòbles coma los Mokens, los Jakuns, los Orang Kuala, o encara los Temuans.
Periòde de l'influéncia indiana[modificar | modificar la font]
Los Indians e la lenga sanscrita aguèron una influéncia majora subre la cultura malaia. Aquela periòde a durat de la debuta de nòstra èra duscas lo sègle 13, que l'islamizacion comencèt.
L'influéncia indiana toquèt tots los domènis (arquitectura, arts, alimentacion, economia...). A l'ora d'ara aquela influéncia es encara plan visible. Lo malai conten un fum de manlèus al sancrit. A Bali e dins qualques autras regions d'Indonesia, l'indoïsme es encara praticat.
Islamizacion[modificar | modificar la font]
A partir del sègle 12, los Malais van conéisser una islamizacion progressiva. Aquela ven d'Índia e constribuís a manténer l'influéncia indiana. L'islam praticat en Indonesia e en Malaisia es marcat per aquelas influéncias. Qualques elements son pasmens exteriors al mond indian coma l'alfabet arabi, la lei musulmana.
A l'ora d'ara gaireben tots los Malais son musulmans, tot ben que i a tanben qualques crestians. Los Malais an tanben instaurat l'islam coma religion oficiala de Malàisia e Brunei. En Indonesia es una de las religions oficialament reconegudas pel govèrn e domina la vida publica e politica.
Influéncias e colonizacions europèas[modificar | modificar la font]
Los Portugueses e Malaca portuguesa[modificar | modificar la font]
L'acte politic fondamental que manifesta la dintrada dels pòbles malais dins l'esfèra d'influéncia occidentala, foguèt la presa de Malaca en 1511 pels Portugueses. Lo Sultanat de Malaca, melaka en malai, venguèt una zòna d'influéncia portuguesa.
Entre 1511 e 1641, la region de Malaca foguèt declarada colonia portuguesa, e los Portugueses sonèron la region la Malaca portuguesa. Los Olandeses, aligats amb d'autres reialmes malais capitèron a eliminar de Malàisia sos concurrents portugueses en 1641. Expulsèron tanben los Portugueses de las Molucas e empedegan tota expansion portuguesa que se limitarà finalament a Timor. Los Portugueses demoraràn çaquelà presents a Timor fins a 1975.
Un creòle portugués, lo kristang, a sobreviscut a la fin de la dominacion politica de Portugal, e es encara parlat per aperaquí 5 000 personas.
I aguèt tanben de nombroses manlèus del malai al portugués.
Colonizacion olandesa[modificar | modificar la font]
Los Olandeses s'installèron dins la region a partir de 1602 amb la Companhiá neerlandesa de las Índias orientalas e dominèron Indonesia completament Indonesia a la fin del sègle 19.
Se capitèron d'eliminar los Portugueses, foguèron eliminats de Malàisia pels Angleses.
En 1949, Olanda reconeguèt l'independencia d'Indonesia.
Lor influéncia foguèt importanta al nivèl cultural. Una partida dels Indonesians venguèron crestians amb de campanhas d'evangelizacion entamenadas pels missionaris protegits pels govèrn olandés. Al nivèl lingüisitic daissèron de manlèus de l'olandés en malai mas, a l'ora d'ara, l'olandés a quasi desaparegut d'Indonesia. Foguèt oficial fins a 1949 en Indonesia e 1963 en Papoàsia occidentala.
Colonizacion anglesa[modificar | modificar la font]
Los Angleses s'intallèron a Penang en 1786, Singapor en 1819 e Malaca en 1825. En 1895, los Estats malais federats foguèron creats. Los Angleses quitèron Malàisia en 1957 e Brunei en 1984.
An daissat lor drech a Malàisia e l'anglés coma una de las lengas oficialas de Singapor. L'anglés es la lenga estrangièira mai importanta en Indonesia tanben.
Brunei, Singapor e Malàsia son membres del Commonwealth.
Los Chineses[modificar | modificar la font]
Los Chineses an jogat dempuèi lo sègle 19 un ròtle fondamental dins lo comèrci e lo desvolopament dels païses malais.
Se lor influéncia es mendra que la de l'islam o d'Índia, la cultura malaia demòra en contacte constant amb la cultura chinesa.
En 2010[2], representavan 23,7% de la populacion de Malàisia e 74,1% de la de Singapor.
Consultar tanben los articles seguents: Chineses de Singapor, Chineses de Malàisia, Chineses de Brunei, Chineses d'Indonesia.
Lengas e grops etnics[modificar | modificar la font]
Consultar tanben malai (lenga)
Jos l'apelacion Malais se recampa un conjonch plan variat de pòbles. Totes se reconeisson pas tanpauc coma Malais. Aicí la lista de las lengas malaias (los noms son en lenga malaia, bahasa significant "lenga").
- bahasa Bangka;
- bahasa Banjar;
- bahasa Melayu Brunei;
- bahasa Col;
- bahasa Duano;
- bahasa Haji;
- bahasa Indonesia;
- bahasa Jakun;
- bahasa Kaur;
- bahasa Kerinci;
- bahasa Kubu;
- bahasa Loncong;
- bahasa Lubu;
- bahasa Malaysia;
- bahasa Melayu Bacan;
- bahasa Melayu Berau;
- bahasa Melayu Bukit;
- bahasa Melayu Tengah;
- bahasa Melayu Jambi;
- bahasa Melayu Kedah;
- bahasa Melayu Kota Bangun Kutai;
- bahasa Melayu Patani;
- bahasa Melayu Sabah;
- bahasa Melayu Baku;
- bahasa Melayu Tenggarong Kutai;
- bahasa Dayak Melayik;
- bahasa Minangkabau;
- bahasa Musi;
- bahasa Melayu Negeri Sembilan;
- bahasa Orang Kanaq;
- bahasa Orang Seletar;
- bahasa Pekal;
- bahasa Temuan;
- bahasa Urak Lawoi'.
I a tanben 11 malais comercials, tanben conegut jol nom anglés de trade Malay, en malai Melayu Pasar (i.e. malai del bazar) :
Dins las regions orientalas d'Indonesia, aquel malai compren 6 lengas :
bahasa Melayu Ambon, bahasa Melayu Banda, bahasa Melayu Kupang, bahasa Melayu Manado, bahasa Melayu Maluku Utara, bahasa Melayu Papua.
Dins d'autras regions i a tanben 5 lengas que se restacan a aquel malai comercial.
bahasa Betawi, bahasa Melayu Bali, bahasa Melayu Cocos, bahasa Melayu Larantuka, bahasa Melayu Makassar.
Demografia[modificar | modificar la font]
Indonesia: al recensament de 2000, los Malais representavan 3,45% de la populacion ( 6 946 000). Aquel recensament considera d'un biais restrictiu la definicion de Malai e las autras populacions malaïcas son consideradas coma d'etnias distinctas. Es aital que los Minangkabaus e de nombroses autres gropes son comptats a despart. En 2013, se pòt estimar que son 8 000 000.
Malàisia: 50,4[3]% de la populacion es considerada coma Malai (14 800 000) e 11% coma apartenent a d'autres grops malaïcs. En 2013, se pòdon estimar a 16 000 000.
Singapor: 13,4% de la populacion en 2010 (650 000)
Brunei: en 2004, 66,3% èran considerats coma Malais (300 000) e 6% coma apartenent a d'autras etnias malaïcas.
Tailàndia: 4% (estimacion) ( 2 700 000)


text:
Ricardo Bofill
Ricardo Bofill o en catalan Ricard Bofill Leví es un arquitècte catalan, nascut en 1939 a Barcelona.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Faguèt sos estudis a Barcelona, puèi a l'Escòla d'Arquitectura de Genèva.
En 1963, s'acompanha d'un grope d'arquitectes, engenhaires, sociològs e filosòfs, nuclèu de çò qu'es uèi lo Taller de Arquitectura[1], installat a Barcelona. Aquela equipa internacionala interven pertot dins lo monde e utiliza de tecnicas mai modèrnas e de son pròpri saber far acumulat pendent mai de 40 ans.
Lo dessenh de la vila es una disciplina plan aprigondida pel Taller de Arquitectura, coma dins las vilas europèas de Bordèu, Luxemborg e Madrid, e mai Boston als Estats Units d'America e Kōbe al Japon. D'entre los principals projèctes desvolopats en China i a lo concors per la Vila Olimpica de Quingdao, Landmark Buildings, ensems d’immòbles de granda nautor, los novèls quartièrs d’abitacions The Reflections e Sunshine Upper East Side, lo Shangrila Hôtel, (2009).
Lo quartièr d'Antigòna a Montpelhièr, que son projècte comencèt en 1980 contunha de s'enriquir de novèlas edificacions.
D'entre las grandas infrastructuras realizadas en Espanha cal signalar l’Aeropòrt de Barcelona el Prat en 1992 e son extension, lo novèl terminal T1, (junh de 2009) e a Madrid, lo Palais dels Congrèsses.
Dins lo domeni dels equipaments culturals, lo Taller de Arquitectura realizèt lo Centre de Musica l'Arsenal de Mètz, lo TNC, Teatre Nacional de la Catalonha a Barcelona, l’Escòla de Musica Shepherd, dins l’Universitat de Rice a Houston, e Lo Centre Cultural Miguel Delibes a Valhadolid.
Sas principalas influéncias son los arquitèctes Palladio, Mansart e Ledoux.
Fondèt en 1963, Le Taller de Arquitectura, a Barcelona amb Manuel Nuñez Yanowsky (autor de las « arenas de Picasso » a Marne-la-Vallée), Ramòn Collado e sa sòrre Ann, coma una cellula de « brainstorming transdisciplinaria ».
Qualques realizacions[modificar | modificar la font]
Ricard Bofill realizèt mai de cinc cents projèctes dins una cinquantana de païses diferents.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Marròc[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1989 - La Hulpe, Belgica : burèus de Swift
- 1978 - Montpellier, França : quartièr Antigòna
- 1982 - Marne-la-Vallée : los Espacis d'Abraxas
- 1981 - Saint-Quentin-en-Yvelines (Montigny-le-Bretonneux) : los Arcs del Lac
- 1985 - París - quartièr Maine-Montparnasse : plaça de Catalonha e Plaça de Seol
- 1985 - Cergy-Pontoise : belvéser de Saint-Christophe
- 1987 - Paulhac : chai del Castèl Lafite Rothschild
- 1988 - Montpelhièr : ostal de la region de Lengadòc-Rosselhon
- 1989 - Mètz : transformacion de l'Arsenal.
- Nòu terminal T1 de l'Aeropòrt de Barcelona (Barcelona), 1988-91
- Ostelaria Vela (plaja de Barcelona), 2008
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Le 77 West Wacker Drive, sèti social d'United Airlines a Chicago (Estats Units d'America).
-
-


text:
Tractat d'Amsterdam
Lo Tractat d'Amsterdam es un acòrdi signat lo 2 d'octobre de 1997 dins la vila neerlandesa d'Amsterdam e prepausèt una revision e faguèt dintrar en vigor una nòva nòrma legala de l'Union Europèa (UE) aprèp una revision del Tractat de Maastricht de 1992. Aquel tractat dintrèt en vigor lo 1èr de mai de 1999 aprèp que foguèsse ratificat per totes los Estats Membres de l'Union.
Lo Tractat d'Amsterdam soslinha divèrses aspèctes fondamentals pel foncionament de l'Union: lo drech al trabalh, la liura circulacion dels ciutadans, lo refortiment de la justícia, la politica exteriora e la securitat comuna de l'Union, e mai la reforma institucionala necessària per afrontar la dintrada de nòus membres, camps que demorèron sens responsas dins lo Tractat de Maastricht.
Negociacions[modificar | modificar la font]
Lo Tractat es lo resultat d'un long procèssus de negociacions, que començèt dins la vila italiana de Messina lo 2 de junh de 1995, quaranta ans aprèp la signatura del Tractat de Roma e s'acabèt entre lo 17 e 18 de junh de 1997 a Amsterdam, quand lo tractat foguèt ratificat el Tractat pel Conselh de l'Union Europèa. Dempuèi lo 2 d'octobre de 1997, quand lo signèron oficialament los Ministres dels Afars Exteriors de totes los païses membres de l'Union, comencèt dins los Estats membres un long e complèxe procèssus de ratificacion. Lo Parlament Europèu ratifiquèt lo Tractat lo 19 de novembre de 1997, e après dos referendums e 13 decisions presas pels parlaments nacionals s'acabèt lo procèssus de ratificacion.
Somari[modificar | modificar la font]
Lo Tractat d'Amsterdam conten 13 protocòls, 51 Declaracions adoptadas per la Conferéncia e 8 Declaracions dels Estats membres e los esmendaments als Tractats ja existissents acampats en 15 articles.
L'Article 1 (que conten 16 paragrafs), modifica las disposicions generalas del Tractat de Maastricht e tracta de la Politica Exteriora e Securitat Comuna (PESC) e la cooperacion en matèria penala e policièra. Los quatre articles venents (70 paragrafs) modifican lo Tractat de Roma constitutiu de la CEE, lo Tractat de París creant la CECA (tractat que s'atudèt en 2002), lo Tractat de Roma constitutiu de l'Euratom e la Lei relativa a l'eleccion del Parlament Europèu. Fin finala, las disposicions finalas contenon quatre articles. Lo nòu Tractat tanben prepausèt de simplificar los Tractats comunitaris, la supression de mai de 56 articles obsolèts, una nòva numeracion d'articles amb la finalitat que siá mai legible dins l'ensems.
Tanben tractèt de tèmas claus coma la securitat personala e juridica, l'immigracion e la luta contra la frauda. Subretot, l'UE serà, a partir d'aquí, capabla de legiferar en matèria d'immigracion, Drech privat o drech de procedura civila, dins l'encastre de la liura circulacion de las personas a l'interior de l'Union. Al meteis temps s'intensifiquèt la cooperacion intergovernamentala de la polícia e en matèria de justícia penala per fin que los Estats membres pòscan coordenar lor activitats d'un biais mai eficaç. L'Union a per objècte d'establir un espaci de libertat, securitat e justícia pels ciutadans, incorporant los Acòrdis de Schengen dins lo sistèma juridic de l'UE (daissant pasmens sul subjècte Irlanda e lo Reialme Unit al marge d'aquel acòrdi).
Lo Tractat establís nòus principis e responsabilitats dins lo camp de la politica exteriora e de securitat, en soslinhant en la difusion de las valors de l'UE cap al monde exterior, l'aparament de sos interèsses e la reforma de sos mecanismes d'accion. Lo Conselh Europèu establiguèt d'estrategias comunas seràn mesas en practica pel conselh a majoritat qualificada, sus de matèrias reservadas e jos condicions. Dins d'autres cases, qualques Estats poiràn causir de s'abstenir de biais constructiu, es a dire, sens capitar a empachar que las decisions sián adoptadas.
Lo tractat introduguèt un Naut Representant per la Politica Exteriora de l'UE, que, ensems amb los Presidents del Conselh e de la Comission Europèa, pausan un nom e una cara a la politica de l'UE pel monde exterior. Pasmens lo Tractat d'Amsterdam prevei pas una defensa comuna, aumentèt la possibilitats de far de despensas en matèria de manteniment de la patz e de tascas umanitàrias, subretot per mejan de la creacion de ligams estrechs amb l'Union Europèa Occidentala (UEO).
Concernissent las institucions, i a doas reformas importantas en relacion amb lo procèssus de codecision (la procedura legislativa amb lo Parlament Europèu e lo Conselh), en relacion amb son camp d'aplicacion e las proceduras detalhadas, amb un Parlament Europèu que se vei refortit dins son ròtle. Lo President de la Comission Europèa tanben aurà de se sometre a la confisança personala del Parlament, que li dona l'autoritat per establir las orientacions de las politicas de la Comission e ocupar un ròtle actiu dins l'eleccion dels membres de la Comission per la decision sus sa nominacion, en acòrdi comun amb los govèrns nacionals. Aquelas disposicions fan de la Comission un ensems politicament pus responsable de sos actes, e es establit una recacion de persona amb lo Parlament Europèu. Fin finala, lo nòu Tractat dobrís la pòrta, en condicions fòrça estrictas, a una cooperacion mai estrecha entre los Estats membres qu'o desiran. Una cooperacion pus estrecha se poirà establir, sus proposicion de la Comission, dins de cases qu'es pas possible d'adoptar una accion comuna, jos resèrva qu'aquelas accions anen pas contra la coeeréncia de l'UE o dels drechs e l'egalitat de sos ciutadans.
Enjòcs[modificar | modificar la font]
Lo Tractat d'Amsterdam resolvèt pas totas las questions institucionalas definitivament. Lo trabalh sus la reforma de las institucions es totjorn en cors perque sián capablas de foncionar d'un biais eficaç e democratic dins una UE totjorn alargada. Las questions mai urgentas son la composicion de la Comission Europèa, la ponderacion dels vòtes dels Estats membres e l'eleccion a la majoritat qualificada. Aquelas questions foguèron envisatjadas dins la redaccion de la Constitucion Europèa.


text:
13.04.2018. Nòva
Qualques deputats franceses venon de depausar una proposicion de lei que cèrca de far reconéisser
26.12.2016. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Ges de rason de s’esglasiar Lo conseu regionau de Provença-Aups-Còsta d’Azur, amb son president
21.12.2016. Nòva
La region nomenada Provença-Alps-Còsta d’Azur (PACA), a decidit de sosténer
27.01.2014. Blòg de Domergue Sumien · Questions de lenga occitana
Existís un grop cultural, al País Valencian, que se ditz “occitanista”. A pauc d’impacte dins


text:
La darrièra mapa (carte en francés) de la vila que nomma clarament la vila, se trapa al musèu de Blancahòrt, BORDÈU es de lenga occitana plan abans que tolosa o revendica ; Bordèu a perdut sa lenga a l'arribada dels Francs, dels mercenaris violents dels monarcs parisencs, 1453 ; la fin de l'emplec co-oficial de le lenga es clara en 1470 ; l'istòria de fRança explica qu'es pas bannir lo latin, en clar en Aquitània, es la lenga de Bordèu qu'es percaçada. Se disián Gascons, mas èran pas totes de Gasconha, e la lenga l'emplegava de manièra modèrna, quasi de manièra oficiala tal s'entendràn mantunes sègles aprèp.
Donc la fòto qu'avètz aquí :
Es d'una granda importança per la dignitat occitana. Aquela dignitat que respecta l'occitan dins sa diversitat e qu'oblida pas (coma o sábon un La Biéçia, Montaigne/Montanha, Montesquieu o Pierre Baile/Bayle).
Bon e se devèm passar la compassion, es clar que la situacion lingüistica e politica qu'aviá l'occitan (lo gascon politic coma Montaigne o explica) dèu tornar al ròtle qu'a perdut a Bordèu quand los Francs son arribats violentament en Ducat d'Aquitània, quand an voidat las «petites gavacheries» que se sap plan çò que son en Aquitània, netejament politic e etnic, d'aprèp la batalha de Castilhon, 1453 ; es lo monde ortodòxe cristian qu'en 1453 vegèt arribar a doçina los Turcs otomans musulmans. S'oblida pas leugièrament aquela bandièra :
S'oblida pas qu'en 1200 lo Ducat d'Aquitània aviá son Parlament per la legalitat, legalitat que serà copiada a Londres aprèp la batalha d'Hastings, e son Duc que se li contra-rotlava los comptes cada mes de decembre (pel Parlament, per l'an en seguida), e un modèl reprès de totas las vilas latinas d'un còp èra. S'oblida pas jamai aquela granda Aquitània :
Aquel modèl d'Aquitània es pel moment pas ges lo modèl francés de la santa e docetista o tresetista République française. Çaquelà, non se cal enganar, cada vagada que Bordèu o Tolosa an volgut portar lo modèl occitan de democracia a París, los politicians parisencs l'an pervertit e an panat lo sens politic per l'interdire d'emplec pels Occitans, aital per la lenga occitana d'anuèch al XXIen sègle.
Occitània, Aquitània, Provença, o Borgonha segonda, an portat sovent a París l'èime politic, Paris l'a sempre maltractat, malemplegat, malorçut ;e sèm devengut los nègres republicans dels Parisencs.
Tornam a la fòto per ne bailar explicacions importantas ; se debanarà en Gironda una tradicion d'animacion al entorn de la lenga occitana, per i tornar la dignitat ; aquelas manifestacions se fan dempuèi mai de trenta annadas, ambe sempre un succès de progression de l'idèa occitana en tèrra de Gironda ; la manifestacion se sona "Gironda Tèrra Occitana" sempre la lenga es presentada oficialament per totas las comunas que ne fan la recepcion, cada annada.
Quatre punts sus la fòto aquela :
Alain Juppé es lo cònsol màger de Bordèu, son intervencion baila un nivèl d'interès que non pòt que marcar sa campanha de «les primaires» de la dreita UMP-Les-Républicains. L'intervencion es sus l'empont de l'inauguracion de la manifestacion, remarcatz lo bilingüisme darrièr la seuna esquina, e las presentacions de l'ensemble de las manifestacions, s'acaba per «l'escòla en occitan» ; lo papièr amanat per Alain Juppé es en lenga occitana e pòrta plan la nocion de «Bordèu Metropòli», un element que totes los elegits d'Occitània auràn plan vist per remarcar qu'es un biais clar e simpla de valorizar l'occitan, en l'emplegar dins las aglomeracions o metropòlias novèlas, novèlas estructuras politicas de las grandas ciutats en Occitània.
Alain Juppé sap çò qu'ADISHATZ vòl dire, en partir per Quebèc o en tornar...
Remarcarèm que lo document es difusat sus FB, per una pagina que podètz fintar aquí. Los comentaris son plan avizats, los cal legir.
Notatz que recebi regularament d'informacions de Bordèu, comunicats oficials de premsa ; ai pas recebut oficialament aquela fòto ; sembla que l'administracion de la comunicacion i an pas vist res d'un interès politic, causa sampitèrnalament.
Dins los comentaris aprenèm que Noël Mamère, cònsol ecologista de Bègla, èra present, ai pas recebut sa fòto, mas vist qu'a sempre sostengut tota revendicacion per una politica occitana, non podèm pas escriure quicòm de novèl. La manifestacion se debanava a Bègla.
Aprenèm tanben que la generacion de cònsol Alain Juppé a encara al cap las sonoritats lingüisticas dels aujòls, per el de la Gasconha fosca, mitica, mitificada, aquelas dels Drac que fan los contes de Gasconha, e que son contats a Bordèu (per exemple), son encara dins totes los caps politics d'Aquitània (aquela de la generacion De Gaule, 1969, coma aquela dels socialistas, 2016). Las sonoritats son aquelas de la lenga occitana de Gasconha, aquela que parlava Montaigne, Montesquieu e quitament La Boéçia. Mas cal pas oblidar que las diferéncias de parladoira en occitan e en Aquitània son plan importanta, mas pas brica una dificultat de compreneson coma l'explica Montaigne, lo lemosin es per l'ostal e lo gascon per la politica, cadun i traparà sa plaça sociala ; l'occitan i ganharà.
La comunicacion es faita pel grope Grit de Prat, e en lenga occitana, causa que pauc grope musical occitan de Tolosa emplega per la promocion. Encara aquí, l'Aquitània es un modèl per Occitània, l'Oèst-Occitània dona leiçon a Sud-Occitània !
Anuèch al XXen e XXIen sègle, la leiçon la dona Bordèu, perqué a Bordèu, se coneis plan lo sistèma lingüistic de Iparralde, de Bearn e tanben de l'autonomia d'Euskadi, endreits politics que Bordèu sap gaitar, pro-abans d'escotar la votz occitanista. A Bordèu, lo dreit es causa politica e fabricada ontologicament pels Jurats de totas las ciutats d'Aquitània, e pel Parlament del Ducat d'Aquitània. Quand per Occitània se doblida Aquitània, se doblida una granda dignitat per la lenga de Bordèu, donc per la lenga de l'ensemble occitan, la «granda Occitània». Occitània ma bèla, te fau gaitar a l'Oèst per veire lo dreit e lo politic amassat istoricament e a l'ora d'ara.
Pel moment los militants d'Aquitània an pas puntejat l'interès de montar una campanha per dire lo nom de la region Oèst-Occitània ; lo modèl tolzan es lo bon ? Pensi que los dos modèls son complementari, coma sempre Occitània o dèu saber, de Mónegue/Mónego al Medòc, d'Angolesma a Narbona, de Garrat a Baiona, de Barceloneta al Cap-breton. Occitània es un tot, un tot ambe complementaritat que fan sa diversitat.
La fòto d'Alain Juppé es alara una aisina pel despertat d'una vida lingüistica d'un pòble qu'a un problèma similar, lo sistèma politic pasterizat pel Parisencs, e assimilats, es pas lo bon per Occitània.
Bonas Pascas !


text:
Lo projècte Cantem òc
Lo projècte « Cantem òc ! » desvolopat per l’Institut d’Estudis Occitans qu’a per tòca d’aviar ua dinamica collectiva e panoccitana a l’entorn deu cant occitan.
Que i a dinamicas dens quauques parçans d’Occitania a l’entorn deu cant mès pas sus l’ensemble deu territòri. De mei la conéishença deus estiles musicaus e deus repertòris de las autas regions occitanas qu’ei sovent plan limitada.
La purmèra accion d’aqueste projècte que’s debanè en 2009 e qu’avó per tòca de har cantar 10 cants occitans a mainatges e adultes de tota l’Occitania, tots amassa lo 24 d’octobre de 2009 a Carcassona.
Pascal Caumont, cantaire e musician occitan, professor de musica au Conservatòri de Musica de l’Aglomeracion de Tarba qu’estó lo conselhèr artistic deu projècte.
Un CD d’aprentissatge qu’estó realizat dab la participacion de cantaires occitans. Que presenta cants de diferentas regions occitanas (Carcin, Gasconha, Vesubia, Aubrac, Perigòrd, La Gàrdia, Marselha, Coserans) dab las diferentas votz taus cants polifonics. Aqueths cants qu’estón enregistrats per Guilhèm Lopez, Matèu Baudoin, Danièla Franzin e Thierry Cornillon, Tres Votz, Joan-Loís Deygas e Ives Portefaix, Los Zinzonaires, Aire de Prima, Manu Théron e lo Còr dau Lamparò, Renat Sette, Bastien Glacet.
Aqueth CD qu’estó difusat a 900 exemplars.
De mei mantuas repeticions encadradas per cantaires competents qu’estón organizadas dens un vintenat de vilatges o vilas. Qu’i participèn a l’entorn de 300 personas.


text:
Les Petites-Loges
Les Petites-Loges es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tira lo sieu nom dels ostals, las porterias, viscudas per las bûcherons défricheurs del bòsc #que separava lo Chalonnais del país rémois.
Tire son nom des maisons, les loges, habitées par les bûcherons défricheurs de la forêt qui séparait le Chalonnais du pays rémois.


text:
- Sonaus de Joan Francés Tisnèr Crane airways deu disc Transpòrts Tisnèr S.A. e lo remix de Francés Dumeaux tà sortir de l'emission.
14 d’oct. 2014
En Ondas setm. 42 Joan Ives Casanòva l'Enfugida
Us privat a gratís ;-) Us public contactar d'abòrd domenja@gmail.com
En Ondas de Domenja Lekuona setmana
www.frontiberia.blogspot.fr Las culturas ibericas de Paco Lassabe
Memòria en partatge Xavier Ravier Cants e collècta en Bigòrra 1956-1962 Pirèna Immatèria 2014 20 euros P. Caumont Pirèna Immatèria - 11, rue Gauguin 65000 Tarbes Tarbes 06 22 66 48 33
Nautat tota de nuància e de sensibilitat : L'enfugida de Joan Ives Casanòva en çò deu Trabucaire 2014 coll. Pròsa occitana. 135p. Fòto de cobèrta de Georges Souche (Só lhevant au-dessús de Florac Losèra 2012). 12 euros
Las musicas d'En Ondas • Une anche passe Le grand Troupeau Jaurès • Artús Artús Los negats de Brocars • Companhia Montanaro Tocar la peu • Moby • Mauresca Bòrnha (Silvan Chabaud) • Sam Karpiena Extatic Malancònia • La Bèla naissença Valhant-Sette-Franzin La fugida en Egite
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
1. Naua lei d’Aran. Es grops deth Plen deth Conselh Generau d’Aran an presentat ara fin era proposicion de projècte de lei d’Aran, qu’a de mielhorar e actualizar er autogovèrn, segontes establís er Estatut de 2006. Era part aranesa a hèt es deuers e aué se’n cau felicitar pera unitat demostrada per aguesta ath long deth procès entà arténher un document de consens. Eth tèxte hè un saut entà dauant fòrça considerable en garantir era reconeishença d’Aran coma comunautat unica e singulara a trauèrs der estatus especiau de relacion bilaterau damb era Generalitat, er apregondiment en marc competenciau, fòrça detalhat en cada matèria e, sustot, era creacion d’un modèl de finançament pròpi avient entad aguestes competéncies.
Açò vò díder auer era possibilitat de disposar de mès seguretat juridica e financèra entara gestion de matèries coma sanitat, servicis sociaus, miei ambient, agricultura e ramaderia, joenessa, espòrts, cultura e lengua, pompièrs e proteccion civil, carretères, torisme e promocion economica, transpòrt, e un long eca. Ahèrs toti qu’afècten ara vida vidanta des persones en sòn progrès personau atau coma ena sua benestança. Non ei pòga causa. Pr’amor d’açò, eth Conselh Generau a previst d’encetar un procès de participacion publica entà recuélher es suggerimentes e aportacions ciutadanes ath document consensuat.
2. Nau finançament. Ath delà des chifres, que se multipliquen per 8 respècte deth pacte de CiU en 2001, çò de mès important ei eth nau modèl qu’a artenhut eth Govèrn d’Entesa, format pes fòrces de progrès (PSC, ERC e ICV), un modèl qu’ena màger part dera opinion publica e publicada a estat plan ben recebut. Per prumèr còp, Catalonha disposarà d’uns recorsi per capita superiors ara mieja, en tot garantir eth principi d’ordinalitat. Se complís er Estatut e s’assegure ua relacion financèra de tipe federau, gràcies ar acòrd entre eth Govèrn centrau e eth Govèrn presidit per José Montilla, dempús d’un long procès amiat damb pro fermesa peth conselhèr Castells e, a despièch des dificultats e eth temps recorrut, damb pro valentia per part deth Govèrn de Zapatero.
Sonque cau rebrembar qu’eth Govèrn centrau a estat eth prumèr que s’a atrevit a publicar es balances fiscaus, un tèma tabú enquia ara en Estat e d’un compromís mès qu’evident. Ath delà, e non mens important, er acòrd financèr compde damb eth supòrt dera majoria dera societat civil catalana. Sonque se n’a desmarcat CiU, en un gèst que pògui artenhen a compréner. En aguest sens, ei fòrça illustratiu er editoriau Un no que deixa CiU a la intempèrie deth diari Avui, bric sospitós de plaçar-se contra es interèssi nacionalistes.


text:
Musica occitana
I a tres tipes de Musica en occitan: la musica tradicionala, la musica classica (un exemple ben conegut: los Cants d'Auvèrnha de Joseph Canteloube) e la musica contemporanèa. Çaquelà, es sovent dificil de « classar » un grop (o cantaire) dins las categorias musica tradicionala o musica contemporanèa. Un fum de gropes actuals causissent la lenga occitana parton en efièch de cants o ritmes tradicionals que mesclan amb d'autres estils de musicas (coma lo Ska, lo Rock, lo Dub o l'Electro) per crear lor cançons, albums, etc. Los mai celèbres representants son lo Massilia Sound System, los Fabulous Trobadors, los bearneses Nadau o encara La Talvera.
Pendent las annadas 1970-mièg 1980, la musica occitana opausava musica tradicionala « codex » e canon de tèxt, engatjada (amb Claudi Martí, per exemple). Al mièg de las annadas 1980, la tendéncia consistiguèt a metre d'occitan suls corrents musicals novèls (lo rock amb Nadau, lo rap amb los Fabulous Trobadors o lo ragga amb Massilia Sound System). Aquestes gropes pausavan lo fach de l'occitan dins lor musica, abandonant mai o mens l'estructura tradicionala mas permetent una familiarizacion pus aisida pel neofit amb l'occitan en general. Dempuèi la fin de las annadas 90, bon nombre de gropes ensajan una evolucion (e non assimilacion) de la basa tradicionala (tant al nivèl dels aires que de sa forma) vèrs las musicas actualas, creant atal una « musica tradicionala novèla », coma Dupain, Lo Còr de la Plana, Familha Artús, Eydolon o Loule Sabronde.


text:
La Miugrana entre-duberta
Théodore Aubanel (1829-1886) es, amb Romanilha e Mistral, l’un des pilars del Felibritge. La Miugrana entre-duberta, son recuelh de poèmas lo mai connu, reçaupèt un accuelh entosiasta au moment de sa parucion en 1860. Es son amor per " Zani ", un amor impossible, qu’es a l’origina de son inspiracion.
De sa vida, publicarà un segond recuelh de poèsias, Li Filhas d’Avinhon. Tre 1880, aprèp una seria de malentenduts amb Romanilha, il s’aluenharà del Felibritge.
La Miugrana entre-duberta es proposada en grafia classica dins la colleccion dels Classics occitans, amb una introduccion en francés de Glaudi Liprandi.
« A ! Se mon còr aviá d’alas,
Sus ton còu, sus ton espatla,
Volariá tot en combor,
O minhòta ! A ton aurelha
Te diriá de meravilhas,
De meravilhas d’amor.
A ! Se mon còr aviá d’alas,
Subre ti boquetas pallas
Volariá come un perdut ;
Mon còr te fariá, chatona,
Cènt potons e cènt potonas ;
Parlariá, parlariá plus !
Pietat ! mon còr n’a ges d’alas !
Lo langui, la freg lo jala ;
Tè ! Lo vaquí sus ma man ;
Pren-lo dins la tieuna, ò bèla,
Come un anhèu mon còr bèla,
E plora come un enfant. »