text:
30 abr. 2011
Oc langüedocián e oc aranés (refrápns)
N'aquesta plecada vuel far una comparança entre l'occitán langüedocián (le plus extens d'ols plur dialects de l'occitán e denomnat cum occitán standard, dele qual davala le proprie nom d'Occitania et endona aután nom de qualque forma, al conjunt de leungas occitánas), e l'aranés, que, cum sapém est un dialect d'un d'ols dialects occitáns, le gasconés, par veir elas similanças (uo difrenças) que i-há d'entre aquestas dúas leungas sórors, seo escrebidas un conjunt de frasis curtas e las seo traduidas chol traductor damas leungas c'há le Gencat, aután seo traduidas aquestas frasis chol traductor de l'web softcatalà al catalán una leunga blesona de l'occitán, cuma mera esculcada lingüistica, ela primiera frasi et en bolda est romuncha, ela seconda en langüedocián, ela terça n'aranés e per durrés ela quarta en catalán (son frasis senzetas dele mien santicár uo ben ulhas son refránhs):
ols sorces ge manjaron le formage e nu laiscaron ren
las mirgas se mangèron lo formatge e daissèron pas brica
es arrats se mingèren eth hormatge e pas deishèren bric
els ratolins es van menjar el formatge i no van deixar gens
ols arbres s'amovievan de part en part chol fort vent
los arbres se movián d'un costat a un autre amb lo fòrt vent
es arbes se moiguien d'un costat a un aute damb eth fòrt vent
els arbres es movien d'un costat a un altre amb el fort vent
elas formigas dessan frument par quand arribe l'hibern
las formigas gardan blat per quand arribarà l'ivèrn
es hormigues sauven forment entà quan arribarà er iuèrn
les formigues guarden blat per quan arribi l'hivern
ela porta dál maison sojornava tojorn aprida, ols ladres ol avievan defácile
la pòrta de l'ostal demorava totjorn dubèrta, los lairons o avián facil
era pòrta deth ostau demoraue tostemp duberta, es lairons ac auien facil
la porta de la casa romania sempre oberta, els lladres ho tenien fàcil
elas nues atapavan le sólej, ela pluvia era propinca
los bromalhs boçavan lo solelh, la pluèja èra prèpa
es bromalhs boçauen eth solei, era ploja ère pròplèu
els núvols tapaven el sol, la pluja estava propera
le tot sojóc sojornó cobrit per un blanc mantefól de nef
tot lo pòble demorèt cobèrt per un blanc saile de nèu
tot eth pòble demorèc corbit per un blanc saile de nhèu
tot el poble va quedar cobert per un blanc mantell de neu
le can ge posó á l'umbra par protegir se dele sólej
lo can se ponèt a l'ombra per se protegir del solelh
eth gosset se ponec ara ombra entà protegir-se deth solei
el gos es va posar a l'ombra per protegir-se del sol
vue á ela bibliotéc á cerquer un libre sús berintas
vau a la bibliotèca a cercar un libre sobratz de misharnons
vau ara bibliotèca a cercar un libre sobratz misharnons
vaig a la biblioteca a buscar un llibre sobre bolets
le vespertilh vola nocturnament en cercant le lumen d'ols fanals
la ratapenada vòla de nuèch en cercant lo lum dels fanals
era arrata-cauda vòle de net en tot cercar eth lum des fanaus
la ratapinyada vola de nit buscant la llum dels fanals
le nadal ge celebra le 25 de decemne
lo nadal se celèbra lo 25 de decembre
eth nadau se celèbre eth 25 de deseme
el nadal se celebra el 25 de desembre
l'erba cresçe plus vert n'ols prats dele nord
l'èrba creish mai verda en los prats del nòrd
era èrba creish mès verda enes prats deth nòrd
l'herba creix més verda en els prats del nord
un auce ge posó nál miena hinestra quand compeçava'l jorn
un ausèl se fico en la miá fenèstra quand començava lo jorn
un audèth se hico ena mia hièstra quan començaue eth dia
un ocell es va posar en la meva finestra quan començava el dia
l'abrema cobriva ela tota val, nu ge veie á plus de tres metres de distança
la bruma cobrís tota la val, se vei pas a mai de tres mètres de distància
era bruma corbís tota era val, pas se ve a mès de tres mètros de distància
la boira cobreix tota la vall, no es veu a més de tres metres de distància
ela mesnada furon en corrint cheu ols suis dinérs á comprar caramels
los mainats foguèron en corrent amb los sieus sòus a crompar de mochets
es mainatges sigueren en tot córrer damb es sòns sòs a crompar mochets
els nens van ser corrent amb els seus diners a comprar caramels
le paun dele plat tost s'emplieu d'animalias, que nu laiscaron né elas miolhas
lo pan del plat s'aumpliguèt lèu d'animals, que daissèron pas ni las moras
eth pan deth plat lèu s'aumplic d'animaus, que pas deishèren ne es mores
el pa del plat aviat es va omplir d'animals, que no van deixar ni les molles
le gregér cura dáls grelhas, las esmulhe, las talha ela lana
lo pastor suènha de las fedas, las mols, la talha la lana
eth pastor suenhe des oelhes, les molh, era talha era lan
el pastor cuida de les ovelles, les muny, les talla la llana
vue á prisar un véride de lait cheunas galetas, depus vue al colegie
vau prene un veire de lach amb unas galetas, vau après al collègi
vau a préner un veire de lèit damb ues galetes, dempús vau ath collègi
vaig a prendre un got de llet amb unes galetes, després vaig al col·legi
nel corte de Peir cresçe un inorme arbre de longas brancas
dins lo pati de Peir creishec un enòrme arbre de longas brancas
en pati de Peir creishec un enòrme arbe de longues branques
al pati de Pere va créixer un enorme arbre de llargues branques
ela carrera s'emplieu de gent par protestar per ela pujada de preties
lo carrèr s'aumpliguèt de gents per protestar per la pujada de prèses
eth carrèr s'aumplic de gent entà protestar pera pujada de prètzi
el carrer es va omplir de gent per protestar per la pujada de preus
le mércors de corvil est un jorn d'especial sentiment religiós
lo dimècres de cendre es un jorn d'especial sentiment religiós
eth dimèrcles de cendre ei un dia d'especiau sentiment religiós
el dimecres de cendra és un dia d'especial sentiment religiós
una raça de sólej s'escolava per una fendrilha dál parés, n'aluminant ela tota cambra
un rai de solelh se colava per una fendascla de la paret, en illuminant tota l'abitacion
un rai de solei se colaue per ua henedura dera paret, en tot illuminar tota era abitacion
un raig de sol es colava per una esquerda de la paret, il·luminant tota l'habitació
ela mausca ge plaçó just devant dele plat plen de mel e lait
la mosca se placèt just davant lo plat plen de mèl e lach
era mosca se placèc just deuant eth plat plen de mèu e lèit
la mosca es va situar just davant del plat ple de mel i llet
elas bujoras avievan ixit per totas parts n'ilho vast prat
las margaridetas èran sortidas arreu en aquel vast prat
es margaridetes auien gescut arreu en aqueth vast prat
les margarides havien sortit pertot arreu en aquell extens prat
ols frers ge dujan cum le can e le cat
los frairs s'amien coma lo can e lo gat
es frairs s'amien coma eth gosset e eth gat
els germans es porten com el gos i el gat
le fustér travalha le fust e realiça tota sorcia de móbles, cum taulhers, cadiars uo breçus
lo fustièr trabalha la fusta e realiza tota mena de mòbles, coma de taulas, de cadièras o de brèces
eth hustèr trabalhe era husta e realize tota sòrta de mòbles, coma taules, cagires o cunhères
el fuster treballa la fusta i realitza tot tipus de mobles, com a taules, cadires o bressols
din que'l period que vai dele quindze de julhie al quindze d'agost est ilho de plus calura de l'ánh
dison que lo periòde que va del quinze de julhet al quinze d'agost es lo de mai calor de l'an
diden qu'eth periòde que va deth quinze de junhsèga ath quinze d'agost ei eth de mès calor der an
diuen que el període que va del quinze de juliol al quinze d'agost és el de més calor de l'any
ela clesia dele picol sojóc s'empla de gent ols domenjos, arriban de totas parts
la glèisa del pichon pòble s'aumplís de gents los dimenges, arriban de totas parts
era glèisa deth petit pòble s'aumplís de gent es dimenges, arriben de totes parts
l'església del petit poble s'omple de gent els diumenges, arriben de tot arreu
ols refucils que nu laiscavan de cader, aluminavan ela nuet, cum sé de faucs artificials ge tractás
los lamps, que daissavan pas de quèir, illuminavan la nuèch coma se de fuòcs artificials se tractès
es relampits, que pas deishauen de quèir, illuminauen era net coma se de huecs artificiaus se tractèsse
els llampecs, que no deixaven de caure, il·luminaven la nit com si de focs artificials es tractés
cheula calura de l'estoi elas apelhas et elas gespas son plus furentas qu'ela resta de l'ánh
amb la calor de l'estiu las abelhas e las vèspas son mai furiosas que lo rèste de l'an
damb era calor der estiu es abelhes e es vèspes son mès furioses qu'eth rèste der an
amb la calor de l'estiu les abelles i les vespes estan més furioses que la resta de l'any
vuejorn i-há de farinas de multas sorcias, de sagle, de pescat, pró la plus folsada seqüe n'esent ilha de frument
uèi jorn i a de farinas de fòrça classas, de segal, de peis, mas la mai utilizada contunha d'èsser la de blat
aué dia i a haries de fòrça classes, de segal, de peish, mès era mès utilizada contunhe d'èster era de forment
avui dia hi ha farines de moltes classes, de sègol, de peix, però la més utilitzada segueix sent la de blat
qui á bon arbre s'acosta, bona umbra li cubilha
qui a bon arbre s'apròpa, bona ombra li acuelh
qui a bon arbe s'apròpe, bona ombra li acuelh
qui a bon arbre s'acosta, bona ombra li acull
ols escarpes ficaron fuort cruscants mercet al bon far dál sergenta
las sabatas demorèron fòrça brilhantas mercés al bon far de la mossardeta
es sabates demorèren fòrça brilhantes mercés ath bon hèr dera mossardeta
les sabates van quedar molt brillants gràcies al bon fer de la minyona
le griolh chantava le sui dolç suen una nuet d'agost emplida d'estrels
lo galhon cantava lo sieu doç son una nuèch d'agost aumplís d'estelas
eth galhon cantaue eth sòn doç son ua net d'agost aumplís d'esteles
el grill cantava el seu dolç so una nit d'agost omple d'estels
le campadér semina ela semna e depus nel temp dál reculha reculh le fruch
lo camparòu sémia la grana e après en lo temps de la culhita apleta lo fruch
eth camparòu sémie eth seme e dempús en temps dera cuelhuda aplete eth frut
el camperol sembra la llavor i després en el temps de la collita recull el fruit
ela copla de bois jetan dele charriot camín dál font
lo coble de buòus lançan del carro camini de la font
eth coble de bòus lancen deth carro camini dera hònt
la parella de bous tiren del carro camí de la font
prel mien erlój son elas nuef, c'ora est nel tui?
per lo mieu relòtge son las nòu, qu'ora es en lo tieu?
peth mèn relòtge son es nau, qu'ora ei en tòn?
pel meu rellotge són les nou, que hora és en el teu?
le paid depictó nel cadiern una varjatura, una forqueta e una paulhota
lo mainat pintèt en lo quasèrn una veitura, una forqueta e una parpalhòla
eth mainatge pintèc en quadèrn un coche, ua forquilha e ua parpalhòla
el nen va pintar en el quadern un cotxe, una forquilla i una papallona
l'armentár há un copla de grelhas, sés vosquenas, dúos moltons, uot capras e tres cavalhs
l'elevaire a un coble de fedas, sièis vacas, dos motons, uèch cabras e tres cavals
eth pagés a un coble d'oelhes, sies vaques, dus motons, ueit crabes e tres shivaus
el ramader té una parella d'ovelles, sis vaques, dos moltons, vuit cabres i tres cavalls
ela copla de jogators avievan aseguit una bona resultança nel sui partit
lo coble de jogaires avián atengut un bon resultat en lo sieu partit
eth coble de jogadors auien artenhut un bon resultat en sòn partit
la parella de jugadors havien aconseguit un bon resultat en el seu partit
ela tor dál púlvra est le bastiment plus antic dál tota cibtat
la tor de la povora es lo bastiment mai ancian de tota la vila
era tor dera povora ei eth bastiment mès ancian de tota era ciutat
la torre de la pólvora és la construcció més antiga de tota la ciutat
ols tots amics s'ajuntaron nál porta dele bar par celebrar le championat local d'erciment de barra
totes los amics se jonhèron en la pòrta del bar per celebrar lo campionat local de suslhèuament de barra
toti es amics se junheren ena pòrta deth bar entà celebrar eth campionat locau de suslhèuament de barra
tots els amics es van ajuntar en la porta del bar per celebrar el campionat local d'aixecament de barra
le fred e l'humitat dál nuet empliron le gason dele mien corte de ruceja, tot era plei d'escrois
lo fred e l'umiditat de la nuèch aumpliguèron lo potjat de lo mieu pati de rosada, tot èra plen de vises
eth heired e era umiditat dera net aumpliren eth potjat deth mèn pati d'arrosada, tot ère plen d'avitzi
el fred i la humitat de la nit van omplir la gespa del meu pati de rosada, tot estava ple de caragols
un sapient e un babec sapen plus c'un sapient senlher
un savi e un pèc sabon mai qu'un savi sol
un savi e un pèc saben mès qu'un savi solet
un savi i un ximple saben més que un savi sol
clesia clusa né cult né ren
glèisa barrada, ni culte ni brica
glèisa barrada, ne culte ne bric
església tancada, ni culte ni gens
enxera n'auríl e aols tres ánhs culhirás racims mil
empeuta en abril e als tres d'ans prendràs de rasims mil
empeute en abriu e as tres ans preneràs arradims mil
empelta a l'abril i als tres anys agafaràs raïms mil
hibern, bon orage par le ferrer e le forner
ivèrn, bon temps pel ferrièr e lo forner
iuèrn, bon temps entath haure e eth horner
hivern, bon temps per al ferrer i el forner
tant andó le cotrof á ela font fasta que per finida ge derrompeu
foguèt tant lo cantre a la font fins que per fin se trinquèt
tant siguec eth cantre ara hònt enquia que per fin se trinquèc
tant va ser el càntir a la font fins que per fi es va trencar
mal ánh muso sé nel febrér vai en mánicas de chamissa'l jornalér
mal an esperi s'en Febrièr, camina en de manjas de camisa lo jornaler
mau an demori s'en Hereuèr, camine en manges de camisa eth jornaler
mal any espero si al febrer, camina en cos de camisa el jornaler
malediment de jument al cel nu arriba, náls trabes de l'estala ge fica
malefici de somèr, al cèl arriba pas; en las bigas de la bòrda se demòra
maladeta de somèr, ath cèu pas arribe; enes bigues dera bòrda se demore
maledicció de ruc, al cel no arriba; en les bigues de la quadra es queda
dolent le galinér hu chanta ela galina
dolent lo poralhèr a on canta la galina
dolent eth poralhèr a on cante era garia
dolent el galliner on canta la gallina
martelh d'argent derromp portas de ferro
martelh d'argent trinca de pòrtas de fèrre
marteth d'argent trinque pòrtes de hèr
martell de plata trenca portes de ferro
març en pluias, bon ánh de faséols
març en de pluèjas, bon an de mongetas
març en ploges, bon an de mongetes
març en pluges, bon any de mongetes
mua velha e malament manjada nu s'aguanta ela pujada
mula vièlha e mal manjar, se sosten pas la pujada
mula vielha e mau minjar, pas se sosten era pujada
mula vella i malament menjar, no s'aguanta la pujada
qui vai al ceilher e nu abeue, per abeuer se'l compta
qui va al cerèr e beu pas, per béuer se li compta
qui va ath cerèr e pas beu, per béuer se li compde
qui va al celler i no beu, per beure se li explica
nasçe'l pesçe par nadar cuma ela talpa par minar
nais lo peis per nadar, coma lo piqui per minar
nèish eth peish entà nadar, coma eth piqui entà minar
neix el peix per nedar, com el talp per minar
né abeuas arga que nu veias, né signes líteras que nu lijas
ni beues d'aiga que vejas pas, ni de fèrmas cartas que lieges pas
ne beues aigua que pas veigues, ne fèrmes cartes que pas lieges
ni beguis aigua que no vegis, ni fermes cartes que no llegeixis
abrema nál serra, arga nál terra
bruma en la sèrra, d'aiga dins la tèrra
bruma ena sèrra, aigua ena tèrra
boira en la serra, aigua a la terra
paid quet e, tácit, buste há fet qualcós dolent
mainat quiet e, carat, es qu'a fach qualquarren dolent
mainatge quiet e, carat, ei qu'a hèt quauquarren dolent
nen quiet i, callat, és que ha fet alguna cosa dolent
nu crejo n'estriges, pró qu'elas i-há elas i-há
creï pas en de mascas, mas que las i a las i a
pas creï en bruishes, mès que les i a les i a
no crec en bruixes, però que les hi ha n'hi ha
amor de mónicha e pet de frair, tot est áer
amor de monja e pet de fraire, tot es aire
amor de monja e pet de fraire, tot ei aire
amor de monja i pet de frare, tot és aire
junt al flum uo al convent nu faças ren de fondament
al bòrd del riu o al convent fagas pas brica de fondament
ath costat der arriu o ath convent pas hèsques bric de fondament
al costat del riu o al convent no facis gens de fonament
amics et erlois de sòlej, sien nues xion, cheu nues nu
d'amics e de relòtges de solelh, sens de bromalhs òc, amb de bromalhs pas
amics e relòtges de solei, sense bromalhs òc, damb bromalhs pas
amics i rellotges de sol, sense núvols sí, amb núvols no
aur en máns de paupre sembla cuorje
aur en de mans de paura, sembla coeire
aur en mans de prauba, semble coeire
or en mans de pobra, sembla coure
le juis pervers condempna á ela columba e liura al croaj
lo jutge pervers, condemna al todon e liura al courpatà
eth jutge pervers, condemne ath todon e liure ath corbàs
el jutge pervers, condemna a la coloma i lliura al corb
boi que nu seja nel mercat, nu est vendut né comprat
buòu que siá pas dins lo mercat, es pas vendut ni crompat
bòu que pas sigue dins eth mercat, pas ei venut ne crompat
bou que no estigui al mercat, no és venut ni comprat
á bebdér fin, primier arga e após vin
a fart fin, de primièra aiga e vin après
a hart fin, prumèra aigua e dempús vin
a borratxo fi, primer aigua i després vì
á ela miena maison porté un amic, eli ge ficó de curtoj et eu espedit
dins lo mieu ostal amie un amic, lo se demorèt d'aimi e ieu donat comjat
ena mia casa amie un amic, eth'e demorèc d'aimi e jo dat comiat
a la meva casa porti un amic, l'es va quedar d'amo i jo acomiadat
depus dál tempésta ven ela calmaría
après la tempèsta ven la calma
dempús dera tempèsta ven era cauma
després de la tempesta ve la calma
ela lhua nu est de formage né ge manja cheu melon
la luna es pas de formatge ni se manja amb melon
era lua pas ei de hormatge ne se minge damb melon
la lluna no és de formatge ni es menja amb meló
ela melhor ora de manjar par le rich, quand volja; par le paupre, quand posca
la melhora ora de manjar, pel ric, quand vòlga; pel paure, quand pòsca
era melhora ora de minjar, entath ric, quan volgues; entath praube, quan pòt
la millor hora de menjar, per al ric, quan vulgues; per al pobre, quan pugues
equant me dona eser sús que jús, sé seo qui travalha
parièr me dona èsser amunt qu'aval, se soi eth quau trabalh
parièr me da èster ensús que tà baish, se sò eth quau trabalh
egual em dóna estar a dalt que a baix, si sóc el que treball
ge tange cheu ols aiges e s'esguarda cheulas máns
se tòca amb los uèlhs e se garda amb las mans
se tòque damb es uelhs e se guarde damb es mans
es toca amb els ulls i es mira amb les mans
sopas en padilha, son de trasca e asaboren ben
sopas en padena, son de truja e sabon plan
sopas en padena, son de truja e saben plan
sopes en paella, són de truja i saben bé
elas alidonas d'auríl portan caluras milh e fred per sant Martín
las irondèlas d'abril pòrtan de calors mil e fred per sant Martín
es aronglas d'abriu pòrten calors mil e heired per sant Martín
les orenetes d'abril porten calors mil i fred per sant Martín
fidar dele garçon e musar dele velh, pas to conselho
confiar del mòsso e esperar del vièlh, o t'aconselhi pas
confiar deth mòsso e demorar deth vielh, pas t'ac aconselhi
fiar del mosso i esperar del vell, no t'ho aconsello
frucha que matura vert, ge posa amara e ge perde
frucha que madura verda, se pon amara e se pèrd
fruta que madura verda, se pon amara e se pèrd
fruita que madura verda, es posa amarga i es perd
granulhas que chantan, l'arga aprés; sé nu dele cel, dál terra
de Granhotas que cantan, l'aiga apròp; si que non del cèl, de la tèrra
gargolhes que canten, era aigua apròp; se non deth cèu, dera tèrra
granotes que canten, l'aigua a prop; si no del cel, de la terra
refucil á l'orient, arga al demán
relampit ar autan, aigua londeman
relampit ar autan, aigua londeman
llampec a l'orient, aigua l'endemà
colegiment de gregérs, grelha morta
reünion de pastors, feda mòrta
reünion de pastors, oelha mòrta
reunió de pastors, ovella morta
renças de namorats, amors duplats
rampòinas d'enamorats, d'amors doblats
rampòinas d'enamoradi, amors dobladi
renyines d'enamorats, amors doblegats
rodar enta jús, nu costa travalh; rodar enta sús, aqués xion que costa fatigacion
rodar cap a aval, còsta pas trabalh; rodar per amunt, aquò òc que còsta cansament
rodar cap a tà baish, pas còste trabalh; rodar entà ensús, açò òc que còste cansament
rodar cap avall, no costa treball; rodar per a dalt, això sí que costa fatiga
un cec plorava un jorn car espei voliéva
un cèc plorava un jorn pr'amor que miralh voliá
un cèc ploraue un dia pr'amor que miralh volie
un cec plorava un dia perquè mirall volia
un dígit nu fa mán, pró xion cheu ols suis frers
un dit fa pas man, mas òc amb los sieus frairs
un dit pas hè man, mès òc damb es sòns frairs
un dit no fa mà, però sí amb els seus germans
un mensu priat e altre depus de nadal, ja's hibern de veritat
un mes abans e d'autre après Nadal, es ivèrn de vertat
un mes abans e d'aute dempús de Nadau, ei iuèrn de vertat
un mes abans i un altre després de Nadal, és hivern de debò
capra per vinha, pejor qu'escabre
cabra per vinha, pejor es que tinture
craba per vinha, pejor ei que tinture
cabra per vinya, pitjor és que tinya
clocar e nu posar, sé dolent nál galina, pejor nál dona
cascalhar e pas póner, se dolent en la galina, pejor en la femna
cascalhar e pas póner, se dolent ena garia, pejor ena hemna
escatainar i no posar, si dolent en la gallina, pitjor en la dona
quiscataqui vol, elas cossas á ela mesura d'ols suis nas
cadun aima las causas a la mesura de los sieus nases
cadun vò es causes ara mesura des sòns nasi
cadascú vol les coses a la mesura dels seus nassos
cadaljorn un gran posa, e farás un congerie
cada jorn un grani pon, e faràs una cantierada
cada dia un grani pon, e haràs ua cantierada
cada dia un gra posa, i faràs un munt
vesquir injuncts, est de bon sen
viure prevengudi, es de bon sens
víuer prevengudi, ei de bon sens
viure previnguts, és de bon sentit
eu que'm tasgo me remano sien guim
ieu que me cari, me demòri sens gal
ieu que me cari, me demori sense poth
jo que callo, em quedo sense gall
pichel de vidre uo de metalh uo d'argent, nu refresca l'arga; le melhor pichel, est ilho de brat
pichèr de veire o de metal o d'argent, pas refresca l'aiga; lo melhor pichèr, es lo de fanga
pichèr de veire o de metau o d'argent, pas refresca era aigua; eth melhor pichèr, ei eth de hanga
gerro de cristall o de metall o de plata, no refresca l'aigua; el millor gerro, és el de fang
plus valesçe'l fum dál miena ca que'l fauc de l'aliena
val mai lo fum de lo mieu ostal que lo fuòc de l'alièna
mès vau eth hum dera mia casa qu'eth huec dera alièna
més val el fum de la meva casa que el foc de l'aliena
plus valesçe un auce odi, c'un tropel cras
val mai ausèl en man, que cent en volant
vau mès audèth en man, que cent en tot volar
val més ocell en mà, que cent volant
l'apelha, unas flors tria e un'altras laisca
l'abelha, unas flors escuelh e unas autras daissa
era abelha, ues flors escuelh e ues autes dèishe
l'abella, unes flors escull i unes altres deixa
ela puncha quand nasçe, ela ponta porta devant
l'espina quand nais, la punta amie davant
era espia quan nèish, era punta amie deuant
l'espina quan neix, la punta porta davant
cadascún vol portar l'arga'l sui molin e laiscar ensecat ilho dele sui vesçin
cadun vòl amiar l'aiga a lo sieu molin e daissar en shut lo de lo sieu vesin
cadun vò amiar era aigua ara sua mòla e deishar en shut eth deth sòn vesin
cadascun vol portar l'aigua al seu molí i deixar en sec el del seu veí
cafiá cuet, cafiá perdut
cafè codut, cafè perdut
cafè codut, cafè perdut
cafè cuit, cafè perdut
carrera morgujada, caxa clussa
carrèr moth, caissa barrada
carrèr moth, caisha barrada
carrer mullat, caixa tancada
chanta ela granulha, e né há pena, né pil, né lana
canta la granhota, e ni a pluma, ni pel, ni lana
cante era gargolha, e ne a pluma, ne peu, ne lan
canta la granota, i ni té ploma, ni pèl, ni llana
guim que chanta á sólej posat, chanta á mort
gal que canta a solelh ponut, canta a mòrt
poth que cante a solei ponut, cante a mòrt
gall que canta a sol posat, canta a mort
guim qu'est bon, ol medis chanta nel sui cortil que'n l'alien
gal qu'es bon, çò de meteis canta en lo sieu corral qu'en l'alièn
poth qu'ei bon, çò de madeish cante en sòn corrau qu'en alièn
gall que és bo, el mateix canta en el seu corral que en l'aliè
colp de cuorje mai mató á omne
còp de coeire aucissi jamai a òme
còp de coeire jamès aucisqui a òme
cop de coure mai mato a home
quand un vai par velh, est plus defácile culhir una lebre c'un cuníc
quand òm va per vièlh, es mai facil prene una lèbe qu'un conilh
quan òm va entà vielh, ei mès facil préner ua lèbe qu'un conilh
quan un va per a vell, és més fàcil agafar una llebre que un conill
andar se cheula capa'l brav, nu est per eintes
s'anar amb la capa al brau, es pas per totes
anar-se damb era capa ath brau, pas ei entà toti
anar-se amb la capa al toro, no és per a tots
jouen est qui est sanie megar aia uotanta ánhs, e velh dolent, megar aia vint
jove es qui es sani e mai se aja ochanta ans, e vièlh dolent, e mai se aja vint
joen ei qui ei sani encara qu'age ueitanta ans, e vielh planhós, encara qu'age vint
jove és qui està sa encara que tingui vuitanta anys, i vell dolent, encara que tingui vint
endonar d'ilho que s'há, á degun li conven; priser d'ilho d'ols altres, á eu e á tots
donar çò que s'a, a cap li conven; prene de çò de de autres, a lo mieu e a totes
dar çò que s'a, a cap li conven; préner de çò de de auti, ath mèn e a toti
donar el que es té, a cap li convé; prendre del d'uns altres, al meu i a tots
de dinér e de bontat trage tojorn ela majetat
de sòus e de bontat lèva totjorn la mitat
de sòs e de bontat lhèue tostemp era mitat
de diners i de bondat lleva sempre la meitat
sapiença e desenganhaments, augmentan chols ánhs
sabença e de remoquets, aumentan amb los ans
sabença e remoquets, aumenten damb es ans
saviesa i desenganys, augmenten amb els anys
sé l'auce la puncha, ela frucha est sabrida
se l'ausèl la pica, la frucha es rica
s'er audèth la pique, era fruta ei rica
si l'ocell la pica, la fruita està rica
sé dolent est jenár, pelhor est febrer
se dolent es genièr, pejor es febrièr
se dolent ei gèr, pejor ei hereuèr
si dolent és gener, pitjor és febrer
sé nos fem púlvre, nos fem lut
se nos fasèm povàs, nos faràn lim
se mos hèm povàs, mos haràn lim
si ens fem pols, ens faran llot
ols vents que viran de l'ovest ge volturan cheu ilhos dele nord procedents dele mar
los vents que viran de l'oèst se barrejan amb los del nòrd procedent de la mar
es vents que viren der oèst se barregen damb es deth nòrd procedent dera mar
els vents que giren de l'oest es barregen amb els de el nord procedents del mar
elas nues nerjas nuncian forts pluias e orage dolent
los bromalhs negres anóncian de fòrtas pluèjas e temps dolent
es bromalhs neres anóncien fòrtes ploges e temps dolent
els núvols negres anuncien fortes pluges i temps dolent
ela pesta laiscó le sojóc vuoch de persons, tansól sobervesquíva'l rei et ela sue cort nel castel
la pèsta daissèt lo pòble vuèg de personas, subreviviá pas que lo rei e la siá cort dins lo castèl
era pèsta deishèc eth pòble uet de persones, sonque suberviuie eth rei e era sua cort en castèth
la pesta va deixar el poble buit de persones, solament sobrevivia el rei i la seva cort al castell
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)


c: text/html

text:
Casats
Casats[1] (oficialament en francés Cazats ) es una comuna occitana de Vasadés, en Gasconha, administrada pr'eu departament de Gironda de la region de Navèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
I aurè pas d'atestacions ancianas, segon Bénédicte Boyrie-Fénié[2], çò que facilita pas l'explicacion del nom.
Dauzat e Rostaing supausan, damb un punt d'interrogacion, un crosament énter casales e casellos ---> casets (gascon)[3]. Per Ernèst Negre (segon la citacion de B. Boyrie-Fénié), lo nom deriva deu gascon cas(a), damb lo sufixe diminutiu -at, e lo sens serè ostaus petits. Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta, coma Ernèst Negre, un sufixe collectiu -atu(m), mès damb lo sens d'agropament, coma dens bordalat, puslèu que damb una valor diminutiva.
Un detalh crida l'atencion pr'aquò : la preséncia de la finala -ats, coma dens plan de vilas e vilatges de Gironda e especialament deu Vasadés, interpretada per Miquèu Audoièr, après la publicacion deu libe de Bénédicte Boyrie-Fénié, coma -ac au plurau, damb valor collectiva[4]. Lo nom ancian serè lavetz *Casac, e la confusion énter los casacs (los abitants de *Casac, prononciat casats) e lo nom deu vilatge se serè installada au cap d'un moment, coma dens los cas semblables. L'existéncia d'un Casac (Nauta Garona) es un indici favorable per una tala explicacion. Puèi que l'associacion d'un nom comun damb lo sufixe -acu(m) es pas impossibla, lo radicau pòt demorar casa (Casius, citat per explicar Quesac (Losera) e Chézy, aurè donat normalament *Caisac e pas *Casac, mès los noms d'òmes gallés Cadus o Catius, fòrmas latinizadas, poirén convenir).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Pr'amor de la demission deu conse màger Guy Vial, elegit en març de 2008, eleccions navèras auguren lòc lo 6 de setembre de 2009. Lo medish conselh municipau, tornat elegit, nommèt conse Stéphane Gougeon.
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Vasats; es adara deu canton de Le Sud-Gironde (en francés), donc deu Sud Gironda.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.
- ↑ Miquèu Audoièr, Ua solucion unica a un problèma doble : lo grop -ts, fonetica istorica e toponimia, País Gascons n°269, pp. 8-9, Ortès, Noveme-Deceme 2013

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
E LA LENGA TORNÈT VIURE ! ( EN CATALONHA)
Los desparièrs metòdes qu’an utilizat las comunautats nacionalas per far tornar viure una lenga an una caracteristica comuna: la volontat lingüistica de balhar una nòva escasença a lengas ancianas minoritàrias uèi lo jorn. De totes los cases aguts pendent lo sègle XX solament un a capitat: es lo de l’israelian, uèi parlat per prèp del 100 % de la populacion d’aquel país mas pro minoritari encara en 1947.
La lenga catalana solament a capitat en l’espandiment de la sieuna comprension. Maugrat que las taxas d’utilizacion de la lenga son desparièras segon lo territòri (40% en Andòrra, 75% en Catalonha, 51 % al País Valencian, 49% dins las Illas Balearas sens desbrembar los autres territòris dels Païses Catalans ), lo grad de comprension del catalan en Catalonha es uèi lo jorn de mai de 90%.
Mas comprension es pas sinonim d’utilizacion. En 1900 lo 100% de la populacion catalana – e de segur tanben la valenciana e baleara – parlava solament lo catalan. Aquela chifra demorèt aital fins 1950. Puèi arribèron la segonda granda ondada migratoria que, amassa amb la tresena de las annadas 2000 cambiariá la sociologia del país – la primièra foguèt pendent los ans anteriors a 1929-.
Un tresen de la populacion
Uèi Catalonha e Aran an una populacion de 7,5 milions. L’immersion lingüistica escolara a provocat, totun, un dels grads mai grands d’utilizacion de la lenga catalana dempuèi 1975 – los alumnes recebon primièr l’escolarizacion en catalan o occitan e quand ja sabon parlar aquelas lengas e solament alavetz aprenon en castelhan -. E aquò dins una societat que lingüisticament se poiriá devessir en tres partidas: un tresen parla catalan abitualament, un autre castelhan e l’autre son parlaires d’autras lengas (n’i a mai de 2000 uèi lo jorn en Catalonha).
Maugrat aquò la lenga catalana es fòrça viva e en tot comptar los parlaires segon la sieuna origina se pòt arribar a dire que i a una taxa d’utilizacion màger que en 1975. Los nivèls de coneissença tanben son mai grands dins lo País Valencian e las Illas Balearas mai ara que pas alara. Una situacion que, totun, a provocat una demanda d’una preséncia màger de la lenga en Catalonha e Aran – una de las rasons socialas del procés d’independéncia politica del país uèi lo jorn-.
Determinats sectors coma la justícia, l’edicion de libres o jornals o los filmes cinematografics son encara revendicats per una partida importanta de la populacion catalana, que reconeis lo sieu abandon a la lenga castelhana.
Mas l’istòria de l’utilizacion de la lenga dempuèi 1833 – an de la publicacion del poèma Oda a la Pàtria de Bonaventura Carles Aribau e començament de la renaissença culturala de la lenga catalana en l’epòca modèrna – es l’istòria d’una lenga qu’a mai santat de mai en mai e qu’a volgut totjon revendicar la sieuna relacion amb la lenga d’òc.
En efièch, los primièrs poètas catalans del sègle XIX e aquò demorèt aital fins 1975 – restacavan l’origina de la lenga catalana amb la lenga occitana – èra tanben coneguda coma lemosina -. Aquò balhèt un prestigi e importància literària a la lenga ( qu’èra totalament minoritària en çò que tòca a l’utilizacion literària ) desconeguda fins alavetz.
La creacion tornarmai del Jocs Florals de Barcelona en 1859 – en tot voler contunhar lo trabalh literari de la meteissa acadèmia tolosana d’epòca medievala – balhèt un prestigi mai que necessari a la lenga catalana e ajudèt pro en la sieuna recuperacion.
Puèi, la comunautat scientifica lingüistica catalana reconeguèt qu’èran doás lengas fòrça semblantas mas al còp desparièras. Èra l’epòca de la creacion d’una lenga estandard, qu’ajudèt de manièra definitiva en la consolidacion de l’imaginari de la comunautat lingüistica catalana que finiguèt per s’identificar e se desseparar de las autras en tot aver consciéncia d’ela meteissa pendent los ans de trabalh de Pompeu Fabra e la creacion del primièr Diccionari d’aquela lenga (1932).
Abans èra arribada la creacion de l’Institut d’Estudis Catalans (1907), la demanda de mai estudis sus la lenga e l’identificacion de la causa lingüistica amb la politica après la dictadura espanhòla de 1939, que patiguèt tan lo pòble catalan.
L’arribada de la Generalitat o Govèrn autonòm en 1977, la creacion d’un sistèma public de radiotelevision catalan (1983) e l’immersion lingüistica escolara an mantengut la lenga catalana en una situacion pas marrida. Es lo cas mai grand d’entèstament lingüistic d’Euròpa. Ara, lo cambi politic e la proclamacion del castelhan tanben coma lenga oficiala de la nòva e prèp d’arribar Republica de Catalonha e Aran poiriá mantiéner la situacion de diglossia lingüistica – la lenga majoritària finís totjorn per tuar la minoritària – e crear una situacion pejor encara pel catalan. Cal remembrar que la proclamacion de l’Estat Liure d’Irlanda en 1921 ajudèt pas brica la lenga gaelica irlandesa, uèi totalament minoritària. Ironias politicas de las lengas. Volèm aquò pel catalan ?
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.
Comment(1)
-
Plan bon article de Andrèu, e consciencia agusada deth problèm
!


text:
Struthioniformes
Los estrutionifòrmes o Ratits son un grop d'ausèls incapables de volar, que la màger part son actualament desapareguts. Un cèrt nombre de caracteristicas los distinguisson dels autres ausèls, çò que tend a confirmar lor origina comuna. Los estrutionifòrmes se reconeisson per l'abséncia de paleta sus lor esternum. La paleta constituissent una ancòra fòrta pels muscles de las alas, los estrutionifòrmes poirián pas volar quitament se desvolopavan las alas apropriadas.
Gropes[modificar | modificar la font]
I a quatre gropes existents d'estrutionifòrmes. Aquestes se pòdon tractar coma d'òrdres separats, gropats dins dos òrdres o coma un sol òrdre, dins aqueste cas los gropes principals devenon alara de sosòrdres :
- Familha dels Estrutionids : estruci (2 espècias e 6 espècias atudadas)
- Familha dels Reids : nandós (2 espècias subreviventas e 2 atudadas)
- Familha dels Casuariids : casoars (3 espècias)
- Familha dels Dromaiids : emeu (1 espècia subreviventas e 2 atudadas)
- Familha des Apterigids : kiwis (5 espècias)
Gropes atudats
- Familha Aepyornithidae : aepyornis (4 espècias atudadas)
- Familha Dinornithidae: moas (10 espècias atudadas)
Exemples[modificar | modificar la font]
Espècias viventas :
Espècias atudadas:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Struthioniformes dins la Lista d'Alan P Peterson (en)
- Referéncia ITIS : Struthioniformes (fr) (+ version anglesa (en))
- Los Estrutionifòrmes dins « Field Guide to the Birds on the Web »


text:
Rock'n'roll
Lo rock'n'roll o rock and roll es un genre musicau que mescla lo Blues negre e lo Rythm and Blues en primièr luòc, amb la cultura blanca marcada per la musica country.
Los instruments de basa del rock son la guitarra electrica, la bassa electrica e la batariá. Lo rock se pòt tanben considerar coma una cultura vertadièra, amb en mai de la musica lo cinèma, las bendas dessenhadas en passant per la mòda.
Naissença del Rock 'n' Roll[modificar | modificar la font]
Lo rock n'roll apareguèt en 1951 als Estats Units amb lo disc jockey Alan Freed qu'animava una emission apelada Moondog's Rock And Roll Party. Foguèt la primièra difusion del rock n'roll a una larga audiença.
Los dos precursors en cò dels cantaires blancs foguèron Elvis Presley "The King" e Bill Haley. Buddy Holly, Jerry Lee Lewis, Eddie Cochran e autres Gene Vincent seguèron. Los musicians negres demorèron fòrça actius amb Chuck Berry e Bo Diddley.


text:
Pluma
Las plumas (var. plomas) son d'estructuras queratinosas de la pèl dels aucèls. Son estructura es mai complèxa que la de las autras parts dels vertebrats coma las escatas, lo pel, las banas, etc. Son fondamentalas per volar, que forman la superficia portadoira de l'ala. Lo plumatge forma un jaç dens, isolant, que protegís l'animal de l'aiga e del fred. Las plumas tenon a mai d'autras foncions ligadas a sa color e a sa visibilitat, coma la reconeissença entre membres d'una meteissa espècia, lo camoflatge, la diferenciacion de sexes e la seduccion.
Primièra aparicion[modificar | modificar la font]
Apareguèron las primièras plumas suls dinosaures. D'estudis recents an demostrat que lo Shuvuuia, lo Microraptor e d'autres dinosaures descobèrts aquestes darrièrs ans avián de plumas o d'estructuras mai simplas: las (protoplumas). Las plumas avián al començament una foncion qu'aviá pas res de comun amb lo vòl. Probable que d'en primièr foguèron emplegadas per la termorregulacion e per la seduccion, coma uèi fan qualques aucèls. Posteriorament, los dinosaures arboricòlas adaptèron son emplec per poder planar, e puèi es probable que d'aquí sortiguèsse sa foncion essenciala actualament.


text:
Qaa
Qaa que ho lo darrèr faraon de la Ièra dinastia egipciana durant lo periòde tinita. Qu'èra lo successor e dilhèu lo hilh deu rei Adjib.
Lo son tombèu d'Umm el-Qa'ab que ho horrucat en 1991 e 1992 e sagèth de Hetepsekhemoi qu'i hon trobats ; que's pensa qu'aquò muisha ua continuitat enter lo dus faraons de dinastias diferentas e dilhèu que lo segon e aja acabat lo tombèu deu purmèr.
Lo nom de Sa-Ra de Qaa mentavut sus la Lista Reiau d'Abidòs qu'ei Qebah :
Nicolas Grimal qu'acaba lo son regnat en -2950.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988.
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Magnoliophyta
Magnoliophyta
Cronquist, Takht. & W.Zimm., 1996
Classas de reng inferior
- Liliopsida - monocot.
- Magnoliopsida - dicot.
Angiospèrmes
Clads de reng inferior
Veire classification APG III
Los angiospèrmes o plantas de flors o magnoliophyta constituisson lo grop pus important de plantas superioras. Lo caractèr principal del grop es que l'ovul caup dins un ovari que après fecondacion evolucionarà cap a un fruch. Lo tèrme d'angiosperme ven del grèc angeion e sperma (semenatge).
L'autre grop màger de las plantas superioras es lo dels gimnospèrmes, d'ovuls nuses.
- Taxobox utilizant la classificacion de Cronquist
- Article amb taxobox-vegetal
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Categoria Commons amb ligam local diferent sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Magnoliophyta
- Plantae


text:
Anuèch, Barcelona tòrna jogar una tragèdia politica catalana.
9N = referendum de 2014, referendum interdit per las autoritats constitucionalas espanhòlas (excepcionalament a la vitessa que caliá per destrusir democracia), amb una iniciativa del PP.
Lo PP a aps ges abandonat de non jamai negociar ambe los Catalans (cal remarcar qu'i a pas cap Catalans al govèrn de Madrid) ; lo PP se prepara ambe los amics del PSOE per far «foncionar la convivialitat
dels espanhòls», es de dire far calar los Catalans elegits al Parlament de Catalonha; es aital ajudat involontariament pel partit d'extrèma-esquèrra CUP, que refusa de votar per en Artur Mas a la presidéncia de la Generalitat de Catalunya.
La votacion parlamentària ambe la majoritat de la lista JuntsPelSi, de
la lista de l’ancian deputat europèu en Raül Romeva, s'auriá degut sense aquel regular problèma politic catalan, l'extrèma-dreita frena al procèssus tot en se dire independentista. En 1936-39, fàcia a las tropas franquistas l'extrème-esquèrra indeependistas catalana aurà aital jogat lo ròtle de l'element politic que faguèt tombar la república catalana.
Aquel vòt vrespal del 9N serà donc primordial al Parlament de Catalonha, aprèp totes los recors dels partits unionistas d'Espanha, atanben representats a Barcelona.
Catalunya Informació, unica estacion d’informacion contunha d’Espanha,
difusarà en directe los debats, la television catalana es atanben mobilizada. Las televisions provadas e estacions radiofonicas atanben ; la tragèdia modèl catalan arribarà ambe un NON A ESPAÑA clar ?
Los mèdias espanhòls els espèran de voeire la reaccion del govèrn PP,
que, en plena campanha electorala generala espanhòla, i jòga atanben la seuna credibilitat constitucionala, fàcia a una fòrta oposicion : Ciudadanos, PSOE, Podemos, UPyD.
Serà ajudat pel Tribunal Constitutional espanhòl, emplenat de militants del partit PP. Aqueles militants constitucionals seràn -aquel còp- mai ràpids per .... L'estratègia es ara, pas gaire de non pus negociar que de destrusir las institucions democraticas catalanas. Ajudaràn aital al desvolopament del procèssus d'independéncia, n'es segur l'ancian deputat unionista Duran i Lleida dins una declaracion d'ièr. Mas tal mèstre Jourdain fasiá de pròsa sense saber; aquel TC fabrica independénciat sempre mai cada jorn.
Al Parlament de Catalonha, los deputats de la CUP, seràn çaquelà indispensables per far foncionar las institucions catalanas, lo vòt per un president Artur Mas o pas faràn qu'aqueles darrièrs posquèssen desvolopar o pas lo procèssus sobeiran, aquel d'independéncia. Lo nombre de deputats del Parlament de Catalonha a
Barcelona son dels deputats-claus per aquela majoritat independentista e per desvolopar lo procèssus. La CUP se tròba aital dins lo camp dels nacionalistas expansionistas en blocar las institucions catalanas. Dins l'Istòria de Catalonha, Pierre Vilar, auriá jà remarcat las similituds ambe la República Catalana (d'en Lluís Companys, ERC), 1936-39.
Carme Forcadell, presidenta del Parlament Catalan, explica a totes los mèdias catalans e espanhòls que lo procèssus contunha, malgrat tot;
que lo projecte independentista s'abandonarà pas. aquela presidenta es çaquelà pron criticada, violentament, pels partits espanhòls; foguèt la presidenta de l’Assemblea Nacional Catalan,
associacion dels ciutadans catalans per l'independéncia. aquel fenomèn dels ciutadans que vòlon un sistèma democratic diferent, a sempre ganhat fàcia a un sistèma politic catalan, ambe un projecte clar, l'independéncia.
Totas las associacions independentista aviá jà prevenguts, «es lo procèssus qu'es important», la partidocracia catalana matarà l'uòu, aquel procèssus ?
Un novèl 9N, una tragèdia catalana de vertat, 9 novembre 2015, aiçò es pels Catalans e pels Independentistas o Sobeiranistas europèus, seguissètz tot aquò en directe !


text:
Meteorit
Un meteorit es un còrs celèst relativament pichon qu'arriba a la superfícia terrèstra. Dins l'espaci, aqueles còrses se nomenan meteoroïdes que generalament son lo resultat de la collision de dos asteroïdes o mai). En dintrar en contacte amb l'atmosfèra, la friccion de l'aire fa que lo còrs s'escalfa, emetent de lutz e formant un meteòr, bola de fuòc o estela que tomba.
Lo mot meteorit significa « fenomèn del cèl » e descriu la lutz que se produsís quand un fragment de matèria dintra dins l'atmosfèra de la Tèrra e se desintègra. Lo mot meteoroïde s'aplica a la particula pròpria, sens far referéncia al fenomèn que se produsís quand dintra dins l'atmosfèra. I a fòrça meteoroïdes qu'i dintraràn jamai.
Qualques meteorits que foguèron estudiats semblan de venir de la Luna e d'autres de Mart. La majoritat, çaquelà, son de fragments d'asteroïdes o de cometas.
I a tanben de corrents de meteoroïdes, que se formèron per la desintegracion de nuclèus de cometas. Quand coïncidisson amb la Tèrra se pòt veire una pluèja de meteorits (o, amb mai d'intensitat, una tempèsta) que pòt durar qualques jorns.
L'estudi dels meteorits revela de donadas interessantas. Son de bons exemples de la matèria primitiva del Sistèma Solar, encara que dins qualques cases lors proprietats foguèron alteradas. Lo fèrre que coneissián los umans abans l'invencion de la farga veniá dels meteorits. Los minerals terrèstres que contenon de fèrre an pas de resisténcia. Lo fèrre extraterrèstre foguèt a l'origina de la metallurgia.
Qualques catastròfas del passat pòdon èsser estadas causadas pels meteorits, coma l'extincion dels dinosaures del Cretacèu, fa 65 milions d'annadas, provocada per la casuda d'un asteroïde de gaireben 10 km de diamètre, coma o pensan d'unes astronòms.


text:
Via Àpia
Via Àpia (latina Via Appia) es la mai importanta de las vias romanas. Èra a Itàlia e portava de Roma a Brundisium (Brindisi), de sòrta qu'èra la via de comunicacion amb Grècia e Orient.
Lo bastiment foguèt iniciat pel censor Appi Claudi Cèc lo 312 aC, lo que arribèt al delà de Càpua (unes 200 km); seguiguèt après a Benevent e fins a Brindisi mas se sap pas quand se faguèron aquelas prolongacions, mas pas abans de la completa submissió del sud d'Itàlia lo 266 aC e segurament pas abans de l'establiment de la colònia romana de Brundisium lo 244 aC.[1] La sortida èra de pòrta Capena a las muralles de Roma. Las estacions intermediàrias foguèron nomenadas las mutatio (cambiament de cavals).
Dempuèi Brundisium cap al nòrd sembla que i aguèt doas brancas, una a l'èst pels territòris de peuquetis, daunis e samnites, e una a l'oèst per Lucània; las doas brancas se trobavan a Beneventum. Una tresena branca qu'anava de Rhegium al Samni e Campània ont se jonhiá a la Via Àpia principala. La primièra branca seguissiá segurament la Via Numícia o Minúcia (Via Numitia o Minutia).
Juli Cèsar de jove exerciguèt coma curator viae Appiae, magistratura consacrada a la mantenença de la via.
Las estacions entre Roma e Càpua segon l'Itinerari de Antoní foguèron:
- Aricia (Lariccia)
- Tres Tabernae
- Appii Forum
- Tarracina (Terracina)
- Fondatz (Fondi)
- Formiae (Esmòla di Gaeta)
- Melinturnae (Près de Tragletto)
- Sinuessa (Mondragone)
- Capua (Sta. Maria)
L'itinerari de Jerusalem dona pel meteis tram las seguentas:
- Ad Nonum (mutatio)
- Aricia (civitas)
- Sponsaeor Ad Sponsas (mutatio)
- Appii Forum
- Ad Medias
- Tarracina (civitas)
- Fondatz
- Formiae
- Minturnae
- Sinuessa
- Pons Campanus (mutatio)
- Ad Octavum
- Capua (civitas)
Las brancas de la via en aquel tram foguèron:
- Via Ardeatina, fins Ardea (35 km de Roma)
- Via Antiatina, fins Bovillae e Antiim (60 km de Roma)
- Via Setina, fins a Setia
- Nom desconegut, sortiá de Miturmae fins a Teanum a la via Latina e seguissiá per Allifae e Telesia fins a Benevent.
- Via Domiciana (Latina Via Domitiana, que preniá lo sieu nom de l'emperaire Domicià), qu'anava de Sinuessa a Cumae e Puteoli. Enllaçava Amb una via qu'existissiá ja qu'arribava de Puteoli a Nàpols (Neapolis). Existissiá tanben anteriorament una via entre Cumae e Neapolis per Atella.
La branca de Càpua a Benevent aguèt las seguentas estacions:
- Calatia
- Ad Novas
- Caudium
- Beneventum
A Benevent se dividissiá en doas brancas: una per Venúsia e Tarent fins a Brindisi e una autra per Equus Tuticus e Canusium fins a Barium (Bari) per la còsta adriàtica. Las estacions de la primièra branca foguèron:
- Aeculanum
- Sub Romulea
- Pons Aufidi
- Venusia (Venosa)
- Silvium (Garagnone)
- Blera (Gravina)
- Sub Lupatia
- Canales
- Tarentum (Tarent)
- Mesochoron
- Urbius
- Scamnum
- Brundisium (Brindisi)
Una branca sortiá de Venusia fins a Potenta e contunhava fins a Rhegium, e una autra anava dempuèi Venusia a Heraclea al gòlf de Tarent e seguissiá per la còsta orientala del Bruttium.
La segonda branca de Benevent a Brindisi per Bari aviá las seguentas estacions:
- Equus Tuticus (S. Eleuterio)
- Aecae (Troja)
- Herdonia (Ordona)
- Canusium (Canosa)
- Rubi (Ruvo)
- Butuntum (Bitonto)
- Barium (Bari)
- Turres (?)
- Egnatia (Tor di Gnatia)
- Speluncae (?)
- Brundisium (Brindisi)
Una branca al mièg en sortint de Canusium, e fins a Egnatia es mencionada a la Taula de Peutinger amb las seguentas estacions:
- Rudiae
- Rubi
- Butuntum
- Caelia (Ceglie)
- Ehetium (Azetium?)
- Norve (?)
- Ad Venères (?)
- Egnatia
De Brundisium a Hydruntum (Òtranto) se bastiguèt una via que donava lo torn a la peninsula de Calàbria (uèi Polha) fins a Tarent e se sonèt Via Trajana; una via anteriora amb recorregut per l'interior, en passant per Lupia (Lecce) aviá las seguentas estacions segon la Taula de Peutinger:
- Castrum Minervae (Castro)
- Veretum (Sta. Maria di Vereto)
- Uxentum (Ugento)
- Baletium (Aletium)
- Neretum (Nardò)
- Manduria (Mandúria)
- Tarentum (Tarent)
La branca de Càpua a Rhegium per Nuceria Alfaterna foguèt pas considerada inicialament part de la via Àpia (Estrabó) mas en temps de l'Empèri s'establiguèt coma una branca d'aquela. Foguèt bastida per P. Popilius Laenas, Que foguèt pretor lo 134 aC. Se li es donat lo nom de Via Aquília mas foguèt probablament nomenada via Popília e las siás estacions foguèron:
- Nuceria
- Forum Popilii
- Muranum
- Consentiá
- Coratge
- Ad Statuam
- Rhegium
L'Itinerari de Antoní dona las seguentas rdtsviond[Cal aclariment] dels Càpua a Rhegium:
- Nola
- Nuceria (Nòcera)
- Ad Tanarum
- Ad Calorem
- In Marcelliana
- Caesariana
- Nerulum (La Rotonda)
- Sub Murano (Près de Murano)
- Caprasiae (Tàrsia)
- Consentiá (Cosenza)
- Ad Sabatum fluvium
- Ad Turres
- Vibona (Monte Leone)
- Nicotera (Nicotera)
- Ad Mallias
- Ad Columnam
- Rhegium
A Nerulum s'iniciava una branca que passava per Potentia (Potenza) fins a Venusia. Foguèt coneguda coma Via Hercúlia e foguèt òbra segurament de l'emperaire Maximià. Las siás estacions foguèron:
- Venusia
- Opinum
- Ad fluvium Bradanum
- Potentia (Potenza)
- Acidii (?)
- Grumentum (Saponara)
- Semuncla (?)
- Nerulum
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Villalba e Varneda


text:
Saint-Béron
Saint-Béron en arpitan (Saint-Béron en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la bassa vallée del Guiers a la sortida de las Gargamèlas de Chailles, al pè dels primièrs reliefs jurassiens de la Savoie.
Lo sieu abitat escampilhat ocupe los tucs entre lo riu Guiers e la falaise de la montanha de Sant-Franc.
Commune située dans la basse vallée du Guiers à la sortie des Gorges de Chailles, au pied des premiers reliefs jurassiens de la Savoie.
Son habitat dispersé occupe les collines entre la rivière Guiers et la falaise de la montagne de Saint-Franc.


text:
Paraules e musica : B.Boué
Repic:
L'arriu s'ei escapat, que no's pot estangar,
Que s'en va doçament, 'taus pais de capbat.
Qu'a lo cap montanhoù, e los pès en la mar,
Ta seguir lo sorelh deu dia au lendomar.
Eslurran sus lo temps com l'arros deu matin,
Que carreja ua votz, tot au long deu camin.
Si lo ceu se poudè, un moment esclarir,
Canteri sa cançon shens cercar nade fin.
Qu'as entenut los crits deus mainats en estiu,
Qui vienen descobrir la frescor de tuu briu,
En un aute batiau, la gaujor d'esta viu
E d'aver lheu trovat, ua hont deu bon Diu.
Qu'as dançat, beth tems a, dab lou co deu molin
D'aqueth rondeu d'amor, n'as pas jamei guarit,
Enta saber toutu, desbrombar l'arreguilh
Qu'as viadjat tostem plus, mes shens jamei partir.
www.ouzoum
Fermer


text:
Sénher president del Cercle Occitan, sénher cònsol.
Cars amics occitans e catalans,
En primièr vòli regraciar los amics que m'an elegit per presidir aquestes actes en onor del rei Jaume I. Sabi que soi pas la persona que pòt parlar amb mai de competència del temps tribulat que visquèt lo rei Jaume, perquè soi pas un especialista e tanpauc un istorian.
Pensi que m'an causit per mon trabalh, pendent mai de 20 ans, per las relacions occitano-catalanas, especialament dins la seccion catalana del CAOC, que pòrta e a portat lo pes mai pesuc per far avançar la frairetat occitanò-catalana, pel biais de la mutuala coneissença dels nòstres dos pòbles e de las nòstras lengas e culturas.
E ne soi fièr d'aqueste trabalh fait pel CAOC pendent 20 ans.
Josep Maria Batista i Roca me cridèt per crear lo CAOC, que foguèt fondat a Barcelona, lo 21 de genièr de 1978. Aprèp l'acte de presentacion publica a Barcelona se faguèt un autre acte a la Universitat de Perpinhan, lo 11 de febrièr de 1978. Es la primièra reünion de las doás seccions occitana e catalana.
D'aquestas reünions n'avèm fait XXXIV, en 20 ans, la darrièra a z'Albi, lo passat 21 de novembre 1998. Mas aquestas reünions conjuntas son reünions estatutàrias, de formalitat, de trabalh o d'organizacion interna e de ligam entre las doás seccions del CAOC, sempre acompanhadas d'autras causas: recepcions oficialas a la comuna, velhadas, etc. A la darrièra, a z'Albi, i cal ajustar la primièra messa que se fa a z'Albi, en occitan, a la glèisa de Sant Salvi. Foguèt una granda capitada. I aviá mai de dos cents personas a la messa en occitan. Solament l'evangeli foguèt legit en catalan, pel monge de Montserrat, paire Miret. Tota la resta se faguèt en occitan, per l'abat Robèrt Cabié, de Rabastencs.
Avèm pas lo temps de veire çò qu'es passat, de mai principal, en aquestas reünions conjuntas, mas vòli profitar de l'escasença d'èstre a Montpelhièr per parlar d'una d'aquestas reünions, la quatrena, que se faguèt per Sant Joan, pendent tres jornadas, a l'Ostal de la Vila de Montpelhièr, los 23-24 e 25 del mes de junh de 1978. Foguèt tanben una granda capitada, amb fòrça de participacion, amb velhadas de musica e de cançon occitana. Danças catalanas e sardanas a la plaça de l'Uòu o de la Comèdia. Conferéncias e collòqui sus l'espaci catalano-occitan. Aicí, a Montpelhièr, foguèron elegits Pèire Vilar, president de la seccion occitana, e Josep Maria Batista i Roca, president de la seccion catalana. Lo conse de Montpelhièr foguèt present pendent los actes e faguèt la promessa de far sòci del CAOC la comuna de Montpelhièr. Lo cardinal e archevesque Guyot, de Tolosa, tanben nos mandèt son messatge e se planhissiá d'aver pas un Montserrat en Occitania.
Los intervenents mai principals fogueron Pèire Vilar (occitan), Manuel Sanchís Guarner (catalan de València), Robèrt Lafont (occitan), Jòrdi Fournier (occitan), Josep M. Muntaner Pasqual (catalan) e Jòrdi Ventura, catalan que parlèt en occitan.
Aqueste foguèt lo primièr e lo darrièr còp que lo CAOC festejava Sant Joan, en defòra de Montsegur. A partir 1979 la fèsta de Sant Joan se passa sempre a Montsegur. Pendent 20 ans occitans e catalans nos sèm aplegats, amassats, a l'entorn del fuòc de Sant Joan, alucat al Prat del Cremats, dejós lo castel dels catars.
Ara, après 20 ans, Montsegur pren un autra dimension. Es lo simbòl de l'amistat occitano-catalana e tanben la fisança per l'avenidor nòstre e comun. Sèm en camin de recuperar los ligams millenaris qu'existisson entre los nòstres dos pòbles.
Los cambiaments politics e estructurals que son en camin de fargar una novèla Europa i ajudaràn fòrça. E tanben la nòvela dinamica que s'es creada dins l'estat espanhòl, après la patz al país basque. Se dobrís una nòva etapa que cambiarà tota l'estructura de la Constitucion espanhòla.
Ara los catalans, basques e galicians trabalham amassa e anirem duncas al cap. E lo president Pujol, sens córrer, i vòl arribar aquest còp. Vòl sortir d'unas dependéncias, principalament fiscalas, culturalas e lingüisticas, etc.
A l'Amassada del CAOC, a z'Albi n'avèm parlat de tot aquò e pendent tota l'annada del vinten aniversari ai fait lo bilanç del CAOC, de son trabalh e tanben la comparason entre la situacion de 1978 e l'actuala.
Malgrat totas las grandas dificultats, lo CAOC a fait un long camin e un grand trabalh, que podèm qualificar d'extraordinari compte tengut de las grandas dificultats presentas, de l’indiferéncia sociala e politica e tanben de la manca d'ajudas o de subvencions economicas.
Es pendent l'Amassada d'Albi que lo nòstre vicepresident Xavier Bada diguèt qu'es fòrça extraordinari que una entitat coma lo CAOC fasque d'actes principals pendent mai de 50 jornadas de 1998. Aquò balha l'exemple mai evident de la granda capacitat de trabalh del CAOC.
Xavier Bada, qu'es un òme convençut e caparrut, a ideat e proposat al CAOC de faire un grand Congrés occitano-catalan. Pensi que capitarem. Totara avèm capitat en relacion a la participacion de la Generalitat, dins los aspectes d'organizacion e economics. Aquò vòl dire que la Generalitat finalament s'interessa per Occitania en prendre en carga l'organizacion del Congrés ideat pel CAOC.
Las causas se bolegan fòrça e l'IEO e l'Institut d'Estudis Catalans an signat, pel premièr còp, un acòrdi de collaboracion mutuala.
Lo passat 30 d'octobre, lo president de l'IEO, Felip Carbona,èra a Barcelona al meteis costat del President Jòrdi Pujol, a la meteissa taula per sopar, en l'acte de remesa d'un premi a Marcèl Baiche, pel primièr còp a un occitan, qu'es president del CAOC occitan, que li balhèt lo meteis Jòrdi Pujol. Ieu profiteri l'escasença per parlar, dins mon discors, del Congrés e la convenéncia d'intervenir mai fòrt en las relacions occitano-catalanas.
Per la part catalana aurem fòrça collaboracions e una unitat d'accion. Per la part occitana se deuriá passar atal, mas cal evitar las manifestacions publicas d'enemistat que se fan entre intellectuals occitans, perque aquò fa impossible formar un grand equip, una còlha bèla, per trabalhar pel Congrés. E a mon vejaire, se pòt pas faire lo Congrés sens la participacion activa de l'IEO.
Se i a de personas que vòlon mai d'informacion sul CAOC e sul Congrés sèm prestes a las informar e a facilitar sa participacion a las activitats e d'en devenir sòci.
Ai profitat de la vòstra paciéncia per parlar del CAOC, qu'acaba practicament amb aqueste acte son vinten aniversari. Mas contunha sas activitats.
Lo CAOC pendent vint ans, e cada an, a fait fòrça congresses. Lo modèl del CAOC serà lo modèl del Congrés, es lo sieu imatge.
E ara, abans de presentar los intervenents, me cal dire quicòm de Jaume I que nasquèt a Montpelhièr, lo premièr de febrièr de 1208. Era lo filh del rei catalan Pere I lo Catolic, que moriguèt a Muret lo 12 setembre de 1213. Sa maire èra la reina Maria de Montpelhièr, que moriguèt a Roma lo meteis an e al meteis atge que lo rei. Jaume I passèt tres ans en poder de Simon de Montfòrt, lo murtrièr de son paire, que ne foguèt liberat pel papa de Roma, qu'acceptèt las pregàrias de sa maire de lo metre jos la siá proteccion.
Quand son passadas aquestas e d'autras dificultats, lo rei Jaume perd practicament totes los dreits sus Occitania, pel Tractat de Corbeil, lo 11 de mai de 1258, amb l'excepcion de Montpelhièr, Carladés e l'Omeladès.
La politica d'expansion catalana fa un cambiament de direccion, mas oblida pas los occitans e se fan fòrça negociacions diplomaticas que capitan pas.
Lo 31 de desembre 1229 ganha l'iscla de Malhòrca, a l'atge de 20 ans.
Lo 9 d'octobre de 1238 ganha la ciutat de València, a l'atge de 30 ans.
Los Païses Catalans an nascut.


text:
Sénher Capolièr del Felibrige,
Sénher Baile del Felibrige,
Sénhers majorals, sindics, caporals,
Sénhers felibres e sòcis,
Amics catalans e occitans,
Confèssi qu’es gaire aisit per ièu faire una dissertacion sus Mirelha a l’escasença de son cent-cinquanten aniversari. Soi pas un especialista en literatura e tanpauc en istòria. Foguèri destimborlat, cèrqui lo mot just per dire trebolat, tafurat, preocupat, quand acceptèri la proposicion del capolièr per parlar de Mirelha en la Santa Estèla d’ongan a Salon.
Çò que coneissi mai sus aqueste subjècte es lo grand nombre de femnas, chatas e drolletas catalanas que pòrtan lo prenom de Mireia, dins los Païses Catalans.
Aqueste fach que contunha a travers lo temps a una origina evidenta en l’aparicion fa 150 ans del libre Mirelha de Frederic Mistral.
La popularitat del nom Mirelha principalament en Catalonha e Malhòrca foguèt rapida e constanta, quitament ara.
Lo 2 de febrièr de 1859 s’edita Mirèia de Mistral en Avinhon. Tres meses mai tard, lo primièr de mai, se fan a Barcelona los primièrs Jòcs Florals restaurats o recobrats de la Lenga Catalana. Lo secretari, Antòni de Bofarull, dins son discors fa referéncia a la publicacion de Mirèia de Mistral, a Avinhon, lo 2 de febrièr.
Aquesta informacion estimula Terenci Thos, de Mataró, per iniciar la traduccion en vèrs de Mirèia, mas l’acaba pas.
En 1861, Francesc Pelagí comença a publicar una traduccion en vers de Mirèia dins lo jornal LA CORONA de Barcelona.
Tanben en 1861 Francesc Bartrina publica Mirèia, mas sus aquò manca informacion.
Es Josèp Romanilha que en 1862 dins l’ARMANA PROVENÇAU explica lo grand interés dels catalans pel provençal e lo succès de l’òda “I Troubaire Catalan” (als poetes catalans) als Jòcs Florals de Barcelona, en mai de 1862.
En 1864 la Revista Mataronesa, de Mataró, publica la cançon MAGALÍ revirada al catalan per Terenci Thos.
Tanben en 1864 Francesc Pelagi Briz publica Mirelha en catalan [D’aquesta traduccion se faguèron tres edicions posterioras: 1877, 1882 e 1914].
En 1904 a Barcelona, Celestí Barallat publica la traduccion al castelhan (n’ai un exemplari). [GEC ditz 1868].
En 1917 al Teatre Romea de Barcelona, se representa la pèça teatrala Mirèia escenificada per Ambrosi Carrion.
Lo grand succès se passa tanben en junh de 1917 que espeliguèt la primièra edicion de Mirèia de Mistral, revirada en vèrs per la poetessa malhorquina Maria-Antònia Salvà editada per l’Institut d’Estudis Catalans.
Mas aquesta revirada foguèt pas aisida. Lo procès durèt 12 ans.
Pel genièr de 1905 lo poèta catalan Josep Carner fa una proposicion formala a Salvà e li ditz que per acord unanime dels literats malhorquins es a ela de revirar Mirèia al catalan.
L’escrivana Salvà opausèt una granda resisténcia per far la revirada al catalan perque argumentava que la granda similitud entre las doas lengas fasiá innecessària tota traduccion.
En mai de Josep Carner, Salvà foguèt invitada tanben per Miquel Ferrà, Joan Rosselló, Miquel Costa i Llovera, Guillem Colom, Joan Alcover. Lo meteis Mistral l’encoratja tanben.
Foguèt tan granda l’insisténcia que finalament se metèt a escriure e a la prima de 1907 a tradusit la cançon de Magalí. Aprenguèt lo provençal e mandèt poesias en aquesta lenga al poèta de Malhana.
En 1912 mandèt a Mistral la traduccion del Primièr Cant.
A partir de l’estiu de 1912 la traduccion avança rapidament.
En setembre de 1913 acaba l’òbra amb las nòtas e la balha a Editorial Gili de Barcelona.
Quand tot semblava reglat, arriban los problèmas de la correccion que fa en primièr lo poèta Josep Carner, mas aprèp tanben Pompeu Fabra, Emili Guanyavents e Emili Vallès. Aquestas correccions afectan principalament los mots genuinament malhorquins. Aquò comportèt una fòrta polemica amb los escrivans malhorquins que volián faire una edicion malhorquina de l’òbra, mas Salvat volguèt pas per salvar l’unitat de la lenga catalana e tanben per aplicar las novèlas nòrmas del catalan (1913), de l’Institut d’Estudis Catalans.
Fin finala foguèt l’IEC l’editor de l’òbra en junh de 1917. Amb totas aquestas batèstas e discussions, lo temps passava e la poetessa aguèt pas lo gaug d’ofrir lo libre al poèta de Malhana qu’èra mòrt 4 ans abans en 1914.
Aquesta primièra edicion de 1917 aguèt un bon acuèlh. Aprèp ne venguèron d’autras en 1924, 1935, 1946, 1948, 1958, 1959 e 1979.
Totes los escrivans catalans vantavan estrambordats lo trabalh remirable de la traductritz. Lo comentari mai expressiu es de Josep Maria de Segarra que ditz: “Aquesta traduccion es per ieu una de las mai bèlas gèstas de la nòstra poesia. Mirèia sortís de las mans de Maria Antonia tan pura e tan salvatge coma lo poèma provençal”.
Tanben M. A. Salvà reconeis que aquesta òbra èra la que li aviá balhat mai de renommada e satisfaccion.
Mas en 1997 se descobrís un dossièr dins l’arquiu de l’IEC amb lo manuscrit original complèt de la traduccion faita per Maria-Antònia Salvà dels dotze cants e las nòtas.
Amb aquesta trobalha inesperada ara podèm mesurar l’importància de las correccions faitas qu’ara serián pas necessàrias de faire.
D’aqueste biais, avèm recuperat una òbra istorica, de fisionomia bellissima (d’una granda beutat), rica en expressions e matises de la lenga viva e populara de Malhòrca de quasi 100 ans enrè e rebat de tot un biais de viure e de pensar quasi oblidats.
D’aquò s’a fait una edicion especiala per l’Editorial Quaderns Crema, en 2004, amb la sola adaptacion ortografica actuala e la puntuacion.
D’aqueste biais Mirelha nos a salvat un patrimòni lingüistic catalan fòrça important.
Lo CAOC foguèt totjorn sensible a l’efecte Mirelha en Catalonha e faguèt en 1980 una associacion de Mirelhas, Magalís e Nertas.
En 1980, lo 7 de decembre, a l’escasença del 150en aniversari de Mistral a Barcelona, l’associacion de Mirelhas faguèt nombrosas ofrendas floralas al monument a Frederic Mistral de Montjuïc, a Barcelona.
Tanben, los 23-24 de mai de 1981, venguèron a Avinhon e Malhana e las Mirèias, Nertas e Magalís catalanas que faguèron ofrendas floralas a la tomba de Mistral.
Tot aquò ven de demostrar que lo nom de Mirèia conquerís Catalonha dempuèi fòrça temps.
Ai pas cap estadistica de València, mas en Malhorca, en 2006, son registradas 21 Mirelhas en la posicion 34. Sabèm tanben que sonque en la Ciutat de Malhòrca i a registradas 133 Mirelhas dempuèi 2001.
Per contra las estadisticas catalanas de la Generalitat revelan que dempuèi 1930 lo nom de Mirelha en Catalonha pren una granda importància e en las decadas de 1970/79 lo nom Mirelha arriba pròche del 7%. En la decada 1980/89 e 1990/99, arriba pròche del 15% e se mèt a la posicion 6 e 12 en relacion del total de noms de femnas catalanas.
En Catalonha fins l’an 2007, tot aquò representa que 19.000 catalans causiguèron per sas filhas lo nom de Mirèia.
Podèm clavar aquesta disertacion amb una dobla possibilitat d’analisi finala: Mirelha conquerís Catalonha o los catalans son tombats amoroses de Mirelha.
Mercés a totes,
Visca Mirelha e visca Mistral !
Enric Garriga Trullols
President del CAOC


text:
• Eth Departament de Cultura, Patrimòni e Politica Lingüística d’Aran redactèc es expedients referents as hèstes deth solstici d’ostiu ena Net de Sant Joan autant de Les coma d’Arties entà éster Patrimòni Immateriau dera Umanitat Dempús dera amassada qu’auec lòc eth passat dia 9 de hereuèr en Barruera damb es representants deth Ministeri de Cultura,…
• Aymar Navarro, top10 deth Freeride World Tour Vallnord Eth passat diuendres, 13 de hereuèr, se celebrèc era competicion deth Freeride World Tour Vallnord a on son es 30 melhors riders deth mon en esquí. Foto: D.Carlier Eth freerider aranés, Aymar Navarro, artenhec era 10au posicion, e manifestèc “sò supèr content d’èster laguens deth top10,…
Aguest dissabte, dia 21 de hereuèr, entàs 19h30, se relaizarà aurà ua missa d’accion de gràcies damb motiu dera declaracion dera glèisa dera Purificacion de Bossòst coma BCIN Era missa serà concelebrada per Mn. Josèp Ma Mauri i Prior, vicari generau deth Bisbat d’Urgell e eth rector dera parròquia, Mn. Joseph Geethafonkalan, e compdarà damb…
Damb era finalitat de conscienciar sus eth besonh de protegir-se deth solei en iuèrn ena montanha entà previer eth càncer de pèth, era Junta Locau d’Aran dera AECC- Catalunya contra el càncer organizèc ua charrada eth passat diuendres, 13 de hereuèr, ena sedença Conselh Generau d’Aran, damb eth cap de dermatologia der Hospital del Mar…
• Foment Torisme Val d’Aran amassa damb Baqueira Beret seràn presents en Salon der Espòrt e Torisme de Montanha de Lhèida • Era 2au edicion deth STM aufrirà deth 6 ath 8 de hereuèr mès de 30 prepauses entre carrères, jornades tecniques, conferéncies, demostracions e talhèrs • Deman diuendres, dia 6 de hereuèr, a compdar…


text:
Coma los champanhons se culhissen mai-que-mai a la darrièra, coma los pelons s’espelissen quante tornan los mes daus morts, los bilhets dau « minjar ‘quò d’aquí » se ‘massan ne’n fonccion dau digada-digadant dau clavier per tapuscrire los bilhets dau ciberquasernet.
Non-pas que passí l’estiu a minjar de la marda, ‘quò non, mas i a ‘na vita per delai l’escran de l’ordinator, d’autant mai que v’autres atz queraque autras chausas de far que me legir vos dire : « minjatz daus melons, de las cirièijas e de la salada ».
Per lu plaser de vos contar ma vita estordissenta de menagier de 40 ans, l’estiu ai chamjat de lojatment per ‘nar me conhar 250 m mai luenh e m’aprueimar entau dau centre de la vila, passat l’ancianna prumièra muralha de la ciutat… tot ‘quò per dire que la gazinièra es pas enquera ‘ribada, que me fau ‘laidonc far sens forn.
Còp-sec, veiquí coma far ‘na forma de pizza dins la padela :
– 75 ml de lach
– 1 uòu
– 150 g de farina
– 10 ml d’òli blanc
– la meitat d’un sachon de levadura chimica
– 50 g de formatge (tipe : grulhère…)
– de la sau, dau pebre.
Boiratz tots los ingredients dins un grand topin. Fasatz chaufar ‘na padela, botatz un bocin de burre e la pasta.
Ajutatz la ganitura avant de far cueire un quart d’ora, fuòc baissat.
La garnitura pòt estre de las granas germadas (iò sabe que ‘las perden entau de la valor nutritiva mas sei pas aprep far de la dietetica mas de la cosina), de las tomatas esbocinadas, de las tomatas cereisas, de las cliaquetas, de las corgetas…
Tant que sei après parlar de las corgetas, ‘l’an balhat ujan, ‘laidonc veiquí quauquas perpausicions per las far :
– copadas ne’n lamela e bonhadas dins un pauc de vinagre de citre. Servi entau mai dau formatge (aquò es miraudiós coma lu parmesan, mas ‘quò-es pas vertadierament un formatge locau).
– cueitvaporisadas e aigadas d’una vinagreta eschalota.
– podetz far de la sopa e perdequè pas la congialar per l’ivern.
– podetz far de la confitura.
Las corgetas rondas siran usada dins ‘n’entrat aisada de far :
Fasetz cueire a la vapor un quart d’ora quatre gròssas corgetas rondas que vos ostaretz lu chapeu (podetz las far bulhir dins de l’aiga salada, dietz minutas, gaire mai per pas la veire esclatar, copatz lu chapeu après).
‘Na vetz cueitas, vidatz las de la granas e de quauques bocin de charn.
Fasetz ‘na sauça bechamèla :
– 40 g de farina
– 50 g de burre
– 100 ml d’aiga freda
– un pauc mens d’un demiei litre de lach
– de la sau, dau pebre
Boiratz la farina e l’aiga freda dau temps que lu lach es mes a chaufar. Avant de le far bulhir, ajutatz la preparacion de farina e tornatz. Salatz, pebratz e laissatz reduire d’aici a aver la consistança voguda. Lu burre es ajutat après, a la fin, per pitits bocins.
Fau boirar ‘quela sauça e las granas, tornar emplir las corgetas. Podetz iò far passar au forn après aver ajutar daus bocins de formatges sos lu chapeu (10 minutas, th5).
Los vegetalians feran aquela sauça sens lu lach, ‘laidonc de l’aiga e sens burre. Coma ‘quò-es pas tan fin, fau pebrar un còp de mai.
‘Queu bilhet es lu prumier desempuèi un bra’e temps, adonc, vau contunhar de pas m’engomejar de tròp. Per ‘chabar, un pauc de legida :
Joseph Delteil, la cuisine paléolithique.
Segur, ‘quò-es pas un libre per cosinar, afe pas coma los autres. N’i a solament quatorze recèptas, mai las proporcions son balhadas sos ‘na fòrma lapidaira, per ‘na setmana ; coma ‘quò per far ‘na comparaison, i a dos mile seissanta nòu recèptas d’una granda qualitat dins un Ginette Mathiot.
‘Queu libre es ‘na convidacion a tornar trobar lu gòst dau minjar, a tot desvirar dins nos sensacions, e aquò dins la simplicitat sans tombar dins l’ascetisme. Los mots son ‘quí per menar l’aiga a la bocha. L’autor parla dau seu libre coma una metòda de cosina « bruta » de la mesma faiçon qu’i a de l’art brut.
[…] a la mòda de la Lucia :
Prendre de las tomatas redondas, las pialar, e las metre dins ‘na topina, sus un fuòc mejan. Laissatz cueire a demiei, mas pas mai, pas pus, aquí es l’art : fau que lu cuer de la tomata siàia enquera crut, dins sa peu tota rosselejada. Las jautas dins lu fuec, lu cuer au fresche. A la fin, ‘na persilhada a l’alh. Servatz, e verstaz tot lu suc per dessur. ‘Quò me fai me ‘pelar Scheherazade. […]
-★-
Francophones, pour lire ce billet dans votre idiome, cliquez ici.


text:
Cuny: Eth plan de dinamica educativa servís tà coordina es activitats que s'amien a tèrme en escòles
Aué en "Eth maitin d'Aran" vos auem presentat eth prumèr plan de dinamica educatiua dera Val d'Aran, un programa de supòrt ara educacion qu'aufrís eth Conselh e Centre de Recorsi Pedagògics. En auem parlat damb Maria Cuny, responsable deth centre, e Rosa Mari Salgueiro. Avui a "Eth maitin d'Aran" us hem presentat el primer pla de dinàmica educativa de la Vall d'Aran, un programa de suport a l'educació que ofereix el Conselh i el Centre de Recursos Pedagògics. N'hem parlat amb Maria Cuny, responsable del centre, i Rosa Mari Salgueiro.