text:
Empèri Bizantin
L'Empèri Bizantin (en grèc : BuZavtιvή autokpatopίa / Bizandiní aftokratoría) o Empèri Roman d'Orient (en grèc Baσιλeίa Ῥwuaίwv / Basileía Rhômaíôn), es lo nom de la mitat orientala de l'Empèri Roman. D'efèct, vèrs la fin dau sègle III, l'Empèri Roman foguèt devesit en doas partidas quand moriguèt l'emperaire Teodòsi Ièr. Au contrari de l'Empèri Roman d'Occident que desapareguèt en 476 en causa dei Grandeis Invasions barbaras, l'Empèri d'Orient capitèt de durar fins a 1453 e la presa de Constantinòble, sa capitala, per lei Turcs Otomans.
Lo mot « bizantin » ven de Bizanci, l'ancian nom de la capitala imperiala Constantinòble. Pasmens, l'Empèri e seis abitants se designèron pas ambé lo nom « bizantin ». Ansin, durant tota son existéncia, l'Empèri èra roman e seis abitants se nomèron tanben romans. Aquelei designacions foguèron presas per leis estats orientalas mai pas per leis Occidentaus que parlèron d'Empèri Grèc car lo latin foguèt abandonat coma lenga oficiala de l'Empèri au profiech dau grèc.
Pendent sos mila ans d'existéncia, nombrosas leis e costumas foguèron servadas pels Romans, e mai divèrses aspèctes cultuals o tecnics coma l'arquitectura. La desaparicion de la part occidentala de l'Empèri Roman e de las legions romanas, las menaças permanentas sus sas frontièras menèron los Bizantins a téner una armada poderosa, e la tactica militara bizantina evoluiguèt per s'elaborar de manièra autonòma vèrs lo sègle VI. L'Empèri Bizantin es tanben un empèri crestian. La Glèisa oficiala es la Glèisa Crestiana Universala fins al scisma de la Glèisa Romana de 1054, puèi aquela part de la Glèisa, que servèt la teologia e lo drech canon del primièr millenari (Glèisa dels sèt concilis), prendrà lo nom de Glèisa Ortodòxa..
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
Leis originas de l'Empèri Bizantin provènon dau declin lent de l'Empèri Roman a partir dei sègles III e IV. Ansin, a partir dau rèine de l'emperaire Dioclecian (284-305), dos sobeirans èran necessaris per assegurar un govèrn eficaç de l'empèri e afrontar leis assauts dei pòples frontalièrs. Aquela separacion venguèt pauc a pauc permanenta. D'efèct, se l'empèri èra encara unificat pendent lo rèine de Teodòsi Ier (379-395), sa mòrt foguèt l'ocasion per sei fius de partejar l'empèri per miejas : Arcadi venguèt emperaire dei regions oèst e Onori emperaire dei regions èst. Aquela darrièra partida venguèt l'Empèri Roman d'Orient ambé Constantinòble per capitala.
L'Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Entre 395 e 518, l'empèri es la continuacion de l'Empèri Roman. Pasmens, especialament en causa dei grandeis invasions dau sègle V, l'empèri venguèt pauc a pauc un estat distint e pron unificat e poderós per resistir ai menaças estrangieras. Son govèrn foguèt magement capable de renforçar sei capacitats militaras e financieras.
D'efèct, inicialament, l'Empèri Roman d'Orient s'estend sus lei Balcans, Grècia, Anatolia, una partida importanta de l'Orient Mejan e Egipte. Aquelei territòris an de culturas ellenizadas relativament similaras e son aquistadas au cristianisme. Ansin, maugrat la preséncia de pòples diferents, leis abitants de l'empèri an un sentiment d'unitat important. De mai, la populacion e lei fòrças militaras dei regions orientalas son pus importantas qu'aquelei de l'Empèri d'Occident. Pasmens, lei relacions entre lei dos empèris demòran bònas. Per exemple, lei lèis en vigor èran identicas e generalament promulgadas en meme temps per lei dos emperaires.
Vèrs la fin dau sègle IV, l'empèri foguèt atacat per lei pòples « barbars ». En 378, es desfacha per una revòuta dei Visigòts federats a la batalha d'Adrianopòlis. Lei venceires obtenguèron un tractat novèu e un territòri au sud de Danubi en 382. Puei, au sègle V, l'empèri deguèt afrontar lei menaças causadas per lei Huns, lei pòples germanics e lei tropas de l'Empèri Sassanida enterin que l'Empèri d'Occident èra egalament atacat per lei Germans. Dins aquò, maugrat de dificultats — l'empèri paguèt divèrsei tributs per crompar lo retirament d'armadas enemigas de son territòri — l'Empèri d'Orient resistiguèt e subrevisquèt quasi intacte durant tot lo periòde dei grandeis invasions au contrari de l'Empèri Occidentau destruch en 476.
D'autra part, la situacion economica e financiera de l'Empèri se melhorèt durant lo sègle V. Ansin, leis emperaires romans d'Orient poguèron pagar lei tributs necessaris mai egalament realizar de trabalhs importants coma la construccion d'un barri novèu a l'entorn de Constantinòble per Teodòsi II. De mai, lo govèrn imperiau poguèt pauc a pauc remplaçar lei soudats germanics de son armada per de combatents venent dei regions orientalas. Ansin, en 480, lei Germans reconeguèron lo poder de l'emperaire Zenon (476-491). Aquel esfòrç de melhorament dei finanças foguèt contuniat per l'emperaire Anastasi Ièr entre 491 e 518. Ansin, a sa mòrt, lo tesaur dei sobeirans de Constantinòble tèn mai de 145 tonas d'aur, siá doas annadas de recèptas fiscalas[1].
Lo periòde de Justinian[modificar | modificar la font]
Lo periòde entre leis annadas 518 e 610 es marcat per la restauracion de la poissança de l'Empèri d'Orient e lo rèine de l'emperaire Justinian Ièr que pervenguèt de reconquistar divèrsei províncias dau defunt Empèri Roman, especialament Roma. De construccions importantas foguèron egalament realizadas. Pasmens, lei menaças exterioras foguèron pas destruchas e la politica d'expansion vugèt lo tesaur imperiau, entraïnant una crisi importanta agravada per de problèmas de succession.
Lo rèine de l'emperaire Justinian Ièr acomencèt en 527. Ambé l'ajuda dei resèrvas financieras dau tesaur d'Anastasi Ièr e de generaus coma Belisari o Narsès[2], capitèt la reconquista de divèrsei territòris ancians de l'Empèri Roman coma l'Africa dau Nòrd (533-534), Itàlia (535-540, 552-555) e lo sud d'Espanha (552). D'autra part, Justinian realizèt una òbra juridica importanta ambé la redaccion d'una sintèsi e d'una modernizacion de la jurisprudéncia imperiala. Un manuau d'aprendissatge dau drech e un ensems de lèis novèlas foguèron tanben realizats[3]. Enfin, lo rèine de Justinian veguèt la darriera granda construccion de l'Antiquitat ambé la catedrala de Santa Sofia de Constantinòble.
A la mòrt de Justinian, sei successors deguèron far fàcia a de problèmas importants entraïnats per l'extension de l'empèri e l'abséncia de finanças après lei campanhas dau rèine precedent. De mai, leis enemics de l'Empèri èran totjorn nombrós e poderós. Ansin, leis armadas de l'Empèri foguèron desfachas per Pèrsia en 571-573 puei per leis Eslaus e lei Lombards qu'ocupèron la màger part d'Itàlia e dei Balcans a partir de 580. L'emperaire Maurici Ièr assaièt de restablir la situacion. Capitèt de rebutar leis Eslaus après unei campanhas e d'obtenir una patz avantatjosa ambé Pèrsia. De mai, organizèt lei possessions imperialas de l'oèst sota la forma de govèrns militars a Cartage e Ravena. Dins aquò, foguèt reversat e tuat per l'armada en 602. Sei fius foguèron egalament decapitats causant la fin de la dinastia e una crisi politica grèva enterin que lei províncias dau sud de l'Empèri (Egipte, Siria) èran envaïdas per lei Sassanidas e ocupadas fins a 619.
Lo passatge de l'Empèri d'Orient a l'Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Lo periòde entre leis annadas 610 e 867 es una epòca fòrça agitada per l'Empèri. D'efèct, maugrat lei reformas importantas dau rèine de l'emperaire Heracli (610-641), totei lei periferias de l'Empèri foguèron envaïdas e perdudas en solament un sègle, redusent sei territòris a Grècia e Anatolia. Pasmens, aqueu periòde es tanben caracterizat per la fin de la mutacion de l'Empèri d'Orient : l'ellenizacion deven complèta e l'organizacion dei territòris o de la Glèisa orientala es prefondament cambiada. Ansin, l'Empèri adoptèt definitivament son caractèr bizantin.
D'efèct, lo rèine d'Heracli comencèt per una seria de reformas importantas e de victòrias militaras coma en 626 e 627 còntra lei Sassanidas[4]. Dins aquò, a partir de 634, lo sud de l'Empèri foguèt atacat per leis armadas aràbias. Entre 636 e 642, lei províncias sirianas e egipcianas son perdudas après la desfacha de Yarmuth. Puei, maugrat una resisténcia acarnada, lo rèsta dei territòris imperiaus d'Africa foguèron conquists per leis Arabis après lo sètge e la presa de Cartage en 698. En Mediterranèa, leis illas de Creta e Sicília foguèron egalament ocupadas en 826 e 829. D'autra part, leis autrei frontieras e sei defensas de l'Empèri foguèron tanben desbordadas : lo nòrd d'Itàlia es envaït en 752 e un reiaume bulgar fòrça poderós capitèt de se formar sus la màger part dei regions balcanicas de l'Empèri. Enfin, Constantinòble esperela foguèt assetjada cinc còps, sensa succès, per leis Arabis (674-678 e 717-718), leis Eslaus (821-823), lei Bulgars (813) e lei Rus (860). Ansin, l'Empèri foguèt reduch ai territòris de Grècia e de la partida occidentala d'Anatolia.
Maugrat aquelei pèrdas grèvas — Cartage e Egipte èran lei regions agricòlas principalas de l'Empèri — l'Empèri acabèt sa mutacion entre lei mondes antic e medievau ai nivèus militar, religiós e economic. D'efèct, l'armada foguèt reorganizada ambé lo sistèma de « themes ». Aquelei « themes » èran de divisions administrativas e militaras. Au combat, lei soudats d'un meme « theme » formavan una mema unitat. Aqueu sistèma permetiá la mobilizacion rapida de còrs importants e relativament soudats. Permetèt donc la subrevida de l'Empèri durant lei sègles seguents fàcia a de dificultats creissentas. De mai, lo procès d'ellenizacion deis institucions s'acabèt e lo grèc venguèt la lenga oficiala de l'estat bizantin durant lo rèine d'Heracli.
Au nivèu religiós, lo periòde es marcat per la garrolha deis imatges acomençada vèrs 730 per l'emperaire Leon III. Aquel emperaire e sei successors, renforçats per de victòrias còntra leis Arabis, assaièron de suprimir leis icònas utilizadas per la Glèisa orientala. Foguèt lo començament d'un ponch important de la politica de l'Empèri durant 110 ans ambé, de còps, de guèrras civilas. Pasmens, lei partisans deis icònas capitèron de s'impausar après una crisi de succession entre 802 e 820 e l'abandon d'aquela politica per l'emperaire Michèu III (842-867).
Enfin, la mutacion de l'Empèri es egalament realizada au nivèu economic. La vida urbana, levat de la capitala, declinèt au profiech de la ruralitat. Ansin, un desvolopament important de l'agricultura aguèt luòc per compensar la pèrda dei províncias meridionalas de l'Empèri. En revenge, maugrat una diminucion granda causada per leis invasions aràbias, lo comèrci bizantin, especialament per Constantinòble, demorèt important.
La restauracion e l'apogèu de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Lo començament de la dinastia macedonia en 867 marca un redreiçament de la poissança bizantina e l'apogèu de l'Empèri. Ansin, s'estend tornarmai en Itàlia e en Anatolia. De mai, son raionament foguèt maximau sus lei plans economic e artistic. Pasmens, lei mutacions economics d'aqueu periòde entraïnèron un declin net dau grop dei païsans proprietaris que formava la màger part dei tropas imperialas. Ansin, après 1050, l'Empèri deguèt encara far fàcia en de dificultats novèlas e grèvas.
D'efèct, lo periòde veguèt lei Bizantins mandar d'ofensivas per reconquistar sei territòris ancians. Ansin, maugrat la pèrda de Sicília en 902, Tarent foguèt represa en 880 seguida de Creta en 960. Puei, durant lo rèine de Basili II (976-1025), leis armadas imperialas ataquèron leis Arabis en Anatolia e lei Bulgars dins lei Balcans. A sa mòrt e après divèrsei victòrias, Anatolia foguèt reconquistada e l'Empèri Bulgar foguèt destruch e annexat. L'Empèri agantèt donc tornarmai lo Danubi e lei montanhas de Caucàs coma frontieras. Capitèt egalament d'estendre brèvament son influéncia sus Palestina e Siria.
Après aquelei conquistas, Constantinòble venguèt donc la premiera poténcia europèa aprofechant la division e lei guèrras deis estats musulmans entre Arabis e Turcs. La capitala, que sa populacion es estimada entre 500 000 e 800 000 abitants, èra alora lo centre economic dau continent fins a 1204. D'autra part, l'art bizantin conoguèt egalament un periòde de raionament ambé la construccion de glèisas novèlas decoradas de mosaïcas. Sus lo plan diplomatic, l'Empèri obtenguèt de succès importants ambé la conversion d'unei pòples eslaus au cristianisme.
Aquela epòca es considerada coma l'apogèu de l'Empèri. Pasmens, la segonda mitat dau sègle XI veguèt un retorn dei tensions ai nivèus religiós e militar. D'efèct, la garrolha religiosa entre Roma e Constantinòble s'agravèt e venguèt permanenta après leis excomunicacions mutualas dau papa e dau patriarca. Aquela rompedura jogarà un ròtle important dins lei relacions entre lei crestians de l'èst e de l'oèst pendent lo periòde dei Crosadas puei durant leis annadas de declin de l'Empèri. De mai, lo desvolopament de l'aristocracia agricòla causèt lo declin dei païsans soudats qu'èran la basa dau sistèma de « themes ». Lei fòrças armadas deguèron donc utilizar de mercenaris, cars e mens eficaç au combat. Ansin, la defensa de l'Empèri foguèt mai febla e lei tropas bizantinas foguèron severament desfachas a la batalha de Manzikert en 1071. L'Empèri perdèt d'un còp quasi la mitat d'Anatolia e cabussèt dins la division e la guèrra civila fins a 1081.
Lo periòde dei Crosadas e lo declin[modificar | modificar la font]
Lo periòde entre 1081 e 1261 es marcat per lei Crosadas deis estats occidentaus per reconquistar lei luòcs sants. Aqueleis ofensivas dei crestians catolics ajudèron la defensa de l'Empèri maugrat de tensions fòrça importantas ambé lei Bizantins fins a 1204. D'efèct, aquela annada, la Quatrena Crosada foguèt desviada còntra Constantinòble per Venècia. La vila foguèt presa e pilhada. De mai, lei venceires formèron un Estat latin ambé Constantinòble per capitala. L'Empèri foguèt devesit entre divèrsei regions dirigidas per de princes bizantins. En 1261, la capitala foguèt reconquista e l'Empèri restaurat. Pasmens, son declin es d'ara endavant fòrça avançat e l'Empèri venguèt solament una poissança regionala.
Ansin, la desfacha de Manzikert en 1071 entraïnèt la pèrda de la màger part d'Anatolia còntra lei Turcs Seldjokidas. La crida a l'ajuda de l'emperaire Alèxis Comnèn causèt indirèctament l'expedicion militara de la Premiera Crosada per conquistar Jerusalèm. Lei relacions entre lei Crosats e lei Bizantins venguèron rapidament marridas en causa dau refús de l'emperaire de mandar son armada ambé la Crosada en Palestina e en causa de l'aliança entre lei Bizantins e lei sobeirans musulmans d'Egipte. La màger part dei territòris pres per lei soudats de la Crosada foguèron donc pas renduts a l'Empèri mai conservats per lei Crosats. Formèron un ensems d'Estats latins destinats a la defensa dei luòcs sants còntra lei musulmans. Aqueleis incidents aumentèron tanben lo valat entre crestians catolics e ortodòxes.
D'autra part, l'Empèri deguèt pagar un pretz important per obtenir l'ajuda de certaneis estats coma Venècia. En 1082, l'emperaire deguèt acceptar de concessions comercialas fòrça grandas en cambi d'un sostèn de la flòta veneciana. A partir dau sègle XII, lei republicas marchandas, magement Venècia, venguèron un perilh per l'integritat de l'Empèri. Ansin, lo poder bizantin assaièt de reprendre lei drechs dei marchands italians. Lei marchands italians foguèron arrestats e, de còp, massacrats coma en 1185. Enterin, la pression militaras dei Turcs aumenta. Maugrat de succès bizantins, la batalha, e la desfacha bizantina, de Myriokephalon en 1176 mostrèron que l'armada bizantina èra plus capabla d'assegurar soleta la reconquista d'Anatolia. En plaça, lei Seldjokidas capitèron de s'emparar pauc a pauc dei províncias imperialas dins lo centre de la region.
La mòrt de l'emperaire Manuèl Ièr en 1180 entraïnèt una seria de rèines brèus e una crisi de succession. En 1203, l'emperaire Alèxis IV mandèt l'ajuda de la Quatrena Crosada per defendre son tròne. Sostengut per leis abitants de la capitala, un còp d'estat aguèt luòc còntra Alèxis IV dirigit per Alèxis V en 1204. Puei, lo govèrn novèu ataquèt lei Crosats. Dins aquò, lei combatents occidentaus, mai entraïnats, ganhèron la batalha e pilhèron Constantinòble durant tres jorns. Lei Crosats prenguèron lo poder dins la vila e installèron un estat latin dirigit per un cap crosat, Baudoïn de Flandes.
Fins a 1261, la region foguèt devesida entre divèrseis estats formats per lei Crosats o per de princes bizantins :
- Empèri latin de Constantinòble que tèn quatre reiaumes pichons coma vassaus.
- Empèri de Nicèa dirigit per la familha Laskaris.
- Despotat d'Epir dirigit per la familha Doukas.
- Empèri de Trebizonda dirigit per la familha Comnèn, ja en secession avans lo pilhatge de Constantinòble.
Pasmens, lo poder de l'Empèri latin èra gaire estable en causa de l'ostilitat de la populacion grèga e deis estats vesins. Ajudats per lei dificultats turcas e bulgaras còntra leis invasions mongòlas, l'Empèri de Nicèa poguèt atacar lei Crosats. En 1241, capitèron de reprendre Tessalonica e obtenguèron una aliança ambé lo Despotat d'Epir en 1254. L'Epir foguèt finalament batuda en 1259 durant la batalha de Pelagonia e deguèt abandonar l'objectiu de reconquistar la capitala imperiala. Enfin, l'Empèri Bizantin foguèt restaurat per la presa de Constantinòble en 1261 e la fugida dau darrier emperaire latin.
La fin de l'Empèri[modificar | modificar la font]
Après la restauracion de l'Empèri, son extension es limitada a Grècia e ai regions oèst d'Anatolia. De mai, lo poder deis emperaires es d'ara endavant fortàment menaçat per lei luchas intèrnas entre lei pretendents au tròne e leis intervencions estrangieras per lei sostenir. D'autra part, leis emperaires poguèron pas realizar una aliança ambé leis estats crestians catolics. L'Empèri foguèt desfach per lei Turcs e destruch en 1453.
Fins a 1336-1337, l'Empèri mandèt d'ofensivas contra leis autreis estats latins o bizantins de Grècia per finalament lei conquistar. Aquelei victòrias permetèron d'assegurar la defensa dei frontieras occidentalas de l'Empèri. Pasmens, lei frontieras orientalas demorèron gaire establas fàcia ais atacas turcas. De mai, divèrsei guèrras civilas aguèron luòc per l'ascension au tròne entre 1341-1347 e 1353-1354. En causa d'aquelei conflictes, l'influéncia dei Sèrbes dins l'Empèri aumentèt e lei Turcs capitèron d'envaïr sei regions europèas dins leis annadas 1360. Ansin, en 1373, l'Empèri Bizantin deguèt venir un vassau deis Otomans.
Aqueu periòde durèt fins a 1394 quand l'emperaire refusèt l'installacion d'una colonia turca dins la capitala imperiala. Enterin, lei Sèrbes èran estats desfachs per lei Turcs après la batalha de Kosovo en 1389. Un premier sètge de Constantinòble aguèt donc luòc a partir de 1394 fins a 1402. Per assaiar d'ajudar l'Empèri, un esforç foguèt fach entre la Glèisa Catolica e l'emperaire per reünir tornarmai leis estats crestians mai aqueleis acòrds foguèron fòrça limitats en causa de l'ostilitat deis abitants de l'Empèri contra leis Occidentaus. Pasmens, una Crosada foguèt mandada en 1396 per sauvar la capitala. Foguèt una revirada saunosa après la batalha de Nicopolis e la darriera expedicion dau genre.
Lo sauvament provisòri de l'Empèri aguèt luòc en 1402 ambé l'invasion mongòla dei territòris turcs d'Anatolia. D'efèct, après sa desfacha d'Ankara contra l'armada de Tamerlan, lo sultanat otoman conoguèt un periòde de trébols. Pasmens, l'Empèri Bizantin foguèt pas capable d'aprofichar la situacion per melhorar sa defensa o realizar una aliança ambé leis autreis estats crestians. Ansin, Constantinòble foguèt tornarmai menaçada per lei Turcs a partir de la restauracion dau poder otoman dins leis annadas 1420. Un premier sètge mau capitèt en causa de la resisténcia bizantina en 1422 mai l'Empèri foguèt reduch ai regions a l'entorn de la capitala e de Grècia. Per exemple, Tessalonica foguèt presa en 1423.
Dins leis annadas 1440, una aliança d'estats crestians o musulmans (Polonha, Ongria, Turcs de Karaman...) foguèt desfacha pendent la batalha de Varna (1444) puei durant la segonda batalha de Kosovo (1448). Ansin, l'Empèri Bizantin perdeguèt sei darriers sostèns contra lei Turcs. En 1453, una ofensiva dau sultan Mehmet II entraïnèt lo sètge puei la presa de Constantinòble lo 29 de mai de 1453. L'emperaire bizantin foguèt tuat pendent l'invasion de la vila que venguèt la capitala novèla de l'Empèri Otoman. Foguèt la fin de l'Empèri Bizantin.
Pasmens, quauquei territòris foguèron encara dirigits per de senhors bizantins en Grècia e Anatolia fins a 1461. Lo premier èra l'Empèri de Trebizonda, independent dempuei la Quatrena Crosada, au nòrd d'Anatolia e lo segond èra lo Desporat de Morea au sud de Grècia. Aqueu darrier foguèt envaït e conquist entre 1458 e 1460. Puei, l'Empèri de Trebizonda, maugrat una resisténcia victoriosa en 1456, foguèt tanben pres per leis Otomans marcant la fin dau poder bizantin.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ P. Brown, The world of late antiquity, Edicions W.W. Norton and Co. (1971), p. 147.
- ↑ R.Browning, Justinian and Theodora (1971), p. 193.
- ↑ H. Grotius, Le droit de la guerre et de la paix, Edicions Puf ; 2005.
- ↑ Walter Emil Kaegi, Heraclius: emperor of Byzantium, Cambridge University Press (2003), p. 158.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Georg Ostrogorsky, Histoire de l'État byzantin, Paris, Payot, 1956, « Bibliothèque histoire ».
- (fr) Jean-Michel Cantacuzène, Mille ans dans les Balkans Éd. Christian, Paris (1992) (ISBN 2-86486-054-0)
- (fr) Charles Diehl, Histoire de l'Empire byzantin (1919), Paris, Éditions du Trident, 2007
- (fr) Alain Ducellier, Les Byzantins (1963), Paris, Le Seuil, collection « Points histoire ». (ISBN 2020099195)
- (fr) Alain Ducellier (dir.), Byzance et le monde orthodoxe, Paris, Armand Colin, "U", 2en édition, 1996. (ISBN 2200346999)
- (fr) Bertrand Lançon, L’Antiquité tardive, PUF, coll. « Que sais-je ? » (Modèl:Numéro1455), Paris, 1997 (ISBN 2130481256)
- (fr) Paul Lemerle, Histoire de Byzance, Paris, PUF, collection « Que sais-je ? », 1956. (ISBN 213045545×)
- (fr) Louis Bréhier, Vie et mort de Byzance [pdf] version numérisée de l'ouvrage paru dans la Collection l’Évolution de l’Humanité, Éd. Albin Michel, 1946 et 1969, Paris, 596 pages. (ISBN 2226171029)
- (fr) Cécile Morrisson (dir.), Laurent Albaret, Jean-Claude Cheynet, Constantin Zuckerman, Le Monde byzantin, tome 1: L’Empire romain d’Orient (330-641), coll. « Nouvelle Clio », PUF, Paris, 200*. (ISBN 2130520065)
- (fr) Jean-Claude Cheynet, Byzance, l'Empire romain d'Orient, Paris, A. Collin, 2001, « Cursus-Histoire ». (ISBN 2200346891)
- (fr) Jean-Claude Cheynet (dir), Laurent Albaret, Angeliki Laiou, Cécile Morrisson, Constantin Zuckerman, Le Monde byzantin, tome 2: Le Moyen Âge byzantin (641-1204), coll. « Nouvelle Clio », PUF, Paris, 2007. (ISBN 2130520073)
- (fr) Angeliki Laiou (dir), Laurent Albaret, Jean-Claude Cheynet, Cécile Morrisson, Constantin Zuckerman, Le Monde byzantin, tome 3: Le déclin de l'Empire (1204-1453), coll. Nouvelle Clio, PUF, Paris, attendu pour 2009
- (fr) Paul Tannery, Mémoires scientifiques, tome IV: Sciences exactes chez les Byzantins, Jacques Gabay, Paris, (ISBN 978-2-87647-186-3)
- (fr) Rice David Talbot, L'Art de l'empire byzantin, coll. l'univers de l'art, éd. Thames & Hudson (ISBN 2878110951).
- (fr) E. Limousin, Le monde byzantin du milieu du VIIIème siècle à 1204, Paris, éd. Breal, 2006 (ISBN 2749506328 ).
- (fr) E. Limousin, 100 fiches d'Histoire du Moyen Âge, Byzance et le monde musulman, Paris, Bréal, 2005.
- (en) Alexander Kazhdan (dir.), Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991 (ISBN 978-0-19-504652-6).
- (en) Efi Ragia, « The Geography of the Provincial Administration of the Byzantine Empire (ca 600-1200): I.1. The Apothekai of Asia Minor (7th-8th c.) », dans BYZANTINA EYMMEIKTA, 19 (2009).
- (en) John F. Haldon, Warfare, state and society in the Byzantine world, 565-1204, Routledge, 1999 (ISBN 1-85728-494-1).
- (en) John F. Haldon, The Palgrave Atlas of Byzantine History, Basingstoke, 2005.
- (en) Warren T. Treadgold, Byzantium and Its Army, 284-1081, Stanford University Press, 1998 (ISBN 9780804724203).
- (fr) Michel Balard, La Méditerranée médiévale, espaces, itinéraires, comptoirs, Paris, Picard, 2006, « Les médiévistes français », 6. (ISBN 2708407732).
- (fr) Gilbert Dagron, Constantinople imaginaire, Études sur le recueil des « Patria », Paris, PUF, 1984, « Bibliothèque byzantine ».(ISBN 2130385818)
- (fr) Gilbert Dagron, P. Riche, A. Vauchez, Histoire du christianisme des origines à nos jours, Paris, Desclée-Fayard, 2004, t. 4 et 5.
- (fr) Olivier Delouis, Le monde byzantin, du milieu du VIII en s. à 1204 : économie et société, Paris Hachette, 2006, « Hachette supérieur-Recueils pour les concours ».(ISBN 2011457572)
- (fr) V. Kravarei, J. Lefort et C. Morrisson (éd), Hommes et richesses dans l'Empire byzantin, t. II, VIII en- XV en s., Paris, Lethielleux, 1991, « Réalités byzantines », 3.
- (fr) Jean-Pierre Arrignon, Byzance, Économie et société VII en- XII en s., éd. Ellipses, Paris, 2007, coll. Le monde : une histoire. (ISBN 9782729830120).
- (fr) Paul Lemerle, Le premier humanisme byzantin, Paris, CNRS éd., 1971, « Le monde byzantin ».
- (fr) Jacqueline Lafontaine-Dosogne, Histoire de l'art byzantin et chrétien d'Orient, Louvain-La-Neuve, Publication de l'Institut d'études médiévales. Textes, études et congrès, 7, 1995.
- (fr) A. Cutler et J.-M. Spieser, Byzance médiévale,700-1204, Paris, Gallimard-NRF, 1996, « Univers des Formes ».(ISBN 2070113124)
- (fr) Élisabeth Malamut, Alexis Ier Comnène, Paris, Ellipses, 2007.(ISBN 2729833102)
- (fr) Pierre Maraval, Théodose le Grand (379-395) : Le pouvoir et la foi, Fayard, 2009.(ISBN 221364263X)
- (fr) Pierre Maraval, La véritable histoire de Constantin, Belles Lettres, 2010.(ISBN 2251040064)
- (fr) Pierre Maraval, Le christianisme de Constantin à la conquête arabe, Presses Universitaires de France - PUF; Édition : 3e édition, 2005.(ISBN 2130548830)
- (fr) Bernard Flusin, La civilisation byzantine, PUF, 2006.(ISBN 213055850X)


c: text/html

text:
Auguste Rodin
François-Auguste-René Rodin es un escultor francés dels mai coneguts dins son país mas tanben internacionalament. Nasquèt lo 12 de novembre de 1840 a París (França) e se moriguèt a Meudon (Illa de França) lo 17 de novembre de 1917.
L'òbra de Rodin[modificar | modificar la font]
Auguste Rodin revolucionèt l'escultura amb una libertat de forma qu'èra pas estada coneguda fins aquel moment. Capable de la reproduccion mai fisèla (coma per exemple amb l'òbra Le Penseur), introdusiguèt una sensualitat que espantèt lo public del temps (amb Le Baiser per exemple). Se coneisson sovent sas òbras gràcias a sa forma acabada que demòra en part presonièra d'un blòc mai rustic e sonque descopat en part. La resulta n'es un equilibri entre un modèl encabit dins la massa bruta e un vam que se balha a l'òbra que fa que semble totjorn a mand de se n'escapar. Foguèt plan amic del pintor american Whistler e d'Alphonse Legros.
Rodin, a l'avant-garda de son art, a laissat los motles de sas esculturas a disposicion del public. Aviá a mai preparat de còpias de sa signatura. Èra un biais per el de laissar d'autras personas prolonger son òbra aprèp que se moriguèsse.
L'estatua Balzac provoquèt un brave escandal (per encausa de son aparéncia e sa preparacion interminabla) e l’autor de la comanda la volguèt pas recebre.
Son maitas las òbras de Rodin que se trobavan dins lo World Trade Center e que foguèron anequelidas aprèp los atemptats de l'11 de setembre de 2001.
Rodin aguèt coma collaboradoira Camille Claudel (èra cargada de desgrossir los marbres en foncion d'un modèl de geis.) Ela, qu'èra a l'encòp sa musa e calinhaira, li servissiá tanben de modèl, inspiraira de las òbras la Convalescente, la France o la Pensée…
Existisson d'aspres debats sus l'atribucion de qualques òbras a Auguste Rodin o a Camille Claudel. Las recèrcas mai recentas en ocasion de l'exposicion "Camille Claudel et Rodin, rencontre de deux destins", (Musèu Nacional de las Bèlas Arts de Quebèc, Detroit Institute of Art, Fondation Pierre Gianadda, Martigny, 2005-2006) an mostrat la complexitat bèla de la relacion entre totes dos artistas que trabalhavan amassa dins lo meteis endrech. Amassa visquèron una passion estimuladoira mas trebolada, narrada d'un biais romanesc dins lo filme francés Camille Claudel.
Lo mercat de l'art coneguèt un escandal important pendent las annadas 1990 amb la descobèrta d'una ret de falsaris que foguèron condamnats per la Justícia francesa en 2001 mas que son activitat rompliguèt lo mercat de centenats d'òbras imitadas.
Òbras[modificar | modificar la font]
- L'Âge d'airain (1877) Aquesta òbra es tan perfiècha que Rodin foguèt suspectat d'un motlage sus natura. Foguèron necessàrias maitas annadas per tal que foguèsse disculpat a debon quand presentèt lo modèl.
- Le Penseur (1882). Son òbra mai coneguda.
- Adam (1882)
- Ève (1882).
- La Cathédrale.
- Ugolin et ses enfants.
- Le Baiser (1886).
- Le Monument aux Borgueses de Calais.
- La Porte de l'enfer: S'agís d'una mena de compilacion de maitas òbras. Rodin foguèt nafrat que se poguèsse pensar qu'aviá fach un motlatge per L'Âge d'airain. A mai foguèsse disculpat, ne sentiguèt de longa un pensament. La Porte de l'enfer, qu'Octave Mirbeau nos laissèt, en febrièr de 1885, la sola descripcion completa, representèt per el una mena d'exutòri que i vòl mostrar qu'es capable de reproduire sas òbras en miniature dins totes sos detalhs e aital que las grandas son fachas a man. La pòrta de l'infèrn es una mena de ponch d'orgue de l'ensems de son òbra. Demorarà probablament inacabada", remarcava Gustave Coquiot, un de sos secretaris, dins Le vrai Rodin (1913).
- Éternelle idole.
- Mignon.
- L'âge mûr.
L'art
- Illustracion de las Fleurs du Mal de Baudelaire per Gallimard (1887) e del roman d'Octave Mirbeau, Le Jardin des supplices (1899).
- Ombre
- Balzac
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Auguste Rodin – L'Art, entretiens réunis par Paul Gsell, Grasset (ISBN 2-246-19246-3).
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Musèu Rodin, a París
- (en) Rodin Museum, a Filadèlfia
- (fr) Biografia, citacions, eveniments e luòcs consacrats a aqueste artista
- (en) Rodin-Web.org: Biografia, fòtos, libres, eveniments consacrats a Rodin. Descripcion d'aperaquí 220 colleccions publicas que tenon d'òbras de Rodin, amb los luòcs.
- (fr) (en) Victor Hugo vist per Rodin, a Besançon
- (en) Auguste Rodin dins Artcyclopedia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Peresós
Lo peresós o ai es lo nom vernacular balhat a d'unes mamifèrs d'America tropicala que fan partida del superòrdre Xenarthra.
Deu son nom al lent anar de sos movements e a sa capacitat de dormir d'oradas, lo cap en bas. S'arrapa solidament a las brancas gràcias a sas arpas longassas, de 8 a 12 cm.
Es vegetarian, mastega amb sas 18 dents de fuèlhas duras e de mal digerir. Aquela noiridura l'obliga a aver una digestion fòrça lenta. En mai d'aquò es pauc calorica e l'obliga a estalviar totes sos movements : avança de mens de 4,5 metres per minuta dins los arbres.
Davala dels arbres solament un còp per setmana, per anar daissar sos excrements al sòl. Aquí es una preda aisida per lo jaguar, son principal predator.
Lo peresós ten una pelissa d'un brun verdós que li permet de s'escondre dins lo fuelhum. Deu aquesta color a de mossas microscopicas que li cobrisson lo còrs.


text:
Lenga internacionala
Una lenga internacionala es una lenga utilizada e reconeguda dins las institucions internacionalas per sos locutors e per de personas que l'utilizan coma segonda o tèrça lenga.
Es de destriar del concèpte de lenga veïculara.
Lista de las 6 lengas oficialas de l'ONU[modificar | modificar la font]
Aquela definicion es restrictiva. Sonque qualques lengas pòdon èsser consideradas coma internacionalas:
- l'anglés (amb una preeminencia sus totas als autras)
- lo francés ( en regression mas que se manten çaquelà)
- l'espanhòl (relativament flac s'òm considera lo nombre de sos locutors natius)
- lo rus (amb la restriccion qu'es practicament pas utilizat per de ciutadans de païses qu'èran pas dins l'URSS)
- l'arabi (que possédís un vertadièr potencial mas qu'es encara a un estadi d'internacionalizacion minora. Se tròba tanben en competicion amb l'anglés e lo francés sus son pròpri territòri)
- lo chinés ( qu'ensaja de desvolopar sas posicions mas que demòra encara ben pauc internacionalizat)
Discussion[modificar | modificar la font]
Qualques autras lengas pòdon pretendre a aquel estatut.
- lo portugués qu'es una lenga majora del mond.
- l'hindi (indi) qu'ensaja de s'internacionalizar (lo govèrn indian ensajèt de ne far la setena lenga oficiala de l'ONU) mas qu'es empedegat per la concurrencia de l'anglés.
- lo malés
- lo swahili


text:
Amapá
Amapá es un estat de la Region Nòrd de Brasil. Confronta Guaiana a l'oèst, e l'estat brasilièr de Pará al sud-oèst, al sud e al sud-èst. Sa superfícia totala es similara a la de Tatgiquistan e superiora a la de Grècia. Sa capitala es la vila de Macapá.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pel Tractat de Tordesillas la region èra territòri espanhòl. Aprèp l'union de las coronas de Portugal e Espanha en 1580, los portugueses comencèron d'arribar en la region. Amb lo Tractat de Madrid de 1750, la region passa al domeni portugués.
La descobèrta d'aur e la mesa en valor del cauchó dins lo mercat internacional durant lo sègle XIX, promoguèron la creissença de la populacion d'Amapá e accentuèron las disputas territorialas, mas, lo 1 de decembre de 1900, la Comission d'arbitratge de Genèva, concediguèt la possession del territòri a Brasil, incorporat al Pará amb lo nom d'Araguari. En 1943 venguèt territòri federal amb lo nom d'Amapá.
La descobèrta de rics jaciments de manganès a la Sèrra del Navio, en 1945, revolucionèt l'economia locala. Lo 5 d'octobre de 1988, amb la promulgacion de la Constitucion de 1988, foguèt elevat a la categoria d'Estat.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Las principalas activitats economicas de l'estat son l'extraccion de castanha d'Amazonia, de fusta e de manganès.


text:
Ahar deus Calàs
L'ahar deus Calàs (var. afar dels Calàs), qu'ei un ahar judiciari mondin qui debanè's a la mitat deu sègle XVIII. L'ahar que comencè dab la mòrt de Marc Antòni Calàs, un joen protestant, trobat escanat. Lo son pair e ho acusat de l'aver aucit entà lo pas deishar se conventir au catolicisme; que declarè alavetz que son hilh e s'èra penut mes, qu'entà lo pas desaunorar, que'u s'avevam tirar la còrda en declarant qu'èra estat trobat escanat; devath aquesta acusacion, que ho executat. Un aute hilh de Joan, aperat Joan eth tanben, que s'exilè e que s'anè demandar empara e ajuda a Voltaire qui obtiengó la reabilitacion de Joan Calàs.


text:
Sergio Goycochea
Sergio Goycochea (Lima, Partit de Zárate, Província de Buenos Aires, Argentina, lo 17 d'octubre de 1963) qu'ei un portèr argentin gessit de River Plate e qui ho revelat per la Copa deu Monde de 1986 a Méxic en bèth vàder un element decisiu e dilhèu provocator de la victòria argentina dens aquesta competicion.
Curiosament, autan en River com dehens la Seleccion Nacionau argentina qu'èra supleent deu portèr Nery Pumpido.
Com d'autes jogadors de River, que passè après au club colombian de Millionarios puish per mantuns autes club com, per exemple lo Stad Brest 29 (l'Estadi Brestés).
Estadi : Lo Monumentau - La Maquina - Superclassic - Jogadors
- Jogadors famós : Carlos Peucelle - Bernabé Ferreyra - Adolfo Pedernera - Félix Loustau - Ángel Labruna - Juan Carlos Muñoz - José Manuel Moreno - Ubaldo Fillol - Norberto Alonso - Sergio Goycochea - Enzo Francescoli


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mariah Carey (n. 27 de març de 1970 a Hutington, estat de Nòva York) es una cantaira americana de R&B, pop, hip hop, soul e dance, e tanben compositritz, productora musicala e actritz nòrd-americana d'ascendéncia irlandesa e afro-veneçuelana.[1] Faguèt lo sieu debut discografic l'an 1990, jos la direccion de l'executiu de Columbia Records, Tommy Mottola.[2] A fins de l'an 1994 publiquèt Merry Christmas, lo "Disc de Nadal pus vendut de l'Istòria".[3]
Al cors del decènni dels '90, los sieus albums se vendèron en grandas quantitats, en se convertint en l'"Artista amb mai ventas del decènni".[4].


text:
Vènus d'Arle
La Vènus d'Arle es un escupltura romana de 1.94m. descubèrta dins la vila d'Arle. Es facha de maubre d'Imet e data de la fin del sègle I abans lo Crist. Seriá una copia de l'Afrodita de Tèspies realizada per Praxiteles, e comandada per la cortesana Frine.[1]
Descubèrta[modificar | modificar la font]
Descubèrta en 1651 pendent d'excavaments dins lo teatre roman d'Arle au pè de doas colonnas plaçadas au costat drech de la pòrta reiala (valva regia), la Vénus seriá eissida de la decoracion dau postscaenium[2], una paret granda, amb tres estatges de colonnas, situada darrièr lo pulpitum (l'estrada de scèna) qu'amagava lei coladissas dei teatres antics, apolidit per una importanta estatuària inspirada dei modèls grècs, en particular de dançairas, encadrant coma per lo celebrar, la representacion majestuosa d'August en Apollon.
L'impact de la descubèrta fuguèt tant important que lei consols de la vila d'Arle s'abrivèron de la crompar[3] abans de la metre a disposicion dau public. Fuguèt expausada pendant 30 ans dins aquesta vila, amont de l'escalièr d'onor de l'Ostau de vila. Mas la fama de la descubèrta faguèt que lèu lèu lo rei Loís XIV se la volguèt apropriar e los consols de la vila, comols de detas la li cediguèron en esperar en retorn un gèst reial que venguèt pas jamai.
Adobament[modificar | modificar la font]
Conformament a la practica de l’epòca, l'esculptor François Girardon, collaborador de Le Brun, restaurèt puèi l'estatua a la demanda de Loís XIV, en 1683[4], per ondrar la galariá dei miralhs au castèu de Versalhas ont prenguèt plaça efectivament lo 18 d'abril de 1685[5]. En 1684, après aver reçebut l'autorizacion dau rei, Girardon restaurèt la tèsta (lo nas, lo còu e l'aurelha senèstra), lo davant de l'artelh gròs drech, lo pè drech e lo pedestau. Repren lo modelat dau bust e lo traçat dei plècs, suprimís leis apontèus que demoravan subre la fàcia extèrna de l'anca drecha, e de l'espatla drecha, mas subretot, Girardon apond lei braç, un braç drech levat e un abans-braç senèstre amb una part dau drapat que s'i restaca. I plaça dos atributs: la poma dins la man drecha (en referéncia a la victòria d'Afrodita au jutjament dau mont Ida) e lo miralh dins la man senèstra, censat rebatre sa bèutat suprèma.
Un còp adobada, la Vènus ondrèt lo castèu de Versalhas duscas 1797 (siá pendant 112 ans), data que fuguèt requisicionada per lo musèu dau Lovre.
Celebracion dins la literatura[modificar | modificar la font]
Aquesta Vènus es la patrona deis arlatencas que ne fuguèt un ideau de bèutat. Teodòr Aubanèu la celebrèt dins son poèma La Venus d'Arle publicat dins Li Fiho d’Avignoun [6] en 1885. Ne vaiçi un extrach en grafia mistralenca originala:
« ...O douço Venus d'Arle ! O fado de jouvènço !
Ta bèuta que clarejo en touto la Prouvènço,
Fai bello nòsti fiho e nòsti drole san !
Souto aquelo car bruno, o Venus ! i'a toun sang,
Sèmpre viéu, sèmpre caud. E nòsti chato alerto,
Vaqui perqué s'envan la peitrino duberto !
E nosti gai jouvènt, vaqui perqué soun fort
I lucho de l'amour, di brau e de la mort !...
E vaqui perqué t'ame, e ta bèuta m'engano,
E perqué iéu crestian, te cante, o grand pagano
Frederic Mistral ne fa l'evocacion mai d'un còp[7]. Per exemple aquestei vèrs trach de Mirèlha :
« Un voit de chato viroulavon,
E su'n refrin qu'ensèn quilavon,
En danso ardènto se giblavon
Autour d'un fio de marbre en guau disien Vénus
Canten Venus, la grand divesso
De quau prouvèn touto alegresso !
Canten Venus, la segnouresso,
La Maira de la terrò e dou pople arlaten l
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The attribution, as a youthful work of Praxiteles, was advanced by Adolf Furtwängler, ''Meisterwerke der Griechischen Plastik (Berlin), 1893.
- ↑ Jules Formigé, op. cit., p. 658
- ↑ Délibération du conseil de la ville du 26 juin 1651 pour le rachat de la Venus d'Arles à l'abbé Brun
- ↑ (Cf. R. Venture, « L’affaire de la Vénus », op. cit., pp. 44-45). Veire tanben subre lo site de la vila d'Arle L'affaire de la Vénus. )
- ↑ Journal du marquis de Dangeau, Firmin-Didot, 1854-1860, 19 vol.* [Clermont-Ferrand, Paleo, 2002, 1 vol. paru]). Cf. tanben, Thierry Sarmant, Les demeures du soleil. Louis XIV, Louvois, et la surintendance des bâtiments du Roi, Edicions Champ Vallon, 2003, pp. 223 et s.
- ↑ Per lo tèxte integrau : La Venus d'Arle in Li Fiho d'Avignoun
- ↑ Per exemple, dins son Discours i chatouno en 1904 - Bulletin de l'Association des Amis du Viel Arles, n° 38, Septembre 1980, p. 11


text:
Allactodipus
Lo genre Allactodipus compren una sola espècia de gerbesa :
- Allactodipus bobrinskii. Se tròba aquesta gerbesa en Turcmenistan e Ozbequistan.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Genre :
- Allactodipus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 609721 Allactodipus Kolesnikov, 1937 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Allactodipus (en)
- Referéncia NCBI : Allactodipus (en)
Espècia :
- Allactodipus bobrinskii dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 609744 Allactodipus bobrinskii Kolesnikov, 1937 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Allactodipus bobrinskii (en)
- Referéncia NCBI : Allactodipus bobrinskii (en)
- Referéncia IUCN : espècia Allactodipus bobrinskii Kolesnikov, 1937 (en)


text:
Steve Jobs
Steven Paul Jobs, mai conegut coma Steve Jobs (San Francisco, Califòrnia, 24 de febrièr de 1955 - Palo Alto, Califòrnia, 5 d'octobre de 2011) foguèt un informatician american. Foguèt una de las personas mai importantas del mond de l'informatica del sègle XX que l'1 d'abril de 1976 creèt a Cupertino, amb Steve Wozniak, l'entrepresa informatica Apple. En 1986, crompèt la division Graphics Group de Lucasfilm que transformèt en Pixar Animation Studios. Amb aquesta companhiá coneguèt un grand succès comercial en 1995 gràcias al film Toy Story, que n'èra lo productor delegat. Demorèt director general proprietari de l'entitat (amb 50,1 % de las parts) fins a son aquisicion per la Walt Disney Company en 2006.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'una maire americana, Joanne Carole Schieble, e d'un paire sirian, Abdulfattah John Jandali, professor de Sciéncias politicas. En julhet 2004, es obrejar d'una nòda


text:
Rivière (Indre e Léger)
Rivière es una comuna francesa administrada per lo departament d'Indre e Léger de la region dau Centre. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ciutat bastida suls marges de la en enquimerant Veude, pauc abans lo sieu confluisson amb la Viena. La vila se situa a mens d'un quilomètre a la separacion de la rota de Saumur.
Ville construite sur les rives de l'inquiétante Veude, peu avant son confluent avec la Vienne. La ville se situe à moins d'un kilomètre à l'écart de la route de Saumur.


text:
La Grava (Daufinat)
La Grava[1] (La Grave en francés) es una comuna occitana situaa en Daufinat, dins lo departament dels Auts Aups e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Grèu a situat a Unitat|1500|m}} d'altitud sul marge drech de l'anautita vallée de la Romanche, al limit dels departaments del Isère e dels Anautitas-Alpes. Se tròba Modèl:A unitat del caulet del Lautaret e a unitat|35|quilomètres {{}} de Briançon. Lo vilatge a dominat al sud pel imponent massís de la Meije (#que fa partida del Parc Nacional dels Ecrins), segonda reünion del massís dels Ecrins (3 982 m).
La municipalitat a constituit del pòble de la Grèu e de cinc caserius : los Fréaux, lo Chazelet, las Terrassas, Ventelon, las Hières e Valfroide.
Una part de la municipalitat de la Grèu a situat en lo parc nacional dels Écrins.
La Grava Grave est située à 1 500 m d'altitude sur la rive droite de la haute vallée de la Romanche, à la limite des départements de l'Isère et des Hautes-Alpes. Elle se trouve à 10 kilomètres du col du Lautaret et à 35 kilomètres de Briançon. Le village est dominé au sud par l'imposant massif de la Meije (qui fait partie du Parc National des Ecrins), second sommet du massif des Ecrins (3 982 m).
La commune est constituée du village de la Grave et de cinq hameaux : les Fréaux, le Chazelet, les Terrasses, Ventelon, les Hières et Valfroide.
Une partie de la commune de la Grave est située dans le parc national des Écrins.
Lo vilatge es situat dins l'auta val de Romancha, al limit dels departaments d'Isèra e de Savòia. Se trapa a 10 km dau pas dau Lautaret e a 35 km de Briançon, en fàcia de l'Agulha de la Meija.
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa romane de la Grèu remonta a la XIen e començament XIIen sègle. Se tròba al dedins una piéta contemporanèa del bastiment de la glèisa, un decidís de la vèrge de la XVIIen, e un quadre ingenu de la XVIIIen sègle. A costat de la glèisa se tròba la capèla de las pénitents, de la XVIIen sègle, #que possedís de divèrsas pèças d'art religiós. Sul territòri de la municipalitat, als Hières, se tròba una autra glèisa romane de la XIIen sègle.
Al començament de la Revolucion francesa, lo nòu découpage de la França en departaments (1790) integrava initialement la municipalitat al departament del Isère, situat sus la meteissa conca idrografica e economica (a l'oèst del Caulet del Lautaret). Mas la municipalitat desirava èsser integrada al departament de las Anautitas-Alpes, de manièra versemblant en l'esperança de beneficiar del regim fiscal preferent de la Republica de las Escartons. Quand l'Assemblada nacionala abolit aquel privilègi fiscal, èra tròp tard per reivindicar una integracion al departament del Isère...
La glèisa romane de La Grava Grave remonte au XIen et début XIIen siècle. À l'intérieur on trouve une piéta contemporaine de la construction de l'église, un statue de la vierge du XVIIen, et un tableau naïf du XVIIIen siècle. À côté de l'église se trouve la chapelle des pénitents, du XVIIen siècle, qui possède plusieurs pièces d'art religieux. Sur le territoire de la commune, aux Hières, se trouve une autre église romane du XIIen siècle.
Au début de la Révolution française, le nouveau découpage de la France en départements (1790) intégrait initialement la commune au département de l'Isère, situé sur le même bassin hydrographique et économique (à l'ouest du Col du Lautaret). Mais la commune souhaitait être intégrée au département des Hautes-Alpes, vraisemblablement dans l'espoir de bénéficier du régime fiscal préférentiel de la République des Escartons. Lorsque l'Assemblée nationale abolit ce privilège fiscal, il était trop tard pour revendiquer une intégration au département de l'Isère...
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Tournai
Tournai (Doornik en neerlandés, Tornacum en latin) es una vila de Belgica de la region valona de la província d'Hainaut, situada a 85 quilomètres al sud-oèst de Brussèlas a una altitud de 22m.[1] Al començament de 2008 comptava 68.200 abitants.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1146 es lo sèti del Evescat de Tournai.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Escalda navegabla borda la vila e la connecta al pòrt d'Anvèrs, e mai en aval al nòrd via la Spierekanaal amb lo malhum dels canals de França via lo canal de Roubaix e pel Canal Kortrijk-Bossuit amb lo riu Leie.


text:
Sistèma uninominal majoritari amb un torn
Entre los sistèmas electorals, l'escrutinh uninominal majoritari amb un torn es lo vòte mai simple que se pòsca encontrar.
L'elector deu causir un candidat demest d'autres. Comptan alara lo nombre de vòtes obtenguts per cada candidat. Aquel que reculhís mai de vòtes (majoritat relativa) ganha las eleccions.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Aquel sistèma de vòte es utilizat per l'eleccion del president de la republica dins qualques païses (Mexic, Kenya, Filipinas, Zambia, Corèa del Sud, Malawi, Islàndia, Tògo).
Se fan tanben pendent las eleccions parlamentàrias o legislativas dins lo vòte per circonscripcions coma al Reialme Unit e en Canadà.
Avantatge e inconvenient[modificar | modificar la font]
L'aspècte simple d'aquel vòte permet una misa en plaça economica.
Pasmens, permet l'eleccion d'un representant que se pòt revelar minoritari (una majoritat d'electors avent votat "contra" el, o avent pas votat per el).
Exemple: per una eleccion, le candidat A obten 25% dels vòtes, lo candidat B 20 % dels vòtes, lo candidat C 19 % dels vòtes, lo candidat D 18 % dels vòtes e lo candidat E 18 % dels vòtes. Alara, lo candidat A es elegit amb 75% dels electors dins l'oposicion.
Foguèt lo cas per exemple en 1993 en Veneçuela, quand Rafael Caldera foguèt elegit a la presidéncia amb 30,5 % del vòte popular. Foguèt parièr a las eleccions de mai de 1992, ont Fidel Ramos, lo President de las Filipinas, foguèt elegit, dins una luta que l'opausèt a sèis mai candidats, amb pas que 24 % dels vòtes exprimits.
Un autre exemple, tal que los electors (d'una populacion de 13) per òrdre de preferéncia:
- 5 electors causisson A (1a causida) puèi B puèi C,
- 4 electors causisson B puèi C puèi A,
- 4 electors causisson C puèi B puèi A.
A es elegit malgrat que 8 dels 13 electors li preferisson B e 8 dels 13 electors li preferisson C.
Es perque se preferís sovent un sistèma uninominal majoritari amb dos torns, o un autre sistèma de vòte ponderat.


text:
Dam
Lo Dam (Dama dama) es un mamifèr artiodactil romiaire de la familha dels cervids, lo mascle pòrta de grandas banas planas e palmadas.
Somari
Caracteristicas principalas[modificar | modificar la font]
Morfologia[modificar | modificar la font]
Lo dam es un animal de talha mejana. Los mascles mesuran 140-160 cm de longor, 80-95 cm de nautor al garròt e lors peses varian de 40 a 85 kg (60 kg en mejana). Las femes son mai pichonas e mai leugièras. Mesuran 100-120 cm de longor, 70 a 80 cm de nautor al garròt per un pes de 25 a 45 kg (35 kg en mejana).
Son pel es abitualament rossenc, amb de tacas blancas en estiu, bruna en ivèrn, mas pòt anar de blanc al gaireben negre. Lo culat es blanc limitat par de linhas negras exterioras. La coa se mòu de contunh. Existís tanben de dams totes negres, es en fach de cases de melanisme per qualques animals, que caracteriza un cambi de color del pel virant al tot negre. I a tanben de dams blancs, que son de cases de leucistisme o d'albinisme.
Sol lo mascle pòrta de banas planas palmadas, que cason cada an en abril/mai; lor pes pòt capitar 7 kg.
A l'estat salvatge, lo mascle viu en pichons grops separats. Mascles e femes se jònhon pel bram que se fa fin d'octòbre començament de novembre. Lo son donat alara pel dam es coma un rangòl gutural, semblant a aquel del cèrvi, mas fòrça mens fòrt.
L'ausida e l'odorat del dam son completats per una vista diurna excepcionala, la vista nocturna èssent mendra. Se pòt determinar l'edat d'un dam per l'usura dels caissals.
Lèstes e subtes en cas de dangièr, los dams pòdon corrir fins a 48 km/h[1] sus de cortas distàncias (essent naturalament mens musclats que lors cosins cabròls e cèrvis, son mens rapids). Los dams pòdon tanben far de sauts fins a 1,75 mètres de naut e fins a 5 mètres de long. En captivitat, cal montar una clausura d'al mens de 2 mètres.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Lo dam es subretot erbivòr; se noirrís d'èrbas, de brots, de fuèlhas, d'aglans, de castanhas mas tanben de fruches, de baias e borrons. L'ivèrn, manja d'èdra, de romecs, de vescs, de ruscas, de genèsts e de bauca seca (fen).
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Los mascles son solitaris e jònhen de femes qu’al moment qu'aquelas son de gèst que se fa en octòbre novembre. Entre eles se combaton per las prene. Enseguida, lo mascle se causit un territòri que termina amb son urina, e en fretant los arbres mejans las seunas ramuras, dona de brams raucs per apelar las femes. La gestacion de la dama es de 8 meses. Un cervon naís, a vegadas dos, al mes de junh/julhet. Las banas dels mascles capitan lor mai grand desvelopament en setembre e cason en mai.
Longevitat[modificar | modificar la font]
Lo dam pòt viure fins a 25 ans en captivitat, mas dins los climas del nòrd de l'Euròpa, sa durada de vida mejana es de 16 ans.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Los dams son originaris de l’èst del Bacin Mediterranèu de l'Orient Mejan fins a l'Itàlia, mas foguèron implantats dempuèi l’Antiquitat per tot l'entorn mediterranèu e globalament dins tota l'Euròpa.
Coma pel cèrvi Sica, en Euròpa, l'essencial de las populacions salvatges actualas se trapan en Euròpa centrala e resulta d'implantacion de l'Edat Mejana. D'escapats de las clausuras e dels pargues fondèron de populacions selvancas, modèstas perque recentas. Per exemple en França, segon lo malhum francés « Ongulats salvatges », en 2007, 25 populacions de dams foguèron comptadas[2].
Abitat[modificar | modificar la font]
Lo biotòp classic dels dams es la selva plantada clar de fulhats, las pradas e las regions arboscassidas que viu en ardada capitada per una vielha feme.
Espècia vesina[modificar | modificar la font]
Una espècia vesina lo dam Persan (Dama mesopotamica), un pauc mai grossa, s’isolèt dins las selvas de Orient Mejan al sud d’Iran e en Iraq.
Lo dam e l'òme[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, los dams constituiguèron una font importanta de vianda per las populacions paleoliticas del Kebarian (17 000 - 10 000 AbC.) alara qu’al Natofian (Epipaleolitic) avián ja fòrça mermat.
La cervèla del dam foguèt, un temps, jol vam de Francesco Redi, mètge italian del sègle XVII, un plat dels melhors dins qualques còrts italianas[3].
De produches coma las bòtes, los gants, los capèls, las vèstas e mai vestits son fach de cuèr de dam. Se sona tanben dam un biais de cuèr, venent pas obligatòriament d'aquel animal.
Galariá[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Los Dams del Ranch d'Amérique
- ↑ (fr)Saint-Andrieux C., Pfaff E. [2009]. « Inventaris del dam e del cèrvi sika a l’estat liure dins las comunas de França en 2007 ». Réseau Ongulés sauvages, Lèta d’informacion 13 : 8-9 (2 p., 2 fig., 2 tab.).
- ↑ (fr)Camporesi P, Chairs lourdes et visqueuses, dins Le Goût du chocolat, l'art de vivre au XVIIIe siècle, ed:Taillandier, col:Texto, p:81-92
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 552472 Dama dama (Linnaeus, 1758) (en)


text:
Petròni
Petròni, C. ou T. Petronius Arbiter en latin, seriá naissut devers 30 aparentament a Palèrme ò Marselha e moriguèt alentorn de 66 a Cuma. Es un escriveire latin, que li es generalament atribuit lo Satiricon.
Biografia[modificar | modificar la font]
Visquèt dau temps deis Emperaires Glaudi e Neron. Foguèt bèu premier procònsol roman en Bitinia, puei foguèt anomenat cònsol. Maugrat qu'aquela foncion aguèsse perdut fòrça de la sieuna importància an aqueu moment, mòstra pasmens l'influéncia que ne'n gausissiá Petròni. Tacit lo descriu ja coma òme de plaser, dorment de jorn e s'espaçant en d'afars de nuech. Venguèt puei sòci de Neron.
La bòna astrada de Petròni suscitèt puei de gelosiá. Tigellin, prefècte dau pretòri, lo faguèt acusar d'aver participat a l'esconjuracion de Pison de 65. Èra d'efiech Petròni collèga d'Escaevinus, un deis esconjuraires. Sachent qu'èra clavat son sòrt, se trenquèt lei venas en 66 mentre que fasiá ribòta ambé seis amics, dau temps qu'èra a Cumes ambé la cort. Avans que de morir, atrobèt de temps per escriure son testament qu'adreicèt a Neron e que recapitulava lei tòrts qu'arreprochava a l'Emperaire. Aquela biografia a un caractèr largament ipotetic e tant se porriá que l'autor dau Satiricon foguèsse un autre Petronius
Anecdòta[modificar | modificar la font]
Se pensèt un temps que Petròni seriá naissut a Marselha. Un passatge dau Satiricon uei perdut se debanava dins la Ciutat Focèa. Probable tanben que se i naissèt pas, i passèt quauquei temps dins sa joinessa.


text:
Grapaud
Lo mot grapaud es un nom vernacular ambigú qu'es balhat a divèrsas espècias animalas classadas dins la familha dels anfibians anoras, en particular los representants del genre bufo. Se distinguís sovent los grapauds de las granhòtas, nom balhat a d'autras espècias d'anoras, pel fach que los grapauds an en general una pèl mai rugosa, de patas pus cortas, sautan pas tant plan, se desplaçan lentament e passan mens de temps dins lo mitan aqüatic que las granhòtas, mas sustot a lor aspècte jutjat mai repossant, lors crits pauc melodioses a las aurelhas umanas[1], etc. Los batracians designats per aqueste tèrme son al centre d'un abondanta simbolica un pauc pertot dins lo monde.
Somari
Terminologia[modificar | modificar la font]
Los grapauds « vertadièrs », al sens zoologic del tèrme, apartenon al genre bufo, mas los naturalistas designan tanben per aqueste tèrme d'autras espècias d'anoras, los destrian atal de las granhòtas.
La femèla a pas de nom particular.
Lo tèrme de grapaud a totjorn un sens pejoratiu e lo mot se pòt utilizar coma una insulta.
Per analogia, mantuna espècia d'animals, d'aspècte estranh, son tanben apeladas « grapaud » coma lo Grapaud de mar, lo grapaud-pescaire per la baudrèa comuna, lo grapaud ala e lo grapaud-volant qu'es un engolavent.
Qualques espècias nomadas « grapaud »[modificar | modificar la font]
- Grapaud accoucheur - Alytes obstetricans
- Grapaud d'America - Bufo americanus
- Grapaud arboricòla - Pedostibes hosii
- Grapaud boreal - Bufo boreas
- Grapaud bufre - Bufo marinus
- Grapaud comun - Bufo bufo
- Grapaud de Colorado - Bufo alvarius
- Grapaud cornut - Megophrys nasuta o Ceratophrys cornuta
- Grapaud daurat - Bufo periglenes
- Grapaud gutural - Bufo gutturalis
- Grapaud roge de Madagascar - Dyscophus antongilii
- Grapaud sonaire - Bombina sp.
- Grapaud de las estèpas - Bufo cognatus
- Grapaud verd - Bufo viridis
- Grapaud calamit - Bufo calamita
Biologia[modificar | modificar la font]
Coma totes los anoras, son d'animals diches de sang freja (poïquilotèrmes).
Lo grapaud a pas de dents e sa lenga es pas escavada. Se noirís de vèrmes de tèrra, escargaròls, limaces, clopòrtes, milapatas, moscas, aranhas, formigas, pudents, canilhas, etc.
Totes los grapauds (al sens larg del tèrme) son d'espècias menaçadas e protegidas en França e dins fòrça païses.
Simbòls e cultura[modificar | modificar la font]
En Occident, lo grapaud es associat a la fachilhiariá e als maleficis e a çò lag, entrava dins la composicion dels filtres e èra utilizat dins de rituals magics, probable per sos efièches allucinatòris. D'unes grapauds an de proprietats medicinalas encara utilizadas uèi[2]. Òm lo considèra tanben coma la fàcia tenebrosa, infernala e lunara de la granhòta e de las teofanias lunaras en fan l'atibut mòrt[3].
En America del Sud (escultat), en China (secat), a l'Orient Mejan (deïficat) o en Vietnam, lo grapaud es lo simbòl de l'aiga e comanda la pluèja[3].
En Asia, protegís tanben en China dels tirs d'armas e es associat a la luna mentre qu'en Vietnam es l'oncle del dieu del cèl e lo relamp del cèl menaça lo que lo bat. Lo grapaud es tanben simbòl de succès o de fòrça, de coratge e de riquesa s'es escarlata[3]. Lo cent tresen imne del seten livre del Rig-Véda es intitolat " panegiric dels grapauds " e assimila aquestes als preires vedics[4].
En Africa se ditz que garís las cremaduras e que crenh pas la mossegada de la sèrp. Los bambaras creson que se transforma en mirga pendent la sason seca e los pigmèus bambuti lo considèran coma un esperit malefic responsable de l'installacion de la mòrt sus tèrra[3]. Pels egipcians es lo simbòl de la multitud perque reapareis a la prima per milierats a la sason de las pluèjas e la divessa Eqet a un cap de grapaud. Es associada al dieu Khnoum que sus son torn d'olièr façona l'umanitat e que presidís a la creacion e a la naissença dels dieus e de las planetas[4].
Dins la cultura[modificar | modificar la font]
Victor Hugo a dedicat al grapaud un poèma, « Le crapaud », dins La Légende des siècles, LIII.
Mai d'un conte e d'una legenda occidentals evòcan de princes charmants o de fachilièras metamorfosats en grapaud, eveniment sovent reütilizat pels autors de dessenhs animats e bendas dessenhadas.
De pluèjas de grapauds de còps son evocadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Definicions lexicograficas e etimologicas de Crapaud del CNRTL.
- ↑ grapaud, simbòl(s), utilizacion...
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Lo grapaud (simbolica)
- ↑ 4,0 4,1 grapaud d'aiga e de fuòc
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo grapaud sus Terra Nova


text:
Fritz Lang
Fritz Anton Christian Lang (Viena, 5 de decembre de 1890 – Los Angeles, 2 d'agost de 1976) èra un cineasta alemand d'origina austriaca.
Biografia[modificar | modificar la font]
Èra filh d'un celèbre arquitècte. Interromprèt los seus pròpris estudis d'arquitectura per s'insriure a l'Escòla de las Arts Graficas de Viena e mai tard de Munic.
Comencèt dins lo cinèma en 1909, a Brujas (Belgica). Tornèt a Viena aprèp de la declaracion de la guèrra, e s'enrotlèt dins l'armada austriaca.
En 1916 comencèt d'escriure scenari pels estúdios Universum Film AG (UFA) e trebalhèt coma realizador d'Hallblut (1919) e Las aranhas (1920), que foguèron plan recebuts. Suls scenari de la seuna femna Thea von Harbou filmèt Das Wandernde Bild (1920), Der Müde Tod (1921), Dr. Mabuse, der Spieler (1922), Spione (1927) e Das testament des dr. Mabuse (1933).
Se destacan Die Nibelungen (1924), Metropolis (1927), Frau im Mond (1929) e M – Eine Stadt sucht einen Mörder (1931).
Quand terminava lo filme Das testament des dr. Mabuse (1933) recebèt la prepausa de Joseph Goebbels per far carrièra a la direccion dels estúdios alemands UFA, mas Lang èra contra lo nazisme, e aquela meteissa nuòch deguèt fugir cap a França, daissant enrè gaireben tot çò qu'aviá i e tanben la seuna esposa Thea von Harbou, scenarista de fòrça dels seus filmes e mai pròcha de l'ideologia egemonica en Alemanha de l'epòca.
Un còp a París, filmèt Liliom (1934), mas anèt a Hollywood aquel meteis an se ligant amb la Metro-Goldwyn-Mayer, e comencèt una nòva estapa de la seuna carrièra que, estonablament, sostenguèt de la comunautat alemanda e lo dinamisme e l'exuberéncia d'Hollywood provoquèt coma una renaissença que pertòca sa forma de dirigir e la tematica de sos filmes. Atal, daissèt enrè la seunas anterioras obsessions esteticas, fruch de las experiéncias amb l’expressionisme e los arguments tipicament europèus. Coma s'èra una renaissença dins la seuna creacion coma dins lo domèni personal, Fritz Lang se trobèt pres dins aquela nòva societat plena de contrastes e de contradiccions que, d'un costat, èra lo refugi des perseguits del fascisme e del nazisme, e d'un autre costat viviá los efèctes d’una intolerància e de tensions especificas, al mens en esperit, dels mals que de forma tragica afectavan al Vièlh Continent.
Fruch d’aquela metamorfòsi sortiguèron de filmes fòrça celèbres coma, Rancho Notorius, que li serviguèt per introduire de variantas psicologicas en un genre alara a l'encòp elementari e fòrt coma lo western, Fury (1936), que conta un dels primièrs e mai vigoroses contra la pena de mòrt e la demagogia capabla de reütilizar e de ne far benefici los obscurs interèsses dels instintes pus basses de l’òme; Moonfleet, que mòstra la seuna insolita fascinacion per l’aventura a l'estat pur e per l’esperit infantil que travèrsa tot aquel filme, o The big heat (1953), obra mestresa totala e absoluda, pèira angulara del cinema negre e critica despietadosa de la corrupcion, institucionala e quotidiana, de la seuna patria d’adopcion.
Pasmens, la carrièra de Lang correspond pas, sul plan quantitatiu, amb aquela dels pars. Alunhat de l'esperit de competeticion que dominava a Hollywood, Lang donèt a cada projècte un dessenh e una estampa personala pròpria d’aquela d'un líder o, almens, dels realizators europèus que a partir de la fin dels ans cinquanta inventèron de fach lo concèpte e la realitat de çò que se nomena lo cinèma d’autor.
Aquò es la causa pas dicha de la raretat de sa filmografia, e mai d'una decepcion progressiva, que fin finala lo conduguèt a tornar cap a Euròpa e, ironicament, en Alemanha, onte acabèt la seuna carrièra amb dos filmes mens inspirats del doctor Mabuse, personatge clau dels seus primèrs grands succèsses.
A la fin dels ans 1950, en partida a causa del clima creat per las enquèstas del Comitat d'Activitats Antiamericanas e tanben per l'ofèrta d'un productor, tornèt a la Republica Federala d'Alemanha per filmar Der Tiger von Eschnapur (1958), Das Indische Grabmal (1959) e Die Tausend Augen des Dr. Mabuse (1960), lo seu darrièr filme.


text:
Richard Rorty
Fifosòf e professor universitari american (1931- 2007). Comencèt de publicar après 1979. Es plan celèbre per sa vision postmodernista de la teoria de la representacion e sa volontat de renovelar la filosofia amb la deconstruccion.
Principalas òbras e lors epistemologias[modificar | modificar la font]
Philosophy and the Mirror of Nature (1979)[modificar | modificar la font]
Dins aquel ensag (La Filosofia e lo miralh de la natura), Richard Rorty mòstra que la filosofia occidentala foguèt un "tribunal de pura rason" (tribunal of pure reason) qu'eliminèt o deneguèt tot drech a las autras compausantas de la cultura. Es tanben a aquela epòca que la volontat de representacion èra mai estimada, atal coma la nocion de vertat.
Pasmens al sègle 20, de filosòfes coma Ludwig Wittgenstein, Martin Heidegger, John Dewey questionèron l'orientacion de la filosofia e cerquèron de dralhas novèlas per porgir una apròcha mai fondacionala. Pensèron atal que caliá abandonar la nocion d'una teoria generala de la representacion. Rorty parla quitament de "deconstrusir l'imatge del Miralh de la Natura" (deconstruct the image of the Mirror of Nature).


text:
Maumusson e Laguian
Maumusson e Laguian[1][2][3][4] (Maumusson-Laguian en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a situat en bordure de Vielha. Compòrta 165 abitants e a virat cap a la cultura de la vinha del vignoble de Madiran.
Ce village est situé en bordure de Viella. Il comporte 165 habitants et est tourné vers la culture de la vigne du vignoble de Madiran.
Ce village est situé en bordure de Viella. Il comporte 165 habitants et est tourné vers la culture de la vigne deu vignoble de Madiran.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es issu del regroupement dels pòbles de Maumusson e de la Guian al mièg del Sègle XIX.
Le village est issu du regroupement des villages de Maumusson et de La Guian au milieu du Sègle XIX.
Lo vilatge est issu deu gropament deus vilatges de Maumusson e de La Guian au milieu deu Sègle XIX.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
La comuna fait partie des zones d'appellation d'origine contrôlée (AOC) deu Madiran e deu Bearn.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa Notre Dame de Maumusson ne date que de 1840. Elle possède un ange gardien e un Saint Jean-Baptiste deu XVIIIe
- L'escòla fut construite en 1881
- Lo castèth de Maumusson qu'ei ua anciana tour fortifiée deu XIIIen, transformée en pavillon de chasse, et restauré au XIXen.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Maumusson e Laguian
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Comunautat de comunas deus Monts e Vaths de l'Ador
- Maumusson e Laguian sus lo sit de l'Oficina de Torisme Ador Gasconha


text:
Skirioù-Masen
Skirioù-Masen en breton ( Maxent en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vèrs 860, los fraires del abbaye Sant-Salvador de Redon demanden proteccion al rei de Bretanha Salomon (per se protegir dels incursiós normandes. Lo rei, #que possedís una residéncia sul territòri de l'actuala municipalitat de Maxent, los fa bastir un monastèri ricament dotat sus aquel territòri[1]. Aquel monastèri pren lo nom de "Sant Maxent" quand Salomon fa depausar dins la glèisa del jove monastèri lo còrs de sant Maxent, #çò qu'aumenta la reputacion del luòc, fins a #çò que lo còrs del sant serà fin finala restituit a la siá parròquia poitevine d'origina.
La reputacion dels luòcs creis rapidament : lo monastèri Sant-Salvador de Plélan pren lo nom de Sant-Maxent.
Vers 860, les moines de l'abbaye Saint-Sauveur de Redon demandent protection au roi de Bretagne Salomon (pour se protéger des incursions normandes. Le roi, qui possède une résidence sur le territoire de l'actuelle commune de Maxent, leur fait construire un monastère richement doté sur ce territoire[2]. Ce monastère prend le nom de "Saint Maxent" lorsque Salomon fait déposer dans l'église du jeune monastère le corps de saint Maxent, ce qui accroît la renommée du site, jusqu'à ce que le corps du saint soit finalement restitué à sa paroisse poitevine d'origine.
La renommée des lieux grandit rapidement : le monastère Saint-Sauveur de Plélan prend le nom de Saint-Maxent.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Chartes del Cartulaire del abbaye Sant-Salvador de Redon.
- ↑ Chartes du Cartulaire de l'abbaye Saint-Sauveur de Redon.


text:
Bertrambois
Bertrambois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 4 km de Cirey-sus-Vezouze.
La commune est située à 4 km de Cirey-sur-Vezouze.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una manufacture de faïence a existit entre 1795 e 1805. Dobèrta a l'iniciativa de la Princessa de Poix, s'i a egalament produsit de la poterie.
Une manufacture de faïence a existé entre 1795 et 1805. Ouverte à l'initiative de la Princesse de Poix, on y a également produit de la poterie.


text:
1813
Aquesta pagina concernís l'an 1813 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 16-18 d'octòbre : batalha de Leipzig e victòria deis Aliats còntra lei Francés que se replegan en fòra d'Alemanha.
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Golestan e fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813. Aqueu tractat marquèt una desfacha pèrsa ambé la pèrda de la màger part dei territòris contestats dins la region de Caucàs.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra de conquista de Canadà amb uneis ofensivas estatsunidencas còntra lei defensas britanicas. Après de mes de combats malaisats, leis Estatsunidencs capitèron de reconquistar Detroit en setembre. Puei, lo 5 d'octòbre, ganhèron una batalha importanta sus lo riu Thames qu'entraïnèt la mòrt dau cap indian Tecumseh. Aquò permetèt d'organizar una invasion d'amplor de Canadà, en causa d'una logistica e d'una coordenacion marridas, leis ofensivas mau capitèron en causa de la resisténcia acarnada dei tiralhaires francofòns e catolic a la batalha de Châteauguay (25 d'octòbre). Puei, una retirada malaisada en causa dei condicions climaticas e de còntra-ofensivas britanicas novèlas entraïnèron de pèrdas importantas au sen de l'armada estatsunidenca.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Golestan e fin de la Guèrra Russopèrsa de 1804-1813. Aqueu tractat marquèt una desfacha pèrsa ambé la pèrda de la màger part dei territòris contestats dins la region de Caucàs.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Agostino Depretis, primièr ministre d'Itàlia (m. 1887)
- 19 de març - David Livingstone, explorator e missionàri escocés (m. 1873)
- 5 de mai - Søren Kierkegaard, filosòf danés (m. 1855)
- 22 de mai - Richard Wagner, compositor alemand (m. 1883)
- 10 d'octobre - Giuseppe Verdi, cantaire italian d'opèra (m. 1901)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de setembre - André Grétry, compositor d'opèra bèlga (n. 1741)


text:
Japonés
Lo japonés (日本語, AFI: [nʲihoŋɡo]) es la lenga pròpria dels japoneses e la lenga oficiala (de facto) de Japon. Fa partida de la familha de las lengas japonicas[1]. Es una lenga parlada per mai de 130 milions de personas en Japon e dins las comunitats japonesas emigradas. Es una lenga aglutinanta que se destria per un sistèma complèxe de cortesiá que rebat la natura ierarquica de la societat japonesa, amb de formas verbalas e un vocabulari particular per indicar l'estatut relatiu del parlaire, de l'escotaire, e de la persona mencionada dins la conversacion (presenta o absenta). L'inventòri dels sons del japonés es relativament estrech, e ten un sistèma d'accent tonic lexical distint. La lenga es ritmada pel mora.
Lo japonés s'escriu amb una combinason de tres diferent tipes de caractèrs: los caractèrs chineses modificats sonats kanji (漢字), e dos sillabaris faches de caractèrs chineses modificats, hiragana (平仮名) e katakana (片仮名). L'alfabet latin, rōmaji (ローマ字), es tanben de còps que i a utilizat en japonés modèrne, mai que mai pels noms e logos de las entrepresas, la publicitat, e per dintrar de tèxts japonés dins un ordenador. Las chifras aràbias son generalament utilizadas, mas los caractèrs numerals tradicionals sinojaponeses son tanben comuns.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ qu'es una branca de la familha mai larga de las lengas corèonipoainos segon d'unes lingüistas (o de las lengas altaïcas segon d'autres lingüistas. Aquelas classificacions fan controvèrsia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Diccionari bàsic Català-Japonès & Japonès-Català, Enciclopèdia catalana, S.A., Barcelona, 1985


text:
Iperpoténcia
Iperpoténcia es un concèpte politic de 1999, utilizat pel ministre francés dels Afars Estrangièrs, Hubert Védrine, al subjècte dels Estats Units de la fin del sègle XX.
Designa la dominança dins tots los domenis (politic, militar, economic e cultural).
Definicion del concèpte d'iperpoténcia d'Hubert Védrine[modificar | modificar la font]
Per definicion, l'iperpoténcia es una superpoténcia que pèrd son rival. Lo rival, l'URSS, èra la clau de la relativizacion d'aquesta superpoténcia. Dempuèi 1992, lo tèrme de superpoténcia sufís pas per descriure los Estats Units. Aqueste tèrme fa fòrça referéncia a la Guèrra Freja e es tròp militar, alavetz que uei los Estats Units dominan tots los autres domenis.
Critica del concèpte[modificar | modificar la font]
Per Jean-François Revel e d'autres, lo mond es pas unipolar mas deven de mai en mai multipolar amb la creissença dels païses emergents coma China, Índia o Brasil.


text:
País Gavai
Lo País Gavai, tanben apelat « Granda Gavacheria », es un airau geografic situat entre Santonge au nòrd, lo Nòrd-Gironda au sud ed Engolmés a l'èst. Correspond haut o bas a Blaiés (omesas las comunas meridionaus de lenga occitana gascona) e au Nòrd Libornés (region de Cotràs dinc a Eila). Sa lenga istorica es la lenga occitana, coma ne confirman la toponimia apuei los tèxtes e tanben quauques collectatges au sègle XIX. Pr'aquò, la lenga occitana i foguèt completament recaperada e remplaçada per la lenga d'oïl dens sa varianta vesina : lo santongés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una de las ipotèsis avançadas es qu'a la fin de la Guèrra de Cent Ans (1453) qui se soldèt per una victòria de las armadas dau Rei de França (Batalha de Castilhon), Guiana demorè arroinada e despoblada per las pèrtas umanas causadas praus combats entre Gascons e Anglo-Galés d'un costat, Gascons e Franceses de l'aute.
Los senhors gascons locaus hiren alavetz crida en massa a la man d'òbra estrangèira (Peitau, Engolmés, Santonge, Lemosin, mes tanben Peirigòrd) entà cultivar las tèrras deishadas a l'abandon. La cresuda demografica d'estrangèirs a Gasconha i contunhèt en seguida de las pèrtas umanas causadas per la pèsta negra que devastèt la region de 1520 a 1527.
Per lo Blaiés au mens, la realitat sembla estar mai simpla : son migracions de paisans sentongés, agravadas per l'efèit Terracher (colonizacion linguistica shens mudança de populacion) que firen passar lo Blaiés de la lenga d'òc (varianta gascona) a l'oïl. Aqueste chanjament de lenga es probable en realitat fòrt mai recent qu'aquò : encara de cap a 1900, comunas dau s-o dau Blaiés èran encara de parlar gascon. En mai d'aquò, la toponimia dau Blaiés (e dau Cotrasis) es encara majoritariament gascona, çò que mòstra que lo passatge a l'oïl es relativament recent, que n'augut pas lo temps de recaperar la toponimia gascona originala. De citar tanben lo noelista Pèir Gobain (debuta sègle XVIII) qu'èra de Blaia, e que signèt lo nadau gascon Revelhatz-vos mainatges, redigit dens lo parlar occitan dau parçan.


text:
Simmac (papa)
Simmac (vèrs 450 - 19 de julhet de 514) foguèt lo 51en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 22 de novembre de 498 au 19 de julhet de 514. Succediguèt a Anastasi II (496-498) e foguèt remplaçat per Ormisdas (514-523). Son pontificat foguèt marcat per un esquisma grèu.
Origina de Sardenha, foguèt elegit per la majoritat dau clergat per succedir a Anastasi II. Pasmens, deguèt faciar l'eleccion d'un antipapa dich Laurenç elegit per la minoritat favorabla a un raprochament ambé la Glèisa Bizantina per reglar la crisi acomençada en 484 sota Fèlix III. Lei dos camps s'acordèron sus un arbitratge dau rèi deis Ostrogòts Teodoric lo Grand. Una tièra d'intrigas e de complòts (accusacion de corrupcion, d'usatges marrits dei bens de la Glèisa...) obliguèron Simmac de se retirar dins Roma ambé sei partisans. Uneis evesques e caps crestians refusèron alora de comuniar amb elei e Laurenç poguèt ocupar unei glèisas romanas de 501 a 506. Unei sinòdis foguèron organizats per assaiar de jutjar lo papa mai foguèron blocats per lei violéncias dei doas faccions. La crisi se reglèt finalament gràcias a l'activitat diplomatica dei partisans de Simmac que capitèron de li raliar lo sostèn de Teodoric. En 506, lo rèi ordonèt d'expulsar lei partisans de Laurenç dei glèisas de Roma.
Durant son pontificat, Simmac s'ocupèt tanben de bastir d'abitacions per lei paures, de restaurar unei glèisas de Roma e de bastir la premiera residéncia papala sus la còla de Vatican. Enfin, excomuniquèt l'emperaire d'Orient Anastasi Ièr sospichat de monotelisme.


text:
543
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 543 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Ostrogòt[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts còntra l'Empèri Bizantin ambé la reconquista de Nàpols per lo rèi Totila.
Empèri Roman d'Orient[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Gòts en Itàlia ambé la pèrda de Nàpols reconquistat per lo rèi ostrogòt Totila.


text:
Guèrra de 1812
La Guèrra de 1812 es un conflicte qu'opausèt leis Estats Units d'America a l'Anglatèrra dau 18 de junh de 1812 au 12 de febrier de 1815. Foguèt causada per l'invasion estatsunidenca dei territòris anglés de Canada. Pasmens, lei Britanics poguèron aprofichar lo sostèn de la populacion de sei colonias e resistiguèron victoriosament. Puei, après la fin de la guèrra europèu, l'Anglatèrra poguèt mandar de renfòrçaments terrèstres e navaus realizant un blocus eficaç dei costats estatsunidencas e obligent la dubertura de negociacions que restabliguèron lo statu quo ante.


text:
-264
Aquesta pagina concernís l'an -264 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Crisi diplomatica e militara majora a l'entorn de la vila de Messina onte de soudats mutins desbarquèron e ocupèron la vila inicialament tenguda per una garnison cartaginesa. Cartage preparèt una repòsta militara e s'alièt ambé Siracusa per reprimir l'insureccion e arrestar leis incursions dei mutins dins l'illa. Pasmens, de son caire, Messina mandèt una ambaissada ai Romans per demandar una ajuda militara. Aquò foguèt acceptat e una armada romana desbarquèt en Sicília entraïnant lo començament de la Premiera Guèrra Punica.


text:
Categoria:Article de traduire/ca
- Contributors : Traductors dempuèi lo catalan - Relectors dempuèi lo catalan
- Paginas de traduccions : Article de traduire - En cors de traduccion - Articles de tornar legir - Articles en cors de relectura - Traduccion acabada - Totas las paginas de traduccion dempuèi lo catalan
- Projècte:Seguit dels articles de qualitat de las autras wikipèdias/Catalan
- Activitat sus las traduccions dempuèi lo catalan
- Per vos inscriure coma contributor, utilizatz una e/o l’autra d'aquelas boitas d'utilizaire sus vòstra pagina personala :
{{Boita d’utilizaire|ca-3|Traduccion|Traduccion/ca}}
{{Boita d’utilizaire|ca-3|Relector|Traduccion/ca}}
- Ajuda : Tota l'ajuda - Tavèrna Mi sekigas - Bòts - Consultants - Modèls - Espleches
- Lengas : Anglés - Arabi - Alemand - Chinés - Castelhan - Italian - Catalan - Latin - Neerlandés - Polonés - Portugués - Rus - Suedés - Autras lengas
- Archius per mes : febrièr 2015 - genièr 2015 - decembre 2014 - Totes los archius
- Archius per estatut : Demandas - En cors - De tornar legir - En relectura - Acabadas
- General : Activitat sul projècte - Daissar un messatge - Paginas de seguit de traduccion - Seguit dels AdQ d'autras lengas
Articles dins la categoria « Article de traduire/ca »
Aquesta categoria conten los 7 articles seguents.


text:
Roupeldange
Roupeldange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Roupeldange a situat a unitat|4|km}} al nòrd de Boulay-Moselle e a unitat|12|km {{}} al sud de Bouzonville sus la rota (l'actuala RD 19) #que connècta aquelas doas cabes-de luòcs de costat. Lo sieu relief es practicament plan, amb una altitud mièja d'aperaquí 200 m. Lo sieu territòri a vorejat a l'oèst pel riu la Nied. La vocacion del vilatge #qu'èra initialement purament agricòla es vengut progressivament residencial amb la creacion de lotissements bastits a lo sieu dintrat sud de part e d'autra de la RD 19. Se pòt prene n'efièch en aquela direccion la vila de Mètz, distant d'unitat|30|km {{}}, en una mitat-ora per la autoroute.
Le village de Roupeldange est situé à 4 km au nord de Boulay-Moselle et à 12 km au sud de Bouzonville sur la route (l'actuelle RD 19) qui relie ces deux chefs-lieux de canton. Son relief est pratiquement plat, avec une altitude moyenne d'environ 200 m. Son territoire est bordé à l'ouest par la rivière la Nied. La vocation du village qui était initialement purement agricole est devenue progressivement résidentielle avec la création de lotissements construits à son entrée sud de part et d'autre de la RD 19. On peut rejoindre en effet dans cette direction la ville de Metz, distante de 30 km, en une demi-heure par l'autoroute.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, partejat entre la distincion de Boulay e lo país messin Anautit-Camin.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, partagé entre la seigneurie de Boulay et le pays messin Haut-Chemin.


text:
Jouarre
Jouarre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al nòrd-es de la Seine-e-Marna, a 20 km a l'èst de Meaux, 10 km al nòrd de Coulommiers, situada en Brie, Jouarre es a una ora de París, 40 minutas del aeropòrt de Roissy-Charles de Gaulle e a 20 minutas de la parca TGV de Chessy. Las municipalitats prèpas de Jouarre incluent : Sèt-Astres, La Ferté-jos-Jouarre, Sammeron, Reuil-en-Brie e Signy-Signets[1].
Au nord-est de la Seine-et-Marne, à 20 km à l’est de Meaux, 10 km au nord de Coulommiers, située en Brie, Jouarre est à une heure de Paris, 40 minutes de l’aéroport de Roissy-Charles de Gaulle et à 20 minutes de la gare TGV de Chessy. Les communes proches de Jouarre incluent : Sept-Sorts, La Ferté-sous-Jouarre, Sammeron, Reuil-en-Brie et Signy-Signets[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La raïtz toponymique de Jouarre reexpedeix sens dobte a una anciana aucupacion celte. A #encobrir, una aucupacion romaine dempuèi la fin del Modèl:IIe sègle, amb pòt èsser la disposicion d'un castrum (camp retranché) e lo ancienneté del peuplement d'aquel territòri pòt èsser facilament imaginada. Malgrat aiçò, lo essor jotrancien es a metre en examen en la primièra mitat del Modèl:VIIe sègle, quand sant Adon fonda a aquel endroit una abbaye, encara n'activitat a l'ora actuala. Las invasions barbaras de la Modèl:S-, las degradacions de la guèrra de #Cent Ans a Modèl:La s-, la Revolucion francesa, tant d'eveniments màgers #qu'an tocat aquela comuna. Mas lo patrimòni local es demorat intacte, e se cada epòca a daissat la siá traça, es per melhor revelar #çò que i aviá #èsser fach antérieurement… Aital Jouarre rèsta la una dels escasses comunas de la region a conservar intacte tant de vestigis dels tempses révolus. Joyau Del patrimòni e de l'art mérovingien, los encriptes de Jouarre demòran un ensems unic a Euròpa, perque son lo mai ancian[2].
Al temps del rei [[Dagobert Ier|Dagobert Sègle I]], una granda escòla del palai amassava al tribunal los fils dels mai anautits dignitaires del reialme ont los èra donat una granda cultura e una iniciacion a l'administracion reiala. Es aital coma lo rei Dagobert escuelhiá los sieus ministres e los sieus avesques. Authaire, Una nautor foncionària del palai, i #far instruir los sieus tres fils, Adon, Dadon e Radon. Procedentes de la region, e mai particularament de Ussy-sus-Marna, Authaire #recebre en lududes, en los ans 610, la visita del celèbre fraire Colomban. Après aver-i aquerits un anautit nivèl de cultura, Adon, Dadon e Radon #assegurar de grandas foncions al servici del rei Clotaire II, de contunh de Dagobert Sègle I. Dadon #Èsser cancelièr del reialme de contunh nomenat avesque de Roan, Radon, #èsser trésorier de Dagobert Sègle I e Adon référendaire[2]. Adon #Abandonar pro rapidament lo tribunal del rei per se far fraire. #Bastir alavetz un monastèri de fraire sul luòc de Jouarre e lo #dotar de lo sieu patrimòni excepcional. #Qualques membres de la familha de Authaire, talas que Agilbert e Ebrégisile #prene Adon a Jouarre, de contunh aquel #èsser al torn de Faiçon, la siá sœur Balde e las siás nièces Telchilde e Aguilberte per formar una comunitat de femnas. Es aital coma lo abbaye de Jouarre #venir un monastèri doble, ont d'òmes e de femnas pòrtan una vida monastique, en meteis luòc, dins bastissas separadas. Techilde En #èsser la primièra abbesse. Aital, los encriptes de Jouarre son lo cavòt dels fondators[2].
De 1914 a 1918, Charles, Christophe, Joseph de Mauraige, militar en la cavalleria, de contunh la infanterie (ciutadan francés e afar britanic - canadien, condecorat de la Granda Guèrra, Vétéran de Verdun) a la carga administrativa del sector de Jouarre (ravitaillement per la tèsta). A ludut #que sona las campanas de la glèisa de Jouarre lo jorn de la Mois invalide (de novembre)M per anonciar la fin de la Guèrra[3].
La racine toponymique de Jouarre renvoie sans doute à une ancienne occupation celte. À cela, une occupation romaine dès la fin du Modèl:IIe siècle, avec peut être l’aménagement d’un castrum (camp retranché) et l’ancienneté du peuplement de ce territoire peut être aisément imaginée. Cependant, l’essor jotrancien est à rechercher dans la première moitié du Modèl:VIIe siècle, lorsque saint Adon fonde à cet endroit une abbaye, encore en activité à l’heure actuelle. Les invasions barbares du Modèl:S-, les dégradations de la guerre de Cent Ans au Modèl:S-, la Révolution française, autant d’événements majeurs qui ont touché cette commune. Mais le patrimoine local est resté intact, et si chaque époque a laissé sa trace, c’est pour mieux révéler ce qui avait été fait antérieurement… Ainsi Jouarre reste l’une des rares communes de la région à conserver intact autant de vestiges des temps révolus. Joyau du patrimoine et de l’art mérovingien, les cryptes de Jouarre demeurent un ensemble unique en Europe, car elles sont les plus anciennes[2].
Au temps du roi [[Dagobert Ier|Dagobert Sègle I]], une grande école du palais réunissait à la cour les fils des plus hauts dignitaires du royaume où il leur était donné une grande culture et une initiation à l’administration royale. C’est ainsi que le roi Dagobert choisissait ses ministres et ses évêques. Authaire, un haut fonctionnaire du palais, y fit instruire ses trois fils, Adon, Dadon et Radon. Originaires de la région, et plus particulièrement d’Ussy-sur-Marne, Authaire reçut chez lui, dans les années 610, la visite du célèbre moine Colomban. Après avoir acquis un haut niveau de culture, Adon, Dadon et Radon assurèrent de grandes fonctions au service du roi Clotaire II, puis de Dagobert Sègle I. Dadon fut chancelier du royaume puis nommé évêque de Rouen, Radon, fut trésorier de Dagobert Sègle I et Adon référendaire[2]. Adon quitta assez rapidement la cour du roi pour se faire moine. Il construisit alors un monastère de moine sur le site de Jouarre et le dota de son patrimoine exceptionnel. Des membres de la famille d’Authaire, tels que Agilbert et Ebrégisile rejoignirent Adon à Jouarre, puis ce fut au tour de Mode, sa sœur Balde et leurs nièces Telchilde et Aguilberte pour former une communauté de femmes. C’est ainsi que l’abbaye de Jouarre devint un monastère double, où hommes et femmes mènent une vie monastique, en même lieu, en des bâtiments séparés. Techilde en fut la première abbesse. Ainsi, les cryptes de Jouarre sont le tombeau des fondateurs[2].
De 1914 à 1918, Charles, Christophe, Joseph de Mauraige, militaire dans la cavalerie, puis l'infanterie (citoyen français et sujet britannique - canadien, médaillé de la Grande Guerre, Vétéran de Verdun) a la charge administrative du secteur de Jouarre (ravitaillement pour le front). C'est lui qui sonne les cloches de l'église de Jouarre le jour du pour annoncer la fin de la Guerre[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 24 de mai de 2012
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 sieu-istòria.html {{{Títol}}}
- ↑ Informacion : Guilhem de Mauraige (Enginhèr del Patrimòni)
- ↑ Information : Guilhem de Mauraige (Ingénieur du Patrimoine)