text:
Sant Cierge la Serre
Sant Cierge la Serre (Saint-Cierge-la-Serre en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Existéncia del consulat a Modèl:La s mini-. Levava del diocèse de Viviers. Fòrta majoritat de protestants dempuèi la Modèl:S mini-.
Existence du consulat au Modèl:S mini-. Relevait du diocèse de Viviers. Forte majorité de protestants depuis le Modèl:S mini-.


c: text/html

text:
Arnaud Amalric
Arnaud Amalric (mòrt en 1225) èra un monge catolic, catalan o occitan, que foguèt abat d'unei monasteris (d'en prumièr Poblet en Catalonha), legat dau papa e archevesque de Narbona (1212-1225). Au chaple de Besièrs, foguèt eu qui mandèt: tugatz-los totes, Dieu reconeisserà los sons.
En particular, foguèt un dei legats principaus qu'assegurèt la direccion religiosa de la Crosada deis Albigé. Convencut que lei senhors occitans coma Ramon Rogièr Trencavel o Ramon VI èran de protectors de l'eresia catara, aguèt un ròtle decisiu dins l'extension de la Crosada a la màger part d'Occitània.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
143
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 143 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En Dàcia, acabament dei trabalhs de renfòrçament dau limes acomençats après l'agitacion barbara de 138 e de trèbols grèus mai desconeguts en 139. Pasmens, l'annada foguèt marcada dins aquela region per l'acomençament d'una crisi militara novèla[1]. Coma per la precedenta, sa natura (invasion ? revòuta ?) es desconeguda mai durèt pus lòngtemps (→ 144).


text:
Bata
La bata es l'extremitat cobèrta de còrna (queratina) dels pès dels mamifèrs ongulats.
Los animals qu'an de batas, marchan sus la punta de lors dets, a la diferéncia dels umans, que marchan sul pè entièr. Demest los animals que possedisson de batas se pòdon distinguir dos grops diferents.
- Los sòcis de l'òrdre dels Artiodactyla, inclús motons, cabras, camèls, cèrvis, vacas e pòrcs, an un nombre par de batas a cada pè, mai que mai dos.
- Los Perissodactylas, inclús cavals, rinocèros e tapirs an un nombre impar de batas a cada pè.


text:
Reticulum endoplasmic
Lo reticulum endoplasmic (abreujat RE) qu'ei un organet de las cellulas eucariòtas banhant dens lo citoplasma e qui ei delimitat per ua membrana lipidica qui dessepara un espaci interior deu citoplasma. Aquesta membrana e aqueth espaci que son en continuitat dab la dobla membrana deu nuclèu e l'espaci existent enter las doas capas de membranas nuclearas.
Las proteïnas que son sintetizadas peus ribosòmas au cap d'un procès aperat arrevirada (per'mor que las proteïnas be son "arreviradas" deus ARN messatgèrs, estant eths medishs la "transcripcion" de l'informacion genetica marcadas sus l'ADN). Aqueths ribosòmas que caperan ua partida deu Reticulum endoplasmic en semblant d'estar granas ; per aquesta rason, aqueth tròç e reticulum endoplasmic que s'apera reticulum endoplasmic granulós (REG). L'aute estrèm d'aqueth organet que s'apera lo reticulum endoplasmic lis (REL).
Lo reticulum endoplasmic qu'ei un lòc de madurason de las proteïnas on lo lor plegament correcte qu'ei favorizat per d'autas proteïnas aperadadas chaperonas; aquesta foncion qu'ei hèra importanta puish qu'ua proteïna qu'ei ua cadena d'aminoacids qui pren ua forma complexa dens l'espaci (qu'ei aquesta forma qui permet d'assegurar la soa mission, quin qui sia). Enter las proteïnas chaperonas conegudas que podem mentàver la PDI (la proteïna disulfida isomerasa, qui estableish pont disulfur enter duas cisteïnas) e la HSP70 (qui's fixa sus la proteïna au començament de la soa sintèsi en beth empachar un mau plegament).
L'aute pretzhèit deu reticulum endoplasmic qu'ei de decidir deu hat e de la plaça futura de las proteïnas ; se son plan plegadas que poden estar exportadas de cap a un aute organet : l'aparelh de Golgi.
Après aver traucat lo reticulum endoplasmic (e arribadas au cap deu procès de madurason) las proteïnas que son exportadas, dens vesiculas gessint deu Reticulum endoplasmic, de cap a un aute organet, aperat aparelh de Golgi. Aqueth procès qu'ei possible mercès a la fusion de la membrana de las vesiculas dab la membrana de l'aparelh de golgi, estant las duas de natura lipidica.
Dens las cellulas qui an ua grana activitat de sintèsi e de secrecion de proteïnas, lo reticulum endoplasmic qu'ei hèra desenvolopat : dens las cellulas deu hitge (las epatocitas) que s'aperat còs de Berg e còs de Nissl dens las neurònas.
Fin finala, lo reticulum endoplasmic lis qu'ei un lòc privilegiat de certas reaccions metabolicas ; qu'ei tanben un lòc on los ions calci (Ca2+) e son arrecaptats. Dens la cellulas muscularas que's presenta devath ua forma especilixada aperada reticulum sarcoplasmic. Los procès mecanics e quimics qui mian cap a la contraccion musculara que demandan ua liberacion d'ions calci dens la cellula ; aqueth organet, capable de us arrecaptar e de'us liberar d'un còp qu'ei donc indispensable entà perméter la contraccion musculara.


text:
Ivan Organt
Ivan Organt (Sant Petersborg / URSS, 16 d‘abrial de 1978, en rus ИBaH ypraHT) es un actor e presentator de la television rusa.
Lo 15 d‘abrial de 2013 dins lo programa gastronomic „Smak“ (lo gost) Ivan Organt a badinat d’estatjants d’un vilatge ucraïnian. Pendent la preparacion d’un plat a parlat: „Ai talhat un api absoludament asimetricament… Saique ai dich non completament corrèctament. Ai talhat de legums que un commissari roge d’estatjants d’un vilatge ucraïnian“. Aquelas paraulas aguèron una granda resonança publica e provoquèron un escandal diplomatic entre Ucraïna e Russia.


text:
Tréméreuc
Tremereg en breton ( Tréméreuc en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a 9 km de Dinard al nòrd, a 5 km de la Rance a l'èst, en lo costat de Ploubalay, al limit del departament de Ille-e-Vilaine ont ela jouxte la municipalitat de Pleurtuit al nòrd, la municipalitat de Tréméreuc a lo sieu ponch elevat a l'èst a 80 m, amb landes e, al delà del bourg, bassa cap a l'oèst fins al Frémur a 20 m.
Lo jos-sòl granitique a pogudas porgir un granite de bona qualitat. Aital, cap a 1847, la carrièra de Ròchafòrt a comptat - marginalement - entre la desena de carrièras #qu'an fornit lo bastiment del viaducte de Dinan[1].
Située à 9 km de Dinard au nord, à 5 km de la Rance à l'est, dans le canton de Ploubalay, à la limite du département d'Ille-et-Vilaine où elle jouxte la commune de Pleurtuit au nord, la commune de Tréméreuc a son point haut à l'est à 80 m, avec des landes et, au-delà du bourg, descend vers l'ouest jusqu'au Frémur à 20 m.
Le sous-sol granitique a pu fournir un granite de bonne qualité. Ainsi, vers 1847, la carrière de Rochefort a compté - marginalement - parmi la dizaine de carrières qui ont approvisionné la construction du viaduc de Dinan[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat ven de "tré" #que significa en breton vilatge subdivision de parròquia, e de Sant Mérec o Méreuc. La parròquia es un démembrement de l'anciana parròquia primitive de Pleurtuit. Una familha chevaleresque de Tréméreuc i aviá conegut dempuèi lo Sègle XII.
La municipalitat a antany comportat una motte castrale, arasée al començament del sègle darrièr e #que remembra lo nom del luòc de la Butte, près de la glèisa.
La primièra municipalité i aguèt elegit al començament de 1790. La municipalitat i aviá viscut per cultivateurs e sustot per marines en fasent lo grand persec.
Al sègle XIX los sieus "cimeriaux", dels craquelins, èran celèbres alentour.
N'en agost 1944, la siá situacion justa a las immeditaeses de la pòcha de Sant-Malo, costat oèst, lududes #valer d'èsser testimòni dels durs combats #que #opausar tropas americanas e alemandas près de la aérodrome de Pleurtuit, comuna sul territòri #que #quèir de divèrses centenats de GI de la 121en regiment de laModèl:9 e division de infanterie. Se'n compta una cinquantena de residéncias secondaires sus aquela comuna.
Le nom de la commune vient de "tré" qui signifie en breton village subdivision de paroisse, et de Saint Mérec ou Méreuc. La paroisse est un démembrement de l'ancienne paroisse primitive de Pleurtuit. Une famille chevaleresque de Tréméreuc était connue dès le Sègle XII.
La commune a autrefois comporté une motte castrale, arasée au début du siècle dernier et que rappelle le nom de la place de la Butte, près de l'église.
La première municipalité fut élue au début de 1790. La commune était habitée par des cultivateurs et surtout par des marins faisant la grande pêche.
Au sègle XIX ses "cimeriaux", des craquelins, étaient célèbres alentour.
En août 1944, sa situation juste aux abords de la poche de Saint-Malo, côté ouest, lui valut d'être témoin des durs combats qui opposèrent troupes américaines et allemandes à proximité de l'aérodrome de Pleurtuit, commune sur le territoire de laquelle tombèrent plusieurs centaines de GI du 121en régiment de la 9en division d'infanterie. On compte une cinquantaine de résidences secondaires sur cette commune.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Chauris, Las carrièras espetadas pel bastiment del viaducte de Dinan (1846-1852), dins Lo País de Dinan, 2002, pàg. 219-241.
- ↑ Louis Chauris, Les carrières exploitées pour la construction du viaduc de Dinan (1846-1852), dans Le Pays de Dinan, 2002, p. 219-241.


text:
Liéger mès
Darreres noticies
CDA diboishe er espaci polític centrau d’Aran
Convergéncia Aranesa celebrèc agèr en Vielha, en marc deth procès de debat e reflexion que està portant a tèrme entara creacion d'un nau espaci [...]
CDA redessenhe era sua web entà promòir era participacion dera ciutadania
Era web ei www.convergencia-aranesa.org Convergéncia Aranesa (CDA-PNA) a redessenhat era sua web entà facilitar era participacion dera gent en [...]
Conferéncia en Vielha: “des informes de posicion deth Vaticà ara defensa deth futur d’Aran”
Eth pròplèu dia 12 de mai entàs 20,00 ores en Era AudioVisuau de Vielha (antic cinema) e, en marc des trebalhs que Convergéncia Aranesa està [...]
Èxit ena I Jornada entà crear era naua Convergéncia Aranesa
Convergéncia Democratica Aranesa (CDA-PNA) a iniciat eth camín entà renauir e crear eth nau projècte polític entàs pròplèus ans. Era jornada, tamb [...]


text:
Taoiseach
Lo Taoiseach (prononciacion: /ti:ʃɒx/ ; al plural Taoisigh, prononciacion /ti:ʃi:/ ) es lo cap de govèrn de la Republica d'Irlanda e lo cap del cabinet irlandés, foncion equivalenta al primièr ministre de las democracias parlamentàrias.
Lo Taoiseach es nomenat pel president d'Irlanda après d'èsser elegit pel Dáil Éireann (la cambra bassa del Parlament). Lo Taoiseach actual es Bertie Ahern, teachta dála (delegat de l'assemblada, equivalent a deputat) del partit Fianna Fáil. Lo Taoiseach designa lo Tánaiste (deputat primièr ministre) que aprèp es nomenat pel president. La foncion de Tánaiste es similara, mas pas equivalenta, a aquela del vicepresident del govèrn. Lo Taoiseach tanben nomena los autres ministres del cabinet e onze membres del Senat irlandés.
La foncion modèrna del Taoiseach foguèt establida dins la constitucion d'Irlanda de 1937, remplaçant la foncion de "President del Conselh Executiu" de l'Estat Liure d'Irlanda de 1922-1937. Ça que la, las foncions del Taoiseach e del President del Conselh Executiu diferisson en qualques aspèctes fondamentals. Per exemple, lo president del Conselh Executiu aviá pas la capacitat de relevar un dels ministres del govèrn. Lo cabinet de l'Estat Liure d'Irlanda, nomenat Conselh Executiu, deviá èsser reformat completament se voliá renovelar una foncion. Lo president del Conselh Executiu tanpauc podiá pas dissòlvre lo Dáil Éireann; aquò èra una decision collectiva del Conselh Executiu. Lo Taoiseach, per contra, ten un ròtle mai important amb mai de poder executiu e la capacitat de relevar un ministre e de dissòlvre lo Parlament.


text:
241
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 241 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau fondator de l'Empèri, Ardachir Ièr que foguèt remplaçat per son fiu Shapur Ièr.


text:
Pirata
Lo mot pirata sortís del latin pirata, adaptacion d'un mot grèc πeιpatnς que ven del vèrb πeιpaw que significa "s'esforçar de", "ensajar de", "se riscar".
Istoric[modificar | modificar la font]
Un pirata es una persona que practica la piratariá. La piratariá es una practica, tan vièlha coma la navigacion, qu'a per tòca d'atacar una embarcacion per tal de ne raubar lo cargament, e de còps que i a lo batèu tot. Pr'aquò, los piratas se limitavan pas sonque als autres batèus mas d'unes còps atacavan las localitats de las còstas. Lo mot « pirata » es ligat a las accions en mar sens l'aval d'un estat sobeiran, contràriament als corsaris, qu'èran de capitanis d'embarcacion privada que trabalhavan per un estat. Pasmens la distincion entre los dos noms es tèuna e una persona coma Francis Drake percebut coma un corsari e doncas un patriòta en Anglatèrra es descrich coma un pirata dins lo mond espanhòl. La piratariá maritima coneguèt son apogèu pendent lo sègle XVIII e puèi dapasset desapareguèt per encausa del poder en creis dels estats modèrnes dins totas las regions del mond. Fòrça anarquistas s'inspirèron de la filosofia dels piratas que consistissiá a se desancorar de quin país que siá per tal de far sa vida mai liura.
Accepcions novèlas del mot[modificar | modificar la font]
Malgrat son origina maritima, aqueste mot pirata se pòt emplegar dins d'autres contèxtes pro diferents, coma per exemple: "piratas de la rota", que temps passat, abans l'invencion de l'automobila, èran sonats "raubaires de camin".
Mai recentament, s'es donat aqueste nom de pirata (informatic) a las personas que se descargan d'un biais fòra-lei de fichièrs musical o audiovisual per Internet o que fan de còpias d'òbras sens ne respectar lo drech d'autor o lo copyright. Se parla tanben de "piratas" dins lo cas d'actes politics e terroristas: es lo cas mai que mai dels piratas de l'aire. Aqueste nom es problematic que lo sens primièr del mot pirata implica un interès lucratiu mentre qu'una accion terrorista es rarament degut a una rason financièra.
En 2006, lo nom pirata foguèt représ per un partit politic suedés: lo Partit Pirata (en suedés: Piratpartiet) per tal d'enfortir la libertat informatica. Existisson d'autras emanacions d'aquel partit dins d'autres estats coma França e Espanha.
Piratas celèbres[modificar | modificar la font]
- Captain Thomas Anstis
- Louis-Michel Aury
- Barbarossa
- "Black Sam" Samuel Bellamy
- Stede Bonnet
- Anne Bonny
- Roche Brasiliano
- Jacob Collaart
- Simon de Danser
- Pier Gerlofs Donia
- Sir Francis Drake
- Jan Janszoon
- William Kidd
- Jean Lafitte
- Edward Low
- François l'Ollonais
- Grace O'Malley
- Sir Henry Morgan
- Calico Jack Rackham
- Mary Read
- Kemal Reis
- Turgut Reis
- "Black Bart" Bartholomew Roberts
- Zheng Yi Sao
- Robert Surcouf
- Edward "Blackbeard" Teach
- Zheng Zhilong


text:
Ahetze
Ahetze (Ahetze en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Lo gentilici qu'ei aheztar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Bidart au nòrd, Arbona e Arcangós au nòrd-èst, Sent Joan de Lus a l'oèst e Sent Pèr de Nivela au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat las pelegrins de Compostelle #qu'avián escuelhut lo passatge per la còsta atlantica, passavan per Ahetze, Ibarron e arribavan dins l'espital (Ospitale Zaharra) de Sare. D'unes autres preferissián bifurquer a partir de Ahetze per arribar a la capèla Santa-Jacques de Hivernacles, e ganhar Vegèsse en transeünt per Olhette e lo caulet de Ibardin[1].
Au Moyen Âge les pèlerins de Compostelle qui avaient choisi le passage par la côte atlantique, passaient par Ahetze, Ibarron et parvenaient à l'hôpital (Ospitale Zaharra) de Sare. D'autres préféraient bifurquer à partir d'Ahetze pour atteindre la chapelle Saint-Jacques de Serres, et gagner Vera en passant par Olhette et le col d'Ibardin[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Martin (sègle XVII): qu'ei situada suu Camin de Sant Jaume. Que s'i arremarcan los retaules, ua estatua en husta de sant Jaume e ua crotz de procession deu sègle XVI, qui estó considerada un objècte diabolic per l'inquisidor Pierre de Lancre durant los procèssus de broisheria de 1609 au Bascoat francés.
- Ostau Ostalapia: gràcias a los sons murs aqueth ostau tradicionau basco qu'estó alberga deus romius deu Camin de Sant Jaume mes tanben abric o refugi de las atacas deus piratas e deus lairons de la mar peus estatjans de Guetaria e de Bidart.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
Estatua deu bertsolari Mattin Treku
-
-
-
-
Vista suber la montanha Mondarrain (750 m) e Artzamendi (906 m).
-
Larrun vista dempuish Ahetze.
-
Hiru Errege Mahaia (Navarra) vista dempuish Ahetze.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Mattin Treku, bertsolari
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor, pagina 53.
- ↑ Error d'escript : la foncion « obratge » existís pas., page 53.


text:
Classificacion filogenetica
La classificacion filogenetica es un sistèma de classificacion sistematica dels èssers vivents. Remplaça la classificacion tradicionala basada sus de traches fenotipics e de preferéncias nutricionalas. Una de las grandas evolucions de l'apròchi filogenic es qu'aquesta classificacion borrola las classificacions fixistas coma las desvolopadas per Linné. La classificacion binomiala de Linné èra basada sus l'adagi que totas las espècias son aparegudas en meteis temps e qu'aicestas èran fixas. Alara que la classificacion filogenetica illustra los principis d'evolucions e de parentat de las espècias.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
La classificacion filogenetica foguèt iniciada per Willi Hennig en 1950, que revolucionèt, aprèp la traduccion en anglés de son òbra, tota la sistematica a partir de la fin de las annadas seissanta. Los caractèrs anatomics dels èssers vivents foguèron alara analisats diferentament, rejonchs lèu per los caractèrs moleculars. La classificacion filogenetica es un sistèma de classificacion dels èssers vivents fondat en primièr sus çò que los èssers vivents an (al nivèl morfologic coma al nivèl molecular), e non pas, en primièra instància, sus çò qu’an pas (òm defugirà alara « invertebrats ») o sus çò que fan (òm defugirà alara « vivipars », « foseires »). Es pas une classificacion ecologica ni antropocentrica. Recampa los èssers vivents sus un tipe particular de semblança evolutivament innovanta al còr de la mòstra d'espècias de classar. S'opausa a las classificacions geneticas que trigan pas la semblança e fan de classaments a partir de la semblança globala. Remplaça la classificacion traditionala basada sus un fum de critèris, morfologics mas tanben ecologics, etologics, antropocentrics, e de preferéncias nutricionalas.
La classificacion filogenetica valida que de gropes monofiletics, quins que sián los caractèrs utilizats, moleculars, morfologics, anatomics, cariologics, genomics. Un caractèr utilizat per construire un arbre filogenetic es valable pas que s'aqueste es un caractèr apomòrf partejat per dos taxons almens. (Un caractèr apomòrf es un caractèr ancestral qu'es estat transformat). Aqueste caractèr apomòrf partejat es una sinapomorfia. Solas las sinapomorfias (o caractèrs derivats) caracterizan un clad o grop monofiletic. Un grop monofiletic (o clad) es un grop comprenent un antecessor (o nos) e totes sos descendents.
La primièra ierarquia es doncas compausada de tres domenis:
Saber quins d'aquestes tres gropes partejan un antecessor comun que los destria del tresen es un subjècte de recèrca.
La sistematica filogenetica dins sa version modèrna regeta tota categorizacion dels nivèls ierarquics. Per de rasons practicas, l'arbre del vivent balha de per el la ierarquia qu'ensajavan de balhar las ancianas categorias. L'arbre del vivent es, en efècte, un ensemble de punts de brancament. Cada nivèl es assimilat a un taxon. Un taxon es un regropament d'organismes definit per un ensemble de sinapomorfias. Los punts o noses son obligatoriàment un organisme teoric qu'auriá las sinapomorfias dels noses posteriors dins lo cladograma. S'aqueste organisme es descobèrt (fossils o autres), se deu construire un arbre novèl. A tèrme, se l'arbre restituís la totalitat de las relacions de parentat, totes los brancaments deurián èstre binaris. Lo sens de las dicotomias a pas res de veire amb la sexualitat ni amb d'especiacions binàrias, car l'arbre es pas une genealogia ("qual descend de qual"), mas rebat unicament un poder explicatiu maximal de l'arbre : un arbre totalament dicotomic arriba de restituir totas las relacions de parentat ("qual es pus pròche de qual").
La sistematica modèrna pren en compte totes los caractèrs eretables, dempuèi çò qu'es visible (anatomia e morfologia, basa de la classificacion tradicionala) fins a las sequéncias d'ADN e d'ARN, en passant per les proteïnas e las donadas de la paleontologia. Lo sequençatge de certanas partidas del genòma, coma l'ADN de las mitocondrias o l'ARN dels ribosòmas a permés dins los darrièrs ans de far de progrèsses importants dins la classificacion e de resòlvre fòrça problèmas seculars.
L'arbre s'obten a partir de nombroses critèris e fa apèl a d'algoritmes complèxes. D'algoritmes diferents pòdon donar de resultats diferents. Dins aqueste cas, lo que respondrà mièlhs als critèris de parcimonias sera retengut. Çò es, l'arbre que demanda lo minimum de transformacion de caractèrs. La classificacion actuala es remanejada de contunh en foncion d'informacions novèlas. Lo site treebase fa referéncia. Los exemples que seguisson pòdon aver d'èsser modificats.
Exemple de l'òme[modificar | modificar la font]
Un exemple detalhat permet de se far una idèa de la diferéncia de resultat, a respècte de l'apròchi tradicional. L'exemple indefugible es lo de l'òme. Vaquí una partida dels noses successius permetent de classar l'òme (certans intermediaris son estats omeses volontaràriament) tals qu'apareisson dins Classificacion filogenetica del vivent (Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader, edicion Belin) (la descripcion associada a cada clad es pauc rigorosa e visa just a fixar las idèas) :
- Espècia Homo sapiens
- Genre Homo : inclutz las espècias fossilas coma neandertal o erectus
- Ominins : los genres Australopithecus e Homo
- Omininats : las doas espècias de chimpanzés e los ominins
- Familha Hominidats : gorilla e omininats
- Ominoïdats : s'ajusta l'orang-otang
- Ominoïds : s'ajusta los gibons
- Catarrinians : los monards de l'ancian monde
- Simiifòrmes : monards
- Aplorrinians : simis e certans lemurians
- òrdre Primats (stricto sensu) : la màger part de l'ancian òrdre dels primats
- Primats (lato sensu) : s’ajustan los Scandentians (toupayes)
- Arconts : s’ajustan los Quiroptèrs (ratapenada) e los Dermoptèrs
- Preptoterians : s’ajusta la màger part dels mamifèrs placentaris
- Euterians : s’ajustan los pangolins e formiguièrs (Xenartres) per completar los mamifèrs placentaris
- Terians : s’ajustan los marsupials
- Classa Mamifèrs : l'anciana classa del meteis nom, los precedents mai los monotrèmas (ornitorincs e equidnats)
- Amniòtas : s’ajustan l'anciana classa dels reptils e los ausèls
- Tetrapòdes : s’ajustan en gròs los anfibians
- Sarcopterigians : s’ajustan dipnòus e celacants
- Osteichthians : s’ajustan los actinopterigians (la màger part dels « peisses ossoses »)
- Vertebrats : s’ajustan las làmias e las lampresas
- Craniats : s’ajustan las mixinas
- Embrancament Cordats : s’ajustan amphioxus e ascidias
- Deuterostomians : s’ajustan los equinodèrmes (estèlas de mar, orsins, ...)
- Bilaterians : animals simetrics : s’ajustan als precedents, entre autres, los protostomians qu'incluson, entre fòrça autres, diferents gropes de vèrmes, los artropòdes (insèctes), los molluscs (escagaròls)
- Eumetazoaris : animals organizats, s’ajustan als precedents los cnidaris per exemple
- Metazoaris : l'ancian règne animal, s’ajustan als precedents diferents gropes d'espongas
- Opistoconts : s’ajustan, entre autres, los camparòls
- Domeni Eucariòtas : èssers vivents de cellulas amb nuclèu ; s’ajustan als precedents enumerats çai sus la linhada verda (algas verdas, algas rojas, plantas de flors), la linhada bruna (algas brunas, ...) e tota una colleccion de gropaments d'espècias unicellularas
Diferéncias amb l'ancian sistèma[modificar | modificar la font]
Citem enfin qualques exemples de cambis espectacloses a respècte de la classificacion tradicionala.
- Totes los antecessors dels dinosaures son tanben d'antecessors dels ausèls, çò que mena a considerar aqueles coma los descendents d'un grop de pichons dinosaures volants vivent al cretacèu. (Lo concèpte de « reptil » es abandonat.)
- Precisem la relacion entre ausèls e dinosaures. Per certans autors, lo velociraptor es considerat coma pus pròche dels ausèls que lo tiranosaure, e aqueste es considerat pus pròche dels ausèls que del diplodòcus.
- Los pus pròches parents dels cetacèus serián los ipopotams. (Lo concèpte d' « artiodactils » es abandonat.)
- Los pus pròches parents vivents dels ausèls son los crocodils.
- Los peisses ossoses son pus pròches dels mamifèrs que de las làmias. (Lo concèpte de « peis » es abandonat.)
- L'ancian grop de las « algas » espeta en tot sens ; certanas son gropadas amb las plantas verdas, d'autras amb las bacterias.
- Lo concèpte de « protista » es abandonat, al profièch de gropes podent mesclar d'èssers multicellulars e monocellulars (per exemple las estramenopilas regropan las algas brunas - quitament las kelps, fins a 60 m de long - e las diatomèas unicellularas).
- La division entre Procariòtas e Eucariòtas es abandonada, al profièch de la division en tres del vivent.
- L'aplicacion d'aquesta classificacion als angiospèrmas es illustrada per la classificacion APG de l'angiosperms phylogeny group.
De legir[modificar | modificar la font]
Classificacion filogenetica del vivent / Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader. -Paris : Belin, 2001. - ISBN 2-7011-2137-X.


text:
Pierrefontaine-lès-Blamont
Pierrefontaine-lès-Blamont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pierrefontaine-lès-Blamont A situat sul Scenari de Blamont, pas luènh de la frontièra suisse. Las siás municipalitats limitrophes son Blamont e Villars-lès-Blamont.
Pierrefontaine-lès-Blamont est situé sur le Plateau de Blamont, non loin de la frontière suisse. Ses communes limitrophes sont Blamont et Villars-lès-Blamont.


text:
Cravant (Loiret)
Cravant es una comuna francesa administrada per lo departament de Loiret de la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cravant A situat en lo airal urban de Orléans e la region naturala de la Pichona Beauce[A 1], a una desena de quilomètres del marge drech de la Loire, 8 km al Nòrd-Oèst de Beaugency, 12 km a l'Oèst de Meung-sus-Loire, 30 km al Sud-Oèst de Orléans e 37 km al Nòrd-Es de Bles.
Lo vilatge a situat près de la sortida 15 de la autoroute A10. Los expedisses départementales 919 e 925 travèrsan lo sieu territòri.
Cravant est situé dans l'aire urbaine d'Orléans et la région naturelle de la Petite Beauce[A 1], à une dizaine de kilomètres de la rive droite de la Loire, 8 km au Nòrd-Ouest de Beaugency, 12 km à l'Ouest de Meung-sur-Loire, 30 km au Sud-Ouest d'Orléans et 37 km au Nord-Est de Blois.
Le village est situé à proximité de la sortie 15 de l'autoroute A10. Les routes départementales 919 et 925 traversent son territoire.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los caserius de Villevert e Villemarceau, aital coma una part d'aquel de Villejouan an desligat de la municipalitat e ligats a Villorceau segon la lei de la Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value).. Lo territòri de Cravant passa d'unitat|36.85|km² {{}} a unitat|33.90|km² {{}}[A 1].
Un cyclone tòca Cravant lo data|4|de
e i causa de las dégâts considerablas[1].
Les hameaux de Villevert et Villemarceau, ainsi qu'une partie de celui de Villejouan sont détachés de la commune et rattachés à Villorceau selon la loi du Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value).. Le territoire de Cravant passe de 36,85 km² à 33,90 km²[A 1].
Un cyclone touche Cravant le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value). et y cause des dégâts considérables[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Obratge at line 67: attempt to call field 'indicacionDeLenga' (a nil value).
- Portal de las comunas de França
-
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « A », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Auvèrnhe (Occitània)
Auvèrnhe, o Auvèrnha (nom derivat de la confusion dau schwa amb una a), z-es una region istorica d'Occitània, au còr dau Massís Centrau. Contunha aperaquí lo territòri dau pòble gal daus arvèrnes. Fuguèt un ensems de senhoriás a l'Edat Mejana, puèi fuguèt una província dau Regim Ancian (dinc lo reiaume de França).
Sa capitala istorica z-es Clarmont-Ferrand.
Lo gentilici z-es auvernhat -a o auvernhàs -assa (de l'occitan ancian alvernhatz), auvernhasc -a.
L'Auvèrnhe istoric englòba mas los departaments dau Puèi de Doma, dau Chantau e l'oèst dau departament dau Naut Léger (parçan de Brivadés). La region istorica englòba pas Borbonés e Velai, que son de regions tradicionalament distintas (pasmens fan partida de l'Auvèrnhe administratiu actuau).
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Los monts Domats o la Linha daus Puèis
-
Vista de Clarmont-Ferrand dempuèi lo Puèi Domat
-
La maison de l'Apoticari, vèrs Montferrand (Clarmont-Ferrand)
-
L'aeropòrt de vèrs Clarmont-Ferrand
-
Los monts de Cantal
-
La vila vièlha vèrs Tièrn
-
-
Lo festenau d'Orlhac
-
-
La glèisa romanica de Sant Astremòni vèrs Soire
-
La glèisa romanica de vèrs Sent Nectari
-
Lo còn de Vulcània, pargue europèu dau volcanisme


text:
Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr
Lo Tractat instituissent la Comunautat Europèa del Carbon e de l'Acièr (CECA) foguèt signat a París lo 18 d'abril de 1951 per Belgica, França, Itàlia, la Republica Federala d'Alemanha, Luxemborg e los Païses Basses. Iniciat per Jean Monnet, aviá una validitat de 50 ans; entrèt en vigor lo 23 de julhet de 1952.
La proposicion de sa creacion, anonciada per Robert Schuman (a l'ocasion de son discors lo 9 de mai de 1950 : jornada d'Euròpa), alara ministre francés dels Afars Estrangièrs, foguèt fòrça lèu acceptada per totes los païses que ratifiquèron lo Tractat en mens d'un an.
Constituissent la riquesa principala dels païses occidentals, l'acièr aviá jogat un ròtle important dins la Segonda Guèrra Mondiala (fabricacion d'armas). Lo projècte consistissiá a metre en comun la produccion e lo consum de l'acièr e del carbon entre França e Alemanha per crear puèi una organizacion europèa dobèrta als autres païses d'Euròpa. Aqueste projècte aviá en particular una tòca politica, signant aquesta aliança alara qu'èrem pas qu'a la sortida de la guèrra, los dos païses fasián alara pròva de lor cooperacion e doncas de lor reconciliacion almens economica.
Darrièr l'aspècte purament economic s'amaga una volontat d'acampar los enemics ancians encara macats per las orrors de la Segonda Guèrra Mondiala, en contrarotlant las produccions de carbon e d'acièr que son a la basa de l'industria de guèrra.
Lo Tractat instaura un mercat comun del carbon e de l'acièr, suprimís los dreches de doanas e las restriccions quantitativas entravant la liura circulacion d'aquestas merças; suprimís tanben totas las mesuras discriminatòrias, ajudas o subvencions, que serián acordadas pels estats signataris a lor produccion nacionala.
Lo principi de liura concurréncia, tot en permetent als Estats de gardar un contraròtle sus lor aprovisionament, permetent lo manten dels prèses al nivèl mai bas possible, es adoptat.
La mesa en plaça del Tractat s'es facha en mai d'una etapa. Las doas principalas son:
- la creacion de la Nauta Autoritat presidida inicialament per Jean Monnet, que son sèti èra a Luxemborg ;
- la mesa en plaça d'un periòde d'adaptacion per las industrias nacionalas.
La CECA èra ja anonciatritz de l'Union Europèa e de sas institucions :
- La Nauta Autoritat (compausada de 9 membres), organ supranacional cargat d'elaborar las politicas relativas al carbon e a l'acièr, es l'ancèstre de la Comission Europèa. La Nauta autoritat serà fusionada en 1965 amb las comissions de la CEE e de l'EURATOM en 1967 en una comission unica, pel biais del Tractat de fusion dels executius.
- Un Conselh dels Ministres que recampava los representants dels sièis païses.
- Una Assemblada compausada de membres designats pels Parlaments nacionals. Aquesta serà puèi comuna a la CEE e l'EURATOM per aprèp donar naissença al Parlament Europèu
- Una Cort de Justícia encargada de reglar los litigis eventuals.
Totes aquestes organs an evoluit e se tornan trobar dins l'estructura de las institucions europèas actualas.
Lo mercat foguèt finalament entièrament dobèrt lo 18 de febrièr de 1953 pel carbon e la minièra de fèrre e lo 1èr de mai de 1953 per l'acièr. Pel primièr còp dins la longa istòria d'Euròpa, los govèrns deleguèron una part de lor sobeiranetat a una Nauta Autoritat independenta de tot Estat membre. Jean Monnet vesiá dins las institucions supranacionalas la solucion als conflictes en Euròpa, segon el, las nacions ne trobèron pas d'entenda dins lo quadre de lor sobeiranetat nacionala e respectiva.
Aqueste Tractat es uèi escach. Foguèt lo precursor del Tractat de Roma, fondator de la Comunautat Economica Europèa que venguèt l'Union Europèa en 1992.


text:
Nevez
Nevez en breton ( Névez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Névez a limitat al Nòrd per la municipalitat de Pont-Aven, a l'Èst per la ria de la Aven #que la separa de la municipalitat de Riec-sus-Belon, al Sud per l'ocean Atlantic sus una longitud de 7 quilomètres aperaquí e a l'Oèst per la municipalitat de Trégunc. A poblat de 2 466 abitants (1999), #que se repartisson dessús nombroses caserius desparièrs, #que los principals ne son :
- Bourg de Névez ;
- Lo Hénan ;
- Kerascoët (pòble de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Pòrt Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La còsta, fòrça retalhada, a constituit d'una alternance de falaises rocoses e de plajas mai o mens grandas. Se se llom lo littoral d'oèst n'es en manlevant lo camin dels douaniers se tròba en principi la plaja fòrça étirée de Raguénez de contunh la pichona plaja estrecha de Rospico #que se niche al fons d'una anse ombrejada del meteis nom e fin finala la plaja de Pòrt Manec'h situada a la desbocadura de la ria de la Aven. La plaja de Raguénez dètz lo sieu nom a un pichon illòt rocós #que lududa facha cara e #que se pòt prene a pè shut a marée bassa. N'efièch Raguénez significa en breton : en cara de l'isla, de rag davant e enez isla. Un pauc mai luènh, se tròba un segond illòt nomenat lo Ile Verda.
La commune de Névez est limitée au Nord par la commune de Pont-Aven, à l'Est par la ria de l'Aven qui la sépare de la commune de Riec-sur-Belon, au Sud par l'océan Atlantique sur une longueur de 7 kilomètres environ et à l'Ouest par la commune de Trégunc. Elle est peuplée de 2 466 habitants (1999), qui se répartissent sur de nombreux hameaux différents, dont les principaux sont :
- Bourg de Névez ;
- Le Hénan ;
- Kerascoët (village de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Port Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La côte, très découpée, est constituée d'une alternance de falaises rocheuses et de plages plus ou moins grandes. Si on longe le littoral d'ouest en est en empruntant le chemin des douaniers on rencontre d'abord la plage très étirée de Raguénez puis la petite plage étroite de Rospico qui se niche au fond d'une anse ombragée du même nom et enfin la plage de Port Manec'h située à l'embouchure de la ria de l'Aven. La plage de Raguénez doit son nom à un petit îlot rocheux qui lui fait face et que l'on peut rejoindre à pied sec à marée basse. En effet Raguénez signifie en breton : en face de l'île, de rag devant et enez île. Un peu plus loin, se trouve un second îlot nommé l'Ile Verte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de constitucional Jacques Cambry, de passatge en la municipalitat de Névez a la fin de la Modèl:S-, a escrich en la siá labor Viatge en lo Finistère o Estat d'aquel departament l'an 1794 e 1795, aqueles qualques linhas en çò que tanh a aquela :
« Lo territòri de Nevez es plen de monticules, fèrtil e perfièchament conreat. Porg fòrça blat, de l'òrdi e pauc de seigle; aquela municipalitat dona sus la mar, a vorejat pel riu de Pont-Aven; de grandas pèiras de talha planas, longas de set a uèch pès, coma Trégunc près de Concarneau, environan los camps e los courtils, #çò que produsís un singular efièch. Ponch de bòsc en Nevez, se pren en Nizon lo bòsc de chauffage. La mœurs de totes los environs son doces; lo ivrognerie es lo sol vici #que i regna, en las quitas femnas. S'a pas trobat dempuèi vint ans en Nevez #qu'un sol mainat #que lo paire #èsser desconegut. Los abitants ne pòrtan culottes a la matelotte, un grand justet a capuchon, de las soubrevestes; gaireben totes an maridat; lo persec es abondiu sus la còsta. »
Névez I aviá antany de nombrós tisserands #que la tela e la berlinge ( tescuts en canabàs e lana ) n'èran réputées. D'en un autre luòc, quand una jove filha se maridava, la siá dot se comptava en linge mai lèu #qu'en sòus. Se venián sul mercat a Pont-Aven o èran exportès pels vaissèls #que freqüentaven Kerdruc e Pòrt Manech. Es cap a 1880 que los darrièrs mestièrs #èsser calats [1].
Lo 26 de mai de 1686, una nau barbaresque se #fracassar sus la còsta de Névez. La França, en essent alavetz en patz amb Argel, Colbert #donar d'òrdres per alimentar convenientament lo sieu équipage e lo reconduire a Marselha als còstes del rei. Ochanta maures seràn aital encaminats per Kemper.
Lo 15 de julhet de 1795, los Angleses #temptar de desembarcar 2000 Chouans sus la plaja de Raguenez a Névez per operar una diversion e prene l'armada republicana a revers. N'efièch, qualques jorns mai d'ora, los Angleses avián temptat imprudemment de desembarcar emigrats en la presqu'isla de Quiberon mas avián trobat cara siá l'armada del general Hoche #que los barrava la rota. Los Chouans aguèron recebut pel fuòc alimentat del artillerie del fòrt de Raguenez e refusat unas primièras fes a la mar. Los Angleses totun avián pas pas renonciat a lo sieu projècte e los Chouans aguèron desembarcat un pauc mai luènh en lo anse de Rospico. En cresent qu'aiçò èra l'Anglés #que volián metre tot a fuòc e a sang los abitants de Névez avián abandonat los sieus ostals e preses la fugida. Los pretenguts Angleses #èsser fòrça educats. #Demandar solament de quoi manjar dins los ostals de contunh se #dirigir rapidament cap a Pont-Aven. Qualques jorns mai tard, 1700 soldats republicans se #installar a Keranglas. Tot l'espaci #que se tròba entre lo vilatge e la mar i aguèt cobèrt de tendas pels lotjar. Mas arribavan tròp tard. Los Chouans avián ja abandonat los luòcs e recuperat lo Morbihan.
L'anciana glèisa paroissiale de Névez, bassa e escura, èra un monument d'estil flamboyant de la Modèl:S-. Èra jol vocable de santa Thumette. Dintratz 1894 e 1900 una nòva glèisa i aguèt bastit a la localizacion de la anciana, condemnada en rason de lo sieu estat de délabrement.
Le constitutionnel Jacques Cambry, de passage dans la commune de Névez à la fin du Modèl:S-, a écrit dans son ouvrage Voyage dans le Finistère ou État de ce département en 1794 et 1795, ces quelques lignes au sujet de celle-ci :
« Le territoire de Nevez est plein de monticules, fertile et parfaitement cultivé. Il fournit beaucoup de froment, de l'orge et peu de seigle; cette commune donne sur la mer, elle est côtoyée par la rivière de Pont-Aven; de grandes pierres de taille plates, longues de sept à huit pieds, comme à Trégunc près Concarneau, entourent les champs et les courtils, ce qui produit un singulier effet. Point de bois dans Nevez, on prend dans Nizon le bois de chauffage. Les mœurs de tous les environs sont douces; l'ivrognerie est le seul vice qui y règne, chez les femmes même. On n'a trouvé depuis vingt ans dans Nevez qu'un seul enfant dont le père fut inconnu. Les habitants portent des culottes à la matelotte, un grand gilet à capuchon, des soubrevestes; presque tous sont mariés; la pêche est abondante sur la côte. »
Névez avait jadis de nombreux tisserands dont la toile et la berlinge ( tissus en chanvre et laine ) étaient réputées. D'ailleurs, quand une jeune fille se mariait, sa dot se comptait en linge plutôt qu'en argent. Ils se vendaient sur le marché à Pont-Aven ou étaient exportés par les bateaux qui fréquentaient Kerdruc et Port Manech. C'est vers 1880 que les derniers métiers se sont tus [2].
Le 26 mai 1686, un navire barbaresque s'échoua sur la côte de Névez. La France, étant alors en paix avec Alger, Colbert donna des ordres pour nourrir convenablement son équipage et le reconduire à Marseille aux frais du roi. Quatre-vingt maures seront ainsi acheminés par Quimper.
Le 15 juillet 1795, les Anglais tentèrent de débarquer 2000 Chouans sur la plage de Raguenez à Névez pour opérer une diversion et prendre l'armée républicaine à revers. En effet, quelques jours plus tôt, les Anglais avaient tenté imprudemment de débarquer des émigrés dans la presqu'île de Quiberon mais ils avaient trouvé face à eux l'armée du général Hoche qui leur barrait la route. Les Chouans furent reçus par le feu nourri de l'artillerie du fort de Raguenez et repoussé une première fois à la mer. Les Anglais cependant n'avaient pas renoncé à leur projet et les Chouans furent débarqués un peu plus loin dans l'anse de Rospico. Croyant que c'était les Anglais qui voulaient mettre tout à feu et à sang les habitants de Névez avaient abandonné leurs maisons et pris la fuite. Les prétendus Anglais furent très polis. Ils demandèrent seulement de quoi manger dans les maisons puis se dirigèrent rapidement vers Pont-Aven. Quelques jours plus tard, 1700 soldats républicains s'installèrent à Keranglas. Tout l'espace qui se trouve entre le village et la mer fut couvert de tentes pour les loger. Mais ils arrivaient trop tard. Les Chouans avaient déjà quitté les lieux et regagné le Morbihan.
L'ancienne église paroissiale de Névez, basse et obscure, était un monument de style flamboyant du Modèl:S-. Elle était sous le vocable de sainte Thumette. Entre 1894 et 1900 une nouvelle église fut construite à l'emplacement de l'ancienne, condamnée en raison de son état de délabrement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diocèse de Kemper, Bulletin diocésain d'istòria e de arqueologia per l'an 1938, Nòta sus las parròquias del diocèse de Kemper e del Léon, pagina 38, H.Pérennès, 1938
- ↑ Diocèse de Quimper, Bulletin diocésain d'histoire et d'archéologie pour l'année 1938, Notice sur les paroisses du diocèse de Quimper et du Léon, page 38, H.Pérennès, 1938


text:
Categoria:Categorias amagadas
Aquesta categoria recensa totas las categorias qu'an lo mot magic
__HIDDENCAT__, que servís per amagar aquestes categorias en bas dels articles (tipicament per las categorias d'esbòs o de mantenença). Es possible pels utilizaires enregistrats de totjorn afichar aquestas categorias dins las preferéncias (onglet Preferéncias divèrsas).
Las categorias amagadas, quitament dins lo cas que son inclusas per l'intermediari d'un modèl, son de tot biais reveladas a l'utilizaire en bas de l'onglet "modificar" de cada pagina que l'inclutz (mas l'onglet "modificar" de la suscategoria que l'inclutz demòra mut).
Nòta : Cal pas categorizar de categoria dirèctament aicí, solament per l'intermediari del mot magic
__HIDDENCAT__ !
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 24 soscategorias, sus un total de 24.
A
- Article d'illustrar (2 C, 1 P)
- ► Article d'illustrar/Taxobox animal (1 P)
- Article de traduire (7 C, 299 P)
- ► Autor incomplet o mancant (void)
D
- ► Data de precisar (9 P)
L
- ► Ligam a una traduccion demandada (19 P)
P
- Pages using duplicate arguments in template calls (2 C, 5536 P)
- ► Portal:Aqüariofilia/Articles ligats (9 P)
- ► Portal:Biografia/Articles ligats (void)
- ► Portal:Botanica/Articles ligats (65 P)
- ► Portal:Cinèma/Articles ligats (232 P)
- ► Portal:França/Articles ligats (22 P)
- ► Portal:Geografia/Articles ligats (18 P)
- ► Portal:Lengas/Articles ligats (162 P)
- ► Portal:Medecina/Articles ligats (89 P)
- ► Portal:Occitània/Articles ligats (28297 P)
- ► Portal:Zoologia/Articles ligats (137 P)
W
- WikiAfrica report (1 C)
- ► Wikipèdia:Filme (void)


text:
-552
Aquesta pagina concernís l'an -552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Rompedura de l'aliança entre Pisistrate e Megaclès. Lo premier deguèt tornarmai s'exilar.
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Campanha dau rèi Nabonide dins lo sud de l'Empèri Caldèu oficialament per sometre lei tribüs nomadas aràbias. Pasmens, s'installèt dètz annadas dins l'oasi de Taima laissant son fiu Bel-sharsur coma rèi de Babilònia. Son abséncia empachèt l'organizacion dei celebracions de l'Annada Novèla e sa popularitat demeniguèt rapidament en causa de l'ostilitat dau clergat de Marduk a un rèi qu'èra un fidèu dau dieu Sin.


text:
A jo que’m cau critèris scientifics, qu’ei a díser quantificables e d'emplec universau (qu'ei a díser qui sian validers shens que tà occitan e gascon, autanplan entà d'autas lengas aparentadas enter si com, per exemple, gascon e catalan, occitan e catalan, espanhòu e portugués, qui poish, o meilèu posqui, har servir tà poder causir un camp o l’aute. Sequenon, que m'abstieni de causir, per abséncia de critèris credibles e pr'amor non hè pas besonh classificar ua lenga tà parlar-la. L'utilitat de la classificacion lingüistica qu'ei absoludament nulla en la vita vitanta. Qui's chauta de la classificacion de l'anglés, deu francés, de l'espanhòu o deu luxemborgués?
En tot cas, los critèris qui Sumien presenta com a scientifics ne’n son pas briga.
Que comença atau:
"I a ua correspondéncia pro regulara e constanta entre las formas deu gascon e las formas deus autes dialèctes occitans. Aqueste sistèma de correspondéncias hòrtas entre dialèctes s’apèra lo diasistèma e garentís l’unitat de la lenga dens la diversitat.
Tocant lo lexic, los mots mei frequents utilizats en gascon qu’an gaireben (sic) tots formas correspondentas e similaras dab los autes dialèctes occitans. Per exemple, lo mot totun, que quauques personas cresen que seriá un gasconisme tipic, en realitat es conegut alhors en occitan e es especialament frequent a l’aute extrèm de la lenga, en niçard e vivaroaupenc.
L’unic mot gascon frequent que sembla inconegut dens la rèsta de l’occitan es hèra; ça que la es possible de díser en gascon los sinonims fòrça o bèthcòp que tienen eths formas similaras dens la rèsta de l’occitan. En dehòra d’aqueth cas de hèra, es hèra mauaisit de trobar un mot gascon que non seriá pas conegut dens la rèsta de l’occitan. E, se per cas ne trobam un, es sovent un mot mens frequent, coma per exemple harri (que coneish en tot cas lo sinonim gascon grapaud, de tipe panoccitan)."
E se lo resulta muisha que n'ei pas lo cas, se i son mei numerosas las diferéncias enter gascon e occitan que non pas enter portugués e espanhòu, alavetz Sumien qu'averà ua bona rason entà considerar gascon e occitan com a duas lengas distintas, que non ua sola, segon aqueste critèri qui a causit eth medish. Qu'ei lo principi de l'universalitat deu critèri. Sequenon, lo critèri n'ei pas scientific, qu'ei arbitrari.
De cas atau de "faus-amics", qui hèn mauaisida ua intercompreneson mutuau, que n’i a plen enter gascon e occitan. Per exemple, bana en gascon n’a pas briga lo significat de còrn qui a lo mot en occitan, mentre lo mot occitan bana non designa pas briga lo recipient com en gascon. Lo mot gascon adirar n’a pas briga lo significat de l’occitan asirar ! Adirar qu’ei sinonime d'avejar e l'adirèr qu'ei lo mau d’amor, tot lo contrari d’asirar qui significa odiar en occitan.
En occitan, fracha (fracho en grafia provençau) que significa "brêche, écornure, défaut dans une pièce de menuiserie, trou, cavité, fissure, crevasse de muraille, éboulis, écroulement, grande fenêtre de grenier à foin" segon Mistral.
En gascon, hrèita (rèyte en grafia febusiana) que significa (sonque) "pénurie, besoin du nécessaire , misère" (vediatz Palay e Morà). En gascon, n’i a pas nat vèrbe parion de l’occitan frachar.
L'expression "aver fracha de quicòm / quauquarren" n'existeish pas en occitan, n'i vòu pas díser arren.
Abans de voler classificar lo gascon e decidir quins mots e son comuns o non, que valeré mei que l’estudièsse un chic mei. n’ac pensatz pas ?
Quants de mots « comuns » au gascon e a l’occitan, segon lo critèri etimologic de Sumien, qui an de significats plan distints en las duas lengas (com, per exemple, travail e travel respectivament en francés e en anglés)? Nat estudi qu’ac indica tanpòc. Tot que demora tà har.
En realitat, los lingüistas occitanistas qu’an classificat lo gascon laguens l'occitan d'ua manèira completament a priori, per comoditat o entà balhar mei importància au maine de l'occitan, shens préner lo temps ni har l'esfòrç d'estudiar seriosament lo sistèma e lo lexic, exactament com ei a continuar d'ac har Domergue Sumien. Qu'ei possible qu'aquera classificacion, au sègle passat, n'èra pas sonque ua simplificacion rapida e comòda, un bon pretèxte tà desinteressà's de l'estudi deu gascon com a sistèma lingüistic. Classificar lo gascon com a "dialècte", que't balha ua bona rason tà non pas aver a estudià'u seriosament, fin finala. En efèit, s’interessar a un "dialècte" non podèva pas constituir ua prioritat de cara a l'estudi de l'occitan medievau deus trobadors (dont lo gascon èra de facto exclús) e de la soa version modèrna, lo magnific occitan "referenciau" aperat a vàder estandard de l'occitan. Lo gascon medievau n'èra pas guaire estudiat en França, qu'èra estudiat principaument en Alemanha peu romanista soís Kurt Baldinger qui, eth, separava plan gascon e occitan (e qui arrecomandava d'ac har). Baldinger, romanista de reputacion internacionau, que començè a publicar en 1975 dus corpus lexicaus hòrt importants, l'un d'occitan medievau; l'aute de gascon medievau. Lavetz, qu'insisteishi, la classificacion deu gascon com a varietat de l'occitan qu’ei estada ua decision purament arbitrària, convencionau, shens supòrt d'absoludament nat critèri scientific. Qu'ei plan aquò qui ei complicat d'adméter peu monde occitanista. Totun, qu'ei vertat.
Que devem lo mondolh de dadas de l'Atlas Lingüistique de la Gascogne au magnific tribalh de collectage a carga de l'equipa de l'Universitat deu Miralh (Tolosa), gavidada per Séguy (un lingüista gascon, fataument oblidat per la wikipèdia occitana, en realitat mei que mei occitanista), en las annadas 60-70. Durant mei de 40 ans, aqueth tribalh qu'ei demorat scientificament inexpleitat per las rasons qui vieni d'expausar. Qu'a calut demorar l'an 2011, data de la parucion de l'obratge de Jan-Loís Massourre (un aute lingüista gascon, autanplan ignorat per la wikipèdia occitanista) entà obtiéner, per fin, un prumèr estudi deu gascon com a sistèma, qui sia basat sus las dadas de l'ALG. Massoure non seré pas un lingüista seriós, segon Sumien. Per qué ? Que supausi l'opinion de Sumien sus Massourre que's fonda simplament suu fèit que lo lingüista bigordan n' ei pas un fidèu de la capèra occitanista. En tot cas, lo lingüista american Thomas Field, especialista deu gascon, qu'a saludat e encensat lo tribalh deu lingüista bigordan. Que Sumien non sia pas capable de reconéisher la valor deu tribalh de Jan-Loís Massourre, lingüista professionau, eth tanben, (uei lo dia retirat, çò qui l'a permetut de realizar aqueth tribalh scientific en tota libertat), au còp talentuós e locutor naturau de gascon, que’n ditz hòrt sus la "competéncia" deu noste lingüista provençau. Qu'ei clarament ua ideologia obscurantista qui'u guida, que non la sciéncia. Sonque ua fòrma d'obscurantisme ideologic que pòt miar un lingüista tà escríver ua contravertat tan bèra com l'ahar de l'unic mot gascon desconegut de la rèsta de l'occitan, ua arrucada qui n'ei pas briga complicada de rectificar. Que sufeish de léger los diccionaris e de comparar.
Qui pòt créder Sumien? Pas jo, en tot cas. Sumien que ne ditz sonque çò qui’u convien, boridas e arreboridas obscurantistas a la mesura de la soa gran ignorància deu gascon. Non i a pas arren de sciéncia la-hens. Sonque convencion arbitrària e ideologia, un còp de mei.
E puish n’ei pas briga segur que los critèris lingüistics causits per Sumien sian los mei adaptats tà la soa demostracion. Que valeré mei que validèsse l’apròchi en har l’exercici de comparar espanhòu e portugués dab lo son metòde « scientific ». Que serí susprés se las duas lengas ibericas presentèssen diferéncias enter si segon aqueths critèris causits per Sumien, o en tot cas mei de diferéncias enter si que l’occitan respècte au gascon o que lo gascon respècte a l'occitan.
Que tornaram a l'analisi deus autes arguments presentats per aqueth autor, a gran tòrt, com a "scientifics", lo còp qui vien. Que parlaram donc d'intercompreneson (de seguir, donc).


text:
Gasteropelecus
Lo genre Gasteropelecus concernís pas que tres espècias de peisses americans de la familha dels Gasteropelecidae.
Aqueles peisses son comunament apelats « peisses-pigassons » a causa de lor forma caracteristica. Vivon essencialament juste en dejós de la surfàcia de l'aiga.
Lista de las espècias[modificar | modificar la font]
- Gasteropelecus levis - (Eigenmann, 1909)
- Gasteropelecus maculatus - Steindachner, 1879
- Gasteropelecus sternicla - (Linnaeus, 1758)
Referéncias[modificar | modificar la font]
Referéncia ITIS : Gasteropelecus Scopoli, 1777 (fr) (+ version anglesa (en))


text:
Hesse (Mosèla)
Hesse es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge a flanc de tuc.
Village à flanc de colline.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc ja demorat en l'epòca celtique.
- Vestigis de villae gallo-romaines.
- Una abbaye bénédictine i aguèt fondat al començament del Xe sègle per Hugues IV de Nòrdgau, comte de Eguisheim, e comte de Dabo (Dachsbourg a l'epòca, o encara Dagsburg n'alemand) del cap de la siá femna Helwige de Dabo. La 1ère abbesse d'aquela abbaye #èsser Serberge o Gerberge, nièce del pape Léon IX.
- Lo pape Léon IX, nascut Brunon de Dabo, #consagrar l'autar de la glèisa abbatiale en 1050.
- Segon un manuscrit datat de 1442, demorava alavetz a Hesse, dins bastissas en ruïna, sièis religiosas e la siá Abbesse Brigide.
- En 1550, lo comte Enzelshave de Linange-Dabo #metre l'administracion del prieuré de Hesse « de la siá plena e entièra volontat a la réquisition del prince Charles Cardinal de Lorraine avesque de Mètz, al Sieur Jean Rugier, guarda dels sagèths dudit évêché ». A la mòrt de Jean Rugier, en 1566, Nicolas Perini lududes #succedir en tant #que prieur de Hesse. Lo sieu fraire Jean Perini èra alavetz Abbé del abbaye cistercienne d'Anautita-Seille, situada pas luènh d'ailà, a una trentena de quilomètres, près de Cirey-sus-Vezouze (Meurthe e Moselle), ostal religiós fòrça confortablement possessionnée en la region.
- Pendent las guèrras de religion #que se #succedir de 1562 a 1598 a França, lo monastèri de Hesse #èsser evidentament estrossejat per la soldatesque #que traversava incessantment la region sarrebourgeoise. Lo prieur Nicolas Perini #informar lo pape de l'estat désastreux que # se trobava lo coan #que i n'aviá la carga, e la @supplier de la jónher a Anautita-Seille. En 1576, lo pape Grégoire XIII #autorizar l'union del prieuré de Hesse al abbaye d'Anautita-Seille, #que las abbés successius #venir pichon a pichon los senhors de las tèrras e de las villageois, en avent totes los dreches seigneuriaux, #qu'aqueles de justícia, pichona, mièja e granda.
- Lo 2 de novembre de 1789, los bens del clergé n'aguèron mes a la disposicion de l'Estat coma bens nacionales. Aquel #èsser la fin del prieuré de Hesse. Los bens mòblas e immeubles en en dependent aguèron vendut coma bens nacionales dempuèi 1791.
- Lieu déjà habité à l'époque celtique.
- Vestiges de villae gallo-romaines.
- Une abbaye bénédictine fut fondée au début du Xe siècle par Hugues IV de Nordgau, comte d'Eguisheim, et comte de Dabo (Dachsbourg à l'époque, ou encore Dagsburg en allemand) du chef de sa femme Helwige de Dabo. La 1ère abbesse de cette abbaye fut Serberge ou Gerberge, nièce du pape Léon IX.
- Le pape Léon IX, né Brunon de Dabo, consacra l'autel de l'église abbatiale en 1050.
- Selon un manuscrit daté de 1442, il restait alors à Hesse, dans des bâtiments en ruine, six religieuses et leur Abbesse Brigide.
- En 1550, le comte Enzelshave de Linange-Dabo remit l'administration du prieuré de Hesse « de sa pleine et entière volonté à la réquisition du prince Charles Cardinal de Lorraine évêque de Metz, au Sieur Jean Rugier, garde des sceaux dudit évêché ». À la mort de Jean Rugier, en 1566, Nicolas Perini lui succéda en tant que prieur de Hesse. Son frère Jean Perini était alors Abbé de l'abbaye cistercienne de Haute-Seille, située non loin de là, à une trentaine de kilomètres, près de Cirey-sur-Vezouze (Meurthe et Moselle), maison religieuse très confortablement possessionnée dans la région.
- Pendant les guerres de religion qui se succédèrent de 1562 à 1598 en France, le monastère de Hesse fut évidemment ravagé par la soldatesque qui traversait incessamment la région sarrebourgeoise. Le prieur Nicolas Perini informa le pape de l'état désastreux dans lequel se trouvait le couvent dont il avait la charge, et le supplia de l'unir à Haute-Seille. En 1576, le pape Grégoire XIII autorisa l'union du prieuré de Hesse à l'abbaye de Haute-Seille, dont les abbés successifs devinrent petit à petit les seigneurs des terres et des villageois, ayant tous les droits seigneuriaux, dont ceux de justice, petite, moyenne et grande.
- Le 2 novembre 1789, les biens du clergé furent mis à la disposition de l'État comme biens nationaux. Ce fut la fin du prieuré de Hesse. Les biens meubles et immeubles en dépendant furent vendus comme biens nationaux dès 1791.


text:
Béard
Béard es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Béard es una municipalitat de la Nièvre, sus lo Léger, situada a 20 km de Nevers e 50 km de Bourbon-Lancy. La municipalitat es situada en territòri vallonné al còr del Nivernés.
Béard est une commune de la Nièvre, sur la Loire, située à 20 km de Nevers et 50 km de Boubon-Lancy. La commune est située en territoire vallonné (alt max: 245m), au cœur du Nivernais.


text:
Landibarre
Landibarre en basco o Lantabat en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei landibartar.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Veiria e Meharin au nòrd
- Armendaritze e Ihòut au nòrd-oèst
- Ostankoa e Òstavath-Asme a l'èst
- Suhescun a l'oèst
- Aniça-Montgelós au sud-oèst
- Larzabale-Arroze-Zibitze au sud
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La baronia de Landibarre que dependèva deu reiaume de Navarra.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la vila.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Mantun site hortificat protoistoric
- Ostau Elizeiria, deu sègle XIV.
- Ostau hortificat Donozteia, deu sègle XIV.
- Bòrda d'Elizeiriko e ostau d'Iturburua, deu sègle XVII.
- Capèra de Sant Ciprian, deu sègle XII, qu'a ua polida crotz processionau.
- Capèra de Sant Pèire, originària deu sègle XII.
- Capèra de Sant Estève, deu sègle XII, cambiada aus sègles XV, XVI e XVIII.
- Glèisa de Sant Martin, deus sègles XVIII e XIX.


text:
Cristot
Cristot es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Cristot a situat en lo Bessin a quatre quilomètres de Tilly-sus-Seulles, tretze quilomètres de Bayeux e setze de Can.
La commune de Cristot est située dans le Bessin à quatre kilomètres de Tilly-sur-Seulles, treize kilomètres de Bayeux et seize de Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a liberat la Mois invalide (de junh)M per la Modèl:49e division de infanterie britanica. Una plaque commemorativa sul mur de la glèisa ret aumenatge a aquela division comandada pel general Barker.
La commune est libérée le Mois invalide (juin)M par la Modèl:49e division d'infanterie britannique. Une plaque commémorative sur le mur de l'église rend hommage à cette division commandée par le général Barker.


text:
Anular (anatomia)
L'annular es lo quatren det de la man pe l'Òme e los grands monins, situat entre lo det long e l'auricular. Son nom ven de anèl, perque es un det que pòrta l'anèl del maridatge.
Lo nom[modificar | modificar la font]
Lo nom ven del fach qu'es a aquel det que se pòrta mai sovent los anèls e las bagas, subretot l'aliança, simbolisant lo maridatge. Segon una cresença egipciana transmisa pels Romans, una vena, Vena Amoris (« Vena de l'amor »), passa dins aquel det de la man esquèrra e va dirèctament al còr. Dans dins d'autres langas, lo sens es diferent:
- Lo det medical: de culturas li atribisson de poders magics, coma la dona de sonhar:
- Lo det anular, que porta l'anèl:
- Lo det sens nom, benlèu atal nomenat per paur de sa "poténcia" :
- bulgar : bezimen pryst (lo det sens nom)
- finés : nimeton sormi (lo det sens nom)
- ongrés : nevetlen ujj (lo det sens nom)
- japonés : nanashi-yubi (lo det sens nom)
- latin : digitus medio proximus (lo det a costat del mitan)
- mandarin : wúmíngzhǐ (lo det sens nom)
- Persan : binàme (lo det sens nom)
- rus : bezymyannyi palets (lo det sens nom)
- sanskrit : anáman (lo det sens nom)
- tatar : atsyz parmak (lo det sens nom)
- turc : adsız parmak (lo det sens nom)
Biologie[modificar | modificar la font]
L'anular es lo primièr det a se formar pendent lo desvelopament del fètus.
Mercé a l'indici de Manning, lo rapòrt entre la longor de l'indèx e aquela de l'anular permèt de determinar dirèctament lo sèxe d'un individú[1]. Aquò permetèt a una equipa del CNRS de determinar l'apartenéncia sexuala de las emprentas de la mans trobadas dins las espelugas preïstoricas de Gua Masri, a Bornèo, et de la Espeluga crosquer, près de Marselha[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) J. T. Manning, Digit Ratio, a Pointer to Fertility, Behaviour and Health, Rutgers University Press, 2002.
- ↑ (fr)« Les peintres rupestres n'étaient pas toujours des hommes », dins Le Monde,


text:
Sètge de Varsòvia (1939)
Lo sètge de Varsòvia se debanèt dau 8 au 28 de setembre de 1939 dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala. Opausèt lei fòrças alemandas ai tropas polonesas. S'acabèt per la redicion dei defensors e la conquista de la capitala polonesa per leis Alemands.
L'ataca alemanda còntra la capitala acomencèt lo 8 de setembre ambé l'arribada d'una unitat blindada dins una borgada de la vila. Pasmens, foguèt rapidament arrestada e leis Alemands deguèron esperar l'esquichament dei fòrças polonesas dins d'autrei regions dau país per poder concentrar de fòrças sufisentas per tornar atacar. De mai, en despiech deis òrdres d'Adolf Hitler que donèt l'òrdre de conquistar Varsòvia avans lo 17, lei generaus alemands preferiguèron avançar lentament per limitar lei pèrdas. Fins au 22 de setembre, aquela avançada foguèt tanben complicada per la quasi abséncia sostèn aerian car lei bombardiers alemands èran ocupats sus d'autrei fronts. Ansin, una ofensiva novèla foguèt tornarmai arrestada lo 16 per lei Polonés qu'organizèron divèrsei sortidas còntra leis asalhidors.
L'assaut finau acomencèt lo 22 de setembre per un bombardament aerian generau que s'acabèt lo 24. Pasmens, l'assaut terrèstre foguèt tornarmai fòrça malaisat per leis Alemands que se turtèron a una defensa acarnada fins au 26. A partir d'aquela data, la garnison comencèt de mancar de municions e de viures. Deguèt finalament capitular lo 28.


text:
Beloniformes
Los belonifòrmes (o beloniformes) son un òrdre de peisses actinopterigians demest los quals se tròba los peisses volants.
Originalament, los dos sosòrdres, los Adrianichthyoidei e los Belonoidei fasián partida dels Ciprinodontifòrmes, mas divèrsas caracteristicas (demest las qualas l'abséncia d'interial, çò que resulta en una maissa superiora fixa o nonprotrusibla) tendon a indicar una origina monofiletica que los destria de las autras familhas d'aqueste grop.
Sistematica[modificar | modificar la font]
- Sosòrdre dels Adrianichthyoidei
- Sosòrdre dels Belonoidei
- Superfamilha dels Scomberesocoidea
- Superfamilha dels Exocoetoidea
Referéncia[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : òrdre Beloniformes (en) (+traduction (fr))
- Referéncia Fauna Europaea : Beloniformes (en)
- Referéncia ITIS : TSN 553128 Beloniformes (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Beloniformes (en)
- Referéncia NCBI : Beloniformes (en)


text:
1953
Aquesta pagina concernís l'an 1953 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 9 de mai - Cambòtja obten l'independéncia de França, amb Norodon Sihanouk coma rei del país.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 5 de març - Decès del dirigent sovietic Josèp Stalin.
- 2 de junh - Coronament d'Elisabeta II del Reialme Unit
- 9 d'octobre - Konrad Adenauer es reelegit coma cancelièr de l'Alemanha Occidentala.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Asia[modificar | modificar la font]
Cambòtja[modificar | modificar la font]
Restauracion de l'independéncia dau país (3 de novembre) ambé la fin oficiala dau protectorat francés. Pasmens, dins lei fachs, l'influéncia de París demorèt fòrta fins a la fin de la Guèrra d'Indochina (→ 1954). De mai, Cambòtja mancava d'estabilitat, especialament regardant leis afaires militars asseguradas per l'armada francesa que luchava còntra l'emergéncia de movements comunistas.
Iran[modificar | modificar la font]
Còp d'estat organizat per leis Estatsunidencs e lei Britanics còntra lo Premier Ministre Mossadegh, sospichat de simpatia comunista en causa de sa politica favorabla a la nacionalizacion dei ressorsas petrolieras iranianas. Aquò permetèt de renfòrçar lei poders dau chah Mohammad Reza Pahlavi e de reprimir lei movements politicas mai ò mens socialistas dins lo país.
Mond[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Lo president dels Estats Units Harry S. Truman anóncia lo desvolopament de la bomba d'idrogèn.
- 29 de mai - Nepal: L'explorator e alpinista nouzelandès Edmund Hillary e lo sherpa Tenzing Norgay son las primièras personas a aténher far la cresta d'Everest
- 26 de julhet - Santiago (Cuba): 165 joves dirigits per Fidel Castro assautan lo quartièr de Moncada (Revolucion Cubana).
- 27 de julhet - Armistici en Corèa consagrant lo statu quo ante. Los Estats Units an perdut 30.000 soldats, e 115.000 foguèron ferits.
Arts[modificar | modificar la font]
- Estrena del film Los cavalièrs preferisson las rossas (Gentlemen Prefer Blondes), amb Marilyn Monroe.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 28 de febrièr - James D. Watson e Francis Crick anóncian la descobèrta de l'estructura de l'ADN.
Armament[modificar | modificar la font]
Assai de la premiera pèça d'artilhariá tirant d'obús nuclears per leis Estatsunidencs.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Felip Douste-Blazy, òme politic francés
- 4 de genièr - Norberto Alonso, fotbolaire argentin
- 10 de genièr - Pat Benatar, cantaira americana
- 10 de genièr - Bobby Rahal, pilòt d'automobils american
- 14 de genièr - Denzil Douglas, primièr ministre de St. Kitts e Nevis
- 26 de genièr - Anders Fogh Rasmussen, primièr ministre de Danemarc
- 31 de genièr - Sergei Ivanov, primièr ministre de Russia
- 23 de febrièr - Paul Krugman, economista american, Prèmi Nobel
- 25 de febrièr - José María Aznar, primièr ministre d'Espanha
- 26 de febrièr - Michael Bolton, cantaire american
- 27 de febrièr - Ian Khama, president de Botswana
- 4 de març - Emilio Estefan, musician cuban
- 16 de març - Isabelle Huppert, actritz francesa
- 15 de març - Kumba Ialá, president de la Guinèa Bissau
- 16 de març - Isabelle Huppert, actritz francesa
- 23 de març - Chaka Khan, cantaira americana
- 28 de març - Melchior Ndadaye, president de Burundi (m. 1993)
- 11 d'abril - Guy Verhofstadt, primièr ministre de Belgica
- 6 de mai - Tony Blair, èx-primièr ministre del Reialme Unit
- 14 de mai - Norodom Sihamoni, rei de Cambòtja
- 15 de mai - Mike Oldfield, compositor anglés
- 16 de mai - Pierce Brosnan, actor irlandés
- 24 de mai - Alfred Molina, actor anglés
- 8 de junh - Ivo Sanader, primièr ministre de Croàcia
- 11 de junh - José Bové, sindicalista francés
- 13 de junh - Tim Allen, actor american
- 21 de junh - Benazir Bhutto, primièr ministre de Paquistan (m. 2007)
- 22 de junh - Cyndi Lauper, cantaira e actritz americana
- 1 de julhet - Lawrence Gonzi, primièr ministre de Malta
- 1 de julhet - Jadranka Kosor, primièra ministra de Croàcia
- 10 de julhet - John Edwards, senator american
- 15 de julhet - Jean-Bertrand Aristide, ex-president d'Aïtí
- 9 d'agost - Robert Cray, cantaire american
- 17 d'agost - Herta Müller, escrivana romanesa, Prèmi Nobel
- 23 d'agost - Artūras Paulauskas, president de Lituània
- 3 de setembre - Jean-Pierre Jeunet, realizator francés
- 22 de setembre - Ségolène Royal, femna politica francesa
- 28 de setembre - Otmar Hasler, primièr ministre de Liechtenstein
- 2 d'octobre - Ernest Bai Koroma, president de Sierra Leone
- 9 d'octobre - Tony Shalhoub, actor american
- 14 de novembre - Dominique de Villepin, primièr ministre de la França
- 23 de novembre - Francis Cabrel, cantaire e compositor occitan
- 3 de decembre - Robert Guédiguian, realizator, actor e scenarista occitan
- 8 de decembre - Kim Basinger, actritz americana
- 9 de decembre - John Malkovich, actor e realizator american
- 26 de decembre - Toomas Hendrik Ilves, president d'Estònia
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de genièr - James Scullin, primièr ministre d'Austràlia (n. 1876)
- 24 de febrièr - Sergei Vinogradskii, microbiologista rus e ucraïnian (n. 1856)
- 5 de març - Sergei Prokofiev, compositor rus (n.1891)
- 5 de març - Josèp Stalin, dirigent sovietic (n. 1879)
- 20 de març - Graciliano Ramos, escrivan brasilièr (n. 1892)
- 23 de març - Raoul Dufy, pintor francés (n. 1877)
- 9 d'abril - Stanisław Wojciechowski, president de Polonha (n. 1869)
- 16 de mai - Django Reinhardt, guitarrista de jazz american (n. 1910)
- 28 de setembre - Edwin Hubble, astronòm american (n. 1889)
- 12 d'octobre - Hjalmar Hammarskjöld, primièr ministre de Suècia (n. 1862)
- 8 de novembre - Ivan Alekseievich Bunin, escrivan rus, Prèmi Nobel (n. 1870)
- 27 de novembre - Eugene O'Neill, escrivan american, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 30 de novembre - Francis Picabia, pintor e poèta francés (n. 1879)
- 19 de decembre - Robert Andrews Millikan, fisician american, Prèmi Nobel (n.1868)
- Loís Abric, poèta provençal (n. 1886)


text:
Illas Crozet
Leis illas de Crozet son un grop d'illas francesas situat dins lo sud-oèst d'Ocean Indian que son un districte dei Tèrras Australas e Antarticas Francesas. D'origina volcanica, aquel grop a una superficia de 352 km² e es compausat per cinc illas principalas que son l'illa de l'Èst, l'illa de la Possession, l'illa deis Apòstols, l'illa dei Pòrcs e l'illa dei Pingoïns. L'illa de la Possession assosta una basa de recèrca scientifica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Leis illas son descobèrtas e revindicadas per França lo 24 de genoièr de 1772 per Marc-Joseph Marion du Fresne.
Lo decrèt dau 21 de novèmbre de 1924 afortís son restacament administratiu a Madagascar. En 1939, França torna afirmar sa possession deis illas. En 1955, son restacadas ai Tèrras australas e antarticas francesas e ne venon un districte.
En 1960, sota la pression de l'Organizacion meteorologica mondiala e de l'Organizacion de l'aviacion civila internacionala, França se decidís a establir una basa permanenta sus l'archipèla. Una primièra mission es menada per Alfred Faure en 1961, sus l'illa de la Possession (site de Pòrt Alfred). La basa permanenta es construcha sus lo plan a partir de decembre de 1963 e obèrta au promièr ivernatge en 1964. En 1969 reçaup lo nom d'Alfred Faure, mòrt en 1968 a 43 ans.
Un quinzenat de personas ivèrnan regularament dempuèi 1964.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Passation de fonctions entre chefs de district", Blog officiel du district de Crozet - TAAF, 1èr de setembre de 2014


text:
09/12/2016
Daus òmes que tomban, episòde 20, per Joan Ganhaire
Quò començava bra’ment a li pudir, quel afar, a Caüsac. Començava de ne’n aver son fais de galopar aprep quela veusa sanhosa que semblava ren mielhs aimar que de donar una pita butida a de riches òmes per los aidar davalar los uns l’eschalier, l’autre d’un cirier, un autre aura de quauque mirador. E degun aviá fait lo raprochament entre la veusa Fleury, la veusa de Gueranda, la veusa Meracadier e la veusa Langevin darriera en data. Aviá faugut lo deliri tardivós d’un paubre foligaud per que lo nas de Gaëtan Caüsac tòrne trobar la dralha de quela Barba Blueia fumela, que Galichet aviá fotrament bien fait de laissar tombar dins sa jòunessa. E nos eram nonmas en quatrevint ;i ‘viá vint ans a tornar trapar, e diu sap comben de tipes balançats per las fenestras, dins los eschaliers o de tota autra plaça un pauc en nautor. Ne’n eram a quelas tristas consideracions au cafe daus Quatre Sergents davant un te bruslant per Gaëtan tot confit dins sa crubertas e fasent crasenar las dents en cadença sus quauque concertò per violon de Bartòk. Lo sentiá a dos dets de tot laissar tombar, si un pòt entau dire, de tornar credar Galichet per li dire que si volià tornar veire sa bien aimada, aviá nonmas a segre la dralha que veniam de drubir, mas de bien far ‘tencion de pas li virar l’eschina au palier dau tresieme niveu o de pas tròp se doblar per la fenestra per ‘mor de barrar los contrevents. Per contrapinca, era de mai en mai pivelat per quela femna e io sentiá que si eram pas enquera tornats aus Ombradors era ben perque voliá veire en faciá queu géni dau crime que aviá franchit vint ans e quatre murtres sens que pagun se’n esmaja. Demai, i ‘viá quela misteriosa dròlla que semblava nos segre, mas que de ser, semblava aver perdut nòstra pirca. D’un lanç, Franciscò bomba a la pòrta, esversant chadiera, taula e quite beure que an quí, que apelen Pineu, e d’ente era sietat, lo vese espiar d’un costat de l’autre, far mina de partir a la galòpa, levar los dos braç en signe d’impotença, e tornar testa bassa, quo era ela, ne’n sei segur, la femna de la rua Madama. Sap pas çò que ne’n penset Bartòk, mas lo crasenament de dents de Caüsac venguet mai redde, mai bruchent si quo era possible. Lo temps de massar taula, chadiera, e de comandar una autre Pineu, Franciscò petonava aprep quela dròlla lesta coma un escuriòu, viva coma ‘na lebre, que semblava de talha a segre ‘na dralha sens se far veire, e a dispareisser aprep s’èsser bien montrada, dau genre, o,o, sei quí, trapatz me si podetz. Me veiqui bien montada coma quilhs dos tipes de meschanta umor.( de segre)
Joan Ganhaire
Les commentaires sont fermés.


text:
Jatsu Garazi
Jatsu Garazi en basco o Jaxu en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei jatsuiar.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Irisarri e Suhescun au nòrd
- Ossés au nòrd-oèst
- Aniça-Montgelós a l'èst
- Buztintze-Hiriberri au sud-èst
- Sent Joan lo Vielh au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la basa economica de la comuna, dens la cuau se produtz vin d'Irulegi. .
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
-
Glèisa de Sant Francés de Xavièr
-
-
-


text:
Épreville
Épreville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Modèl:S- fins a la Revolucion francesa, Épreville es jos la dependéncia de la abbaye de Fécamp. A Modèl:La s- se desvolòpan, dins aquel vilatge de tradicion de ramaderia bovina, las Grandas fièras e de las exposicions agricòlas[1].
Du Modèl:S- jusqu'à la Révolution française, Épreville est sous la dépendance de l'abbaye de Fécamp. Au Modèl:S- se développent, dans ce village de tradition d'élevage bovin, les Grandes foires et des expositions agricoles[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo patrimòni de las municipalitats de la seine-maritima, Flohic edicions, 1997, ISBN 2-84234-017-5
- ↑ Le patrimoine des communes de la seine-maritime, Flohic éditions, 1997, ISBN 2-84234-017-5


text:
Jean Pierre Camus
Jean Pierre Camus de Pontcarré (París, 3 de novembre de 1584 - 26 d'abril de 1652) es un òme de glèisa e un escriveire francés que publiquèt mai de 200 libres al sègle XVII.
Foguèt avesque de Belley e amic de François de Salles.
Sas òbras en pròsa son sovent de pèças moralistas qu'ensajan de tornar los protestants cap al catolicisme. En 1644, dins son recuelh de nòvas Les récits historiques ou histoires divertissantes entremeslées de plusieurs agréables rencontres & belles réparties[1], utiliza los mots Occitanie e occitain pel primièr còp en francés.


text:
Segòvia
Segòvia es una vila espanhòla, la capitala de la província de Segòvia (Castelha e Leon) al pè de la sèrra de Guadarrama. Se tròba a 87 km al nòrd de Madrid. Son nom cèlta vòl dire "ciutat victoriosa", de Sego (victoriosa) e de brig (ciutat).
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila vièlha de Segòvia constituís un ensemble artistic e arquitectural fòrça ric, que la beutat es amplificada per la majestat del site ont s'establís la vila: un promontòri en fàcia de la Sierra de Guadarrama.
La vila es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1985
Dempuèi la Roma antica demòra un aqüeducte que son estat de conservacion es remarcable.
L'Edat Mejana marquèt fòrça marquèt la vila. Los barris de la vila e l'Alcazar son de testimònis de son ròtle de plaça fòrta, alara que fòrça glèisas romanicas (San Esteban, San Millán, San Martín, la Santísima Trinidad, San Andrés, San Clemente, Santos Justo y Pastor et San Salvador) mòstran l'intensa vida esperitala dins la ciutat, dominada par la Catedrala de Santa Maria. La vila vièlha es entornejada de monastèris fòra los barris. E mai, fòrça palais e ostals dels senhors d'una granda valor arquitecturala foguèron edificats a la fin de l'Edat Mejana e al començament del sègle XVI, epòca ont Segòvia foguèt centre de l'industria de la lana del Reialme de Castelha. Sas produccions s'exportavan cap a Anglatèrra e Flandes, mercé als ligams unissent lo nòrd d'Euròpa e Espanha dempuèi los Reis Catolics e Carles Quint.
Isabèl la catolica devenguèt reina de Castelha lo 13 de decembre de 1474 a Segòvia.
Los monuments de la ciutat[modificar | modificar la font]
- L'aqüeducte roman
- Alcázar medieval
- La catedrala gotica
- Las glèisas romanicas : Sant Estève, Sant Millán, Sant Martin, la Santísima Trinidad, Sant Andrieu, Sant Clemenç, Sants Just e Pastor, La Vera Cruz e Sant Salvador...
- Lo quartièr josieu
Gastronomia[modificar | modificar la font]
- Lo "cochinillo" : pòrc
- Lo "cordero" : anhèl
- Lo formatge de feda
- Lo "ponche segoviano" : dessèrt tipic
- E tanben los dessèrts "roscos", "florones", "bollos"
- Un dels melhors vins blancs d'Espanha
Fèstas de la ciutat[modificar | modificar la font]
- Lo dimenge autorn del 5 de febrièr : Santa Águeda
- La setmana Santa : Semana Santa
- Lo 30 de junh : Sant Joan e Sant Pèire
- Lo 10 d'agost : Sant Laurenç
- Lo 25 de setembre : Virgen de la Fuencisla (la Verge de la ciutat)
- Lo 25 d'octobre : Sant Frutos (lo Sant de la ciutat)
Cònsol[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1979 :
- 1979-1983 : José Antonio Lopez Arranz, UCD
- 1983-1987 : Miguel Angel Trapero García, PSOE
- 1987-1991 : Zamarriego, Sanchez Reus, Navajo y Perteguer, UCD e CDS
- 1991-1995 : Ramón Escobar Santiago, PP
- 1995-1999 : Ramón Escobar Santiago, PP
- 1999-2003 : José Antonio Lopez Arranz, CDS e PP
- 2003-2007 : Pedro Arahuetes, PSOE
- 2007-2011 : Pedro Arahuetes, PSOE
Personalitats de Segòvia[modificar | modificar la font]
- San Frutos
- Arsenio Martínez-Campos, òme politic, militar victoriós durant la Guèrra de Cuba (1878)
- Pedro Delgado, ciclista
- Aniceto Marinas, escultor
- Esteban Vicente, pintor


text:
Enric II de Navarra
Enric II de Navarra, tanben conegut dab lo nom d'Enric de Labrit, en francés Jean d'Albret (Sangòssa, lo 18 d'abriu de 1503 - Hagetmau, lo 25 de mai de 1555), que ho rei de Navarra (mes sonque dab lo contaròtle efectiu de Baisha Navarra), comte de Foish, de Peirigòrd, de Bigòrra e de Labrit e vescomte de Bearn.
Hilh de Joan de Labrit e de Catarina de Fois, qu'eretè lo títou de rei de Navarra en 1517 de la soa defunta mair, a despieit qui no'u demorèssi pas sonque Baisha Navarra (la rèsta, arron l'invasion de 1512, que ho ocupada per Espanha qui non podèva pas acceptar la proximitat dab los Labrits, reis de Navarra e lo rei de França Francés Ièr. Durant lo regnat d'aqueste, la question d'un retorn de Hauta Navarra que ho discutida mantun còp dab Carles V (qui, deu son costat, esperava recrubar Borgonha, la tèrra deus sons ajòus) mes shens cap resulta. L'armada francesa que trauquè los Pirenèus en 1521 entà tornar préner Hauta Navarra mes fin finala los espanhòus que l'acacèn e qu'entrèn quitament en Bearn.
Enric de Labrit que ho hèit presoèr a la batalha de Pavia mes, totun, que las se virè entà escapà's. Lo 24 de genèr de 1527[1] qu'esposè a Margarida d'Engoleime, la veuda de Charles, duc d'Alençon e la sòr de Francés Ièr. Que vadó atau Margarida de Navarra, la famosa escrivana francesa autora de l'Eptameron qui la soa narracion e s'escad a Sarrança. En hemna de letras qui èra, Margarida qu'atirè a la cort de Pau mantuns umanistas en bèth preparar l'arribada de la Refòrma en Bearn.
Deu maridatge de Margarida de Navarra e d'Enric de Labrit que neishó la futura reina Joana III de Labrit, la mair deu Noste Enric.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Hercule Géraud. Lettres de Marguerite d'Angoulème, soeur de François 1er, reine de Navarre, par F. Gérin. L'Heptaméron, ou histoire des amants fortunés, nouvelles de la reine Marguerite de Navarre, par Claude Grujet et le bibliophile Jacob., Bibliothèque de l'école des chartes, 1842, vol. 3, n° 1, pp. 510-515. http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1842_num_3_1_451683 Consurtat lo 28 de deceme de 2010.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Ostal de Labrit
- Rei de Navarra
- Comte d'Armanhac
- Comte de Fezensac
- Personalitat francesa del sègle XVI
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Naissença en 1503
- Decès en 1555
- Istòria dels Pirenèus Atlantics
- Sobeiran de Bearn
- Personalitat bearnesa


text:
Laguian e Masons
Laguian e Masons[1][2][3][4] (Laguian-Mazous en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Mois invalide (en agost)M : estrosseja ferroviaire (parca n° 110). Aquel accident #tocar un tren de pelegrins #que se retien a Pesadas e #far 31 mòrts e un centenat de ferits.
- Mois invalide (de març)M : fusillade #homicida estacion n° 106 de la n 21.
- Mois invalide (août)M : catastrophe ferroviaire (gare n° 110). Cet accident toucha un train de pèlerins qui se rendaient à Lourdes et fit 31 morts et une centaine de blessés.
- Mois invalide (mars)M : fusillade meurtrière gare n° 106 de la n 21.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Laguian e Masons
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
786
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 786 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Dubertura a Constantinòple dau concili cargat d'abolir l'iconoclasme e preparat dempuei 784 per Taraise e Irèna. Pasmens, una esmoguda menada per d'iconoclastas leis obliguèt rapidament de suspendre lei trabalhs e de desplaçar lo concili a Nicèa.
Còntra leis Arabis, victòria importanta de l'armada bizantina que conquistèt e pilhèt totalament la fortalesa de Hadath en Cilícia qu'èra venguda una basa fòrça importanta per leis Abbassidas.
Wessex[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Cynewulf (757-786) dins lo corrent d'una emboscada organizada per Cyneheard, fraire de l'ancian rèi Sigeberht de Wessex (756-757). Sostengut per Offa de Mèrcia (757-796), Beorhtric de Wessex (786-802) li succediguèt. Foguèt obligat d'acceptar lo desvolopament de l'influéncia de Mèrcia dins leis afaires intèrnes de Wessex (→ 787).
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Insureccion dei partisans deis Alides dins la region de Medina que foguèt rapidament reprimida d'un biais saunos. Pasmens, la question principala de la politica dau califa Al-Hadi foguèt aquela de succession. Assaièt d'obtenir la renonciacion a sei drechs de son fraire e eiretier legitim Harun ar-Rachid que refusèt e foguèt estremat fins a la mòrt suspresa d'Al-Hadi. Harun ar-Rachid li succediguèt sensa dificultat vertadiera car son nebòt, rivau principau per lo Califat, acceptèt de reconeisser oficialament lo poder de son oncle.
En Anatolia, desfacha còntra lei Bizantins que pilhèron la fortalesa estrategica de Hadath.


text:
Batalha deis illas Falkland
La batalha deis illas Falkland se debanèt lo 8 de decembre de 1914 entre d'esquadras anglesa e alemanda durant la Premiera Guèrra Mondiala. Foguèt una victòria per leis Anglés qu'aquistèron lo mestritge dei mars per lo rèsta de la guèrra.
Après sa victòria navala de Coronel, la flòta alemanda dau còntra-amirau Maximilian von Spee estacionèt un mes dins lo pòrt chilian de Valparaiso. Recebèt l'òrdre de tornar en Alemanha maugrat lo blocatge anglés. Decidiguèt de bombardar la basa britanica de Port Stanley dins leis illas Malvinas (Falkland en anglés) avans de lampar vèrs lo nòrd. Pasmens, enterin que leis Alemands èran a Valparaiso, lei Britanics mandèron dos crosaires de batalha modèrnes dins lo sud de l'ocean Atlantic. Aquelei naviris avián de canons de 305 mm contra 210 mm per leis Alemands e una velocitat pus granda. Rejonhèron un grop anglés ja important.
Lo 8 de decembre de matin, von Spee mandèt dos crosaires per atacar l'estacion de ràdio e lo depaus de carbon de Port Stanley. Lei Britanics lei remarquèron e respotèron ambé precision. Leis Alemands decidiguèron de s'enfugir pendent que lei bastiments anglés dau còntra-amirau Doveton Sturdee quitavan lo pòrt entre 9 h 45 e 10 h. Von Spee decidiguèt de laissar sei dos crosaires cuirassats liurar batalha per alentir l'esquadra anglesa. Pasmens, lei naviris alemands foguèron rapidament desfachs e aprefondats. De mai, una partida de l'esquadra britanica poguèt donar caça ai vaissèus en fugida e dos foguèron destruchs avans la fin dau jorn.