text:
1872
Aquesta pagina concernís l'an 1872 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Annada dominada per la question dau regime d'adoptar. D'efècte, en despiech de la majoritat reialista, lei dos partits favorables a la monarquia poguèron pas se reünir sus un candidat comun. Ansin, a la fin de l'annada, en fàcia d'aquelei dificultats, una partida deis orleanistas acomencèron d'acceptar l'idèa d'una republica conservatritz.
D'autra part, consequéncia de la Comuna de París, promulgacion de la lei Dufaure, qui condemna penalament las organizacions en pretenent la cauma, a l'abolicion de la proprietat privada, de la familha o de la religion (17 de març)[1].
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Mòrt de Benito Juárez. Sebastián Lerdo de Tejada li succediguèt acomençant un programa de modernizacion (bastida dau premier camin de fèrre entre Veracruz e Mexico).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - Ivar Lykke, primièr ministre de Norvègia (m. 1949)
- 7 de març - Piet Mondrian, pintor neerlandés (m. 1944)
- 9 d'abril - Léon Blum, òme politic francés, primièr ministre en doas ocasions (m. 1950)
- 18 de mai - Bertrand Russell, matematician e filosòf britanic (m. 1970)
- 19 de junh - Juho Vennola, primièr ministre de Finlàndia (m. 1938)
- 4 de julhet - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (m. 1933)
- 12 de julhet - Emil Hácha, president de Checoslovaquia (m. 1945)
- 16 de julhet - Roald Amundsen, explorador norvegian de las regions polaras (m. 1928)
- 20 de julhet - Deodat de Severac, compositor occitan (m. 1921)
- 3 d'agost - Rei Haakon VII de Norvègia (m. 1957)
- 13 d'agost - Richard Willstätter, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1942)
- 10 d'octobre - Fernand Masson, poèta gascon (m. 1948)
- 12 d'octobre - Ralph Vaughan Williams, compositor britanic (m. 1958)
- 26 de decembre - Ralph Norman Angell, òme politic e jornalista britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1967)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de març - Giuseppe Mazzini, revolucionari e patriòta italian (n. 1805)
- 2 d'abril - Samuel Morse, inventor american (n. 1791)
- 18 de julhet - Benito Juárez, president de Mexic (n. 1806)
- 18 de setembre - Rei Carles XV de Suècia (n. 1826)
- 23 d'octobre - Teofil Gautièr, escrivan gascon de lenga francesa (n. 1811)
- 28 de novembre - Mary Fairfax Somerville, escrivana e fisiciana anglesa (n. 1780)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Chronologie », Manière de voir (103), février-mars 2009, p. 17


c: text/html

text:
Guèrra Sinoindiana
La Guèrra Sinoindiana se debanèt dau 20 d'octòbre au 21 de novembre de 1962 entre China e Índia. Lo conflicte foguèt causat per de diferents frontaliers a prepaus de la linha traçada per lei Britanics durant lo periòde coloniau. S'acabèt per un succès chinés e per la conquista dau nòrd de Cachemire.
La guèrra foguèt provocada per China, dirigida per Mao Zedong, le 20 d'octobre de 1962 que voliá modificar en sa favor la frontièra eiretada de la linha McMahon.
Susprenguèt lo govèrn indian, dirigit per Jawaharlal Nehru, qu'aviá, dins los ans 1950, temptat de se sarrar de la Republica populara de China
Las flacas garnisons de las fòrças armadas indianas al long dels 2 500 km de la frontièra que l'altitud despassa de còps que i a los 5 000 mètres èran pas preparadas per respondre a aquesta agression e se retirèron lèu lèu, 80 % dels soldats que defendián los pòstes avançats foguèron tuats o faits presonièrs[1].
L'armada chinesa ocupèt los territòris de l'Aksai Chin en Cachemire e del futur Estat indian de l'Arunachal Pradesh, dins l'Assam, de zonas fòrça montanhosas revendicadas per China. Lo cessatz-lo-fuòc foguèt declarat lo 20 de novembre de 1962, e mai que l'armada chinesa aja los mejans de contunhar son avança. L'armada chinesa se retirèt dels territòris ocupats, levat de l'Aksai Chin, que foguèt unilateralament anexat e qu'es sempre uèi revendicat per Índia, mentre que l'Arunachal Pradesh es revendicat per China.
Aqueste conflicte renforcèt las tensions a la frontièra sinoindiena e causèt la perda d'aperaquí 3 000 indians e de 900 chineses, mai que mai militars[2] .
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Claude Arpi, « La guerre de 1962 : la position de la France entrevue De Gaulle-Nehru de septembre 1962 » sur http://www.jaia-bharati.org/, mars 2005, La Revue d'Auroville. Consultat lo 14 de març de 2010
- ↑ (en) This tallies

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Écretteville-sur-Mer
Écretteville-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La pellicula Devil story i a #èsser virat l'an 1986[1].
Le film Devil story y a été tourné en 1986[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ detla-pellicula-d-epouvante-devil-story-a-ecretteville.fr.html Rodatge de la pellicula d'espanta Devil story a Ecretteville sul luòc del INA
- ↑ Tournage du film d'épouvante Devil story à Ecretteville sur le site de l'INA


text:
Kata
Kata (型, 形 significa: "la forma") es un mot japonés que s'utiliza dins qualques arts marcialas. Dins lo karate, aqueste mot descriu una simulacion detalhada de combat - la succession de movements - qu'es practicada individualament o en còla. Abans de l'executar, lo practicant deu ensajar la practica de la tecnica fondamentala - kihon.
Aquesta simulacion representa una succession de movements, l'ataca e la defensa en un combat imaginari. Cada ataca deu èsser realizada coma si i aviá un adversari davant lo karateka, per l'aténher, e cada defensa deu èsser realizada coma si l'adversari atacava dins una situacion vertadièra de perilh. Cada movement ten una interpretacion. Lo karateka deu respectar lo seu temps e la seuna aplicacion.
L'objectiu del kata es d'ajudar al devolopament de las qualitats e las abiletats psicologicas e fisicas que fan mestièr pel combat vertadièr.


text:
John Fitzgerald Kennedy
John Fitzgerald Kennedy, tanben conegut coma John F. Kennedy o JFK (Brookline, Massachusetts, 29 de mai de 1917 - Dallas, 22 de novembre de 1963) foguèt un politician american democrata que venguèt 35en President dels Estats Units. Foguèt president de 1961 fins a son assassinat lo 22 de novembre de 1963 a Dallas.
- Personalitat politica irlandoamericana
- Personalitat politica de Massachusetts
- Membre de la Cambra dels Representants dels Estats Units
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Democrata
- Laureat del Prèmi Pulitzer
- Ancian escolan d'Harvard
- Mòrt filmada
- Assassinat de John F. Kennedy
- Decès en 1963
- Familha Kennedy
- John Fitzgerald Kennedy
- Personalitat politica assassinada
- Naissença en 1917
- Personalitat politica americana
- President dels Estats Units d'America
- Personas associadas a la London School of Economics


text:
Saint-Léger-sur-Vouzance
Saint-Léger-sur-Vouzance es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en los Bassas Caminas del Bourbonnais, a l'èst del departament de l'Aliar.
La commune se situe dans les Basses Marches du Bourbonnais, à l'est du département de l'Allier.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del temps que se sonava Sant-Leugièr-de detlos-Bruyères, la municipalitat #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Los Bruyères[1].
Es en 1899 que lo sieu nom actual i aguèt escuelhut.
Alors qu'elle s'appelait Saint-Léger-des-Bruyères, la commune porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Les Bruyères[1].
C'est en 1899 que son nom actuel fut choisi.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 28 de junh de 2012.


text:
America del Nòrd
L’America del Nòrd (var. America dau Nòrd, America deu Nòrd) es una partida del continent american o, segon certans geografs, un continent a despart, entre l’ocean Atlantic a l’oèst, l’ocean Pacific a l’èst, l’ocean Artic al nòrd e l’America del Sud al sud.
Somari
Division geopolitica[modificar | modificar la font]
L’America del Nòrd compta los païses seguents :
- al nòrd-èst del continent, l’illa de Groenlàndia, la segonda illa del monde en importància après Austràlia. Politicament, es un territòri autonòm del reialme de Danemarc ;
- Canadà qu’i apertenon las grandas illas situadas al larg de sas còstas :
- l’illa de Vancouver e las illas de la Reina Carlòta a l’oèst,
- l’Illa del Prince Edoard, Tèrra Nòva e l’illa del Cap Breton a l’est,
- l’archipèla arctic canadian amb l’illa d'Ellesmere, l’illa de Baffin, e l’illa Victoria al nòrd ;
- al larg de las còstas de Canadà, l’archipèla de Sant Pèire e Miquelon, territòri restacat a França ;
- los Estats Units, amb las illas Aleutianas e Alaska ;
- las Bermudas, territòri autonòm del Reialme Unit ;
- Mexic
Populacion[modificar | modificar la font]
Eretatge de las diferentas èrsas d’imigracion de son istòria, l’America del Nòrd presenta dos grops etnoculturals plan diferenciats.
Lo primièr al nòrd, es l’ensemble anglosaxon, compausat de Canadà e dels Estats Units. Los amerindians i son totjorn presents, mas dins una proporcion menèla. La majoritat de la populacion i es d'origina europèa (sens desbrembar los apòrts de l'immigracion recenta, los afroamericans e los ispanics). La lenga mai utilizada es l’anglés amb una fòrta minoritat francesa en Canadà.
Lo segond al sud, ont la majoritat de la populacion i es mestissa (espanhòls e amerindians), la part dels amerindians i es fòrça mai granda en Mexic (6,7% de la populacion). Ça que la emplegan las lengas europèas (mai que mai l’espanhòl), lo tot mestissat amb las culturas amerindianas e africanas tanben.
Istòria[modificar | modificar la font]
Istòria precolombiana[modificar | modificar la font]
Exploracion europèa[modificar | modificar la font]
Segon los darrièrs desvolopaments de la recerca istorica, les primièrs europèus qu’acostèron en America del Nòrd foguèron los Vikings (amb lo famós Eric lo Roge) en l’an 1000: escandinaus venguts de Groenlàndia que temptèron una colonizacion de Tèrra Nòva (vestigis arqueologics de l’Anse-aux-Meadows).
Colonizacion europèa[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Relèu[modificar | modificar la font]
La region se compausa d'ensembles diferenciats que se succedísson d’èst en oèst. La part orientala es dominada per de planas costièras estrechas al nòrd (Canadà e Nòva Anglatèrra e pus largas al sud (Florida). Darrièr aquestes espacis planièrs se troban de cadenas montanhosas pauc nautas, ancianas e erodadas : los Apalaches mens de 2000 m de naut. Lo calm de las Laurentidas constituís l'essencial de la peninsula de Labrador. Anant cap a l’oèst, se trapan d'espacis relativament planièrs e pauc nauts, escampilhats de lacs (lac de l’Orsa, grand lac dels Esclaus, lac Winnipeg et los Grands Lacs). Mai al sud, la val de Mississipí constituís l’esquina del centre de l’America del Nòrd. Puèi, la region de las Grandes Planas e lo piemont de las Rocosas se succedisson amb d'altituds de mai e mai nautas. L’oèst de l’America del Nòrd es una succession de cadenas mai o mens parallèlas que constituisson un arrestador a la circulacion. Aqueste ensemble montanhós, pus larg als Estats Units qu'en Canadà, es entrecopat per replanats e combas. Los darrièrs espacis abans l’ocean Pacific se caracterizan per una granda activitat volcanica e sismica : es una part importanta de la cencha de fuòc del Pacific.


text:
Saint-Valery-en-Caux
Saint-Valery-en-Caux es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat sul littoral del país de Caux, a aperaquí 60 km al nòrd de Roan, Sant-Valery-en-Caux es çò cap de-luòc d'un costat del arrondiment de Dièpa. Sant-Valery-en-Caux se tròba Modèl:A unitat de Dièpa e de Fécamp e a una desena de quilomètres de la centrala nucleara de Paluel #que se situa mai justament al luòc-dich Conteville.
Situé sur le littoral du pays de Caux, à environ 60 km au nord de Rouen, Saint-Valery-en-Caux est le chef-lieu d'un canton de l'arrondissement de Dieppe. Saint-Valery-en-Caux se trouve à 30 km de Dieppe et de Fécamp et à une dizaine de kilomètres de la centrale nucléaire de Paluel qui se situe plus précisément au lieu-dit Conteville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sant-Valery-en-Caux apareis per las primièras fes en un document en datant de 990, segon la charte que # [[Richard Ier de Normandie|Richard Sègle I]], Pòrti de Normandie, octroie una part de los sieus bens personals al abbaye de Fécamp. Aquela charte es uèi desapareguda, mas una còpia de la Modèl:S- es a l'ora d'ara conservada a la bibliotèca municipala de Roan. Aquela cita confirma l'existéncia de la vila a la fin de la Modèl:S-, mas lo mistèri demòra sus l' epòca #que lududes i li aguèt a el donat aquel nom. La legenda de la creacion de la vila dicha #que i auriá #èsser fondada a Modèl:La s- quand la évangélisation de las campanhas se desvolòpa jos la impulsió dels reis Francs. Aital, Walaric[1] Fondator del monastèri de Leuconaüs (Sant-Valery-sus-Soma), i aguèt trucat « la apôtre de las falaises » en portant la bona paraula sus tot lo littoral. Segon la meteissa legenda i auriá fondat un prieuré al fons de la vallée de Néville, ailà meteissa ont serà mai tard bastida la glèisa de Sant-Valery-en-Caux. La populacion de las alentours se #fixar a l'entorn d'aquel prieuré amb la fin de seguir la practica del culte, en donant aital naissença dins la vila.
Le nom de Saint-Valery-en-Caux apparaît pour la première fois dans un document datant de 990, selon la charte dans laquelle [[Richard Ier de Normandie|Richard Sègle I]], Duc de Normandie, octroie une partie de ses biens personnels à l’abbaye de Fécamp. Cette charte est aujourd’hui disparue, mais une copie du Modèl:S- est actuellement conservée à la bibliothèque municipale de Rouen. Cette citation confirme l’existence de la ville à la fin du Modèl:S-, mais le mystère demeure sur l’époque à laquelle lui fut donné ce nom. La légende de la création de la ville dit qu’elle aurait été fondée au Modèl:S- lorsque l’évangélisation des campagnes se développe sous l’impulsion des rois Francs. Ainsi, Walaric[2] fondateur du monastère de Leuconaüs (Saint-Valery-sur-Somme), fut appelé « l’apôtre des falaises » en portant la bonne parole sur tout le littoral. Selon la même légende il aurait fondé un prieuré au fond de la vallée de Néville, là même où sera plus tard construite l’église de Saint-Valery-en-Caux. La population des alentours se fixa autour de ce prieuré afin de suivre la pratique du culte, donnant ainsi naissance à la ville.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'ont Valery amb -e- [ø] e pas -é- [e], perque aquel nom es sens informe étymologique amb Valérie. En francés [a] latin o germanique a donat una e "muda" [ø].
- ↑ D'où Valery avec -e- [ø] et non -é- [e], car ce nom est sans rapport étymologique avec Valérie. En français [a] latin ou germanique a donné un e "muet" [ø].


text:
138
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 138 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Adrian lo 10 de julhet. Antonin lo Piós i succediguèt.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de julhet - Adrian emperaire roman.


text:
Pernamboc
Lo pernamboc (Caesalpinia echinata Lam.) qu'ei un arbo brasilenc de la familha de las fabaceas e de la soa familha de las Caesalpinioideae utilizat per la confeccion deus arquets deus instruments de còrdas hregadas. Qu'ei tanben utilizat com tinta per'mor la soa color arroia.
Qu'ei originari de las seuvas deus estat brasilencs de Bahia, Espírito Santo, Pernambuco e Rio de Janeiro. La diminucion de la soa populacion devuda a la soa espletacion e a la mermada deu son abitat qu'a produsida a reaccion deu mitan deu arquetièrs entà lutar per la soa conservacion.


text:
La vida criminala d'Archibald de la Cruz
La vida criminala d'Archibald de la Cruz es un filme de Luis Buñuel e Eduardo Ugarte presentat en 1955 a Mexico. Es una mena d'adaptacion d'un libre de Rodolfo Usigli.
L'istòria[modificar | modificar la font]
Lo protagonista es Archibaldo de la Cruz. Las mòrts de maitas femnas a l'entorn d'el li fan créser qu'es un assassin pr'amor cada còp que desira la mòrt d'una persona, aquela morís.
Los personatges / distribucion[modificar | modificar la font]
- Ernesto Alonso : Archibald de la Cruz
- Miroslava Stern : Lavinia
- Rita Macedo : Patricia Terrazas
- Ariadna Welter : Carlota Cervantes
- Eva Calvo : la maire d'Archibald
- Enrique Díaz : lo paire d'Archibald
- Carlos Riquelme : lo comissari
- Chabela Durán : Sòrre Trinidad


text:
Categoria:Climatologia
La climatologia es una branca de la geografia fisica que se consacra a l'estudi dels climas, es a dire la succession de las condicions meteorologicas sus de periòdes longs dins lo temps.
La sciéncia que seguís l'evolucion dels climas a travèrs los temps geologics s'apèla la paleoclimatologia.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 4 soscategorias, sus un total de 4.
A
- Atmosfèra (1 C, 7 P)
C
- Cambiament climatic (2 C, 6 P)
- Clima per tipe (1 C)
G
- Glaciologia (1 C, 8 P)
Articles dins la categoria « Climatologia »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Mongolia
Mongolia (en mongòl Mongol Uls) es un país d'Asia, pàtria del pòble mongòl e de la lenga mongòla, que dona son nom a un estat del meteis nom. A pas cap de frontièra maritima. Confronta China al sud e Russia al nòrd.
Sa capitala es Ulaan Baatar (que sa populacion èra estimada a 942 705 abitants en 2005).
Lo gentilici es mongòl -a.
La Mongolia istorica e culturala es plan mai granda que l'estat actual de Mongolia (compren per exemple la província de la Mongolia Interiora en China).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Mongolia


text:
Turcomans dau Moton Blanc
Lei Turcomans dau Moton Blanc fuguèron una federacion tribala qu'existiguèt de 1378 a 1508. Se formèt en Anatolia après la disparicion de l'Ilkhanat en 1336. En 1402, Tamburlan li donèt la region de Diyarbakır dins lo sud-èst anatolian. En 1467, lo Moton Blanc capitèt de destrurre la federacion rivala dei Turcomans dau Moton Negre e ocupèt la Mesopotamia Auta. Puei, en 1469, ocupèron Bagdad e s'avancèron vèrs Korasan. Fuguèron vencuts entre 1502 e 1508 per lei Safavidas.


text:
Meharin
Meharin (Mehaine en basco, Méharin en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Miei[modificar | modificar la font]
L'arriu de Lihurri e lo son afluent l'arrivet d'Argaxuriko que passan per la vila.
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Oreguer au nòrd
- Amoròs-Sucòs au nòrd-oèst
- Sent Martin d'Arberoa a l'oèst
- Veiria au s-èst
- Armendaritze au sud-oèst
- Landibarre au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Palais Belzuntze


text:
642
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 642 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Batalha de Nehavend que marquèt la destruccion de la darriera armada sassanida importanta. Leis Arabis poguèron començar la conquista sistematica dau plan iranian. Yazdgart III se retirèt dins la region de Merv per assaiar d'organizar una armada novèla.


text:
Lanwezoù
Lanwezoù en breton ( Saint-Benoît-des-Ondes en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Sant-Benoît-de detlas-Ondas cobrís 292 ectaras en près de mar a una altitud mièja de dos mètres a lo-dessus del nivèl de la mar.
Sant-Benoît es issu de pòbles de pescadors #que se #installar, al fur e a mesura que la tèrra ganhava sus la mar, sus iles formadas de bancs de sables coquilliers isolats a marée anautita fins a aquel #qu'a Modèl:La s- çò pòrti de Bretanha Alain #far bastir un disi #que protegissiá lo vilatge de las ondadas, aital coma los sieus vesins nascuts en las meteissas condicions, Hirel e Vildé-la-Marina. Es lo disi totjorn actual, en efièch moult fes remaniée : la « disi de la Duchesse-Anne ». Lo vilatge demorava environat de marais #que lo assèchement pas #èsser complet #qu'a Modèl:La s-, d'importants trabalhs de drainage a las XVIIIen e XIXen de sègles #estendre la zòna cultivable sustot per polders sus la baia.
Fins al començament de la Modèl:S-, la populacion #viure d'una barreja entre los recorses de l'agricultura, facilitada per un sòl de alluvions marinas ricas e facilas a trabalhar, e lo trabalh de la mar (se'n tròba traça de pêcheries dempuèi 1181). Longtemps l'agricultura #èsser principalament vivrière mas los pomers a cidre son ancians en lo païsatge e an pas desaparegut qu'en la segonda mitat de la Modèl:S- quand la Bretanha #cedir al mythe de l'agricultura industriala e que los camps de céréales en païsatges victimas del remembrement #environar Sant-Benoît, las tèrras agricòlas son de mai destruidas per la ponduda en bastiment de lotissements pavillonnaires.
A partir de l'epòca modèrna, coma totes los Bretons de la còsta, los abitants servissián en la marina de comèrci e de guèrra. Lo persec demorava totun una dels recorses principals e abans la Granda guèrra es 40 % dels òmes de la municipalitat #que partissián cada an suls bancs de Tèrra-Nòva.
En los ans 1970, la vila #cercar aprofechar del desvolopament del torisme a Bretanha e de la proximitat de Sant-Malo per diversifier las siás activitats. Se çò ostréiculture e la mytiliculture demòren d'activitats importantas, tres terrens d'acampada son d'ara endavant installats en près de mar.
La commune de Saint-Benoît-des-Ondes couvre 292 hectares en bord de mer à une altitude moyenne de deux mètres au-dessus du niveau de la mer.
Saint-Benoît est issu de villages de pêcheurs qui s'installèrent, au fur et à mesure que la terre gagnait sur la mer, sur des iles formées par des bancs de sables coquilliers isolés à marée haute jusqu'à ce qu'au Modèl:S- le duc de Bretagne Alain fit construire une digue qui protégeait le village des flots, ainsi que ses voisins nés dans les mêmes conditions, Hirel et Vildé-la-Marine. C'est toujours la digue actuelle, certes moult fois remaniée : la « digue de la Duchesse-Anne ». Le village restait entouré de marais dont l'assèchement ne fut complet qu'au Modèl:S-, d'importants travaux de drainage aux XVIIIen et XIXen siècles étendirent la zone cultivable notamment par des polders sur la baie.
Jusqu'au début du Modèl:S-, la population vécut d'un mélange entre les ressources de l'agriculture, facilitée par un sol d'alluvions marines riche et facile à travailler, et le travail de la mer (on trouve trace de pêcheries dès 1181). Longtemps l'agriculture fut principalement vivrière mais les pommiers à cidre sont anciens dans le paysage et n'ont disparu que dans la seconde moitié du Modèl:S- quand la Bretagne céda au mythe de l'agriculture industrielle et que les champs de céréales dans des paysages victimes du remembrement entourèrent Saint-Benoît, les terres agricoles sont de plus détruites par la mise en construction de lotissements pavillonnaires.
À partir de l'époque moderne, comme tous les Bretons de la côte, les habitants servaient dans la marine de commerce et de guerre. La pêche restait néanmoins une des ressources principales et avant la Grande guerre c'est 40 % des hommes de la commune qui partaient chaque année sur les bancs de Terre-Neuve.
Dans les années 1970, la ville chercha à profiter du développement du tourisme en Bretagne et de la proximité de Saint-Malo pour diversifier ses activités. Si l'ostréiculture et la mytiliculture restent des activités importantes, trois terrains de campement sont désormais installés en bord de mer.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat ven de l'installacion sus aquela tèrra d'un prieuré bénédictin en dependent del abbaye del Mont Sant-Michel, lo monastèri de Sant-Benoît-de detlo-Blanc-Essay.
Lo pòble de pescador de las originas i aguèt erigit en parròquia a Modèl:La s- jol nom de Sant Benoît de la Marina abans de venir a Modèl:La s- Santa Benoît de las Ondas.
Los dos faches marquants de l'istòria de la municipalitat son l'aucupacion de la parròquia pels Angleses en lo moment de lo sieu atac contra Sant Malo lo 7 de junh 1758 e lo bastiment pels Alemands pendent la Segonda Guèrra mondiala d'un fossé anti-carris de Châteauneuf a Sant-Benoît-de detlas-Ondas destinadas a isolar Sant-Malo, après la guèrra aquela labor a #èsser reconverti en "biez" mas rèsta coneguda jol nom de "canal dels Alemands".
Le nom de la commune vient de l'installation sur cette terre d'un prieuré bénédictin dépendant de l'abbaye du Mont Saint-Michel, le monastère de Saint-Benoît-du-Blanc-Essay.
Le village de pêcheur des origines fut érigé en paroisse au Modèl:S- sous le nom de Saint Benoît de la Marine avant de devenir au Modèl:S- Saint Benoît des Ondes.
Les deux faits marquants de l'histoire de la commune sont l'occupation de la paroisse par les Anglais lors de leur attaque contre Saint Malo le 7 juin 1758 et la construction par les Allemands pendant la Seconde Guerre mondiale d'un fossé anti-chars de Châteauneuf à Saint-Benoît-des-Ondes destiné à isoler Saint-Malo, après la guerre cet ouvrage a été reconverti en "biez" mais reste connu sous le nom de "canal des Allemands".


text:
Tunèl
Un tunèl es una òbra sosterranha de caractèr linear, que son objècte es la comunicacion entre dos punts, per realizar lo transpòrt de personas, materials e mai. Normalament es artificial.
Un tunèl pòt servir als pedons o ciclistas, mas subretot servís per far passar la circulacion, de las automobilas, dels trens o per un canal. De còps que i a son d'aqüeductes, construits pel transpòrt de l'aiga (per la consomacion, pel porgiment idroelectric o per l'assaniment). Tanben i a de tunèls per los servicis de telecomunicacions. Existisson de tunèls pel passatge d'unas espècias animalas. Pòt tanben connectar de zònas en conflicte o aver un caractèr estrategic, servissent entre autres de refugi. Dins las grandas vilas lo transpòrt se realiza per mejan d'un malhum de tunèls ont circula lo mètro.
Somari
Estudis geotecnics[modificar | modificar la font]
Es essencial que tot projècte de tunèl comence amb un estudi sus las condicions del terren. Los resultats de l'estudi permetràn de saber quins son los espleches e metòdes d'excavament e de sostenement per lo realizar, e atal permetràn de reduire los risques d'encontrar de condicions imprevistas. Los primièrs estudis son los alinhaments orizontals e verticals optimizats per profeitar de las melhoras condicions del terren.
De còps que i a, los estudis convencionals donan pas sufisentament d'informacion, per exemple quand existisson de grands jaces de ròcs, o discontunhas coma falhas o sisas de terren pus mòl coma argilas o limons. Per abordar aqueles problèmas se pòt construir una tudèla pilòta, o un desviament que demòra parallèl al principal. Aquela tudèla se fa d'un tal biais qu'es mai facil a sostenir quand arriban de condicions imprevistas e se poirà incorporar dins lo tunèl final. Alternativament tanben se pòt realizar de pichons poses orizontals davant lo tunèl per conéisser las condicions de l'excavament.
Construccion[modificar | modificar la font]
Los tunèls se bastisson en excavant lo terren, manualament o amb de maquinas. Los sistèmas abituals d'excavament sosterranh son mecanics, per explosions e manual:
Trencada cobèrta[modificar | modificar la font]
La construccion d'una trencada cobèrta es pro simpla e se pòt aplicar als tunèls pauc prigonds. Un valat es excavat puèi cobèrt. Pòt èsser necessari d'utilizar de procèssus permetent d'assegurar l'estabilitat de las ribas de l'excavament pendent los trabalhs : clavatge de las parets, o parets provisòrias.
Los tunèls pauc prigonds son sovent de trencadas cobèrtas, alara que los tunèls prigonds son excavats, sovent amb çò que se nomena una tuneladoira. Per las prigondors intermediàrias, ambedós metòdes se pòdon utilizar.
Es aquel metòde de construccion descrich per Diodòr de Sicília per realizar lo tunèl de Babilònia: la reina Semiramis destornèt lo cors d'Eufrates e realizèt lo tunèl dins son lièch amb de parets en bricas cobèrtas d'asfalte, puèi, un còp lo tunèl acabat, Eufrates tornèt èsser restablit dins son lièch natural.
Tuneladoira[modificar | modificar la font]
Las maquinas tuneladoiras e los sistèmas associats per recular e avançar fan que la progression de l'excavament es pus automatizada. Existís una granda varietat de tuneladoiras en foncion de las condicions de mesa en òbra, dempuèi de ròca densa fins al sòl desintegrat e saturat d'aiga. Qualques tipes de tuneladoiras son d'escuts, de taupas, dobles escuts... Las pus grandas tuneladoiras jamai construchas son aquelas utilizadas dins lo "Tunnel Groeene Hart" en Olanda amb un diamètre de 14,87 mètres[1] o las maquinas utilizadas per l'Autopista de Madrid M-30 que mesura 15 mètres de diamètre[2], e pels tunèls Chong Ming en Shanghai, China. Lo recòrd es aquela utilizada per excavar los tunèls de Basa de San Gotard en Soïssa de 19 mètres.
Novèl metòde austriac[modificar | modificar la font]
Lo nòu metòde austriac se desvolopèt dins los ans 1960. L'excavament se realiza en doas fasas, en primièr se realiza l'excavament superior e aprèp se retira lo terren que demòra en dejós e al costat del tunèl. Lo metòde se basa en l'utilizacion de la tension geologica del massís rocós a l'entorn per que lo tunèl s'estabilize d'esperel per mejan de l'efèit d'arc. Per capitar se basa sus las mesuras geotecnicas per traçar una seccion optimala. L'excavament es sul còp aparat amb una sisa prima de beton projectat. Aquela crèa un anèl de descarga natural que minimiza la deformacion de la ròca.
Mercé a un contraròtle exclusiu, lo metòde es fòrça flexible, quitament en condicions geomecanicas imprevistas de la consisténcia de la ròca pendent lo trabalh d'excavament.
Fonçatge[3] o Buta tudèla[modificar | modificar la font]
En anglés nomenat Pipe jacking. Aquel metòde consistís a empusar la tudèla per mejan de crics idraulics dins lo terren. S'utiliza quand existisson d'estructuras en dessús que se vòl pas damatjar coma vias de tren o carrièras.
Tecnologia sens trencada[modificar | modificar la font]
Las tecnologicas sens trencada (de l'anglés Trenchless technology) se basan sus una seria de metòdes que permeton l'installacion o reparacion de tudèlas de pichon diamètre (mens de 3 mètres) sens excavament d'una trencada. L'objectiu principal desaveni es lo còst elevat d'aquela tecnologia.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Pòt servir per:
- La comunicacion dels nivèls d'extraccion dins l'expleitacion de las minas sosterranhas.
- L'extraccion del material de la mina seguissent una sisa, filon o vena mineralizada.
- Lo transit de petons o ciclistas, dels veïculs de motor, pels trafec ferroviari, en particular, fòrça sistèmas de transpòrt metropolitan, foguèron bastits pels malhums de tunèls ferroviaris.
- Unir de bacins idrografics vesins, per transportar d'aiga (per la consumacion, per las centralas idroelectricas o coma assaniment), mejans de canals idroloics, o per traversar d'elevacions topograficas importantas.
- Conduire d'autres servicis coma cables de comunicacions, tudèlas, etc.
- Far mai aisit lo transpòrt de materials o produits.
Causida entre tunèl e pont[modificar | modificar la font]
Per conduire aiga, un tunèl es normalament pus car qu'un pont. D'imperatius de navigacion pòdon limitar la construccion de ponts que lo pilars poirián copar los canals de navigacion necessitant atal un tunèl. Los ponts sovent demandan l'ocupacion d'una granda superficia, fòrça pus granda qu'aquela utilizada pels tunèls. Dins las vilas ont lo prètz del sòl es elevat coma Manhattan o Hong Kong aquò es lo factor principal en favor del tunèl. Boston procediguèt al remplaçament de son malhum de rotas en superficia per un sistèma de tunèls per aumentar la capacitat del trafec, l'oscultar, aumentar lo terren util e melhorar la mobilitat e l'estetica de la vila en respècte de son front maritim. En 1934 lo tunèl de Queensway Road jol riu Mersey a Liverpool foguèt causit a la plaça d'un pont massís per diferentas rasons, coma rasons estrategicas perque un avion poiriá destruire lo pont en temps de guèrra. E mai lo mantenement d'un pont tan grand seriá estat pus costós qu'aquel d'un tunèl. D'autras rasons pòdon èsser de dificultats tecnicas coma de prendre en compte las mareias, las condicions meteorologicas extrèmas o la navigacion pendent la construccion, de rasons esteticas (preservar lo païsatge existissent) o paur dels possibles problèmas coma accidents o fuòc. Pòt encara existir de mesclas entre ponts e tunèl coma lo Pont de Oresund.
Tunèls remarcables[modificar | modificar la font]
- Lo pus long tunèl del monde, lo tunèl de basa de Sant Gotard acaba d'èsser bastit jol massís de Sant Gotard en Soïssa entre Ersfeld e Bodio : long de 57 km, compòrta doas conduitas parallèlas: la primièra acabada lo 15 d'octobre de 2010, la segonda s'acabarà a la prima de 2011. Lo tunèl dintrarà en foncion en 2017, religarà Zuric a Milan en 2 h 40 pels trens de passatgièrs ont poiràn rotlar a 250 km/h; los trens de merças a 160 km/h.
- Lo pus long tunèl ferroviari del monde uèi ara en foncion es lo tunèl de Seikan, tunèl sosmarin de 53,850 km que religa las illas de Honshū e de Hokkaidō al Japon.
- Lo tunèl jos la Marga fa 50,450 km.
- Lo tunèl de Lötschberg en Soïssa fa 34,6 km.
- Lo tunèl de Guadarrama en Espanha fa 28,4 km.
- Le tunèl de Lærdal a l'oèst de Norvègia, entre Lærdal e Aurland, es lo pus long tunèl rotièr del monde (24,5 km).
- Lo Tunèl de Hsuehshan es lo pus long tunèl rotièr d'Asia amb 12,90 km.
- En Finlàndia, l'Aqüeducte de Päijänne es lo pus long tunèl cavat dins la ròca al monde. Sos 120 quilomètres de long provesisson la capitala Helsinki en aiga potabla.
- Curiositat, los tunèls del CERN (Centre Europèu de Recèrca Nucleara), abrigan los acceleradors de particulas Super Proton Synchrotron (SPS) e Large Hadron Collider (LHC), ambedós situat al nivèl de la frontièra entre França e Soïssa, prèp de Genèva. An la particularitat de formar cadun un anèl (d’una circonferéncia de 7 km pel SPS e de 26,66 km pel LHC), e per fach possedisson pas cap d'extremitat e desbocan jamai a la superficia! L'accès se fa mercé a de poses verticals o de galariás de servici.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Túnel transatlántico
- (es)Túnel de Vielha - Val d'Aran
- (es)Manual de túneles interurbanos de carretera
- (es)Consejo General de Colegios Oficiales de Ingenieros Técnicos de Minas
- (es)Página dedicada a la descripción de tipos de tuneladoras
- (es)TcpTúnel: Replanteo y toma de perfiles de túneles


text:
Victòria (Estat)
Victòria z-es l'estat pus petit d'Austràlia, fòra Tasmania. 'Quo-es dins lo sud-èst dau continent. Z-a una populacion de 5 milions de personas, amb la màger densitat dau país. Son chapluòc z-es Melbourne, dins Port Phillip. 'Quo-es au dret de l'illa de Tasmania.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après la fondacion de la colonia de Nòva Galas dau Sud en 1788, lo continent australian fuguèt devesit en doas partidas, l'orientala se nommèt Nòva Galas dau Sud e l'occidentala Nòva Olanda. Jos l'administracion coloniala de Sydney, se faguèt lo primèir assetament en Victòria, Portland. Melbourne se fondèt en 1835. En 1851 se descobriguèt d'aur a Ballarat. Après se realizèron mai de descubèrtas au long de tot l'estat. Las minas èran tan importantas que la populacion cresquèt desmesuradament. Aquel an Nòva Galas dau Sud venguèt independenta. En 1901 Victòria devenguèt un estat d'Austràlia. Mentre que Canberra èra construita Melbourne fuguèt lo chapluòc.


text:
Cormes
Cormes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom (forma anciana : Corma vico segon una moneda mérovingienne) : lo cormier (autre nom del sorbier difondut sustot en l'Oèst) apareis benlèu en Cormes.
Fondacion d'un monastèri cap a 850.
Mencionada l'an 1070, la distincion levava de la baronnie de La Ferté-Bernard.
Origine du nom (forme ancienne : Corma vico selon une monnaie mérovingienne) : le cormier (autre nom du sorbier répandu surtout dans l'Ouest) apparaît peut-être dans Cormes.
Fondation d'un monastère vers 850.
Mentionnée en 1070, la seigneurie relevait de la baronnie de La Ferté-Bernard.


text:
Enric II de Navarra
Enric II de Navarra, tanben conegut dab lo nom d'Enric de Labrit, en francés Jean d'Albret (Sangòssa, lo 18 d'abriu de 1503 - Hagetmau, lo 25 de mai de 1555), que ho rei de Navarra (mes sonque dab lo contaròtle efectiu de Baisha Navarra), comte de Foish, de Peirigòrd, de Bigòrra e de Labrit e vescomte de Bearn.
Hilh de Joan de Labrit e de Catarina de Fois, qu'eretè lo títou de rei de Navarra en 1517 de la soa defunta mair, a despieit qui no'u demorèssi pas sonque Baisha Navarra (la rèsta, arron l'invasion de 1512, que ho ocupada per Espanha qui non podèva pas acceptar la proximitat dab los Labrits, reis de Navarra e lo rei de França Francés Ièr. Durant lo regnat d'aqueste, la question d'un retorn de Hauta Navarra que ho discutida mantun còp dab Carles V (qui, deu son costat, esperava recrubar Borgonha, la tèrra deus sons ajòus) mes shens cap resulta. L'armada francesa que trauquè los Pirenèus en 1521 entà tornar préner Hauta Navarra mes fin finala los espanhòus que l'acacèn e qu'entrèn quitament en Bearn.
Enric de Labrit que ho hèit presoèr a la batalha de Pavia mes, totun, que las se virè entà escapà's. Lo 24 de genèr de 1527[1] qu'esposè a Margarida d'Engoleime, la veuda de Charles, duc d'Alençon e la sòr de Francés Ièr. Que vadó atau Margarida de Navarra, la famosa escrivana francesa autora de l'Eptameron qui la soa narracion e s'escad a Sarrança. En hemna de letras qui èra, Margarida qu'atirè a la cort de Pau mantuns umanistas en bèth preparar l'arribada de la Refòrma en Bearn.
Deu maridatge de Margarida de Navarra e d'Enric de Labrit que neishó la futura reina Joana III de Labrit, la mair deu Noste Enric.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Hercule Géraud. Lettres de Marguerite d'Angoulème, soeur de François 1er, reine de Navarre, par F. Gérin. L'Heptaméron, ou histoire des amants fortunés, nouvelles de la reine Marguerite de Navarre, par Claude Grujet et le bibliophile Jacob., Bibliothèque de l'école des chartes, 1842, vol. 3, n° 1, pp. 510-515. http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1842_num_3_1_451683 Consurtat lo 28 de deceme de 2010.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Ostal de Labrit
- Rei de Navarra
- Comte d'Armanhac
- Comte de Fezensac
- Personalitat francesa del sègle XVI
- Personalitat dels Pirenèus Atlantics
- Naissença en 1503
- Decès en 1555
- Istòria dels Pirenèus Atlantics
- Sobeiran de Bearn
- Personalitat bearnesa


text:
Aplodontia
L'Aplodontia rufa, lo "vibre de montanha", es un rosegaire d'America del Nòrd, lo sol de son genre. Sinonims : Sewell, Aplodontie.
Es aparentat als esquiròls e als vibres, mas forma una familha separada. Es un rosegaire pro grand (amb un còrs de 30 a 46 cm de long, mas una coa fòrt corta, de 1 a 2 cm, e un pes de 0,9 a 1,8 kg).
Viu dins los bòsques de montanha umids de la còsta pacifica de l'America del Nòrd, en Canadà e als Estats Units, de la Colómbia Britanica a Califòrnia. Mas es pas especialament atirat per l'aiga, contràriament a çò que son nom poiriá daissar suggerir.
Aqueste animal cava de terrièrs pauc prigonds mas ramificats, ont viu sol o en coble. Ivèrna pas.
La femèla met al mond de dos a sièis pichons al cap d'un mes de gestacion.
L'espècia es classada coma "quasimenaçada" en rason d'un airal de reparticion pro restrench (env. 150 000 km²), e de la raretat de doas sosespècias sus las sèt que compta l'espècia.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Sits de referéncias taxinomicas :
- Aplodontia rufa dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Aplodontia rufa dins brainmuseum.org (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180133 Aplodontia rufa (Rafinesque, 1817) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Aplodontia rufa (en)
- Referéncia NCBI : Aplodontia rufa (en)
- Referéncia IUCN : espècia Aplodontia rufa (Rafinesque, 1817) (en)
Autres ligams extèrnes :
- Mountain Beaver (Aplodontia rufa) Jornnal (en)
- Mountain Beaver (Aplodontia rufa) per Dale Steele, Conservation Biologist. (en)
- Mountain Beaver : fòtos d'adult, terrièr e emprentas dins la natura. (en)
- The North American mammals : Aplodontia rufa, Mountain Beaver. Tèxt, fòtos, mapa de reparticion e cran.
Fòtos :
Bibliografia :
- L. N. Carraway e B. J. Verds. Aplodontia rufa. The american Society of Mammologists, dins "Mammalian Species", 431:1-10. 1993. Legir lo document PDF, 10 paginas (en).


text:
Nahuatl
Lo nahuatl o mexican es una lenga amerinda de la familha utoastèca indigèna de Mexic. Foguèt la lenga veïculara de l'Empèri Astèca e uèi es la lenga amerinda que compta mai de locutors en Mexic, amb 1 500 000 personnas aperaquí; la màger part son bilingües amb l'espanhòl. D'aquela lenga venon de mots coma Mexic, Guatemala, chocolat o tomata.
Nahuatl foguèt parlat en Mexic central dempuèi al mens lo sègle VII.[1] Èra la lenga dels astècas que dominèron çò qu'es lo Mexic central actual entrò a la conquista espanhòla. Durant aqueste periòde la varietat de nahuatl parlada pel estatjants de Tenochtitlan venguèt una lenga prestigiosa en Mesoamerica. Al moment de la conquista, amb l'introduccion de l'alfabet latin, lo nahuatl venguèt tanben una lenga literària, e serviguèt per redigir fòrça cronicas, gramaticas, poesias, documents administratius e codèx entre los sègles XVI e XVII.[2] Aquela lenga literària primairenca basada sus la varietat ligüistica de Tenochtitlan foguèt nomenada nahuatl classic e es entre las lengas americanas pus estudiadas e melhor documentadas.[3]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Guèrra Angloiraquiana
La Guèrra Angloiraquiana se debanèt dau 18 d'abriu au 30 de mai de 1941 durant la Segonda Guèrra Mondiala entre lo Reiaume Unit e Iraq. Foguèt causada per lo raprochament entre lei govèrns iraquians e alemands que menacèt l'avitalhament britanic e aliat dins la region d'Orient Mejan. Londres mandèt donc un còrs expedicionari per rebutar lo govèrn iraquian e remplaçar son cap per una persona favorabla ais interés britanics. Après un mes de combat, Bagdad foguèt conquista e la guèrra s'acabèt per una victòria britanica.


text:
Traitesa
La traitesa es una circonstància agravanta de la responsabilitat criminala, generalament observada dins los delictes contra las personas. Se pòt trapar son origina luenchenca dins l'ordenament juridic de mantun país d'Euròpa.
Se considèra per traitesa lo fach de cometre un delicte "a traïson e a còp segur": "Es l'emplec de mejans, de biais o de manièras dins l'execucion del fach que tendon a assegurar lo delicte, sense risc per l'autor, d'accions que provengan de la defensa que pòsca far lo subjècte passiu o un tresen".
Dins los libres de doctrina penala classica, un dels exemples de traitesa es l'assassinat de Juli Cesar de las mans de Brut. Dins l'òbra de William Shakespeare, Juli Cesar, lo dictator pronóncia sas famosas darrièras paraulas a Brut: Tu quoque, Brute, fili mi (Tu tanben, Brut, filh mieu). Brut foguèt un dels principals ideològs e actors de l'assassinat, pr'amor que sabiá que Juli Cesar li confiariá, son filh adoptiu.


text:
Merlimont
Merlimont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Merlimont Es un ancian vilatge de près de mar, vengut una pichona vila. La siá façada maritima i a permeses los desplaçaments per vaissèl.
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, una part de l'armada alemanda a desembarcat a Merlimont-Plaja.
Merlimont est un ancien village de bord de mer, devenu une petite ville. Sa façade maritime y a permis les déplacements par bateau.
Durant la Seconde Guerre mondiale, une partie de l'armée allemands a débarqué à Merlimont-Plage.


text:
Dijòus, 16.10.2014 11h00 País Nòstre (Lengadòc)
nEn Lengadoc ,es la sortida del vin novèl dins las cavas ,cafés e restaurants ...Per lo festejar,una serada es organida dissabte 18 d'Octobre a Port -la-Novèla .Al programa, a 17 oras , ,lo cantaire occitan La Sauze ,puéi degustacion de castanhas e vin novèl de la cooperativa de Cap Leucata .Una serada a gratis ,fargada per l'Associacion "l'Autan des livres " ..SERADA OCCITANA/ ESPACI BRONCY/ CAI DEL PORT/LA NOVELA .
Anar al blòg
Dimècres, 15.10.2014 22h00 Rapieta
I a quauquas 30 annadas, lu capitani Thomas Sankara preniá lu poder e tornava ‘pelar son païs Burkina-Faso : « lu païs daus òmes gentes ». d’escotar sus París-Inter (>fr) Filed under: Ai auvit !
Anar al blòg
Dimècres, 15.10.2014 21h26 Nissa e countea
Amics occitans, la cronica Ribon-Ribanha d'ancuei, titrada "Lo Viatge" v'es prepauada da Roger GILLI, s
Anar al blòg
Dimècres, 15.10.2014 19h11 La vita en òc
nJoan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission du diumenc
Anar al blòg
Dimècres, 15.10.2014 08h05 País Nòstre (Lengadòc)
nLos movements Pais Nostre e Unitat Catalana organison una Conferéncia de premsa comuna uèi, 15 d'octobre a Perpinhan .Se fara,a 10 oras,
Anar al blòg
Dimars, 14.10.2014 21h55 Occitanissima
Lo 18 Octòbre 2013 a 2 oras al pargue Clement Ader debutarà la passejada occitana : Murèth 1213 Batalha o Chapla?Murèth e los 13 punts principals de la cavalcada falorda de S de Monfòrti
Anar al blòg
Dimars, 14.10.2014 20h26 Lo blòg de Mimi
Dissabte la vila de Ginhac organizèt un "forum santat" amb la collaboracion de la CPAM.
Anar al blòg


text:
Neuville-Coppegueule
Neuville-Coppegueule (Cobieule en picard) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Neuville-Coppegueule Auriá lo sieu nom de las gèstas istoricas de bandolers de grands camins en lo bòsc de Arguel sus la rota Beauvais - Agut
Conca de la cadièra paillé
Possedís 5 grandas étang #que 2 fédéraux
Neuville-Coppegueule tiendrait son nom des exploits historiques de brigands de grands chemins dans la forêt d'Arguel sur la route Beauvais - Eu
Bassin de la chaise paillé
Elle possède 5 grands étang dont 2 fédéraux


text:
Grappling
Lo grappling (de l'anglés "lucha") designa l'ensèms dei tecnicas de contraròtle, projeccion, immobilizacion e somission d'un adversari dins un combat de drech o au sòu, sensa arma. Lei tecnicas de somission incluson lei luxacions e estranglaments. Lo concèpte de grappling s'opausa generalament a aqueu dei tecnicas de percussion (còups de ponhs, pès...), e si distinguisse d'espòrts, règlas o sistèmas marciaus particulars (lucha grèga-romana, judo...).
Lo grappler o grapplaire es un practicant qu'utiliza principalament de tecnicas de grappling. S'opausa a-n un striker, qu'eu utiliza de tecnicas de percussion coma de còups de ponhs e de pès.
Lo grappling si pòu practicar en posicion drecha (stand-up grappling) o au sòu (ground grappling), mai es lo combat au sòu que li dién mai sovent "grappling".


text:
Le Vieil-Évreux
Le Vieil-Évreux en normand (Le Vieil-Évreux en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 23 de setembre 1870, lo pilòta pujada Neptune se vòla de la met Sant Pierre a París, alavetz assiégé pels Prussiens, e acaba la siá carrièra en lo parc del castèl de Cracouville après aver-i recorregut 104 quilomètres[1].
Le 23 septembre 1870, le ballon monté Neptune s'envole de la place Saint Pierre à Paris, alors assiégé par les Prussiens, et termine sa course dans le parc du château de Cracouville après avoir parcouru 104 kilomètres[2].


text:
Monotremata
Definicion[modificar | modificar la font]
Los monotrèmas (Monotremata) constituisson un òrdre animal creat per Charles Lucien Bonaparte (1803-1857) en 1838.
Son representats per quatre espècias :
- l'ornitorinc (plaçat dins la familha dels Ornithorhynchidae Gray, 1825)
- tres espècias d'equidnas (dins la familha dels Tachyglossidae Gill, 1872).
Se caracterizan pel fach d'èsser al còp ovipars e mamifèrs.
Monotrèmas fossils[modificar | modificar la font]
Vaquí qualques espècias disparegudas de monotrèmas classats per familhas.
- Familha Kollikodontidae


text:
Dinastia Ming
La dinastia Ming es una dinastia chinesa que reinèt de 1368 a 1644. Succediguèt a la dinastia Yuan e foguèt remplaçada per la dinastia Qing. Setze emperaires chinés forman aquela dinastia.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Organizacion politica
- 3 Economia
- 4 Religion
- 5 Sciéncias e tecnologias
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Referéncias e nòtas
Istòria[modificar | modificar la font]
La formacion de la dinastia[modificar | modificar la font]
A partir de la mitat dau sègle XIV, la dinastia mongòla dei Yuan conoguèt un periòde de dificultats grèvas que van entraïnar son renversament e l'emergéncia dau poder Ming en 1368. Lei rasons d'aqueu cambiament politic son nombrosas. Lei principalas son la politica de discriminacion còntra lei Hans, una imposicion tròp importanta e un crisi agricòla persistenta (vengudas deis aigas desastrosas de Fluvi Jaune, inflacion galopanta...).
Lei trebols acomencèron en 1346 quand lo poder mongòl deguèt faciar de revòutas dins lo Hunan puei en 1348 a l'entorn de la vila de Ningbo. En 1351, la situacion venguèt pus malaisada per leis autoritats Yuan ambé lo començament de la revòuta dei Turbants Roges. Dirigits per lei caps de la sècta dau Lotus Blanc, lo movement aprofichèt lei capacitats militaras dau generau Zhu Yuanzhang per s'estendre lèu. De mai, a partir de 1354, foguèt ajudat per l'impossibilitat dau govèrn Yuan afeblit de contrarotlar sei generaus qu'assaièron de formar d'estats independents. Renforçadas per d'armaments modèrnes, lei fòrças de Zhu capitèron donc de prendre Nankin (1356), d'assegurar sei posicions dins lo sud dau país e d'i liminar lei movements rebèlles rivaus en 1363 (Lac Poyang).
Vengut cap dau movement, Zhu mandèt d'ofensivas novèlas vèrs lo nòrd de China. En 1367, sei tropas prenguèron lo contraròtle dau reiaume de Dazhou, creat en 1354 per un autre movement rebèlle. Puei, en genier de 1368, lo rèsta de senhors de guèrra chinés acceptèt de reconéisser son poder. Continuant d'avançar vèrs lo nòrd, capturèron Pequin, qu'èra la capitala Yuan, la mema annada. Après aqueu succès politic, Zhu decidiguèt donc de se proclamar emperaire sota lo nom de Hongwu e de fondar sa dinastia sota lo nom de Ming.
Lo rèine de l'emperaire Hongwu[modificar | modificar la font]
Après sa victòria còntra lei Yuan, Hongwu reinèt fins a sa mòrt en 1398. Durant son rèine, assaièt de restaurar l'economia dau país e contunièt la consolidacion de son poder. Dins lo domeni economic, decidiguèt d'ajudar lo desvolopament de l'agricultura per l'adopcion d'una imposicion limitada e la realizacion de trabalhs publics permetent de plantar tornarmai de forèsts, de transportar lei marchandisas gràcias a la restauracion de canaus o de vias e d'aigar lei culturas. Dins lo domeni militar, reorganizèt lei tropas per gardar un nivèu important de sòudats e empachar un retorn dei Mongòls. Ansin, en 1393, l'armada chinesa regulara dispausava de 1 200 000 d'òmes. Enfin, au nivèu interior, l'emperaire eliminèt sei rivaus e un nombre grand de cortesans per una politica de purgas e d'execucion. Per exemple, foguèt lo cas dau Cancelier Hu Weiyong, sospichat de complòt en 1380, que sa mòrt va permetre ais emperaires Ming d'aver un contraròtle mai dirècte sus leis afaires dau govèrn a respèct dei dinastias precedentas.
Lo rèine de l'emperaire Yongle[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de Hongwu, l'emperaire Jianwen li succediguèt per un rèine cort que s'acabèt en 1402. D'efèct, en 1399, son oncle Zhu Di se revoutèt e capitèt de prendre lo poder en 1402, sota lo nom de Yongle, après una guèrra civila de tres annadas. Son rèine marquèt durablament la dinastia e s'acabèt en 1424. Premier, la capitala foguèt desplaçada a Pequin en 1403 onte la Ciutat Proïbida foguèt bastida. Puei, s'ocupèt de renforçar l'economia, tornarmai fòrça afeblida après lei combats de 1399-1402, e de restaurar leis axes de comunicacion dins lo país. Dins leis afaires interiors de l'Estat, luchèt còntra la corupcion per la creacion d'un còrs de foncionaris que sa mission èra d'inspectar l'administracion. Coma Hongwu, realizèt tanben quauquei purgas per assegurar son poder entre lei membres de la Cort.
Au nivèu militar, Yongle realizèt tanben una òbra importanta. Au nòrd, mandèt cinc campanhas còntra lei Mongòls que permetèron d'esquichar lei rèstas deis estats Yuan. Au sud, capitèt la conquista de Vietnam en 1407 mai sei fòrças foguèron rebutadas per una revòuta tre 1418. Enfin, l'emperaire renforcèt lei defensas de l'Empèri, especialament gràcias a de trabalhs importants sus la Granda Muralha.
La crisi de Tumu[modificar | modificar la font]
Après la mòrt de l'emperaire Yongle en 1424, sei successors foguèron Hongxi (1424-1425) e Xuande (1425-1435). Après aqueu darrier, Zhengtong venguèt emperaire. En 1449, dirigiguèt una armada còntra una invasion mongòla mai foguèt desfach e capturat. A Pequin, son fraire se proclamèt emperaire sota lo nom de Jingtai e reorganizèt lei fòrças militaras de l'Empèri ambé l'ajuda de son ministre de la guèrra. Blocats dins la region de Pequin, lei Mongòls deguèron finalament se replegar.
Zhengtong demorèt presonier dei Mongòls qu'èran desirós d'obtenir una rançon còntra sa liberacion. Pasmens, lo govèrn chinés novèu aviá ges d'interès dins la liberacion de l'emperaire capturat e, fin finala, Zhengtong foguèt liberat sensa recapte en 1453. Plaçat en residéncia susvelhada, foguèt conservat en fòra dau poder fins a 1457. Aquela annada, capitèt un cop d'Estat còntra son rivau grevament malaut e venguèt tornarmai emperaire. Son segond rèine foguèt marcat per la perseguida dei combats ambé lei Mongòls, per la lucha còntra lo bregandatge e per un cop d'Estat mancat en 1461. Acceptèt tanben d'aculhir divèrsei populacions mongòlas refugiadas en China après de trebols politics dins seis estats.
La lucha còntra la piratariá e lo Japon[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Zhengtong s'acabèt en 1464. Lo periòde seguent foguèt caracterizat per l'aumentacion de tensions ambé lo Japon que sei piratas dirigiguèron d'atacas o d'activitats de còntrabanda sus lei còstas chinesas. Leis emperaires successius adoptèron una politica per limitar lei cambis maritims sus lei còstas chinesas. Aquela politica d'isolacion permetèt pas d'interrompre la piratariá e amolèt leis ambicions japonesas. Ansin, entre 1592 e 1598, lei Chinés deguèron ajudar seis aliats coreans còntra dos assais d'invasion de la part dei Japonés (Guèrra Imjin).
Lo declin e la fin de la dinastia[modificar | modificar la font]
Lo declin de la dinastia acomencèt vèrs la fin dau sègle XVI en causa de dificultats economicas e de l'afebliment dau poder de l'Emperaire. D'efèct, lo còst financier de la Guèrra Imjin durant lo rèine de Wanli (1572-1620) portèt un còp rude au poder dau govèrn. Aquela crisi foguèt agravada per la manca d'argent que constituissiá la basa de la moneda dau país. De mai, lo ròtle creissent deis eunucs entraïnèt una diminucion de l'influéncia imperiala e devesiguèt prefondament la Cort. Vèrs la fin de son rèine, Wanli preferiguèt se retirar dins la Ciutat Proïbida e laissar leis afaires de l'estat entre lei mans de sei ministres. Aquela tendéncia se confirmèt durant lo rèine de son successor, Tianqi (1620-1627), que foguèt egalament sota l'influéncia d'un eunuc dich Wei Zhongxian. Aqueu darrier nomèt seis amics e aliats ai pòstes importants e aumentèt fòrtament leis impòsts e lei despensas.
Wei Zhongxian foguèt executat per lo darrier emperaire de la dinastia, Chongzhen (1627-1644), mai lo problèma causat per leis eunucs demorèt enterin que la situacion economica veniá pus grèva. A partir de 1618, una guèrra comencèt còntra lei Manchós. Lei Ming capitèron de resistir fins a 1630. Pasmens, au començament deis annadas 1630, una partida de sei fòrças armadas se revoutèron e establiguèron de basas solidas au Henan e a l'entorn de la vila de Chengdu. Aquela revòuta se generalizèt en 1640 e lei sòudats desertèron en massa. En 1644, Pequin foguèt donc presa per una armada rebèlla que prenguèt lo contraròtle de vila sensa combat. La mema annada, l'emperaire Chongzhen se suicidèt. Lo cap de la rebellion anoncièt en febrier de 1644 la fondacion de sa dinastia pròpria mai sei fòrças foguèron esquichadas en junh per lei Manchós que prenguèron Pequin per fondar la dinastia Qing que deviá dirigir China fins a la fin de l'Empèri au sègle XX. De lor caire, lei sobeirans de la dinastia Ming conservèron de territòris dins lo sud de China ambé Nankin coma capitala. Aquel estat existiguèt fins a 1662 e sa conquista per lei Qing.
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Lo govèrn[modificar | modificar la font]
Lo govèrn dei Ming èra similar ai formas governamentalas utilizadas per lei dinastias precedentas. Existissiá sièis ministèris principaus dirigits per un Grand Secretariat. De burèus, que lo nombre e lei noms evolucionèron segon lei periòdes, completavan aqueu sistèma que son cap èra l'emperaire. Après l'execucion dau Cancelier Hu Weiyong en 1380, lo Secretariat foguèt fòrtament afeblit e lo contraròtle de l'emperaire sus lei ministèris venguèt mai dirècte. Aquelei sièis ministèris èran [1]:
- lo Ministèri dau Personau qu'èra encargat de la gestion deis oficiers civius.
- lo Ministèri dei Revenguts.
- lo Ministèri dei Rites qu'èra tanben en carga de l'aculhença deis ambaissadas dei país vassaus
- lo Ministèri de la Guèrra.
- lo Ministèri de la Justícia.
- lo Ministèri dei Trabalhs.
D'autra part, un còrs de foncionaris especiaus èra mandat dins lei províncias per susvelhar leis administracions regionalas.
L'administracion[modificar | modificar la font]
Coma per la forma d'organizacion dau govèrn, l'administracion Ming contunièt egalament d'utilizar lei sistèmas dei dinastias precendentas, especialament aqueu de l'examen. L'obtencion d'aqueu darrier èra la condicion per intrar dins l'administracion levat per lei membres de la familha imperiala. Cada Chinés podiá teoricament se presentar e venir foncionari. Pasmens, dins la realitat, lo nivèu d'estudis necessari limitava lei possibilitats de reüssida ai classas pus favorizadas.
La cima de la ierarquia èra ocupada per leis eunucs e lei membres de la familha imperiala. Lei premiers obtenguèron un poder fòrça important ambé, per exemple, lo contraròtle dei servicis secrèts. Obtenguèron la màger part dei pòstes principaus e lor nombre agantèt 70 000 a la fin de la dinastia. De lor caire, lei membres de la familha imperiala podián recebre de tèrras. Pasmens, au contrari dei dinastias precendentas, aquelei territòris demoravan sota la direccion de l'emperaire e avián pas l'estatut de fèus. En dessota, l'administracion nacionala e regionala èra tenguda per lei foncionaris qu'avián capitat l'examen. Avalorats d'un biais regular, èran ajudats per de foncionaris non diplomats qu'èran encargats de missions segondàrias. Egalament avalorats, aquelei darrierei podián, après d'annadas de servicis, obtenir un pòste dins l'administracion imperiala coma s'avián capitat l'examen.
La division territoriala[modificar | modificar la font]
L'organizacion territoriala dei Ming es a l'origina dei províncias chinesas modèrnas. Lei províncias èran devesidas en prefecturas, dirigidas per un prefècte, puei en sota-prefecturas qu'èran sota la direccion d'un sota-prefècte. Aquelei darriers avián la responsabilitat d'unei còmtes que sei responsables avián lo títol de magistrat. Enfin, en fòra dei províncias, existissiá doas regions metropolitanas a l'entorn dei vilas de Nanjing e Pequin.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia de l'Empèri Ming èra relativament liberala per son epòca. Lo taus d'imposicion èra feble e lo ròtle de l'Estat èra limitat, especialament dins lo domeni industriau e comerciau. Aquò permetèt una expansion importanta de l'economia mai un afebliment dau poder dau govèrn que podriá pas faciar la degradacion de la situacion economica au començament dau sègle XVII.
Demografia[modificar | modificar la font]
L'estimacion de la populacion chinesa pendent lo rèine deis emperaires Ming es un subjècte malaisat per leis istorians. D'efèct, maugrat de recensaments regulars per l'administracion, lei donadas obtengudas èran generalament erronèas car leis obligacions fiscalas èran pus importantas per lei familhas nombrosas. Ansin, lei declaracions sota-estimèron la populacion, especialament lo nombre de fremas o d'enfants.
En 1381, lo còmpte oficiau èra d'aperaquí 59,5 milions d'abitants. Pasmens, en 1391, lo govèrn descurbiguèt que tres milions de personas avián escapat lo recensament. Leis istorians estiman donc que la populacion chinesa èra pròcha de 75 milions de personas vèrs l'annada 1400. Puei, auriá aumentat entre 160 e 200 milions vèrs la fin de la dinastia. L'Empèri Ming representa donc la poissança demografica principala de son epòca reünissent entre lo quart e lo tèrç de la populacion mondiala.
Agricultura[modificar | modificar la font]
Coma per la màger part deis estats dau periòde, l'agricultura foguèt lo domeni centrau de l'economia de l'Empèri Ming. Conoguèt un periòde de desvolopament continú e s'orientèt pauc a pauc vèrs lo comèrci. D'efèct, après la conquista de l'independéncia còntra lei Mongòls, lo sector foguèt encoratjat per una imposicion limitada a 1/30 de la produccion. Ajudat per l'introduccion de tecnicas novèlas coma la rotacion dei culturas, aquò permetèt un desvolopament rapide[2]. Un començament d'especializacions dins lei culturas entre lei regions e l'aparicion de culturas comercialas apareguèron donc[2]. Aquela evolucion foguèt renforçada per l'introduccion de culturas americanas (gròs blat, tartifla) que permetèron de norrir una populacion pus granda. Enterin, la superficia cultivada aumentèt fòrtament e, vèrs la fin de la dinastia, existissiá de tenements de talha granda que sei produccions èran destinadas au comèrci. Dins aquò, la màger part dei païsans podián egalament vendre una partida de sa produccion e realizar un benefici gràcias a la venda de sobras alimentàrias o de culturas comercialas[3].
Indústria[modificar | modificar la font]
L'indústria chinesa Ming èra relativament variada e fòrça avançada per son epòca. Au contrari dei dinastias precedentas, lo ròtle de l'Estat èra fòrça limitat e l'organizacion dau sector industriau èra laissat au domeni privat. Un autre cambiament important regardava lo trabalh forçat que foguèt abandonat dins lei fabricas au profiech dau trabalh remunerat[2]. Lei resultats d'aqueu sistèma permetèron una aumentacion importanta de la produccion. Per exemple, la produccion de fèrre èra egala a 195 000 tonas vèrs la fin de la dinastia còntra solament 180 000 per Euròpa. En revenge, de sectors majors de l'indústria chinesa (fèrre, sau...) èran d'ara endavant en fòra de l'influéncia imperiala.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Au començament de la dinastia Ming, après lei degalhs causats per lei combats de la guèrra còntra lei Mongòls, l'emperaire Hongwu decidiguèt d'impausar de restriccions importantas ai marchands. Son objectiu èra de favorizar lo desvolopament de l'agricultura. Pasmens, après sa mòrt, sa politica foguèt abandonada per sei successors e lei darriers membres de la dinastia avián perdut una partida importanta de sei poders au profiech de la classa marchanda.
D'efèct, l'imposicion sur leis activitats marchandas venguèt rapidament fòrça febla e sei revenguts aprofichèron gaire lei finanças dau govèrn. Ansin, lei còmptes anuaus de l'Estat (27 milions de taels d'argent) èran egaus a mens de 10% de l'activitat comerciala a l'interior de China (300 milions de taels d'argent). De mai, de grops fòrça poderós se formèron per la fusion de clans marchands amb una partida de l'aristocràcia chinesa. Certanei marchands èran reputats possedir un tesaur de 30 milions de taels. Aquò entraïnèt un afebliment important de l'Estat que sa volontat d'aumentar certanei taxas, magerament durant la fin dei Ming, foguèt generalament combatuda per la populacion e lei grops marchands.
Enterin, aquela activitat comerciala faguèt de China lo centre major dau comèrci mondiau. Après lo sègle XV e la levada de l'interdiccion regardant lo comèrci exterior per lei particulars, lo Produch interior brut de l'Empèri representa 31% dau PIB mondiau. D'itineraris existissián amb Euròpa e America e certanei clans, coma lo clan Zheng, realizavan regularament de transaccions d'unei milions de taels. Dispausavan tanben d'unitats militaras pròprias e foguèron capables de replegar lei marchands europèus de zonas coma l'illa de Formosa.
Religion[modificar | modificar la font]
Durant lo periòde Ming, la religion chinesa èra compausada per un ensems de cresenças tradicionaus ancianas, daoïstas e bodistas. Lo panteon chinés èra donc politeïsta e relativament variat segon lei regions. Lo periòde Ming foguèt tanben caracterizat per l'arribada dei premierei missions crestianas en China vèrs lo començament dau sègle XVI.
Sciéncias e tecnologias[modificar | modificar la font]
A respèct dei descubèrtas realizadas sota la dinastia Song, lo rèine dei Ming veguèt un alimentiment dei progrès scientifics e tecnologics chinés. L'impression es renforçada per leis avanças europèas dei sègles XV, XVI e XVII. Pasmens, lo país demorèt un centre de recèrca major durant tot lo periòde Ming, especialament dins lei domenis dei transpòrts, de l'indústria, de l'agricultura o de la medecina. De mai, aprofichèt rapidament leis idèas e teorias novèlas que venián d'Euròpa per melhorar una partida de seis aplicacions tecnologicas.
Ansin, l'Empèri Chinés èra relativament avançat dins lo domeni dei transpòrts coma la fabricacion de naviris. Per exemple, entre 1403 e 1419, la flòta militara Ming èra en estat d'alinhar de naviris d'una longor superiora a un centenau de mètres. De mai, lei naviris chinés de l'epòca èran capables de navigar sus leis oceans au luench de sei basas. L'indústria e l'agricultura aprofichèron tanben la mestreja de divèrsei tecnologias coma l'utilizacion de l'energia idrolica o de procediments metallurgics (trempa, usatge d'un crusòu...) per desvolopar una tièra de progrès importants durant tota lo rèine de la dinastia. Enfin, au nivèu de la medecina, lo periòde foguèt marcat per d'òbras reünissent lei conoissenças de l'epòca (Bencao Gangmu de Li Shizhen) e per de descubèrtas importantas, especialament dins lo domeni de l'igièna. Per exemple, la dinastia veguèt l'aparicion dei premierei brústias per lei dents modèrnas a partir de 1498.
La tecnologia militara chinesa foguèt egalament caracterizada per un dinamisme important dins lo desvolopament d'armas utilizant la polvera. Lei principalas foguèron de modèls de bolets explosius, de fusadas e de minas navalas o terrèstras. Pasmens, la recèrca sus leis aplicacions de la polvera demeniguèron pauc a pauc. Ansin, vèrs la fin dau periòde Ming, la màger part d'aqueleis invencions èran abandonadas au profiech d'armas de fuòc o d'artilhariá de tipe europèu.
D'autra part, l'influéncia europèa se limitèt pas solament au champ militar. D'efèct, lei sciéncias fondamentalas chinesas intrèron en contacte ambé lei teorias novèlas coma aquelei de Copernic, de Galilèu e de Kepler tre lo sègle XVI. Lor difusion foguèt rapida. Per exemple, lo premier telescòpi chinés foguèt crompat en 1637 per lo darrier emperaire Ming. Aquò permetèt lo melhorament de divèrsei tecnologias per lei sabents chinés. En particular, lo calendier tradicionau chinés qu'èra vengut tròp imprecís ambé son annada egala a 365,25 jorns.
Cultura[modificar | modificar la font]
Coma durant lei dinastias precedentas, lo rèine dei Ming foguèt un periòde caracterizat per una produccion artistica importanta. Lei domenis principaus foguèron la literatura, la pintura o la musica. Dins aquò, l'epòca es tanben fòrça coneguda per sei porcelanas e sei joièus.
La literatura[modificar | modificar la font]
La literatura conoguèt un periòde d'activitat majora durant la dinastia Ming ambé lo desvolopament de divèrsei domenis coma lo roman, lo teatre, lo racònte de viatge e la poesia.
D'efèct, lei progrès dau nivèu d'instruccion entre certanei classas socialas coma lei marchands o lei foncionaris permetèron la formacion de publics novèus, parlant lo chinés classic o d'autrei dialèctes[4]. Lo roman, ja conegut durant la dinastia Tang (618-907) venguèt alora un genre major de la literatura chinesa. Lo Racònte dei Ribas (sègle XIV), lo Viatge en Occident (sègle XVI) e lo Jin Ping Mei (1610) son leis òbras centralas d'aqueu movement. Lo teatre, especialament son genre dramatic, conoguèt tanben un periòde dinamic gràcias a d'autors coma Tang Xianzu.
En fòra dei genres romanescs e teatraus, la literatura Ming foguèt egalament caracterizada per l'importància dei racòntes de viatges e de la poesia. Lo premier es marcat per l'òbra de Xu Xiake que son trabalh assaièt de gropar l'ensems dei conoissenças geograficas de l'epòca. Lo segond se distinguís per l'escòla creada per lo poèta Yuan Hongdao que son estil, liric e individualista, foguèt opausat ai convencions confucianistas deis elèits de la societat.
La pintura[modificar | modificar la font]
Après lei progrès realizats durant lei periòdes Song e Yuan, leis arts visuaus, especialament la pintura, demorèron importants pendent lo rèine dei Ming. Certaneis artistas venguèron fòrça celèbres coma Ni Zan, Shen Zhou, Tang Yin, Wen Zhengming, Qiu Ying e Dong Qichang. Gràcias a una demanda fòrça importanta, magerament de la part de l'elèit cultivada, existiguèt una classa d'artistas capables de viure solament de la pintura. La màger part dei tecnicas o d'estils utilizats èran similaras a aquelei deis epòcas precedentas coma la realizacion de subjèctes simples (grop de quauquei flors, branca ambé de fruchs...) o narratius.
La porcelana[modificar | modificar la font]
Lo trabalh de la porcelana Ming, totjorn famosa a l'ora d'ara, foguèt un art e una activitat industriala majora. Lo periòde veguèt l'aparicion de centres de produccion dins lei regions de Dehua o de Jiangxi exportant una partida de sei fabricacions vèrs Euròpa, Japon o lo rèsta dau continent asiatic. La porcelana blanca foguèt lo tipe principau produch, especialament per l'exportacion.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) The Ming Biographical History Project of the Association for Asian Studies. (1976). Dictionary of Ming Biography, 1368–1644: 明代名人傳: Volume 1, A-L. Edited by L. Carrington Goodrich and Chaoying Fang. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-03801-1.
- (en) Andrew, Anita N. and John A. Rapp. (2000). Autocracy and China's Rebel Founding Emperors: Comparing Chairman Mao and Ming Taizu. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers Inc. ISBN 0-8476-9580-8.
- (en) Atwell, William S. "Time, Money, and the Weather: Ming China and the "Great Depression" of the Mid-Fifteenth Century," The Journal of Asian Studies (Volume 61, Number 1, 2002): 83–113.
- (en) Brook, Timothy. (1998). The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback).
- (en) Chan, Hok-Lam. (1988). "The Chien-wen, Yung-lo, Hung-shi, and Hsuan-te reigns," in The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1, 182–384, edited by Denis Twitchett and John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
- (en) Chang, Michael G. (2007). A Court on Horseback: Imperial Touring & the Construction of Qing Rule, 1680–1785. Cambridge: Published by Harvard University Asia Center; distributed by Harvard University Press. ISBN 0-674-02454-0.
- (en) Crosby, Alfred W., Jr. (2003). The Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492; 30th Anniversary Edition. Westport: Praeger Publishers. ISBN 0-275-98092-8.
- (en) Dreyfus, Georges. (2003). "Cherished memories, cherished communities: proto-nationalism in Tibet," in The History of Tibet: Volume 2, The Medieval Period: c. AD 850–1895, the Development of Buddhist Paramountcy, 492–522, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Dupuy, R. E.; Dupuy, Trevor N. (1993). The Collins Encyclopedia of Military History: From 3500 B.C. to the Present. Glasgow: HarperCollins. ISBN 0-00-470143-7. Source for "Fall of the Ming Dynasty"
- (en) Ebrey, Patricia Buckley, Anne Walthall, James B. Palais. (2006). East Asia: A Cultural, Social, and Political History. Boston: Houghton Mifflin Company. ISBN 0-618-13384-4.
- (en) Ebrey, Patricia Buckley (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-66991-X
- (en) Engelfriet, Peter M. (1998). Euclid in China: The Genesis of the First Translation of Euclid's Elements in 1607 & Its Reception Up to 1723. Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-10944-7.
- (en) Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006), China: A New History; Second Enlarged Edition, Cambridge: The Belknap Press of Harvard University Press, ISBN 0-674-01828-1
- (en) Gascoigne, Bamber. (2003). The Dynasties of China: A History. New York: Carroll & Graf Publishers. ISBN 0-7867-1219-8 (Paperback).
- (en) Geiss, James. (1988). "The Cheng-te reign, 1506–1521," in The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1, 403–439, edited by Denis Twitchett and John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
- (en) Gernet, Jacques (1962). Daily Life in China on the Eve of the Mongol Invasion, 1250–1276. Translated by H. M. Wright. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0720-0
- (en) Goldstein, Melvyn C. (1997). The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet and the Dalai Lama. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-21951-1.
- (en) Hargett, James M. "Some Preliminary Remarks on the Travel Records of the Song Dynasty (960–1279)," Chinese Literature: Essays, Articles, Reviews (Clear) (July 1985): 67–93.
- (en) Hartwell, Robert M. "Demographic, Political, and Social Transformations of China, 750–1550," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 42, Number 2, 1982): 365–442.
- (en) Ho, Ping-ti. (1959). Studies on the Population of China: 1368–1953. Cambridge: Harvard University Press.
- (en) Hoffman, Helmut. (2003). "Early and Medieval Tibet" in The History of Tibet: Volume 1, The Early Period to c. AD 850, the Yarlung Dynasty, 45–69, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Hucker, Charles O. "Governmental Organization of The Ming Dynasty," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 21, December 1958): 1–66.
- (en) Li, Bo and Zheng Ying. (2001). 5000 years of Chinese history. Inner Mongolia People's Publishing House. ISBN 7-204-04420-7.
- (en) Kuttner, Fritz A. "Prince Chu Tsai-Yü's Life and Work: A Re-Evaluation of His Contribution to Equal Temperament Theory," Ethnomusicology, Vol. 19, No. 2 (May, 1975): 163–206.
- (en) Laird, Thomas. (2006). The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama. New York: Grove Press. ISBN 978-0-8021-827-1.
- (en) Langlois, John D., Jr. (1988). "The Hung-wu reign, 1368–1398," in The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1, 107–181, edited by Denis Twitchett and John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
- (en) Lipman, Jonathan. (1998). Familiar Strangers: A History of Muslims in Northwest China. Seattle: University of Washington Press.
- (en) Mote, Frederick W. and Denis Twitchett. (1998). The Cambridge History of China; Volume 7–8. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24333-5 (Hardback edition).
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth. Taipei: Caves Books, Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civil Engineering and Nautics. Taipei: Caves Books Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 7, Military Technology; the Gunpowder Epic. Taipei: Caves Books Ltd.
- (en) Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 6, Biology and Biological Technology, Part 2: Agriculture. Taipei: Caves Books, Ltd.
- (en) Norbu, Dawa. (2001). China's Tibet Policy. Richmond: Curzon. ISBN 0-7007-0474-4.
- (en) Nowell, Charles E. "The Discovery of the Pacific: A Suggested Change of Approach," The Pacific Historical Review (Volume XVI, Number 1; February, 1947): 1–10.
- (en) Perdue, Peter C. (2000). "Culture, History, and Imperial Chinese Strategy: Legacies of the Qing Conquests," in Warfare in Chinese History, 252–287, edited by Hans van de Ven. Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-11774-1.
- (en) Pfoundes, C. "Notes on the History of Eastern Adventure, Exploration, and Discovery, and Foreign Intercourse with Japan," Transactions of the Royal Historical Society (Volume X; 1882): 82–92.
- (en) Robinson, David M. "Banditry and the Subversion of State Authority in China: The Capital Region during the Middle Ming Period (1450–1525)," Journal of Social History (Spring 2000): 527–563.
- (en) Robinson, David M. "Politics, Force and Ethnicity in Ming China: Mongols and the Abortive Coup of 1461," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 59, Number 1, June 1999): 79–123.
- (en) Schafer, Edward H. "The Development of Bathing Customs in Ancient and Medieval China and the History of the Floriate Clear Palace," Journal of the American Oriental Society (Volume 76, Number 2, 1956): 57–82.
- Song, Yingxing (1966). T'ien-Kung K'ai-Wu: Chinese Technology in the Seventeenth Century. Translated with preface by E-Tu Zen Sun and Shiou-Chuan Sun University Park: Pennsylvania State University Press.
- (en) Spence, Jonathan D. (1999). The Search For Modern China; Second Edition. New York: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-97351-4 (Paperback).
- (en) Sperling, Elliot. (2003). "The 5th Karma-pa and some aspects of the relationship between Tibet and the Early Ming," in The History of Tibet: Volume 2, The Medieval Period: c. AD 850–1895, the Development of Buddhist Paramountcy, 473–482, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Temple, Robert. (1986). The Genius of China: 3,000 Years of Science, Discovery, and Invention. With a forward by Joseph Needham. New York: Simon and Schuster, Inc. ISBN 0-671-62028-2.
- (en) Wakeman, Frederick, Jr. "Rebellion and Revolution: The Study of Popular Movements in Chinese History," The Journal of Asian Studies (1977): 201–237.
- (en) Wang, Jiawei and Nyima Gyaincain. (1997). The Historical Status of China's Tibet. Beijing: China Intercontinental Press. ISBN 7-80113-304-8.
- (en) White, William Charles. (1966). The Chinese Jews (Vol. 1–3). New York: Paragon Book Reprint Corporation.
- (en) Wong, H.C. "China's Opposition to Western Science during Late Ming and Early Ch'ing," Isis (Volume 54, Number 1, 1963): 29–49.
- (en) Wylie, Turrell V. (2003). "Lama Tribute in the Ming Dynasty" in The History of Tibet: Volume 2, The Medieval Period: c. AD 850–1895, the Development of Buddhist Paramountcy, ed. Alex McKay. New York: Routledge. ISBN 0-415-30842-9.
- (en) Yuan, Zheng. "Local Government Schools in Sung China: A Reassessment," History of Education Quarterly (Volume 34, Number 2; Summer 1994): 193–213.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Hucker, Charles O. "Governmental Organization of The Ming Dynasty," Harvard Journal of Asiatic Studies (Volume 21, December 1958): 1–66.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Li Bo, Zheng Yin, "5000 years of Chinese history", Inner Mongolian People's publishing corp, 2001, ISBN 7-204-04420-7, pp. 994–997.
- ↑ Twitchett, Denis; John K.Fairbank. the Ming dynasty part 2 (May 1987), The Cambridge History of China, ISBN 978-0-521-24327-8, pp. 497–498.
- ↑ Ebrey, Patricia Buckley (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, p. 203.


text:
Cogito ergo sum
"Cogito, ergo sum" (Latin: "Pensi, per consequéncia soi") o Dubito, ergo cogito, ergo sum (Latin: "Dobti, per consequéncia soi") es una afirmacion filosofica de René Descartes, sovent tenguda per un element fondamental de la filosofia occidentala. "Cogito ergo sum" es una traduccion de la citacion francesa "Je pense, donc je suis", que se tròba dins lo Discors del Metòde (1637). (Vejatz Principis de la Filosofia, Part I, article 7: "Ac proinde hæc cognitio, ego cogito, ergo sum, est omnium prima & certissima, quæ cuilibet ordine philosophanti occurrat.")
Tot ben que l'expression "Cogito ergo sum" siá de Descartes, l'idèa exprimida se pòt ja trobar cò de mai d'un predecesor; particualarament cò d'Agustin, dins lo De Civitate Dei: "Si [...] fallor, sum" ("Se m'engani, soi).


text:
Galò
Lo galò o britoromanic (nom autoctòn: galo [ga'lɔ]) es una de las lengas pròprias de Bretanha, amb lo breton. L'estatut de "lenga" del galò èra discutit: èra considerat siá coma una lenga romanica del grop de las lengas d'oïl, siá pus tradicionalament coma un dialècte del francés (en admetent alavetz que "francés" e "lenga d'oïl" son sinonims). L'Institut d'Estudis Galò Maézoe lo considèra coma lenga diferenta del francés, e la lenga es estada reconeguda per la region de Bretanha dempuèi 2004 e coma lenga de França en 2008.
Se parla dins la mieitat orientala de Bretanha (la Nauta Bretanha). Las vilas mai importantas del domeni galò son Rennes e Nantas, respectivament en galò Resnn e Nantt.
Lo galò es pròche del normand mas amb mai d'influéncias celticas e bretonas. Auèi es en grèu perilh d'extincion davant lo francés, pr'amor qu'a pauca literatura escricha, maldespièch que foguèt la lenga de la cort dels ducs de Bretanha fins a son incorporacion a França. Se coneis pauc d'ela, pr'amor qu'es estada pauc estudiada, levat de l'estudi de Paul Sébillot, e tanpauc es pas emplegada dins los mèdias de comunicacion, encara que darrièrament i a agut de temptativas de la far tornar a la vida vidanta, coma lo grop Les Amis du Parler Gallo, associacion fondada en 1976, qu'a engendrat puèi los movements Bertaèyn Galeizz e Maézoe.
Lo vocabulari del galò, encara qu'aja agut plan d'influéncias del breton, contunha d'èsser basicament latin.
Demest las formas dialectadas es important lo mitaw, varianta parlada entre Léger e Vilaine (sa partida orientala), entre Nantas, Rennes, Châteaubriand e Redon.
Exemples[modificar | modificar la font]
Exemples[modificar | modificar la font]
Dan qi qe tu sonj ? - En qui pensas ?
Je sae d'agrae o tai- Soi d'acòrdi amb tu
D'eyó qe t'es nasqi ? - Ont sès nascut ?
Pari qe n-i arae la presse séi Pelo ad'saïr? - I aurà plan de gents aqueste vèspre en cò de Pèire, pas 'rai?
Je sae periae a la pilleriy de pllase. - Soi invitat a la fèsta
Artistas[modificar | modificar la font]
Movement associatiu[modificar | modificar la font]
- 1976 : Les Amis du Parler Gallo (après Bertaèyn Galeizz)
- 1978 : Maézoe
- 198? : Association des Enseignants de Gallo
- 2003 : A-demórr
- 2004 : Lez emóleriy au sórgarr


text:
Estamariu
Estamariu es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha), nomenada Estimariu fins en 1983.
Lo nom d'Estamariu apareis documentat dins l'acte de consagracion de la catedrala d'Urgèl (Stamariz); es de raïtz bascoïda. La vila d'Estamariu es documentada en 893.
Dins lo tèrme i a las rèstas de l'ancian monastèri de Sant Vicenç de Pinsent, la glèisa que ne foguèt bastida jos una balma. Als entorns del vilatge, près la rota que s'enfila cap a Bescaran, trobarem la glèisa romanica de Sant Vicenç, un exemple fòrça interessant de l'implantacion en Catalonha de las formas lombardas e las estructuras basilicalas. Demorèt sens culte e a l'ora d'ara aquela en fasa de reconstruccion.


text:
Flixecourt
Flichcourt en picard ( Flixecourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a ieu camin entre Abbeville e Amians sus la RN1 (actuala RD 1001), Flixecourt es una vila-carrièra édifiée suls dos coteaux de la Nièvre, afluent de la Soma.
Située à mi chemin entre Abbeville et Amiens sur la RN1 (actuelle RD 1001), Flixecourt est une ville-rue édifiée sur les deux coteaux de la Nièvre, affluent de la Somme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Flixecourt #èsser Modèl:Al XIIe sègle un fief de la châtellenie de Amians. En 1205, una maladrerie a dobèrt a Flixecourt per permetre als lépreux, en rota per la hospice dels Fraires del Val, de passar la nuèch. Per alliance, lo fief de Flixecourt #èsser de contunh partejat entre la familha de Louvencourt, de contunh (1276) la familha de Fieffes. Aqueles darrièrs i #far bastir un prieuré, #que #confiar la gestion, coma n'èra d'usatge, al vidame de Picquigny
Lo vilatge #que s'establís a aquel endroit comptava 140 fuòcs al alba de la guèrra de #Cent Ans, mas aquela chifra èra pas mai que de 40 en 1548. En 1545, Charles de Ailly obten del rei la creacion d'un mercat setmanièr ; privilègi recondusit al benefici de lo sieu successor, Louis de Ailly, en 1567. S'es trobat los vestigis d'un castèl près de la localizacion actuala de la glèisa : lo fach #qu'en 1603, un grèu incendi i aja pogudas destruir la mitat del vilatge dona a pensar que los ostals lor caliá èsser mitoyennes e estrechas al dedins de las fortificacions. Aquel castèl a mencionat en un acte notarial de 1618, que # lo senhor, Philibert-Emmanuel de Ailly, concedís per el la bastissa en vitalici a un cèrt Louis de la Massonière, a carga per lududes de finançar los apariaments. La glèisa, #que se pòt veire uèi, a #èsser édifiée en 1721. A la vespra de la Revolucion, lo castèl aperten als Croquoison del tribunal de Fieffes.
Cap a aquela epòca, una proto-indústria existís : s'espeta la tourbe, e se trabalha al peignage de la carda. D'en un autre luòc, en 1815, se dénombre dos molins a aiga e doas molins a vent.
Mas es la descobèrta d'una fibra nòva, lo jute, #que càmbia lo destin de la vila e contra delà, de tota la region. Cap a 1840, lo Sant, négociants en tela de embalatge establits a Roan, descobrisson aquela tela importada de las Indes, e procedisson a pròvas de tissage mecanica (1855-56). La maquina, unas fes pondudas al ponch, a installat a Flixecourt, e los patrons fan venir d'obrièrs escocesses per démarrer l'espleitacion. En qualques decenis, lo nombre d'emplegats, de qualques desenas al començament, espeta.
La fabrica es électrifiée dempuèi 1907. La vila aperten en los faches a la familha Santa, #qu'organiza l'abitat dels emplegats (primièrs lotissements cap a 1870), installa l'aiga correnta, prepausa l'electricitat als abitants, e met ne partís de comèrcis cooperatius (La Prévoyance), una « escòla industriala » e dels servicis socials (farmacia, presèp en 1935, maternité en 1938). Las fabricas coneisseràn de divèrses movements socials, particularament al moment de la crisi de 1934-36, mas conservan una compétitivité fins en 1952. Ongan-ailà, la tela industriala coneis una crisi de débouchés amb lo desvolopament dels embalatges en polymère, #que fa se effondrer en qualques ans la demanda a Euròpa. Lo Sant meton a se vendre los lotjaments obrièrs. Las primas de compensations octroyées pel govèrn successiu permetràn pas pas una reconversion dels trabalhs, e de revendes (aquesiment per la familha Willot en 1969, rescat de nòu per Boussac-Sants Fraires en 1982) en depauses de balanç (falhida de Agache-Willot en junh 1981), l'indústria prossegueix lo sieu déclin fins en 2004, data #que li debuta a el la produccion de la fabrica DEFIAL (uèi BIGARD) de Flixecourt, #que fabrica de produchs elaborats a basa de pasta (steak picat, carn jos void, tomates emplidas) e trabalh en 2008 près de 250 personas.
La seigneurie de Flixecourt fut au Sègle XII un fief de la châtellenie d'Amiens. En 1205, une maladrerie est ouverte à Flixecourt pour permettre aux lépreux, en route pour l'hospice des Frères du Val, de passer la nuit. Par alliance, le fief de Flixecourt fut ensuite partagé entre la famille de Louvencourt, puis (1276) la famille de Fieffes. Ces derniers y firent construire un prieuré, dont il confièrent la gestion, comme il était d'usage, au vidame de Picquigny
Le village qui s'établit à cet endroit comptait 140 feux à l'aube de la guerre de Cent Ans, mais ce chiffre n'était plus que de 40 en 1548. En 1545, Charles d'Ailly obtient du roi la création d'un marché hebdomadaire ; privilège reconduit au bénéfice de son successeur, Louis d'Ailly, en 1567. On a retrouvé les vestiges d'un château près de l'emplacement actuel de l'église : le fait qu'en 1603, un grave incendie ait pu détruire la moitié du village donne à penser que les maisons devaient être mitoyennes et serrées à l'intérieur des fortifications. Ce château est mentionné dans un acte notarial de 1618, par lequel le seigneur, Philibert-Emmanuel d'Ailly, accorde l'édifice en viager à un certain Louis de la Massonière, à charge pour lui de financer les réparations. L'église, que l'on peut voir aujourd'hui, a été édifiée en 1721. À la veille de la Révolution, le château appartient aux Croquoison de la cour de Fieffes.
Vers cette époque, une proto-industrie existe : on exploite la tourbe, et on travaille au peignage de la laine. D'ailleurs, en 1815, on dénombre deux moulins à eau et deux moulins à vent.
Mais c'est la découverte d'une fibre nouvelle, le jute, qui change le destin de la ville et par delà, de toute la région. Vers 1840, les Saint, négociants en toile d'emballage établis à Rouen, découvrent cette toile importée des Indes, et procèdent à des essais de tissage mécanique (1855-56). La machine, une fois mise au point, est installée à Flixecourt, et les patrons font venir des ouvriers écossais pour démarrer l'exploitation. En quelques décennies, le nombre d'employés, de quelques dizaines au début, explose.
L'usine est électrifiée dès 1907. La ville appartient dans les faits à la famille Saint, qui organise l'habitat des employés (premiers lotissements vers 1870), installe l'eau courante, propose l'électricité aux habitants, et met en place des commerces coopératifs (La Prévoyance), une « école industrielle » et des services sociaux (pharmacie, crèche en 1935, maternité en 1938). Les usines connaîtront divers mouvements sociaux, particulièrement au moment de la crise de 1934-36, mais conservent une compétitivité jusqu'en 1952. Cette année-là, la toile industrielle connaît une crise de débouchés avec le développement des emballages en polymère, qui fait s'effondrer en quelques années la demande en Europe. Les Saint mettent en vente les logements ouvriers. Les primes de compensations octroyées par les gouvernement successifs ne permettront pas une reconversion des emplois, et de reventes (acquisition par la famille Willot en 1969, rachat de nouveau par Boussac-Saint Frères en 1982) en dépôts de bilan (banqueroute d'Agache-Willot en juin 1981), l'industrie poursuit son déclin jusqu'en 2004, date à laquelle débute la production de l'usine DEFIAL (aujourd'hui BIGARD) de Flixecourt, qui fabrique des produits élaborés à base de viande (steak haché, viande sous vide, tomates farcies) et emploi en 2008 près de 250 personnes.


text:
Jutsi
Jutsi (basco), Juxue (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei jutsiar.
L'arriu de Bidosa, lo son afluent Babatzeko erreka e dus afluents deu darrèr, Negeluako erreka e Etxebarneko erreka, que traucan lo territòri de la comuna.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Arhantsusi e Òstavath-Asme au nòrd
- Pagòla a l'èst
- Larzabale-Arroze-Zibitze a l'oèst
- Sent Just-Ibarre au sud
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura e la silvicultura (cultura deus bòscs) que son la basa economica de la comuna.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Que i avia ua populacion de 877 estatjants en 1806.
Cultura[modificar | modificar la font]
Que i a ua residéncia de l'Associacion d'ajuda a la diaspòra basca en Argentina e ua escòla d'ensenhament purmèr.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Site hortificat protoistoric.
- Los ostaus hortificats Donaazia e Larramendia, deu sègle XIVau.
- Glèisa de Sant Pèir, de la fin de l'Edat Mejana.


text:
Positivisme
Eth positivisme ei eth sistèma de filosofia basat era l’experiéncia e er era coneishença empirica des fenomèns naturaus. Era vertut d’açò, eth positivisme considère era metafisica e era teologia coma sistèmes de coneishença imperfècta e inadequada.
Evolucion
Eth tèrme “positivisme” siguec utilizat peth prumèr còp peth filosòf Auguste Comte, autor de l’òbra qu'inaugurèc aguest corrent de pensament, Cors de filosofia positiva (6 vols., 1830-1842). Maugrat açò, bèri concèptes positivistes se remonten ath filosòf britanic David Hume, ath francés Claude-Henri de Rouvroy, Comde de Saint-Simon, e a l’alemand Immanuel Kant. Comte escuelhec era paraula “positivisme” entà soslinhar era realitat e tendéncia constructiva qu'eth reclamèc per l’aspècte teoric dera sua doctrina. En generau, s'interessèc pera reorganització dera vida sociau entath ben dera umanitat a trauès dera coneishença scientifica e, per aguesta via, deth contraròtle de las fòrces naturaus. Es dus compausants principaus deth positivisme, era filosofia e eth govèrn (o programa de conducha individuau e sociau), sigueren mès tard unificadi per Comte er un tot jos era concepcion d’ua religion er era quau era umanitat ère l’objècti de culte. Maugrat açò, nombrosi discípols de Comte non acceptèren aguest desvolopament religiós deth sòn pensament, pr'amor que semblaue contradir era filosofia positivista originau. Fòrça des doctrines de Comte serien mès tard adaptades e desvolopades pes filosòfs sociaus britaniqui John Stuart Mill e Herbert Spencer, atau coma peth filosòf e fisic austrian Ernst Mach.
Positivisme logic
A començaments deth sègle XX, un grop de filosòfs interessadi era l’evolucion dera sciéncia modèrna refusèc es tradicionaus idèes positivistes (que considerauen qu'era basa dera vertadèra coneishença ère era l’experiéncia personau) e destaquèc era importància dera verificacion scientifica e de l’usatge dera logica formau. Des teories d’aguesti pensadores (entre es que se trobauen l’austriana Ludwig Wittgenstein e es britaniqui Bertrand Russell e George Edward Moore) neishec eth nomentat positivisme logic. Eth Tractatus logico-philosophicus (1921), òbra de Wittgenstein, resultèc auer ua influéncia decisiva n'er arrefús des doctrines metafisiques pera sua carència de sens e er era acceptacion de l’empirisme coma ua matèria d’exigéncia logica. Era l’actualitat, es filosòfs positivistes preferissen nomentar-se a se madeishi empirismes logics, per dissociar-se de era importància que dèren es prumèrs pensadors deth positivisme logic ara verificacion scientifica. Mantien qu'eth principi de verificacion eth cnjse madeish ei inverificable er eth camp filosofic. Totun, autors tan representatius com Rudolf Carnap an prepausat naui sensi deth tradicionau principi de verificacion neopositivista.


text:
Chambray
Chambray en normand (Chambray en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en 1018 #qu'una charte de Richard II de Normandie dona coma nom dins aquel vilatge Cammeragus, #qu'es una déformation del latin Cammarus en significant cranc[1].
C'est en 1018 qu'une charte de Richard II de Normandie donne comme nom à ce village Cammeragus, qui est une déformation du latin Cammarus signifiant écrevisse[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ de Decker, (ISBN 2-85480-035-4)