text:
Mercè Rodoreda
Mercè Rodoreda i Gurguí (Barcelona, 10 d'octobre de 1908 - Girona, 13 d'abril de 1983) foguèt una escrivana catalana que recebèt, demest d'autres guerdons, lo Prèmi d'Onor de las Letras Catalanas de 1980. Es considerada coma l'escrivana mai importanta de la literatura catalana contemporanèa, coma o atèstan las referéncias d'autres autors a sas òbras e a l'encòp la repercussion internacional d'aquestas, que compta actualament de traduccions dins mai de trenta lengas. Encara que siá mai coneguda per son talent de romancièra, cultivèt tanben d'autres genres coma la poesia e lo teatre.
Escriguèt mantes libres celèbres coma Mirall trencat o Aloma, mas son òbra principala e mai prestigiosa foguèt La plaça del diamant, que se representèt mantun còp al teatre e se vegèt adaptada al cinèma en 1982 pel realizador Francesc Betriu.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfància e adolescéncia[modificar | modificar la font]
Mercè Rodoreda nasquèt en 1908 dins lo barri de Sant Gervasi de Cassoles a Barcelona. Èra l'enfant unica d'Andreu Rodoreda Sallent, que trabalhava coma comptable e de Montserrat Gurguí Guàrdia. Sos parents èran afogats per la literatura e de teatre, çò que marquèt son enfància. Durant aquel periòde de sa joventut foguèt tanben influenciada per la figura del grand mairal, Pere Gurguí, un amic del poèta Jacint Verdaguer. Aqueste li inculquèt un sentiment catalanista prigond que l'acompanhèt de longa sa vida tota.
La mòrt del grand en 1921 portèt de cambiaments considerables dins l'ostal familial. Lo fraire de la maire, Joan Gurguí, se venguèt installàr amb eles, çò qu'ocasionèt una ruptura dins l'estil de vida de la familha que se vegèt venir subran mai austèr e convencional. La jove Mercè èra admirativa del carisme de son oncle qu'aviá ja idealizat a partir de la correspondéncia qu'avián aguda abans son arribada. Aital, lo 10 d'octobre de 1928, a l'edat de 20 ans, la futura escrivana se maridèt amb son oncle, Joan Gurguí, qu'aviá catòrze ans de mai qu'ela. Per encausa del gra de consanguinitat elevat, aguèron mestièr d'obtenir una dispensa papala abans de se poder maridar. Aguèron pas qu'un enfant, Jordi, lo 23 de julh de 1929.
Per ensajar d'escapar a la monotonia causada per son maridatge e de se desfar de la dependéncia economica envers son marit que li agradava pas gaire, Mercè Rodoreda comencèt a escriure; e dapasset aquel léser venguèt una passion.
Los primièrs temps de l'escritura[modificar | modificar la font]
En 1931, Mercè Rodoreda comencèt a seguir de corses al Licèu Dalmau. Ailà melhorèt pauc a cha pauc sa coneissença e mestresa del catalan gràcias a l'ensenhament que recebiá del pedagòg e lingüista figuerenc Delfí Dalmau i Gener. L'influéncia de l'erudit, que venguèt lèu un amic pròche, la marquèt prigondament e l'incitèt a enriquir e completar sa formacion.
L'an seguent, en 1932, foguèt publicat son primièr roman Sóc una dona honrada? a l'ostal d'edicion Catalònia e a l'encòp qualques contes dins divèrses jornals. L'òbra foguèt pas remarcada manca a partir del moment que foguèt causida coma candidata al Prèmi Crexells en 1933; mas lo prèmi aquel an foguèt ganhat pel dramaturg e poèta Carles Soldevila.
L'1 d'octobre de 1933, comencèt a trabalhar coma jornalista dins la revista setmanala Clarisme. I publiquèt 24 contribucions: cinc pròsas a prepaus de la cultura tradicionala, tretze entrevistas, dos comptes renduts, un conte e tres comentaris de tematica politicoculturala, musicala e cinematografica. Lo meteis an, dintrèt dins l'Associació de la Premsa de Barcelona e se ne faguèt membre, çò que fasiá evidenta sa volontat de trabalhar dins l'univèrs del jornalisme.
Durant la prima de 1934, Mercè Rodoreda publiquèt sa segonda òbra, Del que hom no pot fugir, que pareguèt dins las edicions de la revista Clarisme. En mai d e la meteissa annada, recebèt lo Prèmi del Casino Independent dels Jòcs Florals de Lheida amb lo conte «La sireneta i el delfí», qu'es actualament perdut.
Aprèp qu'escriguèsse aqueste segond libre, Joan Puig i Ferreter, lo director d'Edicions Proa, la venguèt veire e manifestèt son interès de publicar son òbra seguenta: Un dia en la vida d'un home. Se publiquèt lèu, durant l'auton d'aquel an, dins una colleccion de Proa. Rodoreda començava aital a penetrar gradualament lo mond literari catalan gràcias a l'ajuda de Puig i Ferreter. Aqueste li aviá dobert las pòrtas d'El Club dels Novel·listes, un cercle format per d'autors coneguts coma Armand Obiols, Francesc Trabal o Joan Oliver, qu'èran a l'encòp d'ancians membres de La Colla de Sabadell. Foguèt durant aquel temps qu'entamenèt una lectura entosiasta dels romans de l'escrivan rus Fiòdor Dostoievski.
Los ans seguents, entre 1935 e 1939, publiquèt un total de setze contes pels enfants dins lo jornal La Publicitat. Apareissián dins una seccion sonada Una estona amb els infants. Demest totes aqueles, un dels mai remirables es probablament El noiet i la casona, qu'aviá dedicat a son dròlle, e puèi èra tanben qualitadós lo tèxt La fulla, escrich en omenatge a l'escrivan Josep Carner. A mai, tota aquela activitat creadoira se fasiá al meteis moment que publicava d'autres contes dins de mejans de premsa en catalan de primièr òrdre coma La Revista, La Veu de Catalunya o Mirador, demest mantun autre.
Publiquèt son quatren roman, Crim en 1936. Posteriorament Rodoreda rebutèt aqueste roman, amassa amb los tres autres editats anteriorament, en considerar qu'èran lo fruch de son inexperiéncia.
L'arribada de la notorietat[modificar | modificar la font]
A partir de 1937, Rodoreda ocupèt la carga de correctritz de catalan dins lo Comissariat de propaganda de la Generalitat Catalana. Gràcias a aquela ocupacion aguèt l'escasença d'i encontrar las escrivanas mai coneguda de l'epòca coma Aurora Bertrana, Maria Teresa Vernet, e de venir una amiga intima de Susina Amat, Julieta Franquesa, Anna Murià e Carme Manrubia.
Gràcias a son òbra Aloma emportèt en 1937 lo Prèmi Joan Crexells de narrativa de l'any 1937 s'atorgà a Mercè Rodoreda per la seva obra Aloma. Foguèt durant aqueste meteis an que se disseparèt de son marit, Joan Gurguí, aprèp que visquèssen amassa uns onze any e malgrat son enfant en comun. Son amant supausat, lo traductor e politician revolucionari Andreu Nin i Pérez, foguèt arrestat lo 16 de junh davant la sedença de son partit, lo POUM, situada sus La Rambla de Barcelona, e foguèt puèi torturat e assassinat, qualques jorns mai tard, per d'agents de la polícia sovietica per òrdre del General Alexander Orlov a la preson d'Alcalá de Henares.
En 1938, l'Institucion de las Letras Catalanas faguèt la publicacion del cinquen roman de Mercè Rodoreda titulada Aloma. Foguèt aquesta la primièra òbra que Rodoreda acceptèt de reconéisser coma una obra sia vertadièra, e mai se ulteriorament la transformèt e la tornèt publicar. Aquela meteissa annada visitèt en representacion del PEN Club de Catalonha, e en companhiá de l'escrivan de Sabadell Francesc Trabal, lo congrès internacional del PEN club a Praga, ont legiguèt una benvenguda qu'èra estada escricha per un dels escrivans màgers d'aquel temps, lo barcelonés Carles Riba.
Temps d'exili (1939-1972)[modificar | modificar la font]
Lo 23 de genièr de 1939, qualques meses abans la desfacha de las fòrças republicanas, Mercè Rodoreda partiguèt per l'exili. Coma l'escrivana pensava que la separacion seriá brèva laissèt son fill en companhiá de sa maire. E mai se Mercè Rodoreda aviá pas jamai participat en politica, se n'anèt en seguir los conselhs de sa maire. Li diguèt de fugir qu'aviá paur dels problèmas que li podián causar a sa filha sas activitats ligadas a las publicacions en catalan, al catalanisme en general e tanben a qualques revistas d'esquèrra durant las annadas anterioras. Los ocupants d'aquel bibliobús foguèron los escrivans Xavier Benguerel, Pere Calders, Sebastià Gasch, Domènec Guansé, Cèsar August Jordana, Lluís Montanyà, Anna Murià, Armand Obiols, Joan Oliver, Mercè Rodoreda e Francesc Trabal.  viatgèt dempuèi Barcelona a Girona, dins un bibliobús qu'èra la proprietat de la Conselhieriá de Cultura de la Generalitat de Catalonha. Qualque temps aprèp, a ras de la termièra, seguiguèt son camin pel Mas Perxés, dins lo municipi d'Agullana, fins que poguèt traversar la frontièra administrativa pel Pertús. Arribèt a l'estat francès sèt jorns aprèp d'aver laissat la capitala catalana, lo 30 de genièr. Aprèp d'aver passat la nuèch al Voló, se dirigiguèron totes cap a Perpinhan. I demorèron pas que tres jorns, e a partir de la capitala rosselhonesa viatgèron fins a Tolosa amb lo tren.
Partiguèt puèi cap a París ont arribèt a la fin de febrièr e qualques meses mai tard se n'anèt viure dins una localitat vesina de la capitala francesa, Roissy-en-Brie, un vilatge de l'èst d'Isla de França. S'installèt alara dins lo castèl de Roissy-en-Brie, una construccion del sègle XVIII, qu'en aquel moment èra estat concebut coma refugi d'escrivans. Ailà visquèt durant fòrça meses amb d'autres intellectuals catalans, refugiats coma ela en França. Partetgèt aquel espandi amb los escrivans Anna Murià, Cèsar August Jordana, Armand Obiols, Francesc Trabal e Carles Riba.
Durant lo temps que passèt a Roissy-en-Brie nasquèron divèrsas relacions amorosas. La mai famosa d'aquestas foguèt la que visquèt Mercè Rodoreda amb l'escrivan Joan Prat i Esteve, mai conegut jos son pseudonim d'Armand Obiols. La relacion generèt fòrça problèmas dins la coesion del grop pel fach qu'Armand Obiols èra maridat amb la sòrre de Francesc Trabal e qu'avián un enfant amassa qu'èra demorat amb la maire a Barcelona. A mai, la sògra d'Armand Obiols e maire de Trabal, aviá viatjat amb son filh fins al castèl amb d'autres membres de la familha Trabal. En consequéncia, l'adulteri devesiguèt los exiliats catalans en dos camps opausats. Segon Anna Murià, qu'èra la confidenta de Francesc Trabal, aqueste s'i opausava pas sonque per sa sòrre mas tanben per encausa de sa gelosiá, ja qu'aviá agut aparentament una relacion secreta amb Mercè Rodoreda a Barcelona, coneguda sonque per totes dos e per Murià.
L'ambient de relativa estabilitat que lo castèl oferissiá se vegèt trebolat pel començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt en aquel moment que d'unes decidiguèron de s'exiliar tornarmai e de se dirigir cap als païses d'America Latina mentre que d'autres preferiguèron de demorar en França. Rodoreda, ela, s'estimèt mai de partir pas e de viure amb Obiols dins l'airal. Amassa, s'installèron dins un ostal, sonat Villa Rosset, situat dins la periferia del vilatge.
Fugida dels nazis[modificar | modificar la font]
Mercè Rodoreda, amassa amb d'autres escrivans qu'èran encara refugiats en França, deguèt fugir de París cap a la mitat del mes de junh de 1940 per encausa de la progression de l'armada alemanda que se dirigissiá devèrs Orleans per la via d'Artenay. Josep Maria Esverd poguèt trobar una camioneta per fugir de França pasmens aguèron pas d'astre que l'endeman lo veïcul foguèt confiscat per las tropas francesas. Aprèp d'ensajar en van de prendre lo tren, lor calguèt fugir en caminar cap al sud. Son objectiu èra de traversar lo flum Leire per se poder refugiar dins la zòna dicha liura, pr'aquò un pauc de temps abans d'arribar a Orleans, s'avisèron de la progression de l'invasion que vegèron la vila en flamas e que demorava pas cap de pont per poder passar Leire. Fin finala, aguèron de cambiar sos projèctes inicials e de causir una autra rota.
Durant 12 jorns s'abriguèron totes dins una granja de Meung-en-Loire fins que l'armistici del 22 de junh de 1940 foguèsse signat. Dempuèi aquela localitat s'endralhèron encara mai al sud fins a s'installar aqueste còp a Lemòtges.
A Lemòtges, l'escrivana demorèt dins una cambra del numèro 12 de la carrièra de las Filhas de Nòstra Dòna. Foguèron de temps dificils per l'autora, que lo 5 de junh de 1941 vegèt cossí son companhon sentimental, Armand Obiols, èra arrestat. Visquèt puèi soleta fins al mes d'octobre d'aquel annada. Durant aquel periòde, Armand Obiols deguèt far de trabalhs forçats a Saillat-sur-Vienne dins una peirièra. Pasmens, gràcias a de contactes e divèrsas demandas Mercè Rodoreda capitèt d'obtenir que foguèsse mandat a Bordèu. Quand Obiols se trobèt dins de condicions de vida melhoras en país bordalés, Rodoreda se faguèt membre d'un cercle d'estudi dedicat a la lectura e a l'aprendissatge de la lenga anglesa.
Durant los meses seguents, la relacion entre Mercè Rodoreda e Armand Obiols se faguèt subretot a distància, e se poguèron trobar sonque esporadicament en persona. Foguèt sonque cap a la fin del mes d'agost de 1943, que Rodoreda se n'anèt viure al numèro 43 de la carrièra Chauffor a Bordèu ont se retrobèt amb son amant. Dins la vila occitana, l'escrivana catalana visquèt de moments fòrça durs, e per subreviure fasiá de costura dins una botiga durant una bèla part de la jornada, e son trabalh li preniá talament de temps qu'aviá pas cap de pausa per se consagrar a l'escritura.
Lo retorn a París[modificar | modificar la font]
En setembre de 1946, Rodoreda e son companhon Armand Obiols causiguèron de tornar a París, e lai s'installèron dins l'ostal de Rafael Tasis i Marca, que viviá alara al numèro 9 de la carrièra de Coëtlogon. Un pauqueton de temps mai tard, lo parelh decidiguèt de mudar per s'implantar dins un apartament, situat dins un immòble al numèro 21 de la carrièra de Cherche-Midi, fòrça al ras de la zòna residenciala de Saint-Germain-des-Prés, qu'èra en aquel moment un dels luòcs preferits de reunion per un nombre considerable d'intellectuals franceses de l'epòca. Ailà demorèron durant uèch ans, e mai, en realitat l'escrivana se desfaguèt pas totalament d'aquel lotjament fins a l'an 1977.
Al començament de 1947, Mercè poguèt abandonar son ocupacion de cordurièra per anar trabalhar, tornarmai, coma collaboradora de la Revista de Catalunya. A mai de publicar durant aquel an de racontes dins las edicions divèrsas de la revista, aguèt tanben l'escasença de ne far espelir qualques uns en America Latina, a Chile e a Mexic subretot.
De 1947 a 1953, Rodoreda poguèt pas cultivar una literatura de granda extension que dempuèi 1945 aviá començat a patir de problèmas de santat, que coincidiguèron amb la reaparicion d'una paralisi somatica de son braç drech. Per aquesta rason, intensifiquèt sa creacion poetica e trobèt dins la figura de Josep Carner un mèstre, e mantenguèt una correspondéncia constanta amb el durant fòrça temps. En 1952, l'autora entamenèt una terapia de recuperacion de sa motricitat al balneari de Chátel-Guyon. Durant aquelas annadas que visquèt a París comencèt l'escritura de dos romans qu'acabèt pas jamai.
En 1947, del temps dels Jòcs Florals de la Lenga Catalana que se debanèron a Londres aquel an, ganhèt sa primièra Flor Naturala gràcias a sièis sonets: Rosa, Amor novell, Adam a Eva, Ocell e dos autres escriches qu'avián pas de títol.
L'an seguent, foguèt amb son poèma Món d'Ulisses que Rodoreda obtenguèt, pel segond còp, la Flor Naturala dels Jòcs Florals de 1948 a París. Lo poèma apareguèt un pauc mai tard aquel meteis an dins lo periodic literari La nostra Revista.
Amb son tèxt Albes i nits aguèt l'escasença d'emportar una tresena victòria al concors dels Jòcs Florals, çò que li portèt la possibilitat d'èsser nomenada «Mestre en Gai Saber» a Montevideo en 1949.
Durant aquela mateissa annada realizèt un viatge a Barcelona, qu'èra la primièr vegada qu'i tornada dempuèi que s'èra exiliada.
Qualques ans mai tard, en 1951, se sarrèt al mond de la pintura, interessada subretot per de pintors coma Pablo Picasso, Paul Klee e lo catalan Joan Miró, e comencèt de realizar qualques creacions personalas. Dins una de las letras qu'escriguèt a Armand Oriols en 1954 explicava qu'aviá ja aquesit un «estil e un mond» dins la pintura, en reconéisser pr'aquò que son univèrs veritable se trobava dins l'escritura. D'un autre costat, son companhon aviá ja començat a trabalhar coma traductor per l'UNESCO gràcias als contactes de l'escrivan Quiroga Plá, e al cap de dos ans, en 1953, decidiguèt de s'installar definitivament dins la capitala soïssa, a Genèva.
La vida en Soïssa[modificar | modificar la font]
Mercè Rodoreda seguiguèt Obiols en Soïssa. En 1954 lo parelh se venguèt installar dins un apartament situat al numèro 19 de la carrièra de Violet, dins un barri borgés de la ciutat de Genèva. Pr'aquò, sa novèla vida dins aquela granda ciutat li agradèt pas gaire a l'escrivan que de contunh s'i sentiguèt coma una estrangièra exiliada, aital reconeissiá que la localitat soïssa «és una ciutat fòrça enutjanta, apta per escriure». Pas gaire de temps aprèp, venguèt una autra mudason, per encausa de son trabalh Obiols deguèt partir demorar a Viena, en Àustria. Durant aquela meteissa annada, Rodoreda se n'anèt a Barcelona e faguèt aquel viatge subretot per assistir al maridatge de son enfant unic, Jordi Gurguí i Rodoreda.
En aquel periòde, sa produccion literària floriguèt. En 1956 se ganhèt lo Prèmi d'Ensag Joan Maragall amb l'òbra Tres sonets i una cançó que foguèt publicada dins lo suplement literari "la Gaseta de Lletres" de La Nova Revista. Gaireben al meteis moment, recebèt lo Prèmi Joan Santamaria que li foguèt autrejat a Barcelona aquela meteissa annada, gràcias a son conte Carnaval.
Dos ans aprèp, en 1958 foguèt editat un recuèlh de contes sieus sonat Vint-i-dos contes qu'aviá ja recebut anteriorament lo prestigiós Prèmi Víctor Català. Qualques contes compreses dins l'òbra èran ja estat publicats a Mexic del temps de l'exili en França, mentre que mantun autre èran encara inediches. Segon o confessèt la quita autora, aquel libre èra espelit d'una crisi de tecnicas qu'entrainèt un nivèl literari desparièr entre los divèrses contes, e mai s'èran units per una tematica comuna.
Òbras mai importantas[modificar | modificar la font]
- Aloma (1938)
- Vint-i-dos contes (1958)
- La plaça del diamant (1962)
- El carrer de les camèlies (1966)
- Jardí vora el mar (1967)
- La meva Cristina i altres contes (1967)
- Mirall Trencat (1974)
- Semblava de seda i altres contes (1978)
- Viatges i flors (1980)
- Quanta, quanta guerra... (1980)
- La mort i la primavera (postuma, 1986)
- Isabel i Maria (postuma, 1991)


c: text/html

text:
1650
Aquesta pagina concernís l'an 1650 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Fonda. Lo 18 de genier, la regenta Ana d'Àustria ordonèt l'arrestacion dau prince de Condé, dau prince de Conti e dau duc de Longueville. Aquò entraïnèt la revòuta de sei protegits e dei províncias que lei sostenián e lo començament de la Fonda dei Princes. De mai, unei senhors francés qu'avián sostengut la Fonda Parlementària jonhèron l'insureccion novèla.
Lo cardenau Mazarin assaièt de pacificar leis insureccions provincialas. París foguèt fisat a Gaston d'Orleans, oncle dau rèi mai autor d'unei complòts dins lo corrent dau rèine precedent, e de campanhas permetèron de sometre Normandia (febrier) e Borgonha (març-abriu). En junh, Mazarin deguèt s'opausar a una ataca espanhòla còntra Compiègne. Puei, s'ocupèt de sometre Guiana onte se turtèt a una resisténcia importanta. Pasmens, foguèt obligat de laissar d'avantatges importants ai partits dirigits per Vendôme, Beaufort e Gondi. De mai, Gaston d'Orleans se raprochèt de Gondi. Ansin, lo cardenau deguèt rapidament negociar un acòrd permetent au rèi d'intrar dins Bordèu en cambi d'una retirada segura per lei defensors. Enfin, lo 15 de decembre, la principala armada dei senhors rebèls, sostenguts per d'unitats espanhòlas, foguèt batuda a Rethel. Pasmens, la posicion d'Ana d'Àustria e de Mazarin demorèt mau segura en causa de negociacions entre lei principalei faccions de rebèls, Gaston d'Orleans e d'una campanha ostila au cardenau italian.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Oman[modificar | modificar la font]
Conquista de Mascate per l'insureccion menada per leis Iarubitas. Après aquela victòria, leis Omanés contunièron d'atacar lei possessions portuguesas lòng dau litorau african.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sent Palai
Sent Palai (Donapaleu en basco, Saint-Palais en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada dens lo País de Micse. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Aicirits-Camon-Suhast au nòrd-èst, Amenduish-Oneis au nòrd-oèst, Behaskane-Laphizketa a l'èst, Veiria a l'oèst, Larribarre-Sorhapürü au sud-èst e Ostankoa e Uhart de Micse au sud.
Istòria[1][modificar | modificar la font]
Au sègle XIIIau, Sent Palai, lo nom de la quau e vien de Palai de Còrdoa, qu'èra ua « vilanava » (iriberri en basco) creada peu rei de Navarra entad atirar e fixar los estatjants dens un "axe de penetracion" de cap au sud. Dotada de las armas reiaus de Navarra, qu'èra ua vila establida lo long de la « carrèra deu Senhor Rei[2] », l'actuau carrèra deu Palais de Justícia. Deu miei deu sègle XIVau a la fin deu sègle XVIIau òm que i batí moneda dens 60 enclumis. Au sègle XVau, la vila qu'arrecebó lo privilègi d'ua hèra annau e d'un mercat. Uei desapareishut, l'espitau de Santa Magdalena de Larraga qu'arrecebèva los pelegrins ; qu'èra situat dab la soa glèisa parroquiau « a un gèt de balestra », au ras de l'actuau cemitèri. Au començament deu sègle XVIau, arron de l'invasion de la Hauta Navarra per las tropas aragonesas e castelhanas, Sent Palai que vadó lo sièti de la canceleria de Navarra e deus prumèrs Estats Generaus qui s'amassavan dens la Glèisa de Sant Pau, l'actuau palais de justícia. La Revolucion que batiè la vila « Mont Bidosa » e que'u designè com cap deu districte de la Baisha Navarra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- lo Musèu de la Baisha Navarra
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Conselh Generau deus Pirenèus Atlantics.
- ↑ « Carrera del Seynhor Rey » en gascon medievau.


text:
Tèrratrem e tsunami de Sendai (2011)
Lo tèrratrem de Sendai de 2011 foguèt un seisme seguit d'un tsunami qu'aguèt luòc lo divendres 11 de març de 2011 a 05:46:23 (UTC) en Japon, e qu'atenhèt una magnitud de 8,9 a l'escala sismologica de magnitud de moment (Mw). L'epicentre del terratrèm èra localizat jos la mar, davant las còstas de l'illa de Honshu, a 130 kilometres a l'èst de Sendai, prefectura de Miyagi.
Lo tèrratrem provoquèt un tsunami extrèmament destructor amb d'èrsas de mai de 10 m. de naut qu'atenguèron Japon qualques minutas aprèp lo seisme, de còps que i a en penetrar fins a 10km al dintre de las tèrras,[1] e amb d'èrsas pus pichonas qu'atenguèron los autres païses aprèp maitas oras. D'alèrtas al tsunami foguèron lançadas e d'evacuacions ordonadas per la còsta pacifica de Japon e al mens dins 20 autres païses, inclusent tota la còsta pacifica d'America del Nòrd e d'America del Sud.[2][3][4]
L'Agéncia Nacionala de Polícia japonesa confirmèt oficialament 7320 mòrt, 2618 nafrats, e 11370 desapareguts dins detz e set prefecturas, e mai de 100 000 bastiments damatjats o destrusits Lo tèrratrem e lo tsunami causèron de degalhs estructurals sevèrs e espandits en Japon, inclusent de damatges pesucs a las rotas e vias de camin de fèrre, d'incendis dins fòrça airals, e de rompeduras de paissièras.[1][5] Aperaquí 4.4 million d'abitacions al nòrd èst de Japon foguèron daissada sens electricitat e 1.5 milion sens aiga.
Fòrça generators electrics foguèron en pana, e al mens tres reactors nuclear patiguèron d'explosions degudas a l'idrogèn gasós que s'escapèt fòra dels bastiments assostant los reactors. Segon los raports de l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica, lo contenent de cada còr radioactiu es intacte e s'es pas producha de fusion . [6] Lo 18 de març, lo cap de l'IAEA Yukiya Amano descriguèt la crisi coma "extremament seriosa. Los abitants dins un rai de 20 km de la Centrala Nucleara de Fukushima I e 10 km de Fukushima II foguèron evacuats.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Japan earthquake: Tsunami hits north-east
- ↑ Tsunami bulletin number 3
- ↑ Tsunami warnings issued for at least 20 countries after quake
- ↑ PTWC warnings complete list
- ↑ Saira Syed - "Japan quake: Infrastructure damage will delay recovery" - 16 March 2011 - BBC News - Retrieved 18 March 2011.
- ↑ IAEA Update on Japan Earthquake
S
[[Categoria:Sendai]]


text:
Francis Picabia
Francis-Marie Martínez de Picabia (París, 22 de genièr de 1879 - 30 de novembre de 1953 París, 1953) èra un pintor francés. Practiquèt tan la pintura coma lo grafisme e, quitament, l'escritura e la poesia. Filh de maire francesa e de paire espanhòl, militèt al movement dadaïsta.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt a l'Escòla de las Bèlas Arts e l'Escòla de las Arts Decorativas de París, que recebèt una granda influéncia de la pintura impressionista, fauvista e abstracha, amb per artistats favorits Camille Pissarro e Alfred Sisley. Entre 1909 e 1911 prenguèt lo del cubisme e venguèt membre del grop "PUTEAUX", se faguèt amic de Marcel Duchamp. En 1913 viatjèt als Estats Units d'America, que dintrèt en contacte amb lo grop dadá american, participant a l'exposicion de l'Armory Show e fondant amb Duchamp e Ray la revista predadaïsta 291. Publiquèt lo primièr numèro de la revista ja completament dadaïsta 391 a Barcelona en 1916 amb la collaboracion de Guillaume Apollinaire, Tristan Tzara, Man Ray e Jean Arp. Aprép un temps passat a la Còsta d'Azur que la seuna òbra foguèt fòça influenciada pel surrealisme, amb un umor particularament provocant, tornèt a París e creèt, amb André Breton, la revista 491. Puèi, en 1922, abandonèt lo dadaïsme, movement qu'aviá estat un dels principals propagadors.
L'influéncia de Picabia es fondamental coma promotor dels movements avantgardistas e de l'art modèrn sul continent american, mai concretament a Nòva York. Picabia èra un òme dubèrt a totes los nòus corrents e refusèt de se ligar exclusivament a un sol tipe d'expression. Atal, visquèt de periods amb lo futurisme, la figuracion e, a partir de 1945, l'art abstrach.
Amant las fèstes e las veituras (que ne colleccionèt prèp 150), se roïnèt, per aquò comencèt a pintar fòrça pichons quadres de divèrses generes, a vegadas inspirats per de revistas pornograficas.
Tanben se vodèt, de biais personal personal e tanben professional, a la poesia.
Òbras màgers[modificar | modificar la font]
- Caoutchouc. 1909, aquarèla sus papèl, 46 x 61,5 cm. Musèu d'Art Modèrn de París. Considerada una de las òbres fondatriças de l'art abstrach
- Udnie. 1913, òli sus tèla, 290 x 300 cm. Musèu Nacional d'Art Modèrn de París
- Edtaonisl. 1913, òli sus tèla, Institut d'Art de Chicago.
- Flirt. Materials divèrses (plomb, filh de fèrre, palha...) sus tèla, 92 x 73 cm. Enquantat en 2004 per 908 238 €.
Escrichs[modificar | modificar la font]
- Poemes, publicat a París en 2002
- Écrits critiques, publicat a París en 2005


text:
Kuntzig
Kuntzig es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge se situa a quatre quilomètres al sud-es de Yutz.
Le village se situe à quatre kilomètres au sud-est de Yutz.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancià duché De Luxemborg, distincion de Distroff.
Al començament de la Modèl:S-, lo vilatge se engrandeix perque dels talhièrs ferroviaires dédiés a la mantenença del material en rodant an bastit entre Yutz e Kuntzig. De nombroses obrièrs venon alavetz installar la siá familha a Kuntzig[1].
Dempuèi 1996, la municipalitat acuèlh un centre de loisirs (lo C.L.A.S.) En prepausant un accueil périscolaire, dels CLSH, de las activitats vertebradas e de las manifestacions excepcionalas.
Una part de la municipalitat a #èsser desligada e a preses lo nom de Stuckange l'an 1988.
- Ancien duché de Luxembourg, seigneurie de Distroff.
Au début du Modèl:S-, le village s’agrandit car des ateliers ferroviaires dédiés à l'entretien du matériel roulant sont construits entre Yutz et Kuntzig. De nombreux ouvriers viennent alors installer leur famille à Kuntzig[2].
Depuis 1996, la commune accueille un centre de loisirs (le C.L.A.S.) proposant un accueil périscolaire, des CLSH, des activités structurées et des manifestations exceptionnelles.
Une partie de la commune a été détachée et a pris le nom de Stuckange en 1988.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Évocation De l'istòria dels talhièrs de la SNCF sul luòc de la comuna de Yutz
- ↑ Évocation de l'histoire des ateliers de la SNCF sur le site de la mairie de Yutz


text:
Poissy
Poissy qu'ei ua comuna francesa de la província istorica d'Isla de França administrada peu departament de las Yvelines de la region d'Isla de França.
Istoricament que ho la sede d'ua residéncia reiau on vadón lo reis Loís IX de França ("Sant Loís") e son hilh Felip III de França ("Lo Hardit).
Ua collegiada qu'i ho fondada.
Durant la Guèrra de Cent Ans la vila que ho pregondament sacamandejada peu anglés e lo castèth que ho avalit.
En 1561 Caterina de Medici qu'i organizè lo Collòqui de Poissy entà ensajar d'acordar las posicions deu catolicisme dab las deu protestantisme.
Durant la Segonda Guèrra Mondiau la vila que ho bombardejada e atau que's perdó la màger part deu Pont Vielh de Poissy.


text:
1659
Aquesta pagina concernís l'an 1659 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Lo 7 de mai, suspension deis operacions militaras entre França e Espanha. Lo 7 de novembre, la signatura dau Tractat dei Pirenèus marquèt la fin de la guèrra e la victòria francesa. Rosselhon, una partida de Cerdanha e quauquei vilas dau nòrd-èst foguèron annexats per França. De mai, Espanha deguèt abandonar Artés. Un maridatge foguèt tanben previst entre lo rèi Loís XIV e Maria Teresa d'Espanha.
Dins lo Reiaume, fins de la Revòuta deis Esclopiers de Solonha ambé la victòria dei tropas reialas e l'execucion d'unei caps de l'insureccion. Dins la vila de Marselha, un emissari dau rèi, mandat per ordonar la restitucion de certanei privilègis conquistats per fòrça per lei Marselhés dins lo corrent de la Fonda, foguèt executat. D'autra part, premierei representacion dei pèças de teatre Œdipe (Corneille) e Les Précieuses ridicules (Molière).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion de sei trabalhs sus lo pendul oscillant per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695). I demostrèt lo caractèr isocròne dei movements quand l'amplitud es inferiora a 5°.


text:
Joseph Haydn
Franz Joseph Haydn (Rohrau, Baisha Àustria, lo 31 de març de 1732- Viena, lo 31 de mai de 1809) que ho un compositor classic austriac.
Vita[modificar | modificar la font]
Lo pair de Haydn qu'èra adobaire de bròs e la soa mair serviciala. Qu'avó lo parat d'apréner la musica en entrant aus 8 ans dens lo còr de la catedrau de Sant Estève de Viena. Qu'en ho totun expelit aus 17 ans per'mor que la soa votz b'avosse mudada.
Que conegó alavetz quauques annadas de praubèrs en bèth ganhar chic en har lo musician. Arron, que vedó secretari deu libretista Metastasio qui'u presentè Nicola Porpora qui'u ensenhè la composicion e qui'u presentè dens lo mitan cortisan.
En 1757 que's he famós dab los sons quatuòrs e, en 1761 qu'entrè au servici de la familha deu princi Esterházy.
Òbra[modificar | modificar la font]
A despart deus sons quatuòrs, Haydn que desenvolopè lo genre de la sinfonia (que'n compausè 106) com pas negun n'ac he abans eth. Que compausè tanben concertos per instruments com la trompeta (mei especificament, per la trompeta de claus) lo còrn o lo violoncèl qui hèn partida de las pajas las mei interpretadas deu repertòri regularament interpretadas uei lo dia.
Que compausè tanben un sarròt d'operas, un requiem e oratorios.


text:
Narbona
Narbona (Narbonne en francés) es una vila occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Aude e la region administrativa de Lengadòc-Rosselhon. Es localizada pròche la Mar Mediterranèa, entre Besièrs e Perpinhan. Siaguèt integrada al patrimòni mondial de l'umanitat de l'UNESCO en 1996. En epòca romana, donèt son nom a la Gàllia narbonesa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Geograficament, es enrodada pel Massís de la Clapa a l'oèst, Corbièras a l'èst, e los estanhs de Bajas e Sijan al sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
La ciutat foguèt fondada pels romans en 118 abans lo Crist. Èra alavetz la Colonia Narbo Martius del nom del cònsol roman Quintus Marcius Rex. Narbona èra situada a la crosada de doas estradas romanas importantas: la via Domícia, e la via Aquitània. Se pensa que lo nom Narbo poiriá èsser un toponim cèlta o ibèr Narbo.
Pus tard, en 45 abans lo Crist, Juli Cesar installèt a Narbona los veterans de la Xena legion. Puèis, en 27 abans lo Crist, l'emperaire August faguèt una visita a la ciutat e 5 ans pus tard ne fasiá la capitala de la província romana de la Gàllia Narbonesa. Siaguèt entrò la fin de l'Antiquitat romana una de las ciutats pus importantas de Gaula. Segon lo Estrabon n'èra la primièra. Durant los dos primièrs sègles de l'èra cristiana sa superficia èra vesina de 100 ectaras, çò que laissa pensar que sa populacion èra propdana a 35 000 abitadors.
Aprèp sa destruccion en 145 per un incendi accidental, Antonin lo Piós faguèt reconstruire Narbona en 160 e espandiguèt puèis la ret rotièra de la Narbonesa.
La ciutat declinèt durant l'Antiquitat tardiva. L'encencha, que probablament data de la fin del sègle III, sonque delimitava 16 ha. En 462, Narbona siaguèt integrada al reiaume visigòt de Tolosa.
Al començament del sègle VI, siaguèt Narbona brèvament la capitala dels visigòts qu'èran estats vençuts a la batalha de Vouillé (507) pels francs de Clovís. Gràcial'ajuda militara dels ostrogòts de la peninsula italica, los visigòts del rei Amalric servèron Septimània e Narbona. Amalric i siaguèt puèis assassinat en 531. Jol règne del roi Teudis (531-548), la ciutat siaguèt pas pus la capitala dels visigòts.
A partir de 719, foguèt conquistada per las tropas araboberberas musulmanas dels Omeias vengudas de la Peninsula Iberica e dirigidas pel tresen governaire d'Ispània, al-Samh. Se nomenava alara Arbona.
Administracion[modificar | modificar la font]
Division administrativa[modificar | modificar la font]
La ciutat de Narbona es devesida actualament en tres cantons :
- Lo canton de Narbona-Èst, format d'una part de Narbona (18 710 abitadors).
- Lo canton de Narbona-Oèst, format d'una autra part de Narbona (17 673 abitadors) e de las comunas de Bisanet, Canet, Marcorinhan, Montredon de las Corbièras, Mossan, Nevian, Raissac d'Aude e Viladanha (siá un total 26 665 abitadors).
- Lo canton de Narbona-Sud, format d'una terça part de Narbona (14 656 abitadors) amb la comuna de Bajas (siá un total 15 496 abitadors).
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitat[modificar | modificar la font]
- Charles Trenet, cantaire.
- Joan Josèp Cassanea de Mondonvila, compositor barròc e violonista.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Parlar narbonés (parlar lengadocian)


text:
Heitor Villa-Lobos
Heitor Villa-Lobos (5 de març de 1887 - 17 de novembre de 1959) es lo compositor modernista Brasilièr pus conegut. Foguèt un compositor notament prolific pel nombre d'òbras escrichas. Fòrça trabalhs son arranjaments d'òbras anterioras. Mai que mai en los sieus darrièrs ans, Villa-Lobos realizèt grand nombre de recomposicions.
A l'excepcion dels trabalhs perduts, la siá musica es estada fòrça difonduda dins lo mond per las gravaduras existentas, e pels concèrts. Quitament las sinfonias son disponiblas en una gravadura integrala - veire http://www.rdpl.org/villa/stuttgart.html.
Entre las òbras mai popularas de Villa-Lobos podèm mencionar las Bachianas Brasilianas, en essent lo Numèro 5 una de la mai conegudas, escricha per votz e uèch violoncèls, mas interpretadas en fòrça autras combinacions instrumentalas. En seguint amb las siás òbras podèm citar la musica per guitarra coma los Preludis, Estudis e los Choros (lo Choro Numèro 1 es fòrça popular). Es tanben important mencionar la sèria de Quatrins de còrda.
Tanben foguèt maèstro e trabalhèt dins d'orquèstras brasilièras, e tanben en Anglatèrra, Argentina, França, Finlàndia, etc.
Bachianas Brasilièras[modificar | modificar la font]
- No. 1 per 8 violoncèls (1932)
- No. 2 per orquèstra de cambra (1933)
- No. 3 per piano e orquèstra (1934)
- No. 4 per piano (1930-40); orquestrada en 1942
- No. 5 per votz e 8 violoncèls (1938)
- No. 6 per flaüta e fagòt (1938)
- No. 7 per orquèstra (1942)
- No. 8 per orquèstra (1944)
- No. 9 per còr o orquèstra de còrda (1944)


text:
Sant-Yust
Sant-Yust en breton ( Saint-Just en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Just ven de sant Just, nascut a Aussèrra e martyrisé en lo Beauvaisis. La region de Sant Just a #èsser ocupada dempuèi longtemps coma ne testifica çò fòrça important luòc mégalithique #que s'i tròba amb los sieus menhirs e tumulus.
Sant-Just es un démembrement de la parròquia primitive de Renac. En 1101, Alarac o Allérac es lo centre paroissial de Sant-Just. A situat près de de lo vilatge del Châtaignier. Alarac A #èsser, sembla, desligat al Sègle XI de la parròquia de Sixt e/o Renac (Istòria de Bretanha per A. De la Borderie, II, pàg. 178).
Quand la glèisa de Alarac què en ruïnes, lo centre de la parròquia de Sant-Just a transferit al Vièlh-Bourg, en la capèla d'un prieuré del abbaye Sant-Salvador de Redon, de contunh al endroit ont a bastit la glèisa actuala entre 1848 e 1851. Es a l'epòca del bastiment d'aquela glèisa #que se comença a evocar lo tèrme de "scenari". N'efièch, de nombroses obrièrs en sabot, en venent alentours, œuvrant per lo sieu bastiment se #reagrupar per dinnar sus las nautors per verificar l'evolucion dels trabalhs. Los obrièrs an acabat per parlar de st-just cossí de la municipalitat del scenari. La glèisa del Vièlh-Bourg pren alavetz lo nom de Sant-Just a causa de las reliques d'aquel sant #que conserva. Lo bourg de Sant-Just barrava los ceps e collier dels senhors de Renac. La parròquia de Sant-Just dépendait antany del ancià évêché de Vannes.
Lo castèl del Vièlh-Tribunal i auriá #èsser una de las residéncias de la duchesse Anne.
Saint-Just vient de saint Just, né à Auxerre et martyrisé dans le Beauvaisis. La région de Saint Just a été occupée depuis très longtemps comme en témoigne le très important site mégalithique qui s'y trouve avec ses menhirs et tumulus.
Saint-Just est un démembrement de la paroisse primitive de Renac. En 1101, Alarac ou Allérac est le centre paroissial de Saint-Just. Il est situé près du village du Châtaignier. Alarac a été, semble-t-il, détaché au Sègle XI de la paroisse de Sixt et/ou Renac (Histoire de Bretagne par A. de la Borderie, II, p. 178).
Quand l'église d'Alarac tombe en ruines, le centre de la paroisse de Saint-Just est transféré au Vieux-Bourg, dans la chapelle d'un prieuré de l'abbaye Saint-Sauveur de Redon, puis à l'endroit où est construite l'église actuelle entre 1848 et 1851. C'est à l'époque de la construction de cette église qu'on commence à évoquer le terme de "plateau". En effet, de nombreux ouvriers en sabot, venant des alentours, œuvrant pour sa construction se regroupèrent pour déjeuner sur les hauteurs pour constater l'évolution des travaux. Les ouvriers ont fini par parler de st-just comme de la commune du plateau. La glèisa du Vieux-Bourg prend alors le nom de Saint-Just à cause des reliques de ce saint qu'elle conserve. Le bourg de Saint-Just renfermait les ceps et collier des seigneurs de Renac. La paroisse de Saint-Just dépendait jadis de l'ancien évêché de Vannes.
Le château de La Vieille-Cour aurait été une des résidences de la duchesse Anne.


text:
Francés Xavièr Fabre
Francés Xavièr Fabre (nascut lo 1èr d'abril de 1766 e mòrt le 16 de març de 1837 a Montpelhièr, baron en 1828[1]) èra un pintre d'Istòria, païsagista e gravaire francés del movement artistic classic.
Prèmi de Roma en 1787. Foguèt l'amic d'Alfieri e de la comtessa d'Albany veusa del darrièr dels Stuarts. A partir de 1790, trabalhèt luenh de París e de son mèstre David. Sa clientèla es divèrsa e aristocratica en Itàlia. Dona de sos modèls d'imatges agradables, un pauc flatós, gaireben realistas, conformes a la concepcion del retrach tradicional mondan. Un de sos retraches mai celèbres es lo del fraire de Napoleon I, Lucian Bonaparta, pintat en 1808 e que faguèt tres còps qu'un es al Museo Napoleonico de Roma, une autre al Musèu Fabre e lo tresen dins une granda colleccion napoleoniana privada. Sortís pas del repertòri de tradicion. Per l'estil s’inspira d'aquel de David dels ans 1780. Se distinguís per la severitat de l'estil, la puretat del dessenh e la riquessa de la color.
En 1824, a la mòrt de la comtessa d'Albany, s'installèt a Montpelhièr e faguèt dona a la vila de sas colleccions de pinturas e de libres a condicion que sián lo punt de depart d'un musèu, l'actual Musèu Fabre, e que pòsca abitar al musèu.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La Mort de Narcisse (1814) ;
- Lucien Bonaparte (1808)
- La Mort de Milon de Crotone ;
- Philoctète dans l'île de Lemnos ;
- La chaste Suzanne ;
- Le Jugement de Pâris ;
- Le portrait d'Alfieri ;
- la Mort de Philopœmeft ;
- le portrait d'Alfieri.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Armorial de la noblesa de Lengadòc, Generalitat de Montpelhièr, Volum 1 e 2, Louis de La Roque, Félix Seguin, París 1860
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr)Ligam cap a un estudi istoric sus Fabre, son parcors e lo musèu, del Conservator en cap, Director del Musèu Fabre, M. Michel Hilaire[1]
- (fr)Ligam cap a la descripcion del Musèu Fabre per Eugène Thomas Segond Empèri[2]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Michel Hilaire, Laure Pellicer, Sidonie Lemeux-Fraitot, Carlo Sisi, « François-Xavier Fabre de Florence à Montpellier (1766-1837) », Editions Somogy, 2008.


text:
Rai atomic
Lo rai atomic es la mitat de la distància que separa los nuclèus de dos atòms contigús dins un solid o dins una molecula.
Aquesta longor, mesurada amb l'ajuda d'un difractomètre de rais X, permet de determinar d'un biais aproximatiu la talha d'un atòm, quitament se los nívols d'electrons dels dos atòms se mesclan.
Quand se compara d'atòms isovalents, se los electrons se situan totes sul meteis jaç çò de cada atòm, l'atòm qu'a lo mai de protons (doncas lo pus pesuc) serà lo mai pichon perque l'atraccion es mai granda.
Quand se compara d'atòms isoelectronics, la meteissa logica s'aplica, l'atòm qu'a lo mai de protons aurà lo mai pichon rai atomic perque lo nuclèu exercirà una atraccion màger suls electrons.
Quand se compara d'atòms isoprotonics, cal agachar lo nombre d'electrons. Mens i a d'electrons dins l'atòm, mai la fòrça d'atraccion del nuclèu exercida sus cadun serà granda e mai lo rai atomic serà pichon.
Dins un tablèu periodic, mai se va cap a drecha sus un meteis periòde, mai lo rai atomic es pichon.
Mai se va cap aval sus una meteissa colomna, mai lo rai atomic es grand.


text:
Batalha de Hidaspes
La batalha de Hidaspes se debanèt en julhet de 326 avC sus lei ribas dau riu Jhelum entre l'armada macedoniana d'Alexandre lo Grand e l'armada dau raja paurava Poros. S'acabèt per una victòria macedoniana e per la destruccion de la màger part de l'armada de Poros. Aquò permetèt l'annexion dei províncias orientalas de l'Empèri Pèrsa e la vassalizacion de divèrsei caps dau nòrd-oèst d'Índia. Pasmens, en causa de sei pèrdas, l'armada macedoniana poguèt pas contuniar sa campanha en direccion de l'èst e deguèt se retirar vèrs Babilònia.


text:
Biscaia
Biscaia qu'ei lo país del sud-oèst d'Euròpa correspondent au maine lingüistic medievau deu biscaïn, dialècte deu basco. Los movements basquistas que'u revendican com ua província tradicionau deu Bascoat.
Los sons estatjants que s'apèran los biscaïns.
Administrativament, qu'ei un « territòri istoric » de la Comunautat Autonòma Basca e ua província d'Espanha tòca tocanta dab Cantàbria (oèst), Burgos (sud-oèst), Alaba (sud), Guipuscoa (èst) e lo golf de Gasconha (nòrd). La ciutat d'Urduña que forma ua exclava biscaïna enter Alaba e Burgos.
Los sons cors d'aiga mei importants que son, de l'òest a l'èst: Agüera, Barbadun, Cadagua, Nervión, Ibaizabal, Asua, Butroe, Oka, Lea e Artibai.
Istòria[modificar | modificar la font]
La soa forma d'organizacion politica dinc a 1876, an de l'abolicion deus fòrs, qu'èra la senhoria; en dependent deu Reiaume de Castelha mes dab ua legislacion e un govèrn pròpris, qu'ofriva aus sons vassaus un estatut pròpri e uns privilègis qui'us hasèvan diferents de la rèsta de possessions castelhanas.
Segon la legenda, en 840, las tropas asturianas deu rei Anfós II, comandadas peu son hrair l'infant Ordoño que reclamèn a Biscaia los impòsts non pagats (un bueu, ua vaca e un cavath blanc)...
John Adams, president deus Estats Units d'America que visitè Bilbao en genèr de 1780 e qu'escrigoc: « ... aqueth pòble extraordinari qu'a preservada la soa anciana lenga, gèni, leis, govèrn e costumas shens cambiaments, hèra mei que d'autas nacions d'Euròpa. »[1][2][3]
Heraudica[modificar | modificar la font]
Sus la crotz, un arbre qu'arrepresenta lo garric de Guernica, simbèu de las libertats bascas. Dinc a 1986 que i figuravan dus lops en portant cadun un anhèth dens la boca.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Meditacions confusas d'un bostonian despatriat (en)
- ↑ John Adams, president deus Estats Units, que visitè Bilbao (fr)
- ↑ "Letra IVau. Biscaia. Ua defensa de las constitucions de govèrn deus Estats Units d'America. 1787"


text:
1716
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1716 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 7 de setembre - Tractat d'Utrecht, entre Espanha e Àustria.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Grèvament malaut, lo negus Yostos (1711-1716) se retirèt dins son palais mai sa santat se desgradèt rapidament. Dins lo corrent de son agònia, Yostos qu'èra eissit d'una branca segondària de la dinastia salomoniana esitèt de nomar lo sieu fiu coma eiretier car aquò auriá entraïnat un conflicte entre lei cortesans de la Cort (puslèu favorables au fiu dau sobeiran) e la garda imperiala (puslèu favorabla a l'eiretier de la branca principala de la dinastia). Fin finala, la situacion se reglèt avans la mòrt dau negus quand lei gardas designèron Dawit III (1716-1721) coma negus lo 8 de febrier. Lo sobeiran novèu laissèt son predecessor morir dins son liech lo 19 de febrier e li donèt de funeralhas dignas de son reng.
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Badi III (1692-1716) que foguèt pas remplaçat avans 1719.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 de genièr - Rei Carles III d'Espanha (m. 1788)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de novembre - Gottfried Wilhelm Leibniz, filosòf, matematician e òme politic alemand (n. 1646)


text:
Sant Ilari (Rasés)
Sant Ilari ( Saint-Hilaire en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Carcassés situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna de Sant Ilari es a mièg camin entre Limós e Carcassona dins la region de Carcassés. La comuna es ocupada en granda partida per la selva domaniala de Crausse Rabassié. Lo riu de Lauquet es al tèrme de sa partida nòrd.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Sant ilari es fòrça ligada a aquela de son Abadiá. Comença a l'epòca dels romans mas los rèstas mai importants son de l'Edat Mejana. Al sègle III, l'abadiá foguèt bastida en primièr dedicada a Sant Sarnin, puèi a Sant Ilari, evesque de Carcassona al sègle VI. Lo vilatge s'espandiguèt a l'entorn de l'abadiá dins los sègles.
Los abats bastiguèron de barris a l'entorn del vilatge per s'aparar dels trebolums de la Guèrra de Cent Ans. Un tèxte de 1386 designa qui garda las claus de las pòrtas de la vila. En 1574, lo vilatge foguèt brutlat e en partida destruit pels protestants del senhor del Vilar.
Demografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Anciana abadiá benedictina fortificada, fondada a la fin del sègle VIII, dedicada en primièr a sant Sarnin. Al sègle X aprèp la volontat del comte de Carcassona, l'abadiá cambièt de nom e foguèt dedicada a sant Ilari, primièr evesque de Carcassona al sègle VI. Lo monastèri foguèt astrat fins al sègle XIII, mas amb la Guèrra de Cent Ans patiguèt de damatges, de la pèsta negra e dels periòdes de famina. Plaçada jos la comenda en 1540, l'abadiá tanquèt las pòrtas en 1748. En 1531, los monges de Sant Ilari descobriguèron lo primièr vin petejaire al monde: la blanqueta. Uèi se visita.


text:
Animisme
L'animisme es la cresença qu'una personalitat, un èsser subrenatural (o una arma) abita los objèctes ordinaris e govèrna son existéncia. Las divessas e los dieus intervenon en tot çò qu'existis. Lo panteïsme, doncas, egala Dieu amb l'existéncia. L'animisme es present sustot al sud-èst d'Asia e dins la Cariba, ont es mesclat amb d'autras cresenças. L'animisme es totalament estrangièr a las culturas d'Africa segon los progrèsses recents dels estudis africans[1], e mai se la pensada coloniala pensava lo contrari.
L'animisme a costuma de pensar que las armas sobrevivon al còrs e passan a un monde melhor o paradís. De comunautats creson en la reïncarnacion, e atal las armas dels èssers e objèctes que uèi enrodejan la gent e podián èstre de personas en d'autras vidas, quitament conegudas, per aquò proclaman que cal far atencion especialament a la relacion amb l'entorn, per respectar aqueles esperits.
Los cultes animistas donan fòrça importància a la magia, als rituals mortuaris e als sòmis. Dins d'endreches determinats se liga tanben al vodó e al shamanisme.
I a de traças d'animisme dins fòrça sistèmas de filosofia, coma dins los escriches de Platon, Leibniz o l'escolastica. L'ilozoïsme podriá èstre una varianta d'aqueste sistèma conceptual. Edward Tylor, un dels principals estudioses del tèma, ensaja de trobar la justificacion racionala e sociala que pòrta a l'expansion de l'animisme. Sos adversaris li repròchan d'ajudar pas a luchar contra l'idèa recebuda qu'assimila animisme a incultura o a pòble primitiu.
Qualques religions monoteïstas (en òrdre d'aparicion):
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHRET Christopher (2002) The civilizations of Africa, a history to 1800, Charlottesville: University of Virginia Press


text:
Crachier
Crachier es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De considerables épingles En bronze datan XIVe/XIIIe sègle av. J.-C. E testifiquen de l'implantacion e de l'importància de la Civilizacion dels Camps d'Urnas en la nòstra region.
De remarquables épingles en bronze datent des XIVe/XIIIe siècle av. J.-C. et témoignent de l'implantation et de l'importance de la Civilisation des Champs d'Urnes dans notre région.


text:
Chastèl de Ventadorn (Bas Vivarés)
Lo Chastèl de Ventadorn se situa alh sud-èst de Mairàs, en Bas Vivarés, istoricament en Lengadòc, avent d'elements d'arquitectura daus sègles XI, XII, XV e XVI. Venguèt « monument istoric » lo 4 de mai de 1937.
Geografia[modificar | modificar la font]
Se quilha en dessobre delh jonhent de Fontaulièra e d'Ardecha, sobre un esperon rochós, aperaquí 373 m d'altitud.
Istòria[modificar | modificar la font]
Seguèt bastit alh sègle XII quand lo fèu de Mairàs aperteniá aus Solinhac. En 1195 lo senhor de Montlaur esposèt Miracle de Solinhac e son fraire Beraut de Solinhac lhors balhèt lo fèu de Mairàs. Tornèt aus Levis a la fin delh sègle XIV, e en 1472 lo senhor de Mairàs esposèt Blancha de Ventadorn. D'aquí en avans seguèt desabitat e a la Revolucion Francesa descrit aitau: « Aquel vièlh chastèl demasiat a pas portat dempuèi sa destruccion, arribada dempuèi mai d'un sègle ». Seguèt larjament utilizat après la Revolucion Francesa coma peirièra.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Son plan es basat sobre lo modèl daus chastèls savoiards ont lo donjon es estachat alh barri. S'i pòt veire un donjon carrat, de torres, dos colombièrs e una pòrta fortificada.
Segon los trabalhs de recèrcha efectuats e la notícia sobre lo chastèl escrita per Georges Grégoire, la construccion pus anciana es lo donjon carrat.
Lo barri exterior es accessible per un pònt levadís, lo barri sud a una sola entrada e lo tresen barri, que entornejava complètament lo chastèl, aviá tres pòrtas. La torre carrada de son angle nòrd-oèst es constituida de salas voutadas. La torre carrada de l'angle sud-oèst sobremontada de doas garitas datariá d'òbras delh sègle XIV.


text:
868
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 868 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Ahmad ibn Tulun, governador turc d'Egipte, venguèt de facto independent ambé l'arrèst de la transmission deis impòsts au poder centrau. Adoptèt una politica de desvolopament economic que li permetèt de formar un estat poderós. L'autoritat abbassida sus la region foguèt pas restablida avans 905.


text:
Acetilcolina
L'acetilcolina es un neurotransmeteire present dins d'unas sinapsis del sistèma nerviós central e de las glandolas del sistèma nerviós autonòm. Quimicament es un estèr de l'acid acetic e de la colina de formula CH3COOCH2CH2N+(CH3)3.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'acetylcholine (ACh) foguèt descobèrta en 1914 per Henry Hallett Dale per sas accions sul teissut del còr. Foguèt identificada coma neurotransmeteire per Otto Loewi que li balhèt inicialament lo nom de vagusstoff perque èra desliurada pel nèrvi vague. Ambedós recebèron en 1936 lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per sos trabalhs. L'acetilcolina foguèt tanben lo primièr neurotransmeteire d'èsser identificat.
Efièches[modificar | modificar la font]
Los efièches experimentals de l'acetilcolina son despartits en doas categorias en foncion de las dòsis, las condicions e mode d'administracion:
- Efièches muscarinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom,
, a de dòsis feblas e par la via generala; aquestes efièches son:
-
- ipotension
- bradicardia
- estimulacion del tractus digestiu e de las secrecions
Totes aquestes son enebits per l'atropina.
- Efièches nicotinics obtenguts per activacion dels receptors del meteis nom, après administracion d'atropina, a de dòsis fòrtas per via generala o injeccion arteriala pròcha de la zona interessada:
-
- Ipertension
- taquicardia
- enebicion del tractus digestiu e de las secrecions


text:
1964
Aquesta pagina concernís l'an 1964 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Harold Macmillan demanda l'adesion del Reialme Unit a la Comunautat Economica Europèa.
Bechuanaland[1][modificar | modificar la font]
Formacion d'un govèrn autonòm au sen dau protectorat ambé lo sostèn de Londres.
Africa[modificar | modificar la font]
Malawi[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 6 de julhet.
Sodan[modificar | modificar la font]
Dins lei províncias dau sud, l'ostilitat generala a la politica d'islamizacion dau país entraïnèt la formacion d'una guerilha independentista, dicha Anya Nya. Aquò marquèt l'acomençament de la Premiera Guèrra Civila Sodanesa (1964-1972) e destabilizèt tota la societat sodanesa. De manifestacions importantas, menadas per leis estudiants e lei comunistas, se debanèron dins la capitala. En octòbre, leis esmogudas se generalizèron e lei comunistas organizèron ambé succès una tiera de grèvas generalas. Lo generau Abboud, au poder dempuei son còp d'estat de 1958, foguèt rapidament obligat de laissar lo poder a un govèrn civiu gropant lei comunistas e lei partits tradicionaus (15 de novembre).
Tanzania[modificar | modificar la font]
Unificacion dau país lo 26 d'abriu.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera conjectura regardant l'existéncia dei quarks per lei fisicians estatsunidencs Murray Gell-Mann e George Zweig.
Medecina[modificar | modificar la font]
Realizacion de la premiera angioplastia per lo mètge alemand Andreas Gruentzig (1939-1985).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Nicolas Cage, actor american
- 17 de genièr - Michelle Obama, avocata e femna politica americana, femna de Barack Obama
- 27 de genièr - Bridget Fonda, actritz americana
- 15 de febrièr - Chris Farley, actor american de comèdias (m. 1997)
- 18 de febrièr - Matt Dillon, actor american
- 28 de febrièr - Guillaume Lecointre, zoologista e sistematician francés
- 9 de març - Juliette Binoche, actritz francesa
- 18 de març - Rozalla, cantaira de Zambia
- 30 de març - Tracy Chapman, cantaira americana
- 3 d'abril - Bjarne Riis, ciclista danés
- 7 d'abril - Russell Crowe, actor nouzelandés
- 24 d'abril - Cedric the Entertainer, actor american
- 25 d'abril - Hank Azaria, actor american
- 8 de mai - Melissa Gilbert, actritz, escrivana , realizatritz e productritz americana
- 15 de mai - Lars Løkke Rasmussen, primièr ministre de Danemarc
- 18 de mai - Eric Gonzales, escrivan bearnés
- 26 de mai - Lenny Kravitz, musician american
- 10 de junh - Christopher Penn, actor american
- 15 de junh - Courteney Cox, actritz americana
- 16 de julhet - Miguel Indurain, ciclista espanhòl
- 16 de julhet - Nino Burjanadze, presidenta de Georgia
- 9 de julhet - Courtney Love, cantaira e actritz americana
- 14 de julhet - Guga, fotbolaire brasilièr
- 22 de julhet - David Spade, actor e comediant american
- 24 de julhet - Pedro Passos Coelho, primièr ministre de Portugal
- 26 de julhet - Sandra Bullock, actritz american
- 1 d'agost - Kaspar Capparoni, actor italian
- 8 d'agost - Klaus Ebner, escrivan austrian
- 22 d'agost - Mats Wilander, jogaire de tennis suedés
- 2 de setembre - Keanu Reeves, actor american
- 3 de setembre - Abhisit Vejjajiva, primièr ministre de Tailàndia
- 15 de setembre - Robert Fico, primièr ministre d'Eslovàquia
- 16 de setembre - Rossy de Palma, actritz espanhòla
- 26 de setembre - Nicki French, cantaira britanica
- 30 de setembre - Monica Bellucci, actritz italiana
- 9 d'octobre - Guillermo del Toro, realizator mexican
- 22 d'octobre - Zurab Nogaideli, primièr ministre de Georgia
- 25 d'octobre - Kevin Michael Richardson, actor de comèdias american
- 7 de novembre - Laurent Korcia, violonista francés
- 10 de novembre - Magnus Scheving, productor islandés de television
- 11 de novembre - Calista Flockhart, actritz americana
- 12 de novembre - David Ellefson, musician american (Megadeth)
- 16 de novembre - Diana Krall, pianista canadiana de jazz
- 16 de novembre - Luciano Floridi, filosòf italian
- 16 de novembre - Valeria Bruni Tedeschi, actriz e realizatritz italiana e francesa
- 4 de decembre - Marisa Tomei, actritz americana
- 19 de decembre - Arvydas Sabonis, jogaire lituanian de basquetbòl
- Agnès Clerc, escrivana francesa
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Bechara El Khoury, president de Liban (n. 1890)
- 29 de genièr - Adolfo Díaz Recinos, president de Nicaragua (n. 1875)
- 6 de febrièr - Emilio Aguinaldo, president de las Filipinas (n. 1869)
- 5 d'abril - Douglas MacArthur, general american durant la Segonda Guèrrra Mondiala (n. 1880)
- 14 d'abril - Rachel Louise Carson, escrivana americana (n. 1907)
- 19 d'abril - Maurice Maréchal, violoncelista francés (n. 1892)
- 24 d'abril - Gerhard Domagk, bacteriologista alemand, Prèmi Nobel (n. 1895)
- 21 de mai - James Franck, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1882)
- 27 de mai - Jawaharlal Nehru, primièr ministre d'Índia (n. 1889)
- 30 de mai - Leo Szilard, fisician e biològ molecular (n. 1898)
- 3 de junh - Frans Emil Sillanpää, escrivan finés, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 12 d'agost - Ian Fleming, escrivan britanic, creator de James Bond (n. 1908)
- 2 de setembre - Francisco Craveiro Lopes, president de Portugal (n. 1894)
- 21 de setembre - Otto Grotewohl, primièr ministre de l'Alemanha Orientala (n. 1894)
- 28 de setembre - Harpo Marx, actor american de comèdias (n. 1888)
- 15 d'octobre - Cole Porter, cantaire american (n. 1891)
- 20 d'octobre - Herbert Hoover, president dels Estats Units (n. 1874)
- 6 de novembre - Hans von Euler-Chelpin, quimista suedés, Prèmi Nobel (n. 1873)
- 26 de novembre - Julio Sosa, cantaire uruguaian de tango (n. 1924)
- 28 de novembre - Hans von Halban, fisician francés d'origina austriana (n. 1908)
- 11 de decembre - Sam Cooke, cantaire american (n. 1931)
- 17 de decembre - Victor Francis Hess, fisician austrian, Prèmi Nobel (n. 1883)
- 31 de decembre - Ólafur Thors, primièr ministre d'Islàndia (n. 1892)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Charles Hard Townes, Nicolay Gennadiyevich Basov, Aleksandr Prokhorov
- Prèmi Nobel de Quimia : Dorothy Crowfoot Hodgkin
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Konrad Bloch, Feodor Lynen
- Prèmi Nobel de Literatura : Jean-Paul Sartre
- Prèmi Nobel de la Patz : Martin Luther King
- ↑ Protectorat britanic establit en 1885. Es a l'origina dau Botswana modèrne.


text:
Pompey
Pompey es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba en la vallée de la Moselle. Just près del territòri communal, la Meurthe, se tira en la Moselle al nivèl del luòc-ditz « La cara de lunfèrn ».
La municipalitat de Pompey aperten a la Comunitat de municipalitats de la Conca de Pompey, situada just al nòrd de la vila de Nancy, vila de 100 000 abitants, #que forma lo centre d'una aglomeracion d'aperaquí 410 000 abitants. Pompey Se tròba en banlèga nòrd a una desena de quilomètres. L'altitud del territòri de la municipalitat vària d'unitat|185|mètres {{}}, mesurat al nivèl de la Moselle, a unitat|358|mètres {{}} a la reünion del scenari de l'Avantgarda. Es una importanta dénivellation, mas las zònas urbanisées se concentran entre 195 e 230 mètres d'altitud.
A l'image de la Lorraine, l'aglomeracion nancéienne se situa sus una banda de climat temperat a tendéncia continentala. Los ivèrns i son sovent freds e los estius cauds. Las precipitacions e mai se pro frequentas son rarament abondiuas, e al contrari, es escàs #qu'una sècheresse perduri tròp longtemps.
La commune se trouve dans la vallée de la Moselle. Juste à proximité du territoire communal, la Meurthe, se jette dans la Moselle au niveau du lieu-dit « La gueule d'enfer ».
La commune de Pompey appartient à la Communauté de communes du Bassin de Pompey, située juste au nord de la ville de Nancy, ville de 100 000 habitants, qui forme le centre d'une agglomération d'environ 410 000 habitants. Pompey se trouve en banlieue nord à une dizaine de kilomètres. L'altitude du territoire de la commune varie de 185 mètres, mesuré au niveau de la Moselle, à 358 mètres au sommet du plateau de l'Avant-garde. C'est une importante dénivellation, mais les zones urbanisées se concentrent entre 195 et 230 mètres d'altitude.
À l'image de la Lorraine, l'agglomération nancéienne se situe sur une bande de climat tempéré à tendance continentale. Les hivers y sont souvent froids et les étés chauds. Les précipitations bien qu'assez fréquentes sont rarement abondantes, et à l'inverse, il est rare qu'une sècheresse perdure trop longtemps.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es a Pompey que lo avesque Euchaire i auriá #èsser massacré amb 2 000 crestians l'an 362. Lo luòc del martir seriá lo luòc-dich lo camp dels cavòts, près de la capèla santa Euchaire.
Lo camp dels cavòts es al encreuament de vias de circulacion anciana un vast cementèri, #qu'una granda part de las sépultures n'a #èsser ponduda al jorn en lo moment dels trabalhs de terrassement de la linha de camin de fèrre de Nancy a Mètz, realizada entre 1849 e 1852. Los "compagnons de sant Euchaire", aital coma los descrivián religieusement los archéologues als jornalistas de l'epòca, an portats en las siás darrièras estadas armas, bijoux, amulettes, condecores e de monedas. Aquelas cobrisson un periòde de -26 abans J.-C. A 286, en particular en mostrant Marcus Agrippa, Posthumus e Maximien Hèrcules. En 1869, en marge d'aquel luòc, un segond descobèrt révêle dels cavòts francs de l'epòca mérovingienne.
Pompey Es una vièlha tèrra viticole de las primièras comunitats crestianas dels marges de Moselle, reputacion pels sants céphalophores, Euchaire, Élophe o Libaire e la siá sœurs en religion #que son omnipresents en lo diocèse de Toul, citat de l'avesque al Bas-Empèri. A conservat una polida capèla del Modèl:XIVe sègle.
Lo creissement faste d'aquela municipalitat coincidís amb lo déménagement progressiu dels aciéries de Ars-sus-Moselle cap a Pompey[1]. La rason d'aquel desplaçament industrial a al contèxt géopolitique : en febrièr 1871 votz la fin de la guèrra de 1870 amb la victòria sus l' armada imperiala de contunh republicana francesa de las coalisés alemands jos direccion prussienne. La patz obliga las autoritats francesas a cedir los territòris alsacien e del nòrd-es lorrain[2].
En refusant de veire la siá entrepresa jos una unica egemonia alemanda, l'industriala Auguste Dupont la transferís alavetz en territòri francés, près de la conca ferrifère de la minette lorraine e s'artura sus la causida d'un vilatge viticole, Pompey, prèp de Nancy. La Societat dels Anautits foguets e Aciéries de Pompey s'illustra en 1887 per una comanda excepcionala, la fourniture de mai d'unitat|8000|tonas {{}} d'acièr amb la fin de erigir a París la torn d'acièr que l'entrepreneire Gustave Eiffel desira mostrar a la prèpa exposicion universala.
C'est à Pompey que l'évêque Euchaire aurait été massacré avec 2 000 chrétiens en 362. Le lieu du martyr serait le lieu-dit le champ des tombes, près de la chapelle saint Euchaire.
Le champ des tombes est au croisement de voies de circulation antique un vaste cimetière, dont une grande partie des sépultures a été mise au jour lors des travaux de terrassement de la ligne de chemin de fer de Nancy à Metz, réalisée entre 1849 et 1852. Les "compagnons de saint Euchaire", ainsi que les décrivaient religieusement les archéologues aux journalistes de l'époque, ont emmenés dans leurs dernières demeures armes, bijoux, amulettes, médailles et monnaies. Celles-ci couvrent une période de -26 avant J.-C. à 286, en particulier montrant Marcus Agrippa, Posthumus et Maximien Hercule. En 1869, en marge de ce lieu, une seconde découverte révêle des tombes franques de l'époque mérovingienne.
Pompey est une vieille terre viticole des premières communautés chrétiennes des rives de Moselle, renommée par les saints céphalophores, Euchaire, Élophe ou Libaire et leurs sœurs en religion qui sont omniprésents dans le diocèse de Toul, cité de l'évêque au Bas-Empire. Elle a conservé une belle chapelle du Modèl:XIVe siècle.
La croissance faste de cette commune coïncide avec le déménagement progressif des aciéries d'Ars-sur-Moselle vers Pompey[3]. La raison de ce déplacement industriel tient au contexte géopolitique : février 1871 voit la fin de la guerre de 1870 avec la victoire sur l'armée impériale puis républicaine française des coalisés allemands sous direction prussienne. La paix oblige les autorités françaises à céder les territoires alsacien et du nord-est lorrain[4].
Refusant de voir son entreprise sous une unique hégémonie allemande, l'industriel Auguste Dupont la transfère alors en territoire français, à proximité du bassin ferrifère de la minette lorraine et s'arrête sur le choix d'un village viticole, Pompey, proche de Nancy. La Société des Hauts fourneaux et Aciéries de Pompey s'illustre en 1887 par une commande exceptionnelle, la fourniture de plus de 8 000 tonnes d'acier afin d'ériger à Paris la tour d'acier que l'entrepreneur Gustave Eiffel souhaite montrer à la prochaine exposition universelle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Julie Rauger, « Pompey 1872-1986 del pòble... dins la vila obrièra. Agach sus una urbanistique patronale », Los quasèrns lorrains, no , en junh 2008, pp. 64-79
- ↑ Aqueles territòris vendràn respectivament los departaments del Nautor-Rhin, del Bas-Rhin e de la Moselle.
- ↑ Julie Rauger, « Pompey 1872-1986 du village... à la ville ouvrière. Regard sur une urbanistique patronale », Les cahiers lorrains, Modèl:Numéro, juin 2008, pp. 64-79
- ↑ Ces territoires deviendront respectivement les départements du Haut-Rhin, du Bas-Rhin et de la Moselle.


text:
Vila de Santa Fe (Argentina)
La vila de Santa Fe (Santa Fe de la Vera Cruz) qu'ei la capitau de la província de Santa Fe, en Argentina.
Santa Fe qu'ei situada a 468 km de Buenos Aires. Sa superfícia qu'ei de 268 km² e sa populacion estimada de 415 345 abitants en 2010.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau de la comuna de Santa Fe en espanhòu


text:
Vouvant
Vouvant es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl (sul luòc del luòc-dich "Lo Pichon-Castèl) e la "vila" (la glèisa La nòstra-Madama, lo fief del prieuré, divèrs "burgi", ultérieurement lo Châteauneuf dels Lusignan) de Vouvant son una creacion a causa de Guillaume çò de Grand de Aquitaine #que, entre l'an mil e 1015, empren de fortificar los marges nòrd-oèst del Aquitaine e de conténer las incursiós de las Normands en remontant las vallées de la Vendée e de la Maire. De la vasta glèisa del Modèl:XIe sègle, demòra tres travées restauradas en los ans 1990 ("Nef Théodelin") en protegint d'exposicions al Modèl:XXIe sègle. De la glèisa romane del Modèl:XIIe sègle subsisteixen los tres absides, de las estèlas d'estatuas en avent probablament adornat lo grand portail Oèst desaparegut (Luòc del Còrs-de-guarda) e sustot la part bassa del monumental portail sul transept Nòrd. Aquel portail roman es exhaussé al Modèl:XVe sègle amb de considerablas representacions de la Cène e de la Ascension. Es dins aquela glèisa que lo rei Sant-Louis dintre en 1242 per retre mercés a Dieu de la siá victòria sus las Lusignan, e #que predica en 1715 lo Paire de Montfort (a la sortida de la mission, fa signar davant lo portail un contracte entre Dieu representat per lududes-quitament #que promet lo paradís e cadun dels fisèles #que se compromet a una practica religiosa rigorosa. Dempuèi lo començament de las Guèrras de religion, Vouvant es saccagé per las protestants, lo ric prieuré destruit e la glèisa arruïnada. Lo effondrement dels voûtes sembla se situar al començament del Modèl:XVIIe sègle. [[Fichièr:En lo moment de la siá visita en 1601, Jean Collart vicari de Maillezais la tròba força « encara plan voultée e tampa », mas en 1656 l'avesque de la Rochelle en visita pastorala escriu #que « a #èsser tota arruïnada »]] De 1882 a 1885 fa l'objècte de restauracions radicalas e d'una reconstruction de tres travées de la nef e del campanal en l'estil néo-roman, mercés als esfòrces del curé, lo abbé Laurent.
A Modèl:La s- vivon Geoffroy de Lusignan e la siá esposa Eustach(e)e Chabot, identificada en la literatura per Texans de Arras a la fée Mélusine ; entre los sieus mainats Geoffroy II de Lusignan, identificat a Geoffroy-lo-Grand'Dent pels meteisses Texans de Arras, es celèbre per los sieus anautits faches e méfaits guerrers ; lo sieu fraire Guillaume, mens conegut, a épousé la Marquise de Mauléon d'ont es sortida una filha, Valéncia Eustache, maridada a Hugues Sègle I La Archevêque de Parthenay, #que la descendència pòrta a las familhas reialas de França. Las cartas brevets del Rei Louis XIV datada del sièis de decembre de 1648, en portant érection de la tèrra de Rohan en Duché Pairie en favor de Senhor de Chabot, n'indican que " Totes los ostals imperiales, reials e sobiranas de l'Euròpa d'ont ven que los reis los nòstres predecessors, tant de la branca dicha communément de Valís qu'aquela de Borbó, siá a causa de la dicha alliance de Luxemborg, siá tanben perque totes los Reis de França e totas las brancas reialas, davalan médiatement d'una filha de Chabot #que #èsser Madama Eustache, femna de Geoffroy de Lusignan. Èca." (Nòta istorica e généalogique sus l'Ostal de Chabot, pàg. 226). Cela fariá de Vouvant per Eustache Chabot lo berceau de las familhas reialas, Valís e Borbó.
Le château (sur le site du lieu-dit "Le Petit-Château) et la "ville" (l'église Notre-Dame, le fief du prieuré, divers "burgi", ultérieurement le Châteauneuf des Lusignan) de Vouvant sont une création due à Guillaume le Grand d'Aquitaine qui, entre l'an mil et 1015, entreprend de fortifier les marges nord-ouest de l'Aquitaine et de contenir les incursions des Normands remontant les vallées de la Vendée et de la Mère. De la vaste église du Modèl:XIe siècle, il reste trois travées restaurées dans les années 1990 ("Nef Théodelin") abritant des expositions au Modèl:XXIe siècle. De l'église romane du Modèl:XIIe siècle subsistent les trois absides, des fragments de statues ayant probablement orné le grand portail Ouest disparu (Place du Corps-de-garde) et surtout la partie basse du monumental portail sur le transept Nord. Ce portail roman est exhaussé au Modèl:XVe siècle avec de remarquables représentations de la Cène et de l'Ascension. C'est dans cette église que le roi Saint-Louis entre en 1242 pour rendre grâce à Dieu de sa victoire sur les Lusignan, et que prêche en 1715 le Père de Montfort (à l'issue de la mission, il fait signer devant le portail un contrat entre Dieu représenté par lui-même qui promet le paradis et chacun des fidèles qui s'engage à une pratique religieuse rigoureuse. Dès le début des Guerres de religion, Vouvant est saccagé par les protestants, le riche prieuré détruit et l'église ruinée. L'effondrement des voûtes semble se situer au début du Modèl:XVIIe siècle. [[Fichièr:Lors de sa visite en 1601, Jean Collart vicaire de Maillezais la trouve encore « fort bien voultée et couverte », mais en 1656 l'évêque de la Rochelle en visite pastorale écrit qu'« elle a été toute ruinée »]] De 1882 à 1885 elle fait l'objet de restaurations radicales et d'une reconstruction de trois travées de la nef et du clocher dans le style néo-roman, grâce aux efforts du curé, l'abbé Laurent.
Au Modèl:S- vivent Geoffroy de Lusignan et son épouse Eustach(i)e Chabot, identifiée dans la littérature par Jean d'Arras à la fée Mélusine ; parmi leurs enfants Geoffroy II de Lusignan, identifié à Geoffroy-la-Grand'Dent par le même Jean d'Arras, est célèbre pour ses hauts faits et méfaits guerriers ; son frère Guillaume, moins connu, a épousé la Marquise de Mauléon d'où est issue une fille, Valence Eustache, mariée à Hugues Sègle I L'Archevêque de Parthenay, dont la descendance mène aux familles royales de France. Les lettres patentes du Roi Louis XIV datée du six décembre 1648, portant érection de la terre de Rohan en Duché Pairie en faveur de Monsieur de Chabot, indiquent que " Toutes les maisons impériales, royales et souveraines de l'Europe d'où vient que les rois nos prédécesseurs, tant de la branche dite communément de Valois que celle de Bourbon, soit à cause de la dite alliance de Luxembourg, soit aussi parce que tous les Rois de France et toutes les branches royales, descendent médiatement d'une fille de Chabot qui fut Dame Eustache, femme de Geoffroy de Lusignan. etc." (Notice historique et généalogique sur la Maison de Chabot, p. 226). Cela ferait de Vouvant par Eustache Chabot le berceau des familles royales, Valois et Bourbon.


text:
Diccionari
Un diccionari es una lista de mots generalament classificats alfabeticament amb sas definicions, o una lista de paraulas amb las que son sas correspondentas dins d'autres lengas. Fòrça diccionaris contenon d'informacion suplementària, coma per exemple: d'informacion sus la prononciacion, les derivacions dels mots, d'exemples d'utilizacion, l'etimologia, d'illustracions, d'informacion sus l'utilizacion d'aquelas paraulas...
Lo metòde scientific per elaborar un diccionari se sona la lexicografia: es una branca de la lingüistica. Una persona que fa un diccionari en respectar aquel metòde es un lexicograf.
Se pòt distinguir un diccionari d'una enciclopèdia essencialament pel fach que lo diccionari se centra sul significat e l'emplec dels mots, mentre qu'una enciclopèdia ensaja de recopilar e d'organizar las coneissenças sus de tèmas plan variats. Per exemple, las enciclopèdias generalas an sovent d'articles suls toponims (païses, vilas, accidents geografics,...) e las biografias de personatges istorics.
Menas de diccionaris[modificar | modificar la font]
- Segon lo modèl de lenga:
- Los normatius: En general son faches per d'institucions que s'encargan de l'ortografia e la normativa d'una lenga. Aquestes diccionaris, doncas, sonque recampan çò "corrècte" e representan un modèl d'emplec de la lenga. O son, per exemple, lo Diccionari de l'Institut d'Estudis Catalans, lo Duden en Alemanha o lo de la Real Academia Española etc.
- Descriptius: Se limitan a descriure l'emplec real que fan de la lenga los usancièrs, independentament de se aqueste es corrècte o pas, e an pas per tòca d'establir cap de modèl de lenga. Son avantatge es que, per contra, tenon fòrça mai d'expressions e de paraulas que los diccionaris normatius. Son per exemple lo Diccionari català-valencià-balear per la lenga catalana o lo Diccionari de María Moliner per l'espanhòl.


text:
Modèl:Lang
Aqueste modèl a per tòca d’indicar la lenga d’un tèxte, en particular pels sintetizadors vocals e l’indexacion corrècta de las inclusions de mots en lengas diferentas pels motors de recèrca. Permet tanben la personalizacion de la presentacion dels tèxtes, en permetent als utilizaires de parametrar las polissas de caractèrs que permeton d’afichar corrèctament cada escritura.
Sintaxi[modificar | modificar la font]
- Sintaxi anciana :
{{Lang|còde-lenga|tèxte}}
{{Lang|direccion-lenga|còde-lenga|tèxte}}
- Sintaxi melhorada (preferibla perque pas ambigüa) :
{{Lang|còde-lenga|tèxt=tèxte}}
{{Lang|còde-lenga|dir=direccion-lenga|tèxt=tèxte|trans=trans}}
- Aquela sintaxi es reconeguda sonque per l’utilizacion explicita e alara obligatòria del paramètre nomenat : tèxt=tèxte
- Paramètres :
- còde-lenga : obligatòri, còde de lenga del tipe RFC 4646 (vejats mai bas)
- direccion-lenga : facultatiu, direccion de la lenga, rtl (drecha a esquèrra) o ltr (esquèrra a drecha), util per l'imbricacion de tèxtes dins de lengas de direccions diferentas
- tèxt : obligatòri, tèxte en lenga estrangièra
- trans : facultatiu, transliteracion del tèxte precedent (atencion, es pas una traduccion, mas una conversion letra per letra mai pròcha possible de l’ortografia originala)
- Nòta :
- Se lo contengut del tèxte en paramètre (o sa mesa en forma) pòt conténer un signe '=', se recomanda d’utilizar la sintaxi novèla (e doncas de nomenar aqueste paramètre explicitament, e tanben lo paramètre opcional de direccion).
- Exemples :
- Los efièches son a priori invisibles a l’ecran (la polissa utilizada depend del logicial configurat per l’utilizaire), alevat los que concernisson la posicion (a drecha o a esquèrra) de las pontuacions en començament o fin de tèxtes escriches de drecha a esquèrra
- {{lang|de|tèxt=Die {{II}}. Republik}}
- {{lang|ar|dir=rtl|tèxt=العربية...}}
- {{lang|de|Die ewige Wiederkehr des Gleichen}}
- Die ewige Wiederkehr des Gleichen
- {{lang|es|¿Qué tal güey?}}
- ¿Qué tal güey?
- {{lang|rtl|ar|العربية...}}
- العربية...
- {{lang|el|tèxt=ἡuepa|trans=êméra}}
- (êméra)
- {{lang|ja|tèxt=クレヨンしんちゃん|trans=Crayon Shin-chan}}
- (Crayon Shin-chan)
Còdes de lenga[modificar | modificar la font]
La lista dels còdes compatibles RFC 4646 se tròba a l’adreça seguenta : http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry
Correspond a una extension de ISO 639, completat pels còdes d’escrituras ISO 15924, puèi los còdes de païses/regions ISO 3166. Vaquí qualques rapèls de còdes corrents :
Cambiar l’aparéncia d’una lenga[modificar | modificar la font]
Per cambiar l'estil dels caractèrs d’una lenga en particular, se pòt utilizar la sintaxi CSS dedicada
:lang(còde-lenga) dins son monobook.css. Exemples :
/* personalizacion de l’escritura latina espandida, per la lenga : vietnamian ; o per l’API */ :lang(vi) {font-family: Segoe UI, Tahoma, Verdana, FreeSans, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura grèga, per las lengas : grèc modèrne (monotonic), grèc ancian (politonic) */ :lang(el), :lang(grc) {font-family: Athena, Segoe UI, Lucida Sans Unicode, Arial Unicode MS, Tahoma, FreeSans, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura cirillica, per las lengas : rus, bulgar, sèrbe, macedonian, mongòl modèrne... */ :lang(ru), :lang(bg), :lang(sr), :lang(mk), :lang(mn) {font-family: Segoe UI, Tahoma, sans-serif} /* personalizacion de l’escritura aràbia, per las lengas : arabi, persan, urdu ; talha aumentada mas interlinhatge per defaut conservat */ :lang(ar), :lang(fa), :lang(ur) {font-family: Segoe UI, Tahoma; font-size:1.25em} /* personalizacion de l’escritura taïa, per la lenga : taï ; talha reducha mas interlinhatge per defaut aumentat */ :lang(th) {font-family: Segoe UI, Tahoma, FreeSans; font-size:0.87em; line-height:1.4}
Atencion tanben a las personalizacions de talhas de polissa dins vòstre fuèlh d'estil personal Monobook : eventualament, se pòdon imbricar e crear de talhas agrandidas o reduchas mantun còp se los atributs "lang" son utilizats alhors que sus las inclusions fachas per aqueste modèl e modifican la mesa en pagina dels blòts (paragrafes, tablèus…). Val mai de personalizar la talha per defaut dins lo sol element "body" per l’aplicar en un sol còp a tota la pagina, o d'utilizar las foncions d’agrandiment de tèxte o de zoom de pagina integradas dins vòstre navegador.
Val mai de personalizar pas la direccion del tèxte en foncion de l’escritura dins lo fuèlh d'estil personal, perque aquò depend de la presentacion de las paginas, e d'unas inclusions de tèxtes pòdon aver besonh de cambiar la direccion per defaut. Aqueste modèl permet de precisar aquesta direccion (rtl o ltr) dins los articles, lai ont es necessari dins las paginas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
La documentacion d�queste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Los editors pòdon trabalhar dins lo bac à sable (crear) e la pagina de test (crear).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.


text:
Embèrt
Embèrt z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) e una de las quatre sosprefecturas dau departament dau Puèi Domat de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : d'azur ambé la crotz d'argent cantonada de quatre trèfles d'aur
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana Embèrt z-èra aparada ambé de fortificacions ambé bien de tors.
Embèrt fuguèt un grand centre de fabricacion de papièr fach ambé de teissuts e z-aviá bien de molins per pressar lo chanvre e lo lin.
Durant las Guèrras de Religion Embèrt fuguèt victima d'atrocitats comesas per l'armada Uganauta dau Capitani Merle en 1574.
Administracion[modificar | modificar la font]
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Alemanha : Annweiler (Renània-Palatinat), dempuèi 1988.
- Itàlia : Gorgonzola (Lombardia), dempuèi 2002.
- Japon : Saitama, dempuèi 1989.


text:
Indridae
La familha dels Indrids o Indridae es una de las cinc familhas actualas de primats lemurifòrmes originaris de las zònas de bòsques de Madagascar. Aquesta familha compta 7 espècias repartidas en 3 genres. 5 genres an desaparegut uèi, i a relativament pauc de temps (qualques milièrs o quitament qualques centenats d'annadas), probablament jos l'accion de l'òme.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Genre Indri amb una sola espècia:
- Indri indri, l'indri
- Genre Propithecus los sifakas amb tres espècias:
- Propithecus diadema, lo sifaka coronat
- Propithecus tattersalli, lo sifaka de Tattersall recentament identificat coma espècia novèla
- Propithecus verreauxi, lo sifaka de Verreaux
- Genre Avahi, los avahis amb una de tres espècias:
- Avahi laniger, l'avahi lanós
- Avahi occidendalis, l'avahi occidental (sosespècia del precedent ?)
- Avahi unicolor, l'avahi lanós unicolòr recentament reconsiderat coma espècia a part entièra perque descrich per Gmelin en 1788
- Avahi cleesei Thalmann & Geissmann, 2005, l'Avahi lanós de Cleese o Lemurian lanós de Cleese


text:
Putot-en-Auge
Putot-en-Auge es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1906, Putot ven Putot-en-Auge[3] per evitar lo homonymie amb Putot-en-Bessin.
Del nom de degun germanique Puto associat al norrois topt (terren per una abitacion)[4],[5]. Malgrat aiçò, l'existéncia d'aquel anthroponyme en Normandie, associat unicament a -tot d'origina norroise fa dobtar d'aquela explicacion. Los noms germaniques associats a -tot son anthroponymes compostos plan coneguts cossí Hébert (Herbert) en Hébertot, Robert en Robertot, Raimbert en Raimbertot, èca. #que de mai, son tanben compausats amb d'unes autres appellatifs.
En 1906, Putot devient Putot-en-Auge[6] pour éviter l'homonymie avec Putot-en-Bessin.
Du nom de personne germanique Puto associé au norrois topt (terrain pour une habitation)[7],[8]. Cependant, l'existence de cet anthroponyme en Normandie, associé uniquement à -tot d'origine norroise fait douter de cette explication. Les noms germaniques associés à -tot sont des anthroponymes composés bien connus comme Hébert (Herbert) dans Hébertot, Robert dans Robertot, Raimbert dans Raimbertot, etc. qui de plus, sont aussi composés avec d'autres appellatifs.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 de junh 2009
- ↑ Albert Dauzat e Charles Rostaing, Diccionari étymologique dels noms de luòcs a França, edicions Larousse 1968
- ↑ René Lepelley, Diccionari étymologique dels noms de municipalitats de Normandie, edicions Premsas Univesitària de Can 1994
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Putot-en-Auge », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 30 juin 2009
- ↑ Albert Dauzat et Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, éditions Larousse 1968
- ↑ René Lepelley, Dictionnaire étymologique des noms de communes de Normandie, éditions Presses Universitaire de Caen 1994