c: text/html

text:
Còrs (lenga)
Lo còrs es una lenga romanica parlada en Corsega e tanben, dins l'absolut, dins lo nòrd de Sardenha ont los dialèctes sasserés e gaddurés son de tipe còrs. Es fòrça pròche de l'italian. Los lingüistas considèran de mai en mai que lo còrs es una lenga per elaboracion, qu'es distinta de l'italian dins son desvolopament normatiu e formal (pasmens lo còrs amb l'italian forman un diasistèma comun). A aperaquí 150 000 locutors natius, que l'utilizan sovent sonque a l'oral, en servant l'italian o lo francés per l'escrit. Ça que la lo còrs se desvolopa de mai en mai coma lenga escrita gràcias a certans sectors renaissentistas.
Dialèctes[modificar | modificar la font]
Lo còrs se dividís en dos dialèctes principals:
- Cismuntanu, parlat a Capicorsu, Bastia, Aleria, Corti e Balagna, amb una fòrta influéncia toscana.
- Ultramuntanu, Parlat a Aiacciu, Vicu, Sartena, e Bunifaziu, e mai dins lo nòrd de Sardenha amb los parlars sasserés (sassaresu) e gallurés (gadduresu).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Las I e U longas latinas evolucionan en cismontan en É e Ó (pélu, gargamèla) e en ultramontan en Í e Ú (pílu, gúla); los limits d'aquesta division son entre lo país de Sartena, Levie e Sta Lucia di Pòrte Vejchu.
- Lo grop latin LJ de melju, palja deven en ultramontan meddu, padda e en cismontan L' o LL mel'u o mellu e palla; lo limit se tròba entre Coti e Chiavari, Santa maria de Siche, Palneca e Solenzara.
- Las consonantas latinas C, T e P (locu, rota, nepote) devenon en ultramontan K, T e P (loku, rota, nipote) e en cismontan G, D e B (logu, ròda, ribode); lo limit se trapa entre Calcotoggio, Bocognano e Ghisonaccia.
- Lo grop latin LL (collu) deven en ultramontan DD (koddu) e en cismontan LL (kollu). Lo limit se trapa entre Calcatoggio, Ghisone e Aleria.
- A Bonifaziu se mantenon encara los trachs ligurs importats en 1195, e a Cargise se mantenon encara trachs grècs.
- En cismontan, malgrat l'influéncia toscana, se mantenon substrats similaras al del sarde, coma:
- Mantenença de zonas intermediàrias ont mantenon intacta la vocala tonica latina (kuistu, kuillu, prummissa, duve, gunnu, nucí).
- Manten la DD allòc de LL (iddu, idda, iddi, idde), (undu vòle-pas lo vòli, un da pigli-l'aganchi pas).
- Manten D dempús de N, coma nonza (italian nozza) e mansa-tròp.
- Fòrt substrat ligur: los sufixes -asco, -inco, los noms etnics coma Bisincu (d'Evisa), Urnasincu (d'Ornaso), Prupianincu (de Propiano), Sundincu (qui viu dessús) e Ghjundincu (qui viu dessota).
- I a tanben un substrat etrusc: tafone o zafna (italian buco), tarcanu (çò melhor)-tarxi, lo vèrb falare (davalar) que proven del preïndoeuropèu fala (Falerii, Fallerona).
Situacion lingüistica[modificar | modificar la font]
S'estima qu'en 1981, 75 % dels còrs originaris de l'Illa parlavan lo còrs. La creissença demografica, totun, es fòrça bassa per l'emigracion forçada. Segon una enquèsta de l'INSEE facha en 1977 sus l'emplec e coneissença de la lenga, donèt per resultats:
- 100 % dels òmes nascuts dins l'Illa parlan lo còrs
- 74 % dels originaris d'Aiacciu.
- 84 % dels de Bastissiá
- 80 % de las femnas nascudas dins l'Illa
- 78 % dels mainatges.
Aital, s'estima que 79 % dels caps de familha de l'Illa parlan còrs, e 59 % dels filhs lo parlavan encara.
Al sègle XIX, la lenga de cultura dels còrses foguèt l'italian toscan normatiu. La messa se fasiá en italian fins a 1925; quitament a l'ora d'ara, 40 % de las televisions de l'illa recebon la television italiana, e la segonda lenga a l'institut mai sollicitada es l'italian.
Despuèi 1974 s'aplica la Lei Deixonne dins l'ensenhament del còrs, e despuèi 1988 lo còrs es ensenhat coma matèria a totes los estudis de l'illa. Existisson tanben las E Cardelline, d'estudis maternals ont l'ensenhament se fa totalament en còrs, mas ne dispausam pas del nombre. Segon de fonts nacionalistas, sonque 20 % dels mainatges de l'illa s'exprimisson abitualament en còrs. Existís tanben l'Universitat de Corti, gaireben alternativa, ont se pòdon estudiar de carrièras de letras amb qualques matèrias en còrs.
Despuèi 1972 lo grop Scola Còrsa trabalha per la difusion de la lenga dins los mejans de comunicacion e a l'escòla. D'aquesta manièira, en 1996 i aviá 18 000 mainatges còrses qu'avián fach la primària en còrs o ben l'avián estudiat a l'escòla, e en 1998 acresquèron a un total de 27 459 mainatges còrses (85 % de totes los escolans de l'illa) que fasián l'"Ensenhament bilingüe". La lenga gaudís d'un estatut particular: se garantís l'ensenhament del còrs dins lo sistèma public e s'ofrís un real sistèma bilingüe. Despuèi 1998 lo bilingüisme consistís en tres oras setmanièras en còrs, e despuèi 2000 es previst l'emplec rutinari del còrs dins l'organizacion dels oraris, un cors bilingüe a parvulari e 29 en primària (èran fins ara 17). Vejatz tanben: Literatura còrsa
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- FALCUCCI, Francesco Domenico. Vocabolario dei dialetti della Corsica. 1915
- MARCHETTI, Pascal. Intricciate è cambiarine. Éd. Beaulieu, 1971
- CECCALDI, Mathieu. Dictionnaire corse-français. Éditions Klincksieck, 1974
- MARCHETTI, Pascal. Le corse sans peine (U corsu senza straziu). Chennevières sur Marne: Assimil, 1974
- MELILLO, A.M. Profilo dei dialetti italiani: Corsica. Pisa: Pacini Editore, 1977
- AGOSTINI, Pàulu Marìa. L'usu di a nostra lingua. 1984
- FUSINA, Jaques. Les racines de la vie, La Corse naturelle. Paris: Éditions CRITT/DRAE/DRT, 1991
- SAINT-BLANCAT, C. (a cura di). La Corsica. Identità Etnico-Linguistica e Sviluppo. Padova, CEDAM, 1993
- FUSINA, Jaques. Parlons Corse. Paris: Éditions L'Harmattan, 1999
- MARCHETTI, Pascal. L'usu corsu (diziunariu corsu-talianu-francese). Éditions Stamperia Sammarcelli, 2001
- DURAND, Olivier. La lingua corsa. Brescia: Paideia Editrice, 2003 - ISBN 88-394-0674-3
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Accademia Corsa
- Banca dati INFCOR/ADECEC di a lingua corsa
- ADECEC: A cultura corsa nant'à u Web
- InterRomania: Centru Culturale Università di Corsica
- Dizionario còrso da Lexilogos
- Lèxic Cors-Italià
- (fr) A lingua corsa
- A lingua corsa adatta à e nove tecnulugie
- Lingua è cultura corsa
- (en) Ethnologue de la llengua corsa
- Forum in lingua corsa su PasqualePaoli.com
- MatinaLatina: pubblicazioni sul Còrso del Sud
- Carta europea de les llengües regionals o minoritàries
- Ghjuvan Maria Comiti - A tumbera
- Lisandru Marcellesi - A infantata o a fola di i Martinelli (pdf)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lochweiler en alemannisch (Lochwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Comuna del Bas-Rhin (dépt 67), situada a 10 km de Saverne e 35 km d'Estrasburg.
Commune du Bas-Rhin (dépt 67), située à 10 km de Saverne et 35 km de Strasbourg.
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Enric Cuèlha
Enric Cuèlha (en francés: Henri Queuille; Nòu Vic, 31 de març de 1884 - París, 15 de junh de 1970) foguèt un politician occitan de Lemosin que foguèt mantun còp deputat e senador de Corresa e mai ministre durant la Tresena Republica, mai que mai a l'agricultura. Foguèt tanben tres còps president del Conselh del temps de la Quatrena Republica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Enric Cuèlha estudièt d'en primièr al licèu de Tula abans d'anar far d'estudis de medecina a París. Quand acabèt, tornèt al país e s'installèt coma mètge generalista a Nòu Vic en 1908. Foguèt elegit Cònsol de la vila en 1912, puèi Conselhièr general del canton de Nòu Vic l'an seguent e deputat de la circonscripcion d'Ussèl en 1914. Tre la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt mandat coma mètge ajuda-major a l'espital de Baccarat. En setembre de 1916, recebèt la Crotz de guèrra, la sola decoracion que portèt. Participèt a las batalhas de Verdun e a l'ofensiva dins la Somme.


text:
Doudeauville (Sèina Maritima)
Doudeauville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Doudeauville #Qu'a un centre agropat practicament dins una sola carrièra a un masatge caseriu "los Ravines "e dos lieudits "la Huchette " e "La Granja de Obus " #qu'a la particularité d'èsser connectat a Doudeauville per la D8 per una rota en fasent partida de la municipalitat de Villers Vermont Oise de meteis que lo enclave fonciére en se trobant a l'entorn de la Granja de Obus doncas qu'a l'entorn d'aquela -aicí se se garda la mapa cal trobar la brêche la en connectant a Doudeauville #qu'es pas pas clarament definit continuament al rattachement de cèrtas municipalitats del país de Bray al diocése de Beauvais .Villers-Vermont a de divèrsas seccions fonciéres #que pòdon representar una cinquantena d'ectaras en mai o en mens .La Granja de Obus antany compausada d'una sola granja #que la es pas es mai vesina d'una autra granja #qu'a #èsser creada e #qu'a desaparegut tanben e en venent un ostal d'abitacion.
Doudeauville qui a un centre groupé pratiquement en une seule rue a un hameau "les Ravines "et deux lieudits "la Huchette " et "La Ferme d'Obus " qui a la particularité d'être relié à Doudeauville par la D8 par une route faisant partie de la commune de Villers Vermont Oise de même que l'enclave fonciére se trouvant autour de la Ferme d'Obus puisque autour de celle -ci si l'on regarde la carte il faut trouver la brêche la reliant à Doudeauville qui n'est pas clairement défini suite au rattachement de certaines communes du pays de Bray au diocése de Beauvais .Villers-Vermont a plusieurs sections fonciéres qui peuvent représenter une cinquantaine d'hectares en plus ou en moins .La Ferme d'Obus autrefois composée d'une seule ferme qui ne l'est plus est voisine d'une autre ferme qui a été créée et qui a disparu elle aussi et devenant une maison d'habitation.


text:
Sant Joan del Nos
Sant Joan del Nos[1][2][3] (Saint-Jean-Delnous en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Sant Joan del Nos
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Guilhèm Rondelet
Guilhèm Rondelet, nascut lo 27 de setembre de 1507 a Montpelhièr e mòrt lo 30 de julhet de 1566 d'escorrença, foguèt un mètge e naturalista celebre per sos trabalhs suls peisses.
Filh de mercant, Rondelet entreprenguèt d'estudis dins sa vila nadala que i obtenguèt lo títol de doctor en 1537. Venguèt lo mètge personal del cardenal de Tournon e l'acompanhèt dins sos diferents viatges, en particular en Itàlia e als Païses Basses.
Recebèt la cadièra de medecina a la mòrt de Pierre Laurent a la Facultat de Medecina de Montpelhièr ont influencièt nombroses scientifics de son epòca. Participèt activament a la bastison d'un anfiteatre a la facultat de medecina mercé a Enric II de França. Aqueste anfiteatre li permiguèt de far sas demostracions de disseccion de cadavres.
Emai que publiquèsse pas d'obratge de botanica, exerciguèt dins aqueste domeni una influéncia considerabla. Encontrèt en particular Ulisse Aldrovandi e foguèt lo professor de Jean e Gaspard Bauhin, de Conrad Gessner, de Charles de l'Écluse, de Léonard Rauwolf, de Mathias de l'Obel (que li leguèt sos menuscrits), de Jacques Daléchamps, de Pierre Richer de Belleval...


text:
Boris Vian
Boris Vian (nascut a Vila d'Avray idem Ville-d'Avray, Sèina e Oise, ara Nauts de Sèina lo 10 de març de 1920, defuntat d'un infart sobte e letal, folzejat, lo 23 de junh de 1959 a París, França) es un escrivan (romancièr, novelista, poèta, autor de cançons, dramaturg, libretista d'opèra, cronicaire, ensagista, critic, traductor e autor de lenga anglesa), inventaire de neologismes acceptats per la societat, umorista, cantaire (sovent politicament engatjat), musician (trompetista de jazz e jogaire de cornet), scenarista de cinèma e actor, pintre, engenhaire de l'Escòla Centrala, inventaire, noctambul santgermanopratenc, glòria del Tout Paris, conferencièr, çò es un òme Protèu, e 'patafisician, Grand Satrap de l'Òrdre, et Pornoscriptor e ca, un òme d'engèni màger, arquièr multicòrdas, un gèni, francés.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra
- 2.1 romans e nòvas cortas
- 2.2 poesia e cançons
- 2.3 Umor
- 2.4 varia
- 3 Los caps d'Òbra
- 4 L'òme Protèu
- 5 Lo 'Patafisician
- 6 Citacions
- 7 text um va ri ab il i s...
- 8 TR oU BA D O U R
- 9 Ã
- 10 Òbras
- 11 Bibliografia generala
- 11.1 manuscrits
- 11.2 edicions originalas
- 11.3 reedicions, compilacions, antologias e florilègis
- 11.4 Bibliografia a l'entorn de l'òbra e de l'escrivan
- 11.5 Bibliografia a l'entorn de l'òme sencer
- 11.6 generalitats
- 11.7 traduccions
- 12 Discografia
- 13 Filmografia
- 14 Documents audiovisuals
- 15 Vejatz tanben
- 16 Ligams extèrnes
- 17 Ligams videografics
- 18 Nòtas
La Vida[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
- ..... Ne morirai d'un càncer a las carbas
Ne serà per un vespre orràs
Clar, caud, perfumat, sensual
e morirai del poiriment
De d'unas cellulas pauc conegudas
Ne morirai d'una camba desrabada
Per un ratàs gigant sortit d'un traucàs gigant
Ne morirai de cent copaduras
Me ne serà lo cèl tombat dessús
Qu'aquò se trenca coma una vitra pesuga
Ne morirai d'un resclac de votz
Que me ne foradarà ausidors e aurelhas
Ne morirai de blaçaduras sordas
Infligidas a las doas oras de matin
Per de sicaris indecises e cappelats
Ne morirai sens me ne mainar
Que morissi ne morirai
Sebelit jos las roïnas secarudas
De mila mètres de coton escrotlat
Ne morirai negat dins l'òli de cambiament d'òli
Trepejat per d'unas bèstias indiferentas
E, just après, per de bèstias diferentas
Ne morirai nus o vestit de tela roja
O cordurat dins un sac amb de lamas de rasor
Ne morirai benlèu sens me calcinar
Tot plen de vernís als artelhs
Amb de lagremas las mans plenas
Amb de lagremas las mans plenas
Ne morirai quand descolaràn
Mas parpèlas jos un solelh enrabiat
Quand a la chut-chut me ne diràn
Causas marridas a boca d'aurelha
Ne morirai de me véser borrelar los pichons
Amai d'òmes estonats e blaimes
Ne morirai rosegat viu
Per de vermes, ne morirai amb las
Mans estacadas jos una cascada
Ne morirai cremat dins un incendi trist
Ne morirai un chic, fòrça,
Sens passion, mas amb interès
e puèi quand ne serà tot finit
Morirai.
-
- trach d'a Ne voldriái cap crebar... (... Je voudrais pas crever)
L'Òbra[modificar | modificar la font]
romans e nòvas cortas[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
poesia e cançons[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
-
- LAS ARANHAS
Per n'Odette Bost
- LAS ARANHAS
Dins los ostals que lai morísson los pichons
S'adintra de mond fòrça vièlh
S'assetan dins l'entredós
Amb la lor cana entre los sius genolhs negres
E n'escotan, en tot capejar.
A cada còp que tussís lo pichon
Las siás mans s'arrapan als sius còrs
E ne fan coma d'aranhassas jaunas
E s'esquiça la tos a l'angle de cada mòble
En tot s'enlairar, moligassa atal un parpalhon blasit
E se truca al plafon pesuc.
Te n'an d'unes risolets vagues
E s'aplanta la tos del pichon
E las aranhassas jaunas
Se pausan, en tot tremolar,
Sus las manadas de bois lis
De las canas, entre los genolhs durs.
Que puèi, d'un còp mòrt lo pichon
Se ne lèvan, amai se'n van endacòm mai...
-
- trach d'a Cantilènes en gelée
Umor[modificar | modificar la font]
tròbas cortas[modificar | modificar la font]
(...)[modificar | modificar la font]
Cantilènas en gelarèa[modificar | modificar la font]
Ora n'es[modificar | modificar la font]
-
- ORA N'ES
- Ora n'es qu'un tèxte de lei
Se ne paire los editors de sos dreches
Perque se ne fot en càrcer los alcavòts ordenaris
Que d'eles... almens... las loras poesas los s'aiman.
........................................................................................................
La vida es coma un caissal[modificar | modificar la font]
-
- LA VIDA ES COMA UN CAISSAL
- La vida, es coma un caissal
D'en primièr i pensèt pas l'òm
E mastega que mastegaràs
Que lèu lèu se ne gasta l'òs
E vos dòl, e la carís l'òm
L'òm la suènha plen de lanha
E per n'èsser de verai garit,
Desrabar la vos cal, la vida.
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
N'ai pus ca tròu enveja[modificar | modificar la font]
-
- N'AI PUS CA TRÒU ENVEJA
- N'ai pus ca tròu enveja
D'escrieure de pouèmas
Foguèsse coum abans
Ne feriái mai sovent
Mas ne soi a me far vièlh
A me ne far pro serioset
A me ne far consciencioset
A me ne far pigrosiet
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
Milanta còps ja o diguèron[modificar | modificar la font]
-
- MILANTA CÒPS JA O DIGUÈRON
- Milanta còps ja o diguèron
Plan de melhor que non pas ieu
Atal quand ieu escrivi vèrses
Me ne divertissi
Me ne divertissi
Me ne divertissi amai a la rega vos pissi
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
Un poèta[modificar | modificar la font]
-
- UN POÈTA
- Un poèta
Es un èsser unic
De molts exemplars
Que ne pensa vèrses
Tot musiquejant
En sicuts variats
De roges de verds
Sempre magnifics.
((((((((((((((((((((((..................)))))))))))))))))))))))))))))))))))))))
varia[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Los caps d'Òbra[modificar | modificar la font]
L' écume des jours (1946)[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
L'arrache-coeur (1947-1951 )[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Je voudrais pas crever (1951-1959)[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Le deserteur (1954)[modificar | modificar la font]
Cançon dirigida d'en primièr contra l'accion (e las accions, venidoiras, que ja se ne solfinavan e solpre e mitralha futurs...) de l'estat francés en Argeria, que n'èra tot just a mand de debutar la siá guèrra de liberacion nacionala, ne foguèt aicesta cançon tre la siá sortida, un escàndol pels unes mas glòria màger per molts.
En ne refudar atal, en plena actualitat, d'anar tuar de pauvres gens, balhava a la societat francesa e d'en primièr parisenca de l'epòca, una dignitat e un coratge sovent perduts en pels meandres meandrasses tan zigazaguejaires, ziziquejaires e d'a vegadas pro torçuts, de la vie parisienne...
Òme public e reconegut (mas pas per totes, que la siá libertat existenciala fonsala ne fasiá romegar mai d'un...)[1], se n'aprofiechèt d'aicesta posicion amor de s'engatjar dins una causa rèirebona que fòrça o gausavan o gausèron pas.
N'aguèron pas ni lo fetge ni l'engèni nimai lo còr per çò far.
Ne foguèt sul pic un succès, e lo primièr franc en Boris (d'aquel paure Boris, que 10 ans aprèp la siá mort ne cantarà d'un biais tras que pertocant e pertinent en Jean Ferrat, en 1969... aprèp un cert mai lutecian..., que ne vòl el amb el cremar la Borsa amai lo Panteon..., pour voir si ça tuerait les mythes qui nous dévorent tout du long...) a la tornar cantar, va èsser en Marcel Mouloudji.
Ne seguiguèron molts e moltas, d'a, forra-borra, na Joan Baez (en francés, sioplet !!! Thanks for him, na Joan...) fins a'n Serge Reggiani (idem ma anche in italiano, Il disertore, en 1971...), Peter, Paul and Mary (The Deserter...), n'Hugues Aufray, en Leny escudero, en Joan Isaac (rèirebona version, en catalan, El desertor, Senyor governador... i ca), e'n Santo Catanato (d'una version remirabla, en italian...Questa lettera qui, Egregio Presidente...) e molts autres, en pel mond entièr... Ne foguèt quitament cantada en aleut, pels inuits...
Mai recentament e darrièra, en Renaud.[2]
Mas d'unes que i a la se degeliguèron pas encara aicesta cançon d'empachaire e entrepachaire de virar redond, ges carrat... (id est una autra dimension de l'òme Protèu...).
Una directritz d'escòla de Montluçon ( de vas Montluçon... la nòstra ultima Thule occitana, coma çò li'n diguèt en Micheu Chapduelh) foguèt suspenduda per la vida de tota foncion dins l'administracion publica per aver fach cantar per dos dels sius escolans Le déserteur lo 8 de mai de 1989, per tal de ramentar la capitulacion de l'Alemanha hitleriana lo 8 de mai de 1945.[3]
Publiquèt la cançon per primièra vegada, lo 7 de mai de 1954, lo jorn de la batalha de Dien Bien Phu...
Lo siu messatge (ja me n'ausissi a craïnar los que la paraula messatge los fa sul pic cacalassar, mas es rire d'una sola gauta, lo rire pèc dels endecats umans...) foguèt pas oblidat que, començat amb la Guèrra d'Argeria, ne foguèt tanben un dels imnes de la resisténcia a la Guèrra de Vietnam o la del Golf de tan marrida membrança, per tot l'encloscatge mediatic que foguèt, e tanben la d'Afganistan... (To be continued... ailàs!)
Tant que i aurà de guèrras e tant que i aurà d'òmes sus Tèrra ...From here to Eternity... ne serà son messatge e totjorn, actual.
Lo desertor[modificar | modificar la font]
-
- LO DESERTOR
- LO DESERTOR
Monsur lo President
Vos fau ara una letra
Que legiretz benlèu
Se n'avètz temps e léser
Me recebèri uèi
Los papièrs de l'armada
Per n'anar a la guèrra
Davant mècres que ven
Monsur lo President
La vòli pas cap far
Que ne soi ges sus tèrra
Per tuar d'innocents
Vos vòli ges macar
Mas ara o vos cal dire
Que ja o decidèri
Ieu me'n vau desertar
Que dempuèi que naissèri
Se me moriguèt lo papà
Se me n'anguèron los frairòts
Se me plorèron los pichons
La mamà ne patiguèt tant
Que ja n'es ela dins lo siu clòt
E se ne trufa de las bombas
E se ne vira del groüm
Quand èri preisonièr
Me raubèron la femna
Me raubèron mon arma
E tot lo miu passat
Deman e subre d'ora
Ieu tamparai ma pòrta
Ciao leis annadas mòrtas
E per mila camins n'anirai
Quistarai per la miá vida
En per las estradas de França
D'a Breizh o Elsass entrò Provença
E çò li ne dirai al mond
Refusètz d'obesir
Refusètz de la far
Anètz pas a la guèrra
Refusètz de partir
Se cal balhar de sang
Anatz donar lo vòstre
Ne sètz bon presicaire
Bon sénher President
E se me secutatz
Prevenètz los gendarmas
Que ieu aurai pas d'arma
E que poiràn tirar
....... en Boris Vian (1954)
Citacions[modificar | modificar la font]
e, de subremal o quitament impossible traduire:
e ca
L'òme Protèu[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Lo 'Patafisician[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
aforismes & pensadas[modificar | modificar la font]
- " Ai, quantes volums n'escriuriam, se ne volguèssem denonciar los degalhs causats per l'absoluda conariá. "
- " Evolucion ineluctabla que, d'un biais parallèl al grand brivent aquel que partís d'a l'òme per n'abastar al monin, partís d'a l'òme per s'abastar l'imbecille. "
- " Los mots amb los pets an aquò en comun que ne son de volums d'aire que sortisson d'a las extremitats del tube digestiu. "
òbra poetica[modificar | modificar la font]
-
- Un jorn
Un jorn
I aurà quicòm mai que lo jorn
Quicòm mai franc que li ne diràn de Jodel
D'un quicomet encara, translucid coma l'arcanson
Que lo s'encastarem dins l'uèlh amb un gèst elegant
I aurà l'auralha, mai crusèl
Lo volutin, mai deglende
Lo comol, mens sempiternal
Lo bauf, que sempre ennevat
I aurà lo chalamondre
L'iurunini, lo baroïc
E tot un plantat d'alanonhas
Las oras seràn diferentas
Pas parièras, sens resultat
Inutil de ne fixar ara
Lo detalh precís d'aquò tot
Una certitud ne demòra: un jorn
I aurà quicòm mai que lo jorn.
-
- ... trach d'a Cantilènes en gelée
text um va ri ab il i s...[modificar | modificar la font]
pornoscriptor[modificar | modificar la font]
'[(°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
-
- UN POÈTA
U n po eta
es un ès ser u,nic
D'un molon d'exemplars pastat
Que ne pensa son qu'en ver...me...s
amai n'esc riu son k hein mu si k
Sub re de sic ut s di vèrs es
de rog es a mai de verd s
mas tos te mp s ma g ni fi qu és.
____________________________________
-
- fO GUeSSI POU E TO
Fou gue ss i pou et o
sari ai ibr ou nho
aur i ai un na s rou j
un a gran da bos t ia
que l ai fou tria i
ma i de ce nt on net s
on temp ila ri ai
mou nobr con plait t
_______________________________________________________
-
- UN ÒM NUSADET CAMINAVA
Un òm nusadet camin a va
Amb l'ab it en ma ns
L'ab it en ma ns
Es be n lè u pa s ma l in
Ma s sa m fe r ir e
L' ab it al am ai n
La bi ta l a ma in
aiaiaiaiaiaiai
@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@
-
-
- VÒLI UNA VIDA EN FORMA D A R ET
-
Vòli una vida en forma d ar et
Su s un as i et b la va
al fo ns du na da qu os
so let on
vo li un av id en fo rm de sor ra
di ns de ma ns
en forma de pan verd o de cruga
en forma da savata mòla
en forma de faridondaina
de ramonaire o de l il lac
de teera plena de calhaus
de perruquièrr salvatge o d'edredon fol
voli una vida en forma de te
e lai mas na i pas ja ma i pro
ne soi pas jamai content.
TR oU BA D O U R[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
-
- UN DE MAI
Un de mai
Un sens rason
Mas perque los autres
Se plantejan-ti lou perdequé delhs autres
Li ne tornan res ponça ambe los mots dels auts
De qué ne far autre
qu'esc ri u re, los autres
ne t ran talh e ja r
mai ne tor na r díser
ne torn a r cerc ar
t orna r rec er car
a ma i pa s trob a r
se ne far cag a r
a mai se ne dir d'arre n no n serv eish
Que valdriá melhor se ga(sa)nhar la ton(ha
Mas ma vida l'ai ieu que l'ai mi bido
me n'es cap besonh la me ga(sa)nhar
Es cap cap problèma a de cap
Çò so l(quai)si-be me sab i
tot es ja lo's plant e gèr on
Tot i s se n'inter roguèron
Suls mai piti sicudotet s
La vetz a iéu de qué me'n sòb ra
Me prenguèron tot
lu mots com ò de s
lei mò pouli per fer dau verb
los grumoses los cau's lei grossets
Eths cèus astram lei lanternonas
e las putas ersassas molassas put as sa s put assatz
qu'en rabia da s se ros i go nhan Roc am ro i
E s tot fosc or es tot es tot crida r s
es com o l de sang me i de sex
De vent os ona s ma i ròb in s
A l èra io de qué me'n sòb ra
Se o 'm cal sen s brut de man d ar
E s s en s esc ri u re e s se n s dorm ir
Se ne cal que cercquèssi ta jo
sens mot mutar quit a ment tu
A l na n et qu'm cor jo l pos t am
Al pape t aire hens my pòcha
ni al q rat de ma tir et a
Se cal se fau be'n cau e i cal (fòtimoussu
que mes cand alh e
sol et on et sen s sur tor i èra
que vo'n gaha la bic ona et a el a
mai vos cot el e ja as a cop
emb na lanç o net a de va s e li na
E mai emai
Me ne sac èsser al a càrce r
Ne sob ra rà
pro na serv ela
e ma i ne venc gès si raj a r ls mi us mot s
se minte r roguèron tot es
Ai pus cap lod rec he par l ar
Me pan èron tot es ai la mon au t
se n instal l er on tot es lo s que brilh avan
Amb e de lir as pedal e tas
am be del iras vapor e tas
amb e delir as de u e ch soc s
E de pec gasis re act o r s
ai pas lo men drena sic dot
ai son que los mots pus planòts
tot e s lo s mot s co n i fl e t s mo l e da s pom p i lh s
ai son que me ie u lo la la s<br< Ai son que de do n t de que e s qu o ra c a l
De qu' e s, e la e e l, son qu el es nos aut res vo s si no n
Cos si ne vol e t qu efa guès si
D'un pou è mo a m bak aile mol la h
e ben, maganha, ne farai gis.
((^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^.......¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨]]
-
- M' AI MA RI Á I
-
-
-
-
-
- M' ai mar i ai
- M' ai mar i ai
-
-
-
-
M'aima r i ai
Ven ir un gr an tro ba d or
Que la g en t me bot ar iá i
D un f um del aur ièr su lca p
Mè vo alà
Ai p as
Pr ogo st per la lib ralha
Qu e ne son git ro p aviu re
Am ai pen si tr o p ala ge n t
Pe r es er sempre con ten t
Demesc ri ure son que ven t.
¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^....................;
Ã[modificar | modificar la font]
-
- LA VIDA EN ROG E
- Las mamàs vos fan en sangnar
- E vo'n tenon tota la vida
- Amb un riban de carn rèireviva
- Ne sem abalits dins de gàbias
- Ne vivem en mastegar sobralhas
- De pitres desrabats en sangnar
- Que los penjam a l'òrle del breç
- Avem de sang sus lo còs tot
- Ne vivem en mastegar sobralhas
- Ne sem abalits dins de gàbias
- E com a n'ai ma pas o vei re
- Amb un riban de carn rèireviva
- Fa sem raj ar lo del sau tres
- Un jorn i n'aurà pas mai
- E vo'n tenon tota la vida
......................( kody escret . )............................................. ++ 44444 vòli far pisson mamanona 44444++
-
- TAST & GOST &MAI COLOR UM
I a d'unes sèxes cort et on s
Mai d'au tres que penjan als gin olhs
Rai a ts de jaune o v riu let
com a l'om br a tra v ers lar elha
E las fem na s dequ'una s
ne
nòlon
a bolhonet
caldo de papas
o concentrat de conilh sauvatjonetonel chic hèras(
Lo bolhonet de conilhet salv atge
quo's
bon
amb
pan et
tosta das
_______________________MISSION: P O S S I B L E
Agent 00...................................................................e tà vos ben acabat qu'ei!!!
f u c k u ))))))))))))))))))))))))))))))]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans e nòvas cortas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Contes de fées à l'usage des moyennes personnes, roman inacabat... Contes fadets per mejanas personas (data d'elaboracion: 1943)
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, 1946 (data de primièra edicion...)... Vercoquin e lo plancton (1943-1945)
- Vernon Sullivan: J'irai cracher sur vos tombes, roman policièr, 1947... Vos escupirai lei tombèus
- Boris Vian: L'écume des jours, roman, id... La gruma dels jorns (1946)
- Boris Vian: L'Automne à Pékin, roman, id... L'autonada a Pequin (1946)
- Vernon Sullivan: Les morts ont tous la même peau, roman policièr, id... Lei mòrts an toei la mèma codena
- Vernon Sullivan: Et on tuera tous les affreux, roman policièr, 1948... Se crebarem toei leis afrós
- Boris Vian: Les Fourmis, nòvas cortas, 1949... Las Formigas (1944-1947)
- Boris Vian: L'Herbe rouge, roman, 1950... L'Èrba roja (1948-1949)
- Vernon Sullivan: Elles se rendent pas compte, roman policièr, 1950... Se ne rendoun ges còmpte (1948-1950)
- Boris Vian: L'arrache-coeur, roman, 1953... Lo desraba-còr (1947-1951)
- Boris Vian: Trouble dans les Andains, roman, 1966, edicion postuma... Trebolèri en pels Andains (1942-1943)
- Boris Vian: Les Lurettes fourrées, nòvas cortas, 1969 id... Las Bèlaspausasa forradas (1948-1949)
- Boris Vian: Le loup-garou, nòvas cortas, 1970 id... Lo Leberon
- Boris Vian: Écrits pornographiques, nòvas cortas e poesias, 1980 id... Varia pornographica (1947-1958)
- Boris Vian: Le Ratichon baigneur, nòvas cortas, 1981 id... Lo Ratonàs banhaire
Poesia e cançons[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Barnum's Digest, poèmas, 1948... Barnum's Digest (1947)
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, 1949... Cantilènas en gelarèia (1946-1949)
- Boris Vian: Le temps de vivre, poèmas, 1954... Lo temps de viure
- Boris Vian: Le déserteur ... Lo desertor... Ze Song!!
- Boris Vian: Je voudrais pas crever, poèmas, 1962, edicion postuma (sic)... Ne voldriái cap crebar (1951-1959)
- Boris Vian: Textes et chansons, 1966 id... Tèxtes e cançons
- Boris Vian: Cent sonnets, manuscrit ... Cent sonets (1940-1944)
Particions[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: 83 chansons et poèmes, particions amb tèxtes, P/N/G, edicions Capte Note, 2006, edicion postuma... 83 cançons e poèmas
Teatre[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: L'équarissage pour tous, pèça d'un acte, 1950... L'escarissatge per totes (1947)
- Boris Vian: Les bâtisseurs d'empire ou le Schmürtz, pèça de tres actes, 1959... Los bastidors d'empèri o lo Schmurtz (1957)
- Boris Vian: Le Goûter des généraux, pèça de tres actes, 1962, edicion postuma... L'Espertin dels generals (1951)
- Boris Vian: Le Dernier des métiers, pèça, 1965 id... Lo Darrièr dels mestièrs (1951)
- Boris Vian: Tête de méduse, pèça, 1971 id... Testa de carnmarina (1951)
- Boris Vian: Série blême, pèça , id id... Seria blaima (1954)
- Boris Vian: Le Chasseur français, pèça, id id... Lo Chasseur français (1955)
Opèra e comèdia musicala[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Fiesta, libret d'opèra, 1958... Fiestà
- Boris Vian: Le Chevalier de neige (... o Les Aventures de Lancelot), libret d'opèra, 1974, edicion postuma... Lo Cavalièr de nèu (... o Las aventuras de Lançalòt) (1952-1955)
- Boris Vian: Opéras... Le marquis de Lejañés - Fiesta - Arne Saknussen - Lily Strada - Le mercenaire, librets d'opèra, 1982 id... Opèras... Lo marqués de Lejañés - Fiestà - Arne Saknussen - Lili Strada - Lo mercenari
- Boris Vian: Mademoiselle Bonsoir seguit de La Reine des garces, librets de comèdias musicalas, 2009 id... Domaisèla Adieu-siatz id La Reina de las garçanièras
Scenaris de filmes[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Rue des ravissantes et dix-sept autres scénarios, scenaris, 1998, edicion postuma... Carrièra de las polidonas mai dètz-e-sèt autres scenaris
Ensages e cronicas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Manuel de Saint-Germain-des-Prés, ensag, 1951... Manual de Saint-Germain-des-Prés
- Boris Vian: En avant la zizique... et par ici les gros sous, ensag, 1958... Endavant la zizica... los picalhons per ieu
- Boris Vian: Derrière la zizique, ensag, 1997, edicion postuma... Darrièr la zizica
- Boris Vian: La Belle Époque (variétés), cronicas, 1998 id... La Bèla Epòca (varietats)
- Boris Vian: Traité de civisme, ensag filosofic, 1999 id... Tractat de civisme
- Boris Vian: Chroniques du menteur, cronicas, id id... Cronicas del messorguièr
Òbras en anglés[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Jazz in Paris, cronicas en anglés, 1998, edicion postuma... Jazz in Paris
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
manuscrits[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Cent sonnets, recuèlh de 112 poèmas, dont sièis sonets en forma de balada, escriches entre 1940 e 1944, illustrat de dessenhs en colors per en Peter Gna (idem Pierre Léglise)...
edicions originalas[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, colleccion La plume au vent, cò en Gallimard, París, 1946
- Vernon Sullivan: J'irai cracher sus vos tombes, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", edicion illustrada de 15 dessenhs per en Jean Boullet, Editions du Scorpion, id 1947
- Boris Vian: L'écume des jours, roman, cò en Gallimard, id id
- Boris Vian: L'Automne à Pékin, roman, Editions du Scorpion, id id
- Vernon Sullivan: Les morts ont tous la même peau, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", id id
- Vernon Sullivan Et on tuera tous les affreux, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", id id 1948
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, illustrat per na Christiane Alanore, cò en Rougerie, Paris, sd (1949)
- Boris Vian: Les Fourmis, nòvas cortas, Editions du Scorpion, id 1949
- Boris Vian: L'Herbe rouge, roman, cò en Toutain, sd (1950)
- Boris Vian: L'Equarissage pour tous, pèça d'un acte, precedida per un Salut à Boris Vian d'en Jean Cocteau, id id (id)
- Vernon Sullivan: Elles se rendent pas compte, roman policièr, " traduit de l'américain par Boris Vian ", Editions du Scorpion, París id
- Boris Vian: L'Arrache-coeur, roman, far assaber d'en Raymond Queneau de l'Académie Goncourt, cò en Vrille, id sd (1953)
- Boris Vian: En avant la zizique... et par ici les gros sous, ensag, edicions Le livre contemporain, id 1958
- Boris Vian: Les Bâtisseurs d'empire ou le Schmürtz, pèça de 3 actes, in Dossiers du Collège de 'Pataphysique, numèro 6 , 29 gueules 86 (idem 23 de febrièr de 1959)
- Boris Vian: Le Goûter des généraux, pèça de tres actes, in Dossier du Collège de 'Pataphysique, num. 18-19, 1962... (escrich en 1951, edicion postuma)
- Boris Vian: Je voudrais pas crever, poèmas, cò en Jean-Jacques Pauvert, París id (ed. postuma)
reedicions, compilacions, antologias e florilègis[modificar | modificar la font]
- Boris Vian:L'écume des jours, seguit de Un Langage-univers per en Jacques Bens, roman, collection 10 18 numèro 115, Union Générale d'Éditions, París, 1963 (amb moltissimas reedicions)
- Boris Vian: L'automne à Pékin, roman, seguit de Avant de relire L'automne à Pékin per en François Caradec, coll. 10 18 nums 208-209, id id 1964 (amb moltas reedicions)
- Boris Vian: Textes et chansons, tèxtes e cançons, causits, ordenats e anotats per en Noël Arnaud, coll. 10 18 num. 452, id id 1970 (quid de las reedicions?)
- Boris Vian: Les fourmis, nòvas cortas, coll. 10 18 num. 496, id id id (id)
- Boris Vian: Troubles dans les Andains, roman, coll. 10 18 num. 497, id id id (?)
- Boris Vian: Cantilènes en gelée, cantilènas, coll. 10 18 num. 517, id id id (pronas reedicions)
- Vernon Sullivan: Et on tuera tous les affreux, roman policièr, coll. 10 18 num. 518, id id id (id)
- Boris Vian (... coucou le revoilou...): Théâtre 1: Le dernier des métiers - L'équarissage pour tous - Le goûter des généraux, pèças de teatre, coll. 10 18 nums 525-526, id id 1971 (id)
- Boris Vian: Théâtre 2: Tête de méduse - Série blême - Le Chasseur français, pèças de teatre, tèxtes establits per en Noël Arnaud, coll. 10 18 nums 632-633, id id id (plan mensas reedicions)
- Boris Vian: Chroniques de jazz, cronicas musicalas, tèxtes establits e presentats per en Lucien Malson, coll. 10 18 nums 642 a 644, id id id (?)
- Vernon Sullivan(... Ze retorn...): Elles se rendent pas compte, roman policièr, coll. 10 18 num. 829, id id 1974 (?)
- Boris Vian (d' al diable Pauvert tornat...): Cinéma/Science-Fiction, cronicas cinematograficas, amb prefaci e nòtas d'en Noël Arnaud, coll. 10 18, num. 1404, id id 1980 (?)...
(Aquí " tot ", es pas la Pléiade mas li n'esta fòrça mai "ais endòrsas" 10 18 que non pas la Pleiada al nòstre e si cher amic santgermanopratenc... )
-
- Fòra 10 18, dins Le Livre de Poche::
-
- Boris Vian: L'herbe rouge, roman, seguit de Les lurettes fourrées, nòvas cortas, colleccion Le Livre de poche numèro 2622, París, 1969 (pronas reedicions)
- Boris Vian: Derrière la zizique, cronicas musicalas, edicion revista e aumentada, establida, prefaciada e anotada per en Georges Unglik, coll. LLdP num. 14269, id 1997 (?)
- Boris Vian: Rue des ravissantes et dix-sept autres scénarios, scenaris, amb prefaci e notas d'en Noël Arnaud, coll. LLdP num.14369, id 1998 (?)
- Boris Vian: La Belle Époque (variétés), cronicas musicalas, coll. LLdP num. 14432, id id (id)
- Boris Vian: Le Chevalier de Neige, opèra de 3 actes, seguit d' Opéras, cinc opèras d'1 acte... Le marquis de Lejañés - Fiesta - Arne Saknussen - Lily Strada - Le mercenaire, amb prefacis e nòtas d'en Noël Arnaud, coll. LLdP num. 14432, id id (id)
- Boris Vian: Jazz in Paris, cronica musicala en anglés, edicion bilingüa, tèxt establit e revirat, amb prefaci, nòtas e indèx d'en Gilbert Pestureau, mai discografia d'en Claude Rameil, coll. LLdP num. 14555, id id (id)
- Boris Vian: Traité de civisme, ensag filosofic, amb presentacion, notas e comentaris d'en Guy Laforêt, coll. LLdP num. 14662, id 1999 (id)
- Boris Vian: Chroniques du menteur, cronicas, tèxtes establits e presentats per en Noël Arnaud, coll. LLdP num. 14737, id id (id)
- Boris Vian: Mademoiselle Bonsoir, comèdia musicala de catorze tablèus (sic), seguit de La Reine des garces id de 3 actes, ineditas, amb prefaci de n'Ursula Kübler-Vian e M. d'Déé, e proèmi de na Nicole Bertolt, coll. LLdP num. 31611, id 2009 (id)
(... aquí " tot " tornarmai... e idem per LLdP que per 10 18... lei pleiadas s'escantísson... parai?)
-
- ... endacòm mai:
-
- Boris Vian: Vercoquin et le plancton, roman, nrf, cò en Gallimard, París, 1969 (quid de las reedicions?)
- Boris Vian: Le loup-garou, seguit per dotze autras nòvas cortas, tèxtes establits per en Noël Arnaud, cò en Christian Bourgois éditeur, id 1970 (id)
- Vernon Sullivan (...d'aqueu desertor, desertaire e desertador... amai quitament desertur...): J'irai cracher sur vos tombes, roman policièr, cò en Christian Bourgois éditeur, id 1973 (id)
Bibliografia a l'entorn de l'òbra e de l'escrivan[modificar | modificar la font]
- Jean Clouzet: Boris Vian, colleccion Poètes d'aujourd'hui, numèro 150, edicions Pierre Seghers, París, 1971 (en francés)
- Henri Baudin: Boris Vian humoriste, colleccion Actualité-Recherche, Presses Universitaires de Grenoble, Grenòble, 1973 (id)
Bibliografia a l'entorn de l'òme sencer[modificar | modificar la font]
- Noël Arnaud: Les vies parallèles de Boris Vian, colleccion 10 18, numèros 453 a 455, Union générale d'Editions, Paris, 1970... l'òbra, remirabla e indefugibla amor de conéisser en Boris Vian, l'òme Protèu (en francés)
- Françoise Reanaudot: Il était une fois Boris Vian, cò en Seghers, id 1973 (id)
- Philippe Goggio: Boris Vian, cò en Flammarion, 1993 (id)
- Marc Lapprand: V comme Vian, Premsas de l'Université de Laval, Quebèc, 2006 (id)
- Claire Julliard: Boris Vian, Folio Biographie, cò en Gallimard, París, 2007 (id)
generalitats[modificar | modificar la font]
traduccions[modificar | modificar la font]
traduccions d'en Boris Vian[modificar | modificar la font]
- Raymond Chandler: Le grand sommeil 1948 (d'a l'òbra originala The Big Sleep)
- Raymond Chandler: La dame du lac id (id The Lady in the Lake)
- A.E. Van Vogt: Le monde des Ā Hachette & Gallimard Le rayon fantastique 1953 (id The World of Null-A)
- A.E. Van Vogt: Les joueurs du Ā colleccion J'ai Lu numèro 397, 1957 (id The Players of Null-A)
traduccions de l'òbra de Boris Vian[modificar | modificar la font]
L'écume des jours[modificar | modificar la font]
- Boris Vian: Het schuim der dagen, traduccion en neerlandés de n'Han Meyer, Grote ABC, numèro 94, 1967
- Boris Vian: Egunen aparra, amb illustracion de tampa d'en Marc Chagall, traduccion en euscar d'en Ramon Etxezarreta, Elkar S.A., erdal literatura-elaberria, Donostia - Sant Sebastian, 1988... Un libre ja magic dins una lenga magica... tà happy fews... dilhèu fews mes hèra happy!!
Discografia[modificar | modificar la font]
en Boris Vian cantaire[modificar | modificar la font]
- Boris Vian:
- Le déserteur
- Fais-moi mal Johnny
- Les joyeux bouchers
- Cinématographe
- La java des bombes atomiques
- Je bois
- Juste le temps de vivre
- Le petit commerce
- Je suis snob
- La java martienne, (musica sola)
- Complainte du progrès
- On n'est pas là pour se faire eng...
- Bourrée de complexes..., amb lo prodèl de na Magali Noël per Fais-moi mal Johnny e d'en Philippe Clay per Juste le temps de vivre, orquestracions d'en Jimmy Walter,n' Alain Goraguer e n'André Popp, disc 33 torns vinil, amb nòta d'en Jòrdi Brassencs, distribucion Phonogram, Philips sd (Parigi?)
en Boris Vian cantat[modificar | modificar la font]
- Arthur où t'as mis le corps
- Le régiment des mal-aimés
- Valse dingue
- Je bois
- Sermonette
- Sans blague
- J'ai pas d'regrets
- Fugue
- Le déserteur
- De velours et de soie
- Dernière valse
- Que tu es impatiente la mort
amai (dins la version CD):
- Envole-toi
- L'amour en cage
- Ta peau contre ma peau
- Il oublia d'oublier
, disques Jacques Canetti, París, 1965 (ref.: 48805)
Filmografia[modificar | modificar la font]
actor[modificar | modificar la font]
- Notre Dame de Paris, filme d'en Jean Delannoy (c / 115'), França - Itàlia 1956... (...que lai çò ne fa el del Cardenal de París... d'un liucet !!!)
- Les liaisons dangereuses (Las apariadas perilhosas), filme d'en Roger Vadim (b&n / 105'), França 1959... (... ròtle plan mai important de Prévan)
- Le bel âge (L'edat polida), filme d'en Pierre Kast (b&n / 100'), França 1960... (...ròtle de Boris, sic... sortit aprèp lo siu decès)
autor de l'òbra originala font[modificar | modificar la font]
- J'irai cracher sur vos tombes (Vos escupirai lei tombèus), filme d'en Michel Gast, (blanc & negre - ja wohl, mein Freund, Kamerad! - / 100'), França 1959 (... d'un filme pas tan marrit e traite coma se ne diguèt...)
... mas subretot...:
-
- L'écume des jours, filme d'en Charles Belmont, amb (qu'o s'ameritan, que non sai!) n' Annie Buron: Chloé, na Marie-France Pisier dins lo ròtle de n' Alise ... in Wonderland!!, en Jacques Perrin dins lo de Colin, en Sami Frey dins lo de Chick, en Bernard Fresson dins lo de Nicolas, n' Alexandra Stewart dins lo de n' Isis, en Sacha Pitoeff dins lo del farmacian... amai en Claude Piéplu id mètge, en Sacha Briquet, en Jean-Louis Chauffart id librari , na Martine Ferrière, na Moune de Rivel, en Jacques Rispal, en Jim Wilsam, en Simono eca... e n' Ursula Kübler-Vian dins lo ròtle d'una religiosa... amai na Delphine Seyrig, votz de la narratritz..., scenari (rèirefidèl...) d'en Pierre Pelegri, en Philippe Dumarçay e'n Charles Belmont, decòrs (espectacloses e actors...) de n'Auguste Pace, musica (tostemps en armonia amb çò de mai e actritz...) de n' André Hodeir, fotografiat per en Jean-Jacques Rochut, (color (- en Eastmancolor - Franscope, colors que tot colorum, remirablas, e actrises...- / 115'), produccion Chaumiane , distribucion Rank, França 1967-1968 ...
- (e òc, Mai de 1968 que s'abrandèt e ne passèt del tot inapercebut o quasi... Un filme, una òbra, d'absolut e rèiremeritat redescubrir... Ça s'impose !!!!!!!)... E amb lo Pianocktail !!!... e las nimfèas...
fins a las cellulas del moriment
..... un filme rar... excepcional... d'excepcion
... mag... ic... mag... enc...
Tot Mai... E Magia... excellent
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Philippe Kohly: Boris Vian, la vie jazz, telefilme documentari (b&n/c / 59'), Camera Lucida Productions, França 2009
- e moltas actualitats o documents d'epòca que, tot bèl just, en Philippe Kohly s'utilizèt fòrça pel siu ensag biografic.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) Sit oficial de la Cohérie en Boris Vian
- (fr) Lo quasèrn pichon de l'immens Boris
- (fr) Boris Vian idem Vernon Sullivan: J'irai cracher sur vos tombes... Sit conferéncia del Hall de la Cançon
- (fr) Discografia en imatges d'en Boris Vian
- (it) (en) Le déserteur: dins 48 lengas... amb istòria detalhada de la cançon en italian e anglés, amb tèxt original & videos... Un sit excepcional... segon lo sit Cançons contra la Guèrra (Canzoni contro la Guerra / Anti-war Songs)
- (fr)(en) Boris Vian sus l'Internet Movie Database
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
- + de 1940 videos de o subre en Boris Vian sus YouTube... vertadièr portal videografic alandat subre las siás cançons ( cantadas per el mas tot parièr dins un molon de versions o de lengas...) & un santfum d'autres documents per descubrir...
En dintrar coma clau Boris Vian dins lo lor sistèma de recèrca...
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ ... un Favalleli per exemple, e corsegue pr'aquò...
- ↑ veire ligam extèrne: sit Cançons Contra la Guèrra
- ↑ veire quotidian L'Humanité: Une directrice suspendue à Montluçon...
- ↑ ... Totes tèxtes revirats per en Patric Sans, trobador multifoncions abertzale occitalan
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Musica/Articles ligats
- Escrivan francés del sègle XX
- Naissença en 1920
- Decès en 1959
- Poèta francés del sègle XX
- Patafisician
- Trompetista de jazz
- Ancian escolan de l'Escòla centrala París
- Òbra de Boris Vian
- Naissença en Sèina e Oise


text:
Marcel Proust
Marcel Proust (Auteuil, lo 10 de julhet de 1871 - París, lo 18 de noveme de 1922) que ho un escrivan francés d'origina normanda e judiva. Es considerat com un deus escrivans màgers de frança e de la soa epòca modernista au viraplèc enter los sègle XIX e XX. Que ho tanben ensagista e critic.
Qu'ei mei que mei brembat peu sons romans qui constitueishen En recerca deu temps perdut, ua mena d'autobiografia on Proust e torna suus sons sovièr de mainatge d'un biais arquelogics, que lo son personatge adulte ensaja de tornar sus aquesta impression qui'u harguèn adulte, mes aqueth còp dab la consciéncia d'un adulte acabat. Aqueth ensaj qu'ei materializat dehens lo tèxte per la fomas escana de la magdalena de proust on lo gost d'aquesta petita còca hè tornar las impression d'autes còp qui degustè d'autes magdalenas.
Atau, los romans d'En recerca deu temps perdut qu'aubrín ua navera perspectiva dens aqueth genre dab ua progression qui n'ei pas autan marcada per l'encadenament deus eveniments mes meilèu per l'acabament de la reconstitucion psicologica deus personatges.
Com ensagista, Marcel Proust qu'ei tanben famós per lo son Contre Sainte-Beuve.


text:
Ardachir Ier
Ardachir Ièr[1] (mòrt en 241) fuguèt lo fondator de l'Empèri Sassanida e son premier rèi de 224 a sa mòrt après lo rebutament de la dinastia parta. Fuguèt remplaçat per son fiu Shapur Ièr (240[2]-272).
Vassau dau rèi part, Ardachir acomencèt a partir de 211 o 212 una tièra de campanhas còntra leis autrei vassaus de l'Empèri Part. Capitèt pauc a pauc d'unificar un territòri important dins lo centre dau plan iranian e lo rèi part decidiguèt d'arrestar aquela expansion. Aquò entraïnèt una revòuta d'Ardachir en 224. Lo 28 d'abriu de 224, lei Sassanidas fuguèron lei venceires de la batalha de Hormizdaghan que s'acabèt per la mòrt dau rèi part Artaban V (216-224). Aquò permetèt a l'insureccion d'obtenir lo sostèn progressiu de l'aristocràcia pèrsa e de conquistar la capitala, Ctesifont, en 226. Capitèt de gardar lo contraròtle de l'Empèri Part e contunièt la politica estrangiera de la dinastia precedenta ambé doas guèrras còntra lei Romans. En revènge, acomencèt una tièra de reformas intèrnas per melhorar l'administracion e aumentar sa centralizacion.


text:
Guéblange-lès-Dieuze
Guéblange-lès-Dieuze es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Gebeldingen L'an 1225.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine e de la prévôté de Dieuze.
- Partejat entre dos senhors l'an 1681, los de Einville e los Baillivy ; i i aviá dos castèls fòrts a divèrses torns.
- Gebeldingen en 1225.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine et de la prévôté de Dieuze.
- Partagé entre deux seigneurs en 1681, les d'Einville et les Baillivy ; il y avait deux châteaux forts à plusieurs tours.


text:
Desconstruccion
La desconstruction es un metòde, veire una escòla, de la filosofia contemporanèa. Aquela practica d'analisi textuala s'exerci sus fòça tipes d'escrichs (filosofia, literatura, jornals), per remarcar los desfasament e confusions de sens que van aparéisser amb una lectura centrada suls postulats sosentenduts e las omissions desveladas pel quita tèxte.
Aquel concèpte, participant a l'encòp de la filosofia e de la literatura, aguèt un grand resson als Estats Units d'America, qu'es assimilat a la filosofia postmodèrna, e mai globalament a l'apròcha divergenta de la filosofia continentala d'Euròpa. Se lo tèrme « desconstruccion » foguèt d'en primièr utilizat per Heidegger, es l'òbra de Derrida que ne sistematizèt l'usatge e teorizèt la practica.
Somari
Istoric de la nocion de desconstruccion[modificar | modificar la font]
La desconstruccion per Heidegger[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de desconstruccion apareguèt dins l'òbra de Derrida pel primièr còp dins De la gramatologia sens traduire explicitament de tèrmes heideggerians. Derrida explica que voliá « entre autres causas » prepausar una traduccion pels tèrmes alemands de Destruktion e Abbau, qu'Heidegger emplec dins Èsser e Temps; Derrida estima aquela traduccion mai pertinenta que la traduccion classica per destruccion, per que s'agís pas per tant, dins la desconstruccion de la metafisica, de la reduire al neient, que de mostrar cossí se bastiguèt[1].
-
- « Ambedos significavan dins aquel contèxte una operacion portant sus l’estructura o l’arquitectura tradicionala dels concèptes fondators de l’ontologia o de la metafisica occidentala. Mas en francés lo tèrme « destruction » implicava tròp visiblament un anientament, una reduccion negativa mai pròcha de la « desmolicion » nietzscheana, benleu, que de l’interpretacion heideggeriana o del tipe de lectura que prepausi. L'ai doncas rebutat. Me remembri aver cercat s'aquel mot « déconstruction » (vengut cap a ièu de biais aparentament fòrça espontanèu) èra plan francés. » — Derrida, Psyché, p.338
En realitat, lo mot desconstruccion apareguèt en 1955 dins lo contèxte de la filosofia francesa dins traduccion du tèxte de Heidegger "Contribucions a la question de l'èsser" (Zur Seinsfrage). Gérard Granel causiguèt aquel tèrme per traduire lo mot alemand Abbau que voliá distinguir del mot "destruccion" (traduccion de Zerstörung)[2].
Per Heidegger, dins Èsser e temps (Sein und Zeit), la Destruktion pòrta sus aquel concèpte de temps; deu revelar per qualques estapas successivas l'experiença del que se torna decobrir per la metafisica, fasent obliar lo sens originari de l'èsse coma èsser temporal. Las tres estapas d'aquela desconstruccion se segisson a rebors de l'istòria:
- « la doctrina kantiana de l'esquematisme e lo temps coma estapa prealabla d'una problematica de la temporalitat » ;
- « lo fondament ontologic del cogito ergo sum de Descartes e lo retorn de l'ontologia medievala dins la problematica de la res cogitans » ;
- « lo tractat d'Aristòtel sul temps coma discrimen de la basa fenomenala e de las limitas de l'ontologia entica ».
Pasmens, s'Heidegger anoncia aquela desconstruccion a la fin de l'Introduccion de Sein und Zeit, aquela partida, que deuriá constituir, segon lo plan de 1927, la segonda de l'obratge, jamai foguèt redigida coma atal. Pel mens se pòt considerar que d'autres obratges o conferéncias la rejonh parcialament, amb d'enprimièr per l'obratge Kant e lo problèma de la metafisica, publicat en 1929.
-
- « Aquela tasca, la comprenèm coma la destruccion, s’accomplissent al fial conductor de la question de l’èsser, del fons tradicional de l’ontologia antica, [que reconduch aquela] a las experienças originalas que las primièras determinacions de l’èsser, en seguida regissentas, foguèron conqueridas. » — Heidegger, Èsser e Temps [3]
La desconstruccion per Derrida[modificar | modificar la font]
En traduisent e prenent al seu compte la nocion de desconstruccion, Derrida entendava que la significacion d'un tèxte donat (ensag, roman, article de jornal) es lo resultat de la diferéncia entre los mots emplegats, pusleu que de la referéncia a la causas que representon; s'agís d'una diferéncia activa, que trabalha cavant lo sens de cada mots qu'opausa, del meteis biais que la significacion diferenciala saussuriana en linguistica. Per marcar lo caractèr actiu d'aquela diferéncia (al luòc del caractèr passiu de la diferéncia relativa a un jutjament contingent del subjècte), Derrida suggerís lo tèrme de différance (diferáncia), mot combinant « diferéncia » e « diferenciant ». Es a dire que las diferentas significacions d'un tèxte pòdon èsser descobèrtas en descompausant l'estructura del langatge qu'es redigit.
La desconstruccion se vòl nimai un metòde, nimai un sistèma filosofic, mas pusleu una practica. Los detractors li repròchan sovent son escuritat o las formulas complicadas. Pauc coneguda en França, que demòra ligada a la figura de Derrida, faguèt l'objècte de violentas atacas, subretot als Estats Units d'America qu'abondava dins los departaments de literatura. Derrida respondèt, de biais pro agressiu, a las criticas del filosòf american John Searle dins lo seu libre Limited Inc.
Pensaires influenciats per la desconstruccion[modificar | modificar la font]
Jean-Luc Nancy, Philippe Lacoue-Labarthe, Bernard Stiegler, Julia Kristeva, Hélène Cixous, Avital Ronell, Richard Rorty, Luis de Miranda, Edward Said, Paul de Man, François Nault, George Steiner, Yves Citton, Jacques Ehrmann, Théodore Adorno, Gayatri Chakravorty Spivak.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Déconstruction ».
- ↑ (fr)Laurent Carraz, Wittgenstein et la déconstruction, Antipodes, col. Écrits philosophiques, 2000
- ↑ (fr)Marc Goldschmidt, Jacques Derrida : une introduction, Pocket, 2003, p. 20. Martin Heidegger, Questions I, 1968, p. 240
- ↑ (fr)Heidegger, Être et Temps, Paris : Authentica, 1985, p.39
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Un article sus la desconstruccion de Derrida, revista Sens Public
- (fr)Definicion de la Desconstruccion e de la DiferÀncia segon Derrida, per de semioticians.
- (fr)Un dossièr sus "Déconstruction et christianisme" dins la Revista Nunc


text:
Drech roman
Lo Drech roman es l'ensemble de las nòrmas juridicas que regissiá lo pòble de Roman tot lo long de la son istòria. Son estudi compren, d'un costat, l'istòria de Roma (subretot las diferentas fasas e biais que faràn qu'aquelas normas s'exteriorizèron, es a dire, las fonts de produccion d'aquel Drech, e d'un autre costat, las principalas Institucions juridicas que Roma creèt e que transmetèt[1].
La juridiccion a Roma es centrada cap a la ciutat e a l'epòca monarquista es lo rei de Roma, qu'a son "Tribunal" e ordena (ius) en los jorns establits (dies fasti) que lo faguèt sul Sèti Curul (Sella Curulis) ajudats pels (lictores) e davant las partidas plaidejairas (rei).
Somari
Subdivision[modificar | modificar la font]
Lo drech roman se subdividís en:
- Ius Quiritium; lo nom deriva de "Quirites", sinonim de "Romans". Èra constituit d'un ensemble de costumas aujolencas non escritas. S'aplicava dins lo domeni del drech de familha, matrimòni, l'autoritat de la patria e proprietat privada. Es lo nuclèu del ius civile.
- Ius civile, es l'ensemble de las nòrmas que regulavan los ciutadans romans (cives romani)
- Ius honorarium o ius praetorium, sus las situacions de drech non recolhidas pel ius civile, mai reglamentadas pels Magistrats dotada d'iurisdictio.
- Ius legitimum, lo nom deriva de lex (lei) que fin finala desaparegut se confondent amb lo ius civile.
- Ius gentium, tot aquò que tocava la tutèla mas al delà de la constitucion de Roma.
Delictes de juridicion especiala[modificar | modificar la font]
Qualques delictes an de jutges especials:
- Los Duoviri Perduellionis per l'insurreccion.
- Los Quaestores paricidii per l'assassinat.
Qualques foncionaris especials, nomenats los tres Viri Nocturni s'ocupan de las questions en relacion amb encendis nocturnes, polícia de seguretat e vigilància de las execucions.
La tortura se podiá aplicar solament contra los esclaus.
La detencion preventiva èra la nòrma generala.
La pena capitala èra aplicabla a tota atemptava a la patz publica e per d'autres delictes. Aviá divèrsas formas:
- Los falses testimònis èran getats de naut.
- Los rapinaires èran penjats.
- Los encendiaris èran cremats vius.
Existissiá lo drech de recors (provocatio). La gràcia concernissent lo pòble.
Qualques tipes especials de gràcia:
- Aquel que s'agenolhava davant un prèire de Jupitèr podiá pas èsser executat pendent vint-e-quatre oras.
- Aquel que dintrava encadenat del seu ostal deviá èsser desligat.
- Lo criminal que se gandissiá a son execucion e que tombava als pès d'una vestala èra perdonat.
Las penas aplicadas mai frequentament èran las multas (pagadas amb la liurason de buòus o fedas) e la mòrt.
Las proceduras civilas èran jutjadas pel rei o per un comissari designat per aquel. La reparacion se concretizava sovent per mejan de transaccion e quand se trobava pas un acòrdi la pena (poena) èra fixada pel jutge.
En cas de raubariá lo panaire podiá pagar una reparacion satisfasenta. Quand podiá pas o que la reparacion èra pas possibla lo raubaire veniá esclau de raubariá. En cas de difamacion se contractava una indemnizacion. Dins los cases de nafrada se podiá reclamar lo Talion (es a dire provocar lo meteis damatge).
Las leis evolucionèron fins a que e raubaire subtat en fraguéncia podiá se liurar d'una condemnacion en pagant lo doble de çò que qu'aviá raubat.
La Lei Petalia tanben modifiquèt la procedura executòria contra los endeutats.
La disposicion entre vius vendrà illimitada, e lo consentiment popular pels actes mortis causa (testament) serà suprimit. Quand lo paire de familha efectuava tres vendas successivas, sens efectuar cap de compra, lo filh se podiá emancipar se tal èra son desir. D'aquò derivarèt l'emancipacion legal concedida pel paire a un filh, sens que satisfaga la causa qu'abans deviá motivar. Lo matrimòni civil èra consagrat e un impòst pels celibataris èra establit.
L'establiment d'un magistrat especial de Polícia (son domeni d'accion èra espandit sus tota Itàlia) nomenat Edil, li es transferit l'autoritat sus los litigis relatius a las compras e vendas suls mercats publics (de produches, bestials, esclaus...). Sa juridiccion concernissiá tanben d'autras questions d'òrdre public que podián èsser sancionadas amb de multas.
Per las classas pus bassas, e per de delictes menors, existissián los Triumviri o Jutges Nocturnes (Tres viri nocturni) dels quals las competéncias anèron aumentant, e van passar a ser elegits en el Comicis tribunats des del 289 aC. Pels afars civils menors dins las ciutats assubjectits (civites sine suffragio) se teniá de magistrats nomenats Jutges Menors, que lor competéncia s'espandissiá tanben fòra tota Itàlia.
Los magistrats definissián lo punt del drech (ius) mas son aplicacion (judicium) tocava a un autre ciutadan. Mas lo judicis lents e complicats èran limitats a d'afars excepcionals, e pels esclaus e gents de classa social bassa s'aplicava una procedura pus corta.
Segon lo drech roman la proprietat, mòble o immòble, èra subretot transmissibla entre vius (inter vivos) o a causa de mòrt (mortis causa). La femna aviá la plena disposicion dels seus bens e jos Claudi èra liurada de la tutèla dels òmes de la familha. Dins las transmissions per causa de mòrt l'eretatge se fasiá a parts egalas entre totes los enfants e una part egala a aquela de cada enfant per la veusa. Lo consentiment popular pels testaments aviá desaparegut e s'establiguèt una taxa fixa consistent en un quart de la part dels bens. Quand morissiá una femna tanben eretavan sos enfants e pas sos fraires o parents cercles pròche del sèxe masculin. Amb Tit Flavi establiguèt que l'eretatge de quin que siá persona se podiá pas contestar après cinc ans passats. La proprietat èra pas assubjectida levat cases de servituds impausadas (drechs de passada, de pastura, etc...). En cas de deute la proprietat èra engatjada al profèit del creditor que deviá l'administrar coma la seuna mas sens poder l'alienar fins al complet termine fixat per a la devolucion del pagament del deute; se lo deute èra pagat, lo creditor deviá rendre la proprietat, mas en cas contrari ne dispausava en plenitud.
Los contractes amb l'Estat se materializan per d'obligacions dels ciutadans e pòdon èsser caucionar (praevides). Lo contracte de maridatge (un paire promet sa filha en matrimòni) en cas qu'èra pas realizat, supausava una indemnizacion que lo paire deviá pagar. La venda (mancipatio) se realizava al meteis temps amb liurament del ben e del prètz e davant testimònis, e alara èra perfèita. Se se realizava pas los tèrmes dels acòrdis lo contravenent deviá convéncer d'esperel l'autra partida de la malafacha. Lo prèst èra tanben la mesa a disposicion d'una soma davant testimònis e l'obligacion (nexum) èra la restitucion del capital mai los interèsses. Se lo deute èra fach amb l'Estat e l'endeutat defalhent, sos bens èran venduts. Se lo deute èra fach amb un particular, la reclamacion d'aquela (vindiciae) deviá èsser examinada de per abans. Per cada litigi examinat se demanda un acompte d'en primièr (Sacramentum) que perdiá la partida condemnada e èra equivalent a 20% de la valor del litigi, que demorava a l'Aerarium (tresaur public). La partida perdent aviá trenta jorns per pagar; s'o fasiá pas, lo recors èra la via d'execucion e se li obligava a pagar levat qu'apòrte nòus testimònis per justificar son drech (vindex). Se pagavan totjorn pas o o podiá pas far, perdiá pas la libertat, mas los bens que possedissiá.
Los prèstes amb interès èran limitats a una quantitat maximala calculada suls bens de l'endeutat (benlèu lo maximum èra 50% de la valor dels bens). L'infraccion èra un delicte d'usura perseguit per las leis. Lo tipe d'interès èra limitat e l'interès total podiá pas excedir lo capital primitiu. Una lei regulava la tutèla. Los esclaus podián èsser liberats. Lo desliurament podiá èsser privat (en aquel cas lo mèstre aviá drech de se retractar e de reprendre l'esclau), o public (en aquel cas èra perpetuala e irrevocabla).
Lo litigi podiá èsser estatuit per un jurament sus la decision del litigi se aquel que lo fasiá èra considerat un òme onèst. En cas de manca de pròva en un procès, ganhava aquel qu'èra considerat pus onèst, e se ambedós foguèron considerats parelh, ganhava lo planh de l'acusat. Pasmens dins aquela procedura se permetiá pas l'intervencion de Laudatores (gents de bona reputacion que se declarava en favor de l'acusat). Lo nombre d'avocats per afar èra limitat e tanben lo temps del plaidejament. Los onoraris dels avocats, limitats per Claudi a cent pèças d'aur, venguèron liures a partir de Neron (liures mai rasonables) que d'un autre costat declarèt la justícia gratuita.
Los plaids, lents e complicats, se limitavan a qualques afars excepcionals e per los esclaus e gents de classa sociala bassa s'aplicava un procediment pus cort.
La tortura se podiá aplicar pas qu'als esclaus. La detencion preventiva èra la nòrma generala. Las penas aplicadas mai frequentas èran las multas e la mòrt.
Lo drech de recors al pòble (ius provocatio) e d'indulgéncia, foguèt prepausat per l'Emperador mas foguèt suprimit per Caligula. Pendent lo govèrn de qualques emperadors (dempuèi Tibèri) se podiá recórrer a la Lex Majestatis (que proïbissiá las ofensas a l'Emperador) pels plaids politics.
Dins los afars de nafras e d'autres se podiá demandar lo talion (es a dire provocar lo meteis damatge), mas l'acusat podiá recobrar la pena per una compensacion economica. Lo talion contunhèt en teoria pendent l'Empèri mas l'abséncia de referéncias al subjècte fa pensar que se'n fasiá pas recors en practica.
Lo raubaire se podiá desliurar de la prison en pagant lo doble de çò qu'aviá raubat. Al contrari un criminal podiá pas demorar liure contra pagament (o coma abans acceptar l'exili).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)PANERO, Ricardo, Derecho Romano 4ªed. Valencia, Tirant lo Blanch. 2008. ISBN 978-84-9876-291-4
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en)Cors del professor Ernest Metzger.
- (en)The Roman Law Library (Yves Lassard, Alexandr Koptev).


text:
Categoria:Primièr ministre de França
Lo títol de primièr ministre es una creacion de la Cinquena Republica. Jos las autras Republicas la direccion del govèrn es assegurada per un President del Conselh. Vejatz tanben Lista dels caps de govèrn francés e Istoric dels govèrns de França
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
P
- President del Conselh (1 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Primièr ministre de França »
Aquesta categoria conten los 16 articles seguents.


text:
Montastruc (Lomanha)
Montastruc[1][2][3][4] (Montestruc-sur-Gers en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada en Lomagne, Montestruc a #èsser erigit sul flanc Sud d'un tuc en dominant çò Gers.
Montestruc Voldriá dire siá mont aigüe o pointu, siatz en derivant de "pujat astruco",mont étoilé.
Lo bourg a #èsser fòrça experimentat per las inondacions catastrophique de l'estiu 1977.Dorénavant,Lo vilatge se desvolòpa sus la reünion del scenari sul luòc del anciana citadelle, defòra d'arribada a crusses del Gers.
A Montestruc,se pòt veire voregis (del gascon : #vorejar (prononciar lairi), #çò que ven de la paraula germanique boärd (planche) #qu'a donat l'anglés board e designa las granjas e las siás granjas recobertes a l'origina d'un bardage de bòsc en lo Gers). Correspondon a una tradicion francesa de l'espleitacion de las tèrras per un mitger trucat "bordier".Lo mitger e la siá familha lloguen una tèrra, lo sieu cheptel,los sieus esturments e a cambiament, partejan las récoltes e los produchs de la ramaderia amb lo proprietari. La voreja s'inscriu en un plànol fòrça simple : al centre l'abitacion precedida d'un pichon hangar o emban;una travée orientala per l'establit e una travée occidentala per la grange o lo chai mai o mens vast segon l'importància del vignoble. La familha viviá en una pèça unica, la sòla provesida d'una caminada en servint a la cosina e en protegint un forn a pan.
Commune de Gascogne située en Lomagne, Montestruc a été érigé sur le flanc Sud d'une colline dominant le Gers.
Montestruc voudrait dire soit mont aigüe ou pointu, soit en dérivant de "monté astruco",mont étoilé.
Le bourg a été très éprouvé par les inondations catastrophique de l'été 1977.Dorénavant,le village se développe sur le sommet du plateau sur le site de l'ancienne citadelle, hors d'atteinte des crus du Gers.
A Montestruc,on peut voir des bordes (du gascon : borda (prononcer bordo), ce qui vient du mot germanique boärd (planche) qui a donné l'anglais board et désigne les fermes et leurs granges recouvertes à l'origine d'un bardage de bois dans le Gers). Elles correspondent à une tradition française de l'exploitation des terres par un métayer appelé "bordier".Le métayer et sa famille louent une terre, son cheptel,ses outils et en échange, ils partagent les récoltes et les produits de l'élevage avec le propriétaire. La borde s'inscrit dans un plan très simple : au centre l'habitation précédée d'un petit hangar ou emban;une travée orientale pour l'établi et une travée occidentale pour la grange ou le chai plus ou moins vaste selon l'importance du vignoble. La famille vivait dans une pièce unique, la seule pourvue d'une cheminée servant pour la cuisine et abritant un four à pain.
Istòria[modificar | modificar la font]
Inondacions de 1977 en Gascogne
Inondations de 1977 en Gascogne
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Montastruc (Lomanha)
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Manchokuò
Manchokuò (literalament: « Nacion de Manchoria ») foguèt un estat nominalament independent, installat e contrarotlat pels japoneses, qu'existiguèt entre 1931 e 1945 en Manchoria, al nòrd de China.
Populacion de las ciutats principalas[modificar | modificar la font]
- Yingkow (119 000 o 180 871 en 1940)
- Mukden (339 000 o 1 135 801 en 1940)
- Hsinking o Changchung (126 000 o 544 202 en 1940)
- Harbin (405 000 o 661 948 en 1940)
- Dalian (400 000 o 555 562 en 1939)
- Antung (92 000 o 315 242 en 1940)
- Jilin (119 000 o 173 624 en 1940)
- Qiqihar (75 000 en 1940)
Istòria[modificar | modificar la font]
Manchoria foguèt jos l'influéncia russa per causa de la construccion del camin de fèrre a Vladivostok. Japon remplacèt aquela influéncia russa après la Guèrra Russojaponesa de 1904, e installèt la linha Mandchou Sud en 1906 fins a Pòrt Arthur (en japonés: Ryojun). Entre la primièra e la segonda guèrras mondialas, Manchoria se transformèt en un camp de batalha politica e militara. L'influéncia japonesa s'estendèt après lo caòs de la Revolucion Russa, mas l'URSS reprenguèt parcialament lo contraròtle a partir de 1925. Après ocupar Manchoria en 1931, Japon declarèt la zona independenta de China lo 18 de febrièr de 1932, jol nom de Grand Estat Manchó de China. Changchun foguèt causida per capitala e renomenada Xinjing o « Capitala Novèla ». Puyi, lo darrièr emperaire de la dinastia manchó Qing, foguèt flocat en 1932 pels japoneses coma cap del govèrn e en 1934 coma emperaire de Manchokuò. Lo país es nomenat Grand Empèri de Manchokuò. Lo territòri es separat de China e, gràcias als investiments japoneses e a sas pròprias ressorsas naturalas, ven una poténcia industriala. A son torn, l'economia japonesa, estofada per la crisi comerciala mondiala derivada de la Granda Depression, trapa dins l'expansionisme la possibilitat d'obténer, amb de condicions avantatjosas, un mercat per sas manufacturas e una fònt de matèrias primièras. Una resolucion de la Societat de las Nacions declarava que lo territòri contunhava de far partida de China; aquesta foguèt una de las rasons que portèron Japon a daissar la SDN en 1934. En agost de 1945, après lo lançament de la primièra bomba atomica a Hiroshima, l'Union Sovietica declarèt la guèrra a l'Empèri de Japon, e ocupèt Manchokuò. A la fin d'agost la derrota nipona es totala, e l'Emperaire de Manchokuò, Puyi, es arrestat e las institucions governamentalas de Manchokuò son desmanteladas. Après la Segonda Guèrra Mondiala, la Republica Populara de China recuperèt la sobeiranetat de Manchoria, ont mantuna fòrça del Partit Comunista de China aviá establit de punts fòrts.


text:
Aberdeenshire
Aberdeenshire (Siorrachd Obar Dheathain en gaelic escocés, Aiberdeenshire en scots) es un deus 32 council areas d'Escòcia.
Actuaument, lo council area d'Aberdeenshire comporta pas la vila d'Aberdeen, que constituís un council desseparat. Amassats, los dus councils forman l'Aberdeenshire istoric. Lo conselh de l'Aberdeenshire sed a Woodhill House, a Aberdeen. Es lo sol council area escocés dont la sedença sia hòra deus sons limits. Aberdeenshire es bordat per Angus e Perth e Kinross au sud e Highland e Moray a l'oest.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aberdeenshire a un ric eiretatge preistoric e istoric. Es lo lòc de numerós sits archeologics neolitics e de l'Edat deu Bronze.
Lo council area actuau es nomat d'après lo Comtat d'Aberdeen qu'estó abolit en 1975 per lo Local Government (Scotland) Act 1973.
Demografia[modificar | modificar la font]
Aberdeenshire a una populacion de 236260 poblants, çò que hè 4,6% de la populacion totau d'Escòcia.


text:
Labets-Biscai
Labets-Biscai o Labés-Biscai (Labets-Biscay en francés e Labetze-Bizkai en basco) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
L'arriu de Bidosa que travèrsa la comuna.
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Vergüei-Vièlanava au nòrd
- Gabat e Ilharre a l'èst
- Mansparrauta a l'oèst
- Beguiòs au sud-oèst
- Amenduish-Oneis e Lüküze-Altzümarta au sud
Istòria[modificar | modificar la font]
Labets e Biscai que s'unín en 1841 entà formar la comuna actuau.
Demografia[modificar | modificar la font]
.


text: Filha d'emigrants nòrd-americans al Reialme Unit, tornèt amb eles a Estats Units pauc abans de la Segonda Guèrra Mondiala. Après participar a divèrsas comèdias d'escassa qualitat, l'an 1950 atenguèt lo sieu primièr succès comercial e de critica amb Lo paire de la nòvia. Durant los decènnis de 1950 e 1960 se convertiguèt en una de las màgers estelas de Hollywood mercés a la siá preséncia en títols tan significatius cossí Giant (1956), La gata sul tet de zinc (1958) o la, fins alavetz, pellicula mai cara de l'istòria del cinèma, Cleopatra (1963), films en los que sabèt espetar abilament lo sieu atractiu sexual. Tan famosa per la siá carrièra cinematografica coma per la siá vida sentimentala (contractèt matrimòni en uèch ocasions), ganhèt dos Oscar per los sieus ròtles en Butterfield 8 (1960) e Quala a paur de Virginia Woolf? (1966). La siá darrièra pellicula es del 2001.


text:
Lu Siqing
Lu Siquing (en chinés simplificat : 吕思清 - Qingdao, 1969) qu'ei un violonista virtuòse chinés e guerdonat peu purmèr prèmi deu Prèmi Paganini en 1987.
Que comencè a estudiar lo vriulon aus 4 ans e aus 8 qu'apregondí au Conservatòri Centrau de Musica de Pequin. A 11 ans que ho causit per Yehudi Menuhin entà estudiar en Anglatèrra. Tornat en China, que perseguí ua prestigiosa carrièra de concertista e qu'enregistrè dab l'ostau d'enregistrament Naxos. Enter los sons enregistraments mei importants que's pòt mentàver Las Quate Sasons d'Antonio Vivaldi e sustot lo Concerto deus Aimadors parpalhòus.


text:
Bernat de Ventadorn
Bernat de Ventadorn èra un trobador lemosin de la mitat del sègle XII. Es famós per son mestritge e mai per la popularizacion de l'estil trobadorenc trobar lèu, e per sas Cansos prolificas, qu'ajudèron a definir lo genre e a establir la forma "classica" de poesia de l'amor cortés, e foguèt imitat e reproduit per fòrça trobadors del meteis sègle[1] .
Segon Uc de Sant Circ, Bernat èra lo filh d'un fornièr del castèl de Ventadorn en Lemosin. Aprenguèt probablament l'art de cantar e d'esciure de son mèstre Eble III de Ventadorn. Malurosament s'amorosèt de la femna d'aqueste darrièr e deguèt alara fugir en Normandia a la cort dels Plantagenèsts ont trobèt gràcia alprèp d'Alienòr d'Aquitània. Protegit per divèrsas dònas, puèi per Raimon V de Tolosa, acabèt sa vida dins un monestièr.
Extrach[modificar | modificar la font]
Lo tems vai e ven e vire
Per jorns, per mes e per ans,
Et eu, las no.n sai que dire,
C'ades es us mos talans.
Ades es us e no.s muda,
C'una.n volh e.n ai volguda,
Don anc non aic jauzimen.
Pois ela no.n pert lo rire,
E me.n ven e dols e dans,
C'a tal joc m'a faih assire
Don ai lo peyor dos tans,
- C'aitals amors es perduda
Qu'es d'una part mantenguda -
Tro que fai acordamen...
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Wilhelm, James J. "Lyrics of the Middle Ages" (46).


text:
1772
Aquesta pagina concernís l'an 1772 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mèstre de la capitala, lo prince de Begamber Wand Bewossen liberèt Mikael Sehul que retrobèt sa plaça de ras de Tigre. Se retirèt dins sa província onte demorèt de facto independent fins a sa mòrt sensa ocupar deis afaires etiopians. Pasmens, a Gondar, Wand Bewossen foguèt vencut per una coalicion gromant divèrsei senhors coma Goshu d'Amara e Hailu Eshte. Deguèt abandonar la capitala e se retirar en Lasta. De son caire, lei venceires mau capitèron de trobar un acòrdi entre elei e s'ataquèron mutualament. Aquò permetèt au negus Tekle Haymanot II, enemic de Wand Bewossen, de gardar son tròne. En revènge, poguèt pas restaurar son autoritat sus lo país.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de l'azòt per Daniel Rutherford (1748-1819).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Marin en arpitan (Marin en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
La vila de Marin es una municipalitat situada en lo Chablais francés.
La ville de Marin est une commune située dans le Chablais français.
Marin
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
-428
Aquesta pagina concernís l'an -428 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A la prima, incursion novèla de la Liga de Peloponès en Atica que pilhèt lei sectors non protegits mai poguèt pas menaçar lei fortificacions de la ciutat. Se retirèt rapidament. En revènge, perseguida dau sètge de Platèa. Totjorn afeblida per l'epidemia de « pèsta » acomençada en 430 avC, Atenas poguèt pas organizar de còntra-ofensivas importantas.
Aprofichant lei dificultats atenencas, revòuta de Mitilèn, membre de la Liga de Delos qu'assaièt de reconquistar son independéncia. Assaièt tanben d'unificar sota sa direccion lei diferentei ciutats grègas de l'illa de Lesbos.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Peloponès còntra Atenas amb una incursion espartenca dins la region d'Atica. Leis Atenencs refusèron tornarmai lo combat e Lacedemònia poguèt solament pilhar lei zònas non protegidas.
Roma[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Veïes e Fidènes. Lo rèi de la vila etrusca foguèt tuat dins lo corrent d'una batalha còntra l'armada comandada per lo cònsol Aulus Cornelius Cossus. Pasmens, una epidemia empachèt lei Romans d'aprofichar aquela victòria. Deguèron se retirar permetent ais abitants de Fidènes d'organizar divèrseis incursions còntra lo territòri roman.


text:
Chinatown
Chinatown es un filme american realizat per Roman Polanski e produit per Robert Evans, sortit en 1974. Chinatown es un dels grands classics de las annadas 1970. Es originalament distribuit per la Paramount.
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Chinatown es un Filme negre, que se passa dins las annadas 1930 a Los Angeles, en plena secada. Una femna que se presenta coma Mma Mulwray, contracta lo detectiu Jake Gittes (Jack Nicholson) per seguir lo seu marit, engenhaire de las aigas de la vila e sospechat d'adultèri. Aquel es lèu trobat mòrt, negat. Gittes perseguís son enquèsta, e descobrís que la femna que lo contractèt es pas la vertadièra Mma Mulwray. Puèi s'amorosís d'Evelyne Mulwray (Faye Dunaway), la vertadièra femna de l'engenhaire, e perseguís sas recèrcas malgrat las menaças de tuaires professionals, fins a la descobrir de la vertat. Lo filme s'acaba dramaticament.
Distribucion[modificar | modificar la font]
- Jack Nicholson : J.J. Gittes
- Faye Dunaway : Evelyn Mulwray
- John Huston : Noah Cross
- Perry Lopez : Éscobar
- Roman Polanski : l'òme al cotèla


text:
Saint-Quirin
Saint-Quirin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc a mencionat per las primièras fes en 966, vertat es jol nom de Godelsadis, nom d'un ermitage #que s'i trobava alavetz. Es ongan-ailà n'efièch que lo comte Louis de Dabo #far don al abbaye de Marmoutier de las tèrras sises entre las doas Sarres, al nòrd del Donon. En 1049, Gepa de Dabo, filha de Hugues VIII, comte en Nordgau e de Eguisheim e de la siá femna Heilwig de Dabo, abbesse de Neuss, se viu ofrir per lo sieu fraire, lo pape Léon IX, los reliques de sant Quirin, tribun militar e martir romain ; quand los #informar de contunh de Roma pels depausar dins la vila de Neuss, la mule #que transportait las reliques s'i seriá arturat a la localizacion de l'actuala Capèla-Anautita, #çò que #condusir a cambiar la toponymie del luòc, #que i li aguèt a el donat lo nom del sant. Se #fondar un prieuré a proximitat, e, jol mandat del primièr prieur de Sant-Quirin, Wolfram, nomenat en 1122, la glèisa priorale i aguèt consagrat en 1123 per l'avesque de Mètz. Sant-Quirin #venir rapidament pel continuament un important luòc de pelegrinatge.
Le site est mentionné pour la première fois en 966, il est vrai sous le nom de Godelsadis, nom d’un ermitage qui s’y trouvait alors. C’est cette année-là en effet que le comte Louis de Dabo fit don à l'abbaye de Marmoutier des terres sises entre les deux Sarres, au nord du Donon. En 1049, Gepa de Dabo, fille d'Hugues VIII, comte en Nordgau et d'Eguisheim et de sa femme Heilwig de Dabo, abbesse de Neuss, se vit offrir par son frère, le pape Léon IX, les reliques de saint Quirin, tribun militaire et martyr romain ; lorsqu’elle les rapporta ensuite de Rome pour les déposer dans la ville de Neuss, la mule qui transportait les reliques se serait arrêtée à l’emplacement de l’actuelle Chapelle-Haute, ce qui conduisit à changer la toponymie du lieu, auquel fut donné le nom du saint. L’on fonda un prieuré à proximité, et, sous le mandat du premier prieur de Saint-Quirin, Wolfram, nommé en 1122, l’église priorale fut consacrée en 1123 par l'évêque de Metz. Saint-Quirin devint rapidement par la suite un important lieu de pèlerinage.


text:
Francés de Corteta
Francés de Corteta, senhor de Cambas e de Pradas, tanben conegut com Corteta de Pradas (Agen, 1586 – Auta Faja, lo 3 de seteme de 1667), escrivan agenés deu sègle XVIIau e autor d'òbras barròcas de teatre en lenga occitana.
Vita[modificar | modificar la font]
A despart de la soa purmèra importància dens la literatura occitana, que sabem pauc de causas de la soa vita qui deisha quauques traucs peus sons biografs. Francés de Corteta qu’èra lo hilh de Maria Dufòrt e de Joan Jacme de Corteta, governador de Castelculhier. Que vadó dens ua familha de magistrats. Qu’estudiè au Collègi d’Agen abans d’estar page de Francés d’Esparvers de Lussan, futur marescau de França, governador deu Castèth de Blaia e vescomte d’Aubatèrra.
En 1608 qu’esposè la soa cosia Joana de Caumont. En 1619 que s’establí a Agen e quauques annadas arron, en 1639, que’u trobam dens l’armada au servici d’Adrian de Monluc, comte de Caramanh, governador deu país de Fois, de Donasan e d’Andòrra a l’escadença deu sièti de Fontarabia e de la presa de Salses. En dehòra de las soa activitats militaras, Adrian de Montluc qu’èra un òmi de letras pròche deu gran escrivan occitan Pèire Godolin. Definitivament tornat a Agen, Corteta qu’i compausè la soa òbra teatrala barròca e a la mòda deus gosts literaris d’aqueth temps: ua òbra literària occitana estilistacament enqüèra a egalitat dab lo teatre francés qui l’èra contemporanèu, e qui conservam tres pèças dont ua, Sancho Pansa qu’ei ua pèça de maquinas. Aqueth teatre que ho publicat peus sons hilhs (Maximilian e Joan Jacme), sonque en 1684, après la soa mort. Agen e lo Felibritge que’u dediquèn ua estatua dens lo jardin public.
Òbras[modificar | modificar la font]
*Ramonet, o lo paisan agenés tornat de la guèrra: pastorala qui auhereish ua version occitana deu matamòre qui preten franchimandejar sens escàder s’i. Au contra de L’Illusion Comica, aquiu l’ehèit comic qu’ei percevut d’un punt de vista parlaoccitan.
- Miramonda: òbra pastorala.
- Sancho Pança, al Palais dels Ducs: adaptacion dramatica e barròca dens ua pèça de maquinas d’aqueth episòdi deu tòme dus de l’òbra de Miguel de Cervantes.
Per las tres òbras que conservam de Francés de Corteta, los manescrits que demoran. Amassa que fòrman un triptic hèra interessant d’un espiar occitan e "gascon" (al sens d'epòca, çò es occitan del Sud), autoreferenciau puish que Ramonet e Sancho Pança que tractan lo famós topic deu miles gloriosus associat despuish au mens lo sègle XVIau dab los Gascons (véder, com simple exemple dens un heish de possibilitats lo Baron de Faeneste d'Agrippa d'Aubigné e lo Matamòre dens L’Illusion Comica de Pierre Corneille). La tresau pèça, La Miramonda, qu’ei ua pastorala.
Corteta dehens lo barròc occitan[modificar | modificar la font]
Los sons personatges (pastors e Matamòres) que son donc un pauc clichés occitans; totun, la causida de l’episòdi deus Ducs en çò de Cervantes qu’ei hèra interessanta. Sancho Pança, al Palais dels Ducs, en ehèit, que nse presenta un Don Quichòte parlaoccitan (dab aqueth lengadocian gasconejaire d'Agen) çò qui èra normau dens las letras de França qui's trufavan deu lo Matamòr gascon de Pierre Corneille dens L’Illusion Comica, mes que dà tanben lo parat de nse muishar un monde on los quites ducs be parlan occitan, e tot aquò dens un episòdi deu roman de Miguel de Cervantes on l’auto-referencialitat qu’ei un punt essenciau: en ehèit, a partir deu dusau tòme de Don Quichòte, los personatges qu’an avut lo parat de léger lo tòm purmèr qui en tot n'estar los sons personatges).
Au jòc de miralh deu roman de Cervantés, Corteta que horneish donc d'autes jòcs de miralhs que harga en mesclar las lengas e estereotipes. Qu'em atau au miei d'ua mena d'iperbarròc qui no's pòt júnher sonque au mejan de la lenga occitana.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Ratier, Charles. Œuvres de François de Cortète. Agen : Estampariá Modèrna, 1915.
- Garavina, Fausta. La letteratura occitanica moderna. Bolonha : Sansoni, 1970.
- Gardy, Felip. Histoire et anthologie de la littérature occitane, Tome II, l'âge du baroque - 1520 -1789. Montpelhièr : Premsas de Lengadòc, 1997.
- Anatole, Cristian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane. París : P.U.F., 1970.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa


text:
Teatro Colón
Lo Teatre Colomb (Teatro Colón en castelhan) qu'ei la mei grana sala d'opera (dab mei 3000 plaças) e de balet de la ciutat de Buenos Aires. Bastit en un vinteat d'annadas suber l'emplaçament de l'anciana gara deu camin de hèr de l'oest (Ferrocarril Oeste en castelhan) e dusau teatre de gran endom de portar aqueth nom dens aquesta ciutat (lo purmèr, toca tocant de l'Ostau Arroset, qu'ei uei lo dia lo Banco de la Nación Argentina, la Banca Nacionau) que s'estreè lo 25 de mai (diada de hèsta nacionau) de 1908. Qu'èra l'òbra de l'arquitècte Francesco Tamburini e de Víctor Meano. La copòla que ho ondrada per l'artista argentin Raúl Soldi.
Los talhèrs e colissas deu teatre que son sosterranhs e en partida situats devath la vesia plaça Lavalle.
Durant la soa istòria lo teatre que ho marcat per grans noms com los de : Arturo Toscanini, Enrico Caruso, Maria Callas, Plácido Domingo, Luciano Pavarotti, Ástor Piazzolla o Mercedes Sosa.
Situat dens lo quartièr de San Nicolás, lo Teatro Colón qu'ei pròche deu Teatre Nacionau Cervantes e tanben de la Sinagòga de la Congregacion Israelita de la Republica Argentina.


text:
Joan-Marc Leclercq
Joan-Marc Leclerq (Lilla, 10 d'octobre de 1961) es un escrivan e musician occitan. Actiu dins la Gasconha tolosana, musicalament es mai conegut actualament jos l'escais de JoMo o mai jOmO. Sa trajectòria musicala, entamenada en 1977, se caracteriza per son plurilingüisme e son afogament per l'esperanto. Apareguèt dins lo Libre Guinness en 2000 que cantèt un recòrd de cançons en 22 lengas diferentas.
Dins sa facieta occitanista escriguèt un metòde d'occitan en 2004 (Le gascon de poche) e puèi un roman Ucraïna en 2006, e es actualament president de l'associacion occitana "Lo Bolegatoish" de Tornafuèlha.
Escriu tanben d'articles d'opinion sul jornal internetian occitan Jornalet, que sovent trachan de tèmas de societat, politica e censura o de rugbi. Demest aquestes, a privilegiat durant 2014, mantun còp, la crisi ucraïniana, sovent vista amb un vejaire parallèl a la propaganda russa, en insistir sus un supausat finançament occidental, e manca d'espontaneïtat, de las manifestacions EuroMaidan, la preséncia d'"un tèrç de militants ultra-nacionalistas deu partit “Svoboda” (Libertat) qu’avèva hèit son entrada au parlament a las darrèras eleccions" [1] e lo pagament d'una part dels autres manifestaires que "recebèvan 50 euros per jorn suu Maidan (+ mangiscla a gratis, de qué béver, etc)" [2].
Occitanisme[modificar | modificar la font]
S'aventurèt dins lo camin de l'escritura amb un roman en occitan, Ucraïna, que foguèt guerdonat pel Prèmi Pau Froment en 2006 que conta l'istòria d'un jove jornalista anglés partit en Ucraïna. Es tanben autor d'una guida de convèrsa francés-occitan gascon que foguèt publicada per las edicions Assimil, Le Gascon de Poche, en 2004.
Trajectòria musicala[modificar | modificar la font]
Joan-Marc Leclercq comencèt son viatge musical en 1977. Foguèt a partir d'aquel temps membre de grops musicals divèrses coma Les Diam's, Les Gringos, Les Evadés d'Alcatraz, Dougherty, Les Vicomtes, Les Rosemary's Babies, Leclerq et les Mammouths e Black & Wesson.
Libres[modificar | modificar la font]
- Le gascon de poche (ASSIMIL, 2004).
- Ucraïna (IEO, 2006).
Discografia[modificar | modificar la font]
- Amb los Rosemary's Babies
- Lutte de Classe - 1991 (Boucherie Productions)
- Malin Plaisir - 1993 (Willing Productions)
- Amb Les Libertaires, en çò de Vinilkosmo
- JoMo kaj Liberecanoj
- jOmO friponas (disc festivo-latin)
- jOmO slavumas (dedicat a la musica d'Euròpa de l'Est)


text:
Edat Modèrna
L'Edat Modèrna es una dei grandei sosdivisions cronologicas de l'istòria; es un tèrme utilizat per leis istorians per se referir au periòde d'Euròpa Occidentala e sei colonias situat entre l'Edat Mejana e l'Edat Contemporanèa. Se considèra tradicionalament que comença amb la casuda de l'Empèri Roman d'Orient (casuda de Constantinòble) (1453) o la descubèrta d'America (1492) e que s'acaba en 1789 amb lo començament de la Revolucion Francesa.
Aqueu periòde se caracterizèt per lo creissement de l'importància de la sciéncia, per lo progrès tecnologic rapid e per lo desvolopament embrionari de la politica civila e de l'economia capitalista. La transicion de l'Edat Mejana a l'Edat Modèrna foguèt pas subita; lei fenomèns principaus liats a la modernitat (lo capitalisme, l'umanisme, leis nacions-estat e d'autrei) s'èran ja gestats dempuei annadas anterioras, encara que dau sègle XV au XVI la rapiditat dei cambiaments e la consolidacion d'aquestei fenomèns foguèron consideradas coma lo començament d'una epòca novèla. Lo procèssus de transformacion comencèt amb lo passatge d'una economia agrària e rurala, basada sus un sistèma politic feudau, a una economia comerciala, mercantila e urbana, basada sus un sistèma politic organizat dins de nacions-estat. Aquela revolucion comencèt au sègle XII amb la consolidacion de mai d'una nacion-Estat e amb la conquista o l'union d'autrei. L'actor sociau dau cambiament foguèt la borgesiá, que favorissiá l'umanisme, leis arts e leis innovacions tecnologicas e scientificas. Es politicament una epòca de predominança clara de la monarquia, amb d'embrions dei país actuaus. Se produtz una expansion territoriala o colonialisme. I a un resorgiment dei ciutats, gràcias au comèrci e au melhorament dei comunicacions. La borgesiá s'impausa progressivament coma classa dominanta. Se produsiguèt una creissença demografica considerabla, liada a la descreissença de la mortalitat, gràcias au progrès scientific. La sciéncia, en fach, creis en prestigi e qualitat gràcias a la predominança de la rason, subretot dins lo periòde apelat Illustracion. I a tres estils artistics basics: la Renaissença, lo Barròc e lo Neoclassicisme. Pendent l'Edat Modèrna lo poder de la religion descreis. Lei luchas religiosas continuan, e se produtz la reforma dau Protestantisme.


text:
Carri B1
Lo carri B1 èra un carri pesuc francés desvolopat dins leis annadas 1930 e en servici dins l'armada francesa au començament de la Segonda Guèrra Mondiala. Èra destinat a l'ataca de sectors fortificats. Per aquò, èra equipat d'un armament pesuc (dos canons de 47 e de 75 mm) e d'un blindatge resistent. En revènge, coma èra pas destinat a l'esplecha de la rompedura dau frònt advèrs, aviá una autonòmia e necessita una logistica e un entretenh fòrça importants.
En 1940, lo carri B1 foguèt superior ai carris alemands sus lo prat batalhier mai se mostrèt totalament inadaptat ai condicions logisticas de la guèrra dei movement impausadas per l'armada alemanda. Ansin, la màger part deis unitats foguèron sabotadas per seis equipatges que deguèron leis abandonar en causa de panas ò de la manca de carburants. Pasmens, 161 B1 operacionaus foguèron capturats per leis Alemands que leis utilizèron subretot per l'entraïnament. En 1944 e 1945, una partida d'aquelei carris foguèron recapturats per la Resisténcia ò per leis Aliats e utilizats tornarmai còntra l'armada alemanda per l'armada francesa. Foguèron retirats dau servici au començament de l'annada 1946.


text:
Onelha
Onelha (en ligur Inéja, en italian Oneglia) es una partida de la vila d'Impèria (en Itàlia, en riba de la mar Mediterranèa, dins la region de Ligúria).
Impèria es lo resultat de la fusion, en 1923, dei doas vilas d'Onelha e de Porto Maurizio.
Onelha e Provença[modificar | modificar la font]
Lei ligams dau país ligur amb Provença èran pron importants. Ansin Onelha foguèt un dei vilatges que permetèt lo repoblament de qualquei vilatges dau país provençau. Divèrsas familhas d'Onelha s'implantèron a Biòt e i preservèron qualquei sègles sa varietat ligura originala, amb d'influéncias occitanas, que recebèt lo nom de figon. Au sègle XVIII, lei liames èran ben vius encara amb lei tèrras occitanas que Onelha fornissiá per exemple l'òli d'oliva a Marselha pr'amor d'elaborar lo famós sabon de Marselha.


text:
Esquèrra Republicana de Catalonha
Esquèrra Republicana de Catalonha o ÈRC, ERC (en catalan Esquerra Republicana de Catalunya, ERC) eș un partit politic catalan que se definís coma d'esquèrra, socialdemocrata, republican e favorable a l'independéncia de la nacion de Catalonha. Lo partit foguèt creat entre lo 17 e lo 19 de març de 1931 de la fusion dels partits Estat Català capitanejat per Francesc Macià, lo Partit Republicà Català de Lluís Companys e L'Opinió de Joan Lluhí e tanben d'autras associacions comarcalas e localas. Lo primièr president elegit unanimament d'aquesta novèla entitat foguèt Francesc Macià.
La seccion locala del partit a la Val d'Aran es Esquèrra Republicana Occitana (ÈRO, ERO). Son president es actualament Oriol Junqueras dempuèi lo 17 de setembre de 2011.


text:
Arenc
Los arencs (Clupea spp.) son un genre constituit per 15 espècias de peisses teleostèus, de color blava e natius de las aigas atempradas e pauc prigondas de l'Ocean Atlantic e la Mar Baltica. Fan de grands cardumens. L'arenc adulte viu en nauta mar e de nuèch puèja fins a la superfícia per s'i noirir de plancton. A de dents pichonas, mas sas branquias foncionan coma una crivèla, que li permet de capturar d'animals pichons en colant l'aiga qu'empassa quand nada. La feme met mai de 40 000 uòus annalament e los escampa dins l'aiga: se depausan sul jaç marin e fòrça son engolits per de peisses e d'autres predators; los que capitan de subreviure genèran de creaturas pichonas que pojan vèrs la superfícia atrachas per la lutz. En Euròpa, lor pesca se fa dempuèi las epòcas preïstoricas e, pendent las darrièras annadas, las capturas son estadas tan incontrarotladas que lor nombre s'es considerablament redusit. Pòdon aver una talha fins a 45 cm de longor e lor abitat es lo nòrd de l'Ocean Atlantic.


text:
Cissé (Vinhana)
Cissé es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ja citat l'an 989 jol nom de cisiacos, #que découle del nom d'un proprietari gallo-romain, Cissé se situa al sud de Neuville-de-Peitau.
Déjà cité en 989 sous le nom de cisiacos, qui découle du nom d'un propriétaire gallo-romain, Cissé se situe au sud de Neuville-de-Poitou.