text:
485
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 485 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Dins un empèri en crisi après la desfacha de l'an precedent e la mòrt dau rèi Peroz Ièr (457-484), lo sobeiran novèu, Valash (484-488), deguèt prendre de mesuras per renfòrçar sa posicion contestada per son fraire. En particular, nomèt Vahan Mamikonian marzdan d'Armenia. Aquò li permetèt d'obtenir un sostèn important mai entraïnèt de facto la pèrda dau territòri armèni.
Dins aquò, la dificultat pus importanta èra de negociar la patz ambé lei Huns Blancs. Aquò necessitèt d'acceptar lo pagament d'un important tribut que compliquèt la reconstitucion deis armadas sassanidas. De mai, Ctesifont foguèt obligada de reconóisser la pèrda de Merv e de Herat.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


c: text/html

text:
Sintra
Sintra es una vila de Portugal del districte de Lisboa, region de Lisboa e sosregion del Grand Lisboa. I a gaireben 400 000 abitants. Ciutats de vila de Sintra: Agualva-Cacem e Queluz.
Al tèrme nòrd i a lo municipi de Mafra, a l'èst Loures, al sud-èst Amadora, al sud Oeiras e Cascaís e a l'oèst i a l'ocean Atlantic.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Sintra es coneguda dins una forma medievala coma "Suntria" amb la significacion en indoeuropèu d'“astre luminós” o “solelh”, e tanben nomenada per Varrão i Columela: Mont Sagrat. Per Ptolemèu èra "Serra da Lua" (Mont de la Lutz) e lo geograf arabi Al-Bacr, al sègle X, diguèt d'aquela « En permanéncia submergida d'una bruma que se dissipa ».
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Castèl dels Moros
- Palais Nacional da Pena
- Parc Nacional da Pena
- Palais Nacional de Sintra
- Edifici de l'ostal de vila
- Quinta da Regaleira
- Palais de Seteais
- Palais de Monserrate
- Convent do Capuchos
- Font da pipa
Istòria[modificar | modificar la font]
Sintra èra musulmana jol nom de Shintara e seguèt los estres de Lisbona. Foguèt conquerida pels portugueses jol rei Alfons I de Portugal en 1147; aprèp venguèt residéncia preferida dels reis de Portugal; dempuèi palais lo rei Sebastian I de Portugal decidiguèt en 1578 l'expedicion contra Marròc que s'acabèt amb la batalha dels tres reis ont moriguèt. La Sintra modèrna es dominada pels rèstas de l'ancian castèl musulman (en portugués Castelho dos Mouros) a 429 metres de naut
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Marròc, Asilah (agost 2006)
- Marròc, El Jadida
- Japon, Omura, Japon
- São Tomé e Príncipe, Trindade
- Guinèa Bissau, Bissau
- Angòla, Lobito
- Cuba, L'Avana
- Cap Verd, Vila Nova Sintra
- Brasil, Petròpolis
- Moçambic, Namaacha
- Estats Units, Honolulu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Papoa-Nòva Guinèa
Papoa-Nòva Guinèa, es un país d'Oceania, qu'ocupa la mitat èst de l'illa de Nòva Guinèa e tanben de nombrosas pichonas illas a l'entorn. (lo parçan oèst de l'illa nomenat Nòva Guinèa Occidentala es format per doas províncias indonesianas (Papoa e Papoa Occidentala). Es situada al sud-oèst de l'Ocean Pacific, dins una region definida dempuèi lo començament del sègle XIX coma Melanesia.
La capitala, qu'es una de las vilas màgers, es Port Moresby.
Es un dels païses pus divèrs de la tèrra, amb mai de 850 lengas e fòrça societats tradicionalas, per una populacion de mens de sièis milions de personas.
Lo gentilici es papó. [1]
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde precoloniau[modificar | modificar la font]
Lo resultat de recèrcas arqueologicas permèton de datar l'arribada de l'èsser uman en Nòva Guinèa vèrs 60 000 av. JC, probablament a partir de l'Asia dau Sud-Èst dins lo corrent d'un periòde glaciari. Aquelei populacions formèron una societat de caçaires cuelheires que son istòria es fòrça mau coneguda avans l'arribada deis Europèus au començament dau sègle XVI.
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lei Portugués desbarquèron sus l'illa en 1526 e Dom Jorge de Meneses li donèt lo nom de Papoa. Lo nom de Nòva Guinèa data dau sègle seguent e foguèt probablament inventat per d'explorators espanhòus. Fins a la segonda mitat dau sègle XIX, leis Europèus s'interessèron gaire a l'illa e lei regions interioras li èran totalament desconegudas.
En 1883, la colonia de Queensland foguèt a l'origina de l'establiment d'un protectorat britanic (lo 6 de novembre de 1884) sus lo quart sud-èst de l'illa. Dich Nòva Guinèa, aqueu protectorat foguèt fisat au govèrn australian en 1902. Totjorn en 1884, Alemanha prenguèt lo contraròtle dau quart nòrd de l'illa e ne'n donèt la gestion a una companhiá comerciala. En 1899, aqueu territòri venguèt la Nòva Guinèa Alemanda.
En 1914, de combats opausèron de tropas australianas ai garnisons alemandas que foguèron rapidament vencudas[2]. A l'eissida de la guèrra, Austràlia prenguèt possession dau territòri alemand. Una economia coloniala, basada sus de plantacions e sus l'esplecha de jaciments d'aur, assegurèt una prosperitat relativa a la colonia, que venguèt un mandat de la Societat dei Nacions en 1921.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa venguèt un teatre important de la guèrra dau Pacific en causa de sa proximitat amb Austràlia. Lei Japonés n'ocupèron lo nòrd e installèron una basa importanta a Rabaul. Pasmens, mau capitèron d'avançar vèrs lo sud e sei fòrças foguèron pauc a pauc isoladas per lei còntra-ofensivas aliadas. Decimadas per lei malautiás e la famina, capitulèron a la fin de la guèrra.
Après 1945, lo Territòri de Papoa foguèt plaçat sota administracion militara per Austràlia. Port Moresby ne'n venguèt oficialament la capitala. En 1951, lo territòri recebèt un premier estatut d'autonòmia ambé la creacion d'un conseu legislatiu e d'un sistèma judiciari pròpri. Renfòrçat en 1963-1964, menèt a l'independéncia dau país lo 16 de setembre de 1975 après la victòria deis independentistas de Michael Somare ais eleccions de 1972.
La Papoa-Nòva Guinèa independenta[modificar | modificar la font]
Dempuei son independéncia, Papoa-Nòva Guinèa conoís una instabilitat politica cronica e un conflicte grèu còntra lo movement secessionista de l'illa de Bougainville. D'efèct, tre lo 1èr de setembre, Bougainville faguèt secession mai una autonòmia donada per lo govèrn centrau en julhet de 1976 permetèt d'amaisar lei tensions durant quauqueis annadas.
Pasmens, la situacion a l'origina de la secession — lo ròtle marginau dei populacions localas dins l'economia e la vida politica de l'illa — foguèt pas reglada. En 1988, de trèbols apareguèron tornarmai e Francis Ona, cap de l'Armada Revolucionària de Bougainville proclamèt l'independéncia en mai de 1990. Aquò marquèt lo començament de la guèrra de Bougainville. Après aver organizar lo blocus de l'illa, Port Moresby desbarquèt de tropas dins l'illa e capitèt de restaurar son autoritat dins lei regions centralas. Dins aquò, a partir de 1994, lei posicions militaras dei dos camps se gelèron e de negociacions deguèron acomençar. Permèton la signatura d'una alta-au-fuòc lo 30 d'abriu de 1998 que marquèt la fin d'una guèrra que faguèt aperaquí 15 000 mòrts. La susvelhança de l'acòrd foguèt fisada a una fòrça internacionala e lo principi d'un referendum sus l'independéncia de Bougainville foguèt acceptat per Papoa-Nòva Guinèa en 2000. A l'ora d'ara, l'illa es dirigida per un govèrn autonòm.
La vida politica dau rèsta dau país foguèt principalament caracterizada per una manca d'estabilitat, en partida entraïnada per d'escandòls recurrents. En particular, en 1997, lo Premier Ministre Julius Chan deguèt demissionar après una temptative mancada d'utilizar de mercenaris còntra lei separatistas de Bougainville qu'aviá causat una mutinariá dei fòrças armadas. De mai, plusors eleccions, especialament lei legislativas de 2002, foguèron marcadas per de fraudas e dei violéncias. D'autra part, lei govèrns successius esitan entre un raprochament ambé lo Sud-Èst Asiatic defendut per Paias Wingti, Premier Ministre en 1985-1988 e en 1992-1994), e una politica orientada vèrs lo sud de l'Ocean Pacific.
Dempuei 2007, la reduccion dei fraudas e dei violéncias electoralas es venguda una prioritat de la classa politica dau país. Ansin, lei listas electoralas subiguèron divèrsei revisions per eliminar leis electors imaginaris permetent lei fraudas[3]. Pasmens, lo resultat dau vòte permetèt pas de desgatjar una majoritat clara e una lònga crisi parlamentari se debanèt en 2011-2012 après la destitucion dau Premier Ministre Michael Somare que demorèt a la tèsta d'una administracion parallèla fins a d'eleccions novèlas organizadas en junh-julhet de 2012. Aquel escrutinh confirmèt sa desfacha politica e son remplaçament per Peter O'Neill.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Papoa-Nòva Guinèa
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...
- ↑ Un pichon grop de soudats capitèron de s'escondre dins la seuva fins a la fin de la guèrra. Pasmens, representava pas una menaça per leis Australians.
- ↑ Lo nombre d'electors inscrichs passèt de 5,3 milions — sus una populacion d'aperaquí 6 milions d'abitants... — a 3,9 milions, çò que dona una idèa de l'importància dei fraudas durant leis escrutinhs precendents.


text:
Conferéncia de María Elena Roig Torres enregistrada lo 11/07/2006 a l'escasença de la 30ena Universitat Occitana d'Estiu al Centre Universitari Vauban de Nimes que lo tèma èra : Occitània, tèrra d'acuèlh e de partença.
La cercaira de l'universitat de Barcelona, aprèp aver rementat l'influéncia de la lirica dels trobadors en Euròpa a l'Edat mejan, realiza un expausat sus las limitas de son espandiment en Navarra, region vesina.
En 2016, l'Universitat Occitana d'Estiu de Nîmes célèbre sa quarantième édition.
Grâce à un partenariat inédit entre la MARPOC, Ràdio Lenga d'Òc et le CIRDOC, un programme de sauvegarde de la mémoire de l'Université Occitane d'Estiu a été mis en place. Archives administratives, documents de communication, photographies, actes mais aussi captations de conférences ont été collectés, traités, sauvegardés et en partie numérisés.
Grâce à une sélection de documents, qui s'enrichira au cours de l'avancée du projet, petit retour sur 40 ans d'Universitat Occitana d'Estiu.
Conferéncia de Lou Dàvi enregistrada lo 10 de julhet de 2010 a l'escasença de la 34ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes qu'aviá per tèma annadièr Creacion e occitanitat e dont lo tèma d'aquela jornada èra Creacion musicala e poëtica.
Conferéncia de Danièl Loddo e Celina Ricard enregistrada lo 10 de julhet de 2010 a l'escasença de la 34ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes, qu'aviá per tèma annadièr Creacion e occitanitat e dont lo tèma d'aquela jornada èra Creacion musicala e poëtica.
Conferéncia de Florian Vernet enregistrada lo 9 de julhet de 2010 a l'escasença de la 34ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes, qu'aviá per tèma annadièr Creacion e occitanitat e dont lo tèma d'aquela jornada èra Creacion literària.
Conferéncia de Robèrt Lafont enregistrada lo 11 de julhet de 2006 a l'escasença de la 30ena Universitat Occitana d'Estiu de Nimes, qu'aviá per tèma annadièr Occitània, tèrra d'acuèlh, tèrra de partença, e dont lo tèma d'aquela jornada èra Darrièras recèrcas sus lei Trobadors.
L'emission quotidiana Miegjornau del 16/06/2016, animada per Marius Blénet foguèt enregistrada lo 14/06/2016 al CIRDÒC. Es entièrament consacrada a la 40ena edicion de l'Universitat Occitana d'Estiu de Nimes e torna sul programa d'aquesta annada, concebut pel primièr còp en partenariat amb lo CIRDÒC, mas tanben sus l'istòria d'aquel moment d'escambis e de cultura estival.


text:
Neuilly-Saint-Front
Neuilly-Saint-Front es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Neuilly-Santa-Tèsta es un bourg situat en lo sud del departament del Aisne, près de la vallée de la Ourcq, a 21 km de Castell-Thierry. A traversat per las rotas D4 vèrs La Ferté-Milon, e D973 cap a Castell-Thierry pel sud-es e cap a Villers-Cotterêts pel nòrd. La parca de Neuilly-Santa-Tèsta, situada sus la municipalitat de Vichel-Nanteuil, assegura de connexions ferroviaires cap a Rems e París.
Neuilly-Saint-Front est un bourg situé dans le sud du département de l'Aisne, à proximité de la vallée de l'Ourcq, à 21 km de Château-Thierry. Il est traversé par les routes D4 vers La Ferté-Milon, et D973 vers Château-Thierry par le sud-est et vers Villers-Cotterêts par le nord. La gare de Neuilly-Saint-Front, située sur la commune de Vichel-Nanteuil, assure des liaisons ferroviaires vers Reims et Paris.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Neuilly-Santa-Tèsta es fòrça anciana coma lo pròva la preséncia d'un polissoir neolític. Aquel fa l'objècte d'un classament al títol dels monuments istorics dempuèi la Mes invalid (de febrièr)[1].
L'histoire de Neuilly-Saint-Front est très ancienne comme le prouve la présence d'un polissoir néolithique. Celui-ci fait l’objet d’un classement au titre des monuments historiques depuis le Mes invalid (février)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Basa Mérimée PAN00115842 Notícia N°de PAN00115842, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Modèl:Base Mérimée
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Pàgines que usen Timeline
- Ortografia de verificar
- Pagina utilizant lo modèl data amb una sintaxi erronèa
- Portal:Comunas/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna d'Aisne


text:
Massachusetts Institute of Technology
Massachusetts Institute of Technology (MIT) es una institucion e universitat americana dedicada a la recerca, situada dins la vila de Cambridge, Massachusetts. Es especializada dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l'engenhariá, mas tanben i a d'autras matèrias. Foguèt creada en 1861 pel scientific William Barton Rogers (1804-1882) mas comencèt de foncionar quatre ans mai tard a causa de l'esclatament de la Guèrra Civila Americana.
Qualques estudiants e ensenhaires eminents[modificar | modificar la font]
- Benjamin Netanyahu, primièr ministre d'Israèl
- Buzz Aldrin, cosmonauta
- Kofi Annan, cap de l'ONU
- Andrew Carnie
- Noam Chomsky, lingüista
- Richard Matthew Stallman, informatician
- Sidney Altman
- John Forbes Nash, matematician
- Richard Feynman
- Nicholas Negroponte
- Michael Hammer
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- www.mit.edu (pagina oficiala)


text:
Dimars, 18 d'agost de 2015, 03h00 Espòrt
Objectiu: mila licenciadas per la Federacion de XIII
Mentre que Leeds, St Helens e Wigan an mai que probable los dos pès en mièjas finalas de Superliga, demòra de conéisser lo quatren qualificat: Castleford o Huddersfield.
A l’imatge de la sason
Bon, avètz comprés: aquò significa que los Dracs daissèron passar la possibilitat eventuala de dintrar dins lo cairat final amb una novèla desfaita a Huddersfield aqueste divendres de ser. Todd Carney poguèt pas res cambiar malgrat una passa decisiva que permetèt a Tonga de dobrir la marca e un ensag tròp tardièr. Los Dracs faguèron jòc egal amb lors adversaris, mas Tonga reposicionat a l’ala, balhèt doas palmas d’ensag als Gigants: una (aquò ven costumièr) just abans la pausa: 16-6 pels angleses. Los Gigants daissèron venir dins lo segond temps: doas penalitats e un ensag a dètz minutas del tèrme per ganhar 24-12 (resumit de la partida).
Dijòus, Castleford se placèt dins la corsa a la qualificacion mercé a un tombat de Finn dins la darrièra minuta: 17-16 contra Warrington. Divendres, Leeds batèt Wigan 25-18 http://www.superleague.co.uk/report/11943 e Hull FC qu’anèt ganhar a St Helens 32-22 amb tres ensages marcats per l’alièr Curtis Naughton: aquò remanda los Dracs en darrièra posicion.
Dissabte, los Dracs recebràn Castleford per una partida malaisida: los catalans an res mai (o caldriá una cordelada de miracles) d’esperar del Superuèit levat de mostrar sas qualitats fàcia a aqueles Tigres qu’ensajan d’arrapar la qualificacion. Al programa d’aquesta tresena jornada de las pelhòfas: St Helens-Huddersfield dijòus e doas partidas divendres: Warrington-Wigan e Hull FC contra Leeds.
Que faire de Sam Burgess?
Una question que se pausan los responsables del XV d’Anglatèrra es: de que faire de Sam Burgess? Dempuèi son passatge a XV, se sap pas en club (Bath) se fan jogar lo pilar tretzista tresena linha d’ala o al centre. L’autre ser, joguèt al centre de la còla de la Ròsa contra França. L’Équipe s’estonèt que joguèsse pas coma una borrona, mas que saupèsse traucar e sustot placar-cartonar-caramelizar! Bon, prenguèt tanben un jaune; de véser se serà retengut per la competicion mondiala...
Per contra, nos es plan malaisit e fòra idèa d’imaginar un pilar quinzista venir tres quarts a tretze!
NRL: Los Cavals Fòls sols primièrs
En NRL australiana, los Cavals Fòls de Brisbane baton 32-6 los Dracs de Sant Jòrdi e prenon dos punts d’avança suls Vaquièrs batuts 31-18 pels Lapinons e que se fan ragantar e despassar pels Pols de Sydney. Justament, en cap d’aficha de la vint e quatrena jornada, i a lo desplaçament dels caps de fila aqueste dissabte 22 a Sydney cò dels Pols.
Los plasers del XIII al femenin
La Federacion lança una operacion de desvolopament de la practica feminina del XIII per passar de 700 a 1000 jogairas per la sason novèla amb tres objectius principals: tres nivèls de competicion en juniors-seniors; la mesa en plaça d’un campionat minimas e cabdèthas; la preparacion de l’esquipa de França per la Copa del Mond de 2017. Per ne saber mai, vos podètz raprochar dels clubs tretzistas o contactar la Federacion a a.janzac@...
Alan Roch


text:
Ebrieu
L'ebrieu (rarament l'ebraïc) (nom autoctòn: עִבְרִית - ‘Ivrit -) qu'ei ua lenga semitica occidentau de la familha de las lengas afroasiaticas. Qu'ei parlada en Israèl e utilizada dens la religion judiva (totun, qu'ei tanben la religon deus Samaritans, tanhent mes desseparat deu judaïsme.
L'ebrieu modèrne, en Israèl, qu'ei la lenga dominanta, e mai se i es cooficiau dab l'arabi. L'ebrieu biblic, qu'ei, deu son costat, lenga liturgica e de tèxtes sagrats estudiat dens los contèxtes deu judaïsme e tanben deu cristianisme (per'mor d'estar la principala lenga de la Torà e de la Bíblia Ebraïca).
Istòria[modificar | modificar la font]
Deu punt de vista deu judaïsme, l'ebrieu qu'ei la lenga deu pòble ebrieu, descendent deu personatge biblic Éber ben Shelà (עֵבֶר בן-שֵׁלָח - "Éber fiu de Shelà"). D'un punt de vista istoric, qu'ei ua lenga pròcha deu cananean e deu fenician. Qu'ei la principala lenga de la Bíblia e que ho estudiada per aquesta rason durant l'Etat Mejana, peus judius e tanben peus cristians. La Reforma protestanta que desvolopè lo son estudi. Lo moviment de la Haskala e lo moviment d'immigracion de cap a Palestina qu'encorratgè lo retorn a l'emplec de la lenga orau, qu'un deus sons principaus desvolopaires e ho Eliezer Ben‑Yehuda. L'establiment de l'estat d'Israèl l'institucionalizè.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Zuckermann, Ghil'ad, 2003. Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695)
- Lingua Mosaica o Lingua-Mosaico?: La Genetica dell'Israeliano


text:
Gugney-aux-Aulx
Gugney-aux-Aulx es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Contèxt regional[1]
Las primièras coronas sédimentaires del Conca parisenc s'estendon sus la màger part del territòri lorrain. Elas rythment los païsatges en una succession de cuestas abruptes, de plateaux als sòls filtrants e de planas argileuses e humides, #que se llauren en ventalh dempuèi lo sud de la region.
Lo défrichement dels bòsques #que cobrissián la Lorraine es amorcé dempuèi lo neolític. S'es prosseguit pendent la colonizacion romaine, la longitud de las grandas vias de desplaçament. La ponduda en cultura de las terroirs de tèstas de còstas, al climat doç, propices a la vinha, se amorce dempuèi aquela epòca. Pel continuament, al gré de las guèrras e de las epidèmias, de las ondas successivas d'abandon de las tèrras alternen amb periòdes de reconquête e de reconstruction.
Situacion locala
Gugney-a las-Aulx a situat al se d'una entité paysagère cloisonnée per un enchevêtrement de buttes sortidas de la érosion parciala de grès infraliasiques[2] e de dolomies del Keuper[3]. Los buttes, los sieus coteaux e los sieus vessants, son largament dobèrts per una alternance de herbages e d'òrtas, essencialament de mirabelliers. Las siás parts sommitales son de còps recobertes de bòsques (hêtres e résineux).
Lo vilatge s'es implantat en la « conca » del ruisseau dels Corbelles, altitud mièja 315 m, amb una capa phréatique affleurante sul vessant nòrd (las fonts son nombrosas). A environat per un continuament de tucs : Elevat de Bocquemont (421 m), Las Fourches (417 m), Lo Mété, Coucherémont (411 m), Las Poirières (398 m) e Lo Tailleux (tuc de Flavaucourt 404 m).
Gugney-A los-Aulx es al centre d'un quadrilatère format de Mirecourt a l'oèst (13 km), Encants al nòrd (8 km), Châtel-sus-Moselle a l'èst (12 km) e Dompaire al sud (15 km). Géographiquement Ligat dins lo país de Mirecourt, Gugney-a los-Aulx es istoricament virat cap a la Moselle per la vallée del Colon, afluent del Madon.
Destruit l'an 1635, pendent la guèrra de Trenta Ans, lo vilatge s'es reconstruit progressivament en doas grandas estapas :
- segonda mitat de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle e primièra mitat de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, « pòbli carrièra lorrain » typique sul vessant nòrd entre la glèisa e lo ruisseau dels Corbelles : de carrièras del Atre, de la Poirie e Graboué ;
- a partir de la segonda mitat de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, estenduda carrièra anautita e de la glèisa.
Contexte régional[4]
Les premières couronnes sédimentaires du Bassin parisien s’étalent sur la majeure partie du territoire lorrain. Elles rythment les paysages en une succession de cuestas abruptes, de plateaux aux sols filtrants et de plaines argileuses et humides, qui s’ouvrent en éventail depuis le sud de la région.
Le défrichement des forêts qui couvraient la Lorraine est amorcé dès le néolithique. Il s'est poursuivi durant la colonisation romaine, le long des grandes voies de déplacement. La mise en culture des terroirs de fronts de côtes, au climat doux, propices à la vigne, s’amorce dès cette époque. Par la suite, au gré des guerres et des épidémies, des vagues successives d’abandon des terres alternent avec des périodes de reconquête et de reconstruction.
Situation locale
Gugney-aux-Aulx est situé au sein d'une entité paysagère cloisonnée par un enchevêtrement de buttes issues de l’érosion partielle de grès infraliasiques[5] et de dolomies du Keuper[6]. Les buttes, leurs coteaux et leurs versants, sont largement ouverts par une alternance d'herbages et de vergers, essentiellement de mirabelliers. Leurs parties sommitales sont parfois recouvertes de forêts (hêtres et résineux).
Le village s'est implanté dans le « bassin » du ruisseau des Corbelles, altitude moyenne 315 m, avec une nappe phréatique affleurante sur le versant nord (les sources sont nombreuses). Il est entouré par une suite de collines : Haut de Bocquemont (421 m), Les Fourches (417 m), Le Mété, Coucherémont (411 m), Les Poirières (398 m) et Le Tailleux (colline de Flavaucourt 404 m).
Gugney-aux-Aulx est au centre d'un quadrilatère formé par Mirecourt à l'ouest (13 km), Charmes au nord (8 km), Châtel-sur-Moselle à l'est (12 km) et Dompaire au sud (15 km). Géographiquement rattaché au pays de Mirecourt, Gugney-aux-Aulx est historiquement tourné vers la Moselle par la vallée du Colon, affluent du Madon.
Détruit en 1635, durant la guerre de Trente Ans, le village s'est reconstruit progressivement en deux grandes étapes :
- seconde moitié du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle et première moitié du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, « village rue lorrain » typique sur le versant nord entre l'église et le ruisseau des Corbelles : rues de l'Atre, de la Poirie et Graboué ;
- à partir de la seconde moitié du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, extension rue haute et de l'église.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aulx Es lo plural de ail. Lo pòble deu lo sieu nom al ail de las vinhas (Allium vineale) presenta n'abondància sus lo sieu territòri.
Epòca gallo-romaine
Las cinc tumuli meses a jorn al Camp Sant-Èvre[7] al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle - sens èsser datats, fauta d'investigacions aprigondidas - semblan mostrar una implantacion gauloise pré-romaine.
Los Leuques (Leuci) #qu'ocupavan la region an desvolopat de relacions pacificas amb las Romains[8]. Dos villas romaines aurián #èsser erigides dins la zòna actuala del "Gròs hêtre" (territòri de Madegney). Dos vias romaines[9] passen sul territòri de Gugney[10] :
- La via Langres - Estrasburg seguís la crête entre Gugney e Jorxey abans de obliquer, a lo-dessus de Rapey, per traversar lo Colon al "Molin de Gugney".
- La via Cor a Encants es un embrancament de la via Lion - Mètz, connectava las concas de la Saône e de la Moselle ; en venent de Derbamont, pren la precedenta a lo-dessus de Jorxey e prossegueix cap a Ubexy.
De Giuinei a Gugney-a los-Aulx
Es a la s-|XI|e}} #qu'apareis en l'archiu De Glurgneis e Giuinei[11]. Cossí sovent a aquela epòca la appellation #variar sovent amb sustot : De Guneiaco (1147), De Guineis (1162), Guygneix (1298), Guney (1315), Gugney als Alx (1481). Gugney-A los-Aulx apareis per las primièras fes l'an 1504[12] mas #conéisser encara de nombrosas appellations fins a la fin de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
La distincion de Gugney-a las-Aulx (Gugneium ad #Aliar, Gugney-a las-Oils) aperteniá al capítol de Remiremont e i aviá partejat entre lo abbesse e la sonrière[13] d'aquel capítol. En 1279, lo abbesse Agnès de Salm daissa als sieus successors la mitat d'aquel #que i aviá crompat als senhors de Bayon per cinquanta libres de fòrts a Gugney, e ne dona l'autra mitat al capítol. Entre los senhors consagrats de Gugney, se tròba Gérard de Darnieulles l'an 1299, Ancel de Ceintrey, sire de Darnieulles en 1417, los sires de Mazirot, de Barbara e de Ubexy a Modèl:La s2-.
Malgrat los nombroses periòdes entrebolits, Gugney-a los-Aulx sembla i aver #èsser un bourg prospère fins a la Guèrra de Trenta Ans (1618 - 1648). En 1624, Charles IV, pòrti de Lorraine, refusa lo alliance amb Richelieu e lo reialme de França per s'ordenar als costats dels Habsbourg. Sièis armadas, Polonha, Ongria, Bohème, Espanha, França e Suècia, siatz 150 000 òmes, déferlent sus la Lorraine #que comptava a penas 750 000 abitants. Los atrocités se conjuguent a la peste préexistante e entrenan una dépopulation de la província aimada a 50 %. Gugney-A los-Aulx es particularament tocat. En 1635, lo pòble es dévasté per una tropa suedesa #que crema los ostals e massacre la populacion. Sonque sèt abitants en réchapperont. Mancarà près d'un sègle perque Gugney-a los-Aulx tròba lo sieu nivèl anterior d'activitat e de populacion (mai de 500 armas).
Guèrra 1939 - 1945
15 de setembre 1944, la desliurança[14] : Lo coronèl Billotte, de laModèl:2 e DB plaçada entre Vittel, Dompaire e Hymont, dona l'òrdre al en comandant de la Horie, basat a Velotte-e-Tatignécourt, d'ocupar Nomexy e de constituir un cap de pont a Chatel-sus-Moselle. Dempuèi 8 oras, una colomna se met en rota, jol commandement del capitani Branet, per Mattaincourt, Ahéville, Jorxey abans d'arribar a Gugney, void d'ocupant, cap a 10h30, de contunh Nomexy cap a 12 oras.
Aulx est le pluriel d'ail. Le village doit son nom à l'ail des vignes (Allium vineale) présent en abondance sur son territoire.
Époque gallo-romaine
Les cinq tumuli mis au jour au Champ Saint-Èvre[15] au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle - sans être datés, faute de recherches approfondies - semblent montrer une implantation gauloise pré-romaine.
Les Leuques (Leuci) qui occupaient la région ont développé des relations pacifiques avec les Romains[16]. Deux villas romaines auraient été érigées dans la zone actuelle du "Gros hêtre" (territoire de Madegney). Deux voies romaines[17] passent sur le territoire de Gugney[18] :
- La voie Langres - Strasbourg suit la crête entre Gugney et Jorxey avant d'obliquer, au-dessus de Rapey, pour traverser le Colon au "Moulin de Gugney".
- La voie Corre à Charmes est un embranchement de la voie Lyon - Metz, elle reliait les bassins de la Saône et de la Moselle ; venant de Derbamont, elle rejoint la précédente au-dessus de Jorxey et poursuit vers Ubexy.
De Giuinei à Gugney-aux-Aulx
C'est au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle qu'apparaît dans les archives De Glurgneis et Giuinei[19]. Comme souvent à cette époque l'appellation varia souvent avec notamment : De Guneiaco (1147), De Guineis (1162), Guygneix (1298), Guney (1315), Gugney aux Alx (1481). Gugney-aux-Aulx apparaît pour la première fois en 1504[20] mais connut encore de nombreuses appellations jusqu'à la fin du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle.
La seigneurie de Gugney-aux-Aulx (Gugneium ad Allia, Gugney-aux-Oils) appartenait au chapitre de Remiremont et était partagée entre l'abbesse et la sonrière[21] de ce chapitre. En 1279, l'abbesse Agnès de Salm laisse à ses successeurs la moitié de ce qu'elle avait acheté aux seigneurs de Bayon pour cinquante livres de forts à Gugney, et elle en donne l'autre moitié au chapitre. Parmi les seigneurs voués de Gugney, on trouve Gérard de Darnieulles en 1299, Ancel de Ceintrey, sire de Darnieulles en 1417, les sires de Mazirot, de Barbara et d'Ubexy aux Modèl:S2-.
Malgré les nombreuses périodes troublées, Gugney-aux-Aulx semble avoir été un bourg prospère jusqu'à la Guerre de Trente Ans (1618 - 1648). En 1624, Charles IV, duc de Lorraine, refusa l'alliance avec Richelieu et le royaume de France pour se ranger aux côtés des Habsbourg. Six armées, Pologne, Hongrie, Bohème, Espagne, France et Suède, soit 150 000 hommes, déferlent sur la Lorraine qui comptait à peine 750 000 habitants. Les atrocités se conjuguent à la peste préexistante et entraînent une dépopulation de la province estimée à 50 %. Gugney-aux-Aulx est particulièrement touché. En 1635, le village est dévasté par une troupe suédoise qui brûle les maisons et massacre la population. Seuls sept habitants en réchapperont. Il faudra près d'un siècle pour que Gugney-aux-Aulx retrouve son niveau antérieur d'activité et de population (plus de 500 âmes).
Guerre 1939 - 1945
15 septembre 1944, la libération[22] : Le colonel Billotte, de la 2en DB positionnée entre Vittel, Dompaire et Hymont, donne l'ordre au commandant de La Horie, basé à Velotte-et-Tatignécourt, d'occuper Nomexy et de constituer une tête de pont à Chatel-sur-Moselle. Dès 8 heures, une colonne se met en route, sous le commandement du capitaine Branet, par Mattaincourt, Ahéville, Jorxey avant d'atteindre Gugney, vide d'occupant, vers 10h30, puis Nomexy vers 12 heures.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ [PDF]La Lorraine e los sieus païsatges, Agéncia e Direccion regionala mieiambientala de Lorraine
- ↑ Jurassique inferiora (-200 a -180 milions d'ans)
- ↑ Trias superior (-230 a -200 milions d'ans)
- ↑ [PDF]La Lorraine et ses paysages, Agence et Direction régionales de l'environnement de Lorraine
- ↑ Jurassique inférieur (-200 à -180 millions d'années)
- ↑ Trias supérieur (-230 à -200 millions d'années)
- ↑ Thierry Koltes : Cavòts cèltas entre Sion e Encants
- ↑ Jules César, La Guèrra de las gaules, Las leuques an citat coma fournisseurs de blat per las armadas romaines
- ↑ A. Fournier, Las rotas romaines
- ↑ Idoux : Vias romaines de Langres a Estrasburg e de Cor a Encants
- ↑ Mém. Soc. archéol. lorr. 1897
- ↑ Arch. Del Sr.-E-lo Sr., E296, fol.31
- ↑ Principala officière de la abbesse e madama del luòc
- ↑ Desliurança de Gugney-a los-Aulx lo 15 de setembre de 1944, extrach de Robert Wasson, aucit a Bocquegney per O. Gérardin
- ↑ Thierry Koltes : Tombes celtes entre Sion et Charmes
- ↑ Jules César, La Guerre des gaules, Les leuques sont cités comme fournisseurs de blé pour les armées romaines
- ↑ A. Fournier, Les routes romaines
- ↑ Idoux : Voies romaines de Langres à Strasbourg et de Corre à Charmes
- ↑ Mém. Soc. archéol. lorr. 1897
- ↑ Arch. de M.-et-M., E296, fol.31
- ↑ Principale officière de l'abbesse et dame du lieu
- ↑ Libération de Gugney-aux-Aulx le 15 septembre 1944, extrait de Robert Wasson, tué à Bocquegney par O. Gérardin


text:
Grigòri Raspótin
Grigòri Iefímovich Raspótin, puèi Raspótin-Nòvikh (en rus: Гpиropий EфиMoBич PacпyTиH-HoBый[1]), benlèu nascut lo 21 de genièr de 1869 dins lo vilatge de Pokrovskoïe, foguèt un pelegrin, mistic e medicinaire rus. Èra lo confident d'Aleksandra Fyodorovna, esposa de l'emperaire Nicolau II, çò que li permetèt d'exercir una fòrta influéncia al sen de la cort imperiala russa, fins a son assassinat, a Petrograd, dins la nuèch del 29 de decembre (16 de decembre) de 1916 al 30 de decembre (17 de decembre) de 1916[2], après un complòt fomentat per de membres de l'aristocracia.
Originari dels confinhs de Siberia, se presentava coma mistic errant, e se pretendiá starets. Èra a vegada chafrat lo «monge fòl», pasmens pas cap de font ecclesiastica pròva son apartenença a quin òrdre religiós que siá, mas Raspótin aimava de l'afirmar. E mai se foguèt mai d'un còp suspectat d'apartenir a la secta dels khlysts, l'ipotèsi mai plausibla es que foguèt subretot un aventurièr, se presentant coma pelegrin caminaire, dotat d'un grand poder de seduccion.
En 1907, Raspótin, qu'aviá pres la reputacion de medecinaire, foguèt pel primièr còp invitat pel parelh imperial al cabeç de lor filh Alexis, lor unic mascle e l'eritièr del tròn, patissent d'emofilia. Foguèt sonque mai tard que Raspotin venguèt un personatge influent, subretot après setembre de 1915. Se pretendèt[3] que Raspótin participèt a contribuir al discredit sus la familha imperiala, e qu'èra un dels elements que causèron la casuda dels Romanovs. La tsarina e sa familha podèron l'aver considerat coma un medecinaire, un mistic, veire un profèta, mas los sieus enemics lo descriguèron coma un charlatan gorrin, mogut per un apetit sexual desmesurat, e quitament coma un espia.
De zonas escuras demoran sus la vida e l'influéncia de Raspótin, çò que sabèm d'el es sovent basat sus de testimònis parcials, alimentats en part per la propaganda antimonarquista, de rumors e de legendas.
Alara que lo personatge foguèt longtemps diabolizat, fòrça gents en Russia an uèi d'el una opinion mens desfavorabla[4]. Que que siá, un mite verai foguèt bastit a l'entorn de Raspotin que, uèi encara, contunha a inspirar escrivans e artistas.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Las originas misteriosas[modificar | modificar la font]
Per encausa de la destruccion de gaireben totes los archius, l’an de naissença de Grigori Raspotin es discutit. Segon la Granda Enciclopedia sovietica, seriá nascut en 1864 o 1865. D'unes poquèron sostenir que « Raspotin » èra un chafre, eissit de l’adjectiu rus « pacпyTHый » (« raspotnyi »), significant a l'origina « desgèl », puèi « gorrin ». Pr'aquò, dins una biografia realizada per l’escrivan e istorian rus Edvard Radzinsky, aqueste afirma que los archius oficials de Tiumen, en Siberia, contenon un censament dels abitants de Pokrovskoïe que menciona clarament lo nom «Raspótin», que seriá donc son nom vetadièr[5].
Iefim Iakovlevitch Raspótin e Anna Vassilievna Parchokova, los futurs parents de Grigòri Raspótin, se maridèron a Pokrovskoïe lo 21 de genièr de 1862, vielhs respectivament de vint e vint e dos ans. Aguèron mai d'un mainat, totes moriguèron joves: tres filhas – Evdokia, nascuda l'11 de febrièr de 1863, una autra Evdokia, nascuda lo 2 d'agost de 1864 e Glikerya, nascuda lo 8 de mai de 1866– e un mascle, Andrei. En 1868, los registres mencionan pas cap de naissença dins la familha, çò que fa pensar que Grigòri Raspótin nasquèt pas abans 1869.
Après 1868, i a pas mai, en aparéncia, de registres consultables; pasmens demòran de formularis originals redigits a l'escasença d'un censament de tot l'Empèri. Lo censament de 1897 es plan fach. Al nom de « Grigori Iefimovitch Raspotin », es mencionat qu'aquel èra dins sa 28a annada e son annada de naissença es tanben indicada: 1869. I a pas d'autra precision al subjècte de sa naissença.
Se de segur lo nom d'ostal « Raspotin » es plan mencionat dins de registres, lo nom de bateg del paire de Raspótin, Nòvikh (HoBыx)[6], es tanben plan indicat. Mai, dins los archius consultats per Platonov, pas mens de sèt familhas del meteis vilatge èran nomenadas Raspotin. L’istorian nota alara en mai « gorrin », lo mot « raspout'e » significava tanben, a l’epòca, « crosada » o « caireforc », e èra donc frequentament utilizat coma chafre per aqueles qu'abitavan tal luòc[7]. De chafre, « Raspotin » venguèt nom d'ostal, atal benlèu foguèt le cas amb la familha d'Iefim. Uèi ara, « Raspotin » es un nom que s'encontra en Siberia.
Jovença[modificar | modificar la font]
Fòrça religiosa, sa maire Anna Vassilievna Parchokova e son paire Lefim Lakovlevich Raspótin son bordièrs dins lo vilatge siberian de Pokrovskoïe, uiezd de Tiumen, govèrn de Tobolsk, a 2 500 km à l’èst de Sant-Petersborg. Son paire es pas un simple mogic, es proprietari de sa bòrda, de sa tèrra, de vacas e de cavals. La legenda vòl que lo 10 de genièr de 1869, un meteorit seriá passat pel cèl al dessús del vilatge de Pokrovoskoïe, e aquel fenomèn anonciava, çò dich, la venguda al mond d’un personatge excepcional. Una autra legenda dich que son paire, maquinhon-carretièr, se seriá ocupat de cavals amb que entreteniá de rapòrts magics. Dempuèi l'enfança, Raspotin manifesta de dons de medecinaire e devinaire[8].
La vida èra rufa, l’existéncia rustica, la vòdka una bevenda correnta, l’instruccion existís pauc pels camps[9]. Raspotin apren los rudiments de la lectura e de l’escritura pas que pendent sos viatges, a l’edat adulta, mas d'unes lo trapan un poder d’apasiment, de garison suls animals[8].
Après una casuda accidentala dins las aigas geladas d’un riu son ainat, Andreï, e el, son victimas d’una pneumonia. Andréï morís, mas Grigòri garís de sa fèbre ardenta. Aquel tanben passa de periòdes de depression e de subrexcitacion incontrarotlables. Ajuda son paire dins los trabalhs de la bòrda e garda d'aquela enfança las manièras rufas dels païsans siberians[9], los vestits largs e pauc sonhats, e las mans encoissinadas[9].
A l’edat de setze ans, es subjècte a de crisis misticas e a d'apareissons marialas, a la seguida de la vision d’un àngel luminós aparegut pel camp. Avidament comença la lectura de la Bíbla, fins a ne venir un exegèta. Practica l’ascetisme, a vegada demora tres setmanas claus dins la cròta de son paire e, al sortir, los païsans van lo visitar per reculhir sos oracles. Pendent quinze ans, altèrna la vida de païsan mogic al vilatge e de retiradas dins de monastèris ont encontra los starets per seguir lor ensenhament. Mas tanben fa mòstra d'excès d’energia e de pulsions diversas, amb una sexualitat abondanta que satisfach aisidament[10].
En 1888, a l'edat de dètz e nòu ans, esposa una jova païsana del vilatge de Dobrovnoïé, Praskovia Feodorovna. Cinc enfants naisson d'aquel mariadatge: Mikhail e Georguiï morisson lèu, Dimitri, nascut en 1895, Maria en 1898 e Varvara en 1900. Malgrat fòrça escarts sexuals, sempre torna cap a son esposa.
Vida de caminaire[modificar | modificar la font]
En 1894, alara que trabalha dins los camps, auriá agut a vision d'una Verge luminosa. Makari, un monge ascèta que considèra coma son paire esperital, li conselha d'abandonar son mestièr de bordièr, d'intrar mai en dabant dins la religion e d'integrar lo mont Atòs, en Grèca. S'ana per un viatge a pé de mai de 3 000 km que pren mai de detz meses, mas es decebut pels monges del mont Atòs. Sul camin de retorn, fa arrèsts dins fòrces monastèris e foguèt mai de dos ans après sa partença que torna a çò de sa femna e son jove filh Dimitri, nascu en 1895.
Pasmens, contunha a viure de periòdes de mistica e d'ermita, percorrissent la Siberia occidentala e subrevivent mercé a la predicacion, la caritat e l'almòina, trucan la pòrtas dels monastèris e prenguent amb lo temps e sas peregrinacions una reputacion de savi e de medecimaire: "Es pas ièu que garrissi, es Dieu".
Va sovent de pelegrinatges, subretot a Kazan e a Kyiv: las gents començon a venir de tota la region per escotar sos pecats. Lo clergat ortodòxe s'inquièta de son succès, mas i pòt pas trobar res de dire. Totjorn mai de fidèls venon a sas reünions, menant de malauts ont exercís sos talents de garissor. Sa reputacion s'espandís mas, mentretant, contunha una vida de gorrin, de beveire, de batalhaire, de seductor e quitament panaire.
Pendent totas aquela annadas, intra en contacte amb las multiplas sèctas que naisson sus las tèrras de la religion ortodòxa. Es entre autre encargat d'acompanhar un jove monge al monastèri de Verkhotorié, ont demorèt tres meses. Aquela clastra es en realitat tengut per la sècta dels khlysts que mescla, per la dança, la flagellacion (d'ont lor nom de « flagellants ») e l'extasi, l'erotisme e la religion, çò que li conven fòrça plan. Son misticisme ven doctrinari e lo mena a la realizacion d'escuras teorias sus la regeneracion pel pecat (lo mai celèbre precèpte es "Per s'aprochar de Dieu, cal pecar fòrça" [11]) e los exceses de totas menas. Seriá estat un estudiant d'aquela sècta, mas sens jamai i aver estat iniciat, i perfeccionant son don per l'ipnòsi e la mascaria[12].
L’arribada a Sant-Petersborg[modificar | modificar la font]
Invitat de la grande-duquesa Militza, que l'aviá encontrat a Kyiv, Raspotin va a Sant-Petersborg, capitala de l'Empèri rus dempuèi lo regne de Pèire lo Grand. Lo tsar Nicolaus II regna dempuèi 1894. Sul camin, a Sarov, assistís en 1903 a la canonizacion del starets Serafin de Sarov e, davant l'assistança reünida, Raspotin entre en estransi e fa la prediccion de la naissança d'un ertièr mascle al tròn imperial. Lo 12 d'agost de 1904 naís lo tsarevitch Alexis, que s'apren son emofilia.
A la prima de 1904 a Petersborg, Raspotin demanda l'espitalitat a l'evesque Teofan, inspector de l'Acadèmia de teologia de la capitala, que l'ajuda amb de letras de recomandacion. Sa tòca es d'encontrar Nicolau II, tròp occidentalizat al sieu vejaire, per far viure a la vertadièra arma russa[9]. Son protector, lo vicari de Kazan, li dona una letra de recomandacion destinada a l'evesque Sergui, que s'inquiéta tanben de la crisi esperitala que rosega la Russia.
Conquerit per Raspotin, l'evesque lo pren jos sa proteccion e lo presenta a l'arquevesque Teofan de Poltava, confessor d'Alexandra Fyodorovna, al prèire Jean de Cronstadt e a l'evesque Ermogèn de Saratov. Totes foguèron estabosit de la fervor religiosa de Raspotin e de son talent de predicator. Lo bendeguèron, lo considèron coma un starets, veire coma un enviat de Dieu, e l'introduson près de la granda-duquesa Militza e de sa sòrre la granda-duquesa Anastasia, filhas del rei Nicolau Ier de Montenegro, maridats a dos fraires, respectivament lo grand-duc Peter Nicolaïévitch e lo grand-duc Nicolaï Nicolaïevitch, cousins d’Alexandre III. Pasmens, Raspotin torna dins son vilatge siberian e torna a Petersborg pas qu’en 1905.
Près de la familha imperiala[modificar | modificar la font]
La tsarina, longtemps inquièta de donar pas d'eritièr mascle a la corona, aviá pres l'abitud de s'acompanhar de fòrça mistics e garissors, coma Mèstre Felip o Papus. Es sedusida per Raspotin, mai que Mèstre Felip que li aviá anonciat unes ans la naissença de son filh Alexis, li aviá tanben anonciat la venguda d'un grand predicator qu'aviá nomenat Nòstre Amic[9]. Una audicion près de l'arquipreire taumaturg Joan de Cronstadt convenç aquel darrièr de l'autenticitat dels poders del starets[12].
Mejans la granda-duquesa Militza e de sa sòrre, la granda-duquesa Anastasia, lo « starets » es presentat a la familha imperiala in corpore dins lo palais Alexandre, lo 1èr de novembre de 1905. Ofrís d'icònas a cadun. Lo tsarevitch Alexis sofrissent d'hemofilia, Raspotin demanda a èsser menat al cabèç del jove malaut aleitat a la seguida d'una casuda, que provoquèt un enòrme ematòma al genolh[13]. Li impausa las mains, li fa de contes siberians e capita atal, se paréis que, a arrestar la crisi e a lo solaçar après unes jorns. Segon d'unes, aquò s'explicariá pel simple fach que la medecina de l'epòca ignora las proprietats de l'aspirina que se dona al jove malaut. Aquel medicament es un anticoagulant, factor donc agravant de l'emofilia. Lo simple fach de levar aqueles « remèdis » donats al malaut – coma l'aspirina – podava pas que melhorar son estat[14]. Raspotin explicarà mai tard a un amic que sos poders de garison se basan suls sieus dons d'ipnòsi e l'utilizacion de medicaments tradicionals de Siberia[15].
Los parents son sedusits pels dons de medecinaire d'aquel umble « mogic» que sembla tanben aver aquel de profecia. Alexandra se convenç que Raspotin es un messatgièr de Dieu, que representa l'union del tsar, de la Glèisa e del pòble e qu'a la capacitat d'ajudar son filh per sos dons de medecinaire e sa preguièra.
Sa reputacion permet a Raspotin de venir indispensable; pren fòrça lèu un ascendent considerable sul parelh imperial. Invitat a fòrça recepcions mondanas, conéis fòrça femnas ricas. Raspotin inquièta e fascina: son agach traucant es dificil de sosténer per sas admiratriças, fòrça cedan a son gaubi ipnotic e lo prenon per amant e medecinaire[16].
Una d'aquelas, Olga Lokhtina, se marida amb un general influent mas credul, devient sa mestressa, lo lòtja a çò d'ela e lo presenta a d'autras femnas d'influéncia, coma Anna Vyrobova, amica e confidenta de la tsarina, e Monia Golovina, nebòda d'aquela. Mercé a d'abilas mesas en scèna, se produch a Sant-Petersborg o al Palais imperial de Tsarskoie Selo, la residéncia principala del tsar, dins de sesilhas d'exorcisme et de preguièras. De racontes de gorrinitges, pretenduts o verais, començan alara a se multiplicar e far escandal.
En 1907, lo tsarevitch, a la seguida de contusions, es victima d'emorragias intèrna que los mètges capitan pas a contrarotlar e que lo fasián fòrça sofrir. Al deseper foguèt crida Raspotin, que après aver benesit la familha imperiala, intra en pregaria. Après detz minutas[9], acabat, se relèva disent: "Obrís los uèis, mon filh". Lo tsarevitch se desvelha sorrisent e, a aquel moment, son estat melhora rapidament.
A partir d'alara, ven un familiar de Tsarskoie Selo: es encargat devigilar sus la santat de la familha imperiala, çò que li dona las entradas permanentas al Palais. Es recebut oficialament a la Cort. Pasmens, malgrat la plena fisança del tsar, ven lèu impopular près de la Cort e del pòble, es rapidament considerat coma l'« àngel marrit ». Es alara a l'encòp amat, detestat e crentat. Se supausa que s'enriquiguèt, çò paréis èsser pas cap de bias lo cas, son sol luxe essent de portar una camisa de seda realizada per Alexandra e una magnificas crotz que pòrta al còl, tanben ofèrt per la tsarina.
Contunha al contrari de menar una vida dissolguda de bevendariás e de gorrinariás, garda lo pèl gras e barba mesclada[16]. Organiza de fèsta a çò d'el, ont domina lo sèxe – fins a detz relacions sexualas per jorn[12] – e l'alcoòl. Presica sa doctrina de redempcion pel pecat d'entre aquelas damas, impacientas d'anar al lièch avec per realizar sa doctrina, que considèran coma un onor[9].
Après la revolucion russa, Raspotin se truca al President del Conselh Piotr Stolypine. Nomenat en julhet de 1906, reformator energic, aquel vòl modernizar l'Empèri rus, permetent als païsans d'acquerir de tèrras, organizant un repartiment melhor de l'impòst e acordant a la Doma, lo parlament rus, mai de poders. Per una repression feròç, arrèsta las èrsas d'atemptats, melhora lo sistèma ferroviari e aumenta la produccion de carbon e de fèrre. Stolypine comprend pas l'influéncia d'aquel mougic mistic sul parelh imperial, alara que Raspotin repròcha al Primièr ministre son ufan, caracteristica de la classa dels grands proprietaris terrencs que n'es eissit[9].
Pendent l'afar dels des Balcans, en 1909, Raspotin penja cap al partit de la patz près de la tsarina e d'Anna Vyrubova contra la rèste dels Romanovs. Pensa que l'armada imperiala, sortida flaca de la desfacha de 1905 contra Japon, es pas prèsta de se lançar dins un novèl conflicte. Pòt pas arrestar los eveniments, mas quand França e lo Reialme Unit interven contra Russia, capita a convencre Nicolau II d'espandir pas lo conflicte a l'Euròpa tota[9].
Stolypine fa vigilar Raspotin per l'Okhrana, la polícia secrèta. Los rapòrts acablan lo « starets ». L'escandal Raspotin espelís en 1910 dins una campanha de premsa orquestrada per de deputats de la Doma e de religioses, que dononcian la natura gorrina de Raspotin, tocant indirectament lo tsar[16]. En 1911, Raspotin es escartar de la Cort et exiliat a Kiev, mas, dins una transa, prediu la mòrt venenta del ministre: "La mòrt seguís sa pesada, la mòrt cavalga sus son esquina". Decidís alara de partir en pelerinatge cap a la Tèrra Santa, mas tornèt a la Cort a la fin de l'estiu.
Lo 14 de setembre de 1911, alara que Stolypine ven d'autorizar los païsans a quitar lo mir, lor permetent alara d'accedir a la proprietat individuala de la tèrra, e qu'aquela reforma es acclamerada per tota la Russia, lo Primièr ministre es assassinat pel jove anarquista Dmitri Bogrov, a l'Opèra de Kiev, en preséncia de la familha imperiala, dels ministres, dels membres de la Doma e de Raspotin. Aquel assassinat marca la fin de las reformas, alara que la situacion internacionale ven instabla.
Lo 2 d'octobre de 1912, lo tsarevitch Alexis, en desplaçament en Polonha, es victima, seguent un accident, d'una novèla emorragia intèrna fòrça importanta, que risca de provocar sa mòrt. Lèu avertit, Raspotin intra en extasi debans l'icòna de la Verge de Kazan, e quand se relèva, acabat, manda al Palais lo messatge: "Avètz pas cap de crenta. Dieu vegèt las vòstras lagremas e ausiguèt las vòstras pregàrias, Mamka[17]. « Inquietètz-vos pas mai. Lo Pichon morirà pas. Permetatz-pas als mètges de tròp l'embestiar ». Al recébre lo telegrama, l'estat de santat del tsarevitch Alexis s'establiza e, l'endeman, comença a melhorar: l'enfladura de sa camba se redusís, e l'emorragia intèrne s'arrèsta. Los mètges pódon lèu lo declarar fòra de dangièr e quitament los mai ostile al « starets » devon convenir que s'èra realizat un eveniment quasi miraculós de garison a distància. Salvador, torna triomfalament a Sant Petersborg.
La Granda Guèrra[modificar | modificar la font]
Al delà del desmembrament de l'Empèri Otoman e la question dels Balcans, se metent en plaça las conditions d'una guèrra generala. Raspotin e los sieus aliats de la patz arresta la caminada de la Russia cap a la guèrra. Lo servici del rensenhament britanic estima qu'es en efièt en ligam amb lo banquièr Serge Rubinstein e los malhums alemands[18]. Lo 29 de junh, Raspotin es escotelat per una mendicaira, Khionia Gosseva, una anciana prostituida, al sortir la glèisa de son vilatge sibérian. L'enquèsta mòstra que l'òrdre venguèt del monge Iliodòr (de son verai nom Sergei Mikhailovich Troufanov) que li repròcha sas cresenças khlyst.
Après aquel atemptat e son restabliment, l'importànça de Raspotin ven màger e son influéncia s'espandís dins totes los domènis: interven dins las carrièras dels generals, dins aquela dels metropolits e quitament dins la nominacion dels ministres, mas la paur l'envasiguèt. Comença a beure mai d'alcoòl, a participar a encara mai de seradas de gorrinèr e d'orgias dins los cabarets tsigans[9]. Es pas mai lo « starets » ascetic que tot lo mond respectava. Pasmens, malgrat son caractèr gorrinièr e son aspècte totjorn ment plasent, sas conquèstas femeninas son totjorn mai nombrosas dins la nauta societat.
Le 1èr d'agost de 1914, Alemanha declara la guèrra a la Russia. Lo patriotisme rus s'exalta – subretot a causa de las primièras astradas militars – e Raspotin vei sa favor mermar. Rapidament pasmens, la situacion militara se degalha: ivèrn rigorós, manca d'armament, de progiement, comandament indecís. Decidit a prene la situacion en man, Nicolau II s'installa sul front, daissant la regéncia a son esposa e a son conselhièr privat, Raspotin.
Aquel darrièr se fa alara totjorn mai d'enemics, subretot d'entre los politics, militars e lo clargat ortodòxe que, al començament, l'aviá pasmens plan aculhit, mas que son inconducha revoltava. Los piègers calomnias espelisson al meteis temps que fa desastre. En 1916, a la Doma, la tsarina, qu'es d'origina alemanda, e Raspotin son obertament accusats de far lo jòc de l'enemic.
L’assassinat de Raspotin[modificar | modificar la font]
L’istorian Edvard Radzinsky podèt donar los detalhs d"aquel assassinat mercés als archius de la Commission extraordinària de 1917 e lo dossièr secrèt de la polícia russa[19].
La familha Romanov, gelosa las favors que beneficia Raspotin, trucat per sa reputacion escandalosa, sos gorrinitges, ont de noms de femnas de la nauta noblesa son implicadas, s’opausa totjorn mai obertament al « starets ». E mai, en plena guèrra mondiala, se sosentend al benefici de l’Alemanha. Mai d'un complòts s'ordisson contra el.
Una conjuracion acaba a son assassinat dins la nuèch del 16 al 17 de decembre de 1916 alara qu’es l’invitat del prince Fèlix Iossopov, marit de la granda-duquessa Irina, neboda del tsar. D'entre los conjurats màger lo grand-duc Dimitri Pavlovitch, cosin de Nicolau II, lo deputat d’extrèma-drecha Vladimir Porichkevitch, l’oficièr Sokhotin e lo doctor Stanislas Lazovert. Iossopov, qu'es aquò d'el que se realizèt l’assassinat, ne publica, en 1927, lo raconta detalhat mas un pauc arrangat[20].
Lo cadavre es trobat lo 19 de decembre de 1916 lo matin d'òra. Gelat e cobèrt d'una jaç espessa de glaç a l'entorn d'un mantèl de vibre, lo cadavre tornèt pujar a la superfícia de la Neva al nivèl del pont Petrovsky. La galariá de fotos de polícia expausat al Musèu d’isòria politica de la Russia de Sant-Persborg mòstran lo visatge de Raspotin desfonsat per de tusts e lo còs perçat de tres balas tiradas a bot portant[21]. L’autopsia, facha lo quita jorn de la descobèrta a l’Acadèmia militara pel professor Kossorotov, revèla que Raspotin es mòrt ni del poison[22], ni de las balas, ni de las commocions e dels tusts garçats, mas que la preséncia d’aiga dins los palmons probará que respirava encara al moment ont èra geta dins la Nevka.
Fòrça personas avent ausit la novèla venguèron prene d’eau ont Raspotin foguèt trobat mòrt: esperavan atal reculhir un pauc de son poder misteriós[23].
Raspotin foguèt enterrat lo 4 de genièr de 1917 (22 de Decembre de 1916) dins una capèla en construccion, près del palais de Tsarskoïe Selo.
La vespre del 22 de març, sur òrdre del novèl Govèrn revolucionaire, se sortís de tèrra de còs de Rapotin e brutlat, s'espandisson las cendres pels bòscs a l'entorn. Mas, segon la legenda, sol l'ataüc auriábrutlat, lo còs de Raspotin seriá demorat intacte las flamas[9].
La legenda[modificar | modificar la font]
Raspotin auriá predich a la tsarina[24]: « Morirai dins de sofrença atroças. Après ma mòrt, mon còs n'aurà pas cap de repaus. Puèi perdràs ta corona. Tu e ton filh seretz chaplats e tanben ta familha tota. Après, lo deluvi terrible passarà sus la Russia. E cairà entre las mans d'el Diable. »
De jornalistas e òmes politics ostils a l'Ostal Romanov faguèron corrir la rumor que Rasptina seriá estat l'amant de la tsarina[12]. L’istorian Edvard Radzinsky, segon lo dossièr secret de la polícia russa acquerit amb Sotheby's, relativiza l'erotomania e lo gorrinitge sexual de Raspotin: lo desfloratge de monjas o lo viòl de damas de la nauta aristocracia serián pas aquí tanben de rumors colportadas per de personas inquiètas de son influéncia sus la Cort o ostils al regim monarquic[25],[26].
Coma l'aviá predich, son assassinat serà seguit d'eveniments terribles. Tres mes après la fin de Raspotin, lo tsar Nicolau II deu abdicar (2 de març de 1917), lo 22 març la tomba del « starets » es profanada pels bolchevics, son còs brutlat e sas cendras escampilhadas. La familha imperiala es chaplada dins las cròtas de la vilá Ipatiev, a Iekaterinborg, dins la nièch del 16 al 17 de julhet de 1918. E la Russia s'entregafar dins una terribla guèrra civila pendent mai de tres ans…
Après 1917, l'imatge de Raspotin es fòrça utilizadat pear la propaganda bolchevica per simbolozar la descasença morala del regim ancian. Tanben foguèt utilizada, desformada, amplificada, a partir de 1917 per la literature puèi, a partir de 1928, pel cinèma e la television, que ne faguèron una expleitacion a la limita de fantastic e de l'erotisme.
Un penis momificat de 29 cm, que seriá lo sieu, es conservat e expausat al Musèu de l'erotisme de Sant-Petersborg pasmens l'origina de l'òme es pas gaire probable.
Amb los ans, Raspotin, plan "diabolizat", venguèt fin finala un mite, servent de pretèxte a fòrça dirigents politics russes e europèus per s'exonerar de lors quita responsabilitats dins los eveniments tragics arribats en Russia[9].
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'adjectiu rus « HoBый » significa « novèl ».
- ↑ Vejatz l'articlesul Calendièr gregorian.
- ↑ (en) C.L. Sulzberger, The Fall of Eagles, New York, Crown, 1977, p. 263–278.
- ↑ (ru) « ЗaBeщaHиe Poccии cTapцa Hиkoлaя (ГypbяHoBa) ».
- ↑ Edvard Radzinsky, Raspoutine : L'ultime vérité, Paris, Lattès, 2000.
- ↑ En seguida, Platonov precisèt qu'es corrècte d’escriure e prononciar «HoBый » (« Novyï »).
- ↑ Segon lo Dalia (Дaля), le dictionnaire réputé de Vladimir Dal, publié entre 1863 et 1866, « raspot'e » (pacпyTbe) es un « camin de vitda, una forca, un cambiament de vias, una plaça ont se crosan o se separan los camins, un caireforc ».
- ↑ 8,0 et 8,1 Colin Wilson, Rasputin and the Fall of the Romanovs, Arthur Baker, , p. 23-26
- ↑ 9,00, 9,01, 9,02, 9,03, 9,04, 9,05, 9,06, 9,07, 9,08, 9,09, 9,10 et 9,11 Article de fons del mensual Spectacle du Monde, numero en espera d'èsser trobat. Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Spectacle du Monde » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ (de) Lichtfreund, Er liebte die Gottesmutter. Die Wahrheit über Rasputin, Books on Demand, , p. 9-36
- ↑ Thomas Mahler, « La vérité sur Raspoutine », lepoint.fr
- ↑ 12,0, 12,1, 12,2 et 12,3 Vladimir Fédorovski, Le Roman de Raspoutine, Éditions du Rocher, 2011, 220 p.
- ↑ Yves Ternon, Raspoutine, une tragédie russe. 1906-1916, Éditions Complexe, , p. 50
- ↑ (en) Jeffreys Diarmuid, Aspirin. The Remarkable Story of a Wonder Drug, Bloomsbury Publishing,
- ↑ (en) Steven Parissien, Assassinated ! 50 Notorious Assassinations, Book Sales, , p. 98
- ↑ 16,0, 16,1 et 16,2 Revière, Perez et Grossmann, « Les Secrets de la mort de Raspoutine », Io - Martange, série « L'Ombre d'un doute, 13 », 28e min 50 s.
- ↑ Literalament « Pichona maire », coma Raspotin nomenava la tsarina.
- ↑ Monique Lachère, Raspoutine, L'Âge d'homme, 1990.
- ↑ Lo dossièr foguèt acquerit amb Sotheby’s mercé al Fons Rostropovitch: Mstislav Rostropovitch èra un amic d’Edvard Radzinsky.
- ↑ La Fin de Raspotin pal prince Iossopov, escrich onze ans après los fachs.
- ↑ Yves Ternon, Raspoutine, une tragédie russe. 1906-1916, Éditions Complexe, , p. 238
- ↑ L'estomac conteniá « una massa espessa de teneson mòla e de color brunenca » podent evocar lo poison qu'èra pas detectat pendent l'analisi quimica: complexacion del cianur amb lo sucre, çò que lo fa indétectable?
- ↑ (en) Radzinsky e Rosengrant, The Rasputin File, Nan Talese, (ISBN 0385489099)
- ↑ Raspoutine, dossier du Spectacle du Monde, 1989.
- ↑ Raspoutine : un faux mythe sur le géant sexuel russe du journal 'New Petersburg' (en Russe)
- ↑ Livre Rasputin sur la page d'accueil d'Edvard Radzinsky (en Russe)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Notices d'autorité : Fichier d'autorité international virtuel • International Standard Name Identifier • Bibliothèque nationale de France • Système universitaire de documentation • Bibliothèque du Congrès • Gemeinsame Normdatei • Bibliothèque nationale de la Diète • Bibliothèque nationale d'Espagne • WorldCat
- (ru) Publications (recueils de propos) de Grigori Raspoutine : ЖиTиe oпыTHoю cTpaHHиka (Vie d'un vagabond expérimenté), 1907. — Moи Mыcли и paзMышлeHия (Mes pensées et réflexions), Petrograd, 1915.
- (en) Sergei Troufanov (Iliodore), The Mad Monk of Russia, Iliodor : Life, Memoirs, and Confessions of Sergei Michailovich Trufanoff (Iliodor), New York, Century, 1918, 363 p. – En ligne sur Internet Archive. – Témoignage (sujet à caution) de Sergei Troufanov, alias le moine Iliodore, ami puis ennemi de Raspoutine. Cet ouvrage est écrit alors que Troufanov a quitté l'habit et que, à la suite de la révolution, il a été contraint de s'exiler aux États-Unis. Avant la publication de ce livre, il avait participé, en tant qu'acteur, au film de Brenon (à qui le livre est dédié) sur la chute des Romanov, le nom d'Iliodore servant même d'argument publicitaire sur l'affiche du film. Le terme « moine fou » qualifie, dans le livre, Iliodore lui-même, Raspoutine y étant, quant à lui, qualifié de « Holy Devil » (« saint diable »/ « Diable sacré »).
- Alexandra Feodorovna, Lettres de l'impératrice Alexandra Feodorovna à l'empereur Nicolas II (préf. et notes de J.W. Bienstock), Paris, Payot, coll. « Collection de mémoires, études et documents pour servir à l'histoire de la Première Guerre mondiale », 1924, 559 p. – En ligne sur Gallica.
- René Fülöp Miller, Der Heilige Teufel. Rasputin und die Frauen, Leipzig, Grethlein, 1927. Trad. en français : Le Diable sacré : Raspoutine et les femmes (trad. A. Lecourt), Paris, Payot, coll. « Bibliothèque historique », 1952, 392 p. – Premier ouvrage considéré comme « sérieux » consacré à Raspoutine.
- Aron Simanovitch, Raspoutine, par son secrétaire (trad. par Maria de Naglowska), Paris, Gallimard, 1930.
- Michel de Enden, Raspoutine et le crépuscule de la monarchie en Russie, Paris, Fayard, 1976, 367 p. (ISBN 2-213-00045-X). Rééd. 1991 (ISBN 2-213-02748-X)
- Monique Lachère, Raspoutine, L'Âge d'homme, 1990, 108 p.
- Yves Ternon, Raspoutine, une tragédie russe, Bruxelles, Complexe, 1991, 315 p. (ISBN 2-87027-391-6). Rééd. : Bruxelles, André Versaille, 2011, 315 pages, (ISBN 978-2-87495-137-4), avec une « Bibliographie complémentaire à cette nouvelle édition », p. 299-300.
- Henri Troyat, Nicolas II, Paris, éd. Flammarion, coll. « Grandes biographies », (ISBN 2-08-066658-4, notice BnF no FRBNF35475381).
- Paul Mourousy, La Confession de Raspoutine, Monaco, Le Rocher - [Paris], J.-P. Bertrand, 1995, 304 p. (ISBN 2-268-02104-1). Rééd. : Chaintreaux, France-Empire, 2011, 278 p. (ISBN 2-7048-1125-3).
- Carrère d'Encausse, Nicolas II : La Transition interrompue, Arthème Fayard, (ISBN 978-2-21359294-7).
- (ru) Oleg Platonov, ЖизHb зa Цapя, ПpaBдa o Гpиropии PacпyTиHe (Une vie au service du tsar : la vérité à propos de Grigori Raspoutine), Saint-Pétersbourg, Voskresenie, 1996.
- Alain Roullier, Raspoutine est innocent, Nice, France Europe, 1998, 517 p. (ISBN 2-913197-00-0).
- Mitterrand, Mémoires d’exil, Paris, Robert Laffont, (ISBN 2-221-09023-3).
- Edvard Radzinsky, Raspoutine : L'ultime vérité (trad. Macha Zonina et Odette Chevalot), Paris, Lattès, 2000, 609 p. (ISBN 2-7096-2168-1). – Ouvrage utilisant des documents officiels jusque-là inédits.
- (ru) Oleg Platonov, Гpиropий PacпyTиH и дeTи дbяBoлa (Grigori Raspoutine et les enfants du Diable), Exmo-Press, 2005 (ISBN 5-9265-0161-X).
- des Cars, La Saga des Romanov de Pierre le Grand à Nicolas II, Plon, (ISBN 978-2-259-20797-3).
- Luc Mary, Les Derniers Jours des Romanov, Paris, L'Archipel, 2008 (ISBN 978-2-8098-0056-2).
- Vladimir Fédorovski, Le Roman de Raspoutine, Monaco, Le Rocher, 2011, (ISBN 978-2-268-07203-6), (notice BnF no FRBNF42574341). Rééd. Paris, Librairie générale, 2013, coll. « Le Livre de poche », 264 p. (ISBN 2-253-17357-6), (notice BnF no FRBNF43719057).
- Luc Mary, Raspoutine : prophète ou imposteur ?, Paris, L'Archipel, 2014, (ISBN 978-2-8098-1136-0), (notice BnF no FRBNF43774567).
- Alexander Spiridovich, Raspoutine : 1863-1916, Éditions des Syrtes, (1936) 2015.
Filmografia (documentaris)[modificar | modificar la font]
- Alain Decaux, Raspoutine, série « Alain Decaux raconte », 1976, 59 min. Decaux a rencontré Ioussoupov, l'un des assassins de Raspoutine, qui avait accordé par ailleurs d'autres entretiens sur le sujet, notamment à la radio belge.
- J.-C. de Revière, G. Perez et A. Grossmann, Les Secrets de la mort de Raspoutine (présenté par Franck Ferrand), Io - Martange, série « L'Ombre d'un doute, 13 », 2012, 1h14.


text:
Levoncourt (Haut Ren)
Levoncourt es una comuna francesa situada dins lo departament deu Haut Ren e la region del Grand Èst.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Libre de pòcha, companh de viatge, mas decò pichòta antologia, aqueste libre presenta un recuelh de 452 poesias chausias d’Emily Dickinson (1830-1886), una granda poetessa americana, que menet una vita solitària en cerchant sensa sosta, a travèrs la contemplacion de la natura e l’introspeccion, çò que s’estrema darreire l’aparença dal mond, çò qu’es universal.
Après sa mòrt foguet publicat un recuelh de 1775 poesias, un messatge liurat a de mans que, per sa mesma volontat, resteron invisiblas a la majora part de si contemporans. Malgrat aquò, lo destin a volgut que de novàs mans l’agantesson e de segur la Dickinson auria pas jamai pensat que aquel messatge un jorn auria ressonat en occitan.
“Una grasa de lava a chasque instant/ me semelha de poar / un cratèr puei contemplar /en cò miu lo Vesuvi”. Es dedins nos que chal cerchar e la poesia d’Emily Dickinson nos buta derant nòstra presença, nos achara e nos exòrta embe luciditat e de bòts ironia a cerchar çò que sem. Decò nos polem l’escotar, aüra, “pas pus luenh d’aicí”.
... a milas legas del romantisme que caracteriza son epòca, Dickinson inventa en solitària la modernitat. Sos mots son precises, ciselats; decortica lo mond e lo perceb encara melhor que lo percor al dedins de son còs, de tota son “amna en incandescéncia”.


text:
1888
Aquesta pagina concernís l'an 1888 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1 d'octobre - Inauguracion de l'Universitat de Sòfia
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Lòng de la frontiera occidentala, desfacha etiopiana de Sar Weha (18 de genier) còntra lei Madistas que pilhèron Gondar avans d'èsser rebutats a la batalha de Gute Dili (14 d'octòbre). Lo negus Yohannes IV reüniguèt alora una armada fòrça importanta per menar una ofensiva d'amplor en direccion de Sodan.
Oyo[modificar | modificar la font]
Oyo deguèt acceptar un protectorat britanic. Lo reiaume se fragmentèt alora rapidament e sei darriers vestigis dispareguèron definitivament en 1896.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Assais dei premiers prototips de sosmarins militars per lei marinas espanhòla (sosmarin de Peral, 8 de setembre) e francesa (Gymnote, 24 de setembre). En revènge, leis autoritats militaras dei dos país adoptèron de ponchs de vista diferents. En Espanha, lo sosmarin concebut per Isaac Peral (1851-1895) se turtèt a una oposicion viva e foguèt finalament abandonat. Au contrari, en França, leis assais foguèron jutjats satisfasents e lo Gymnote venguèt lo precursor dei sosmarins d'ataca que foguèron desvolopats per divèrsei flòtas europèas a la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la preséncia deis ondas electromagneticas diferentas de la lutz per Heinrich Hertz (1857-1894).
Medecina[modificar | modificar la font]
En immunologia, confirmacion de l'existéncia dei toxinas (→ 1884) après la descubèrta de la toxina difterica per Émile Roux (1853-1933) e Alexandre Yersin (1963-1843).
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei cristaus liquides per lo quimista austrian Friedrich Reinitzer (1857-1927).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 17 de febrièr - Otto Stern, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (m.1969)
- 13 de junh - Fernando Pessoa, escrivan portugués (m.1935)
- 5 de julhet - Herbert Spencer Gasser, fisiologista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1963)
- 10 de julhet - Giorgio de Chirico, pintor grèc (m.1978)
- 16 de julhet - Frits Zernike, fisician neerlandés, Prèmi Nobel de Fisica (m.1966)
- 17 de julhet - Shmuel Yosef Agnon, escrivan israelian, Prèmi Nobel de Literatura (m.1970)
- 17 de julhet - Milán Füst, escrivan ongrés (m.1967)
- 22 de julhet - Selman Waksman, bioquimista ucraïnian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1973)
- 23 de julhet – Raymond Chandler, escrivan american (m.1959)
- 3 de setembre - Nereu Ramos, president del Senat brasilièr e president de Brasil entre 11 de novembre de 1955 e 31 de genièr de 1956 (m.1958)
- 5 de setembre - Sarvepalli Radhakrishnan, president d'Índia (m.1975)
- 16 de setembre - Frans Eemil Sillanpää, escrivan finés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1964)
- 26 de setembre - T. S. Eliot, escrivan britanic, Prèmi Nobel de Literatura (m.1965)
- 16 d'octobre - Eugene O'Neill, escrivan american, Prèmi Nobel de Literatura (m.1953)
- 7 de novembre - Chandrasekhara Venkata Raman, fisician indian, Prèmi Nobel de Fisica (m.1980)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Joan Bosco, sant catolic (n.1815)
- 29 de març - Charles-Valentin Alkan, compositor francés (n.1813)
- 11 de setembre - Domingo Faustino Sarmiento, president d'Argentina (n.1811)


text:
Comunicat · 19.10.2018
Comunicat · 16.10.2018
26.09.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana rejonh la manifestacion “Ni Sud, ni PACA mai Provença”
• lo 27 de setembre de 2018
• a Marselha
• au Faròt
• de 7h30 enlà.
Lei noms “Sud” e “PACA” son artificiaus e respèctan pas la cultura de nòstra region.
Defendèm la cultura occitana de Provença-Aups-Còsta d’Azur.
Valorizam lei personalitats ricas e multiplas dau País Niçard, de la Gavotina (Aups) e de Provença.
Volèm una vertadiera politica de desvolopament de nòstra lenga, l’occitan, dins lo respècte de sei varietats (provençau, niçard, vivaroaupenc...).
Ramentam que Provença-Aups-Còsta d’Azur es una partida integranta d’Occitània.
Volèm restaurar la libertat e la dignitat de nòstre país: per una Provença fòrta dins una Occitània liura!
Comunicat · 28.8.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) que s’indigna de la darrèra declaracion de Patric Ros a prepaus deu jornau la Setmana. Entrevistat sus Ràdio País, lo vicepresident de l’Ofici Public de la Lenga Occitana (ÒPLO), d’efieit, qu’a justificat la barradura d’aqueth jornau en afirmant que non avèva pas nat abonats [...]
Dorsièr · 24/07/2018
1. Brèva istòria de l'occitanisme
2. La crisi actuala de l’occitanisme (ans 2010...)
Comunicat · 14.7.2018
Comunicat · 06.06.2018
Comunicat · 09.04.2018
Comunicat · 06.04.2018
Comunicat · 01.04.2018
Comunicat · 01.04.2018
Comunicat · 26.03.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) rend omenatge als quatres mòrts e als ferits que son estats victimas de l’insuportable atemptat terrorista del 23 de març, a Trebes e Carcassona. Adreiçam nòstra compassion e solidaritat a las familhas e als amics. Exprimissèm nòstra admiracion e nòstra reconeissença a Arnaud [...]
Comunicat · 17.03.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana (ANÒC) qu’ei hèra esmoguda e trista en aprene la desparicion deu gran enciclopedista Andrieu Dupuy. Que planh lo dòu a la sua familha e aus sons amics.
Andrieu Dupuy que publiquèc libes de vulgarizacion importants e utils, de tipe enciclopedic, entà presentar au gran public ua informacion equilibrada sus Occitània, la sua istòria, la sua geografia, la sua economia e los sons personatges celèbres. Que cau mençonar Petite encyclopédie occitane (1972, reedicion de 1973), Encyclopédie occitane (1989) e Histoire chronologique de [...]
Comunicat · 26.02.2018
Comunicat · 25.02.2018
L’Assemblada Nacionala Occitana es en dòu per lo decès de Jòrgi Gròs (1922-2018). Lo grand escrivan e pedagòg laissa un voide dins nòstra literatura occitana e dins nòstre païsatge intellectuau.
Son òbra literària es ancorada dins la vila de Nimes e, a l’encòp, es connectada amb lei movements dau Mond. Consistís en una colleccion de romans, de còntes, de novèlas e poesias que marcan definitivament lei letras occitanas [...]
14.02.2018
Signatz lo Manifèst de sosten a Mirèlha Bòia!
Comunicat · 12.02.2018
La Vath d’Aran qu’ei ua tèrra de cultura occitana, restacada administrativament a Catalonha. Dus ahars estreitament liats qu’i deven atréger l’atencion urgenta de tots los democratas.
Lo Tribunau Constitucionau espanhòu que vien de proïbir l’usatge “preferenciau” de l’occitan aranés dens las institucions e administracions d’Aran. Qu’ei ua ataca contra la nòsta venerabla lenga occitana qui’s parla deus Aups a l’Atlantic. Qu’ei tanben ua ataca contra los dreits deus aranés, contra la semiautonomia d’Aran aplicada dempuish 1990 e contra la Lei de l’occitan de 2010. [...]
Manifèst collectiu · 11.02.2018
La deputada aranesa al Parlament de Catalonha, Mirèlha Bòia (Mireia Boya), serà menada davant la justícia espanhòla per “rebellion” pr’amor de sa participacion politica al referendum que se tenguèt lo 1r d’octòbre passat.
Lo jutge del Tribunal Suprèm espanhòl, Pablo Llarena, l’a apelada pel 14 de febrièr.
Bòia serà seguida puèi d’Anna Gabriel, tanben èx-deputada de la CUP e mesa en examen pel meteis “delicte”.
Lo jutge Llarena decidiguèt lo 22 de decembre passat d’alargar l’enseguida contra Mirèlha Bòia, e mai contra d’autras responsablas politicas catalanas coma Anna Gabriel, Marta Pascal o encara Marta Rovira.
Las practicas politicas de l’estat espanhòl nos semblan vengudas d’un autre temps, d’un temps que fòrça gents l’avián cregut passat, e nos remembran las piègers oras de l’istòria en Catalonha tant coma en Espanha: la criminalizacion e la repression judiciària d’una partida de la classa politica catalana per sas opinions politicas, l’empresonament de lidèrs de partits e d’associacions ciutadanas, l’exili d’un president de govèrn... Tot aquò manten un sentiment d’arbitrarietat e d’injustícia, al bèl mièg d’una Union Europèa que se targa d’èsser un modèl de liberalisme e de pluralisme politic dins lo Mond.
Nosautres, ciutadanas e ciutadans de l’Union Europèa, occitanas e occitans, declaram nòstre sosten total a Mirèlha Bòia.
Sostenèm Mirèlha Bòia per aver representat al Parlament catalan, entre 2015 e 2017, amb dignitat istorica, la votz d’Occitània; o faguèt en rendent possible que, pel primièr còp dins l’istòria dels estats modèrnes europèus, la lenga occitana ganhèsse una visibilitat publica e politica, dins lo quadre del procès per lo bastiment de la Republica de Catalonha, çò que representa un fenomèn d’una portada politica incomparabla amb la situacion desastrosa de la lenga d’òc dins son territòri istoric majoritari, dins la Republica Francesa.
Sostenèm Mirèlha Bòia, dont lo quite nom es portaire de tota una esperança per las femnas e los òmes d’òc, fàcia a las practicas policièras e arbitràrias d’un estat dont las garentidas democraticas cada jorn van mai a la deriva.
Entre las primièras organizacions signatàrias:
Tota organizacion e tot individú pòdon signar aqueste manifèst en escrivent a Accion Culturala Occitana (acc.culturoc@gmail.com) o ben als mèdias Jornalet (info@jornalet.com) e Aquò d’Aquí (aquodaqui@aquodaqui.info).
Bulletin d'informacion · 18.12.2017
L’escàndol de l’afar Weinstein a desliurat la paraula de las femnas tròp sovent victimas de violaments e de secutament sexual dins lo mitan cinematografic hollywoodian. A mes al grand jorn l’amplor d’aquel problèma que tòcha en màger part de las femnas. La denóncia d’un tal escàndol, a travèrs de l’hashtag #balancetonporc, a despassat lèu-lèu lo mitan d’Hollywood per s’espandir a la politica puei a totes los estrats professionals de la societat, de las entrepresas als espitals. Ansin, chasque jorn esclatan d’escàndols qu’esposchan de personalitats importantas que degun sospeitava[...]
L'Assemblada Nacionala Occitana es una associacion qu'a per tòca d'amassar totas
las fòrças vivas de la societat occitana per restaurar la dignitat nacionala occitana.
Residéncia Bèla Auròra
18 bis Carriera Santa Estela
13090 AIS DE PROVENÇA
Sit: www.assemblada.org
E-mail: info@assemblada.org
Telefòn: +33 6 46 62 74 93


text:
Còsta (òs)
En anatomia, las còstas (del latin costae) son d'òsses plans corbs (apartenent a la categoria dels òs arcats).
Pels mamifèrs, las còstas sonque son desvolopadas dins lo tòrs: de rèstes sòudats de còstas se pòdon dessenhar seguissent las vertèbras de còl e las sacralas. Pels reptils, a vegadas, las còstas son presentas perlongant totas las vertàbras dempuèi lo còl cap al sacrum. Per unes peisses, i a quatre còstas per cada vertèbra. Los espacis entre las còstas son qualificats intercostalas; contenon los muscles intercostals, nèrvis, e artèrias.
La legenda dich que los òmes an una còsta de mens que las femnas. es erronèu, e ven de la descipcion que se fa dins la Bíblia de la creacion d'Éva (dempuèi una còsta d'Adam)
Somari
Per l'èsser uman[modificar | modificar la font]
En anatomia umana las còstas son d'òsses oblics cap al bas, que son ligats:
- a doas vertèbras caduna, en rèire
- a l'estèrnum en abans per l'intermediari de cartilatge.
Unas son ligadas sonque a las vertèbras (còtas flotantas).
Amb l'estèrnum e las vertèbras toracicas, forman la caissa toracica que conten lo còr e los palmons.
L'estèrnum e los cartilatges costals son a vegadas nomenats « plastron estèrnocostal », lo plastron essent coma una targa portada sul tòrs, en rason de sa relativa flexibilitat fasent una proteccion contra los traumatismes compressius.
Se nomena los pars de còstas amb la letra K (lo C èssent utilizat per las vertèbras cervicalas), seguida d’un numèro (de 1 a 12 de naut al bas).
Las dotze pars de còstas umanas se destrian en dos grops:
- los set primièrs pars, nomenadas « còtas esternalas », o « còstas veraias », son ligadas dirèctament a l'estèrnum per los cartilatge;
- los cinc seguents, dichas « asternalas », se destrian en dos sosgrops:
- las còtas K8 a K10 son nomenadas « còtas falsas », e lor cartilatge es pas unit a l'estèrnum, mas a aqueste de la còsta subrejacenta;
- las còtas K11 e K12, las « còtas flotantas[1] », s'acaban per un cartilatge liure e son pas ligadas a l'èstèrnum.
Las còtas del seten par son mai longas, e auestas del 12n par an una longor variabla segon los individús: longas o cortas, o quitament absentas.
Existís a vegada de còtas subrenumerària (un 13n par): pòt èsser lombar (es a dire articulada amb la primièra vertèbra lombara, L1) o cervicala (articulada amb la darrièra vertèbra cervicala, C7).
Constitucion[modificar | modificar la font]
En rèire en abans (del raquis toracic vèrs l'estèrnum) i a:
- la tèsta, portant doas superfícias articularas (superioras e inferioras) cobèrta de cartilatge articulari;
- lo còl, astrechament;
- la tuberositat costala portant una superfícia articulària;
- l'angle costal, marcant lo cambiament d'orientacion de la còsta, començant son trajècte corb;
- lo còrs: partida alongada, arcada, acabada per
- la partida terminala portant lo cartilatge estèrnocostal per l'articulacion entre l'esternum e la còsta.
Se vei a la fçcia inferiora de la còsta un espaci subrecostal: es la gotièra subrecostala.
Articulacions[modificar | modificar la font]
Las articulacions de las còtas amb las vertèbras toracicas e l'estèrnum son d'articulacions sinovialas, en possedissent totes los elements caracteristics: capsula articulara, ligaments, cartilatge, membrana sinoviala.
- articulacion estèrnocostala: al nivèl de las escavaduras de l'estèrnum; preséncia dels ligaments radiats, formant una còca fibrosa a l'entorn de l'estèrnum.
- articulacion costovertebrala:
- costocorporeala: entre lo còrs de la vertèbra toracica e la còsta. La còsta N, per la partida superiora de sa tèsta, es articulada amb la partida inferiora de la vertèbra N-1, e per la partida inferiora de sa tèsta amb la partida superiora de la vertèbra N. Atencion: levat per las còstas 1, 11 e 12 que son articuladas amb lors vertèbras correspondentas solament; preséncia de notar del ligament costocorporeal o « raionat »,
- costotransversari: entre la tuberositat costala de la còsta e lo procès transvèrs de la vertèbra correspondenta; preséncia de quatre ligaments importants: costotransversari superior (entre le procés transvèrs de la vertèbra subrejacenta e lo còl de la còsta, l'insercion se fasent sus la crèsta superiora del còl), costotransversari inferior, costotransversari interossòs e costotransversari lateral (renforçant la capsula articulària lateralament).
Los espacis intercostals[modificar | modificar la font]
Se destrian los espacis verais (per las còstas 1 a 6) e falses (7 à 9) a causa del gropament en un massís cartilatginós commun de las còsta 7, 8 e 9. Se nòta l'espaci intercostal coma la còsta superiora d'aqueste espaci.
- Contengut de l'espaci intercostal
- Muscles intercostals (de fòra cap a dedins):
- extèrnes: fibras oblicas cap al bas e l'interior. Atenhent pas l'estèrnum: preséncia d'una membrana per colomar l'espaci.
- mejans: tocant la fàcia intèrna dels muscles intercostals extèrnes: fibras oblicas cap al bas e l'exterior. Atenhent pas lo raquis: aquí tanben preséncia d'una membrana per colomar l'espaci,
- intimes: fibres oblicas cap al bas e l'exterior. Desligadas dels dos grops musculars precedents, creant un espaci occupat per:
- lo pedicul vasculonerviós, dins la gotièra subrecostala. De naut cap al bas:
- las venas, s'anastomosan en plen canal:
- vena intercostala posteriora. S'escampa dins le sistèma azigos,
- vena intercostala anteriora. S'escampa dins la vena toracica intèrna,
- les artèrias, s'anastomosan en plen canal:
- artèria posteriora, eissida de l'aòrta toracica
- artèria anteriora, eissida de l'artèria toracica intèrna.
- los nèrvis intercostals. Correspondon a la branca anteriora del nèrvi espinal (la branca posteriora innerva los muscles paravertebrals). Donan de collateralas: motriças pels muscles e sensitivas per la pèl a l'entorn de la caissa toracica.
- las venas, s'anastomosan en plen canal:
- Muscles intercostals (de fòra cap a dedins):
Mouvements[modificar | modificar la font]
Los movements son los movements essencials de la respiracion (ventilacion pulmonària): abaissament e elevament de la caissa toracica.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Keith Lean Moore, Jean-Pol Beauthier e Arthur F Dalley, Anatomie médicale. Aspects fondamentaux et applications cliniques, París, De Boeck Université, , 1177 p. (OCLC 605607878, legir en linha), p. 62


text:
ACTUALITAT
Procés participatiu entara elaboracion deth Plan Estrategic d'Aran
Eth Servici Aranés de Benèster e Salut (SABS) a celebrat un procés de participacion dubèrt a toti, tant ciutadans coma professionaus der ambit dera salut e es servicis sociaus, entà elaborar eth sòn nau Plan Estrategic, que serà vigent entre er actuau an enquia 2023.
Era jornada de participacion comencèc damb ua petita introduccion ath Plan Estrategic, e dempús se passèc a plantejar quines èren es mancances e objectius en aguest modèu, en ambit assistenciau e a nivèu de recorsi tant entàs professionaus que se dediquen ar airau sanitari, coma entàs ciutadans que en son es usatgèrs.
Çò de mès destacat d’aguesta jornada siguec era possibilitat de poder compdar damb diuèrsi punts de vista, des der airau professionau e des des dera experiéncia der usatgèr, entà contrastar es diuèrses opinions e aprigondir enes possibles milhores entad aguest projècte.
Ei previst qu’aguest Plan Estrategic dera Val d’Aran sigue prèst abantes de que finalize 2018, de hèt, tot e qu’encara non a estat aprovat dejà s’estan implementant quauques des milhores que contemple.


text:
O, dit autrament, « una mandra catalana dins la galinièra occitanista ». Per amor que las plumas an volat. Non volián res, solament que contunhe, que dure. Totjorn atal, de castanhada en « balèti », de concèrts militants en protèstas festivas. Lo berret a la man davant los notables. Cada jorn ne passa un. Occitanejar. E aquí que vos arriba un jovent que pausa las questions decisivas, las que non caliá pausar, las que non volián ausir. Las cronicas de Marçal Girbau dins Lo Jornalet an revelat un extraterrèstre. Degun, jamai non aviá gausat parlar als occitanistas coma s’èran d’occitanistas, d’òmes e de femnas engatjats per lor cultura e que per ela vesián aut e luènh. Las responsas foguèron ferotjas, e las caldrà conservar per que nòstres felens sàpian d’ont venon. Lo miracle mai grand d’aqueste que d’unes apèlan ja « sant Marçal » es, per nosautres, d’aver fait esclatar la règla del silenci organizada altorn de l’Acadèmia Occitana, laquala, per aver recebut non fa gaire aqueste doctorant en lingüistica, li es associada dins las injúrias. E pescam aquela pèrla : la pròva que los ensenhaires non reconeisson pas l’Acadèmia (ont son plan majoritaris per aquò !), es que non es citada dins los ligams de l’universitat de Montpelhièr ! Polida pròva de segur. E aquela autra, magnifica : « Estalin disiá : "Lo papa, quantes de divisions?". Ieu disi: "L'acadèmia occitana, quantes de diccionaris publicats ? L'acadèmia occitana, quantes d'articles scientifics publicats ?" ». No’n direm pas mai perqué sèm caritadoses.
J.P.


text:
Elas festas de Nadal son un period nel que's vesquen un grant nombre de tradicions en terras romunchas, le "esprit nadalésc" compeça'l primier domenjo d'advent (le durrés de novemne uo primier de decemne depén de l'ánh) chol "benediment dáls cronas d'advent" cronas que son estadas conficionadas ols jorns previes al domenjo d'advent, consiste n'una crona de brancas (gernialment de pín, abiet uo beutle) cheu quator (n'ocasions quinc) candelas; le domenjo ols fidels recoden á missa en portant ditas cronas elas quals son beneditas, ja nál maison s'accén ela primiera candela companhada per orasçions et ela lectura dál Biblia. Durant elas seqüents tres septuamáns s'accenden ela resta dáls candelas fastela septuamán avanterior á Nadal elas quator candelas son accendudas. Ulhas cronas d'advent inclujen una quinquena candela, ela "Candela de Crist" que s'accén n'eleisc Nadal.
Le tredze de decemne (Santa Lícia) ge celebra ela "Ponicion dele breç", montas, náls maisons parents e fies compeçan á muntar ols presepies, aquest jorn compeça mult ahína cheula denomnada "cursa dele musec" ela mesnada gex al camp á cercar le musec qu'estromará'l presepie, ge díç "ponicion dele breç" car ol primier que's posa nel presepie, second comenda ela tradicion est le breç dele Paid Jhesú, mults presepies plecan n'un concurs qu'emit le sui falhiment ela véspra dál Nuet d'Advent.
Le jorn deciset est un jorn d'importants eveniments, est le jorn en que's compeçan á exornar elas carreras cheu ols típics ornaments de nadal, lumens, capsas de regalaments pendadas d'ols arbres, multas maisons s'exornan e ád uot dele vésper ge duj á cap l'alhumnat de carreras, edifiçus e ulhas maisons que's summan á ela festa.
Le deciset est cognoscut cum le "jorn d'erbas", car est quand ge pregan n'ols lindels dáls portas e uços de l'habitança una branqueta de visc que second ela tradicion popular empecha plecar ols catívs esprits al fogar, en consonança chol visc aquest jorn aután ge posa nel breç dele Paid n'amesçiment cheula palha un ostuc de vroic que porte'l lumen e le bon evenir.
Ela Nuet d'Advent est una dáls plus importants dele cicle de Nadal, des mult ahína ela mesnada vai en percurrint elas carreras dáls poplanças de maison á maison en chantant ols clamats "vilancets", ela tradicion díç c'aquests vilancets ge deven chantar devant dele presepie uo, sé nu i-há presepie, essora deu eser á elas portas de l'habitança. Le manjar d'aqués jorn comenda que duj un plat típic d'aquestas datas, le "brojér" un plat emplit de broas (una huosta de galeta) e de pastas; per ela nuet ge fai'l "sopejar de Nadal" le sopejar gros, compost per carnas (porcalhon, anhel uo jusque damos), pescat (normalment besuc uo lhubina), mariscus, canapés, dulçus (sustot nuégats) liquors; á elas dodze s'oficia ela Missa de Guim; náls maisons ols maors ge ficán al cald dele lhar, mentre qu'ols chaficers ge marxan al lhet depus dele sopejar car á partir dál mueijanuet atenden ela vissitacion d'ols "brascúts de Nadal" c'á Romuncha son ols encarricats de portar ols regalaments aols chaficers, compeçan á percurrir ols fogars par laiscar ols regalaments aols que s'hán comportat ben aol long de l'ánh: ols brascúts de Nadal son tres picols seers fantástics (Dimpe, representa l'ánh oncai, montas, le nadal passat, Sárcut, representa l'ánh actual, montas le present e per durrés Encreça qu'est l'ánh venent uo ilho qu'est ol medís le futur), ols tres evolan sús tres auces fenis, priat d'andar se al lhet ols chaficers deven entonar ela seqüent chantilena:
Ela Nuet d'Ánh (ela durressa nuet de l'ánh), est una nuet de festa, á l'equant que nál Nuet d'Advent elas familias uo'ls amics ge colegen n'esçerc al taulher par sopejar, le sopejar de Nuet d'Ánh est abastant semblat al sopejar de Nuet d'Advent aujac ols plats consuetan duir ols medisus elements. Á l'equant que n'altres puncts dál peníscola s'espede l'ánh al suen d'ols dodze cloncs mentre ge manja un racím per char clonc; depus ge compeça'l nou ánh de difrents formas, pró tojorn cheula balha de per muei.
Á partir de l'un de genár ge compeça á manjar le "briosh de Rees" qu'est cum ge cognosçe en Romuncha al "roscón de Reyes", ela véspra dál festa de Rees, ge fai ela "preseccion d'Epifania" preseccion d'ols Rees Mascus companhats d'ols suis respectívs valéts (elas típicas "cabalgatas"), aután aquessa nuet ols plus chaficers s'enlhetigan tost par matinar al jorn seqüent par aprir ols regalaments que lis hán laiscats elas sues Maestats, elas festas de Nadal en Romuncha s'endonan per conclusas cheula "Missa d'Epifania" (6 de genár, sús elas deç).


text:
Château de Courcelles
Le château de Courcelles peut désigner les châteaux français suivant :
- Le château de Courcelles de Courcelles-sur-Vesle dans le département de l'Aisne ;
- Le château de Courcelles de Saint-Brice-Courcelles dans le département de la Marne ;
- Le château de Courcelles d'Aigneville dans le département de la Somme ;
- Le château de Courcelles de Presles dans le département du Val-d'Oise.
- Le château de Courcelles de Gif-sur-Yvette, dans le département de l'Essonne.
- Le château de Courcelles de Montigny-lès-Metz, dans le département de la Moselle.


text:
A despart dóu prougramo de ''Contes et Rencontres'', aquelo representacioun esclusivo de l'Estelan es estado prepausado à la salo di fèsto de Mirabèu
aquéu divèndre iue de nouvèmbre.
Piei, prendra plaço, en decèmbre, au Bouis, emé l'assouciacioun Caminan dóu Bouis. Li tres mèmbre de l'Estelan, valènt-à-dire Maleno Ponzo-Sillan, Jan-Louis Ramel, tóuti dous contaire e cantaire, e Jaumeto Ramel, cantairis e musiciano, councebèron l'espetacle ensèn segoun lou tèmo seguènt : ''Conte e cant d'amour''.
La serado èro dounc souto lou signe de l'amour emé de cansoun tradiciounalo, de cansoun d'autour óucitan mai tambèn de raconte que prenon racino dins lou cantoun.
Lis istòri fuguèron pountualamen resumido pèr d'esplico en francés, «pèr dire ço que se passo dedins»
precisè Jan-Louis Ramel.
Es dins un decor particulié que semblavo traversa divèrsis epoco, mai sobre e intime, que se gelèron tres espàci sceni vounte cade mèmbre de l'Estelan avié sa plaço.


text:
Saint-Gildas
Sant-Weltaz en breton ( Saint-Gildas en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Aguesta setmana en ADDA era Associacion Discapacitats dera Val d’Aran celebrèren eth Nadau.
Era celebracion servic tà hèr ua repassada des multiples activitats amiades a tèrme pendent er an 2017 pera associacion e entà auançar enes projèctes qu’an preparadi entà er an que ven. Entre eri i a era participacion per prumèr còp ena istòria des Jòcs Special Olympics des membres d’ADDA. Es Special Olympics se celebraràn ena Seu d’Urgell e Andòrra deth 4 ath 7 d’octobre de 2018.
Laguens des accions previstes entà er an que ven en centre, tanben i a eth renauiment integrau dera codina e eth renauiment des persianes des installacions d’ADDA, damb un pressupòst de 12.800 €, que se realizaràn mercés ath convèni de collaboracion signat peth Conselh Generau d’Aran damb La Fundació “La Caixa”.


text:
- Vidèo - Lo tambornet
- Vidèo - G. Couffignal sus 'La Santa Estela del centenari'
- Vidèo - J.-F. Courouau sus 'La Santa Estela del centenari'
- Àudio - Camins novèls de la literatura occitana
- Àudio - Jacme Taupiac - Occitània e Catalonha
- Vidèo - Tè Vé Òc - Rescontres de la cançon occitana
- Vidèo - Entrevista de Maria-Joana Verny
- Vidèo - Tè Vé Òc - CFPO Lengadòc
- Àudio - F. Carbona sus l'istòria de l'occitanisme
- Vidèo - Fòto d'òc - La Guépia
- Àudio - Cristian Rapin
- Vidèo - Escritura e oralitat
- Àudio - Ferriòl Macip Bonet
- Vidèo - Biais numèro 29 - Lomanha
- Àudio - L'exil dins l'òbra de Max Roqueta
- Vidèo - Per una Fòrça culturala occitana
- De Roergats en Argentina - Sèrgi Gairal
- Entrevista d'Edmonda Golesca
- Vidèo - Recèpta - Carcin
- Àudio - Diccionari d'Expressions e Locucions
- Àudio - Felip Carbona
- Àudio - Hugue Jourde - Forum - 2017
- Àudio - Lectura de 'L'enfant polit'
- Àudio - Entrevista de Jacme Taupiac
- Vidèo - Ciutat occitana - Narbona
- Àudio - Bruno Cecillon sus Ràdio País
- Vidèo - Biais numèro 28 - Segalar
- Vidèo - Ciutat occitana - Albi
- D'istorietas en occitan
- Vidèo - Ciutat occitana - Montalban
- Vidèo - Biais numèro 1
- Àudio - Dicha de Felip Martèl - Marselha
- Vidèo - Ciutat occitana - Aurevila


text:
Era vertat ei que mos mereishíem trèir un milhor resultat, mès tot mo´n anèc ath reves. Partit igualat ath sòn començament en que non saberem aprofitar dus cornèrs en qu´era pilota se passejèc dauant dera porteria deth Valentine. Eth Valentine auèc ua bona ocasion en un shut de Carillo que Marcos desvièc entath cornèr. Lèu dera mieja ora de jòc, Pèir aprofitèc un malentes dera defensa e portèr deth Valentine entà marcar a pòrta ueda, ère eth 0-1. A compdar d’alavetz, eth Valentine enlordic eth jòc tamb eth permís der arbitre que non sancionèc es sues agresions. Quan s’acabaue era prumèra mietat, eth Valentine empataue eth partit peth miei deth sòn jogador Duthu. Tamb 1-1 s’arribaue ath descans.
Sonque començar era dusaua mietat, eth Valentine artenhíe eth 2-1 en un cornèr que non defensèrem correctament e Fethi shutaue tot solet entà marcar. Auèrem talents e 5 menutes mès tard en un penalty a Ignasi, Felipe shutaue entà igualar eth marcador : 2-2. Quedaue mès de mieja ora de jòc e tot podíe passar. Non condàuem tamb era expulsion de Felipe que en ua entrada fòrça exagerada peth jogador de Valentine, er arbitre le ensenhaue era vermelha directa. A despiet de quedà-mos tamb 10 jogadors tanpoc passèrem guaire perilh ena nòsta porteria. A 5 menutes deth finau, en un long desplaçament de pilota, eth jogador deth Valentine Toulouse se plantaue dauant de Marcos entà marcar eth 3-2. Si que tirèrem dos cornèrs ath finau sense poder marcar cap gol mès.
Ath finau ua auta derròta ; mos faute mès contundéncia defensiua e de poc servís qu’es entrenadors contraris queden estonadi dera nòsta dolenta classificacion se dempús es diuerses circunstàncies mos porten entara derròta.
Eth plòplèu partit torne era Copa, jogam en Bossòst, 1/8 de finau dera Copa de Comminges contra eth Puymaurin, dissabte 28 de noveme tàs 20 :00
S.C. Valentine :Dejean, Farre, Jibbou, Castex, Pardo, Gomez, Fethi, Carillo, Duthu, Toulouse, Canevese. Remplaçants : Dussart, Alcover.
Tarjetes auriòles : Jibbou, Duthu, Alcover.
Trainer : Cistac Patrick
U.E. Bossòst : Marcos, Jaime, Miguel, Marc, Felipe, Liaño, Javi (75’ Mariano), Alex (60’ Sergio), Ignasi, Adrian R. e Pèir.
Tarjetes auriòles: Javi, Pèir, Sergio.
Tarjeta vermelha : Felipe
Trainer: Jordi
Arbitre : Laven Mickael
Gols : 0-1 Pèir (30’), 1-1 Duthu (45’), 2-1 Fethi (50’), 2-2 Felipe (55’ p.), 3-2 Toulouse (85’).