text:
Mai de 2006
Vejatz tanben: Abril de 2006 - Junh de 2006 - 2006.
Somari
- 1 Actualitats del mes de mai de 2006
- 1.1 Dimècres 31 de mai de 2006
- 1.2 Diluns 29 de mai de 2006
- 1.3 Dimenge 28 de mai de 2006
- 1.4 Divendres 26 de mai de 2006
- 1.5 Dijòus 25 de mai de 2006
- 1.6 Dimars 21 de mai de 2006
- 1.7 Diluns 20 de mai de 2006
- 1.8 Dijòus 17 de mai de 2006
- 1.9 Dimècres 17 de mai de 2006
- 1.10 Dimars 16 de mai de 2006
- 1.11 Dijòus 11 de mai de 2006
- 1.12 Diluns 8 de mai de 2006
- 1.13 Divendres 5 de mai de 2006
- 1.14 Dimècres 3 de mai de 2006
- 1.15 Dimars 2 de mai de 2006
- 1.16 Diluns 1èr de mai de 2006
Actualitats del mes de mai de 2006[modificar | modificar la font]
Dimècres 31 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- França, Justícia : Lo professor Pierre Pellerin es estat mes en examen per « engana agravada » portant sus las consequéncias en França de la catastròfa de Tchernobyl.
Diluns 29 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Faissa de Gaza : Una unitat especiala israeliana a operat dins la nuèch a Beit Lehi al nòrd de Gaza e eliminat 3 membres del Djihad islamic e n'a ferit uèch, que s’aprestavan a tirar de roquetas sus Israèl.
- lo Conselh de l'Union Europèa s'alinha largament sus la refonda de la directiva servicis elaborada pel Parlament europèu ; a tèrme, lo plombièr polonés poirà prepausar liurament sos servicis en França, mas pas dins las condicions imaginadas per l'èx-comissari Frits Bolkestein ;
Dimenge 28 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Colómbia: Lo president Álvaro Uribe es estat reelegit al primièr torn de las eleccions presidencialas, malgrat una majoritat d'abstencions e de fraudas a las legislativas ;
- França, Canas : Ken Loach obten la Palma d'Aur del 59en Festenal de Canas per Le vent se lève ;
- Indonesia: A 6 oras del matin, ora locala, un tèrratrem dins l'illa de Java fa mai de 5700 mòrts.
- Indonesia: Tèrratrem dins l'illa de Java : primièr bilanç 1600 mòrts.
Divendres 26 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Decès accidental d'Édouard Michelin.
- Lo siderurgista Arcelor anóncia sa fusion amb lo rus Severstal per contrar l'OPA del numèro 1 mondial Mittal Steel.
Dijòus 25 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Fèsta crestiana del dijòus de l'Ascension : jorn feriat en Euròpa.
Dimars 21 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Serbia e Montenegro : A l'ocasion del referendum, los Montenegrins an votat en favor de l'independéncia de la Republica de Montenegro amb una majoritat de 55,5%.
Diluns 20 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Grècia : Lo grop de rock finlandés Lordi a ganhat l'Eurovision en totalizant un recòrd de 292 punts.
Dijòus 17 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Republica Populara de China : Lo barratge de las Tres Gòrjas es oficialament acabat.
- Republica Populara de China : un milion de personas son estadas evacuadas davant l'arribada del tifon Chanchu qu'a ja fach 50 mòrts en Asia.
Dimècres 17 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Estadi de França, Saint-Denis : Lo FC Barcelona ganha la Liga dels Campions europèa de fotbòl contra lo club londonian d'Arsenal FC dos buts a un.
- Itàlia : Lo govèrn de Romano Prodi novèl es estat presentat e a prestat jurament al Quirinal.
Dimars 16 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- USA : En seguida a la demanda formulada per l'organizacion Judicial Watch via lo FOIA, lo Departament de la defensa a rendut publicas doas vidèos mostrant l'atac contra lo Pentagòn al moment dels atemptats de l'11 de setembre de 2001.
- Brasil : Lo bilan dels atacs d'aquesta fin de setmana contra la polícia s'es apesantit : se còmpta d'ara enlà 135 mòrts. Segon lo secretariat a la securitat publica de São Paulo, 40 policièrs, 71 assalidors e 4 passants son mòrts dins los 251 atacs enregistrats contra las fòrças de l'òrdre e d'objectius civils dempuèi divendres al ser.
- Washington DC : George W. Bush anóncia son intencion de desplegar 6000 gardas nacionals sus la frontièra americanomexicana per un periòde d'un an per luchar contra l'immigracion clandestina. Tanben, a declarat son intencion de regularizar una partida dels clandestins, jos cèrtas condicions.
Dijòus 11 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Catalonha, Politica : Lo President de la Generalitat de Catalonha, Pasqual Maragall, anóncia la revocacion de tots los conselhièrs d'ERC, çò que signifia la fin del tripartit catalan, e tanben la convocacion d'eleccions abans la fin de l'an. El País
Diluns 8 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Brasil : Lançament del primièr centre brasilièr d'enriquiment d'urani a 150 km a l'oèst de Rio de Janeiro.
Divendres 5 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Roma: La garda soïssa pontificala festeja sos 500 ans.
- Nigèria: l'Armada de liberacion de Sodan a acceptat de signar l'acòrdi de patz amb lo govèrn de Sodan a Abuja.
- Reialme Unit : Remanejament del govèrn britanic en seguida de la desfacha del Labour a las eleccions localas. Sòrton en particular Jack Straw (Afars Estrangièrs) e Charles Clarke (interior), remplaçats per Margaret Beckett e John Reid.
Dimècres 3 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- Alexandria, Estats Units : la jurada populara recomanda de condemnar Zacarias Moussaoui a la preson per la vida.
- Alèrta al tsunami lançada pel centre d’alèrta dels tsunamis dins lo Pacific a las illas Fiji e en Nòva Zelanda en seguida d'un tèrratrem evaluat a 8,1 sus l'escala de Richter a proximitat de las Tònga.
- Sotchi, Russia : Catastròfa aeriana, lo vòl 967 d'Armavia s'esclafa en mar Negra, tuant l'ensemble de sos 113 passatgièrs.
Dimars 2 de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- 2 de mai, Genèva, Soïssa : publicacion de la Lista roja de l'IUCN de 2006. Sus las 40 169 espècias seguidas, 16 119 son menaçadas d'escantiment, entre elas un tèrç d'anfibians que son considerats coma los indicators melhors de la degradacion del mitan ambient, perque son los pus sensibles. 784 son oficialament atudadas e 65 existisson pas mai qu'en captivitat o en cultura. Lo director de l'IUCN, Achim Steiner, es estat particularament clar: « la pèrda de biodiversitat s'accelèra al luòc de ralentir ». [1].
- 2 de mai, París, França : los dirigents dels 5 membres permanents del Conselh de securitat de l'ONU e Alemanha s'acampan per adoptar una estrategia comuna concernent lo programa nuclear iranian.
Diluns 1èr de mai de 2006[modificar | modificar la font]
- 1èr de mai, Bolívia : lo president de Bolívia Evo Morales ordena a l'armada d'ocupar los camps petrolifèrs en vista de nacionalizar aqueste sector energetic.
- 1èr de mai, Soïssa : l'esquiaira Corinne Rey-Bellet amb son fraire son assassinats.


c: text/html

text:
Euròpa Orientala
L’Euròpa Orientala es l'ensems dels Estat d'Euròpa de lengas eslavas orientalas, en mai d'autres païses qu'apartenguèron a l'URSS (Païses baltes, Moldàvia) o que la dominacion sovietica foguèt fòrça fòrta (Romania). Geograficament, es la partida orientala d'Euròpa, délimitada a l'èst per Oral e Caucàs.
Lo tèrme Euròpa Orientala es una nocion geografica alara que lo tèrme Blòc de l'Èst es una nocion ideologica e politica que designa un ensems que compreniá tanben la majoritat dels païses de l'Euròpa centrala en mai de qualques païses de l'Euròpa del Sud e de l'Euròpa del Nòrd.
Somari
Definicion geografica[modificar | modificar la font]
Estrictament parlant, los païses de l'Euròpa de l'Èst serián:
E i enclure mai largament :
- Païses del Nòrd:
- Païses del sud (dels Balcans) :
E de biais encara mai larg:
Euròpa Orientala « istorica », eretjada de la guèrra freja[modificar | modificar la font]
Pendent la Guèrra Freja, « Euròpa Orientala » designava los païses del continent que se trapava del costat oriental del Ridèl de fèrre.
Definition de l'ONU[1][modificar | modificar la font]
Nòtas e referénceias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lista sul site de l'ONU
- ↑ La reparticion dels païses o dels grops en grops particulars representa pas qu'una comoditat a des fins estatisticas e presumís de cap de biais d'una quina que siá afiliacion politica o autre de la part dels païses o des territòris [1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saint-Pierre-du-Jonquet
Saint-Pierre-du-Jonquet es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1833, Sant-Pierre-de detlo-Jonquet (94 abitants l'an 1831) absorbeix Rupierre (102 abitants), al sud de lo sieu territòri.
En 1833, Saint-Pierre-du-Jonquet (94 habitants en 1831) absorbe Rupierre (102 habitants), au sud de son territoire.


text:
castèl
Somari
Occitan
Etimologia
Del latin castĕllum, forma diminutiva de castrum.
Prononciacion
[kas'tɛl]
Sillabas
cas | tèl (2)
Nom comun
castèl masculin
- Edifici fortificat generalament situat sus un puèg.
- Fortalesa.
- Ostal bèl senhoral.
- Un senhor de la Vaunaja, en se retirant un ser a son castèl, ausiguèt, a dis cents passes davant el, un òme que s’escanava en cantant, e en repetissent a tot moment, « La bona aventura ! ve ! la bona aventura ». (Joan Baptista Fabre, Istòria de Joan-l’an-pres, adaptacion a la grafia classica per Patric Sauzet, 1988, CRDP Montpelhièr)


text:
Lazare Carnot
Lazare Nicolas Marguerite Carnot (13 de mai de 1753 - 2 d'aost de 1823) foguèt un matematician, un fisician, un generau e un òme politic francés de la Revolucion Francesa. Elegit de la Convencion Nacionala, venguèt delegat ais Armadas e organizèt l'armada revolucionària francesa. Opausat a la politica de Maximilien de Robespierre, foguèt menaçat avans e après la Terror. Après quauqueis annadas de retirada, venguèt Ministre de la Guèrra durant lo Consulat mai s'opausèt a la creacion de l'Empèri e conoguèt tornarmai un periòde d'inactivitat politica. Après la campanha de Russia (1812), venguèt ofrir sei servicis a Napoleon Ièr. Foguèt cargat de la defensa dau pòrt d'Anvèrs onte resistiguèt fins a l'abdicacion de l'emperaire en 1814.
Lo 4 d'aost de 1889, sei cendres foguèron transferidas au Panteon. Son fiu Sadi Carnot (1796-1832) es considerat coma lo fondator de la termodinamica.


text:
Celebas
Celebas o Sulavesi es una illa d'Indonesia a 300 km a l'èst de Bornèo, a 600 km al sud de las Filipinas, a 200 km a l'oèst de las Molucas e al nòrd-èst de Java. Amb una superfícia de 189 035 km2, es la quatrena illa del mond, mas representa pas que 7 % de la populacion permor de son relèu e de la selva tropicala. Lo punt culminant es lo mont Rantemario de 3 455 m.
Geografia[modificar | modificar la font]
Celebas se tròba a l'Èst de la linha de Wallace e doncas dins la part oceaniana d'Indonesia.
Celebas es devesida en 6 províncias:
- Celebas del Centre (jaune)
- Celebas del Nòrd (verd)
- Celebas de l'Oèst (marron clar)
- Celebas del Sud (ròse)
- Celebas del Sud-Èst (marron)
- Gorontalo (blau)


text:
47
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 47 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Organizacion dei Jòcs Seculars destinats a celebrar lo 800en anniversari de la fondacion de Roma segon lo calendièr establit per l'escriban Varron.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Aprofichant la mòrt dau khan dei Xiongnus e un conflicte regardant sa succession, l'emperaire Guang Wudi e sa diplomacia (25-57) capitèron d'entraïnar una guèrra civila au sen dei nomadas de l'estèpa. Aquò permetèt d'ocupar lei cavaliers arquiers entre elei e d'afeblir grèvament la confederacion xiongnu qu'èra una menaça permanenta per China dempuei lo sègle III av. JC.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Assassinat de l'emperaire Vardanès Ièr dins lo corrent d'una partida de caça. Èra alora a preparar una expedicion còntra lei Romans en Armenia. Gotarzès II, qu'èra belèu son fraire, li succediguèt.


text:
Pontécoulant
Pontécoulant en normand (Pontécoulant en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat n'es a l'èst del Bocage virois, près de la Soïssa normande. Lo sieu pichon bourg es Modèl:A Unitat al nòrd-oèst de Condé-sus-Noireau e a Unitat|7.5|km {{}} al nòrd-es de Vassy[1].
En cobrint 238 ectaras, lo territòri de Pontécoulant es lo mens estendut del costat de Condé-sus-Noireau.
Pontécoulant Es en lo conca de la Adorna, per lo sieu jos-afluent la Druance #que délimite lo territòri del nòrd-oèst al sud-oèst. Dos cors afluents lududes jongan las siás aigas collectées sul territòri communal. Un tresen afluent, la Jeannette, marca lo limit amb Proussy al sud.
Lo ponch en culminant (245 m) se situa en limit de municipalitat al nòrd, près del luòc-ditz la Huardière, sus una pendenta #que la reünion arribada a Unitat|252|m {{}} sus la municipalitat de Sant-Pierre-la-Vièlha. Lo ponch mai bas (98 m) ne correspond a la sortida de la Druance del territòri, al sud. La municipalitat es bocagère.
La commune est à l'est du Bocage virois, à proximité de la Suisse normande. Son petit bourg est à 6 km au nord-ouest de Condé-sur-Noireau et à 7,5 km au nord-est de Vassy[3].
Couvrant 238 hectares, le territoire de Pontécoulant est le moins étendu du canton de Condé-sur-Noireau.
Pontécoulant est dans le bassin de l'Orne, par son sous-affluent la Druance qui délimite le territoire du nord-ouest au sud-ouest. Deux cours affluents lui joignent leurs eaux collectées sur le territoire communal. Un troisième affluent, la Jeannette, marque la limite avec Proussy au sud.
Le point culminant (245 m) se situe en limite de commune au nord, près du lieu-dit la Huardière, sur une pente dont le sommet atteint 252 m sur la commune de Saint-Pierre-la-Vieille. Le point le plus bas (98 m) correspond à la sortie de la Druance du territoire, au sud. La commune est bocagère.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ de Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Racrange
Racrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a una altitud de 255 mètres amb una superficie de 731 A. La Rotte e la Pichona Seille prenon la siá font en la comuna.
Située a une altitude de 255 mètres avec une superficie de 731 HA. La Rotte et la Petite Seille prennent leur source dans la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièra mencion l'an 926 jol nom de Racheringa, vilatge de défrichement #qu'aperten al abbaye Sant Arnould de Mètz. Dépendait De l'anciana província de Lorraine, distincion de Morhange.
- A la XIV e sègle, Racrange dintre en las possessions del Comte de Salm.
De 1790 a 1802, lo vilatge a fach partida del costat de Morhange, de contunh en 1802 a ligat al costat de Grostenquin.
- Première mention en 926 sous le nom de Racheringa, village de défrichement qui appartient à l'abbaye Saint Arnould de Metz.
Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, seigneurie de Morhange.
- Au XIV e siècle, Racrange entre dans les possessions du Comte de Salm.
De 1790 a 1802, le village a fait partie du canton de Morhange, puis en 1802 elle est rattachée au canton de Grostenquin.


text:
Marselha
Marselha (Marseille en francés)[1] es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es la primiera vila e lo primier pòrt d'Occitània. Tanben es la segonda vila de França, la segonda aglomeracion, e n'es lo primier pòrt. L'Area urbana que constituís amb Ais de Provença es la tresena de França amb sei 1715096 estatjants. Es la prefectura dau departament dei Bocas de Ròse e de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Son escaisnom, la Ciutat Focèa, ramenta que foguèt fondada en 600 avC. per de marins grècs de Focèa. A 852 516 estatjants e n'a 1 516 340 dins l'aglomeracion.
Lo nom de la vila s'escriu Marselha e se pronóncia [maʀˈsejɔ] o [maʀˈsijɔ] segon la nòrma classica.
Lo gentilici es marselhés -esa.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La ciutat forma una mena d'anfiteatre, ensarrada per la mar e lei montanhas, coma Marselhaveire au miegjorn amb lei calancas e la Còsta Blava au nòrd-oèst amb L'Estaca, immortalizada per lo pintor Pau Cesana. Quasi la mitat de la superfícia comunala es pas per bastir. La ciutat s'es desvolopada a l'entorn de l'ancian pòrt grèc (Lacidon) vengut puei lo Pòrt Vièlh, especialament dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX. D'efiech, conoissèt an aquesta temporada un desvolopament important, escarrabilhat per lo creissement dau negòci devèrs lo novèl empèri coloniau francés: Argeria, lo Levant luenchenc. La carriera de la Republica es un exemple d'aquel urbanisme dau Segond Empèri amb son estil haussmannian. Virada devèrs la mar, la ciutat « ignorèt » lòngtemps lo reirepaís provençau, que la soleta via de comunicacion foguèt la vau de Vèune. L'activitat portuària se desplacèt progressivament devèrs la fachada nòrd de la ciutat, puei devèrs lo caire de Fòs amainatjat dins leis ans 1960.
Après una crisi dei grèvas dins leis ans 70 et 80, que veguèt sa populacion passar de 1 000 000 a 800 000 abitants, leis autoritats marselhesas decidiguèron dins leis ans 1990 e 2000 d'engimbrar un larg programa de renovacion urbana, amb especialament l'important programa Euromediterranèa, entre la gara Sant Carles, la Bèla de Mai e leis Ancians Magazins. La ciutat vòu maridar la Mediterranèa amb Euròpa. Uei, en essent la primiera ciutat d'Occitània e la segonda de França amb mai de 800 000 estatjants, constituís la primiera aglomeracion d'Occitània e la segonda de França amb 1 560 343 estatjants (2008). L'area urbana aponde Ais de Provença au nòrd, Lo Martegue au ponent e Sant Jacariá dins lo departament de Var au levant. Marselha inaugurèt en 1999 lo Pargue dau XXVIen Centenari, au miegjorn de la ciutat, per exprimir son istòria e escriure son avenidor. Un avenidor que veirà benlèu la darriera granda ciutat populara d'Occitània (e de França) venir una ciutat borgesa coma tanteis autrei de la còsta mediterranèa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lei focèus s'ancorèron lèu-lèu e bastiguèron una ciutat ardidament virada devèrs la mar e lo negòci. Ansinta, tot dau lòng de la lònga istòria de Marselha, es lo negòci (e lei negociants) que decidiguèron dau sòrt de la ciutat: guèrras, patz e aliganças. La legenda dau rescòntre e de l'aligança entre lo marin Pròtis (grèc focèu) e la polida Giptis (ligura) establís a de bòn sa tradicion de ciutat de negòci. D'efiech, la prosperitat e lo malastre de la ciutat son ligats au sieu pòrt. Puei, lo poderós Empèri Roman laissèt una cèrta autonomia an aquesta ciutat grèga que foguèt famosa per son ensenhament. Pròva d'aquela prosperitat, Marselha foguèt la premiera ciutat de la futura Occitània a dispausar d'un sistèma d'aiguieras. Au contrari, la baissa dau negòci entre lei diferentei ribas de la Mediterranèa a la cabussada de l'Empèri au sègle IV li foguèt fatala. Autre malastre, la pèsta granda s'entrauquèt en Euròpa per lo pòrt focèu en 1347. Lo sègle XIX, e son cortègi d'innovacions industrialas e lei conquistas de França tre 1830, escarrabilhèron lo negòci maritim e la prosperitat de la ciutat. Marselha festegèt aquela riquesa a travèrs dei Mòstras Colonialas de 1906 e 1922 que coneguèron un succès important. L'arribada de centenaus de milierats de repatriats estrementits en 1962 marquèt l'esperit de la ciutat.
L'autra particularitat de la ciutat es lo movement perpetuau devèrs l'autonomia a respècte deis autrei ciutats e poders (especialament de França, dau sieu rei e de París), la ciutat cambiant d'avejaire (e de senhor) segon seis interès. Pendent de temps, si governèt d'esperela. Lo quite Rei Soleu Loís XIV si maufisava d'aquela ciutat bolegadissa: lei canons dei fòrts dei doas mans dau Pòrt Vièlh èran pas virats devèrs la mar granda per aparar la vila, mai ben de bòn vèrs la vila, per tenir tot esperit de revòuta en cò deis abitants. Fauguèt esperar la Revolucion Francesa e la sieuna volontat d'uniformizacion dau territòri francés (lenga, moneda, drech) per que Marselha perdèsse aquela especificitat que sempre assagèt de servar. Pendent aquela temporada fosca, l'esperit contestatari de la ciutat li faguèt pèrdre lo sieu nom: foguèt batejada « La Ville-sans-nom »! Dau temps dau dolorós soslevament de la comuna de París en 1870-71, Marselha tanben conoissèt son "tremblament" (segon lei mots dau poèta Victor Gelu) mai aquela foguèt corteta. Aquel imatge arribèt fins a Berlin. Adolf Hitler aviá per projècte d'abalir la ciutat, simbòl per eu de tot çò qu'asirava. Lo quartier de Sant Joan, brèç de la ciutat, foguèt quasi escafat per de rasons sanitàrias e de resisténcia. Alevat Lo Panier, qu'es encara uei la partida pus anciana de Marselha, demòra plus grand causa de la vièlha Marselha. Lei fòrças desbarcadas en Provença desliurèron la ciutat dau faissisme en 1944.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Son nom ven dau grèc Maσσaλίa = Massalia. Avans Maσσaλίa = Massalia seriá estada nomenada bèu premier en grèc Φώkaιa = Phokaia coma l'anciana capitala dei Focèus. Aquela rasic, venguda Phocæa en latin e Focèa en occitan, es sempre liada a la ciutat de Marselha.
Pasmens, se porgís mai d'una ipotèsi sus lo premier nom de Marselha. La premiera concernís l'avejaire comun que dona Mas-Salia, la residéncia dei ligurs salis (o saluvis). Mai, se lo premier mot es occitan, lo segond es latin. Ailadonc, d'unei pensèron au grèc Maσσa (Massa). D'efiech, lei focèus avián per costuma d'aduire d'Asia Menora lo nom de Massa en de ciutats, en de castèus, rius, etc. Rescontram per exemple mai de trenta Massa en Itàlia; sachent que lei mots MaZa ou Maσa significan en latin Libum, ofèrta de tortas sagradas. Per rapòrt a la finala λeις, se tracta d'un formatiu deis adjectius, lei Marselhés estent de sacrificaires; la ciutat seriá aquela dei sacrificis.
Lo nom grèc Maσσaλίa = Massalía (amb l'accent tonic sus lí en lenga grèga) venguèt en latin Massàlia puei Massília (amb una reculada de l'accent tonic sus la sillaba ssà o ssí) e passèt ansin a l'occitan Marselha.
Demografia[modificar | modificar la font]
Administrança[modificar | modificar la font]
Marselha es partejada en 16 arrondiments municipaus, partejats en quartiers (111 au totau). Leis arrondiments son agropats en dos per sectors, e cadun dei 8 sectors a son conseu e son cònsol, coma leis arrondiments de París o de Lion.
Leis eleccions municipalas se debanan per sector. Cada sector elegís sei conselhiers (303 au totau), que de tres parts una son conselhiers municipaus.
Nombre de conselhiers elegits per sector :


text:
Trebes
Trebes (Trèbes en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Trebes es situada dins l'airal urban de Carcassona a 6 quilomètres a l'èst de Carcassona. Sa localzacion estrategica sus la rota entre la Mediterranèa e l'Atlantic es coneguda dempuèi lo neolitic. La vila es dins un corredor entre la montanha Negra al nòrd e las Corbièras a l'èst, Lauragués a l'oèst e la val d'Aude al sud.
Demografia[modificar | modificar la font]
{{demografia|insee=11397
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Pòrt sul Canal de las Doas Mars


text:
Leonid Kogan
Leonid Kogan (Dnepropetrovsk, Ucraïna, lo 17 de noveme de 1924 - lo 17 de deceme de 1982) (en ebrieu לאוניד בוריסוביץ' קוגן e en rus ЛeoHид БopиcoBич KoraH) que ho un deus màgers violonista representant de l'escòla sovietica. Qu'èra judiu.
Gran interpreta de Niccolò Paganini, qu'avó l'aunor de jogar las soas òbras suber Il Cannone, lo vriulon deu mèste italian.
Qu'etudiè au conservatòri de Moscòu on e hore professor quauques annadas arron, puish que debutè com solista en 1941 abans de perseguir la soa carrièra en Union Sovietica e dens lo monde sancèr.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Leonid Kogan anat cercar Il Cannone per interpretar Paganini.


text:
Fòrça centrifuga
La fòrça centrifuga es un cas particular de fòrça fictiva qu'apareis en fisica dins lo contèxte de l'estudi del movement dels objèctes dins de referencials non inercials. L'efècte sentit es degut als movements de rotacion d'aqueles referencials e se traduch per una tendéncia a alunhar los còrs del centre de rotacion. Es, per exemple, la sensacion d'ejeccion d'un vitjaire dins un veïcul que vira.
Somari
- 1 Expression de la fòrça centrifuga
- 2 Exemples
- 3 Nòtas
- 4 Idèas falsas
- 5 Vejatz tanben
Expression de la fòrça centrifuga[modificar | modificar la font]
L'expression de la fòrça centrifuga es:
ont
- a es l'acceleracion normala tal que a=v²/R
- m es la massa de l'objècte estudiat;
- w es la velocitat de rotacion tal que wR=v ;
- R es la disténcia de l'axe de rotacion al centre de gravitat de l'objècte;
totas mesuradas dempuèi un sol e meteis referencial non inercial. Dins le cas d'un veïcul rolant a una velocitat v, avèm : e R es alara lo rai de corbadura de la trajectòria del referencial
Exemples[modificar | modificar la font]
Existís de cases que l'efècte centrifug pòt èsser cercat, per exemple pendent de l'estorriment del linge dins una maquina de lavar; inevitable pels sistèmas en rotacion, pòt constituir un desaplaser, pels passatgièrs d'un veïcul virant, s'utilisa alara d'artificis per anular, o puslèu compensar aquel efècte: Combinason antiG dels pilòts d'avion de caça, sistèma pendular de qualques trens, viratges levats de las carrièras, enclinason dels veïculs de mens de quatre ròdas dins los viratges.
Estorriment del linge[modificar | modificar la font]
Es l'emplec mai simple de l'efècte centrifug. Lo movement de rotacion impausat al linge induch de las acceleracions transmesas tanben a las particulas d'aiga. Alara que demoravan empegadas al repòs, per viscositat als textils, las fòrças de coesion venon insufisentas quand l'ensems vira sufisentament aviat. L'equilibri local es pas mai garantir, l'aiga es ejectada.
Distriament dels liquids[modificar | modificar la font]
Es lo meteis principi emplegat per separar los elements constituissent de liquids non omogenèus, coma lo sang. Lo camp de fòrça induch per l'efècte centrifug s'aparenta a un camp de pesantor mai fòrt que favoriza la separacion d'elements de densitats diferentas.
L'enricament de l'urani repausa sus aquel principi, mas es tecnologicament mai complicat, perque cal « far venir liquid aquel metal » per poder lo centrifugar. Es a dire incorporar los atòms de l'urani « metal » dins una substéncia liquida (o gasosa), coma l'exafluorur d'urani.
Regulators a efècte centrifug (sus las ancianas maquinas de vapor)[modificar | modificar la font]
L'esquema donat reproduch lo principi del regulator de James Watt. Entraïnat, via la correja, per la maquina, lo rotor vei las seunas masselòtas s'escartar. Una barretariá comanda alara una pala. L'accion sus la pala a un efècte contrari sus la poténcia porgida a la maquina: es lo principi de l'asserviment. Tròp aviat se tampa la vapor, tròp lent se dubrís, lo sistèma finissent per trapar lo juste equilibri, e en consequéncia un regime regulat.
Tren pendulari[modificar | modificar la font]
Los viatges en tren son sovent longs. Es doncas apreciable de poder circular dins las veituras per poder marchar. Las linhas ancianas son a vegadas tòrtas, e los desplaçaments dins las andanas son mal aisits. L'idèa del tren pendulari expleita l'efècte centrifug per enclinar las veituras, de tal biais que la fòrça centrifuga s'apond al pés per donar un pés aparent exactament perpendiculari al postam. Per aquel fach los passatgièrs sentisson pas mai los esfòces de cisailhament lo long del còrs que tendon a far perdre l'equilibri.
Dins qualques cases aquò permet d'aumentar la velocitat mas l'efècte es alara reportat sus las vias que devon reténer los trens. Encara aquí s'utiliza los viratges levats per tornar prene amb una melhora incidéncia la fòrça centripèta aplicada als aissèls. Aquò impausa un passatge en corba a una velocitat plan particulara: tròp flaca, lo tren clina cap a l'interior, tròp fòrta siam atirat cap l'exterior.
La relacion per calcular l'angle que los ralhs devon èsser enclinats es:
Pés[modificar | modificar la font]
La Tèrra constituís pas un referencial estrictament inercial. Al respècte del referencial geocentric, la Tèrra es animada d'un movement de rotacion (que produch dins un autre tema l'alternança jorn/nuèch). Los còrs sus Tèrra son doncas somés a la fòrça centrifuga; es per aquela rason que los camp de tir de las fusadas son situats de preferéncia a proximitat de l'eqüator, perque es aquí que l'efècte es maximal (efècte de « fronda ») ; es lo cas del Centre espacial de Kourou (env. 5 ° de latitud Nòrd) e del Cap Kennedy (env. 28 ° de latitud Nòrd).
Aquela fòrça centrifuga fa partit del pés, aquel se limita doncas pas a l'atraccion terrèstre.
Cicle dins las corbas[modificar | modificar la font]
Avion efectuant un viratge dins lo cèl[modificar | modificar la font]
Per comprendre plan, cal imaginar que l'avion vira dins un meteis plan (un pauc coma le dessenh sus la demonstracion de la Fòrça Centrifuga al dessús). Lo calcul demòra valable se l'avion executa un viratge mai "complèxe".
Coma o mòstra la formula mai naut, l'acceleracion centrifuga (e doncas la Fòrça centrifuga) es dirèctament ligada a la velocitat lineària de l'aparelh.
⇔ puerque segon la formula de Newton
En considerant un Tomcat F-14 Grumman, capable de volar a 2 485 km/h, o un Mig-29, atenhent Mach 2,3 (2,3 còp la velocitat del son) se comprend alara qu'un pilòt a las comandes d'aquel tipe d'avion subís d'acceleracions de l'òrdre de 8 o 9g (8 o 9 còps la gravitat terrèstre).
Los pilòts de caça son especialament entraïnats per suportar aquelas acceleracions extrèmas. E mai, son equipats d'una combinason antiG per contrebalançar los efèctes que poirián entraïnar (vela roge o vela negre).
Aqueles dos efèctes néfastes son duguts a d'acceleracions, que lo pilòt percep coma positiva o negativa (e es important de plan comprene qu'es lo pilòt que percep l'acceleracion alara qu'aquela darrièra cambièt pas, coma dins l'illustracion en dessús). Lo vela roge consistís en un aflús de sang dins la tèsta alara que lo vela negre resulta del reflús du sang cap a las cambas. La combinason antiG es un ensems de pòchas que se conflan per blocar aqueles fenomèns.
Vibradors del telefòn mobil[modificar | modificar la font]
Una pichona massa es fixada excentrada sus l'arbre d'un micromotor. Entraïnada a granda velocitat de rotacion, l'efècte centrifug provòca la reaccion del palièr que fa vibrar lo combinat.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Force centrifuge ».
Idèas falsas[modificar | modificar la font]
- la fòrça centrifuga es la reaccion a la fòrça centripèta.
- la fòrça centrifuga obeís al principi d'action reaccion.
- la fòrça centrifuga es una fòrça coma las autras.
Atencion: Los mòts an un sens!
Coma lo daissa comprendre la primièra proposidion 'la fòrça centrifuga es la reaccion a la fòrça centripèta'. Efectivament es una reaccion de la matèria (deguda a sa massa), es una reaccion de tipe inercial; non una fòrça mas una inercia. La prepausa ven: 'L'inercia centrifuga es la reaccion a la fòrça centripèta'
Dins un movement de rotacion, centrifug qualifica una inercia e non una fòrça. Centrifug significa fugir lo centre de la rotacion o prene la tangenta dins le sens commun (es çò que se passa quand la còrda se romp, quand mòla esclata, ...). Una fòrça es qualificada per centripèta es a dire que atira cap al centre de la rotacion.
D'un biais general l'expression 'fòrce d'inercia' es incorrècta ven de l'ignorança del sens dels tèrmes fòrça e inercia. L'inercia es une reaccion de la matèria a la mesa en movement que la modificadion du movement (exprima la passivitat, l'imobilisme de la matèria o dins lo sens larg d'un grop de personas); La fòrça exprima per opposicion la volontat d'accion (mesa en movement, arrèst d'un movement, cambi de velocidat o de direccion de movement coma dins lo cas de la rotacion). Lo mòt fòrça pòt pas qualificar una inercia; quitament le mòt inercia pòt pas qualificar una fòrça.


text:
Christopher Lloyd
Christopher Allen Lloyd (Stamford, Connecticut, 22 d'octobre de 1938) es un actor american. Ganhèt una enòrma notorietat internacionala en 1985 per son interpretacion d'Emmett "Doc" Brown dins la famosa trilogia de Robert Zemeckis: Back to the Future. Sos autres ròtles mai prestigioses son estats l'Oncle Fester dins la Familha Addams, e lo Jutge Doom dins Who Framed Roger Rabbit.
Lloyd es estat guerdonat amb tres Primetime Emmy Awards e un Independent Spirit Award, e mai nominat a dos Saturn Awards e un Daytime Emmy Award.


text:
Ensenhament superior
Las expressions educacion terciària, educacion superiora e ensenhament superior se refieren al proces, los centres e las institucions d'ensenhament que son tras l'educacion secundaria o media.
En general, lo requisit d'ingres es aver completado l'educacion secundaria, e per lo tan tanben candidats basados dins lo rendimient escolar de la secundaria o unos exámens de seleccion. Segon lo país, aquests exámens pòdon èsser d'ámbit estatal, local o universitario. En autres sistemas, mas, pas existe ningún tipe de seleccion.
Cada vez mai institucions d'educacion terciaria animan l'ingres de personas adultas sin que ajan tenut necesariament éxit dins l'educacion secundaria, especialament a las universitats abiertas.
La preparacion que ofrece l'educacion terciaria es de tipe profesional o academica. Se distingue entre estudios de grad (per exemple, Diplomatura e Licenciatura) e postgrau (Màster e Doctorat) segon lo sistema de titulacion profesional e grads academics.
Los bastiments de educacion terciaria son estats tradicionalament las universitats, mas además se consideran otros centres educatius coma instituts, escòlas professionalas o escòlas tecnicas, centres de formacion del professorat, escòlas d'art dramatic, conservatòris, etc.
Autras funcions[modificar | modificar la font]
Una foncion importanta, aparte de l'ensenhament, dins l'educacion terciaria son las activitats d'investigacion (especialament dins las universitats) dins los diferents nivels del conocimient. Atalmismo, autra foncion son las activitats d'extension, dins que se procura la participacion de la poblacion e se le comunican los resultados.


text:
320
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 320 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Una placa, descubèrta en 1864 dins la region de Puerto Barrios (Guatemala) e datada d'aquela annada, mostra l'existéncia de la chifra zèro au sen dei matematicas maias.


text:
Brimeux
Brimeux es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Traversat per la Canche, aquel vilatge a situat a unitat|7|km}} de Montreuil-sus-Mar,(una de las mai pichonas jos-prefecturas de França). Dels étangs e unes autres marais son fòrça favorables a las passejadas dominicalas.
Traversé par la Canche, ce village est situé à 7 km de Montreuil-sur-Mer,(une des plus petites sous-préfectures de France). Des étangs et autres marais sont très favorables aux balades dominicales.


text:
Concertos brandeborgés
Los concertos brandeborgés que son un ensemble de 6 pèças compausadas per Johann Sebastian Bach e vodada en 1721 (mes dilhèu compausada abans) au margrave Christian Ludwig von Brandenburg-Schwedt a qui e deven lo lor nom.
Que comptan enter las mei famosas pèças de Bach e lo dusau concerto, en particular, qui exigeish ua virtuositat de las granas entà la trompeta qu'ei ua de las òbras mei importantas deu repertòri de la trompeta piccolo.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] 3au moviment deu 2au concerto brandeborgés interpretat dab ua trompeta barròca.
- [2] 3au moviment deu 2au concerto brandeborgés interpretat dab ua trompeta piccolo.


text:
Cabra
La cabra (var. craba, chabra, chiaura) domestica (Capra aegagrus hircus) es una sosespècia domesticada de la cabra salvatja del sud-oèst d'Asia e d'Euròpa de l'èst. La cabra es un membre de la familha dels bovins, e es una parenta pròcha de las fedas, e totes dos son part del grop de las cabras antilòpas.
Las cabras domesticas son de las espècias mai ancianas domesticadas. Pendent de milierats d'annadas, son estadas emplegadas per sa produccion de lach, de carn, de pel, e a mai per sa pèl dins lo mond entièr.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Semblariá que las cabras foguèssen estadas domesticadas per primièr còp tot bèl just fa 10 000 annadas dins las montanhas Zagros d'Iran. Los pòbles ancians e las tribús comencèron de las gardar per tenir a man de lach, de pel, de carn e de pèls. Las cabras domesticas se gardavan generalament en tropèls que se passejavan pels tucs o d'autres airals erboses, sovent tended pels pastres (o pastors) qu'èran en general los enfants o los adolescents de la familha. Aquel biais de foncionar es encara emplegat uèi.
Istoricament, la pèl de las cabras es estada utilizada per fabricar d'oiras per l'aiga e pel vin a l'encòp per viatjar e per transportar lo vin per lo vendre. S'emplegava a mai per far de pergamins, que la pèl èra lo material mai comun que s'emplegava per escriure en Euròpa fins que s'inventèsse l'impression.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Dins d'unes climas las cabras, coma los umans, son capables de s'apariar en quin moment que siá de l'annada. Dins los climas nordics e demest las raças suïssas, la sason de breeding comença tre que la durada del jorn mèrma, e s'acaba a la debuta de la prima. Las femèlas de totas las espécias son en calor cada 21 jorns entre 2 a 48 oras. Una cabra en calor remena sa coa sovent, se sarra del boc se n'i a un a ras, bèla mai fòrt, e pòt tanben patir una davalada d'apetit e una mermada de sa produccion de lach mentre que dure of the heat.
Los bocs (los mascles pas crestats) de las raças nordicas e suïssa son de cabra per l'auton al meteis moment que las femèlas. Aquela calor se caracteriza per una davalada de l'apetit, un interès obsessiu per las femèlas, una lucha frequenta entre los mascles, un comportament veement, e subretot una odor de musc fòrta. Aquela òlga es particulara del bocs que cèrcan la cabra e es causada pas sonque per las glandas dels sucs dels caps mas mai que mai per sa tendéncia a urinar sus sas barbas e pautas anterioras — la femèla a pas aquela odor a mens qu'un boc se foguèsse fretat a ela o que foguèsse en realitat un cabriboc — e es essenciala per portar una fòrta calor a las cabras.
A mai de to live breeding, l'inseminacion artificiala es venguda plan populara en çò dels elevaires de cabras, que permet de melhoraments rapids per encausa de l'informacion que se ten sus la granda varietat de bloodlines.
La durada de la gestacion es d'aperaquí 150 jorns. Los bessons son lo resultat abitual, amb de naissenças single e triplet que son tanben frequentas. Son mens abitualas pasmens las naissenças de quadruplets o quintuplets, e mens encara de sextuplets.
Produches de las cabras[modificar | modificar la font]
Se ditz que la cabra es a debon utila que siá viva o mòrta, ja que dona de carn e de lach e que sa pèl dona de cuèr.
La carn[modificar | modificar la font]
Lo gost de la carn de cabra es comparable al de la carn de l'anhèl.
Lach e formatge[modificar | modificar la font]
Lo lach de las cabras es de melhor degerir que lo de las vacas pels umans e es recomandat pels mainatges e las personas qu'an de dificultats per assimilar lo lach de vaca. A mai, lo lach de cabra ten mens de lactòsa, çò que vòl dire que genèra pas normalament l'intolerància a la lactòsa qu'existís per d'unes grops umans.
Lo lach de cabra es tanben utilizat dins la fabricacion de formatges coma lo Ròcamador.
La pèl[modificar | modificar la font]
La pèl de cabra es emplegada encara uèi dins la confeccion dels gants, de las bòtas, e d'autres produches que necessitan una pèl leugièra.
Fibra[modificar | modificar la font]
Las cabras de cashmere produsisson una fibra, la lana Cashmere, que es una de las melhoras dins lo mond entièr. La fibra de cashmere es plan fina e leugièra.
Simbolisme[modificar | modificar la font]
La cabra o lo boc ocupan una plaça importanta dins las simbolicas religiosas o paganas. L'imatge de la cabra se tròba dins la figura del capricòrne dins l'oroscòp occidental e es tanben un signe de l'oroscòp chinés. Es un animal sovent associat als sacrificis e un personatge recurrent dins lo mond de la magia o de la mascariá.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) La Chèvre : la revue des éleveurs de chèvres
- Goat breeds
- Goat resources
- Goat care and feeding guide
- Abraham Lincoln's sons kept pet goats inside the White House
- The American Dairy Goat Association Home Page
- Ruminations, The Nigerian Dwarf and Mini Dairy Goat Magazine
- American Goat Society
- Miniature Dairy Goat Association
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Referéncias extèrnas[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Capra aegagrus (en)
- Referéncia ITIS : TSN 180715 Capra hircus L., 1758 (en)
- Referéncia NCBI : Capra hircus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Capra aegagrus hircus L., 1758 (en)
- Referéncia GISD : espèce Capra hircus (en)


text:
Chastelmanh se tròba al fons de la Val Grana a 1150 m d’autessa. Fai 85 abitants e es format da 15 ruaas, mas mec sieis son abitaa al jorn d’encuei: lo cap luòc Champdamolin, Clòts, Claps, Colet, Inaud e Neron.
Lo territòri era abitat jà dai temps de la Roma imperiala; la sia istòria es liaa a n’aquela de la diòcesi de Turin, vist que lo siu evesco era senhor de la Val Grana, mas per sa posicion de confin subìs l’enfluença del marquesat de Saluces, di Savòia e de la França. La comuna, ente lo monde s’es sempre ocupat d’enlevament e produccion de fromatge, es devengua famosa abo lo fromatge Chastelmanh, produch abo lach de vacha après aver passat entre dui e sieis mes en trunas naturalas freschas e umidas.
Per la legenda, a la fin del IX secle lo fromatge seria arribat fins a Aquisgrana a la taula imperiala de Carl Manh: e vist que lhi seria ben plasut, seria estat chamat Chastelmanh en siu onor. Sector important de l’economia es lo torisme, esportiu e religiós, gracias a la presença del santuari de Sant Manh, s’la via que pòrta al Còl Fauniera e a las valadas Maira e Estura. Naissut ente un bòt se venerava Marte guerrier, ental Medioevo es estat decò pòst de blòc militar contra lo contraband, e ospici per lhi pelerins en viatge.
Reconstruit ental 1475, es engrandit ental XVIII secle abo la gleisa moderna, d’ente se passa a la Chapèla Vielha e a la Chapèla Allemandi. Aicì Pietro da Saluzzo realiza vers lo 1475 Evangelistas e Doctors de la Gleisa. Lhi frescs de la Chapèla Vielha abo las Istòrias de la Passion e Resurrecion son òbra del 1514 de Giovanni Botoneri.


text:
Dernancourt
Dèrnincourt (Sonme) en picard ( Dernancourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Municipalitat vesina del cap de luòc de Costat : Albert. A situat sus un pichon tuc en dominant çò Àncora.
Commune voisine du chef de lieu de Canton : Albert. Elle est située sur une petite colline dominant l'Ancre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de la municipalitat "Dernant" "Pista" voldriá dire lo domeni de Dernant[1].
Le nom de la commune "Dernant" "Court" voudrait dire le domaine de Dernant[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ luòc oficial de la municipalitat, « {{{Títol}}} »
- ↑ site officiel de la commune, « Dernancourt ». Consultat lo 21 mars 2008


text:
Gèissa
Las gèissas (lo genre Lathyrus) apartenon a la familha de las Fabacèas, sosfamilha de las Faboideae, Modèl:B tribú de las Fabeae.
Pròcha dels genres Vicia (las veças) e Pisum (los peses), aqueste genre compren un centenat d'espècias, que qualques unas son cultivadas :
- siá coma pastura o dins las pradas naturalas,
- siá per lor grans o lors tuberculs alimentaris,
- siá coma plantas d'ornament,
- Lathyrus odorata — pese de sentor,
- Lathyrus vernus — gèissa primaverenca,
Son de plantas annalas escalairas de flors papilionacèas.
Lors grans son de còps toxics. La consomacion en granda quantitat de peses del genre Lathyrus provòca una malautiá neurodegenerativa apelada latirisme.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
L’autorota A7 (tanben Autorota dau Soleu; var. Autorota del Solelh; Autorota deu Sorelh ) es un' autorota que perlonga l'autorota A6 al nivèl de Lion e qu'arriba a Marselha. Mesura 312 km[1].
Dins la nomenclatura europèa es la E15 (de Lion a Aurenja), E80 (de Selon de Provença a Còdous, A7/A8) e E714 (d’Aurenja a Marselha).
Es gerida principalament per la societat Autoroutes du Sud de la France (ASF). Radio Trafic FM (107.7 FM) fonciona sus l'A7 sector ASF.
- ↑ Itinerari en veitura de l’A6 (Tunèl de Fourvière, Lion) cap a l'A7 (Marselha)


text:
Ranville-Breuillaud
Ranville-Breuillaud es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A existit un camp ancian a Orfeuille a la localizacion ont an #èsser bastit l'ostal nòble de contunh lo castèl[1].
Jean Babin es çò de mès d'ancian senhor de Ranville conegut e al Sègle XVII Ranville depen de l'anautita justícia de Marcillac[2].
Il a existé un camp antique à Orfeuille à l’emplacement où ont été construit la maison noble puis le château[1].
Jean Babin est le plus ancien seigneur de Ranville connu et au Sègle XVII Ranville dépend de la haute justice de Marcillac[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Basa Merimée Notícia N°IA00040850, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ 2,0 2,1 Modèl:Ref-Charanta-Patri1993


text:
1216
Aquesta pagina concernís l'an 1216 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Perseguida dei conflictes entre Abbassidas e sultans de Khwarezm ambé la creacion d'un Califat chiista per Ala-ad-Din Muhammad que son objectiu èra de redurre — ò benlèu d'eliminar — lo poder religiós dei califas de Bagdad. Puei, lo conflicte se desplacèt dins lo domeni militar ambé l'invasion de Mesopotamia per lei tropas de Khwarezm. Lei fòrças dau califa An-Nasir (1180-1225) foguèron en dificultat e la capitala foguèt menaçada. Pasmens, l'ivèrn venguèt a l'ajuda dei tropas califalas e obliguèt son adversari de se retirar. Puei, leis invasions mongòlas dau plan iranian que comencèron dins lo corrent deis annadas seguentas entraïnèron la disparicion de la menaça militara khwarezmida lòng de la frontiera orientala dau Califat.
Empèri Jin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl que demeniguèt a cha pauc d'intensitat dins lo corrent de l'annada. D'efèct, Genghis Khan orientèt d'ara endavant seis ambicions vèrs l'Asia Centrala. Pasmens, fins a 1223, l'Empèri Jin anava encara perdre lei regions de Shanxi, Hebei e de Shangdong que sa populacion foguèt chaplada ò obligada de s'enfugir vèrs lo sud.
Empèri Mongòl[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Jin. La màger part dau nòrd de l'Empèri èra d'ara endavant conquistat e l'amplor dei combats demeniguèt pauc a pauc car Genghis Khan dirigiguèt seis ambicions vèrs l'Asia Centrala (benlèu encoratjat per lo califa abbassida An-Nasir). Pasmens, de tropas demorèron dins la region per conquistar lei regions de Shanxi, Hebei e de Shangdong. En despiech d'una resisténcia acarnada, lei populacions d'aquelei províncias foguèron chapladas entre 1217 e 1223.


text:
Herbsheim
Herbsheim en alemannisch (Herbsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
« Herbsheim a mencionat per las primièras fes l'an 1136 jol nom de Nerbolsheim en l'archiu de 1'abhave de Shuttern (País de Bade) #que i possedissiá de bens. Malgrat aiçò, sembla que lo luòc, traveïsé pel camin celte Ettenheim - Andlau, i aja ja #èsser ocupat i a longtemps. Los nombroses tumuli - al nombre de 62 éparpillés suls bans de Herbsheim e de Obenheim - semblan confirmar aquela ipotèsi.
Qualqu'uns d'aqueles tumuli an #èsser enregistrats dins lo sègle darrièr, sustot en 1864 per N. Nickles, apothicaire De Benfeld - e mai recentament, en 1987, pels investigadors ligats al musèu de Arqueologia d'Estrasburg (enregistra de sauvetage al luòc dich "Vier Tagen" abans lo remembrement). Un esquelet en datant d'aperaquí 500 ans abans Jesucrist, a #èsser descobèrt en aquel tumulus #que servissiá de luòc funéraire a una peuplade celte #que viviá en aquela region a l'epòca de la Tène-Halstatt. S'i a egalament de trobats objèctes abituals (bracelet en metal, estèlas de poterie) e una fibule en ambre. Aquela descobèrta provariá qu'aqueles peuplades comerciaven amb las regions maritimas del nòrd de l'Euròpa, doncas que lo ambre es una resina fossil dur en provenent de mammifères marines, coma lo cachalot.
Al Mejan Age, Herbsheim aperteniá a. 1'avesque d'Estrasburg. Un castèl s'elevava al sud-es del pòble. A aquel endroit se pòt encara observar los vestigis d'un fossé #qu'environava probablament la bastissa. En lo mur exterior de la nef de la glèisa paroissiale a incrustat una pèça en grés #que provendriá ruïnes del castèl e #que representa lo blason del pòble. Aquel darrièr, fief dels landgraves von Werd, #tornar a l'avesque d'Estrasburg en 1359. Lo nom del vilatge a cambiat al cors dels sègles. De Nerbosheim o Herbonsheim en 1136, Herbotesheim en 1244, es vengut Herbsheim, segurament en rason de lo sieu diminutif Herbse.
La populacion, principalament paysanne fins en 1945, es passat de 362 abitants l'an 1851, 580 abitants l'an 1900, 635 abitants l'an 1982 a aperaquí 750 de los nòstres jorns. En mai de las culturas tradicionalas, s'espetava plantacions de houblon fins vèrses 1930. Un séchoir existissiá fins en 1945. Se plantava egalament del lli (Flachs) e del canabàs (Hanf). Lo ruisseau Hanfgraben, #que llom lo bòsc del Mayli e lo pòble, a segurament #èsser nomenat aital per l'utilizacion #que se'n fasiá : remullar las tijas per enlletgir-ne las fibres #que donavan la filasse (rouissage). Herbsheim Possedissiá egalament lo sieu molin a òli. S'i fa ja allusion en l'archiu communales cap a 1736. Lo enginy i aviá accionat per un caval #qu'entrenava la gròssa meule fins vèrs 1920. Pel continuament un motor electric a preses lo relèu. Los cultivateurs del vilatge e dels environs venián i far broyer lo sieu récolte de colza e de nòu. Lo preciós òli obtengut servissiá d'òli de taula per la familha per tot l'an.
Lo pòble a fòrça sofèrt pendent la segonda guèrra mondiala. A #èsser destruit a 80 % en lo moment de l'ofensiva dels aliats en novembre 1944 e de la contra - ofensiva alemanda en genièr 1945. La populacion a agut dempuèi exiler de l'autre costat de 1'Ill pendent divèrsas setmanas.
Reconstruites A l'ajuda dels damatges de guèrra, las abitacions recentas donan dins lo pòble un caractèr jove, s'es perdut quitament lo sieu cachet typiquement alsacien, la majoritat dels ostals a colombages en avent desaparegut. La localité a evolucionat aqueles darrièrs ans. Las espleitacions agricòlas se comptan suls dits d'una man e los actius trabalhan en las indústrias e servicis del costat, a Alemanha, e un grand nombre fach lo desplaçament fins a l'aglomeracion strasbourgeoise. Fòrça joves contunhan as instalIer dins lo pòble e i fondan la siá familha, pròva #que Herbsheim es un pòble ont fa bon viure.
Per Sittler.F »
« Herbsheim est mentionné pour la première fois en 1136 sous le nom de Nerbolsheim dans les archives de 1'abhave de Shuttern (Pays de Bade) qui y possédait des biens. Cependant, il semble que le site, traveïsé par le chemin celte Ettenheim - Andlau, ait déjà été occupé il y a fort longtemps. Les nombreux tumuli - au nombre de 62 éparpillés sur les bans de Herbsheim et de Obenheim - semblent confirmer cette hypothèse.
Certains de ces tumuli ont été fouillés au siècle dernier, notamment en 1864 par N. Nickles, apothicaire de Benfeld - et plus récemment, en 1987, par les chercheurs rattachés au musée d'Archéologie de Strasbourg (fouille de sauvetage au lieu dit "Vier Tagen" avant le remembrement). Un squelette datant d'environ 500 ans avant Jésus-Christ, a été découvert dans ce tumulus qui servait de site funéraire à une peuplade celte qui vivait dans cette région à l'époque de la Tène-Halstatt. On y a également trouvé des objets habituels (bracelet en métal, fragments de poterie) et une fibule en ambre. Cette découverte prouverait que ces peuplades commerçaient avec les régions maritimes du nord de l'Europe, puisque l'ambre est une résine fossile dure provenant de mammifères marins, comme le cachalot.
Au Moyen Age, Herbsheim appartenait à. 1'évêque de Strasbourg. Un château s'élevait au sud-est du village. À cet endroit on peut encore observer les vestiges d'un fossé qui entourait probablement l'édifice. Dans le mur extérieur de la nef de l'église paroissiale est incrusté une pièce en grés qui proviendrait des ruines du château et qui représente le blason du village. Ce dernier, fief des landgraves von Werd, revint à l'évêque de Strasbourg en 1359. Le nom du village a changé au cours des siècles. De Nerbosheim ou Herbonsheim en 1136, Herbotesheim en 1244, il est devenu Herbsheim, certainement en raison de son diminutif Herbse.
La population, principalement paysanne jusqu'en 1945, est passée de 362 habitants en 1851, 580 habitants en 1900, 635 habitants en 1982 à environ 750 de nos jours. En plus des cultures traditionnelles, on exploitait des plantations de houblon jusque vers 1930. Un séchoir existait jusqu'en 1945. On plantait également du lin (Flachs) et du chanvre (Hanf). Le ruisseau Hanfgraben, qui longe la forêt du Mayli et le village, a certainement été nommé ainsi pour l'utilisation qu'on en faisait : tremper les tiges pour en déparer les fibres qui donnaient la filasse (rouissage). Herbsheim possédait également son moulin à huile. On y fait déjà allusion dans les archives communales vers 1736. L'engin était actionné par un cheval qui entraînait la grosse meule jusque vers 1920. Par la suite un moteur électrique a pris le relais. Les cultivateurs du village et des environs venaient y faire broyer leur récolte de colza et de noix. La précieuse huile obtenue servait d'huile de table pour la famille pour toute l'année.
Le village a beaucoup souffert pendant la deuxième guerre mondiale. Il a été détruit à 80 % lors de l'offensive des alliés en novembre 1944 et de la contre - offensive allemande en janvier 1945. La population a dû s'exiler de l'autre côté de 1'Ill pendant plusieurs semaines.
Reconstruites à l'aide des dommages de guerre, les habitations récentes donnent au village un caractère jeune, même s'il a perdu son cachet typiquement alsacien, la plupart des maisons à colombages ayant disparu. La localité a évolué ces dernières années. Les exploitations agricoles se comptent sur les doigts d'une main et les actifs travaillent dans les industries et services du canton, en Allemagne, et un grand nombre fait le déplacement jusqu'à l'agglomération strasbourgeoise. Beaucoup de jeunes continuent à s'instalIer dans le village et y fondent leur famille, preuve que Herbsheim est un village où il fait bon vivre.
Par Sittler.F »


text:
Benfeld
Benfeld en alemannisch (Benfeld en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Benfeld, Situada al sud de Estrasburg, es una de las « Pòrtas del Ried », zòna humide a la riquesa ecologica de primièr plànol. Lo bourg centre del costat de Benfeld s'es desvolopat a l'oèst del Ill.
Benfeld, située au sud de Strasbourg, est une des « Portes du Ried », zone humide à la richesse écologique de premier plan. Le bourg centre du canton de Benfeld s'est développé à l'ouest de l'Ill.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Benfeld Proven de l'installacion de colònias romaines en trobant pas mai de luòc al dedins de l'acampada romain de Ellelum o Helvetum (Ehl) #que i aguèt destruit per las Vandales en genièr 407. La vila gallo-romaine serà pas pas reconstruite e mai tard, se'n réutilisa las pèiras per bastir lo vilatge de Benaveldim[1].
Benfeld A mencionat en una charte de l'avesque Eddin del diocèse d'Estrasburg, en 769, la en trucant "villa Benveltin". Un autre avesque #far bastir una enceinte fortificada e l'emperaire Albrecht E lududes #conferir lo títol de vila l'an 1306. En 1349, Benfeld es lo luòc d'amassada de las dètz vilas liuras de Alsace, la Décapole, de la vila d'Estrasburg e de las Distincions per deliberar mesuras a prene continuament a l'epidèmia de peste. En 1394, la vila a donat en penyora dins la vila d'Estrasburg continuament a las despensas inconsidérées de l'avesque Guillaume de Diest per un periòde de 10 ans. Fauta de remboursement lo pacte #èsser recondusit e aquel es pas que 115 ans mai tard que l'avesque Guillaume de Hohnstein atenh a récupérer los bens del bailliage. Benfelden, Fortalesa tòrna en 1537 als Princes-Evêques d'Estrasburg e en 1580 ven çò cap de-luòc del bailliage episcopal précédemment situat a Bernstein [2].
- Al cors de la guèrra de Trenta Ans, Benfeld defenduda per los sieus abitants e Louis Zorn von Bulach, resistís pendent unitat|66|jorns}} al banc establit pels Suedeses #que i aviá debutat lo 16 de setembre de 1632.
- Après la rendicion de la vila, los Suedeses #ocupar Benfeld #que serà lo Quartièr General de l'Armada suedesa del 9 de novembre de 1632, fins en 1650 continuament a la signatura del Tractat de Westphalie. Las fortificacions an destruit segon los tèrmes del Tractat jos l'òrdre del coronèl Moser e Benfeld celèbra la siá desliurança lo 20 de setembre de 1650.
Existís encara a l'ora d'ara doas carrièras en remembrant las ancianas fortificacions, la carrièra de Pichon-Rempart e la carrièra del Grand-Rempart.
- #Èsser cap de-luòc de district de 1790 a 1795.
- Al cors de la batalha de Alsace, Benfeld a #èsser liberat lo 1er en decembre 1944 pels Spahis de la 2en Division Blindée.
Mas lo data|7|de
, los Alemands #qu'avián desencadenat una enèrgica ofensiva sus Estrasburg (Operacion Nordwind) reprenián una part del terren perdut e, en arribant al Ill, arribavan a las pòrtas de la localité. Davant aquela sérieuse menaça, tota la populacion li calguèt èsser deslotjada e Benfeld patís, fins al 20 de genièr, lo violent fuòc del artillerie alemanda.
- Benfeld provient de l'installation de colonies romaines ne trouvant plus de place à l'intérieur du campement romain d'Ellelum ou Helvetum (Ehl) qui fut détruit par les Vandales en janvier 407. La ville gallo-romaine ne sera pas reconstruite et plus tard, on en réutilisa les pierres pour construire le village de Benaveldim[3].
Benfeld est mentionné dans une charte de l'évêque Eddin du diocèse de Strasbourg, en 769, l'appelant "villa Benveltin". Un autre évêque fit construire une enceinte fortifiée et l'empereur Albrecht I lui conféra le titre de ville en 1306. En 1349, Benfeld est le lieu de rencontre des dix villes libres d'Alsace, la Décapole, de la ville de Strasbourg et des Seigneuries pour délibérer des mesures à prendre suite à l'épidémie de peste. En 1394, la cité est donnée en gage à la ville de Strasbourg suite aux dépenses inconsidérées de l'évêque Guillaume de Diest pour une période de 10 ans. Faute de remboursement le pacte fut reconduit et ce n'est que 115 ans plus tard que l'évêque Guillaume de Hohnstein réussit à récupérer les biens du bailliage. Benfelden, forteresse revient en 1537 aux Princes-Evêques de Strasbourg et en 1580 devient le chef-lieu du bailliage épiscopal précédemment situé à Bernstein [4].
- Au cours de la guerre de Trente Ans, Benfeld défendue par ses habitants et Louis Zorn von Bulach, résiste pendant 66 jours au siège établi par les Suédois qui avait débuté le 16 septembre 1632.
- Après la reddition de la ville, les Suédois occupèrent Benfeld qui sera le Quartier Général de l'Armée suédoise du 9 novembre 1632, jusqu'en 1650 suite à la signature du Traité de Westphalie. Les fortifications sont détruites selon les termes du Traité sous les ordre du colonel Moser et Benfeld fête sa libération le 20 septembre 1650.
Il existe actuellement encore deux rues rappelant les anciennes fortifications, la rue de Petit-Rempart et la rue du Grand-Rempart.
- Elle fut chef-lieu de district de 1790 à 1795.
- Au cours de la bataille d'Alsace, Benfeld a été libéré le 1er décembre 1944 par les Spahis de la 2en Division Blindée.
Mais le Mois invalide (janvier)M, les Allemands qui avaient déclenché une énergique offensive sur Strasbourg (Opération Nordwind) reprenaient une partie du terrain perdu et, atteignant l'Ill, arrivaient aux portes de la localité. Devant cette sérieuse menace, toute la population dut être évacuée et Benfeld subit, jusqu'au 20 janvier, le violent feu de l'artillerie allemande.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La vila de Benfeld de 1592 a 1632: d'Istòrias e anecdotes, Emile Woerth
- ↑ Benfeld a travèrs de l'istòria, Pierre Andlauer
- ↑ La ville de Benfeld de 1592 à 1632: Histoires et anecdotes, Emile Woerth
- ↑ Benfeld à travers l'histoire, Pierre Andlauer


text:
Estat de Bassa Califòrnia
La Bassa Califòrnia (Baja California en espanhòl) es un dels 31 estats que constituisson Mexic. Es localizat a l'extrèm nòrd-oèst del país, i a la mitat del nòrd de la peninsula omonima.
L'estat confronta al nòrd los Estats Units d'America, a l'oèst l'ocean Pacific, a l'èst Sonora e la mar de Cortés (tanben nomenat golf de Califòrnia) e al sud la Bassa Califòrnia Sud.
L'estat a una populacion de 2,7 milions d'abitants, que prèp de 75% vivon dins las ciutats frontalièras de Mexicali e Tijuana. L'estat es dividit en cinc municipis.


text:
Rœschwoog
Röschwoog en alemannisch (Rœschwoog en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada sus l'ais ferroviaire Estrasburg - Lauterbourg, Roeschwoog es una estapa sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam.
Située sur l'axe ferroviaire Strasbourg - Lauterbourg, Roeschwoog est une étape sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam.


text:
Quetzalcoatl
Quetzalcoatl (Ketsalkoatl que en nauatl modèrne significa "sèrp emplumada") es lo nom nauatl de la divinitat de la Mesoamerica anciana, un dels dieus de la civilizacion astèca principalament.
Lo nom, "Quetzalcoatl", significa literalament sèrp-aucèl quetzal o sèrp amb plumas de quetzal (çò que vòl dire qu'es divin o apreciat) en lenga nahuatl. La civilizacion maia lo coneissián jol nom Kukulkan, e los quichés coma Gukumatz. Aquesta divinitat foguèt plan importanta per l'art e la religion de gaireben tota l'America Centrala pendent 2000 ans, dempuèi lo periòde preclassic fins a la conquista espanhòla. Las civilizacions olmèca, la mixtèca, la toltèca, astèca e la civilizacion maia adoravan la sèrp emplumada. L'adoracion de Quetzalcoatl compreniá de sacrificis animals, e dins d'autras tradicions se disiá que Quetzalcoatl s'opausava als sacrificis umans, contràriament a d'autres dieus dels astècas.
Los toltècas tenián un sistèma dual de cresenças. L'opausat de Quetzalcoatl èra Tezcatlipoca, que fugiguèt en exilh a causa de Quetzalcoatl. Los astècas adoptèron la cultura dels toltècas, pr'aquò ne faguèron de bessons, opausats, mas parius; Quetzalcoatl ne venguèt a èsser conegut coma lo Tezcatlipoca Blanc, en oposicion amb lo Tezcatlipoca Negre. Totes dos amassa, se pensava que creèron lo mond.
L'emperaire astèca Moctezuma II creguèt inicialament que l'arribada d'Hernan Cortés en 1519 èra lo retorn de Quetzalcoatl. Cortés aprofechèt aquela escasença per eliminar las oposicions a sa dominacion pendent la conquista.


text:
1420
Aquesta pagina concernís l'an 1420 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament de la construccion de la premiera partida dau Temple dau Cèu en Pequin. Considerat coma lo simbòl de l'arquitectura chinesa tradicionala, lo bastiment conoguèt de trabalhs d'agrandiment importants en 1749 e foguèt classat au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1998.


text:
Cellula (biologia)
Era cellula qu'ei era unitat biologica minimau dotada d'un metabolisme qui era permet de créisher e se reprodúser mercés aus elements exteriors qu'ingereish en tot eliminar eras deishas e eths produts toxics.
Eth nom de cellula que's refereish au hèit qu'ua cellula biologica que dessepara un mitan intracellular (eth citoplasma, on e banhan eths organets dera cellula) e un mitan extracellular mercés a ua membrana lipidica (qui regula eths escambis enter eths dus mitans). Dehens la cellula, reaccions metabolicas que's realizan mercés aths sons pròpis enzims.
Cada cellula que possedeish un cabau genetic marcat suber eth son d'ADN. Aqueth ADN qu'ei era hont der'informacion qui permet de sintetizar eras proteïnas (e, enter eras, los enzims) d'era cellula.
Be i a de duas classas de cellulas : eras cellulas procariòtas (qui, com los bactèris, an eth lor ADN libre dens eth citoplasma) e eras cellulas eucariòtas (er'ADN deras quaus ei embarrat dens un nuclèu).
Somari
Transcripcion e arrevirada[modificar | modificar la font]
Dens eths dus cas, l'ADN que contien (enter autas causas) era informacion per sintetizar eras proteïnas. Aquesta informacion (qui ei en hèit eth òrdi d'encadenament deths aminoacids) qu'ei marcada sus eth ADN au mejan deras quate basas deths nucleotids qui jogan eth ròtle de letras en tot utilizar eth còde genetic. Era informacion marcada sus eth ADN qu'ei transcrivuda suber ua molecula d'ARNm (aperada per'mor d'aquò ARN messatgèr). Organets aperats ribosòmas que's fixan sus eth ARNm e qu'eth juntan dab eths ARNt qui carrejan eths diferents aminoacids en tot reconéisher eth còde marcat sus eth ARNm. Era ligason, chic a chic, deths aminoacids enter eth dinc ath darrèr, qu'acaba era sintèsi dera proteïna qui s'apera er'arrevirada.
Dens eras cellulas procariòtas, transcripcion e arrevirada que s'escaden dens eth citoplasma. Dens eras cellulas eucariòtas, era transcripcion qe's hè dens eth nuclèu, puish l'ARNm qu'ei exportat de cap au citoplasma, lòc der'arrevirada.
Maturacion deras proteïnas[modificar | modificar la font]
Aqueth procès qu'ei especific de las cellulas eucariòtas. En çò deras cellulas eucariòtas certa proteïnas que son arreviradas dens eth citoplasma e d'autas qu'ac son dens eth reticulum endoplasmic granulós (qui sembla apareish granulós per'mor qu'ei entornejat de mantuns ribosòmas). Dens aqueth organet, eras proteïnas que segueishen eth procès de maturacion (qui pòt implicar de'n copar un tròç o de las plegar d'un certe biais en establir ligasons dehens l'estructura de la proteïna). L'objectiu de la maturacion qu'ei de dar a la proteïna las proprietats (mei que mei geometricas) qui era permeterán de plear era soas foncion. Au long d'aqueth procès eras proteïnas que passan deth reticulum endoplasmic granulós au reticulum endoplasmic lis, puis dens eth aparelh de Golgi e, fin finala, dens vesiculas qui gessida d'aqueth organet. Dens eths cas qui era proteïna qu'a ua mission de secrecion (com, per exemple, las cellulas endocrinas qui sintetizan ormonas), aquestas vesiculas que migran de cap a la membrana cellulara e que fusionan dab era (mercés au hèit que membrana cellulara e membrana deras vesiculas be som ambs compausadas de lipids triglicerids) entà vueità dens lo mitan exterior.
Teoria endosimbiotica[modificar | modificar la font]
Segon era teoria endosimbiotica, eras cellulas eucariòtas que serén era resulta der'associacion de cellulas procariòtas. Enter eths arguments qui ahorteishen aquesta teoria que's pòt destacar era dobla membrana deth nuclèu d'eras cellulas eucariòtas (com se eth nuclèu e hose estat lo produt de l'injestion d'un èste procariòta tres la membrana d'un aute eucariòta) e er'existéncia d'ADN mitocondrian e cloropastic (com se eras mitocondrias e eths cloroplasts e hossen endosimbiòts, qu'ei a díser, a er'origina, cellulas qui's serén associadas dab ua auta, e au son dehens, après estar estadas absorbidas).
La sciéncia qui estúdia las cellulas qu'ei la citologia.
Mots clau[modificar | modificar la font]
membrana cellulara, paret cellulara, organet, nuclèu, ADN, ARN, ARNm, cromosòma, centrosòma, citoplasma, procariòta, eucariòta, teoria endosimbiotica, enzim, mitocondria, cloroplast, ribosòma, aparelh de Golgi, reticulum endoplamic granulòs, reticulum endoplamic lis, vesicula, vacuòla, cil (citologia), microtubul, centriòl, citologia, mitòsi, meiòsi.


text:
Batèl viking
Los batèls viking èran los vaissèls utilizats pendent l'era vikinga (entre 793 e 1066) dins lo nòrd d'Euròpa. La tradicion escandinava de construccion navala pendent aqueste periòde èra caracterizada per de batèls fins e plegadisses, amb una proa e una popa simetricas e una quilha vertadièra. Èran bastits amb una tecnica particulara, que los bordatges i se superpausavan e èran riblats entre eles. Podián presentar una figura escalprada per ondrar la proa o la popa, que sovent èra un cap de dragon.
Viatjavan dins la Mar Baltica e luènh de sas basas escandinavas, entrò Islàndia, las Illas Feròe, Groenlàndia, Terranòva, la Mediterranèa, e Africa.
Los batèus èran abitualament devesit en classas basadas sus sa talha e sa foncion. Mesuravan entre 10 e 30 metres de long.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Per las generacions recentas, lo vaissèl de guèrra es vengut l'icòna culturala dels vikings. Aquesta tendéncia es pas estonanta, amor que lo batèl fonccionèt coma la peça centrala de la cultura escandinava pendent de sègles. D'efèit, l'importància del vaissèl viking es prigondament enraiçada dins la cultura escandinava, per una nau qu'aviá a l'encòp un ròtle pragmatic e religiós. Escandinàvia es una region amb de cadenas de montanhas relativament enauçadas que son de bon aténher per los pòrts costièr. En consequéncia, las rotas de negòci d'en primièr utilizadas foguèron las vias maritimas, essent que, a mai las rotas terrèstras èran perilhosas e de mal accedir. Los reialmes viking se desvolopèron alavetz dins las ciutats costièras, lasqualas èran fòrça dependentas de la Mar del Nòrd per sa subrevida e son desvolopament. Lo contraròtle de las vias maritimas èra alavetz primordial, e en consequéncia los naviris tecnicaments pus avançats èran fòrça presats. D'efèit, pr'amor de son importància aclapanta, lo naviri venguèt un element central de la religion pagana vikinga, entrò a venir simbòl de poder e d'abiletat. pendent lo primièr millenni, los caps vikings respectables e los nòbles, se fasián rebondre amb un naviri intacte e luxuós per fin de los transportar dins l'autre monde. A mai, d'unas peças de moneda trapadas a Hedeby, entre las monedas danesas pus ancianas, an de vaissèls coma emblèma, mostrant l'importància dels naviris dins la zona. A travèrs una tala importància culturala e practica, lo batèu viking progressèt cap al pus potent e avançat naviri de l'epòca.


text:
Azilhan lo Comtal
Azilha lo Comtal[1] o Azilhan lo Comtal[2] es una comuna occitana de Menerbés (Lengadòc ) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Menerbés situada al pè de la Montanha Negra dins l'AOC [[Vin del país de las Costièras de Peiriac]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Asilha se trapan de rèstas de las civilizacions de la preïstòria fins a uèi; las tombas per incinerar de l'Edat del Fèrre, (musèu d'Olonzac), la fòrt bèla vila romana de la serrada de Bilherin, que l'estatua delsatir Marcias es expausada al Musèu Arqueologic de Narbona, la recenta descobèrta d'una necropòli Visigòta.
A l'Edat Mejana, Asilha èra una de las vilas pus grandas de l'arquidiocèsi de Narbona.
Sant Julian foguèt lo sèti de l'arquipèirat de Menerbés. Al sègle venguètAsilhan lo Comtal fins al sègle XVI}. Vila liura, foguèt administrada per los seus cònsols elegits.
Al començament del sègle XIII, Asilha coneguèt lo catarisme amb un ostals dels Perfèits. En 1289, Eustache de Lévis fondèt, o restaurèt, lo convent dels cordelièrs fòra los barris. En 1331, sa filha fondèt dins los barris l'Abadiá Reiala de Santa Clara.
A la fin del sègle XIX, amb l'arribada del tren (linha de Mos a Caunas de Menerbés), lo comèrci e l'industria se desvolopèron.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La glèisa parroquiala de Sant Julian e Santa Basilissa : la glèisa data del sègle XIV (monument istoric). Es d'estil gotic meridional amb nau unica larga.
- Sant Estève de Tersan a Vaissièra : Glèisa preromanica
- La font Sant Andrieu: giscla dins un edicul gotic del sègle XIV.
- L'Abadiá Reiala de Santa Clara: que se pòt veire los rèstas sus la plaça de la glèsa.
- Lo Convent dels Cordelièrs : destruit
- Los barris de l'Edat Mejana : qualques partidas visiblas.
- La cava de Joaras e lo castèl viticòla d'estil neorenaissença, a Floris.
- Restanca de Joaras
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.
Referéncias[modificar | modificar la font]
Modèl:Portal Lengadòc-Rosselhon


text:
1896
Aquesta pagina concernís l'an 1896 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- Fondacion de la fabrica d'automobilas Peugeot.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- Febrièr - Massacres en Creta.
- 4 d'abril - Obertura dels primièrs Jòcs Olimpics de l'Èra Modèrna, a Atenas.
- 15 d'abril - Fin dels primièrs Jòcs Olimpics de l'Èra Moderna.
- 2 de mai - Inauguracion del mètro de Budapèst.
- 26 de julhet - Obertura del 4en Congrès de l'Internacionala Socialista a Londres.
- 25 de decembre - Publicacion a Milan, Itàlia, del jornal socialista Avanti!.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Itàlia ambé la batalha saunosa d'Adua (1èr de març) que s'acabèt per una victòria restontissenta deis Etiopians — premiera victòria modèrna d'una armada de Negres còntra de soudats europèus — que destruguèron au mens la mitat dau còrs expedicionari italian. Après aquela revirada, Roma abandonèt seis ambicions imperialistas en Etiopia e signèt lo tractat d'Addis Abeda (26 d'octòbre) marcant la fin de la guèrra. París — ja aliat ambé l'Empèri — e Londres, autrei poissanças colonialas de la region, respectèron tanben l'independéncia etiopiana.
Zanzibar[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sultan Hamad ibn Thuwaini (25 d'aost). Son cosin Khalid ibn Bargach li succediguèt. Pasmens, se turtèt a l'ostilitat britanica car Londres sosteniá Hamoud ibn Mohammed jutjat pus favorable ais interès de Londres dins la region. Refusant de se sometre, Khalid ibn Bargach foguèt atacat per una flòta britanica que bombardèt Zanzibar (aperaquí 500 mòrts e unei naviris destruchs) e rapidament obligat de capitular. Hamoud ibn Mohammed venguèt alora sultan e Khalid ibn Bargach foguèt exilat. Dins lei fachs, aquò marquèt la fin de l'independéncia dau Sultanat de Zanzibar.
Mond[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Admission d'Utah per 45en estat dels Estats Units d'America.
Arts[modificar | modificar la font]
- Oscar Wilde presenta l'opèra Salomé a París.
- Primièra edicion del libre An Outcast of the Islands de Joseph Conrad.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Cartografia de la superficia de la planeta Mercuri per l'astronòm estatsunidenc Percival Lowell (1855-1916). Pensava i detectar la preséncia de canaus.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la radioactivitat naturala per lo Francés Henri Becquerel (1852-1908) — que recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1903 — a partir dei traças laissadas sus un papier fotografic per de saus d'urani.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier vaccin còntra la fèbre tifoïda per lo biologista britanic Almroth Wright (1861-1947) a partir dei recèrcas dei biologistas francés André Chantemesse (1851-1919) e Fernand Widal (1862-1929).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - André Breton, escrivan francés (m. 1966)
- 28 de febrièr - Philip Showalter Hench, mètge american, Prèmi Nobel (m. 1965)
- 14 d'abril - Alfredo Volpi, pintor brasilièr (m. 1988)
- 15 d'abril - Nikolai Nikolaevich Semyonov, quimista rus, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 24 d'abril - Manuel Ávila Camacho, president de Mexic (m. 1955)
- 16 d'abril - Tristan Tzara, escrivan e poèta romanés (m. 1963)
- 19 de mai - Jorge Alessandri Rodríguez, president di Chile (m. 1986)
- 7 de junh - Robert Sanderson Mulliken, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 16 de julhet - Trygve Lie, secretari general de las Nacions Unidas (m. 1968)
- 7 d'agost - Alberto Demicheli, president d'Uruguai (m. 1980)
- 9 d'agost - Jean Piaget, psicològ e pedagòg soís (m. 1980)
- 15 d'agost - Gerty Cori, bioquimista austriaca, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina (m. 1957)
- 27 d'agost - Faina Ranevskaya, actritz russa (m. 1984)
- 4 de setembre - Antonin Artaud, poèta e actor de teatre francés (m. 1948)
- 15 de setembre - Eduardo Lonardi, president d'Argentina (m. 1956)
- 24 de setembre - Francis Scott Fitzgerald, escrivan american (m. 1940)
- 25 de setembre - Sandro Pertini, president d'Itàlia (m. 1990)
- 10 d'octobre - Enric Molin, escrivan roergat (m. 1981)
- 12 d'octobre - Eugenio Montale, escrivan italian, Prèmi Nobel (m. 1971)
- 15 d'octobre - Célestin Freinet, pedagòg francés (m. 1966)
- 4 de novembre - Carlos Polistico Garcia, president de las Filipinas (m. 1971)
- 13 de novembre - Nobusuke Kishi, primièr ministre de Japon (m. 1987)
- 5 de decembre - Carl Ferdinand Cori, bioquimista austriac, Prèmi Nobel en fisiologia o medecina (m. 1984)
- 6 de decembre - Ira Gershwin, Ucompositor american (m. 1983)
- 14 de decembre - Jimmy Doolittle, general american, pionièr de l'aviacion e eroe de la Segonda Guèrra Mondiala (m. 1993)
- 23 de decembre - Giuseppe Tomasi di Lampedusa, escrivan italian (m. 1957)
- Hastings Kamuzu Banda, president de Malawi (m. 1997)
- Joan de Gastellú-Sabalòt, escrivan bearnés (m. 1981)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Paul Verlaine, poèta francés (n. 1844)
- 1 de mai - Nasser al-Din Shah Qajar, shah de Persia (n. 1831)
- 16 de setembre - Antônio Carlos Gomes, compositor classic brasilièr (n. 1836)
- 10 de decembre - Alfred Nobel, inventor suedés, creator del Prèmi Nobel (n. 1833)
- 30 de decembre - José Rizal, escrivan filipin (n. 1861)


text:
Liri
Los liris son un ensems de plantas erbacèas de la familha des Liliaceae apartenent al genre Lilium.
Somari
Reparticion, abitats[modificar | modificar la font]
Aquelas plantas de bulbe son a l'origina presentas dins las zonas temperada de l'emisfèra nòrd.
Se trapa sobretot en Euròpa, mas tanben en Asia, d'Índia fins a Japon e a las Filipinas.
Lor airal d'espandiment cobrís tanben los Estats Units d'America e lo sud de Canadà.
Las espècias del genre Lilium son abitualament adaptadas dins los mitans forestièrs, sovent montanhós, o mai rarament dins los mitans aclarits (pradas). D'unas venon dins de zonas umidas. Una sola espècia (Lilium arboricola) viu en epifita.
Fòrça varietats son cultivadas e ornan los òrts pel mond entièr.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lors grandas flors de sièis tepals (3 petals e 3 sepals identics), sovent perfumadas, pòdon portar de colors vivas, blancas, jaunas o rojas, amb a vegadas de motius colorats.
Biologia, florason[modificar | modificar la font]
La florason se faguèt en estiu, l'ivèrn constituissent un periòde d'inactivitat per la planta.
Gaireben totas las espècias de liris perdon las fuèlhas pendent la sason freja, mas Lilium candidum garda une rosèta de pichona fuèlhas a la basa pendent gaireben tot l'an. Los bulbes son d'organs de serva, an pas de rusca protectritz. Las flors apareisson al tèrme d'una camba verticala unica.
Eraldica, simbolica...[modificar | modificar la font]
La flor de liris, en realitat una flor de cotèla, jauna o aur, es lo simbòl de la familha reiala en França.
Lo liris de las pradas (Lilium philadelphicum L. var. andinum) es lo simbòl floral de la província de Saskatchewan e èra tanben fins a 1999 l'emblèma floral de Quebèc; lo liris fa totjorn partida de la bandièra quebequés. La Saskatchewan e lo Quebèc son doas províncias de Canadà.
Lo liris bosniac (Lilium bosniacum) es lo simbòl dels abitants de Bòsnia. Èra sus l'anciana bandièra nacionala de Bòsnia e Ercegovina de 1992 a 1998.
Le liris es un simbòl de la Verge Maria, e un simbòl de puretat.[1]
Lista de la espècias[modificar | modificar la font]
- Lilium amabile
- Lilium bosniacum
- Lilium bulbiferum
- Lilium callosum
- Lilium candidum
- Lilium carniolicum
- Lilium chalcedonicum
- Lilium concolor
- Lilium davidii
- Lilium distichum
- Lilium hansonii
- Lilium lancifolium
- Lilium leichtlinii
- Lilium longiflorum
- Lilium martagon
- Lilium medeoloides
- Lilium philadelphicum
- Lilium pomponium
- Lilium pyrenaicum
- Lilium regale
- Lilium rhodopaeum
- Lilium superbum
- Lilium tsingtauense
- Lilium xanthellum
- Lilium zairii
Referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Reznickova, S.A.; Aelst, A.C. van; Willemse, M.T.M. ; 1980 ; Investigation of exine and orbicule formation in the Lilium anther by scanning electron microscopy ; Acta Bot. Neerl. 29 (2/3) (1980) 157-164 ; Laboratorium voor Plantencelbiologie (Laboratory of Plant Cell Biology)


text:
Prilidiano Pueyrredon
Prilidiano Pueyrredon (Buenos Aires, 24 de gener de 1823 – 3 de noveme de 1870) pintre, arquitècte e engenhaire argentin d'originas bearnesas e hilh de Joan Martin Pueyrredon (purmèr cap d'Estat argentin). Que ho un precursor de la pintrura nacionau argentina dab temas de salon e tablèus costumbristas (representant la vita vitanta e las tradicions locaus).
Educacion[modificar | modificar la font]
Qu'èra lo sol hilh de l'ancian Director Suprem de las Províncias Unidas deu Rio de la Plata e de María Calixta Tellechea y Caviedes, originària de Buenos Aires. Mainatge que ho educat dens l'establiment oligarquic Colegio de la Independencia on e seguí lo cursus primari. En 1835 los Pueyrredons que's mudèn a París on Juan Martin e's dedicava a l'importacion de cuers argentins. Prilidiano, alavetz, que s'estava a París durant l'annada escolara e que passava las vancanças d'estiu en Espanha, a Cadix.
Seis ans arron, que i avó los famós Conflicte Argentino Francés dab lo regim de Juan Manuel de Rosas qui obliguè los Pueyrredons a deishar França per Brasil e anar installà's a Rio de Janeiro on Prilidiano desenvolopè la soa vocacion artistica. Qu'obtiengó permission pairau per estudiar a l'Institut Politecnic de París.
Tornat a Buenos Aires[modificar | modificar la font]
Los Pueyrredons que tornèn a Buenos Aires en 1849. Joan Martin qu'èra malaut e que's morí l'annada seguenta dens la proprietat familiau a San Isidro.
Lo joen Prilidiano que savó pintrar e integrà's dens la societat de Buenos Aires au maugrat d'ua certa reputacion de moralitat flaquejanta qui l'autregèn ; que pintrè los purmèrs nuds femenins argentins ; dus d'aqueths, La siesta e Lo banh que demoran en lo Musèu de las Bèras Arts de Buenos Aires).
N'èra, de segur, pas aisit de presentar òbras d'aquesta traca dens aquesta vila; quauques annadas arron, l'escultriz Lola Mora que patire hèra per'mor d'escultar nuds femenins. Prilidiano que pintrè tanben, en 1851 un pertrèit de Manuelita Rosas, la hilha de Juan Manuel de Rosas e cara amistosa d'aqueth regim tan estricte.
La medisha annada, après ua ruptura amorosa dab la soa cosia Magdalena Costa, que tornè entà Cadix on avó ua hilha d'ua aventura acerà.
Que tornè en 1854 e aqueth còp que ho mei que mei com engenhaire civiu qui despleguè lo son capatge en tot participar en mantuns projèctes com la construccion deu pòrt (avan l'acabament d'aqueth obratge que calèva devarar deus vaishèths en barca puish en bròs entà trepar lo sòu de Buenos Aires), las restauracions de la grana glèisa de la Recoleta, de la Piramida de Mai e de l'Ostau Arroset. Que desenhè los plans d'un parc au ras deu Paseo de Julio, deu pont de Barracas e de l'ostau de Miguel Azcuénaga qui auherire a la presidéncia de la nacion.
La annadas 50 e 60 que hon las mei productivas per la soa pintrura. Que hè numerós pertrèits mes tanben que ho un deus purmèrs de desenvolupar la tematica deus camps e deus dehòras de Buenos Aires en i bèth hica l'espiar romantic aquesit en Euròpa.
Que's morí a 47 ans a San Isidro. La soa òbra que ho plan desbrembada dinc a las annadas 30 deu sègle XXau quan començèn a'u destacat com precursor de la pintrura nacionau.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Schiaffino, E. La pintura y la escultura en la Argentina (1783-1894). Buenos Aires: Edición del autor, 1933.


text:
Moai
Los Moai (o mo‘ai) (AFI:[ˈmoʊ.aɪ]) son de figuras umanas monoliticas talhadas dins la ròca entre los ans 1250 e 1500 e presentas sus l'illa polinesiana de Rapa Nui (Illa de Pascas) . Aperaquí la mitat son sempre a Rano Raraku, la principala peirièra de moai, mas de centenas foguèron carrejadas e quilhadas sus de peirons sonats Ahu dins tot lo perimètre de l'illa. Gaireben totes los moai tenon un cap que fa los tres cinquens de la talha de son còs. Los moai representan las 'caras vivas' (aringa ora) dels avis deïficats.[1] Las estatuas èran encara sus las tèrras de sos clans quand los primièrs europèus visitèron l'illa, mas fòrça foguèron abatudas pendent los darrièrs conflictes entre clans.
La produccion e lo carreg de las estatuas es considerat coma un remarcable trabalh intellectual, creatiu, e fisic .[2] Lo pus naut moai quilhat, sonat Paro, fa 10 m de naut e pesa 75 tonas;[3] Lo pus pesuc quilhat es pus cortet, installat a Ahu Tongariki, pesa 86 tonas; e una escultura inacabada, auriá mesurat aperaquí 21 m de naut e pesat 270 tonas.


text:
1603
Aquesta pagina concernís l'an 1603 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Russia[modificar | modificar la font]
Fin de la famina acomençada en 1601. Fòrça grèva, entraïnèt la mòrt d'un tèrç de la populacion entre 1601 e 1603.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Còp d'estat de Za Dengel, cosin dau negus Yaqob e pretendent au tròne, que prenguèt lo poder. L'operacion capitèt e Za Dengel foguèt coronat lo 3 de setembre. Lo sobeiran novèu decidèt de se raprochar dei poissanças d'Euròpa Occidentala.


text:
Lista dels païses per populacion
Vaquí la lista dels païses per populacion. Las donadas son tiradas del CIA World Factbook millesim 2005 e son a jorn a comptar de febrièr de 2005.
Las dependéncias e los territòris que lor indepéndencia es generalament pas reconeguda son indicats en italica, jol país que li son generalament restacats (çaquelà aqueste article pren pas posicion suls estatuts d'aquestes territòris). Cèrtas entitats son tanben mencionadas a títol de comparason. Son tanben indicadas en italica e son pas presas en compte dins lo classament dels païses.
Las variantas pertocant la denominacion dels païses se pòdon trobar dins la lista dels païses del mond.


text:
1032
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1032 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida dau conflicte entre lo rèi Enric Ièr e la rèina Constància. Lo duc de Normandia mobilizèt sei fòrças e ataquèt lei fòrças de Constància.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Dins la region dau Djebel Summaq, leis emirs fatimidas d'Alèp e d'antiòquia ataquèron de grops de Druzes que s'èran installats dins la zòna. Leis operacions de repression contunièron fins a 1034.


text:
Robert Badinter
Robert Badinter (París, 30 de març de 1928) es un avocat e òme politic francés. Es conegut subretot per son combat en favor de la reïnsercion dels prisonièrs e contra la Pena de mòrt, que capitèt a obtenir per França lo 30 de setembre de 1981 del temps qu'èra ministre de la justícia de François Mitterrand, per la supression de las disposicions legalas penalizant las relacions omosexualas amb un minor per las edats que las relacions eterosexualas èran legalas, e tanben per sa participacion a la redaccion del nòu Còde penal.
De 1995 a 2011 èra senador pel Partit Socialista.