text:
Alberto Moravia
Alberto Moravia, pseudonim d'Alberto Pincherle (nascut a Roma lo 28 de novembre de 1907 e mòrt lo 26 de setembre de 1990) èra un important escrivan e poèta italian.
Somari
- 1 Biografia
- 1.1 Las primièras annadas de sa vida
- 1.2 Los estudis e la malautiá
- 1.3 Las primièras òbras e las primièras coneissenças
- 1.4 Son primièr roman: Gli indifferenti
- 1.5 La collaboracion als jornals e lo regim fascista
- 1.6 Lo viatge en America
- 1.7 La tornada en Itàlia e la censura del regim
- 1.8 Lo maridatge amb Elsa Morante
- 1.9 Lo tresen roman: La ciociara
- 1.10 La Liberacion e lo retorn a l'activitat literària
- 1.11 Lo prèmi Strega e l'activitat cinematografica
- 1.12 La fondacion de la revista "Nuovi Argomenti"
- 1.13 Lo prèmi Marzotto
- 1.14 La collaboracion a l'Espresso
- 1.15 La noia e lo prèmi Viareggio
- 1.16 La separacion amb Elsa Morante e l'union amb Dacia Maraini
- 1.17 Son interès pel teatre
- 1.18 Correspondent estrangièr
- 1.19 Lo viatge en Africa
- 1.20 Autres escriches
- 1.21 Lo viatge a Hiroshima
- 1.22 La novèla companha de sa vida
- 1.23 L'eleccion coma eurodeputat
- 1.24 Las darrièras annadas de vida
- 2 Òbras
- 3 Ligams extèrnes
Biografia[modificar | modificar la font]
Las primièras annadas de sa vida[modificar | modificar la font]
Alberto Pincherle (Moravia es de fach lo nom d'ostal de sa grand) nasquèt a la Via Sgambati a Roma dins una familha borgesa rica. Son paire Carlo, d'origina josieva, èra arquitècte e pintor. La maire Teresa Iginia De Marsanich èra d'Ancona mas teniá d'originas dalmatas. Èra lo tresen de quatre enfants, entre sas sòrres ainadas Adriana e Elena e son fraire cabdèt Gastone.
Los estudis e la malautiá[modificar | modificar la font]
Capitèt pas de far d'estudis complets que quand passèt los nòu ans foguèt atacat per una mena de tuberculòsi ossosa que l'obliguèt de demorar al lièch gaireben cinc ans, tres a son ostal e dos dins lo sanatòri Codivilla a Cortina d'Ampezzo.
Moravia èra un dròlle d'intelligéncia viva, que ja que podiá pas aver la vida del jovent de son temps, aviá fòrça léser per la lectura e s'i consagrèt d'a fons amb un estrambòrd e prigond. Se bastiguèt aital una solida basa literària e culturala en s'assabentar de las tendéncias de la cultura europèa de son temps.
Demest sos autors preferits cal citar Fëdor Dostojeskij, Joyce, Goldoni, Shakespeare, Molière, Mallarmé e fòrça autres. Aprenguèt aisidament lo francés e l'alemand e comencèt d'escriure de vèrses en francés e en italian.
Las primièras òbras e las primièras coneissenças[modificar | modificar la font]
En 1925, sortit del sanatòri, recatosi a Bressanone per sa convalescéncia e i entamenèt l'escritura de Gli indifferenti.
Foguèt en aquel temps que coneguèt Corrado Alvaro e Massimo Bontempelli e en 1927 comencèt a collaborar a la revista '900. I publiquèt sos primièrs racontes coma per exemple la Cortigiana stanca, que sortiguèt en francés (Lassitude de courtisane) en 1927, Delitto al circolo del tennis en 1928, Il ladro curioso e Apparizione en 1929.
Son primièr roman: Gli indifferenti[modificar | modificar la font]
En 1929, aprèp fòrça dificultats, capitèt de publicar, en ne pagar personalament las despensas, son primièr roman Gli indifferenti (Los indiferents) en cò de l'editor milanés Alpes. Aquel roman obtenguèt d'ausida una bona critica e foguèt considerat coma un dels experiments mai interessants de narrativa italiana d'aquela epòca. L'estructura teatrala 'en blòcs' del roman èra plan alinhada sul gost literari francés d'aquel temps.
La collaboracion als jornals e lo regim fascista[modificar | modificar la font]
En 1930 comencèt sa collaboracion a La Stampa, dirigida alara per Curzio Malaparte e en 1933 fondèt, amb Mario Pannunzio, la revista "Caratteri", que veirà lum per sonque quatre numèros, e la revista Oggi.
Encara en 1933 entamenèt sa collaboracion amb la Gazzetta del Popolo, mas lo regim fascista avversò son òbra en n'evitar las recensioni a Le ambizioni sbagliate, sequestrando La mascherata e en empachar la publicacion d'Agostino.
Lo viatge en America[modificar | modificar la font]
En 1935 se n'anèt en America ont, convidat per Prezzolini, d'aquel temps director de la Casa Italiana de l'Universitat Columbia de Nòva York, faguèt qualques conferéncias sul roman italian.
La tornada en Itàlia e la censura del regim[modificar | modificar la font]
Un còp tornat en Itàlia escriguèt un libre de racontes longs de títol L'imbroglio que foguèt publicat per Bompiani en 1937.
Per defugir la censura del regim Moravia escriguèt pendent los ans del fascisme de racontes allegorics e surrealistics, dels que i a I sogni del pigro publicat en 1940 e en 1941 lo roman La mascherata que pasmens foguèt sequestrato a l'ocasion de la segonda edicion. A partir d'aquel moment foguèt obligat a publicar sos articles dins de jornals e dins de revistas en far servir un pseudonim.
Lo maridatge amb Elsa Morante[modificar | modificar la font]
En 1941 se maridèt amb l'escrivana Elsa Morante qu'aviá conegut en 1936 e amb ela visquèt un long temps a Capri ont escriguèt lo roman Agostino.
Lo tresen roman: La ciociara[modificar | modificar la font]
Aprèp los eveniments de l'8 de setembre de 1943 se refugièt amb sa femna a Fondi, a Ciociaria e d'aquela experiéncia ne sortiguèt lo roman La ciociara.
En 1944 foguèron publicats los racontes de L'epidemia e l' ensag La Speranza, ovvero Cristianesimo e Comunismo.
La Liberacion e lo retorn a l'activitat literària[modificar | modificar la font]
Tre l'anonci de la Liberacion l'escritor tornèt a Roma e prenguèt tornar son activitat literària e jornalistica en collaborar amb Corrado Alvaro a "Il Popolo di Roma", a "Il Mondo", a l'"Europeo" e subretot al "Corriere della Sera" ont sarà present fins a la mòrt con e sos reportatges, sas reflexions criticas e sos racontes.
Los ans que seguiguèron la pòstguèrra vedranno aumentar la fortuna literària e cinematografica de l'escrivan que publiquèt La romana (1947), los racontes La disubbidienza (1948), L'amore coniugale e altri racconti (1949) e lo roman Il conformista (1951).
Lo prèmi Strega e l'activitat cinematografica[modificar | modificar la font]
En 1952 li foguèt decernit lo prèmi Strega per I racconti e tre aquel moment s'entamenèron las traduccions de sos romans a l'estrangièr e tanben la realizacion de filmes traches de sos racontes e romans.
Sarà en 1952 La provinciale amb la regia di Mario Soldati, La romana en 1954 con la regia di Luigi Zampa, en 1955 Racconti romani de Gianni Franciolini.
La fondacion de la revista "Nuovi Argomenti"[modificar | modificar la font]
En 1953 fondèt amb Alberto Carrocci la revista Nuovi Argomenti que ne venguèt lo redactor e i aviá coma collaborador l'amic Pier Paolo Pasolini.
Lo prèmi Marzotto[modificar | modificar la font]
En 1954, en seguida de la publicacion de l'òbra I racconti romani, li foguèt decernit lo premio Marzotto. Scriverà intanto lo roman Il disprezzo e dins la revista "Nuovi Argomenti" l'ensag L'uomo come fine.
De mai, escriguèt qualques prefacis importants, coma lo dels Cento sonetti de Gioachino Belli, de Paolo il caldo de Brancati e de Passeggiate romane de Stendhal.
La collaboracion a l'Espresso[modificar | modificar la font]
En 1957 comencèt a collaborar a l'Espresso tenendo una accurata rubrica de critica cinematografica, le cui recensions foguèron publicadas en 1975 dins un volum titolat Al cinema.
La noia e lo prèmi Viareggio[modificar | modificar la font]
En 1960 per la publicacion La noia li foguèt guerdonat lo premio Viareggio e en 1960 Vittorio De Sica realizèt lo filme trach del libre omonim La ciociara.
La separacion amb Elsa Morante e l'union amb Dacia Maraini[modificar | modificar la font]
Se disseparèt d'Elsa Morante en 1962 e partiguèt viure amb la jove escrivana Dacia Maraini.
D'aquel temps se realizèt lo filme dirigit per Mauro Bolognini Agostino e la perdita dell'innocenza en 1962 e en 1963 Il disprezzo del realizador Jean-Luc Godard, La noia (filme) dirigida per Damiano Damiani que foguèron seguits en 1964 Gli indifferenti de Francesco Maselli.
Son interès pel teatre[modificar | modificar la font]
Moravia, en aquel temps, se trachèt sempre mai e mai de teatre e tre 1966 fondèt amb Dacia Maraini e Enzo Siciliano una companhiá teatrala que portava lo nom "del Porcospino". Amb aquesta foguèt representada L'intervista de Moravia, La famiglia normale della Maraini, Tazza d'Enzo Siciliano e qualques òbras de Carlo Emilio Gadda, Goffredo Parisi e d'autres autors. Per malastre, per encausa de la manca de moneda, la companhiá deguèt èsser barrada.
Correspondent estrangièr[modificar | modificar la font]
En 1967 visquèt en China, a Japon e en Corèa, amb sa companha Maraini, coma correspondent, e sos articles foguèron amassats en 1968 dins un volum de títol La rivoluzione culturale in Cina.
Lo viatge en Africa[modificar | modificar la font]
En 1971 se publiquèt lo roman Io e lui e l'ensag Poesia e romanzo e en 1972 l'escrivan partiguèt de viatge en Africa e ne nasquèt l'inspiracion per l'òbra A quale tribù appartieni? que sortiguèt pendent aquela meteissa annada.
Autres escriches[modificar | modificar la font]
En 1973 reculhiguèt per un libre qualques racontes espelits anteriorament dins lo "Corriere della Sera", publicacion seguida en 1976 d'un autre recuèlh. Sortiguèt, en 1978, lo roman qu'aviá trabalhat pendent fòrça annadas, La vita interiore.
Pendent las annadas seguentas Moravia contunhèt a escriure, a publicar de racontes e d'ensages e a collaborar activament a "Il Corriere della Sera"
Lo viatge a Hiroshima[modificar | modificar la font]
Lo viatge fach en 1982 a Japon e la sosta a Hiroshima li faguèron escriure tres inchieste, que publiquèt puèi per l'"Espresso", a prepaus de la bomba atomica, sicut que mai tard deviá venir lo centre del roman L'uomo che guarda del 1985, mas subretot de l'ensag particular L'inverno Nucleare estructurat en seguida e a partir d'entrevistas que l'autor faguèt a de scientifics e politics del temps, e que las paginas exalan tanben la precarietat e l'ariditat umana que lo periòde successiu a la bomba atomica laissèt indefugiblament.
La novèla companha de sa vida[modificar | modificar la font]
Lo recuèlh seguent de racontes de títol La cosa, foguèt dedicat per l'escrivan a sa novèla companha Carmen Llera que se maridèron en 1986. Aqueste eveniment suscitèt un cèrt escandal pel fach qu'aquesta femna aviá quaranta-cinc ans de mens que Moravia.
L'eleccion coma eurodeputat[modificar | modificar la font]
En 1984 foguèt elegit eurodeputat sus la lista del Partit Comunista Italian, mandat que satisfaguèt pendent quatre annadas. En 1985 li foguèt atribuit lo títol de « personalitat europèa ».
Las darrièras annadas de vida[modificar | modificar la font]
D'Estrasborg ont se recò coma correspondent del "Corriere della Sera" l'escrivan entamenèt en 1984 la correspondéncia Il Diario europeo e en 1986 verrà publicat un volum de títol L'angelo nucleare e altri scritti teatrali curato da Renzo Paris e lo primièr volum de las Opere (1927-1947) curato da Geno Pampaloni. En 1989 sortiguèt, jos la cura d'Enzo Siciliano, lo segond volum de las Opere (1948-1968).
Pendent lo mes de setembre de 1990 Alberto Moravia foguèt trobat mòrt dins la banhadoira de son apartament de Lungotevere della Vittoria, a Roma. Aquela meteissa annada sortiguèt son autobiografia escricha amb Alain Elkann e editada per Bompiani Vita di Moravia.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Gli indifferenti, 1929
- Le ambizioni sbagliate, 1935
- La bella vita, 1935
- L'imbroglio, 1937
- I sogni del pigro, 1940
- Cosma e i briganti, raconte aparegut a bocins dins lo setmanièr "Oggi" entre lo 26 d'octobre e lo 6 de decembre 1940; 1980; Palermo: Sellerio, 2002.
- La mascherata, 1941
- La cetonia, 1943
- L'amante infelice, 1943
- La speranza ovvero Cristianesimo e Comunismo, 1941
- Agostino, 1944
- L'epidemia, 1944
- Due cortigiane e serata di Don Giovanni, 1944
- La romana, 1947
- La disubbidienza, 1947
- L'amore coniugale, 1947
- Il conformista, 1947
- I racconti, 1952
- Racconti romani, 1954
- Il disprezzo, 1954
- La ciociara, 1957
- Teatro, 1958
- Un mese in URSS, 1958
- Nuovi racconti romani, 1959
- La noia, 1960
- L'automa, 1962
- Un'idea dell'India, 1962
- L'uomo come fine, 1963
- L'attenzione, 1965
- Cortigiana stanca, 1965
- Le luci di Roma, 1965
- Il mondo è quello che è, 1966
- Una cosa è una cosa, 1967
- Il dio Kurt, 1968
- La rivoluzione culturale in Cina, 1968
- La vita è gioco, 1969
- Il paradiso, 1970
- Io e lui, 1971
- A quale tribù appartieni, 1972
- Un'altra vita, 1973
- Al cinema, 1975
- Boh, 1976
- La vita interiore, 1978
- Un miliardo di anni fa, 1979
- Impegno controvoglia, 1980
- Lettere dal Sahara, 1981
- 1934, 1982
- Storie della preistoria, 1982
- La cosa e altri racconti, 1983
- L'uomo che guarda, 1985
- L'angelo dell'informazione e altri testi teatrali, 1986
- L'inverno nucleare, 1986
- Passeggiate africane, 1987
- Il viaggio a Roma, 1988
- La villa del venerdì e altri racconi, 1990
- Donna leopardo, 1993 (pas jamai acabat, òbra postuma)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo Fons Alberto Moravia
- Doas vidèos de Moravia, del sit de la RAI


c: text/html

text:
915
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 915 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Acabament de la campanha de l'emir Munis al-Muzaffar en Egipte còntra leis armadas fatimidas qu'avián atacat lo país en 914.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fjòrd
Un fjòrd es una valada que foguèt somesa a una fòrta erosion glaciària, e posteriorament ocupada per la mar.
Lo mot es d'origina escandinava.
Formacion geologica[modificar | modificar la font]
Un fjòrd se forma quand un glacièr talha una val en forma d'U per abrasion del jaç de ròcas superficial. Fòrça vals se formèron durant la darrièra edat glaciària. La fonda glaciària es acompanhada per un rebomb de la rusca terrèstra tre que la carga de glaç e de sediments erodats desapareis (aquesta pujada de la rusca terrèstra qu'es deguda a l'equilibri isostatic es tanben sonada rebomb glaciari o movement eustatic ). De còps que i a lo rebomb es mai rapid que la pujada del nivèl marin. Nombroses fjòrds son pus prigonds que las mars adjacentas; Sognefjord, en Norvègia, atenh 1 300 m jol nivèl de la mar. Los fjòrds generalament an un lindal o son enauçats a sa boca, pr'amor de la morrena terminala de l'ancian glacièr, çò qu'es sovent la causa de la preséncia de fòrt corrents marins (veire skookumchuck). Saltstraumen en Norvègia es sovent descrit coma lo mai fòrt corrent de marèa del mond. Aquestas caracteristicas destrian los fjòrds de las rias (veire la Baia de Kotor), que son de vals negadas per la pujada de las mars.
Los fjòrds dins lo monde[modificar | modificar la font]
Son generalament situats sus las còstas montanhosas occidentalas (dobèrtas cap al ponent) al delà dels 48° de latitud de l'emisfèri nòrd e dels 42° al sud. Se tròba de fjòrds a las còstas de:
- Norvègia
- Islàndia
- Groenlàndia
- Danemarc
- oèst d'Escòcia (ont son nomenats sea lochs)
- sud-oèst de l'isla sud de Nòva Zelanda
- oèst de l'America del Nòrd, dempuèi lo sud de la Colómbia Britanica fins a Alaska
- oèst de Tèrranòva
- sud de Chile
Los fjòrds mai longs del monde son:
- Scoresby Sund en Groenlàndia, (350 km)
- Sognefjord en Norvègia (203 km)
- Limfjorden en Danemarc (180 km)
- Hardangerfjord en Norvègia (179 km)
Las longas baias semblablas als fjòrds de Nòva Anglatèrra son de còps nomenadas "fiards".


text:
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (30 de març de 1853 Zundert, 29 de julhet de 1890, Auvers-sur-Oise) foguèt un pintor neerlandés, e occitan d'adopcion, d'estil considerat coma pòstimpressionista. Pintrèt a l'entorn de 900 quadres (que 27 son d'autoretrats) e 1600 dessenhs. Daissèt 800 letras, que 650 d'elas èran dirigidas a son fraire petit Theo van Gogh.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'escandilhada dins l'exili 1886-1890
- 3 La fin tragica
- 4 Òbras màgers
- 5 la Posteritat
- 6 Citacions
- 7 Filmografia
- 8 Museografia (catalògs)
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Ligams videografics
- 13 Nòtas & referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
D'a Zundert fins a 1886[modificar | modificar la font]
La familha[modificar | modificar la font]
Se ne coneisson las originas de la familha Van Gogh a partir de la mitat del sègle XVII e tre lo sègle XIX la familha se ne trasmeton de paire en filh l'ofici d'orfebre.
Çò se ne menciona al sègle XIX d'un tal Vincent van Gogh pastor calvinista e paire d'onze enfants que practicavan mantuna activitat amb tres que fasián de mercants d'art mentre se ne sap qu'en Theodorus van Gogh 1822-1885 èra dempuèi 1844 pastor de Groot Zender, pichon país del Brabant, de 6000 estatjants.
Se maridèt amb n' Anna Cornelia Carbetus, filha d'un religaire de la cort olandesa de Brabant.Li balhèt d'en primièr lo 30 de març de 1852 un petiton mòrt a la naissença e batejat Vincenç Willem.Un an apuèi, en 1853 naissava un segond filh parivament nomenat, lo futur artista. Ne seguiguèron autres cinc: Anna Cornelia 1855-1930, Theo 10 de mai de 1857 - 25 de genièr de 1891, Elisabeth 1859-1930, Wilhelmina Jacoba 1862-1942 e Cornelis 1867-1900.
Estudis e formacion[modificar | modificar la font]
De 1851 fins a 1854 va seguir lo jove Vincent los corses de l'escòla de Groot Zender.
A partir del 1èr d'octobre de 1854 es mandat a un collègi de la vesina Zevenbergen ont aprendrà lo francés, l'anglés e l'alemand amai l'art del dessenh.
A partir de 1866 va frequentar l'escòla tecnica Hannik de Tilburg mas lo 19 de març de 1868 e per encausa del sius resultats insufisents amai los problèmas economics del paire, tornèt a Zundert sens aver clavat los estudis.
Lo trabalh a la casa d'art en Goupil[modificar | modificar la font]
La mediocritat dels sius resultats escolars se convencèt la familha que li trobèssen un emplec: l'oncle pairal en Vincent escaissat Cent 1811-1889, ja mercand el d'antiquitats, lo recomandèt en julhet de 1869 a la Casa d'art Goupil & Co, a la quala, per rasons de santat, aviá daissat son activitat a L'Aia.
L'activitat de la casa Goupil ne consistissiá en la venta d'òbras d'art e lo jove Vincent semblèt fòrça interessat pel siu trabalh, que lo s'obligava a un aprigondiment de las tematicas artisticas, lo s'estimulava a legir amai frequentar musèus e colleccions d'art.
Mantenguèt los contactes amb la siá familha que dempuèi lo mes de genièr de 1871 aviá mudat a Helvoirt ont lo paire Theodorus practicava son activitat pastorala.
Vincent, a de mai de se rescontrar fòrça sovent lo siu fraire Theo a l'Aia, entamenèt amb el una correspondéncia que durarà tota la lor vida.
Viatges e sojorns formators...[modificar | modificar la font]
D'a Brussèlas que lai foguèt transferit en 1873 fins a Londres (idem lo mes de mai) amb lo passatge "obligatòri" per París e la visita del Louvre o las mòstras del Salon que lo se pertoquèron fòrça , comencèt de se congrear de verai lo siu gost artistic amai la siá expression.
Après un sojorn de qualquas mesadas a l'Aia puèi un novèl sojorn a Londres en julhet de 1874, ne mudarà fin finala a París que lai daissèt lo siu trabalh a la Casa d'Art Goupil tre nadal de 1875 , abandon efectiu e definitiu en abril de 1876.
[modificar | modificar la font]
Ensenhaire a Ramsgate dins la banlèga de Londres a partir de 1876 puèi a Isleworth ont avián mudada l'escòla, lai comencèt de presicar lo 4 de novembre inspirat en un quadre d'en Boughton Pelegrin sus la via de Canterbury al temps de Chaucer.
Tornat a l'ostal per Nadal lo s'empachèron los sieus que lai tornèsse vist lo siu estat fisic e psiquic tan marrit e fragil.
L'oncle sieu Vincent li trobèt un emplec dins una librariá de Dordrecht.
Viviá solet coma crestian quasi menet e membre de la Glèisa Reformada Olandesa quitament se ne sentissiá un amor ecumenic per totas las glèisas crestianas. Li n'agradava fòrça revirar d'unes passatges de la Bíblia e convencèt lo siu paire lo daissèsse se presentar als examèns de la Facultat de Teologia d'Amsterdam que capitèt ges.
Contunhèt ça que la lo siu interès per çò tot que religiós mas tanben çò artistic (visitas als musèus) e l'exercici del dessenh.
Après lo refut d'una escòla de Laeken rasis Brussèlas de lo se considerar apte a la predicacion, se mudèt dins la region bèlga del Borinage: lai, a Pâturage e mai paure que paure, comencèt de presicar als minaires e a s'entrevar dels malauts.
Autorizat a partir de genièr de 1879 a presicar per l'Escòla d'Evangelizacion de Brussèlas, s'installèt dins lo centre minièr de Wasmes. La siá pauretat tant extrèma coma la dels minaires que se n'entrevava, espauruguèt l'Escòla que decidiguèt de lo remandar de sa carga.
Contunhèt pr'aquò de se n'ocupar dels malauts e dels paures dins la region vesina de Cuesmes en quitament d'a vegadas li daissar lo siu lièch als malauts o a sonhar d'esperel de ferits per explosions en los se bendar amb los sieus pròpis vestits.
Foguèt a aquela epòca que lo siu fraire Theo comencèt de li ne parlar de cambiar d'activitat e catalizar amai canalizar la siá set d'umanitat, empatia e caritat dins l'activitat artistica.
L'encaminament artistic[modificar | modificar la font]
Après un tròp brèu passatge per l'Academia de las Bèlas Arts en 1860-1861 amor d'aquesir las basas tecnicas de l'art pintural, tornèt dins l'ostal familial a Etten que lai se n'enamorèt de la siá cosina na Kate Vos-Stricker, filha de pastor e jove veusa amb un filh, mas ela li ne tornèt ges son amor.De la ferida que foguèt per el, se cremèt una man amb la flamba d'una lampa...
Comencèt alavetz una vida d'aprenentatge sul terren amb d'autres pintors que ne recebèt l'ensenhament aital n' Anton Mauve que per primièr còp en daissar lo dessenh comencèt el de pintar: naturas mòrtas amb òli e figuras amb aquarela.Aital de las naturas mòrtas Caulet e esclòps o Bocal amb peras.[1]
S'installèt a l'Aia, rasis l'estudio d'en Mauve, que li n'ajudèt economicament amassa amb Theo. Al cap d'unas mesadas pr'aquò ne trenquèt el tota relacion amb en Mauve, per de motius estetics, que Vincent se ne voliá inspirar sempre de la realitat quand lo siu mentor l'auriá volgut veire copiar d'unes modèls de gip.
E sempre o quasi n'aurà el en aquela epòca un fum de dificultat dins sas relacions amb los autres pintors que sol lo batau en Johan Hendrik Weissenbruch(1823-1904) pintor a la lòga del jorn dins aquela pontannada lo s'estimèt coma pintor de grand talent e avenidor.
Novèlas dralhas de vida e art[modificar | modificar la font]
Aprèp s'èsser fach pendent qualque temps amb na Clasina Maria Hoornik dicha Sien, anciana poesa trentenària e prenhs quand el la se rescontrèt (que patiguèt una gonorrèa), se n'anèt viure en pel nòrd del país, dins la Drenthe, territòri amb moltas torbièras mas tanben pacans e rafis mai obrièrs que los se retrachèt a boldre, tostemps ars del siu art flamejant.
A la fin de 1883, tornèt viure dins l'ostal familial qu'avián los sieus mudat a Nuenen ont son paire fasiá de pastor.
S'installèt dins l'ostal del sacristan de la parròquia de Nuenen que lai quitament ne poguèt gausir de dos membres.
Contunhèt de trabalhar fòrça en tot quitament ne prene corses de piano que, segon el, en aital se seguir las teorias d'en Richard Wagner e los simbolistas , existissiá un ligam rèirefòrt entre musica e color.
L'escandilhada dins l'exili 1886-1890[modificar | modificar la font]
Sojorns successius[modificar | modificar la font]
La fin tragica[modificar | modificar la font]
Se ne considerava fins ara qu'èra mòrt suïcidat lo gèni batau mas una teoria novèla sosten que de mainats d'Auvers-sus-Oise que jogavan amb d'armas de fuòc lo se serián mortalament ferit sens o confessar après, per non pas degalhar la lor vida e tan joves finir en preison. Se o se sabrem un jorn cossí s'escasèt de verai? [2]
Òbras màgers[modificar | modificar la font]
1882[modificar | modificar la font]
- Joventa dins un bòsc Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Femnas carrejant de sacs de carbon Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Lagui / Sorrow (litografia..) : 2 tiratges al Musèu Van Gogh d'Amsterdam & 1 tiratge al Musèu d'Art Modèrne de Nòva York...
1884[modificar | modificar la font]
1885[modificar | modificar la font]
- Los manjaires de trufas Van Gogh Museum - Amsterdam
- Païsatge al luscre Musèu Thysse-Bornemisza - Madrid
- Natura mòrta amb Bíblia Van Gogh Museum - Amsterdam
1886[modificar | modificar la font]
- Florièr amb passiròsas Kunsthaus Zurich - Zuric
- Clòsca amb cigarro alucat Van Gogh Museum - Amsterdam
1887[modificar | modificar la font]
- Restaurant de la Sirèna a Asnièras Musèu d'Orsay - París
- Un par de sabatons Van Gogh Museum - Amsterdam
- Dos virasolelhs Metropolitan Museum of Art - Nòva York
- Japonesariá: Oiran Van Gogh Museum - Amsterdam
- L'Italiana Musèu d'Orsay - París
- Fritillaria imperiala dins un florièr de coire Musèu d'Orsay - París
- Retrach del paire Tanguy Musèu Rodin - París
- Autoretrach Art Institute - Chicago
- n'Agostina Segatori o Dòna al cafè Lo Tamborin Van Gogh Museum - Amsterdam
- Autoretrach amb capèl de palha Vincent van Gogh - Amsterdam
- Natura mòrta amb aussent Van Gogh Museum - Amsterdam
1888[modificar | modificar la font]
- Lo pont de Langlois Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- La Mosmé assetada National Gallery - Washington, DC
- Semenaire al luscre Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Florièr de virasolelhs Van Gogh Museum - Amsterdam
- Salzes al luscre Musèu Kröller-Müller - Ottrelo
- Lo portaire en Joseph Roulin Museum of Fine Arts - Boston
- Lo filh del portaire o L'escolan Musèu d'Art - Sao Paulo
- Retrach de n'Eugène Boch Musèu d'Orsay - París
- Nuèch estelada sus Ròse Musèu d'Orsay - París
- Retrach d'en Millet Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Arle, Terraça del cafè de sera, Plaça del Forum Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Interior del cafè de nuèch Art Gallery of the University of Yale
- Exterior del cafè de nuèch Musèu d'Orsay - París
- Los Aliscamps Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- L'ostal jaune Van Gogh Museum - Amsterdam
- Lo cambron de l'artista en Arle Van Gogh Museum - Amsterdam
- La cadièra d'en Vincent National Gallery - Londres
- La cadièra d'en Gauguin National Gallery - Londres
- L'Arlatenca Metropolitan Museum of Art - Nòva York
- Espectators dins l'arena Musèu de l'Ermitòri - Sant Petersborg
- Autoretrach de l'aurelha bendada Courtauld Gallery - Londres
- Ram d'ametlièr florit dins un veire Van Gogh Museum - Amsterdam
1889[modificar | modificar la font]
- La Breçairòla Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Retrach del doctor Rei Musèu Poshkin - Moscòu
- Davant lo manicòmi de Sant Romieg Musèu d'Orsay - París
- Lo jardin de Sant Pau (Colleccion privada)
- Lillac Musèu de l'Ermitòri - Sant Petersborg
- Liris d'aiga Paul Getty Museum - Los Angeles
- Florièr amb liris d'aiga Metropolitan Museum of Art - Nòva York
- Natura mòrta amb chivalet, pipa, ceba e cera Musèu Kröller-Müller - Otterlo
- Nuèch estelada The Museum of Modern Art - Nòva York
- Autoretrach Musèu d'Orsay - París
- Camp de blat amb cipresses National Gallery - Londres
- Camp de blat Národni Galerie - Praga
1890[modificar | modificar la font]
- La ronda dels preisonièrs Musèu Poshkin - Moscòu
- L'Arlatenca Galleria Nazionale d'Arte Moderna di Roma
- Ramelet d'ametlièr florit Van Gogh - Amsterdam
- Retrach del doctor Gachet (colleccion privada)
- Marguerite Gachet dins lo jardin Musèu d'Orsay - París
- Marguerite Gachet al piano Kunstmuseum - Basilèa
- La Glèisa d'Auvers-sus-Oise Musèu d'Orsay - París
- Camp de blat amb volada de còrbs Van Gogh Museum - Amsterdam
e ca
etc
la Posteritat[modificar | modificar la font]
De preses incommensurables per las òbras de Sant Vincent van Gogh... que n'es lo comèrci de l'art un vertadièr crime contra l'umanitat, contra çò uman!!!
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Ne pòt téner l'òm, en çò mai prigond de son arma, un còr calentàs e pr'aquò se ne pòt escaire que pas degun n'angue cap a el.
- D'a vegadas ne conven anar cap al mond e se far amb los òmes que se ne sentís l'òm obligat e clamat, mas lo que li n'agrada mai demorar sol e tranquillament dintre l'òbra e ne voldriá sonque aver fòrça pauques amics, es lo que circula amb maita seguretat demest los òmes e lo mond.
- Es bon d'aimar tant que se ne pòt, per çò que lai s'enrasiga la vertadièra fòrça, e lo qu'aima fòrça realiza de causas grandas e se ne sentís capable, que çò que se fa per amor es ben fach.
- De qué seriá la vida, n'aguèssem pas la valor de nos ensajar quicòm nòu?
- Es necessari d'aver aimat, e puèi se pèrdre l'amor, per encar apuèi ne tornar aimar.
- Apuèi l'experiéncia de las atacas repetidas me ne conven l'umilitat. Aital doncas: paciéncia. Sofrir sens se plànher es l'unica leiçon que devèm aprene dins aicesta vida.
- Lo que viu sincèrament e rescontra penas vertadièras e desillusions, que se ne daissa pas cap abatre per elas, val melhor que non pas aquel que sempre va amb lo vent en popa e coneis sonqu'una prosperitat relativa.
- Quanta belesa dins l'art, per fin de se ne poder reténer çò vist. N'es pas jamai aladoncas l'òm sens trabalh ni vertadièrament solitari, es pas jamai sol.
- Trapa-te polit tot çò que podes:la màger part del mond se ne rescontran pas res sufisentament polit.
- Ai... una terribla necessitat... se ne dirai lo mot?... de religion. Aladoncas sortissi de nuèch e me pinti l'estelam.
- Lo resultat de la pensada es pas cap lo sentiment mas l'accion.
- Un bon imatge es equivalent a una bona accion.
- N'anguèri en per aquesta tèrra durant trenta ans e per gratitud vòli daissar qualque membrança.
- Que se lève la tempèsta, que tombe la nuèch; de qu'es de mai redobtar, lo perilh o la paur del perilh? Me ne preferissi la realitat, lo quite perilh.
- Per d'unes las femnas son eretgiá e diabolisme. Per ieu es exactament çò contrari.
- Çò que desiri es que tot ne siá circular e que n'i ague pas, per o dire aital, ni debuta ni fin dins la fòrma mas qu'aquesta ne siá, per contra, l'idèa d'un ensemble armoniós, aquel de la vida.
- Ne son bons los principis sonque se generan d'actes: o me trapi bon perpensar amai se mostrar conscientós per çò qu'aquò se n'acreis l'activitat d'un òme e se ne fai un tot dels sius actes divèrses.
- ... oblidem pas que las pichòtas emocions son los grands capitanis de las nòstras vidas e que li obesissem sens o saber.
- Quand se ne revela l'òm capable dins quicòm, que se ne compren plan un problèma, ne podem èsser segurs de nos capir un fum d'actes.
- La consciéncia es la bossòla de l'òme.
- Aital es lo pincèl dins mos dets coma l'arquet al violon e absoludament per lo sol plaser mieu.
- Soi ges aventurièr per causida, mas per astrada.
- Vivi ges per ieu mas per la generacion que vendrà.
- Nombroses son los pintors qu' "an paur" d'una "tela blanca" mas una tela blanca a paur del vertadièr pintor apassionat que gausa - e que sabèt vencir la fascinacion d'aquel "ne siás capable de pas res".
- Es pas tant lo lengatge de la pintura que lo se devem sentir mas lo de natura.
- Ieu sómii la mia pintura e doncas pinti lo miu somiar.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Alain Resnais Van Gogh... documentari (b&n /20') França 1947
- Vincente Minelli: Lust for Life / Lo chale per vida amb Kirk Douglas... evocacion biografica (c /120') USA 1956
- Thomas Fantl: Van Gogh amb Herbert Fleischman... telefilme (b&n /80') Alemanha 1969
- Max Gérard: Mon cher Théo van Gogh / Miu car Theo van Gogh amb Jean Coste... evocacion biografica (c /55') França 1980
- Charles Brabant: Le Voyage du Hollandais / Lo Viatge de l'olandés amb Gérard Desarthe... idem (c) 1981
- Horst Seemann: Besuch bei Van Gogh / Van Gogh en visita amb Cristiano Grasshof... idem (c /105') 1985
- Veli-Matti Saikkonen: Vincent van Gogh amb Timo Torikka... idem (c /81') Finlàndia 1988
- Akira Kurosawa: Yume / Sòmis , seria de 8 filmes corts que lo cinquen Los còrbs (amb Martin Scorsese) es un rescontre-omenatge de n'AK amb en VVG... (c) Japon 1990
- Robert Altman: Vincent amb Theo / Vincent e Theo... evocacion biografica amb Tim Roth... (c /135') USA 1990
- Samy Pavel: La Veillée / La Velhada amb Jean Pierre Lorit... idem (c /87')
- Maurici Pialat: Van Gogh amb Jacques Dutronc... idem (c / 158') França 1991
- Bob Caruthers, Ronald Davis & Dennis Hedluund: documentari (c /50') USA 2000
- Mark James: Vincent:The Full Story / Van Gogh: l'istòria vertadièra... idem tv (c /50') Reialme Unit 2004
- Alexander Barnett: The Eyes of Van Gogh / Los Uèlhs d'en Van Gogh amb Alexander Barnett... evocacion biografica (c) USA 2005
- François Bertrand: Moi, van Gogh / Ieu, van Gogh, evocacion... amb la votz de Jacques Gamblin (c/40') 2009
Museografia (catalògs)[modificar | modificar la font]
- Jacob Baart de la Faille: L'oeuvre de Vincent van Gogh: Catalogue raisonné, ouvrage accompagné de la reproduction de plus de 1600 tableaux, dessins, aquarelles et gravures du Maître... París & Brussèlas ed. G. van Oest 1928 ... 6 volums (en francés)
- John Leighton: 100 Chefs-d'oeuvre du Van Gogh Museum... (idem)
- The Metropolitan Museum of Art: Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers... Harry N. Abrams Inc. Publishers1986 (en anglés)
- Musèu d'Arle & Ronald Pickvance: Van Gogh et Arles... Catalòg de la mòstra 1989 (en francés)
- Ingo Walther & Rainer Metzger: Van Gogh: the Complete Paintings... Taschen Nòva York 1997 (en anglés)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Vincent Van Gogh[modificar | modificar la font]
- Vincent van Gogh: Lettres a Van Rappard... reviradas per en Louis Roëlandt Éditions Grasset & Fasquelle coll. 'Les cahiers rouges'' París 1950 (reedicions en 1991 2009...) 242 pp (en francés)
- Vincent van Gogh : Correspondance complète enrichie de tous les dessins originaux... revirat per en Maurice Beerblock e'n Louis Roëdlandt prefaci d'en Georges Charensol edicions Gallimard & Grasset idem 3 volums in quarto 563 + 531 + 580 pp (idem)
- Vincent van Gogh Lettres à son frère Theo... rev. d'en Louis Roëdlandt ed. Gallimard (coll. L'Imaginaire) id 1988 566 pp (id)
- Vincent van Gogh: Les Lettres... 16 volums presentats per Leo Jansen, Hans Luijten e Nienke Bakker... vol. 1 - 16... Actes Sud - Montpelhièr / Van Gogh Museum - Amsterdam & Huygens Institute Octobre de 2009 2148 pp (id)
òbras a l'entorn de l'artista e de l'òme[modificar | modificar la font]
en alemand[modificar | modificar la font]
- Albert Boime: Vincent van Gogh: Die Sternenacht-Die Geschichte der Stoffes und der Stoff der Geschichte... Fischer Francfort 1989
- Roland Dorn: Décoration: Vincent van Goghs Werkreihe für das Gelbe Haus in Arles... Olms Verlag Hildesheim Zuric Nòva York 1990
en anglés[modificar | modificar la font]
- Albert J. Lubin: Stranger on the earth: A psychological biography of Vincent van Gogh... Holt,Rinehart & Winston Nòva York 1972
- Ronald Pickvance: English Influences on Vincent van Gogh... University of Nottingham & alt. 1974-1975
- John Revald: Post-Impressionism: From van Gogh to Gauguin... Secker & Warburg Londres 1978
- Jan Hulsker: The Complete Van Gogh... Phaidon Oxford 1980
- Ronald Pickvance: Van Gogh in Arles... Metropolitan Museum of Art - Abrams Nòva York 1984
- A.M. Hammacher: Vincent van Gogh: Genius and Disaster... Harry N. Abrams Nòva York 1985
- Ronald Pickvance: Van Gogh in Saint-Rémy and Auvers... Metr'opolitan Museum of Art - Abrams Nòva York1986
- John Revald: Studies in Post-Impressionism... Abrams Nòva York 1986
- Melissa McQuillan: Van Gogh ... Thames and Hudson Londres 1989
- Jan Huslker: Vincent and Theo van Gogh: A dual biography... Fuller Publications Ann Arbor - Michigan 1990
- Philip Callow: Vincent van Gogh: A Life... Ivan R. Dee Chicago 1990
- David Sweetman: Van Gogh: His Life and His Art... Touchstone Nòva York 1990
- Kathleen Powers Erickson: At Eternity's Gate: The Spiritual Vision of Vincent van Gogh... 1998
- Alfred Nemeczek: Van Gogh in Arles Prestel Verlag 1999
- David I. Grossvogel: Behind the Van Gogh Forgeries: A Memoir by Bavid I. Grossvogel... Author's Choice Press San Jose 2001
- Judy Sund: Van Gogh... Phaidon Londres 2002
- Robert Hughes(introduccion): The Portable Van Gogh Universe Nòva York 2002
- Bruce Bernard (edicion) Vincent by Himself... Time Warner Londres 2004
- Martin Gayford: The Yellow House : Van Gogh, Gauguin and Nine Turbulent Weeks in Arles... Penguin Londres 2006
- Steven Naifeh & Gregory White Smith: Van Gogh: the Life... Random House Nòva York 2011
en francés[modificar | modificar la font]
- François Mathey: Van Gogh.Auvers-sur-Oise:Petite encyclopédie de l'art (8)... Fernand Hazan París 1956
- René Huyghe: Vincent van Gogh... Flammarion idem 1958
- Jean Leymarie: Qui était Vincent van Gogh... Skira Genèva 1968
- Viviane Forrester: Van Gogh ou l'enterrement dans les blés Éditions du Seuil id 1983
- Ronald Pickvance: Van Gogh en Arles Skira Genèva 1985
- Miloslava Neumannova: Van Gogh:Aquarelles, gouaches et dessins... revirat per na Françoise Tabery Ars Mundi París 1987
- Kathleen Powers Erickson: A la porte de l'Éternité: La vision spirituelle de Vincent van Gogh... (revirat de l'anglés...) 1998
en neerlandés[modificar | modificar la font]
- Johannes van der Wolk: De schetsboeken van Vincent van Gogh... Meulenhoff / Lanshoff Amsterdam 1986
e ca
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) en Vincent van Gogh dins Artcyclopedia...
- (nl) (de) (en) (es) (fr) (it) (ja) Musèu Van Gogh d'Amsterdam
- (en) Galariá Vincent van Gogh
- (en) (nl) Las letras d'en Vincent van Gogh en linha


text:
Rosenwiller
Rosenweiler en alemannisch (Rosenwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòbli en fasent part del costat de Rosheim e del arrondiment de Molsheim, sus la Magel. Los abitants an trucat los Rosenwillerois. Rosenwiller Es a dos quilomètres al sud es de Rosheim.
Village faisant partie du canton de Rosheim et de l'arrondissement de Molsheim, sur la Magel. Les habitants sont appelés les Rosenwillerois. Rosenwiller est à deux kilomètres au sud est de Rosheim.


text:
Dius egipcians
Los cultes deus dius egipcians (var. dieus egipcians) que conegón evolucions durant la longa istòria egipciana hèita de temps de prosperitat e de crisi, d'unitat e de division, de victòrias e d'invasions, de coabitacion e de conflictes dab d'autas culturas e de cambiaments de dinastias e de capitalas.
Lo panteon egipcian que muisha ua pletora de dius qui lo lor culte e lo poder deus lors prèstes e hon mei o mens dominants segond las epòcas. Dens aqueth politeïsme que i avó totun practicas comunas, dius qui lo lor culte b'èra mei difusat, comun e partatjat. Atau qu'èra lo cas de Ra e Òrus. Certes cultes, a còp, que s'apropièn dinc au punt de fusionar ; aquò que ho lo cas de Ra e Amon en bèth vàder Amon-Ra. D'autes còp que i avó conflictes enter cultes com enter los Òrus e Seth qui poden estujar, darrèr las loas legendas, conflictes mei ancians e desbrembats enter Haut e Baish Egipte.
Aquesta complexitat e imprecision b'invita a tornar pensar a l'oposicion enter monoteïsme e politeïsme. Au delà de las practicas cultuaus de cap a un diu locau e a las soa idolas (tot escás, mantuas religions moteïstas e practicas cultes locaus ligats a locs de pregàrias, verges o omis sants o destacats) lo monoteïsme que pòt conservat ua relacion mei generala de cap a la creacion. En egiptologia que's discutís aquesta relacion religiosa enter l'un e lo multiple.
Fin finala, que cau mencionar lo brèu mes hèra famós conflicte religiós de l'istòria egipciana : l'imposicion deu culte d'Aton peu faraon Amenofis IV (tanben conegut con Akhenaton e com espós de Nefertiti e probable pair de Totankhamon) e la bastida d'ua navèra capitala vodada ad aqueth culte.
De véder:


text:
Aeropòrt internacional de Bordèu Merinhac
L’Aeropòrt de Bordèu Merinhac es un aeropòrt situat sus la comuna de Merinhac, a l'oèst de Bordèu.
Somari
- 1 Situacion geografica
- 2 Istòria
- 3 Trafec
- 4 Las infrastructuras e equipaments
- 5 Companhiás desservissent l'aeropòrt
- 6 Ligasons
- 7 Accès a l'aeropòrt
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas e referéncias
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt Bordèu Merinhac es situat a 10 km a l'oèst de Bordèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Trafec[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Bordèu Merinhac es lo seten aeropòrt en França, aprèp los aeropòrts de París, Niça, Lion, Marselha e Tolosa.
Las infrastructuras e equipaments[modificar | modificar la font]
Companhiás desservissent l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
Ligasons[modificar | modificar la font]
Destinacions nacionalas regularas (2010)[modificar | modificar la font]
Destinacions europèas regularas (2010)[modificar | modificar la font]
Destinacions internacionalas regularas (2013)[modificar | modificar la font]
Accès a l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
Transpòrts en comun[modificar | modificar la font]
- La naveta Jet'Bus liga l'aeropòrt a l'estason Sent-Joan totas las 45'
- La linha n° 1 dos TBC liga l'aeropòrt au centre totas las 10 o 30'.
Ligasons rotièras[modificar | modificar la font]
- per la rocada A630, sortida 11b.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
http://www.bordeaux.aeroport.fr/


text:
Paraná (Argentina)
Paraná es la vila capitala de la província d'Entre Rios, Republica Argentina. Se plaça en lo centre-aqueste del país, sobratz lo marge esquèr del riu Paraná.
Possedís 137 km2 e una populacion de 249 032 abitants, segontes de donadas del cens de 2010 , es la vila mai poblada de la província.
Paraná se formèt en l'epòca de la colonizacion espanhòla, foguèt pas fondada coma vila,la siá poblamiento foguèt graduala. Entre 1853 e 1861 foguèt la capitala de la Confederacion Argentina.
Ligams Extèrnes[modificar | modificar la font]
- Municipalitat de Paraná en castelhan
- Facultat Regionala (UTN) en castelhan
- Universitat Autonòma (UADER) en castelhan
- Torisme en Paraná, Entre Ríos en castelhan


text:
Euskadi ta Askatasuna
Euskadi[1] ta Askatasuna (sigla ETA per "País Basc e libertat" en basco) es una organizacion armada (classificada coma terrorista)[2] que sa tòca es l'independéncia del Bascoat.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sa creacion remonta au 31 de julhet de 1959. Se lo nom es restat incambiat, lo contengut de l'organizacion a rapidament evoluit. Creada per unes joves nacionalistas, ETA es rejoncha a partir deis ans 1960 per una movença revolucionària. Au començament gausiguèt de popularitat, non solament au País Basc, mai tanben dins la rèsta d'Espanha, per son oposicion frontala au Franquisme.
Al moment de la transicion democratica espanhòla, refusa de reconéisser la constitucion e perseguís la lucha armada contra los govèrns democratics. Es marginalizat que la màger part de sos sòcis s'estiman melhor de menar un combat politic.
En genier de 2011 proclama l'arrèst de la lucha armada.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tèrme Euzkadi, que ne deriva Euskadi, es de creacion recenta; foguèt inventat per Sabino Arana a partir dau basc eguzki 'sol' (se basant sus lo mite solar d'Agosti Xaho) per fin de remplaçar lo nom tradicionau basc dau país (Euskal Herria).
- ↑ Organizacions terroristas segon l'Union Europèa


text:
Charlotte Corday
Charlotte Corday (Saint-Saturnin-des-Ligneries près de Vimoutier, 27 de julhet de 1768 - París, 17 de julhet de 1793), que ho ua personalitat importanta de la Revolucion Francesa. Que ho guilhotinada per'mor d'aver executat Jean-Paul Marat. Normanda, qu'èra decendenta deu damaturge Pierre Corneille.
Qu'èra la hilha de praubes gentius normands : François de Corday d’Armont e de Marie-Jacqueline de Gautier des Authieux de Mesnival. A la mort de la soa mair, que ho plaçada aus 13 ans dens l'Abadia de las Daunas on vadó secertària de l'abadessa. Aqueth convent que ho barrat lo 13 de deceme de 1790 e Charlotte Corday qu'avó d'anar en çò de sa tanta a Caen.
Qu'avèva simpatias entaus revolucionaris girondins mes per aquesta temporas Jean-Paul Marat e los jacobins que daunejavan dens la tirania e la sang. Que s'anè a París on aucidè lo capdau jacobin en çò son carrèra deus Cordeliers dab un ganivet e dens la soa banhadèra. Que ho arrestada de tira, embarrada dens lo palais de la Concergeria e exucatada.


text:
Musician
Un musician o un musicaire o un musiquièr es una persona que jòga o compausa de musica. Los musicians se pòdon classificar en foncion de son ròtle dins la creacion o l'interpretacion musicala:
- Los cantaires (o vocalistas) fan servir sa votz coma un instrument.
- Un instrumentalista jòga d'un instrument musical.
- A l'encòp lo cantaire e l'instrumentalista pòdon èsser improvisaires, en crear de musica espontanèament.
- Los compositors e los cantautors escrivon de musica.
D'unes musicians pòdon a mai dançar o crear una coregrafia. Lo concèpte e l'estatut de musician dins la societat son diferents en foncion de las culturas.


text:
Pasqual Maragall
Pasqual Maragall i Mira (Barcelona, 13 de genièr de 1941), es un politician del Partit dels Socialistes de Catalunya que foguèt president de la Generalitat de Catalonha del mes de decembre de 2003 fins a novembre de 2006. Foguèt gràcias a una coalicion tripartita (sonada sovent el Tripartit) compausada del PSC, d'Esquerra Republicana de Catalunya e de Iniciativa-Verds que poguèt venir lo cap de govèrn del país. Anteriorament, èra estat lo cònsol de Barcelona de 1982 a 1997. Foguèt pendent son mandat que se debanèron los Jocs Olimpics de Barcelona 1992. Es lo felen del poèta catalanista Joan Maragall. Son fraire Ernest Maragall es tanben politician socialista e foguèt conselhièr d'Educacion a la Generalitat.
A la fin de son mandat se presentèt pas per las eleccions novèlas e laissèt la plaça de candidat a la presidéncia de la Generalitat de Catalonha en 2006 a José Montilla.
Lo 20 d'octobre de 2007 anoncièt publicament que patissiá de la malautiá d'Alzheimer
- Carta grafica pas indicada
- Personalitat politica catalana
- Personalitat politica espanhòla de l'epòca democratica
- Personalitat del Partit Socialista Obrièr Espanhòl
- Cònsol espanhòl
- President d'una comunautat autonòma espanhòla
- Personalitat politica espanhòla
- Naissença a Barcelona
- Naissença en 1941
- President de la Generalitat de Catalonha


text:
Reiaume de França
Lo Reiaume de França (var. Reialme de França) qu'èra un estat monarquic feodau fondat per Uc Capet en 987 e qui s'acabè en 1791 dab l'instauracion de la Monarquia Constitucionau Francesa après la Revolucion Francesa, devath lo regnat de Loís XVI de França.
Lo Reiaume de França que ho establit sus lo territòri de la Francia Occidentau, era medisha gessida de la particion de l'Empèri Carolingian qui èra estat partajat e dividit enter los eretèrs de Carlesmanhe. Uc Capet que succedí a Loís V de França (en vertat "Rei deus Francs") e, durant lo periòde conegut com l'Ancian Regim, los sons descendents que regnèn suu reiaume (qui hore vertadièrament aperat Reiaume de França sonque quauques generacions adarrond).
Durant aqueth periòde, los descendents d'Uc Capet que's succedín en tres dinastias : los Capecians dits "dirèctes", los Valés e los Borbons.
Lo Reiaume de França que ho associat dab lo Reiaume de Navarra devath lo regnat de Felip IV de França e deus son successors dinc au rei Carles IV de França ; que tornèn definitivament a s'associar après lo coroament deu Noste Enric (Enric III de Navarra e IV de França) ; que constuín atau lo Reiaume de França e de Navarra.


text:
Hundling
Hundling es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Hundling apareis per las primièras fes en un acte del 1° de novembre de 1257(in festo omnium sanctorium, la fèsta dels mòrtes, doncas qu'existissiá pas de calendari) quand Gérard de Marimont (Mörsberg doncas que se parlava alemand), a cedit per vint libres de Mètz, una part de las siás possessions de Hundling a l'òrdre dels chevaliers Teutonique. La rèsta de los sieus bens tornaràn a l'òrdre après lo sieu defalhiment e aquel de la siá esposa Adélaïde.
En 1298 los chevaliers Teutonique confian lo molin de Hundling en fermage a Johannes Von Hersinensinga. Aquel molin i aviá situat sul luòc dich « bruehl » e puisait la siá aiga del ruisseau trucat « Strichbach ».
Lo vilatge es alavetz proprietat de l'òrdre dels chevaliers teutoniques de l'ostal de Saarbrück, e lo demorarà fins a la Revolucion. Las abitacions, en mai del molin, lor caliá pas pas comptar mai d'una o doas granjas #çò que fasiá tot al mai 20 a 30 personas.
Pendent sègles de contunh, los noms de Hundling, Ippling (lo vilatge vesin), e lo ban de Hersing (una banda de tèrra de doas #cent ectaras en se trobant entre los dos pòbles) apareisserà freqüentment en las cronicas judicialas.
1648. Amb lo tractat de Westphalie, la guèrra de trenta ans pren final. Lo Comte Jean Daniel Lothar de Kerpen, e mai se en levant del Sant Empèri Romain Germanique, ret aumenatge en una carta al rei de França Louis XIV. Per çò qu'es dels sobrevivents del pòble, recomencen a défricher las tèrras, a conrear lo sòl e a elevar de la ramaderia.
1680. La patz en essent ara plan installada, los comtes de Kerpen per Hundling e las chevaliers Teutoniques pel ban de Hersing decidisson de procedir a un bornages e un découpage dels parcelles perque, la guèrra en avent parlat defalhiment e de sortidas, convidan de redistribuir las tèrras als abitants encara presents e als nòus arrivants. Lo pòble compta pas del temps que setze familhas #çò que fa pas pas mai de 100 personas. La reparticion se fa coma seguís : Nicolas Molhèr 25 A, Georg Kill 22 A, Pierre Hergott 22 A, Jean Sébastien Wernett 18 A, Jean Ostermann 7 A, Jean Nicolas Nickes 7 A, Hartmann Mertz 9 A, Sébastien Reuter 5 A, Nicolas Schloesser 5A, Jean Georges Siebert 4 A, Lo senhor de Kerpen 20 A, La glèisa de Nousseviller 18 A, La glèisa de Hundling 20 A, Los eretièrs de Caspar Hein 2,5 A, Los eretièrs de Jean klein 2,5 A, Los eretièrs de Nicolas Siebert 10 A, Los eretièrs de Studinger 5 A. La disparitat de las attributions de tèrras es pas pas explicada. D'unas autras familhas vivon lo pòble mas an pas recebudas cap de tèrra. Jean Novier, Jean Theobald Gorius, Balthasar Wernett, Philippe Gruenenwald, Jean Pierre Trunckenwaldt, Nicolas Loyson.
1789. Los pòbles alentours son franceses e, a la creacion dels departaments, Hundling es pas pas inclus en lo departament de la Moselle e lèva totjorn de l'empèri. En 1794, los abitants demandan a far partida de la França mas aquel serà pas lo cas #qu'après lo tractat de Campoformio, lo 18 d'octòbre de 1797. Lo pòble serà alavetz ligat al departament de la Sarre. Aquela situacion met qualques problèmas religioses perque la glèisa se tròba a Nousseviller e aquel pòble fa partida de la Moselle. Oficialament, lo rattachement a la Moselle a luòc per decrèt imperial lo 5 d'abril de 1813.
En 1800, lo pòble compti 300 abitants.
Cossí venèm d'o veire, Hundling a #èsser pendent sègles, una localité a vocacion exclusivament agricòla. Totes trabalhan e vivon de la tèrra. Cela explica los innumerables procèsses a aquel afar en avent opausat los abitants de Hundling e Ippling, mas tanben los senhors de Kerpen e lo Pòrti de Lorraine per pas citar que los intervenants los mai importants. La tèrra doncas, es un element vital per aquelas gents. Mas los proprietaris son nombroses e sonque qualqu'uns-unes possedisson pro de tèrras aital coma lo caval o la bœuf e la arada per trabalhar pro de tèrra per alimentar la familha. Los autres lor cal trobar o aprene un trabalh de appoint per survivre e alimentar la siá familha. Es perque se tròba jornalers, dels ferrièrs, dels charrons, dels maçons, dels fustièrs, tonnelier, tisserand, colporteur, pâtre, potier, chasseur, aubergiste, meunier, cordier, èca. …Cèrts abitants exercisson de divèrses mestièrs en foncion dels besonhs o de l'estacion. Aquela lista dona una indicacion a de besonh pro sus la vida del pòble #que podiá doncas viure en una relativa autarcie. Aquel es pas #qu'a la fin Modèl:S- #que vendràn s'apondre las instituteurs, curé, postièr, épicier, e ja dels cheminots e dels obrièrs de fabricas perque la linha de camin de fèrre arriba a la fin del sègle.
Le nom de Hundling apparaît pour la première fois dans un acte du 1° novembre 1257(in festo omnium sanctorium, la fête des morts, puisqu’il n’existait pas de calendrier) lorsque Gérard de Marimont (Mörsberg puisque l’on parlait allemand), a cédé pour vingt livres de Metz, une partie de ses possessions de Hundling à l’ordre des chevaliers Teutonique. Le reste de ses biens reviendront à l’ordre après son décès et celui de son épouse Adélaïde.
En 1298 les chevaliers Teutonique confient le moulin de Hundling en fermage à Johannes Von Hersinensinga. Ce moulin était situé sur le lieu dit « bruehl » et puisait son eau du ruisseau appelé « Strichbach ».
Le village est alors propriété de l’ordre des chevaliers teutoniques de la maison de Saarbrück, et le restera jusqu'à la Révolution. Les habitations, en plus du moulin, ne devaient pas compter plus d’une ou deux fermes ce qui faisait tout au plus 20 à 30 personnes.
Durant des siècles ensuite, les noms de Hundling, Ippling (le village voisin), et le ban de Hersing (une bande de terre de deux cent hectares se trouvant entre les deux villages) apparaîtra fréquemment dans les chroniques judiciaires.
1648. Avec le traité de Westphalie, la guerre de trente ans prend fin. Le Comte Jean Daniel Lothar de Kerpen, bien que relevant du Saint Empire Romain Germanique, rend hommage dans une lettre au roi de France Louis XIV. Quant aux survivants du village, ils recommencent à défricher les terres, à cultiver le sol et à élever du bétail.
1680. La paix étant maintenant bien installée, les comtes de Kerpen pour Hundling et les chevaliers Teutoniques pour le ban de Hersing décident de procéder à un bornages et un découpage des parcelles car, la guerre ayant causée décès et départs, il convient de redistribuer les terres aux habitants encore présents et aux nouveaux arrivants. Le village ne compte alors que seize familles ce qui ne fait pas plus de 100 personnes. La répartition se fait comme suit : Nicolas Muller 25 Ha, Georg Kill 22 Ha, Pierre Hergott 22 Ha, Jean Sébastien Wernett 18 Ha, Jean Ostermann 7 Ha, Jean Nicolas Nickes 7 Ha, Hartmann Mertz 9 Ha, Sébastien Reuter 5 Ha, Nicolas Schloesser 5Ha, Jean Georges Siebert 4 Ha, Le seigneur de Kerpen 20 Ha, L’église de Nousseviller 18 Ha, L’église de Hundling 20 Ha, Les héritiers de Caspar Hein 2,5 Ha, Les héritiers de Jean klein 2,5 Ha, Les héritiers de Nicolas Siebert 10 Ha, Les héritiers de Studinger 5 Ha. La disparité des attributions de terres n’est pas expliquée. D’autres familles habitent le village mais n’ont reçues aucune terre. Jean Novier, Jean Theobald Gorius, Balthasar Wernett, Philippe Gruenenwald, Jean Pierre Trunckenwaldt, Nicolas Loyson.
1789. Les villages alentours sont français et, à la création des départements, Hundling n’est pas inclus dans le département de la Moselle et relève toujours de l’empire. En 1794, les habitants demandent à faire partie de la France mais ce ne sera le cas qu’après le traité de Campoformio, le 18 octobre 1797. Le village sera alors rattaché au département de la Sarre. Cette situation pose quelques problèmes religieux car l’église se trouve à Nousseviller et ce village fait partie de la Moselle. Officiellement, le rattachement à la Moselle a lieu par décret impérial le 5 avril 1813.
En 1800, le village compte 300 habitants.
Comme nous venons de le voir, Hundling a été durant des siècles, une localité à vocation exclusivement agricole. Tout le monde travaille et vit de la terre. Cela explique les innombrables procès à ce sujet ayant opposé les habitants de Hundling et Ippling, mais aussi les seigneurs de Kerpen et le Duc de Lorraine pour ne citer que les intervenants les plus importants. La terre donc, est un élément vital pour ces gens. Mais les propriétaires sont nombreux et seuls quelques-uns possèdent suffisamment de terres ainsi que le cheval ou le bœuf et la charrue pour travailler assez de terre pour nourrir la famille. Les autres doivent trouver ou apprendre un travail d’appoint pour survivre et nourrir leur famille. C’est pourquoi on trouve des journaliers, des forgerons, des charrons, des maçons, des charpentiers, tonnelier, tisserand, colporteur, pâtre, potier, chasseur, aubergiste, meunier, cordier, etc. …Certains habitants exercent plusieurs métiers en fonction des besoins ou de la saison. Cette liste donne une indication assez précise sur la vie du village qui pouvait donc vivre dans une relative autarcie. Ce n’est qu’à la fin Modèl:S- que viendront s’ajouter les instituteurs, curé, facteur, épicier, et déjà des cheminots et des ouvriers d’usines car la ligne de chemin de fer arrive à la fin du siècle.


text:
Lana Del Rey
Elizabeth Woolridge Grant, mai coneguda coma Lana Del Rey (Nòva York, 21 de junh de 1986) es una cantautora e modèla americana. Venguèt celèbra internacionalament gràcias a sa cançon "Video Games" en 2011 que n'aviá fach una vidèo que se podiá visionar sus YouTube. Son segond album, Born to Die, qu'espeliguèt en genièr de 2012 se vendèt a mai de 5 milions d'exemplars e se situèt a la cinquena posicion de las melhoras vendas de 2012.
Biografia[modificar | modificar la font]
Elizabeth Woolridge Grant nasquèt a Nòva York en 1986 dins una familha amonedada, mas cresquèt a Lake Placid. Son paire, Rob Grant, èra un gestionari de noms de domenis sus Internet e sa maire, Pat Grant, trabalhava coma comptabla dins una firma publicitària. A catòrze ans, faguèt d'estudis a Kent School, un pensionat situat dins l'estat de Connecticut abans de s'inscriure a l'edat adulta en filosofia a l'Universitat Fordham de Nòva York.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant (2010)
- Born to Die (2012)
- Ultraviolence (2014)


text:
Henri Joseph Anastase Perrotin
Henri Joseph Anastase Perrotin (19 de decembre de 1845 – 29 de febrièr de 1904) èra un astronòm a Tolosa e a Niça.
Eissit d'una familha modèsta de Lengadòc, estudièt al licèu de Pau. Al començament de sa carrièra, el meteis e Guillaume Bigourdan foguèron assistents de Félix Tisserand a l'Observatòri de Tolosa, venguèt professor de mecanica celèsta a la Facultat de las Sciéncias de Tolosa. Mai tard, venguèt director de l'Observatòri de Niça de 1884 fins a sa mòrt. Faguèt d'observacions de Mart e ensagèt de determinar lo periòde de rotacion de Vènus. Calculèt tanben las perturbacions de l'orbita de (4) Vesta.
Dins la literatura, es nomenat Henri Perrotin e a vegadas Joseph Perrotin (e mai siá la meteissa persona). Sas descobèrtas d'asteroïdes son atribuidas pel Minor Planet Center a J. Perrotin.
Creèt las Annalas de l'Observatòri de Niça en 1887.
Omenatge[modificar | modificar la font]
Foguèron nomenats en son onor:
- Lo cratèr Perrotin sus Mart;
- l'asteroïde (1515) Perrotin.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Notícias necrologicas[modificar | modificar la font]
- (de)AN 165 (1904) 253/254
- (en)Obs 27 (1904) 176 The Observatory, Vol. 27, p. 175-182 (1904)


text:
Johann Gottfried von Herder
Johann Gottfried von Herder (1744-1803) èra un filosòf e critica literari alemand que los escriches contribuiguèron a l'aparicion del romantisme alemand. Instigator del moviment conegut coma Sturm und Drang inspirèt fòrça escrivans, entre eles, e subretot, lo jove Johann Wolfgang von Goethe, que coneguèt a Estrasborg e que mai tard vendriá lo representant del classicisme literari alemand.
Vida e òbra[modificar | modificar la font]
Herder nasquèt lo 25 d'agost de 1744 en Mohrungen (Prússia). Estudièt a l'Universitat de Königsberg amb lo filosòf alemand Immanuel Kant. Unas de las primièras òbras criticas de Herder se trapa dins los Fragments sus la literatura alemanda modèrna (1766-1767), que lausava l'emancipacion de la literatura alemanda de las influéncias estrangièras. Los ensages que seguèron —coma Sus l'estil e l'art alemand (1773), escrich en collaboracion amb Goethe— èran un cant a la literatura populara, a la poesia de William Shakespeare e Omèr e al desvolopament de l'idèa concebuda per Herder del Volksgeist (‘esperit del pòble’), exprimit dins la lenga e la literatura d'una nacion. Es considerat coma lo paire del nacionalisme ideologic [1], segon que, la nacion es un fenomèn natural, un organisme vivent amb una arma pròpia (concepcion de nacion, del Romantisme). En 1776, amb l'ajuda de Goethe, Herder comencèt una cerrièra dins lo govèrn de Weimar. Alá escriguèt la seuna òbra mai importanta, los quatre volums de l'estudi Idèas per a una filosofia de l'istòria de l'umanitat (1784-1791), que tenta de demòstrar que la natura e l'istòria umana obesís a las meteissas leis e que, amb lo temps, las fòrças umanas antagonicas se reconciliaràn. E mai que siá inacabat, aquel tractat encarna la majoritat de las idèas d'Herder e demora coma la seuna contribucion majora a la filosofia. Cal prene tanben en compte lo seu Ensag sus l'origina de la lenga (1770, publicat en 1772), escrich en responsa a una question de l'Acadèmia de las Sciéncias de Berlin, òbra que fin finala premièt e publiquèt. Dins aquela, Herder abòrda l'origina de la lenga d'un punt de vista antropologic, rebutant la teoria de l'origina divina (Süßmilch). Atal, Herder explica l'emergéncia del lengatge coma un acte inerent a l'èsser uman coma animal racional e desprovesit atal dels instincts univòcs pròpis als animals, qu'an besonh de comunicar per a poder subreviure e s'autoafirmar coma espècia dins lo mond. Al fin de la seuna vida, Herder trenquèt amb Goethe e amb lo classicisme aleman, e prenguèt partit per una poesia de caire didactic, coma Cartas sul progrès de l'òme (1793-1797). Expausèt los seus desacòrdis amb la filosofia de Kant en dos libres que foguèron pas plan recebut. Al la final del sègle XVIII l'influéncia d'Herder mermèt, mas la seuna contribucion als estudis literaris e la pensada istorica alemanda es fòrça important. Moriguèt lo 18 de decembre de 1803 a Weimar.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Johann Gottfried Herder ».
- (eu)Azurmendi, Joxe: "Herder" In Volksgeist. Herri gogoa, Donostia: Elkar, 2007. ISBN 978-84-9783-404-9
- ↑ (fr)Zeev Sternhell, Les Anti-Lumières de tous ls pays... Le Monde Diplomatique décembre 2010, pag 3


text:
Ajuda mutuala
L'ajuda mutuala[1] es un concèpte de la teoria anarquista e del sindicalisme revolucionari que en practica se tradusís dins un pacte segon que totes los afiliats a un sindicat respondon a totas las agressions intentadas a quines siá autres afiliats, atal, en èssent totjorn mai nombroses, aurán mai de fòrça. Atal qu'un sindicat ajuda o sosten un dels seus cada còp que n'a besonh.[2] Tanben fa referéncia a la solidaritat entre los trabalhadors, o entre las gents, quines pòdon ajudar los autres perque cadun espera a son torn que será ajudat quand li cal. Un exemple seriá la participacion dins una manifestacion pels dreches dels retirats, segon lo principi de l'ajuda mutuala, d'aqueles que son d'acòrdi, pasmens que sián pas encara retirats. L'autogestion, l'ajuda mutuala e lo federalisme son los principis de basa de nombroses entitats anarquistas, que la CNT.[3]
Descriu la cooperacion, reciprocitat, e lo trabalh en equipa que sul plan economic e politic son uns dels principals postulats de l'anarquisme. La cooperacion s'entend coma pacte ligant totas las partidas, atal lo concèpte d'ajuda mutuala sosten que los pactes d'associacion cooperativa son aqueles qu'an de melhors resultats a long tèrme, perque afirma que las actituds altruistas desinteressadas (pensar en primèr als autres a la plaça de se meteis) e las actituds egocentricas espleitadoras (pensar en un mateix a costa dels altres) son de situacions non durables a long tèrme.
Origina del concèpte[modificar | modificar la font]
Lo concèpte foguèt desvolopat per l'anarquista Piotr Kropotkin. Dins son libre L'ajuda mutuala: un factor dins l'evolucion, Kropotkin explorèt l'utilitat de la cooperacion amb un mecanisme de subrevida demest los animals, pr'amor de contrariar la concepcion de l'evolucion coma una simpla competicion per la subrevida entre los individús que sosten la teoria del darwinisme social.
Postula que pasmens que los especimèns cerquen d'èsser los melhors entre eles dins la seuna espècia, la luta per la subrevida se fa pas dins l'espècia d'esperela mas per mestrejar l'environament ostil, es per aquela tòca que coopèran. De sas observacions dels pòbles indigènas de Siberia concluguèt que totas las societats umanas son pas totas tan competitivas coma las europèas, e qu'aquela competitivitat es pas fruch de l'esséncia naturala mas qu'es deguda a de rasons culturalas, entre autras.
Ajuda mutuala e politica[modificar | modificar la font]
Dins un autre de sos libres, La conquesta del pan, Kropotkin prepausèt un sistèma economic basat dins l'intercambi mutual fach en un sistèma de cooperacion volontària. La tèsi de Kropotkin es basada sus la premissa que la penuria es inutila, e qu'es possible de produire los recorses sufisents per satisfar los besonhs de totas las personas en trabalhant sonque cinc oras per jorn pendent la vida adulta, daissant lo rèsta del jorn per satisfar los desirs de luxe, s'es çò que volèm. La valor de solidaritat compatibla amb l'ajuda mutuala es pas l'altruisme nimai la generositat o la reciprocitat.
Los anarquistas, qu'an aquel concèpte coma un principi de lors tèsis politicas, argumentan que l'ajuda mutuala es incompatibla amb la concurréncia autodestructitz, e incompatibla en absolut amb l'Estat. Perque, aquel, es teoricament fondat dins l'idèa altruista del benestar general delegat, çò que seriá impossible de se realizar, perque las personas encargadas d'aquel son pas que de personas que poirán pas daissar lor interès natural al benestar particular, sonque pel benestar general, e fin finala fa que la solidaritat delegada e coactiva destrutz los ligams associatius e comunitaris e acaba per isolar los individús entre se.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)Cent anys de CNT, de Pau Lanao i Carme Vinyoles, dins la revista Presència (p. 6 a 13), nemerò 2003, del 16 al 22 de julhet de 2010.
- ↑ (es)Los principis de la CNT: Solidaritat e ajuda mutuala CNT
- ↑ (es)Que es la CNT?


text:
Grana
Dins lo cicle de la vida de las « plantas amb granas », la grana o lo seme es l'estructura que conten e apara l'embrion vegetal. Es sovent contenguda dins un fruch que li permet de s'esparpalhar.
La grana permet atal a la planta de subreviure dins un mitan vengut ostil, siá en s'alonhant, siá en esperant de circonstàncias pus favorablas.
Es eissida d'una transformacion de l'ovul fecondat. atal qu'es compausada a l'encòp de las partidas venant de l'esporofit maternal (las envelopas de la grana), del gametofit (los teissuts de reserva de la grana) e de l'esporofit de la generacion venenta : l'embrion.
Ten un ròtle de proteccion del nòu individú mercé a son envolopa sovent durcida, e de nutricion gràcias a de resèrvas de substàncias nutritivas. Las granas an atal la proprietat d'acomolar de resèrvas destinadas al desvolopament futur de l'embrion. Constituisson tanben una font d'alimentacion recercada pels animals (regim alimentari granivòr) e per l'òme (cerealas, legums secs...).
En agricultura, una grana seleccionada per èsser semenada es una semen.


text:
Autry-le-Châtel
Autry-le-Châtel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo Sud del departament, lo airal urban de Gien e la region naturala del País-Fòrt.
Los rotas départementales 51, 52, 53 e 252 e la expedís touristique Jacques-Cœur travèrsen lo territòri de la comuna.
La commune se situe dans le Sud du département, l'aire urbaine de Gien et la région naturelle du Pays-Fort.
Les routes départementales 51, 52, 53 et 252 et la route touristique Jacques-Cœur traversent le territoire de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s2, lo fief de Autry aperten a una branca de la Ostal de Estampes. Dona lo títol de marques de Autry.[ref. necessària]
Autry-Lo-Châtel a absorbit lo anciana comuna de Autry-la-Vila dintre 1790 e 1794[1].
Aux Modèl:S2, le fief d'Autry appartient à une branche de la Maison d'Estampes. Il donne le titre de marquis d'Autry.[ref. necessària]
Autry-le-Châtel a absorbé l'ancienne commune d'Autry-la-Ville entre 1790 et 1794[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo territòri communal de Autry-lo-Châtel sus Cassini
- ↑ Le territoire communal d'Autry-le-Châtel sur Cassini


text:
Ministèri Public
Lo Ministèri Public es un organisme public, generalament estatal, que se li atribuís la representacion dels interèsses de la societat en sostenent l'accion penala publica.
Aital, es encargat de contribuir a l'establiment dels critèris de la politica criminala o perseguida penala dins l'Estat.
En sa qualitat dins lo procès e son ligam amb los autres intervenents dins lo procès penal, es un subjècte del procès e i pren part, per sostenir una posicion opausada a l'inculpat e exercir l'accion penala (en qualques païses de manièra monopolistica). Tanben es part formala e non materiala per mancar d'interès parcial (coma un simple particular) e per tendre una parcialitat qu'encarna la collectivitat (l'Estat) e qu'exigís que siá un fidèl rebat de la majora probitat e vertut civica dins l'exercici de sas atribucions e dins lo compliment de sos devers.


text:
Serempuèi
Serempuèi [1] (Sérempuy en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Page de la comuna sus lo sit de la Comunautat des comunas des Bastidas deu Val d'Arrats
- Serempuèi sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Alfa Centauri
Alfa Centauri (a Cen / a Centauri) es l'estela mai brilhanta de la constellacion del Centaure e la quatrena de tot lo cèl nocturne. Per la majoritat d'observaires de l'emisfèri nòrd se trapa tròp al sud per la poder veire, mas es una de las estelas pus remarcablas pels observaires de l'emisfèri sud, estant que soslinha una de las direccions de la Crotz del Sud. Es lo sistèma estellar mai pròche de nòstre Sistèma Solar, a una distància de sonque 4,2-4,4 ans-lutz, e en realitat se tracta d'un sistèma triple, format per Alfa Centauri A, Alfa Centauri B e Proxima Centauri. Son nom pròpri es Rigil Kentaurus, derivat de l'arabi al-Rijl al-Kentaurus, que significa « lo pè del centaure », mas es pus abitual de la nomenar amb sa designacion de Bayer.
Compausants del sistèma[modificar | modificar la font]
Alfa Centauri es un sistèma triple. Consistís en doas estelas principalas, Alfa Centauri A e Alfa Centauri B (que forman un sistèma binari) situadas a una distància de 4,36 ans-lutz, e una nana roja nomenada Proxima Centauri situada a 4,22 ans-lutz. Alfa Centauri A es parièra al Solelh, amb lo meteis tipe espectral (G2 V), mas un pauc pus brilhanta e pus granda. Alfa Centauri B es pus febla e de tipe espectral K1 V. Las doas s'orbitan mutualament en una ellipsa d'excentricitat e = 0,52. Proxima Centauri, de son costat, es una nana roja situada a environ 13 000 UA (unitats astronomicas) d'Alfa Centauri (0,21 a.l.) e es possible que siá en orbita al torn del sistèma doble principal amb un periòde d'aperaquí 500 000 ans. Vista de la Tèrra, Proxima es separada d'aperaquí 2° del sistèma principal, qu'A e B i son separadas sonque per un angle de 40".


text:
1555
Aquesta pagina concernís l'an 1555 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat d'Àstrakhan[modificar | modificar la font]
Mòrt dau khan Iamgurchi dins lo corrent d'una batalha còntra lei Rus e lei Nogaïs. Aquò permetèt ai Rus de plaçar un vassau a la tèsta dau Khanat.
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Revòuta dei senhors afgans còntra lo govèrn dirigit per un indo. Humayun aprofichèt la situacion per tornar prendre lo poder a la tèsta de l'Empèri.


text:
Apodictica
Apodictica, del grèc aπoδeιktιkoς apodeiktikos, “que demòstra, que pròva”, es quicòm que presenta un caractèr d'universalitat, de necessitat absoluda. Una proposicion apodictica totjorn es necessàriament vertadièra en quina que siá circonstància.
Segon la logica aristoteliciana, l'apodictica es l'opausat de la dialectica, perque una pròva scientifica s'opausa a un rasonament probabilista.
Segon Kant, un jutjament apodictic s'opausa a un jutjament assertoric, la veriat de çò qu'es pas demostrat, e a un jutjament problematic la vertat de çò qu'es solament versemblant o probable.[1]
Exemples[modificar | modificar la font]
- « Un cercle es un corba plana e refermada que totes los punts son eqüidistants del centre. », es una proposicion apodictica
- Pasmens : « Tolosa es una vila de França » aquò pòt èsser vertat uèi e benlèu pas deman. Aquela proposicion es assertorica, es a dire vertadièra en fach, mas pas par necessitat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Immanuel Kant Critica de la rason pura , Estetica Transcendentala, 1a seccion.


text:
Soing-Cubry-Charentenay
Soing-Cubry-Charentenay es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Soing Fasiá partida de la distincion de Fouvent suzerain dels comtes de Bourgogne. En 1256, Soing #passar al sire de Vergy, de contunh en 1302, al sire de Rupt.
Cubry-lès-Soing dépendait Dels comtes de Bourgogne.
Charentenay A mencionat l'an 1242. Los espitalaris de Sants-Texans-de-Jerusalem i avián installat.
Soing faisait partie de la seigneurie de Fouvent suzerain des comtes de Bourgogne. En 1256, Soing passa au sire de Vergy, puis en 1302, au sire de Rupt.
Cubry-lès-Soing dépendait des comtes de Bourgogne.
Charentenay est mentionné en 1242. Les hospitaliers de Saint-Jean-de-Jérusalem y étaient installés.


text:
Jeff Goldblum
Jeffrey Lynn Goldblum (West Homestead, Pittsburgh, Pennsilvània, 22 d'octobre de 1952) es un actor american. Es conegut principalament pels films Jurassic Park, The Fly o Independence Day. A participat tanben dins divèrsas sèrias de television prestigiosas coma per exemle Los Simpsons e Friends. Foguèt nomenat al Oscar al melhor cortmetratge per Little Surprises (1995).
Biografia[modificar | modificar la font]
Jeff Goldblum nasquèt en 1952 a West Homestead. Son paire èra mètge e eduquèt los filhs a l'ortodoxia jusieva, malgrat que promoguèt las siás inquietuds artisticas. En Jeff a quatre fraires: Rick (que moriguèt d'una malautiá d'arnelh quand Jeff aviá dètz-e-nòu ans); Pamela, qu'es tanben actritz; e un autre fraire qu'es agent de l'Estat.
Quand aviá dètz-e-sèt ans Goldblum se n'anèt a Nòva Yòrk per venir actor. Estudièt a l'escòla Neighborhood Playhouse, dirigida per Stanford Meisner.
Comencèt a trabalhar pel teatree amb un pichon ròtle dins l'òbra de William Shakespeare Two Gentlemen of Verona e puèi comencèt a far d'interpretacions amb mai de continuitat, e joguèt divèrses ròtles a Broadway durant quatre ans, abans d'arribar dins lo cinèma.
Aguèt un ròtle a la produccion comica Death Wish, e foguèt alara descobèrt pel director Robert Altman, que li ofriguèt de trabalhar cap a la mitat dels ans 1970 dins California Split (1974) e Nashville (1975).
La decada de las annadas 1980 foguèt plena de projèctes. Entre los longmetratges destacats i a The Big Chill (1983) de Lawrence Kasdan e The Fly (1986) de David Cronenberg; e tanben qualques sonats fracàses coma Earth Girls Are Easy. En aquela epòca aguèt una relacion turbulenta amb Geena Davis amb qui se maridèt, pasmens pauc de temps aprèp divorcièron. Èra estat abans maridat amb la coprotagonista de Silverado, Patricia Gaul). Foguèt tanben ligat a la siá companha de despartiment de Jurassic Park (1993) de Steven Spielberg, Laura Dern.


text:
-43
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -43 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Famina en Egipte. Per defugir una revòuta d'Alexàndria, qu'èra lo centre de son poder mai una fònt de trèbols importants dins la region, Cleopatra VII deguèt se concentrar sus l'avitalhament de la vila.


text:
Prèmi Nobel de Quimia
La lista çai jos compren totes los laureats del Prèmi Nobel de Quimia de 1901 fins a l'ora d'ara.
Ans 1900[modificar | modificar la font]
pels servicis extraordinaris qu'a rendut amb las descobèrtas de las leis de la dinamica quimica e de la pression osmotica de las solucions
pels servicis extraordinaris qu'a rendut per sos trabalhs sus la sintèsi dels idrats de carbòni e de las purinas
pels servicis extraordinaris renduts a l'avançament de la quimia per sa teoria de la dissociacion de las electrolitas
en reconeissença de la descobèrta dins l'aire d'elements gasoses inèrtes, e de la determinacion de lor posicion dins la taula periodica
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia organica e industriala, gràcias a sos trabalhs suls colorants organics e los compausats idroaromatics
en reconeissença dels grands servicis qu'a rendut per la descobèrta del fluòr e de sas proprietats, e per aver mes a disposicion de la sciéncia lo forn electric que pòrta son nom
per sas recèrcas en bioquimia e la descobèrta de la fermentacion en l'abséncia de cellulas
per sas recèrcas sus la desintegracion dels elements e la quimia de las substàncias radioactivas
en reconeissença de sos trabalhs sus la catalisi e per sas recèrcas suls principis fondamentals que govèrnan los equilibris quimics e las velocitats de reaccion
Ans 1910[modificar | modificar la font]
en reconeissença dels servicis renduts a la quimia organica e a l'industria quimica per sos trabalhs de pionièr dins lo domeni dels compausats aliciclics
pels servicis renduts a l'avançament de la quimia per sa descobèrta dels elements radi e polòni, per aver isolat lo radi e estudiat la natura e los compausats d'aqueste element remirable
¹ per sa descobèrta del reactiu dich de Grignard, lo qual a permés de complir de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
² per son metòde d'idrogenacion dels compausats organics en preséncia de metals finament devesits, çò qu'a permés de grands progrèsses en quimia organica sas darrièras annadas
per sos trabalhs sus las ligasons dels atòms dins las moleculas, gràcias als quals a portat un esclairatge novèl sus d'estudis anteriors e dobèrt de domenis novèls de recèrca, tot particularament en quimia minerala
en reconeissença de sas determinacions precisas dels peses atomics d'un grand nombre d'elements quimics
per sas recèrcas suls pigments de las plantas e especialament sus la clorofilla
per la sintèsi de l'ammoniac a partir de sos elements
NB : prèmi decernit en 1919 e remés en 1920
- 1919 Prèmi non decernit
Ans 1920[modificar | modificar la font]
en reconeissença de sos trabalhs en termoquimia
per sas contribucions a sas coneissenças de la quimia de las substàncias radioactivas, e per sas recèrcas sus la natura dels isotòps
per sas descobèrtas gràcias a l'espectromètre de massa, d'un grand nombre d'isotòps non radioactius, e mai per l'enonciat de la règla dels entièrs per las massas atomicas
per son invencion del metòde de microanalisi de las substàncias organicas
- 1924 Prèmi non decernit
per sa demostracion de la natura eterogenèa de las solucions colloïdalas e pels metòdes qu'a utilizat, los quals son venguts d'un interès fondamental dins la quimia colloïdala modèrna
per sos trabalhs suls sistèmas dispersats
per sas recèrcas sus la constitucion dels acids binaris e de las substàncias aparentadas
pels servicis renduts per sas recèrcas sus la constitucion dels esteròls e lors relacions amb las vitaminas
per lors trabalhs sus la fermentacion dels sucres e los enzims qu'i participan
Ans 1930[modificar | modificar la font]
per sos trabalhs sus la constitucion de l'emina e de la clorofilla e especialament per la sintèsi de l'emina
en reconeissença de lor contribucion dins la descobèrta e lo desvolopament dels metòdes quimics jos nauta pression
per sas descobèrtas e trabalhs dins lo domeni de la quimia de las superfícias
- 1933 Prèmi non decernit
per sa descobèrta de l'idrogèn pesuc
en reconeissença de lors sintèsis d'elements radioactius novèls
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura moleculara gràcias a sas recèrcas suls moments dipolars e sus la difraccion X e electronica dels gases
¹ per sas recèrcas suls glucids e la vitamina C
² per sas recèrcas suls carotenoïdes, las flavinas e las vitaminas A e B2
per sos trabalhs suls carotenoïdes e las vitaminas
¹ per sos trabalhs sus las ormonas sexualas
² per sos trabalhs suls polimetilèns e los terpèns superiors
Ans 1940[modificar | modificar la font]
per sos trabalhs sus l'utilizacion dels isotòps coma traçaires dins l'estudi dels procèssus quimics
per sa descobèrta de la fission dels nuclèus pesucs
per sas recèrcas e sas invencions en quimia agricòla e alimentària, e especialament per son metòde de conservacion del ferratge
¹ per la descobèrta de la cristallizacion dels enzims
² per la preparacion d'enzims e de proteïnas viralas jos forma purificada
per sas recèrcas sus las substàncias vegetalas d'importància biologica, particularament los alcaloïdes
per sas recèrcas sus l'analisi per electroforèsi e adsorpcion, e en particular per sas descobèrtas de la natura complèxa de las seroproteïnas
per sas contribucions a la termodinamica quimica, e en particular per aver estudiat las proprietats dels còrses a temperatura fòrça bassa
Ans 1950[modificar | modificar la font]
per aver descobèrt e desvolopat la sintèsi dienica
per lors descobèrtas dins la quimia dels elements transuranians
per lor invencion de la cromatografia de partiment
per sas descobèrtas dins lo domeni de la quimia macromoleculara
per sas recèrcas sus la natura de la ligason quimica e lors aplicacions a la determinacion de l’estructura de substàncias complèxas
per sas recèrcas suls compausats sofrats d'importància biologica e particularament per la primièra sintèsi d'una ormona polipeptidica
per lors recèrcas suls mecanismes de las reaccions quimicas
per sos trabalhs sus las nucleotids e las coenzims nucleotidics
per son trabalh sus l’estructura de las proteïnas, especialament la de l'insulina
per la descobèrta e lo desvolopament del metòde d'analisi polarografic
Ans 1960[modificar | modificar la font]
per son metòde de datacion al carbòni 14 utilizable en arqueologia, geofisica, e dins d'autres domeni de la sciéncia
per sos trabalhs sus l'assimilacion del dioxide de carbòni sus las plantas
per lors trabalhs sus l’estructura de las proteïnas globularas
per lors descobèrtas dins lo domeni de la quimia e de la tecnologia dels nauts polimèrs
per la determinacion per la tecnica de la cristallografia de rais X de l’estructura d'importantas substàncias biologicas.
per sas realizacions remirablas dins l'art de la sintèsi organica
per son trabalh fondamental concernent las ligasons quimicas e l’estructura electronica de las moleculas pel metòde de las orbitalas molecularas
per lors estudis de las reaccions quimicas extrèmament rapidas efectuadas en perturbant l'equilibri amb l'ajuda d'impulsions d'energia cortetas
per la descobèrta de las relacions recipròcas que pòrta son nom e que son fondamentalas dins la termodinamica dels procèssus irreversibles
per lor contribucion al desvolopament del concèpte de conformacion e son aplicacion en quimia
Ans 1970[modificar | modificar la font]
per la descobèrta dels nucleotids-sucres e de lor ròtle dins la biosintèsi dels idrats de carbònis
per sas contribucions a la coneissença de l’estructura electronica e de la geometria de las moleculas, e en particular dels radicals liures
¹ per sos trabalhs sus la ribonucleasa, e especialament los que concernisson la relacion entre la sequéncia dels acids aminats e la conformacion biologicament activa
² per lor contribucion a la coneissença de las relacions entre l’estructura quimica e l'activitat catalitica del centre actiu de la ribonucleasa
per lors trabalhs de pionièrs, realizats independentament, suls compausats organometallics apelats compausats sandwich
per sos trabalhs teorics e experimentals dins lo domeni de la quimia fisica macromoleculara
¹ per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las reaccions enzimaticas
² per sos trabalhs sus l'estereoquimia de las moleculas e de las reaccions organicas
per sos trabalhs sus l’estructura dels borans, qu'an portat un esclairatge novèl sus la ligason quimica
per sa contribucion a la termodinamica del non-equilibri, e mai particularament per la formulacion de la teoria de las estructuras dissipativas
per sa contribucion a la compreneson del transferiment de l'energia biologica per la teoria quimiosmotica
pels progrèsses aportats, per lors trabalhs respectius, suls compausats del bòr e del fosfòr, als metòdes de la sintèsi organica
Ans 1980[modificar | modificar la font]
¹ per sos estudis fondamentals de la bioquimia dels acids nucleïcs, e en particular de l'ADN recombinant
² per lors contribucions a la determinacion de las sequéncias de basas dins los acids nucleïcs
per lors teorias, desvolopadas caduna separadament, sul cors de las reaccions quimicas
per aver desvolopat la microscopia electronica cristallografica e per aver determinat l’estructura dels complèxes acids-nucleïcs proteïnas biologicament importants
per sos trabalhs suls mecanismes de las reaccions per transferiment d'electrons, en particular dins los complèxes metallics
per son desvolopament de la metodologia de la sintèsi quimica sus matritz solida
per lors realizacions remirablas dins la mesa al punt de metòdes dirèctes de determinacion de las estructuras cristallinas
per lors contribucions a la dinamica dels procèssus quimics elementaris
per l'elaboracion e l'utilizacion de molecula exercent, del fach de lors estructuras, d'interaccions nautament selectivas
per la determinacion de l’estructura tridimensionala d'un site de la reaccion fotosintetica
per la descobèrta de las proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc
Ans 1990[modificar | modificar la font]
pel desvolopament de la teoria e de la metodologia de la sintèsi organica
per sas contribucions al desvolopament de l'espectrometria de ressonància magnetica nucleara a nauta resolucion
per sas contribucions a la teoria de las reaccions per transferiment d'electrons dins los sistèmas quimics
¹ per son invencion de la reaccion en cadena implicant l'ADN polimerasa
² per sas contribucions fondamentalas a la coneissença de la mutagenèsi e a l'estudi de las proteïnas
per sas contribucions a la quimia de las carbocacions
- 1995 Paul J. Crutzen Païses Basses, Mario J. Molina Estats Units/ Mexic e F. Sherwood Rowland Estats Units
per lors trabalhs sus la quimia de l'atmosfèra, particularament en çò que concernís la formacion e la descomposicion de l'ozòn
per lor descobèrta de las fullerènas
¹per lor elucidacion del mecanisme enzimatic de la sintèsi de l'adenosina trifosfat
²per la primièra descobèrta d'un enzim transportaire d'ions, lo Na+,K+-ATPase
¹per sa teoria de las foncions de densitat
²per aver desvolopat de metòdes de calculs informatics en quimia quantica
per sos estudis dels estats de transicion de las reaccions quimicas, en utilizant l'espectroscopia de femtosegonda
Ans 2000[modificar | modificar la font]
per la descobèrta e lo desvolopament de polimèrs conductors
¹per lors trabalhs sus las reaccions d'idrogenacion amb catalisi quirala
²per sos trabalhs sus las reaccions d'oxidacion en catalisi quirala
¹per lor desvolopament dels metòdes de desorpcion per ionizacion doça per d'analisis de macromoleculas biologicas per espectrometria de massa
²per son desvolopament de l'espectroscopia per ressonància magnetica nucleara per la determinacion de l’estructura tri-dimencionala de macromoleculas biologicas en solucion
¹per la descobèrta de las aqüaporinas dins las membranas cellularas
²per sos estudis estructurals e mecanistics dels canals ionics dins las membranas cellularas
per lors trabalhs sus la degradacion de las proteïnas contrarotlada per l'ubiquitina
per lors trabalhs sul desvolopament del metòde de la metatèsi en sintèsi organica
- 2006 Roger D. Kornberg Estats Units
per l'estudi de las basas molecularas de la transcripcion eucariotica, qu'explica lo procès pel qual l'informacion genetica de DNA es copiada a RNA
- 2007 - Gerhard Ertl Alemanha
Per sas recèrcas a prepaus de las reaccions quimicas en las superfícias solidas
- 2008 Martin Chalfie Estats Units, Osamu Shimomura Japon, Roger Y. Tsien Estats Units
per lors trabalhs sus la proteïna fluorescenta verda
- 2009 Venkatraman Ramakrishnan Estats Units, Thomas A. Steitz Estats Units, Ada E. Yonath Israèl
per lors trabalhs sus lo ribosòma
Ans 2010[modificar | modificar la font]
- 2010 Richard Heck Estats Units, Ei-ichi Negishi Japon, Akira Suzuki Japon
per lo cross coupling dens las reaccions catalisadas per palladi en sintèsi organica for palladium-catalyzed cross couplings in organic synthesis
- 2011 Daniel Shechtman Israèl
per la discoberta dels quasicristals
- 2012 Robert Joseph Lefkowitz Estats Units e Brian Kent Kobilka Estats Units
"for studies of G-protein-coupled receptors"