text:
Simulacre de democracia en França
Escrich per Pellet Jean-Marc
Sabèm nautres, Occitans, que l'Estat francés es pas una democracia acabada. Anam pas tornamai far lo catalògue de sas violacions permanentas dels dreches umans : refús de ratificar la Carta europèa per las lengas dichas regionalas amb totas las consequéncias qu'aquò pòt aver ; refús de reconéisser l'occitan coma lenga co-oficiala sus tota l'espandida del territòri ont es parlada ; refús atanben de balhar l'autonomia politica e quitament l'independéncia al país nòstre. Aquò en violacion del drech internacionalament reconegut als pòbles de dispausar de lor libertat. Aquel drech es talament evident qu'ai pena a comprene perqué es pas impausat d'autoritat per l'Organizacion de las Nacions Unidas e l'Union Europèa.
Sabèm nosaus que l'Estat francés es pas democratic. Ne podèm balhar d'exemples a bodre. Per exemple la desocializacion de la lenga occitana, consequéncia de l'obligacion d’ensenhament dins la sola lenga francesa (aquí tanben en contradiccion amb los tèxtes internacionals). Aquesta mutilacion, plan solide, tròba son origina dins de leis impausadas, d'edictes tombats de París e non pas d'una volontat populara. Imaginatz una segonda que, quand se metèt en plaça l'ensenhament obligatòri e generalizat dins l'Estat francés, lo dich Estat aja per referendum balhat la causida de la lenga d'ensenhament als Bretons, Occitans, Còrses, Alemands d'Alsàcia, etc… Plan solide, al sègle XIXen, alara qu'aquestes pòbles èran pas encara francesats, aurián causit lor lenga pròpria. A prepaus d'ensenhament, notam qu'es una plan bona causa que totes los Estats desvolopats del monde l'ajan mes en plaça. Pasmens, los jacobino-francistas nos voldrián far créire que sonque França es estada capabla de fornir l'educacion a totes sos ciutadans. Emai que d'unes, a fòrça de se montar lo capbornet, arriban a o creire !
La politica de negacion de tota nacion autra que la nacion francesa sus l'espandi del territòri de l'Estat, es tot bonament d'imperialisme. Es una evidéncia, mas pas una banalitat d'o dire talament la pression politica e sociala es fòrta sus los qu'o gausan afortir. L'imperialisme francés trabalha jornalament e concretament a la desaparicion totala de nòstra identitat e doncas de nòstra quita existéncia en tant que pòble. Per arribar a complir sa malafacha tot es bon per l'opressor : los dictats d'un Estat al foncionament democratiu relatiu (i tornarai) ont senhoreja un Monarca-President tot poderós. Aqueles dictats resultan d'una vièlha tradicion mentala de sembla-superioritat que data del temps ont la Glèisa catolica mestrejava lo poder politic e se prenguèt França per " dròlla ainada ". De temps, e es encara malurosament encara d'actualitat, los Franceses se son preses per l'elèit de l'umanitat (complèxe demasiat de superioritat). Lor foliá los pòrtan quitament encara d'uèi a trafegar las chifras per afortir fòrt e mòrt que " la pus polida lenga del monde " es encara la quatrena mai parlada dins lo monde (o legiguèri encara fa pas gaire dins un quotidian occitan francofòne).
Mas rai d'aquò ! D'uèi vos vòli parlar del foncionament anti-democratic de l'Estat francés dins sa vida politica intèrna. Primièra aberracion, i pòt pas aver d'Estat democratic apevat sus un emperaire-president. Parlar d'un regime politic presidencialista coma o fan las mèdias franceses es reconéisser un regime bonapartista. E coma lo sistèma jacobin es pas a una contradiccion prèp, o puslèu a una engana prèp, los mèdias parisencs (que son lo pilar principal del sistèma ideologic) passan lor temps a denonciar lo regime turc que lisa cap a un modèl presidencialista-autoritari sens jamai dire que lo sistèma volgut per Recep Taiíp Erdogan es pas mai ni mens a-democratic que lo sistèma monarco-presidencialista a la franchimanda. Es lo topin que se trufa de l'ola ! Lo sistèma francés pren los ciutadans per d'arganhòls aprèp los aver formatats (tre l'escòla) per engolir d'aberracions sens la possibilitat de la mendre critica. Son lobotomizats amb un cervèl retalhat en forma d'exagòn. Deurián legir Lo Lugarn mai sovent !
Aquò dich, de mon vejaire, un democrata senat deu refusar cada cinc ans de participar a l'eleccion presidenciala en França. França es lo sol Estat d'Euròpa que s'apeva sus un sistèma presidencialista. Totas las autras democracias, e quitament las monarquias parlamentàrias, coma lor nom l'indica, s'apevan sus las Amassadas elegidas per definir lor anament politic. Se diriá que França poguèt pas jamai far lo dòl del dictator Napoleon. Probablament per çò qu'aqueste aviá estirat França d'Andalosia fins a Polonha en metent Euròpa tota a fuòc e a sang. Passem…
Cossí encluscar mai lo pòble e li enlevar tot sens critic qu'en organizar cada cinc ans l'eleccion de l'emperaire-president? Aqueste debuta d'annada 2017, nautres, nacionalistas occitans, avèm patit las pèiras. Aguèrem drech a un circ mediatic sens precedent e que, malurosament, va crescendo per cada presidenciala. Aguèrem (per los que sabon encara pas atudar lor televisor) d'en d'abòrd drech a las primàrias de la drecha e de l'esquèrra. Espectacle tras que pietadós per çò qu'entrevegèri (agachi pas las cadenas franchimandas a despart d'un pauc França 3). Puèi venguèt la campanha.
O ai ja dich, d'un punt etic un Estat democratic se deuría unicament apevar sus un Parlament elegit a la proporcionala integrala. Mas a transgressar los principis democratics, lo sistèma francés o fa pas a mitat. Los quitis candidats a la famosa eleccion son pas egals ! Segon la terminologia del sistèma jacobino-autoritari i auriá de " pichons " e de " grands " candidats. I a quicòm que truca al reialme republican franco-francés. Segon la doctrina e la Constitucion, totes los ciutadans serián politicament egals. Totes egals los ciutadans ? Probablament egals abans que venguèsson candidats (e pas sonque a la presidenciala). Per çò que, pataflau ! Tanlèu que los ciutadans venon candidats, n'i a que demesisson e d'autres que creisson : i a los " pichons candidats " e lo " grands candidats ". Segon que siás dins los aparelhs del sistèma o en marge del sistèma seràs un " candidat màger " o un " candidat minor ". Se siás un candidat arbitrariament classificat " segondari ", la premsa escricha parlarà pas de tu. Las ràdios te pausarán pas de micrò jol nas e las televisions te filmarán pas. Parlarai pas aquí de moneda que cadun sap que la logica del sistèma èssent çò qu'es, per postular a las presidencialas val mai èsser o lo campion d'un partit sostengut pel quiti sistèma o alara milionari.
La paur blava del sistèma es qu'un pichon venga grand. Lo sistèma imperialo-jacobin s'es aisidament acomodat de la pujada del Front National. Aquò's el que lo creèt. Es una evidéncia que lo FN es pas una creatura ex nihilo. Es un monstre logicament eissit de l'ideologia imperialo-jacobina portada a son paroxisme. D'alhors cal véser amb quina aisidença l'electorat comunista passèt al FN. Se lo programa social es evidentament pas lo meteis dins los dos partits, lo fons ideologic de la supremacia de la nacion francesa sus las autras es lo meteis. Alavetz res d'estonant a çò que los bugets sián poroses entre totes los partits franceses.
Per ne tornar a l'organizacion de la campanha electorala per las eleccions presidencialas, los temps de propagandas suls mèdias son estats escandalosament disproporcionats entre los candidats, totjorn despartits entre los " pichons " e los "grands ". Es pas causa novèla, mas ongan l'afar s'es bravament accentuat. A tal punt que pel primièr debat televisat sonque cinc candidats dels onze aguèron drech d'i participar. Los autres sièis serián pas de ciutadans coma los autres ? Qu'an de mens que los "grands " ? Çò pus escandalós es que tot lo sistèma francés, de l'esquèrra extrèma a la drecha extrèma, emplega, contra tota etica democratica, lo meteis vocabulari de " pichons candidats " e de " grands candidats ". Pendent aquesta campanha, cunhat sus la planeta França, aguèri sovent l'impression d'èsser un dels rares a i portar un uèlh critic. Mai d'un còp una terribla sensacion d'isolament me sasiguèt. Quand de temps encara la democracia europèa tolerarà l'exepcion totalitària franchimanda ?


c: text/html

text:
Cultura
"Impressions dera Val", era naua exposicion de Sant Joan d'Arties
Dejà se pòt gaudir dera naua exposicion qu’acuelh era glèisa Sant Joan d’Arties, “Impressions dera Val”, dera pintora Maite Ordériz.
Aguest ei dejà eth dusau còp qu’era artista reusenca expòse ena Glèisa d’Arties, eth prumèr viatge siguec en 2001 e des d’alavetz tostemp auie volgut tornar-hi.
Era colleccion de pentures qu’ara expose Ordériz plasme eth trebalh realizat pendent fòrça ans en diuèrsi paratges dera Val d’Aran e recuelh, sustot, fòrça imatges des nòsti bòsqui ena tardor.Rebrembam qu’aguesta esquisita mòstra de pentures dera Val d’Aran se poderà gaudir enquiath dia 31 d’abriu ena glèisa Sant Joan d’Arties en sòn orari abituau, de 5 a 8 dera tarde.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Contengut recomandat del jorn
La lavanda es un aubret dicotiledonèu de la familha dei Lamiacèas e dau genre Lavandula, de flors lo pus sovent mauvas o violetas dispausadas en espigas, coma la majoritat deis espècias, fòrça nolentas; s'utilizan largament dins totei lei brancas de la perfumariá. Vènon subretot sus lei sòus calcaris secs e solelhós, a l'excepcion de L. stoechas, que preferís lei sòus siliciós.
Totei lei lavandas son de plantas mellifèras, fòrça recercadas per leis abelhas.
Actualitats
- 4 de genièr de 2018: María Alejandra Vicuña (imatge) ven vicepresidenta d’Eqüator.
- 1 de genièr: Alain Berset ven president de Soïssa.
- 21 de decembre de 2017: los partits republicans ganhan las eleccions en Catalonha.
- 19 de decembre: Mark Brantley ven cap del govèrn de l’illa de las Nèus.
- 18 de decembre: Sebastian Kurz ven cap del govèrn d’Austria.
- 15 de decembre: lo conselh regional de Provença-Aups-Còsta d'Azur causís d’apondre Region Sud al nom de la region.
- 13 de decembre: Muuse Bixi Cabdi ven president de Somaliland. (imatge)
- 13 de decembre: Andrej Babiš ven cap del govèrn chèc.


text:
Sainte-Foy-lès-Lyon
Sainte Foy-lès-Lyon es una comuna francesa situada dins la metropòli de Lion e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Gentilé sur le site habitants.fr Consulté le 29/09/2008.


text:
La Gàrdia
La Gàrdia (Guardia Piemontese en italian) l'es un comun d'Itàlia, en Calàbria, ont se parla tradicionalament l'occitan vivaroalpenc (apelat gardiòl) dempuei lo sègle XV aumens. L'es una enclava de lenga occitana dins lo domeni lingüistic italian. Sa populacion l'es de 1549 abitants.
Lo gentilici es gardiòl (var. non locala -òu), gardiòla.
Somari
Estòria[modificar | modificar la font]
Las originas[modificar | modificar la font]
Coma e quora la Gàrdia ilh vai nais, l’es pas possible dire ab precision, perqué la lhi es pas encartaments oficials.
Mas, studis faits en isti derríers temps, ilh testimónian sensa dubi, que la populacion de la Gàrdia ilh a las raiç dins las Vals occitanas piemontés de las Alps Còcias.
Un diplòma anjoin al fai pensa a la presença de quarque grop de valdés dins la Calàbria Citra fins dal 1269 e la se pensa que l’immigracion ilh sarèra venhua entra lo 1265 e lo 1273.
L’èra senhor de Fuscaud un cèrt Bernardo ò Zanino del Poggio, nòble lombard (ista familha ilh vai ièsser puei quiamaa de la Cisterna) qu’al avia aiut aiqué feud per mèrites de guèrra; èll al èra enemic dal clèr de Roma e amic dei valdés.
Enchantat dal spírit de suportacion qu’ilh demostravan lhi valdés de las Vals Piemontés vèrs las persecucions que lhi catòlics ilh començavan a far dins lhi confronts lor, al lhi vai envitar a venir en Calàbria entra lo 1265 e lo 1273.
Mas pas negun encartament stòric al confèrma ista venhua.
Après de la destruccion de lhi Càtars, lo víscove de Tolosa, l’albigés Vivian dins al 1242, ensèms a quarque disciple al vai venir en Polha (ab lo nòm de Polha al venia quiamaa decò la Calàbria) per obesir a un edicte de Federic II, qu’al cachava tots lhi erètics de la Lombardia.
Pierre Gilles, de Peirosa e pastor evangèlic a la Tor, qu’al avia aiut istas notícias de un avo qu’al èra stat en Calàbria, al cointa que entra lo 1313 e lo 1340 a Turin, dins una locanda, dui jóvens valdés, ab un galantòm calabrés, fòrse Ugone Del Balzo, siniscalc en Piemont dal rei Robèrt D’Anjó, ilh se lamentavan de la povertat de las Valls, qu’ilh èran assai afollaas per l’arrive dei valdés de la Provença e dal Delfinat, aont la presença dal Papa a Avinhon ilh avia aumentat las persecucions. Lo Del Balzo al lhi vai envita a venir en Calàbria, aont al possedia tèrras. Al lhi vai encoratja parllant de tèrra bona e rica e ab condicions bonas.
Lhi jóvens, qu’ilh coneissian aiquela region per çò que ilh avian cointat lhi barbas de retorn de las missions, ilh van ièsser content de la propòsta. Per visitar istas tèrras e pilhar lhi prims contacts ab lhi feudatars dal lúec, ilh van manda una delegacion.
Aiquisti, al retorn, ilh van decantar las bellícias dal lúec e las riquicas: terrens bons, vinhètas, olvíers, novíers, castanhíers, forèstas, montanhas adaptas per créisser lo bestiam.
Las condicions ilh èran bonas, perqué la lhi venia donaa la possiblitat de se constituir en comunitat segont las pròprias tradicions, de stremar las usanças e preiar dins la pròpria fe.
Ilh van far un regular contract, qu’al vai ièsser puei confermat dal rei de Nàpols Ferdinand d’Aragon.
La prima colònia ilh èra formaa de còpias jóvens, que après de 25 jorns de camin ilh van arriva.
Çò que ilh van pòrta ab lor la se saup pas, savèm sol que ab la venhua lor la se vai svilopa la cultivacion dal síerc, la lavoracion de la lana e la lavoracion de la concha de las pèlls, perqué istas activitats ilh van ièsser presentas a la Gàrdia fins a lhi ans 40.
Lor ilh van ièsser culhits dal feudatari de Montalt, qu’al lhi vai manda sus dívèrs territòris. Lo Senhor de Fuscaud al lhi vai dona lo territòri entorn a la tor darrèir dal paiament de una soma pechita.
La tradicion populara ilh ditz que lhi prims valdés ilh s’èran fermats al còç Rossin, mas la nèu e la lontanança de las tèrras de fatigar ilh lhi vai far shind.
Ilh van chèrca lo permés de construir las pròprias casas entorn a la tor. Lor l’èra gent bona e pacifica, ilh van aver lo privilègi de poer sarra de murs la ciutat. Enshit la vai nais la Gàrdia, coneissua en un prim moment coma Guardia Lombarda, puei dins al 1863 ilh vai pilha lo nòm de Guardia Piemontese.
Lhi valdés en Calàbria ilh van creis de nombre, dopuei de una cinquantena de ans ilh van far autres país.
Dins lhi « Processi della Sommaria Pandetta » sota la votz Gàrdia la lhi es scrit que a la Gàrdia la lhi avia un castèll.
Durant lo rènh de Carles I d’Anjó (1265-1285) a la Gàrdia la lhi avia ja lhi valdés, dal bon, la se lei que Carles d’Anjó “al vai confèrma lhi privilègis qu’ilh godian lhi “Gardiòts”, de aver las tèrras sensa las taxas , ilh avian pas a far lo servici militar e a aver lo permés de far star a la Gàrdia lhi fraires dal Piemont, mas paiant 50 docats a l’an, al cònte de istas tèrras a títol de casalinatge.
Un autre grop de valdés al vai venir en Calàbria, après de la bòlla “Id nostris cordis vota” (condamna contra lhi erètics) faita de Innocenç III dins al 1487.
Segont la taxacion anjoina, dins al 1276 la Gàrdia ilh avia 539 abitants, trei sègles après ilh figura ab 105 fúecs, dins al 1545 ab 160, dins al 1562 ab 158, dins al 1595 ab 240, 280 dins al 1648 e 130 dins al 1669.
Trovèm puei notícias de la Gàrdia dins al 1382 aont ab un ordenança dal 10 d’abril, Carles Durazzo al vai dona l’art de praticar la medicina al físic mastre Francesc De Nicòla, de la Gàrdia.
Dal 1485 al 1487, durant lo rènh aragonés, en Calàbria la lhi vai èsser la seconda conjuracion dei barons, que ab l’ajuia dal Papa Innocenç VIII, lhi valdés de la Gàrdia ilh van veire la destruccion de las casas e de las muras dal país e ilh van ièsser constreits a fúier.
Dins al 1492 lhi valdés de la Gàrdia ancara ilh èran pas tornats al país e ne ilh volian retorna:” “In la guerra proxime passata essendone stati arsi et disfacti non voliano più ritornare ad abitare in dicta terra”.Coma la se lei dins al
encartament de la Regia Chambra de la Sommaria, stremat dins l’arquiu de Nàpols, per lhi encoratjar a reconstruir las muras dal país, lo rei al avia desponut, per mètz dal cònte de Alife, que “se contentava che deli cinquanta ducati quali erano tenuti pagare omne anno delle entrate de dicta terra che ne avessero pagate ducati vinticinque lo anno” aiquela exempcion ilh durèssa “tanto tempo quanto durava la franchicia che haveano deli pagamenti fiscali” ab ista assegurança, lhi valdés ilh van comença a retorna.
Ilh vivian en patz, professant la pròpria fe dins las casas, ilh leían la Bíbia en secrèt, per non donar dins l’uelh ilh batiavan lhi pròpris filhs a la guieisa catòlica e ilh paiavan las dècimas al clèr. Ònhe dui ans la comunitat ilh venia visitaa dei barbas de las Valls, l’èra pas autre que predicators travestits de mercants, ilh mochian la Bíbia sota al mantèll, ilh bossian a la pòrta, ab un tòc que solament lhi amics de fe ilh savian reconóisser.
La Gàrdia ilh èra staa donaa dins al 1496 dal rei Ferrandin, durant lo període aragonés a Joanbaptista Spinèll, un senhor dal lúec.
La persecucion[modificar | modificar la font]
Quora, la vai arriva en Calàbria la votz de la Refòrma que aiquilhi dal Piemont ilh preiavan publicament e ilh avian començat a fabricar lhi temples, decó lor ilh volian tot aiçòn.
Mas barba “Gilles de Gilles” piemontés qu’al èra venhut a lhi trovar dins al 1555, al lhi avia sconselhats per lhi perícols qu’ilh anavan encontre per lhi tants tribunals d’ Inquisicion qu’ilh èran stats faits de Felip II de Spanha, lhi valdés de Calàbria ilh se van pas dona per vints e dins al 1557 ilh van mandar a Ginebra Marc Uscegli, quiamat Marquet, a demandar pastors per predicar liberament la Paròlla de Diu.
Lo stès Calvin al vai manda unhun dei melhors pastors qu’al avia: Gian Luigi Pascale. Que, ensèms a Marc Uscegli e ab dui catequists: Felip Orsèll de la Gàrdia e Francesc Tripodi de Reggio Calàbria ilh van shind en Calàbria dins al 1559. Ab lor la lhi avia decò lo barba Jàcom Bonèll, qu’al vai continua per la Sicília, mas a Messina al vai ièsser arrestat. Reconeissut erètic, al vai èsser ars viu a l’Ucciardon de Palèrm lo 18 de frevar dal 1560.
Gian Luigi Pascal al predicava lo Evangèli segont las doctrinas de Calvin, donant a la gent una loche nòva de jòia e de coratge. Entramentíer a Nàpols la se disia que en Calàbria l’èra stat scuvert un ni de erètics.
Lo senhor de Fuscaud, avisat dal clèr de la presença de isti erètics que fins a aiquèl moment al avia laissat en patz , perqué l’èra gent fatigatora e bona , de una parta al lhi volia protèger mas dins al stès temp al se poía pas quiava contra l’Inquisicion. L’èra capèllan de la familha Spinèll l’abate Antòni Anania de Taverna nemic dei valdés, veient que la lhi avia pas rèn de far ab Spinèll, al vai anar directament aont lo cardinal Ghislieri l’Alexandrin, lo futur Piu V, qu’al vai requiama ab menaças lo senhor de Fuscaud, decò èll al vai chèrca de convíncer lhi valdés e al vai manda a quiama lhi caps de la Gàrdia.
Pascal al lhi vai voler companha, mas aiqué gèst al lhi vai còsta la libertat; al vai ièsser entratenut ensèms a Marc Uscegli.
La vai comença aishit lo calvari seu.
Per uech mes al vai rèsta dins las presons dal Castèll Sant Angel, al vai ièsser condamnat a mòrt, iars viu sal Pònt Tor de Nòna lo 16 de setembre dal 1560. Durant lo temp qu’al vai ièsser encarcerat, Pascal al se preocupava dei fraires de la Gàrdia e de Sant Sixt, al lhi confortava ab bòts de letras, qu’ilh demostravan la granda fe e la soa nobletat d’arma.
Dui mes après lo martiri de Pascal, al vai arriva a Cosença l’Inquisitor Valèri Malvicin, qu’al vai visitar mai de un iatge las comunitats de Sant Sixt e de la Gàrdia, chercant de lhi convertir. Malvicin al vai pensa de recórrer a las menaças e a la violença .
Lhi abitants de Sant Sixt e de la Gàrdia ilh fuion dins lhi bòscs. Malvicin al vai chèrca ajuia al vice-rei de Nàpols e al vai comença a far una crosada contra de lor.
Al vai ièsser organizat un exèrcit pechit, format de delinqüents, qu’ilh èran stats pilhats dins las presons calabrés e la lhi èra stat prometut lo perdon de çò que ilh avian fait. Aiquist, ab vès amaïstrats en Amèrica, a la cacha umana e al cria de « amaça, amaça» ilh van comença la crosada lor. En principi lhi valdés ilh resiston e ilh lontanan lhi assauts dei nemics. Mas durant unhun de aiquisti lo governator Castanhet al múer, lhi valdés, dins al respèct dei principis de la pròpria fe, ilh van pas combatre chus.
Lo 5 de junh dal 1561 lo vice-rei ab l’Inquisitor Pansa ilh van part de Cosença per pilhar la Gàrdia.
Aiquèl stès jorn lhi valdés dal Piemont ilh van aver de Emmanuel Filibert, ab las “Patent de Cavour” lo dirit a la vita e a la libertat de culte. Entramentíer, lo marqués Spinèll pensant de far còsa gradia a l’Inquisicion ab un stratagèma al se vai empadronir de la Gàrdia, aishit descrit dins lhi avís dal Reiam de Nàpols : « Lo Spinelli [...] considerando quella terra (Guardia) essere in luogo alto e fortissimo, onde avrebbe avuto troppo che fare a vincerla colla forza, pensò di usare invece di essa un inganno, e fece in cotal modo. Prese cinquanta uomini di Fuscaldo, suoi vassalli, dei quali si fidava assai, e sotto nome di delinquenti, lì mandò alla Guardia, come in prigionia sicura, e mandò con essi quasi guardiani cinquanta altri giovani tutti armati segretamente di archibugietti a ruota. Costoro entrati nella Guardia senza verun contrasto , se ne impadronirono, e delle catene dei lor compagni incatenarono i principali della terra; il che fatto, con un tiro d’archibugione avvisarono lo Spinelli, che ciò attendeva in luogo vicino con trecento altri armati. Andatovi adunque con essi, prese prigioni tutti i rimanenti terrazzani, che dati in balia della corte, furono tutti chi scannati, qual segato per mezzo e qual’altro buttato giù da latissimo balzo fatti crudelmente, ma meritevolmente morire. Stranissima cosa a udire, fu l’ostinazione di coloro che mentre il padre vedeva dar morte al figliuolo, e il figliuolo al padre, non pure non mostravano dolore, ma lietamente dicevano che sarebbero angeli di Dio, tanto il diavolo a cui si erano dati in preda gli aveva acceccati ».
La tradicion ilh vòla que las primas víctimas ilh van ièsser femnas e que de la Pòrta Granda la scorria lo sang; ista pòrta ilh vai ièsser quiamaa puei Pòrta dal Sang.
La se cointa qu’un cèrt Giannetto Giovini al se vai pas voler confèssa ab lo prèire, perqué al disia qu’al s’èra ja confessat ab Diu, al vai ièsser tapat de la tor dal castèll. Lo jorn après , lo Vice-rei Alcalà passant de aillà, al lo vai veire en tèrra e ancara viu, ab lo pè al lhi vai tsampa la tèsta, disent: “perquè ancara al es viu aiqué vèç? Al venèssa tapat ai púercs qu’ilh se lo mingèssan”.
Mentre lhi sordats ilh robavan dins las casas, ilh van tròva un cèrt Felip Morlha ab la molhèr qu’ilh s’èran mochats, per lo paur. Ilh lhi van pilha e dopuei qu’ilh lhi avian maçats, ilh van quiava las tèstas lor sus la ponta de una lança e ilh ‘s van pòrta giriant.
La Gàrdia, a diferença de Sant Sixt, ilh vai pas ièsser iars per respèct al marqués Spinèll, ilh van ièsser iarsas sol las casas aont la lhi èra stat Pascal e lhi erètics mai importants. Lo marqués al vai promèt lo perdon ai valdés qu’ilh s’èran mochats dins las montanhas se ilh se sarèran presentats. Aishit al scriu un testímoni catòlic: «Più di 1400 individui tra uomini e donne si presentarono spontaneamente e legati insieme a catena furono tosto tradotti nelle carceri di Montalto ». A Montalt al lhi atendia fra Valèri Malvicin e autres inquisitors qu’ilh se van quiava súbit a l’òpera ab la predicacion, cercant de convíncer e costrenhent ab la tortura a l’abiura, a svilir lhi nòms de lhi companhons e lhi lúecs aont ilh se trovavan.
Lhi mai debles ilh van chèd súbit, mas lhi mai fòrts ilh van resistir a las torturas. Unhun de aiquisti, un cèrt Stefan Carlin quiavat sota tortura, tant qu’al vai ièsser squiachat, lhi intestins ilh van salh defòra.Un autre, un cèrt Verminèll, al ne vai pas poer chus e al vai promèt a l’inquisitor qu’al avèra scoutat la messa; mas l’inquisitor pas content de la promèssa, al volia saber autras notícias, al lo vai far tormenta per uech oras ab un strument quiamat “l’infern”.
Lo 11 de junh dal 1561 Ascanio Caracciolo e lo cainat ilh van comença a far justici. Al scriu De Boni “I prigionieri guardioti stavano chiusi, ammucchiati dentro una casa. La mattina dell’11 venne il boia a pigliarsi a una a una le vittime”.
Una letra de un testimoni catòlic al descriu aiquèl trist 11 de junh en aiqué mòde: “Hoggi a buona hora si è incominciata a far l’horrenda giustizia di questi luterani, che solo a pensarvi è spaventevole, che la morte di questi tali è come una morte di castrati; li quali venivano tutti riuniti in una casa dove veniva il boia et li pigliava a uno a uno, e gli legava una benda avanti gli occhi e poi li menava in un luogo spazioso poco distante da quella casa et lo faceva inginocchiare e con un coltello gli tagliava la gola et lo lasciava così, poi pigliava quella benda così insanguinata, et col coltello insanguinato ritornava a pigliar l’altro, e faceva il simile, continuò così fino al n.88… I vecchi vanno a morire allegri, i giovani più impauriti”.
Quí ilh vai rièsh a fúier ilh se van refúgia, cèrts dins las valls de orígina, autres a Ginebra, aont ilh van far Lo Refugi italian qu’al èra format per la tèrça parta de sols guardiols.
Lhi pòcs qu’ilh van rèsta de Sant Sixt e de lhi autres país valdés, ilh van ièsser portats a la Gàrdia, sota streita survelhança e ab condicions terriblas : ilh avian a scòuta ònhe jorn la messa, ilh s’avian a confèssa e far la comunion a ònhe fèsta; per lo període de la Carèma ilh avian a aver un predicator, ilh avian a requiama lhi filhs dal Piemont e de la Soïssa, portar l’abitèll jaune ab una crotz rossa, tènguer las pòrtas sensa ferrolhs ab un sportellin qu’al s’avia a duerb de defòra, per poer spiar dins las casas, ilh s’avian pas a cocha mai de shèis personas, ilh avian pas a parlla la lenga lor, la vai ièsser proïbit lo matrimoni entra valdés per almens 25 ans.
La familha Spinèll ilh vai far construir una guieisa paroquiala stabilent que pas negun guardiol ilh poia diventa prèire. Dins al 1616 al vai ièsser construit un convent dei Dominicans sota la guida dal Superior Paire Valerio Malvicino ab autres 88 mònecs e làïcs, coma la resulta dal Regio Assenso de Ferdinand IV de Borbone dal 1793: “Regio assenso per la Confraternita del Santissimo Rosario eretto nel convento degli ottantotto monaci nella Serra di Guardia”.
La venhua de Napoleon en Itàlia ilh vai far sarra bòts de convents après a un decrèt emanat dins al 1798 e decò lo convent de la Gàrdia al vai chei dins la prescripcion.
Lhi vèlhs ilh cointavan que lo convent al vai ièsser abandonat gràcias a un sueime qu’al vai far unhun dal país. La se cointa que Sant Josèp al vai anar en sueime a un vèlh e al lhi vai dire: se vos volètz que mi vos libro de ista condamna , ònhe an lo jorn de la fèsta mia, avètz a far un pranç en onor meu. Lo 19 de març avètz a prepara un autar dins la casa vòstra, avètz a invita un vèlh, una jovenèlla e un pechit qu’ilh an a representa la Sacra Familha, avètz a sèrv un pranç de nòu portats sensa carn e gras de púerc”. Ista tradicion ilh es staa tramandaa fins ai jorns nòstres e lo envit de Sant Josèp al vèn fait de personas qu’ilh an aiut una gràcia.
Lhi faits de la stòria e la noncurança de l’òme ilh an fait si que lo convent al vai comença a cròlla, las personas mai ancianas ilh cointan que un cèrt Baptista Turc, veient que lo convent al començava a cròlla , al lo vai far lhòura de cròlla e ab las pèiras al vai finir de se construir lo palais seu. Aüra la tradicion ilh vòl que aiquela casa ilh es malesia, perqué construia ab las pèiras dal convent.
Enshit en mens de dui sègles dal convent dei Dominicans la rèsta pas autre que sol la guieisa en malas condicions. Après de la strage dal 1561 e la conversion al catolicésim negun stòric al s’es mai interessat a la stòria de la Gàrdia. La vita ilh es scorrua fèrma per sègles, gent solarina qu’ilh a totavia taliat ab sospèct lo forestier.
Lhi vèlhs de la strage ilh ne parllan pas, de conseqüença rèn la n’es stat tramandat. La violença qu’ilh an aiut ilh a scanchellat tot dins la memòria de lhi dòns nòstres, manc una chançon qu’ilh recòrda lo passat.
Cronologia[modificar | modificar la font]
- 1863: lo nom italian de la comuna (Guardia) es cambiat en Guardia Piemontese[1]
- 1928: la comuna fusiona amb Acquappesa dins la comuna de Guardia Piemontese Terme[2]
- 1945: la comuna es restablida[3]
- 1974: la comuna fai partida de la Comunautat montanhòla de l’Appenin Paolan[4]
- 2008: fusion de las comunautats montanhòlas de l’Appennino Paolano e de la Dorsale Appenninica Alto Tirreno dins la CM de l’Alt Tirrèni/Appennin Paolan.
- 2013: las comunautats montanhòlas de Calàbria son suprimidas[5]
Politica[modificar | modificar la font]
Eleccions comunalas de 2016[6]:
- lista civica "Insieme per Guardia" (Vincenzo Rocchetti) 762 voses, 67,07%, 7 elegits
- lista civica "Rinascita democratica" (Gianfranco Capua) 374 voses, 32,92%, 3 elegits
Vincenzo Rocchetti ilh es elegit consol.
Eleccions de 2011[7]:
- lista civica "Insieme per Guardia" (Vincenzo Rocchetti) 620 voses, 57,88%, 6 elegits
- lista civica "Rinascita democratica" (Andrea Muglia) 451 voses, 42,11%, 3 elegits
Eleccions de 2007[8]:
- lista civica (Gaetano Cistaro) 607 voses, 50,71%, 8 elegits
- lista civica "Rinascita democratica" (Andrea Muglia) 590 voses, 49,28%, 4 elegits
Eleccions de 2002[9]:
- lista civica "Rinascita democratica" (Andrea Muglia) 573 voses, 50,89%, 8 elegits
- lista civica (Vincenzo Rocchetti) 509 voses, 45,2%, 4 elegits
- lista Rifondazione Comunista (Antonio Lanzaro) 44 voses, 3,91%, cap d'elegit
Monuments istorics gardiòls[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de La Gàrdia, Calàbria
- Vocabulari de l'occitan de La Gàrdia, Calàbria (4000 tèrmes)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Cambi di denominazione di otto comuni in provincia di Caserta, di quindici comuni in provincia di Benevento, di otto comuni in provincia di Napoli, di otto comuni in provincia di Avellino, di cinque comuni in provincia di Salerno, di diciannove comuni in provincia di Chieti, di dieci comuni in provincia di Campobasso, nella regione degli Abruzzi del molise (ora Abruzzo), di tre comuni in provincia di Lecce, di tre comuni in provincia di Potenza, di cinque comuni in provincia di Cosenza, di nove comuni in provincia di Catanzaro, di un comune in provincia di Palermo, di un comune in provincia di Messina e di un comune in provincia di Catania". Regio Decreto N. 1140 del 22/01/1863
- ↑ Regio Decreto N. 2517 del 22/12/1927
- ↑ Decreto Legislativo Luogotenenziale N. 27 del 01/02/1945
- ↑ Lei regionala 4 del 29/01/1974
- ↑ Legge Regionale n.25/2013
- ↑ http://elezioni.lastampa.it/2016/elezioni-comunali/cosenza/guardia-piemontese
- ↑ http://comunali2011.interno.it/amm110515/C0250620.htm
- ↑ http://comunali2011.interno.it/amm110515/retro/C0250620.htm
- ↑ http://elezionistorico.interno.it/index.php?back=yes&tpel=G&dtel=26/05/2002&tpa=I&tpe=C&ms=S&es3=N&ne3=250620&levsut3=3&lev3=620&lev2=25&ne2=25&es2=S&levsut2=2&lev1=18&ne1=18&es1=S&levsut1=1&lev0=0&es0=S&levsut0=0&unipro=uni


text:
Queste còp qu’es chabat !
Me suvene d’aver après que los indians d’Amazonia, passan daus mes e daus mes a colectar lo bòsc e las palmas per bastir lor maison puèi que se meten tots ensem per la bastir dins la jornada. Qu’es pas completament entau que nos l’i prenguèrem mas qu’es l’eideia, a la gròssa.
Vos aviá contat que daissèi sus la paret daus traucs per i vissar los encairs,
…vos aviá contat tamben que talhèrem de las pòsts per segre au mielh los angles de que fons de chambra. Aura perfeccionam las pèças de Meccano™ en pre-trauchar las pòsts per que l’encair puchèsse tenèr dessur e que quò siá pas pesug a vissar un còp tengut (asardosament) a la plaça que volèm qu’ocupèsse.
Assemblam dins lo mesme temps los triangles R… a las pòsts C…, que n’auram besunh per lor segurar daus punts d’apiejar sus 3 costats.
Coma volèm pas prenèr tròp de riscs tampauc, començam per la 6′ que pausa au sòl, e fixam la 5 per dessur (quò fai jà de qué se ‘magar dejós),
quilham la 9, quò nos fai de qué prenèr dessur las autras : 7, 8 e 3+R5 per barrar. 2+R4 ven en mai per far la basa dau blòc de casas C…
Tornam dau costat pendaria en metre 6 dins l’alinhament (hem… entau coma la paret lo permet) puèi la bara, que ten a l’encòp 4. De las bòstias de chaussaduras trapèren jà lor plaça.
Amb ‘na plena brassada de jurons pausam lo blòc C… e sens lo daissar tombar vissam los encairs per ò mantenèr en plaça. Demòra ‘mas de fixar 1+R1 per dessur.
Lutz s’afana de nettiar bien tota la sejadura…
…per poder veire en fin de jornada quò que balha amb los vestits dediens.
Aprèp, metre daus pès au sommier es estat tot simple. Dempuèi i podèm durmir


text:
Irlanda (illa)
Irlanda (en gaelic irlandés: Éire e en anglés Ireland) es una isla del nòrd-oèst d'Euròpa, dins l'archipèla de las Islas Britanicas situadas dins l'Ocean Atlantic. L'isla compren una plana centrala envirada d'un anèl de montanhas costièras. Sa cima mai nauta es Carrauntochil que culmina a 1.041 mètres. La còsta oèst es plan accidentada, ten fòrça islons, de peninsulas, de caps e de baias. Lo territòri es traversat per Shannon, lo flum mai long d'Irlanda que fa 386 km de long e corre cap al sud dempuèi lo Comtat de Cavan en Ulstèr fins a l'Atlantic, al sud de Limerick.
Es separada de Granda Bretanha per la Mar d'Irlanda e del continent europèu per la Mar Celtica.
Es la pàtria del pòble irlandés e de la lenga gaelica irlandesa, mas la lenga uèi majoritària i es l'anglés. Es dividida politicament e administrativa entre:
- L'estat d'Irlanda, que n'ocupa la màger part.
- L'Irlanda del Nòrd, territòri apertenent a l'estat del Reialme Unit.
Lo gentilici es irlandés -esa.


text:
Brumath
Brumath en alemannisch ( Brumath en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
[[Fila:Brumath pont sus la Zorn 1932.jpg|thumb|left|Pont sus la Zorn l'an 1932]]Brumath se tròba sus la rota nacionala 63 a unitat|17|km {{}} al nòrd de Estrasburg e a unitat|13|km {{}} al sud de Haguenau. Es egalament desservie pel autoroute A4 #que la environa per l'oèst.
La Zorn travèrsa la vila e lo canal de la Marna al Rhin lo llom pel sud-oèst.
Es çò cap de-luòc del costat de Brumath en lo arrondiment d'Estrasburg-Campanha.
Brumath se trouve sur la route nationale 63 à 17 km au nord de Strasbourg et à 13 km au sud de Haguenau. Elle est également desservie par l'autoroute A4 qui la contourne par l'ouest.
La Zorn traverse la ville et le canal de la Marne au Rhin la longe par le sud-ouest.
Elle est le chef-lieu du canton de Brumath dans l'arrondissement de Strasbourg-Campagne.
Istòria[modificar | modificar la font]
Brumath Fa partida qualques escasses luòcs de Alsace #qu'an #èsser viscuts e freqüentats sens interrupcion dempuèi mai de cinc mil ans. Capital de la tribu de las Triboques, la vila es venguda Brocomagus a l'epòca gallo-romaine.
Lo jos-sòl de Brumath a liurat de considerablas ceramicas adornades de misteriosas decoracions #que la cinta ne forma lo tèma principal.
Après la desbranda de Arioviste, batut per Jules César en 58 av. J.C, los Triboques aguèron autorizat pels Romains a s'establir definitivament sul marge drech del Rhin. La Bassa Alsace #venir la Civitas Tibocorum (la Vila o lo District) dels Triboques #que la capitala #èsser Brocomagus uèi Brumath. Pendent près de quatre sègles, Brumath se #desvolopar en lo sillage de la patz romaine mas quand l'Empèri romain chancela, Brocomagus se #apagar.
A Modèl:La s, Brumath #venir la capitala del landgraviat de Bassa-Alsace i n'aguèt de contunh erigit al reng de vila a Modèl:La s. Partejada entre las Lichtenberg e las Linange, la distincion #èsser l'objècte de guèrras incessants entre aquelas doas familhas[1].
Brumath fait partie des quelques rares sites d’Alsace qui ont été habités et fréquentés sans interruption depuis plus de cinq mille ans. Capitale de la tribu des Triboques, la cité est devenue Brocomagus à l'époque gallo-romaine.
Le sous-sol de Brumath a livré de remarquables céramiques ornées de mystérieux décors dont le ruban forme le thème principal.
Après la défaite d'Arioviste, battu par Jules César en 58 av. J.C, les Triboques furent autorisés par les Romains à s'établir définitivement sur la rive droite du Rhin. La Basse Alsace devint la Civitas Tibocorum (la Cité ou le District) des Triboques dont la capitale fut Brocomagus aujourd'hui Brumath. Pendant près de quatre siècles, Brumath se développa dans le sillage de la paix romaine mais quand l'Empire romain chancela, Brocomagus s'éteignit.
Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, Brumath devint la capitale du landgraviat de Basse-Alsace puis fut érigée au rang de ville au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle. Partagée entre les Lichtenberg et les Linange, la seigneurie fut l'objet de guerres incessantes entre ces deux familles[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ PAN184&dq=hochfelden&lr=&ei=PwKgSdnCGZbCyQSs3I2MAg#PPA76,M1 Descripcion de Brumath e de lo sieu costat l'an 1865
- ↑ Description de Brumath et de son canton en 1865


text:
Marqués de Pombal
Sebastião José de Carvalho e Melo, comte d'Oeiras, marqués de Pombal (lo 13 de mai de 1699 - lo 8 de mai de 1782) foguèt un òme politic portugués.
Sa personalitat e de circonstàncias excepcionalas faguèron d'aquel simple Secretari d'Estat un dels òmes politics mai importants dins l'istòria de Portugal.
Eissit de la bassa noblesa provinciala, Pombal nasquèt a Lisbona lo 13 de mai de 1699.
Estudièt a São João da Pesqueira, o mai tard a creat una zòna viticola de Porto.
Aprèp d'estudis a l'Universitat de Coïmbra, serviguèt dins l'armada e se maridèt amb la filha del comte d'Arcos, çò que li dobriguèt fòrça pòrtas. Foguèt nomenat ambaissador a Londres en 1738, puèi a Viena en 1745. Foguèt francmaçon.
Tenent grands projèctes per son país, temptèt de tractar una patz europèa mas aboquèt. Lo rei Joan V apreciava pas plan Pombal e lo rapelèt a Lisbona, mas aprèp la mòrt del rei, en 1750, lo seu filh venguèt rei (Josèp Ièr). Aquel apreciava lo marqués e lo nomenèt Secretari d'Estat en 1755 puèi comte d'Oeiras en 1759 e marqués de Pombal en 1770.
Lo 1èr de novembre de 1755 un tèrratremol de magnitud 8.75 estralhèt Lisbona, provocant d'incendis, d'ondas de mar, de scènas de panicas. I aurà 15 000 mòrts e 85% de las abitacions destuidas, amb lo palais reial, la bibliotèca e sus archius.
Pombal pren sulcòp las causas en man tre que la familha reiala fugiguèt Lisbona. Tot es fach per tornar menar l'òrdre, assanir la vila, conservar los abitants en plaça, far calar los profètas marrits.
Sustot, foguèt responsable de la reconstruccion de la vila bassa (a Baixa) tala coma òm la coneis encara avuèi. Faguèt apèl a d'arquitèctes portugués amb que cèrca d'aplicar los principis de las Luses: simplicitat, coeréncia e foncionalitat animan aquel projècte. Las activitats son reagropadas per quartièr. Per s'aparar dels incendis se privilegia l'azulejo que ten sa granda expansion. S'experimenta solucions de construccions antisismicas.
Aquel eveniment li permetèt enfin, dins lo domeni politic, d'alunhar tots sos opausants (la noblessa e los jesuistas) e d'exercir un poder absolut. Pendent vint ans foguèt l'òme fòrt del país, lo rei Joseph Ièr tenent una personalitat suava. Redrecèt lo país economicament e politicament e li faguèt recobrar son retard.
En diplomacia e economia, contunhèt amb l'aliança britanica, organizèt la colonizacion de Brasil, estimulèt lo desvolopament de las manufacturas e creèt fòrça monopòlis que la companhiá per la cultura de las vinhas del naut Douro que reglamenta la produccion del Porto.
Luchèt tanben amb acarnament contra los jesuistas. Suprimiguèt l'anciana distincion entre ancians e novèls crestians en aplicacion dempuèi mai de dos sègles. Enebiguèt l'esclavatge en 1761. Sometèt l'Inquisicion a l'autoritat reiala. D'un biais, se pòt dire que prepara la laïcitat del sègle seguent.
Foguèt tanben a l'origina d'una importanta reforma de l'ensenhament que permetrà al país d'obténer de quadres e d'administrators dignes d'un Estat modèrne centralizant lo poder al prejudici de la noblessa. Desvolopèt l'Universitat de Coïmbra. Metèt en plaça un sistèma de polícia modèrna.
Aital las rancòrs a son esgard s'acumulèron, e quand en 1776 Josèp Ièr quitèt lo poder, sa filha Maria Ièra metèt lo vièlh marqués a l'escart. Acusat de totes los mals, Pombal foguèt jutjat e demissionèt. Visquèt retirat e moriguèt en 1782.
L'adjectiu pombalin es dempuèi utilizat per designar l'epòca del govèrn de Pombal e son estil arquitectural.


text:
Nasir ad-Din at-Tusi
Nasir ad-Din at-Tusi (1201-1274) èra un sabent iranian musulman dau sègle XIII. Durant sa jovença, jonhèt la sècta deis Assassins en causa deis invasions deis armadas mongòlas de Gengis Khan. Pasmens, après la capitulacion deis Assassins a Alamut, acceptèt de jonhar la Cort de l'Ilkhanat e lo khan Hulagu li faguèt bastir un important observatòri a Maragha que venguèt lo centre scientific pus important dau periòde. Foguèt l'autor d'un nombre important d'òbras importantas :
- en astronomia, publiquèt divèrseis estudis sus lo movement deis astres que li permetèron de desvolopar un modèl geocentric dau Sistèma Solar. Foguèt tanben a l'origina d'uneis otís matematics utilizadas per lo Polonés Nicolau Copernic per establir son sieu Sistèma Solar eliocentric au sègle XVI. De mai, capitèt de calcular una valor precisa de la precession deis equinòccis e d'escriure la premiera publicacion dei principis complèts dei trigonometrias planas e esfèricas.
- en biologia e medecina, foguèt un pionier de la teoria de l'evolucion. Per exemple, supausèt l'evolucion de l'Òme a partir deis animaus pus evolucionats. Puei, imaginèt un modèl de formacion e d'evolucion de l'Univèrs a partir de particulas elementàrias que se seràn diferenciadas per venir de particulas pus complèxas a l'origina dei mineraus, dei plantas, deis animaus e finalament de l'èsser uman.
- en quimia e en fisica, enoncièt una version primitiva de la conservacion de la massa. Publiquèt tanben un trabalh sus la teoria dei colors basada sus lei mesclas de seccions blancas e negras.
- en matematicas, en mai de seis estudis liats a sei recèrcas astronomicas, estudièt lei racinas dei nombres entiers. Trobèt tanben lo metòde dau triangle de Pascal per calcular rapidament un binòmi de poissança n.
- en teologia, publiquèt divèrseis òbras regardant la Kalam chiista.


text:
Regim Ancian
Regim Ancian foguèt lo tèrme que los revolucionaris franceses utilizavan per designar negativament lo sistèma de govèrn anterior a la Revolucion Francesa de 1789 (la monarquia absoluda de Loís XVI de França), e que s'apliquèt tanben a la rèsta de las monarquias europèas que lor regim èra similar a aquel. Lo tèrme opausat a aqueste foguèt lo de Regim Novèl (en Espanha, Regim Liberal). Se pòt tanben aplicar coma equivalent a una epòca que, practicament, coïncidiriá amb la coneguda coma Edat Modèrna.


text:
Vivières
Vivières es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels registres faches, i a qualques ans, per tirar las pèiras necessàrias a la mantenença de las rotas, an meses per edart a jorn a la reünion de la rota del Faîte e suls dos vessants, dels tuiles a rebord e dels tuiles creuses (imbrices e tegula), de las monedas romaines en bronzeja en granda quantitat (28 kg) dels emperaires Maximus, Tétricus, Posthumus e d'autras ; qualques utises, dels vasos, de las rèstas de poteries de totas sòrtas e las fondacions d'un cèrt nombre d'abitacions. Dos meules de molins a braces, esmòla manuaria o trusatilis, an #èsser de recuelhudas dempuèi. […]
Aquel son ailà de testimònis irrécusables en provant lo sojorn de las Romains. Aquelas fondacions s'estendon sus una longitud de 500 mètres. Se vei tuiles près de la butte telefonada Vira Réaumont e tota la longitud de la rota del Faîte fins a près de la Crotz-Morel. Aquela aglomeracion d'abitantas a conservat lo nom de Houssoye e es sens dobte aquel nom #que se lududes a donat a l'origina. […] Divèrses abitants del Houssoye en avent trobat, en lo veïnat, un étang que # abondait lo peis (aquel #que se truca communément un vivier), #bastir près los sieus ostals. Aquel #èsser en principi qualques chaumières éparses #que se #designar jol nom de Vivarium, lo Vivier. Lo Vivier èra una dependéncia de la colònia del Houssoye. Mai tard, en lo moment de l'invasion franque, los abitants de la colònia en se trobant pas mai en seguretat sus la nautor e en tement los enfocaments dels vencedors – o benlèu refusats per eles – #anar grossir lo caseriu del Vivier.
Lo senhor del luòc, satisfach d'aquel surcroît de populacion e en volent n'aumentar encara lo nombre, #far bastir un castèl-fòrt per protegir los sieus serfs e los sieus vassaux. Se sap pas pas en quin endroit s'elevava aquel castèl, ni quina n'èra l'importància. Se sap solament #qu'existissiá plan abans lo IXe sègle. A aquela epòca, se parlava pas mai que Normands ; començavan las siás incursiós dévastatrices e los sieus noms sonque terrifiaient los paysans. La tèrra del Vivier dépendait del domeni de la Ferté-sus-Ourcq (La Ferté-Milon). En 845, Hémogalde, senhor d'aquel país, en #far reparar e aumentar las fortificacions per se metre a l'abric dels barbars. […] Pendent longtemps, los governadors de la Ferté #èsser tanben de senhors châtelains (Dominus) de Vivières. Sonque los noms de dos d'aqueles senhors son arribats fins a nosautres. Lo un se nomenava Hugues lo Blanc ; preniá lo títol de châtelain de la Ferté-Milon e Vivières e #morir après 1121. L'autre èra Hugues Soibers de Laon, #que viviá en 1250. Avián cargat de la defensa del fòrt, i residissián e n'avián lo commandement.
Vivières #Venir una bourgade importanta, tant a causa del fòrt e dels establiments religioses #que s'i #fondar en lo continuament, #que de las reliques de Santa Clotilde #qu'atrasián totjorn un grand nombre de pelegrins. Un prévôt particular i residissiá e #estendre la siá juridiction sus las pichonas localités de alentour : Villers-Sant-Georges (Villers-Cotterêts), Pisseleux, lo fief de Noue, Dampleux, èca. […] l'an 1126, Hugues lo Blanc establís los religioses prémontrés a Vivières.
(Extraches de l'Istòria de Villers-Cotterêts. La vila, lo castèl, lo bòsc e los environs, d'Alexandre Michaux, 1867)
Des fouilles faites, il y a quelques années, pour tirer les pierres nécessaires à l’entretien des routes, ont mis par hasard à jour au sommet de la route du Faîte et sur les deux versants, des tuiles à rebord et des tuiles creuses (imbrices et tegula), des monnaies romaines en bronze en grande quantité (28 kg) des empereurs Maximus, Tétricus, Posthumus et autres ; des ustensiles, des vases, des débris de poteries de toutes sortes et les fondations d’un certain nombre d’habitations. Deux meules de moulins à bras, mola manuaria ou trusatilis, ont été recueillies depuis. […]
Ce sont là des témoins irrécusables prouvant le séjour des Romains. Ces fondations s’étendent sur une longueur de 500 mètres. On voit des tuiles près de la butte appelée Tour Réaumont et tout le long de la route du Faîte jusqu’auprès de la Croix-Morel. Cette agglomération d’habitants a conservé le nom de Houssoye et c’est sans doute ce nom qu’on lui a donné à l’origine. […] Plusieurs habitants du Houssoye ayant trouvé, dans le voisinage, un étang dans lequel abondait le poisson (ce qu’on appelle communément un vivier), ils construisirent auprès leurs maisons. Ce furent d’abord quelques chaumières éparses que l’on désigna sous le nom de Vivarium, le Vivier. Le Vivier était une dépendance de la colonie du Houssoye. Plus tard, lors de l’invasion franque, les habitants de la colonie ne se trouvant plus en sûreté sur la hauteur et redoutant les approches des vainqueurs – ou peut-être repoussés par eux – allèrent grossir le hameau du Vivier.
Le seigneur du lieu, satisfait de ce surcroît de population et voulant en augmenter encore le nombre, fit construire un château-fort pour protéger ses serfs et ses vassaux. On ne sait pas en quel endroit s’élevait ce château, ni quelle en était l’importance. On sait seulement qu’il existait bien avant le IXe siècle. À cette époque, on ne parlait que des Normands ; ils commençaient leurs incursions dévastatrices et leurs noms seuls terrifiaient les paysans. La terre du Vivier dépendait du domaine de La Ferté-sur-Ourcq (La Ferté-Milon). En 845, Hémogalde, seigneur de ce pays, en fit réparer et augmenter les fortifications pour se mettre à l’abri des barbares. […] Pendant longtemps, les gouverneurs de la Ferté furent aussi seigneurs châtelains (Dominus) de Vivières. Seuls les noms de deux de ces seigneurs sont parvenus jusqu’à nous. L’un se nommait Hugues le Blanc ; il prenait le titre de châtelain de La Ferté-Milon et Vivières et mourut après 1121. L’autre était Hugues Soibers de Laon, qui vivait en 1250. Ils étaient chargés de la défense du fort, y résidaient et en avaient le commandement.
Vivières devint une bourgade importante, tant à cause du fort et des établissements religieux qui s’y fondèrent dans la suite, que des reliques de Sainte Clotilde qui attiraient toujours un grand nombre de pèlerins. Un prévôt particulier y résidait et il étendit sa juridiction sur les petites localités d’alentour : Villers-Saint-Georges (Villers-Cotterêts), Pisseleux, le fief de Noue, Dampleux, etc. […] En 1126, Hugues le Blanc établit les religieux prémontrés à Vivières.
(Extraits de l’Histoire de Villers-Cotterêts. La ville, le château, la forêt et les environs, d’Alexandre Michaux, 1867)


text:
Tradicionalament, los monarcas an utilizat los sieus maridatges amb l’objectiu d’establir d’alianças amb autres reialmes o per consolidar lo sieu poder en lo meteis reialme. E Alexandre lo Grand foguèt pas una excepcion.
Fòrça mai interessat pels tèmas politics e militars, Alexandre inicièt pas la siá vida sentimentala fins mai tard. O benlèu perque esperava un matrimòni mai favorable per las siás intencions.
La siá primièra relacion coneguda foguèt amb la princessa Barsine, de raïses grègas e pèrsas (tota una declaracion de principis per los sieus objectius politics). La siá amassada se produsiguèt après la batalha d’Issos (333 aC), quand Alexandre capturèt bona part de la familha de l’emperaire Darios III e las familhas de las nautas autoritats de l’Empèri Pèrsa a Damasc.
Barsine èra filha del satrapa (nom dels governadors pèrsas) Artabas, parent de la familha reiala aquemenida, e èra demorada veusa de dos oncles mairales sieus, los generales Mentor e Memnò, totes dos originaris de l’isla de Ròdas. Èra, doncas, una candidata fòrça adaptada pels objectius de fusionar lo mond grèc e lo pèrsa.
E mai se compta pas qué se maridèsson, mantenguèron una relacion pendent sièis ans, que donèt coma fruch un mainat, Hèracles. E lo sieu suer Artabas, acabèt en se jonhent a Alexandre après la mòrt de Darios III (330 aC), benlèu en veire lo previsible triomfe d’Alexandre o benlèu per l’interès d’una union familiala entre ambedós.
La relacion amb Barsine finalizèt ras del maridatge d’Alexandre amb Roxana, una princessa de Bactriana (327 aC), après la conquista del territòri. Segon explica la legenda, Alexandre restèt estonat en la veire barar amb autras gojatas nòblas pendent una taulejada. Lo sieu paire possedissiá amplas proprietats al territòri mas èra pas gaire ligat a la noblesa o la monarquia.
Totes los cronicaires parlan sus la granda beutat de Roxana, mas aquel matrimòni assegurava a Alexandre lo contraròtle de las províncias Bactriana e Sogdiana, qu’èran estadas complicadas de conquistar ras de la dificultat de l’orografia. Las nòças se celebrèron segon lo ritual macedonian, e divèrses generals d’Alexandre se maridèron tanben amb femnas de la noblesa de Bactriana, coma nèxe d’union amb los nòus pòbles conquistats.
Un matrimòni fòrça criticat
Malgrat aiçò, aquel matrimòni foguèt criticat per qualques membres de la siá armada, que desiravan qu’Alexandre s’aguès maridat amb una princessa de Macedònia, la quala aguès convertit en la siá femna principala, del temps que las autras foguèsson vengudas simples amants. L’importància de Roxana se mostrava, non solament en lo fach de qué foguèt considerada coma la femna principala, mas qu’acompanhèt Alexandre en bona part de las campanhas posterioras, coma per exemple a l’Índia.
En morir Alexandre l’an 333 aC, Roxana èra embarassada. Malgrat que totes los generals reconeguèron los dreches de succession del mainat nascut, Alexandre, totes eles se repartiguèron lo poder de l’empèri. Fin finala, Roxana e lo sieu filh foguèron capturats pel general Cassandre l’an 310 aC, que los executèt, en acabant aital amb la linha de succession legitima d’Alexandre. Posteriorament, lo meteis Cassandre l’an 309 aC assassinèt tanben Barsine e lo sieu filh Hèracles, malgrat que per èsser pas nascut dins d’un matrimòni èra pas eretièr legitim.
L’an 324 aC, Alexandre se tornèt maridar amb doas princessas reialas pèrsas per refermar la siá legitimitat sul tròn pèrsa. Èran Estatira, filha del meteis Darios III, e Parisatis, filha d’Artaxerxes III (monarca anteriora a Darios). Lo maridatge se celebrèt a Susa, capital de l’Empèri Aquemenida, e tanben fòrça generals macedonians se maridèron amb femnas nòblas del territòri.
Pauc après la mòrt d’Alexandre, Estatira foguèt assassinada per òrdre de Roxana. E mai se Estatira aviá pas donat de filhs a Alexandre, la siá apertenença a l’anciana familha imperiala pèrsa podiá l’animar a crear una conspiracion contra los interèsses de Roxana e lo sieu filh, segon pensava la meteissa Roxana.
*Francesc Sangar
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Arfa Karim
Arfa Abdul Karim Randhawa (en ordo: ارفع کریم رندهاوا, Ram Dewali, 2 de febrièr de 1995 – Lahore, 14 de genièr de 2012) foguèt un estudianta e gèni informatic paquistanesa. En 2004, quand aviá pas que 9 ans venguèt la professionala mai jove de Microsoft (MCP). Representèt Paquistan a mantun forum internacional coma per exemple la Conferéncia de Desvolopaires TechEd. Recebèt lo President’s Award for Pride of Performance. Moriguèt tragicament en genièr de 2012 a l'edat de 16 ans aprèp una crisi cardiaca. Un parc scientific de Lahore, l'Arfa Software Technology Park, recebèt son nom per l'omenatjar.


text:
Miquèu Grosclaude
Miquèu Grosclaude (1927 - Pau, 21 de mai de 2002) qu’estó professor de filosofia, ellenista, latinista, e sustot un lingüista occitan, hòrt important tà la lenga e la cultura occitana de Gasconha.
Enter mantuns subjèctes de cultura, qu'estó un mèste en onomastica gascona (patronimia, toponimia).
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquèu Grosclaude, vadut a Nancí, d'ua familha de Jura, gessida de Soïssa, qu'estó un personatge essenciau tà l'occitanisme peu Bearn. Que s'aprengó d'un biaish autodidacte la varietat bearnesa e, lèu, publiquè òbras essenciaus tà l'ensenhament e l'aprendissatge deu gascon com Lo gascon lèu e plan en 1977. Pendent dotze ans a partir deus ans navanta, qu'animè dab Crestian Lamaison l'émission Lo Cèrcanoms sus la ràdio libra Ràdio País. Lo Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons qu'ei la fruta d'aqueste tribalh important d'onomastica e de lenga. Lo son hilh Dàvid Grosclaude qu'estó un deus creators e portaire de Ràdio País e lo jornalista gavidaire creator de La Setmana, ancian president de l'Institut d'Estudis Occitans e conselhèr regionau d'Aquitània, uei president deu Partit Occitan.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lo procès de l'aulhèr : seguit de ; Lo rei e lo curè ; Lo diable e l'ussièr ; L'arrastèth, 1976.
- Lo gascon lèu e plan, 1977.
- La Republica de Pèira-Lada, 1977.
- Une leçon sur les troubadours, 1981.
- La termièra sauvatja, 1983.
- La langue béarnaise et son histoire [Texte imprimé] : études sur l'évolution de l'occitan du Béarn depuis le XIIIe siècle, suivi de quatre analyses de textes des XVIIe et XVIIIe s., 1986.
- Béarn, 1987.
- Dictionnaire toponymique des communes du Béarn, 1991.
- Une leçon sur les troubadours, 1997.
- Répertoire des conjugaisons occitanes de Gascogne, 1999.
- 70 clés pour la formation de l'occitan de Gascogne, 2000.
- Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées, 2000.
- Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons ; seguit de Noms de baptême donnés au Moyen Âge en Béarn et en Bigorre, 2003. Site Ràdio País [1]
- Dab Gilabèrt Nariòo e Patric Guilhemjoan: Dictionnaire français-occitan (gascon) A-K, 2003.
- Dab Gilabèrt Nariòo e Patric Guilhemjoan: Dictionnaire français-occitan (gascon) L-Z, 2005.


text:
Filibusterisme
Lo filibusterisme (de l'anglés filibuster), es una tecnica especifica d'obstruccionisme parlamentari. Lo tèrme nasquèt al Senat dels Estats Units. Lo reglament d'aquesta cambra, a partir de 1806, establís qu'un senador pòt contunhar a parlar sens limit mentre non s'arture o se sègue. S'empleguèt dins aquel senat per primièr còp en 1837. Lo filibusterisme a per tòca de bloquejar l'aprovacion d'una lei o acte legislatiu gràcias a un discors de longa durada. Normalament, se legisson en votz nauta de libres de recèptas, romans, fins a la fin de la session. Un cas istoric famós foguèt lo de Caton lo Jove, qu'èra capable de parlar durant de jorns entièrs per frenar las iniciativas legislativas de Juli Cesar. Un cas fòrça famós en Espanha foguèt lo de Cayetano Bolívar, l'unic deputat del Partit Comunista d'Espanha durant la primièra legislatura de la Segonda Republica.
S'es tanben nomenat filibusterisme d'obstruccionisme l'interpretacion interessada dels reglaments e emplecs parlamentaris que resulta favorabla a un partit. Lo tèrme proven de filibuster, qu'èra un mot utilizat durant lo sègle XVII per descriure mantun tipe de piratas qu'operavan dins la mar Cariba e que sequestravan de vaissèls. Lo filibusterisme es eficaç dins los sistèmas parlamentaris ont los representants de la volontat populara an pas fixat de temps limit per intervenir.


text:
Gracian
Gracian (vèrs 359, Sirmium - 25 d'aost de 383, Lugdunum) fuguèt un coemperaire roman que reinèt de 367 a 383 ambé Valentinian Ièr (364-375), Valens (364-378), Teodòsi Ièr (378-395) e Valentinian II (375-392).
Fiu de Valentinian Ièr, fuguèt proclamat coemperaire per son paire en 367 qu'èra cargat de la defensa de la mitat occidentala de l'Empèri Roman. A sa mòrt, acceptèt de partejar son autoritat ambé son fraire Valentinian II proclamat emperaire per lei legions de Panònia. En 377, fuguèt venceire deis Alamans e mandèt de renfòrç a Valens avans lo desastre d'Andrinòple. Lo 19 de genier de 379, acceptèt de nomar Teodòsi Ièr coma coemperaire. En 383, deguèt faciar l'insureccion dau generau Magnus Clemens Maximus e Gracian fuguèt vencut e tuat a Lugdunum en 383.


text:
L’intercomprengueson linguistica
Que de lengas !
Dempuish tostemps, fòrça lengas co-existishen. Lo mite de la Tor de Babel illustra aquera diversitat de las lengas. Après lo deluvi, coma los òmes parlavan totes la mèma lenga, s’entenèn entà bastir ua vila e ua tor giganta que los permeteré de tocar los cèus. Diu los castiguèc deu son orgulh per la malediccion de la diversitat linguistica. D’aquí enlà, cadun se botèc a parlar ua lenga estrangèra au son vesin...
A l’entorn de nosauts, aquera diversitat linguistica ei fòrça presenta. Nos arriba sovent d’enténer ua lenga auta que la que nos an transmesa los nòstes parents.
Sovent, ei a la television o dins las carrèras de las nòstas vilas o deus nòstes vilatges. Aqueras lengas son multiplas e pòden coma los òmes qui las parlan vénguer de totes los orizonts.
Dins quauquas familhas, endeveng que duas lengas sian parladas : la lenga oficiala e la lenga d’un deus nòstes parents que n’a pas creishut aquí, o qu’a apres ua auta lenga quan èra petit. Aqueras lengas pòden estar regionalas o estrangèras.
Multilenga ? Plurilenga ?
Entà resumir, se ditz d’ua societat qu’ei multilenga e d’un individú qu’ei plurilenga.
L’intercomprengueson linguistica, qu’ei aquò ?
La nòsta societat, de ger o d’auèi, rica d’aquera diversitat, a tostemps permes a las personas plurilengas de poder aumentar la sua capacitat a comunicar en tot comprénguer melhor los autes. Entaus escambis, lo comèrci o la susvita, la semblança de la lenga deu vesin la hasèva tostemps mes agida a comprénguer.
Los emigrats italians arribats en Gasconha an viste comunicat dambe los Gerseses dins la lenga regionala de noste, pr’amor que l’occitan e l’italian son duas lengas vesias. Totas duas son de lengas romanas que venguen deu latin coma lo portugués, l’espanhòu, lo catalan, le francés, l’italian, lo sarde, lo retò-roman, lo roman, lo còrse, etc. De caps tà 430 millions de personas utilizan aqueras lengas romanas.
Coma aqueras lengas an totas la mèma origina, son fòrça pròchas e son donc de bon comprénguer.
L’intercomprengueson significa comprénguer ua lenga e non la saber parlar. Per fèit, ei regde pratic de comprénguer l’aute e de contunhar a parlar la sua lenga, quan òm a de cap l’un a l’aute un interlocutor que dispausa de las mèmas qualitats d’escota e d’observacion !
Entà estar onèste, aqueth mecanisma d’intercomprengueson o «d’intelligibilitat mutuala», deveng mes simple quan òm practica duas lengas.
Ei atau qu’ua persona atentiva pòt entrar en contacte dambe quauques centenats de milions
de companhs !
http://pedagogie.ac-toulouse.fr/langues-vivantes/IMG/pdf/l_intercomprehension_clef_du_plurilinguisme_-_cle_international_-_paris_2010_copy.pdf
Frisa cronologica
Questions
- Qu’ei aquò lo plurilingüisme ?
- Qu’ei aquò lo multilingüisme ?
- Explica lo principi de l’intercomprengueson linguistica.
- Quins son los avantatges de l’intercomprengueson linguistica ?
- Qu’ei aquò ua lenga romana ?


text:
Louvois (Marna)
Louvois es una comuna francesa administrada per lo departament de Marna de la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat fa partida del Parc natural regional de la Montanha de Rems
La commune fait partie du Parc naturel régional de la Montagne de Reims.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament de la Revolucion francesa, la municipalitat de Louvois annèxa las municipalitats vesinas de La Neuville-en-Chaillois e de Vertuelle[1].
Au début de la Révolution française, la commune de Louvois annexe les communes voisines de La Neuville-en-Chaillois et de Vertuelle[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 9 de febrièr de 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 9 février 2009


text:
Plaine-de-Walsch
Plaine-de-Walsch es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge fondat l'an 1707 pel baron de Lutzelbourg, amb una verrerie.
- Lo vilatge a sofèrt pendent los hostilités de la guèrra en 1914.
- Village fondé en 1707 par le baron de Lutzelbourg, avec une verrerie.
- Le village a souffert durant les hostilités de la guerre en 1914.


text:
Soft power
Poder suau, en anglés soft power, es un tèrme utilizat dins relacions internacionalas per descriure la capacitat d'un actor politic, coma per exemple un Estat, per infuenciar las accions o los intereses dels autres actors mejans de biais culturals e ideologics. Lo tèrme fogèt inventat pel profesor de l'Universitat de Harvard Joseph Nye en su libre de 1990 Bound to Lead: The Changing Nature of American Power[1], e desvolpèt en 2004 dins Soft Power: The Means to Success in World Politics[2]. La valor del tèrme coma teoria politica foguèt discutida, pasmens foguèt fòrça utilizat coma per diferenciar la poténcia sutila de la cultura o las idèas al respècte de formas mai coercitivas, tanben nomenada poder dur, coma l'accion militara o la pression economica.
Exemple d'utilizacion[modificar | modificar la font]
Dins lo contèxte a la fin d'agost de 2008 (Jòcs Olimpics en Pequin e Guèrra en Ossetia de 2008), un jornalista analizèt la situacion del seguent: « Alara que China pretend capitar e impresionar lo mondo con lo nombre de medalhas olimpicas obtengudas, que Russia vòl l'impressionar amb la demostracion de sa superioritat militara; lo poder suau de China a respècte del poder dur de Russia: las preferéncias de los dos païses rebatejan lo gra de confisança tan diferent qu'aqueles an en eles meteisses. »[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Destnat a capitar: La natura evolutiva del poder American'
- ↑ Poder suau: L'explication dels succès dins las politicas mondialas
- ↑ (es)Dominique Moisi La neurótica invasión rusa, El País, 01/09/2008
Bibliografíia (en)[modificar | modificar la font]
- Keohane, Robert and Joseph Nye. "Power, Interdependence and the Information Age" from Conflict After the Cold War
- Jentleson, Bruce. "Principles: The Coming of a Democratic Century?" from American Foreign Policy: The Dynamics of Choice in the 21st Century
- Nye, Joseph. Propaganda Isn't the Way: Soft Power
- Nye, Joseph, Soft Power: The Means to Success in World Politics
- John McCormick The European Superpower (Palgrave Macmillan, 2006). Argues that the European Union has used soft power effectively to emerge as an alternative and as a competitor to the heavy reliance of the US on hard power.
- Matthew Fraser, Weapons of Mass Distraction: Soft Power and American Empire (St. Martin's Press, 2005).


text:
Hermies
Hermies es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Hermies A patit las doas guèrras mondialas e a #aver mai de 200 mòrts francesas, britanics, e australianes. Tot a #èsser destruit e reconstruit après guèrra pels abitants.
Hermies a subi les deux guerres mondiales et a eu plus de 200 morts français, britanniques, et australiens. Tout a été détruit et reconstruit après guerre par les habitants.


text:
Nampont
Nampont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1849 : Cossí en totas las municipalitats de França, la populacion masculina màger #pasturar, per las primièras fes, #votar mercés a la instauració del sufragi universal.
- 1849 : Comme dans toutes les communes de France, la population masculine majeure put, pour la première fois, aller voter grâce à l'instauration du suffrage universel.


text:
Le CFPO Miègjorn-Pirenèus organiza un estagi en lenga occitana, del 24 al 27 d'octobre. Le programa compren de corses fondamentals per aprene e aprigondir sas coneissenças e de talhièrs tematics per practicar. Aquel estagi se pòt inscriure dins le quadre de la formacion professionala de contunh (DIF, CPF, CIF, plan de formacion). Demandatz-nos ! Nos... Read more »
Les aprenents de las formacions a distància se son retrobats dissabte 10 de genièr a la sala Mistral a Tolosa per fèr coneissença damb lors formators : Delfina, Olivièr, Marion e Sebastian. Un còs las aisinas informaticas d'ensenhament presentadas, un dinnar es estat partejat ; cadun aviá menat una especialitat d'en çò seu. Los corses... Read more »
Lo 27 de setembre lo CFPO Miègjorn-Pirenèus a procedit a la remesa dels diplòmas de lenga e cultura occitanas de nivèl A2 (utilizaire elementar), B1 (utilizaire sulhet), B2 (utilizaire independent) e C1 (utilizaire autonòm). Lo 27 de setembre, lo Centre de Formacion Professionala d’Occitània Miègjorn-Pirenèus a procedit, a l’Ostal d’Occitània de Tolosa, a la remesa dels... Read more »
Lo Centre de Formacion Professionala Occitan de Miègjorn-Pirenèus, especializat dins l’ensenhament de la lenga e de la cultura occitanas a remés sos diplòmas de nivèl en lenga lo 28 de setembre de 2013, a l’Ostal d’Occitània, 11 carrièra Malcosinat a Tolosa. Las ofèrtas de formacion del CFPO-MP son divèrsas ; s’adreçan als particulars coma als... Read more »
Venètz rencontrar l'equipa del CFPO-MP a l'Estivada de Rodés. Lo CFPO-MP serà present a l'Estivada de Rodés, del 23 al 27 de julhet de 2013. Amb los centres d'Aquitània e de Lengadòc, i vos prepausarem d'animacions.


text:
Urban Balèti
Estil : Trad
Sector : Musica
Domeni d'activitat : Cantaire, Musician
Airal lingüistic : Lengadòc
Creator: Fai Deli
Los textes son de compausicions personalas o de manlèus a de poetas ancians e actuals. Las influéncias variadas nos menan del costat d’Itàlia, de Bretanha o de Centelhas. Guitarra, acordeon e flabuta son totjorn al centre de nòstra musica. Lo mot « balèti » es pas usurpat que la màger part dels tròces de l’albom son destinats a far bolegar los dançaires d’escotich, masurcà, borrèia o polcà.
Modernitat, joinessa e enrasigament fan qu’aquel album se pòt metre entre totas las aurelhas.
Per comandar : Accedir al Bon de Comanda
Per lo telecargar : Itunes, Deezer


text:
- Presents: Fabienne Albert, Catarina Bataller, Beatrice Bringué, Eulalie Cantournet, Deva Dauriac, Cyril Fallet, Estela Lame, Mélanie Laupies, Clara Lopez, Jacmelina Martin, Clémentine Mayzoue, Estelle Mazodier, Geneviève Paulet, Celine Serva, Josette Soliva, Claire Torreilles, Marie-Jeanne Verny.
- Desencusats : Nicole Bompieyre (poder Torreilles), Chantal Canal, Sarah Combès, Veronique Fiol (poder Martin), Noémie Giner, Marc-Andrieu Jullian, Michel Lafon, Yan Lespoux (poder Verny), Philippe Martel, Carine Maury (poder Laupies), Isabelle Nuel, Claudine Paul, Barbara Roqueta, Vincent Roch, Marine Ropars, Marie-José Villeneuve.L’AG comença a 14h.
Bilan financier
Claire Torreilles presenta lo rapòrt financièr.
- Dificultats especificas ongan en causa del collòqui FLAREP en novembre : subvencions tocadas de la villa, aglo, despartament e region.
- Los abonaments a Papagai e al Senhal per las escòlas an plan foncionat (Plumalhon es arrestat fins a decembre, mas nos fan dire que la revista es per reprene en 2018, e que podètz comandar tanben de numeros ancians…). Mas lo CREO poiriá porgir mai d’abonaments. Plan assabentar los regents e lor dire de ne far la demanda amb lo butletin d’adesion al CREO.
- Pbs novèls per tocar la subvencion Total Festum per la jornada del 17 de junh (veire rapòrt moral de la jornada : http://www.felco-creo.org/journee-creo-cirdoc-du-17-juin-2017-theatre-et-enseignement-de-loccitan-au-cirdoc/). Las règlas an cambiat e se son complicadas : de regretar.
- l’AG merceja la clavaira de son trabalh.
- Crida a la succession pel pòste : Estela Lame e Joseta Soliva se prepausan per començar de s’assabentar sul trabalh.
- Bilan financier votat a l’unanimitat (jos resèrva de l’aprobacion del comissari als comptes, Joan-Claudi Borie de rescontrar lo dimarç 17).
- Quitus donat a l’unanimitat.
Rapòrt moral
- Maria-Joana Verny presenta lo rapòrt moral. Veire document en linha : 1710-21-Rapòrt moral AG 14 oct. 2017-1.
- Pbs demòran a l’escòla Sévigné. Lo disfoncionament foguèt senhalat : un estagiari a mièg temps non bilingue per completar la collèga bilingua a mièg-temps > los dròlles an d’occitan en debuta de setmana mas pas en fin de setmana.
A Lesinhan de las Corbièras : la lucha, en sinergia collègas-sindicats-CREO, a ganhat. Mas gaire de resson ni en intèrn ni en extèrn. Zero adesion al CREO e pas de comunicat comun per anonciar la capitada de la lucha. Es de plànher : òm sap trobar lo CREO en cas de dificultat, òm sap pas o reconóisser ni solament o far conóisser.
- Rapòrt moral votat a l’unanimitat
- Lo burèu actual es renovelat per 2017-2018. Presidenta : M-J Verny; Tresorièra : M. Laupies; Clavaira : C. Torreilles.
Discutida:
Geneviève Paulet fa doas demandas :
1- relativa al pòste CPD Erau. L’apèl a candidatura foguèt pas fach per aquesta dintrada. Ara la situacion es çò qu’es mas cal demandar que siá fach dins las règlas un apèl a candidatura per aquel pòste essencial per la dintrada que ven.
Responsa MJV : lo CREO faguèt una letra al DASEN dins aquel sens e mai en demandant que l’apèl siá dobèrt a l’acadèmia s’es de besonh e mai a las autras acadèmias : letra del 19 de setembre de legir sul site : http://www.felco-creo.org/category/actualitats-creo-lengadoc/
2- relativa a la preséncia d’una formacion en occitan dins las ESPE. I a dins las escòlas un ensenhament de la lenga a costat de l’ensenhament bilingue mas los regents son privats de formacion iniciala coma de formacion contunhada. Aquò’s un recul d’importància.
Discutida : l’empacha ven probable de las maquetas de las ESPE. La debuta de concertacion amb l’ESPE de Mende aguèt ges de seguit per aquesta rason.
MJV fa remarcar que la question foguèt pausada mai d’un còp al MEN per la FELCO. Que cadun s’apròche de son ESPE aurà de resulta pas que se i a de sosten organizat. Es una question que se ne deuriá entrevar l’OPLO (Ofici public de la lenga occitana). Decision presa de lo contactar Escriure una letra. Amb aquò pausar la question de la convencion per l’acadèmia de Montpelhièr. Òm se pòt pas contentar d’una signatura de convencion voida, es a dire non chifrada.
Joseta Soliva interven per demandar que lo CREO siá mai ofensiu sus la question dels cursus bilingues que totes son dins de posicions de precaritat. Dona d’exemples : los pòstes sagetats son insufisents, los remplaçaments se fan pas totjorn coma caldriá, a tota escasença l’especificitat del bilinguisme a paritat es remesa en causa.
Decision presa d’escriure (un còp de mai) al rectorat mas d’instituir una mena de ret de susvelhança de las escòlas bilinguas e dels cursus. Téner un dorsièr a jorn del bilinguisme dins l’acadèmia, estent que l’institucion o fa pas.
Joseta Soliva e Clementina Mayzoué se cargan de recampar las infos sul bilinguisme dins Erau, amb l’ajuda de Deva Dauriac (per Clarmont). Joseta accepta de centralizar las informacions recebudas sus l’ensemble de l’acadèmia.
Cati Bataller parla de l’orror de la situacion dins son licèu (1h en 2nda, 1h en 1èra… per de LV2 !) e se vòl ben cargar de listar los disfoncionaments dels autres licèus, e dels collègis eventualament.
Es important que lo CREO dins sas intervencions publicas siá plan al fial de la situacion actuala e pòsca donar d’exemples precises, estent, encara un còp, que lo CALR o fa pas, que d’alhors fa un an que foguèt pas recampat (letra de tornar far al rectorat : coratge !).
En conclusion, los mots d’òrdre nòstres son :
–
- TENGUDA DEL CALR
- CONSOLIDACION DELS SITES BILINGUES
- LICÈUS, STÒP AL SABOTATGE !
- CONSOLIDACION de l’ASSOCIACION : cada collèga ne deu venir un ambassador. Veire butletin d’adesion : 1709-29-BULLETIN adhésion CREO 2017-2018
- Per acabar sus las accions del CREO en 2018 :
La jornada CREO se farà pas ongan dins l’encastre de Total Festum. De segur, lo « label » portava una bona visibilitat a nòstra associacion, mas
1- d’una, lo mes de junh es tròp clafit per los ensenhaires
2- e de doas, las règlas de finançament nos son vengudas desfavorablas (escriure a la Region Occitania per o dire de la part de l’AG)
La jornada CREO, sus la poesia, se farà debuta de mai (la data del 5 es prepausada), dins un luòc de trobar : CRDP, escòla Mandela o CIRDOC. De bastir pro lèu lo programa.
Ajuda a las accions pedagogicas
Lo CREO ajudarà tanben una manifestacion publica a l’entorn de las escòlas de la Metropòla de Montpelhièr que fan d’occitan : una mena de « fèsta de las escòlas », per carrièras amb un pichòt moment d’espetacle dobèrt al public, als parents mai que mai. Guy Barral, elegit en carga de l’occitan es estat assabentat e ajudarà.
Es tanben una de las foncions del CREO d’ajudar aquela mena d’iniciativas que fan conóisser nòstre ensenhament. Pas crentar de demandar ajuda (cf. document en linha : 1710-21-Ajuda a projècte pedagogic).
L’AG s’acaba a 16h15.


text:
Miei sègle a passat d’ençà que Baquèira-Beret dauric es pòrtes damb era inauguracion deth prumèr telesèra. Er esfòrç prèvi des prumèri trabalhadors entà mete’c tot en plaça comencèc a aufrir tot un camp de possibilitats en gòi der espòrt blanc, que, en fin, a suposat ua transformacion dera val que l’acuelh en pas lèu lèu sense continuïtat d’ua economia agricòla a ua de servicis, sense desbrembar, peth miei, era contribucion dera industria idroelectrica e, mès abantes, dera economia comerciau de frontèra, encara vigenta. Era expansion vint ans mès tard entà Beret e Argulhs e, ja enes ans novanta, tath Palhars, consolidada dempús, damb tecniques coma era dera nhèu cultivada, li dan aué un nau impuls a trauèrs d’ua fòrta inversion en mès remontadors e pistes, que somen 153 quilomètres esquiables e apontèlen era estacion coma era mès subergessenta d’Espanha e ua des mielhors d’Euròpa, com diden es entenudi. En brac: era multiplicacion per cent des sies trabalhadors iniciaus, pendent aguest temps, permet hèr-se ua idèa deth progrès artenhut. Aguest progrès explicite tanben era volentat configuradora der òme en disposar dera natura (aguest corròp de montanhes, prats, rius e nhèus) en profit des interèssi dera sua libertat e prosperitat, en tot hèr d’aguest món non sonque un caòs e un lòc inospit, senon un sistèma articulat e daurit as bones possibilitats dera persona. Eth sòn projècte rasoat ei principi d’accion transformadora, com auem vist e voleríem projectar encara mès, de forma conscient, sostenibla e morau, ath temps que, en un camin d’anada e tornada, aguesta madeisha natura se mòstre damb era sua lei pròpria, qu’auem de respectar per mor deth dinamisme que la constitusís, a on eth miei ei dejà vengut fin, perque era encara mos sosten.
(DIARI SEGRE, 13 de deseme de 2014)


text:
https://www.facebook.com/pages/Libertat/148836695152979
seguitz lo movement sus FB / Suivez le mouvement sur FB10 Jul
39% de subermortalitat per cancer taus mensh de 65 ans suu parçan de Lac enter 1991 e 1998, mes peu govèrn, tot que va, n’i a pas arren de har7 Mai
Globaument, enter 1988 e 1998, la subermortalitat suu parçan de Lac qu’ei de 14% taus mensh de 65 ans. Que son las estatistas hornidas per la Cort deus comptes pertocant la gestion de la mutacion industriau deu parçan de Lac e los riscs de securitat industriau, sanitàrias e environamentaus. Contunhar la lectura
1èr de Mai de 2015 a Pau2 Mai
CAMBIEN LO MONDE ! (OC/FR)
La crisi deu sistèma capitalista qu’en·honsa los pòbles en ua situacion mei en mei intienedera. Milions de tribalhadors de l’exagòne que pateishen de front la degradacion de las lors condicions de vita. Dens las societats, lo capitalisme qu’impausa la destruccion deus aquesits de civilizacion (Còdi deu Tribalh, Seguretat Sociau, retiradas, libertats individuaus, etc) ganhats per lutas victoriosas passadas. Endehòra, l’imperialisme – francés purmèr – que bombarda e arroeina país entad obrir mercats navèths e arrecaptà’s las matèrias purmèras, atau com en Libia per exemple, dab las consequéncias qui coneishem. Las tensions enter poténcias que mian per segur a la guèrra. L’ipocrisia deus nostes mestrejants qu’apèra modernizacion l’avalida deus nostes aquesits sociaus, mentre que las guèrras e son operacions umanitàrias entà miar la democracia… Contunhar la lectura
Ua tèca au projècte de LGV15 Abr
Mes la luta n’ei pas acabada.
La Commission d’enquête publique qu’a balhat un avis desfavorable a la declaracion d’utilitat publica pertocant los projèctes de linhas a grana vitèssa Bordèu-Tolosa e Bordèu-Dacs. La comission qu’arcasta ad aqueths projèctes, dits GPSO (Grand Projets ferroviaires Sud-Ouest), de miaçar l’environament e, sordeish taus tanhents de las LGV, la comission qu’estima qu’aqueths projèctes concentraran mei l’activitat economica a l’entorn de las metropolas de Bordèu e Tolosa, dilhèu Dacs, e qu’ei donc lo desvolopament locau enter aqueras vilas qu’en patirà. En efèit que sabem qu’un projècte d’autorota o de LGV ne crea pas jamei d’activitat economica mes que la desplaça. Contunhar la lectura
Serada de sosten a Calandreta ! Ca-i Numeros!1 Mar
Dès 19h et au long de la soirée : Fanfare tout terrain LOS DE SEICHE!
Jusqu’à 22h : Bal Trad avec ESPARTENHAS, Le DUO BECUT CAMACRUDA, et Lo COLLECTIU BEARNES.
A 22h : KIMBALA !
Restauration sur place. Entrée gratuite -de 12 ans.
Réservation :www.calandreta-pau.org
Points de vente : Brasserie Béarnaise (rue Balaïtous,Pau), La Foire aux Pains (rue Champetier de Ribes, Pau)


text:
Cap Creus de FM
Soi rendut, crebat , cansat de parlar ambe
de robòts. Quand disì poder
ciutadan ; me dison Pòl PÒT, parli revocacion
contra-ròtle d'elegit, me dison Assad, disì fin de la republica monarquia,
constituanta, en seguida la demission de
Melanchon, respondon Chavez, disi amassadas popularas e delegacion parciala als
elegits , respondon Castro, disì fin de l'energia atomica , respondon
Antisemitisme, disì augmentacion del SMIC respondon Assad, disì egalitat òme
femna respondon Populisme. Disì que los Insomeses son arribats davant al Clapas , a
Tolosa , a Marselha , repondon Pol Pot , disì securitat sociala universala,
respondon Hitler ... Disì retirada pels
artesans dison Assad .Lo movement perpetual...
Levat lo POC , maridat al PS que vòl sos
quatre elegits e que se tròban dins la meteissa dralha que lo PC, o los trotquistas que tròban que la
revolucion es pas encara madura , aquò's
una parlicada a la Goebbels, a la UBU rei. S'agís pas d' escambiar, mas
de mespres , s'agìs d' afortir un imatge, la qu'es donada pels mediás francimands dins
lor majoritat, ambe çò de pus òrre, bèstia , neci, trach de l'istòria o de l'actualitat , sens
pensar una segonda l'occitanisme politica , s'agìs subretot de desconéisser l'estacament dels
occitans a la sociala, al sovenir de
Jaurès . Vòlon pas veire JLM, coma un pòrta paraula dels insomeses, del
programa fargat PELS Insomeses , lo pus bèl movement popular d'esquèrra dempuèi mai 68 , ambe
mai de 400 000 sòcis, comunistas
, verds , front d'esquèrra, sens partits,
FN (re)convertits, totes
mesclats, non te respondon sens vergonha
«problème de démocratie»,
subretot vòlon pas veire lo programa ,
lo vam popular, an pas ren a dire sul programa ( e doncas de parlar de la pòrta dubèrta sus un autre avenidor per la
lenga occitana), benlèu an pas sonque l'enveja de ne parlar, vòlon pas de las milantas paraulas, de las
milas amassadas dels insomeses, o de nuèches quilhat, se'n tenon a un esquèma, fargat pel
«meanstream» parisenc , levat que , se'n manquèt pas gaire, a siès cents mila
votz prèp avian Stalina dison . A
aqueste nivèl podem dire que sèm mòrts . Se los occitanistas mesclan lor
mespres a lo dels mèstres.
Lor diriái Penicilline, me respondrián Pol
Pot. Que dire mai? Consí encara parlar de causida politica occitana , quora los
responsables, e autres
sembla-occitanistas son quitament pas capables de comprene, d' ensajar de s'
apiejar aquí sus, per se reviscolar, de
s' aviadar , de se mesclar als milions
d'occitans que vòlon mai de justícia , de santat , d'educacion , de securitat
que vòlon pas d'aquèta euròpa otanisada , financiarisada, anti sociala, que vòlon salvar la diversitat de la Tèrra e tanben
la de las lengas , que vòlon sortir
d'aquela monarquia republicana e quitament comunala ( lo Mossu de la comuna! ),
d'occitans que vòlon de dreches socials garantits ambe de règlas fixadas pel
còdi del trabalh , ( règlas que totes los autres politics vòlon trucar e tombar,
a començar pel PS.
Òc parlatz als insomeses , e veiretz que dins lor immensa majoritat
, escotan lo paraula occitana , e que
comprenon la volontat e la necessitat de salvar la lenga d'òc, coma me foguèt donat d'o coneisser mentre
doas campanhas a las municipalas, ambe lo POC puèi ambe Bastir!?!?
Arrèsti aquí.
Que dire mai en esperant.
Plan lo bonjorn d'un insomes es a dire un amic de
Pol Pot , Assad, Castro, Chavez, Hitler , Theodorakis ( que faguèt pas
que denonciar lo sicut de la Palestina) a e oblidavi de POUTINE lo preferit de
totes , l'enemic aimat dels «occitanistas umanistas » .
Te qu'ai de nierons dins las bledas , un còp
de Potine segur! E i a encara los cats
que venon cagar dins l'òrt, POUTINE encara ?E òc. Mas de que fa l'OTAN?


text:
Ayron
Ayron es una comuna francesa del departament de Vinhana e de la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma la rèsta de la França, Ayron acuèlh favorablament las avançadas de la Revolucion francesa. Planta aital lo sieu arbre de la libertat, simbòl de la Revolucion[1].
Comme le reste de la France, Ayron accueille favorablement les avancées de la Révolution française. Elle plante ainsi son arbre de la liberté, symbole de la Révolution[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Robert Pichon, Los Arbres de la libertat a Peitieus e en la Viena, Peitieus : d'Edicions CLAUS 89/Federacion de las œuvres laiques, 1989, pàg. 194
- ↑ Robert Petit, Les Arbres de la liberté à Poitiers et dans la Vienne, Poitiers : Éditions CLEF 89/Fédération des œuvres laïques, 1989, p. 194


text:
Manonviller
Manonviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Contràriament dins los autres pòbles del costat, l'istòria del vilatge rèsta desconeguda abans lo XVIII sègle. Malgrat aiçò, lo vilatge a originas mai ancianas doncas qu'una bulle del pape Eugène III menciona per las primièras fes lo nom del pòble l'an 1148 amb lo appellation "Magnovillari". Es solament dins lo XX sègle que lo pòble i aguèt marcat per un fach de l'istòria : la Primièra Guèrra mondiala amb lo bastiment d'un fòrt d'estancada dempuèi 1879. Aquel fòrt, meses en servici l'an 1914, #aver un papièr notable Pendent la Primièra Guèrra mondiala doncas que i aviá per objectiu de stopper l'avançada dels alemands. Malgrat aiçò lo 27 d'agost de 1914 i aguèt luòc la rendicion del fòrt #que capitula après 52 oras de pilonnage intensiu de la part dels alemands. Lo fòrt pas #resistir pas als bombardements mas #permetre de reténer qualques tempses las tropas alemandas sens quoi aurián trach lo grand coronat e aurián enfosquit sus París en traversant la Marna sens aver a i liurar batalha.
Contrairement aux autres villages du canton, l'histoire du village reste inconnue avant le XVIIIème siècle. Cependant, le village a des origines plus anciennes puisqu'une bulle du pape Eugène III mentionne pour la première fois le nom du village en 1148 avec l'appellation "Magnovillari". C'est seulement au XXème siècle que le village fut marqué par un fait de l'histoire : la Première Guerre mondiale avec la construction d'un fort d'arrêt dès 1879. Ce fort, mis en service en 1914, eut un rôle notable Pendant la Première Guerre mondiale puisqu'il avait pour but de stopper l'avancée des allemands. Cependant le 27 août 1914 eut lieu la reddition du fort qui capitula après 52 heures de pilonnage intensif de la part des allemands. Le fort ne résista pas aux bombardements mais permit de retenir quelques temps les troupes allemandes sans quoi ils auraient enlevé le grand couronné et auraient foncé sur Paris en traversant la Marne sans avoir à y livrer bataille.


text:
Lo ciutadan gascon
Partatjar Ficas 3Istòria - Elements per ua istòria de la Gasconha
Edat Mejana
L'estructuracion deus vilatges gascons (sauvetats, castelnaus, bastidas), a comptar de l’Edat Mejana, repausa tanben sus l'obtencion de Cartas de costumas e de Franquesas : contrariament a l'imatge de la feodalitat dins lo nòrd de la França, lo “mòde de vida en comun" èra regde sovent fixat per escrit, partatjat per la Glèisa, los senhors e la populacion (per exemple tèrras tà la caça, la pèsca, l'amassatge de la lenha, la pastura de las bèstias : lo padoenc o lo comunau… èran accessibles a totas e tots).
Los representants deus abitants, “los consuls", o "los jurats", gessits de daubuas categorias sociaus o professionaus recebèvan la lor carga per ua annada a la hèsta patronau e administravan l'anar de la ciutat.
Pauc a pauc, dab l'extension deu poder reiau "parisenc", las tèrras occitanas ensajan de profitar de l’aluenhament deu poder tà revendicar o sauvar las lors libertats e avantatges acquesits per abans.
Susmautas paisanas e popularas esclatan de cap tà l'injustícia e tà la duretat deus impòstes prelevats peu Rei (la gabèla per exemple).
Empèri
Dab l'instauracion deus diferents mòdes d'eleccion, los òmes de las classas aisidas devath l’Ancian Regime dins un prumèr temps, puish los ciutadans e enfin las ciutadanas despuish 1945, semblan estacats a la participacion a las eleccions e la democracia.
Lo Gèrs hornirà soldats e oficièrs a las armadas revolucionàrias popularas qui vengueràn napoleonianas au seguit, mès la conscripcion obligatòria (de 1798 a 1999) lhevarà un estrambòrd pas tan gran.
Gersés resisteràn au còp d'Estat deu Napoleon III en 1851. La repression qui seguirà suprimarà los jornaus e punirà los republicans en los hòrabandir au banhe de Caiena o en los deportar en Algeria (daubuns i moriràn, a maugrat de l'amnistia de 1859).
Puish pendent los 40 ans deu Dusau Empèri los Gersés vòtan bonapartista dab majoritats de las bèras. Lo Gèrs cabuça dins lo camp republican sonque en 1893...
Mei tard ...
mantuns maquís espeliràn dins lo Gèrs. Constituats de refractaris au STO, de "guerilleros" republicans espanhòus, d'italians, de combatents tà la libertat, contra l'Alemanha Nazia e la França de Vichy. Lo Gèrs coneisherà lo son hat de gahedèras e d'execucions (Ponsan Pera, Castèthnau sèr l'Auvinhon, Melhan…)
Dinca recentament, lo Gèrs qu'ei globalament ua tèrra de centre esquèrra (Radicau au sens de la IIIau Republica) tà eleccions locaus o nacionaus ; las darrèras escadenças electoraus deishant malurosament entervéser ua avançada de l’extrèma dreta.
Lo Gèrs balha ministres importants devath la IIIau Republica : ministres de las Finanças, de la Guèrra… com Noulens, Gardey. En dehòra de Bacon qui joguèc un ròtle qui comptava a la debuta de la Vau Republica, lo Gèrs hornirà enqüèra Secretàris d'Estat.
La susmauta deus obrèrs agricòles lanusquets "los pica talòs" en 1919, la canson "Avèm ganhat la botelha" après la susmauta deus vinhairons de 1907, "Nos daissarèm pas tòrcer" deus los carbonièrs de La Sala e "Gardarèm lo Larzac".
Frisa cronologica
Questions
- Cèrca lo sens exact deus mots desconeguts : banhe, amnistia, STO, "guerilleros".
- Cèrca la lista deus noms deus ministres gersés.
Activitats
Cèrca lo sens de las formulas de susmautas de la fin deu tèxte e los eveniments ausquaus se rapòrtan.


text:
Vas escotar las chançons sus lur siti, n'en parlarem après.
I a un probleme emb Sonoloco : los qu'aiman l'estile punk-ròck-hard-ròck tròben que SonoLoco es un grop pas tarrible, per rapòrt a çò qu'exista sus l'escena punk.
E, forçadament, los autres aimen pas, perque qu'es tròp punk, justament...
Personalament, m'agrada, leu fach, d'escotar una o doas chançons de temps en temps (Mossur Deubeuliou per exemple). Pense que SonoLoco deu mai esser un precursor, quauqua ren qu'exprima la possibilitat d'una escena punk occitana, pusleu que LO grop punk occitan (emb aquò e Arnapi per sola scena punk, anirem pas luenh
).
Fau saure que SonoLoco exista dempuei detz ans, e, zo sabe perque son de mon canton, an 'gut de mau a se lançar. Forçadament, los tradicionalistas...
An lo meriti d'aver dubert una charriera.


text:
15/12/17
Eth diuendres 15 de deseme, serà ua jornada pro embromada, encara que pera tarde se poderie daurir quauqui clari. Precipitacions intermitentes de caractèr fèble, encara que puntuauments seràn moderades. Còta de nhèu enes 1500 m pendent eth maitin, en tot descéner cap as 800 m a meddia e a totes es còtes pendent era tarde e net. Acumulacions de 20 a 25 cm en còta 2500 de Baqueira. Vents moderadi de direccion nord-oest.
Temperatures normaus entara epòca (1°/8° en hons de Val; -5°/-2° en còta 2.000).
Eth dissabte auram brumes alternades tamb quauqui clari. Precipitacions fèbles que serien de nhèu en totes es còtes. Acumulacions de 5 a 10 cm en zones nautes dera Val d'Aran. Vents deth nord-oest, moderadi tamb quauques bohades fòrtes en zònes nautes.
Temperatures en descenuda (-1°/7° en hons de Val; -9°/-6° en còta 2.000).
Eth dimenge predominarà eth solei encara que tamb quauque banc de bromes qu'afectarie, principauments, as zònes baishes dera Val d'Aran.
Es temperatures contunharàn en descenuda, sustot es minimes (-4°/7° en hons de Val; -12°/-7° en còta 2.000).


text:
Wikilibres:Administrator
Aquesta pagina recensa los administrators del Wikiccionari. Es aicí que se fan las candidaturas. Per totas las requèstas, utilizatz la pagina de Demandas als administrators o demandatz-lor dirèctament via lor pagina de discussion.
Somari
Ròtle d'administrator e de burocrata[modificar]
- Lo ròtle d'administrator del Wikiccionari es similar a lo d'administrator sus Wikipèdia.
- Quitament, lo ròtle de burocrata es identic a lo de burocrata sus Wikipèdia. Dispausa de mai de possibilitats tecnicas que los administrators.
Administrators e burocratas[modificar]
Burocratas[modificar]
Candidaturas[modificar]
Per pausar una candidatura : creatz, al bas de la pagina, un títol de tresen nivèl amb l'escais, seguit d'un comentari, puèi d'una seccion de vòte de quatren nivèl.
Cedric31[modificar]
Cedric31 se prepausa al pòst de burocrata per Wikilibres.
Vòtes[modificar]
Comentaris[modificar]
Lo vòte es dobert
Administrators[modificar]
Administrators inactius[modificar]
Candidaturas[modificar]
Per pausar una candidatura : creatz, al bas de la pagina, un títol de tresen nivèl amb l'escais, seguit d'un comentari, puèi d'una seccion de vòte de quatren nivèl.


text:
Arconsat
Arconsat (Arconsat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom ven del nom d'òme latin Archontius, ambe lo sufixe -acum[1]. La finala -at es una evolucion de -ac, correnta en Auvèrnhe, Lemosin, Bordalés, Agenés, etc.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984


text:
La mini despuradoira servis a netejar l’aiga. Es una mena de mini estacion despuracion que fabriquèrem en sciéncias, en classa.
Vaqui cossi es estada fabricada : 1/avèm pres una botelha de plastic e l’avèm copada en dos e puèi avèm pres lo naut de la botelha e l’avèm revirat e avèm enlevat lo tap.
2/Avèm pres un got e l’avèm plaçat jos la botelha.
3/Tot cò que i a dedins : primièrament, i a de coton, al dessus de sabla, puèi de papièr absorbent e per acabar de gravas.
Primièra fotografia : la mini despuradoira, just abans de versar un veirat d’aiga lorda (aiga+tèrra+sabla+sabon+rèstas de manjar).
Segonda fotografia : L’aiga bota plan temps abans d’o tot traversar. A la fin, sòrt mai clara, mas la podèm pas beure !
Iouri e Manon e tota la classa