text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 30 d’agost de 2008
Ite missa est
Missa qu'ei tirat de la formula latina utilizada rituaument tà acabar la ceremonia de l'eucaristia "Ite, missa est", qu'ei a díser quauquarren coma: anatz-vos-en, qu'ei hèita (literaument "cuelhuda"), formula per laquau òm significa que la cerimonia ei acabada.
En latin, missa qu'ei la fòrma feminina deu participe passat-adjectiu deu vèrbe metere. Metere qu'ei l'ancèste de méter en gascon, o sia missus/missa (missum) que ns'a dat mes/mesa en occitano-roman, lhevat lo gascon qui s'estima fòrça mes reconstrusir un faus participi regular metut/metuda, enqüèra que mes/mesa n'i sia pas desconegut.
En gascon, la fòrma mes frequenta deu mot corresponent a l'occitan messa qu'ei plan missa segon Simin Palay qui'ns horneish messa qu'ei emplegat sustot en Bigòrra Hauta, mentre que mèssa ac ei en Bigòrra Baisha e dens lo Gèrs. Lo diccionari francés-occitan (gascon) de Per Noste/I.E.O. n'arretien sonque missa, probablament pr'amor que devèvan s'imaginar messa e mèssa qu'èran francismes de horagitar. En aranés, lo mot qu'ei tanben missa, mès sabem tots que lo vocabulari religiós aranés ei mes que mes catalan. Totun, per un còp bearnés e aranés que son d'acòrd (alleluia), b'ei clar qu'òm non pòt causir nada auta fòrma que missa en gascon unificat!
Un còp mes, lo gascon normatiu que s'apartarà de la resta de l'occitan, mès que s'aplegarà dab los sons vesins catalan e aragonés, e d'ua manièra generau, dab los idiomas romano-iberics qui dísen tots missa e non messa.
dijous, 28 d’agost de 2008
Diccionari Generau dera Lengua Gascona: abac
MAT 1 1 Aparelh simple de calcul digitau qui consisteish en un quadre hèit de hiuhèrs parallèles, ath long deths quaus òm hè córrer bolas horadadas, utilizat tà hèr totas eras operacions aritmeticas basicas.
2 Comptader deth jòc de bilhard.
2 Per extension, ara edat mijana, libe qui ensenhava eth calcul, e era sciénça matematica medeisha.
3 Taula coberta de sable fin utilizada tà dessenhar, calcular, etc.
4 1 Taula grafica o tablèu sinoptic de quantitats segon uns sistèmas figuratius codificats qui permeten d’efectuar calculs numerics determinats.
2 Taula destinada ath jòc de damas, d’escacs, de dats, etc.
5 abac magic carrat magic.
6 abac neperian Esturment de calcul imaginat peth matematician escocés John Napier.
Abac (2) [véd. abac ] m
ARQU Pèça prismatica qui coroa eth capitèth e aumenta era superficia qui sostien eth arquitrau.
-------------------------
E hè saunejar, vertat? Ben òc, totun, qu'ei possible, qu'ei realista. Que'u cau hèr.
dimarts, 26 d’agost de 2008
Lo pan n'ei pas lo pan!
Totun, i a un punt qui n'ei pas acceptable e non compreni pas que los lingüistas deu Conselh de la Lenga Occitana (CLO) non s'i son pas interessats ja que n'ei pas guaire complicat d'i remediar. Avem en gascon dus mots qui no's prononcian pas parièr e qui la grafia actuau non distingueish pas. S'ageish de pan (prononciat pà o pang segon los dialèctes) e de pan (prononciat pann). Se voi virar en catalan la frase: lo pan qu'ei fotut n'ac poish pas hèr, cau qu'audisqui la frase abans. Se soa: [lo pang -o pà- qu'ei fotut], que serà en catalan el pà és fotut. Se soa: [lo pann qu'ei fotut], que serà alavetz el pany (o el pestell) és fotut. Un accent sufiré tà tirar l'ambigüitat, lo pàn non voleré díser lo pan.
De notar lo diccionari de Chaplain en grafia reformada que distingueish pan (en catalan pà) , pand (en catalan pany) e pann (en catalan pestell), tots escriuts pan en grafia deu CLO. La distincion enter pand e pann no'm sembla pas bric justificada, s'ageish clarament deu medish mot. La grafia gascona de Coromines-Fabra distingueish pan (catalan pà) e pann (catalan: pany, pestell del pany). A mes, la grafia Coromines-Fabra utiliza ny e x en lòc de nh e sh, çò qui evita d'aver de puntejar la lengua (montanya e inhèrn e non pas montanha e in·hèrn, xiular e deshèr e non pas shiular e des.hèr). Bon, l'ahèr deu punt qu'ei un aute punt!
dijous, 21 d’agost de 2008
Incoëréncies lexicaus en gascon
Totun, er aranés non ei guaire utilizat en dehòra dera vath, e un resultat previsible dera normativizacion aranesa qu'ei era perduda der unitat dera lengua gascona. Que semble qu'anem inexorablaments de cap tas dues lengües gascones, er aranés e eth gascon non aranés. Er unitat dera lengua occitana que hè er objècte de beri discorsi, mès practicaments non existís cap. Sonque tath gascon, considerat soent coma un simple (?) dialècte der occitan, qu'auem, de hèt, dejà dues lengües!
Er aranés que se base sonque sus es parlars dera vath, sie aproximadaments 7000 locutors. Que hè era transicion de cap tath catalan occidentau (ribagorçano-palharés) e tanben de cap tath lengadocian. Aguestes particularitats lingüistiques e socio-lingüistiques que dan ara lengüa aranesa ua posicion centrau en domèni occitano-roman, mès per arrapòrt ar occitan ath sens estricte (qu'ei a díder trèt eth catalan), er aranés qu'ei, ailàs, ben periferic.
Ei clar qu' eth gascon normatiu unificat non se poderà hèr sense préner en compde er aranés. Que podem ja constatar diferéncies de causides enter gascon non aranés e aranés, que calerà arbitrar tath gascon unificat. Per exemple, manèra o manièra? frontèra o frontièra? vèrb o vèrbe? fasa o fasi (catalan: fase)? maxim o maximum? lengua o lenga? ua serie o ua seria? arturar o aturar? arténher o aténher? Personauments, es mies preferéncies que serien: manèra, frontèra, vèrbe, fasi, maxim, ua serie, lengua (o dilhèu mielhor: lengoa a causa deth baionés lenco), aturar e aténher. Auem de besonh un diccionari generau dera lengua gascona!
divendres, 15 d’agost de 2008
Lo drapèu de Gasconha comença de hèr camin
Qu'an podut véder la version simplificada deu drapèu (la shens la dauna) a FR3-Aquitaine durant l'emission en gascon Punt de Vista deu prumèr de Junh. Que podetz véder la video en clicar aquí
E que l'an vist a BAIONA!!!
Gràcias au Bin' per ns'aufrir las fòtos!!! E que n'aprofièiti tà desirà'u la benvenguda a la Gascosfèra!!!!
dimecres, 13 d’agost de 2008
Lenguas d'òil e lengua(s) d'òc
En los diccionaris de l'Institut d'Estudis Occitans, s'espiatz quin e cau virar lo nom deu caplòc de Bretanha en occitan, que i trobaratz lo nom, ben breton, de Roazhon. Qu'ei ben segur ua impostura intellectuau, un miralh de l'ideologia franchimanda deu sègle passat, retocada a la mòda occitanista. Roazhon qu'ei plan la fòrma bretona deu nom, òc-ben, mès la lengua pròpia de Rennes n'ei pas bretona, qu'ei gallesa. E Rennes en gallò que's ditz Resnn (escriut atau en grafia normativizada, la de maezoe, l'Institut d'Estudis Galés). L'Enciclopèdia Catalana que comet exactament la medisha enganada en dar los noms deus lòcs bretons sonque en lengua bretona, enqüèra que los dits lòcs sian localizats en la part romanica, e non pas celtica, de Bretanha. Que cau díser l'enciclopèdia catalana non sap quitament pas que la lengua gallesa existeish, a maugrat deu hèit qu'èra la lengua utilizada a la cort de Bretanha abans l'annexion deu ducat per França e sustot qu'ei uei lo dia ua de las lenguas co-oficiaus de Bretanha. Tà l'enciclopèdia catalana, la lengua gallesa que seré sonque ua varianta deu francés. Ua varianta deu francés, lo gallò? Plan que non! N'ei pas jamès estat! Segur, qu'ei ua varietat de la(s) lengua(s) d'òil, e lo francès n'ei ua auta. Totun, la manca d'intercomprenson enter aquestas duas varietats au dia de uei hè que non podem pas considerar que s'agesca de la medisha lengua, doncas que'ns cau plan parlar de lengas (au plurau) d'òil.
.
Lo domèni deu gallò, o brito-roman, que cobreish aproximativament la mitat de Bretanha (la part colorada en gris sus la carta), e qu'inclòu Resnn, lo cap-lòc de Bretanha. Lo gallò qu'ei, desempuish 2004, ua de las tres lenguas reconegudas oficiaus en la region Bretanha, conjuntament dab lo breton e lo francés. Aquera lengua que pertanh au grop de las lenguas d'òil, coma lo francés. D'aquí la confusion: lo gallò qu'ei plan ua varietat de la(s) lengua(s) d'òil, e lo francés que n'ei ua auta, mès lo gallò n'ei pas jamès estat ua varietat de francés. A mes, poderatz constatar que la coneishença deu francés modèrne non permet pas de compréner lo gallò, çò qui justifica completament la classificacion deu breto-roman coma lengua distincta de la lengua oficiau de la Republica Francesa.
Escotatz dus estrèits de cançons cantadas en gallò peu Bèrtran Ôbrée :
E aquí qu'avetz un tròç de literatura gallesa modèrna, un extrèit de "la souaètt dou bouaé-jouaerr" de Fabien Lécuyer (en ua grafia un pauc diferenta de la de maezoe).
- « Horniy, j'an soe horniy dou cou-la ! »
- « Qhi qé n-i a corr, don ??!??”
- “ Avizz ! n’an vennla corr unn vnaeü a pâssae, pa” E yèll-si qé d’anségnae o son daï unn vouèliéy de gouéziaù qi taen a s'antt-pourgalae olmon la rabinn.
- "Maùsion ! Touaé smaenn de tan mézae q'la ét a bouzae l'óréy... sein faï qé j'haùpi la maereriy e châq faï ét la meim draènn qé j'ouaï: "véir véir, je sóm pour n'z an vni, yan yan j'alon n'z anchoui, sia sia terjou v'alaez n-n'yett dépouézónae... sonj tu ! N-i a pâ pu aùqhun a yett corr vneü a lvae dou naèi par iloe diq'astourr qé d'paï su mon jnouae, pa"
- "Grànt dizouz, fâlhit faezouz... ét d'domé châq faï, qhi q'tu vieü..."
- "Véir, mein bougré j'va, mai, lou derssae l'paï dssuï l'ziae èz adlaïzi-la, pa...ét pouein la gouézriy qi va mnae l'monde tout-cóm e dam ét pouein mai qi va m'jouqae olmon a faerr l'epaeürissâ ! Qhi faerr, don maùdit ?!!?"
Adlaïdd taet fléy dou cou-la, dam... Ett-latt, qi mnae unn eta ruy de la "Motte Fablet" su le grànt Renn, taet béin d'amein d'amouaé, pamein. Yan mein dam astourr-si, ét degrignouzz cóm unn biqh qi vaï le lou q'o taet... e par le faet, le lou taet puto dou cou-la unn bèrnn de gouéziaù qi n'avaen souein q'a bizoulhae son paù depéi unn gerouéy d'tan, de qa qi metae lèz pratiq a n'pouein chómae berouéy a bouae d’la goull aù-davàn de son eta-a-hann cóm de juss e d'béin antandeü. Dam, gernuch-a-gernaï, sti-la taet a s'dezacoursae...
"Je soe béin an peinn qhi q'il on q'i boueinn par iloe tout-cóm" q'o bernozi...
L'istouérr resti de meim e Adlaïdd taet tenàn a degrignae toutt sou e a faerr lèz pitiae pa' la, haùtt-ourr e bass-ourr, can q'c'ét q'unn siunn feü terouae atijéy béin atijéy su le paù a l'Hôtel-Dieu, l'opita qi se tiein a deüz qhulbutéy touaéz ancaléy dou catiae-li.
Einvànsion de savaïr dedd eyou q'ett-latt taet orinéy, mein. Ét raporr a unn cotisseürr de droll q'o feü souégnéy e duràn q'o feü la-lein pâ aùqhun ne ràncontri pouein né son non né son aderss. Pâ aùqhun limero de suretéy sosia d'o yèll netou, pa pu. (...)
(Fabien Lécuyer. La souaètt dou bouaé-jouaerr)
Podetz constatar que lo gallò b 'ei ua lengua plan distincta deu francés!!!
Ei clar qu'au sègle 21, non se pòt pas mes parlar de lengua d'oil au singular. Qu'ei plan la conclusion deu professor Bernard Cerquiglini, director de l'Institut National de la Langue Française (emanacion deu CNRS) :
« L’écart n’a cessé de se creuser entre le français et les variétés de la langue d’oïl, que l’on ne saurait considérer aujourd’hui comme des « dialectes du français » ; franc-comtois, wallon, picard, normand, gallo, poitevin-saintongeais, bourguignon-morvandiau, lorrain doivent être retenus parmi les langues régionales de la France ; on les qualifiera dès lors de « langues d’oïl », en les rangeant dans la liste [des langues régionales de la France]. » Aqueth vejaire qu'ei ara acceptat - per fin!- per l'Estat francés e compartit peu Burèu Europèu de las Lenguas Mens Emplegadas. Qu'ei de notar qu'en Belgica, picard, valon, lorenc (lorrain) e champanhés (champenois) qu'an tots gahat un estatut de lengua regionau.
Que las lenguas d'òil non èran pas dialèctes deu francés èra dejà vertat en los sègles precedents, contrariament a la propaganda oficiau francesa qui afirmava que totas las lenguas romanicas non-francesas èran dialèctes de la lengua oficiau, e que calèva expressà's en l'unica lengua que s'ac ameritava: lo francés. Urosament, aquèra teoria de non pas créder que perd terrenh pertot, lhevat, malurosament, deu mitan occitanista e catalanista qu'a représ aquera concepcion infondada tà arrehusar l'estatut de lenguas a las lengüas d'òil, en, denigrant atau lo tribalh deus tanhents d'aqueras lenguas. Totun, que non mancaran pas d'acabar per cambiar d'idèia, qu'ei sonque ua question de temps. E qu'espèri lo men messatge de uei qu'ajudarà ad aquò.
Contrariament au gallò, lo normand qu'ei l'eretèr d'ua longa tradicion literària. Totun, la lengua modèrna demora per estar unificada. Aquí qu'avetz un extrèit d'un poèma en percheron (normand deu Perche) , escriut au sègle 19 per Achille Genty:
On fin k'mincement, quan n-ej l'âplimes
A nou g'varni, c'éta pâ gai.
J'éviomm's tou fouttu bas : lé dîmes,
guâb et boun gueu, z'euglis's, curai,
y trovit l'tou ben pitouiâbe...
san t'êtr trébin arligionnex,
Y ristourit l'boun Gueu z-et l'guâbe
C'ée nein gaya qui n'ont pâ fraid és z-yéx
Tertous eumaint laissi d'leû graine
Dinc c'bas monn'cyt, quan n'an s'n-y-en va
Emp'reu d'l'Eltrich, pou l'tir d'peine
Bin a proupous tu'trovis là
Y dislouquit tout'la fémille
F'sant san chéz-soé ded leû chéz-iéx.
magnér'bin droul' d'évai nein'fille!
c'ée nein gaya qui n'ont pas fraid és z-yéx
Podetz escotar tèxtes lejuts e poemas cantats en normand en visitant un site aquí;
La lengua picarda que coneish un estrambòrd de non pas créder gràcias au film "bienvenue chez les ch'tis" e los metòdes d'aprenedissatge que's venen coma pan escarp, e pas sonque en çò deus Picards.
Lo valon qu'ei aparentat au picard, se n' ei separat au sègle XII. Que i a quate dialèctes deu valon e ua lengua unificada normativizada. Lo tèxte qui segueish qu'ei escriut en valon normatiu per Pablo Saratxaga:
On ôte di mes cintes d' interet, est li rantoele Fidonet ki dj' endè so mimbe dispoy 1993 et ki m' a permetou, dispoy 1992, di cnoxhe et d' eployî l' emilaedje (di ces trevéns la on cnoxheve nén co l' Eternete chal e nosse payis, do moens les ptitès djins nel cnoxhint nén).
Dji mantna eto ifmail-tx, on programe di pasrele fidonet   email/usenet; eyet m' ocupéve, cwand ele egzistéve co, do manaedjmint, avou des ôtes, del pasrele fidonet   usenet pol hierartcheye di copinreyes (news) fido.belg.*.
Dj' a leyî mi éndjole e libe accès pa modem dispoy ki dj' a drovou m' BBS Bad WaZOO l' anêye 1993 et disk' a ki m' modem toumaxhe e rak (come i gn aveut pus nolu ki s' raloyive pa modem dj' a leyî ouve).
E lo santongés, e seré un dialècte deu francés? A véder! Escotatz aqueth tròç d'un devís en santongés, me'n daratz la traduccion se podetz, se vos platz.
De notar lo peitovin qu'a un estatut de lengua oficiau a la region Poitou-Charentes.
Los Normands, Walons, Picards, Bretons, Peitavins, Santongés e tots los autes qu'an plan rason de parlar e de deféner las lors lenguas d'òil. Se n'ac hèn pas eths medishs, qui ac harà????
E l'occitan? Que trigarà enqüèra temps tà que lo discors teoric acabe per juntà's dab la realitat, qu'ei a díser que la pluralitat de las lenguas occitanas, que constatam tot dia, acabe per estar arreconeguda peus occitanistas medishs. N'i aurà pas nat progrés de cap tà la normalitat deu gascon sense aquesta arreconeishença, ça'm par. En atendant l'arreconeishença, Gascon, Occitan, parla ta leng(u)a!
Acabarèi dab ua dança cantada per los Tri Yann, originaris de Nantt ( Naoned, Nantes), en país gallò. Totun, la cançon, titolada Fransozig qu'ei en breton. Que son enqüèra en fòrma, los gran-pairs Tri Yann, hilhdepica!
dissabte, 9 d’agost de 2008
OGM, Estats e principi de precaucion
Los Estats son un pòc coma los OGM, non son pas naturaus. Totun, la comparason s'arrèsta aquí pr'amor que n'i a pas jamès avut nat mòrt per causa deus OGM, mentre que de mòrts per rasons estataus taus coma guèrras, repression eca, ailàs, la lista que n'ei interminabla. Totun, totòm sembla pensar que los Estats son necessaris (a condicion d'estar pròpis, clar).
L'excellent José Bové aplica lo son principi de precaucion en desarrigant lo milhòc transgenic. Lo rasonament qu'ei simple. Com que n'avem pas nada pròva que lo milhòc transgenic e pòt matar, vau mes desarrigar-lo. Notaratz que lo rocafòrt n'ei pas mei naturau qu'un OGM. La lèit d'aulha n'ei pas hèita tà estar tirada e bevuda per un primata, sia uman o pas, e enqüèra mens tà estar transformada en hromatge en preséncia d'eslor. Totun, lo José Bové non pensa pas necessari d'aplicar lo son principi de precaucion tau rocafòrt. Perqué? Simple! Pr'amor sabem perfectament qu'un hromatge de lèit d'aulha, e lo rocafòrt n'ei un, pòt matar. Doncas, qu'ac sabem, doncas podem ne fabricar e consumir-lo sens cap de problèma. Aquò que't hè la diferéncia dab lo milhòc transgenic que n'a pas jamès matat arrés. Logic, non?
Urosament que lo José Bové n'aplica pas lo son principi de precaucion tau rocafòrt, senon eth que seré au caumatge, praubet, e çò piéger: nosautes que serem privats de rocafòrt. Jo qu'aimi lo rocafòrt e que me'n mingi fòrça. E com que non soi pas allergic a la lèit d'aulha, que soi enqüèra viu e en bona santat !!!
diumenge, 3 d’agost de 2008
De vacanças
Prumèr, ua cançon ben coneishuda de Bension (Ben Tsion) Witler que v'ensenharà coma e cau saludar en yiddish. Lo Karsten qu'ei acompanhat peu trio ucranian "Scho".
E puish un sovenir de Budapest, a on l'autor (un desconegut) i deishè lo son còr. Las illustracions que son deu pintor francés d'origina belarussa Marc Chagall qui ns'a deishat ua òbra poetica valuosa escriuta en yiddish.
,
Que soi un gojat joen e gaujos, que'm senti plan,
Que demandi sonque l'amor,
Que demandi sonque la sòrt
M'anarèi per totas las carrèras e cridarèi: Malur!
Ua gojata que'm hè patir!
Que soi un gojat joen e gaujós
que me'n vau dehòra tà cercar un poton,
coneishi ua gojata de Lodz
Que parla polonés e que'm hè adivinar:
Ja sze kocham a ty ´spysz
Joga, tsigana, suu ton violon
Joga bravament ua cançon d'amor tà jo,
Jo qu'èi perdut lo men còr a Budapest,
De nuèit quan la lua esclairava
(grafia de Troyke, adaptada de la YIVO au dialècte polonés deu yiddish)
Ikh bin a bukher yîng în fraylekh, ikh fil zekh gît,
es bengt zekh mir nukh libe,
es bengt zekh mir nukh glik.
Ikh vil gayn in alle gassn în vill shrayn: Gevalt!
A maydale git mir bald!
vayl ich bin a bukher jîng în frisch,
´kh gay zekh ous far a kîsch,
tref ikh mir a Lodze Ponienka,
zie red poilisch în ikh mîs stenkn:
Ja sze kocham a ty szpysz!
Shpil, tsigainer of dayn fidl,
shpil mir up a libes lidl,
ikh hob gelost mayn harts in Budapescht
in die nakht ven die Levune hot geshaynt.
Ikh hob gevolt mit ir bouen a Nest
în zi hot fîn mir sekh ousgelacht
Ikh hob gemaynt, sie ubt mech aynem!
Zi libt nor mekh în meyr nischt kaynem!
Ikh hob gemaynt, ich kon fartrouen -
falsch is si vi ale frouen
bay di rogatke 'kh hob zi gekozt shtayn!
E un tango tirat de l'àlbum : Dus Gezang Fin Mayn Harts (Tango Oyf Yiddish) / En yiddish normativizat: Dos gezang fun meyn harts (Tango oyf yidish). En occitan: lo cantar de mon còr (Tango en yiddish). Lo títol deu trocet qu'ei: mazl in brukhe (sòrt e benediccion)
E tà acabar, ua entervista de la gran Khava Alberstein (en anglés):


c: text/html

text:
Comme pour chacun de nos articles, le texte en version occitane est suivi de la version française (en italique).
Axe màger de la politica d’amenatjament deu territòri de l’Estat francés en Gasconha (mès tanben dens mantun autes parçans d’Occitània : Provença, Lengadòc), lo projècte de construccion de la Linha Granda Velocitat Sud Atlantic, entre Paris e Madrid, qu’es hòrt revelator de la situacion actuau d’Occitània dens l’Estat francés.
En qué consistissen aquestes projèctes, e mei que mei lo projècte de bastir una navera linha dont traucaré tot l’oest d’Occitània, entre Lemòtges e Baiona ? L’idèa es simpla, l’argumentari eficaç – si non se clinam pas tròp suus arguments emplegats per l’Estat e per RFF (Réseau Ferré de France, enterpresa encargada de la gestion de las linhas feroviàrias) : que cau uèi-lo-dia tres òras de trin entà juntar Paris a Bordèu, dab la linha navera, duas òras que bastarén. Dens lo futur, la ligason dab Madrid que seré tanben milhorada, e lo temps de trajècte hòrt redusit.
Segon RFF, lo «Sud-Oest» (nocion tota relativa, ic sabem : Bordèu ne’s tròba pas au Sud-Oest de l’Occitània !) auré hòrt a ganhar dab aqueste projècte : un desenclavament (mès per aquò que carré provar purmèir que Gasconha es enclavada especiaument), un dinamisme economic navèth (per las facilitats de transpòrt dont gausirén, e la possibilitat de desenvelopament comerciau cap au nòrd europenc ; mès tanben peus emplecs imediats dont se crearén dab la construccion d’una LGV), enfin una bona consciéncia ecologista (la LGV seré un biais de lutar contre lo transpòrt rotèir dont patis uèi-lo-dia lo planèta).
Mès si vam drin mei lunh aqueras beròjas paraulas, vedem plan que l’argumentari es messorguèir e ipocrite. Lo projècte de LGV non servis pas briga la poblacion occitana, e puslèu lo contrari. Tot purmèir, si l’enclavament existís, solide ne son pas las ciutats que’n patissen. Pr’aquò, la LGV non desservirà pas vilas mejanas, e mensh encara los vilatges nafrats per l’exòde rurau e per las dificultats de l’economia locau. Suu punt deu desenvelopament economic, podem tanben pensar que puslèu qu’ajudar la LGV seré hont d’acceleracion de la deconstruccion deu teishut locau, en facilitar la hugida de las enterpresas. Dab Paris a duas òras de Bordèu, n’i a pas mei nada rason per conservar lo sèti sociau de las enterpresas en Gasconha : la LGV qu’es una pòrta de delocalizacion de las mei dangeirosas.
Los emplecs imediats, aquestes tanben, semblan pròche de l’apèu a palomas : detz mila emplecs per an, pendent cinc ans, ce promet RFF. Dets mila emplecs jos-pagats e precaris, dab obrèirs embauchats per interim, dens condicions de tribalh complicadas, tà har profitar enterpresas vingudas de lunh (dens lo cas d’òbras d’una importància tau, son mercats publics que regissen la causida de l’enterpresa, e los ganhants de l’aperet d’auferida son dejà coneishuts avant la daubertura publica : Vinci, Bouygues ?), dont harén pas beneficiar Gasconha de las mei-valudas efectuadas suu compte deus tribalhadors occitans.
Enfin, l’argument ecologiste non ten pas tanpauc la rota : si RFF afirma voler lutar contra la dominacion deus camions dens lo transpòrt de mercandisa, sabem plan que las LGV ne pòden pas arculher fisicament lo passatge de trins de mercandisas. Mei d’aquò tota la politica de la SNCF dempuish annadas que va contre aqueste desenvelopament de l’activitat FRET dens l’enterpresa. Ne’s diu donc pas créder l’argument emplegat per RFF entà har passar la pastilha. Non cau pas tanpauc desbrembar l’impacte ecologic tarrible de la construccion d’una LGV : milions d’ectaras de sèuva trencats, milions de mètres cubes de grava craunats e transportats com remblai, intensificacion de l’activitat industriau dens un espaci naturau, shens se preoccupar de las poblacions umanas, animaus e vegetaus dont viven dens lo parçan.
Ic vedem, la poblacion occitana n’a pas briga daun de LGV. Lo capitalisme e l’Estat francés, eths, que n’an besunh, solide : entà desenvelopar encara la dominacion de Paris sus l’Occitània, entà religar mei lèu l’auta granda ciutat de dominacion deu sud de l’Euròpa (Madrid), entà har profitar los sons aligats industriaus d’un contracte de construccion chucos. Nosautes occitans qu’am lo dret de decidir : ne volem pas de LGV a nòste !
Susquetot que lo projècte de LGV es lo sonque projècte d’amenatjament deu territòri que’ns pertoqui. Mès los problèmas que son pertant hòrt numeros. La question de l’enclavament existís, solide, mès pas au nivèu europenc : parçans com la Hauta Lana o lo Medòc que’s troban uèi-lo-dia completament hòra-bandit deu circuit economic. Las soas poblacions, mespresadas per quasi tot lo monde, se tròban forçadas de deishar lo lòc de vita entà poder tribalhar o estudiar. Dens lo maine deus transpòrts, la necessitat purmèira es automobila : ne’s pòt pas concéber la vita shens veitura, a maugrat deu cost economic.
La question deus transpòrts publics es donc una question de purmèira urgéncia per la milhoracion de las condicions de vita. Çò mei evident concernís lo desenvelopament necessari de çò existint dejà : linhas feroviàrias regionaus (la politica de la region que va dens aqueste camin, mès que diu estar mantinguda e ahortida encara) e hialats de transpòrts per autobus (sistèmi cada viatge mensh emplegat : las linhas son pauc desservidas e la comunicacion a l’entorn d’aqueste mejan de transpòrt quasi nula : los conselhs generaus an de’s preocupar d’aqueste tèma, entà lutar contra la civilizacion tot-veitura que pesa los budgèts e l’organizacion territoriau de las zònas eslunhadas de las ciutats màgers).
Mès una politica ambiciosa dens lo tèmi deus transpòrts publics que diu estar miada per las colectivitats territoriaus : sabem per exèmple que lo hialat feroviari a la debuta deu segle 20 desserviva la quasi totalitat de Gironda shens extremar los parçans mei eslunhats de Bordèu. L’exèmple d’aqueras linhas (entre Nizan e Lucsèir, Factura e Sent-Sifrian, Ostens e Bèutiran) que pòt estar emplegat dens l’amira d’una arreviscolada deu transpòrt public per tots dens lo nòrd de Gasconha. Aquò constituiré lo punt de parténça d’una politica ambiciosa e progressista, au contrari de la construccion d’una LGV que non serviré pas los interests de la poblacion locau. Los transpòrts an de servir los gents dont viven aqui, e los parçans ont s’implantan. Diven ajudar au desenvelopament economic, sociau e culturau, e non pas acoratjar la hugida de las energias cap a la ciutat, e mensh encara a l’exil hòra d’Occitània. Pr’amor d’aquò, l’espandiment deu hialat TER s’impausa com una necessitat prigonda per nosautes, hòrt avant la construccion de linhas que’ns acerquin encara de Paris o de Madrid.
(Version Française)
Axe majeur de la politique d’aménagement du territoire de l’État français en Gascogne (mais aussi dans plusieurs autres coins d’Occitanie : Provence, Languedoc), le projet de construction de la Ligne à Grande Vitesse Sud Atlantique entre Paris et Madrid est fortement révélateur de la situation actuelle de l’Occitanie dans l’État français.
En quoi consistent ces projets, et surtout le projet de bâtir une nouvelle ligne qui percerait tout l’ouest de l’Occitanie, de Limoges à Bayonne ? L’idée est simple, l’argumentaire efficace-si l’on ne se penche pas trop sur les arguments employés par l’État et par RFF (Réseau Ferré de France, entreprise chargée de la gestion des lignes ferroviaires). Il faut, à l’heure actuelle, trois heures de train pour joindre Paris à Bordeaux ; avec la nouvelle ligne, deux heures suffiront. Dans le futur, la liaison avec Madrid serait également améliorée, et le temps de trajet fortement réduit.
Selon RFF, le « Sud-Ouest »(notion toute relative, nous le savons : Bordeaux ne se trouve pas au sud-ouest de l’Occitanie !) aurait beaucoup à gagner avec ces projets : un désenclavement (mais pour cela, il faudrait d’abord prouver que la Gascogne est enclavée), un dynamisme économique nouveau (pour les facilités de transport dont nous jouiront, et la possibilité de développement commercial avec le nord de l’Europe ; mais également pour les emplois immédiats qui se créeront avec la construction d’une LGV), enfin une bonne conscience écologiste (la LGV serait un moyen de lutter contre le transport routier dont souffre actuellement la planète).
Mais si nous allons un peu plus loin que ces belles paroles, nous voyons bien que l’argumentaire est mensonger et hypocrite. Le projet de LGV ne sert pas du tout la population occitane, au contraire. Premièrement, si l’enclavement existe, ce ne sont évidemment pas les grandes villes qui en pâtissent. La LGV ne desservira pas les villes moyennes, et encore moins les villages ruinés par l’exode rural et par les difficultés de l’économie locale. Sur le point du développement économique, nous pouvons également penser que plutôt qu’aider, la LGV serait une source d’accélération de la destruction du tissus local, en facilitant la fuite des entreprises. Avec Paris à deux heures de Bordeaux, il n’y a plus de raison de conserver le siège social des entreprises en Gascogne : la LGV est une porte de délocalisation des plus dangereuses.
Les emplois immédiats eux-aussi, semblent proches du miroir aux alouettes : dix mille emplois par ans, pendant cinq ans, selon les promesses de RFF. Dix mille emplois sous-payés et précaires, avec des ouvriers embauchés par intérim, dans des conditions de travail compliquées, pour faire profiter des entreprises venues de loin (dans le cas d’œuvres d’une telle importance, ce sont les marchés publics qui régissent le choix de l’entreprise, et les gagnants de l’appel d’offre son déjà connu avant l’ouverture publique : Vinci, Bouygues ?), qui ne feront pas bénéficier la Gascogne des plus-values effectuées sur le compte des travailleurs occitans.
Enfin, l’argument écologique ne tient pas non plus la route : si RFF affirme vouloir lutter contre la domination des camions dans le transport de marchandises, nous savons bien que les LGV ne peuvent par accueillir physiquement le passage de trains de marchandises. Mieux que cela, toute la politique de la SNCF depuis des années va contre ce développement de l’activité de FRET dans l’entreprise. Il ne faut donc pas croire à l’argument employé par RFF pour faire passer la pilule. Il ne faut pas non plus oublier l’impact écologique terrible de la construction d’une LGV : des millions d’hectare de foret coupés, des millions de mètres cubes de grave extraits et transportés comme remblais, l’intensification de l’activité industrielle dans un espace naturel, sans se préoccuper des populations humaines, animales ou végétales qui vivent dans les zones touchées.
Nous le voyons, la population occitane n’a pas du tout besoin de LGV ; le capitalisme et l’État français, eux, en ont besoin, évidemment : pour développer encore la domination de Paris sur l’Occitanie ; pour relier plus vite l’autre capitale de la domination du sud de l’Europe (Madrid) ; pour faire profiter ses alliés industriels d’un contrat de construction juteux. Nous, Occitans, nous avons le droit de décider : nous ne voulons pas de LGV chez nous !
Surtout que le projet de LGV est le seul projet d’aménagement du territoire qui nous préoccupe. Mais les problèmes sont pourtant nombreux. La question de l’enclavement existe, évidemment, mais pas au niveau européen : des régions comme la Haute Lande ou le Médoc se trouvent aujourd’hui complétement exclus du circuit économique. Leurs populations, méprisées par quasiment tout le monde, sont forcées de quitter le lieu de vie pour pouvoir travailler ou étudier. Dans le domaine des transports, la nécessité première est l’automobile : la vie sans voiture ne peut s’y concevoir, et ce malgré son coût économique.
La question des transports publics est donc une question de première urgence pour l’amélioration des conditions de vie. Le plus évident concerne le développement nécessaire de ce qui existe déjà : les lignes ferroviaires régionales (la politique de la région va dans ce sens, mais doit encore être maintenue et renforcée) et les réseaux de transports par autobus (systèmes à chaque fois moins employés : les lignes sont peu desservies et la communication autour de ces moyen de transport est quasiment nulle : les Conseils généraux doivent se préoccuper de ces dossiers, afin de lutter contre la civilisation du tout-voiture qui pèse sur les budgets et l’organisation territoriale des zones éloignées des grandes ville).
Mais une politique ambitieuse dans le thème des transports publics doit être menée par les collectivités territoriales : nous savons par exemple que le réseau ferroviaire du début du 20è siècle desservait la quasi totalité de la Gironde sans laisser de côté les endroits les plus éloignés de Bordeaux. L’exemple de ces lignes (entre Le Nizan et Luxey, Facture et Saint-Symphorien, Hostens et Beautiran,…) peut être employé dans le but d’une renaissance des transports pour tous dans le nord de la Gascogne. Cela constituerait un point de départ d’une politique ambitieuse et progressiste, contrairement à la construction d’une LGV qui ne servirait pas les intérêts de la population locale. Les transport doivent servir les gens qui vivent ici, et les lieux où ils s’implantent. Ils doivent aider au développement économique, social et culturel, et non pas encourager la fuite des énergies vers la ville, et encore moins à l’exil hors d’Occitanie. Pour cela, l’expansion du réseau TER s’impose comme une nécessité profonde, bien avant la construction de lignes qui nous aliènent encore plus à Paris et Madrid.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
• Vergonha als soldats franceses qu'aurián violat d'enfants en Centrafrica.
• Òsca a Robert Ménard, lo cònse FN de Besièrs, que se fa picar suls dets per çò qu'estima lo nombre d'enfants musulmans de sa vila en fonccion dels pichons noms dels escolans.
• Vergonha a la condamnacion a mòrt de Morsi en Egipta.
• Òsca als guirguilhs dins la familha Le Pen e vergonha a los que daissan creire que la filha o la pichòta-filha serián melhoras que lo vièlh.
• Òsca a la Glèisa igonauda qu'a decidit de benesir de cobles omosexuals.
• Vergonha als calucs de Dius qu'an presa la vila-musèu arqueologic de Palmyre en Libia.
• Òsca als Irlandeses que se son prononciats, per referendum, pel maridatge omosexual a 62 %.
• Òsca a la dintrada al Panthéon de Geneviève de Gaulle-Anthonioz, Germaine Tillion, Pierre Brossolette e Jean Zay.
• Òsca al Nebraska, 19en estat dels USA a suprimir la pena capitala.
• Òsca a Podemos qu'a ganhat Madrid e Barcelona.
• Vergonha a la poiridura del monde del football (FIFA).
• Òsca a David Grosclaude, coratjós Occitan, que fa una cauma de la fam per causa del mesprètz de la Republica parisenca.


text:
Ièr ai tastat mantunes vins de la Familha Laplaça, famille Laplace, vins sortits del còr de Gasconha, e del còr de la familha Laplaça, entre Nouvelle Aquitaine e Occitanie, (farèm pas de departamentalizacion per la localizacion) ; son al mièg camin imaginària la linha Baiona (Cap de la val d'Adorn al XXIen sègle) - Tolosa (Capitala d'Occitània), aquela linha que fabrica Gasconha abans los Pirinèus.
La familha èra de sortida a la botiga dels vins de Tolosa. E anuèit dissabte i seràn tanben ; es estat un moment pro agradiu per veire de quina manièra lo public, majoritariament feminin tasta lo vin de Gasconha, un vin pauc conegut lo Madiran.
La familha Laplaça a un vin de tradicion de Gasconha, un vin classic, mas la novèla estructura dins la transmission del patrimòni viticòl gascon se farà, e la creativitat es alara una flor de Gasconha que se transfòrma en vin : lo MAYDIE vos farà sonat los bigarrèus dins la garganta (magnific), e serà un grand moment per me, e vos o desiri per tot lector o tota lectriça d'aquel blòg ; es un vin qu'amerita tota la vòstra creativitat per l'associar ambe lo minjar gascon, occitan del sud de Garona.
La botiga dona a veire los productors directament, aqueles que i fan visita e serà un moment extra-ordinari pels Tolzans de totas las originas de venir tastar los melhors vins d'Occitània - Occitània sancièra, mai tanben de fRança, lo país vesin del nòrd. Mas es un vin especial d'un recanton pichonet de Gasconha, Madiran e Vic Bilh ; aquel parçan fabrica un vin dolç qu'amerita tanben lo vòstre interès e un emplec novèl/navèth per non pas pèrdre la tecnica de fabricacion, e la transmission del saber-far, lo patrimòni de Pacherenc en Vic Bilh.
E es complicat de s'adaptar als tèrrafòrts de Gasconha, a las talvèras dels pre-Pirinèus, sus ribas dels vals que davalan de la montanha, gaitatz aquí. Aquel patrimòni es çaquelà pas sonque una question francesa de terroir, la familha es jà aquel musèu vivent que fabrica vin d'una qualitat qu'amerita tot l'interès dels cituadans occitans e d'aquesta planèta ; lo public tanben farà qu'aquel vin damòra un joièl viticòl occitan, se lo consomator capita de cosinar a l'occitan per accompanhar lo vin aquel.
Dins la botiga son passats quasiment totas las nacionalitats qu'an un interès pel vin de Gasconha, èran pas totes/as dins la classificacion que fRança nos imposa ; avián l'enveja de tastar un joièl de la viticultura mondiala, unes Madiran e un Pacherenc de Vic Bilh.
A las sièis oras lo patron de la venda de la Familha Laplaça esperava los clients tolzans, a la pòrta, vint minutas aprèp la botiga èra comola de monde per tastar los vins, tròp pichona per arcuèlhir los tastadors convençuts de la granda qualitat de la prepausicion.
E fins finala, la convivialitat i èra, non pas coma en Madiran e Pacherenc, mas quasiment.
La Familha Laplaça vos espèra tanben dins las animacions que fan per las bòrdas (Castèth d'Aydie/Aidiá) dubèrtas en novembre quand tot lo vin serà en barrica e que lo temps serà pel vin novèl e las castanhas.
Gasconha vos dubrirà los braçes, mas abans vos fau crompar d'aquel vin per lo plaçar, laplaça que fau, sus las taulas occitanas de Novèla Aquitània (de Guarat a Baiona, en passar per Bordèu) e Occitània (administrativa francesa), e mai al delai en Auvernhe, Gavotina e Provença ; e quí gausarà a Niça o Mónege lo botar en taula serà un grand cosinièr, una cosina d'invencion modèrna occitana.


text:
Fòssa de las Marianas
La Fòssa de las Marianas es la mai prigonda fòssa marina coneguda e lo luòc mai prigond de la rusca terrèstra. Tròba son origina dins un processus de subduccion. Se localiza al fons del Pacific nòrdoccidental, al sud-èst de las Illas Mariannas, prèp de Guam.
La fòssa es longa de 2550 quilomètres e de largor mejana de 70 quilomètres. La pression al fons de la fòssa es de 108,6 MPa (o 1072 atm).
Exploracion[modificar | modificar la font]
La fòssa foguèt explorada pel primèr còp en 1951 per la fregata de la Marina Reiala Britanica HMS Challenger, que donèt lo nom de la partida mai pregonda de la fòssa, la Fòssa Challenger. Per ecolocalizacion, foguèt mesurada una prigondor de 11 012 m a 11° 19′ N, 142° 15′ E. En 1957, la nau sovietica Vityaz mesurèt una prigondor de 10 934 mètres. En 1962, lo M.V. Spencer F. Baird registrèt una prigondor de 11 022 mètres.
Foguèt pas que lo 23 de genièr de 1960, que davalèt pel primèr e unic còp, lo batiscaf Trieste inventat pel Auguste Piccard e capitanejat per Jacques Piccard, lo seu filh. Evitèron atal los efèctes de la granda pression existissent a de talas prigondors. Lo luòc de la davalada èra a l'extrèma sudoccidental de la fòssa, a prèp de 338 km de Guam. Los sistèmas de bòrd indiquèron una prigondor de 11 521 m, que aprèp seriá revisada e corregida a 11 034 mètres.
Dins la fòssa i se trapèt un calamar gigant del genre Architeuthis e d'autras espècias desconegudas fins alara.
L'actuala prigondor de la fòssa Challenger foguèt mesurada lo 1èr de junh de 2009 per un sonar e ne resultèt 10 971 m. (35.994 pés) (6,82 milas).[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Daily Reports for R/V KILO MOANA June and July 2009 http://www.soest.hawaii.edu/UMC/Reports/Archives/KMreportJuneJuly2009.html, ed:University of Hawaii Marine Center


text:
dissabte, 3 de desembre de 2016
Los Animals Fantastics
Version longa amb benlèu de spoiling dedins:
Los Animals Fantastics l'anèri veire perque sus l'aficha i aviá marcat "JK Rowling" e que i aviá de tipes amb una bagueta magica dins la man, que tot aquò me remembrava Harry Potter e m'agrada plan Harry Potter, tan los libres coma los films. E ben quina decepcion!
Es pas mai question d'Harry Potter ni de Lo-que-cal-pas-escriure-son-nom e de fach, cap personatge fa resson a l'eptalogia. Pasmens, retrobam quauques formulas magicas semblantas per far d'embelinaments, retrobam los muggles que, als Estats-Units ont se debana lo film, los apèlan "los non-brueisses" e pas gaire mai.
L'istòria: un anglés polidon que revèrta lo prince Harry (pas Potter, lo prince Harry de la familha reiala anglesa) arriba amb una valisa estranha als Estats Units. La vida dels brueisses als Estats Units es pas gaire agradiva: pas cap contacte amb los Muggles, al contrari los Muggles se'n mesfisan e sembla que la patz entre los dos mondes es precària. Dins sa valisa, l'anglés i garda d'animals fantastics qu'an pas drech de vida sul territòri american.
Aprèp, quauques animals s'escapan, los cal trobar e en parallèl d'aquesta cèrca, un "animal" subrepotent traumatiza la vila.
D'aventuras a còps de grands còps d'efièches especials, es un brave blockbuster. Vaquí.
I trobam pas la riquesa dels personatges, ni sa riquesa psicologica, que podiam apreciar dins Harry Potter. Los animals fantastics son simpatics, los personatges, un pauc innocents, nos i estacam, mas aviái tròp d'espèras e ne sortiguèri plan decebuda.
La debuta es longueta e ronquèri dos còps. Rai, èri lassa.
Urosament, l'agachèri en version originala, perdèri pas completament la tantossada.
2 comentaris:
- 賈尼 ha dit...
-
E ben, per ieu fusquèc l'exacte contrari. Benlèu qu'es perqué asiri los dròlles [levats los mieus, plan solide], mès los filmes de Harry Potter m'agradon pas. Dins aquest film almens i a d'adultes e i a tanben una mescla de brueisses e de non-brueisses. Fin finala es pas un cap d'òbra, solide, mès es una comediòta simpatica.
E la reconstitucion de la Nòva Yòrk de 100 ans i a es de pas créser. Una meravilha!
- 5/12/16 18:22
- Mela ha dit...
-
I anèri amb tròp d'esperas o d'exigéncias. I voliái trobar lo plaser de la lectura d'Harry Potter, causa que se pòt pas trobar dins un film...
- 6/12/16 6:06


text:
Iniciativa per Occitània, lo laboratòri politic, cultural e social occitan, exprimís sa solidaritat amb lo pòble tibetan dins sa lucha per la libertat.
Se de pertot s'auça la protestacion contra la politica brutala del govèrn chinés, que dempuèi son invasion de Tibet en 1950 reprimís amb ferocitat los militants de la causa tibetana e lor refusa tota expression democratica, nòstre laboratòri vòl ça que la ramentar la situacion d'Occitània al pòble occitan, a l’estat francés e a l'umanitat.
La nacion occitana viu dempuèi de sègles entre quatre estats (espanhòl, italian, monegasc e mai que mai francés). Malgrat una cultura rica dempuèi l'Edat Mejana (coma lenga dels trobadors), sa lenga e sa cultura tenon pas cap de reconeissença, a despart d'una proteccion dins las Valadas alpencas de l'estat italian e d'un estatut oficial dins la Val d'Aran (Catalonha, estat espanhòl). Quand la secretària d'estat francesa als dreches umans ditz al jornal Le Monde, dins son edicion del 5 d'abril, que l'ensenhament del tibetan se marginaliza en Tibet pr'amor de la politica chinesa, que la cultura tibetana patís una mena de folclorization, sos arguments se poirián repetir, amb encara mai de fòrça, contra França.
D'efièch, França, la pàtria autoproclamada dels dreches umans, refusa tota oficialitat a l'occitan en Occitània, entrepacha son ensenhament, ignòra e fa ignorar la cultura occitana, la folcloriza (« l'accent », lo solelh, la petanca, eca.) e dividís Occitània entre regions e departaments gaireben totes artifials. Se pòt dire, doncas, sens cap d'exageracion, que nòstre país patís un genocidi cultural, dins de condicions piègers que Tibet, en defòra de la brutalitat de la dictatura, ja que lo tibetan i es cooficial e quitament mai ensenhat e difusat que l’occitan en Occitània.
Per aiçò, Iniciativa per Occitània :
- exigís als estats, e en particular a França, la fin de la politica d'assimiliacion culturala d'Occitània, en bailar enfin a l'occitan un estatut oficial e un aparament vertadièr de sa cultura e de son istòria.
- crida los que luchan per la libertat de Tibet a combatre per que l'assimilacion culturala que denóncian en Tibet s'acabe en Occitània.
l'11 d'abril de 2008


text:
05/01/2016
Bona annada, tot-parier, per Micheu Chapduelh
Un texte de Micheu Chapduelh per commençar l'an noveu...
M’embestiava, lo pepé. « Tu qu’as una brava escritura, vas far las cartas de bona annada. E oblides degun.» E comptava e tornava comptar, que mancar un cosin, quò se deu pas far. E n’aviam una armada ! E io me curava las cervelas per variar las formulas, mostrar a chascun que, mai si quo era nonmàs un còp l’an, òm pensava a eu.…
Uei, los cosins fan lor vita sens nautres. Emb tres o quatre, nos telefonam. Los mai tecnologizats mandan un « e-mail » a tota lor lista. Texte impersonau, valable per tot lo monde, e trobat tot preste dins l’ordinator.
Las cartas representavan daus paisatges de nevia, daus pinhiers luquetant de palhetas argentadas que volián semblar lo giure, daus bonsòmes de nevia. Quo era pas d’un gost terrible, mas quò era un rite que fasiá qu’aviam l’impression que per de bon quauquaren de noveu començava.
Uei, los merchands de cartas fan pas fortuna. Manca d’anar a l’esquí, la nevia es pus de sason ni lo giure sus los carreus. Per passar dau darrier jorn d’una annada au prumier de l’autra, que demòra ? Una indigestion d’ustrias e de fetge gras, un mau de piaus degut au Champagne, un « show » de Patrick Sebastien a la television, los vots convenguts dau President… E doman será coma ier. Benleu aurem estrenat un agenda tot nuòu, pendilhat un noveu calendier, benleu nos anam trompar de data quauques temps en emplir los chècs, mas quo es ben tot.
Pasmens, per que tots los jorns sián pas pariers, gardam lo pauc de rites que nos demòran. Quo es per quò que vos dise un còp de mai : « Bona annada, granada e acompanhada. E l’an que ven, si sem pas mai, dau mens que siam pas mens. »
Micheu Chapduelh
23/11/2015
Faula sens morala, per Micheu Chapduelh
Un còp era un país que son nom se’n es perdut. La democracia, dins queu país, fonccionava sus un mòde bipartista. D’un costat los vegetalistas que se nuirissián de la charn de las bèstias e pretendián qu’òm aviá pas lo drechde se’n prener a daus paubres vegetaus sens defensa, que dau mens la lebre pòt corre, pas la lachuja. Lo buòu a de las banas per se defendre, pas la raba o lo chaul que pòden quitament pas cridar secors quand lo coteu lor passa sus la gargamela. D’un autre costat los charnistas que refusavan tota nuiritura animala, considerant que l’òme es un animau tanben e que quo es pas normau, pas morau de se repàisser de la charn de sos frairs. I aviá ben quauques pitions partits de mai, coma los vegetalistas dau segond gra que se nuirissián unicament de charn de bèstias vegetarianas, los carnivoristas per la benda que se nuirissián nonmàs de vegetaus femats emb daus engrais animaus, quauques antropofagistas clandestins… Mas basta ! los dos grands partits representavan mai daus tres quarts daus electors. Au temps que vos parle, lo partit vegetalista era au poder dempuei bona pausa. Lachujas, rabas e chauls vivián en patz. E la gent, qualas que siá lor conviccion se devián repàisser (a belas dents o en chichinhar) de la charn de bèstias sacrificadas segon los rites. Tot aquò semblava voler durar, mas arribet la Granda Crisi. E a tots los còps que poncheja lo morre, quela-d’aquí, lo monde se bòtan a votar lo contrari de çò qu’avián votat la velha, deselegissen lors elegits, vòlen reformar la constitucion, l’escòla, la justícia, lo negòci, e tot e tot…Quo es entau que los noveus elegits (charnistas donc ), tanleu la prumiera setmana, fagueren interdire los tuadors e l’abatatge de las bèstias. E voteren l’obligacion de se nuirir de rabas, de chauls e de lachujas, sacrificats ritualament vòle ben, mas sens anestesia e sens avocats per los defendre. Quo es lo juec normau de la democracia : balança d’un costat puei de l’autre. Mas aquí las consequéncias fugueren plan mai grandas que çò qu’avián previst. Los que fasián venir chens, chats, tortujas, pòrcs d’India, ratonets e canaris fugueren pas tucats. Mas los que fasián venir vedeus, vachas e buòus, anheus e tessons e mai polalha fugueren roinats e se degueren reconvertir. Quo es que quelas bèstias tenen un pauc tròp de plaça coma animaus de companhiá ! Tanben a la riba de doas generacions, se trobet pus una vacha, un buòu, un tesson dins tot lo país. E contunhava lo chaple de las lachujas. Tot semblava entau irreversible mas arribet una crisi novela emb la fin dau petròli, puei de l’urani e dau gas de merdolha. Pasmai d’energia per far petonar los tractors per fin de laurar per semnar lachujas, rabas e chauls o los tornar picar. Los mai vielhs se sovenián qu’autres còps òm atalava de las bèstias per las far trabalhar, que la traccion animala era utilizada per lo trabalh de la bòria. Mas avián pus de vachas, pus de buòus… Alaidonc, per contunhar de far venir de las lachujas, de las rabas e daus chaus e ne’n far ripalha desvergonhada, degueren dondar las solas bèstias que demoravan per fin de las far laurar. E veguèrem daus ratonets, daus pòrcs d’India, de la tartujas, daus canaris e daus peissons roges tirar aplechs, arairs e garliments.
Micheu Chapduelh
Paregut dins Anem, 0ccitans ! n°145 (2013)
Extrach de "Coleras e retrachs", IEO edicions, 16€
04/11/2015
Per la Tots-Sents, de Jan-Peire Reidi
« AND CURSED BE HE THAT MOVES MY BONES »
(E maudich siá lo que remudará mos òs)
Inscripcion ente es entarrat William Shakespeare, dins l’egleisa de Stratford-upon-Avon
« … et passe sa mort en vacances » (Georges Brassens)
Mai nautres, portem de las crisantemas au cementèri per la Tots-Sents. Quauqua ren nos ditz que quo es un chausa que fau far, que fau far veire a tot lo monde que som de ’quela terra e de ’queu país, aitot nautres, que som ’quí e que obludem pas.
Quo es pas totjorn aisat de trobar una pita tomba de quauques metres carrats au mitan daus cadafalques de maubre ròse. Òm chercha ente son entarrats nòstres « paubres mòrts », coma disiá ma defunta granda-mair. Lo nom gravat dins la peira, pas escrich coma fau, se veu a pena. Òm cala lo topin de crisantemas entre una placa e un crucifiç, flors de fuòc sus la terra freja. Òm se ditz que òm fai son dever de pietat filiala, sens puescher s’empaichar de pensar que lo geste a nonmas lo sense e la valor òm li dòna e que los mòrts que son ’quí son pus ’quí.
Pas aisat, dins un endrech parier, de reviscolar en se-mesma lo sovenir de la gent que avem aimats. La morbiditat estofa la chalor trista dau sovenir. Lo cementèri es tròp òrre. Lo champ daus mòrts es un imatge orrible de la societat daus vius, de lor gloriosetat pretenciosa. Òm sap pas si fau plànher la vanitat de la gent que despensen daus sòus per onorar lors mòrts o ben eissaiar de comprener lor raibe de permanéncia. Vòlen far veire a ilhs-mesma e aus autres que garden quauqua ren que, per ilhs, a una granda valor. Òm se damanda quitament si lo sense de nòstra dignitat nos comanda pas de far parier. Òm voldriá creire que ’quilhs monuments son una fòrma de pregiera, mas que vau una pregiera sens umilitat ? Òm a enviá de virar los talons e òm ne’n a un pauc onta.
Avetz-vautres vut un cementèri anglés ? Quo es nonmas una peluja e de las peiras tombalas emb un nom gravat dessus. Pas de cavòts, pas de chapelas e de monuments. Aus Estat-Units, òm veu quitament daus cementèris que semblen un grand prat ; quo es nonmas quand òm s’i permena que òm remarca, pausadas a plat dins l’erba, de las placas de bronze per far veire ente es lo mòrt e un pitit cròs per metre quauquas flors. Mas crese ben que los Anglés e los Americans respecten lors mòrts tan ben coma nautres. Farian benleu coma lor grand autor, William Shakespeare, que voliá pas que sos òs fuguessan remudats, per l’amor de se mielhs reïncarnar lo moment vengut. Per nautres, l’endrech ente nòstres mòrts son entarrats es una chausa que nos estacha a un país. Pareis que, quand bastissen un barratge, çò que « pausa lo mai de problemas », coma disen los engenhaires, quo es de desplaçar los cementèris daus vilatges que deven estre nejats.
Avant que ieu tornesse viure au país e que veniá metre de las flors au cementèri per la Tots-Sents, ’visava la natura dau Nontronés au mes d’octòbre, e me damandava si mos ancians, que me fasian venir en ’questa sason per dever de fidelitat, me fasian pas en mesma temps un autre present tots los ans. Avetz vut lo païsatge dempuei lo cementèri de Nontroneu ? La beutat de las jarriças e daus plais, roges e rosseus coma lo fuòc au solelh d’octòbre nos fasiá plan laissar nòstras idéias de mòrt. Mos pitits dròlles espingavan dins lo cementèri (« Montes pas sus las tombas ! ») e legissian los noms sus las peiras (« E.R., monier a Vilajalet, mòrt en 1934 »). Rencontravam daus ancians vesins, lor damandavam lor portament, s’eimajavan de la familha. Puei, avant de tornar en vila per trabalhar, ’massavam dins nòstres bòscs quauques champanhòus e de las chastanhas. Sei segur que nòstres ancians eran a nos espiar d’ente som e, de nos veire tan uros de viure, se sentian coma nautres, coma Brassens dins los cementèri de Ceta : en vacanças.
A Javerlhac, lo 3 de novembre de 2015
Jan-Peire Reidi
24/08/2015
La dintrada, per Daniel Chavaròcha
Daniel nos a preparat un texte de sovenirs de son mestier de regent per marcar la dintrada.
Bona dintrada a tots!
°°
Tant lonh que tòrni montar dins la remembrança de ma vita de regent de vilatge, es una evidencia : mon bio-ritme èra estampat per la dintrada de setembre.
La febra dintradivola començava de m’atrapar tanleu passat lo 15 d’aòst.
Segur èri enguèra en vacanças, mas l’i soscavi dejà ad aquel matin ont la cort de l’escòla s’anava emplenar de drolletas e de drollets.
Mon escòla a classa unica coma n’existavan enguèra en Peirigòrd a l’epòca, èra una pitiota escòla de vilatge perduda dils termes ensùs Lascaus. L’i èri estat nomenat dumpuèi ma sortida de l’Escòla Normala de regents e l’i demoravi, urós qu’èri dins aquel recanton de campestre ont la vita èra mai suauda, mai doça qu’endacòm mai.
Mon escòla a l’imatge de mai d’unas, se teniá facia al sud, cap al solelh que mancava pas de rescalfar lo cortil claus d’una muralha, son bel telh e son maronier. Aimi zo dire : donava l’enveja de l’i venir ensenhar.
Venian aquí de drollets de la campanha, filhs de paisans o d’obriers per la majora part, creisseguts un bric a la dura mas plan educats, coma se fasiá d’aquel temps. Ne’n comptavi una vintena aquest’annada que vos parli.
La vita d’un regent de campanha èra plan diferenta de la d’un regent de vila. Segur los programes e las obligacions pedagogicas se semblavan, mas la vita, l’organisacion, l’implicacion èran plan diferentas.
Me caliá pensar pro lèu d’apervesionar la cantina. Aviam dins lo vilatge una cantina associativa, seccion de l’Amicala Laïca, que noirissiá tots los escolans a miègjorn pagun dintrava merendar chas el. D’aquel temps, los dieteticians e los nutricionistes avian pas enguèra pres lo poder, se minjavan de causas naturalas productas dins la comuna. Cadun portava a son torn sas patatas, son lach, sos legumes, sa polalha, sa tessonalha, sos lapins. Nòstra cosinièra fasiá emb ça qu’arribava. Crompaviam mas lo pan, las conservas, lo peisson, los condiments e ça que trobaviam pas sus plaça. Tant val vos dire : minjaviam mai de micas levadas e de tortièras que non pas de « friands », de congelats e autras salopariás. D-ela fasiá la cosina coma aviá fach per sos petits e degun pensava de se’n plànger. Dins lo Gault e Millau de las cantinas deviàm tocar las tres o quatre estelas.
Me caliá tanben anar crompar lo material de la cooperativa d’escòla que los drollets organisavan e tenian, per s’educar a la gestion de lor vita escolara. Los escolans s’encargavan de la venta, de la reparticion, de la distribucion. Los mai bels fasian la comptabilitat, los responsables èran elegits per un temps. Las amassadas de cooperativa decidavan tanben d’una partida de las activitats de l’escòla. Los jorns ont se deviá discutar de causas importantas, la classa brunzissiá coma un bornat.
Un regent coma iò fasiá tanben sovent secretari de l’Amicala Laïca. La nòstra èra plan viva e productiva. Finançava tot ça qu’èran las activitats peri-escolara, los viatges, las encontradas, la bibliotèca, una partida del material audiò-visual, lo cine-club per l’escòla… Los parents l’i venian volontarament, i èran quite tots. Los qu’obravan aqui sabian ça qu’èra la vita d’una escòla, ganhavan aqui lo dreit de jaupar quand caliá. Aqueus aprenian lo colectiu e viravan l’esquina a l’egoïsme e la paur de l’autre.
A l’escòla, fasiam la jornada contunha : de uèit oras lo matin jusc’a cinc oras del ser quitavi pas los escolans e lo temps de tot plegar, corrijar e de preparar per l’endoman, dintravi pas a l’ostal avant siès o set oras. Mas l’ambient d’aquèla vita de regent-paisan èra talament coconaire que vesiái pas passar lo temps.
Vos cal pas pensar que tot s’anava plan-planier. D’enguladas e de polhadas, n’ai conegudas de rufas de temps en temps. Dins un vilajòt coma lo meu, tot se sap, tot se ditz e de còps, los problemas e los conflicts se reglavan a la lesta. Mas fai partida de la vita de pas estre totjorn d’accòrd o d’aver besonh de tornar botar de causas a lor plaça.
Es tot aquò que se tornava presentar a la broa de setembre.
Fin finala, l’esperavi aquèla dintrada dins un mescladís de confiença, de curiositat e d’enveja e son espèra me preniá lo pensar del matin al ser.
E vesètz brave monde, d’annadas après ma retirada, contunhava de me tafurar la dintrada, coma per me rampelar qu’aurá mon mestier de regent qu’aviái tant aimat serviá pus de res.
Daniel Chavaròcha, aust 2015
31/07/2015
Coteus, de Jan Peire Reidi
Texte de Jan-Peire Reidi a l'occasion de la festa dau coteu de Nontron.
°°
Chas nos disian : « Los coteus daus fenhants còpen bien ». A lur idéia, los òmes que eran pas tròp valhents prenian lo temps de los afilar, que quo era pas un trabalh tròp penible. Los autres paisans fasian benleu de lurs coteus coma de lurs machinas, que entretenian pas totjorn coma aguès faugut (Damandatz aus mecanicians !), perque quò los interessava gaire e avian totjorn quauque trabalh que tainava mai.
Agusavan los coteus de la maison que « copavan coma mon janoelh » avant un grand repas, per exemple, per los que avian pas de coteu, o ben los passavan sus la mòla per las fauchas, un còp que avian ’chabat de far lusir lo talhant de totas las dents sus la lama de faucheurza. Los apoiavan sus la peira trempa e ardich pitit ! lo goiat virava la manivela vira que te vire ; chauchavan tant que podian sens mainatjar l’acier trempat, tan delicat que fuguès.
Aprep de las annadas, la lama de ’quilhs braves coteus de Nontron era minjada aus tres-quarts. Era talament usada que chabissiá pus entierament dins lo manche quand eran barrats. Mas los òmes gardavan los coteurs jusc’a temps que traucavan las pòchas de malinas. Quand eran tròp vielhs, servian per anar « cherchar aus lapins ». Mai òm esperava pas totjorn que fuguessan fotuts ! Quo es mai d’un còp que ai polhat ma defunta mair que preniá son brave coteu de Châtellerault per ’massar los gaugs e los larjons !
Un còp, contí ad un Anglés tots los servicis que mon coteu me rendiá. Me’n serviá per engraissar mon pan de grilhons e far daus eschalons, copar lo ròstit dins ma sieta, talhar lo jambon e lo saussiçon quand nos ’restem cassar la crosta au bòrd de la rota, descopar la peu dau fromatge (« Ten, Medòr ! »), drubir una botelha emb lo tira-boschon… Nòstres ancians, mai benleu d’autres pas tan ancians que quò, prenian lur coteu per sagnar un polet o un lapin, per se curar las onglas daus dets mai daus artelhs. Veguí l’Anglés s’escharnir.
Quo es vint còps per jorn que òm suert son coteu de sa pòcha. Una envelòpa o un paquet que òm vòu drubir pròpament, un cacau que òm voldriá minjar sens esbrijonar los tests, una romdre en travers dau chamin : Crau ! Quand òm ’massa un champanhòu, fau copar lo pè a ras de terra per pas chaulhar lo panier e pas tròp desrenjar lo micèli. Separar las paginas d’un libre emb son coteu per entrar dins un monde bastit per l’imaginacion d’un autor es un plaser de mai quand òm legis las publicacions de Melhau.
Mas, z’ai desjà escrich en quauque luòc, la granda jauvissença es de pataunhar un coteu au fons de sa pòcha. Fòrma d’onanisme ? Una escrivana occitana fai remarcar que los òmes, a començar per son pair e sos frairs ’resten pas de se maniar lo chause que vòle dire, que quò lur prus, que an benleu paur de lo perdre. Per los garir de lur complexe de castracion, a-t-ela pensat, ’quela dròlla, òfrir aus òmes de sa familha un La Guiòla, un Perigús, un Tièrn o un Nontron en eschamge de quauquas centimas d’euro ? Un brave coteu que faran segre pertot e que se’n creiran de lo drubir davant los autres òmes.
Auran los dos ustilhs que permeten ad un òme de se sauvar, coma òm ditz, de subreviure si aimatz mielhs. Mai si un òme que ’rieba nonmas « emb son b… e son coteu » chas de la gent ente es convidat, es pas tant distingat coma lo que òfra un bosquet de flors, una bóitia de chocolat, una botelha de bon vin… o ben un coteu de Nontron. Un coteu vertadier, ponchut, bien afilat ! Per que se fasan pas de mau, las femnas ’chapten a lurs goiats de ’quilhs noveus pitits coteus emb una poncha redonda. ’Quelas femnas an ren compres. Un coteu d’òme es fait per traucar, non ?
A, la seguretat ! Avetz eissaiat de prener l’avion o ben d’entrar dins un museom emb vòstre coteu dins la pòcha ? Defendut ! Los reglaments son durs e severes per de las pitas chausas e voldrian far creire que zo son aitot per las grandas. La gent coma me, que tròben en dire lur coteu si lo senten pas dins lur pòcha, son pas contents dau tot. En Angleterra, mon filh se faguet confiscar son coteu per un con de policier, un brave coteu de Nontron, un present de son pair ! Siriá incinerat, çò-ditz l’autre. E, perdiu ! Comprene pas perque los fabricaires de coteus de pòcha van pas tots ensemble damandar a las autoritats, que vòlen tant garantir nòstra seguretat, de barrar los uelhs quauques còps per mielhs los drubir quand quo es lo moment.
Ten ! Quò me fai pensar que la Festa dau Coteu se ten a Nontron ujan, coma tots los ans, per la segonda dimenjada dau mes d’aust. Daus coteliers venguts de pertot en França e dins lo monde fan veire de las bravas lamas d’acier damassat, daus coteus japonés de grand luxe, daus canadians que semblen un avion o una fusada, daus pitits coteus que las damas garden dins lur sac… Veiretz un cotelier farjar daus coteus de chaça e un autre fabricar daus coteus de peira, parier coma los òmes preistorics. Voldretz ’chaptar tots los que portaretz los uelhs dessus. Ne’n auretz tant a la maison que si damandatz « Ente es mon coteu ? », vos respondran « Lo quau ? ». Vòstre coteu de Nontron aurá vòstre nom gravat sus la lama, mai benleu una crotz occitana sus lo manche de rampalm. Aprendretz a l’afilar, passaretz sus lo boesc de la graissa de fetge gras, auretz un coteu d’acier « alimentàri », un coteu de monsur prim coma un rasador, pas un coteu de metau negre coma los daus ancians, e obludaretz lo temps que viravatz la mòla per dòstar la berche sus la lama de la faucheurza, vira que te vire.
A Javerlhac, lo 23 de junh de 2015
Jan-Peire Reidi


text:
Las eleccions dins una partida del Reialme-Unit (Anglatèrra e País de Gallas) a donat resulta classica ara : los electors e las electriças an votat contra lo sistèma partidocrata en plaça. La conclusion es clara, es donc contra l’Union Europèa dels mercats-Estat-nacions e dels tecnocratas afidats, de Brussèllas, Estrasborg e Luxemborg, que se vòta regularament.
Cal notar pel UKIP que los vòts protestataris son passats directament d’un partit pro-europèu (Liberal-democratas) a un partit anti-UE (UKIP). Es donc plan un sistèma politic qu’es criticat, los liberals-democratas s’estent associats al govèrn ambe la partidocracia conservatriça (que refusa al pòble un referèndum que seriá un vèto dels pòbles contra l'UE), aquela partidocracia es venguda de las grandas escòlas anglesas. Avèm aquel meteis fenomèn ambe las escòlas grandas francesas que fan una elitocracia que poirís la democracia, e que son los experts economics de la television.
Cal notar qu’aqueste vòt anglo-gallés aurà consequéncias realas suls vòts en Escòcia, aquí un referèndum per l’independéncia es anonciat ; e lo ‘risc’ de victòria del YA-YES per Escòcia independenta son alara mai bèl. Es plan un risc per los que vòlon servar lo sistèma tòrt tal que lor es en avantatge, pels centralistas de totas las gàbias. La paradòxa es que l’Union Europèa risca de perdre l’Estat federalista anglo-gallés-irlandés e ganhar Escòcia, Estat novèl al modèl francés, fortament europeïsta.
L’Estat federalista anglo-gallés-irlandés es estat sempre anti-europèu, e alara Charles de Gaulle aviá rason ; se podrà alara imaginar una Union Europèa d’una autra dimension se l’Estat federal alemand accepta la sortida londoniana. E benlèu que se per la BCE non vòl bolegar, per aiçò serà forçat de s'atudar.
Dins aquel juec de donímo britanic, podèm imaginar que lo juec es mai grand, dins l’enveja d’èstre independents dins l’Union Europèa avèm los Catalans e las Catalanas, que, fins a mai informats, son tanben sul camin de l’independéncia… de Madrid. Avèm tanben los Bascos. Los dos en realas capacitats d'èstre coma Escòcia, independent dins los cinc ans venents.
En tot imaginar que lo movement 5 estèlas a capitat de federar l’infederable, los partidocratas italians e subjecte de l’idèa d’una Itàlia europeïsta, de dreita, del centre o d'esquèrra. Las 5 estèlas italianas tot en estar plaçada politicament en fòrça sus tot l’Estat de Garibaldi, son en plaça per ajudar la Liga Lombarda, Piemontesa o Veneta, per demandar l’independéncia e l’associacion a l’Union Europèa tanben...
Mas de qu’es aquel domíno ? Senon la consequéncia de la politica economica menada per la BCE, instrument fargat sul modèl alemand, e qu’es fins ara protegit pels conservators alemands (doás brancas, aquela de Bavièra e l’autra). E vesèm tanben per las ancianas Províncias Unidas, de Gent a Gröningen, repotegan contra la politica de la BCE... Lo Danemarc s'es jà elonhat d'aquesta Union Europèa dels mercat-Estat-Nacions.
Pauc a pauc, donc, l’Union Europèa dels mercat-Estat-nacions se faràn mens poderosa, e s’intalla l’Euròpa de las regions o de las nacions (antropologicas, mai o mens). Lo sol Estat d’Euròpa qu’es pas adaptat als cambiaments prigonds europèus, serà … l’Estat republican e jacobin francés, ni lo FdG, ni lo FN acceptarà de destrusir l’ideologia de la nacion de la terreur, per bastir un Estat federal dels pòbles de França, e dintrar directament e simplament dins una Novèla Union Europèa, realament federala, sense los Anglo-Galleses e Irlandeses del nòrd ; 1969, la familha Debré aviá rason fàcia al General de Gaulle. E quitament la páur del FN podrà donar que maissanta politica de la part de la clica jacobina dels partidocratas al modèl garibaldian ; dins aquel camp vesèm pus que los ancians franquistas del PP, o los quitas sembla-jacobins del PSOE.
1 / Aquí (al Reialme Unit d'Anglatèrra e Escòcia) nos pausèm en accòrd per poder votar
2 / Aquí (al Reialme dels pòst-franquistas) nos pausèm a questionar sens que fosquèsse nosautres en accòrd. Es lo modèl francés que decidís 'constitucionalament' que lo «pòble» non existís.
Cadun dels mercat-Estat-nacions fan la lor convivéncia democratica, o puslèu n'i a que son mai democratas que d'autres...
-°-
-°-


text:
Toutes les villes du département : Oise (60)
Abancourt, Abbecourt, Abbeville-St-Lucien, Achy, Acy-en-Multien, Ageux , Agnetz, Airion, Allonne, Amblainville, Amy, Andeville, Angicourt, Angivillers, Angy, Ansacq, Ansauvillers, Anserville, Antheuil-Portes, Antilly, Appilly, Apremont, Armancourt, Arsy, Attichy, Auchy-la-Montagne, Auger-St-Vincent, Aumont-en-Halatte, Auneuil, Auteuil, Autheuil-en-Valois, Autrêches, Avilly-St-Léonard, Avrechy, Avricourt, Avrigny, Baboeuf, Bachivillers, Bacouël, Bailleul-le-Soc, Bailleul-sur-Thérain, Bailleval, Bailly, Balagny-sur-Thérain, Barbery, Bargny, Baron, Baugy, Bazancourt, Bazicourt, Beaudéduit, Beaugies-sous-Bois, Beaulieu-les-Fontaines, Beaumont-les-Nonains, Beaurains-lès-Noyon, Beaurepaire, Beauvais, Beauvoir, Béhéricourt, Belle-Eglise, Belloy, Berlancourt, Berneuil-en-Bray, Berneuil-sur-Aisne, Berthecourt, Béthancourt-en-Valois, Béthisy-St-Martin, Béthisy-St-Pierre, Betz, Bienville, Biermont, Bitry, Blacourt, Blaincourt-lès-Précy, Blancfossé, Blargies, Blicourt, Blincourt, Boissy-Fresnoy, Boissy-le-Bois, Bonlier, Bonneuil-les-Eaux, Bonneuil-en-Valois, Bonnières, Bonvillers, Boran-sur-Oise, Borest, Bornel, Boubiers, Bouconvillers, Bouillancy, Boullarre, Boulogne-la-Grasse, Boursonne, Boury-en-Vexin, Boutavent, Boutencourt, Bouvresse, Braisnes, Brasseuse, Brégy, Brenouille, Bresles, Breteuil, Brétigny, Breuil-le-Sec, Breuil-le-Vert, Briot, Brombos, Broquiers, Broyes, Brunvillers-la-Motte, Bucamps, Buicourt, Bulles, Bury, Bussy, Caisnes, Cambronne-lès-Ribécourt, Cambronne-lès-Clermont, Campagne, Campeaux, Campremy, Candor, Canly, Cannectancourt, Canny-sur-Matz, Canny-sur-Thérain, Carlepont, Catenoy, Catheux, Catigny, Catillon-Fumechon, Cauffry, Cauvigny, Cempuis, Cernoy, Chamant, Chambly, Chambors, Chantilly, Chapelle-en-Serval , Chaumont-en-Vexin, Chavençon, Chelles, Chepoix, Chevincourt, Chèvreville, Chevrières, Chiry-Ourscamps, Choisy-au-Bac, Choisy-la-Victoire, Choqueuse-les-Bénards, Cinqueux, Cires-lès-Mello, Clairoix, Clermont, Coivrel, Compiègne, Conchy-les-Pots, Conteville, Corbeil-Cerf, Cormeilles, Coudray-St-Germer , Coudray-sur-Thelle , Coudun, Couloisy, Courcelles-Epayelles, Courcelles-lès-Gisors, Courteuil, Courtieux, Coye-la-Forêt, Cramoisy, Crapeaumesnil, Creil, Crépy-en-Valois, Cressonsacq, Crèvecoeur-le-Grand, Crèvecoeur-le-Petit, Crillon, Crisolles, Crocq , Croissy-sur-Celle, Croutoy, Crouy-en-Thelle, Cuignières, Cuigy-en-Bray, Cuise-la-Motte, Cuts, Cuvergnon, Cuvilly, Cuy, Daméraucourt, Dargies, Delincourt, Déluge , Dieudonné, Dives, Doméliers, Domfront, Dompierre, Duvy, Ecuvilly, Elencourt, Elincourt-Ste-Marguerite, Eméville, Enencourt-Léage, Enencourt-le-Sec, Epineuse, Eragny-sur-Epte, Ercuis, Ermenonville, Ernemont-Boutavent, Erquery, Erquinvillers, Escames, Esches, Escles-St-Pierre, Espaubourg, Esquennoy, Essuiles, Estrées-St-Denis, Etavigny, Etouy, Eve, Evricourt, Fay-les-Etangs, Fayel , Fay-St-Quentin , Feigneux, Ferrières, Feuquières, Fitz-James, Flavacourt, Flavy-le-Meldeux, Fléchy, Fleurines, Fleury, Fontaine-Bonneleau, Fontaine-Chaalis, Fontaine-Lavaganne, Fontaine-St-Lucien, Fontenay-Torcy, Formerie, Fosseuse, Fouilleuse, Fouilloy, Foulangues, Fouquenies, Fouquerolles,


text:
Non sabi se seram olimpics, se auram es jòcs de Barcelona – Pirenèu en 2022 e se, pes sues condicions excepcionaus, era Val d’Aran serà plaçada en lòc que merite laguens deth projècte, a despièch dera fotuda distància que mos separe dera vila que vò èster caplòc der eveniment. Mès Aran ei dejà ua poténcia en encastre der espòrt. Era admiracion mos conquiste quan vedem aquera luta constanta de tanti joeni, e non tan joeni, enes competicions o ena simpla practica der esquí aupin o de hons, ena biciclèta, en patinatge e en tantes disciplines d’iuèrn e montanha a on era Val destaque, e de quina forma! Er espòrt tanben mos definís coma país, qu’a compdar dera sua basa sociau, e massa viatges sense mès ajuda qu’era des entitats, clubs e familhes, s’a predat en hèr des nòsti mainatges exemples viuents d’esfòrç, perseverança e entrega totau de cap tà ua vida dificila. Mès eth camin ei caminat e, damb eth risc dera decepcion e eth uet d’un pervier que dilhèu non serà, ei vertat qu’es auti, simples espectadors, mos sentem convocadi a un prètzhèt collectiu entà qu’er exemple perdure e un futur mielhor guanhe era partida ara fin. Calerà sajar tanben qu’eth sacrifici d’aué non sigue pas ua pèrta de libertat, intima e personau, senon que devengue, en tot cas, ua liberacion, un punt d’enguarda mès ample, mès gran. Pr’amor d’açò, eth projècte de candidatura pòt èster un revulsiu, ua excusa entà campar-mos e mesurar era nòsta capacitat collectiva, coma país e coma Pirenèu amassat de cap tà ua mèta comuna, ena vertebracion orizontau, ena sinergia d’estratègies, en ahèrs tan concrèts e indispensables coma era mielhora des comunicacions. Alavetz, non seram olimpics, seram estratosferics.
Mes : Genièr 2011
Es libres, era vida
Ara fin serà vertat qu’es libres son incompatibles damb era vitalitat d’ua vida. O viues o lieges/escriues. Semble qu’andues causes son impossibles ath còp. Es libres ja an era sua vida, que non sòl èster era d’un madeish, e mentre un viu (ei subjècte de vivéncies) non pòt pas liéger n’escríuer. E s’es libres mos mòstren ua auta vida, non ei tan clar qu’era vida se desplegue coma ua novèlla, perque era vida ei mès acrata, espontanèa, e era literatura non s’entenerie sense era formalitat d’ua estructura, aumens sintactica. Qué me sabi… Alavetz, quauquarren mos passe quan, coma a dit er escrivan argentin Alan Pauls, auem damb es libres “ua relacion de besonh (non pogui èster luenh des libres), de culte (creigui ena superioritat deth libre), de complicitat (me hidi mès des libres que dera màger part de persones, es arts, es tecnologies)”. Auem de besonh des libres perque eri mos balhen ua comunautat. Era bibliotèca, mès umil o mès arroganta, ei era comunautat que me sosten, me forme e m’ajude a demorar en miei dera existéncia, dehòra dera vitalitat d’ua vida, clar. E totun, tanpòc es libres son garantia de bondat. Qui non coneish a persones “cultes e liejudes”, que son mès maishantes qu’es vibores? A despièch que tanben n’i a d’ignorantes e talament bric braves… “Es autentics filosòfs dera morau e es boni mèstres dera vertut son aqueri que sagen en tot moment de hèr brave ar oient e ath lector, aqueri que non les ensènhen qué son era vertut o eth vici, senon que sèmien laguens deth còr er amor fervent deth ben suprèm, e er òdi e eth refús deth mau”, ditz Petrarca. Ei a díder, tanpòc non passe arren se mos deisham panar un shinhau de vida a favor des nòsti amics, es libres.
Mos botge era esperança
Article deth sindic Francés Boya, aué en Diari Segre.
EN ARAN, MOTIVOS PARA LA ESPERANZA
Francés X. Boya Alós, sindic d’Aran
Hemos empezado el año nuevo con buenas noticias, pues se han batido récords de ocupación turística durante las últimas fiestas de Navidad y Fin de Año. El sector calcula que esta campaña de esquí habrá sido de las tres mejores en los últimos tiempos. Además, y a pesar de la crisis económica mundial, las pernoctaciones han aumentado en más de 10.000 a lo largo de todo el año 2010.
Hoy podemos decir, de nuevo, que la Val d’Aran es capaz de desafiar las dificultades del presente para hacer de ellas una nueva oportunidad de crecimiento económico y, por tanto, de generación de riqueza y trabajo. Hoy certificamos, de nuevo, que Aran es un país emprendedor, inquieto, trabajador, que se esfuerza, persevera y sabe adaptarse a los tiempos y a las exigencias de los nuevos desafíos.
Hoy podemos estar razonablemente satisfechos por el esfuerzo realizado por el conjunto del sector, desde el hotelero y de la restauración hasta el de comercio y servicios; por las inversiones que Baqueira Beret ha realizado en nuevas infraestructuras y equipamientos en plena época de crisis; por el trabajo constante de organismos como Torisme Val d’Aran para la promoción de Aran en ferias internacionales o en encuentros turísticos y comerciales.
El Gobierno del Conselh Generau está llevando a cabo una tarea ingente, iniciada hace tres años, para asentar las bases de una economía turística que sabe sacar partido del esquí, promocionándolo y complementándolo con actividades de montaña. Una economía, por tanto, que quiere alcanzar los objectivos de desestacionalización, que busca la proyección internacional a través de su marca y que tiene que devenir sostenible en el tiempo.
Acciones como la creación de la marca Val d’Aran, la constitución de distintos clubs de producto o la puesta en marcha de potentes portales web de promoción van en esta dirección. La última de ellas es el impulso de una fundación con participación privada para la creación y la comercialización de los productos turísticos. Éste es un nuevo paso que había que dar siguiendo el camino trazado hasta ahora con el sector.
Esta nueva fundación, abierta a todos los que quieran participar, iniciará su andadura con el Conselh Generau, el Grèmi d’Ostalaria dera Val d’Aran, la Cámara de Comercio y Baqueira Beret, a los que hay que agradecer su apuesta en unos momentos de mayor competencia, en los que se nos exige más para capitalizar la marca turística y velar también por el bien común del sector y del conjunto del Valle de Aran.
Aquí es donde, en nuestra dimensión como país pequeño, reside nuestra grandeza colectiva: en la suma de todos y todas para alcanzar una meta común. Por eso, estoy más convencido que nunca de que tenemos, como país, motivos para la esperanza, para afrontar el futuro con garantías y para, en suma, hacer de Aran una tierra de progreso y oportunidades, un país fuerte, moderno y respetado.
Para ello, hay que tener proyecto de país, estar al lado de las personas, y trabajar por el bien de todos, sin distinciones, porque el esfuerzo que dedicamos a la economía y al trabajo es también un esfuerzo a favor de la sanidad y el bienestar, las infraestructuras y el medio ambiente, la cultura y el aranés y, cómo no, el autogobierno. Ése es nuestro horizonte, porque el presente que construimos está abierto y sólo podremos alcanzar el futuro con la misma cohesión y determinación. Porque sólo juntos, podemos.
Gratuïtat
Aguesti dies de nadalets mos amien tot soent tà un impuls irrefrenable de proposit d’esmenda. Non ei pas mala causa. Mès fòrça viatges genèren tanben ua sòrta de desirs incredibles en quauqui mortaus que, ath long der an, hèn tot çò de contrari de çò qu’ara mos prediquen damb un arridolet forçat. Mès, qué vos vau a díder! De contradiccions n’ei plea era vida, en tot començar pera pròpria, e, totun, ei preferibla era vertat d’ua contradiccion onèsta e conscienta dera sua realitat fragila… Mès enlà des altruïstes desirs, autentics o non, semble mès fotut deishar-mos pèrder eth valor, era vertat, era felicitat pròpria d’ua vida que bèth còp a aquerit en sòn sens vivéncies de causes tan estonantes coma era gratuïtat. Semble mentida qu’en ua societat a on tot, absolutament, ei banau marchandisa, ath servici d’ua règla inquebrantabla d’intercambi e usatge, sauvada peth diu deth mercat, que n’en tempsi de crisi capitalista ei contradita ne encara mens extradita, mès lèu apuntelada de forma lèu dictatoriau, quauquarrés plantege era possibilitat, en uns moments, d’ua practica favorabla ad aguesta gratuïtat. Ne en Nadau ei reclamada, ne de forma ipocrita. N’i a que pensen qu’era gratuïtat forme part deth reclam d’ua ofèrta comerciau. E ei normau, se jogam aguest jòc entà etiquetar tot ce que i a damb eth prètz de çò qu’a deishat d’auer valor. Totun, ara mès que jamès, en aguesti tempsi dificils, encara ei mès de besonh. O es tempsi ben pòden èster ua excusa entà hèr-la a reviscolar. Coma? Coma liura entrega sense retorn e radicau compromés collectiu. Aquera ei era gratuïtat que mos manque. E dilhèu ja ei ora de deishar-la d’escríuer e començar a apréner d’aqueri que cada dia se dan ath servici des que patissen malurs. Sense arren a cambi.


text:
eURO2016 ambe l'entitat d'organizacion, UEFA desfiscalizada pel sistèma politic jacobin, vos dona una idèa de quina manièra lo pòble dels ciutadans es considerat pel sistèma politic jacobin, en Occitània, o dins l'espaci politic vesin del nòrd.
E per aiçò plan melhor entendre, fau crompar lo numèro de junh de la revista alternatives économiques ; es çaquelà un pauc complicada d'aver, vist qu'i a pauc de numèro disponible en quiòsques.
Lo personal politic dins los estadis o per la santa République française a la folia de las grandeurs. Los mecènas son puslèu generoses, mas amb un passat pesuc ; un pauc coma lo pòble francés que paga l'Estat francés, mas delega sense realament castigar la representacion d'aver mal dirigir, mal gerit l'argent de totes, de la fiscalitat, e dels projectes republicans en plaça, tot en interdisent al pòble de pensar que los projectes son mal mensat pel sistèma politic. L'eURO2016 pròva simplament qu'un sistèma mafiós pòt aisidament profitar del sistèma ; e quora un sistèma mafiós, legalament pòt aprofièichar del sistèma, perqué un sistèma politic extremista o podriá pas tanben ?
En 1936, es lo partit NAZI, national und sozialist partei, qu'a capitat 30 % de vòts e panat al pòble alemand, la pensada e la vida democratica dels Estats germanics, centralizat pauc abans per una elita prussiana qu'aviá res de democratic, mas puslèu de l'ancian regime militarista prussian.
Donc quand legissèm Alternatives Économiques avèm totes los elements comparatius potencials, per assegurar que sèm pas gaire luènh de l'establiment d'un regime dictatorial en fRança.
Coma dins lo sistèma francés avèm partits que, pauc a pauc, son devenguts partits dels foncionaris del jacobinisme, lo sistèma politic es pus aquel que causís las linhas politicas de l'administracion ; ara l'administracion governa, e los mèdias son emplegats per endolçinar la pensada del (maissant) pòble, o dels (odioses) pòbles (sotmetuts o pas), coma Gobells o sabiá bravament far.
Vist que la presa fiscala es pus al nivèl de la grandeur de la fRance, es de dire de l'egò de l'elegit que la populassa dels electors e electriças causiguèt, lor cal demandar vassalitat al sector privat, sector que l'Estat central a installat, un pauc coma un Duc o Marqués èra installat pel rei per gerir un parçan del reialme, e sobretot crubar la moneda per el, puèi per ajudar lo rei. La vassalitat politica per las entrepresas se paga, non pas simplament en moneda, mas en sotmission e acceptacion de las letras dels lòbis per l'establiment de las leis, que son pus per totes, mas per una elita que dirigís la patz sobre son mercat-Estat-nacion.
La construccion o modernizacion dels estadis de l'eURO2016 n'es un exemple clar. E Occitània es particulament tocada (fòrça a Bordèu, un pauc a Tolosa, grandament a Marselha), especialament del costat de Niça, que podèm aital gaitar la destruccion d'un espaci agricòl productiu, prèp de la vila (essencial per la vida umana, donc podèm considerar que del minjar de la populacion s'en fóton, e piège vòlon que manjèsse mèrda sul modèl Mac Donald's), puèi sul tèma de l'egò, fau evidentament una avenguda per l'egò del mèstre Les Répoublicains que comanda, consequéncia una mòrta (es clarament una ataca dels ancians per frenar la transmission dels sabers). Bon aquò es pas novèl, car totas las zònas comercialas en banlègas de vila, son bastidas sus aqueles principis republicans franceses, e qu'an tanben servit a engraissar lo sistèma politic de la sotmission al poder de l'argent aisit. Lo sistèma bancari li agrada l'argent facil.
E pendent que se fabrica l'intoxicacion mediatica ambe los fotbolistas suls camps desnaturats, avèm esportius que desfiscalizan coma las multinacionalas que son esponsòrts o mecènas de l'afar, o coma lo personal politic del jacobinisme ; podèm parlar de màfia economico-politica ? Òc, avètz que de gaitar lo pargue automòbil dels organizadors ... e dels gardas particulars per i veire una granda similitud.
La fiscalitat es l'argent de totes, e la representacion politica deuriá èstre aquela que sap gerir aquela moneda pel ben comun, mas la representacion la causissèm dins una piscina polluada per la partidocracia o oligarquia politica del jacobinisme.
Pel moment la desfiscalizacion de l'eURO2016-UEFA servirà a salopejar las carrièras de las vilas que jà an pro pagat pels estadis polits, e per l'egò dels elegits en plaça.


text:
Les villes et villages de l'Ardeche
Saint André de Cruzières
Visitez une ville
Toutes les villes Ailhon Alba la Romaine Antraigues sur Volane Asperjoc Aubenas Balazuc Banne Beaulieu Beaumont Berrias & Casteljau Bessas Casteljau Chandolas Chauzon Darbres Faugeres Gras Gravières Grospierres Jaujac Joannas Joyeuse La Souche Labastide de Virac Lablachère Lalevade D'Ardeche Largentière Laurac en Vivarais Lavilledieu Le Cheylard Le Crestet Les Vans Lussas Mercuer Meyras Montréal Orgnac L'Aven Pailhares Pont de Labeaume Prades Pradons Privas Ribes Rosières Ruoms St-Alban Auriolles St-André de Cruzières St-Germain St-Just d'Ardèche St-Lager Bressac St-Martial St-Martin d'Ardèche St-Maurice d'Ibie St-Pierre St-Jean St-Pons St-Remèze St-Sauveur de Cruzières St-Sernin St-Symphorien de Mahun Sainte Eulalie Salavas Sampzon Sanilhac Thueyts Tournon sur Rhône Ucel Vallon Pont d'Arc Vals les Bains Vernon Villeneuve de Berg Vinezac Vogüé Village au sud est du département de l’
Ardèche, St André de Cruzières a été construit sur le versant nord de la vallée de la Claysse. Sur les hauteurs du village, vous pourrez admirer le château de Castelas du XII°. L’église du village possède un magnifique porche de style roman provençal.
Chambres d'hôtes
Aux confins de l`Ardèche et du Gard, dans un petit village entouré de vignes et d'Oliviers, aux pieds des Cévennes et du Vivarais, à 27 km d'Alès.
Tél : +33 (0)4 75 39 02 02


text:
Baissa fòrma coma díson en literatura dessenhada : m'agrada pas quand, per grimaça, lèva la coèta per bicar.
Fòrma istorica e sefarada : m'agrada pas d'aver un grope d'Europèus (coma disèm anuèch) que percaçat per un integrisme iberic e vaticanesc, castilhan, son devenguts pro-poder que los arcuelhavan (a París, a Constantinòpol, o endacòm mai), sense lo sentit critic necessari per tota societat umanista.
M'agrada pas la violéncia, quora ganha una batalha, e destrusís un pòble perqué viu sul territòri conquistat, coma per exemple los mercenaris francs aprèp 1453 (dinca 1470), mercenaris que destrusiràn lo país de Bordèu, e forçaràn pauc aprèp l'administracion fòrabandida de crear lo comèrci que se faguèt triangular... e destructor de l'umanitat. Mas i a un fum d’autres exemples modèrnes, del XXIen sègle.
Lo dominò de tot acte uman es jamai pensat pels extremistas, encara mens per las idèas o interpretacions tòrtas dels libres devenguts sants, o de las constitucions pensadas per l'arrogança d'una representacion que se pensa santa perqué elegida.
M'agrada pas quand, per politica umana, lèva lo sionista acte tal un patriòte act, o que canta La Marseillaise per agradar a la religion République Française e sa diplomacia tòrta.
Lo Mauvais Goût Politique es una causa que fabrica l'imperialisme lingüistic (per èstre benlèu un pauc pacific), pòt virar en violéncia politica, sangnosa (e pas sonque dins l’imne), destructor de la sapiença umana e donc de l'umanitat, tot en trapar collaborators (tal qu'o disiam de Pétain a l’ajuda del poder nazi en fRrança), collaborators de tot escantilh. Oblidar lo dangièr dels Estats expansionistas territorials, o de las teorias que fan de la lenga parlada un territòri per un pòble civic, es oblidar que l'umanitat es en dangièr per las accions dels òmes.
Soi triste de veire que los ciutadans de l'Estat francés se fasquèssen sebelir en Israël, per donar rason a un integrisme novèl josiu israëlian en còpia al sistèma francés, o a d’ancian integrisme politic d’extrèma-dreita europèa. La pensada josiva es universala quora es desterritorializada (legir George Steiner), quora lo territòri li pega, li pega un sistèma francés de pensar, l'illusion que l'Estat es salvador e lo pòble de l'Estat opressor es unic (se parla de Le Peuple de France dins Libération, jornal dit d’esquèrra), coma un dieu dins las glèisas ancianas. La religion que se crei administracion (etimologicament o es, vertat), perqué un rei, un president o un mòllah, un prèire o avesque, li a donat la sanctificacion, una religion devendrà dangierosa. Fan pas d'especificitat religiosa, pas brica.
I a tanben las religions amagadas, quora lo politic fabrica sa religion (Egipte anciana, Grècia anciana, França modèrna), non podèm que se mesfisar del tot.
Quand la religion se revelha coma una perlingueta matadoira de l'umanitat e malgrat los tèxtes, e las quitas interpretacions, i a un dangièr per l'umanitat. En junh 1992, es un pichon vòt a l'unanimitat parisenca que lo francés es dintrat coma una religion lingüistica dins una constitucion republicana francesa, article 2 ; constitucion francesa que viviá sense fins a 1992 ; lo verme nacionalista èra dins la frucha supausada polida de la Révolution française, que abans 1792, semblava pensar a totas las lengas emplegadas dedins l'Estat. En Occitània, aprèp 1848, es l'esquèrra, republicanista, qu'emplega la lenga occitana per convéncer lo pòble, per l'enganar encara, còp sec amb lo poder parisenc. Quora una glèisa cámbia de politica coma de camisa, se cal mesfisar de la glèisa quitament se fosquèsse etiquetada République o lo poder al pòble (etimologicament), tanben etiquetada Laïque o lo còrs del pòble en lenga grèca anciana.
M'agrada quand, per pensada liura, la religion dona libres, clergats, mas que son contes e locutors forçats dementre plan d'autres contes (sense locutors determinats), de non pas ges interpretar a la letra, mas que pòdon aucupar un temps dinca cambiar de contes lo mai sovent possible. La libertat es per totes/as, la libertat de legir e creire tot, mas quora me vòlon imposar una via de lectura unica, soi l'enemic del fosc, de la pensada unica, soi per la multiplicitat de las pensadas, es l’umanitat.
Lo Libre fabricarà mosquèas, temples, sinagògues, glèisas e catedralas, mai tanben imnes sanguinaris e bandièras per fabricar frontièras pels militars emplegar, alara enluòc, se traparà un endreit apropriat pel desvolopament sancièr de la pensada fabricada al mièg dels libres d'una granda bibliotèca.
«Que sòi pas era immaculada concepcion !» La frasa inscrita sus una cauna de Lorda, perqué Filadelfa de Gèrda a degut montar un peticion contra lo curat local que refusava de l'inscrire en occitan sus l’entrada ; èra encara a la fin del XIXen sègle, l'integrisme religiós catolic existava e se revelhèt a la debuta de las annadas 1970 ambe una reaccion del curat de Paris Lustiger contra lo dreit de parlar contra las letras de la glèisa papista. Se cal mesfisar de totas las plutocracias que fan del Libre o constitucion (constitution, constitución) la resolucion dels problèmas de l'umanitat, que fosquèsse religion, o simplament los libres de colors dels integrismes politics, amai de las constitucions faitas per matar los pòbles, lo dreit o libertat d'opinion dels pòbles.
La sapiença dels ancians es tanben una causa que cal pas oblidar. Pel maridatge mon grand-pair per dintrar dins la glèisa catolica, a imposat « vòli plan dintrar aquí, mas alara aprèp a l'ostal se parlarà pas francés», èrem en 1939, mon grand paire a viscut e entendut parlar de 14/18, visquèt clarament 39/45, e la guèrra del Vietnam, Madagascar, Argèria, dinca 1969, mon grand-paire a imposat l'occitan coma lenga de la familha, coma lenga de la dignitat, per non pas oblidar los crimis extremistas franceses dins lo vilatge que la bòrda èra. La sapiença dels aujòls se dèu pas oblidar. L’occitan èra per el, la lenga del pòble, la lenga de la sapiença populara, la lenga de la libertat, lo francés èra/es lo contrari. Es pas estat enterrat a la Val d’Aran (pas encara autonòme e de lenga oficiala occitana), ni dins lo Principat de Mónego (èran pas encara conscients que lo monegasc èra de l’occitan oriental) !
-°-


text:
L’Academia Occitana se dona per prètzfait de defendre e promòure la lenga occitana coma lenga de cultura, de communicacion e de creacion.
Elabòra los espleits necessaris a sa coneissença, son aprendissatge e sa difusion.
Entend recampar totas las competéncias per menar aquela òbra màger, dins lo respècte de la tradicion istorica e la rega dels grands actors de nòstra respelida.
La premsa nos remembra que coma cada an un cors intensiu d’iniciacion a l’occitan se debanarà aqueste estiu a Barcelona. Serà del 26 de junh al 27 de julhet. Aquesta iniciativa es reconeguda coma una activitat permanenta del professorat pel Departament d’Ensenhament de la Generalitat de Catalonha.
Sèm plan reconeissents a nòstres amics catalans e los mercejam per l’ajuda que nos vòlon portar per la defensa de nòstra lenga, mas nos pausam una question : quina lenga es ensenhada a Barcelona ?


text:
La lenga medievala anciana practicava (coma o avèm vist) l’accentuacion sus l’antepenultima sillaba, mas non es lo cas a l’ora d’ara, levat en país niçard. Per designar las vilas italianas de « Genova », « Mantova », « Padova » e « Capua », e la vila espanhòla de « Córdoba », se disiá doncas Gènoa, Màntoa, Pàdoa, Càpoa, Còrdoa... Aquela prononciacion s’es conservada mai o mens en catalan : Gènova, Màntua, Pàdua, Càpua, Còrdova. Lo CLO a preconizat la restauracion de las fòrmas occitanas susditas, mas en adaptar la prononciacion, tant coma se pòt, a la fonologia actuala, es a dire en doás sillabas, sense iatus entre las vocalas finalas. Cadun se pòt exercir.
Avèm l’exemple en Occitania de doás bastidas que prenguèron als s. XII e al s. XIII lo nom de la vila andalosa de « Córdoba », una en Carcin, l’autra en Albigés. Dins los documents mai ancians, la primièra es « Cordua » e la segonda « Cordoa », çò que reven a la meteissa causa : « Còrdoa » amb l’accent sus l’antepenultima. La bastida carcinòla, que beneficièt d’una carta de costumas del darrièr comte de Tolosa, Alfons, venguèt Còrda tolzana e la bastida albigesa, Còrda d’Albigés, en francés « Cordes-Tolosanne » e « Cordes d’Albigeois ». Lo francés a oficializat « Cordes » mas per el, la vila andalosa es « Cordoue » e se pòt pensar qu’a simplament sancionat, al mai prèp, una prononciacion locala. Non auriá sentit la supausada prononciacion « oa » ? O, mai probable, aquela non existissiá pas mai que dins « doás » o « coá ». Per Patrici Pojada, dins son repertòri toponimic de las comunas de Miègjorn-Pirenèus, la ciutat carcinòla se ditz « Còrdas » e la ciutat albigesa a l’encòp « Còrdas » e « Còrdoas » en doás sillabas. Las preconizacions del CLO fan camin… Per Mistral, las doás vilas an lo meteis nom, grafiat « Cordo » o « Cordos » [Còrda]. Per C. Laus, que non ne coneis qu’una, es Còrdas. N’es parièr per J. Ubaud. Mas una autra bastida, Gèuna, en Tursan (Gasconha), a conservat un testimòni de sa fòrma originala de Gènoa… mercés a una metatèsi.
Tornem ara a las vilas non occitanas amb qualques exemples.
Per l’autor (un demest d’autres) de las Vidas e razos (s. XIII) : « En Lanfranc Cigala si fo de la ciutat de Genoa»… ». Per l’autor anonime de la Cançon de la Crosada (s. XIII) : « E.ls coms issit de Roma ab jornadas complir / e es vengutz a Genoa… ». Per l’autor de l’Istòria de la guèrra dels Albigeses (s. XV), que conta lo meteis episòdi : « Et adonc que an agut sejornat per alcuns jorns, son s’en partitz deldit Gena, e dreict a Marselha son vengutz am gran honor e joya… ». Mistral, que cita Genoa en occitan ancian, pòrta çaquelà « Gèno » [Gèna] dins son TDF e illustra aqueste nom d’expressions popularas (aquí ortografiadas) : Gèna la supèrba ; pasta de Gèna ; castanha de Gèna, una castanha qu’es tanben apelada « tot cort » la gèna. Barta (1980) causís Gèna. Laus causís Gèna en 1997 mas trantalha entre Gèna e Gènoa en 2001. Fettuciari, Martin e Pietri (2003) prepausan tanben Gèna. E es vertat que la capitala de la Liguria se ditz « Zena » en ligurian.
Pel demai de la tièra, Fettuciari, Martin e Pietri, an causit Cordoa, Capoa e Mantoa que nos semblan del tot artificials (o de francismes), e son refortits pel Gascon Leclercq (2012) amb Padoa, Capoa e Mantoa, benlèu imitats de coa, Bassoas (vila), Cauboa (toponime d’origina antica), gascoa (forma populara de gascona), Gimoa (riu)… Per las vilas estrangièras, J. Ubaud (2011) adòpta las posicions del CLO.
Sembla que la lista establida per Mistral, mai pensada e documentada que se crei, exprimís una evolucion normala e graficament simplificada de las fòrmas medievalas : « Cordo », « Manto », « Pado », « Capo », « Gèno », çò es Còrda, Manta, Pada, Capa, Gèna. Valdriá d’èsser retenguda.
Mas, plan segur, aurem totjorn : cordoan, ana ; mantoan, ana ; padoan, ana ; capoan, ana e genoés, esa. Sabèm que non es frequent dins la tradicion occitana de nomenar los estatjants de las vilas : jos l’influéncia del francés « los de Còrda » (las doás) son venguts ara de Cordeses.
J. P.


text:
23 juin 2011
Micheu Chapduelh, Contaire multicarta
Dominique Hoffer, Lo rire de las fadas Micheu Chapduelh, Contaire multicarta L’autre jorn, me’n anèri escotar a Limòtges lo Micheu Chapduelh que contava de contes que veniái de legir dins son darrièr libre : La fada multicarta[1]. Ne soi sortit encantat, embelinat, emmascat, enfadat. Mas, me diriatz, amb d’istòrias de fadas, de fachilièras e de farfadets, aquò es pas estonant : la tropelada d’èssers fantastics dels contes vielhs te fan sortir del... [Lire la suite]


text:
29/06/2015
Las ruas nòvas de Perigus, per Joan Pau Verdier
Quò fai qualquas bravas annadas que sèi nascut a Peirigus. Mas, maitot, ai passat ma pita enfança chas mos reires-grands que vivián dins la Carrièra del Lis, una carrièra d’un barri talament vièlh que se sonava ... las Ruas Nòvas ! Quò’s aquí qu’ai apres a parlar l’occitan emb mon grand-paire. Dins aquela rua, i aviá una granda diversitat de gents : Peirigordins occitans, Espanhòls, Portugès, Italians, Arabes, Jusius, e tots ben paubres de segur. Mas tot aquò se passava en bon acòrd, en bon eime.. Me rapeli que l’estiu als alentorns de uèit oras del ser , tot lo mond davalava dins la carrière emb las taulas, las bevendas e la bostifalha a passava la serada a parlar fòrt e a rire enquera mai fòrt. Ai jamai saubut çò qu’èra lo racisme ad aquela eipòca. Mas quò èra justament un’autra eipòca... Quò’s benlèu per aquò que ne’n ai gardat un tal sovenir. E quò’s benlèu per aquò que lo jorn ont me’n irai, coma se ditz, dins un autre mond, lo darrièr imatge que vòli aver davant los uèlhs e dins ma testa, quò’s aqueste imatge de ma Rua del Lis.
Joan Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
2010-09-15
Lendeman de fièira (n° 50)
Dins la botelha vuèja demòra ges de vin.
Pausi mon escudèla; la sopa va fregir
Mas la pòdi pas beure, la tornariái vomir.
Sièis oras al relòtge, tot sol me cal partir;
Cargui la pèl de bèstia: me vòli plan vestir.
Ai lo fèl sus la lenga tant lo fetge me dòl,
Lo cap que me torneja, l’aranha fa trantòl.
Defèci de ma vida : se pendolar pel còl...
Sul nas quicòm me fissa, benlèu qualque biçòl.
Escampi l’escudèla, escantissi lo lum,
Barri sus ieu la pòrta, prautissi l’estorrum
Que raja dels estables. Sentissi lo porcum.
Lo vent negre m’eissuga tres gotas d’amargum.
« Aquela aiga de raja » cantava lo pepin.
Caissals que se reganhan per voler me mordir,
Mila flors sus las tombas per Totsants van florir.
Sarri fòrt l’agulhada, segrai lo meu camin.
Un mes, una autra fièira, mon amic e de vin.
Joan Bodon
Publicat per Marsyas a 15:01
Etiquetes de comentaris: Joan Bodon, Len, Roergue