text:
Diluns, 1.1.2018 03h00
De quins animals de tracta?
En occitan, l’usatge popular apèla boquetin o bocardon un ensemble d’espècias animalas, salvatjas e montanhòlas que son pròchas de la cabra. Un usatge pus sabent agropa aquelas espècias sota lo nom general d’ibèx. Se ditz en anglés steinbock o ibex, en francés bouquetin o ibex, en italian stambẹcco o ịbice, en espanhòl íbice, en catalan íbex, en alemand Steinbock...
La classificacion biologica agropa los ibèxes amb las cabras dins un genre comun que li dison Capra en latin scientific.
En Occitània tenèm tres espècias del genre Capra.
D’autras espècias salvatjas del genre Capra
— Capra ibex
(nom latin scientific). Es l’ibèx salvatge dels Alps. En occitan corrent lo poirem apelar convencionalament boquetin alpenc
, bocardon alpenc
o ibèx alpenc
(...o aupenc
).
— Capra pyrenaica
(nom latin scientific). Es l’ibèx salvatge de la Peninsula Iberica e dels Pirenèus. En occitan corrent lo poirem apelar convencionalament boquetin pirenenc
, bocardon pirenenc
o ibèx pirenenc
. Aquel animal despareguèt dins los Pirenèus entre 1910 e 2000 e lo calguèt reïntroduire en 2014
gràcias a d’especimèns capturats dins lo còr de la Peninsula Iberica.
— Capra aegagrus
(nom latin scientific). Es l’espècia qu’apelam usualament en occitan la cabra (viv. auv. lem. chabra, gasc. craba).
I a de cabras salvatjas
en Orient Mejan e en Creta e i a de cabras domètjas
dins lo Mond entièr. La cabra domètja s’apèla scientificament Capra aegagrus hircus
.
se tròban en defòra d’Occitània, dins divèrses païses d’Asia e d’Africa. Los tèrmes mai comòdes: boquetin, bocardon, ibèx
Lo mot boquetin
es usual per designar l’ibèx dins los dialèctes occitans que cobrisson los Alps, çò es: en vivaroalpenc, en provençal e en niçard. Es un mot acceptable dins tot l’occitan. Aquel mot coneis dos senses: 1º siá es un sinomim d’ibèx
o bocardon;
2º siá significa “pichon boc, pichon mascle de la cabra”.
L’origina del mot boquetin
es fòrça complèxa e se poiriá explicar per doas pistas diferentas, mas compatiblas.
— La pista pus simpla es que boquetin siá un derivat de boc, amb los sufixes diminutius ‑et e ‑in. Es pensable perque existís ja en occitan ancian e modèrne lo mot boquet que significa “pichon boc”. Es aisat de passar de boc (“mascle de la cabra”) a boquet (“pichon boc”) puèi a boquetin (“pichon boc, ibèx”). Boquetin
— En parallèl, lo mot occitan boquetin a degut beneficiar del prestigi del mot francés bouquetin que significa “ibèx”. Ça que la, lo francés bouquetin vendriá el meteis d’una forma anciana de l’occitan o de l’arpitan, coma o veirem çai jos.
coneis una varianta a pena diferenta: boqueton
.
Lo mot bocardon
es un dels mots pus clars per designar l’ibèx. Es usual en gascon e es acceptable dins tot l’occitan. Es un derivat evident de boc
, “mascle de cabra”, amb los sufixes ‑ard
e ‑on.
Lo mot ibèx
ven del latin ibex~ibicis
e es de formacion culta. Es limitat a un usatge sabent. Totun lo cal acceptar en occitan car las autras lengas romanicas utilizan tanben de formas similaras: en catalan íbex
, en espanhòl íbice
, en francés ibex
, en italian ịbice... D’autras solucions per parlar de l’ibèx
I a d’autres mots que permeton de designar l’ibèx en occitan, mas lor analisi es complèxa e pretendi pas d’o aver tot descobèrt. Vaicí qualques tròces d’explicas provisòrias.
L’expression boc estanh
significa “ibèx”. Es atestada en occitan ancian e sembla oblidada en occitan modèrne. I a de formas similaras en arpitan. Es aqueste tipe arpitan e occitan boc estanh
que seriá a l’origina del francés bouquetin
(segon lo fòrça seriós diccionari TLFI), e benlèu lo francés bouquetin
auriá ajudat puèi a difusar pus fòrtament lo mot occitan boquetin
(e mai se l’occitan boquetin
sembla de derivar, a l’origina, de boc + -et + -in
).
Ara, d’ont ven boc estanh
? Es un manlèu medieval a l’alemand Steinbock
“ibèx”. I distinguissèm los elements Stein
“rocàs” e Bock
“boc”, valent a dire: lo “boc dels rocasses”. Gràcias als escambis intenses que relian los païses de montanha, lo mot viatgèt a partir dels dialèctes alpencs de l’alemand fins als dialèctes alpencs de l’arpitan e de l’occitan. Las lengas romanicas inversèron l’òrdre dels elements alemands: Steinbock
s’arpitanizèt o s’occitanizèt en boc estanh
.
Trobam tanben dins los parlars occitans alpencs modèrnes lo mot estambec
per “ibèx”. Aquò se ditz solament dins las Valadas. Es un manlèu evident a l’italian stambẹcco
“ibèx”, que ven el meteis de l’alemand Steinbock
. En aquel cas, s’es gardat l’òrdre primitiu dels elements Stein
e Bock
. Se l’occitan normatiu deu acceptar aquel italianisme pauc espandit? Los quites parlars occitans alpencs de las Valadas, dins l’estat italian, dison tanben boquetin
.
Trobam enfin en occitan lo nom masculin bocau
dins lo sens d’“ibèx”. Es un usatge tipic del gascon. Aquel mot s’utiliza tanben coma adjectiu femenin, aqueste còp dins diferents dialèctes, dins l’expression cabra bocau, cabra bocal
, amb lo sens de “cabra prèsta per recebre lo boc”. Es interessant de notar que l’adjectiu femenin bocal, bocau
manten la terminason arcaïca ‑al, -au
puslèu que la terminason modèrna ‑ala
.
Es possible que i aja d’autres mots o d’autras formas dialectalas per parlar de l’ibèx.
Comentaris
10 de genièr 09.28h
#31 Ajuste...
En latin, les mots trisallibics forman una sequéncia de sillabas: iniciala accentuada, intèrna atòna,finala atòna flexionala (casuala o verbala).
En romanic:
- la finala verbala demòra flexionala e sola una contraccion intèrna es possible en conjugason
- la finala dels autres mòts deven de simple supòrt, e la reduccion es contractada o troncada.
Les vèrbes se dèven èsser tractats a part dels mòts demai, per aquestes rasons fonologicas e fonccionalas (flexionalas).
E... Legir la seguida
Valora aquest comentari: 1
0
10 de genièr 07.34h
Excellenta reaccion. La question de la coeréncia intèrna (intra-occitana) e extèrna de l'accentuacion en respècte al latin o a las autras lengas romanicas, es fondamental. Fa besonh d'una matritz clara de formacion dels neologismes.
Consideri que l'ibèx, formacion conscienta o inconscienta, es una bona escaséncia de revisitar le subjècte.
Valora aquest comentari: 1
0
10 de genièr 01.11h
#29 "Que ne ditz l'autor (...)?" => Cresi que farai un article complet sus la question ;)
Valora aquest comentari: 2
0
9 de genièr 02.08h
mercés
Valora aquest comentari:
0
0
8 de genièr 23.16h
#21 aquò's un vejaire, mès caldriá presentar una analisi descriptiva dels populismes e de neologismes, eissits de la tresena declinason latin, ne far una evaluacion objectiva, e ne tirar de recomendacions.
Es pas segur que Domergue Sumien fosquèssa aitant categoric. L'occitan es pas una vertat establida, nimai una religion. Que ne ditz l'autor, costumièrament balançat e consensual?
Valora aquest comentari: 1
0
8 de genièr 09.47h
#27 Errors de frapa, escrivi tròp lèu:
(grandas espacis) > grands espacis
(constuma) > costuma
Valora aquest comentari:
0
0
8 de genièr 09.45h
#24 Bona annada mon amic, bona annada a totes. Ai pas d'explica segura, mas se pot supausar rasonablament aquò. Los dos tipes d'ibèxes an de territòris ben separats entre los Pirenèus e los Alps. Entre aquelas doas montanhas, i a de grandas espacis sens ibèxes ont los occitanofòns an pas constuma de parlar dels ibèxes. Los occitanofòns, donc, an desvolopat d'usatges diferenciats segon las zònas de montanhas: 'bocardon' d'un caire, 'boquetin' de l'autre...
Valora aquest comentari: 2
0
8 de genièr 00.13h
Be m'esclacassi
Valora aquest comentari: 1
0
7 de genièr 18.43h
#24 per que la cabra es un animal policentric, ten!
Valora aquest comentari: 1
0
7 de genièr 13.01h
Adiu Domergue, bona annada, mercés d'aqueth article. Que'm sòbra ua question non sèi se n'as la responsa darrèr l'aurelha mes se l'as que'm haré gai de sabe'c. Quin esplicar que lo mot " boquetin" e s'ei espandit en occitan aupenc e non pas en occitan pireneenc? Bon dimenge a tots
Valora aquest comentari: 1
0
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament


c: text/html

text:
Republica Chèca
La Republica Chèca o simplament Chequia (en chèc Česká Republika, Česko) es un Estat de l'Euròpa Centrala. Aquel país es enclavat e sas frontièras son exclusivament continentalas. Es limitròf amb Àustria, Alemanha, Polonha e Eslovaquia.
Sa capitala es Praga.
Lo gentilici es chèc -a.
Somari
IstòriaModificar
Preïstòria e AntiquitatModificar
La preséncia umana sus lo territòri chèc data d'au mens 750 000 ans. Vèrs 3 000 av. JC, èra poblat per de Protocèltas que formèron pauc a pauc diferentei tribüs. Aquela dei Bois, que son territòri èra dicha « Boiohaemum » en latin, foguèt a l'origina dau nom Boèmia. De pòbles germanics s'installèron tanben dins la region dins lo corrent dau millenari I av. JC e de contactes se formèron ambé lei Romans.
Au sègle V ap. JC, lei Grandeis Invasions entraïnèron de transformacions importantas dau poblament de la region. De populacions eslavas i arribèron e divèrsei documents mencionan l'existéncia d'una union de tribüs eslavas entre 623 e 659. Son cap èra un marchand franc dich Samo. Foguèt a l'origina d'un estat permanent que se formèt pauc a pauc dins lo corrent dei sègles VIII e IX.
Boèmia avans lo periòde HabsborgModificar
La dinastia PremíslidaModificar
Segon lei legendas, Boèmia foguèt dirigida per un linhatge de ducs e de duquessas eissit de Cech, fondator mitic dau pòble chèc. Lo premier sobeiran non legendari foguèt lo duc Borivoj Ièr de la dinastia Premíslida, ostau que dirigiguèt la region de 872 a 1306.
Aquela dinastia foguèt a l'origina de l'evangelizacion dau país que comencèt en 883 quand Borivoj Ièr (872-890) foguèt batejat per Metòde. Pasmens, la difusion dau cristianisme foguèt malaisada car après la mòrt de Vratislav Ièr (905-921), de combats opausèron crestians e pagans. La situacion demorèt trebolat fins au rèine de Boleslav Ièr lo Crudèu (935-967) que s'apielèt sus lei pagans per assassinar son fraire Venceslas Ièr (921-935) avans de raliar lei crestians. Aquò li permetèt d'estabilizar la situacion intèrna en Boèmia e entraïnèt la disparicion dau paganisme.
A la creacion dau Sant Empèri Roman Germanic en 962, Boèmia i foguèt integrada. En 973, Boleslav II lo Piós (967-999) obtenguèt la creacion d'un evescat installat a Praga. En 1085, lo duc Vratislav II (1061-1092) obtenguèt lo títol de rèi a títol personau. Pasmens, Boèmia venguèt pas un reiaume avans 1198 e lo rèine d'Ottokar Ièr lo Victoriós (1192-1230) que capitèt d'annexar Moràvia en 1222.
Son felen Ottokar II (1253-1278) apondèt la màger part d'Àustria a sei domenis e poguèt pretendre a la corona imperiala. Pasmens, sa poissança inquietava lei senhors dau Sant Empèri que li preferiguèron Rodòuf Ièr de Habsborg. Una guèrra acomencèt entre Boèmia e l'Ostau Habsborg. S'acabèt en 1278 a la batalha de Marchfeld, la mòrt d'Ottokar II e la pèrda dei territòris austrians.
Après aquela desfacha, la dinastia Premíslida conoguèt un redreiçament espectaclós durant lo rèine de Venceslav II (1278-1305) que venguèt princeps puei rèi de Polonha. Pasmens, aquò durèt pas e la dinastia dispareguèt ambé l'assassinat de Venceslav II (1305-1306) qu'aviá ges d'eiretier masculin.
L'apogèu dau Reiaume de BoèmiaModificar
Après la fin de la dinastia Premíslida, lo Reiaume de Boèmia conoguèt son apogèu dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIV. D'efèct, l'emperaire Enric VII de Luxemborg (1308-1313) obtenguèt lo tròne de Boèmia per son fiu Joan (1310-1346) gràcias a un maridatge ambé la sòrre de Venceslav III. Subretot preocupat de cavalariá, Joan laissèt sa frema dirigir leis afaires boèmis e moriguèt a la batalha de Crécy.
Son fiu Carles (1346-1378) li succediguèt e foguèt elegit emperaire en 1346. Durant son rèine, Praga, venguda lo sèti d'un arquevescat en 1344, foguèt la capitala dau Sant Empèri e un centre politic, economic e intellectuau major dau continent europèu. En 1348, fondèt l'Universitat de Praga qu'es la pus anciana universitat d'Euròpa Centrala. Protegiguèt tanben divèrseis artistas coma Jan de Troppau ò Nicolas Wurmser. Enfin, aumentèt la talha dau reiaume ambé l'annexion de Silèsia, de Lusàcia e de Brandeborg.
Lo rèine de Venceslas IV e lo procès de Jan HusModificar
Après lo decès de Carles, son fiu Venceslav IV (1378-1419) li succediguèt. Son rèine foguèt marcat per lei crisis religiosas. Aquò afebliguèt grèvament Boèmia e preparèt son intrada au sen dau domeni de l'Ostau Habsborg au començament dau sègle XVI.
La premiera crisi foguèt liada au Grand Esquisma d'Occident qu'opausèt Avinhon e Roma. Venceslav IV mau capitèt de prendre una decision clara e d'impausar son autoritat. S'alienèt rapidament la Glèisa e la noblesa boèmia. En 1400, leis electors dau Sant Empèri li retirèron son títol imperiau. Aquò agravèt lei tensions entre lo clergat superior, proprietari dau tèrç dei tèrras e sostengut per l'aristocracia auta, a la pichona noblesa e a la borgesiá chèca. L'origina germanica de la màger part de la Glèisa Boèmia melhorava pas la situacion.
Lei tèsis defendudas per lo teologian Jan Hus, rector de l'Universitat de Praga, precipitèron una segonda crisi religiosa. Inspiradas per la pensada de John Wycliffe, sei posicions èran una critica virulenta de l'opuléncia de la Glèisa e de sei mors. En despiech de son excomunicacion en 1411, Hus contunièt sa predicacion. Convidat au concili de Constança per leis autoritats eclesiasticas, i foguèt arrestat en 1414. Puei, condamnat a mòrt, foguèt cremat viu lo 6 de julhet de 1415. Son amic Jiròni de Praga conoguèt un sòrt similar l'annada seguenta.
Lei Guèrras HussitasModificar
La condamnacion e l'execucion de Jan Hus entraïnèron una reaccion de sei partisans que formèron una liga defensiva per s'aparar còntra lei projèctes de repression de l'emperaire Sigismond. En 1419, la decision de la Glèisa de privar de comunion lei hussitas entraïnèt la premiera defenestracion de Praga. Leis escabins catolics de la vila foguèron bandits d'una fenèstra entraïnant l'organizacion de cinc crosadas còntra lei partisans de Hus de 1420 a 1434.
Lei hussitas capitèron de resistir ais armadas catolicas mai se devesiguèron entre utraquistas, de moderats liats ais elèits e la borgesiá, e taboritas, fraccion pus radicala liada au pòble. Lei premiers revendiquèron la secularizacion dei bens de la Glèisa e una primautat dei Chècs au sen de l'Estat. Lei segonds demandavan de reformas socialas fòrça importantas coma la supression dau servatge, l'egalitat entre leis èssers umans e de mesuras prefigurant lo comunisme (abolicion de l'Estat, distribucion egala dei bens... etc.).
Fins a 1422, utraquistas e taboritas demorèron aliats e infligiguèron una desfacha ai Crosats a la batalha de Vitkov. La meteissa annada, lei hussitas adoptèron lei « Quatre Articles », basa comuna de seis aspiracions religiosas. Demandavan lo drech de liura predicacion, lo drech de menar la comunion segon lei practicas hussitas, lo retorn a una Glèisa paura e lo castig public e egau dei pecats mortaus. En 1421, confisquèron lei bens dau clergat e de la corona.
Pasmens, a partir de 1424, leis oposicions entre lei doas tendàncias dau movement hussita venguèron inconciliablas entraïnant una guèrra civila. Lei catolics aprofichèron la situacion per organizar de crosadas novèlas que mau capitèron totalament. Deguèron finalament se contentar d'una aliança ambé leis utraquistas per desfaire lei taboritas a la batalha de Lipany en 1434. Lo cap principau dei taboritas, Prokop Veliky, i foguèt tuat.
En 1436, de negociacions entre leis utraquistas e Sigismond permetèron d'acabar la guèrra ambé la promulgacion dei Compactata que reconoissián l'utraquisme en Boèmia e en Moràvia. Per quant ai taboritas, mau capitèron de remplaçar sei pèrdas e perdiguèron son importància dins leis annadas 1440-1450. Totei lei camps avián agotat sei ressorsas.
La presa de contraròtle de Boèmia per l'Ostau HabsborgModificar
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XV, la reconóissença d'una religion diferenta dau catolicisme en Boèmia e en Moràvia se turtèt a l'ostilitat continua de la papautat e de la noblesa catolica locala. Ansin, aquò entraïnèt de guèrras novèlas qu'empachèron lo redreiçament boèmi après lei Guèrras Hussitas.
D'efèct, Jòrge de Podebrady, governador, regent puei rèi de Boèmia de 1451 a 1471, deguèt faciar la denonciacion dei Compactata per lo papa Pau II que comencèt la predicacion d'una crosada novèla en 1466. Son comandament foguèt fisat en 1468 a Mathias Hunyadi, rèi d'Ongria, que foguèt proclamat rèi de Boèmia per lei senhors catolics dau reiaume. Capitèt d'ocupar Moràvia, Lusàcia e Silèsia. En 1478-1479, Vladislau, lo fiu de Jòrge de Podebrady, capitèt de negociar la patz ambé leis Ongrés. Mathias Hunyadi poguèt gardar sei conquistas mai deguèt renonciar a sei pretencions sus Boèmia. Pasmens, en 1490, a la mòrt de Mathias Hunyadi, son ancian adversari foguèt elegit rèi d'Ongria e aquò li permetèt de reconstituir lo territòri boèmi.
En 1516, son fiu Loís li succediguèt coma rèi de Boèmia e d'Ongria. Sobeiran feble, moriguèt sensa eiretier masculin a la batalha de Mohács. Ferrand de Habsborg li succediguèt coma rèi de Boèmia e d'Ongria[1]. Boèmia passèt ansin dins lo domeni Habsborg e lo demorèt fins a 1918.
Lo periòde HabsborgModificar
La Reforma Protestanta en BoèmiaModificar
La politica religiosa de Ferrand de Habsborg foguèt favorabla ai catolics (sostèn ai jesuistas, creacion d'una collègi catolic en Praga... etc.) mai demorèt pasmens relativament prudenta. D'efèct, Boèmia representava alora mai de la mitat dei revenguts de la dinastia Habsborg e èra la basa de sa poissança. De garantidas foguèron donadas ais utraquitas. En particular, lei Compactata venguèron una lèi organica dau reiaume.
Pasmens, la libertat religiosa èra solament assegurada per lo catolicisme e l'utraquisme. Ansin, a partir deis annadas 1520, la difusion de la Reforma en Boèmia anava entraïnar de tensions novèlas car i trobèt rapidament un nombre important de fidèus. Causèt una scission deis utraquistas entre « vièlhs calixtins », pròches dei catolics, e « neoutraquistas », pròches dei luterians. Contuniant la politica prudenta de son paire, l'emperaire Maximilian II (1562-1576) tolerèt una Confession Bohemica qu'èra una confession de fe protestanta realizada a partir de la sintèsi de divèrsei corrents religiós boèmis. Aquò favorizèt un raprochament entre neoutraquitas e luterians.
Son successor Rodòuf II (1576-1612) — après un refús en 1585 — acceptèt de donar un estatut legau a la Confession en 1609 ambé l'adopcion de la Letra de Majestat qu'autrejava la libertat religiosa a sei subjèctes boèmis. Sobeiran protector deis arts e dei sciéncias, atirèt mai d'un artista ò d'un sabent a Praga. Pasmens, politic e generau de pauc de valor, perdiguèt lo poder entre 1609 e 1612 au profiech de son fraire Matiàs.
De la defenestracion de Praga a la batalha de la Montanha BlancaModificar
Au contrari de sei predecessors, l'emperaire Matiàs II (1611-1619) èra gaire tolerant e lei relacions entre catolics e protestants s'enverinèron. Lo 23 de mai de 1618, una entrevista au castèu de Praga entre protestants e representants dau rèi degenerèt ambé la segonda defenestracion de Praga. Lo conflicte religiós èra agravat per la designacion coma successor de Ferrand d'Estíria, un catolic fòrça ostil a la Reforma.
La defenestracion de Praga entraïnèt una revòuta generala de Boèmia que marquèt l'acomençament de la Guèrra de Trenta Ans. En 1619, a la mòrt de Matiàs II, una dieta boèmia se reüniguèt per lo deschaire de son títol de rèi de Boèmia. En plaça, elegiguèt Frederic V de Palatinat, un prince calvinista. Pasmens, lo rèi novèu èra pas un cap militar competent e leis Imperiaus destruguèron l'armada boèmia a la batalha de la Montanha Blanca lo 8 de novembre de 1620.
« Lei Tenèbras »Modificar
La victòria catolica de la Montanha Blanca permetèt ai fòrças imperialas d'ocupar Praga e Boèmia. La repression i foguèt vigorosa e lo país foguèt plaçat sota contraròtle estricte fins ais annadas 1740. En particular, divèrsei mesuras foguèron presas per annular lei consequéncias religiosas e politicas dei predicacions de Jan Hus. Ansin, lo periòde 1620-1740 foguèt dich « Lei Tenèbras » per lei nacionalistas chècs dau sègle XIX.
Tre la presa de Praga, lei predicaires protestants foguèron expulsats e mai d'un cap protestant foguèt arrestat. 27 foguèron decapitats en 1621. L'Universitat passèt sota lo contraròtle dei jesuistas. En 1627, la libertat religiosa foguèt abollida e lo catolicisme venguèt tornarmai l'unic culte autorizat. Dotats de mejans importants, lei jesuistas e la Glèisa Catolica acomencèron una lònga campanha per luchar còntra lo protestantisme. Aperaquí 30 000 familhas, principalament eissidas de la borgesiá e de la pichona noblesa, refusèron de se convertir e deguèron s'exilar. Aquelei pèrdas umanas foguèron agravadas per la perseguida de la Guèrra de Trenta Ans que se debanèt sus lo territòri chèc au començament deis annadas 1630 e a la fin deis annadas 1640. Ansin, entre 1618 e 1648, la populacion demeniguèt de 2,6 milions a 1,5 milions d'abitants.
De la Guèrra de Succession d'Àustria ai reformas de Josèp IIModificar
Dins lo corrent dau sègle XVIII, l'emergéncia de Prússia menacèt la poissança austriana e Boèmia, situada entre lei dos estats, veguèt son importància aumentar. Aquò foguèt confirmat en 1741-1742 ambé l'acuèlh favorable donat per la populacion de Praga ai tropas prussianas qu'ocupèron la vila[2]. Aquò revelèt lo besonh de reformas que comencèron tre la fin de la Guèrra de Succession d'Àustria (1740-1748).
Durant lo rèine de Maria Terèsa (1740-1780), regardèron subretot l'administracion de Boèmia. En revènge, pendent lo rèine de son fiu, Josèp II (1780-1790), una politica de modernizacion activa foguèt menada per lo govèrn. La libertat religiosa foguèt restablida, lei restriccions impausadas ai judieus suprimidas, l'admnistracion centralizada e modernizada, lei privilègis de la noblesa e dau clergat reduchs e lo servatge abolit. Aquò li vauguèt l'ostilitat de l'aristocracia e de la ierarquia catolica. Pasmens, permetèt d'establir una libertat de circulacion inedita en Boèmia. Anava permetre de mutacions socialas importantas e favorizar l'aparicion d'un movement nacionalista chèc.
L'aparicion dau nacionalisme chècModificar
Lo nacionalisme chèc apareguèt dins lo corrent deis annadas 1770-1780. Foguèt la consequéncia dei reformas de Josèp II que permetèt ai païsans, que parlavan generalament lo chèc, de venir s'installar dins lei vilas, onte se parlava generalament alemand. Aquò donèt una visibilitat novèla au chèc e lo bilingüisme venguèt rapidament la nòrma.
En parallèl, la disparicion de la Companhiá de Jèsus en 1773 liberèt lo mond intellectuau boèmi de la dominacion jesuista. Aquò permetèt au chèc, aperavans lenga de l'eresia hussita, de retrobar un reng prestigiós e una literatura chèca se formèt a partir de la fin dau sègle XVIII. L'istorian Frantisek Palacky (1798-1876) i aguèt un ròtle primordiau ambé la publicacion, de 1836 a 1867, de son Istòria dei Chècs de Boèmia e de Moràvia e ambé son implicacion dins la vida politica a a partir de 1848.
En 1848, Boèmia foguèt tocada per la Prima dei pòbles tant en causa que son apartenéncia a la Confederacion Germanica qu'en causa de son sostèn ai revolucionaris austrians. D'efèct, lei populacions alemandas participèron ais eleccions alemandas de 1848 e se formulèt per lo premier còp l'idèa d'un restacament dei regions alemandas de Boèmia a una Alemanha unida.
De son caire, lei Chècs refusèron de participar ai revolucions alemandas. Frantisek Palacky preferiguèt reünir un congrès eslau que gropèt de delegats chècs, eslovacs e polonés en Praga. Plusors deputats eslaus participèron a Viena a l'Assemblada dei pòbles de l'Empèri Habsborg. I foguèron votadas divèrsei reformas liberalas coma la supression dei darriereis institucions feodalas. Dins aquò, l'Assemblada deguèt rapidament se desplaçar en Moràvia en causa dei trèbols tocant la capitala austriana. I assaièt de redigir una constitucion respectant lei drechs de cada nacionalitat mai se turtèt a l'oposicion de l'emperaire Francés Josèp. En març de 1849, l'assemblada foguèt dispersada per fòrça.
De la Prima de 1848 a la Premiera Guèrra MondialaModificar
Un regime autoritari e repressiu succediguèt a la parentèsi liberala de 1848-1849. Pasmens, lo declin de l'Empèri Habsborg èra vengut visible e lei desfachas austrianas còntra França en 1859 e Prússia en 1866 entraïnèron l'establiment dau compromés austro-ongrés de 1867.
Aquel acòrd mau contentèt lei nacionalistas chècs car Boèmia, que fasiá partida de Cisleitània, aviá ges d'autonòmia. Òr, segon elei, lo Reiaume de Boèmia, qu'èra dirigit per lei Habsborg en union personala coma lo Reiaume d'Ongria, podiá pretendre a un estatut a aqueu deis Ongrés. En 1871, Palacky trobèt un compromés. En cambi d'un coronament en Praga afirmant sei drechs sus Boèmia, l'emperaire Francés Josèp confirmariá lei libertats boèmias. Pasmens, aqueu projècte mau capitèt en causa de l'oposicion deis Ongrés e deis Alemands de Boèmia.
En consequéncia, lo movement nacionalista chèc venguèt pus radicau ambé la fondacion en 1878 dau Partit Nacionau Liure. Dins lo corrent deis annadas 1880, foguèt a l'origina de manifestacions importantas e lei tensions entre Chècs e Alemands venguèron pron importantas per justificar la creacion de dos sistèmas d'ensenhament separats. Pasmens, dins lo corrent deis annadas seguentas, lo desvolopament economica de Boèmia permetèt d'amaisar una partida dei problemas entre lei doas comunautats.
D'efèct, durant la segonda mitat dau sègle XIX, la Revolucion industriala agantèt Boèmia entraïnant una aumentacion dau nivèu d'instruccion, de la productivitat agricòla e lo desvolopament industriau de la region. Au començament dau sègle XX, Boèmia fasiá partida dei regions pus avançadas d'Euròpa e èra lo còr industriau d'Àustria-Ongria. De mai, en despiech de l'abséncia d'autonòmia politica, lei Chècs avián restaurat son autonòmia culturala e la màger part dei foncionaris (95% en 1914) èran chècs. Ansin, la fin dau periòde austrian en Boèmia foguèt l'emergéncia d'artistas majors coma Jaroslav Hasek ò Franz Kafka.
La naissença de ChecoslovaquiaModificar
En 1914, la mobilizacion dei Chècs e deis Eslovacs en Àustria-Ongria se debanèt sensa problema e la màger part dei caps demorèron fidèus a l'Empèri. Pasmens, una pichona minoritat, coma Karel Kramaf, Tomás Masaryk ò Edvard Benes, preferiguèron s'engatjar ambé l'Entenduda. En 1916, un Conseu Nacionau dei País Chècs foguèt creat per Masaryk e Benes. Un an pus tard, venguèt « checoslovac » quand l'Eslovac Milan Stefánik lo jonhèt. Aqueu conseu capitèt de formar d'unitats militaras checoslovacas, compres una Legion Checoslovaca de 50 000 en Russia, que participèron ai combats dins lo camp aliat.
Aquela ajuda permetèt a la causa dei Chècs e deis Eslovacs d'obtenir lo sostèn de França. En revènge, lo Reiaume Unit e leis Estats Units gardèron una posicion pus mesurada. Pasmens, après la revirada de negociacions secrètas entre leis Aliats e Àustria-Ongria, l'Entenduda reconoguèt la representativitat dau Conseu Nacionau Checoslovac. Puei, leis eveniments d'accelèron ambé la desfacha deis Empèris Centraus. Lo 18 d'octòbre, lo Conseu proclamèt la Republica Checoslovaca e un govèrn provisòri se formèt lo 31 d'octòbre.
Lo periòde checoslovacModificar
La question frontalieraModificar
A l'eissida de la Premiera Guèrra Mondiala, Chècs e Eslovacs foguèron gropats au sen dau meteis estat en causa de sa participacion comuna a la guèrra e de la proximitat culturala fòrta entre lei dos pòbles. Lo premier problema foguèt la definicion dei frontieras qu'èra de natura diferenta per lei Chècs e leis Eslovacs.
Per lei Chècs, lo Reiaume de Boèmia èra la referéncia territòriala de son estat e ne'n revendiquèron donc lei frontieras. Sostenguts per leis Aliats, que refusèron lei demandas deis Alemands d'èsser integrats a Alemanha, obtenguèron Boèmia, Moràvia e la Silèsia Austriana. Pasmens, una partida d'aquela darriera region, lo territòri de Teschen, èra revendicada per Polonha. Aquò entraïnèt una crisi internacionala que foguèt reglada en 1920 ambé lo partiment dau territòri contestat.
Per leis Eslovacs, pòble marginau en Àustria-Ongria, lei referéncias istoricas èran quasi inexistentas e foguèt necessari de lei remplaçar per d'arguments etnics, economics e militars. Ansin, lo Tractat de Trianon signat en 1920 li donèt un limit fòrça meridionala que passava dins de regions ongresas. Li donèt tanben a l'èst la Rutènia Subcarpatica qu'èra poblada d'Ucraïnés. Aquelei frontieras anavan venir una fònt de tensions dins lo corrent deis annadas 1920-1930.
La Premiera Republica ChecoslovacaModificar
En 1920, foguèt adoptada una constitucion democratica e parlamentària que fondèt la Ia Republica Checoslovaca. Durèt fins a 1938. Tomás Masaryk ne'n foguèt lo president fins a 1935 avans d'èsser remplaçat per Edvard Benes. Lei dos òmes aguèron un ròtle fòrça important durant aqueu periòde e capitèron de formar en 1921 una aliança ambé Romania e Iogoslavia per protegir lo sistèma de Versalhas. Tres ans pus tard, una aliança foguèt signada ambé França per s'aparar còntra Alemanha. Enfin, en 1935, un tractat d'assisténcia mutuala foguèt conclut ambé l'Union Sovietica.
Regardant leis afaires intèrnes, la question dei minoritats etnicas foguèt un pensament major dau govèrn. En particular, de tensions apareguèron entre Chècs e Eslovacs en causa d'incomprensions entre lei dos pòbles. D'efèct, d'un caire, lei Chècs mau acceptavan lo particularisme culturau eslovac e, d'autre caire, leis Eslovacs èran irritats per lo nombre important de foncionaris chècs mandats en Eslovaquia. Aquò favorizèt l'emergéncia d'un movement autonòmista radicau dominat per de figuras coma Andrej Hlinka e Josef Tiso. La question de la minoritat alemand èra tanben fòrça inquietanta en causa dei progrès dau nazisme au sen de son electorat (dos tèrç dei sufragis exprimits en 1935).
L'espeçatge de ChecoslovaquiaModificar
A la fin deis annadas 1930, la question de la minoritat trobèt una importància quand Adolf Hitler acomencèt sa politica d'annexion dei territòris poblats de minoritats alemandas. D'efèct, après la capitada de l'Anschluss qu'aviá demostrat la feblessa de França e dau Reiaume Unit, decidèt d'annexar lo territòri checoslovac dei Sudets qu'assostava lei principalei populacions alemandas de Checoslovaquia.
Aquò entraïnèt una grèva crisi internacionala e França mobilizèt en partida sei fòrças per defendre Checoslovaquia. Pasmens, lo Premier Ministre britanic Neville Chamberlain preferiguèt negociar amb Adolf Hitler. Sensa lo sostèn de Londres, París deguèt calhar e leis acòrds de Munich dau 30 de setembre organizèron lo restacament dei territòris checoslovacs poblats per d'Alemands au IIIen Reich.
Abandonada per seis aliats, Checoslovaquia foguèt rapidament espeçada per sei vesins. Polonha annexèt la partida checoslovac dau territòri de Teschen lo 30 de setembre. Benes demissionèt lo 5 d'octòbre e s'exilèt. Lo 2 de novembre seguent, lo sud d'Eslovaquia e Rutènia foguèron atribuits a Ongria per un arbitrage alemand. Puei, Eslovaquia, ont un regime faissista aviá pres lo poder, proclamèt son independéncia lo 14 de març de 1939 e se placèt sota la proteccion alemanda. Enfin, dins la nuech dau 14 au 15, lo president Emil Hácha foguèt convocat a Berlin onte foguèt obligat de signar la disparicion de Checoslovaquia. Sei darrierei territòris venguèron lo protectorat de Boèmia-Moràvia que foguèt incorporat au Reich fins a la fin de la Segonda Guèrra Mondiala.
La Segonda Guèrra MondialaModificar
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, lei territòris checoslovacs foguèron tengudas per Alemanha fins a 1945 e conoguèron una ocupacion dura. En Eslovaquia, un regime collaborator dirigit per Josef Tiso sostenguèt activament la politica d'Adolf Hitler. Ansin, participèt a la liquidacion dei judieus d'Euròpa Centrala, formèt d'unitats militars per combatre en Union Sovietica e mandèt un nombre important de trabalhaires en Alemanha. Pasmens, maugrat lo desvolopament de movements de resisténcia, capitèt de mantenir lo país sota son contraròtle fins a aost de 1944. Lo país foguèt finalament liberat en 1945 per l'URSS e Romania que prenguèron Bratislava lo 4 d'abriu.
En Boèmia e Moràvia, la situacion foguèt diferenta car lei requisicions alemandas i foguèron pus importantas. De mai, a partir de setembre de 1941, lo « protector » dau país èra Reinhard Heydrich, adjonch de Heinrich Himmler. Aquò entraïnèt una multiplicacion dei movements de resisténcia que foguèron despietadosament reprimits. Ansin, per exemple, après l'assassinat de Heydrich en mai de 1942, aperaquí un milier d'abitants foguèron tuats e plusors vilatges cremats per lei SS. La liberacion dau país foguèt organizada a partir de 1940 per un govèrn en exili presidit per Edvard Benes e per lei Sovietics. Se debanèt a la fin de la guèrra e Praga foguèt liberada lo 11 de mai de 1945 siá tres jorns après la fin oficiala de la guèrra en Euròpa.
Checoslovaquia perdiguèt 325 000 tuats durant la guèrra siá 2,2% de sa populacion. La màger part dei victimas èran de judieus (277 000 mòrts) e de civius assassinats en represalhas ais accions de la resisténcia (26 500 mòrts). Lo país retrobèt sei frontieras de 1937 mai deguèt cedir la Rutènia Subcarpatica a l'URSS. Pasmens, Praga obtenguèt lo drech d'expulsar la màger part de sa minoritat germanofòna entraïnant la disparicion d'un problema qu'èra estada aperavans fòrça espinós per l'estabilitat intèrna dau país.
Dau Còp de Praga a la Prima de PragaModificar
Après sa liberacion, Checoslovaquia, ocupada per l'armada sovietica, foguèt dirigida per un govèrn format de sociaus democratas, de socialistas e de comunistas. Un programa comun, adoptat en abriu de 1945, prevesiá una aliança ambé l'Union Sovietica, una reforma agrària e de nacionalizacions. D'eleccions liuras foguèron tanben organizadas en mai de 1946. Foguèron ganhadas per lei comunistas que son cap, Klement Gottwald, foguèt cargat per lo president Benes de constituir lo govèrn.
Pasmens, en 1947, acomencèt una crisi grèva que s'acabèt per l'intrada dau país dins lo blòt sovietic. Premier, Checoslovaquia deguèt renonciar au Plan Marshall après una injonccion d'Estalin. Puei, leis accions dau ministre de l'Interior — comunista — còntra lei partits de drecha ò lei collaborators reaus ò imaginaris entraïnèron la demission de dotze ministres non comunistas dau govèrn en febrier de 1948. Una grèva insureccionala deis obriers de Praga sostenguèt lo govèrn que veguèt sa posicion renfòrçada. En març, lo ministre deis Afaires Estrangiers Jan Masaryk, darrier ministre non comunista d'importància, se suicidiguèt e en mai, una constitucion creèt una « democracia populara ». Lo mes seguent, Benes moriguèt e foguèt remplaçat per Gottwald. Nomèt Antonín Zápotocky, l'organizator dei grèvas de febrier, coma cap dau govèrn marcant la fin de l'instauracion dau regime comunista.
En 1951, per de rasons mau conegudas, lo PC subiguèt una purga qu'eliminèt plusors caps istorics coma Rudolf Slansky (secretari dau Partit dempuei 1945), Vladimir Clementis (ministre deis Afaires Estrangiers en 1948-1950), Gustav Husák (ancian cap dau PC d'Eslovaquia) ò Artur London. Gottwald moriguèt en 1953 e Zápotocky en 1957. Foguèron remplaçats per Antonín Novotny. Durant aqueu periòde, lo regime demorèt d'inspiracion estaliana mai lei progrès economics li permetèron de se mantenir en plaça.
Aquò cambièt dins leis annadas 1960 quand l'economica checoslovaca conoguèt un periòde d'estanhacion. En 1963, Novotny foguèt obligat d'adoptar una politica pus duberta (reabilitacion de Slansky, liberacion de l'arquevesque de Praga, condamnacion dau culte de la personalitat... etc.). A la fin dau decenni, la situacion economica se melhorèt tornarmai e lo nivèu de vida checoslovac èra entre lei pus importants dau blòt de l'Èst. Dins aquò, de criticas duras emergiguèron au sen dau Partit còntra Novotny que deguèt laissar lo poder en genier de 1968.
Foguèt remplaçat per Alexander Dubcek, premier secretari dau PC eslovac, qu'adoptèt un programa fòrça reformator. En particular, voliá adoptar un « camin checoslovac vèrs lo socialisme ». Tre sa formulacion, aquelei decisions se turtèron ai criticas puei ai pressions de l'URSS e deis autrei país dau blòt orientau. Dubcek i resistiguèt entraïnant l'invasion de Checoslovaquia per lei tropas dau Pacte de Varsòvia lo 20 de julhet. Impausèron una « normalizacion » e cridèron Gustav Husák per dirigir lo país e purgar lo Partit.
La fin dau periòde comunistaModificar
Gustav Husák dominèt la vida politica checoslovaca fins a la fin deis annadas 1980. Aqueu periòde foguèt caracterizat per una estanhacion economica — mai Checoslovaquia gardèt lo segond nivèu de vida au sen dau blòt sovietic après la RDA — e un regime policier repressiu. Se turtèt a una agitacion quasi permanenta d'intellectuaus organizats a l'entorn de la « Carta 77 » que demandava la fin deis arrestacions arbitràrias e la restauracion dei libertats de pensada, d'expression... etc. Figura principala d'aqueu movement, Václav Havel foguèt arrestat en 1977, en 1979-1983 e en 1989.
A la fin deis annadas 1980, la perestroika de Mikhaïl Gorbachov aguèt pas de traduccions concrètas en Checoslovaquia. Lo regime i demorèt fòrça autoritari mai aquò empachèt lo desvolopament dei manifestacions d'ostilitat de la populacion. Afeblidas per lo declin sovietic, leis autoritats acceptèron finalament de durbir de negocacions en novembre de 1989 amb un Forum Civic organizat per Havel. Durèron gaire car lo regime comunista s'afondrèt rapidament. Tre la fin de novembre, lo PC abandonèt son ròtle au sen de la societat e Václav Havel èra elegit president lo mes seguent.
Lo partiment de ChecoslovaquiaModificar
Après la transicion de novembre-decembre de 1989, Checoslovaquia venguèt una « republica federativa chèca e eslovaca » en abriu de 1990. Sa vida politica se devesiguèt entre lo Partit Democratic Civic (ODS) de Václav Klaus, partisan d'una politica liberala, e lo Movement per una Eslovaquia Democratica (HZDS) de Vladimir Meciar, defensor de l'autonòmia eslovaca. En mai de 1992, lei dos partits ganhèron leis eleccions respectivament en Chequia e en Eslovaquia. En julhet, leis autoritats eslovacas proclamèron sa sobeiranetat entraïnant la demission de Václav Havel qu'èra favorable au mantenement de l'union. Puei, Václav Klaus e Vladimir Meciar negocièron lo partiment qu'intrèt en vigor lo 1èr de genier de 1993.
La Republica Chèca dempuei 1993Modificar
Après son independéncia, la Republica Chèca adoptèt una politica de liberalizacion economica e de raprochament ambé l'Occident. Václav Klaus perseguiguèt sa politica de reformas acceleradas entraïnant l'afondrament de l'economia chèca. En 1997, foguèt fòrçat de demissionar. Pasmens, lo Partit Socialista Democrata (CSSD) obtenguèt solament una majoritat relativa ais eleccions seguentas e deguèt formar una coalicion ambé l'ODS. L'economia se redreiçèt pas avans 1999 e la crisi deis annadas laissèt un sovenir prefond au sen de la populacion venguda ostila au liberalisme desbridat. Cas unic dins l'ancian blòt sovietic, lo PC Checoslovac, vengut Partit Comunista de Boèmia e Moràvia (KSCM) e que se revendica totjorn dau comunisme, contunia ansin de jogar un ròtle important dins la vida politica chèca.
En parallèl, la Republica Chèca integrèt l'OTAN en 1999 e l'Union Europèa en 2004. L'ODS, lo CSSD e lo KSCM dominan la vida politica. Pasmens, un fòrt corrent eurosceptic limita l'integracion au sen de l'UE au minimom. En particular, la Republica Chèca participa pas au mecanisme de taus de cambi europèu e l'adopcion eventuala de l'èuro es regularament repossada. De 2000 a 2008, l'economia chèca conoguèt de taus de creissença importants (superiors a + 6%/an) avans de conóisser un afondrament brutau en 2008-2010. Dempuei aquela data, conoís un periòde d'estanhacion.
PoliticaModificar
Chequia es una republica parlamentària. Lo president es lo cap d'Estat, es elegit per un periòde de cinc ans, amb solament una possibilitat de reeleccion. L'executiu es dirigit pel primièr ministre, Bohuslav Sobotka dempuèi lo 17 de genièr de 2014.
Lo Parlament a doas cambras: la Cambra dels Deputats (amb 200 membres) e lo Senat (Senát), amb 81 membres.
GeografiaModificar
RegionsModificar
Article detalhat : Regions de la Republica Chèca
Las tres grandas regions istoricas de Chequia son Boèmia a l'oèst, Moràvia a l'èst e Silèsia al nòrd-èst.
Chequia es devesida en 13 regions administrativas (kraje, al singular kraj) e una ciutat capitala (hlavní město - marcada per *) :
EconomiaModificar
De veire: Economia de la Republica Chèca.
CulturaModificar
Aquel país, malgrat la siá mesura relativament pichona, a vist nàisser d'importants escrivans coma Milan Kundera, Franz Kafka (qu'escriviá en alemand), Jaroslav Hašek, Karel Čapek, Václav Havel, Bohumil Hrabal o Jaroslav Velinský, e de compositors coma Bedřich Smetana, Antonín Dvořák, Gustav Mahler, Leóš Janáček o Bohuslav Martinů.
Lo tèrme Nòu Onda Checoslovaca es estat emplegat per se far referéncia a las innovadoras primièras òbras de directors coma Miloš Forman, amb una estetica opausada a la Nòva Onda Francesa, una tematica e una filosofia fòrça ligadas a la literatura nacionala dels ans 60 e amb los faches de la Prima de Praga, qu'acabèron en impausant una fòrta censura sus las òbras d'aqueles realizadors.
Pendent l'èra comunista, e l'existéncia de l'estat checoslovac doas pelliculas fachas dins aquel país ganhèron l' Oscar a la melhora pellicula de parlar pas anglés: La botiga de la carrièra granda (Obchod la korze) de Ján Kadár e Elmar Klos, e de Trens rigorosament susvelhats (Ostře sledované vlaky, basat en lo roman omonim de l'escrivan Bohumil Hrabal) de Jiří Menzel. En los darrièrs ans, una autra pellicula a obtengut lo prèmi, Kolya del director Jan Svěrák.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estructura sociala
L' estructura o l' organizacion sociala d'un país es constituida de la populacion, de las administracions, d'un govèrn central, d'estructuras decentralizadas (regionalas, localas) de decision e d'execucion e d'un ensems de servicis publics, d'associacions e d'organizacions non governementalas constituissent la societat civila. S'agís d'un exemple precís d'organizacion sociala mas d'autres tipes d'organizacions existisson, coma las organizacions sens govèrn, coma o decriguèt Pierre Clastres dins (fr) "La société contre l'Etat".
Somari
[modificar | modificar la font]
L' organizacion sociala es lo fondament de tota societat umana organizada.
Mas la quita expression « societat umana organizada » es un pleonasme perque l'antropologia sociala se basa sus aquel postulat que tota societat umana per definicion es organizada, e se dona per objectiu scientific d'estudiar aquela organizacion. Cada societat, que sián forastièras o la nòstra, se compausa de diversas instàncias que se cal fa l'analisi: analisi de caduna d'aquelas instàncias, mas tanben e subretot analisi dels ligams que téisson entre elas. Quinas son, per exemple, las règlas del mariadatge e cossí se constituisson las familhas? Cossí s'organiza la vida economica, sociala, politica? Totas aquelas questions son ligadas e lor estudi constituís lo camp privilegiat de l'antropologia sociala.
[modificar | modificar la font]
Teoricians concernits[modificar | modificar la font]
Marshall McLuhan[modificar | modificar la font]
Tot coma Harold Innis, Marshall McLuhan es convaincu que l'introduccion de novèlas tecnologias dins una societat determina lo biais que s'organiza, que los membres percevon lo mond a l'entorn, e que lo saber es conservat e partejat. S'ambedos cercaires creson que los mèdias an un biais espacial o temporal, McLuhan es mai ligat al « sensorium », es a dire a l'efièch dels mèdias sus los nòstres sens. Pausa per postulat que los mèdias agisson sus nosautres, perque manipulan las proporcions ont intervenon los nòstre sens. Eissidas d'un mitan (amb sas dimensions socialas, politicas e economicas), las tecnologias modifican tanben caquel mitan, e çò que se passa aquí dedins. Atal, los mitans coma las tecnologias modifican las nòstras vidas. McLuhan afirma que los mèdias crean de mitans qu'influencian las nòstras percepcions fina a que notam pas mai totalament las consequéncias[1].
Anthony Giddens[modificar | modificar la font]
Émile Durkheim[modificar | modificar la font]
Per Durkheim, una societat es pas un grop d’individús que demoran dins lo mèsme luòc geografic, es « abans de tot un ensems d’idèas, de cresenças, de sentiments de totas menas, que se realizan pels individús[2]. » Per determinar melhor e analisar lo contengut d'aquela realitat psiquica, Durkheim inventa lo concèpte de fach social. Los fachs socials son essencials, per que constitisson e exprimisson la consciéncia collectiva d’una societat.
Karl Marx[modificar | modificar la font]
Karl Marx (1818-1883) influencièt durablament la nocion de classas socialas. La borgesia e lo proletariat ocupan de posicions diferentas (la borgesia expleita economicament lo proletariat mejans lo salari de subsisténcia entre autre). Per Marx, las classas socialas son lo critèri exclusiu e determinant qu'explica l'estructura sociala (critèri economica). Partetja son analisi de la societat dins son obratge Lo Manifèst del Partit comunista escrich en 1848. D'autres sociològs rasonan a lor torn en tèrmes de classas socialas coma Pierre Bourdieu, François Dubet o Louis Chauvel.
Max Weber[modificar | modificar la font]
Max Weber (1864-1920) prepausa una vision tridimensionala de la societat. A costat de las classas, i a de grops d'estatut e de partits politics e lo reng sus l'una de las escalas pòt correspondre pas al reng sus l'autre. Se pòt donc aquerir de riquessa economica sens aver de prestigi social e inversament, se pòt s'apaurir sens pasmens perdre son prestigi social o son poder politic. Max Weber pensa que la classa sociala es pas qu'una aisina entre autres per estructurar la societat. Parteja aquel analisi dins son òbra Economia en societat pareguda en 1922 (títol postum). Henri Mendras o encara l'INSEE son partisans d'una lectura de la societat en tèrmes d'estratas.
Robert K. Merton[modificar | modificar la font]
Lo sociològ Robert K. Merton es à l'origina de la nocion de disfoncion sociala: quand las consequéncias d’un fach social empachan lo sistema de s’adaptar e riscan de fa dificil o impossible sa permanéncia. L'analisi foncionaliste que Merton utiliza se fa en cins estapas: descripcion especifica d'o estudiat, indicacion dels tipes d'alternativa, evaluacion de la significacion de l'activitat desvianta, identificacion dels motius de conformisme o de desviança e description dels modèls non reconeguts
Notas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Anciens messagers, nouveaux médias : l'héritage d'Innis et de McLuhan, una mòstra de musèu virtuala a Bibliotèca e Archius Canadá
- ↑ (fr)Durkheim, Émile, Sociologie et philosophie. París, PUF, 1974, p. 79.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Teoria del conflictes
- Teoria dels sistèmas
- Marxisme
- Normas
- Foncionalisme estructural
- Teoria de l'estructuracion (Giddens)
- Valors
- Estratificacion sociala (descripcion sociologica)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sauter à la navigation
Sauter à la recherche
Publicat jos licéncia(s)[modificar]
Ieu, autor d'aquesta òbra, publiqui jos las licéncias seguentas:
Podètz causir la licéncia que volètz.
Istoric del fichièr
Clicar sus una data e una ora per veire lo fichièr tal coma èra a aqueste moment
Paginas que contenon lo fichièr
La pagina çaijós compòrta aqueste imatge :
Usatge global del fichièr
Los autres wikis seguents utilizan aqueste imatge :
- Utilizacion sus nl.wikipedia.org
- Utilizacion sus sk.wikipedia.org
- Utilizacion sus sv.wikipedia.org
- Utilizacion sus zh.wikipedia.org


text:
Prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon (Edicion de Roergue, Rodés 1988).
L'autor torna aicí sus l'occitanisme dels ans cinquante, après la liberacion. Al lum de l'òbra de Joan Bodon analisa lo trabalh que faguèt, el, coma escrivan, amb La vida de Joan Larsinhac (1951) o La fèsta (1983).
Mai qu'un prefaci aquel tèxt es un panorama entre istòria, analisa, introspeccion, critica literaria. Robèrt Lafont es conscient que son trabalh e lo de Joan Bodon se completan. Son totes dos d'actors màger de l'èra postfelibrenca que alara, après la segonda guèrra mondiala, se dubrisiá. La grava sul camin es per el un pretèxt per tornar sul moviment occitaniste.
Es sortit en 2017 lo Quaderno internazionale di traduzione poetica e letteraria numèro 13.
Una part importanta d'aquela revista es dedicada a la poesia occitana.
Publicam çai jos una adaptacion de la presentacion que ne fasiá lo site de la Chambra d'òc.
Tradizionetraduzione – Es aqueste lo títol d’una revista de traduccion poetica e literària, dirigida per Claudia Azzola arribada ongan en 2017 al tresen numèro. Sa mira premièra es de contribuïr a far conóisser de poètas e d’escrivans d’Euròpa, de tornar propausar d’autors istòrics dins de traduccions inéditas, en contribuent a l’escambi cultural e a la civiltat literària.
Tornam publicar aquí çai jos en provençal modèrne lo prefaci de Frederic Mistral a l'edicion completa de las òbras de Victor Gelu (Charpentier, 1886, 2 volums).
En l'an 1852, quauquei jovents faguèron crida, a totei lei trobaires dau parlar de Provença, que lo 29 d'avost, tendrián assemblada en vila d'Arle, per se veire e se coneisse, aquelei que gardavan encara dins lo còr l'amor de nòstra lenga e de sa poesia.
En julhet de 2017, a Albi dins l'encastre del XIIen congrès de l'AIEO, Patric Sauzet s'interrogava sus l’unitat de la lingüistica occitana.
Resumit (sorsa AIEO) : Los estudis occitans e particularament la lingüistica occitana son uèi pausats coma un camp especific. L’AIEO i a contribuït centralament e n’a promoguda la qualitat. Nòstra disciplina es pas per tant dispensada de s’interrogar sus son estatut.
Lo 17 de febrièr lo Centre Occitan Ròcaguda (COR) d'Albi organiza una vesprada dedicada als ligams entre la lenga occitana e la lenga catalana. Presentacion del COR :
Vos convidam lo dissabte 17 de febrièr a 5 oras del vèspre al Centre Occitan Ròcaguda per una descobèrta dels ligams lingüistics e culturals entre l’occitan e lo catalan.
Dins son jornal numèro 10 (decembre de 2017 e genièr de 2018) la region Occitània comunica en occitan. L'article :
Lenga de poesia
La « Lenga d’òc, lenga de poesia » escriviá Felip Gardy dins l’avant-prepaus dau recuelh poetic e fotografic Caminant, en 2002.
Podèm remontar ai trobadors de l’Edat Mejana, segur, per tocar aqueu ligam estrech, aqueu buf, aquela repiracion comuna de l’occitan e de l’experiéncia poetica. Una experiéncia qu’atraversèt lei sègles e contunhèt, testarda, de portar l’amor de la lenga maugrat sa declassificacion sociala e son abandon progressiu. Coma explicar lo miracle ?
En 2015 l'Institut d'Estudis Occitans editèt un lexic francés-occitan sul Rugbí. Foguèt realizat per Alan Roch.
Prepausa d'informacions sus la prononciacion de l'occitan, un vocabulari franco-occitan sus de tematicas especificas al rugbí : la partida, los jogaires, l'entraïnaire, la defensa, los jòcs de man...
Lo site Occitanica.eu presenta lo memòri de master de Perrine Alsina sus L'afaire Védrine que se debanèt a Limós (Aude) a la debuta del sègle XX.
L'autora aquí aprofecha d'aquel trabalh per estudiar lo rapòrt dels estajants del luòc a la lenga occitana, e tanben sus son utilizacion dins la premsa locala de l'epòca, entre 1900 e 1914.
Se debanaràn lo divendres 26 e lo dissabte 27 de genièr Las Ivernalas de Cabardés. L'eveniment es organizat per l'IEO-Aude e lo Servici Cultural de Puègnautièr.
Tres rendètz-vos son al programa :
Ven de sortir la revista satirica L'estrasseta.
Al programa e tot en provençal sus quatre paginas : desinformacion, malvolença e marrida fe.
Extrach de l'editorial : « Lo grand Erodòt escriguèt un jorn : "quand un pòple es plus capable de se trufar d’espereu, es condamnat a rejónher lei cendres de seis aujòus". Bòn, d’acòrdi, jamai escriguèt aquò, l’antic istorian grègo, pasmens auriá pogut ! L’umor es quauquarren que se discuta pas. Cadun, de son biais, estacat a sa generacion, l’i es mai ò mens sensible. Aquò dich, se vòu èstre mai qu’una cultura de musèu e de testimoniatge, se pòu pas passar, l’occitan, de l’umor e de la trufariá. Una bòna galejada vau ben una acampada de tutu-panpans ! »
Dins sa revista à Toulouse d'octobre/novembre de 2017 la vila de Tolosa presentava, en occitan, una entrevista d'Alem Surre-Garcia. L'article :
« Tolosa foguèt totjorn dubèrta ».
Per melhorar la coesion sociala en vila, la Comuna de Tolosa se vòl apuejar sus las valors portadas per la cultura d’òc. Es lo plan Convivéncia. L’escrivan Alem Surre-Garcia nos detalha son contengut.
Extrach del Libre de Catòia de Joan Bodon. Capítol 44.
Lo fuòc – Cada ser, abans d'anar al lièch, lo pepin, amb la rispa, amassava las cendres sul fuòc, las sarrava coma cal. E l'endeman, tanlèu se levar, desacaptava las brasas que rogejavan encara sus la pèira del fogairon. Pausava dessús un geneston plan sec, qualques esclapons, de menudalhas, un gavelon d'eissirments. E bufava puèi un moment, doçament, doçamenton, amb lo conflet. Lo fum montava. Lo geneston grasilhava coma se de vèrmes lo rosegavan. Caliá bufar encara pus doçament. Una flamba se levava. Lo fuòc èra emprés.
Jean Sagnes presentarà son libre Petite Histoire de l’Occitanie al CIRDÒC lo 11 de genièr de 2018 a 18h. La presentacion serà seguida d’un temps d’escambis amb l’autor.
Jean Sagnes, autor d'un quarantenat d'obratges, es professor agregat d’istòria. Nos propausa aicí una sintèsi sus l’istòria de l’ensemble dels territòris occitans.
Un article de la revista Occitans ! numèro 140 (2012).
Max Roqueta e Vert Paradís
Max Roqueta nasquèt a Argelièrs, vilatge del país montpelhièrenc, lo 8 de decembre de 1908. Après una enfança prigondament imergida dins la lenga occitana, contunha sos estudis segondaris al Licèu de Montpelhièr. Son d’annadas d’esbleugiment al long de las qualas descubrís la cultura classica e lo mond de l’escritura. Estúdia la medecina dins l’anciana facultat d’aquela vila, s’implicant dins la vida estudianta, e notadament dins una assocacion, Le Nouveau Languedoc, ont contribuís a ne far un esplech ambiciós de difusion e de valorizacion de la cultura d’Òc.
Capitada per la jornada pedagogica organizada per Calandreta lo 1ièr de decembre a Tolosa. Èran mai de tres cent a participar a l'encontre.
La Confederacion per l'intermediari de son establiment d’ensenhament superior Aprene, mena una recèrca pedagogica permanenta per fin de melhorar son ensenhament dins las escòlas.
Lo Lector del Val, Associacion de Bibliotècas del Lauragués (sud-èst de Tolosa), organiza d’octobre de 2017 a febrièr de 2018 son XXen concors de novèlas. Es dobèrt a totes e a gratis.
Compta quatre categorias : primari, segondari, licèus e adultes. Los tèxtes collectius son permeses se fan partida de l’ensenhament d’una classa tota.
Lo Cercle occitan de Carcassona organiza per Nadal una sèria d'eveniments a l’Ostal Sirventés (79, la Trivala, Carcassona).
Aquel Temps de Nadal serà virat ongan cap a la mar, als rius e als peisses amb d'animacions titoladas Sopa de peisses :
L'IEO de Vilafranca en Roergue comunica :
L'IEO del Vilafrancat vos convida a una serada a l'entorn dels cants occitans de Nadal lo dissabte 16 de decembre de 2017 a 20h a la glèisa de Vabre-Tisac.
Seràn presentas las coralas : lo talhièr de cant polifonic de Vaserac de Tarn e Garona, lo talhièr de cant del Centre Occitan Rochegude d'Albi, lo talhièr de cant de Renat Juriè, la Korala Paisana de Morlhon (LKP).
A la fin de la serada partajarem lo vin caud e la fogassa.
Serada dubèrta a totes, participacion liura. Venètz nombroses !
Lo 16 de decembre de 2017 a 14h30 se tendrà al CIRDÒC de Besièrs l'amassada generala dels amics del CIRDÒC. Totas la personas interessadas son convidadas a venir i participar.
Lo rescontre serà seguit d’un moment convivial e cultural amb lo tradicional concèrt de Nadal.
L'associacion n'aprofiecha per tornar rapelar sa foncion :
« Amb la creacion del Centre internacional de documentacion occitana en 1975, l’escrivan Ives Roqueta e los primièrs donators, contributors, cercaires, artistas e militants engatjats dins la construccion d’una « bibliotèca internacionala occitana » realizèron un projècte istoric : dotar la cultura e la societat d’òc d’una institucion culturala enciclopedica, professionala e de vocacion internacionala cargada de recampar per transmetre e far viure dins lo mond contemporanèu la riquesa e la diversitat de las expressions artisticas, scientificas, politicas e socialas occitanas.
Dins la revista Lenga 75 (2014), Pèire Pessamessa presenta l'article « Lou tron de l'èr e la premsa marselhesa dau sègle XIX ». Extrach :
Introducion
Tot de lòng dau sègle XIX, lo pòble marselhés parla encara sa lenga, lo dialècte provençal de la lenga d’òc, amb 99 % dei locutors en 1800 e dessota dei 50 % en 1900, que la davalada comencèt a de bòn dins leis annadas 1860-1870, amb lei progrès de l’ensenhament. Tot aquò per situar lo contèxte quand pareiguèt lo jornau popular setmanier Lou tron de l’èr que visquèt de 1877 a 1882.
Page 3 of 22


text:
Dimars, 1 de julhet de 2014, 03h00 Espòrt
80a minuta: Lo pè de Sutcliffe tremolèt pas, la penalitat passèt e los Dracs perdèron
Los Dracs partiguèron amb una ambicion bèla de l’autre costat de la Marga: anar ganhar pel primièr còp a Leeds!
Dins la setmana, Scott Dureau tornèt prene lo camin d’Austràlia, prestat fins a la fin de sason als Roosters de Trent Robinson. Per faire jogar lo novèl vengut, Sam Williams, l’entraïnaire Fraissinós causiguèt de daissar Tomàs Bòsc a Perpinhan. Jos un cèl gris, Morgan Escarré marquèt d’entrada e, a la pausa amb dos autres ensages marcats per Taia (22a) e Pelissièr (31a) e amb Sam Williams assegurant las 3 transformacions e una penalitat, los Dracs menavan 20-14. Portèron l’avantatge a 24-14 tre la represa amb un segond ensag signat pel Zeb Taia. Mas Leeds profeitava d’una baissa de regim dels catalans per marcar tres còps a l’entorn de l’ora de jòc e prene l’avantatge: 30-24. A dètz minutas de la fin, Darryl Millard pausava la pauma al pè del bandieret del canton de son ala. Sam Williams passava la transformacion de l’egalitat. A doas minutas de la fin, se pensèt que lo sòmi bèl dels Dracs se concretizava mercé a un tombat de Morgan Escarré. Mas los Dracs anavan cometre doas fautas pècas dins las doas darrièras minutas e, mentre que la còrna de fin de partida restontissiá, lo mesclanha dels Rinocèros, Sutcliffe, passava los 2 punts de la penalitat que balhava la victòria als angleses, 32-31, e daissava los uèlhs per plorar als catalans. E dire que la transformacion de l’ensag de Taia aviá rebombat sul pal!
Los locals joguèron amb un malhòt jaune que lo Torn de França de las bicicletas partirà ongan de Leeds, e se passejarà long de doas estapas en tèrra tretzista, per exemple amb l’arribada del segond jorn a Sheffield.
Pels Dracs, un novèl viatge en Anglatèrra los espèra aqueste dimenge 6 de julh: dins la dinamica de junh, seràn los favorits a Bradford, en gardant dins un canton del cap qu’aquela esquipa reputada mens fòrta (avantdarrièra al classament) los eliminèt de la Cup. Los Dracs son plan installats a la setena plaça (qualificativa per las pelhòfas), mas los 6 primièrs s’escapan: Huddersfield, en seisena posicion, es 5 punts davant!
Alan Roch


text:
Guilherme
Guilherme[1] (oficialament en francés Guillaumes) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a bastit a la confluence del Var e del Tuébi. A dominat per un esperó que # se tròba sus el las ruïnes d'un ancian castèl. Una part del domeni skiable de la station de Valberg (las pistas del Vasson e de Barzès), se tròba sus la municipalitat de Guillaumes.
Lo vilatge constituissi la pòrta d'en primièr del val de Entraunes e del Parc nacional del Mercantour.
Le village est construit à la confluence du Var et du Tuébi. Il est dominé par un éperon sur lequel se trouve les ruines d'un ancien château. Une partie du domaine skiable de la station de Valberg (les pistes du Vasson et de Barzès), se trouve sur la commune de Guillaumes.
Le village constitue la porte d'entrée du val d'Entraunes et du Parc national du Mercantour.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimars, 17 d'octòbre de 2017, 03h00 Espòrt
Serada blava a Perpinhan
Aqueste divendres, dos partits internacionals èran programats a l’estadi Brutus de Perpinhan.
Batuts 19-18 lo diluns al Barcarès pels angleses, los U-18 occitanocatalans prenguèron lor revenge en ganhant 31-26.
Davant 5000 espectators, se tenguèt puèi, lo primièr tèst entre França e Jamaïca de l’istòria. L’esquipa jamaïcana compreniá de jogaires qu’instrumentan en Championship e League One. Aquò prometiá al nivèl del combat. A la pausa, los Blaus menavan 22-2, en signant 4 ensages (l’alièr de Lesinhan Cardace tre la 2a, lo segonda-linha dels Dragons Garcia a la 9a e lo centre tolosan Ader dos còps: 19a e 25a). Los jamaïcans marcavan los primièrs punts sus la còrna mercé a una penalitat, mas puntavan un ensag tre la represa. Rouch e Jullian fasián montar la marca blava, amb las transformacions de Barthau. Los jamaïcans clavavan la marca per un ensag transformat a la darrièra minuta. Victòria dels Pols: 34-12.
Una repeticion en vista de la partida ja decisiva del 29 d’octòbre contra Liban. Mas dins l’afar, los Blaus pèrdon encara dos jogaires e mièg: lo talonaire Bonet (nafrat), l’arrièr Miloudi (indisciplina) e lo limosenc Herold, assucat, que partís amb sos collègas mas que se deurà téner quiet una quinzenada.
La fin de sason complicada dels Dragons a pas permés de seguir lo programa dels recampaments previstes. Demòra quinze jorns per balhar automatismes e esperit collectiu a la formacion nòstra: opcion realista o mission impossibla?
Alan Roch


text:
Accident nuclear de Fukushima
L' Accident nuclear de Fukushima 1 es una seria de damatges subrevenguts a la centrala nucleara de Fukushima 1 en Japon en seguida dels tèrratrem e tsunami de Sendai del 11 de març de 2011.
Los reactors 1, 2 e 3 s'aturèron amb lo tèrratrem, mentre que los autres tres èran ja aturats per mantenença. Lo tsunami inondèt los quatre reactors situats al ras de la mar, en degalhant los sistèmas de refrejament, çò que creèt divèrsas explosions, incendis e fugidas de radioactivitat. Se considèra coma un accident de nivèl 6 subre l'escala internacionala d'accidents nuclears, solament superat per l'accident de Chornobyl, de nivèl 7.
Lo govèrn japonés declarèt l'estat d'urgéncia nuclear[1] en Japon, e mai de 215 000 personas foguèron evacuadas.


text:
lunes, 27 de enero de 2014
Cap de semana intens ena Val d´Aran.
Es prediccions meteorologiques se compliren. Eth diuendres, damb era entrada d´un front que portec força aigua, rebremberem es inondacions deth pasat Junh.
Sus uns 100 l/m2 mesuradi en Sant Joan de Toran, non han estat pro boni entara Val, que torne a acomolar espesors de nheu alarmants en cotes nautes.
Entás 9 ores dera vesprada, se mos avisec enta revisar força barrancs que baishauen força plei, e que damb eth pas des ores aneren portant mes e mes problemes.
Ena N-230, ara auçada dera cantera de Les se vedec caperada per peires e terra, ademés d´aigua, tot e que se podec restablir rapidaments un carril damb ajuda de Valoriza e Mossos d´Escuadra. En aquet madeish moment, en Baqueira, se produsic un lauet damb afectación de viuendes, tot e que rapidaments ena arribada des prumèrs pompièrs, se traperen es afectadi e se poderen treir der interior sense auér victimes.
Segontes anaue auançant eth sér, diuèrses viuendes de Les, tanben patiren inondacions en es baishi, atau coma tanben eth talher mecanic deth poble.
Ath torn des 2 ores deth sér, auerem de talhar era circolacion ena N-230 totauments, ja que s´acomolec força aigua en uns 200 m. d´aguesta, aon beth coche i quedec aturat. Ja pasades es 3 deth sér, Valoriza iniciec trebalhs damb ua machina enta poder evacoar er aigua, aumens en un des carrils.
Entás 6 deth maitin, Pompièrs de Les torneren ath parc enta sajar de normalitzar materiau e demorar a poder hér ua evaloacion damb personau der ajuntament. Pendent eth sér tanben s´actoec ena carretera de Canejan, que quedec talhada força ores per diuèrsi despreniments molt importants. Bona part d´aguesti problemes han vengut dadi per obres sense finalitzar des inondacions de Junh, o per obres aon non s´a pensat ben en es efectes secondaris en adecoar es lateraus dera carretera.
En Bossost, pompièrs tanben i trebalhec en inondacions de baishi e carrèrs plei de peires e terra.
Rebrembam, que encara queden força trebalhs per finalitzar deth pasat Junh, sustot en dragatge der arriu, aon aguest a pujat eth nivéu ben ben un metre de sediments acomoladi, atau coma toti es elements que non s´an retirat, e arbes, que mos poden continuar portant espants.
Sus uns 100 l/m2 mesuradi en Sant Joan de Toran, non han estat pro boni entara Val, que torne a acomolar espesors de nheu alarmants en cotes nautes.
Entás 9 ores dera vesprada, se mos avisec enta revisar força barrancs que baishauen força plei, e que damb eth pas des ores aneren portant mes e mes problemes.
Ena N-230, ara auçada dera cantera de Les se vedec caperada per peires e terra, ademés d´aigua, tot e que se podec restablir rapidaments un carril damb ajuda de Valoriza e Mossos d´Escuadra. En aquet madeish moment, en Baqueira, se produsic un lauet damb afectación de viuendes, tot e que rapidaments ena arribada des prumèrs pompièrs, se traperen es afectadi e se poderen treir der interior sense auér victimes.
Segontes anaue auançant eth sér, diuèrses viuendes de Les, tanben patiren inondacions en es baishi, atau coma tanben eth talher mecanic deth poble.
Ath torn des 2 ores deth sér, auerem de talhar era circolacion ena N-230 totauments, ja que s´acomolec força aigua en uns 200 m. d´aguesta, aon beth coche i quedec aturat. Ja pasades es 3 deth sér, Valoriza iniciec trebalhs damb ua machina enta poder evacoar er aigua, aumens en un des carrils.
Entás 6 deth maitin, Pompièrs de Les torneren ath parc enta sajar de normalitzar materiau e demorar a poder hér ua evaloacion damb personau der ajuntament. Pendent eth sér tanben s´actoec ena carretera de Canejan, que quedec talhada força ores per diuèrsi despreniments molt importants. Bona part d´aguesti problemes han vengut dadi per obres sense finalitzar des inondacions de Junh, o per obres aon non s´a pensat ben en es efectes secondaris en adecoar es lateraus dera carretera.
En Bossost, pompièrs tanben i trebalhec en inondacions de baishi e carrèrs plei de peires e terra.
Rebrembam, que encara queden força trebalhs per finalitzar deth pasat Junh, sustot en dragatge der arriu, aon aguest a pujat eth nivéu ben ben un metre de sediments acomoladi, atau coma toti es elements que non s´an retirat, e arbes, que mos poden continuar portant espants.
miércoles, 15 de enero de 2014
Cors de seguretat en terren de lauegi.
Pendent aguesti tres diez en darrèr, auem amiat a terme un cors de seguretat en terren de lauets, impartit per tecnics deth Centre de Lauegi d´Aran. Aguest cors a estat dirigit a membres deth GRAE de Pompièrs d´Aran, e Guardes de Miei Ambient d´Aran.
Eth cors, a estat repartit en dues clases teoriques e dues de practiques en terren. Eth deluns inicierem era vesprada damb era pruméra teorica, dimarts, mos desplacerem entar eth Plan de Beret, ta dirigimos entara Cabana de Gessa, e aquiu, realizar sistemes de palegi, cerca damb DVA, de diuèrsi models, e d´autes. Pera vesprada, segona teorica enta premanir era gessuda d´aué dimèrcles, que per problemas meteorologics, non s´a podut desvolopar coma se volie en prumé istant més que a estat molt satisfactoria. Cau dider que agè queigueren uns 20 cms. de nheu naua, a aquero a complicat es condicions d´aué. Ara fin, molt polida gessuda entara Cabana de marimanha, aon pet camin damb esquís de trauessa, auem anat realitzan diuèrsi test dera nheu, enta coneisher er estat dera nheu, e auem aprés a evaloar er estat des montanhes, enta poder mercar un itinerari lo més segur posible.
Bones jornades, aconselhables enta toti aqueri que volguen disfrutar dera montanha, damb segoretat.
Grana aportacion des membres deth Centre de Lauegi d´Aran, gracies a Montse e Jordi.
Eth cors, a estat repartit en dues clases teoriques e dues de practiques en terren. Eth deluns inicierem era vesprada damb era pruméra teorica, dimarts, mos desplacerem entar eth Plan de Beret, ta dirigimos entara Cabana de Gessa, e aquiu, realizar sistemes de palegi, cerca damb DVA, de diuèrsi models, e d´autes. Pera vesprada, segona teorica enta premanir era gessuda d´aué dimèrcles, que per problemas meteorologics, non s´a podut desvolopar coma se volie en prumé istant més que a estat molt satisfactoria. Cau dider que agè queigueren uns 20 cms. de nheu naua, a aquero a complicat es condicions d´aué. Ara fin, molt polida gessuda entara Cabana de marimanha, aon pet camin damb esquís de trauessa, auem anat realitzan diuèrsi test dera nheu, enta coneisher er estat dera nheu, e auem aprés a evaloar er estat des montanhes, enta poder mercar un itinerari lo més segur posible.
Bones jornades, aconselhables enta toti aqueri que volguen disfrutar dera montanha, damb segoretat.
Grana aportacion des membres deth Centre de Lauegi d´Aran, gracies a Montse e Jordi.
lunes, 13 de enero de 2014
Huec forestau en Vilac.
Aguesti jamés falhen.
Ei era sason, des huecs forestaus en Aran, e es calculs son matematics, ei un dider, més quan er heired e era retirada dera nheu meten a disposicion es peishius, ja ac sabem.
Agèr, ath torn des 14:30, mos auem desplacerem entara solana de Vilac, que comence a ester deth tot disponible, sort des temperaturas deth ser, enta que es huecs evolucionen pro ben, ben enta cremar.
Dus BRP e dus UPC, des parcs de Vielha e Les, trebalerem en escandir aproximadament ua hectárea, a manca de recompde aué per Agents Forestaus deth conselh.
Eth terren ei força pendent, damb era ja coneishuda dificultad d´evolucion de linies d´aigua, aon eth dessús i metem era totau manca de limpiessa des nósti bosqui, coma en reste der estat. Aço mos ara a meter cada dia més en sitoacions difíciles, aon ena Val d´Aran non i hem acostumadi, més que mos i va a caler pensar perque se non seram en sitoacion de risc entas veicles e eth propi personau.
Agrair era bona colaboración des Agents Forestaus deth Conselh Generau, e tanben des Mossos d´Escuadra que mos ajuderen.
Ei era sason, des huecs forestaus en Aran, e es calculs son matematics, ei un dider, més quan er heired e era retirada dera nheu meten a disposicion es peishius, ja ac sabem.
Agèr, ath torn des 14:30, mos auem desplacerem entara solana de Vilac, que comence a ester deth tot disponible, sort des temperaturas deth ser, enta que es huecs evolucionen pro ben, ben enta cremar.
Dus BRP e dus UPC, des parcs de Vielha e Les, trebalerem en escandir aproximadament ua hectárea, a manca de recompde aué per Agents Forestaus deth conselh.
Eth terren ei força pendent, damb era ja coneishuda dificultad d´evolucion de linies d´aigua, aon eth dessús i metem era totau manca de limpiessa des nósti bosqui, coma en reste der estat. Aço mos ara a meter cada dia més en sitoacions difíciles, aon ena Val d´Aran non i hem acostumadi, més que mos i va a caler pensar perque se non seram en sitoacion de risc entas veicles e eth propi personau.
Agrair era bona colaboración des Agents Forestaus deth Conselh Generau, e tanben des Mossos d´Escuadra que mos ajuderen.
jueves, 9 de enero de 2014
Resum de servicis deth Parc de Les
Pendent er an 2013, eth Parc de Pompièrs Les, a estat present en un totau de 124 servicis, entre es quaus destaquen, per dessus de tot era labor sanitaria, damb un 40% des actoacions.
A estat un an pro tranquil en ço que a accidents de transit parlam, sonque damb 11 actoacions ath respecte. Es huecs forestaus, sonque damb 4 actoacions de poca relevancia, tanben an redusit eth son numero ja que er iuern e era primauera an registrat valors istòrics, tant de nheu coma d´aigua.
Era nheu, a hét que pujen es asistencies tecniques urgents, e es eliminacions de nids de vespes e abelhes, han dat un resultat de 30 actoacions. Cau díder, qu ena Val d´Aran ja é uns ans que registram cada an diuèrsi nids de frelon, sustot europeus.
Actoacions deth personau GRAE, compden un totau de 11.
En ço a que son practiques e d´auti ahèrs deth parc, acabam damb 22, aon tanben i compdam practiques GRAE.
Auem baishat eth numero de servicis ath mes respecte ar an passat. Se en 2012 auiem ua mieja de 15 servicis ath mes, en 2013, auem passat a ben ben 12 servicis.
Tot e aquero, non vo dider que agen estat mens importants, ja que auem baishat en asistencies sanitaries, e auem pujat en d´auti tipes de servicis.
Ara a seguir mantenguent era linha, e sajant de conservar çó que auem, que enta un poble dera Val d´Aran, ei un luxe, e entara gent que forme part dera asociación e deth parc ua grana responsabilitat.
A estat un an pro tranquil en ço que a accidents de transit parlam, sonque damb 11 actoacions ath respecte. Es huecs forestaus, sonque damb 4 actoacions de poca relevancia, tanben an redusit eth son numero ja que er iuern e era primauera an registrat valors istòrics, tant de nheu coma d´aigua.
Era nheu, a hét que pujen es asistencies tecniques urgents, e es eliminacions de nids de vespes e abelhes, han dat un resultat de 30 actoacions. Cau díder, qu ena Val d´Aran ja é uns ans que registram cada an diuèrsi nids de frelon, sustot europeus.
Actoacions deth personau GRAE, compden un totau de 11.
En ço a que son practiques e d´auti ahèrs deth parc, acabam damb 22, aon tanben i compdam practiques GRAE.
Auem baishat eth numero de servicis ath mes respecte ar an passat. Se en 2012 auiem ua mieja de 15 servicis ath mes, en 2013, auem passat a ben ben 12 servicis.
Tot e aquero, non vo dider que agen estat mens importants, ja que auem baishat en asistencies sanitaries, e auem pujat en d´auti tipes de servicis.
Ara a seguir mantenguent era linha, e sajant de conservar çó que auem, que enta un poble dera Val d´Aran, ei un luxe, e entara gent que forme part dera asociación e deth parc ua grana responsabilitat.
domingo, 5 de enero de 2014
Calendari Pompièrs d´Aran 2014
Portauem molti ans, aon es establiments de tot tipe, ja formauen part deth nóste calendari, més auiem derivat en molti anoncis, e pogui pompièrs. Ara fin, eth calendari ei un calendari de pompièrs.
Dempús de pensar e probar pendent tot er an, a inicis deth 2013 se decidic entre toti que tirariem endauant un calendari de pompièrs sense anoncis, aon poder mostrar ço que hem a toti aqueri que l´agen. Tot e que a costat lo son, beth mauentés includit, des de e dues semanes, l´auem disponible.
Le podetz trapar en es parcs dera Val d´Aran, o en beth establiment tanben. Non a pretz mes sabem que era gent que l´arremase, colabore damb nosati e mos ajude.
Avaloracion deth 2013.
Aguest 2013 que ja a acabat, ara fin, a estat un an de metuda a prova des Pompièrs dera Val d´Aran.
Er iuèrn, damb ua cantitat de nheu increíble, dilhéu jamés vista, aumens jamés escrit, damb ben ben 14 metres de nheu acomolada, dec més de un espant, e beth un de molt seriós. Molti lauets, gran part sense victimes personaus, més beth un damb herits, héc a trebalhar més de lo habituau ath GRAE dera val. Ben coneshut per toti, que aguesta cantitat de nheu mós ac héc a pagar en mes de Junh, aon damb es inondacions, tanben istòriques que patirem, tornerem a demostrar, que es pompièrs, son aquiu. En aguest cas, era nósta intervención non siguéc directa, perque ath pas dera aigua, non i podem hér arren. Més, evacoerem edificis, gent, coches embaussadi, restablirem serveis e ajuderem en tot ço que poderem as d´auti estaments que particeperen. Aquero si, pensi que en molti pobles dera Val d´Aran, entre toti es vesins mos derem ua leçon de solidaritat que en molt de temps rebrembaram.
Més cau dider, e ei ben sabut, que era vida d´un parc de pompièrs, non s´acabe sonque en dus serveis ar an, se non ja sabem quin serie eth son finau.
Ath long der an, en tota era val, s´an dat iauti serveis de relevancia, aon es pompièrs i an anat e an aufrit çó milhor d´eri madeishi. Et campanau dera glèisa de Vielha, en plen dia gran dera hèsta major, molti accidents de tránsit, recerques de persones en montanha de longa doracion, ua grana cantitat d´assisténcies tecniques e eth gran volum de actoacions de transport sanitari mos hen a botjar enta naut e baish a totes ores.
A tot aço, i cau aiger que patim ua sitoacion complicada (aquero diden es politics, tot e que enta iautes causes sobren es sòs), que non mós deishe tirar endauant e evolocionar en toti es aspectes, més ben tiram endarrer beri ans. Tot aço, ei posible que non ac vedesquem damb efecte inmediat, més portam molti ans, sustot ena Val d´Aran, aon non s´a efectuat eth relhéu generacional deth personau que conformen es plantilhes de pompièrs, pera suposada manca de córsi basics de pompièrs, tot e que e dus ans auerem naues incorporacions (més en portauem detz ans demorant perque segontes es entesi, non sen hegen ena resta de catalonha), ara que es proxims ans, damb era negatiua deth moment dera Generealitat a naues incorporacions, tant de foncionaris coma de volontaris, arribesquem a un punt aon i erem e 25 ans.
Ena Val d´Aran, manque organitzacion, coma posiblements ena resta de Catalonha, e era organitzacion non me referisqui a més carrecs, se non a formación deth propi personau e eth nomenament de caporaus e sargents.
Se es pompièrs coneishen era sua estructura, saben ben ço que han de hèr, més se era estructura non ei ben definida, eth mau servei ei ben asegurat.
Voleria demanar a d´aqueri que mos han de d´aurir eth camin, que i meten ilosion e ganes, e que mos esquen mes fácil era labor a d´aqueri que ja la auem.
Er iuèrn, damb ua cantitat de nheu increíble, dilhéu jamés vista, aumens jamés escrit, damb ben ben 14 metres de nheu acomolada, dec més de un espant, e beth un de molt seriós. Molti lauets, gran part sense victimes personaus, més beth un damb herits, héc a trebalhar més de lo habituau ath GRAE dera val. Ben coneshut per toti, que aguesta cantitat de nheu mós ac héc a pagar en mes de Junh, aon damb es inondacions, tanben istòriques que patirem, tornerem a demostrar, que es pompièrs, son aquiu. En aguest cas, era nósta intervención non siguéc directa, perque ath pas dera aigua, non i podem hér arren. Més, evacoerem edificis, gent, coches embaussadi, restablirem serveis e ajuderem en tot ço que poderem as d´auti estaments que particeperen. Aquero si, pensi que en molti pobles dera Val d´Aran, entre toti es vesins mos derem ua leçon de solidaritat que en molt de temps rebrembaram.
Més cau dider, e ei ben sabut, que era vida d´un parc de pompièrs, non s´acabe sonque en dus serveis ar an, se non ja sabem quin serie eth son finau.
Ath long der an, en tota era val, s´an dat iauti serveis de relevancia, aon es pompièrs i an anat e an aufrit çó milhor d´eri madeishi. Et campanau dera glèisa de Vielha, en plen dia gran dera hèsta major, molti accidents de tránsit, recerques de persones en montanha de longa doracion, ua grana cantitat d´assisténcies tecniques e eth gran volum de actoacions de transport sanitari mos hen a botjar enta naut e baish a totes ores.
A tot aço, i cau aiger que patim ua sitoacion complicada (aquero diden es politics, tot e que enta iautes causes sobren es sòs), que non mós deishe tirar endauant e evolocionar en toti es aspectes, més ben tiram endarrer beri ans. Tot aço, ei posible que non ac vedesquem damb efecte inmediat, més portam molti ans, sustot ena Val d´Aran, aon non s´a efectuat eth relhéu generacional deth personau que conformen es plantilhes de pompièrs, pera suposada manca de córsi basics de pompièrs, tot e que e dus ans auerem naues incorporacions (més en portauem detz ans demorant perque segontes es entesi, non sen hegen ena resta de catalonha), ara que es proxims ans, damb era negatiua deth moment dera Generealitat a naues incorporacions, tant de foncionaris coma de volontaris, arribesquem a un punt aon i erem e 25 ans.
Ena Val d´Aran, manque organitzacion, coma posiblements ena resta de Catalonha, e era organitzacion non me referisqui a més carrecs, se non a formación deth propi personau e eth nomenament de caporaus e sargents.
Se es pompièrs coneishen era sua estructura, saben ben ço que han de hèr, més se era estructura non ei ben definida, eth mau servei ei ben asegurat.
Voleria demanar a d´aqueri que mos han de d´aurir eth camin, que i meten ilosion e ganes, e que mos esquen mes fácil era labor a d´aqueri que ja la auem.
Molta sort a toti es pompièrs, en es acometuts que vos auesquetz mercat en aguest 2014!
Suscribirse a: Entradas (Atom)


text:
Substrat (bioquimia)
En bioquimia, un substrat es una molecula sus la quela agís un enzim.
Los enzims catalizan de reaccions quimicas qu'implican un substrat o de substrats. Lo substrat se jonh al sit actiu de l'enzim, e se forma un complèxe enzim-substrat. Lo substrat per accion de l'enzim es transformat en produch e es liberat del sit actiu, en demorant liure per recebre d'autre substrat.
L'eqüacion generala es la seguenta:
E S ⇌ ES → EP ⇌ E P
A on E = enzim, S = substrat(s), P = produch(s) Notatz que sonque lo pas del mièg es irreversible.
Mejançant lo creissement de la concentracion de substrat, la velocitat de la reaccion aumentarà a causa de l'aumentacion de la probabilitat de formacion de complèxes enzim-substrat. Aquò arribarà fins qu'ajan pas mai d'enzim disponible per la formacion de complèxes enzim-substrat, çò que correspond a un ponch en que la velocitat aumenta pas mai. Los enzims constituisson lo factor limitant.


text:
09/10/2018
"La musica m'a causida a jo!" çò-ditz Alidé Sans
A l'occasion de la jornada occitana de ligason collègis e liceus a Perigüers lo 5 d'octòbre 2018, daus eslevas de 3esma daus collegis de La Coquilha e Sent-Abre an pogut far una intervista en occitan a la jòuna chantairitz venguda de la Vau d'Aran en Pireneus espanhòlas. Alidé donet un concert plan vivent coma son guitarista Paulin Courtial dins los vergiers de l'Espaci Culturau François Mitterrand.
Q : Qual atge as e quantben de lengas parlas ?
Ai 25 ans, parle l'occitan aranés , ma lenga de familha e lo catalan, l'espanhòu, las tres lengas oficalas en Vau d'Aran, mai lo francés e l'inglés.
Q : Quora as començat d'aprener la musica ?
Dempuei totjorn, en familha, a l'escòla enfantila. M'acompanhe a la guitarra e a l'accordeon, juegue de pianò tanben mas Paulin Courtial , que m'acompanha, es guitarista professionau.
Q : Perqué as chausit la musica pusleu que lo dessenh, la dança... coma biais de t'exprimir ?
La musica m'a causida a jo ! Aquò se faguet naturalament.
Q : Perqué as chausit l'occitan e non pas una autra lenga ?
Perque es la lenga meuna, pòde m'exprimir d'un biais mai sincere.
Q : De que te ven l'inspiracion ? Coma fas per compausar ?
L'inspiracion ven de l'experiencia de la vita. En generau, compause soleta, parte de la musica, lo texte ven apres, ne'n parle a Paulin e fasem los arranjaments ensemble.
Q : Que pensa ta familha de ton engatjament per la musica ?
Aquò es pas totjorn aisat perqué aquel trabalh balha pas tant de tranquilitat e de stabilitat financiara que non pas un autre.Son contents de veire que sei urosa de far çò que m'agrada.
Q : Quals autras artistas t'influençan ?
Silvana Estrada , d'America del Sud, Mireka, Berota Ingo.
Denis Gilabert e los eslevas
20:09 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (1)
Joan Ganhaire sur octele.com
Joan Ganhaire est l'invité de l'émission « Escrivans » sur la télé 100 % occitane octele.com. Il y lit un extrait de « Lo viatge aquitan » et parle de ses différents livres depuis « Lo libre dau reirlutz » jusqu' a ses derniers romans policiers et « Las cronicas de Vent-l'i bufa ».
A retrouver sur : http://www.octele.com/video-oc/escrivans/Escrivans08J.Gan...
19:39 Publié dans Actualitats, actualité, Joan Ganhaire, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
07/10/2018
A perpaus dau Gilbert... per Jaumeta Beauzetie
Questa setmana, començam un omenatge a Gilbert Borgés ( Gilbert Bourgeois) que defuntet a la debuta de l'estiu. Començam per un texte e de las fotòs balhadas per Jaumeta Beauzetie de l'Union Occitana Camila Chabaneu a Nontronh.
°°
Lo Gilbert
Aimava beucòp la presença positiva e amistosa de Gilbert a las reünions de l'Union Occitana « Camila Chabaneu ». Nos aviam tots beucòp apreciat qu'eu accepte de prener lo pòste de regent chaminaire per sensibilizar los pitits a nòstra cultura dins las escòlas dau nòrd dau despartament.
Aimava l'auvir parlar de contes, de las istòrias de claus sus la rocada de Bordeu... de cosina au camping de Rodes... Legissiá sos escrichs sus lo blòg de Sud-Oest e tanben sus lo seu ente eu fasiá la descripcion detalhada de sos voiatges coma la Mieria... Ai chausit un pitit tròç de son arribada en Catalonha, un ser de vacanças de la Tots-Sents, de 2012 que me faguet beucòp rire quand eu se sentiguet responsable dau vent !
« Quand 'riberem, sabe pas perque, lo vent era en colèra e zo fasia saber. Fotiá daus còps de pès a la veitura. Quand n'en sei davalat, m'a emportat sus mai d'un metre sens que mos pès tuquessan terra.
En tot cas, qu'es pas passat loenh qu'eu zo faguesse.
Chas n'autres, quò se 'pela una tempesta. Mas per lo propietari de l'apartament, independentista « qu'era la trasmontana, çò-ditz en me fixant dins los uelhs. « Lo vent, eu ven de l'autre costat de la montanha, de chas v'autres, en França. » Ne pògui m'empaichar de me sentir un pauc responsable e baissi los uelhs... »
Puei seguia la descripcion dau Musée de Dali... Qu'era plan plasent !.
Alaidonc, gardarai de se, lo sovenir de son amabilitat, de sa generositat e tanben de son umor...
Quand prenguet son noveu pòste de regent chaminaire, li aviá pausat quauquas questions sus 'queu noveu trabalh.
"Depuis la rentrée, par tous les temps, une voiture rouge sillonne les petites routes du nord de la Dordogne. Il s’agit de celle de Gilbert Bourgeois qui va d’école en école, de Varaignes à Payzac en passant par Nontron, Saint-Pardoux, Miallet, Augignac, Bussière, Busserolles, La Coquille, Saint-Priest-les-Fougères, Saint-Martial-de-Valette, Saint-Estèphe, Saint-Médard-d’Excideuil, Excideuil, Lanouaille ou Brantôme… En tout, il intervient dans 21 écoles afin de sensibiliser les élèves de 46 classes différentes, de la maternelle au CM2, à la culture occitane.
Son programme dépend des lieux où il intervient. Ainsi, Gilbert Bourgeois peut faire de la géographie avec la classe de Saint-Estèphe, proposer de la littérature à Lanouaille, travailler l’écrit avec les élèves de Busserolles ou faire découvrir aux enfants les arts plastiques et le « land-art ».
« Il faut un second poste »
Gilbert Bourgeois, qui est également conteur et responsable de l’atelier Contes mémoires du bois à l’Union occitane Camille-Chabaneau, n’est pas à court d’histoires pour faire travailler ses élèves sur des contes, des comptines, des poèmes, des chants ou des « vira-lingas » !
« J’interviens, explique l’enseignant, à la demande des collègues et il y en a beaucoup, ce qui est encourageant ! Mais, avec autant de classes, je ne peux venir qu’une semaine sur deux dans chacune d’entre elles. Pour les élèves, il est difficile, dans ces conditions, d’apprendre l’occitan. Il faudrait créer un second poste pour pouvoir satisfaire toutes les demandes mais ce n’est pas vraiment dans l’air du temps… »
Après l’école primaire, les élèves des secteurs de La Coquille, Brantôme et Excideuil pourront poursuivre l’apprentissage de l’occitan au collège. « Malheureusement, cette option n’existe toujours pas dans les secteurs de Nontron, Piégut et Lanouaille. Qui sait encore que les premiers textes occitans connus ont été rédigés en Limousin vers l’an 1000 ? »
Gilbert Bourgeois contribue à palier ce manque de connaissances auprès des jeunes générations mais souhaite être aidé dans sa mission".
Jaumeta Beauzetie
03/10/2018
Flors d'autòmna
Dempuei lo 23 de setembre, çò-ditz lo calendier, sem oficialament entrats dins la Darrièra, l'autòmna, si aimatz mielhs. Quò era l'equinòxa d'autòmna, la debuta de la darriera sason viventa avant l'ivern. Pareis que du punt de vista de la meteò, dins l'emisfèri nòrd, sem desjà en autòmna dempuei lo 1er de setembre... Ai fach ma vendenha, que me sembla bona e que comença de bulhir. Ai chabat las darrieras prunas Senta Catarina, ai ben minjat quauquas fijas, quauquas nosilhas, ai començat de massar mos cacaus, mas ai totjorn pas trobat de botareus. E totjorn pas d'aiga. E gaire de vent. Quò es « L'estiu indian » chantet Jò Dassin, l'estiu de la Sent-Martin chantet Brassens dins « Saturne ».
Flors d'autòmna
Passat-ier , ai agut una surpresa : mon cirier tòrna flurir ! E mai, de las fuehas novelas venen d'espelir ! De segur, son pas bravas coma a la prima e faran benleu pas de fruchas, mas bon quò es lo prumier còp que zo vese. Mon paubre vielh aubre es un pauc coma io, completament perdut dins la sasons. " Son pas òrras, las flors d'autòmna ; E tots los poetas l'an dich ; Si te viese, coifa que gona ; T'assegure qu'an pas mentit ", entau reviret Jan dau Melhau la chançon de Brassens dins son espectacle e son libre. Si de pensar aus braves piaus pebre e sau de mon aimada, quò me fai plaser, sei pas segur que quelas flors sur mon cirier son de bon astruc per l'avenir de mon aubre que manquet d'aiga tot l'estiu durant. Aviam desjà l'ametlier "que fai de flors blanchas au mes de genier " dins "Se canta", mais coma ditz Micheu Chapduelh dins son libre "Des mois et des jours", sei segur que mas flors « niran pas au panier ». E quand vese mos paubres chastanhs, sens fuelhas, emb los pelons voides, me dise que òc, lo climat chamja e que son benleu pus adaptats a la terra onte son nascuts.
Saturna
E dire que i a totjorn dau monde per pensar que l'eschaurament climatic es una neçaria...Questa sason, octòbre, quò es ben lo mes de Saturna, quitament quora lo temps sembla brave. "Es mornaros, borrinos, sorne ; Governa los afars dau temps ; Amai d'un brave nom s'adorne ; Saturna, es dieu migregent".
Brave temps au meschant moment es benleu pas totjorn una bona novela per l'avenir.
Denis Gilabert
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolau Puech nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 7 d'octòbre 2018 a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Guilhem Lopez per parlar dau noveu CD que ven de surtir coma son amic Clamenç Ros : "Canard Isard" dau duò Thoux Azun.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e facebook.com/nicolaspeuch
18:17 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)