text:
1932
Aquesta pagina concernís l'an 1932 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida de la collectivizacion de l'agricultura e faminas novèlas entraïnadas per la desorganizacion de la produccion. Ucraïna foguèt especialament tocada per la manca de viures que causèt la mòrt de milions de personas. Pasmens, en despiech de la situacion catastrofica dei regions ruralas, lo govèrn capitèt de desgatjar de fons sufisents per acomençar l'industrializacion dau país. De mai, l'importància de la repression e dei faminas empachèron lei païsans d'organizar d'insureccions vertadieras.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Rupert Wildt identifiquèt de bendas d'absorpcion de metan e d'amoniac dins l'espèctre de Jupitèr[1]. D'autra part, descubèrta per l'azard dau principi dau radiotelescòpi per l'engenhaire estatsunidenc Karl Jansky.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau segond constituent dau nuclèu atomic, lo neutron, per lo fisician britanic James Chadwick (1891-1974) a partir dei trabalhs dei fisicians Walther Bothe (1891-1957), Irène Joliot-Curie (1897-1956) e Frédéric Joliot-Curie (1900-1958).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Umberto Eco, filosòf e autor italian
- 18 de febrièr - Miloš Forman, director chèc de cinèma
- 26 de febrièr - Johnny Cash, cantaire american (m.2003)
- 27 de febrièr - Elizabeth Taylor, actritz britanica
- 18 de març - John Updike, escrivan american
- 21 de març - Walter Gilbert, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 4 d'abril - Anthony Perkins, actor american (m.1992)
- 9 d'abril - Carl Perkins, cantaire american (m.1998)
- 18 de junh - Dudley R. Herschbach, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 28 de junh - Pat Morita, actor american (m.2005)
- 2 d'agost - Peter O'Toole, actor irlandés
- 22 de setembre - Algirdas Brazauskas, president de Lituània
- 18 d'octobre - Vytautas Landsbergis, òme politic de Lituània
- 24 d'octobre - Pierre-Gilles de Gennes, fisician francés, Prèmi Nobel de Fisica
- 24 d'octobre - Robert Mundell, economista canadian, Prèmi Nobel d'Economia
- 29 de novembre - Jacques Chirac, president de la Republica Francesa
- 2 de decembre - Manuel Puig, escrivan argentin (m.1990)
- 5 de decembre - Little Richard, cantaire american
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Antoni Maria Alcover, escrivan catalan (n.1862)
- 16 de febrièr - Ferdinand Buisson, pacifista francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1841)
- 6 de març - John Philip Sousa, musician american (n.1854)
- 7 de març - Aristide Briand, òme politic francés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1862)
- 4 d'abril - Wilhelm Ostwald, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (n.1853)
- 20 d'abril - Giuseppe Peano, matematician italian (n.1858)
- 7 de mai - Paul Doumer, president de França (n.1857)
- 23 de julhet - Alberto Santos-Dumont, pionièr brasilièr d'aviacion (n.1873)
- 16 de setembre - Ronald Ross, mètge anglés, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1857)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Werner Heisenberg
- Prèmi Nobel de Quimia : Irving Langmuir
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Charles Scott Sherrington, Edgar Douglas Adrian
- Prèmi Nobel de Literatura : John Galsworthy
- Prèmi Nobel de la Patz : (cap)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dunham Jr., Theodore (1933). "Note on the Spectra of Jupiter and Saturn". Publications of the Astronomical Society of the Pacific 45: 42–44.


c: text/html

text:
Cosmologia
La cosmologia o filosofia de la natura es l'estudi de l'estructura e l'istòria de l'univèrs a una granda escala. Se maina de l'origina, de l'estructura, e de las leis de l'Univèrs. Es ligada a l'astronomia, la filosofia e de segur la religion. Lo tèrme cosmologia foguèt introduït per l'escolastica e lo racionalisme alemand.
La cosmologia es de las sciéncias mai ancianas. La recèrca de nòstras originas de longa a fascinat l'umanitat. Se sòl devesir istoricament en quatre etapas: l'êpòca grèga, lo temps medieval, l'epòca modèrna e l'epòca contemporanèa.
Somari
La cosmologia grèga[modificar | modificar la font]
Los presocratics ensagèron de resòlvre la question d'un principi qu'expliquèsse los cambiaments fisics. Aquò foguèt desvolopat un pauc mai per d'autres autors (veire l'article Cosmologia grèga).
La cosmologia medievala[modificar | modificar la font]
La concepcion aristoteliana se perlonguèt pendent l'Edat Mejana, a mai se lo cristianisme portèt d'innovacions importantas dins la cosmologia, amb d'idèas coma la providéncia, la creacion, lo miracle, e mai d'autras. Veire Cosmologia medievala.
La cosmologia modèrna[modificar | modificar la font]
Las aportacions de Copernic, de Giordano Bruno, de Galileo Galilei, de Kepler, de Newton e d'autres, revolucionèron las idèas de l'Antiquitat e de l'epòca medievala. Vejatz Cosmologia modèrna.
Cosmologia contemporanèa[modificar | modificar la font]
Las descobèrtas de las sciéncias faguèron que a l'acabar del sègle XIX, e al començament del sègle XX, se poguèsse crear un còrpus que la cosmologia, alunhada de las especulacions dels sègles precedents, se carguèsse de contengut scientific, basat sus las descobèrtas en astronomia, teoria de la relativitat e mecanica quantica. La cosmologia contemporanèa venguèt alara, a partir d'un ensems d'especulacions, una sciéncia autentica. Veire Cosmologia contemporanèa. Tre aquel moment, demòran una tièra de tèmas d'interès pels scientifics:
Lo futur de la cosmologia[modificar | modificar la font]
Veire l'article del futur de la cosmologia
- L'abondància de matèria, e la manca d'antimatèria.
- La forma de l'Univèrs.
- La teoria inflacionària.
- L'expansion creissenta de l'univèrs.
- Actualament s'ensaja de detectar las ondas gravitatòrias.
- Lo projècte Supernòvas e Cosmologia es a preparar la mesa en orbita del telescòpi SNAP.
- Lo projècte d'observatòri en orbita GLAST.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- http://www.mallorcaweb.net/spaais/cosmologia/ (en català)
- http://www.straddle3.net/context/03/ca/2003_02_17.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Santa Maria de Gdansk
La glèisa Santa Maria de Gdansk es una glèisa crestiana gotica que foguèt bastida entre 1379 e 1502. Es la glèisa de brica pus gròssa dau mond. Fòrça endomatjada per lei combats de la Segonda Guèrra Mondiala, conoguèt unei trabalhs de restauracion que s'acabèron en 1956.
Dins lo corrent dau sègle XIV, la vila, alora dicha Dantzig, èra poblada per de populacions germanicas que foguèron fòrça sensibla a la difusion de la Reforma au començament dau sègle XVI. Ansin, après son acabament en 1502, la glèisa foguèt rapidament utilizada coma glèisa simultanèa tant per lei protestants que per lei catolics. Puei, foguèt reservada unicament ai rites protestants e demorèt fins a 1945 la glèisa protestanta pus gròssa sus la planeta. Pasmens, après l'expulsion deis Alemands de la region en 1945 e l'installacion de populacions polonesas catolicas, l'edifici foguèt laissat ai catolics.
Uneis òbras foguèron ò son utilizadas per la decoracion interiora dau bastiment. La pus famosa foguèt lo triptic de Hans Memling dich Lo Jutjament darrier que foguèt arrapat per un corsari de la vila après lo pilhatge d'un naviri borguinhon e donat a la glèisa. I demorèt fins a la conquista de la vila per lei fòrças francesas de Napoleon Ièr. L'òbra foguèt alora transferida au Lovre a París onte demorèt fins a 1815. Après la Segonda Guèrra Mondiala, lei Sovietics l'agantèron e la donèron finalament a Polonha en 1956. Es d'ara endavant expausada au Musèu Nacionau de Gdansk.


text:
Pingoïn
Los pingoïns australs son un grop d'espècias d'aucèls que sabon pas volar e que demòran dins l'emisfèri sud. Contràriament a çò que se sòl creire, aquestes animals abitan pas sonque dins de climas freges. Fòrça espècias de pingoïns abitan fins a las illas Galápagos. La part màger d'aquestes aucèls s'alimentan de krill, de peis, de calamars e d'autras creaturas marinas que capturan pendent sas immersions sosmarinas.
L'espècia mai granda es lo pingoïn emperaire: los adultes an una nautor mejana de 1,1 m e pesan 30 kg o mai. L'espècia mai pichona es lo pingoïn blau nan, que ten en general una nautor compresa entre 35 e 40 cm e pesa a l'entorn d'1 kg. Generalament los pingoïns mai grands sèrvan melhor la calor e abitan doncas de regions mai frejas, mentre que las espècias mai pichonas se tròban dins de climas temperats e a mai tropicals.
Lo sistèma operatiu Linux a pres per mascòta oficiala l'imatge d'un pingoïn (Tux)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 176970 Alca Linnaeus, 1758 (en)


text:
Ana d'Àustria
Ana d'Àustria (Valhadolid, lo 22 de seteme de 1601 - París, lo 20 de gener de 1666, infanta d'Espanha, que ho la molher deu rei Loís XIII e donc regina de França e de Navarra e mair deu rei.
Qu'éra la hilha deu rei d'Espanha Felip III e de l'arquiduquessa Margarita d'Àustria ; que vadó infanta d'Espanha, infanta de Portugal, arquiduquessa d'Àustria, princessa de Borgonha e princessa deus País Baishs.
Enter 1643 e 1651, arron de la mort deu rei que ho regenta non deishant lo poder au son hilh pas sonque a la mort deu cardinau Mazarin.


text:
Chaetognatha
Los quetognates, tanben apelats vèrms sagitats o vèrms sagitaris en rason de lor forma en poncha de flèchas son d'animals deuterostomians, grop fraire dels cordats e dels equinodèrmes. Los quetognates son un grop animal fòrça ancian (de fossils datant del cambrian son estats descobèrts darrièrament) que constituís la pus granda part del zooplancton. La classificacion tradicionala dels chaetognatha demest los deuterostomians es pas retrobada per las analisis filogeneticas basadas sus l'ARNr 18S ni pels estudis morfologics.


text:
Boca
La boca (var. bocha), o cavitat bucala o cavitat orala, es l'orifici que els animals ingerisson los aliments. Generalament es situada sul cap e constituís la primièra partida del sistèma digestiu e del tube digestiu. La boca se dubrís sul faringe nomenat cavitat orala o cavitat bucala.
La boca umana es cobèrta per un pòt superior e un inferior, e permet de foncions importantas dins d'activitats divèrsas coma lo lengatge e las expressions facialas, coma lo sorire.
La boca es un gran indicator de la santat de l'individú. La mucòsa, per exemple, pòt se trobar mai clara, palle o amb de tacas blancas, indicator de proliferacions epitelialas.
Podèm distingir tres tipes de mucosa:
- Simple de revestiment: Presenta mucosa.
- Masticatòria: Amb absència possible de submucosa, queratinizada o paraqueratinizada e en contacte dirècte amb lo teissut ossós.
- Especializada: Es presenta dins de regions de la lenga. Se referís a la mucosa en relacion amb los receptors del gost.
Foncions de la boca[modificar | modificar la font]
- Mastegar: Mercé als movements de la mandibula e de la pression de las dents se produís aquest trabalh mecanic que degrada los aliments.
- Salivar: Mercé a la desembocadura dels conductes de las glandolas salivalas, se produís lo primièr suc digestiu (saliva), que realiza una degradacion quimica dels aliments.
- Sens del gost: Dins la boca se tròban los receptors sensorials del gost, sobretot dins la lenga, nomenades Papillas gustativas.
- Paraula: Dins la boca se tròba una granda partida de las estructuras que modifican lo son laringic e produson la vòtz articulada mercé a las seunas cavitats especialas.
- Deglucion: Se dividís en doas partidas:
- Fasa voluntària: La lenga se lèva fins a la basa de la cavitat bucala, mena lo bòl alimentàri perque dintre dins lo faringe.
- Fasa involuntària: L'epiglòtis va cap enrè e tanca l'orifici superior de la laringe. Dins aquel reflèxe lo faringe demòra una via digestiva transitòria, empachant atal l'ingestion de tròçes dins la via aeriana (traquèa).
Partidas de la cavitat orala[modificar | modificar la font]
La boca se pòt considerar coma una sala de sièis parets:
- Paret anteriora: formada pels pòts.
- Parets lateralas: formadas pe las gautas.
- Paret inferiora: Formada en granda mesura per la lenga e per dejós i a la region nomenada sòl de la boca.
- Paret superiora: Formada pel paladar.
- Paret posteriora: Orifici irregular que fa comunicar la boca amb lo faringe.
Los annèxes de la boca son las dents, las genivas e las amigdalas.
La boca dins la cultura[modificar | modificar la font]
La boca es lo simbòl de la paraula, de la lenga. Per aquò existisson diverses bocas que donan d'oracles, coma la Boca de la Veritat a Roma.
La divesa romana Fama aviá de centenas d'uèlhs per veire çò que fesiá las gents e de centenas de bocas per s'exprimir, mejans los poètas.


text:
1612
Aquesta pagina concernís l'an 1612 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat còntra lo sultan Adlan Ièr (1606-1612) que foguèt reversat per son nebòt Badi Ièr (1612-1617).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Invencion dau premier termomètre d'aiga per lo mètge italian Santorio Santorio (1561-1636) que venguèt lo premier termomètre medicau.


text:
Jutge
Lo jutge (o la jutgessa) es un agent public, lèumens membre d'un còrs judicial, magistrat encargat de trencar los ligòces e doncas de rendre la justícia. Sas foncions, formacion e nomenament pòdon variar segon lo país; per exemple, en Espanha lo jutge d'instruccion dirigís las recèrcas (enquèstas) suls delictes, encara que dins d'autres païses aqueste trabalh correspond als procuradors. Dins los païses regits pel Drech roman, los jutges son generalament d'agents publics de carrièra e dins los païses anglosaxons son de còps causits.


text:
Dieffenbach-au-Val
Dieffenbach im Tal en alemannisch (Dieffenbach-au-Val en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada sul marge drech del Giessen, la municipalitat de Dieffenbach-a lo-Val a partejat en tres parts plan desparièras #que la superficie globala n'arriba a 295 a. La primièra part del sector engloba la vallée alluviale del Giessen #que se rétrécie per prene lo endroit granitique del Pichon e del Grand Hollé. L'autra part traversada pel ruisseau #que bassa de la Bassa Nicole cap al Hollé. Fin finala un autre sector pres lo massís del Altenberg #que Dieffenbach-a lo-Val ne cobrís pas que la part de bassa altitud situada a unitat|550|m {{}} e las crêtes situada sul territòri de la municipalitat de Neubois. Lo vilatge s'estend entre 280 e 300 mètres d'altitud. A pres en partida pel masatge caseriu de Hirzelbach situat en un vallon a ieu-camin de Dieffenbach-a lo-Val e Nòva-Glèisa.
Implantée sur la rive droite du Giessen, la commune de Dieffenbach-au-Val est partagée en trois parties bien distincts dont la superficie globale atteint 295 ha. La première partie du secteur englobe la vallée alluviale du Giessen qui se rétrécie pour rejoindre l'endroit granitique du Petit et du Grand Hollé. L'autre partie traversée par le ruisseau qui descend de la Basse Nicole vers le Hollé. Enfin un autre secteur rejoint le massif de l'Altenberg dont Dieffenbach-au-Val ne couvre que la partie de basse altitude située à 550 m et les crêtes situées sur le territoire de la commune de Neubois. Le village s'étale entre 280 et 300 mètres d'altitude. Il est rejoint en partie par le hameau de Hirzelbach situé dans un vallon à mi-chemin de Dieffenbach-au-Val et Neuve-Église.


text:
Blainville-Crevon
Blainville-Crevon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Blainville-Crevon s'es desvolopat en la vallée del Crevon. Lo Crevon pren la siá font a Sant-Germain-de detlos-Essourts e se tira en lo Andelle a Vascœuil après un trajècte d'una vintena de quilomètres.
La municipalitat de Blainville-Crevon compòrta set caserius : Capendu, Cauvicourt, Crevon, Gruchy, Houlmesnil, Maillomets, Sant-Arnoult-sus-Ry.
Le village de Blainville-Crevon s'est développé dans la vallée du Crevon. Le Crevon prend sa source à Saint-Germain-des-Essourts et se jette dans l'Andelle à Vascœuil après un trajet d'une vingtaine de kilomètres.
La commune de Blainville-Crevon comporte sept hameaux : Capendu, Cauvicourt, Crevon, Gruchy, Houlmesnil, Maillomets, Saint-Arnoult-sur-Ry.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Cal remontar a l'epòca neolític per determinar l'origina d'una preséncia umana en aquela comuna.
Vengut la possession de la familha de Mauquenchy, illustrada principalament pel maréchal de Blainville, servidor de Charles V e compagnon de Bertrand del Guesclin, lo fief de Blainville, vengut una fortalesa, passa de contunh a la familha de Estouteville (veire Robert VII de Estouteville). Confisqué Pels Angleses al començament de la guèrra de #Cent Ans de contunh represes en 1435, es alavetz la possession de Jean de Estouteville. Aquel darrièr restaura lo castèl e fonda la collégiale[1]. Passat per eiretatge a la familha protestante de las Alègre, lo castèl es assiégé e preses per Tavannes, en comandant Ligueurs rouennais lassés de las incursiós del senhor de Blainville #que i aviá atengut a s'introdusir dins lo castèl de Roan. Al moment de la reconquête de la Normandie, Henri IV i auriá agut un conselh de guèrra dins lo castèl de Blainville, la vespra de la casuda de Roan. Transmesa per matrimòni a la familha de Colbert #que la fa erigir en marquisat, la tèrra de Blainville passa de contunh a las Montmorency-Luxemborg e tòrna a la familha Colbert-Seignelay #que lo darrièr proprietari ne fa rasar la fortalesa medievala per la remplaçar per un castèl en l'estil del Sègle XVIII. Vendut coma ben de emigrat, lo castèl de Blainville es totalament rasat pendent la Revolucion.
L'anciana glèisa Sant-Germain, en dolent estat a barrat[2] Al culte e remplaçada l'an 1783[3] per decision de Dominique de la Rochefoucauld, archevêque de Roan, per la anciana collégiale Sant-Michel.
En 1826, las doas municipalitats vesinas de Sant-Arnoult-sus-Ry e de Crevon, an ligat a Blainville #que ven Blainville-Crevon.
Il faut remonter à l'époque néolithique pour déterminer l'origine d'une présence humaine dans cette commune.
Devenu la possession de la famille de Mauquenchy, illustrée principalement par le maréchal de Blainville, serviteur de Charles V et compagnon de Bertrand du Guesclin, le fief de Blainville, devenu une forteresse, passe ensuite à la famille d'Estouteville (voir Robert VII d'Estouteville). Confisqué par les Anglais au début de la guerre de Cent Ans puis repris en 1435, il est alors la possession de Jean d'Estouteville. Ce dernier restaure le château et fonde la collégiale[4]. Passé par héritage à la famille protestante des Alègre, le château est assiégé et pris par Tavannes, commandant des Ligueurs rouennais lassés des incursions du seigneur de Blainville qui avait réussi à s'introduire dans le château de Rouen. Au moment de la reconquête de la Normandie, Henri IV aurait tenu un conseil de guerre au château de Blainville, la veille de la chute de Rouen. Transmise par mariage à la famille de Colbert qui la fait ériger en marquisat, la terre de Blainville passe ensuite aux Montmorency-Luxembourg et revient à la famille Colbert-Seignelay dont le dernier propriétaire fait raser la forteresse médiévale pour la remplacer par un château dans le style du Sègle XVIII. Vendu comme bien d'émigré, le château de Blainville est entièrement rasé pendant la Révolution.
L'ancienne église Saint-Germain, en mauvais état est fermée[5] au culte et remplacée en 1783[3] par décision de Dominique de La Rochefoucauld, archevêque de Rouen, par l'ancienne collégiale Saint-Michel.
En 1826, les deux communes voisines de Saint-Arnoult-sur-Ry et de Crevon, sont rattachées à Blainville qui devient Blainville-Crevon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bulletin De Societat de las Antiquaires de Normandie, pagina 377.
- ↑ Barrada l'an 1794, a destruit l'an 1806, Basa Merimée Notícia N°IA00019972, Ministèri francés de la Cultura..
- ↑ 3,0 3,1 Basa Merimée Notícia N°IA00019978, Ministèri francés de la Cultura.
- ↑ Bulletin De Société des Antiquaires de Normandie, page 377.
- ↑ Fermée en 1794, elle est détruite en 1806, Basa Merimée Notícia N°IA00019972, Ministèri francés de la Cultura..


text:
Adrar des Ifoghas
Er Adrar des Ifoghas (tamben Adrar des Iforas) ei ua cadia de montanhes ena region de Kidal, en Mali, e artenh 250.000 quilometres carrats.
Era area a coma caracteristiques es vals ombrenques e amples e i a plan de monts de blòcs de barena creulats. Es vals d'aguesta cadia se daurissen tara eth planèr de Tamesna, en er èst , tath fossat de Telemsi en er oèst e tara vath d'Azaouak en eth sud atau coma tara Tanezrouft en eth nòrd. Es viles dera zona includissen Kidal, Aguel'hor, Boghassa, Essouk e Tesselit.
Er Adras des Ifoghas ei conegut en eth lòc coma Adagh . Er Adrar qu'ei era paraula berbèr tas montanhes mentre que Ifogha ei eth nom d'un clan aristocratic toareg, "Kel Ifoghas", qu'an dominat era region pendent generacions.
Er area ei rica en traçes arqueologiques, particularments pintures enes arrocs a on se poden véder encara d'òmes que caçen, animaus de bòries e barraments de bestiar (1). Era esqueleta d'Asselar ei un òme que siguec trapat ena area per Wladimir Besnard e Theódore Monod. Hé quauques annnades er Adrar des Ifoghas a esdevengut plan conegut tà hér trekking.
En 2013 aguesta area de males terres siguec refugi pes lutadors islamistes que hugien des francesi ena sua intervencion ena guerra civiu de Mali (2). Eth 22 de hereuèr i aguec ua batalha en aguest Adrar. I aué 25 chadians morti, includit Abdel Aziz Hassane Adam, eth capmestre des horces especiaus chadianes en Mali atau coma 93 islamistes. En eth 12 de març tanben i aué ua auta batalha prep deth vilatge de Tigharghar. Sigueren morti un soldat chadian e 6 islamistes. Era batalha acabec quan es chadians prengueren eth vilatge.
Referencies[modificar | modificar la font]
1.- ^ Velton, Ross (2000). Mali: The Bradt Travel Guide. London: Bradt Publications. p. 169.
2.- ^ Adam Nossiter; Peter Tinti (9 February 2013). "Mali War Shifts as Rebels Hide in High Sahara". The New York Times. Retrieved 10 February 2013.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
º Karpoff, R.; Chavaillon, N.; Alimen, H. (1963), "Nouveaux gisements paléolithiques dans l'Adrar des Iforas (Sahara)", Bulletin de la Société préhistorique de France (in French) 60 (5-6): 352–363 .
º This article was begun from a translation from the corresponding French article, accessed 17 December 2005.


text:
Lista dels presidents de Timòr Èst
Timòr Èst devenguèt independent de Portugal lo 28 de novembre de 1975. Francisco Xavier do Amaral devenguèt lo primièr president del país.
Lo 7 de decembre de 1975 Indonesia ocupèt lo país fins al 30 d'agost de 1999, quand la majoritat de la populacion votèt en favor de l'independéncia en un referendum supervisionat per las Nacions Unidas. Timòr Èst foguèt jos administracion de l'ONU fins al 20 de mai de 2002.
Presidents dempuèi 2002[modificar | modificar la font]
Actualament, lo president es lo cap d'Estat de Timòr Èst. Es elegit per un periòde de cinc ans per la populacion.


text:
Barbados
Barbados (en anglés, Barbados) es un país pichon format per una illa de la Cariba, amb una superficia totala de 431 km².
Sa capitala es la vila de Bridgetown.
Lo gentilici es barbadian -a (o barbadenc -a)..
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Barbados proven de l'explorator portugués Pedro Campos qu'en 1536 la cridèt Os Barbados. Lo nom li ven dins l'illa per l'aparéncia dels arbres qu'i a en ela, qu'an de longas raïses aerianas en penjant, que li remembravan de barbas. Dempuèi las observacions de Campos en 1536 e 1550, los conquestaires espanhòls capturèron fòrça indigènas d'etnia cariba en los utilizant coma d'esclaus en plantacions. D'autres caribas fugiguèron de l'illa vèrs divèrsas destinacions.
Los marins angleses qu'arribèron en Barbados dins lo decenni de 1620 desembarquèron en l'actual Holetown e trobèron l'illa desabitada. Dempuèi l'arribada dels primièrs colons britanics entre 1627 e 1628 fins a la siá independéncia en 1966, Barbados foguèt continuament jos control britanic. Malgrat aiçò, l'illa gaudiguèt totjorn d'una granda autonomia locala: la siá assemblada comencèt de foncionar en 1639.
Tanlèu coma l'industria del sucre se desvolopèt en Barbados, l'illa se dividiguèt en grandas plantacions que remplacèron las pichonas proprietats dels primièrs colons britanics. Qualques uns dels pichons proprietaris desplaçats per la reorganizacion de las tèrras fondèron nòvas colònias anglesas en America del Nòrd, sobretot en Carolina del Sud. Per trabalhar las plantacions, d'esclaus provenent de l'oèst d'Africa foguèron transportats en vaissèl fins a Barbados e d'autras illas de la Mar Cariba. Lo comèrci d'esclaus feniguèt en 1804 e l'esclavatge foguèt abolit dins l'Empèri Britanic en 1834. Malgrat aiçò, l'esclavatge continuèt en Barbados fins a 1840.
Barbados ganhèt l'autonomia politica en 1961 e l'independéncia del Reialme Unit lo 30 de novembre de 1966.
Politica[modificar | modificar la font]
Barbados es una monarquia constitucionala. La reina Elisabeta II del Reialme Unit es representada localament per un governador-general, actualament Clifford Husbands. Lo cap de govèrn es lo primièr ministre, actualament David Howard Thompson.
Lo Parlament a doas cambras: lo Senat (amb 21 membres) e l'Ostal dels Representants, amb 30 membres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Barbados es una illa de 34 km de long e 23 km de larg, amb pauc relèu e de doces vessants cap a la region centrala, mai anautita. Lo punt pus naut es lo Mont Hillaby amb 336 m d'altitud. Barbados es localizada en un punt un pauc alunhat de l'ais de las autras illas de la Mar Cariba, ja dins l'Ocean Atlantic.
Lo clima es tropical, amb una sason de las pluèjas entre junh e octòbre. E mai se òm pòsca creire que l'illa supòrta severas tempèstas e auragans tropicals durant la sason de las pluèjas, vertadièrament aquò es pas aital. L'illa es atenguda d'apròp per qualqu'un d'aquestes auragans amb una mièja de 3,09 ans e o supòrta de plen cada 26,6 ans.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Barbados.
Demografia[modificar | modificar la font]
Barbados compta una populacion de 280 946 personas (2007), d'eles 90,0% es negra, 4,0% es blanca e lo restant 6,0% es compausat per d'autres grops etnics, coma los asiatics. La lenga oficiala es l'anglés. L'esperança de vida es de 73 ans. Lo promiei de filhs per femna es de 1,65. Lo taus de creissença populacional es de 0,36% annal[1].
Cultura[modificar | modificar la font]
L'influéncia britanica es mai evidenta en Barbados qu'en la rèsta de las illas de la Cariba. Un bon exemple d'aiçò es que l'espòrt nacional es lo cricket, en avent donat l'illa de jogaires de renom en aqueste espòrt.
Los sieus abitants fan referéncia a eles meteisses coma Bajan. Aqueste tèrme sembla provenir d'una marrida prononciacion del gentilici en anglés Barbadian coma Bar-bajan en se demorant fin finala en Bajan.
Existisson doas festivitats d'interès cultural e toristic que se celèbran dins l'illa coma son: lo Congaline Festival e lo Crop Over Festival. Coma arriba dins d'autres païses de la Cariba e de l'America Latina lo carnaval es una celebracion fòrça importanta del calendari. Lo Congaline Festival a luòc durant la darrièra setmana de març e es lo mens considerable dels dos. Lo Crop Over Festival inclutz de competicions musicalas, activitats tradicionalas e se sòl celebrar dempuèi lo començament de julhet fins a la primièra setmana d'agost en fenissent amb una granda desfilada.
La personalitat barbadiana pus destacada a nivèl internacional es la cantaira Rihanna.


text:
André Breton
André Breton (Tinchebray, Orne, lo 19 de febrièr de 1896 - París, lo 28 de setembre de 1966), foguèt un escrivan francés, conegut coma lo principal inspirator del movement surrealista.
Biografia[modificar | modificar la font]
D'origina modèsta, comencèt d'estudiar la medecina per pressions familialas. Mobilizat a Nantas pendent la Primièra Guèrra Mondiala l'an 1916, rencontrèt Jacques Vaché, qu'exerciguèt sus el una granda influéncia. Dintra en contacte amb lo mond de l'art a travèrs del grop Dadà en 1916. Pendent la guèrra trabalhèt dins d'espitals psiquiatrics, ont estudièt las òbras de Sigmund Freud e sas experiéncias amb l'escritura automatica (escritura liura de tot contraròtle de la rason e de preocupacions esteticas o moralas), çò que influencièt la seuna formulacion de la teoria surrealista. Venguèt un pionièr dels movements antiracionalistas coneguts coma lo dadaïsme e lo surrealisme. En 1920 publiquèt la seuna primièra òbra Los camps magnetics, qu'explorava las possibilitats de l'escritura automatica. L'annada seguenta trinquèt amb Tristan Tzara, lo fondator del dadaïsme.
Fondèt amb Louis Aragon e Philippe Soupault la revista Littérature. En 1924 redigiguèt lo Manifèst surrealista e a se formèt un grop compausat per Philippe Soupault, Louis Aragon, Paul Éluard, René Crevel, Michel Leiris, Robert Desnos, Benjamin Péret, desirós d'arribar en «cambiar la vida» d'Arthur Rimbaud e «Transformar lo mond» de Karl Marx.
De mai, dins aquel manifèst lança las basas de l'automatisme psiquic coma mejan d'expression artistica que sorgís sens l'intervencion de l'intellècte. Plan lèu, lo movement se sarra de la politica e en 1927 Aragon, Éluard e Breton s'afilian al Partit Comunista, malgrat que l'idèa surrealista s'aluenharà fòrça lèu fach del comunisme oficial. En 1928 publica a París Le surréalisme la peinture. Amb la publicacion del Segond manifèst surrealista (1929) arribèt la polemica: Breton, lo cap, escaissat lo «papa» del movement surrealista, concretava la nocion de surrealisme e afirmava que li caliá caminar amassa amb la revolucion marxista —foguèt membre del Partit Comunista Francés dempuèi 1927 a 1935—; doncas, excomuniquèt, condemnèt e expulsèt del grop totes aqueles que coincidissián pas amb las seunas idèas: Roger Vitrac, Philippe Soupault, Antonin Artaud, Salvador Dalí e Robert Desnos.
Escriu lo libre de poesias L'Immaculada Concepcion (1930) e Los vasos comunicants, (amb Paul Éluard) (1932).
En 1934 se marida amb Jacqueline Lamba, inspiradora de L'amor fòl. Dos ans aprèp nais sa filha Aube. Son òbra mai creativa es Nadja, en partida autobiografica. En 1937 inaugura la galeria «Gradiva» dins la carrièra de Seine, viatja en Mexic ont renconta Trotski, e influenciat pel trotskisme, redigís lo Manifèst per un art revolucionari independent.
En 1941, en fugissent del Govèrn de Vichèi s'embarca dins lo Capitaine-Paul-Lemerle cap a la Martinica, ont es internat dins un camp. Liberat, arriba a Nòva York e i publica los Prolegomens a un tresen manifèst o non, conegut tanben coma Tresen manifèst surrealista. Escriu La lantèrna sorda. Un an aprèp fonda a Nòva York la revista VVV. Dins aquela vila rencontrarà tanben sa nòva esposa, Elisa.
Tornèt a París en 1946. En 1956 fonda una nòva publicacion, Le Surrealisme Même, e fins a sa mòrt (1966) anima lo grop surrealista. Pauc abans de morir, diguèt a Luis Buñuel, «uèi degun s'escandaliza pas, la societat a trobat de biais d'anullar lo potencial provocador d'una òbra d'art, en adoptant davant ela una actitud de plaser consumista».
Moriguèt lo matin del 28 de setembre de 1966, a l'espital Lariboisière (París). Foguèt enterrat al cementèri dels Batignolles, a paucs mètres del croton de son amic Benjamin Péret.
Òbras[modificar | modificar la font]
Ensag[modificar | modificar la font]
- Manifèst surrealista (1924, 1930, 1946)
- Lo Surrealisme e la pintura (1928-1965)
- Segond manifèst (1929)
- Antologia de l'umor negre (1940)
- Prolegomèns a un tresen manifèst o non (1942)
- Delicte Flagrant (1949)
- Lo surrealisme a travèrs de sas òbras (1954)
Poesia[modificar | modificar la font]
- Poèmas (1948)


text:
Sant Laurenç de Var
Sant Laurenç de Var[1] (Saint-Laurent-du-Var en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament dei Aups Maritims.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri communal de Sant-Laurent-de detlo-Var beneficia d'una situacion géographique excepcionala suls bòrds de la mar Mediterranèa, la longitud de la Badia dels Angels, près de Niça e a ieu-camin entre Bastons e Mónegue. Bastit a la desbocadura del Var (lo famós fleuve #que pas flueix pas en lo departament #que pòrta lo sieu nom), lo sieu pòrt de plaisance es lo un dels mai importants del littoral azuréen amb, en lo sieu prolongement, la passejada piétonne de las Ondadas Blavas e lo esplanade dels Goélands. Ciutat bastida entre mar e tucs, ela se étire cara a Niça la longitud del marge drech del Var, sus unitat|7|km {{}}. La municipalitat es egalament prèpa de la frontièra italiana e de las Alpes. De nombrós beguts e de trens desservent Sant-Laurent-de detlo-Var. La vila de Sant-Laurent-de detlo-Var fasiá partida de la comunitat urbana Niça Còsta de Azur. Pren la metròpoli Niça Còsta de Azur dempuèi la siá creacion lo 31 de decembre de 2011.
Le territoire communal de Sant Laurenç de Var bénéficie d’une situation géographique exceptionnelle sur les bords de la mer Méditerranée, le long de la Baie des Anges, à proximité de Nice et à mi-chemin entre Cannes et Monaco. Construit à l'embouchure du Var (le fameux fleuve qui ne coule pas dans le département qui porte son nom), son port de plaisance est l'un des plus importants du littoral azuréen avec, dans son prolongement, la promenade piétonne des Flots Bleus et l’esplanade des Goélands. Ville construite entre mer et collines, elle s'étire face à Nice le long de la rive droite du Var, sur 7 km. La commune est également proche de la frontière italienne et des Alpes. De nombreux bus et trains desservent Saint-Laurent-du-Var. La ville de Sant Laurenç de Var faisait partie de la communauté urbaine Nice Côte d'Azur. Elle rejoint la métropole Nice Côte d'Azur dès sa création le 31 décembre 2011.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina de Sant-Laurent remonta a la creacion, a Modèl:La s-, d'un hospice destinat als viatgèrs meses jos la proteccion de Sant-Laurent. Lo vilatge s'es desvolopat a l'entorn del hospice e a l'activitat del gué sul Var : dels gueyeurs avián cargat de transporter, a esquinas d'òme, los viatgèrs sus l'autre marge del Var fins al bastiment d'un pont en 1792[2]. La majoritat del temps, los viatgèrs e los comerçants utilizavan çò bac, en permetent d'emportar cargas mai pesadas, dels veïculs e dels animals de bât o de #mólzer[3].
Abans 1860, Sant-Laurent-de detlo-Var èra la primièra bourgade de França en Provence, vila-frontièra istorica amb lo Comtat de Niça.
Vila modèrna, Sant-Laurent-de detlo-Var ne desbremba pas pas doncas las siás raïses #que fan la fierté de los sieus abitants. Lo testimoniatge çò de mès probant d'aquela pérennité del passat rèsta sens cap de dobte lo « Vièlh-Pòble », amb las siás carrièras pittoresques e la siá glèisa romane en datant de la Modèl:S-.
Luòc de transit e de passatge en comandant la traversada del Var, fleuve aupin particularament capritxós, Sant-Laurent-de detlo-Var a patit los azards d'aquela situacion géographique e estrategica singulara #qu'a prigondament marcat lo sieu destin.
Las inondacions, las invasions, las epidèmias (sustot la peste #que décima tota la populacion de Sant-Laurent-de detlo-Var), las guèrras an rythmé a la longitud dels sègles las estapas successivas de la formacion de Sant-Laurent-de detlo-Var.
L'origine de Saint-Laurent remonte à la création, au Modèl:S-, d'un hospice destiné aux voyageurs placé sous la protection de Saint-Laurent. Le village s'est développé autour de l'hospice et à l'activité du gué sur le Var : des gueyeurs étaient chargés de transporter, à dos d'homme, les voyageurs sur l'autre rive du Var jusqu'à la construction d'un pont en 1792[4]. La plupart du temps, les voyageurs et les commerçants utilisaient le bac, permettant d’emporter des charges plus lourdes, des véhicules et des animaux de bât ou de trait[3].
Avant 1860, Sant Laurenç de Var était la première bourgade de France en Provence, ville-frontière historique avec le Comté de Nice.
Cité moderne, Sant Laurenç de Var n'en oublie pas pour autant ses racines qui font la fierté de ses habitants. Le témoignage le plus probant de cette pérennité du passé reste sans aucun doute le « Vieux-Village », avec ses rues pittoresques et son église romane datant du Modèl:S-.
Lieu de transit et de passage commandant la traversée du Var, fleuve alpin particulièrement capricieux, Sant Laurenç de Var a subi les aléas de cette situation géographique et stratégique singulière qui a profondément marqué son destin.
Les inondations, les invasions, les épidémies (notamment la peste qui décima toute la population de Saint-Laurent-du-Var), les guerres ont rythmé au long des siècles les étapes successives de la formation de Saint-Laurent-du-Var.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Gallica - Anonyme. [Lo viatgèr francés (francés). 1765-1795]Lo viatgèr françois, o La coneissença de la ancià e del nòu mond. 1765.
- ↑ 3,0 3,1 Lucien Stouff, « Pòrts, rotas e fièras de la XIIIen a la XVen sègle », mapa 12 e comentari in Baratier, Duby & Hildesheimer, op. cit.
- ↑ Gallica - Anonyme. [Le voyageur français (français). 1765-1795]Le voyageur françois, ou La connaissance de l'ancien et du nouveau monde. 1765.


text:
Escalièr
Un escalièr (var. eschalier, eschalèir, escalèr) es un element de construccion que permet d'escalejar una distància verticala amb l'ajuda d'unas grasas.
Mesuras[modificar | modificar la font]
En 1675, François Blondel estudiguèt la question del calcul de l'escalièr dins son Cors d'arquitectura ensenhat a l'Acadèmia reiala d'arquitectura. Mesura lo pas (al sens de distància percorrida pel pè quand una marcha normala sus un plan orizontal) e constata que « cada còp que s'ausam d'un poce, la valor de la partida orizontala se trapa reducha de dos poces e que la soma de la nautor doblada de la grasa e de sa largor deu demorar constanta e èsser de dos pès ».
La « formula de Blondel » s'exprima atal: ,
que
es lo modul (o lo pas) e val 2 pès (64,8 cm),
la nautor de la grasa, e
sa largor.
L'idèa es que l'esfòrç fach per la persona que poja siá constant, malgrat las variacions de la nautor pujada realament al respècte del desplaçament orizontal segon lo luòc que se situam dins l'escalièr, pujada mai fòrta dins los plegadisses (la persona essent posicionada amb la man sus la baranda).
A l'ora d'ara, las lòcas correntas an 17 cm de nautor, mas devon ara pas despassar 16 cm pels luòcs qu'acuelhan de public e 28 cm de largor minim (França: decrests n°2006-1657[1] e 1658[2] arrèstat del 15 de genièr de 2007[3]): lo pas usual es de 63 cm (la plaça, e per seguida l'importància, donada a l'escalièr es mendre qu'al sègle XVII), lo pendís d'aquelas grasas es de gaireben 30°. Aquela valor estandard es a prene en compte coma basa de calcul, tot es question de l'efècte final donat a l'escalièr: escalabrós, o al contrari « agradable » o encara d' accessibilitat maximom pel public.
Aquela accessibilitat de l'escalièr per de personas endecadas dels membres inferiors depend en mai de l'angle e de la largor de la grasa mas tanben de la prigondor.
Vegeu també[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Legifrance :Décret n°2006-1657 du 21 décembre 2006 relatif à l'accessibilité de la voirie et des espaces publics.
- ↑ (fr)Legifrance : Décret n°2006-1658 du 21 décembre 2006 relatif aux prescriptions techniques pour l'accessibilité de la voirie et des espaces publics.
- ↑ (fr)Legifrance : Arrêté du 15 janvier 2007 portant application du décret n°2006-1658 du 21 décembre 2006 relatif aux prescriptions techniques pour l'accessibilité de la voirie et des espaces publics.


text:
Eufrates
Eufrates es un riu que s'escor subretot en Iraq. Amb Tigre definisson la region de Mesopotamia.
Nais en dos braces, lo Kara Su (Eufrates occidental) e lo Murat Su (Eufrates oriental), en Turquia, e baissa cap al sud-sud-oèst per las montanhas del Taure o Taurus, passant per Siria e Iraq, e s'escampa dins lo golf Persic, après 2 780 km de parcors.
Afluents del nòrd al sud: Kuruk, Tohma, Gok e Birecik (Turquia); Balikh e Khabur (Siria).
En Mesopotamia, region que se tròba entre Eufrates e Tigre, s'establiguèron los primièrs poblaments neolitics del monde, dins la zona que seriá mai tard la tèrra de la civilizacion sumeriana.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Obratges[modificar | modificar la font]
Sus Eufrates i a fòrça restancas, tant en Turquia coma en Iraq o Siria. En mai en Iraq se bastiguèt lo canal Thartar-Eufrates, que permet lo transferiment de las aigadas de Tigre dins Eufrates via la restanca de Thartar lo tresen flum: acabat en 1992, provoquèt las secadas dels paluns del Sud, çò que permetiá de mestrejar la region chiita e d'asagar de novèlas tèrras. Aprèp la guèrra en Iraq de 2003, los Chiitas destruiguèron las restancas e se tornèron formar los paluns a 40%.


text:
Categoria:Politica dels Estats Units d'America
Aquesta categoria recampa d'articles sus las proceduras, las politicas, las conviccions, e las accions de las institucions e personalitats politicas als Estats Units d'America. Vejatz Categoria:Govèrn dels Estats Units per las institucions, los poders, e las foncions definidas per las leis dels Estats Units.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
G
- Govèrn dels Estats Units (3 C)
P
- ► Partit politic american (1 P)
- Personalitat politica americana (10 C, 9 P)
S
V
Articles dins la categoria « Politica dels Estats Units d'America »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Ajuda:Cossí suprimir una pagina
La supression de pagina es pas una accion agradiva. Sovent val mai d'incitar los contributors a melhorar un article que comença sa vida enciclopedica, puslèu que de lo suprimir sens esperar. Çaquelà, cèrtas paginas pòdon pas, per lor natura meteissa, s'acordar amb lo projècte enciclopedic qu'es Wikipèdia.
Cal senhalar que l'esplech de supression es reservat als administrators que l'emplegan solament amb l'autorizacion de la comunautat, que los a elegits.
Somari
Procediment de supression[modificar | modificar la font]
Cas general per un article[modificar | modificar la font]
Quand vos trobatz sus una pagina que, segon vos, a pas sa plaça dins Wikipèdia, podètz far una demanda de supression sus Wikipèdia:Paginas de suprimir. Las paginas prepausadas a la supression son per exemple las que contrevenon al principi fondator de la neutralitat de punt de vista o se resumissent a un annuari ; per mai d'informacions consultar la lista de tot çò qu'es pas Wikipèdia.
Una proposicion de supression entraïna un vòte que li pòt participar tot utilizaire enregistrat ; pòdon èsser decidits : la supression, la conservacion, la fusion, lo desplaçament vèrs d'autres projèctes wikis, o lo renomenatge de las paginas concernidas. La règla de compte de las voses que preval es la quasi-unanimitat que visa a instaurar idealament un consensus o almens un debat vertadièr.
Cases particulars : violacion de dreches d'autor e imatges[modificar | modificar la font]
En cas de violacion de copyright averada o quitament solament sospechada, podètz depausar un senhalament sus Wikipèdia:Paginas sospechadas de violacion de copyright.
Pels imatges violant de dreches d'autor o qu'an pas lor plaça sus Wikipèdia, un procediment, similar al precedent, existís sus la pagina dedicada als Wikipèdia:Imatges de suprimir.
Blanquiment e « supression immediata » dins los cases evidents[modificar | modificar la font]
Quand la necessitat de suprimir una pagina es flagranta, per exemple quand conten un tèxt injuriós o se se resumís a un ensag de novelari amb doas o tres linhas sus los dessenhs remirables de son pichon fraire, es pas necessari de prepausar la pagina a la supression. Podètz dirèctament blanquir la pagina, valent a dire escafar son contengut en l'editant. Vòstre blanquiment deu imperativament èsser justificat amb precision dins la boita de resumit (escrivètz blanquit car gag/insultas/lenga marrida/charabia/etc)
Los administrators verifican periodicament amb l'ajuda de la pagina especiala « Articles brèus » la preséncia de paginas blancas – lor talha es de zèro octet – dins l'espaci enciclopedic, que suprimisson o restablisson aprèp aver complit totas las verificacions utilas. Per comprendre mièlhs lo foncionament d'aqueste esplech d'administracion, consultatz Wikipèdia:Procediment de supression de pagina. Mas la pagina especiala « Articles brèus » concernís solament las paginas d'articles, d'ont l'existéncia d'una procediment especific pels autres espacis de noms accessible dempuèi Wikipèdia:Demanda de supression immediata.
Cal notar que d'una part qual que siá pòt restablir una pagina blanquida, a partir de l'istoric, e que d'autra part una pagina suprimida pòt totjorn èsser restablida per un administrator (a l'excepcion dels imatges).


text:
Tropeognathus
Tropeognathus siguèc un genre de pterosaure apertenhent ara familha des Criorhynchidae que demorèc en eth cretacèu, en eth Brasil. Era longada des sues ales erá de 6.2m.
Ua clusca completa damb ua dentadura inferior e ua baisha dentadura aillada documentaren un nau pterosaure ena Formason de Santana, en Brasil. Era sua caracteristica especiau ei qu'auie ua cresta mieja redonda en eth fin deth bec. Aguesta cresta auie era forma d'ua quilha e pr'açò l'aperaren Tropeognathus (dentadura de quilha).
Ua auta cresta més cuerta e destalhant se desvolopava en eth darrièr dera clusca. Era dentadura auie 26 dents en naut e 22 en baish. Era funcion des crestes erá probadíssament hidrodinamica. Tropeognathus minjava peish. Damb era quilha deth bec cercava ena aiga pera superficie deth mar. Era clusca erá tau longa qu'auia d'éster estabilizada damb era cresta. Açò sauvava massa muscular en eth còth e tanben pes.
Tropeognathus ei luenh d'éster conegut sonque damb dus especies retipades per dus individús. Era longada des clusques erá de 63 i 67 cm. Tropeognathus robustus auie ua longada d'ales de 6.2 m e pr'açò qu'ei eth pterosaure més gran trapat ena Formacion de Santana.
Era cresta en eth fin deth bec erá ua reminiscencia dera cresta qu'auie Cryorhynchus, trapat ena Cambridge Greensand, en Anglaterra. Tanben ei suggerit que Tropeognathus auia d'éster enclausat tanben ena familha des Cryorhynchidae.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The Illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Alfama
Alfama (aɫˈfɐmɐ, prononciacion portuguesa) es un dels quartièrs mai ancians e tipics de la vila de Lisbona. Actualament, se compausa de freguesias de São Miguel, Santo Estêvão e São Vicente de Fora. Son nom ven de l'arabi al-hamma (الحمّة) que significa « tèrmas e fonts » .
Aquel quartièr es conegut internacionalament per sos bars de fado. Es situat entre lo castelo de São Jorge e lo Tage. Es percorregut per l'eléctrico 28. Las tres fonts d'Alfama son Chafariz de El-Rei, Chafariz de Dentro,Chafariz da Praia.
L'Alfama es un quartièr fòrça particular, sembla un ancian vilatge que totas las personas se coneisson e se complimentan cada jorn. Lo quartièr es considerat coma un dels pus segurs e frequentats de la vila e es conegut per sos restaurants e sos ostals, a mai per sas fèstas dels sants populars, aquela de Sant Antòni de Pàdoa (nascut a Lisbona), los 12 e 13 de junh.


text:
Bistroff
Bistroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La màger part de la superficie de la étang del Bischwald se situa sul ban communal de Bistroff. Es un étang a roselières, #que l'interès principal n'es lo sieu avifaune variada. Sembla a un bonhomme.
La majeure partie de la superficie de l'étang du Bischwald se situe sur le ban communal de Bistroff. C'est un étang à roselières, dont l'intérêt principal est son avifaune variée. Il ressemble à un bonhomme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- I aguèt bastit sus la localizacion d'un bòsc défrichée.
- Dépendait De l'anciana província de las Tres-Evêchés, comuna del Evêché.
- Fief De la glèisa de Mètz.
- Fut construit sur l'emplacement d'une forêt défrichée.
- Dépendait de l'ancienne province des Trois-Evêchés, mairie de l'Evêché.
- Fief de l'église de Metz.


text:
.au.com Domain Registration
Price and Requirements for .au.com Domains
.au.com Generic Domain Name - Domain Information
Generic Domain Search Terms (gTLDs)
dot .au.com registration generic .au.com TLD register .au.com gTLDs generic .au.com TLDs generic Top Level Domains .au.com generic .au.com gTLD generic .au.com Top Level Domain icann .au.com gtld .au.com generic top level domains icann generic .au.com gtld icann .au.com domain names icann .au.com generic tlds icann generic .au.com tld generic .au.com top level domain names gtld .au.com domain icann .au.com tlds generic .au.com gtld program register tld gtld gtlds generic .au.com gtld generic .au.com gtlds icann .au.com generic gtlds top level .au.com tld icann .au.com top level domain icann .au.com gtlds .au.com top level domains tld register .au.com generic Top Level Domains generic .au.com generic Top Level Domain generic .au.com TLDs generic TLD .au.com register


text:
alemand
Somari
Occitan
Etimologia
Del latin alamannus o alemannus (ligat a Alamans, ancian pòble germanic que son nom significava "totas las gents", segon Asinius Quadratus). Aqueste mot aleman venguèt mai tard alemant en francés ancian, e puèi alemand. Probablament passèt aital en occitan.
Prononciacion
[ale'man]
Adjectiu
alemand masculin, alemanda femenin
- Originari d'Alemanha.
Nom comun
alemand masculin, alemanda femenin
- Persona originària d'Alemanha
- m. Ling Lenga germanica presenta en Alemanha, en Austria e dins qualques estats vesins, oficiala dins los dos primièrs estats e generalament cooficiala dins los autres.


text:
Escòcia
Escòcia (Scotland en anglés, Alba en gaelic escocés, Escot en ancian occitan) es una nacion del nòrd-oèst d'Euròpa, al nòrd de l'illa de Grand Bretanha. Es reconeguda coma una de las « nacions » que constituisson oficialament lo Reialme Unit: constituís una region autonòma segon lo sistèma de la « devolucion ». Un referendum sus l'independéncia es previst lo 18 de setembre de 2014.
La capitala n'es Edimborg.
Lo gentilici es escocés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria d'Escòcia comença fa aperaquí 10 000 ans, amb l'arribada de las primièras populacions umanas aprèp la fin de la Glaciacion de Würm. De vestigis nombroses de las Edats del Bronze e del Fèrre son estats trobats, mas pauc de traças d'escritura. L'istòria escrita d'Escòcia comença amb l'arribada dels romans en Grand Bretanha (Britània). Ocupan e administran los territòris d'Anglatèrra e del País de Galas actuals jol nom de Província de Britània. Los romans nomenan Caledònia la tèrra s'espandissent al nòrd de Britània, e lo pòble qu'i viu los Pictes.
La conquista de la Grand Bretanha per l'Empèri Roman comença en l'an 43. Aprèp una tièra de victòrias militaras dins lo sud de l'illa, las fòrças menadas per Juli Agricòla dintran en Escòcia en 79 ont encontran una resisténcia ferotja. En 82 o 83, Agricòla manda un barcarés de galèras a l'entorn de las còstas d'Escòcia e arriba a las Orcadas. En 83 los romans vençon las tribús caledonianas a la batalha del Mons Graupius. Los romans marcan la seuna frontièra per una seria de fortificacions defensivas, mai que mai de muralhas continuas. A l'entorn de 120, l'emperaire Adrian ordena la construccion d'una muralha fortificada anant de la ribièra Tyne a Solway Firth e sonada la Paret d'Adrian.
Geografia[modificar | modificar la font]
Escòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha e ten una frontièra al sud amb Anglatèrra. La Mar del Nòrd la costeja a l'èst, l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'oèst, lo Canal del Nòrd e la Mar d'Irlanda al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'Union Europèa.
Edimborg, la capitala de la nacion e la segonda ciutat del país, es un dels mai bèls centres financièrs d'Euròpa. La ciutat pus importanta del país es Glasgow qu'amb sa banlèga amassa a pauc prèp 40% de la populacion d'Escòcia. Escòcia s'espandís sus un territòri de 78 772 km², çò que fa a pauc près 30 % del Reialme Unit tot. Las còstas de la partida non insulara d'Escòcia cobrisson 9911 km.
La geomorfologia d'Escòcia se formèt per l'accion de las placas tectonicas, puèi per l'erosion deguda a la glaciacion. La principala division d'Escòcia es la linha de falha dels Highlands que separa las Tèrras Nautas o Highlands al nòrd e a l'oèst, de las Tèrras Bassas o Lowlands al sud. Los Highlands son mai que mai montanhoses, e son las pus nautas tèrras del Reialme Unit : son separadas per lo Great Glen entre los Monts Grampian al sud-èst e los Highlands del Nòrd-oèst. Los Lowlands, eles, son partejats entre los Southern Uplands, una espandida de tèrras agricòlas valonadas cobèrtas de brugas, e las tèrras agricòlas de la Central Belt e de l'èst d'Escòcia.
Politica[modificar | modificar la font]
Descopatge administratiu[modificar | modificar la font]
Actual (dempuèi 1996)[modificar | modificar la font]
Regions d'Escòcia entre 1975 e 1996[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Escòcia
Cultura[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Os Lusíadas
Os Lusíadas o Los Lusiades es una òbra poetica de l'escrivan Luís Vaz de Camões, considerada l'epopèia portuguesa mairala. Probablament terminada en 1556, foguèt publicada pel primièr còp en 1572 tres ans aprèp lo retorn del seu autor d'Índia.
Coma l'Iliada o l'Odissèa per la Grècia Antica o l’Eneïda per Roma, Los Lusiades es una òbra destinada a contar e glorificar la naissença e lo destin de la nacion e de l’Empèri Portugués.
Somari
- 1 Estructura
- 2 Avis del Sant Ofici
- 3 Tema
- 4 Descripcion de la narracion
- 4.1 Cant I
- 4.2 Cant II
- 4.3 Cant III
- 4.4 Cant IV
- 4.5 Cant V
- 4.6 Cant VI
- 4.7 Canto VII
- 4.8 Cant VIII
- 4.9 Canto IX
- 4.10 Cant X
- 5 Referéncias e bibliografia
Estructura[modificar | modificar la font]
Estructura extèrna[modificar | modificar la font]
- Os Lusíadas es constituida per dètz partidas, nomenadas cants;
- cada cant ten un nombre variable d'estròfas (en mejana, 110);
- las estròfas son compausadas de uèit vèrses (octavas); la rima es crosada dins los sièis primièrs vèrses e doas platas de forma AB AB AB CC (fòrça caracteristic de l'estil de Camões).
- cada vèrs (8 816 en tot) es constituit per dètz sillabas metricas (decasillabe), en sa majoritat eroïcas (accentuat sus la seisena e desena sillabas).
- las estròfas son compausadas de uèit vèrses (octavas); la rima es crosada dins los sièis primièrs vèrses e doas platas de forma AB AB AB CC (fòrça caracteristic de l'estil de Camões).
- cada cant ten un nombre variable d'estròfas (en mejana, 110);
Coma totes los tèxtes de la Renaissença Os Lusíadas podiá pas escapar a l'estetica grèga que donava una importància particulara al nombre d'aur. Atal, lo climax del raconte, l'arribada en Índia, foguèt plaçat al punt que devesís l'òbra segon la proporcion daurada.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Aquela òbra se presenta coma una epopèia classica devesida en quatre partidas:
- Proposicion - introduccion, presentacion dels eveniments e dels eròis (estròfas 1 a 3 del Cant I);
- Invocacion - lo poèta invoca las Tágides ninfas de Tage e las prèga l'inspiracion per escriure (estròfas 4 e 5 del Cant I);
- Dedicacion - lo poèta dedica l'òbra al rei D. Sebastião (estròfas 6 a 18 del Cant I);
- Raconta - la raconta del viatge, in medias res, debuta en plan viatge de Vasco de Gama, puèi torna sus tot çò que precediguèt, dempuèi sus las originas de l'Istòria de Portugal fins al moment present, abans de seguir cronologicament.
Fin finala, i a un epilòg per conclure l'òbra (estròfas 145 a 156 del Cant X).
L'òbras evolua dins de plans diferents amb cadun la seuna cronologia e lo seu espaci
- Plan del Viatge - ont se tracta del viatge de la descobèrta de la rota maritima fins a Índia de Vasco da Gama e dels seus marins;
- Plan de l'Istòria de Portugal;
- Plan del Poèta - Camões evòca sa meteissa admiracion del pòble e dels eròis portugueses;
- Plan de la Mitologia - son descridas las influéncias e las intervencions dels dieus de la mitologia grecoromana dins l'accion dels eròis.
Avis del Sant Ofici[modificar | modificar la font]
L'epopèia pus autentica es un cant de la construccion d'una nacion amb l'ajuda dels Dieus o de las divessas. Os Lusíadas, coma ja l'Eneïda, es una epopèia modèrna, ont lo meravilhós se passa pas dins un artifici necessari, mas unicament literari. A fe en lo Dieu unic crestian se vei per tota l'òbra.
Se pòt pas pensar a una eresiá, en temps de Contra-Reforma, coma o pròva la non censura de l'Inquisicion.
Pasmens, la preséncia d'aqueles dieus ocupa una plaça importanta dins lo poèma. Son las seunas intrigas que ligan los episòdis de l'epopèia e a las seunas intervencions deus ex machina que permet d'explicar los eveniments inesperats del viatge aquí contats.
Tema[modificar | modificar la font]
L'eròi[modificar | modificar la font]
Coma lo títol o indica, l'eròi d'aquela epopèia es collectiu, los Lusíadas, o los filhs de Lusus, es a dire los portugueses. Dins las primièras estròfas del discors de Jupitèr dins lo concili dels dieus olimpics, que dobrís la partida narrativa, mòstra lo caractèr laudatiu de l'autor.
Lo rei dels dieus afirma que dempuèi Viriatus e Sertorius, lo destin (fatum que balhèt fado) dels valents portugueses se realizèt faches tan glorioses que faguèron oblidar aqueles dels empèris precedents (Assirians, Persans, Grècs e Romans).
L'Istòria de Portugal o atèsta, aprèp las lutas successivas e victoriosas contra los moros e los castelhans, mòstra coma un país tan pichon descobrís de mondes novèls e impausa la seuna lei dins lo concèrt de las nacions.
Fin finala del poèma arriba l'episòdi de l'Illa de las Amores, recompensa fictiva del gloriós caminament portugués per lo temps. Atal se confirma la crenta de Bacus que los seus espleches de conquista son despassats per aqueles dels portugueses.
Camões dediquèt sa primièra òbra al rei D. Sebastião de Portugal. Los faches inedits de las descòbertas portuguesas e l'arribada en Índia, foguèron sens dobtes motius determinants, qu'ambicionava ja, de redigir l'epopèia portuguesa.
I aviá ja un sentiment d'ufan e d'audàcia dins lo pòble portugués. Navigadors e capitanis foguèron eròis recents de la pichona nacion, òmes capables d'extraordinaris espleches, coma lo «Castro forte» (lo vicerei D. João de Castro), defuntat pauc ans abans lo poèta.
Es subretot a Vasco da Gama que se deviá la descobèrta de la rota cap a Índia dins un viatge dificil e amb pichonas probabilitats de succès, e que venquèt fòrça batalhas contra reialmes musulmans en tèrras ostilas pels crestians. Aquel viatge epic foguèt atal utilizat coma istòria centrala de l'òbra.
La crosada contra lo moro[modificar | modificar la font]
Lo poèma se pòt legir dins la perspectiva de la crosada, ja anciana, contra « los moros » que tornèt actual per de faches recents. Las lutas amb Índia serián la seguida d'aquelas que ja foguèron menadas en Portugal e en Africa del Nòrd, dominant o abatent lo poder de l'Islam.
Lo "movement" de las descobèrtas arriba amb lo desir de combatre lo poderós Empèri Otoman que menaçava l'Euròpa crestiana, incapabla de véncer l'enemic dins una guèrra dobèrta. L'objectiu foguèt de far concurréncia comerciala amb los musulmans, al meteis temps far profièches e apaurir l'economia dels rivals. Mas tanben se pensava de trobar d'aliats als europèus dins las nòvas tèrras, qu'aurián pogut èsser espèr-el crestians, o almens convertits.[1]
En 1571, l'aparenta invencibilitat del sultanat turc foguèt desmentida per la batalha de Lepant. Atal los otomans fin finala aguèron pas la supremacia en Mediterranèa. E lo comandant de las fòrças crestianas, Don Joan d'Àustria, filh bastard de l'emperador Carles Quint, lo grand paire de Sebastian de Portugal. Foguèt dins aquel contèxte d'exaltacion guerrièra que lo poèta contribuiguèt a incitar lo jove rei de Portugal a la conquista d'Africa, amb los efèctes desastroses que seguiguèron.
Contaires e sos discors[modificar | modificar la font]
Cadun dels tipes de discors dins aquel poèma evidentas particularitats estilisticas concrètas. Dependent del subjècte que tractan, l'estil pòt èsser eroïc e exaltat, implorant, de planh e melancòni, umoristic, remiratiu.
Os Lusíadas es una òbra narrativa, mas sos contaires son gaireben totjorn oradores que fan discorses grandiloquents: lo contaire principal, Camões, que comença dins un grand estil e torne prendre la paraula en vàrias ocasions; Vasco da Gama, reconegut coma capitani facond (eloquent); Jupitèr, que tanben pren la paraula en divèrsas ocasions; Paulo da Gama (Canto VIII, estròfas 2 a 42); El Velho do Restelo (Canto IV, estròfas 95 a 104); Tètis; la Sirena que profetiza al son de la musica (Canto X, estròfas 10 a 74), etc.
Dins las Invocacions, quant lo poèta demanda a las Tagidas (divessas de Tage) «un parlar fòrt e sublimat, un estil eloquent e fluid», per oposicion a l'estil de poesia lirica, un «vèrs umil», un ton semblant a «tuba armoniós e bellicós» (trompeta de guèrra) digne dels «faches de lor famosa Gent» (celèbre gent del Tage, los portugueses).
I a dins Os Lusíadas divèrs moments lirics. Es lo cas de la partida iniciala del episòdi de Linda Inês (Canto III, estròfas 120 a 135), dins la partida finala de l'episòdi d'Adamastor (Canto V, estròfas 37 a 60), de l'encontra dins l'Illa de las Amores (Canto IX).
La fe e los apèls als Dieus tenon una preséncia fòrta dins l'òbra. Per de còps, en moments dificils, Vasco da Gama se repend en preguièra: a Mombaça (Canto II). Son tanben preguièras las invocacions del poèta a las Tagidas, a Caliope (Canto III, estròfas 1 e 2 e Canto X, estròfa 8), a las ninfas de Tage e del riu Mondego (Canto VII]]).
Descripcion de la narracion[modificar | modificar la font]
Modèl:Revelações sobre o enredo
Cant I[modificar | modificar la font]
Dempuèi la Proposicion, l'Invocacion e la Dedicacion]], comença l'accion in medias res amb la flòta de Vasco da Gama ja dins Ocean Indian, mas abans d'arribar en Índia (estròfa 19).
Lo concili dels dieus[modificar | modificar la font]
Ont es convocat lo Concili dels dieus per decidir se los portugueses devon o pas conseguir aténher lo seu destin. Jupitèr afirma que si, perque per aquò son predestinats.
Bacus es pas d'acòrdi perque, s'aquò es premit, las seunas conquistas seràn despassadas per aquel pòble. Mas Vènus vei los portugueses coma eretièrs dels seus aimats romans.
Lo poderós Mars s'impausa dins la disputa. Lo rei dels dieus acòrda e acaba lo reconcílii.
A l'illa de Moçambic e lo pilòt moro[modificar | modificar la font]
L'accion se torna alara cap a la flòta lusitana, qu'arriba a illa de Moçambic. Son aculhits per de musulmans que, intimidats pel poder bellicós de las naus, lor prometon un pilòt per anar en Índia. Mas las intencions vertadièras d'aquel son de destruire los portugueses. L'inspiracion del sobeiran moro ven de Bacus.
La primièra estrategia es d'atacar los marins. Mas, prudents, arriban armats e prenon possession de la vila. Lo regidor se rend e ofrís alara un pilòt que los condusís per las tèrras enemicas, aquí es ma segonda estrategia del dieu del vin.
Dos còps lo pilòt indica bons pòrts: una tèrra de crestians e una autra ont crestians e musulmans vivián amassa. Vasco da Gama se fisa del pilòt. Mas Vènus, vesent que, en aquelas tèrras musulmanas, se podiá vencre los portugueses, desvia la flòta amb de vents contraris. Lo primièr pòrt es despassat; lo segond es Mombaça. E lo cant s'acaba amb doas estròfas plenas de suspens.
Cant II[modificar | modificar la font]
Emboscada de Mombaça[modificar | modificar la font]
Lo rei de Mombaça manda un messatgièr per prometre bon acuèlh, mas amb l'intencion de montar una emboscada. Vasco da Gama. Los moros e Bacus conselhan la dintrada a Mombaça. Mas Vènus interferís un còp de mai, e amb l'ajuda de las Nereidas enebís la dintrada de las naus portuguesas.
Vènus sedusís Jupitèr amb sa belesa per qu'aquel alunhe los dangièrs de l'expedicion. Lo rei dels dieus envia Mercuri per avisar Vasco da Gama de l'existéncia de Melinde, ont encontrarà un rei just e bon, que fornirà tot çò necessari.
Arribada a Melinde[modificar | modificar la font]
Aprèp l'interrogatori dels prisonièrs faches a Mombaça, se confirma la bona novèla sul reialme de Melinde. La flòta se dirigís cap ala e es ben recebuda. Aquò es un episòdi vertadièr plan segur arrangat. D'una granda riquesa descritiva, se conseguís "veire" Melinde e sos abitants, coma se presentan a l'armada portuguesa, la recepcion las reaccions, e coma se fa lo contacte diplomatic.
Lo rei de Melinde ofrís viures, municions e un pilòt per Índia. Es l'ocasion per Vasco da Gama a bòrd del la nau capitana de contar a aquel la geografia e l'istòria de Portugal e de sos abitants e dempuèi son viatge.
Cant III[modificar | modificar la font]
Aprèp una invocacion del poèta a Caliope, Vasco da Gama explica la geografia d'Euròpa e la situacion de Portugal dins lo continent (estròfas 6 a 20), «gaireben cima de la tèsta De tota Euròpa».
Comença alara la raconta de l'Istòria de Portugal. De Lusus a Viriatus, passant per lo rei D. Afonso VI de Leão e Castela, D. Teresa e lo conte D. Henrique. Seguís la luta de D. Afonso Henriques per l'Independéncia de Portugal.
Egas Moniz[modificar | modificar la font]
Dins aquel episòdi (estròfas 35 a 41) conta l'istòria del Egas Moniz, preceptor de D. Afonso Henriques.
Batalha de Ourique[modificar | modificar la font]
dempuèi (estròfas 42 a 54) conta la legenda de batalha de ''Ourique'', ont lo fondador de Portugal venç sol cinc reis moros aprèp la vision de Crist. Per aquò pinta los cinc escuts e las trenta pèças sus la bandièra de Portugal.
La descripcion de las conquistas del rei Afonso continua (estròfas 55 a 68) en ritme accelerat: Leiria, Arronches, Santarém, Mafra, Sintra, Lisboa, Óbidos, Alenquer, Torres Vedras, Elvas, Moura, Serpa, Alcácer do Sal, Évora, Beja, Palmela, Sesimbra, Badajoz.
Dinastia de Borgonha[modificar | modificar la font]
Dins aquela darrièra vila D. Afonso acaba per èsser encerclat per lo rei de Leão, e Camões introdusís son eretièr D. Sancho I, que se tròba dins aquel cant bellicós amassa amb son paire, e après sa mòrt (estròfas 83 e 84) coma rei.
Seguís los autres reis de la dinastia de Borgonha que va arribar los episòdis pus celèbres d'Os Lusíadas: aqueles de Maria de Portugal (1313), la Batalha do Salado, e Inês de Castro.
Inês de Castro[modificar | modificar la font]
L'ondada d'emocions continua dins aquel episòdi liricotragic (estròfas 118 a 135), benlèu lo pus conegut d'Os Lusíadas.
D. Inês e D. Pedro son los amantes tragics per excelléncia. Lo seu amor es illicit, enebit pels poders.
D. Afonso IV pretend casar o filh que, apaissonat per Inês, recusa. La solucion es de l'eliminar. Menada en preséncia del rei, implora per salvar sa vida, per poder cridar sos filhs. Còrfond lo vièlh sobeiran, mas los conselhièrs e lo pòble exigisson la mòrt. E atal la fragila e bèla apassionada es assassinada.
D. Fernando[modificar | modificar la font]
Dempuèi la venjança de D. Pedro, lo crudèl, es presentat lo flac D. Fernando, responsable de la pèrda de gaireben tot lo reialme e de las crisis seguentas.
Interpretant aquelas crisis coma consequéncia o castig de l'amor del rei per Leonor Teles.
Cant IV[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama contunua la raconta de l'istòria de Portugal. Parla agora de la Dinastia de Avis, dempuèi la Revolucion de 1383-85, fins al moment, del reialme de D. Manuel I, ont son armada partís cap a Índia.
Batalha de Aljubarrota[modificar | modificar la font]
La raconta de la revolucion de 1383-85 es dividida en doas partidas: la revòlta del pòble per apujar lo pretendent portugués (estròfas 1 a 23), e la Batalha d'Aljubarrota (estròfas 24 a 44). Dos eròis partejan la glòria d'aqueles episòdis: lo reial D. João e lo guerrièr D. Nuno Álvares Pereira.
Camões fa l'elògi dels patriòtas que defendèron l'independéncia, que sián umils o poderós, sens paur de morir per la causa portuguesa. Critica amarament los que se juntèron al partit castelhan.
Los actes de João I de Portugal son tanben cantats de forma fòrça epica, rapelant Ajax de l'Iliada. Son coratge salva la batalha. .
Mas fin finala al delà d'una batalha sanguinària, lo poèta daissa a opinion de qualqu'un que malditz la guèrra, que per la seuna cobesença los poderoses lançan tanta gent cap a la mòrt, daissant tantas maires e esposas sens marits e filhs.
Expansion portuguesa[modificar | modificar la font]
Amb la patz, las atencions del reialme se torna cap a Marròc e al mar amb D. Duarte e D. Fernando, e dempuèi D. Afonso V.
Dempuèi lo viatge de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, arriba la contda dels preparatius del viatge cap a Índia, desir que D. João II capitèt pas a realizar abans de morir e que concertèt D. Manuel, a que los rius Inde e Ganges li apareguèron en sòmi, profetizant las futuras glòrias en Orient.
Lo vièlh del Restelo[modificar | modificar la font]
Lo cant termina amb la partida de l'armada. Quand dison adieu-siatz a sas familhas sus la plaja de Belém, los navigadors son susprés per las paraulas d'un vièlh. (estròfas 94 a 104).
Aquel personatge es la representacion de la contestacion de l'epòca contra las aventuras de las descobèrtas. D'unes pensavan qu'èra pur orgulh e simplament suicidi de temptar aquestes projèctes de navigar al luènh; una pèrda de ressorsas e d'òmes, que mancaràn per la luta contra los enemics moros o per la defensa del reialme contra una eventuala invasion castelhana.
L'episòdi dintrèt dins l'imaginari portugués. L'expression significa uèi en portugués conservatisme, o marrit auguri, la marrida volontat e a lo manca d'esperit d'aventura, fàcia a de projèctes originals qu'exigisson audàcia e còst de ressorsas.
Cant V[modificar | modificar la font]
Vasco da Gama conta alara coma foguèt lo viatge de l'armada, de Lisbona a Melinde. Es lo recit de la granda aventura maritima, ont los marins observèron meravilhats o inquiets la còsta d'Africa, la Crotz del Sud dins los cèls desconegut del nòu emisfèri, lo Fuòc de sant Elme e la Tromba d'aiga, e afrontèron dangièrs e obstacles enòrmes coma a l'ostilitat dels natius, la furia d'un mostre, lo sofriment e la mòrt provocats per l'escorbut.
Fernão Veloso[modificar | modificar la font]
Sus las còstas africanas, los portugueses dintran en contacte amb los pòbles natius. Aquel aventurièr (estròfas 30 a 36), invitat a conéisser sus aldeia, acompanha tranquil los òstes. Mas, percep las intencions assassinas d'aqueles.
Es un episòdi tanben umoristic, sus la vanaglòria del portugués. Dempuèi una escaramossa per lo salvar, los companhs se trufan de son evasion precipitada.
L'Adamastor[modificar | modificar la font]
Se pòt considerar tres partidas dins l'episòdi de l'Adamastor: la primièra es una teofania (estròfas 37 a 40). Arribant al Cap de las Tormentas en plena tempèsta, los marins encontran lo titan.
L'espectacle es enfachinant, grandós, esglasiant. Aquel demidieu malefic, encarnament dels dangièrs de la riscada traversada, apareis jos la forma d'un nivolàs negre, que surgís rasant sus los caps dels navigants. Mas pus susprenent encara es l'orquestracion que la mar fa amb aquel element aerian «Bramant, la mar de luènh ronca, Coma o fariá dins lo void un ròc quin que siá.».
Alara comença la segonda partida de l'episòdi (estròfas 41 a 48), una prolepse. Lo Adamastor parla e, coma un oracule, vaticina lo destin crudèl qu'espera qualques uns dels navigadors. Es un biais intelligent del poèta del sègle XVI de parlar d'eveniments del passat, mas que seriá futurs per lo navigador que fa la contada.
Fin finala arriba una eglòga marina (estròfas 49 a 59), que obeís a un debanament comun de fòrça composicions liricas de Camões: l'amor (d'Adamastor per Tetis), la separacion forçada, la traïson, lo planh per lo sòm frustrat.
Despassant l'obstacle, los navigadors alara afrontan la sofrença, particularament l'escorbut, dins un clima inabitual. Aprèp un acuèlh coral dels pòbles d'Africa del Sud, la malcòr tanben aumenta per pas aver de novèlas sus Índia. Fins que, dempuèi Moçambic e Mombaça, lo raconte s'acaba amb la jòia de l'arribada a Melinde.
Lo cant se termina amb l'admiracion dels de Melinde per tota l'epopèia portuguesa, e la censura del poèta per l'analfabetisme de sos compatriòtas. Per la boca de Vasco da Gama conta coma los poderoses del monde, especialament grècs e romans, aimèron las letras. E se planh que sos contemporanèus mesprèsan la lenga, la poesia e lo cantar e lo lausar dels eròis e pòbles.
Cant VI[modificar | modificar la font]
Termina la raconta de Vasco da Gama, e las festivitats dels de Melinde, l'armada se va, guidada per un pilòt que la deurà guidar fins a Calcuta.
Bacus, vesent que los portugueses son prèp d'arribar a Índia, es resolgut a demandar l'ajuda a Neptun, que convòca un concili dels dieus marins. La decision es opausada a aquela dels dieus olimpics, e atal ordenan a Eòle que sofle los vents per far afondar la flòta.
Los dotze d'Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Entretemps, los marins tuan inchalhents lo temps escotant Fernão Veloso contar l'episòdi legendari e cavaleirós de 'Los dotze d'Anglatèrra (estròfas 43 a 69):
Dins los temps de D. João I, dotze cavalièrs angleses ofensèron l'onor de dotze damas anglesas, es lançat lo desfís per las defendre. Aqueles foguèron d'òmes poderoses, i aviá pas de compatriòtas qu'ausèron los afrontar. Atal, lo duc de Lencastre lança un apèl a son gendre, rei de Portugal.
En reposta, s'arman immediatament dotze cavalièrs portugueses en partença de Porto cap a Anglatèrra. Mas solament onze embarcan. Lo dotzen es Álvaro Gonçalves Coutinho, o Magriço (defensor de damas), que resòlv anar en primièr a tèrra fins en Flandra. Dempuèi d'aventuras, arriba sus plaça de la justa al moment precís de començar e, coma amb son ajuda, totes los cavalièrs angleses son vencuts, salvant atal l'onor de las damas ofensadas.
La tempèsta[modificar | modificar la font]
L'istòria de Velosus es interrompuda amb la tempèsta provocada per los dieus marins (estròfas 70 a 84). Es una descripcion dramatica per lo que viu de situacions parièras e coneis lo girgon nautic: los vents, l'ondada, los masts partits, las naus destrempadas, los crits dels marins, fólzers e trons.
En veire sas embarcacions gaireben perdudas, Vasco da Gama fa una preguièra a Dieu. Un còp de mai, es Vènus qu'ajuda los portugueses, demandant a las ninfas de seduire los vents per que se calmen. La tempèsta alara dispersada, l'armada arriba en vista de Calcuta e lo capitani merceja la gràcia divina.
Lo cant se termina amb consideracions del poèta sus la valor de la fama e de la glòria conseguidas per los grands eveniments, e una critica de los que procura aquela e la fortuna per intriga e favor dels poderoses.
Canto VII[modificar | modificar la font]
Aquel cant comença amb la comparason de las accions dels portugueses contra los musulmans, difusant lo cristianisme e fasent la guèrra santa, amb los conflictes intèrnes d'Euròpa (estròfas 2 a 15). Segond lo punt de vista de Camões, los reis e los nòbles de las autras nacions europèas se pèrdon en guèrras intestinas, sens glòrias e injustas. Los protestants alemands, franceses e lo anglicans renègan la vertadièra fe e afrontan lo poder crestian. Los italians son corromputs, lutant los uns contra los autres amb per unic objectiu del ganh personal. Al contrari, solament los portugueses, amb las pus nòblas intencions, lutan contra los moros e los turcs.
Quand acòsta a Calcuta, Vasco da Gama envia un messatgièr al sobeiran indian. Demest aquel nòu pòble, amb que conseguís pas parlar, encontra Monçaide, un moro ispanic d'Al-Andaluz parlan castelhan, que l'aculhís e li servís de traductor. Monçaide l'acompanha a la flòta e explica als portugueses un pauc de geografia, istòria, politica, religions e costumas d'Índia.
Lo capitani e Monçaide desbarcan e encontran lo Catual, un ministre que los acompanha prèp del Samorin (estròfas 43 a 65). La descripcion de çò que los portugueses vêem es un exemple de la sociologia de la descòbertas e de l'interpretacion d'una cultura absoludament nòva.
Camões conta tanben un pauc de la seuna biografia e se lança dins un planh indignat del biais que sa patria lo tractèt, el que solament pretend cantar la glòria portuguesa (estròfas 78 a 87).
Cant VIII[modificar | modificar la font]
Panèl istoric de Portugal[modificar | modificar la font]
La descripcion (estròfas 1 a 42) comença amb Lusus, lo filh o companh de Bacus, dempuèi Viriato e Sertorius.
Aprèp venon de personatges istorics portugueses.
Tractat amb lo Samorin[modificar | modificar la font]
Lo Samorin manda examinar los auguris. Lo Demòni los engana donant coma prevision que los portugueses vendràn per sometre tota Índia. Aquò es confirmat pels conselhièrs musulmans del sobeiran, que pendent la nuèit Bacus visitèt en sòmis, se fasent passar per Maomet, acusant los occidentals de piratariá e incitant a destruire la flòta.
Lo jorn seguent, lo Samorin deu decidir entre los avantatges economics del tractat amb los portugueses e las previsions catastroficas de la nuèit. Apelant Vasco da Gama, l'acusa d'èsser pirata sens patria. Lo navigador respond amb dignitat (estròfas 65 a 75), tornant afirmar las seunas intencions, e sortís de l'audiéncia amb autorizacion de comerçar.
Mas lo ministre indian, influenciat pels musulmans del reialme, pren lo capitani en ostatge, tempta de menar la flòta portuguesa pus prèp, e la prendre d'assaut. Quand aquela estrategia falha, cobejant lo benefici e crenhent lo castig de son sobeiran per aver desobesit a sos ordres, accèpta de trocar amb Vasco da Gama merças.
Canto IX[modificar | modificar la font]
Lo Catual encara tempta de retardar los portugueses, enebissent lo comèrci, per donar lo temps qu'arribe una armada musulmana de la Mar Roja. Mas Monçaide, convertit alara al cristianisme, conseguís informar lo capitani portugués dels plans enemics, vendre merças e obtenir espècias.
L'Illa de las Amores[modificar | modificar la font]
Alara la flòta torna en securitat en Portugal, Vènus demanda l'ajuda do son filh Cupidon per juntar las amors e ferir las nereidas amb las flèchas de l'amor. Amb las ninfas e Tetis jos aquela influéncia, abòrda una illa mistica.
Cant X[modificar | modificar la font]
La profecia de la Sirena[modificar | modificar la font]
Dempuèi aver contentar sos primièrs apetits, los marins arriban al palais de Tetis, ont lor es servit un banquet fastuós. Ont, la Sirena profetiza los expleites dels portugueses en Orient (estròfas 10 a 73). Un còp de mai, Camões utiliza l'artifici de la profecia per contar çò que se passèt entre 1498, l'annada de la descobèrta del camin maritim cap a Índia.
Son alara cantats los eròis e lo governadors d'Índia: Duarte Pacheco Pereira (estròfas 12 a 23), Francisco de Almeida e o son filh Lourenço de Almeida (26 a 38), Tristão da Cunha (39), Afonso de Albuquerque (40 a 49), Lopo Soares de Albergaria (50 e 51), Diogo Lopes de Sequeira (52), Duarte de Menezes e Vasco da Gama (53), Henrique de Menezes (54 e 55), Pêro Mascarenhas (56 a 58), Lopo Vaz de Sampaio (59), Heitor da Silveira (60), Nuno da Cunha (61), Garcia de Noronha e António da Silveira (62), Estêvão da Gama (62 e 63), Martim Afonso de Sousa (63 a 67), João de Castro e sos filhs Álvaro e Fernando (67 a 72) e João de Mascarenhas (69).
La maquina del monde[modificar | modificar la font]
Terminant lo banquet, Tetis convida Gama per l'espectacle de la Maquina del Monde, l'espectacle unic de las esfèras celèstas de Ptolemèu (estròfas 77 a 144). Aquí se vei que l'engenh e las coneissenças de Camões sus la geografia, l'istòria, la mitologia, la religion, la guèrra, lo comportament uman e la navigacion, e l'astronomia (del sègle XVI, naturalamente).
Inclusas dins aquel episòdi encara i a d'autras "profecias" sus los portugueses; l'istòria dels miracles de Sant Tomé, evangelizator d'Índia (estròfas 108 a 118), amb una critica brèva mas riscada dels Jesuistas, estròfa 119; dins l'estròfa 128 una referéncia al naufragi de Camões, ont se salvèt en nadant amb Os Lusíadas, e una curiosa prevision que ditz que son òbra seriá pus famosa que sa vida afortunada).
Dempuèi, los portugueses tornan embarcar e arriban sens mai de problèmas a Lisbona, ont recebon las glòrias meritadas.
Epilòg[modificar | modificar la font]
L'epopèia se termina amb un epilòg (estròfas 145 a 156), en que lo poèta planh un còp de mai las injustícias que lo Reialme li faguèt. Enfòrça la dedicacion de l'òbra al jove rei D. Sebastião e profèita, coma òme experimentat de la vida e de las coneissenças, per li donar de conselhs: que prenga conselh dels melhors, que govèrne amb justícia, que recompense solament e totjorn qual que merita, que lute amb bravesa e intelligéncia per espandir Portugal e la fe crestiana.
Referéncias e bibliografia[modificar | modificar la font]
- ↑ Age of Discovery, 1400-1600, David Arnold, Routledge (2002) ISBN 0-415-27995-X


text:
Euclides
Euclides, en grèc Eὐkλeίδnς Eukleidês (nascut vèrs -325, mòrt vèrs -265 a Alexàndria) es un matematician de la Grècia antica poiriá aver viscut en Africa, autor dels Elements, que son considerats coma l'un dels tèxtes fondadors de las matematicas modèrnas.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Se sap pauc sus la vida d'Euclides. Contemporanèu d'Arquimèdes (-287 a -212), nasquèt vèrs -325 e moriguèt vèrs -265[1].
Partiguèt en Egipte per ensenhar las matematicas jol reialme de Ptolemèu Ièr. Trabalhèt al musèu d'Alexàndria e a l'escòla de matematicas. Amb sos disciples, menèt fòrça trabalhs de recèrcas.
Los Elements de geometria[modificar | modificar la font]
Los Elements son una compilacion de saber geometric e restèron lo nuclèu de l'ensenhament matematic pendent prèp de 2000 ans. Es possible que qualques resultats contenguts dins los Elements sián pas d'Euclides, mas l'organizacion de la matèria e son expausat son sieus.
Los Elements son dividits en tretze libres:
- los libres 1 a 6: geometria plana,
- los libres 7 a 9: teoria dels repòrts,
- lo libre 10, la teoria dels nombres irracionals d'Eudòxe,
- los libres 11 a 13, geometria dins l'espaci.
Lo libre s'acaba per l'estudi de las proprietats dels cinc polièdres regulars e una demostracion de lor existéncia. Los Elements son remarcables per la clartat amb la quala los teorèmas son enonciats e demostrats.
Se publiquèt mai d'un milièr d'edicions manuscritas dels Elements abans la primièra version imprimida en 1482. La rigor es pas totjorn a la nautor dels canons actuals, mas lo metòde consistent a partir d'axiòmas, de postulats e de definicions, per deduire un maximum de proprietats dels objèctes considerats, tot dins un ensemble organizat, èra novèl per l'epòca. Los Elements devon lor succès a lor superioritat d'organizacion, de sistematizacion e de logica mas pas d'exaustivitat (ni conica, ni resolucion per neusis[2] o ajustament). Las darrièras recèrcas entrepresas en istòria de las matematicas tendon a provar qu'Euclides es pas lo sol autor dels Elements. Foguèt vertadièrament acompanhat d'un collègi de disciples avent totes participat a lor elaboracion.
La geometria coma definida per Euclides dins aquel tèxte foguèt considerada pendent de sègles coma la geometria e foguèt dificil de cambiar de modèl; Nikolai Ivanovich Lobachevskii foguèt lo primièr qu'ensagèt oficialament tre 1826, seguit per János Bolyai, mas la legenda ditz que foguèt pas pres al seriós fins a la mòrt de Gauss, quand se descobriguèt dins los borrolhons d'aquel darrièr qu'aviá tanben imaginat de geometrias non euclidianas.
Dins sos libres, Euclides utilizèt sens la demostrar una proprietat de las drechas, lo "postulat d'Euclides", que s'exprimís a l'ora d'ara en afirmant que per un punt pres fòra d'una drecha passa una e una sola parallèla a aquela drecha.
Existís essencialament tres sòrtas de geometrias :
- aquela qu'admet lo postulat d'Euclides e que se nomena geometria euclidiana,
- aquela qu'admet lo postulat que ditz que per un punt pres fòra d'una drecha passa pas cap de parallèla a aquela drecha e que se nomena geometria esferica o geometria riemanniana,
- aquela qu'admet lo postulat que ditz que per un punt pres fòra d'una drecha passa una infinitat de parallèlas a aquela drecha e que se nomena geometria de Lobatchevski.
Riemann mostrèt qu'un modèl de la geometria esferica es la geometria de l'esfèra ont las drechas son los meridians o grands cercles. Poincaré donèt un modèl de la geometria de Lobatchevski. Coma aquelas tres geometrias an de modèls, i a pas rason de ne privilegiar una puslèu que l'autra. La teoria de la relativitat d'Einstein portèt un cop fatal a la geometria d'Euclides en mostrant la corbadura de l'espaci. En efèit quand l'espaci se corba, abandona son aspècte euclidian.
Euclides s'interessèt a l'aritmetica dins lo libre 7. Definiguèt la division que se nomena division euclidiana e un algoritme per calcular lo pus grand comun divisor (PGCD) de dos nombres, conegut jol nom d'algoritme d'Euclides.
Òbras d'Euclides[modificar | modificar la font]
- Elements (vèrs 300 ab.C.). Los quinze libres dels elements geometrics d'Euclides (traduccion (fr) de Denis Henrion, 1632) sur Gallica. Los dos darrièrs libres son apocrifes. Lo libre XIV seriá d'Ipsiclès).
- Donadas (94 teorèmas)
- Introductio harmonica, ont parla de musica ;
- Optica e Catoptrica ;
- De la division dels poligòns (De divisionibus), obratge contestat e que ne demòra qu'una version latina;
- Los Porismes, restituits d'aprèp l'analisi daissada per Pappus e publicats en 1860 a París per Michel Chasles.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)[url=http://www.bibmath.net/bios/index.php3?action=affiche&quoi=euclide%7Ctitre=Euclide d'Alexandrie]|site bibmath.net
- ↑ Una construccion per neusis o par enclinason es una procedura de construccion utilizant una règla graduada e consistent de construire un segment de longor donada que sas extremitats se tròban sus doas corbas donadas
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Algoritme d'Euclides
- Axiòma d'Euclides
- Division euclidiana
- Geometria euclidiana
- Lèma d'Euclides
- Teorèma d'Euclida suls nombres primièrs


text:
Châtillon-la-Borde
Châtillon-la-Borde es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La Voreja
Louis de Dieu, senhor de Montesson e posseïdor de La Voreja, #obténer, en 1582, del rei Henri III, de las cartas en portant qu'aquela tèrra i auriá nomenat Vailly la Voreja; los ordonnances #demorar sens execucion.
- La Borde
Louis de Dieu, seigneur de Montesson et possesseur de La Borde, obtint, en 1582, du roi Henri III, des lettres portant que cette terre serait nommée Vailly la Borde; les ordonnances restèrent sans exécution.


text:
39
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 39 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Republica Populara de China[modificar | modificar la font]
En Vietnam, acomençament de l'insureccion dirigida per lei Sòrres Trung. Formèron una armada principalament compausada de fremas que veguèt seis efectius aumentar rapidament. A la fin de l'annada, una partida importanta dau nòrd dau Vietnam actuau èra ocupat per leis insurgents.


text:
Grana Colómbia
La Grana Colómbia que ho un immens país situat au nòrd deu continent sud-american e qui ho constituit en bèth amassar los territòris de las ancianas entitats administrativas coloniaus de la Vicereiautat de Nava Granada, la Capitaneria Generau de Veneçuela e de la Presidéncia de Quito ; d'un aute punt de vista, qu'amassè tanben entitats politicas jà gessidas deu procès d'independénica tau com : las províncias Unidas de Nava Granada, la Tresau Republica de Veneçuela e la Província Libre de Guayaquil.
Aqueth estat que vadó en 1821 a l'escadença deu Congrès de Cúcuta dab lo nom de Republica de Colómbia ; lo nom de Grana Colómbia qu'ei emplegat entà la distinguir de l'actuau Colómbia gessida de la secession d'aqueth efemèr estat.


text:
Robert Guédiguian
Robert Guédiguian es un realizator, actor, productor e scenarista de cinèma nascut lo 3 de decembre de 1953 a Marselha (Occitània)[1].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Robert Guédiguian nasquèt d'una maire alemanda, que parla la lenga, e d'un paire armenian. Evòca sas racinas pairalas dins Le Voyage en Arménie (Lo viatge en Armenia)(2006). Robert Guédiguian es eissit d’un mitan obrièr (son paire trabalhava suls dòcs de Marselha). S'interessèt fòrça lèu a las questions politicas e foguèt un temps militant del Partit Comunista. Comencèt d'etudis de sociologia a la facultat d’Ais.
Coma Marcèu Panhòl, René Allio o René Féret abans el, ancòra prigondament sos filmes dins una realitat socialat mesclada de militantisme. Sas òbras son marcadas per l'environament local e regional, subretot la vila de Marselha e lo quartièr de L'Estaca. Coma sos davancièrs, s'acompanha d'una equipa fidèla que fa partida de gaireben totes sos filmes. D'en primièr dins aquela tropa i a son esposa Ariane Ascaride qu'encontrèt a la facultat d'Ais e e que seguèt a París quand dintrèt al Conservatòri. Puèi acabada una tèsi, trabalhèt sus la demanda de René Féret al scenario de Fernand (1980). Decebut per la politica, vei dins lo cinèma un autre mejan de parlar de çò que lo pertòca, lo monde obrièr. Permetèt a Ariane Ascaride d'obtenir un César de la melhora actritz en 1998 per Marius et Jeannette, filme amb Gérard Meylan, Jean-Pierre Darroussin, Jacques Boudet, Pascale Roberts, e mai.
L’immigracion e lo quartièr de L’Estaca son los dos autres tèmas preferits del realizator. Se qualificant d'esperel de « cineasta de quartièr », sos filmes demorèron confidencials fins a À la vie, à la mort ! (1995) que lo faguèt sortir de l’ombra. Mas foguèt en 1997 que lo grand public lo descobrís amb Marius et Jeannette (1997) nomenat pels Césars del melhor realizator e del melhor filme. Mas son filme venent À la place du cœur (1998) faguèt un fracas. En 2000, realizèt La ville est tranquille (2000) que l'escur contrasta amb lo rèsta de sa filmografia, e metèt en scena Ariane Ascaride dins una pèça de teatre d’Évelyne Pieiller.
En 2002, Robert Guédiguian tornèt s'acompanhar de sos actors preferits, d'en primièr sa companha Ariane Ascaride, e encara un còp causiguèt Marselha per luòc de tornatge per Marie-Jo et ses deux amours (2001). Cineasta engatjat afirmèt « Mon filme es fòrça politic, sens dobte lo mai politic d'aqueles que faguèt. Sus un tèma romantic per excelléncia, mostrèt de personas empegadas dins una realitat que resistís, confrontadas al refús d’un ideal, de cossí son las causas ».
Robert Guédiguian es un dels productors associats fondators d’Agat Films & Cie e d’Ex-Nihilo, societats que produguèron entre autres realizators : René Allio, Solveig Anspach, Jean-Christophe Averty, Dominique Bagouet, Lucas Belvaux, Didier Bezace, Luc Bondy, Peter Brook, Dominique Cabrera, Carolyn Carlson, Claire Devers, Olivier Ducastel e Jacques Martineau, Pascale Ferran, Piotr Fomenko, Jean-Claude Gallotta, Lucile Hadzihalilovic, Cédric Kahn, Tonie Marshall, Ariane Mnouchkine, Agnès Obadia, Christophe Otzenberger, Nicolas Philibert, Jean-Henri Roger, Ghassan Salhab, Pierre Salvadori, Claire Simon, Paul Vecchiali, Anne Villacèque, Jean-Jacques Zilbermann…
Engatjament politic[modificar | modificar la font]
Engatjat en politica, Robert Guédiguian aderís al Partit d'Esquèrra (PG) dempuèi sa fondacion, en novembre de 2008 e sosten la lista del Front d'Esquèrra a las eleccions regionalas francesas de 2010[2].
En 2011, sostenguèt publicament Jean-Luc Mélenchon candidat del Front d'Esquèrra a l'eleccion presidenciala francesa de 2012 [3].
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1980 : Dernier Été (Darrièr Estiu)
- 1985 : Rouge Midi (Roge miègjorn)
- 1985 : Ki lo sa ?
- 1989 : Dieu vomit les tièdes (Dieu vomit los tèbis)
- 1993 : L'argent fait le bonheur (L'argent fa lo bonaür)
- 1995 : À la vie, à la mort ! (A la vida, a la mòrt)
- 1997 : Marius et Jeannette (Marius e Joaneta)
- 1998 : À la place du cœur (A la plaça del còr)
- 2000 : À l'attaque ! (A l'ataca!)
- 2000 : La ville est tranquille (La vila es traquilla)
- 2002 : Marie-Jo et ses deux amours (Maria Jò e sos dos amants)
- 2004 : Mon père est ingénieur (Mon paire es engenhaire)
- 2005 : Le Promeneur du Champ-de-Mars (Lo passejaire del Camp de Mart)
- 2006 : Le Voyage en Arménie (Lo viatge en Armenia)
- 2008 : Lady Jane
- 2009 : L'Armée du crime (L'armada del crime)
- 2011 : Les Neiges du Kilimandjaro (Las nèus del Kilimandjaro)
Prèmis[modificar | modificar la font]
- 1997 : Prix Louis-Delluc per Marius et Jeannette
- 2007 : Prix Henri-Langlois per Le Voyage en Arménie
Decoracion[modificar | modificar la font]
- Oficièr de l'ordre national del Meriti[4]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Isabelle Danel, Conversation avec Robert Guédiguian, Les Carnets de l'info, 2008.
- Agnès Olive rencontre Robert Guédiguian, La Belle Bleue, 2009.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Les gens du cinéma
- (fr)filmdeculte.com
- (fr) (en) Robert Guédiguian sus Internet Movie Database
- (fr)Agat films & Ex Nihilo productions
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Extrach de naissença n° 161/1953
- ↑ (fr)« discors de Robert Guédiguian » sul site nacional del Partit d'Esquèrra
- ↑ (fr)Eles e elas vòtan Front de gauche - l'Humanité
- ↑ (fr) JORF n° PREX1010435D, Décret du 14 mai 2010 portant promotion et nomination sus Légifrance