text:
Me fuguèt recentament balhada l’oportunitat, a travèrs d’un financiament STSM de l’Action COST IS1306 ‘Nòus locutors dins una Euròpa multilinga’, de passar dètz jorns en Escòcia.
S’agissiá de trabalhar amb Bernadette O’Rourke, Professora a l’Universitat Heriot-Watt d’Edimborg, sus de tematicas dau Grop de Trabalh 10 (WG10) d’aqueu projèct que ne’n siáu co-coordonator amb Alfonso Del Percio de l’Universitat d’Oslo en Norveja.
Aqueu grop de trabalh, qu’acampa de cercaires de l’Euròpa entiera, cerca de cavar la question de la legitimitat dei nòus locutors dins de contèxts de lengas minorizadas o non en Euròpa, e dins aqueu cadre la problematica dei nòus locutors es clarament centrala.
O sabèm ben en Occitània, mai se pòt dire la mema causa dins mantuneis autrei luècs, sufís pas de sacher parlar occitan per èstre acceptat per leis autrei locutors.
Fau tanben es reconoissut coma locutor legitim, es a dire dotat de la capacitat de s’exprimir publicament en Occitan, per èstre prés au seriós, cresegut, mostrar una certa autoritat, o tot simplament per que lo mond acceptèsson aqueu o aquela qu’a aprés la lenga fòra la familha coma interlocutor e que li parlèsson, o respondèsson, en occitan.


c: text/html

text:
29/01/16 - Ven de pareisse a cò de IEO Edicion lo libre Conjugaison occitane de Patrick Sauzet, per melhor mestrejar las conjugasons en occitan lengadocian.
La gramatica es en francés per una compreneson adaptada a la demanda dels aprenants.
Los tablèus de conjugason, eles, son en occitan.
Un libre de referéncia, l’equivalent occitan del Bescherelle. Per aprene o se perfectionnar.
Un article de la revista Lou Felibrige novembre/decembre de 2010.
Fabre en lenga nòstra - Jean-Henri Fabre nasquèt en Roergue en 1823, un pauc a l’ubac de Milhau, a Sant Leons de Levezon. Visquèt puèi la màjer part de sa vida en Provença, subretot en Vauclusa, a Carpentras, en Avignon e finalament lei trenta-cinq darriers an de sa vida a Serignan onte s’amossèt en 1915, es aquí qu’es ensebelit.
Es sortit (mai de 2015) lo diccionari occitan provençau-catalan de Joan-Daniel Bezsonoff.
Presentacion de l'editor - Lo Diccionari occitan provençau-catalan es un instrument per facilitar au public catalan la lectura directa de la literatura occitana. Aquela òbra descriu principalament lo provençau corrent amb referéncias a totei leis autreis variantas de la lenga occitana. Maugrat l’emplec de la grafia classica, lo diccionari, gràcias a remandaments, permet una lectura aisada dei libres de l’escòla d’Avinhon.
L'IEO sul sieu site propausa tres lexics :
- un per l'informatica [aquí]
- un per las matematicas [aquí]
- et un per la biologia [aquí]
Presentacion : "Aquestes lexics propausan las basas terminologicas del vocabulari contemporanèu o scientific, per sosténer l’usatge de la lenga occitana, tan plan dins l’ensenhament que dins la vida publica e professionala.
Pantòri de Romieg Jumèu - IEO-Edicion - 2013 - A tots 194
ISBN : 9782859105082 - 234 pages - 13,5 x 18 cm - 16.00 €
Presentacion de l'editor :
1851. Napoléon lo Pichòt entrinca son Còp d’Estat. A còntra suberna de totei leis insureccions dau sègle XIX, son pas leis obriers ni leis estudiants que s’enrebèlisson per aparar la Republica mai quasi solets lei pacans provençaus deis Aups bassas, de la Droma e dau Var. La repression sarà terribla. Au mitan deis eveniments, una familha de marselhés liberaus amb seis amors, seis engatjaments e sei desenlusiments.
02/15 - L'Institut d'Estudis Occitans d'Aude ven de publicar dins la collection Vendémia lo libre : A l'ombra d'un manguièr d'Aurelian de Chaire (56 paginas, format A4).
Lo libre conten las 23 cronicas que Aurelian de Chaire escribèt pendent los sièis meses que passèt en 2014 al Senegal a cò dels païsans de Casamança, per un projècte de solidaritat e de cooperacion agricòla.
La societat Macarel propausa un imatgièr francés-occitan de mai de 1000 mots. Un otís practic e fisable per apréner lo vocabulari corrent.
La lexicografa Josiana Ubaud e l'escrivan Sèrgi Viaule an causit los tèrmes occitans. L'edicion, realizada amb las edicions Piccolia, es estada sostenguda pel CIRDÒC e per la Region Lengadòc-Rosselhon. Piccolia an ja publicat d'imatgièrs pel basc, l'alsacian, lo breton, lo catalan...
Glaudi Barsòtti - Lo capitani de la Republica
Lo Gai Saber - Escòla occitana - 15 € - 2012
Lo Capitani de la Republica es un roman istoric. Nos mena dins lo Marselha de la fin del sègle XVI pendent las guèrras de religions entre catolics e uganaud.
Lo libre es estat editat coma suplement de la revista Lo Gai Saber
Extrach del prefaci de Domenja Blanchard : "Aquel roman nos conta una pagina de l'istòria de Marselha, ciutat que se distinguèt sovent per son estacament a las idèas independentistas e revolucionàrias.
Mai de 2015, James Thomas (Bristòl 1971) ven de reçaupre lo Prèmi Ostana per la lenga occitana.
Ven de publicar : Grains of gold una antologia de la literatura occitana a cò de Francis Boutle Publishers [ligam]
Aqueste prèmi recompensa la qualitat de son trabalh en favor de la difusion de la literatura occitana dins lo mond.
Lo libre de Gui Vialà Lo Quasèrn de Francés Calquièr ven d'èsser reeditat.
Presentacion : Francés Calquièr es lo filh d’un afachaire. La familha es catolica, lo paire subretot es rigorós sul sicut de la religion. Mas nòstre Francés es amorós d’una dròlla protestanta. Cossí se van passar las causas al mièg d’aquelas guèrras de religion qu’an saquejat prigondament Castras al sègle 16en ? Lo raconte es pas novèl : dos joves que s’aiman, mas qu’un insuperable obstacle separa. L’Istòria tanpauc, es pas nòva : las guèrras de religion, la persecucion dels protestants. Alara qué ?
Maria-Clàudia Gastou - Mistral abans Mirèio : cossí Mistral prenguèt part a l’espelison del Felibrige e de l’Armana prouvençau (1854-1859)
Colleccion Textes et Documents - IEO Edicion - 2012 - 377 paginas
ISBN : 978-2-85910-499-3 - 24 èuros
Presentacion de l'editor : 1859 es l’annada que vegèt la publicacion de Mirèio e la consecracion parisenca de son autor. Aquel estudi pòrta pas sus la genèsi del cap d’òbra mistralenc, mas sul trabalh d’escritura en lenga nòstra que lo poèta provençal endralhèt tre las annadas 1850, mentre qu’alestissiá son poèma epic.
Felip Carbona - Traucs dins lo nonrés
Racontes - PyreMonde edicion - 2005 - 74 paginas
Presentacion : Felip Carbona nasquèt en 1944 a Foix, breç enrodat de las montanhas pirenencas. Las quitèt pro lèu, trop lèu. Los estudis acabats, tornèt a Bordèu, puèi a Tolosa, vilas universitàrias pus vesinas de las montanhas de son còr. Militant occitanista de longa, s'encarguèt del sector recèrca de l'Institut d'Estudis Occitans puèi ne foguèt, qualques annadas, lo president. Baileja, dempuèi bèl temps, la revista Lo Gai Saber.
Sul libre Les Pays des parlers perdus de Pierre Pasquini, un article de Joan-Francés Blanc dins la revista Estudis Occitans (numèro 19 , 1996, pagina 55).
Sortit d'una tèsi de 1991, qu'agèri pas l'astre de legir, l'obratge de Pierre Pasquini n'es benlèu un de mai dins la tièra de las analisis del psicodrama del movement de renaissença d'òc. Una pèira de mai sus l'ataüt, benlèu, mas pasmens lo libre presenta de causas interessantas, per exemple pels istoriografs. Que lo biais d'escriure l'istòria (Robèrt Lafònt dins sa prefaci o ditz ben : avèm aquí un trabalh d'Istorian) depend pas sonque de las sorgas, mas tanben de la tòca que s'es balhada l'autor en se botant a la règa. Aquela tòca es la de l'autor, mas aqueste banha dins un temps e dins una environa (las orientacions de sos directors d'estudis) que lo butan a des causidas ideologicas (al sens large del mot) mai o mens concientas.
Sul libre Histoire universelle de Marseille d'Alèssi Dell’Umbri. Un article de Cristian Rapin dins Lo Lugarn (Numèro 102, pagina 32, 2011).
Es causa rarissima de poder prene coneissença d’un libre d’istòria que siá pas sostendut per l’ideologia jacobina parisenca. Mas aquò arriba ça que la. I a d’istorians coratjoses que crentan pas de se far marginalizar en refusant de dintrar dins lo mòtle. Es lo cas d’Alèssi Dell’Umbria quand nos dona aqueste monument qu’es l’Histoire universelle de Marseille (de l’an mil a l’an dos mila).
La société de consommation - Jean Baudrillard
Folio essais
Quatrena de cobèrta - Lo consum es vengut la morala de nòstre mond. Es a mand de deroïr las fondamentas de l'èsser uman, es a dire l'equilibre que la pensada europèa, dempuèi los Grecs, a mantengut entre las raïças mitologicas e lo mond dels lògos « Coma la societat de l'Edat Mejana s'equilibra sus Dieu e sul Diable, aital la nòstra s'equilibre sul consum e sus sa denonciacion. »
Del cròs a l'araire - Gérard Gorgues
Traducion occitana de Jòrdi Raffanel - Centre Occitan Rochegude - Albi - 2014
Presentacion de Ramon Ginolhac dins la revista Lo Diari (numèro 22, 2014) - Lo libre Del cròs a l'araire ven d'èsser publicat pel Centre Occitan Rochegude. Es la traduccion en lenga nòstra del roman De la mine au labour de Gérard Gorgues, autor plan conegut dins lo Caramausin. La revirada es l'òbra de Jòrdi Raffanel que coneis lo trabalh de la tèrra e lo trabalha de la mina.
Un article de Felip Gardy dins la revista OC numèro 84, estiu de 2007, sul libre d'August Rafanell, La il.lusió occitana. La llengua dels catalans entre Espanya i França. Epilòg de Robert Lafont (Barcelona, Quaderns Crema, Ensag n° 37, 2006, dos volums, 1542 paginas) [ligam editor]
Aquí un obratge coma se'n publica gaire : dos volums, mai de mila cinc cents paginas polidament presentadas, amb tot un fum de documents illustratius en contraponch dau tèxt, una analisi precisa, detalhada, menada tot de lòng amb clartat e rigor, e que pasmens se legís quasi coma un roman, de la primiera a la darriera pagina, que l'autor, o ditz eu clarament, i a pas tant vougut desenvolopar una opinion, quina que siá, qu'expausar, dins tota sa complexitat e son detalh, leis endevenenças d'un moment lòng que toquèt ço que li diguèron sovent de "panoccitanisme".
L'occitan de viva votz de Joan Fulhet es un metòde de prononciacion de l'occitan lengadocian
Editor : IEO - 2008
ISBN : 978-2-952990-30-1
Robèrt Lafont - Lei miraus infidèus - Colleccion Atots (154) - IEO - 2002
104 paginas - ISBN : 2859103031
Extrach : « Son paire se rasava au cotèu grand, coide levat, en cantant la Traviata. Lo talh ne preniá un ritme de valsa e l’escuma blanca, a dicha que se gonflava sus la lama, evocava la crinolina. Eu, lo fiu, se conservava de l’adolescéncia lo repertòri dei Beatles. One two three four... lo rasador de plastica davalava la gauta a sautets e la quitava tot blanc escrumós dinc l’emfasi d’un I love you.
Maria Roanet - Dins de patetas rojas - Letras d'òc - 2012
ISBN : 978-2-916718-43-9 - 15 x 21 cm - 136 paginas
Presentacion de l'editor : "Un grand libre d'enfança.
"S'i encontran los sòmis, las paurs, las jòias e las penas, los mistèris, los jòcs de las filhas, las amiguetas e los garçons… E tanben los parents, l'escòla, los vesins, los ressons de l'Istòria, la violéncia de las relacions umanas vists amb los uèlhs e lo còr d'una drolleta.
Page 6 of 9

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ACTUALITAT
Baqueira-Beret premanís era hèsta de Magràs deth 10 e 11 de hereuèr
Era estacion d'esquí a organizat un Ski Ralli fotografic, e se disputaràn era Audi Quattro Cup e El Dorado Freeride Junior
Baqueira-Beret ja premanís es hèstes de Magràs d’enguan damb grani celhs de nhèu, dempús des fòrtes nheuades qu’a patit era Val d’Aran pendent es darrèri dies. Es pròplèus 10 e 11 de hereuèr era estacion organize diuèrsi actiuetats entà gaudir d’ua dimenjada de nhèu e fòrça diversion.
Se demore que damb es lèu 2 mètres de nhèu acantieradi que i a ara madeish, e s’era climatologia acompanhe, es pistes se poguen aumplir de fòrça esquiaires, en tot gaudir d’ua bona qualitat de nhèu.
Eth dia 10 i aurà eth Ski Ralli fotografic de disfrassi en tot combinar er espòrt damb Magràs. E ath delà, es dies 10 e 11, i aurà d’ues competicions classiques ena estacion. Per un costat, era Audi Quattro Cup-Trofeig Amics de Montgarri e El Dorado Freeride Junior. Per tant, se demore que sigue ua dimenjada plia de nhèu, diversion e competicion, damb ues condicions extraordinàries entà practicar er esquí en milhor scenari possible.


text:
Jan dau Melhau
Jan[1] dau Melhau es un autor-contaire-editor-chantaire-musician lemosin. Nascut a Limòtges en 1948, fuguet un daus principaus reviscolaires de la chançon occitana de las annadas 1970-1980.
Mas sa lemosinitat, qu'es a dire son biais de veire e de viure las chausas, la natura, las bèstias, los òmes e la mòrt ne'n faguet un pauc un chantaire marginau. Laidonc aguet pas lo succès, la reconeissença mediatica coma Joan-Pau Verdier o dengueras Claudi Martí e Patric, mas Melhau zo cherchava pas, zo desirava pas. S’era desjà, a quela epòca, retirat dins la prunda campanha lemosina ente s’es mai inspirat de la natura, dau monde que li vivián e de lors misteris que de las revòutas e luchas ciutadanas o panoccitanas…
Autor e editor de belas letras lemosinas (coma Marcela Delpastre o Pau-Loís Granier), eu s'interessa a la beutat de la lenga subretot, a sa fòrça literària. Sa demarcha es pas jamai estat de far de folclorisme ni de chantar davant un plen Zenith, mas de 'nar fossinar au mai prund de la lenga occitana tota sa finesa, tota sa complexitat. Contunha auei d'obrar per lo lemosin emb son ostau d'edicion Lo Chamin de Sent Jaume (Meusac) e sos espectacles de contes e de chançons.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dins la nòrma classica fixada per Loís Alibèrt, se conselha la forma Joan e se considèra que Jan es un francisme. Mas la fòrma Jan es la sola usitada en Lemosin despuei de segles.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Petit manuel de Folklore Limousin : AD'OC, 1975.
- Lo grun empoisonat, las pitas fabulas : AD'OC, 1976.
- La pendula dau Jan, las pitas fabulas : AD'OC, 1976.
- Los dos einocents, roman : A Tots / ÒC Segur, 1978.
- Saumes per ' na sauma, poèmas : Los d'a Roier, 1979.
- Petit dictionnaire de Folklore Limousin : Los d'a Roier, 1980.
- Lo prumier libre dau Marçau : Lo Leberaubre, 1983.
- En francés dins la traduccion, libre per lojar : Lo Leberaubre, 1985.
- Permenada au país de las cronicas : lo Chamin de Sent Jaume, 1986.
- Lavertujon en chanson : lo Chamin de Sent Jaume, 1987.
- Prières populaires du Limousin : lo Chamin de Sent Jaume 1987.
- Almanach limousin pour l'an 89 : Lucien Souny, 1988.
- Journal d'un pèlerin, vielleux et mendiant, sur le chemin de Compostelle : lo Chamin de Sent Jaume 1987 (1èra edicion), 1990, (2da edicion), Federop, 1992.
- Almanach limousin, pour les cinq ans à venir : Lucien Souny, 1991.
- Cronicas per un vilatge mòrt, teatre : lo Chamin de Sent Jaume, 1991.
- Las chançons dau pair l'Ombrela : lo Chamin de Sent Jaume, 1991.
- Proverbes limousins : Lucien Souny, 1992.
- Dires de tres per n'annada de bisest, poèmas : lo Chamin de Sent Jaume, 1992.
- N'autres tanben la revolucion, teatre : lo Chamin de Sent Jaume, 1993.
- Òbras completas : lo Chamin de Sent Jaume, 1994.
- Ad un aitau franc desesper : lo Chamin de Sent Jaume, 1996.
- Sous le pseudonyme de Peire dau Mazeu : L'Ospitau : Vent-Terral, 1983, et de Pau Quepro-Emma Quenaian : Conilhs que pelons : Bidors en Veschos, 1996.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Lo deleser : Ventadorn, 1976.
- En tut segre los jorns (emb liveròt) : Ventadorn, 1976.
- Los d'a Roier : Ventadorn, 1978.
- Lo diable es jos la pòrta : Ventadorn, 1978.
- Cronicas dau Lemosin : Ventadorn, 1982.
- Los d'a Roier, musica de tradicion lemosina : Los amics de los d'a Roier, 1984.
- Cronicas d'Armanac (doas caissetas) : Lo Chamin de Sent Jaume, 1987.
- Contes dau Lemosin : Ostal del Libre, 1990.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo Marçau aus Ponts : Extrach del Prumier libre dau Marçau
- Entrevista de Jan dau Melhau - OC-TV.net - Març de 2003
- Entreten amb Jan dau Melhau e Françoise Etay a prepaus de l'espectacle Los que passavan
- La Jana, la Mili e qualques autras. Las vièlhas de Jan dau Melhau - Critica del libre Mas Vielhas - Mes Vieilles
- Associacion La Votz De las Sirènas


text:
Alfred Sisley
Alfred Sisley (París, 30 d'octobre de 1839 - Moret-sur-Loing, 29 de genièr de 1899) foguèt un pintre francés.
De paires angleses, foguèt enviat en Anglatèrra per aprendre la lenga e far d'estudis de comèrci, contrariant atal sos desirs artistics. Comencèt a pintar en amator e rejonh lo telhar de Charles Gleyre ont coneissiá Renoir e Bazille. La guèrra francoprussiana de 1870 arroïnèt sa familha e obliguèt Sisley a partir de Londres. Decidiguèt alara d'èsser pintre.
En 1874 expausèt dins la primièra exposicion dels impressionistas e perseguèt a lo far en 1876, 1877 e 1882. Sisley venguèt un exemple de pintre païsatgista, çò que lo distinguís de sos collègas impressionistas amb preséncia dins sos quadres dels elements coma l'aiga, la nèu, lo cèl, las tubas, fa qu'es considerat, al costat de Monet, coma un dels impressionistas mai purs.
Entre 1872 e 1880 realizèt lo melhor de sa produccion: païsatges de gran espontaneïtat a l'entorn de París, Marly, Louveciennes, Bougival, Sèvres, Saint-Cloud o Meudon. Moriguèt coma aviá viscut, dins la pauretat, solament en poder vendre sus quadres a prètz derisòri quand èra viu alara qu'èra dins la manca pasmens que pauc aprèp sa mòrt començavan a èsser apreciats per la critica e el public fins a aténher de còstes elevats sul mercat artistic.
Òbra[modificar | modificar la font]
- Pont a Villeneuve-la-Garenne 1872, òli sus tela, 49,5 × 65,4 cm, Metropolitan Museum of Art, Nòva York


text:
1051
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1051 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Maridatge entre Enric Ièr, veuse dempuei sèt annadas, e Ana de Russia. Regardant lo conflicte a l'entorn dau Mans, la mòrt dau còmte de la vila permetèt au còmte d'Anjau de la conquistar. Puei, capitèt d'ocupar Alençon e Domfront. De son caire, l'armada reiala, totjorn dirigida per lo duc de Normandia Guilhèm, ataquèt e comencèt lo sètge de Domfront.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- En Anglatèrra, Godwin de Wessex es forçat de s'exiliar pel rey Eduardo el Confesor pr'amor qu'aviá refusat de far vengança contra los abitants de Dovras.


text:
lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot Video
lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot youtube
Related: lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot full hd 720 480 px, high quality lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot HD, lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot avi mp4 flv 3gp for mobile, lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot for ipad, lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot tutorial
TAI
Music Card
Music Gift
Mp3 lk nhac tre sieu sieu nguoi mau hot
Clip Related
- Playlist mode is available, You can add video, mp3 to playlist (not require Login)!
Enjoy your Playlist!


text:
Malleloy
Malleloy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Malleloy, vulgairement Trucat Malnoy (en patois: Malno). Malleloy A situat en la vallée de la Mauchère antany trucat engrèisha "tanben de Marbache" entre Custines e Faulx. Lo vilatge es al extréme sud oèst del costat de Nomeny, circunscripció de Pont-a-Monsó. Los abitants son los Maniguets.
Malleloy, vulgairement appelé Malnoy (en patois: Malno). Malleloy est situé dans la vallée de la Mauchère autrefois appelé aussi "gorge de Marbache" entre Custines et Faulx. Le village est à l'extréme sud ouest du canton de Nomeny, circonscription de Pont-à-Mousson. Les habitants sont les Maniguets.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Las armas de Malleloy "De azur al sautoir de sòus, acantonat de quatre besants d'aur, lo écu adornat d'una corona de comte, e per supports doas griffons al natural." Podèm situar la fondacion del vilatge cap a la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle en se basant en aquela de Condé alavetz tutrice del pòble. Malleloy Possedís pas cap de monument primitif. Los vestigis se resumisson a la descobèrta d'una pèça de moneda en datant de Philippe II d'Espanha (1527-1598), fils de Charles Quint, trobada l'an 1948 carrièra de Nancy. S'agís d'un écu d'aur @frapper a Sevilla. Del costat del écu se tròban, a esquèrra las cartas SD, e a drecha la chifra II. E en 1879, en lo moment d'un terrassements al sud del pòble, avèm descobèrt 3 cavòts en contenent ossements umans; aqueles cavòts avián recobert per pèiras #amplas e planas, mesas de cada costat en formant una reünion triangulara.Cap de inscripcion, pas i figurat.
1369: La primièra mencion fach de Malleloy, s'i apren #que Marida de França, duchesse de Bar, compromet Malleloy amb d'unas autras tèrras pel rançon de lo sieu marit empresonat a Mètz.( Fonts: Abbé Derule)
La distincion de Malleloy i aviá possedit a la s-|XVII|e}} per la familha de Georges Collignon #qu'èra egalament senhor de Champigneulles. Lo 19 de mai de 1724 per carta brevet emanant del pòrti Léopold, la tèrra i aguèt erigit dins comtat per Edmond Collignon, aconselhar d'estat e chambellan del pòrti Léopold.
La municipalitat a contribuit al industrialisation de la conca de Pompey. Una mina de fèrre a dobèrt pauc abans 1900 sus la còsta de la vallée sud. Aquel minaré en avent un flac rendiment en fèrre, i aurà abandonat cap a 1950. Totun, la populacion de Malleloy a viscut fòrtament en lo giron dels Aciéries de Pompey, fins en 1986, data de la clausura de las Aciéries.
Les armes de Malleloy "D'azur au sautoir d'argent, cantonné de quatre besants d'or, l'écu orné d'une couronne de comte, et pour supports deux griffons au naturel." Nous pouvons situer la fondation du village vers le Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle en se basant sur celle de Condé alors tutrice du village. Malleloy ne possède aucun monument primitif. Les vestiges se résument à la découverte d'une pièce de monnaie datant de Philippe II d’Espagne (1527-1598), fils de Charles Quint, retrouvée en 1948 rue de Nancy. Il s'agit d'un écu d'or frappé à Séville. Du côté de l'écu se trouvent, à gauche les lettres SD, et à droite le chiffre II. Et en 1879, lors d'un terrassements au sud du village, nous avons découvert 3 tombes contenant des ossements humains; ces tombes étaient recouvertes par des pierres larges et plates, placées de chaque côté formant un sommet triangulaire.Aucune inscription, n'y figuré.
1369: La première mention faite de Malleloy, on y apprend que Marie de France, duchesse de Bar, engage Malleloy avec d'autres terres pour le rançon de son mari emprisonné à Metz.( sources: Abbé Derule)
La seigneurie de Malleloy était possédée au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle par la famille de Georges Collignon qui était également seigneur de Champigneulles. Le 19 mai 1724 par lettre patente émanant du duc Léopold, la terre fut érigée en comté pour Edmond Collignon, conseiller d'état et chambellan du duc Léopold.
La commune a contribué à l'industrialisation du bassin de Pompey. Une mine de fer est ouverte peu avant 1900 sur la côte de la vallée sud. Ce minerai ayant un faible rendement en fer, elle sera abandonnée vers 1950. Néanmoins, la population de Malleloy a vécu fortement dans le giron des Aciéries de Pompey, jusqu'en 1986, date de la fermeture des Aciéries.


text: Per realizar queu project, avèm consultat de nombrós documents sus la vita e l'òbra d'Alienòr, n'en suert una bela chausida de repertòris possibles. Per evocar quilhs voiatges multiples, sa genealogia, la chausida s'orientet, per gost artistic, vers lo Sud de l'Euròpa. Prumier los trobadors, son los artistas que marqueren sa vita. Dins la familha Guillaume IX, Richard Cœur de Lion, e a l'entorn : Gaulcelm Faidit, Rigaud de Barbezieux, Bertrand de Born e bien segur Bernat de Ventadorn. Los troveires seguen, naturalament : Thibaud de Champagne, Chrétien de Troyes, Gace Brulé… puei … los voiatges nombrós vers l'Espanha per exemple, lo monasteri e lo codex de Las Huelgas, fondat per sa filha amridada au rei Anfonse VII...


text:
Alòdi
L'alòdi (dau francic alôd, latin allodium) èra l'eretatge liure d'obligacions feudalas.
A l'Edat Mejana, un alòdi èra una tèrra possedida en proprietat complèta, opausat ai fèus o ai cens qu'implicavan una redevença senhorala. S'agissiá aladonc d'una tèrra independenta de ges de senhoriá fonziera.
Segon la lei salica, lo mot d'alòdi manifèsta lei fons ereditaris per oposicion ais aquists. Sota lei carolingians, l'alodier deu lo dèime a la Glèisa e l'ajuda militara au sobeiran s'es atacat per çò que sol lo rei se declara senhor de totei leis alòdis.
En seguida de la delimitacion de l'òrdre carolingian per lo desvolopament de la feudalitat a partir dau sègle X, l'alòdi designa un ben possedit en plena proprietat, sens senhor e lo pus sovent eretat:
- l'alòdi nòble, per oposicion au fèu, compòrta pas ni omenatge ni servicis nòbles.
- l'alòdi païsan, per oposicion au cens, es una tèrra independenta de tot senhor fonzier, qu'implica pas ni redevenças, ni servicis, ni drechs.


text:
Caniformia
Los canifòrmes (caniformia) son un sosòrdre de l'òrdre dels carnivòrs (carnivora). Aqueste sosòrdre compren las familhas seguentas:
- los canids (can...)
- los mefitids (mofetas) ancianament, genre inclús dins los mustelidats (mephitinae)
- los mustelids (loira, fura...)
- los otarids (otarias...)
- los odobenids (mòrses...)
- los focids (fòcas...)
- los procionids (raton lavaire...)
- los ursids (ors...)
Aqueste grop de mamifèrs compren pas que de carnivòrs (o piscivòrs).
Anatomicament, lo bulbe timpanic dels canifòrmes es format d'una cambra unica o es devesit per un pseudoseprum, per oposicion als felifòrmes que lor bulbe timpanic es devesit per un septum vertadièr.


text:
Adius a la Val d’Aran
Enten, enten l’acordeon,
Dus pas de dança, ua cançon,
Eth haro que s’a alugat,
Sant Joan, Sant Joan se n’ei tornat. (bis)
Val d’Aran, cap de Gasconha,
Luenh de tu que’m cau partir,
Val d’Aran cap de Garona,
Luenh de tu que’m vau morir
Era passejada un ser d’estiu,
E com te va ? Adiu, adiu !
Un tròç de pan, un còp de vin,
Parlar deth temps damb eth vesin. (bis)
Eths coeires luden sus eth bufet,
Totis eths records ena paret,
Non se pòt pas estangar eth temps,
Mes aranés, tostemps, tostemps. (bis)
Tornar pujar dinc ara nhèu,
Un darrèr còp eth cap en cèu,
Setiat dessús eth gran calhau,
Guardar eth sorelh en gran portau. (bis)
Companhs de Lees e de Bossòst,
De Salardun, de Vilamòs,
Brembatz-vos plan deth praube Joan
Qui a estimat tant era Val d’Aran. (bis)


text:
En plaça de loar a l’Estat un pònt de ferre a la debuta previst per asseürar la continuitat d’un itinerari bis, la vila de Crest s’es ofert un polit pònt ecologic de bòsc.
Lo pònt de Crest es un obratge rotier a doble sens ; sas caracteristicas permetan lo passatge daus veïcules de 3,5 tonas . sa concepcion permés tanben lo passatge daus ciclistes e daus pedons. lo brojaïs prigond dau projecte a permés a la vila d’aténher dos objectius
- botar en òbra ,dins la chausias dau project ciutadin « Crest 2000 –2020 » lo desvelopament de la vila au nòrd e au sud dins de condicions exigentas per l’environament.
- partecipar a redinamisar la filièra dau bòsc, ressorça naturala de la region. Aquesta operacion es la prumièra d’una tala amplor ; daubé quasi 100 mètres de portaa,aquèu pònt sus Droma es lo mai long pònt de bòsc en França. Lo partenariat estrech de la comuna,mestre d’obratge, tre la debuta dau projecte, daubé lo CNDB ( comité national pour le developpement du bois), permetèt de realizar aqueste obratge de fran- chissament innovant. Lo pònt de Crest s’inscriu d’ara endavant coma una solucion innovanta per la construccion en bòsc d’estructuras portairas.
Ficha tecnica
Mestre d’obratge : vila de Crest Mestre d’òbra : scetauroute mandataire Architecte : atelier de l’entre Engenhaire en bòsc : arborescence Construccion : entreprise GTM contruction et farget Partenaris : Conseil général de la Drôme Conseil régional Rhone-Alpes, Etat, Union européenne fibois / fibra /cndb Còmptes : 1,5 million d’euros (10 millions de francs)
En mai de l’interest urban e economic seür de la construccion d’un pònt permanent en plaça dau pònt metalic provisòri,la resulta sus l’environament e lo desvelopament toristic de la comuna an encoratjat de chausir d’un biais privilegiat un pònt que baila de valor a l’environament . Diferentas solucions fuguèran desvelopaas segon los criteris seguents :
- Esparnhar de sòus en redusent la portaa en botant d’apontèus intermediaris que limitan los destorbaments sus l’idraulica de la ribièra .
- Far un obratge de bòsc que sièsse polit en mai d’èsser leugier e d’un naut nivèu tecnic.
- Aparar l’estructura de bòsc tre la construccion que la perenitat ne’n sará mai seüra
- S’es retenguá la solucion prepausaa cotria per lo ”Cabinet de l’entre” e ” Arborescence” un pònt de bòsc de tres travaas non cubert. L’architecte e l’engenhaire,apassionats per lo bòsc ,an travalhat l’estructura per que prene la fòrma naturala daus aubres. La ramificacion de las branchas espacialas cap a las pilas de betum endralha los esfòrç de compression e permés d’aleujar lo taulier.
Las caracteristicas dau pònt son las seguentas = lonjor totala dau taulier , 92 mètres, reparti´ sus tres travaasde 29+33+29 mètres
- larjor totala entre parabandas : 8 mètres doas vias de circulacion de 2,75 m e dos trepadors de 1,25 m. Lo taulier es compausat de quatre nervuras de bòsc lamelat pegat constituit de poassas de Douglas, garat l’aubum, mas de qualitat comuna que n’i a per 60 m3. D’aubres d’aquèla mena ,n’ia de disponibles en Ròse-Aups e dins lo Massis–Centrau. Las superstucturas coma las consòlas que suspòrtan los trepadors, los platelatges e las mans correntas son de bòsc plen. Es de rore per los platelatges e las borduras daus trepadors e de Douglas per las parabandas e las travetas. Quò fai 60 m3 de bòsc plen. La qualitat environementala daus bastiments e mai timidament daus obratges d’art,vai de mai en mai s’impausar aus professionaus coma un criteri decisiu de mai . En tenent còmpte daus engatjaments internacionaus e de la presa de consciència daus efects dau bastit sus l’environament, los decidaires de projects novèus deuràn far evolucionar lors chausias. En poncha ,la mestresa d’òbra, sostenguá per la mestresa d’obratge dau pònt de Crest , a concegut un obratge de franchissament mai respiechós de l’environament :
- en integrant l’obratge dins lo caire.
- en se siervent dau bòsc,solet materiau de construccion naturau e renovelable que amolona lo gas carbonic.
- en chausissent prumier las menas de bòsc localas : arrivant de pas tan luenh ,lo transpòrt adùs pauc de nosements.
- en botant las pilas a un endrech respiechant la ribièra, an pas cavat
- de mai son liech .
- Dubert per la circulacion lo 30 de junh en 2001 après detz mes de chantier,lo pònt de bòsc , los Crestés ne’n son fièrs e los visitaires estrambordats.
- Lo pònt de bòsc a reçauput lo pretz “ Territoria 2001” de l’observatòri nacionau de l’innovacion publica e lo label « merci dit la planète » instituït per lo menistèri de l’amenatjament dau territòri e de l’environament.


text:
Un pitit libre qu’amassa doas novèlas plan agradivas, de’n prumier sus la tematica chusida, la vita dau jorn d’aüei, e non pas un Japon que fai fantasmar per lu mens un lemosin raibaire, de’n segond lu stile de la revirada. Dise be lu stile e pas la tonalitat, l’estile perquè, setz pas sens saber que dins lu domení de la politessa, los dau Japon an mantas manièras segond lu sexe, l’atge, l’endrech, la pluèia o l’òra. Ebe, la reviritz reüssiguet a far passar aquò, sens tròp desembelir lu biais de contar.
La prumièra novèla parla d’una goiata de 36 ans, pas vinvola per un sou, mas qu’aima mielhs tetinar la banalitat d’una vita sens grand avenir que non pas se maridar coma un tipe que la gaita coma un candidat a la presidença gaita son elector.
Mas sabe pas de què li dire, es la prumièra vetz que fase ‘na rencontra aranjada jurta aura. Setz manhat per los juòcs de moneda, segur ? Pas de sic° sessuau nimai, perquè quò m’enuiariá ! Totas questions mai-que-mai importantas, mas quò d’aquí pòde pas iò damandar.Dins ma testa, i a ‘na votz que fai brí-brí : pòdes coijar coma ‘queu tipe ? V-òc-es, lu barradon es naut plaçat. Monsur Nobeyama pensava beleu a la mesma chausa, mas se, vendet la mecha còp-sec.
– Vos mesuras son ?
– 88-66-92.
Tornet sosrire coma de res.
Far la pupu o estre enfeirada ? Auriá be vougut, m’etot, li damandar la lonjor o b’etot lu diametre de son biron, mas, davant Madama Hasegawa mai ma mair, iò faguí pas, de segur. Pertant, far còrt de pausar la question auriá permes de ganhar dau temps.
L’afar mai tota la jornada son resumats entau dins ‘na conversa a la fin de la novela :
– Anguetetz¹ en quauqu’un part per estre pomponada entau ? Damandet lu patron mocandier.
– Encontra aranjada. Dau polpe esbocinat.
– A ! ‘Na rencontra adobada… diguet-eu, s’agroant e surtant lu polpe dau refrigerator. Es noveu de veire la vita entau ?
° ° °
La segonda novela parla de l’amistiat dintra la jòuna Oikawa mai son collega Futo. Contat entau, res d’estraordinarí, segur, mas, lu Futo es mòrt e la tipessa parla ad un fantaume.
Fòra l’istoera d’una banturla, es subretot bon per lu questionament de çò que lu disc de l’ordinator pòt contener.
° ° °
° « Un sic » [ sī ] o « un sin » = una mania.
¹ iò sabe que fau pas conjugar entau.


text:
Carrobièr
Lo carrobièr (var. carobièr[1], corrobièr e corropièr[1]) (Ceratonia siliqua) es un arbre dioíc de la familha de las fabacèas, originari de las regions mediterranèas (illas Canàrias, Africa del Nòrd, Orient Mejan, Euròpa miègjornala). Aquela esséncia termofila es plan espandida per la cultura e se buta suls penjals arids. Es cultivada per son fruch, la carróbia (var corróbia o corrópia).
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot « carrobièr » ven de l'arabi al-kharroube (الخروب ahkhabou), tislighwa en berbèr (emprunt al latin siliqua), Haroub en ebrieu (חרוב). Son nom latin Ceratonia ven del grèc ancian keratia significant « bana pichona » (en referéncia a las corróbias, golças en forma de banas quand maduran).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr es un arbre mesurant de cinc a sèt mètres de naut e excepcionalament fins a quinze mètres.
La camba es grossa e torcida, la rusca bruna e rasposa. Lo fulham fòroça provesit forma una tufa larga. Sa longevitat pòt aténher 500 ans.
Las fuèlhas, grandas de dotze a trenta centimètres, alternas, persistantas, son compausadas e comptan de tres a cinc parelhs de foliolas. De forma ovala, aquela son coriaças, verd escur luissent al dessús, cap al roge sus lor fàcia inferiora.
Las flors, fòrça pichonas, constituisson un calici porpre sens coròla, son reünidas en pinhals axillars cilindrics. Apareisson d'agost a octobre.
Los fruches, nomenats « carróbias, corróbias, o corrópias », son de golças pendentas de dètz a trenta centimètres de long sus un e mièg a tres centimètres de largor, d'en primièr verdas, venon brun escura quand maduran, en julhet de l'an seguent. Son coriaças, espassas.
Las granas de corrópia son brunas, de forme ovoíd plana, biconvèxas e fòrça duras. Son separadas cadunas per de parets pulposas. Son de quinze a vint par golça. La pulpa jauna clar contenguda dins las golças es farinosa e sucrada quand madura. Comestibla, de gost chocolatat, es a vegada consomida dins los païses paures.
La talha e lo pés d'aquelas granas essent pro regulars, serviguèron d'unitat de mesura dins l'antiquitat. Lor nom es a l'origina del carat (empruntat a l'arabi "qirât"), que representava lo pés d'una grana de caroba, dins lo comèrci de las pèiras preciosas. Encara, siliqua, nom latin de la caroba, èra pels Romans lo nom d'una unitat valent 1/6 de l'escrupul. En Alemanha, las granas de carróbia torradas son utilizadas en substitucion del cafè. Se pòt tanben chucar las granas coma de bonbons.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr resista fòrça pauc al freg (a l'entorn de -5 °C). Lo carrobièr feme deu èsser pollinizat per un arbre mascle per donar vèrs l'edat de quinze ans de fruches comestibles e sucrats (en septembre/octobre): las carobas. Un arbre en plana produccion pòt donar entre 300 e 800 kg de carobas cada an.
Multiplicacion[modificar | modificar la font]
Las granas frescas de carrobièr germenan normalament plan sens tractament de per abans mas un còp que son secas, venon fòrça duras e absorban pas mai d'aiga empachant atal la grana de germenar.
Cal banhar las granas secas dins l'acid sulfuric diluat (H2SO4) pendent una ora puèi dins l'aiga pendent vint e quatre oras o, sens acid, las banhar dins d'aiga bolhenta pendent quinze minutas mesclant puèi daissar marinar pendent vint e quatre ores. Lo tractement amb l'acid sulfuric remplaça la relacion entre la planta e l'animal qu'abitualament manja la grana, la daissant "marinar" dins son tub digestiu e sos sucs gastrics qualques ores puèi l'expulsa.
Composicion de la carróbia[modificar | modificar la font]
Cada carróbia pèsa una quinzana de gramas e conten de pulpa carnosa constituida de 40 % de sucres (glucòsa e du sacaròsa), 35 % d'amidon, 7 % de proteïnas, e, dins de proporcions mai flacas, de grassas, de tanins et de sals minerals. La caroba es rica en calci, fosfòr, magnèsi, silici, fèrre e pectina. Las proprietats espessidoras son dugudas a la preséncia d'un sucre lo galactomanan.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Lo carrobièr es cultivat dins los païses mediterranèus, coma Espanha e Itàlia del sud (Sicília). Marròc es lo segon país productor mondial de carobas. Los Berbèrs zayanes l'utilizan per sas vertuts medicinalas perque, mercé a lor taus naut de fibras, exercís un efècte regulator sus la foncion intestinala e es utilizada dins los cases de foira o de constipacion pels enfants.
A Chipre, se transforma la caroba en una confisariá. La fabricacion comença pel trissatge de granas, una extraccion amb aiga puèi una concentracion a caud pendent fòrça jorns; Lo chuc concentrat es travalhat al croquet.
Se fa del carobièr dos produches fòrça diferents utilizats fòrça per l'industria alimentària: la farina de caroba e la goma de caroba.
La goma de caroba ven de la paret prima bruna que cobrís las granas. Contenon un endospèrma blanc e translucid qu'agís coma espessidor.
- Alimentacion umana: se la consomacion dirècta de carobas a pas ara qu'una valor anecdotica, la farina de caroba es utilizada uèi dins l'industria agroalimentària coma apond alimentari (còde E410) per las glaças, las pastisseriás, los aliments dietetics (i a pas de gluten dins la caroba), subretot en remplaçament del cacao. La caroba, al contrari del le cacao, conten pas de teobromina, nimai cafeïna, dos alcaloíds a l'accion excitenta sus l'organisme.
- Al Liban es bolhit e son concentrat dona una melassa naturala doça e onctuosa. Mesclat a d'òli de sesam se manja amb de pan libanés.
- Alimentacion infantila: La farina de corróbia es utilizada dins lo lach en pòlvera pels espessiments per remplaçar de la tradicionala farina de blat.
- Alimentacion animala: las corróbias constituisson un excellent aliment energrtic per las bèstias.
- Arbre ornamental per son fulhatge, que dona una ombra densa.
- Las granas del carrobièr permeton de produire una goma utilizada subretot dins l'industria alimentària, mas tanben dins d'autras aplicacions industrialas (industria del papièr, textil, farmacia, cosmetica, eca).
- Poesia: I a fòrça referéncias a aquel fruch dins la literatura arabi tradicionala (Rouba'i-iatu Al-Khayyam: poèma d’Ahmad Rami dedicat a la caroba).
- Bíbla: Las corróbias, o golça segon las traduccions, son mencionadas dins l’Evangèli segon Luc dins la parabola del Filh prodig. Aquel darrièr avent dilapidat tota la fortuna donada pel paire « auriá plan volgut se remplir lo ventre de las carobas que manjavan los pòrcs, mas degun li donava. »
Produccion[modificar | modificar la font]
En 1856, 8 000 caroubiers foguèron exportats d'Espanha cap al Tèxas, Arizòna, Califòrnia e Florida. L'espècia s'espandiguèt largament en Califòrnia fins a èsser considerada coma espècia invasiva.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Gui Benoèt, Las Plantas, 2008, ISBN 978-2-85910-453-5


text:
Me güejaue parlar sus er ahèr politic dera setmana e, totun, ac hèsqui ahiscat pes coïncidéncies dera vida, perque, en tot previer un article sus es “totalitarismes”, le poderè hèr de forma indirècta. Non sabi se sabetz qu’eth Tribunau Constitucionau a emetut senténcia sus er Estatut, ne tanpòc sabi se reaument, a despièch deth tapatge, as ciutadans les preocupe era resolucion motivada peth recurs deth PP, qu’ara a paralizat era lei der aranés en recórrer-la (non ei un vèrb agradiu e, totun, quin gòi senten es deth PP en utilizar-le tot soent!) ath Conselh de Garanties Estatutàries. Tostemp i a ua sòrta de “conselh de savis” que susvelhe era activitat des mortaus, en Estat o enes autonomies. Semble qu’eth regim especiau d’Aran, garantit per Estatut, non ei afectat pera senténcia. Mès semble qu’era anullacion der usatge “preferent” entath catalan (tanben recuelhut ena lei entar aranés) incidirà, per extension, ara nòsta lengua. Ei inacceptable qu’un tribunau en prorròga prengue ua decision d’aguesta naturalesa dempús de quate ans de paralisi. Uns an responut damb eth reclam oportunista d’auançar es eleccions; uns auti, convenientament provocadi, non an dubtat en hèr sòn eth lèma der “adiu, Espanha”. Es “populars” qualifiquen ath president, seren e contundent, de “fòrça fascista”, e fòrça “franquistes” son es institucions estataus entà reputats politics nacionalistes. ¿De vertat pensen uns e uns auti qu’es actituds denonciades son “fascistes”? ¿Cau rebrembar qu’es fascismes, coma es formes sauvatges deth comunisme, son totalitarismes, regims que tot ac estofen sense marge ara liura alendada? Per qué tanta banalizacion?
(Diari Segre, 3 de junhsèga de 2010)


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1928
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1928 (Jòcs de la 9ena Olimpiada) se debanèron a Amsterdam Païses Basses ( 17 de mai - 12 d'agost de 1928 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Amsterdam 1928 - Atletisme
-
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 127 documents subre Amsterdam 1928 en picar coma clau Olympic Games 1928
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Marie-Arlette Carlotti
Marie-Arlette Carlotti, (21 de genièr de 1952 a Besièrs), es una femna politica francesa. Foguèt deputada europèa de 1996 à 2009. Es conselhièra generala del departament de las Bocas de Ròse e conselhièra regionala de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es membra del Partit Socialista. Es nomenada lo 16 de mai de 2012 ministra delegada encargada de la Personas andicapadas dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Biografia[modificar | modificar la font]
Marie-Arlette Carlotti es titulara d'un DESS de drech obtengut a l'Universitat d'Ais-Marselha III, e d'un DESS en gestion de las font umanas de l'Institut d'Administracion de las Entrepresas d'Ais de Provença. Venguèt apuèi executiva dins l'industria aeronautica.
Membra del Partit socialistat dempuèi los ans 1970, èra del conselh nacional de 1983 a 2003 e del burèu nacional de 1986 a 1994. Èra secretària nacionala encargada de l'audiovisual de 1986 a 1988, puèi secretària nacionala als Dreches de l'Òme de 1993 a 1994 e fin finala delegada nacionala a las relacions amb las ONG de 1998 a 2000.
En 1996: deputada europèa reelegida en 1999 e 2004.
En 1998: conselhièra generala de las Bocas de Ròse, puèi en 2001 vicepresidenta del conselh general, delegada a la proteccion de l'enfança e a las relacions internacionalas. Reelegida en 2004 e 2011.
En 2003: particpa al club Réformer, grop de reflexion politic animat per Martine Aubry.
En 2007: pòrtaparaula del candidat socialista pel cònsol de Marselha Jean-Noël Guérini.
En 2010: conselhièra regionala PACA sus la lista de Michel Vauzelle.
En 2010: sosten de François Hollande en vue de sa candidature à l'élection présidentielle e lo 16 de novembre de 2011 dintra dins l'equipa de campanha encargada de l'egalitat òmes e femas.
En 2012: nomenada ministra delegada prèp de la Ministra dels Afars Socials e de la Santat, encargada de las personas andicapadas, dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.


text:
Niva
Niva (Nive en francés e Errobi en basco) qu'ei un arriu d'Occitània, en Gasconha, e deu Bascoat, en Baisha Navarra e en Labord.
L'Enciclopèdia o Diccionari rasonat de las sciéncias, de las arts e deus mestièrs de Diderot e d'Alembert que'n balha la definicion seguenta:
- Niva - arriu deu reiaume de Navarra, aperat Errobi dens la lenga deu país. Que descend de las montanhas de la Baisha Navarra, que's jonh dab Ador dens las fossas de Baiona, e que's geta dens la mar dens un lòc d'aquera vila.
Qu'ei tanben l'arriu celèbre de vacanças deu Petit Nicolas, de Sempé e Goscinny.
Geografia[modificar | modificar la font]
Niva qu'ei constituida a Sent Joan Pè de Pòrt dens la província tradicionau de Baisha Navarra, de l'union deus torrents baish-navarreses:
Las gòrgas d'Atekagaitz au sud d'Itsasu que marcan son passatge dens la província de Labord. La vila de Baiona que s'ei desvolopada suber un turon que tresplomba la confluéncia dab Ador.
Niva qu'ei apreciada per la pesca esportiva deus salmonids e per la practica deus esports d'aiga viva (rafting en particular).
Afluents principaus[modificar | modificar la font]
- Ezterrengibel
- Aldude, de Sent Estève de Baigòrri
- Laka, d'Ossés
- Baztan, de Bidarrai
- Latsa, d'Espeleta en Labord
Idrologia[modificar | modificar la font]
Lo bacin de Niva que presenta ua pluviositat fòrça importanta: la pluviometria annau mejana qu'ei de 1680 mm. Lo regim de Niva qu'ei pluviau e deugut a aqueras precipitacions abondantas, dab ua influéncia de la fusion nivau hèra limitada. Que presenta de cregudas d'ivèrn (octobre a heurèr) e de fin de prima o de començament d'estiu.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
diumenge, 26 de febrer de 2012
En aranés, vo'n pregui.
Emplegar eth lengadocian en Aran e en Catalonha en plaça dera modalitat oficiau qu'ei possar er occitan tara extincion en solet lòc on aguesta lengua i ei oficiau. Demorarà sonque eth castelhan coma solet beneficiari d'aguesta incoeréncia.
Er aranés, version oficiau der occitan, qu'a ajuda e supòrt de besonh. Alavetz, en aranés, vo'n pregui.
EDIT Un argument tara creacion deth jornalet qu'ei de hèr d'Occitània un pais normau, coma toti es auti paisi deth món. Super! Alavetz, entà aconseguir ua normalitat ben normau, cau que la premsa panoccitana emplegue era varietat oficiau dera lengua coma se hè en quinsevolh país deth món. Cau arturar es comportaments suicidaris. Es arguments que es locutors der aranés son pogui, que manquen de literatura, etc, etc, non son acceptables. Damb arguments atau, es basqui non emplegarien era sua varietat oficiau, a l'origina absoludaments sense cap de locutor e sense cap de literatura, contràriaments as autes varietats deth basc e particularaments ara varietat centrau. Ja ei ora qu'es lingüistes occitanistes s'empassen era fiertat e trebalhen tara normalitat der occitan en lòc d'empachar-la. Ara èm a parlar de realitat politica, non èm capmès en encastre dera universitat. Er enjòc ei politic. Liéger er aranés non mata! Era pròva: sò encara viu. Era premsa en aranés qu'ei era normalitat, non mès!
dijous, 23 de febrer de 2012
Talar: ua tradicion occitana perpetuada per José Bové.
E de la d'abatuda d’arbos, la significacion deu mot talar que s’extiengó a la destruccion de tota sòrta de plantas cultivadas en camp, en particular de blat. Lo mot qu'estó manlhevat en gascon e en catalan (dejà au sègle XIII).
En espanhòu, segon lo Diccionario de la real Academia, talar qu'a las significacions qui segueishen:
En portugués, segon lo dicionário Priberam da língua portuguesa:
L’etimologia prepausada per en Coromines per “talar”, d’un ipotetic germanisme occidentau *talon qui voleré díser devastar (?), n’ei pas briga plausibla. Non pòt pas explicar la relacion intima qui trobam enter d’ua part la tala e l’arbo (cf. lo talòs) ni la enter la tala e lo camp. Lo gran lingüista catalan non semblè pas avisà's que lo mot talar èra plan un mot indigèn occitan (non-gascon), a l’origina un mot tecnic d’agricultura e de silvicultura. En Coromines que degó èster enganat per l'emplec deu mes modèrne “talhar” comun au gascon e a l’occitan non-gascon (un manlhèu o ua reconstruccion sabenta a partir de taliare), la fòrma deu quau e coincideish dab lo mot catalan (e castelhan) tallar. En realitat, lo vèrbe *tallare que balhè de manèra hèra regulara tallar en castelhan, tallar en catalan, talar en occitan non-gascon e tarar en gascon. En occitan ancian, talar qu’avè un doble sens. Lo prumèr qu’ei lo medish que'u deu mot gascon qui s’i correspón etimologicament: tarar, o sia podar. Aqueth sens de talar qu’ei conservat locaument en espanhòu. En lengadocian, pr'amor de la concurréncia deu mot sabent talhar, talar que deishó de significar podar e que s'a prengut un sens ligat a l'efèit deu podar, qu'ei a díser a la produccion de taths (tals en occitan non-gascon) e, per conseqüéncia, a la produccion de brancas navèras. Doncas, fin finala, talar, en lengadocian contemporanèu, que significa créisher (per ua planta). En gascon tanben, tarar qu'a prengut aqueth sens de produsir taths, de créisher (per ua planta); totun, tarar dab lo sens de podar que i ei enqüèra emplegat aumens locaument (cf. Palay). Lo segon sens deu talar en occitan ancian qu’èra lo d’abàter arbos, plan conservat en catalan e castelhan e testimoniat en lengadocian peu mot talòs (soca d’arbo, mot adoptat peu catalan). De l’abatuda d’arbos que vengó la nocion d’arrasar camps qu’arretrobam ligada au mot talar dejà au sègle XIII. E per extension, deu sens d'arrasar camp, lo mot qu'arribè tà significar arrasar de manèra generau e d'un biaish devastador (edificis, vilatges etc) en catalan e en castelhan. Atau, talar que prengó lo sens de devastar en las lenguas romanicas de la peninsula vesia. Ua auta innovacion semantica derivada d’aquera nocion d’arrasatge campèstre qu’ei especifica a la lengua portuguesa: “reguejar, arregar un camp entà desaigà'u; drenar la superficia". B’èm arribats luenh de la significacion de podar qui èra la de tallare !
dilluns, 20 de febrer de 2012
De las banas d'ací, d'aquiu e d'aulhors.
L'Andriu de Gavaudan que sòu dedicar quauques-uns deus messatges deu son blòg a expressions e locucions occitanas (compréner: occitanas non-gasconas, o sia onguesas en men nhirgo). Aqueras locucions e expressions que son tiradas d'un diccionari venider qui l'Andriu coescrigó dab Maurici Romieu. Lo diccionari, qui deveré èster publicat lèu, comptarà haut o baish 20 000 d'aqueths idiomatismes ongués. Dens un messatge recent, lo mot clau que i èra bana.
Com ja ac sabetz, lo gascon e l'ongués que's diferéncian enter si sonque peu lexic e per la gramatica. Lhevats los mots e la gramatica, qu'ei tot parièr com lengua. Doncas, non seratz pas susprés d'apréner que lo mot bana, en gascon, n'i a pas briga la medisha significacion qu'en occitan non-gascon.
En occitan non-gascon com en catalan, lo mot bana (banya en catalan orientau, bana en catalan occidentau) qu'ei sinonime de còrn, com los qu'aquesta magnifica vaca watusi e pòrta, de tant ufanosa que n'ei.
Las expressions e ditas autorn de la bana que son pro semblantas en occitan non-gascon e en catalan (véder l'Alcover-Moll a banya o bana) . La continuitat enter occitan e catalan qu'ei evidenta.
N'ei pas lo cas en gascon. L'arrason que n'ei simpla: en gascon, ua bana n'ei pas briga un còrn.
Aqueth recipient que pòt èster un pegar, un terràs...
Ua dita gascona que ditz atau (dic. Lespy-Raymond):
Tan sovent va la bana tà la hont
Qu'a la perfin lo tutèth l'i demora.
O sia en catalan (literalment):
Tan sovint va el càntir a la font,
Que a la fi el galet l'hi espera.
Totun, lo mot en gascon contemporanèu que designa principaument lo bidon de metau qui serveish tà transportar la lèit.
Lo mot qu'a aqueth sens parièr en aragonés de Panticosa (cf. Francho Nagorre Laín: los occitanismos en aragonés).
Autes còps, la bana qu'èra ua unitat de mesura volumetrica. A Sàlias de Bearn, ua bana que corresponèva a 20 litres.
Qu'ei possible que l'etimologia deu mot en gascon, a despieit de la diferéncia de significacion, e sia la medisha que dens las autas duas lenguas sòrs, a saber deu mot gau bannon qui volèva díser còrn. Lo cambi de sens que pogó venir de la costuma hòrt anciana, en çò deus pastors pirenencs, d'utilizar còrns de bovids com a veires e com a recipents tà i transportar liquides (òli, mei que mei).
diumenge, 19 de febrer de 2012
De l'oc au français : Diccionari dels mots franceses que venon de l'occitan = Dictionnaire des mots français empruntés à l'occitan/ Florian Vernet, Texte inédit. 2011
Totun, que i a mes d'un cas on no'u podem pas créder.
Aquiu qu'avetz dus exemples:
Que i trobam, evidentament, l'inevitable "amour", don la legenda urbana (e drin occitanista) ne hasó un occitanisme shens trantalhar. Totun, que soi estat susprés de n'i pas trobar épouse (espeuse en francés antic) e rassegurat de no'i trobar "pour" (pur o puer en francés antic). Que semblaré que la lenga literària d'oil deu sègle XII (la continentau, la champanesa de Christian de Troyes), d'isoglòssa -or contràriament au francés qui ei de -ur, ac pogosse explicar tot, mes aisidament que non pas l'occitan. En tot cas, que i auré calut com a minimum balançar l'assercion dab ua discutida.
En un aute exemple, un còp mes devut a l'ignorancia, conscienta o non, de las autas lengas romanas de França qui non sian pas l'occitan o lo francés (strictissimo sensu), "chamois" que seré un occitanisme (de chamós) segon Florian Vernet. B'ei evident que la terminason occitana -ós non pòt balhar -ois en francés! Lo mot francés qu'ei d'origina arpitana (chamouès), que non occitana, plan segur.
Per interessantissim qu'aqueth obratge e posca èster, no'u cau doncas pas liéger shens nat esperit critic.
Adara, un punt qui m'a hèit gahar malícia: a las entradas caddie e cadet, lo mot gascon capdèth que i ei grafiat... capdet. Ua pèca tan monstruosa de part d'un membre de l'Acadèmia occitana n'ei pas admissibla. O lo gascon non seré pas occitan, fin finala?
divendres, 17 de febrer de 2012
Lo jornalet deu web (bis)
Que n'aprofieiti tà publicar lo son comentari qui s'acaba per ua crida, s'aquò pòt ajudar. Ueratz:
Benvolut amic,
Eth siti qu'ei encara en fasa de pròves e es contenguts tanben. Cau demorar enquiath 31 de març, jorn qu'eth Jornalet veirà eth dia, damb era actualitat deth país e es vejaires des opinaires.
Serà sus http://www.jornalet.com
Eth jornalet que harà eth ligam as blòcs deth malhum occitan, e dilhèu per aquerò avetz trobat aguesta url d'espròva.
Mercés per ave'c arremercat, atau qu'avem poscut protegir eth siti damb un mot de pas.
Totes es critiques, positiues e negatiues, seràn plan benvengudes. Mès çò de mès benvengut que seràn es collaboracions.
Entà sigue un jornau occitan hèt pes occitans, que cau era participacion de toti.
Amistats,
Ferriòl Macip
www.jornalet.com
diumenge, 5 de febrer de 2012
Diu me dau! Déu n'hi do! Deus emigrants gascons en Catalonha.
De França en Catalonha
Que jamei los mens uelhs n'an vist
tan gentilha persona
Afaiçonada de son còs
Estreta de cintura
Qu'a los uelhons com l'esparvèr
la boca de mesura
(Tradicionau gascon)
Tà expressar la suspresa, l’admiracion, la perplexitat, ua emocion o simplament tà pontuar ua frasa, lo gascon (biarnés e bigordans, essenciaument) que s’exclama : Diu me dau ! Aqueste gasconisme que’s pòt enténer com: "a Diu me dau !" (o sia: a Diu be'm balhi!; en catalan : a Déu em dono !), significacion enqüèra mei explicita en la varianta: Au gran Diu me dau! En fèit, aquesta exclamacion Diu me dau! que deriva de l'arneguet medievau : Diu me damn ! Que n'ei ua version "soft", criptica, mei decenta, mensh reprehensibla e mensh arriscada en deishant supausar lo contrari de çò qui significa l'arneguet.
L’emigracion gascona a Catalonha qu’ei un ahar pòc conegut e pòc estudiat.
Los gascons qu'an, en règla generau, deishat traças importantas de la lor preséncia en Espanha. Que podem mentàver, per exemple, la calle gascona, en plen còr de la vila d'Oviedo, qui èra com un «ghetto gascon » a l'epòca medievau- d'aulhors aperat el cal com un ghetto judiu, o enqüèra la calle de los gascones en Segovia, egaument lo vilatge castelhan de Gascones supausat fondat per gascons a l'edat miejana o enqüèra la plaza de los gascones en Salamanca... Totun, arren d'aquò en Catalonha, a despieit d'ua immigracion atestada per cronicaires catalans, per l'onomastica catalana e per la tradicion gascona medisha. Perqué? Dilhèu pr'amor de l'afinitat lingüistica qui existiva enter catalans e gascons. Los immigrants gascons que s'assimilavan rapidament a la populacion catalana, shens arressentir la necessitat de s'aplegar en nada arrua particulara.
Olòt, lo caplòc de la Garròcha dens lo piemont sud-pirenenc de la Catalonha orientau, que devó acuélher mei d'un d'aqueths pastors gascons. Los membres de la gran familha olotina Vayreda per exemple, que pòrtan lo nom d'un vilatjòt d'ua comuna montanhòu de Quate Vaths, enter Comenge e Bigòrra, Veireda (Beyrède en francés). D'aqueth vilatjòt deus Pirenèus gascons qu'èra hòrt probablament originari lo fondator deu linhatge olotin deus Vayredas. Lo nom Veireda estant pròpi d'aqueth vilatge, non pensi pas que's posca trobar aulhors, l'origina gascona deu nom Vayreda (la a e la e atònas que son confonudas en catalan orientau) non hè pas gran dobte. Espiatz lo blason deu vilatge de Veireda ací-devath, tot un simbèu, e lo plan de localisacion deu vilatge en la vath d'Aura, un aute simbèu:
Que'm poish aisidament imaginar los gascons a lançar los lors "Diu me dau!" per las plaças catalanas. Que devón èster imitats peus lors vesins o/e peus lors descendents catalans. En mitan catalanofòne, l'interjeccion que s'i prengó ua forma catalana gramaticaument corrècta, foneticament pròishe de l'originau gascon, enqüèra que vueita de sens: Déu n'hi do!
De las tèrras pirenencas, l'expression que podó arribar dinc a Barcelona dab l'exòdi rurau e l'industrializacion.
Atau qu'ei la mia ipotesi tà explicar l'origina de l'expression Déu n'hi do en catalan.
EDIT: A la seguida que i èi copiat un extrèit deu tèxte hornit en ligam per en Pèp en comentari. No'u coneishèvi pas, aqueth tèxte. Qu'indica los gascons, a la fin deu sègle XV e au sègle XVI, qu'èran un pòc pertot en Principat de Catalonha e pas sonque peus Pirenèus. En 1601, la proporcion de "francesos" (a la debuta essenciaument gascons segon aqueth tèxte) que i podèva representar mes de 40 % deus poblants en dauguns endrets. La Glèisa catalana que s'i interessè a l'epòca per duas rasons: 1- dauguns caperans qu'èran "francesos"e, en las parròpias catalanas, non predicavan pas en catalan senon en lor idiòma, çò qui podèva presentar un dangièr peu bon espandiment de la doctrina 2- la Glèisa que volè evitar los cas de bigàmia (la prumèra hemna estant demorada au país...).
Codina a Les famílies santboianes (segles XIV-XIX) (Ajuntament de Sant Boi i Columna, 1999), formidable treball d'arxiu de primera mà, assevera que el 1601 els occitans i alguns forasters formaven un 44 per cent de la població. La majoria eren fadrins (solters), que feien de bracers, de mossos i pastors i també alguns oficis. Cal repassar altres llibres de Codina sobre demografia com A Sant Boi de Llobregat (segles XIV-XVII) (Ajuntament-ColumLana 2000), amb un capítol sobre els "francesos", i La vida i la mort al delta del Llobregat (segles XIV-XVII) (Ajuntament de Sant Boi-Viena 2002), que subtitula "Qüestions de demografia històrica".
Segons Codina, els primers a arribar, ja a finals del XV, eren gascons, que parlaven entre ells la pròpia llengua, tan afí a la nostra. I tant com a fet religiós com social, formaven confraries pròpies, al Baix Llobregat. Primer vénen homes i després famílies senceres. I són tants que els bisbes de Barcelona i de Vic demanen, quan es volen casar, informació a llurs bisbats d'origen per evitar casos de bigàmia. Hi trobem artesans de la fusta, mestres de cases, teixidors, comerciants, paraires, forners, traginers, moliners, etc., però la majoria són peons agrícoles. Codina al llarg treball La immigració francesa al delta del Llobregat, editat dins el volum de les Assemblees Intercomarcals d'Estudiosos (1985), però llegida el 1980, basant-se en vuit pobles antics de la comarca, hi transcriu uns 1.500 noms d'occitans i explica que alguns clergues forasters feien de rector en llocs com l'Hospitalet de Llobregat i predicaven en occità, fet que inquietava certs feligresos per manca de comprensió total. I hi afegeix que durant el segle XVII molts occitans caps de casa tenien veu i vot en els consells oberts dels pobles. Valentí Gual al llibret Gavatxos, gascons i francesos. La immigració occitana a la Catalunya moderna (El cas de la Conca de Barberà) (Ed. Dalmau 1991) demostra la poca incidència dels occitans a la comarca, llevat de Vimbodí i de Vilaverd, tot i que remarca que no hi ha documentació a Montblanc i Sarral. Gual ha publicat també La família moderna a la Conca de Barberà (Diputació de Tarragona). Abasta els segles XVI i XVII. Cal destacar paral·lelament l'obra de Joan Peytaví, La família nord-catalana. Matrimonis i patrimonis (El Trabucaire, Perpinyà 1996).
Per acabar, fem nostre el títol d'un article de Codina: Un projecte nacional urgent: l'estudi de la immigració francesa a Catalunya durant l'Època Moderna (Revista de Catalunya, gener del 1992). Calen ajuts especials de les universitats, institucions de govern i fundacions per investigar tot el territori català.
divendres, 3 de febrer de 2012
Lo tèxte baionés d'Oviedo, seguida
Certifiats qu'ei extranh, que sembla un gallicisme per certificats
Tender : proprietari d’ua tenda, d'un magazin o d'ua botiga, botiguèr, comerçant, cf catalan tender, espanhòu tendero, medisha significacion.
Ciutadant: la t finau qu'ei anormau. Que's poiré dilhèu explicar per la ligason dab lo "de" qui segueish, qui poiré hèr passar la n de ciutadan de velara a dentau.
En N'Od Qu'èi notada la repeticion de la N (En e N'), manèra de soslinhar la ligason sonora enter la particula aunorifica occitana En e la O de Òt.
Marbetins o marbatins: morabatins o maravedís en castelhan, morabatís o morabetís en catalan.
Diers: Dièr qu'ei la forma pròpiament gascona de dinèr, sinonim de sòu. La valor deu marbetin qu'oscillava enter 8 e 11 sòus. A Barcelona, que'n valèva 9 au sègle XV com au sègle XIII segon l'Alcover-Moll.
La seguida un aute còp!


text:
Roraima
Roraima es un estat de la Region Nòrd de Brasil, qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta Veneçuèla al nòrd e nòrd-oèst, Guyana a l'èst, e los estats brasilièrs de Pará (al sud-èst) e Amazonas al sud. Sa capitala es Boa Vista.
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima de l'estat es equatorial al nòrd, sud e oèst, e tropical a l'èst.
Economia[modificar | modificar la font]
Las activitats economicas principalas son l'agricultura, l'elevatge, extraccion de fusta e en la mineracion (aur, diamant e lo mineral d'estam conegut coma cassiterita).


text:
ACTUALITAT
Rescatades 6 persones en Val de Ruda per ua pana deth sòn elicoptèr
10/01/2018
Es GRAE aueren d'intervier damb elicoptèr pera dificultat d'accès damb veïcul
Un elicoptèr des Pompiers rescatèc ager tà meddia a un totau de sies persones que patic ua pana en sòn elicoptèr en ua zòna de dificil accès en parçan de Val de Ruda (Naut Aran). Es Pompièrs receberen er avís tàs 13:01 e enquiath lòc se desplacèc un elicoptèr damb es GRAE pr'amor qu'es veïculs non poderen arribar-i pes camins. Tot indique qu'er aparelh des rescatadi patic un problèma mecanic e non podec gésser quan volie repréner era marcha pendent ua rota pera zòna.
IMATGE: Archiu de Pompièrs d'Aran (Credit: Conselh Generau d'Aran)
IMATGE: Archiu de Pompièrs d'Aran (Credit: Conselh Generau d'Aran)
Manu Moga


text:
Lo novèl numerò pareis divendres
- Escriut per Setmana
- Publicat dens La semaine en videos
Lo novèl numerò de La Setmana pareisserà aquel divendres. Al somari, la jornalista Gisèla Naconaski nos presenta la candidata Manuela D'Ávila del Partido Comunista do Brasil, a la presidéncia de Brasilia que fa un trabalh important cap a las minoritats, Ferriòl Macip torna sus la decision de justícia d'un non-luòc pel gendarma que tuèt Rémi Fraisse a Sivens en 2014. Dins aquel numerò, parlam de la situacion que vivon los 20 migrants pensionaris al Centre d'Arcuelh e d'Orientacion de Gelòs (64), a la demòra d'una decision pertocant a lor demanda d'asile, mas tanben de la creacion d'un Institut de promocion de las Lengas Regionalas de Franc Comtat. Fin finala, dins sa cronica, Gavin Porter nos presenta lo trabalh que fa lo govèrn de païs de Gallés per desvolopar la lenga gallesa.


text:
Larache
Larache (arabi: العرائش Al-Araish) es una vila de Marròc, a la província de Larache (region de Tanger-Tetuan) a 86 km de Tanger. Es l'antica ciutat Lixus. A 107 371 abitants (2004). Recentament foguèron bastits de quartièrs nòus subretot "Almaghrib Aljadid" o Le nouveau Maroc.
Luòcs[modificar | modificar la font]
Los luòcs principals de la vila son:
- Pòrta Bab el Khemis
- La Medina
- Lo Sok Esseghir (Sok Petit)
- Lo mercat orticòls
- ostals andalosas
- La pineda de 2 km al costat de la mar
- Cementèri espanhòl amb la tomba de Jean Genet (1910-1986).
- La Plaja
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul puèg de Tchemmich situat de l'autra costat del riu Lukkos (Locus) de la vila actuala, los fenicians fondèron un centre comercial nomenat Lixus al sègle VIII AbC (i a pas de pròba d'una installacion anteriora al sègle VIII AbC alara que la legenda situava la fondacion de la ciutat entre 1100 e 1000 aC), que vèrs lo sègle V AbC passèt jos influéncia de Cartage. Fasiá partit del reialme de Mauritània e mai tard de la província romana de la Mauritània Tingitana, venent colonia romana; atenguèt la seuna prosperitat maximala jos Claudi (41-54). Se creava alara qu'èra lo luòc del Jardin de las Esperidas amb las seunas pomas d'aur. Jols romans la ciutat i aviá de banhs, temples, barris (del sègle IV) e d'ostals amb de mosaïcas. La ciutat viviá subretot de la pesca. Demorèt fins a l'arribada dels musulmans al sègle VII coma testimonian los rèstes d'una ancina mesquita.
Se faguèt d'excavacions entre 1948 e 1969. En 1989 comencèt un estudi prigond de las mosaïcas. La superfícia escavada fins ara representa 20% dels 75 ectaras qu'ocupava Lixus.
Aprèp se supausa que la zona foguèt abandonada. Lixus, tampauc jos un autre nom, es pas mencionada abans lo sègle XIII. Probablament foguèt fondada al sègle XII per la tribú dels Banu Arus que batejèron coma al-Arish mta Bni Arus (Las vinhas dels Banu Arus). Lo sultan almohade Yakub hi construiguèt una fortaleza a la bòca del oèd Lukkos. Una ataca castelhana se faguèt en 1270.
Aprèp l'installacion dels portugueses dempuèi Ceuta en 1415 faguèron una ataca a Larache qu'aguèt pas de resultats o de seguida. En 1471 los portugueses (rei Alfons V de Portugal) ocupèron Arzila e Tanger e per paur los marroquins evacuèron Larache que demorèt dins la zona d'influéncia portuguesa, alara que demorava despoblada pendent 20 ans. En 1489 Joan II de Portugal bastiguèt a 15 km de Larache (cap a l'interior), sus la broa del Lukkos al pont de confluéncia amb l'oèd Mkhazen, una fortaleza que podava menaçar Fès e Kasr al-Kabir e que se nomenava Graciosa; la garnison foguèt assetjada, e decimat pel paludisme, mal avitalhada e sens rebre d'ajuda perque l'oèd èra pas totjorn navegable per las barcas. Se rendèt aprèp una longa resisténcia, e podèt se retirar onorablament.
Alara al-Arish, ara al-Araish, foguèt restaurada per Mawlay al-Nasir, filh del sultan wattassida Muhammad al-Shaykh. En 1491 bastiguèt la casba. Los abitants vivian de la pesca, del bòsc e del carbon de fusta del bòsc, que s'esportava cap a Tanger e Arzila, mau vivian jos la paur de las incursions portuguesas, frequentas al parçan. En 1504 los portugueses ataquèron la ciutat. En 1546 èran las naus espanholas de Cadis qu'ataquèron la ciutat. Pasmens lo pòrt prosperava perque èra l'unic pòrt del nòrd de Marròc qu'èra pas dins las mans dels crestians, e mai èra plan prèp de Fès. Los portugueses i tenian un feitor (de feitoria = fabrica) o establiment comercial; las naus genoesas i venian sovent (un castelh a la dintrada del pòrt se nomenava "Castelh dels genoeses").
Abans 1550 ja s'èran desenvolupat piratamands basats dins lo pòrt, mas aprèp de l'evacuacion d'Arzila pels portugueses en 1550 aqueles augmentèron fins a 1600. Lo rei de Castelha e Catalonha-Aragon Felip III decidiguèt d'ocupar lo pòrt çò que faguèt en 1610 amb un acòrdi amb lo sultan saditan Muhammad al-Mamun. Espanha conservèt Larache fins a 1689 quand tornèt èsser presa per l'alauita Mawlay Ismail. D'aquela epòca demòra lo Castelhon de las Cigonhas (Santa Maria de Euròpa) al sud-sud-oèst de la ciutat.
La vila se poblèt alara amb de gents de la montanha e del Rif. Alara se produguèt qualques atacas o bombardaments per mar sens gaire succès lo principal se faguèt en 1765 per l'amiral francés Du Chaffault, que foguèt foragetat. En 1860 pendent la guèrra amb Espanha, los espanhòls bombardèt la ciutat.
Foguèt ocupada una autra còp en 1911, lo 8 de junh, e debarquèron las fòrças espanhòlas que la conservèron fins a 1956. Vejatz: Protectorat Espanhòl al Marròc.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Tomas García Figueras, Miscelánea de estudios africanos, Larache 1947-1948


text:
- Espaci entà professionaus
- Infraccions laboraus
- Economía sociau
- Comunicacion de dubertura d’un centre de trabalh
- Renauiment dera demanda d’aucupacion
- Trabalh entà joens
- Cercador de convènis collectius
- Comunicacion e notificacion de trabalhadors accidentadi
- Programa de requalificacion des persones qu'agen agotat eth sòn emparament per desaucupacion (PREPARA)
- Sò en caumatge
- Cercador de corsi de formacion contunhada
- Burèus de trabalh
- Voi hèr-me autonòm
- Grèves e conflictes
- Voi crear ua cooperativa


text:
Aisonville e Bernoville
Aisonville e Bernoville es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Del 10 al 18 d'octòbre de 1918, la batalha de Aisonville-e-Bernoville monopolisa près de 10 regiments franceses #que #venir a extrèm d'una poderosa armada alemand retranchée dins lo pòble. Costat francés i i aguèt dos mila victimas, #que 400 mòrts.
Du 10 au 18 octobre 1918, la bataille d'Aisonville-et-Bernoville monopolisa près de 10 régiments français qui vinrent à bout d'une puissante armée allemande retranchée dans le village. Côté français il y eut deux mille victimes, dont 400 morts.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Modèl:Portal Arrondiment de Vervins


text:
Enes darrères ores entà acabar eth periòde d’investidura deth president dera Generalitat abantes dera convocatòria automatica d’eleccions, eth nomentat procès catalan entara independéncia a entrat en un temps de desconnexion d’eth madeish, i age o non acòrd, dempús deth non dera CUP ath candidat Artur Mas, qu’a volut mantier-se en cargue, de forma imperturbabla, damb eth distanciament manifèst d’enquia ara eth sòn sòci d’ERC. Er espectacle pòt seguir. Era desconfidança ei notòria. Es madeishi que profitèren eth procès coma ua forma de reinvencion partidista, dempús deth pujolisme malaguanhat, son victimes dera sua estratègia, en un moviment que, prèviament, a deishat herides a fòrces coma eth PSC, Iniciativa, Union, ara era pròpia CDC e, en ensem, era societat catalana. En ua des ironies dera politica, a agut d’èster era CUP, fèrma partidària deth trencament, era que, damb eth sòn vòt contrari, a enmiralhat ath procès ena sua farsa, segontes a reconeishut un des sòns membres de forma clara e crudenta: “eth procès ei eth major frau dera politica catalana”, enes darrèri ans, perque “ne guanhèrem eth 27-S, n’era UE harà arren per nosati, ne i aurà cap referèndum pactat, n’era oligarquia catalana non trencarà eth jòc”. Dilhèu non ère tot ua farsa, perque fòrça gent i a confidat, mès per aguest motiu era irresponsabilitat politica a estat plan nauta. Auem perdut cinc ans, damb tres eleccions celebrades, camin d’ua quatau, entà un objectiu, eth der Estat pròpri quan s’ei incapable de governar era Catalonha autonomica, e damb un metòde, eth dera unilateralitat, tan inviables coma contraprodusents. Seram a temps de cambiar eth rumb?
(DIARI SEGRE, 8-1-2016)


text:
Félix Eboué
Adolphe Sylvestre Félix Eboué (26 de decembre de 1884, Cayenne - 17 de mai de 1944, Lo Caire) foguèt un administrator coloniau, un resistent e un òme politic francés. Nomat en 1938 governador de Chad per preparar un conflicte entre França e Alemanha, acomencèt la bastida d'un ret de rotas eficaç per permetre lo movement de tropas. En junh de 1940, se declarèt partisan dau generau de Gaulle, transformèt l'Africa Eqüatoriala Francesa en basa dei Fòrças Francesas Liuras e organizèt una armada de 40 000 òmes.
Lo 28 de setembre de 1948, una lèi ordonèt lo transferiment de son còrs au Panteon onte foguèt enterrat lo 20 de mai de 1949.
Decoracions[modificar | modificar la font]
- Oficièr de l'Òrdre de la Legion d'Onor.
- Companhon de l'Òrdre de la Liberacion.
- Grand Oficièr de l'Òrdre dau Nichan Iftikar (Tunisia).
- Oficièr de l'Òrdre de l'Estèla Negra.
- Oficièr de l'Òrdre Imperiau dau Dragon d'Annam.
- Chivalier de l'Òrdre dau Meriti Agricòla.
- Chivalier de l'Òrdre dei Paumas Academicas.
- Medalha de l'Educacion Fisica e deis Espòrts.


text:
Cercar :
Darrièrs artistas ajustats
Darrièrs vinils ajustats
Darrièras cançons ajustadas
Los artistas e los grops
566 artistas correspondon a vòstra recèrca
Asondar - Divèrses (Autres)
Asuelh - Divèrses, Montpelhièr (34)
ATAL projècte - Electro/experimental (Autres)
Aurea - Cants tradicionals (Autres)
Bagad bro Tolosa - Musicas de dançar, Cugnaux (31)
Bal O’Gadjo - Musicas de dançar (34)
Balaguèra - Polifonias/còrs, Pau (64)
Balaubois - Musicas de dançar, Nimes (30)
Banda Sagana - Fanfaras/espectacle de carrièra (34)
Bàrri nòu - Cants tradicionals, Sant Tropèu (83)
Bassacada - Musicas de dançar, Varennes (82)
Ba’al - Musicas de dançar (64)
Bendir a Votz - Polifonias/còrs, Marsilha (13)
Big Boha Band - Musicas de dançar, Lo Mont De Marçan (40)
Bilingüe - Cants tradicionals
Biscam pas - Musicas de dançar, Seta (34)
Boisson Divine - Punk/metal (32)
Bombes 2 bal - Musicas de dançar, Tolosa (31)
Boudoumen - Eslam/rap, Avairon (12)
Bougnat Sound - Musicas de dançar (Autres)
Bramatopin - Cants tradicionals, Vielha (VAR)
Brice Duisit - Trobar (Autres)
Brick à Drac - Musicas de dançar, Sant Africa (12)
Brigada Menestrèrs - Musicas de dançar, Pau (64)
Brotto Lopez Sextet - Musicas de dançar, L’ila De Baish (32)
Cabre e can - Musicas de dançar
Cabrettes et Accordéons des Burons de Pailherols - Musicas de dançar, Pailherols (15)
Calabrun - Cants tradicionals, Saarbrücken (Autres)
Calèu - Nòva cançon/cançon, Allegre Les Fumades (30)
-
Camille en bal - Musicas de dançar (Autres)
<< primièr
darrièr >>
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Per La Talvera
Marinon ton piucelatge
Perirà jol cotilhon (bis)
Farà pas coma lo fromatge
En venguent vièlh se farà pas bon. (bis)
Lai veni de l'Auvèrnhe
Lai i vòli pas tornar (bis)
Lai i vòli pas tornar
Las filhas son piucèlas
Lai i vòli pas tornar
Lo vòlon pas prestar.
Lo trin tran de la nòstra ainada
N'es tot virat sus un costat (bis)
Cossí farà lo nòstre gendre
Per i claure lo còl palat ?
N'ai doas
aulanas dins ma pòcha
Quand vau velhar las fau tindar !
Tindatz tindatz mas aulanetas
Se ne'n voliás t'en balhariái !
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Joan Leizarraga
Joan Leizarraga Lermanda (Jean de Liçarrague en francés) (1506-1601) qu'estó un pastor de la Glèisa Reformada o calvinista e un escrivan de lenga basca, vadut a Briscós (Labord) au Bascoat.
Ordenat prèste catolic, que seguí desempuish 1559 la Reforma e donc protegit, com d'autes protestants, peu rei Joan III de Navarra.
A l'iniciativa deu Sinòde de Pau de 1564, qu'arrevirè la purmèra version deu Navèth Testament en basco, qui estó publicada en seteme de 1571 per l'estamparia de Pierre Hautin de La Rochèla. L'òbra qu'estó revisada per quate pastors bascos, los soletins Piarres Landetxeberri, Tardetz e Sanç Tartàs e lo labordin Joan Etxeberri, aperat "basco petit", natiu de Sent Joan de Lus. L'arrevirada que combina los dialèctes labordin e soletin. Qu'ei considerat com lo purmèr assai tà establir las basas d'ua lenga basca unificada.
Que parlava basco, occitan gascon, francés, espanhòu, latin e grèc antic.
Que's morí a La Bastida de Clarença en Baisha Navarra on èra estat pastor calvinista durant tres decennis.


text:
Letra d’informacion n° 2 - Mai de 2010
Vaquí que pareis la segonda letra d’informacion de l’IEO. Mercé de contunhar de seguir la vida d’aqueste site que ven de passar los 2800 visitaires unencs (personas diferentas que son passadas sul site).
Concors de literatura joinessa. La jurada es causida. Los prèmis seràn balhats al moment de l’Estivada de Rodés, lo 30 de julhet. La seguida aquí.
L’occitan… Qu’es aquò ? de 2010 es en preparacion e serà estampat per l’estiu. I traparetz l’annuari del label Òc per l’occitan, que recampa los professionals que valorizan l’occitan dins lor activitat. Contactatz-nos per i passar lo vòstre encart de reclama, estampat dins aquela brocadura a 130 000 exemplars e vesible sus tot l’airal occitan. vbelhomme@ieo-oc.org 05 34 44 97 11.
L’Assemblada Generala de l’IEO se debana aquesta dimenjada, lo 8 & 9 de mai. Ana Maria Poggio, vici presidenta de l’IEO s’adreiça als aderents. De legir aquí.
Actualitat de l’emplec.com. Lo site de l’emplec contunha de viure amb totjorn mai d’anóncias e totjorn mai d’articles : Apréner l’occitan a l’universitat de Tolosa-lo-Miralh, o encara ficas tecnicas coma per exemple lo CRPE occitan.
Las paginas occitanas. Totjorn aquí, totjorn valent e de mai en mai complet ! Es l’utís ideal que vos cal per trobar los actors de la cultura occitana e de son economia, en mai es tot simple d’utilizacion. www.paginas-occitanas.com, l’art del bon trobar. Pasmens, aquel annuari demanda pas qu’a s’enriquesir amb la contribucion de cadun : se vesètz d’artistas, associacions occitanas, etc. que son pas o mal referenciats, contactatz-nos.


text:
Dissabte, 22 d'agost de 2015, 03h00
Franca reüssida per la Fèsta Occitana de Còrdas! Lo temps, pasmens mornarós tota la debuta de la setmana, faguèt plaça a un solelh bèl per aquelas jornadas ... +
Dijòus, 14 d'agost de 2014, 03h00
Es una tradicion plan establida: cada an pel 15 d’agost se debana a Còrdas d’Albigés (País d’Albi) la Fèsta Occitana. Es organizada per l’associacion ... +
Dijòus, 25 de julhet de 2013, 03h00
Ièr, dimècres de matin, se declarèt un violent incendi dins la Plaça del Mercat de Còrdas d'Albigés, segon La Dépêche. Lo fuòc a devastat ... +
Dimars, 9 d'octòbre de 2012, 03h00
Lo patrimòni del país es un còp de mai en perilh. De trabalhs arquitectonics previstes per començar lo 15 d’octòbre que ven pòdon descarar irreversiblament ... +


text:
Mauvesin (Òlt e Garona)
Mauvesin (oficialament en francés Mauvezin-sur-Gupie) es una comuna occitana, situada dins lo departament d'Òlt e Garona e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Mauvesin es en gascon modèrne maishant vesin, mès la traduccion deu latin vicinium pòt tanben estar quartièr o vilatge[1][2]. Es un deus nombrós noms donats a un castèth per har passar l'enveja de l'atacar aus enemics eventuaus e donar au bastiment o a son senhor una reputacion redobtabla. L'atestacion en latin de 1274 Malovicino (~Castrum) ensenha justament que i avèva un castèth, las autras donadas per Dòna Boyrie-Fénié per l'Edat Mejana son Malbezin (sègles XIII e XIV), Malvezin, Maubesin (sègle XIV).
En francés, l'ajustadís sur-Gupie data de 1897 e normalament an pas besonh de n'usar dens la conversacion correnta entre personas deu lòc e a l'entorn. La traduccion en occitan de sur dens lo contèxte es puslèu de que sus[3].
Lo nom deu riu es Gúpia [gy'pjǝ] o Gupia, lo prumèir es donat en amont[4]. Ordinàriament, es lo nom d'origina. Segon Bénédicte Boyrie-Fénié (article Lagupie, pagina 146), l'etime porré estar Gelagupia > Lagupia puèi la pres per l'article. Si l'accentuacion d'origina èra sus u, e mèi s'èra sus i, farré benlèu supausar un etime en -uppia per que lo p se conservèsse sense modificacion, enquèra que dens quauques cas -p- intervocalica demòra coma p[5]. Una possibilitat per lo nom en occitan seré de gardar Mauvesin sense ren mèi, segon l'usatge, perqué i a pas de confusion possibla a l'entorn. Ni http://www.locongres.org/fr/applications/top-oc/topoc-recherche/, ni http://toponimiaoc.webs.com/47utegarona.htm donan pas de solucion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire Toponymique des Communes de Gironde, Institut occitan, Cairn, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion, 1984
- ↑ Loïs Alibèrt, Gramatica Occitana, Centre d'Estudis Occitans, Montpelhièr, 1976, p. 264
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire Toponymique des Communes de Gironde, Institut occitan, Cairn, 2008
- ↑ Jules Ronjat, Grammaire istorique des Parlers provençaux modernes, tòme 2, pp. 249-250, http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5834313n/f255.image


text:
Josiah Willard Gibbs
Josiah Willard Gibbs (11 de febrier de 1839, New Haven - 28 d'abriu de 1903, New Haven) foguèt un quimista e un fisician estatsunidenc major de la fin dau sègle XIX. Son òbra principala foguèt la creacion de la mecanica estatistica ambé James Clerk Maxwell e Ludwig Boltzmann que permeton d'aplicar lei leis de la termodinamica ai proprietats estatisticas deis ensems grands de particulas. Aquò permetèt l'emergéncia de la quimia fisica qu'es venguda un domeni major de la sciéncia.


text:
Malbuisson
Malbuisson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1790-1794, Malbuisson absorbeix Lo Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbeix amb Montperreux l'ancian vilatge de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a #èsser una vila estapa del Torn de França.
- 1790-1794, Malbuisson absorbe Le Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbe avec Montperreux l'ancien village de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a été une ville étape du Tour de France.


text:
L’ARQUEOPTERYX QUE O ÈRA PAS
Après far un estudi paleontologic mai prigond, una de las espècias de dinosaure mai conegudas de la planeta pr’amor d’èsser estada classada coma lo primièr dinosaure que volava pendent lo sègle XIX es ara classada amb un autre nom: Arqueopteryx es pas mai Arqueopteryx mas Ostromia – e volava pas -.
Aital, lo primièr fossil descobèrt dins la region alemanda de Solnhofen e conegut dins la planeta tota amb lo nom d’Arqueopteryx es estat classat ara dins una nòva familha de pichons dinosaures descobèrta fa gaire en China.
Son estats plusors paleontològs de l’Universitat Ludwig Maximilian de Munic los qu’an confirmat qu’aquel primièr fossil d’Arqueopteryx foguèt mal classat.
Segon la còla qu’afirma aquò los scientifics de l’epòca s’enganèron : èra un fossil plan semblant a d’autres trobats dins aquela region. Mas pas totes los dotze especimèns d’Arqueopteryx son d’aquesta espècia. Ara tot es en dobte. Lo genre es disparièr.
Lo primièr dinosaure-aucèl
Lo fossil d’Arqueopteryx es un dels fossils de dinosaure mai celèbres pr’amor que donèt d’informacions sus la transicion dels reptils als aucèls e, de mai, tanben pr’amor que confirmèt que los aucèls modèrns avián coma ancessors los dinosaures carnivòrs de l’òrdre dels terapòds.
Los paleontològs Oliver Rauhut e Christian Foth, del Musèu Estatal de la Natura d’Stuttgart, an estudiat ara aquel fòssil d’Arqueopteryx qu’a coma origina la vila holandesa d’Haarlem – uèi al Musèu Teylers de la quita vila -. E dins un estudi publicat a MBC Evolutionary Biology an confirmat qu’es un fossil “plan desparièr dels autres fossils d’Arqueopteryx. Es pas d’aquel genre – çò diguèt Rauhut-.”
Segon aqueles dos paleontològs, cal situar aquel fossil dins un nòu grop de dinosaures maniraptors nomentats anquiornistides, que tanplan èran pichons e avián de plumas a las quatre patas. De mai, lo fossil de Haarlem – ara pas mai d’Arqueopteryx – seriá d’una espècia de China mas seriá tanben important pr’amor que seriá lo primièr trobat d’aquela espècia a Euròpa.
Lo fossil foguèt trobat en 1857 en Schamhaupten, que pendent la fin del Jurassic èra partida de l’archipèla de Solnhofen (sud de Baviera). “Lo grop de dinosaures ancessor dels aucèls a coma origina Asia Occidentala segon l’analisi biogeografica – çò diguèt Foth -. Totes los fossils mai ancians son estats trobats a China. Quora evolucionèron s’espandiguèron cap a l’oèst e arribèron a l’archipèla de Solnhofen. Pr’aquò aquel fossil es un dels mai joves d’aquela espècia qu’arribèt a Euròpa”.
Tot aquò s’auriá debanat fa aperaquí 150 milions d’ans, prèp de l’airal conegut uèi coma la val d’Altmühl. Èran de pìchonas illas amb mar dubèrta a l’oèst e al sud. Lo fossil trobat a Haarlem seriá de la partida situada mai a l’èst de l’archipèla de Solnhofen, fòrça prèp del continent.
Aprés diboissar aquela istòria, los paleontològs qu’an agut lo coratge de classar tornarmai un dels fossils mai celèbres de la Tèrra, avisan ara que plusors autres fossils tanben classats coma Arqueopteryx e trobats dins la region de Solnhofen poirián ben èsser pas d’aquela espècia.
Los recercaires, al delà d’aquò, an volgut balhar un nòu nom a aquel nòu genre de dinosaure. Dison que poiriá èsser Ostromia e aital onorar lo paleontològ estatsunitenc John Ostrom, lo primièr qu’identifiquèt aquel fossil coma un dinosaure terapòd.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Lo temps passat de la planeta abans de l’arribada de la nòstra espècia foguèt una epòca mai que dangierosa. Una còla de geològs a descobèrt ara que l’oèst d’America del Nòrd patiguèt una sèria d’erupcions fa 16,5 milions d’ans que cambièt lo clima de la region pendent prèp de 94.000 annadas.
Las erupcions aguèron luòc en la region americana del Nòrd-Oèst e son estadas confirmadas scientificament per l’Universitat estatala de Washington e l’Universitat d’Auckland. Foguèron una de las sèrias d’erupcions mai grandas e òrres que i aguèt en la planeta après l’extincion dels dinosaures fa 66 milions d’ans e solament n’i a agut doas mai grandas encara abans d’uèi lo jorn: las de Siberia e las del Deccan (Índia) e ambedoás provoquèron doas de las mai grandas extincions de fauna e flora que patiguèt la Tèrra.
Una sèria d’erupcions nomentada Wapshilla
Las erupcions segon los geològs comencèron dins lo sud-èst dels estats de Washington e lo nòrd-oèst d’Oregon e arribèron fins Canadà e tanben l’Ocean Pacific. E foguèron la causa de la creacion de la cadena Wapshilla, una sèria de montanhas situadas uèi lo jorn en la gòrja de Colómbia e l’èst de Washington e qu’an un quilomètre d’espessor.
“Foguèt una de las inondacions de basalt mia grandas qu’a patit aquela region de la planeta – çò diguèt John Wolff, de l’Universitat Estatala de Washington -. Las erupcions demorèron desenats de milièrs d’annadas e lancèron entre 242 e 305 bilions de tònas de dioxide de sulfur a l’atmosfèra. Foguèt un fach òrre per la region pr’amor de la erupcions e la pluèja acida que i aguèt pendent milièrs d’annadas”.
Al delà, los geològs an mesurat qu’aquò foguèt causa d’un cambi global de las temperaturas en la planeta tota. Totun, lo cambi environamental foguèt pas tan grand per tuar fauna o flora pr’amor que res es estat demorat dins lo registre fossil.
Mas foguèt pro grand per cobrir la Tèrra dins un nívol d’aerosòl que crèt “ un ans sens estiu” e una fauta de noiridura pels animals al long de tot l’emisferi nòrd. E maugrat que la majoritat dels gases de la lava desapareguèt pendent las erupcions, qualqu’unes demorèron presonièrs en cristalhs de ròca.
Tot aquò a ajudat a situar las erupcions dins l’Optimal Climatic del Miocèn. Foguèron partida de l’interrupcion de mai de 50 milions d’ans de temperaturas fredas e provoquèron un creissement de las meteissas temperatures d’entre 5 e 6 grads segon los geològs qu’an fach l’estudi.
Totun, i aguèt un periòde de fred pendent la quita epòca que i aguèron aquelas erupcions en Wapshilla pr’amor de la profusion de dioxide de sulfur. La recerca geologica es estada publicada al jornal numeric Geology.
La Redaccion


text:
Prima de Praga
Pendent la Guèrra Freja, la Prima de Praga (en chèc: Pražské jaro) es un periòde d'assag de liberalizacion politica en Checoslovaquia que se passèt del 5 de genièr de 1968 fins al 20 d'agost d'aquel meteis an, quand lo país èra ocupat per l'URSS, e los sieus aliats del Pacte de Varsòvia (levat Romania).
Debanament[modificar | modificar la font]
Los chècs e los eslovacs mostravan de signes creissents d'independéncia jos la direccion d'Alexander Dubček. Las reformas politicas de Dubček en Checoslovaquia, las volgavan coma un "Socialisme amb cara umana", representava pas una destruccion completa del regim ancian, coma se passèt en Ongria en 1956. Quin que siá, aquò èra vist pels caps sovietics coma una menaça de lor egemonia suls autres estats de l’Euròpa de l'Èst dins lo domèni de la Tresena Internacionala (Comunista Internacionala).
La politica de la URSS per enforçar los govèrns d'estil sovietic dins de los sieus estats satellits, utilisant la fòrça militara se cal, èra coneguda coma la Doctrina Brejnev, nomenada aital en onor al cap sovietic Leonid Brejnev, que foguèt lo primièr a la declarar publicament, e mai se se practicava ja dempuèi los temp d'Stalin. Aquela doctrina contunhèt de s'aplicar fins que foguèt remplaçada per la Doctrina Sinatra, jol regim de Mikhaïl Gorbatxov dins los ans 1980.
Lo periòde de liberalizacion politica en Checoslovaquia s'acabèt lo 20 d'agost de 1968, quand 200.000 soldats e 5.000 tancs del Pacte de Varsòvia ocupèron lo país. Las criticas de l'Occident foguèron gaireben inexistentas, los escrivans d'esquèrra, coma Tariq Ali, argumentèron que la causa èra que l'Occident vesiá lo socialisme uman e democratic de Checoslovaquia coma una menaça mai granda pel capitalisme que lo comunisme sovietic que, de tot biais, èra ja fòrça descreditat en 1968.
Amb lo nom de Prima se son designats tanben autres processes d'obertura politica coma la Prima de Pequin o la Prima Araba.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Revolucion ongresa de 1956
- Revolucion de Velós


text:
Nos (unitat)
Lo nos es una unitat de velocitat utilizada en navegacion maritima e aeriana. 1 nos correspond a 1 mila marina per ora, o exactament 1,852 km/h o 0,514 m/s. Autrescòps la velocitat d'una nau se mesurava amb un loch. La planqueta èra amarrada a un cordatge comportant de noses regularament espaçats qu'un marin comptava a nauta votz al meteis temps que limpavan dins sos dets. Lo compte se fasiá al meteis temps de l'escorrement d'un sablièr. Lo nombre, exprimit en noses, mesurava doncas una velocitat.
Los noses èran espaçats de 47 pès e 3 poces (14,4 m) e on lo sablièr mesurava un periòde de 28 segondas[1]. Uèi, lo nos correspond exactament a una velocitat d'una mila marina per ora (1 852 m/h), mas aparten pas al Sistèma Internacional d'Unitats (SI). S'utilizan generalament los simbòls nd (en francés) o kt (per knot, nos en anglés) e tanben kn (per knot) o kts (per knots).
La mila marina correspond a la valor mejana d'una minuta d'arc de meridian. De fach, un nos correspond a una minuta de latitud percorrida en 1 ora.
Conversions[modificar | modificar la font]
(Los valors en negreta son exactes.)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Oxford Companion to Ships and the Sea. Page 454.