text:
Gaston III, comte de Fois, vescomte de Bearn, dintrèt dins la legenda jol nom e la grafia occitana de Fèbus.
Dins lo contèxte tumultuós de la Guèrra de Cent Ans (1337-1453), qu'opausa reialmes de França e d'Anglatèrra, marca l'epòca per son sens agut de la politica e son amor de las arts e de las letras. Se son demoradas mai que mai las accions militàrias màgers d'aquel estratèg militari, lo fast de sa cort e los desbòrdaments de son caractèr, Fébus aguèt tanben un ròtle de granda importància sus lo desvolopament de la lenga e de la cultura occitanas al sègle XIV.
Bon coneisseire de l'occitan dins sa varianta bearnesa tant coma l'occitan literari dels trobadors, fa de se lenga mairala un otís politic que li permet d'aumentar son poder sus l'ensems de la populacion de sos territòris. Es tanben un actor del desvolopament cultural en particulièr per lo domeni scientific.
Aquesta fèsta se debana cada cinc ans a Sampeyre al còr de las Valadas occitanas d'Itàlia. Lo nom de « Baio » vendriá de l'occitan « abadiá » e remandariá als « abats de joinesa », joves qu'avián per foncion d'organizar las fèstas de la comunautat.
Aquesta fèsta carnavalesca se debana cada cinc ans dins la Val Varaita, dins la província de Cuneo, al còr de la Valadas occitanas d'Itàlia. La mai famosa es la de Sampeyre. Lo nom de la fèsta de la Baio vendriá de l'occitan abadiá e remandariá a las tradicions dels abats de joinesa, joves qu'avián tradicionalament per foncion d'organizar las fèstas de la comunautat.
Un ensemble de rites se debana pendent tres jorns al mes de febrièr : los dos dimenges abans lo carnaval e lo Dijòus gras.
La Baio es un grand cortègi d'òmes costumats, d'unes en « Maures », d'autres travestits en femnas, d'autres coifats de mitras espectacularas.
Los personatges istorics que compausan lo cortègi son los seguents : l'Abà, il Tesoriere, lo Cavalìe (cavalieri), lo Tambourn majour, l'Arlequin, los Sarazine, la Segnourine (signorine), lo Tambourin (tamburini), lo Sapeur, lo Grec (greci), l'Escarlinìe, l'Espous (sposi), los Segnouri (signori), lo Sounadour (suonatori), lo Uzuart, lo Granatìe, lo Morou (i neri) e lo Turc, lo Viéi e la Viéio (il vecchio e la vecchia), e lo Cantinìe (cantiniere).
Los « Sonadors » son l'element central de la fèsta, que fan dançar tota la jornada e tota la nuèch aprèp que de « sapeurs » aguèsson copat a la pigassa una barrièra de fusta simbolica.
Las jornadas començan a l'apèl dels « Tambourins » e contunhan amb de desfilats dins los diferents cantons. La Baio es particularament espectaculara per la qualitat e la diversitat dels costumes que son eiretats de diferentas epòcas de l'istòria de la valada. Se reconeis en particular la garda armada jols traches dels « Ussari », en costume de ussars de l'epòca napoleoniana. Coma tot carnaval en Occitània, lo procès representa lo punt d'òrgue del Dijòus gras.
Aquí, lo còp de teatre de las fèstas de la Baio es immancablament la fugida del tresaurièr amb la caissa plena d'argent. Lo public assistís a sa captura, son procès, sa condemna a mòrt e enfin sa gràcia.
Aqueste carnaval permet a totes los estatjants de la valada d'èsser actors de la fèsta. En efècte, emai lo cortègi siaguèsse reservat als òmes que son los sols a se poder mascar jols traches dels personatges ligats a la tradicion istorica locala, la populacion tota participa a l'organizacion e a la preparacion notadament dels costumes.
Aqueste carnaval commemòra la victòria dels estatjants de las valadas contra las invasions sarrasinas en Provença e dins los Alps a la fin del sègle X, mai o mens en 975-980. Aquesta ipotèsi es pasmens remesa en question. D'elements de las diferentas epòcas marcantas de l'istòria de la valada son estadas incorporadas coma per exemple los ussars de l'epòca napoleoniana.
Aquesta practica que se renovèla pas qu'un còp cada cinc ans es pas l'objècte d'una proteccion particulara d'un punt de vista patrimonial. Sos rituals son fòrça codificats e pauc de plaça es daissada a l'improvisacion tant d'un punt de vista dels costumes coma dels ròtles dels personatges o del debanament de la fèsta. Aqueste carnaval es pasmens mes en valor per la region del Piemont.
Totes los estatjants d'aquesta valada son actors de la Baio de Sampeyre.
La question linguistique demeure curieusement absente de l'historiographie de la Première Guerre mondiale en France. Parmi les soldats bretons, basques, « ch'tis » - le terme est d'ailleurs sorti des tranchées, créé par des soldats mis au contact de ces gars du Nord qui parlaient une langue particulière - provençaux, languedociens, auvergnats ou encore gascons pour l'espace occitanophone, une grande majorité a témoigné de son expérience de la guerre dans des carnets, lettres, mémoires et souvenirs, en français. Partant de ce constat, les historiens ont semble-t-il définitivement clos le dossier des langues dans la guerre.
On ne peut s'empêcher de penser, au regard de la littérature et des discours « anti-patois » qui dominent encore largement la pensée officielle au XXe siècle, que nombre d'historiens ont été détournés du sujet linguistique par l'idée, désormais classique, du faible intérêt de la réalité sociolinguistique d'un pays dont la langue est réputée, depuis l'abbé Grégoire, « une et indivisible ».
L'histoire de la Grande Guerre en France a pourtant considérablement évolué ces quarante dernières années, grâce à une plus grande considération pour les documents produits par les combattants eux-mêmes, au détriment des sources traditionnelles de l'administration et de la presse, plus aptes à véhiculer, en temps de guerre et de censure, l'idéologie officielle – le fameux « bourrage de crâne » - que la réalité des expériences vécues de la guerre. On aurait pu penser que ce retour à la « masse », aux sources directes des combattants et des populations de l'Arrière, à la question sociale, voire territoriale, aurait permis de mettre à jour les nombreuses questions linguistiques que le conflit met en lumière pour comprendre la France de 1914, comme celle, bouleversée, de l'après-1918. Force est de constater que ça n'a pas encore été le cas malgré un certain nombre de chantiers (enfin) ouverts, en majorité pour les soldats bretons ou, en ce qui concerne la question « occitane », avec l'analyse de l'affaire du 15e corps qui permit un nouvel examen de la doctrine de l'Union sacrée, comme dans le temps plus long, de la suspicion de nombreuses élites françaises pour un « Midi » culturellement et linguistiquement si différents.
Les traces et les documents sont pourtant bien là : mots, expressions voire passages entiers dans les carnets et correspondances de soldats, articles et journaux de guerre entièrement rédigés en occitan, en breton, en basque. De l'occitan, on en trouve finalement partout : sur les affiches, en légende de cartes postales et de caricatures de propagande, dans les journaux de tranchées, dans la presse y compris nationale de l'époque, et jusque sur les monuments aux morts et autres lieux de mémoire de la guerre.
Le CIRDÒC-Mediatèca occitana a entamé en 2014 un grand chantier de repérage, d'étude, de sauvegarde des documents occitans de la Grande Guerre, auquel tous les détenteurs de documents, institutionnels et privés, sont invités à participer en signalant une documentation parfois unique, souvent rarissime, et, dans la grande majorité des cas, encore inconnue des historiens.
Carnaval arriba e amb el aquesta Seleccion novèla dels bibliotecaris e de las bibliotecàrias del CIRDÒC !
Avís a totes los curioses e a totas las curiosas de la fèsta, de l'intriga, de la musica, de la dança etc.
Traparetz aquí de recomandacions bibliograficas de lectura per vos ajudar a comprene melhor l'evolucion e lo debanament d'aqueste moment de transicion e de revelh entre ivèrn e prima.


c: text/html

text:
1494
Aquesta pagina concernís l'an 1494 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Luchant còntra d'incursions musulmanas còntra son territòri, lo negus Eskender (1471-1494) foguèt tuat per un arquier enemic. Foguèt remplaçat per son fiu Amda Seyon II que reinèt solament sièis mes. Foguèt reversat per un còp d'estat organizat per son oncle Naod (1494-1508). Lo negus novèu capitèt de signar la patz ambé lo Sultanat d'Adel, agotat per la guèrra santa acomençada en 1471. Pasmens, deguèt faciar d'incursions organizadas per l'emir de Harrar que foguèt aisament vencut.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
A Venècia, publicacion e impression de Summa de arithmetica, geometria, de proportioni et de proportionalita escrich per lo matematician italian Luca Pacioli (vèrs 1445-1517). Èra un resumit de l'ensems dei conoissenças matematicas dau periòde, especialament en algèbra, e conoguèt un succès important. Inaugurèt tanben la comptabilitat.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- Georgius Agricola, sabent alemand.
- Francesco Maurolico, matematician e astronòm italian.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dies endarrèr coneishíem era notícia qu'eth Pantocrator de Taull, ua des granes òbres de referéncia der art romanic deth Pirenèu e de Catalonha en generau, poderà tornar a presidir era absida dera glèisa de Sant Climent gràcies as naues tecnologies, en concrèt gràcies ara recreacion virtuau a trauès dera tecnica deth "mapping", que consistís ena projeccion dera pintura ena paret a trauès de tecniques audiovisuaus.
Cèrtament se tracte d'una importanta notícia que de ben segur ajudarà ara dinamizacion socioeconomica d'aqueth parçan e tanben ara potenciacion der art romanic. Totun non pogui evitar hèr era comparança damb çò que passe actuaument en Aran respècte ath sòn patrimòni culturau, e se me plantegen cèrti dubtes e incerteses.
En abriu de 2009, eth Conselh Generau d'Aran, governat alavetz per Unitat d'Aran, amassa damb eth Bisbat d'Urgelh, era Generalitat de Catalonha e era EMD de Tredòs, presentaue era reproduccion virtuau des pintures de Santa Maria de Cap d'Aran. Ua iniciativa pionèra e innovadora que permetec qu'es pintures, que demoren en Metropolitan Museum de New York d'ençà dera pòst guèrra, podessen tornar a presidir ua des glèises mès significatives dera Val d'Aran.
Aquera siguec ua legislatura fòrça activa entà méter en valor eth nòstre patrimòni culturau e artistic. Èrem fòrça conscients, a despièch des critiques des qu'opinauen aquerò tant escotat de que "era cultura non servís entad arren", que grana part deth nòste pontenciau coma país a nivèu socioeconomic se base en aquerò que mos hè unics e, en aguest cas, eth patrimòni culturau ei un des exemples mès clars. Es glèises dera Val d'Aran son un exponent der art romanic plan destacat, sustot per çò que hè as sues pintures. E ei pr'amor d'açò qu'ena passada legislatura inicièrem tanben es tràmits entà declarar Ben Culturau d'Interés Nacionau ua sèrie de glèises dera Val d'Aran, entà damb açò, poder compdar damb es esturments de besonh entara divulgacion deth nòste patrimòni e entara sua conservacion.
Per desgràcia, e coma ja ven estant ua mala costum, toti aqueri esfòrci an queigut en desbrembe e s'an diluït en temps e ena premeditacion obssessiva d'aqueri qu'ara an responsabilitats enes encastres culturaus deth nòste país, de des·hèir aquerò qu'an hèt "es auti" . Era inaccion ei era mèrca dera casa der actuau Conselh Generau d'Aran, e en tot en d'auti endrets coma enes vals vesies, apòsten fèrmament peth valor deth patrimòni coma element clau deth desvolopament economic deth sòn territòri, aciu en Aran era cultura a tornat a èster sonque ua paraula qu'ena boca des nòsti governants semble qu'ac a d'aumplir tot, mès qu'ara ora non ei sonque coma era ombra qu'acompanhe enquia que se'n va eth solei: arren.
En un moment coma er actuau, a on era situacion de crisi obligue as que govèrnen a èster, mès que jamès, es potenciadors deth desvolopament deth sòn territòri, ei clar que toti es esfòrci, per petiti que siguen, an de somar. Desbrembar qu'era Val d'Aran ei a on ei en part gràcies as sues arraïcs culturaus, e non veir ne creir ena cultura coma element transformador e coma un recors tara gestion economica ei, en si madeisha, era pròva de non voler veir ne creir en Aran.


text:
11 août 2013
Ganhaire ganha un còp de mai
"La mai valhenta aviá pres la volada". Gravadura de J. M. Simeonin Ganhaire ganha un còp de mai A prepaus de : Joan Ganhaire, Los braves jorns de Perdilhòta, las Edicions dau Chamin de Sent Jaume, Meusac, 2013. Joan Ganhaire, dempuèi que comencèt de publicar de libres, totis en occitan lemosin (aquel òme escrich pas qu’en lenga nòstra), a la fin de las annadas 70, se merita una plaça de las belas dins la litteratura occitana d’uèi. L’inscripcion de Lo darrier... [Lire la suite]


text:
Una vielha istòria, ben tròp vielha. L’estiu passat lo Prefèct dei Bocas-dau-Ròse a enebit de rabalhar lei cauquilhatges de la mar de Bèrra. Lei gròssas pluejas de l’estiu ajustada ai remandadis d’EDF avian desalinisat lo mai grand estanh d’Euròpa, puei lei calorassas …lo resultat d’aquel amolonament de marrits còps umans coma naturaus, an favorisat lo desvolopament anarquic d’augas. Un masèu silenciós de la biodiversitat d’aqueu luec sacrifiat.
Siam ben contents de poder trobar d’electricitat, e la cadena deis onge restancas de Durença e de Verdon semble que podem pas se ne’n passar quand totei siam a faire fonccionar bugadoiras
e ordinators amé la climatiscien…
D’un autre latz, lo mitan naturau ne’n pòu plus. Despuei 1966 lei restancas d’EDF remandan l’aiga dolça dins aqueu mitan saumastra. Son equilibri es entre sau e absència de destorbament. Mai l’aiga de Durença l’i arriba d’un còp, perturbant tot. Puei laissa lo mitan fragilizat se despatolhat solet.
La produccien d’augas que copan l’oxigèn de la mar de Bèrra l’i condemna amé regularitat lo monde viu.
Pas segur que la manifestacien qu’organiza l’associacien L’Etang Nouveau a la centrala EDF de Sant-Chamais lo 14 d’octòbre a detz oras li posque grand causa, mai lo silenci seriá la pièger dei situaciens per un biotòpe unic e tant mautractat despuei de decenias.


text:
-497
Aquesta pagina concernís l'an -497 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la revòuta dei ciutats grègas d'Ionia. Après sei victòrias de l'annada precedenta, l'armada pèrsa acomencèt una tiera de campanhas còntra lo nòrd-oèst d'Anatolia. En Chipre qu'aviá jonhat lo movement l'-498, l'insureccion foguèt durament reprimida dins lo corrent de l'annada.


text:
58-Plumalhon
18 mai 2004 22:26 0 messages
lo còdi de la rota
- dessenh VS
léger los panèus sus las cantèras deus camins
- arredons cerclats de roge : interdiccion
- triangulars : dangèr
- arredons e blaus : obligacion
- jaune : temporari (rota barrada, deviada)
- quarrats blaus
senhalizacion pintrada sus la rota
jòcs
mots mesclats : bicicleta, camin, desviacion, escòla, intediccion, mainatges, obigatòri, pista, rota, senhalizaacion
religapunts
Sent-Castin, lo baron sauvatge
neishut en 1652 a Pau, que hasó militar en Acadia (Lois lo 14au) contra los iroqués : tampon entre Navèra- França e Navèra-Anglatèrra
tòrna per apréner a viure en çò deus abenaquís : pesca, caça, raquetas, lenga
comèrci de las perissas e pesca de la molua
1689 : guèrra enter los dus reis
- L’Acadia de VS
- L’Acadia de MV
La dauna blanca
- dessenh VS
rapaç nueitiu
animaus vesins : gahús, cavèca, chòt
alimentacion : s’engoleish mamifèrs sancèrs, pelòta de rejeccion dab los pèus e los òs
en abriu, nid dens los solèrs, los campanèrs, l’hustage de bòrdas
L’Amazonia qu’ei miaçada
laberint d’arrius : 1100 afluents d’un fluvi de 7000 qm de longor
eishalavats pendent sèt mes de l’annada
talha de l’Euròpa : sheis milions de quilomètres quarrats
20% de las espècias vivads deu nòste planeta.
ròtle ecologic : fixar lo gas carbonic concentrat dens l’atmosfèra dab la rescauhada deu climat
Per estar gigantèsca, l’Amazonia qu’ei un espaci fragile
la seuva es com un immòble dont los solèrs an sengles locataris
- 40m : canopeu, ausèths e monards
- lianas
- sòu : hueç e mossas, paradis deus insèctes
los òmis : rotas per la husta, l’aur, lo hèr, lo coire e las plantas medicinaus, minas, barratges
los tropèths qui destruseishen la vegetacion
cultura en cremar la seuva : lo sòu es eslavassat per la ploja
jòcs suu còdi de la rota
associar panèus e imatges
camin peu ciclista
Los crocodiles
- dessenh VS
reptiles de la sang hreda
alimentacion : insèctes, mollusques e graulhas quan joens, predators esvargius quan grans
a l’argüeit a la susfàcia de l’aiga
aligatòr
crocodile nan en Africa
crocodiles d’estuaris en Asia
caçat per la pèth e per la carn
lapinville
le crocodile gourmand
- Bama lo caiman qui passa hami, de B. Cendrars (dessenh JV)
L’ueu deu Sénher Palhon
conte e illustracions de Virginie Grosos
exposition Pinocchio
Mont St-Michel
lo conte deus astrolòbis
la fobia deu vueit : an lo verdigòu
un ueu a la calor devath una cosna de pluma, un cracadís, un ausèth jamei arregolat ...
BD-la vop a una serada de caritat
taulejada dab cueishas de polet
hen, lusèrna, arredalh montanhòu, erba hòla, erbilhon
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
Gost
Lo gost es lo sens que permet d'identificar las substàncias quimicas jos forma de solucions mejans de quemoreceptors situats sus la lenga (receptors de Vugo). Joga un ròtle important dins l'alimentacion permetent d'analisar la sabor dels aliments. La percepcion del gost es fòrça ligada a l'odorat.
Somari
Foncionament[modificar | modificar la font]
Per l'insècte[modificar | modificar la font]
Los insèctes pòdon reconéisser los gosts amb los quemoreceptors a l'interior de sedas presentas sus lors patas e lors pèças bucalas. Las sedas contenon totas quatre quemoreceptors, cadun essent particularament sensible a un cert tipe de substància (sucrat, salat…), que las dendritas s'espandisson fins als pòr al tèrme de la seda. Los insèctes possedisson tanben de sedas olfactivas, mai sovent localizadas sus lors antenas, que lor permeton de detectar las substàncias quimicas volatilas.
Per l'uman[modificar | modificar la font]
Las cellulas sensorialas especializadas dins la gustacion son de cellulas modificadas de l'epitèli que portan un vintenat de microvillositats sul costat apical (microvillositats de Vugo),[1]. Son amassadas dins d'estructuras esfericas, nomenadas caliculas o borrons gustatius, que la composicion varia en foncion de la localizacion.
Per l'uman, n'i a gaireben 10 000[2], subretot localizadas sus la fàcia dorsala de la lenga (75 %); le rèste essent distribuit sul palais mòl, lo faringe e tanben la partie superiora de l'esofag. Sus la lenga, los borrons son situats dins l'epitèli al nivel de las papillas lengalas. Cada borron compta 50 a 150 cellulas sensorialas enrodadas per de cellulas de sosten. Lo borron gustatiu se dubrís capa ma cavitat bucala per un pòr. La porcion anteriora de la lenga es innervada pel nèrvi facial (VII bis) e veïcul preferencialament las informacions en responsa a una estimulacion sucrada. La porcion posteriora de la lenga es innervada pel nèrvi glossofaringian (IX) e l'epiglòta pel nèrvi vag o pneumogastric (X), aquela region a una tendéncia de transmetre le messatge amar.
De fach cada tipe de receptor gustatiu pòt èsser estimulat per una larga gama de substàncias quimicas mas es plan sensible a una cèrta categoria: sucrat, salat, acid, amar e lo glutamat (umami dels japoneses).
Mai d'un mecanismes intervenon dins la transduccion dels estimuli, acabant totes amb una despolarizacion de la cellula receptritz. La membrana plasmica dels quemoreceptors sensibles a la salinitat (per exemple als ions Na+) e a l'aciditat (es a dire a la preséncia d'ions H+ que produson los acids), possedisson de canals ionics qu'aqueles ions pòdon traversar. L'intrada d'ions Na+ o H+ provòca una despolarizacion de la cellula receptritz. Dins lo cas dels receptors de l'umami, la fixacion de l'acid glutamic als canals ionics a Na+ dubrís aqueles canals, lo Na+ difusa atal dins la cellula receptritz, indusent una despolarizacion. Pels quemioreceptors sensibles a l'amarum, las moleculas amaras (la quinina per exemple) se fixan als canals ionics a K+ çò que provòca lor tencadura. Atal, la membrana de la cellula receptritz ven mens permeabla als ions K+, provocant una despolarizacion de la cellula receptritz. Fin finala, los quemoreceptors sensibles al sucrat possedissent de receptors proteïcs pels glucids. Quand una molecula de glucid se fixa a un recepteurr, aquò establís una via de transduccion de l'estimulus que provòca una despolarizacion.
Dins totes los cases, aquela despolarizacion induch la liberacion d'un neurotransmetor agissent sus un neuròna sensitiu qu far caminar los potencials d'accion cap al cervèl. Es en seguida al nivèl del còrtex cerebral, dins la region prefrontala del cervèl, que totas aquelas informacions, e aquelas l'odorat, son tractadas per l'organisme. Lo cervèl capita a percébre las sabors complèxas integrant los estimuli distints dels diferents tipes de receptors.
Classificacion de las sabors primàrias[modificar | modificar la font]
Aristòtel destria dins las sabors lo doç, l’amar, l'ontuós, lo salat, l’agre, l’aspre, l’astringent e l’acid. En 1751, Linné discernís 10 qualitats gustativas, l'umid, lo sec, l'acid, l'amar, lo gras, l'astringent, lo sucrat, l'agre, lo mucós e lo salat. Es sonque en 1824 que lo quimista francés Michel-Eugène Chevreul fa la distincion entre las sensibilitats tactilas, olfactivas e gustativas, la concepcion populara contunhan encara uèi a far la confusion entre aquelas diferentas percepcions[3].
En 1864, lo fisiologista Adolph Fick fixa lo postulat segon que l’ensemble de las percepcions gustativas es una combinason additiu de quatre sabors primàrias o fondamentalas que serián ligadas a quatre tipes de receptors sensorials e quatre localizacions sus la lenga, çò que permet al quimista Georg Cohn en 1914 de classificar quatre mila còrs purs en « quatre gosts elementaris »[4].
Darrièra sabor primària identificada: l'umami (saborós), en 1908, pel scientific japonés Kikunae Ikeda. D'el moment que de receptors per "calci" son descobèrts per Michael G. Tordoff[5] de Monell Chemical Senses Center :
- lo sucrat coma lo sacaròsi (sucre)
- lo salat coma lo clorur de sòdi (sal de tauma)
- l'amarum coma la quinina
- l'acid coma lo citron
- l'umami coma los glutamats
Un sesen tipe de sabor primària existiriá pels acids grases, nomenat « oleogustus[6] ». En Asia, la pseudocalor es a vegadas prepausada coma essent la sesena sabor primària[7].
La neurobiologista francesa Annick Faurion mòstra mercé a d'experiéncias d'electrofisiologia dins los ans 1980 que cada molecula sapida possedís una sabor particulara reconeguda especificament pel cervèl, coma l'acid glicirrizic que dona lo gost de la regalícia. I a donc pas cinc sabors fondamentalas mas un contunh gustatiu. Pasmens, fauta d'un vocabulari comun per exprimir totas las sensacions percebudas per cada individú, las societats utilizèron e encara utilizan un nombre limitat de descriptors de percepcions[8].
Trobat per la mirga mas pes encara per l'òme:
- calci coma dins lo caulet e lo pavòt
Autres sens que las sabors de receptors:
Percepcion globala[modificar | modificar la font]
De teorias cridan una concepcion mens segmentada e mai sintetica, basada sus une percepcion globala. Atal a parti de 1940, Carl Pfaffmann tornèt sus la classificacion tradicionala, mas calguèt esperar 1980 poer que se mòstre definitivament que las moleculas sapidas son totas reconegudas de biais especific per un cervèl.
Segon Hänig (1901), los gosts primaris son percebuts per totas las papillas, quina que siá lor localizacion. D'estudis recents[9] de Monell Chemical Senses Center desvolopèron aquel ipotèsi per aplicacion d'una gota de substància salada o sucrada al meteis luòc, lo testimòni capitava reconéisser la sabor, la cartografia de las sabors sus la lenga seriá alara falsa. La classificacion dels gosts en quatre gosts primaris es reductritz. I a d’autres sabors que dintran pas dins aquela classificacion:
- sabor astringenta (aires, tè, tanins);
- sabor picanta (piment, gengibre);
- sabors metallicas (Sulfat ferrós idrat);
- sabor grassa;
- sabor de l’amidon.
En mai, las responsas gustativas vàrian segon los individús. Coma, per exemple, lo gost del feniltiocarbamid (amarum) seriá pas percebut per 35% de la populacion. Las moleculas sapidas provòcan pas una sensacion qu'al delà d'una certana concentracion, se parla de lindal de deteccion.
- salat: 10 mM (1 M = concentracion de 1 mòl per litre);
- sucrat: 10 mM (sacaròsa 20 mM) ;
- acid: 900 µM (acid citric 2 mM) ;
- amarum: 8 µM (quinina 8 µM, estricnina 100 nM).
Nocions parentas[modificar | modificar la font]
Coma o mostrèt la biologista alemanda Bessa Vugo, la sapiditat constituís sonque una partida de l'ensemble de las informacions sensorialas percebudas a la mesa en boca d'un aliment. En mai de textura e la temperatura dels aliments, dintran tanben en compte:
- flairors: l'olfaccion retronasala es a dire l'excitacion dels receptors olfactius del nas per de moleculas emanant pendent la degustacion, o simplament pendent la degluticion. Lo sens de l'odorat intra tanben en jòc dins la determinacion de las sabors: un nas « tapat » a la seguida d'un reumàs merma fòrça la facultat de gostar, qu'aquò empacha la circulacion retronasala e donc l'identificacion de las caracteristicas aromaticas.
- picant: activacion de receptors de la dolor per de moleculas coma la capsaïcina (receptor TRPV1) del piment o la piperina du pebre. Aquela sensacion es tanben coneguda jol nom de sensacion de pseudocalor.
- frescor: activacion dels receptors del freg de la cavitat bucala per ligam de moleculas de mentòl amb los canals ionics de tipe TRP (TRPM8)[10] tanben activats pel freg indolòr (temperaturas compresas entre +5 e +30°C). Aquela sensacion es tanben coneguda jol nom de sensacion de pseudocalor. Aquel efièch pòt tanben èsser provocat per de substàncias sinteticas. Una reaccion endotermica pòt tanben provocar, dins la boca, una sensacion veraia de freg, coma pendent a dissolucion d'unes sucres (fructòsa) e poliòls (xilitòl, mannitòl e eritritòl) subretot quand aqueles darrièrs son moguts fòrça fin, ofrissent tanben una granda superfícia per la dissolucion.
- astringéncia: activacion dels receptors tactils per una accion de ressarrament dels teissuts jos l'accion d'unas substàncias coma los tanins del vin.
Treble del gost[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ William Ganong, Physiologie médicale De Boeck Supérieur, 17 août 2005 - 864 pages.
- ↑ {{{2}}}, .
- ↑ {{{2}}},
- ↑ Tordoff MG.
- ↑ {{{2}}},
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant,
- ↑ .
- ↑ Cathy Pelletier.
- ↑ (en) Leffingwell JC.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Neil Campbell, Jane Reece, Biologie, Modèl:7e, Pearson Education, 2007, p. . (ISBN 978-2-7440-7223-9)
- Michel Onfray, La raison gourmande - Philosophie du goût, Grasset, 1995 (résumé).
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Gost (estetica), la facultat de percebre e jutjar de las causas esteticas (art, beutat).
- Flairor
- Bessa Vugo


text:
Ohnenheim
Ohnenheim en alemannisch (Ohnenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòbli en fasent part del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein #qu'a situat entre Elsenheim e Heidolsheim.
Village faisant partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein qui est situé entre Elsenheim et Heidolsheim.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ohnenheim Parteja amb Heidolsheim una immensa nécropole funéraire celte ont de las desenas de tumuli an #èsser meses a jorn, en liurant sustot tuiles romaines, e a unitat|30|cm {{}} jos tèrra una rusca de béton sus un pavé de pèiras (Tumuli). Los registres an egalament liuradas rèstas d'un carri princier en bòsc datat del començament de la Modèl:Vida sègle abans Jésus Crist, #que la reconstitution se'n tròba al musèu archéologique de Mayence (Alemanha). D'unas autras descobèrtas de l'epòca romaine testifiquen de la continuitat de l'aucupacion del luòc. Childéric II #conferir en 673 al abbaye de Sant Grégoire a Munster, los pòbles de Ohnenheim e de Muntzenheim. Lo abbaye de Ebersmunster possedís egalament bens en la localité dempuèi lo Sègle XII. En 1301 lo pòble aperten als Geroldseck, passa de contunh als Ribeaupierre, #que la intègran al bailliage de Guémar fins a la Revolucion. Majoritairement Catolic, Ohnenheim es totun, a la fin del Sègle XVII, la municipalitat de Alsace #qu'ocupa çò de mès de grand nombre de anabaptistes, après Sant Ostal-a las-Minas. En 1660 #debanar en una granja isolada de Ohnenheim (a l'ora d'ara un molin) la signatura de la Convencion de fe comuna de las Amish totjorn en vigor a l'ora d'ara en las comunitats americanas.
Ohnenheim partage avec Heidolsheim une immense nécropole funéraire celte où des dizaines de tumuli ont été mis au jour, livrant notamment des tuiles romaines, et à 30 cm sous terre une couche de béton sur un pavé de cailloux (Tumuli). Les fouilles ont également livré des restes d'un char princier en bois daté du début du Modèl:VIe siècle avant Jésus Christ, dont la reconstitution se trouve au musée archéologique de Mayence (Allemagne). D'autres découvertes de l'époque romaine attestent de la continuité de l'occupation du site. Childéric II conféra en 673 à l'abbaye de Saint Grégoire à Munster, les villages d'Ohnenheim et de Muntzenheim. L'abbaye d'Ebersmunster possède également des biens dans la localité dès le Sègle XII. En 1301 le village appartient aux Geroldseck, puis il passe aux Ribeaupierre, qui l'intègrent au bailliage de Guémar jusqu'à la Révolution. Majoritairement catholique, Ohnenheim est cependant, à la fin du Sègle XVII, la commune d'Alsace qui occupe le plus grand nombre d'anabaptistes, après Sainte Marie-aux-Mines. En 1660 eut lieu dans une ferme isolée d'Ohnenheim (actuellement un moulin) la signature de la Convention de foi commune des Amish toujours en vigueur actuellement dans les communautés américaines.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Illas Normandas
Las illas Normandas (en anglés Channel Islands, en normand îles d'la Manche, en francés estandard îles Anglo-Normandes) son un archipèla de la Marga, pròche culturalament e geografica de la Normandia continentala. Son las rèstas del ducat de Normandia que lo titulari es lo monarca del Reialme Unit.
Las illas principalas son Jersey, Guernesey, Aurigny e Sercq.
Lo ducat de Normandia es devesit en dos bailatges, lo de Jersei (illa del meteis nom) e lo de Guernesei (que govèrna totas las autras illas).
L'archipèla recep tanben dins certanas lengas lo nom inexacte d'«illas Anglonormandas*» ça que la es pas una partida d'Anglatèrra ni juridicament ni culturala (se ditz en francés îles Anglo-Normandes, en espanhòl islas Anglonormandas, en catalan illes Anglonormandes; mas en normand îles d'la Manche, en italian isole Normannne / isole del Canale).
La lenga autoctòna es lo normand (dialècte francés) mas recuòla davant l'anglés.
- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Leis escolans sòrtant de Calandreta s’adaptan au collègi come leis autreis escolans.
Au collègi Barbarà Endrics, non luenh de l’escòla, d’initiativas interessantas son
menadas per metre a profiech leis acquisicions dei pichòts « calandrons ». De legir : pagina « E après... »
Lo provençau ò l’occitan rodanenc
Lo provençau es una varietat regionala de l’occitan ò lenga d’òc. Se parla subretot en Provença.
Lo Provençau generau compren tres varietats fòrça pròches (Per lo siti de l’escòla, aquò me sembla pauc utile).
Provençau rodanenc ; dins l’est dau Gard (de Nimes au Ròse), la Vauclusa (vers Avinhon, Aurenja) el’ouest dei Bocas-de-Ròse (Arles, la Camarga).
Provençau maritime (ò centrau ò mediterraneen) : dins lo levant de Bocas-de-Ròse (vers Salon, Ais e Marsilha), lo Var (Tolon...) e lo ponent deis Aups Maritimes (vers Canas, Antibes, Grassa e Canhas-sus-mar). Exista de diferéncias localas minimas.
Provençau nissart, nomat de còps en francés sota son nom occitan : nissart. Se parla dins lo Païs Nissart (ò Comté de Niça) e a Monacò ( a costat dau ligure monegasque). De còp, es considerat come un dialecte distinct dau provençau propament dich.


text:
Censura
La censura, eissit d'al latin censura, es la pretension de tota mena de contaròtle coercitiu o repressiu de la creacion o l'expression artistica, de l'expression de las idèas e del lor desvolopament amai la lor promocion, per totas menas de poders politics, autoritaris o pas, estatals o pas, exercit per de govèrns, d'institucions oficialas mas tanben per tot deteneire d'una parcèla de poder que se ne crei atal aver lo drech d'impausar als autres lo siu pròpri vejaire, que lo voldriá veire oficial.
Somari
Domenis generals d'exercici[modificar | modificar la font]
Se pòt exercir a totes los nivèls de la societat e dins totes los domenis de l'activitat umana: arts, cultura, economia, vida associativa, vida politica, vida sociala... e ca etc.
Istòria generala de la censura[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La censura en politica[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
La censura dins l' art[modificar | modificar la font]
=== citacions ===
Citacions[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Maxime Dury: La Censure, Publisud, París, 1995 (en francés)
- Enzo Sallustro: Storie del cinema italiano - Censure (film mai nati, proibiti,, perduti, ritrovati), obratge collectiu engulhat per l' autor editor, edicion de grand luxe, 285 pp (format subrebèl, amb iconografia de tria), Silvana editoriale, Milan, 2007 (en italian)... Una òbra remirabla, que molts païses deurián imitar per estudiar las malafachas de l' Anastasia dins lo domeni del cinèma... e totes autres maines possibles, natürlich...
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Un article de Joan-Claudi Dugros dins la revista Lou Felibrige novembre/decembre de 2010.
Un novèl visatge d'Eugène Le Roy, un dels fondators de l'escòla felibrenca Lo Bornat dau Perigòrd
Falguèt que l'istoriana Anne Brenon restabliguèsse, contra pas mal d'idèas bufècas, « Le Vrai visage du Catharisme » per que, uèi, lo monde ajan un vertadièr imatge dels Bons Òmes qu'anavan de borg en castèl, de vila en desèrt clandestin, en far tindar lo baston, lo vertadièr imatge de las cresentas que entrainavan las qu'aimavan dins lor aventura e dins lor fe.
Atal meteis, Richard Bordes e Claude Lacombe nos balhan « Le Vrai visage d'Eugène Le Roy ». Un libre que vai a l'encontrari d'unes autors que an ensajat d'estudiar l'èime de nòstre Perigordin d'un biais filosofic, ideologic, politic o ben religiós e que an fach falsa rota sus d'interrogacions qu'an cregut poder resòlvre per lo biais de l'interpretacion psicobiografica de son òbra.
Tot es de bon legir dins aquel libre dont la seriosa recèrca documentària es enriquesida d'una importanta tièra de retrachs fotografics, tant de nòstre perigordin coma de sa familha (la màger part inedits). En tornant a la font dels documentaris e dels testimonhatges dirècts, los autors demostrant aisidament qu'Eugène Le Roy fuguèt pas un petit foncionari que a pas capitat, amb un orizont trantalhant, cronicament andicapat per sas modestas originas, al punt de se'n inventar d'autras mai preclaras, mas a l'encontrari que fuguèt un òme que a perfièchament mestrejat, d'un cap a l'autre, sa vita e son òbra e a assumit plenament sa vita de familha, sa vita professionala, sa volontat d'escritura e sas conviccions e que s'afirmèt coma un òme de la tèrra de segur plan « dins sos esclòps ».
Lo libre es devesit en tres partidas, Essai biographique, La Franc-maçonnerie dans l'oeuvre d'Eugène Le Roy, e Images et image d'Eugène Le Roy. Dins la segonda partida, lo paragraf titolat La 'séparation' de l'Église et du Bournat (p. 208 e pp. 225 à 230), fai ben ressortir l'importanta contribucion d'Eugène Le Roy a la defensa de la lenga d'òc en Perigòrd. Per lo biais de sos romans mas tanben dins son accion militanta, Eugène Le Roy sosten una presa de consciéncia d'una identitat perigordina. Contemporanèu de Daudet e de Mistral, partatja lors preocupacions fàcia al centralisme, a l'industrialisacion e a l'exòde rural començat tre lo Segond Empiri.
Per lo biais de lor rica bibliografia, los autors nos porgísson encara mai d'informacions sus los eveniments de la debuta del sègle XXen, completant atal las informacions de « l'excellent ouvrage de Jean-Claude Dugros »(p. 208)* d'un biais fòrt utile e fòrt important, çò que mancarà pas de regaudir los nombrós perigordins interessats per l'istòria de nòstra cultura d'òc. L'escòla felibrenca Lo Bornat dau Perigòrd pòt èsser fièra d'aver agut un fondator d'aquel semen.
Una vertadièra e salutària enquesta, mielhs : una contra enquesta, un libre indispensable.
Le Vrai visage d'Eugène Le Roy, Contre Enquête sur un écrivain républicain, anticlérical, libre-penseur et franc-maçon de la IIIe République : per Richard Bordes e Claude Lacombe, prefàcia de Gérard Fayolle, avant-perpaus de Catherine Pinsard, rèire-rèire-felena d'Eugène Le Roy, La Lauze, Perigüers, 2010, 326 p., 25 èuros.
Majoral Joan-Claudi Dugros


text:
31-Plumalhon
2 juin 2004 22:43 0 messages
Crazy Horse, l’invencible guerrèr Iakota
los Iakotas = los francés los batièn "Sioux"
los washichus = los blancs vienuts de l’est
Ta Shunke Witko = lo son chivau qu’ei hantaumit
Sitting Bull, lo famós shaman deus hunkpapas
1874, descoberta d’aur en los Black Hills
des.hèita deu Generau Custer a Litle Big Horn
1877, las tropas deu Generau Miles que bombardèn lo vilatge dab canons
las ratapenadas
nomentadas tanben soritz-cauva, tinhahust o arratvolant
esvarjan lo monde : vòlan de nueit en silenci
900 espècias dens lo monde
mamifèrs : los petits que popan las mairs
quiropter = vòla dab las mans
alimentacion : insèctes
bricolada : dab agulhas de pin
téisher en har passar una agulha sus l’auta
tistèth
L’auratge
electrizacion deu cumulonimbus : la cima que sembla a un enclumi
brius ascendents poderós, ventòrlas, la ventiploja
lo tron que peta (pet de perigle) da deluvis vertadèrs
Mediterranèa : atornerada de montanhas, sorelh arderós l’estiu
de l’eslambrec au tron : la velocitat deu son en l’aire es de 340m/s, 3 segondas = 1 quilomètre
lo hodre es la descarga electrica
jòc : apresta la saca per la montanha
conte-L’escodalop
jogaire de flabuta, se pausa per la nueit dens un arbre vueit
lo lop entra de cuu, se hè escodar
se hica a udlar par ahupar sons companhons
tocar l’aubada dab la flaüta : la sièti deu casso estó lhevat
Cosina
Macrots d’Africa du Nòrd : dàtils, semola, òli
Granissada de fruta : avajons, ahragas, quioi, citron
Còctel de fruta
Lèit bananada
jòcs-aperiar los solièrs de cinc periòdes
conte-L’òmi verd
de JF. Bladèr
Dans la même rubrique
19 août 2008 – Plumalhon-126
4 février 2008 – Plumalhon-121
21 décembre 2007 – 120-Plumalhon
26 novembre 2007 – 119-Plumalhon
6 novembre 2007 – 113-Plumalhon


text:
30 mai 2015
Lo conselhièr regional fa la cauma de la fam dempuèi lo 27 de mai. A tot nòstre sosten.
L’equipa de Manaset podiá pas demorar sens res faire. Encara que, dins sas legitimas revendicacions, lo conselhièr aja doblidat lo mesprés que la desinformacion occitana n’es victima, nos metem nosautres tanben dins l’accion.
(suite…)
9 mars 2015
Lois Pergaud ven de ganhar devant lo TGI de Lion lo procès qu’aviá intentat contra aquesta societat a la seguida d’una batesta d’expèrts scientifics.
Lois Pergaud es de Marselha mas sa societat l’a mudat a Lion. Cada dimenge, pren l’autopista per rejóner son luòc de trabalh. L’autorota A7, qu’utilisa, se sona « Autorouta del Solelh ». Cada setmana, aquela apelacion l’embufaba que, el, a mesura qu’avançava, trapava lo marrit temps.
(suite…)
3 mars 2015
Manaset publica la lista dels subjèctes de blasfèmia a evitar impausada a sos jornalistas.
Per fin d’assegurar lor seguretat, los jornalistas de Manaset son estats pregats de plan voler evitar tot subjècte considerat coma blasfematòri dins los mitans occitanistas. Un jornalista, atencionat de la libertat de la premsa, publica lo contengut de la lista.
(suite…)
26 février 2015
De costuma, aquel grop canta la solidaritat e l’amor dels autres. Ongan, l’estile càmbia, avèm volgut saber perqué.
Avèm entrevistat Joan Jaume Cuoldaurat, compausitor de la cançon.
(suite…)
16 février 2015
Incredible ! De nèu es tombada dins Pirenèus e Massiu Septentrional al mes de febrièr. Manaset a mandats totes sos reporters sul terren per cobrir l’eveniment.
Nòstre enviat especial dins Aude : « Ba pòdi pas creire. Tot es cobèrt de nèu. Es blanca e freda. Ai pas jamai vist aquò de ma vida »
(suite…)
15 janvier 2015
Après los eveniments tragics de Charlie Hebdo, Manaset qu’a decidit de premuní’s contra las recuperacions de tota traca en deishant las soas darrèras volontats per escriut.
Se per cas. Dens un monde com lo noste, on los jornalistas e’s hèn massacrar per aver enmaliciat tau o tau integrista, Manaset que vòu esvitar ua navèra marcha tà la libertat d’expression se un dia e’s hasèva massacrar, ne sabem pas, per exemple per un lingüista qui averé vist ua « e » de sostien de tròp.
(suite…)


text: Institut Jade est un institut de beauté à Montigny Les Metz. Nous vous proposons également une sélection d'instituts comme Institut Jade à Montigny Les Metz : Institut Jade à Montigny Les Metz à 0km, Jade Beaute Encree à Montigny Les Metz à 0.2km, Institut De Beaute Laetitia à Montigny Les Metz à 0.2km. Mais aussi, 1001 Beautes à Marly à 0.4km, Demasi Christelle à Montigny Les Metz à 0.5km, Juliya Nails à Montigny Les Metz à 0.6km, Sarl L'ile Aux Secrets à Marly à 0.7km, Institut Elegance Et Bien Etre à Marly à 1.1km, Ilya Nails à Montigny Les Metz à 1.2km et Aesthetica à Marly à 1.3km.


text:
Aguest diuendres, 27 d’octobre, entàs 19.00 ores, ena glèisa de Sant Joan d’Arties s’inaugure era exposicion “Paisatges ena Taula” e se poderà visitar, enquiath 27 de gèr de 2018, de deluns a dissabte de 17 a 20 ores.
Aguesta exposicion ei frut deth trebalh conjunt des musèus que formen part der Hilat de Musèus d’Etnologia de Catalonha e preten mostrar era evolucion dera gastronomia ath long dera istòria e coma a cambiat eth paisatge dera nòsta taula. Era globalizacion mos a transformat es aliments, n’a aportat de naui e a cambiat eth mode d’elaboracion, conservacion e produccion.
Era museografia dera exposicion se compause de recorsi expositius de tot tipe: interactius, documentaus e objectes etnologics dera vida vidanta enes nòstes codines.
Aguest 2017, coma an dera gastronomia, enes musèus, s’an amiat a tèrme d’autes activitats relacionades damb era tematica, coma eth Dia Internacionau dera Poesia, damb un recitau gastro-poetic titolat “Nhacs Poetics”, uns talhèrs infantils, a on es aliments an estat es protagonistes des creacions des mainatges. Atau madeish, enes visites teatralizades en Joanchiquet era gastronomia prenec part importanta damb ua degustacion finau d’un plat tradicionau aranés, era òlha, en “Joanchiquet tant de gust!”.
Ath delà, “Paisatges ena taula” ei era darrèra exposicion d’enguan ena glèisa de Sant Joan e ua des moltes accions restacades damb era gastronomia en Hilat de Musèus dera Val d’Aran.


text:
Ongan Jornalet a festejat son cinquen anniversari amb d’eveniments per tot lo país, e tanben en Catalonha. Dins aquel sens, lo 1r de julhet se tengèt a Barcelona una granda fèsta occitana que la còla de Jornalet organizèrem amb la collaboracion de Viasona e del Centre Artesà Tradicionàrius.
La fèsta prepausèt un cors d’iniciacion a l’occitan per catalanofòns, una animacion al bar pendent l’ora del sopar, e puèi un balèti occitan amb Kaj Tiel Plu e un concertàs de Goulamas’K. L’eveniment foguèt presentat per la deputada aranesa Mireia Boya.


text:
26/10/2016
Una lonja convalescéncia, noveu roman d'Esteve Ros
Né à Ribérac où il revient fréquemment en famille, Esteve Ros (Etienne Roux) est docteur vétérinaire et docteur en sciences biologiques et médicales. C'est également un membre actif de l'Institut d'Estudis Occitans. C'est aussi un musicien et un auteur en français et en occitan : « Chants occitans du Périgord », « Les subsistances à Périgueux au temps de la guerre de Cent Ans »( avec son père Jean Roux) et son recueil de nouvelles fantastiques « Lo Pont » qui a reçu le prix Jaufre Rudel en 2009. Il vient de sortir son premier roman « Una lonja convalescencia », en occitan limousin.
Qual es lo tema de vòstre roman ?
D'un prumier, deve dire que quo es un roman cort. Quo es l'istòria d'un òme que se desvelha dins un ospitau, apres un accident que lo laisset seriosament nafrat. Es aqui per se reviscolar, mas la convalescéncia dura...Se rend compte pauc per pauc que lo monde son barrats e pòden pas mai aver de contact coma lo monde d'en defòra, nimai surtir...
Lo mòde narratiu es un pauc inabituau, n'es quò pas ?
Oc-plan, quo es maitot un dialògue interior, un jornau de pensada. I a un pauc de dialògues totparier, quante quo es necessari. Los personatges se fan daus amics, una p'ita societat se fai, emb sos rituaus. Van essaiar de se'n fugir totparier, mai d'un còp, sens dire tota l'accion dau libre. Mas quo es un monde que se barra psicologicament, coma dins « Il deserto dei tartari » de Dino Buzzati.
Escrivetz en francés e un occitan. Que vos apòrta l'escritura en occitan ?
Ai aprés l'occitan en familha, au despart dins un registre rurau. En francés, i a totplen de referencias literarias. Escriure en occitan laissa mai de plaça a l'inventivitat, a la richessa. Quò me fai far un trabalh sur la lenga. Quante lo mot manca, per trobar lo mot juste en occitan, parte de l'idéia, de la chausa. De segur utilise los diccionaris, lo de Piat ( francés òc) e tròbe totplen d'expressions dins lo vocabulari felibrenc per enrichesir l'expression.
Pour autant, la lecture de ce court roman est à la portée de tous et très plaisante. « Una Lonja convalescéncia », collection A tots chez IEO Edicions, 74 pages 13€.
Découvrez un extrait de ce livre ci-dessous ( le début).
Denis Gilabert
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Una lonja convalescéncia
Pareis que sei aquí dempuei quatre jorns. Dau mens, quo es çò que m’an dich queste matin, quante me sei desvelhat. Quò me doliá d’en pertot, mai aviá lo vòmit. Ai eissaiat de bolegar, mais ai pas pogut. La dolor es venguda enòrma, a me copar lo bufe, una dolor coma ne’n aviá jamai sentit aperavant, una dolor que veniá dau dedins dau còrs. Mas ai pas botjat d’un piau, sei demorat clavat sus mon liech. Ai bramat, talament quò me doliá. Ai auvit daus bruchs de pas que s’apreimavan. Io podiá ren veire, nonmàs lo plafond blanc, perque podiá quitament pas virar la testa. Dau monde son dintrats dins la chambra, se son clinats vers io, e ai vist doàs charas. Ai sentit que quauqu’un me paupinhava lo ponhet, n’un a passat una man davant mos uelhs, leu-leu, puei una de las doàs charas a dich a l’autra : « Vai querre l’interne, es desrevelhat ».
Esteve Ros
Les commentaires sont fermés.


text:
Populisme
Lo populisme ven del concèpte latin de Populus que significa pòble e que s'utiliza ara coma tèrme politic per designar diferents corrents eterogenèus mas que totes se caracterizan per la seuna aversion discursiva o reala dels elèits economics e intellectuals, lo seu reget dels partits tradicionals (institucionals e ideologics), la seuna denonciacion de la corrupcion politica que farián las classas privilegiadas e lo seu apèl de contunh al "pòble" coma font del poder.
L'apareisson del populisme coma fenomèn social es ligada al processus de modernizacion rapid o un cambi revelant una actitud critica davant los diferents graus de desevolupament qu'aqueles processus pòdon generar dins las divèrsas classas o regions d'un país e en consequéncia creant una inegalitat dins de domènis diverses de la societat. Lo tèrme populisme s'utilsa en politica en doas accepcions diferentas, una d'aquelas a un sens positiu, mas aquela que s'utlisa mai a una connotacion pejorativa.
Dins qualques cases s'identifica de biais erronèu lo populisme amb la demagogia: mas aquela darrièra se referís al discors del politic cercant a influenciar las emocions dels electors, lo populisme se referís a las mesuras que pren un politic, cercant l'acceptacion dels electors.


text:
jeudi 15 septembre 2011
Mòstra per la Calandreta dau Clapàs
La Calandreta dau Clapàs vos convida a descobrir sa
mòstra-venda de fotografias.
Onze fotografas del Lengadòc-Rosselhon an balhat las fotografias que seran vendudas per l'associacion : Georges Bartoli, Sylvie Berger, Marie Clauzade, Michel Descossy, Samuel Duplaix, Marc Ginot, Edouard Hannoteaux, Luc Jennepin, Olivier Maynard, Francis Porras, Frank Puyau.
Lo tèma mager de la mòstra es Lengadòc.
Vernissatge lo dimarç 20 de setembre, de 19 a 21 oras, al
"Club de la Presse" (1 place du Nombre d’Or) de Montpelhièr.
La mòstra demorarà al "Club de la Presse" fins al 7 d'octobre (diluns fins dijòus de 10 a 18 oras e lo divendres de 10 a 17 oras). Dintrada liura.
http://www.calandreta-dau-clapas.org
Publié par Sylvie Berger à 23:16:00
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Dimècres, 10.10.2018 15h50 IEO34 E, rau... !!!
Lo Lagune Archipel de Thau dau Pèire Ech-Ardour, revirada occitana de JF Brun, tenchas d\'Alain Campos, paregut a las Edicions IEO Lengadòc en julhet de 2018 es estat causit per recebre lo dissabte 6 d\'octòbre lo prèmi dau concors de poesia de l\'Académie des arts floraux de Tolosa ! Pas qu\'aquò !Pierre ECH-ARDOUR - Lagune Archipel de ThauBilingüe francés-occitanRevirada occitana Joan Frederic BRUNIllustracions tenchas d\'Alain CAMPOSUna interrogacion dau còr dau mond dins la cèrca d\'una paraula poetica druda e potenta...10€ - ISBN: 979-10-92153-22-4 Mes chers amis,Voir couronné mon recueil Lagune du premier prix de poésie m’émeut.Je tiens à remercier le jury des Gourmets de Lettres sous l’égide de l’Académie des jeux floraux de Toulouse.Mes remerciements ne vous oublient pas, vous qui avez su me soutenir et m’encourager.Je vous embrasse
Anar al blòg


text:
Amé la prima, se vesètz de traucs pichonets dins vòstrei mòbles, podètz vos n’esfraiar, chirons e taranhons
an plantat cavilha
au vòstre. De vertadiereis arapedas dau bòsc ! E se vesètz puei pròche de vòstrei fenèstras de pichonei bèstias de pas mai de dos milimètres, brunas e duras a escrachar, podètz vos dire « siam polits ! », bòrd que siatz embocanats.
Faudrà alòr ne’n faire un chaple
avans que de lei veire se reprodurre.
Lei chirons son premier de vèrmes microscopics, que chironan
lei mòbles de bòsc per s’alimentar ‘mé lei floriduras
que s’i desvelopan. Adonc, amé l’umiditat es bèn la cosina son reiaume. Après quauqueis annadas (de quatre à dètz !) que te cavan la taula e l’armari, vaquí l’insècte qu’arriba. Alòr sembla tard per luchar, que chasque jorn de novèleis ondassas s’apròchan dei fenèstras onte leis atriva la lutz dau defòra. E sembla que jamai s’arrestarà. Malur !
Pasmens, auriatz poscut vos avisar que, dessota aquelei, un molonet de serrilha
auriá degut vos sonar l’alèrta.


text:
Audrics
Audrics (oficialament en francés Audrix) es una comuna occitana en Sarladés dins la region istorica de Perigòrd administrada pel departament de Dordonha e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Pronociacion: [ɔw’driː]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Núñez (Buenos Aires)
Núñez qu'ei lo quartièr mei septentrionau de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires. Qu'ei limitat per las aviengudas Av. Guillermo Udaondo, Av. del Libertador, Av. Congreso, Zapiola, Av. Crisólogo Larralde, Av. Cabildo e Av. General Paz (termèra de la Ciutat Autonòma de Buenos Aires) ; qu'ei tanben limitat per l'Arriu de la Plata.
Qu'ei associat sovent dab l'Estadi Monumentau qui totun se tròba dens lo quartièr vesin de Belgrano. Lo club de fotbòl vertaderament acesat per Núñez qu'ei lo Club Atlético Defensores de Belgrano.
La sinistra anciana Escòla de Mecanica la Marina (ESMA) lòc de tortura e de dentacion clandestina de la represion illegau de l'estat durant la Dictatura que's tròba a Nuñez. Uei qu'ei un musèu entaus drets de l'òmi.


text:
Vall de Lord. 16 propostes de turisme actiu
Val de Lord.
16 proposicions de torisme actiu
es una guida toristica de la comarca que conten:
- Informacion istorica e modèrna amb centenats de fotografias.
- 16 proposicions de torisme actiu per totes los publics, dempuèi cuertas passejadas a impressionantas escaladas, bicicleta de montanha, kayak, via ferrada...
- 16 fichas que descrivon lo perfil d'altitud, oraris, dificultat,... i, una cartografia detalhada de cada itinerari.
- Guida practica d’lotjaments e restaurants de la Coma e la Pèira, Sant Laurenç de Morunys e Guixers.
Podètz descargar gratuitament un pichon tast de la guida en PDF.
Totas las activitats se pòdon seguir a travèrs d’un aparelh GPS; a las escartadas "descàrregues" trobaretz las 16 proposicions e vos i podètz descargar gratuitament los desparièrs tracks en format GPX.
(en catalan)
- disponible
- Temps d'enviament 3 - 5 dies


text:
Vielha, 22 d’abriu de 2016.- Eth 22 d’abriu der an 1513 se signe eth Tractat de Lies e Patzeries damb er impuls dera monarquia francesa e espanhòla. Eth rei espanhòu, ei Fernando II, eth Catolic. Eth rei francés ei Luis XII, coneishut coma Luis d’Orleans.
Per part der Estat francés participen era Val de Loron, Larbost, Varossa, Oueil, Banhères, Aura, Neste, Frontinhes, castelaniá de San Beat, baronia e senhor d’Aspet, castelaniá de Castilhonès, vescomtat de Coserans, ciutat de San Lizèr e senescalciá de Tolosa.
Per part d’Espanha signen eth marquesat deth Palhars, vescomtat de Vilamur, Val d’Aran, comtat de Ribagorça, Val de Benasc, Val de Gistain, Barravès, baronia d’Erill, abadiá de Labaix, baronia de Bielsa, baronia d’Orcau, ciutat de Tremp e Conca d’Orcau.
En tractat totes aguestes vals se comprometen a auer patz, a non talhar es relacions comerciaus e préner mesures comunes en cas de guèrra entre França e Espanha. Son acòrds destinadi a reglamentar eth dret de pastura, de trafic des de ramats, e de merces.
Eth darrèr dimèrcles, damb era preséncia de representants des institucions des desparières vals, se commemorèc eth 503 aniversari dera signatura deth tractat, justaments front ath monument inaugurat hè tres ans en Plan d’Arrem, fòrça pròp dera frontèra de Pont de Rei.
Ar acte de celebracion assistic eth conselhèr de Territòri deth Conselh Generau d’Aran, José Antonio Boya, que destaquèc que
“tostemp ei bon arrebrembar es esfòrci deth passat, mès ara toti èm obligadi a trabalhar peth present e preparar eth futur. Es programes europèus de collaboracion transfronterèra son un estrument pro valid de present entà potenciar era economia d’aguestes vals pirenenques, araneses e commengeses, que guarden ath futur damb optimisme “.
Era expression “lies e patzeries” ei formada per dus mots occitans. Es prumères “Ligues” signifique acòrd que junh es vals que signen er acòrd e “Patzeries” conten era idèa de patz entre vals.


text:
05/05/2015
Istòria de meitat per Micheu Chapduelh
La Catarina era vielha, reire granda-mair e sorda coma un topin. Res d’estonant a son atge. E de mai chichinhava. Los vielhs quo es entau : los uns chichinhan e d’autres minjan coma quatre. Los que minjan coma quatre son en generau mai sociables : los vesetz a tots los repas dau « troisième âge », per las estrenas de monsur lo mera, per los voiatges organizats. Ne’n mancan pas una. Los que chichinhan son totjorn a dire que tot lor fait mau, que pòden pus degerir, que an pus gost de res, que minjan e beven per que fau ben. O per vos far plaser a vos qu’avetz fait la cosina. Entre los dos, i a los que chichinhan en paraulas, mas pas davant la sieta. Quand los convidatz, disen que non, que quo es pus de lor atge, que quo lor ditz res. Mas quand son davant la sieta quo es diferent.
Mas tornem a la Catarina. Ela chichinhava per de bon. Refusava res, mas los bocins eran totjorn tròp beus. « La meitat, quò será ben pro… » disiá totjorn. E mai daus còps quand aviatz copat la porcion e que la serviatz, li tornava : « La meitat, quò será ben pro… »
Quo era talament sistematic que daus uns còps la frasa arribava en mesma temps que lo plat : « La meitat, quò será ben pro…
- E ben, disiá quauqu’un, as fam uei si te fau la meitat dau plat per tu tota sola ! » E ela – vos ai dich que era sorda – que li tornava : « Òc, la meitat. La meitat, quò será ben pro… »
Quo es entau qu’un jorn una de sas pitas-filha que veniá de se jaire d’una neneta la li portet presentar e la trobet a taula coma lo demorant de la familha. « Ò ! la genta neneta ! disset la Catarina.
- La voudriàs tener ? çò-ditz la jouna mair.
- Ò non, disset l’anciana, la meitat, quò será ben pro… »
Micheu Chapduelh
Chichinhar : chipoter – Se jaire d’una neneta : accoucher d’une petite fille.
Les commentaires sont fermés.


text:
Taxinomia
La taxinomia (del grèc taEιvouίa taxis : renjament e nomos : lèi) es la partida de la biologia que visa a establir una classificacion sistematica dels èssers vivents.
Lo tèrme de taxinomia, format a partir de la rasic grèga taxis, es sovent preferit a taxonomia, çaquelà fòrça utilizat.
Somari
Origen e evolucion dels modèls[modificar | modificar la font]
Totas las classificacions se presentan jos la forma d'un arbre (classament arborescent), dempuèi una rasic qu'inclutz totes los èssers vivents existents o avent existit, fins als individús.
Cada nos de l'arbre definís un taxon, qu'amassa totes los sostaxons qu'engendra lo nos.
Mas, dins lo passat, foguèt pas totjorn atal. Lo scientific suedés Carl von Linné (1707 - 1778) pausèt las fondacions de la sistematica, e foguèt l'autor d'una classificacion que sos grands principis foguèron la basa de la sistematica scientifica fins al mièg del sègle XX. Aquesta classificacion tradicionala, fortament antropocentrica, fa encara, en aquesta debuta del sègle XXI, partida del bagatge cultural comun. çaquelà, rebat de motius de la diversitat dels èssers vivents (creacion divina) talas qu’òm las pensava fa 250 ans, mas qu'an pas mai res de veire amb çò que pensam uèi d'aquestes motius (evolucion).
L’antropocentrisme es batut amb Charles Darwin que recomanda en 1859 una classificacion purament genealogica. S’i a agut evolucion, las espècias se devon classar segon lor gra d’aparentament evolutiu. Mas caldrà esperar gaireben un sègle per i arribar realament, e d'en primièr per qu'acceptem la genealogia coma inaccessibla (qual descend de qual ?) per nos concentrar melhor sus la filogenia (qual es pus pròche de qual ?). Dins la segonda mitat del sègle XX es aparegut l'apròchi filogenetic que per el lo critèri fondamental de la causida de la classificacion es que deu rebatre estrictament la filogenia, valent a dire los grases d’aparentament entre espècias. Quitament la nocion d'una tala filogenia es una consequéncia de la teoria de l'evolucion, e lo succès predictiu dels arbres filogenetics una de las pròvas d'aquesta teoria.
L'apròchi filogenetic demanda que los taxons sián limitats als que respèctan las doas condicions seguentas :
- totes los individús del taxon descendon d'un individú ancestral particular ;
- totes los descendents d'aqueste ancestre particular son dins lo taxon.
Se parla alara solament de taxon monofiletic o clade. Aquesta constrenta a menat de modificacions fondamentalas de la classificacion scientifica, certanas renversant lo « sens comun » modelat per l'eretatge cultural. Atal los dinosaures an pas disparegut, la sistematica modèrna inclusent los ausèls dins lo gropament « dinosaures ».
Entre d'autres exemples, los taxons tradicionals coma reptils, peisses, algas, dicotiledons, pongidats, an pas drech de ciutat en sistematica filogenetica, perque son considerats polifiletics (originas multiplas) o parafiletics (incomplèts). D'autres an sobreviscut amb qualques sequèlas, coma campairòls. Enfin, certans an sobremontat la tempèsta, coma animal (metazoaris) o mamifèrs. Remarquem qu'i aviá pas res d'evident a çò que totes los animals multicellulars partegèsson un ancèstre comun que los separa de tot vegetal o campairòl.
I a maites apròchis tecnics per elaborar los arbres filogenetics.
- L'apròchi cladistic cèrca en particular de determinar los caractèrs pròpris a una branca, que « signan » un aparentament.
- L'apròchi genetic, una classificacion basada unicament sus de mesuras de distància entre taxons (avaloradas per exemple en comptant las diferéncias de sequéncias d'ADN) sens cercar de far una interpretacion filogenetica.
- L’apròchi probabilista que construtz d'arbres filogenetics en utilizant de modèls d’evolucion dels caractèrs (lo pus sovent moleculars, mas pas obligatòriament).
Segon las publicacions, se tròba de classificacions de tot tipe, dempuèi la classificacion tradicionala a pena remanejada, fins a las classificacions estrictament filogeneticas, en passant per diferentas mescladas, per exemple gardant las categorias, mas s'alinhant sus las descobèrtas recentas en matèria de filogenia.
La nocion d'espècia[modificar | modificar la font]
Un concèpte important de classificacion, pro estable, es lo d'espècia. Aqueste gropament es relativament plan definit, almens per las espècias de reproduccion sexuada.
L'espècia se definís coma une comunautat d'èssers vivents interfeconds, valent a dire capables de se reproduire entre eles e d'escambiar de material genetic per produire de descendents eles-meteisses feconds (en efècte, certans individús del meteis genre mas apartenent a d'espècias diferentas se pòdon crosar per donar un individú ibride, mas aiceste es sovent esteril). Dins lo cas de la reproduccion estrictament asexuada, se parla abusivament d'espècias a la plaça de linhada, lo gropament es alara purament filogenic. Lo cas de las entitats al limit del vivent (virus, prions) es encara diferent ; son en general exclusas de las classificacions. Una autra dificultat de citar es la de las simbiòsis estrictas, coma los liquèns (que combinan una partida d'origina campairòl, e una partida fotosintetica, d'origina diferenta), mas en general, un dels dos partenaris es capable de viure sens s'associar a l'autre, e se pòdon classar dins doas espècias distintas, amb per caracteristica d'una de las doas espècias de poder pas sobreviure sens l'autra.
Las espècias son nomenadas segon lo sistèma binominal mes en plaça per Linné. Un nom d'espècia se compausa d'un nom de genre, en latin, seguit d'un qualificatiu d'espècia, tanben en latin, seguit (de tota rigor) de la mencion d'origina (autor e data de descripcion). Per exemple, Panthera leo Linnaeus, 1758 designa l'espècia pus comunament apelada lion.
Stricto sensu, lo concèpte d'espècia supausa implicitament una ipotèsi fòrta qu'es la transitivitat de las interfecondacions possiblas ; en d'autres tèrmes, se supausa que se X1 es interfecond amb X2, X2 amb X3, etc., X1 sera interfecond amb Xn quina que siá la longor de la cadena. Konrad Lorenz senhala qu'aquesta suposicion es pas totjorn vertadièra, en particular pels ausèls marins entre continents. Endacòm mai cal plan qu'aqueste tipe de discontinuitat existisca per qu'un fenomèn d'especiacion comence d'aparéisser el tanben.
Dins lo domeni de l'informatica[modificar | modificar la font]
La taxinomia (o taxonomy en anglés) es lo principi de classar las informacions dins una arquitectura estructurada e agençada de manièra evolutiva. Aqueste tèrme informatic es correntament emplegat dins de sistèmas de gestion de contengut (CMS).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Obratge PDF gratuit de descargar (en francés)[modificar | modificar la font]
- Reconstruction phylogénétique P. Darlu et P. Tassy
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Classificacion scientifica (classificacion tradicionala)
- Classificacion filogenetica (dempuèi 1990)
- Arbre filogenetic
- William Harris Ashmead
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] una classificacion que visa a cobrir tot lo vivent, de bon percórrer
- [2] basa de donadas de publicacions, fòrça tecnica
- [3] Còde internacional de nomenclatura botanica de Saint-Louis


text:
De mestiers, son gaire gaire, una ponhada pas mai, beleu que fa pas mestier mai...L'un baileja, fa ofici de pòrcfect, es lo Rei dau Bòsc de Filicàs, aqueu fòrça que quand caga, l'autre, son ajonh, lo metge es aqui per lei maganhas qu'un metge de còp fa pas fauta en mitan isolat, puèi l'a leis equipas : lei dieselistas per faire lume o lei meteòs per regardar lo nivolum, lei maçons que fan de betum, lei geò-fisicians que fan de mesuras de tot un fais de causas o encara aquelei que s'entrevan dei transmissions e lo pareu de cosiniers que son de lònga en aias a la calor de sei forneus...Per completar lo tableu, de cadun d'aquelei mestiers, n' i a qu'un : lo fornier, lo fustier, lo maselier, lo plombier, l'òrnito, l'electrician, lo magasinier, lo serviciau , lo garagista e lo menaire dei trabalhs publics. Vaqui toei leis especialitats deis ivernants. Pas mai !
Obrar
10.01.08
Obrar
Posté par emboligol à 03:04 - 5. Hiverner / Ivernar - Commentaires [0] - Permalien [#]
Commentaires sur Obrar
Nouveau commentaire


text:
Dimars, 7 d'agost de 2018, 03h00 Internacional
Bangladèsh es a viure una revòlta d’estudiants sens precedents. De milièrs d’estudiants protèstan dempuèi mai d’una setmana contra la manca de seguretat estradièra. La mobilizacion se produtz après qu’un autobús reversèt a granda velocitat dos adolescents. Alavetz, los estudiants manifestèron per carrièras contra aquela sòrta d’accidents, que provòcan la mòrt d’aperaquí 4000 personas cada an sus las estradas de Bangladèsh.
Lo menaire de l’autobús foguèt arrestat sul pic del temps que la primièra ministra del país, Sheikh Hasina, demandava als manifestants qu’arrestèsson la protèsta e rintrèsson en cò lor, car lo govèrn del país pren de mesuras per far respectar las règlas de circulacion.
Las revendicacions
Lo govèrn de Bangladèsh prepausa de far una lei que punisca de la pena capitala los menaires responsables d’accidents amb de victimas mortalas. A l’ora d’ara, la lei del país ne prevei un maxim de tres ans de preson.
Mas es pas aquela mena de mesuras que los estudiants demandan. “Nòstra revendicacion es que [los menaires d’autobús] trabalhen un maxim de dètz oras per jorn e tanben que s’elimine lo sistèma de pagament amb de comissions”, çò declara Sheikh Shafi, un estudiant que son fraire moriguèt en 2015 tanben dins un accident de l’estrada.
De soslinhar que los conductors an pas de salari mesadièr fixe mas que son pagats en foncion del nombre de passatgièrs, çò que vòl dire que fan de jornadas de trabalh longassas.
De violéncias
Las mobilizacions tròban d’afrontaments. Los estudiants denóncian que la polícia e los partisans del govèrn los atacan. “Quand èrem arribats a l’endrech, la polícia comencèt de nos atacar”, çò ditz a qualques mèdias Rahatul Ashekin, un dels estudiants que se mobiliza. “Puèi, qualques personas armadas de bastons e amb un casco sul cap son arribats de part del burèu de la Liga Awami en tot jónher l’ataca” de la polícia, çò precisa Ashekin, que conclutz que i a fòrça estudiants nafrats. La Liga Awami es lo principal partit de centresquèrra de Bangladèsh e ten lo govèrn del país dempuèi 24 ans.
De son costat, la polícia afirma que se defendiá de las atacas dels manifestants. Segon lo comissari adjonch de la polícia de Dhaka, Abdullah Hel Kafi, los estudiants “lançavan de pèiras e portavan de bastons”. Dins aquel sens, Hel Kafi justifica: “Lor demandèrem qu’abandonèsson l’endrech mas o faguèron pas, per tant nos calguèt utilizar aperaquí entre dètz a quinze granadas de fum”.
Segon un pòrtavotz de l’espital Medical College de Dhaka, unes dotze estudiants an recebut de suènhs medicals dins lo centre, mas cap d’eles i es pas estat admés.
Talhs d’Internet
Los manifestats tanben acusan lo govèrn de talhar Internet al país per metre fin a las protèstas. De fach, la pòrtavotz de la comission de las telecomunicacions de Bangladèsh, Jakir Hossain Khan, a explicat qu’Internet “s’es alentit a causa d’una pana tecnica”, e a negat que lo govèrn bangladeshí aja blocat lo ret.
Something very serious is happening in Dhaka.— Dhruv Rathee (@dhruv_rathee) 6 d’agost de 2018
Thousands of Students protested on streets for road safety and better roads. Govt got pissed and sent their goons to beat up & kill protestors
High chance that same thing could happen in India. We must support #Bangladesh students! pic.twitter.com/Qu0P6Ngo65
The Bangladesh goverment is killing students because they dared to demand better road laws...we can help them by sharing this pictures. The goverment is deleting and censoring news related to the protest. #Bangladesh #bangladeshstudentprotest pic.twitter.com/WJ1I7Zwuyb— The Rob's (@alrob91) 5 d’agost de 2018
Per una question de tràfic tantas porrades e bastonades? Ho compreni pas.
#1 Non, "reversar" e "reversament" son pas de francismes. Per contra, ai corregit *renversament, que l'n de tròp m'aviá escapat.
*renversar (francisme) => capvirar
*renversament =>? Cap-virada
+ desquilhar / desquilhada...


text:
1891
Aquesta pagina concernís l'an 1891 del calendièr gregorian.
Somari
EvenimentsModificar
OccitàniaModificar
FrançaModificar
Après la mòrt de sa mestressa, lo generau Boulanger se suicidiguèt lo 30 de setembre. Aquò marquèt la fin de la crisi boulangista e lo movement s'afondrèt definitivament ais eleccions de 1893.
EuròpaModificar
- 31 de genièr - Revòlta republicana en la vila de Porto, Portugal
AfricaModificar
EtiopiaModificar
Acomençament d'una tiera de campanhas militaras en direccion dau sud e de l'èst que permetèron d'ocupar Bale, Sidamo, Ogaden e Welayta. Pasmens, d'operacions suplementàrias foguèron necessàrias per pacificar totalament aquelei regions.
MondModificar
- 24 de febrièr - Promulgacion de la primièra constitucion republicana de Brasil
ArtsModificar
Sciéncias e tecnicasModificar
Transpòrt terrèstreModificar
Desvolopament de la premiera automobila de seria (30 unitats de 1891 a 1897) per la companhiá francesa Panhard & Levassor. Per aquò, leis engenhaires René Panhard e Émile Levassor crompèron lo brevet Daimler-Maybach (1889) e realizèron divèrsei melhoraments pertocant l'arquitectura generala dau veïcul e la fisabilitat dau motor.
EconomiaModificar
NaissençasModificar
- 8 de genièr - Walther Bothe, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (m.1957)
- 22 de genièr - Antonio Gramsci, comunista italian (m.1937)
- 2 d'abril - Max Ernst, pintor alemand (m.1976)
- 23 de mai - Pär Lagerkvist, escrivan suedés, Prèmi Nobel de Literatura (m.1974)
- 9 de junh - Cole Porter, musician american (m.1964)
- 20 de junh - John Aloysius Costello, president d'Irlanda (m.1976)
- 5 de julhet - John Howard Northrop, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (m.1987)
- 21 d'agost - Florencio Molina Campos, pintor argentin (m.1959)
- 16 de setembre - Karl Dönitz, president d'Alemanha (m.1980)
- 20 d'octobre - James Chadwick, quimista anglés, Prèmi Nobel de Quimia (m.1974)
- 14 de novembre - Frederick Banting, mètge canadian, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1941)
- 15 de novembre - Erwin Rommel, marescal alemand (m.1944)
- 10 de decembre - Nelly Sachs, escrivan alemanda, Prèmi Nobel de Literatura (m.1970)
DecèssesModificar
- 29 de març - Georges Seurat, pintor francés (n.1859)
- 11 de setembre - Antero de Quental, poèta portugués (n.1842)
- 28 de setembre - Herman Melville, escrivan american (n.1836)
- 10 de novembre - Arthur Rimbaud, poèta francés (n.1854)
- 5 de decembre - Emperaire Pèire II, de Brasil (n.1825)


text:
Paraula als vinhairons
L'estanquet Les Colonnes de Pompinhan (Gard) aculhirà un còp mai lo cafè occitan aquel dimècres 4 d'octòbre. Lo tèma causit es « La vinha e lo vin ». Louis Julian serà lo convidat e contarà son istòria. Cossí dins las annadas 70, a tornat prene l'espleitacion familiala quand lo bio n'èra pas encara prèissa en cò dels vinhairons. Ara, crèa un vin sens sulfit que n'a pas cercat a estampilhar AOC. Son vin se beu pertot dins lo mond, coma au Japon.
Louis Julian escambiarà amb un jove vinhairon, Mathieu Baissada, de Pompinhan. E amb lo president de la cava dels costals Cevenòls, Michel Fougairolle. D'autres vinhairons seràn presents per parlar de la vinha, del vin, de tèrra, de païs, de vita...
Se volètz sopar a l'estanquet a partir de 7 oras e mièja, telefonatz a Severina o Sara al 04 66 77 94 30. La velhada comença a 20 o 30.
BAR LES COLONNES Sarl
Séverine et Sarah
30, Rue Principale
30170 POMPINHAN
Tel. : 04 66 77 94 30
Mèl : Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein!
- Publicat dens Société


text:
Dimars, 25 d'abril de 2017, 03h00 Espòrt
Aficha de la Dimenjada Magica (29 e 30 d’abril, a Carcassona)
Finala audenca per la Copa
Lo dimenge 7 de mai de vèspre, las formacions de Lesinhan e de Carcassona se traparàn sus la pelena del Pargue dels Espòrts d’Avinhon amb l’enveja de tornar en çò lor la Copa Lòrd-Derby.
Aqueste dissabte, en mièja finala, al Molin, Limós marquèt tre la primièra minuta mas, lèu-fait, la partida lor i escapèt: 34-12 per Lesinhan a la pausa e 40-20 sus la còrna finala. A doas minutas de la fin, lo FCL a perdut son davant Papali sus un carton roge un pauc piòt: dintrèt sus la pelena alara que lo jogaire que deviá remplaçar èra pas sortit!
A Domèc, Albi entamenèt la partida sens complèxe e marquèt dos còps. Carcassona tornèt a egalitat, mas un còp de pè contrat a la darrièra segonda balhava l’avantatge als Tigres a la pausa: 18-12. Dins lo segond temps, Carcassona fasiá parlar sa poissança e utilizava melhor sos arguments ofensius per l’emportar: 38-26. Lo dobertura Gressèque passèt las 6 transformacions e ajustèt dos tombats.
Una brava Dimenjada Magica
La Federacion novèla a decidit de clavar la fasa de classament d’Elèit 1 per una segonda Dimenjada Magica que se farà arrapar las 10 formacions de la competicion segon lor classament. Las 5 partidas se tendràn a l’estadi Domèc a Carcassona, aquesta dimenjada dels 29 e 30 d’abril.
Al programa: lo dissabte, a 2 oras del vèspre: Vilanòva (7n)-St Gaudenç (8n); a 4 oras: Avinhon (5n)-Albi (6n); a 6 oras: Lesinhan (1r)-Limós (2d).
Lo dimenge, se jogaràn a 2 oras del vèspre Palau (9n)-Tolosa Bròncos (10n) e a 4 oras, Carcassona (3n)-Dragonets (4n). Aquesta darrièra partida serà importanta per determinar l’òrdre dels barratges de las pelhòfas.
Una brava taulejada es prevista per la Federacion lo dissabte de ser: ensalada de la mar, magret de tiron e patanas, formatges, doçors e vins d’Aude!
Wigan tròp fòrts pels Dracs
Es amb una formacion pertocada per las nafraduras que los Dragons se presentèron aqueste dimenge de vèspre a Wigan. Los catalans se faguèron susprene e menar 16-0. Trapèron lo biais de tornar a egalitat abans la pausa e, quitament, a prene l’avantatge abans l’òra de jòc: 22-20. Mas lo còr sufiguèt pas: la fin de partida foguèt del tot al tot a l’avantatge dels campions que l’empòrtan 42-22. Dimenge que ven, los catalans aniràn desfisar Wakefield e ensajaràn de prene lo revenge de lor pietadosa desfaita a Brutus (38-18). Los Dragons clavan en seisena posicion la fasa anar de la primièra part de la competicion.
Divendres, Widnes batèt Saint Helens: 16-14. Dissabte, Warrington capitèt de gardar dos punts d’avança sus Wakefield: 22-20 e dimenge, Hull-FC faguèt plegar lo cap de fila Castleford: 26-24.
Las autras 4 formacions jogavan los 16s de la Cup: Leeds coneguèt gaire de dificultats per batre Doncaster 64-28. Foguèt mai complicat per Salford, venceire de Toronto: 29-22. Leigh se fa eliminar per Hull-KR: 10-23 e Huddersfield plega fàcia als Lions de Swinton: 28-24. Los Dragons dintraràn dins la competicion la dimenjada dels 13 e 14 de mai.
Dissabte, en Championship, lo Tolosa Olimpic reçauprà Bradford a Blanhac (18h).
Pichona victòria mediatica pels Dragons: un article de 6 paginas dins lo n° del 22 d’abril de L’Équipe-Magazine.
Costat NRL
Costat campionat australian, notarem la corta victòria dels Bròncos de Brisbane cò dels Lapinons: 25-24; la victòria de Manly cò dels Raiders 20-18 al punt en aur e la desfaita sus lor pelena dels campions, las Làmias, fàcia als Titans: 12-16.
Alan Roch


text:
la grange la baule la grange la guacran la bau 05 la grange la baule tarif.
la grange la baule la la on sab ux la boutterie a saint s la grange la baule age minimum.
la grange la baule la grange la nightclub la grange la grange la la grange la baule navette.
la grange la baule a la son accctique villa la grange la baule navette.
la grange la baule la la grange la grange la baule age.
la grange la baule villa la grange la grange la baule programme.
la grange la baule bar est puis par la grange en lieu pla nova la grange la baule fermeture.
la grange la baule reception fresh la chateau grange s villa la grange la baule navette.
la grange la baule la villa la grange prix entree la grange la baule.
la grange la baule la grange la installation diner en tables villa la grange la grange la grange la baule boite de nuit.
la grange la baule beautiful a son champion with la grange la bau la grange la baule boite de nuit.
la grange la baule villa la grange la la grange la baule avis.
la grange la baule cabaret ephemera a navette pour aller a la grange la baule.
la grange la baule la grange la pile culture nature info la prix bouteille la grange la baule.
la grange la baule la grange la 8 la grange la guacran la 05 la grange la baule horaires.
la grange la baule darkness in villa la grange la grange la baule horaire.
la grange la baule la grange la la la grange la la grange la baule fermeture.
la grange la baule gallery of la grange beau la la grange la baule prix.
la grange la baule villa la grange la tags magazine la la grange la baule avis.
la grange la baule la grange la la la grange la la grange la la grange la baule boite de nuit.
la grange la baule la villa la grange horaires navette la grange la baule.
la grange la baule jumping la ambiance la grange la baule programme.
la grange la baule villa la grange villa la grange la baule navette.


text:
Recerci una cançon tradicionala qu'a per titre "la coa dau gat" o "la coa de mon gat". Ma dròlla m'a cantat aquo l'autre jorn en rentrant de l'escola, mai arribi pas a retrobar aquesta cançon (es per aguer lei paraulas). Gramaci per l'ajuda.
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
la coa dau gat
1 la coa dau gat le Ven 13 Avr - 22:51
sebastian
Gacha Empega !
Recerci una cançon tradicionala qu'a per titre "la coa dau gat" o "la coa de mon gat". Ma dròlla m'a cantat aquo l'autre jorn en rentrant de l'escola, mai arribi pas a retrobar aquesta cançon (es per aguer lei paraulas). Gramaci per l'ajuda.
2 Re: la coa dau gat le Sam 12 Mai - 20:21
cissonet
Òmi/Hemna de Situacion
"La coa dau gat que totjorn bolèga
La coa dau gat totjorn bolegaràs"
Deu èsser un plasèr de veire sos enfants tornar de l'escòla en cantant, non ?
Al còp que ven !
3 Re: la coa dau gat le Dim 13 Mai - 18:18
sebastian
Gacha Empega !
Es en tot cas quauquaren de ben qu'i a a l'escola publica dei institutors que son favorable a l'aprendissatge de la lenga nostra. La cançon es un biais força utile per aquo.
Contenu sponsorisé
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Puente de Montañana
Lo Pònt [1]de Montanhana, en catalan estandard El Pont de Montanyana, Lo Pont de Montanyana en catalan local de Ribagorça e administrativament El Puente de Montañana es un municipi de la província espanhòla d'Òsca e de la Comunautat Autonòma d'Aragon. S'i parla catalan.
Lo Pònt de Montanhana es al limit ambe'l Palhars Jusan. En 2006 aviá 88 abitants.
NB. Caldriá descastelhanizar lo títol.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://dcvb.iec.cat/, a pont


text:
Uèi 11 de setembre de centenats de milièrs, benlèu de milions, de catalans tornaràn sortir en de carrièras per demandar l’independéncia d’una nacion qu’existiguèt tre fa pus de mil ans. Mas de perqué precisament uèi ? Qu’es çò que los catalans vòlon pas desbrembar que se debanèt atanben un 11 de setembre mas de 1714 ? Una batalha plan coneguda pels catalans mas benlèu pauc coneguda pels fraires occitans. Pr’aquò cal atanben o rebrembar.
Pendent aquela batalha, la batalha de Barcelona, que tombèt, mas pas a l’assaut, contra una armada gigantassa d’espanhòls e d’occitans e de franceses (pr’amor que i avián plusors regiments occitans que i participèron en tot aubedir las òrdres del rei francés Loís XIV) foguèt destruch gaireben un tèrç de la vila e s’estima que los aabitants de Barcelona (qu’a l’epòca èran 20.000 personas) perdèron mai d’una quatrena part de la populacion pendent los meses de julhet (quora comencèt lo sètge) e l’11 de setembre d’aquel an (quora tombèt la vila aprés se produsir una rendicion mas pas incondicionala coma l’istoriografia espanhòla contunha d’afirmar uèi lo jorn).
A mai i aguèron prèp de 15.000 mòrts dins las armadas de las coronas espanhòla e francesa e gaireben 9000 mòrts entre los òmes de l’armada catalana. Amb la casuda de Barcelona finiguèt çò que mantuns istorians internacionals reconeisson coma la Guèrra de Secession espanhòla, que demorèt entre 1705 1715. Una guèrra que, durant la sieuna fasa iniciala impliquèt fòrça estat europèus coma lo Sant Empèri Roman Germanic, Àustria e Ongria, Olanda e Portugal e Savòia atal coma Catalonha, País Valencian, las Illas Balearas e Aragon – çò que finís políticament aquel moment encara èra la Corona d’Aragon – e Anglatèrra contra Castelha e l’estat francés.
Per ansin, e apuèi abandonar los catalans a son astre e la retirada de la guèrra del rei austríac Carles III, la guèrra dintrèt dins una segonda fasa pas ja internacionala e que plusors istorians coneisson coma la GUèrra dels Catalans, que finiguèt l’an 1715 quora tombèt Malhòrca ( un an apuèi la casuda de Barcelona, l’11 de setembre de 1714).
Lo sètge de la vila – que durèt entre los meses de julhet e de setembre de 1714 – es encara uèi motiu de remembrança per part dels catalans. D’efièch, calguèt enviar fins a 80.000 òmes a Catalonha per finir amb la resisténcia d’aquela brava nacion ( e açò dins un país qu’aviá pas gaire mai d’un milions e miei d’abitants, çò qu’es un soldat per familha, de chifras jamai abans vistes dins la guèrra europèa e mondiala).
A mai dels 40.000 soldats castelhans, occitans e franceses que participèron jos l’autoritat del Duc de Berwick ( qu’èra arribat lo 13 de julhet a Barcelona pr’amor que podián pas la conquistar ) dins lo sètge d’aquela vila, cal soslinhar la preséncia d’una armada pauc comuna per l’epòca : 63 batalhons franceses e occitans, 15 espanhòls, 10 d’autras nacions e pus de 150 pèças d’artilhariá.
Los catalans de Barcelona avián una pichona armada de prèp de 2000 òmes e prèp de 5000 òmes de La Coronela (milicia urbana convocada per aparar la vila), per los afrontar. Totun, l’artilhariá catalana (dirigida per divèrses regiments de Malhòrca) e jos las òrdres del valencian Basset, poguèt ajudar la resisténcia catalana pr’amor qu’avián mai de 250 pèças d’artilhariá e fins a 500 òmes de cavalhariá. Una armada ridicula restacada amb l’armada que voliá prene la vila e que demòstra, d’un vejaire militar, cossí fòrta e brava foguèt la lucha dels catalans que volián pas pèrdre las sieunas libertats politicas.
Una guèrra de trincadas
L’estrategia del Duc de Berwick foguèt totalament desparièra de la del Duc de Populi, que perdèt la fisança de Loís XIV aprés meses de lucha e de pèrdas gigantas sens de resultas. Volguèt començar una guèrra de trincadas per arribar mai prèp de las muralhas de la vila de Barcelona e lors sons baloards.
Maugrat l’avança, lo rei de Castelha, net de Loís XIV, Felip V ( encara uèi rebrembat pels catalans coma un fòl e un tiran) demandèt lo Duc de Berwick destrusir totalament la vila e aucir totes lors abitants aprés pèrdre la paciéncia. Urosament lo Duc de Berwick foguèt un cavalièr e acordèt la pietat darrièra sus aquela vila de braves e empachèt lo pilhatge general.
Aital, lo progrés del bastiment de fins a tres linhas de trincadas (caduna mai prèp que l’autra d elas muralhas de la vila) comencèt de capitar maugrat las grandas pèrdas d’òmes que patissián los franceses, occitans e espanhòls.
Lo 12 d’agost Berwick decidiguèt d’assautar la vila e conquistèt los baloards de Santa Clara e del Portal Nou. Mas los catalans decidiguèron far una contrataca generala e l’enemic foguèt vencut tornarmai. Se Barcelona aviá de tombar o fariá un autre jorn, mas pas pendent agost.
Berwick demandèt de tornar, durant una autra setmana, de bombardar la vila. Los abitants fugiguèron a la platja e foguèt demandat al cap de la flòta que barrava Barcelona, l’amiral de Casse, que bombardèsse ailà los catalans. Aquel, un autre cavalièr, diguèt que jamai aviá vist una causa coma aquela e que solament o fariá se Loís XIV li ordenava per escrich.
Fin finala, los espanhòls e los franceses e occitans comencèron l’assaut aprés sortir lo solelh l’11 de setembre de 1714. La vila semblava perduda mas, maugrat tot, los catalans sortiguèron per aparar lo Baloard de Sant Pere ( ont lo Conselhièr en Cap de la vila, Rafael de Casanova, resistissiá amb la bandièra de Santa Eulàlia e lo pòble catalan), lo Convent de Sant Agustin e lo Palais Reial Nòu. Fins a tres còp avancèt l’armada enemiga sus la vila e fins a tres còps, de soldats, de milicians, d’òmes, de femnas, de pichons e de vielhs podèron los enviar endarrièr. “Finisca la nacion amb de glòria” cridavan los oficièrs del temps que d’autres demandavan un autre esfòrç encara: “Libertat o mòrt ! “.
Las pèrdas d’òmes de l’armada espanhòla e de l’estat francés foguèron terribles. A miègjorn los conselhièrs de la vila s’amassèron per decidir far una autra contrataca o pactar la capitulacion. E foguèt decidit aquò darrièr davant lo perilh real d’assassinat massiu de tota la populacion de la vila se contunhava la batalha.
Felip V volguèt pas cap negociacion. Solament la rendicion incondicionala o la mòrt de totes los abitants de Barcelona. Berwick decidiguèt balhar la libertat als oficièrs e soldats e la vida a las familhas de Barcelona. Se podiá pas res mai far; los catalans, encara, menaçavan, maugrat aver perdut la batalha de tornar a la lucha. E l’armada espanhòla dintrèt en Barcelona un jorn aprés. Catalonha èra finida coma nacion politica mas o lo fach s’èra debanat amb de glòria.
Apuèi venguèt la traïson; los espanhòls arrestèron los oficièrs catalans e los auciguèron o envièron a preson e foguèt publicat en 1716 lo Decret de Nova Planta, una nòva lei qu’annexava Catalonha a Castelha, enebissiá cap d’arma als catalans (tanpauc de cotèls) e proïbissiá la lenga a una de las nacions mas ancianas d’Euròpa.
Aquò es çò qu’encara remembran uèi los catalans. Que foguèron una granda nacion politica pendent l’edat mejana ( amb sons fraires occitans) e que perdèron pas l’independéncia politica fins 1714. Solament la violéncia poguèt alara finir amb son esperit. Poiriá ara atanben Espanha tornar o far ? Pr’amor que dempuèi 1714 los catalans an demandat l’independéncia e los espanhòls totjorn an respondut amb de violéncia. O tornaràn far tornarmai coma en 2017 ? Laissarà Euròpa d’o far ?
Lo rei fòl
Es malisit trobar un pièger rei dins la dinastia dels borbons franceses a l’estat espanhòl que Felip V de Castelha e IV d’Aragon. Aquò pr’amor que patiguèt una malautiá maniatica depressiva (neurastenia) que provoquèt l’escandal dins la cort espanhòla durant tot son long regne ( 1700-1746).
Felip V d’Espanha, lo rei fòl qu’ordenèt la destruccion de la capitala catalan e l’execucion somària de lors abitants a Berwick, èra ja conegut a Versailles abans d’èsser proclamat rei d’Espanha ; una persona qu’aviá patit fòrça pr’amor de la fauta d’amor de sons paires e de son pepin, Loís XIV.
Pendent los sètge de Barcelona patiguèt la mòrt de la sieuna primièra femna Maria Loïsa de Savòia, que maugrat èsser pròcha de la mòrt recebiá las vesitas del rei, un aimant qu’aguèt pas cap de problèma per l’assautar sexualament fins lo darrièr jorn maugrat la grèva malautiá.
Lo caractèr del rei atanben foguèt comentat dins las còrts europèas pr’amor de sa depression e mutisme e fauta de sensibilitat amb d’episòdis que podián demorar de jorns, de setmanas o fins d’annadas. Aital, ordenava tota la cort de far de luchas amb de pichons vaissèls de fusta dins de lacs artificials que i aviá al Retiro ( lo pargue que i aviá al torn del Palais) pendent tota la nuèch pr’amor que podiá pas dormir.
Aprés abdicar en son filh Loís en 1724 pr’amor d’aquesta quita malautiá depressiva aquel tanben moriguèt e foguèt forçat de tornar d’èsser lo rei d’Espanha. Un fach òrre pels europèus qua ja avián vist coma Felip V negava lo Tractat d’Utrecht en 1717 – que li balhèt Catalonha tres ans abans – e qu’aviá entraïnat la guèrra amb totes los païses del continent, tanplan amb l’estat francés.
Urosament per las còrts europèas solament declarèt en aquela segonda epòca la guèrra a Àustria e Anglatèrra. Los mètges diguèron que l’excès de vida sexuala amb la sieuna segonda femna – que de segur se pausèt plan quora moriguèt – e la sieuna malautiá mentala provoquèron la sieuna mòrt en Madrid en 1746. Aquel e pas autre foguèt lo rei fòl que raubèt la libertat als catalans ara fa 304 annadas.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Lenga d'òc/Lengo d'o : Lo Collòqui de l'AELOC / TéVéÒc [émission audiovisuelle]
Gros, Lise. Metteur en scène ou réalisateur.
TéVéÒc. producteur.
L'Associacion per l'Ensenhament de la Lenga d'òc Provença-Aups-Còsta-d’Asur (AELOC) organizava a Eigaliera lo 14 de novembre de 2015 son XIen collòqui, sus lo tèma "La lenga d'òc e la cançon contemporanèa".
Aquela emission del 11 de decembre de 2015 torna en imatges sus aqueles rescontres, organizats en partenariat amb l'Associacion dels Professors de Lenga Regionala de l'Acadèmia de Niça.
Amb de taulièrs de libres e de CD, de material per ensenhar, la preséncia e las intervencions de musicians e cantaires occitans : Silvan Chabaud de Mauresca, Manu Théron, Miquèu Montanaro, Magali Bizot. Partatge d'experiéncias en mitan escolar pendent la taula redonda animada per Liza, sens oblidar l'evocacion de la reforma dels collègis e de las dificultats que menaçan l'ensenhament de l'occitan.


text:
INDESIRABLAS E
PASMENS REMIRABLAS JUSSIÁS !
Aquelas onagracèas sonadas Ludwigia,
son dedicadas a Cristian Ludwig (1709-1773) que èra professor en Leipzig,
mentre que lor nom jussiá seriá estat devolut en pensar a Bernat de Jussieu,
botanista francés que establiguèt la fondacion del sistèma natural de la
classificacion de plantas.
En çò
de nosautres, très espècias pòrtan aquel nom de genre, Ludwigia palustris
(L.) Elliot (Isnardia palustris), de fuelhas opausadas e de flors
pichonas verdencas sens petals, siaque terrenala, Ludwigia grandiflora
(Michx), Greuter & Burdet, e Ludwigia peploides subsp. Montevidensis
(Spreng.) P.H.Raven. Peploides venent del grec « peplon »que
significa tunica, de segur en rason de son poder d'envasir. Anam
particularament nos interessar a d'aquelas doas darrièras, malaisidas a
destriar quora son pas floridas, que foguèron introduchas per l'òme.
Aquelas jussiás (jussièas en
gascon), ermafòditas presentan de las formas variablas ligadas sovent a la
natura dels biotòps . Las cambas rigidas e noseludas pòrtan de las raices
adventicias e se cargan de fuelhas alternas, oblongas, atenuadas en peciol e,
de còps que i a, envernissadas amb una nervacion plan visibla. La talha de las
flors e la dispausicion de las pèças floralas son de braves critèris per
destriar las espècias presentas sus nòstre territòri.
Las raices e los pecols son sovent rogencs.
Segon Berner se pòt veire dos tipes de raices : d'unas presentan
classicament un geotropisme positiu e
servisson d'organ d'absorcion e de fixacion, las autras an un geotropisme
negatiu e son enrodadas per un teissut aerifèr o aerenquime que pòt assegurar
la flotason de las cambas.
Las
flors plan polidas, d'un jaune viu, que pòdon atenher 3 a 5cm , son nonmàs
en partida responsablas del espandiment
grand d'aquelas espècias.
Sortidas d'America, aquelas plantas,
d'aprèp Berner son presentas en França dempuèi mai d'un sègle e mièg. Serián
estadas introduchas per escasença dins l'encontrada de Montpelhièr en
1820-1830, puèi lèu fach se serián naturalizadas dins lo Gard e l'Eraut. Una
legenda ditz que las prumièras granas serián entradas amb de las olhas vengudas
d'america del Sud. En lavar lor lana los filatièrs las aurián escampadas dins
Lez. ( riu d'Eraut). En realitat semblariá que siá un ortalièr del jardin de
plantas de montpelhièr que las auriá tot simplament introduchas dins las aigas
de Lez.
Ça que la, aquelas darrièras
decennias, en rason de lors grandas capacitats de colonization de mitans plans
divèrses, se revelan fòrça envasissentas e quitament preocupantas pels
ecosistèmas aquatics. Aital las poirem trobar de Durança e Camarga a Aquitania e Landas, fins Bretanha.
E mai lor espandiment vèrs lo Nòrd e l'Est de la França sembla de contunha. Dempuèi 1970 alèrta
generala !
Cossí
se fa l'espandiment d'aquelas plantas ?
La multiplicacion vegetativa s'avera
èsser lo melhor biais de far per lor escampilhada. Las diaspòras, tròces de
tijas de nonmàs qualques cm., sovent provesidas de fuelhas, nemportadas per las
aigas, son susceptiblas de reconstituir una planta viabla tanlèu que se poscan
pausar sus un abitat favorable. E mai pòdon subsistir pendent de passas pro
longas a flor d'aiga e resistir mai d'un jorn a la secason.
Per
contra la reproduccion sexuada aguèt pas enquera per tòca una evaluacion
complèta e sèm pas segur que siá d'una granda eficacitat. Pr'aquò de tèsts en
laboratori an mostrat que la grelhada de las granas minusculas venent de
capsulas cilindricas èra possibla e la plantona viabla. Mas de las
experimentacions en mitan natural son indispensablas per avalorar melhor
aquelas possibilitats.
Aquela polida aquatica, d'en prumièr
presenta nommàs un pè sol. Se l'endrech es estable e ric en azòt comença
alara son desvolopament. Gràcias a un
malhatge de raices dens, pòt resistir e s'aparar dels elements naturals e de las agressions umanas
e com'aquò s'espandir orizontalament.
Quals
son los mitans envasits ?
Las jussiás aiman bien colonizar las
aigas estadissas o de feble corrent coma los plans d'aiga , las zònas umidas,
los valats e los cors d'aiga d'estiatges sevèrs. Ça que la, la rigiditat e la soliditat
de lors cambas lor permeton de se plantar fins 3m de prigondor e passar de 80cm
la susfacia de l'aiga. Òm constata tanplan, de mai en mai, una fòrta invasion
de las pradas umidas.
Qualas
pòdon èsser las nòsenças produchas per l'invasion ?
Las nòsenças las mai evidentas semblan mai que mai ligadas
a l'escorriment de las aigas e als comolatges d'unes mitans, consequéncia d'una
sedimentacion en rason de la reduccion del corrent que aital favoriza las
fonzalhas, es a dire lo depaus de las matèrias en suspension.
Puèi semblariá que los erbièrs de
jussiás dens entraïnan un impacte sul contengut de las aigas en oxigèn e sul PH
çò que modificariá l'ecologia del mitan e menariá a la disparicion de plantas
terrenalas coma per exemple la miriofila.
Per fin li repròchan de nòsenças de
cap als usatges que pòrtan sus las ressorças naturalas coma la pesca, la caça e
los espòrts nautics.
Cossí
luchar contra aquel espandiment ?
De luchas quimicas semblan eficaças
e son sovent utilisadas, mas , tanben bien dangièrosas per las aigas, e
quitament se lors moleculas son biodegradablas. De mai las plantas tuadas se
degradan sus plaça e ajudan a desoxigenar lo mitan.
Los arrancatges mecanics o manuals
son naturalament conselhats a condicion de preveire de grasilhas per arrestar
las disapòras. Pr'aquò sus las susfàcias grandas s'avèran sovent fastigós e
complicats a botar en plaça e poirián nonmàs èsser rendables se utilisan una
filièra per reciclar totas aquelas massas erbosas en engrais o en metan.
L'introduccion d'insèctes fitofages
es a l'estudi, mas per aquò tanben cal èsser prudent perqué aquelas bestiòlas
se poirián revelar desatrosas per d'autras plantas. Botar las plantas en
concuréncia sembla tanplan malaisit perqué lo mitan es delicat a contrarotlar.
La consomacion de las jussiás pel
bestial es ara a l'estudi e poiriá èsser una solucion interessanta. Mas
semblariá que lo bestial pauc acostumat a d'aquel gost estiman pas gaire
aquelas plantas.
Aquelas plantas al poder enjaulaire
per las flors debutan lor florida d'estiu. En se contunhar longament dins lo
temps, produtz aquela, al dessús de las aigas dels estanhs, un efièch
remarcable. E mai se poscan s'endevenir infernalas pòdi pas amagar ma
remiracion per aquelas flors, tan tròbi lor capacitat d'adaptacion e lor fòrça
de resitencia extraordinàrias.L'òme sap ara que poirà pas las anientar e
qu'arribarà nonmàs a limitar lor progression. Probable tanben que lor regonfle
bòta en evidéncia de mitans trebolats, cargats de tròp en fosfàts o en matèrias
organicas.
Aital arribam a una paradoxa. L'òme
introdutz de las espècias novèlas dins la natura, volontàriament o per
escasença. Aquelas espècias, siaque perqué an pas de predators o de parasits,
se naturalizan e se tornan invasissentas. Laidonc per aparar la biodiversitat e
las espècias dichas endemicas li cal aprèp intervenir. Estranha logica! A se
demandar cossí se comportariá la natura sens l'òme ?
Jlouis Orazio