text:
Peloponès
Peloponès (en grèc ancian e modèrne Πeλoπόvvnσoς, « l’illa de Pelòps ») es una peninsula grèga, que s'espandís sus 21 379 km2 per 3 milions d'abitants (2000). Donèt son nom a la periferia omonima que s'espandís sus una partida importanta de la peninsula, amassant cinq de las set nomós (prefectura) que la devesisson. Sol dos nomes (Acaia e Elida) situats al nòrd oèst d'aquela son ligadas a la periferia de Grècia Occidentala.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Peloponès s'espandís sus una superfícia de 21 549 km2 e constituís la partida miegjornala de la Grècia continentala, qu'es separada pel golf de Corint al nòrd. De fach, es una peninsula sonque mercé al fach que foguèt ligat al continent per l'istme de Corint (pasmens tecnicament parlant, siá vegut una illa dempuèi l'escavament del canal de Corint en 1893).
Es ligat al continent pel pont Rion Antirion, acabat en 2004.
La peninsula se caracteriza per un relèu montanhós e de las costas fòrça descopadas. Son punt culminant es lo mont Taiget (2 404 m). En se mèsme possèda quatre peninsulas orientadas cap al sud: d'oèst cap a l'èst, la Massenia, lo Mani amb lo cap Matapan, la peninsula d'Epidaure Limira amb lo cap Malèu e l'Argolid, al tèrme nòrd èst.
A l'entorn de Peloponès i a dos grops d'illas: las illas Saronicas à l'Èst e las Illas Ionianas que sièis d'entre elas son a l'Ouèst; la setena, Citaèra, es al sud, al larg de la peninsule d'Epidaure Limira.
Dans la mythologie[modificar | modificar la font]
- Son nom primièr èra Apia, segon lo rei Apis, filh de la ninfa Telediça e de Foronèu, considerada coma lo "Primièr Òme" e aquel darrièr fihs del dieu flum Inacos e de l'Oceanida Melia.
- Son nom venguèt enseguida « Peloponès », « l’illa de Pelòps »), aquel darrièr èra lo botelhièr de Poseidon, rei de Lidia e filh de la nifa Diona e de Tantal, lo primier filh de Zèus e de sa mièja sòrra Ploto, la segonda filha de l'Oceanida Etra e del Titan Atlas. Emigrant en Apia, Pelòps ne venguent rei, e lo pòble tornèt nomenar son reialme amb lo seu nom.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Peloponès èra nomenat tanben "Argos" (principala poténcia de l'epòca) per Omèr. Dins l'antiquitat classica, es divisat entre de ciutats que las principalas sont Esparta, Argos e Corint. Lo centre de la peninsula es constituit per l'Arcadia. Dins lo nòrd oèst, lo sanctuari d'Olimpia es un dels mai importants de Grècia, e a l'èst i a los sanctuaris d'Epidaure e de Nemèa.
Peloponès ten una plaça pro minora pendent lo periòde roman, ont constituís la província d'Acaia. Corint, capitala de la província, es alara la vila màger de Grècia.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Amb l'aflaquiment de l'Empèri roman d'Orient dins los Balcans a la fin del sègle VI, l'interior del Peloponès es occupat per de tribus eslavas qui se mesclan a la populacion grèga e s'autogovernan en Esclavinias, alara que las costas e los punts fòrts coma Corint o Nauplia demoran dins las mans dels Bizantins. La peninsula torna pauc a pauc a l'autoritat bizantina a la mitat del sègle VIII, amb ellenizacion e cristianizacion dels Eslaus, assimilats per la populacion grèga autoctona, a que s'apondaon de refugiats grècs venguts d'autras regions alara perdudas per l'Empèri[1].
A partir del sègle XII, se nomena Morèa (en grèc Mwpέaς o Mwpιάς), mot d'etimologia incertana[2],[3]. La Morèa es conquerida après la Quatrena Crosada pels Francs de Guilhèm de Champlitte e de Geoffroi Ièr de Villehardouin, que fondèt un principat en 1248: lo principat d'Acaia o de Morèa. A la mort de son filh, lo principat passa als Angevins de Nàpols (1278) puèi alas Navarreses (1396), en luta contra los Bizantins[4].
Lo sud èst de la peninsula torna jol contraròtle bizantin en 1262 e forma la « Morèa bizantina », alara que lo principat d'Acaia cobrís lo nòrd e l'oèst de la peninsula. A partir del sègle, Bizanci dona una delegacion larga de poder als governaires grècs de Morèa, portant lo títol de despòtas, sovent membres de la dinastia reinanta. Lo Despotat de Morèa fuguèt alara tengut pels filh de l'emperaire Joan VI Cantacuzèn que demorava a Mistra fins 1382. Lor accion fuguèt eficaça, tornan far valor lo país desertat al respècte de l'apòrt de la populacions albanesas e contunhar la reconquista contra los Francs. Tanben avián de rebutar las primièras atacas turcas. Lor accion las contunhèron lo primièr dels despòtas Paleològ, Teodor Ièr.
Los Grècs capitèron a tornar conquerir la partida mai granda de la peninsula al començament del sègle XV, mai l'arribada dels Turcs los obliguèt a acceptar lor sobeiranetat. Las darrièras plaças bizantinas e francas de Morèa foguèron integradas a las possessions de Venècia dins la segonda mitat del sègle XV.
Primièr periòde otoman[modificar | modificar la font]
Periòde venecian[modificar | modificar la font]
Segond periòde otoman[modificar | modificar la font]
Guèrra d'independéncia[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Las principalas vilas modèrnas de Peloponès son (cens 2001):
- Patras: 169 242 abitants
- Kalamata: 54 065 abitants
- Corint: 30 434 abitants
- Trípol: 28 976 abitants
- Argos: 25 068 abitants
- Pirgos : 24 765 abitants
- Aigion: 21 966 abitants
- Esparta: 16 473 abitants
- Nauplia: 13 124 abitants
Transports[modificar | modificar la font]
- Carrièra
Doas autorotas de peatge, e doas vias aviadas passan per Peloponès. Permeton lo ligam amb Atenas passant lo canal de Corint a l'èst per de ponts e lo nòrd de la Grècia pel pont Rion Antirion que passa lo golf de Corint.
- Camin fèrre
Lo malhum ferrat de Peloponès gerit per l'OSE, la companhiá nacionala dels camins de fèrre grècs mai sovent de via metrica. Es long de 730 km, un dels malhum metric mai long d'Euròpa. La linha principala mena cap a Atenas per Corint, puèi se divisa en dos troces: lo long de la costa nòrd (Linha del Pirèu cap a Patras) e lo long de la costa oèst cap a Kalamata via Trípol (Linha de Corint a Kalamata). Las autres linhas segondària son centradas a l'entorn de la vila de Pirgos dins l'oèst de peninsula e ligan: Patras, Katakolo e Olympia.
En 2011, aquel malhum es gaireben tot entièrement desafectat. Una linha de via normala foguèt bastida entre lo novèl aeropòrt d'Atenas e la Gara de Kiato, remplaçant una pichona partida de l'ancian malhum.
La linha de camin de fèrre de cremalh de Diakofto cap a Kalavryta es tanben un dels principals exemples del malhum ferrat de la peninsula.
- Pòrt
De ligams maritims permeton jónher Itàlia dempuèi lo pòrt de Patras. D'autres ligams van de Killini per ligar las illas Ionianas (coma aquelas de Zant e de Cefalonia).
- Aeropòrt
Los dos principals aeropòrts de Peloponès son a Patras (Aeropòrt d'Araxos de Kalamata).
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Fine, J.V.A. (1983) The Early Medieval Balkans, p.64 e 82
- ↑ (fr)Introduction de la Relation du voyage de la commission scientifique de Morée en linha
- ↑ (fr)Paparrigopoulos, Le nom de la Morée en linha
- ↑ (fr)René Bouchet, Chronique de Morée, Belles Lettres (2005) lire en ligne
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
- Civilizacions: Pelastges, Ionians, Aqueans, Dorians
- Ciutats peloponesianas: Argos, Corint, Esparta
- Guèrra del Peloponès
- Canal de Corint
- Alonistena
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean Longnon, L'Empire latin de Constantinople et la principauté de Morée, Payot, Paris, 1949.
- (fr)René Bouchet, Chronique de Morée, Les Belles Lettres, Paris (2005) ISBN 2-251-33946-9


c: text/html

text:
Senta Alvèra
Senta Alvèra[1] (en francés: Sainte-Alvère) es una anciana comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Dempuèi lo 1èr de genièr 2017, es comuna delegada de la comuna novèla de Vau de Loira e Caudau, emb Sendrius e Sent Laurenç deus Bastons e n'es lo capluòc. Deu 1èr de genièr 2016 au 31 de decembre de la meteissa annada, èra comuna delegada e capluòc de la comuna novèla, aüra suprimida, de Senta Alvèra e Sent Laurenç deus Bastons.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre deu territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
La prumièra fòrma atestada es Sancta Alvera, au sègle XIII. La prononciacion es [ʂɛ̃ntɒl’vɛrɒ]. Senta Alvèra es una senta locala, martira deu sègle III o de l'epòca de las invasions normandas (segon l'abat Carles), qu'a pas donat de nom a cap autra glèisa. Lo nom d'origina seriá (benlèu) Alverena, emb logicament l'accent tonic sus la segonda sillaba, e apocòpa posteriora.[2],[3],[4],[5]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Senta Alvèra (capluòc); es aura deu canton de Périgord central (en francés), donc deu Perigòrd centrau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-alvere/SAINTE-ALVERE.htm
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 374-375
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-alvere/SAINTE-ALVERE.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 584, a St-Alvère
- ↑ http://nominis.cef.fr/contenus/saint/12533/Sainte-Alvere.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Anem, vau drubir un desbat, quo es pas sovent que zo fasem entau...
Ai desjà 'gut, mai sei benleu pas lo sol, a explicar çò que quo era per io, la cultura occitana. La lenga, 'quò vai, un vei a pauc pres, quitament s'un n'apela 'quò patois. Mas la cultura ? E se tròba quitament daus occitans/occitanistas/occitanofònes que disen pas que son de cultura occitana, reconeissen pas quela ideia.
Ara, la definicion de cultura qu'es gardada per los antropològues es la seguenta :
"La cultura es un ensemble de representacions e de praticas colectivas dins una societat donada".
La societat francesa exista. Per consequent, un pòt parlar de cultura francesa, quitament sens se reconeisser aqui dedins, çò qu'es mon cas.
Mas es que la societat occitana exista ? A existat, segur, a una espòca, avant l'arribada daus barons dau Nòrd...mas coneissetz l'istòria...
Alara ? Es que i a una cultura occitana ? Una societat occitana ? Es que los antropològues se trompen ? Es que sem de lenga occitana e de cultura francesa ? Lo contrari ? Es que quauqu'un a una aspirina ?
Anem, vos laisse pensar 'quí-dessus...


text:
Entendi pendent aquesta campanha electorala merdica, que « fau defendre la lenga francesa e sa cultura », vist lo nivèl lingüistic qu'es prepausat per aquela cultura parisenca politica, e los satellits de la collaboracion en region sotmetuda, pensi que la cultura francesa serà bona pel cementèri. E benlèu que la fau ajudar, dempuèi Jean Jaurès a prendre la carrièra Gabriel Peri dinca montar la carrièra del cementèri.
Quand un Éric Ciotti parleja a la television, l'enveja nos arriba de petar lo material ; donc de suportar de prendre l'aisina per rason del merdic contengut de cultura politica francesa.
Aqueste maitin quitament Pierre Rosanvallon nos fabrica una apologia dels simbòls nacionalistas franceses, los simbòls que son emplegats per espotir las autras lengas e culturas d'aquesta planèta.
Dimenge passat al vrespe ai agut lo malastre de préner la linha 58 de Tisseo [BassO CambO / MurAIS], e donc de préner una linha otrçuda, que de temps perdut (!) ... mas subretot d'entendre aquel « Canto
Lausetto » pensat per una votz parisenca (es pas lo sol endreit aital torçut foneticament per Tisseo.fr), ai donc entendut : [cantO lôsétO] ambe la famosa votz informatizada e talament recomendada pels sistèmas dels comunicants parisencs e la collaboracion. Es un niais de plegar l'esquina e de cridar an còr cap al nòrd, "merci de nous soumettre à
vos stupidités linguistiques". Quand "Se Canto" es escaraunhat dins sa
grafia es normal que l'ensemble seguisca.
Es aquela cultura que fRança nos imposa, una tecnocracia en marcha ; es aquela cultura de l'ignorança fonetica, ortografica e mediatica que fRança nos promociona pendent aquela campanha electorala, e dins totas las escòlas d'Estat o escòla dita catolica o privada (jamai privada de sosten de jacobinisme) ; de que ne devèm far ? Ne devèm portar los flambèus dins totas las manifestacions (coma fan totes los militants dels partits actualament) ? La bandièra tricolorada, simbòl d'aquela mediocritat politica e de societat, de qué ne fasèm ?
Quand lo bilingüisme nos arriba coma exemplar, es lo partit conservador anglés qu'o pòrta !
Alara que cap partit jacobin es capable d'entendre que la diversitat lingüistica fabrica una cultura que pòt èstre aquela d'una region (espaci politic), coma d'un Estat (espaci juridic) que respecta la diversitat de las lengas, e de las culturas ; i a pas de cultura sense lenga-s.
Enfin nòstra vida en Occitània se passeja pas luènh de la Mar Miègterranèa, e las sorgas de sapienças son nombrosas ; mas la fau pas far nòstra, la fau preservar, costejar, ambe respecte e dolçor, car es fragila, fragila per èstre un instrument que lo nacionalisme francés pensa destrusir, coma una exemple de sa poténcia, de sa « grande culture » ; de plorar d'estupiditats, plen sud (de Provença al Liban) !


text:
Lista dels primièrs ministres d'Estònia
Lo Primièr Ministre d'Estònia (en estonian: Eesti Vabariigi Peaminister) es lo cap de govèrn de la Republica d'Estònia. Es nomenat per lo president e confirmat per lo Parlament. Lo Primièr Ministre actual es Andrus Ansip, qu'assumís lo poder dempuèi lo 13 d'abril de 2005. Segon la constitucion estoniana actuala, lo Primièr Ministre supervisa los trabalhs del govèrn.
Aquesta es la lista dels primièrs ministres d'Estònia, dempuèi 1918.
Somari
Primièrs Ministres d'Estònia[modificar | modificar la font]
Entre 1918 e 1920[modificar | modificar la font]
Entre 1920 e 1934[modificar | modificar la font]
Primièrs Ministres (amb lo títol de cap d'Estat, Riigivanem)
Entre 1934 e 1937[modificar | modificar la font]
Títol: Primièr Ministre


text:
Bernat Lubat es un musician de jazz nascut lo 12 de mai de 1945 a Usèste, pichona comuna de Vasadés. Estudièt al Conservatòri de Bordèu, puèi a París. Engatjat per l'orquèstra de Jef Gilson, acompanhèt de vedetas de varietat. Jòga e trabalha amb Jean-Luc Ponty, Michel Portal, Martial Solal, Eddy Louiss, e tanben Stan Getz. Tanben cantèt dins lo grop los Double-Six, coma Eddy Louis d'alhors. Tanben jòga de musica contemporanèa, Varèse, Xenakis, Berio. Participa activament a l'experiéncia del free-jazz. Es un multiinstrumentista de talent capable de jogar dins totes los contèxtes imaginables, del balèti popular a l'estudio (se definís el meteis coma un « malpoli-instrumentista »). Exercís sos talents principalament sus la batariá e lo piano mas tanben a l'acordeon, al vibrafòn, a las percussions e al cant (es un redobtable scataire). Acompanhèt longtemps Claudi Nogaròu puèi fondèt lo Festenal d'Usèste en 1977, e La compagnie Lubat, que serà una orquèstra d'acuèlh de musicians nombroses (André Minvielle).
A partir de las annadas 80 trabalha amb Fèlix Castan a l'entorn dels concèptes de pluralitat (lo contrari de la diversitat), lo dobte ("Je joue ce que j'en deviens"), e participa mai largament al movement de la Linha Imaginòt amb d'escrivans (Bernard Manciet, Michel Ducom), musicians (Claudi Sicre, Massilia Sound System, Femmouzes T), improbables (René Duran), dramaturgs (André Benedetto)...
En 2006, es estat nomenat Comandaire Requesits de l'Òrdre de la Grande Gidouille.


text:
Aast
Aast[1] (en occitan e oficialament en francés) qu'ei ua comuna occitana de Bearn, purmèra comuna occitana dens l'òrdi alfabetic desempuish que la vila d'Aas e's hosse juntada (en 1861) dab Assosta en bèth formar la comuna de las Aigas Bonas. Qu'ei administrada per lo departament francés deus Pirenèus Atlantics de la Region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
I aviá a Aast una abbaye laica #que i aguèt suprimit en 1791. La distincion de Aast #èsser possession de la familha de Day de 1674 a la Revolucion. En 1678, Jérome de Day, aconselhar del rei, recebut lo abbaye e la dîme amb los dreches del patrocini ; aqueles consistissián a presentar lo curé, a requectar una part de la dîme, a siéger en lo chœur, a recebre lo primièr lo pan bénit, a èsser amortallat dins la glèisa[ref. necessària].
Il y avait à Aast une abbaye laïque qui fut supprimée en 1791. La seigneurie d'Aast fut possession de la famille de Day de 1674 à la Révolution. En 1678, Jérome de Day, conseiller du roi, acquit l'abbaye et la dîme avec les droits du patronage ; ceux-ci consistaient à présenter le curé, à percevoir une partie de la dîme, à siéger dans le chœur, à recevoir le premier le pain bénit, à être enseveli dans l'église[ref. necessària].


text:
Combustible
Un combustible es una matèria que, en preséncia d'oxigèn e d'energia, pòt se combinar a l'oxigèn (que servís de comburant) dins una reaccion quimica generant de calor: la combustion. Un carburant es un combustible que provesís un motor de combustion intèrna.
Se dich tanben combustible nuclear per designar las matèrias fissilas utilizadas per produire d'energia per fission dins las reaccions nuclearas, pasmens s'es pas una reaccion de combustion.
Somari
- 1 Definicions
- 2 Istòria
- 3 Classificacion per estat
- 4 Classe de feu
- 5 Fonts primàrias
- 6 Poder calorific
- 7 Taus energenic
- 8 Referéncias
- 9 Vejatz tanben
Definicions[modificar | modificar la font]
Dins lo lengatge corrent, lo tèrme « combustible » es sovent reservat als produchs utilizats pel caufatge (fusta, carbon, produchs petrolièrs…). En fachs, aquel qualificatiu s’aplica a tot compausat susceptible de s’unir a un oxidant (gairebe sempre l’oxigèn de l’aire) e capable de se consumir consumer[1]Modèl:Refins.
Dins un primièr sens, « los combustibles son de produchs que la combustion en preséncia d'aire dins los brutlaires, fogals, forns o caudièras donant l'energia thermica. Los combustibles se destrian en tres grandas categorias segon lor estat fisic abituel. Atal i a:
- los combustibles solids (carbon, fusta, palha…) ;
- los combustibles liquids (GPL, FOD, fiol, ...), totes venent del petròli brut a a vegada, mas rarament, de la biomassa (derivats d'òlis vegetalss) ;
- los gases combustibles, lo gas naturel constituissent una font d'energia primària importanta.
Lo segon sens mai larg conten alara un nombre mai grand de substéncias, que la vocacion dins l'industria, es pas obligatòriament d'èsser brutladas per produire d'energia. Dins aquel cas lo nom de combustible remembra las proprietats quimicas, amb las precaucions de manipulacion e d'estocatge.
De produchs combustibles an la proprietat de s’enflamar vivament e de brutlar amb produccion de flamas; son los « produchs inflamables ». Per caracterizar l’inflamabilitat dels liquids, s'utiliza la nocion de punt d’inflamacion. Es la temperatura minimala ont, dins de condicions d’ensag especifiats, un produch dona sufisentament de gases inflamables capables de s’enflamar a un moment en prenséncia d’una font d’inflamacion.
E mai, los gases, vapors, brumas de produchs combustibles, mescaldas a l’aires sont explosius dins lo domèni de concentracion comprés entre la limita inferiora d'explosivitat (LIE) e la limita superiora d’explosivitat (LSE) (Veire Limita d'explosivitat). Jos la LIE, la mèscla es tròp paura en combustible per realizar lo fenomèn explosiu. Al dessús de la LSE, la mèscla est tròp rica en combustible e conten pas l'oxigèn que cal.
La combustion es una reacion quimica d’oxidacion d’un combustible per un comburant, que demanda una font d'energia. Utiliza los tres elements necessaris:
- lo combustible, la matèria susceptible de brutlar (solide: carbon… ; liquid: esséncia, solvants… ; gasosa: propan, butan…), etc.
- lo comburant, se combinant amb un autre còrs, permet la combustion (oxigèn, peroxids, clorats…)
- l’energia d’activacion, l’energia minim necessària al desencadenament de la reaccion quimica de combustion; es portada per una font de calor, una beluga…
que constitenon lo triangle del fuòc.
- L’abséncia d’un dels tres elements empacha lo desencadenament de la combustion.
- La supression d’un dels tres elements arrèsta le procediment.
- Lo fuòc s'atuda d'esprese, s'i a pas pro de comburant, se lo combustible manca o se lo fogal ven freg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los combustibles son la primièra font d'energia utilizada per l'òme pel cafatge domestic, l'esclairatge e l'industria. Una èra novèla comencèt amb l'expleitacion dels combustibles fossils, que contribuiguèt fòrça a l'origina de la revolucion industriala de l'occident a la fin del sègle XVIII e qu'es a s'acabar amb l'agotament d'aquelas fonts. D'autras fonts d'energia son ja utilizadas qu'evitan las consequéncias de crénher de la combustion, la produccion de gaz amb Efièch de sèrra.
La fusta, la olha, pel caufatge, las òlis animalas, òlis vegetalas e òlis mineralas, que se fa un usatge immemorial dins las lampas d'òlis, constituisson los combustibles mai ancianament utilizats.
Benjamin Thompson, comte de Rumford es lo primièr fisician que s'èra ocupat a determinar de la poténcia calorifica dels combustibles l'aparelh que se servís pòrta lo nom de « calorimètre de Rumford »[2]. Per Lavoisier, a qui de deu lo tèrme « oxigèn », dins son Tractat elementari de quimia, en 1789, la combustion es pas que la decomposicion del gas oxigèn per un còrs combustible. L'oxigèn forma la basa d'aquel gaz es absorbit, lo caloric e la lutz de desluiran alara[3]. L'explicacion de Lavoisier sus la combuscion remplaça la teoria flogistica, que postula que los materials libèran una substéncia nomenada flogiston que brutlan dins la quita aisina. Vèrs 1800, los combustibles simples, son pas mai de sièis, lo diamant essent vist coma de carbòni mai pur, son l'idrogèn, l'azòt, lo sofre, lo fosfòr, lo carbòni e los metals. Las facultats dels còrs combustibles son pas totas egalas entre elas. Dins lo nombre, n'es que brutlan amb flama e d'autres que brutlan sens flama. Lo gas azòt e fòrça metals son d'aquel darrièr grop[4].
Lo sègle XIX jol van del corrent igienista s'ocupa de la salubritat dels lotjaments. La ventilacion, lo caufatge, venon de sciéncia, los combustibles son repertoriats e qualificats e quantificats. En 1844, « los combustibles son fòrça nombroses qu'aquela granda classe de còrs conten en mai de totes los còrs simples un grand nombre de còrs compausats. Pasmens aqueles que son en usatge dins las arts per produire de calor son fòrça pauc nombrosesque, per èsser emplegats, devon satisfar a mai d'una condicions importantas que n'exclusisson un grand nombre.
En 1847, los combustibles emplegats dins los fogals de las maquinas de vapor,Modèl:Etc, son al nombre de tres màger[5]: La fusta, la torba e la olha. Se compta alara tres combustibles que someses a la « carbonizacion » (ne fa una pirolisi) fasent nàisser tres combustibles novèls: los carbons de fusta, de torba e de olha o còc. En 1870, los combustibles emplegats dins lo caufatge (amb los valors calorificas per quilograma) son la olha (8000 calorias), los briquetas de olha aglomeradas (8000 calorias), lo còc de las usinas de gas (7000 a 7500 calorias), la tanada en mòta (produch residual, mena de ressegum venent de la preparacion dels cuèrs al tanatge vegeal e que servís de combustible bon mercat, (5000 calorias), la fusta sèca (3500 calorias) o ordinària (3000 calorias), lo charbon de fusta (6000 calorias), lo gaz d'eclaratge (6000 calorias par mètre cub), l'òli de petròli (8000 calorias)[6].
Al començament del sègle XIX, lo progrès de la quimia e de l'industria mena a la descobèrta dels gases manufacturas, primièr gases combustibles emplegats a grand escala, d'en primièr per l'usage de l'esclairatge (lo gaz d'esclairatge), enseguida dins totas las autras aplicacions de caufatge domestic o industrial. E tanben, ligats a aquela industria que naisson los primièrs grands grops energetics.
En 1857, l'industria petrolèra nàis en Romania, amb la primièra rafineriá a Ploieşti, que provesís las 1 000 lampes d'òli de l'esclairatge public de Bucarèst[7].
Los produchs petrolièr arriban progressivament sul mercat. Lo gas natural, deurà aténher los ans 1960 per una difusion de granda escala.
A partir de 1880, los combustibles son pas mai la sola font de provesiment en energia et l'electricitat autoriza lo caminament de l'energia producha per de mejans qu'èran fins alara demorats marginals e que son per d'unes mai pròpres, per ex: l'idroelectricitat utiliza l'energia dels cors d'aiga, l'energia eoliana, l'energia solara
Classificacion per estat[modificar | modificar la font]
Los combustibles se pòdon classificar en combustible solid, combustible liquid, combustible gasós.
A cada estat correspond:
- unes tipe d'estocatge e de transpòrt coma las precaucions incendi e sanitàrias i aferent;
- un tipe d'aparelh de caufatge (caudièra o calfa aiga, brutlaire, còrs de caufa, eca.);
- de las nòrmas, legislacions e convencions de negòcis particularas[8].
Las operacions d'estocatge e la manipulacion dels gases e liquids combustibles tòcan a las mesuras de prevencion a aplicar contra los riscs d'incendi e d'explosion. Los autres riscs son ligats a la toxicitat e a l’ecotoxicitat dels produchs.
Combustible solid[modificar | modificar la font]
Combustible a l'estat solid d'origina fossila (carbon, olha, etc.) o venent de la biomassa (fusta, carbons vegetals, etc.).
Combustible liquid[modificar | modificar la font]
Combustible gasós[modificar | modificar la font]
Classe de feu[modificar | modificar la font]
Se destria quatre tipes de combustible que correspondon, respectivament, a las quatre principalas classas de fuòc A, B, C e D.
- un solid formant de braises (fusta, papièr, carton, teissut, PVC…) ;
- un liquid o solid liquefiable (esséncia, gasòli, òli, querosèn, polietilèn, polistirèn…) ;
- un gas (butan, propan, metan, diidrogèn…) ;
- un métal (fèrre, alumini, sòdi, magnèsi…).
Fonts primàrias[modificar | modificar la font]
Gaireben totas las matèrias organica son de combustibles. Per exemple, la fusta (20 000 quilojoules per quilograma), lo carbon, lo petròli (42 000 quilojoules per quilograma per l'esséncia) son de combustibles.
Se destria:
- los combustibles fossils
- los biocombustibles
- los combustibles nuclear
Combustibles organics[modificar | modificar la font]
Los combustibles organics son la fusta, los alcoòls, lo gas natural, lo petròli e sas derivats, etc.
Fusta de caufatge[modificar | modificar la font]
Combustibles fossils[modificar | modificar la font]
Los combustibles fossils (petròli, charbon, gaz…), son eissits de matèrias organicas preïstoricas fossilizadas. Lor combustion rebuta dins l'atmosfèra del dioxid de carbòni (CO2) qu ven de la combinason d'atòmas de carboni venent del sotasol e d'oxgèn atmosferic. Aqueles rebuts de CO2 participan a l'efièch de sèrra e als cambiaments climatics d'ara.
Biocombustible[modificar | modificar la font]
Los biocombustibles, o agrocombustibles, representon l’ensemble dels combustibles eissits de la matèria vegetala o animala venent de la biomassa (es lo sens de prefixe bio « bio » dels biocombustibles/biocarburants[9]). Se destria l’usatge combustible, es a dire destinat a èsser brutlat per produire de calor e/o d’electricitat, de l’usatge carburant, liquid o gasós, destinats a provesir los motors[10].
Los biocombustibles pòdon èsser solids, coma la fusta en lenha, lo carbon de fusta o los granulats de fusta[11], quitament que la bosa dels romiaires; liquids, coma l’etanòl; o gasós, coma lo biogàs[12].
La fusta (e tota la biomassa venent de l'agricultura - substàncias vegetalas e animalas -, de la silvicultura e dels desgalhs industrials e municipals[13]) presenta un bilanç cabòni fòrça mai fèble[14] (per tant que se torna plantar çò copat): las emissions de CO2 ligadas a la combustion son compensadas per la quantitat de CO2 atmosfericas absorbida pendent la creissença de las plantas per fotosintèsi.
S'agit d'una energia renovelabla, mas pas non-polluenta.
Combustible nuclear[modificar | modificar la font]
Se dich tanben combustible nuclear per designar las matèrias utilizadas per produire d'energia per fission dins las centralas nuclearas, pasmens que siá pas una reaccion de combustion.
Poder calorific[modificar | modificar la font]
Lo poder calorific o calor de combustion (notat AcH0, en anglés Heating Value) d'un material combustible es l'entalpiá de reacion de combustion per unitat de massa dins las condicions normalas de temperatura e de pression.
Taus energenic[modificar | modificar la font]
Taus energetic d'unes combustibles (per utilizacion finala) e taula de conversion[15]:
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Matthieu Mairesse et Jean-Michel Petit, service Risque chimique et protection individuelle, INRS, Paris.
- ↑ Eugène Péclet, Traité de la chaleur, considérée dans ses applications.
- ↑ Antoine Lavoisier.
- ↑ Simon Morelot.
- ↑ Dictionnaire des Arts et Manufactures. 1847.
- ↑ Arthur Jules Morin, Manuel pratique du chauffage et de la ventilation. 1870.
- ↑ Jean-Paul Labourdette, Dominique Auzias Roumanie 2011 Petit Futé sur books.google.be
- ↑ Convention collective nationale du négoce et de distribution de combustibles solides, liquides, gazeux, produits pétroliers du 20 décembre 1985. Étendue par arrêté du 23 juillet 1990 JORF 8 août 1990. sur cnccorg.com
- ↑ [PDF] Biocarburants, sur le site du ministère de l'écologie, p. 1, note 1, consulté le 3 janvier 2015.
- ↑ Petit lexique des énergies renouvelables, sur le site de La Recherche, consulté le 2 janvier 2015.
- ↑ Norme NF444, sur le site de la marque NF, consulté le 3 janvier 2015.
- ↑ Biocombustibles, sur le site greenfacts.org, consulté le 3 janvier 2015.
- ↑ Biomasse, sur le site energie2020.fr, consulté le 6 janvier 2015.
- ↑ [PDF] Bilan environnemental du chauffage domestique au bois, ADEME, décembre 2005, page 8.
- ↑ per l'Euròpa, donadas Eurostatretenues pel (fr) projècte de directiva europèa relativa a l’eficacitat energetica e abrogant las directivas 2004/8/CE e 2006/32/CE, savent que los Estats membres pòdon aplicar « de factors de conversion diferents a condicion de poder los justificar »
- ↑ Cada Estats membres pòt en Euròpa aplicar d'autres valors (de justificar) segon lo tipe de fusta majoritàriament utilizada sus son territòri
- ↑ S'applica qunad los estalvis d'energia son calculats en tèrmes d'energia primària segon un apròche ascendent fondat sus la consomacion d'energia finala.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Carburant
- Comburant
- energie


text:
Plantae
Las plantas o vegetals son d'èssers pluricellulars a la basa de la cadena alimentària. Fòrman un clad qu'inclutz las plantas de flors, los conifèrs e autres gimnospèrmes, las falguièras, las mofas, e en foncion de la definicion, las algas verdas. Las plantas verdas tenon de parets celluras cellulosicas e obtenon son energia de la lutz solara per fotosintèsi mejançant la clorofilla que caup dins los cloroplasts, que lor balha sa color verda. Fòrman una de las subdivisions (o règne) dels Eucariòtas. Son, classicament amb las algas (amb las cianobacterias) e los campairòls, l'objècte d'estudi de la botanica.[1] . Le nombre d'espècias de plantas es dificil de determinar, mas en 2010, s'estimava entre 300 000 e 330 000 espècias descritas, que la màger part, entre 260 000 e 290 000, serián d'espermafitas[2].
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Los fruits del palmièr de Palmira, Borassus flabellifer (localament sonat Thaati Munjelu) venduts dins un mercat de Guntur, Índia.
-
-
-
-
-
-
-
-
-

seg_langs: bug_Latn oci_Latn oci_Latn unk unk oci_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
Prefaci de Robèrt Lafont a La grava sul camin de Joan Bodon (Edicion de Roergue, Rodés 1988).
L'autor torna aicí sus l'occitanisme dels ans cinquante, après la liberacion. Al lum de l'òbra de Joan Bodon analisa lo trabalh que faguèt, el, coma escrivan, amb La vida de Joan Larsinhac (1951) o La fèsta (1983).
Mai qu'un prefaci aquel tèxt es un panorama entre istòria, analisa, introspeccion, critica literaria. Robèrt Lafont es conscient que son trabalh e lo de Joan Bodon se completan. Son totes dos d'actors màger de l'èra postfelibrenca que alara, après la segonda guèrra mondiala, se dubrisiá. La grava sul camin es per el un pretèxt per tornar sul moviment occitaniste.
Tornam publicar aquel tèxt en quatre parts. Los títols de cada part son de Òc París.
1956 - Rescontre a Rodés
Sabèm ara que Joan Bodon aviá començat tre 1947, que se trobava de retorn dins son pòste de mèstre d'escòla a Durenca coma se de ren lo mond aguèsse cambiat, a mètre en raconte lo temps qu'aviá viscut en Alemanha, deportat dau trabalh, dempuei aqueu jorn de 1943 ont lei gendarmas li avián portat çò que disiàm la « bilheta personala ». Per aquò La grava sul camin deviá sortir lo 15 d'abriu de 1956 dei premsas de Subervia. Mai ja en 1952, Fèlix Castan aviá tengut lo primier capítol dau libre, Waldenburg, que publiquèt dins OC.
Aquelei datas dessenhan dins l'espessor d'un temps d'elaboracion, de meditacion e d'escritura, benlèu ben lo drama de la naissença d'una òbra, facha necessària a lançadas de consciéncia e entravada d'escrupuls, de bestorns, de retenenças, e mai de censuras, tot pesat.
Prengam data sus l'emergéncia de l'escrivan, en 1951, quand pareisson lei Contes del meu ostal en cò de Salingardas. Es lo moment que lo coneguere. L'afaire vau d'estre reportat ; lo testimòni, de n'èstre escrich.
En julh d'aquel an d'aquí, lo Joan Seguin, professor respectat a l'Universitat de Tolosa, e ieu, jove secretari generau de l'Institut d'Estudis Occitans, aviàm recampat au licèu de Rodés d'ensenhaires de l'occian. Èra lo primier estagi pedagogic nòstre ; la tiera seriá lònga. Lo motiu practic èra de superar, la lei Delxonne en estent votada dempuei gaire de temps, la disparitat grafica que i aviá entre la leiçon alibertina e la tradicion perbosquina.
En Occitània coma endacòm mai, la question ortografica seriá ren que mediòcra, empobolada de conflictes faus e d'oposicions subjectivas ben realas, se foguèsse pas emblematica. A prepaus de z e de ç, se rescontravan dins la capitala dau Roergue doas familhas intellectualas tan desparieras qu'avián fins aquí jogat l'enemistat. Recebián au sieu lei felibres de l'Escòla Occitana, dins sa forma de grand vassalatge dau Grelh roergàs o dau Colètge d'Occitania. Venián d'escrivans formats per OC, lei Cahiers du Sud e la confraternitat amb lo mond parisenc dei letras, que portavan lo sageu de la Liberacion de 44 coma un certificat d'origina.
Aquestei fasián dins l'escasença un, pauc vesita a sei « resèrvas ». En 1951, Roergue podiá encara donar d'èr a d'autrei tèrras ont s'èra conservat totau l'us de la lenga e se podiá observar la civilization « tradicionala ». Donat que l'autenticitat folklorica èra de mòda per definir lo « Geni d'òc », leis amators de poesia contemporanèa, tenents de l'art trobadorenc, èran mai qu'atentius a çò que podiá espelir de nòu d'un tau rescòntre. Me ramente que Nelli arribèt meravilhat d'aver descobèrt de nuech una ciutat fantastica apinhelada a l'entorn de sa catedrala ròsa.
Enric Molin, eu, nos esperava amb sa dona de benvenguda : un faisset dau primier libre de Joan Bodon, la descobèrta sieuna, facha au país. Torne veire lo gris dau papier d'aqueu temps, sente totjorn au bot dei dets son raspadís. Legiguere a la lèsta. La darriera frasa : « Aviái un esclapon de veire, mas l'ai perdut, lo tornarai pas veire ». L'incantacion èra recebuda e transmesa sens subrecarga de retorica populista. L'oralitat pura aveniá dau bon sorgent : saupere puei qu'aquò era la quita votz de la maire de Joan. Anère a la primiera pagina : « La Revolucion s'acabava, la Republica se morissiá, Bonaparta se batiá en Egipte. Es alara que se bastiguèt lo meu ostal ». Lo libret èra magrestin, mas un escrivan nos èra nascut, lo que n'aviam lo mai besonh. Bodon enrasigava lo sòmi dins l'istòria.
Pasmens, quand l'escrivan se mostrèt, après son libre e son ainada a la man, es pas de folklòre que foguèt question entre nosautres, mai de la guèrra. Aviam un mot de passa, qu'establissiá la connivéncia : « De quina classa siás ? » E dins la connivéncia, aviam la costuma de trobar l'ascla que restablissiá l'incomunicabilitat. Per rason de quauquei mes de mai ò de mens, la destinada aviá fach la tria entre nosautres, en mandant leis uns faidits en Prússia, Silèsia, Austria ont devián remirar lo grand mortalatge sus la meteissa fàcia que leis Alemands, e en mantenent leis autres dins aqueu Miegjorn de França qu'anava èstre tèrra dei maquís, del massacres darriers e de la desbranda de la Wehrmacht. Cu aviá esperat sa liberacion de l'Armada roja fins en 1945 ; cu aviá dins l'estiu flamejant, terrible e eroïc de 1944, impausat la Liberacion ai campanhas e ai ciutats just abans qu'arribèsson lei tropas d'Africa ò leis Americans. Sièis ò sèt ans puei, degun pensava, entre nosautres, a acusar degun.
O dise, perque una simplification enganaira s'es mesa dins la memòria collectiva e qu'es fòrça important de tornar ai datas e ai fachs per comprene la fonsa malaisança que i a dins La grava e que la soscava d'un sentit tan plen. Simplificacion de creire qu'en 1942 la causida èra per un jove entre deportacion e maquís. Gaire nombrós foguèron aquelei (d'un sol contingent de l'armada 1942) que respondeguèron pas a la sonada dau trabalh obligatòri. Es a l'entorn d'elei, precisament, quand s'apondeguèron ais antifascistas espanhòus e capats dei camps d'internament, que s'organizèron lei primièrs maquís, en de ròdols estrategics dispersats : Aups, Cevenas, Lemosin... La Resisténcia anteriora es afaire de rets urbanas. La guèrra en França vira antau sus son ais dins lo corrent de 1943 (e mai vira çò parier l'occitanisme). En parlant de Roergue au moment de sa partença, Bodon ditz simplament la veritat : « Lo maquís, degun lo mencionava pas encara. Dins lo país encara degun aviá pas virada la vèsta ». Cu, de nòstra generacion, auriá fach a Bodon un crime de son exilh e de la sofrença que visquèt ?
Mai se remarca que la vertat, la dona amb un biais d'escusa : « De qu'auriàtz fach, vosautres, a la miá plaça ? » Es que s'enfronta a una autra simplificacion que la de la memòria : a la que son Enric Savinhac tròba a son retorn au país, un país encara fernissent deis atrocitats que l'enemic ne pagelèt sa retirada e de la glòria combatenta dei Maquisards qu'en 1944 èran de pertot ont lo terren ofrissiá l'amagador. La simplificacion, li dona la forma mai correnta e mai insuportabla, a la distància de quaranta-quatre ans : « Tuar de Bòchas ».
Insuportabla, a la legida que ne faguere quand lo manuscrit de La grava m'arribèt, la frasa me o foguèt. Aviáu escrich ma Vida de Joan Larsinhac, coma aviáu viscut mon temps de guèrra, en defugissent l'escais racista qu'aviá trebolat mon enfança, quand escotave lei racontes deis escapats de Verdun. Aviáu pres a una mòda cevenòla una paraula de remplaçament : « Frisons ». (Ne demande perdon ara a meis amics de Frisa e au sovenir de Vredemann de Vries !) ; trobave aquí un semblant d'escapa per netejar deis òdis bas la causa de la libertat. Bodon se pagava pas de mots e me tornava a la realitat d'una batesta sens mai d'onor e de puresa que ges d'autra : « Mas cossí son venguts lo mond en França ? » Lo libre sieu me taravelava d'aitan mai que dempuei 1951, dins l'espectacle deis atrocitats francesas en Argèria, a Madagascar, en Indochina, es l'assegurança finala de mon Joan Larsinhac que m'èra impossibla de patir. Veniáu, dins l'estiu de 1955, d'escriure, sus la basa d'una istòria veraia, l'anti Larsinhac, lo Rudòlf que me desliuresse (lo raconte era en francés ; amòr d'aquò esperèt tot lo temps que ne faguèsse l'argument de La Fèsta).
E d'abòrd qu'ai entamenat de parlar d'aquela figura ò fantasma de l'ieu, Larsinhac-Ventenac, que me perseguís ò me domina dempuei quaranta annadas, e mai pus, tant que n'acabe e que diga lo tot de l'ascla dins la connivéncia que tracèt aqueu nom, l'an quitament qu'amb Bodon se rescontreriam. Mon libre veniá just de parèisser.
Aqueu libre, dins mon idèa, foguèt jamai çò que se ditz encara un « roman de la Resisténcia ». Pintava la montada a la consciéncia d'un jovenòme en preda a çò qu'un jorn Renat Nelli sonèt un « mau d'incarnacion », e lo jutjament me sembla que vai drech a sa tòca. Lei datas son precisas, m'avise que fan ren que confortar lo dire de Bodon. Lo Joan s'engatja pas en Resisténcia armada en 1943 : « jòga » l'acte de guèrra e se met en perilh a gratis dins lei carrieras de Montpelhièr. En març de 44, entre que recep la famosa « bilheta », fugís en Albigés, mai li caudrà la preséncia pus afrosa dau mortalatge, l'orror absoluda dau massacre dei civius, per que prenga leis armas de verai. « Antau defugissiá li cadavres que lo pegavan ».
Après aquò, quatre paginas. Joan intra dins l'absolut de la guèrra après l'absolut de l'orror : la guerra-vendetta, ont se fai compte dei victimas. E mòr. Probable perque dei « joves de mon temps » qu'assumiguèron aquela ascesi joiosa e terrificanta au còp, dos amics me moriguèron, e la dolor me'n torna encara uei. Probablament tanben, dins la logica interiora de ma faula d'existéncia, perque Larsinhac podiá pas anar pus luenh. Clavave lo libre en 1946 que l'escriviáu, per que se poguesse perlongar de ren : « Darrier tu la pòrta se barra e se tornarà pas dubrir. Adieu ». Aurai pas arrestat dempuei de la dubrir, e Larsinhac de longa me parla...
Lo libre, Bodon lo dubriguèt en 1951. E, un mistèri per ges de legeire deis òbras occitanas, foguèt pas un secret entre nosautres, que son « tuar de Bòchas ! » respond a mei quatre darrierei paginas, que pesan tan grèu. Lei doas facias dau Janus de nòstra generacion antau se jonchèron. Joan Larsinhac èra estat lo primier volum de la colleccion « Pròsa » de l'IEO ; La grava foguèt lo segond. Corregiguère leis espròvas. Mai ma temptativa de i assegurar un succès de premsa francesa capitèt pas, maudespiech la revirada. Òm èra encara tròp vesins deis emocions tricoloradas. Bodon o sabiá.
Quora La grava foguèt acabada, o pòde pas dire ara a la segura. La publicacion d'un capítol, lo primier, en 1952, sembla demostrar que lo plan, au mens, èra fach. D'efiech, Bodon escriviá sus de quaserns d'escolan a viròla ont estrifava lei fuelhs a luòga de se corregir. Se podiá jutjar, a l'espessor, dei dificultats de l'escritura : dins lo manuscrit de La grava, quauquei quaserns èran reduchs a mens de dètz paginas. Mai lo metòde i enebissiá lei retorns e lo reclassament. Començava son roman quand ne teniá en tèsta l'arquitectura, e mai lo compte dei capítols. La grava es una òbra remirabla d'equilibri : quatre partidas, caduna de dètz capítols. Serà estada pensada d'intrada dins sa totalitat. A mens que s'incorporèsse la còpia d'una anterioritat... I tornarem.
Mai se confessava gaire a seis amics nòus sus lei rambalhs intims de la creacion. A Rodés, sauperiam qu'aviá pensat eu tanben d'escriure l'istòria de nòstra lost generation, qu'aquò lo teniá dempuei son retorn dei Chantiers de Joventut. Aprenguère puei qu'èra dins lo contraponch au Larsinhac. Pòde portar testimòni que crenhiá de pas estre comprés, ni mai quitament entendut. Es tot. Nòstra correspondéncia entre 1951 e 1956 es ocupada mai que mai per de discussions de ponchs de grafia e per l'engimbrament dei seccions de l'IEO.
Balhe donc coma interpretacion çò que seguís, que ven de la longa frequentacion de l'òme e de l'òbra sensa la pròva de facto.
De seguir aquí : [Segonda part] - [Tresena part] - [Quatrena part]


text:
Lombèrs (Albigés)
Lombèrs[1],[2],[3] (oficialament en francés Lombers) es una comuna lengadociana d'Albigés situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada sus l'Asson a 5 km de Rièlmont. Lo vilatge es dominat per un puèg ont èra lo castèl fins a 1632.
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièrs diches sul castèl en 1032 e la vila en 1045. Lombèrs èra una plaça fòrta fins a 1622.
Concili de Lombèrs :
Per arrestar l'expansion de l'"eretgia catara", Guilhèm, evesque d'Albi, convoquèt un concili en mai de 11?5 a Lombèrs alara vila importanta del País d'Albi (env 2000 ab.). D'aquel concili arcavesques, evesques e abats d'Occitània (Narbona, Nimes, Tolosa, Agde, Castras, Galhac ...) rendèron l'arrèst que condamnava La sècta d'Olivièr (evesque catar)
Simon IV de Montfòrt sostengut pel papa prenguèt lo cap de la luta contra los catars e prenguèt Lombèrs e sos barris. L'influéncia locala de Lombèrs desapareguèt al profèit de la bastida de Reialmont fondada en 1272.
Pendent las guèrras de religion, lo castèl sul puèg e la vila de Lombèrs passèron dins los camps catolics o protestants.
La vila foguèt brutlada en 1622 pels protestants e las muralhas foguèron destruidas alara que Richelieu ordenèt tanben la destruccion dels castelars feudals, entre losquals lo castèl de Lombèrs.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Yann Roques, Mon histoire de Lombers, in Revue du Tarn, n° 214 (estiu 2009)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.


text:
Brica (material)
La brica es un parallelepipède rectangle de tèrra argilosa, cuèch al forn, o secat al solelh, utilizat coma material de construccion.
Se distinguís dos tipes de bricas :
- la brica plena, material tradicional fòrt ancian,
- la brica cròia, inventada al sègle XIX, qu'es uèi de luènh la mai utilizada.
La brica plena pòt èsser daissada aparenta o s'emplegar coma material de parament, mentre que la brica cròia, que presenta l'avantatge d'èsser pus leugièra e pus isolanta, es generalament enducha.
La vila de Tolosa deu son escais de « vila ròsa » a l'utilizacion generalizada de la brica aparenta dins la màger part de las construccions. Lo monument de bricas mai remirable d'Occitània es la catedrala de Santa Ceselha d'Albi (Tarn).


text:
25 jul. 2010
Ols Hipócrits
Constabilment veo en fórums d'internet messages e alegaments de certáns apatascus valenciáns que quand ge tracta de paular de l'independença dele "sui idiom" á faç dele catalán defensant ela teoria qu'ela sue leunga provén de l'antic muçárbe (jajaja), eu nu heo pas né ideja dál leunga muçárbe, nu sop né cum sona né cum s'ascrib, pró me seo cordoiat de cercar qualcós sús aquesta leunga et esguarda per hu seo trovat á ela wikipedia un text en muçárbe, ol heo capcionat e ol poso acu:
Depus de veir aquest, eu me demando, est aquest l'idiom que paulan ols valenciáns?, eu diríe que pas, e plus depus de veir le canal 9 (nou) et escultar paular aols propries valenciáns diríe qu'ol que paulan nu ge semelha aigár aol acu ascrit.
Qu'ols fasçiets "blavers" valenciáns (fasquidament espainholists) osgan aols cataláns e nu volen audir d'ols "otri" que paulan catalán uo una varietat dele catalán alá elis (total, l'esport d'ols tots fasçiets espainholists est osgar tot esquélh c'aia de veir cêu Catalunha e ols cataláns) pró que's fen "palhas mentals" en dint que'l valencián nu há ren de veir côl catalán e seguda dele muçárbe simplicement ést de babecs, estults desipients de mult curts esguards, par finir cêu aquesta enojada plecada, poso dúas capcions pressas de l'web de facenda, ela prima ést ela version en catalán et ela secunda ela version en "valencián-muçarbe ;)" hu podréts veir elas "grants difrenças" que i-há entr'un idiom e l'altre:
Version catalana combrá de facenda:
Version valenciana-muçarbe:
Cum ge pot veir elas "difrenças" entre'l catalán e l'idiom "muçárbe" son inormes, ela pejor de totas, ela plus grieve buste, ols cataláns dín "servei" pora refrir se a servíç e ols "muçárbes" dele mediterránei dín "servici"; alón, que sequan ansí de girpols côl sui sonh d'aver una leunga propria independent dele catalán; eu diré esquelh que reialment paulan aquests valenciáns blavers de merda:
Un catalán teblement volturat côl castelhán, montas, paulan una merda de catalán qu'ést ela vergonha d'ols Pais Cataláns, uo n'endonant ela volta á l'omelét, paulan una merda de castelhán que fa qu'ela resta d'ols espainhols ols intelija malament, aquests blavers que son capabils de canmiar l'ortografía original dál varietat valenciana dele catalán per grafía castelhana (per enxemple, en guar posar Alemanya que seríe ol corêc, posan Alemaña, uo canmian ela v de visca e posan bixca), son conseqüit eliminar le catalán dál cibtát d'Alucant e ol son n'acabtant cêu Valença, esquelh que devríen far ols pancatalanists ést endonar-lis placement e nu inclujir pas al Pais Valencià deintre d'ols Pais Cataláns e comendar-ols á ela merda cêu Espainha qu'ést hu reialment son felices aquests sacs de merda, roncâ d'analfabets!!.
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)


text:
Lo CIRDÒC es responsable dempuèi 2011, jos la direccion de las collectivitats publicas, de la numerizacion del patrimòni escrich occitan.
Tornèt passar un accòrd amb la vila de Tolosa pel periòde 2016-2019. Lo primièr partenariat passat en 2012 permetèt de numerizar e de metre en linha a la disposicion del public un centenat de documents en occitans, ancians e rares.
Lo renovelament d'aquel accòrd permetrà la numerizacion e la mesa en linha de revistas literàrias importantas a l'encòp per la coneissença e la practica de l’occitan mas tanben per la mesa en valor del patrimòni tolosenc.
Lo CIRDÒC que ven d'acabar un inventari de quasi 200 establiments (bibliotècas, archius, universitats, musèus, societat sabentas e associacions culturalas) que consèrvan de fonzes documentaris en occitan, a per objectiu de desvolopar aquel tipe de cooperacion. L'idèa es de melhor metre en relacion los establiments que possedisson las òbras e permetre de desvolopar lor numerizacion e publicacion numerica.
L'accòrd passat amb la bibliotèca de Tolosa respond a aquel objectiu. Un primièr trabalh es a se far : la numerizacion de la revista Lo gai saber.


text:
T’explicam: Gèr 2015
CARTA PACO BOYA e ACTE SUS ERA LEI D’ARAN
Planvoludi companhs e companhes,
Vos adreci aguesta naua carta entà dar-vos compde deth posicionament d’Unitat d’Aran deuant dera aprobacion dera naua Lei d’Aran e explicar-vos quin a estat eth desvolopament de tot aguest procès.
Aguest procès legislatiu comencèc en 2010 damb era entrèga, ath conselhèr de governacion dera Generalitat, deth tèxte pactat entre totes es fòrces politiques araneses. An passat des d’alavetz 5 ans e, finaument, eth passat dia 21 de gèr, s’aprovaue en Parlament era naua Lei de Règim Especiau d’Aran.
D’ua forma brèu vos resumisqui era nòsta posicion en aguest procès, en tot explicar-vos es punts de desacòrd que Unitat d’Aran auie deuant deth tèxte finau, abantes que siguesse votat en Parlament:
Es desacòrds d’UA se centrauen fonamentaument en aguesti tres aspèctes:
- Era denominacion dera lengua: Se pretenie cambiar era denominacion de “aranés” dera nòsta lengua, peth tèrme “occitan”. Hèt ath que mos oposam, sense qu’aquerò qüestione era unitat dera lengua.
- Eth besonh d’ua melhora en sistèma electorau, qu’a d’esdevier mès just e equitatitu qu’er actuau, e sus eth que non i auie acòrd.
- Eth besonh d’un sistèma financèr que balhe a Aran capacitat reau d’autogovèrn e sufisença economica tara gestion des sues competéncies.
(Actuament era Generalitat a retalhat era sua aportacion a 21.400.000 €, e nosati reclamam tornar a arribar as 30.000.000 € enes que se situaue era liquidacion deth Conselh en an 2011).
Dempús de diuèrses amassades, pendent es dies de Nadau e cap d’an, damb CDA, pactèrem dues esmendes transaccionaus, qu’an de hèr qu’enes pròplèu tres ans se negòcie eth sistèma electorau e de finançament, ja qu’ara non i auie acòrd, e resolerem, en darrèr moment, es nòstes discrepàncies damb eth preambul dera Lei. Atau donc, era nòsta indicacion de vòt ath PSC siguec era de votar a favor dera Lei, pr’amor que non voliem negar es auanci qu’aguesta Lei podie aportar ena definicion competenciau e juridica d’Aran.
Tot e atau, era nòsta posicion non ei de satisfaccion pr’amor qu’es ahèrs capdaus, e en especiau eth dera financiacion, an quedat pendents de futures negociacions que s’auran d’afrontar en situacion de feblesa, ja qu’era tramitacion s’a hèt de manèra precipitada, hèt que sonque s’explique pera voluntat d’obtier un rèdit electorau mès per interés d’auer ua bona Lei.
E entà acabar voleria manifestar-vos tanben era nòsta decepcion per çò que hè ara votacion dera disposicion transitòria segona, que didie exactament: “Aran en la Constitució espanyola: En el marc d’una modificació de la
Constitució espanyola, el Parlament ha de proposar el reconeixement de l’autonomia política d’Aran, dels seus drets històrics i de la seva singularitat.” Aguesta disposicion siguec votada en contra per ERC, PPC, e CIU, maugrat auer-la votat favorablement abantes.
Aguest vòt en contra mos semble ua grèu afrenta ath país per part d’aguesti partits, ja qu’ère ua oportunitat unica tà que Aran auesse ua plaça ena CE e que demòstre ua grèu ipocresia per part de quauqui partits catalans, que sonque mos vòlen reconéisher dejós dera sua tutela.
Entà parlar de tot açò e dar-vos toti es detalhs ath torn dera naua Lei, vos convocam entar acte dubèrt qu’amiaram a tèrme eth pròplèu deluns, 2 de hereuèr, tàs 19’00 ores, ena sedença d’Unitat d’Aran.
En tot demorar retrobar-vos en aguest acte, vos saludi coraument
Paco Boya
Secretari Generau


text:
Adult
Un adult es un individú qu'atenguèt lo desvolopament biologic maxim: venguèt de granda talha e capable de se reproduire. S'aplica a quina que siá espècia, subretot pels animals.
Maturitat culturala[modificar | modificar la font]
Los umans an un procediment de maturitat mai long que la majoritat dels animals, de biais que pren fòrça temps per venir d'individús autosufisents. Lo periòde d'aprenendissatge es mai complèxe e inclutz la socializacion dins la comunautat d'origina. Se considèra qu'un uman es adult quan atenguèt la majoritat d'edat, un tèrme legal que varia segons los païses (en Espannha, França e Itàlia es de detz e uèit ans) e que se situa mai après la pubertat.
Èsser adult implica poder decidir de la seuna vida, trabalhar, fondar una familha, adquerir de bens i en democracia votar. Mas tanben inclutz de responsabilitats, coma la possibilitat de respondre dels delictes e anar en preson. Dins fòrça culturas lo passatge cap a la vida adulta se celèbra per un rite de passsatge especific.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
En rason de limitacions tecnicas, la tipografia desirabla del títol, « Joana Ièra de Castelha », a pas pogut èsser restituida corrèctament çaisús.
Felip lo bèl e Joana Ièra
d'Espanha
Joana Ièra, dicha Joana la Fòla (Juana la Loca), foguèt reina de Castelha (1504–1555), e reina d'Aragon (1516–1555), unissent definitivament jos un meteis scèptre totas las Espanhas a partir del 25 de genièr de 1516. Eissida de la dinastia de Trastamara, Joana èra lo tresen enfant dels Reis Catolics, Ferrand II d'Aragon (1452-1516) e Isabèl Ièra de Castelha (1451-1504).


text:
Desvres
Desvres es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Wimereux, Ferques, Montreuil sus Mar, de las traces de aucupacion umana fòrça ancianas an #èsser de amassadas. Los romains #èsser De contunh presents en la region, de contunh dels barbars.
A Wimereux, Ferques, Montreuil sur Mer, des traces d'occupation humaines très anciennes ont été trouvées. Les romains furent ensuite présents dans la région, puis des barbares.


text:
Eth Baile
Benvenguda der Alcalde
Planvoludi vesins e vesies,
Sigatz benvengudi tara plana web der Ajuntament de Vielja Mijaran. En aguest espaci poderatz trapar informacion d’interés sus eth nòste municipi. Ua informacion qu’anarà creishent ath long des pròplèu setmanes, entà adaptar-mos as besonhs e demanes dera nòsta societat e de toti vosati.
Vielha Mijaran ei un municipi viu e dinamic qu’a peth deuant un futur plen d’oportunitats mès tanben de rèptes fòrça importants. En aguest sens, des der Ajuntament de Vielha Mijaran volem trabalhar entà que, n’aguesti moments complicadi autant a nivèu economic coma sociau, cap des nòsti vesins demore endarrèr. Aguest ei, e serà, eth nòste principau objectiu pendent aguesta legislatura: eth benèster e era qualitat de vida des persones.
Dider-vos tanben qu’è era grana sòrt e satisfacción de compdar damb un gran equip uman, comprometut e damb ua grana capacitat de trabalh, e amassa damb eri trabalharam entà qu’er Ajuntament sigue dubèrt a tota era ciutadania.
Pera mia part, eth mèn compromís ei eth d’èster un alcalde propèr e comprometut, un alcalde de toti e tà toti. Fòrça gràcies
Juan Antonio Serrano Iglesias
Baile de Vielha e Mijaran


text:
Ramon Berenguièr III de Barcelona
Ramon [1]Berenguièr III lo Grand (en catalan: Ramon Berenguer III el Gran; Rodés, 11 de novembre de 1082 - Barcelona, 23 de genièr de 1131) èra un sobeiran catalanoccitan que foguèt Comte de Barcelona e Girona (1097-1131), Comte d'Osona (1097-1107 e 1111-1131), Comte de Provença (1113-1131) e Comte de Cerdanha (1118-1131). Sa devisa latina èra: Raimundus, Dei gratia Barchinonensis et Hispaniarum marchio, Bisuldunensium et Provincie comes.
Biografia[modificar | modificar la font]
Antecedents[modificar | modificar la font]
Ramon Berenguièr III nasquèt en 1082 a Rodés, filh del comte de Barcelona Ramon Berenguièr II Cap d'Estopes e de sa molhèr Mafalda de Pulla-Calàbria, que li succediguèt al tron comtal de Barcelona.
L'assassinat de son paire pauc de temps après sa naissença causèt una granda emocion, aprofechada a l'exterior pel vescomte de Besièrs, Bernat Aton. Aqueste prenguèt aital la Ciutat de Carcassona e Rasés, mentre qu'a l'interior se produsissián divisions e afrontaments que s'acabèron en 1086, quand lo seu oncle Berenguièr Ramon II lo Fratricida, considerat instigador de l'assassinat, acceptèt la tutèla del nebot e lo compromés de l'associar al govèrn. Amb la partença del seu oncle cap a Tèrra Santa, vèrs 1097, comencèt a poder regnar tot solet.
Politica sarrasina[modificar | modificar la font]
Sas relacions amb los sarrasins, qu'en aquel temps ocupavan una part importanta de la peninsula iberica foguèron plan conflictivas. Ramon voliá espandir son territòri cap al sud e decidiguèt doncas d'atacar Tortosa en 1095 e puèi Amposta en 1097 mas fracassèt.
Aqueste interès cap al sud lo portèt a se maridar amb la filha del Cid, Maria Rodrigo de Vivar. Pensava aital poder senhorejar tot lo litoral valencian, mas los almoravits intervenguèron e o faguèron tot tombar.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben possiblas en occitan


text:
Nadal
Nadal (var. Nadau) o Calendas (var. calenas, Chalendas) o Deinaal es la fèsta crestiana mai importanta. Celèbra la naissença de Jèsus Crist (coneguda tanben coma la Nativitat) lo 25 de decembre. Aquesta celebracion a pres talament de vam dins lo mond entièr qu'es celebrada tanben dins de païses qu'an pas coma religion dominanta una religion crestiana.
En tèrras occitanas e mai que mai en Provença es costumièr de bastir una grépia amb de santons que representan, a mai de la naissença del nenon Jèsus, d'unes personatges o mestièrs tradicionals. En Provença encara per Nadal se sòl preparar los tretze dessèrts (simbolizan los dotze discipols de Jèsus e lo Crist).
Una autra tradicion nadalenca plan espandida es la del cachafuòc o soc de Nadal que consistís a recitar una poesia pichoneta per aver los presents de Nadal que nos pòrta una soca.
Evidentament dins lo país occitan coma de pertot se cantan de cançons per aquesta fèsta. Se sonan nadals e los mai coneguts son los qu'escriguèt lo provençal Sabòli.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (oc) (fr) (en) Nadals tradicionali dau Comtat de Niça


text:
Dins les Leis d’Amors trapem la paraula «senhal» , que representèt un element crucial de la poesia dels trobadors e que sovent foguèt una definicion ambigua, en referéncia a un nom d’invencion emplegat coma substitucion d’un nom pròpri.
Aicí que trobem un usatge fòrça abondiu dels pseudonims, qu’amagavan los noms reals dels destinataris de las òbras teatralas o mai sovent poeticas: l’amor que s’i cantava, e totun i reconeguèron, amb aquela practica poetica lo senhal, tanlèu que ne la poesia provençala se caracterizèt coma la figura retorica pus utilizada, generalament per se far referéncia a la femna aimada.
Senhal que representèt l’accion del celar dins lo tèxt poetic, la discrecion del poèta que jamai manifestava publicament lo sieu transpòrt emocional, d’aicí enlà utilizant un senhal, un nom fictiu coma un simbòl del simbòl, pròpri d’aqueles poèmas que volián exprimir un amor mas demorant en l’anonimat.
Se tractava evidentament d’un nom public, liure de circular dins lo poèma en substitucion d’un nom privat, e tot coma la poesia que la creèt, lo sieu sens demorèt totun estringat a una comunicacion demostrada dintre los iniciats. Per consequent, si aqueste resultava sovent pauc agantable pels lectors modèrns, per contra era plenament reconegut pels elèits que constituisson lo primièr public dels trobadors. En fach, aquela compreneson foguèt la condicion d’un prigond escambi poetic, dins las rets de relacions socialas e intellectualas al meteis temps, en caracterizant los corses de l’òbra poetica del miègjorn, ont floríguèt la primièra produccion lirica occitana. Los cercles culturals estrangièrs, mai que mai italians, catalans e francés, reculhits e inserits dins las antologias, ont los poèmas occitans son sistematics, e qu’an perdut qualque informacion utila per comprene lo messatge poetic.
Lo senhal, una caracteristica fondamentala
Es interessant que, mai tard, lo senhal foguèt tanben una compausanta fondamentala dins la poesia de Francesco Petrarca (1304–1374), lo fondator de l’umanisme de la literatura italiana qu’escriguèt l’òbra lo Canzoniere, considerada sa òbra mèstra, amb lo títol original de Rerum vulgarium fragmenta (fragments de causas vulgaras). Aicí la referéncia als fragments significariá la reconstruccion e la recomposicion de la personalitat psicologica e morala del poèta, amb l’utilizacion de la lenga vulgar que determina lo tèma privat de l’òbra.
Lo Canzoniere foguèt compausat nel 1373-74 amb 366 poèmas que comprenon 317 sonets, 29 cançons, 9 sonets, 7 baladas e 4 madrigals, ont 263 poèmas foguèron creats abans de la mòrt de Laura, e 103 aprèp la siuna mòrt, encara que tala subdivision se fa pas explicita per l’autor.
Aicesta òbra representèt la primièra colleccion lirica de poesia modèrna, inclusent una representacion d’un amor fondat principalament a l’interior de l’autor, e una descripcion de la femna aimada coma creatura de la tèrra, amb sa fautas e subjècte al vielhiment, alavetz fòrça luènh de l’idealizacion femenina que nos prepausèt Dante o lo Stilnovo, ont la femna foguèt concebuda coma una femna-àngel, amb la foncion de dirigir l’arma de l’òme cap a la siá onorabilitat.
L’òrdre de publicacion del poèma rebat pas l’ordre de la composicion: en fach lo primièr sonet qu’apareis a l’òbra foguèt escrich entre los darrièrs del poèta, quand Laura ja èra mòrta, aital que l’autor considerava retrospectivament la siá vida perduda ne l’amor pas respondut.
Petrarca celebrèt pas un amor, puslèu representèt lo camin d’una conversion progressiva de l’arma, l’istòria poetica e introspectiva de la vida interiora de l’òme e del poèta, utilizant la figura de sa femna aimada coma foncion literària, ont los tèxtes fan referéncia a d’experiéncias, sentiments e idèas, que dempuèi lo transformèt e l’elaborèt dins un sistèma simbolic complet.
L’amor per Laura es doncas lo tèma dominant de la colleccion, mas i an tanben d’autres tèmas, coma la critica al suborne de la curia papal d’Avinhon, una critica a la politica del temps, e tanben qualques composicions d’escasença, consacradas als amics e protectors del poèta.
Aiçò pel mièg de lo senhal mai famós de la literatura romantica italiana: Laura, lauro, l’aura, l’auro, qu’es un jòc de metafòras entrelachadas amb la suggestion sonòra e semantica de lo nom Laura, que desencadena de manièra etimologica e fonetica una sèria d’oscillacions entre lo simbòl, l’allegoria e la metafòra.
Lo poèta transforma la descomposicion fonetica obtenguda pel nom Laura (la femna), amb lo laurièr, laur, que se sona lauro o alloro en italian, laurus en latin, qu’es un simbòl de la poesia, e encara mai de la glòria (pas totjorn solament poetica), l’aura (aura es lo vent leugièr, qu’es un tèma provençal), e l’auro (vocatiu de aurum en latin, qu’es l’aur, l’emblèma de la puretat alquimica).
La simplicitat originala del senhal se convertís aital en lo ponch d’interseccion dels quatre nuclèus d’imatges, ont l’emblèma mitologic e simbolic derivat de laurus ocupa la posicion de primièr plan.
Per Petrarca lo latin era la lenga oficiala, mas lo trabalh composit del Canzoniere se practiquèt principalament a nivèl lingüistic, pr’amor que l’escrivan utilizèt lo lengatge vulgar florentin qu’èra la siá lenga mairala, mas eliminant totes los elements mai vernaculars e populars, per li donar un aspècte mai linear e unifòrme.
Per la critica literària istorica, la figura de Laura suscitèt las opinions mai diferentas; pr’amor que i a fòrça dobtes sus l’existéncia reala de la femna, e sa identificacion amb Laura de Nòvas (1310-1348), tanben coneguda coma Laura de Novalis o Laura de Noyes, qu’èra una nòbla francesa, esposa del marqués Ugo de Sade.
Es vertat que Petrarca expliquèt l’istòria del sieu amor mejançant una reflexion ideala e literària, que fa pas referéncia a la tradicion poetica anteriora, en comprenent en primièr luòc las circonstàncias del seu primièr rencontre, que se debanèt lo 6 d’abril 1327 a la glèisa de Santa Chiara a Avinhon.
Probablament, la vertadièra Laura aimada per Petrarca se sonava pas aital: es vesedor, en fach, perque se poiriá pensar a un cas, l’omogeneïtat del nom amb un usatge simbolic o benlèu Petrarca causissèt aquel nom per exprimir una foncion de la femna tan importanta per el meteis, qu’èra la font d’inspiracion meteissa del poèta italian.
*Giuliana Mulas
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Forcauquier : Lo congrès del Fòrum atrai l'engatjament dels elegits
Dins son amassada annala, lo Conselh Departamental dels Alps de Nauta Provença presentèt qualques mesuras per far viure la lenga del país.
Aperaquí 150 personas s’amassèron lo 14 d’octòbre passat a Forcauquier a l’ocasion del congrès annal del Fòrum d’Òc, qu’en aquesta escasença virava a l’entorn del tèma « L’occitan-lenga d’òc e l’espaci rural, quals rapòrts entre lenga e territòris ». L’eveniment atirèt los principals actors de l’occitanisme de la region, d’elegits e de militants, que dempuèi novembre de 2013 pensan ensems l’avenir de l’occitan en Provença, País Alpenc e País Niçard. A prepaus del tèma del congrès intervenguèt la vicepresidenta del Conselh Departamental dels Alps de Nauta Provença, Natalia Ponce-Gassier, que ven d’èsser encargada de la delegacion Lenga e Cultura Regionala. Sa precedessora, Genevièva Primiterra, aviá alestit l’esquèma departamental de la « lenga regionala » que sa collectivitat aviá adoptat a la prima e que deviá sosténer l’ensenhament dins las escòlas comunalas e los collègis del departament. Segon lo rapòrt que publica Aquò d’Aquí, l’elegida planhèt dins son parladís « l’inquietanta baissa d’efectius ». Dins aquel sens denoncièt que i aguèsse pas cap de còla academica per endralhar los ensenhaments, coma se passa tanben dins lo departament de las Bocas de Ròse, e que se comptèsse un solet professor del secondari entre Alòs e Manòsca. Pasmens, lo departament de la Nauta Provença anoncièt son intencion de socializar la lenga amb una politica de visibilitat, de senhaletica en vila e de preséncia dins de mèdias coma lo magazine del Conselh Departamental. En mai d’aquò, la collectivitat desvoloparà d’accions culturalas, coma una jornada de rescontre de bibliotecaris lo 31 de genièr de 2018. L’elegida diguèt tanben que per ela èra essencial d’animar un ret amb la Region, las associacions e d’organismes volontaris coma lo Geoparc de Nauta Provença a Dinha. Enfin, la nòva delegada acabèt son intervencion en demandant a las associacions d’avançar unidas, e en lor disent qu’ela lor ajudariá a menar a bon tèrme una politica per gardar la lenga viva. « Volem dreiçar pereu una descripcion dei luecs ont s’ensenha, se practica, ò se parla de la lenga, ò encara se tròban de ressorsas, coma leis archius departamentaus, lo centre d’etnografia de Salagon e de musèus… », çò precisèt. Lo Forum d’Òc es lo resultat d’una amassada que se debanèt en novembre de 2013, que mobilizèt totes los actors que volián pensar ensems l’avenir de l’occitan en Provença, del País Alpenc e del País Niçard. Se concluguèt amb la necessitat d’una accion collectiva : lo Forum d’Òc, creat per l’IEO Provença, la Mantenença de Provença dau Felibritge, la Federacion Provençala dei Calandretas e las associacions d’ensenhaires AELÒC e APLR (membres de la FÈLCO). Pòrtan ensems la volontat d’una politica lingüistica dins la region. A vocacion de recampar totas las personas moralas que sián d’associacions, de collectivitats localas, d’administracions, d’entrepresas, etc., que vòlon obrar per lo desvolopament e la promocion de la lenga occitana dins la region.
Ferriòl Macip
Una dinamica associativa en Provença per la lenga occitana
A Marselha, au mes de novembre de 2013, se mobilizèron totei leis actors que volián pensar ensems l’avenir de l’occitan en Provença, País Aupenc e País Niçard. Se concluguèt sus la necessitat d’una accion collectiva dins un quadre novèu: lo Forum d’Òc. Lo creèron l’IEO Provença, la Mantenença de Provença dau Felibritge, la Federacion Provençala dei Calandretas e leis associacions d’ensenhaires l’AELÒC e l’APLR (membres de la FÈLCO). Pòrtan encara uei ensems la volontat d’una politica lingüistica dins la region. Lo Forum d’Òc a vocacion de recampar totei lei personas moralas que sigan d’associacions, de collectivitats localas, d’administracions, d’entrepresas, etc., que vòlon obrar per lo desvolopament e la promocion de la lenga occitana dins la region. Una granda campanha d’adesion foguèt mandada per bastir l’ostau comun que mancava en Provença. Leis associacions fondadoiras an vougut que l’adesion siá simpla : gratuita e declarativa. Lei membres dau Forum s’engatjan sus de valors que partejan: l’unitat de la lenga dins sa diversitat « despuei Niça fins a Bordèu » e « de la mar fins a Léger ». Cadun pòu demandar a son associacion d’aderir en aprovant la Carta. Lei membres vòlon desvolopar ensems una politica lingüistica en Provença-Aups-Còsta d’Azur, darriera region qu’a pas signat la Carta de Cooperacion Interregionala e Transfrontaliera de Desvolopament de la Lenga Occitana, a causa dau president de Region d’alora, Michel Vauzelle. Ensems pensan de prepausar d’accions concretas per far avançar la plaça de l’occitan. Dins lo Forum d’Òc, cada associacion, cada entrepresa pòu participar a sa mesura ais accions prepausadas : lo cercle locau ont se practica e s’apren la lenga, tant coma lo club de rugbi ò de botís que la valoriza a son biais. L’union fa la fòrça e la lenga n’a ben besonh. Leis aderents au Forum d’Òc assajan de tractar conjonchament de la plaça de la lenga dins l’educacion, lei mèdias, la vida publica e institucionala, la creacion e l’economia. La fe sensa òbras mòrta es !
IEO Provença
- Publicat dens Politique


text:
Heinrich Himmler
Heinrich Luitpold Himmler (7 d'octòbre de 1900, Munic - 23 de mai de 1945, Luneborg) èra un òme politic alemand que foguèt una figura majora dau nazisme e dau Tresen Reich.
Engatjat volontari dins l'armada alemanda per venir oficier durant la Premiera Guèrra Mondiala, foguèt demobilizat avans la fin dau conflicte sensa participar ai combats. Menèt alora d'estudis scientifics e venguèt engenhaire en 1922. Amic d'Ernst Röhm, venguèt sòci dau NSDAP en 1923 e participèt au putsch de la braçariá. En 1926, foguèt nomat au sen de la SS, novèla unitat d'elèit dau partit, qu'èra cargada de la proteccion personala d'Adolf Hitler. Ne'n venguèt lo cap en 1929 e recebèt l'òrdre de la desvolopar. En 1931, faguèt lo rescòntre de Reinhard Heydrich que venguèt son luòctenent.
En 1933, quand Hitler venguèt cancelier, Himmler foguèt cargat de la creacion dei camps de concentracion puei de la liquidacion de la SA durant la Nuech dei Lòngs Cotèus (29-30 de junh de 1934). La meteissa annada, obtenguèt lo contraròtle de la Gestapo e venguèt lo cap de la quasi totalitat dei polícias d'Alemanha. De mai, coma Reichsführer-SS, èra alora lo mèstre absolut de la SS e un dei personatges pus poderós dau Reich ambé Hermann Göring e Joseph Goebbels. Aguèt ansin un ròtle primordiau dins lei crimes dau regime nazi, especialament l'Olocaust e leis atrocitats realizadas dins lei territòris de l'Èst. Capturat per lei Britanics lo 23 de mai de 1945, se suicidiguèt.


text:
Montanhas Rocosas
Las Montanhas Rocosas (var. Montanhas Rochosas, Montanhas Rocoï), o simplament las Roc(h)osas, son una longa cadena de montanha situada dins lo nòrd-oèst d'America. Las Montanhas Rocosas s'espandisson sus mai de 4800 km del nòrd de la Colómbia Britanica, en Canadà, fins al Nòu Mexic, als Estats Units. Lo pic pus naut es lo Mont Elbert, en Colorado, amb 4401 m en dessús del nivèl de la mar. Lo Mont Robson en Colómbia Britanica, amb 3954 m es lo som pus naut dins la partida canadiana.
Lo sistèma de las Montanhas Rocosas dintre los Estats Units forma una "region fisiografica" (vejatz [1]). E mai apertengan a la Cordilhièra Pacifica, las Montanhas Rocosas an pas d'èsser confondudas amb la Cadena Costièra Pacifica (Pacific Coast Ranges) qu'es localizada directament a la broa de l'ocean Pacific.
Al Estats Units las pujadas pus impressionantas al dessús de las Grandas Planas incluson la cadena nomenada Front Range situada entre lo nòrd de Colorado e lo nòrd del Nòu Mexic, en Wyoming amb las sèrras apeladas Wind River Range e Big Horn Mountains, e en Montana amb las Crazy Mountains e amb lo "front" de las Montanhas Rocosas que s'espandís dins l'extrèm sud-oèst d'Albèrta en Canadà (conegut coma Clark Range).
La cadena Wasatch Range, prèp de Salt Lake City en Utah, dessepara lo Grand Bacin de las montanhas a l'oèst.


text:
Dins lo conflicte del Péyi Guiana o Guyane française, nos podèm fargament solidarizar car es lo problèma del centralisme francés, los 8000 km i fan res per cambiar lo reglament diferenciat del subjecte.
Sèm en plena campanha electorala e aquò bloqueja mantunas causas e sobretot la resolucion dinedièra del « problèma » de la gestion maissanta e jacobina. Car lo pòble de Péyi Guiana es pas lo problèma, coma o vòl far creire l'ultra-jacobinisme nacionalista fancés en mandar sonque policièrs o casernas sancièras en mai.Es una problèma ontologic a la gestion jacobina de las «regions» de fRança e pas sonque las ultra-elonhadas de poder parisenc de La Défense o de l'Élysée.
La cauma, grèva, que lo pòble de Péyi Guiana (coma autre còp Goadelopa) es que l'Estat francés a pas cap politica de desvolopament de las regions, ni al nivèl democratic, ni al nivèl fiscal (levat panar a las riquessa de las region e la far gerir pel Trésor Public, centralizat, o per las entrepresa del mercat-Etat-nacion a La Défense).
Aquel problèma es abordat per cap sistèma politic jacobin ; e donc lo problèma dels militants pel pòble de PÉYI Guiana es lo problèma de totas las regions de fRança. La distança fabrica una dificultat, mas es pas ontologica al Péyi Guiana e sa geografia, lo problèma es basicament lo sistèma republican francés e son centralisme.
Dins l'actualitat lo poder jacobin pensa que donar d'argent, e lo mens possible, las excusas èran tot dins la simbolica, res dins lo pòrta-moneda, e los militants minimalistas (MEDEF Péyi Guiana per exemple, mai tanben la partidocracia actuala representada en Péyi) son per acceptar la moneda abans de demandar mai pus tard. Es una error estrategica fàcia al jacobinisme (administracion e partidocracia jacobina).
La rason es aquela e es Bouygues Immobilier qu'o explica dins una publicitat :
Lo sistèma d'urbanisme francés es centralizat, e las leis republicanas son fabricadas per els a París, per representacions que vendràn inaugurar lo beton (per los qu'an visitat o pòdon saber) e explicar que fan una politica d'urbanisme en país d'Occitània, duradèir ; pel Péyi Guiana es lo meteis problèma.
Ni lo mercat (installat sul mercat-Estat-nacion parisenc, volontat d'èstre sempre en expansion), ni lo liberalisme sul meteis mercat, ni l'intervencion del sistèma centralista francés (administratiu e partidocrata) faràn cambiar la situacion en Péyi Guiana.
La rason es simpla, car lo pòble de Péyi Guiana es alara un piont (escàs del juec politic jacobin, francés o parisenc) dins la via del jacobinisme, es pinhetons ; coma los pòbles d'Occitània, Bretanha, Goadelopa, Martinica, Iparralde, Catalonha del nòrd, Corsega, Alsàcia-Mossela, Picardia (granda extension), Normandia, Peitavin, Kanaki, Savòia, País de Lyon (Forès), Borgonha, Polinesia dita francesa, etc.
_°_
Vist la manièra que lo jacobinisme tracta lo Péyi de Guiana, los mèdias parisencs an paur ... mas de qué ?


text:
Fissipedia
Lo taxon dei fissipèds (Fissipedia) agropa lei animaus mamifèrs quadrupèds qu'an sei pè divisits en plusiors dets, coma lei cans e lei lops. Son nom li ven dau latin fissipes que significa forcut e pedis que significa pè. Aquel sota-òrdre bilogic acabèt per èstre considerat coma parafiletic e s'emplega pas mai dins lei classificacions actualas, que s'apuejan sus la filogenia. Aqueu taxon encuei obsolèt agropava lei espécias classificadas ara dins lei Carnivora, eu parier divisit en Caniformia (coma lei mostèlas, leis ors, lei cans, etc.), lei Feliformia mai tanben Anagalida (coma lei rosigaires) et lei primates.
Leis aucèus que sei dets èron pas acampats per una membrana son tanben sonats « fissipèds ».
L'autre grand taxon de mamifèrs èra aqueu dei Solipèds, tanben parafiletic, qu'agropava lei animaus que son pè es fach d'una bana contunha, coma lo chivau, l'ase, lo muèou ò la zèbra. Aqueu taxon venguèt puei lo deis Equidae.


text:
Supereròi
Lo tèrme supereròi (de l'anglés super hero o superhero) designa un eròi fictiu amb de poders extraordinaris dins las bendas dessenhadas americanas (comics). Un supereròi possedís las caracteristicas seguentas:
- a de capacitats extraordinàrias (volar, fòrça subreumana ...), apeladas superpoders.
- possedís una dobla identitat : la de la persona normala e la, secreta, del supereròi.
- pòrta un costum distintiu quand es un supereròi.
Òm designa Superman, aparegut en 1938, coma lo primièr supereròi.
Qualques supereròis :


text:
Mobilizacion entà sauvar lo lac d'Òssagòr (40)
- Escriut per Setmana
- Publicat dens Environnement
Mobilizacion sociau, dab ua peticion qui vien d’arribar en linha. Qu’ei l’associacion Noutous qui la perpausa, entà premunir lo lac d’Òssagòr de l’agression deu curatge intensiu qui miaça l’environament locau, tanplan com l’economia. Oficiaument, l’operacion que deu perméter de har batèu de vela dab l’aiga baisha o enqüèra de facilitar lo passatge deus ostreicultors. « Non ! », que respon l’associacion, segon qui lo projècte e seré sustot un desastre ecologic. Un dossièr sancèr qu’ac muisha plan, dab elements istorics com scientifics, que los politics engatgats ne vòlen considerar. Ua prumèra campanha de mobilizacion l’an passat que miè lo prefècte a estancar lo projècte de curatge previst au mes d’octobre passat. Adara que s’i cau tornar, que trobaratz sus noutous.fr un resumit de l’ahar, dab tanben ua hèra bon video explicativa de Didier Tousis.
Joan-Nadau Commères


text:
L’Estancabra es una associacion fondada en novembre 2014, que l’objèct n’es de promòure la lenga e la cultura occitana en encoratjant la socializacion de l’occitan amb una programacion d’eveniments ludics, culturals, esportius…
Per aquò, nòstre objectiu a un tèrme mejan es la gestion d’un café cultural a Tolosa, ont la lenga occitana siá emplegada, e la cultura valorizada.
Sièis administrators pòrtan lo projèct, sostenguts per un trentenat de membres actius e mai de quatre mila de personas mostrèron lor interès en participant a nòstras activitats.
L’Estancabra, l’estanquet de la cabra !
La cabra, es lo simbòl oficiós e faceciós d’Occitània, un animal que resistís e romèga, mas que sap tanben far sorgir sa cançoneta de cabreta quora a un bon veirat de vin de Gasconha, de Lengadòc o de Provença dins lo nas !
E l’estanquet aquò’s per s’estancar, per siropejar, crostejar, chacharrar, refar lo monde en començant pel seu barri, amb son vesin e lo qu’o vòl plan. E se tu o vòs plan, l’Estancabra aquò serà un café cultural dedicat a la lenga e la cultura occitana, un luòc per chapar e charrar, se rencontrar e se retrobar, un luòc de mestissatge, de partatge e de convivéncia. Brac, un café que bolèga, un café ont bolh la lenga !
Perqué un café cultural occitan a Tolosa ?
La cultura occitana aparten pas a degun, o puslèu es de totes ! Al nòstre vejaire, es una font de convivéncia, de benanança, de libertat e de dobèrtura qu’es la cultura de l’amor, mas pas sonque…
Pertant, los luòcs que fan viure cada jorn aquela cultura e aquela lenga a Tolosa l’occitana son pas tant nombroses ! Alara nosaus, coma sèm pas de fenhassas, nos sèm dich que l’anàvem far aquel estanquet, per se pausar a l’entorn d’una tauleta, se manjar un pan-tomaquet en escotant de bona zica d’aquí e d’alhors, far tot un fum d’espectacles, de talhièrs, d’animacions de tota borra e aculhir un molon de gents e de projècts. Un luc dobèrt a caduna e cadun, a totas las culturas e lengas del monde, perque cresèm, sabèm, sèm segurs, que “totas las lengas e culturas son egalas entre elas” (F. Castan) e an drech a la reconeissença e al sosten.
Los axes del projèct
Deviens chèvre, fai-te cabra !
Ses motivat-da ? Alara vèni amb nosaus bolegar, que la taula redonda de l’Estancabra es obèrta a totes ! Se vòs donar la man, nos pòs ajudar en :
- Venent membre de l’associacion Estancabra.
- Assistissent a las seradas que proposam.
- Fasent un don a l’associacion a la nautor de tas amors cabrescas.
- Portant tas idèas, tos projècts, tas envejas…
- En parlant a l’entorn de tu, a tos amics, ta familha, tos colègas…
Per le moment…
Pel moment, l’Estancabra ocupa l’ancian Estanquet de la Portièra, al 42 carrièira dels Blanquièrs, dins lo quartièr Sant Pèire de Tolosa, e sèm dobèrts un ser per mes. Fai-nos vesita ! Cercam tanben un local per la seguida. S’as d’idèas, nos pòs contactar de mantun biais :
contact@estancabra.com
Facebook


text:
18/11/2017
La crotz de la font
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de «La croix de la fontaine», collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Autres còps, una brava crotz de fusta se trobava a la font Senta Raigonda de La Noalha. I venián far romivatge(1). Los malaudes li damandavan lor garison contra de las pregieras(2) e de quauquas peças de moneda gitadas dins son aiga linda(3). Un jorn, quela crotz en fusta tombet e fuguet ‘massada per un bordier dau ranvers que la botet emb beucòp d’atencion dins son granier.
Mas, dau temps que fasiá una de sas permenadas, lo diable s’arrestet chas quel òme per li quemandar quauquas crespas, çò que era pas bien meschant e, volent pas l’esmalir d’un refús, la bordiera faguet un fuòc brandal per li ne’n còire un o dos parelhs. Tot parier, manquet tot d’un còp de lenha(4)… Lo lenhier era voide coma un borsicon de pelhaud...
Li semblet que la chausa era pas normala perque i aviá totjorn de l’avança. Mas lo diable venguet a son secors :
– Devetz aver dau buesc au granier, çò-disset, ipocrita.
– De segur, reconeguet la femna.
E montet querre quela vielha crotz de fusta, que gitet dins lo fogier per fin de far las crespas per lo diable.
Tot parier, l’endoman, son còu grossiguet, s’uflet mai que de mesura, venguet gròs coma lo d’un buòu… e lo demoret. Culhit a La Noalha (Dordonha).
Vocabulari : (1) pèlerinage (2)prières(3) limpide (4) bûche, bois de chauffage
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 19 de novembre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Joël Vallas que presenta una emission occitana sur Radio PAC en Corresa.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
Cosin e lo diable
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « Cousin et le diable», collecté à Eymet par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Cosin, relotgièr a Miramont, corriá lo campèstre per vendre mòstras e pendulas.Las fasiá ensajar(1) al monde, pensant atal ne’n far son profiech, que sovent l’ensajaire las crompava. S’ocupava de totas las reparacions. Èra aimable, embelinaire(2), bon charraire(3), familièr. Plasiá. Inspirava la fisança e un bon acuèlh li èra reservat dins tots los ostals. Li disián, en rire, que se fasiá de bons afars, aquò èra per çò que pactizava amb lo diable. Mas coma èra un farsejaire, ne’n risiá.
Un jorn, la velha de la Nadal, se trobava en virada dins la parròquia de Puèg Arampion. Totas las cosinièras, confitas en devocion, avián aprestat lor còifa per la fèsta del lendeman. Blanquesidas, liçadas sens un plèc, blancas coma lach, avián un biais magnific e balhavan una deliciosa enveja de las coifar. Lo matin de Nadal, totas las campanas(4) sonavan a brand per anonciar l’ora dels oficis. Las femnas, vestidas de lor mai polidas fardas, esperavan lo moment tant esperat de se botar las còifas. Mas ò suspresa, quin desplaser ! Totas las còifas s’èran avalidas dels armaris ! Rambalh dins lo vilatge… Las trobèron, devinatz ont ? Dins los cagadors. Lo diable èra passat per aquí.
Tèxte comunicat per M. Guerrier, 81 ans, regent a la retirada, a Aimet (Dordonha).
(1) donnait à l'essai (2) aimable (3) charmant(4) cloches
04/11/2017
Lo diable de La Fortoniá
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane de « Le diable de la Fourtonie », collecté à Lanouaille par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd», livre bilingue occitan français aux éditions Novelum IEO.
Quò fai una centena d’annadas – dau temps de mon grand-pair – lo diable demorava au chasteu de la Fortoniá, en delai de la Ribairiá, en Perigòrd.
Quò era un diable trabalhaire. Empleiava sas nuechs a tota sòrta de pretzfachs(1). Entau, chasque matin, lo bordier(2) trobava las béstias sonhadas, lo palhat tornat far e pro de pastura dins la minjadoira(3). Que se levesse a doas oras o bentot a cinc oras, l’òbra era ‘chabada.
Per contra, lo diable ne’n fasiá un pauc tròp e quò era daus uns còps desplasent, perque quò tucava a la meschantisa. Entau, chasque matin, un tornava trobar sus lo balcon chabranlant de las gròssas peiras que riscavan de tombar e de tuar quauque passant.
I aviá ren de far : las gitar per terra o bentot las menar a l’autra riba dau país, totjorn lo diable las tornava montar en naut dins la nuech.
Contat a Senta Aulàia (Dordonha).
(1) labeurs, projets (2) métayer(3)mangeoire
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que la convidada de l'emission dau diumenc 5 de novembre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Fanny Lartigot, redactriça en chap dau jornau La Setmana.
De veire : http://lasetmana.fr/index.php/fr/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch


text:
O L'ALMANAC DE LA ROQUETIA.
Per dire tot çò de mancar pas dins lo rèire país clapassièr e endacòm mai, una pagina occitana que serà çò que ne faretz.
Nòvas de segur, mas tanben contes de ma grand-la-bòrnia, sornetas de ma tanta Nina de Niana, galejadas e bajocadas, pròsas e poesias, opinion, fòtos o vidèos,...
Acabatz de mandar.
cercle.occitan.max.roqueta@gmail.com
samedi 17 mars 2018
LODÈVA, LODÈVA !!!
Lo pissador de Nòstre-Sénher se va desbondar aquel dimècres 28 de març sus Ginhac e sa calandreta e vos convidam doncas a venir nadar amb nautres dins
l'òli dau saupre Lodevés...
LODÈVA, LODÈVA !!! bramava lo paure Sant Frocand a sa vila dins un espectacle vièlh, òc-ben mas...
LODÈVA ciutat occitana!
e las Frocandonas, los Frocandons, seguiràn la tombada per nos venir presentar e dire l'occitanitat de SA vila,
a travèrs un obratge polit e collectiu.
Dimècres 28 de març a partir de 19h a la Calandreta la Garriga de Ginhac camin de Carabòtas.
recebrem Eliana Gauzit la menaira d'aquela còla de tria, Cristian Dur, Alina Combes, Marisa Leduc..
La pichòta ciutat de Lodèva, dins Erau, s'estaloira al pè del Larzac, entre doas ribièras lindas, Lèrga e Solondra, dins un circ supèrb de còlas e de bauces. Coneguèt de sègles flòris, quand foguèt sèti d'un avescat, que ne testimònia encara sa bèla catedrala gotica Sant Fulcran (o Frocand). L'industria de la lana e del cuèr assegurèt longtemps sa prosperitat, davant que la barradura de las usinas, al sègle XX, la faga cabussar dins lo caumatge e dins una crisi sociala ont arpateja encara. Mas aquò's pas d'istòria ni d'economia que se propausa de parlar lo libre collectiu Lodèva, ciutat occitana, qu'Eliana Gauzit, lodevesa d'origina, n'aguèt l'iniciativa e que ne recampèt las 31 contribucions : es de l'occitanitat de la vila, de son immemoriala cultura occitana.
L'idèa li'n venguèt pendent un edicion del festenal de poesia les Voix de la Méditerranée, que se debanèt dins la vila pendent 17 ans, fins en 2014. Foguèt un bèl festenal, ne pòdi testimoniar, que ne regretam totes l'avaliment, mas que los poètas occitans n'èran a la debuta gaireben fòrabandits, quand èran pas recantonats dins de rèirecorts escartadas, alara qu'èran convidats lors collègas de totas las ribas de la Mar Nòstra. Nos planhissiam pas de los poder ausir, de segur, mas d'èstre pas convidats a la fèsta. A dich de repotegar, los poètas occitans finiguèron per obténer un estatut d'egalitat, grand gaug, e d'escambis fruchoses se poguèron far. Aquò's l'ignorança deliberada de la cultura occitana de la vila òsta pels organizators, a la creacion del festenal, qu'inspirèt a Eliana Gauzit l'urosa idèa d'un estudi sus l'occitanitat de Lodèva que mostrèsse cossí l'òc s'i parla, s'i viu e s'i declina d'un biais original, amb una riquesa que pòt estonar lo quite public lodevés.
[...]
Eliana Gauzit nos ofrís un libre d'etnologia corala que s'interèssa a totes los aspèctes de la vida e que compausa una mena de microcosme, certas pas arcadic, mas refofant de riquesa occitana. Un libre qu'es una mina d'informacions e que passionarà non solament los Lodeveses, mas totes los que s'interessan a l'occitan. De segur, lo CD es un util acompanhament al libre, qu'i podèm escotar la votz dels informators amb lor accent inimitable. Aquò compausa un document preciós, irremplaçable, sus un recanton encantaire d'Occitània.
Joan Claudi Forêt per La Setmana
19h, A LA CALANDRETA LA GARRIGA de GINHAC, camin de Carabòtas.*
19h, à la Calandreta La Garriga de GIGNAC, chemin de Carabottes.
e, coma de costuma, sopar partejat: "Venètz e portatz". Qual de beure, qual de manjar, qual de dire...
* PER TRAPAR LA CALANDRETA de GINHAC, es camin de Carabòtas, còsta lo licèu agricòla.
A750 dusca a Ginhac, 1ra sortida (mèfi es missanta a 130 a l'ora) après lo pont sus Erau per los que davalan de Lodèva o que venon de Besièrs; 2nd sortida per aqueles que montan dau Clapàs. Arribatz dins una giradoira direccion Belarga, Canet, Montanhac en daissant Ginhac dins l'esquina. Un parelh de quilomètres, una autre giradoira. 1ra a drecha es lo camin de Carabòtas que vos cau davalar. Après lo licèu agricòla auretz la Calandreta aquí tocant.
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Fernando Pessoa
Fernando Pessoa (1888, m.1935), amb Luís Vaz de Camões e Antero de Quental es un dels mai importants poètas de Portugal e de la lenga portuguesa de tots los temps. A tanben escrit amb l'utilizacion de sas famós eteronims: Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos, e autres. Tanben a escrit en anglés, amb los eteronims Charles Robert Anon e Alexander Search.
Cronologia[1][2][modificar | modificar la font]
- 1888: en junh nais Fernando António Nogueira Pessoa; en julhet se cristianat.
- 1893: en genièr nais lo sieu fraire Jorge; lo paire morís de tuberculòsi lo 13 de julhet; la familha es obligada a donar part de los sieus bens.
- 1894: Lo mes de genièr, lo sieu fraire Jorge morís; crèa lo sieu primièr eterònim; Ieuão Miguel Rosa es nomenat consòl interimari a Durban (Sudafrica).
- 1895: en julhet escriu lo sieu primièr poèma e Ieuão Miguel Rosa partís cap a Durban; la maire s'i marida en decembre per precaucion.
- 1896: Lo 7 de genièr es reconegut lo passapòrt de la maire e partisson cap a Durban, a Sudafrica; nais Henriqueta Madalena, sòr del poèta, lo 27 de novembre.
- 1897: Fa un cors primari al West Street. Al meteis institut, fa la primièra eucaristia.
- 1898: Nais, lo 22 d'octobre, la siá segonda sòr, Madalena Henriqueta.
- 1899: Dintra a Durban High School en abril; cria lo pseudonim Alexander Search.
- 1900: en genièr, nais lo tresen filh de l'ostal, Luís Miguel; en junh, Pessoa passa per la Form III e es premiat en francés.
- 1901: en junh apròva lo Cape School High Examination, morís Madalena Henriqueta e comencèt d'escriure las primièras poesias en anglés; en agost, marcha amb la familha per far una visita a Portugal.
- 1902: en genièr nais, a Lisboa, lo sieu fraire Ieuão Maria; en junh la familha retòrna a Durban; en setembre retòrna sol cap a Durban.
- 1903: Se somet a l'examen d'admission a l'Universitat del Cap, en trasent las melhoras nòtas en anglés e en ganhant, aital, lo Prema Reina Victòria.
- 1904: En agost nais la siá sòr Maria Clara e en decembre acaba los sieus estudis a Sudafrica.
- 1905: Partís definitivament cap a Lisboa, ont passa a viure amb la siá menina Dionísia. contunha d'escriure de poèmas en anglés.
- 1906: Se matricula, en octobre, en lo Cors Superior de Letras. La maire e lo pairastre retòrnan a Lisboa e Pessoa tòrna viure amb eles. Morís, a Lisboa, la siá sòr Maria Clara.
- 1907: La familha retòrna encara un còp a Durban. Pessoa Passa a viure amb la siá menina. Renóncia del Cors Superior de Letras. A agost morís la siá menina. Pendent un cuert periòde, establís una tipografia.
- 1908: Comença de trabalhar coma correspondent a l'estrangièr en editorials comercials.
- 1910: Escriu poesia e pròsa en portugués, anglés e francés.
- 1912: Pessoa publica a la revista Águia lo sieu primièr article de critica literaria. Idealiza Ricardo Reis.
- 1913: Intensa produccion literària. Escriu O Marinheiro(Lo Marinièr).
- 1914: Cria los eterònims Álvaro de Campos, Ricardo Reis e Alberto Caeiro. Escriu de poèmas de O Guardador de Rebanhos (Lo Pastor) e tanben Livro do Desassossego.
- 1915: Sòrt en març lo primièr numèro de Orpheu. Pessoa "Aucís" Alberto Caeiro.
- 1916: Lo sieu amic Mário de Sá-Carneiro se suicidèt.
- 1918: Pessoa publica de poèmas en anglés, ressenyats destacadament al jornal "The Times".
- 1920: Coneis Ofélia Queiroz. La siá maire e los fraires tòrnan en Portugal. En octobre, atravèrsa una granda depression, que lo fa a pensar en s'internar en un centre de salut mentala. Talha amb Ofélia.
- 1921: Fonda l'editorial Olisipo, ont publica de poèmas en anglés.
- 1924: Apareis la revista "Atena", dirigida per Fernando Pessoa e Ruy Vaz.
- 1925: Morís a Lisboa la maire del poèta, lo 17 de març.
- 1926: Dirigís amb lo sieu conhat la "Revista de Comércio e Contabilidade" (Revista de Comerç e Comptabilitat).
- 1927: Passa a collaborar a la revista "
- 1929:"Presença".
- 1929: Tòrna se ligar a Ofélia.
- 1931: Trinca nauament amb Ofélia.
- 1934: Publica Mensagem (Messatge).
- 1935: Lo 29 de novembre, es internat amb diagnostic de colica epatic. Morís lo jorn 30 de novembre.


text:
D’ençà dera hièstra deth sosterranh ludregen uns uelhs que campen espaurits eth pas fèrm des bòtes que caushiguen eth carrèr. Aguesti mainatges sarren fòrt era man des sòns pairs, que hè dies auien trobat entre es milhòcs as guerrilhèrs vengudi de França, fòrça d’eri dera Resisténcia, entà sajar de restaurar era Espanha republicana, damb caplòc provisionau en Vielha. Es maquis demorauen eth supòrt internacionau des Aliats. Enganhadi dilhèu per ua esperança. Un d’aguesti mainatges qu’ara se les guarde ja shumaue que quauquarren d’extraordinari anaue a succedir, perque d’un dia tà un aute, en tot baishar dera montanha, descurbic eth camin estornejat peth rastre d’ua preséncia estonanta ena vida vidanta deth trabalh de pagés. Dies abantes, a bèri maquis ja les auien susprenut en tot panar bèra garia entà trèir-se era hame, amagadi entre bordaus, bòsqui e montanhes. Mentretant, er exercit espanhòl ja auie recebut avertiments qu’ère possibla ua incursion tara Val d’Aran, isolada dera Peninsula e de facil accès peth costat francés. Diuèrses divisions s’apropèren tara frontièra. Combats en Les, Bossòst (d’a on ère Juan Blázquez), Canejan, Salardú, especiaument crudenti en Es Bòrdes, deishèren es mòrts qu’era istòria sòl desbrembar: èren maquis, soldats, vesins. Persones eth valor de totes eres n’ei autant de sagrat. Aqueth dia d’octobre de 1944, eth dia dera incursion, ara hè 70 ans, i auie ua nòça en Les, títol qu’entèste eth documentau elaborat per Mireia Boya entà recuélher eth testimòni d’aqueri mainatges, qu’aué, ja grani, mos dan compde dera pròpria viuença, en uns pòbles heridi pera hame e era guèrra, que conformen era memòria conservada ençà dera Istòria, damb eth desir universau de patz e libertat.
(DIARI SEGRE, 1 de noveme de 2014)