text:
Lo bèu movement sociau de Guaiana, en aquesta prima de 2017, nos dona l’escasença de destriar de noms de país que son similars. Se classan en dos agropaments etimologics qu’an pas ges de relacion: d’un caire lei noms de país liats a Aquitània (en Euròpa) e d’autre caire lei noms de país liats a Guaiana (en America dau Sud).
Escrich per Domergue Sumien
1. Lei noms de país liats a Aquitània (en Euròpa)
1a. Aquitània
La forma occitana Aquitània es un cultisme (o mot de formacion culta o mot de formacion sabenta). L’occitan l’a pres dirèctament au latin Aquitania sens passar per lei sègles de transformacion fonetica que menan abitualament dau latin a l’occitan.
Lo nom de país Aquitània pòt prene de sens diferents.
— Au començament de l’ocupacion romana, çò qu’apelam Aquitània en occitan modèrne (en latin: Aquitania) designa un país entre lo cors mejan de Garona, lei Pirenèus e l’Ocean Atlantic. Correspònd aperaquí a nòstra Gasconha modèrna e au nòrd dau Bascoat.
— Pus tard, l’Empèri Roman crèa una region ben pus granda, entre Léger e lei Pirenèus, e li dona lo meteis nom: Aquitània (en latin: Aquitania).
— Aquela granda Aquitània s’esperlònga après la casuda de l’Empèri Roman e pendent tota l’Edat Mejana: la podèm apelar Aquitània en occitan modèrne (en latin: Aquitania). Cobrís una granda partida d’Occitània. Pendent certans periòdes de l’Edat Mejana, Aquitània es un reiaume o un ducat.
— Au començament dau sègle XX, lo gramatician Juli Ronjat prepausa de dire aquitan per lo dialècte “gascon”, en referéncia a la primiera region d’Aquitània de l’epòca romana. Aquela proposcion a pas agut de succès.
— Ai sègles XX e XXI, lo nom d’Aquitània (en francés: Aquitaine) designa una region administrativa pus pichona qu’agropa lei departaments de Dordonha, Gironda, lei Lanas, Òlt e Garona e lei Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici (lo nom e l’adjectiu indicant l’origina) es aquitan~aquitana (en francés: aquitain).
1b. La Nòva Aquitània
En 2016, la reforma territoriala crèa una novèla region administrativa qu’a nom la Nòva Aquitània —o en gascon la Nava Aquitània o en lemosin la Nuòva Aquitània— (en francés: la Nouvelle‑Aquitaine).
Lo gentilici es neoaquitan~neoaquitana (en francés: néo‑aquitain).
1c. Guiana
La forma occitana Guiana ven tanben dau latin Aquitania mai, aqueste còp, es un mot de formacion populara, qu’a subit una sèria de transformacions foneticas lentas lòng dei sègles, quand lo latin tardiu deveniá pauc a cha pauc l’occitan. En occitan, la letra u es muda dins Guiana: lo nom se pronóncia tipicament [ˈgjanɔ] ‘ghyà‑nɔ’ en doas sillabas o eventualament [giˈanɔ] ‘ghi‑à‑nɔ’ en tres sillabas.
Lo nom de Guiana a conegut de nuanças de sens.
— Basicament e au sens larg, Guiana (en francés: la Guyenne) es un sinonim de la granda region medievala d’Aquitània que va de Léger ai Pirenèus. Dins l’usatge de l’occitan medievau, aparentament, se disiá totjorn Guiana e non pas Aquitània.
— Guiana (en anglés: Guienne o Guyenne) designa una partida de la granda Guiana qu’intra sota la dominacion dirècta deis anglés pendent l’Edat Mejana. Aquela zòna “anglesa” a de limits variables e instables.
— Pendent l’Ancian Regim, l’administracion dau Reiaume de França manten d’entitats que s’apèlan Guiana (en francés: la Guyenne). 1º Una primiera entitat de l’Ancian Regim es una mena de “granda Guiana” pròcha dei dimensions de la Guiana medievala. 2º Una segonda entitat de l’administracion reiala francesa, pus tardiva e pus pichona, es lo “govèrn de Guiana e Gasconha”.
— Francés Fontan prepausa en 1969 de crear una region “reducha” de Guiana dins lo centre d’Occitània. Compren lo sud de Peiregòrd, Agenés, Albigés, Carcin, Roergue e Gavaudan.
Lo gentilici es guianés~guianesa (en francés: guyennais).
NB — En catalan i a normalament de formas similaras a l’occitan: Guiana e guianès~guianesa. Lo catalan deuriá evitar lei francismes Guiena* e guienès~guienesa*.
1d. Aguiaina
Originàriament, en occitan ancian, Aguiaina es una autra forma per Guiana. Tanben ven dau latin Aquitania. Donc Aguiaina èra un ancian sinonim de la “granda Guiana” medievala qu’anava de Léger ai Pirenèus.
La u es muda dins Aguiaina coma dins Guiana.
Dempuei 1976, de defensors dau peitavin‑santongés prepausan de reactivar aqueste nom ancian de tipe Aguiaina (en peitavin‑santongés: l’Aguiéne; en francés: l’Aguiaine). Mai desenant, li donan lo sens novèu de “domeni lingüistic peitavin‑santongés” que compren Peitau, Aunís, Santonge e la màger part d’Engolmés. Aquela Aguiaina redefinida es un país vesin d’Occitània e exterior a Occitània.
Lo gentilici es aguiainés~aguiainesa (en peitavin‑santongés: aguiénaes; en francés: aguiainais o aguiain).
2. Lei noms de país liats a Guaiana (en America dau Sud)
2a. Guaiana
Dau caire sud‑american, lo tipe Guaiana s’escriu tanben Güaiana amb un trèma facultatiu. Se pronóncia tipicament [gwaˈjanɔ] ‘gwa‑yà‑nɔ’. Ven de la forma espanhòla Guayana, que ven ela meteissa d’una lenga amerindiana locala. A pas lo mendre rapòrt etimologic amb lei noms europèus de tipe “Guiana‑Aguiaina‑Aquitània”.
L’occitan a pas de tradicion fòrta per nomenar aquela region sud‑americana. Lo diccionari de Mistral prepausa una forma unica Guiana ‘Guiano’ per designar a l’encòp nòstra region d’Euròpa e la region d’America, mai aquò pòt entraïnar de confusions. Una melhora solucion, segon lo Conseu de la Lenga Occitana (CLO), es d’apelar la region americana Guaiana en s’inspirant de la majoritat dei lengas romanicas fòrtas: coma en espanhòu Guayana, coma en catalan Guaiana e coma en italian la Guaiana.
Lo sens de Guaiana es doble.
— Au sens larg, Guaiana es una vasta region dau nòrd‑èst de l’America dau Sud que se parteja entre diferents estats: compren una porcion de Veneçuela, tot l’estat de Guyana, tot l’estat de Surinam, tot lo territòri dependent de França apelat “Guaiana” e una porcion de Brasil. En aqueu sens larg podèm dire Guaiana au singular o ben lei/las/li Guaianas au plurau.
— Au sens estrech, Guaiana es un territòri dependent de l’estat francés. Son nom administratiu es Guaiana (en francés: la Guyane). Existís un tèrme sinonim, la Guaiana Francesa (la Guyane Française), qu’a pas la mendre existéncia oficiala. Aqueu territòri se compausa de pòbles fòrça diferenciats e coneis de lengas ben distintas.
Lo capluòc de Guaiana es Caièna (en francés: Cayenne). Guaiana e Caièna an benlèu d’etimologias diferentas.
Lo gentilici es guaianés~guaianesa que s’escriu tanben güaianés~güaianesa (en francés: guyanais).
2b. Guyana
Guyana es lo nom anglés e oficiau d’un estat que fa partida de la granda region dei Guaianas. Per evitar lei confusions, es util de reprene lo nom anglés de Guyana per nomenar aquel estat, tant dins l’usatge occitan coma dins la màger part dei lengas dau Mond.
La pronóncia anglesa de Guyana es [gaɪˈænə] e se pòt occitanizar en [gyˈjanɔ] ‘gu‑yà‑nɔ’.
*
Vaicí un resumit dei correspondéncias entre occitan e francés.
occitan Aquitània (francés l’Aquitaine)
occitan la Nòva Aquitània (francés la Nouvelle-Aquitaine)
occitan Guiana (francés la Guyenne)
occitan Aguiaina (francés l’Aguiaine)
occitan Guaiana (francés la Guyane)
occitan Guyana (francés le Guyana)
[Poblejat dins www.jornalet.com]


c: text/html

text:
La Roche-Clermault
La Roche-Clermault es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana châtellenie E distincion ; en 1142 al chevalier Mangot ; en 1256 a Bouchard de Marmande ; Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle a la familha de Sancerre ; en 1490 a Edmond de Bueil ; en 1619 a Balthazar Lo Breton, senhor de Villandry ; es los sieus fils Simon #que ret aumenatge l'an 1643 ; lo castèl actual i aguèt bastit l'an 1638, data portada, mas inachevé ; lo castèl anterior es en ruïna sus la aquarelle de Gaignières (1699) ; la capèla pòrta la data 1602 ; defunta Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle aperten a Afortunat Bouin de Noiré, chanoine de Sant-Mexme a Chinon[1].
Ancienne châtellenie et seigneurie ; en 1142 au chevalier Mangot ; en 1256 à Bouchard de Marmande ; Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle à la famille de Sancerre ; en 1490 à Edmond de Bueil ; en 1619 à Balthazar Le Breton, seigneur de Villandry ; c'est son fils Simon qui rend hommage en 1643 ; le château actuel fut construit en 1638, date portée, mais inachevé ; le château antérieur est en ruine sur l'aquarelle de Gaignières (1699) ; la chapelle porte la date 1602 ; fin Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle appartient à Fortuné Bouin de Noiré, chanoine de Saint-Mexme à Chinon[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/mersri_fr?ACCION=CERCAR&FIELD_1=REF&VALGUDA_1=IA00011732
- ↑ http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/mersri_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=IA00011732

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Que soi de Pau,que soi militant occitanista tà l'arreconeishança de la nosta nacion opprimat.Qu'ei un question de dignitat ,ne poi pas suportar aquesta situacion mei long temps.Alavetz deishar cader frança ahahahahaha!!!
M'agrada la hèsta,la mesclanha e tanben har lo hou lo dijaus au ser a l'estanguet occitan de PAU :lol: :lol:
Que hèi partit tanben de anaram au patac e de hartèra! qu'ei lo movement de la joenessa d'occitania.Qu'ei tot navèth,qu'avem heit ua accion tà demandar lo bilinguisme sus l'estacio de Pau.Qu'eram ua quarantenat de joens motivats!!Donc qu'i a arrevendicacion hèra hort!AVANNNNNN!!!!!
E podez veder los fotos sus lo noste siti e lo forom:
www.hartera.org
Que hèi tanben partit deu medoc de pau.
Visca la tèrra,la hèsta e la libertat!!!


text:
Pierolapitèc
Pierolapithecus catalaunicus qu'ei ua espècie escandida de primat que demoréc hé 13 milions d'annades pendent eth Miocèn en Els Hostalets de Pierola (Catalonha) e que donguéc nom ara espècie; es umans moderns e es grans simis. Se més non, qu'ei la espècie qu'ei eth ancessor comun més proche d'aguestes dues espècies e més que no cap discurbiment fossil hét mai enquia adara (1).
Era espècie siguec descricha per ua equipa de paleontropològs catalans dirigits per Salvador Moyà-Solà e discurbigueren aguest especimen fossil en deseme de 2002. Era trobalha siguec informada a trauers deth jormal Science en noveme de 2004(2).
Pierolapithecus qu'auia adaptacions especiaus tà pujar as arbes coma es umans e tamben d'autes grans simis: auia ua gabia costelhar plana e ampla, ua esquia més baisha, cauilhars flexibles e ues espàtles qu'arriben enquia era esquia.
Es mones e simis inferiors qu'an pas aguestes caracteristiques generaus. Eth simi qu'auia ua faça més primitiva, més de monard, e dab uns dèths deth pè plan cuerts. Era ipotesi ditz qu'aguesta naua espècie siguec un ancessor des simis grans d'aué més ei plan discutit pr'amor dera sua localizacion ena Catalonha, ja que toti es simis grani demoren aué en eth sud-èst asiatic e aguest a sigut eth lòch dera sua abitança pendent gran part dera evolucion des grans simis e es umans.
Totun, era Mediterrània s'expandiguéc e se héc tamben de nau més petita soent en eth passat e açò permetec era dispersion de vita enter Africa e Europa e eth Pierolapithecus podia auer demorat en ambdús continents.
Més qu'un ancessor comun, se suggereish qu'aguesta espècie podia éster un ancessor des umans e es chimpanzés atau coma es gorilles més pas des orangutans segontes es caracteristiques dera sua faça.
Referencies[modificar | modificar la font]
º Rincon, Paul (18 November 2004). "'Original' great ape discovered". BBC. Retrieved 23 January 2013.
º a b Moya-Sola, S.; Köhler, M.; Alba, D. M.; Casanovas-Vilar, I.; Galindo, J. (2004). "Pierolapithecus catalaunicus, a New Middle Miocene Great Ape from Spain". Science 306 (5700): 1339–1344. doi:10.1126/science.1103094. PMID 15550663. edit


text:
Villes et mairies du Comté de Norrbotten
Liste des communes
Luleå
Ville de Luleå, localité de la Suède de 73 000 habitants.
La mairie de Luleå a une adresse e-mail et un site Internet.
Piteå
Ville de Piteå, localité de la Suède de 40 000 habitants.
La mairie de Piteå a une adresse e-mail et un site Internet.
Boden
Ville de Boden, localité de la Suède de 27 000 habitants.
La mairie de Boden a une adresse e-mail et un site Internet.
Kiruna
Ville de Kiruna, localité de la Suède de 23 000 habitants.
La mairie de Kiruna a une adresse e-mail et un site Internet.
Gällivare
Ville de Gällivare, localité de la Suède de 18 000 habitants.
La mairie de Gällivare a une adresse e-mail et un site Internet.
Kalix
Ville de Kalix, localité de la Suède de 17 000 habitants.
La mairie de Kalix a une adresse e-mail et un site Internet.
Haparanda
Ville d'Haparanda, localité de la Suède de 10 000 habitants.
La mairie d'Haparanda a une adresse e-mail et un site Internet.
Älvsbyn
Ville d'Älvsbyn, localité de la Suède de 8 500 habitants.
La mairie d'Älvsbyn a une adresse e-mail et un site Internet.
Arvidsjaur
Ville d'Arvidsjaur, localité de la Suède de 6 700 habitants.
La mairie d'Arvidsjaur a une adresse e-mail et un site Internet.
Pajala
Ville de Pajala, localité de la Suède de 6 500 habitants.
La mairie de Pajala a une adresse e-mail et un site Internet.
Jokkmokk
Ville de Jokkmokk, localité de la Suède de 5 400 habitants.
La mairie de Jokkmokk a une adresse e-mail et un site Internet.
Övertorneå
Ville d'Övertorneå, localité de la Suède de 5 000 habitants.
La mairie d'Övertorneå a une adresse e-mail et un site Internet.
Överkalix
Ville d'Överkalix, localité de la Suède de 3 700 habitants.
La mairie d'Överkalix a une adresse e-mail et un site Internet.
Arjeplog
Ville d'Arjeplog, localité de la Suède de 3 000 habitants.
La mairie d'Arjeplog a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Com votar?
Votacion presenciau
Com pogui saber a on me cau votar?
Er es pròplèus dies
Quin ei er orari de votacion enes burèus de vòte?
Era votacion s’inície tàs 9.00 ores deth dia 1 d’octobre e contunhe sense interrupcion enquias 20.00 ores deth madeish dia, encara que se demore bèth elector/laguens deth locau o en sòn accès se li permeterà votar.
En cas que i age agut bèra interrupcion, s’alongarà era ora d’acabament tant com age durat era interrupcion (non pòt èster superiora a ua ora).
Com m’identifiqui entà votar?
Deuant eth burèu de vòte, vos podetz identificar mejançant:
- Document nacionau d’identitat (DNI)
- Passapòrt
- Permís de menar
Non impòrte qu’aguesti documents siguen caducadi, mès deuen èster es originaus (en cap cas fotocòpia) e damb fotografia.
Pòt ua persona votar per ua auta?
Non, en cap cas e jos cap concèpte. Eth vòte ei personau e non se pòt exercir per delegacion.
Maugrat açò, es electors/es que non saben liéger o que, per bèra incapacitat, se tròben empedidi entà préner un bulletin, escuélher ua opcion o entà plaçar eth bulletin laguens dera envolòpa e liurar-la ath president/a deth burèu, pòden anar acompanhades d’ua persona dera sua confidança que les ajude en procès de votacion, dempús dera eleccion e formalizacion deth bulletin enquiara liurason d’aguest bulletin ath president/a deth burèu.
Vòte des electors catalans residenti en exterior
Qué è de besonh entà votar se residisqui permanentaments en exterior?
Se viuetz o trabalhatz de manèra permanenta en exterior, cau que sigatz inscrit en recensament coma catalan resident en exterior. Açò vò díder que vos cau hèr part deth Recensament d’electors residenti absenti (CERA) e èster inscrit/a en Registre de catalans e catalanes residentes en exterior dera Generalitat de Catalonha.
Se complisqui aguesti requisits, qué me cau hèr entà votar?
Er aguest cas, laguens d’un terme maximau de sèt dies dempús dera convocacion, arreceberatz ua comunicacion dera Administracion electorau deth Govèrn dera Generalitat en vertut dera quau poderatz sollicitar er exerciri deth dret de vòte.
Es electors que volguen exercir eth sòn dret de vòte arreceberàn es instruccions e era documentacion entà hèr efectiu eth sòn vòte, qu’includirà un document d’identificacion personau der elector e eth bulletin de vòte.
Un viatge arrecebuda era documentacion de besonh entà votar, com pogui exercir eth dret de vòte?
Poderatz exercir eth dret de vòte exclusivaments per corrèu postau mejançant er enviament d’ua envolòpa modèl C4 (A4) adreçat ara adreça que vos agen assignat ena comunicacion personau arrecebuda e que deuerà includir eth document d’identificacion personau der elector, ua fotocopia deth document d’identificacion valable (DNI o passapòrt espanhòu en vigor) atau coma ua envolòpa modèl C5 o C6, barrada, que contierà eth bulletin de votacion.
Quin tèrme è entà hè’c?
Eth tèrme entà qu’era documentacion e eth vòste vòte siguen arrecebudi ena adreça que vos age estat assignada ena comunicacion personau finalize eth dia 1 d’octobre de 2017 tàs 20:00 h (ora catalana).
Incidéncies damb eth vòte exterior
S’auetz bèra incidéncia damb eth vòte exterior, se vos platz, mandatz-mos un corrièr electronic a votexterior@referendum.cat
Vòte accessible entàs persones damb incapacitat visuau
I aurà bulletins de vòte entà persones damb incapacitat visuau.
En abséncia d’aguesti bulletins, eth president deth burèu de vòte ajudarà aguestes persones a hèr tot çò que cau entà votar damb totau imparcialitat.
Tanben pòden anar acompanhades d’ua persona de confidança designada pera persona votant que les ajude en procès de votacion, dempús dera eleccion e formalizacion deth bulletin enquiara liurason d’aguest bulletin ath president/a deth burèu de vòte.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Rems-Murr (119)
Liste des communes
Waiblingen
Ville de Waiblingen, localité de l'Allemagne de 52 000 habitants.
La mairie de Waiblingen a un site Internet.
Fellbach
Ville de Fellbach, localité de l'Allemagne de 44 000 habitants.
La mairie de Fellbach a un site Internet.
Schorndorf
Ville de Schorndorf, localité de l'Allemagne de 39 000 habitants.
La mairie de Schorndorf a un site Internet.
Backnang
Ville de Backnang, localité de l'Allemagne de 35 000 habitants.
La mairie de Backnang a un site Internet.
Winnenden
Ville de Winnenden, localité de l'Allemagne de 27 000 habitants.
La mairie de Winnenden a un site Internet.
Weinstadt
Ville de Weinstadt, localité de l'Allemagne de 26 000 habitants.
La mairie de Weinstadt a un site Internet.
Kernen im Remstal
Ville de Kernen im Remstal, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Kernen im Remstal a un site Internet.
Murrhardt
Ville de Murrhardt, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Murrhardt a un site Internet.
Remshalden
Ville de Remshalden, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Remshalden a un site Internet.
Rudersberg
Ville de Rudersberg, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Rudersberg a un site Internet.
Welzheim
Ville de Welzheim, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Welzheim a un site Internet.
Leutenbach
Ville de Leutenbach, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Leutenbach a un site Internet.
Korb
Ville de Korb, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Korb a un site Internet.
Schwaikheim
Ville de Schwaikheim, localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Schwaikheim a un site Internet.
Plüderhausen
Ville de Plüderhausen, localité de l'Allemagne de 9 200 habitants.
La mairie de Plüderhausen a un site Internet.
Urbach
Ville d'Urbach, localité de l'Allemagne de 8 600 habitants.
La mairie d'Urbach a un site Internet.
Aspach
Ville d'Aspach, localité de l'Allemagne de 8 200 habitants.
La mairie d'Aspach a un site Internet.
Winterbach
Ville de Winterbach, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Winterbach a un site Internet.


text:
Chèc (pagament)
Lo chèc es un mejan de pagament escriptural utilizant lo circuit bancari. Es en principi utilizat per far transitar de moneda d'un compte bancari cap a un autre.
Lo chèc es un document escrit, valable entre 6 meses[1] e 1 an e 8 jorns[2] segon las leis del país de l'emetor. Es un mejan amb que lo « tiraire » (aquel que signa le chèc) dona l'òrdre al tirat (una banca o un autre organisme previst per la lei) de pagar sus presentacion e sens delai (pagament a vista) una soma donada al beneficiari.
Lo chèc es somés a de règlas fòrça divèrsas d'un país a l'autre. Sobretot, s'aquel fa pas partida dels mejans de pagament europèus previstes pel SEPA.
Aquela abséncia de normalizacion juridica internacionala sus sas caracteristicas e son utilizacion fa qu'es mal acceptat a l'estrangièr.


text:
Amassada de junh de 2016 a Geneva del Comitat dels dreits economics, socials et culturals de l’ONU
Per conéisser l’aplicacion e l’examèn dels recors sus lo Pacte internacional dels dreits economics, socials e culturals de l’ONU, Alexis Quentin assistís a l’amassada del Comitat a Geneva coma membre del Conselh d’Administracion de l’IEO e de la delegacion d’ELEN.
La susvelhança de l’aplicacion del Pacte internacional sus los dreits economics, socials e culturals de 1966 es assuregada per lo Comitat de l’ONU per los dreits economics e socials (Comitat DESC). Creat per una resolucion del Conselh economic e social del 28 de mai de 1985 (sia 9 ans aprèp l’aplicacion del Pacte), lo Comitat a de fach per fonccion de far la susvelhança fisada al Conselh dins la quatrena part del Pacte. Ara 160 Estats an ratificat lo Pacte I (que la França en 1980).
Lo Comitat s’amassa a Geneva doas còps per an pendent tres setmanas. Son ròtle es de contrarotlar los rapòrts fach periodicament per los Estats sus l’applicacion dels dreits del Pacte.
Dempuèi lo 5 de mai de 2013, lo Comitat es tanben encargat per lo protocòl facutatiu de tractar los recors dels particulars que li seràn mandats en cas de violacion concrèta del Pacte I, e de far una enquèsta. Ara, lo protocòl facutatiu foguèt signat per 45 Estats e ratificat per 14 Estats (que la França en 2015).
- Per consultar aqueste Pacte de l’ONU, clicatz aicí.
- Enregistrament parcial del 07/06/2016 sus l’intervencion de l’expèrt espanhòl, Monsen Mancisidor, contra la position de França aicí.
- D’autres enregistraments suls debats tocant lo cas de França aicí.
RESULTAT DEL RAPÒRT DEL COMITAT PER LOS DREITS ECONOMICS, SOCIALS E CULTURALS LO 27 DE JUNH DE 2016 SUL SITI DE L’ONU.


text:
Pople de Leuc ! M'avetz fait venir aïci per que tôt anabo pas plan dins
vostre vilatge ; boli dire que desempéi calque temps tôt birabo pas roun. M'an
dit que desempéi la venido d'aquelo creaturo, le mounde se regardo de trabetz,
que la critico mostro le nas e que tôt va pas coumo dins l'oli.
Me coneïssetz ! léou, Tistou de las Justiços, sortit tôt dreit de la Facultat de GREFFEILH, diplomât coumo sabetz - que sabïon pas abal si, ambe totis les papiès que me baillèron, in demorario per les autres - vaou tira al clar aqueste afar.
Me soun estacat dos universitarios per m'ajudar :
- Mestre MANJO-MECOS, dal Barrot de Pè de Grilho, que se cargara de l'acusaciou ; tirara pas mal, ba crèsi ;
- Mestre PLEGO-TAULO, del Téulat de Plano Sourdo, que se cargara de la defenço. Co qu'es un paouc mai dificil.
Vous prègui de travalhar sans vous tira trop la bourro e en mesuren las paràulos per que moun amic, Mestre BADINTER seguitz aquel proucès desempeï Paris : tén que las causes se faguèssen dins las formes
Moussu le Jutje, cal pas y ana per quatre camins. Sabetz que tot va mal ; desempeï qu'aquela creaturo es aïci, les omes biroun al entour, s'amagon per la vese la nueit, que resembloun a aquestes gousses can sentissoun uno gousso en calor : le cap abaissât, l'èl a mitât tempat, la cougo basso.
(le coupo) Arrestatz aqui, mestre Manjo-Mècos, en al Tribunal ! Vos prègui de causir las vostros paraulos.
Vesi pas, Moussu le Jutge, ço qu'aquél tros d'amori trobo a redire. Benléu que ven la vese tôt soul ; a l'aïre de parlar de ço que conéis plan. E can fuguèsse vertad ? ... Y a de mal en aco ? Las fennos se plagnissoun ? No ! es un trabalh qu'an pas a faire ! Soulomen, ditz pas qu'es élo que metèt la Coumuno aïci, sur la plaço ; es plan pus aïsido per aco.
Cresetz que se passèt atal ? Sabi que Moussu le Mairo, per trobar d'argent, y perdio les malurouses pelses qu'y demoroun ....
Escoutetz pas aquél inoucent. Moussu le Jutge ! La Coumuno ! Gaïtatz ço que va sercar ; es portant plan facile a comprene ; can les maïnatges fosquèron plan nombrouses, les Escolos èron trop a l'estrèit - veses, amori qu'a Léuc las braguettos se porton plan - prenguèron la coumuno per faïre uno escolo de maï ; y la Coumuno, tôt nâturellomen, se faguèt al Gardo-Pilo.
Justomen : le Mairo faguèt venir aquélo fenno per limitar las naïssenços a Lèuc que les contribuables paguén pas uno 5° escolo. Es pas quicorn de plan aco ?
Amori ! E la farmacia ? Creses pas qu'es un milhour truc per limitar las naïssenços ? Ambe uno farmacièno plan poulido que baillara pilulos a las fennos ? E, coumo es uno fenno, baillara pas, a la plaço, cachets d'aspirine !
Es vertad aco ! Ambe aquélos pilulos omes e fennos podran ...
(le coupo) Aie, aïe !
(se repren) ... se pasar d'aquélo creaturo.
Fa plaser d'entendre aco ! Ambe pilulos e la Loloto riscan pas maï rés : l'escolo se remplira pas d'un brave monent.
L'alumi l'alumèto ?
continuo... Mestre MANJO-MECOS, qu'avetz a reprochar encaro?
Mestre PLEGO-TAULO se met a bavar countro la Coumuno aïci. Mais se tirabo pas darrè per l'inauguraciou : sabi pas cant de roudèlos de salcissot coumo de rodos de carreto passèroun dins sa panço ; que n'èro uno vergounho !
Caillo-tes, amori ! Boli pas parlar das beïres de Pernod qu'enfialères. Trabes pas benlèu que la Coumuno es pas poulido aïci e vos faïre portar le capèl a un autre. Moussu le Jutge ! Dis pertout que es coumo un cagadou, qu'y manco d'escalièsses per faïre poulit. As debrumbat, amori, que le darniè cop que votèron, daïssères la pèl dal nas per les escalièssee de l'aùtro Coumuno. Es vertad, ères tibat coumo un tourge, pardi !
Ço que cal pas entendre ! Es él que va demandabo ? Cresio que la Coumuno se montario sul Gardo-Pilo e que, dejous, metrion la cavo dal Conselh Municipal. Que metoun las cantinos dins la falso chimirnièro , Solomèn; Moussu le Jutje; nègo le peïch. Vous dits pas que l'acusado metèt de guingassous al Col de Beilhusso per faire crevar las bicycletos das proumenaïres cyclotouristes. Ero pas le Brevet das 50 kilomestres, èro le Brevet de la rustino e de la dissoluciou. Es èlo que faguèt aco !
Es verdad aco ? Qu'avetz a respoundre Mestre Plègo-Taulo ?
L'as visto, Inoucent ? Començos a me tustar sul porré ambe tas punchos ;si te picabon le tiùl saïro content : que la pèl da las ancos te fume e que la sanc rajèsse capo la rivière ! Crèsi, Moussu le Jutge, que soun cap biro pas roun. Vesetz aquelo pauro filho, que ten tarn boun cor per s'ocupar das omes, anar s'amusar a semena puntos sur le gran camin? Anén ! Ço que ditz pas : es élo que faguèt votar pèl Conselh General la subventioù per le club dal 3° âge.
Parlo ! Parlo ! Demande al trésorie ço qu'a toucat : rès . An pas pougut preparar
le repaïs dal 3° Age ; las langoustes y faràn pas mal : n'an tôt just per
pagar las clèscos ! e encaro !
Es èlo que le gardèt l'argèn ! Vesetz Moussu le Jutje que tenetz pla prou de causes per coundamnar...
Fa pla de causes aco ! Sustout qu'èri envitat a aquèl repaïs ! la balanço penjo dal michant coustato
Arrestatz ! E les T.U.C. ? y pensatz ? Es èlo que les faguèt arrivar aici. Ambe aco baillarân trabalh a totis. -Es la manno dal pais !
Qu'es aco les TUC ? N'ai pas entendut parlar
T'en tanpi un traouc, amori ! Moussu, le Jutge, es Trabalh a Utilisar per la Collectivitat. T.U.C. Ambe aco te refaràn las carrièros per rès ; les camins resemblaran a la Routo Natiounalo, que, dins un moment paousaràn panels per limifar la vitesse sur le camin de Bazins o das Esparetz. Creses pas qu'es quicom aco .
Moussu, le Jutje ! L'escoutetz pas ! léou, que soun proche de Fabius, sabi que dintz un moment,. les T.U.C. van devenir les T.A.C. : Trabalh Asagat ambe Cartagèno, Sabi qu'aco ven d'èlo : montèt le cop a Fabius. Anan esse propres ! Les travalhaïres tendran touto la carrièro.
Caillo-te amori ! As quicom countra la cartagèno ? Vesi qu'escoupisses pas dessus....
Neguèn pas le pèish ! Maï si èro dins la cartagèno. Aquèl T.U.C. o T.A.C. es quicorn de plan utile e la balanço va callevar de l'autre coustat.....
(al Jutje) Vos anatz pas faïre endormir per aquèl bel parlur ? Cresi que es él le T.A.C. : Tambour qu'Arribo a la Cabourdiso. Aqui ço qu'arribo a les que parlon de T.U.C., de T.A.C. o de T.O.C. 0 de ço que comprenoun pas. Paoure inoucent ; enlèvo la fango - e soun plan élevât - que trigosses a tus souliès e vengues pas parlar d'aco.
E la jimnastico ?
Qu'uno jimnastico ?
la jimnastico de las fennos. Aco es uno poulido invenciou. Aquélos perlottos
que s'estiroun les muscles das braces, de las carnbos, de la pél dal ventre.
Van devenir finos, nerbousos...
Les ans y daïssaran pas cap de trace. Nosaùtres les ornes, nous y caldrà mètre, aùtromèn creïràn le mounde que nos en maridatz a sesentos ans ambe de jouvenottos de detz e beït. Es pas uno bouno caùso aco ?
Te cresi ! Anan estre maridats ambe de païssels d'espaliè ; qu'auran de poumplls coumo las agassos, las poupos coumo d'amélous ; de nueit, te caldrà tustar prou fort dessus per trobar le dabàn, sera le costal ount cridoun ! En fin Moussu le Jutje, vous que las aïmats un paoùc envelopados qu'aïjèn de mico, coumo se ditz, trobatz aco plan bel ?
Soun del vostre avis, Mestre MANJO-MECOS, serèn plan colhonats
Encaro uno caùso qu'en parlo pas : la fret de jambiè ; en parlo pas. Es èlo que nos la comandèt.
Me fasetz tremblar : can pensi que le miou robinet se jalèt e que me vejèri en tren de comprar carottos e pôrrets al mercat nègre !
Que les tuieous petaban, que les plataniès se fendèroun, que les fruitiès crevèron e que las vinhos y passèron plan proche !
N'y a prou : aquèl cop paso l'osco ; la balanço se fout cambal ? Arrestèn aïci
aquelo audiciou.
(Serious) Le Tribunal daban toutos las calamitats que nos amenèt aquelo acusado, condamno la Loloto a esse cremado sur la plaço daban. totis.
Borrèl ! al foc ! e ...flambusco lo plàn !
E.aro, foc al tioùl e........ l'aïgo leng !
Les omes, per un cop, tampatz las braguettes
Adiu paùre, adiu paùre
Adiu paure Carnaval.
Tu t'en vas, e iéou demori
Per manjar la soupo a l'al
Et les autres


text:
Avet
Los avets (var. sap) son d'arbres conifèrs del genre Abies originaris de las regions temperadas de l'emisfèri nòrd. Apertenon a la familha dels Pinaceae. Se coneisson pel biais que son fixadas las agulhas sus la camba, e de per sa forma que diferís del fals avet e als seus còns quilhats que se desagregan quora son madurs.
Son d'arbres monoïcs de ruscas a vegadas punchada de folhòla resinifèras, de brancas verticilada e estatjada. Las agulhas d'avet son fixadas una per una al contrari del pin blanc.
Somari
- 1 Classificacion
- 1.1 Espècias nativas (n) ou introduchas (i) en Euròpa
- 1.2 Classificacion e reparticion
- 2 Reparticion geografica
- 3 Nosibles
- 4 Vejatz tanben
Classificacion[modificar | modificar la font]
Espècias nativas (n) ou introduchas (i) en Euròpa[modificar | modificar la font]
- Abies alba (n)
- Abies amabilis (i)
- Abies balsamea (i)
- Abies balsamea phanerolepis (i)
- Abies cephalonica (n)
- Abies concolor (i)
- Abies fraseri (i)
- Abies grandis (i)
- Abies homolepis (i)
- Abies lasiocarpa (i)
- Abies nordmanniana (n)
- Abies borisiiregis (n)
- Abies pinsapo (n)
- Abies procera (i)
- Abies sibirica (n)
Classificacion e reparticion[modificar | modificar la font]
Las darrièras òbras de revision del genre Abies per Farjon, 1990 citadas per Earle 2004 permeton de distinguir 51 espècias d'avets e de situar las relacions entre las diferentas espècias del biais seguent:
Seccion Balsamea[modificar | modificar la font]
grop del avet balmièr (Asia boreala, America del Nòrd, e nautas montanhas mai lo sud)
- Abies fraseri
- Abies balsamea
- Abies bifolia
- Abies lasiocarpa
- Abies sibirica
- Abies sachalinensis
- Abies koreana
- Abies nephrolepis
- Abies veitchii
- Abies kawakamii
Seccion Grandis[modificar | modificar la font]
grop de l'avet de Vancouver (Oèst des Estats Units d'America; Mexic e Guatemala, en planas al nòrd, altituds mejanas al sud)
- Abies grandis
- Abies lowiana
- Abies concolor
- Abies durangensis
- Abies mexicana
- Abies flinckii
- Abies guatemalensis
Seccion Abies[modificar | modificar la font]
grop de l'avet blanc (Euròpa, Orient Mejan)
- Abies nebrodensis
- Abies alba
- Abies borisii-regis
- Abies cephalonica
- Abies nordmanniana
- Abies cilicica
Seccion Piceaster[modificar | modificar la font]
grop de l'avet d'Andalosia (Sud d'Espanha e Africa del Nòrd
Seccion Momi[modificar | modificar la font]
(Asia, Imalaia, sovent a d'altituds bassas a mejanas)
- Abies homolepis
- Abies recurvata
- Abies firma
- Abies beshanzuensis
- Abies holophylla
- Abies chensiensis
- Abies pindrow
- Abies ziyuanensis
Seccion Amabilis[modificar | modificar la font]
(còstas del Pacific de l'America del Nòrd e de Japon, nautas montanhas pluviosas)
Seccion Pseudopicea[modificar | modificar la font]
(Imalaia de nauta montanha)
- Abies delavayi
- Abies fabri
- Abies forrestii
- Abies chengii
- Abies densa
- Abies spectabilis
- Abies fargesii
- Abies fanjingshanensis
- Abies yuanbaoshanensis
- Abies squamata
Seccion Oiamel[modificar | modificar la font]
(Mexic, en nauta montanha)
Seccion Nobilis[modificar | modificar la font]
(oèst dels Estats Unis d'America, en nauta montanha)
Seccion Bracteata[modificar | modificar la font]
(còtas de Califòrnia)
Reparticion geografica[modificar | modificar la font]
Reparticion de las espècias americanas:
Nosibles[modificar | modificar la font]
D'erugas dels parpalhòls de nuèch (eterocèrs) se noirrisson d'avet.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Arbre de Nadal qu'es sovent un avet
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Farjon, Aljos. 1990. Pinaceae: drawings and descriptions of the genera Abies, Cedrus, Pseudolarix, Keteleeria, Nothotsuga, Tsuga, Cathaya, Pseudotsuga, Larix and Picea. Königstein: Koeltz Scientific Books.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Abies Miller sus florelaurentienne.com


text:
Sas roïnas conservan encara tota la noblesa e la fòrça que lo castèl deviá aver al temps de son esplendor.
A l'epòca de la Crosada contra los Albigeses, es somés al meteis sòrt que la màger part de las fortalesas de la region, e passa dins las mans del rei de França, que lo restituirà qualquas annadas aprèp a son proprietari Olivièr de Tèrme en 1250.
Aquel Olivièr lo tornarà vendre al rei Loís IX dètz ans mai tard !!!
Aprèp la crosada Aguilar pren una granda importància estrategica pels reis de França, e ven un dels celèbres "Cinc Filhs de Carcassona" que susvelhan de prèp la frontièra amb lo reialme d'Aragon. Mas Aguilar es mal entretengut, e s'arroïna rapidament. Sembla ja èsser en mal estat en 1542, segon un tèxte que nos conta de combats a l'entorn.
Es classificat coma Monument Istoric en 1949.
La primièra mencion del "Puig Agilar" data de l'annada 1020. S'agís d'un acte de donacion del comte de Besalú, Bernat Tallaferro a son filh ainat.
A la fin del sègle 11, passa als vescomtes de Carcassona, e al començament del sègle 12, aparten a la familha poderosa de Tèrme, familha vassala dels Trencavèls de Carcassona.
L'ensemble se compausa de doás encenchas concentricas, separadas per liças. La primièra muralha es un exagòn irregular, defendut a cada canton per de tors semi-circularas dobertas "a la garganta". Aicí coma a Carcassona, lo sistèma de defensa es plan elaborat : arquièras, balestièras dispausadas a la crosada, apparelh de pèiras embotidas...
La pòrta occidentala que data del sègle 14 permet d'accedir al castèl, e se trapa fàcia a la capèla Santa Anna. Aquel edifici pichon del estil romanic se quilha en defòra de las fortificacions !
La muralha interiora consèrva qualques vestigis del castèl primitiu del sègle 12 (d'abans la Crosada).
La Tor de l'Omenatge, de plan rectangular, deviá servir coma domnon. S'i pòt observar de rèstas de vòutas en breçòl dins la sala del planpè. Una cistèrna bèla ocupa lo sòtol.


text:
29
Nov
Tafanari vos convida a sa Setmana Calabresa del 29/11 al 4/12
Del 29 de novembre al 4 de decembre, la Setmana Calabraise vos convida a un viatge suls rivatges de la Mediterranèa a travèrs una seria de rencontres, conferéncias, balètis, projeccions... entre Occitània e Calàbria, mas tanben lo 1er de decembre, Catalonha.
Sièis datas, sièis luòcs per una setmana de fèsta e d'escambis :
- Dimars 29 de novembre – Bedarius
- Dimècres 30 de novembre – Bedarius / Octon
- Dijòus 1èr de decembre – CIRDÒC (Besièrs)
- Divendres 2 de decembre - Colombièiras d'Òrb
- Dissabte 3 de decembre - Colombièiras d'Òrb
- Dimenge 4 de decembre – Camplong
E tanben : 26 e 27 de novembre, rencontres italoccitanas a Puèglaurenç (81), rens. IEO81
La Setmana Calabraise es organizada per l'associacion Tafanari, en partenariat amb lociné3 de Bedarius, lo Ciné Club de Bedarius, lo Chai C. Cannac, lo Café de la place, lo Cirdoc, Mar e Montanha, lo Camèl de Fuòc, lo Grand Café Joucla, Etc&Terra, l’APE de Colombièiras, l’escòla de Colombièiras, la Paix Déménage, la comuna de Colombièiras


text:
Equus caballus
Caval grís (Equus caballus)
de raça Mangalarga marchador
Lo cavau (var. chaval, chavau, caval, cavath) ò chival (var. chivau)[1], de nom scientific Equus caballus ò Equus ferus caballus, es un grand mamifèr ongulat erbivòr. Correire rapide e poderós, foguèt domesticat vèrs lei millenaris V ò IV av. JC e aguèt un ròtle important dins lo desvolopament dei civilizacions d'Euròpa e d'Asia. D'efèct, foguèt un deis animaus domestics fins a l'epòca de la mecanizacion e sa fòrça contunia d'èsser fòrça utilizada dins lei país en desvolopament.
Lei femèlas an lo nom d'èga ò de cavala (var. chavala), lei pichons son lei polins.
Somari
- 1 Taxonomia
- 2 Ecologia e reparticion
- 3 Descripcion
- 4 Mòde de vida e reproduccion
- 5 Santat
- 6 Istòria
- 7 Cultura
- 8 Economia e utilizacions
- 9 Liames intèrnes
- 10 Liames extèrnes
- 11 Bibliografia
- 12 Nòtas e referéncias
Taxonomia[modificar | modificar la font]
La classificacion taxonomica dau cavau es totjorn l'objècte de debats. D'efèct, se son apartenéncia a la familha deis Equidae e au genre Equus es clara, lo rèsta de son classament es discutit. Istoricament, es considerat coma una espècia que porta lo nom scientific d’Equus caballus. Pasmens, d'estudis recents an entraïnat l'emergéncia d'una teoria novèla que dona au cavau l'apelacion d’Equus ferus caballus e lo classa coma sosespècia d'una espècia, dicha Equus ferus, que gropa lei diferents cavaus recensats dins lo mond (cavau domestic, cavau de Przewalski[2] e tarpan[3]).
Ecologia e reparticion[modificar | modificar la font]
Lo cavau es una espècia adaptada ai plans erbós que se difusèt dins lo mond entier (franc dei regions polaras) ambé l'expansion de son utilizacion per l'èsser uman. En 2007, la populacion mondiala èra estimada a 58,7 milions d'individüs. La màger part es domesticada e lei cavaus fèrs forman rarament de populacions importantas en fòra deis espacis demograficament vueges d'Oceania e d'America. Certanei, especialament en Austràlia onte son l'objècte de programas de caça, son considerats coma invasius.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Aspèct exterior[modificar | modificar la font]
Mamifèr de la familha deis Equidae, lo cavau es un ongulat que mesura de 50 cm a 2 m d'autor e que pesa de quauquei desenaus de quilogramas a mai d'una tona. Generalament, un cavau adult que son autor au galet es inferiora a 1,42-1,50 m (non ferrat) es dich pòni ò cavalet[4]. Pasmens, mai d'una excepcion existís coma lo Camarga (1,35-1,50 m au galet) qu'es considerat coma un cavau en despiech de sa talha pichona.
Se destria l'avantman, region situada a l'avans dau cavalier en sèla, la rèireman, a l'arrier dau cavalier, e la partida centrala. La morfologia generala varia segon leis aptituds de l'animau (traccion, bast, corsa... etc.). Lo pelatge cuerb tot lo còrs e pòu aver de colors ò de motius variats. Lei crins (peus de la criniera e de la coa) pòdon aver una color particulara ò, au contrari, èsser de la meteissa coloracion que lo mantèu. Lei diferentei partidas dau còrs dau cavau son designadas per una terminologia especifica qu'emprunta dei tèrmes ais anatomias umana (boca, camba, nas... etc.) e animala (galet... etc.).
Esquelèta e musculatura[modificar | modificar la font]
Lo cavau a 205 òsses e 469 muscles. Seis òsses son classats en tres categorias gropant leis òsses lòngs (umerús, peronè... etc.), corts (vertèbras... etc.) e plans (òsses dau bacin... etc.). L'esquelèta e la musculatura illustran una bòna adaptacion a la corsa e au desplaçament rapide. Tres adaptacions principalas son a l'origina d'aquela evolucion. Premier, cada pata a un det unic protegit per una bata que permet de redurre la superficia en contact ambé lo sòu, çò qu'accelera lo movement. Puei, leis òsses de l'extremitat de la pata (lo canon) son alongats per permetre de cambadas lòngas. Enfin, de muscles e de tendons poderós permèton lo mantèn deis òsses.
Lo còr pesa de 3 a 5 kg dins un cavau de 500 kg. Situat dins la partida anteriora dau pitre, sa frequéncia cardiaca au repaus es de 28 a 40 baticòrs per minuta. Permet de sostenir leis acceleracions de l'animau gràcias a d'aumentacions importantas dau nombre de baticòrs per minuta (fins a 220). 20 litres de sang permèton de l'alimentar.
La dentadura dau cavau es ben adaptada a un regime erbivòr. A dotze incisivas amb una forma biselada que son destinadas a copar l'èrba. Puei, lei caissaus son autas e an de crèstas que permèton de la trissar. Enfin, lei dents de l'uelh son absentas dins lei femèlas e pichonas dins lei mascles.
Sens e percepcion[modificar | modificar la font]
Lei sens e la percepcion dau cavau semblan relativament variats segon lei raças. Lo camp de vision es limitat vèrs l'enbàs mai lateralament fòrça estendut. Pasmens, son acuitat es mau coneguda e presenta probablament de diferéncias importantas entre lei raças. En particular, 75% dei cavaus de tira son miòpes. L'odorat e l'ausida son generalament ben desvolopats. Leis aurelhas son mobilas e permèton de captar precisament lei sons a l’entorn. Son capablas de percebre lei frequéncias de 6 Hz a 33 500 Hz. Lo tocar es subretot desvolopat sus la tèsta e sus l'esquina. Enfin, lo gost pòu destriar lei sabors sucradas, saladas, amaras e acidas.
Sistèma digestiu[modificar | modificar la font]
Lei cavaus son d'erbivòrs non romiants que manja generalament d'èrba, de pastura e de fen. Pòu tanben de còps manjar de cerealas (civada, gròs blat... etc.) ò d'aliments especiaus (granulats... etc.). A un sistèma digestiu dotat d'un estomac unic e d'un intestin fòrça lòng. Aqueu sistèma es capable de digerir lei fibras vegetalas gràcias a una fermentacion assegurada per de microorganismes. Aqueu procès a principalament luòc dins lo caecum, premiera partida dau budèu gròs, onte de bactèris pòdon descompausar la cellulòsa.
Lo sistèma digestiu es relativament delicat car es pas capable de regurgitar son manjar. De mai, l'equilibri bacterian de la flòra intestinala es fragil. En particular, pòu èsser trebolat per de cambiaments rapides d'alimentacion ò per la preséncia de mosiduras ò de toxinas. Lo desreglament de l'intestin dau cavau pòu entraïnar de malautiás digestivas coma de colicas que son una causa importanta de la mortalitat cavalina. Lo cavau preferís donc manjar de pichonei quantitats de norridura d'un biais regular mai aquò es pas totjorn compatible ambé lo ritme d'una jornada de trabalh umana.
Raças[modificar | modificar la font]
En rason de l'utilizacion anciana dau cavau dins de sectors d'activitat variats, plusors centenaus de raças cavalinas existisson. Presentan d'adaptacions a son environament (resisténcia ai temperaturas frejas ò caudas, equilibri estable... etc.) e d'aptituds particularas (velocitat, fòrça... etc.). Son gropadas au sen de tres categorias principalas que son lei cavaus de tira destinats a la traccion, lei cavaus de sèla destinats a èsser montats e lei pònis. De registres d'inscripcion deis animaus de raça existisson e definisson d'estandards e de critèris de conformitat.
Mòde de vida e reproduccion[modificar | modificar la font]
Comportament sociau e comunicacion[modificar | modificar la font]
Lo cavau es un animau gregari que forma de tropèus d'un desenau d'individüs que passan la màger part dau temps a manjar (15 a 16 h per jorn). Un tropèu tipic es compausat d'un garanhon protector, de tres a quatre cavalas e de sei polins. Aquelei darriers demoran ambé lo tropèu fins a un temps de dos ò tres ans. Aquò entraïna la formacion de tropèus de cavaus joves que gropan generalament entre 2 e 15 animaus. Puei, lei garanhons forman lo sieu tropèu. I a de còps de combats entre mascles per la dominacion d'un tropèu.
Au sen d'un tropèu, una ierarquia existís sovent de tipe piramidau (l'individü A domina l'individü B, que domina l'individü C... etc.). Pus rarament, una ierarquia triangulara pòu se formar (l'individü A domina l'individü B, que domina l'individü C, que domina l'individü A). De manòbras d'intimidacion mantènon aquela ierarquia. Pasmens, en fòra dei liames ierarquics, de relacions privilegiadas se forman entre certanei cavaus d'un grop (fretaments, gratatges e teletas mutualas). Aqueu comportament s'observa tanben per lei cavaus domestics que desvolopan d'afinitats ambé certanei companhons de prat ò d'estable.
La comunicacion entre lei cavaus es principalament assegurada amb un lengatge corporau (gestuala generala, movements deis aurelhas, actituds de la tèsta... etc.). Per exemple, d'aurelhas cochadas en arrier indican la colèra mentre que d'aurelhas en avans significan l'atencion. L'endilhar, lo crit dau cavau, es utilizat per exprimir d'emocions fòrtas ò quand lei cavaus pòdon pas se veire (principalament per sonar un individü). Lo cavau a egalament un organe sensible ai feromònas que li permet de detectar leis autrei mascles, lei femèlas en calor ò de memorizar d'odors.
Sòm[modificar | modificar la font]
Lo sòm ocupa una pichona partida de la jornada d'un cavau (entre 3 e 5 h) coma per la màger part deis erbivòrs. Au contrari d'un crèire frequent, lo cavau dormís pas de drech franc de fasas de sòm leugier. Durant lei periòdes de sòm prefond e de sòm paradoxau, es obligat de se cochar.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La maduretat sexuala se situa entre 12 e 18 mes per lei mascles e vèrs 24 mes per lei femèlas. Lei calors se debanan entre febrier e l'autona. La durada mejana de la gestacion es d'onze mes (330 jorns) e la jacina a generalament luòc a la prima. Lei naissenças son unicas franc d'excepcions fòrça raras. Un cavau es considerat coma adult a partir de quatre ans mai sa creissença dura fins a uech ans.
En captivitat, la reproduccion es sovent dirigida per de norriguiers qu'utilizan de tecnicas de seleccion e d'inseminacion artificiala per obtenir la descendéncia desirada. De mai, pòdon tanben entraïnar de calors precòças gràcias a de modificacions de l'intensitat de l'esclairatge deis estables.
Lei mascles domestics son sovent esterilizats, generalament vèrs lo temps de dos ans, per redurre son agressivitat e favorizar la vida de grop. Lo contraròtle dei garanhons en preséncia de cavalas en calor es tanben relativament malaisat. Dichs crestats ò ongrats, lei cavaus esterilizats son mens musclats que lei garanhons mai an generalament mai de prestança.
D'ibridacions ambé d'autreis espècias dau genre Equus son possiblas. Lo produch d'un cavau e d'una sauma es dich bardòt, aqueu d'una cavala e d'un ase es dich muòu e aqueu d'una cavala e d'un zèbre es dich « zebrula ». Aqueleis ibrids son esterils franc de quauquei cas rarissimes. Lo muòu aguèt un ròtle economic e militar important e foguèt fòrça utilizat per lo transpòrt dei marchandisas ò deis equipaments militars (lei tropas aupencas italianas l'utilizèron fins a 1993).
Santat[modificar | modificar la font]
La durada de vida mejana d'un cavau se situa entre 25 e 30 ans. Pasmens, coma leis autreis organismes vivents, un cavau pòu èsser tocat per divèrsei malautiás ò parasitas. Lei condicions de vida en captivitat son de còps un factor d'agravament.
Entre lei malautiás importantas, se pòu citar lo tetanòs, la gripa equina, la ràbia, la vòrma, l'anemia infecciosa deis equides, de problemas respiratòris e de problemas cardiacs. En fòra d'aqueleis afeccions, una malautiá problematica es la pododermatiti aseptica difusa que se caracteriza per de dolors dei pès. Es sovent entraïnada per un trabalh tròp important e per una alimentacion marrida. La mioglobinuria (ò « còp de sang ») es una autra malautiá liada a la captivitat car es sovent causada per una mesa au trabalh dins de condicions marridas. Lei trèbols dau sistèma digestiu, especialament lei colicas, son de fònts de problemas en causa de la fragilitat deis intestins e necessitan sovent un contraròtle estricte de l'alimentacion per lei prevenir. Enfin, la vida dins leis estables essent regularament en oposicion ambé lei besonhs de libertat de l'animau, de trèbols psicologics dichs « vicis d'estables ».
Lei parasitas dau cavau son nombrós, especialament aquelei dau sistèma digestiu que son ingerits ambé la norridura. La ronha e lei micòsis son tanben de problemas frequents. Lei langastas pòdon transmetre la piroplasmòsi e lei parasites dau genre Borrelia pòdon causar la malautiá de Lyme. Enfin, lei cavaus crenhon particularament lei tavans.
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
L'evolucion de la familha deis Equidae, probablament apareguda i a 54 milions d'annadas, es mau coneguda e sembla complèxa. Lo genre Equus (que gropa lei cavaus, lei zèbres e leis ases) seriá aparegut i a cinc milions d'annadas. Lo rèire dau cavau domestic apareguèt probablament sus lo continent american avans de se difusar en Asia e en Euròpa. I a 30 000 ans, acomencèt d'èsser l'objècte de representacions rupèstras en Occitània e en Espanha (Las Caus, Chauvet, Altamira... etc.). En revènge, dispareguèt d'America durant l'extincion de l'Olocèn (vèrs 15 000-10 000 av. JC).
D'estudis genetics an mostrat l'existéncia probabla de plusors menas diferentas de cavaus fèrs que devián retraire au tarpan e au cavau de Przewalski. Aqueleis espècias èran probablament forestieras. La transicion entre un mòde de vida adaptat ai seuvas e un mòde de vida adaptat ai pradariás e a l'estèpa es desconegut.
Domesticacion[modificar | modificar la font]
La data de la domesticacion dau cavau es pas coneguda precisament. Es generalament situada entre 4 500 e 3 500 av. JC. Aguèt luòc dins l'estèpa d'Asia Centrala. Foguèt probablament l'òbra de la cultura de Botaï que s'estendiguèt dins lo nòrd dau Cazacstan actuau dins lo corrent dau millenari IV av. JC. D'efèct, lei cavaments an descubèrt d'òsses de cavaus fòrça similars ais esquelètas dei cavaus modèrnes, de traças de lach de cavala dins de terralhas e de dents de cavaus ambé de traças de gauvidura causadas per de mòrs. L'usatge dau cavau foguèt tanben precòç dins la region de la Mar Negra ont apareguèt benlèu d'un biais independent.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
A partir de l'estèpa eurasiatica, l'utilizacion dau cavau se difusèt dins lei regions vesinas coma l'Orient Mejan e lo continent europèu. En Euròpa e en Asia, foguèt adoptat per lei Grècs, lei Romans, lei Bizantins e lei Pèrses per lo combat, lei comunicacions, lei trabalhs agricòlas, lo transpòrt e lei lesers (corsa de carris, pòlo). D'autrei pòbles l'utilizèron per una partida d'aquelei pretzfachs coma leis Egipcians que l'adoptèron per lei trabalhs civius e per tirar de carris de combat. En Magrèb, lei Numides inventèron de tacticas de secutament militar basadas sus la cavalariá que fondèron sa reputacion de combatents.
En Asia, lei Chinés l'utilizèron subretot per tirar sei carris. Pasmens, inventèron plusors otís permetent de melhorar son usatge agricòla coma lo colar d'espatla. Puei, adoptèt tanben lo jòc de pòlo e l'estriu que foguèt concebut siá per lei Chinés siá per lei pòbles nomadas de l'estèpa. Lei pòbles nomadas foguèron probablament a l'origina dei principaleis innovacions militaras pertocant la cavalariá. En particular, imaginèron lo concèpte d'arquiers de cavalariá que foguèt a l'origina de sei succès còntra lei pòbles sedentaris fins a l'invencion deis armas de fuòc.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Durant l'Edat Mejana, de tipes especifics d'animaus foguèron desvolopats en foncion de seis usatges. Ansin, en Euròpa, apareguèron lei premierei raças de destrièrs (cavau poderós destinats a la guèrra), de corsièrs (cavaus rapides egalament destinats au combat), de palafrés (cavau de prestigi e de parada) e de cavaus de bast. En parallèl, leis Europèus adoptèron l'estriu e melhorèron lei sèlas, lei colars d'espatla e lei fèrres. En 732, la Glèisa assaièt sensa succès d'enebir la consumacion de carn de cavau.
En Orient Mejan, leis Arabis desvolopèron de raças rapidas e ben adaptadas au combat. Leis Europèus e lei Bizantins adoptèron rapidament lei cavaus arabis per melhorar lei cavaus pesants generalament utilizats per lei Crosats. Enfin, en Asia, lei cavaus leugiers e rustics contunièron de dominar lei prats batalhiers e aguèron un ròtle primordiau dins lei victòrias dei nomadas, especialament aquelei dei Mongòls.
Renaissença e Temps Modèrnes[modificar | modificar la font]
L'invencion de la pouvera negra e lo desvolopament deis armas de fuòc entraïnèron lo declin de la cavalariá pesanta en Euròpa. La manobrabilitat venguèt alora un aspèct preponderant de la seleccion dei cavaus militars. Per aquò, lei premiereis academias d'equitacion foguèron dubèrtas a partir dau sègle XVI. De remontas foguèron tanben construchas per melhorar la seleccion e lo melhorament dei raças. Durant aqueu periòde, leis Europèus foguèron tanben a l'origina de la reïntroduccion dau cavau en America ambé leis individüs introduchs per lei conquistadors. Aquò foguèt a l'origina de populacions de cavaus fèrs dau continent. Leis Amerindians adoptèron rapidament l'usatge dei cavaus que prenguèron una plaça importanta au sen de sa societat.
Periòde contemporanèu[modificar | modificar la font]
Fins au començament dau sègle XX, lei cavaus contunièron de tenir un ròtle important au sen dei diferentei societats umanas. En particular, aguèron un ròtle important dins lei guèrras napoleonencas. Aquelei conflictes favorizèron la difusion dei pursangs arabis en Euròpa e foguèron a l'origina d'importants programas de crosaments destinats a melhorar lei raças militaras. En parallèl, d'autrei programas foguèron creats per melhorar leis autrei tipes de cavaus coma lei cavaus de tira.
La Revolucion industriala e la mecanizacion progressiva dei transpòrts e de l'agricultura entraïnèron lo declin deis usatges militars e economics dau cavau. Per exemple, la cavalariá militara passèt pauc a pauc dei cavaus de guèrra ai blindats e l'agricultura dei cavaus de tira ai tractors. Ansin, leis usatges tradicionaus dau cavau a quasiment disparegut dins lei país desvolopats e son venguts mens importants dins lei país en cors de desvolopament. En revènge, aqueu periòde veguèt lo desvolopament de l'equitacion de leser qu'es venguda la premiera fònt d'utilizacion de cavaus dins lo mond occidentau.
Cultura[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Lo cavau es fòrça representat dins leis arts en causa de son ròtle primordiau au sen dei societats umanas. Pasmens, foguèt lòngtemps unicament considerat coma lo companhon deis eròis. Ansin, dins l'escultura, es un subjècte qu'apareis dempuei l'Antiquitat dins leis estatuas equestras que son una representacion agiografica d'un cap d'Estat ò d'un cap militar. La pintura, sovent utilizada a temps passat per glorificar lei proesas militaras, representa sovent de cavaus. Lo ròtle dau cavau foguèt identica en literatura ò en poesia ont es lo companhon fidèu deis eròis coma Rocinante dins lo roman Don Quichòte.
Aquò cambièt a partir dau sègle XVIII que veguèt lo cavau agantar l'estatut de personatge principau. Ansin, de pintors coma Théodore Géricault (1791-1824) ò George Stubbs (1724-1806) l'adoptèron coma fònt d'inspiracion e realizèron de tablèus unicament centrats sus lo cavau. Au sègle XIX, Anna Sewell (1820-1878) escriguèt lo premier roman animalier onte la naraccion èra assegurada per un cavau. Enfin, au sègle seguent, lo cinèma donèt tanben de ròtles importants a de cavaus coma dins lo film Crin-Blanc que conta leis aventuras d'un cavau de Camarga. Una autra evolucion regarda lei cavaus utilizats coma personatge segondari. Totjorn companhon fidèu de l'eròi dau racònte, veguèron son ròtle venir pus important e foguèron dotats de personalitats vertadieras coma Jolly Jumper dins la benda dessenhada Lucky Luke.
Crèires[modificar | modificar la font]
Lo cavau es fòrça present dins lei mites, lei legendas e lei religions. Ansin, dins lei religions paganas europèas, plusors cavaus tènon lo ròtle de creaturas divinas ò magicas. En Grècia, existiá per exemple de cavaus ailats (Pegàs) e un pòble mieg òme mieg cavau que portava lo nom de centaures. Dins lei regions cèltas, Epona èra una divessa importanta associada au cavau e a l'aristocracia militara.
La difusion dau crestianisme demeniguèt lo ròtle religiós dau cavau. Pasmens, mai d'un mite de la Bíblia garda de referéncias liadas au cavau. En particular, es lo cas dei Quatre Cavaliers de l'Apocalipsi. Divèrsei sants, coma Sant Jòrgi, son tanben representats a cavau. L'islam contunièt de reservar de ròtles de remarca ai cavaus coma, per exemple, dins l'episòdi dau viatge nuechenc de Maomet a Jerusalèm.
En Asia, lo cavau blanc venguèt un deis avatars de Vishnu. Foguèt pereu liat a Indra, divinitat de la guèrra. En China, regularament victima deis invasions dei cavaliers nomadas de l'estèpa, lo cavau èra un simbòl relativament negatiu que representava lei pòbles de l'estèpa e lei « Barbares ».
Cavaus famós[modificar | modificar la font]
Mai d'un cavau es vengut famós dins lo corrent de l'Istòria siá gràcias a la notorietat de son proprietari siá gràcias a sei succès dins lei corsas equestras. Lo nom dei monturas d'Alexandre lo Grand (Bucèfal), dau Cid (Babieca) ò de Napoleon Ièr (Lo Visir) son ansin coneguts. Certanei foguèron l'objècte de romans coma Serko, un pòni rus que participèt a l'exploracion de Siberia. Durant la Segonda Guèrra Mondiala, Iris XVI, cavau dau futur manescau Leclerc foguèt fusilhat per « acte de resisténcia » per aver tuat un oficier alemand.
Pasmens, ambé lo desvolopament important de l'equitacion esportiva, lei cavaus vènon d'ara endavant subretot famós per sei victòrias. Per exemple, foguèt lo cas dau cavau de saut d'obstacles Jappeloup de Luze que foguèt convidat en 1988 au jornau televisat. Plusors films ò documentaris li foguèron tanben consacrats. Lo mond de l'espectacle a tanben d'estars equestras coma lo cavau portugués Templado que venguèt famós gràcias a son bòn biais.
Economia e utilizacions[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Dempuei sa domesticacion, lo cavau a una gròssa importància dins leis activitats umanas e, en despiech dau desvolopament de la mecanizacion, contunia de tenir un ròtle economic major compres dins lei país desvolopats. En 2006, aparaquí 100 milions de cavaus, d'ases e de mulets èran utilizats dins lo mond per lei trabalhs agricòlas e lo transpòrt. De mai, en 2005, dins leis Estats Units d'America, leis activitats liadas dirèctament au cavau representavan 39 miliards de dolars (0,3% dau PIB annuau). En França, en 2012, lo sector representava 72 000 emplechs dirècts e 12,3 miliards d'èuros (0,6% dau PIB).
D'efèct, lo cavau es a l'origina de plusors sectors economics liats au trabalh produch per lei cavaus, a l'equitacion de leser, ai suenhs veterinaris ò au norrigatge. De mai, divèrsei domenis novèus faguèron son aparicion a la fin dau sègle XX ò au començament dau sègle XXI coma l'aromaterapia equina. Enfin, la produccion de norridura per cavaus ò la consumacion de sa carn es a l'origina d'un important sector agroalimentari.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Trabalh e transpòrt[modificar | modificar la font]
L'utilizacion dau cavau per lo transpòrt e per la traccion agricòla es fòrça anciana e data de l'Antiquitat Auta. Maugrat l'aparicion de veïculs mecanizats, es totjorn fòrça utilizat dins aquelei ròtles dins lei país en cors de desvolopament onte lo còst dei maquinas empacha sa cròmpa. Dins lei país desvolopats, l'utilizacion dau cavau dins aquelei sectors conoís una pichona renaissença per de rasons toristicas (visita de vilas ancianas... etc.) ò environamentalas. Per exemple, la viticultura acomença tornarmai d'utilizar la traccion cavalina per lo lauratge. La silvicultura utiliza tanben regularament de cavaus per transportar lei troncs d'aubre dins lei seuvas car lei veïculs pòdon pas totjorn i intrar.
Utilizacions militaras[modificar | modificar la font]
Ambé lo transpòrt e lei trabalhs agricòlas, la guèrra foguèt l'autre domeni important de l'utilizacion dau cavau de l'Antiquitat a la Segonda Guèrra Mondiala. La cavalariá èra alora generalament utilizada per la reconóissença, per lo transpòrt, per secutar lei fòrças advèrsas e per rompre sa formacion. Lei nomadas eurasiatics dispausavan d'unitats d'arquiers de cavalariá que permetián d'assegurar d'atacas a distància e de quitar rapidament un prat batalhier gràcias a sa mobilitat. Se desvolopèt tanben l'infantariá montada qu'utilizava de cavaus per se desplaçar rapidament entre lei batalhas. En 1939, lei Polonés utilizèron aqueu modèl per formar de bregadas autonòmas, equipadas de canons anticarris e de pèças d'artilhariá, que causèron de dificultats importantas ais Alemands[5]. D'autra part, totei leis armadas de la Segonda Guèrra Mondiala (franc de l'armada estatsunidenca) utilizèron lo cavau coma mejan de transpòrt fins a 1945 (2,75 milions per la Wehmarcht, 3,5 milions per son omològa sovietica).
Uei, la generalizacion dei veïculs militars, compres au sen deis unitats de cavalariá, a limitat l'usatge militar dei cavaus mai a pas entraïnat sa disparicion totala. D'efèct, a respèct dei veïculs, lo cavau necessita una logistica relativament leugiera e es capable de se desplaçar dins un nombre pus important d'environaments. Ansin, de cavaus, ò de mulets, son totjorn utilizats dins lei regions montanhosas principalament per lo transpòrt d'equipament (Àustria, Soïssa). Pasmens, pòu tanben servir au sen d'unitats frontalieras per de missions de susvelhança (Sodan) ò dirèctament sus lo prat batalhier per atacar rapidament una posicion enemiga (Afganistan en 2001). D'unitas montadas son tanben mantengudas per mai d'una fòrça armada per de rasons de prestigi ò per de missions de mantèn de l'òrdre public.
Produccion alimentària[modificar | modificar la font]
La carn de cavau es una carn roja qu'es regularament consumada dins mai d'un país, principalament en America dau Sud, en China en Asia Centrala e en Euròpa. En revènge, es considerada coma tabó dins leis Illas Britanicas e ais Estats Units d'America. En 2005, la produccion mondiala agantava 720 000 tonas. La carn de cavau es caracterizat per un taus important de proteïnas (20 g per 100 g de carn) e d'acids gras insaturats, un taus feble de lipids (3 a 4%) e de concentracions relativament autas de vitaminas B3, B6 e B12. A generalament un gost leugierament sucrat en causa de la preséncia de glucides.
Lo lach de cavala es fòrça consumat dins lei país de l'èx-URSS, en Asia Centrala e dins lei país germanics. Ocupa una plaça importanta dins la gastronomia e la cultura mongòla. A una composicion relativament similara au lach uman.
Espòrt e leser[modificar | modificar la font]
Leis espòrts equestres apareguèron tre l'Antiquitat dins mai d'un país. En Euròpa, se pòu en particular citar lei corsas de carris de la Grècia antica. Adoptadas per l'Empèri Roman, se mantenguèron a Constantinòple fins au pilhatge de la vila per lei Crosats en 1204.
Uei, una gròssa varietat d'espòrts equestres existís e tres disciplinas fan partida dau programa dei Jòcs Olimpics (concors de saut d'obstacles, dreiçatge e concors complèt d'equitacion). Certanei corsas son l'enjòc d'escomessas que son un leser e un sector economic important. Lo cavau es tanben utilizat per d'activitats de leser coma l'escorreguda equestra. Enfin, d'espectacles equestres existisson.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
- Espècias pròchas :
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Es fòrça frequenta dins las varietats occitanas una forma palatalizada pro anciana en chi- d'origina francoprovençala (segon la gramatica de Juli Ronjat): chival (var. chivau, shivau). Cèrts lingüistas pensan que la cal defugir, d'autres pensan que la cal admetre.
- ↑ Lo cavau de Przewalski es menaçat de disparicion. En 1969, dispareguèt a l'estat naturau e la subrevida de l'espècia foguèt assegurada per leis individüs captius dei zoos. Dempuei leis annadas 1990, de programmas assaian de lo reintrodurre dins la natura en Mongolia (330 cavaus en libertat en 2007) e dins de regions similaras a l'estèpa eurasiatica, compres lo Causse Mejan en Occitània.
- ↑ Lo tarpan dispareguèt a la fin dau sègle XIX ò au començament dau sègle XX.
- ↑ Lo limit despend de l'organizacion cavalina. La Federacion equestra internacionala la fixa a 1,48 m (1,49 m ambé lei fèrres).
- ↑ Contrariament a la legenda, lei Polonés utilizèron pas sa cavalariá per cargar de carris alemands. Aqueu mite es eissit d'una batalha que se debanèt lo 1èr de setembre de 1939 a Krojanty. Una bregada polonesa, qu'aviá atacat victoriosament una unitat d'infantariá alemanda, foguèt suspresa a descubèrt per l'arribada de renfòrç blindats e decimada. La propaganda nazi utilizèt l'incident per illustrar « l'inferioritat » de la « raça polonesa » e justificar l'annexion de son territòri per la « raça superiora » alemanda.
- 1000 articles fondamentals
- Taxobox utilizant una classificacion pas precisada
- Article amb taxobox-animal
- Article de qualitat en scots
- Article de qualitat en croat
- Article de qualitat en hongrés
- Bon article en anglés
- Article de qualitat en malais
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Biologia/Articles ligats
- Mamifèr (nom scientific)
- Equid
- Caval
- Elevatge
- Transpòrt


text:
A despièch de que me resulte dificil compartir fòrça des posicionaments publics der expresident d’Extremadura, Juan Carlos Rodríguez Ibarra, cau reconéisher era originalitat e era planvoluda incorreccion que le caracterize. Dera entrevista que publiquèc ager El País damb eth personatge me quedi damb aguesta frasa, un shinhau exagerada, mès qu’incite a reconsiderar cèrti topics ideologics en uns moments en qué semblaue qu’eth conservadorisme auie guanhat eth combat des idèes:
« Yo creo que el proyecto socialdemócrata tiene un futuro esplendoroso. En 1989 se hunde el comunismo, y en 2008, el capitalismo; lo único que queda es la socialdemocracia ».


text:
Eth Pirenèu ei fòrça coneishut peth patrimòni culturau e artistic conformat per ensem de glèises e capèles, e tanben de bèra catedrau, der estil medievau romanic. En aguest encastre, i cau compdar, damb capinaut meritat, era Val d’Aran, damb era sua fisionomia de vilatges e glèises, fòrça d’eres d’aguest estil, barrejat damb d’auti ath long des sègles, qu’a recebut eth nòm de romanic aranés. En cau destacar es temples que, en tot formar part d’iniciatives dejà consolidades coma era dera rota deth romanic, subergessen tant pera sua arquitectonica, sòbriament imponenta era de Santa Maria de Cap d’Aran e eleganta era d’ua auta mariana, era d’Arties, coma tanben pes tresaurs que sauven laguens, dilhèu mens coneishudi, de pintures romaniques, gotiques, renaishentistes, fòrça d’eres de plan bona factura, coma es de Santa Eulària d’Unha o Sant Andrèu de Salardú, entre d’autes bastisses que non podem pas deishar de visitar, tanben de Vielha-Mijaran, atau coma de Vilamòs, damb glèisa e capèla, o Les, damb era ermita de Sant Blai. Ven a compde rebremba’c damb motiu deth prumèr aniversari dera declaracion dera glèisa dera Mair de Diu dera Purificacion de Bossòst coma Ben Culturau d’Interès Nacionau, ena categoria de Monument Istoric, pr’amor qu’ei eth temple romanic aranés qu’a conservat aguest estil d’ua forma mès unitària, en tot dar-li reconeishement, dignificacion e projeccion, atau coma a tot er hilat patrimoniau deth país tant peth sòn estil coma sustot pera significacion d’aguesti espacis que non se conformen en mantier-se coma heiredes pèces de musèu, senon coma temples vius, d’art tanben liturgic, de pregària e celebracion, d’olors e sensacions ena delectacion d’ua experiéncia atentiua e dubèrta ar inefable.
(DIARI SEGRE, 5-3-2016)


text:
Faverolles (Aisne)
Faverolles es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Modèl:VIIIe sègle, la vila a #èsser una donation per Carloman al Abbaye La nòstra-Madama de Morienval. Èra Distincion del cancelièr Duprat e los sieus descendents de 1586 fins al mièg del Sègle XVIII.
Au Modèl:VIIIe siècle, la ville a été une donation par Carloman à l'Abbaye Notre-Dame de Morienval. Elle était Seigneurie du chancelier Duprat et ses descendants de 1586 jusqu'au milieu du Sègle XVIII.


text:
Cometa Hale-Bopp
La Cometa Hale-Bopp (que son nom oficial es C/1995,O1) foguèt probablament una de las cometas mai bèlament observadas lo sègle passat e una de las mai lusentas que se sián vistas pendent de decadas. Poguèt pas èsser observada dirèctament per vista pendent 18 meses, gaireben lo doble del temps que se poguèt observar la Granda Cometa de 1811. La cometa Hale-Bopp foguèt descobèrta lo 23 de julhet de 1995 a una granda distància del Solelh e se creèt alara l'espèr que seriá una cometa plan brilhanta quand passariá a ras del Solelh. Lo brilhant d'una cometa es quicòm de mal predire amb exactitud, pasment la cometa Hale-Bopp passèt tot çò que s'esperava quand traversèt son perièli lo 1èr d'abril de 1997. La cometa foguèt nomenada la Granda Cometa de 1997; son passatge incitèt un cèrt nivèl de panica dins la populacion, que incitèt a un suicidi en massa demest los adeptes de la sècta de La Porta del Cel.
Descobèrta[modificar | modificar la font]
Alan Hale, en Cloudcroft, Nòu Mexic realizava una cèrca sistematica de cometas quand lo 23 de julhet de 1995 descobriguèt un objècte brilhant d'onzena magnitud vesina del gropament globular M70, dins la constellacion del Sagitari. De son costat, Thomas Bopp observava lo cèl amb lo telescòpi d'un amic, quand vistalhèt un objècte pas catalogat qu'èra la cometa.
Apròchi[modificar | modificar la font]
Foguèt clar lèu que Hale-Bopp èra pas una cometa ordinària: quand se calcula son orbita, aquesta estava a 7,2 unitats astronomicas (UA) del Solelh, en lo situar entre Jupitèr e Saturne a la distància mai importanta de la Tèrra que quina autra cometa que siá descobèrta. La part màger de las cometas a aquela distància son a penas perceptiblas, e son activitat es pas apreciabla, pasmens la coa de l'Hale-Bopp se podiá observar plan. Dins un imatge del Telescòpi angloaustralian de 1993 se trobèt la cometa encara pas descobèrta a 13 UA del Solelh, distància qu'en general permet pas d'observar de cometas; per exemple, la Cometa de Halley es 50 000 còps mens luminosa dins la meteissa distància del Solelh. Las analisis indican que son nuclèu ten gaireben 50 km de diamètre, tres còps la talha de la cometa de Halley.
Sa granda distància e susprenenta activitat indicava que la cometa Hale-Bopp seriá plan brilhanta quand atendriá son perièli en 1997. Pr'aquò, los especialistas de cometas foguèron cautoses dins sos anoncis, per encausa de la dificultat de predire exactament lo brilhar d'una cometa. Temps enrè, en 1973, s'anoncièt que la Cometa Kohoutek seriá la cometa del sègle per son lusiment, pasmens las expectations foguèron pas satisfachas.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 8 d’octubre de 2011
Deu sèxe deus anjos
Que's pòt díser exactament çò medish enter la lengua de Pau e la lengua de Montpelhièr. La lengua de Pau qu'ei clarament diferenta de la de Montpelhièr, b'ei evident. Totun, en Coserans, on s'i parla gascon com a St Guironç e tanben lengadocian com a Labastida, que seré boharòc de cercar ua frontèra linguistica vertadèra enter lo gascon e lo lengadocian. Non n' i a pas nada.
E la frontèra enter catalan e aragonés? Non n'i a pas tanpòc. Se los especialistas de lingüistica non son pas d'acòrd suu traçat d'aquera frontèra linguistica qui assepararé catalan de l'aragonés, l'arrason n'ei simplament qu'aquesta frontèra n'existeish pas dens la realitat. Pas mes qu'enter catalan e lengadocian, ni enter lengadocian e gascon. La frontèra enter gascon e aragonés e gascon e catalan qu'ei mes marcada pr'amor que's confón dab la linha de crèsta pirenenca e dab la linha de la frontèra transestatau. E enquèra...qu'ac cau relativizar, aquò, totun. N'èra probablament pas tan marcada abans lo tractat de Corbeil. D'aulhors, l'afinitat de l'aranés e deu luishonés dab lo benasqués mes que mes, e mes enlà dab l'aragonés tot, e tanben dab lo catalan ribagorçanopalharés, qu'ei enqüèra plan evidenta uei lo dia. L'aranés qu'ei mes pròishe, e non sonque geograficament, deu benasqués e deu catalan ribargoçanopalharés que non pas deu provençau. A la question de saber de qu'ei l'aranés, ua responsa freqüéntament audida per las carrèras aranesas qu'ei "un dialècte deu catalan".
Qu'ei a díser qu'ei plan lo concèpte piramidau de lengua (qui seré un ensemble de dialèctes constituits de parlars), segon las definicions que'n balhan los linguistas, qui cau arrestar de sajar d'aplicar dens la vita reau. Qu'ei inadaptat e inaplicable a la realitat, aqueth concèpte. Que'u cau considerar per çò qui ei vertaderament : sonque ua arrepresentacion teorica, simplificada e per conseqüéncia inexacta, de la realitat. Qu'ei ua aproximacion comòda entaus linguistas, plan segur. Totun, e qu'ac vedem clarament exemplificat en nòste cas, aqueth concèpte qu'ei basat sus de critèris mes que mes ideologics, politics o culturaus, que non sus de critèris scientifics qui, d'aulhors, e son inexistents o en tot cas ni quantificables ni universaus. A mes, aqueth sistèma que't genèra un pialèr de problèmas etics evidents en ierarquizar los parlars, volens nolens. Qu'ei ua impostura intellectuau vertadèra en indusir l'idèa que lo parlar deu prince e deu lingüista au servici deu prince (o de la nacion trionfant) e seré ua lengua, mentre que lo pacan, en parlant la lengua de la soa comunautat, e parlaré quauquarren qui seré ua varietat inferiora, un "petit dialècte" o ua marca folclorica qui non cau pas tolerar a l'escòla e qui podem véder a desaparéisher shens nat arregret puishque, en morí's, que deisharà plaça neta entà la lengua deu prince.
Aquera simplificacion pròpia de la teoria linguistica qu'ei comparabla a ua auta simplificacion: la qui reduseish las colors de l'arcolan de Sent Martin a sonque sèt. Assajatz de hicar ua frontèra arrasonada enter lo jaune e l'irange sus l'arcolan: impossible. Assajatz de hicar ua frontèra arrasonada enter l'irange e l'arroge: impossible. Per tant, l'arroge n'ei pas la medisha color que lo jaune, en tot cas en la nòsta cultura. Ni tanpòc l'irange jaunàs be serà la medisha color que l'irange arrogenc! Los fisicians que ns'asseguran lo nombre de colors de l'arcolan que i ei guaireben infinit.
Totun, que i a ua diferéncia de las màgers enter la simplificacion lingüistica e la cromatica: contràriament au sistèma deus lingüistas, la simplificacion cromatica non genèra pas nat problèma etic.
Imaginatz ua segonda un arc de Sent Martí dab sonque sèt bandetas de color, cada ua d'ua soleta color distinta de las 6 autas, e pas arren d'aute enter eras...E seré triste, estranh e dab chica realitat, vertat? Qu'ei precisament lo hat qui mantuns deus nòstes lingüistas e volerén tà las nòstas lenguas arromanicas.
Discutir se lo gascon ei ua lengua diferenta o non de l'occitan qu'ei com discutir deu sèxe deus anjos. En món reau, aquera discutida n'a pas nat sens.
5 comentaris:
-
-
Mei que vertat ! i a beth temps que'u dísi.
- 10 d’octubre de 2011 a les 17:31
- Carles Casanovas ha dit...
-
L'altre dia a Perpinyà vig perdrem i no sabia on havia aparcat el meu cotxe. Vaig vagarajar una bona estona, fins que vaig decidir-me agafar un Taxi. Fent-me una mica el faxenda-cult, li vaig explicar al xòfer en francés, on em pensava que l'havia perdut.
Va contestar-me...Si home al costat del garatge subterràni de la plaça de Catalunya!!! Sensacional, vàrem fer coneixença, era fill de l'antic batlle de Lliça de Vall (Barcelona)
Si hagues tingut temps el convido a sopar!
- 10 d’octubre de 2011 a les 19:45
-
-
Discuter est une activité extrêmement saine. Il n'y a guère que les religieux qui ne discutent pas, ceux-là même qui s'inquiètent des anges. Donc, en matière de linguistique, en matière scientifique en général, il n'y a aucun dogme qui tienne, ni celui de l'unité occitane ni même celui de la diversité d'oc.
Le gascon est-il de l'occitan? Le gascon est-il une langue d'oc indépendante?
Seuls les gascons, s'ils le voulaient, pourraient répondre.
Dans l'état actuel de déliquescence de nos langues vernaculaires et des consciences de ceux qui seraient censés les parler, je pense qu'il ne s'agit même pas du sexe des anges mais de l'existence des anges tout court.
- 11 d’octubre de 2011 a les 13:48
- 優次 (Yuji) ha dit...
-
Non cau cap d'etiquetas... Parlar era lenga mairau que cau, quina lenga que siga! Ent'alto, visca o òsca :)
- 11 d’octubre de 2011 a les 21:28
-
-
"Tinc l'esperança que això podreu aconseguir-ho si establiu una ortografia adequada, si feu un bon triatge de formes i de construccions, i si els diferents dialectes, sàviament depurats, es fan manlleus recíprocs... I haureu aconseguit més: el català vindrà a ésser llavor una variant més de la gran llengua occitana retrobada" (Pompeu Fabra a Alibèrt, 1936)
- 15 d’octubre de 2011 a les 7:38


text:
Una aisina vertadièra per far la conversacion dins totas las lengas regionalas de França ? Onèstament, ne som totjorn pas convencut. Convencut, le som al contrari pel projècte.
« 200 frasas clau tradusidas dins 55 lengas, dialèctes, patés de metropòli, transfrontalièr, dels Otramars » : una proposicion ambiciosa, l’escasença pensi, d’un moment de curiositat e de dobertura. Es un libre que cal prene amb se en viatge : per escambiar, interrogar sus la lenga, sus la varietat dels parlars...
Mai qu’una aisina per parlar, pensi que lo diccionari d’Henri Goursau es un pont magnific entre las lengas, un biais de nos remembrar una leiçon fondamentala : podèm pas, devèm pas limitar la defensa de las lengas regionalas al quinzenat de variantas presentadas de l’occitan. La diversitat linguistica es (deurà èsser) un biais de viure dins le monde.
Dictionnaire des langues régionales, Henri Gourseau, Éditions Henri Goursau
11,5 x 17,5cm, 455 pages, 12 €
–Aldric HAGÈGE–


text:
Sent Sulpici de Guilheragas
Sent Sulpici de Guilheragas (oficialament en francés Saint-Sulpice-de-Guilleragues) es una comuna vasadesa d'Occitània, en Gasconha, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Se coneis pas d'atestacion medievala deu nom de Sent Sulpici. La causida deu nom Sent Sulpici [1] per Bénédicte Boyrie-Fénié es purament convencionala, en l'abséncia de fòrmas oralas occitanas constatadas. Lo nom de Sent Sulpici es lo d'un avesque de Borges, o dus segon los autors, aus sègles VI e VII [2],[3]. En toponimia, se rencontra la fòrma sabenta de son nom (Sulpici) o de fòrmas d'evolucion populara (Soplesi, Soplèsi, Somplesi, Sepise, etc), o tanben de fòrmas d'evolucion populara influenciadas per la fòrma sabenta, generalament utilizada en francés.
- Lo determinant Guilheragas deu venir deu nom germanic de persona Williharius emb lo sufixe latin -acas (terras sosentendut), çò qu'es signe d'un domeni [4] antic o de la Nauta Edat Mejana. Guilheragas es probablament lo nom d'origina dau lòc, anterior a l'agionime (nom de sent).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra deu canton de Montsegur; es adara deu canton de Le Réolais et Les Bastides (en francés), donc Lo Reulés e Las Bastidas.
- L'intercommunalitat es la Comunautat de Comunas deu Sauvaterrés
Demografia[modificar | modificar la font]
- La populacion de 1872, 730 abitants [5], es benlèu una error (dus còps 365 abitants ?)
- 2013 : 225 abitants (33 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 629
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=34735


text:
Armanac gascon 1985
Institut Culturau de Gasconha
abadia de Flaran-32
Genèr, mes de la nèu
Neishença e vita d’un airau, lo de navèra, en lomanha per Elie DUCASSE
La pesca a la pinassa, per Bernat LARTIGAU de Lit-e-Mixe, 40, arrevirat per J-J. Fenier
Pitèu de Montespan e ’th curè dera Broquèra
La carrerèta, Paul BACON
Los cesers
L’estela, Alexis ARRETE
Musica de Gasconha, Perlin pinpin Folc
La Polòia, J. NOLENS
Eth praube e eth pan benedit
mots crotzats
peguèssas, G. LASEBO
La pregari de l’escartur, G. MARSAN
Heurèr, mes de la ploja
La Gascogne, vue par les voyageurs étrangers du Moyen-Age à nos jours, per Benoit CURSENTE
Demografia de la Gasconha, I. ARIÈS
Las sangsuas, A. LAPORTE
Desarmat per una lebe, G. LASEBO
La campaneta, P. MASSARTIC
Jòcs, peguèssas, devinolhas
Març, mes deu vent
Le coeur de la Gascogne, G. LOUBÈS
Quelques noms des landes, B. BOYRIE-FÉNIÉ
Recèpta de cosina, d’aprèp Simin Palay
Lo Jantet de Pintasec a la hèra de Tolosa, R. deu Pè de la Vit
La troja penjada, J-F. Bladèr
Poèmas, jòcs, peguèssas e devinolhas
Abriu, mes deus borrolhs
Seviac, vilà galo-romana per P. Aragon-Launet
36 armanacs ... 40 misèras ... per R. LAJUS
L’erosion, la flor e lo tractur per P. MARSET
Lo Gargantuà en l’entre dus mars de Gironda, M. BAJÒLA
lenga, cosina, umor, jòcs, peguèssas, devinolhas
Mai, lo mes deu vert
Quan los nostes vilatges s’èran hèits castèths : los castètnaus, B. CURSENTE (seguida)
Came, C. DANCOUR
Canhòt contre avion en 1913, P. BIGUÉ
Qui va tirar lo vin, O. DAMBIÈLA
Ua pastra damb son tropèth, B. CASSANHAU
Ua receta de cosina : lo torrin
umor, jòcs, peguèssas, devinolhas
Junh, mes deu hen
Quan los nostes vilatges s’èran hèits castèths : los castètnaus, B. CURSENTE (seguida)
Demografia de la Gasconha, A. e I. ARIÈS
Lo defunt Minon, M. DE CAMELAT (Reclams 1940)
La Sent-Joan, J-J. FENIE
Los cesérs
L’élevage des limacs sera-t-il une spécialité gasconne nouvelle ?
cosina, umor, jòcs, peguèssas, devinolhas
Julh, mes de la garba
Ua abadia gascona, Sent-Sever de Rustan, G. VERDIER
Los bòsques de Gasconha
La corsa de l’ola, L. DARRÈR
Lo canonge Tauzin (1843-1929), J-J. FENIÉ
Cosina de hèsta en país carbonés
umor, jòcs, peguèssas, devinolhas
Aost, mes deu sequèr
Quan lo rei-sorelh passèc a noste, J. SENT-AVIT
Los bosques de Gasconha, seguina, A. PUJÒS
Bernanoelha, L. DARDY
La garoutière, A. DESTOURNES
Jòcs de mots, jòcs de tots
Suus camins de la hartèra e de la gormandèra, Ramonet deu Pè de la vit
Quina cultura entà doman ? P. ESPINASSE
Setémer, mes de la fruta
Lo gentilòme gascon : la caça, G. ADÈR
Demografia de la gasconha, seguida
Beth còp avant lo TGV
poesia, cançon, peguèssa, jòc
La becada, Ramonet deu Pè de la vit
Octòbre, mes de las vrenhas
Lo gentilòme gascon, seguida
Haut-Ossau : los sons aulhèrs uèi, de seguir
Lo pastre e lo can, H. DAMBIELLE
Legenda de Senta Guitèira, A. BERTHOUMIEU
cosina, poesia, peguèssa
L’as vist a passar lo balon ?
Lo cachau, A. ARETTE
BD : Nani, DUCHE
Novembre, mes de las brumas
Los òmes de Manirac, deu temps de la preistòria, E. DUCASSE
Haut-Ossau : los sons aulhèrs uèi, de seguir
Lo curè de Cucunha, arrevirat pet J-J. FENIE
cosina, poesia, peguèssa, faubla, espòrts
la mèssa deus lops, J-F. BLADÉ, illust. J-C. PERTUZÉ
Deceme, mes deu fret
Athos, Porthos e Aramis, A. LAFFARGUE
Haut-Ossau : los sons aulhèrs uèi, R. LAPASSADA (de B. HOURCADE, la vie rurale en Haut-Ossau)
Que l’aperavan Papa Noèl, P. BIGUÉ
Marieta de Rasaculhèr, A. BERTHOUMIEU
La nòça eishordada, G. NARIOO
Jòcs, devinolhas
Lo dragon daurat, J-F. BLADÈR, dessenhs J-P. LAFFITTE
Lo conte es acabat, S. COMBES
Lo hen e lo gason, I. MARRAST
BD : Un còp èra, J-M. ESPINASSE, dessenh J-F. PRAT
Connaissez-vous la Gascogne ?
Lo pargue naturau regionau de las lanas de Gironda, M. BAJÒLA
Radiò, Lubat e companhia, M. B.
A la Gasconha, A. DESTOURNES
Guilhèm Adèr (1570-1638), J. PENENT
Lo gentilòme gascon, J. PENENT
Carta de las bastidas
Leopòld Darrèr (1890-1968), A. DUPUY
Carta de la Gasconha au sègle IVau
Era canha ei un dret ! I. ARIES


text:
Dijòus, 9.11.2017 03h00
Occitanie Autonome. Région PACA. Ektachrome, juillet 1969. Prise en juin 1969
© Jean-Paul MARGNAC (C)
Levat comandat coma òbra decorativa, lo grafa es efemèr quasi tostemps. Es per esséncia, del fach dels supòrts generalament accessibles al public. Los grafas son generalament recoberts per d'autres o escafats per los proprietaris del supòrt grafat.
Lo grafa es la traça a un moment donat, d'una persona que vòl far passar un messatge artistic e/o politicosocial.
Veguem quora n'i a las reaccions entraïnadas per los grafas occitanistas, la naissença del grafa occitanista modèrn ara desaparegut e lo material utilizat.
I) Las reaccions als grafas: un exemple de "combat" per muralha interpausada.
Lo grafa occitanista fa reagir.
En Roergue (Avairon que), muralha d'una sala de las fèstas. Dins un primièr temps, i èran un gròs "ÒC" grafat amb "Vòli pas veire crevar la miá lenga". Pròva de la consciéncia del grafaire de la diglossia mortifera per l'occitan, lenga d'aquesta tèrra.
Mai tardi, un comando de « nazilhons » es vengut "netejar" l’ensèm a basa de croses gamadas e de « paysans au four » [païsans al forn], de « mort aux oc » [mòrt als òc] acompanhats de flambas, de « occitan langue de paysans » [occitan lenga de païsans], de « fuck every body » [bica tot lo mond], de « ta langue c’est le français » [ta leng es lo francés], de « votre langue est le français » [vòstra lenga es lo francés], de « fuck all this country » [bica tot aquel país], de « vive les USA » [viscan los EUA], de « José Bové Imposteur » [Josep Bové impostaire]…
Soleta causa positiva de l'afar, faguèt reagir de mond. Un dels objectius del grafa al final.
II) Un testimoniatge suls primièrs grafas occitanistas
Coma segonda part sus lo tèma, vaicí lo testimoniatge sus l'aparicion dels grafas politics occitanistas en las annadas 1960, per Peire Barral en occitan e en francés en país tolosan, en Lengadòc entre Carcassona e Narbona e en Lemosin.
"La mieu primièra descobèrta del mot "Occitània" es una revendicacion politica (independentista). Èran de pinturas sus las parets de Tolosa "Occitània liura", fòrça probablament en francés «Occitanie libre». E per çò que me remembri, dins lo Quartier del jardin de las plantas, probablament sus los locals istorics de l'escòla de Medecina, a l'entorn de 1964.
En avent aprés l'existéncia del PNO e legit lo sieu programa en lo libre de Jordi Ventura "los catalans e l'occitanisme" en 1965, partiguèri per contunhar los mieus estudis a París, ont acabèri de rencontrar lo PNO (èra coma cercar una agulha en un palhièr) en 1967.
Me jonhèri al PNO, vegèri que la pintura a la bomba èra l'equipament basic del militant. Mas eriam pas acostumats d'o far amb lo grop de París. En 1968, pendent los eveniments, qualques membres del grop de París tòrnan en Occitània. E qualqu'uns i demoraràn.
Qualque temps après, dins Aude, qualques uns son agantats per la polícia a far de pinturas amb d'eslogans occitans sus las parets e son perseguits en justícia.
Aquelas seguidas judiciàrias entraïnan la publicacion d'un fulhet distribuit a nivèl local e qu'es reproduch coma un article dins un dels totes primièrs numèros del Lugarn (maitot de la "circulària" que lo precediguèt).
Citi lo tèxt (o fraccion) del tracte de memòria.
S'adreiçant a la populacion, i aviá pas l'oportunitat de desvolopar e promòure una ortografia que siá (segon occitanistas obsessions alibertiana, mistraliana o fontaniana) mas per parlar a las gents en lo sieu idiòma e en una forma que se pòt legir:
#1 Mercés per l'info. Interessanta colleccion.
http://occitaniapol.blogspot.fr/
òsca tad aquest execellent tribalh, qu'averam déjà comença aquò a l'epòca dilhèu que n'i a quauques un que n'as pas!


text:
ACTUALITAT
Bossòst acuelherà un nau concèrt deth hestivau FEMAP ena glèisa dera Purificacion de Maria
Eth grop Capella de Ministrers aufriràn un repertòri de musica medievau restacada damb era istòria deth Sant Grial
Eth pòble de Bossòst torne a acuélher un an mès un des concèrts que hèn part deth cicle deth Hestivau de Musiques Antigues des Pirenèus. Enguan, eth concèrt escuelhut ei deth grop “Capella de Ministrers”, qu’aurà lòc eth pròplèu 10 d’agost entàs 8 deth vèspe ena glèisa dera Purificacion de Maria. Ua actuacion que permeterà escotar musica medievau en tot restacar-la damb era istòria deth Sant Grial.
Ena plana web deth Hestivau se pòden crompar dejà es entrades entad aguest concèrt, qu’includís ua visita guidada ara glèisa entà conéisher es sues caracteristiques, e que se realizarà ua ora abantes deth concèrt.