text:
Puègbegon
Puègbegon[1][2] ( Puybegon en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sant Sigismond, al centre del vilatge
- Glèisa de Larmés, istoricament, lo segond luòc de vida de la comuna aprèp lo vilatge, mas la tendéncia uèi seriá lo contrari
- Capèla de Santa Ceselha de Mauribal, del sègle XIII
- Glèisa de Sant Martin de Grisac (Glèisa desacralizada)
- Glèisa de Sant Estève de la Rigobertièra (glèisa existissent jol Regim Ancian mas uèi destruïda).[3]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ font: Archius departamentals de Tarn


c: text/html

text:
Categoria:Mart (planeta)
Mart es la quatrena planeta del Sistèma Solar.
L'Union Astronomica Internacionala a establit la lista exaustiva de las toponimias marcianas : Catena, Cavus, Chaos, Chasma, Colles, Crater, Dorsum, Fluctus, Fossa, Labes, Labyrinthus, Lingula, Mensa, Mons, Patera, Planitia, Planum, Rupes, Scopulus, Sulcus, Terra, Tholus, Unda, Vallis, Vastitas.
La superfícia de la planeta Mart es estada decopada en 30 regions distintas, que se nomenan quadrangles o províncias. Cada emisfèr compòrta 15 províncias. Se tròba 8 províncias tropicalas situadas entre 0° e 30° de latitud e s'espandissent sus 45° en longitud, 6 províncias situadas entre 30° e 65° de latitud e s'espandissent sus 60° en longitud e una província per cada region polara.
Sus Mart, la longitud 0 es marcada per un cratèr de 500 m de diamètre apelat Airy-0.--> Aquesta categoria servís de ligam vèrs los articles sus la planeta Mart. Per Mart coma Dieu o dels simbòls qu'an un sens multiple, mercé de vos referir a Categoria:Mart.
Articles dins la categoria « Mart (planeta) »
Aquesta categoria conten l'article seguent.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zaratostra
Zaratostra (de l'avestic Zaraθuštra) o Zoroastre (latinitzacion del grèc ancian Zwpoάσtpnς) foguèt un profèta (Mantran) e poèta de la Pèrsia antica, fondator de la religion nomenada zoroastrisme.
Es considerat coma un personatge istoric mas se coneis pas vertadièrament lo luòc de naissença o l'epòca ont visquèt.
En se basant sus las analisis lingüisticas del libre dels imnes Gatha, partida de l'Avesta ont se considèra qu'intervenguèt personalament, pensam que visquèt vèrs 1000 anys AbC.
Tot çò que se sap de Zaratostra ven dels escriches religioses del zoroastrisme: l'Avesta o la tradicion.
Lo luòc de naissença poiriá èsser lo nòrd-èst d'Iran o Bactra, uèi Balkh, en Afganistan.
Filh del prèire Porushaspa (de la familha dels Spitama), quand Zaratostra aviá 20 ans aguèt una experiéncia religiosa que li apareguèt lo Senhor de la saviesa e divinitat del ben Ahura Mazda (o Ormazd), que li transmetèt l'òrdre de combatre lo prince del mal, Ahriman.
La religion qu'aquel fondèt deviá influir sus totas las religions monoteïstas posterioras; judaïsme, cristianisme e islam.
Evocacion de Zaratostra[modificar | modificar la font]
- Citacions dels ancians coma Platon e Plini lo Vièlh.
- Figura simbolica dins la francmaçonariá, apareis dins l'opèra de Mozart La Flaüta encantada.
- Reinterpretat per Nietzsche dins l'òbra Antau parlava Zaratostra.


text:
Chartrosa de Granada
La Chartrosa de Granada (lo nom oficiau de la quau estó Monastèri de Nosta Dauna de l'Assompcion) qu'ei un edifici barròc bastit au sègle XVIau qui arcuelhó monges dinc a 1835.
L'Òrdi deus Chartrós qu'estó fondat en 1084 dens lo Massís de la Chartrosa (prenent lo son nom) au ras de Grenòble, en Daufinat de Vianés, per Sant Brunon e 6 companhons (4 clergues e 2 laïcs). Qu'ei hèra austèr, observant lo june e lo silenci dab hèra de rigor. Los monges que viven dens cèlas individuaus e que consacran lo lor temps a la pregària, a l'estudi e au tribalh manuau. Aqueth òrdi qu'avó 24 monastèris en Espanha, la grana majoritat deus quaus estón avalits en 1836 peu desamortiment de Mendizábal e per la secularizacion generau. Uei que demòran 4 chartrosas en activitat en Espanha: Miraflores a Burgos, Montealegre a Tiana, Aula Dei a Saragossa e Porta Cœli a Serra. La soa construccion que comencè en 1516 gràcias a ua donacion de tèrras per Gonçau de Còrdoa, lo « Gran Capitani ». Uei l'ensemble n'ei pas sancèr per'mor lo gran claustre, las cèlas e autas pèças que's perdón mes òm que'n consèrva ua grana partida.
Òm qu'arriba au portic per un portau d'estil plateresc. Lo bèth peiron qui'ns mia a la pòrta de la glèisa, òbra deu maçon Cristóbal de Vílchez, qu'ei precedit d'un camin empeirat d'estil granadin, de pèiras negras e blancas, hèit en 1679. Lo devant de la glèisa qu'a en haut un blason d'Espanha, dilhèu per'mor aqueste monastèri que dependèva de la Chartrosa de Nosta Dauna deu Paular, a Rascafría, fondacion reiau. Lo portau deu Neoclassicisme en marme gris qu'estó dessenhat per Joaquín Hermoso en 1794. L'imatge de Sant Brunon en marme blanc qu'ei devut a Pedro Hermoso, hrair deu precedent. Un vestibul austèr que'ns mia a un polit claustre d'òrdi doric, comunament aperat lo « claustron » tà destrià'u deu gran claustre ara desapareishut. Qu'ei au dia d'uei lo center deu monastèri e las pòrtas de totas las pèças que dan sus las soas galerias. D'un deus sons angles que's pòt observar la tor de la glèisa.
Lo refectòri (sala de minjar) qu'ei ua pèça grana dab vòuta de sonsainas ogivaus e arcs. Que s'i tròba ua catedra tà la lectura durant l'arrepèish. Lo contracòr qu'a ua crotz pintrada peu hrair laïc Juan Sánchez Cotán, qui ei tanben l'autor de la « Santa Cena » e deus tablèus qui ondran las parets arrepresentant diferents episòdis de la fondacion de l'Òrdi e scènas deu martiri patit peus chartrós en Anglatèrra pendent lo règne d'Enric VIII, e de tres telas de la Passion de Jèsus. A costat deu refectòri deus monastèris que's tròba ua petita pèça, aperada lavatorium, dab ua hont on los monges e's lavan las mans abans d'entrar au refectòri, en tot recitar lo psalm 130, los purmèrs versets deu quau son De profundis clamavi ad Te, Domine (« De las pregondors que clamèi de cap a Tu, ò Sénher! »). La sala d'aqueste monastèri (ara shens hont) qu'ei ondrada d'un arretaule suus « Apòstols Pèir e Pau » pintrat au clarescur per Sánchez Cotán (atau la pèça que s'apèra la sala deus sants Pèir e Pau), e d'autes tablèus deu medish autor sus sequéncias de la construccion de la purmèra chartrosa, la « Santa Fàcia », « Dus avesques de l'Òrdi » e la « Verge dab l'Enfant ». Aquesta pèça gotica qu'estó la capèra deu monastèri dinc a la construccion de la glèisa; apuish, qu'estore emplegada com capítol de hrairs laïcs. Los arcs en heishèus de colomnetas que s'i arredusen a ua sola acabant a bona hautor deu sòu. Dens l'autar que's tròba un tablèu d'autor desconeishut. Aus costats, la « Verge balhant la popa au son nenè » e la « Verge e lo Crist Mort ». Los autes que son de Vincenzo Carducci arrepresentant sequéncias estacadas a la vita e a la mort deus sants Brunon e Uc.
La sala capitulara qu'ei la pèça on los monges e s'amassavan tà deliberar suus ahars de la comunautat. La pòrta d'entrada, qui e's distingueish peus sons ornaments e peus sons claus de bronze, qu'ei l'òbra deu hrair convers Juan Martín, atau las deu claustre. La vòuta qu'a influéncias goticas. Los tablèus qui ara ondran las parets que son de Carducho: l'« Aparicion de la Verge a Sant Brunon dens lo lièit de mort », l'« Aparicion de la Verge a hrair Joan Fort » e mantun martiri de monges a las mans de turcs e d'uganauds. Au costat seguent deu claustre que i a 3 capèras: l'ua qu'embarra ua escultura de « Nosta Dauna deu Rosari »; l'auta, ua taula e 2 cadièras de marqueteria en mei d'un ancian petit pabalhon tà l'exposicion de l'Eucaristia a l'adoracion deus fidèus; e la tresau, un « Ecce Homo », òbra deus hrairs García.
Lo plan de la glèisa qu'ei d'ua sola nau, divisada en 3 partidas: la purmèra, entau pòble; la dusau, entaus hrais convers; e la tresau, mei estenuda, entaus monges. Enter la deus hrairs convers e la deus monges que's tròba l'arrèrcòr dab 2 arretaules d'estil barròc churrigueresc portant 2 tablèus de Sánchez Cotán, sensibles per la loa delicadesa e peu lor misticisme: lo « Repaus pendent la huèita en Egipte » e lo « Baptisme deu Crist ». La pòrta de veire qu'a incrustacions de coscolhas, d'evòri, d'argent, d'ebèn, e de husta de Guaiacum sanctum. Las parets qu'an un sarròt d'ornaments de plastre. Enter los bujaus dab esculturas, tanben de plastre, que i a grans quadres portant 6 telas arrepresentant scènas de la vita de Nosta Dauna. Que son devudas a Bocanegra, autor tanben de l'« Immaculada Concepcion » situada suber la pòrta d'entrada e de la bèra tela de « Nosta Dauna deu Rosari » qui's tròba suber un petit arretaule a esquèrra. Lo santuari, on e's tròba l'autar, qu'ei coronat d'ua copola elliptica. Que's distingueish per la riquessa de la policromia e de l'ornamentacion. Que i a 4 esculturas de plastre (« Avesque cartusian », « Sant Joan Batista », « Sant Brunon », « Sant Uc »), 4 tablèus de Sánchez Cotán sus scènas de la Passion e, au center, l'« Assompcion de Maria », de Bocanegra. L'autar màger qu'ei ondrat d'un baldaquin de husta dab miralhs, a l'interior deu quau e's tròba l'« Assompcion de Maria », de José de Mora. Arron de l'autar màger, separat de la glèisa per ua pòrta de veire de Venècia, que's tròba la capèra deu tabernacle, on pintrura, escultura e arquitectura e's honen tà crear ua de las òbras mei bèras e sensiblas deu Barròc espanhòu. L'ensemble qu'estó bastit per Francisco Hurtado Izquierdo enter 1704 e 1720. L'austeritat cartusiana que vad aquí grandor en aunor deu sacrament de l'Eucaristia. A cada angle, suber hauts pedestaus, 2 colomnas d'òrdi corintian que sostienen arcs suus quaus e's quilha la copola. Dens las travadas, ondradas d'estendards sostienguts per nenès, que i a consòlas dab estatuas de « Sant Josèp » (José de Mora), « Sant Joan Batista » (Risueño), « Sant Brunon » (José de Mora) e « Santa Maria Magdalena » (Duque Cornejo), qui ei tanben l'autor de las estatuas de las Vertuts apujadas suus oculus, 2 deus quaus e dan sus capèras aus costats, çò qui ei caracteristic de las glèisas cartusianas. Las parets, hèra decoradas, qu'enquadran telas d'Antonio Palomino sus tèmas de l'Ancian Testament. Suus 4 triangles curvilinèus qui forman l'anèth de la copola dab los arcs suus quaus aqueth e s'apueja, que son arrepresentadas las figuras deus 4 evangelistas e, dens la copola, pintrada a la fresca per Palomino, que figura Sant Brunon com un Ercules sostienent l'ostensòri suu món, la Trinitat dab Nosta Dauna e Sant Joan Batista e, autorn, diferents còrs d'anjos e de sants. Au center que's quilha lo tabernacle de marme. Un pedestau que sostien 4 estatuetas dauradas dab simbèus eucaristics e 8 colomnas negras salomonicas suber las quaus e's tròba ua rica arquitectura a la cima de la quau està l'imatge de la fe. A l'interior que i a ua estructura dab la forma de temple on e's tròba lo tabernacle (lo cròfe on e's guarda l'Eucaristia) qui èra adorada peus monges deus oculus deus costats.
La sacristia, dessenhada per Hurtado Izquierdo, qu'estó realizada per diferents mèstes enter 1727 e 1764. Que pareish, per la soa talha e per la soa estructura, ua gleiseta. Forma, lutz, color e un sarròt d'ornaments barròcs que s'i honen tà dar ua sensacion de grandor, de mobilitat e d'inconsisténcia. Lo sòcle qu'ei de marme de Lanjarón. Qu'ei egaument de marme un arretaule de « Sant Brunon », de Ferrer, e de l'« Immaculada Concepcion », d'Alonso Cano. La copola escura que destona: qu'ei ua fresca de Tomás Ferrer. Dens un bujau a esquèrra, au ras de l'arretaule, que's tròba un imatge de « Sant Brunon », òbra de José de Mora, de beror unica. La decoracion qu'ei completada per òbras deu hrair laïc Francisco Morales arrepresentant scènas de Jèsus Crist (lo « Crist de l'Expiracion », l'« Immaculada Concepcion arrecebuda peu Crist de l'Expiracion » e l'« Immaculada Concepcion arrecebuda peu Pair Eternau ») e de santas cartusianas. Las pòrtas e comòdas, arrecobèrtas d'acajó, de Guaiacum sanctum, d'ebèn, de coscolhas, d'evòri e d'argent, que son l'òbra deu hrair laïc Manuel Vázquez, qui metó 34 ans.
Galeria[modificar | modificar la font]
-
-
-
-
-
Vòuta deu tabernacle dens la Chartrosa de Granada. Frescas d'Antonio Palomino
-


text:
Pelican
Los pelicans (Pelecanidae) son una familha d'aucèls pelicaniformas formada per un unic genre, Pelecanus, que compren uèit espècias. An una bòça caracteristica sus lo bèc, ont recuèlhon e emmagazinan los peisses mentre caçan. Sos peses son membranats.
Los pelicans son gregaris e nisan en colonias: lo mascle balha lo material e la femèla balha una estructura simpla. Los cobles son monagams pendent cada sason d'apariament, mas solament al bòrd de la zòna de nidificacion.
Taxonomia del grop[modificar | modificar la font]
- Genre Pelecanus:
- Pelecanus occidentalis
- Pelican del Pero, Pelecanus thagus
- Pelecanus erythrorhynchos
- Pelican vulgar, Pelecanus onocrotalus
- Pelican cresp, Pelecanus crispus
- Pelican ròsa, Pelecanus rufescens
- Pelecanus philippensis
- Pelican australian, Pelecanus conspicillatus
Lo pelican dins la cultura[modificar | modificar la font]
Lo pelican venguèt un simbòl de l'Eucaristia a l'Edat Mejana, las legendas disián que se sacrificavan e donavan sa pròpria carn a sos pichons per qu'aguèsson pas talent se mancava d'aliment. Per aquel motiu los pelicans apareisson dins fòrça veirials e esculturas gotics, sobretot dins lo nòrd d'Euròpa, e son lo senhal del servici irlandés de transfusions.


text:
Esclavatge
L'esclavatge (mot vengut d'esclau, del latin sclavus, manlevat al grèc bizantin σkλάBoς qu'a probablament son origina dins lo nom de pòble Slav, çò es « eslau ») es la condicion d'una persona que se tròba jol contraròtle o la dominacion d'una autra, contra sa volontat, obligada per la violéncia o d'autras formas de constrencha, per tal de la far trabalhar o de ne far comèrci, coma se foguèsse un animal. Dins lo sens estricte del mot, los esclaus son los que trabalhan per d'autres sens cap de remuneracion e qu'an pas cap de dreches. Lo mot ven del grèc bizantin sklábos.
La forma d'esclavatge qu'implica la proprietat legala de las personas es actualament proïbida dins totes los païses del mond. La Convencion sus l'Esclavatge promoguda per la Societat de las Nacions lo 25 de setembre de 1926 lo descriguèt coma "... l'estatut o condicion d'una persona que s'i exercisson mantun o totes los dreches de possession ...". Atal entendèm qu'un esclau es aquel que pòt pas daissar o abandonar son patron, proprietari, cap, o contrarotlaire... sens una autorizacion explicita e que serà tornat a aqueste se s'esgara o s'escapa. Los patrons pòdon aver d'acòrds illicits amb la polícia o amb d'autras autoritats de lors païses, per encausa de lor condicion de personas ricas o possessoras de tèrras.
Lo comèrci negrièr[modificar | modificar la font]
A partir de l'arribada sul continent american dels europèus e subretot la conquesta dels territòris, se dessenhèron de plans d'expansion que demandavan una man d'òbra bon mercat. A la debuta los primièrs esclaus foguèron los pòbles indigènas americans. Mas al cap d'un brieu, la legislacion espanhòla es va plantejar molt aviat la sol·licitud de l'esmentada pràctica (gràcias als escriches de Bartolomé de las Casas e de l'Escòla de Salamanca), çò que faguèt que comencèssen las "importacions", en considerar las personas coma de bens, de personas capturadas en Africa, que presentavan l'avantatge d'èsser mai resistents fisicament e mens vulnerables a las malautiás que las populacions autoctònas d'America. Aital se desvolopèt un comèrci que lèu deviá aténher una granda escala amb d'esclaus capturats en Africa: lo comèrci negrièr o Maafa.
A l'entorn del sègle XVII se produsiguèt un granda aumentacion del nombre d'esclaus per encausa de sa importància coma man d'òbra dins las explotacions agricòlas d'extension considerabla (sistèma de plantacions) en America del Nòrd, del Sud e, d'un biais mai pesuc encara, dins la Cariba. Segon l'istorian britanic Eric Hobsbawm lo nombre d'esclaus africans transportats en America seriá d'un milion durant lo sègle XVI, de tres milions durant lo XVII e arribariá als sèt milions durant lo sègle XVIII, permetent-ne una enòrma acumulacion de capital de cara al desvolopament del capitalisme europèu durant la Revolucion industriala.[1]
Aquesta aumentacion del comèrci negrièr foguèt acompanhada, dins la màger part dels cases, per una ideologia racista plan fòrta: los negres èran considerats coma d'èssers inferiors, èran assimilats frequentament a d'animals, sens si més no poder ser considerats subjèctes de drech e doncas considerats, juridicament, com a coses. Encara que especialment, lo debat era inicialment en se los individús de raça negra an una arma umana, ja que en cas afirmatiu aquesta activitat seria considerada illegal per la Glèisa, la qual cosa va portar a un fort moviment per afirmar que las gents de pèl negra an pas d'arma. Dins lo cas dels indigènas d'America s'havia decidit qu'avián una arma e alara podián pas venir esclaus. De fet era costum a moltes plantacions explotar l'esclau jos de condicions sevèras que podián portar a la mòrt, ja que costava mens car de cromprar d'esclaus novèls que de melhorar sas condicions de vida. La font d'esclaus foguèt Africa, e l'Isla de Gorée, colonia francesa, foguèt l'endrech precís que s'i establiguèt lo mercat d'esclaus, conegut tanben coma lo luòc sens retorn e ont se desseparavan d'un biais definitiu las familhas qu'èran desintegradas per l'esclavatge.
del meteis biais los arabs mantenguèron un trafèc important d'esclaus africans, tant a travèrs de rotas que traversavan lo Sahara coma a travèrs de la còsta orientala d'Africa, en particular l'Isla de Zanzibar. Aqueste comèrci s'espandiguèt dempuèi lo sègle VII fins al sègle XX e arribèt a de proporcions similaras o superioras al comèrci negrièr de l'Atlantic.
Lo nombre de persones esclavagizadas desrabadas d'Africa fluctua, en foncion de las diferentas estimacions entre 10 e 28 milions de personas,[2] encara que n'i a que parlan de 60 milions. Fins a 1850, almens 13 milions van anar a parar a las colonias d'America, especialment America del Nòrd e la Cariba. A mai l'investigador Enrique Peregalli, calcula que caldria afegir un 25% de morts durant les captures i un altre 25% durant lo viatge per l'Atlàntic.[3] A mai se calcula que 17 milions foguèron venduts dins l'Índic, Orient Mejan e lo nòrd d'Africa.
Las principalas poténcias esclavatgistas que foguèron implicadas dins lo comèrci e transpòrt de personas esclavatgizadas originàrias d'Africa a la Tracta Atlantica, serián segon d'estimacions: [4]
- Estats Units / America del Nòrd britanica 1 775 000 dins lo nòrd e 3 950 000 dins las colonias del sud [5]
- Grand Bretanha 2 600 000
- Espanha 1 600 000
- França 1 250 000
- Païses Basses 500 000
- Danemarc 50 000
- Autres 50 000
La fin de l'esclavatge[modificar | modificar la font]
L'abolicionisme, valent a dire l'oposicion politica e sociala a l'esclavatge, apareguèt pro rapidament aprèp que l'esclavatge venguèt una practica frequenta dins cèrtas societats pasmens demorèt plan minoritari a la debuta. Aital l'intervencion del fraire Bartolomé de las Casas permetèt de liberar las populacions nadivas d'America de l'esclavatge pasments la practica afèctet sulpic los pòbles africans, las victimas mai importantas de l'esclavatge. Durant lo sègle XVII, qualques grops religioses coma los quakers e d'autres condamnèron aquel tractament que consideravan contrari a l'etica crestiana e durant lo sègle XVIII los pensaires racionalistas del Sègle de las Luses critiquèron lo sistèma per sa violacion dels dreches de l'òme. Calguèt esperar pasmens la fin d'aquel sègle per veire aparéisser la fin de l'esclavatge dins divèrses païses (coma se pòt contemplar dins lo tablèu seguent per çò qu'es del continent american):
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Olivier Pétré-Grenouilleau (2010). Edicions Larousse: Dictionnaire des esclavages (en francés), 576 paginas. ISBN 978-2-03-583785-1.
Orlando Patterson (1982). Edicions Cambridge: Slavery and Social Death. A Comparative Study. (en anglés). ISBN 0-674-81082-1.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Eric Hobsbawm 'Indústria i Imperi' Editorial Crítica, 2001 p.48
- ↑ Xifres de la esclavitud
- ↑ La esclavitud: Amèrica conquerida, Àfrica esclavitzada
- ↑ Thomas, Hugh. La Tracta d'Esclaus, 1997.
- ↑ [http://eh.net/encyclopedia/article/wahl.slavery.us EH.Net Enciclopèdia: l'esclavatge dins los Estats Units


text:
Servici d'entresenha
Los servicis d'entresenha son d'organizacions governamentalas qu'amassan d'informacion confidenciala per de mejans divèrses, coma l'intercepcion de las comunicacions, l'evaluacion d'informacions publicas, l'espionatge individual...
Fornisson a lors govèrns d'analisis sus afars de seguretat estatala, d'alèrtas sus crisis imminentas, d'esclarziments sus las intencions e sus las accions d'enemics potencials o reals, d'informacions suls projèctes de defensa e sus las operacions de las armadas enemigas, de mejans d'emparament dels secrèts de l'estat contra los servicis estrangèrs, d'accions secrètas per influenciar suls eveniments exteriors en favor de l'interès de lors estats, d'accions de contraentresenha o d'antiterrorisme, en mai de la recèrca de terroristas infiltrats dins los govèrns e dins las institucions internacionalas.
De còps que i a, fabrican de pròvas o difusan d'informacions falsas.
Tecnicas d'entresenha[modificar | modificar la font]
- L'infiltracion consistís en l'utilizacion d'una persona, apelada talpa, que sa mission basica es d'aténher la fisança d'aqueles qu'an d'informacion per tal de i poder accedir.
- La subornacion es la compra d'informacion.
- Lo chantatge es l'obtencion de l'informacion a travèrs la coaccion, generalament a travèrs d'informacions de caractèr personal sus la victima, que desira pas las far publicas.
Se pòt tanben obténer d'informacion objectiva coma fotografias, convèrsas... sens intervencion umana. Atal, i a una indústria destinada a facilitar d'aisinas tecnologicas sofisticadas, dempuèi los satellits espias fins a microcamèras.


text:
Universitat de Bolonha
L' Universitat de Bolonha es l'universitat mai anciana d'Euròpa e del mond occidental; foguèt fondada a Bolonha, Itàlia, en 1088, per Irnerius.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, foguèt famosa dins Euròpa tota per sas escòlas de Sciéncias umanas e Drech, tant Drech canonic amb las figuras de Graciá e lor Concordia Discordántium Cánonum e d'Irnerius, coma en Drech Civil balhant al Drech a una epòca d'esplendor en Euròpa e provocant son independéncia coma sciéncia juridica de la retorica.
Los poètas Dante e Petrarca estudièron dins aquesta universitat. Nomenada oficialament Alma mater studiorum, l'universitat es una institucion pels estudiants dels dos sèxes, mantenguda per l'estat. Porgís de corses d'Arts, Drech, Medecina, Farmacia, Matematicas, Engenhariá, Agronomia, Medecina Veterinària e Pedagogia. Lo semiològ e escrivan italian Umberto Eco es lo titular de la cadièra de Semiotica d'aquesta universitat. Lo primièr ministre d'Itàlia, Romano Prodi, i es professor del departament d'Economia.


text:
Cáceres
Cáceres es la capitala de la província espanhòla dau meteis nom. Sa populacion èra estimada a 95 802 abitants, en 2007. Sa superficia totala es 1 768 km².
L’Ensemble monumental[modificar | modificar la font]
La vila vièlha de Cáceres es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat.
Aquel quartièr gropa, dins los barris arabis aparats per de torres, un ensemble d'ostals de las senhoriás goticas e de la Renaissença, unic en Espanha per son omogeneïtat. Los ostals nòbles bastits als sègles XV e XVI, amb de faciadas lissas e òcras, sens decoracion abondanta, a l'imatge de lors proprietaris, aqueles cavalièrs rudes e ufans, los Ulloa, Ovando o Saavedra, que ganhèron a lutar contra l'infidèl - Moro o Indian d'America - mai de prestigi que de riquesa. Sol un blason ufanós, una nervadura fina enquadrant una fenèstra, una cornissa escultada venon esgaiar aquelas demoranças que lors torres fortificadas, qu'afirmavan la poténcia de lors abitants, foguèron troncadas en 1477 sus òrdre d'Isabèla la Catolica.
Se pòt notar
- La Plaça de Santa Maria o Plaza Mayor.
- La glèisa de Santa Maria.
- Lo Palais Carvajal
- Lo Palais dels Golfins d'en Bas
- La Plaça de San Jòrge.
- La glèisa de San Mateo.
- La glèisa de Santiago
E encara : la glèisa de San Juan, los palais de Moctezuma, dels Golfins d'en Naut, l'Ostal del Solelh, de Carvajal, los arcs de l'Estela e del Crist, las torres de Sande, de Bujaco, des Cigonhas, lo Quartièr Josieu o la Cistèrna Aràbia, situada dins lo palais dels Alètas.
- Los barris, en partida restaurats, possedisson de fondamentas romanas, de partidas moras e de seccions pus modèrnas que datan del sègle XV. Doas torres susplomban las doas pòrtas principalas de la vila vièlha, una essent pausada sus una fondamenta romana e l'autra essent un obratge moro datant del sègle XII.


text:
Ramonvila e Sant Anha
Ramonvila e Sant Anha[1][2] ( Ramonville-Saint-Agne en francés) es una comuna al ras de Tolosa, dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa sus la riba esquèrra de val de l'Ers-Mort.
Accès per lo periferic de Tolosa sortida n⁰19
Istòria[modificar | modificar la font]
Una legenda conta que Ramonvila ven de Raimon : Raimon IV comte de Tolosa auriá tengut un castèl sus los nauts del val prèp de l'actuala comuna de Ramonvila. Tanben poiriá èsser d'origina franca o visigòta donc abans lo comte Raimon.
Lo riu Sant Anha es una frontièra de la parròquia de Tolosa, (Saint Aignan, patron d'Orleans qu'en 451 desliurèt sa vila assetjada par Atila).
Los luòcs mai coneguts de Ramonvila son lo mas de Cinquanta, qu'es una anciana bòria d'un òrdre religiós que sa renda foguèt de 50 polalhas cada annada, e lo Canal de las Doas Mars, bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, qu'es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo Canal de las Doas Mars, o pus recentament Canal del Miègjorn, dempuèi 1996 es marcat sus la tièra del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. De veire : sos ponts (lo mai remirable de Ramonvila es lo pont de Manja-Pomas), sas resclausas, sos pòrts (Pòrt Sud, e pòrt tecnic), las ribas del canal jos las platanas
- Un colombièr de la Comtessa datant del sègle XVII se trapa al luòc dich Dralet. Es marcat sus la tièra dels Monuments istorics.
- Un aqüeducte de sifon, de Sant Anha, jos lo Canal de las Doas Mars
- Una glèisa datant del sègle XVIIIe
- Una glèisa amb son campanal-mur dins lo quartièr de Glèisa-Vièlha
- Lo Bikini, sala d'espectacles, orientat rock.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
- Accès per lo periferic de Tolosa sortida n⁰19
- Estacion del mètro de Tolosa, linha B: Ramonvila
Principals quartièrs[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Frédéric Michalak, jogaire de Rugbi de XV
Vilas embessonadas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site de la comuna de Ramonvila e Sant Anha
- Site de la parròquia de Ramonvila e Sant Anha
- Ramonvila e Sant Anha sul site de l'Institut Geografic Nacional francés
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Aulnay-sur-Mauldre
Aulnay-sur-Mauldre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Aulnay-sus-Mauldre s'estend en la vallée de la Mauldre a 30 m d'altitud aperaquí, a 6 km aperaquí al sud de la Seine.
Las municipalitats limitrophes son Nézel al nòrd, Aubergenville al nòrd-es, Bazemont a l'èst, Maule al sud e La Falaise a l'oèst.
La commune d'Aulnay-sur-Mauldre s'étend dans la vallée de la Mauldre à 30 m d'altitude environ, à 6 km environ au sud de la Seine.
Les communes limitrophes sont Nézel au nord, Aubergenville au nord-est, Bazemont à l'est, Maule au sud et La Falaise à l'ouest.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Luòc ocupat dempuèi la préhistoire (vestigis del paléolithique).
Territòri ligat al domeni reial en 1204. La parròquia dépendait alavetz del capítol de La nòstra-Madama de París (cossí aquela de Épône).
1867 : installacion, per Émile Larnaude, d'una fabrica a papièr en un ancian molin sus la Mauldre.
Site occupé dès la préhistoire (vestiges du paléolithique).
Territoire rattaché au domaine royal en 1204. La paroisse dépendait alors du chapitre de Notre-Dame de Paris (comme celle d'Épône).
1867 : installation, par Émile Larnaude, d'une usine à papier dans un ancien moulin sur la Mauldre.


text:
Aeropòrt de Tolosa-Blanhac
L’aeropòrt Tolosa-Blanhac es un aeropòrt situat sus la comuna de Blanhac, al nòrd-oèst de Tolosa.
Somari
- 1 Situacion geografica
- 2 Istòria
- 3 Trafec
- 4 Las infrastructuras e equipaments
- 5 Companhiás desservissent l'aeropòrt
- 6 Ligasons
- 7 Accès à l'aeropòrt
- 8 Vejatz tanben
- 9 Nòtas e referéncias
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt Tolosa-Blanhac es situat a 8 km al nòrd-oèst de Tolosa. Es construit sus l'emplaçament istoric de l'aerodròme de Blanhac a una altitud de 152 m. Al sud, se pòt veire la barrièra dels Pirenèus alara que al nòrd e nòrd-èst s'espandis la vila de Tolosa e la banlèga. Al sud-èst, Garona va lo long d'un plan que son trescòl es Puèg Dàvid. Lo clima de l'aeropòrt es un clima temperat doç d'automne a prima e caud e sec l'estiu. Los vents dominants son, per òrdre d'importància, lo vent d'oèst, lo vent del sud-èst (l'autan, caud e sec) e lo vent del nòrd, fòrça mens frequent e sovent fred e sec. Las pistas son doncas orientadas nòrd-oèst a sud-èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Tolosa foguèt creat en 1939, a l'entorn d'un pòl industrial. Lo site aculhiguèt l'aviacion civila a partir de 1945, dins de cabanas de fusta. La primièra aerogara data de 1953.
Aquel aeropòrt vegèt lo primièr vòl del Concorde, amb lo prototipe 001, lo 2 de març de 1969 e aquel de l'Airbus A380 lo 27 d'avril de 2005.
L’aeropòrt foguèt administrat per la Cambra del Comèrci e de l'Industria de Tolosa dins lo quadre d’una convencion de concession consentida per l’Estat fins a 2008 e denonciada lo 27 de març de 2007 amb la creacion de la SA Aeropòrt Tolosa-Blanhac, que la CCI n'es accionària.
Trafec[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt de Tolosa-Blanhac es lo siesen aeropòrt en França, aprèp los aeropòrts de París, Nisa, Lion e Marselha.
- Escalas desservidas par de linhas regularas: 43, que 27 linhas internacionalas e 16 linhas nacionalas
- Escalas desservidas per de linhas de merças : 30
- Trafec merças e corrièr per avion 2006 : 58 721 tonas (+4,1 %)
Las infrastructuras e equipaments[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt s'espandis sus 780 ectaras de terren sus la comuna de Blanhac. La capacitat d'acuèlh de l'aerogara es de 8,5 milions de passatgièrs per una obertura 24 oras per jorn. I a quatre halls que lor superfícia totala es de 61 000 m² sus dos estatges :
- hall A,
- hall B,
- hall C,
- hall D.
L'aeropòrt compòrta tanben:
- 8 ascensors (en zòna publica),
- 68 bancas de registrament,
- 14 escalièrs mecanics,
- 10 passarèlas,
- 10 PIF (Pòste d’Inspeccion Filtratge),
- 28 pòrtas d'embarcament,
- 5 tapís de liurason de bagatges.
I a 9 600 plaças de parcatge
Doas pistas parallèlas son equipadas d’ILS (sistèma d'aterriment amb instruments):
- Pista n° 1 : 3 000 mètres x 45 m, orientacion 14L-32R amb 289 fòcs (balisatge lateral)
- Pista n° 2 : 3 500 mètres x 45 m, orientacion 14R-32L amb 688 fòcs (balisatge lateral e axial)
Companhiás desservissent l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
L'aeropòrt es desservit (ivèrn 2010-2011) par quaranta sèt companhiás aerianas:
Ligasons[modificar | modificar la font]
Destinacions nacionalas regularas (estiu de 2009)[modificar | modificar la font]
Destinacions europèas regularas (estiu de 2009)[modificar | modificar la font]
Destinacions internacionalas regularas (estiu de 2009)[modificar | modificar la font]
Accès à l'aeropòrt[modificar | modificar la font]
Transpòrts en comun[modificar | modificar la font]
La navette Aéroport, linha especiala girida par Tisséo, religa l'aeropòrt a la Gara de Tolosa Matabuòu, amb tres arrèstes intermediaris (Compans-Caffarelli, Joana d'Arc e Joan Jaurès). Un bus passa totes los jorns, cada vint minutas[4].
Las linhas 25| 30 | 66 del malhum Tisséo s'arrèstan a l'aeropòrt.
Fin finala, una branca de la linha 1 del tram, deuriá anar cap a l'aeropòrt.
Ligasons rotièras[modificar | modificar la font]
Lo principal punt d'accès rotièr es l'A621 (sortida 03), que contorna Tolosa par l'oèst.
La RN 124 puèi la RD 902 permeton tanben d'accedir a l'aerogara.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) RADAR TOULOUSE, Trafec aerian en dirècte
- (fr) presentacion de l'aeropòrt sul site de l'Associacion de Defensa de l'Environament d'Aussona
- (fr)(en) Site de presentacion del Hall D
- (fr)(en) Site oficial de l'aeropòrt
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bilan 2006 de l'aéroport de Toulouse-Blagnac [pdf]
- ↑ Trafec de merças
- ↑ Résultat 2007 [pdf]
- ↑ (fr) [1]La navette Aéroport sus Tisséo.fr (2011)


text:
Operon
Un operon qu'ei un ensemble de gèns estructuraus regulats per ua medisha sequéncia de regulacion (promotor e operator).
Istoricament lo purmèr operon estudiat que ho l'operon lac.
L'operon que's compausa de :
- Un promotor : qu'ei ua sequéncia situada abans los gèns estructuraus e qui ei reconeguda per l'ARN polimerasa.
- Un operator on e's fixa la proteina regulatriz.
- Un gèn regulator qui còda per la proteina regulatriz.
- Lo(s) gèn(s) estructurau(s) qui còdan per (los) polipeptid(s) (generaument enzim(s)).


text:
Guèrra d'Ogaden
La guèrra d'Ogaden se debanèt dau 13 de julhèt de 1977 au 15 de març de 1978 entre Etiopia, ajudada per l'URSS, Cuba e Iemèn dau Sud, e Somalia ajudada per d'insureccions situadas sus lo territòri etiopian avans lo començament dau conflicte. Foguèt entraïnada per lei revendicacions territòrialas dau govèrn de Somalia sus la region d'Ogaden situada dins la partida orientala d'Etiopia. Lo començament de la guèrra foguèt favorable ai Somalians que capitèron d'intrar sus lo territòri etiopian e 90% d'Ogaden foguèt ocupat en setembre de 1977. Pasmens, aquela progression somaliana causèt lo maucontentament d'URSS. Aliats d'Etiopia e de Somalia au començament de la guèrra, lei Sovietics chausiguèron finalament d'ajudar leis Etiopians. Cuba e Iemèn dau Sud, tanben aliats d'URSS, mandèron tanben de còrs expedicionaris en Etiopia. En particular, la participacion cubana foguèt decisiva car permetèt de contratacar lei fòrças somalianas a partir de novembre de 1977. En genier de 1978, lei linhas somalianas foguèron finalament rompudas e Somalia deguèt pauc a pauc abandonar Ogaden. Lei combats s'acabèron quand leis Etiopians e seis aliats agantèron la frontiera entre Etiopia e Somalia.
Aquela guèrra aguèt de consequéncias fòrça importantas per Somalia que son estat èra bastit sus una ideologia nacionalista desirosa de formar la « Granda Somalia ». Òr, après sa desfacha de 1978, lo regime de Mogadisho deguèt faciar una tièra de crisis — militara en causa de sei pèrdas, economica de l'esfòrç de guèrra e ideologica en causa de l'afondrament de sei revendicacions — que va entraïnar son afondrament totau en 1991.


text:
Formatge
Lo formatge (var. hormatge, fromatge) es una noiridura producha de la coagulacion del lach, seguida o non de fermentacion. Se pòt utilizar de lach de fòrça espècias animalas, mes las mai abitualas dins lo domeni occitan son la de vaca, feda e cabra. Dins d'autres endrets utilizan tanben la de camèl, dromedari, bufal o iac. Lo lach se fa calhar en utilizant un enzim d'origina animala (lo recobriment de l'estomac de las vacas, cabras, fedas...) o vegetala (figuièr, cardon)
Formatges d'Occitània[modificar | modificar la font]
Qualques formatges d'Occitània coneguts :


text:
Ausèl
Aucèl
29 espècias diferentas de Finlàndia
Los aucèls o ausèls (var. aucèus, ausèus, auvèls, ausèths, audèths) son d'animals vertebrats, tetrapòdes, bipèdes, de sang caud, de doas alas, amb de plumas, un bèc, e que pondon d'uòus.
Un caractèr comun de la màger part dels ausèls es la volada, mas d'unes son correires o nadaires.
Lo pichon colibrí d'Elena mesura 2 cm e pesa 2 g. Lo màger es lo mascle de l'estruci : 2,80 m per 155 kg. Los ausèls poblèron tots los mitans dempuèi las glaças articas fins a las selvas equatorialas e als èrms.
Ligams[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Arrondiment francés
L'arrondiment es una subdivision territoriala e una anciana circonscripcion electorala dels departaments francés.
Somari
Ròtle e administracion[modificar | modificar la font]
L'arrondiment departamental es una circonscripcion territoriala, subdivision del departament ; el meteis es subdevesit en cantons e en comunas. L'administracion d'un arrondiment es fisada a un sosprefècte qu'assistís lo prefècte del departament.
Contràriament a las regions, als departaments e a las comunas, los arrondiments departamentals an pas l'estatut de persona morala de drech public. Son pas tanpauc administrats per de personas elegidas, mas per de personas designadas per la presidéncia de la Republica Francesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi dels arrondiments foguèt prepausat dins mantun projècte de reforma jos lo Regim Ancian, especialament per l'intendent de Bretanha Caze de La Bove dins son Memòria concernent los subdelegats de l'intendéncia de Bretanha en 1775.
Los arrondiments departamentals foguèron efectivament creats per la lei del 28 de pluviôse de l'an VIII (17 de febrièr de 1800) e se substituiguèron als districtes. Cada arrondiment aviá un conselh d'arrondiment que sas atribucions se redusián a examinar la situacion fiscala e a emetre de vòts que lo sosprefècte transmetiá al Conselh general. Los arrondiments an servit a d'unes periòdes de circonscripcion legislativa, en particular pendent la Tresena Republica. E mai, lo decret del 10 de setembre de 1926, que suprimiguèt 106 arrondiments jos pretèxt d'economias dins l'administracion, foguèt considerat coma una manipulacion electorala.
En 1940, la lei del 12 d'octobre « suspend » los conselhs d'arrondiments, que seràn pas jamai remeses en activitat[1].
En 2007, existís 342 arrondiments. La màger part dels departaments ne possedisson tres o quatre. Los departaments del territòri de Belfòrt e de París n'an pas qu'un sol, mentre que Mosèla n'a nòu. Lo departament de Sèina e Oise, en 1966 e 1967, just abans sa supression, aviá onze arrondiments, çò que constituissiá lo maximum pas jamai atenhut.
Los tres arrondiments de Metz Campanha, Estrasborg Campanha e Thionville Oèst an per capluòc una comuna qu'aparten pas a l'arrondiment. L'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope) aviá pas de capluòc, segon lo còde oficial geografic de l'INSEE (mas aqueste arrondiment existís pas mai en 2007 dempuèi que Sant Bartomieu e Sant Martin son estadas erigidas en collectivitats territorialas e fan pas pus partida de Guadalope).
Dempuèi qualques decennis, lo nombre d'arrondiments a tendéncia a aumentar, pus particularament en Illa de França e dins los departaments d'otramar. Atal, aquestas cinquanta darrièras annadas, los eveniments seguents se son produches :
- 2007 : desaparicion de l'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope)
- 2006 : creacion de l'arrondiment d'Arcaishon (Gironda)
- 2000 : l'arrondiment de Montmorency deven l'arrondiment de Sarcelles (Val d'Oise)
- 1995 : creacion de l'arrondiment de Sant Pèire (Martinica)
- 1994 : l'arrondiment de Noisiel deven l'arrondiment de Torcy (Sèina e Marna)
- 1993 : creacion dels arrondiments de Noisiel (Sèina e Marna) e de Saint Denis (Sèina Saint Denis)
- 1988 : creacion de l'arrondiment de Fontainebleau (Sèina e Marna)
- 1984 : creacion de l'arrondiment de Vierzon (Char)
- 1981 : creacion de l'arrondiment d'Istre (Bòcas de Ròse)
- 1974 : creacion dels arrondiments de Brinhòla (Var) e del Marin (Martinica), fusion dels arrondiments de Selestat e d'Erstein (Ren Bas)
- 1972 : creacion dels arrondiments de Boulogne Billancourt (Nauts de Sèina) e de L'Haÿ les Roses (Val de Marna)
- 1969 : creacion dels arrondiments de Sant Paul (Reünion) e de Sant Laurenç del Maroni (Guiana), supression de l'arrondiment de l'Inini (arrondiment amb estatut particular, Guiana)
- 1968 : creacion de l'arrondiment de Sant Beneset (Reünion)
- 1966 : creacion dels arrondiments d'Antony (Sèina, en vista de la formacion dels Nauts de Sèina), de Nogent sus Marna (Sèina, en vista de la formacion del Val de Marna), d'Étampes (Sèina e Oise, en vista de la formacion d'Essonne) e d'Argenteuil (Sèina e Oise, en vista de la formacion del Val d'Oise)
- 1965 : creacion dels arrondiments de La Trinitat (Martinica), de Nantèrra, de Bobigny e de Créteil (Sèina, en vista de la formacion dels Nauts de Sèina, de la Sèina Saint Denis e del Val de Marna, aquestes 3 arrondiments essent creats implicitament per la designacion dels capluòcs dels futurs departaments)
- 1964 : creacion de l'arrondiment de Sant Pèire (Reünion)
- 1963 : creacion de l'arrondiment de Sant Martin Sant Bartomieu (Guadalope)
- 1962 : creacion dels arrondiments de Montmorency, de Palaiseau, del Raincy, de Sant Germain en Laye (Sèina e Oise), de Calais e de Lens (Pas de Calais)
E mai, los arrondiments de Saint Denis e de Sceaux (departament de Sèina), qu'an daissat d'èsser administrats per un sosprefècte en 1880 per passar jos l'autoritat dirècta del prefècte de Sèina, son pas jamai formalament estats suprimits coma divisions administrativas, e son doncas implicitament estats suprimits pel decopatge de Sèina en quatre departaments novèls en 1964.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ André de Laubadère, Jean Claude Vénézia, Yves Gaudemet, Traité de droit administratif, 12en éd., LGDJ, 1992, tome 1, nos 168 169.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Administracion territoriala de França
- Lista dels arrondiments franceses
- Per Belgica, vejatz los Arrondiments administratius.


text:
Massís dei Mauras
Lei Mauras (forma usuala) o lo massís dei Mauras (forma lònga) son un massís cristallin d'Occitània, en Provença dins lo departament de Var. Constituisson un parçan d'Occitània[1].
Sa vila principala es Sant Tropetz.
Geografia[modificar | modificar la font]
La bèla cima es lo Pueg de la Sauveta (780 m). Lo massís s'estend sus una direccion Oèst-Sud-Oèst/Èst-Nòrd-Èst sus una longor de 60 km e una largor maximum de 30 km. Se situa au Sud-Èst dau departament de Var entre Ieras e Frejús.
A son extremitat Sud-Oèst, lo massís es bordat per la plana alluviala de Gapèu ; a son extremitat Nòrd-Èst, la plana d'Argenç lo separa dau massís de l'Esterèu. Cap au Nòrd, de Tolon a Frejús, es centurat per la longa e estrecha depression permiana, onte passan lei camins nacionaus 97 e 7, e mai la via ferrada Tolon-Niça. Au Sud, lo massís sota dins la Mar Mediterranèa, formant una còsta atalhonada e sovent esquiva.
Istòria[modificar | modificar la font]
Unitat cristallina dins una Provença essencialament cauquiera, lo massís dei Mauras trai probablament son nom de la color sorna de sei ròcas e de sa forèst. Lei Mauras, seriá «la montanha negra» - etimologia que s'admet d'alhors fòrça ben quand miram lo panorama austèr dei crests despuei la plana dei Mauras (entre Lo Luc e Vidauban). Segon quauques istorians aqueu nom seriá una remembrança de la preséncia sarrasina, ai sègles VIII e IX, preséncia atestada dins la region per quauquei toponims rars, coma aquest de l'Almanara, localitat situada a la raiç de la Lenga de Gienh, e onte lo nom vèn dau mot arabi "Almanara" que significa "far".
Flòra e fauna[modificar | modificar la font]
La flòra es fòrça importanta en diversitat, leis aubres dominants e simbòls dau massís son lei castanhiers e lei suves que son totjorn esplechats. Lei vilatges dau massís vivon dau torisme e de la tradicionala cultura e de la congreança de castanhas e mai dau levatge de rusca per la fabricacion de taps.
La fauna es tanben rica en diversitat, lo singlar es l'animau pus frequent mai l'animau pus conegut es la tortuga d'Hermann qu'es l'unica tortuga de tèrra de França. Es en via de desaparicion.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
La revisto "Li Nouvello de Prouvènço" aparèis cado dous mes. Es escrito touto en prouvençau. Es proubablomen la milhouro revisto en lengo d'o. Coumto toujour mai de cinquanto paginos soubre papier glaçat.
Pauso duoi questious al mié d'àutris articles istouriques, literàris, e d'anoùncios de fenoumenes culturaus prouvençau durant l'estiéu que ve. Anan parla de la questiou del dèute dien aquel article. Aqui n'avet de troçs :
"Demié li sujèt que revènon de longo i' a la questioun dóu dèute de 2 000 miliard d'éurò que la Franço, es de dire nous-autre, devèn remboursa en de financié e ourganisme internaciounau.
Sian pas li soulet, i' a forço païs, grand o pichot, que despièi vint à trènto an, e belèu mai, se soun endéuta. Demié 'quéli i' a, bèn segur, lis Estat Uni (soun dèute es couloussau...) e lou Canada.
Pèr ço qu'es de Franço, tout acò remounto en 1973 quouro, pèr uno lèi, la Republico Franceso s'enebiguè d'emprunta sènso interés à "sa" propro Banco de Franço e l'oubliguè d'emprunta, emé pagamen d'interés, i banco privado, i taus di mercat financié. Aquéu sistèmo fuguè pièi counfierma pèr toùti li païs de la Coumunauta Éuroupenco pèr li tratat de Maastricht (art. 104) e de Lisbouno (art. 123)
Nàutri de la Coumpanhio Mistralenco voulen faire remarca qu'en 1973 lou president èro Jòri Pompidou, qu'es dounc lou respounsable de la criso.
Aurés lèu coumprés que despièi 1973 sian vitimo d'un vertadié racket, bord que lou dèute de l'Estat es noste dèute, e que pagan d'interés que déurian pas paga se li soumo èron estado empruntado à la Banco de Franço.
Mai sian-ti oubliga de passa souto aquelo joto ?
(auvernhat : mas se san fourçats de passa souto aquelo joato ?)
Noun. Avèn d'eisèmple que vòsti journau se soun bèn garda de vous n'assabenta. Li vaqui :
. Lou pople islandés....
. L'Equatour a revisa soun dèute e trouba qu'un tèrs soucamen courrespoundié i besoun de la poupulacioun. Acetè dounc de paga qu'aquesto soumo.
. L'Argentino a tourna negoucia soun dèute esteriour e a impausa à si creancié un abatamenet de 50 à 60 pèr cènt. Vèn, en demai, de naciounalisa l'esplecho de soun petròli e de soun gas fin d'agué l'independènci energetico.
Acò vous douno pas d'idèio amigo e ami legèire ?
Jan-Glaude ROUX
Despuèi Juan Domingo Peròn, l'Argentino se revolto perioudicomen
countro li bankstèrs.
commenter cet article


text:
Pirenèus Atlantics
Eths Pirenèus Atlantics (64) que son un departament de França. Ua partida deth departament qu'ei en Occitània (Biarn e Baish Ador) e er'auta partida qu'ei eth Bascoat nòrd. En 2012, 479 413 de 660 871 abitants vivèvan dens era partida occitana.
Somari
Er'istòria[modificar | modificar la font]
Eth departament nomat iniciaument "Baishs Pirenèus" que'u creèn ara Revolucion Francesa, eth 4 març de 1790 en aplicacion dera lei deth 22 de deceme de 1789, en ajónher Bearn e eras tres províncias bascas (Labord, Baisha Navarra e Sola).
Òm pòt notar era preséncia de duas enclavadas deths Nauts Pirenèus qu'amassan cinc comunas ar èst deth departament.
Eths Baishs Pirenèus que prenón eth nom de Pirenèus Atlantics eth 10 d'octobre de 1969.
Era geografia[modificar | modificar la font]
Eth departament deths Pirenèus Atlantics que hè partida dera region d'Aquitània. Qu'ei ara termièra deths departaments deras Lanas, de Gers e deths Nauts Pirenèus, tant coma d'Espanha. Qu'ei bordat ar oèst per eth golf de Gasconha.
Eth clima[modificar | modificar la font]
Eths Pirenèus Atlantics que coneishen ua variacion d'altitud de près de 3000 mètres entre eth punt mei baish e eth mei haut. Non i a donc pas un sol clima. Era temperatura mejana deth departament que s'abaisha desempuish eras planuras dinc aths soms, on pòt nevar en tota sason.
Era temperatura dita normau qu'ei era deras planuras : qu'ei pro doça. Eth clima qu'a un sarròt de caracteristicas (egalitat deras temperaturas, doçor, mantuas plojas).
Era beutat deth cèu sustot en abòr, qu'ei hòrta ens Pirenèus Atlantics, coma ac ditz era cançon "Bèth Cèu de Pau".
Era demografia[modificar | modificar la font]
Non sembla pas i aver nat nom particular tà aperar eths poblants deths Pirenèus Atlantics. Eths Occitans que pòblan Biarn e lo Baish Ador mentre qu'eths Bascos pòblan eth Bascoat. Desempuish era Revolucion e era creacion deth departament, tots que partatjan eth medish departament. Mès de 1790 a 1969, eths abitants qu'estón enqüèra aperats eths Baish-Pirenencs.
Eras lengas[modificar | modificar la font]
- Er occitan (gascon) que's parla dens la zona orientau deth departament, en Biarn, e tanben en parçan deth Baish Ador (Baiona, Biàrritz, Anglet). Qu'ei ensenhat dès era mairau enas escòlas Calandretas.
- Eth basco (euskara en basco) qu'ei parlat enas vilas e vilatges deth País Basco, ena part occidentau deth departament (e tanben, mès recentament, en parçan deth Baish Ador pr'amor der'immigracion vienent deu País Basco). Era senhalizacion estradèra qu'ei bilingüa, e eth basco qu'ei ensenhat ens collègis, eths licèus e eras Ikastolak.
- Eth francés qu'ei era lenga oficiau, coma ena rèsta deth territòri francés.
Era gastronomia[modificar | modificar la font]
Biarn, eth Baish Ador e eth País Basco que presentan totas eras especialitats gastronomicas deth sud-oèst.


text:
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Josef Johann Wittgenstein (Viena, 26 d'abril de 1889 - Cambridge, Anglatèrra, 29 d'abril de 1951) foguèt un filosòf austrian. Trabalhèt especialament dins los domenis de la logica, la filosofia de las matematicas, l'estudi de la filosofia de l'esperit, e la filosofia del lengatge. Ensenhèt la filosofia a l'Universitat de Cambridge de 1939 e 1947 e venguèt famós pel fach qu'inspirèt dos dels corrents filosofics principals del sègle XX: lo positivisme logic e la filosofia del lengatge ordinari.


text:
Amassada de l'An XIII
L'Amassada de l'An XIII que ho convocada entau representant de las Províncias Unidas de l'Arriu de la Plata qui s'èra emancipadas de l'autoritat coloniau espanhòla mes shens non pas declarar la loa independéncia totun. A maugrat qui tots los representants non i arrecotín pas e que non declarè tostemps pas aubertament l'independéncia e non redactè pas tanpauc nada constitucion, que promulguè totun ua seria de decrets determinants istoricament e politicament :
- Abolicion deus títols de noblessa e deu dret d'ainessa.
- Abolicion de l'inquisicion e de la tortura.
- Abolicion deu trafic d'esclaus.
- Libertat de venta (ua abolicion de l'esclavatge limitada au tot òmi vadut suu territòri de las Províncias Unidas entà evitar ua huèita massiva d'esclaus de Brasil e ua guèrra dab aqueth país au moment qui las Províncias Unidas b'èra en guèrra entà la loa independéncia).
- Supression deu tribut exigit aus pòbles originaris d'America.
- Trucatge de la nava moneda nacionau.
- Comanda de la redaccion d'un imne nacionau.
Se l'Amassada de l'an XIII be marquè la fin de l'esclavatge, la soa abolicion definitiva e oficiau e incondicionau que hore promulgada per la Constitucion de 1853.


text:
Xena: Warrior Princess
Xena: Warrior Princess es una sèria televisada americana creada per Robert Tapert e John Schulian que son personatge principal i es la guerrièra Xena (interpretada per Lucy Lawless. La seria foguèt estrenada lo 15 setembre de 1995 sus la ret americana USA Network e s'acabèt en 2002. I a actualament 6 sasons, e cada episòdi dura en mejana 42-45 minutas.
Actors principals[modificar | modificar la font]
- Lucy Lawless - Xena
- Renee O'Connor - Gabrielle
- Ted Raimi - Joxer
- Kevin Tod Smith - Ares
- Hudson Leick - Callisto
- Alexandra Tydings - Aphrodite
- Bruce Campbell - Autolycus


text:
Gabriel Ièr de Montgomery
Gabriel Ièr de Montgomery que ho un gentiu francés qui gavidè la guarda Escocesa e qui herí mortaument lo rei Enric II de França durant ua josta. Absot per aqueste abans que's moresse mes disgraciat, que's retirè en çò son en se bèth concvertir au protestantisme.
Que serví donc militarament en gavidant las òsts deu camp protestant durant la purmera guerra de religion ; enter autas consas que lhevè lo sièti de Navarrencs en obligant l'armada francesa de Terride a se retirar. Que ho tanben responsable deu massacre de catolics a Ortès.
Que combató au costat deu princi de Condé durant la batalha de Jarnac e qu'escapè au massacre de Sant Bertomiu.
Hèit presoèr en Normandia peu generau de Matignon, que ho executat a París sus la plaça de Grèva.


text:
Toarèg
Lo toarèg, apelat tanben tamasheq (en berbèr: tamasheq/tamajeq/tamahăq o pus exactament tamaceq/tamajeq/tamahăq) es un dialècte dau berbèr que se parla au centre e au sud de Sahara, dins leis estats de Mali, Nigèr, Argeria, Libia e dins una enclava pus recenta de Burkina Faso. Tanben de comunautats toarègas an emigrat en Nigèria, Chad e Mauritània.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Presentacion dau toarèg (INALCO): mapa, extension, dialectologia


text:
L’Almanach des Provençaux
Etudes Comtadines.
Azalaïs
Cansounié prouvençau
L’Almanach dauphinois pèr 2009
Femna mon amor de Sèrgi Bec.
Diciounàri de l’Ariege
Li Pastouralo Prouvençalo (I)
En 2007, pèr lou proumié coulàqui sus lou Tiatre d'Oc, en Avignoun, la sesiho se clavè pèr un escàmbi sus lou tèmo : - Quete publi pèr lou Tiatre d'Oc? N'i'a-ti un pèr aca? Coume l'ana culi? Au resson d'aquéli questioun, dóu tèms qu'alestissian lou coulàqui 2008, se sian ramenta qu'en Prouvènço, vuei, i'a un publi, noumbrous, - e se pàu dire, toujour que mai noumbrous - pèr ana au rescontre d'un tiatre en lengo nostro.
S'agis di pastouralo prouvençalo e de la mai couneigudo e toujour la mai jougado : la Pastouralo Maurel. Es aquest tiatre, jouga pèr d'amatour e pèr un publi tras-que poupulàri, que faguè 1'óujèt de nosto coumunicacioun pèr lou coulàqui 2008 e que vous n'en presentan vuei uno sintèsi. L'avejaire de Carle Camproux
Carle Camproux, aquéu mèstre di Letro d'Oc, alarguè à-n-aqueste prepaus soun message dins sa prefàci à-n-un repertàri di pastouralo qu'en 1962, nous baiè Pau Nougier. N'en vaqui quàuqui tros :
- «( .. .) Si je parle aujourd'hui provençal, si j'ai pu écrire quelques poèmes en lengo nostro que l'on veut bien dire estimables, si j'enseigne la langue des troubadours à la Faculté, si j'ai voulu consacrer quelques veillées de travail à recueillir une Histoire de la littérature occitane, c'est à la pastorale des rues Guérin et Belle de Mai, il y a bien longtemps déjà, que je le dois .. .
- «Et si j'ai senti si intimement l'originalité du peuple de chez nous, c'est encore à la pastorale que j'en suis redevable. A elle que je dois cette conviction de pensée que, dans notre monde modeme, il importe au plus haut point pour que je me sente un homme civilisé, de continuer à participer de ce peuple, et par conséquent, de travailler à sauvegarder et à développer sa culture propre ...
- «Je fais un voeu: que tous ceux qui utiliseront ce répertoire prennent la décision, chaque fois qu'ils le pourront, de monter ou de faire monter dans leur quartier, dans leur commune, une pastorale pour toute la durée des fêtes calendales. Même là, surtout là où, malheureusement, notre langue d'oc n'est plus le pain quotidien de nos contemporains. La preuve est faite, que si beaucoup de Marseillais savent encore aimer la vieille langue de chez eux, ils le doivent presque exclusivement à la magie de la pastorale.».
E d'efèt, lou mèstre avié resoun, la lengo nostro eisisto sèmpre e veiren proun que la pastouralo, escoundudo, liuen di media, bèn liuen dis inteleituau parisen emai prouvençau, sèmblo mena vers la lengo nostro un publi toujour que mai noumbrous.
Un publi, segur, noumbrous, osco-seguro, mai pèr queto mostro? La pastouralo, qu'es acà? Quouro avèn entamena nàsti cerco, avèn coustata que tout, o quàsi, èro esta fa pèr ma nt un cercaire que, cadun de soun coustat, avié leva un dis aspèt maje de la pastouralo.
Ourigino de la pastouralo marsiheso
Aguste Brun, dins sis Origines de la pastorale marseillaise (Buletin de l'istitut istouri de Prouvènço, T. 19, Marsiho, 1942, n° 2), a peri l'ipoutèsi que fasié flàri : la que disié la pastouralo sourtido di mistèri medievau.
D'efèt, entre li mistèri de l'Age Mejan e la pastouralo, i'a uno roumpeduro de mai que d'un siècle. Aguste Brun, emplegant li cerco de Petit de Julleville e de Gustàvi Cohen mostro que, demié li mistèri que couneissèn, uno minourita tras-que pichoto es Iigado au Cicle de Nouvè (5 vers Petit de Julleville).
E dins lis obro dóu siècle 15en, la Nativeta noun es tratado qu'à la lèsto dins lis obro que conton la vido touto dóu Crist. Poupé de Draguignan, dins lis archivo coumunalo de Var, sus 80 pèço jougado entre 1400 e 1875 a descubert rèn qu'un sou let titre de Nativeta au Bausset, en 1625.
Pèr lou relarg de Marsiho, Agustin Fabre, dins Les rues de Marseille, T. 3, 1862-1869, noun noto gaire que de vido de sant.
Pèr fin de liga la pastouralo marsiheso i mistèri de l'Age-Me jan, faudrié que i'aguèsse agu une tradicioun de nativeta vengudo d'aquéli mistèri. Mai, pèr Prouvènço, t6uti lis enquèsto e tóuti lis estùdi provon l'absènci d'aquéli nativeta.
Vaqui perqué coustatan l'absènci d'uno tradicioun poussiblo dins un oubrage couneigu de t6uti li saberu coume une soumo di tradicioun marsiheso au siècle 17en, que ié dison plus que Iou Marchetti, dóu noum de soun autour, Explications des usages et coutumes des Marseillais, T. 1, Marseille, 1683, reprint Laffitte, 1980. Pamens, di pajo 196 à 249, se parla rèn que di tradicioun de Nouvè, crècho de glèiso e Nouvè.
Pas rèn dins Li vesprado prouvençalo, 3 voulume, 1786, de Laurèns-Pèire Bérenger; nimai dins li raconte de viage en Prouvènço au siècle 18en; rèn dins la Statistique départementale en jusque l'espelido de la Pastouralo Maurel, pièi, après, d'article à b6udre.
Aguste Brun debano l'istèri semantico dóu mot pastouralo en prouvençau, pèr n'arriba à la memo resulto. Aquéu sustantiéu, adóuta, en Franço, au siècle 17en pèr parla d'un gènre literàri que se i'atrobo de pastre, revèn, de cop que i'a, dins lou meme biais (adounc, sènso liame emé la pastouraiD marsiheso) dins quàuqui diciounàri prouvençau despièi lou 18en. Mai lou mot pastouralo defauto dins lou diciounàri prouvençau de Pelleas (1723) e prouvençau-francés d'Achard (1785-1787). Defauto enca dins lou d'Avril (1839) ... valènt-à-dire tres an avant la creacioun de la Maurel, en 1842. Honnorat, en 1847, escriéu : «pastorale, pièce de théâtre dont les personnages représentent des bergers et des bergères». Mistral, dins soun Tresor, acaba en 1886, es lou bèu proumié pèr nouta à pastouralo : adouracioun di pastre.
Li nouvè à 1'óurigino de la Pastouralo
Aguste Brun, pièi, à prepaus de 1'óurigino de la pastouralo, esplico que li tèmo di nouvè soun li me me qu'aquéli de la pastouralo : anóuncio dis ange i pastre, messe en camin, coulèito di presènt, rèi mage, adouracioun. E me me pèr li tèmo segound (que, pèr nous-autre, es l'essenciau, ié tournaren), i'a identita emé l'oste atupi, li pastre espanta, lou vilage que s'esviho, li preparatiéu, li mau-parado ... Lou biais, éu tambèn, es lou meme, mescladisso d'un brigoun de pieta emai de forço maliço, restitucioun d'un terraire prouvençau. "
Li nouvè coume la pastouralo fan dins l'anacrounisme - mesclun d'un passat bibli e d'un vilage prouvençau mouderne. Li nouvè, coume la pastouralo, 47 es l'escampo pèr retraire la vido prouvençalo.
Adeja, d'ùni persounage de la pastouralo parèisson dins li nouvè : lou conse, Nourado, tout ço que fai lou Jourdan, la Roustido vo l'Amoulaire. Lou boumian vendrié-ti pas dóu nouvè tant couneigu de Louis Puech (Ais) : Nautre sian tres boumian?
L'especialisto vertadié di nouvè, l'Avignounen Pau Pansier, dins Noël en Avignon, p. 108 n'en vèn à la counclusioun : c'est dans les noëls provençaux qu'il faut chercher l'origine des pastorales; elles y sont contenues à l'état embryonnaire, sous forme narrative ou dialoguée.
Mai es Aguste Brun, bèu proumié, que moustrè coume se faguè lou liame, di nouvè i pastouralo, de-tras li belèn famihau e li santoun.
Despièi sant Francés d'Assiso, que ié déurien la proumiero crècho, au siècle 13en, li crècho de glèiso faguèron flèri. Mai garo! li soulet persounage que se ié vesié èron li dis Evangèli : Jèsu, J6usè, Mario, li pastre e, de cop que i'a, li Mage.
lé venguè à l'idèio, i prèire desservènt, de marca l'episèdi di pastre pèr de cant. Souvènti-cop, es ço que ié dison la pastouralo sacrado qu'a pas rèn de vèire emé la pastouralo prouvençalo marsiheso inagurado pèr la Maurel. Aqui, s'agis rèn que di cant mescla dis ange e di pastre. Se pèu pas dessepara 'questo pastouralo sacrado, eissido de la crècho de glèiso, dóu pastrage coume la poudèn vèire, enca, en Alau vo i Baus. E, lou disèn, qu'es essenciau : s'agis d'uno obro pïouso rèn qu'emé li persounage dis Evangèli.
Es d'un autre biais de crècho, la famihalo, que vèn la Pastouralo Maurel. •
27838


text:
Streptococcus
Los Streptococcus son un genre de bactèris Gram positivas, esfericas pertenecientes al fil Firmicutes e al grop de las bactèris acidas lacticas. Aquestas bactèris creishen en de cadenas o parelhs, a on cada division cellular arriba al cors d'un ais. D'ailà que lo sieu nom, del Grèc streptos, significa que se dobla retuerce amb facilidad, coma una cadena. En contrast, los Gram positius estafilococs, que se dividisson en usant de divèrses aisses, forman d'agropacions raimosas de cellulas. Los estreptococs son oxidassa– e catalassa–negatius.
Las espècias d'estreptococus que produsisson de malautiás son:
- Estreptococs Del grop A: Streptococcus pyogenes produsisson amigdalitis e impetig.
- Estreptococs Del grop B: Streptococcus agalactiae produsisson meningitis en neonatos e de parrabastatges de l'embarassi en la femna.
- Neumococ: Streptococcus pneumoniae Es la principala causa de neumonía aquerida en la comunitat.
- Streptococcus viridans Es una causa importanta d'endocarditis e d'abscesas dentalas.
- Streptococcus mutans Causa importanta de caries dentala. Aperten al grop d'estreptococs viridans.


text:
1610
Aquesta pagina concernís l'an 1610 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Decès deu Noste Enric acit per Ravalhac.
- Plublicacion deu Gentilòme gascon de Guilhem Ader.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier naviri equipat de tres pònts dotats de canons. Aquò marquèt l'aparicion dau naviri de linha que dominèt lo combat navau fins a l'aparicion dau cuirassat dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Galileo Galilei (1564-1642) enoncièt per lo premier còp la sieuna teoria eliocentrica marcant lo començament de la Revolucion galilèa, rompedura majora de l'istòria de l'astronomia e, pus generalament, de la fisica. Pasmens, en despiech deis observacions permesas per sa luneta astronomica (1609), li manquèt una pròva indiscutibla[1].
Quimia[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, l'alquimista Jan Baptist van Helmont (1579-1644) menèt divèrseis experiéncias regardant lei gas. Identifiquèt lo dioxid de carbòni e definiguèt per lo premier còp lo concèpte de gas. Aquò foguèt una dei premiereis etapas de la transicion entre l'alquimia e la quimia.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquò foguèt en partida a l'origina de sa condamnacion per la Glèisa Catolica Romana en 1633.


text:
Ïosif Stalin
Ïosif Vissarionovitch Djougachvili (rus : Иocиф BиccapиoHoBич ДжyraшBили ; georgian : იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი Iosseb Bessarionis dze Djoughachvili), generalament conegut jol nom de Ïosif Stalin (Иocиф CTaлиH), es un òme politic sovietic d'origina georgiana, nascut lo 3 d'abril de 1868 a Gòri, en Georgia, dins l'Empèri Rus, mòrt a Moscòu, Russia, en Union Sovietica, lo 5 de març de 1953) foguèt lo dirigent màger de l'URSS entre 1924 e 1953, e un dictator.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Accion e bilanç[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- Carta grafica pas indicada
- Comunisme
- URSS
- Naissença en 1878
- Decès en 1953
- Ïosif Stalin
- Ancian bolchevic
- Persona deportada jol regima tsarista
- Personalitat de la Revolucion Russa
- Membre del primièr Conselh dels Comissaris del Pòble
- Personalitat politica d'URSS
- Personalitat politica georgiana
- Cap d'Estat o de govèrn de la Segonda Guèrra Mondiala
- Marescal de l'Union Sovietica
- Participant al 1èr congrès del Comintern
- Naissença en Georgia
- 1000 articles fondamentals


text:
Osama bin Laden
Osama Muhammed Awad bin Laden (10 de febrièr de 1957-2 de mai de 2011) foguèt un miliardari saudita e un dels caps principals d'Al-Qaida, movement que s'es atribuit la responsabilitat de divèrses atemptats terroristas dins lo mond.
Lo 2 de mai de 2011, divèrses mejans de premsa anoncièron que Bin Laden seriá mòrt abatut a traches en Paquistan e que lo sieu còrs seriá en mans d'oficials nòrd-americans; la confirmacion oficiala, basada en pròvas d'ADN foguèt donada minutas après pel president d'Estats Units d'America, Barack Obama.


text:
Cobison
Cobison[1][2][3] (Coubisou en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Cobison a compausat de nombrós pichons caserius escampilhats e de quatre pòbles principals Cobison, Nadaillac, lo Causse e lo monastere- cabrespine.
La commune de Cobison est composée de nombreux petits hameaux dispersés et de quatre villages principaux Cobison, Nadaillac, le Causse et le monastere- cabrespine.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge possedissiá a la s|XII|e}} una abbaye de religiosas.
1193 Hugues, comte de Rodés|Rodés, #donar a Sicard, abbé de Concas, totes los dreches #que i aviá sul monastèri de Coubisou.
Cobison absorbeix En 1832 amb Lo Nayrac lo anciana comuna del Causse aital coma Anglars e Cabrespines.
Cobison Cedís en 1866, al Cayrol lo masatge de Anglars.
Le village possédait au Sègle XII une abbaye de religieuses.
1193 Hugues, comte de Rodés|Rodés, donna à Sicard, abbé de Conques, tous les droits qu'il avait sur le monastère de Coubisou.
Cobison absorbe en 1832 avec Le Nayrac l'ancienne commune du Causse ainsi qu'Anglars et Cabrespines.
Cobison cède en 1866, au Cayrol le hameau d'Anglars.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Joan Ramon Costes (1767-1858), militar e oficièr napoleonc.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Estaing, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1994
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Ovul
L'ovul es la gameta femèla. Produch per l'ovari. Comas totas las gametas, l'ovul es aploíd, conten la mitat dels cromosòmas de la maire. Per la femna, l'ovul es fecondable pas que pendent 24 oras quand devala dins la trompa aprèp l'expulsion de l'ovari.
Per fòrça espècias, coma los mamifèrs, lo parelh de cromosòmas especific a las femes èssent lo parelh XX (doble X), un ovul pòt doncas contenir pas que de cromosòmas X. En consequéncia, es l'espermatozoïde del mascle que determinerá lo sèxe del zigòt, la cellula resultant de la fecondacion. Se lo mascle transmet un cromosòma Y, alara lo resultat será un mascle (XY). S'es l'X qu'es transmés, alara serà una feme (XX).


text:
1949
Aquesta pagina concernís l'an 1949 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - se crèa lo Conselh d'Assisténcia Economica Mutuala.
- 10 de febrièr - En Irlanda los conservadors unionistas obtenon la majoritat parlamentària.
- 16 de febrièr - en l'ONU començan las convèrsas sus Berlin entre los delegats dels Estats Units e lo URSS.
- 1 d'abril - Éire daissa la Comunautat Britanica e ven la Republica d'Irlanda.
- 5 de mai - Tractat de Londres ont se signa l'Estatut del Conselh d'Euròpa.
- 9 de mai - Rainier III tornès lo prince de Mónegue après la mòrt del sieu pepin, Loís II.
- 25 d'octobre - Londres (Anglatèrra): lo De Havilland Comet, lo primièr jet destinat al transpòrt de passatgièrs, fa un vòl de pròva Londres-Trípol-Londres en 6 oras e 36 minutas, dos còps mai rapid que los avions convencionals.
- 31 d'octobre - Alemanha es dividida en dos Estats.
- 8 de novembre - En Còsta Rica dintra en vigéncia la siá actuala constitucion.
Mond[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Tropas comunista chinesas ocupan la vila de Beijing.
- 2 de febrièr - En Temuco (Chile) erupcion del volcan Villarrica.
- 5 de febrièr - En Iran se dissòlv lo Partit Comunista Tudeh.
- 23 d'abril - Tropas comunistas chinesas ocupan la vila de Nanquin.
- 19 de julhet - Laos se fa independent de França.
- 8 d'agost - Bhutan se fa independent d'Índia.
- 1èr d'octobre - Mao Zedong establís la Republica Populara de China, en venent un país comunista.
- 31 d'octobre - a las Filipinas, un tifon causa 975 mòrts e daissa sens larèr 20 000 personas.
- 31 d'octobre - Chiang Kai-shek se refugia a Formosa.
- 31 d'octobre - Indonesia se fa independenta dels Païses Basses.
- 27 de decembre - Mejançant la signatura del Tractat de l'Aia, los Païses Basses reconeisson l'independéncia d'Indonesia.
Arts[modificar | modificar la font]
- 10 de febrièr - Als Estats Units s'estrea la pellicula La mòrt d'un viatjant, de Elia Kazan, basada en l'òbra de Arthur Miller.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'un segond satellit naturau dich Nereïda dins lo sistèma de Neptun per l'astronòm Gerard Kuiper.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion d'un radar meteorologic ais Estats Units dins l'encastre d'un projècte (Thunderstorm Project) dirigits per Roscoe Braham e Horace Byers (1906-1998).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Saskia Sassen, sociològa e economista neerlandoamericana
- 10 de genièr - Linda Lovelace, actritz pornografica americana (m. 2002)
- 12 de genièr - Haruki Murakami, escrivan e traductor japonés
- 17 de genièr - Gyude Bryant, president de Libèria
- 20 de genièr - Göran Persson, primièr ministre de Suècia
- 24 de genièr - John Belushi, actor american (m. 1982)
- 25 de genièr - Paul Nurse, geneticista britanic, Prèmi Nobel
- 26 de genièr - Jonathan Carroll, escrivan american
- 29 de genièr - Mans de Breish, cantaire occitan
- 30 de genièr - Peter Agre, bioquimista american, Prèmi Nobel
- 4 de febrièr - Gilles Catoire, politician italian (m. 2010)
- 7 de febrièr - Paulo César Carpegiani, fotbolaire brasilièr
- 12 de febrièr - Joaquín Sabina, cantaire espanhòl
- 12 de febrièr - Ashraf Ghani, president d'Afganistan
- 22 de febrièr - Niki Lauda, pilòt austriac de Formula 1
- 25 de febrièr - Amin Maalouf, escrivan libanés
- 28 de febrièr - Ilene Graff, actritz americana de television
- 3 de març - Gilles Catoire, politician francés
- 6 de març - Shaukat Aziz, primièr ministre de Paquistan
- 14 de març - Rafael Ángel Calderón Fournier, president de Còsta Rica
- 21 de març - Slavoj Žižek, filosòf eslovèn
- 24 de març - Ranil Wickremasinghe, primièr ministre de Sri Lanka
- 4 d'abril - Abdullah Öcalan, politician curd
- 6 d'abril - Horst Ludwig Störmer, fisician alemand, Prèmi Nobel en 1998
- 15 d'abril - Alla Pugachova, actritz e cantaira russa
- 16 d'abril - Pirkko Saisio, escrivana finesa
- 20 d'abril - Jessica Lange, actritz americana
- 20 d'abril - Aleksandr Maltsev, jogaire sovietic d'hockey sus glaça
- 30 d'abril - António Manuel Guterres, primièr ministre de Portugal
- 9 de mai - Billy Joel, cantaire, pianista e compositor american
- 9 de mai - Ibrahim Baré Maïnassara, president de Nigèr (m. 1999)
- 13 de mai - Massimo D'Alema, primièr ministre d'Itàlia
- 23 de mai - Alan García Pérez, president de Peró
- 1 de junh - Déwé Gorodey, escrivana e politiciana canaca
- 15 de junh - Jim Varney, actor american (m. 2000)
- 18 de junh - Jarosław Kaczyński, primièr ministre de Polonha
- 18 de junh - Lech Kaczyński, president de Polonha (m. 2010)
- 18 de junh - Han Duck-soo, primièr ministre de la Corèa del Sud
- 20 de junh - Lionel Richie, cantaire american (Commodores)
- 22 de junh - Meryl Streep, actritz americana
- 22 de junh - Pierre Amoyal, violonista francés
- 4 de julhet - Horst Seehofer, politician alemand, president d'Alemanha
- 15 de julhet - Nils Daniel Carl Bildt, primièr ministre de Suècia
- 22 de julhet - Lasse Virén, atlèta e politician finés
- 26 de julhet - Thaksin Shinawatra, primièr ministre de Tailàndia
- julhet - Satoshi Nakamoto, engenhaire e informatician american
- 1 d'agost - Mugur Isărescu, primièr ministre de Romania
- 2 d'agost - Jean-Pierre Plancade, politician socialista francés
- 2 d'agost - Bertalan Farkas, pilòt e astronauta ongrés
- 12 d'agost - Fernando Collor de Mello, president de Brasil
- 12 d'agost - Mark Knopfler, musician escocés (Dire Straits)
- 31 d'agost - Hugh David Politzer, fisician american, Prèmi Nobel
- 31 d'agost - Richard Gere, actor american
- 9 de setembre - Susilo Bambang Yudhoyono, president d'Indonesia
- 20 de setembre - Sabine Azéma, actritz e realizatritz francesa
- 23 de setembre - Bruce Springsteen, musician american de rock
- 24 de setembre - Pedro Almodóvar, realizator espanhòl
- 3 d'octobre - Lindsey Buckingham, cantaira americana (Fleetwood Mac)
- 8 d'octobre - Truong Tan Sang, president de Vietnam
- 8 d'octobre - Sigourney Weaver, actritz americana
- 8 d'octobre - Ashawna Hailey, entrepreneira e filantròpa americana (m. 2011)
- 17 d'octobre - Owen Seymour Arthur, primièr ministre de Barbados
- 21 d'octobre - Benjamin Netanyahu, primièr ministre israelian
- 21 d'octobre - Manuel Marín, president de la Comission Europèa
- 6 de novembre - Arturo Sandoval, musician cuban
- 17 de novembre - Nguyễn Tấn Dũng, primièr ministre de Vietnam
- 26 de novembre - Mari Alkatiri, primièr ministre de Timòr Èst
- 1 de decembre - Sebastián Piñera, president de Chile
- 5 de decembre - Ângela Rô Rô, cantaira e musiciana brasilièra
- 12 de decembre - Marc Ravalomanana, president de Madagascar
- 21 de decembre - Thomas Sankara, president de Burkina Faso (m. 1987)
- 22 de decembre - Maurice Gibb, musician britanic (Bee Gees) (m. 2003)
- 25 de decembre - Nawaz Sharif, primièr ministre de Paquistan
- 26 de decembre - José Ramos-Horta, president e primièr ministre de Timòr Èst, Prèmi Nobel de la Patz
- Augustin Dumay, violonista academic francés
- Patric, cantaire occitan
- Rotland Pecot, poèta e cantautor occitan
- Tomeu Penya, cantautor malhorquin
- Octavi Monsonís, ensenhaire valencian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de febrièr - Niceto de Alcalá-Zamora, president d'Espanha (n. 1877)
- 30 de març - Friedrich Bergius, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1884)
- 6 de mai - Maurice Maeterlinck, escrivan bèlga, Prèmi Nobel en 1911 (n. 1862)
- 21 de mai - Klaus Mann, escrivan alemand (n. 1906)
- 10 de junh - Sigrid Undset, escrivan norvegian, Prèmi Nobel en 1928 (n. 1882)
- 12 de julhet - Douglas Hyde, president de la Republica d'Irlanda (n. 1860)
- 30 de julhet - Stoyan Danev, primièr ministre de Bulgaria (n. 1858)
- 9 d'agost - Edward Thorndike, psicològ american (n. 1874)
- 16 d'agost - Margaret Mitchell, escrivana americana (n. 1900)
- 7 de setembre - José Clemente Orozco, artista mexican (n. 1883)
- 7 de setembre - Elton Mayo, psicològ australian (n. 1880)
- 8 de setembre - Richard Strauss, compositor alemand (n. 1864)
- 13 de setembre - August Krogh, mètge e scientific danés, Prèmi Nobel (n. 1874)
- 13 d'octobre - Francesca Bonnemaison, pedagòga e ensenhaira catalana (n. 1872)
- 20 de novembre - Reijiro Wakatsuki, primièr ministre de Japon (n. 1866)
- 4 de decembre - Ivar Lykke, primièr ministre de Norvègia (n. 1872)
- 6 de decembre - Lead Belly, musician e cantaire american (n. 1888)
- 27 de decembre - Antoni Ponikowski, primièr ministre de Polonha (n. 1878)
- Francés Deseuse, escrivan montpelhierenc (n. 1871)
- Mathilde Laigle, escrivan e professora francesa (n. 1865)


text:
Rott (Bas Ren)
Rott en alemannisch (Rott en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La localité fa partida de la region naturala En mai de-Bòsc[1].
La localité fait partie de la région naturelle Outre-Forêt[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
La tèrra de Rott aperten al monastèri de Weissenburg e se truca Chrodo en l'an 745 cf lo Cartulaire del cloître de Weissenburg per K.Glöckner E Anton Doll, chartes de 661 a 864
La terre de Rott appartient au monastère de Weissenburg et s'appelle Chrodo en l'an 745 cf le Cartulaire du cloître de Weissenburg par K.Glöckner et Anton Doll, chartes de 661 à 864
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En mai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, pàg. 212
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p. 212


text:
En tot seguir tamb es gestions entà baishar ua linha electrica e ua conduccion d’aigua enquiath Santuari de Montgarri.
Contunhar tamb es ahèrs de restauracion dera glèisa e der entorn de Nòsta Senhora de Montgarri.
Eth collectiu Lengua Viua premanĂs entara dimenjada 27 e 28 de junhsèga diuèrses activitats tĂ hestejar era vintau Corsa “Aran per sa Lengua”,
Eth dissabte 27 i aurà jòcs e condes tara mainadera ena plaça deth Conselh ath long deth maitin . Aguestes activitats se desvoloparà n segontes era edat des mainatges. Ena vrespada d’aqueth madeish dia, ei previst que s’i represente tanben, ena madeisha plaça, ua òbra de teatre ena lengua pròpria d’Aran.
Aué (27-06-2013) tàs 20:30 ores conferéncia sus "En temps dera Querimònia" a cargue deth doctor en Istòria medievau Sr. Joan Busqueta, ena sedença deth Conselh Generau d'Aran"
Dia 28 de junh inauguracion dera exposicion "Capèles e santets d'Aran" tàs 19:00 ores ena Glèisa de Sant Joan d'Arties. Tanben i aurà lòc era presentacion dera revista Tèrra Aranesa núm. 12
Â
Â


text:
Available translations of this page:
Lo projècte de LibreOffice.org es una varianta de lo de OpenOffice.org.
Perqué i aguèt aquesta creacion :
Aprèp la compradura de Sun, entrepresa bastisseira d'OpenOffice.org per Oracle, l'avenidor del projècte burotic d'OOo èra pas pus segur. Per contunhar lo projècte d'un biais autonòme, una partida de la comunautat d'OpenOffice.org decidiguèt de prene sas distancias d'amb Oracle per poder prepausar dins l'avenidor una seguida burotica vertadièrament liura. Es la rason del projècte "The Document Foundation" que da LibreOffice.org
Mai d'informacions
Se sètz expèrt dins la lenga anglesa, podètz aver mai d'entresenhas sus lo perque del projècte ... site principal de Document Foundation


text:
La Folhada
La Folhada[1][2][3] (La Fouillade en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Legir lo libre de Michel Lombard e Jean-Jacques Jouffreau : La Fouillade & Arcanhac : una istòria comuna.
Lire le livre de Michel Lombard et Jean-Jacques Jouffreau : La Fouillade & Arcanhac : une histoire commune.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Christian-Pierre Bedel, Najac, al canton, 2001
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
932
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 932 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Repression de doas revòutas intèrnas dins lo nòrd-oèst d'Anatolia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
En causa d'una querèla ambé lo califa, l'emir Munis al-Muzaffar, qu'èra lo sostèn principau d'Al-Muqtadir, quitèt Bagdad. Après una demanda dau califa de tornar venir dins la capitala. Dins aquò, de cortesans s'inquietèron deis intencions de l'emir. De son caire, Munis supausa qu'èra menaçat d'assassinat per Al-Muqtadir. Ansin, lei relacions entre lei dos òmes se desgradèron tornarmai e Munis prenguèt la tèsta de seis adversaris. Lei fòrças dau califa foguèron desfachas dins lo relarg de Bagdad e Al-Muqtadir foguèt tuat sus lo prat batalhier. Lei venceires chausiguèron Al-Qahir, fraire d'Al-Muqtadir, coma califa novèu. Pasmens, Al-Qahir venguèt rapidament tiranic.


text:
Auguste-Joseph Franchomme
Auguste-Joseph Franchomme (Lilla, lo 10 d'abriu de 1808 – París, lo 21 de genèr de 1884) que ho un violoncelista, un pedagòg e un compositor francés deu sègle XIX.
Qu'estudiè au Conservatòri de París. Qu'èra un amic deus compositors Felix Mendelssohn e Frédéric Chopin (dab qui e tribalhè). Com musician que he partida deu Quatuor de Jean-Delphin Alard. Que ho proprietari de dus violoncèls deus famós : lo stradivarius de Duport e lo stradivarius de De Munk.
Com professor que prengó la seguida au Conservatòri de París deu son ancian professor Louis-Pierre Norblin.
Que compausè estudis e capricis entau violoncèl.
En 1884 qu'arrecebó la Legion d'Aunor per lo son tribalh musicau.


text:
Minas Gerais
Minas Gerais es un estat de Brasil qu'a pas cap de frontièra maritima. Confronta la Bahia al nòrd, l'Espírito Santo a l'èst, Rio de Janeiro al sud-èst, São Paulo al sud e sud-oèst, e Mato Grosso do Sul, Goiás e lo Districte Federal a l'oèst. Sa superfícia totala es similara a la de França: 586 528,3 km2.
La capitala de l'estat es la vila de Belo Horizonte.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'ocupacion de la region comencèt al sègle XVI, per los bandeirantes (explorators) paulistas que cercavan aur e pèiras preciosas. En 1693 i aguèt las primièras descobèrtas importantas d'aur dins las montanhas de Sabarabuçu, dins los rius del Carmo e Tripuí que provoquèron una granda migracion en direccion de la region. En 1696 foguèt fondat lo vilatge de Nossa Senhora ("Nòstra Dòna") del Ribeirão do Carmo, lo qual, en 1711, foguèt la primièra vila de Minas Gerais, nuclèu original del municipi actual de Mariana.
La descobèrta de las minas e l'esplecha de l'aur desencadenèron qualques conflictes; los pus importants foguèron la Guèrra dels Emboabas (1707-1710) e la Revòlta de Felipe dos Santos.
Dins la primièra mitat del sègle XVIII, Minas Gerais venguèt lo centre economic de la colonia, amb un creissement rapid de sa populacion. En 1709 foguèt creada la Capitania (division administrativa coloniala) de São Paulo e Minas de Ouro, separada de la Capitania de Rio de Janeiro. En 1720, la Capitania de Minas Gerais foguèt separada de la Capitania de São Paulo, amb Vila Rica - actualament Ouro Preto - coma sa capitala. Pasmens, la produccion d'aur comencèt de demenir a l'entorn de 1750, çò que forcèt Portugal de cercar un biais d'aumentar la levada d'impòsts, çò que provoquèt una revòlta populara coneguda coma l´nconfidência Mineira en 1789.
Aprèp l'independéncia de Brasil en 1822, Minas Gerais es venguda província de l'Empèri de Brasil. Amb la proclamacion de la republica en 1889, s'es facha Estat de la federacion.
Geografia[modificar | modificar la font]
Minas Gerais es situat entre los parallèls 14º 13' 58" e 22º 54' 00" de latitud sud, e entre los meridians de 39º 51' 32" e 51º 02' 35" a l'oèst de Greenwich. Es lo segond estat brasilièr en populacion totala, amb 21 milions d'abitants distribuits en 863 municipis. Sa capitala e vila pus poblada es Belo Horizonte, amb 2,4 milions d'abitants (mai de 5 milions dins la region metropolitana). D'autras vilas importantas de l'estat son: Contagem (situada dins la region metropolitana de Belo Horizonte), Uberlândia, Juiz de Fora e Itabira.
Relèu[modificar | modificar la font]
Las pus grandas altituds de l'estat son situadas dins las sèrras de Mantiqueira, de Espinhaço, de Canastra e en lo Parc Nacional del Caparaó, ont i a de terrens localizats per sus dels 1700 m. Lo punt mai naut de l'estat es Pico da Bandeira, amb 2891,9 m d'altitud, situat dins la divisa amb l'estat d'Espírito Santo.
Economia[modificar | modificar la font]
L'estat es un important productor de cafè, sòja, lach, carn d'autres produches agricòlas, elevatge, e ten tanben de jaciments de minerals: fèrre, alumini, calcari e autres.
Actualament tanben l'industria es fòrça importanta: transformacion minerala, siderurgia (produccion d'acièr), electronica, automobilas (Fiat, Iveco e Mercedes Benz possedisson de fabricas dins l'estat), texils, noiduras e bevendas.
Torisme[modificar | modificar la font]
Una autra activitat economica importanta es lo torisme. Dins l'estat i a:
- de vilas istoricas del periòde colonial portugués, coma Ouro Preto, Mariana, Sabará, Congonhas, Tiradentes e Diamantina, amb sas glèisas, construccions publicas e ostals ben conservats
- de fonts d'aigas mineralas, coma Araxá, Poços de Caldas, Lambari, Caxambu e autres
- de païsatges naturals preservats, en Pargues Nacionals e reservas: Pargue Nacional del Caparaó, Pargue Nacional de la Sèrra del Cipó, e autres.


text:
Molin de vent
Lo molin de vent, o molin d'aura, es un dispositiu que transforma l’energia eoliana (energia cinetica del vent) en movement rotatiu pel mejan d’alas ajustablas. Coma molin, es utilizat pus sovent per mòudre de cerealas, trissar, pilar, polverizar divèrsas substàncias, pressar de drupas o espotir d'olivas per ne tirar d'òli, o per accionar una pompa, par exemple per l’irrigacion o per assecar los poldèrs.
L'expression s'utiliza pels dispositius ancians dels país rics e las installacions de tecnologias ancianas de las regions mens desvolopadas. Venguèron obsolèts dins los païses desvolopats amb la generalizacion de l'electricitat, es lo davancièr de l'eoliana. Lo molin de vent es diferent de l’eoliana perque aquela servís pus sovent a mòure un generator d’electricitat o, pus rarament, per pompar d'aiga, e es equipada de palas e pas d'alas.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
- Lo molin de vent classic se constituís d'una torre subremontada d'un teulat que s'orienta dins lo sens del vent, que supòrta las alas fixada a un ais orizontal ; es lo molin torre.
- A vegadas, es tot lo còrs del molin, construit de fusta, que s'orienta dins lo vent: aquel molin sus pivòt tanben nomenat "candelièr" dins certanas regions de França, aquel pivòt es suspendut per de ligams que l'entornejan, aqueles fixats sus un sòcle de fusta.
- Existís un tresen tipe intermediari sol torneja un còrs mobil suportant las alas e lo sistèma d'engranatge.
Las alas, pus sovent del nombre de quatre, son en general fachas d'una armadura de fusta suportant una vela tenduda. Pòdon èsser simetricas, o asimetricas quand las latas que supòrtan la vela son fixadas del costat esquèrra de l'ais de l'ala. Las formas e los materials utilizats son fòrça variables segon la region.
La transmission del movement a l'ais vertical de las mòlas se fa par un engranatge.
L'orientacion del molin se fa en accionant lo timon, o la coa del molin, amb un cabestran.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Los molins, coma o indica lor nom, serviguèron en primièr per mòudre las cerealas e d'autras granas. Serviguèron tanben per pompar l'aiga, o per assecar les zonas palunosas e los poldèrs, o per l'irrigacion. S'utilizèron per produire d'òli, pel folatge dels teissuts, o per accionar las rèssas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo molin de vent apareguèt en Orient, en Egipte anciana e en Iran (foguèt utilizat en Pèrsia per l'irrigacion dempuèi l'an 600). Los molins iranians èran pas del meteis tipe que los molins europèus. Foguèron bastits d'una eoliana d'ais vertical, –tecnica de rendements melhor que las eolianas d'ais orizontal–, confinhada dedins lo molin[1]. D'orificis dins las parets del molin per que l'aire de s'engorge e mòga l'eoliana.
Senhalat fòrça lèu en Grand Bretanha (Abadiá de Croyland en 870]), lo molin de vent se generalizèt en Euròpa vèrs lo sègle XII, en primièr sus las còstas maritimas dels païses del Nòrd : Grand Bretanha, Païses Basses, puèi dins los païses de la bordadura atlantica : Portugal, França, de la mar del Nòrd e de la mar Baltica : Belgica, Alemanha, Danemarc, e dins las illas, tanben en Mediterranèa. Se tròban sus de tucs, o isolats, o gropats en seria, e mai dins de luòcs alunhats dels cors d'aiga. La primièra atestacion de molin de vent en Occitània (e en França), figura dins una carta de la vila d'Arle, 1170.
Los Païses Basses son probablament lo país que comptèt lo pus grand nombre de molins de vent. Caracteristics del païsatge, se pòdon veire dins la pintura flamenca[2]. Los molins de vent de Kinderdijk son marcats sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
L'aila Berton, inventada vèrs 1840, es un sistèma de pòstes mobilas que se pòdon escartar per ofrir una granda presa al vent. Evitan lo molinièr de la grèva tasca de la manòbra quotidiana de las velas. Aquel sistèma s'espand dins las regions pus productrises mas arriba tròp tard per una molinariá ja declinanta.
La generalizacion de l'electricitat dins las campanhas, e l'aparicion de la minotariá industriala, faguèron declinar los molins de vent al sègle XX.
L'aparicion de la ròda eoliana de palas multiplas, inventada als Estats Units d'America, los a renduts obsolèts.
Molins remarcables[modificar | modificar la font]
En Occitània[modificar | modificar la font]
- lo molin de vent de Cucunhan tornèt èsser expleitat en 2006 ;
- lo molin de Fòntvièlha, prèp d'Arle, rendut celèbre per Anfós Daudet (Lettres de mon moulin) ;
- los molins de Sant Joan a la Ciutat (Bocas de Ròse), que pòdon encara foncionar, datan del sègle XV ;
- lo molin de Montfuron, vilatge a l'Èst de Leberon (bastit jos Loís XIV de França), es uèi restaurat e pòt foncionar ;
En França[modificar | modificar la font]
- a Azannes, un molin bastit en 2003 segon las tecnicas del sègle XVII ont même existiguèt en 1757 ;
- a Hondschoote, lo Nord Meulen pòrta sus una fusta la data de 1127 ;
- lo molin de vent de Saint-Pierre-de-la-Fage restaurat en 2006
- lo molin de la Galeta, de Montmartre (París), Monument istoric dempuèi 1939 ;
- lo molin de Valmy (Marna), luòc de la celèbra batalha de Valmy en 1792 ; destruit per la tempèsta de 1999, restaurat ;
En Grècia[modificar | modificar la font]
- l'illa de Miconos es coneguda coma « l'illa dels molins de vent », caracteristics amb lor tech de caume e lors alas triangularas.
Als Païses Basses[modificar | modificar la font]
- lo molin De Gooyer ;
- los molins de Kinderdijk.
En Quebèc (Canadà)[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
L'epopèia de « l'òme de la Mancha », Dòn Quishòt de Cervantes met lo vam suls molins de vent, que lo personatge principal pren per de gigants.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
Ellezelles, Belgica, lo molin del "Cat sauvage" (1751)
-
Grand-Leez, Belgica, lo molin Defrenne
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Le Casteelmeulen Cassel (Nòrd), França
-
-
-
-
« de Fortuin » (la Fortune), Hattem, Païses Basses
-
« De vlijt » (le zèle), Geffen, Païses Basses
-
Cobstone, Ibstone, Reialme Unit
-
-
-
Kiev (Ucraïna)
-
-
-
-
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Inventari de las tecnologias
- (fr) Jean Bruggeman, Moulins, Col. « patrimoine vivant » de l’Union Rempart.
- (fr) Jean Orsatelli, Les Moulins à vent et à eau, Marseille (Lafitte) 1995, 4en ed., ( éd. 1987)
- Autres
- (fr) Claude Rivals, Le moulin, histoire d’un patrimoine, coffret 4 fascicules (Moulin à eau, Moulin à vent, Moulin nef, Moulin à marée), Fédération française des associations de sauvegarde des moulins, 10 rue de l'Echarpe, 31000 Toulouse [1].
- (fr) Claude Rivals, Moulins à vent et meuniers des pays d'Oc, Toulouse, Loubatières, 1992
- (fr) Revue Moulins de France, revue spécialisée trimestrielle, 32 pages couleurs, [2] FFAM, 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse
- Nòvas
- (fr) Écrits d’André Gaucheron, Ed FFAM, 208 pages, n° spécial 17 de la revue Moulins de France, 2007, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [3].
- (fr) Art du Meunier, Ed FFAM, n° especial 18 de la revista Moulins de France, 2006, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [4].
- (fr) Glossaire de molinologie. Roland Flahaut. Ed. FFAM, 135 pages n° spécial 19 de Moulins de France, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [5]
- (fr) Écrits et archives Claude Rivals, Ed. FFAM, n° especial 20 de Moulins de France, mai 2008, FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [6]
- (fr) Restaurer le moulin, de Jean Bruggeman, Ed. FFAM - ARAM N/PdeC, mai 2008. 128 pages. 345 illustrations (photographies, plans, croquis). FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [7].
- (fr) Moulins à vent à hourdais du nord-est de la Bretagne, de Chris Gibbings et Alain Cussonneau, Ed. FFAM, mai 2009. 65 pages dont 25 pages de glossaire. n° spécial 21 de Moulins de France, illustrations, photos, plans, croquis. FFAM 10 rue de l'Echarpe 31000 Toulouse [8]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Fédération des moulins de France
- (fr) Fédération Française des Associations de sauvegarde des Moulins FFAM, revue Moulins de France
- (fr) Les Moulins de la Corbière
- (fr) L'Association Régionale des Amis des Moulins (ARAM) - Nord Pas de Calais
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Aquela tecnica tornèt aparéisser amb las eolianas de la societat Gual.
- ↑ Vejatz la pintura Païsatge de molin de vent de Jan Brueghel l'Ancian al musèu del Lovre a París


text:
Beaumont (Naut Léger)
Bèumont (nom ipotètic) [1] (Beaumont en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat a qualques quilomètres de la vila de Briude.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Castell de Lauriat
Mencionat dempuèi l'an 1000. Los sieus torns aurián datat del Sègle XIII.
- Château de Lauriat
Mentionné dès l'an 1000. Ses tours seraient datées du Sègle XIII.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Beaumont (Naut Léger)