text:
Espargue
Tanas d'espargues verds pelats
L'espargue (var. esparga, aspèrja) es una planta de la familha de las Asparagaceae originària de l'èst del bacin mediterranèu. Conegut dels Romans, es cultivada coma planta d'òrt en França dempuèi lo sègle XV. Lo tèrme designa tanben sos brots comestibles, que venon de rizòmas d'ont buta cada an los grelhs sosterranhs que fan nàisser de tijas des s'auçant entre 1 e 1,5 mètre.
Somari
- 1 Descripcion
- 2 L'espargue en cosina
- 3 La produccion d'espargues
- 4 Proprietats medicinalas
- 5 Fitopatologia
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz taben
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'aspargue es una planta vivaça mercé a son rizòma. Se forma a partir de granas que produson aquel un rizòma portant d'uèlhs que donan de grelhs dins la partida superiora a de raices carnosas radianta en estela dins la partida inferiora. Los grelhs (partida consomida dels aspargues) donant de tijas drechas podent aténher 1,5 mètre de naut amb un folham prim e ramificat.
Es una espècia dioïc: los pés mascles produson d'en primièr de brots comestibles que, en seguida, donan des flors amb etaminas qu'emet de pollen, alara que los brots que se desvelopan suls pés femes forman de flors que, un còp fecondadas pel pollen, produsent de pichona baias rojas, de fruchs, contenent de granas negras. Lo còst metabolic per produire aquelas granas agota los pés femes, alara s'utiliza subretot de pés mascles dins los camps d'espargue[1].
Origina[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es originària de las regions temperadas de l'Eurasia: Euròpa centrala e miègjornala, Africa del Nòrd, Asia centrala e occidentala. Buta dins de terrens sabloses a l'estat salvatge. Se cultiva dempuèi l'Antiquitat mas la realizacion de varietats data del sègle XVIII. Uèi es fòrça cultivadas dins fòrça païses per totes los continents, pasmesn se lo primièr exportator mondial d'espargues en conserves es la China[2]. Le Chili e lo Peró son de productors importants.
A l'estat salvatge n'existís dotze espècias en Euròpa, que cinc en França segon Tela Botanica: Asparagus officinalis, Asparagus acutifolius fòrça comuna a çò nòstre, Asparagus macrorrhizus, Asparagus albus e Asparagus tenuifolius. Totas son comestiblas mas l'espargue maritima es fòrça amara.
Istoric[modificar | modificar la font]
Los espargues son dempuèi lontemps utilizats coma legums e plantas medicinalas, a causa de lor sabor delicata e lors proprietats diureticas. Una frèsca egipciana datant de 3000 ans AbC. la mòsta en ofèrta als dieus. Es tanben apreciada per son gost delicat pels Grècs e los Romans que la cultivan dins de fòssas e la manjan fresca en sason de culhida e sèca en ivèrn[3].
Es venerada coma afrodisiac, a causa de sa forma, dins lo conte arab Las Mila e Una Nuèchs. Cultivada a partie del sègle XI a Bizanci, l'Euròpa occidentala sembla aver ignorat l'espargue pendent de sègles e es pas que vèrs lo sègle XV que se cultiva a çò nòstre. Los productors realizan una novèla tecnica: cobrisson los brots per los protegir dels parasits e gardar la calor, descobrissent alara l'espargue blanca, remplaçant lo cauçatge.
Varietats cultivadas[modificar | modificar la font]
Unas varietats inscrichas en França:
- ibrids: Andréas, Atlas, Burgundine, Darbella, Dariana, Emma, Obélisk, Vetra,...
- non ibrid: Argenteuil hâtive, Prébelle, Jacq Ma Pourpre, Lorella,...
Près de 20 varetats son inscrichas al Catalòg oficial de las espècias e varietats[4] creadas per près de 10 entreprisas de seleccion e mai de 85 son inscrichas a Catalòg europèu [5].
L'espargue en cosina[modificar | modificar la font]
En cosina, s'utiliza los brots verss o blancs o roges: la frescor de las tijas se jutja segon mai d'un critèris (espargues fèrmas e trencantas, de meteissa espessor, amb de puntas quichadas) e aquelas qualitats permeton d'obéner una coseson omogenèa[6].
Al crompar, l'espargue deu emetre una agradabla odor d'espiga de blat madur, lo tocar deu èsser a l'encòp fèrme e sople jos det e resistissent a la trencadura, lo talon deu pas èsser tròp sec (lo chuc que ne sortís deu pas èsser amar), çò que mòstra una culhida recenta.
- L'espargue blanc butèt entièrament sota tèrra, en l'abséncia de lutz, çò que li dona un gost delicat.
- L'espargue violet es plan fucha. Es un espargue blanc que se daissèt escapar de sa mòta e que la punta ven devient malva jos l'efièch de la lutz. Pren un leugièr amarum.
- L'espargue verd butèt en aire liure e deu sa color al procediment normal de sintèsi clorofilliana que se debana a la lutz del solelh. Dona una sabor marcada e un rasim fin a sucrat. Es lo sol espargue qu'es inutil de pelar.
La coseson dels espargues[modificar | modificar la font]
Se deu levar lo tèrle linhòs (lo talon) los talhant o melhor los trencant per los rafrescar, puèi pelar la partida blanca del naut cap al bas, fins a quatre centimètres sota lo rasim, dels espargues mai vièlhs e grosses. L'espargue verd avent una pèl mai prima, lo pelatge del tèrç inferior es sufisent.
Per gardar la color e la textura, las cal far còire tan pauc de temps que se pòt.
La coseson dels espargues deu de preferéncia se far a la vapor per conservar tota lor delicatesa. se pòt far dins una ola estrecha e nauta, o doblat d'un panièr perforada. Senon, plaçatz los espargues ligadas en bòta, de pé, l'aiga devent aflorar leugièrament en dejós de las puntas per que cògan a la vapor.
Utilizada dins l'aiga salada, far bolhir a fuòc viu, per una coseson rapida que gardarà pel melhor la textura e la sabor dels espargues. Un còp l'aiga de bolh, perlongar la coseson de dotze a dètz e uèit minutas, segon la grossor de las tijas.
La melhora coseson dels espargues blancs es de lo far dins una mescla (aiga + farina + vinagre blanc o citron), sens sal, que gardarà lor blancor e lor sabor doça e subtila.
Astucia: per conserver los bèla color als espargues verdas, las asagar d'aiga glaçada just après los aver levadas de l'aiga de coseson.
Idèas de preparacion[modificar | modificar la font]
- Los servir de biais classic acompanhadas d'una vinagreta amb mostarda, d'una salça mosslina o d'una salça burre blanc.
- Amb la meteissa salça, espargues presentats en fagòt enrotladas dins un talh prim de cambajon.
- Prepara las tijas en mossa o en veloutat e los rasim en ensalada tibesa.
- Servir los espargues verds acompanhats d'una salça maltesa o d'una vinagreta al chuc de citron e a l'òli d'oliva.
- Se son prima, los far saltat amb de campairòls, e los servir en acompanhament d'una vianda blanca coma la pintarda. Se pòt tanben acompanhar de peissons.
- Los espargues a la flamanda son sevit semenat d'uòu dur talhats prim après los aver far grasilhat dins de burre, que sapond just après.
- Après una coseson rapida dins l'aiga bolhissenta, se pòdon apondre de formatge blanc, de crèma fresca, de sal, de pebre e/o de chuc de citron.
La produccion d'espargues[modificar | modificar la font]
L'espargue se cultiva en plen camp o jos veiral. L'esparguicultura utiliza doas tecnica:
- Per semenatge de març a junh dins una tèrra rica e mòbla los esclairsissent de gaireben dètz centimètres, puèi transplantacion las raices obtengudas.
- Per transplantacion de raices, sus un sol pla drenat, sens umiditat.
Los rizòmas pòdon aténher sièis mètres de longor en tèrra sablosa. D'aquelas raiças espelisson cada printemps de grelhs carnuts: cobèrts d'escatas quichadas, aqueles brots pòdon créisser de 10 cm/jorn. Se son pas copats, los grelhs fan de tijas ramificadas de dos mètres de naut e que pòrta, de cladodas. Un camp d'espargues pòt produire lo segond e tresen an e pendent una decena d'annadas. La produccion es de seissenta a cent quilogramas l'ara (100 m2)[7].
Produccion mondiala[modificar | modificar la font]
Proprietats medicinalas[modificar | modificar la font]
De la meteissa familha que l'alh e la ceba, l'espargue aa de compausantas comuna amb aquelas dos plantas: riquesa en vitaminas A, B9 e PP, fosfor e manganès.
Conten tanben d'asparagina e d'acid asparagusic, una substéncia coma de derivats sofrats donan una odor especiala a l'urina[8]. Mai precisament, dos compausants - la S-metilmetionina e l'acid asparagusic - son presumits èsser metabolizats en al mens sièis compausats sofrats odorants coma lo metanetiòl (o metil-mercaptan) a l'origina de l'odor caracteristica de l'urina apareisson dins las 15 minutas après la consomacion d'espargues[9]. Una partida de la populacion ne metaboliza pas aqueles dos precursors en compausat odorants, une autra partida es desprevesida de las terminasons olfactivas li permeton de los revelar[10]. Aquò explica que de personas persevon pas aquela odor particulara.[11].
Es diuretica, depurativa, leugièrament laxativa e galactagòga.
Son la rices qu'èran un pauc utilizadas en erboristariá. Los grelhs contenon un grand nombre de vitaminas (A e C), d'aminoacids e d'oligoelements.
Plini lo Vièlh los conselhavan coma afrodisiac.
De metanetiòl es produch pendent la digestion de l'espargue[12]. Es responsable d'un cambiament notable de l'odor de l'urina dins las 15 minutas après la consomacion d'espargues.[13].
Fitopatologia[modificar | modificar la font]
Las malautiás principalas de l'espargue son la fusariòsi, lo rizocton violet, la rovilha, la brutladura de las agulhas e la malautiás de grans porpres.
L'espargue es la cibla d'unes destrucis coma la mosca de l'espargua, lo criocèr de l'espargue, la mosca grisa de las semenadas e lo pesolh de l'espargue (brachycorynella asparagi). Aquel aptèr de 1,2 a 1,7Modèl:Unité/2 de color verd blau grisenc plan espandit als EUA foguèt descobèrt en Lengadòc en 1989. Per sas fissadas provòca de desformacion de la planta. La sintèsi dels sucres blocada provòca l'an seguent un nanisme. MAi un fongi fusarium moniliforme (fusariòsa) pòt provocar de biais oportunista lo deperiment de las plantas aflaquidas pel pesolh. L'arrancament ven alara inevitable[14].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑
- ↑
- ↑ Catalogue français des espèces et variétés
- ↑ Plant variety database European commission
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ .
- ↑ Waring RH, Mitchell SC, Fenwick GR.
- ↑
- ↑
- ↑ Richer, Decker, Belin, Imbs, Montastruc, Giudicelli: "Odorous urine in man after asparagus", British Journal of Clinical Pharmacology, May 1989
- ↑ Markt SC, Nuttall E, Turman C et al.
- ↑ M.Hullé, E.Turpeau, Y.Robert, Y.Monet les pucerons des plantes maraichères 1999 éd.
Vejatz taben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- Pascale Goulin, Mooon plat préféré, Ed. Haleine de tueur, 2012
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia JSTOR Plants : Asparagus officinalis (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia JSTOR Plants : Asparagus officinalis (en)
- Referéncia Catalogue of Life : Asparagus officinalis L. (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia Catalogue of Life : Asparagus officinalis L. (en)
- Referéncia Flora of North America : Asparagus officinalis (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Asparagus officinalis (en)
- Referéncia Flora of China : Asparagus officinalis (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Asparagus officinalis (en)
- Referéncia Flora of Pakistan : Asparagus officinalis (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia Modèl:EFloras/labèl : Asparagus officinalis (en)
- Referéncia FloraBase (Australie-Occidentale) : classification Asparagus officinalis (+ photos + distribution + description) (en) (consulté le 27 août 2014)Asparagus officinalis dins Florabase (Austràlia Oèst) (en)
- Referéncia GISD : espèce Asparagus officinalis (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia GISD : espècia Asparagus officinalis (en)
- Referéncia GRIN : espèce Asparagus officinalis L. (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia GRIN : espècia Asparagus officinalis L. (en)
- Referéncia INPN : Asparagus officinalis L., 1753 (+ statut + description) (fr) (consulté le 27 août 2014)Referéncia INPN : Asparagus officinalis L., 1753 (+ estatut + descripcion) (fr)
- Referéncia ITIS : Asparagus officinalis L. (fr) (+ version anglaise (en)) (consulté le 27 août 2014)Referéncia ITIS : Asparagus officinalis L. (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Kew Garden World Checklist : Asparagus officinalis L. (1753) (en) (consulté le 27 août 2014)Modèl:Kew liste
- Referéncia NCBI : Asparagus officinalis (en) (consulté le 27 août 2014)Referéncia NCBI : Asparagus officinalis (en)
- Referéncia The Plant List : Asparagus officinalis L. (en) (Source: KewGarden) (consulté le 27 août 2014)Referéncia The Plant List : Asparagus officinalis L. (en) (Font : KewGarden)
- Referéncia Tropicos : Asparagus officinalis L. (en) (+ liste sous-taxons) (consulté le 27 août 2014)Referéncia Tropicos : Asparagus officinalis L. (en) (+ lista sostaxons)
- Referéncia uBio : Asparagus officinalis L. (en)
- Referéncia World Register of Marine Species : espèce Asparagus officinalis (Dum) Corb. (en) (consulté le 27 août 2014)Modèl:WRMS espèce
- (en) Noms scientifiques et communs en 38 langues (graphies orientales Modèl:Abréviation discrète) de plusieurs espèces at M.M.P.N.D. : lenga pas reconeguda :


c: text/html

text:
Ceba
Fulhatge e inflorescéncia.
La ceba (o l'inhon) (Allium cepa) es una planta erbacèa bulbosa de la familha de las liliacèas originària de l'Asia Centrala, que ten pas qu'un sol bulbe bèl, de forma ovoïda, redonda. Es biennala e pòt arribar fins a 1 m de longor. Sas fuèlhas son semicilindricas e sortisson d'un bulbe jos tèrra, que possedís de rasics superficialas. Sa tija es drecha e abitualament espelís pendent la segonda annada de maturacion de la planta. A son cap a una ombella de flors blancas o ròsas.
Quand es copat, lo bulbe laissa anar un òli volatil sulfurat que causa de lagremas per encausa d'irritacion del teissut conjontiu de l'uèlh.
Es conegut e emplegat tradicionalament coma planta medicinala, e es estat utilizat dins lo tractament de l'asma, de la diabèti, l'ipertension, etc.
A una resisténcia fòrta a la secada a mai se cal pas que manque d'aiga dins lo periòde critic de creissença del bulbe. Se las cebas subisson una manca excessiva d'aiga, pòdon venir mai picantas e son bulbe serà mens desvolopat.
Las regions occitanas fan una consomacion importanta de ceba e demest las vilas productoiras de cebas cal citar Lesinhan la Ceba (a ras de Pesenàs, Erau).
Compausants actius principalsModificar
- Minerals: principalament: potassi, fosfòr, calci, magnèsi, sòdi, sofre e, en quantitats mendres: fèrre, manganès, zinc, coire e selèni.
- Vitaminas: vitamina C, acid folic, vitamina E
- Òli essencial amb fòrça compausants sulfuroses: disulfuri d'atilpropili, metilaliïna, cicloaliïna...etc
- Acid tiopropionic
- Quercetina
- Aliïna, en quantitat mendre que dins l'alh.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo collègi Calandreta, installat dempuèi 2012 dins los locals del licèu Honoré-Baradat, deuriá mudar a la dintrada venenta, benlèu la seguenta.
Lo collègi Calandreta deuriá mudar dins gaire de temps. la Region Nouvelle Aquitaine buta lo Departament a trapar una solucion per « albergar » dins un collègi aqueste establiment qu’aculhís 37 collegians dins los locals del licèu Honoré Baradat. « Çò mièlhs seriá de mudar a la dintrada venenta, mas s’es pas possible, la Region nos daissarà dins nòstres locals d’Honoré Baradat. Caldrà trapar una solucion per la dintrada seguenta », precisa Daniel Barneix, lo president de la federacion departamentala.
« Lo mai d’ora serà çò mièlhs »
Del costat del Departament, lo dorsièr es ja plan avançat, e lo trabalh de recèrca es en cors. « Trabalham sus diferentas ipotèsis per integrar lo collègi Calandreta dins un autre collège paulin. Lo mai d’ora serà çò mièlhs », espèra Denisa saint-Pé, vice-presidenta del conselh departamental en carga de l’educacion. Amb un efectiu qui poiriá doblar d’aquí qualques annadas, la question de l’albergament de collegians venguts de luènh comença èla tanben a se pausar que cinc familhas dels Pirenèus Nauts escolarisan sos enfants al collègi. Fins ara, los collegians son albergats dins de familhas d’acuèlh los diluns e dijòus de ser. La federacion desira ara anar mai luènh. « Lo projècte de desvolopament, es d’aver l’internat », espèra Brigitte Vergez, presidenta de l’associacion del collègi.
Tres escòlas dins l’Agglo, nòu en Bearn
En mai del collègi, i a nòu escòlas primàrias Calandreta dins lo departament, que tres son dins l’aglomeracion paulina. Coma al collègi, l’ensenhament s’i fa en immersion totala dins la lenga occitana. « Tot es mes en òbra per permetre al enfants d’ausir e practicar la lenga en permanéncia », precisa Daniel Barneix.
Entre aquestes establiments, la Calandreta Paulina, carrièra del Capitaine Guynemer, foguèt la primièra a dobrir. Èra en 1989. Dempuèi, lo succès se desmentís pas amb, notadament, la mesa en plaça d’un tièra d’espèra dempuèi lèu quatre ans. Solucion pels parents : las Calandreta de Lescar e Calandreta de Mazères ont i a pas de tièra d’espèra. Los diferents establiments an previst de jornadas pòrtas dobèrtas dins los jorns venents.
D’aprèp Kevin Estrade, La République des Pyrénées, publicat lo 22 de mars de 2017. k.estrade@pyrenees.com.


text:
Visita guidada en occitan, La Casa dels Entremesos
Sabètz çò qu’es una pigassa, un fermalh, una sàrcia, un faudal, un cotèl, un ramelèt o un panièr? Per o saber, anam far una passejada per qualque vocabulari occitan a travèrs lo mond de l’imatjariá festiva.
Coneisserem de gigants e d’animals totemics, sas costumas e tradicions.
Visita guidada que cal pas daissar perdre.
- Visitam un musèu excepcional e pauc conegut
- las explicacions se faràn en occitan, lenga oficiala en Catalonha e pas brica emplegada en cap dels musèus del país.
L’ora e l’endrech de rescontre: lo 25 de julhet de 2018 a 11 oras a la sortida Metro Jaume I (L4, plaça de l’Àngel).
Preu: 5 € (socis 3€)
Programa de l’activitat.
**Sètz pregats de confirmar la vòstra assisténcia: 93 284 36 34 / caoc@caoc.cat


text:
Dimars, 5 d'agost de 2014, 03h00 Espòrt
Ploviá aqueste divendres de ser sus Perpinhan. Temps costumièr per la fola dels sostens de Warrington, venguda en avion e bus, tota vestida de jaune e de blau, amb de desguisaments creatius, per beure de cervesas e cantar a plec de gargalhòl los meritis dels Lops. E la pluèja refresquèt las ambicions catalanas: los Dracs devián ganhar per esperar de jogar lo primièr torn de las pelhòfas a domicili. Un còp de mai, tota la setmana, avián proclamat lor consciéncia de l’enjòc e lor enveja bèla de sortir una partida terribla. E de que vegèrem? Una esquipa que capitèt pas a dintrar dins la partida, que manquèt de nhac e de vam, al jòc al pè previsible, sens patron sul terrenc, que barregèt rapiditat e precipitacion. Se pòt totjorn estimar que l’arbitre vidèo, en autrejant un ensag atal-atal als angleses e en ne refusant un als catalans, ajudèt pas los Sang e Aur, mas los locals mestregèron jamai la partida e passèron lo temps a córrer darrèr la marca (mercé al Michael Oldfield, autor de tres ensages). Una penalitat encaissada a la represa los daissèt fin finala a dos punts dels Lops: 26-24. Adieu, la pelhòfa a domicili! Los Dracs demòran setens al classament, se fan ratrapar —tot en gardant una melhora diferéncia de punts— per Widnes venceire d’Hull KR (28-10), que demòra a tres punts del parelh. Los catalans serián plan inspirats d’anar quèrre dos punts del costat de Salford lo 15 d’agost.
De notar la victòria suspresa e susprenenta de Bradford a Leeds: 20-14. Aquò permet a Saint Helens de demorar cap de fila. Aquesta dimenjada, se tendràn las mièjas finalas de la Cup: dissabte, Leeds reçauprà Warrington e dimenge de vèspre, la segonda mièja finala opausarà los Vikings de Widnes e los Tigres de Castleford. En Austràlia, la jornada èra dedicada als supereròis de bendas dessenhadas o de cinèma. Cinc esquipas joguèron amb de malhòts diferents de l’abitual per celebrar Ironman, Hulk, Tòr, Wolverine o Captain America. Las Aglas de Mar de Manly an fait lo trauc al cap del classament amb 6 punts d’avança suls segonds (los Lapinons de Sydney e las Pantèras de Penrith) e 8 esquipas son encara en corsa per las 3 darrièras plaças qualificativas. Un final a copar lo buf nos espèra!
D’aquel temps, Limós fa part de son recrutament estrangièr en privilegiant unes jogaires joves: l’avant neozelandés Isaac Maliota, lo pilar Harlan Alaalatola, lo centre-segonda linha Paul Ivan e lo polivalent Ben Jones, qu’a jogat un quarantenat de partidas d’NRL, serà lo cap d’orquèstra d’una formacion que s’apiejarà tanben sus la montada de 8 estagiaris sortits de sa formacion junior doblafinalista la sason passada. Aquò promet per la represa del campionat a la mitat de setembre!
Alan Roch


text:
"Meddia aranés": Debut ena liga damb victòries entara UD Bossòst e era AF Les
Aué portam era actualitat esportiua damb eth debut ena liga dera UD Bossòst, ena categoria Excellence deth districte Haute-Garonne Cominges e dera AF Les en grop 13 dera Tresau Catalana. Toti dus guanhauen dehòra de casa. Tanben com cada dimèrcles es estrees cinematografiques dera setmana e era programacion deth Circuit Urgellenc tara dimenjada ena Era Audiovisuau de Vielha. Avui portem l'actualitat esportiva amb el debut a la lliga de la UD Bossòst, a la categoria Excellence del districte Haute-Garonne Cominges i de l'AF Les al grup 13 de la Tercera Catalana. Tots dos han guanyat fora de casa. També com cada dimecres, les estrenes cinematogràfiques de la setmana i la programació del Circuit Urgellenc del cap de setmana a la sala Era Audiovisuau de Vielha.


text:
Sàlvia
Salvia
Las sàlvias forman lo genre Salvia. Son de plantas de la familha de las Lamiacèas que compren mai de 900 espècias, annalas, bisanalas, vivaças o arbustivas. Una desena de sàlvias son indigènas en Euròpa, per exemple Salvia pratensis.
Las sàlvias èran consideradas a l' Edat Mejana coma una panacèa, unas espècias tenon en efièch fòrça vertuts medicinalas. Doas espècias èran fòrça utilizadas per los fuèlhas e lo sommitat floridas, la salvia romana (Salvia sclarea) e la comuna (Salvia officinalis), amb que se fasiá d'infusions e de decoccions.
Somari
Espandiment e abitat[modificar | modificar la font]
Se trapa dins totas las zonas temperadas, sus de sòls plan drenats e de sites plan solelhats.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Unas espècias de sàlvias, subretot Salvia divinorum, possedisson de proprietats allucinogènas, e son encara utilizadas dins los rites chamanics de purificacion contra las noisenças ocultas dins unas tribús amerindianas o coma psicotròp[1].
La sàlvia es tanben utilizada coma èrba aromatica dins de preparacions coma l'aiga bolhida per exemple. Son gost es marcat, leugièrament amar e camfrat. S'aòrda plan amb lo pòrc, lo vedèl e los plats a basa de polalha - pol, piòt, guit - mas tanben amb de trufas e autres feculents. S'utiliza tanben en naturopatia per sas proprietats medicinalas, per exemple sul sistèma ormonal femenin. Apasimariá los mals ligats al sindròma premenstrual e permetriá un desmamatge sens dolor per las maires alachantas apasiment las pujadas de lach. Unas espècias son purament ornamentalas. Es citada a l'Edat Mejana dins lo capitulari De Villis, que foguèt a l'onor fins al sègle XVII.
Proprietats medicinalas[modificar | modificar la font]
Antiseptic, antispasmodic, antisudorific, aperitiu, bactericid, calmant, cefalic, coronarian, digestiu, energetic, arrèsta la pujada de lach, diuretic leugièr, emenagòg, febrifug, laxatiu, fluidificant sanguin, estimula la memòria, tonic.
La sàlvia possedís una accion estrogenica, es un regulator ormonal qu'agís sus l'esfèra urogenitala femna.
Istòria[modificar | modificar la font]
La sàlvia èra una de las plantas salvatriças de l'Edat Mejana. Coneguda pels Chineses, aquestes podavan cambiar contra de fuèlhas de tè mai preciosas contra de fuèlhas de sàlvia. Los Grècs, los Romans e los Arabs l'utilizavan sovent coma tonic e en compressa contra las mordaduras de la sèrp. Al sègle XVI, lo botanista Jacob Tabernae-Montanus conta que las femnas egipcianas avián l'abitud de beure de chuc de sàlvia per far créisser lor fertilitat.
A l'epòca preïspanica, los Aztècas (e abans eles, los Maias) se cultivèt una varietat locala de sàlvia, lo « chia » (Salvia hispanica), que donèt son nom a l'Estat mexican del Chiapas; las granas de chia constituissiá alara la tresena font alimentària vegetala après las varietats de milh e de blat. La cultura de chia gaireben desapareguèt per demorar pas qu'a l'estat salvatge, per de rasons politicas e religiosas (que la grana servissiá tanben de moneda d'escambi e dins las ofrendas ritualas). Torna al vam uèi sas vertuts en matèria de nutricion, que sa grana pichona ovala o redonda (gaireben 1 mm de diamètre), mai sovent grisa, mesclada de tascas negras o blancas, e que se pòt consomar al biais del ris o la semola de blat, fòrça rica en acids grasses poliinsaturats cis (que mai de 60 % d'omega-3) e gaireben sens compausat toxic (per exemple, sens Ricine e produchs similars) o fitoormonal.
Uèi de nòu cultivada en America Centrala e dins lo sud dels EUA, la grana de chia es una font alternativa d’omega-3, melhor que lo sòja o quitament que la grana de lin que fan l’objècte de vigiléncia de las autoritats sanitàrias a causa de lor tròp fòrt apòrt en flavonoïds actius (proprietats ormonalas comparable als estrogèns) o als òlis de peis (que la pèsca es uèi limitada e que los sosproduchs son pas pus sens compausats polluants). Aquesta semèn fa partit de las «novèlas» espècias alimentàrias que l’usatge deuriá se desvelopar e far l’objècte de recomandacions, mai que sa cultura es plan mens exigenta en fonts naturalas qu'aquesta del sòja e demanda fòrça mens d’engrais azotats (polluants de sisas aquifèras e de l’atmosfèra).
Confusion[modificar | modificar la font]
Lo Phlomis fruticosa es sovent nomenat "sàlvia de Jerusalèm", mas fa pas partit del genre Salvia, malgrat son aspècte visual comparable, subretot al nivèl de las fuèlhas. Es simplament membre de las Lamiacèas..
Composicion[modificar | modificar la font]
Diterpèns e triterpèns, salvèn, flavonoïds, òli essencial de tujòna, tanins.
Espècias màger[modificar | modificar la font]
- Salvia aegyptiaca L.
- Salvia aethiopis L.
- Salvia africana L.
- Salvia albocaerulea Linden
- Salvia algeriensis Desf.
- Salvia amarissima Ortega
- Salvia amplexicaulis Lam.
- Salvia apiana Jeps.
- Salvia argentea L.
- Salvia aurea L.
- Salvia austriaca Jacq.
- Salvia axillaris Moc. & Sessé ex Benth.
- Salvia azurea Lam.
- Salvia bertolonii Vis.
- Salvia biflora Ruiz & Pav.
- Salvia bowleyana Dunn
- Salvia broussonetii Benth.
- Salvia buchananii Hedge
- Salvia bulleyana Diels
- Salvia campanulata Wall. ex Benth.
- Salvia canariensis L.
- Salvia candelabrum Boiss.
- Salvia carduacea Benth.
- Salvia chionantha Boiss.
- Salvia clevelandii (A. Gray) Greene
- Salvia coccinea Buc'hoz ex Etl.
- Salvia columbariae Benth.
- Salvia darcyi J.Compton
- Salvia deserta Schangin
- Salvia dichroa Hook. f.
- Salvia discolor Kunth
- Salvia divinorum Epling & Játiva
- Salvia dolicantha E. Peter
- Salvia dombeyi Epling
- Salvia dominica L.
- Salvia dorrii (Kellogg) Abrams
- Salvia dumetorum Andrz. ex Besser
- Salvia earlei Wooton & Standl.
- Salvia eigii Zohary
- Salvia elegans origine mexique
- Salvia farinacea Benth.
- Salvia florida Benth.
- Salvia forskahlii L.
- Salvia fruticosa Mill.
- Salvia funerea M. E. Jones
- Salvia gesneriflora Lindl.
- Salvia glutinosa L.
- Salvia grandiflora Etl.
- Salvia greggii A. Gray
- Salvia guaranitica A. St.-Hil. ex Benth.
- Salvia hempsteadiana S. F. Blake
- Salvia henryi A. Gray
- Salvia hians Royle ex Benth.
- Salvia hierosolymitana Boiss.
- Salvia hispanica L. o « chia »
- Salvia indica L.
- Salvia judaica Boiss.
- Salvia jurisicii Kosanin
- Salvia lanigera Poir.
- Salvia lavandulifolia Vahl
- Salvia leonuroides Gloxin
- Salvia leucophylla
- Salvia limbata C. A. Mey.
- Salvia lindenii Benth.
- Salvia lupulina Fernald
- Salvia lyrata L.
- Salvia mellifera Greene
- Salvia mexicana L.
- Salvia microphylla Kunth
- Salvia microstegia Boiss. & Balansa
- Salvia miltiorrhiza Bunge
- Salvia miniata Fernald
- Salvia mocinoi Benth.
- Salvia moorcroftiana Benth.
- Salvia napifolia Jacq.
- Salvia occidentalis Sw.
- Salvia officinalis L., la sàlvia comuna
- Salvia oppositiflora Ruiz & Pav.
- Salvia pachyphylla Epling
- Salvia palaestina Benth.
- Salvia patens Cav.
- Salvia pentstemonoides Kunth & C. D. Bouché
- Salvia phlomoides Asso
- Salvia pinnata L.
- Salvia plebeia R. Br.
- Salvia polystachya M. Martens & Galeotti
- Salvia pomifera L.
- Salvia popenoei S. F. Blake
- Salvia potus Epling
- Salvia pratensis L.
- Salvia przewalskii Maxim.
- Salvia reflexa Hornem.
- Salvia regeliana Trautv.
- Salvia regla Cav.
- Salvia rhombifolia Ruiz & Pav.
- Salvia ringens Sm.
- Salvia roborowskii Maxim.
- Salvia roemeriana Scheele
- Salvia sagittata Ruiz & Pav.
- Salvia samuelssonii Rech. f.
- Salvia sclarea L.
- Salvia sinaloensis Fernald
- Salvia sonomensis
- Salvia spinosa L.
- Salvia splendens Sellow ex Schult.
- Salvia squalens Kunth
- Salvia stenophylla Burch. ex Benth.
- Salvia ×superba Stapf
- Salvia sylvestris L.
- Salvia syriaca L.
- Salvia tesquicola Klokov & Pobed.
- Salvia texana (Scheele) Torr.
- Salvia tiliifolia Vahl
- Salvia transsilvanica Schur
- Salvia tubiflora Sm.
- Salvia urica Epling
- Salvia verbenaca L.
- Salvia verticillata L.
- Salvia virgata Jacq.
- Salvia viridis L.
- Salvia whitehousei Alziar
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La Connaissance des Sauges de Christian Froissart, 320 p., Avril 2008, Edisud - (ISBN 978-2-7449-0735-7)
- Au pays des sauges. Bernard Bertrand, Annie-Jeanne Bertrand, 01/01/2002 Terran (Éditions de) - (ISBN 2-913288-24-3)
- La sauge, saveurs et vertus. Canitrot Elisabeth 14/04/2010, Éditions Grancher - (ISBN 978-2-7339-1106-8)
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia BioLib : Salvia L. (en)Referéncia BioLib : Salvia L. (en)
- Referéncia Tela Botanica (France métro) : Salvia L. (fr)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Salvia L. (fr)


text:
« Mantenir un malhum dense e diversificat de difusion de libres e engardar
una creacion editoriala pluralista exigenta »
seriá la tòca dau dispositiu de sosten que, de cotria
, an creat lo Centre Nacionau dau Libre, l’Estat e la Region Provença am’ un acòrdi quadre per leis annadas 2016-18. La Region vèn de se faire lo resson de l’apèu a projèctes 2017, que podriá aprofichar ai libraris. Leis ajudas a l’innovacion (en particulier dins lo numeric), a l’investiment e a la comercialisacion podrián anar fin qu’a 15 000 € en subvencion, o a 70% dau budgèt globau dau projècte, que deurà pas comptar mai de 80% de financiament public.
Per presentar son projècte, lo librari deurà tambèn plantar cavilha
en Provença, vendre au public am’una susfàcia d’au mens 25 m2
, realisar de 25% a mai de 50% de son chifre d’afaires amé la venda de libres segon que rèsta dins una vila de mens o mai de 10 000 abitants, e de tota mena prepausar un minimom de 1500 títols nòus a la venda.
De sotalinhar que lo dispositiu es tambèn dubèrt ai projèctes de duberturas de librariás. Es alora lo projècte previsionau que serà avalorat per lei professionaus dei organismes citats.
Lei bòns contactes pèr lei portaires de projèctes son, au Centre Nacionau dau Libre Sarra Ghorbal
(tel. 01 49 54 68 06 ) e a la DRAC Louis Burle
, lo conselhier per lo libre, leis archius mai tambèn lei lengas de França ! (tel. 04 42 16 19 96)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 25 de setembre de 2018
Mot catalan, mot gascon: carrau
En catalan, lo mot carrau que i significa "carrascla", tanben aperat "carrèc" en gascon. Aqueste darrèr mot qu'a l'ahur d'un derivat afixat de carro, aqueste còp dab un afixe despreciatiu qui ahorteish la valor onomatopeica deu mot, allusion possibla au brut carrinquejaire provocat peus hregadís deu carro en movement. Carrèc que pòt autanplan designar ua graulha o un sapo (harri). La question de la relacion etimologica possibla enter carrèc e harri qu'estó evocada. En ua ipotèsi, qu'ei lo batracian qui balha lo son nom tà l'instrument. Aquesta ipotèsi non m'agrada guaire, pr'amor que complica la relacion dab lo 'carrau' catalan e pr'amor n'i a pas nat element qui permet d'afirmar la h de harri que represente ua k anciana. La relacion etimologica enter lo mot gascon harri e lo son omonime basco (pèira) qu'estó denegada per G. Rohlfs dab arguments deus bons (cf. Le gascon...). O sia que lo mot carrèc ne seré pas briga ligat filogeneticament au mot harri senon que remontaré tà un autre mot e, de segur, lo mot "carro" qu'ei un bon candidat com a hont entau aqueste mot. Dongas que seré meilèu la valor onomatopeica deu substantiu qui indusí la designacion de la graulha com a carrèc, allusion de segur a l'escarracat desagradable mandat peu batracian (crit aperat en gascon ranèc o carrac) . La preséncia deu mot carrèc en gascon com a sinonime de carrau en catalan que mia tà supausar lo mot catalan carrau n'ei pas un simple omonime deu mot gascon, que s'agiré en realitat deu medish mot, un prèst gascon. En espanhòu, los mots entà designar l'instrument de musica: carraco e carraca. que son, a l'évidéncia, aparentats au mot gascon 'carrèc', var. 'carrac'. Que i arretrobam lo medish etimon carro dab l'afixe despreciatiu -aco / -aca qui correspon exactament au nòste sufixe gascon -èc (varianta -ac). Los quitis mots gascons 'carrascla', 'carrasclar' que derivan de carraca, carracar per influx d'arrasclar. Lo vèrbe gascon "carrasclar" qu'a locaument la significacion de "râper", d'"égratigner", d'"écorcher" (interpretat com a carn-rasclar, cf. Palay) a mei deu de tocar la carrascla . Per contra, los vèrbes gascons carracar, escarracar que vòlen díser mandar un crit desagradiu com ac sap har un ausèth cridaire deu tipe agaça o ua graulha, o sia mandar un "carrac". EDIT (1/10/2018). Un doble-sens similar que s'arretròba dab lo mot catalan 'xerrac' qui ei sinonime de carrau (gasc. carrèc, carrascla) e qui designa autanplan ua traca d'arresèga dab lama rigida (fr. scie à lame rigide). Atau lo mot 'xerrac' qu'ei arreligat inconscientament au còp a l'arresegar (cat. serrar) e au charrar (cat. xerrar). La valor onomatopeica deu mot qu'ei ahortida dab la varianta xerric-xerrac qui designa especificament l'instrument de musica en catalan. De manèira hòrt semblanta, Renaud Lassalle que collectè un aute mot, gascon aqueste, sinonime de carrascla: hriga- hraga. Que deriva a l'evidéncia deu vèrbe hragar, varianta de hregar, sinonime d'arrasclar (ved. los comentaris de "moi').
4 comentaris:
- Moi ha dit...
-
Preu mòt, donc, "crécelle" en francés, qu'èi podut entèner capvath los mons collectatges per l'Ostau Comengés, dus mòts dont se semblan hòrt aus catalans : "hriga-hraga" (per "xerric-xerrac") e sustot "eras estenèbras". Que'm demandi plan d'on ven lo dusau...
- 29 de setembre de 2018 a les 22:38
- Joan de Peiroton ha dit...
-
xerric-xerrac .Lo mot simple qu'ei xerrac qui designa au còp la "crécelle" e un tipe de serra (" scie à lame rigide). Xerric-xerrac qu'ajusta ua valor expressiva, onomatopeiïca. Hriga-hraga, as ua rason particulara entà i botar un h? En tot cas, que hè pensar au brut d''ua serra en accion, que tròbi. Eras estenèbras, que's deu relacionà's dab un usatge passat de l'instrument en un contèxte religiós, enfin, qu'ei ua ipotèsi. Que caleré investigar, qu'ei de l'etnologia, aquò. :-).
- 30 de setembre de 2018 a les 6:50
- Moi ha dit...
-
Non, nada reson d'escríver "hriga", l'abituda ! Que'm sembla clar qu'es pramon deu son que hèi au mens.
- 30 de setembre de 2018 a les 16:44
- Joan de Peiroton ha dit...
-
D'acòrd. Prumèr, que'm cau perdonar lo mot "serra" per "arresèga" au men comentari d'abans. Qu'ei un catalanisme, qué vòs, a fòrça de víver en Catalonha..:-D. Hriga-hraga, que deu efectivament viéner de hragar, varianta de hregar, sinonime d'arrasclar. Qu'ei cambiat lo tèxte en tienent en compte lo ton comentari. .
- 1 d’octubre de 2018 a les 11:44


text:
-625
Aquesta pagina concernís l'an -625 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Desfacha grèva deis Assirians còntra lei Caldèus de Nabopolassar dins la region de Nippur. Lo rèi Assur-etil-ilani i foguèt tuat. Son fiu Sin-shar-ishkun li succediguèt e deguèt faciar lei diferentei revòutas que menaçavan l'Empèri dempuei 627 avC. En mai d'aquò, deguèt se preocupar de la restauracion d'un estat mede ostil lòng de sa frontiera nòrd-èst. Pasmens, dins lo corrent de l'annada, capitèt d'eliminar l'eunuc Assur-etel-ilani qu'èra un aliat important de Nabopolassar.
Babilònia[modificar | modificar la font]
Tiera de victòrias de Nabopolassar que capitèt d'eliminar Sin-shar-ishkun e Assur-etil-ilani que moriguèron dins de combats còntra l'armada babiloniana. Aquò li permetèt de renfòrçar sa posicion dins lo centre e lo sud de Mesopotamia.
Urartu[modificar | modificar la font]
Mòrt de Sarduri IV que foguèt remplaçat per Erimena qu'èra probablament son fraire.


text:
775
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 775 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Bulgars ambé l'organizacion novèla d'una ataca dobla menada per l'armada terrèstra e la flòta. Pasmens, coma en 766, una tempèsta destruguèt la màger part dei naviris e Constantin V foguèt obligat de se retirar. En setembre, de negociacions de patz permetèron au khan bulgar de descubrir l'identitat deis espions bizantins sus son territòri. Foguèron executats entraïnant l'organizacion d'una campanha de retorsion bizantina menada tornarmai per l'emperaire. Dins aquò, Constantin foguèt victima d'una malautiá e moriguèt a Andrinòple lo 14 de setembre. Son fiu Leon IV li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mansur que son rèine aviá permes de renfòrçar lo Califat e de li donar de basas estatalas ambé la fondacion d'una capitala novèla (Bagdad), la repression d'unei movements d'oposicion e l'encoratjament donat au desvolopament de l'art e de la sciéncia. Son fiu Al-Mahdi li succediguèt sensa dificultat vertadiera car èra designat eiretier dempuei 765. De mai, son oncle qu'èra teoricament l'eiretier legitim dau Califat acceptèt una gròssa soma per renonciar a sei drechs.
D'autra part, a partir d'estimacions modèrnas, se pòu supausar que Bagdad venga la vila pus poblada dau mond dins lo corrent de l'annada.
Srivijaya[modificar | modificar la font]
Après un periòde sensa informacion sus l'istòria de Srivijaya de 728 a 775, acomençament dau rèine dau maharadja Dharanindra.


text:
Paulhan (Erau)
Paulhan (oficialament en francés Paulhan) es una comuna occitana de Lengadòc, situada dins lo departament d'Erau e la region Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Clarmont d'Erau, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Chicago
Chicago qu’ei la mei grana ciutat de l’estat american d’Illinois. La soa populacion qu’èra estimada a 2 842 518 abitants en 2005. Aquò que’n hè la tresau ciutat mei poblada deu país après Nava York e Los Angeles.
La soa superfícia totau qu’ei de 606,2 km².
Qu’ei chafrada The Windy City, la "Ciutat Ventosa."
Somari
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Chicago qu’ei continentau, tan vau díser qu’ei ua ciutat dab diferéncias de temperaturas extrèmas dab estius hèra cauds (dab temperaturas qui pujan dinc a 30 °C) e ivèrns extremament hreds (on la temperatura e pòt baishar dinc a -20 °C).
Que pòt nevar intensament e la nèu que pòt caperar ua importanta partida de la vila durant setmanas.
Avienguda[modificar | modificar la font]
La Michigan Avenue qu’ei pròcha deu Lac Michigan e qu’ei la mei toristica e comerciala dab botigas de tot escantilh e mei que mei de gran luxe.
Gratacèu[modificar | modificar la font]
Chicago qu’ei considerada com un deus lòcs de neishença deus gratacèus. Que possedeish lo gratacèu mei haut deus Estat Units, la Tor Sears. Enter los mei famós que’s pòden mentàver:
- La Tor Sears
- Lo Temple Maçonic
Monuments[modificar | modificar la font]
Aeropòrt[modificar | modificar la font]
- L’Aeropòrt Internacionau de O'Hare es un deus principaus deus Estats Units.
Musèus[modificar | modificar la font]
- L’Institut d'Art de Chicago qu’amassa òbras qui comptan enter las mei famosas au monde, e mei que mei en pintura francesa impressionista.
- Lo Museum Campus de Chicago dab lo Musèu Field d’Istòria Naturala.
Espòrts a Chicago[modificar | modificar la font]
Chicago que compta dab ua grana equipa de fotbòl american, los Chicago Bears e tanben dab ua famosa equipa de basquet, los Chicago Bulls. L’estadi deus Bears qu’ei lo monumentau Estadi deu Soldat Field.
Universitats a Chicago[modificar | modificar la font]
L’Universitat de Chicago qu’ei ua institucion privada e ua de las universitats màgers deu país. La cau pas con·hóner dab l’Universitat d'Illinois a Chicago. La DePaul University qu’ei la mei grana universitat catolica au monde e Chicago que compta tanben dab la Loyola University, l'universitat jesuista màger deus Estats Units.
Mejan de transpòrt[modificar | modificar la font]
Personalitats de Chicago[modificar | modificar la font]
- Hillary Rodham Clinton (nascuda a Chicago)
- Barack Obama
- Harrison Ford (nascut a Chicago)


text:
Trompeta
La trompeta qu'ei un instrument de la familha deus aerofòns e tanben instruments de coire, constituit per una embocadura ligada a un tube corbat qui ei acabat per un pavalhon.
La trompeta qu'ei un instrument qui coneish ua grana quantitat de variantas. Los modèls los mei emplegats que son las trompetas de pistons en Ut (la loa nòtas la mei grava produsida shens prémer cap piston qu'i ei lo do) e en Sib (un ton mei baish que la precedenta).
Somari
- 1 Partidas e entertien de la trompeta
- 2 Principi
- 3 Acordatge
- 4 Istòria
- 5 Diferentas menas de trompetas
- 6 Sordinas
- 7 Extensions tecnicas
- 8 Trompetistas famós
- 9 La trompeta per Joan de Cabanas
- 10 Repertòri de la trompeta
Partidas e entertien de la trompeta[modificar | modificar la font]
La trompeta que's compausa d'ua embocadura on lo musician e produseish lo son dab los sons pòts e qui transmet la colomna d'aire dens lo canèr principau.
L'embocadura de la trompeta, coma la deu trombon, qu'a una perforacion interiora en forma de copa en U, çò que contribueish a bastir una sonoritat mei vibranta que la d'autes instruments, coma per exemple la trompa.
Lo tube de la trompeta, que pot estar de diferents aliatges (com per exemple de coire) e, levat de la partida deu pavalhon qui ei conica, qu'ei constituit per un tube cilindric, çò que balha a l'instrument son timbre e sa poténcia sonora caracteristica.
Los pistons en posicion quilhada que deishan passar directament l'aire dens lo canèr qui mia entau pavalhon e, se son baishats, que'u hèn seguir un camin un pauc mei long dens la loa colissa. La colissa deu tresau piston e egaument la colissa deu canèr principau que son provesits d'ua clau d'aiga qui's pòt aubrir entà vueitar la shaliva qui, autament, e s'apiela e deforma lo son en bèth empachar lo libre passatge de la colomna d'aiga.
Las divèrsas colissas que son greishadas entà poder estar mudadas ; deu lor costat, los pistons que son untats d'òli regularament entà eslissà's mei aisidament (autament, que poderèn tardar a quilhà's o resistir ad abaishà's çò qui genarè lo jòc). La colissa pricipau que permet d'acordar la trompeta en la bèth possar o tirar.
Certas trompetas que pòden passar d'un acòrd en Ut a un aute en Sib en tot cambiar las loas colissas que possedeishen donc en doble jòc (un jòc entà adobar la trompeta en Ut e un aute entau Sib).
Principi[modificar | modificar la font]
Lo son dens un instrument d'embocadura qu'ei produsit per l'aire qui obreish e barra successivaments los pòts. La frequència d'obertura e de barradura que depen de la vitessa (e donc de la pression) de l'aire.
Lo son atau produsit que trauca tota la longor deu tube de metau dinc au pavalhon. Totun, ua certa longor de pavalhon non permet pas de har sonar sonque un son grave d'ua frequéncia precisa e las soas armonicas mei agudas. Qu'ei lo principi de la trompeta naturau barròca, deu claron, de la trompeta de cavaleria qui non joga pas sonque nòtas d'ua medisha seria armonica e qui non poden pas jogar cap melodia complexe e sustot non poden pas realizar cap gama cromatica.
L'istòria de la trompeta qu'ei donc estada marcada per mantuns ensages d'adobar aquesta limitacion armonica de l'instrument. La trompeta modèrna, dab los sons pistons, qu'ei la resulta d'aquesta recèrca. Cada piston, quan ei abaishat, que mia l'aire a seguir un camin mei long e qu'aibaisha atau un pauc la frequècias deu son, en produsent atau ua nòta mei baisha. Tres pistons que son pro entà alavetz poder superpausar las diferentas serias armonicas prodisidas per las diferentas longors de tube obtiengudas en los combinant e en bèth podúser atau totas las nòtas de la gaams cromaticas.
Dens ua trompeta modèrna los pistons (o las paletas) que son numerotats de 1 a 3 (lo 1 qu'ei lo mei pròche de l'embocadura). Quan òm non prem pas nat, la trompeta que produseish un deus sons sons naturaus (un Do s'ei acodrada en Ut, un Sib, s'ei en Sib, un Re s'ei en Re eca). En bèth prémer lo purmèr piston o paleta òm baisha la nòta naturau d'un ton ; en prémer lo dusau, òm baisah d'un miei ton ; en prémer lo tresau òm baisha d'un ton e un miei ton (e donc en prémer lo 1 e lo 3 òm baisha de dus ton e un miei ton). Lo 4au pinston hornit dens un gran nombre de trompetas piccolo que baisha lo son d'ua quarta (sia de 5 miei tons) en bèth autrejar atau la possibilitat de baishar dens un registre pròche tanben de la trompeta en Ut.
Acordatge[modificar | modificar la font]
La trompeta qu'ei un instrument sosmés a mantuns factors fisics (e mei que mei la temperatura qui dilata o contracta los metaus) e uman qui pòden har variar lo son acòrd. Per aquesta rason, la cau acodar cada còps qui se joga ; per aquò har, que's hè variar la longor deu tube en bèth tirar o possar la colissa principau e màger coneguda per aquesta rason dab lo nom de colissa d'acordatge).
Istòria[modificar | modificar la font]
Trompetas que hon trobadas dens lo tombèu deu faraon Totankhamòn. Que sabem tanben que lo romans qu'emplegavan ua mena de trompeta aperada tuba. A l'Atge Mejan las trompetas qu'èran utilizadas dens l'armada entà comunicar. La tecnica que vadó cada còp mei complexe dinc au temps barròc per'mor que lo trompetistas que pujavan mei anar mei haut dens las nòtas agudas (mauaisidas de prodúser). La rason d'aquesta evolucion b'èra que la armonicas de l'instrument naturau (qu'ei a díser hèit d'un simple tube de metau shens cap aute mecanisme destinat e melhorar la soas possibilitats armonicas) be son mei pròchas dens los aguts, permetent atau de jogar melodia dab mei nòtas diferentas. Qu'ei atau que Johann Sebastian Bach qu'escrivó ua particion hèra aguda per la trompeta dens lo son segond concerto brandeborgés. Uei lo dia los concertos de l'èra barròca que son tostemps hèra mauaisits d'interpretar (e mei que mei dab ua trompeta naturau barròca) e que son generaument jogats sus ua trompeta piccolo, mei petita e mei practica entà prodúser nòtas suber agudas (a maugrat qu'aqueth instrument e sia reservat aus trompetistas d'un nivèu hèra avançat e mestresant las trompetas en Ut e en Sib).
Au sègle XVIII los factors de trompeta qu'avón l'idea de horadar l'instrument e de'u hornir claus qui permetèvan de tapoar lo horat qui volosse (un mecanisme pròche deu de la clarineta o deu saxofòn). La resulta que ho l'invencion de la trompeta de claus qui podèva jogar totas las nòtas mes au prètz d'ua perta importanta de la qualitat deu son. L'instrument que ho abandonat mes que permetó totun aus compositors d'escríver òbras mei elaboradas a la tessitura de la trompeta modèrna. L'exemple lo mei famós qu'ei lo concerto per trompeta de Joseph Haydn.
Fin finala, l'invencion, de cap a 1830, de la trompeta de pistons qu'acabè d'avalir totas las limitacions armonicas de l'instrument. Ua auta solucion, tanhenta deu piston que ho desenvolopada e qu'ei enqüera emplegada uei lo dia : la paleta qui, en lòc de pujar e de baishar com ac hè lo piston, be vira orizontaument.
Diferentas menas de trompetas[modificar | modificar la font]
En Occident, las purmèras trompetas qu'èran trompetas naturaus e tanben de colissa, estant la colissa lo purmèrs ensags de compessar los limits de la trompeta naturau. Qu'ei atau que hon desvolopadas las trompetas barròcas, enqüèra emplegadas uei lo dia per interpretar mei autenticament la musica barròca o la musica sinfonica classica. La version modèrna de la trompeta naturau qu'ei la trompeta de cavaleria.
Enter la trompeta barròca e la trompeta modèrna ua temptativa a l'epòca classica que ho ensajada de prodúser un instrument capable de ralizar gama cromatica : que ho la trompeta de claus. Malurosament, per aquò har l'instrument qu'ei horadat çò qui'u hè pérder casi ton la brilhança deu son.
La trompeta mei emplegada (en jazz mei que mei) uei lo dia qu'ei la trompeta en Sib, qui ei un instrument de transposicion (çò qui significa que quan lo musician e legeish un Do sus la soa particion en clau de Do, qu'interpreta en vertat un Sib, çò qui l'obliga a léger ua particion transcripta hens ua auta tonalitat se vòu jogar dab un pianista o un violonista). La dusau trompeta mei emplegada qu'ei la trompeta en Ut (e sustot en musica classica, a maugrat que la trompeta en Sib be sia tanben emplegada). Aquesta trompeta, acordada un ton au dessus de la trompeta en Sib, qu'interpreta efectivament un Do quan lo musician legeish un Do sus la clau d'Ut. B'ei donc pas un instrument de transposicion.
Lo musician classic que pòt tanben utilizar trompetas en Re, en Mib e auta acòrd mei rar segond la comoditat de l'interpretacion deu repertòri mes dab un risque de confusion (puish qu'interpretar ua particion d'ua trompeta a ua auta que demanda un esfòrç de transposicion e de jogar d'ua aute biais entà interpretar la medisha melodia sus la medisha tonalitat).
Se las trompetas de piston e son las mei espandidas, òm tròba los lors equivalents dab paletas.
Ua trompeta baisha qu'existeish (qu'ei generaument jogada per un trombonista e dab ua embocadura de trombon e tanben ua trompeta de colissa modèrna (hèra pròcha donc deu trombon soprano).
Òm troba tanben trompetas de pòcha en Sib qui son arreplegadas entà estar mei cortas mes dab la medisha longor de canèr (que's pòden donc jogar com ua trompeta en Sib).
Au contre de la trompeta de pòcha la trompeta heraudica qu'ei tanben lo medish instrument mes desplegat per estar dreta e deu son mei estiglant e evocar romanticament la musica de cort. Qu'ei ua trompeta de ceremonia.
Fin finau, lo repertòri suber agut qu'ei unterpretat sus ua trompeta piccolo. Lo son jòc qu'ei destinat a un musician classic qui mestresa las trompetas en Sib e en Do (per'mor lo jòc agut e net qu'ei mens aisit que lo jòc medium).
Mei anecdoticament, lo compositor Giuseppe Verdi qu'estreè ua trompeta dreta de l'ebocardur dinc au pavalhon provesida d'un sol piston (adar que son genarument hèitas dab 3)entau son opera Aïda e, per'mor de la tematica egipciana deu livret aquesta trompeta qu'ei aperada trompeta egipciana. Aquesta qu'ei pròcha de la trompeta heraudica qui lo son canèr e vira lèu au ras de l'embocadura entà s'acabar per un long pavalhon dret.
Sordinas[modificar | modificar la font]
Com tots los instruments de coires, lo trompetista que pòt tapoar lo pavalhon de l'instrument dab ua sordina. Aquò que's pòt har sia entà limitar l'intesitat deu son entà durant la practica sia entà prodúser ua mena particulara de son (çò qui ei sovent lo cas dens la musica contemporanèa, populara e dens lo jazz). Las sordinas oau-oau que son la mei emplegadas dens aqueste dusau cas ; que son provedidas era medishas d'un lor pavalhon de lo musician e pòt tapoar e destapoar dab la man en bèth prodúser ua son qui sembla a l'onomatopea oau-oau.
Lo medish principi que's pòt aplicar au quita pavalhon de la trompeta dab ua mena de sordina qui marcha com un capèth qu'òm obreish e qu'òm barra dab la man en bèth negar e liberar successivament lo son de l'instrument.
Entà la practica ua trompeta qui tapoa simplament l'instrument qu'ei desconselhada per'mor que deforma lo son en bèth estujar las imperfeccions de l'eslhève ; en mei d'aquò, en encoratjar a jogar mei hòrt, qu'ei en contradiccion dab l'enjòc màger de l'estudi de la tecnica de la trompeta : la recèrca d'ua subtila facilitat dens l'emission d'un son doç shens non pas forçar dab los pòt en dens l'intesitat deu son.
Entà la practica e entau eslhèves, Yamaha qu'a donc desvolopat ua sordina aperada Silent Brass ("coire silenciós") hèra potenta qui nega lo son exteriorament mes qui'u restitueish au mejan d'un micro dens un casque audio qui'u torna a las aurelhas de l'eslhève.
Extensions tecnicas[modificar | modificar la font]
Lo musician que pòt articular sons particulars au mejan deus pòts e de la lenga. La lenga que permet de copar lo briu de l'aire e, atau, d'articular atacas en bèth marcar lo medish moviment qui produseish un son "Ta" dens lo lengatge articulat. Aquò que s'apèra un còp de lenga. Entà poder marcar ua succession mei rapida d'atacas, lo musician que pòt emplegar un doble còp de lenga en bèth prononciar ua seria de "Ta-Ka, Ta-Ka". Entà anar enqüèra mei lèu, que's pòt passar au triple còp de lenga : lo "Ta-Ta-ka, Ta-Ta-Ka".
Ua auta mena de son que pòt estar produsida en bèth rollar ua R (com lo son de la doble "r" de l'occitan occidentau).
Nòtas mei baishas que lo registre de l'instrument que pòden estar produsidas dab los pòts e l'aire. Qu'an un timbre estranh emplegat a còps dens la musica contemporanèa (e dens lo metòde de James Stamp qui preten encoratjar l'eslhève ad anar cercà's l'aisença tecnica en "bohant baish"). Aquestas nòtas que son aperadas nòtas pedalas.
L'articulacion deu son que deisha ua marge entà la microtonalitat (lo trompetista que pòt variar dens ua petita mesura la frequéncia d'ua medisha nòta - e quitament la jogar un pauc faussa ! -). Aquesta variacion que permet tanben de prodúser un vibrato.
Un aute ehèit particular que pòt estar produsit en tot prémer parciaument los pistons.
Los trilhs que son produsits au mejan deus pistons. Totun, las trompetas naturaus (e donc las trompetas barròcas) non pòden pas prodúser sonque trilhs labiau dab los pòts. Dens aqueste cas lo trilh qu'ei produsit pas sonque au mejan de l'aire e deus pòts en bèth alternar duas nòtas d'ua medisha seria armonica.
Trompetistas famós[modificar | modificar la font]
- Entà designar lo musician amator e popular qui jòga la trompeta que's pòt emplegar la paraula trompetaire (mes despectivament trompetejaire) mes entau musician seriós, professionau e academic que's ditz trompetista. Enter los trompetistas mei famós que's pòden mentàver lo seguents :
Trompetistas barròcs e classics (interpretes de trompetas barròcas e/o de claus)[modificar | modificar la font]
Cesare Bendinelli, Johann Christoph Pezel, Gottfried Reiche, Anton Weidinger
Trompetistas e cornetistas modèrnes[modificar | modificar la font]
Jean-Baptiste Arban, Maurici André, Bernard Soustrot, Eric Aubier, Håkan Hardenberger, Guy Touvron, Wynton Marsalis, Louis Armstrong, Miles Davis, Dizzy Gillespie, Arturo Sandoval, Alison Balsom
La trompeta per Joan de Cabanas[modificar | modificar la font]
Enter los sons enigmas, l'escrivan provençau Joan de Cabana que presenta la trompeta dab l'ambigüetat seguenta :
Boca sus boca e lenga que fretilha
senti mon instint que petilha
e que vòu possar en avant
causa qu'anima còrs uman
Quand parli n'articuli ren
cependent mei vassaus m'entendon
e quand leis apeli m'entendon
per faire ce que lei conven.
Repertòri de la trompeta[modificar | modificar la font]
- Te Deum de Marc-Antoine Charpentier
- Concerto per duas trompetas d'Antonio Vivaldi
- Concerto brandeborgés numèro 2 e la cantata Jesus jòia deus òmis de Johann Sebastian Bach
- Music for the Royal Fireworks de Georg Friedrich Händel
- Trumpet volontary de Jeremiah Clarke
- Concerto per trompeta en Re major de Leopold Mozart
- Concerto per trompeta en Mib major de Joseph Haydn
- Concerto per trompeta de Michael Haydn
- Concerto per trompeta en Mib major de Johann Nepomuk Hummel
- Marcha trionfala de Aïda de Giuseppe Verdi (teoricament compausat entà trompetas egipcianas).
- Tema e variacion sus lo Carnavau de Venècia de Jean-Baptiste Arban
- Concerto per trompeta d'Alexandre Arotonian
- La strada de Nino Rota


text:
nuancier la seigneurie download by nuancier chromatic seigneurie gauthier.
nuancier peinture seigneurie gauthier la 2015 2017,nuancier la seigneurie 2015 stunning 2017 chromatic gauthier,sign nuancier chromatic seigneurie gauthier la 2018,nuancier la seigneurie 2016 2018 chromatic excellent charming,fabulous perfect nuancier la seigneurie gautier comptoir gauthier 2015,nuancier chromatic seigneurie gauthier design la photoshop 2018,la cheap nuancier seigneurie chromatic 2016 le,nuancier la seigneurie photoshop chromatic cheap d with gauthier gautier,la nuancier seigneurie 2016 comptoir gauthier gautier,chromatic taupe on decoration d nuancier la seigneurie 2016 2017.


text:
Aucèl
L'aucèl para sa pluma ,Per escriure un mot ,Sens cap de faiçon,Ni de malvolença.Alisa,Sa pluma trempa de quitranL'aucèl para son bèc ,Per devinhar una musica,Sa tèsta comola de cançons,Lo bèc pintorlejat de roge.Traça entre sas patas negras, Son arabèsc sul beton, Sens cap de paur Sens tremolar , L'aucèl s'enauça, Per s'amiadar los nívols, Amb los autres coloms. Sos amics blaus, Jocats sus l'arbre sèc Malcorats, en se risent, Contan l'istòria , Del país quèc.Que canta de sa tuta,per donar a las flors.Sa rosal


text:
Chiroptera
Quiroptèrs, Ratapenadas
Diferentas espècias de ratapenadas.
Chiroptera
Blumenbach, 1779
L'òrdre dels quiroptèrs (Chiroptera) es un òrdre de mamifèrs volants, comunament apelats ratapenadas (var. ratapinhata; tinhahús). L'òrdre dels quiroptèrs es lo segond dels mamifèrs en nombre d'espècias (prèp de 950), es davançat per l'òrdre dels rosegaires. Çaquelà, sembla qu'aqueste òrdre siá lo primièr en nombre d'individús (dos tèrces dels mamifèrs vivents son de ratapenadas).
La caracteristica mai remarcabla de las ratapenadas es que sas patas de davant son desvolopadas coma d'alas, çò que fa qu'es lo solet mamifèr del mond capable de volar d'un biais natural; d'autres mamifèrs, coma los esquiròls volants e qualques marsupials pòdon planar sus de distàncias limitadas mas son pas capables d'un vòl vertadièr sostengut. Lo nom de Chiroptera se pòt traduire a partir dels mots grècs per "man ala," coma l'estructura de l'ala dobèrta es plan semblanta a la d'una man umana dubèrta, amb una membrana (patagium) entre los dets que s'espandís tanben entre la man e lo còs.
S'estima qu'existisson aperaquí 1100 espècias de ratapenadas dins lo mond, çò que representa gaireben 20% de totas las espècias de mamifèrs. Environ 70% de las ratapenadas son d'insectivòrs. Del demai, la màger part se noirisson de frucha e de sos sucs; tres espècias se noirisson de sang e qualques autras caçan de vertebrats. Aquestas darrièras ratapenadas incluson las Phyllostomidaes d'America Centrala e d'America del Sud, e las ratapenadas pescairas (Noctilionidae) que se noirisson de peis. Almens doas espècias conegudas de ratapenadas se noirisson d'autras ratapenadas: la ratapenada espectrala o American False Vampire bat e la macroderma gigas d'Austràlia. Malgrat lo clima freg, existisson sièis espècias de ratapenadas en Alaska.
Qualques espècias pus pichonas de ratapenadas son d'importantas pollinizairas de cèrtas flors tropicalas. D'efièch, divèrsas plantas tropicalas se trapan ara totalament dependentas d'elas, pas solament per la pollinizacion, mas per l'espandiment de sas granas après aver manjat sos fruches. Aqueste ròtle explica las preocupacions per l'environament quand una ratapenada es introduita dins un contèxt novèl. Tenerife nos porgís un exemple recent amb l'introduccion de la Rosseta egipciana.
Classificacion e evolucion[modificar | modificar la font]


text:
Lo principi de realitat, me diretz, se parlam de l’occitan… Òc, mas passem. Doncas la realitat de la lenga, tala coma es. Es que podèm non téner compte de çò qu’es vertadièrament la lenga de uèi, non préner en compte son evolucion intèrna despuèi l’Edat Mejana, destriada de las influéncias exterioras pro superficialas per èsser corregidas ? Seriá una fòrma d’alienacion tan granda coma la dels populistas-patesejaires acarnassits. Aguèrem dos grands reformators linguistics, Frederic Mistral e Loís Alibèrt. Lo primièr nos tirèt del nonrés, lo segond nos porgiguèt los espleits de nòstra renaissença. Mas la dificultat es que cadun aviá son vejaire sus la lenga, un vejaire de son temps. O, per far cort, cadun dins son projècte nos prepausava una part de bon e una de marrit. Una part de realisme e una d’irrealisme. Una analisi lucida del concrèt mesclat a un partit pres ideologic. Frederic voliá aplicar a d’unes mots sabents de sufixes arcaïzants mas acceptava per d’autres las vocalas de sosten necessàrias. Loís preconizava per d’unes mots sabents de sufixes modèrnes mas generalizava per d’autres las fòrmas medievalas. Doncas, non es un problèma, me diretz : basta de préner a cadun sa bona causida, la modèrna de segur. Es exactament çò qu’avèm fait : retenèm de Frederic (amb tota la mesura que cal) lo principi de las vocalas d’apunt afin de rendre nòstra lenga prononciabla, e retenèm de Loís la règla de donar al mots sabents de sufixes sabents. Mas la dificultat, es que d’autres - marrida fosigada - an fait lo contrari. An pres a cadun sa marrida causida, las qu’embarran l’occitan dins un sistèma, çò melhor reaccionari, o pièger, que jamai non existiguèt. A, oblidavi : son eles que pretendon decidir de la « nòrma » de l’occitan.
J. P.


text:
Una règla tròp aisidament acceptada ditz que lo sufixe -eire/-eira pót servir - en mai dels vèrbs en -er/-re - per formar de noms d'agents a partir de vèrbs del segond grop (-ir), aquí ont esperariam lo sufixe -idor. Una autra ditz que los meteisses vèrbs en -ir an pro generalament una conjugason « sufixada », mas que certanes n'an una « mièja-sufixada » e d’autres encara « non sufixada ». Cossí explicar aquelas estranhetats altorn dels vèrbs en -ir ?
Qualques exemples.
Pel primièr cas, los diccionaris modèrnes nos prepausan unanimament pels vèrbs dormir, culhir, legir, sentir, los noms d’agents dormeire, culheire, legeire, senteire.
Pel segond cas, un manual prepausa per dormir, culhir e legir, una conjugason « sufixada » (dormissi, culhissi, legissi…), e un autre manual una conjugason « non sufixada » (dòrmi, cuèlhi, legi…) ; per sentir un prepausa una conjugason « mièja sufixada » (senti, sentiguèri) e l’autre una conjugason totjorn « non sufixada » (senti, sentèri). Per venir, que non a format un nom d’agent, los dos son d’acòrdi per una conjugason « non sufixada ».
La clau del mistèri ?
Per servar tota sa soplesa e sa subtilitat, que descobrissèm cada jorn mai, la lenga jòga aquí sus dos infinitius diferents, un vengut d’usatge, en -ir, un autre oblidat o perdut, en –er/-re. Aquelas fantaumas tan utilas son pels exemples citats dòrmer, cúlher, léger, sentre e véner. Aital s’explican dormeire (per evitar una confusion amb lo substantiu dormidor, nom ancian de dormitòri), culheire (per evitar una confusion amb l’adjectiu culhidor, oira), legeire (per evitar una confusion amb l’adjectiu legidor, oira), senteire (per evitar una confusion amb lo substantiu sentidor, nom ancian de l’odorat). Dins d’autres cases d’infinitius dobles ont non s’encontran aquelas dificultats, avèm de formacions regularas : fugir / fúger donan fugidor ; seguir / sègre donan seguidor… E quand téner descaça tenir, es teneire que s’impausa naturalament. Per las conjugasons non sufixadas, es clar que se son mantengudas mercés als infinitius en -er encara vius o reviscolats.
J.P.


text:
La Chapelle-Monthodon
La Chapelle-Monthodon es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciennement, La municipalitat #aver per nom latin "Capèla ad montem Odonis", littéralement "la Capèla al Mont Odon". Lo darrièr senhor #èsser çò pòrti de Bouillon.
Anciennement, la commune eut pour nom latin "Capella ad montem Odonis", littéralement "la Chapelle au Mont Odon". Le dernier seigneur fut le duc de Bouillon.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Neodimi
Lo neodimi es un element quimic de la taula periodica, de simbòl Nd e de nombre atomic 60. Es un metal gris argentat de la familha dels lantanids. Lo neodimi foguèt descobèrt en 1885 pel quimist austriac Carl Auer von Welsbach. Es present en quantitats significativas dins los minerals coma la monazita e la bastnasita. Lo neodimi se tròba pas a l'estat natural sos forma pura metallica non mesclat als autres lantanids, e generalament deu èsser rafinat. E mai que lo neodimi siá classat dins las tèrras raras, es un element fòrça comun, pas pus rar que lo cobalt, lo niquèl, o lo coire, e es largament espandit dins la crosta terrèstra. La majoritat del neodimi mondial ven de minas chinesas.


text:
La calandreta Los Cascamels ven de participar a un concors organizat per « Zéro de conduite », un site sus l’actualitat educativa del cinèma. D’aprèp L’Île aux chiens, un film d’animacion de Wes Anderson, los participants avián de fargar un can en materials reciclats. Nombre d’escòlas, collègis e licèu de l’exagòn tot, daissèron anar son imaginacion. Mas es la calandreta locala qu’aguèt lo bon astre de ganhar lo primièr prèmi : una aficha del film, de plaças per assistir a sa projeccion per totes los escolans e un DVD del darrièr film de Wes Anderson. Mercé als transpòrtes Couchouron que lor ofriguèron lo viatge en bus, los calandrons anèron doncas al cinèma de Carcassona. Venguda mascòta de l’escòla, lor can garda los locals. Se sona Es’Hope, « Es », 3èna persona del verb èsser e « Hope », per « espèr » en anglés. De mai, coma l’expliquèt un calandron : « fa un jòc de mot : Esope, es un escrivan grèc qu’inventèt las faulas. Lo trabalhèrem amb Cindy, nòstra regenta.».
Del correspondent de l’Independant. Publicat lo 16 de mai de 2018


text:
Ràdio Nissa Pantai comenterà lo rescòntre Nissa – Roazhon ! Divendres lo 14 de setembre a 19 oras sus Ràdio Nissa Pantai, Elisa DI BELLA
Catégorie : Nissa Actu
Nissa Actu difusa l’integralitat dei rescòntres emb’ai ancians jugaires [Nissa Actu diffuse l’intégralité des rencontres avec les anciens joueurs]
Mentre de tota la sason de Liga 1 de fotbòl, la pàgina d’informacion esportiva Nissa Actu, partenària de Nissa Pantai, difusa la sieu novèla emission
Nissa Actu au rescòntre dei pichoi après lu machs de l’OGC Nissa [Nissa Actu à la rencontre des « pitchouns » après les matchs de l’OGC Nice]
A comptar de la sason 2018-2019 de Liga 1 de Fotbòl, la pàgina d’informacion esportiva Nissa Actu anerà rescontrar lu pichoi après lu rescòntres a
Concors de Nissa Actu emb la Braçaria dau Comtat: encara 1 setmana per participar [Concours de Nissa Actu avec la Brasserie du Comté: encore 1 semaine pour participer]
En partenariat emb la Braçaria dau Comtat, Nissa Actu v’ofrisse l’oportunitat de remportar 4 lòts (3 pacs de 4 cervèsas + 1 botelha de 2
Nissa Actu organiza un concors emb la Braçaria dau Comtat [Nissa Actu organise un concours avec la Brasserie du Comté]
La pàgina d’informacion esportiva Nissa Actu, partenària de Nissa Pantai en l’encastre dau fotbòl nissart, va organizar un concors emb la Braçaria dau Comtat per
Nissa Actu organiza un concors Sòca Chips [Nissa Actu organise un concours Socca Chips]
En collaboracion emb Socca Chips, lo noastre partenari Nissa Actu v’òfre l’oportunitat de remportar tres lòts: > Promier lòt : Pac « Escapada » Lòt especial merenda


text:
Giralda
La Giralda es una torre que fa partida de la catedrala de Sevilha, una de las mai grandas del mond e una vertadièra jòia del gotica e barròca.
Los dos tèrces inferiors de la torre correspondon a l’alminar de l'anciana mosquèia de la vila, de la fin del sègle XII, a l'epòca almohada, alara que lo tèrç superior es un bastiment superpausat de l’epòca crestiana per albergar las campanas. En lo sieu cúspide se tròba una bòla cridada tinaja sobratz era quau s'auça lo Giraldillo.
La Giralda mesura 97,5 mètres de nautor e 101 inclús lo Giraldillo, que mesura 3,5 mètres. Foguèt pendent de sègles la tor mai nauta d'Espanha, aital coma una dels bastiments mai anautits e famosas de tota Euròpa (per comparason; la Tor de Dralha mesura 55,8 m e lo Big Ben 96,3 m). Lo 29 de decembre de 1928 foguèt declarat Patrimòni Nacional e en 1987 integrèt la lista del Patrimòni de l'Umanitat. La siá arquitectura unica e originala de formas quadrangularas exactas, adornada de torrecillas e pináculos, a servit d'inspiracion a multitud de tors posterioras en Estats Units, Russia, Polonha e d'autres païses del mond.
Descripcion de la tor[modificar | modificar la font]
La tor, a causa de la siá complèxa istòria, es constituida per de divèrses còsses perfièchament imbricats, en mostrant un exemple perfièch de la riquesa del crisol de culturas existentas dins la vila. Pel bastiment del còs musulman, tal e coma se pòt apreciar en la siá basa, s'empleguèron los rèstes de qualques bastissas e sillerías de la Hispalis romana, en se podent trobar en eles divèrses epigrafes en latin.


text:
Dimars, 17 de novembre de 2015, 03h00 Espòrt
Los angleses ganhan la tièra de las espròvas contra los Kiwis
Aqueste dissabte, dins un estadi de Wigan qu’afichava complet, se jogava lo tresen e decisiu rescontre de la tornada dels Kiwis en Anglatèrra.
E Whitehead marquèt dos còps
Se cada esquipa marquèt tres ensages, amb lo segonda linha e èx-Drac Eliott Whitehad dos còps a la conclusion pels angleses, son quatre còps de pè del dobertura anglés Widdop que faguèron la diferéncia. Atal, Anglatèrra ganha (doas partidas a una) la tièra de las tres espròvas amb una victòria 20-14.
Revelh catalan
Se lo rescontre Vilanuèva-Carcassona foguèt remés en rason dels atemptats de París, las tres autras partidas del campionat d’Elèit 1 se poguèron debanar sens empache. Dissabte, Avinhon prenguèt l’avantatge sus Palau 35-16. A Tolosa, Albi menèt 14-0 contra los Broncos que tornèron a egalitat, mas doas penalitats balhèron la victòria als tarneses: 18-14.
Dimenge, a Sant Estève, los Dragonets esperèron la fin de partida per faire plegar los limosencs: 30-18.
Aquesta dimenjada, ne serem ja a la fin de las partidas anar d’aquesta primièra fasa de campionat amb dissabte lo rescontre Albi-Lesinhan e dimenge de vèspre los afrontaments Palau-Tolosa, Limós-Vilanuèva e Carcassona-Avinhon.
XIII Magazine de novembre
La revista mesadièra del XIII, XIII Magazine, ven de sortir son numèro de novembre (abonament: 38 èuros; de mandar a l’òrdre de Treize Rugby Events, Axe Sud 49, Grand Carrièra Sant Miquèl, 31400 Tolosa). I traparetz ma croniqueta occitana costumièra:
“Noè, Dieu dels tretzistas?
Lo primièr president de la Federacion internacionala o lo mai grand entrainaire o lo melhor dels educators de l’istòria foguèt probable lo Noè.
Per faire dintrar los Cavals Fòls de Brisbane, de Palau o de Tolosa dins l’arca, se faguèt ajudar pels Vaquièrs de Queensland. Los gabians de Sidney seguisson las partidas sens ausir lo cant melodiós del canari que conta las victòrias de Carcassona o del barbarós d’Hull que crenh pas las Aglas de Mar. A Castleford o Albi, los jogaires vestits d’irange e de negre se prenon per de tigres sortits del Libre de la Jungla per senhorejar sus las pelenas erbosas. Los singlars de las Corbièras o de Cabardés son pas de bon metre dins la topina, sus un fuòc qu’un Drac catalan poiriá plan alucar. Los Laupards de Vilanuèva se sovenon dels tempses bèls del Reialme d’Aquitània. E ara, lo Rinocèros pòrta tripla corona mentre que Pols e Lapinons desfisan Làmias e Pantèras. Sus l’arca de Noè e sus las pelenas del XIII, tot es possible!”
Alan Roch
L'Equipe-21 passa lo rescontre Anglatèrra-Kiwis aqueste dimècres 18 en serada.


text:
Istòria
sant Josep Carpentièr
trabalhant a la cadèla amb son filh l'enfant Jèsus, Georges de La Tour, v. 1645
.
La devocion a l'Enfança del Crist se desvelopèt a l'origina del cristianisme avec la Nativitat e l'Epifania. Pasmens amb lo desvelopament del cristocentrisme a l'Edat Mejana, un atencion particuliara se fixa suls diferents estats del Crist dins la mistica catolica, atencion favorizada pels diferents Òrdres religioses, coma aquel dels Carmes, puèi maitard par les Òrdres mendicants, coma los franciscans amb lo vam dels betlèms.


text:
13/06/2013
Casting Dètz TV a Bordeu: emb los actors !
A la debuta de junh, Piget Prod e Detz TV fagueren un "casting" d'actors occinanofònes a Bordeu per de las ficcions sur Detz TV. Lo realizator dau film s'apele Amic Bedel.
Los candidats devian aprener un cort monològue e un dialògue. Fugueren gentament reçaubuts per l'euipa de Piget Prod Lila Fraysse, Caroline Dufau, Amic Bedel, Gemma Cuní Vidal et Valentin Belhomme.
Los que van passar espian un darrier còp lor textes. Dins la sala, Lucila e Marina dau licee Bertrand de Born , jòunas comedianas de "Benvenguda en Perigòrd" e dau monde plan conegut, tanben: Monica Burg. Lo monde son botats a l'aise ( cafe, te, biscuechs...) puei l'enregistrament pòt començar.
Dins una peça plan insonorizada , Carolina a la camerà , Lila vos dòna la replica emb patiencia e gentum ( 1 còp, 2 còps etc...) : d'abord se presentar, puei lo monològue e lo dialògue.
Veiqui quauquas fotòs
07:03 Publié dans Actualitats, Cinéma | Tags : castind detz tv piget prod bordeaux, benvenguda en perigòrd lo film | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Becièras
Becièras (oficialament en francés Bessières) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (Miègjorn-Pirenèus).
Es una comuna de l'Airal urban de Tolosa
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Par Jean-Louis ORAZIO
Veiquí
tres flors salvatjas plan conegudas del monde de la terra. Doas
d'èlas eran fòrça utilizadas coma plantas
medicinalas e l'autra qu'es sovent cultivada dins los òrts
aviá tanben qualques vertuts medicalas.
ANGELICA
SALVATJA
Angelica
sylvestris L.
(Apiacèas-Ombellifèras)
del
latin angelus: àngel ( proprietats surnaturalas atribuidas a
una espeça: (Angelica archangelica)
Òc:
L'angelica sauvatja, l'angelica deu prat, l'èrba d'abelha,
Angl:
Wild angelica
Florida:
julhet-octobre
Mentre
que mens perfumada e mens rica en principis actius que la varietat
cultivada aquela ombellifera biannala o renadiva atira nòstra
atencion per sa talha, sa robustessa e sas subrebèlas flors en
forma de grandas ombellas.
Planta
gaireben glabra, de tija quilhada, cròia, regada, ramificada
vèrs lo naut es sovent tintada de roge.
Sas
fuelhas grandas, 2 a 3 còps pennadas, de foliolas ovalas,
lanceoladas, dentadas, de peciòl cavat en gorguièra, an
una odor caracteristica al fregament.
Sas
flors blancas o ròsas, se tropelan en plan grandas ombellas de
20 o 30 rais, sens involucre.
La
frucha es un diaquèni emb de las alas onduladas.
Se
plais dins tots lo luòcs umids.
Planta
medicinala. Emb los infusions sonhan lo mal de peitrina e d'estomac.
Estimula los organs digestius. Autrescòps, èra
particularament recomandada contra las mordudas dels cans enrabiats e
dels sèrps. Conten dels òlis essencials que podon esser
verenós quand son absorbits concentrats e de las
furocomarinas. Las fruchas son emplegadas coma isecticid.
AQUILEA
MILAFUELHAS
Achillea
millefolium L.subsp
milefolium. ( Asteracèas)
De
Achille, eròi de la guèrra deTroie a qui es dedicada la
planta.
Angl:milfoil,
yarrow
Òc:
L'èrba dau charpantièr, lo sagna-nas, lo milafuelhas,
l'èrba de las fistòlas (mesclada a del grais serviá
a sonhar los panarís), l'èrba del talh, l'èrba
del carpentièr, l'enrelhada, la fenoelheta, l'èrba de
las milafuèlhas.
Florida:
junh- novembre
La
mitologia grèca nos apren que Achille nafrat al talon, jóls
conselhs d'Afròdita utilisèt aquela compòsacèa
per se sonhar en botar aital en evidència las proprietats
cicatrisantas de la planta. Pendent plan de temps los obrièrs
carpentièrs que ja coneissián las seunas qualitats
vulnerarias la portavan emb èls per sonhar d'eventuelas
talhaduras.
Qu'es
una renadiva de rizòma rebalaire, de tija quilhada, pubescenta
emb de las fuelhas doblament pennadas de segments linears fins, plan
nombrós e d'odor aromatica al fregament.
Sas
flors son liguladas, blancas o rosencas a l'exterior, tubulosas,
jaune blanc a l'interior. Forman dels petits capituls que se tropelan
en falsa ombella.
Planta
plan comuna dins las pelenas mieja secas, dins las pradas, los tèrmes
o los bòsques clars.
Aquela
medecinala, s'avera tonica, estimulanta, antispasmodica, conten del
òli essencial e en petita quantitat de la furocomarina.Arresta
los sagnaments.Mas atencion son suc pòt provocar de las
inflamacions sus un epidèrma sensible, mai que mai, quand
aquel es expausat al solelh
PERVENCHA
Vinca
minor L.
Ancian
nom latin d'aquelas plantas. Vinca poriá venir de vincire:
ligar, enlaçar (allusion a las tijas rameludas e flexiblas.);
Vinca poriá tanben venir del latin vinco: ganhar, vencer,
perqué la planta garda sas fuelhas l'invèrn, triomf de
la marrida sason. Pervencha es derivat del italian pervinca.
Òc:
La pervencha, la pervinca, l'èrba daus surcièrs, la
floreta d'ase, la provenca, la violeta d'ase.
Florida:març-abril
Polida
e misteriosa, de flors encantarèlas, la pervencha esgaia de
sos uèlhs blus los jós bosques enquèra dormilhós
tanlèu los prumièrs rais de solelh de la prima
tornada.De tots temps pivilèt los òmes e fuguèt
de tots los sabats, de totas las istorias de fachilièras e de
tots los filtres d'amor e tanben los ancians li attribuissián
de nombrosas vertuts terapeuticas.
Grandas,
petitas o mejanas, las pervenchas son plan pròchas.Aquesta
renadiva, de tijas colcadas, radicantas, plan longas a de las fuelhas
opausadas, verd fonsat, correjosas, lusentas, de forma elliptica,
glabras , de peciol cort.las flors son blu- violet, d'unes còps
blancas, solitàrias e son portadas per dels pedonculs pro
longs.
Abita
las selvas de fulhós, los vielhs murs, dins los luòcs
un pauc fresques.
Qu'es
una planta astringenta, antiscorbutica, diüretica, depurativa,
tonica e vulnerária. Las fuelhas, en medecina, fugueron
utilisadas jós forma de decoccion, o, cueitas en cataplasmas.
Es tanben presada coma ornementala. Existís de nombrosas
varietats cultivadas que se son naturalizadas.


text:
Es ramats s’agropen deman ena montanha de Montoliu
Eth conselhèr de Miei Ambient e Pagesia, Francisco Bruna, a declarat qu’eth Plan “constituís ua pròva pilòt que balhe supòrt as ramadèrs d’Aran en tot sajar de preservar era sua activitat enes nòstes montanhes damb es melhors condicions possibles”. “A despièch de que se pòden hèr melhores, ei ua prumèra mesura importanta en encastre deth supòrt ara ramaderia de nauta montanha”, a afirmat. De hèt, segontes eth conselhèr, eth Conselh Generau a incrementat es còsti de seguiment en antenes, receptors, camères automatiques.
Damb es mesures efetuades s’a invertit en lèu totes es linhes d’actuacion previstes en document de supòrt ara ramaderia aprovat en Plen deth Conselh entath foment dera agropacion de ramats, supòrt economic as explotacions ramadères, racionalizacion e equiparacion des indemnizacions, recuperacion de peisheus, increment de còsti de seguiment e inversions en infraestructures coma cabanes, accèssi, comunicación, tancats, passi canadencs e comades.
Alternativament ath Plan d’Agropaments de Ramats amiat peth Departament de Miei Ambient e Pagesia, es ramadèrs que non volguen acuelher-se as mesures descrites poiràn crubar igualment un incentiu de très èuros per cap sanejat, damb eth compromés per escrit qu’eth sòn bestiar serà sauvat e vigilat es 24 ores. Eth Departament de Miei Ambient e Pagesia se resèrve en aguest cas eth dret d’efectuar es contròtles e comprobacions que considère oportuns.
Ath delà des anteriores mesures, quinsevolh atac de fauna sauvatge se poirà tramitar en tot seguir crubant es baishes degudes a possibles atacs der os o tanben des arrianglos, damb eth corresponent peritatge des tecnics e guardes de Miei Ambient.
Eth Departament de Miei Ambient e Pagesia prebotge ath delà d’autes inversions en infraestructures ramadères. Pendent er an 2008, s’a aquerit e installat ua manja ramadèra e dus passi canadencs. Atau madeish, s’a contunhat damb era inversion entà recuperacion de peisheus e melhora paisatgistica e se prevé hèr-la extensiva as prats de dalh pendent er an 2009.


text:
1807
Aquesta pagina concernís l'an 1807 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Reversament de Selim III lo 29 de mai per lei janissaris opausats a sei refòrmas e a sa politica de modernizacion de l'Empèri segon de critèris occidentaus. Foguèt remplaçat per Mustafa IV que deguèt faciar divèrsei revòutas.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat de Sokoto[modificar | modificar la font]
Lei fòrças d'Osman dan Fodio capitèron de conquistar la ciutat-estat de Kano.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau quatren asteroïde conegut — considerat alora coma la 11a planeta dau Sistèma Solar — per Heinrich Wilhelm Olbers. Segond objècte d'aquela classa trobat per Olbers, foguèt dich Vesta. Olbers expliquèt aquela multiplicacion d'objèctes pichons entre Mart e Jupitèr per la destruccion d'una planeta anciana que foguèt dicha Faetont.
Quimia[modificar | modificar la font]
Gràcias ai tecnicas d'electrolisi desvolopadas dempuei 1800, Humphry David (1778-1829) descurbiguèt lo sòdi e lo potassi.
Transpòrt terrèstre[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet depintant lo foncionament dau premier de combustion intèrna per l'engenhaire soís Isaac de Rivaz (1752-1828). Aquò èra la conclusion d'un trabalh acomençat en 1804. Pasmens, son motor recebèt pas un succès important car leis engenhaires dau començament dau sègle XIX consideravan lo motor de vapor pus prometeire.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Port-Villez
Port-Villez es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Luòc viscut dempuèi l'epòca del Neolític cossí lo mòstran los esturments de silex #qu'an #èsser trobats.
- Possession de la familha de Tilly de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle a la Revolucion, de contunh a Modèl:La s- après la Restauracion.
- Site habité depuis l'époque du Néolithique comme le montrent les outils de silex qui ont été retrouvés.
- Possession de la famille de Tilly du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle à la Révolution, puis au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle après la Restauration.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Saint-Jean-de-Bassel
Saint-Jean-de-Bassel es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel pichon vilatge se situa en l'èst. En Moselle, tot pres del Alsace. Es a aperaquí 15 minutas de Sarrebourg.
Ce petit village se situe dans l'est. En Moselle, tout pres de l'Alsace. Il est à environ 15 minutes de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a nomenat Beatus Johannes de Bassele al XIIIe sègle.
- Domeni e coan sœurs augustines a Modèl:La s
- #Venir banc de la commanderie de las chevaliers de Sants-Texans de Malta a Modèl:La s
- Incendiada l'an 1636.
La commune c'est nommée Beatus Johannes de Bassele au XIIIe siècle.
- Domaine et couvent des sœurs augustines au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Devint siège de la commanderie des chevaliers de Saint-Jean de Malte au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- Incendié en 1636.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]