text:
Federico Fellini
Federico Fellini (nascut a Rimini - Emilia Romanha - en 1920 e defuntat a Roma en 1993) foguèt un cineasta (realizator e scenarista) italian.
Dins l'espaci de gaireben 40 ans e un vintenat (24...) de filmes, d'a Lo sheiq blanc en 1952 fins a La Votz de la luna en 1990, se creèt un mond rèirepersonal mitat sòmi e mitat realitat (e recipròcament...) que ne faguèt lo representant màger e pus universalament conegut e reconegut amai representatiu de la cinematografia italiana.
Somari
- 1 La Vida
- 2 L'Òbra
- 3 Los Caps d'òbra
- 3.1 Lo Sheiq blanc 1952
- 3.2 Los Vitelloni 1953
- 3.3 La Strada 1954
- 3.4 Las Nuèches de Cabiria 1957
- 3.5 La dolce vita 1960
- 3.6 Fellini Satyricon 1969
- 3.7 Los clowns 1970
- 3.8 Fellini Roma 1972
- 3.9 Amarcord 1973
- 3.10 E la nau se'n va 1983
- 3.11 Ginger e Fred 1987
- 3.12 Entrevista 1987
- 3.13 La Votz de la luna 1990
- 4 Citacions
- 5 Distincions
- 6 Prèmis e guerdons
- 7 Filmografia
- 8 Documents audiovisuals
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Ligams videografics
- 13 Nòtas e referéncias
La Vida[modificar | modificar la font]
Joventut e formacion[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Rimini dins una familha de la pichòta borgesia provinciala que la siá maire n' Ida Barbiani, romana d'a l'Esquilin, teniá l'ostal e lo siu paire n'Urbano fasiá de representant de produches alimentaris per una botica d'a Gambettola, vilòta situada a unes 20 km de Rimini.
Lo jove Federico ne serà mercat per la vida per tres causas màgers: lo pes de la Glèisa Catolica, lo fascisme ambient d'aquela pontannada mas tanben la siá facultat pro personala per se n'enfugir demercé lo sòmi e lo dessenh (caricaturas dels sius professors e camaradas de classa...).
Çò ne mòstra e tre d'ora la siá atraccion de cap a l'imaginacion... coma la bastison als quatre cantons de sa cambra d'una istòrias dessenhadas inspiradas pel Little Nemo d'en Windsor McKay... que lai ja se mesclavan imaginari de l'istòria contada e realisme somiarèl del siu luòc concret de vida (Rimini en aquesta escasença...), melhoras emparas possiblas contra la mediocritat de la societat que lai viviá.
E es aquela atraccion de cap a çò imaginari que lo farà d'en primièr dessenhaire de tria (serà davant cineasta lo siu primièr mestièr vertadièr) de fumetti (id est bendas dessenhadas) o vinhetas (umoristicas per la màger part) qu'Itàlia n'es e n'èra una productritz de tria.
De jornals locals coma La Domenica del Corriere o lo setmanièr politicosatiric Il 420 ne publicaràn d'unas de las siás entre 1938 e 1939.
Lo despart per Roma[modificar | modificar la font]
Montèt a Roma amb la mamà (qu'ela aviá ambedós sos parents dins la capitala...), son fraire Riccardo amai sa sorretona Maddalena, que lai se va inscriure a la Facultat de Drech. Puslèu qu'avocat (ne passèt pas jamai un examen) es jornalista que pensava far. Tre 1939 comença de collaborar al Marc'Aurelio, principala revista satirica italiana (dins los limits de çò satiric de l'Itàlia mussoliniana) ont pro lèu lai entamenarà las siás Storielle di Federico.Ja vengut famós en pel mondet roman, ne participarà aviat a d'unes filmes que ne crearà los gags o n'escriurà de dialògs pel comic Aldo Fabrizzi e los sius espectacles d'empont.
en Fellini e la ràdio[modificar | modificar la font]
Comença en 1941 de trabalhar per l' Ente Italiano Audizioni Radiofoniche / EIAR que li alandarà las pòrtas encara barradas del mond de l'espectacle roman.Lai presentèt entre 1942 e 1943 una seria de radioscènas, n'èssent la mai famosa las 24 emissions titoladas Cico e Pallina. Lai rescontrarà na Giulietta Masina que fasiá ela de Pallina e li ne farà descubrir, amai d'amor (se maridèron tre 1943 e demorèron amassa fins a la mòrt d'en Federico, malgrat pericles e estrabuncs, coma dins totes los parelhs del mond...), los camins de Cinecittà e del mitan un chic barrat del cinèma italian.
Scenarista de cinèma...[modificar | modificar la font]
Aprèp d'unes scenaris escriches per n' Aldo Fabbrizzi (Avanti c'è posto...) e d'unes autres realizators, lo rescontre mai important foguèt lo d'en Roberto Rossellini que collaborèt lo jove Fellini al scenari de Roma città aperta e Paisà, que per aiceste filme quitament ne foguèt el l'assistent del realizator.
Una realizacion partejada[modificar | modificar la font]
En 1950 e doncas als sius 30 ans, corealizarà amb n' Alberto Lattuada lo filme Luci del Varietà qu'ambedós cineastas capitèron de trabalhar en osmòsi, segon molts testimònis del rodatge, coma pas gaire sovent se n'escai dins lo 7en art.
Lo Sheiq blanc[modificar | modificar la font]
Comença alavetz amb Lo sceicco bianco los sius vertadièrs debuts dins la realizacion amb d'unes tèmas que ja lo's teniá endintre la siá clòsca amai los sius apetisses d'artista, çò es a saber la dualitat espectacle e realitat, vida vera e vida somiada e ca etc. Los sius filmes, a partir d'alara, son coma lo polsar de la siá vida d'òme e d'artista, que per el nada diferéncia fasiá ni faguèt.
L'Òbra[modificar | modificar la font]
Un total de 24 filmes se ne compausa l'òbra siá ( en comptar quitament los tres filmes corts que faguèt per d'unes filmes collectius...) e demest eles un bon quinzenat de caps d'òbra, n'èssent los autres e tot parièr tras qu'importants pel coneissement e l'estudi de l'univèrs tan personal e particular amai unic fellinian.
Los Caps d'òbra[modificar | modificar la font]
Lo Sheiq blanc 1952[modificar | modificar la font]
- veire l'article Lo Sheiq blanc
Los Vitelloni 1953[modificar | modificar la font]
- veire l'article Los Vitelloni
La Strada 1954[modificar | modificar la font]
- veire l'article La Strada
Las Nuèches de Cabiria 1957[modificar | modificar la font]
- veire l'article Las Nuèches de Cabiria
La dolce vita 1960[modificar | modificar la font]
- veire l'article La dolce vita
Fellini Satyricon 1969[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fellini Satyricon
Los clowns 1970[modificar | modificar la font]
- veire l'article Los Clowns
Fellini Roma 1972[modificar | modificar la font]
- veire l'article Fellini Roma
Amarcord 1973[modificar | modificar la font]
- veire l'article Amarcord
E la nau se'n va 1983[modificar | modificar la font]
- veire l'article E la nau se'n va
Ginger e Fred 1987[modificar | modificar la font]
- veire l'article Ginger e Fred
Entrevista 1987[modificar | modificar la font]
- veire l'article Entrevista
La Votz de la luna 1990[modificar | modificar la font]
- veire l'article La Votz de la luna
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Tot art es autobiografic; la pèrla es l'autobiografia de l'arma.
- Cada lenga se vei lo mond d'una manièra diferenta.
- I a pas cap fin ni cap debuta.I a sonque la passion infinida del viure.
- Son aquestas limbas, aquela frontièra entre lo mond de çò tangible e çò intangible, que ne son de verai lo mond de l'artista.
- Lo cinèma t'a aquò salutari: quitament se lo desir primenc se n'esfumèt, la realizacion çò ne cabís de tantes problèmas concrèts que tte ne fas en davant per far çò que cal sens pas cap te ne mainar, que non t'o recòrdas cap.Lo filme lo te ròdas sens saber exactament de qué se tracha.
- Lo cinèma es lo biais mai dirècte per entrar en competicion amb Dieu.
- La vida es una combinason de magia amb espaguetis.
- Aquela istòria de confusion mentala es tipica dels reaccionaris, que trapan necessari d'aver d'idèas claras sus tot, d'o s'interpretar tot d'un biais racional, sens que li ne fague cap de besonh dobtar de pas res.
- L'artista, coma totòm, li ne fa de besonh s'enfaciar amb decision los sius dobtes, n'acceptar la siá guèrra. O se pòt pas cap trapar que ne foguèsse tot balançat.Es aquò que li ne balha dignitat a la mission de l'artista e de l'òme.
- L'artista es sempre un provincial.Ne viu el entre un mond tangible e un intangible: aquelas son las frontièras de la siá província.
- Ne soi ges d'acòrdi amb la libertat totala per l'artista.Daissat a se meteis, e liure per far quina causa li n'agrade, l'artista n'acaba per far pas res. Se i a quicòm perilhós per un artista, es precisament aquela question de la libertat totala, a l'espèra de l'inspiracion e de çò de mai.
- Lo cinèma es una vièlha petan, coma lo circ o la varietat, que ne sap ela cossí balhar moltas formas de plaser.
- Vau pas res demostrar, qu'es mostrar que vau.
- La television es lo miralh ont se rebat la desbarruta de tot lo nòstre sistèma cultural.
- Se ne volèm comprene quicom, nos cal dedicar al silenci.
- L'unica objectivitat que coneissi es la subjectivitat.
- Existisssètz sonque dins ailò que fasètz.
- Çò interessant non es cap çò que disèm mas lo biais que o disèm.
- Es mai aisit d'èsser fisèl a un restaurant que non pas a una femna.
- Non me digatz pas çò que fau.Ieu o vòli cap saber.
- Lo miu trabalh es sonque la miá relacion amb çò tot.
- Parlar de sòmis es coma parlar de filmes, d'un còp que lo cinèma s'utiliza lo lengatge dels sòmis: d'annadas pòdon passar en una segonda e ne podètz anar d'un luòc a un autre. Es un lengatge fach d'imatges.E dins lo cinèma vertadièr, cada objècte e cada lutz o cada lum se significan quicòm, coma en pantais.
- Dins la mitologia del cinèma, n'es l'Oscar lo prèmi suprèm.
- Ne soi autobiografic quitament quand parli d'una sòla.
Distincions[modificar | modificar la font]
... Grande Ufficiale dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (18 d'agost de 1964... )
... Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (27 d'abril de 1987 )
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
- 1953: Leon d'argent de la Mòstra de Venècia per Los Vitelloni
- 1954: Riban d'argent [1] de la melhora realizacion per Los Vitelloni
- 1954: Leon d'argent de la Mòstra de Venècia per La strada
- 1955: Riban d'argent de la melhora realizacion per La strada
- 1956: Bodil [2] del melhor filme europèu per La strada
- 1956: NYFCC Award [3] del melhor filme estrangièr per La strada
- 1957: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1957: David di Donatello d'aur [4] de la melhora realizacion per Las Nuèches de Cabiria
- 1957: Mencion especiala - Prèmi de l'OCIC al Festenal de Canas per Las Nuèches de Cabiria
- 1958: Riban d'argent de la melhora realizacion per Las Nuèches de Cabiria
- 1958: Screen Directors Guild Award [5] del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1958: Blue Ribbon Shou del melhor filme de lenga estrangièra per La strada
- 1958: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Las Nuèches de Cabiria
- 1960: Palma d'aur del Festenal de Canas per La dolce vita
- 1960: David di Donatello d'aur de la melhora realizacion per La dolce vita
- 1961: Riban d'argent del melhor sicut original per La dolce vita
- 1961: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per La dolce vita
- 1963: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per Uèch e mièg
- 1963: Grand Prèmi del Festenal de Moscòu per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor filme per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor sicut original per Uèch e mièg
- 1964: Riban d'argent del melhor scenari per Uèch e mièg
- 1964: Bodil del melhor filme europèu per Uèch e mièg
- 1964: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Uèch e mièg
- 1965: NYFCC Award del melhor filme estrangièr per Julieta dels esperits
- 1970: Riban d'argent de la melhora fotografia per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent dels melhors costums per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent dels melhors decòrs per Fellini Satyricon
- 1970: Riban d'argent del melhor scenari per Fellini Satyricon
- 1972: Grand Prèmi de la Comission Superiora tecnica al Festenal de Canas per Fellini Roma
- 1974: Riban d'argent del melhor filme italian per Amarcord
- 1974: Riban d'argent del melhor sicut original per Amarcord
- 1974: David di Donatello d'aur del melhor filme per Amarcord
- 1974: David di Donatello d'aur de la melhora realizacion per Amarcord
- 1974: NYFCC Award del melhor filme per Amarcord
- 1975: Prèmi Kinema Jumpo del melhor filme estrangièr per Amarcord
- 1975: Bodil del melhor filme europèu per Amarcord
- 1975: Oscar del melhor filme de lenga estrangièra per Amarcord
- 1978: BAFTA Film Award [6] de la melhora direccion artistica per Lo Casanova de Fellini
- 1980: Riban d'argent de larealizacion del melhor filme italian per La Ciutat de las femnas
- 1984: Riban d'argent de la realizacion del melhor filme italian per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello d'aur del melhor filme per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello d'aur pel mellhor scenari per E la nau se'n va...
- 1984: David di Donatello Luchino Visconti per la carrièra
- 1985: Leon d'aur de la Mòstra de Venècia per la carrièra
- 1986: David di Donatello especial René Clair per Ginger e Fred
- 1986: Medalha d'aur de la vila de Roma pel 30en aniversari dels David di Donatello
- 1986: Prèmi especial del jubilèu d'aur als Directors Guild of America Awards
- 1987: Prèmi del 40en aniversari del Festenal de Canas per Entrevista
- 1987: Grand Prèmi del Festenal internacional del filme de Moscòu per Entrevista
- 1989: Prèmi del cinèma europèu per la carrièra
- 1993: Oscar d'onor per la carrièra
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1950: Luci del varietà Lums de las varietats (corealizat amb n'Alberto Lattuada)
- 1952: Lo sciecco bianco Lo Sheiq blanc
- 1953: Episòdi Agenzia matrimoniale Agéncia matrimoniala dins L'amore in città L'amor a la vila
- 1953: I vitelloni Los Vitelloni (o: Los Vedelòts)
- 1954: La strada La Strada
- 1955: Il bidone Il bidone
- 1957: Le notti di Cabiria Las nuèches de Cabiria
- 1960: La dolce vita La dolce vita
- 1962: Episòdi Le tentazioni del dottor Antonio Las temptacions del dottor Antonio dins Boccacio '70 Boccaci 1970
- 1963: Otto e mezzo Uèch e mièg
- 1965: Giulietta degli spiriti Julieta dels esperits
- 1968: Episòdi Toby Dammitt Toby Dammit dins Tre passi nel delirio Tres passes en pel deliri
- 1969: Fellini Satyricon
- 1969 Block-notes di un regista Blòc-nòtas d'un cineasta (television)
- 1970: I clowns Los Clowns (television)
- 1972: Roma Roma
- 1973: Amarcord
- 1976: Il Casanova di Federico Fellini Lo Casanova de Federico Fellini
- 1979: Prova d'orchestra Ensages d'orquèstra
- 1980: La città delle donne La ciutat de las femnas
- 1983: E la nave va E la nau se'n va
- 1985: Ginger e Fred Ginger e Fred
- 1987: Intervista Entrevista
- 1990: La voce della luna La Votz de la luna
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- Gideon Bachmann: Ciao Federico!... reportatge sul rodatge de Fellini Satyricon amb entreten de l'autor amb Federico Fellini... Fime presentat al Festenal de Canas 2003 dins l'encastre d'un Hommage à Fellini... - 1 DVD amb bonus: Fellinikon, le Monde de Fellini e de retalhs... (durada totala: 120 ')
- Damian Pettigrew: Fellini, je suis un grand menteur... Produsit per n'Olivier Gal e Arte France... filme documentari amb las darrièras entrevistas de 1992 a Roma de l'autor d' Amarcord... Presentat al Festenal internacional d'Edimborg en 2002 e nominat pel Prèmi Arte del melhor documentari als European Film Awards/Prix du cinéma européen... Lo filme se gasanhèt lo Prèmi Rockie al Festenal internacional de Banff e lo Coup de coeur al Festenal Internacional Vue sur les Docs de Marselha... - 2 DVD amb los suplements: Autour de Fellini... (durada totala: 200')
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Federico Fellini[modificar | modificar la font]
en italian[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini: Fare un film... Einaudi
- Federico Fellini & Damian Pettigrew: Fellini: Sono un gran bugiardo.L'ultima confessione del Maestro... Elleu multimedia Roma 2003
- Federico Fellini: La mia Rimini - Rimini, mes racines - Rimini, my home town... Guaraldi 2007
en anglés[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini: Fellini: Costumes and Fashion, catalòg de la mòstra al musèu Stedelijk d'Amsterdam del 1èr de julhet al 19 de setembre de 1994 sota la direccion de n' Ida Panicelli... Edizioni Charta Milan 1994
- Federico Fellini & Damian Pettigrew... I'm a Born Liar: A Fellini Lexicon... Harry N. Abrams Inc. Nòva York 2003
en francés[modificar | modificar la font]
- Federico Fellini, André Bazin et al.: La Strada.Un film de Federico Fellini... Éditions du Seuil París 1955
- Federico Fellini & Tonino Guerra: Amarcord ( Je me souviens) Gallimard idem 1974
- Federico Fellini: Les propos de Fellini... éd.Buchet/Chastel id 1980
- Federico Fellini & Bernardino Zapponi: La Cité des femmes éd. Albatros id 1980
- Federico Fellini & Giovanni Grazzini: Fellini par Fellini... Calmann-Lévy id 1984
- Federico Fellini: Intervista... éd. Flammarion id 1987
- Federico Fellini & Milo Manara: Voyage à Tulum... Castermann id 1990
- Federico Fellini: Giulietta... éd. de Faillois id 1990
- Federico Fellini & Damian Pettigrew: Fellini, je suis un grand menteur... L'Arche id 1994
- Federico Fellini: Faire un film... éd. du Seuil id 1996
- Federico Fellini & Milo Manara: Le Voyage de G. Mastorna... Casterman id 1996
- Federico Fellini & Georges Simenon: Carissimo Simenon, Mon cher Fellini... éd. de l'Étoile/Cahiers du Cinéma id 1998
- Federico Fellini: Le Livre de mes rêves... éd. Flammarion id 2007
òbras a l'entorn de l'artista e de l'òbra[modificar | modificar la font]
en italian[modificar | modificar la font]
- Sonia Schoonejans: Fellini... Lato Side Roma 1980
- Pier Marco De Santi: I disegni di Fellini... Editori Laterza idem 1993
- Mario Verdone: Federico Fellini...Il Castoro Cinema n.165... Editrice Il Castoro 1994
- Tullio Kesich: Su la Dolce vita con Federico Fellini... Marsilio Venezia 1996
- Angelo Arpa: L'Arpa di Fellini... Edizioni dell'Oleandro Roma 2001
- Simona Casavecchia: Io sonno la mia invenzione.L'Europa, Fellini e il cinema italiano nelli scriti di Angelo Arpa... Edizioni Studio 12 idem 2003
- Tullio Kesich: Federico Fellini, la vita e i film... Feltrinelli Milan 2007
- Giovanni Solari: L'Italia di Fellini... Edizioni Sabinae 2008
- Antonio Tripodi & Marco Dalla Gassa: Approdo a Tulum: le Neverland a fumetti di Fellini e Manara...LT 12 Venezia 2010
en anglés[modificar | modificar la font]
- Peter Bondanella: The Cinema of Federico Fellini... Princeton University Press Princeton 1992
- Vincenzo Mollica: Fellini... catalòg de la mòstra al musèu Guggenheim del 31 d'octobre de 2003 al 14 de genièr de 2004... éd. SkiraGenèva 2003
en francés[modificar | modificar la font]
- Geneviève Agel & Dominique Delouche: Les Chemins de Fellini seguit per Journal d'un bidoniste... (éd. du Cerf coll. 7e ART París [[1956
- Gilbert Salachas: Federico Fellini... éd. Jacques Glénat Grenòble 1977
- Liliana Betti: Fellini: un portrait éd. Albin Michel París 1980
- Gilles Ciment: Federico Fellini... Dossier Positif-Rivages éd. Rivages idem 1988
- Jean Collet: La création selon Fellini... éd. José Corti id 1990
- José Luis De Villalonga: Fellini... éd. Michel Lafon / Ramsay cinéma id 1993
- Bertrand Levergeois: Fellini éd. de l'Arsenal Coll. Curriculum id 1994
- Bertrand Levergeois: Fellini.La Dolce Vita du Maestro... éd. de l'Arsenal id 1994
- Lietta YTornabuoni: Federico Fellini... Rizzoli Nòva York 1995
- Costanto Costantini: Conversations avec Federico Fellini... éd. Denoël París 1995
- Jean-Max Mejean: Fellini, un rêve, une vie... Le Cerf coll. 7e Art id 1997
- Christian-Marc Bosséno: Et vogue le navire... estudi critic Nathan id 1998
- Vincenzo Mollica: Fellini mon ami... éd. du Rocher id 2002
- Bernardino Zapponi: Mon Felini... éd. de Falois id 2003
- Tullio Kezich]: Fellini... Gallimard id 2007
- Dominique Delouche: Mes felliniennes années éd. P.A.S. id 2007
- Benito Merlino: Fellini... Gallimard coll. "Folio Biographies" id 2007
- Sam Stourdzé: Fellini: la grande parade... éd. Anabet id 2009
- Jean Gili: Federico Fellini, le magicien du réel... Découvertes Gallimard id 2009
- Collectiu coordenat per Jean Gili: Federico Fellini - Collection Positif... éd.Scope / La Collection Positif id 2Z009
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Federico Fellini sus l’Internet Movie Database
- (en) Sit pedagogic subre en Federico Fellini
- (fr) Sit soís... Fondation Fellini - Sion
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ idem Nastro d'argento... decernit dempuèi 1954 pel Sindacato Nazionale Giornalisti Cinema Italiani...
- ↑ Prèmi decernit per la critica cinematografica danesa dempuèi 1948...
- ↑ o New York Film Critics Circle Award... prèmi decernit per la premsa cinematografica de la Nòva York dempuèi 1935...
- ↑ Decernits per l' Accademia del Cinema Italiano o mai exactament l' Ente David di Donatello...
- ↑ ... decernit per la Directors Guild of America...
- ↑ decernit per la British Academy of Film and Television Arts...


c: text/html

text:
112 pages
14x22.5
14.00 €
Una pèça trufarèla onte Sèrgi Bec se garça dei defauts e dei necitges de nòstra societat.
Ambé la musica dei cançons de Miquèu Rey, director de l’escòla de musica d’Ate.
Sèrgi BEC es escrivan e poèta occitan, Sèrgi Bec nasquèt en 1933 a Cavalhon. Passèt son enfança dins la vila d’Ate. Après d’estudis de Letras, foguèt jornalista e critic. A partir de 1977, abandonèt lo jornalisme per se consagrar a la cultura per la vila d’Ate. Puèi aprèp 1983, trabalhèt coma director-adjonch del pargue natural de Luberon. Son òbra es compausada de poèmas en occitan. Es tanben un romancièr en francés e participèt o escriguèt mai d’un libre sul patrimòni natural e cultural de Provença.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Figura màger de la cutura occitana que celebrarà, le 27 mai que ven, sos 90 ans, Andrieu Lagarda es un autor, traductor, institutor, professor, fondador... La lista es plan longa !
Foguèt un dels fondadors del CREO (Centre Regional d’Estudis Occitans) en 1967 e del Cercle Occitan de Carbona.
Per l’importància de son trabalh de collectage, d’escritura o encara, pel nombre de personas qu’a inspirat, ajudat o influençat, fa vertadièrament partida d’aquestas personas que fan la cultura occitana.
Figura màger de la cutura occitana que celebrarà, le 27 mai que ven, sos 90 ans, Andrieu Lagarda es un autor, traductor, institutor, professor, fondador... La lista es plan longa !


text:
Tiercelet (Meurthe e Mosèla)
Tiercelet es una comuna francesa, situada administrativament dins lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Moulaine, un afluent de la Chiers, pren la siá font près de Tiercelet.
La Moulaine, un affluent de la Chiers, prend sa source près de Tiercelet.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tiercelet A nomenat Thiesxelleix en 1333[ref. necessària]. Anciennement Vilatge del Barrois, apertenent al archevêché de Trèves, doyenné de Luxemborg ; lo abbé de Villers-Bettnach nomenava a la curació.
Los estralls de la guèrra de Trenta ans #parlar l'abandon de l'ancian vilatge (a l'ora d'ara luòc-dich Bourenne) e lo regroupement actual a l'entorn del castèl de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, démoli en 1671 sus òrdre de Louis XIV.
En 1817, Tiercelet aviá per annèxas la granja de Bourenne e lo molin de la Cussange. A aquela epòca, i i aviá 273 abitants repartits dins 48 ostals.
Tiercelet est nommée Thiesxelleix en 1333[ref. necessària]. Anciennement village du Barrois, appartenant à l’archevêché de Trèves, doyenné de Luxembourg ; l’abbé de Villers-Bettnach nommait à la cure.
Les ravages de la guerre de Trente ans causèrent l’abandon de l’ancien village (actuellement lieu-dit Bourenne) et le regroupement actuel autour du château du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, démoli en 1671 sur ordre de Louis XIV.
En 1817, Tiercelet avait pour annexes la ferme de Bourenne et le moulin de la Cussange. À cette époque, il y avait 273 habitants répartis dans 48 maisons.


text:
Fins 3 dau matin, lo divendres 21 de abril 2017, deis òmes an precipitat un camion a la fenèstra de l’agéncia de la Poste avenue Pasteur a Vilanòva-leis-Avinhon. O ensagèron, sens succès, a s’emportar lo tronc.
Divèrses testimònis diguèron qu’èran quatre. Aquelei quatre òmes encagolats lancèron lo camion a travèrs de la fenèstra dau burèu de corrièrs de Vilanòva-leis-Avinhon. Ataquèron, pas la maquina, mai a la caissa securitada de l’agéncia, qu’es lo burèu de seguretat.
Li liguèron amb una cadena a la camioneta. Arranquèron e rosiguèron lo còrs de un sus vint mètres. Mai cossent amb un testimòni, la cadena se trinca. Impossible que se cargan en son autre veicul, una pichona veitura negre, lo còrs es tròp pesat.
E quitament s’aguèsson agut succès, que probablament pas gaudir dei fruchs de lor cas, doncas que lo dispositiu de seguretat s’activa e la tencha s’estendèt en lei bilhets.
Aquel eveniment nos remembra l’ataca crédit lyonnais a Pernas, divendres de març 2017. En fach, un camion de remorc tustarrèt contra la paret de la façada de la banca en repetidas escasenças. Un ponch fòrt, lo tronc se separèt abans de quèir. Aver cremat la cabina dau camion, lei lairons daissèron sens res e fugiguèron en dos veiculs cap a Carpentràs. Tot çò que se filmats per de residents, dempuèi lor balcon.
La natura deis atacs sembla èstre identica, mai l’òm pòu questionar lo fach que son lo fruch dei meteissas personas. Aitau qu’un pichon camin, qu’an lei fanàtics dins lo Comtat Venaicin. Mejans grands, ataca ben preparada, en darrièra instància, a un resultat fòrça paure.
Cau fin finala se demandar se lei bandits dau Comtat resultan mai inventiu, o se, en fach, i aurà pas degun per prene l’autra, e se son partits de l’autre costat dau Ròse per fotre la merda aus francès*.
*Atencion, tot aquò non es que de l’umor !


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
Te vèsi, òc te vèsi, tu aquí, sietat sus ton sofà a m’escotar. E d’aqui vèsí pas plan, mas espèri que siás pas en trin de te pinholar. E te vèsi tu tanben dins ton autò per anar al trabalh, e tu davant ton ordinator a pòdcastar coma un gorrin. E per los que son en trin de me legir sul meu blog, ont senhali que podètz totjorn trapar los tèxtes d’aquel cronica, tèni a dire qu’ai lor adreiça IP, lor numerò de carta blua e mai lor taus de colesteròl. Paranòs de tota borra, assuausatz-vos, a un moment se cal plan rendre a l’evidéncia : sèm susvelhats d’en pertot. 1984 èra i a 30 ans ara, e Orwell prevesiguèt pas las escotas de la NSA, lo Wikileaks e l’ògre Google que chapa tot sul seu passatge, que l’i sèm en plen.
Avètz compres, uèi anam parlar de susvelhança e de tecnologia, amb lo jòc Watchdogs. E amb Watchdogs, que vos plaça dins un futur mai que pròche, l’invencion es ça que là plan pròcha de la realitat. L’accion tota se passa a Chicago, tresena mai granda vila dels Estats-Units, pòle economic d’importància, arquitecturalament reconeissable, e conegut tanben per son istòria sagnosa, mai que mai del temps dels Gangs e de la Prohibicion, Al Capone, Dillinger e companhia, que la vila ne pòrta encara uèi d’estigmatas. Ara cal imaginar que la vila de Chicago a mes en plaça un sistèmi informatic que bailèja totas las infraestructuras de la vila, chafrat ctOS. E lo ctOS es, per d’unes costats, util, cadun es iperconnectat e s’ocupa de totes los aspèctes de sa vita vià son esmartfòn : pagar las comissions, susvelhar son ostal, gaitar lo trafic, comunicar… Mas aquò foncciona tanben dins l’autre sens, e l’entrepresa, privada, que geris lo ctOS, Blume, centraliza tot çò que se passa en vila, de çò que filman las (nombrosas) cameràs, als ponts-levadisses, l’encaminament de l’aiga, de l’electricitat, e pòt saber a cada seconda ont es cada ciutadan connectat a son sistèmi… Evidentament, per far engolir tot aquò, cal una campanha de com’ de baug, un polit e omnipresent embalatge, que vanta los meritis d’un sistèmi que rend la vita aisida e demesís la criminalitat, en arribant quitament a preveire los actes de malvolença. Lo sentiment de securitat al prètz d’una intrusion dins l’intimitat. Z’ai dich, i a pas besonh de tròp se forçar per l’imaginar.
Contra tot aquò, i a Dedsec, un collectiu de hackaires, de piratas informatics que semblan plan als nòstres Anonymous, e i a tanben lo eròi, Aiden Pearce, qu’es pas dins un camp nimai dins l’autre, qu’a de problèmas personals de reglar e que per aquò pirata sens vergonha lo ctOS. Al passatge, li arriba, d’un biais totalament desinteressat d’intervenir dins de crimis en cors, çò que li val en vila lo chafre de « Justicièr ». Son arma principala per acomplir sos objectius es son esmartfòn : pòt far canjar la color d’un fuòc, levar o baissar un pont, de bòrnas, gaitar pels uèlhs de totas las cameràs de la vila, far de viraments a son profièch, penetrar dins los apartaments a cada còp qu’una sorça informatica i es connectada, espionar las convèrsas al telefòn, los messatges, los mails… Es puslèu novèl, a l’encòp regaudissent e espaurugant aquesta intrusion dins l’intimitat dels personatges que crotzam per carrièras : los vesèm dins tot çò que l’uman del sègle 21 a de mai miserós e que demòra normalament conhat davant una webcam darrièr la quala nos pensam totes a l’abric.
La limita del jòc, per ieu, es qu’Aiden Pearce es un pirata, amb las valors negativas que lo tèrme pòt comportar : es fin finala egoista, es clarament pas un super-eròi aqui per liberar la vila de son opressor bigbortheresc, al contrari s’en servís, s’empèuta dessus coma un parasita e ne profita tanlèu que n’a besonh per contunhar sa quista personala, una longa revenja sagnosa contra los que tuèron sa neboda. Res d’extraordinari dins lo scenariò, mas res de nulàs tanpauc. Fin finala tot es fach per Ubisoft, e son un pauc mèstres en la matièra, per primièr donar enveja, donar enveja d’un segond jòc que demòre pas tant superficial sus l’afar del ctOS, ont venga l’objectiu principal e pas un dels mejans de la capitada del jogador. E far de teasing coma aquò amb una campanha de folia e un budgècte de produccion impressionant per un produch un bricon inacabat, tròbi pel còp qu’es una polida mesa en abisme.
Sus aquò vos vau daissar, e vau atudar mon micrò tanben, perque ai la desagradiva impression d’èstre escotat dempuèi totara e aquò me tafura…


text:
Constantin II
Constantin II (7 d'aost de 314, Arle - abriu de 340, Aquilèa) foguèt un coemperaire roman, proclamat Cesar per son paire Constantin Ièr en 317, que reinèt ambé sei fraires Constant Ièr e Constanci II de 337 a 340.
A la mòrt, participèt ambé sei fraires a l'assassinat de sei cosins e au partiment de l'Empèri. Ansin, obtenguèt Gàllia, Hispania e Bretanha. Pasmens, sei relacions ambé Constant Ièr venguèron rapidament marridas entraïnant una guèrra civila per lo contraròtle d'Itàlia. Constantin II foguèt tuat en abriu de 340 durant la batalha d'Aquilèa.


text:
25/10/2017
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Nicolas Peuch nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 22 d'octobre 2017 sur França Blu Perigòrd sera Daniel Chavaròcha per son noveu libre + CD de 48 "Nhòrlas" editat chas Novelum-IEO, 14,50€ en venda en librarias.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Per escotar l'emission en directe o en redifusion, clicar sur lo ligam: França Blu Perigòrd
Veiqui lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
e los ligams vers lo sites de Nicolas Puech: www.nicolaspeuch.com e anemtrio.com e facebook.com/nicolaspeuch
10:19 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
En Occitan
Dins la societat tradicionala, la nuditat demòra pas reservada
que per situacions plan raras: la teleta, le sòm e l'activitat
sexuala. La societat modèrna l'autoriza dins qualques autes cases
d'excepcion e jos condicions: la plaja, le cople, la familha.
L'accès a la nuditat individuala o collectiva es
un element important de l'emancipacion sexuala e de la liberacion dels
mors. Mentre que la pudor, que justifica la proïbicion de la nuditat,
es del costat de lòrdre moral e del costat del sexisme.
La pudor favoriza les complèxes
Se qualqu'un pòt amagar una partida de son còs qu'es pas
confòrma a la nòrma sociala, li cal hèr, senon
sirà acusat/da d'èstre "impudic". Qui a pas
jamès entendut quicòm coma: "Gròssa coma es,
podriá aumens portar quicòm de mens cort!" Es atal
que nèishen les complèxes que tòcan diferentament
las hemnas e les òmes. Cada genre deu segudar una aparéncia
determinada e diferenciada del sèxe opausat.
La pudor se viu pas parelh per un òme o per una hemna.
Le genre femenin patís plan mès restriccions que le genre
masculin. Una hemna respectabla deu jamès mostrar son pèit
quitament se hè calorassa. Deu jamès pishar contra un
arbre. Deu jamès escartar las cambas en se sietant... Per contra,
se un òme hè tot aquò, sirà pas percebut
coma mens òme.
D'un aute costat, una persona es femenina se pòrta de harda que
mòstra le maxímum de son còs. En mostrant le naut
del pèit, l'esquina, le ventre, las espatlas e las cambas, enfortís
son image femenina. A l'encontrari, una òme qu'apareisheriá
atal en public prendriá le risque de se ridiculizar.
La pudor perpetua les tabós
Es pas estonant que çò que cal amagar le mès es
justament le sèxe. D'un punt de vista social, la sexualitat es
negada. Ignoram nòstre sèxe e le dels autis. De còps
fasèm quitament coma sexistèsse pas. Las quitas
règlas son amagadas a totis, coma se foguèsse un defaut.
La pudor mentís
La pudor nos vòl hèr creire que la nuditat es forçadament
erotica o sexuala, mentre qu'es justament ela que crèa aquesta
associacion d'idèia. En efèit, la nuditat de l'aute sèxe
es pas autorizada que dins situacions sexualas, perqué senon
es censurada. Donc es evident que la nuditat siá associada an
aquestas situacions.
D'un aute costat, sabèm plan que pro de harda es fèita
exprès per crear una atraccion erotica. Donc es una ipocrisia
de díser que le còs nud excita mès que le còs
vestit. Es pas ligat.
La pudor empacha la comunicacion e la coneishença entre les sèxes
En creant una distància, la pudor favoriza le sexisme. Defend
a qualques personas tala o tala situacion res qu'en foncion de son sèxe,
e li brembant sense relambi le ròtle que deu jogar en conformitat
ambe le genre masculin o feminin. Per exemple, a cada còp que
se refusa la mixitat (cabinets, dromitòris, dochas collectivas),
se preng totjorn le pretèxte de la pudor e de l'ordre moral.
La pudor es institucionalizada, nèish pas espontanèament
de l'individú
La nuditat sociala es proïbida e reprimida pel poder legal e policièr.
Le poder sanciona e censura la nuditat, l'escòla sanciona e censura,
la carrèra sanciona e censura, la familha sanciona e censura,
les amics sancionan e censuran... La pudor es pas que repression e autorepression.
Per totas aquelas rasons, es juste de ganhar aquela libertat confiscada
de poder víver nud-a-s dins totis les domenis de la vida. A cadun-a
de conquistar novèls terrens de nuditat sociala e ganhar libertats
individualas novèlas.
Malurosament le nudisme o naturisme vacancièr a pas (mès)
l'ambicion d'espandir la practica de la nuditat a d'autis activitats
que las de léser. Tanpauc luta per un "dreit a víver
nud-a".
A l'encontrari, le nudisme revolucionari deuriá cercar a normalizar
e socializar la nuditat coma una alternativa als mors tradicionals.
Les mejans podrián èster la desobesissença a l'ordre
establit e l'afrontament de las sancions socialas, mas tanben le contacte
e le dialògue argumentat per hèr cambiar las mentalitats.
[encart]
Les pretèxtes fausses
"Et pourquoi tu fais pas du ski à poils alors?"
Se cal pas enganar, la harda servís de quicòm: per se
protegir dels tempèris, per certanas activitats e per se "decorar".
Mas las autras justificacions son pas tròp claras...
"Ouais mais si je bande?"
En efèit, en cas d'ereccion se vei... E alavetz? Quand avèm
talent le ventre hè de brut, quand avèm caud susam, quand
avèm fred tremolam... Perqué nos caldriá amagar
las manifestacions del còs? Es vertat que la societat nos a pas
ensenhat le comportament social que cal aver en cas d'ereccion publica...
Donc, dins le dobte, òm aima milhon s'abstenir de se trobar dins
una tala situacion. A cadun de véser consí s'amagar darrèr
çò que tròba... o pas !
Cal rebrembar ça que la, qu'aquò's una situacion plan
rara.
"Et si j'ai mes règles?"
Avètz la causida entre les tampons que permeten la nuditat, e
las servietas que se pòrtan ambe de cauças. Mas en principi,
las règlas empachan pas la nuditat.
Per contra, avèm la costuma de las gardar secretas. Encara un
còp: perqué nos cal amagar una manifestacion naturala
del còs?
OFM ofm@occitanie.com
CORRESPONDÉNCIAS
------------------------------------------------------------------
C o r r e s p o n d é n c i a s O c c i t a n > F r a n c
é s
Qualques règlas per qu'un-a francofòn-a comprenga l'occitan:
------------------------------------------------------------------


text:
occitan. Lo BLOG TOT EN OC du pays Occitan.Langue occitana.Occitan occitanie, occitanesque. Diversite de l'Occitanie culturelle. Differentes formes dialectales.Peintures logiciels informatiques, nouvelles. Commentaires de la mode de l'actualite defini par les mass medias dominants.Poesie. coups de coeur. Politique et diversite. l'unesco e la diversite en France. Hypocrisie de droite et de gauche. Le cancer jacobin. croisade e cathare. Grands massacres.
vendredi 7 septembre 2007
copa del monde del rudbi o volem viure al païs
Oc es per vendre . Era ja lo sicut quand Roqueta Ives ne parlèt en 1965 dins una de las rubricas de Viure. R Lafont n'en parlèt tanplan mantuns còps .
Vertat que l'activitat economica de l'Occitania repausa mai que mai sul torisme. Aquò's fòrça intéressant de veire. Quantas de fabricas de totas menas se clavèron dins nòstre miègjorn. Mas a l'epòca Roqueta e Lafont podian comparar ambe una França del nòrd poderosa e rica de totas menas d'industrias.
Me soveni alara que los joves (que n'èri un de brave piotas) devian "montar" trabalhar a Paris , Sochaux; que! cap al nòrd. E nos disian :"cal causir lo solèlh o lo bistèc" "podètz pas tot capitar, mancaria pas qu'aquò; lo burre e l'argent del burre !! . Lo discors èra sostengut per de quitis sindicalistas franchouillards que nos butavan de prendre las "valdòches". Uèi, levat lo torisme , tot es clavat , demòra Tolosa e Airbus, l'industria de Tarbes es jos perfusion, la de l'aluminiòm es decapitada. Lacq existi pas pus , Boussens crèba da passèt. Sufis que de soscar mens d'una segonda per se remebrar de las activitats del sèu vilatge , del sèu ròdol. A cò de mèu i avia unas fabrica de descas partida al Portugal, uns fabricas de tissatge , clavadas, 13 fustalhièrs ne'n demòra tres. Uèi i a l'ostal de retirada!
A Milhau10000 emplegadas pel gant uèi ont son e Castres e Mazamet
Resta donc Airbus mas lo demontatge es entamenat. Deman Cap a la China ,non?
Resta donc le Torisme (cal metre la majuscula) e los services, subretot los de las personas vièlhas,dels retirats eco. Aprèp la prima al matage de las vacas, vaiqui que manquam de lach, aprèp la prima a l'erma vaiqui que manquam de blat. Pels òmes es çò mèsme, aprep la clavada de las escòlas d'infirmièras vaqui que ne'n manquon de personal per sonhar , aprep la prima a l'arencatge de la vinha , de segur que lo vin va nos faltar.
Aici un jove que contunha aprèp lo bac dèu gairben tot còp "montar" a Paris , Londre, ...
Aladonc los poders de drecha e de senestra s'enganan totes sens veire l'avenir , sens lo veire mai que nosautres , mens que nosautres qu'auriam benlèu un demai de sapienca o de necitge . Aviam un sistèma de santat que fa enveja ara als Anglès , un sistèma electric que marchava ambe un qwo lo mens car d'Europa (levat lo norvegian). van tot sacar.
E totes los que cocoriquejavan, dèuron de s'acostumar lèu lèu a la manca de F. Lo F de França va èstre levat de totis los noms d'entrepresas e de totas aquelas menas de servicis publics que semblavan lo ciment de la "nacion" e que ne'n rasseguravan mai d'unes. Aquò's tot un monde que se demesis mai que lèu, que diran los orfanèls , que se son daissar trapar per d'ideals republicans falordièrs , l'egalitat dels drèches e de devers qu'existisson pas pus, s'existissèt un còp.
Aital se verifica la paraula profetica de Lafont , la França tardera pas de monedejar l'Occitania, a l'Euròpa tota. Tot aquò se debana ara. Lo miègjorn bronze cuòls de l'Euròpa, i sèm .
Al revers çò que Lafont e Roqueta avian pas capitat d'amaginar , aquò's qu' ambe la mondialisacion, la França tota seria malauta Renault , Peugeot , Moulinex , la siderurgia esclafada, la construccion navala tot s'en va , e tot es per partir. La seguida de las clavaduras es inacababla...
Es per aquò que cal escotar tornamai escotar Jospin dire un jor que "l'Estat a pas per vodacion de se trachar de la gestion de l'entrepresa. Alara que venia de donar dos milliard de subvencion a Michelin e que meissonava l'annada seguissanta 10000 supression d'emplècs...
Tanben , aital nos demora lo rudbi. La còla occitana va ensatjar d'aparar lo gal françès , coma lo Creòla o far per lo fotebal o l'atletisme, l'ovalie es festejada, mème França Kultur se tracha de rudbi e de corrida , pr' quò sens jamai dire lo mot occitan. D'unes còps dis lo mot Corse , Basc, Catalan , Breton Alsacian, mas Occitan jamai...
Alara es que tot aquò reverta pas un pauc lo darrièr jòc??? Es bon de tornar legir J Bodon.


text:
A Pàmias, se parla fòrça d’aquesta usina : fòrça òmes i trabalhèron (mens ara) e del centre vila, ausissèm sovent lo brut del pilon.
En 1817, un mercant de fèr, un mèstre de farga e un notari s’associèron per crear un talhièr per produsir d’acièr, de limas, puntas… Lo talhièr s’agrandiguèt : en 1848, i aviá uèit fargas e emplegavan 82 obrièrs. Pendent la primièra guèrra mondiala, la fabrica aviá besonh de fòrça man d’òbra per fabricar totas las armas per l’armada : en 1917, l’usina emplegava mai de 3800 obrièrs.
Actualament, fabrica de pèças metallics per l’aeronautica, l’espaci, l’armada, l’energia. En 2007, i installèron una premsa idraulica de 40 000 tonas : s’ausís plan en vila.


text:
05 septembre 2017
Li nivo èron si coumpagno - André Chamson
Li nivo èron si coumpagnoE li roucas di paiòu,Quand, i calo di mountagno,Dins lou païs Cevenóu, Cambo lèsto, closco duro,Pèd de ferre, man seguro,De la valengo à l'auturo,Se bendavon li Raiòu. D'aquéu tèms, sus li grand mourre,De l'uba fin qu'à l'adré,Sènso bàrri, sènso tourre,Li pastre se fasien dre. Qu'un Rèi vous mande de mèstre,Rèsto libre quau vòu l'estre,Quau aparo soun campèstreEmé soun cors pèr paret. Mai, un jour, pèr faire tèstoI dragoun à casco d'or,Per agarri la batèstoEn s'empegnant cors à cors,Li trepaire de... [Lire la suite]
03 septembre 2017
L'ouro d'espèr - Nouno Judlin
L'ouro d'espèr L'ouro d'espèr vai pica, en van la pos suplica, siés souleto, bèn souleto. Lou silènci es alentour, que te plouro un dòu d'amour. Siés souleto, bèn souleto, freirejant emé la mort, espampairis de bèus ort, e tant palo que siés talo qu'uno qu'à plus set de res. Inguènt, baume n'i'a plus ges que soulage lou sòuvage patimen de toun mau-cor. 'n'autro peno es en accord, 'me ta peno, e vous meno tòuti dous en rudo man. Quau saup, moun Dieu, se deman, en rajado benurado uno oufrèndo... [Lire la suite]


text:
Bauma de Las Caus
La bauma de Las Caus conten un daus ensembles picturaus pus importants de la Preïstòria europèa. Sas pinturas e gravaduras paleoliticas s'associeren longtemps au Magdalenian inferior, mas las darrieras recerchas mòstran que podrián datar dau Solutrean que lo precedís.
Se dubrís a Montinhac, en Perigòrd, en riba mança de Vesera, dins un còu calcari au niveu de l'estança coniaciana (Cretaceu Superior). Contràriament a de nombrosas autras baumas de la vau de Vesera, Las Caus es relativament "secha". En fach, un jaç de marla impermeabla l'isola de tota infiltracion d'aiga, empachant tota novela formacion de concrecion de calcita.
Somari
Descuberta[modificar | modificar la font]
Fuguet descuberta lo 12 de setembre de 1940 per quatre adolescents a la recercha dau chen d'un d'entre ilhs desparegut dins un trauc estrech revelat per la chasuda d'un pin fulminat (per un esluci): Marcel Ravidat, Jacme Marsal, Jòrdi Agniel e Simon Coencas avertigueren rapidament lor ancian professor, Leon La Val. Lo preïstorian Henri Breuil, refugiat dins la region per fugir l'ocupacion, fuguet lo prumier especialista a visitar Las Caus, lo 21 de setembre de 1940, en companhiá de Jean Bouyssonnie e d'André Cheynier, seguits leu de Denis Peironin e de Henri Begouën. H. Breuil fuguet tanben lo prumier a l'autentificar, la descriure e l'estudiar. Entreprenguet los prumiers relevats dempuei la fin de 1940 e i passet plusors setmanas per estudiar las òbras qu'atribuís au Perigordian.
Aprep menar de las recerchas en Espanha, Portugal e Sud-Africa, tornet en 1949 e entreprenguet daus registres emb Severin Blanc e Maurice Bourgon au pè de la scena dau potz ente esperava trobar 'na sepultura. I descubriguet de puntas de sageta de bana de rangier decoradas.
Proteccion[modificar | modificar la font]
La bauma venguet « monument istoric » lo 27 de decembre de 1940, la mesma annada de sa descuberta. Dempuei octòbre de 1979, fai partida dau Patrimòni Mondiau de l'Umanitat de l'UNESCO en associacion emb d'autres sites e baumas ornadas de Perigòrd sos lo nom de « Sites preïstorics e baumas ornadas de la vau de Vesera ».
Esplecha toristica e problemas de conservacion[modificar | modificar la font]
Daus trabalhs importants d'excavacion modificant lo niveu e la natura daus sòus i fugueren fachs e un esclairatge electric, un eschalier per accedir aisadament a la sala daus taures e 'na pesuga pòrta de bronze a l'entrada i fugueren installats. La bauma fuguet duberta a las visitas toristicas lo 14 de julhet de 1948, mas 'quilhas se multipliqueren rapidament e meteren en perilh la conservacion de las pinturas parietalas.
Descripcion de la bauma[modificar | modificar la font]
Las Caus es relativament petita: l'ensemble de las galariás excedís pas 250 m de long per 'na desnivelacion d'aperaquí 30 m. La partida decorada correspond a un malhum superior, lo malhum inferior essent de mau accedir amor de la preséncia de dioxid de carbòni.
L'entrada actuala correspond a l'entrada preïstorica, e mai s'es estada equipada d'un sistema de sedaç.
Los noms de las salas e daus corredors son deguts en part a Breuil e fan sovent referéncia a l'arquitectura religiosa:
- la prumiera es la « sala daus taures » o « rotonda », lonja de 17 m, larja de 6 m e nauta de 7 m;
- se prolonja per lo « diverticul axiau », 'na galariá pus estrecha d'aperaquí la mesma longor;
- dempuei la sala daus taures, a drecha dau diverticul axiau, s'accedís au « passatge », 'na galariá de 'na quinzena de metres;
- dins lo prolonjament dau passatge se dubrís la « nau », un corredor pus elevat de 'na vintena de metres;
- la nau se contunha per 'na part non decorada, las parets s'i prestant pas, puei per lo « diverticul daus felins » (o « cabinet daus felins »), un corredor estrech de 'na vintena de metres;
- l'« absida » es 'na sala redonda que se dubrís vers l'oest a la joncion entre lo passatge e la nau;
- lo « potz » se dubrís au fons de l'absida. Son accès supausa 'na davalada d'aperaquí 4 a 5 m juscant'au començament dau malhum inferior.
Las descubertas arqueologicas[modificar | modificar la font]
La majoritat daus vestigis arqueologics a Las Caus fugueren reculhits per A. Glory (...)


text:
GRAVA E PROFITS CAPITALISTAS
Dempuish segles que non gaudís pas mei de poders economics e politics pròpis, Occitània patís una dominacion dont pòrta sus mantun maines. Çò mei evident, e mei plan coneishut uèi-lo-dia, es la dominacion culturau : la lenga occitana es negada, sepelida, e non pòt pas que suberviver a pro penas. Mès podem concéber l’ensèm de la situacion en l’espaci occitan com marcat per mantuna dominacions mei pregondas : principaument una dominacion politica –estant que los poders de decisions non se tròban pas suu territòri occitan– e una dominacion economica. Daubuns cercaires e analistes occitans parlèren atau d’una situacion de colonialisme que caracteriza los rapòrts entre los tribalhadors occitans e los poders que’us mestrejan.
Am dejà tractat dens aqueras paginas d’aquesta situacion, per exèmple au parat d’una descripcion de l’accion de las Autoroutes du Sud de la France suu territòri occitan e suus poblants (A Huèc #25, junh de 2009). Un aute cas, benlèu mei caracteristic encara de la situacion que patissem, es lo de l’espleitacion de gravèiras drin pertot dens lo nòrd de Gasconha.
De hèit, sabem que dens la màger part deus cas de colonialisme, las riquessas naturaus deus territòris colonizats constituiren una de las rasons principaus de la dominacion (la fruta de las Antilhas, la husta e lo sucre deu Brasiu, lo gas e lo petròle d’Argelia…). La semblança deu nòste cas, atau, que truca : am aqui un gran grop horastèir qu’espleita la riquessa d’un parçan, shens gaire se chepicar per las poblacions locaus.
GSM, l’espleitant principau dens lo nòrd de Gasconha es un grop eishit d’Italcementi, grop italian que tanben possedis lo cimentèir Calcia, lo fabricant de beton Unibeton e mantuna enterpresas encara. Aqueste grop es donc, ic vedem, un gigant dens lo son sector, çò qu’es confirmat per las chifras. Per l’estat francés e Belgica, GSM qu’emplega 880 salariats, dens 90 gravèiras o espleitacions, e que vend 31 milions de tònas de granulats per una chifra d’ahar de 370 milions d’euròs. E son repartits los beneficis entre tots los salariats ? La responsa que’s tròba dens la question… Mei grand encara, Italcementi, grop multinacionau implantat dens 22 estats, emplega 22000 salariats per una chifra d’ahar de 6 miliards d’euròs. Que vedem donc l’importància d’aquestas enterpresas, e los beneficis que tiran de l’espleitacion de las matèiras purmèiras.
Atau, la grava occitana n’aprofita pas briga aus occitans. L’argument qu’emplegan sovent per justificar taus accions es coneishut : crean emplecs, e los proprietaris deus terrenhs son contents de’us vénder. Mès vedem dens lo cas de GSM quau es la realitat : son 880 emplegats per 90 carrèiras, es dider mensh de 10 salariats per cada siti. Crean emplecs, òc, mès quantes ? Egau, per vénder terrenh a GSM, que cau estar proprietari, e dens la màger part deus cas non son pas las comunas dont son proprietàrias. Los beneficis de las ventas n’aprofitan pas donc tanpauc a la poblacion sancèira, sinon a gents isolats dont n’avèn generaument pas grand besunh d’aquestes dinèirs.
Mei d’aquò, que sabem plan l’argument deus salaris non ten pas jamei lo còp entà justificar l’implantacion o la preséncia d’una enterpresa capitalista. Entà percéber la realitat economica mei precisament, se cau pausar la question de la mei-valua que realiza l’enterpresa, un còp sortit los costs umans (los salaris) e tecnics (las maquinas). Justament, vedem qu’es aquesta mei-valua çò mei important, lo factor determinant per las enterpresas capitalistas. La mei-valua organiza lo sistèmi liberau, e motiva los investissors a se desplaçar per viner panar las riquessas deus autes. E dens lo cas de las gravèiras de Gasconha, aquesta mei-valua que hugis hòra d’Occitània, entà beneficiar aus accionaris deu grop Italcementi (l’accionari majoritari n’es Italmobiliare, holding financèira italiana, que sons interests non semblan pas gaire comuns aus d’Occitània). Los beneficis efectuats gràcias aus tribalhadors e susquetot gràcias a las riquèssas naturaus deu parçan ne serviràn pas briga ad aqueste parçan, mès a accionaris que tornaràn investir dens çò que volen, o deisharàn dromir aquestes dinèirs sus comptes dejà harts.
La poblacion autoctòna, per contre, que pòt percéber los cambiaments terribles que GSM impausa au territòri. Sèuva destraucada per detzenas d’annadas (un còp la grava es estada panada tota, GSM se’n va, e que deisha traucs de milions de mètres-cubes que la vegetacion non s’i torna pas pravar avant pausa), camions que passan shens s’arrestar e que destraucan las rotas – ne parlam pas aqui deus problèmas de brut dens los vilatges… Cau véder tanben qu’aqueste processus d’espleitacion intensiva de la grava n’es pas un problèma navèth en Gasconha. Sabem dejà los efèits deu dragatge de Garona sus la fauna pissicòla, e la soa implicacion dens lo despoplament de las espécias istoricas de Garòna (anguilas, alòsas, creacs…). Dempuish cincanta ans, las errors hèitas dens lo cas de Garòna se son a tornar har dens la sèuva vesina. Shens digun, poblacion o politics, pòsqui interviner fàcia aus interests deus capitalistas. La nòsta vutz non pòt pas estar carada mei, e s’organizar en tant qu’occitan es l’unic biais per acarar las violéncias que nòste pòble patis.
GRAVE ET PROFITS CAPITALISTES
Depuis des siècles qu’elle ne jouit plus de pouvoirs économiques et politiques propres, l’Occitanie subit une domination qui porte sur plusieurs secteurs. Le plus évident et le mieux connu aujourd’hui est la domination culturelle : la langue occitane est niée, enterrée et ne survit qu’à grande peine. Mais on peut concevoir l’ensemble de la situation dans l’espace occitan comme marqué par plusieurs dominations plus profondes, découlant principalement de la domination politique –puisque les pouvoirs de décision ne se trouvent pas sur notre territoire – et de la domination économique. Plusieurs chercheurs et analystes occitans ont ainsi pu parler d’une situation de colonialisme qui caractérise les rapports entre travailleurs occitans et les pouvoirs qui les gouvernent.
Nous avons déjà traité cette situation dans ces pages, par exemple à l’occasion d’une description de l’action des Autoroutes du Sud de la France sur le territoire occitan et sa population (A Huèc #25, juin 2009). Un autre cas, peut être plus caractéristique encore de la situation que nous vivons, est celui de l’exploitation de gravières un peu partout dans le nord Gascogne.
Nous savons en effet que dans la plupart des cas de colonialisme, les ressources naturelles des territoires colonisés ont constitué une des raisons principales de la domination (les fruits des Antilles, le bois et le sucre du Brésil, le gaz et le pétrole d’Algérie…). La ressemblance avec le cas qui nous intéresse est frappante : nous avons ici un grand groupe étranger qui exploite la richesse d’un territoire, sans guère se préoccuper des populations locales.
GSM, l’exploitant principal dans le nord Gascogne, est un groupe issu d’Italcementi, groupe italien qui possède également le cimentier Calcia, le fabricant de béton Unibeton, parmi bien d’autres entreprises. Ce groupe est donc, nous le voyons, un géant de son secteur, ce que les chiffres confirment : pour l’État français et la Belgique, GSM emploie 880 salariés, dans 90 gravières ou exploitations, et vend 31 millions de tonnes de granulés pour un chiffre d’affaire de 370 millions d’euros. Les bénéfices sont ils répartis entre les salariés ? La réponse est dans la question… Plus grand encore, Italcementi, groupe multinational implanté dans 22 états, emploie 22000 salariés pour un chiffre d’affaire de 6 milliards d’euros. On voit donc l’importance de ces entreprises, et les bénéfices qu’elles retirent de l’exploitation des matières premières.
Ainsi, la grave occitane ne profite pas le moins du monde aux Occitans. L’argument souvent employé pour justifier ces agissements est connu : des emplois seraient créés, et les propriétaires des terrains sont bien contents de les vendre. Mais nous voyons, dans le cas de GSM, quelle est la réalité : 880 employés pour 90 carrières, c’est à dire moins de 10 salariés par site. On crée des emplois, oui, mais combien ? De même, pour vendre du terrain ou louer des concessions à GSM, il faut être propriétaire, et dans la plupart des cas ce ne sont pas les communes qui le sont. Les bénéfices des ventes ne profitent donc pas non plus à la population dans son ensemble, mais plutôt à des personnes isolées qui n’ont généralement pas besoin de cet argent.
De plus, nous savons que l’argument des salaires ne tient pas le coup pour justifier l’implantation ou la présence d’une entreprise capitaliste. Pour percevoir la réalité économique plus précisément, il faut se poser la question de la plus-value réalisée par l’entreprise, une fois sortis les coûts humains (les salaires) et techniques (les machines). Justement, nous voyons que c’est bien cette plus-value l’important, le facteur déterminant pour les entreprises capitalistes. La plus-value organise le système libéral, et motive les investisseurs à voler les richesses des autres. Dans le cas des gravières gasconnes, cette plus-value file hors d’Occitanie, pour bénéficier aux actionnaires du groupe Italcementi (l’actionnaire majoritaire en est Italmobiliare, holding financière italienne, dont les intérêts ne semblent pas vraiment concorder avec ceux de la population occitane). Les bénéfices effectués grâce aux travailleurs, et surtout grâce aux richesses naturelles d’un territoire, ne serviront pas les populations de ce territoire, mais des actionnaires qui réinvestiront ensuite dans ce qu’ils voudront, ou bien laisseront dormir cette monnaie dans des comptes déjà bien pleins.
La population autochtone, par contre, peut percevoir les changements terribles que GSM impose au territoire. Une fois la forêt détruite pour des dizaines d’années, GSM s’en va en laissant des trous de millions de mètres cubes, où la végétation ne repousse pas avant un bon moment. Les camions y passent sans s’arrêter, détruisent les routes – et nous ne parlons pas des nuisances sonores dans les villages traversés… Il faut voir que le processus d’exploitation intensive de la grave n’est pas un problème nouveau en Gascogne. Nous connaissons déjà les effets désastreux du dragage de la Garonne sur la faune piscicole, et son lien avec le dépeuplement des espèces historiques du fleuve (anguilles, aloses, esturgeons…) Depuis cinquante ans, les erreurs faites dans le cas de la Garonne se reproduisent dans la forêt voisine. Sans que personne, population ou politiques, ne puisse intervenir face aux intérêts capitalistes. Notre voix ne peut plus être occultée, et s’organiser en tant qu’Occitans est l’unique façon de faire face aux violences que notre peuple subit.


text:
49
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 49 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Expulsion dei josieus de Roma per proselitisme e de trèbols belèu liats a l'aparicion dau cristianisme dins la capitala imperiala.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Sostengut per l'Empèri Roman, lo prince arsacida Meherdates assaièt de conquistar lo poder e de reversar Gotarzès II. Pasmens, après una tiera de negociacions, Gotarzès capitèt de ganhar l'ajuda d'aliats importants de son rivau que venguèt finalament vencut e capturat. Gotarzès li laissèt la vida per umiliar Roma e per demostrar sa cleméncia.


text:
Le Falgar
Le Falgar[1][2] ( Falga en francés) es una comuna lengadociana de Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 42 km al Sud-Èst de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Maria de Caffarelli del Falgar, dich Maximilien Caffarelli, (1756, 1799) general de brigada de la Revolucion ;
- Carles Ambroise de Caffarelli del Falgar, (1758-1826), canonge puèi prefècte jos l'Empèri ;
- Loís Maria Josèp Caffarelli, (1760-1845), dich Joseph Caffarelli, primièr prefècte maritim de Brèst;
- Joan Baptiste de Caffarelli del Falgar, (1763-1815), evesque de Saint-Brieuc
- Maria Francés Auguste de Caffarelli del Falgar, (1766-1849), general de division francés.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Joseph-Philibert Girault de Prangey
Joseph-Philibert Girault de Prangey (Langres, 21 d'octobre de 1804 – Courcelles-Val-d'Esnoms, 7 de decembre de 1892) foguèt un fotograf e dessenhaire francés que son activitat foguèt importanta en Orient Mejan. Sos daguerreotipes son las fotografias mai ancianas de Grècia, Palestina, Egipte, Siria e Turquia qu'an subreviscut al passatge del temps. Pr'aquò aquestas fotografias foguèron descobèrtas sonque durant las annadas 20 dins un entrepaus de sa proprietat familhala e divulgadas ochanta ans aprèp.
Biografia[modificar | modificar la font]
Joseph-Philibert Girault de Prangey estudièt la pintura a l'Escòla de bèlas arts de París. Aprenguèt la tecnica del daguerreotipe en 1841, probablament amb lo quite Louis Daguerre, o benlèu amb Hippolyte Bayard. Vist qu'aviá una bèla riquesa personala, se n'anèt per Mediterranèa far un viatge fotografic en seguir los passes de l'escrivan francés Chateaubriand. S'interessèt fòrça a l'arquitectura de l'Orient Pròche e sos viatges lo portèron tanben a Itàlia e dins divèrses païses de l'èst de la mar Mediterranèa entre 1841 e 1844. Aital realizèt mai de 900 daguerreotipes de relativas a l'arquitectura.
Quand tornèt en França, faguèt de goachas e mai d'estudis amb tencha e gredon sus las fotografias e las amassèt totas dins un recuèlh de litografias. Produsiguèt tanben d'estereografs de sas proprietats e de las plantas exoticas qu'aviá portat en çò sieu. Malgrat tota aquela activitat Girault de Prangey faguèt pas jamai cap d'exposicion ni mai presentèt pas jamai son trabalh enlòc del temps de sa vida.


text:
Saint-Maurice-lès-Charencey
Saint-Maurice-lès-Charencey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Maurici-lès-Charencey es lo un dels pòbles #que compausan lo costat de Tourouvre. Lo bourg beneficia de la siá situacion sus l'important ais viari #que constituissi la N12 #que connècta Verneuil-sus-Avre a Tourouvre e en una mai ampla mesura París al Mans.
Saint-Maurice-lès-Charencey est l'un des villages qui composent le canton de Tourouvre. Le bourg bénéficie de sa situation sur l'important axe routier que constitue la N12 qui relie Verneuil-sur-Avre à Tourouvre et dans une plus large mesure Paris au Mans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Tot coma los pòbles de Charencey, Moussonvilliers, Normandel, La Trinité-sus-Avre, Sant-Maurici-lès-Charencey dépendait al Sègle XIII de la châtellenie de Châteauneuf-en-Thymerais[1] #que los senhors successius regnaven sul Thymerais e guerroyaient al nom dels reis de França contra los ducs de Normandie e los Angleses.
Lo fief dels Gouhier de Charencey i n'aguèt ligat a la municipalitat de Sant-Maurici.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Bon-Aire[2].
En 1815, Sant-Maurici-lès-Charencey (371 abitants l'an 1806) absorbeix la municipalitat de Charencey (297 abitants).
Tout comme les villages de Charencey, Moussonvilliers, Normandel, La Trinité-sur-Avre, Saint-Maurice-lès-Charencey dépendait au Sègle XIII de la châtellenie de Châteauneuf-en-Thymerais[3] dont les seigneurs successifs régnaient sur le Thymerais et guerroyaient au nom des rois de France contre les ducs de Normandie et les Anglais.
Le fief des Gouhier de Charencey fut rattaché à la commune de Saint-Maurice.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Bon-Air[2].
En 1815, Saint-Maurice-lès-Charencey (371 habitants en 1806) absorbe la commune de Charencey (297 habitants).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Chartes en servint de pèças justificativas a la geografia del Portamantèl pel vicomte de Romanet
- ↑ 2,0 et 2,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 30 de julhet 2012) Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « Cass » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ Chartes servant de pièces justificatives à la géographie du Perche par le vicomte de Romanet


text:
Sent Helitz deu Castèth
Sent Helitz deu Castèth[1][2] (oficialament en francés Saint-Élix-le-Château) es una comuna gascoa de Savés, situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region Occitània.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada sus la RN117 o A64 sortida 25 a 55 km al sud de Tolosa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Toquèt en qualques unas de las importantas primièras gravaduras de bebop e ne faguèt las primièras de cool jazz. Foguèt parcialament responsable de l'evolucion del "modal jazz" e lo "jazz-fusion" sorgiguèt del trabalh que faguèt amb autres musicians als darrièrs 60 e primièrs 70. Lo "free-jazz" foguèt l'unic estil d'après la Segonda Guèrra Mondiala qu'influiguèt pas de manièra significativa. Malgrat que qualqu'uns dels musicians de las siás bandas seguiguèron aquel estil.
Las siás gravaduras, amassa amb las accions en dirècte de las siás fòrça influents bandas, foguèron vitalas en l'acceptacion del jazz coma musica amb una granda valora artistica. Popularizador a l'encòp qu'innovador, Davis venguèt famós mercés a lo sieu estil languid e melodic e, al meteis temps, per la siá personalitat conflictiva. En tant que musician cada còp melhor pagat e vestit a la mòda, Davis foguèt tanben un simbòl del potencial comercial del jazz.


text:
Le département Eure-et-Loir est un département français de la région Centre et composé de nombreuses villes et villages. Choisisez une commune dans la liste ci-dessous pour avoir plus d'informations sur cette localité.
Abondant Allaines-Mervilliers Allainville Allonnes Alluyes Amilly Anet Ardelles Ardelu Argenvilliers Arrou Aunay-sous-Auneau Aunay-sous-Crécy Auneau Les Autels-Villevillon Autheuil Authon-du-Perche Baigneaux Baignolet Bailleau-le-Pin Bailleau-l'Évêque Bailleau-Armenonville Barjouville Barmainville Baudreville La Bazoche-Gouet Bazoches-en-Dunois Bazoches-les-Hautes Beauche Beaumont-les-Autels Beauvilliers Belhome


text:
Enric II de Montmorency
Enric II de Montmorency (1595 - executat a Tolosa lo 30 d'octobre de 1632), filh d'Enric de Montmorency, filhòl d'Enric IV de França.
Foguèt amiral de França a 17 ans, vicerei de Nòva França e governador de Lengadòc. Foguèt maridat amb Marie-Félicie des Ursins. Foguèt marescal de França, e lutèt contra los protestants.
S'aliguèt amb Gaston d'Orléans (fraire del rei Loís XIII) dins una intriga contra lo cardinal de Richelieu sens capita e foguèt executat al Capitòli de Tolosa e sos bens foguèron donats a l'Ostal dels Condé. Aquesta execucion marquèt l'afirmacion del poder reial e central sobre la noblessa.
Lo contèxte[modificar | modificar la font]
L’Edicte de Nantas promulgat lo 15 d'avril de 1598 per Enric IV permetèt d'acabar amb mai de de trenta ans de guèrras religiosas dins lo reialme de França. En Lengadòc, foguèt aculhit amb satisfaccion. Acordava la libertat de culte als protestants dins totes los luòcs ont existissiá en 1157. E lor balhava de mai de plaças seguras : Montpelhièr, Aigas Mòrtas. Los embolhs s’apasimèron.
Lo 14 de mai de 1610, lo rei Enric IV foguèt assassinat per Ravalhac. Los protestants, se sentiguèron alara menaçats, s'amassèron darrièr lo duc de Rohan e tornèron prene lo combat. En 1622, per arrestar los combats en Lengadòc, Loís XIII signèt la Patz de Montpelhièr que confirmava las disposicions de l’Edicte de Nantas.
Al delà de l’interès pels protestants, lo duc de Rohan cercava de satisfar son ambicion politica. Richelieu s'i opausèt. Après aver pres La Rochèla al tèrme d'un sètge que tustèt durament los reformats, venguèt per sometre Lengadòc. Privàs foguèt presa e bassacada, Alès rendèt las armas. L’edicte de gràcia d'Alès (27 de junh de 1629) tirèt als protestants sos dreches politics e las plaças de seguretat. Lo rei de França aviá las mans liuras per combatre los protestants.
La batalha de Castèlnòu d'Arri[modificar | modificar la font]
En 1630, Gaston d’Orleans, lo fraire del rei de França Loís XIII, ensagèt d’organizar un soslevament general dins lo reialme. Enric de Montmorency, influenciat per la reina Maria de Medici (que sa femna, Maria Felicia Orsini n'èra cosina), lo sosteniá. raliguèt los Estats de Lengadòc, que Richelieu aviá ensajat d'i levar lo drech de levada de l'impòst, e ordonèt a En De La Croix, capitani dels gardas sieus, d’ocupar lo fòrt de Brescon, al larg d’Agde. Le 22 de julhet de 1632, la província de Lengadòc faguèt secession del Reialme de França. Una part de la noblessa pichona seguiguèt Montmorency dins la revòlta mas la vila de Tolosa demorèt del costat del rei de França. Carcassona e Narbona refusèron d’aculhir l’armada rebèlla. Una armada reiala se metèt en camin, menada per Enric de Schomberg. Lo rescontre se faguèt davant Castèlnòu d'Arri, le 1èr de setembre de 1632. Schomberg aviá entre 2000 e 2500 òmes, los insurgents pas que 1200 a 1500. L’afrontament durèt pas que mièja ora : nafrat grèvament, lo duc foguèt fach presonièr.
Jutjat pel Parlament de Tolosa presidit pel garda dels sagèls Chateauneuf, foguèt condemnat a mòrt. Après aver demandat perdon al Rei e tornat donar son baston de marescal e son cordilh de l’Òrdre del Sant Esperit, foguèt decapitat dins la cort interiora de la comuna lo 30 d'octobre de 1632.


text:
Cicle 2
Un còp èra que i avèva un pingoïn qui s’aperava Pingoïtòt. Que vivèva au pòle Nòrd. Mes qu’avèva un problèma : Que s’èra pergut la montra.
Ne sabè pas a quina òra e devè anar tau restaurant, Ne sabè pas quan èra Nadau. Ne sabè pas mei quan ei qui devè anar en çò deus pairbons.
Segurament que se l’avè perguda au hons de l’aiga. Lavetz que l’i cerquè. Qu’encontrè tropèrs de peish e com èra gormand que’n mingè hèra. Qu’èra vadut hèra bèth.
Que’s hasó préner dens los hialats de pescaires qui’u tornèn pujar suu batèu. Que’s guardèn a Pingoïtòt tà que pesque a la lor plaça. Au començar qu’èra content mes que pensè enqüèra a la soa montra qui n’avè pas arretrobat.
Lavetz, que s’escapè tà cercar-la. Qu’entenó lo tic-taca de la soa montra. Que cerquè pertot. Qu’entenó que l’arrueit arribava d’ua balena blua giganta. Lo pingoïn que’u digó :
- Obreish la boca tà qu’entri !
- Perqué ? ce’u demandè la balena.
- Pr’amor qu’as engolit la mea montra.
- Ah, tèn ? entenut.
La balena qu’obrí la boca e Pingoïtòt qu’i entrè.
Que i avè dus tunèls. Qu’entrè dens lo purmèr. N’i trobè pas la soa montra mes un vertadèr tresaur : bracelets, corets, tricòts, veires de glaç, lunetas…
Qu’anè dens l’aute tunèl qui miè dinc a la coda de la balena. Aciu, que trobè un aut
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-
Los Inuits que van a la pesca. Los Inuits que pescan dab un arpon. Los Inuits que caà§an las fòcas e que se serveishen de la pèth. Lòan e Ivin
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-
Los Inuits que parteishen au mensh 1 mes. Tà caà§ar que fabrican iglós tà dromir, minjar e se protegir. Que hèn clòts dens lo glaৠtà pescar.
Mailia e Alaís
- Détails
- Catégorie : Cicle 2
-


text:
Actualitat en corsCRIDA A DONACION IEO !..
Escrich lo 03-11-2017 par
Per respondre a una importanta diminucion de las subvencions publicas, l’Institut d’Estudis Occitans fa una crida a donacion abans la fin de l’annada de 2017.
Escrich lo 08-12-2016 par Thierry
L’IEO presenta aquesta novèla guida gratuita qu’a per vocacion a acompanhar professionals e parents dins una demarca de bilingüisme parcial o total en occitan e en francés per los mai nenons.
Escrich lo 18-11-2016 par Thierry
Lo NPLD (malhum de promocion de la diversitat lingüistica), que l’IEO n’es membre, nos presenta diferents rendetz-vos e accions avenidor per afortir la riquesa lingüistica d’Euròpa.
Escrich lo 24-10-2016 par Thierry
Lo NPLD (malhum de promocion de la diversitat lingüistica), que l’IEO n’es membre, nos presenta diferents rendetz-vos e accions avenidor per afortir la riquesa lingüistica d’Euròpa.
Escrich lo 21-01-2016 par Thierry
Comunicat del 20 de genièr de 2016 del President de l’IEO sul tractament de las lengas regionalas per l’estat francés.
Escrich lo 01-10-2015 par Thierry
Vaquí la publicacion de la Letra de ligason n°4 del 29 de setembre de 2015. Renova los documents per la revendicacion e per los Comitats locaus. Puèi precisa lo vilatge occitan sus l’esplanada, l’arribar sus l’Esplanada ambé un bus e lo programa previsional de la la manifestacion del 24 d’octòbre de 2015 a Montpelhier.
Escrich lo 22-09-2015 par ThierryAbans las eleccions regionalas de decembre de 2015, la Coordinacion "Per la lenga occitana" crida los elegits per que s’engatjan e assuregan los dreits de las lengas regionalas. Lors reponsas seràn publicas. Cadun pòt tanben sosténer aquesta intervencion en signant lo crida per desvolopar la (...)
Escrich lo 21-09-2015 par Thierry
L’Institut d’Estudis Occitans e la Confederacion de las Calandretas, recacampan dins la Confederacion "Per la lenga occitana", an publicats lor "Letra de ligason n°3". Precisa los modalitats d’organisacion de la bèla manifestacion al benefici de l’occitan del 29 octòbre de 2015 (mesa a disposicion de visuals, iniciativas dels comitats locaus, lista dels transpòrts per bus, presentacion del pre-programa).


text:
La rubrica d’informacions del 14/10/2016 del NPLD
Lo NPLD (malhum de promocion de la diversitat lingüistica), que l’IEO n’es membre, nos presenta diferents rendetz-vos e accions avenidors per afortir la riquesa lingüistica d’Euròpa.
- Lo Centre de recerca Mercator sus lo multilingüisme e l’aprendissatge de las lengas organisa una conferéncia lo 11 de novembre de 2016 a Leeuwarden (País Bas). I serà question de l’immigracion creissenta dels locutors de las lengas minoritaris. Los debats tocaràn los aspèctes politics, socials e educatius, e mai las bonas coexisténcias entre las lengas majoritàrias e minoritarias.
Per conèisser lo programa d’aquesta jornada, clicatz aicí.
- Los discors ideologics sus lo multilingüisme seràn estudiats los 18 e 19 de novembre de 2016 al moment d’una conferéncia organizada per l’universitat de Graz (Austria). Aquestes diferencias linguisticas e politicas apareisson tant mai que grandas que lo nombre dels ciutadans multilingües augmentan.
Per ne saber mai, clicatz aicí.
- "Novèls locutors e Euròpa multilingüa, opportunitats e desfís", tal es lo tèma que serà abordat los 16 e 17 de novembre de 2016 a l’universitat de Cracòvia (Polonha). Aquesta institucion presentarà los resultats de sas darièras recercas sus los enfants bilingües immigrats per mai comprene la relacion entre mobilitat e integracion de las lengas.
Per aver accès al programa, clicatz aicí.
- Taula ronda sus lo multilingüisme e la diversitat linguistica dins l’Union europèa organizada lo 4 de novembre de 2016 per la Fondacion Nexe e lo Centre Maurits Coppeiters de Valencia (Espanha). Seràn abordats los diferents tipes de gestion de las lengas d’Europa, especialament del catalan en Espahna, del galés en Anglatèrra, del finés e del suedés en Finlàndia.
Per aver coneissença de la programacion, clicatz aicí.


text:
Saint-Germain-du-Corbéis
Saint-Germain-du-Corbéis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa al sud-oèst de Alençon.
- Cors d'aiga : la Sarthe.
La commune se situe au sud-ouest d'Alençon.
- Cours d'eau : la Sarthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los parròquias de Sant-Barthélemy e Sant-Germain-de detlo-Corbéis (o Acorbaisses) an #èsser amassadas per formar l'actual territòri de la comuna. Apertenent al diocèse del Mans, Sant-Germain a #èsser ligada al costat de Montsort, es-a dire al departament de la Sarthe l'an 1789. Aquel es pas #qu'en lo An III (1795), que la municipalitat i aguèt amassat al arrondiment de Alençon e al departament del Adorna.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Lisle-de detlo-Corbéis[3].
Les paroisses de Saint-Barthélemy et Saint-Germain-du-Corbéis (ou Corbis) ont été réunies pour former l'actuel territoire de la commune. Appartenant au diocèse du Mans, Saint-Germain a été rattachée au canton de Montsort, c'est-à-dire au département de la Sarthe en 1789. Ce n'est qu'en l'An III (1795), que la commune fut réunie à l'arrondissement d'Alençon et au département de l'Orne.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Lisle-du-CorbéisError de citacion : La balisa dobrenta
es malformada o a un marrit nom.
- ↑ http://www.geoportail.fr/visu2d.Don?ter=metropole modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 30 de julhet 2012)


text:
dimecres, 31 de desembre de 2014
MMXIV (3)
Al mes de novembre, aguèri l'astre de far quicòm de polit polit que me'n sovendrai un moment: faguèri de montgolfièra !
Non, aquò èra pas un sòmi fach realitat.
De fach, far de montgolfièra, i aviái pas jamai pensat e fasiá pas partida de ma tièra "las dètz causas que cal far abans de morir".
Mas de còps que i a, la vida es simpatica.
Vos expliqui lo perqué de la causa.
MossurPatata i deviá anar far de montgolfièra amb tota la familha. Manca d'astre, ploguèt aquel jorn e poguèron pas volar.
MossurPatata i voliá tornar mas coma es una familha de PatatasDeluxe, capitèron pas de tornar trobar una data comuna per volar totes amassa.
Ieu ja aquí me perpensèri "quina banda de cons, ieu un vòl tot pagat en montgolfièra, te tròbi un trauc dins l'agenda e ne profièchi grèu".
Dieu e MossurPatata m'ausiguèron.
E MossurPatata dins sa granda generositat me faguèt "Voldriás pas venir amb ieu?"
Siiiiiiii, solideeeeee, plan seguurrrrrr, quand vòls !
Partiguèrem doncas del Clapàs cap a Olot en Catalonha un dijòus de tantossada aprèp lo trabalh.
Sopèrem dins un restaurant de "cosina volcanica". Eriam contents d'i anar mas i tornarem pas. Me sembla que MossurPatata s'es pas remés del glacet de nap.
Passèrem la nuèch dins una ostalariá d'un vilatge medieval. Ieu foguèri malauta, cluquèri pas de la nuèch qu' aviái lo nas que semblava a Arifat.
A 6h, nos levèrem. Per astre, aviái anticipat e dins ma saca d'esquina trobèrem una còca d'ametlas, de chocolat e de pomas.
A 7h, eriam a agachar se conflar nòstre balon en nos gelant, que fasiá plan freg. Faguèrem de fòtos.
A sabi pas quina ora, montèrem dins la banasta. Contents coma tot. Mai que mai ieu.
E a un moment, agachèri lo sòl. Èra pas mai aquí. Aviam despegat.
Es aquò qu'es magic en montgolfièra: sentisses pas res! Te mainas pas del moviment. Aquò se mòu, monta, avança, càmbia de plaça e tu sentisses pas res.
Aguèrem l'astre d'aver una jornada magnifica, solelhosa, aguèrem una vista meravilhosa e pas freg.
Volèrem doas oras, vegèri pas lo temps passar e m'agradèt que non sai. Per ieu, i auriam pogut passar la jornada!
S'avètz quatre sòus de gastar o un present polit de far, francament val lo còp. Dins lo prètz, i a l'ostalariá, lo vòl e lo dinnar aprèp lo vòl.
Foguèt una jornada perfiècha. Pas cap de problèma. Lo pilòt semblava fisable e plan professional. E pacient, que respondèt a totas mas questions tecnicas. O sabiatz vosautres que la montgolfièra pòdes pas decidir ont vas? I a pas de volant. Pòdes montar o davalar en conflant o desconflant mas pòs pas res faire per la direccion, es lo vent que te pòrta. E ben ieu, aquò m'agrada d'èsser completament dependents de çò que farà lo vent. Per un còp que l'òme pòt pas contrariar la natura!
Foguèt una experiéncia magica que, dos meses aprèp, ne soi encara tota estrambordada.
Un grand grand mercés a MossurPatata! I tornam l'an que ven? ;)
Per mai d'entresenhas: voldecoloms.cat
Cap comentari:
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Aquelas montanhas de las Pireneas son fòrça vièlhas. Aquel festenal es tot joven.
Pòt semblar una contradiccion, mai es sobretot una complementaritat pro logica : la montanha, luòc un pauc secret, consèrva la memòria, lo sovenir dels òmes que i vivon. Una sorga de la cultura occitana exprimida aicí, pels imatges del cinèma e las nòtas de la musica.
Avèm pas totjorn l’ocasion de far l’experiéncia de las salas obscuras en « lenga nostra ». De vertat, sèm ja fortunats quora podèm veire de filmes en version originala anglesa o japonesa... Pr’aquò, i a de temps en temps, d’ocasions que se cal pas mancar. Totas las projeccions prepausadas pel festenal Aqueras Montanhas ne’n fan definitivament partida.
Dijòus 16 d’octobre
Projeccion
Tarbes, Le Parvis
Projeccion de Ibos en Bigorre, entre mutations et mythes, film de Fabrice Bernissan.
05 62 90 08 55
Divendres 7 noveme
20h30
ECLA, Aureilham
Concèrt amb E. Duplan & Papa Gahùs
a gratis
Cinema a La Lana Tria (65)
• Un Rugby de País
Los 13, 14 e 15 de novembre a 15h e 20h45
Lo 21 de novembre a 20h45.
• Azun, de cantas e de tèrra
Lo 20 de novembre a 15h e lo 21, 20h45
• Gèdre
Lo 20 de novembre a 20h45 e lo 21 a 15h
Organisacion Nosauts de Bigòrra e Cinéma Le Lalano
Contacte del cinèma : 09 63 45 26 25


text:
Coma de costuma le cercle occitan Pèire Lagarda de Foish, sòrt son Alman’Òc !
Las annadas se seguisson mas son pas jamai las meteissas. L’Alman’òc tapauc. Doncas, aicí l’avètz tot fresc sortit de l’estampariá. Fòra le lagui e las ànsias dels darrièrs jorns de boclatge, prenon totjorn fòrça plaser a-n-aquel trabalh e nosautris al legir. Nos confòrta tot çò que ja sabiam : la lenga occitana, la lenga nòstra es un tresaur que nos cal servar ! E coma dison : « Entre totis, farem tot »
8 €, 130 p.
Comandas : Cercle local de Foish : cercleoc@orange.fr


text:
13/01/2014
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau diumenc 19 de genier
Joan-Pau Verdier et Marçau Peironi nos informan que la convidada de l'emission de questa dimenjada sera
Domenica Descomps per parlar de las dictadas de Selhac (Corrèze).
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
20:53 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Didier Pironi
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ.
Didier Joseph Louis Pironi (bet ganet d'ar 26 a viz Meurzh 1952, marvet d'an 23 a viz Eost 1987) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 hag en Andur. E F1 en deus redet etre 1978 ha 1982, bloavezh e wallzarvoud grevus-tre en deus rediet anezhañ da bouez gant ar redadegoù kirri. Redet en deus evit Tyrell, Ligier ha Ferrari, ha trec'het en deus 3 gwezh. Anavezet eo evit e vignoniezh gant Gilles Villeneuve, ur vignoniezh deuet da vezañ un enebouriezh pa oa Ferrari e penn ar jeu e 1982, bloavezh marv Villeneuve hag e wallzarvoud. Gounezet en deus ivez 24 eurvezh ar Mañs gant Renault Alpine e 1978. Lazhet eo bet en ur gwallzarvoud redadegoù bigi keflusket e 1987.


text:
La ciencia ja a confirmat que las populacions pas africanas an un eiretatge genetic neandertalian d’entre 1,8% e 2,6%. Aquò que ja es pro estonant es una informacion que caliá concretar encara mai. E los recercaires ara vòlon saber quinas caracteristicas biologicas avèm las populacions umanas que son directament eiretatge neandertalian.
E es arribada una autra notícia suspresa. Los primièrs estudis que confirman aquelas caracteristicas biologicas dins las populacions non africanas d’Homo sapiens sapiens comentan d’arribar. Un nòu estudi publicat per de recercaires alemands al numeric Science afirma que las personas qu’an plusors caracteristicas determinadas es pr’amor qu’es un eiretatge neandertalian. Entre aquelas la tendéncia infantila de patir cremadas dins la pèl per lo solelh.
Las populacions europèas e asiaticas son la clau
Segon los scientifics qu’an fach lo nòu estudi genetic, las conclusions son estonantas. L’eiretatge d’entre 1,8% e 2,6% genetic en las populacions non africanas seriá parièra a aver entre un 10% e un 20% d’eiretatge neandertalian en aquelas populacions uèi lo jorn.
E plusors caracteristicas qu’an – consequéncias dirèctas per la santat e la conducta – son estadas confirmadas per una còla de recercaires genetistas de l’Institut Max Planck d’Antropologia Evolucionària de Leipzig – un dels mai prestigioses de la planeta – amb Janet Kelso coma cap.
L’estudi es basat en una analisi dels uasses d’una Femsa neandertaliana que demorèt en la balma de Vindija, en Croàcia, fa mai de 50.000 ans. E maugrat que cal far mai estudis, los scientifics an pogut confirmar que determinadas caracteristicas umanas d’uèi son eiretatge dirècte neandertalian. Entre aquelas aver lo colesteròl naut, plan grais en la cencha, artritis reumatoïde o esquizofrenia.
E aquò es pas tot. La tendéncia infantila de patir cremadas per lo solelh o èsser una persona que fa mai activitat pendent la nuèch que pendent lo jorn tanben serián caracteristicas tipicament neandertalianas. Aital o a confirmat tanben un autre estudi del scientific Michael Dannemann, publicat al numeric American Journal of Human Genetics. Aquel estudi, a basat las sieunas conclusions en l’estudi de l’ADN d’una esqueleta d’una femna neandertaliana trobada en las montanhas siberianas d’Altai.
De mai, mai de 112.338 britanics que demoran uèi lo jorn aurián una eiretatge genetic e malautiás típicamente neandertalianas. Son doncas, de conclusions estonantas. S’avètz la pèl fòrça clara e problèmas amb lo solelh, colesteròl naut o artritis podètz aver un percentatge d’eiretatge neandertalian genetic plan naut. O s’aimatz plan far vida pendent la nuèch. Son d’afirmacions scientificas mas cal ara poder balhar las rasons que menan a poder afirmar aquò scientificament. Maugrat tot, son de conclusions, benlèu, mai qu’estonantas.
Christian Andreu*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Vocala mejana centrala
La vocala mejana centrala es una vocala emplegada dins qualques lengas coma l'occitan (gascon) o lo catalan. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ə⟩, valent a dire una "e" au revèrs. Son equivalent X-SAMPA es @. Lo meteis simbòu es emplegat per la vocala mejana centrala arredondida e non arredondida. Pasmens, s'i a de besonh de distinguir la vocala mejana centrala arredondida a la non arredondida, se pòt escriure caduna d'entre-ela respectivament per [ɵ̞] ([ɵ] abaissada), e [ɘ̞] ([ɘ]).
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es mejan, valent a dire que la lenga es a mièg-camin entre una vocala barrada e una vocala dobèrta
- Son ponch d'articulacion es centrau, valent a dire que la lenga es al mitan de la boca, a mièg-camin entre una vocala anteriora e una vocala posteriora
- Son caractèr de redondetat es pas definit (pòt èsser arredondit o non arredondit)
En Occitan[modificar | modificar la font]
En gardiòu e en gascon dau Bas Ador, la -a finala e dins los advèrbis en -ment se pronóncia [ə]. Tanben en gardiòu, la "e" davant una nasala en posicion atòna se pronóncia [ə] Tanben, en auvernhat, segon los dialèctes, la "e" atòna se pòt prononciar [ə] o [[vocala quasibarrada quasianteriora non arredondida|ɪ].


text:
Romantisme
Lo romantisme es un movement artistic d'Euròpa occidentala, qu'espeliguèt tre lo sègle XVII en Anglatèrra e en Alemanha. A la debuta del sègle XIX, aquesta mòda s'implantèt tanben en França, Itàlia e en Espanha. Se desvolopèt jos la restauracion e la Monarquia de julhet en reaccion a las regularitats classicas qu'èran jutjadas tròp rigidas e lo racionalisme filosofic dels sègles anteriors.
Lo romantisme se fa per mejan de las revendicacions dels poètas amb lo "ieu". Lor agrada de parlar d'experiéncias personalas e arrestan de tractar l'aspècte fictiu dins los romans e los poèmas. Se caracteriza per una volontat d'explorar totas las possibilitats de l'art per exprimir las extasis e los problèmas de còr e d'arma: es una reaccion de sentiment contra la rason, exalta lo mistèri e çò fantastic en cercar l'evasion e lo plaser dins los sòmis, çò morbid e çò sublim, l'exotisme e lo passat. Es un ideal o una cachavièlha de sensibilitat e de melancolia. Sas valors esteticas e moralas, sas idèas e tematicas nòvas tardèron pas gaire a influenciar d'autres domenis coma la musica o la pintura. Lo romantisme pòt èsser present dins los romans del sègle XIX coma en cò dels escrivans franceses coma Victor Hugo, Chateaubriand, Stendhal, o dels alemands del sègle XVIII coma Eichendorff, Goethe, Hoffmann...