text:
Caudebec-lès-Elbeuf
Caudebec-lès-Elbeuf es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sul marge esquèrre de la Seine, comuna limitrophe de Elbeuf e del departament vesin del Eure.
Sur la rive gauche de la Seine, commune limitrophe d'Elbeuf et du département voisin de l'Eure.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la meteissa epòca, la Carrièra e lo Luòc de la Republica
- Uggade a situat sus la via anciana #que condusís de Roan a París. De nombrosas descobèrtas archéologiques d'epòca anciana testifiquen de l'importància d'aquela station gallo-romaine. S'a exhumé dels sépultures, de las traces de bastit (thermes, fanum...), Aital coma de nombroses objèctes reculhits en los cavòts o collectés en un autre luòc : dels statuettes, de las monedas gauloises e romaines, de las bijoux, dels objèctes divèrses de la vida jornalièra e qualques armas. Entre aqueles objèctes, una « Vénus a gaine » descobèrta al Sègle XIX a retengut l'atencion. Es una pichona poterie en representant una figura femenina dénudée amb un torque a l'entorn del còl, decorada de rouelles sul còrs e la longitud de las cambas. Se pòt i legir l'inscripcion en celtique : rextugenos sullias avvot #que segon los especialistas[1] Significa : « Rextugenos de fils de Sullias m'a fach ». Es doncas la signatura d'un potier, autor per en un autre luòc de nombrosas unas autras Vénus a gaine.
- Loys De Robersart a nomenat en comandant a Caudebec-lès-Elbeuf per Henri V de Angleterre en lo moment de la conquista del Normandie al Sègle XV[2].
- Lo bourg #èsser desservi pel tramvia de Elbeuf de 1898 a 1926.
- Uggade est située sur la voie ancienne qui conduit de Rouen à Paris. De nombreuses découvertes archéologiques d'époque antique témoignent de l'importance de cette station gallo-romaine. On a exhumé des sépultures, des traces de bâti (thermes, fanum...), ainsi que de nombreux objets recueillis dans les tombes ou collectés ailleurs : des statuettes, des monnaies gauloises et romaines, des bijoux, des objets divers de la vie quotidienne et quelques armes. Parmi ces objets, une « Vénus à gaine » découverte au Sègle XIX a retenu l'attention. C'est une petite poterie représentant une figure féminine dénudée avec un torque autour du cou, décorée de rouelles sur le corps et le long des jambes. On peut y lire l'inscription en celtique : rextugenos sullias avvot qui selon les spécialistes[3] signifie : « Rextugenos fils de Sullias m'a fait ». C'est donc la signature d'un potier, auteur par ailleurs de nombreuses autres Vénus à gaine.
- Loys de Robersart est nommé commandant à Caudebec-lès-Elbeuf par Henri V d'Angleterre lors de la conquête de le Normandie au Sègle XV[4].
- Le bourg fut desservi par le tramway d'Elbeuf de 1898 à 1926.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pierre-Yves Lambert, La Lenga gauloise, edicion errance 1994.
- ↑ Pagina 341, tome II, Cartas dels Reis;de reinas e unes autres personatges dels corses de França e de Angleterre dempuèi Louis VII fins a Henri IV -Tirat archiu de Londres per Bréquigny e publicat pel Sr. Champollion-Figeac- París impremta reial MDCCXLVII -digitalizat per Google Books
- ↑ Pierre-Yves Lambert, La Langue gauloise, édition errance 1994.
- ↑ Page 341, tome II, Lettres des Rois;reines et autres personnages des cours de France et d'Angleterre depuis Louis VII jusqu'à Henri IV -Tiré des archives de Londres par Bréquigny et publié par M. Champollion-Figeac- Paris imprimerie royale MDCCXLVII -numérisé par Google Books


c: text/html

text:
Jussecourt-Minecourt
Jussecourt-Minecourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1852, las doas comunas de Jussecourt e de Minecourt an amassat[1].
En 1852, les deux communes de Jussecourt et de Minecourt sont réunies[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 7 de febrièr de 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 7 février 2009

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Reconquèsta
Era Reconquèsta (var. Reconquista) ei eth nòm que se coneish damb eth internacionaument ath procès istoric qu'es reiaumes crestian deth nòrd dera Peninsula Iberica conquistèren per medi d'eth progressivament l’Al Andalós. Se considère que comencèc en 722 coma resisténcia des societats montanhudes a l’auanç des musulmani damb era Batalha de Covadonga e finalizèc en 1492 damb era conquista deth reiaume de Granada. Segons era istoriografia mès recenta eth tèrme reconquèsta ei istoricament inexacte, atengut qu'es reiaumes crestiani que conquistèren eth territòri andalosin se constituïren coma societats dempús de l’aucupacion islamica dera peninsula, maugrat es esfòrci de bèri monarques castelhans entà presentar-se coma eretièrs dirèctes der ancian reiaume visigòt de Toledo. Ath delà ath delà, segons aguesta interpretacion actuau, reconquèsta ei un concèpte parciau, atengut que sonque presente era vision crestiana d'aguest complèxe procès istoric, esbiaixant eth punt d'enguarda des andalosins. Donques s'a suggerit coma nòms alternatius Conquista crestiana o Conquista feudau d’Al Andalós, o dirèctament era Colonizacion feudau dera Peninsula Iberica, entre d’auta denominacions, que non pòrten era carga ideologica deth concèpte de reconquèsta. Bèri istorians, en tot atier as cambiaments poblacionals associats ara expansion des reiaumes crestiani, an prepausat eth tèrme repoblament. Cau auer present tanben qu'era colonizacion d'Al Andalós non ei cap hèt exclusiu ispanic, donques que s’explique er un contèxt europèu caracterizat pera expansion dera societat feudau dempús deth nuclèu originau deth Feudalisme, ath centre dera Euròpa Occidentau, cap ara periferia, en tot èster atau un procès istoric qu'arrespon as madeishi paramètres que d'auti processi contemporanèus coma era conquista e colonizacion anglesa d'Irlanda, era expansion alemanda ar èst deth arrís Elba (procès coneishut damb eth tèrme tanben ideologic de Drang nach Osten o “Marcha ar Èst”), e era expansion franca en Tèrra Santa mejançant es Crosades e era creacion deth reiaume croat de Jerusalèm, entre d’auta.
Antecedents[modificar | modificar la font]
Eth periòde tardoroman[modificar | modificar la font]
Ath sègle V er afeblit Empèri Roman de Cogant demanèc as Visigòts, un pòble barbar fòrtament romanizat e qu'ère federat ar Empèri, qu'expulsèssen es Vandals e Alans de Hispània. Coma pagament pera sua leiautat, es Visigòts arreceberien aguesta província romana e eth sud de Gàllia coma foedus. Damb era deposicion deth darrèr emperaire roman per Odoacre en 476 es Visigòts governèren aguesti territòris coma reiaume independent, prumèr coma Reiaume de Tolosa e, dempús dera desbranda a mans des Franqui en 507 ara Batalha de Vouillé, unicament a Hispània coma Reiaume de Toledo. Atau e tota era aportacion de poblacion des Visigòts ara peninsula siguec fòrça redusida.
L’aucupacion musulmana dera peninsula[modificar | modificar la font]
Ara mòrt deth rei visigòt Vítiza, en 710, se produsic un conflicte entre es partidaris dera monarquia ereditària damb es hilhs deth rei mòrt deuant, e es partidaris dera monarquia electiva en favor deth nau rei Rodrigo, un conflicte qu'auie, atau madeish, un hons religiós entre catolics e arrians. En 711 eth comde de Ceuta, Julian, que refugiar era familha e es partidaris de Vítiza e que mantiege relacions damb eth governador de Tingis, Tariq ibn Ziyad, e eth sòn emir Mussa ibn Nussayr, demanèc ajuda as poblacions arabes e berbères deth nòrd d’Africa entà intervier ath conflicte e sostier-li er era sua luta contra Roderic. Es istorians difereixen en çò que tanh ara intencion de Mussa er aguest moment dera istòria; ja sigue que planejava ua conquista complèta, ua invasion limitada entà confirmar ua aliança, o sonque un atac entà afeblir es fòrces de visigotiques. Es fòrces musulmanes derrotèren Roderic que segons es legendes aurie mòrt ara batalha de Guadalete en 711, a causa en partida pera desercion des tropes jos eth sòn comandament a peticion der avesque Oppas (eth nebot que, Àquila, n'ère hilh de Vítiza). Dempús dera batalha, eth domeni visigòt se va desmembrar, e Àquila rendec es sues tèrres en 712. Pendent es tres ans següents es musulmani aucupèren era rèsta de l’anciana Hispània mejançant pactes damb era noblesa visigotica. En 713 queiguec Toledo e en 714 Saragossa. L’exercida araba-berber contunhèc cap ath nòrd fins èster derrotat per Eudes d'Aquitània apròp de Tolosa en 721, e fin finau per Carles Martèl en 732 ne la batalha de Tors. Es musulmani, alavetz, se van assentar tara peninsula iberica, en tot establir un emirat subordinat, nominalment, ath califa de Damasc. Era major part des nòbles visigòts mantengueren es sues proprietats e eth sòn estatut sociau en tot convertir-se ath islam, atengut qu'eth cambiament de govèrn non afectaue seriosament es sues activitats quotidianes. Es divisions comtaus se mantengueren, mès era administracion locau cambièc; es musulmani aucupèren es lòcs clau atengut que cap non-musulman podie governar un musulman. Era poblacion de crestians e josivi les calie someter-se ath Còde d'Umar, qu'asseguraue era supremacia der islam sus es autes religions. Dempús d'alavetz se coneishec ath territòri musulman dera peninsula coma Al Andalós. Era region nòrd de Hispània, trauessada pera sarrada Cantabrica, ère demorada pendent eth prumèr millenni aC per grops tribals qu'es estrangèrs nomentauen asturs, cantabres e vascons. Non poderen èster conquistadi pes romans e ath sègle I August les isolèc en tot entornejar-les damb campaments romans, d’a on dempús sorgirien ciutats coma Leon e Pampalona. Aguestes poblacions de montanha non romanizades resistiren tanben a l’aucupacion musulmana, en tot crear-se atau es prumèrs grops de resisténcia ath nòrd dera peninsula.


text: Paquistan es un país en via de desvolopament qu'a degut afrontar de problèmas politics e economics nombroses. Malgrat èsser un país fòrça paure en 1947, lo sieu taus de creissença es estat superior a la mejana mondiala dins los quatre decènnis posteriors, mas de politicas imprudentas condusiguèron a una recession a la fin dels ans 90. Recentament, las reformas economicas importantas an resultat en una economia mai segura vista dempuèi investisseires estrangièrs e an accelerat la creissença sustot dins lo sector segondari e lo sector terciari.


text:
Endre Ady
Nascut en 1877 a Érmindszent, prèp de Nagyvárad (Oradea, uèi en Romania), mòrt en 1919 a Budapèst, poeta. Lo seu nom se pronóncia "Òdi Èndrè" en ongrés.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha de petita noblessa protestanta de l'est d'Ongria (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala), comença d'estudis de dreit abans de faire lo jornalista a Debrecen ont publica sos primièrs vèrses puèi a Nagyvárad. Aquí, tròba d'amics e fa coneissença amb las idèas del seu temps, la filosofia de Nietzsche e Schopenhauer, la politica dels socialistas. Aquí tanben tròba «Léda», lo seu grand amor, una femna maridada que li fa descobrir la poesia francesa e amb qui partís per París en 1904. Emmascat per la capitala francesa e sa vida culturala, escriu fòrça vèrses abans de tornar en Ongria en 1905, mas a Budapèst ont ven lo cap d'un movement d'escrivans e poètas ramosats al torn de la revista «Nyugat» (Oèst), fondada en 1908: Mihály Babits, Zsigmond Móricz, Dezsö Kosztolányi... Après aver romput en 1912 amb Léda, esposa en 1915 Bérta Boncza («Csinszka»). Malaut dempuèi d'annadas, morís en 1919 dins una Ongria que coneis la revolucion socialista e lo desmembrament, doas causas qu'aviá pas quitat de dire qu'anavan arribar.
Son òbra[modificar | modificar la font]
«Új versek» (Vèrses novèls) 1906
«Vér és arany» (Sang e òr) 1907
«Az Illés szekerén» (Sus lo carri d'Élias) 1908
«Szeretném ha szeretnének» (L'aimariái s'aimarián) 1909
«A minden-titkok versei» (Los vèrses de tot secret) 1910
«A menekülö élet» (La vida que fugís) 1912
«Margita élni akar» (Margarida vòl viure) 1912
«A magunk szerelme» (Lo nòstre amor) 1913
«Ki látott engem?» (Qui m'a vist?) 1914
«A halottak élén» (Al cap dels mòrts) 1918
«Az utolsó hajók» (Las darrièras naus) 1923
Extraits[modificar | modificar la font]
Góg és Magóg fia vagyok én,
Hiába döngetek kaput, falat
S mégis megkérdem tőletek:
Szabad-e sírni a Kárpátok alatt?
Verecke híres útján jöttem én,
Fülembe még ősmagyar dal rivall,
Szabad-e Dévénynél betörnöm
Új időknek új dalaival?
Fülembe forró ólmot öntsetek
Legyek az új, az énekes Vazul,
Ne halljam az élet új dalait,
Tiporjatok reám durván, gazul.
De addig sírva, kínban, mit se várva
Mégiscsak száll új szárnyakon a dal
S ha elátkozza százszor Pusztaszer,
Mégis győztes, mégis új és magyar.
«Új Versek»
De Gòg¹ e Magòg soi lo filh,
De badas tusti la pòrta, la paret
E çaquelà vos demandi:
Se pòt plorar al pè dels Carpats?
Pel camin famós de Verecke² soi vengut,
A l'aurelha una cançon de l'Ongria d'abans,
Se pòt dintrar per Dévény³
Amb novèlas cançons per temps novèls?
A l'aurelha vojatz lo plomb ardent
Que siá lo novèl, lo Vazul que canta,
Qu'ausisca pas las cançons novèlas de la vida,
Trepejatz-me plan fòrt, coards.
Mas encara plorant, sofrent, esperant
La cançon puja pr'aquò sus d'alas novèlas
E se cent còps la renèga Pusztaszer,
Es encara victoriosa, encara novèla e ongresa.
¹Rèi mitic del pòble de Magòg citat per lo profèta Ezequiel. Los Ongreses de l'Edat Mejana cresián qu'èran los descendents d'aquel pòble (que Magòg revèrta Magiar).
²Pòrt dels Carpats per lo qual passèron los Ongreses d'Arpad quand arribèron al bacin de Danubi vèrs 896.
³Es aquí que Danubi dintra en Ongria (de l'oèst).


text:
Rabeinu Tam
Lo rabin Iaacob ben Meir (יעקב בן מאיר en ebrieu), apelat Rabeinu Tam (רבנו תם), es un tossafista e lo felen de Rashi.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt a Ramerupt en Champanha, fiu de Rabeinu Meir ben Shemuel e de Yokheved, filha de Rashi. Foguèt educat per son paire, per son fraire màger Shemuel ben Meïr (lo Rashbam) e per Yaacob ben Samson, totei tres d'escolans de Rashi. Èra sens dobte tròp jove per aver recebut d'aqueu un ensenhament dirècte. Ça que la, foguèt un dei mai eminents continuators de son grand, explicant lo comentari dau Talmud d'aqueu dins leis apelats Tossefot. Lo nom de Rabeinu Tam apareis en practicament totei lei paginas dau Talmud, en mai dau de Rashi.
Son ensenhament aguèt una influéncia prigonda dins lo domeni de la Halakhah, e subretot en çò que pertòca lei Mitzvot dei Filactèrias (Tefilins) e de la Mezozà:
-
- Arribèt a Rabeinu Tam d'èsser en desacòrd amb son grand Rashi, subretot en relacion amb la posicion de la Mezozà sus lei montants de pòrta, antau Rashi sosteniá que caliá èsser messa a la verticala, e Rabeinu Tam a l'orizontala; çò que valguèt a la tradicion d'adoptar la posicion inclinada a fin de se conformar a l'ensenhament dei dos mèstres.
Es tanben citat sovent en çò que pertòca son opinion sus l'ora de passatge dau jorn a la nuech. Establit a Ramerupt, Rabeinu Tam possedissiá d'ostaus e de tèrras qu'administrava au meteis temps que menava l'estudi dins sa yeshiva (escòla talmudica), que foguèt frequentada per mai d'ochanta tossafistas. S'ocupava dei besonhs de seis estudiants. Possedissiá de manuscrits nombroses d'origina alemanda e dau nòrd de França mas tanben d'Africa dau Nòrd e d'Espanha, qu'eu corregissiá e anotava. Possedissiá tanben de manuscrits de Rashi.
La fin de sa vida[modificar | modificar la font]
Un incident grèu marquèt la vida de Rabeinu Tam; foguèt violentament agressat dins sa vila per de crosats de retorn aiçà vèrs 1140-1146. Un de seis escolans ne fa lo relat e informa que lo nom dau Mèstre èra tan prestigiós que leis agressors li diguèron: Siás lo pus grand dau pòble d'Israèl e patiguères coma lo pus grand dei crestians patiguèt dins son temps per la fauta dei josieus. Sauvèt sa vida gràcias a l'intervencion d'un nòble (Bernard de Clairvaux) que jurèt de lo convertir. En mai de 1171, a Bles, un servent crestian pretendèt d'aver vist un josieu getar lo còs d'un enfant dins Léger. Se trobèt pas ges de cadavre, mas la quarantena de josieus residents dins la vila foguèron empresonats. La majoritat dei josieus, coma Polcelina, una josieva ligada au còmte Tibaud de Champanha, que se n'ofrissiá la chausida de se far batejar, preferiguèt de morir. Lo 20 Siwan (26 de mai) 1171, 38 josieus, que 17 èran femnas, periguèron sus lo lenhier. Aprenent leis eveniments tragics de Bles, Rabeinu Tam declarèt lo jorn de la mòrt d'aquestei josieus, lo 20 Siwan (26 de mai), jorn de dejun. Moriguèt pauc de jorns après e foguèt enterrat a Ramerupt amassa amb d'autrei tossafistas, inclús sei fraires.


text:
Telefòn
Lo telefòn es un instrument que permet de tenir de convèrsas a de distàncias lòngas. Avans lei telefòns èran sempre ligats a de cables per lei quaus circulava lo sòn convertit en impulsions electricas. Lei darriers modèls foncionan per ondas hertzianas, de tau biais que son sovent portatils dins l'usatge domestic (telefòn sens fiu) o dins quin endrech que siá (vejatz telefòn mobil). Tanben n'i a que ja permeton de transmetre d'imatges.
Originas[modificar | modificar la font]
En 1854, l'inventor francés Charles Bourseul pausèt la possibilitat d'utilizar lei vibracions causadas per la votz subre un disc flexible o diafragma, per fin d'activar e desactivar un circuit electric e produire de vibracions similaras a un diafragma situat dins un luòc alunhat, que reproduiriá lo sòn originau.
D'annadas puei, lo fisician alemand Johann Philip Reis inventèt un instrument qu'èra capable de transmetre de nòtas musicalas, mai pas de reproduire la votz umana.
Tradicionalament, s'atribuís l'invencion dau telefòn a Alexander Graham Bell, fisician e inventor estatsunidenc d'origina escocesa. Mentre que trabalhava subre la transmission de sòns per sords, descobriguèt qu'en modificant un corrent electric continú, se podiá imitar lei vibracions que la votz umana produtz.
En 1876 brevetèt un aparelh que podiá transmetre la votz a travèrs d'un cable e lo bategèt amb lo nom de telefòn. E mai se siam ben segurs que foguèt lo primier a brevetar l'invencion e que se'n ganha donc la reconoissença, recentament an descobèrt que possiblament auriá copiat lo brevet d'Elisha Gray, que trabalhava independentament a la còsta Oèst. En mai d'aquò, se sap amb seguretat qu'un italian que viviá a Cuba, Antonio Meucci, inventèt lo telefòn quauqueis ans avans Bell e Gray.


text:
Hangenbieten
Hangenbieten en alemannisch (Hangenbieten en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hangenbieten A situat a 2 km del aeropòrt d'Estrasburg Entzheim e a 10 km a l'oèst del centratz vila de Estrasburg. Lo vilatge a traversat pel canal de la Bruche, longé de la siá pista cyclable en connectant Estrasburg a Molsheim.
Hangenbieten est situé à 2 km de l'aéroport de Strasbourg Entzheim et à 10 km à l'ouest du centre ville de Strasbourg. Le village est traversé par le canal de la Bruche, longé de sa piste cyclable reliant Strasbourg à Molsheim.


text:
Vitz d'Arquimèdes
Lo Vitz d'Arquimèdes es una maquina utilizada per levar l'aiga, farina o cerealas. Son invencion es atribuida a Arquimèdes al sègle III abC d'ont li ven lo nom; pasmens segon cèrtas ipotèsis èra ja utilizat en Egipte.
La basa es una vitz que vira dins d'un cilindre vuèit, situat dins un plan clinat, e que permet d'enauçar l'aiga situada al dessubre de l'ais de rotacion.
Dempuèi son invencion fins ara s'utiliza per posar de fluids.
Tanben se nomena vitz sens fin perque lo circuit es infinit.


text:
Saint-Ouen-sous-Bailly
Saint-Ouen-sous-Bailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ouen-jos-Bailly a situat en lo Pichon Caux e adaigada pel Bailly-Bevi.
Sant-Ouen-jos-Bailly a situat a 2 km de Envermeu, a 16 km de Dièpa e a 30 km de Blangy-sus-Bresle.
Saint-Ouen-sous-Bailly est situé dans le Petit Caux et arrosée par le Bailly-Bec.
Saint-Ouen-sous-Bailly est située à 2 km d'Envermeu, à 16 km de Dieppe et à 30 km de Blangy-sur-Bresle.


text:
Pòl magnetic
Los pòls magnetics son dos punts de la superfícia de la Tèrra ont s'encontran las linhas de fòrças magneticas:
La Tèrra agís coma un enòrme aimant en causa de l'existéncia d'una massa de fèrre dins son nuclèu. De corrents electrics dins lo nuclèu genèran la màger part del camp magnetic, gaireben 10% seriá produits pels corrents de l'ionosfèra.
Los pòls mudan de posicion lentament, mas demòran a prèp de 1600 km dels pòls geografics que determinan l'axe de rotacion terrèstre.
Al contrari dels pòls geografics, los dos Pòls magnetics son pas exactament opausats. La linha imaginària que seriá un axe magnetic, passa pas pel centre just de la Tèrra, mas a prèp de 530 km d'aquel.
Bossòla[modificar | modificar la font]
Las bòssolas simplas s'utilizèron dins la navigacion tre lo sègle XII e sas agulhas atiradas pel centre de la Tèrra, provoquèron un cambiament dins la navigacion.
L'orientacion de l'agulha de la bossòla es foncion da las combinasons de las posicions dels dos costats opausats ont s'encontra lo magnetisme, posicions que fan pas simetria amb la posicion dels angles de la planeta. Per aquò, la correlacion entre l'indica de la bossòla e la posicion dels pòls geografics vària amb:
- la data (posicion dels pòls magnetics)
- la longitud del luòc, qu'es de mal determinar.
- la lateralitat e la division dels pòls


text:
Corticoïde
Los corticosteroïdes o corticoïdes son una varietat d'ormonas del grop dels esteroïdes (produsida per la rusca de las glandulas susrrenales) e sos derivats. Los corticoïdes son implicats en una varietat de mecanismes fisiologics, en inclusent aqueles que regulan l'inflamacion, lo sistèma imunitari, lo metabolisme dels glucids, lo catabolisme dels proteïnas, los nivèls electrolitics en lo plasma e, fin final, es quaus caracterizan la responsa al estrès. Aquestas substàncias pòdon se sintetisar artificialament e an d'aplicacions terapeuticas, en s'utilizant principalament a causa de sos proprietats antiinflamatòrias e inmunosupresoras e sos efèctes sul metabolisme. Existís dos menas de corticoïdes:
- Los glucocorticoïdes coma lo cortisòl que controlon lo metabolisme dels glucids, lipids e proteïnas e son responsable de la responsa antiinflamatòria.
- Los mineralocorticoïdes coma l'aldosterona que controlon los electrolites i lo nivèl d'aiga, principalament en permetant la retencion del sòdi dins los rins.


text:
Oton Ier (emperaire roman germanic)
Oton Ièr (23 de novembre de 912 - 7 de mai de 973) foguèt un rèi de Francia Orientala qu'es considerat coma lo fondator dau Sant Empèri Roman Germanic. Reinèt de 936 a 973 e èra lo successor d'Enric Ièr (919-936). Foguèt remplaçat per Oton II (967-983) coemperaire dempuei 967.
Son rèine acomencèt lo 2 de julhet de 936 e Oton capitèt pauc a pauc de renfòrçar lo raionament e lo prestigi de la corona germanica. Gràcias a son maridatge en 951 ambé la rèine Adelaïda, veusa dau rèi Lotari, capitèt de venir rèi de la peninsula e d'intervenir dins leis afaires intèrns d'Itàlia. Venguèt lo protector dau papa Joan XII còntra lei pretencions de l'ancian rèi italian Berenger II que se revoutèt en 960. Per aquò, lo papa acceptèt de lo reconóisser coma lo successor de Carlesmanhe e, en 962, Oton foguèt coronat « Emperaire dei Romans ». Durant la fin de son rèine, s'ocupèt d'organizar son estat a l'entorn d'un govèrn descentralizat e d'una administracion tenguda per la Glèisa.


text:
Jarzé
Jarzé es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge angevin de l'oèst de la França se situa en lo Baugeois, a l'oèst de Baugé.
Aquela pichona municipalitat de 1 500 abitants, se tròba Modèl:A unitat de Angieus, e 3 km de l'aeropòrt d'Angieus-Marcé.
Ce village angevin de l’ouest de la France se situe dans le Baugeois, à l'ouest de Baugé.
Cette petite commune de 1 500 habitants, se trouve à 30 km d'Angers, et 3 km de l'aéroport d'Angers-Marcé.


text:
Ramses II
Ramsès II (tanben conegut com Ramsès lo Gran e deu nom de Nisot-Bití dab lo quau e signè suus sons monuments: Oser-Maat-Ra). Que ho un deus màgers e deus mei famós faraons de l'antiquitat egipciana. Qui regnè au Empèri Navèth e que pertenhava a la XIXau dinastia egipciana. Qu'ei famos per'mor de la longor deu son règne (sens totun aver lo mei long de l'istòria egipciana) l'endom e lo nombre de monuments que bastí e las soa victòrias militaras (e mei que mei la batalha de Kadesh).
Somari
Titulatura[modificar | modificar la font]
Nom de Rei de las duas tèrras (Nisot-biti) : Oser-Maat-Ra ("Poderosa b'ei la justícia de Ra")
Nom de "Hilh de Ra" (Sa-Ra) : Imen-Ra-Meses ("Engenrat per Amon-Ra")
Genealogia e temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Ramsès II que vadè de cap a -1305. Que regnè durant un sheissanteat d'annadas enter (haut o baish) -1279 e -1213. Qu'èra arrèr hilh de Ramsès Ièr (purmèr faraon de la XVIIIau dinastia hicat au poder per generau Horemheb), hilh deu faraon Sethi Ièr e de la soa Grana Esposa Toia (tanben coneguda com Mot-Toia). Lo temps de Seti Ièr qu'èra un temps de reconstruccion deu poder egipcian perdut per la negligéncia diplomatica de faraon Amenofis IV (Akhenaton) mei ocupat a desenvolupar la soa religion personau e renegar los dius egicpcians millenaris. Ramses II que demorè, a près deu decès deu son hrair ainat, sol eretèr deu trone e, atau, que partatgè de d'òra lo poder dab lo son pair, com aquò e ho mantun còps tradicion en Egipte. Au dètz ans qu'arrecebó un titol (dilhèu simbolic) de generau. Qu'acompanhè Sethi Ièr dens las soas campanhas contre lo poder Itita en Palestina, anciana colonia egipciana deus temps d'abans Amenofis IV. Per tan granas qui ajan estadas las victòrias Ramessidas, non tornè pas jamei egalar la poténcia d'autes còps. Que pelegè au costat de Sethi Ièr qui'u mandè miar expedicions o susvelhar lo transpòrt de pèiras. Ramsès II qu'avò ua dotzea d'esposas en mei d'un serrailh, çò qui'u balhè un sarròt (dilhèu dentenats) de mainatges (matematicament que i a ua grana probabilitat per que lo legeire d'aqueth article e pòsca espiar aqueth faraon com un ajòu!).
La batalha de Kadesh[modificar | modificar la font]
La mort de Seti Ièr que dè lo parat a l'emperaire Itita Motwatalis II de har pression sus las soa termièra siriana dab Egipte. Aquò qu'obliguè Ramsès II de lutar de tira arron de la mort deu son pair. La version ramessida de la batalha de Kadesh (en Siria donc) que dit que lo joen faraon qu'aurè vençut sol. Que's pensa en tot cas que, dilhèu per'mor d'ua error d'estrategia, que's serè en ehèit trobat sol dab la garda pro demenida e que serè estat sauvat per l'arribada d'ua auta partida de la soa armada.
Monuments[modificar | modificar la font]
Ramsès II qu'ei famós per los monuments qui bastí (e tanben peus qui he agrandè o qui s'autregè en gravant lo son nom dessus com aquò e's hasèva enter generacions de faraons).
La caracteristica deu son estil qu'ei lo gran endom anat dinc au colossau. Qu'ei lo cas deus temples d'Abo Simbel, mes tanben deu Ramesseum au ras de Tebas. Que bastí tanben las ciutats de Pitòm e Per Ramsès brembada per la tradicion ebraïca com la vila on lo faraon e aurè impausat l'esclavatge aus Ebrèus (a maugrat qui l'istòria e l'arqueologia egipciana deneguin la realitat de l'esclavatge dens un país on las aigadas qu'empashaivan aus sons ciutadans de har, per quauques mes, cap aute tribalh a despart de bastir, sia de bon grat o non).
Istòria ramessida recenta[modificar | modificar la font]
Ramsès II, ja famòs peus sons monuments e per las soas mencions biblicas que tornè entrar dens l'istòria occidentau a la fin deu sègle XX. En purmèr, la bastida d'ua navèra estanca a Abo Simbel qu'obliguè la comunautat internacionau a apitar un projècte entà desplaçar los temples entaus sauvar. Aqueth projècte que ho hèra complexe per'mor de l'endom deus monuments de trencar en tròç de carrejar, de la precision deus calculs per los tornar assemblar e de la necessitat de tornar bastir un gran arròc on los tornar hicar.
la soa momia, hèra plan conservada au Musèu deu Caire que he lo viatge de cap a París en 1977 entà eliminar un fungus (ua cèp microcopica) per radiacions. Aquò que ho lo parat d'ua renavida de l'interest per l'egiptologia en França.
Fin finala, desempuish las annadas ueitanta deu sègle XX dinc a uei lo dia, lo tombèu etiquetat K27 au sègle XIX dens la Vath deus Reis que ho tornat explorar e que s'i descrobí ua cripta hèra pregonda e ramifiada curada entà sepelir los hilhs d'Oser-Maat-Ra. Aquesta cripta qu'ei hèra mauaisida d'explorar per'mor qu'ei estada pleada de sediments per las mei granas aigadas deu Nil, mes, totun, com aquestas aigadas e hon escassas mes regularas, cada capa de sediment qu'avò lo parat de secà's en bèth aquesir la duretat d'un cement. Dens aquestas condicions, ua recèrca arqueologica scientifica rigorosa que s'espandirà sus detzeas d'annadas.
Istòria | Geografia | Organizacion politica | Faraon | Art | Mitologia | Dius | Vida vidanta | Bibliografia | Egiptològs | Lexic


text:
Torba
La torba es un material vegetal fibrós de color negre o marron format en un mitan anaerobí e saturat d'aiga.
S'acumula e se crèa dins una torbièra ont la descomposicion e l'umidificacion de la matèria organica es fòrça lenta e constituís lo primièr estadi geologic de la formacion del carbon. Conten aproximativament 60% de carbòni, 35% d'oxigèn e 5% idrogèn.
Somari
Procèssus de formacion de la torba[modificar | modificar la font]
L'origina de totes los tipes de carbon, e tanben de la torba, es mejan la descomposicion, per via anaerobia, de las rèstas vegetalas enterradas pels sediments. Dins la part pus superficiala, aqueles residús vegetals son ja afectats per la descomposicion anaerobia, la lignina e la cellulòsa que forman part dels teissuts vegetals se transforman en torba. La torba se considèra coma un carbon cenozoïc o, dich d'un autre biais, un carbon actual. Aquela torba se, dins lo temps, a causa de l'enfonzament del produch amb de cambis fisicoquimics que supòrtan los sediments dempuèi que se dispausan fins que formen una ròca coerenta, demorarà pus compacta e calorosa e se transformarà en lignit.[1]
Tipes de torba[modificar | modificar la font]
- Oligotrofica: Lo material de basa es la mossa del genre Sphagnum que se transforma en un produch de pH fòrt acid, per sota de 4,5, e paure en cendres e en azòt. Se forma dins las nomenadas torbièras nautas de clima fred e plujós. La preferida en orticultura es aquela de Finlàndia.
- Mesotrofica: Se forma pas amb Sphagnum mas amb d'autres materials coma la graminèa Carex. Se forma en torbièras bassas dels paluns de clima pus caud. Lo produch es de pH neutre, ric en cendres e en lignina e practicament a pas d'aplicacion orticòla.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
- Combustible: Limitada a las regions amb torbièras espleitablas e consumida in situ, per exemple en Irlanda o Escòcia, ont s'utiliza aquel material per secar los ingredients del whisky, li donant un aròma melhor.
- Jaç dels animals establats: Tanben en lòcs de torbièras
- Orticultura: Las caracteristicas principalas son la granda capacitat de retencion d'aiga, porositat adaptada, sens granas d'èrbas marridas, e l'estabilitat. Son pH bas permet la creissença de las plantas acidofilas e se pòt modificar amb una mescla. Se pòt utilizar sola o mesclada amb d'autres substrats coma la perlita, lo sable vermiculita etc.
- Construccion: dins las regions ont la fusta es escassa s'utilizava per bastir. En Islàndia, per exemple, s'emplegava a l'Edat Mejana per construire de granjas.


text:
Donate/Letter/oc
Una crida de Jimmy Wales, lo fondator de Wikipèdia
Cara lectritz, car lector,
Uèi, vos prepausi de sosténer Wikipèdia en fasent un don. Aquò vos pòt semblar inabitual : perqué un dels cinc sits web mai populars del mond demanda lo sosten de sos utilizaires ?
Wikipèdia fonciona diferentament de gaireben totes los autres sits mai visitats sus Internet. Nòstre personal es fòrt restrench : solament vint-e-tres emplegats ! Lo contengut de Wikipèdia es liure d'èsser utilizat per tot lo mone, per tot usatge. Nòstras depensas son de mens de sièis milions de dolars per an. Wikipèdia fonciona gràcia a Wikimedia Foundation, una organizacion de tòca pas lucrativa qu'ai fondada en 2003.
Al còr de Wikipèdia se tròba una comunautat internacionala de mai de 150,000 benevòls, totes motivats pel liure partiment de la coneissença. En gaireben uèch ans, aqueles benevòls an redigit mai d'11 milions d'articles dins 265 lengas. Mai de 275 milions de personas consultan nòstre sit web cada mes per accedir a aqueste contengut, provesit a gratís e sens publicitat.
Mas Wikipèdia es pas solament un sit web. Partejam totes una causa comuna : Imaginatz un mond dins lo qual cada persona a un accès liure a la soma de las coneissenças umanas. Es çò a qué aspiram.
Vòstre don nos ajuda de mai d'un biais. D'en primièr, nos ajudaretz a pagar los fraisses grandissents ligats al trafic mondial d'un dels sits web mai consultats sus Internet. Los fonses nos ajudan tanben a melhorar lo logicial que fa foncionar Wikipèdia, per facilitar la recèrca, la lectura e la redaccion sus Wikipèdia. Nos consacram tanben al sosten de la difusion liura de la coneissença dins lo mond, en recrutant de benevòls e en trabalhant de concèrt amb d'institucions culturalas e educativas.
Wikipèdia es diferenta. Es la màger enciclopèdia pas jamai escricha e es redigida per de benevòls. La publicitat a pas sa plaça dins un jardin public o dins una escòla ; pensam qu'a pas sa plaça tanpauc sus Wikipèdia. Volèm que Wikipèdia demòre liura, gratuita e fòrta ; mas per aquò avèm besonh del sosten de milierats de personas coma vos.
Vos convida a nos rejónher : vòstre don ajudarà lo mond entièr a conservar Wikipèdia, un ben comun, liure.
Mercés,
Jimmy Wales


text:
Archipèla de Madèira
Madèira (Madeira en portugués) es un archipèla e territòri autonòm de Portugal.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las illas de Porto Santo e Madèira foguèron descobèrtas en 1419 per João Gonçalves Zarco, que tanben fondèt la vila de Funchal, en Madèira, en 1421.
Geografia[modificar | modificar la font]
Madèira es situada dins l'Ocean Atlantic, a 650 km a l'èst del continent african. Es format per las illas principalas de Madèira e Porto Santo, e per las Illas Desertas e Illas Salvatjas, desabitadas.
Economia[modificar | modificar la font]
Lo torisme es una de las principalas activitats economicas principalas de las illas.


text:
Artèmis
Dins la mitologia grèga, Artèmis (en grèc ancian Ἄpteuις / Ártemis) es la divessa de la caça, e una de las divessas associadas a la Luna (al respècte a Apollon, qu'es lo dieu del Solelh). Es assimilada dans la mitologia romana a la divessa Diana. Sos atributs son la cèrvia, l'arc, lo carcais e las flèchas .
Es la filha de Zèus e de Lèto e la sòrre bessona d'Apollon (o simplament sa sòrre, segon l'imne omeric que li es consacrat), amb qui parteja fòrça trachs comuns.
Somari
Divinitat dels tèrmes[modificar | modificar la font]
Nascuda sur l'illa d'Ortigia, « l'Illa de las catlas », mai tard nomenada Delòs, Artèmis fa del país dels Iperboreans sa demorança principala[1] ont règna en mèstra de la natura salvatja e dels animals. « Que totas las montanhas sián las meunas » declara dins l'imne de Callimaca de Cirèna. Vaga tanben dins las agroí, de devesas, èrms pauc frequentats. Atal ditz Jean-Pierre Vernant, « a sa plaça al bòrd de la mar, dins las zonas costièras que entre tèrra e aiga los tèrmes son imprecís[2] ». Totjorn situada a la frontièra entre lo monde civilizat e lo monde salvatge, Artèmis la caçaira es tanben una koupotpόφoς / kourotrophós[3], que presidís à l'iniciation dels pichons d'òmes e d'animals e las acompanha cap al començament de la vida adulta.
Armada d'un arc e de flèchas dona dels Ciclòps[4], Artèmis assistís son fraire Apollon dins son combat contra la sèrp Piton e dins la gigantomachia. Pendent la Guèrra de Tròia, es tanben als costats dels Troians. Coma el, ataquèt de flèchas las Niobidas. Ajudèt a se venjar de Coronis e de Titios. En general, envia sus las femnas la mòrt subta, alara qu'Apollon se carga dels òmes. Dins l’Iliada, Éra la qualifica atal de « leona per las femnas ». Se li canta, coma a Apollon, lo pean.
Segon una legenda, Artemis nascuda un pauc abans Apollon auriá ajudat Lèto, sa maire, a jacilhar, atal prenent la plaça d'Ilitia, divessa de las jacilhas
Caçaira de l'arc d'aur[modificar | modificar la font]
Corrent los bòsques, salvatgenca rebèlla e crana, Artèmis aparten d'en primièr al monde salvatge, alara que son fraire Apollon se presenta coma un dieu civilizator. Sola entre los dieus, levat de Dionisos, es de contunh entornejada d'una tropa d'animals salvatges, d'où son epiclèsi de nYnuόvn / Hêgêmónê, « la Conductritz ». Capitaneja una tropa de ninfas (20 ninfas del mont Amnisos, segon Callimaca) e de jova mortalas, que mena mejans las selvas. L'Iliada ne parla coma de « l'agresta Artèmis (…), la femna de las bèstias feras (potnia theron)[5].
Escaissada la « Tarabastejaira » (Keλaδeιvή}} / Keladeinế), mena sa còla e lo conduch de la votz. Artèmis possedís en efècte la dobla cara de la companha dels animals salvatges e de la caçaira. La cèrvia simboliza plan son ambivaléncia: la bèstia es sa companha favorita, e fòrça representacions la mòstran de son costat..
La divessa sagitària es fin finala nomenada per Omèr Artèmis khrysêlakatos, « de l’arc d’aur », e per Esiode iochéairê, « l'arquièra »[6]. Per Omèr, l'arc se ditz Bιός / biós, prèp del Bίoς / bíos, « la vida ». Es perque, Artèmis, encara nomenada « l'arrajanta », es ela tanben que guida los perdut, los estrangièrs, o los esclaus fugissent al mitan de la nuèch. Atal Artèmis a en latin lo nom de Trivia, « aquela qu'esclaira lo camins als caireforcs de la vida ».
Divessa verge[modificar | modificar la font]
Coma Atena e Estia, Artèmis es una divessa « verge ». Demandèt a son paire de gardar sa virginitat per totjorn a causa de l'aborriment pel maridatge que li donèt sa maire dempuèi la naissença. Falsament considerada pels mitocritics fins al sègle XIX coma « casta », fins que Jean-Pierre Vernant esclaire mai los adjectius colats a son nom. Artèmis es parthenos, la verge que s'ocupa del fuòc, o, coma ditz Plutarc, aquela que s’absten de tot comèrci sexual amb los òmes. Punís sevèrament los òmes qu'ensajan de la seduire: « tristas nòças, aquelas que sollicitan Otòs e Orion[7] ». Quand Acteon la suspren per azard dins son banh, lo metamorfòsa en cèrvi e lo fa estrifar par sa canhada.
Susvelha tanben la castetat de sas companhas: menaça de matar Callisto per que aguèt de rapòrts sexuals amb Zèus - es salvada per Zèus que la transforma en orsa. se deu dire que Zèus capitèt prèp de Callisto perque aviá pres l'aparéncia d'Artèmis, element que revèla l'ambiguïtat de la relacion qu'unissiá Artèmis e Callisto.
Epitèt, atributs e santuaris[modificar | modificar la font]
- Epitèts: Agrotèra (Artèmis caçaira), Delia (Artèmis originari de Delos).
- Sos atributs: l'arc, lo creissent de Luna, lo carcais, las flèchaa d'argent, la mirta o encara un bust tocat de polimastiá ;
- Sos animals favorits: la cèrvia, lo cèrv e los cans ;
- Sos santuaris : Temple d'Artèmis a Efès, una de las Sèt Meravilhas del Mond; lo lac Stimfal en Arcadia; santuari d’Olbia (actuala Ieras); santuaris d'Artèmis Ortia a Esparta; santuari d’Artèmis Brauronia en Atica.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pindare Òdas (III, 26).
- ↑ Vernant, op. cit., p. 17.
- ↑ Diodore de Sicília, Bibliotèca istorica (V, 73).
- ↑ Callimaca, Imnes (III).
- ↑ Iliada (XXI, 470).
- ↑ Esiode, Teogonia (14, 918).
- ↑ Callimaca (V, 264–265).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Selenèa, personificacion de la Luna.
- Ecata, divessa lunara de la mascariá.
- Divinitats olimpianas.
- Orion (mitologia).
- Callisto (mitologia), ninfa.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean-Pierre Vernant, La Mort dans les yeux, Hachette, coll. « Pluriel », 1998 (La mòrt dins los uèlhs(ASIN 2012788947).
- Ovidi, Las Metamorfòsis.
- (fr)Pierre Ellinger, Artémis, déesse de tous les dangers, Larousse, coll. « Dieux, mythes et héros », 2009 (Artèmis, divessa de totes los dangièrs)(ISBN10 : 2-03-583940-8).


text:
Joanda
Biografia[modificar | modificar la font]
Sortit de Lengadòc, es plan naturalament en occitan que Joanda a causit de compausar e d’exprimir sos sentits. Per aquò far, mescla los instruments contemporanèus amb los instruments mai tradicionals occitans coma la viòla de ròda, la bodega (de la montanha negra), lo saltèri, las flaütas…
Joanda precisa : « La Nòva cançon occitana nasquèt pel plan de Larzac dins las annadas 70, entre Erau e Avairon. Èri en agost de 2003 per aquel quite planòl. Aquí que 30 ans aperabans, ausissiam clantir sus aquela tèrra seca los acòrdis de guitarra d’aqueles que cantavan lo País. Aqueles artistas m’an legada aquesta set de libertat que retrobam dins mas paraulas. Dins caduna de mas cançons o gaireben, tròbi aquí la fòrça de l’inspiracion que me buta per cantar en occitan la libertat, l’apetís, l’enveja. Lor devi ma desirança prigonda de crear. »
A l’ostal, la musica vira dins cada membre e dins cada estil : musica classica, pòp, ròc e mai… es a l’edat de 18 ans que descobrís dins un armari de l’ostal una guitarra que « lo paire aviá crompada per la maire » e comença sas primièiras nòtas amb aquesta guitarra que ven d’un artesan guitarrièr.
Desempuèi d’annadas, Joanda se voda per sa lenga de còr qu’es l’occitan. L’ensenha e s’investís dins un fum d’autras activitats ligadas a l’occitan : organizacion de manifestacions culturalas e concèrts, conferéncias, mesa en plaça d’associacions, participacion a d’unes filmes e creacion de DVD, creacion e animacion d’una ràdio, redactor dins d’unes jornals e revistas, presentator tv…
D’un autre latz, Joanda a l’enveja de compausar sas cançons. Es en 2008 que decidís de registrar l’album Register. Dintra en estudiò a l’Ostal a Besièrs-Servian, al Poligòn a Tolosa-Blanhac e al Petit Boun a Cazèras-St Miquèl. l’album Register es una collaboration realizada amb Brunò Mylonas, conescut dins lo mitan musical per son trabalh amb d’artistas coma Vanessa Paradis, Michel Berger, Marc Lavoine e mai Yannick Noah. En 2012-2013, Joanda dintra en estudio per registrat son album nòu titolat Entre 2 Mondes. Joanda registrat amb Brunò Mylonas, Erick Benzi (Khaled, Cheb Mami) e Laurenç Guéneau (Sinsémilia, Souad Massi). L'album es sortit al mès de mai de 2013.
Joanda es tanben professor d'occitan e un dei sòcis fondators dau MEd'Òc e de Gardarem la Tèrra.
Concèrts[modificar | modificar la font]
Joanda a fach, amb son gròp, mai d'un concèrt per de festenals occitans e europèus coma Estivada, Total Festum, Festa d'Òc...) e dins de salas nacionalas. Per la sortida del album Entre 2 mondes, Joanda a realizat una virada en Europa del Sud (Virada de Mediterranèa) : Portugal, Espanha, Sicila, Italia...
Discografia[modificar | modificar la font]
- Register (2009)
- Entre 2 Mondes (2013)


text:
Perspectiva visuala
La perspectiva visuala o oculara es l’ensemble de las transformacions amb que una porcion del monde espacial tridimensional (e euclidian a l’escala de l’Òme) se percep sus la superfícia bidimensionala e corba (doncas non-euclidiana) de l’uèlh, sens prendre en compte las proprietats estereoscopicas de la vision binoculara frontala. Del punt de vista matematic, es una projeccion amb que la dimension metrica dels objèctes se tròba convertida en dimension angulara. La geometria projectiva es la branca de las matematicas que modeliza las proprietats d'aquela projeccion, sens prendre en compte la realitat fisiologica de l'uèlh.
Somari
Nocions generalas[modificar | modificar la font]
L’uèlh considerat individualament (vision monoculara) fonciona coma una lentilha estigmatica que fa correspondre a cada punt de l’espaci del còn de vision un punt sus la superfícia retiniana.
Un meteis objècte apareis d'un biais diferent per l’uèlh en foncion de 3 paramètres :
- sa distància de l’uèlh
- son excentracion a respièch de l’axe del regard
- son enclinason dins las 3 direccions
Un segment plaçat davant apareis tan mai grand qu’es prèp, e que se situa sus un plan perpendicular a l’axe del regard. Apareis tan mai corbe qu’es prèp, e qu’es excentrat a respièch de l’axe del regard.
Lo procèssus cognitiu amb que lo cervèl torna bastir mentalament dins l’espaci las formas dels objèctes percebuts sus la superfícia de la retina participa tan estrechament de l'experiéncia visuala que demòra fòrça preconscient. Òm percep coma parallèls dos ralhs de tren, alara que se pòt constatar que sus una fotografia que las linhas se rejonhon a l'orizont, e que son totjorn corbadas en clòca (cap a l’interior).
Precisions (e resèrvas) sus qualques nocions sosentendudas[modificar | modificar la font]
La percepcion en perspectiva es una proprietat fondamentala de la vision e una consequéncia dirècta de l’anatomia de l’uèlh uman. La percepcion es pas la meteissa per cada espècia animala.
- Coma o mòstra la semantica, se parla de camp visual per descriure d'un meteis còp la porcion de l'espaci visible e l’expression de la vision, qu'es una superfícia.
- En tota rigor matematica, un còn es una superfícia reglada definida per una drecha (d), nomenada generatritz, passant per un punt fixe S nomenat vertèx e un punt variable descrivent una corba plana tancada (c), nomenada corba directritz. Parlar de còn de vision, es de considerar la vision coma monoculara (lo vertèx es lo punt de convergéncia dins l'uèlh) e sosentendre que la dubertura del camp visual es estrictament inferiora a 180° dins totas las direccions.
- De parlar de l’uèlh al singular, e de lo comparar a la lentilha unica d’una camèra, suggerís un còp de mai una vision estrictament monoculara.
Mas totes los vertebrats possedisson dos uèlhs. Pels mamifèrs, los dos camps visuals se recopan, del biais que la vision binoculara es, per gaireben totes, mai que la soma de doas visions monocularas.
La dubertura del camp visual es fòrça variabla d’una espècia animala a l’autra. Atal, qualques mamifèrs coma lo cat o lo caval an un camp visual que despassa fòrça 180° per cada uèlh, çò qu'exclutz de projectar aquel camp visual sus una superfícia plana. E mai per aqueles qu'an lo camp pus comun de 170° per cada uèlh atenh, per causa de la lateralizacion oculara, un camp combinat superior a 200°, çò que rend tanben impossibla una projeccion plana. La vision binoculara frontala monodireccionala es de fach caracteristica d’una minoritat de vertebrats, que l’Òme. Per aquel, aquò implica que i a pas un, mas dos vertèxes pel « còn de vision », e tanben dos axes del regard gaireben parallèls… Per aquò, lo camp visual total es per l’Òme de l’ordre de 180° lateralament e 125° verticalament, çò que permet amb oportunitat de delimitar « çò qu'es visible pel el» a « çò qu’a davant el ». Es amb aquela sola condicion que i pòt aver una projeccion de l’espaci visible sus la superfícia plana e finida d’una ellipsa visuala – çò que se ditz comunament « camp visual ».
Aquela ellipsa es a vegadas simplificada jos la forma de cercle (çò que correspond a la seccion ortogonala d’un còn de revolucion, alara que lo còn visual dels animals es « aplatit »), e se la tròba tanben aproximada amb lo rectangle fòrça oblong dins las proporcions dichas panoramicas dels ecrans de cinèma (vejatz 16/9). Una autra diferéncia entre l’uèlh e la lentilha d’una camèra es que lo camp visual es pas omogenèu sul plan de las qualitats (agudesa, fotosensibilitat, policromia) e de l'atencion : l'escrutacion activa es reservada al centre, e las qualitats descreisson per nivèl cap a la periferia del regard. L’interès d'aquel encastrament dels còns de vision, es que sol lo camp de vision atentiva es pertinent quand « s'obsèrva » un imatge.
Leis de la perspectiva[modificar | modificar la font]
Las illustracions 2 e 3 permeton de se convéncer dels principis seguents :
- Per una enclinason constanta, la dimension aparenta d’un segment es foncion descreissenta de sa distància a l’uèlh
- Per una distància constanta, la dimension aparenta d’un segment descreis alara que creis l’angle d'enclinason del segment a respièch del plan perpendicular al regard
- Tot segment de l’espaci que passa pas pel centre del regard apareis corbat en perspectiva; l’intensitat de la corbadura creis amb l’excentracion.
D'aqueles principis fondamentals se dedusisson de principis pus complèxes pels solides visibles. Per exemple :
- Doas drechas parallèlas dins l’espaci real apareisson en perspectiva coma de corbas en clòcas convergent cap al meteis punt (que pòt èsser a l'interior coma a l'exterior de l’ellipsa visuala).
- Una superfícia carrada perpendiculara a l’axe del regard dins lo monde real apareis en perspectiva coma un quasitrapèzi que pas un dels angles es drech, e que les costats son corbats en clòca cap a l'exterior del regard.
- D'ont mai una superfícia carrada es prèpa, d'ont mai son aparéncia es deformada al subjècte dels angles e de las corbaduras. D'ont mai s'aluènha, d'ont mai pren l'aparéncia simple d’una projeccion euclidiana d’un espaci sus un plan.
- un cube que pas unas de sas fàcias es parallèla a l’axe del regard presenta totjorn 3 fàcias, que pas un angle es drech, e que las 9 arestas visiblas son de corbas que convergisson 3 per 3 cap a 3 punts.
Imitacion grafica dels efèits de la perspectiva visuala[modificar | modificar la font]
(vejatz tanben perspectiva grafica)
L’expression matematica exacta d'aqueles principis es plan segur fòrça complèxa. Es tan mai complèxa que se considèran las proprietats dels solides e pas l’espaci punt a punt. Atal las nocions en aparéncia simplas coma la « distància d’un objècte a l’uèlh » o d’ « angle solide » d’una superfícia dins l’espaci son particularament dificilas e quitament inaplicablas quand se vòl las emplegar amb rigor. Aquò explica que gaireben totas las representacions graficas que cèrcan de prendre en compte la perspectiva visuala sián d'aproximacions mai o mens realistas (vejatz fotorealisme), verre de convencions que renóncian a un dels aspèctes de la realitat.
Dins l’imatjariá de sintèsi, aquelas dificultas existisson pas pel fach d'un mòde de calcul punt a punt, aquel vengut possible gràcias a la poténcia operatòria dels ordinators modèrnes. La perspectiva es simulada pel logicial d'un biais fotorealista a cada instant, coma aquò apareis coma envanant atal . En fach, la perspectiva es la sola compausanta del procèssus de creacion d’un imatge que siá pas bastida pel grafista, mas donada pel logicial. En lo fasent « tornejar » o en tornejant a l'entorn d'aquel en temps real segon de leis de transformacion que li escapan, lo grafista a l’illusion de generar un solide tridimensional, una « figura 3D » - alara qu'a un ecran bidimensional davant los uèlhs.


text:
Puntilhisme
Lo puntilhisme es una tecnica de pintura qu'aparareguèt pel primièr còp en 1883, e que lo cap del movement es lo pintre neoimpressionista Georges Seurat, e entre mai fidèls seguidors se tròban Henri Edmond Cross e Vlaho Bokovac. Lo processus emplegat per aqueles artistas, consistís en pausar de punts de colors puras, al luòc de còp de pincèls sus la tela, foguèt lo resultat dels estudis cromatics menat per Georges Seurat (1859-1891), que en 1883 arribèt a la division de tons per la posicion de tocas de color que, mirats a una certana distància, que la retina crei las combinasons desiradas. Un autre dels mai importants seguidors del puntilhisme foguèt Paul Signac participant ensems amb Seurat e d'autres neoimpressionistas a la fondacion d'artistas independents en 1884, totrs los seguidors del puntilhisme o del divisionisme.[1]
Concèpte[modificar | modificar la font]
Aquel moviment, en contacte amb lo postimpressionisme, partís, tanben, de la figuracion de la natura, es a dire, del meteis motiu que los impressionistas, mas per eles serán de leis fisicas e fisiologicas fòrt aseguradas que caracterizerán l'esséncia de la lor pintura. Lo seu material de reflexion foguèt, subretot, los escrichs de Charles Blanc e, d'una mena mai radicala que los impressionistas, los tractats cientifics de Chevreul, Sutter e mai. Mercé a eles, lo puntilhisme se dubriguèt a un camp al delà que lo sol travalh que seriá eissit de l'aplicacion metodica de las lors coneissenças e fa la reconciliacion dels principis regids del dessenh amb los principis optics intuitius dels grans coloristes. L'esperit de logic e reflexion d'aqueles pintors pronava la reduccion de l'instint a l'òrdre, de l'impulcions al calcul, redusent a l'essencial, en mai dels tèmas de la vida modèrna o dels païsatge, lo mètode impressionista de los presentar.[2]
La declaracion de Charles Blanc: « La color, que se contraròtla per de leis fixas, se pòt ensenhar coma la musica », publicada pel primièr còp en 1865 a la suna coneguda Gramàtica dels arts del dessenh, resumís perfèctament l'actitud dels puntilhistas dabans las possibilitats expressivas de l'art e indica lo seu programa. Atal, del meteis biais qu'existisson de relacions matematicas entre los tons musicals, i a de relacions fisicas entre las colors, que se pòdon demostrar al laboratòri e se realiza efectivament per l'estudi. Per çò d'estudiar amb mai de detalhs l'interaccion de las colors e las seunas complementaris, qualques puntilhistas confeccionèron un disc que reünís totas las nuàncias de l'arc de Sant Martin, las unissant totas mejans un nombre determinat de colors intermediaras. A la seuna paleta tanben utilizavan lo blanc mesclat amb los colors primàrias, aquel que permetiá d'obtenir una multitud de tons qu'anavan d'una color amb una leugièra preséncia de blanc fins a un blanc gareben pur. Lo disc s'acabava de tel biais que las muàncias puras se concentravan cap al centre, de que van a s'estompant cap al blanc fins a arribar a la periferia.
Tecnica[modificar | modificar la font]
Las experiéncias físicas probèron tanben que la mescla de colors fa que se solhan e acaban fin finala al negre. Per atal, l'unica mescla capabla de produire l'efècte desirat es l'optica, çò que cambís alara lo factor predominant de la seuna execucion. Aprèp aver destriar de las seunas telas los elements individuals de color presentas dins la natura, lo pintre assignava a la retina de l'espectador la tasca que las tornará unir. La tecnica dels còps de pincèls dels impressionistas permetava pas l'exactitud matematica que demandavan los puntilhistas per aplicar lo seu sistèma amb tota eficacitat. Mejans l'utilizacion de minusculas tòcas de pincèls en forma de punt capitèron acumular, quitament sus de superfícias redusidas, una granda varietat de colors e tons, cadun correspondant a un dels elements que contribuís a l'aparéncia de l'objècte. A una distància determinada aquelas particulas minusculas se mesclan opticament e lo resultat produtz una intensitat de colors fòrça mai granda que quina que siá mescla de pigments. Dins aquel sens, los seus estudis de lutz e color subrepassan aqueles realitzats per quines que siá impressionistas, ja que tanben se trobèron en fòrça grandas dificultats. Amb mai de coneissenças e un uèlh mai disciplinat, deguèron trobar totas las nuàncias de l'espèctre luminós, atal coma un biais d'illuminar o d'escurcir un ton donat en relacion amb los contrastes simultanèus produch per las colors que l'entornan.
Pissarro jonhèt lo nòu moviment e en 1886, escriguèt al seu reiveindeire per li explicar la naturala d'aquela nòva tecnica:[3] « Cercar una sentèsi modèrna mejans de metòdes amb una basa cientifica, es a dire, basats sus la teoria de las colors creada per Chevreul, sus las experiéncias de Maxwell e los calculs d'O.N. Rood; remplaçar la mescla dels pigments per la mescla optica, e aquò significa decompausar los tons en los seus elements constitutius, perque la mescla optica produga de luminositats mai intensas qu'aquelas creadas per la mèscla dels pigments. »
Malgrat que la denominacion de puntilhisme es acertada comunament, subretot perque fa referéncia a la tecnica d'aquel grop, ni Seurat ni Signac l'acceptava e mai ambedos la condemnavan e evitèron aquel tèrme preferissent aquel de «divisionisme», que cobrissá melhor totas las seunas innovacions.
Puntilhisme musical[modificar | modificar la font]
Qualques compositors transportèron las conclusions del metode puntilhista al camp musical. Atal coma l'uèlh compausa las colors qu'existisson pas, l'oïda fa del meteis: fa la relacion amb de sons separats e los interprèta coma una melodia. Mas, al contrari del moviment pictorial, lo puntilhisme musical va mas alà cap a la dissociacion.[4]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Suárez /Vidal (1989) p.38
- ↑ Suárez /Vidal (1989) p.40
- ↑ Historia Universal del Arte: Volum VI (1984) p.896
- ↑ (ca)La Gran Enciclopèdia en català: Volum XVII (2004)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es)Historia Universal del Arte: Volum IX; Alícia Suárez, Mercè Vidal; 1989; ed:Planeta; Barcelona; ISBN 84-320-8909-5
- (ca)La Gran Enciclopèdia en català: Volum XVII; DDAA; 2004; ed:Edicions 62; Barcelona; ISBN 84-297-5445-8
- (es)Historia Universal del Arte: Volum VI; DDAA; 1984; ed:SARPE; Madrid; ISBN 84-7291-594-8


text:
-391
Aquesta pagina concernís l'an -391 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Après la revirada dei negociacions de l'annada precedenta, perseguida de la Guèrra de Corint. Leis Espartencs capitèron una campanha victoriosa còntra Argos ambé la conquista d'unei posicions fortificadas. Pasmens, leis oplitas espartencs foguèron esquichats a Lechaeum per l'infantariá leugiera atenenca. En despiech d'una còntra-ofensiva que permetèt a Esparta de reocupar lo prat batalhier, lei pèrdas èran tròp importantas per contuniar la campanha e leis Atenencs poguèron reconquistar lei fortalesas inicialament ocupadas per Lacedemònia.
En Mar Egèa, una flòta espartenca assaièt de menaçar lei posicions atenencas dins lo nòrd-èst. Après quauquei succès, foguèt destrucha dins una emboscada per leis Atenencs. Aquò permetèt a Atenas de restablir sei relacions amb uneis èx-aliats de la Liga de Delos. Pasmens, la mòrt dau generau atenenc comandant l'operacion (Trasibul) dins un combat còntra de pilhards venguts d'Aspendus entraïnèt l'aplant d'aquelei progrès.
Roma[modificar | modificar la font]
Après aquela de 392 avC, incursion novèla de la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Lo
projècte Mantenença ten al melhorament dels articles de wikificar. Avèm besonh de vòstra collaboracion per aténher aqueste objectiu.
Aquesta pagina a per tòca d'indicar als autres contributors cèrtas paginas que respèctan pas los critèris de qualitat de la Carta Wikipèdia : principalament de deficiéncias de forma de l'article (estil, ortografia, tipografia, etc.) o de questions pertocant sa tenor (interès de l'article, fisabilitat de las informacions, neutralitat, etc.).
En principi, las paginas de modificar son pas ni de paginas vertadièrament
activas ni de paginas demandant unicament de wikificacion, es a dire una mesa en conformitat amb las règlas especificas a l'enciclopèdia (ligams, metadonadas, respècte de modèls, etc.).
Los critèris seguents pòdon far l'objècte d'una verificacion, d'una demanda d'ajuda o d'avís suplementaris :
ortografia, retòcas e wikificacion leugièra
dificultats tipograficas
traduccions de melhorar
natura enciclopedica e valor reala de l'informacion : interès, pertinéncia
fisabilitat de las informacions : inexactituds limitadas, obsolescéncia
valor dels ligams extèrnes : publicitat (spam), interès, parcialitat
Cossí prepausar una pagina per la verificacion ? [ modificar | modificar la font ]
Ajustar en tèsta de la pagina de verificar lo modèl
{{de verificar}}. Un bendèl serà atal visible per indicar la demanda de verificacion. Deu demorar tant que la verificacion de la pagina es pas acabada. En ajustant aqueste modèl, la pagina es listada dins Categoria:Article de verificar. Clicar sul ligam roge dins lo bendèl creat (
venir ne discutir e prepausar vòstra ajuda dins la pagina de discussion) per crear una seccion dins la pagina de discussion, puèi salvagardar. Ajustatz apuèi las informacions pertocant la verificacion en seguissent las indicacions dins la seccion novèlament creada.
Las discussions concernent la verificacion de l'article se fan dins la seccion apropriada que se tròba dins sa pagina de discussion.
Quand las correccions necessàrias son estadas portadas a l'article, lo bendèl pòt èsser levat de la pagina, mas unicament se la verificacion es estada efectiva.
N.B. Totes los contributors pòdon efectuar aquesta mantenença ; un administrator es necessari unicament per de cases especials de supression o de renomenatge.
Sistèma
Cap de jos-pagina es pas creada per la verificacion dels articles. Totas las discussions relativas a la requèsta se tròban dins la pagina de discussion de l'article concernit. Es pas necessari d'ajustar un ligam dins aquesta pagina perque totas las paginas de verificar apareisson dins la categoria Categoria:Article de verificar.


text:
Oigors
Los Oigors (oigor: ئۇيغۇر; chinés simplificat: 维吾尔; chinés tradicional: 維吾爾, pinyin: Wéiwú'ěr; turc:Uygur) son lo pòble turc mai important de China. En 2010, en China, èran estimats a 10 069 000.[1] Un nombre important (350 000) viu tanben dins de países vesins de China: Cazacstan, Ozbequistan, Quirguizstan.
Somari
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
En China[modificar | modificar la font]
Los Oigors vivon mai que mai dins la província de Xinjiang. Per mai de detalhs consultar: Oigors de China.
Evolucion demografica recenta[modificar | modificar la font]
Cazacstan[modificar | modificar la font]
En 2009, lo recensament donèt 227 000 Oigors (1,39%) de la populacion. Son concentrats dins la region d'Almaty que i representan 7,8% de la populacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Oigors de Cazacstan son presents dins la region dempuèi de sègles mas una partida importanta es descendenta dels refugiats dels Trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877 atal coma d'immigrants mai recents venguts de China dins las 1940 o las 1960. I aguèt tanben de refugiats quand la Primièra Republica de Turquestan oriental (1933-1934) e la Segonda Republica de Turquestan oriental (1944-1949) foguèron anequelidas pels Chineses.
Situacion sociolingüistica[modificar | modificar la font]
La majoritat dels Oigors a servat l'oigor. La lenga e ensenhada e i a quitament un diari en oigor.
Lo bilingüisme o lo trilingüisme son plan corrents (amb lo rus e lo cazac).
Quirguizstan[modificar | modificar la font]
En 2009, èran gaireben 49 000 segon lo recensament.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los Oigors s'installèron coma refugiats dins aquest país après los trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877. Lo nombre d'immigrants foguèt estimat a 7 000 a aquela epòca. En 1979,[2] èran 36 779 (0,8%) e en 2009, 48 543[3]. A l'ora d'ara son probablament 50 000 o mai.
Problèmas etnics[modificar | modificar la font]
En general la coabitacion amb la majoritat quirguiza se passa ben mas sos bazars son de mai en mai l'objècte de tensions e i a ja agut mai d'un afar d'incendi e d'atac contra las botigas e los mercats tenguts pels Oigors.
Ensenhament de la lenga[modificar | modificar la font]
L'oigor es pauc utilizat a l'escòla. La competéncia en lenga oigora es a se pèrdre demest los mai joves.
Genetica[modificar | modificar la font]
Los Oigors son un mescladís de populacions d'Asia occidentala e d'Asia orientala. La proporcion de l'apòrt d'Asia occidentala varia de 30%[4] a 60%[5] segon los autors e los escapolons causits.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Recensament de 2010, Republica populara de China
- ↑ Recensament sovietic de 1979
- ↑ Recensament quirguiz de 2009
- ↑ Li, H; Cho, K; Kidd, JR; Kidd, KK (2009). "Genetic Landscape of Eurasia and "Admixture" in Uyghurs". American Journal of Human Genetics 85 (6): 934–7; author reply 937–9.
- ↑ Shuhua Xu, Wei Huang, Ji Qian, and Li Jin (2008 April 11). "Analysis of Genomic Admixture in Uyghur and Its Implication in Mapping Strategy". Am J Hum Genet. 82 (4): 883–89. doi:10.1016/j.ajhg.2008.01.017. PMC 2427216. PMID 18355773.


text:
Parc de la Ciutadella
Lo parc de la Ciutadella (prononciacion catalana: [ˈparg də ɫə siwtəˈðeʎə], çò es Part de la Ciutadèla), es un parc public que se tròba dins lo barri de Ciutat Vella, de Barcelona, dins lo triangle comprés entre la Gara de França, l'Arc de Trionf e la Vila Olimpica, entre la passejada de Pujades, la passejada de Picasso e la carrièra de Wellington. Dispausa de dètz accèsses e ten una extension de 17,42 ectaras, sens comptar los terrenhs que son ocupats pel Zoo de Barcelona.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
Ocupa els terrenys de la ciutadella que ordenèt construire Felip V per tal de dominar Barcelona e Catalonha aprèp la Guèrra de Succession Espanhòla.
L'11 de setembre de 1714, aprèp un sètge que durèt mai de 13 meses, Barcelona capitulèt davant l'armada francoespanhòla del rei Felip V que, per mantenir la vila e Catalunya jos un contraròtle ferm e permanent, faguèt bastir, en 1716, la ciutadèla o fortalesa, la mai granda d'Euròpa, en forma d'estela, de la qual pren el seu nom actual lo parc e lo barri circumdant de la Ciutadella. Per tal de la bastir e per liberar de terrenhs militars a l'entorn, cara a la ciutat, se decidiguèt d'enderrocar una part del barri de la Ribera, comesa a la qual es forçà els mateixos veïns, que, juntament amb els operaris contractats, foguèron mudats al barri novèl de la Barceloneta tres decadas mai tard. Las gents que habitava la zona hagué de portar pedra per pèira d'allà fins a la Barceloneta sense pietat.
Enderrocament de la ciutadèla[modificar | modificar la font]
Son caracter de representant de l'opressió (la de l'ocupació militar a la qual fou sotmesa Catalunya e sa capitala, la de la supression de son anciana libertat, e la de l'absolutisme de l'Antic Règim sobre els sectors liberals) la convertí en símbol odiat. Per aquesta rason, la Junta de Vigilància de Barcelona n'inicià l'enderrocament l'any 1841, tot i que, quan va ser suprimida lo meteis an, Espartero la faguèt restaurar. Amb la Revolució de Setembre de 1868, el nou cap del govern de l'estat espanhòl foguèt lo general catalan Joan Prim, que, coneixedor de la volontat dels barcelonins, decretèt la cession de la fortalesa a la ciutat. Aquesta n'ordenèt sulpic l'enderroc, que es va allargar fins 1878 (prèp de la dintrada de l'actual parc que dona a la Gara de França s'ennaucèt un monument al general Prim).
De la fortalesa demorèron pas que los bastiments intèrnes principals (en defòra de la torre de la preson): la capèla, lo Palais del Governador (actualament, un institut d'ensenhament segondari) e l'Arsenal, que el 1888 fou convertit en Palau Reial e en 1931 e, tornarmai, en 1979 (d'un biais doblament simbolic), en sedença del Parlament de Catalonha.
L'Exposicion universala de 1888[modificar | modificar la font]
Amb motiu de l'Exposicion universala de 1888, lo cònsol Francesc Rius i Taulet, va encarregar la construccion del parc a Josep Fontserè i Mestre, suls terrenhs qu'aviá liberat la destruccion de la ciutadèla, e aquell lloc d'oprobi serviguèt aital per dobrir Barcelona al mond internacional.
Antoni Gaudí ajudèt Fontserè en la construccion de la font de la cascada. La font demorèt rematada pel grup escultòric de ferro forjat La quadriga de l'Aurora, de Rossend Nobas.
Foguèt Lluís Domènech i Montaner l'arquitècte del Castell dels Tres Dragons inaugurat per aquesta exposicion ont va servir com a restaurant. Posteriorment lo castèl venguèt lo Musèu de Zoologia de Barcelona fins l'any 2010 en que va ser traslladat a l'edifici Fòrum. Dempuèi 2010 l'edifici a pas cap de foncion especiala.
Altres edificis edificats al parc van ser el Museu Martorell de Geologia, d'Antoni Rovira i Trias, l'umbracle, projectat per Fontserè i acabat per Josep Amargós i Samaranch i una part de l'anomenada "Galeria de les Màquines", avui ocupada pels serveis del zoo.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
-
Desconsol de Josep Llimona, davant lo Parlament
-
-
Quadriga de l'Aurora, de Rossend Nobas, que corona la font de la Cascada
-
Musèu Martorell de geologia
-
-
-
-
-
Monument al general Prim
-
-
L'Agricultura, de Venanci Vallmitjana, a la pòrta d'accès del parc
-
-
-
Mamut, d'Enric Bassas, còsta l'estanh
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Investigació sobre el parc, de la Universitat de Barcelona
- Parc de la Ciutadella - Visita, Ajuntament de Barcelona
- Jardí del Parc de la Ciutadella - Parcs i Jardins de Barcelona


text:
37
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 37 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Tibèri lo 16 de març. Caligula i succediguèt.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 16 de març - Tibèri segond Emperaire Roman.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bonjorn a tots
Sei originaria del sud del Puei Domat. Z-ai totjorn ausit l'occitan d'Auvernha (mon grand e ma granda del costat de ma maire). Del costat de mon paire soi de Segòvia (Espanha).
Abite en Provença dempuies gaites temps. Abitere tanben en paises d'Africa e d'America.
M'agrada : retrachar (ai fach fòrça de fotografias per la wiki oc, tanben coma "AdeFC"), l'occitan, l'Espanha, lo cinèma, la literatura, la politica, la genealogia ...
Escrivi en occitan per que m'agrada fòrça.


text:
Lo Borgés gentiu
Lo Borgés gentiu (en francés Le Bourgeois gentilhomme) qu'ei ua comedia-balleti en 5 actes en pròsa e en vers de Molière (peu tèxte) dab musica de Jean-Baptiste Lully e balletis de Pierre Beauchamp. Que ho estreat lo 14 d'octobre de 1670 ens lo castèth de Chambord.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Monsieur Jourdain : borgés qui vòu gahar l'anar d'un aristocrata.
- Madame Jourdain : molher de Monsieur Jourdain.
- Lucile : hilha de Monsieur Jourdain.
- Nicole : serviciala.
- Cleonte : aimador de Dorimène.
- Covielle : vailet.
- Dorante : intrigant.
- Dorimène : veusa.
- Mèste de musica.
- Mèste d'armas.
Intriga[modificar | modificar la font]
Monsieur Jourdain qu'ei un borgés qui vòu aquerir mercés aus sons denèrs, l'anar d'un aristocrata e, per aquò, qu'ensaja d'apréner las letras, la filosofia, l'escrima, de vestí's de com cau e de sedusir ua dauna de qualitat, Dorimène. L'aimador d'aquesta, Cleonte, que's perpausa d'espleitar economicament la naïvetat de Monsieur Jourdain.


text:
Sant Crespin
Sant Crespin[1] (Saint-Crépin en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Crépin es una municipalitat del Grand Briançonnais, situaa dins l'anciana província del Dauphiné, adherent a la Comunitat de municipalitats del Guillestrois.
Saint-Crépin est une commune du Grand Briançonnais, située dans l'ancienne province du Dauphiné, adhérente à la Communauté de communes du Guillestrois.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Fouenant
Fouenant en breton (Fouesnant en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna littorale del Sud-Finistère situada a 15 quilomètres al sud de Kemper e uèch quilomètres a l'oèst de Concarneau. La municipalitat es al còr de la comunitat de municipalitat #que n'es çò cap de luòc : a l'èst se tròba La foret-Fouesnant, al nòrd Sant-Evarzec, a l'oèst Pleuven, Clohars-Fouesnant e Gouesnac'h e fin finala Benodet al sud-oèst. Fouesnant A vorejat de 15 quilomètres de còsta, del Cap de Coz als marais de Mousterlin e a las montilhas de la Mar blanca, en transeünt per la punta de Beg Meil. Lo territòri es modérément vallonné, descendent en pendent doç cap al sud-oèst, en direccion de Bénodet e de la mar. Cap a l'èst, la pendenta es mai accentuada cap a la anse de Penfoulic e o baia del Bòsc.
Las còstas presentan d'aspèctes fòrça divèrs : cordon sableux del Cap de Coz, còsta rocosa escarpée vorejant la baia de Lo Bòsc, fins a Beg Meil. La punta de Beg Meil e las siás montilhas perchées barran la baia del Bòsc. La còsta sud de Fouesnant a format de dos torcèm littoraux de còsta-abans de part e d'autra de la punta de Mousterlin. An separat de la mar las modèstas rias #qu'ocupavan los corses inferiors de divèrses pichons ruisseaux, en formant aital dos lagunes, aquela de Mousterlin, #que i aguèt transformat en polder cap a 1930, e aquela de la Mar Blanca #qu'es totjorn somesa al regim dels marées.
Fouesnant Es una anciana municipalitat rurala #qu'a conservat un aspècte de bocage amb quatre ensems urbanisés. Juché A 60 m d'altitud, e a tres quilomètres de la còsta, lo bourg de Fouesnant domina la baia de Lo Bòsc. A l'entorn de la glèisa Santa-Pierre, lo centratz vila es a las fes administrativas (comuna, bibliotèca, servicis socials...) E comercial (pichons comèrcis). L'estrecha punta de sable del Cap de Coz en ressortint a penas lo nivèl de la mar, es gaireben totalament ocupada per bastiments. Divèrses lotissements engrandeixen çò Cap de Coz cap a l'interior de las tèrras. En cara de lo sieu extremitat, al fons de la Baia de Concarneau, se tròba la sortida de Pòrt-lo-Bòsc, lo pòrt de Lo Bòsc-Fouesnant. Dempuèi la fin de la Modèl:S-, Beg Meil èra una station balnéaire réputée ont #èsser bastits de nombroses otèls e villas particulars. Un sémaphore de la Marina nacionala opèra una vespra maritima a la punta de Beg Meil. Fin finala, la Punta de Mousterlin a #èsser l'objècte d'una urbanizacion mai moderada.
Lo parc immobiliari a constituit per 80% d'ostals particulars #que près de la mitat ne son de residéncias secondaires. Qualques zònas artesanalas e comercialas fòrça activas (Kervihan, Parc Ar Aiçò hastel) reagrupin, als limits del centratz vila, dels servicis e de las entrepresas especializadas en la alimentaire sustot (Tipiak, salaisons, pastissariás industrialas...). Dempuèi 2010, Fouesnant a folrar la siá ofèrta de comèrcis e de servicis, amb la creacion de doas zònas comercialas : a l'oèst amb lo pole comercial de Penhoat-Salaun ; al sud, amb la zòna de Maner Kerelleau.
Fouesnant Es vengut una autentica station balnéaire e touristique desvolopada a l'entorn de lo sieu ensems de plajas e de Beg Meil, sustot dempuèi l'obtencion de lo sieu label "Pabalhon Blau" en garantint sustot una qualitat de las aigas de baignade. L'aglomeracion fa partida de la zòna d'estenduda périurbaine de Kemper ont trabalha una ampla part de la populacion fouesnantaise.
Fin finala, Fouesnant possedís un vast amassa insulaire : lo Isla a las Fedas e la archipel de las Glénan, amassa de ilots situats a una quinzena de quilomètres al sud de la Punta de Mousterlin, fan partida del territòri communal.
Cap a l'èst, la còsta se retalha en criques inaccessibles a marée anautita. D'ont l'utilitat d'un camin litoral #que dessert aquelas pichonas pèrlas en seguenta la nautor de la falaise, via méandres diboishats en la flore arbustive. Trach que bruscament, se bute clausuras dessús, grillages e de murs en anonciant « Proprietat privada ! ».
Commune littorale du Sud-Finistère située à 15 kilomètres au sud de Quimper et huit kilomètres à l'ouest de Concarneau. La commune est au coeur de la communauté de commune dont elle est le chef lieu : a l'est se trouve La foret-Fouesnant, au nord Saint-Evarzec, à l'ouest Pleuven, Clohars-Fouesnant et Gouesnac'h et enfin Benodet au sud-ouest. Fouesnant est bordée de 15 kilomètres de côte, du Cap Coz aux marais de Mousterlin et aux dunes de la Mer blanche, en passant par la pointe de Beg Meil. Le territoire est modérément vallonné, descendant en pente douce vers le sud-ouest, en direction de Bénodet et de la mer. Vers l'est, la pente est plus accentuée vers l'anse de Penfoulic et le baie de La Forêt.
Les côtes présentent des aspects très divers : cordon sableux du Cap Coz, côte rocheuse escarpée bordant la baie de La Forêt, jusqu'à Beg Meil. La pointe de Beg Meil et ses dunes perchées ferment la baie de la Forêt. La côte sud de Fouesnant est formée de deux cordons littoraux d'avant-côte de part et d'autre de la pointe de Mousterlin. Ils ont séparé de la mer les modestes rias qui occupaient les cours inférieurs de plusieurs petits ruisseaux, formant ainsi deux lagunes, celle de Mousterlin, qui fut transformée en polder vers 1930, et celle de la Mer Blanche qui est toujours soumise au régime des marées.
Fouesnant est une ancienne commune rurale qui a conservé un aspect de bocage avec quatre ensembles urbanisés. Juché à 60 m d'altitude, et à trois kilomètres de la côte, le bourg de Fouesnant domine la baie de La Forêt. Autour de l'église Saint-Pierre, le centre ville est à la fois administratif (mairie, bibliothèque, services sociaux...) et commercial (petits commerces). L'étroite pointe de sable du Cap Coz dépassant à peine le niveau de la mer, est presque entièrement occupée par des constructions. Plusieurs lotissements agrandissent le Cap Coz vers l'intérieur des terres. En face de son extrémité, au fond de la Baie de Concarneau, se trouve la sortie de Port-la-Forêt, le port de La Forêt-Fouesnant. Dès la fin du Modèl:S-, Beg Meil était une station balnéaire réputée où furent construits de nombreux hôtels et villas particulières. Un sémaphore de la Marine nationale opère une veille maritime à la pointe de Beg Meil. Enfin, la Pointe de Mousterlin a été l'objet d'une urbanisation plus modérée.
Le parc immobilier est constitué pour 80% de maisons particulières dont près de la moitié sont des résidences secondaires. Des zones artisanales et commerciales très actives (Kervihan, Parc Ar C'hastel) regroupent, aux limites du centre ville, des services et des entreprises spécialisées dans l'alimentaire notamment (Tipiak, salaisons, pâtisseries industrielles...). Depuis 2010, Fouesnant a étoffer son offre de commerces et de services, avec la création de deux zones commerciales : à l'ouest avec le pole commercial de Penhoat-Salaun ; au sud, avec la zone de Maner Kerelleau.
Fouesnant est devenue une véritable station balnéaire et touristique développée autour de son ensemble de plages et de Beg Meil, notamment depuis l'obtention de son label "Pavillon Bleu" garantissant notamment une qualité des eaux de baignade. L'agglomération fait partie de la zone d'extension périurbaine de Quimper où travaille une large partie de la population fouesnantaise.
Enfin, Fouesnant possède un vaste ensemble insulaire : l'Île aux Moutons et l'archipel des Glénan, ensemble d'ilots situés à une quinzaine de kilomètres au sud de la Pointe de Mousterlin, font partie du territoire communal.
Vers l'est, la côte se découpe en criques inaccessibles à marée haute. D'où l'utilité d'un chemin côtier qui dessert ces petites perles en suivant le haut de la falaise, via des méandres dessinés dans la flore arbustive. Sauf que brusquement, on bute sur des clôtures, grillages et murs annonçant « Propriété privée ! ».
Istòria[modificar | modificar la font]
- La preséncia de doas menhirs sul territòri communal, lo un al dedins de las tèrras e l'autre sus la Punta de Beg Meil es la marca d'una aucupacion umana del territòri a la fin del edat del bronze o al començament del edat del fèrre. Los registres a l'ora d'ara en cors sus l' Isla a las Fedas an meses n'evidéncia dels abitats permanents a divèrsas epòcas (Neolític, edat del fèrre, periòde romaine). Suls Glénan, dels maleters funéraires son tanben la traça d'una preséncia umana anciana.
Lo Diccionari dels Castells fòrts de Ch. Salch (éd. Publitotal, Estrasburg) soslinha una "motte féodale" sus la comuna. Cela vòl dire #que i aviá doncas a Modèl:La s mini- o Modèl:S-s un donjon a motte, coma se pòt ne veire sus la Tapisserie de Bayeux e cossí n'existís fòrça encara en las nòstras campanhas o vièlhs pòbles. Ne demòra pas sovent mai que la motte #qu'es una butte artificiala, lo donjon en avent #èsser destruit.
- A Modèl:La s- lo territòri de Fouesnant es una bannie fòrça important.
- La familha de Fouesnant, #que las aînés de paire en fils ne son chavaliers - bannerets, fa de partidas principalas familhas nòblas de Cornouailles en lo moment del recensement de la noblesa l'an 1294 (Henry de Fouesnant).
- Lo darrièr de Fouesnant conegut - Jehan de Fouesnant apertenent a una branca puinée a citat en lo relòtge de 1480.
- Pendent la guèrra de 100 ans, al començament del regna del pòrti de Bretanha Jean IV, la distincion de Fouesnant aperten a l'anglés Robert Knollys. Après la victòria de De lo Guesclin #que ne pren possession, aquel la dona lo 28 de mai de 1373 a lo sieu cosin Jean III del Juch. Donation Confirmada per Charles V lo 22 de setembre de 1373. En 1382, Jean III del Juch restituissi (moyennant cèrtas contrapartides) la distincion de Fouesnant al pòrti Jean IV e lo títol "senhor de Fouesnant"" es pas mai portat.
- Aquela municipalitat a conegut per faches ligats al question Nédelec l'an 1792.
- Fouesnant Cedís en 1873 una part de lo sieu territòri, #que ven la municipalitat de Lo Bòsc-Fouesnant.
- La présence de deux menhirs sur le territoire communal, l'un à l'intérieur des terres et l'autre sur la Pointe de Beg Meil est la marque d'une occupation humaine du territoire à la fin de l'âge du bronze ou au début de l'âge du fer. Les fouilles actuellement en cours sur l'Île aux Moutons ont mis en évidence des habitats permanents à diverses époques (Néolithique, âge du fer, période romaine). Sur les Glénan, des coffres funéraires sont aussi la trace d'une présence humaine ancienne.
Le Dictionnaire des Châteaux forts de Ch. Salch (éd. Publitotal, Strasbourg) signale une "motte féodale" sur la commune. Cela veut dire qu'il y avait donc aux Modèl:S mini- ou Modèl:S-s un donjon à motte, comme on peut en voir sur la Tapisserie de Bayeux et comme il en existe beaucoup encore dans nos campagnes ou vieux villages. Souvent il n'en reste que la motte qui est une butte artificielle, le donjon ayant été détruit.
- Au Modèl:S- le territoire de Fouesnant est une bannie très importante.
- La famille de Fouesnant, dont les aînés de père en fils sont des chavaliers - bannerets, fait partie des principales familles nobles de Cornouailles lors du recensement de la noblesse en 1294 (Henry de Fouesnant).
- Le dernier de Fouesnant connu - Jehan de Fouesnant appartenant à une branche puinée est cité dans la montre de 1480.
- Durant la guerre de 100 ans, au début du règne du duc de Bretagne Jean IV, la seigneurie de Fouesnant appartient à l'anglais Robert Knollys. Après la victoire de Du Guesclin qui en prend possession, celui-ci la donne le 28 mai 1373 à son cousin Jean III du Juch. Donation confirmée par Charles V le 22 septembre 1373. En 1382, Jean III du Juch restitue (moyennant certaines contreparties) la seigneurie de Fouesnant au duc Jean IV et le titre "seigneur de Fouesnant"" n'est plus porté.
- Cette commune est connue pour des faits liés à l'affaire Nédelec en 1792.
- Fouesnant cède en 1873 une partie de son territoire, qui devient la commune de La Forêt-Fouesnant.


text:
Catarisme
Lo catarisme foguèt un movement religiós dualista dissident que nasquèt e se desvolopèt en Lengadòc al sègle XII . Lo nom, tardiu, foguèt balhat pels enemics d'aqueste movement, jutjat erètge per la Glèisa Catolica.
Los adèptes d'aqueste movement se nomenavan eles meteisses « bons òmes », « bonas femnas » o « bons crestians », mas èran apelats « perfièches » per l’Inquisicion, que designava atal los "perfièches erètges", es a dire los qu'èran ordenats e fasián la predicacion, per oposicion als simples fidèls erètges. Èran tanben sonats de còps per la populacion « patarins » o « teisseires ».
Fondamentalament crestians, los catars avián una lectura dualista del Novèl Testament, e destriavan doncas doas creacions: la vertadièra, es a dire la de las causas que son realament, aquela de Dieu, de l'esperit blos; la segonda èra la de las causas qu'an pas d'existéncia vertadièra, que i èra inclús lo monde vesedor, apariat al nonrés. Per eles lo monde fisic èra doncas vodat al patiment, a la violéncia e al mal. Aital, las armas dels cresents èran consideradas presonièras dels seus còsses, dins una mena de "preson de carn" e sol lo consolament, batejament per imposicion de las mans, las podián desliurar. Los catars se definissián coma membres de la Glèisa de Dieu, la sola vertadièra Glèisa qu'opausavan a la falsa Glèisa Apostolica Romana. Organizada e estructurada, la Glèisa catara èra formada per un còs clerical mixte: los bons òmes e bonas femnas qu'avián recebut lo consolament, e per un còs de fisèls o cresents. Al cap de cada avescat, se trapava un avesque e sos dos coajudors: lo filh major e lo filh menor.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Catarisme e catars en Lengadòc per Jean-Louis Biget, Professor emerit d'istòria de l'Edat Mejana a l'Escòla Normala Superiora de Fontenay-Saint-Cloud.
- (fr)L'istòria simplificada del catarisme e de la Crosada Albigesa en Lengadòc


text:
Sains-en-Gohelle
Sains-en-Gohelle es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en Gohelle. Se tròba al pè dels tucs del artois.
Commune située en Gohelle. Elle se trouve au pied des collines de l'artois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Sans en Gohelle es fòrtament estampada de lo sieu passat minaire.
L'histoire de Sains en Gohelle est fortement empreinte de son passé minier.


text:
Grandris
Grandris en arpitan (Grandris en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Grandrisest Una municipalitat situada a unitat|55|km {{}} al nòrd-oèst de Lion, a aperaquí 50 km a l'èst de Roana e a unitat|35|km {{}} a l'oèst de Villefranche-sus-Saône.
Situada entre los grands reliefs del Massís Central e los coteaux vorejats vignobles del Beaujolais, la vallée de la Azergues es a las fes viradas cap a l'èst e cap a l'oèst.
Orientada cap a la segonda aglomeracion de França, l'anautita vallée de Azergues es una region de natura preservada.
Fòrta d'una istòria doas fes millenàrias, l'anautita vallée de Azergues es un territòri de montanhas e de bòsques en plena evolucion.
Grandrisest une commune située à 55 km au nord-ouest de Lyon, à environ 50 km à l'est de Roanne et à 35 km à l'ouest de Villefranche-sur-Saône.
Située entre les grands reliefs du Massif Central et les coteaux bordés des vignobles du Beaujolais, la vallée de l’Azergues est à la fois tournée vers l’est et vers l’ouest.
Orientée vers la deuxième agglomération de France, la haute vallée d'Azergues est une région de nature préservée.
Forte d’une histoire deux fois millénaire, la haute vallée d’Azergues est un territoire de montagnes et de forêts en pleine évolution.


text:
Donatus Magnus
Donatus Magnus, tanben dich Donat lo Grand (mòrt vèrs 355, èra un evesque esquimatica d'Africa dau Nòrd que sei partisans foguèron dichs donatistas. A partir de 305, causèt de tensions prefondas dins la Glèisa d'Africa en refusant d'admetre dins la comunion lei traites, es a dire aquelei qu'avián liurats lei libres o leis objèctes sacrats ais autoritats durant lei persecucions de Diocletian. Puei, totjorn per aquela rason, refusèt de reconoisser l'eleccion de l'eleccion de l'evesque de Cartage causant l'esquisme entre sei partisans e lo rèsta dei crestians de la region. Excomunicat per lo papa en 313, se revoutèt entraïnant divèrsei guèrras civilas entre lei comunautats crestianas d'Africa sota lei rèines de Constantin Ièr e de sei successors.


text:
923
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 923 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Bulgars e pèrda d'Andrinòple.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Mòrt dau sabent musulman Al-Battani autor de l'introduccion de la notacion sinus dins lei matematicas aràbias medievalas. Aviá tanben participat a l'aparicion d'aquela de la tangenta.


text:
Nadal
Nadal (var. Nadau) o Calendas (var. Chalendas) o Deinaal es la fèsta crestiana mai importanta. Celèbra la naissença de Jèsus Crist (coneguda tanben coma la Nativitat) lo 25 de decembre. Aquesta celebracion a pres talament de vam dins lo mond entièr qu'es celebrada tanben dins de païses qu'an pas coma religion dominanta una religion crestiana.
En tèrras occitanas e mai que mai en Provença es costumièr de bastir una grépia amb de santons que representan, a mai de la naissença del nenon Jèsus, d'unes personatges o mestièrs tradicionals. En Provença encara per Nadal se sòl preparar los tretze dessèrts (simbolizan los dotze discipols de Jèsus e lo Crist).
Una autra tradicion nadalenca plan espandida es la del cachafuòc o soc de Nadal que consistís a recitar una poesia pichoneta per aver los presents de Nadal que nos pòrta una soca.
Evidentament dins lo país occitan coma de pertot se cantan de cançons per aquesta fèsta. Se sonan nadals e los mai coneguts son los qu'escriguèt lo provençal Sabòli.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
La Sala los Aups
La Sala[1] (La Salle-les-Alpes en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es una municipalitat de 891 abitantas situadas en la vallée de la Guisane.
Fa partida del domeni skiable de Estrenh-Chevalier.
Es a 1 400 m d'altitud.
C'est une commune de 891 habitants située dans la vallée de la Guisane.
Elle fait partie du domaine skiable de Serre-Chevalier.
Elle est à 1 400 m d'altitude.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
Elephantidae
La familha elephantidae qu'amassa los animaus existint designats dens la lenga usuau dab lo mot d'elefant e tanben un gran nombre d'animaus fossils (com los genres genres Stegodon e Mammuthus extincts desempuish lo pleistocèn).
La familha deus elefantidae qu'ei actualament compausada de 2 genres:
- Loxodonta: (los elefants africans, amb 2 espècias).
- Loxodonta cyclotis (l'elefant deu bòsc d'Africa)
- Loxodonta africana (l'elefant d'Africa de la savana)
- Elephas: (l'elefant asiatic, amb 1 espècia, actualament).


text:
Santorin
Santorin[1] (en grèc Eavtopίvn /Santoríni, ancianament coneguda coma Théra o Thíra, Θήpa / Thíra; en italian Santorini, en turc Santurin Adasi; latin Sancta Irini), es lo nom d'una illa de la mar Egèa, que sa capitala es Thera, que foguèt tanben l'ancian nom de l'illa. Lo nom italian Santorini ven de la deformacion del nom de la patrona de l'illa, Santa Irena (en grèc Irini), perque que los colonizators venecians sabián pas prononciar la theta del nom grec /θ/. Originàriament l'illa aviá una forma redonda, aprèp una erupcion volcanica (l'erupcion minoïca) l'illa demorèt rompuda.
Geologia[modificar | modificar la font]
Santorin es la pus meridionala de las illas Cicladas. A l'entorn i a las illas de Therasia; a l'oèst, Aproinsi (o Aspronisi), al sud amb que foguèt unida, e lo grop Kaimeni (amb Pelea, Nea Kaimeni e Mikra), totas, coma Thera, d'origina volcanica. plini situa en 237 aC l'emergéncia de Theràsia e en 3 aquela de Thia, prèp d'Hiera, uèi despareguda, e en 46 aquela de Mikra.
Pelea foguèt la primièra del grop a emergir vèrs 197 abC (alara nomenada Hiera o Automata). Nea Kaimeni, inicialament doas illas, emergiguèron en 1707.
Geografia[modificar | modificar la font]
Santirin a una superfícia de 75 km² e aperaquí 10 000 abitants. Produtz de vin e viu subretot del torisme per sos ostals blancs e sa tèrra volcanica.
La capitala de l'illa es Thera. Al sud, dins l'unica zona pas estrictament formada de tèrra volcanica, i a la montanha Elias, lo punt culminant de l'illa. L'antica ciutat èra situada al centre d'un golf, sul puèg del nom de Skaro, una pauc al nòrd de la vila actuala e prèp del vilatge de Merovoli. sul puèg Skaro i a los rèstas d'un castèl construit pels ducs de Naxos.
La segonda vila de l'illa es Epanomeria (o Epanomeia), al nòrd-oèst, en fàcia de l'illa de Therasia. Los rèstas d'una antica ciutat del nom desconegut se tròban al sud-èst de l'illa, sul puèg de Messa-Vouno, ligat amb la montanha Elias per la serrada de Sellada. Messa-Vouno forma un bauç sus la còsta e lo cap del meteis nom. Una pauc mai al sud, a Perissa, tanben se tròban los rèstas antics d'una autra ciutat tanben del nom desconegut. Al sud de Perossa i a lo cap Exomiti e un pauc al nòrd los rèstas d'una autra ciutat que seriá benlèu Eleusis. Al nòrd èst de l'illa, al cap Kolumbo, se tròban las roïnas que poirián èsser Melanea.
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Thera sortiguèt de la mar e foguèt nomenada Callista e foguèt poblada pels fenicians dirigits per Cadme. Aprèp uèit generacions foguèt colonizada pels esparts dirigits per Theras, filh d'Autesion, que donèt son nom a l'illa. Batos de Thera fondèt una colonia en Africa, de nom Cirena, qu'aguèt un ròtle important dins l'istòria (631 abC); Batos foguèt lo fondador de la dinastia Batiada de Cirena. I aviá alara sèt districtes mas solament dos noms (Eleusis e Oa) foguèron conservats per Ptolomèu, e un tresen (Melanea) se trapèt dins una inscripcion. Al començament de la Guèrra de Peloponès foguèt aliat a Espart, mas mai tard formèt una liga fragila dirigida per Atenas, e aquí s'arrèstan las donadas istoricas al subjècte. Foguèt possedida per Roma e al sègle V sèti d'un evescat. Se supausa que sofriguèt las atacas dels arabis de Creta al sègle IX e dels arabis de Sicília e dels corsaris de l'Euròpa Occidentala ulteriorament. En 1154 al-Idrisi diguèt qu'èra desabitada; foguèt lo primièr que la nomenèt Santurini del nom grèc (derivat de Santa Irena la patrona).
Demorèt possession bizantina fins que passèt als venecians en 1205, e foguèt inclusa dins lo ducat de Naxos. Foguèt ocupada pels otomans en 1537 (Khayr al-Din Barba-roja), e ocupada aprèp per 1576 per Piyale Pasha. Demorèt jol poder dels turcs pendent de sègles mas amb fòrça autonomia a partir del sègle XVII; patiguèt de qualques atacas de piratas venecians e los abitants èran crestians e i aviá pas de populacion musulmana; de 1768 a 1774 foguèt ocupada pels russes. En 1821 se revoltèt contra los turcs e demorèt en Grècia fins a l'independéncia del país. El 1831 se revoltèt sens capitar contra lo primièr governador grèc, Capodistria. El 1832 l'Empèri Otoman reconeguèt la possession de l'illa a Grècia pel tractat de Constantinòple.
Akrotiri es un jaciment arqueologic de l'Edat del Bronze escavat en 1967 e en perfèit estat de conservacion perque foguèt cobèrt per las cendras de l'erupcion minoïca.
Mitan natural[modificar | modificar la font]
L'aiga doça es preciosa sus aquela illa gaireben desertica qu'a fòrça pauc de sèrvas e pas cap de font naturala. Fins al sègle XIX, los abitants recuperavan dins de cistèrnas l'aiga de pluèja tombada suls teulats. Uèi, una usina de desalinizacion d'aiga de mar produtz l'essencial de l'aiga correnta dins los ostals malgrat que siá pas potabla.
Economia[modificar | modificar la font]
La pauretat del sòl cobèrt d'una espessa sissa de cendras e son aciditat permet pas mai que qualques culturas d'una varietat especifica e fòrça anciana de vinha, l'Assyrtiko, de rendement fòrça flac (10 a 20 % del rendement de la vinha francesa o californiana) mas naturalament fòrça resistent al filoxèra. Buta sul sòl sens pas cap de paissèl, los plants son de mai escarts qu'endacòm mai a causa de la secada del sòl (lor principala font d'aiga es aquela de l'aiganha e la bruma marina). Las brancas son solament dispausadas en anèl espiralat, e de rasim penjant cap al centre a l'abric del vent. Se fa un vin cercat fòrça sec, e acid (ligada a la natura del sòl) comparable al Visanto e amb aròmas citronats.
L'expleitacion de la mina de pèira ponça s'acabèt en 1986 per preservar los sòls e l'environament natural fragil de l'illa.
Luòc fòrça toristica de Grècia, l'arquipèla de Santorin e son illa principala son accessibles per de naus de tot gabarrit que pòdon s'ancorar dins la baia mas sol lo pòrt d'Athinios, ont acòstan la majoritat dels visitors, permet lo desbarcament de veïculs. Un aeropòrt construit dins l'èst de l'illa permet a de pichons avions d'aterrir.