text:
Banèra deth País Valencian
Era banèra deth Reyno Valenciano ei actuauments era Senyera Coronada Valenciana coma soslinhe er article 4 deth Estatut valencian. Tanben ei coneishuda coma Senyera Tricolor, es cèrti encastres coma Reiau Senyera, e eth çò de passat tanben siguec coneishuda coma Senyera deth Rat Penat. Era origina, aguesta ère era banèra locau dera ciutat de Valéncia. A compdar dera Reneishença eth movement politic valencianista la reivindiquèc e utilizar majoritàriaments coma simbèu pròpri deth País Valencian, e dempús de 1982, dempús d'un long conflicte qu'encara dura, se convertic ena banèra autonomica oficiau.
Somari
Blasonament[modificar | modificar la font]
"Era Banèra dera Comunitat Valenciana ei era tradicionau Senyera compausada per quate barres ròies sus hons auriòu, coronades sus franja blu apròp eth pal." Article 4.1 deth Estatut d'Autonomia deth País Valencian. Non i a fixades ues proporcions oficiaus, mès s'utilizen de facto dues formes, de 2:1 e de 3:2. Se considère qu'era prumèra forma ei era tradicionau, s'utilize sustot es bastisses de grana simbolisme istoric e es còtes nautes e, donques, eth sòn usatge ei de mès solemnitat. Era dusau forma, per contra, ei d'usatge generau e comun, probablaments per mimetisme damb era forma 3:2 des banères d'Espanha e dera Union Europèa es quaus, amassa damb era senyera, s'utilizen as façades des bastisses governamentaus deth País Valencian.
Istòria[modificar | modificar la font]
Ua origina incerta e discutida[modificar | modificar la font]
Maugrat qu'era concession dera Senyera deth rei en Valéncia s'a atribuit tradicionauments a un privilègi especiau de Jaume E, non i a càpies document qu'atau ac expliciti. Valéncia, coma era rèsta de viles reiaus, auie coma ensenhe es simbèus deth monarca pr'amor qu'apartiege a eth, ei a díder, ère part integranta deth territòri deth rei coma senhor feudau. Ei atau coma, damb eth progressiu procès de desvolopament dera personalitat juridica des municipis arreu dera Corone en tot durar çò sègle XIII, Valéncia e era rèsta de viles de reialenc deuessen adoptar era Senyera Reiau coma banèra municipau; posterioraments, damb er enfortiment dera personalitat municipau, arribarien es particularitzacions simboliques per gràcia reiau. Eth quinsevolhe cas, es prumères referéncies documentaus dèishen clar qu'a principis deth sègle XIV era senyera deth senhor rei e dera ciutat ère era que seguie era milícia locau quan li calie liurar batalha. Atau e tot era tradicionau variabilitat er eth nombre de bastons as representacions medievaus dera Senyera a hèt que bèri autors blavers, sense cap basatz textuau, defenen qu'era Senyera de Valéncia auie era origina unicaments dues barres per gràcia de Jaume I. Entre 1356 e 1369 se produsic era nomentada Guèrra des Dus Peres, entre es reis dera Corona d'Aragon e Castelha. Pendent aguesta guèrra era ciutat de Valéncia siguec assetjada dus còps pera armada deth rei castelhan, e ambdues resistic, per açò eth rei Pere eth Cerimoniós volec recompensar era ciutat damb un privilègi qu'ahigie era corona reiau as sues armes. Non s'a trobat enquia ara eth document originau, mès ne coneishem era existéncia a traves d'un acòrd deth Conselh dera ciutat qu'eth 1377 decidic cambiar es sagèths damb er escut ancian sense corona qu'encara utilizaue era administracion municipau, per uns de naui damb era dita corona recentaments autrejada: «e ei cèrt que·l senhau per los fòrça nauti senhors reys d'Aragon autrejat e confermat ena dita ciutat ère e ei lur propri senhau de bastons o barres auriòles e vermelhes. [...] Ath cap subirà sigue hèta corona per dues arrasons, era prumèra car era dita ciutat ei cap de reiaume majorment, e era dusau car lo fòrça naut senhor rey, ara regnant, pera sua propri motiu e era sua mèra liberalitat, en tot auer-se atau coma hon era sua mercè per fòrça servit dera dita ciutat senyaladament era era guèrra de Castelha apròp passada, specialment eth los sètges, e pus principauments eth lo dusau e derrer d'aqueri tenguts sus aquera per lo dit rey de Castelha, enadí era dita corona ara dita senhau».AMV, Manuau de Conselhs, A-17, f. 87r. Òm pòt veir coma eth document parle eth tot moment der escut dera ciutat, mès com qu'a era edat mejana ua banèra non ei mès qu'un escut o armes metudes sus tela, açò a servit a nombrosi autors entà considerar aguest document coma era pròva mès anciana dera existéncia dera Senyera Coronada. Maugrat açò, non se coneish càpies document deth sègle XIV que parli dera corona ahijuda ara Senyera, simplaments aguest hè referéncia ar escut dera ciutat, aplicat as sagèths e armes municipaus. Eth següent document coneishut que ne parle ei nauaments un acòrd deth Conselh que se decidís entà eth eth 1449 hèr-ne ua naua «attenents [que] era banèra d'aur e ahlama qu'era ciutat auie siguesse squiurada e gastada, per tau provediren ne siguesse hèta ua naua consemblant d'aquera, emperò ab corone».AMV, Manuau de Conselhs, A-34, f. 200r. Çò qu'eth document semble indicar ei qu'enquia ara era banèra dera ciutat contunhaue d'èster era deth rei, e ei er aguest moment quan s'ahig era corona. Auti autors pensen qu'eth document se far ara corona metallica que pòrte sus eth pal, mès eth quinsevolhe cas era existéncia dera mencionada corona sus era tela semble demorar demostrada dempús d'aguesti ans mercés as nombrosi portolans eth qué apareish, laguens d'ua franja des tòns blus plaçada ath costat des quate barres. Ne les portolans deth sègle XIV, coma es de Dulcert (1339) o Creisheràs (1375), era ciutat de Valéncia s'identifique unicaments damb es barres reiaus, sense corona ne franja. Eth prumèr portolà coneishut eth qué apareish era corona ei eth de Macià de Viladesters, de 1413, conservat ara Bibliotèca Nacionau de París. A compdar d'alavetz, nombrosi portolans mòstren era corona laguens d'ua franja normauments blavosa, coma es de Vallseca (1439), Roselli (1466), Benincasa (1473) o Martines (1570, 1572 e 1578). Maugrat açò, bères autes representacions coetànies contunhen de mostrar era banèra dera ciutat de Valéncia simplaments damb es quate barres reiaus, coma er eth cas des portolans de Reinel (1485) o Cantino (1502). Eth tot cas, maugrat aguesta diuersitat, i a diuèrsi documents municipaus qu'indusissen a confirmar era preséncia dera corona sus era Senyera de Valéncia, tau e coma apareishie representada ena majoria de portolans. Mercés as albarans de pagament conservat entre era documentacion deth Racionau, er oficiau reiau encargat de controtlar es despenses municipaus, sabem qu'era banèra municipau se rehec es diuèrses escasences ath long deth sègle XVI. Eth 1503 se confeccionèc ua banèra naua e eth 1545 ua auta, que siguec rehèta eth 1596 a causa d'un incendi produsit ena Casa dera Ciutat eth 1586, dètz ans abans. Eth document de 1596, eth qué se descriuen es còsti des teles e es trabalhs entà confeccionar era Senyera, ei çò qu'indique mès claraments era existéncia d'ua corona de tela sus ua franja blu eth parlar de «sies alnes un palm y miei de tafatà de mantòs blu pera era asta y corona de dita banèra […] dus tèrci de palms de setí carmesí y miei palm de setí vert pera era pedreria dera corona [...] Trenta cinch alnes dus palms de tafatà carmesí doble d'un palm d'ample».AMV, Certificacions deth Racionau Era claretat deth document e es voluminoses mesures des teles aportades empedissen que se pogue argumentar qu'eth tafetà blu sigue entàs petiti fullatges o llambrequins que pengen dera reünion deth pal, en tot representar eth mantellet blu damb crotz blanca dera escut reiau, deth temps qu'eth setí carmesí e verd semble claraments destinat as pèires precioses simulades –ròies e verdes– que i a ena franja ròia que separe es quate barres dera franja blu. Semble qu'ei tanben a principis d'aguest sègle XVI quan se popularizèc eth nòm de Senyera deth Rat Penat, çò qu'indique qu'aquerò que se consideraue mès important e recognoscible dera Senyera ère era reünion deth pal. Sabem qu'eth 1545 se hec peth prumèr còp ua reünion d'argent e qu'eth 1587 se hec entièraments naua pr'amor qu'aquera s'auie cremat er eth incendi der an anterior, en tot ordenar que se hesse lo rat penat que s'acostume portar eth lo cap dera banèra dera presenta ciutat. Eth 1596, ath madeish temps que s'apraiaue era Senyera, se profitèc entà redusir es dimensions dera reünion deth rat penat, plaçat sus er elm o celada der escut deth rei. Eth 1638, entath quatau centenari dera conquista, se hec un nau pal d'argent damb era reünion, era quau segons demostrèc V. Viues Liern ei seguraments era madeisha qu'a arribat enquia nosates e encara s'utilize, donques que s'adapte as descripcions documentaus e pese exactaments eth madeish. Demostrada mès que presumiblement era existéncia d'ua corona de tela sus ua franja blu, cau esclarir qu'es origens dera Senyera Coronat ei un tèma politicaments conflictiu encara aué. Totun, ara edat mejana es territòris (reiaumes, comtats o principats) non auien banères pròpries, donques qu'èren senhaus personaus des reis e dera rèsta dera noblesa, atau coma des ciutats coma còssi politics. Un sector des autors qu'an tractat eth tèma, de tendéncia blavera, a sajat demostrar qu'aguesta banèra privativa dera ciutat ère era banèra de tot çò reiaume de Valéncia, en tot argumentar qu'ère ua espècia de ciutat-estada medievau, bon e en tot justificar-se er era notabla influencia dera ciutat es es ahèrs deth reiaume, ipotèsi aguesta que non apiege càpies istorian deth periòde. Atau madeish, e peth contrari, un aute sector des investigadors, de tendéncia catalanista, a sajat demostrar qu'era banèra dera ciutat de Valéncia non auie càpies franja blu, en tot sométer ipotèsis coma era de Pere M. Orts Qu'era corona laguens era franja blu aurie estat segons eth ahijuda ath long deth sègle XIX, ua conjectura qu'a hèt fortuna coma vertadèra entre bèri sectors nacionalistes, mès que non tenguec en compde es documents mencionadi deth sègle XVI, publicadi eth 1900 per Vicent Viues Liern, e es portolans anterioraments mencionadi. Eth quinsevolhe cas, maugrat qu'es testimònis literaris indiquen qu'era franja blu non auie absoludaments cap importància simbolica e ère un simple hones entara corona, donques que jamès se mencione coma un element destacat,Veigatz er estudi citat de P.M. Orts Sus era non citació documentau deth blu, basat sustot es es descripcions des centenaris dera conquista de Valéncia. Semble clar qu'era Senyera Coronada existie aumens dempús deth sègle XVI, e fòrça probablaments dempús deth sègle XV, mès coma banèra privativa dera ciutat de Valéncia, deth temps qu'era Senyera Reiau ère era senhau privatiu deth rei, e non de eth reiaume. Aguesta dobla diferenciació se pòt veir claraments es es pentures deth Salon de Corts deth Palais dera Generalitat realizades pendent eth decènni de 1590, tot en tot representar es braci o estaments des Corts Valencianes forals. Enlòc apareish càpies franja blu dera ciutat de Valéncia, pr'amor qu'era sua banèra non representaue ne eth reiaume ne ath braç reiau. Per contra, òc qu'apareish era Senyera Reiau, mès en tot representar unicaments ath braç reiau o popular, e non a tot eth reiaume coma argumenten es autors catalanistes, donques qu'eth generau deth reiaume ei representat as Corts peth conjunt des tres estaments e non unicaments peth reialenc. Era unica representacion que coneishem qu'englobaue ath generau deth reiaume ère er emblema conjunt des tres estaments, era Mair de Diu per estament eclesiastic, Sant Jordi per estament nobiliari e eth Angel Custodi damb er escut quatribarrat deth rei per estament reiau. E non se pòt considerar, coma argumentèc Joan Fuster, qu'eth braç reiau representi en pòble “liure”,J. Hustèr, Eth blu ne la Senyera, 3e4, 1977, p. 19. Pr'amor qu'unicaments representaue es interèssi der oligarquia urbana des ciutats e viles reiaus valencianes. Atau donques, podem concludir que pendent era epòca foral era banèra dera ciutat de Valéncia ère era Senyera Coronada, deth temps qu'era Senyera Reiau ère era deth rei de Valéncia e tota era Corona d'Aragon. Càpies investigador o istorian a demostrat que cap banèra representèsse ath conjunt entièr deth reiaume coma còs politic.
Era Senyera de Valéncia ena epòca foral[modificar | modificar la font]
Era origina dera eraldica medievau ei identificar as nòbles, e es banères non son mès era representacion des sues armes era ua tela entara sua identificacion ath camp de batalha. Er aguest sens, es ciutats e viles reiaus valencianes adoptèren eth principi era banèra deth sòn senhor, eth rei, e no les personalizèren mès mès tard. Seguir era senyera per part d'ua armada feudau implique seguir ath senhor que represente, er aguest cas eth rei, e Jaume E establic un fur eth qué s'ordene as cavalièrs seguir era banèra dera ciutat o deth tèrme d'aquiu a on residissen e tinguessen dret a èster justícia o jurat, en tot confirmà'c es sòns successors. Er eth cas dera ciutat de Valéncia, quan eth rei o es juradi convocauen era milícia ac hègen en tot plaçar era Senyera dera ciutat a un lòc public e visible e en tot hèr ua Crida entà seguir-la. Aguesta la custodiava eth Racionau ena Casa dera Ciutat, que la liuraue ara Justícia pr'amor que la portèsse ara batalha. Era Justícia (separat era Justícia Criminau e Justícia Civiu eth 1321) ère un cargue municipau foral qu'exercie era justícia coma delegat reiau, donques qu'eth rei ère er unic damb capacitat entà impartir-la as sòns territòris privatius (eth reialenc), e donques era Justícia ère tanben era encargada de portar era Senyera Reiau era representacion dera persona deth rei quan era armada feudau li calie gésser dera ciutat a liurar batalha. Er aguest sens, sabem qu'era Justícia siguec qui portèc era Senyera Reiau era representacion deth monarca n'era prumèra procession de Sant Dionís deth 9 d'octobre de 1338, que commemoraue eth prumèr centenari dera conquista de Valéncia. E atau ac hec, pendent tota era epòca foral, a totes es processions religioses o civius a on l'ensenhe dera ciutat desfilaue. Existie tot un cerimonial qu'indicaue qu'era Senyera de Valéncia non se podie inclinar jamès, ne podie passar per jos ua pòrta, per açò ère costum baishar-la peth balcon dera Casa dera Ciutat, o issar-la per dessús es pòrtes dera muralla quan li calie gésser dehòra. Eth 1365 eth rei Pere eth Cerimoniós concedic ena ciutat de Valéncia un privilègi entà crear un còs de cent ballesters damb era fin de protegir era Senyera ara batalha, eth nomentat popularaments Centenat dera Pluma, que siguec en vigor fins 1707. Quan era ciutat de Valéncia, coma d'autes viles e ciutats, va particularitzar era sua Senyera damb ua corona, aguesta contunhèc de complir eth madeish papèr qu'era Senyera Reiau, donques qu'aguesta Senyera Coronada representaue ena ciutat de Valéncia, mès aguesta non quitaue d'èster ua ciutat reiau, e coma tau tot çò qu'ère dera ciutat ère deth rei. Atau ei coma era Senyera Coronada, senyera municipau e reiau ath madeish temps, va heretar totes es disposicions dera anteriora coma ua evolucion naturau, e era Justícia contunhèc de portar era Senyera dera ciutat, çò Centenat dera Pluma en tot render-li es madeishi aunors, e se contunhèc sense poder-la inclinar. Eth prumèr còp que i a documentada ua gescuda dera Senyera de Valéncia ei eth 1321 (non s'a conservat documentacion ar archiu municipau anterior a 1306), quan encara ère unicaments ua Senyera Reiau. Ac hec entà dirigir era milícia locau contra eth senhor de Arribatge-ròi, e atau ac hec tanben es nombroses escasences ath long de tot eth periòde medievau. Ua exida significativa siguec era de 1412, quan eth plen Compromís de Casp eth Governador deth reiaume la treiguec contra ua host de castelhans partidaris de Ferran d'Antequera, e dempús d'ua luta apròp de Morvedre eth Governador moric e es castelhans se heren damb era Senyera. Eth 1465 gessie de nau era senyera de Valéncia en tot dirigir era host ciutadana, laguens era armada reiau, entà esclafar era rebellion de Jaume d'Aragon, senhor de Arenós. E ua auta gescuda importanta e plan documentada per Escolano siguec quan anèc contra es musulmani revoltadi ara sèrra d'Espadà eth 1526.
Dempús dera Naua Planta[modificar | modificar la font]
Dempús deth Decrèt de Naua Planta de 1707 qu'abolí es Furs, era Senyera Coronada, coma era rèsta de senyeres forals, queiguec eth desús, e semble que demorèc desbrembada a ua arca ne la Maride dera Ciutat. Atau, entara proclamacion de Lluís E coma rei, eth 1724, s'utilizèc era substitucion dera Senyera ciutadana, emplegada es es proclamacions reiaus dempús de hège sègles, un nau penó blanc ath que se brodèc era flor de Lis borbònica (actuauments se pòt observar ath Musèu d'Istòria de Valéncia), que se contunhèc d'utilizar entàs posteriores proclamacions de Carles III e Carles IV ath long deth sègle XVIII. Eth 1738 era Senyera Coronada se recuperèc entara desfilada de commemoracion deth cincau centenari dera conquista, e se va improvisar ua reconstruccion dera abolida milícia deth Centenat dera Pluma. A compdar d'alavetz era Senyera demorèc coma un element folcloric e festiu que se contunhèc d'utilizar sense cap oficialitat entara procession de Sant Dionís, e a compdar deth sègle XIX tanben en d'autes hèstes locaus coma era procession deth Còrpus, que dirigie, o coma element istoric e decoratiu eth visita reiau e aute desfilades.
Veigatz tanben[modificar | modificar la font]
- Estrelada
- Senyera Reiau
- Centenat dera Pluma
- Penó dera Conquista
- Escut deth País Valencian
- Jornada Nacionau deth País Valencian
- Banèra de Catalonha
- Banèra de Mallorca
- Banèra d'Aragon


c: text/html

text:
Sant Pèire e Miquelon
Sant Pèire e Miquelon (Saint-Pierre-et-Miquelon en francés) es una collectivitat d'otramar francesa situada dins lo nòrd de l'Ocean Atlantic.
La capitala es Sant Pèire.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
L'archipèla comprend tres illas màgers: Sant Pèire, que constituís la comuna del meteis nom, e las illas de Granda Miquelon e Langlada (o Petita Miquelon), religadas per una benda d'arena dempuèi lo sègle XVIII, que constituïsson la comuna de Miquelon e Langlada.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Vista de Miquelon
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Estèpa
En geografia fisica, una estèpa (en rus: cTeпb - AFI: [sʲtʲepʲ], ucraïnian: cTeп - [stɛp], cazac: дaлa - [dɑlɑ]) es una plana sens arbres (levat pròche dels rius e lacs); parièra a una prada, l'estèpa es mai que mai dominada per d'èrbas rasas. Pòt èsser semidesertica, o cobèrta d'èrba, d'arbrilhons, o los dos, en foncion de la sason e de la latitud. Lo tèrme es tanben emplegat per descriure lo clima de regions tròp secas per aver una selva, mas pas pro secas per èsser un desèrt. Lo tèrme original ven del mot rus cTeпb que designa una tèrra plana e arida.
Lo clima de totas las estèpas es resumit per lo clima continental. En estiu las temperaturas mai nautas son de 40 °C e las pus bassas en ivèrn de -40 °C. Los escarts de temperaturas entre jorn e nuèit son tanben fòrça importants. En Mongolia, se pòt enregistrar 30 °C lo jorn e de temperaturas negativas la nuèit.
Las estèpas de latituds mejanas se caracterizan per d'estius cauds e d'ivèrns freds, amb en mejana 250-500 mm de pluèjas o equivalent en nèu per an. Dins las localizacions tropicalas, las casudas de pluèjas fan la diferéncia entre estèpa e desèrt vertadièr tan coma la granda evapotranspiracion.


text:
Estatua criselefantina de Zeus olimpian
L'Estatua criselefantina de Zeus olimpian, talhada pel famós escultor classic Fidias (sègle V abC) cap al 435 abC, dins la Grècia antica, es considerada tradicionalament una de las Sèt Meravilhas del Monde. En 394, aprèp que demorèt qualques 800 ans a Olimpia, foguèt transportada a Constantinòble (actuala Istambol), capitala de l'Empèri Bizantin. Los istorians creson que, poiriá èsser estada destruida dins un incendi.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estatua asseguda de Zèus, dieu suprèm del Panteon grèc, ocupava tota la largor de la nau del temple erigit per l'albergar. Segon de fonts contemporanèas, avián una auçada de qualques 12 mètres. « Sembla que Zèus se s'aviá auçat », diguèt lo geograf Estrabon al començament del sègle I abC, « auriá daissat lo temple sens teulat ». Amb la man drecha sosteniá una estatueta de Victòria de Samotràcia e amb l'esquèrra un sceptre coronat amb una agla. Zèus foguèt talhat en ivòri (tecnicament, l'ivòri es banhada per que venga mai malleable) e assegut en un magnific tròn de fusta de cèdre, incrustat d'ivòri, aur, ebèn e pèira precioses. Dins la man drecha de Zèus i aviá una pichona estatua de la Victòria de Samotràcia, la divesa de la victòria, e a l'esquèrra un sceptre brilhant ont repausava un agla. Los visitants coma lo general roman Luci Emili, vencedor suls macedonians, presentavan sos respèctes a la majestat divina e l'esplendor que Fidias desenhèt.
La descobèrta majora sus aquela maravelha benlèu se faguèt an 1958 amb la trobalha del telhar ont foguèt creada l'estatua. Aquò permetèt als arqueològs de tornar crear l'anatomia d'aquela magnifica òbra.


text:
Savinien Cyrano de Bergerac
Hercule Savinien Cyrano de Bergerac (París, lo 6 de març de 1619 - Sannois lo 28 de julhet de 1655) que ho un escrivan francés deu sègle XVII. Lo son nom de Bergerac, version francesa deu nom de la vila peirigordina Brageirac, qu'èra lo nom de la proprietat que revindicava dens la vath de Chevreuse (Isla de França) e qu'èra hèra luenh e indirectament ligat dab la soa etimologia occitana.
A maugrat d'aquesta non occitanitat, aqueth nom semblaoccitan associat dab la soa carrièra militar e la soa reputacion de duelista qu'inspirèn, au sègle XIX, l'escrivan francés Edmond Rostan entà hargar lo son internacionaument famós personatge fictiu, parangon deu gascon. Que participa atau a ahortir lo mite romantic e burlesc deu gascon (amassa dab lo Baron de Faeneste d'Agrippa d'Aubigné, lo Matamòr de l’Illusion Comica de Pierre Corneille e lo Capitani Fracasse (« baron de Cigognac » dens lo roman) de Teofil Gautièr
Vita[modificar | modificar la font]
Savinien Cyrano de Bergerac que vadó donc a París, hilh d'un avocat deu parlament, Abel de Cyrano, e de Espérance Bellange. Que pravè a Saint-Forget (Isla de França) e que's he militar. Alebat au sèti d'Arras en 1641, que's retirè de la vida militara e qu'estudiè la filosofia dab Pierre Gassendi.
Que ho un libre pensaire e un libertin de la purmèra ondada (lo libertinatge erudit).
Dens la soa òbra divèrsa (dramatica, romanesca, epistografica, lirica) que cau destacar la soa tragedia La Mort d’Agrippine, la soa comedia Le pédant joué (en occitan lo pedant enganat), lo roman comic L’autre monde ou les états et empires de la lune (en occitan L'aute monde o los estats e empèris de la lua) e las soas set mazarinadas.


text:
Planèta
Una planèta est dèfinia coment un côrp cèlèsto qu’il orbite u tôrn d’una èthêla (mas qu’il produit pas ènèrg.ia avouéc fujon nucléèra, donc ben il seye/sêt pas lui-mêmo una èthêla) la quinta massa seye/sêt sufisenta à lui balyér una fôrma sféroidala et la quinta zona orbitala seye/sêt sensa èventuels côrps de dimencion paragonablos ou supèriors.
Tella dèfinicion est entrâye oficièlament dens la nomenclatera astronomica lo 24 oût 2006, avouéc sa promulgacion oficièla de part de l'Union Astronomica Entèrnacionàl. Il ègzistéve pas prècèdament una dèfinicion prècisa, mas un'ancièna indicacion (dèrivanta de l'ancièna astronomia grèca) per la quinta on considèrave planèta qui sé volye côrp cèlèsto, dotâ de massa significativa, qu’il bugiésse sur orbite fixes.


text:
Michel Sapin
Michel Sapin, nascut lo 9 d'abril de 1952 a Boulogne-Billancourt, es un òme politic francés, nomenat lo 16 de mai de 2012 coma ministre del Trabalh, de l'Emplec e del Dialòg social dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Membre del Partit socialista, Foguèt deputat de l'Indre e dels Nauts de Sèina, ministre delegat prèp del ministre de la Justícia (mai de 1991 - abril de 1992, govèrn d'Édith Cresson), ministre de l'Economia e de las Finanças (avril de 1992 - març de 1993, govèrn Pierre Bérégovoy) e ministre de la Foncion publica e de la Reforma de l'Estat (govèrn Lionel Jospin). Tanben èra president del Conselh Regional del Centre de 1998 a 2000 puèi de 2004 a 2007. Foguèt reelegit en 2007 deputat de l'Indre e cònsol màger d'Argenton-sur-Creuse.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Originas, formacion[modificar | modificar la font]
Filh de Claude Sapin, executiu superior, e de Claude Garteiser, Michel Sapin Dintrèt a Escòla Normala Superiora en 1974, dins la seccion letras, puèi a l'ENA en 1978, annada de François Hollande, Ségolène Royal e Dominique de Villepin.
A sa sortida de l'ENA, causiguèt per afectacion lo tribunal administratiu de París.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Michel Sapin aderiguèt al PS en 1975. Membre del burèl nacional del PS, foguèt
- secretari nacional a las questions economicas (1997 - 1998)[1] ;
- secretari nacional a l'emplec (decembre 1998 - març 2000) ;
- responsable nacional a la Tresauraria prèp del Primièr secretari (mai 2003) ;
- secretari nacional a l'economia e a la fiscalitat (15 de febrièr de 2007}}).
Sostenguèt la candidatura de Ségolène Royal a l'investitura del PS per l'eleccion presidenciala de 2007. Lo 15 de febrièr de 2007, aprèp la demission d'Éric Besson, que contestava la campanha de Ségolène Royal, li succediguèt al pòste de secretari nacional del PS encargat de l'economia.
En novembre de 2011, François Hollande, candidat PS a l'election presidenciala, ne faguèt un membre clau de son equipa de campanha lo nomenant encargat del projècte presidencial.
Mandats electius[modificar | modificar la font]
Conselhs municipals[modificar | modificar la font]
- 1989 - 1994 : conselhièr municipal de Nanterre.
- Cònsol màger d'Argenton-sur-Creuse en 1995-2001 e en 2002-2004. Primièr adjunt al cònsol d'Argenton-sur-Creuse en 2001-2002 e de 2004 a 2007. En 2007 foguèt reelegit màger pel conselh municipal.
- President de la Comunautaut de Comunas del País d'Argenton-sur-Creuse (1988).
Conselhs generals[modificar | modificar la font]
- Membre del Conselh General d’Indre de març de 1998 a març de 2004 (non candidat apuèi)
Conselhs regionals[modificar | modificar la font]
- Membre del Conselh Regional d'Illa de França de 1992 a 1994.
- Membre del Conselh Regional del Centre, foguèt president d'abril de 1998 a abril de 2000 e tornarmaia dels 2 d'abril de 2004 a agost de 2007. Demissionèt de la presidéncia per causa de cumul de mandats.
Deputat a l'Assemblada Nacionala[modificar | modificar la font]
- Deputat d'Indre (1981-1986), foguèt secretari (1983 - 1984), puèi vicepresident de l’Assemblada Nacionala (1984-1985)
- Deputat dels Nauts de Sèina (1986 e 1988 - 1991), foguèt president de la Comission de las Leis Constitucionalas, de la Legislacion e de l'Administracion Generala de la Republica (1988)
- Deputat d'Indre (17 de junh de 2007)
Foncions ministerialas[modificar | modificar la font]
- Ministre delegat prèp del ministre de la Justícia (mai de 1991 - abril de 1992) dins lo govèrn Edith Cresson
- Ministre de l’Economia e de las Finanças (abril 1992 - març de 1993) dins lo govèrn de Pierre Bérégovoy, deguèt afrontar las doas crisis provocadas pel succès relatiu de l'« òc » al tractat de Maastricht
- Ministre de la Foncion Publica e de la Reforma de l’Estat (març de 2000 - mai de 2002) dins lo govèrn de Lionel Jospin
- 16 de mai de 2012: ministre del Trabalh, de l'Emplec e del Dialòg social dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault
Posteritat[modificar | modificar la font]
Daissèt una lei dicha « lei Sapin », promulguada en genièr de 1993, lutant contra la corrupcion. La lei Sapin transformèt las règlas economicas del mercat publicitari.
Autras Foncions[modificar | modificar la font]
- Membre del Conselh de la politica monetària de la Banca de França (genièr de 1994 - junh de 1995).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ temptèt alara, en van, de defendre l'idèa, eterodòxa a l'esquèrra, de promocion de l'accionariat salariat.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Ficha de Michel Sapin, sul site del MINEFE
- (fr)La lei Sapin, sul site Legifrance
- (fr)Ficha sul site de l'Assemblada nacionala


text:
Chordata
Animal amb un axe gelarièr (còrda) esquinièr. Los vertebrats son de cordats. Los cordats son un grop de metazoaris bilaterals deuterostomats caracterizats per la preséncia d'una còrda dorsala, almens en una fasa de sa vida.
Lista de las classas[modificar | modificar la font]
Demest los cordats, se tròba :
- Urocordats o tunicièrs
- Cefalocordats (Amphioxus)
- Vertebrats
En classificacion classica, los cordats se compausan de :
- sosembrancament Tunicata Lamarck, 1816 -- Tunicièrs
- classa Appendicularia -- Tunicièrs pelagics
- classa Ascidiacea -- Ascidias
- classa Thaliacea -- Tunicièrs pelagics
- sosembrancament Cephalochordata
- sosembrancament Vertebrata
- superclassa Agnatha
- classa Cephalaspidomorphi (lampresa)
- classa Myxini (mixina)
- classa Pteraspidomorphi (animals fossils)
- infraembrancament Gnatostomat
- classa Chondrichthyes -- Peis cartilaginós
- superclassa Osteichthyes -- Peis d'esqueleta ossosa
- classa Actinopterygii -- Peis de las nadarèlas raionadas
- classa Sarcopterygii
- superclassa Tetrapoda -- Tetrapòdes
- superclassa Agnatha
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Chordata (en)
- Referéncia ITIS : TSN 158852 Chordata (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chordata (en)
- Referéncia NCBI : Chordata (en)
- Referéncia uBIO : Chordata (en)
- Plan d'organizacion dels cordats (fr)


text:
Ostal
L'ostal (var. ostau) o la casa o la maison (var. maion) es un bastiment o la partida d'un bastiment que servís d'abitacion pels umans. L'ostal, format pel cobèrt e las parets que barran un espaci claus, es util per se protegir de la pluèja, del vent, del fred, de la calor o d'autras incleméncias meteorologicas. Dins nòstre domeni cultural, l'ostal es l'abitat familiar. Aqueste abitat a cambiat pendent l'istòria: los ostals avián ancianament de membres e d'elements utilizats per l'elevatge e l'agricultura.


text:
Desoxiribòsa
La desoxiribòsa qu'ei ua pentòsa (ua aldopentòsa mei precisament). Qu'ei donc compausada de 5 carbònis e qu'ei semblabla a la ribòsa a despart de la manca d'un grop idroxil (-OH) suu carbòni 2. Que forma un cicle dab 4 carbònis e un oxigèn (un cicle furanòsa).
La soa formula qu'ei : C5H10O4
La desoxiribòsa qu'entra dens la formula de la macromolecula d'ADN (qui'u deu lo son nom d'acid desoxiribonucleïc).
En solucion aquosa qu'altèrna duas formas ciclicas (la desoxiribofuranòsa e la desoxiribopiranòsa) en passant temporariament per ua forma lineara.


text:
Leon Còrdas
Leon Còrdas (Sira, 30 de març de 1913 - Montpelhièr 19 d'octobre de 1987) foguèt autor de pèças de teatre (comedias) que coneguèron un brave succès; escriguèt tanben poèmas, romans e novèlas e faguèt lo comedian e la mesa en scèna.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Leon Còrdas nasquèt a Sira en 1913. En 1917, aprèp la mòrt del paire partit al front durant la Primièra Guèrra Mondiala, la familha s'installèt a Menèrba. Leon i passèt una bèla part de l'enfança amb un grand oncle qu'èra contaire. Quand aguèt sièis ans, tornèt partir la familha a Sira, e Leon foguèt mandat a l'institut agricòla Sant Josèp de Limós. Pasmens li agradèt pas d'èsser embarrat dins un internat e abandonèt los estudis. En 1929 comencèt de se mainar de la proprietat familhala e trabalhèt las vinhas fins a 1952.
La produccion literària[modificar | modificar la font]
Son estrambòrd per l'escritura en occitan comencèt quand aviá pas que quinze ans e se noirissiá de divèrsas revistas felibrencas. En 1934, del temps que fasiá lo servici militar coneguèt qualques figuras del reviscòl literari occitan del país de Montpelhièr coma Max Roqueta e Pèire Azemà, qu'èra alara lo director de la revista Calendau. Tre aquel moment, venguèt un collaborador assidu del jornal Occitania, e comencèt a militar al Partit Occitan, que ne venguèt puèi lo delegat a "la propaganda païsana". Aprèp qu'escriguèt e editèt en 1946 un recuèlh de poèmas Aquarèla, en 1949 publiquèt son primièr roman Sèt pans. Aprèp que tornèsse a Montpelhièr en 1969, trabalhèt pel Centre Dramatic nacional de Lengadòc-Rosselhon. Participèt activament a la realizacion de l'Orsalhèr de Joan Flechet.
L'eiretatge de Leon Còrdas[modificar | modificar la font]
Lo collègi calandreta de Grabèls (país de Montpelhièr) pòrta son nom.
Las seunas òbras[modificar | modificar la font]
Teatre[modificar | modificar la font]
- La font de Bonas Gràcias, (1954) prèmi Teodòr Aubanèu en 1955
- Menèrba 1210, (1985)
Poesia[modificar | modificar la font]
- Aquarèla, (1946)
- Branca tòrta, (1964)
- Dire son si, (1974)
Romans[modificar | modificar la font]
- Los Macarèls, (1973)
- Sèt pans, (1977)
- La batalha dels teules, (1979)


text:
Linha 6 del Mètro de Barcelona
La Linha 6 del Mètro de Barcelona, que fa partida de la Linha de FGC Barcelona-Valés, se pòt considerar una de las linhas pus ancianas de la vila e del mond car la majoritat del sieu trajècte transcor dins aquela linha Barcelona-Valés que s'inaugurèt l'an 1863 amb lo nom de Ferrocarril de Barcelona-Sarrià construida per Compañía del Ferrocarril de Barcelona a Sarrià (lo Mètro de Londres s'inaugurèt en genièr del meteis an; èra lo primièr del mond). Mas foguèt pas abans 1976 que la linha arribèt a l'estacion de Reina Elisenda amb lo bastiment d'un ramal amb una sola estacion.
Parteja tunèl en lo tram de Plaça Catalunya - Sarrià (tram de 6 estacions e la linha n'a 7) amb las linhas de FGC: L7, S1, S2, S5 e S55.
Lo traçat de la linha de la L6 es tot sosterranh, los talhièrs e los garatges se tròban près de l'estacion de Rubí. Circulan a l'ora d'ara per aquela linha trens de las serias 111 e 112.
La L6 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi 1976, lo sieu trajècte transcor entre Plaça de Catalunya e Reina Elisenda. Es a l'ora d'ara en informacion publica lo perlongament dempuèi Reina Elisenda fins a Finestrelles - Sant Joan de Déu ont enllaçarà amb la Linha 3.
41° 23′ 13,3″ N 2° 10′ 12,25″ E / 41.38333, 2.16667


text:
Castelana
Castelana (Castellane en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Es situat en amont dei Gòrgas de Verdon e es la vila principala dau Verdon Mejan.
Es la pus pichona sosprefectura de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Castelana es una vila fòrça anciana implantada en amont de las Gargamèlas del Verdon. La vila a situat a unitat|724|mètres}} d'altitud[1].
Lo Calhau, o Calhau La nòstra-Madama domina la vila de la siá 184 m de nautor[2]. Es lo luòc #qu'ocupava a la Nautor Mièja Edat, e un luòc classificat.
Dos lacs de barrage se tròban sul territòri de Castelana :
- lo lac de Castillon ;
- lo lac de Chaudanne.
Dos clues se tròban sus la comuna : la clue de Taulanne, afranquida per la Asse de Blieux e la rota Napoleon ; la clue de Chasteuil, afranquida pel Verdon.
Lo sentier de grand randonnée GR 4 travèrsa la comuna.
La commune de Castelana est une cité très ancienne implantée en amont des Gorges du Verdon. La ville est située à 724 mètres d'altitude[1].
Le Roc, ou Roc Notre-Dame domine la ville de ses 184 m de haut[2]. C'est le site qu’elle occupait au Haut Moyen Âge, et un site classé.
Deux lacs de barrage se trouvent sur le territoire de Castelana :
- le lac de Castillon ;
- le lac de Chaudanne.
Deux clues se trouvent sur la commune : la clue de Taulanne, franchie par l’Asse de Blieux et la route Napoléon ; la clue de Chasteuil, franchie par le Verdon.
Le sentier de grande randonnée GR 4 traverse la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Dichary.


text:
Jardin Botanic de Buenos Aires
Lo Jardin Botanic de Buenos Aires que's tròba dens lo quartièr de Palermo. De forma triangulara, qu'ei bordat per las avienguas Santa Fe, Las Heras e la la carrèra República Arabe de Síria. Qu'ei tòca tocant dab lo Zòo de Buenos Aires, lo Parc de Palermo e lo Jardin Japonés.
Que ho creat per l'arquitècte e païsatgista argentin d'origina francesa Carlos Thays. La soa residéncia que demòra dehens lo parc uei lo dia.
Lo parc que ho inaugurat en 1898. Que compta dab 5 granas sarras, un jardin roman, un jardin francés e un jardin orientau, en mei d'ua colleccion de plantas e arbos deu Còn Sud e tanben de la rèsta deu continent american. Qu'ei tanben ondrat d'escultura d'autor màgers com Lola Mora.
A despart de la soa vocacion purmèra de colleccion d'espècias vegetaus e de parc de recreacion, lo Jardin Botanic qu'ei mei que mei conegut com un lòc de concentracion de gats ; dens lo passat que s'a perpausat mantuns còps de'us evacuar mes aqueths projèctes non s'i escadón pas mercés a l'ostilitat de la populacion de Buenos Aires e deus abitants deu quartièr. Quauques ciutadans qu'an adoptada desempuish mantuas annadas la costuma de'us neurir e ua associacion que s'ocupa de'us emparar, de'us esterilizar e de favorizar la loa adopcion.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site de l'associacion de proteccion deus gats.


text:
Remoncourt (Meurthe e Mosèla)
Remoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièra mencion l'an 950.
- En 1125, lo territòri communal i aguèt cedit pels senhors de Réchicourt als abitants.
- Annexat A l'Alemanda de 1870 a 1918.
- Première mention en 950.
- En 1125, le territoire communal fut cédé par les seigneurs de Réchicourt aux habitants.
- Annexé à l'Allemagne de 1870 à 1918.


text:
Unicode
L'Unicode es un estandard informatic que permet los escambis de tèxtes en lengas diferentas a un nivèl mondial. Es estat desvolopat pel Consòrci Unicode, qu'a per tòca de permetre lo codatge de tèxt escrich en donar a tot caractèr de quin sistèma d'escritura que siá un nom e un identificant numeric, e d'un biais unificat, quina que siá la plataforma informatica o lo logicial. L'estandard es ligat a la nòrma ISO 10646. Sa darrièra version, Unicode 6.3, es estada publicada lo 30 de setembre de 2013


text:
Plaça de Catalonha
La plaça de Catalonha (en catalan: plaça de Catalunya), es la mai centrala e granda de las plaças de Barcelona. A una superfícia d'aperaquí 5 ectaras e constituís lo ponch d'union entre lo nuclèu ancian de la vila e l'Eixample. Partisson d'aicí d'importantas vias de la vila coma la Rambla, lo Passeig de Gràcia, la rambla de Catalonha, las rondas de l'Universitat e de Sant Pèire e la carrièra de Pelai, parièra coma l'avenguda del Portal de l'Angel, la granda artèria comerciala de la vila, e anciana pòrta dels barris.


text:
Eudimorphodon
Eudimorphodon siguec un pterosaure dera familha des Eudimorphodontidae que demorec en eth miei deth Trias en Itàlia damb ues ales d'un metre de long. En 1973 se trapec ua esqueleta complèta dera epoca deth Trias de hé 220 milions d'ans en Besano, Itàlia. Açò vòl díder qu'era eth pterosaure més ancian trapat enquiath moment. Eudimorphodon erá un pterosaure damb es ales d'un metre de long.
Era longa coa arremercaua perqué aguest pterosaure apartenh ara familha des Ramphorhynehoidea. Era estructura generau d'Eudimorphodon ei caracteristica deth sòn grop. Es dents son soletes demest es pterosaures. A més de dents, auia tanben ulhals longs enter es dents. Amassats, eren 114 es dents de 6 cm de long. Se cre que pescaua e laguen sòn estomac fossil i auien petiti peishi coma Parapholidephorus. Es joens auien ues dents diuerses e minjauen més insectes coma gardalaigues.
Aguestes dents son ua especialisacion d'aguest reptil. Cap de pterosaure deth jurassic auia aguestes dents. Açò vòl díder qu'eth Eudimorphodon es pas un de sòns ancessors. Ei ua linha disparièra ena familha de pterosaures que s'escandiguec en eth madeish Trias.
Ena ala d'Eudimorphodon, eth quatau dit era plaçat d'ua forma qu'era bèstia podia plegar endarrèr es sues ales. quan heia açò es autes dits demorauen entara dehora.
Hont: The Illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.