text:
Joseph Schumpeter
Joseph Aloïs Schumpeter (Triesch, Moràvia, 8 de febrièr de 1883 – Salisbury, Connecticut, 8 de genièr de 1950) es un economista autriac del mitan del sègle XX, conegut per sas teorias sus las fluctuacions economicas, la Destruccion creatritz e l'innovacion. Es l'autor d'una Istòria de l'analisi economica, pareguda en 1954 e que encara fa referéncia. Es un dels grands conservators del sègle XX amb Russell Kirk e Leo Strauss. Pas dins lo corrent keynesian, nimai dins lo corrent marxista, pasmens que liberal, es qualificat d’economista eterodòxa per sas teorias sus l’evolucion del capitalisme.
Somari
- 1 Biografia
- 2 Teoria economica
- 2.1 Lo vam del sistèma economic: l'entrepreneire innovador
- 2.2 De fluctuacions economicas al cambi social: la destruccion creatritz
- 2.3 La fin del capitalisme
- 3 Òbras majoras de Joseph Schumpeter
- 4 Nòtas e referéncias
Biografia[modificar | modificar la font]
Joseph Schumpeter nasquèt en 1883 a Třešt' en Moràvia, vila àustroongresa, uèi en Chequia, d'un paire industrial del textil. Venguèt orfanèl a l'edat de 4 ans. Passionat per l'Antiquitat greco-latina, dintrèt en 1901 a la facultat de drech de Viena e s’interessèt lèu a la sociologia en estudiant d'autors coma Werner Sombart e Max Weber. Descobrigèut l’economia, en seguent los corses dels teoricians de l'Escòla austriaca: Friedrich von Wieser, Eugen von Böhm-Bawerk e Carl Menger[1]. Diplomat doctor en drech en 1906, anèt en Anglatèrra e se maridèt en 1907 amb Gladys Ricards Seaver. Mas son maridatge faguèt fracas[2]. Daissèt alara Anglatèrra e s'installèt al Caire ont trabalhèt coma qu'avocat pel tribunal mixte internacional.
En 1908, publiquèt son primièr obratge, que venguèt sul còp un classic de l'estatistica economica, Natura e esséncia de l'economia teorica, çò que li permetèt d'obtenir en 1909 un pòste de professor associat en economia politica a l'Universitat de Czernowitz.
Publiquèt la primièra edicion de sa Teoria de l'evolucion economica en 1911, obratge que se desliga de l'encastre neoclassica e testimònia de son interès per la dinamica e las leis del cambi economic. Schumpeter met subretot en relèu l'importància de l'entreprenor e del processus de destruccion creatritz aportada per l'ofèrta de produches nòus sul mercat. Entre 1911 e 1919, ensenhèt coma professor a l'Universitat de Graz (en Àustria). Amb los sociològs Werner Sombart e Max Weber, dirigiguèt Archiv für Sozialwissenschaften (Archius per las sciéncias socialas). En 1913-1914, foguèt professor invitat a l'universitat Columbia de Nòva York.
Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala, foguèt per pauc de temps ministre de las Finanças (1919-1920) del gouvèrn de coalicion social-democrat e social-crestian d'Otto Bauer alara que l’Empèri d'Àustria-Ongria s’esfondrava. Divorcièt de Gladys puèi dirigiguèt pendent quatre ans una banca privada, la Banca Biedermann de Viena, fins a sa quincanèla (1920-1924)[3].
En 1925 venguèt professor de finanças publicas a l'Universitat de Bonn e faguèt un movèl matrimòni amb Anna Reisinger. Mas l'an seguent, moriguèron sa femna e lor filh noirigat. Publiquèt la segonda edicion de la Teoria de l’evolucion economica (1926). A partir de 1927 e fins a sa mòrt, ensenhèt a l'Universitat de Harvard ont s'installèt definitivament en 1932, a la seguida de la pujada del nazisme en Euròpa Centrala. D'entre sos estudiants a Harvard i a Robert Heilbroner, Paul Samuelson, Wolfgang Stolper, Paul Sweezy, Nicholas Georgescu-Roegen e James Tobin.
Un tresen còp se maridèt amb una economista Elizabeth Boody en 1937. De 1937 a 1941, sa reputacion internacionala lo menèt a la presidéncia la Societat d’econometria qu'es un dels fondators. Venguèt president de l'American Economic Association en 1948. La fin de sa vida serà marcada per l'edicion de dos obratges importants: Los Cicles dels afars (1939) que tracta de l’analisi de la creissença) e Capitalisme, socialisme e democracia (1942) que li valdrà una fama d’economista « eretic ».
Moriguèt lo 8 de genièr de 1950 d'una emorragia cerebrala dins son ostal de Taconic, (Connecticut), al moment qu'èra elegit primièr president de la novèla Associacion Internacionala d'Economia. Son esposa, Elizabeth Boody editarà aprèp sa mòrt la monumentala Istòria de l'analisi economica (1954) que i consacrèt sos darrièrs ans e L'esséncia de la moneda (1970).
Teoria economica[modificar | modificar la font]
Schumpeter se daissa dificilament classificar dins una escòla economica. Pasmens qu'èra austriac, jamai èra de l'Escòla austriaca amb que foguèt familiarizat pels ensenhaments d'Eugen von Böhm-Bawerk a l'Universitat de Viena.
L'economista qu'admirava mai èra sens controvèrsia Léon Walras, mas son analisi despassa fòrça l'encastre neoclassic. Tanben foguèt fòrça influenciat pels escriches del sociològ alemand Max Weber. E, se partatgèt de conclusions amb Karl Marx, son analisi èra fòrça alunhada del marxisme. Es considerat en general coma lo fondator de l'evolucionisme economic. Es atal repertoriat dans lo cercle dels economistas dichs « eterodòxes ».
Estima que lo fondament e lo ressòrt de la dinamica de l'economia son l'innovacion e lo progrès tecnic. L'istòria del capitalisme es una mudason de contunh. La tecnologia evolua, se transforma butant de panèls entièrs de l'activitat economica a se passir fins a desapareisser aprèp que foguèron dominants. Lo cambi es estructural abans d'èsser quantitatiu.
Lo vam del sistèma economic: l'entrepreneire innovador[modificar | modificar la font]
Schumpeter insistís sul ròtle major de las innovacions dins lo vam, la mesa en movement de l'economia jos l'accion de l'entrepreneire. Es per la fabricacion de produchs nòus, l'adopcion de processus e de tecnicas inedits, l'utilizacion de novèlas matèrias primièras o la dobertura de novèls mercats que las estructuras acaban per cambiar.
L'innovacion: de l'economia estacionària cap a l'evolucion economica[modificar | modificar la font]
Schumpeter vòl provar lo ròtle determinant de l'innovacion dins lo vam del sistèma economic. Pren coma punt de despart la modelizacion d'una economia estacionària, nomenada circuit economic, e que los diferents elements estructurals se reproduson a l'identic.
S'agís d'una representacion simplificada de la vida economica e de las relacions que se nosan entre los agents economics. La logica d'aquel circuit economic es aquela de l'equilibri general: los movements adaptatius dels prèses asseguran l'adequacion entre las diferentas variablas economicas, e cada factor de produccion es pagat a son prètz. Aquel circuit economic se caracteriza per la liura concurréncia, la proprietat privada e la division del trabalh entre los agents.
Aqueles darrièrs, qu'agisson en foncion de lor experiéncia passada, introduson cap de ruptura fondamentala dins lors comportaments e las relacions economicas en plaça. Los metòdes de produccion e las practicas de consomacion demòran establas, l'ofra ven egala a la demanda pel jòc dels prèses, de biais que l'allocacion de las ressorsas es eficienta. Los comportaments rotinièrs e los mecanismes adaptatius conduson alara a un estat estacionari.
Òr, segon Schumpeter, aquela rotina es trencada per l'entrepreneire e sas innovacions. Atal, l'evolucion pòt pas venir d'una modificacion quantitativa (aument de la produccion o del capital), mas de la transformacion qualitativa del sistèma de produccion. Schumpeter mòstra que lo factor determinant d'aquela evolucion es l'innovacion: aquela es al còr en mai del procèssus de creissénça, de transformacions estructuralas mai importantas.
Se gropa en general las innovacions en doas categorias: las innovacions de produch e las innovacions de procediment. L'actor central d'aqueles darrièrs es l'entrepreneire.
L'entrepreneire actor fondamental de l'evolucion economica[modificar | modificar la font]
Dins la concepcion de Schumpeter, l'entrepreneire incarna lo pari de l'innovacion, tèsi que desvelopèt en particular dins Teoria de l'evolucion economica en 1913 ; son dinamisme assegura la reüssida d'aquela. L'entrepreneire, que se deu pas confondre amb lo cap d'entrepresa simple administrator gestionari, o amb lo rentièr capitalista proprietari dels mejans de produccion, es per el un vertadièr aventurièr qu'esita pas a sortir de las dralhas per innovar e entraïnar los autres òmes a agir d'un biais diferent que la rason, la crenhença o l'abitud, lor dictan de far. Deu véncer las resisténcias que s'opausan a tota novetat riscant de negar lo conformisme del mitan.
Per exemple, Henry Ford èra pas un entrepreneire quand en 1906 venguèt cap d'entrepresa independent, mas o venguèt en 1909 quand sos usinas comencèron de fabricar la famosa Ford T a un còst que ne fa pauc a pauc un estatut d'objècte de consomacion corrent als Estats Units d'America: adoptèt lo sistèma de cadena de montatge, permetent a l'encòp de baissar lo còst de produccion e d'aumentar son debit, alara davancièr de la produccion de massa. Un autre exemple de vertadièr entrepreneire es Alfred Krupp quand concentrèt verticalament sas entrepresas, e que metèt en practica lo novèl procediment de fabricacion de l'acièr imaginat per l'anglés Henry Bessemer.
L'entrepreneire es plan segur motivat per la realizacion de beneficis eissits dels riscs preses e la reussita. Mas, la concepcion del profit defenduda per Schumpeter es originala: l'entrepreneire crèa de valor, tot coma lo salarièr, e es tanben motivat per un ensems de mobils irracionals que los principals son sens dobte la volontat de poténcia, lo gost esportiu de la victòria e de l'aventura, o la jòia simpla de crear e de donar vida a de concepcions e idèas originalas. Per Schumpeter, lo profit es la sancion de l'iniciativa creatritz dels riscs preses per l'entrepreneire. Aquela concepcion es contrària als economistas classics que fasián del profit la contrapartida dels esfòrces productius (capital e trabalh) de l'entrepreneire, alara qu'es puslèu del ròtle del cap d'entrepresa. Aquela concepcion es tanben contrària a la marxista que plaça l'origina del profit dins la confiscacion de la maivalença, es a dire l'apropriacion d'una partida del fruch del trabalh dels salariats pel rentièr capitalista.
Lo profit es encara mai important e immediat que l'entrepreneire es capable de rebutar tota forma de concurréncia dirècta e immediata. L'innovacion consistís pus sovent a aver una posicion favorabla dins sa branca, e sa difusion permet d'obtenir de dreches comercials que tecnicament permeton a l'entrepreneire de dispausar d'un monopòli. Schumpeter considèra los monopòlis nascuts de l'innovacion coma necessaris al bon foncionament del capitalisme. En situacion de monopòli, l'entrepreneire es liure de fixar un prètz de venda superior a son còst marginal. En situacion de concurréncia pura e perfècta, per aumentar sos profits, l'entrepreneire a pas mai aquela possibilitat; al contrari per demorar concurrencial, son prètz de venda pòrta a s'aprochar del còst marginal (es lo concèpte marxista de la baissa tendenciala del taus de profit qu'es criticat aquí per Schumpeter). Per tornar beneficiar d'una libertat dels prèses de venda, luenh del còst marginal, l'entrepreneire deu baissar aquel darrièr en redusent sos còstes de produccion per d'economias d'escala (aument de la produccion e de la talha de las entrepresas) o per una aumentacion de la productivitat (coma per l'innovacion). Los riscs que pren l'entrepreneire en innovant son motivats per la perspectiva de conquesta d'una posicion de monopòli o per sa demorança.
Schumpeter mòstra qu'un univèrs non atomistic (grand nombre d'entrepresas) es pas forçadament negatiu pel consomator perque lo monopòli mena pas totjorn a l'aument dels prèses o a la baissa de la produccion. L'entrepresa geganta percebent un susprofit pòt efectuar d'investiments importants. Encara, las innovacions engendran d'efèctes de sinergia al nivèl de l'economia. An d'externalitats positivas sus l'entraïnament sus de sectors economics e de creacions de novèlas activitats. Apareisson coma fèrre d'ast de la creissença economica, justificant alara l'existéncia d'aqueles novèls actors contribuissent al vam del capitalisme. Pasmens, aquelas situacions de monopòli duran pas. Es lo jòc de la concurréncia que las banaliza batalhejant pels susprofit, lo motor del progrès economic, mas tanben lo factor explicatiu dels movements ciclics de l'economia.
[modificar | modificar la font]
L'innovacion es a l'encòp font de creissença e factor de crisi. Es çò que Schumpeter resumís per la formula « destruccion creatritz ». Las crisis son pas de simples mancas de la maquina economica; son inerentas a la logica intèrna del capitalisme. Son salutàrias e necessàrias al progrès economic. Las innovacions arriban en pinhat gaireben totjorn al bas de l'onda depressionista, perque que la crisi butassa las posicions aquisas e fa possibla l'exploracion d'idèas novèlas e dobrís d'oportunitats. Al contrari, quand un periòde naut de non crisi, l'òrdre economic e social blòca las iniciativas, çò que frena lo flux de las innovacions e prepara lo terren per una fasa de recession, puèi de crisi.
Ritmes economics e ritmes tecnologics[modificar | modificar la font]
L'observacion empirica del sistèma economic mòstra l'existéncia, amb intervals regulars, de cicles economics onte las fasas de prosperitat alternan amb las fasas de depression.
Totes los economistas mostrèron de mecanismes de regulacion permetent al capitalisme de se desvelopar al delà de las crisis, e cerquèron de provar l'existéncia d'aqueles ritmes. Schumpeter prepausèt una interpretacion dels ritmes economics a la lutz dels ritmes o ondas tecnologics: las innovacions son a l'origina de cicles economics. Mòstra que lo fenomèn de pinhat d'innovacions es a l'origina a l'encòp de l'espandiment coma de la recession que li succedís. Schumpeter donèt una analisi coerenta dels cicles longs dichs cicles Kondratieff (en omenatge a l'economista sovietic Nikolai Kondratieff).
De fach, Schumpeter tanben s'inspirèt dels trabalhs de l'économista francés Clément Juglar que lo primièr aviá mostrat dempuèi 1856, los fenomèns ciclics sus un periòde d'una desena d'ans, alara que Kondratieff vigilava sobretot las causas d'aqueles cicles longs: l'usura e lo renovelament de las grandas infrastructuras (camins de fèrres, canals, grands amainatjaments fonzièrs) que la construccion demanda d'investiments excepcionals. Mas aquelas explicacions li semblavan insufisentas, preferissent parlar d'ondas massivas d'innovacions gropada a l'entorn d'una descobèrta centrala, coma la maquina de vapor que dralha la revolucion industriala entre 1790 e 1850 e lo camin de fèrre que dinamizèt l'economia dels ans 1890 fins a la Segonda Guèrra Mondiala.
Schumpeter pretend que tres cicles se superpausan e explican per l'essencial l'evolucion de la conjontura:
- los cicles corts, o cicles Kitchin, que duran en mejana 40 meses e s’explican segon el per de variacions d'estòcs,
- los cicles mejans, dichs cicles Juglar, que duran, eles, entre 6 e 11 ans,
- les cicles longs, o cicles Kondratieff, que s’espandisson sus 40 a 60 ans. Serián lo resultat d’innovacions majoras: maquina de vapor, automobil.
Los monopòlis meton l'economia sus la via del progrès mas son pas que temporaris. Los susprofits menèron a d'entrepreneires imitators a prepausar de bens similars o de procediment vesins obligant las entrepresas en plaça a se diferenciar de contunh o a baissar lors prèses. Aquel fenomèn d'imitacion entraïna d'innovacions de pinhats, es a dire una agregacion d'innovacions provocadas per la reüssita de l'entrepreneire innovator que sa posicion es pas que temporàriament dominanta.
L'aplicacion e la difusion de las innovacions dependent en amont de la propension de l'entrepreneire a prendre de riscs, de la recèrca dins l'emergéncia d'invencions susceptiblas d'èsser expleitadas, e del crèdit. Dependon en aval de la propension dels individús a recebre l'innovacion (pels produchs novèls), doncas de lors gosts e abituds. Aquelas condicions resultan de la realizacion, de la velocitat e de l'espandisa de la difusion. Es doncas lo jòc innovacion-imitacion-monopòli temporari qu'assegura la creissença economica e lo revolum perpetual de las posicions establidas.
L'activitat ciclica se debana del biais seguent: la fasa d'espandiment s'explica pels profits qu'engendran un aument dels investiments e de la demanda, jos l'efècte dels pinhats d'innovacion. Dins un primièr temps, los crèdits accordats van provocar una inflacion dels bens de produccion puèi de consomacion. En seguida, la quantitat addicionala de bens engendra la deflacion, accentuada pel remborsament dels crèdits anonciant la depression. Las possibilitats de profit venon raras, los quincanèlas apareisson. Lo fenomèn d'imitacion entraïna una saturacion dels mercats e una bassa de la renda monopolistica, doncas una reduccion de l'investiment seguida d'une bassa de l'activitat. La crisi poirá pas èsser passada que per d'autras ondas d'innovacions. Es lo mecanisme decisiu de l'activitat ciclica qu'implica un processus de destruccion creatritz.
L'expansion depend de la difusion e de l'assimilacion de las novèlas condicions d'activitat. La depression correspond a un periòde de desaparicion de las estructuras productivas en excès e de las deutes, e a la gestacion de novèlas innovacions. Per Schumpeter, la durada de cada cicle correspond a l'importància de las innovacions e lors efèctes d'entraïnament.
Lo progrès tecnic es pas un flux continú e los cicles obeïsson a de mecanismes autoregulators. Se difusa de biais periodic per ondas a partir de qualques sectors e qualques luòcs.
[modificar | modificar la font]
L'introduccion del progrès tecnic a un efècte suls comportaments e las abituds dels diferents agents economics. L'entrepreneire innovator entraïna fòrça imitators, çò qu'entraïna un cambi radical de lor foncion de produccion (reorganizacion del trabalh). Las innovacions que difusan dins l'economia van tresvirar los biais de consomacion en respondent a de besonhs non satisfachs, e quitament ne crear de novèls. Los mercats se tròban atal modificats. Lo progrès tecnic agís sus las estructuras de l'economia tota entièra: la combinason dels factors de produccion (trabalh e capital) se modifica perque i a remplaçament de las estructuras ancianas per de novèlas, e doncas mobilitar dels mejans de produccion. L'impacte sus la natura de las qualificacions e l'emplec, e mai sus lor reparticion espaciala es considerable. Fin finala, lo progrès tecnic assegura de posicions dominantas e trebolada l'estat dels rapòrts de fòrça entre los païses al nivèl internacional.
La fin del capitalisme[modificar | modificar la font]
Dins son òbra Capitalisme, socialisme, e democracia, Schumpeter sembla rejònher la concluson de Karl Marx sus l'inevitabilitat de l'esfondrament del capitalisme. Schumpeter demòra pasmens convencut dels malfachs del capitalisme e regretava aquela fin inevitabla, segon sos dichs « s'un mètge prevei que son pacient va morir, aiaquò vòl pas dire qu'o desire ». Se desguisarà doncas coma partisan del socialisme per incitar lo jove socialista a legir son trabalh, esperant que son lector reconeisseriá d'esperèl las errors del socialisme[4].
Se Schumpeter rejonh la conclusion de Marx, regrata son rasonament coma aquel de Keynes: « Coma amb Marx, es possible d’admirar Keynes tot ne considerant pasmens que sa vision sociala es falsa e que caduna de sas proposicions es fallaciosa[5] ». Schumpeter estima que Marx e Keynes se rejonhan perque lors teorias explican que lo capitalisme pòt s'esfondrar segon de causas que son endogènas, caractèr comun que permet d'ofrir una justificacion racionala a l'anticapitalisme[6].
Schumpeter rebuta lo materialisme istoric, per el l'estructura economica determina pas entièrament la societat e pensa pas que la viabilitat del capitalisme siá intrinsècament menaçada per exemple per una baissa tendenciala del taus de profèit (l'innovacion podent la contrariar). Al contrari, per Schumpeter coma per Marx, lo succès del capitalisme mena inevitablament a la concentracion del capital, es a dire a la creacion de grandas entrepresas, geridas per de caps d'entrepresas, simples administrators e apartenent a de rentièrs capitalistas, vertadièrs proprietaris de las entrepresas. Per Schumpeter, aquela concentracion s'acaba per l'aveniment d'un sentiment d'ostilitat generala contra lo capitalisme. Mas « la massa del pòble n'elabora jamai de la seuna initiaciativa d'opinions trencadas [e] es encara mens capable de las enonciar, nimai de las convertir en actitudas e en accions coerentas. » Schumpeter pensa pas doncas qu'es una revolucion dirigida per un ipotetic proletariat obrièr que destruirà lo capitalisme. L'ostilitat cap al capitalisme pòt s'exprimir e se traduire pas qu'amb l'ajuda d'una larga franja de la classa dels intellectuals.
Lo capitalisme entraïna lo desvolopament de l'aparelh educatiu, çò que tot a l'encòp mena a la formacion d'una opinion publica larga e a une subreproduccion dels intellectuals a respècte dels besonhs de las professions liberalas. Los intellectuals desconsiderats e pauc remunerats an tot interès per se ligar contra lo capitalisme e a abeurar l'opinion publica de discors contra l'argent e l'esperit d'entrepresa. Catalizan e precipitan l'ostilitat generala contra lo capitalisme. Lo capitalisme s'escleròsa atal progressivament de l'interior, per de rasons socialas e politicas, a mesura que de majoritats democraticament elegidas causisson de metre en plaça una economia planificada acompanhada d'un sistèma d'Estat providéncia e de restriccion dels entrepreneires. Lo clima intellectual e social necessari a l'esperit d'entrepresa e d'innovacion, e doncas a l'aparicion d'entrepreneires, declina e acaba per èsser remplaçat per una forma o una autra de socialisme, encara mai esclerosant. Los govèrns an alara tendéncia, per se far populars, a desvolopar l'« Estat fiscal » e a transferir lo revengut dels productors cap als non productors, malcorant l'estalvi e l'investiment al benefici de la consomacion, çò que crèa una pression inflacionista creissenta. Dins totas decisions, los govèrns democraticament elegit tendon alara, per garantir lor reeleccion, a privilegiar lo tèrme cort al detriment del tèrme long.
Schumpeter es convincut que la liura concurréncia capitalista es lo melhor sistèma economic, recomanda pas aquela evolucion, mas sap pas cossí l'evitar. Lo capitalisme pòt perseguir son camin cap en abans simplament a condicion que demòre l'esperit dels entrepreneires que sol fa sa fòrça. Una critica radicala del capitalisme inspirada de l'òbra de Schumpeter, soslinha que genèra la granda entrepresa e qu'aquela darrièra atuda tota volontat d'imaginacion. Las grandas organizacions son marcadas per la multiplicacion dels quadres gestionaris, dels expèrts e dels burocratas, menats a rasonar en tèrmes de carrièra, de revengut regular e de posicion sociala e del meteis còp pau o pas clinats a prene de riscs coma dins lo modèl de l'entrepreneire.
Òbras majoras de Joseph Schumpeter[modificar | modificar la font]
- Natura e contengut principal de la teoria economica (Das Wesen und der Hauptinhalt der theoretischen Nationalökonomie), 1908.
- Teoria de l’evolucion economica (Theorie der wirtschaftlichen Entwicklung).
- Los cicles dels afars: una analisi teorica, istorica, estatistica del procediment capitalista (Business Cycles: a Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process), 1939.
- Capitalisme, socialisme e democracia (Capitalism, Socialism, and Democracy), 1942.
- Istòria de l'analisi economica (History of Economic Analysis), publicat post mortem en 1954.
- Teoria de la moneda e de la banca - Tome 1, l'esséncia de la moneda,
- Teoria de la moneda e de la banca - Tome 2, Teoria Applicada
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean-Claude Drouin, Les grands économistes, Presses Universitaires de France, 2006.
- ↑ (en) « In praise of entrepreneurs », The Economist, 26 d'abril de 2007.
- ↑ id "Drouin"
- ↑ Muller, Jerry Z. The Mind and the Market. Anchor Books, New York. 2003.
- ↑ Joseph Schumpeter, Istòria de l’analisi economic
- ↑ Joseph Schumpeter, op. cit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Alexis Karklins-Marchay, Joseph Schumpeter, Vie - Oeuvres - Concepts, 2004, Ellipses, ISBN 2-7298-1372-1
- (fr)Maurice Baslé, etc., Histoire des pensées économiques – les fondateurs, 2a ed, Sirey, ISBN 2-247-01666-9
- (en) Ján Iša, Profiles of world economists: Joseph Alois Schumpeter, BIATEC, Volume XII, avril 2004, lire en ligne
- (en) Thomas K. McCraw, Prophet of Innovation: Joseph Schumpeter and Creative Destruction, 2007, Belknap Press, 719 pages
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Biographie de Joseph Schumpeter sul site History of Economic Thought
- (en) In praise of entrepreneurs, The Economist, 26 d'abril de 2007
- (en) Taking flight, The Economist, 17 de setembre de 2009
- (fr)Quelques livres de Joseph Schumpeter, disponibles en français. sul site Les Classiques des sciences sociales.
- (fr)Una analisi accessibla de la critica de la democracia classica de Schumpeter.


c: text/html

text:
Villes et mairies du District de Mendrisio (131)
Liste des communes
Chiasso
Ville de Chiasso, localité de la Suisse de 7 700 habitants.
La mairie de Chiasso a une adresse e-mail et un site Internet.
Mendrisio
Ville de Mendrisio, localité de la Suisse de 6 700 habitants.
La mairie de Mendrisio a une adresse e-mail et un site Internet.
Morbio Inferiore
Ville de Morbio Inferiore, localité de la Suisse de 4 200 habitants.
La mairie de Morbio Inferiore a une adresse e-mail et un site Internet.
Stabio
Ville de Stabio, localité de la Suisse de 3 900 habitants.
La mairie de Stabio a une adresse e-mail et un site Internet.
Balerna
Ville de Balerna, localité de la Suisse de 3 500 habitants.
La mairie de Balerna a une adresse e-mail et un site Internet.
Vacallo
Ville de Vacallo, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Vacallo a une adresse e-mail et un site Internet.
Coldrerio
Ville de Coldrerio, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Coldrerio a une adresse e-mail et un site Internet.
Novazzano
Ville de Novazzano, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Novazzano a une adresse e-mail et un site Internet.
Riva San Vitale
Ville de Riva San Vitale, localité de la Suisse de 2 400 habitants.
La mairie de Riva San Vitale a une adresse e-mail et un site Internet.
Castel San Pietro
Ville de Castel San Pietro, localité de la Suisse de 2 000 habitants.
La mairie de Castel San Pietro a une adresse e-mail.
Ligornetto
Village de Ligornetto, localité de la Suisse de 1 600 habitants.
La mairie de Ligornetto a une adresse e-mail et un site Internet.
Rancate
Village de Rancate, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie de Rancate a une adresse e-mail et un site Internet.
Arzo
Village de Arzo, localité de la Suisse de 1 100 habitants.
La mairie de Arzo a une adresse e-mail.
Genestrerio
Village de Genestrerio, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Genestrerio a une adresse e-mail et un site Internet.
Capolago
Village de Capolago, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Capolago a une adresse e-mail.
Morbio Superiore
Village de Morbio Superiore, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Morbio Superiore a une adresse e-mail et un site Internet.
Besazio
Village de Besazio, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Besazio a une adresse e-mail et un site Internet.
Tremona
Village de Tremona, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Tremona a une adresse e-mail et un site Internet.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
A faire durant votre séjour à Saint Gourgon
En plein AirVal de Loire Equitation à Chouzy Sur Cisse (24,0km du centre de Saint Gourgon).La Ferme de l'Etang à Epuisay (27,6km du centre de Saint Gourgon).Jardin Botanique Le Prieuré d'Orchaise à Orchaise (16,1km du centre de Saint Gourgon).
A découvrirLocation de véhicule avec chauffeur Jean-Pierre Pasteur à Blois (25,6km du centre de Saint Gourgon).Château Royal à Amboise (28,3km du centre de Saint Gourgon).
Miam !Cave viticole à Thore La Rochette (14,2km du centre de Saint Gourgon).
Villes et villages a visiter non loin de Saint GourgonClassée Ville d'Art et d'histoire Vendôme vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (15,3km du centre de Saint Gourgon).Classée Ville d'Art et d'histoire Blois vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (25,5km du centre de Saint Gourgon).
A parcourir durant votre voyage à Saint GourgonJardin Du Plessis Sasnieres à Sasnières (8,5km du centre de Saint Gourgon).Parc De La Source à Château-Renault (10,0km du centre de Saint Gourgon).Parc Du Chateau à Château-Renault (11,4km du centre de Saint Gourgon).Jardin Du Bec Sec à Auzouer-en-Touraine (12,5km du centre de Saint Gourgon).Arboretum De La Petite Loiterie à Monthodon (16,3km du centre de Saint Gourgon).Jardin Les Buis De Vildo à Villedômer (16,5km du centre de Saint Gourgon).Jardin Du Moulin D'Echoiseau à Mazangé (17,1km du centre de Saint Gourgon).Jardin De La Mardelle à Artins (23,3km du centre de Saint Gourgon).Domaine De Chaumont-Sur-Loire à Chaumont-sur-Loire (24,3km du centre de Saint Gourgon).Parc Et Jardins Du Château De Valmer à Chançay (25,3km du centre de Saint Gourgon).Jardin Des Terrasses De L'Evêché De Blois Et Jardins Associés à Blois (25,5km du centre de Saint Gourgon).Jardin Des Arts à Couture-sur-Loir (26,5km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre Jardin Du Liseron à Couture-sur-Loir (26,5km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre Jardin Du Lapin à Couture-sur-Loir (26,6km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre Le Bois Noyer à Couture-sur-Loir (26,6km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre La Bellerie à Couture-sur-Loir (26,6km du centre de Saint Gourgon).Jardin Des Portes Vertes à Chailles (26,6km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre Jardin Des Courants à Couture-sur-Loir (26,6km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre Jardin Des Delices à Couture-sur-Loir (26,7km du centre de Saint Gourgon).Association Les Jardins De Cassandre Le Poirier à Couture-sur-Loir (26,7km du centre de Saint Gourgon).Jardin De La Filature à Bessé-sur-Braye (27,3km du centre de Saint Gourgon).Jardin Du Château De La Gavolerie à Bessé-sur-Braye (27,5km du centre de Saint Gourgon).Jardins De La Filature Et De Courchet La Gavolerie L'Arboretum De Tuffeau Et Le Jardin Médiéval De St Calais à Bessé-sur-Braye (27,8km du centre de Saint Gourgon).Parc Et Jardins De Saint-Denis-Sur-Loire à Saint-Denis-sur-Loire (28,2km du centre de Saint Gourgon).Parc Du Chateau De Jallanges à Vernou-sur-Brenne (28,5km du centre de Saint Gourgon).Château Du Clos Lucé - Parc Leonardo Da Vinci à Amboise (28,6km du centre de Saint Gourgon).Jardin De Maggy à La Ville-aux-Clercs (28,7km du centre de Saint Gourgon).Château De Poncé à Poncé-sur-le-Loir (28,9km du centre de Saint Gourgon).Jardin Des Métamorphozes à Valaire (28,9km du centre de Saint Gourgon).Jardins De La Boulas à Cerelles (29,1km du centre de Saint Gourgon).Arboretum Du Tuffeau à Saint-Gervais-de-Vic (29,8km du centre de Saint Gourgon).Atelier Musée Louis Leygue à Naveil (14,2km du centre de Saint Gourgon).Musée de Vendôme à Vendome (14,6km du centre de Saint Gourgon).Château Musées de Blois à Blois (25,2km du centre de Saint Gourgon).Maison de la Magie à Blois (25,4km du centre de Saint Gourgon).Muséum d'Histoire Naturelle à Blois (25,4km du centre de Saint Gourgon).Musée de l'Hôtel de Communes à Amboise (28,7km du centre de Saint Gourgon).Musée de la poste à Amboise (28,7km du centre de Saint Gourgon).
Carte touristique, les principaux sites touristiques à Saint Gourgon et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à Saint Gourgon
Sinon en Gîte ?
- Gite Troglodyte à Thore La Rochette, Gîte de Mme Odile Leroux qui est à 15,0km de Saint Gourgon.
- Gîte de Mme Hulin à Champigny En Beauce, Gîte de Mme Hulin qui est à 18,6km de Saint Gourgon.
- Gîte de groupe Les fleurs à Renay, Gîte de M. et Mme. Audouard qui est à 22,7km de Saint Gourgon.
- Gite Les Hauts de Chaumont à Chaumont-sur-loire, Gîte de Mme Claudine Rousson qui est à 24,9km de Saint Gourgon.
- Gîte rural Les Bigotteries à Danze, Gîte de M. et Mme Guinebert qui est à 26,9km de Saint Gourgon.
- GITE DU COURCHET à Besse Sur Braye qui est à 27,6km de Saint Gourgon.
- GITE LE TOUCHELION à Chemille-sur-deme qui est à 27,6km de Saint Gourgon.
- GITE LA PINIERE à Chemille-sur-deme qui est à 27,6km de Saint Gourgon.
- GITE DE LA GAVOLERIE à Besse Sur Braye qui est à 27,7km de Saint Gourgon.
- GITE DU MOULIN GUILLAUME à La Chapelle Huon qui est à 27,8km de Saint Gourgon.
- GITE LE PETIT BOIS SOLEIL à Chemille-sur-deme qui est à 27,9km de Saint Gourgon.
- GITE PONT BARRY à Louestault qui est à 28,4km de Saint Gourgon.
- GITE LE CLOS DES CERISES à Ponce Sur Le Loir qui est à 29,3km de Saint Gourgon.
- GITE LA TENDRIERE à Ponce Sur Le Loir qui est à 29,3km de Saint Gourgon.
- GITE LE MOULIN DE L'ÉTANG à La Chapelle Huon qui est à 29,4km de Saint Gourgon.
En chambre d'hôte
- Chambre d'hôtes de Patricia Lesourd à Coulommiers La Tour (16,0km de Saint Gourgon), Chambre d'hôte de Mme Patricia Lesourd.
- Chambre d'hôtes La Grange au Pesle à Lunay (17,5km de Saint Gourgon), Chambre d'hôte de M. Deterpigny.
- Chambre d'hôtes Le Retour à Villebarou (23,5km de Saint Gourgon), Chambre d'hôte de M. Masquillier.
- Chambre d'hôtes Le clos Pasquier à Blois (23,6km de Saint Gourgon), Chambre d'hôte de M. Nicot.
- Chambres d'hôtes Harmonies à Saint Denis Sur Loire (27,2km de Saint Gourgon), Chambre d'hôte de Mme Chesneau et M. Chaurin.
- CHAMBRES D'HOTES - LE RASPAIL à Besse Sur Braye (27,4km de Saint Gourgon).
- CHAMBRES D'HOTES LES GRANDS MAISONS à Chemille-sur-deme (27,6km de Saint Gourgon).
- CHAMBRE D'HOTES LA TENDRIERE à Ponce Sur Le Loir (29,3km de Saint Gourgon).
- CHAMBRES D'HOTES LA GAUGANAISE à La Chapelle Gaugain (29,3km de Saint Gourgon).
- Chambre d'hôtes La Poulinière à Monthou Sur BiÈvre (29,7km de Saint Gourgon), Chambre d'hôte de Mme Rouvre.
Saint Gourgon, trouver un Office de tourismeOffice de Tourisme du Val d'Amboise à Amboise (28,3km du centre de Saint Gourgon).


text:
Mousson (Meurthe e Mosèla)
Mousson es una comuna francesa administrada per lo departament de Meurthe e Mosèla de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Monsó #aperténer dempuèi lo Sègle X als comtes de Bar. Lo castèl i aviá situat sus posicion estrategica evidenta, doncas que controtlava un dels escasses ponts bastits sus la Moselle dintre Nancy e Mètz. Una vila se #desvolopar a l'entorn d'aquel pont, e i aguèt nomenat Pont-a-Monsó.
La seigneurie de Mousson appartint dès le Sègle X aux comtes de Bar. Le château était situé sur position stratégique évidente, puisqu'il contrôlait un des rares ponts construits sur la Moselle entre Nancy et Metz. Une ville se développa autour de ce pont, et fut nommée Pont-à-Mousson.


text:
Lo vèrbe "to thrash" que significa "trucar" en anglés. Lo nom de l'estil que vien donc de la faiçon de jogar agressiva deus trucaires. Qu'utilizan sovent ritmes binaris hòrt simples e rapides mes pas enqüèra los "blastbeats" qui haràn los trucaires de death metal o de black metal. Quan lo ritme n'ei pas rapide qu'ei sovent hòrt marcat e binari, a còps marciau . Aqueths trucaires qu'exploraràn tanben las possibilitats de las doblas gròssas caishas e de las doblas pedalas.
Los guitarristas de thrash qu'an ua predileccion peus ritmes simples dab acòrds de puishença (o powerchords) e que'us agradan tanben los soli. Entà seguir la rapiditat de la bateria, que hèn sovent anar-tornars rapides dab lo mediator. Quauques uns qu'an un nivèu tecnic hòra deu comun e qu'aiman d'ac har vàler.
Enfin lo cant "thrash" que pòt estar cridat (véder l'article vocaus) o melodic. Dens aqueste segond cas que parlam meilèu de heavy thrash o power thrash.


text:
Amaron
L'amaron es una grana toxica contenguda dins lo fruch del Marronièr d'Índia. Se deu pas lo confondre amb lo marron, comestible, fruch de varietats empeutadas de castanhs.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Lo marronnièr d'Índia, arbre de la familha dels Hippocastanaceae, dona un fruch sèc que se dobrís d'esperel. Sa paret es un borsèl espinós. L'amaron es de fach lo nom donat a la grana contenguda dins aquel borsèl, e que sembla fòrça a la castanha. Lo borsèl del fruch conten d'en primièr 3 granas, mas soque una fructifica.
Utilizacions terapeuticas[modificar | modificar la font]
L'amaron a de proprietats de tonic venós subretot per lutar contra las emorroïdas. L'efècte seriá degut al mens en partida a l'escina. L’extrach d'amaron es tanben prepausat per far desapareisser los plecs jols uèlhs: a causa de son efècte tonic, descongestiona los teissuts, permet la reduccion edematosa e demenís l’apparéncia blava de la pèl. D'autras indicacions son l'insuffiséncia venosa dels membres inferiors coma las cambas pesucas o los pichons ematòmas.


text:
En Aran, qu'an un parlar estandardizat com a lenga (co)oficiau. Qu'ei plan un parlar aranés qui i serveish de lenga oficiau, que non l'occitan (ni lo gascon) com a diasistèma o com a grop de dialèctes e de parlars. Aquera constatacion, qui n'a pas arren d'anormau ni d'excepcionau, que'ns rapèra los sistematicians linguistics n'an pas a impausar la lor vision deu món aus pòbles. Lo dret a decidir deus Aranés que concerneish tanben la causida de la lor lenga oficiau, qu'an perfèitaments lo dret de causir un parlar aranés, e donc de nomentar la lor lenga "aranés".
L'occitan com a diasistèma o lenga qu'ei ua lenga teorica, en realitat ua rubrica de classificacion qui englòba ua multitud de parlars. Ua lenga oficiau n'ei ordinàriament pas ua multitud de parlars. Qu'ei, en règla generau, un parlar unificat per tant que sia possible. Que n'avem l'exemple luxemborgués on i a tres lengas oficiaus; lo francés, l'alemand
e lo luxemborgués
. Deu punt de vista de sistematicians lingüistics, que n'i son sonque duas "lengas" arrepresentadas, e non tres, puishque luxemborgués e alemand e son considerats com a duas varietats d'ua medisha "lenga" segon la classificacion lingüistica "tradicionau". En la realitat, que i son tres, pr'amor, en la vita reau, las lengas oficiaus non son en generau pas de "lengas" dab l'accepcion que'u balhan los nòstes linguistas au mot. Ua lenga oficiau qu'ei generaument un parlar estandardizat e pas arren mei. Avisatz-vos, per exemple, que non ei briga la "lenga d'òil" (dab las soas varietats) qui ei oficiau en França, qu'ei sonque lo francés, qu'ei a dí
ser un parlar, e pro. En la realitat, la lenga francesa, la lenga alemanda e la lenga luxemborguesa que son parlars, que non "lengas" dab l'accepcion que i vòlen balhar los lingüistas. La lenga alemanda qu'ei comparabla au parlar batu (unificat) deus bascos, e la relacion enter luxemborgués e l'alemand qu'ei comparabla a la qui existeish enter, digam-ne, lo basco soletan e lo batu (parlar basco unificat). Lo soletan (estandardizat o non) n'ei pas ua varietat deu batu, ni lo batu ua varietat de soletan. De la medisha manèira, lo luxemborgués n'ei pas briga ua varietat de l'alemand (lo parlar estandard), ni l'alemand ua varietat de l'estandard luxemborgués. Tant l'un com l'aute parlar estandardizat que pòden perfèitament servir de lenga oficiau, segon la volontat deus locutors, adonc qu'ac ei lo cas au Luxemborg on los dus estandards alemand e luxemborgués e son lengas cooficiaus dab lo francés. Un aute exemple qu'ei lo de Norvègia, on i son tanben oficiaus dus estandards distints. Norvègia qu'a donc duas lengas oficiaus, lo "bokmål
" (lit.
"lenga deus libes"), autanplan aperada riksmå
l (lit.
lenga deu reiaume) e lo "nynorsk
" (lit.
"neonorvegian"). Los lingüistas que pòden considerar, segon los lors critèris, qu'aqueras duas lengas e son en realitat duas varietats estandardizadas d'ua medisha e soleta "lenga", ua lenga virtuau, teorica, aperada "norvegian". Totun, aquera lenga norvegiana virtuau que demora …virtuau, en fèit ua rubrica de classificacion shens existéncia en la realitat, mentre bokmål e nynorsk que son, en la realitat, duas lengas de las plan reaus e de las plan individualizadas, emplegadas en concurréncia. En Norvègia, cada comuna que pòt causir oficiaument ua lenga (bokmå
l o nynorsk) o declarà's "neutrau" per arrapòrt a la causida de la lenga. Qu'ei de notar cada ua d'aqueras duas lengas norvegianas qu'a la soa wikipèdia pròpia.
Non cau pas oblidar que la sistematica lingüistica n'ei pas sonque un sistèma de representacion classificaira deus parlars. N'ei pas la realitat. Non cau pas mesclar çò de virtuau dab la realitat. E que cau deishar los pòbles decidir quin(s) parlar(s) e vòlen oficializar com a lenga(s), qu'ei un dret fonamentau qui n'a pas a depéner de causidas classificairas deus lingüistas. Lo dret a decidir, qu'ei tanben aquò.


text:
Liri
Los liris son un ensems de plantas erbacèas de la familha des Liliaceae apartenent al genre Lilium.
Somari
Reparticion, abitats[modificar | modificar la font]
Aquelas plantas de bulbe son a l'origina presentas dins las zonas temperada de l'emisfèra nòrd.
Se trapa sobretot en Euròpa, mas tanben en Asia, d'Índia fins a Japon e a las Filipinas.
Lor airal d'espandiment cobrís tanben los Estats Units d'America e lo sud de Canadà.
Las espècias del genre Lilium son abitualament adaptadas dins los mitans forestièrs, sovent montanhós, o mai rarament dins los mitans aclarits (pradas). D'unas venon dins de zonas umidas. Una sola espècia (Lilium arboricola) viu en epifita.
Fòrça varietats son cultivadas e ornan los òrts pel mond entièr.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lors grandas flors de sièis tepals (3 petals e 3 sepals identics), sovent perfumadas, pòdon portar de colors vivas, blancas, jaunas o rojas, amb a vegadas de motius colorats.
Biologia, florason[modificar | modificar la font]
La florason se faguèt en estiu, l'ivèrn constituissent un periòde d'inactivitat per la planta.
Gaireben totas las espècias de liris perdon las fuèlhas pendent la sason freja, mas Lilium candidum garda une rosèta de pichona fuèlhas a la basa pendent gaireben tot l'an. Los bulbes son d'organs de serva, an pas de rusca protectritz. Las flors apareisson al tèrme d'una camba verticala unica.
Eraldica, simbolica...[modificar | modificar la font]
La flor de liris, en realitat una flor de cotèla, jauna o aur, es lo simbòl de la familha reiala en França.
Lo liris de las pradas (Lilium philadelphicum L. var. andinum) es lo simbòl floral de la província de Saskatchewan e èra tanben fins a 1999 l'emblèma floral de Quebèc; lo liris fa totjorn partida de la bandièra quebequés. La Saskatchewan e lo Quebèc son doas províncias de Canadà.
Lo liris bosniac (Lilium bosniacum) es lo simbòl dels abitants de Bòsnia. Èra sus l'anciana bandièra nacionala de Bòsnia e Ercegovina de 1992 a 1998.
Le liris es un simbòl de la Verge Maria, e un simbòl de puretat.[1]
Lista de la espècias[modificar | modificar la font]
- Lilium amabile
- Lilium bosniacum
- Lilium bulbiferum
- Lilium callosum
- Lilium candidum
- Lilium carniolicum
- Lilium chalcedonicum
- Lilium concolor
- Lilium davidii
- Lilium distichum
- Lilium hansonii
- Lilium lancifolium
- Lilium leichtlinii
- Lilium longiflorum
- Lilium martagon
- Lilium medeoloides
- Lilium philadelphicum
- Lilium pomponium
- Lilium pyrenaicum
- Lilium regale
- Lilium rhodopaeum
- Lilium superbum
- Lilium tsingtauense
- Lilium xanthellum
- Lilium zairii
Referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en)Reznickova, S.A.; Aelst, A.C. van; Willemse, M.T.M. ; 1980 ; Investigation of exine and orbicule formation in the Lilium anther by scanning electron microscopy ; Acta Bot. Neerl. 29 (2/3) (1980) 157-164 ; Laboratorium voor Plantencelbiologie (Laboratory of Plant Cell Biology)


text:
Aléria
Aleria en còrs (Aléria en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a la cœur de la Còsta Serena o Plana éponyme en la Plana orientala, Aléria es a la encreuament dels RN 198 e RN 200. Â 2,7 km de la mar, la municipalitat a traversat pel Tavignano, segond fleuve de l'isla. Lo sieu littoral s'estend sus unitat|12|km}} entre la desbocadura de la étang de Diana al Nòrd e aquela del étang de Urbino al Sud. Las zònas humides de la Bruta e de Siglione constituisson un abitat priviliegiat per de nombrosas espècias d'ausèls, d'insèctes e de pichons mammifères. Lo sieu relief vallonné autoriza de nombrosas culturas (vinhas, céréales, fruitiers) e de la ramaderia, essencialament ovin e boví. Amb Tallone e Linguizzetta, constituissi çò de mès de grand espaci agricòla de Corsega.
Située au cœur de la Costa Serena ou Plaine éponyme dans la Plaine orientale, Aléria est au carrefour des RN 198 et RN 200. Â 2,7 km de la mer, la commune est traversée par le Tavignano, second fleuve de l'île. Son littoral s'étend sur 12 km entre l'embouchure de l'étang de Diana au Nord et celle de l'étang d'Urbino au Sud. Les zones humides del Sale et de Siglione constituent un habitat privilégié pour de nombreuses espèces d'oiseaux, d'insectes et de petits mammifères. Son relief vallonné autorise de nombreuses cultures (vignes, céréales, fruitiers) et de l'élevage, essentiellement ovin et bovin. Avec Tallone et Linguizzetta, elle constitue le plus grand espace agricole de Corse.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se la vila de Aléria existís dempuèi la Modèl:S- abans la nòstra ère, la municipalitat de Aléria a pas #èsser creada #qu'en 1824, amb tèrras presas a Tallone, Zuani, Vivario e Muracciole[1].
Si la cité d'Aléria existe depuis le Modèl:S- avant notre ère, la commune d'Aléria n'a été créée qu'en 1824, avec des terres prises à Tallone, Zuani, Vivario et Muracciole[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 ADECEC - CORSEGA : Eléments per un diccionari dels quites noms Error de citacion : Invalid
tag; name "ADECEC" defined multiple times with different content


text:
Harnes
Harnes es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Article de fons : Istòria del Nòrd--Calava Harnes possedís una istòria longa e rica. Al cors dels sègles, #que d'invasions e de pillages, de renaissances e de reconstructions.
Article de fond : Histoire du Nord-Pas-de-Calais Harnes possède une histoire longue et riche. Au cours des siècles, que d'invasions et de pillages, de renaissances et de reconstructions.


text:
Saint-Michel (Aisne)
Saint-Michel (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Michel es limitrophe de 5 comunas : Martigny, Bucilly, Hirson, Momignies (Belgica) e Watigny[1].
Saint-Michel est limitrophe de 5 communes : Martigny, Bucilly, Hirson, Momignies (Belgique) et Watigny[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Modèl:Géoportail Error de citacion : Invalid
tag; name "g.C3.A9o" defined multiple times with different content


text:
Alienòr d'Aquitània
Alienòr d'Aquitània, duquessa d'Aquitània e Gasconha e comtessa de Peitau (1122[1]–1 d'abril de 1204) foguèt una de las femnas mai ricas e poderosas d'Euròpa pendent l'Edat Mejana.
Alienòr foguèt a l'encòp esposa e reina de França (amb Loís VII de França) puèi d'Anglatèrra (amb Enric II d'Anglatèrra), e la maire de dos reis d'Anglatèrra, Ricard Còr de Leon e Joan I d'Anglatèrra. Es plan coneguda per la seuna participacion a la Segonda Crosada.
Duquèssa d’Aquitània, ocupa una plaça centrala dins las relacions al sègle XII entre los reialmes de França e d’Anglatèrra : esposèt successivament lo rei Loís VII de França, que li donèt doas filhas, puèi lo futur rei d’Anglatèrra Enric II, renversant aital lo rapòrt de las fòrças en pòrtant sas tèrras a un puèi a l’autre dels dos sobeirans. A la cor fastuosa que ten en Aquitània, favoriza l'expression poetica dels trobadors. A comptar de son primièr maridatge (pendant loqual participèt a la segonda crosada), joguèt un ròtle politic important dins l’Euròpa medievala.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La data de neishença exacta d'Alienòr n'ei pas coneguda, mes los senhors d'Aquitània la jurèn fidelitat aus sons 14 ans en 1136. Cronicas li donan ua annada de neishença en 1120, mes los sons parents se maridèn en 1121.


text:
Figueres (Aut Empordan)
Figueres en catalan, Figueras en castelhan, es la capitala de la comarca d'Alt Empordan dins la província de Girona en Catalonha (Espanha).
Geografia[modificar | modificar la font]
Es situada a 39 m al dessús del nivèl de la mar, pròcha dels Pirenèus e de la frontièra francesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom actual deriva de Ficaris, de l'epòca visigòta e li foguèt balhat en 1297 pel rei Jaume I. D'annadas pus tard, Hug IV, comte d'Empúries, cremèt la vila. De l'anciana muralha demòra pas que la torre Gorgot, integrada al Teatre-Musèu Dalí.
La ciutat es lo brèç de la sardana, que sas primièras composicions son degudas a Pep Ventura, nascut a Alcalà la Real (Jaén). Es tanben la vila natala de Salvador Dalí.
Art e arquitectura[modificar | modificar la font]
Entre autres, Figueres compta los monuments seguents:
Tradicions e cultura[modificar | modificar la font]
Les fèstas de Figueres son las Festes de la Santa Creu, celebradas cada primièr de mai.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit de la comuna de Figueres (cat)
- Informacion de la Generalitat de Catalonha (cat)
- Informacion de l'Institut d'Estatistica de Catalonha (cat)
- Fondacion Orquèstra de Cambra de l'Empordà (cat)
- Musèu de la Tecnica de l'Empordà (cat)
- Atletisme de Figueres (cat)
- Monastèris de Catalonha. Figueres (cat)


text:
Religions
La Religion es l'amassada de cresenças (sul monde e la persona) e d'actituds (morala) pròprias d'una persona o d'una comunautat umana. Especialament se referís al concèpte de sagrat, entendut coma quicòm de digne de reveréncia, de respècte o d'obediéncia.
Las religions se classifican en quatre grops principals :
Conceptualament e istoricament, la primièra religion es l'animisme, qu'es la nocion consubstanciala de l'arma umana que segon ela tota la resta d'objèctes de la natura an tanben una arma omologabla a aquesta.
La cresença dins las "fòrças de la natura", pròpria de l'animisme, cristalliza en la divinizacion d'aquestas, valent a dire dins lo teïsme, qu'utiliza lo concèpte de Dieu, que siá al plural (politeïsme) o al singular (monoteïsme).
D'un autre costat, l'ensemble de la teoria e de la practica de l'animisme a evolucionat fins a donar luòc a de cresenças plan mai estructuradas, coma es lo cas del chintoïsme japonés, o de las religions-filosofias, que se'n destacan l'indoïsme e lo bodisme.
Lo darrièr pas dins l'evolucion de la pensada religiosa es justament la negacion de la possibilitat de demostrar tant l'existéncia d'una realitat subrenaturala coma son inexisténcia : l'agnosticisme. O ben sa negacion absoluda : l'ateïsme.


text:
Batalha de Tondibi
La batalha de Tondibi se debanèt lo 12 d'abriu 1591 durant l'invasion de l'Empèri Songaï per lei fòrças dau Marròc. Equipadas d'armas de fuòc e d'artilhariá, aquelei darrieras capitèron de replegar una armada fòrça pus nombrosas e d'anientar una partida deis unitats d'elèit de l'Empèri Songaï. L'emperaire songaï deguèt abandonar Gao, sa capitala, que foguèt pilhada per lei venceires e se retirar vèrs Lolami. Aquò marquèt la fin de l'Empèri Songaï que va rapidàment se devesir entre un desenau d'estats.


text:
Pulsar
Un pulsar es un objècte astronomic que produtz un senhal periodic comprés entre una millisegonda e qualques desenas de segondas. Seriá una estela de neutrons virant lèu lèu sus se meteissa (periòde tipic de l'òrdre de la segonda, vèire fòrça mens per los pulsars millisegonda) e emetent un fòrt raionamement electromagnetic dins la direccion de son axe magnetic.
Le nom de pulsar ven del fach qu'a sa descobèrta, aqueles objèctes son estat d'en primièr interpretats coma essent d'estelas variablas sujetas a de pulsacions fòrças rapidas. Pulsar es l'abreviacion de pulsating radio source (radiofont pulsanta). Aquela ipotèsi s'es lèu revelada erronèa, mas lo nom es demorat.
Lo primièr pulsar foguèt observat lo 28 de novembre de 1967, per Jocelyn Bell Burnell e Antony Hewish.[1][2][3]


text:
Debian
Debian es una organizacion comunitària e democratica, dont l'objectiu es lo desvelopament de sistèmas operatius basats exclusivament em logicials liures.
Cada sistèma, li-meteis nomenat Debian, amassa en torni a un nuclèu de sistèma de nombroses elements que pòdon èsser desvelopats independentament, per de divèrsas arquitecturas materialas. Aquestes elements, de programas de basa que complètan lo nuclèu e de logicials applicatius, se presentan jos forma de « paquets » que pòdon èsser installats segon los besonhs. Lo conjunt sistèma operatiu amb logicials se dit una distribucion.
Assimilas generalament aquestes sistèmas operatius al sistèma Debian GNU/Linux, la distribucion GNU/Linux de Debian, pr'amor que fins a 2009 aquò èra la sola branca perfièchament foncionala. Mas d'autras distribucions Debian son en lo transcors de desvolopament : Debian GNU/Hurd e Debian GNU/kFreeBSD.


text:
Ramon VII de Tolosa
Ramon[1] VII (IX) de Sant Geli (julhet de 1197 a Bèucaire - 27 de setembre de 1249 a Milhau) foguèt lo darrièr comte occitan de Tolosa, a l'encòp duc de Narbona e marqués de Provença. Filh de Ramon VI de Tolosa e de Joana Plantagenèst.
Biografia[modificar | modificar la font]
En mai de 1216, desbarquèt a Marselha e faguèt lo sèti de Bèucaire que pren lo 24 d'agost. Perseguís la guèrra de reconquista contra los franceses menats per Simon IV de Montfòrt puèi per lo seu filh Amalric de Montfòrt.
Succediguèt al seu paire en 1222. En 1225 foguèt escomenjat en seguida del Concili de Borges e alavetz comencèt una crosada contra el. Un còp vençut, se resignèt a signar lo Tractat de París (1229) que li faguèt cedir los ancians vescomtats de Trencavèl al rei de França e permetèt que la sia unica filha e eiretièra Joana de Tolosa se maridèsse amb Anfós de Peitieus, fraire de Loís. A la sia mòrt, lo seu gendre venguèt comte de Tolosa e aprèp la mòrt d'aqueste, lo comtat de Tolosa foguèt annexat per la Corona de França.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Las formas Ramond e Raimon son tanben posssiblas en occitan
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Fòto del tractat de París sus Quercy.net
- (en) Raimon VII de Tolosa Raimon VII de Tolosa


text:
Utilizaire:Cedric31
S'accedissètz a aquesta pagina sus un site autre que Wikipèdia, aquò vòl dire que sètz sus un site miralh o un site que fa de reütilizacion de contenguts. Prenètz nòta qu'es possible qu'aquesta pagina siá pas a jorn e que la persona identificada a probablement pas cap d'afiliacion amb lo site ont vos trobatz. L'original d'aquesta pagina se tròba sus http://oc.wikipedia.org/wiki/Utilizaire:Cedric31 .
- Utilizaire Òme
- Utilizaire Tèrra
- Utilizaire demòra Euròpa
- Utilizaire demòra França
- Wikipedian d'Occitània
- Utilizaire demòra Lengadòc
- Wikipedian demòra Tolosa
- Wikipedian utilizant lo dialècte lengadocian
- Burocrata Wikipèdia
- Administrator Wikiccionari
- Administrator Wikilibres
- Patrolha RC
- Utilizaire lengas
- Administrator Wikipèdia


text:
AaRON
AaRON es un duo de pòp malanconic francés que comencèt en 2004, compausat de Simon Buret ambé Olivier Coursier.
Lo premier titre es Endless Song. Foguèron coneguts per lo titre U-turn (Lili). Simon Buret jòga dau piano, dau violon, de l'armonica e Simon Buret canta. Olivier Coursier jòga dau piano e de la guitarra. En genier de 2007 lo duo sortiguèt lo premier album qu'es Artificial Animals Riding On Neverland. Lo 4 d'octobre de 2010 lo duo sortiguèt lo segond album qu'es Bird in the Storm. Après la tornada (?) dau segond album, AaRON a engimbrat una seria de concèrts apelada Unplugged & Waves.


text:
-588
Aquesta pagina concernís l'an -588 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions en Palestina-Siria còntra Egipte e lei rèis insurgents de la region. Unei vilas importantas (Jerusalèm, Tir, Lakish..) i foguèron assetjadas per lei Babilonians dirigits per Nabucodonosòr II.


text:
Reialme Unit
Lo Reialme Unit (var. Reiaume Unit), oficialament Reialme Unit de Grand Bretanha e Irlanda del Nòrd (en anglés United Kingdom, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, UK) es un estat insular del nòrd-oèst d'Euròpa, compausat essencialament de l'illa de Grand Bretanha, del nòrd de l'illa d'Irlanda e de qualques illas pichonas adjacentas. L'estat se compausa de quatre païses o "nacions" oficialament reconegudas :
Cal notar que Cornoalha es pas reconeguda coma nacion: es oficialament una part d'Anglatèrra. En mai de las nacions çai subre, tanben lo Reialme Unit se compausa de possessions divèrsas coma Gibartar e divèrses territòris fòra Euròpa. L'illa de Man e las illas Normandas (dins las illas Britanicas) son de dependéncias de la corona e fan pas part del Reialme Unit.
De sinonims inexactes de Reialme Unit son Grand Bretanha e Anglatèrra.
La capitala es Londres.
Lo gentilici es britanic -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 De la Preïstòria a la conquista romana
- 1.2 De la província romania de Britannia a la conquista de Guilhèm de Normandia
- 1.3 De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors
- 1.4 Dei Tudors a la formacion dau Reiaume Unit
- 1.5 La lucha còntra lo Reiaume de França per la dominacion mondiala
- 1.6 Lei guèrras revolucionàrias e napoleonencas
- 1.7 Dau Congrès de Viena a la Premièra Guèrra Mondiala
- 1.8 Lei dos conflictes mondiaus e l'afebliment britanic
- 1.9 Lo Reiaume Unit contemporanèu
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Defensa
- 6 Referéncias e nòtas
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la conquista romana[modificar | modificar la font]
Fins au milleni VI avC, èran liats au continent per una faissa terrèstra dicha Doggerland. Leis Illas Britanicas foguèron donc pobladas après la fin dau Periòde Glaciari de Würm e lei vestigis pus ancians descubèrts per leis arqueològs datan dau Paleolitic. Pasmens, en causa de condicions climaticas duras, la populacion deis illas demorèt pus febla que dins lei regions pus meridionalas coma lo mostra de produccions agricòla e artesenala limitadas. Lei progrès acomencèron durant lo Neolitic gràcias a un melhorament de l'agricultura que permetèt de desvolopar d'estructuras politicas o religiosas pus complèxas. Un exemple d'aqueu desvolopament foguèt la bastida de l'ensems de Stonehenge a partir de 2800 avC.
Vèrs 1000 avC, de tribús cèltas vengudas dau nòrd d'Euròpa e de Gàllia s'installèron dins l'Archipèla en Irlanda, en Escòcia e dins lo sud e l'èst d'Anglatèrra. Coma dins lo rèsta d'Euròpa cèlta, se formèt una civilizacion guerrièra dominada per una classa aristocratica e caracterizada per la bastida d'oppidums e lo desvolopament d'una indústria metallurgica. Gràcias ai ressorsas mineralas deis illas, l'archipèla venguèt rapidament un territòri exportador de metaus (estam en particular) au sen dau comèrci europèu antic.
A partir de 55 avC, lei Romans acomencèron de s'interessar au contraròtle dei ressorsas deis Illas Britanicas ambé la campanha de Juli Cesar. Pasmens, de revòutas en Gàllia l'obliguèron de se retirar sus lo continent. La conquista vertadiera se debanèt après la formacion de l'Empèri Roman durant lo rèine de l'emperaire Claudi (41-53). En 43, una premiera campanha permetèt ai Romans de desbarcar dins lo sud-èst d'Anglatèrra après la batalha de Medway. Aquò representava lo començament d'una tièra de campanhas de 43 a 84 que van se turtar a una resisténcia acarnada, especialament dins lei regions galesas e escosesas. Lei premierei foguèron somesas après divèrsei campanhas de 47 a 84. En revènge, lo nòrd de l'illa demorèt independent e maugrat d'ofensivas victoriosas dins la region, l'armada romana poguèt jamai la conquistar totalament. Au contrari, au sègle II, leis emperaires Adrian (117-138) e Antonin lo Piós (138-161) ordonèron de construrre de muralhas defensivas per blocar leis atacas dei tribús cèltas dau nòrd (Picts, Scots) en direccion dei zònas romanas que formèron la província de Britannia.
En fòra de la menaça dei tribús cèltas totjorn independentas, l'òrdre roman foguèt tanben contestat dins lo sud de l'illa. La revòuta pus importanta se debanèt de 60 a 61 sota la direccion de la rèina Budicca. Entraïnèt la destruccion d'unei ciutats e temples romans mai s'acabèt per una desfacha a Watling Street. Per s'aparar còntra de dificultats novèlas, l'Empèri gardèt de tropas importantas (generalament quatre legions) dins l'archipèla fins au sègle V e la disparicion de la província.
De la província romania de Britannia a la conquista de Guilhèm de Normandia[modificar | modificar la font]
Coma d'una província de l'Empèri, la romanizacion dau país demorèt parciala e leis elèits autoctònas foguèron integradas a l'administracion locala. Ansin, en fòra dau ret dei vilas (Londres, York...) e dei rotas romanas, l'influéncia romana èra febla e lei tradicions cèltas demorèron vivas. Lo Cristianisme foguèt introduch dins l'archipèla au sègle IV. Trobèt un endrech favorable a son desvolopament car l'emperaire Constantin Ièr (306-324), qu'adoptèt per la seguida l'edicte de tolerància religiosa de Milan, foguèt proclamat per lei legions britanicas e demorèt popular dins la region.
A partir de la fin dau sègle IV, leis ambicions dei generaus romans de venir emperaire entraïnèron un afebliment militar de la província. De 368 a 370, una campanha saunosa permetèt de replegar lei tribús cèltas irlandesas e escocesas qu'avián desbordat la muralha d'Adrian. Una autra guèrra se debanèt en 383 e s'acabèt per una victòria romana. Pasmens, en 406, lei frontieras continentalas de l'Empèri foguèron rompudas e l'archipèla venguèt la buta d'invasions anglas e saxonas. En 407, lei legions britanicas capitèron d'empachar aquelei desbarcaments e proclamèron emperaire una tièra de generaus de l'archipèla. Vèrs 410, totei lei legions romanas de Britannia èran estadas transferidas en Gàllia per sostenir la revendicacion imperiala de lor generau o per assaiar de replegar leis invasions barbaras.
Sensa legion per assegurar sa defensa, Britannia foguèt atacada per de tribús cèltas (Scots, Picts...) e per de pòbles germanics (Saxons, Angles, Jutes). Pasmens, la disparicion de l'òrdre foguèt progressiva car una tièra de caps indigèns capitèron de formar de principats cèltas a partir dei rèstas de l'administracion romana[1] e rapidament un conflicte lòng acomencèt entre lei Cèltas, mai o mens crestianizats, e leis Anglosaxons pagans. Maugrat una resisténcia importanta dei Cèltas (legenda dau Rei Artús), lei pòbles germanics conquistèron pauc a pauc lo sud e lo centre d'Anglatèrra onte fondèron divèrsei reiaumes.
Au sègle VII, se debanèt l'evangelizacion dei pòbles germanics e, en 825, lo rèi de Wessex Egbert lo Grand (802-839) capitèt d'unificar lei principats saxons sota son autoritat. Pasmens, a partir de 865, d'envasidors novèus, lei Vikings ataquèron la region. Wessex resistiguèt dins lo sud e l'oèst d'Anglatèrra. Dins aquò, l'autoritat de son senhor sus sei vassaus demeniguèt e lei Vikings poguèron fondar una tièra de colonias dins l'èst de l'archipèla que formèron un territòri unificat dich Danelaw. En 878, lo rèi Alfred lo Grand (871-899) bloquèt aquela invasion e Anglatèrra foguèt partejada entre Vikings e Saxons. Obtenguèt tanben la conversion au cristianisme de divèrsei caps nordics vencuts. Dins lo rèsta de l'archipèla, lei Vikings conquistèron leis illas lòng dei costats d'Escòcia e quauquei pòrts de País de Galas e d'Irlanda. Pasmens, la resisténcia dei tribús cèltas lei convenquèron de pas assaiar d'avançar mai dins lei tèrras. Au contrari, dins certanei regions (País de Galas en particular), Vikings e Cèltas formèron d'alianças còntra lei Saxons.
Au sègle X, lei posicions vikingas foguèron pauc a pauc conquistadas per lei Saxons e lei dos pòbles acomencèron pauc a pauc de se mesclar. Ansin, après l'unificacion d'Anglatèrra per lo rèi viking Cnut lo Grand (1016-1035) que creèt un empèri a l'entorn de la Mar dau Nòrd, un rèi saxon de l'Ostau d'Alfred lo Grand, Edoard lo Confessor (1044-1066), li succediguèt. Sa mòrt entraïnèt una crisi de successions que va entraïnar en 1066 la Guèrra de succession d'Anglatèrra entre caps saxons e « vikings ».
De la conquista per lei Normands a la presa dau poder per lei Tudors[modificar | modificar la font]
Tres senhors assaièron de succedir en 1066 a Edoard lo Confessor. Lo premier èra Harold II que foguèt elegit rèi per l'aristocràcia anglesa. Lo segond foguèt Harald III. Desbarquèt amb una flòta vikinga mai foguèt vencut e tuat per Harold a Stamford Bridge. Enfn, lo tresen foguèt lo duc de Normandia, Guilhèm lo Conquistaire que desbarquèt dins lo sud-èst d'Anglatèrra. La batalha decisiva se debanèt a Hastings e s'acabèt per la desfacha e la mòrt d'Harold. Après aquela victòria, Guilhèm venguèt rèi d'Anglatèrra e acomencèt una tièra campanhas saunosas per pacificar lo país fins a 1076. Per aquò, eliminèt una partida importanta dei caps saxons que foguèron remplaçats per de senhors normands e formèt un ret de castèus per se protegir còntra lei revòutas.
Après lei rèines dei dos fius dau Conquistaire, la question de la succession reiala entraïnèt una guèrra civila de 1135 a 1154 que s'acabèt per la designacion d'Enric Plantagenêt (1154-1189), senhors d'Anjau e Normandia coma rèi d'Anglatèrra. Son maridatge en 1152 amb Alienòr d'Aquitània li donèt un domeni continentau fòrça important que va venir una fònt de tensions e de guèrras ambé de rèis francés desirós de limitar la poténcia anglesa dins lo Reiaume de França. Aprofichant lei dificultats anglesas durant la Tresena Crosada, Felip II de França (1190-1223) capitèt de conquistar la màger part dei fèus anglés, franc de Guiana, au començament dau sègle XIII.
Aquela desfacha entraïnèt una crisi intèrna grèva en Anglatèrra e la noblesa se revoutèt còntra lo rèi Joan I d'Anglatèrra (1199-1216). Vencut, lo rèi deguèt acceptar de signar en 1215 la Magna Carta que limitèt lo poder reiau au profiech d'un conseu de la noblesa e d'una independéncia importanta de la justícia. En 1258, un grop de nobles dirigit per Simon V de Montfòrt, fiu dau cap crosat Simon IV de Montfòrt, obtenguèt un renfòrçament d'aquelei mesuras. Pasmens, la mòrt de Montfòrt a Eversham còntra lei partisans dau rèi Enric III (1216-1272) permetèt de restablir l'autoritat reiala maugrat lo mantenement d'un parlament.
Lo rèine d'Edoard Ièr (1272-1307) marquèt lo començament d'un periòde d'expansion anglesa. País de Galas foguèt conquistat en 1284. Escòcia acceptèt lo rèi anglés coma senhor en 1291 mai la dominacion anglesa foguèt mau acceptada per la populacion locala e, tre 1314, la batalha de Bannockburn s'acabèt per la restauracion de l'independéncia escocesa. En 1337, Edoard III (1327-1377) revendiquèt la succession de Felip IV de França après la mòrt de sei tres fius. Aquò foguèt lo començament de la Guèrra de Cent Ans que marcarà prefondament lei dos país.
D'efèct, lei premiereis annadas de la guèrra veguèron una tièra de victòrias anglesas a Crécy (1346), Calais (1347) e Peitius (1356). Pasmens, Carles V de França (1364-1380) redreicèt lo Reiaume de França e capitèt de conquistar la màger part dei fèus continentaus anglés. Aquelei desfachas obliguèron lei rèis anglés de faciar de revòutas de païsans e d'acceptar de donar mai de poders au parlament. Una autra consequéncia d'aquelei reviradas foguèt la demenicion de l'influéncia dei senhors francés — es a dire continentaus — sus leis afaires d'Anglatèrra que favorizèt lo remplaçament progressiu dau francés per l'anglés coma lenga de govèrn.
La guèrra acomencèt tornarmai durant lo rèine d'Enric V (1413-1422). Devesits per una guèrra civila, lei Francés foguèron esquichats a Azincourt (1415) e leis Anglés s'alièron ambé Borgonha per dominar lo nòrd e lo sud-oèst de França. Aprofichant la foliá dau rèi Carles VI de França (1380-1422), impausèt la signatura dau tractat de Troyes que sei condicions permetián d'unificar lei dos reiaumes sota l'autoritat dau rèi d'Anglatèrra. Dins aquò, lo fiu de Carles VI refusèt aqueu tractat e contunièt la lucha a partir dau centre e dau sud dau Reiaume de França. A partir de 1429, prenguèt l'avantatge e acomencèt una reconquista progressiva dau territòri francés que s'acabèt per una desfacha anglesa en 1453.
Coma au sègle XIII, aquela desfacha entraïnèt una crisi intèrna grèva en Anglatèrra en causa de la feblessa e de la foliá dau rèi Enric VI (1422-1461 puei 1470-1471). En 1455, acomencèt una guèrra civila lònga, dicha Guèrra dei Doas Ròsas, entre leis Ostaus de York e de Lancastre. S'acabèt solament en 1485 per la presa dau poder dei Tudors que fondèron una dinastia novèla ambé l'acòrd dei York e dei Lancastre fòrça afeblits per lo conflicte.
Dei Tudors a la formacion dau Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Lo sègle XVI foguèt marcat per lei tensions causadas per la politica e lei divisions de la dinastia Tudor. Pasmens, maugrat aquelei dificultats, la poténcia anglesa capitèt de se renfòrçar durant aqueu periòde. D'efèct, après lo rèine d'Enric VII (1485-1509), Enric VIII (1509-1547) prenguèt una tièra de decisions fondamentalas. La premiera d'Enric VIII foguèt la separacion religiosa ambé la Glèisa Catolica Romana e la creacion de l'Anglicanisme en 1533. Permetèt au rèi de divorciar e de prendre lo contraròtle d'una partida dei bens dau clergat anglés. La segonda decision foguèt l'adopcion de l'Acte d'Union de 1536 entre Anglatèrra e lo País de Galas. Aquò renforcèt l'integracion entre lei doas regions e foguèt la premiera etapa de la fondacion dau Reiaume Unit. Puei, en partida gràcias au tesaur confiscat dins lei monastèris, decidiguèt de fondar la premiera flòta anglesa permanenta per s'aparar còntra lei naviris dau rèi escocés aliat ai Francés. Enfin, en 1541, prenguèt tanben lo títol de rèi d'Irlanda après l'extension de la dominacion anglesa sus tota l'illa en 1494[2].
La segonda mitat dau sègle XVI foguèt marcada per lei rèines de tres enfants d'Enric VIII. Foguèt un periòde de crisi religiosa car Maria Ièra (1553-1558) assaièt de restablir lo Catolicisme mentre qu'Edoard VI (1547-1553) e Elisabeta Ièra (1558-1603) renforcèron la reforma anglicana. Lo rèine d'aquela darriera foguèt l'apogèu de la Renaissença anglesa e permetèt d'estabilizar pauc a pauc la societat anglesa. Pasmens, a partir de 1585, una guèrra malaisada còntra Espanha entraïnèt de dificultats financieras e s'acabarà en 1604 per un resultat indecís. D'autra part, la mòrt sensa eiretier dirèct de la rèina causèt la fin de la dinastia.
Son successor foguèt lo rèi d'Escòcia Jaume Stuart (1567-1625) sota un regime d'union personala dei dos reiaumes. Coma lei periòdes precedents, lei rèines de premiers sobeirans Stuart foguèron marcats per de tensions religiosas. Pasmens, conjugadas ai temptativas de renfòrçament de l'absolutisme reiau, la situacion s'agravèt rapidament e entraïnèt una tièra de guèrras civilas de 1642 a 1651 entre lo rèi e lo parlament. Après un començament relativament equilibrat fins a 1644, lei fòrças parlementària aprofichèron lei reformas d'Oliver Cromwell per prendre l'avantatge e esquichar totei leis aliats dau rèi Carles Ièr (1625-1649) que foguèt executat. Après sa victòria, Cromwell venguèt lo Lord Protector d'un govèrn republican dich Commonwealth d'Angletèrra e impausèt la dominacion anglesa ais Escocés e ais Irlandés. Renforcèt tanben la politica de colonizacion anglesa d'Irlanda que va venir la fònt d'unei conflictes fins au sègle XX.
Pasmens, lo Commonwealth d'Angletèrra subrevisquèt pas a la mòrt de son fondator e la monarquia foguèt restaurada après la mòrt de Cromwell segon un sistèma de monarquia parlementària. En particular, en 1679, lo Parlament adoptèt l'Habeas corpus, jalon major de l'istòria dau drech, que permetèt de renfòrçar la separacion dei poders. Lo periòde foguèt tanben marcat per l'extension, sostenguda per la creissença dau comèrci triangular, de l'empèri coloniau anglés dins lei Caribas e en America dau Nòrd.
A la mòrt de Carles II (1660-1685), son fraire catolic Jaume II (1685-1688) li succediguèt. Sei temptativas de restablir l'absolutisme reiau entraïnèron una guèrra civila que s'acabèt per sa desfacha e son exil. Guilhèm III d'Aurenja Nassau lo remplacèt e adoptèt en 1689 una declaracion dei drechs que limitèt d'un biais definitiu lei poders dau rèi au profiech dau Parlament. Capitèt tanben d'estabilizar la situacion religiosa e de demenir pauc a pauc lei tensions entre lei diferentei glèisas. Pasmens, leis acòrds negociats ambé lei Catolics irlandés en 1691 foguèron pas respectats. Enfin, en 1707, l'Acte d'Union permetèt d'unificar lei reiaumes d'Escòcia e d'Anglatèrra dins un ensems administratiu unic.
La lucha còntra lo Reiaume de França per la dominacion mondiala[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XVII, Londres venguèt lo poténcia emergenta d'Euròpa. En particular, la rivalitat ambé França acomencèt tornarmai en causa dei tensions colonialas en America e en Índia entre lei dos país e de l'oposicion anglesa ais ambicions continentalas de París. Ansin, de 1688 a 1815, França e lo Reiaume Unit foguèron dins un estat de guèrra quasi permanent. Lo conflicte decisiu foguèt la Guèrra de Sèt Ans (1756-1763) que s'acabèt per la conquista de la màger part de l'empèri coloniau francés e faguèt dau Reiaume Unit la premiera poissança mondiala. Maugrat una desfacha durant la Guèrra d'Independéncia deis Estats Units d'America (1775-1783) e la pèrda dei colonias estatsunidencas, lo Reiaume Unit gardèt aquela posicion fins a la Premiera Guèrra Mondiala e va fondar lo premier empèri coloniau mondiau.
Durant aqueu periòde, lo Reiaume Unit conoguèt un desvolopament economic important que preparèt la Revolucion industriala dau sègle XIX. Ansin, la valor deis importacions passèt de 6 a 24 milions de liuras entre 1701 e 1798, aquela deis exportacions de 4,5 a 18 milions e aquela dei reexportacions de 2,1 a 12 milions. Un sistèma bancari modèrn e eficaç (4% còntra generalament 10% sus lo continent) e l'aumentacion dau nivèu tecnologic permetèron de sostenir aquela evolucion gràcias a de taus febles e au melhorament deis otís de produccion.
Lei guèrras revolucionàrias e napoleonencas[modificar | modificar la font]
La Revolucion Francesa e l'Empèri Napoleonenc foguèron una menaça majora per la posicion anglesa que desirava empachar l'emergéncia d'una nacion dominanta sus lo continent. Ansin, maugrat una simpatia iniciala per la monarquia parlementària francesa, lo Reiaume Unit venguèt rapidament l'enemic pus acarnat de França e lei dos estats foguèron en guèrra permanenta de 1793 a 1814 franc d'una trèva en 1802-1803. En 1815, formèt tanben la fòrça principala que s'opausèt au retorn de l'emperaire a Waterloo.
Protegida per sa posicion insulara e ais victòrias de l'amirau Horatio Nelson a Abokir, a Copenaga e a Trafalgar. En 1807, aquò foguèt completat per la destruccion dau rèsta de la flòta danesa durant la segonda batalha de Copenaga e per d'atacas còntra lei colonias francesas. En revènge, sus lo continent, Londres aguèt de dificultats per formar una armada vertadiera e preferiguèt finançar leis esfòrç de guèrra deis autrei poténcias colonialas coma Prússia, Àustria e Russia. En 1808, lo començament de la guèrra d'Espanha foguèt l'occasion per lei Britanics de desbarcar pauc a pauc de fòrças importantas sus lo continent e d'avançar vèrs lei Pirenèus. Pasmens, lei desfachas francesas decisivas foguèron infligidas per lei Rus, leis Austrians, lei Prussians e lei Suedés a Leipzig en 1813 e durant la campanha de França en 1814.
Durant lei negociacions de patz, lo Reiaume Unit aguèt un ròtle primordiau que foguèt renfòrçat per la victòria dau duc de Wellington a Waterloo en 1815 e la captura britanica de Napoleon. En particular, lo Reiaume Unit reprenguèt lo contraròtle de Hanovre, conquistèt Heligoland, Malta e leis Illas Ionianas e establiguèt un protectorat sus la partida europèa de Portugal. De mai, capitèt de limitar l'afebliment de França per restaurar la basa deis equilibris continentaus de la fin dau sègle XVIII. Ansin, Londres venguèt l'arbitre dei relacions europèas fins a la formacion de l'Empèri alemand dirigit per lo cancelièr Otto von Bismarck. Enfin, en 1800, s'acabèt la formacion dau Reiaume Unit quand Irlanda i foguèt integrada après la revirada d'una revòuta en 1796.
Dau Congrès de Viena a la Premièra Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Après la victòria còntra Napoleon Ièr, lo Reiaume Unit perdèt rapidament sei posicions principalas sus lo continent e Londres deguèt se contentar de sa posicion d'arbitre. Se concentrèt donc subretot sus lo mantenement dau statu quo, son desvolopament economic e l'extension de son empèri coloniau.
Ansin, en 1820, una revòuta portuguesa entraïnèt la fin dau protectorat britanic. Puei, en 1837, lei règlas de succession diferentas dau Reiaume Unit e dau Reiaume de Hanovre entraïnèron la separacion dei dos estats sota lei direccions respectivas de Victòria Ièra (1837-1901) e d'Ernest August Ièr de Hanovre (1837-1851)[3]. En fòra d'aquelei pèrdas territòrialas, lo Reiaume Unit participèt a la formacion de Belgica, de Grècia e a l'emergéncia de nacions novèlas dins lei Balcans dins lei províncias europèas de l'Empèri Otoman. Pasmens, maugrat aqueu sostèn, Londres empachèt la disparicion de l'Empèri Otoman e s'opausèt militarament ais ambicions russas dins la region deis Estrechs durant la Guèrra de Crimèa (1853-1856). Acceptèt tanben leis unificacions d'Itàlia e d'Alemanha dins leis annadas 1860 e 1870. Aqueleis evolucions entraïnèron quauquei cambiaments territòriaus : leis Illas Ionianas foguèron balhadas a Grècia en 1864, Chipre foguèt ocupada en 1878 en cambi dau pagament d'una redevença anuala ais Otomans e Heligoland foguèt cambiada còntra Zanzibar en 1890.
L'acòrd de cambi entre Heligoland e Zanzibar mostrava l'evolucion de la poténcia britanica dins lo corrent dau sègle XIX. D'efèct, en causa de l'extension de son empèri coloniau, son centre de gravitat se desplacèt pauc a pauc dau continent europèu vèrs lo rèsta dau mond, especialament vèrs lo continent asiatic onte lei Britanics formèron l'Empèri deis Índias Britanicas en 1858. Ansin, au començament dau sègle XX, Londres contrarotlèt Canadà, divèrseis illas americanas, la mitat orientala d'Africa, lo sud de la Peninsula Aràbia, Índia, la màger part dau sud-èst asiatic e la màger part d'Oceania, compres Austràlia e Nòva Zelanda.
Lei dos conflictes mondiaus e l'afebliment britanic[modificar | modificar la font]
Après la desmission de Bismarck en 1890, la politica alemanda cambièt d'orientacion e adoptèt una politica expansionista que s'opausèt ais interés britanics. En particular, lo modernizacion e l'aumentacion numerica de la flòta alemanda èra una menaça per lo Reiaume Unit que sa marina èra pus nombrosa mai dispersada per protegir lei linhas d'avitalhament de l'Empèri. Ansin, au començament dau sègle XX, Londres formèt una aliança ambé França, segonda poissança coloniala mondiala e enemiga acarnada d'Alemanha dempuei 1871, e Russia, subretot opausada au govèrn de Viena qu'èra l'aliat deis Alemands. La rivalitat entre aquelei blòts foguèt la causa de la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918). Sensa armada vertadiera au començament dau conflicte, lei Britanics utilizèron sei naviris per blocar lei liasons maritimas amb Alemanha e formèron pauc a pauc una armada terrèstra per participar a la guèrra continentala. Lei colonias qu'avián de còps de fòrças terrèstras pus importantas que la metropòli en 1914 participèron a l'esfòrç de guèrra e ataquèron lei colonias alemandas o lei territòris otomans.
Fins a 1914, lei tropas britanicas perdiguèron 890 000 soudats tuats mai la guèrra s'acabèt per una victòria. L'Empèri Rus, rivau dei Britanics en Asia Centrala, dispareguèt e la conquista d'una partida dei colonias alemandas permetèt a l'Empèri Britanic d'agantar son apogèu territòriau e economic dins leis annadas 1920 e 1930. Pasmens, tre la fin dei combats, lei premiers indicis de declin apareguèron. Premier, lo còst èra estat important e Londres perdiguèt sa posicion de premiera plaça bancàriaau profiech de Nòva York. Puei, la dificultat dei combats aviá començat de crear un sentiment nacionau au sen de certanei regions de l'Empèri. Ansin, l'autonòmia dei dominions aumentèt pauc a pauc e, en 1923, lo drech de Canadà e de Sud-Africa d'aver una politica estrangiera differenta dau Reiaume Unit foguèt reconegut. Dins lei zònas, de movements de contestacion se formèron tanben per revendicar l'independéncia. Per exemple, foguèt lo cas d'Índia a partir de 1922. Pasmens, en Irlanda, lo movement nacionalista esperèt pas la fin de la guèrra e una insureccion armada acomencèt en 1916. S'acabèt en 1921 per l'independéncia de l'illa franc de la region d'Ulster au nòrd-èst.
La Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) foguèt l'eveniment decisiu qu'afebliguèt lo govèrn centrau e entraïnèt la desintegracion de l'Empèri. D'efèct, sei desfachas còntra leis Alemands en 1940 e subretot còntra lei Japonés en 1941 (batalha de Singapor) entrainèron la disparicion dau mite de l'invinsibilitat britanica e encoratjèron la formacion d'insureccions independentistas après la guèrra. De mai, lei bombardaments alemands avián causat de destruccions importants sus lo territòri britanic e, en 1945, lo Reiaume Unit èra dependent de l'ajuda economica estatsunidenca.
Lo Reiaume Unit contemporanèu[modificar | modificar la font]
Après la Segonda Guèrra Mondiala, lo plan Marshall permetèt de redreiçar l'economia britanica e lo país participèt ai reünions ambé lei Sovietics per assaiar de reglar lei consequéncias dau conflicte. Après la rompedura entre lei venceires, intrèt dins l'OTAN tre sa fondacion en 1949 e desvolopèt l'arma nucleara en 1952. Pasmens, aquelei succès empachèron pas la desintegracion de l'Empèri a partir de 1947 ambé l'independéncia d'Índia, de Birmania e la retirada dau mandat de Palestina.
En 1956, la revirada de l'expedicion de Suèz e leis atacas estatsunidencas còntra la moneda britanica mostrèron l'estenduda de la pèrda de poissança dau Reiaume Unit e entraïnèt un renfòrçament dei movements anticolonialistas. Conjugats ambé lei guèrras d'independéncia lòngas e acarnadas dins leis empèris coloniaus francés e portugués, aquò ecidiguèt lo govèrn britanic d'acceptar e de favorizar l'independéncia de sei colonias. Ansin, dins leis annadas 1960, la màger part de l'Empèri dispareguèt au profiech d'estats independents novèus. Lei darrierei colonialas importantas foguèron abandonadas en 1981 fins a la restitucion de Hong Kong en 1997 que marquèt la fin de l'Empèri. Una autra consequéncia de la revirada de Suèz foguèt l'abandon d'una politica estrangiera independenta d'aquela deis Estats Units e Londres venguèt l'aliat pus fidèu e pus pròche de Washington.
La disparicion de l'Empèri obliguèt lo Reiaume Unit de reorientar sa politica en direccion d'Euròpa e d'America dau Nòrd. En 1973, venguèt donc memebre de la Comunautat Economica Europèa. Pasmens, Londres deguèt tanben faciar un conflicte novèu en Irlanda dau Nòrd menat per lei nacionalistas irlandés de l'IRA a partir deis annadas 1960. En 1979, l'eleccion de Margaret Thatcher entraïnèt un cambiament major de la politica economica britanica qu'adoptèt un modèl fòrça liberau. Maugrat de grèvas importantas organizadas per lei sindicats, especialament en 1984-1985 per leis obriers de l'indústria miniera, capitèt d'aumentar lei taus d'interés, de demenir leis impòsts dirècts au profiech dei taxas indirèctas, de limitar l'inflacion e de privatizar unei companhiás nacionalas. Aquò causèt una desindustralizacion importanta dau país (-30% d'emplechs dins lo sector de 1979 a 1984). En revènge, permetèt l'emergéncia dau premier centre financièr europèu a Londres que venguèt la basa de l'economia dau Reiaume Unit. L'eleccion dau trabalhista Tony Blair de 1997 a 2007 cambièt pas aquela orientacion de diminucion dau ròtle de l'estat dins leis afaires economics (independéncia de la Banca d'Anglatèrra). En revènge, Tony Blair capitèt de reglar lo conflicte nòrd-irlandés ambé lo desarmament de l'IRA e la participacion dei partits catolics ais institucions d'Ulster.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo Reialme Unit es una monarquia constitucionala onte lo poder executiu es presidit en representacion del monarca pel primièr ministre e los autres membres del gabinet. Lo gabinet, que compren lo primièr ministre, e los autres ministres constituisson lo Govèrn de Sa Majestat. Los ministres provenon del Parlament, lo còrs legislatiu, considerat coma organisme « suprèm » (es a dire, que pòt legiferar de quin tèma que siá e es pas limitat per las decisions de los sieus predecessors). Lo Reialme Unit es actualament un dels paucs estats del mond qu'an pas cap de constitucion codificada, mas qu'es regulat per las tradicions e las leis constitucionalas divèrsas e separadas.
Lo Reialme Unit compta amb un govèrn parlamentari, basat en lo sistèma Westminster, qu'es estat emulat a l'entorn del mond; lo monarca es lo cap d'Estat e a teoricament tot lo poder executiu, lo primièr ministre es lo cap de govèrn. Lo parlament del Reialme Unit que s'amassa al Palais de Westminster a doas cambras: la Cambra dels Comuns (elegida pel pòble) e la Cambra dels Lords. Tota lei aprovada pel Parlament requerís lo consentiment real per venir una lei. Lo fach que lo parlament descentralizat en Escòcia e las assembladas en Irlanda del Nòrd e País de Galas son pas d'organs sobeirans e pòdon èsser abolits pel parlament britanic, fa qu'aqueste darrièr siá l'organ legislatiu pus important del país. Lo primièr ministre actual es David Cameron del Partit Conservator Britanic, dempuèi 2010. Los ministres, totun, an pas l'obligacion legala de provenir del Parlament; es una costuma recenta.
Al Reialme Unit, lo monarca a de poders executius vastes, mas teorics, que son ròtle es principalament, mas pas exclusivament, ceremonial. Lo monarca es part integrala del Parlament (coma la "Corona dins lo Parlament") e dona teoricament l'autorizacion al Parlament per s'amassar e per legiferar. Un Acte del Parlament pòt pas venir una lei s'es pas signat pel monarca (accion coneguda coma l'Aprovacion Reiala), e mai se cap de monarca a pas refusat las actas aprovadas pel Parlament dempuèi los tempses de la reina Anna, lo 1708. Per signar la lei, lo monarca utiliza la formula « Le Roi/La Reine le veut » (en francés: « Lo Rei/La Reina o vòl »). E mai se s'es prepausat l'abolicion de la monarquia, la siá popularitat es encara nauta. Lo supòrt al sistèma republican fluctua entre 15 e 25% de la populacion, amb 10% d'indiferents. Lo monarca actual es la reina Elisabeta II que pugèt al tròn en 1952 e foguèt coronada en 1953.
Geografia[modificar | modificar la font]
Veire tanben: Anglatèrra, Escòcia, País de Galas, Irlanda del Nòrd.
La superfícia totala del Reialme Unit es d'aperaquí 243 610 km2 [4] que comprenon l'illa de Grand Bretanha e la part nòrd-orientala de l'illa d'Irlanda (Irlanda del Nòrd) e d'autras illas mai pichonas[4]. Lo país se tròba entre l'ocean Atlantic e la mar del Nòrd, a 35 quilomètres de la còsta nòrd-oèst de França, que se'n tròba separada per la Marga[4].
La Grand Bretanha se tròba entre las latituds 49° e 59° N (las Illas Shetland s'estendon gaireben als 61° N) e las longituds 8° O a 2° E. L'Observatòri de Greenwich, en Londres, es lo punt de definicion pel meridian de Greenwich. Quand se mesura dirèctament del nòrd al sud, la Grand Bretanha mesura un pauc mai de 1100 quilomètres de longor e un pauc mens de 500 quilomètres dins la siá part pus larga. Malgrat aiçò, la màger distància entre dos punts dins l'illa es de 1350 quilomètres entre la fin de la tèrra en Cornoalha (près de Penzance) e John o' Groats en Caithness (près de Thurso). Irlanda del Nòrd parteja una frontièra de tèrra de 360 km amb la Republica d'Irlanda [4].
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia del Reialme Unit
L'economia del Reialme Unit seguís lo modèl anglosaxon: liberalizacion economica, liure mercat, impòsts e regulacions minimas. Basat sus la mesura del produch interior brut en taxa de cambiament del mercat, lo Reialme Unit es la cinquena economia del mond e la segonda d'Euròpa après Alemanha; es la seisena economia del mond en PIB en paritat de poder adquisitiu.
Los britanics foguèron los primièrs dins lo mond a dintrar dins la Revolucion industriala e coma la rèsta dels estats en industrializacion d'alavetz, la siá economia èra concentrada dins l'industria pesuga: bastison navala, minas, produccion d'acièr e textils. L'Empèri Britanic creèt un mercat mondial pels produches britanics, en permetent que lo Reialme Unit dominèsse lo comèrci internacional al sègle XIX, un avantatge unic que conservèt fins a l'industrializacion d'autras nacions europèas e nòrd-americanas. L'industria pesuga demeniguèt en importància al cors del sègle XX, del temps que lo sector dels servicis a crescut substancialament e representa a l'ora d'ara 73% del PIB. Lo sector dels servicis es dominat per las entrepresas financièras. Londres es un dels centres financièrs pus grands del mond.
L'agricultura representa unicament 1% del PIB e es fòrtament mecanizada. Dins l'industria, las principalas activitats son la maquinària, lo material de transpòrt (veïculs, camin de fèrres e aeronautica) e los produches quimics. Dins l'insdustria minièra, las minas de carbon situadas en Yorkshire, País de Galas, Escòcia e Lancashire provesiguèron a las centralas termicas britanicas l'energia necessària pel desvolopament economic. Mercés al petròli descobèrt en 1970 en mar del Nòrd, lo Reialme Unit es lo segond productor europèu après Norvègia. Lo sector de servicis es lo qu'apòrta mai al PIB del país. Cal senhalar la borsa, los servicis financièrs de la banc e las companhiás d'asseguranças.
La moneda del Reialme Unit es la liura esterlina, representada amb lo simbòl £. Lo Banc d'Anglatèrra es lo banc central de l'Estat encargat de l'emission de la moneda, e mai se los bancs d'Escòcia e Irlanda del Nòrd conservan lo drech d'emetre de bilhets subjèctes a la retenguda de pro bilhets del Banc d'Anglatèrra per ne realizar l'emission. Al cors de l'istòria la liura esterlina s'es mantenguda coma una de las devisas mai establas e fòrtas del mond. Lo Reialme Unit foguèt un dels tres Estats que s'integrèron pas a la zòna èuro en 2002, e mai se lo govèrn s'es engatjat a realizar un referendum se las "cinc condicions economicas" per l'integracion se complisson. La majoritat de la populacion, segon las darrièras enquèstas, s'i opausan, çò que los critics an nomenat l' "euroscepticisme".
Defensa[modificar | modificar la font]
Alianças e cooperacions militaras[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume Unit es una poténcia militara majora que fa partida de divèrseis organizacions militaras. La principala es l'OTAN que lo país n'es membre fondador. Entre lei membres d'aquela organizacion, tèn de relacions fòrça pròchas amb los Estats Units e certaneis aliats europèus coma França. D'acòrds existisson egalament per l'utilizacion de basas o l'obtencion de facilitats ambé de país coma Austràlia, Paquistan o Arabia Saudita. Enfin, dispausa de territòris vestigis de l'Empèri Britanic que pòdon èsser utilizats per sei fòrças armadas.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
De veire: Fòrças armadas dau Reiaume Unit
Lei fòrças armadas britanicas son devesidas entre tres còrs principaus que son :
- l'Armada Britanica (British Army) que gropa l'ensems dei fòrças terrèstras.
- la Fòrça Aeriana Reiala (Royal Air Force) qu'es compausada per leis unitats aerianas.
- la Flòta Reialia (Royal Navy) que gropa lei fòrças navalas.
En 2008, lo budget militar èra situat entre 2,3 e 2,5% dau PIB per 230 000 òmes. Es un nivèu entre lei pus auts d'Euròpa Occidentala ambé França e Grècia. De mai, l'armada britanica fa partida dei fòrças pus modèrnas de la planeta. Enfin, lo país es un dei cinc possessors oficiaus de l'arma nucleara.
Ansin, en 2008, lei fòrças terrèstras èran devesidas entre 2 divisions e 8 bregadas activas. Seis equipaments principaus èran 345 carris de combats Challenger 2, 325 carris leugiers, aperaquí 4500 veïculs de combat o de transpòrt de tropas, 304 canons d'artilhariá e 42 MLRS. L'aviacion dei fòrças terrèstras se compausava de 218 aparelhs que 206 son d'elicoptèrs. L'aviacion militara dispausava de son caire de 988 aparelhs que 220 èran de combats. Enfin, la flòta britanica èra capabla d'alinhar 79 naviris que certanei fan partida dei naviris europèus pus importants.
Referéncias e nòtas[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Chandler, David (2003), The Oxford History of the British Army, Oxford Paperbacks (ISBN 0-19-280311-5).
- (en) A History of Britain: At the Edge of the World, 3500 BC - 1603 AD, Simon Schama, Hyperion Books, 2000 (ISBN 0-7868-6675-6).
- (en) A History of Britain, Volume 2: The Wars of the British 1603-1776, Simon Schama, Hyperion Books, 2001 (ISBN 0-7868-6675-6).
- (en) A History of Britain III: The Fate of Empire 1776-2000, Simon Schama.
- (en) The British Isles: A History of Four Nations, Hugh Kearney, Cambridge University Press 2nd edition 2006, (ISBN 978-0-521-84600-4).
- (en) The Isles, A History, Norman Davies, Oxford University Press, 1999, (ISBN 0-19-513442-7).
- (en) Shortened History of England, G. M. Trevelyan Penguin Books (ISBN 0-14-023323-7).
- (en) This Sceptred Isle: 55BC-1901, Christopher Lee Penguin Books (ISBN 0-14-026133-8).
- (en) The Reduced History of Britain, Chas Newkey-Burden.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- Portal del Reialme Unit
-
- ↑ Aqueu periòde es mau conegut. Pasmens, sembla que certaneis administracions d'origina romana foguèsson totjorn activas fins a la fin dau sègle V sota l'autoritat de caps cèltas.
- ↑ La politica de colonizacion anglesa acomencèt dins lei regions occidentalas de l'illa au sègle XII sota lei rèis normands. S'estendèt pauc a pauc en direccion de l'èst mais demorèt fòrça contestada.
- ↑ La lèi salica enebissiá l'accession d'una frema sus lo tròne de Hanovre.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 CIA The World Factbook - United Kingdom (2010)