text:
28/11/2013
Noms de terras (1) de Jan-Peire Reidi
S’es vut que totas las terras, los prats e los bòscs avian un nom ; parier coma la gent e las béstias. Los champs naissian d’un maridatge daus òmes emb la natura. Aura, las terras an pus de noms, son nonmas daus numeròs sus lo cadastre. Se semblen totas despuei que los agricultors an ‘rachat los plais, eschamjat e junch las peças. Visatz lo país au mes de mai : daus grands rectangles de terra rosselarda o blanchinharda, esbrijonada e pouverosa, s’espanden a perda de vuda sens un nogier, sens un pomier, mai un quite piau d’erba. Siriatz en Ucraïna, en America o sus la luna que quò siriá parier.
Los noms disian çò que los òmes avian trobat dins lo país avant d’eissaiar de lo far valer, o ben lo trabalh que i avian fait. Quand avian agut mestier de far venir mai de blat per nurir lurs pitits, los òmes avian desboijat l’endrech que, naturalament, aviá gardat lo nom de « Las Boijas ». Alhors, avian ‘massat las peiras que surtian de terra e ne’n avian fait un pilòt, o ben las avian tiradas lo long de la tauvera dins las romdres e los boissons. Los que eran venguts pus tard avian benleu fait bruslar los romdreniers e concassat las peiras, mas avian contunhat de ‘pelar la terra « Las Gòrces », los plais espinos. Saber quantben de gent comprenian enquera ‘quilhs mots, « boija » e « gòrce », que venen dau gallés. Esgorceren e desboigeren beucòp aus segles XII e XIII. Aprep la Revolucion, los partatges entre eiretiers ‘resteren pas d’esbocinar lo país. « La Lonja », una peça de benleu dietz metres de large, meritava enquera son nom avant lo remembrament. Un autre nom, « L’Escoenson », valiá ben tant coma un numerò…( de segre)
Jan-Peire Reidi
19:07 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari, Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (0)
26/10/2013
"Toponimia celta 1" per Joan-Loís LEVEQUE
La Lenga celta laisset una brava traça dins la toponimia de Perigòrd. I a tot plen de noms de luòcs que lor etimologia es gallesa, que fugueren latinizats aprep la conquesta romana, mai occitanizats a l’epòca medievala.Plan sovent, quilhs toponimes venen tot simplament d’un nom comun de la lenga celta. Veiquí daus exemples.
Lo gallés "vabero" voliá dire « ribiera au fons d’un raisse » ; chas nos, donet l’occitan vaure. Alaidonc, remarcaretz que los vilatges que s’apelan La Vaure, e n’i a fòrça en Perigòrd, son totjorn bastits a l’aplomb d’una valada pro encaissada.
Lo vocabulari celte es a l’origina de tot plen de noms de luòcs occitans que son liats a la vegetacion : la bruja, la vernha o enquera la gòrça, que designava un grand plais o un boisson, benleu espinós. Per alhors, sem segurs que l’occitan bruelh, plan corrent en toponimia, ven dau gallés "brogilo", que voliá dire « bòsc ». Mas sabem pas vertadierament quau tipe de bòsc : daus uns disen un bòsc gaulhós, molierós ; d’autres un bòsc claus, barrat ; d’autres enquera un bòsc sagrat, una mena de sanctuari reservat aus druidas… mas quò es benleu per aquò qu’era barrat. Aura, dos mots occitans plan espanduts en toponimia : la comba e la landa, que i a pas mestier d’explicar mai que quò. Los dos venen daus gallés "cumba" e "lann", qu’avián au pus prep lo mesma sense que dins nòstra lenga.
Dins lo registre agricòle, fau mencionar la boija, que nos ven dau gallés "bodica", e que representa una terra onte tota la vegetacion fuguet tracha, se pòt dire esboijada, per la trabalhar.
(de segre)
Joan-Loís LEVEQUE
10:13 Publié dans La Vita en òc ( archivas DL papier), Lenga e vocabulari, Toponimia e patronimia | Lien permanent | Commentaires (1)
22/09/2013
"los sents de setembre" per Micheu Chapduelh
Le 29 septembre, Saint Michel. Pas de doute, qu’il soit « Micheu » dans le nord du département ou « Miquel » dans le sud, c’est bien lui le vainqueur des saints au hit-parade de septembre.
Totas las pluejas perdudas, Per la Sent-Micheu son rendudas.
Toutes les pluies perdues, pour la Saint-Michel nous sont rendues.
Plueja de Sent-Micheu sens auratge, D'un ivern doç es lo presatge.
Pluie de Saint-Michel sans orage d’un hiver doux est le présage.
Per Sent-Miquèl,
La neu es al cèl.
Per Sent-Martin,
Drueb-li ta pòrta, es aicí.
Pour la Saint-Michel, la neige est au ciel. A la Saint-Martin (le 11 novembre), ouvre lui la porte, elle est ici
Per Sent-Miquel,
La mosca perd un uelh.
Per Sent-Andriu
Perd lo segond.
Pour la Saint-Michel, la mouche perd un œil. Pour la Saint-André (le 30 novembre), elle perd le second. Autre version :
Per Sent-Miquèl
Las moscas pèrdon un uèlh
Per Sent-Crespin (25/10)
Se'n vei la fin.
Pour la Saint-Michel, les mouches perdent un œil, pour la Saint-Crépin (25/10) on en voit la fin.
Sent Micheu,
Dòna-nos de l'aiga
Copada de vin
Mas dona-nos
Mai de vin que d'aiga.
Saint Michel, donne-nous de l’eau coupée de vin, mais donne-nous plus de vin que d’eau. (Prière pour que les vendanges soient bonnes et qu’il ne pleuve pas trop.)
Per Sent-Micheu,
La chalor monta au ceu.
Pour la Saint-Michel, la chaleur monte au ciel.
Brave temps per Sent-Micheu,
Genta darriera, benleu.
Beau temps pour Saint-Michel, bel automne peut-être. (On appréciera la prudence de ce proverbe !)
Devers la Sent-Micheu,
Per semenar quo es pro leu.
Semer (le blé) vers la Saint-Michel, c’est bien assez tôt. (N’en déplaise à Saint-Gilles.)
A la Sent-Micheu,
Lo marende monta au ciau (ceu).
Pour la Saint-Michel le casse-croûte monte au ciel. Le jour étant plus court, le repas du soir (lo sopar) a lieu plus tôt. Il n’est plus besoin d’un en-cas pour attendre.
19:54 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
12/09/2013
"Los chafres" de Jan-Peire Reidi (3/3)
(Seguida e fin de la seria...)
A, la chaitivetat daus chafres de descripcion fisica ! Aura, quo es mau vut de parlar de las dechas de la gent, mas autres còps, se geinavan pas. La figura de Chais Tòrt era de travers, la de la Jauta de Vin era meitat bluiá (Disian que sa mair aimava beure !), e lo Becat aviá benleu ‘trapat la variòla. Lo Borrut semblava un monard e la Piaus Roges se coneissiá de loenh. L’òme de Nontron que ‘pelavan « Tifús » aviá plan estat bien malaude quand era preisonier. Pense aitot a ‘queu paubre « Bequilhon », un mutilat de guerra, que aviá nonmas una pedala sus sa bicicleta. Quauques chafres disian lo malur de tota una vita. E, queraque, los mocandiers eran pas en pena de trobar quauques noms amistos per los que chorlhavan, que begaudavan, que boitavan. Sens comptar que tot lo bestiàri podiá servir per los que eran tròp gròs (N’i aviá gaire chas los paisans), tròp pitits, tròp grands, tròp magres… « Tòc
ali », lo chafre d’un autre Nontron, era un pauc mai risolier. Quò fasiá pensar a la chançon : « Maniatz-lo li, brejatz-lo li, quel embonilh de la paubra Liunarda / Maniatz-lo li… Quel embonilh que la fai tan sufrir… »Ne’n cherchatz, daus noms-chafres ? Ne’n trobaretz tota una tropelada dins Jan Picatau de Sent Barrancon. Lo monier podiá nonmas se ‘pelar « Mouduros », perque moudurava ; preniá una part de la farina benleu un pauc tròp bela. Lo pendulaire Tòrdebigòrd valiá gaire mielhs. M’es ‘vis que vese lo comte de Charaban, sa filha Zénobie e que auve parlar la Brididí… E avetz pas conegut Panasòu a Radiò Limòtges dins las annadas cinquanta ? Son asne Peta-Fer, sa motò Peta-si-quò-pòt, lo pair Borrasecha e la vielha Pissa-d’en-pés ? Sabetz pas çò que avetz perdut, ten !
Jan-Peire Reidi
19:27 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
07/09/2013
"Los chafres" de Jan-Peire Reidi 2/3
Seguida de la parucion de la setmana passada 1/3
Quo era pas coma dins los país ente lo chafre es donat per garantir la gent daus surcelatges. An un nom que fan servir e un autre nom, lo vertadier, que nonmas los esperits coneissen. Entau degun pòt damandar aus esperits maufasents de lur far dau tòrt.
Chas los vilauds, lo respect comandava que òm dissès la fòrma francesa dau nom en fasent auvir totas las letras que s’escrivian. L’Espinos se disiá *Lépinouxe e Fraisses era vengut *Fréssèxe. En occitan, degun auriá agut l’idéia de dire « Monsur Dau Pueg » o ben « Madama Daus Monts » a de las personas que se ‘pelavan Dupuy o ben Desmond (prononçat *Dessmond). Ren d’estonant que la gent que parlavan nòstra linga fuguessan mai a man emb un chafre autenticament occitan que non pas un nom occitan francisat e mesconeissable. Ironicament, Farjas e Solas tornavan trobar lur prononciacion de l’ancian temps, avant la tombada de las consonantas finalas en lemosin: *Fargeasse, *Solasse.
Los chafres son pas nonmas lo signe dau conservatisme de la gent. Fròtgen mai que mai dins lo champ de l’afectivitat e de l’inventivitat. Una persona de ma familha se ‘pelava « Bijó » dempuei que, tot pitit, sa mair li disiá, meitat en francés, meitat en occitan : « Mon bijou ». Quante s’entarret, meteren dins lo jornau son nom segut de « dit Bijou ». Parier per mon chafre quand era goiat. Ieu era « lo toutou » de mon grand-pair ; quò fai que fuguí « lo Totó » de tot lo monde. Chas nos ‘resteren de me ‘pelar entau quante comencí de m’esrufir, mas los autres goiats contunheren. Minhardisa per los uns, mocariá per los autres.( de segre)
Jan-Peire Reidi
07:11 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
14/07/2013
"L'arbre et la forêt en Périgord" de Jean-Claude Martegoute
Nous avons eu la chance d'avoir en main le nouvel ouvrage de Jean-Claude Martegoute consacré aux arbres et arbustes qui peuplent nos forêts périgourdines. Très bien documenté et s'appuyant sur des spécialistes du genre, il permet de découvrir dans le plus grand détail 138 arbres, arbustes et arbrisseaux présents en Périgord, des plus anciens à ceux d'introduction récente. Chaque individu est ainsi répertorié selon la nomenclature scientifique d'origine latine, le nom en français et l'etymologie. Leurs noms populaires occitans sont aussi précisés, en graphie classique, souvent accompagnés de belles expressions occitanes qui vous rapelleront des souvenirs, ou d'autres que vous découvrirez pour la première fois.
Un exemple: "Aimabla coma un bogalian"( aimable comme un églantier)
Certains éléments de toponymie ou de patronymie sont également présentés.
Des recettes traditionnelles vous sont également proposées à la fin de l'ouvrage comme le clafoutis d'acacia par Michel Chadeuil, la confiture de Cynorhodon (églantier) de Nicole et Bernard Bede, le vin d'épine noire d' Antoine Giedelmann ...
Un livre joliment illustré de photos et de scans de feuilles qui apportent une précision supplémentaire pour le lecteur.
Un très beau livre, format A4, de 220 pages, précis, riche, intéressant à maints égards à offrir ou à s'offrir.
Aux éditions PLB , dans la collection Centaurée.
Guilhem Francés
18:32 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari, Toponimia e patronimia | Tags : l'arbre et la forêt en périgord, jean-claude martegoute | Lien permanent | Commentaires (0)


c: text/html

text:
Eth Conselh Generau d’Aran organize ua naua edicion dera hèira Aran Market, qu’aurà lòc en Vielha deth 17 ath 20 d’agost. Era hèira preten promòir es diferenti productes des comerçants dera Val d’Aran.
Ua quinzea d’establiments treiràn en carrèr es sòns productes entà hèr conéisher era vasta varietat qu’aufrís eth comèrç aranés. En aguest sens, i aurà comerçants de ròba, alimentacion, souvenirs, complements, decoracion, atau coma era preséncia de diuèrsi mestieraus.
“Aran Market ei un eveniment que pòrte ja diuèrsi ans en marcha, e que cada an artenh atrèir era atencion de fòrça visitants. Atau, se poténcie eth comèrç aranés, damb era preséncia de visitants ath long des diferentes jornades que dure era hèira”, comente era conselhèra de Torisme e Desvolopament Economic d’Aran, Anna Díaz.
Pendent es tres dies dera hèira i auràn estands a on se veneràn es productes. Ath delà, tanben se realizaràn diferenti talhèrs d’artesania e de textil amiadi a tèrme per artesans aranesi.
Er orari d’Aran Market serà d’11h00 a 21h00 ininterrompudament.
TALHÈRS D’ARAN MARKET
Dimars 18 d’agost:
• De 17h30 a 19h00:
Talhèr de modelatge damb hanga polimerica a cargue de Núria Ninyerola
Hèm un tampon!, a cargue d’Alicia Mitjans
Dimèrcles 19 d’agost:
• De 17h30 a 19h00:
Talhèr de bombes e saus de banh a cargue de Sabons Careça
Talhèr de clauèrs e braçalets de macramè, a cargue de Baobab artesania
Dijaus 20 d’agost
• De 17h30 a 19h00:
Maquilhatge infantil a cargue de Kristina Nart

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Visoas
Visoas (Vigeois en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin; es administrada per lo departament de Corresa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Atestat Vosidensis en 1082.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
(Filadèlfa de Yerda, Geneviève Forgues)
Arrepic :
Lengadòc ! Provença ! Gasconha !
Cau pas que's posquie diser enlòc
Qu'eth pòple noste age vergonha
D'arreconéisher eth parlar d'Oc !
Cau pas que'enlòc e's posquie créger,
E qu'èm aci tà plan hèr véger
Qu'autant en ivèrn qu'en estiu,
Dera mar verda ara mar blua,
'R'arraça d'Oc ei tostemps ua
E sab sò qui vòu, gràcia a Diu !
Pr'amor, frairs, que se'n cau sovénguer,
Cada lengatge ei un tresòr,
Que'n avem un, que'u cau manténguer
E hèr pervàler, en tot i ténguer
Mes qu'ath argent e mes qu'ath òr.
Qui'n hè mesprètz o qui'u matraça,
Qui no'u apren o qui no'u sab
Manca de còr, de sens, de traça,
E pèca autant contra l'arraça
Que se l'escopiva de cap.
Nosauts, au mens, ò gent de nosta,
Hasem-ne cas d'ara en enlà !
Ena vila, ens camps, o'na brosta,
Siem Bigordans dentiò'ra crosta,
E parlem eth noste parlar !
A nosauts, ara, eths de Bigòrra !
E bèth los vaga eths esquincùs !
De l'on nos èm que i a viahòra,
E, ma hé, n'ei pas mort encòra
Eth parlar hardit deths Gascons !
Fermer


text:
Egleisa de Sent Sulpici de París
L'egleisa parrofiala de Sant Sulpici es un temple de confession catolica situat au centre de París, en riba mança de Seina. Venguet « monument istoric » lo 20 de mai de 1915.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las egleisas precedentas[modificar | modificar la font]
La data dau prumier temple bastit a l'emplaçament actuau de l'egleisa de Sant Sulpici es de mau precisar. La descuberta en 1724, au cors de las cerchas de l'egleisa, de 'na peira tombala dau segle X, provet que 'na chapela (que ne dependiá un cementeri) i existissiá dempuei plusors segles.


text:
Benvengut sul wiki de The Document Foundation
LibreOffice Home DLP TDF Community Blogs Pootle (traduccion) Nextcloud Redmine Ask LibreOffice Donate
Aquel wiki es de faire e fornirà d'informacions sus l'avenidor del projècte LibreOffice.org... Per veire la pagina oficiala (en anglés), vos cal veire la pagina (https://www.documentfoundation.org/).
Lo programa del projècte, un biais de contracte moral, veire aqueste ligam (en francés) TDF/Next Decade Manifesto/fr
Lo wiki serà organisat seguent diferents paragrafs,
La Fondation
Dins aquestas paginas, traparetz d'informacions sus la Fondation, son organisacion, sa vida quotidiana e se volètz participar, lo biais de s'inscriure.
La documentacion de l'utilizaire
Es lo recanton de la documentacion mesa a dispausicion dels utilizaires e utilizairas de LibreOffice.org. Podètz i aportar la vòstra contribucion, o vòstra experiéncia. Dins un primièr temps serà un ligam cap a la documentacion anglesa o francesa mas nos cal esperar qu'un jorn serà dins nòstra lenga.
Lo recanton del desvolopaire
Se sètz interessat per lo costat tecnic, compilacion, amelhoracion, documentacion...de vòstra seguida burotica querida. Partida subretot en anglés. Se i a d'informaticians occitans interessats per lo C o C++ ?!
Lo recanton del contribuidor
Contribuir es la basa del logicial liure. Se volètz qu'aqueste pojècte s'adapte als besonhs de la comunautat occitana, esitaz pas ! Vos cal contribuir a l'assegurança qualitat, a la localizacion, a la documentacion e ... a la publicitat a l'entorn de vos.
Listas de discutidas, de charadissas
Pel moment, del fach de la noveletat del projècte, pas cap de listas de discutida son previstas.
S'avètz de besonh d'informacions podètz contactar lo cap d'aquel projècte a dev@openoc.org


text:
Engranatge
Un engranatge es un sistèma mecanic compausat de doas ròdas dentadas o mai engranadas utilizats per:
- la transmission del movement de rotacion entre elas
- la propulsion d'un fluid (se dich alara pompa d'engranatges).
Dins lo cas de la transmission de movement, las doas ròdas dentadas son en contact l’una amb l’autra e se transmeton de poténcia per obstacle. Un engranatge es compausat d’un pinhon, es atal que se nomena la sola ròda o la ròda mai pichona, e d’una ròda, d’un cremalh, d’una corona o d'una vitz. Quand mai de doas ròdas dentadas son presentas, forman un sistèma d’engranatges.
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Generalitats
- 3 Las dents
- 4 Estudi geometric
- 5 Tipes d’engranatges
- 6 Sistèmas d’engranatges
- 7 Deterioracion de las dentadas
- 8 Representacions normalizadas
- 9 Simbolica
- 10 Engranatge biologic
- 11 Nòtas e referéncias
- 12 Annèxes
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo perfil mai espandit, en mecanica generala, es lo perfil en desvolopanta de cercle utilizat mai sovent en mecanica generala; lo perfil en epicicloïd essent mai sovent utilizat pels mecanismes relotgièrs.
Se destria diferents tipes de dentat:
- los dentats drechs;
- los dentats elicoïdals;
- los dentats de cabrions (Citroën);
- los engranatges de sedons.
Tanben, existís diferents tipes d’engranatges:
- los engranatges d'aises parallels;
- d'aises concorrents;
- d'aises non concorrents - que'n son los engranatges de ròda e Vitz sens fin - e los engranatges de pinhon e cremalh.
Lo mai vièlh mecanisme d'engranatge conegut es la maquina d'Anticitèra.
En relotgeriá, cal pas confondre amb mobil, assemblatge d'una ròda montada sus son pinhon.
Generalitats[modificar | modificar la font]
L'engranatge es una de las uèit maquinas simplas. Los engranatges son utilizats dins totas las brancas de la mecanica per transmetre de movements, de la relotgeriá fins als reductors de l’industria pesuga. La transmission se fa amb un plan bon rendiment energetic donant qu'es mai sovent superior a 95 % dins de condicions corrèctas de montatge e de lubrificacion en servici.
Lo rapòrt de velicitats angularas obtengut entre la dintrada e la sortida, tanben conegur jol nome de « rapòrt d'engranatge » e « rapòrt de transmission », depend sonque del nombres de dents de las ròdas en contacte. Es tanben egal al rapòrt dels rais, e, a fortiori, dels diamètres de las ròdas (al signe près).
Per de transmissions de grand entrais, al vejaire de la dimension de las pièces, es preferit una cadena, una correja o un sistème d’engranatges.
Vocabulari[modificar | modificar la font]
Dins aqueste article s'utiliza los tèrmes seguents:
- Dentada: partida dentada d’una pèça mecanica.
- Perfil: s'agís de la forma, dins una seccion drecha, del flanc d’una dent.
- Modul: paramètre dimensional generator relatiu a la periodicitat de las dents donc a lor talha.
- Engranatge: ensemble de doas o mai pèças mecanicas comportant de dentadas e destinadas a engranar ensemble.
- Engranatge d'aises parallels: engranatges que los aises son parallels.
- Engranatge concorrent: engranatges que los aises an un punt d’interseccion.
- Engranatge esquèr: engranage que los axes son ni parallels, ni concorents a la rotacion
- Rapòrt de transmission (R): Fraccion de la velocitat angulara de sortida sus la velocitat de dintrada, o tanben lo nombre de dents de la dintrada - dich menant - sul nombre de dents de la sortida - dich menat - de l’engranatge. Se R es superior a 1 se dich multiplicator, se R es inferior a 1 se dich reductor.
Las dents[modificar | modificar la font]
Existís diferents tipes de dentada, amb de proprietats particularas. Gaireben totas la formas son dichas conjugadas: pendent la rotacion, las dents demoran en contacte dins un plan sagitaal, e quand lo luòc geometric d'aqueste punt de contacte es una drecha, los perfils de las dents son de desvelopantas de cercle. Una excepcion notabla es l’engranatge « Novikov », dich tanben de « Fisher », ont lo contacte entre doas dents se fa pendent un temps « ponctual » tot lo long del perfil.
Perfil en desvelopanta de cercle[modificar | modificar la font]
Aqueste perfil gaireben universalament utilizat per la transmission de poténcia. La desvolopanta del cercle es la trajectòria d’un punt d’una drecha que ròtla sens limpar sus un cercle. Aqueste cercle es nomenat « cercle de basa », de diamètre db.(= dprimitiu*cos(a)) La zona d’existéncia de la desvolopanta se situa entre lo cercle de basa e l’infinit. Existís pas de desvolopanta a l’interior del cercle de basa. Cal donc pas cercar a far foncionar un engranatge a l’interior dels cercles de basa de las dentadas que lo constituisson.
Se consideram dos cercles de basa associats a doas ròdas d’un mèsme engranatge, es possible de far rotlar sens limpar una drecha simultanèament suls dos cercles. D'aqueste fach la velocitat circonferenciala dels punts dels cercles es la mèsma qu'aqueste de la drecha. Un punt de la drecha (punt d’engranament) generarà, sus las doas ròdas, lo flanc de dent.
Engranatge classic[modificar | modificar la font]
Se la drecha passa entre los centres dels cercles, s'obten l’engratnage classic. Las ròdas tornejan alara en sens contrari e lo rapòrt de transmission depend dels diamètres. Quand es exteriora, l’engranatge es dich paradoxal e las ròdas tornejan dins le mèsme sens.
Dins lo cas de l’engranatge classic, e mai particularament d'engranatges estandards, los cercles de basa son raprochats de tal biais que la drecha interiora forma un angle de pression a amb la perpendiculara a la drecha que passe pels aises. Segon l'estandard, a val 20 ° en Euròpa, 25 ° als EUA e 14,5 ° pels ancians engranatges.
Las dents son limitadas a una zona a l'entorn del punt I, dich « punt d’engranament », ont las velocitats de limpament de las dents son infimas, çò que contribuís a un rendiment optimal de l’engranatge. S'obten los dos flancs de dent en considerant las doas tangentas interioras.
La fòrça exercida d’una dent sus l’autra se descompausa en doas: una tangenciala (utila) que transmet lo parelh, e una radiala (parasita) que tend a alunhar las ròdas. Un angle de pression pichon a l’avantatge de limitar aquesta fòrça de repulsion parasita, mas dona una forma de dent fragila. A l’opausat, un angle de pression naut dona de dents trapetas donc mai resistentas, mas genèra plan de fòrças suls aises.
Engranatge paradoxal[modificar | modificar la font]
L’engranatge paradoxal es un engranatge de doas ròdas tornejant dins lo mèsme sens[1]; es utilizat dins unes diferencials (coma le diferencial Mercier, ingenhaire per Renault). Las velocitats importantas de limpament relatiu sus las dents permeton un « blocatge » parcial del diferencial quand las ròdas de veïcul dispausan pas de la mèsma aderéncia al sòl. S’agís pas quitament un blocatge que la resisténcia al movement es pas obtenguda per obstacle, mas per frejament. Per assegurar lo relais de la presa de las dents, es sovent necessaro de pausar las dents dins de plans radials diferents, o utilizar una dent d'eliç.
Generacion de las dents[modificar | modificar la font]
Dentada drecha[modificar | modificar la font]
La generatitz de forma de las dents es une drecha parallela a l’ais de rotacion. Es lo tipe de dentada mai corrent. Es utilizat dins totas las aplicacions de mecanica generala. En efièch, s'agís del sistèma que permet de transmetre lo maxim d’esfòrç. Pasmens, son manca màger es d’èsser brusent.
Dentada elicoïdala[modificar | modificar la font]
La generatritz de forma de las dents es une linha elicoïdala de mèsma ais que l’ais de rotacion. Aqueste tipe de dentada presenta l’avantatge d’èsser mai silenciós que la dentada drecha, creant mens de vibracions. Las dentadas elicoïdalas permeton tanben d’aumentar la conduche de la transmission, fasent que lo nombre de dents simultanèament en contacte venga constant, çò que permet de transmetre d'esfòrces mai importants e subretot de demesir las vibracions e los bruchs.
En contrapartida aqueste tipe de dentada provòca un esfòrç axial que l’intensitat depend de l’angle d’inclinason de dentada. Los ròtlaments o los palièrs devon èsser dimensionats per retornar aqueste esfòrç. Pels engranatges d'aises parallèls, los elices son obligatòriament de sens contraris per que las dentadas pòscan engranar, levat dins lo cas plan particular de l’engranatge paradoxal.
Engranatges de cabrions[modificar | modificar la font]
Una dentada de cabrions, o dentura « Citroën », es compausada de doas dentadas elicoïdalas de dimensions identicas, mas d'elices en sens contraris de biais a annular l’esfòrça axial sus l'ensemble. De teoria biaisuda, aqueste tipe de dentada es, en practica, complicat de realizar quand lo perfil es pas desgatjant a l'interseccion dels dos elices; es de fach car de realizar. De constructors usinan una rega centrala per permetre de desgatjar aisidament las aisinas de talhatge a l'interseccion dels dos elices; la rega fa tanben mai aisida l'evacuacion del lubrificant, permetent atal de demesir la temperatura de foncionament. Las dentadas en cabrions son utilizadas subretot dins l’industria pesuca. Dins aqueste cas, s’agís sovent de dos engranatges d'eliç contraris associats e mai rarament de ròdas monoblòts. Se pòt tanben ne trobar en aeronautica, per exemple dins lo reductor d'un turbopropulsor tipe PW100.
Engranatges de vitz[modificar | modificar la font]
Un engranatge de vitz es un engranatge esquèr constituit d’una vitz sens fin e d’una ròda de vitz conjugada, nomenada « ròda e vitz sens fin ». Lo perfil de la vitz es mai sovent trapezoïdal.
Dins fòrça escasenças, aqueste dispositiu es « irreversible », aquò significa que se la vitz pòt entraïnar la ròda, la ròda pòt pas, per de rason de frejaments e d'angle de l'eliç de la vitz, entraïnar aquesta. Aqueste aspècte es interessant per exemple per la comanda d’un torn que pòt pas se desenrotlat tot sol. Son ròtle de reductor de velocitat es tanben plan interessant, que permet un rapòrt de rotacion fòrça naut amb solament dos elements, e aquò dins un espaci pichon e amb un retorn d'angle de 90 ° mai amb un rendiment plan inferior a aqueste d'un engranatge conic. Es mai aqueste marrit rendiment que li permet d'assegurar dins unas condicions l'irreversibilitat.
Estudi geometric[modificar | modificar la font]
Pels engranatges d'aises parallels[modificar | modificar la font]
Las formulas çai dejós son valablas per una dentada normalizada.
- diamètres primitius:
- pas :
- entrais:
- rapòrt d’engranatge:
- rapòrt de reduccion (velocitats) dempuèi un arbre de dintrada (e) cap a un arbre de sortida (s) mejans 1 engranatge exterior:
amb:
- a : angle de pression
- m : modul
- z : lo nombre de dents
- p : pas
- w : la velocitat de rotacion quina que siá l'unitat (tr/min) (rad/s)...
rapòrt de reduccion d’un sistèma d’engranatges:
- Atencion: lo rapòrt de reduccion d'un engranatge notat "i" es l'invèrs al rapòrt de transmission notat "r" : i = 1/r
Talhatge o fabricacion dels pinhons e de las ròdas[modificar | modificar la font]
Per las pèças metallicas, las dentadas son realizadas, subretot, per emportada de matèria (usinatge). S’agís mai sovent d’un engranament simulat entre una aisina (pinhon, cremalh, o fresa) e la ròda de talhar. D'aquesta fach, lo modul de dentada es impausat per l'esplecha. Lo movement d'engranament contribuís que que siá al movement d'aviada dins l'operacion d'usinatge. Lo movement de talh depend del procediment.
Per las pèças de matèria plastica, las pèças unitàrias son mai sovent talhadas, mas per las fabricacions en seria, son mai sovent motladas.
Los moduls son normalizats. I a las valors principalas, las valors secondàrias (entre parentèsis) e las valors admesas a títol excepcional (entre parentèsis e en italic):
Condicions d’engranament[modificar | modificar la font]
Es pas possible de realizar que que siá engranatge. Las bonas condicions d’engranament limitan la causida del nombre de dents de cada ròda. Los critèris de considerar son:
- Interferància entre las dents
- Reparticion de las usaduras
- Los nombres de dents devon èsser se possible causits d'entre los nombres primièrs entre eles, çò que permet a cada dent d’una ròda d'encontrar totas las dents de l’autra.
- Rapòrt de conducha
- Cal optimizar lo nombre de dents en presa per escampilhar melhor las cargas, e tanben a l'encòp demenir los efièchs de fatiga sus las dents, e reduire lo bruch. S'utiliza alara sovent d'engranatges elicoïdals.
- Desbòrd de dentada e modificacion d’entrais
- Un parelh de ròdas donadas pòt foncionar del moment que las dentada son imbricadas coma cal. Quitament s’i a de jòc, l’entrais essent alara mai grand. Dins aqueste cas, es possible d’annular lo jòc en coflant las dents d’una o de las doas ròdas (çò qu'equival a reduire lo salhent al benfici de la dent). Lo rapòrt de transmission e los diamètres primitius son incambiats.
- Gaireben totes los engranatges estandard son sens desbòrd de dentada (la dent essent alara tan grossa que lo salhent), mas dins d'escasença especificas (bóstia de velocitats) aquò es practicat per doas rasons màger. La primièra es qu’existís pas de parelh (Z1, Z2) permetent d’assegurar a l'encòp lo rapòrt (Z1/Z2) e l’entrais (Z1+Z2), cal donc far variar (modificacion geometrica artificiala) sa valor en desviant al mens una dentada. La segonda es que las dents del pinhon (ròda pichona), mai sovent sollicitadas, son cofladas, e aquestas de la granda ròda redusidas, per lor balhar una mèsma durada de vida (nocions de resisténcia de la dent, e de fatiga). Lo debòrd de dentura permet tanben de melhorar lo limpament entre las dents.
- Mai sovent, i a pas debòrd de dentada, es pas totjorn possible de cambiar qu’una sola ròda dins un engranatge.
Tipes d’engranatges[modificar | modificar la font]
Engranatge de ròda e cremalh[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de pinhon-cremalh es subretot utilisat per transformar un movement rotatiu en movement de translacion o lo contrari. Es constituit d’una ròda dentada (pinhon) e d’una barra tanben dentada (cremalh). La ròda dentada, en tornejant, entraïna las dents de la barra que se mòu, alara, en translacion. Aqueste mecanisme es corrent dins los sistèmas de direccion d'automobilas.
Engranatges parallèls o cilindrics[modificar | modificar la font]
Los aises de las doas ròdas dentadas son parallèls.
Engranatges concorrents o conics[modificar | modificar la font]
Los aises de las doas ròdas dentadas son concorrents. Los sucs dels còns primitius (o còns tangents a las ròdas de friccions de mèsme dimensions) devon èsser confonduts.
Aquestes engranatges son mai sovent utilizats per aver un angle entre la dintrada e la sortida de l'engranatge. Aqueste sistèma es utilizat dins los diferencials automobils per aver un angle drech entre la dintrada e la sortie de la transmission (en mai de la foncion diferencial).
Engrenages esquèrs[modificar | modificar la font]
Los aises de las doas ròdas dentadas son pas dins lo mèsme plan. Es per exemple lo cas dels engaenatges esquèrs elicoïdals, d'engranatges opoíds (de pas confondre amb los engranatges conics) o encara la ròda e vitz amb engranatge restrench.
Lantèrnas e rodets[modificar | modificar la font]
S'agís d'un engranatge d'aises concorrents o parallèls. Es un sistèma ancian d'engranament. Es comausat en dintrada d'una « lantèrna » (dos discs espaciats al perimètre per de fuses o cilindres) e en sortida d'un « rodet » (equipat de receptaires de parelhs en forma de fus o de dent). Dins los sistèmas de relotgeriá, las pèças son metallicas; mas dins los mecanismes dels molins d'aura, las lantèrnas e las dents son mai sovent de fusta: lo remplaçament en cas d'usadura o de trencadura es alara mai aisit e economic.
Sistèmas d’engranatges[modificar | modificar la font]
Un sistèma d’engranatges es une combinason d’engranatges.
Sistèma simple[modificar | modificar la font]
Lo rapòrt de reduccion es lo produche del nombres de dents de las ròdas menantas divisat per aqueste de las ròdas menadas. Siá:
Amb:
- e respectivament las velocitats en dintrada e en sortida del sistème d’engranatges
- , lo produch dels nombres de dents de las ròdas menantas
- , del mèsme per las ròdas menadas
- n lo nombre de contactes exteriors
Sistèma planetari (o epicicloïdal)[modificar | modificar la font]
Son de sistèmas compausats de satellits montats sus un pòrta-satellit tornejant a l'entorn de dos planetaris. Presentan donc tres elements mobils al respècte d'un autre fixe. Son utilizats atal dins los sistèmas diferencials.
En blocant un element, s'obten, amb la mèsme geometria, diferents rapòrts de reduccion entre los elements encara mobils. Es lo principi utilizat dins las bóstias de velicitats « automaticas ».
Aquestes sistèmas son fòrça utilizats en mecanica que pòdon donar de rapòrts de reduccion nauts, amb de pèças de talha rasonabla, e de rendiments acceptables (98 % per estatge). Mai lor geometria abotís sovent a una configuracion ont l’arbre de dintrada es coaxial amb l’arbre de sortida. I a dins le comerci de reductors epicicloïdald compatibles amb de motors electrics (venent alara motoreductors).
Sistème esferic[modificar | modificar la font]
Sul principi, lo sistème esferic sembla a l'epicicloïdal. Los engranatges son conics e semblan donc dispausats sus un esfèra. Es la geometria del diferencial dels aissèls motors dels veïculs automobils. Combinat aisidament la foncion retorn d’angle, la reduccion, e la foncion diferenciala.
Deterioracion de las dentadas[modificar | modificar la font]
Las dentadas pòdon èsser deterioradas de dos biais:
- per trencadura d’una o mai dents,
- per usadura de las superfícias de contacte.
Representacions normalizadas[modificar | modificar la font]
En dessenh tecnic, la representacion dels engranatges es codificada per desir de simplificacion. Se destria, lo dessenh de l'esquèma.
- Dessenh tecnic: lo nuclèu de la ròda es dessenhada en plen. Un pinhon es sempre representat coma s’i aviá un nombre par de dents e dins los talhs lo cròt de dents es plaçat dins lo plan de talh. Dins lo cas dels dessenhs d’ensemble, s'impausa indiferadament la prioritat (premièr plan) a la dent en presa de l’una o l’autra ròda de l’engranatge
- Esquèma cinematic: en vista radiala los engranatges son representats per lors cercles primitius (tangents). En vista axiala, un trach transversal remembra l’engranament entre las doas ròdas.
Simbolica[modificar | modificar la font]
L'engranatge es un simbòl corrent de l'industria.
Dins aqueste títol, es present per exemple suls escuts del Laos, o del Vietnam.
Engranatge biologic[modificar | modificar la font]
Lo 13 de setembre de 2013, dos cercaires angleses de l'universitat de Cambridge descobriguèron que la larva de la cigala Issus coleoptratus es dotada d'un engranatge li permetent de sincronizar sas doas patas pendent d'un salt[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Annèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Georges Henriot, Engrenages - Conception - Fabrication - Mise en œuvre, Dunod, Modèl:8e éd. 2013 Modèl:Isbn
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Profils d’engrenages conjugués - Courbes mathématiques de profils de dents
- Les engrenages - Site des Musées des techniques et cultures comtoises


text:
Cusco
Cusco (en castelhan de Peró), Cuzco (en castelhan general) ò Qusqu (en quíchoa) es una vila dau sud-èst de Peró pròche de la vau d'Urubamba de la Cordilhèra deis Andes. En 2007, aviá una populacion d'aperaquí 350 000 e èra un centre culturau e toristic major dau país.
Segon la legenda, foguèt fondada au sègle XI ò au sègle XII per lei sobeirans Manco Capac e Mama Ocllo après sa naissença dins lo lac Titicaca. Venguèt la capitala de l'Empèri Inca e la principala vila d'America dau Sud gràcias a l'expansion inca. Avans l'arribada deis Espanhòus, èra devesida entre quatre quartiers ocupats per leis Incas e lei diferentei tribús de l'Empèri.
Foguèt conquistada per lei conquistadors a la fin de 1533 après la batalha de Cajamarca. Leis Espanhòus e seis aliats indigèns i pilhèron lei temples e lei palais. En 1536, lo cap de la resisténcia inca, Manco Inca II, assaièt de liberar la vila mai la garnison capitèt de resistir dètz mes a un sètge fòrça dur qu'entraïnèt la destruccion de la quasi totalitat de la ciutat. Pasmens, la vila foguèt tornada bastir e gardèt una importància culturala gràcias a son istòria. En revènge, perdiguèt pauc a pauc sa posicion economica au profiech de Lima e dei vilas fondadas per leis Espanhòus. En 1911, la descubèrta dei roïnas de Machu Picchu li permetèt d'assegurar sa plaça culturala e de venir un centre toristic major.


text:
Lista dei dirigents de Provença
Lista dei ducs, reis, còmtes e marqués de Provença.
Lo títol de còmte de Provença venguèt tardivament un títol de cortesiá a la cort dau Reiaume de França.
Somari
- 1 Ducs de la Provença merovingiana
- 2 Reis de Provença
- 3 Còmtes de Provença
- 4 Nòtas
Ducs de la Provença merovingiana[modificar | modificar la font]
Despuei lo partiment dau Reiaume entre lei fius de Clotari en 561, la Província d'Arle es dins sa totalitat restacada au reiaume de Gontran, es dire a Borgonha, segon una solidaritat naturala. Mai en rason de l'importància de la fenèstra mediterranèa, lei reis d'Austrasia an obtengut un corredor nomenat corredor austrasian que partent de lor territòri Auvernhat passa per Avinhon e arriba a Marselha[1].
A la mòrt de Sigebèrt en 572, son fiu Childebèrt II deguèt cedir a Gontran la mitat de Marselha. En realitat, la vila devèn una indivision sota l'autoritat dei dos sobeirans, representats per un solet foncionari nomenat per lo rei d'Austrasia. Aqueu corredor inclutz la ciutat d'Arle e sei territòris[2].
- Aubin (573-575) ; devèn puei evesque d'Usès (581)
- Diname (575-587), rector de Provença.
- Nicetius, (587-?), nomenat rector massiliensis Provincia per Childebert II.
Reis de Provença[modificar | modificar la font]
855-863 : Carles de Provença, fiu de Lotari I
863-875 : Loís II, fiu dau precedent
875-877 : Carles II lo Cauvet, oncle dau precedent
879-887 : Boson V de Provença (bosonide), espós de Ermengarda, filha soleta de Loís II. Còmte de Provença (870-879) nomenat per Carles lo Chauvet. Se proclamèt rei en 879 e nomenèt son parent Teobaud coma còmte d'Arle per bailejar Provença.
887-928 : Loís III l'Òrb, fiu dau precedent
911-933 : Uc d'Arle, maridat amb una filha de Boson V, bailejador dau renhe despuei 905.
còmtes d'Arle[3][modificar | modificar la font]
879-895 : Tibaud d'Arle (bosonide) († 895), maridat a Bèrta, filha de Lotari II.
...
905-928 : Uc d'Arle († 947), fiu dau precedent. En 928, devèn rei d'Itàlia e dona lo comtat d'Arle a son fraire Boson.
928-936 : Boson d'Arle (885 † 936), fraire dau precedent.
Còmtes de Provença[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Provença es la continuitat dau comtat d'Arle. Lei reis de Borgonha e de Provença avián fisat l'administracion de lor reiaume en de còmtes que s'intitulèron còmtes d'Arle.
A la mòrt d'Uc d'Arle, Conrad I, rei d'Arle, aparcelèt lo comtat d'Arle en tres e nomenèt :
- Boson II, còmte d'Arle
- Guilhèm (fraire de Boson), còmte d'Avinhon
- Grifon, còmte d'Ate
Guilhèm e Boson eliminèron Grifon e Guilhèm morèt sens enfant, çò que fa que Boson reünifiquèt l'ancian comtat d'Arle que venguèt lo comtat de Provença. Lo títol de còmte d'Arle se transmetrà entre lei descendents dau fiu ainat de Boson II.
Dinastias de Provença[modificar | modificar la font]
947-968 : Boson II d'Arle († 968), còmte d'Arle (949), espós de Constança de Provença[4]
Lo comtat de Provença es puei una possession indivisa entre seis eiretiers : a la mòrt d'un còmte, sei fius devenon totei còmtes. Se lo còmte a pas de fiu, lo comtat revèn ai filhas (o sòrres) que son pas noviadas).
Quauquei còmtes se considerèron pron poderós per s'intitular marqués de Provença. Aqueu títol s'aplantarà definitivament dins l'Ostau de Tolosa. L'extincion de l'Ostau de Provença en 1093 e la transmission dau comtat dins mai d'un Ostau (de Tolosa, d'Urgèl e de Barcelona) met fin au regim de l'indivision, e abotiguèt ai Guèrras baucencas e a dos partiments. Lo premier, en 1125, se farà entre leis Ostaus de Tolosa (qu'a lo marquesat de Provença) e de Barcelona (qu'a lo comtat de Provença), au mesprètz dei drechs deis Urgèl e un segond partiment, vèrs 1150 devesirà lo marquesat en dos entre leis Ostaus de Tolosa e d'Urgèl (qu'a lo comtat de Forcauquier).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'après Edouard Baratier, Istòria de Provença, pagina 93
- ↑ D'après Edouard Baratier, Istòria de Provença, pagina 93
- ↑ Foundation for Medieval Genealogy : Les Comtes de Provence
- ↑ De pas confondre amb Constança d’Arle, filha de Guilhem I e esposa dau rei Robèrt II de França


text:
15/06/2015
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission dau diumenc 21 de junh a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera David Grosclaude, Conselhier Regionau d'Aquitania en charja de la lenga e de la cultura occitana per parlar de la chauma de la fam que faguet per obtenir la signatura de la creacion de l'Ofici Public per la lenga Occitana( OPLO) e autras chausas.
De legir lo blògue de David Grosclaude: http://david-grosclaude.com/
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
19:05 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Fin finau, dempús de mès d’un an de campanha electorau enes Estats Units d’America, Donald Trump serà eth nau President. Serà eth lider d’occident e serà era persona tamb mès poder deth mon.
Totes aqueres persones que non son d’acòrd tamb aguesta eleccion, sonque dider-les que es ciutadans e ciutadanes des Estats Units la’n escuelhut e per tant, se s’estime era democràcia, s’accepte eth resultat, cas contrari non ei democràcia.
Çò que mès me sorprèn ei qu’arres demoraue que guanhèr-se! Impressionant! Sabetz qui ei Hillary Clinton? Sabetz que representen es Clinton enes EEUU? Jo tostemp darè supòrt ath Partit Democrata mès, non a Hillary Clinton. Sense dobte eth men candidat escuelhut auer-se estat Bernie Sanders. Guardetz trajectòries personaus e politiques e vo’n daratz compde dera diferéncia. Atau ac publiquè en un Tweet!
Mès, un aute viatje, er establishment de Wall Street imposèc era candidata e ara fòrça d’eri ja son negociant ena Torre Trump de New York es sòns pròpi interessi. Aguesta ei era hipocresia der establishment. Aguesta conducta ei era que detestam e castigam. Hillary sonque representaue “mas de lo mismo”.
Imaginetz enquià quin punt ei emprenhada era gent, que priorizèc trincar tamb tot a dar sentit as insults de Trump as hemnes. Increible! Ah, toti aqueri que se sorprenen tamb era victòria de Trump tanben dider-les que dèishen de gaudar-se eth melic e comencen per guardar qui guanhèc es eleccions en Espanha, qui gobèrne en Hongria, qui ac pòt hèr en França e que vòten es tant exemplificats païsi nòrdics. Igual ei que quauqu’arren està canviant o ben que hèm tant inteligents que nosati hèm peth dessús de toti. Estam coma entà dar leçons!!!


text:
Valèri Bernard (Marselha 1860 – id. 1936).
Po(d)ès plus far tirar, siás caronha !
Cadun ti raca sus la tronha !
Ti fugisson coma la ronha !
Ave Regina Caelorum.
Èstre pas mai que la fangassa
monte cadun passa e repassa,
o lòng martiri dei bagassas !
Consolatrix afflictorum.
E dau fons d’aquela bordilha,
sei sovenirs de joina filha
li meton lo còr en dolilha :
Ave Regina virginum.
O ! la prima flor de son atgi !
Quand s’en anèt de son vilatgi,
pura coma un ièli sauvatgi !
Ave Domina Angelorum.
Roigant lo pan de la misèri,
grandisse dins lei trebolèri…
Sei gents dòrmon au cementèri.
Salve radix, salve porta.
Alòr si vist – la putanèla –
quand, devenguda una orfanèla,
moriá de fam e de vanèla.
Ex qua mundi lux est orta.
Pietat ! Per ganhar sa sopada,
en un canton s’èra estropada :
e la vaquí filha trompada !
Gaude virgo gloriosa.
Giblada per la man brutala
dau besonh, davalèt l’escala :
ara es la puta que s’estala.
Super omnes speciosa.
Jamai lassa de potonada,
a la crapula abandonada,
qunte infèrn es sa destinada !
Ad te suspiramus, stantes.
Espostemida fins qu’eis òsses,
la paura ròssa que si tòrce
a l’espitau fau que s’amòrce.
In hac lacrymarum valle.
De veirola siás agonida :
e vaquí ta bèla fenida,
o paura filha aputanida !
O dulcis Virgo Maria !


text:
Quand pensam al rei Enric VIII d’Anglatèrra (1491-1547), remembram abitualament lors sièis matrimònis e las consequéncias que comportèron al sieu reialme e a nivèl internacional. Mas lo reinatge d’Enric VIII, lo segond monarca de la dinastia Tudor, foguèt un dels mai importants de l’istòria anglesa. Vertadièrament, quand Enric venguèt rei l’an 1509, Anglatèrra èra un reialme medieval, e en morir l’an 1547, èra vengut un estat modèrn tipic de la Renaissença.
Enric èra un òme culte, interessat tant en las sciéncias coma en la filosofia. Mantenguèt una relacion constanta e importanta amb Thomas More, amb qui dialogava sus politica amb una orientacion filosofica fòrça importanta. Aquela bona relacion empediguèt pas qu’après, Enric executèsse Thomas More en se negar l’escrivan d’acceptar l’anullacion del matrimòni de Henry amb la siá primièra molhèr Catarina d’Aragon per se maridar amb Anna Bolena.
Lo rei Enric aviá un grand interès scientific en de tèmas de santat e medecina. Èra fòrça obsessionat amb la salut, e amb fòrça rason opinava qu’una bona neteja empedissiá la difusion de malautiás. Pendent lo sieu reinatge, s’establiguèt la nòrma de qué que totes lors vassalhs devián se banhar almens un còp l’an, e èra expedit un certificat sul tèma. Uèi, nos pòt estonar aquela “regularitat” annadièra, mas en de tempses medievales, fòrça gents se banhava pas jamai.
Un grand interés per la coneissença
Egalament, lo meteis Enric inventèt qualqu’unas medecinas que resultèron efectivas per guarir divèrsas malautiás, en utilizant un metòde alquimic, en barrejant mai d’una substància e d’èrbas.
Aquel interès per la coneissença, sens desbrembar tota la formacion e entrainament coma cavalièr, nos dona una imatge d’un Enric coma lo tipic prince de la Renaissença, que jonhiá totas las disciplinas tant intellectualas coma fisicas, e que Nicolas Maquiavèl aviá descrich al sieu libre “Lo prince”.
Jos lo sieu reinatge, comencèt la scission de la Glèisa anglesa de la submission a Roma, per la negativa del Papat d’anullar lo sieu primièr matrimòni amb Catarina d’Aragon, amb l’Acte de Supremacia de 1534, qu’establissiá la superioritat del rei anglés en de tèmas de fe sul Papat. E mai que los dogmes e los rituals contunhèron majoritàriament per ara fòrça identics als catolics (se comencèron pas a establir definitivament fins al reinatge de la siá filha Elisabèt I), aquela trencadura inicièt la configuracion de la Glèisa Anglicana. Fòrça angleses acceptèron amb satisfaccion aquela secession, per pas dependre de cap de manièra de l’Euròpa continentala. Ongan, aquela volontat anglesa d’alunhament d’Euròpa contunha viva (pensam al Brexit).
Autras decisions ligadas a l’ierarquia eclesiastica provoquèron de problèmas. Enric comandèt barrar los monastèris, e exproprièt las siás tèrras. Aquel abandon provoquèt l’inici de la degradacion d’aquelas bastissas e la pèrda d’òbras artisticas religiosas e literàrias de granda valor. Limitèt tanben la preséncia del clergat dins del Parlament anglés, en exigint que poguèsson solament accedir d’avesques e d’arquevesques.
E mai que Galas èra jos sobeiranetat anglesa dempuèi la fin del sègle XIII, jos lo sieu reinatge se faguèt oficiala aquela absorcion, de sòrta que l’integracion d’aquel país celtic al reialme anglés venguèt definitiva, amb las “Union Act” dels ans 1535 e 1542. En aquelas leis començava la persecucion lingüistica contra la lenga gallesa, amb la proïbicion de la siá utilizacion en domenis oficials. Contunhèt egalament l’expansion anglesa per l’illa vesina d’Irlanda; lo quite Enric se proclamèt rei d’Irlanda l’an 1542. Començava la creacion del futur “Empèri britanic”.
Egalament, amb un equilibri complèx, atenguèt la definitiva submission de la noblesa anglesa a la monarquia, de sòrta que los nòbles perdèron lor poder politic e èran contrarotlats per la Corona, en un procès similar al d’autres reialmes europèus del moment. Aqueles nòbles (e tanben qualques eclesiastics) fasián partida del govèrn. D’aquela manièra, Enric s’assegurava lor contraròtle e la siá fidelitat. Mas quin error que siá o diferéncia d’opinion amb lo rei Enric podiá provocar la sortida del govèrn e l’ostracisme (o pièger encara, la preson o l’execucion).
A la cort d’Enric VIII, los arts e la cultura gaudiguèron d’una granda preséncia, en una clara imitacion de l’esplendor de las còrts de la Renaissença de l’Euròpa continental. Musicians, escrivans, pintors (coma l’alemand Hans Holbein) èran abituals dins las velhadas de la còrt d’Enric VIII.
Mas podèm pas desbrembar que lo rei Enric foguèt un monarca autoritari, que comandèt executar fòrça dissidents de la siá politica interiora e de la siá posicion d’alunhament de la Glèisa catolica. Quitament doas femnas siás, Anna Bolena e Catarina Howard (e mai que per motius personals) e de divèrses ministres coma Thomas Cromwell foguèron executats, e establiguèt un regim totalament somés a la Corona. Aquela politica de supression de dissidents se mostrèt tanben en de leis que perseguissián los “delictes” de mascariá e sodomia.
Mas la majoritat dels angleses, encara uèi, a una image positiva de “the Great Harry”. Un reinatge amb de capítols clars e de capítols escurs, mas que cambièt de manièra decisiva l’istòria anglesa e amb lo reinatge de la siá filha Elizabèt I, questabliguèt las basas de la futura expansion britanica.
Un article de Francesc Sangar*
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Era Estela de Sent Martòri
Era Estela de Sent Martòri o L'Estela de Sent Martòri (oficialament en francés Lestelle-de-Saint-Martory) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha e dens la region de Comenge, administrada peu departament de Hauta Garona de la region de Mieidia-Pirenèus.
Somari
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut dera Estela que's blasona atau : deu camp d'argent a la montanha de siòple cargada d'un arbe deu medish e acostada de duas tors de gules.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Epifania
Epifania es un mot d'origina grèga, Ἐπιφάveιa que significa « manifestacion » o « aparicion » – del verbe φάιvw, « se manifestar, aparéisser, èsser evident » – e que l'utilizacion es anteriora al crestianisme.
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
L'Epifania es una fèsta d'origina pagana, pendent que se celebravan los Epifanes, es de dire Apollon e le Solelh a que es associat coma los autres Dieus Sobeirans (Dieus Epifanes : Zèus, Atena, Ermès, Era, Poseïdon, Demetèr, Efèts, Afrodita, Arès, Artemis, Estia).
Epifania crestiana[modificar | modificar la font]
Aquela fèsta foguèt crestianizada, e l'Epifania remembra la visite dels magos al nenon Jesús, lo Messias dins lo monde. Es lo 6 de genièr[1]. En França perque aquel jorn es pas fèria, se celèbra lo segond dimenge aprèp Nadal.
Iconografia del novèl testament[modificar | modificar la font]
Cappadoce, fresca del sègle XII
Icòna bizantina
Boticelli (1475), Galariá dels Oficis
Mèstre de Messkirch (1538), glèisa de Sant Martin de Messkirch
En un sens mai general[modificar | modificar la font]
Es una sensacion de realizacion o compreneson de l'esséncia o de la significacion de quicòm.
Es una experiéncia subjectiva quand un èsser se pensant inspirat e illuminat descobrís que sa natura es divina.
Entre lo personatges que afirman aver agut una experiéncia d'epifania i a:
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Dictionnaire universel françois et latin, dit de Trévoux, 6en édition (1771), notice « Épiphanie », page 793, colonne de droite, ligne 6. ... Legir lo tèxt transcrich sus wikisource


text:
Cotisation 2018
La cotisation pour 2018 a été fixée à 20 €.
Cliquez sur l'icone PDF au bas de cette page pour télécharger l'appel de cotisation 2018.
L'appel de cotisation est à retourner à l'adresse postale suivante :
AAMAA
14, rue de Decize
03000 MOULINS
Les adhérents actuels de l'Association des Anciens Maires et Adjoints de l'Allier :
AUCOUTURIER Alain - Ancien Adjoint au Maire de Mazirat
AUFAUVRE Raymond - Ancien Maire de Isle-et-Bardais
AUGER René - Ancien Maire de Saint-Genest
AUNE René - Ancien Adjoint au Maire de Montilly
AURAMBAULT René - Ancien Maire de Montilly
BAQUIER Maurice - Ancien Maire de Besson
BARDET Chantal - Ancien Maire de Toulon-sur-Allier
BARILLET Jean-Claude - Ancien Maire de Chevagnes
BARNICHON Josiane - Ancien Adjoint au Maire de Toulon-sur-Allier
BARRAUX Bernard - Ancien Maire de Marcillat-en-Combraille
BARRAUX Marie-Alice - Ancien Adjoint au Maire de Néris-les-Bains
BARRET Marcel - Ancien Adjoint au Maire de Saint-Prix
BELLOT Lucien - Ancien Adjoint au Maire de Souvigny
BONJEAN Aimé - Ancien Maire de Saint-Loup
BONNEFOUS Gilles - Ancien Maire d'Ussel d'Allier
BOUILLER Gérard - Ancien Adjoint au Maire de Vallon-en-Sully
BOURNAT Jean - Ancien Maire de Chantelle
BOYER Raymond - Ancien Adjoint au Maire de Villeneuve-sur-Allier
BRIDONNEAU Gabriel - Ancien Maire de La Celle
BRUNOL Michel - Ancien Maire d'Aubigny
BUISSONNIERE André - Ancien Maire de Creuzier-le-Neuf
BURELLE Didier - Ancien Maire de Broût-Vernet
CHAMBEFORT Guy - Ancien Maire d'Yzeure
CHARASSE Gérard - Ancien Maire de Le Vernet
COLCOMBET François - Ancien Maire de Dompierre-sur-Besbre
COSTES José - Ancien Adjoint au Maire de Montord
DAJOUX Georges - Ancien Maire de Servilly
DEBUT Jean - Ancien Maire de Serbannes
DELECRAY Huguette - Ancien Maire de Treteau
DELMAS Jean - Ancien Maire de Neuilly-le-Réal
DELORME Aimé - Ancien Maire de Barrais-Bussolles
DERET Jean - Ancien Maire de Theneuille
DESSEAUVES Dominique - Ancien Adjoint au Maire de Mazirat
DRIFFORD Odette - Ancien Adjoint au Maire de Le Breuil
DUBLOC Jean-Michel - Ancien Adjoint au Maire de Néris-les-Bains
DUBOST Bernard - Ancien Adjoint au Maire de Doyet
DUMAS Michel - Ancien Maire de Taxat-Senat
DUMAS Pierre - Ancien Maire d'Ainay-le-Château
DURIN Jean - Ancien Maire d'Audes
FARANTON Raymond - Ancien Adjoint au Maire d'Audes
FAVIER Camille - Ancienne Adjointe au Maire d'Ussel-d'Allier
FINAT Roger - Ancien Maire de Villeneuve-sur-Allier
FOUGEROUZE Anie - Ancien Maire de Saint-Gérand-de-Vaux
GADET Fernand - Ancien Adjoint au Maire de Saint-Félix
GAUDON Bernard - Ancien Maire de Saulcet
GAUTHIER Philippe - Ancien Maire de Vaumas
GENEVRIER Madeleine - Ancien Adjoint au Maire de Lapalisse
GRENIER René - Ancien Maire de Montaigu-le-Blin
GUETAUD Daniel - Ancien Maire de Biozat
HENRIOT Jacqui - Ancien Adjoint au Maire de Bagneux
HENRY Jean-François - Ancien Maire de Vicq
HENRY Michèle - Ancien Maire de Seuillet
JEANDEAUX Christian - Ancien Adjoint au Maire de Saint-Genest
JEUGE Jean-Marc - Ancien Maire de Doyet
JOLY René - Ancien Maire de Lusigny
LABRUNE Jean-Claude - Ancien Adjoint au Maire de Le Theil
LACHASSAGNE Alice - Ancien Maire de Reugny
LAVIS Bernard - Ancien Adjoint au Maire de Villeneuve-sur-Allier
LICONNET Georges - Ancien Maire d'Arpheuilles-Saint-Priest
LUGA Jean-Claude - Ancien Maire de Saint-Germain-de-Salles
MARTINET Jean-Claude - Ancien Maire de Saint-Rémy-en-Rollat
MASSON Guy - Ancien Adjoint au Maire de Boucé
MATHÉ Jean - Ancien Maire de Billy
MATHIAUX André - Ancien Adjoint au Maire de Lavault-Sainte-Anne
MÉLON Christiane - Ancien Maire de Saint-Germain-de-Salles
MICHEL Bernard - Ancien Maire de Châtel-de-Neuvre
MINET Roger - Ancien Adjoint au Maire de Périgny
MOURAGNON Jean-François - Ancien Maire de Blomard
MOUSSET Bernard - Ancien Adjoint au Maire de Bessay-sur-Allier
OLLIVIER Jean - Ancien Maire de Vernusse
OURY Jean - Ancien Adjoint au Maire de Villeneuve-sur-Allier
PARET Ginette - Ancien Adjoint au Maire de Saint-Genest
PASQUET Guy - Ancien Adjoint au Maire de Néris-les-Bains
PASSAT Guy - Ancien Maire de Verneix
PICARD Marc - Ancien Adjoint au Maire de Villebret
PINCHEMAILLE Gabriel - Ancien Maire de Seuillet
PLUME Jean - Ancien Adjoint au Maire de Louroux-de-Beaune
POURCHET René - Ancien Adjoint au Maire de Lapalisse
POURVOYEUR Michel - Ancien Maire de Rongères
POYADE Jacques - Ancien Adjoint au Maire de Saint-Christophe
REBIÈRE Simone - Ancien Adjoint au Maire de Néris-les-Bains
ROBERT-TRAHAN Alain - Ancien Maire de Voussac
ROLLIN Bernard - Ancien Maire de Saint-Priest-en-Murat
ROUDIER Lucien - Ancien Maire d'Etroussat
ROZIER Jean-Jacques - Ancien Maire d'Escurolles
SIGNORET Emmanuel - Ancien Maire de Cressanges
SPECIA Erminio - Ancien Adjoint au Maire de Montbeugny
TAGORNET Daniel - Ancien Maire de Saulzet
THERRIAUD François - Ancien Adjoint au Maire de Le Mayet-de-Montagne
THUAULT Jean-Pierre - Ancien Adjoint au Maire de Montbeugny
TOUPIN Yves - Ancien Adjoint au Maire de Charroux
TRIBOULET René - Ancien Maire de Magnet
TURCAT Danielle - Ancien Maire de La Petite Marche
VERDIER Hélène - Ancien Maire de Montoldre
VERRON René - Ancien Maire de Billy
VILLECOURT Louis - Ancien Maire de Lapalisse


text:
Creissent Fertil
Lo Creissent Fertil es una expression designant una region biogeografica de l'Orient Pròche formant una listra de tèrras cultivablas mercé a un climat sufisentament pluviós, delimitat al sud pel desèrt de Siria (la partida nòrd del desèrt d'Arabia), a l'oèst per la Mediterranèa, e pels monts Taurus e Zagros al nòrd e a l'èst[1]. Passa pels Estats actuals d'Israèl, Palestina, Jordania, la Siria, Liban, lo sud èst de Turquia, lo nòrd e l'èst d'Iraq, e lo bòrd oèst d'Iran[2]. Lo tèrme fuguèt introduch en 1916 per l'arqueològ James Henry Breasted de l'Universitat de Chicago que l'arc format sembla a un creissent.
Somari
Definicion originala[modificar | modificar la font]
Abstraccion puslèu qu'un espaci real plan delimitable, lo tèrme de "Creissant fertil " foguèt concebut al sègle XX per l'arqueològ american James Henry Breasted dins son obratge « Outlines of European History ». Lo Creissent Fertil es « un miègcercle obèrt cap al Sud, situat al nòrd d'Arabia, se terminant a l'Oèst dins l'angle Sud-Èst de Mediterranèa e a l'Èst dins lo fons septentrional del golf Persic », « una mena de listra cultivabla del desèrt ». Un espaci estepic bordat d'un costat per de monts, de l'autre pel desèrt, e jonhent Mediterranèa al Golf persic. Atal presentada, l'expression pareis subretot descriptiva. aquela unitat del « Creissant Fertil » ten d'en primièr a un miltan particular, l'espaci obèrt de las estèpas. Mas lo desèrt de Siria, aquel « golf desetic » coma lo nomena, dona tanben son sens a l'expression, seriá lo luòc d'origina d'ont regularament una novèla èrsa de populacion semitica seriá vengut conquerir lo Creissant fertil. L'unitat del Creissent fertil seriá donc tant naturala coma culturala, çò que l'expression amaga totalament. Aquela unitat seriá assegurada per de construccions imperialas que lo centre se trapa en Mesopotamia, o en Babilònia. Es dempuèi aquí que per tres còps los Semitas conquistèron t unifièron lo Creissent fertil: Empèri babilonian, Empèri Assirian, Empèri caldean, segon un esquèma ternari calcat sus l'istòria d'Egipte. Babilonia quitement non estepica es inclusida dins lo Creissant Fertil. Es donc una configuracion espaciala ont se mesclan de miltans mediterranèus e de mitan estepics, veire desertics, agricultura seca e agricultura asagada[1]
Lo Creissent Fertil es un espaci obèrt que, al nòrd e a l'èst, sembla butar sus las cedenas montanhosas del Taurus e del Zagros, boscats. Se lo tèrme exterior pausa pas de problèma, l'inferior es mens aisit de determinar. Lo mejan plan comòde e sovent utlizat es de prene l'isoieta dels 250 mm considerat mai sovent coma limitant la possibilitat de practicar l'agricultura seca[1].
Lo creissant Fertil, possiblament espandit a Egipte, es enseguida evocat de biais desviat per evocar lo periple d'Abraam, la naissença de l'agricultura, l'unitat araba pels nacionalistas arabs e subretot los Achemitas[1].
Espandiment a Egipte[modificar | modificar la font]
Notant las similitudas geograficas e istoricas entre las doas regions, Vere Gordon Childe, dins « The Most Ancient East », espandís lo Creissant Fertil al val del Nil[1].
Aquela autra definicion uèi populara, qu'inclutz Egipte, correspondent pas a la definicion d'origine qu'es la mai sovent abmesa. Asagada pel Jordan, l'Orontes, l'Eufrates, lo Tigre e le Nil (cinc fluvis de l'Orient Pròche), cobrissent unes 400 000 a 500 000 km², e poblat de 40 a 50 milions d'individús, la region s'espand subretot sus la plana alluviala del Nil, contunhnat sus la riba èst de Mediterranèa, a l'entorn nòrd del desèrt de Siria e comprend Mesopotamia tota, fins al golf Persic.
Luòc de naissença de l'agricultura[modificar | modificar la font]
Selon Bernard Geyer e Paul Sanlaville, lo Creissent Fertil es una nocion bioclimatica sobretot. Correspond a la zona de despartiment de las cerealas salvatjas, zona ont l'indici pluviometric es superior a 200 mm per an e permet una agricultura seca. es encara dins aquela zona que la primièra agricultura de l'umanitat nasquèt amb la domesticacion del blat e de l'òrdi al Neolitic. Començariá atal per la val de Jordan per s'acabar als pemonts del Zagros oriental passant per la Jaziza sirianoiraquiana[3],[4]. Comprend donc pasi Egipte e Mesopotamia.
Lo climat evoluèt amb lo temps, mas lo Creissent Fertil aviá ja al començament de l'Olocèn, a la sortida de la darrièra edat glaciària, un clima qu'encoratjava l’installacion de fòrça plantas annallas, que produson mai granas comestiblas que las plantas perennas. La varietat dels nivèls d'altitud de la région favorisava l'expleitacion, la cultura e a domesticacion de fòrça espècias de plantas, e subretot mai d'una cerealas, contribuissent al começament del Neolitic. Lo Creissent Fertil èra tanben un abitat favorable per quatre de las cinc mai importantas espècias d'animals domesticadas: la vaca, la cabra, lo moton, e lo pòrc. Foguèt benlèu lo fogal de lor domesticacion. La cinquena espècia, lo caval, viviá a proximitat mas foguèt domesticat mai tard dins l'estèpa eurasiana.
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2, 1,3 et 1,4 Le « Croissant fertile ». Naissance, définition et usages d'un concept géohistorique par Vincent Capdepuy Doctorant à l'UMR 8504 Géographie-cités EHGO. sur cairn.info
- ↑ D'après J. Cauvin (Naissance des divinités, naissance de l'agriculture, Champs-Flammarion, 1997) et le manuel Le Proche-Orient et l'Égypte antiques, le Croissant fertile va de la mer Morte jusqu'au plateau iranien.
- ↑ Roland Jaubert et Bernard Geyer (dir.
- ↑ Paul Sanlaville, Le Moyen-Orient arabe.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Breasted, James Henry (1916) - Ancient times, a history of the early world: an introduction to the study of ancient history and the career of early man, Boston: Ginn. p. . "The Ancient Oriental World".
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Las regions del Creissant Fertil: Canaan, Egipte antica, Mesopotamia, Fenicia.
- Las ancinas vilas del Creissant Fertil: Babilònia, Jerico, Memfis.


text:
Sul libre de Sèrgi Gairal : Las vacanças de Pascas. Una critica de Gèli Comba dins Le Tarn libre del 23 d'agost de 2013 :
De vacanças agitadas !
Rasseguratz vos, braves legeires, es pas d’aquestas vacanças d’estiu que se debanan per l'ora que vos vòli parlar. E mai se, aicí o alà, pòdon èsser, elas tanben, agitadas per d’eveniments aüroses o malaüroses. Non, la tòca del mieu bilhet aquesta setmana es de vos presentar lo roman novèl nascut de Sèrgi Gairal, paregut dins la colleccion A tots d’IEO Edicions e titolat Las vacanças de Pascas. Los que coneisson plan l’òbra literària de Sèrgi Gairal se sovenon de son primièr roman paregut en 1996, Lo barracon. Dins aquel roman, una dròlla desapareissiá pendent un mes e mièg abans d’èsser retrobada a la fin de l'istòria mas sens balhar cap d’explicacion a sa familha. Dètz-e-sèt ans après, la dròlla, venguda femna, nos ven contar dins Las vacanças de Pascas las condicions de sa desaparicion, a l’atge de dètz ans. Coma a l’acostumada Sèrgi Gairal nos descriu dins lo detalh los sentiments que pòdon animar los personatges que met en scèna dins son roman. Òm retròba aquí son extraordinària capacitat a far dintrar lo legeire dins la pèl de sos eròis. Una qualitat remarcabla per un autor e que Gairal mestreja a meravilha, tant amb de personatges femnas coma òmes, dròlles o joves coma vièlhs.
« Un ser de setembre, mamà s’enanèt… e tornèt pas. Faguèri los cinc ans sens ela. La mòrt de las bèstias l’aviái vista de prèp, quand la grand tuava un lapin, un polet, quand lo cat s’èra fach espotir per una veitura a quatre passes de l’ostal. La mòrt de ma maire, la compreniái pas. » Dins Las vacanças de Pascas, Clotilda, l’eroïna, après plorar la mòrt de sa mamà ensaja de tornar prene gost a la vida. Una vida entre los bancs de l’escòla comunala e l'ostal ont viu amb son paire tròp ocupat per son trabalh d’artesan. De mercé una mèstra d’escòla que volonta d’estervelhar sos escolans al mond que los enròda, Clotilda s’escapa un pauc fòra lo vilatge e s’amistança amb una mameta que viu dins una bòria reculada. De qué li passa pel cap un bèl jorn ? Cossí que siá, la dròlla decidís d’entamenar una vida novèla e de tornar pas dintrar a l’ostal. Descobriretz cossí se retrobarà, plan contra son voler, dins un campament de caracas que s’ocuparàn d’ela coma s'èra lor dròlla.
Tot lo talent de Sèrgi Gairal s’exprimís plenament dins aqueste roman que mai presi de totes los qu’a ja publicats. L'òme mestreja la lenga coma pauc de mond, malaürosament, ne son encara capables al jorn de uèi. Son escriptura es rigorosa : vos jògui que, ni per plan cercar, traparetz pas cap de deca dins las 106 paginas del libre ! D’autors coma el pòrtan plan nauta la bandièira de la cultura occitana. Per delà los particularismes regionals, se volèm manténer l’existéncia de nòstra lenga viva, nos cal plegar a de règlas de normalizacion de l’escritura. E dins aquel domeni Sèrgi Gairal fa figura d’exemple amb qualques autres. Maites farián plan de seguir la dralha... Mas, ni per tot, l'òbra literària occitana se pòrta plan. Ni per la crisi que fa tirar la lenga a totes los ostals d’edicion, de libres de qualitat contunhan d’èsser publicats regularament. Faguèssem pas los refastinhoses ni mai los sarrapiastras : sapiam far prodèl a los que van en avant per promòure e defendre la lenga nòstra ! Esitèssetz pas a dintrar dins las botigas dels cèrcles occitans o a vos arrestar suls taulièrs d’occitan dins los salons del libre o encara a anar véser sul malhum quinas son las novetats. En crompant un libre occitan, fasètz òbra utila e, de mai, per un prètz modic, crompatz un moment vertadièr de plaser e d'escapada luènh dels tracasses del quotidian !
Gèli Combas - Le Tarn libre - 23/08/2013
Las vacanças de Pascas un libre de Sèrgi Gairal, publicat per IEO-Edicions dins la colleccion A Tots, 13 €.


text:
Guèrra de Sèt Ans
La Guèrra de Sèt Ans es un conflicte mondiau major dau sègle XVIII que se debanèt de 1756 a 1763. Opausèt lei poissanças principalas dau continent europèu e s'acabèt per un cambiament prefond de seis equilibris politics e militars. En particular, lei Britanics conquistèron un grand empèri coloniau au profiech dei possessions francesas americanas e asiaticas e lei Prussians s'afirmèron coma l'Estat montant dins leis afaires continentaus. Aqueu conflicte opausèt principalament lo Reiaume de França au Reiaume d'Anglatèrra d'un caire e lo Reiaume de Prússia a l'Archiducat d'Àustria d'autra part. Pasmens, en causa deis alianças, la màger part deis estats europèus e seis aliats coloniaus participèron ai combats.


text:
Rencontre
Entre Còrdoas e Marnava, rotlavi suaud. Es una rota de campanha, e coma totas aquestas, lo rotlatge i es un pauc fluïd.
Lo solelh amadurava lo quitran que pegava a la goma dels pneus. La calor rajava. Las fenèstras de la veitura èran dubèrtas, aquò me donava l’impression agradiva d’èstre un pauc defòra, coma al volant d’una decapotabla.
La rota es longa per montar de Semalens en Carcin.
Aquí qu’aprèp una virada, a l’aurièra de la rota, a l’ombra d’un pibol naut, un òme fasiá de l’estòp. Un òme vièlh o que semblava vièlh, d’una barba grisa, un pauc rebeluda, dels pelses longs e retorçuts, un vièlh capèl de feutre sul cap, un pauc deslavat, una marrega negra sul braç, enfarinada de la posca dels camins, una camisa descolorada mas pròpra çà que là, de jean de tèla bruta. Aquel acotrament li donava mai qu’un aire de paure : un quicòm plen de dignitat aristocratica mesclada de simpatia.
Tot aquò faguèt que m’arrestèri.
Per tot bagatge, aviá una museta que desparava pas d’amb çò autre.
Ont anatz ? damandèri.
Sabi pas, benlèu ont anatz vos. me respondèt.
Monti en Carcin, a Espedalhac tras Livernon, dins los Causses de Gramat.
Va plan, me daissaretz a Cajarc, d’aquí m’arrengarai per montar duscas a Fijac.
Amb ma permession, pausèt sa marrega negra e sa museta sus la banqueta de darrièr e s’assetèt davant.
La convèrsa anava plan-planet coma la veitura.
Parlèrem de causa e autra per commensar. Non sabi cossí venguèrem a parlar de literatura, literatura francesa emai literatura occitana, d’istòria medievala. De fial en cordura, me trachavi que aquel òme sabiá fòrças causas, mas çò que me pivelava subretot, es que ne parlava coma se o aguèsse viscut, amb de detalhs extraordenaris de precision.
Nòstra convèrsa èra ara passionanta. Per mentir pas, me cal ben dire qu’escotavi mai que çò que parlavi. Fin finala, èra tan bèl lo plaser que me donava sa companhiá que lo menèri duscas a Fijac.
Quand lo pausèri dins lo baloard Juskiewenski, còsta los cais, me testimonhèt sa reconeissença pel servici que li aviá rendut en lo menant duscas aquí, e apondèt : « Vos vòli mercejar ! » . Anavi dire de non en pensant que m’anava pagar un veire al Cafè dels Glacièrs, aquí juste un pauc pus luènh, mas abans que poguèssi dire quicòm, sortiguèt de sa museta, plan meticulosament, coma quicòm de requist, un flaujòl, e sul pic, se metèt de jogar.
Eri enquèra al sèti al volant e el drech contra la portièra. La situacion èra quauque pauc estranha, talament que agachèri de tot costat sul parcatge per constatar amb solaç, que i avià pas degun.
Es alèra que, pus tranquil, me mainèri de sa musica : una musica canda, linda, escleta, blosa, poderosa, mas tanben un bricon exotica, originala, benlèu un aire medieval, pr’aquò me semblava pas despaïsaira. Aquel son que pareissiá venir de plan luènh, m’envelinava, me parlava al tresfons de mon èime coma jamai cap d’autras musicas avián sachut o far. Era quicòm de plan fòrt, pivelaire, se seriá dich un viatge dins lo temps.
Erem sols sul parcatge del baloard Juskiewenski, degun ausiguètz pas lo flaujòl de l’òme del capèl de feutre.
Podiái profitar plenament d’aquela suaudor prigonda que congreava lo son meravelhós de son instrument.
Tot a una fin, acabèt son jòc per una sortida virila, eleganta, mas prigonda de sensibilitat en arrestant sa musica al biais d’una borèia, coma o sabon far los musicians tradicionals. alèra, estremèt lo seu flaujòl magic amb totjorn tantas de precocions.
Aquí, las suspresas èran pas enquèra acabadas. Impausèt sas mans e diguèt la pregària. En respectatnt son acte de fe, foguèri fòrça estonat per las paraulas d’aquesta :
"Paire Sant,
Dieu dreiturièr dels bons esperits,
Que jamai as falhit ni mentit,
Ni errat ni dobtat,
Per paur de mòrt de prendre al mond de Dieu estranh
Car non es del mond, ni-l mond non es de nos -
Dona nos a coneisher çò que tu coneishes
E amar çò que tu amas."
Una pregària en lenga nòstra, en lenga anciana que compreniái mal, mas que coneissiái per l’aver legida dins una antologia de poesia relegiosa ont disán que èra una pregària catara.
Gaitavi aquel òme estant a pregar, èra d’una granda beltat, s’ausavi, e o ausi, diriá dieusenca. Me mainèri alèra de las cicatrises e de las cramaduras prigondas que disondravan sa cara, sas mans tanben, montavan pels braces, davalavan pel còl per s’amagar jos sa camisa.
Sa pregària dicha, l’òme se carguèt sa marrega negra, se montèt la museta sus l’espatla, e d’un anar leugièr, leugièr, s’engulhèt dins la carrièra que fa angle ambe "Los Glacièrs" ont lo perdèri de vista.
Eri aquí, tot estabosit de l’esmeravilhament que m’aviá porgit quand aguèri, subran, enveja de lo veire enquèra. M’avancèri en galopant devèrs aquela carrièra, lo vegèri pas. Curiós, veniá juste de i dintrar. M’avancèri cap a la Plaça Vival, un òme e una femna caquetavan davant l’especiariá dels Cordelièrs, lor damandèri se avián pas vist mon òme en lor ne faguent una descripcion en quatre paraulas :
"Non, nous n’avons vu personne, et nous sommes là depuis plus de demi-heure".
Sèrgi IRONDÈLA Setembre de 1995


text:
En stock
Langue : occitan (languedocien) — Format : 15 x 21 cm — Nbre de pages : 188 — Illustr. en NB & COULEUR.
En junh e julhet de 2013, Sèrgi Viaule partís amb son auto-caravana sus las rotas d’Irlanda. Que plòga, que vente o que faga bèl temps, cada jorn notarà sas impressions e sas « aventuras » sus un quasernet. Pendent mai d’un mes va viatjar dins lo país marcat del trefuèlh. Dins aquel raconte nos convida a trevar las landas pauc o pro salvatjas del territòri de la nacion cèlta mai occidentala. A virar a l’entorn de sos milanta lacs, totes mai romantics los unes que los autres. A bordejar sos rius mitics ont se veson nadar los salmons contra subèrna. E benlèu a s’enfangar dins sas torbièras a l’encòp sornas e luminosas. Nos prepausa de lo seguir al grat dels camins bartassièrs que traçan l’isla verda. A descobrir mai que mai un art de viure ont los pubs espitalièrs fan lo fachin d’aquel país de tradicions. Dins aquela cronica, es amb estrambòrd, emocion e umor que l’autor albigés nos conta son « torn d’Irlanda e de Gallas » motorizat. Nos porgís un raconte gaujós ont qualques còps la suspresa o peltira a l’encantament. O fa dins una lenga viva e sensibla que conven a plec a n’aquesta mena d’exercici literari, encara tròp rar en occitan. Enfin, una escritura que buta al sòmi e al viatge ! Sèrgi Viaule, es nascut en 1950 en Albigés, a fòrça escrich. Escrivan descobèrt per las Edicions dels Regionalismes. Poe-sias, contes, racontes, romans e novèlas dels sius son ja pareguts. Na Balfet foguèt son primièr roman publicat, lèu seguit per La venjança de N’Isarn Cassanha. S’es tanben especializat dins la traduccion en òc d’òbras majas de la literatura estrangièra.


text:
Événements contenant la ou les locutions cherchées
6 événements affichés, le premier en 1648 - le dernier en 1689
Mariage de Louis Charles Ier de Mailly-Nesle avec Jeanne de Monchy-Montcavrel
Louis Charles Ier de Mailly-Nesle épouse le 4 décembre 1648 Jeanne de Monchy-Montcavrel.
Leurs enfants sont :
Naissance de Louis II de Mailly-Nesle
Louis II de Mailly-Nesle naît vers 1653, fils de Louis Charles Ier de Mailly-Nesle, Marquis de Nesle, et de Jeanne de Monchy-Montcavrel.
Baptême de Louis II de Mailly-Nesle
Louis II de Mailly-Nesle est baptisé le 24 mai 1668 à la chapelle du Vieux-Château de Saint-Germain-en-Laye.
Son parrain est Louis XIV. Sa marraine est Anne-Marie-Louise d'Orléans.
Mariage de Louis II de Mailly-Nesle avec Marie de Coligny
Louis II de Mailly-Nesle épouse le 22 avril 1687 Marie de Coligny (vers 1667-1693). Leurs enfants sont :
Mort de Louis II de Mailly-Nesle Marquis de Nesle
Louis II de Mailly-Nesle meurt à Spire le 18 novembre 1688.
Naissance de Louis III de Mailly-Nesle
Louis III de Mailly-Nesle naît le 27 février 1689, fils posthume de Louis II de Mailly-Nesle et de Marie de Coligny.


text:
Skeleton
L'skeleton es un espòrt d'ivèrn individual que coma lo bobsleigh e de la lièja se practica dins un corredor de glaça estrech davalant. L'skeleton se practica individualament sus un pòst pareissent a la lièja, mas al contraire d'aquesta practica, lo participant se plaça sus l'aisina de ventres, la tèsta cap abans. L'objectiu es de percorrir la pista mai rapidament possible.
Aparegut a la fins del sègle XIX sus de pistas naturalas bastidas en Soïssa, la primièra espròva d'skeleton es disputada en 1887 e abans lo bobsleigh. Incorporat a la Federacion internacionala de bobsleigh et de tobogganing (FIBT) en 1923, l'skeleton apareis per dos còps als Jòcs olimpics d'ivèrn en 1928 e 1948 a Saint-Moritz abans d'èsser de nòu programat a partie dels Jòcs olimpics d'ivèrn de 2002 de Salt Lake City. L'espròva olimpica es la competicion de referéncia seguida dels campionats del mond disputats los ans non-olimpics e de la copa del mond que se debana annalament amb unas uèit encontra entre l'Euròpa, l'America del Nòrd e l'Asia.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Genèsi de l'skeleton[modificar | modificar la font]
Pasmens se l'origina del tobogganing ven del sègle XVI, las primièras traças d'skeleton apareisson dins los ans 1880 a Saint-Moritz en Soïssa. L'skeleton prenguèt son nom en 1892 après l'invencion d'una novèla lièja en metal que semblava a esquelèt (skeleton en anglés), creada pel britanic L.P. Child.
Creacion de la FIBT[modificar | modificar la font]
En 1923, la FIBT es creada e tres ans après lo Comitat internacional olimpic donèt l'estatut d'espòrt olimpic a l'skeleton (e tanben al bobsleigh). En 1928, sola l'espròva òme foguèt retenguda als JO de 1928 a Saint-Moritz. Calguèt esperat 20 ans e 1948 per que torne als JO, abans de desapereisser e tornar en 2002.
Mediatizacion e retorn als Jòcs olimpics[modificar | modificar la font]
La FIBT decidís de relizar de competicions internacionalas coma los Campionnats del mond d'skeleton en 1982 e la copa del mond d'skeleton en 1989 e amb la mediatizacion aumentant detz ans aprèp, en 1999, se decidiguèt de son introduccion als Jòcs olimpics d'ivèrn de 2002 a Salt Lake City amb una espròva pels òmes e una autra per las femnas.
Reglament e practica[modificar | modificar la font]
Reglament[modificar | modificar la font]
Lo veícul, d'estructura metallica, mesura entre 80 cm de long t pèsa un trenten de quilogramas al maxim.
La posicion que pren l'esportiu es caracteristica d'aquesta activitat, que, a la diferéncia del bobsleigh e de la lièja, lo practicant deu èsser de ventres, tèta cap al bas de la pista.
La tòca es de percorrir la davalada en un temps minim. La pista mesura al minim minimum 1 200 mètres de long amb un penjal maximal d'unes 12 %. Las velocitats pòdon aténher 140 km/h segon la pista. Dins las corbas, lo pilòt pòt subir fins a 5 G d'acceleracion.
Practica[modificar | modificar la font]
Partença[modificar | modificar la font]
La partença es un element primordial pel practicant. Sus una distància de cinquante mètres, deu mesclat acceleracion e poténcia a l mèsme temps que mena lo veïcul drech, puèi deu se jaire sus son aisina en evitant tota trajectòria parasita per gardar la velocitat aquerida.


text:
EPCI Bascoat — 1èr conselh e demanda d'ua preséncia paritària deu gascon e de l'euskara
Lo maire (UDI) de Baiona, Jean-René Etchegaray qu'estó elejut ger ser president de l'aglomeracion Bascoat (Establiment Public de Cooperacion Intercomunau) dab 157 votz suus 231 votants. La comunautat qu'amassa 158 comunas, 300 000 abitants e qu'ei la dusau aglomeracion après Bordèu en la Region Navèra-Aquitània. L'eleccion que's debanè a la facultat de Baiona dab 225 conselhèrs comunautaris presents e 6 representats.
Guy Mondorge, conselhèr municipau d'Anglet e president de l'Academia Gascona de Baiona-Ador qu'èra present tad aquera purmèra jornada descrivuda com « istorica » de naishença de la navèra aglomeracion.
Que partatgè las soas impressions suu son blòg uei lo dia : « Purmèr, la suspresa de véder convidadas delegacions oficiaus espanhòlas de las regions de Navarra, Euskadi e de la Diputacion de Guipuzkoa. Mes pas nat representant de la Region Navèra-Aquitània ni deu departament de las Lanas… Com si s'agiva especificament d'un eveniment politicament basco ». Lo conselhèr gascon qu'ei chepicós de la presa de competéncia lingüistica, « sosentenuda basca per nombrós elegits portaires d'ua vision identitària d'aqueth EPCI ».
- Publicat dens Politique


text:
Stage Parlar à Béziers (34)
los 14/ 15/ 16 de decembre de 2015
Inscriptions avant le 04/12/2015 > nous contacter
De Santa Barba al grifol en passant per la pompa d’òli, venètz descobrir o tornar descobrir las tradicions del Nadal Occitan…
De qu’es un estagi PARLAR
Pendent aquestes estagis aprendretz las basas oralas e escrichas de l’occitan, son istòria, de traches de sa cultura… Tot dins un contèxte calorós e convivial, que mescla corses teorics e situacions diversas. Vos permetràn de vos exprimir liurament e de progresssar mai aisidament : talhièrs conte, teatre, cosina, descobèrta de la region e de son istòria…


text:
Eschbach (Bas Ren)
Eschbach en alemannisch (Eschbach en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pichon vilatge del Bas-Rhin en la region de Alsace, Eschbach fa partida del costat de Wœrth. Situada a 189 mètres d'altitud e vesina de las municipalitats de Laubach e de Hegeney, 936 abitants, trucats Eschbachois e Eschbachoises, residisson sus la municipalitat de Eschbach sus una superficie d'unitat|4.0|km|2 {{}} (siatz 235,8 hab/km²). La mai granda vila près de Eschbach es la vila de Haguenau situada a unitat|7|km {{}} al Sud-Es. Es prèp del Parc natural regional dels Vòges del Nòrd (aperaquí 3 km)..
Petit village du Bas-Rhin dans la région d'Alsace, Eschbach fait partie du canton de Wœrth. Située à 189 mètres d'altitude et voisine des communes de Laubach et de Hegeney, 936 habitants, appelés Eschbachois et Eschbachoises, résident sur la commune d'Eschbach sur une superficie de 4,0 km2 (soit 235,8 hab/km²). La plus grande ville à proximité d'Eschbach est la ville de Haguenau située à 7 km au Sud-Est. est proche du Parc naturel régional des Vosges du Nord (environ 3 km)..
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Eschbach compreniá lo vilatge de Forstheim fins a la Revolucion francesa.
La paroisse d'Eschbach comprenait le village de Forstheim jusqu'à la Révolution française.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
‘Quò es la novela annada per los d’Asia, ‘laidonc l’enchaison per n’autr’etot de far bonbança e ‘chabar la jornada per un peregrinatge*, e perque pas las bona-fonts : « Tira la carta de la tireta, v-òc-es, la l°72 de chas Michelin ©».
Las aigas, de segur, ‘las son ‘quí per beure, far frutjar de que minjar, mas ‘las an lu poder de garir los pitits maus, o, per lu mens, se ‘quò fai pas de ben, aquò pòt pas far de mau.
Las bona-fonts, i a pas tant de manièra que ‘quò per se ne’n servir, o v’autres sabetz ‘quò que vos manha e coneissetz la font que vai e manca pus d’i ‘nar far lu romieu*; o sabetz pas tròp comint son boiradas las fòrças invisiblas e aquí, fau se far aidar de la recomandosa, mai-que-mai es un afar de femna, ela, ‘la pòt aidar per trobar la bona-font bona per vòstre mau.
Las bona-fonts son un pauc pertot ne’n Lemosin, mas, i a las p’itas, pauc poderosas, e las grandas, las que garissen mesma las bestias, per eisemple la font daus Cars (plejadís 16-17 de la carta, rota Châlus-Nexon), o d’enquera ‘n’autra au Dorat (plejadís 7, naut de la carta), mas sabe pas ente ‘l’es ; dise aquò sens obludar que mon grand paternau me’n contet talament sus ‘queu canton quante eriá goiat que ‘quò me fai drelhar¹ màs de ne’n parlar. Dins mas annadas passadas a la Souterraine (pl 8, naut de carta), dins la Crosa, mai la dos chavaus, faguí lu romier* doas vetz per ‘n’amija de classa, ‘na de Bessines (pl 8, sus la RN 20). Un còp per un mau sus los uelhs, ‘na font ras Guéret (pl 10, naut de carta), font clara o quauquaren entau, e ‘n autre còp avant nòstres eisamens, dau liceu d’aici a Grandmont (pl 8, en amont d’Ambazac). Emai me songesse que ‘quò es lu trabalh que fai la reussita, sei pas entierament ‘na babòia, mas iò faguí… de las vetz. E puei la balada es de la brava.
Una vetz, n’autres ne’n charchatem una, e jamai la trobetem. Fau pas i charchar un istòria bona per se manhar lu varruelh, o b’etot coma l’autre mai son Hitachi ©, non, una bona-font es pas un chause per la toristalha.
Per los e las de Charanta, las bona-fonts las pus usitadas son las de Cussac (pl 16, sus la rota St Mathieu-Châlus) ; ‘tenci’, dise aquò lu pitit det levat per prener lu sens dau vent, ‘quò que dise es pas ‘na vertat de senta Verja coma la de quauqu’un-a-s… De las bona-fonts eissistan beleu per los e las de Coresa, mas es un país de salvatges, ‘laidonc…
Dins mon vilatge, lu mai brave dau monde, qu’eriá las bona-fonts de Cussac qu’erian solicitadas de doas manièras per quò que sabe. Los « catoliques » ‘navan far las proceci’s, per se montrar, per far creire, beleu perque erián daus bons chrestians o per epiar e reperar las fonts que seran d’usar dins l’annada. D’autres, coma ma mair se’n fotian dau folclòre, passiam davant ‘na sorça, còp-sec ‘la fasiá ‘restar la veitura per mon pair e surtian de las botelhas. Aquela aiga mai d’una vetz veniá grán d’una bona font mas quò fasiá be tot parier ; beure de l’aiga es pas meschaënt per la santat. Segur, lu veisin² passava, mai d’un còp se mocava de ma mair, ne’n damandava quand mesma una botelha :
« per metre dins lu pastís, la Sint Martin³ es melhora que l’aiga dau robinet ».
Per las bestias, la gent aimavan mielhs far venir lu veterinari, fòra per las dartras, qu’una tipessa dins lu vilatge sabiá iò conjurar, coma lu fuòc. Oficialament ‘la fasiá ren de mai que dartra e fuòc, mas degun per ne’n dire dau mau perque es conegut que qu’un que pòt prener lu mau pòt iò balhar.
I aviá ‘quò d’autres sorcilhatges o sortilegis ? Un tipe, un charcha marda ‘viá la reputaci’ de jugar mai de las p’itas meijons, aquò deviá gaire li servir perque eu eriá pas pus riche que lu restant dau vilatge, pas pus uròs, malaüròs nimai. Une tipessa ‘na vetz faguet venir lu curat de Sent Christòfe perque ‘la aviá trobat un òs dins son aurelhier, lu que jugava mai las meijons fuguet suspectat mas lu monde invisible laissa pauc de traças, màs dau tracat e ‘quela femna deviá ne’n aver perque ‘la fuguet presa apres raubar un pigeon ad un veisin, ‘quò que faguet que mos pairs, los veisins se brolheten coma ela e son òme. E fuguetem maudichs mas sens grandas necessitats de far ‘na devoci’, a la Verja o au tombeu de St George, o ad una bona font.
De tots biais ma mair susvelhava lu monde reau dau naut de sas coneissanças, e per eisemple un uòu trobat au mitan dau vargier eriá tost metut dins l’aiga tirada frescha dau potz, per res perque qu’eu tombesse au fond o pas, l’uòu eriá gietat au fumarier o au fuòc. ‘Na vetz, ‘na veisina qu’aviá facha ‘na tentativa per se suicidar, portet a ma mair de l’aiga benesida, l’aiga rintret mesma pas dins la meijon, ‘la fuguet gietada dins l’ancian « dreich d’aiga » darrier la meijon. Mesma chausa per los rameus d’aquela veisina :
« N’autres am pas de bestias coma n’autres aviam dins lu temps4, vau iò portar a las polas per que l’uòu lurs venguesse ! Marcè »
parlas, los rameus ‘chabian sus lu fumarier dau veisin.
« Aquò auriá pogut far crebar las polas5, totas aquelas bondiusarias ».
Per las bona-fonts, n’autres ‘guetem jamai besonh de consurtar. Eriam tots 5 pitits que la mesma jornada fasiam las peiras levadas, las taulas de peiras (>òc-fr), lu buesc « sacrat » daus Monts de Blond, puei ‘na vetz passat la Viena, lu « culte » eriá per l’aiga, rassis St Auvent (pl 16, naut de la carta). Aquò duret pas tant qu’aquò coma « pelegrinatge » perque sus la rota, una vetz, passat Rechoart lu ben nomat, un calhau faguet s’esclatar lu pare-brisa de la veitura. Aquò fuguet ‘chabat.
La biais comun de far es lu dau filmonet : tres nosilheras son copadas a tres fonts, puei brutladas e lu charbon pausat dins l’aiga de la font ente ‘la fuguet copada, lu prumier charbon que tomba balha la font bona per sonhar lu mau. ‘Na vetz trobada, per los pitits maus ‘na pregiera e aup, lu mau s’envola, per las malaudias de pau per eisemple, o un rumatisme, fau ‘nar sus plaça, romieu o romier*.
E puèi, non pas me legir, ‘natz geitar lu film conhat dins lu liam de l’eimatge, es dau bon trabalh que fagueten la gent de l’IEO :
_____
‘Tenci’, los noms de vilas jaspits a la localisaci’ gepesquesa dau bilhet son pas estats revirats per aidar la localisaci’ sus la carta de chas Michelin©, la 72, la carta dau monde per tot dire.
_____
* romieu,~ieva : pelegrin, peregrin (de’n prumier lu qu’anava a Roma), lu o la que fai lu pelegrinatge per se-mesma. Romievatge o d’enquera pelegrinatge son pas per dire la mesma chausa que peregrinatge, mas aquí, per ‘ver « fach las bonas fonts » ‘na vetz, peregrinatge me sembla melhor, de tot biais vau mielhs un meschaënt galicisme que non pas un « occitanisme blos ». Romier,~iera : pelegrin que fai lu romievatge per lu compte d’un(a) autre(a), eu o ela intercessa, eu fai l’intercessor, es lu cas de la recomandosa.
1 drelhar : far venir la charn mola.
Lu grand de mon grand eriá daus Monts de Blond e li aviá contat tot un monde de legendas ‘taschadas a las peiras e l’aiga, legendas que per quauqu’unas me fugueten contadas. Las mai conegudas son la dau rochier que s’ubra la nuech de Nadau, la que tala peira marca lu pinon de la Verja o d’enquera que dins tau endrech fau culhir ‘na flor de faugiera la nuech de la sent Jan per vivre 100 ans.
2 es ‘queu veisin que faguet ‘na granda part de mon educaci’ « sus las chausas dau vilatge », es de dire perque ‘queu prat es boinar entau, a tau endrech i a ‘na sorça. Eu me parlava patoès, maugrat l’interdit de mos pairs, coma mos 4 grands. ‘Queu paubre, mai ‘na femna que ven de rintrar a la meijon de retirada a 99 ans, erián lu complement l’un de l’autra, l’un dins ‘na fòrma de geografia dau país, l’autra dins la coneissança prionda de la natura de las chausas. Aquò fasiá resson a ‘quò que me disian mos grands, tant lu de Lobinhac, pas l’uenh d’Eissiduelh coma luquau marchí dau temps e dau temps long coma un goiat de 6~10 ans pòt iò far, ‘queu que golava las cagolhas crudas contra son mau aus pomons, tant coma lu de Forgeis que m’aprenguet tant de juòcs, mas grandas, elas, m’aprenian las plantas e a « saber far per pas iò damandar a d’autres ».
3 Dins – Pastís – Sint – Martin, entau escrich per far surtir la sonoritat ne’n {i}.
4 Fau comprener que lu « n’autres » ubra ‘n’entalha spaciò-temporala : « N’autres am pas de bestias » au jorn d’auèi.
Mon pair faguet l’obrier tota sa vita avecque un pauc de trabalh coma obrier agricola ne’n complement, a la desbuta de sa vita, per poder paiar la meijon. Agueten jamai « de terra » coma d’autre, ‘na terra de far valer, mai tres vachas coma aurian deguts mai ma mair, perque mai-que-mai erián daus paísans. Coma poguet iò far lu veisin. Ma mair nos trainava de far los fens chas ‘queu veisin (lu dau l°2), per nos esducar, nos montrar, los fens mai lu vin e lu trabalh de la vinha (e l’una de ma prumièra cuita). ‘Queu veisin eriá tota la cultura paísana lemosina, ne’n se mesma.. Coma se, veniá dos tipes de Lemòtges, daus òmes que fugueten preisonier de guera coma se. Tot un monde, tot l’univers dins ‘queu vilatge.
« coma n’autres aviam dins lu temps » dau temps d’avant la guerra, e, coma v’autres ne’n aviatz…
Las polas, e los lapins erián las solas bestias que fasiam venir, per minjar, de segur, los pigeons ‘ribeten pus tard, quante mon pair fuguet a la retirada. Mai un pòrc e un vedeu ‘chaptats chas un tipe dau canton, aquò balhava minjar per l’annada. Ma mair essaiet be me me far tuar « mon » lapin, mai « ma » pola vers la 12 ans, poguí pas. Ela i vesiá un quauquaren per ganhar ne’n independança, saber far pus tard, coma codre sos botons de chamisa, per mancar de ren. Me, me sonja que quò es ‘queu jorn que devenguí un minja-raiça, sens iò formular entau, comencí de l’estre a 15 ans.
5 Ma mair, quante mon pair moriguet, anguet veire los pigeons per lurs dire, lur dire la mòrt, e dire qu’aura, qu’anava estre ela que lur balhara minjar. Desempuei, tant ‘la poguet balhar los lapins a ma sor, per pas dever los tuar un jorn, o b’etòst los veire crebar, tant los pigeons son estats « sacralisats », mas pas los pigeonòts que ‘chaban dins sa sieta : « un pitit entau, mai daus peseus, aquò me fai minjar per dos jorns ».


text:
Segon Jan-Pascau Mouthier, lo baile dau teatre de la Comèdia de Marselha, la sortida de crisi sembla ara possibla.
Lo premier cònsol dei 4ens e 5ens arredoniments, Brunò Gilles, seriá a mand de
trobar un acòrd amé l’Arquevesquiá dau Diocèsa de Marselha.
Rapelem qu’en novèmbre passat lo Diocèsa, proprietari dei muralhas dau teatre fondat per JP Mouthier, aviá demandat lo pagament immediat d’un deute de 45 000€ au teatre.
Una petitcien mandada aviá rebalhat quauquei desenas de milliers de sinhaturas per exigir de mantenir lo teatre.
L’arrenjament qu’an imaginat premier cònsol e Diocèsa seriá, segon JP Mouthier, que « la Vila pagariá lo deute, devendriá logatària dau Diocèsa, e mantendriá lo teatre amé son director. »
Lo Diocèsa rassegurat que la Vila siegue son logatàri, permetriá au teatre de contunhar son òbra. « A condicien que la programacien siegue liura »
ajusta lo director. « Aviáu dich qu’una partida de la programacien fariá plaça a l’expressien de la cultura occitana e tendrai paraula »
qu’a sotalinhat per nòstrei legeires Jan-Pascau Mouthier.


text:
L’Audiéncia Nacionala, tribunal d’excepcion de l’estat espanhòl, sentencièt lo passat 16 de setembre a dètz ans de preson l’ex-pòrtaparaula de Batasuna Arnaldo Otegi. La senténcia del tribunal espanhòl prevei tanben las meteissas penas per l’ex-dirigent del sindicat LAB, Rafael Díaz Usabiaga, e d’autras penas de preson per tres autres militants abertzales. Lo tribunal especial espanhòl los acusa d’agir coma integrants d’ETA en ensajar de rebastir la formacion illegalizada Batasuna, a travèrs del projècte Bateragune. Aital, la senténcia impausa tanben penas d’uèch ans de preson per Sonia Jacinto, Gardan Zabaleta (filha del cap d’Aralar, Patxi Zabaleta) e Arkaitz Rodríguez. Txelui Moreno, Mañel Serra e Amaia Esnal son estats absolguts.
Cal remembrar qu’Arnaldo Otegi es estat empresonat preventivament dempuèi octòbre de 2009 pel « crimi » d’aver contribuit a la refondacion de la direccion del partit politic Batasuna, vengut ilegal per las autoritats de l’estat espanhòl que fa un usatge cinic de la paraula democracia.
En realitat çò que destorba lo govèrn de Madrid, es pas qu’Otegi, mas lo legitim del movement de desliurança del pòble Basc per lo sieu drech a l’autodeterminacion . En efièch la condemna d’Otegi s’inscriu dins lo meteis procès de criminalizacion de l’esquèrra abertzale que lo Mandat d’Arrèst Europèu (MAE) contra Aurore Martin o encara la detencion dins lo passat mes de julhet de Daniel Derguy a Caors.
Cal egalament remembrar la repression qu’exercís l’estat espanhòl contra lo movement basc (barrament de jornals, escòlas, tavèrnas, contraròtles, condemnas, MAE, torturas…), que se debana en un periòde ont ETA e l’esquèrra abertzale se son compromesas a resòlvre lo conflicte per la via democratica (lo cessament del fuòc unilateral d’ETA!). En aquela situacion la condemna d’Otegi pels tribunals d’excepcion es un atac de mai de las autoritats espanhòlas contra lo procès de patz en Euskal Herria.
Cal que condemnem amb fermetat, un còp de mai, la violéncia e l’acarnassiment de la justícia coloniala de l’estat espanhòl contra los militants independentistas basques.
Balham tot lo nòstre sosten incondicional a l’esquèrra abertzale e exigissèm lo desliurament immediat d’Arnaldo Otegi e los autres condemnats, l’arrèst de las torturas a Euskal Herria e la retirada de totes los MAE.


text:
Verzelai
Verzelai (Vézelay en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yonne e la region de Borgonha Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Verzelai es situada a 15 km d'Avallon e 45 km d'Aussèrra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La basilica Santa Maria Magdalena[modificar | modificar la font]
Verzelai èra una estapa importanta sul Camin de Sant Jaume pels romieus venent del nòrd e de l’èst (Belgica, Lorena, Champanha-Ardena, Borgonha). La preséncia de las relíquias de Santa Maria Magdalena ne'n fasiá un cap de camin de la Via Lemovicensis.
Detalh del capitèl (sègle XIX) de la nau
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Punt d'interrogacion
Lo punt d'interrogacion (var. ponch d'interrogacion, tanben nomenat punt interrogatiu) es un signe de pontuacion.
Usatges[modificar | modificar la font]
Lo punt d'interrogacion s'utilisa per
- Indicar que la frasa es una question dirècta (las questions indirèctas an cap de signe distintiu). En grèc se simboliza amb un punt virgula.
- S'es repetit, indicar l'estonament.
- Servís com a caractèr joquèr en informatica.
- Simboliza l'oclusiva glotala en fonetica (AFI).
- En linguistica, marcar las frasas de correccion dobtosa.
- Dins los dessemhs, indicar l'ignorància.
Originas[modificar | modificar la font]
Lo simbòl vendriá de « quaestio » en latin, que foguèt abregida d'un q en dessús d'un o. Mas aquela ipotèsi es pauc atestada. Segon una autra ipotèsi, lo signe auriá son origina al sègle IX, jos forma d'un punt e d'una mena de tilda., Lo punt marcant simplament la fin de la frasa e la « tilda » l'intonacion de la question a l'oral.