text:
Sengeirac
Sengeirac[1] (nom ancian: Sengeyrac; en francés: Saint-Geyrac) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novela Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Sengeyrac, en 1273, Sanctus Geracum, en 1365, Sengeirat, en 1555, Saint Geira, en francés, en 1688, Saint Geyrat, en 1773. La prononciacion es [ʂɛ̃nʣɛj’ra]. Lo nom s'interpretèt leu coma lo d'un sent. En realitat, seriá basat sus un nom latin de persona, Singillarius, varianta de Singularius (cf. Singlairac), segon Tanet e Hordé, o Singarius, segon Boyrie-Fénié, emb lo sufixe -acum [2],[3], latinizacion dau sufixe gallés -āco(n). Sengeirac èra donc probablament una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Singillarius o Singarius. Lo prumier donariá normalament un nom en Singl- per sincòpa de la vocala de la segonda sillaba, mas lo segond es atestat ? La finala -ac passèt a -at, coma pertot en Perigòrd, en Lemosin, en Auvèrnhe, etc, puei la consonanta finala s'amudiguèt, mas la grafia conserva -ac.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Sent Peir de Chinhac; es aura dau canton d'Isle-Manoire (en francés), donc d'Eila Manoire.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas emb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponímia occitana
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000, p. 327
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/st-pierre-de-chignac/SAINT-GEYRAC.htm


c: text/html

text:
autor: Manuel Baixauli
Illustracions: Leonard Beard
Non i a mès mistèri. Un libre petit, de cubèrtes dures, neres, que putz a povàs e a umit, tamb eth títol Dialògs lèu lèu invedible, gravat ena cubèrta. Rude d’aspècte, mès rude encara se lo guardes per laguens: huelhes neres, sense marges, pintades a man, tamb tinta. Non pas totes. Ua -sonque ua- de papèr òcra, envielhida, a on i é -ac diderè atau- eth prològ, un tèxte escrit tamb pluma, en letra d’insècte, pòc intelligible, atapit, tanben sense marges, a on s’explique coma liéger eth libre, coma hèr-ne usatge.
Dialògs existís entà jo de dempús eth nau plaçament, quan ara fin deishèrem era bibliotèca vielha -aquera tuta claufida de volums- e estreèrem aguest espaci, ua èx-fabrica modernista de productes quimics, restaurada, magnificament condicionada. Quin cambi! Ath delà de que lèu lèu non mos podíem voludar, aquiu passàuem heired en iuèrn e calor en ostiu, e quan alugàuem estofes o aire condicionat se honie eth plomb. Aciu auem tostemp era madeisha temperatura, jo trabalhi tot manjoèr, ne heired ne calor. Eth bastiment ei ample, comòde, luminós, emblematic. E ei provedit coma Diu mane. I a, per exemple, era seccion d’audiovisuaus, cinèma e musica, que delà non auíem pas. Pellicules de Tarkovski, Ozu, Bergman, Bresson, Kiarostami, Oliveira, etc. E musica, un pialèr: integraus de Bach, Monteverdi, Mozart, Bruckner… Per un còp non pèrdi pas eth trèn, e vau en prumèra. Ena entrada i a un rondèu de sofàs e fautulhs a on pòs liéger libres, diaris o revistes coma se siguesses en casa; sètis mofles, comòdes coma tot, a on mès d’un s’i endromís.
Dialògs. Lo trapè laguens d’ua des darrères caishes que portèrem dera bibliotèca vielha, apertiege a ua donacion anonima. Non ère pas era soleta caisha barrada qu’auíem delà. Coma que non i cabie arren ne enes palmars ne enes taules, çò que recebíem restaue sense daurir, ara demora deth cambi de plaçament. Non i figuraue eth nòm deth donador, coma tanpòc i figure er autor, en libre. Qui lo hec? Soent m’ac demani. Eth pròpri donador? Qui siguec, eth donador?
Jo classaua e despartia es volums quan m’apareishec ath dauant aquera causa nera. Un exemplar unenc, arren a veir tamb era imprimaria, hèt a man. Non m’i recreè pas: i auie pòc tà veir, pòc tà liéger. Ua simpla curiositat. Mès alavetz, en tot que fichaua era rèsta de volums dera caisha, venguec Tadèu, me saludèc, s’estèc guardant es libres classadi e vedec Dialògs. Tadèu: d’ua quarantia d’ans, soltèr, non trabalhe pas, a ua baisha per non sai quina malautia, dilhèu viu solet o tamb es pairs, dispause de tot eth temps deth mon o açò semble, pr’amor que ven cada dia de dempús qu’èm aciu, ena bibliotèca naua. Tadèu ac lieg tot, tot, sustot classics, e a inclinacion pes escrivans maladits. Literatosi aguda. Ditz que parle e lieg un sarpat de lengües, tostemp demane versions originaus, que soent mos manquen. Qué harie, Tadèu, sense libres? Lèg, magre, estrabic, maniac, introvertit, circomspècte, merigles de cuu de veire. Soent comentam lectures e mos ne recomanam. Era darrèra que m’a suggerit: Viatge tath hons dera net, de Louis-Ferdinard Céline. Tadèu cuelhec eth libre nere, ne liegec eth títol, lo dauric e demorèc tot estonat. Cada huelha nera que passaue agranie era sua fascinacion. Me guardèc, perplèx. Li’n dè tarlat dera provenença. S’arturèc entà liéger eth prològ, mès non l’acabèc pas. «Me l’empòrti», hec. «Non, non pòt pas èster -diguí-. Non ei de prèst, senon de consulta. Ei un exemplar unenc». «Tiò-hec, decebut-. Lo huelhejarè aciu», e se dirigic entà ua taula vueda, tamb Dialògs enes mans.
Contunhè eth prètzhèt, e non auria observat Tadèu se non ei pr’amor que sabia qu’aqueth libre sonque auie ua pagina liegibla, qu’era rèsta èren huelhes escures, lises, identiques. Me n’encuedè pr’amor que Tadèu passèc dues ores campant-se eth libre e pr’amor que -açò ac vedí dempús- Tadèu non hège que parlar.
Hòl, pensè. Li manque un borit. De hèt, ei intelligent mès a mina de capbrutlat, tostemp tamb gavardina, tostemp mans enes pòches, e aquera uelhada estrabica, excessiva. Cap dobte: era baisha li ven d’açò.
Ara ora de barrar, venguec a tornar-me eth libre. Hège uelhs de capvirat.
Londeman, Tadèu venguec entara bibliotèca e me demanèc, lèu sense guardar-me, coma qui non vòu, Dialògs. Se seiguec ena madeisha taula vueda, luenh de jo, e tornèc -impossible non espiar-lo- a parlar solet. E solet contunhèc charrant toti es auti dies, dauant d’aqueth exemplar insolit. Jo non gosaua demanar-li, eth sòn aspècte m’inspiraue maufidança, ère mès mesurat e shut que jamès. Ath delà, i auie aquera ludentor, aqueth delèri, enes sòns uelhs grècs. Cada còp n’èra mès convençut, deth sòn desequilibri, de qu’aqueri dies patie ua crisi. Passe soent, tamb es dements: an tempsades. Hège páur, e pena.
Ath cap de pògui dies, Tadèu deishèc d’èster eth solet usatgèr de Dialògs. I venguec ua mairia fòrça de pòble, jamès vista abantes, entara bibliotèca, vestida de nere, tamb un mocador en cap, que hège pòga -cap de- mina de liéger. De hèt, vedie mau d’apròp, tot just distinguie es letres. Sabie liéger? Non ac sai pas. Auie relacion tamb Tadèu (mair?, tia?, vesia?) donc auien entrat amassa, e eth l’acompanhèc enquiath palmar a on jo auia plaçat Dialògs. L’ac dèc, la hec sèir ena taula abituau, era mès tranquilla, li expliquèc quauquarren e la deishèc soleta. Soleta? Ara minuta, era vielha parlaue. Non coma Tadèu, que dissimulaue, senon tamb gesticulacion e votz excessives, que provoquèren eth shebiteg e er arrir de joeni qu’èren seigudi ath torn. Dues ores dempús, era nòsta mair-sénher me tornèc er exemplar tamb es uelhs plorosi, infinitament arregraïda.
Era non venguec tant coma Tadèu, mès òc que tornèc. Tiò que tornèc! Cada còp me portaue pastissons o galhetes qu’era madeisha auie hèt. Lèu non sigueren sonque Tadèu e era vielha, lèu venguec mès gent. Toti nauèri ena bibliotèca, toti ara cerca deth madeish libre, e sarrant-se ena madeisha taula entà parlar sense embarràs. En tot que quauquarrés auie Dialògs, i auie tostemp qui demoraue torn. I auie qui s’emportaue eth vrespalh, qui, entà aleugerir era demora, hège tertúlia, e enquia qui hège ua meddiada bronidenta. Se produsiren discussions, pleits, crits… Non, non exagèri. Ua garièra. Se vedie de luenh qu’era màger part d’aqueres persones non auien pas cauishigat jamès ua bibliotèca, ne desconeishien es normes de conducta. En quin merdèr m’auia calat? Tip de presents, d’insinuacions desaunèstes e d’acusacions d’imparcialitat, metí orde e hi listats de demora. Assumí eth compromés de dar ores e d’aplicar rigorosament es torns, tamb era condicion sine qua non de que demorèssen en carrèr.
Dialògs devenguec eth libre mès demanat dera bibliotèca, peth dessús des best-sellers. Lo cubertè tamb plastic transparent, començaue a maumeter-se, es pagines miaçauen de deishar-se d’anar.
Aquerò non podie èster sonque era tèma d’un hòl, ère quauquarren mès. M’ac calie saber. Un ser, en demorar solet abantes de barrar, cuelhí eth libre e me seiguí ena taula de Tadèu. Lo daurí, deschifrè, pacient, eth prològ. Explicaue coma auies de guardar es pàgines neres se volies conversar tamb quauquarrés absent. Absent, desapareishut, mòrt! Me hec impression, mès jo volia arribar ath hons, saber a qué atier-me. Pensè enes mèns pairs mòrts. Auie d’èster un, sonque. Sajaria tamb sa pair. Se ges ben, pensè, entara pròplèu parlarè tamb sa mair, e dempús tamb amics, companhs e vesins que trapi mens. Seguí puntuaument es instruccions deth prològ. Ath moment vedí a papa, dauant mèn, coma l’auia vist tanti còps, dilhèu mès pausat. Parlèrem longament, tamb plaser, de fòrça, fòrça causes.
Comprení era actitud de Tadèu e des auti. Ignòri tamb qui parlauen, mès ac imagini. De crambes vuedes, n’auem toti, per laguens. En casa, dempús de sopar, hi un listat de defunts a qui m’agradarie tornar a veir.
Era sala grana, dubèrta, non ère pas lòc avient entàs usatgèrs de Dialògs; ath delà de trapar-mos-i incomòdes, shordàuem era rèsta d’assistents dera bibliotèca. Abilitè ua saleta petita qu’auíem destinat, provisionaument, tà magazin, e lo convertí en Gabinet de Convèrsa. Lo vuedè d’embarrassi e papèrs, i installè dues cagires e ua taula. Un hiestron dèishe entrar lum deth carrèr e ventile era estança. Cada dia s’i calen ueit o nau persones. Sense badinar. Ne sò hèt un reglament d’usatge. Non n’è auut pas mès remèdi, era gent va ara sua e non pense pas enes auti. Ua ora maximum de temps per session, per exemple. En ua ora, se l’aprofites, pòs díder fòrça. Cau èster efectiu, vier tamb un esquèma o guion premanit, non hèr d’arrominguèra. Non pòt pas èster qu’un i passe eth maitin e era vrespada embarrat en tot que d’auti demoren torn tamb ànsia. Non. Calie ordenà’c. Tanben i é era igièna. Proïbit eth minjar e era beguda. S’ac deishauen tot laguens, e me tocaue hèr de mossardet. E defenut humar. M’auí de quilhar, en açò. Me dideren de tot. Insuportabla, era pudor a hum qu’arribaue a hèr.
E atau des de hè un mes, de dempús que Tadèu descorbic eth poder de Dialògs. Eth madeish dauric ua via naua, entà jo imprevista. Totaument convençut, jo, que toti parlauen tamb familha o amics, se m’apròpe eth, en acabar de consumir eth sòn torn, e ditz: «Ei revelador! Qui diderie que Joseph Conrad, qu’escriu un anglés tan fin, lo parlèsse tan bastrús! O qui podie fantasiar que Poe auesse ua votz tant enrogalhada e un tic tan desesperant en uelh esquèr». «Conrad? Poe?», hi. «Ager parlè tamb eth prumèr -didec-, e aué tamb Poe. Impause, mès lèu t’i hès. Non an pas vanaglòria. Son mès conscients que nosati dera pròpria insignificança. De hèt, eth contacte dirècte tamb eri m’a decebut. Non ac mauinterprètes: les admiri, e non pas pòc, les ac sò liejut lèu tot. E per açò eth desencantament. Eth concèpte que n’auia me lo sò hèt a compdar des sòns libres. E qué son es sòns libres? Çò de mès requist d’eri, eth frut depurat dera sua ment, eth cap d’iceberg dera sua personalitat. Ath naturau, per contra, ves o intuïsses era rèsta der iceberg, es imperfeccions de çò que non ei perpensat o reescrit».
Me hec dòu non saber pro anglés coma entà mantier ua convèrsa digna tamb Poe o tamb Conrad, mès me vieren talents de tractar d’auti escrivans lingüisticament accessibles. Aqueth dia, justament, vieja de lieger-me Ficciones, de Borges, libre de condes extraordinari. Borges me daurís es pòrtes dera ment. M’auie fascinat, per exemple, Funes el memorioso, aqueth joen qu’ac rebrembe absoludament tot, que pòt reconstruïr un dia sancer tamb cada detalh menimós, e qu’ei incapable d’abstrèir e de pensar globaument. Quan Tadèu parlèc de Conradpoe, pensè: aué, quan demora solet, Borges. E atau ac hi. Cap de problèma. En tot seguir eth madeish procediment que tamb es pairs o es amics, ath moment i ère Jorge Luís Borges dauant mèn, vestit de gris escur, en tot tier era sua cana, es uelhs en blanc lèu barradi e es celhes lheuades.
A jo, Borges persona nom me decebec. Dilhèu pera adverténcia de Tadèu, dilhèu pr’amor que non n’auia pas un concèpte tant anautit -toleraue, diden, bèri autoritarismes-, dilhèu pr’amor que me lo demoraua rigorós o sevèr en extrèm -enes sòns tèxtes, poesia includida, escassegen es emocions non intellectuaus-, eth cas ei que conversè tamb un òme sceptic, timid, de refinat sens dera umor, que sabie escotar e que dera soleta causa que semblaue orgulhós ère dera sua passion pes libres. Un cavalièr. Non parlèrem pas guaire d’eth e dera sua òbra, tostemp se desviaue entàs libres des auti. Chesterton, Kafka, Kipling, Wells, London, Melville, Buzzati, Es mil e ua nets, Wilde, Stevenson e fòrça mès, ua seria de recomanacions e de comentaris que dilatèren era convèrsa enquia que se hec fòrça tard e jo auia d’anar-me’n. Mos hérem adiu, gessí ath mès córrer dera bibliotèca.
Londeman, dempús d’ua net d’insomnia tamb es paraules de Borges en tot batanar-me en cervèth, quan auí d’atier eth prumèr usatgèr de Dialògs que figuraue ena lista, patí dus espants. Prumèr: Dialògs non ère pas en sòn lòc. Escorrumflè era estatgèra e era mia taula: arren. Era intuïcion m’amièc tath Gabinet de Convèrsa. Dusau e piri espant: non podia pas daurir era pòrta, bèra causa se resistie, des de laguens. A plaser, en tot empénher tamb fòrça, l’estrenhí e metí un pè entà esvitar que se barrèsse. Peth galet, vedí qu’eth Gabinet ère plen de gent, e i trapè er ambient cargat. Impossible saber guairi èsters s’i acantierauen, sonque ueit o nau recebien era lum palla que filtraue eth hiestron. Drets, immobils, muts, me guardauen fixament. Dessús era taula: Dialògs, dubèrt.
Qué diguí? Non ac rebrembi pas. Barrè eth Gabinet tamb clau. Aqueth dia non i aurien convèrses. As inscrits ena lista d’espèra, les diguí que tornèssen londeman, que respectaria er orde des torns. Non les hec cap de gràcia. Que n’auem de hèr! Tot eth maitin siguí inquiet, pesamentós, en tot guardar de reuelh era pòrta deth Gabinet, sense poder concentrar-me. Entara ora de dinar, abantes de barrar era bibliotèca, daurí eth Gabinet de land en land, sense guardar entà laguens, e marchè.
Ena vrespada, eth Gabinet ère vuet. Cuelhí eth libre.
Enter eth public abituau dera bibliotèca, trapè preséncies estranhes. Qué hège aqueth òme vestit de mecanic, lord de grèish, setiat dessús d’ua taula? ¿E eth mainatge de dus o tres ans, que jogaue a daurir e barrar repetidament era pòrta d’un armari? E era vielha que tricotaue ath cant des ordenadors?… E Borges. Borges paupaue, desirós, libres des palmars; tamb grana adretia les daurie, se les apropaue tath nas, les shomaue. Pensi qu’era sua ment d’òrb vedie fòrça de çò qu’a jo se m’escape. Borges paupèc ua des pògues parets liures d’estatgères, e còp sec s’i adralhèc entà naut, en posicion orizontau, sense quèir, coma s’auesse aimants enes pès. Estupefacte, vedí coma arribaue en tet, e coma viraue e se metie ath revèrs, tamb es pès naut e eth cap enjós, despientat, capiblanc tamb eth peu esperluat. Aqueth Borges invèrs, aqueth Segrob, auancèc a paupes, credul, emparat ena sua cana, en tot hèr tòc, tòc, tòc, tòc. E comprení coma de gran auie estat er error cometut en deishar-me Dialògs dubèrt, tot un ser, laguens era cramba. Segrob estramunquèc tamb ua lampa, e siguec a punt de pataquejar-se dessús d’ua taula a on estudiauen tres gojates qu’aurien patit un espant de mòrt. Segrob, totun, se tenguec fòrt ena lampa, e, dempús d’un balançatge de pronostic incèrt, artenhec recrubar er equilibri, e auancèc lent, mès tamb fòrça suenh, un shinhau adolorit dilhèu, enquiara paret per a on baishèc en posicion orizontau enquia que se hiquèc en tèrra e tornèc a èster Jorge Luís Borges. E aquiu, sense prèssa, polidament, s’aparièc tamb es mans es peus blanqui e s’emmarinèc era ròba. Tot un cavalièr.
Aqueth error fatal, aquera meuca, exigie ua solucion. Ne pensè fòrça. Fòrça. Fin finau, desesperat, me venguec tath cap sajar ua Session de Retorn. Daurí Dialògs dessús era taula deth Gabinet, e ne deishè era pòrta tanben dubèrta. Susvelhè que sonque i entrèssen eri.
Borges siguec eth prumèr. Non i estèren guaire en seguir-lo es auti, includit eth mainatge de dus o tres ans. Quauqu’uns, non pas pògui, demorèren dehòra. Vè’n a saber a on son!
Ath cap de non pas guaire campè en Gabinet: sonque i ère eth libre. Lo barrè, lo tornè entath sòn palmar. Londeman reprenérem es torns.
Cogitè sus eth poder e es perilhs de Dialògs; l’auia metut enes mans de massa gent, non tostemp discrèta. E tot mercaue a qu’era trentia longa d’usatgèrs actuaus se podie brancar sense limit.
Era mia dedicacion ara bibliotèca -eth prètzhèt peth quau me paguen!- ère mendre, e deficient. Coma arturar aquerò? E, s’ac arturaua, com reaccionarien tamb jo es usatgèrs de Dialògs? Qué harie, per exemple, era hemna que i parlaue tamb eth hilh mòrt?
En aqueth huec d’incertitud cremè enquia qu’un vèspe, en tot trapar-se Tadèu laguens deth Gabinet, entení trons, crits, escarnis diti -açò me semblèc- en francés. En francés? M’i apressè entara pòrta, cautós, e anaua a tustar, mès còp sec gessec Tadèu esperitat, tamb un hiu de sang en tot rajar-li deth nas e es merigles trincadi enes mans. Tadèu barrèc d’un patac era pòrta e s’aluenhec entath carrèr. «Demora! -li diguí- Qué a passat?». Eth dobtèc enter húger o demorar-me. Ara òc que hège uelhs de capvirat! «Céline! -hec, tremolant- Louis-Ferdinand Céline. “Ès un hilh de puta tòcaesqueres!”, m’a lairat, “Un parasit! E tot açò son colhoades!”. E ar intent de justificar-me a responut en tot lançar-me eth libre en cap, e dempús ua cagira». Tadèu recrubèc, en condar-m’ac, un bocin de cauma. Mos guardèrem uns segons, quiets, en silenci.
Pas guaira causa auia liejut jo, de Céline. Un libre, sonque, e non ère pas eth mitic Viatge tath hons dera net, senon Mòrt a crèdit. Pro, totun, entà saber qui ère: un escrivan agressiu, dur, plan particular; e un òme raujós contra era umanitat, mercat pera crudeltat e çò d’absurd dera Grana Guèrra, que patic en pròpria carn. Un òme refusat per antisemita e per collaboracionista tamb es nazis, que detestaue es entrevistes e a qui se li’n fotie era opinion des auti. Era sua òbra: un insult -literàriament requist- ath mon.
Deth Gabinet de Convèrsa non arribaue tapatge. Tadèu non volie pas tornar-i. Jo òc qu’ac hi, pauruc, passades ues minutes. Estrenhí a plaser era pòrta, guardè tath laguens. Arrés. Taula e cagires sostrades, peth solèr. Bèra pauta trincada. Tadèu me campaue, tibat, en tot forçar es uelhs lucs. «Vene», li diguí. Eth s’apropèc lent coma tot, insegur. I entrèrem, jo ath dauant.
Pacientament, meterem cada causa en sòn lòc. Exceptat eth libre.
Ja non i trapèrem cap de libre. E bric mès l’auem tornat a veir.
Exemplar Únic by Manuel Baixauli ; Leonard Beard ; Jordi Colomer ; Departament de Cultura i Mitjans de Comunicació
is licensed under a Creative Commons Reconeixement-No comercial-Sense obres derivades 2.5 Espanya License.
Avís Legal | Accessibilitat | Sobre el web | © Generalitat de Catalunya

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aigalaia
Aigalaia [1](Eygalayes en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom del vilatge apareis en 1346 coma Ayguelaye[2]. Coma l'explica Ernèst Negre dins sa Toponimia generala de França, lo nom ven de l'occitan aiga e de laia [3]que designa un lac dins los Aups.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Après un différend amb los contrées vesinas, lo vilatge de Gaudissard #que comportava un castèl bastit sus un tuc #èsser entièrament rasat cap a 1302. Un nòu vilatge i aguèt bastit pas luènh d'aquel tuc. Lo sieu nòu nom apareis dempuèi 1346 cossí en essent aquel de Ayguelaye. Una part del pòble se tròba en Dauphiné (marge esquèrre del Riançon) e una autra en Provence (marge drech del Riançon, ru afluent de la Méouge).
Après un différend avec les contrées voisines, le village de Gaudissard qui comportait un château bâti sur une colline fut complètement rasé vers 1302. Un nouveau village fut construit non loin de cette colline. Son nouveau nom apparaît dès 1346 comme étant celui d'Ayguelaye. Une partie du village se trouve en Dauphiné (rive gauche du Riançon) et une autre en Provence (rive droite du Riançon, ru affluent de la Méouge).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ernèst Negre: Toponymie générale de la France, Volum 2, pagina 1064
- ↑ Balades en Baronnies, de Freddy Todeur, Ed. A. Barthélémy (ISBN 2-87923-208-2)]
- ↑ Frederic Mistral: TDF. laio (pagina 180)


text:
09
Mai
« Culturas popularas en dialòg » - Venètz ambaissador de vòstras tradicions
Lo CIRDOC, la Fira Mediterrània de Manresa e la Fira de Teatre Infantil de les Illes Balears vos convidan
lo 9 de mai de 2017 a 16h00
al CIRDÒC-Mediatèca occitana
1 bis Boulevard Du-Guesclin 34500 Besièrs (França)
a la presentacion e als primièrs escambis publics a l'entorn del projècte « Culturas popularas en dialòg »
Seguits a 18h00 del vernissatge en musica
de l'exposicion
« Fèstas de fuòc dins Pirenèus »
en partenariat amb la Generalitat de Catalunya e lo sosten de l'Unesco
Un an aprèp lo primièr Forum euroregional dels actors de la cultura e de la creacion, lo CIRDÒC e sos partenaris, la Fira Mediterrània de Manresa, e la Fira de Teatre Infantil (FIET) de les Illes Balears, vos convidan lo 9 de mai a 16h pel lançament de l'operacion « Culturas popularas en dialòg ».
Associacions, confrariás, gropes, federacions... cadun es convidat a venir ambaissador de las practicas vivas de son territòri e actor del dialòg de lengas e culturas entre Pirenèus e Mediterranèa. Animacions, espectacles, partatge de vidèos en linha, conferéncias... Dètz meses de rencontres e d'escambis en preparacion del segond Forum Euroregional que se tendrà a la prima de 2018.
Culturas popularas en dialòg : Las tradicions vivas al servici del dialòg intercultural
Animals totemics de Lengadòc e gigants catalans, caçolet e graixonera, bodega o xeremies (sansònhas de la Montanha negra e de las Isclas Balearas)... las culturas occitanas e catalanas son ricas de practicas e d'expressions vivas que se fan resson.
Aquelas tradicions, son per natura « popularas », rason per la quala lo projècte foguèt pensat tre l'origina coma participatiu. Aital, l'operacion convida totes los actors del territòri qu'o vòlon a s'associar a aquel grand projècte d'iniciativa populara per venir ambaissador del dialòg de las lengas e de las culturas entre Pirenèus e Mediterranèa.
Del mes de mai de 2017, a la prima de 2018, lo CIRDÒC-Mediatèca occitana – establiment public francés en carga de la salvagarda, de la transmission e de la promocion de la cultura occitana -, la Fira Mediterrània de Manresa – mercat d'espectacles que recampa las creacions artisticas novèlas inspiradas de las especificats culturalas de Catalonha e de Mediterranèa –, e la Fira de Teatre Infantil I Juvenil de las Isclas Balearas – veirina granda del teatre jove public de las Balearas e d'endacòm mai-, vos propausaràn un cicle de rendètz-vos (animacions, espectacles, conferéncias...), moments d'escambis dobèrts al dialòg, a l'emergéncia d'iniciativas ciutadanas, que sos contenguts e los rencontres vendràn noirir lo Forum euroregional final, de la prima de 2018.
#CulturaViva : Venètz partejar en vidèos vòstras practicas culturalas
Coma la vidèo constituís un otís remirable de transmission, una granda crida a partatge d'imatges serà tanben lançada a totes los estatjants de l'Euroregion. Tre lo mes de julh, poiretz venir partejar las vidèos de las vòstras practicas tradicionalas sus la pagina Facebook del projècte : https://www.facebook.com/Culturaspopularasendialog e sus las rets socialas acompanhadas del mot clau : #CulturaViva.
Guidas de cosina a l'entorn de las especialitats localas, captacions en dirècte (e dinamicas) dels rendètz-vos de vòstre grope de sardana, montatges vidèo, testimoniatges, scenetas... Daissatz parlar la vòstra creativitat per partejar vòstra passion per las culturas popularas de vòstre territòri : tradicions culinàrias, totèms, jòcs e espòrts tradicionals, danças, sabers-far...
Informacions practicas :
Lo 9 de mai a 16:00
CIRDOC-Mediatèca occitana : 1 bis Bvd Du-Guesclin, 34500 Besièrs
Detalhs e informacions : secretariat@cirdoc.fr / 04.67.11.85.10.


text:
posté le 13-02-2010 à 12:26:30
Article de Peireto Berengier
Article de Peireto Berengier publicat a Prouvènço d'aro
Les dones de paper
J.Daniel Bezsonoff, aquéu Catalan dóu Roussihoun, nascu en 1963 à Perpignan e proufessour de catalan qu'avié deja publica: Les rambles de Saigon, Les lletres d'amor no serveixen de res e La revolta dels geperuts, tout acò escrich en catalan roussihounés a peréu publica, fai quàuquis an, un rouman que vène de relegi emé plasé: Les dones de paper, uno meno de journau intime dóu narratour (noun pas autobiougrafi) que sarié tout au cop un journau de viage e un guide culturau. D'efèt, lou narratour, proufessour eisila dins lou nord e que toumbo "amourous" (?) d'ùnis escoulano, torno souvènt dins lou Miejour, en Prouvènço mai que mai, en passant de Tournoun que sèmblo aqui la capitalo moundialo dóu bonur… Marsiho, que l'autour dèu bèn counèisse (lou balouard d'Atèno emé lou CRDP e li bruneto impourtado, la Canebièro, soun Port Vièi e soun Quick), la vilo e la vido ié soun pintado à la modo impressiounisto. Ié trouban tambèn Carcassouno, Narbouno, Valènço, Niço o Bruges, à l'asard di vacanço longo o mai courteto, Prades e soun Universita catalano d'estiéu, si participant de Catalougno sud que, fin finalo, es clar qu'un catalan francés, soun biais de vèire e de senti li causo es proun diferènt. Quouro li vacanço lou menon eilà, encoumbra d'uno escoulano de Beauvais que coumprèn rèn e assajo pas de rèn coumprene, avèn drech en de descricioun de païsage qu'elo souleto ié pòu resta indiferènto.
Aquel itineràri roumanesc qu'es tambèn un itineràri culturau, li pajo counsacrado à Prouvènço ié soun mai que pretoucanto. Vaqui l'itineràri d'un desracina que pòu sembla proun superficiau dins sa vido vidanto (de desenau de noum de femo que farandoulejon), bord que tèn ges de racino aqui mounte lou fan viéure mai que vèn tout diferènt tre davala au soulèu. Dos femo (dos escoulano) ié tenon lou grand role. Evoucacioun de "dos femo perdudo en uno lengo que fau pas perdre" nous escriéu l'autour.
Jouine dins lis annado 70, J.Daniel Bezsonoff, soun mounde ié rescountran li film e lis emessioun de TV d'aquéu tèms, li musico de Frank Sinatra, li cansoun de Jan-Glaude Pascal o memamen de Trenet, un mounde siéu e curious, fa d'impressioun e de souveni, un mounde rebasti pèr quaucun que l'amenistracioun inumano trasplanto dins un autre mounde qu'es pas lou siéu. Urousamen, sourtira de sa depressioun, passara lou councous de biblioutecàri e poudra enfin tourna à Perpignan: segoundo neissènço. Retour dins lou mounde vertadié. Mai sara-ti jamai dins lou mounde vertadié aquel ome maca de la vido? Belèu que si: lou libre s'acabo pèr aquelo fraso: "La vida és bonica i arribem a Provença"!
Peireto Berengier


text:
Azoudange
Azoudange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat vei nàisser la Seille, un afluent de la Moselle. Fa partida del Parc natural regional de Lorraine.
La commune voit naître la Seille, un affluent de la Moselle. Elle fait partie du Parc naturel régional de Lorraine.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de la châtellenie de Fribourg.
- Las tèrras de Romécourt aguèron erigit en fief pel cardinal de Lorraine, de contunh atribuidas a Michel lo Mainat #que i #far bastir lo castèl de Romécourt a Modèl:La s.
- Village de la châtellenie de Fribourg.
- Les terres de Romécourt furent érigées en fief par le cardinal de Lorraine, puis attribuées à Michel l'Enfant qui y fit construire le château de Romécourt au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.


text:
Rock progressiu
Lo rock progressiu, sovent acorchit en rock prog o pus simplament prog, es un estil de rock qu'apareissèt a la fin deis annadas 1960. Si revèla particularament elaborat per çò qu'es de la tecnica instrumentala, de la composicion, dei tèxtes o encara deis artworks. Fòrça popular dins leis annadas 1970, coneissèt un periòde de declin dins leis annadas 1980, ont apareisson dos corrents nòus : lo neoprog e lo metal progressiu, avans de retrobar un certan succès puei.
Yes, Pink Floyd, Genesis, Camel, King Crimson, Jethro Tull, Van der Graaf Generator, Gentle Giant, Rush o encar Emerson, Lake & Palmer, e Marillion son lei formacions mai representativas dau genre. En solo, Mike Oldfield es egalament un representant notòri d'aqueu genre.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 11 de gener de 2016
Mots gascons: gamà's, tinhahús, tumahús; mots catalans: gamar-se, gamarús.
Gamar-se (Gasc. : gamà's, gamar-se): id, ved. Palay e Alcover-Moll.
Lo vèrbe qu'ei pan-occitan, dab significacions divèrsas en relacion dab la santat (Mistral). De manèira notabla, n'ei pas sonque pronominau en catalan com en gascon, çò qui n'ei pas lo cas en occitan. Lo gasconisme en catalan qu'ei probable, lo mot n'i ei pas atestat sonque a partir deu sègle 17 e que presenta - de manièra sonque colloquiau - totas las significacions deu mot gascon en parlars de la Catalonha nòrdorientau, region istoricament de hòrta immigracion gascona.
En catalan normatiu, lo tèrmi qu'ei limitat au lexic veterinari, que designa un tipe de parasitòsi qui afècta lo bestiar. Per contra, en catalan dialectau, lo sens deu vèrbe que i presenta totas las nuanças que i trobam en gascon. Lo gascon, e qu'ei autanplan lo cas en catalan colloquiau, que sap aplicar lo mot shens qu'entaus animaus o umans, autanplan entà las plantas (gamà's : gahà's l'eslor, lo póire tà ua planta, dessecà's tà ua planta o un organe com lo palmon, malautejà's tà un animau o un uman ) (ved. Palay). A Massat, gamà's que significa "maigrir beaucoup" (J.P. Laurent, Le dialecte de la vallée de Massat, 2002).
Que cau precisar qu'en lenga catalana, lo mot que vien deu lexic pastorau segon Alcover-Moll. En aquesta lenga, l'atestacion mei antiga n'ei pas sonque modèrna segon lo G.D.L.C (a partir deu sègle 17), çò qui va plan dab l'ipotèsi d'un gasconisme. Lo lexic gascon qu'a los mots "gamàs" e "gamassa" qui designan un matàs, un broishòc (Rohlfs, Palay), aqueths mots qui'nse poderén miar tà un "gam"o ua "gama"tà designar ua planta caitiva, pauqueta o seca, totun lo mot non-afixat n'i ei pas atestat dab aquesta significacion . Qu'ei possiblament extint o l'etimon qu'ei disitint. Per contra, que i ei plan lo mot gama qui designa lo póire sec qui arroganha la husta. "Gamat" que significa cussoat ( per la husta), esblasit, dessecat (per ua planta) e, peus umans e bèstias, aflaquit, afeblit, mingòt. En rosselhonés, gamat que significa autnaplan "caquectic", "caitiu", "aflaquit", "mingòt" (Dicc nord-cat, Camps-Botet). Lo mot que s'aplica autanplan a las plantas en rosselhonés: "esblasit", "passat", "dessecat", com en gascon. En Conflent, d'ua persona qui s'ei arremetuda d'ua malautia, que's ditz que "s'ha purgat el gam" (Dicc nord-cat, Camps-Botet).
Lo catalan normatiu qu'emplega lo mot "gam" tà designar la distomatòsi (infestacion parasitària causada per nematòdes) o, de manèira generau, ua malautia lenta qui hè pérder progressivament las fòrças a las bèstias. Que i son tanben gamadura, sinonime de gam, e gamadiu: un prat gamadiu que provoca la gamadura en los ruminants qui i pèishen, segon ua credença populara (Alcover-Moll,. tanben en Roergue, ved. gama hens Mistral). De fèit, la malautia que's gaha generaument per ingestion d'ua cuca infestada (un òste intermediàri com l'arhomic o un gasteropòde, aquò que depen deu parasite implicat. La cuca que s'infesta per contacte dab la cagalha deus ruminants). En catalan normatiu, l'acepcion que n'ei dongas hòrt mei especializada, qu'ei vadut un tèrmi exclusivament veterinari, eretat deu lexic deus pastors qui eran gascons o gascocatalans.
L'etimon deu vèrbe qu'ei controversat:
Segon lo GDLG (qui n'i a pas vist lo gasconisme, com a la costuma ):
Segon l'Alcover-Moll, après Dauzat, lo mot que seré un germanisme, probablament visigotic, de wamm o wamb.
Gamarús. Cavèca (Strix aluco). Lo mot qu'ei d'atestacion pro recenta (sègle 19). Que provien deus parlars de las regions septentrionaus de la Catalonha istorica, com ei lo cas dab los mots babeca, lo vèrbe gamar-se e un gran nombre d'autes gasconismes en catalan, particularament los d'origina pastorau. Ua explicacion etimologica tàd aqueste mot que nse'n hè hrèita. La terminason "-ús" deu mot - qui s'assembla a la de "gaús" en catalan, que'm hè pensar a ua construccion especificament gascona qui implica l'element "hus" (hus= ausèth - o voladiu assimilat - nocturn, cf. lo mot basco hontz, navarro-lab. : huntz, soletan: hüntz , sinonime de gauhontz, gauhuntz etc o sia gahús en gascon). Aqueste "mot" qu'entra en la composicion deus mots tinhahús (grafiat tigne-hus per Camelat e Mistral, tignehùs per Palay) e tumahús (= tumar-hus, grafiat tumahùs per Palay. Notatz plan la distincion fonetica de la vocau qui precedeish hùs, plan marcada per la grafia febusiana: tignehùs e tumahùs, sinonimes d'ausèth-tinha etc. (cat. ratapinyada, rat penat etc). Los gascons que con·honen o assimilan sovent los tinha-hús e los ausèths de la familha deu gahús. Locaument, peu parçan de Tarnós en las Lanas, lo gahús que's ditz garahús.
En aquesta ipotèsi, se la darrèra sillaba deu mot gamarús compren plan "hus", lo prumèr element deu mot compausat que poderé simplament estar lo vèrbe gamar qui vienem de véder. "Gamarús" que poderé representar *gamar-(h)us exactament com, en gascon, lo mot tumahús e representa tumar-hus. Lo vèrbe gascon "tumar", que significa "dar un còp dab lo cap", n'ei pas coneishut en catalan, lhevat lo rosselhonés. A prepaus d'aqueste gasconisme en rosselhonés, ved. aquiu. Per contra, lo vèrbe gascon "gamar" que i ei estat adoptat, quitament en catalan normatiu. La sonorizacion de la r de gamarús que s'explica per la pèrda de la h aspirada. Segon aquesta interpretacion, la cavèca que seré dita "gamar-hus" pr'amor de la soa mala reputacion d'ausèth-broish, acusat de mala sòrt e de provocar malautia e misèria. Babèca qu'a exactament aquesta significacion en gascon, la de mala broisha, ved. babeca.
En Santa Pau, vilatjòt de la Garrotxa (region volcanica deu pièmont sudpirenenc, de capdulh Olot, a un quarantenat de quilomètres de Figueres), qu'estó arrecuelhuda ua legenda com n'i a tandas peu parçan. Un paisan deu vilatge vesin de Mieres qu'avè un problèma dab lo son tropèth de bovins. Tot an, peu dia de la Hèsta Major deu vilatge, ua bèstia, la mei bèra deu son tropèth, que's moriva shens que lo malurós i pogosse har arren entà sauvar-la. Alavetz, un bèth dia, lo paisan que fení per tuar un ausèth d'un còp d'escopeta. Un còp mòrt, l'ausèth que's tornè gahar ua fòrma umana: qu'èra la sògra deu païsan, qui èra broisha (contat per Teresa Freixas, 1951, J. Romeu i Figueras, Llegendes de la Garrotxa, Farell).
Lo mot "gamarús", desconeishut deus lexics gascons de uei lo dia, que poderé estar simplement un calc deus mots gascons "tumahús" e "garahús".
Qu'ei dedicat une article suus gasconismes segurs, probables o possibles en catalan, que'u podetz arténher en clicar acitau.


text:
15 juillet 2010
Solucions daus mots crosats
solucions_mots_crosatsClicatz aqui.
15 juillet 2010
"Mots crosats"
Legissetz la fuelha de presentacion de las dificultats graficas avant de far los "mots crosats". Per trobar los mots crosats, clicatz aqui. motscrosatsgrafia
15 juillet 2010
Dificultats graficas
Veiqui d'autres devers de vacanças. Trobaretz çai-aprep: - una presentacion de quauquas dificultats graficas per los que parlen l'occitan lemosin. - daus "mots crosats" - las solucions daus mots crosats. Bon coratge! Per veire la fuelha de presentacion de las dificultats graficas, clicatz aqui.difficultats_graficas


text:
Amalric VI de Montfòrt
Amalric VI de Montfòrt (vèrs 1195 - 1241) foguèt còmte de Montfòrt, un cap major dau camp crosat pendent la Crosada deis Albigés e un conestable de França. Fiu ainat e eiretier de Simon IV de Montfòrt, foguèt son successor a sa mòrt en 1218 durant la Crosada deis Albigés. Pasmens, mau capitèt de resistir ais ofensivas de la reconquista occitana menada per lei còmtes de Tolosa e de Fois. En 1224, deguèt capitular dins Carcassona e rintrar dins lo nòrd de França. Incapable de mandar una ofensiva novèla còntra lei senhors occitans, acceptèt de donar sei drechs sus lo Comtat de Tolosa au rèi Loís VIII de França entraïnant l'intervencion dirècta de l'armada francesa dins leis operacions de la Crosada e la desfacha finala de Tolosa en 1229.


text:
Mai qu'a Paris, mai qu'a Marsilha, lei carrieras de Montpelhier son un cagador. Pèr anar de l'ostau de mon enfant a l'escola de mei felens, se gardèm pas leis uelhs au sòu, siam segurs de caucigar d'estrònts.
L'Euròpa tota e leis Americans bèu promiers, si garçon de nautrei. Mi revèn pas lo nom dau film estasunian ente la mèrda de can es lo personagi parisian principau.
En assajant de metre d'òrdre dins lei papafards familiaus, vèni de trovar un document administratiu, un "Avertissement gratis".
Es Dominique Félix à Palayson, lo grand paternau de mon grand maternau que l'avié recebut en 1898.
L'article 93 dau ròle, "approuvé par décret" afortissié que mon avi duvié pagar lèu-lèu 1 franc 50 avans d'agantar una pruna pèr retard au pagament... aquò perqué avié un can pèr gardar sa bastida.
Son can (qu'es pas un chin a Rocabruna coma a Niça) èra pas urosament un can "d'agrément" o de caça, perqué aquì aurié degut pagar 6 francs de l'an, òc m'avètz ben legit.
Supausi que ges de Rocabrunencs èron pron colhons pèr desclarar un can de caça, e que lo jorn de dubertura lo can de garda si fasié can de caça.
Se mi revèn, d'aquela epòca, un autre rèire-grand pagava un franc de la jornada lei fremas que venien culhir seis òulivas (o avien un litre d'òli se preferavon).
En argènt costant, en 2015, un mèstre de can de garda duvrié pagar, vista d'uelh sentida de nas, 150 euròs de taxa anuala... Podrié donar, aquò, d'idèias ai menistres dei finanças, cònses, presidènts de regiens o de consèus generaus.
La decisien sarié gaire populari mai au mens auriam mens de mèrda sus lei trepadors dei ciutats. Lo monde ciutadan si desbarrassarié lèu dei cans, li restarié lei cats e lei papagais per si sentir mens solets.


text:
Tornar sus la conferéncia 'Nousautes les gascoûs'
Los Podcasts
Lo 26 de noveme passat que's débanè donc la famosa conferéncia 'Nosautes les gascons' a Samatan. Organizada per l'associacion Savés en Gasconha e l a pagina Facebook Esprit Gascon.
Au programa d'aquera conferencia lavetz, la Gasconha : la soa istòria, la soa identitat, la soa lenga.
Lo doctor en istòria Guilhem Pepin qu'i prenó la paraula, tanplan com Tederic Merger de gasconha.com, Josef Miqueu deu Cèrcle Istoric de l'Arribèra o enquèra Bernard Costalat de l'IBG.
Lo desvelh gascon, atau quin poderem resumir lo contineut de las prestacions e tanben deus escambis : Lo gascon qui s'ei deishat anar a las mans deu gran projècte occitanista, dab l'espèr d'estar mei horts tots amassa, mes qui adara e se'n torna : entàd eths, ço qui semblava a ua aliança que vira uei lo dia a ua anexion culturau e sustot linguistica. E be son pro nombrós a opausa's ad aquera tendéncia, shens totun estar los 'anti occitanistas' anonciats per daubuns. Avançar tots amassa, quiò, mes en tot arrespectar l'identitat gascona. Puish a que la diversitat ei sovent hicada en davant tà valorizar lo riquèr occitan, alavetz nada rason en principi d'arcastar aus gascons de voler reafirmar la lor identitat pròpia, après annadas de mudas concessions.
E se los escambis qu'èran mei virats cap au passat que non pas l'aviéner, qu'èra shens dobte tà escotar l'arreproèr qui ditz qu'entà saber on vam, que cau prumèr saber d'on vienem. E benlèu que sus aqueth punt, un estanc que hè mestièr, uei lo dia, e shens que'n gasconha.


text:
12/09/2013
"Los chafres" de Jan-Peire Reidi (3/3)
(Seguida e fin de la seria...)
A, la chaitivetat daus chafres de descripcion fisica ! Aura, quo es mau vut de parlar de las dechas de la gent, mas autres còps, se geinavan pas. La figura de Chais Tòrt era de travers, la de la Jauta de Vin era meitat bluiá (Disian que sa mair aimava beure !), e lo Becat aviá benleu ‘trapat la variòla. Lo Borrut semblava un monard e la Piaus Roges se coneissiá de loenh. L’òme de Nontron que ‘pelavan « Tifús » aviá plan estat bien malaude quand era preisonier. Pense aitot a ‘queu paubre « Bequilhon », un mutilat de guerra, que aviá nonmas una pedala sus sa bicicleta. Quauques chafres disian lo malur de tota una vita. E, queraque, los mocandiers eran pas en pena de trobar quauques noms amistos per los que chorlhavan, que begaudavan, que boitavan. Sens comptar que tot lo bestiàri podiá servir per los que eran tròp gròs (N’i aviá gaire chas los paisans), tròp pitits, tròp grands, tròp magres… « Tòc
ali », lo chafre d’un autre Nontron, era un pauc mai risolier. Quò fasiá pensar a la chançon : « Maniatz-lo li, brejatz-lo li, quel embonilh de la paubra Liunarda / Maniatz-lo li… Quel embonilh que la fai tan sufrir… »Ne’n cherchatz, daus noms-chafres ? Ne’n trobaretz tota una tropelada dins Jan Picatau de Sent Barrancon. Lo monier podiá nonmas se ‘pelar « Mouduros », perque moudurava ; preniá una part de la farina benleu un pauc tròp bela. Lo pendulaire Tòrdebigòrd valiá gaire mielhs. M’es ‘vis que vese lo comte de Charaban, sa filha Zénobie e que auve parlar la Brididí… E avetz pas conegut Panasòu a Radiò Limòtges dins las annadas cinquanta ? Son asne Peta-Fer, sa motò Peta-si-quò-pòt, lo pair Borrasecha e la vielha Pissa-d’en-pés ? Sabetz pas çò que avetz perdut, ten !
Jan-Peire Reidi
19:27 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Château-la-Vallière
Château-la-Vallière es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a 35 km al nòrd-oèst de Tors (Indre-e-Loire), 55 km al sud del Mans (Sarthe) e a 60 km a l'èst de Angieus (Maine-e-Loire).
La commune se situe à 35 km au nord-ouest de Tours (Indre-et-Loire), 55 km au sud du Mans (Sarthe) et à 60 km à l'est d'Angers (Maine-et-Loire).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Ancian Regim, Castèl-la-Vallière fasiá part intégrante de la Anjau e mai justament de la sénéchaussée angevine de Baugé (en dependent de la sénéchaussée principala d'Angieus) fins a la Revolucion francesa.
La localité i aviá @dénommer « Castells-en-Anjau » abans #qu'en mai 1667, Louis XIV pas erigeix Vaujours (actuala municipalitat de Castell-la-Vallière) en duché e pas l'ofèrta a Louise de la Vallière, lo sieu anciana mèstra.
En lo moment de la creacion dels departaments franceses en 1790, tota la part orientala de la Anjau, de Castell-la-Vallière al nòrd fins a Bourgueil al sud en transeünt pel domeni del castèl de Gizeux, i aguèt ligat al tot nòu departament del Indre-e-Loire.
Uèi aquela region a trucat la Touraine angevine.
-
Mapa de l'anciana província d'Anjau.JPG
Mapa de l'Anjau a la XVIIIensègle
-
Sénéchaussées de l'Anjau l'an 1789.JPG
Castell-la-Vallière situat en la sénéchaussée de Baugé a la XVIIIensègle
Sous l'Ancien Régime, Château-la-Vallière faisait partie intégrante de l'Anjou et plus précisément de la sénéchaussée angevine de Baugé (dépendante de la sénéchaussée principale d'Angers) jusqu'à la Révolution française.
La localité était dénommée « Châteaux-en-Anjou » avant qu'en mai 1667, Louis XIV n'érige Vaujours (actuelle commune de Château-la-Vallière) en duché et ne l'offre à Louise de La Vallière, son ancienne maîtresse.
Lors de la création des départements français en 1790, toute la partie orientale de l'Anjou, de Château-la-Vallière au nord jusqu'à Bourgueil au sud en passant par le domaine du château de Gizeux, fut rattachée au tout nouveau département de l'Indre-et-Loire.
Aujourd'hui cette région est appelée la Touraine angevine.


text:
Lo país guaraní que s'esten sus Paraguay, lo nòrd de l'Argentina e lo sud de Brasiu...Qu'ei la patria deus palmièrs deu genre Butia coneguts coma yata'i en la lengua guaraní. Aqueth mot qu'ei passat en las lengas indoeuropeas coma yatay tà designar una espècia de Butia pròche deu palmièr-abricòt, de fruta mei gròssa mès non comestibla.
Segon la mitologia guaraní, a la debuta deu temps, n' i avèva pas sonque lo caòs format per las crumadas primitivas (Tatachina) e los vents originaris.
Ñamandú, aperat tanben Ñanderurusú, Ñanderuguasu ("Noste pair gran") o Ñanderu pa-patenonde ("Noste pair gran darrèr-prumièr") que's creè a eth medish au mitan deu dit caòs.
Lo procès d'autocreacion de Ñamandú que's hasó per etapas a la manièra d'ua planta. Que comencè per la basa deus arradics (las sòlas divinas deus pès), puish qu'estenó los sons arramats (los braç de mans esloridas -dits e unglas) e que continuè per construsir la soa coroa (diadèma de flors e plumas- Yeguaka) e qu'acabè per hauçà's coma arbe, en postura d'elevacion celestiau.
Un còp autocreat, lo còr de Ñamandú que comencè d'arrajar d'ua lutz esplendida e atau que podó esvalisar los crums primitius. Après, que concebó la Paraula Creatora (Ayvú) qui, mei tard, será legada taus umans per fin qu'aqueris poscan parlar.
Un còp acabada la creacion deu son còs, Ñamandú que creè los autes dius principaus qui l'ajudarán en la soa tasca pesuga: Ñanderu py'a guasu ("Noste pair de còr gran", pair de las paraulas), Karaí (mèste de l'eslama e deu huec solar), Yakairá ( mèste de la bruma, deus crums e deu hum de la pipa qui inspira los chamans) e Tupã (mèste de las aigas, de las plujas e deu perigle).
Los tres companhs de Ñamandú, dab las soas esposas respectivas, qu'estón creats sense melic, pr'amor que non estón engendrats per nada hemna. A mei, aquesta particularitat que'us balhè consciéncia de la soa divinitat e de l'esséncia sacrada de l'Ayvú.
Los quate companhs que's hiquèn alavetz a la creacion de la prumèra tèrra. Ñamandú que crotzè duas pèrshas indestructiblas e sus eras que i pausè la tèrra. Tà assegurà's que los vents originaris non la mavossen pas, que la sostienó dab cinc palmièrs yata'í sacrats de color blua: un en lo centre e los quate autes cada un en un estrem. Lo prumèr de cap tau lòc de Karaí (au ponent), lo dusau de cap tà las originas deus vents naus (au Nòrd), lo tresau de cap tau lòc de Tupã (a l'Orient) e lo quatau de cap tà l'origina deu temps-espaci primitiu (au Sud, d'on vienen los vents originaris arreds). Lo firmament que repausa sus aqueras colomnas.
Au medeish còp qu'aquera tèrra, aperada Yvy Tenonde (Tèrra Prumèra), que's creèn tanben la mar, lo dia e la nueit. Que començan de la poblar los prumèrs animaus (estant la prumèra mbói, la sèrp) e que començan de créisher las primeras plantas. Puish qu'apareishen los òmes, qui conviven dab los dius.
Los òmes, animaus e plantas qui demoran en aqueth monde non son pas sonque lo simple rebat d'aqueris èsters creats originariament per Ñamandú. En la soa Demorada Eterna, coneguda tanben coma Yvága (una espècia de paradís) que's tròban los originaus...
Acerà qu'ei l'estiu en aqueth moment... A còps que'm demandi quin se hè que no'm soi pas enqüèra mudat tà un país caud, com, per exemple, aqueth bèth país deu chamamé!!!!
Découvrez Los Chamarriteros!
Découvrez Los Chamarriteros!
Découvrez Emiliano Cardozo Y Los Cardocitos!
Découvrez Anibal Arias Y Antonio Principe!
NB. Lo tèxt de la creacion de la prumèra tèrra qu'ei tirat de la Wikipedia en espanhòl e adaptat tau gascon.


text:
Alavetz los nau Pairs deu Mond que’s hiquèn a endevinar e que vedón la Mair qu’avèva enqüèra la Tèrra Negra embarrada au darrèr de sèt pòrtas. Qu’endevinèn Sintána que podèva sortir-la-ne. Alavetz los Pairs que's hiquèn aus quate costats deu Mond hens la casa hens lo cèu e Sintána que's hiquè au bèth miei e que comencè a dançar. Los Kúrcha que joguèn de trompeta (Nota Bene : Tradicionaument, la societat Kogui qu’ei organizada en grops qu’apèran túxe, tà designar un grop d’òmis, e dáke, tà designar un grop de hèmnas. Que i a quate túxe e quate dáke. Los hilhs (mascles) apartiénen automaticament au túxe deu pair, mentre las hilhas apartiénen au dáke de la mair. Règlas matrimoniaus estrictas que volèvan un òmi d’un cèrt túxe non podèva maridar sonqu’ua hèmna d’un dáke atitrat. Los kúrcha que son un d’aqueths quate túxe qui compausan la societat masculina deus kogui. Lo grop kurcha qu'ei associat a la color de l’aiga, a l'aiga, au costat dret, e lo son tòtem - animau d'on ei gessit lo grop e dab loquau los membres deu grop e son religats de manèra magica- qu’ei la sariga.)
Alavetz Sintána que comencè a cantar « inda-u-o , adara que vau aver aquiu la mea cansamaria» (Nota Bene : cansamaria, de l’espanhòu casa (de) María, que designa un lòc de culte, un temple kogui, totun shens relacion vertadèra dab lo culte catolic). Atau que cantè Sintána . Mentre eth qu’èra a cantar atau, la Tèrra Negra que’s lhevè en audir lo cant. Sintána que cantè entà aperar-la : Ahía-hé-hé-hé ». Quan Sintána e cantè atau, la Tèrra Negra que salhí. Sintàna que la gahè e que se n’anèn amassa.
Quan la Mair s’avisè que se n’èra anada la Tèrra Negra, que s’anè a plànher en çò de Jalyintána. Jalyintána qu’enviè lo son animau totemic tà perseguí’us a los dus. Lo son tòtem qu’èra lo lausèrp. Que pujè tau som d’un puei e que’s hiquè a cantar : “heye-hé-hé-hé”. Mès Sintána e la Tèrra Negra qu’èran dejà luenh.
Atau Sintána que se n’anè dab Sei-nake, la hilha mei joena de la Mair. Pertot on i pèhorava era, que’s formava tèrra negra. Mès la quita Mair qui denonciava au son pròpi hilh, au medish temps qu’avè pietat d’eth. Atau, la Mair que balhè a Sintána ua mapa de la tèrra tà que no’s perdosse. A cada còp qui lo tòtem e vienèva per un camin, Sintána qu’anava per un aute. Atau la Mair que’u denonciè au hilh e au medish temps que’u dehenèva. Era que se n’anè en çò de Búnkua-sé e ce dishó: "Que poish har entà que non gahen pas mon hilh ?" Alavetz Búnkua-sé que balhè a Sintána ua auta mapa mei grana tà que no’s perdosse. Totun lo tòtem de Jayintána que’u cercava per tota part e per fin que’u trobè. Alavetz Sekánjua que vienó en corrent e que’s hiquè Sintàna hens lo poporo e aqueth hens lo sac de tela. Adara qu’arriba lo tòtem e que’u ditz: "tu, l’ as vist a Santána." -"Non l’èi pas vist, ce ditz Sejánkua. " - "Non l’as pas aquiu, hens lo sac ? "ce’u demanda lo tòtem. "Non, que non l’èi, ç’arrespón Sejánkua."
Alavetz Jalyintána que’s hiquè a endevinar e qu’endevinè Sejánkua que se l’avèva hens lo poporo. Búnkua-sé qu’ac aprenó e qu’anè a avisar Sejánkua e que’u dishó : "Sort-lo deu poporo e hica’u-te au miei deu pieit, hens lo còr." Atau que hasó Sejánkua e atau que tornè de sauvar Santána.
Alavetz Kuncha-vitauéya que i anè tanben e que dishó qu’anava a cercar Sintána. Atau tots los Pairs que tribalhèn e que lutèn entà sauvar Sintána e la Tèrra Negra. Qu’estó ua luta hòrt longa e epica. Un còp mei los Pairs qu’encontrèn lo tòtem de Jalyintána e aqueth que demandé tà Sintána. “Per acerà que’u vedom” ce dishón los Pairs. Lo tòtem que s’i anè mès non trobè arren. Alavetz tanben Kashindúkua, Noána-sé e Gaul-jabéin que dishón qu’anavan a cercar Sintána. En aqueths temps la tèrra non èra pas enqüèra dura , qu'èra com argela y que’s deformava a cada pèhorar. Eths qu’ac hasón tot aquò entà que la tèrra e’s hasosse dura.
Qu’èran fòrça los qu’anavan a cercar Sintána e Sei-nake. Seihukúkui qu’anava per davant e que cantè mès n’avèva pas lengatge enqüèra, que cantè en ua auta lenga. Sejánkua qu’anava per darrèr e au miei que i caminava Sintána. Kuncha-vitauéya que caminava solet en jogant deu clarin. Atau qu’anavan dinc a arribar tà la Fin deu Mond. Kuncha-vitauéya que hasó ua canoa e tots que s’i embarquèn. Alavetz qu’arribè lo totem de Jalyintána e que’us demandè: B’ei aqueth Sintána?” mès los autes que'u dishón: “Non, aqueth n’ei pas Sintána ”. Per fin que partín e puish la canoa que tornè en çò deu Pair de las Malautias. Qu'ei pr’amor d’aquò que los malauts e pateishen mau de mar en canoa. Alavetz, quan los Pairs e pèhorèn de nau la tèrra, que dishón: “Quin vam a aperar aqueth lòc?” e que’u aperèn Sangaradó. E tots que dishón: “Que l’aperaram lo Pair de las Malautias”. Alavetz que se n’anèn a caminar de nau. Kuncha-vitauéya que gahè lo cornet blu e que’s hiquè a jogà'n. Per fin, los pairs qu’arribèn dab Sintána tà on èra la Mair. Que la saludèn. “On ei lo men hilh?” ce demandè la Mair. “aquiu que l’as”, ce dishón. Sintána que dishó: “Mamair, qu’avoi hèra paur. Quasí que’m gahèn e quasí que’m perdoi”. Alavetz ce dishó la mair: “No’t chepiques pas, hilh men…Tostemps que t’anerèi a sauvar. N’ajas pas paur, pas jamei”. Los autes que demorèn drets dab los braç plegats e qu’ac audín tots. Alavetz Sintána que comencè a plorar. Qu’estó la prumèra vegada qu’un gent e plorè.
Se demandan on e’s podó passar tot aquò, digatz-los qu’estó devath d’aqueste cèu. Se demandan perqué avèvan de cantar, digatz-los qu’estó tà que los nostes frairs agossen tèrras de las bonas. Se demandan quin èra tot aquò, dígatz-los qu'estó tà que tots estorem frairs e tà que cadun hasore çò qui’u hè hami e çò de qui cau.
(De seguir)


text:
358
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 358 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra novèla còntra l'Empèri Part.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Sassanida[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra còntra lei Kidarites sus la frontiera orientala. S'acabèt per una victòria sassanida e lei Kidarites deguèron reconóisser la senhoriá de Shapur II. Ansin, participèron coma vassau de Ctesifont a la guèrra novèla que comencèt còntra lei Romans.


text:
Lusitanians
Los lusitanians (Lusitani en latin, Auσιtavoί o Aouσιtavoί en grèc) èran un pòble de l'oèst de la Peninsula Iberica e lo gentilici per extension dels abitants de la província romana de Lusitània.
Pòble lusitania[modificar | modificar la font]
Estrabon los menciona coma la mens granda de las nacions d'Ibèria e que mai longtemps e frequentament lutèt contra los romans fins a que foguèron somés en 60 AbC. Avián un govèrn unificat.
L'origina seriá cèlta o d'una cultura preïstorica anteriora, d'origina indoeuropèa.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Los lusitanians èren politeïstas e basavan los rites religioses suls sacrificis animals. Lo panteon suprèm èra format per tres dieus: Endovelicus, dieu de la santat, Ataegina la divessa del renaissénça e de la luna e Runesocesius, dieu de la guèrra. Mai tard adoptèron e tranformèron de divinitats cèltas e romanas.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Lusitanian (per la lenga)


text:
Monomèr
Un monomèr es una molecula de pichona massa moleculara que jonhuda a d'autras monomèrs, de còps cents o de milièrs, mejançant ligams quimics, forman de macromoleculas nomenadas polimèrs (quand los ligams son covalents) o multimèrs (quand los ligams son pas covalents). Lo mot monomèr proven del grèc mono un e mèra part. L'union de paucs monomèrs, generalament mens de 10, forman los oligomèrs, que pòdon èsser dimèrs, trimèrs, tetramèrs, pentamèrs...
Exemples de monomèr:
- La glucòsa es lo monomèr de l'amidon.
- Los aminoacids son los monomèrs de las proteïnas.
- Los nucleotids son los monomèrs dels acids nucleïcs.


text:
Jorn #11 : Vasats > Cocutmont
17h : arcuelh a la Cave del Marmandés, visita e degustacion, aperitiu en musica !
18h : partença de la Cava de cap tà la hèsta deu quartièr de Gots
19h – 20h : Istòrias d’Òc dab los contaires de Cocutmont, coneishuts locaument au parat de velhadas enqüèra vitecas en lo parçan marmandés. Un riquèr inestimable… De non pas mancar !!
Seguida de la hèsta deu quartièr de Gots : repaish spaghetti-bolonhesa e bal !
Òstes e partenaris de l’estanc :
Comuna de Cocutmont, Cava del Marmandés, Comitat de las hèstas de Gots, ATP Marmanda


text:
Montoneros
Montoneros que ho ua organizacion de guerrilla argentina gessida de l'esquèrra peronista. Que comencè las soas accions contre lo govèrn de facto deus president Onganía, Lewingston e Lanusse dinc au retorn de Juan Domingo Perón mercés a la victòria electorau deu son vailet politic Héctor Cámpora.
L'activitat armada deus montoneros que s'estanquè durant la presidéncia de Perón abans de tornar ûjar a la soa mort e durant lo mandat de la soa molhèr María Estela Martínez de Perón. Las soas activitats que hon presas com justificacion per ua junta militara entà capvirar lo govèrn constitucionau, dab un còp d'Estat e instaurar la Dictatura.


text:
Senàs
Senàs (Sénas en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament dei Bocas de Ròse de la region de Provença Aups e Còsta d'Azur .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitat liada ambé la comuna[modificar | modificar la font]
- Sextius Miquèu : escrivan de lenga occitana e cònsol dau XVen Arrondiment de París.


text:
Sent Salvi de Carcavés
Sent Salvi de Carcavés[1][2] (oficialament en francés Saint-Salvi-de-Carcavès) es una comuna de Lengadòc en Caunés situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Sent Salvi es lo nom d'un avesque d'Albi, al sègle VI; la data de sa mòrt generalament citada es 584 [3]
- Carcavés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Vabre; es ara del canton de Les Hautes Terres d'Oc (en francés).
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 76 abitants (6,9 ab/km²)
Vejatz tanen[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ http://catholique-tarn.cef.fr/Saint-Salvi


text:
Shapur Ier
Shapur Ièr (mòrt en 272) fuguèt lo segond sobeiran de l'Empèri Sassanida. Associat au rèine de son paire Ardachir Ièr (224-241), i succediguèt après sa mòrt en 241 e reinèt fins a sa mòrt. Fuguèt remplaçat per son fiu Hormizd Ièr (272-273). Participèt a la revòuta de son paire còntra lei Parts e comencèt sa carriera militara a la batalha d'Hormizdaghan en 224. Per la seguida, son ròtle sota lo govèrn d'Ardachir Ièr es mau conegut.
Durant son rèine, contunièt l'òbra de son paire e se bateguèt còntra lei Romans durant la màger part de son rèine. En 260, fuguèt lo venceire de la batalha resclantissenta d'Edessa e capturèt l'emperaire Valerian ambé de milièrs de legionaris. Pasmens, la repòsta romana s'organizèt tre l'annada seguenta e lei regions occidentalas de l'empèri deguèron faciar d'expedicions regularas de pilhatge. A l'interior de l'Empèri Sassanida, Shapur Ièr capitèt d'estabilizar lo regim maugrat la menaça dei partisans de la dinastia arsacida e realizèt una politica de bastida e de renfòrçament dau clergat zoroastrian.


text:
Thuillières
Thuillières es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Thuillières A situat sul vessant sud dels monts Falçs.
Es la municipalitat de França la mai septentrionala del conca en vessant mediterranèu, e lo endroit ont aquel es çò de mès de prèp de la Mange e de la Mar del Nòrd (395 km), al caulet de las Campanetes situat a 48°10'N e a unitat|460|km {{}} de la mar Mediterranèa.
Thuillières est situé sur le versant sud des monts Faucilles.
Elle est la commune de France la plus septentrionale du bassin versant méditerranéen, et l'endroit où celui-ci est le plus proche de la Manche et de la Mer du Nord (395 km), au col des Clochettes situé à 48°10'N et à 460 km de la mer Méditerranée.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- La via romaine en portant de Langres a Estrasburg passava per la localité.
- Amb Monthureux-lo-Shut e Valleroy-lo-Shut, Thuillières formava antany una enclave en dependent de la Champagne.
- La voie romaine menant de Langres à Strasbourg passait par la localité.
- Avec Monthureux-le-Sec et Valleroy-le-Sec, Thuillières formait jadis une enclave dépendant de la Champagne.


text:
Dins un trauc, la nuech,
Ne’n faça d’un’armada granda,
Dos òmes.
Es la revirada d’un haiku dau Julien Vocance*, l’un daus pairs dau haiku ne’n França.
Lu temps de la guerra, la que vai estre « celebrada » ujan, lu Vocance eriá sargent e aguet l’eideia de notar daus poëmas corts, es de dire sos ‘na fòrma liura d’haiku, l’eideia de notar los momints tarribles qu’eu visquet dins las tranchadas.
Daus tripiers,
Daus pelhotiers,
Daus blancs estropiats.
‘Queu libre es pas per far rire, o per far lu concors dau mai brave haiku, queraque non. Farjada e postfaciada per Dominique Chipot, ‘na referença per lu haiku francofòne, ‘quela antologia desbuta per un avant dire dau Jean Rouaud.
Tirat de la postfaça :
Lu Vocance fuguet pas present lòrs de la prumiera virada « coma dins l’eime japones » per farjat daus haiku. Menada per Paul Louis Couchaud, ‘quela virada se passet ne’n 1905, sus un basteu, de París d’aici la Charitat sus Lèra. Acompanhat dau Albert Poncin e dau André Faure, ‘queu voiatge fuguet l’enchaison « d’aver de las sensaci’s ». Per lu Couchaud, un haiku deu estre ‘na sensaci’ nuda, perque ‘na sensaci’ « abituala », de tots los jorns, balhariá un haiku « plat ». Los tres viatjors tireten un libreton de 72 poëmas que poden estre pres per los prumiers haiku « francès ».
- Podetz ‘chaptar o charjar per res los 72 haiku aquí (>fr)
Segur, ‘quelas prumieras granas fan frutjar.
Quau que siàia, las lingas son desparrieras**, laidonc las gramarís iò son maitot, e comptar las sillabas pausa de las questions ; i a totjorn un desbat sus la fòrma que deu aver un haiku.
Es lu Vocance que fai que lu haiku francofòne passa per delai la copia dau modele dau païs de la poncha dau jorn. De se metre de biais per rapòrt aus ciriers e de s’apreuimar daus umans, lu faguet trobar ‘na via, e l’eisercicí fuguet presat jurt’en Alemanha, ente, lu 24 dau mes de junh de 1916, Die Vossich Zeitung rendet graça ad aquela poësia novela.
Vau pas copiat-virat la postfaça entiera, mas fau pas creire que lu Vocance planquat apres far de la poësia quante d’autre eriá a la bocharia, la faça besilhada per un bocin d’òbus, eu escriguet tot-de-mesma :
An daus uelhs lusants
De santat, de jounessa, d’esper…
An daus uelhs de veire.
O d’enquera, ne’n inversant sa blessura coma per s’obludar :
L’aguí dins las fessas,
Te, dins l’uelh.
T’ses valhent, me gaire.
La cuberta dau libre (>fr)
Ne parle que d’un de la quinzaina d’autors presents dedins, sans obludar los sens-noms, los haiku censurats, mesma apres la guerra, beleu per preparar mielhs la apres ‘ribar e desjà programada. Ne parle que d’un perque son d’una granda fòrça per comparason a d’autres, mas los autres desmeritan pas, fòra beleu los pró linga penduda e los un pauc tròp sus ‘na mòda japonesa.
- Podetz retrobar lu Dominique Chipot sus son cibercaier (>fr).
- Podetz legir ‘queu site los escrichs occitans dau temps de la guerra (>òc).
- Mon bilhet sus los monuments pacifistes de 14-18 (>lm).
Un bilhet sus l’imperialisme (>òc) sus lu site dau Jacme.
- E deman, lu 16 de genier, es la ceremonia 歌会始 utakaï hajime (>lm)
_____
* coma tots los haiku dau bilhet.
** lu lemosin es fòrça sople per aver lu « bon » nombre de sillabas, d’en prumier graça a l’aferèsa dau « a », e daus « u », « an » dins quauques mòts, de’n second graça a la compression, per eisemple : nosautres (3) = n’autres (2). Sens obludar que quante ne’n manca, quò qu’es rasle dins un haiku, podem aisament ne’n ajutar una, per eisemple : urosament (4) = aürosament (5) = urosadament (5) = aürosadament (6) (i a un mòt sabant per iò dire mas coneisse pas d’enquera tot de la vita).


text:
Gigny-Bussy
Gigny-Bussy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat es sortida de la fusion de las municipalitats de Gigny-a los-Bòsques e Bussy-a los-Bòsques l'an 1966[1].
Cette commune est issue de la fusion des communes de Gigny-aux-Bois et Bussy-aux-Bois en 1966[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHESS, nòta de la comuna sul luòc Cassini, consultada lo 1er en febrièr 2009
- ↑ EHESS, notice de la commune sur le site Cassini, consultée le 1er février 2009


text:
Walt Whitman
Walter "Walt" Whitman (1819-1892) es considerat un dels poètas mai influents nascuts als Estats Units. Amb una òbra que s'es tradusit en mai de 30 idiòmas, se sòl acceptar que Whitman inventa la literatura contemporanèa americana coma genre. Abandona las rigidas estructuras rítmicas e metricas de la poesia europèa e adòpta un estil de vèrs liure que reprodusís d'una manièra adequada la siá vision filosofica, qu'America èra segon el destinat a reinventar lo mond coma liberador de l'esperit uman.
Poèta, jornalista e umanista, nasquèt a West Hills, Huntington a Long Island, estat de Nòva York. La siá òbra mai famosa es Leaves of Grass (fuèlhas d'èrba), que contunhèt de revisar e en modificant fins a la mòrt. Un grop de poèmas d'aquel recuèlh sus la guèrra civila americana se sòlen publicar per separat amb lo títol Drum-Taps (còps de tambor).
Las primièras versions de Leaves of Grass èran autoedicions qu'avián una paura recepcion. Qualques poèmas contenián de graficas representacions del còrs uman, enumerat sens relambi en l'innovador estil "catalogador" de l'autor, que contrastava amb l'etica puritana d'aqueles tempses. Malgrat lo contengut e l'estructura revolucionària, las seguentas edicions del libre contunharián amb la indeferència de la critica oficiala als Estats Units. Per contra, a l'estrangièr, lo libre èra una sensacion mondiala, sustot a França, ont l'intens umanisme del poèta contribuiriá a provocar la revolucion naturalista de las letras francesas.
Proxim de 1864, Whitman èra ja famós pertot e Leaves of Grass s'èra publicat fin finala en una editoriala nòrd-americana. Malgrat que se lo considerava encara un iconoclasta e un independent literari, se mai pas, l'estatus del poèta començava a créisser dins lo sieu país. Pendent los sieus darrièrs ans, Whitman s'èra convertit en un respectat avantguardista literari que recebiá de visitas de joves artistas de tot lo mond. Pendent aqueles ans, fotografias e quadres del grand bard conrearien una cèrta figura mística a l'estil de Crist. Malgrat que Whitman inventèt pas lo transcendentalisme american, se convertiguèt en lo exponent pus famós d'aquela tendéncia e lo sieu nom rèsta pas solament sinonim de poesia mas tanben de la incipient misticisme nòrd-american. Durant lo sègle XX, joves escrivans coma Hart Crane, William Carlos Williams, Allen Ginsberg e Jack Kerouac van rediscobrir Whitman e l'actualizèron per un public mai jove.


text:
30/06/2015
Chamins, per Jan-Peire Reidi
Per l’autor nontronés Enric Delaja, « una poja », quo era « un grand chamin » « per ’nar dins los gròs borgs ». La toponimia nos ditz quo era un chamin que montava lo long d’una penda e que davalava gaire dins los fons maujauvents ente òm riscava de s’entalhar o de se far atacar per los brigands. La « diagonala d’Aquitània », dempuei avant la conquesta romana, seguiá una granda poja que passava per Sent-Liunard, ’Naiçon, Sent-Pardol, la Tor Blancha, Liborna. Devian plan estre dangeiros totparier, ’quilhs chamins, perque Delaja escris que òm i trobava los leberons. E cresetz-zo si vos voletz, lo vilatge de Trencha Poiera, sus la comuna de Sent Martin lu Pench es vengut Tranchecouyère en francés. Es rasis lo vilatge de Serpina (Serpine), que era benleu enfecit de serps. I pense : i a de la gent emperaquí que se ’pelen « La Poja » (Lapouge) e daus endrechs « La Poiada » (La Pouyade).
Una granda partida daus chamins eran estrechs, entarrats, pro larges per una charreta, mas pas mai. Fresches l’estiu, entre los plais e los murs mossuts, gaulhos l’ivern quante quò pleviá e que l’aiga riulava au mitan. Los senhors de l’ancian temps avian comandat aus paisans que lur devian la corvéia de montar daus murs de peiras sens mortier per tener la terra que, autrament, siriá estada emportada au prumier auratge. Avian pres lo temps de chausir de las peiras que afiblavan, de far un trabalh que marcava bien e que tendriá benleu mai de cinquanta ans. Sabian plan, si ben coma nautres au jorn d’aüei, que quò siriá brave a la sason novela, per las dròllas que anirian querre l’aiga a la font o portarian lo linge au lavador, ’quelas pitas flors espanidas sus los bòrds d’un chamin doç coma un còrps aimat.
Faliá plan la mainatjar ’quela bona terra, que fasiá plan mestier per far venir de que nuirir los crestians. Los aubres daus plais la retenian, aitot ilhs, la garantissian dau vent e donavan dau boesc per far dau fuòc dins la chaminéia. Chamins farrats que menavan au riu, dins las terras o ad un autre vilatge. M’eivis que ieu auve las ròdas de charreta emb lurs bendas de fer bradassar sus las peiras lenas : bradint-bradau, bradadint-bradadau… Las ovelhas laissavan daus tapons de lana sus las romdres e los charregs de fen quauques piaus d’erba secha sus las espinas daus boissons blancs. Los bòrds daus chamins eran per los poetas mai per los gormands : mossirons, maurilhas, cagolhas, moras, champanhòus…
Devian ben aver pro autoritat, los que avian fait far las grandas rotas per los chavaus daus messatgiers, las carròças daus monsurs e per las armadas dau rei o de l’emperaire, per l’amor que fasian de las linhas drechas, larjas, òrras, e se fotian pas mau de la bona terra besilhada e de la gent que quò desrenjava. Per las pitas rotas, quo es pas parier : vironen talament que òm se damanda si quauque pitit monsur pus chaitiu e mai decidat que los autres aviá pas empaichat la rota de prener l’escorciera a travers sa terra. O ben las charretas avian desplaçat lo chamin annada aprep annada per passar a costat de quauque gansolhier, d’una moliera, d’un aubre esversat, de peiras que avian rudelat…
Los chamins son barrats quand sierven pus de ren. Lo que passava ente es mon vargier deviá plan servir per menar la mina de fer dempuei lo cròs ente la tiravan, darreir la maison, jusc’au lac ente era lavada. L’anavan far fondre a Farja Nuòva per far los canons de marina dau rei de França. Los chamins se vesen pus, mas deven ben laissar longtemps quauqua marca dins lo païsatge, per ’mor que, quante òm es sus un vielh chamin que s’es perdut, pareis que quò se sent.
Enfin, òm zo ditz … Non, ai pas enquera vut au traslutz, dins los rengs de porrada e de mongetas, de tòrnas en suchas e chapeus negres menar daus chavaus atalats a de las bòtjas charjadas de mina ! Coma dins una ruá de Winchester en Anglaterra, que s’es enfonsada, ente las tòrnas en vestits dau segle XVII marchen totas las nuechs cinquanta centimetres per-dessus la chauçada. Mas quo es pas donat a tot lo monde de veire las tòrnas. L’enser, quante crose la poja de l’anciana « diagonala » de Limòtges a Bordeu en tornar dau cafet occitan de Laguilhac, ai beu me ’rachar los uelhs per veire la vielha mala-pòsta, non, ren, vese ren. Siriá plan content de la veire passar coma una chaça volanta un de ’quilhs sers emb son cochier enjucat sus son sieti que fasiá petar son foet sus los chavaus per ’ribar pus viste au relais de Cercle, rasis la Tor Blancha ! Vese quitament pas lo « pieton » vengut de Maruelh que esperava lo corrier per lo portar a Perigús en passar per Bordelha, Biràs e Chasteu-l’Evesque (Lo Chasteu).
Quante quò venguet que la gent ’chapteren daus tractors e de las remòrcas, fauguet ben eslargir los chamins per puescher passar las machinas, e esbolhar ’quilhs vielhs murs de peiras sechas que los ancians ’pelavan de las còuts. Aüei, un còp de mai, son venguts tròp estrechs per las mestiverzas-baterzas gigantas. Pertant fau mainatjar lo terren ; fau semnar lo bigarroelh rasis la rota... Beucòp de vielhs chamins que servian pus gaire an disparegut. Daus còps, quo es pus aisat de barrar un chamin emb una barradura electrica que non pas de far lo torn de dos prats separats ; i a meitat mau si meten sus lo fiu una ponhada de caochoc per la drubir e la tornar plaçar sens ’massar lo corrent. Pas aisat de contentar tot lo monde : los agricultors que fan lur trabalh, mai los autres, la gent que se permenen. Los vielhs chamins que an laissats en l’estat son sovent venguts daus sendareus de randonada. Los braves pitits chamins…
A Javerlhac, lo 15 de junh de 2015
Jan-Peire Reidi
Texte mandat per l'autor per la centiesma de Rubrica en òc
Retorn, per Joan Ganhaire
Lo camion m’a laissat a la surtida de l’autostrada. I a quinze ans, i viá nonmas la pita rota que menava vers lo miegjorn, drech davant. L’aviá engulhada lo còr lord e lo sac leugier, laissant dernier io la vila borgesa, convencionala, mespresanta, cuòu cosuda, ente podiá pus aver l’alen. Au coenh dau pont, m’era desvirat un darrier còp, cronhòla sarrada, grumilhas dins los uelhs, io que auriá cregut aver queu matin lai lo còr leugier e un estufladís a las pòtas. Aviá quitament esbauchat un geste d’adiussiatz. Quo es benleu queu sovenir doleirós que me fai tornar aprep quinze ans d’errança, de misera, de decepcion, de milions de pas que m’an gaire eslonhat de io. Me veiqui. D’en pè au coenh dau pont, io t’enfacie. I a totjorn la lonja davalada de las teuladas mauras vers la riviera, que semblan fugir la nauta catedrala. Me remembre d’ela mai grisa, mas garde enquera lo sovenir de queu campanament un pauc triste que reglava nòstra vita de goiardeus goluts de libertat, que devalavan las ruelas sornas per gisclar en unlant de jòia dins la clardat esblaugissenta dau bòrd de l’aiga. Los quais semblan aura un vaste parquatge ente las autòs an deslogat los quatre chens que s’eschauravan lo ventre a grands bufes de plaser. Riviera, tu, ses totjorn la mesma, lenta, suausa, que solas las chadenas tendudas de quauques gabarots o la tija oblica de tres crespas d’aiga te fan saber vivanta. Eras ‘na amija, riviera. M’as jamai fait de mau. As risolat a mas rebombetas, aculhit mas banhadas frijolantas, daus uns còps acrochat quauque paubre peisson a las espinglas torsudas que t’aviá confiadas. Quo es per tu mon prumier bonjorn… Mon bocin de cigarreta, l’acceptas emb un pitit chuchetament. Veiqui, pòde entrar, aura. Assegure mon sac a l’espatla, testa nauta, passe lo pont cranament e m’enconhe dins las ruas pendosas daus noms ancians que miegjorn fai meitat clardat, meitat reirlutz.
Joan Ganhaire
Texte mandat per l'autor per la centiesma de Rubrica en òc
29/06/2015
Estudiar l'occitan a l'ora de la globalisacion, per Jaumeta Beauzetie
Dempuei tres ans a l'escòla Anatole France de Nontron, la regenta Manon Boulanger sensibilisa sos escolans de CM1 a la cultura dau país. Manca las classas ente enterven Gilbert Bourgeois, regent chaminaire d'occitan dins lo nòrd de la Dordonha, qu'es ben lo prumier còp, a Nontron, que n'um parla, sens la mespresar, de la cultura locala aus pitits ! Fau dire que Manon Boulanger a estudiat lo grec e lo latin e pensa que de balhar un ancratge aus escolans es fondamentau a l'ora de la globalisacion. Qu'es de lur balhar un utilh suplementari, una fòrça per se projetar dins l'avenidor. « En plus, ces interventions plaisent énormément aux enfants qui en parlent à leurs parents ! Ço ditz la regenta».Qu'es entau que Yannick Guédec faguet trabalhar la classa per un espectacle sus « los Croquants », paja d'istòria importanta a coneitre. Christophe Célérier lur faguet una iniciacion au patrimoni e presenteren ensemble de las chançons sus las fonts, lo conte dau chasteu de Jumilhac, lo Leberon, la Vielha dau potz, lo trabalh dau papier.... a la festa de fin d'annada, lo 18 de junh passat. En mai, de mars a junh per 10 seanças los animators benevòles de « Timbalas e Charameu » de l'Union Occitana « Camila Chabaneu » Anna Nadal a la viena, Genevieva e Glaudi Coderc a l'acordeon, Suzel Nadal e Jan Peire Rossinhòu per las danças, lur aprenen las basas daus pas de la "Nontronesa", una correnta de Nontron, lo « brisa-pes » e autras borreias. Danças que los escolans presenten tanben a la festa de fin d'annada. Per las chançons de Nadau, coma Manon Boulanger chanta dins lo grope "La Tireta Duberta", lo grope interven tanben dins sa classa.Coma i a totjorn pas de cors d'occitan au Collegi de Nontron, los elevas rencuren de pas puescher contunhar lur formacion.
Jaumeta Beauzetie
21:43 Publié dans Actualitats, actualité, Ensanhament de la lenga, enseignement de l'occitan | Lien permanent | Commentaires (1)
Las ruas nòvas de Perigus, per Joan Pau Verdier
Quò fai qualquas bravas annadas que sèi nascut a Peirigus. Mas, maitot, ai passat ma pita enfança chas mos reires-grands que vivián dins la Carrièra del Lis, una carrièra d’un barri talament vièlh que se sonava ... las Ruas Nòvas ! Quò’s aquí qu’ai apres a parlar l’occitan emb mon grand-paire. Dins aquela rua, i aviá una granda diversitat de gents : Peirigordins occitans, Espanhòls, Portugès, Italians, Arabes, Jusius, e tots ben paubres de segur. Mas tot aquò se passava en bon acòrd, en bon eime.. Me rapeli que l’estiu als alentorns de uèit oras del ser , tot lo mond davalava dins la carrière emb las taulas, las bevendas e la bostifalha a passava la serada a parlar fòrt e a rire enquera mai fòrt. Ai jamai saubut çò qu’èra lo racisme ad aquela eipòca. Mas quò èra justament un’autra eipòca... Quò’s benlèu per aquò que ne’n ai gardat un tal sovenir. E quò’s benlèu per aquò que lo jorn ont me’n irai, coma se ditz, dins un autre mond, lo darrièr imatge que vòli aver davant los uèlhs e dins ma testa, quò’s aqueste imatge de ma Rua del Lis.
Joan Pau Verdier
Mon jornal, per Sèrgi Lespinasse
« Mémé, mémé …mon jornal es arribat ? Òc plan pauròt ! Es aquí, l’ai gardat ! Mas avant de lo prendre te cal anar me cercar de pomas de tèrra e qualques pòrres per far la sopa. » Partiguèri sul pic e per un còp sens romegar. ! Aviái de petitas garras mas corrissián viste que me trigava de dubrir mon « corrièr » . Pomas de tèrra e pòrres pausats, prenguèri mon jornalet , me sietèri a la taula de la cosina e aquí comencèt lo plaser ! En primièr agachar la banda que portava mon nom, mon petit nom e mon adreça. Aquò èra la pròva que qu’èra MON jornal a ieu e qu’eisistissiái come estant una individualitat reconeguda. Puèi venguèt la lectura e la seguida de las aventuras de « Pat’apouf » , los juècs novèls qu’èran perpausats, lo camin dins lo labirent per ajudar la tortuga a anar manjar un pè d’ensalada, lo coloratge, las devinhòlas e tant e mai de causas autras. Trobavi mai de plaser dins la lectura de MON jornal que dins la d’un libre, mesma se aqueste darrièr portava fòrça imatges. Vesetz, un libre lo podetz legir quand voletz : lo matin, lo ser, dins la jornada ! Un jornal, quitament vòstre jornalet – mas aquò l’aprenguèri qualquas annadas mai tard- es coma una dròlla : se fai esperar !Pensi qu’aguèri bonastre de recebre un jornalet dins mas joinas annadas que encara uèi ai gardat aqueste gost per la lectura jornalitisca . Pertant, en prenent d’atge ai un desplaser prigond : lo de n’aver pas saput gardar los jornalets de ma joinessa !
Sérgi Lespinasse


text:
Contribucions de l'utilizaire
Aquesta adreça IP es actualament blocada. La darrièra intrada del jornal dels blocatges es indicada çaijós a títol d’informacion :
- 17 de mai de 2010 a 21.18 CartoonistHenning (Discussion | contribucions) blocked 178.93.193.142 (Discussion) with an expiry time of indefinidament (utilizaires anonims solament, creacion de compte interdicha) (Insercion repetida de ligams extèrnes publicitaris (spam))
Cap de modificacion correspondenta a aquestes critèris es pas estada trobada.


text:
Dijòus, 4.5.2017 03h00
Dempuèi la debuta del mes d’abrial se parla fòrça d’un malhum social apelat Mastodon. Per presentar aqueste malhum òm pòt dire qu’es coma Twitter mas amb una autra tecnica e distribucion del poder. Dins lo cas de Twitter i a los utilizaires fàcia a una soleta empresa estatunitenca. Aquela fa çò que li plai; òm pòt pas saber çò que fa de nòstras donadas, pòt censura lo contengut que desira sens res dire. Mastodon es descentralizat e federat, los servidors comunican entre eles e i a tan d’administrators que de servidors. Es un logicial liure que tot lo mond pòt montar. Podèm prene l’imatge del corrièl, i a de mond chas @free.fr, chas @sfr.fr, çò qu’empacha pas al mond de comunicar. En informatica una replica d’un programa sus un servidor s’apèla una instància. La causida de l’ostal qu’albergarà vòstres estatuts es liura, cal pas que vos fisar als administrators de l’instància, perque la disponibilitat del servici depend d’eles, lo respècte de vòstra vida privada tanben.
Los que venon de Twitter, auràn pas gaire de problèmas amb l’interfàcia a Mastadon. I a de diferéncias, los estatuts pòdon contenir 500 caractèrs, 140 per Twitter, çò que permet de formular las idèas mai facilament. Se pòt rescondre una partida del messatge, se pòt tanben marcar los imatges que serián pas de bon engachar en tot moment. Una opcion absenta de Mastodon es la possibilitat de “certificar” un compte, d’un elegit, una celebritat, etc. Un grop, un jornal en linha, qu’an de servidors pòdon montar una instància Mastodon e crear d’identificants pels emplegats. A realizat aquò l’estat francés per sos agents amb una adreça en @etalab.gouv.fr.
Per vos marcar, vos cal causir una instància, vos dòni aquí una pichoneta lista:
Hòu ! Aquò qu'es Mastodon, pas aqueth pausa l'i tot doç de tòca-me le belica :
https://www.youtube.com/watch?v=W3HVLyI-t3E
Mai informacions :
sus Twitter avèm pas qu'un flux d'actualitat, sus Mastodon, n'avètz tres; un amb los estatuts del mond que seguètz, un del mond de vòstra instància, e un global de totas las instàncias.
L'interès d'un malhum social ven de vòstre interès comun amb lo mond amb qui sètz "amics".
Sèm dins una "botiòla", nos arriba pas d'informacions que nòstre mond se'n fot totalament. Amai d'aquò, la parametratge de Twitter fa que vos mòstra d'en primièr los estatuts - apelats t... Legir la seguida


text:
Gibon
Los gibons (Hylobatidae) son una familha de primats.
Se n'es descrich quatre genres, agropats segon lo nombre de parelhs de cromosòmas: lo genre Hylobates (44), lo genre Hoolock (38), lo genre Nomascus (52) e lo genre Symphalangus (50).
Los gibons son de mamifèrs paucs robusts, presentan un cap pichon e redond e un pelatge fòrça abondant e dens.
Somari
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Son d'animals fòrça adaptats a sèlvas tropicalas e subtropicalas. Son anatomia evoluèt per que la braquiacion venga lo seu sistèma de desplaçament. Se caracteriza per longor dels braces Un gibon adulta pòt aténher entre 75 e 90 cm de naut e la longor dels braces es gaireben lo doble de las cambas. S'agís del sol antropoíd capable de caminar unicament amb las extremitats posterioras.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
S'alimentan subretot de vegetals, malgrat que pòdon tanben manjar de fruchs, insèctes, aranhas, ausèls pichons e uòus.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Las diferentas espècias de la familha se tròba repartidas entre China, Birmania, Vietnam, Laos e Cambòtja[1]
Comportament[modificar | modificar la font]
Los gibons son d'animals socials. Forman de familhas nuclearas, consistuidas en un parelh monogama e sa descendéncia qu'ocupan un territòri, que defendon amb de senhals visuals e crits. Los crits remembran los cant d'ausèls e lo fan ensems los dos emembres del parelhs, a vegada amb las enfants. Se pòt ausir a de grandas distàncias.
Locomocion[modificar | modificar la font]
Los gibons se desplaçan per braquiacion. Se mòvon suls arbres a de nautors entre 15 e 60 mètres e pòdon aténher de velocitats de 56 km/h[2] Pòdon caminar de bias bipède sus las doas cambas posterioras utilizant los braces per se balançar.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Familha Hylobatidae: gibons
- Genre Hylobates
- Gibon de mans blancas (Hylobates lar)
- suspècia Hylobates lar lar
- suspècia Hylobates lar carpenteri
- suspècia Hylobates lar entelloides
- suspècia Hylobates lar vestitus
- suspècia Hylobates lar yunnanensis
- Gibon Agil (Hylobates agilis)
- suspècia Hylobates agilis agilis
- suspècia Hylobates agilis albibarbis
- suspècia Hylobates agilis unko
- Hylobates muelleri
- suspècia Hylobates muelleri muelleri
- suspècia Hylobates muelleri abbotti
- suspècia Hylobates muelleri funereus
- Hylobates moloch
- suspècia Hylobates moloch moloch
- suspècia Hylobates moloch pongoalsoni
- Hylobates pileatus
- Hylobates klossii
- Gibon de mans blancas (Hylobates lar)
- Genre Hoolock
- Hoolock hoolock
- Hoolock leuconedys
- Genre Symphalangus
- Symphalangus syndactylus
- Genre Nomascus
- Nomascus concolor
- suspècia Nomascus concolor concolor
- suspècia Nomascus concolor lu
- suspècia Nomascus concolor jingdongensis
- suspècia Nomascus concolor furvogaster
- Nomascus nasutus
- subespècie Nomascus nasutus nasutus
- suspècia Nomascus nasutus hainanus
- Nomascus leucogenys
- suspècia Nomascus leucogenys leucogenys
- suspècia Nomascus leucogenys siki
- Nomascus gabriellae
- Nomascus concolor
- Genre Hylobates
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Mitochondrial DNA hypervariable region-1 sequence variation and phylogeny of the concolor gibbons, Nomascus.
- ↑ «Gibbon Conservation Center» (en anglès).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- «Los Gibons. Lo zoològic electronic.».
- «Centre de conservacion de gibons».


text:
Homo erectus
Cran de sinantròpe,
un dels Homo erectus asiatics.
244px
EX : Atudat
Homo erectus es un ominid atudat, que visquèt entre 1,8 milions d'ans e 300 000 ans abans lo present (Pleïstocèn Inferior e Mejan) en Asia Orientala (China, Indonesia).
Possedissiá d'arcadas frontalas salhentas e una fòrta maissa sens menton, mas de dents relativament pichonas. Presentava un dimorfisme sexual pus marcat que l'òme modèrne.
Son industria litica aperten principalament a l'Acheulean e emplegava probablament lo fuòc.
Homo erectus significa literalament « òme quilhat, dreit » en latin : aqueste nom binominal d'espècia es un eritatge istoric ligat a la descripcion del fossil de Pithecanthropus erectus per Eugène Dubois en 1894. S'agissiá de l'aujòl pus ancian bipèd conegut d'Homo sapiens, mas foguèt remplaçat tre 1924 per la descobèrta del primièr australopitèc en Africa del Sud.


text:
30 d’abr. 2014
Jòclong 27 de D. Lekuona Balaguèra • La votz deus anjos
Jòclong numèro 27 01/05/2014
Balaguèra • La votz deus anjos.
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitato espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Publicat per LEKUONA Domenja a l'adreça 30.4.14
Libellats : 2002, Alpha, Balaguèra, Domenja Lekuona, e n'ètz d'avís, La votz deus anjos, Ràdio País
Subscriure's a: Comentaris del missatge (Atom)


text:
Non, ‘quò es pas ‘na metafora de quò que se passa ne’n Tunisia, Masure ne’n parla mielhs que me (►fr).
I a gaire, dins lu canton de Grodno (Bielorussia), un chaçor venia de tustar un rainard. Per estre segur de « be iò tuar » (tornem dire un còp de mai que los chaçors tuan per plaser), lu chaçors s’aprueimet per i balhar lu còp de cròssa finau. Mas veiquí lu rainard que se tòrnet quilhar, se gietet sus lu chaçor e sens iò voler, ‘pulhet sus la detenta.
La resulta es ‘na bala dins la jamba per lu chaçor mai un rainard viu que fai la p’ita actualitat de per lu ciberespaci. Sens obludar la torna de la Goya que chanta :
« ‘Queu mandin, un rainard
Tuet un chaçador
Eriá un rainard que
Eriá un rainard que
‘Queu mandin, un rainard
Tuet un chaçador
Eriá un rainard que
Aviá un fusilh »
- De legir sus lu Dailymail (►en)
- E aquela dau singlar que manquet tuar un chaçor, sus ledauphine.com (►fr)


text:
Volona
Volona (Volonne en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a unitat|440|m}} d'altitud[1].
Le village est situé à 440 m d'altitude[1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Una aglomeracion gallo-romaine a existit almens fins al començament de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle[2].
Une agglomération gallo-romaine a existé au moins jusqu’au début du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La Torre.
- ↑ 2,0 et 2,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
archeo-provence.


text:
Fervaques
Fervaques es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A la creacion de las costats, Fervaques siás cap de-luòc de costat. Aquel costat a suprimit en lo moment del redécoupage cantonal del an IX (1801)[2].
À la création des cantons, Fervaques est capluòc de canton. Ce canton est supprimé lors du redécoupage cantonal de l'an IX (1801)[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée »
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 11 de mai 2010)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Fervaques », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat lo 11 mai 2010)


text:
Estela (omonimia)
- Objèctes
- Una estela amb e estrecha (var. estiala) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, estèla amb è larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
- Una estela es un astre qu'es una gigantesca bòla de plasma.
- Una estela que tomba es una tirassièra luminosa dins lo cèl nocturne.
- Una estela es una figura geometrica.
- Una estela de mar es un animal marin en forma d'estela de 5 brancas (classa dels asteroïdes).
- Una estèla amb una è larga (var. estiala) :
- Designa divèrsas menas d'objèctes de fusta.
- Ua estèla qu'es un monument de pèira, lo mei sovent funerari.
- Una estela amb e estrecha (var. estiala) designa un astre o una causa de forma similara a aquel astre (existís una varianta mens classica e mens normativa, estèla amb è larga, que Loís Alibèrt conselha gaire)
- Geografia
- Estiala de Ròse, vila del Daufinat
- Estela (Navarra), vila de Navarra
- la Montanha de l'Estela, entre Ais e Marselha


text:
---------------------------
« Ostau de Vila » se-ditz la votz deu tram. En frencès, segur. Sortissi de la rame per m’en anar de cap a l’ostau deu Danís. Ben tè, qu’es aqui, pitat au ràs de la linha, dab lo Renò. « Adishatz ! » Que’s botam en camin tà l’Ostau de Region. Que’n sabem pas tròp perque i anem, pr’amor qu’em pas hèra arrepresentatiu de l’Occitania. Que i aura sonque Mos e Dauna, seram coma peu dins la sopa. Qu’entram dens lo batiment moderne de veire e beton. « Bonjour, se-ditz la gojata de l’arcuelh, vous venez pour l’Amassada (prononciar lo "a", coma en castelhan...) ? C’est au deuxième étage.» Que prenem l’ascensor, e qu’arrivem dins ua sala harta de monde. Reinat Ricarèra ven nos tocar las mans. « Driiiiiiiing » Qu’es l’òra, coma au licèu, la campana apèra los gens a dintrar dens l’emicicla. Que pujam au mei naut, pr’amor qu’em sonque spectators, e non pas convidats. Que se sèitem sus cadièras. Que pensi au mon conselhèr regionau e a las dromidas qu’a hèit sus aquèras … Qu’espii la sala. Dab sonque quauquas excepcions, totas las cadièras son hartas. Aquò qu’es plan. En davant de jo, vesi quauques noms que’n me son pas desconeguts : Grosclaude, Viault, Salles-Lousteau… Lo Capdau de Region que se sèita a la tribuna. Que’s bota dens un long discor un chic demagogic, puish que balha lo micrò tà’u rector d’academia e au director de la DRAC. Puish, ven lo discor de Mos David Grosclaude, lo capdau de l’IEO nacionau. Un discor coma aqueth es un que hé diser « Que soi content d’ester aquí ! » Que parla de tot. Que ditz tot çò que los Occitans pensen. E que ditz tot aquò a la tribuna d’ua institucion republicana francèsa ! Que’n desbremba pas arren ! La volontat d’ester coneguts, d’aver medias, que sia television, radiò, pressa escrivuda, internet, la volontat d’aver reconeishança dins la vita publica, que sia dins las garas, dins las carrèras, dins los aeropòrts, suus drapèus de la region, que parla de la formacion, deu patrimòni, de la recerca. Vòlen que tots los Aquitans puishan diser « La mia region qu’es occitana tanben !»
Pauc a pauc, tot lo monde se presentan. De que ? Joan Ganhaire qu’es ací ? Lo Joan Ganhaire ! Lo quite qu’a escrivut Lo viatge aquitan ! Qu’es lo conselhèr generau deu canton de Brantòsme en Peirigòrd ! E ací, qu’es Sergí Jovaloyes, e ací, Eric Rei-Bèthvéder ! Mes, ont soi ? Me soi trompat, que dèu estar l’amassada deus escrivans gascons e lemosins !
Ensajatz de’m comprener : quitement se hasi de l’occitan desempuish cinc o sheis annadas, uèi qu’es lo mon purmèr dia d’occitanista ! E pensetz qu’un simple professor de francés a jà encontrat Jean d’Ormesson ? (Qu’ensaji de trobar un gran autor francés viu … :gratant: ) Pensetz qu’un joen que debuta dens la musica a jà encontrat Patrick Bruel ? (Tots los bons son mòrt o que ? ) Jo, que soi a quauquas cadièras lo Joan-Francés Tisnèr (Manufacturas Verbalas, Verd e Blu, Subert Albert) !
Ara, dab los quate o cinc mes de recul, que’m disi que n’aurei pas aimat estar a la plaça deus responsables francés pr’amor quan hasen ua amassada sus la cultura francèsa, qu’an a parlar dab los encargats de comunicacion de la SACEM, de l’academia francèsa, deus sindicats d’intermitents deu spectacle e patin e cofin, mes que’n parlan pas directament dab los que hasen la cultura. Ací, dens la cultura occitana, que deven discutir dab los que hasen la literatura, la musica, la dança, en un mòt, la vita occitana.
Un professor de francés, o un petit escrivan francés, lo mei que poden har, qu’es ua animacion dens un licèu o dens ua MJC, mes nos autes, occitanistas, dab ua grana volontat e força tribalh, podem cambiar las causas !


text:
O sabi ben que l'agéncia artistica Sirventés a un catalòg d'artistas de tria.
O sabi ben que parlam sonque de las cançons d'amor dels trobadors e pas pro sovent de son escritura politica.
O sabi ben que l'Alan e la Mirelha te menan una accion bèla per l'occitan dins Aude.
Mas es pas una rason.
Lo tipe qu'a escrich lo Quijote se sona Miguel de Cervantes Saavedra.
Cervantes per la version corta.
E pas res mai!
Espèri que la revirada serà melhora qu'aquesta presentacion.
Lo podètz crompar en linha, lo libre, sul site de l'editor.


text:
dimecres, 10 d’octubre de 2012
In Memoriam...
3 comentaris:
-
-
Vese que n'autres 'nam de bana dins quauquas legidas : Chapduelh, manciet (mas pas lu mesma), l'arquibau...
Per aura, fòra damandar 10259 cataloguís aus 10259 estructuras qu'esditan daus libres e passar 10259 comandas, vese gaire de soluci'.
- 10/10/12 12:02
-
-
Pensas qu'es la barradura d'IDECO qu'a enterrat la publicacion e la dif' de libres en occitan ?
S'an barrat es que justament i arribavan pas tròp, non ?
Per ieu es IDECO-meteis qu'a tuat aquel trabalh de trenta ans, sens saber s'adaptar a las situacions novèlas (e marridas) de l'edicion, que tòcan totas las literaturas del monde, o cal pas oblidar.
Sul demai, soi d'acòrdi, lo paisatge es, per fòrça, un pauc esclatat, mas pensi (espèri) qu'es pas una fatalitat e que demòra possible d'amassar totes los editors a l'entorn d'una difusion comuna. Me sembla d'alhors qu'aquel trabalh a començat, amb Letras d'Òc per exemple.
- 17/10/12 20:11
- Mela ha dit...
-
Non, çò que me sembla es qu'es una gestion marrida qu'a enterrat una estructura, IDECO amb l'importància qu'a(viá). Me sembla que dempuèi lo depart de Martí, totes daissèron pissar...
Per çò qu'es de Letras d'Òc, es pas un ostal d'edicion qu'es l'òbra d'un òme tot solet que trabalha coma un caluc (e segurament sens ganhar un sòu)? Total respect per son trabalh mas es pas comparable amb una estrucutura professionala, amb d'emplegats, un local bèl, eça.
Aquò dich, soi pas dins lo secret dels Dieus (e i vòli pas èsser), es pas qu'una impression de legeira.
- 20/10/12 18:05