text:
Glacièr
Un glacièr (var. glacèir, glacèr, glacier, selh) es un estòc d'aiga solida permanenta a l'escala umana [1]. La massa de glaç se forma a la superfícia de la Tèrra per compactacion e cristallizacion de la nèu. Un glacièr se desplaça, avança pels efièches conjugats de son pes pròpri e de la penda.
Somari
- 1 Estructura
- 2 Formacion
- 3 Classificacion
- 4 Movement
- 5 Velocitat
- 6 Erosion glaciària
- 7 Transformacion del terren
- 8 La glaciacion del Qüaternari
- 9 Qualques efièches del periòde glaciari quaternari
- 10 Causas de las glaciacions
- 11 Curiositats
- 12 Nòtas e referéncias
- 13 Bibliografia complementària
- 14 Vejatz tanben
- 15 Ligams extèrnes
Estructura
Un glacièr es constituït de doas zonas principalas:
- la zòna d'acomolacion: situada dins la part pus enauçada del glacièr, es lo luòc que s'i acomolan las precipitacions de nèu. Dins aquesta zòna lo glacièr produtz de glaç e ganha en massa.
- la zòna d'ablacion: situada dins la part pus bassa del glacièr, la fonda importanta i provoca un demesiment de l'espessor, entrò sa disparicion totala al nivèl del front del glacièr. Aquesta airal es una zòna deficitària, de pèrda de massa pel glacièr.
Aquestas doas zona son desseparadas per una linha dita linha d'equilibri que correspond aperaquí al limit de las nèus etèrnas. Amont d'aquesta linha , lo glacièr es totjorn cobèrt per un nevièr, mas aval de la linha d'equilibri, lo glaç es nus e descobèrt a la fin de la sason d'estiu. Per que lo bilanç de massa del glacièr siá positiu, cal generalament que la zòna d'acomolacion (exedentària) ocupa al mens aperaquí los dos tèrces de la superfícia totala del glacièr.
Formacion
Los glacièrs se forman dins d'airals ont s'acomola mai de nèu en ivèrn que la que se fond en estiu. Las principalas formas d'acomolacion son las precipitacions dirèctas de nèu, la congelacion de l'aiga liquida, la nèu transportada per lo vent, la nèu e lo glaç carrejats per las avalancas, lo gelibre e la congelacion de l'aiga dins los jaces prigonds.
Quand las temperaturas se mantenon jos lo punt de congelacion, la nèu tombada càmbia son estructura perque l'evaporacion e la recondensacion de l'aiga provòcan la recristallizacion que va formar de grans de glaç pus pichons, espesses e de forma esferica. Aqueste tipe de nèu recristallizada es sonada neviza en espanhòl, firn en anglés. Tre que la nèu se depausa e se càmbia en firn, los jaces inferiors son somés a de pressions cada còp mai intensas. Quand los jaces de glaç e de nèu tenon una espessor qu'atenh mantuna desena de mètres, lo pes es tal que la neviza comença de produire de cristals de glaç pus grands.
Dins los glacièrs, ont la desnevada se fa dins la zona d'acomolacion de nèu, la nèu se pòt cambiar en glaç al travèrs de la desnevada e recongelacion (sus mantuna annada). En Antartida, ont la desnevada es fòrça lenta o existís pas (inclús en estiu), la compactacion que tresmuda la nèu en glaç pòt perdurar de milierats d'annadas. L'enòrma pression suls cristals de glaç fa qu'aicestes subisson una deformacion plastica, que va provocar lo desplaçament lent dels glacièrs jos la fòrça de la gravitat coma se se tractava d'un enòrme flux de tèrra.
La dimension dels glacièrs depend del clima de la region ont s'encontran. La diferéncia entre çò que s'amolona dins la partida superiora respècte a çò que fond dins la partida inferiora constituís lo nombre de balança glaciària. Dins los glacièrs de montanha, lo glaç se va compactar dins los cirques, que vendràn la zòna d'acomolacion equivalenta a çò que seriá la conca de recepcion d'un riu. Dins lo cas dels glacièrs continentals, l'amolonament se fa tanben dins la partida superiora del glacièr mas es la resulta mai de la formacion de gelada, es a dire, del passatge dirècte de la vapor d'aiga de l'aire a l'estat solid dins las bassas temperaturas dels glacièrs, que de las precipitacions de nèu. Lo glaç amolonat s'esquicha e exercís una pression considerabla sul glaç pus prigond. Al seu torn, lo pes del glacièr exercís una pression centrifuga que provòca la butada del glaç cap a la broa exteriora ont se desnèva; aquesta partida es coneguda coma zòna d'ablacion. Dins los glacièrs de val, la linha que dessepara aquestas doas zònas (la d'amolonament e la d'ablacion) se sona linha de nèu o linha d'equilibri. L'elevacion d'aquesta linha varia amb las temperaturas e la quantitat de nèu tombada e es fòrça mai importanta per l'adrech que per l'envèrs. L'avançada o lo recuolament d'un glacièr son determinats per l'aumentacion de l'amolonament o de l'ablacion respectivament. Los motius de l'avançada o del recuolament dels glacièrs pòdon èsser, objectivament, naturals o umans, mas son aquestes darrièrs los pus segurs dempuèi 1850, e lo desvolopament de l'industrializacion pr'amor que los efièches mai coneguts son l'enòrma produccion d'anidrid carbonic o dioxid de carbòni (CO2) lo qual absorbís de grandas quantitats d'aiga (dirèctament dels glacièrs vesins) per formar l'acid carbonic, amb lo qual los glacièrs de val van recuolar. Es lo cas dels glacièrs aupencs europèus, qu'an a proximitat de grandas fabricas que consomisson de quantitats considerablas de combustibles que genèran lo dioxid de carbòni. Pels glacièrs de Groenlàndia e d'Antartida los resultats son pus dificils de mesurar, pr'amor que los movements del front pòdon èsser compensats per un mai o mens grand amolonament de glaç dins la partida superiora, e presentar una mena de cicle d'avançada e recuolament que se retroalimentan mutualament e que son a l'origina d'una compensacion dinamica dins las dimensions del glacièr. Una baissa de la nautor del glacièr d'Antartida, per exemple, podriá provocar a l'encòp una butada màger cap a l'exterior, e una mai granda plaça per que s'acomola tornarmai una quantitat de glaç similara a la qu'existissiá abans: aquesta nautor (unes 3 km) es determinada per la balança glaciària, que ten una mena de limit determinat al dessús del qual se pòt pas acomolar mai de glaç per la febla quantitat de vapor d'aiga contenguda dins l'aire a mai de 3000 m.
Classificacion
Los glacièrs se classan d'aprèp lors dimensions e lors relacions amb la geografia.
Glacièrs alpencs o confinats
- Glacièr de val
Es la representacion "classica" del glacièr : amb un bacin d'alimentacion en forme d'ola o circ al pè de pics despassant de la nèu, una massa de glaç alongada ocupant tota la largor d'una val e un front glaciari donant naissença a un torrent.
- Glacièr de circ
Es la zòna d'acomolacion d'un glacièr de val.
- Glacièr penjat
Un glacièr penjat es generalament de talha pichona e quilhat sil pendís d'una montanha. Es pas format que d'una zona d'acomolacion, lo glaç es evacuat per sublimacion e casuda de seracs que pòdon formar un glacièr regenerat en contrabas.
- Glacièr regenerat
Es un glacièr que sos apòrts en nèu son provesits per las casudas dels seracs d'un glacièr penjat. Los apòrts en nèu son limitats e aquestes glacièrs son de talha pichona e forman pas de glacièrs de val. Lo glaç s'evacua per sublimacion o fonda. Lo glacièr regenerat es d'un cèrta manièra la zòna d'ablacion del glacièr penjat.
- Glacièr de pè de mont
- Los glacièrs de pè de mont ocupan de tèrras bassas, situadas a la basa de montanhas esquivas. Se forman quand un o mantun glacièrs alpencs sorgisson de las parets de confinament de las valadas de montanhas. Las dimensions dels glacièrs de pè de mont vàrian fòrça: demest los pus grands se trapa lo glacièr Malaspina, que s'espandís al larg de la còsta sud d'Alaska. Ocupa mai de 5 000 km2 de la plana costièra situada al pè de l'enauçada cadena de Saint Elias.
- Glacièr costièr
Un glacièr que una de sas lengas rejonh la mar o l'ocean es generalament qualificat de costièr. Aquelas situacions s'encontran pas que per de latituds enauçadas, amor que cal una temperatura annadièra mejana atmosferica al nivèl de la mar pròcha de la temperatura de glaciacion. S'encontran en Norvègia, e en Alaska ont se getan dins de fjòrds.
Glacièrs continentals non confinats
- Calòta glaciària continentala o Inlandsis
- Los glacièrs mai grands son las Calòtas glaciàrias continentalas: enòrmas massas de glaç que son pas influenciadas pel païsatge e que s'espandisson per tota la superficia, levat a las talveras, ont son espessor es mendre. Antartida e Groenlàndia son actualament los unics glacièrs continentals existissents. Aquestas regions contenon de grandas quantitats d'aiga doça. Lo volum de glaç es tant grand que se Groenlàndia se fondiá, lo nivèl de las mars aumentariá de 21 m al nivèl mondial, alara que s'èra Antartida que fondiá, l'enauçada seriá de 108 m. La fonda combinada provocariá una enauçada de 130 m.
- Calòta glaciària
- Es formada per d'enòrmes jaces de glaç que pòdon cobrir una cadena montanhosa o un volcan; sa massa es inferiora a la dels glacièrs continentals. Aquestas formacions cobrisson una granda partida de l'archipèla de las illas norvegianas de Svalbard, dins l'Ocean Glacial Artic.
Movement
Lo glaç se compòrta coma un solid fragil entrò que l'espessor del jaç de glaç atenga los 50 m d'espessor. Un còp despassat aqueste limit, la pression es tala que lo glaç se compòrta coma un material plastic e comença de s'escolar. Dintre del glacièr, lo glaç es constituit de jaces de moleculas ligadas las unas a las autras. Los ligams entre los jaces son mai febles que los existents al dintre de cada jaç, e quand la fòrça de la pression ven superiora a las fòrças dels ligams que mantenon los jaces units, aquestes darrièrs començan de limpar los uns sus los autres.
Un autre tipe de movement es lo limpament de la sòla, quand lo glacièr entièr se desplaça sul terren ont se tròba. Dins aqueste processus, l'aiga de fonda contribuís al desplaçament del glaç per lubrificacion. L'aiga liquida provòca una baissa del punt de fusion per a mesura qu'aumenta la pression. L'aiga pòt aver tanben per origina la friccion del glaç sus la ròca, çò qu'aumenta la temperatura, o la calor provenent de la Tèrra. Lo desplaçament d'un glacièr es pas unifòrme pr'amor qu'es condicionat per la friccion e la fòrça de gravitat. Per encausa de la friccion, lo glaç del glacièr inferior se bolega mai lentament que las partidas superioras. A la diferéncia de las zònas inferioras, lo glaç situat dins los 50 m superiors, es pas subjècte a la friccion e es mai rigid. Aquesta seccion es coneguda coma zòna de fractura. Lo glaç de la zòna de fractura viatja en naut del glaç inferior e quand aqueste darrièr passa al travèrs de terrens irregulars, de crebassas se forman sus la zòna de fractura que pòdon aver fins a 50 m de prigondor. La rimaia es un tipe especial de crebassa que se forma pas que dins los glacièrs de circ e que per encausa de la gravitat, ten una direccion transversala al movement. Es una crebassa que se forma als punts ont se dessepara la ròca o la nèu situada al fond del circ del glaç que encara es plan aderent dins la partida superiora.
Velocitat
La velocitat de desplaçament dels glacièrs es determinada per la friccion. Coma se sap, la friccion fa que lo glaç de fons se desplaça a una velocitat pus febla que lo de las partidas superioras. Dins lo cas dels glacièrs aupencs, aquò s'aplica tanben per la friccion de las parets de las vals, per los que las regions centralas presentan un màger desplaçament. Aquò foguèt confirmat per las experiéncias realizadas al sègle XIX e qu'utilizèron d'estacas alinhadas suls glacièrs aupencs per n'analisar l'evolucion. Mai tard se confirmèt que las regions centralas s'èran las pus desplaçadas. Se passa exactament la meteissa causa per lo desplaçament de l'aiga del rius dins lor lièch mas a velocitat pus febla.
Las velocitats mejanas vàrian. D'unes an una velocitat tan lenta que los arbres pòdon brotar entre los bridadís depausats. D'autres ça que la, se desplaçan de qualques mètres per jorn. Es lo cas del glacièr Byrd, un glacièr de desbordament d'Antartida que, d'aprèp los estudis faches per satellit, se desplaçava de 750 a 800 m per an (siá 2 m per jorn).
L'avançada de fòrça glacièrs se pòt caracterizar per de passas d'avançada rapida apeladas ondas. Los glacièrs que fan d'ondas, se compòrtan d'un biais normal fins que bruscament accelèran lor movement per après tornar a lor estat anterior. Pendent las ondas, la velocitat de desplaçament es fins a 100 còps superiora a las condicions normalas.
Erosion glaciària
Las ròcas e los sediments son incorporats al glacièr per mantun processus. Los glacièrs provòcan l'erosion del terren principalament de dos biais: abrasion e arrancament.
Per mesura que lo glacièr raja sus la superfícia fracturada del lièch de ròca, arranca e leva de blòcs de ròcas qu'incorpora al glaç. Aqueste processus conegut coma arrancament se produsís quand l'aiga de fonda penètra dins las crebassas e las diaclasas del lièch de ròca e del fons del glacièr e se congela. Tre que l'aiga s'espandís, va far coma un agre e alussar la ròcas. D'aqueste biais, los sediments de totas las talhas dintran per venir formar una partida de la carga del glacièr.
L'abrasion se produís quand lo glaç e la carga de bridadís rocalhos lisan sul lièch de ròca e foncionan coma un papièr de veire qu'alisa la superfícia situada en dejós. La ròca polsejada per abrasion recep lo nom de farina de ròca. Aquesta farina es formada per de grans de ròca d'una talha de l'òrdre de 0,002 a 0,00625 mm. De còps que i a, la quantitat de farina de ròca produsida es tan elevada que los corrents d'aiga de fonda prenon una color grisa.
D'autras caracteristicas visiblas de l'erosion glaciària son los selhons glaciaris. Aquestes se produsisson quand lo glaç de fonda conten de grands tròces de ròca que marcan lo lièch del glacièr. Cartografiar la la direccion dels selhons pòt permetre de determinar lo desplaçament del flux glaciari, çò qu'es una entresenha interessanta dins lo cas de glacièrs ancians.
Velocitat d'erosion
La velocitat d'erosion d'un glacièr es fòrça cambiadissa. L'erosion realizada pel glaç es contrarotlada per quatre factors importants:
- Velocitat del movement del glacièr.
- Espessor del glaç.
- Forma, abondància e duretat dels fragments de ròca contenguts dins lo glaç a la basa del glacièr.
- "Erosionabilitat" de la superfícia situada jol glacièr.
Brisadís
Un còp que lo material es incorporat al glacièr, pòt èsser carrejat a qualques quilomètres abans d'èsser depausat dins la zòna d'ablacion. Totes los depaus daissats per los glacièrs recebon lo nom de bridadís glaciaris. Los bridadís glaciaris son devesits pels geològs en dos tipes distints:
- Los materials depausats dirèctament pel glacièr, coneguts coma tills o baldra glaciària.
- Los sediments daissats per l'aiga de fonda del glacièr, nomenats bridadís estratificats.
Los blòcs que s'encontran dins lo till o liures sus la superficia son apelats blòcs erratics glaciaris se son diferents del lièch de ròca ont se trapan (es a dire quand sa litologia es diferenta de la de la ròca del lièch). Los blòcs erratics d'un glacièr son de ròcas transportadas e lèu abandonadas pel corrent de glaç. Son estudi litologic permet de comprene la trajectòria del glacièr que los a depausats.
Morrenas
Lo nom pus comun per los sediments dels glacièrs es lo de morrena. Lo tèrme de moraine utilizat en francés e anglés a per origina lo francoprovençal morêna que los pageses empleguèron per designar los molons de bridadís encontrats prèp de las talveras dels glacièrs dins los Alps. A l'ora d'ara, lo tèrme ten un sens mai larg, e s'aplica a una seria de formacions, totas las que son compausadas pel till.
- Morrena terminala
- Una morrena terminala es un molon de material que foguèt desplaçat pel glaç e que se depausa a l'extremitat d'un glacièr. Aqueste tipe de morrena se forma quand lo glaç s'es fondut e evaporat prèp de l'extremitat del glacièr a una meteissa velocitat que la de l'avançada endavant del glacièr dempuèi sa zona d'alimentacion. E mai que l'extremitat del glacièr siaga estacionària, lo glaç contunha de rajar e de depausar los sediments coma un riban transportaire.
- Morrena de fons
- Quand l'ablacion ven superiora a l'acomolacion, lo glacièr comença de recuolar; per mesura qu'o fa, lo processus de sedimentacion del riban transportador contunha daissant un depaus de till en forma de planas onduladas. Aqueste jaç de till doçament ondulat se sona morrena de fons. Las morrenas terminalas que se depausèron pendent las estabilizacions ocasionalas del front de glaç e pendent los recuolaments se nomenan morrenas de recuolament.
- Morrena laterala
- Los glacièrs aupencs produsisson dos tipes de morrenas qu'apareisson exclusivament dins las vals de montanha. Lo primièr se sona morrena laterala. Aqueste tipe de morrena apareis mercé al lisament del glacièr al respècte de las parets de la val ont es confinat; d'aqueste biais los sediments s'amolonan parallèlament als costats de la val.
- Morrena centrala
- L'autre tipe son las morrenas centralas. Aqueste tipe de morrenas es exclusiu dels glacièrs alpencs e se forma quand dos glacièrs s'amassan per formar un sol corrent de glaç. Dins aqueste cas las morrenas lateralas s'amassan per formar una franja centrala fosca.
Transformacion del terren
Vals glaciàrias
Abans la glaciacion las vals de montanha an una forma de V caracteristica, produsida per l'erosion verticala de l'aiga. Ça que la, pendent la glaciacion aquestas vals s'alargan e se cavan, çò qu'abotís a la creacion d'una val glaciària en forma de U. A mai de son cavament e alargament, lo glacièr tanben alisa la val gràcias a l'erosion. D'aqueste biais va eliminar los esperons de tèrra que s'espandisson dins la val. La resulta d'aquesta interaccion es la formacion de bauces triangulars sonats esperons trencats, deguts a çò que mantun glacièr cava las vals mai que o fan sos afluents pichons. Doncas, quand los glacièrs acaban de recuolar, las valadas dels glacièrs afluents demòran en naut de la depression glaciàra principala, e son apelats glacièrs suspenduts. Las partidas del sòl que foguèron afectadas per l'arrancament e l'abrasion pòdon formar de lacs de còps sonats lacs paternoster per referéncia a las estacions del rosari.
A l'origina d'un glacièr i a una estructura fòrça importanta, apelada circ glaciari que ten la forma d'una ola amb de parets escarpadas de tres costats, mas dobèrtas del costat que davala a la valada. Es dins lo circ que se fa l'acomolacion del glaç. Aquò comença del costat de la montanha que lèu va aumentar de talha per encausa de l'amolonament del glaç. Quand lo glacièr se fond, aquestes circs pòdon èsser ocupats per de pichons lacs de montanha nomenats tarn.
De còps que i a l'erosion pòt formar una gòrja o un passatge entre dos circs glaciaris vesins. Aquestas formacions son nomenadas pas de montanha.
Los glacièrs tanben son responsables de la creacion de fjòrds, talhaduras prigondas e escarpadas que s'encontran dins las nautas latituds. Amb de prigondor que pòdon superar lo quilomètre, son provocadas per l'elevacion pòstglaciària del nivèl de la mar e, dins lo meteis temps pel cambiament de nivèl d'erosion dels glacièrs.
Arestas e pics (horns)
A mai de las caracteristicas que los glacièrs crean sus un terren montanhós, tanben se pòdon encontrar de crestas sinuosas de bòrds aguts que recebon lo nom d'arestas e de pics piramidals e aguts sonats horns en anglés.
Aquestas doas caracteristicas pòdon seguir lo meteis processus: l'aumentacion de talha dels circs produsida per arrancament e per l'accion del glaç. Dins lo cas dels pics, las encausas de sa formacion son los circs qu'enròdan una sola montanha.
Las arestas sorgisson del meteis biais; l'unica diferéncia s'encontra que dins los circs que son pas dispausats en cercle, mas en costats opausats. Las arestas tanben se pòdon formar amb l'encontra de dos glacièrs parallèls. Dins aqueste cas, las lengas glaciàrias van estequir las linhas de division per mesura que s'alisan las valadas adjacentas.
Ròcas motonadas
Son formadas sus la trajectòria del glacièr quand escalpra de pichonas còlas a partir de las protuberàncias del lièch de ròcas. Una protuberància de ròca d'aqueste tipe recep lo nom de ròca motonada. Las ròcas motonadas son formadas quand l'abrasion glaciària alisa lo pendís leugièr que se tròba sul front del glaç glaciari que se sarra e l'arrancament aumenta l'inclinason del costat opausat per mesura que lo glaç passa per dessús de la protuberància. Aquestas ròcas indican la direccion del flux del glacièr.
Drumlins
Las morrenas son pas las solas formacions depausadas pels glacièrs. Dins d'airals determinats que dins d'unas ocasions foguèron cobèrts per las calòtas glaciàrias continentalas existís una varietat especiala de païsatge glaciari caracterizat per de còlas lisadas, alargadas e parallèlas sonadas drumlins.
Los drumlins son de còlas asimetricas de perfil aerodinamic compausadas principalament de till. Sa nautor oscilla entre 15 e 50 m e podon aténher fins a 1 km de longor. Lo costat penjarut de las còlas agacha la direccion d'avançada del glaç, alavetz que la penjal pus larg seguís la direccion de desplaçament del glaç.
Los drumlins apareisson pas isolats, mas al contrari, s'encontran amassats dins çò que se nomena camps de drumlins. Un d'els s'encontra a Rochester, Nòva York, e se calcula que conten qualques 10 000 drumlins.
Quitament se sabèm pas d'un biais segur coma se forman, a la vista de lor aspècte aerodinamic, se pòt pensar que foguèron modelats dins la zona de flux plastic d'un glacièr ancian. Se pensa que fòrças drumlins se forman quand los glacièrs avançan sus de brisadis glaciaris ja depausats, en remodelar lo material.
Brisadís glaciaris estratificats
L'aiga que sorgís de la zona d'ablacion s'aluènha del glacièr en un jaç planièr que transpòrta de sediments fins; per mesura que baissa la velocitat, los sediments contenguts començan de se depausar e alara l'aiga de fonda va cavar de canals naturals anastomosats. Quand aquesta estructura se forma en associacion a una calòta glaciària, recep lo nom de plana alluviala e quand es confinada dins una val de montanha, se nomena trin de val.
Las planas d'alluvions e los trins de val son sovent acompanhats de pichonas depressions conegudas coma kettles o olas de gigant, que son tanben de formacions menoras del relèu que se forman dins los corrents fluvials, e doncas pas pas al sens estricte del tèrme ligadas als glacièrs, mas que son fòrça frequentas en terrens fluvioglaciaris. Las depressions de glacièr se caracterizan tanben per de depaus de till. Las depressions màgers se forman quand de blòcs de glaç enòrmes demòran dins los brisadís glaciaris e que après de s'èsser fonduts daissan de cròs dins los sediments, e que son a l'origina gaireben sempre, de sistèmas formats per de lacs nombroses religats entre els. Aquestas formacions alargadas e parallèlas an una direccion mai o mens coïncidenta amb la direccion de l'avança del glaç durant las glaciacions del Pleïstocèn. Es una morfologia glaciària fòrça frequenta en Finlàndia (qu'es per aquò apelat « país dels 10 000 lacs »), en Canadà e dins qualques unes dels estats nòrd-americans coma Alaska, Wisconsin e Minnesòta. L'amplitud d'aquestas depressions, en general, supèra pas los 2 km, levat en Minnesòta e autres endreches, que de còps que i a pòdon aténher los 50 km de diamètre. Las prigondors oscillan entre 10 m e 50 m.
Depaus en contacte amb lo glaç
Quand la talha d'un glacièr merma fins a un punt critic, lo flux s'arrèsta e lo glaç demòra amachotit. Dins aquel temps, las aigas de fonda que rajan sus, al dintre e jol glaç daissan de depaus de brisadís estratificats. Per mesura que lo glaç se va fondre, va daissar de depaus de sediments estratificats en forma de còlas, terrassas e molons. Aqueste tipe de depaus es conegut coma depaus en contacte amb lo glaç.
Quand aquestes depaus an la forma de còlas son apelats kames. Los kames son formats per de sediments que se depausan dins una depression a la superfícia d'un glacièr en fasa de retirada, e que se tròban pel sòl après la fusion completa del glacièr. Quora lo glaç glaciari ocupa una val, pòt formar de terrassas de kame de long dels costats de la val.
Un tresen tipe de depaus en contacte amb lo glaç se caracteriza per de crestas sinuosas longas e estrechas compausadas principalament d'arena e de grava. Qualques unas d'aquestas crestas supèran los 100 m de nautor e los 100 km de long. Se tracta dels eskers, crestas depausadas pels rius d'aigas de fonda que rajan jos una massa de glaç glaciari qu'avança lentament. Aquestes rius recebon las aigas de fonda dins la zòna del glacièr en contacte amb lo sòl e ocupan una mena de tina alargada jol glacièr. L'origina d'aquestas còlas alargadas es deguda a las capacitats distintas de desplaçament dels sediments dins lo glaç (qu'es pus importanta) e dins l'aiga: dins lo lièch d'aquestes rius sosterranhs van s'amolonar de materials arrancats pel glacièr e que l'aiga pòt pas carrejar. Los eskers son de còlas alargadas per ont passèron los rius intèrnes d'un glacièr e qu'an sempre la meteissa direccion que lo sens de desplaçament del glacièr. Son fòrça frequents en Finlàndia.
La glaciacion del Qüaternari
En 1821, un engenhaire soís, Ignaz Venetz, presentèt un article que suggerissiá la preséncia de traças de païsatge glaciari a de distàncias considerablas dels Alps. Aquesta idèa foguèt negada per un autre scientific soís, Louis Agassiz, mas quand ensagèt de demostrar son invaliditat, en realitat acabèt d'acreditar las presompcions de Venetz e d'autres lo seguiguèron, coma De Saussure, Esmark e Charpentier. D'efièch, un an aprèp son excursion amb Charpentier (1836), Agassiz pausèt l'ipotèsi d'una granda epòca glaciària qu'auriá agut d'efièches generals e de longa portada. Sa contribucion a la Teoria glaciària consolidèt son prestigi coma naturalista.
Amb lo temps, e mercé al melhorament de las coneissenças geologicas, se comprenguèt que i aguèt mantun periòde d'avançada e de recuolament dels glacièrs e que las temperaturas renhantas sus Tèrra èran fòrça diferentas de las actualas.
La glaciacion del quaternari es devesida en quatre etapas per l'America del Nòrd e Euròpa. Aquestas divisions son basadas principalament sus l'estudi dels depaus glaciaris. En America del Nòrd, caduna d'aquestas quatre etapas foguèt nomenada pel nom de l'estat ont s'encontran aquestes depaus. Per òrdre d'aparicion aquestes periòdes glaciaris (o glaciacions) son los seguents: Günz, Nebraska; Mindel, Kansas; Riss, Illinois e Würm, Wisconsin. Aquela classificacion foguèt melhorada mercé a l'estudi detalhat dels sediments del fons oceanic. Los sediments del fons oceanic, a la diferéncia dels continentals, son pas afectats per de discontinuitats estratigraficas, pr'amor que resultan d'un processus continuós, son especialament utils per determinar los cicles climatics de la planeta.
D'aqueste biais, las divisions identificadas son passadas a vint e la durada de caduna es d'aproximativament 100 000 ans. Totes aquestes cicles se tròban dins lo periòde conegut coma glaciacion quaternària.
Lo glaç daissèt sa marca sus gaireben 30% de la superfícia continentala e cobriguèt aperaquí 10 000 000 km2 en America del Nòrd, 5 000 000 km2 en Euròpa e 4 000 000 km2 en Siberia. La quantitat de glaç glaciari dins l'emisfèri Nòrd foguèt lo doble de la dins lo sud. Aquò se justifica pr'amor que dins l'emisfèri sud, lo glaç pòt pas cobrir mai de territòri qu'Antartida.
A l'ora d'ara, se considèra que la glaciacion comencèt fa 2 o 3 milions d'annadas, es a dire çò qu'es conegut coma Pleïstocèn.
Qualques efièches del periòde glaciari quaternari
Los efièches del periòde glaciari quaternari son encara evidents. Se sap que d'espècias animalas e de plantas se vegèron obligadas d'emigrar alavetz que d'autras se poguèron pas adaptar. Ça que la, la pròva pus importanta es l'actuala enauçada que se produsís en Escandinàvia e America del Nòrd. Per exemple, se sap que la baia d'Hudson dins los darrièrs mila ans s'es enauçada d'aperaquí 300 m. La causa d'aquesta ascension de la rusca terrèstra es l'equilibri isostatic. Aquesta teoria sosten que quand una massa, coma un glacièr, apieja sus la rusca terrèstra, aquesta darrièra s'enfonza jos la pression, mas un còp que lo glacièr se fond, la rusca comença de s'enauçar fins a sa posicion d'origina, es a dire, a son nivèl d'equilibri, en se liberar del pes del glacièr. Aquel movement es nomenat movement eustatic.
Causas de las glaciacions
A partir de las coneissenças de las darrièras annadas, se sap pauc de causas de las glaciacions.
Las glaciacions generalizadas foguèron raras dins l'istòria de la Tèrra. Ça que la, l'Edat de glaç al pleïstocèn foguèt pas lo sol eveniment de glaciacion emai que foguèsson identificats de depaus (nomenats tilitas en espanhòl), e que son una ròca sedimentària formada per litificacion del till glaciari.
Aqueles depaus encontrats en sisas subrepausadas d'edats diferentas presentan de caracteristicas identicas coma de fragments de ròca raiada, e estratificada sus la superfícia d'un lièch de ròca alisada o associats amb de bresilhas o de conglomerats que revèrtan los depaus de las planas alluvialas.
Son estats identificats dos episòdis glaciaris Precambrians; lo primièr fa aproximativament dos miliards d'annadas e lo segond 600 milions d'annadas. A mai, dins las ròcas del Paleozoïc tardiu, d'una edat de 250 milions d'annadas s'encontra un registre plan documentat d'una epòca glaciària anteriora.
E mai qu'existisson diferentas idèas scientificas suls factors determinants de las glaciacions, las ipotèsis pus importantas son doas: la tectonica de las placas e las variacions de l'orbita terrèstra.
Tectonica de las placas
La teoria de la tectonica de las placas es deguda a l'idèa que los glacièrs se pòdon formar sonque sus la tèrra fèrma, e suggerís que la pròva de glaciacions anterioras es presenta dins las latituds tropicalas pr'amor que las placas tectonicas a la deriva an transportat los continents de las latituds tropicalas fins a las regions pròchas dels pòls. Las pròvas de la preséncia anciana d'estructuras glaciàrias en America del Sud, Africa, Austràlia e Índia confirman aquesta idèa, pr'amor que se sap que i aguèt un periòde glaciari a la fin del Paleozoïc, fa aperaquí 250 milions d'annadas.
L'idèa que las traças de glaciacions encontradas dins las latituds mejanas son ligadas al desplaçament de las placas tectonicas foguèt confirmada per l'abséncia de traças glaciàrias dins lo meteis periòde a las latituds pus nautas d'America del Nòrd e Eurasia, çò qu'indica que las localizacions dels glacièrs èran fòrça diferentas de las actualas. Dins un autre ordre d'idèa, per exemple, l'esple de minas de carbon actualament dins l'archipèla de Svalbard corrobòra l'idèa del desplaçament de las placas tectonicas, pr'amor qu'existís pas a l'ora d'ara dins aquel archipèla una vegetacion sufisenta per explicar aquelas resèrvas de carbon mineral.
Los cambiaments climatics tanben son ligats a las posicions dels continents, pr'amor que lo desplaçament de las placas afècta los corrents oceanics, que a lor torn an una influéncia sus la transmission de la calor e de l'umiditat. Coma los continents se desplaçan fòrça lentament (2 cm per an), los cambiaments se produsisson sus de milions d'annadas.
Variacions de l'orbita terrèstra
Coma lo desplaçament de las placas tectonicas es fòrça lent, aquela explicacion se pòt pas utilizar per explicar l'alternança entre climas glaciari e interglaciari que se produsiguèt pendent lo Pleïstocèn. Per aquesta rason, los scientifics creson que las oscillacions climaticas del Pleïstocèn devon èsser ligadas a las variacions de l'orbita terrèstra. Aquela ipotèsi foguèt formulada per Milutin Milankovitch e se basa sul fach que las variacions de las radiacions solaras dintrantas constituisson un factor fondamental dins lo contraròtle del clima terrèstre.
Lo modèl es basat sus tres elements:
- Variacions dins l'excentricitat de l'orbita de la Tèrra a l'entorn del Solelh;
- Cambiaments dins l'obliquitat, es a dire, los cambiaments dins l'angle que forma l'axe amb lo plan de l'orbita terrèstra;
- La fluctuacion de l'axe de la Tèrra, coneguda amb lo nom de precession.
E mai que las condicions de Milankovitch pareisson pas de justificar de grands cambiaments de las radiacions incidentas, lo cambiament se fa sentir pr'amor que càmbia lo gra de contrast de las sasons.
Un estudi de sediments marins que contenián unes microorganismes climaticament sensibles foguèt fach fins a un mièg milion d'annadas pus lèu e foguèt comparat amb d'estudis de la forma de l'orbita terrèstra; la resulta n'es que los cambiaments climatics son estrechament ligats als periòdes d'obliquitat, de precession e d'excentricitat de l'orbita de la Tèrra.
En general, amb las donadas reculhidas se pòt afirmar que la tectonica de las placas es sonque aplicabla per de periòdes de temps fòrça longs, alara que l'ipotèsi de Milankovitch, apuejada per d'autres trabalhs, es pus pròcha de la de las alternanças periodicas dels episòdis glaciaris e interglaciaris del Pleïstocèn. Ça que la, cal prene en compte qu'aquelas proposicions son subjèctas a criticas, a l'ora d'ara se sap pas amb certitud se i a d'autres factors en jòc.
Curiositats
- Chapadura sul glacièr es una famosa e interessanta novèla romantica de Roger Frison-Roche, alpinista, guida de nauta montanha e escrivan francés, nascut a París en 1906, que moriguèt en decembre de 1999 a Chamonix.
- Lo jorn d'aprèp deman (The day after tomorrow) es un filme truculant que conta la brusca e violenta venguda d'una novèla èra glaciala. Per Roland Emmerich e amb Dennis Quaid.
Nòtas e referéncias
Bibliografia complementària
- DERRUAU, Max. “El sistema de erosión glacial.” En Geomorfología. Sección 3, capítulo 2. Barcelona: Ariel, 2ª ed., 1991.
- KASER, Georg; OSMASTON, Henry. Tropical Glaciers. Cambridge University Press, 2001. ISBN 0-521-63333-8
- HAMBREY, Michael; ALEAN, Jürg. Glaciers. Cambridge University Press, 2004. ISBN 0-521-82808-2
- MATTERN, Joanne. Antártida: El glaciar más grande del mundo. The Rosen Publishing Group, 2004. ISBN 0-8239-6874-X
- STRAHLER, Arthur N. "Landforms made by glaciers". In Physical Geography, chapter 26. New York: John Wiley and Sons, 1960.
Vejatz tanben
- Escalfament global
- Cambiament climatic
- Glaciacion
- Glacièr Perito Moreno
- Glaciologia
- Recuolament dels glacièrs dempuèi 1850
- Circ glaciari
- Val glaciària
Ligams extèrnes
- (es) Biblioteca digital y apoyo estudiantil en línea
- (es) Icarito Enciclopedia Virtual
- (es) Los Glaciares
- (fr) Les Paysages glaciaires, index géographique
- (fr) Les différents types de glaciers
- (en) swisseduc.ch - Glaciers online
- (en) National Snow and Ice Data Center - Images de glaciers
- (fr) Des glaciers sur Mars
- (fr) Université de Fribourg - « Opération glacier »
- (fr) Université de Neuchâtel - Cours de glaciologie


c: text/html

text:
Érondelle
Érondé (Sonme) en picard ( Érondelle en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Abbeville a Airaines per la Rota départementale "RD 901" e d'un ais virtual Es-Oèst en connectant Pont-Remy e Huchenneville.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Abbeville à Airaines par la Route départementale "RD 901" et d'un axe virtuel Est-Ouest reliant Pont-Remy et Huchenneville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Erondelle Èra un masatge caseriu de la municipalitat de Bailleul (seccion), #que n'i aguèt desligat l'an 1875[1]
Erondelle était un hameau de la commune de Bailleul (section), qui en fut détaché en 1875[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font:Decrèt del 10 de junh de 1875 sul luòc de la comuna [1]
- ↑ Source:Décret du 10 juin 1875 sur le site de la commune [2]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ANZUS
L'ANZUS ( « Australia, New Zealand, United States Security Treaty » en anglés) foguèt un pacte militar defensiu signat a San Francisco lo 1èr de setembre de 1951 entre leis Estats Units d'America, Austràlia e Nòva Zelanda. Dempuei 1985 e lei refús simultanèus de Nòva Zelanda d'autorizar la preséncia d'armas nuclearas ò de naviris de propulsion nucleara sus son territòri e deis Estats Units d'America d'informar lo govèrn neozelandés de la preséncia d'armas nuclearas sus seis unitats, lo tractat es considerat suspendut Washington e Wellington.
A l'origina, l'objectiu èra de s'aparar còntra l'emergéncia d'un novèu poder militarista japonés. Pasmens, dins l'encastre de la Guèrra Freja, evolucionèt rapidament vèrs la lucha anticomunista. Favorizèt lo remplaçament dau Reiaume Unit per leis Estats Units d'America coma poissança dominanta de l'Ocean Pacific.


text: Filha d'emigrants nòrd-americans al Reialme Unit, tornèt amb eles a Estats Units pauc abans de la Segonda Guèrra Mondiala. Après participar a divèrsas comèdias d'escassa qualitat, l'an 1950 atenguèt lo sieu primièr succès comercial e de critica amb Lo paire de la nòvia. Durant los decènnis de 1950 e 1960 se convertiguèt en una de las màgers estelas de Hollywood mercés a la siá preséncia en títols tan significatius cossí Giant (1956), La gata sul tet de zinc (1958) o la, fins alavetz, pellicula mai cara de l'istòria del cinèma, Cleopatra (1963), films en los que sabèt espetar abilament lo sieu atractiu sexual. Tan famosa per la siá carrièra cinematografica coma per la siá vida sentimentala (contractèt matrimòni en uèch ocasions), ganhèt dos Oscar per los sieus ròtles en Butterfield 8 (1960) e Quala a paur de Virginia Woolf? (1966). La siá darrièra pellicula es del 2001.


text:
Te Deum (Charpentier)
Lo Te Deum en Re major (H. 146) qu'ei la mei famosa òbra deu compositor francés Marc-Antoine Charpentier ; que ho compausat de cap a las annadas 1688 e 1698 quan Charpentier b'èra mèste de musica dens la capèra jesuita Sent Loís a París. Qu'ei escrivut entà un còr e un esemble d'instruments de còrdas e de vent.
Aquesta òbra que vadó hèra famosa durant la segonda meitat deu sègle XX per'mor d'estar causida com imne de l'Union Europèa de Ràdio Television e, atau, en bèth precedir cada difusion deu Concors de l'Eurovision.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Lo Te Deum interpretat peu Parlement de Musique.


text:
Auca
Las Aucas forman un grop d'aucèls qu'apartenon a la familha dels anatids, onte se tròba tanben los cicnes e los guits. Son d'aucèls aquatics pro grands, aparentats als guits (mai pichons) e als cicnes (mai grands). Se destria tanben las gantas e las aucas domesticas.
Gaireben totas las espècias d'Euròpa, d'Asia e de l'America del Nòrd son migratritz a l'estat salvatge. Las diferentas espècias d'aucas son majoritàriament vegetarianas, qualques espècias pòdon provocar de damatges als agricultors en pasturant lors camps.
Qualques espècias d'aucas foguèron domesticadas. L'Auca cendrada (Anser anser) es a l'origina de las raças europèas, mas en Asia l'Auca cicnoïda (Anser cygnoides) a la meteissa istòria. Las raças d'aucas son eissidas d'aquelas doas espècias independentament o de lors ibrids que son pas esterils.
Somari
Etymologia[modificar | modificar la font]
Le tèrme ven del bas latin Auca que seriá una contraccion de *avica, derivat de avis. Del latin classic Anser deriva lo tèrme de ganta.
L'auca dins la mitologia, las legendas e dins la ficcion[modificar | modificar la font]
Las aucas de Meídom, en Egipte, son una de las mai ancianas representacions d'aucas. Afrodita foguèt mai d'un còp representada sus un carri tirat per d'aucas blancas o de cicnes[1], e mai pels grècs ancians l'auca o lo cicne son portaires de la meteissa simbolica. Pels galleses, es Belisama qu'es representada montant una auca. Pels Romans, l'auca es associada al culte de Menèrbra.
Une fabla d'Esòp conta l'istòria d'un bordièr possedent una auca pausa d'uòus d'aur; decidèt de la tuar per d'obtenir totes los uòus d'aur d'un còp, mas perdèt atal la font de la riquessa. La Fontaine esctiguèt "La Pola dels uòus d'aur" que tornèt escriure la meteissa istòria amb un autre aucèl.
Tite Livi conta l'episòdi de las aucas sacradas d'un temple de Junon que salvèron Roma per lors crits vèrs -390, quand los galleses ataquèron lo Capitòli de nuèch.
L'auca, es, amb lo cicne, un dels veïculs (vahana) del dieu indó Brahmá, dieu Creator – « l'Aujòl de totes los èssers » – de la mitologia indoa, nascut dins un uòu d'aur [2],[3] raionant d'esperel: l'« Univèrs » essent tradusit literalament dins las lengas indianas per l'Úòu de Brahmá: Brahmanda (« Univèrs »)[4].
L’auca es un dels esperits Totems de la ròda de la vida dels Amerindians. En China, l’auca es considerada coma un principi yang qu'enlusís la natura. Pels Cheos l'auca simboliza lo maridatge, lo marit deu ofrir una auca pendent la signatura del contrat de promesa.
La pata d'auca es un simbòl magic de l'Edat Mejana. Los leproses devián portar une pata d’auca jauna, alara simbòl d'impuretat.
Consomacion d'auca[modificar | modificar la font]
La plaça del mercat d'aucas de Sarlat e La Canedat èra un luòc de fièras fins al sègle XIX. Fa mens de 30 ans, se vendiá de polalhas. D'aquela data venon las tres aucas de bronze de l'escultor animalièr François-Xavier Lalanne qu'ornan la plaça, vengudas uèi un simbòl de Sarlat.
Manjar una auca a Sant Martin es una tradicion del nòrd d'Euròpa que consistís a manjar una auca lo jorn de Sant Martin, l'11 de novembre, dins un periòde que las aucas son mai grassas. La legenda conta que Sant Martin de Tors, per evitar d’èsser nomenat evesque, s'amaguèt entre d'aucas mas que foguèt descobèrt a causa de lors cascalhatges. Aquela tradicion es originària d'Àustria. Per las personas pauras, l'auca sovent cara es remplaçada per una autra polalha.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)L'Oie réhabilitée (1865) par Ch. Bataillard.
- (fr) Las aucas, ONCFS
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Afrodita de pès sus una auca
- ↑ http://misraim3.free.fr/hindouisme/MANOU.PDF
- ↑ http://ganapati.perso.neuf.fr/dieux/brahma/brahma.html#iconographie Sus l'iconografia.
- ↑ (fr)Hindi Français, dictionnaire général, Nicole Balbir, Jagbans K. Balbir, l'Asiathèque.


text:
Ribozim
Un ribozim es una molecula d'ARN amb capacitat catalitica. Lo tèrme de ribozim deriva de la combinason dels mots enzim d'acid ribonucleïc.
Los ribozims son de moleculas d'ARN qu'an la capacitat d'agir coma catalisadors, es a dire d'accelerar de reaccions de forma especifica. Coma los enzims proteïcs, possedisson un centre actiu que se jonh especificament a un substrat e que facilita sa conversion en un produch. Los ribozims son mens versatils que los enzims proteïcs.
Fòrça ribozims son d'introns amb capacitat d'autotractament, es a dire que son capables de s'autoeliminar en jonhent los dos exons adjacents. Los introns autoactius son singulars dins lo sens que normalament agisson sonque un còp e pèrdon lor activitat, e doncas satisfàn pas a totas las condicions que definisson un catalisador.
S'es descrich de ribozims dins los virus, los procariòtas e los eucariòtas.
I a de ribozims implicats dins divèrsas reaccions cellularas importantas; cal senhalar entre elas lo tractament o maduracion de l'ARN e la sintèsi de proteïnas (una de las moleculas d'ARNr de compausantas del ribosòma catalisa la reaccion de transpeptidacion, o union dels aminoacids).
La descobèrta d'aquestas moleculas d'ARN amb capacitat catalitica, o ribozims, nos fa lutz sus l'origina de la vida. Podèm pensar que los precursors de la vida foguèron de moleculas d'ARN, o semblantas, amb capacitat de s'autoreplicar. Aquestas ipoteticas replicasas d'ARN aurián evoluit fins a èsser a l'origina de la cellula.
Aquestas proprietats cataliticas de l'acid ribonucleïc foguèron descobèrtas per Thomas Cech e Sidney Altman que recebèron lo Prèmi Nobel de Quimia en 1989.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Weimar-Campagne (071)
Liste des communes
Apolda
Ville d'Apolda, localité de l'Allemagne de 23 000 habitants.
La mairie d'Apolda a un site Internet.
Bad Berka
Ville de Bad Berka, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Bad Berka a un site Internet.
Blankenhain
Ville de Blankenhain, localité de l'Allemagne de 6 600 habitants.
La mairie de Blankenhain a un site Internet.
Kranichfeld
Ville de Kranichfeld, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Kranichfeld a un site Internet.
Bad Sulza
Ville de Bad Sulza, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Bad Sulza a un site Internet.
Saaleplatte
Ville de Saaleplatte, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Saaleplatte a un site Internet.
Magdala
Village de Magdala, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Magdala a un site Internet.
Nohra
Village de Nohra, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Nohra a une adresse e-mail et un site Internet.
Berlstedt
Village de Berlstedt, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Berlstedt a un site Internet.
Mönchenholzhausen
Village de Mönchenholzhausen, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Mönchenholzhausen a un site Internet.
Kromsdorf
Village de Kromsdorf, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Kromsdorf a un site Internet.
Buttelstedt
Village de Buttelstedt, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Buttelstedt a un site Internet.
Klettbach
Village de Klettbach, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Klettbach a un site Internet.
Oßmannstedt
Village d'Oßmannstedt, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Oßmannstedt a un site Internet.
Mellingen
Village de Mellingen, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie de Mellingen a un site Internet.
Niederroßla
Village de Niederroßla, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie de Niederroßla dispose d'une adresse postale.
Großschwabhausen
Village de Großschwabhausen, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Großschwabhausen a un site Internet.
Niederzimmern
Village de Niederzimmern, localité de l'Allemagne de 1 000 habitants.
La mairie de Niederzimmern a un site Internet.


text:
Miquel Crusafont
Miquel Crusafont i Pairó (Sabadell, Vallès Occidental, 3 d'octobre de 1910 - Sabadell, 15 d'agost de 1983) foguèt un farmacian e paleontològ catalan especialitzat en paleontologia de mamifèrs. Es considerat coma un dels estudioses mai importants del sègle XX d'aquesta sciéncia a l'estat espanhòl. Son prestigi èra mondial, e en reconeissença a la tasca desvolopada per aqueste scientific se donèt en 1969 son nom d'ostal a un genre de mamifèr preistoric, lo Crusafontia.
Son estacament prigond a la religion catolica faguèt d'el un dels adèptes de las idèas del jesuita, filosòf e paleontològ francés Pierre Teilhard de Chardin e un de sos divulgadors màgers a l'estat espanhòl, gràcias a la traduccion d'un de sos libres en espanhòl en 1963, el Fenómeno humano.
Èra lo paire de l'istorian e numismata Miquel Crusafont i Sabater e de l'escrivana Anna Crusafont i Sabater.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Miquel Crusafont nasquèt en 1910 a Sabadell dins una familha modèsta. Malgrat sas originas, capitèt de far d'estudis superiors e estudièt puèi a l'Universitat de Barcelona, ont obtenguèt en 1933 son diplòma de farmacia. Dobriguèt puèi una farmacia e un laboratòri d'analisis dins sa vila que foguèron lèu coneguts loocalament.
Son interès vertadièr, e sa passion, se portavan pr'aquò sus un autre domeni, la paleontologia, que dempuèi son adolescéncia aviá fach mantuna exploracion del sòl de las environas de sa vila, territòri conegut dempuèi la debuta del sègle XX per encabir de remasilhas de mamifèrs fossils dins de jaces continentals del Miocèn. Aital, quand aviá tot bèl just 16 ans, descobriguèt amb son amic Ramon Arquer, que participava coma el a las activitats del Centre Excursionista de Sabadell, un dels jasiments mai rics de fossils de mamifèrs del Vallès, lo de Can Llobateres. Aviá participat activament tanben a la fondacion del Musèu d'Istòria de Sabadell en 1931. Durant de sessions scientificas realizadas per l'Institucion Catalana d'Historia Natural coneguèt un del paleontològs mai prestigioses del país, Mossèn R. Bataller e tanben un jove naturalista qu'aviá son edat Josep Fernández de Villalta. Passionats totes dos per la cerca de fossils, venguèron lèu amics e comencèron de trabalhar amassa, tre 1933.
Lo 27 de mai 1935 se maridèt amb Julieta Sabaté, qu'aviá seguit ela tanben una formacion de farmaciana, e amassa trabalhèron dins la farmacia de la familha. En 1937 aguèron una filha, Anna, e qualques ans mai tard, en 1942 un dròlle, Miquel.
Son activitat se limitava pas a la sciéncia qu'èra tanben un militant e escrivan catalanista. Aital, abans qu'esclatèsse la guèrra civila èra membre del Centre Català e president de la Joventut Catalanista d'aquela entitat e tanben professor de catalan a Ràdio Sabadell. A l'entorn de 20 ans aviá ja publicat qualques escriches dins qualques jornals coma lo Diari de Sabadell o La Publicitat, çò que li aviá permés de conéisser lo jornalista e escrivan barcelonés Carles Sentís.
Del temps de la Segonda Republica coneguèt mantuna personalitat catalana, e venguèt amic de Joan Oliver, Armand Obiols e Francesc Trabal.
Sas recercas se vegèron interrompudas quand se produsiguèt la Guèrra Civila. Del temps del conflicte foguèt afectat a l'Espital Militar de Girona, ont trabalhava coma analista d'espital. Aprèp la fin de la guèrra, Crusafont s'enfrontèt a de problèmas. Foguèt arrestat qu'èra estat denonciat per son catalanisme. Lo jutjament foguèt brèu e obtenguèt una pena de tres ans de libertat condicionala sens permés de conduire e en l'obligar a s'alunhar de Sabadell. Pasmens l'intervencion del governador civil de Barcelona d'aquel temps, lo general Kindelán, anullèt la senténcia.
Al cap d'un temps, tre 1940, tornèt començar sas exploracions e excavacions amb Fernández de Villalta que lèu s'alunharián de l'espandi inicial a l'entorn de Barcelona. Aital, en 1942 visitèron la conca iberica de Calatayud-Teruèl, e dos ans mai tard, en 1944, se passejavan per la conca de Duero, abans d'explorar l'an seguent la conca pirenaica de Cerdanha. Divèrsas autras excursions segiguèron, las annadas posterioras, a la conca de l'Ebre (1946) e puèi al Tajo (1947).
L'accession al mond universitari[modificar | modificar la font]
En 1960, Crusafont foguèt nomenat professor de Paleontologia a l'Universtitat d'Uviéu. I trabalhèt durant tres ans abans d'ocupar la cadièra de Paleontologia a l'Universitat de Barcelona en 1963.
Amb l'ajuda del cònsol de Sabadell, Josep M. Marcet, e la participacion de la Deputacion de Barcelona e la Caissa d'Estalvis de Sabadell, que faguèt present d'un terrenh de 450 m2 se poguèt construire l'Institut Provincial de Paleontologia la construcció del centre, dessenhat pels arquitèctes Baldrich, Pallars e Lladó. L'inauguracion oficiala del centre se faguèt lo 30 d'octobre de 1969.
Tre 1973, aprèp que patiguèsse una malautiá grèva, que li ataquèt las còrdas vocalas, se vegèt obligat a reduire sas activitats.
Per sos meritis recebèt mantuna recompensa. Foguèt fach doctor honoris causa de l'Universitat de Basilèa, lo govèrn francés lo nomenèt Cavalièr de l'Òrdre de las Palmas Academicas, la Reina Juliana dels Païses Basses li concediguèt l'Encomienda de l'Òrdre d'Orange-Nassau, lo Ministèri d'Educacion espanhòl li autregèt l'Òrdre d'Anfons X lo Savi]] d'Espanha e la comuna de su vila nadiva lo recompensè amb la Medalha d'Auro de la Vila demest mantun autre prèmi.
Sa conciliacion de la religion e la sciéncia[modificar | modificar la font]
La vision scientifica del paleontològ sabadellenc coneguèt l'influéncia prigonda de la pensada cosmologica del teologian e scientific francés Pierre Teilhard de Chardin. Crusafont foguèt lo primièr dins l'estat espanhòl a publicar d'articles a prepaus de las idèas d'aquel jesuita. Creèt l'Associacion . Aquela divulgacion ligada a sa valor scientifica faguèron qu'aprèp la mòrt d'aquel prestigiós intellectual, l'erudit catalan foguèt convidat a venir membre del Comitat Internacional que publicava las òbras inedichas de Teilhard.
L'eiretatge de Miquel Crusafont[modificar | modificar la font]
A sa mòrt, en 1983, lo paleontològ laissèt un fons important de documents. Aqueste foguèt cedit, lo meteis an, per sos enfants a la amassa amb sa colleccion de fossils, a l'Institut Provincial de Paleontologia, amb la condicion que sortiguèsse pas de la vila de Sabadell. Aqueste Archiu Dr. Miquel Crusafont i Pairó compren una correspondéncia importanta amb d'eminents cercaires del meteis domeni scientific, tant a nivèl de l'estat espanhòl coma internacionala, çò que permet d'aver un material istoriografic essencial per poder conéisser lo desvolopament de la paleontologia e la geologia en Catalonha durant lo franquisme. Permet tanben d'estudiar melhor la facieta umanista e literària de l'autor, qu'escriguèt una òbra importanta en pròsa e vèrses, e a l'encòp sos ligams amb la vida culturala e associativa de Sabadell.
En 1983 l'Institut Provincial cambièt de nom per èsser batejat en onor de son creador l'Institut de Paleontologia Miquel Crusafont. Aqueste archiu se vegèt completat en 2007 pel fons d'un de sos discípols, lo Dr. Josep Gibert i Clols.
Òbras[modificar | modificar la font]
Paleontologia[modificar | modificar la font]
- D'història natural: breus estudis i recensions (1933)
- Los Vertebrados del Mioceno Continental de la cuenca del Vallés-Penedés (1943), amb Josep Fernández de Villalta
- El Mioceno Continental del Vallès y sus yacimientos de vertebrados (1948), amb Josep Fernández de Villalta.
- El Burdigaliense continental de la cuenca del Vallès-Penedès (1955), amb Josep Fernández de Villalta e Jaime Truyols.
- Estudios Masterométricos en la evolución de los Fisípedos (1957), amb Jaime Truyols.
- La Evolución (1966), amb Bermudo Meléndez e Emiliano Aguirre.
- El Fenómeno Vital (1967)
- Història de la paleontologia a Sabadell (1969)
Literatura[modificar | modificar la font]
- A contracor del temps: Narracions de l'alt Aran (1965)
Ligams extèrns[modificar | modificar la font]
- Info about Institut Paleontològic Dr. M. Crusafont


text:
Mata Hari
Mata Hari, del seu nom vertadièr Margaretha Geertruida « Grietje » Zelle, èra una dançaira nascuda lo 7 d'agost de 1876 a Leeuwarden, Païses Basses, e mòrta lo 15 d'octòbre de 1917 a Vincennes, França. Foguèt fusilhada per França per espionatge pendent la Primièra Guèrra Mondiala.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
Margaretha Zelle nasquèt a Leeuwarden (Frise), d'Adam Zelle, un ric marchand de capèls e de capas neerlandés e d'Antje van der Meulen. Aïnada d'una familha de quatre enfants, agut tres fraires. En 1889, lo seu paire faguèt quicanèla, lo parelh se separèt en setembre de 1890 e la seuna maire moriguèt uèit meses mai tard en 1891. Faguèt d'estudis a Leiden per venir professòra mas foguèt renviada de l'escòla aprèp un escandal implicant una relacion amb lo director[1]. A 18 ans, l'11 de julhet de 1895, se maridèt amb un oficièr de la marina neerlandesa de dètz e nòu ans son aïnat, Rudolf MacLeod, amb que s'anèt viure a la Índias neerlandesas. Aguèron dos enfants, un garçon e una filha (son filh foguèt empoisonada per une serviciala qu'èra l'amanta de son marit, en 1899).
En 1902, de retorn en Euròpa, divorcièt a L'Aia de son marit qu'èra un òme violent e alcolic. En novembre de 1903, faguèt una arribada pauc remarcada a París, aguèt 26 ans. Jogant sul patronim ecossés de son marit, se faguèt nomenar « Lady MacLeod » e, per viure, se trabalhèt dins un circ coma escudièra. A la prima de 1905, amb la collaboracion involontària d'Émile Guimet, lo fondator del musèu del meteis nom, trionf dins un numèro de dançaire erotica exotica jol nom de Mata Hari, significant « solelh » en malais.
Mata Hari, dançaire exotica[modificar | modificar la font]
Emplumada, se produguèt dins fòrça capitalas, fasent los titres dels jornals pels seus capèls, los seus cans, las seunas forraduras, los seus joièls e amants. A l'entorn d'ela se créi una legenda: seriá nascuda a Java que los prèstres de Shiva que seriá estat iniciada als secrets del culte e de las danças[2]. Lo seu paire èra baron[3]. Son marit, un oficièr superior qu'èra separada, èra fòrça jalós (Mata Hari anèt fins a affirmat que li auriá arrancat un teton en la mordant mas aprèp sa mòrt se trobèt fals [4]). Foguèt tanben una cortisana que se preocupava pas tròp de la nacionalitat de las seunas conquistas. Personalitat flambejaira, s'inventèt atal un personatge e una istòria.
Mata Hari, l'espia[modificar | modificar la font]
Lo 2 de setembre de 1916 que, dins son parcors per obtenir un salconduch per Vittel, faguèt l'encontra (que demandava pas) del capitan Ladoux, cap dels servicis du contraespionatge francés. Aquel darrièr l'invitèt far profeitar sa relacions internacionalas e sas facultats del deplaçament al servici de França. Acceptèt contra promessa d'una soma d'un milion de francs… que jamai foguèt pagada. Coma ressortissenta dels Païses Basses, podava liurament passar las frontièras (son país natal essent demorat neutre pendent lo conflite). Per evitar los combats, s'anèt als Païses Basses via Espanha (entontrèt dins la capitale espanòla Marthe Richard, ambedoas essent jol comandament del colonel Denvignes qu'ala èra[5]) e Granda Bretanha. Cortejada per fòrça oficièrs alliats, foguèt pasmens interrogada pels servicis britanics que reconeguèron son apartenença als servicis secrets franceses, alara que mai tard los eveniments la desmentiràn. Se sap pas se mentiguèt a aquela occasion, cresent qu'aquela istòria la fasiá mai intriganta, o se los servicis franceses l'utilizavan sens lo reconéisser, a causa de las reaccions internacionalas qu'aquela revelacion provoquèron.
En genièr de 1917, l'atacat militar alemand a Madrid, lo major Kalle que Mata Hari aviá ensejat de seduire, transmetèt un messatge ràdio a Berlin, descrivent las activitats d'un espion, del nom de còde H-21. Los servicis secrets franceses interceptèron lo messatge e, amb las informations que conteniá, foguèron capables d'identificar H-21[6] coma essent Mata Hari. Per estranh, los Alemands chifrèron lo messatge amb un còde que savián plan conegut pels Francese[7], daissant los istorians pensar que la tòca del messatge èra que, se trabalhava efectivament pels Franceses, aqueles poirián decobrir sa dobla identitat e la neutralizar.
Sièis semanas aprèp son retorn de Madrid lo 13 de febrièr de 1917, lo contraespionatge francés faguèt una perquisicion dins la seuna cambra de l'ostelariá Elysées Palace suls Aliscamps (sèti actual de la banca HSBC França). Se trobèt pas de pròba incontestabla, mas lo seu sac conteneniá dos produches farmaceutics que la mèscla podava donar una tinta simpatica — mas que l'un èra pas qu'un contraceptiu eficaç. De telegramas chifrats interceptats establiguèron (e lo reconeguèt) que lo consol alemand als Païses Basses li aviá pagat 20 000 francs. « Per prètz de las meunas favors », çò presisèt. Per de « rensenhaments », segon los jutges, sens precizar quines.
Mata Hari donèt de fach fòrça pauc d'informacions que siá als Alemands o als Franceses e la sola que siá pro importanta concernava un autre agent doble que aviá infiltrat lo malhum alemand pels servicis secrets franceses. De mai se pòt pensar que trabalhava subretot per la Tripla Ententa perque aprèp fòrça amants (serián mai de 150) s'enamorèt a la fin de 1916 d'un capitan rus al servici de França nomenat Vadim Maslov, filh d'amiral. Aviá 21 ans e li remembrava benleu lo seu filh mòrt que deviá aver la meteissa edat. Per anecdòta, volava tanben se « venjar » dels Alemands que dins una perquisicion al teatre de Berlin li avián pres totas las seunas forradras per un còst de prèp de 80 000 francs.
Procès e mòrt[modificar | modificar la font]
Accusada d'espionatge al perfièch d'Alemanha dins l'encastre d'una enquèsta somària qu'aparessiá ja l'inspector Pierre Bonny, Mata Hari passèt del l'estatut d'idòla aquel de copabla ideala dins una França traumatizada per la guèrra e que l'armada veniá de coneisser d'importantas motinariás aprèp l'escac de la batalha del Camin de las Damas. Son avocat aviá pas lo drech d'assistir qu'als primièrs e darrièrs interrogatòris. L'instruccion foguèt assegurada pel capitan Pierre Bouchardon, raportaire al Tresen conselh de Guèrra. Atal tituilat, instruiguèt totas los grands afars d'espionatge del primièr conflicte mondial. Lo procès, que lo substitut del Procuror èra André Mornet, que prenguèt pas mai de tres jorns sens portar de nòus elements. E mai, pendent lo procès, foguèt abandonada per son amorós Vadim Maslov que la qualifièt « d'aventurièra ».
Foguèt condamada a mòrt e sa gràcia rebutada pel President Raymond Poincaré. Son execucion se faguèt le 15 d'octòbre de 1917 per fusilhada, dins los valats del Castèl de Vincennes. Segon la legenda, auriá refusat lo bandèl qu'èra prepausat e lençat un darrièr poton als soldats del peloton. Un pauc abans d'èsser fusilhada, Mata Hari se cridèt: « Quina estrannha costuma dels Franceses que d'executar las genls a l'alba! »
Sa familha reclamèt pas lo còrs, que foguèt confiada a la facultat de medecina de París; foguèt dissecada per d'estudiants de medecina, puèi incinerada e las cendres fuguèron depausadas dins una fòssa comuna.
Documents[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "trutv">(en) The Story of Mata Hari - Denise Noe, Crime Library
- ↑ "mata-hari.com" Mata Hari : Biografia sus mata-hari.com
- ↑ "mata-hari.com"
- ↑ (en) Biography for Mata Hari - IMDb
- ↑ (fr)Mata Hari : songes et mensonges, p. 77
- ↑ "note" Mata Hari èra lo 21n agent recrutat pel colonel Hoffmann, de la tresena armada alemanda
- ↑ En efècte, l'Accion francesa, mejans Léon Daudet, imprimèt en 1916, que Miguel Almereyda, director del Bonnet Rouge, « èra imatriculada LB 137 suls ròtles de l'espionatge alemand e donant atal lo numèro H.21 de la dançaira Mata Hari. » — Anne André Glandy, (fr)Le marquis de Roux, 1878-1943, Prefàcia del duc de Lévis-Mirepoix, de l'Acadèmia Frances, Peitieus 1957, 217 paginas, p. 78
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Anne Bragance, Mata Hari, éditions Belfond, 1995 (ISBN 2-7144-3299-9)
- Lionel Dumarcet, L'affaire Mata Hari, éditions de Vecchi, coll. Grands procès de l'Histoire, 1999 (ISBN 2-7328-2950-1)
- Russel Warren Howe, Mata Hari : Innocente !, éditions de l'Archipel, 2007 (ISBN 978-2-8418-7577-1)
- Fred Kupferman, Mata Hari : songes et mensonges, Bruxelles, éditions Complexe, coll. Historiques n°138, 2005
- Michel Leblanc, L'ennemi de Mata Hari, France-Empire, 1974
- Jean-Marc Loubier, Mata Hari la sacrifiée, éditions Acrople, 2000 (ISBN 2-7357-0192-1)
- Paul Gordeaux, Mata Hari, éditions Minerva, coll. Le Crime ne paie pas, 1970
- Commandant Ladoux, Les chasseurs d'espions : Comment j'ai fait arrêter Mata Hari, Éditions du Masque, 1932
- Jean-Philippe Rivière, « Mata Hari, tombée pour la France ? », Conférence de rentrée du Barreau de Tournai (Belgique), 2007
- Léon Schirmann, Mata Hari : Autopsie d'une machination, éditions Italiques, 2001 (ISBN 978-2-9105-3618-3), 319 pages
- Philippe Collas, Mata Hari : sa véritable histoire, Plon, 2003 (ISBN 978-2-2591-9872-1), 402 pages


text:
Villes et mairies de la Région de Flamande
Liste des communes
Anvers
Ville d'Anvers, localité de Belgique de 470 000 habitants.
La mairie d'Anvers a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Gand
Ville de Gand, localité de Belgique de 230 000 habitants.
La mairie de Gand a une adresse e-mail et un site Internet.
Bruges
FLAMANDE / FLANDRE OCCIDENTALE
Ville de Bruges, localité de Belgique de 110 000 habitants.
La mairie de Bruges a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Louvain
Ville de Louvain, localité de Belgique de 92 000 habitants.
La mairie de Louvain a une adresse e-mail et un site Internet.
Malines
Ville de Malines, localité de Belgique de 79 000 habitants.
La mairie de Malines a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Alost
Ville d'Alost, localité de Belgique de 78 000 habitants.
La mairie d'Alost a une adresse e-mail et un site Internet.
Courtrai
FLAMANDE / FLANDRE OCCIDENTALE
Ville de Courtrai, localité de Belgique de 73 000 habitants.
La mairie de Courtrai a une adresse e-mail et un site Internet.
Hasselt
Ville de Hasselt, localité de Belgique de 71 000 habitants.
La mairie de Hasselt a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Saint-Nicolas
Ville de Saint-Nicolas, localité de Belgique de 70 000 habitants.
La mairie de Saint-Nicolas a une adresse e-mail et un site Internet.
Ostende
FLAMANDE / FLANDRE OCCIDENTALE
Ville d'Ostende, localité de Belgique de 69 000 habitants.
La mairie d'Ostende a une adresse e-mail et un site Internet.
Genk
Ville de Genk, localité de Belgique de 64 000 habitants.
La mairie de Genk a une adresse e-mail et un site Internet.
Roulers
FLAMANDE / FLANDRE OCCIDENTALE
Ville de Roulers, localité de Belgique de 56 000 habitants.
La mairie de Roulers a une adresse e-mail et un site Internet.
Beveren
Ville de Beveren, localité de Belgique de 45 000 habitants.
La mairie de Beveren a une adresse e-mail et un site Internet.
Termonde
Ville de Termonde, localité de Belgique de 43 000 habitants.
La mairie de Termonde a une adresse e-mail et un site Internet.
Beringen
Ville de Beringen, localité de Belgique de 41 000 habitants.
La mairie de Beringen a une adresse e-mail et un site Internet.
Turnhout
Ville de Turnhout, localité de Belgique de 40 000 habitants.
La mairie de Turnhout a une adresse e-mail et un site Internet.
Dilbeek
Ville de Dilbeek, localité de Belgique de 39 000 habitants.
La mairie de Dilbeek a une adresse e-mail et un site Internet.
Heist-op-den-Berg
Ville de Heist-op-den-Berg, localité de Belgique de 39 000 habitants.
La mairie de Heist-op-den-Berg a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Poètas/Ensagistas/Novelistas
SECCION
DE LENGA D’OC
DEL
PEN-CLUB
INTERNACIONAL
Acamp de
Johannesburg (drechs linguistics) 2016: una declaracion musclada sus la
regression dels drechs linguistics en França a l'iniciativa dau PEN Occitan
82e
Congrès del PEN Internacional, Ourense (Galícia) 2016
Lo PEN internacional es estat fondat en 1921
e s’es sempre fach conóisser per sas posicions cotatjosas contra las
injustícias e l’escanament de las culturas minoritàrias o oprimidas.
La literatura de lenga d’òc es una
importanta literatura europèa, aquò se sap dins lo mond entièr, ni qu’en
França aquò demorèsse ocultat. La reconoissença de l’importància de
nòstra literatura nos a valgut d’èsser reïntegrats a l’unanimitat coma
una de las 140 seccions del P.E.N. internacional, qu’es la granda fraternitat
dels escrivans del mond, engatjada per la patz e la libertat d’expression.
Los escrivans occitans del PEN, usatgièrs
jornadièrs e exigents de la lenga d’òc, considèran qu’aicesta es un
instrument d’expression d’una riquesa e d’una poténcia espectaclosas, que
posa dins un passat prestigiós d’immensas potencialitats per se projetar dins
la vida culturala del sègle XXI. La literatura es un luòc ont nòstra lenga
viu intensament e batèga, e pòt far grelhar d’usatges novèls d’expression
e de pensada, contribuissent a luchar contra lo perilh d’una lenga unica,
portaira d’una pensada unica e d’un estequiment de la cultura umana.
Nòstre combat es un combat pacific mas
pinhastre per l’umanisme e la civilizacion, au travèrs de l’aparament de l’expression
escricha e orala en lenga occitana.
Quebèc
13-16 d'Octòbre: 81en congrès mondial del PEN
A Quebec: los occitans a la vicepresidéncia del
Comitat de PEN per los Dreches linguistics e la traduccion; lo centre
oficialament rebatejat "Occitan PEN" ... e una resolucion sus la lenga
occitana en frança adaptada a l'unanimitat en assemblada generala lo 16
d'Octobre!
80en
CONGRES INTERNATIONAL DEL PEN, Bishkek, Kirghiztan,
9-12 de Setembre de 2013
Acamp
d'Octòbre 2014 amb lo PEN Esperanto a Málaga
Acamp de la
Chaux de Fond (PEN occitan e PEN Esperanto) Agost 2014
Acamp del
Comitat PEN per la Patz, Bled, 2014
Omenatge del
PEN a Mistral 2014
Prèmi Ostana
2014: Marcèl Cortiada e Danièla Jullien
JORNADA INTERNACIONALA DE LA
LENGA
MAIRE 2014
Acamp
de Montpelhièr Novembre 2013
Congrès internacional
del PEN Reykjavik del 9 al 12 de setembre de 2013
Manifèst
dels Escrivans per la Patz (manifèst de Bled)
Nòstras
publicacions en linha
Publicar
largament sens entravas...
IMPORTANT!!! Mocion revistas
Joan Claudi Foret nos escriviá:
"L'escrivan occitan e las revistas. Las revistas son essencialas a la
creacion literària. Es un luòc ont los autors novèls se pòdon far conéisser
e reconéisser. Es un luòc d'escambi. Es una veirina de nòstre creativitat
literària. Òr, per de rasons divèrsas, las revistas occitans son totas en
crisi, per una al mens d'aquelas quatre rasons que se pòdon cumular : manca
d'argent (de subvencions per exemple), manca d'abonats, manca de matèria, manca
d'organizacion eficaça. Un prètzfach urgent e indefugible del PEN es d'ajudar
las revistas, d'en primièr las qu'an una vocacion panoccitana : Reclams, OC,
Gai Saber. Aquela ajuda comença per un engatjament personal de cada autor
aderent al PEN : s'abonar al mens a doas d'aquelas revistas, lor porgir de tèxtes
(valent a dire las alimentar doblament en dardenas e en matèria). Nos podèm
felicitar que lo president del PEN aja agut e contunhe d'aver una activitat e
una experiéncia dins la revista OC, sens exclusion de las autras, ont a ja
participar. Seriá donc plan que l'AG sosque al biais de sosténer las revistas
occitanas."
L'assemblada
decidís de publicar aquela mocion:
"Los
escrivans del PEN club de lenga d'òc recampats a z'Ais tenon a afortir amb una
insisténcia particulara qu'acòrdan a las tres revistas literàrias
panoccitanas, OC, Reclams, Gai Saber, una importancia màger. E que las considèran
coma un element essencial de la vida de la literatura d'òc e un element de nòstre
patrimòni cultural que nos lo cal aparar amb totas nòstras fòrças.
Sens
ges d'intencion de comandar als escrivans çò que deurián far, e qu'es del domèni
de lor libertat e de lor consciéncia personala, pensam adonc que deurián, dins
la mesura qu'o pòdon, far aquelas tres
causas per materializar aquel sosten:
- s'abonar a al mens doas de las
tres revistas;
- lor mandar de tèxtes literaris,
documentaris o critics, (que los cap-redactors nos indican que ne volrián reçaupre
mai, subretot tocant la pròsa)
- las far conóisser e encoratjar
lo mond a son entorn a las legir e a s'i abonar
Rementam
aquí las adreiças e tarifas d'abonament de caduna:
OC
(fondada en 1923) 25 euròs de l'an (sosten>60) : Frederic Fijac 625 La
Permenade 47300 Bias
RECLAMS
(fondada en 1897) 25 euròs de l'an (sosten>40) de
mandar a Maurici Romieu 13 rue du hameau de la Cavette 64230 Lescar
LO
GAI SABER (fondada en 1918) 25 euròs
de l'an de mandar a Felip Carbonne, Les Dames, 31320 Aureville
Ajustam
uèi una mençon de sosten particulara per "Reclams", que s'es ara
impausada dins l'asuèlh de nostra cultura coma revista totalament panoccitana
sens renonciar a son enraiçament bearnés, e que patís subran de reduccions
marcadas de sosten institucional aquest an. E que de segur volontam mòrt e fòl
que contunhèsse son pretzfach.
Sèm
tanben atentius a la perspectiva de desvolopament de formas mai modèrnas de
publicacion utilizant las tecnicas informaticas e electronicas, que dobrisson d'autras
possibilitats sens remplaçar lo tradicional format estampat, e encoratjam las
tres revistas a contunhar son evolucion en tirant profièch d'aquelas
possibilitats novèlas qu'alargaràn sas possibilitats d'audiéncia.
Fach a
z'Ais de Provença los 20-22 de Febrièr de 2010
per
lo PEN-club de Lenga d'Oc
Joan-Frederic
Brun, president; Teiriç Offre, clavaire »