text:
Castèl de Pèirapertusa
Lo Castèl de Pèirapertusa es un castèl dit « catar » situat dins lo departament d'Aude de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Es lo centre del pichon parçan e de l'anciana senhoriá de Pèirapertusés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo castèl es situat sus la comuna de Dulhac jos Peirapertusa, dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon, dins las Corbièras. Se tròba sus una cresta calcària a prèp de 800 m d'altitud, al naut d'un puèg que separa Dulhac del vilatge de Rofiac de las Corbièras, dominant garriga e vinhals. Posicion estrategica que permet a l'encòp de veire luènh dins las diferentas vals a l'entorn, de contrarotlar los pòrts o de comunicar de senhals al castèl de Querbús cap al sud.
La vista del castèl dempuèi Dulhac (al sud) es pertocanta mercé al bauç de 30 a 40 mètres ont lo castèl es pausat. La dintrada màger se tròba del costat nòrd, mas a l'epòca dels Catars un passatge secret permetiá aprèp un caminòt enrè d'un gròs caire de dintrar dins lo castèl amb una escala levadissa. Uèi la postèrla del passatge secret es barrada mas lo caminòt existís encara e se pòt terminar la pojada per via d'escalada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl fa partida dels "Cinc filhs de Carcassona" amb los castèls de Querbús, Puèglaurenç, Tèrmes e Aguilar, totes situats al suc de puèges rocoses "imprenables". Es escaissat la Carcassona celèsta perque es lo mai grand dels cinc e qu'es tanben pus vast que Carcassona.
Lo site èra ocupat pendent l'epòca romana dempuèi lo començament del sègle I AbC, coma o mostrèron d'excavacions recentas. En 806 apareguèron las primièras mencions del castèl dins l'Istòria. Es alara catalan e se nomenava Perapertusès. Apartenguèt al comte de Besalú, pichona vila situada en Catalonha entre Figueres e Olot, dins un tèxte de 1020. La primièra mencion del castèl data de 1070
Passèt apuèi dins lo comtat de Barcelona en 1111, puèi dins lo vicomtat de Narbona. A partir 1180, lo comte de Barcelona, Anfós II alara rei d'Aragon s'emancipèt de sa vassalitat al rei de França. La zona venguèt de facto una frontièra.
A l'epòca de la Crosada contra los Albigeses, èra lo fèu de Guilhèm de Pèirapertusa que, volent pas far sa somission, foguèt excomuniat en 1224. Aquel darrièr se sometèt aprèp l'escaç del sèti de Carcassona, e lo castèl venguèt una possession francesa en 1240. En 1242, Loís IX de França decidiguèt de lo refortir e d'i apondre una segonda partida, lo donjon "Sant Jòrdi", situat mai naut sus la cresta; lo donjon Sant Jòrdi es alara bastit en 1250-51, lo Donjon Vièlh e la glèisa de Santa Maria foguèron adobats. La situacion demorèt confusa dins la region fins a la signatura del tractat de Corbeil en 1258 daissant liures Catalonha e Lengadòc. Fixèt atal la frontièra just al sud del castèl de Pèirapertusa. Aquel, coma sos vesins, los castèls de Puèglaurenç e Querbús, es una de las fortalessas reialas que se tornèt bastir a la fin del sègle XIII per aparar la frontièra contra lo reialme d'Aragon puèi Espanha fins al sègle XVII.
En 1355, lo castèl es armat tornarmai per Enric II de Castelha, pretendent al tròn de Castelha, desfach a Navarete, foguèt autrejat pel rei de França Carles V de França a s'i refugiar. En 1542, Joan de Gravas, senhor de Serinhan, prenguèt lo castèl al nom de la Reforma, mas es a son torn pres e executat.
Una garnison i demorèt fins a la Revolucion Francesa alara que ciutadèla aviá pas gaire de valors dempuèi l'annexion del Comtat de Rosselhon en 1658. Lo castèl foguèt desclassificat coma plaça frontièra a l'ocasion del Tractat dels Pirenèus en 1659 e la fortalessa foguèt abandonada. Vendut coma Ben Nacional en 1820, las roïnas demòran fins a uèi. La primièra campanha d'adomament del monument comencèt en 1950.
Uèi[modificar | modificar la font]
Las roïnas aculhisson uèi prèp de 100 000 visitors cada an. Dominan dempuèi 800 m los vinhals de la region e lo vilatge de Dulhac (vinhal de las Corbièras).
Arribam per una carrièra que s'arrèsta just en dejós del bauç sus un parcatge, los visitors pòdon caminar un quart d'ora per far lo torn del castèl par l'èst e dintrar per la dintrada principala costat nòrd. Malgrat que lo castèl siá enroïnat, fòrça parets son encara quilhadas, e de salas son encara plan conservadas (subretot la capèla fortificada dins lo Bas Castèl).
Per temps d'auratge o de ventada, la montada es fòrça desconselhada e sovent enebida per aparar los visitaires de l'eslhauç e de las limpadas dangierosas dins l'escalièr Sant Loís, que liga l'ancian castèl al donjon, que ja es fòrça limpant per temps bèl.
Lo bauç de calcari permet aisidament l'escalada e las vias arriban totas (o gaireben!) dins la cencha.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo castèl mesura 300 mètres de long e 60 mètres de larg per la majora. La dintrada se trapa al nòrd e tot lo rèsta del castèl demòra inaccessible per de bauces que susplomba. Tot lo castèl es entornejat de barris plan ancorats al naut del bècs. Mas la muralha de la partida nòrd mai accessible es mai pertocanta qu'al sud que n'es compausada de fòrça fòrts penjals escalabroses. Es compausat de dos replans a l'èst e a l'oèst. Aquel de l'èst es bordat d'una cortina de 120 mètres de long jalonada par doas torres de dessenh mièg circular. Aquela cencha "bassa" conservèt son camin de ronda format de malons repausant sus de caboquets. Lo costat sud es aparat per l'a pic del bauç. L'angle nòrd-èst abriga la pòrta de dintrada. Se pòt observar sus aquel replan lo castèl primitiu del comte de Besalú e la capèla del sègle XII[1]. Una anciana sèrva d'aiga es visibla prèp del castèl primitiu.
Lo donjon vièlh es format de la glèisa de Santa Maria, romanica, e d'un lotgís, constituit de doas salas de vòltas superpausadas. Quatre sèrvas alimentavan lo castèl.
Sul replan oèst i a lo castèl pus recent quilhat sul ròc de Sant Jòrdi. Foguèt bastit sus l'òrdre del rei Sant Loís en 1242 per refortir la fortalessa. Per i accedir, un escalièr dit de Sant Loís gaireben vertiginòs poja lo long de la paret del ròc. Lo "donjon de Sant Jòrdi" es un castèl amb son pròpri sistèma de defensa capable de resistir als assalidors que capitèron a accedir a la fortalessa e possedissiá sa pròpria capèla dins lo donjon, la capèla de Sant Jòrdi de nau unica.
Las roïnas del castèl son monument istoric dempuèi lo 19 de març de 1908.
Referéncias e bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Lo site oficial del castèl
- (fr)Pèirapertusa sus cathares.org
- (fr)Site sus las vias d'escalada
- (fr)Article e fotos sul castèl
- (fr)Fotografia
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Henri-Paul Eydoux - Châteaux des pays de l'Aude - pp.173-181, dans Congrès archéologique de France. 131a session. Pays de l'Aude. 1973 - Société Française d'Archéologie - Paris - 1973


c: text/html

text:
Lista dels primièrs ministres de Belgica
Lo primièr ministre es lo cap de govèrn de Belgica. La carga recebèt aqueste nom après la fin de la Primièra Guèrra Mondiala, es a dire dempuèi l'arribada de Léon Delacroix al poder. Anteriorament lo primièr ministre aviá lo títol de "cap de gabinet". Los principals partits politics foguèron dividits en doas alas lingüisticas independentas (de lenga francesa e de lenga neerlandesa):
- En 1968 pel Partit Crestian Democratic (iranja) ;
- en 1972 pel Partit Liberal (blau) ;
- en 1978 pel Partit Socialista (roge).
Vaquí la lista dels primièrs ministres de Belgica dempuèi 1830.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jumencourt
Jumencourt es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Jumencourt a situat a l'oèst de Laon (33 km), al nòrd de Soissons (17 km) e al sud de Chauny-Tergnier (20 km).
A compausat del Caseriu de Trébécourt, en direccion de Coucy-lo-Castèl-Auffrique sus la D1500.
La municipalitat aperten al costat de Coucy-lo-Castèl-Auffrique e al arrondissement de Laon.
La commune de Jumencourt est située à l'ouest de Laon (33 km), au nord de Soissons (17 km) et au sud de Chauny-Tergnier (20 km).
Elle est composée du Hameau de Trébécourt, en direction de Coucy-le-Château-Auffrique sur la D1500.
La commune appartient au canton de Coucy-le-Château-Auffrique et à l'arrondissement de Laon.


text:
Parlament de Tolosa
Lo Parlament de Tolosa foguèt mes en plaça a Tolosa en 1443 per Carles VII.
Aqueste Parlament es una cort de justícia represa sul modèl del de París; foguèt creat per sant Loís per jutjar en apelacion al nom del rei. Lo Parlament de Tolosa deu fòrça a l'accion menada pels Estats de Lengadòc, que dempuèi longtemps lo reclamavan, al nom de l'alunhament del Parlament de París e de l'especificitat del drech meridional.
Lo Parlament de Tolosa serà doncas lo primièr del genre creat en "província". Espandís al començament son ressòrt de Ròse a l'Atlantic, dels Pirenèus al Massís Central, mas la creacion del Parlament de Bordèu, en 1462, li lèva Guiana, Gasconha, las Lanas, Agenés, Bearn e Peiregòrd.
Lo 4 de junh de 1444, lo Parlament novèl de Tolosa s'installa dins una sala del Castèl Narbonés, mas sa dintrada solemna aurà luòc pas que l'11 de novembre seguent. Tractarà d'afars civils, criminals e eclesiastics nombrós coma per exemple l'Afar Calàs. Lo 9 de març de 1762, Joan Calàs es condemnat a mòrt pel Parlament de Tolosa.
Amb la Revolucion Francesa, lo Parlament de Tolosa desapareis coma los Capitols de Tolosa.


text:
Folco de Baroncelli-Javon
Lo marqués en Folco de Baroncelli-Javon (Ais de Provença, lo 1 de novembre de 1869 – Avinhon lo 15 de decembre de 1943) foguèt un aristocrata occitan, un escrivan e poèta felibrenc provençau, èra tanben manadièr e gardian.
Poèta de consciéncia politica fòrta, foguèt un grand defensaire dau pòble e dei tradicions camarguencas Pròche de Frederic Mistral e de Josèp Romanilha, fondèt amb elei lo jornau dau Felibritge: l'Aiòli.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Apertenent dau costat de son paire a una vielha familha florentina installada en Provença tre lo sègle XV, nasquèt a Ais de Provença, mas foguèt batejat a Avinhon ont sa familha possediá lo Palais dau Rore. Sei grand mairaus èran d'aristocratas nimesencs qu'encara parlavan provençau malgrat la substitucion de la lenga per lo francés dins las classas aristocraticas a aquesta epòca. Partejèt son enfància e sa joinessa entre Arle , Nimes e Bolhargues. Comencèt d'escriure en occitan a l'atge de 18 ans e durant sei estudis a Nimes, encontrèt Frederic Mistral que li confisèt la direccion de l'Aiòli, lo jornau dau Felibritge. A Bolhargues, en pichona Camarga, au Castèu de Bèla Còsta, au contacte dei cavaus e dei buòus, s'enamorèt de la vida liura mas dura de gardian, e aquistèt la "fe dei buòus". Tanlèu desliurat de la tutèla familhala, venguèt manadièr e s'installèt au mas de l'Amarèu, près dei Santei Marias de la Mar. Ailà fondarà la Manada santenca   e esposarà la filha d'un proprietari de Castèunòu de Papa que li donarà tres filhas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Portal:Provença/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Personalitat provençala
- Escrivan occitan del sègle XIX
- Escrivan occitan del sègle XX
- Poèta occitan
- Majorau dau Felibritge
- Literatura provençala
- Escrivan dau país d'Ais
- Noblesa occitana
- Escrivan francés del sègle XIX
- Escrivan francés del sègle XX
- Naissença en 1869
- Naissença a Ais de Provença
- Naissença dins lei Bocas de Ròse
- Decès en 1943
- Decès en Avinhon


text:
Edmund Husserl
Edmund Husserl (Prossnitz, Moràvia, Chequia 1859 - Friborg de Brisgòvia 1938) foguèt un filosòf alemand d'origina josieva.
Foguèt disciple de Franz Brentano e Carl Stumpf a Halle (Saxònia-Anhalt), e en 1901 foguèt professor a Göttingen e Friborg de Brisgòvia e cap de l'escòla de fenomenologia. Son evolucion intellectuala, marcada successivament per l'influéncia de Platon, René Descartes e Immanuel Kant, descriu una mena d'arc que va del pòl objectiu cap al pòl subjectiu de la consciéncia. Sa primièra òbra se caracteriza per la descobèrta e la descripcion del contengut ideal de la coneissença: las "esséncias" de las causas. Dins las òbras posterioras introdusís la problematica critica de l'ἐπoxή[1] e transforma atal lo realisme aparent de la primièra epòca dins una mena d'idealisme transcendental que cèrca dins la consciéncia —una consciéncia transcendentala dins l'estil de Kant e, alara, intersubjectiva— lo fondament absolut del monde dels objèctes que s'i constituís. En mai, en 1887 se convertiguèt al cristianisme luterian e abandonèt lo judaïsme.
Dins las darrièras òbras abòrda de tèmas novèls: la vertat apodictica, la temporalitat de la consciéncia, la mondanitat de l'òme, etc, que semblan de preparar la futura pensada de Martin Heidegger. Considerat coma fondador de la fenomenologia, Husserl concep pas lo fenomèn solament coma la realitat meteissa, coma es donada a l'òme immediatament dins la coneissença. La primièra estapa de la fenomenologia es dominada, doncas, per l'admiracion, gaireben platoniciana, per la preséncia de las causas dins la consciéncia. Soslinha tanben l'intencionalitat de la coneissença: la consciéncia es pas mai solipsista[2], es consciéncia de quicòm e tend totjorn cap a un objècte, e atal la correlacion consciéncia-causa domina la pensada d'Husserl. Demòra pasmens a determinar se la causa es d'esperela o s'es per la consciéncia. Finissent per causir la segonda possibilitat, Husserl transforma definitivament la primitiva fenomenologia de las esséncias en una fenomenologia transcendentala, pausant l'accent sus la reduccion transcendentala; mas, al luòc de s'installar definitivament dins un dels dos pòls de la relacion subjècte-objècte, se situa al plen mièg de l'arc transcendental que los liga e qu'a partir d'el analisa e descriu las estructuras essencialas de l'un e de l'autre. Aquela situacion es inestabla e la pensada d'Husserl dona de pròvas d'aquela inestabilitat. El pensa, mas, aquò es la situacion particulara del filosòf. Aquela pensada influiguèt posteriorment Edith Stein (Santa Teresa Benedicta de la Cròtz), Eugen Fink, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre, Maurice Merleau-Ponty e Max Scheler, son principal disciple.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Über den Begriff der Zahl. Psychologische Analysen (1887).
- Philosophie der Arithmetik. Psychologische und logische Unters.uchungen (1891).
- Logische Untersuchungen (Recercas logicas, 1900-01)
- Philosophie als strenge Wissenschaft (1911).
- Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologische Philosophie (Idèas relativas a una fenomenologia pura e a una filosofia fenomenologica, 1913).
- Formale und transzendentale Logik (Logica formala e transcendentala, 1929).
- Méditations cartésiennes (1931).
- Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzendentale Phänomenologie (La crisi de las sciéncias europèas e la fenomenologia transcendentala, 1937).
- Erfahrung und Urteil (Experiéncia e jutjament, 1939).
Nòtas e referencias[modificar | modificar la font]
- ↑ Epoké es un mot grèc que significa en primièr « arrèst, interrupcion, cessament ». En filosofia aquel tèrme designa subretot la suspension del jutjament
- ↑ Lo solipsisme consistís a pensar que solament existís lo ieu e que tot lo rèsta, enclusissent lo monde exterior o lo sensible, son d'emanacions mentalas d'aquel ieu


text:
51
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 51 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de Caer Caradoc l'annada precedenta, lei Romans capturèron lo cap cèlta Caratacos qu'èra l'arma de la resisténcia dei pòbles dau sud de Bretanha. Per amaisar la situacion dins la region e demòstrar sa cleméncia, l'emperaire Claudi l'esparnhèt e li donèt un tenement onte lo cap cèlta s'installèt e demorèt fins a sa mòrt. Aqueu succès permetèt d'establir fèrmament la preséncia romana dins lo sud de l'illa.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Refús d'una prepausicion d'aliança formulada per lei Xiongnus dau Nòrd e mantenement de l'aliança ambé lei Xiongnus dau Sud. L'objectiu dau govèrn chinés èra de mantenir la division apareguda au sen de la confederacion xiongnu en 47. D'efècte, aquò permetiá d'utilizar lei Xiongnus dau Sud per protegir la frontiera chinesa e de redurre leis incursions frontalieras dei nomadas de l'estèpa.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Gotarzès II que foguèt remplaçat per Vononès II qu'èra probablament lo fraire d'Artaban III. Pasmens, lo sobeiran novèu moriguèt rapidament après solament quauquei mes. Son fiu Vologès Ièr li succediguèt ambé l'acòrdi de sei fraires.


text:
Mississipí (riu)
Lo riu Mississippí[1] es lo segond flume dels Estats Units, amb una longor de 2340 km[2] de sa font al lac Itasca en Minnesòta fins a sa desbocadura pel Golf de Mexic. Lo riu pus long dels Estats Units es un afluent de Mississippí, lo riu Missorí, que mesura 2540 km.[3]
Lo riu Mississippí fa partida del sistèma fluvial Jefferson-Missorí-Mississippí qu'es lo mai grand sistèma fluvial d'America del Nòrd e entre los pus grands al mond: de per sa longor (3900 km), es lo quatren, e de per son debit (16 200 m³/s),es lo desen.
Lo nom de Mississippí ven del mot de la lenga ojibwa misi-ziibi (« grand riu »).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ United States Geological Survey Hydrological Unit Code: 08-09-01-00- Lower Mississippi-New Orleans Watershed
- ↑ USGS Mississippi River
- ↑ USGS Missouri River


text:
Verin
Un verin (del latin venenum) es un produch toxic secretat per d'unes animals coma los imenoptèrs e los ofidians, que pòt èsser inoculat per fissada o mossegada en provocar d'accidents divèrses. Los verins an d'efièches variables en foncion de las substàncias que contenon:
- de neurotoxinas paralisantas que lor accion es comparabla a la del curare (« curare-like ») mas que son pas empachadas pels antagonistas del curare coma l'eserina;
- d'emorraginas, fòrça presentas dins los viperids, en provocar d'emorragias ;
- de citolisinas destrusent las cellulas a l'origina de las necròsis cutanèas de còps fòrça importantas, que pòdon anar fins a l'òs (miotoxina dels idrofids en particular) ;
- d'emolisinas qu'atacan los globuls roges de la sang (vejatz emolisi), en empachar la fagocitòsi, explicant las infeccions segondàrias frequentas ;
- de substàncias istaminicas a l'origina de reaccions vasomotrises responsablas del tresvirament observat après mossegada pels viperids. Existisson fòrça autras substàncias de las accions enzimaticas fòrça diferentas.


text:
Houdan
Houdan es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Escriu antany Hosdench, lo nom « Houdan » correspond a un arquetip germanique probablament franc, frequent en lo nòrd de la França (Hesdin, Hodeng, Hodent, Houdain..) De *Husiding, « ostal sus una nautor ».
Comtat jol Ancian Regim, Houdan #aperténer a la familha dels senhors de Montfort dempuèi lo Sègle X, i aguèt de contunh ligat al duché de Bretanha per matrimòni. La vila #èsser pel continuament disputat pels Angleses e #dintrar en lo domeni reial al continuament del matrimòni de Louis XII e de Anne de Bretanha. I aguèt cedit per Louis XIV a la familha de Luynes en escambi de tèrras prèpas del parc de Versailles e #demorar la proprietat de las Luynes fins a la Revolucion.
En 1065, lo comte Amaury II de Montfort #crear la fièra Santa-Matthieu en benefici dels fraires del abbaye de Coulombs[1].
Écrit autrefois Hosdench, le nom « Houdan » correspond à un archétype germanique probablement franc, fréquent dans le nord de la France (Hesdin, Hodeng, Hodent, Houdain..) de *Husiding, « maison sur une hauteur ».
Comté sous l'Ancien Régime, Houdan appartint à la famille des seigneurs de Montfort depuis le Sègle X, puis fut rattachée au duché de Bretagne par mariage. La ville fut par la suite disputée par les Anglais et entra dans le domaine royal à la suite du mariage de Louis XII et d'Anne de Bretagne. Elle fut cédée par Louis XIV à la famille de Luynes en échange de terres proches du parc de Versailles et resta la propriété des Luynes jusqu'à la Révolution.
En 1065, le comte Amaury II de Montfort créa la foire Saint-Matthieu au profit des moines de l’abbaye de Coulombs[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}. Consultat lo 14 de junh de 2011.
- ↑ 941en foire Saint-Matthieu à Houdan les 24, 25 et 26 septembre 2010. Consultat lo 14 juin 2011.


text:
1791
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1791 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sultanat de Sennar[modificar | modificar la font]
Acomençament dau rèine dau sultan Badi VI (1791-1798) que son poder èra subretot nominau.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Integracion de Vermont coma lo 14en estat de l'Union lo 4 de març.
Vermont[modificar | modificar la font]
Disparicion de la Republica de Vermont après son integracion au sen deis Estats Units d'America.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Depaus d'un brevet regardant la premiera turbina de gas per l'engenhaire e inventor britanic John Barber (1734-1801). Pasmens, l'engenh foguèt pas construch en causa dei limits tecnologics dau periòde[1].
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 23 d'abril - James Buchanan, president dels Estats Units (m. 1868)
- 27 d'abril - Samuel Morse, inventor american del telegraf (m. 1872)
- 26 de julhet - Franz Xaver Wolfgang Mozart, compositor austriac (m. 1844)
- 14 de setembre - Franz Bopp, filològ e lingüista alemand (m. 1867)
- 22 de setembre - Michael Faraday, fisician britanic (m. 1867)
- 26 de decembre - Charles Babbage, matematician e inventor britanic (m. 1871)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de decembre - Wolfgang Amadeus Mozart, compositor austriac (n. 1756)


text:
Despensas publicas
Las despensas publicas son l’ensems de las depensas realizadas per las administracions publicas. Lor finançament es afortit d'un costat per las recèptas publicas (impòsts, taxas, e cotisacions socialas) e de l'autre pel deficit public.
Somari
Autorizacion de las despensas[modificar | modificar la font]
L'autorizacion es l'operacion comptable que rebat l'acte, en virtut de que, l'autoritat competenta administra una despensa en cambi d'un credit ne determinant lo montant del biais mai segur posible (quitament a far de resèrvas s'es pas possible) per que s'afortissís en totalitat o en partida pel credit del budgèt. Aquel acte se fa sonque al respècte de la quita entitat es a dire solament lo processús administratiu d'esperel que genera las despensas publicas: aquisicion dels bens e servicis que fa l'Administracion Publica, que sián ben de consumacion (material de burèl, servicis de seguritat e netetat...), o los elements d'investiment (ordenadors, construccion de rotas, espitals, escòlas...). Tanben inclusion lo pagament dels foncionaris.
Pasmens compren pas las despensas de las pensions: quand paga un funcionari compra un servici, lo seu trabalh (existís una transaccion economica), alara que quand paga una pension es simplament un transferiment de rendas (recep pas res en cambi), atal se comptabiliza pas dins lo PIB.
Portada de las despensas[modificar | modificar la font]
Las despensas realizadas pel govèrn son de natura divèrsa. Van del recòbrament de las obligacions dirèctas coma la compra d'un ben o servici fins a las obligacions acumuladas los ans fiscals presedents. Pasmens, fòrça d'aquelas son dirigidas en granda partida fins a la populacion per mermar lo marge d'inegalitat de la distribucion dels revenguts.
Atal, saber cossí se despensa l'argent del budjèt public es indispensable e san, perque m ejans aquelas despensas se sap qui es ajudat de biais dirècte o indirècte per çó far es documentat per far lo lum cossí se despensa l'argent public e qui ne beneficia.
Classificacion economica de las despensas[modificar | modificar la font]
D'un punt de vista economic se distinguisson en tres tipes: Desvolopament Social, Economic, e del Govèrn.
Desvolopament Social[modificar | modificar la font]
Educacion, Santat, Seguritat Sociala, Urbanizacion, Lòtjaments socials, Desvolopament Regional, Aiga Potable e Assaniment, Ajuda Sociala, e Eliminacion de la Pauretat.
Desvolopament Economic[modificar | modificar la font]
Provesir las Infrastructuras, Energia, Comunicacions e Transpòrts, Desvolopament agricòl e forestièr, Questions ligadas al trabalh e las entrepresas, Ciéncia e Tecnologia, Promocion de la formacion e emplec, Lanç competitiu entreprenarial.
Clasificacion de las despensas del punt de vista macroeconomic[modificar | modificar la font]
Despensas correntas o de consomacion: Despensas per provesir los servicis publics, pagament dels foncionaris e compra de biens e servicis.
Despensas de capital: Despensas per mantener o melhorar la capacitat productiva del país, sobre tot las infrastructuras.
Despensas de transferiment: Capital que l'estado conseda a las entrepresas e a las familhas qu'o necesitan
Transferiments[modificar | modificar la font]
Son las despensas realizadas pel sector publico sens obtèner cap res en cambi, es a dire sens compensacion venent dels recepiendaris. Un exemple de transferiment corrents seriá las prestacios de cauma, las pensions publicas de la Seguritat Sociala o per la santat.


text:
1935
Aquesta pagina concernís l'an 1935 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril - Inauguracion de la linha d'avion entre París e Argièr.
- 26 d'abril - Primièra transmission oficiala de television.
- 2 de mai - Tractat d'assisténcia mutuala entre França e l'Union Sovietica.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 16 de març - Adolf Hitler anóncia lo rearmament d'Alemanha, en violacion del Tractat de Versalhas.
- 27 d'abril - Inauguracion de la primièra linha del mètro de Moscòu
- 29 d'abril a 15 de mai - Primièra edicion de la Vuelta a España, competicion de ciclisme amb 3425 km de percors total.
- 5 de julhet - António de Oliveira Salazar deven dictador de Portugal.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Aparicion dau stakhanovisme ambé lei valentiás dau minaire Alekseï Stakhanov. Aquò marcava la mutacion prefonda de la classa obriera sovietica qu'èra venguda una massa importanta de trabalhaires venguts dei regions ruralas e qu'avián ges de tradicion obriera (11 milions d'obriers en 1928, 38 milions en 1938). Ansin, lo govèrn sovietic decidèt de leis enquadrar d'un biais estrict (sindicat oficiau, Partit...) e de crear una elèit formada per d'obriers estrambordats per compensar la manca de qualificacion de la man d'òbra.
Mond[modificar | modificar la font]
- 21 de març - Pèrsia es renomenada Iran.
- 31 de mai - Tèrratrem a Quetta (vila de l'actual Paquistan) causa 40 000 mòrts.
- 2 e 3 d'octobre - Invasion d'Etiopia per de tropas italianas.
- 9 d'octobre - Inauguracion de la linha d'avion entre Argièr e Antananarivo.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Construccion dau premier motor fusada (un motor de monergol) per l'engenhaire Helmuth Walter (1900-1980). Permetiá de desvolopar 100 kg de possada.
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de la fòrça nucleara fòrta dins una teoria dau fisician japonés Hideki Yukawa per explicar d'un biais novèu la coesion dei nuclèus atomics. I postulèt tanben l'existéncia dei mesons, especialament aquela dau pion. Aqueu trabalh li permetèt d'obtenir lo Prèmi Nobel de Fisica 1949.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de genièr - Elvis Presley, musician e cantaire american (m. 1977)
- 25 de genièr - António Ramalho Eanes, president de Portugal
- 31 de genièr - Kenzaburo Oe, Kenzaburo Oe, escrivan japonés, Prèmi Nobel
- 11 de febrièr - Gene Vincent, Gene Vincent, cantaire e musician american (m. 1971)
- 11 de febrièr - Alberto Lysy, violonista argentin (m. 2009)
- 3 de març - Zhelyu Zhelev, president de Bulgaria
- 26 de març - Mahmud Abbas, president de Palestina
- 31 de març - Richard Chamberlain, actor american
- 19 d'abril - Dudley Moore, actor britanic (m. 2002)
- 27 d'abril - Theo Angelopoulos, cineasta grèc
- 20 de mai - José Alberto Mujica, president d'Uruguai
- 13 de junh - Samak Sundaravej, primièr ministre de Tailàndia
- 6 de julhet - Tenzin Gyatso, , 14(en) dalai-lama, Prèmi Nobel de la Patz
- 9 de julhet - Mercedes Sosa, musiciana e cantaira argentina (m. 2009)
- 14 de julhet - Ei-ichi Negishi, quimista japonés, Prèmi Nobel
- 17 de julhet - Donald Sutherland, actor canadian
- 18 de julhet - Benjamin Vautier, artista niçard
- 18 d'agost - Hifikepunye Pohamba, president de Namibia
- 7 de setembre, Abdou Diouf, president de Senegal
- 29 de setembre - Jerry Lee Lewis, musician american
- 12 d'octobre - Luciano Pavarotti, cantaire italian (m. 2007)
- 9 de novembre - Alain Delon, actor francés
- 14 de novembre - Rei Hussein de Jordania (m. 1999)
- 1 de decembre - Woody Allen, actor e director de cinèma american
- 7 de decembre - Armando Manzanero, musician, actor e compositor mexican
- 25 de decembre - Susana Rinaldi, actritz e cantaira argentina
- 30 de decembre - Omar Bongo, president de Gabon (m. 2009)
- Artur Rasizade, president d'Azerbaitjan
- Ada Deer, activista politica e escrivana amerindiana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 28 de febrièr - Chiquinha Gonzaga, musiciana brasilièra (n. 1847)
- 16 de març - John James Richard Macleod, mètge escocés, Prèmi Nobel (n. 1876)
- 12 de mai - Józef Piłsudski, cap d'Estat de Polonha (n. 1867)
- 21 de mai - Jane Addams, trabalhaira sociala americana, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1860)
- 24 de junh - Carlos Gardel, cantaire argentin (n. 1890)
- 3 de julhet - André Citroën, fondator de Citroën (n. 1878)
- 12 de julhet - Alfred Dreyfus, militar francés (n. 1859)
- 20 d'octobre - Arthur Henderson, òme politic escocés, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1863)
- 30 di novembro - Fernando Pessoa, escrivan portugués (n. 1888)
- 4 de decembre - Charles Robert Richet, fisiologista francés, Prèmi Nobel (n. 1850)
- 13 de decembre - Victor Grignard, quimista francés, Prèmi Nobel (n. 1871)
- 17 de decembre - Juan Vicente Gómez, president de Veneçuèla (n. 1857)
- Bernat Sarrieu, lingüista gascon (n. 1875)


text:
Theobroma cacao
Lo cacau (en latin : Theobroma cacao) es un arbre de la familha Sterculiaceae originari d'America tropicala. Se nomena tanben cacau las granas grassas secas e parcialament fermentadas de l'arbre, utilizadas per la fabricacion del chocolat.
Theobroma, en grèc, significa "beguda dels dieus"; cacau ven del nahuatl cacahualt, çò que concòrda amb una legenda aztèca que considerava la grana del cacau d’origina divina.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Lo cacau es una espècia tropicala diploïda originària d'America del Sud. Ven naturalament dins lo bacin d'Orinoco e d'Amazonas a febla altitud al pè de la Cordilhièra dels Andes (entre 200 e 400 m).
Es un arbre que mesura de 3 à 10 m de naut, cauliflori de fuèlhas sempre verdas. Florís a 3 ans e dona de flors, fruts e fuèlhas tot l'an. Atenh son plen rendement entre 7 e 10 ans e viu fins a 100 ans. Sas flors fan aperaquí 1 cm e sonque 1% d'entre elas donan de fruts. L'arbre pòt produire annalament fins a 20 000 flors de color ròsas e blancas.


text:
Autostereoscopia
L'autostereoscopia es un tipe de representacion d'imatge en relèu o estereoscopic necessitant cap de dispositiu complementari per donar l'efècte tridimensional. Atal, un ecran autostereoscopic aficha l'efècte de relèu sens que, per exemple, lo pòrt de lunetas especialas associadas siá necessari.
Lo principi de l'autostereoscopia existís en fotografia dempuèi lo començament del sègle XX. Atal, de cartas postalas, de pichons objèctes an expleitat lo procediment mai ancian, basat sus la tecnica dels malhums lenticularis. Los mai evoluats son axats sus de tecnologias coma l'olografia, la projeccion sus de supòrts aquatics, fums, vapors, gases inèrtes, « fotostereosintèsi », eca.
Somari
Autostereoscopia de malhum lenticular[modificar | modificar la font]
L'impression de relèu es obtenguda mercé a un malhum de microlents plaçat a la superfícia de l'imatge, constituit d'imatges imbricats representant caduna un punt de vista pris jos un angle diferent. Lo malhum permet d'adreçar a cada uèlh un imatge diferent, lo cervèl de l'observador redona alara lo relèu.
Inventat en 1908 per Gabriel Lippmann puèi realizat en 1920 per Hess, lo principi del malhum lenticular foguèt pron melhorat per la fotografia per Maurice Bonnet.
Alara que dos punts de vista sufison a donar le relèu, Maurice Bonnet aviá multiplicat de punts de vista fins a un desfilament de contunh simultanèu de l'optica e de la fenda de separacion, arribant atal a l'equivalent d'una infinitat de punts de vista.
En 1987, lo Francés Pierre Allio adaptèt aquel principi a la vidèo, creant una cadena complèta dempuèi la captura fins a l'afichatge puèi comercializa d'ecrans autostereoscopics de malhum lenticular que nomena alioscopia[1], e la depausèt jos la marca Alioscopy[2]. D'autras marcas comercializan d'ecrans basats sus aquela tecnologia, que l'american Magnetic[3]. L'una de las caracteristicas d'aqueles ecrans es de donar mai de punts de vista que los dos estrictament necessaris (respectivament 8 per Alioscopy, 6 o 9 segon los modèls per Magnetic), de biais a permetre un posicionament mai liure dels espectators; los ecrans son dichs « multiscopics ».
En 2009 e 2010, totes los grands fabricants que Philips e LG subretot presentèron lors ecrans autostereoscopics, qu'utilisan gaireben totes de malhums lenticulars de lents cylindrics clinats.
Lo francés Franck Guigan adaptèt a la television en relèu lo sèu principi d'Imatgeriá lenticulara de lents esferics dispausats en nis d'abelhas, en prepausant de disposicions adaptadas a 4 e a 10 vistas diferentas, que melhoran sensiblament la resolucion percebuda pels espectators.
Los grands productors d'ecrans indican generalament que l'arrivada dels ecrans autostereoscopics dins los fogals se fará pas abans 2016, e que lor usatge será limitat fins alara a la publicitat dins de luòcs publics.
Autostereoscopia a barrièra de parallaxa[modificar | modificar la font]
Tanben utilizada en vidèo, lo principi es per l'enssecial lo meteis que l'autostereoscopia de malhum lenticular, a la plaça de qu'un filtre (la barrièra) distria en alternança los punts de vista destinats a l'un o l'autre dels dos uèlhs. La barrièra de parallaxa es mai anciana que l'ecran lenticular (Berthier, 1896). Coma pel malhum lenticular, un bon posicionament de l'espectator es necessari. Mas al contrari dels malhums lenticulars las posicions lateralas per plan veire l'imatge entièr son totas a la meteissa distança del plan de l'imatge. Aquela tecnologia es, entre autres, utilizada pels ecrans de las marcas Tridelity[4](2 o 5 punts de vista), Spatial View[5] (5 punts de vista), NewSight[6] (8 punts de vista), coma la Nintendo 3DS.
Autostereoscopia d'illuminacion[modificar | modificar la font]
S'agís d'una varianta de la barrièra de parallaxa, en fach constituida de doas barrièras de parallaxe superpausadas. Sistèma inventat en 1987 per Kaneko compausat d'un ecran de cristals liquids superpausat a un ecran compausat de colomnas luminosa d'una largor de dos pixèls. Les colonmas paras son vista par l'uèil esquèrra e las colonmas imparas per l'uèlh drech. Sistèma desvolpat per las societats Sharp e NEC.
Autostereoscopia d'ecran olografic[modificar | modificar la font]
Un element optic olografic (HOE) es plaçat debans l'ecran de visualizacion. Los imatges per ambedos uèlhs son cadunas projetadas per un projector LCD e rebatida per un miralh sus un ecran convèxe. HDS screen es commercializat par Physical Optics Corporation.
Produccion d'imatges per sistèmas autostereoscopics[modificar | modificar la font]
Gaireben totes los sistèmas autostereoscopics son de fach multiscopics (donan mai de dos punts de vista); lo problèma es doncas de capturar un nombre de vista multiple e quin que siá d'una scèna. Coma per l'estereoscopia « mono », aquò es gaireben aisit dins lo cas d'imatges de sintèsi, perque los imatges son calculats per ordinator; de solucions de plugins per de logicials de 3D existisson (Alioscopy per 3DS Max, Spatial View per 3DS Max e After Effect, eca.) e permetan de facilitar lo calcul dels diferents punts de vistas. La presa de vista multiplas d'imatges vertadièra es al contrari mai dificilas, e demanda de material dedicat. L'entreprisa Alioscopy desvelopa un sistèma multicamera.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Bourdin, Verbataz, Allio, Alioscopie : procédé pour la prise de vue vidéo ou la synthèse d'images en relief et la visualisation sans lunettes, Société Soder, groupe Le Particulier Ed, (ISSN 0030-2430), 1991, vol. 71, nModèl:O 1, p.26-32
- ↑ Alioscopy
- ↑ Magnetic
- ↑ Tridelity
- ↑ Spatial View
- ↑ NewSight


text:
Caòs (mitologia)
Segon la mitologia grèga, lo Caòs (en grèc Xάoς Khaos) foguèt lo principi infòrme existissent dempuèi totjorn de que foguèron creats los primièrs dieus e totas las causas. Comun als diferents mites cosmogonics grècs, èra concebut coma una mescla desordenada de tots los elements, que segon los grècs ancians èran quatre: tèrra, aire, aiga e fuòc.
Las tres caracteristicas mai importantas del Caòs:
- Es un trauc sens fons ont tot tomba d'un biais immancable. Çò que contrasta radicalament amb la Tèrra que n'emergís per ofrir un luòc estable.
- Es un luòc sens cap d'orientacion possibla, ont tot tomba en totas las direccions.
- Es un espaci que dividís: aprèp que la Tèrra e lo Cèu se separèron, lo Caòs rèsta entre los dos.
Esiòde, poèta grèc del sègle VIII AbC, citava dins son òbra Teogonia que « abans de totas las causas existissiá lo Caòs; e aprèp Gèa la fertilitat, pilar solid de totes los Immortals qu'abiten els sucs del nevat Olimp e lo Tartar fòsc enclavat dins las prigondors de la tèrra espaciosa; e aprèp Eròs, lo mai bèl dels dieus immortals, que trenca las fòrcas, e que de totes los dieus e de totes los òmes possedís l'intelligéncia e sciéncia. E del Caòs nasquèt Erèb e la negra Nix, (...) »
Lo poèta roman del sègle I, Ovidi, definís lo Caòs primogenitor atal: « (...) quand la mar e la tèrra e el çò que cobrís tot lo firmament èran units e tota la natura semblava una bola, aquò èra nomenat Caòs » (Las Metamorfòsis, Libre I, 6-7).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Parramon i Blasco, Jordi: Diccionari de la mitologia grega i romana. Edicions 62, Col·lecció El Cangur / Diccionaris, núm. 209. Barcelona, octobre del 1997. ISBN 84-297-4146-1, planes 42-43.
- Esiòde: Teogonia, 116; 123-132.
- Ovidi: Las Metamorfòsis, Libre I, 6-7.


text:
Siéu ana cerca dins lou fin-founs dóu tiradou pèr vous counta aquelo istòri dóu Cleiroun.
A Bèu-Caire li biòu sourtien au son dóu cleiroun pièi i’avié un roulamen de tambour que s’arrestavo uno fes qu’èron dins lou round. D’aqui lou noum de Cleiroun douna à-n-un biòu famous de la manado Delbosc, e que nasquè en 1920 dóu tèms de Granon. Fara sa darriero courso lou 19 de setèmbre de 1937. Granon dounara pièi lou biòu à la vilo de Bèu-Caire. Lou Clairon fuguè tua e douna à manja i vièi de l’óuspice.
Peravans, e dóu tèms de la glòri dóu biòu, lou Conse de Bèu-Caire avié pres la decisioun de ié faire auboura uno estatuo. Es l’escultour Courbier que fuguè carga de faire lou brounze. Mai pèr faire acò, Courbier vouguè lou faire à Paris, soun-que i’aurié pas rèn. Après mai e mai de discussioun, lou Conse, Granon e Huisman, lou direitour di Bèus Art, decidèron que Lou Cleiroun s’enanarié à la capitalo, louja au Jardin di Planto, embarra dins uno bouito coume li biòu espagnòu, em’ à soun coustat uno vaco pèr ié teni coumpagnié. Faguèron lou vouiage dóu Quila à Lunèu emé lou càrri, pièi dins un vagoun de Lunèu enjusqu’à Paris.
Pèr Lou Cleiroun e sa vaco, fuguè un encantamen, fuguèron meraviha (Arc-de-Triomphe, Champs Elysées, Place de la Concorde, Tour Eiffel), pèr sa passejado en camioun enjusqu’au Jardin di Planto. Manquèron mai que d’un cop de s’escapa au desbarcamen, bord que li parisen avien fa qu’un courredou de quàuqui plancho gaire soulido. L’amenistracioun vouguè rèn entèndre di respounsableta amenistrativo e juridico.
Lou Cleiroun e sa coumpagno avien rèn manja dins la courregudo mau-grat l’atencioun di gardian Jóusè Chapelle e Jan Gervais. Quàuqui jour après, la vaco toumbè malauto, fauguè l’óupera. Granon carguè Chapelle de faire lou travai, óuperacioun reüssido!, fuguè caud pèr li gardian, mai avian afaire en de gènt de mestié. Uno fes sus la terro fermo, li biòu se requinquihèron e Courbier poudié coumença si croucadis. Quàuqui tèms après, l’escultour avié acaba soun travai e Lou Cleiroun e sa coumpagno s’entournèron i prat dóu Quila (avien forço causo de counta à si fraire e sorre qu’èron resta à la manado).
Quàuqui semano plus tard, Courbier adreissè à la coumuno de Bèu-Caire la maqueto : vai counveni à un detai proche. La representacioun èro un biòu entié, mai Lou Cleiroun èro esta bistourna dins l’age de 3 an. L’escultour vai revèire soun mole pèr bistourna un cop de mai lou biòu, pièi coumencè lou travai de foundèire. La bono nouvello arrivè enfin, l’estatuo èro acabado, mai la fauguè faire veni à Bèu-Caire. Un camiounas de liéume de Castèu- Reinard mounta à Paris, que devié tourna vuege pourtara lou brounze.
Dóu 21 au 31 Juliet de 1939, pèr sa famouso fiero, Bèu-Caire visquè quàuquis ouro d’estrambord.
Prougramo óuficiau : Gràndi Fèsto Triounfalo dóu biòu camarguen Lou Cleiroun. Tout lou mounde, soucieta taurino, lou Conse e soun counsèu, F. Granon, fuguèron presènt à-n-aquéli fèsto. Group fóuclouri de Prouvènço e dóu Lengadò roudanen, soucieta musicalo, gardian à chivau e chato coustumado en Mirèio e Arlatenco faguèron un magistrau passo-carriero.
La soucieta dóu camin de ferre avié fa uno reducioun de 50% sus li vouiage venènt d’Alès, Lou Vigan, Lou Grau-dóu-Rèi, Aurenjo, Avignoun, Remoulin, ansin que d’Arle, Mount-Pelié, Lunèu e Miramas. Adounc es no foulo inmènso que venguè rèndre un darrier óumage au biòu camarguen : Lou Cleiroun. Aquéu d’aqui mouriguè 3 an plus tard, pendènt la guerro, en 1942, dins li prat dóu Quila. Lou 4 de Febrié de la memo annado, dins la campagno de recuperacioun di metau noun ferrous, l’estatuo fuguè desboulounado e empourtado pèr uno destinacioun incouneigudo.
Lou 12 de Febrié de 1959, coustitucioun d’uno assouciacioun : Lou Cleiroun, emé 21 peirin demié li quau Andriéu Chamson, Danié Colomb de Daunant, F. Granon, Jan Giono, Marcèu Pagnol, Pablo Picasso, Pau Ricard e n’óublide. Lou 28 de Juliet de 1963, pèr ounoura encaro un cop lou Cleiroun qu’es, desenant, en betum armeja, Granon, malaut dins soun oustau dóu Quila, noun vendra. Mai li rasetaire Julian Rey, l’as dis as, Bertran e Viaud, tóuti tres, que dins lou tèms avien desencoucarda lou biòu, retirèron lou vèu de l’estatuo. Lou Cleiroun èro revengu dins sa vilo de Bèu-Caire.
29169


text:
Nantas
Nantas (en galò Naunnt, en breton Naoned, en francés Nantes) es una vila de Bretanha e un pòrt en riba de l'ocean Atlantic. Es lo capluòc de la region francesa dels Païses de Léger e del departament del Léger Atlantic.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nantas es situada a proximitat de l'ocean Atlantic, al començament de l'estuari de Léger e au jonhent del riu Erdre e de Léger.
Istòria[modificar | modificar la font]
Nantas foguèt la capitala e la mai granda vila de la Bretanha istorica.


text:
1699
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1699 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- mort de l'escrivan tragic Jean Racine.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Signatura dau tractat de Karlowitz lo 28 de genier que marquèt la fin de la Granda Guèrra Turca. L'Empèri Otoman perdiguèt :
- Podília annexada per Polonha-Lituània.
- la màger part d'Ongria e d'Eslavonia e sei drechs de successions sus Transilvània a Àustria.
- divèrsei territòris de Dalmàcia, la vila de Ragusa, l'illa de Sassos e Morèa a la Republica de Venècia.
Aqueu tractat representèt lo començament dau declin de l'Empèri Otoman.
Africa[modificar | modificar la font]
Oman[modificar | modificar la font]
Après la victòria de l'annada passada (presa de Mombasa), contuniacion deis atacas còntra lei possessions portuguesas d'Africa Orientala e presa de Zanzibar.


text:
Marans (Maine e Léger)
Marans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Maine e Léger e la region dels Païses de Léger .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Marans Es un vilatge del Segréen, près de Segré.
Marans est un village du Segréen, près de Segré.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Après la Revolucion, la municipalitat a integrat en 1801 al costat de Angieus. A pres lo costat de Segré en 1842.
Après la Révolution, la commune est intégrée en 1801 au canton d'Angers. Elle a rejoint le canton de Segré en 1842.


text:
Solets lis arrondiments de Mauriac e Sant Flor son tot d'a plen auvernhats. Efectivament dins l'arrondiment d'Orlhac, "lo quasi miegjorn" coma dison lis oficis de torisme, lai se parla guianés. La rompuda amb l'auvernhat es pas totala, d'aitant que lo vocabulari es larjament comun, e pro diferenciat a respecte di parlars lemosins vesins o dis parlars lengadocians, encara que li a, de diferéncia.
Notessiam que dinc Orlhagués mai que mai passa la ribèira d'Autra, escais-nomada « la valada dels poetas » pel grand nombre de poetas de lenga d'òc que bailet.
Sul plan religiós lo Cantau a pas que doas diocèsis: la de Sant Flor e la d'Orlhac, mès Mauriac n'a pas. Pasmens es una vila importanta sobre lo plan religiós amb la glèisia de Nòsta Dòna di Miracles e sa parròquia que vai atanben en defòra de la vila e chabís quauques vilatjons vesins. Aquò's atau que lo futur avesque de Tolosa Monsenhor Geraud Saliètge fuguèt batejat dins aquela parròquia, per que sortís d'un vilatge que ne'n depend.
Sul plan religiós e istoric, Mauriac chabís atanben dins una glèisia pichona a costat del licèu Marmontèl la despolha de l'archivèsque de Cantobèri Thomàs Becket que fuguèt assassinat mai o mens a la demanda d'Enric lo Segond Plantagenèst, que se'n pentiguèt amarament. Se sap pas coma la despolha arribèt en Nauta Auvèrnha.
Lis santflorencs se carran « d'èsser lis mai auvernhats dis Auvernhats », car Sant Flor es la darrièra vila que coneis enquèra lis iviarns auvernhats tradicionaus, es a dire amb de sira durant maitas mesadas.


text:
Texte complèt der Estatut d'autonomia de 1979 signat en Sau, eth der an 2006, era documentacion restacada damb es recorsi interpausadi deuant deth Tribunau Constitucionau e era posteriora senténcia.
Tèxte intègre der Estatut d'autonomia de Catalonha aprovat eth 19 de junhsèga 2006 e ligasons as traduccions a nau idiòmes.
Senténcia que resòlv eth recors d'inconstitucionalitat 8045-2006 e modifique eth tèxte estatutari.
Relacion de recorsi e allegacions ar Estatut d'autonomia de Catalonha de 2006 interpausadi per grops parlamentaris, comunitats autonòmes, eca.
Informe sus era senténcia deth Tribunau Constitucionau elaborat per un grop d'expèrts per encomana deth president dera Generalitat.
Analisi de juristes expèrts sus era senténcia 31/2010 e documentacion juridica restacada.


text:
791
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 791 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Començament d'una campanha còntra lei Bulgars menada per Constantin VI.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Empoisonament d'Idris, èx-rebèl qu'aviá fondat lo sieu estat independent dins la region de Magrèb. Dins aquò, sa mòrt entraïnèt pas la disparicion de son estat que se mantenguèt. La mitat orientala de Magrèb èra d'ara endavant definitivament perduda per leis Abbassidas.


text:
Froissy
Froissy es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Froissy Es un bourg rural del Scenari picard, situat sus la RN1 a unitat|18|km {{}} al nòrd de Beauvais. Es facilament accessible per las sortidas Modèl:Sofr o Modèl:Sofr de la autoroute A16.
La municipalitat compren dos caserius, Provinlieu e Pichon Froissy.
Los principals recorses de Froissy son agricòlas : de ramaderias bovines, culturas de céréales. Froissy Possedís una cooperativa agricòla.
Froissy est un bourg rural du Plateau picard, situé sur la RN1 à 18 km au nord de Beauvais. Il est aisément accessible par les sorties Modèl:Sofr ou Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
La commune comprend deux hameaux, Provinlieu et Petit Froissy.
Les principales ressources de Froissy sont agricoles : élevages bovins, cultures de céréales. Froissy possède une coopérative agricole.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'estacion de Froissy i aviá animat, en aquel començament de la Sègle XX, quand arribava lo tortillard de la Linha Estrées-Sant-Denis - Froissy - Crèvecœur-çò de-Grand
La glèisa i aguèt donat l'an 1132 a la abbaye de Sant-Lucien per Wilbert, senhor de Froissy.
La distincion i aguèt erigit en marquisat l'an 1633.
La municipalitat de Noirémont lududes i aguèt amassat de 1826 a 1833.
La glèisa fut donnée en 1132 à l'abbaye de Saint-Lucien par Wilbert, seigneur de Froissy.
La seigneurie fut érigée en marquisat en 1633.
La commune de Noirémont lui fut réunie de 1826 à 1833.


text:
Sainte-Marguerite-sur-Mer
Sainte-Marguerite-sur-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia. [[Fichièr:SainteMargueriteSurMerPlage.jpg|thumb|upright=1.5|left|Plage de Sainte-Marguerite-sur-Mer]
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1822 : Blancmesnil a ligat a Santa-Marguerite.
- 19 d'agost 1942 : los òmes de la 4e Commando britanica de Lord Lovat desembarquen sus la Yellow Beach e prenon la Batariá Hess e la siá garnison. Aquel serà lo sol succès del operacion Jubilee.
- 1981 : Santa-Marguerite pren lo nom de Santa-Marguerite-sus-Mar.
- 1822 : Blancmesnil est rattachée à Sainte-Marguerite.
- 19 août 1942 : les hommes du 4e Commando britannique de Lord Lovat débarquent sur la Yellow Beach et prennent la Batterie Hess et sa garnison. Ce sera le seul succès de l'opération Jubilee.
- 1981 : Sainte-Marguerite prend le nom de Sainte-Marguerite-sur-Mer.


text:
Escòla nacionala veterinària de Tolosa
L’Escòla nacionala veterinària de Tolosa (ENVT) es una ecòla veterinària francesa situada à Tolosa. Es un establiment d'ensenhament e de recerca, tanben un centre espitalouniversitari veterinari dubert al public, e lo punt de contacte nacional « Seguritat sanitària dels aliments ».
Somari
- 1 Istòria
- 2 Arquitectura de l'ENVT (site actal)
- 3 Ensenhament e Recerche
- 4 L'ENVT e Wikipedia
- 5 Références
- 6 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Creada en 1825[1], inaugurèt los locals prèp de la gara Matabiau en 1835. En junh de 1964, l’anciana escòla foguèt transferida sul site actual e en octobre de 1964 se faguèt la primièra dintrada dels escolan dins l’escòla del camin de las Capèlas.
En 2010, foguèt ligada a l’Institut nacional politecnic de Tolosa[2].
Arquitectura de l'ENVT (site actal)[modificar | modificar la font]
Los arquitectes de l'ENVT[modificar | modificar la font]
Son Noël Le Maresquier e Paul De Noyers. Son tanben los arquitectes de la Facultat de medecina de Tolosa, du CHU de Ranguelh, de la Facultat de Drech e de Sciéncias Economicas de l’Arsenal e del Complèxe d'ensenhament agricòl d'Ausevila Tolosana.
Lo campus veterinari establit en 1964[modificar | modificar la font]
Situacion del site e organizacion prevista del campus[modificar | modificar la font]
Aquela proprietat del castèl de Marmanda, amb lo seus quaranta e un ectaras, es rectangulae e va fins a la viá ferrada Aush Tolosa ; es limitada a l’oèst pel Toish e à l’Èst pel camin de las Capèlas.
Se compausa de doas zonas parallèlas:
- d’un costat, una laissa de vint mètres al dessus de Toish, comportant dos espacis bosacts, vint ectaras de vinhas, un ostal lo « Castèo Roge », una bòria amn demorança e annèxes; aquela laissa es bordada pel canal de Sant Martorin ;
- d’autre costat, vint ectaras de pradas e de culturas.
En octobre de 1955, lo projècte definitiu de construccion foguèt adoptat pel Ministèri de l’Agricultura.
Se distrian tres grops de bastiments:
- un primièr grop per las consultacions e espitals,
- un segond per l’ensenhament e recerca (sièis bastiments d'un estatge en miègcercle a l'entorn d’un grop central comprenent los amfiteatres e la torre bibliotèca)
- un tresen grop comprenent la ciutat universitària e los terrens d'espòrt.
Presentacion del campus a la populacion francesa[modificar | modificar la font]
La novèla escòla foguèt presentada a la television dins lo magazin agricòl lo 17 de març de 1967 (vejatz ligams extèrnes).
Coma se pòt o legir dins l’article de Pierre Taverne publicat en 1968, « la Novèla Escòla foguèt concebuda per repondre als novèls besonhs de l’Ensenhament e de la recerca scientifica. D’una capacitat doble de la precedenta, dotada de vastes e modernes laboratòris, a la possibilitat de s’agrandir en fonccion dels progrès de la sciéncia e de las necessitat economicas[3]».
Lo campus establi en 1964 foguèt presentat dins l'Architecture française en 1970[4].
Un campus modèrna dins lo respècte d'estil tolosenc[modificar | modificar la font]
Lo terren de 42 ectaras davalant sus un penjal doç cap al Toish permet la separacion dels servicis al sen de fòrça ostalons. Es pas mai una estructura concentrada a l'entorn d’un bastiment central, los bastiments son repartits de biais a profeitar de l’espaci acquerit e que permet d'envisatjar d'espandiments futurs. Lo centre de l’escòla es ocupat per la bibliotèca e los amfiteatres. Entre la partida centrala de l'administracion, los amfiteatre e la ciuta universitària, es amenatjat un vaste jardin botanic.
La ciutat escolara compòrta 360 cambras repartidas dins 4 bastiments e un restaurant de grandas baias dubèrtas sul val de Toish[5].
Lo campus dispausa de 3 intradas distinctas per separar l’administracion, las consultacions e la ciutat escolar.
Totes los ostalons son bastits en brica plenas de parament e elements aparents de beton, e los teulats son de teulas romanas, dins lo respècte de l'etil tolosan.
Ensenhament e Recerche[modificar | modificar la font]
Plan dubèrta a l'internacional, contribuís a la formacion dels estudiants veterinaris europèus e acuelhís fprça estudiants estrangièrs.
L'ENVT e Wikipedia[modificar | modificar la font]
En 2008, un acòrdi foguèt signat entre l'escòla e l'associacion Wikimedia France per numerizar fòrça tèsis ancianas liuras de drechs. Lo 29 d'avril de 2009, l'associacion anoncièt que 95 tèsis èran en linha sul site Wikimedia Commons, representant mai de 4000 paginas[6].
Références[modificar | modificar la font]
- ↑ Ordonança reiala del 6 de julhet de 1825.
- ↑ (fr)Décret n° 2010-1681 du 28 décembre 2010 portant rattachement de l’École nationale vétérinaire de Toulouse à l’Institut national polytechnique de Toulouse}}
- ↑ (fr)TAVERNE, Pierre. A la recherche du passé toulousain :L’Ecole Vétérinaire et les futurs champs Elysées toulousains.Toulouse Informations n°149, mars 1968, pp20-23
- ↑ (fr)Ecole nationale vétérinaire de Toulouse-Purpan. L’Architecture française, juillet-août 1970, n°335-336, pp38-39. Archius municipalas, Tolosa REV303/1970/1
- ↑ (fr)Visites et promenades : la nouvelle école vétérinaire. L’Auta, avril-mai 1968, n°355, pp 63-65.
- ↑ (fr)Comunicat de Wikimedia France
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams connèxes[modificar | modificar la font]
- Anciana escòla veterinària de Tolosa
- Escòla de la Juncassa
- Escòla nacionala veterinària d'Alfort
- Escòla nacionala veterinària de Lion
- Escòla nacionala veterinària, agroalimentària e de l'alimentacion, Nantas Atlantica


text:
Vergueta
Las verguetas (var. vergetas) o los guilheumets son de signes tipografics de pontuacion que servisson basicamaent per enclaure una expression, un tèrme o una citacion.
Somari
Tipes de verguetas[modificar | modificar la font]
Las verguetas s'utilizan en parelhs, una per dobrir e una autra per barrar:
- («...») Verguetas bassas o angularas. Son tradicionalas dins la tipografia de las lengas romanicas.
- (“...”) Verguetas nautas: son dos parelhs ennaut amb lo parelh de dobertura capvirat. Son tradicionalas dins la tipografia de las lengas romanicas.
- (‘...’) Verguetas simplas. An un usatge mai rar.
- ('...' e "...") Verguetas drechas, que pòdon èsser simplas e doblas. Se devon pas confondre amb lo simbòl de las minutas e segondas de las coordenadas geograficas, astronomicas, matematicas e fisicas. S'utilizan en substitucion de las autras verguetas dins una tipografia de marrida qualitat, çò qu'arriba sovent amb certans logicials. Tanben arribava sovent amb las ancianas maquinas d'escriure.
L'apòstròf tipografic (’) a la meteissa forma qu'una vergueta simpla de barradura, e l'apòstrof drech (') la meteisssa que la d'una vergueta drecha.
Usatge de las verguetas[modificar | modificar la font]
Verguetas e espaci[modificar | modificar la font]
Dins gaireben totas las lengas del mond, las verguetas vòlon un espaci del costat exterior mas pas jamai del costat interior.
- xxx «xxx» xxx
- xxx “xxx” xxx
- xxx ‘xxx’ xxx
L'usatge que consistís a metre un espaci insecable interior, amb las verguetas bassas, es tipic de la lenga francesa e s'obsèrva pas gaire dins las autras lengas; un tal usatge francés es pas sistematic ni solament obligatòri en occitan.
- usatge general e internacional: xxx «xxx» xxx
- usatge particular de la lenga francesa: xxx « xxx » xxx
Ont plaçar las verguetas?[modificar | modificar la font]
Se plaçan per:
- Transcriure o far de citacions literalas.
- Indicar l'ironia. S'utilizan per senhalar los mots qu'apareisson dins un sens diferent de l'abitual, dins un ton ironic o enfatic.
- Senhalar de devisas, d'eslogans e de noms de campanhas.
- Indicar de capítols o las partidas d'una òbra.
- Autres cases: conferéncias, discorses, parlaments, rapòrts, taulas redondas...
- Dins lo cas de las verguetas dins d'autres verguetas, la gradacion se fa mejançant de verguetas diferentas, ansin:
- «... “... ‘...’ ...” ...»
- “... «... ‘...’ ...» ...”
- “... ‘... «...» ...’ ...”
S'utiliza l'italic de preferéncia a las verguetas dins los cases seguents: títols, publicacions periodicas, escaisses, latinismes, fragments de lengas estrangièras e mots non inclusits dins lo diccionaris.
La virgula, lo punt-virgula e los dos punts se plaçan aprèp las verguetas de barradura. Lo punt se plaça abans se la citacion comença e acaba un paragraf. Los signes d'interrogacion e d'exclamacion se plaçan dins las verguetas s'apartenon al fragment citat.
Diferents tipes e còdes[modificar | modificar la font]
La forma de las verguetas pòt variar segon las lengas. Vaicí diferentas formas e lors còdes.


text:
Li Bai
Li Bai, tanben sonat Li Po o Li Tai Po (en chinés 李白; Chengdu, 701 – 762) foguèt un poèta chinés. Aqueste escrivan, considerat coma un dels melhors poètas de la literatura chinesa amb Du Fu, visquèt durant lo periòde Tang e foguèt part del grop dels "8 immortals de la copa de vin", un grop de poètas epicurians. An subreviscut fins uèi aperaquí 1.100 de sos poèmas, e las primièras traduccions dins una lenga occidentala datan de 1862, fachas pel marqués francés d'Hervey de Saint-Denys e publicadas dins l'òbra Poésies de l'Époque des Thang.
Ditz la legenda que Li se neguèt mentre que se clinava dins la barca que lo portava, que voliá agantar lo rebat de la luna dins lo riu.


text:
Revolucion americana
La Revolucion Americana foguèt un conflicte entre las Tretze Colonias britanicas de l'America del Nòrd e la metropòli (Lo Reialme Unit).[1]A l'eissida de que nasquèt una nòva nacion, e que s'establiguèt la Constitucion dels Estats Units d'America.
Dins aquel periòde, las colonias s'uniguèron contra l'Empèri Britanic e dintrèron en conflicte armat conegut coma la Guèrra d'Independència dels Estats Units d'America entre 1775 e 1783. Çó que donèt la Declaracion d'Independéncia dels Estats Units d'America de 1776 e la victória sul camp de batalha enoctubre de 1781.
L'epòca revolucionária comencèt en 1763, quand la la menaça militara francesa sus las colonias britanicas de l'America del Nòrd s'acabèt. Adoptant la politica que las colonias devián pagar una partida substanciala dels còsts associats al manteniment de l'Empèri, la Grand Bretanha impausèt una seria d'impòsts e d'autras « Leis Intolerablas » que venguèron plan impopularas. Per que las colonias avián cap de representacion electorala al Parlament britanic fòrça colons consideravan que las leis èran illegitimas e una violacion dels seus drech coma angleses. A partir de 1772, de grops de patriotas comencèron a crear de comités de correspondéncia que venguèron lo Congrès Provincial dins la majoritat de las colonias. Amb los ans, los Congresses Provincials o los equivalents remplaçant de biais eficaç l'aparelh governamental britanic dins las ancianas colonias, que culminèt en 1774 amb l'unificacion del Congrès Continental.
En responsa a las protacions dels Patriotas a Boston que los britanics tentèron d'afirmar lor autoritat, los britanics envièron de tropas de combat. En consequéncia, los futurs Estats mobilizèron las seunas Milícias e entrèron en luta en 1775. S'estima que los Legitimistas èran entre 15 e 20% de la populacion,[2] dempuèi lo començament fins a la fin de la guèrra los Patriotas controlavan entre 80% e 90% del territòri; los britanics eles solament tengavan qualques ciutats costièras pendent un long periòde. En 1776, los representants de caduns dels 13 Estats independents votèron unanimament la Declaracion d'Independéncia, establissent los Estats Units, qu'originalament foguèron governats per una confederacion formada per un govèrn representatiu seleccionat per d'assembladas legislativas de l'Estat. Los continentals s'alièron amb França en 1778, çò qu'egalizèt las fòrças militaras a navalas. Las doas armadas principalas britanicas foguèron capturats per l'Armada Continentala, a Saratoga en 1777 i Yorktown en 1781, aquó equivent a una victòria de la guèrra pels Estats Units d'America.[3] Lo Segon Congrès Continental foguèt lo Congrès de la Confederacion amb la ratificacion dels Articles de la Confederacion. Lo Tractat de Versalhas 1783 foguèt ratificat per aquel nòu govèrn nacional e supausa la fin del clam pels britanics suls Tretze Estats.
La Revolucion Americana provoquèt una seria de grans cambis intellectuals e socials dins la jove societat estatsuniana, coma de nòus ideals republicans que foguèron assimilats per la poblacion estatsuniana. Dins qualques Estats, esclatèron de debats politics sul ròtle de la democracia dins lo govèrn, amb de paires fondators mai liberals que crenhèron l'oclocracia.
Fòrça questions sul govèrn nacional foguèron pas resolgudas amb la Constitucion dels Estats Units d'America de 1787, comprenent los primièrs dos amendaments a la Carta dels Drechs (1789), que combièron los Articles de la Confederacion. La Constitucion, en cambi, consacra los drechs naturals idealizats pels revolucionaris republicans e las garantia sus un govèrn federal gaireben fòrt, e tanben lo sufragi per las eleccions nacionalas. Amb la democracia e lo cambi cap al republicanisme produguèt un revolum de la ierarquiá sociala tradicionala e creèt una etica que conforma al cor dels valors politicas estatsunianas.[4]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Historia Simple, "La Revolución Americana" (es)
- ↑ Calhoon, "Loyalism and neutrality" a Greene and Pole, A Companion to the American Revolution (2000) pàg. 235 (en)
- ↑ (en) Jeff Wallenfeldt, The American Revolution and the Young Republic: 1763 to 1816 en linha ed: Britannica Educational Publishing, 2011
- ↑ Wood (1992); Greene & Pole (1994) ch 70
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Library of Congress Guide to the American Revolution (en)
- American Revolution Digital Learning Project[1] New York Historical Society (en)
- Liberty! (en)
- Smithsonian study unit on Revolutionary Money (en)
- The American Revolution (en)
- Haldimand Collection (en)
- "Military History of Revolution" , de Richard Jensen, amb enllaços a documents i mapes (en)
- American Independence Museum (en)
- Black Loyalist Heritage Society (en)
- Spanish and Latin American contribution to the American Revolution (en)
- American Archives: Documents of the American Revolution al web de les Northern Illinois University Libraries (en)


text:
1444
Aquesta pagina concernís l'an 1444 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Crosada en preparacion dempuei 1440. Gropèt uneis estats europèus mai s'acabèt per un desastre a la batalha de Varna. Pasmens, la desfacha empachèt pas lei Venecians e lei Bizantins d'atacar lei possessions otomanas en Grècia. En particular, l'emperaire Joan VIII Paleòleg ataquèt Tessàlia.
Polonha-Lituània-Ongria[modificar | modificar la font]
Crosada menada per lo rèi Ladislau III Jagellon còntra l'Empèri Otoman per assaiar de desblocar Constantinòple e de reconquistar lei territòris europèus de l'Empèri Otoman. Aguèt lo sostèn de sei reiaumes (Polonha-Lituània e Ongria), de la Glèisa Catolica Romana, de l'Empèri Bizantin e de la Republica de Gènoa. Pasmens, en partida enceuclada per leis Otomans, aquela armada foguèt batuda a Varna onte lo rèi de Polonha foguèt tuat. Lei subrevivents capitèron de se retirar sota la direccion de Joan Hunyadi. L'union dei reiaumes foguèt pas perseguida : Casimir IV Jagellon venguèt rèi de Polonha-Lituània e Ladislau V rèi d'Ongria.


text:
Bellegarde
El término Bellegarde puede referirse a:
Geografía[editar]
- Bellegarde, comuna francesa de Gard.
- Bellegarde, comuna francesa de Gers.
- Bellegarde, comuna francesa de Loiret.
- Bellegarde, comuna francesa de Tarn.
- Bellegarde, antigua comuna francesa de Tarn-et-Garonne, actualmente integrada en Vazerac.
- Bellegarde, nombre en francés de la comuna suiza de Jaun en el cantón de Friburgo.
Véase también[editar]
- Bellegarde-du-Razès, comuna francesa de Aude.
- Bellegarde-en-Diois, comuna francesa de la Drôme.
- Bellegarde-en-Forez, comuna francesa de la Loire.
- Bellegarde-en-Marche, comuna francesa de la Creuse.
- Bellegarde-Poussieu, comuna francesa de Isère.
- Bellegarde-Sainte-Marie, comuna francesa de la Haute-Garonne.
- Bellegarde-sur-Valserine, comuna francesa de Ain.
Personalidades[editar]
- Roger de Saint-Lary de Bellegarde, favorito de Enrique III.
- Roger de Bellegarde
- Jean Baptiste Morvan de Bellegarde, escritor francés del siglo XVII.
- Heinrich Johann de Bellegarde, general del siglo XVIII.


text:
Les Valls de Valira
Les Valls de Valira es una municipalitat de la comarca de l'Aut Urgèl (Catalonha). Es la segonda municipalitat de l'Aut Urgèl per la superfícia e la pus septentrionala, constituida en 1970 amb la fusion dels tèrmes d'Anserall, Ars, Bescaran e Civís. Lo caplòc de la municipalitat es a Anserall. Compren sèt entitats municipalas descentralizadas: Arcavell e la Farga de Moles, Ars, Asnurri, Bescaran, Civís, Os de Civís e Sant Joan Fumat.
Lo tèrme tradicional d'Anserall aviá una estenduda de 21,2 km², fins que en 1970 li foguèsson annexadas las municipalitats d'Ars (35,3 km²), Civís (63,5 km²), Arcavell (17,5 km²) e Bescaran (33,76 km²). Recebèt lo nom oficial de les Valls de Valira, nom que se reven a la morfologia del nòu tèrme, a l'excepcion de per çò qu'es de las tèrras de Bescaran, qu'apertenon pas a la conca de la Valira mas a la del Segre.
Dins la zòna qu'òm nomena los Basses de Calbinyà se son formats d'influéncia e proximitat de la Seu d'Urgèl unas nòvas barriades, qu'apertenon en partida al Sieu e en partida a Anserall: lo raval del Poble-sec, lo quartièr de Sant Pere e l'urbanizacion de Sant Antoni e los Basses de Calbinyà, que en 2001 avián 116 abitants, 44 abitants, 46 abitants e 92 abitants respectivament.
Demografia[modificar | modificar la font]
Los cens anteriors a 1970 son la soma de las ancianas municipalitats d'Anserall, Arcavell, Ars, Bescaran e Civís.


text:
Juan de Ayala
Juan Manuel de Ayala (Osuna, Sevilla, 28 de desembre de 1745 - 30 de desembre de 1797) siaguèt un oficièr de la marina espanhòla qu'aguèt un ròtle preponderant dins l'exploracion de Califòrnia per las poténcias europèas. Amb son equipatge del San Carlos siaguèron los primièrs exploradors que dintrèron dins la baia de San Francisco.
Ayala dintrèt dins la marina espanhòla lo 19 de setembre de 1760, e dapasset arribèt fins a ne venir capitani en 1782. A la debuta del decenni de 1770, las autoritats espanhòlas ordenèron que comencèssa l'exploracion de la còsta septentrionala de Califòrnia per "verificar se i aviá d'implantacions russas sus la còsta de Califòrnia e per examinar lo pòrto de San Francisco". Fernando Rivera y Moncada aviá indicat qu'existissiá la possibilitat de realizar una mission dins çò qu'es ara San Francisco e aviá ja mandat una expedicion per la tèrra per establir la sobeiraniá espanhòla sus aquel país jos lo comandament de Juan Bautista de Anza. Ayala, qu'èra pas que sargent en aquel temps, siaguèt una de las personas causida per menar l'expedicion navala.
Ayala arribèt a Veracruz en agost de 1774 e s'encaminèt daus la vila de Mexic per i recebre los òrdres del vicerei, Fray Antonio María de Bucareli y Ursúa. Bucareli lo mandèt a San Blas ont prenguèt lo comandament de la goleta Sonora, que fasiá partida d'una flòta dirigida pel general Bruno de Heceta (que comandava la fregata Santiago). La flòta partiguèt de San Blas a la debuta de 1775. Pr'aquò, quand aviá tot bèl just laissat San Blas, lo comandant del paquebòt San Carlos, Miguel Manrique, tombèt malaut, e mai se quauques fonts dison que venguèt baug. Ayala recebèt l'òrdre de menar lo lenh, e aguèt de tornar a San Blas per i pausar Manrique e aprèp quauques jorns tornèt rejónher la rèsta de la flòta.
Ayala siaguèt designat per passar a travèrs de l'estrech e explorar lo territòri del temps que los lenhs Santiago e Sonora contunhavan son camin daus lo nòrd. Lo vaissèl San Carlos carguèt de viures a Monterrey, e se n'anèt de la vila lo 26 de julh en se dirigir daus lo nòrd. Ayala passèt a travèrs de l'airal conegut actualament jol nom de Golden Gate lo 5 d'agost de 1775 amb un pauc de dificultat e fòrça atencion a causa de las marèas. Ensagèron d'i ancorar los lenhs mantuna vegada, mas aguèron d'o far finalament en fàcia de l'ilha Ángel (al centre de la baia de San Francisco), pr'aquò arribèt pas a contactar lo grop dirigit per Anza. Lo San Carlos remanguèt dins la baia entrò lo 18 de setembre, e puèi tornèt a San Blas vía Monterrey.
Lo rapòrt d'Ayala al vicerei compreniá d'informacion detalhada a prepaus de la geografia de la baia, e i fasiá remarcar los avantatges de l'endrech coma pòrt (particularament "l'abséncia de las nèblas enujosas qu'apareisson quotidianament a Monterrey, que la nèbla a San Francisco tot escàs atenhiá la dintrada del pòrt e una vegada dins son interior lo temps es clar", e a l'encòp l'amabilitat dels abitants de l'airal).
Ayala prenguèt la retirada lo 14 de maç de 1785.


text:
798
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 798 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Pagament d'un tribut ais Arabis per s'assegurar de l'estabilitat — relativa — de la frontiera orientala de l'Empèri.


text:
Tripleville
Tripleville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près del pòble, al confluisson de divèrses vallées shutas creusées al quaternaire, se tròba la fontaine Sant-Martin, font del riu #Agre (altitud 114 m) #qu'après un cors d'una vintena de quilomètres se tira en lo Loir a Boca-de #Agre (altitud 96 m, comuna de Romilly-sus-#Agre). Aquel riu travèrsa en Loir-e-Doncas que los pòbles de Tripleville e Verdas, en Eure-e-Loir la municipalitat del Mée, los pòbles de La Ferté-Villeneuil, Charray e Romilly. Aquela font es una exurgence de la capa de Beauce (la Conie es alimentée de la meteissa manièra). La consequéncia n'es qu'aquel riu es fòrça sensible als fluctuations del nivèl de la capa e en particulara a una pluviométrie flaca o a pompages agricòlas intensius. Qualques fonts secondaires situadas al mièg de lo sieu lièch, #que l'alimentacion ne vendriá de capas mai prigondas, jalonnent lo sieu recorregut: La Canche comuna de Verdas, Los Grands Gouffres comuna del Mée. Aquelas fonts secondaires atenuen l'efièch de las deduccions, totun lo riu a #èsser de divèrsas fes a shut dempuèi 1976.
Près du village, au confluent de plusieurs vallées sèches creusées au quaternaire, se trouve la fontaine Saint-Martin, source de la rivière Aigre (altitude 114 m) qui après un cours d'une vingtaine de kilomètres se jette dans le Loir à Bouche-d'Aigre (altitude 96 m, commune de Romilly-sur-Aigre). Cette rivière traverse en Loir-et-Cher les villages de Tripleville et Verdes, en Eure-et-Loir la commune du Mée, les villages de La Ferté-Villeneuil, Charray et Romilly. Cette source est une exurgence de la nappe de Beauce (la Conie est alimentée de la même façon). La conséquence en est que cette rivière est très sensible aux fluctuations du niveau de la nappe et en particulier à une pluviométrie faible ou à des pompages agricoles intensifs. Des sources secondaires situées au milieu de son lit, dont l'alimentation viendrait de nappes plus profondes, jalonnent son parcours: La Canche commune de Verdes, Les Grands Gouffres commune du Mée. Ces sources secondaires atténuent l'effet des prélèvements, néanmoins la rivière a été plusieurs fois à sec depuis 1976.


text:
Teatre deu Capitòli de Tolosa
Lo Teatre del Capitòli de Tolosa (var. Teatre deu Capitòli de Tolosa o Teatre dau Capitòli de Tolosa) qu'ei un deus empont lirics màger d'Occitània e de França. Qu'ei sovent considerat com lo segond après L'Opera de París.
Qu'ei integrat dehens lo Capitòli de Tolosa.
Aquesta institucion que troba la soa origina dens un purmèr teatre fondat en 1737 e dessenhat per l'arquitècte mondin Guilhem de Camàs. Que ho tornat bastir en 1818 e, abambat dens un incendi en 1917, tornat bastir un còp mei durant las annadas 1920.
Lo Teatre deu Capitòli qu'ei un empont d'opera, de ballet, d'opreta e l'ostau de l'Orquèstra deu Capitòli, ua de las orquèstras, com teatre, màger d'Occitània e de França.


text:
Guébestroff
Guébestroff es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vièlh domeni del abbaye de Vergaville ofrit pel comte Vigéric l'an 966.
- #Passar a la Lorraine en la prévôté de Dieuze.
- Destruit al cors de la guèrra de Trenta ans, #demorar longtemps inhabité.
- En 1650, i aviá pas mai que quatre familhas.
- Vieux domaine de l'abbaye de Vergaville offert par le comte Vigéric en 966.
- Passa à la Lorraine dans la prévôté de Dieuze.
- Détruit au cours de la guerre de Trente ans, resta longtemps inhabité.
- En 1650, il n'y avait que quatre familles.


text:
Isles-sur-Suippe
Isles-sur-Suippe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Isles-Sus-Suippe a situat al nòrd de la vila de Rems en lo departament de la Marna, en Champagne-Ardenne.
Isles-sur-Suippe est située au nord de la ville de Reims dans le département de la Marne, en Champagne-Ardenne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Isles-Sus-Suippe, Insula supèr Suppia al commencement del XIe sègle, es un vilatge situat entre dos braç de la Suippe, sus la rota de Rems a Rethel. I aviá comprés antany en l'eleccion de Rems. La parròquia dépendait del doyenné de Lavannes. La glèisa a mes jol vocable de sant Rémi. La distincion temporala aperteniá als religioses de Sant-Rémi de Rems ; i aviá #èsser aquerida per eles al començament del XIIe sègle[1]. Al XVe sègle, lo nom de la parròquia se orthographiait « Ysle ».
Isles-sur-Suippe, Insula super Suppia au commencement du XIe siècle, est un village situé entre deux bras de la Suippe, sur la route de Reims à Rethel. Il était compris autrefois dans l'élection de Reims. La paroisse dépendait du doyenné de Lavannes. La glèisa est placée sous le vocable de saint Rémi. La seigneurie temporelle appartenait aux religieux de Saint-Rémi de Reims ; elle avait été acquise par eux au début du XIIe siècle[2]. Au XVe siècle, le nom de la paroisse s'orthographiait « Ysle ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ G. Robert, « Isles-sus-Suippe a la Mièja Edat » (Revista de Champagne, 1910, pàg. 369)
- ↑ G. Robert, « Isles-sur-Suippe au Moyen Âge » (Revue de Champagne, 1910, p. 369)


text:
Krichna
Krishna o Krichna[1], (Kṛṣṇa, कृष्ण, escur, blau negre, en sanscrit) es una divinitat importanta de l'indoïsme. Dins fòrça tradicions indoas, es lo ueiten avatar (encarnacion) de Vishnó. Pels tenents del Gaudiya Vaishnavisme, representa la divinitat suprèma a l'origina de totas les autras. Krishna es la divinitat mai venerada d'Índia a l'origina de fòrça sèctas bhakta dedicadas a son adoracion.
Somari
Originas[modificar | modificar la font]
La primièra mencion de Krishna se trapa dins lo Rig Veda (Mandala VIII, 3-4) coma nom d'un savi, mas tanben aquel d'un açora. Dins l'imne vedic, se trapa lo recit d'una desfacha de 50 000 krishna e de lors familhas pel dieu Indra. Las populacions que poblavan la plana gangetica abans l'arribada des arians an una carnacion escura que seriá atal a l'origina del nom de Krishna.
Se tròba enseguida coma filh de Devaki e erudit dins un tèxte anterior a la redaccion finala del Mahabharata, la Chhandogya Upanishad, puèi, a partir d'aquí, accedís al l'estatut de divinitat dins de tèxtes coma le Harivamsa, un apond tardièr al Mahabharata que conta l'enfança del dieu amb los boièrs, o coma lo Gita Govinda que conta las peripecias de sa vida amorosa amb las gopis. Lo Bhagavata purana que conta la vida del dieu, pendet son encarnacion terrèstre (d'un biais parallèl al Mahabharata), es considerada per fòrça coma un libre sacrat.
La posicion de Krishna dins l'indoïsme es complèxa: ofrís la cara d'un dieu de multiples aspèctes e apareis jos fòrça noms, dins fòrça istòrias, dins diferentas culturas e dins diferentas tradicions indianas; a vegadas se contradison.
Aspèctes principals[modificar | modificar la font]
Lo seus principals aspèctes:
- Krishna enfant: los episòdes de son enfança dins la selva de Vrindavan son un tèma central dels discors devocionals en Índia e son censats contenir de grands mistèris esoterics.
- Krishna pastre: lo dieu dels pastres. es diferent al subjècte de son fraire Balarama, dieu dels cultivators, que se nomena a vegadas Haladhar, lo senhor de l'araire (o del pic).
- Krishna centre de la devocion. Es sovent mòstrat jogant de la flaüta, seduisent las gopis (las gardianas dels tropèls) de Vrindavan.
- Selon las Gaudiya Vaishnava (vaishnava de Bengale eissit de la filiacion de Chaitanya) Krishna es « avatari » o la font de totes los avatars. Vishnou el meteis ven alara una de sas multiplas emanacions. Ensenha lo darma e lo iòga a Arjuna dins la Bagavad Gita.
Nombre de tradicions localas e de divinitats regionalas podèron aver estat englobadas dins las istòrias e la persona de Krishna.
La vida de Krishna[modificar | modificar la font]
Krishna enfant e adolescent[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Krishna naís à Mathura, d'un cabèl negre de Vishnou, filh du prince Vasudeva e de Devaki. Kamsa, un raja de la linhada dels Boja, crudèl e imoral, reina sus Mathura aprèp aver capvirat son paire, Ugrasena. Kamsa es tanben lo fraire de Devaki e es amourós de sa sòrra que deu eposar lo prince Vasudeva. Alara que mena le carri cap a Devaki a son novèl espos, entend una vòtz celèsta que li predís que li uieten enfant de sa sòrra causará sa casuda. Fòl de rabia, tira Devaki pels cabels fòra del carri e quand Vasudeva vei aquò, li promet de li donar los seus enfants que naisserán. Lo parelh ten sa promessa pels seus sièis primièrs enfants, mas le seten, Balarama, es confiat en secret a Rohini, una de las femnas de Vasudeva. Quand aprenguèt l'engana, Kamsa empresona lo parelh. Devaki fa màisser leu un novèl mainat, Krishna, e mercé a un miracle que fa dormir los soldats de Kamsa, Vasudeva capita a s'escapar un temps, va al vilatge de Gokula e confisa Krishna a una autra de las seunas esposas, Iashoda que l'escambia contra una de las seunas filhas, Iòga Meyar. Lo matin, Kamsa apren la naissença d'un novèl enfant, le pren e tua Iòga Maya que se transforma en creatura celèsta e li remembra la prediccion. Kamsa - coma Eròdes - fa tuar totes los nòus nascuts, mas Krishna li escapa. Li envia enseguida de demònis per lo combatre, mas sens succès.
Son fraire l'avent trobat e jonhat, faguèt, ajudat d'aquel, fòrça miracles per contrar los maleficis dirigits contra el e Balarama per Kamsa. Fin finala, Krishna decidís d'acabar amb lrs tracasses que li causa Kamsa, lo capvira e restablit sul seu tròn lo rei Ugrasena. Installat ara a Mathura, Krishna e Balarama devon defendre la ciutat contra las atacas del poderós reja Jaresandha del Magadha, un parent de Kamsa. Aprèp dètz e uèi batalhas indecisas, cal l'intervencion de Bhima, l'eròi del Mahabharata per abatre Jarasandha.
Dins aquel temps, lo jove Krishna continua son trabalh de boièr a Vrindavan. Sa frequentacion de las gopis, las boièras del vilatge, jovas filhas o femnas maridadas, es lo subjècte de fòrça istòrias. L'una mai celèbras, plan sovent illustrada per de miniaturas, es l'episòdi que, trobant las gopis se banhant nudas dins un estanc, lor rauba los vestits e se refugís dins d'un arbre, volent lor rendre lor afars sonqque quand vendrán las li demandar al pé de l'arbre. Es tanben sovent, acompanhat de Radha, son esposa preferida amb Rukmini, al centre d'una ronda dançada per las gopis, ronda qu'acompanha de sa flaüta banshri e que se nomena Rasa mandala e qu'es encara praticada ara en Índia en son onor, particularament al Manipur que son culte es fòrça actiu.
Los rapòrts de Krishna e de las gopis, de las femnas qu'es censat aver totas satisfachas, simbolizant lo Principi divin que las armas individualas cercan a s'unir per obtenir la liberacion.
Krishna s'opausa tanben als dieua indoeuropèus, mai ancians, çò que tend a confirmar son origina aborigèna. Jove òme, persuda lo seu sògre e los mai boièrs de Vrindâvana de venerar pas mai lo dieu Indra, dieu de la pluèja e dels sègas, mas en luòc e plaça, de far una puja al puèg de Govardhana e a las vacas. Lo dieu, irritat d'èsser pregat pas mai ne plus être prié, provoquèt un deluvi mas Krishna leva lo puèg e ditz als abitants del vilatge de se refugiar sjos ela que serán aparats e que totes lors besonhs serán satisfaches. Comprenent sa desfacha, Indra se prosternant debans Krishna, implora d'èsser pardonat pel seu orgulh e sa colèra. Rendèt pasmens omenatge a Agni, lo dieu vedic del fuòc sacrificial, e en obtenguèt lo chakra, una arma incendiària terribla.
[Avèm, dins l'episòdi amb Indra, lo compte rendut d'un remplaçament de la veneracion d'una divinitat vedica anciana, manifestant orgulh e colèra, per aquela novèlas e conformas a la bhakti, e doncas compassionalas, Krishna e la vaca sacrada.]
Krishna adulte[modificar | modificar la font]
Krishna daissa puèi las ribas de Yamuna e s'installa amb son pòble a Dvaraka a Gujarat. Aquí encontra e esposa Rukmini. Mai tard, participi als costats d'Arjuna e dels Pandava a la granda batalha de Kurukshetra evocada dins lo Mahabharata (que la Bhagavad Gita descriu l'ensenhament de Krishna), puèi sa sòrra Subhadra esposa Arjuna.
Los dieus l'avertisson un jorn que deu abandonar Dvaraka amb totes sos abitants sinon sa linhada s'atudara. Alara que s'arrèston en camin sus la broa, los òmes se bandan e d'afrontaments arriban. Krishna e son fraire Balarama tenton de far tornar lo calme sens succès. Dintran alara dins la selva e entran en meditacion per cercar une solucion quand es frapat per la flècha d'un caçaire aborigèn nomenat Jaras - « Vièlha edat » - que lo pren per un dam. Tòca al talon, la sola partida vulnerabla de son anatomia, morrís e son còrs, perdut, demòra sens sepultura.
Los ossaments de Krishna son trobats e reculhits mai tard per de desvòts e Vishvakarma, l'esculptor dels dieus, sus la demanda d'Indra o de Vishnó, li fabrega una estatua reliquària, mas destorbat dins sa tasca, daissa son trabalh coma esboç çò qu'explica l'aspècte totjorn rudimentari d'aquela representacion de Krishna jos la forma de Jagannatha, le « Senhor de l'Univèrs ».
Los noms de Krishna[modificar | modificar la font]
Se dona quantitat de noms a Krishna, que: Damodara (« Ventre en forma de còrda »), Venugopala (« Mèstre de las vacas amb la flaüta »), Devakiputra (« Filh de Devaki »), Jagannatha (« Mèstre del mond »), Yashodakrishna, Hari, Pârthasharâthi, Shârngin, Dvârakâvasin, Govinda, Gopala, Mâdhava, Ishvara, Nrsimhadeva, lo Senhor...
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Krishna e sa maire noirricièra, Iashòda (òbra de Ravi Varma)
-
-
-
Kaliya vencut per Krishna
-
-
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Bhagavata purana, o istòria poetica de Krichna http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1841_num_2_1_451613
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Louis Frédéric, L'Inde mystique et légendaire, Éditions du Rocher, 1999
- (fr)Bhaktivedanta Swami Prabhupada, La Bhagavad-Gîtâ telle qu'elle est, Ed: Bhaktivedanta, 1975 ASIN B0000DQIYI


text:
1872
Aquesta pagina concernís l'an 1872 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Annada dominada per la question dau regime d'adoptar. D'efècte, en despiech de la majoritat reialista, lei dos partits favorables a la monarquia poguèron pas se reünir sus un candidat comun. Ansin, a la fin de l'annada, en fàcia d'aquelei dificultats, una partida deis orleanistas acomencèron d'acceptar l'idèa d'una republica conservatritz.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de l'annada precedenta, lo ras Kassa Mercha foguèt coronat negus a Aksum lo 21 de genier sota lo nom de Yohannes IV. Aquò indicava sa volontat de restaurar leis ancianei tradicions etiopianas. Puei, organizèt la conquista de Begameder e de Godjam.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Mòrt de Benito Juárez. Sebastián Lerdo de Tejada li succediguèt acomençant un programa de modernizacion (bastida dau premier camin de fèrre entre Veracruz e Mexico).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Depaus de brevet depintant lo premier pistolet semi-automatic. Pasmens, son autor, dich Plessner, es mau conegut e lo premier pistolet semi-automatic que foguèt un succès es l'arma d'Hugo Borchardt en 1893.
Energia[modificar | modificar la font]
Concepcion de la premiera generatritz de corrent electric capabla de produrre de corrent intens e d'alimentar d'installacions industrialas. Son autor èra l'engenhaire bèlga Zénobe Gramme (1826-1901). Aquò marquèt lo començament de l'utilizacion importanta de l'electricitat dins l'industria (especialament après la concepcion de sistèmas eficaç de transpòrt dau corrent continü en 1884).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - Ivar Lykke, primièr ministre de Norvègia (m. 1949)
- 7 de març - Piet Mondrian, pintor neerlandés (m. 1944)
- 9 d'abril - Léon Blum, òme politic francés, primièr ministre en doas ocasions (m. 1950)
- 18 de mai - Bertrand Russell, matematician e filosòf britanic (m. 1970)
- 19 de junh - Juho Vennola, primièr ministre de Finlàndia (m. 1938)
- 4 de julhet - Calvin Coolidge, president dels Estats Units (m. 1933)
- 12 de julhet - Emil Hácha, president de Checoslovaquia (m. 1945)
- 16 de julhet - Roald Amundsen, explorador norvegian de las regions polaras (m. 1928)
- 20 de julhet - Deodat de Severac, compositor occitan (m. 1921)
- 3 d'agost - Rei Haakon VII de Norvègia (m. 1957)
- 13 d'agost - Richard Willstätter, quimista alemand, Prèmi Nobel (m. 1942)
- 10 d'octobre - Fernand Masson, poèta gascon (m. 1948)
- 12 d'octobre - Ralph Vaughan Williams, compositor britanic (m. 1958)
- 26 de decembre - Ralph Norman Angell, òme politic e jornalista britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1967)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de març - Giuseppe Mazzini, revolucionari e patriòta italian (n. 1805)
- 2 d'abril - Samuel Morse, inventor american (n. 1791)
- 18 de julhet - Benito Juárez, president de Mexic (n. 1806)
- 18 de setembre - Rei Carles XV de Suècia (n. 1826)
- 23 d'octobre - Teofil Gautièr, escrivan gascon de lenga francesa (n. 1811)
- 28 de novembre - Mary Fairfax Somerville, escrivana e fisiciana anglesa (n. 1780)


text:
Nosaltres els valencians
Nosaltres, els valencians es un ensag en lenga catalana de l'escrivan e intellectual valencian, publicat per Edicions 62 lo 12 de mai de 1962 a Barcelona. Lo libre representa lo primièr trabalh de l'autor de Sueca coma istorian e menèt posteriorament a una renovacion totala del nacionalisme valencian. En 1963, tot bèl just un an aprèp sa parucion, recebèt lo Prèmi Lletra d'Or. Dempuèi la primièra edicion en 1962, es estat reeditat un vintenat de còps fins a 2009 e foguèt revirat en espanhòl en 1998.