text:
Shogunat de Tokugawa
Lo shogunat de Tokugawa (徳川幕府, Tokugawa bakufu) tanben conegut coma shogunat d’Edo es lo tresen e darrièr shogunat qu'agès agut lo poder sus la totalitat del Japon (après lo de Kamakura, 1192 - 1333 e lo d’Ashikaga, 1333 - 1573). Durèt 264 ans, de 1603 a 1867.
Aqueste shogunato foguèt instaurat pel shōgun[1] Tokugawa Ieyasu, fondador del shogunato Tokugawa (徳川氏, Tokugawa-shi?) E descendiente del clan Matsudaira, lo 24 de març de 1603 (que correspond al 12.º Jorn del segond mes de l'an 8 de l'èra Keichō en lo calendari tradicional japonés).
Pendent lo periòde dels shogunatos, existissiá una espècia de dictatura militara somesa especificament a l'Emperaire de Japon. Lo shōgun, convertit en general en cap de las fòrças armadas de Japon, aviá lo poder militar e politic del país; del temps qu'a l'Emperaire li foguèron assignat poder esperital e religiós, a manièra de enlace entre las personas e los dieus, e poder nominal en la Cort Imperiala de Kyoto. Aquesta situacion èra análoga, en partida, a la dominante en l'univèrs politic europèu pendent l'Edat mejana, quand lo sacro emperaire Romano-Germánico detentaba lo poder politic e militar, e lo Papa, lo poder religiós.
Quinze shōgun administrèron lo poder del clan Tokugawa e del país pendent 264 ans, en subordinant als autres clanes en escambi d'un poder segondari o provincial. En aqueste periòde lo clan es conegut per adoptar una politica que centralizó e unifiquèt dins lo país devastado per las guèrras de l'anciana èra Sengoku, e atenguèt establir un sistèma de classas en la societat japonesa. Es tanben conegut per adoptar una postura d'isolament absolut front al rèste del mond (sakoku), que desboquèt en la proïbicion e percaça d'estrangièrs e en l'eliminacion d'influéncias extèrnas per quin mièg que siá. Tal foguèt lo cas del exterminio de crestians pendent lo shogunato, aital coma d'autras resolucions drásticas, cuyo intencion foguèt manténer lo balanç del poder en Japon.
Lo poder nominal del shogunato èra dins la vila de Edo (actual Tòquio), a diferéncia del poder imperial, establit en Kyoto. Es aital qu'aqueste periòde de domeni del shogunato Tokugawa es conegut coma periòde Edo o periòde Tokugawa.
Dich periòde feniguèt de bassas multiplas pressions amb lo liurament del poder de Tokugawa Yoshinobu a l'Emperaire Meiji, lo 9 de novembre de 1867 (que correspond al 14.º Jorn del desen mes de l'an 3 de l'èra Keiō en lo calendari tradicional japonés). A comptar d'alavetz lo shogunato foguèt abolido e l'Emperaire obtenguèt lo poder militar e politic del país, en desacadiant la Restauracion Meiji que transformariá dins lo país radicalament pendent lo rèste del sègle XIX.
Somari
- 1 Antecedents
- 2 L'ascens al poder
- 3 Lo clan Tokugawa
- 4 Lo shogunato Tokugawa
- 5 Los shōgun Tokugawa
- 5.1 Tokugawa Ieyasu
- 5.2 Tokugawa Hidetada
- 5.3 Tokugawa Iemitsu
- 5.4 Tokugawa Ietsuna
- 5.5 Tokugawa Tsunayoshi
- 5.6 Tokugawa Ienobu
- 5.7 Tokugawa Ietsugu
- 5.8 Tokugawa Yoshimune
- 5.9 Tokugawa Ieshige
- 5.10 Tokugawa Ieharu
- 5.11 Tokugawa Ienari
- 5.12 Tokugawa Ieyoshi
- 5.13 Tokugawa Iesada
- 5.14 Tokugawa Iemochi
- 5.15 Tokugawa Yoshinobu
- 6 Domeni del shogunato
- 7 Economia
- 8 Societat e cultura
- 9 Lo bakumatsu
- 10 Lo shogunato Tokugawa en la literatura e lo cinèma
- 11 Linha de temps
- 12 Bibliografia recomandada
Antecedents[modificar | modificar la font]
Lo poder del clan Tokugawa sorgiguèt inicialament de Matsudaira Takechiyo del clan Matsudaira; lo poder d'aqueste clan se limitava dins l'anciana província de Mikawa, a l'èst de l'actuala prefectura de Aichi, en lo centre de Japon. Takechiyo Nasquèt en 1543 e èra filh de Matsudaira Hirotada, un daimyō[2] de bassa classa. En lo moment de la siá naissença, lo país èra endrabat en una cruenta guèrra civila, produch de la decadéncia del flac shogunato Ashikaga.
En 1548 Takechiyo foguèt fach ostatge d'Òda Nobuhide, cap del clan Òda, per empedir que lo Hirotada s'alièsse amb lo clan Imagawa, clan rival d'Òda. En 1549, tant Hirotada e Òda Nobuhide moriren e, mejançant un escambi entre lo clan Òda e lo clan Imagawa, Takechiyo passèt a far partida del clan Imagawa. En essent amb Yoshimoto Imagawa qu'èra lo cap del clan, batalhèt contra Òda Nobunaga, filh de Nobuhide e nòu cap del clan Òda, fins que Yoshimoto moric en la batalha de Okehazama en 1560.
Amb aqueste fach, Kurando Motoyasu (Takechiyo cambièt lo sieu nom a Matsudaira Jirosaburo Motonobu en 1556 e a Matsudaira Kurando Motoyasu en 1557) s'alièc amb Òda Nobunaga, qui cercava l'unificacion de Japon e la fin de la guèrra civila. Se faguèron aital de reformas dins lo clan Matsudaira e s'atenguèt la pacificacion de Mikawa. En 1567 cambièt definitivament lo sieu nom e nom de familha a Tokugawa Ieyasu e reclamèt èsser descendiente del clan Minamoto.
Pendent los seguents 15 ans, Ieyasu atenheriá anexionarse qualques territòris mejançant d'alianças amb clanes de províncias vesinas; e d'autres, mejançant de batalhas en conjonch amb Nobunaga: en Anegawa (1570, contra los clanes Asai e Asakura), Mikatagahara (1572, contra lo clan Takeda), Nagashino (1575, contra lo clan Takeda) e Temmokuzan (1582, era quau acabèt per complèt amb lo clan Takeda e la siá armada).
Malgrat aiçò, amb l'assassinat de Nobunaga, en 1582, donèt l'oportunitat als vasallos d'aqueste de se far amb lo poder. Foguèt aital que, en 1583, arribèt la batalha de Shizugatake, a on Toyotomi Hideyoshi e Shibata Katsuie, ancians aliadi de Nobunaga, lutèron pel títol del daimyō mai poderós de Japon; Ieyasu participèt pas en aquesta disputa. Fin finala, venceriá Hideyoshi.
Entre 1585 e 1590, Ieyasu demorèt al marge de las activitats de Hideyoshi, fins que lo darrièr clan poderós en Japon, lo clan Hōjō, foguèt derrotat en lo luòc de Odawara. Hideyoshi Prepausèt a Ieyasu qu'aqueste controtlès los territòris que dominava lo clan Hōjō, en la region de Kanto a l'èst del país, en escambi dels territòris de Ieyasu, en inclusent la siá província natal. Ieyasu Acceptèt lo traslat e pacificó la region de Kanto, prepausèt qualques politicas que motivèron lo desvolopament de dicha region, qu'èra isolada del rèste de Japon; de talas iniciativas li valrián a Ieyasu èsser considerat lo segond daimyō mai poderós de la nacion.
En 1593 nasquèt lo filh e eretièr de Hideyoshi, Toyotomi Hideyori. Pas obstante, Hideyoshi se trobava fòrça anciano e malaut, e dispausèt en 1598 lo Conselh dels Cinc Regentes per administrar lo país pendent la minoritat d'edat de Hideyori. Lo Conselh èra conformat per Maeda Toshiie, Mōri Terumoto, Ukita Hideie, Uesugi Kagekatsu e Tokugawa Ieyasu, a on Ieyasu aviá màger influéncia.
L'ascens al poder[modificar | modificar la font]
Amb la mòrt de Hideyoshi en 1598, pauc après conformat lo Conselh dels Cinc Regentes, lo poder entre eles comencèt a pèrdre lo balanç. Entre los clanes vasallos de Hideyoshi, apareguèron los primièrs signes de impaciencia per obténer lo poder efectiu: Hideyori èra a pena un mainat e lo poder èra concentrat en la regencia. Ieyasu, Pendent los prèps dos ans, atenheriá pacientemente l'ajuda de divèrses daimyō qu'apiejavan la siá causa o qu'èran de malcontentaments amb lo clan Toyotomi.
La pren del poder s'accelerèt mai en 1599, quand moric lo regentatz Toshiie. Aquò ocasionèt que Ieyasu prenguèsse lo castèl de Osaka, a on se trobava Hideyori, e se proclamès Tenka Dōpas (Senhor del País). Aqueste títol èra nominal, doncas qu'existissiá encara una severa oposicion de la part dels tres regentes restants e de divèrses clanes qu'acceptèron pas a Ieyasu coma lo sieu cap, entre eles Ishida Mitsunari, un poderós daimyō qu'aperteniá pas a la regencia. A de fins de 1599 e granda part de 1600, totes los samurái e daimyō de Japon s'alièren en dos partits pro definits: lo blòc oriental, conformat per clanes qu'apiejavan a Ieyasu; e lo blòc occidental, format de clanes qu'apiejavan a Mitsunari e als tres regentes.[3]
La situacion de crisi atenguèt lo sieu ponch culminant lo 21 d'octòbre de 1600 (15.º Jorn del noven mes de l'an 5 de l'èra Keichō), quand se produsiguèt una de las batalhas mai grandas entre clanes enregistradas en Japon: la batalha de Sekigahara. Arribada dins la província de Mino, aquesta batalha comptèt amb una fòrça de 88.888 soldats del blòc oriental e autre de 81.890 soldats en lo blòc occidental. La batalha durèt entre las 8 a.M. E 5 p.M. D'aquel jorn. Mas la traïson de qualques clanes del blòc occidental, coma lo clan Kobayakawa, portèt coma consequéncia la desbranda del blòc occidental. Aquesta batalha, que sucumbieron a l'entorn de la mitat de las fòrças occidentalas, condusiguèt en el a la desaparicion de 87 clanes e a una reduccion significativa de de autres quatre (entre eles, lo clan Toyotomi). Proporcionèt en mai lo ganh de 7.572 milions de koku (un koku equivaliá 180 litres d'arròs, e s'usava coma referéncia monetària) al blòc oriental, lo cessament de las aspiracions de los regentes e, sustot, confirmèt la legitimitat de Ieyasu coma Tenka Dōpas.
Pauc après, Ieyasu permetèt la redistribucion del poder de totes los clanes dins Japon. Aqueles qu'avián apiejat al clan Tokugawa dempuèi abans de Sekigahara, cridats fudai daimyō, obtenián màger poder e reng que los clanes tozama daimyō, los clanes subreviventes qu'apiegèron a Ieyasu après Sekigahara. Fin finala, Ieyasu assolidèt lo sieu poder en 1603, quand recebèt de l'Emperaire Go-Eōzei lo títol de Seii Taishōgun, comandant en cap de las fòrças militèsses de Japon, e comencèt aital un periòde de domeni de la part del clan Tokugawa pendent los prèps dos sègles.
Lo clan Tokugawa[modificar | modificar la font]
Lo clan Tokugawa (徳川氏, Tokugawa-shi) (徳川氏, Tokugawa-shi?) Fondat per Ieyasu, qui originalmente apertenguèt al clan Matsudaira, estendèt lo sieu poder personal e familial dins lo país dempuèi 1603 mejançant lo mandat dels shōgun, que totalizaron quinze pendent lo periòde Edo. Malgrat aiçò, Ieyasu, en un assag de perpetuar la linha dels shōgun jol clan Tokugawa, establiguèt tres brancas addicionalas que serián lideradas pels filhs pas d'eretièrs de Ieyasu. Conegudas coma Gosanke (徳川御三家, Tokugawa Gosanke?, Literalament "las tres d'ostals onorables dels Tokugawa"), las siás brancas èran los ostals de: Owari, fondada pel noven filh de Ieyasu, Tokugawa Yoshinao; Kii, fondada pel desen filh de Ieyasu, Tokugawa Yorinobu; e Mite, fondada pel undécimo filh de Ieyasu, Tokugawa Yorifusa. Cada cap possedissiá lo sieu an e èra considerat daimyō de categoria superiora als shinpan, aqueles qu'èran fòrça prèps al shōgun. Pendent lo mandat de Tokugawa Yoshimune, a de començaments del sègle XVIII, s'establiguèt lo Gosankyō (御三卿, Gosankyō?) Que agregaba tres brancas addicionalas al clan: Tayasu, Hitotsubashi e Shimizu; ocupadas per dos filhs de Yoshimune e lo segond filh de Ieshige, e mai se aquestas brancas possedissián pas lo sieu pròpri an.
Tanben la majoritat dels daimyō del clan Matsudaira descenián del clan Tokugawa; e en mai qualques membres del clan se maridavan amb poderoses daimyō e de membres de la Familha Imperiala. Qualques clanes amassats als Tokugawa foguèron: lo clan Abe de Mikawa, Baba, Prigonda, Ii, Ishikawa e Sakai, entre d'autres.
Lo clan Tokugawa bastiguèt los sieus temples dedicatorios, coneguts coma Tōshōgū, que destaca entre el lo temple Nikkō Tōshōgū, que foguèt consacrat a la memòria de Ieyasu e luòc actual de los sieus rèstes.
Lo shogunato Tokugawa[modificar | modificar la font]
Amb l'unificacion del poder en Japon a d'inicis del sègle XVII per Tokugawa Ieyasu, s'establiguèt lo shogunato o bakufu (幕府, bakufu?) A de mans d'aqueste clan. Malgrat aiçò, aqueste nòu shogunato seriá distinto als anteriors, doncas que se formalizèt una aliança entre lo clan dominante e los clanes vasallos, coneguda coma lo sistèma baku-an, eth quau derivèt en l'union del shogunato Tokugawa e dels feudos o an, qu'apertenián als daimyō.
Aquesta aliança administrativa, s'apiegèt primordialmente en la duplicación de poders; los daimyō contraris al clan Tokugawa foguèron despossedits de los sieus privilègis e domenis: o los s'eliminèt plan o plan se detlos reasignó entre los hatamoto (旗本, lit. estandartes de los caballeros) (旗本, 'hatamoto'? lit. Estendards dels cavalièrs). Se sometèron tanben a un contraròtle estricte las proprietats religiosas dels temples shinto e de monastèris bodistas.
Entre las foncions administrativas del shogunato Tokugawa foguèron:
- Arbitratge entre los interèsses dels daimyō en Japon;
- Contraròtle de la representacion exteriora del país;
- Contraròtle del poder militar japonés; e
- Direccion de la politica intèrna del país mejançant de directrises mai o mens comunas.
Per contra, las foncions de l'an èran autonòmas e subjèctas a la sobeiranetat del daimyō que governava aqueste territòri. Malgrat aiçò, aqueste poder sobiran èra controtlat per una institucion especiala del shogunato: la residéncia alterna o sankin kōtai (参勤交代) (参勤交代, 'sankin kōtai'?). Lo sankin kōtai consistissiá en òm pren legala d'ostatges, que lo daimyō èra en el obligat a manténer la siá familha dins la vila de Edo, principala del shogunato, e aver una dobla residéncia; amb aquesta situacion lo daimyō aviá de far de grandas despensas per aqueste contraròtle e aiçò los limitava fòrça en lo sieu exercissi, en se mantenent totjorn en contacte amb lo shogunato.
Los shōgun Tokugawa[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ieyasu[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ieyasu (徳川 家康, Tokugawa Ieyasu (徳川 家康)) Foguèt lo fondador del clan e del shogunato qu'amie lo sieu nom de familha. Governèt coma shōgun Tokugawa dempuèi 1603 fins a 1605, quand abdicó en favor de lo sieu filh màger Hidetada e prenguèt lo títol de Ōgosho o shōgun enclaustrado. Al moment de prene possession coma shōgun aviá ja 60 ans d'edat e pendent lo sieu cuert mandat convertiguèt dins la vila de Edo en la sedença del shogunato e comencèt a rebastir lo Castillo Edo, en ordenant als daimyō ajudar en la reconstruccion e expansion de la vila.
Coma Ōgosho, nominalmente aviá lo poder de governant en Japon; supervisó inicialament las relacions exterioras amb Espanha, Portugau e los Païses Basses, e mai se dempuèi 1609 preferiguèt manténer de distàncias amb aquestes païses, çò qu'evitèt pas que posteriorament dins los Païses Basses li anèsse aprovat un permís per comercializar de manièra limitada en 1611 dins la vila de Hirado. Dempuèi 1605 fins a la siá mòrt recebèt l'assessoria del pilòt anglés al servici dels olandeses William Adams, artífice de las politicas shogunales contra Espanha, Portugau e la Glèisa Catolica.[4] En 1606 Ieyasu autorizèt los primièrs decrèts anti-de crestians, en 1610 expulsèt a totes los misioneros espanhòles e de portugueses e fin finala en 1614 proclamèt l'Edicte de Percaça de Crestians, a on proïbís tota activitat crestiana dins lo país, amb la fin d'assegurar una estabilitat politica e religiosa e adicionalmente limitava lo comèrci amb los païses estrangièrs dins las vilas de Hirado e Nagasaki. Amb aquesta accion fòrça japoneses crestians fugiguèron a las colònias en Filipinas.
En 1611 dirigiguèt una delegacion en Kyoto per èsser testimòni de la coronación de l'Emperaire Go-Mizunō, e ordenèt lo remodelament de la Cort Imperiala, e forcèt als daimyō del blòc occidental a signar un juramento de leiautat a la siá persona. En 1613, promulgó l'edicte Kuge Shohatto, a on pon als daimyō bassa estricta supervision, en los daissant coma de governants de mariòtas ceremoniales. Entre 1614 e 1615 organizèt lo luòc de Osaka, a on lutèt contra la darrièra resisténcia del clan, conformada per samuráis de malcontentaments e liderats pel jove Toyotomi Hideyori, filh de Hideyoshi, qui èra apostat en lo Castillo de Osaka. Malgrat qu'inicialament la resisténcia aguèt capitada, al cap d'un an Ieyasu amassa amb lo sieu filh Hidetada atenguèron esclafar la rebellion e assassinar a totes los rebèls, en inclusent a Hideyori, la siá maire e lo sieu filh, en acabant amb lo clan Toyotomi e despejando lo poder absolut en lo Japon. En 1615 promulgó lo Buke Shohatto a on establiriá las basas del regim; e lo 1 de junh de 1616 moric a l'edat de 73 ans, pas sens abans promulgar lo Gosanke, a on existirián tres brancas familialas, en cas tal que la principala branca aguès pas d'eretièrs e aital perpetuar lo clan pendent lo shogunato.
Tokugawa Hidetada[modificar | modificar la font]
Tokugawa Hidetada (徳川 秀忠, Tokugawa Hidetada (徳川 秀忠)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1605 fins a lo sieu abdicación en 1623. Nasquèt lo 2 de mai de 1579 amb lo nom de Nagamaru e anèt lo tresen filh de Ieyasu. En 1592 cambièt lo sieu nom a Hidetada e foguèt fach eretièr del clan Tokugawa, a causa de que lo sieu frair màger Nobuyasu foguèsse assassinat per Takeda Shingen e lo sieu segond frair foguèsse adoptat per Hideyoshi quand èra encara jove. Entre 1590 e 1593 foguèt fach ostatge de Hideyoshi e après la mòrt d'aqueste s'entrena en l'armada de Ieyasu; en 1600 aguèt pas una participacion dirècta en la Batalha de Sekigahara, degut qu'èra dins la província de Shinano en contenent al clan Uesugi, un clan rival als Tokugawa e aquò o retardèt pro, amb aquesta accion produsiguèt una amara relacion entre Hidetada e lo sieu paire.
Quand Ieyasu foguèt fach shōgun en 1603, immediatament Hidetada se convertiguèt en eretièr e fin finala en 1605 es shōgun, e mai se lo poder o aviá vertadièrament lo sieu paire. En 1612 fa que la siá filha Senhime, se maridès amb Toyotomi Hideyori, en provocant desaciertos amb Ieyasu; e pendent lo luòc de Osaka, a on casualmente Hideyori dirigissiá la resisténcia, provoquèt d'autre desplaser amb Ieyasu, doncas que Ieyasu voliá resòlver lo problèma amb paciéncia, del temps que Hidetada preferiguèt resòlver amb violéncia; a la fin Hidetada impausèt la siá decision e atenguèt o véncer. Malgrat que lo filh de Hideyori èra membre del clan Tokugawa, foguèt pas perdonat; mas òc Senhime, qui èra la felena favorita de Ieyasu. Aquesta situacion provoquèt un desplaser entre Ieyasu e Hidetada fins a la mòrt de Ieyasu en 1616.
Après la mòrt de Ieyasu, Hidetada prenguèt contraròtle del shogunato e aumentèt lo sieu poder, en atenhent ligar familiarmente lo shogunato a la Cort Imperiala. Aital la siá filha Kazuko se maridèt amb l'Emperaire Go-Mizunō e d'aquesta relacion nasquèt l'Emperairitz Meishō, 109ª Emperairitz de Japon. Tanben pendent lo sieu mandat promoguèt lo desvolopament de la vila de Edo.
En 1623 abdicó en favor de lo sieu filh màger Iemitsu, e se convertiguèt en Ōgosho; e mai se foguèt al tant en promòure de mesuras anti-de crestianas, mai severas que las realizadas per Ieyasu. Proïbiguèt los libres crestianes qu'arribavan dins lo país e en 1628 ordenèt l'execucion de 55 crestians (japoneses e estrangièrs) en Nagasaki. Moric lo 14 de març de 1632 a l'edat de 52 ans.
Tokugawa Iemitsu[modificar | modificar la font]
Tokugawa Iemitsu (徳川 家光, Tokugawa Iemitsu (徳川 家光)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1623 fins a 1651. Nasquèt lo 12 d'agost de 1604 e anèt lo filh màger de Hidetada e felen de Ieyasu. En 1617 foguèt fach eretièr del shogunato Tokugawa, e mai se aguèt de pressions de lo sieu frair Tokugawa Tadanaga en obténer aqueste títol fins a la siá mòrt en 1633. En 1623 se convertiguèt en shōgun, e mai se lo sieu paire o assistissiá en lo mandat del poder; en 1626 visitèt Kyoto per conéisser a la Cort Imperiala, doncas que la siá sòr èra Emperairitz Consorte e regalèt aur e de sòus a la Cort; aquò provoquèt que se deterioraran las relacions entre Iemitsu e l'Emperaire Go-Mizunō, qui abdicó en favor de la siá filha e neboda de Iemitsu.
Amb la mòrt de Hidetada en 1632, Iemitsu atenguèt donar comjat als conselhièrs de lo sieu paire e eliminar als daimyō qu'èran aliadi a lo sieu paire. A cambiament, los nòus conselhièrs de Iemitsu èran d'amics d'enfància e atenguèt crear las basas institucionalas del shogunato, aquò provoquèt desplaser entre los daimyō. En 1633 faguèt una de las reformas mai radicalas en lo shogunato, proclamèt oficialament l'isolament de Japon del rèste del mond en proïbint lo viatge interoceánico, en limitant l'intrada de naus estrangièras en lo pòrt de Nagasaki e las naus japonesas aurián d'aver una certificacion; proïbiguèt lo cristianisme e ordenèt lo cens de tota la populacion japonesa en un santuari o temple e s'iniciariá la persecucion contra los japoneses crestians. En 1635 establiguèt lo sankin kōtai o residéncia alterna, a on los daimyō avián de residir obligatoriamente en Edo pendent la mitat de l'an e quand èran pas dins Edo, l'esposa e la familha del daimyō èran preses coma d'ostatges dins lo Castillo Edo; aquesta situacion provocava que lo daimyō gastès de grandas somas de sòus per la manutencion e traslat e aital per manténer la leiautat d'aquestes al shogunato. Tanben en 1635 se revocaron las licéncias a las naus japonesas, e se lor proïbiguèt la siá sortida del país jos pena d'execucion.
En 1637 acalorèt violentamente la Rebellion de Shimabara, près de Nagasaki, provocada per de japoneses crestians, e a l'entorn de 40 mil personas foguèron executadas, en inclusent de femnas e de mainats. En 1639 prohíbió l'intrada dins lo país de naus portuguesas, en iniciant formalament lo periòde de sakoku e en 1641 confinó als olandeses dins l'isla de Dejima, doncas que coma l'interès de l'olandés èra pas promòure lo cristianisme, se lor permetèt far comèrci amb lo shogunato. En 1643 las siás relacions amb la Cort Imperiala se deterioraron amb l'arribada al tròn de l'Emperaire Go-Kōmyō, qui èra detractor del shogunato. Moric lo 8 de junh de 1651.
Tokugawa Ietsuna[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ietsuna (徳川 家綱, Tokugawa Ietsuna (徳川 家綱)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1651 fins a 1680. Nasquèt lo 7 de setembre de 1641 e anèt lo filh màger de Iemitsu; foguèt un governant fòrça fragil e enfermizo, e li calguèt assumir lo papièr de shōgun al complir los dètz d'ans, e mai se foguèt somés a cinc regentes assignats per lo sieu paire e que governèron jos lo sieu nom. Pendent los sieus primièrs ans li calguèt lidiar amb l'aparicion de la rōnin o "samurái sens aimi" que protagonizèron lo suslhèuament Keian en 1651, e qu'aviá coma plan incendiar e controtlar la vila de Edo; e los disturbios d'unes 800 rōnin dins l'isla de Sado en 1652; ambedós reprimits amb duretat. Posteriorament en 1657 arribèt lo grand incendi en Edo, e que se li calguèt en el prene dos ans per rebastir la vila, amb l'ajuda del shogunato e la reinauguración de la vila a de mans de Ietsuna.
Entre 1663 e 1671, encara Ietsuna exercissiá pas un poder absolut malgrat la fin de la regencia, e foguèt distribuit lo sieu poder entre de conselhièrs del shogunato qu'agissián per el. Dempuèi 1671 poguèt governar per lo sieu compte e aguèt sonque pichones disturbios. En 1679 comencèt a enfermarse e se decidiguèt lo sieu successor, malgrat qu'aguèt d'opinions en favor de nomenar a un filh de l'Emperaire Go-Sai coma shōgun, mas se decidiguèt fin finala que lo sieu frair mendre Tsunayoshi foguèsse lo sieu successor en 1680; Ietsuna moric lo 4 de junh del meteis an.
Tokugawa Tsunayoshi[modificar | modificar la font]
Tokugawa Tsunayoshi (徳川 綱吉, Tokugawa Tsunayoshi (徳川 綱吉)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1680 fins a 1709. Nasquèt lo 23 de febrièr de 1646 e èra lo frair mendre de Tokugawa Ietsuna. Aguèt un cèrt gra de retard mental, qu'èra comun en los familiales del clan. Pendent los sieus primièrs ans foguèt fòrça influenciado per la siá maire, una filha adoptada del clan Honjo. Pendent lo periòde de lo sieu frair Ietsuna coma shōgun, Tsunayoshi èra lo daimyō de Tatebayashi; mas quand Ietsuna moric en 1680, poguèt sortir liurat d'òm disputa de la succession e se convertiguèt en shōgun.
Comencèt immediatament amb una lucha contra la corrupcion del shogunato, en confiscant a l'entorn de 1,4 milions de koku, e en ordenant lo seppuku als vasallos acusats per corrupcion. En 1682 ordenèt als sieus censores e a las fòrças policèras que las personas poguèsson viure d'una manièra digna, en proïbint la prostitucion, la pas contractacion de crambèras dins los ostals de té, e lo barrament de divèrsas fabricas. Es fòrça probable que lo contrabando s'iniciès en Japon pauc après entrar dins vigor aquestas leis. Tanben en 1684 faguèt redusir lo poder del tairō, qui èra un oficial de naut reng en lo shogunato.
Sostenguèt un timid aprochament amb Cogant, amb l'audiéncia de l'ambaissador olandés Engelbert Kaempfer en 1692, qui requectava d'informacions generalas sul país e que serián posteriorament publicadas en un libre en 1727, que seriá revirat a de divèrses idiòmas a l'èsser l'unica referéncia del país en Euròpa al mitan de l'isolament. Tsunayoshi Foguèt un promotor e difusor del neoconfucianismo e aviá d'aficions a l'art e al teatre nō; aquò faguèt que pendent l'èra Genroku se donès una difusion màger del teatre kabuki, lo ukiyo-e e bunraku.
Aguèt tanben una obsession amb lo suenh dels cans, doncas que lo sieu an de naissença coincidissiá amb l'an del can; promulgó d'edictes que protegissián als cans vagabundos e desaseados sobre las vilas. En 1695 la quantitat de cans èra tan granda que l'odor en Edo èra insuportabla; aquò faguèt que las personas comencèsson a los aucir, malgrat aiçò totes es quaus mautractavan a un can èran executats al desaubedir los edictes. Fin finala, se decidiguèt trasladar 50.000 cans a una granda perrera localizada en los suburbios e que serián alimentats amb arròs e peis a còsta d'anautits impòstes sobratz los ciutadans. Per aquestas accions Tsunayoshi foguèt apodado coma Inu Kubō o Shōgun Can.
En 1701 li calguèt intervier en l'incident dels 47 rōnin, a on lo daimyō Asano Naganori planeó assassinar al samurái Kira Yoshinaka dins lo Castillo Edo; a l'èsser executat Asano, los 47 sirvientes d'aqueste vengaron la siá mòrt; aqueste fach a agut un impacte dins la cultura japonesa. A la fin de lo sieu govèrn Tsunayoshi li calguèt afrontar la destruccion de Edo per un tifon en 1706 e la erupción de la Montanha Fuji en 1707. Pauc après lo 17 de febrièr de 1709 morís, après nomenar a lo sieu nebot Tokugawa Ienobu coma shōgun.
Tokugawa Ienobu[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ienobu (徳川 家宣, Tokugawa Ienobu (徳川 家宣)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1709 fins a 1712. Nasquèt lo 11 de junh de 1662 e anèt lo filh màger de Tokugawa Tsunashige, daimyō de Kōfu e nebot de Ietsuna e Tsunayoshi, doncas èra tataranieto de Ieyasu. Originalmente Foguèt daimyō en 1680 après la mòrt de lo sieu paire, e foguèt educat per la rōnin neoconfucionista Arai Hakuseki, qui foguèt la siá tutor personala e conselhièr pendent lo rèste de la siá vida. Foguèt escuelhut shōgun en 1709 a causa de que lo sieu oncle Tsunayoshi daissèt pas eretièr e Ienobu èra l'unic qu'aviá una descendencia dirècta amb Ieyasu.
Reformèt qualques elements de la societat japonesa, completèt la transformacion del shogunato d'una institucion militara a una civila. Abolió Los edictes e las leis repressivas de Tsunayoshi, flexibilizando la censura e en eliminant las persecucions e de puniments crusèles, en reformant aital lo sistèma judicial. Estabilizó L'economia amb la creacion d'una moneda d'aur. En 1711 ensagèt crear de relacions entre l'Emperaire Nakamikado e la siá cort en Kyoto, en essent òm dels primièrs en crear una relacion de poders entre la noblesa e lo shogunato. Moric lo 12 de novembre de 1712.
Tokugawa Ietsugu[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ietsugu (徳川 家継, Tokugawa Ietsugu (徳川 家継)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1713 fins a 1716. Filh de Ienobu, nasquèt lo 8 d'agost de 1709. Se convertiguèt en shōgun a l'edat de 3 ans, après la mòrt de lo sieu paire, foguèt jos detla proteccion e conselh de Arai Hakuseki qui controtlava las decisions del shogunato. En 1714 introdusiguèt una nòva unitat monetària metallica, que produsiguèt pas qu'una disminucion en la produccion de l'arròs. En 1716 emetèt un document que lo shogunato nomenava en el a dos comissionats de Comèrci Exterior, òm en Edo e òm en Nagasaki, e sonque 20 naus chinesas e 2 naus olandesas podián entrar dins lo país cada an; e mai se amb aquesta accion Japon se manteniá totalament isolat. Moric lo 19 de junh de 1716, a l'edat de 6 ans e daissèt pas eretièr.
Tokugawa Yoshimune[modificar | modificar la font]
Tokugawa Yoshimune (徳川 吉宗, Tokugawa Yoshimune (徳川 吉宗)) Foguèt shōgun dempuèi 1716 fins a 1745. Nasquèt lo 27 de novembre de 1684 amb lo nom de Genroku, e anèt filh de Tokugawa Mitsusada, felen de Tokugawa Yorinobu e bisnieto de Ieyasu. Lo sieu linaje proven de la branca Kii, una de las tres de brancas del Gosanke del clan Tokugawa. En 1697 càmbia lo sieu nom a Shinnosuke e foguèt assignat coma daimyō de Kii en 1705, a on càmbia lo sieu nom a Yorikata e ensagèt manténer l'an malgrat que possedissiá un grand deficit budgetari. Amb la mòrt prematura sens d'eretièrs de Ietsugu en 1716, e los autres filhs de Ienobu èran fòrça joves, lo shogunato seleccionèt entre las brancas del clan, a on Yorikata aviá un linaje mai dirècte amb Ieyasu, foguèt aital escuelhut shōgun en aqueste an e càmbia lo sieu nom a Yoshimune.
Yoshimune Foguèt òm dels shōgun mai poderoses e capaces dels quinze, refusèt los luxes de los sieus antecesores e viviá d'una manièra umila e foguèt dins contacte amb los plebeyos, en trincant amb lo protocòu del confinamiento dins lo castèl Edo. Establiguèt lo Gosankyō (御三卿) (御三卿, 'Gosankyō'?), Amb l'intencion d'aumentar lo linaje del , agregando tres brancas addicionalas al clan.
Realizèt una reforma economica en contra de lo sieu conselhièr, lo confucionista Arai Hakuseki, a travèrs de las reformas Kyōhō dempuèi 1716 fins a 1736 e a on se poguèt flexibilizar en cèrt gra lo blocatge de libres importats de Cogant, amb la desencusa d'obténer solvabilitat economica. Escriguèt un recuèlh de precedents legales e apiegèt l'estudi scientific. En 1745 abdica en favor de lo sieu filh Ieshige e pren lo títol de Ōgosho, lo meteis que prenguèt Ieyasu quand abdicó. Moric lo 12 de julhet de 1751.
Tokugawa Ieshige[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ieshige (徳川 家重, Tokugawa Ieshige (徳川 家重)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1745 fins a 1760. Nascut lo 28 de genièr de 1712, anèt lo primièr filh de Yoshimune. Nasquèt crónicamente malaut e aviá un defècte en la siá forma de parlar. Aguèt pauc interès en governar, e aviá talent pel ajedrez, sobratz eth quau escriguèt un libre. Abdicó En 1760 en favor de lo sieu filh Ieharu e se convertiguèt en Ōgosho fins a la siá mòrt lo 13 de julhet de 1761.
Tokugawa Ieharu[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ieharu (徳川 家治, Tokugawa Ieharu (徳川 家治)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1760 fins a 1786. Nascut lo 20 de junh de 1737, anèt lo filh màger de Ieshige e felen de Yoshimune. Emplàstic d'impausar autoritat, foguèt ridiculizado per los sieus detractors e fòrça cresián qu'amiaue dins lo país als tarcums. Pendent lo sieu mandat arribèt la Fam d'Aja'm (1782-1787), que moriren per el entre 200.000 e 900.000 personas en amiant a la populacion al saqueo e lo canibalismo, practicas que lo shogunato foguèt emplàstic de controtlar. Moric lo 17 de setembre de 1786.
Tokugawa Ienari[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ienari (徳川 家斉, Tokugawa Ienari (徳川 家斉)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1786 fins a 1837. Nasquèt lo 18 de novembre de 1773 e se convertiguèt en shōgun a l'edat de 13 ans. Lo sieu periòde foguèt lo mai long entre los shōgun Tokugawa, amb 50 ans de mandat, qu'aguèt pendent el estabilitat politica e bona de culhitas. Aguèt 55 filhs amb 40 consortes e creèc una ret de linajes de tanhença amb lo clan a travèrs del matrimòni, d'adopcions, de presents e de favors. En 1825 emetèt una òrdre per repeler las naus estrangièras que tractavan d'entrar en Japon, sustot los vaissèls balleneros que navegauen en aigas japonesas. En 1837 abdicó en favor de Ieyoshi e moric lo 22 de març de 1841.
Tokugawa Ieyoshi[modificar | modificar la font]
Tokugawa Ieyoshi (徳川 家慶, Tokugawa Ieyoshi (徳川 家慶)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1837 a 1853. Nasquèt lo 22 de junh de 1793 e anèt lo segond filh de Ienari. Foguèt conegut per assignar a la rōjū Mizuno Tadakuni las reformas Tenpō (天保の改革, Tenpō pas kaikaku?), Que consistiguèron en una seria de cambiaments economics, de militars e politics. Foguèt lo shōgun que recebèt l'arribada de las naus de Matthew Perry a Edo en 1853 e pauc après queiguec malaut. Moric lo 27 de julhet del meteis an.
Tokugawa Iesada[modificar | modificar la font]
Tokugawa Iesada (徳川 家定, Tokugawa Iesada (徳川 家定)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1853 a 1858. Nasquèt lo 6 de mai de 1824; foguèt filh de Ieyoshi e assumiguèt lo shogunato als 29 d'ans d'edat. Pas obstante, foguèt incapacitado mentalmente per governar e daissèt pas eretièr. Pendent lo sieu mandat li calguèt negociar la dubertura de Japon amb de naus nòrd-americanas, europèas e russas, çò que comportèt la fin del sakoku en 1854 amb lo Tractat de Kanagawa. Moric lo 14 d'agost de 1858.
Tokugawa Iemochi[modificar | modificar la font]
Tokugawa Iemochi (徳川 家茂, Tokugawa Iemochi (徳川 家茂)) Foguèt shōgun Tokugawa dempuèi 1858 a 1866. Filh màger de Tokugawa Nariyuki e felen de Ienari, nasquèt amb lo nom de Kikuchiyo lo 17 de julhet de 1846. En 1847 foguèt assignat coma eretièr del daimyō Tokugawa Narikatsu, e cambièt lo sieu nom a Yoshitomi en 1851. Malgrat aiçò en 1858 foguèt assignat eretièr del shogunato Tokugawa, a causa de que Iesada moric sens daissar eretièr. Quand assumiguèt lo poder del shogunato cambièt lo sieu nom a Iemochi. Pendent lo sieu periòde li calguèt suportar de parrabastatges e agitaciones après l'arribada de Matthew Perry, que desacadièc l'inici del bakumatsu. Foguèt part del movement Kobu-Gattai, que propugnaba l'estabilitat del shogunato en creant un linaje combinat entre lo clan Tokugawa e la noblesa imperiala. Abolió Lo sistèma sankin kōtai e anèt lo primièr shōgun en anar en Kyoto dempuèi 1634, e se maridèt amb la Princessa Imperiala Kazu pas Miya Chikako. Pas obstante, moric prematuramente lo 29 d'agost de 1866 a l'edat de 20 ans sens daissar eretièr.
Tokugawa Yoshinobu[modificar | modificar la font]
Tokugawa Yoshinobu (徳川 慶喜, Tokugawa Yoshinobu (徳川 慶喜)) Tanben conegut coma Keiki foguèt lo darrièr shōgun Tokugawa, dempuèi 1866 fins a 1867. Filh de Tokugawa Nariaki, daimyō de Mite, nasquèt lo 28 d'octòbre de 1837 amb lo nom de Shichiroma e aperteniá a la branca inferiora de las familhas elegibles en lo shogunato. Foguèt educat estrictament en d'arts, milícia e politica, en demostrant de grandas abiletats, per çò qu'a la demanda de lo sieu paire foguèt posteriorament adoptat en lo clan Hitotsubashi per aver una melhora oportunitat en la succession del shogunato. Amb lo nom de Keiki se convertiguèt en daimyō de Hitotsubashi, e en 1858 foguèt nomenat shōgun Tokugawa après la mòrt de Iesada mercés a las siás adretias. Malgrat aiçò los sieus detractors o superèron e Iemochi foguèt nomenat nòu shōgun, pas sens abans póner a Keiki bas arrèst domiciliari al bòrd de la siá familha e de seguidors. Foguèt posteriorament nomenat en 1862 coma membre de la rōjū, e poguèt aplacar qualques rebellions anti-shogunales.
En 1866 succediguèt a Iemochi, qui daissèt pas d'eretièrs e amb pauc contraròtle del shogunato dins lo país per las constantas rebellions. Cambièt alavetz lo sieu nom a Yoshinobu e recebèt lo supòrt de totes los Tokugawa e los sieus aliadi. Faguèt una revision generala del shogunato e inicièt de reformas per enfortir lo govèrn; adicionalmente, cerquèt assisténcia militara francesa per melhorar l'armada. Malgrat aiçò aquò ponèt en alèrta als daimyō de Satsuma, Chōshu e Estossègue, que s'alièren contra lo shogunato jol lèma de sonnō jōi per restituir lo poder imperial, e proclamèron la Guèrra Boshin. Malgrat aiçò lo supòrt dels daimyō al shogunato s'afebliguèt, çò que desboquèt en la siá desbranda en la guèrra civila. Yoshinobu Li calguèt cedir lo sieu poder davant l'Emperaire Meiji en 1867 amb la condicion que lo país tornès a s'unificar e feniguèsse la guèrra civila.
Posteriorament en 1868 li anèt impòst autre arrèst domiciliari e se li despolhèt de los sieus títols, de tèrras e poder; e mai se foguèt posteriorament liberat. Se retirèt a Shizuoka, lo meteis luòc a on Ieyasu se retirèt après èsser shōgun, mentre se desvolopava la Restauracion Meiji. En 1902 l'Emperaire li restabliguèt lo sieu títol nobiliario amb la siá pròpria branca e lo títol de prince (kōshaku) per lo sieu leial servici en Japon. Moric lo 22 de novembre de 1913 en daissant una linha de princes, lo Tokugawa Yoshinobu-ke (徳川慶喜家, Tokugawa Yoshinobu-ke?), Qu'existís encara a l'ora d'ara.
Domeni del shogunato[modificar | modificar la font]
Lo poder del shogunato s'estendiá inicialament dins las islas de Honshu, Kyushu, Shikoku e d'islas adyacentes a aquestas. Malgrat que lo shogunato aviá pas d'intencions d'espandir los sieus territòris mai ailà de las siás frontièras, mai que mai ocupar Corèa o la Chinesa de la dinastia Qing coma o faguèron los caps antecesores al shogunato, obtenguèt qualques territòris addicionales que serián la antesala de las invasions successoras de Japon pendent l'Èra Meiji fins a la Segonda Guèrra Mondiala.
- Hokkaidō O Ezo: lo sud d'aquesta isla èra dominat pel clan Matsumae, un clan leial al shogunato, del temps que lo rèste d'aquesta foguèt convertit en una marca, a on abitavan los ainú e aquestes convisquèron pacíficamente amb l'an. Aquesta situacion durariá fins a l'arribada de la Restauracion Meiji, a on aquesta marca foguèt eliminada e anexada en Japon.
- Islas Ryūkyū: Aquestas islas constituissián lo reialme de Ryūkyū, un reialme tributari de la Chinesa Ming e establit en 1429. En 1609, lo shogunato autorizèt al clan Shimazu o Satsuma de l'isla Kyushu per conquistar lo reialme, e foguèt anexado sens màgers inconvenientes. Malgrat que las islas aguèron cèrt gra d'autonomia dins lo shogunato e se mantenguèt la monarquia del reialme, lo contraròtle veritable del poder èra dins de mans del clan Shimazu, qu'usèt al reialme per manténer de pichonas relacions comercialas amb China pendent lo periòde d'isolament. La monarquia ryukyuense foguèt abolida pendent la Restauracion Meiji.
- Islas Kuriles: aquestas islas foguèron disputadas per Rússia e lo clan Matsumae dempuèi la segonda mitat del sègle XVIII quand ambedoas nacions establiguèron qualques guarniciones temporalas, aqueste conflicte se solucionariá temporàriament en 1855 amb lo Tractat de Shimoda que Japon auriá en el contraròtle de las islas meridionales de Kunashiri (actuala Kunashir), Etorofu (Iturup), Shikotan e Habomai.
- Isla de Sajalín o Karafuto: Malgrat que l'isla èra reclamada per la Chinesa Qing, los russes e japoneses ensagèron colonizar l'isla. Lo clan Matsumae establiguèt la guarnición de Ōtomari en 1679, e mai se posteriorament pas s'ensagèt colonizar lo rèste de l'isla. En 1845 reclama lo rèste de l'isla de manièra unilaterala, en provocant disputas amb Rússia e China. A la fin Rússia e Japon prendrián possession de l'isla en lo Tractat de Shimoda en 1855, en obtenent lo shogunato la partís sud de l'isla, e mai se amb la condicion de desmantelar la guarnición de Ōtomari. Japon mantendriá aqueste territòri fins a 1875, e mai se tornèt jos lo sieu comandament en 1905.
- Autres: Pendent lo periòde comercial Nanban dins lo shogunato Tokugawa (1603 - 1636), aviá poder comercial en lo sudeste d'Asia, mercés a las naus shuinsen. Existissián de colònias japonesas en Dilao, Filipinas e en Ayutthaya, Siam; qu'èran de pòrts importants per aquestas naus. Tanben los shuinsen naveguèren cap a Macau (proïbit per Ieyasu en 1609), Indonesia, Cochinchina, Cambòtja, Annam, Taiwan e l'Índia. Malgrat aiçò amb l'imposicion del sakoku, foguèt proïbit lo comèrci exterior e los shuinsen foguèron desmantelados; e las colònias japonesas foguèron desbrembadas amb los sieus colons a la siá sòrt, sens poder tornar en Japon.
Economia[modificar | modificar la font]
Pendent lo regim de shogunato, lo país atenherà distintos de nivèls economics, en los primièrs ans i a un creissement economic, tot aquò amb la pacificacion de Japon e la redistribucion del mapa politic e social dins lo país. La populacion torna als sieus luòcs d'origina, la majoritat deslotjada dels camps rurales pels eveniments de la guèrra civila; amb aqueste sedentarismo se rebat en un creissement de las intradas d'unes 18,5 de milions de koku a l'inici del shogunato en 1603, fins a unes 25,8 de milions de koku en 1700.
S'innova la tecnologia agricòla amb l'establiment de sistèmas d'assagament e nòus esturments, amb çò que pòrta coma consequéncia una aumentacion de la produccion. Amb la mejoría economica de la pagesia s'aplican los trabalhs de asalariados e de contractes per arrendament. A la fin, la produccion d'arròs qu'èra dins excès, s'aplica per de produchs manufacturados coma sake, entre d'autres produchs derivats de l'arròs. A l'aver una aumentacion en la produccion agricòla e de manufactura, i a tanben una aumentacion del comèrci intèrne e extèrne, en donant coma consequéncia una aumentacion de la populacion dins las vilas.
Amb l'aumentacion del comèrci dins lo país, los daimyō veson aquesta activitat coma fòrça lucrativa pel sostenimiento e creissement de los sieus domenis; per çò que qualques clanes vasallos al shogunato coma lo clan Chōshu e Satsuma establirián lo monopòli comercial coma font de riquesa. Adicionalmente Lo shogunato Tokugawa prenguèt contraròtle de la acuñación de monedas e en lo recobrament d'impòstes.
Malgrat aiçò, aguèt après de problèmas economics, en granda part per l'autonomia qu'avián los daimyō dins lo sistèma baku-an, mai que mai amb la concession de la politica fiscala a aquestes, en obligant aital al shogunato una dependéncia de los sieus pròpris recorses. Adicionalmente Las inversions e la descuidada politica de despensas provocaràn lo deteriorament del pressupòst del shogunato fins ad a de fins del sègle XVII quand lo shōgun Tokugawa Tsunayoshi realiza de reformas fiscalas, un nòu cens e atenh anullar lo deute del shogunato amb la classa comerçanta, qu'après aqueste fach se comprometon pas coma prestamistas del shogunato.
A causa de que l'agricultura èra la principala font economica del país, las dolentas culhitas arribadas en 1675, 1680 e 1732 ocasionan de crisis economicas que desbocan en de rebellions popularas, sustot en lo darrièr an. Amb la reduccion de las culhitas agricòlas, lo shogunato e los daimyō an de màgers problèmas en obténer d'intradas, en fasent que los agricultors aumentatz la siá capacitat de produccion mai ailà de los sieus limits, en provocant un bajón en l'industria manufacturera, artesania e comèrci, en limitant la capacitat financièra del shogunato. Aquesta situacion se veiriá palliada amb qualques reformas economicas pendent lo sègle XVIII e de començaments del sègle XIX.
Societat e cultura[modificar | modificar la font]
Lo shogunato Tokugawa en mai d'implantar un nòu òrdre politic dins lo país, introdusiguèt de cambiaments sensibles en lo estrato social japonés pendent dos sègles e mièg. Pendent aqueste regim, lo poder social dels samurái es evident, e los cortesanos e nòbles (kuge) que malgrat que mantenián lo sieu estatus, mancavan d'influéncia politica, culturala, economica e sociala dins lo país.
Amb aquò, los samurái dirigits pel clan Tokugawa, inventan una nòva estructura sociala, basada primordialmente en lo confucianismo. Al picatz se trobava la classa samurái, se trobavan posteriorament la noblesa e las corts, e mai aval èran las classas religiosas, se trobavan fin final en una categoria inferiora las classas urbanas, artesans, de comerçants e delinquentes. Aqueste sistèma social s'impausèt a tota la comunitat japonesa e la siá influéncia es tala, qu'en la societat japonesa actuala possedís qualques rasgos d'aquesta estructura.
Autra transformacion sociala arribada pendent lo shogunato es la persecucion del cristianisme decretat per Tokugawa Ieyasu en 1614 e la siá posteriora eliminacion. Lo cristianisme qu'aviá aparegut amb l'arribada dels exploradores portugueses en 1543, foguèt vista pel shogunato coma una menaça sociala e politica que podiá acabar amb lo regim. Pendent la persecucion e proïbicion, s'obliguèt a la populacion a s'inscriure en de monastèris bodistas, per enregistrar e confirmar lo sieu afinidad al bodisme; amb aquesta situacion, los monastèris se convertissián en d'agéncias de cens patrocinat pel bakufu. Tanben qualques familhas dels samurái e del kuge lor èran permeses censarse en de temples shinto, que complissián tanben amb la meteissa foncion.
Davant aquesta proïbicion se somèt una autra que decretava l'isolament de Japon del rèste del mond en 1639 (sakoku), aviá coma desencusa empedir la penetracion de misioneros religioses espanhòles e de portugueses, mas qu'empediguèt posteriorament en quina penetracion que siá de vaissèls estrangièrs e de los sieus tripulantes. Adicionalmente, Se proïbís lo retorn de japoneses que se trobavan en China, Corèa e Filipinas. Se proïbissiá tanben la sortida de japoneses del país jos pena de mòrt. Malgrat que virtualmente lo país se trobava blindat davant lo rèste del mond, existissián de pichones ligams d'escambi, que los olandeses s'establiguèron en el comercialmente dins la pichona isla artificiala de Dejima, près de Nagasaki; e mai se las activitats que se fasián dins l'isla èran fòrça restringidas e èra jos vigilància contínua del shogunato, en proïbint qui que siá sortida d'olandeses de l'isla cap a Japon. Existissián tanben de pichones ligams comerciales amb de vaissèls chineses qu'arribavan a Nagasaki. Aquesta situacion d'isolament durariá fins a 1853.
Pendent lo shogunato s'establís una nòva categoria sociala, la rōnin (浪人, 'rōnin (浪人)'?), Qu'èran samurái qu'èran pas jol contraròtle dels daimyō; fòrça d'aquesta rōnin apertenián a clanes derrotats pendent l'ascens del clan Tokugawa al poder. Al s'establir aquesta classa sociala, lo shogunato o vesiá coma un problèma e s'encarguèt d'assignar a aquestes guerreros a d'autres daimyō o reinsertarlos en d'autras classas socialas; qualqu'uns se tornèron de comerçants o artesans e la rōnin de mendre categoria se convertiguèron en d'agricultors. Malgrat aquò, anèt en vano doncas que lo nombre de rōnin foguèt en increment, en se convertint en un grop problematic e divèrs qu'aguèt implicacions culturalas e istoricas.
Pendent lo shogunato naisson de nòvas expressions culturalas, qu'an caractèr urban e sincretista. En aqueste periòde sorgisson los teatres nō, derivat dels rituales shinto e qu'es realizat de manièra austera e ceremonial, en se convertint en una forma de entretenimiento pels samurái e la noblesa; e sorgís tanben lo teatre kabuki, similar a la nō e qu'es lo favorit de las classas popularas, amb de representacions de fachs istorics. Sorgisson tanben d'autras formas d'expression teatrala coma lo bunraku (teatre de marionetas), lo ukiyo-e (diboish artistic antecesor a la manja), la dança, entre d'autres. Amb aqueste creissement cultural, en los centres urbans s'establisson de districtes de diversión a on se tròban locales de entretenimiento tales coma de teatres, d'ostals de té e de prostíbols; òm dels districtes mai famoses foguèt lo de Yoshiwara, en Edo.
Autra expression culturala unica pendent aqueste regim es lo rangaku o escuela holandesa (蘭学) (蘭学, 'escòla olandesa'?), Sorgida pel timid contacte dels comerçants olandeses amb los japoneses en Dejima pendent lo sakoku e que portèt coma consequéncia l'intrada de nòus corrents de pensada scientifica provenenta de Cogant en Japon. Qualques concèptes aplicats son la medecina e las sciéncias naturalas e d'aquesta escòla sorgiguèron qualques eruditos coma Arai Hakuseki, Hiraga Gennai, entre d'autres. Aquesta influéncia e mai se es limitada, es çò d'unic que manteniá en Japon cap al camin de la occidentalización; e mai se aqueste corrent scientific seriá opacada en 1853 amb l'inici del bakumatsu.
Lo bakumatsu[modificar | modificar la font]
L'es lo periòde de declive del shogunato Tokugawa qu'abasta entre 1853 e 1867, quand Japon sofrís una transformacion politica radicala, en a on predomina la fin del sakoku, la division d'ideologias politicas entre lo Ishin Shishi, qu'èran partidaris de la restauracion imperiala e las fòrças shogunales, en inclusent a la força elèit dels Shinsengumi. Aquestas disputas desboquèron en lo parrabastatge e caòs dins lo país, que culminèt amb la Guèrra Boshin, lo liurament del poder del shōgun Tokugawa Yoshinobu en 1867, la siá rendicion davant las fòrças imperialas en 1868 e la posteriora implantacion de la Restauracion Meiji, a on l'Emperaire Meiji obtendriá lo contraròtle absolut de Japon, malgrat aiçò, de fòrças leialas al shogunato batalharián fins a junh de 1869.
La veritabla causa qu'inicièt aqueste periòde foguèt l'arribat del Comodoro Matthew Perry qu'arribèt a la baia de Edo amb divèrses buques de guèrra en julhet de 1853, e exigissiá enérgicamente la dubertura de Japon a de vaissèls nòrd-americanes dins un an, que de çò de contrari prendriá d'accions militèsses contra lo shogunato. Evidentament malgrat qu'existissiá la politica de sakoku e qualques daimyō èran dispausats a far guèrra contra los estrangièrs, lo shogunato observèt amb preocupacion la superioritat tecnologica dels buques d'Estats Units, e preferiguèt signar lo Tractat de Kanagawa en 1854, que garantissiá la dubertura de dos pòrts a de naus nòrd-americanas, garantissiá lo bon tracte als náufragos nòrd-americanes e s'assignèt un cónsul nòrd-american en Shimoda, al sudoeste de Edo.
Aquò ocasionèt un damatge a l'image del shogunato, qu'èra dins franca feblesa e jos detla critica dels daimyō radicales; aital Abe Masahiro, qui negocièt amb los nòrd-americanes, decidiguèt realizar la Reforma Ansei de 1854 a 1856, a on ensagèt enfortir al regim shogunal amb la creacion de defensas e naus amb l'ajuda del govèrn olandés, aital meteis amb l'entrainament naval de la part de dich país. A causa d'aquestas reformas, aguèt una oposicion entre los fudai daimyō, e Abe foguèt remplaçat per Hotta Masayoshi en 1855.
Entre tant la disidencia èra liderada per Tokugawa Nariaki, qui aviá una leiautat militanta a l'Emperaire e de sentiments xenófobos. L'escòla de Mite, qui aviá de basas neoconfucianistas e shintoístas, aguèt tanben coma mèta la restauracion de l'Emperaire, en conjonch amb un aprochament a las poténcias estrangièras.
En los ans finales del shogunato aumentèt lo contacte amb las poténcias estrangièras, a l'aital coma las concessions que lo shogunato autrejava dins de diches païses. Un tractat amb los Estats Units en 1859 e que permetriá mai de libertats en inclusent la extraterritorialidad, anèt lo ponch de discòrdia entre los opausants. Hotta Aviá perdut lo supòrt dins lo shogunato, aquò èra un senhal del inmiscuimiento de l'Emperaire en las politicas intèrnas, eveniment qu'èra pas arribat dins de sègles e Nariaki aprofiechèt e apelèt davant la Cort lo supòrt de lo sieu filh Tokugawa Yoshinobu, qu'a lo sieu còp aviá lo supòrt dels shinpan e los tozama daimyō. Pas obstante los fudai daimyō pressionèron e installèron a Tokugawa Iemochi coma shōgun e en arrestant a Nariaki e a Yoshinobu, en inclusent amb l'execucion de Yoshida Shōin, qui foguèt lo impulsor del movement intellectual sonnō-jōi, que s'opausava al tractat nòrd-american e arengaba una revolucion contra lo shogunato.
Aital pendent los seguents ans l'armada e la marina serián modernizados e formarián las basas de l'Armada Imperiala Japonés e la Marina Imperiala Japonesa. Pendent los ans finales, lo shogunato possedissiá uèch naus de guèrra d'estil occidental, en ressortint lo acorazado Kaiyō Maru. Adicionalmente En 1867, una mission militara francesa ajudèt a las tropas del shogunato.
De l'autre costat, la figura de l'emperaire Kōmei èra usada coma simbòl de l'unitat japonesa, e foguèt usada pels extremistas coma chivo expiatorio per realizar d'assassinats contra las autoritats shogunales, feudalas e estrangièrs pendent lo decènni de 1860, e que foguèt encarnado en l'Incident de Namamugi de 1862, en a on moric un britanic; e l'aparicion dels Quatre Hitokiri del Bakumatsu, quatre samurái qu'utilizavan l'assassinat de figuras shogunales coma mièg de repression. Autres fachs aluguèron l'òdi als estrangièrs, tales coma lo Bombardament de Kagoshima de 1863, a on los britanics se vengaron de l'incident de l'an anterior e que causèt de damatges al clan Satsuma.
La situacion se torna mai critica amb la subta mòrt del shōgun Tokugawa Iemochi en 1866 e la mòrt de l'Emperaire Kōmei en 1867. Assumirián respectivament Tokugawa Yoshinobu e l'Emperaire Meiji, que Yoshinobu ensagèt en el reorganizar lo govèrn en restaurant a l'emperaire en preservant lo lideratge del shōgun, e que seriá cridada kōbu gattai. En 1866, los feudos dissidents de Satsuma e Chöshü possedissián un màger poder e atenguèron derrotar una fòrça del shogunato que preteniá los redusir; Yoshinobu evitèt de qualque manièra empejorar lo conflicte e pas seguir en lutant, aiçò donèt ventaja a las fòrças de Satsuma-Chōshū que se dirigiguèron en Kyoto per pressionar a la Cort Imperiala qu'emetèsse un edicte que daissès sens efècte al shogunato.
Pauc après se realizèt una conferéncia amb los daimyō, e la Cort Imperiala promulgaría un edicte que removía lo poder del shogunato a de fins de 1867. Pas obstante los caps de Satsuma e Chōshū, amassa amb unes autres extremistas decidiguèron rebelarse e prene lo Palai Imperial e anonciar l'inici de la restauracion lo 3 de genièr de 1868.
Yoshinobu Aguèt pas mai qu'acceptar l'edicte e renonciar coma shōgun, eveniment qu'acaba amb un govèrn autoritario que dominèt Japon per mai de 260 ans. Totun, en tement que los aliadi del clan Tokugawa ensagèsson assolidar lo poder del shogunato, las fòrças de Satsuma, Estossegatz e Chōshū declaran la Guèrra Boshin, qu'auriá una durada de 16 meses e feniriá en mai de 1869, a on pauc a pauc las fòrças anti-shogunales e imperialas forçarián la rendicion de la vila de Edo e de l'arrèst de Yoshinobu; en motivant lo traslat de las fòrças shogunales cap a l'isla de Hokkaidō, liderat pel Almirante Enomoto Takeaki, qui instaurèt la efímera Republica de Ezo a de fins de 1868 e intervengudi de 1869.
En junh de 1869, los darrièrs remanentes de las fòrças leialas al shogunato Tokugawa foguèron vencuts e s'assolidèt aital de manièra absoluta la Restauracion Meiji en tota la nacion, que aboliría per totjorn los feudos, fariá desparéisser los samurái en Japon, en iniciant un procès d'expansion e modernizacion de la part de l'Emperaire Meiji, qui aviá ara lo poder absolut dins lo país e cambiariá lo nom a Empèri de Japon.
Lo shogunato Tokugawa en la literatura e lo cinèma[modificar | modificar la font]
En l'an 1954, lo director japonés Akira Kurosawa, retratèt part de la societat d'aquesta epòca en la siá pellicula Los sèt samuráis. En ela, un grop de camparòus cansats d'èsser constantament atacats per una banda de forajidos, contracta los servicis de sèt ronin per los defendre. La pellicula serviguèt avance mai coma basa per un autre classic de l'istòria del cinèma, Los sèt magnifics.
Ans mai tard, en 1980, Kurosawa dirigís Kagemusha, relat sus Takeda Shingen e la batalha de Nagashino entre los clanes de Tokugawa e Takeda. George Lucas e Francis Ford Coppola foguèron los productors executius de la version internacionala, mercés a que convenquèron a la 20th Century Fox qu'ajudès a la productora originala, Toho Studios a fenir la pellicula en escambi dels dreches de distribucion a nivèl mondial.
En 1975 l'escrivan britanic James Clavell publiquèt lo roman titolat Shogún, senhor de samuráis. L'istòria narra las aventuras d'un marin anglés, convertit en samurái, après encalhar lo sieu vaissèl en las còstas de Japon. E mai se se tracta d'una ficcion, los sieus personatges principales son basats en las seguentas figuras istoricas:
- Goroda: Òda Nobunaga
- Nakamura: Toyotomi Hideyoshi
- Toranaga: Tokugawa Ieyasu
- Blackthorne: William Adams
- Ochiba: Yodo-Dono
- Yaemon: Toyotomi Hideyori
- Sudès: Tokugawa Hidetada
- Ishido: Ishida Mitsunari
- Mariko: Hosokawa Gràcia
- Martin Alvito: João Rodrigues
Posteriorament, lo roman foguèt amiat a la television en forma de miniserie, protagonizada per Richard Chamberlain e Toshirō Mifune en los papièrs de Blackthorne e Toranaga respectivament.
L'autor de cómics, Osamu Tezuka, a rebatut l'estapa finala, de decènnis de 1850 e 1860, del shogunato en l'òbra L'arbre que dona ombra. En aquesta òbra se compara al shogunato amb un grand cerezo, que proporciona ombra, mas a ja viscut 250 ans, l'interior de lo sieu tronc es podrido e carcomido pels parásitos, amb çò qu'un simple empujón bastaría per que se desplomase.
Linha de temps[modificar | modificar la font]
Bibliografia recomandada[modificar | modificar la font]
- Kondo, Agustín E. Japon: Evolucion istorica d'un pòble (fins a 1650). Ed. Nerea. Edicion 1999. ISBN 84-89569-39-8.
- Hall, J. W. L'empèri japonés. Istòria Universala Sègle XXI, Madrid, 1993 (1ª edicion, Fráncfort del Meno, 1968)
- Collcut; Jansen; Kumakura. Japon. L'empèri del solelh naciente. Atlas Culturales del Mond, d'Edicions Folio, Barcelona, 1995
- Mikiso, H. Breve Istòria de Japon. Aliança Editoriala, Madrid, 2003 (1ª edicion, 2000)
- Buruma, I., La creacion de Japon, 1853-1964. Mondadori, Barcelona, 2003
- Japan: Memoirs of A Secret Empire. Sègle XVI, Sègle XVII, Sègle XVIII, Sègle XIX.
- Articles de la Wikipedia en anglés: Shogunato Tokugawa, Shōgun Tokugawa, Periòde Edo, Batalha de Sekigahara, Bakumatsu, Sajalín, Reialme de Ryukyu.


c: text/html

text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 16 de juny de 2009
Reclams
Autes còps, aquera revista literària s'aperava Reclams de Biarn e de Gasconha, e los tèxtes qui i èran publicats ac èran tots en gascon. Uei, los Reclams non semblan pas mei ni de Biarn ni de Gasconha, e dens lo darrèr numerò, la màger part deus tèxtes non son quitament pas escriuts en gascon. N'ei pas normau, aquò. Que i a quauquarren qui va pas.
N'ei pas que non m'agrade de léger de tèxtes en occitan non-gascon, aquerò plan que non. La formula de la revista escriuta essenciaument en gascon dab quauques tèxtes en d'autas varietats occitanas, catalan inclús, no'm geinava pas briga. Au contra, que m'agradava. Totun, adara qu'avem passat ua hita. Que soi inquiet de constatar los tèxtes en gascon que son vaduts minoritaris dens la pròpia revista de Palai e de Camelat. La rason, non la coneishi pas. Lhèu ua manca de contribucions gasconas; lhèu quauquarren mei. Quina que'n sia, be'm hè hasti!!! Au cap de 25 ans de fidelitat a l'Escòla Gaston Febus, be'm còsta de constatar que lo genocidi culturau e's pòt notar dinc au còr de la revista nosta !!!!
9 comentaris:
- Éole ha dit...
-
Lo genocidi culturau? Qu'ei donc lo lengadocian qui a tuat lo gascon? As d'autas coionadas d'aqueth escantilh en resèrva, per'mor qu'aquesta e m'a plan hèit arríder!
Eric Gonzales,
membre de l'equipa deus Reclams.
- 16 de juny de 2009 a les 10:37
- Chuan Chusé Bielsa Alquézar. ha dit...
-
És clar que cadascú té els seus gustos en matèria de llengua. A mi particularment m'agradava llegir en occità llenguadocià o de Roergue (ah! gran Bodon...) i en "prouvençau de Prouvènço" (ah, diví Mistral...)
A la fi tots són dialectes occitans, tot és occità (no creieu?)
- 16 de juny de 2009 a les 15:05
-
-
N'èi pas comentat adès los dus darrèrs mots, qu'aví lejut a la corruda. "La revista nosta"??? Ne crei pas que hascas partida de l'equipa qui ensaja de har víver la revista, mes se'n vòs har partida, que i poderàs botar tots los tèxtes en gascon qui volhas, mic, tad ac díser plan e clar, se vòs tribalhar a la mea plaça, ne demandi pas qu'a estar a la toa plaça entà poder criticar, que'm serà mei aisit.
Ara, la rèsta de la toa ataca qu'ei mau fondada, n'ei pas vertat, per exemple, que tots los tèxtes publicats dens R., dinc a l'arribada deu pelièr qui soi, estossen en gascon, per conéisher plan los Reclams de las annadas 1920 e 1930 que poish assegurar que lo lengadocian, e lo provençau sustot, èran presents dens la revista.
E se dises "que i a quauquarren qui ne va pas" a prepaus deu cambiament de títol, que't poish respóner que i a quauquarren qui ne va pas tanpòc dens la toa faiçon de presentar lo gascon com ua lenga a despart de l'occitan, per'mor que ne correspond pas a la linha "istorica" de la revista.
Ne credes pas qu'abans de repetir servilament la propaganda de Lafita, que't serés au mensh podut assabentar?
- 16 de juny de 2009 a les 17:23
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Eric, n’èi pas jamèi escriut ni pensat que lo lengadocian a tuat lo gascon. Soi pas tan cretin. Que sabem tots d’on vien lo genocidi. N’èi pas tanpòc criticat l’equipa de redaccion, qu’èi tròp d’arrespècte per eths. Que podem sonque constatar lo gascon que perd terrenh dens la revista com pertot, e qu’ei plan aquò qui’m fot lo blues e la colerassa. E m’as pas explicat lo perqué, m’imagini que serà per manca de contributors, vertat ? N’ei pas un efèit deu genocidi, aquò ? Que lo gascon sia remplaçat per d’occitan non-gascon en lòc de francés no’m consola pas briga a jo. Lo gascon gascon qu’ei e gascon qu’a de demorar. Lo genocidi que’s hè sentir a la revista pr’amor lo gascon que vad minoritari. E qu’èi paur a la desaparicion pròishe dens l’indiferéncia generau, puishque que de tota manièra l’occitan i serà tostemps present.
N’èi pas jamei hicat lo gascon a despart de l’occitan. Es plan per aquò que soi demorat fidèu a la grafia occitana. Mès que hèi ua diferéncia pro clara enter gascon e occitan non-gascon. Ac senti atau, n’ei pas ua posicion intellectuau ni dogmatica ni influençada per una escòla quina que sia ni un goró quin que sia, que m’arressenti aquò au mei pregon deus budèths. La mea lenga adoptiva qu’ei gascona per esséncia e occitana per classificacion.
- 16 de juny de 2009 a les 21:36
- manjacostel ha dit...
-
Mon paubre
' aquò' aital que se dis?
Afiguras te que soi anat una setmana a Bordèu , acò d'una amiga fièra de nos mostrar la ciutat , e ne sem arribats a la libraria granda de Bordèu que me sovèni pas cap del nom. La mai granda de França pareis...
E que me voliai comprar des libres gascons al passatge . Doncas demandèri a una vendeira que saupèt pas cap ont cercar.
Fin finala trobèt....Dins un canton jos un escalièr. Ame lo catalan e los autres ....
E paure sabètz quantes n'i avian de libres gascons? Te gausi pas dire qu'es una vergonha.
Dos libres de Manciet , que teniai jà, e un diccionari . Aquò's tot , dins un recanton d'una libraria pròcha del teatre qu'es fièra de vendre las versions originalas de las òbras estrangièras . I podètz trapar s'exista la version originala de "consi cagar drech" de l'anglès Augustin Cagaròl, totas las conarias que pareisson a la susfacia de la Tèrra, e totes parlan ponchuts .
Que n'es una vergonha.
La diversitat es pas françèsa .
Que devriam pas escriure per parlar de diversitat?
Que cresiai pas que n'èrem arribats a un tal punt de mesprès o d'oblid.
- 17 de juny de 2009 a les 0:11
-
-
A Joan deu Peiroton.
Se vòs explics a prepaus de çò qui's passa aus R., que i as dret com abonat, que sufeish de'us demandar. Ne'us t'èi pas balhats dens la mia intervencion precedenta per'mor qu'èi lejut lo ton bilhet com ua ataca mauloventa. Tot comptat e rebatut, Franc Bardòu qu'ei un autor de la vila on demoras, que t'ac disi se n'ac sabès pas.
Hem donc, se vòs, ua mesa au punt sus l'ensemble de çò qui dises:
- que hès un parallèle enter lo cambiament de nom de la revista en 1983 o 84 e l'introduccion (o meilèu reïntroduccion) de tèxtes non gascons a comptar de 1997. Quin non léger aqueth parallèle com la denóncia d'ua volontat calculada de "desgasconizacion" de la revista, començada peu cambiament de nom e continuada per la mesa en minortat deu gascon dens la revista? Quin non lege'u, tanben, com un reclam de çò qui escriu Jan Lafita dens lo libe "Gascogne, un peuple, une identité"? d'autan mei que s'ès abonat despuish 25 ans, n'as pas coneishut lo periòde on la revista e s'aperava "Reclams de Biarn e Gascougne", que n'as entenut a parlar, mes on?
- 17 de juny de 2009 a les 9:55
-
-
A Joan deu Peiroton (seguida):
La mia responsa:
* Per la preséncia de tèxtes non gascons, que t'èi responut. Mes l'essenciau per jo n'ei pas aquiu.
* Lo cambiament de nom: qu'estó decidit, se'm sovieni plan, quan Joan Salas Lostau e devienó Capdau de l'Escòla Gaston Febus, en 1983. Personaument, que'u regreti, que tròbi de dòu har que ne's sia pas conservat lo nom prumèr. Que compreni qu'aqueth cambiament de nom èra lo rebat d'ua volontat d'obertura a las autas regions occitanas, mes la revista be's hè en Bearn, b'ei bearnesa e donc gascona per la soa istòria e la soa implantacion.
* L'introduccion (o reïntroduccion) d'autes dialèctes: qu'estó hèita a l'epòca quan Maurici Romieu èra Capdau e jo Cap-Redactor. Que n'assumeishi completament la responsabilitat. Pendent aqueth periòde (1997-2002), qu'avoi lo parat de publicar tèxtes en lengadocian, en provençau, en occitan d'Italia, e tanben en gascon aranés. Los tèxtes catalans qu'arribèn dens un segond temps en 2000, au parat de la visita d'estudiants catalans a Pau, dab lo lor professor ensenhaire d'occitan en Catalonha, dens l'encastre d'un afrairament enter l'universitat de Pau e ua universitat catalana.
Despuish tornat dens l'equipa de la revista, en 2006, qu'èi avut lo parat de publicar tèxtes en gascon aranés, en lengadocian, en auvernhat, en vivaroaupenc e en niçard, e tanben en catalan, e qu'ac assumeishi, ja que ne i sii pas per arren. (D'aulhors, tèxtes literaris en catalan ne soi pas guaire partisan de'n publicar, que son de mau léger peu lector lambda, que considèri qu'ací qu'èram anats tròp luenh).
* Totun, a l'òra d'ara, la situacion de la revista qu'ei maishanta, perqué non ac díser francament? Tèxtes gascons ne'n recebem pas guaires, mes tèxtes deus autes dialèctes tanpòc. E la situacion de las autas revistas literàrias occitanas (Òc, Lo gai Saber) n'ei pas de las brilhantas tanpòc. Que i a ua manca, non pas de tèxtes gascons, mes de tèxtes occitans en generau. Ne crei pas, donc, que i aja nat dangèr que lo gascon e sia remplaçat peu lengadocian dens los Reclams, lo dangèr vertadèr qu'ei lo d'ua despareishuda deus R. per manca d'autors a publicar -d'on que sian- e de lectors, per fatiga tanben deus qui la hèn víver e qui aurén un sarròt d'autas causas a har.
* Dens aquesta situacion, que tieni a díser que lo sol escrivan a'ns mandar regularament contribucions, e d'eth medish, shens que l'ajam a sollicitar a continuar, qu'ei Joan Frederic Brun, de Montpelhièr, un gran escrivan lengadocian, dont publicam enqüèra un tèxte dens lo darrèr n°.
* Que i a quauques setmanas, un aperet a contribuïr qu'estó enviat a l'ensemble> deus escrivans marcats au Pen Club de Lenga d'Òc, qu'avom se'm sovieni plan en tot e per tot tres responsas (!), la de Franc Bardòu, la de Manel Zabala e la de Danièla Julien, donc un lengadocian, un catalan qui escriu en lengadocian e ua provençau. La situacion qu'ei aquesta.
* Que decidim alavetz de publicar lo tèxte "Lo Fòl" de Bardòu qui ei hèra bon. Qu'aurem volut publicar dens lo medish n° un tèxte en gascon qui'ns hasó passar Reinat Toscano, qui ei un amic de la revista tanben, mes en per'mor de la longor deu tèxte de Bardòu n'estó pas possible. O alavetz qu'auré calut har passar lo tèxte de Bardòu en dus còps, mes qu'avem dejà "Espravas d'Amor" qui pareish en huelheton -aquiu n'ei pas possible de har autament-, ne'ns sembla pas ua bona causa de multiplicar los huelhetons, d'un n° a l'aute lo lector qu'a desbrombat l'istuèra.
- 17 de juny de 2009 a les 9:57
-
-
A Joan deu Peiroton (fin):
* Que sèi donc que lo lengadocian a un pes esglachant dens lo darrèr n° e ne crédias pas qu'aquò ne'm gene pas. Qu'ei lo rebat de tot ço qui t'èi dit, manca de tèxtes gascons e, ací, constrentas de calibratge.
* Autament, que'm hèi sudar despuish quauques n° a annotar los tèxtes non-gascons de la revista, en principi en tres dialèctes (los tres parlats dens la region Aquitània: gascon, lemosin, lengadocian), e a hicar explics aus tèxtes gascons dificiles o ancians com lo de Julien de Casabona. Ad aqueth tribalh que i passi hèra de temps, e n'èi pas jamei recebut nada reaccion de lector(a) entà'm díser qu'èra ua bona causa! Lo monde ne's manifèstan pas qu'entà criticar!
A prepaus de criticas e de çò qui volerén lo monde, ací que n'as quauques escantilhs:
- los abonats mei atjats que volerén tèxtes "a la mòda anciana". Que't poish assegurar que lo dia qui'n recebiam que'us passaram. Mei qu'aquò, se son escrivuts en grafia vielha que'us passaram en grafia vielha (eventuaument adaptada a las règlas de l'EGF definidas per Andreu de Sarrailh en 1976). La revista non renega pas lo passat. Ne'm hèi pas nada illusion, totun, a prepaus de la reaccion deus de l'IBG e de Jan Lafita: aqueth dia, qu'escriveràn que "fin finala qu'(avem) comprés que los lectors ne saben pas léger l'occitan normalizat" Entà acontentar aquera part deu lectorat, que publicam a cada n° un o dus tèxtes ancians ("Espravas d'Amor", la "Peguessa"). Que'ns permet tanben de mantiéner ua preséncia gasconofòna dens la revista.
- ne sèi pas per aquò se son contents los abonats mei atjats, las reaccions qui avem avut qu'èran de monde qui disèn que i avè tròp de tèxtes ancians dens la revista!
- l'an passat, qu'escrivoi ua seria de dus articles suu Tibet. Que m'estó hèra costiu en recèrca d'informacions e de tribalh de sintèsi, e enqüèra en prumèras que devèn estar tres articles. Ne sèi pas s'aqueths articles agradèn ad arrés, fin finala las solas reaccions qui avom qu'èran de monde qui trobavan que ne i devè pas aver articles de "politica" dens ua revista literària. Conclusion: dab lo temps qui i èi passat, entà fin finala entene'm aquò, qu'èi decidit de non mei escríver articles d'aquera traca! Donc, tèxtes en gascon en mensh!
Excusa'm d'estar estat tan long, mes qu'ei aquesta la situacion deus R. au dia de uei. E ne sèi pas quant de temps e poderam continuar atau, que soi las e que volerí har auta causa, e que't poish díser que ne soi pas lo sol, mes no's presenta arrés entà préner la seguida...
- 17 de juny de 2009 a les 9:58
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Bodiu, Eric! Que soi content qu'ajas clarificat l'istoèra e que soi tanben plan inquiet per la revista. Tè, soi a escríver aqueras linhas en tot escotà't dab la Domenja a Ràdio-País. N'ei pas beròi, aquò?
Non soi pas en contra deus tèxtes en occitan non-gascon, ni de la linha generau deus Reclams. Mès, coma tu, que m'agradaré de'n léger mei, de tèxtes en gascon, sense horabandir los que'n son pas, plan segur. Qu'ei ua sòrta per la revista que l'excellent Joan-Frederic Brun i publica. Qu'èi plan comprengut lo problèma. Mercés plan!
- 17 de juny de 2009 a les 21:54

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Menteira
Menteira[1] [2] (oficialament en francés Mentières) es una comuna auvernhata d'Occitània, situada dins lo departament del Cantal e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Mentere, Mentiere, en 1292. Menteira ven del latin mentha, « menta », e del sufixe -aria,[3] o de lors resultats.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra delh canton de Sant Flor-nòrd; es ara delh canton de Sant Flor-1
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ IEO Cantal, Communes Cantal.xls.pdf
- ↑ Comission Toponimica Occitana de l'Institut d'Estudis Occitans
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 450


text:
Senescal
Un senescal (var. senescau, seneschau), èra un oficièr al servici d'un rei, prince o senhor temporal. Lo mot senescal, d'origina francica, es eissit del germanic comun *sini-skalk, que significa « decan dels servidors ». Podiá tanben èsser, coma dins lo Sant Empèri Roman Germanic, al servici d'una abadiá, sovent imediata, ont aquesta foncion veniá puèi un títol onorific ereditari.
Dins lo Reialme de França a l'Edat Mejana los senescals èran los oficièrs locals de l'administracion reiala en Occitània nomenats baillis (baile) en França. Èran nomenats, gatjats e podián èsser revocats per lo rei que lor conferissiá d'atribucions administrativas, judiciàrias e financiàrias. Aquestas doas foncions foguèron creadas jol règne de Loís IX de França.


text:
1925
Aquesta pagina concernís l'an 1925 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida dei luchas intèrnas au sen dau Partit per la succession de Lenine. Gràcias a son aliança ambé Lev Kamenev e Grigori Zinoviev, Stalin capitèt de marginalizar Trotski que perdiguèt la direccion dei fòrças armadas sovieticas. Pasmens, en despiech d'aqueu succès, la posicion de Kamenev e de Zinoviev, internacionalistas convencuts, s'afebliguèt rapidament quand assaièron de s'opausar a la vision nacionala de la Revolucion defenduda per Stalin. Una coalicion novèla se formèt alora gropant Trotski, Kamenev, Zinoviev e unei caps revolucionaris prestigiós coma la frema de Lenine per assaiar de s'opausar a Stalin.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion de l'efècte de « tamís molecular » per Weigel et Steinhoff a partir de l'estudi de l'absorpcion mai ò mens rapida per lei zeolitas de l'aiga, dau metanòu, de l'etanòu, de l'acid formic, de l'acetona, dau benzèn e de l'etèr.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - John De Lorean, industrial american (m.2005)
- 9 de genièr - Lee Van Cleef, actor american (m. 1989)
- 14 de genièr - Yukio Mishima, escrivan japonés (m. 1970)
- 25 de genièr - Gilles Deleuze, filosòf francés (m. 1995)
- 26 de genièr - Paul Newman, actor american (m. 2008)
- 30 de genièr - Dorothy Malone, actritz americana
- 2 de febrièr - Marcela Delpastre, escrivan lemosina (m. 1998)
- 8 de febrièr - Jack Lemmon, actor american (m. 2001)
- 16 de febrièr - François-Xavier Ortoli, president de la Comission Europèa (m. 2007)
- 17 de febrièr - Hal Holbrook, actor american de comèdias
- 18 de febrièr - George Kennedy, actor american
- 18 de febrièr - Marcel Barbeau, pintor canadian
- 20 de febrièr - Robert Altman, director american de cinèma (m. 2006)
- 20 de febrièr - Girija Prasad Koirala, primièr ministre de Nepal (m. 2010)
- 25 de febrièr - Shehu Shagari, president de Nigèria
- 4 de març - Paul Mauriat, musician francés (m. 2006)
- 12 de març - Leo Esaki, fisician japonés, Prèmi Nobel
- 14 d'abril - Abel Muzorewa, primièr ministre de Zimbabwe (m. 2010)
- 19 d'abril - Hugh O'Brian, actor american
- 4 de mai - Luis Herrera Campíns, president de Veneçuèla (m. 2007)
- 19 de mai - Pol Pot, lider del Khmer Roge en Cambòtja (m. 1998)
- 19 de mai - Malcolm X, activista politic american (m. 1965)
- 23 de mai - Joshua Lederberg, biologista molecular american, Prèmi Nobel
- 28 de mai - Bülent Ecevit, primièr ministre de Turquia (m. 2006)
- 30 de mai - Joan de Cantalausa, autor occitan (m. 2006)
- 3 de junh - Tony Curtis, actor american (m. 2010)
- 29 de junh - Giorgio Napolitano, president d'Itàlia
- 6 de julhet - Bill Haley, musician american (Bill Haley & His Comets) (m. 1981)
- 10 de julhet - Mahathir bin Mohamad, primièr ministre de Malàisia
- 23 de julhet - Jacques Delors, president de la Comission Europèa
- 23 de julhet - Oliver Smithies, genetician britanic, Prèmi Nobel
- 23 de julhet - Quett Joni Masire, president de Botswana
- 26 de julhet - Ana María Matute, escrivana catalana (m. 2014)
- 28 de julhet - Baruch S. Blumberg, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 30 de julhet - Quirinus Ignatius Maria Mok, lingüista neerlandés (m. 2005)
- 2 d'agost - Jorge Rafael Videla, dictator argentin
- 8 d'agost - Alija Izetbegovic, president de Bosnia e Ercegovina (m. 2003)
- 15 d'agost - Oscar Peterson, pianista canadian (m. 2007)
- 1 de setembre - Roy Jay Glauber, fisician american, Prèmi Nobel
- 4 de setembre - Elias Hrawi, president de Liban (m. 2006)
- 8 de setembre - Peter Sellers, actor anglés (m. 1980)
- 16 de setembre - B. B. King, guitarrista american
- 16 de setembre - Charles Haughey, 6en Taoiseach (primièr ministre) d'Irlanda (m. 2006)
- 27 de setembre - Robert G. Edwards, mètge britanic, Prèmi Nobel de Medecina
- 13 d'octobre - Margaret Thatcher, primièra ministra britanica (m. 2013)
- 18 d'octobre - Ramiz Alia, òme politic albanés (m. 2011)
- 21 d'octobre - Celia Cruz, cantaira cubana (m. 2003)
- 19 d'octobre - Czesław Kiszczak, òme politic polonés
- 31 d'octobre - John Pople, quimista anglés, Prèmi Nobel (m. 2004)
- 11 de novembre - Jonathan Winters, actor american (m. 2013)
- 13 de novembre - Étienne Vatelot, laütièr francés (m. 2013)
- 20 de novembre - Robert Kennedy, senator american (m. 1968)
- 23 de novembre - José Napoleón Duarte, president del Salvador (m. 1990)
- 24 de novembre - Simon van der Meer, fisician neerlandés, Prèmi Nobel (m. 2011)
- 26 de novembre - Gregorio Conrado Álvarez, president d'Uruguai
- 1 de decembre - Martin Rodbell, scientific american, Prèmi Nobel (m. 1998)
- 11 de decembre - Paul Greengard, neuroscientific american, Prèmi Nobel
- 23 de decembre - Mohammed Mzali, primièr ministre de Tunisia (m. 2010)
- 27 de decembre - Michel Piccoli, actor francés
- Joan de Cantalausa, autor occitan (m. 2006)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 24 de febrièr - Hjalmar Branting, primièr ministre de Suècia, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1860)
- 28 de febrièr - Friedrich Ebert, cancelièr d'Alemanha (n. 1871)
- 7 de març - Georgy Evgenyevich Lvov, primièr ministre de Russia (n. 1861)
- 12 de març - Sun Yat-sen, primièr president de China (n. 1866)
- 30 de març - Rudolf Steiner, filosòf austrian (n. 1861)
- 4 de mai - Alexandru Marghiloman, primièr ministre dieRomania (n. 1854)
- 28 de mai - João Pinheiro Chagas, president de Portugal (n. 1863)
- 29 de junh - Christian Michelsen, primièr ministre de Norvègia (n. 1857)
- 1 de julhet - Erik Satie, compositor francés (n. 1866)
- 7 de setembre - René Viviani, primièr ministre de França (n. 1866)
- 29 de setembre - Léon Bourgeois, òme politic francés, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1851)
- 5 de decembre - Wladyslaw Reymont, escrivan polonés, Prèmi Nobel de Literatura (n.1867)
- 13 de decembre - Antonio Maura y Montaner, primièr ministre d'Espanha (n. 1853)
- 21 de decembre - Jules Méline, primièr ministre de França (n. 1838)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : James Franck, Gustav Ludwig Hertz
- Prèmi Nobel de Quimia : Richard Adolf Zsigmondy
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : non atribuit
- Prèmi Nobel de Literatura : George Bernard Shaw
- Prèmi Nobel de la Patz : Austen Chamberlain, Charles Gates Dawes


text:
Selina es un enemic de la sason 6 amb las Trix. Ela es de la Tèrra, coma Roxy. Apareis pel primièr còp a ľepisòdi 2 de la sason 6 (Lo Legendarium).
Istòria Edit
Selina s’amassa a Tor de Nívols a la sason 6 per èsser masca. Ela a un libre del mal nomenat Legendarium e a travèrs ďel es capable de far que de legendas sián realitat. A ľepisòdi 2 (Lo Legendarium), quand la directora Griffin ditz a Selina qu’explique los sieus poders, se vei que lo sieu poder es la capacitat de portar las legendas a la vida en usant un libre nomenat Legendarium. Ela envia unes trolls ombrívoles per atacar la vila de las Pixies. A la fin, las Trix prenon lo contraròtle de Tor de Nívols e transforman Griffin en un còrb. Elas tròban un grand potencial en Selina e los sieus poders, alavetz elas fan un acòrdi amb Selina. Ela las ajudarà a conquistar totas las escòlas de la dimension magica e las Trix ľensenharàn a utilizar magia negra.
A ľepisòdi 3 (Ľescòla volarèla), coma que los professors e ďescolans de Tor de Nívols se mòvon cap a Linphea, las Trix dison que Selina pòrte las legendas de Linphea a la vida. Selina convòca unes legendaris Treants qu’atacan ľescòla de Linphea, ont son las Winx e los Especialistas. Las Winx percebon que la font de la magia dels Treants ven de Tor de Nívols, per aquò elas van fins a Tor de Nívols e lutan contra las Trix. Selina decidís protegir lo Legendarium coma serà e usa lo libre per formar una bòla ďenergia a ľentorn ďela, mas immediatament las Winx percebon qu’ela a la font, e ensajan alavetz ľatacar, e daissan las Trix. Malgrat aiçò, ľescut de Selina lèva las abiletats magicas de las Winx (mens Bloom) e teletransporta totas las Winx defòra de Tor de Nívols en ľaire, ont quèn fins a èsser capturadas pels Especialistas.
Après que los Treants quitan de prene lo contraròtle de ľescòla de Linphea a ľepisòdi 4 (Lo poder del Bloomix), Selina convòca als basiliscs volarèls. Malgrat aiçò, son derrotats amb lo Bloomix de las Winx. Pauc après quand las Trix anèron dins una autra escòla per ľatacar, es revelat que Selina trabalha jos las òrdres ďun misteriós èsser desconegut qu’es dins del Legendarium, que se revèla après que se sona Acheron e es un masc dolent atrapat al libre. Selina, a ľepisòdi 5 (Ľauditòri ďaur), convòca los Esperits Pandemonium, qu’atacan ľAuditòri ďAur de Melodia, e mai se mai tard Musa e Tecna atenhon los derrotar.
En pauc temps las Trix coneisson Diaspro e ela se fa aliada ďelas, e a ľepisòdi 6 (Vortèx de flamas) Selina explica de causas sul vortèx de flamas qu’es localizat sus Domino e pòt èsser de fòrça utilitat per derrotar Bloom (en essent luòc dels manja-fuòcs). Diaspro mòstra la siá invitacion al coronament de Daphne e anarà al local coma encobèrta. Mai endavant Selina foguèt ordenada per las Trix per que convòque los manja-fuòcs qu’ataquen la ceremònia de coronament de Daphne sus Domino, mercés a ľinformacion que Diaspro los donèt sus ľestat de Bloom que se faguèt flaca quand donèt los sieus poders del Fuòc de Dragon a las Winx.
Un pauc après, Bloom queiguec al vortèx e lutèt contra un dragon de cinc caps en defendent lo sieu pròpri dragon, ela recupèra los sieus poders e venç los manja-fuòcs. Après las Trix se fan passar per tres estudiantas ďAlfea a ľepisòdi 7 (La bibliotèca perduda), e ordenan Selina que convòque a las momias ďEgipte mentre èran en una mission amb las Winx e Daphne per cercar lo jornal de Eldora. Mas abans, Selina convòca una esfinx a ľepisòdi 8 (Ľatac de ľesfinx), mas las Pixies e las Winx atenhon la véncer e atenhon lo jornal abans que la Bibliotèca se destruisca. En unes instants se revelèt que Selina èra una amiga de ľenfància de la Bloom.
A ľepisòdi 9 (Lo temple del dragon verd), quand las Winx cercavan mai responsas a la China, Selina murmura per se meteissa qu’a de besonh mai poder per liberar Acheron. Ela utiliza lo libre après per convocar los dragons verdes per ocupar la China. Totes son derrotats per las Winx qualas an ajuda de Lu Wei (un entrenador de dragons).
A ľepisòdi 10 (La caliana ďAlfea), mentre las Trix atacan e conquistan una escor ďarts psiquics nomenats Zaltor, ela envia un messatge en disent qu’a un plan per acabar amb las Winx, lo truc es dintrar a Alfea e se trobar de nòu amb Bloom. Selina va a Alfea e Bloom la presenta a totes, mentre revèla qu’ela èra estada una de las escolanas de Eldora, que foguèt sequestrada per las Trix e que lo sieu “instint de fada” foguèt lo motiu de seguir Bloom a Egipte (los engana evidentament per que sàpian pas la siá aliança). Sky Es ľunic que suspècta quicòm de la gojata.
Selina e las Winx van a la caliana ďAlfea, amb la fin de trobar cossí es la flor preferida de Eldora. Alavetz Selina decidís que los prepararà una trapèla. En secrèt empoisona unas flors, que fa que la Flòra quèigue inconscienta mentre las forrupava, e crèa tanben un monstre de plantas per atacar las gojatas. Mentre Bloom e Selina corron al laboratòri de potingas, ela crèa un poison per o li donar a Bloom. Griffin, qu’èra dins la juvariá, revèla a totes e a Sky (que venguèt per cercar las gojatas) que Selina es una aliada de las Trix, e Sky comprenguèt las siás sospèchas. Quand Bloom tracta de li donar lo fals toldat a Flora, Helia destruissi la botelha e li avertisson qu’èra un poison que la auciriá. Bloom demòra espantada pel que fa gaireben, mentre los Especialistas, los Paladins, Palladium e las Winx s’encargan de tot. Quand la Flòra es guarida e reviu a las plantas, Bloom ditz qu’ela a la fauta per confiar en Selina.
Amb ľengana que Selina faguèt a Bloom, aquesta darrièra demòra traumatizada e en pas creire en ela meteissa decidís anar a Gardenia, e tot es vist per las Trix. Malgrat aiçò, a ľepisòdi 11 (Sòns rotes) Selina contacta de nòu amb Acheron en li avertint que las Winx s’amassaràn amb Eldora, e mentretant las Trix veson coma Bloom es baissurada. Alavetz ela amb lo Legendarium crida als Filhs de la Nuèch per ocupar Gardenia e caçar Bloom. Per un autre costat, Bloom remembra coma las doas èran ďamigas e mòstra un diboish qu’elas avián fach, en se demandant perqué Selina es en contra siá. Amb lo diboish atenh descobrir la localizacion de Eldora, en sabent que viu tanben ailà.
Après per òrdres de las Trix, a ľepisòdi 12 (Los filhs de la nuèch) Selina ordena als vampiris environar ľostal de Bloom e ľatrapar, mas son derrotats per las Winx. Mai tard los vampiris son eliminats, mercés a la lutz de Stella doncas que las Winx èran ďostatges ďeles. Selina promet a las Trix (que son amb ràbia per la desbranda) que derrotaràn a las Winx.
A ľepisòdi 13 (ľalapa madrina), quand las Winx van al Bòsc de Flors e coneisson Eldora, ela revèla que Selina èra una fada e èra la siá professora en aquestes tempses, mas un jorn quand anèron a la Bibliotèca ďAlexàndria a Egipte las doas veson lo potencial del Legendarium e Eldora gardèt lo libre en cò sieu per que degun ľutilize e dempuèi viatjava alavetz pel mond per barrar lo libre. Totun mai tard revelèt qu’un masc dolent, Acheron, temptèt Selina amb la condicion ďèsser poderosa se ľlibèra e quand ela obtenguèt los sieus nòus poders de masca, decidiguèt escapar amb lo libre. Las Winx dison que las Trix sabon pas que son utilizadas per la gojata e cal ľarturar abans de que siá tròp tard.
Selina se’n remembra dels bones moments de Bloom e après Eldora, decidís alavetz barrar ľUèlh ďespionatge per que las Trix sàpian pas qu’ela coneis Eldora. Totun mai tard convòca los Espèctres Ectoplasma per ajudar las Trix a derrotar las Winx. Mas Eldora poguèt derrotar los espèctres amb los poders de la Lenusha.
Malgrat aiçò, a ľepisòdi 14 (Lo Mythix), Selina ensagèt panar lo Fuòc de Dragon de Bloom per liberar Acheron. Selina, qualques mascas e las Trix (amb objèctes potenciats que panèron de las escòlas magicas) tractèron ďatacar ľescòla Tir Nan Ong de Nebula per panar las bròcas ancestralas. A la lucha, Bloom e Selina se tròban de nòu e lutan, Bloom li explica a la siá amiga que Acheron ľutiliza solament e que confie en Eldora, mas Selina ditz que per ela moriguèt e que lo masc es ara lo sieu amic. Bloom decidís alavetz lutar sens renonciar contra la siá amiga e atenh la véncer.
A ľepisòdi 15 (Lo mistèri de Calavera) ela seguís las òrdres de Acheron, mentre las Trix espian las Winx amb lo sieu uèlh magic. Selina vòl dire una causa, malgrat aiçò fa veire que renóncia mas las Trix insistisson qu’ela o diga, e alavetz Selina ditz que las Winx an lo poder de dintrar dins lo mond del Legendarium mas qu’ela pòt tanben far qu’elas i pòscan tanben dintrar, las Trix accèptan. Malgrat aiçò, elas sòrton del mond del Legendarium quand descobrisson que s’elas se demòran dins lo mond del Legendarium, demoraràn atrapadas coma personatges de ficcion.
A ľepisòdi 26 (Las Winx indesbrembablas), las Trix demòran atrapadas dins lo mond del Legendarium, Acheron es atrapat en una caissa per totjorn e Selina se fa bona e se reconcília amb la Bloom, barra lo Legendarium e decidís se far una fada amb Eldora.
Aparència Edit
Ela a pels jaunes, longs e gròsses, pèl clara e uèlhs marrons. Ela a los pòts violets. Ela vestís una camiseta verda amb extrèmes negras ondats e un colar amb un cercle ròsa. Ela usa tanben una giqueta verda e de manjas qu’acaban amb airals grises. Lo sieu estomac es cobèrt amb una malha, e ela usa gants verdes. Ela usa tanben una fauda verda amb una cadena de centura. Ela usa de bòtas verdas.