text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
mardi 24 octobre 2017
Une belle journée
2 commentaires:
Traduction en Oc de Stéphane Lombardo:RépondreSupprimer
Una bèla jornada
Fai doç gris plovina aicí cèu chagrin mon doç chagrin ma pèu apichonida, pèu de coniu, gris darbon, encuei pas envueja de me tornar botar au mestier, vai tèisser sota la plueja lo fiu dei degots sus lo vitre, tant se vau istar au liech, au caud, au fons. Ta foto aquela qu'aviam chausida, plaçada sus l'ataüc - aviáu fach levar la crotz dau modèle estandard, per mair l'ai laissada, totara un an per mair té i avaiáu pas pensat - ta foto soguinhas d'aqueu soguinhe fendasclat qu'aviás tre avans (la malautiá, lei rais, lei quimioterapias) soguinhas sus fons de cèu gris, dins teis uelhs coma una escomessa, lo mesprès de la meteò, quicòm de Winnie, l'engèni per far ambe de rens, sota la plueja, una bèla jornada, maudespiech, encar que.


c: text/html

text:
Aups Maritims
Lu Aups Maritims ò Alps Maritims ò encara Alpas Maritimi son un departament francés situat entierament en Occitània. Fan partida de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Lo còde geografic oficiau es 06.
Lo capluec es Niça.
Lu Aups Maritims si partejan entre aquesti regions istoriqui:
- lo Comtat de Niça (ò País Niçard) per la màger part dau departament, a l'entorn de Niça e dins la zona aupenca.
- lo principat de Mónegue possedissia la vila de Menton e li sieus comunas vesini dau País Mentonasc, a l'èst de la costiera.
- la region istorica de Provença englòba la part occidentala, a l'entorn de Grassa, Antíbol, Canas e Canha de Mar. Avans 1388 Provença finda possedissia lo País Niçard.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo departament deis Aups Maritims es un departament de frontièra que coneguèt 6 configuracions territorialas, 3 dins sa promièra existéncia (de 1793 a 1814) e 3 dins sa segonda (dempuèi 1860).[1][2]
En seguida de l'annexion dau comtat de Niça, proclamada lo 31 de genièr de 1793, se crea lo 4 de febrièr lo departament deis Aups Maritims, de 3 districtes: Niça, Menton e lo Puget Tenièrs.[3] Reçaup lo numèro 85 que se gardarà entrò 1814.
Lo 14 de febrièr de 1793, lo principat de Mónegue, annexat per França, es apondut au departament. Pauc après Mónegue remplaça Menton coma capluòc de districte.
En 1801, los 3 districtes venon d’arrondiments, amb quauques ajustas e una reduccion dau nombre de cantons.
En 1805, l'Empèri francés annèxa la Republica liguriana e ne restaca la part occidentala au departament. L’arrondiment de Mónegue es estacat a lo de Niça e se crea un novèu arrondiment, a Sant Rémol.[4]
En 1814, França torna lo departament au Reiaume de Piemont.
En 1860, lo rèi de Piemont paga Napoleon III per son ajuda contra Àustria en li donant Savòia e lo comtat de Niça. La lei dau 23 de junh de 1860 crea un novèu departament deis Aups Maritims ambe "lo territòri de Niça e l’arrondiment de Grassa, trach dau departament de Var". Au contrari dau periòde de 1793 a 1814, aquèu departament conten pas lo marquesat de Doçaiga, part dau comtat de Niça que demòra dins lo reiaume de Piemont. Reçaup lo numèro 87 que gardarà entrò la fin dau s. XIX.
Lo tractat dau 2 de febrièr de 1861 intègra lei comunas de Menton e Ròcabruna dins lo departament.[5]
En 1926, l’arrondiment dau Puget de Tenièrs es suprimit.
Lo tractat de París en 1947 annèxa a França e au departament lei comunas de Tenda e La Briga.
En 1989, la Còla Longa es transferida de la comuna de Vinai, dins l’estat italian, cap a la d’Isola que n’èra ja proprietària.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Arrondiments dei Aups Maritims.
- Districtes dei Aups Maritims.
- Cantons dei Aups Maritims.
- Gropaments de comunas dei Aups Maritims.
- Comunas dei Aups Maritims.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tradicions musicali dins lu Aups Maritims (anglés, francés e occitan).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Michel BOTTIN. « Les évolutions institutionnelles du département des Alpes-Maritimes », Cahiers de la Méditerranée, n°77, 2008, mes en linha lo 27 de novembre de 2009, consultat lo 25 d'octobre de 2014.
- ↑ Blythe Alice RAVIOLA. « De l’osmose à la séparation. La construction de la frontière entre la France et le Piémont-Savoie (XVIe-XVIIIe siècles) », Cahiers de la Méditerranée, n°81, 2010, mes en linha lo 15 de junh de 2011, consultat lo 2 de novembre de 2014.
- ↑ Michel BOTTIN. La formation du département des Alpes-Maritimes en 1860
- ↑ Decret dau 17 de prairial de l’an XIII.
- ↑ Aqueu tractat marca la renóncia dau prince de Mónegue contra una indemnitat.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Economia de Madagascar
L'agricultura, e tanben la pesca e silvicultura, son lo pilar de l'economia de Madagascar, en explicant 25% del Produch interior brut, en emplegant 80% de la populacion[1], e en contribuissent mai de 70% pels ganhs d'exportacion. L'industria presenta la fabricacion de teissuts e lo tractament de produchs agricòlas. La creissença de la produccion entre 1992 e 1997 faguèt una mejana mens que la taxa de creissença de la populacion. Aiçò arribèt a causa de caumas e demostracions contra lo govèrn, una decadéncia en la demanda mondiala de cafè, e lo compromés erratic del govèrn a la reforma economica.
Los obstacles formidables son depès en lo camin de la realizacion de Madagascar de lo sieu potencial de creissença considerable; lo gra de reformas del govèrn, defòra d'ajuda financièra, e investiment estrangièr seràn determinants claus.
Après l'abandon de politicas de caractèr socialista pendent lo decenni de 1990, Madagascar adoptèt las politicas de la Banca Mondiala e del FMI en matèria de privatizacions e liberalizacion.


text:
Arthur Rimbaud
Jean Nicolas Arthur Rimbaud, dit Arthur Rimbaud, est un poèto francês, nât lo 20 octobro 1854 a Charleville et môrt d'una carcinosa gènèralisaye (u nivô du genuèl) lo 10 novembro 1891 a Marselye. Ben que côrta, la densitât de son ôvra poètica fât d'Arthur Rimbaud una de les figures premiéres de la litèratura francêsa. Arthur ècrit sos premiérs poèmos a quinze ans ; a l'ècôla il at ja una rèputacion. Lui, por qui lo poèto dêt étre voyant et qui proclâme « o fôt étre absolument modèrno », renonce subitament à l'ècritura a l'âjo de vengt ans, sen étre oncor étâ vèritablament publiê, por sè consacrar davantâjo a la lèctura, ense qu'a la porsuita de sa pratica de les lengoues.
Son ôvra serat recognua d'anâ ples târd, pou devant sa môrt, et cen est vèritâblament que dens les anâs 1890 et 1900 que lo mondo dècôvre ceti poèto sovent dècrit coment surrèalisto et impressionisto. Il est devegnu l'una de les figures mitiques de la poèsie francêsa.
Poèmo : Sensation (sensacion), 1870[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Poèmo original en francês[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
« Par les soirs bleus d'été, j'irai dans les sentiers,
Picoté par les blés, fouler l'herbe menue,
Rêveur, j'en sentirai la fraîcheur à mes pieds,
Je laisserai le vent baigner ma tête nue.
Je ne parlerai pas, je ne penserai rien ;
Mais l'amour infini me montera dans l'âme,
Et j'irai loin, bien loin, comme un bohémien,
Par la nature, heureux comme avec une femme.[1] »
Traduccion en arpetan[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
« Per los sêrs blus du chôd[2], je veré dens los vionèts
Picotâ per lo blâts, trepar l'hèrba menua.
Songiôr, j'en sientré la frêchôr a mos piéds,
Je lèsseré lo vent bagnér ma tèta nua.
Je ne parleré pâs, je ne diré ren ;
Mas, l'amôr enfegni mè monterat dens l'ârma
Et j'iré louen, bien louen, coment un bohèmien,
Per la natura, horôx coment avouéc una fèna. »
- Sensation, Cahiér de Douai.
- traduccion racôrcia de « chôd-temps ».


text:
U.E. Bossòst 1 – U.S. Cazères 4
Partit entà desbrembar ac mès ràpid possible. Ena prumèra mietat non semblaue qu’anàuem a patir aguesta golejada. Eth jòc siguec igualat damb pòques ocasions entas dus equips. Eth Cazères artenhie auançà-se en mercador quan Zeze en un centre agarraue era esquia dera defensa aranesa e controlaue era pilota entà marcar tot solet dauant de Pol. Era U.E. Bossòst auie pogut empatar ena darrèra jogada dera prumèra mietat quan en un centre de Salva, Cabezas non arribaue a poder rematar e eth defensa despejaue a cornèr. Damb eth 0-1 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, en prumèr quart d’ora eth Cazères mercaue eth 0-2 en un shut de Couzinet que Pol non podie arturar. En ua passada retrasada ath portèr deth Cazères, aguest non artenhie a shutar e era pilota gessie dehòra a tocar deth garròt. Ues menutes mès tard, era U.E. Bossòst reduie distàncies en mercador en ua fauta (comportèc era expulsion deth defensa francés) Àlex shutaue e mercaue eth 1-2 sense qu´eth portèr francés podesse acabar d’arturar era pilota. Semblaue qu’ ère eth nòste moment deth partit: auíem mercat e jogàuem contra 10 jogadors, mès en ua jogada de molt mala sort , Abraham introduie sense voler era pilota laguens dera nòsta porteria. Siguec un còp dur, que mos deishèc KO e qu´eth Cazères profitèc entà jogar es milhors menutes de jòc e acabaren en tot mercar eth 1-4 en ua jogada ena que Drief se profitaue d’un dubte dera defensa aranesa.
Ath finau,derròta contundente en casa dauant un equip que segur estarà luitant peth campionat mès non pot èster qu´eth nòste milhor jogador dera dusaua mietat sigue eth nòste portèr Pol qu’ evitèc ua golejada mès grana.
Important eth pròplèu partit que jogam en casa eth dissabte ; jogam en Bossòst eth dissabte 1 de març tàs 20 :00 ores contra er equip deth Cazaril.
U.E. Bossòst : Pol, Salva, Chapo, Héctor , Xavi, Àlex, Adrian, Abraham, Ignasi, Cabezas e Pèir. Remplaçants: Quique, Javi Llonch, Pipe
Trainer: Jordi.
U.S. Cazeres: Mepor, Cordelier, Levasseur, Lourde II, Coutanceau, Cabartier, Adouin, Couzinet, Drief, Sejrady, Zeze. Remplaçant : Lourde I
Tarjetes auriòles : Lourde II (
60’).
Tarjeta vermelha : Coutanceau (
70’).
Gols : 0-1 Zeze (
25’),
0-2 Couzinet ( 60’),
1-2 Àlex ( 70’),
1-3 Abraham (p.p 75’),
1-4 Drief ( 80’)
Arbitre: Darnaud Claude.


text:
Mos emportam era victòria en un partit vibrant. Ena prumèra mietat comencèrem fòrça ben tamb shuts des de dehòra der àrea. Un shut de Miguel tocaue eth garròt dera porteria deth Montastruc. 20 menutes dempús, eth Montastruc agarrèc eth control deth partit e auèc ua clara ocasion de Da Costa que tot solet shutaue enes mans de Monchi. Tamb 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat , sonque començar , eth Montastruc artenhíe eth 0-1 dempús d’ ua bona jogada colectiua e Da Costa marcaue a porta ueda. Auèrem sort de marcar lèu donques 5 menutes mès tard, Ignasi shutaue un shut ras des de dehòra der àrea arran deth garròt dera porteria de Cucuron. Ère eth 1-1 e tot per decidir e ath delà, tamb mès de mieja ora encara de partit. En un centre de Pèir, Ignasi agarraue era esquia ara defensa deth Montastruc e shutaue entà marcar eth 2-1. En un aute centre des der aute costat de Miguel, eth jogador deth partit Ignasi remataue de cap un polit gol. Ère eth 3-1 e auíem era diferéncia entà emportà-mos era victòria. Eth Montastruc reduíe distàncies en marcador damb un gran gol: tamb un shinhau de sort , eth jogador Raynaud agarraue un shut des deth costat esquèr e era pilota entraue ena esquaira dera porteria aranesa sense que Monchi poguèsse hèr arren entà arturar era pilota. Ère eth 3-2, resultat tamb eth que s’arribaue ath finau deth partit.
Victòria important dauant un bon equip que mos plaçe en quatau lòc dera classificacion : SaliesMane e Luchon 12, ClaracPointis 10, U.E. Bossòst 9.
E ara, un aute viatge a cambiar de ship donques torne era Copa de Midi.
Eth pròplèu partit jogam 3ª ronda dera Copa de Midi; jogam en Bossòst eth dissabte 16 d’octobre tàs 20 :00 ores contra er equip deth Gourdan.
U.E. Bossòst: Monchi, Borja, Miguel, Marc , Felipe, Javi (35’ Sergio), Alex, Gachi (75’ Ruben), Polilla , Ignasi e Pèir (89’ Marcos) .
Tarjetes auriòles: Felipe (63’).
Trainer: Adrian.
Montastruc F.C. : Cucuron, Martinez, Saint Martin, Pierronne, Ribet, Gracia, Da Costa, Raynaud, Embarck, Cardillo, Lacarrere I. Remplaçants: Brun, Lacarrere II.
Tarjetes auriòles: Embarcq (76’), Lacarrere II (80’), Pierronne (88’).
Trainer: Arriou Patrice.
Gols: 0-1 Da Costa (50’), 1-1 Ignasi (55’), 2-1 Ignasi (70’), 3-1 Ignasi (75’), 3-2 Raynaud (85’).
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Salas (Gironda)
Salas[1] (en francés: Salles) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Bénédicte Boyrie-Fénié cita quauques atestacions ancianas : Sales (Petrus de ~) (1299), Salis (in parochiis de Myos et de ~) (1330), Salas (Sanctus-Petrus de ~) (1339), Salas, en occitan (1360). La toponimista dona las interpretacions deus autors passats : "deu germanic seli, alemand Saal, cramba, pui castèth" (Dauzat e Rostaing[2]), "benlèu de l'occitan sala, residéncia senhorala" (Ernèst Negre), "idem" (J. Astor). En realitat, l'interpretacion atribuïda a tòrt au Dauzat vau per Las Salas de Castilhon; Dauzat e Rostaing supausan, damb un "peut-être" (en occitan, benlèu), que Salas deriva deu mot que vòu dire sau en gallés o en latin, sal, metut au femenin, *sala, e deu gallés magos; çò qu'explicaré l'atestacion deu sègle IV, Salomaco[3]. Lo segond element deu nom auré dispareishut.
Per E. Negre, J. Astor, B. Boyrie-Fénié, es donc un nom d'origina germanica, passat a l'occitan au sens de castèth o maison fòrta. Per Dauzat e Rostaing, es lo mercat de la sau.
L's finala seré un plurau analogic[4]. NB. Lo cas es frequent en Gironda.
B. Boyrie-Fénié ha conéisher tanben lo cas d'un lòc, "Lo Casterar", que rapèra l'existéncia d'un sit fortificat, probablament a auta epòca.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 580.
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 640.
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008, p.341.


text:
Gisay-la-Coudre
Gisay-la-Coudre en normand (Gisay-la-Coudre en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del país de Ouche.
Village du pays d'Ouche.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La legenda ne vòl que sant Taurin, primièr avesque de Evreux de 350 a 411, i aja mòrt flagellé amb las brancas d'un avellaner e griffé per las femnas (#que naisserián sens onglas dempuèi !), Aital lo vilatge auriá lo sieu qualificatiu de « la Cóser », d'aquela istòria[1].
La légende veut que saint Taurin, premier évêque d'Evreux de 350 à 411, soit mort flagellé avec les branches d'un noisetier et griffé par les femmes (qui naîtraient sans ongles depuis !), ainsi le village tiendrait son qualificatif de « la Coudre », de cette histoire[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
21/06/2013
Questa dimenjada sur "Meitat chen, meitat pòrc" ...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l'emission dau diumenc 23 de junh seran :
Bernard Sendrès president dau Bornat dau Perigòrd, Michel Samouillan majoral e lo president dau comité de la Félibrejada 2013 a Brageirac François Bonnin.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e veiqui lo ligam vers lo site de la Felibrejada2013
19:16 Publié dans Musica e chançon, Promòven la lenga occitana | Tags : félibrée 2013, lo bornat dau perigòrd, bernard sendrès | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Chézy-sur-Marne
Chézy-sur-Marne es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo luòc de la municipalitat a poblat dempuèi unitat|4000|ans {{}}. A l'epòca gallo-romaine, se nomena Casiacus, de contunh Casiei. Après la fondacion de la abbaye de Sant-Pierre suls bòrds de la Marna per la òrdre bénédictin, ven Chézy lo Abbaye. Lo abbaye crema en 887 en lo moment dels invasions normandes. A Modèl:La s, en fugent los combats entre las tropas de Louis VI lo Gròs e de Thibaud de Champagne, los fraires reconstruisent lo abbaye a la cœur del pòble. En 1414 pendent la guèrra de #Cent Ans, amb la fin de contrer lo envahisseur anglés, lo villatge a fortificat e lo abbaye transformada en castèl fòrt, mas aquel es sulpic incendiat e serà destruissi definitivament pauc après la Revolucion. En 1791, Chézy lo Abbaye es vengut Chézy-sus-Marna.
Abans 1755, al temps ont la rota d'Alemanha (actuala rota nacionala 3 de París a Sarrebruck) llom encara los sieus remparts, lo bourg coneis una pro granda prospérité. S'i fabrica de las teles e s'i fa lo comèrci del vin e dels grands, mercés a un pòrt vendeire establit sus la Marna. Pendent divèrses sègles, en mai de la glèisa abbatiale, lo bourg possedís doas glèisas paroissiales : Sant-Martin-d'en-Bas, situada en defòra dels murs al bòrd del Dolloir #que i aurà destruit cap a 1850, e Sant-Martin-de detlo-Anautit #que, dévastée per la guèrra de #Cent Ans, serà reconstruite entre 1515 e 1555. A l'epòca modèrna, malgrat de terriblas estralls a causa de la guèrra de 1870 e a doas oras de guèrras mondialas, lo bastiment d'una estacion SNCF sus la linha París-Estrasburg donarà un nòu essor dins lo pòble.
Le site de la commune est peuplé depuis 4 000 ans. À l'époque gallo-romaine, elle se nomme Casiacus, puis Casiei. Après la fondation de l'abbaye de Saint-Pierre sur les bords de la Marne par l'ordre bénédictin, elle devient Chézy l'Abbaye. L'abbaye brûle en 887 lors des invasions normandes. Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, fuyant les combats entre les troupes de Louis VI le Gros et de Thibaud de Champagne, les moines reconstruisent l'abbaye au cœur du village. En 1414 pendant la guerre de Cent Ans, afin de contrer l'envahisseur anglais, le village est fortifié et l'abbaye transformée en château fort, mais celui-ci est aussitôt incendié et sera définitivement détruit peu après la Révolution. En 1791, Chézy l'Abbaye est devenue Chézy-sur-Marne.
Avant 1755, au temps où la route d'Allemagne (actuelle route nationale 3 de Paris à Sarrebruck) longe encore ses remparts, le bourg connaît une assez grande prospérité. On y fabrique des étoffes et on y fait le commerce du vin et des grains, grâce à un port marchand établi sur la Marne. Pendant plusieurs siècles, outre l'église abbatiale, le bourg possède deux églises paroissiales : Saint-Martin-d'en-Bas, située en dehors des murs au bord du Dolloir qui sera détruite vers 1850, et Saint-Martin-d'en-Haut qui, dévastée par la guerre de Cent Ans, sera reconstruite entre 1515 et 1555. À l'époque moderne, malgré de terribles ravages dus à la guerre de 1870 et aux deux guerres mondiales, la construction d'une gare SNCF sur la ligne Paris-Strasbourg donnera un nouvel essor au village.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Saint-Célerin
Saint-Célerin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sarthe e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Célerin a situat a 25 km al nòrd-es del Mans e a 10 km de Connerré en Sarthe.
Saint-Célerin est située à 25 km au nord-est du Mans et à 10 km de Connerré en Sarthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila #èsser assiégée tres fes en lo moment de la guèrra de #Cent Ans dintratz 1430 e 1440.
La ville fut assiégée trois fois lors de la guerre de Cent Ans entre 1430 et 1440.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimenge, 20.4.2014 03h00
Aqueste 30 de març en Corsega aguèt luòc un eveniment que se’n mesuran pas encara las consequéncias: la larga victòria dels nacionalistas a Bastia, segonda vila e mai que mai capitala economica de l’illa. Cèrtas, se tracta d’una coalicion eteroclita, ja que los nacionalistas moderats, valent a dire opausats a la lucha armada e puslèu autonomistas qu’independentistas, se tròban associats al segond torn a la drecha francesa UMP e a de dissidents d’esquèrra, mas se pòt pas dobtar, totun, que siá una victòria nacionalista: la lista desfacha representava lo jacobinisme mai caricatural, lo de la familha Zuccarelli, que governava la ciutat còrsa despuèi 1968, e los partits franceses an acceptada l’eleccion d’un nacionalista coma cònsol, Gilles Simeoni.
Gilles Simeoni es lo filh del lidèr nacionalista istoric lo doctor Edmond Simeoni. Aqueste coneguèt la preson per l’ocupacion armada, lo 21 d’agost de 1975, amb un desenat de militants, de la cròta d’un viticultor pè negre, per denonciar que foguèsson bailadas en prioritat als franceses d’Argeria las tèrras còrsas en detriment de la païsanariá insulara. La gendarmariá francesa intervenguèt e, en los afrontaments, moriguèron dos gendarmas mentre que foguèt nafrat un ocupant nacionalista. De tota aquesta violéncia, Edmond Simeoni se’n pentiguèt, e malgrat la creacion de l’FLNC un an apuèi, comencèt un long combat pacific per la libertat de Corsega.
Son filh Gilles a seguida la meteissa via, e lo 6 d’abril passat, l’endeman de son eleccion coma cònsol, faguèt un discors public mai que mai en lenga còrsa en onor del grand patriòta còrs, president de la Corsega independenta, Pasquale Paoli. Lo vidèo ten una bèla fòrça simbolica, que lo darrièr imatge mòstra lo nòu cònsol que pòrta entre sos braces un drollet negre amb un bendèl blanc a l’entorn del cap, coma una dobla allusion a la bandièra còrsa, “a testa mora”, e a la dobertura de Corsega a totas las originas.
De biais superficial, se ditz sovent que la poténcia relativa del nacionalisme còrs s’explica per las bombas. Es inexacte. En realitat, los atemptats an fòrça demenit dins l’illa despuèi los ans 1980, las famosas “nuèchas blavas”. Los nacionalistas que condemnan pas la lucha armada, quand van separats dels autres a las eleccions, despassan pas jamai los 10 %. Quand s’unisson als moderats, fan pèrdre, coma foguèt lo cas a Aiacciu, amb sonque un elegit. A Portivechju, demorèron minoritaris e l’union dels nacionalistas moderats amb l’esquèrra obtenguèt tanben un bon resultat, malgrat la victòria de la drecha municipala. Per las eleccions territorialas de 2010, los nacionalistas de Femu a Corsica (Fagam Corsega) èran estats mai de dos còps mai votats que los de Corsica Libera, e jamai l’ensems de las doas listas nacionalistas separadas non aviá tant capitat: representava mai del tèrç dels votants.
Cossí comprene aquestes succèsses nacionalistas còrses? Per ieu, resultan de la volontat de la populacion insulara de trobar d’autras solucions que las prepausadas per l’esquèrra o la drecha francesas. Los nacionalistas parlan pas sonque de lenga, de cultura ni mai d’istòria, mas assajan de bastir un discors coerent suls problèmas concrets dels còrses: los efièches pervèrses del torisme de massa, l’especulacion immobiliària qu’empedís la populacion de se lotjar de biais decent, lo respècte de l’ambient natural vist coma lo patrimòni de totòm, la reflexion sus un modèl de desvolopament economic, la democracia locala mespresada pels metòdes clientelistas, la necessitat per Corsega de tenir pro de poder per tal de se far de leis especificas a sa situacion. Fàcia a aqueste discors e mai aquestas propòstas, las nonresponsas del govèrn francés, e mai quand es l’ensems de las fòrças politicas insularas que li demanda quicòm, coma la cooficialitat de la lenga còrsa, refortisson las tendéncias nacionalistas còrsas.
Amb l’eleccion de mai d’un cinquantenat d’elegits municipals occitanistas, bensai aurem nosautres tanben l’escasença de bastir (sens marrit jòc de mots) lo discors economic, politic, cultural e social coerent que nos es de manca. Se nos organizam pas, se contunham al mièg de nòstras divisions, se fasèm la chausida de la passivitat, se cresèm encara que los partits franceses s’interessaràn als occitans, que demorarà de nosautres?
“Lenga, cultura, país!” Ne tornarem parlar lèu-lèu.
#3 Ara amb un autre sit: http://www.a-manca.net/
#2 En Corsega, i a tanben una esquèrra radicala nacionalista: http://www.a-manca.org/
Un autre son de campana : http://michelstefani.over-blog.com/2014/04/dr-edmond-et-mr-gilles-enfin-la-novation.html
Un excellent article plen de saviesa, de pragmatisme e de fe dins l'avenidor de la nòstra nacion
Viscan "Lenga, Cultura, País"!


text:
Disabte, trebalherem dues dotacions més ua deth GRAE ena evacoacion d´ua persona des d´ua viuenda sitoada en camin cap ath Tuc de Canejan, per un camin estret e en condicions complicades peth mau temps. Era persona siguéc traladada damb camilla piguelhem per un totau de 6 pompièrs, pendent ben ben ua ora, enquia poder plaçala ena USVB e amiala entar espitau.
Tanben disabte, auerem un servei de huec important, en plen centre de Vielha.
Er avís, semblaue ester coma quinsevolh iaute de huec de tumeneja, mes ena arribada, eth huec ja ei totauments desvolopat e a trincat dejá eth losat. Eth prumér veicle, inicie er atac damb ua linia de 25 en interior, ta sajar de talhar era progesion deth huec cap as auti apartaments. Er edifici ei compausat de parcatge e PB+2, aon es darreri toti son duplex. Er atac s´amie damb linia d´aigua e machina d´arresegar enta sajar de parar eth huec e que continhue cremant losats. Era estrategia ei bona, més açó compause er auer de trebalhar en molti lòcs ath madeish temps dera madeisha forma. Eth desvolopament deth huec ei força rapid, e damb nauta carga de huec, impossible d´aturar damb atac directe peth perilh que compòrte. Pendent ues tres ores, pompièrs des tres parcs dera val, damb 2 BRP, 1 BUP, 1 BNP, 1 AEA ua USVB e diuèrsi UPC trebalhen enta sajar d´escandir o auer controlhat eth huec. Ara estona recebem ajuda per part de pompièrs de Pont de Suert e Tremp, e ECO 0 de Lheida, e que tostemp son benvengudi d´aquiu aon siguen enta podemos ajudar.
Es danhs son importants, ja que era estructura det losat ei força cremada, mes pensi que s´a hét un trebalh força important per part de près de 40 pompièrs dera Val d´Aran e es que tanben han vengut en ajuda. Servei complicat pera grana carga de huec, era distribucion des apartaments, e er auer de trebalhar en dus blocs de pisi ath madeish temps non ei bric facila.


text:
Ablaincourt-Pressoir
Ablaincourt-Pressor en picard ( Ablaincourt-Pressoir en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ablaincourt-Pressoir Fa partida del Santerre.
La posicion estrategica de la comuna (a la encreuament dels aisses París-Lille e Amians-Sant-Quentin) lududes a permeses de dispausar d'una ret de transpòrt incresible per la siá talha. N'efièch, malgrat los sieus 258 abitants, lo vilatge a equipat d'una parca TGV internacional (parca de TGV Anautit-Picardie sobrenomenada per dérision « l'estacion de las remolatxes ») e a quitament mancat aculhir lo tresen aeropòrt de París. Dos rotas nacionalas e, malgrat que las siás échangeurs son puslèu alunhats, dos autoroutes se crosan per en un autre luòc a proximitat immediata de la comuna.
Ablaincourt-Pressoir fait partie du Santerre.
La position stratégique de la commune (au carrefour des axes Paris-Lille et Amiens-Saint-Quentin) lui a permis de disposer d'un réseau de transport incroyable pour sa taille. En effet, malgré ses 258 habitants, le village est équipé d'une gare TGV internationale (gare de TGV Haute-Picardie surnommée par dérision « la gare des betteraves ») et a même failli accueillir le troisième aéroport de Paris. Deux routes nationales et, même si leurs échangeurs sont plutôt lointains, deux autoroutes se croisent par ailleurs à proximité immédiate de la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Quercus coccifera
Fulhatge de garrolhaÒrdre Fagales Familha Fagaceae
Reparticion geografica
La garrolha (var. avaus) es un arbrilhon de fulhatge persistent de la familha de las Fagacèas present dins la garriga principalament en zona Mediterranèa.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es un arbust o pichon arbre fòrça ramificat que pòt arribar fins a 2 mètres de nautor. Cobèrt de fuèlhas perennas de color verd intens, duras e amb los marges picants, arriba a crear de formacions fòrça densas e de comunautats permanentas. Son fruit es un agland de pecol cort e cupula eiriçada. Florís d'abril a mai i fructifica durant l'agost de l'an seguent. Es una espècia que viu en zonas secas e ensolelhadas, acceptant de precipitacions annadièra entre 400 e 800 mm, preferiblement.


text:
Parfondrupt
Parfondrupt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat rurala connait una trsè flaca densitat
Cette commune rurale connait une trsè faible densité
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 6 d'agost de 1914, la 42éme Division de Infanterie Francesa operava lo sieu primièr repli, abandonava Sponville per acantonar a Parfondrupt ont s'installèt qualques jorns abans de partir lo 14 per Marcheville e Maizeray.
Le 6 août 1914, la 42éme Division d'Infanterie Française opérait son premier repli, elle quittait Sponville pour cantonner à Parfondrupt où elle va s'installer quelques jours avant de partir le 14 pour Marcheville et Maizeray.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Dimenge, 3 de setembre de 2017, 03h00 Sciéncia
La NASA estúdia una arquitectura simpla per portar sus la Tèrra de mòstras de Mart, çò que permetriá d’estudiar aicí de ròcas de la planeta roja abans l’an 2030.
Lo concèpte se basariá sus l’obtencion d'escapolons qu’aurà collectats la mission Mars 2020 per tal de los portar sus la Tèrra tanlèu coma serà possible.
“S’agís d’una arquitectura fòrça mai simpla”, çò diguèt Thomas Zurbuchen, administrator associat de la NASA per la sciéncia. “Va dirèctament a çò qu'ieu considerariái coma la question cruciala, qu’es cossí aterrar e s’enaurar de la planeta”.
Lo concèpte que prepausa es solament un dels milanta qu’estúdia l’agéncia espaciala. Aquò seriá lo lançament d’un aterrador sus Mart a partir de 2026, qu’auriá un veïcul de collectatge de tròces representatius e una fusada que permetriá de quitar la planeta roja. La nau aterrariá près del luòc d’aterratge de Mars 2020, e enviariá son veïcul per amassar las mòstras qu’aquela mission prèvia aurà collectadas.
Aquelas mòstras se cargarián dins la fusada que s’enaurariá de Mart e las lançariá puèi dins l’orbita de Mart. Aquí, un orbitador de collectatge d'escapolons, lançat a despart, prendriá las mòstras per un retorn dirècte sus la Tèrra o devèrs l’espaci cislunar.
Los xinesos ho faran d'aquí a un parelh d'ans. La tecnologia xinesa amb míssils e espaciala es la melhora del mond. Los missils carracas USA no tenen precision ni per ferir a un blanc de detz metres quadrats lancats des de 2 quilomete.
#15 Mossur Gaubert,
La vraia Revolucion es pas tecnologica : es enteriora, esperituala (pas religiosa). Sarà aquò lo vrai progrès de l'umanitat. Sèm totjorn a voldre forçar lo cors naturau de las causas e acceptam pas de s'i plegar. E sèm oblijats de convenir que las resultas son vergonhosas e deçaventas : s'endevenèm pas emb d'aquò naturau, fasèm còntra aquò naturau, oblidant que sèm eissits de l'evolucion de la Vida, mès èssers naturaus pasmens.
Ara, se pensatz que los Òm... Legir mai
N'i a que fan de collectatges sus la planeta Òc, que ne pòrtan de tròces dels parlars que se mòren.
Se ren se fa, aquelis tròces finiràn coma mòstras dins las veirinas dels musèus de la lenga d'òc.
An pas besonh d'un aterrador per s'i pausar, e d'una fusada per s'en tornar en França.
Pareis que la planeta Òc es abitada...
#14 Arren ne justifica ua tau desbondada, mes puishqu’ac prénetz atau…
A çò qui sembla la libertat d’expression qu’ei la libertat d‘estar d’acòrd dab vos, e l’amor deu debat democratic ne v’encara pas a léger los comentaris deus demei shens i trobar çò qui n’i ei pas.
Que cèrqui enqüèra çò que i a de politic en la mia arremarca #12.
Quin rapòrt dab la xenofobia, la mentalitat comunautària e Corsega?
E vòletz díser que la sciéncia e seré d’esquèrra e l’ob... Legir mai
#12 Un còp mai, un qu'enterprèta mos prepaus en me fasent finalament passar per quauqu'us de la consciença tancada, un manejaire de la paur, un reaccionari... E se quiche un pauc, saique me farà passar per un qu'aima pas los marcians : un zenofòbe ! Quau sap ? Mancariá pas qu'aquò se boton a demandar la nacionalitat francesa... !
Puta de tentacion ideologica que part d'una critica per resquilhar vèrs la suspicion.
Eu, l'òme, de qué creses que fariáun los umans se anèsson poplar l... Legir mai
Idèa meravelhosa, d'anar quérrer calhaus e arena subre una autra planèta per las nos tornar a l'ostal. Atal, permetrem a de microorganismes fins alara totalament desconeguts de la tèrra de colonizar tranquillament un novèl biotòp, e d'erradicar definitivament l'espècia umana — desprovesida, immunologicament contra los novèls venguts —, espècia umana que, coma cadun o sap, menaça dangierosament tota vida sus tèrra en rason de sas activitats espleitadoiras e extractivistas frenetic... Legir mai
#8 Argument recurrent : que carré dar òrdi au planeta abans d’anar véder çò que i a enlòc mei.
Qu’avèvi un ancèstre a las Aisiás qui ne volè pas anar véder de l’aut’part de la vath pr’amor, ce disè, que calè dar òrdi a l’espeluga purmèr.
Lo son ancèstre ne volè pas sortir d’Africa.
L’ancèstre deu son ancèstre ne volè pas sortir de la Tètis…
#10 aquò's una decision de clartat, mès pensi que mòstra es pas clar dins lo títol, qu'es polisemic de tròp.
Pasmens, es possible que la repeticion de "mòstras" gèine la compreneson. Ai doncas remplaçat, a qualques endreches, lo mot per "tròces representatius" e "escapolons".
Una mòstra es aicí un tròç, mas se tracta pas de quin que siá tròç, es un tròç que servís per mostrar, ansin coma una mòstra, en general, servís per mostrar. Pòt èsser l'ora, de tablèus, una planeta, etc. Las discussions sus "mòstra" fan mòstra que nòstras mòstras son a l'ora semantica francesa, cars amics. Bona jornada :-)


text:
Informacions del matin
Me desrevelhi e sòmii al bèl talh , al just , al bon La radió bufa de sons , de totes sas cadenas. Sas messorgas, sas asiranças , sas enganas .
Al canton se bronzís un brave fuòc de lenhas . Unas nòvias ploran los mòrts d' una guèrra luènta, Parlan de chaplas oblidats , amagats, estequits , De tèrra ensanhosidas, de còrses desacarnits, Dels que fugissiàn , per oblidar sa sembla vida .
Tinda las sèt petantas ! Puta!
Mentre me lavi los uèlhs, al miralh brumós.
Qualques còps me ven un fum de pensadas
Dormisson los mòrts en tèrras oblidadas? Me demandi qualques còps . Benlèu pas! Volián las glòrias e , lor tombèt l'oblit ? Quin afar! Qu' i pòdi far? I cambariái quicòm? Coma totes, que morirai un jorn? Una nuèch? Una vesprada! Un ivèrn? una davalada ?
E lo lièch vendrà ma tèrra roja , Dins la tèrra a bricas de Murèth , Meteissa vida, meteissa fin, Que Peire Dos d'Aragon! Idèa curiosa! Fin finala.... Al cap demorarà pas que lo silenci e los remembres dels parp…


text:
Hem transcrit, amb nombroses variants formals, el text dels Establiments de Jaca, suposadament de l'any 1238, a partir de l'edició de Dámaso Sangorrín del Libro de la Cadena del Concejo de Jaca, publicada l'any 1920. Diu l'autor que la data que figura al començament del document está escrita sobre un raspat del pergamí, la qual cosa podria significar que inicialment hi havia una data anterior i que els Establiments, per tant, també ho serien. Això explicaria que en la ratificació feta pel consell municipal l'any 1238 es diga que en el moment de redactar els establiments, eren altres les persones que ocupaven alguns dels oficis públics; i en el mes de setembre, segons indiquen els privilegis de la ciutat, no hi havia renovació d'oficis. Caldrà prendre nota per seguir analitzant la qüestió en el futur amb més cura
In Dei nomine et eius gratia.
Sub Era Mª CCª LXXVIª, mense september.
Cosa conoguda sia ad estos homnes qui son e qui serán, che com en la ciutad de Iacca ses levantavan moltz mals homnes, et departimentz e barallas e contenças fossan moltiplicadas entre els, ad honorem Dei et beate virginis Marie, salva fidelitatem domini regis, per profectum communem civitatis Iacce, los iuratz don Andrei et don Belenguer Deza, et don J. Arivol, et don S. Áster, et Constantinus don Xicoy, et Ferton de Morlans, e la iusticia, e.ls pacers, e.ls adenantatz, e.ls cosellers, e.ls proomnes de Iacca, en un fóren aplegatz, veden et entenden che achelas barallas e contentas eran a dampnage de la ciutad de Jacca, timen demás che per achelas barallas e contentas se podía asolar e destruire la ciutad de Iaca, e ad els gran dampnaye seguir, haút consel entre els, coma de achel dampnaye se puescan guardar e la ciutad de Iacca en paz tenir, et esgardarla al seynor rey, salva la fe del seynor rey e de sos dreitz, con atorgament de don Michel de Setçera, merino, qui ladoncs tenía por lo seynor rey, e per don Pere Cornel, la ciutad de Iacca, feron estos Establimentz qui deiús son scriutz:
.
[1] Tot primerament devedaren, che null homen habitador de Iacca ni estrani no porte contel, ni neguna altra arma, entz en ciutad de Iacca ni en sas poblations, si no es entran et exin de Iacca con bon entendement.
Stabliren demás che tot homen de Iacca ni habitador, qui portaria contel, ni nulla altra arma, entz en la ciutad de Iacca ni en sas poblacions, si no es entran et exin de Iacca a tantas vegadas quantas los iuratz la.y trobaran portan, a tantas vegadas done V solidos de iacches als iuratz de Iacca, los chals V solidos sian obs de la closón de Iacca, et aquestos V solidos demanden los iuratz e.ls prengan.
E si achel hom no podrá los V solidos aver, o dar no.ls volía entro a cap de XV días, che.l metan los juratz en la cárcer, e eston-hy V días.
Enpero, chan los iuratz trobarán contel portan a null vecin de Iacca, e achel que.l portará dizrá che adés entrá e exí de Iacca, del entrar e del exir sia a conoxenza dels iuratz si pagará V solidos o no.
E per che aizina de contel portar no puesca hom aver, devedaren che null vezin ni habitador de Iacca no porte vayna con sí, in Iacca ni en las poblacions; e qui la portaria a tantas vegadas quantas los iuratz la.y trobarán portan, tantas vezes la prengan e la trenchen e la derompan tota.
[2] Dels homnes stranis establiren, che si los iuratz de Iacca troban al homne estrani portan contel ni nenguna altra arma, che los iuratz de Iacca prengan achel contel o achela arma, e si els conoxen che achel contel o achela arma deve esser peciada, che sia peciada, e si no conoxen que sia per peciar che lo tornen a son seynor.
[3] Sobre tot achest stabliron, che si negun vezin ni habitador de Iacca portava en rescost contel ni nenguna altra arma de che podosa dampnaye ni mal fer a son vezin, done als iuratz de Iacca XX solidos de iaches, los chuals sian ops a la clusón de Iacca, enpero achest es posat de rescost o de paladin, en conoxença de los iuratz si prendrán de achel omne XX solidos de summa, o V solidos.
[4] Stabliren demás, che si algún de los vezins de Iacca ni dels habitadors trairía contel en baralla ni en contençón, contra son vezin ni habitador de Iacca, done als iuratz de Iacca C solidos de iacches, che sian ops a la clusón de Iacca.
E si per abentura no los podía aver, sia ensairat en la cárcer de Iacca, la chual es en lo palatz che.l seynor rey doná a don Aztorc, e eston en achela cárcer C días.
[5] Sobre açó stabliren che si negún vezín de Iacca ni habitador, fería al vezín de Iacca ni al habitador con contel, o con bastón, o con peyra, o con fust, o con alguna altra arma, done als iuratz CC solidos de iacches, de los chuals donen los iuratz C solidos al ferit, e los altres C solidos sían ops a la closón de Iacca.
E si por abentura no los podía aver estos ditz CC solidos, sia ensairat en la sobre dita cárcer, et eston achuí CC días.
[6] Establiren más, che si negún vezín de Iacca ni habitador exiría en carrera ni en forcada, guarnit ab nengunas armas, contra son vezín o habitador de Iacca, per bando ni per baralla ni per nenguna altra contençón, done als iuratz de Iacca XX solidos, los chuals sían ops a la closón de Iacca.
E si per abentura algún dels vezíns, ni dels habitadors de Iacca, anava guarnit con perpunt o con altre guarniment per Iacca, che sia en conoxensa de los iuratz si prendrán de el XX solidos de summa, o si iurará che no ba si no es guarnit per negún mal de vezin ni de habitador de Iacca.
Demás stabliren che si alcún o alcuns vicins o habitadors de Iacca, la summa dels XX solidos o dels V solidos no podrán aver, o dar no volían entro a cab dels XV días, chels iuratz lo metan en la cárcer sobredita; e si es la summa XX solidos, eston-hi XX días; e si es la summa V solidos eston-hi V días.
[7] Et enpero retiengoronse che quantas vegadas ops sería als vezíns o als habitadors de Iacca per orda, o per apelit, o per fuec, o per ost, o per cavalcada, che per estas cosas se puescan guarnir e armas portar, senes pena de la summa, e senes crebantament del sagrament.
E si per abentura negún vezin de Iacca ni habitador, qui vendría contra achestos fetz debedatz, e per pavor de la summa o de la presón de la cárcer, de Iacca se exiría, no puesca retornar ni estar en Iacca entro che la summa pague, o eston en la cárcer los días nomnatz qui de sobre son ditz.
[8] Sobre totas cosas stabliren, che si algún vezín de Iacca ni habitador matava a son vezín op a son habitador de Iacca, done als iuratz CCCC solidos de iacches senes a negún remedi, de chals los iuratz donen CC solidos als más proxmantz parentz del mort, e los altres CC solidos dian a la clusón de Iacca.
E si no los podé aver, els iuratz de Iacca lo cors suen en Iacca o prob de Iacca, foras de glesia poden prendre, che lo soteiren de ius achel qui mort aurá, si achel che él aurá mort es soteirat en Iacca, e si non achel mecier sia viu soteirat.
Enpero si achel mecier qui mataría vezín de Iacca o abitador, per pavor de achesta pena, o per pavor dels CCCC solidos, de Iacca se exiría, nunca retorne en Iacca, entro che primeramente los CCCC solidos pague. E si es pres e no volé donar los CCCC solidos, sia soteirat assí cum de sobre es dit.
[9] De sobre açó los iuratz, e.ls consellers, e.ls adenantatz, e.ls altres proomnes de Iacca, esgardan che nenguna altra materia de departiment entre els ni en la ciutad de Iacca de aquí avant no podés náxer, debedaren che nengún omne vezín de Iacca ni habitador sia ardit de nulla empresión far con negún omne de Iacca, si de foras Iacca, ni prometa valement ni adiutori per sagrament, ni per omenage, per razón de bando ni de baralla.
E si per abentura los iuratz de negún vezín o abitador de Iacca, de açó cels ni sospieita ni nenguna sabidoría aurían, achel per força o per grat denant los iuratz vienga, e iure en present dels iuratz che no prometo ni fe, per omenaye ni per sagrament valement ad altre per bando ni per baralla.
E si per abentura achesta iura no volía far, done als iuratz XX solidos, ops de la clusón de Iacca, e sobre açó iure che desfaga achela unitat che d'aquí enant no si puesca reclamar.
[10] Demás mandarem che tras toz los omnes de Iacca desfagan totas las unitatz e las empresions qui eran entre menestrals, ni en totz los mestiers de Iacca, assí che d'aquí enant los uns als altres no sian tiengutz per cot, ni per iura, ni per omenage, a dampnage de vezín ni de abitador de Iacca, et aiçó sia en conoxença dels iuratz de Iacca.
[11] Demás debedaren che nengún vezín de Iacca ni habitador, sia ardit de far aplega, ni menestrals ni altres omnes ensemble aplegar, ni maniar per iura ni per omenage, per razón de bando ni de baralla, contra vezín de Iacca ni habitador, chual che chual de aquí enant sería en cot, ni en nulla empresión, ni en aplega, ni en manyar, per iura ni per omenaye, per bando ni per baralla, contra son vezín de Iacca ni habitador; done XX solidos als iuratz ops a la closón de Iacca, o faga sagrament che no fe achela aplega ni achel manyar, a damnage de negún vezín de Iacca ni habitador per razón de baralla. Enpero si per abentura en negún mestier era ops en presión ni cot, che sia feit con volontat e con atorgament dels iuratz.
[12] Demás stabliren che si per abentura esdevenía plaga o ferida, o mort, ço che a Dios no placía, entre macips, che homen maior ferís a macip, o macip ferís ad homen mayor, o che viengos negún menspéc entre los vezins e los habitadors de Iacca, de ferida o de mort, on los iuratz puescan conoxer e saber che achel feit se fe per menspec e no per bando, ni per baralla, ni per mal bolença, eston en dit et en mandament dels iuratz, e así com els dizrán ni mandarán de la una part e de la altra che sia complit senes null contradit.
[13] Demás stabliren che chantas vegadas los iuratz odirán ni sabrán che nengún vezín de Iacca ni habitador aurá feit de estas cosas debeadas, e volrá negar che no lo a feit, no esperan altres clams, mas los iuratz per iuras de achels qui en achel logar serán estatz, verdat che demanden, et en segret che la tiengan, et así com la verdat trobaran che o façan compir de la summa o de la pena, segont che de la causa será merida.
[14] E tot vezin o habitador de Iacca qui faría de achestas cosas debedadas, en chal che loc en Iacca sería, o en los termens de Iacca foras de glesia, los más proxmant parentz de achel mal faitor dels iuratz, o de achels omnes qui de ius son escriutz, al chal los iuratz dizrán ni mandarán: "prenetz achel mal faitor", si es fil, o fraire, o nebot, o parent, primerament che.l prenga a son poder, e trastotz los altres qui en achel loc serán, che lo prengan a lor poder e façan en él o de él de la summa o de la pena, así com de sús es escrit.
[15] Demás stabliren che chantas vegadas los iuratz aurán ops los omnes qui de ius son escritz en estos stablimentz, achel o achels, o totz a chals los iuratz clamaran en continent, laxadas totas las fazendas con los iuratz che bayan, e si obs es che vallan e che aiuden als iuratz. E qui açó no compliria sia periuri fals.
[16] Demás establiren, che si negun vezin o abitador de Iacca, mayor o menor, alt o bax o median, ric o pobre, iurat o adenantat, qui faría d'estas cosas debedadas achela pena, e achela summa sia dada tan ben en los uns com en los altres, empero los iuratz presentz e avenidors e.ls omnes qui de ius son escritz retiengoronse per las iuras de els salvar, che si negún vezin de Iacca ni abitador fazía de estas cosas debedadas en rescost ni a paladín, no sian corrumpudas las iuras de els ni de achela cosa no sian tienguts per la iura entro che vienga en certa sabidoria dels iuratz.
[17] Demás establiren, che chal che vezin de Iacca o abitador, faria de achestas cosas debedadas, et en continent no podía o no volía, o no avía de che pagar la summa, de chal che causa sería merida, che los iuratz che li donen espaz per XV días següentz e non plus, enpero el als iuratz per altres omnes ben aseguran e ferman per omenayes a lor volontat, así che al cap dels XV días puescan aver los diners senes nenguna tarda éntegrament.
[18] Demás establiren e fermament prometoren [che entz en l'an ni per tot l'an de estas sobreditas cosas, no puescan toler ni en elas crexer per nenguna razón, ni per nenguna cosa, si no solamentre la vespra de cal d'an o en lo día cab.d'an, o de part achel dia chiscada un an, enantz que los iuratz novels sian en lo consell de Iacca nomenatz; en achestos días enant de la exida dels iuratz, los iuratz viells qui en achel an serán estatz, con cosell dels proomnes de Iacca, en estas sobre ditas cosas puescan crexer o toler tot achel che voldrán, o mudar, o corrompre, o desfer la una cosa e totas ensemble, senes de corruptión del sagrament estiés] la summa dels diners chals en la tinença dels iuratz será presa o deurá esser presa [de achela summa en l'an, ni per l'an, ni entre l'an, ni la vespra de cap d'an, ni el lo día de cab.d'an, ni de part achel día, ni en entrada dels iuratz, ni en la exida] de achela summa no puescan laxar ni minguar, per nulla manera, ni ad achel de qui será la summa, ni ad altre per el los iuratz, per paor ni per temor, ni per ira ni per cor rot, ni per amor, ni per pregarias, ni per neguna razón com puesca dizre ni nomnar, en rescost ni a paladín non rendan, ni rendren façan, ni laxen nin emenden per nulla razón de achest segle.
Mas tota la summa che en tinença dels iuratz quis cada un an será presa, o deurá esser presa, de estas sobre ditas cosas los iuratz che la prengan éntegrament, senes nulla laxa, e che la metan en la clusón de Iacca per menut o per gros, tota ocasión departida.
[19] Demás establiren, che si negún vezin de Iacca o abitador feria sa muller, o son fill, o sa filla, o so sirbent, o sa sirbenta, o negún de la compagna de casa, no sia tiengut de estos establimentz en nulla manera.
E si per abentura negún vezin de Iacca, ni habitador, o algún omen estrani entrava en nulla casa de vezin de Iacca ni habitador, o per força o en rescost o a lairón o per furt de nuetz o de día, et en la casa o en entrada o en exida sería ferit, o mort, o plagat, achel o achels qui.l plagarían ni.l ferirían, ni.l matarían, no sian tengutz de achestos establimentz en nulla manera.
[20] Demás establiren, che chantas vegadas los iuratz e achels qui.lis iuratz clamarán per guardar la ciutad de Iacca de día o de nueit, o per baralla o per contenta partir, o per anar prendre layrón o mal faytor, por estas cosas se puescan guarnir e armas portar, senes pena de la summa e senes corruptión de las iuras.
E demás, si als iuratz o a d'achels qui ab los iuratz serán, esdevenía che ferissan ni plagassen, ni zo che a Dios no placía che matassen a negún vezin de Iacca o habitador, no sían tiengutz de la summa sobredicta, ni per ço las iuras no sían corrompudas; e totz los iuratz e.ls omnes qui de ius son escritz, e tot lo poble de Iacca, sian ad achel valedors e aiudadors per tot sempre.
[21] Demás establiren, che si per abentura entre clergues e lecs era contenta ni baralla, ni se ferían ni se plagavan, o ço che a Dios no placía se matavan, passen-sen assí com a usaye e costumnes es entre clergues e lecs.
Et est establiment es posat assí, per che los lecs no deuen man irada metre ni posar en clergue.
[22] Demás establiren che tot veçin o habitador de Iacca qui mataria a son vezin o habitador de Iacca, no entre per un an e un dia en Iacca.
.
Demás establiren che quiscada un an los iuratz qui entrarán iuren sobre la crotz e sobre los santz avangelis che tienguan e façan tenir totz estos establimentz, e quiscada un per si assí com de sobre son ditz a lor poder.
E per che millor sian tiengutz achestos establiment, la iusticia, el merino, els iuratz, els pacers, els cent, e els proomnes de Iacca, que de ius son escritz, per mandament del poble de Iacca en plener consell, pregoren et arreceboren sobre los iuras, che estos stablimentz sobraditz tiengan e tenir los façan, a bona fe, a lor poder, assí com de sobre son escrit, salva la fe del seynor rey.
E nos, tot lo poble de Iacca, mayors e menors, presentz e avenidors, estos establimentz qui de sobre son escriutz, confirmam e autreyam, e prepagatz de els nos tenim, e las iuras che vos ditz iurats e.ls proomens de Iacca fetz, autreyam che de nostre mandament las fetz, chuals iuras establim e posam sobre nos, et en nos, e sobre nostra fe, e sobre nostra credença, che las tienguam e las façam fidelmentz tenir assí com de sobre es escriut.
E si per abentura negún vecin de Iacca ni habitador, ni altres per el, contra los iuratz ni contra los proomnes qui de ius son escritz per estos establimentz en nenguna manera vendria, nos tot lo poble de Iacca nos convenim e vos prometem a bona fe, senes negun engan, che siam vostres valedors e vostres aiudadors, con cos e con aver, e con poder, en totas cosas e per totas cosas, assí com omen lo pot millor dizre ni entendre.
.
Estos son los omens qui iuraren estos sobre escritz establimentz, en lo plener cosell de Iacca.
In primis, don Domingo, don Andreo, don Ponz Arnalt, don Pere Scrivan, don Ramon de Ates, don Salvador Pedrellón, don Bonfill, don Pontz Tallaches, don Domenge de Ypasa, don Nadal Áster, don Sanyo de Longas; qui la doncs eren iuratz.
De la carrera maior: Betran Richer, Sant de Setzera, Iohan Pelayo, Guillem de Campfranc, Iohan de Montvaldran, Tomás Tallaches, Forçantz don Bonson, Auger de Oloron, Iohan Tallador, Aztorc d'Orllac, Michel de Bescos, Pere de Fontanas, Ramon d'Orllac, Oliver don Iohan Roy, Pedro Lavada, Pelegrin Agut.
De la bofonaria: Arnal de Setzera, Pere Arnal Arroy, Adam bolser, Garcia de Borgnau, Guillem de Yarn, Belenguer Deça, Pere Cagnart, Guillem Deça, Guillem Andreo.
De borg nou: Pere de Pintatz, Gasion de Biela, Bernart de Seta, Calb de Sanz Ferrer, Guillem fill don Forçant, Domenge de Clarac, Arnalt de la Sala.
De la carniçaria: Jordan de Ates, Guillem Agut, Domenge Caxal, Domenge de Clarac, Garcia de Berdún, Bonet de Ossal, Lorentz Áster.
De la çabataria: Guiral de Seta, Michel Tallaches, Aymar de Tolosa, Duran de Seta, Johan Ariol, Guillem Lepat, Garcia Figa, Salbador Peller.
Et ego, Bernart Andreo, iusticia de Iacca, estos establimentz confermo et autreyo; et ad don Domingo don Andreo, iurat, omenage de mans e de boca feci, che estas sobre ditas cosas chiscada una per si, e totas ensemble, tiengua e faça fidelmente tenir, per mo poder, assí com de sobre es escrit; salva la fe del seynor rey.
.
Estos son los homens qui son valedors e aiudadors als iuratz per sacramentos e iuras, qui sobre las iuras arrecehoren estos establimentz qui de sobre son escriutz.
In primis D. Andrei et Belengarius Deza, et Iohanes Arivol, et Costantinus don Xicoth, et Sancius Aster, et Fortanus de Morlans, qui tunc erant iuratis.
Et B. Andrei iusticia, et Michel de Setzera qui tunc erat merino in Iacca pro dompno P. Cornelio, et Poncio Arnaldo, et Michellis Tallaches, et Iohanes d'en Dominico, et Guillermus de Iarne, qui tunc erant pazeros pro domino rege.
Et sunt hec nomina aliorum, ad complementum de illos centum: Augerius de Oloron, Guillermus Aztorch, Vitalis Bonzons, Iohanes Pelayo, Iohanes de Montvaldran, Sancius de Saulers, Bernardus Andrei filius don Aztorch, Vitalis bolser, I. de Iarne, I. de Bail, Pedro de Pardinella, Petrus de Gavaran, Iohanes Aynse, Garcia de Burgo Novo, Petrus de Iurbe, Michel de Carreta, Steven de Senes, Arnaldus de Iugaynach, Bertrandus de Bonet, Petrus de Campfranch, Bartholomeus Aster, R. da Orllach, Aymat d'Athes, Petrus de Martino, Bernardus d'Ossal, Iohanes Tallador, Bernardus Aster, Gassion de Bila, Forcan de la Caritat, Wales de Seta, Bergoynat de Morlans, Andreo de Ul, Dominico de Santa Christina, D. Caxal, Durandus de Seta, Bartholomeus de Fortifacio, W. Costantino, D. don Oliver, Aymat Zapater, Bonetus de Seta, Fortz Aster, Bigorós de Setzera, Petrus de Ansó, Pascal Calb, Petrus de Generes, Deus Aiuda de Borg Nou, W. de Campfranch, Petrus don Xicoth, W. Agut, Adam Bolser, Dominicus de Bonet, Fortifacius de Bons Homo, W. Lepat, Petrus de Montclar, Fortigarsie de Iurbe, P. Dosal, Bernardus de Borza, I. Climent, Bonus Homo Zapater, S. de Sposa, Michel Sanxez, G. Concet, Az. de Borao, Nicholao de Serecun, P. de Bilanua, Steven Stable, Petrus Caynardus, I. d'en Ug, R. Guillem de Serra, Petrus de Bonz Dosal, Martinus Bonaventura, Pascal Borrel, G. de Oloron, D. don Aymat, Petrus de Oloron, Bernardus de Seres, A. Guillem de Oloron, Adan del Hespital, Andreo de Morlans, Vidal de Sogotor, Guillem Loriz, Michel de Borg Nou, Sinebrunus don D., W. Garsia de Lascarr, D. don Steven, Bernardus de Burg Nou, Vitalis de Berdún, Iohanes Caynardi, Fortifacius de Setzera.
.
Gardel, I. de Montvaldran, G. de Saulers, G. Galliso, S. de Barnuga, P. Tallaches, B. de Doda, D. de Avenna, A. de Seta, G. de Aymat, Duran de Cafranc, V. de Raina, A. Ponton, P. de borao, G. Pepin, Tomas [.....], G. Bernard Zabater, M. de Bagneras.
.
Actum est hoc mense septembris, diem festum nativitas sancte Marie, in pleno consilio Iacce.
Et Petrum de Generes, qui de mandato et auctoritate omnium supradictorum hanc cartam scripsit, die et mense et era prefixis, et hoc sig+num fecit.


text:
Proporcionala
Lo mòde d'escrutinh proporcional plurinominal (o pus simplament La Proporcionala) es lo sistèma electoral proporcional mai espandit[1]. Nasquèt al sègle XX amb l'aparicion dels partits politics. Sembla que l'inventor de la representacion proporcionala siá Victor Considerant dins un obratge de 1892. Los primièrs sistèmas per lo realizar foguèron prapausats d'en primièr per de matematicians e portavan sovent lo nom de lors autors. La Belgica foguèt la primièra a adoptar l'escrutinh proporcional per sos deputats en 1899 (règla D'Hondt de Victor D'Hondt).
Somari
- 1 Principi
- 2 Reparticion dels sètis
- 3 Avantatges
- 4 Inconvenients
- 5 Nòtas e referéncias
- 6 Vejatz tanben
Principi[modificar | modificar la font]
Lo principi es atal: cada partit presenta una lista de candidats pels electors. Mas dos sistèmas diferents existisson quant a la causida daissada als electors suls candidats de la lista que vòlon veire elegits, o la causida lor es negada al profèit dels partits (listas blocadas), o la causida lor es autrejada, amb de gras (vòte preferencial). L'escrutinh del electors es fèrm.
Listas blocadas[modificar | modificar la font]
Los electors vòtan per un partit. Puèi los sètis son attribuits als diferents partits proporcionalament al nombre de vòti qu'obtenguèron. Los candidats elegits son preses dins las listas dins lor òrdre d'aparicion.
Vòte preferencial[modificar | modificar la font]
Los electors vòtan per un partit, e dedins la lista pòdon votar per un candidat (Païses Basses, Danemarc, Suècia, Norvègia, Itàlia, Polonha) o per mai d'un (Belgica, Luxemborg). Los sètis son en primièr attribuits als diferents partits proporcionalament al nombre de vòte qu'obtengèron. Los candidats elegits son pres dins las listas en foncion de lors resultats personals (amb de variantas segon los païses).
Al Danemarc, per las eleccions municipalas, cada lista pòt causir (abans l'eleccion) de prendre compte o non de vòtes preferencials.
En Itàlia, l'elector vòta per una liste e se vòl favorizar un candidat pòt apondre, en escrivent d'esperel, un nom (comunalas, provincialas, regionalas), dos noms (parlamentàrias nacionalas) e fins a tres noms (parlamentàrias europèas) sul bulletin de vòte[2]. L'impacte d'aqueles vòtes preferencials sur l'eleccion dels deputats foguèt fòrça limitat de 1994 a 2006 perque pas qu'un quart d'entre eles èran elegits a la proporcionala. Mas la proporcionala foguèt restaurada en 2006 (amb una prima de majoritat).
En Soïssa, lo sistèma se complica encara amb l'utilizacion de listas dobèrtas. Cada partit pòt presentar una lista amb un nombre de candidats devent pas despassar lo nombre de sètis a provesir. L'elector pòt alara utilizar la lista çò coma es, raiar lo nom d'un candidat, lo remplaçar pel nom d'un candidat d'un autre partit (mesclatge) o alara lo remplaçar pel nom d'un candidat ja nomenat sus la lista (cumul). Los limits son aqueles: lo nombre maximal de candidats sus cada lista pòt pas despassar le nombre de sètis a provesir e se pòt cumular un candidat qu'un còp (son nom pòt aparéisser al maximum dos còps per lista). Es tanben possible de remplir una lista verge (sens denominacion de parti) e la remplir segon las règles edictadas precedentas.
Reparticion dels sètis[modificar | modificar la font]
Fòrça sistèmas impausan un lindal de representativitat a l'entorn de 5 %. Aprèp eliminacion de las listas passant pas lo lidal e dels vòtes correspondents, se pòt alara far la reparticion. Lo sistèma seriá parfèct se l'aplicacion de la proporcionalitat permetiá d'obtenir un nombre de sètis entièr, mas lo cas es rar. Cal doncas arredondir; per aquò existís mai d'un metòde:
Metòde del pus fòrt rèsta[modificar | modificar la font]
Metòde utilizant le quocient d'Hare[modificar | modificar la font]
Calculam lo quocient d'Hare egal al quocient electoral: nombre de vòtes devesit pel nombre de sètis. Efectuam la division entièra del nombre de vòtes pel quocient electoral. Calculam lo rèsta. Los sètis non atribuits se distribuisson entre los candidats dans l'òrdre de lor pus fòrt rèsta.
Lo metòde de lista a la proporcionala del pus fòrt rèsta s'utiliza en Alemanha e Itàlia per las eleccions parlamentàrias europèas.
An lo defaut de donar de resultats incoerents de còps que i a coma o mòstra la paradòxa d'Alabama.
Autres metòdes[modificar | modificar la font]
- lo quocient de Droop: lo nombre de vòtes es divisit pel nombre de sètis mai 1 e lo quocient es aumentat d'1.
- lo quocient de Hagenbach-Bischoff: lo nombre de vòtes es divisit pel nombre de sètis + 1
- lo quocient d'Imperiali: lo nombre de vòte es divisit pel nombre de sètis + 2 (utilizat en Belgica per las eleccions comunalas)
Metòde de la mai fòrta mejana[modificar | modificar la font]
Dins aquels metòdes, fasèm lo repòrt entre lo nombre de vòtes e lo nombre de sètis e prenèm las melhoras mejanas.
Méthode de Jefferson[modificar | modificar la font]
Metòde D'Hondt[modificar | modificar la font]
Méthode de Sainte-Laguë[modificar | modificar la font]
Aparentament[modificar | modificar la font]
L'institucion d'aparentaments permet d'acordar un avantatge a las listas aparentadas dins la reparticion dels sètis: s'an ganhat ensems una majoritat simple dels vòtes, se partejan l'ensems dels sètis a provesir.
Avantatges[modificar | modificar la font]
- Lo sistèma de lista de representacion proporcionala permet a cada partit politic d'obtenir un nombre de sètis proporcional al nombre de vòtes. Es perqué pòt semblar pus juste que lo sistèma majoritari, perque rend impossible la predominança exclusiva d'una formacion politica qu'auriá pas lo sosten d'una majoritat dins lo país. Pel filosòf e politològ Alain, aquela vision demòra teorica, perque aja proporcionalitat o non dins la representacion, la majoritat demòra sola a ganhar las decisions, çò que càmbia doncas res in fine.
- Si le seuil est raisonnable, il permet une représentation des petits partis.
- Rebatejant mai la diversitat de l'electorat, lo resultat es mai aisiment acceptat pels electors.
- La constitucion d'un parlament de fòrça partits implica la creacion de govèrns de coalicion: es sovent un factor de stabilitat e de moderacion.
- Al contrari de l'escrutinh majoritari uninominal, l'elector est plus enclin à voter pour des candidats proches de ses opinions penja a votar pas que per un candidat avent mai de escasença d'èsser elegit.
- Lo recors eventual al vòte preferencial permet a l'elector de causir a l'encòp un candidat e une formacion politica, çò que redusís fòrça lo pes dels partits politics dins la causida de lors candidats, çò qu'es pas totjorn lo cas amb los mòdes d'escrutinh majoritari.
Inconvenients[modificar | modificar la font]
- Lo govèrn de coalicion, se es constituit de partits tròp alunhats ideologicament, rend mai dificil l'establiment de grandas reformas.
- Lo païsatge politic es atalhonat se la proporcionala es aplicada dins un luòc caracterizat per un fòrt pluripartisme. Los linadals o los sistèmas de fusion permeton pasmens de reduire l'impacte d'aquel fenomèn sus la composition finala de l'assemblada atal elegida.
- Al contrari del vòte uninominal per circonscripcion, lo ligam es flac entre l'elegit e l'elector, aquel avent votat per una lista e non per una persona quand la lista es blocada. Lo problèma existís mens quand l'elector pòt far un vòte preferencial.
- La creacion de las listas blocadas dona un grand poder als caps de partit, que decidisson sols de l'òrdre dels candidats dins sa lista e pòt crear un sistèma de dictatura dedins un partit.
- Lo sistèma de reparticion dels vòtes es sovent pauc lisible per l'elector mal avertit e risca de tornar aquel sistèma impopular.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Representacion proporcionala d'escrutinh de lista
- ↑ (it) eleccions administrativas e europèas e eleccions nationalas
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Per aumentar o demenir la proporcionalitat, fòrça sistèmas existisson mesclant la proporcionala amb l'uninominal: los sistèmas mixtes.
- Sistèma majoritari plurinominal
- Sistèma uninominal majoritari amb un torn o dos torns


text:
Divendres, 29 de novembre de 2013, 03h00 Espòrt
Coma en 2000, es l’estadi d’Old Trafford que reçauprà la finala de la Copa del Monde del XIII aqueste dissabte.
Lo nom de l’estadi es, de segur, associat a aquel de Manchester United, vist que l’esquipa de fotbòl i jòga dempuèi 1909 (data de sa construccion). Lo grand jogaire Bobby Charlton a balhat a l’estadi l’escais de Teatre dels Sòmis. L’estadi es plan conegut dels tretzistas, vist que, dempuèi l’espelison de la Superliga en 1998, reçaup cada an la finala de la competicion.
Dins sa configuracion actuala, l’estadi pòt reçaupre unes 70 000 espectators.
L’idèa primièra dels bastidors èra un estadi per 100 000 espectators. La capacitat prevista foguèt redusida a 80 000. La primièra partida opausèt Manchester e Liverpool, lo 19 de febrièr de 1910, e los vesitaires ganhèron 4-3.
Abans la bastison de Wembley, la finala de la Cup anava d’un estadi a l’autre e Old Trafford n’organizèt tre 1911.
L’estadi coneis una primièra renovacion en 1936. A la debuta de la guèrra de 39-45, l’armada anglesa s’avisa d’utilizar l’estadi coma depaus. Consequéncia: los alemands lo bombardan, en decembre de 40 e març de 41.
Manchester United deguèt anar jogar cò de sos vesins de Manchester City entre 1941 e 1949.
L’estadi, non cobèrt, repren vida lo 24 d’agost de 1949 per una victòria de Manchester United fàcia a Bolton: 3-0.
A partir de 1951, de tets cobrisson los espectators e los projectors son meses en plaça en 1957. L’estadi coneisserà d’autras modificacions per reçaupre la Copa del Monde de 1966. S’anirà puèi cap a un estadi amb pas que de plaças assèitas. L’estadi es encara renovat per reçaupre l’Èuro 1996. En 2003, Milan AC e la Juve i disputan la finala de la Liga dels Campions. Del temps que Wembley se torna bastir, Old Trafford reçaup dotze partidas de l’esquipa anglesa de fotbòl. Se sòmia de portar la capacitat de l’estadi a 95 000 espectators, per èsser mai grand que Wembley!
Cal notar una granda inventivitat pel nom de las quatre tribunas que se dison: Oèst, Sud, Èst e Nòrd (que se deuriá sonar Sir Alex Ferguson)!
Lo primièr rescontre de XIII jogat dins l’estadi, contra un cinquen de la recèpta balhat al club de fotbòl, se ten entre la Nòva Zelanda e Lancashire dins la sason 1924-1925. Salford e Leeds benefícian dels projectors tot nòus per un rescontre de campionat de la sason 1958. Lo primièr test-match organizat a Manchester vei Austràlia batre los britanics 38-16 en 1986. En octobre de 1989, Widnes ganha la Copa del Monde dels clubs contra los Canberra Raiders 30-18. La finala de la Copa del Monde de 2000, entre Austràlia e la Nòva Zelanda, se debana a Old Trafford. En 2006, la finala de Superliga entre St. Helens e Hull FC foguèt seguida per 72 582 espectators. L’estadi vesin de Manchester City (Etihad Stadium) tornarà reçaupre al mes de mai la Dimenjada Magica de la Superliga.
L’estadi a fins ara reçauput gaire de partidas del cosin quinzista (las pelenas prèsan gaire los rucks e autras mesclanhas dobèrtas e tampadas) mas l’estadi deuriá èsser de la tièra dels luòcs de partidas per la Copa del Monde dels XV en 2015.
La gara pròche l’estadi es dobèrta solament los jorns de partida!
Un musèu del Manchester United, amb una cordelada de trofèus, se trapa dins l’estadi, mas en vila se pòt tanben vistalhar 7 jorns sus 7 un musèu del fotbòl: lo National Football Museum!
A Manchester, los mercats de Nadal son dobèrts dempuèi lo 15 de novembre, mas per qual passarà l’Òme Nadal aqueste dissabte?
Alan Roch


text:
Apertium
Apertium ei un sistèma de traduccion automatica qu'ei estat desvolopat damb eth finançament conjunt deth Govèrn espanhòu e deth Govèrn de Catalonha pera Universitat d'Alacant. Apertium estaue originaument dessenhat entà arrevirar enter lengües restacades, encara que recentament se i a hijut mès poténcia sintactica entà poder tractar parelhs mès aluenhadi. Eth programa ei programari liure desliurat jos es tèrmes dera licéncia GNU GPL; es donades lingüistiques an licéncia GNU GPL o Creative Commons.
Ena actualitat i a disponibles donades dubèrtes entàs parelhs de lengües seguents:
- espanhòu-catalan
- espanhòu-portugués
- espanhòu-galèc
- catalan-occitan
- catalan-francés
- catalan-anglés (version preliminara)
que se pòden descargar dempuish era pagina SourceForge deth projècte.
Eth traductor se pòt assajar tanben en http://xixona.dlsi.ua.es/prototype/ca/
S'acabe de publicar era version 2.0 deth motor de traduccion, eth quau permeterà de tractar, mejançant ua transferéncia estructurau mès potenta, parelhs de lengües non tan restacadi coma ara er anglés-catalan.


text:
Rubus fruticosus
Amoras de romèc
Reng de precisar
Rubus fruticosus
Linnaeus, 1753
Lo romèc o rome (Rubus fruticosus) es un arbust espinós de la familha de las rosacèas, fòrça comun dins las regions temperadas, que dona un fruch comestible: l'amora. Se cal pas confondre amb l'amorier, que lo fruch es tanben nomenat « amora » pro similars.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo romèc es un arbrilhon vivaç per sas tijas sosterranhas, produsent cada an de tijas aerianas novèlas que vivon dos ans, ne fructificant la segonda annada. Las tijas e los peciòls de las fuèlhas pòrtan d'agulhons acerats. Las tijas arcadas pòdon aténher tres a quatre mètres de long, e lor tèrme rejonh lo sol la lo segond an e s'enrasiga, donant enseguida de novèlas tijas que colonizan rapidament lo terren.
La planta nitrofila forma lèu de bartases impenetrables: un romegàs.
Las fuèlhas tipicas, altèrnas, son compausadas palmadas e denticuladas, de cinc o set foliòls en general.
Las flors, blancas o blanc rosat, de dos a tres centimètres de diamètre, son regropadas en corimbes. An cinc sepals, cinc petals e fòrça etaminas e carpèlas.
Los fruichs son negres blavencs a maturitat, cap a setembre. Son de fruchs compausats formats de l'agregacion de las carpèlas modificats e transformats en pichonas drupas que demoran aderentas al receptacle floral.
Fauna associada[modificar | modificar la font]
D'animals son amators d'amoras o de fuèlhas de romec. Es mellifèra e es la planta òsta de las canilhas de de parpalhons, coma lo Macrothylacia rubi, lo Lasiocampa quercus, la Boloria (Clossiana) dia, lo Brenthis daphne, lo Brenthis ino, lo Pyrgus alveus, lo Spialia sertorius. En mai dels insèctes, lo muscardin, un pichon rosegaire ros, viu sovent dins los romegases e lo romec es una de las noirituras apreciadas en ivèrn pels cabiròls. Fòrça aucèls se noirisson de fruchs, fasent tanben l'espandiment de las granas.
Mai, los romècs abrigan de grands mammifèrs, coma los singlars e los rainals. Lo romec presenta donc un interés cinegetic e ecologic dins son airal d'origina. Mas dins los païses ont se presenta coma una espècia invasiva, en Austràlia per exemple, favoriza la proliferacion d'aqueles animals eles tanben invasius e noisibles.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es originària d'Eurasia. Se naturalizèt un pauc partot. Es sovent considerada coma planta envasissenta.
L'arbust presentat al monastèri de Santa Catarina del Sinai coma essent lo « Boisson ardent » de la Bíblia es un romec.
Varietats[modificar | modificar la font]
Existisson de varietats d'òrt, coma Inermis, varietat sens espinas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Lors fruchs, las amoras, fòrça ricas en diferentas formas de vitamina B (levat B12) e vitamina C (36 mg/100 g), son consomits cruds, sos o dins d'ensaladas de fruchs, o cuèch en tartas, siròps, geladèa e confituras. Se congelan plan. Se'n fa de bevendas alcolizadas e de vinagre aromatizat a l'amora.
Los fruchs de totas las autras espècias son tanben comestibles.
S'utiliza tanben la rusca per la banastariá.
Proprietats medicinalas[modificar | modificar la font]
Las fuèlhas secadas e los joves brots fermentats son utilizats en tisanas per lors proprietats astringentas. Balhan de tanin e de la vitamina C.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pour l'amour d'une ronce, Bernard Bertrand, 01/01/2008, Terran (Editions de) - (ISBN 978-2-913288-79-9)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Catalogue of Life : Rubus fruticosus L. (en)Referéncia Catalogue of Life : Rubus fruticosus L. (en)
- Referéncia Tela Botanica (France métro) : Rubus fruticosus L., 1753 (fr)Referéncia Tela Botanica (França metropolitana) : Rubus fruticosus L., 1753 (fr)
- Referéncia ITIS : Rubus fruticosus L. (fr) (+ version anglaise (en))
- Referéncia NCBI : Rubus fruticosus (en)Referéncia NCBI : Rubus fruticosus (en)
- Referéncia GRIN : espèce Rubus fruticosus aggr. (en)Referéncia GRIN : espècia Rubus fruticosus aggr. (en)
- Les Jardins de Valloires dans la Somme sont le conservatoire national des ronces. [1]
- Tableau de composition détaillée


text:
Bogres, que voliá dire "Bulgara", estrangiers au país e à la religion comuna, ja una sòrta d'Aficha Roge...
Amé de cineastas italians coma Fredo Valla et Elia Lombardo, tota una còla s’entòrna de Bulgaria onte t’an cercat lei piadas dei « bogres », aquelei fraires dei Catares d’Occitania a l’edat mejan.
E ara lei vaquí, amé seis expèrts coma l’istoriana Maria Soresina o l’arma de la Chambra d’òc Inès Cavalcanti, a l’agachon dei dardènas que li permetrián de perseguir aqueu bèu projèct d’un documentari sus lo rapòrt entre diferentei glèisas cataras de tota mena d’una man a l’autra de l’Euròpa.
Es aquí que lo projèct de finançament participatiu pòu li adurre l’argent necessari per va faire, e filmar en Lengadòc. « Serà l’etapa la mai importanta de nòstre viatge, un trabalh de recèrca sus lo nom, e l’istòria dau « Bogre ».
Bogre es lo titre dau filme qu’alestisson, un nom pròpri au començament, per dire aqueleis eretics bulgares, puei devenguèt un adjectiu per dire un òme pas clar, e mume pervèrs. Mai darriera aquela denominacion, s’agís de parlar en veritat d’aquela forma d’umanisme que siguèt lo catarisme, ferment de chanjaments capables de trantalhar gançalhar lei pielons dau feudalisme : juraments, inegalitats socialas, guèrras, pausicien inferiora de la frema…
A l’ora d’ara la còla a besonh de detz-e-uech mil euròs per endraiar la part francesa dau projèct, una part per lo materiau, una per lei salaris, una autra per viure lo temps dau tornatge. L’operacion s’acabarà lo 13 de febrier
, es a dire que s’avetz un pauc a donar, es temps de va faire.


text:
Cazacstan
Cazacstan (en cazac ҚaзaқcTaH = Qazaqstan, en rus KaзaxcTaH = Kazakhstan) es un país d'Asia Centrala mai que tòca tanben lei confinhas orientalas d'Euròpa. Forma un Estat independent ont lo pòble cazac e la lenga cazaca son preeminents (amb la preséncia d'una fòrta minoritat d'origina russa).
Faguèt partida de l'Union Sovietica fins en 1991. Confronta Russia, China, Quirguizstan, Ozbequistan e Turcmenistan e ten una còsta subre la mar Caspiana. A una populacion de 15 185 844 abitants (2005) e una superfícia de 2 717 300 km2.
La capitala es Astana.
Lo gentilici es cazac -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Politica
- 3 Geografia
- 4 Economia
- 5 Cultura
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria a la dominacion russa[modificar | modificar la font]
Leis originas ancianas dau poblament uman dau Cazacstan actuau son mau conegudas. Au millenari V av. JC, èra poblat per de pòbles nomadas que prefiguravan lei futurs nomadas de l'estèpa. En particular, la cultura de Botaï (millenari IV av. JC), installada dins lo nòrd dau territòri, foguèron probablament leis iniciators de la domesticacion dau cavau per l'òme. Dins lo corrent dei sègles seguents, Cazacstan passèt sota lo contraròtle d'una succession d'empèris nomadas coma lei scitas (sègles VIII-III av. JC) ò leis uns (sègles I-VI ap. JC).
Au sègle VII, passèt sota la dominacion dei Tujue e la region integrèt lo mond turc. Se lo nomadisme demorèt la nòrma dins l'estèpa, una civilizacion urbana se desvolopèt dins leis oasís situadas lòng de la Rota de la Seda. Au sègle XIII, aquelei vilas subiguèron leis invasions mongòlas e foguèron integradas dins l'Empèri Mongòl. Pasmens, aquel empèri se fragmentèt tre la fin dau sègle e son territòri passèt sota lo contraròtle de khanats pus pichons.
Lo pòble cazac se formèt a partir dau sègle XV a partir de l'union de plusors tribüs turcas dins la region dau Lac Balqash. Dins lo corrent dau sègle XVI, formèron tres òrdas dirigidas per un khan : la Granda Òrda èra installada dins la region de Semirechye (sud-èst), la « Mejana » entre lo Lac Balqash e la Mar d'Aral e la « Pichona » entre la Mar d'Aral e lo riu Oral.
Lei periòdes rus e sovietic[modificar | modificar la font]
La conquista russa[modificar | modificar la font]
Au començament dau sègle XVIII, lei Cazacs foguèron atacats per lei Jungars e certanei caps demandèron una ajuda militara ai Rus. En 1731, la Pichona Òrda passèt sota protectorat rus en 1731. La Mejana e una partida de la Granda Òrda l'imitèron au començament dau decenni seguent. Pasmens, aquela proteccion venguèt rapidament una tutèla pesanta.
D'efèct, a la fin dau sègle XVIII, lo poder rus acomencèt de favorizar la colonizacion de l'estèpa cazaca per de populacions russas e tataras (de Vòlga). Lei Tatars, principalament de marchands, prenguèron rapidament una plaça importanta dins l'economia dau país e favorizèron la conversion de la populacion a l'islam. Sa lenga venguèt tanben la lingua franca de l'Asia Centrala. Lei Rus se concentrèron sus lo contraròtle politic ambé lo reversament dau khan de l'Òrda Mejana en 1822, d'aqueu de la Pichona en 1824 e d'aqueu de la Granda en 1848. Aquò entraïnèt de revòutas que foguèron reprimidas.
La colonizacion russa[modificar | modificar la font]
En despiech de la politica russa de somission deis autoritats localas, lei relacions entre Rus e Cazacs se melhorèron après la darriera insureccion cazaca importanta en 1868. D'efèct, l'aristocracia cazaca èra fòrça ostila a l'influéncia dei Tatars e se acceptèt aisament la cultura russa a partir de la fin dau sègle XIX. Aquò permetèt de restablir l'òrdre e la patz dins la region.
En revènge, empachèt pas la colonizacion massiva dei tèrras agricòlas per de populacions russas ò ucraïnianas. La creacion d'una agéncia dedicada a l'installacion de colons rus en 1896 accelerèt lo movement. Ansin, en 1912, lei Rus e leis Ucraïnians representavan 40% de la populacion e lei Cazacs èran sovent obligats de viure dins lei regions aridas dau sud e de l'oèst. Deguèron tanben abandonar lo nomdisme, çò qu'entraïnèt la disparicion deis institucions tradicionalas.
En 1905, aqueleis evolucions nefastas e la penetracion deis idèas modèrnas foguèron a l'origina de la fondacion dau movement nacionalista Alach Orda, inspirat per lo poèta modernizator Abai Qunanbaiuli (1845-1904). Opausat au colonialisme e a la russificacion de la societat, èra en favor d'un programa de reformas socialas. En 1916, la decision de mobilizar 240 000 musulmans d'Asia — normalament excluchs dau servici militar — au sen de « batalhons de trabalh » foguèt fòrça mau acceptada e entraïnèt una revòuta importanta. La repression foguèt saunosa e causèt de desenaus de miliers de victimas. Plusors miliers de Cazacs s'enfugiguèron tanben en China ont una minoritat cazaca importanta existís totjorn dins lei províncias dau nòrd-oèst.
Lo Cazacstan Sovietic[modificar | modificar la font]
L'afondrament de l'Empèri Rus foguèt aprofichat per lei nacionalistas cazacs de l’Alach Orda per proclamar la formacion d'una region autonòma lo 13 de decembre de 1917. Pasmens, trobèron ges d'aliat e foguèron atacats tant per lei Roges que per lei Blancs. En 1920, foguèron definitivament vencuts per lei Bolchevics e Cazacstan foguèt alora integrat au sen de la Republica Socialista Sovietica Autonòma Quirguiza — lei Cazacs èran alora dichs « Quirguizs » per lei Rus — creada lo 26 d'aost de 1924. Fins a 1936, la Republica subiguèt divèrsei cambiaments territòrias e transferiments de capitala que li donèron pauc a pauc son aspèct actuau. Son estatut evolucionèt tanben mai d'un còp per li donar mai d'autonòmia e, en 1936, venguèt una republica constitutiva de l'URSS.
La colonizacion foguèt enebida dins lo corrent deis annadas 1920 avans de tornar prendre durant lo decenni seguent. L'agricultura foguèt collectivizada a partir de 1928 en despiech de l'oposicion dei païsans. Coma en Ucraïna, aquò entraïnèt una repression d'amplor ambé de miliers de desportacions e una desorganizacion de la produccion que causèt de faminas grèvas. De desenaus de miliers d'abitants quitèron tornarmai lo país per s'installar en China. Ansin, avans la Segonda Guèrra Mondiala, lei Cazacs representavan solament 30% de la populacion de la Republica e l'arribada de « pòbles punits » (Alemands de Vòlga... etc.) agravèt lo desequilibri.
Aquò contunièt fins ais annadas 1950 ambé la decision de Nikita Khrushchov de desvolopar lei « tèrras verges » de Cazacstan. De mai, lo govèrn centrau decidèt de desvolopar l'industria, çò que renforcèt l'integracion dei regions septentrionalas ambé lei territòris rus de Siberia. L'alunchament de Cazacstan a respèct dei frontieras sovieticas foguèt tanben utilizat per i installar de basas estrategicas e de centres scientifics coma lo cosmodròme de Baikonur. Ansin, la russificacion agantèt un nivèu fòrça important dins lei regions dau nòrd e, en 1960, un novèu decopatge dau territòri cazac foguèt estudiat. En revènge, lo sud dau país gardèt una cultura pus pròcha deis autrei republicas sovieticas d'Asia Centrala.
Dins lo corrent deis annadas 1980, Cazacstan foguèt un centre important dau nacionalisme dei pòbles d'Asia Centrala mai assaièt en parallèl de mantenir l'URSS en causa de sa dependéncia economica. En 1986, Almaty foguèt ansin tocada per de manifestacions fòrça violentas que s'opausavan a la nominacion d'un Rus a la tèsta dau PC Cazac. Pasmens, en 1991, Cazacstan foguèt un dei darrierei republicas que proclamèt son independéncia (lo 16 de decembre de 1991).
Lo Cazacstan independent[modificar | modificar la font]
Dempuei son independéncia, Cazacstan es dirigit per Nursultan Nazarbayev. D'efèct, nomat cap dau PC Cazac en 1989, foguèt elegit president en decembre de 1991. Modifiquèt mai d'un còp la constitucion per poder contuniar de se presentar e es regularament tornat elegir gràcias a d'eleccions trucadas (95,5% dei votz en 2011, 97% en 2015... etc.) e a un regime fòrça autoritari qu'empacha l'emergéncia d'una oposicion politica vertadiera.
Pasmens, en despiech de la natura dictatiorala de son regime, Nazarbayev capitèt d'amaisar lei tensions intèrnas entre comunautats cazaca e russa. D'un caire, lei trachs culturaus dei Cazacs (lenga, istòria... etc.) son ansin venguts leis atributs oficiaus de l'Estat mai d'autre caire, leis interès dei populacions russas son respectats. En particular, lo rus es reconegut coma lenga cooficiala e la capitala foguèt transferida en 1997 a Astana dins una region russofòna. Gràcias a aquela estabilitat, Cazacstan assaia donc de s'afirmar coma poissança regionala tot en gardant de relacions privilegiadas ambé Russia. Son esfòrç es donc subretot diplomatic ambé l'afirmacion de l'identitat « europèa » dau país e lo desvolopament dei relacions ambé l'Union Europèa, leis Estats Units d'America e China.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU


text:
Era A.C.R. bombers de Lleida, organitzarà aguest an eth Campionat d´Espanha de futbol 7, ena modalitat de pompièrs. Bona opcion ath costat de casa.
Pompiers Les
Pompièrs de Les. Pompièrs d´Aran. Bombers Generalitat de Catalunya.
viernes, 8 de enero de 2016
Campionat d´Espanya Futbol 7
Era A.C.R. bombers de Lleida, organitzarà aguest an eth Campionat d´Espanha de futbol 7, ena modalitat de pompièrs. Bona opcion ath costat de casa.
Model de Pompiers de Skelleftea,vigilancia dera salut.
Ua mòstra ei er estudi amiat per Pompièrs de Skelleftea, nord de Suècia, damb uns 38000 habitants e a qui s´a anomentat "Healthy fire fighters and the model Skelleftea", que surveilhe era salut des actoants, pompièrs.
Es pompièrs en intervencions, respiren molti e diuèrsi productes, vengudi dera combustion pròpia d´un huec o de d´auti tipes d´actoacions, e que per instants non son ne apreciables. Aguest estudi sage que es pompièrs siguen eth menor temps exposadi a productes toxics e nocius enta d´aguesti.
Interesant de veir, tot e que siguesquem a ans lum d´aguest tipe de serveis, tosptemp ei ua bona opcion veir que ia en auti parçans.
lunes, 16 de noviembre de 2015
Reiniciam eth camin.
Auem pasat un ostiu pro tranquil, més damb serveis de tot tipe, es uns més complicadi que d´auti, més que ja han pasat e que ara mos cau trebalhar en aqueri que vieran.
Aguestes darreres semanes, estam enfaenadi damb força localitzacions de nids de "Vespa Velutina" o més coneshuda coma "Vespa Asiatica".
Era queiguda dera huelha des arbes, facilite era localitzacion, més tanben deishe veir que son situadi en lòcs a molta nautada.
Aguesta vespa, ei ua especie invasora, portada e dejà uns ans en port de Bordeaux, e que s´a estienut fòrça per tota França, més que ja e un temps tanben que afecte a Espanha, sustot País Vasc e Galicia, més que tanben ei localitzada ena Catalonha orientau.
Ara mos toque a nosati, ja que en pogui dies, en an localitzat uns setze nids. Toti en parçan deth Baish Aran, mes perque semble qu´aguest animau non se detecte per desús des 1000 metres d´auçada.
Eth procediment que realizam ei, era injeccion de biocida, tara eliminacion d´himenopters, damb bon resultat. Dempús, se porcedís ara sua retirada totau, enta nor perjudicar era vida des audeths que poguesen alimenta-se des larves que ia en interior.
Aguestes vespes asiatiques, s´alimenten des abelhes e vespes, auçint-les ta poder alimentar as sues colonies. Aguest problema, ara longa pot afectar ara desaparicion des abelhes, damb açó ara polinitzacion, generant un problema greu en cicle vitau.
Ei important eliminar es nids, ja que en son interior se i calcule que ia entre 30 e 100 reines per nid, que ar an seguent crearan era sua propia colonia cada ua. Pendent er iuèrn, es vespes obreres morisen, e es reines s´amaguen ath laguens des arbes, en sòler, eca.
Protocol deth Conselh Generau d´Aran entat control dera Vespa Asiatica:
http://www.cazaypescavaldaran.com/wp-content/uploads/2015/11/Vespa-assiàtica-protocol-Conselh.pdf
Ara seguida, fotografíes deth nid retirat aué a prumera ora deth maitin, a 21 metres d´auçada damb era utilisacion d´ua pértiga ta poder injectar eth biocida en interior.
martes, 16 de junio de 2015
The summer is blue - Val d´Aran
Aguardatz-le, non cau compdar arren més. Gran video.
martes, 19 de mayo de 2015
TRAIL CARLAC 20 e 21 de Junh ena Val d´Aran
Eth recorregut de totes es corses, auran gessuda e arribada en Les, mes segontes era distancia escuelhuda, pasaran per Bausen, Canejan e Bossost.
http://www.trailcarlac.com/
viernes, 15 de mayo de 2015
Water Gate. Comporta mòbil.
En aspiracions directes de barrancs damb cuadaus petiti, en inondacions enta protegir beth punt important o d´autes opcions, semble ua interesante opcion aguest esturment, que se ditz "Water Gate".


text:
L’Estivada ?
Nòta : mercés de considerar que çò qu’es escrich debàs es un tèxte publicat avant los trebolaments de l’Estivada. Res de çò qu’es avançat aquí es pas mai assegurat, e res depen pas mai dels proprietaris d’aqueste site, site de sosten al festenal tal coma es descrich. Aquel tèxte es daissat a títol d’informacion, e coma archiva. Per tota entresenha concernissent lo festenal dins sa forma actuala, mercés de vos virar cap a la Vila de Rodés.
Rodés, cap-luòc d’Avairon, en aculhissent l’Estivada dempuèi vint ans, es venguda al fial dels ans la capitala d’un país sens frontièras, sens armadas nimai Estat e definit sonque per sa lenga e sa cultura : Occitània. Podrem pas s’empachar, a l’ocasion del passatge d’aqueste cap simbolic, d’agachar çò que nòstre festenal es vengut : 8 regions de França ara amassadas, de partenaris en Itàlia e en Catalonha, d’amistats que van plan al delà, de centenats d’artistas e de detzenas d’espectacles programats… Degun auriá poscut dire que capitariam de far d’un eveniment occitan un vertadièr succès popular !
Mas lo cap d’an es pas lo cap del camin, e de trabalh ne demòra, e fòrça. De cap a la reconeissença d’aquelas lengas e culturas que cada an botam sul davant de m’epont. De cap a de vertadièras dinamicas creativas, per que l’aqui posca enfin viure e inventar. Podèm pas demorar en defòra de la tectonica dels territòris, que vei las termièras se mòure, las linhas se passar, los dialògs se simplificar, las idèias s’escambiar…
Alara, l’Estivada, qu’es aquò ?
Un festenal coma cap autre
Reconegut coma lo festenal occitan de referéncia per sa pluridisciplinaritat e sa singularitat de festenal interregional de las culturas occitanas, l’Estivada ensaja, per sas perpausicions artisticas e culturalas coma per sa pratica, de copar las representacions “folcloristas” tròp sovent estacadas a las lengas e culturas dichas regionalas. Luènh de las ressègas, avèm una vision modèrna e universalista de nòstra identitat, que se resigna pas al silenci e cèrca a çò que l’occitan tòrne trobar la plaça que dèu èstre la sèuna : lenga de vita e pas del sol sovenir.
Tota la programacion de l’Estivada es doncas fargada a l’entorn de la lenga occitana, la lenga minoritària de tota la mitat Sud de França, tant plan coma de qualquas regions dels paises vesins (Espanha e Itàlia). Cercam a ne mostrar lo melhor, e a ancorar nòstra istòria dins lo sègle 21. Aquò nos empacha pas evidentament d’aver d’amistats, de còps de còr, de solidaritats amb d’autres artistas, d’autras lengas, d’autres pòples.
Èstre occitan es una causida, una conviccion pregonda, qu’es la nòstra, e que permet pas la neutralitat : l’Occitan es encara una lenga “sens-papièrs” e Occitània existis sonque se, a cada generacion, d’òmes e de femnas se reconeisson occitans. Luènh d’impausar que que siá, perpausam als esperits dobèrts de novèlas lecturas de las lengas, de las culturas, de la societat, per que cadun posca en plen consciéncia se reconèisser, se tornar trobar, descobrir, partatjar..
Volèm bolegar las causas, e los 20 ans son l’ocasion de dire que volèm per nòstra lenga, l’occitan, un estatut que li autorise una plaça normala al quotidian… E la normalitat passa per l’abausonament de las parets de certesa qu’environèron tostemps las culturas minorizadas : estereòtipes, escorcièras, reduccions… Mas fasèm mèfi de pas daissar degun sus la talvera : a l’Estivada lo sectarisme es pas de jòc. Trobaretz qualqu’un o quauquarren per vos acompanhar dins la descobèrta de la lenga o de la cultura occitana : artistas, benevòles, bancs assoicatius, formators, Guida de Subrevida, documentacion…
Un ancoratge local, de cooperacions transfrontalièras
Al-delà del festenal, trabalham a la presa en compte de l’occitan dins la vitz del territòri rodanés e la societat en general ; a estructurar de partenariats, coma, dins l’encastre de l’Euròregion Pirenèus-Mediterranèa (qu’amassa Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc-Rosselhon, Catalonha e Isclas Balearas), amb la Fira Mediterranià de Manresa o Sa Xerxa de Teatre Infantil i Juvenil de les Illes Baleras a l’entorn d’escambis artistics occitan-catalans, e lo CIRDÒC sus un forum, materializacion de refleccions, d’escambis e de rencontres sus una escala de territòri agrandida. Occitània, plata-fòrma d’escambi europenca, i cresèm e sèm totjorn disponibles per trabalhar amb qual vòl inscriure l’occitan dins la normalitat sociala e culturala que dèu èstre la seuna dins la societat. Es aital que menam tanben un fòrt trablah d’acompanhament de joves artistas en ligam amb lo Centre Nacional d’escritura de la cançon “Voix du Sud” a Astafòrt.
Viatjar fòrça nos empacha pas de saber d’ont venèm, e se teissam de ligams per-delà mars e montanhas, es a Rodés que sèm, e es plan aqui que contunharem a viure : Integram a l’entorn del festenal una crana partida del teissut economic local : productors, entrepresas, e los quites benevòles, privilegiam fins a la nòstra organizacion la concepcion d’un local a l’encontre de l’universal.
L’interregionalitat sens regionalisme
La question es sovent pausada : perque “festenal interregional” ? Perque i a pas d’Occitània sens interregionalitat, aqui perque nos adreiçam a totas las regions occitanas : Aquitània, Peitau-Charentas, Lemosin, Auvèrnhe, Ròse-Aups, Provença-Aups-Còsta d’Azur, Lengadòc-Rosselhon, Miegjorn-Pirenèus, Val d’Aran en Catalonha, Valadas Occitanas del Piemont. Totas dison de òc, menan lors artistas, lors idèias, lors politicas linguisticas e culturalas de còps, e sorgis d’aquela cooperacion la consciéncia vertadièra d’una unitat a l’occitana, una unitat que se fa sonque dins sa diversitat. Puèi, cada annada, d’elegits-das d’aquelas regions son present-a-s a l’Estivada per escambiar, debatre, bastir amassa d’orientacions comunas per la promocion e la valorisacion de l’occitan. S’i parla de democracia, de globalizacion, de cultura, d’emplec, de social…
Un espaci e un temps diferents
En mai de la musica e de las autras disciplinas artisticas, del grand nombre d’espectacles, totes plan diferents, d’encontres facilitats amb los artistas, de moments inedichs que se tòrnan pas produïre alhors, l’Estivada es un ambient, una atmosfèra unenca.
Barratz los uèlhe e imaginatz un monde ont òm pòt s’exprimir liurament dins sa lenga, ont las majoritats e las minoritats se mesclan gaujosament, ont òm pòt charrar tranquillament amb son vesin sens jutjar nimai èstre jutjat sus las aparéncias, ont òm pòt aprene en se divertir, e se divertir de biais inteligent, escotar totas menas de musicas amb una aurelha, las doas, las mans o los pès…
Ara dobrissètz los uèlhs : es l’estiu, lo solèlh escandalha d’una suauda calor (lo perfièch climat avaironés), davant senhorèja una panèl “Rodés”. Anem, encara un esfòrç, e i sètz !
Qual que siatz : cacha-niu, acostumat, acarnassit… D’onte que siatz : del vesinat, de la region a costat o de la galaxia venenta…Siatz los planvenguts a l’Estivada !