text:
Occitan
L’occitan (o lenga d’òc ) es una lenga romanica parlada en Occitània e pels occitans emigrats de pel monde. Es una lenga fòrça similara al catalan que d’unes considèran aquel coma un dialècte.
L’occitan coneguèt son epòca daurada entre los sègles XI e XIII gràcias a sa literatura e subretot las composicions dels trobadors que coneguèron de succès per tota Euròpa.
Sens estat per encoratjar la transmission e ne far la valorizacion, patís la politica linguicoda de l’Estat francés, mas tanben la passivitat de Mónegue e de l’estat italian. Sonque lo Principat de Catalonha, dins ’Estat espanhòl, reconeis l’occitan coma lenga oficiala, e pròpria de la Val d’Aran, que l’ensenhament public lo generaliza.
Amb aquò, la lenga es grèvament menaçada. Se pensa uòi que mens de 200 000 personas la parlan.
Somari
- 1 Nom
- 2 Situacion sociala
- 3 Istòria de l’occitan
- 4 Classificacion
- 5 Caracteristicas estructuralas
- 6 Codificacion
- 7 Dialèctes
- 8 Ligams
- 9 Nòtas
Nom
Los sols sinonims que s’emplegan correntament, uèi, son occitan (lo pus frequent) e lenga d’òc (un pauc mens frequent). Aquestes dos noms, apareguts a la fin del sègle XIII, venon de l’advèrbi afirmatiu òc: a l’Edat Mejana serviguèt per distinguir la lenga d’òc o occitan, la lenga de si o italian e la lenga d’oïl o francés (en essent oïl la forma anciana per oui en francés modèrne).
Lo mot provençal (var. provençau)[1] a pogut designar l’« occitan » dins sa totalitat, sustot al sègle XIII e tanben als sègles XIX e XX (mai que mai en filologia e dins qualques cases es encara servat aital uèi). Aquel sens es vengut rar dempuèi los ans 1960. Lo tèrme provençal designa ara, subretot, lo dialècte occitan que se parla en Provença.
D’autres sinonims d’« occitan », ara despareguts de l’usatge, foguèron lemosin[2] al sègle XIII, gascon als sègles XVI, XVII e XVIII[3], lengadocian als sègles XVIII e XIX. Uèi lemosin designa sonque lo dialècte occitan del nòrd-oèst; gascon designa sonque lo dialècte del sud-oèst; lengadocian designa sonque lo dialècte del centre-sud.
Substitucion e renaissentisme
Ara s’estima que sus una populacion de 14 o 15 milions d’occitans, son entre 110 000 e 580 000 los que son capables de parlar l’occitan correntament, mas las ocasions de lo parlar dins la societat son raras. Aquela reculada, sensibla dempuèi lo començament del sègle XX, es causada per una diglossia al profièch del francés, de l’italian e de l’espanhòl; e mai per una politica clara de repression lingüistica dins l’estat francés (vejatz la partida istorica, çai sota).
Los esfòrces de l’occitanisme pòdon pas encara inversar la substitucion lingüistica, pasmens i a agut d’avançadas importantas que contribuisson a melhorar l’imatge de la lenga:
- La creacion literària e musicala en occitan modèrne fa flòri e se renòva sens relambi dempuèi lo sègle XIX.
- L’occitan es reconegut coma lenga oficiala en Aran dempuèi 1999 e coma lenga protegida dins las Valadas Occitanas e a La Gàrdia dempuèi 1999. I a pas de reconeissença oficiala en França e a Mónegue, pasmens existís un ensenhament opcional en França (public o associatiu).
- Los mèdias e las edicions en occitan an un impacte modèst mas son divèrses e dinamics, amb un mercat vertadièr.
- Existís una capacitat de mobilizacion sociala en favor de l’occitan: o an demostrat las grandas manifestacions nacionalas de Carcassona en 2005 amb 11 000 personas, de Besièrs en 2007 amb 20 000 personas, Carcassona 2009 amb 25 000 e Tolosa en 2012 amn 30 000.
Estatuts
L’occitan conois d’estatuts diferents segon los estats.
- En Espanha, es reconegut coma lenga oficiala dins tota la region de Catalonha gràcias a de leis de la region autonòma de Catalonha e gràcias a l’estatut d’autonomia locala d’Aran dempuèi 1990 e 2006[4]. Aital l’occitan benefícia d’un ensenhament sistematic e obligatòri a l’escòla e d’un usatge regular dins l’administracion. Ça que la, l’occitan es cooficial amb lo catalan (lenga oficiala de la region) e amb l’espanhòl (lenga oficiala de l’estat). Malgrat aquela oficialitat, l’occitan subís encara a Aran una diglossia al profièch de l’espanhòl que rèsta la lenga mai poderosa.
- En Itàlia, l’occitan es reconegut coma lenga protegida, pas verament coma "lenga oficiala", gràcias a la lei 482 de 1999. Aquela permet l’us de l’occitan dins l’ensenhament e la vida publica, mas solament dins las comunas que o desiran, sens caractèr obligatòri ni sistematic. La diglossia al profièch de l’italian rèsta fòrta.
- En França e a Mónegue, l’occitan a pas lo mendre estatut oficial. La possibilitat d’ensenhar l’occitan dins l’escòla publica francesa existís, coma opcion, e i a doas tres emissions pichonetas en occitan a la television publica (France 3) mas aquò equival pas a un estatut oficial. La diglossia al profièch del francés es constanta.
Istòria de l’occitan
L’occitan, son nom li ven de l’advèrbi afirmatiu òc (del latin hoc) que li es pròpri.
Lo latin venguèt sul territòri actual occitan amb las armadas romanas dins lo periòde entre 118 e 52 abC. Se sap pas quora la latinizacion foguèt acabada mas sembla que i aguèt de diferéncias regionalas plan grandas: cèrtas regions occitanas perifericas (dins los Pirenèus) aurián poscut èsser latinizadas, o mai romanizadas, als sègle VIII e IX apC., mentre que Provença e lo Bas Lengadòc o foguèron al sègle I apC.
Certans lingüistas, dins una concepcion teleologica dels territòris politics actuals (mite de l’apertenéncia exclusiva al galloromanic, vejatz çai subre), se son particularament interessats a la biparticion lingüistica de las Gàllias entre occitan e francés. Per explicar lo fach qu’existisson doas lengas plan diferentas, s’es avançat mantun argument:
- La celtizacion mendre dels territòris occitans e lo pes dels pòbles preceltics (teoria del substrat).
- La germanizacion mendre dels territòris occitans (teoria de l’adstrat).
- Una difusion de varietats diferentas del latin tardiu al sud e al nòrd de las Gàllias.
L’occitan es nascut a partir del latin vèrs lo sègle VIII apC e foguèt la lenga majoritària de la populacion fins al començament del sègle XX. L’occitan laissèt de traças importantas dins los documents en latin tre lo sègle IX e los primièrs documents escriches tot en occitan apareguèron a la fin del sègle X. Entre los sègles X e XV, l’occitan foguèt la lenga dominanta dins la cultura, l’administracion e las sciéncias e sol lo latin li faguèt un pauc concurréncia. Lo periòde dels trobadors, als sègles XII e XIII, enaucèt fòrça lo prestigi de l’occitan dins Euròpa tota.
A partir de la fin del sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo Creissent), lo francés penetrèt en Occitània coma lenga del poder politic e del prestigi cultural al detriment de l’occitan. Ansin comencèt la diglossia o subordinacion lingüistica. Aquò s’accentuèt al sègle XVI amb l’imposicion del francés e de l’italian coma solas lengas oficialas dins los territòris occitans someses al reialme de França o al ducat italianizat de Savòia.
Pasmens l’occitan demorèt la sola lenga de las classas popularas, se parlava parcialament dins las classas nautas (malgrat la dominacion del francés e de l’italian) e contunhèt de beneficiar d’una literatura productiva. En Bearn l’occitan foguèt oficialament emplegat dins los actes juridics e parlamentaris fins a la Revolucion.
En literatura, malgrat la dominacion del francés s’escriguèt e s’estampèt fòrça en occitan durant tot lo periòde literari designat jos lo nom de barròc occitan amd d’autors com Pèir de Garròs, Pèire Godolin, Bellaud de la Bellaudiera, Francés de Corteta, Joan Enric de Fondevila e Joan Baptista Fabre.
La literatura occitana del sègle XIX foguèt marcada per una renaissença de las letras d’òc preparada entre d’autres per l’escrivan agenés Jansemin e puèi per Frederic Mistral e los autres escrivans del Felibritge.
Aital l’occitan beneficièt d’una renaissença culturala e d’un movement de revendicacion qu’òm pòt sonar occitanisme al sens larg. Pasmens, l’occitan a reculat dins l’usatge a partir dels ans 1920-1950: dempuèi a cessat d’èsser la lenga majoritària. Coneis un perilh grèu de substitucion lingüistica e cedís lo terren davant lo francés en Occitània Granda e a Mónegue, davant l’italian dins las Valadas Occitanas e davant l’espanhòl en Aran.
Al costat d’aquò, lo movement occitanista contunha de revendicar una plaça digna per l’occitan e assaja de ne far tornarmai una lenga de comunicacion, amb qualques avançadas parcialas (vejatz çai subre "Situacion sociala").
Classificacion
La sola classificacion incontestada es aquela: l’occitan fa partida de las lengas romanicas (eissidas del latin), que son una branca de las lengas italicas (latin e divèrsas lengas anticas d’Itàlia), que son a lor torn una branca de las lengas indoeuropèas.
Segon lo lingüista Joseph Greenberg, es possible d’integrar l’indoeuropèu dins una superfamilha encara pus larga e pus anciana, la de las lengas eurasiaticas, mas aquela concepcion es pas acceptada per totes los lingüistas.
Dintre las lengas romanicas, las classificacions an pogut variar segon los autors. Mas dempuèi lo lingüista Pèire Bèc[5], los especialistas son consents per dire que l’occitan amb lo catalan, sa lenga bessona, constituisson un grop pròpri, l’occitanoromanic, que fa una transicion entre dos autres grops pus periferics: lo galloromanic e l’iberoromanic.
Se pòt pensar qu’en mai dels arguments scientifics, de presupausats ideologics son a la basa de la causida de certanas classificacions ancianas. Una vièlha classificacion, ara perimida, metiá l’occitan exclusivament dins lo galloromanic e lo catalan exclusivament dins l’iberoromanic. Aquela vision vièlha a pas pus la mendre justificacion scientifica car nega la coesion tras que fòrta qu’unís l’occitan e lo catalan dins un diasistèma comun: occitan e catalan son pus pròches entre eles que o son de tota autra lenga.
Caracteristicas estructuralas
Per mai de detalhs, se pòt consultar las presentacions de Juli Ronjat[6] e Pèire Bèc[7]. Las afinitats de l’occitan existisson bèl primièr amb lo catalan en general.
Fonologia
L’accent tonic a una mobilitat limitada: pòt tombar sonque
- sus la darrièra sillaba (mots oxitòns o aguts)
- l’avantdarrièra sillaba (mots paroxitòns o plans).
- Pasmens, en niçard, e pus rarament en cisaupenc (Valadas Occitanas), l’accent tonic pòt tombar tanben sus l’antepenultima (mots proparoxitòns o esdrúchols).
Regionalament, existisson tanben los fonèmas /œ/ e /ə/.
Cal senhalar lo fenomèn de l'alternància vocalica. En posicion atòna, certanas vocalas son impossiblas e se transforman en vocalas pus barradas:
- La vocala tonica /ɛ/ se transforma en la vocala atòna /e/.
- La vocala tonica /ɔ/ se transforma en la vocala atòna /u/.
Regionalament, existisson tanben los fonèmas /ʀ/, /h/ e /ʒ/.
La distincion entre /v/ e /b/ es generala en provençal, vivaroalpenc, auvernhat e lemosin. Per contra, en lengadocian e gascon, los fonèmas /b/ e /v/ se son neutralizats en /b/ (donc /v/ a desparegut).
Evolucion fonetica
- U passa al son [y] (regionalament [œ]). Es un ponch comun amb lo dialècte catalan capcinés ([œ]), lo francés ([y]), lo francoprovençal ([y]), lo nòrd-italian ([y]) e una partida del retoromanic ([y]). Es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas ont u se pronóncia [u].
- Las vocalas completament nasalizadas son inexistentas o pauc desvolopadas dins la majoritat dels parlars. Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas e una diferéncia amb lo francés, lo francoprovençal e lo portugués.
- Las vocalas romanicas è, ò (tonicas e dobèrtas) an evolucionat vèrs de diftongs davant un iòd [j] o davant un oau [w]: è es vengut iè (ie) e ò es vengut uò (uè, ue) : vèlh > vièlh, nòch (nòit) > nuèch (nuèit/nuòch).
- La vocala romanica [o] barrada a evolucionat vèrs lo son [u]: flor [ˈflur]. Es un ponch comun amb certans dialèctes vesins nòrd-italians e catalans mas es una diferéncia amb la majoritat de las lengas romanicas.
- La vocala [a] tonica se manten fòrça ben: latin pratu > occitan prat. Certans parlars occitans pauc estenduts pòdon conéisser una palatalizacion leugièra de [a] vèrs [æ] o [ɛ], mas aquò es un fenomèn superficial que borrola pas l’equilibri general de la fonologia. Aquel conservatisme de [a] en occitan es comun amb la majoritat de las lengas romanicas. Es una diferéncia amb las evolucions radicalas del francés e del francoprovençal que palatizan e diftongan [a] de manièra sistematica vèrs [ɛ, jɛ] dins certans entorns fonetics.
- Las vocalas pòstonicas son solidas e variadas: -a (prononciada [ɔ, a, ə] segon las regions); -e; -i; -o (prononciada [u]); e tanben en niçard -u (prononciada [y]). Es un ponch comun amb un grand nombre de lengas romanicas mas es una diferéncia amb lo francés qu’elimina totas las vocalas pòstonicas (o ben que las neutraliza en [ə]) e que tend a pèrdre l’accent tonic. Per ex. occitan pòrta [ˈpɔrtɔ], astre [ˈastre], òli [ˈɔli], cigarro [siˈɣarru] (e en niçard aquelu [aˈkely]), de comparar amb lo francés porte [pɔʀt], astre [astʀ], huile [ɥil], cigare [sigaʀ].
- Las vocalas pretonicas son solidas en general e se sèrvan ben, coma dins la majoritat de las lengas romanicas e a la diferéncia del francés: occitan petita [peˈtitɔ], francés petite [ptit].
- Los proparoxitòns (mots accentuats sus l’avant-avantdarrièra sillaba) an desparegut dins la granda majoritat dels dialèctes occitans, exceptat en niçard e en cisalpenc: arma, pagina (niçard e cisalpenc: ànima, pàgina). La desparicion dels proparoxitòns es un ponch comun amb lo catalan rosselhonés, l’aragonés, lo francoprovençal e lo francés; e es una diferéncia amb la majoritat del catalan e amb las autras lengas romanicas.
- La vocala o atòna es vengua [u], coma dins una part del catalan, del nòrd-italian e del portugués (e dins certans mots del francés): portar [purˈta], cigarro [siˈɣarru].
Morfologia
- Las terminasons verbalas rèstan pro diferenciadas, gràcias a l’eiretatge del latin, e fan que los pronoms personals subjèctes son pas necessaris (levat dins una franja estrecha tot al nòrd del domeni occitan). Es un ponch comun amb la majoritat de las lengas romanicas, mas una diferéncia amb lo francés, lo francoprovençal, lo nòrd-italian e lo retoromanic. Ex. occitan parli, francés je parle.
- Lo preterit de l’indicatiu e l’imperfach del subjontiu s’utilizan sistematicament, coma dins la majoritat de las lengas romanicas, mas a la diferéncia del francés (lo nòrd-italian, l’italian e lo romanés tendon a abandonar lo preterit dins de mesuras variadas).
- S’utiliza lo subjontiu dins las interdiccions (imperatiu negatiu), mentre que s’es perdut en francés, en francoprovençal e en italian: parles pas.
- Las particulas pronominalas ne (en, n’) (del latin inde) e i (del latin ibi) s’utilizan fòrça en occitan, coma dins la majoritat de las lengas romanicas (catalan, aragonés, nòrd-italian, italian, francoprovençal, francés, etc.), mentre qu’an desparegut en castelhan e en galègoportugués.
Lexic
Lo lexic occitan presenta d’afinitats amb totas las lengas romanicas vesinas: catalan subretot, mas tanben aragonés, nòrd-italian, francoprovençal e francés. Tanben ten certanas racinas comunas amb lo basco qu’es pas una lenga romanica.
Sintaxi
Codificacion
Estandardizacion
L’occitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au) es una varietat estandard de la lenga occitana. Se desvolopa dins l’encastre de la nòrma classica dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de l’occitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben d’adaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas : aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.
Grafia
A l’Edat Mejana l’occitan s’escriviá d’un biais pro unificat e autoctòn que se sona grafia classica.
Amb la pèrda progressiva de prestigi de la lenga e de tot estatut oficial, aquela tradicion grafica autoctòna se perdèt dins un periòde entre 1460 e 1530 segon las regions (mas tre la segonda mitat del sègle XIII dins lo Creissent; en Bearn per contra la tradicion de la grafia classica s’esperlonguèt fins en 1789). L’occitan, ça que la, contunhèt de s’escriure de longa durant los sègles XVI a XVIII mas segon un fais de principis diferents d’autor a autor: èran de grafias afrancesadas (o italianizadas al País Niçard).
En 1803, Fabre d’Olivet foguèt lo primièr a prepausar de restaurar la grafia classica, çò es: un sistèma grafic inspirat del de l’edat mejana. D’autres autors tanben prepausèron la restauracion mai o mens completa de la grafia classica, coma lo provençal Simon Juda Onorat en 1846.
Mas los primièrs felibres a l’entorn de Frederic Mistral, Josèp Romanilha e Teodòr Aubanèu ne causiguèron un autre, amb la fondacion del Felibritge en 1854: lor sistèma es apelat grafia mistralenca e pus precisament nòrma mistralenca perque Mistral ne foguèt lo promotor mai celèbre (mas Romanilha l’aviá concebut tre 1853). Aquel sistèma, basat sus la correspondéncia son/grafia del francés amb d’adaptacions e de manlèus al sistèma grafic de l’edat mejana, aguèt un grand resson. Es la grafia utilizada dins d’òbras de Mistral coma Mirèlha   e dins Lo Tresaur dau Felibritge  . Concebut per la fonologia del parlar rodanenc emplegat pels primièrs felibres, lo sistèma grafic mistralenc èra plan mens adaptat pels autres dialèctes. Amb la difusion del Felibritge fòra de Provença, lo sistèma foguèt donc adaptat o abandonat per d’autres. Un exemple d’adaptacion n’es la grafia febusiana de l’escòla Gaston Febus, pel gascon.
Las idèas de tornar a la grafia classica contunhèron de trabalhar ça que la de longa lo movement renaissentista. En Lemosin, lo felibre Josep Ros i trabalhèt en 1876, seguit pels felibres lengadocians Antonin Perbòsc e Prosper Estieu dins los ans 1890. Lo lengadocian Loís Alibèrt, amb sa Gramatica occitana segon los parlars lengadocians (1935-1937), fixèt mai o mens definitivament los principis d’una grafia englobanta basada sul sistèma grafic autoctòn, dicha desenant grafia classica o alibertina. Aquel trabalh precís de codificacion d’Alibèrt, a l’escrich coma a l’oral, fonda pus precisament la nòrma classica. Se faguèt una adaptacion de la nòrma classica a l’ensems dels dialèctes occitans durant los ans 1950-1970, mai que mai gràcias a las òbras del provençal Robèrt Lafont, del gascon Pèire Bèc e de l’Institut d’Estudis Occitans. Dempuèi 1996 lo Conselh de la Lenga Occitana (en collaboracion amb lo Gidilòc) preseguís la gestion de la nòrma classica.
A l’ora d’ara, lo sistèma grafic pus utilizat es lo d’Alibèrt. Ça que la la grafia mistralenca demòra fòrça utilizada en Provença a costat de la grafia classica.
Tanben cal senhalar doas autras grafias d’impacte mendre: la grafia bonaudiana, fondada per Piare Bonaud en 1973, que fa concurréncia a la grafia classica en auvernhat, e la grafia de l’Escòla dau Pò, version simplificada de la grafia mistralenca, que fa concurréncia a la grafia classica dins las Valadas Occitanas dempuèi 1971.
La grafia es estada, de la fondacion del Felibritge en 1854 e fins a l’ora d’ara, un grand subjècte de polemicas particularament dins las annadas seissanta e setanta del sègle XX.
Ligams intèrnes
- nòrma lingüistica
Dialèctes
Generalitats
Tradicionalament òm considèra que l’occitan ten sièis grands dialèctes : lo gascon a l’oèst, lo lengadocian e lo provençal (provençau) al sud, lo lemosin, l’auvernhat e lo vivaroalpenc al nòrd. Los dialèctes son nommats mai que mai segon de divisions provincialas ancianas mas i a pas de correspondéncia exacta entre los dialèctes e las províncias: en Provença se parla provençal mas atanben vivaroalpenc, en Auvèrnha auvernhat e lengadocian, en Lengadòc lengadocian, auvernhat, provençal e vivaroalpenc etc...
Fòra del cas particular del gascon (e encara), la transicion entre los dialèctes es plan rarament brutala e un parlar considerat coma de lengadocian o de provençal pòt tenir un fais de caracteristicas d’un autre dialècte o de caracteristicas pròprias: podèm citar lo niçard, lo cevenòl, lo gavaldanés o lo brageiragués.
Entre los parlars de transicion cap a las lengas vesinas, podèm citar lo roiasc e los parlars del Creissent.
Cèrts autors coma Pèire Bèc an prepausat un segond tipe d’estructuracion de l’espaci lingüistic occitan. Pèire Bec definís tres grands complèxes supradialectals: l’arvèrnomediterranèu, l’occitan central e l’aquitanopirenenc (vejatz çai sota).
Classificacion dialectala
Segon lo lingüista Pèire Bèc[8].
- grop gascon, constituit d’un sol dialècte
- grop nòrd-occitan
- grop sud-occitan
- provençal, dich localament provençau (inclusent lo niçard)
- lengadocian
- (catalan, lenga per elaboracion qu’es venguda independenta de l’occitan)
Classificacion supradialectala
Segon lo lingüista Pèire Bèc[9]. Aquesta classificacion supradialectala es compatibla amb la precedenta, mas se fa segon de critèris diferents.
- Grop arvèrnomediterranèu
- lemosin
- auvernhat
- vivaroalpenc
- provençal (inclusent lo niçard)
- Grop occitan central
- lengadocian (exceptat lo sosdialècte lengadocian meridional)
- Grop aquitanopirenenc
- lengadocian meridional
- gascon
- (catalan, lenga per elaboracion qu’es venguda independenta de l’occitan)
La classificacion supradialectala es estada reformulada ansin, pus recentament[10].
- Grop arvèrnomediterranèu
- Sosgrop transoccitan
- lemosin
- auvernhat
- vivarodaufinenc (vivaroalpenc de l’oèst)
- provençal general (provençal maritim e rodanenc, sens lo niçard)
- Sosgrop niçardoalpenc
- provençal niçard
- alpenc (vivaroalpenc de l’èst)
- Sosgrop transoccitan
- Grop preïberic
- Sosgrop occitan central
- lengadocian (exceptat lo sosdialècte lengadocian meridional)
- Sosgrop aquitanopirenenc
- lengadocian meridional
- gascon
- (catalan, lenga per elaboracion qu’es venguda independenta de l’occitan)
- Sosgrop occitan central
Ligams
- Acàdemia Occitana Lo diccionari de l’Acadèmia de la Lenga Occitana
- Lo Congrès Lo diccionari de Lo Congrès
- Dictionnaire français-occitanien de Louis Piat que explica detalhadament las caracteristicas dels dialèctes occitans
- Lo Tresaur dau Felibritge Lo diccionari mai gròs de l’occitan, de Frederic Mistral (vejatz tanben lo ligam intèrne)
- Lexilogos Una colleccion interessanta de ligams, mas la concepcion de l’occitan i es pas totjorn fisabla.
- Occitanet
- Lingüistica Occitana Revista electronica de lingüistica occitana
- Conselh de la Lenga Occitana Preconizacions dins la nòrma classica de l’occitan
- Marraire (l’occitan en Velai e al nòrd de Vivarés)
- Associacion Internacionala d’Estudis Occitans
- Institut Occitan (Pau)
- Bibliografia electronica dels trobadors
- Parlar Occitan Grop de discussion EN occitan
- La Lenga Occitana Grop de discussion SUS l’occitan
- Lista Òc Grop de discussion (non moderat)
- Exercicis en lenga occitana
- Ressorsas pedagogicas per l’occitan
- Cièl d’Òc Banca de tèxtes numerizats
- Diccionari de l’occitan medieval
- Lexic de l’occitan medieval
- Thesaurus Occitan Basa de donadas dialectologicas multimèdia
- Òc per l’occitan Annuari de las entrepresas e organismes amb lo certificat "òc per l’occitan"
- Ostal d’Occitània de Tolosa l’Ostal de las associacions occitanas de Tolosa
Nòtas
- ↑ Ancianament se podiá escriure proensal, proensales, que cal legir proençal, proençalés.
- ↑ Ancianament se podiá escriure lemosi, lemozi, que cal legir lemosin. Lo mot lemosin a pogut designar tanben lo catalan als sègles XVIII e XIX, en rason de sa filiacion amb l’occitan medieval.
- ↑ BOYER Henri, & GARDY Philippe (2001) (dir.) Dix siècles d’usages et d’images de l’occitan: des troubadours à l’Internet, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan
- ↑ [1]
- ↑ Pèire Bèc (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ), Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol.
- ↑ RONJAT Juli = RONJAT Jules (1930-1941), Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
- ↑ BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
- ↑ BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
- ↑ BÈC Pèire (1973) = BEC Pierre, Manuel pratique d’occitan moderne, coll. Connaissance des langues, París: Picard
- ↑ SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l’occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l’Association Internationale d’Études Occitanes, Turnhout: Brepols


c: text/html

text:
Categoria:Fisica teorica
La fisica teorica es la branca de la fisica qu'estudia l’aspècte teoric de las leis fisicas e ne desvolopa lo formalisme matematic. Se pòt destriar mantun tipe de teorias: las teorias estandard (coma la relativitat generala, lo modèl estandard de la fisica de las particulas o encara la teoria del condensat de Bose-Einstein) que sas fondacions son estadas verificadas sus la basa d'experiéncias, e las teorias candidatas que se prepausan de resòlvre un cèrt nombre de dificultats conceptualas (coma la teoria de las còrdas e la gravitacion quantica e boclas concernent lo problèma de la gravitat quantica o encara la supersimetria concernent lo problèma de la constanta cosmologica) mas qu'an pas encara passat l'estadi de la verificacion experimentala.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
C
- Cosmologia (1 C, 2 P)
Q
- Fisica quantica (3 C, 1 P)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
John Fitzgerald Kennedy
John Fitzgerald Kennedy, òme politic, foguèt president dels Estats Units d'America entre 1961 e 1963. Foguèt assassinat durant son periòde de govèrn.
- Personalitat politica irlandoamericana
- Personalitat politica de Massachusetts
- Membre de la Cambra dels Representants dels Estats Units
- Candidat a la presidéncia dels Estats Units designat pel Partit Democrata
- Laureat del Prèmi Pulitzer
- Ancian escolan d'Harvard
- Mòrt filmada
- Assassinat de John F. Kennedy
- Decès en 1963
- Familha Kennedy
- John Fitzgerald Kennedy
- Personalitat politica assassinada
- Naissença en 1917
- Personalitat politica americana
- President dels Estats Units d'America
- Personas associadas a la London School of Economics


text:
Jean Dubuffet
Jean Philippe Arthur Dubuffet (31 de julhet de 1901 a L'Havre - 12 de mai de 1985 a París) èra un pintre e escultor francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dubuffet nasquèt a L'Havre. E anèt a París en 1918 per estudiar la pintura a l'Acadèmia Julian, mas aprèp sièis meses daissèt l'acadèmia per estudiar d'esperel. En 1924, dobtant de la valor de l'art, cessèt de pintar e faguèt carrièra dins lo comerci de vins venent del paire. Tornèt a la pintura dins los ans 1930, mas arrestèt un còp mai, fins a 1942.
Sa primièra mòstra individuala se faguèt en 1944. S'aprochèt del surrealisme en 1948, a aprèp a la patafisica en 1954. Influenciat pel libre de Hans Prinzhorn, Artistry of the Mentally Ill, Dubuffet inventèt lo terme d'Art Brut definissent una art produida per de non professionals que trabalhan fòra de las normas esteticas, coma las arts dels pacients mentals, presonièrs e mainats.
Faguèt la seuna colleccion d'art, inclusent d'artistas coma Aloïse Corbaz e Alfredo Pirucha. Dubuffet pretendiá crear un art liure de consideracions intellectualas, e de còps qu'i a, son òbra sembla primitiva o infantila. Fòrça dels trabalhs de Dubuffet son de realizacions d'òlis, utilizant una tela reforçada de materials coma sabla, quitran e palha, donant a son trabalh una superfícia de textura inabituala.
A partit de 1962 produguèt una seria d'òbras que se limitava volontàriament a las colors roja, negra, blanca e blava. Fins a la fin dels ans 1960 se dediquèt sonque a la realizacion d'esculturas, produint treballs en poliestirèn, que pintava de vinilic.


text:
Tièri
Tièri[1] (oficialament en francés Thiéry) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
En culminant a 1050 mètres d'altitud, Thiéry es un vilatge aupin mes al centre d'un circ montagneux boisé. La municipalitat arribada a una superficie de 2224 a #que 1158 li cal de bòsques. La vila, perque antany i i aviá un castèl, es un luòc pittoresque perché en sentinelle sus un esperó rocós. La municipalitat de Thiéry domina la vallée del Var, las gargamèlas del Cians, la famosa vallée de la Arzilagne e lo vallon de Thiéry.
Lo ruisseau del Arzilagne, fluint-se'n contrebas de Thiéry, s'acaba en una cascade vertigineuse de 110 mètres de casuda d'aiga. Cela ludut val d'en un autre luòc lo quatren luòc dels mai anautitas cascades d'Euròpa. Se pòt percebre furtivement la part anautita d'aquela cascade a partir de la rota de las Gargamèlas del Cians #que condusís a la station de Beuil-Valberg.
Culminant à 1050 mètres d’altitude, Tièri est un village alpin placé au centre d'un cirque montagneux boisé. La commune atteint une superficie de 2224 ha dont 1158 ha de forêts. La cité, car autrefois il y avait un château, est un site pittoresque perché en sentinelle sur un éperon rocheux. La commune de Tièri domine la vallée du Var, les gorges du Cians, la fameuse vallée de l’Arzilagne et le vallon de Thiéry.
Le ruisseau de l’Arzilagne, s’écoulant en contrebas de Tièri, se termine en une cascade vertigineuse de 110 mètres de chute d’eau. Cela lui vaut d’ailleurs la quatrième place des plus hautes cascades d’Europe. On peut apercevoir furtivement la partie haute de cette cascade à partir de la route des Gorges du Cians qui conduit à la station de Beuil-Valberg.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble de Thiéry, d'après la siá celèbra legenda, i auriá #èsser la proie de las flamas a divèrsas recuperacions e las pèiras noircies dels murs ne son un testimoniatge estonant. La paraula « tubans » ven de « tubassine » #que significa épaisse sahumada en patois locala. N'efièch, antany, los paysans illuminavan lo sieu ostal a l'ajuda de tesas de bòsques résineux trucats « lumés », #lo que ocasionavan de fòrtas e épaisses de fums grasses. Aquelas enfumaient l'interiora dels ostals e, per la meteissa escasença, los abitants. Aiçò explica alavetz lo appellation « Pòble dels Tubans » #que significa en realitat « Pòbli dels Enfumés ».
Pendent de nombroses ans, lo pòble de Thiéry a #èsser lo graèr a blat del costat. N'efièch, aiçò èra aicí #que se trobava lo melhor gra e los camps de blat se trobavan essencialament als alentours del pòble (dempuèi lo fons del vallon de Thiéry, en transeünt per la Gargamèla fins al Caulet de Astier e egalament a la Villa-Soubère). Un dicton celèbre illustrava plan aquel estat en fach : èra tanben malaisit de trobar Thiéry sens grands #que Villars sens vin !
Le village de Tièri, d’après sa célèbre légende, aurait été la proie des flammes à plusieurs reprises et les pierres noircies des murs en sont un témoignage frappant. Le mot « tubans » vient de « tubassine » qui signifie épaisse fumée en patois local. En effet, autrefois, les paysans éclairaient leur maison à l'aide de torches de bois résineux appelés « lumés », lesquels occasionnaient de fortes et épaisses fumées grasses. Celles-ci enfumaient l'intérieur des maisons et, par la même occasion, les habitants. Ceci explique alors l'appellation « Village des Tubans » qui signifie en réalité « Village des Enfumés ».
Pendant de nombreuses années, le village de Tièri a été le grenier à blé du canton. En effet, c'était ici que l'on trouvait le meilleur grain et les champs de blé se retrouvaient essentiellement aux alentours du village (depuis le fond du vallon de Tièri, en passant par la Gorge jusqu'à la Col d'Astier et également à la Villa-Soubère). Un dicton célèbre illustrait bien cet état de fait : il était aussi difficile de trouver Tièri sans grains que Villars sans vin !


text:
Estrée-Cauchy
Estrée-Cauchy es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Estrée-Cauchy A situat en lo arrondissement de Béthune, aperten al costat de Houdin e se situa a mens de 20 km de Lens, Béthune e Arras. La municipalitat es limitrophe de nombrosas unas autras municipalitats ruralas : Fresnicourt-lo-Dolmen, Servins, Camblain-lo Abbé, Cambligneul, Caucourt e Gauchin-lo-Gal. La superficie del vilatge es d'un pauc mens de 400 ectaras. Per comparason, la talha mièja de las municipalitats a l'escalièr nacional es de 1500 ectaras e a l'escalièr départementale de 745 ectaras.
Estrée-Cauchy Es una municipalitat rurala de mai de 300 abitantas situadas al se del territòri del Artés. Mai justament, lo vilatge fa partida de la comunitat d'aglomeracion ArtoisComm, #que lo banc n'a situat a Béthune e #qu'a presidit per senhor Alain WACHEUX. La municipalitat a administrat per madame Colette BUIRETTE dempuèi las eleccions municipalas de 2008.
Estrée-Cauchy est située dans l’arrondissement de Béthune, appartient au canton de Houdin et se situe à moins de 20 km de Lens, Béthune et Arras. La commune est limitrophe de nombreuses autres communes rurales : Fresnicourt-le-Dolmen, Servins, Camblain-l'Abbé, Cambligneul, Caucourt et Gauchin-le-Gal. La superficie du village est d’un peu moins de 400 hectares. Pour comparaison, la taille moyenne des communes à l’échelle nationale est de 1500 hectares et à l’échelle départementale de 745 hectares.
Estrée-Cauchy est une commune rurale de plus de 300 abitants située au sein du territoire de l’Artois. Plus précisément, le village fait partie de la communauté d’agglomération ArtoisComm, dont le siège est situé à Béthune et qui est présidée par monsieur Alain WACHEUX. La commune est administrée par madame Colette BUIRETTE depuis les élections municipales de 2008.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom Estrées es un tèrme de ancià francés, issu del latin strata (via), #que designava una « via cobèrta de pèiras planas », per oposicion a rupta (via) > rota. S'es conservat dins la majoritat de las lengas romanas (cf. Lo italian e lo romanés strada) e a #èsser manlevat pel germanique (cf. Lo anglés street, lo alemand Straße e lo néerlandais straat[1]). La paraula estrée a desaparegut del francés a la fin del Mièja Edat, mas demòra en un grand nombre de toponymes, particularament en lo nòrd de la França, en soslinhant la proximitat d'una via romaine[2]. Aicí, s'agís de la via romaine, dicha Cauçada Brunehaut, en connectant Arras a Thérouanne, telefonada uèi en aqueles environs expedís départementale 341.
L'actuala rota Départementale D341 seguís l'ancestrala cauçada Brunehaut. Vejatz romaine seguent un traçat de manièra versemblant neolític e/o gaulois, la cauçada Brunehaut connècta a l'epòca las vilas de Arras e de Thérouanne (grand centre estrategic a l'epòca romaine). Aquela cauçada, estampada encara de los nòstres jorns de nombrosas legendas, vertèbra encara particularament las vias de circulacion artésiennes.
Las primièras traces archéologiques son d'origina romaine amb sustot la descobèrta de mai de 20 000 pèças d'aur romaines en datant de la Modèl:S- apr. J.-C. En 1878. Convidan d'anotar #qu'una aucupacion neolític, de contunh gauloise (tribus gauloise de las Atrébates) de la region, a provat sens #que las traces se legisson pas a Estrée-Cauchy. L'aucupacion franque de la zòna es avérée per la descobèrta de cavòts mérovingiennes. Las guèrras de religion oponent sustot França e Espanha a Modèl:La s2- an fach estralls al se de la municipalitat, la glèisa Santa Pierre #èsser sustot destruida a divèrsas recuperacions pels Franceses (l'Artés en essent alavetz espanhòl).
En lo moment de la Revolucion, lo senhor Louis Ignace Josef de Baillencourt #èsser guillotiné. Lo sieu castèl #èsser pel continuament destruit per daissar luòc dins l'actuala comuna. En tèrmes d'equipa agricòla, cal se remembrar de la preséncia de tres molins a vent #qu'un n'èra la possession de la abbaye del Mont-Sant-Eloi a Modèl:La s-. Anotam egalament l'importància istorica e religiosa de la crotz en grès en bordure de la cauçada Brunehaut #que datariá de la Modèl:S mini- egalament. Lo Crist en bronze d'aquela èra abans 1883 en bòsc.
Le nom Estrées est un terme d'ancien français, issu du latin strata (via), qui désignait une « voie couverte de pierres plates », par opposition à rupta (via) > route. Il s'est conservé dans la plupart des langues romanes (cf. l'italien et le roumain strada) et a été emprunté par le germanique (cf. l'anglais street, l'allemand Straße et le néerlandais straat[3]). Le mot estrée a disparu du français à la fin du Moyen Âge, mais il demeure dans un grand nombre de toponymes, particulièrement dans le nord de la France, signalant la proximité d'une voie romaine[4]. Ici, il s'agit de la voie romaine, dite Chaussée Brunehaut, reliant Arras à Thérouanne, appelée aujourd'hui dans ces environs route départementale 341.
L’actuelle route Départementale D341 suit l’ancestrale chaussée Brunehaut. Voie romaine suivant un tracé vraisemblablement néolithique et/ou gaulois, la chaussée Brunehaut relie à l’époque les villes d’Arras et de Thérouanne (grand centre stratégique à l’époque romaine). Cette chaussée, empreinte encore de nos jours de nombreuses légendes, structure encore particulièrement les voies de circulation artésiennes.
Les premières traces archéologiques sont d’origine romaine avec notamment la découverte de plus de 20 000 pièces d’or romaines datant du Modèl:S- apr. J.-C. en 1878. Il convient de noter qu’une occupation néolithique, puis gauloise (tribus gauloise des Atrébates) de la région, est prouvée sans que les traces ne se lisent à Estrée-Cauchy. L’occupation franque de la zone est avérée par la découverte de tombes mérovingiennes. Les guerres de religion opposant notamment France et Espagne aux Modèl:S2- ont fait des ravages au sein de la commune, l’église Saint Pierre fut notamment détruite à plusieurs reprises par les Français (l’Artois étant alors espagnol).
Lors de la Révolution, le seigneur Louis Ignace Josef de Baillencourt fut guillotiné. Son château fut par la suite détruit pour laisser place à l’actuelle mairie. En termes d’équipement agricole, il faut se souvenir de la présence de trois moulins à vent dont un était la possession de l’abbaye du Mont-Saint-Eloi au Modèl:S-. Notons également l’importance historique et religieuse de la croix en grès en bordure de la chaussée Brunehaut qui daterait du Modèl:S mini- également. Le Christ en bronze de celle-ci était avant 1883 en bois.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ John Ayto, Dictionary of Word Origins, Arcade Publishing, Naua Yòrk, 1990, 584 paginas, pg 506
- ↑ Stéphane Gendron, La Toponymie de las vias romaines e medievalas, edicions errance, París, 2006, 200 paginas, pg 32
- ↑ John Ayto, Dictionary of Word Origins, Arcade Publishing, New York, 1990, 584 pages, pg 506
- ↑ Stéphane Gendron, La Toponymie des voies romaines et médiévales, éditions errance, Paris, 2006, 200 pages, pg 32


text:
1937
Aquesta pagina concernís l'an 1937 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 6 - 27 de febrièr - Guèrra Civila Espanhòla: Batalha de Jarama.
- 8 de febrièr - Guèrra Civila Espanhòla: de tropas de la Falange atacan Málaga.
- 21 de març - Lo papa Piu XI condemna lo nazisme en l'enciclica Mit brennender Sorge[1].
- 12 de mai - Coronament de Jòrdi VI del Reialme Unit
- 21 de julhet - Éamon de Valera es elegit president de la Republica d'Irlanda
- 6 d'agost - Atac de la Falange contra Madrid.
Alemanha[modificar | modificar la font]
D'estatisticas mostran lo succès de la politica de redreiçament economic dei govèrns von Schleicher (1932) e Hitler (dempuei 1933). En particular, lo chaumatge aviá quasi disparegut e lo nivèu de vida èra similar a aqueu de 1928. D'ara endavant, ben assegurat en Alemanha, Hitler poguèt donc se preocupar de seis objectius estrangiers e acomençar sa politica d'expansion e de revision dau tractat de Versalhas. En parallèl, poguèt tanben aumentar l'intensitat de sa politica antijosieva que, dins lo corrent de l'annada, evolucionèt de l'exclusion a l'eliminacion.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Perseguida dei Grands Procès de Moscòu ambé lo Procès dei 17 e lo procès dei generaus de l'Armada Roja. Lo premier s'acabèt per la condamnacion a mòrt de Gueorgui Piatakov, Karl Radek e de Grigori Sokolnikov e de divèrseis adversaris de Stalin dins lo corrent de la fin deis annadas 1920. Lo segond procès s'acabèt per l'execucion d'uneis oficièrs superiors de l'armada, compres lo marescau Mikhaïl Tukhatchevski. Après son procès, una purga d'amplor foguèt organizada au sen de l'armada e aperaquí un tèrç deis oficièrs foguèron arrestats ò fusilhats (60% dei generaus).
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de mai - Catastròfa del Hindenburg: incendi en lo dirigible en Lakehurst, Estats Units, causa 36 mòrts e marca la fin de l'èra dels balons dirigibles.
- 10 de novembre - Començament de la dictatura de Getúlio Vargas en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Après la descubèrta per azard dau principi de la radioastronomia per Karl Jansky en 1932, construccion dau premier radiotelescòpi vertadier per l'engenhaire estatsunidenc Grote Reber (1911-2002).
Energia[modificar | modificar la font]
Premiera aplicacion vertadiera dau motor fusada desvolopat per Helmuth Walter (1900-1980) en 1935 que foguèt utilizat per facilitar l'enaurament d'un avion (febrier).
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau muon per Carl David Anderson (1905-1991).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Carlos Prieto, musician mexican
- 8 de genièr - Shirley Bassey, cantaira galesa
- 18 de genièr - John Hume, òme politic d'Irlanda del Nòrd, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de genièr - Ange-Félix Patassé, president de Centreafrica (m. 2011)
- 30 de genièr - Vanessa Redgrave, actritz britanica
- 13 de febrièr - Rupiah Banda, president de Zambia
- 20 de febrièr - Robert Huber, quimista alemand, Prèmi Nobel
- 21 de febrièr - Rei Harald V de Norvègia
- 2 de març - Abdelaziz Bouteflika, president d'Argeria
- 5 de març - Olusegun Obasanjo, president de Nigèria
- 6 de març - Valentina Tereshkova, cosmonauta sovietica, primièra femna en orbita
- 8 de març - Juvénal Habyarimana, president de Ruanda (m. 1994)
- 22 de març - Moacyr Scliar, escrivan brasilièr (m. 2011)
- 19 d'abril - Joseph Ejército Estrada, president de las Filipinas
- 22 d'abril - Jack Nicholson, actor american
- 28 d'abril - Saddam Husayn, president d'Iraq (m. 2006)
- 3 de mai - Frankie Valli, Musician american
- 3 de mai - Nélida Piñón, escrivana brasilièra
- 4 de mai - Ron Carter, musician de jazz american
- 5 de mai - Tran Duc Luong, president de Vietnam
- 15 de mai - Trini López, cantaire american
- 18 de mai - Jacques Santer, primièr ministre de Luxemborg e president de la Comission Europèa
- 11 de junh - Robin Warren, patologista australian, Prèmi Nobel
- 17 de junh - Clodovil Hernandes, òme politic brasilièr (m. 2009)
- 23 de junh - Martti Ahtisaari, president de Finlàndia, Prèmi Nobel de la Patz
- 25 de junh - Keizo Obuchi, primièr ministre de Japon (m. 2000)
- 26 de junh - Robert Coleman Richardson, fisician american, Prèmi Nobel
- 12 de julhet - Lionel Jospin, primièr ministre de la republica francesa
- 14 de julhet - Yoshiro Mori, primièr ministre de Japon
- 18 de julhet - Roald Hoffmann, quimista polonés, Prèmi Nobel
- 29 de julhet - Daniel McFadden, economista american, Prèmi Nobel
- 29 de julhet - Ryutaro Hashimoto, primièr ministre de Japon
- 8 d'agost - Dustin Hoffman, actor american
- 18 d'agost - Jean Alingué Bawoyeu, primièr ministre de Chad
- 21 d'agost - Gustavo Noboa, president d'Eqüator
- 26 d'agost - Genady Yanayev, president de l'Union Sovietica (m. 2010)
- 1 de setembre - Francisco Pinto Balsemão, primièr ministre de Portugal
- 15 de setembre - Robert Lucas, Jr., economista american, Prèmi Nobel
- 15 de setembre - Fernando de la Rúa, president d'Argentina
- 4 d'octobre - Franz Vranitzky, cancelièr d'Àustria
- 6 d'octobre - Mario Capecchi, geneticista italian-american, Prèmi Nobel
- 30 de novembre - Ridley Scott, realizator anglés
- 1 de decembre - Vaira Vīķe-Freiberga, presidenta de Letònia
- 21 de decembre - Jane Fonda, actritz americana
- 26 de decembre - Gnassingbe Eyadema, president de Tògo (m. 2005)
- 29 de decembre - Maumoon Abdul Gayoom, president de las Maldivas
- 31 de decembre - Avram Hershko, quimista israelian, Prèmi Nobel
- 31 de decembre - Anthony Hopkins, actor britanic
- Carl-Magnus Wendt, istorian e jornalista suedés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de febrièr - Elihu Root, òme politic e diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1845)
- 17 de març - Austen Chamberlain, òme politic britanic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1863)
- 27 d'abril - Antonio Gramsci, òme politic italian (n. 1891)
- 4 de mai - Noel Rosa, compositor brasilièr (n. 1910)
- 10 de junh - Robert Laird Borden, primièr ministre de Canadà (n. 1854)
- 18 de junh - Gaston Doumergue, president e primièr ministre de la Republica Francesa (n. 1863)
- 11 de julhet - George Gershwin, compositor de jazz american (n. 1898)
- 20 de julhet - Guglielmo Marconi, inventor italian (n. 1874)
- 2 de setembre - Baron Pierre de Coubertin, creator dels Jòcs Olimpics modèrnes (n. 1863)
- 4 de setembre - Juan Campisteguy, president d'Uruguai (n. 1859)
- 14 de setembre - Tomáš Masaryk, primièr ministre de Checoslovaquia (n. 1850)
- 26 de setembre - Bessie Smith, cantaira de jazz americana (n. 1894)
- 19 d'octobre - Ernest Rutherford, quimista nouzelandés, Prèmi Nobel en kemio (n. 1871)
- 9 de novembre - James Ramsay MacDonald, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1866)
- 9 de decembre - Gustaf Dalén, fisician suedés, Prèmi Nobel (n. 1869)
- 21 de decembre - Frank B. Kellogg, òme politic american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1856)
- 28 de decembre - Maurice Ravel, compositor francés (n. 1875)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Clinton Joseph Davisson, George Paget Thomson
- Prèmi Nobel de Quimia : Walter Haworth, Paul Karrer
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Albert von Szent-Györgyi Nagyrapolt
- Prèmi Nobel de Literatura : Roger Martin du Gard
- Prèmi Nobel de la Patz : Robert Cecil
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Encíclica Mit brennender Sorge vatican.va


text:
Feuguerolles-Bully
Feuguerolles-Bully es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es a l'oèst de la plana de Can. Lo bourg de Feuguerolles es Modèl:A Unitat a l'oèst de Sant-André-sus-Adorna, a Unitat|8.5|km {{}} a l'èst de Évrecy e a Unitat|11|km {{}} al sud-oèst de Can. Lo bourg de Bully es Modèl:A Unitat al sud d'aquel de Feuguerolles[1].
La commune est à l'ouest de la plaine de Caen. Le bourg de Feuguerolles est à 2,5 km à l'ouest de Saint-André-sur-Orne, à 8,5 km à l'est d'Évrecy et à 11 km au sud-ouest de Caen. Le bourg de Bully est à 1,4 km au sud de celui de Feuguerolles[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1973, Feuguerolles-sus-Adorna (448 abitants l'an 1968) fusiona amb Bully (118 abitants) situada al sud de lo sieu territòri e #que garda l'estatut de municipalitat mancomunat. La municipalitat en resultant pren lo nom de Feuguerolles-Bully[3],[4]. Cossí sovent en lo cas d'associacion, las municipalitats estendon a gardar las siás identitats e se trucan Feuguerolles-Bully-Feuguerolles e Feuguerolles-Bully-Bully.
En 1973, Feuguerolles-sur-Orne (448 abitants en 1968) fusionne avec Bully (118 habitants) située au sud de son territoire et qui garde le statut de commune associée. La commune résultante prend le nom de Feuguerolles-Bully[3],[4]. Comme souvent dans le cas d'association, les communes tendent à garder leurs identités et s'appellent Feuguerolles-Bully-Feuguerolles et Feuguerolles-Bully-Bully.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ 3,0 3,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de febrièr 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "EhessF" defined multiple times with different content
- ↑ 4,0 4,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 13 de febrièr 2012 Error de citacion : Invalid
tag; name "EhessB" defined multiple times with different content


text:
Orquèstra Nacionala del Capitòli de Tolosa
L’orquèstra nacionala del Capitòli de Tolosa es l'orquèstra sinfonica de la vila de Tolosa. Lo sèt es al Mercat de Blat onte assegura la sason sinfonica. Tanben acompanha lo teatre del Capitòli dins las representacions liricas e coregraficas (Balet del Capitòli) e realiza fòrça tornadas en França e a l'exterior. Se desvolopèt subretot mercé a son cao d'orquèstra Michel Plasson.
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
L'Orquestra nacional del Capitòli de Tolosa foguèt creat al començament del sègle XIX per las sasons d’opèras del Teatre del Capitòli. Se comfirmèt coma Orquèstra Sinfonica aprèp 1945.
L'apòrt de Michel Plasson[modificar | modificar la font]
Arribat en 1968, Michel Plasson descobriguèt en 1974 lo Mercat de Blat, un bastiment exagonal, mercat cobèrt de blat del sègle XIX utilizat dempuèi 25 ans coma palais de los espòrts. Aquí faguèt jogar l'orquèstra per l'integralitat de las sinfonias e dels concertos de Ludwig van Beethoven e la sala venguèt demorànça principala.
Michel Plasson alara conduguèt en tornada fòrça de França, enregistrèt amb el gaireben toda sa discografiá e faguèt encontrar los artistas fomosos de la musica classica: Barbara Hendricks, Régine Crespin, Roberto Alagna, Teresa Berganza, José Carreras, Jessye Norman...
Quand partiguèt en agost de 2003, Michel Plasson daissèt un orquèstra de fòrça naut nivèl e receptèt lo títol de nacional autrejat pel Ministre de la Cultura en 1980. En 2004, Michel Plasson foguèt nomenat cap d'orquestra onorari.
La succession de Tugan Sokhiev[modificar | modificar la font]
Nomat per la vila de Tolosa, es lo jove cap d'orquèstra Tugan Sokhiev que dirigís l'orquèstra al despart de Michel Plasson. Dempuèi setembre de 2005 lo primièr cap invitat e conselhièr musical de l'orquèstra. Assegura lo pòste de director musical dempuèi setembre de 2008.
Jove public[modificar | modificar la font]
L'orquèstre, amb Michel Plasson, se lancèt dins de programas destinats al jove public. E doncas, presenta cada an, acompanhant los abituals concerts de setmana pels adults, de concerts cada dimenge matin, al programa pus accessible (Pèire e lo lop, Piccolo, Saxo e Companhiá, Lo Carnaval dels animals...) e sovent presentat e explicat per un comentador. Fa un partenariat educatiu amb lo Rectorat de l'Acadèmia de Tolosa mejans l'associacion Classisco.
L'association AÏDA[modificar | modificar la font]
Depuèi 1988, l'orquestra es sostengut per l'AÏDA, l'Associacion dels Industrials e entrepresas Amics de l'orquèstra, que « reünís las entreprisas, industriás, societats comercialas e de servicis, de totas las talhas de Tolosa e de la Region Miègjorn-Pirenèus, decididas a sostenir las accions menadas per l'Orquèstra ». I participan Airbus, lo Conselh regional de Mègjorn-Pirenèus o lo jornal La Dépêche du Midi. Son ajuda s'organiza en quatre grands axes d'accion :
• participar a la renomada nacionala e internacionala de l'orquèstra,
• contribuir a la produccion discografica,
• ajudar los joves musicians, caps d'orquèstras e compositors (dempuèi 1994, organizacion d'estagis dins de l'orquèstra e creacion de la borsa "Jeunes Musiciens"),
• investir dins la compra d'instruments de musica.


text:
24/06/2010
Los amics de " Arrebisclam "
Suite au décès de Monsieur Albert Loustanau, l'Association Los amics de "Arrebisclam" communique:
-Ne l'am pas oblidat --
Qu'am perdut un amic.
Los abituats deu divès de « Arrebisclam » n'oblidaran pas l'Albert Loustanau, un regent deu sècle precedent, qui parlava la lenga nosta com un mèste,dab tan de facilitat que avè recevut lo diplờma de « bachalier en lenga d'oc », plan meritat.
La nosta pena es grana. Que n'enteneram pas mei los sovièners d'autes cờps remembrats per l'Albert dab tan de sabor.
Lo jorn on l'am acompanhat, dab tristessa, au segrat de Sen Andriou, vilatge passiônament aimat, la vita excepcionau de l'ờmi qu'es estada arretraçada per d'autes amics. Que raperaram simplament qu'era un vertadèr defensor de la lenga mairana, « Gascon, cap e tờt » uei hort regretat. Adiu Albert !
Coratge, Suzane, la sua compagnha, qui trovara tostemps amistat e reconfort auprès de nosastis.
Los amics de « Arrebisclam »
Recueilli par C.P
Hommage à Albert Loustanau par l'association Los amics de "Arrebisclam" photo cp
08:21 Publié dans la vie des communes | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : albert loustanau, los amics de arrebisclam
Les commentaires sont fermés.


text:
1057
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1057 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila entre Macbeth e Malcolm III ambé la victòria definitiva de Malcolm lo 15 d'aost. Macbeth foguèt tuat e Malcolm III restaurèt l'unitat dau reiaume d'Escòcia. Pasmens, deguèt luchar còntra Lulach qu'èra lo fiu de Macbeth e que foguèt proclamat rèi per sei partisans.
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Après sei victòrias dins la mitat occidentala de Sahara, leis Almoravides se dirigiguèron vèrs Marròc. Una expedicion menada per l'emir Abu Bakr ibn Umar permetèt de conquistar la vila de Tarudannt dins lo sud dau Marròc actuau. De negociacions ambé lei tribüs berbèras localas permetèron tanben de trobar d'aliats ò d'obtenir de drechs de passatge per avançar vèrs lo nòrd. Aquò marquèt ansin l'acomençament de la conquista de Marròc — e sa premiera unificacion — per leis Almoravides.


text:
04/02/2016
Paraulas de Novelum n° 150: editoriau per Joan-Claudi Dugros
La revue 100% occitane éditée par Novelum IEO Périgord fête son 150ème n°. Voici l'éditorial de Jean-Claude Dugros, responsable éditorial de la revue.
Revue par abonnement : 15€ les 4 numéros ou 25€ les 8 numéros, chèque à l'attention de Novelum, 95 route de Bordeaux 24430 Marsac sur l'Isle.
°°
Non, non, Paraulas tomba pas dins la commemoracionita aguda ! Segur, o sabèm ben, que lo n° 150, aquò vòl res dire, que correspond brica a nada data anniversari. Mas totparier, quand òm espepissa la colleccion complèta de la revista, òm a la ressentida d’un trabalh ben fach, òm sap ara que los messatges que volián far passar los fondators fuguèron semenats coma de pichons calhaus dins la bona dralha, la melhora pròva n’es que son totjorn d’actualitat ! L’asard d’aquela chifra redonda del numèro 150n nos balha l’ocasion de lor far una brava capelada.
« En 1969, la seccion perigòrda de l’Institut d’Estudis Occitans es creada jos lo nom de Novelum. Lo prumier numerò de son bulletin trimestriau pareis lo 18 d’abriu de 1970. Dins son editoriau, Peire Desrosier, que ne’n fuguet lo prumier director, expausa clarament l’esperit que presidet a quela creacion : farjar, en s’apiejar sus l’eiretatge culturau occitan, los ustilhs modernes necessaris a la promocion de la lenga occitana « per li tornar sa valor e sa fòrça perfin que chascun puescha l’utilizar segon son deser, sens retenguda nimai faussa vergonha ».1
Novelum e sa revista respondián a una espèra. Lèu, lo nombre dels aderents atengèt 400.
Per aqueste n° 150, avèm lançat una crida per recampar d’articles qu’aviam agradat als legeires, e doncas que podián interessar los novèls legeires, atal far participar tot lo monde a la causida dels tèxtes e evitar una causida unilaterala. Mas davant lo pauc d’estrambòrd (sonque doas responsas) de nòstres abonats, avèm renonciat a aqueste projècte. Benlèu per lo cinquantenari…
E totparier, quina riquesa, quin plaser, pastat d’emocion e de respècte en legissent « los prumièrs numèros [qu’] èran picats sus estencils (per la mair de J. Ros), emb una vielha Remington traficada per aver daus accents liures, e tirats sus una roneò Gestetner, en virar la manivela ! »2
Aprèp una parentèsi de dos ans, en 1977, quand Novelum cambièt de nom per venir Oc-Segur (resulta de la fusion de Novelum amb Adoc, la revista de la seccion lemosina de l’IEO), la seccion perigòrda de l’IEO tòrna préner son autonomia jol títol Paraulas de Novelum, en 1979. Puèi amb l’evolucion del material, la revista se moderniza en s’informatizant a la debuta de las annadas 90.
Dins la vita de la revista, cal far una plaça de las grandas als nombroses numèros especials que marcan son parcors. La màger part d’aquels numèros especiaus fuguèron puèi editada en recuèlhs, lèu agotats e tornar editats. « Los prumièrs fugueren daus utilhs pedagogics, que mancavan greument a l’epòca per l’ensenhament de la lenga en dialecte lemosin : un Pitit vocabulari occitan occitan-francés, e un libreton d’explicacions dau prumièr recuelh de textes lemosins per l’espròva d’occitan au bachelierat. »3 Puèi venguèt lo Precis de conjugason. Aquels dos obratges son de Joan Ros. Cal dire que la còla fondatritz de Novelum èra constituida gaireben d’ensenhaires. Puèi los numèros especiaus sortiguèron sus de tèmas variats : « la cosina emb Beure e minjar lo país, de Micheu Chapduelh, lo collectatge de chançons popularas emb los Chants de St-Abre, de Micheu Debet e los Chants du Périgord et d’ailleurs, d’Esteve Ros, la toponimia emb Espinguelebre, de Joan Ros, los juecs populars emb La Ringueta, de Micheu Chapduelh, la paleografia e l’istòria medievala emb Remembrança siá, l’analisi literària emb Ezra Pound et les troubadours, de Philip Grover (Quel estudi, publicat en prumier per Novelum es estat completat dempuei per l’autor e editat per Federop). »
Mas Novelum editèt (e edita totjorn) tanben d’obratges de collectatge de cultura populara o de creacions : los Contes de Beurona, collectats auprèp de Leopòld Laforest, sortit en 1974 e tornat editat en 1977. Òm pòt citar tanben las Cronicas de vent-li-bufa, de Joan Ganhaire, Los Uelhs sus terra, poemas de Benedicta Bonet, Mèl o citron, poemas de Brigita Miramont, La Fabrica de petaç, poemas de Frederic Fijac, Cascanhòls de cèu, de Jacme Fijac.
E aquò’s pas tot. Novelum a editat tanben una colleccion Teatre d’òc, amb Lo Chavau arabi, de Claudi Bisson, e Lo secret del conte de Marcafava, pèça per mariòta de Loís Delluc e una colleccion Mainatjon amb Çò que disen las bèstias, de Micheu Chapduelh e La Bòria perigòrda e L’Enfant-volaire, d’Esteve Ros.4
La còla dels precursors èra constituida en majoritat, d’ensenhaires, l’avèm dit. Dins lo n° 1, la presentacion del Secretari-General es clara : la seccion perigòrda de l’IEO s’endralha dins la tòca de l’I.E.O. creat en 1945 e dont una de las missions es justament l’ensenhament de la lenga e de la cultura, amb una ortografia e una gramatica revisada : « Un des buts immédiats de Novelum est d’assurer dans toute la mesure et avec l’aide des enseignants, l’enseignement de la langue dans les lycées et les écoles primaires du département. C’est en effet la condition indispensable pour sauver l’occitan d’une disparition complète et irrémédiable, pour lui rendre toute sa valeur et toute son efficacité et pour que chacun puisse l’utiliser selon son désir, sans retenue ni fausse honte. »5.
E còp sec, a la seguida, tre la pagina 4, comença la tièra d’articles consacrats à « La graphie normalisée de l’occitan adaptée au Périgourdin » : « Il est important de s’habituer le plus vite possible à cette graphie, qui permet d’écrire de façon cohérente et unifiée les différents dialectes occitans. » (Joan Ros).
Uèi, Novelum e sa revista an 47 ans. Es l’atge de la plena maturitat. Las darrièras annadas son tan ricas coma las primièras. S’ameritaràn un jorn de figurar dins una antologia d’articles coma fuguèt fach per los trenta ans6. La carcassa es solida. Qualques fondators son partits, d’autres son mòrts. Mercejam los que demòran d’aculhir los novèls e de lor far confiança.
Malgrat los trabucs de tota mena, las dificultats, la marrida volontat dels politics, fasèm en sòrta totes amassa que Paraulas de Novelum participe encara longtemps a la « defensa e illustracion » de la lenga occitana en Perigòrd.
Joan-Claudi Dugròs
1 Esteve Ros, Paraulas de Novelum N° 92 – julhet 2001, p.1.
2 Esteve Ros, op. cit., p. 2.
3 Esteve Ros, op. cit., p. 3.
4 Esteve Ros, op. cit., p. 3.
5 Novelum, n° 1, s.d., p. 2.
6 Veire lo N° 92 – julhet 2001.
19:36 Publié dans Cultura e literatura en òc, Lenga e vocabulari | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Lac Nasser
Lo Lac Nasser (aperat tanben Lac de Nubia en Sodan) qu'ei ua immensa superfícia d'aiga creada per la bastida deu barratge d'Assoan) suu Nil enter 1958 e 1970. Que deu lo son nom au president egipcian Gamal Abdel Nasser qui gavidè lo projècte de bastida deu barratge.
La creacion deu lac Nasser que miè a desplaçaments de populacion de gran endom en bèth negar manruns vilatge e tanben qu'ei famosa per la necessitat que creè de desplaçar temples monumentaus enter los mei famós d'Egipte (e mei que mei lo Temple de Filae -desplaçat sus ua auta isla creada per la pujada de l'aiga - e lo Temple d'Abo Simbel).


text:
Bertrambois
Bertrambois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat a 4 km de Cirey-sus-Vezouze.
La commune est située à 4 km de Cirey-sur-Vezouze.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una manufacture de faïence a existit entre 1795 e 1805. Dobèrta a l'iniciativa de la Princessa de Poix, s'i a egalament produsit de la poterie.
Une manufacture de faïence a existé entre 1795 et 1805. Ouverte à l'initiative de la Princesse de Poix, on y a également produit de la poterie.


text:
Monastèri dels Jeronims
Lo Monastèri dels Jeronims (Mosteiro dos Jerónimos) es un monastèri portugués, d'estil manuelin, testimòni monumental de la riquesa de las descobèrtas portuguesas a travèrs lo monde.
Somari
Situacion[modificar | modificar la font]
Lo monastèri es situat a l'oèst de Lisbona, Portugal, dins lo quartièr de Belém, a l'embocadura del flum de Tage.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la plaça d'un ermitatge fondat per Enric lo Navigador, lo rei Manuel Ier comencèt en 1502, un pauc aprèp lo retorn de Vasco de Gama de son primièr viatge en Índia, de bastir un monastèri remirable destinat als religioses de l'Òrdre dels Ieronimitas. Foguèt en granda partida finançada pels profièits del comèrci de las espècias e de las riquesas venent dels grands viatges de descobèrta portugueses del sègle XVI.
Lo monastèri constituís l'òbra arquitecturala pus acabada de l'estil manuelin. Amb l'arribada de riquesas a Lisbona, los arquitèctes poguèron lançar una òbra de granda envergadura. Diogo Boitaca foguèt lo primièr arquitècte del talhièr e causiguèt tre 1502 l'estil gotic. Mas en 1517, sos successors modifiquèron aquel estil en i apondent lo tipe adornamental caracteristic de l'estil manuelin ont s'encontran divèrsas influéncias. João de Castilho, d'origina espanhòla, donèt a la decoracion un costat plateresc; Nicolau de Chanterene metèt en relèu los tèmas de la Renaissença; e Diogo de Torralva e Jérôme de Rouen aportèron una nòta de classicisme.
Escapèt al terratrèm de 1755 que destruiguèt Lisbona mas foguèt endamatjat per las tropas napoleonianas venent de França qu'envasiguèron Portugal a la començança del sègle XIX. En 1834, amb l'expulsion de l'òrdre religiós dels Ieronimitas, la glèisa de Santa Maria dels Ieronimitas venguèt una glèisa parroquiala pels abitants de Santa Maria de Belém (Lisbona).
Los bastiments aponduts al mitan del sègle XIX a l'oèst del campanal rompon un pauc l'armonia arquitecturala del tot. S'i tròban los musèus de la marina e de l'arqueologia.
Classat monument istoric en 1907, lo monastèri es marcat sus la tièra del Patrimòni Mondial de l'UNESCO en 1983 amassa amb la torre de Belém. Lo 13 de decembre de 2007, los caps d'Estat o de govèrn de l'Union Europèa s'i reüniguèron per signar un novèl tractat constitucional nomenat tractat de Lisbona.
Las clastras[modificar | modificar la font]
Las clastras possedisson una riquesa esculturala impressionanta. De forma carrada de 55 mètres de costat, comprenon dos estatges. L'estatge inferior, construit per Diogo Boitaca, es pertusat de largas arcadas que los rèbles son sostenguts sus de finas colomnetas que lor decoracion s'inspira del gotic finissent e de la Renaissença. L'estatge superior, construit per João de Castilho, a un estil mens abondiu. Dins un corredor de las clastras i a dempuèi 1985 lo tombèl de Fernando Pessoa.
La sala capitulara de las clastras abriga uèi lo tombèl de l'escrivan Alexandre Herculano. La sacristia e lo refectòri dels monges son cobèrts de voltas de liernas e tercerons.
La glèisa de Santa Maria[modificar | modificar la font]
Lo portal lateral sud, òbra de Diogo Boitaca e João de Castilho, presenta un foisonament de capials, de pinacles e de ròdols abrigant de estatuas. Es coronat per un pabalhon subremontat de la crotz dels Cavalièrs de Crist. Lo trumèl es ornat de l'estatua d'Enric lo Navigador e lo timpan es decorat de basses relèus remembrant la vida de Sant Giròni.
Lo portal oèst, òbra de Nicolas Chanterène, permet d'accedir a las clastras del monastèri. Es ornat de fòrça bèlas estatuas, subretot aquelas de Manuel Ièr e de sa segonda esposa Maria d'Aragon. Al dessús del portal se tròba las scènas de l'Anonciacion, de la Nativitat e de l'Adoracion dels Magues. Uèi lo portal oèst es abrigat par un porgue construit al sègle XIX.
L'interior de la nau de la glèisa suspren pel rafinament e la virtuositat de sa copòla. La decoracion dels pilars e de la copòla son de João de Castilho, dins lo pur estil manuelin. A la dintrada de la glèisa, se pòt veire los tombèls de Vasco de Gama e de Camoes. Los brases del transèpte d'estil barròc foguèron erigits per Jérôme de Rouen, filh de Jean de Rouen e contenon plusors tombèls reials. Dins lo còr que se tornèt construire a l'epòca classica, se pòt veire un tabernacle d'argent del sègle XVII, de l'orfèbre portugués João de Sousa (1674-1678), ofèrt pel rei Alfonse VI en remerciaments per sa victòria dins la Batalha de Montes Claros (lo 17 de junh de 1665) facia al reialme d'Espanha, e tanben d'autres tombèls reials.
Musèu arqueologic[modificar | modificar la font]
Es situat dins l'ala construita al sègle XIX. Dins la granda galariá, se pòt descobrir las diferentas estapas de l'istòria portuguesa dempuèi las originas fins a l'epòca romana. D'objèctes de diferentas epòcas son presentats: de poteries, d'armas, de jòias, d'estèlas... Entre aqueles objèctes, se tròba lo berrões que son d'esculturas de granit representant de singlars que se trapan fòrça dins lo nòrd-èst de Portugal.
Musèu de la marina[modificar | modificar la font]
Aquel musèu es installat a l'oèst del monastèri dins dos bastiments diferents. Presenta una importanta e remarcabla colleccion de marquetas de naus de diferentas epòcas.
Galariá d'imatges[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site oficial del monastèri dels Ieronimitas (pt)
- Monastèri dels Jeronims (en)
- Pagina oficiala de l'UNESCO sul monastèri dels Ieronimitas e la Torre de Belém (en)


text:
Villes et mairies de la Province de Brabant Flamand (3)
Liste des communes
Louvain
Ville de Louvain, localité de Belgique de 92 000 habitants.
La mairie de Louvain a une adresse e-mail et un site Internet.
Dilbeek
Ville de Dilbeek, localité de Belgique de 39 000 habitants.
La mairie de Dilbeek a une adresse e-mail et un site Internet.
Vilvorde
Ville de Vilvorde, localité de Belgique de 38 000 habitants.
La mairie de Vilvorde a une adresse e-mail et un site Internet.
Hal
Ville de Hal, localité de Belgique de 35 000 habitants.
La mairie de Hal a une adresse e-mail et un site Internet.
Grimbergen
Ville de Grimbergen, localité de Belgique de 34 000 habitants.
La mairie de Grimbergen a une adresse e-mail et un site Internet.
Tirlemont
Ville de Tirlemont, localité de Belgique de 32 000 habitants.
La mairie de Tirlemont a une adresse e-mail et un site Internet.
Leeuw-Saint-Pierre
Ville de Leeuw-Saint-Pierre, localité de Belgique de 31 000 habitants.
La mairie de Leeuw-Saint-Pierre a une adresse e-mail et un site Internet.
Asse
Ville d'Asse, localité de Belgique de 29 000 habitants.
La mairie d'Asse a une adresse e-mail et un site Internet.
Zaventem
Ville de Zaventem, localité de Belgique de 29 000 habitants.
La mairie de Zaventem a une adresse e-mail et un site Internet.
Aarschot
Ville d'Aarschot, localité de Belgique de 28 000 habitants.
La mairie d'Aarschot a une adresse e-mail et un site Internet.
Overijse
Ville d'Overijse, localité de Belgique de 24 000 habitants.
La mairie d'Overijse a une adresse e-mail et un site Internet.
Beersel
Ville de Beersel, localité de Belgique de 23 000 habitants.
La mairie de Beersel a une adresse e-mail et un site Internet.
Diest
Ville de Diest, localité de Belgique de 23 000 habitants.
La mairie de Diest a une adresse e-mail et un site Internet.
Montaigu-Zichem
Ville de Montaigu-Zichem, localité de Belgique de 22 000 habitants.
La mairie de Montaigu-Zichem a une adresse e-mail.
Zemst
Ville de Zemst, localité de Belgique de 21 000 habitants.
La mairie de Zemst a une adresse e-mail et un site Internet.
Tervuren
Ville de Tervuren, localité de Belgique de 20 000 habitants.
La mairie de Tervuren a une adresse e-mail et un site Internet.
Herent
Ville de Herent, localité de Belgique de 19 000 habitants.
La mairie de Herent a une adresse e-mail et un site Internet.
Kortenberg
Ville de Kortenberg, localité de Belgique de 18 000 habitants.
La mairie de Kortenberg a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Bananièr
Los bananièrs forman lo genre Musa. Son de plantas monocotiledonas vivaças de la familha de las Musaceae que lo fruch mai sovent es la bananas.
Lo bananièr, al contrari de las apréncias, es pas un arbre mas una planta erbacèa. Se dich abitalamant que seriá « la mai granda èrbe del mond ».
Lo genre compren prèp de seissenta espècias, dins la zonas tropicalas, que fòrças son cultivadas per la produccion de bananas. Qualques espècias an un interès ornamental e son cultivadas en sèrras dins los païses temperats.
Lo mot de « bananièr » pòt tamben èsser utilizat per d'espècias que son pas del genre Musa. Las espècias del genre Ensete coma la « banana » falsa (Ensete ventricosum) son restacat al grop jol tèrme de « bananièrs ».
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Distribucion e abitat
- 3 Classificacion botanica
- 4 Cultura
- 5 Importéncia economica
- 6 Civilizacions
- 7 Nòtas e referéncias
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los bananièrs pòdon montar a sèt mètres (fins a 15 mètres per Musa ingens) mas an pas de pè al sens botanic. Lor tija sosterrana semble a un bulb fòrt de que naisson las fuèlhas. Se vei sonque un desvolopament en nautor a la basa massissa dels peciòls de grandas fuèlhas inseridas en espirala. De grandas fuèlhas logament pecioladas se quilhan o penjan (fins a tres mètres de long e 60 centimètres de larg). Pel seu cicle biologic, lo bananièr es una espècia monocarpica (possedís pas qu'un borron terminal) e monoblastic (lo vegetal morrís aprèp la florason)
Quand lo bananièr produguèt entre 25 e 30 fuèlhas, al còr d'aquelas se desvelopa un borron floral venent inflorescéncia penjant fòra per fòrças espècias. L'inflorescéncia, en pampa, es formada d'una seria d'espatas (fuèlhas coloradas) dispausadas en espirala que portan a laa base de flors femes que produsont las bananas e al tèrme de flors masclas.
La florason se fa aprèp de sèt meses e los fruchs maduran quatre meses mai tard. Enseguida, la tija morrís.
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
La region d'origina de la banana se trapa entre l'Índia e las illas melanesianas del Pacific en passant per Indonesia e la Nòva Guinèa. Ara, la banana es cultivada per totas las ragions tropicalas de la planèta coma per exemple Colómbia o Honduras.
Lo bananièr viu dins los païses tropicals, jos un clima caud e umid.
La banana de cultura foguèt introducha dins las Americas al començament de la colonizacion europèa vèrs 1500.
Classificacion botanica[modificar | modificar la font]
Abans 2002 le genre Musa èra divizat en cinq seccions: Eumusa, Rhodochlamys, Callimusa, Australimusa, Ingentimusa.
En 2002 d'estudis genetics mermèron a tres segon la numeracion cromosomica: seccion Eumusa gropant Rhodochlamys x = 11, seccion Callimusa gropant Australimusa x = 10, seccion Ingentimusa x = 7 per la sola espècia M. ingens.
Seccion Eumusa (inclusissent Rhodochlamys)[modificar | modificar la font]
- Musa acuminata Colla
- Musa angcorensis
- Musa aurantiaca
- Musa banksii
- Musa balbisiana Colla
- Musa basjoo
- Musa cavendishii
- Musa cheesmanii
- Musa ensete
- Musa flaviflora
- Musa griersonii
- Musa itinerans
- Musa laterita
- Musa mannii
- Musa nagensium
- Musa ochracea
- Musa rubra
- Musa sanguinea
- Musa schizocarpa
- Musa siamea
- Musa sikkimensis
- Musa thomsonii
- Musa ×paradisiaca L.
- Musa velutina H.Wendl. & Drude
- Musa sp. 'Burmese Blue'
- Musa sp. 'VN1-054'
Section Callimusa (inclusissent Australimusa)[modificar | modificar la font]
- Musa alinsanaya
- Musa bauensis
- Musa beccarii
- Musa boman
- Musa borneënsis
- Musa bukensis
- Musa campestris
- Musa coccinea
- Musa exotica
- Musa fitzalanii - (atuda)
- Musa flavida
- Musa gracilis
- Musa hirta
- Musa insularimontana
- Musa jackeyi
- Musa johnsii
- Musa lawitiensis
- Musa lolodensis
- Musa maclayi
- Musa monticola
- Musa muluensis
- Musa paracoccinea
- Musa peekelii
- Musa pigmaea
- Musa salaccensis
- Musa splendida
- Musa suratii
- Musa textilis Nee
- Musa troglodytarum L.
- Musa tuberculata
- Musa violascens
Cultura[modificar | modificar la font]
La majoritat de las bananas consomadas pel mond es eissida de varietats cultivadas venent de crosaments intraespecifics entre diferentas sosespècias de M. acuminata e/o de crosaments interespecifics entre M. acuminata e M. balbisiana. Lo processus dich de domesticacion de las bananas auriá començat fa 7000 ans dins lo sud èst asiatic ajudat per las migracions umanas dins diferentas illas e la seleccion umana per far capitar d'ibrids sans granas, partenocarpics (produccion de fruchs sens fecondation de l'ovul) que se produson per multiplicacion vegetativa mejans de rebrots[1]. Aqueles ibrids pòdon èsse diploíds mas mai sovent, son triploíds[2]. Ara, l'istòria avolutiva e las modalitats des processus de domesticacion son estat de precision, subretot mejans d'estudis moleculars utilisant las nòvas tecnologias de biologia moleculara.
Dins la quita seccion Eumusa, existís d'ibríds de distribucion restrencha eissits de M. schizocarpa. La seccion Callimusa donèt de varietats cultivadas sonque en Polinesia amb l'espècia M. troglodytarum L. (grop Fe'i) e qualques ibríds d'autras espècias (per exemple M. jackeyi) de la meteissa seccion e tanben M. textilis, cultivada a las Filipinas per la produccion de fibras.
Lo M. basjoo o bananièr japonés, originari de las montanhas de China, a una tolerança al fred plan nauta; la soca dins le sol resistís a de temperaturas podent èsser inferioras a -12 °C. Lo fruch es granelós e es pas comestible.
Descobèrt recentament, l' 'Helen's Hybrid' un ibrìd M. sikkimensis e M. 'Ney Poovan' produch de fruchs comestibles amb de granas e a una soca que resistís a des temperaturas inferioras a -12 °C. (M. sikkimensis seriá tan resistent al fred coma basjoo)
De varietats de M. cavendishii an una nautor de maduretat inferiora a 2 m e se pòt cultivars en pòts. Son sovent prepausats coma bananièrs d'interior (temperatura minimala, 5 °C).
Tipologia[modificar | modificar la font]
Existís fòrça varietats de bananas comestiblas formant tres grops d'usatge diferents:
- Banana dessèrt: la banana fruch classica, sucrada, es consomada cruda coma un fruch. La mai granda majoritat de las bananas exportadas venon d'una monocultura d'un clòn nomenat Cavendish eissit de crosaments entre 3 sosespècias M. Acuminata. Aquel clòn triploíd (es a dire dispausant 3 versions de genòm M. acuminata) represente d'esperel gaireben totes los escambis comercials mondials e prèp de 50 % de la produccion mondiala [3]. Aquela monocultura representa un risc important e majoral per la produccion mondiala fàcia a l’adaptacion dels patogèns e de las malautiás especificas coma la cercosporiòsi negra [4] e lo fungi responsable de la fusariòsi [5].
- Banane de còire: Mai grossa e mai longa que la banana dessèrt. La popa es un pauc rosada, mai paure en sucre e mai rica en amidon, çò que la fa mai mai ferma, aquò fa que ten plan a la cosesson. Es utilizada coma un legum. Las bananas de còire son triploïdas e eissidas de crosaments entre de sos-espèces M. acuminata e l'espècia M. balbisiana.
- Banane de bièra: comprenen de varietats pichonas, amerencas. Se fan rebolir, sevisson per far de bièra o de vin.
Autras utilizacions[modificar | modificar la font]
Una espècia, l'abaca (Musa textilis), es cultivada a las Filipinas per produire de fibras amb que se fa de còrdas, la mai duradissa dela fibras naturalas.
Dins fòrça regions, las fuèlhas de bananièr an d'usatges domestics: teulats, embalatge, aisina, fibras trenadas, eca. D'autras espècias an una utilizacion ornamentala.
Parasits[modificar | modificar la font]
Los bananièrs patisson del trabalh dels vèrms nematòds, coma Radopholus similis, Helicotylenchus multicinctus, Meloidogyne, eca. que gastan las racinas.
Importéncia economica[modificar | modificar la font]
Las bananas alimentárias[modificar | modificar la font]
Es a la fin del sègle XIX que la cultura de la banana se desvelopèt a las Antilhas puèis en America Centrala per venir una cultura industriala contrarotlada per doas grandas firmas nordamericanas : Dole e Chiquita.
La banana representa un aliment de basa vital per des milions de personas dins los païses en via de desvolopament e èra en 2011 lo fruch mas consomit al mond amb una produccion mondiala de mai de 100 milions de tonas (Produccion 2011, Donadas de FAOSTAT (FAO)). Es la la 4a produccion mondiala per l'alimentacion umana aprèp las 3 cerealas ris, blat et mailh. Los principals païses productors son en America del Sud : Brasil, Colómbia, Eqüator, Veneçuèla, e en America Centrala : Honduras, Panamà, Mexic, en Asia : China, Índia, Filipinas, Indonesia, Tailàndia, Vietnam o en Africa : Burundi, Tanzania.
Lo comèrci internacional de la banana donèt un conflicte a l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC) entre l'Union Europèa e los païses productors d'America, a causa dels acòrdis preferencials (contengents e drechs de doanas redusits) que ligavan l'Union als païses ACP (Africa Caribas Pacific).
Le comèrci de la banana es atipic per que prèp de 90 % de la produccion es consomada in situ (dins lo país productor). Índia, China e Brasil que cson dins las 5 des païses productors mágers expòrtan gaireben pas ges lor produccion de bananas. Lo comèrci de la « banana d'expòrt » es gaireben tot realizat per 3 societats americanas que Chiquita Brands International (anciana United Fruit Company). Las principalas zonas exportatriças son l'Africa, las Filipinas e l'America Centrala e latina alara que las zonas importatriças son subretot l'America del Nòrd e Euròpa.
Civilizacions[modificar | modificar la font]
Lo bananièr es la planta al còr de la vision indoa del paradís perdut datant al mens del sègle sièis AbC. Boda faguèt del bananièr lo simbòl de la vanitat dels bens, de la fragilitat e de l'instabilitat de las causas, per que sa partida aeriana morrís aprèp aver fructificat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Perrier, X. et al. Multidisciplinary perspectives on banana (Musa spp.) domestication. Proc. Natl Acad. Sci. USA 108, 11311–11318 (2011)
- ↑ (en)Simmonds, N. W. The Evolution of the Bananas 101–131 (Longman, 1962)
- ↑ Lescot, T. The genetic diversity of banana in figures. FruiTrop 189, 58–62 (2011)
- ↑ De Lapeyre de Bellaire, L., Fouré, E., Abadie, C. & Carlier, J. Black leaf streak disease is challenging the banana industry. Fruits 65, 327–342 (2010)
- ↑ Dita, M. A., Waalwijk, C., Buddenhagen, I. W., Souza, M. T. & Kema, G. H. J. A molecular diagnostic for tropical race 4 of the banana fusarium wilt pathogen. Plant Pathol. 59, 348–357 (2010)


text:
Acant
Los acants son un genre (Acanthus) de plantas vivaças de la familha dels Acanthacèas comprenent una trentena d'espècias originàrias subretot d'Eurasia e d'Africa.
Somari
Mitologia[modificar | modificar la font]
Acant (Akantha) èra una ninfa grèga. Apollon, lo dieu del Solelh, la voliá raubar mas ela se laissèt pas far e li grafinhèt la cara. Per tal de se venjar, lo dieu la metamorfosèt en una planta espinosa qu'aima lo solelh, e que dempuèi pòrta aqueste nom.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom deriva del grèc ancian akavoϛ, que designava la tèsta espinosa de qualques plantas, e avθoϛ, la flor.
Escultura e arquitectura[modificar | modificar la font]
La fuèlha d'acant es la decoracion caracteristica dels capitèls de l'òrdre corintian; es tanben un dels motius mai frequents sus las esculturas de l'art roman.
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
- Acanthus balcanicus Heywood & I.Richardson (Syn. Acanthus hungaricus (Borbas) Baenitz, Acanthus longifolius Host.) - Acanthe de Hongrie
- Acanthus eminens C.B. Clarke
- Acanthus ilicifolius L.
- Acanthus mollis L., es una planta mediterranèa que las fuèlhas son fòrça decopadas. En arquitectura, lor forma inspirèt lo motiu del capitèl corintian.
- Acanthus montanus T. Anders.
- Acanthus spinosus L. -
- Acanthus syriacus Boiss.
Selon NCBI 6 d'agost de 2010[1] :
- Acanthus ebracteatus
- Acanthus eminens
- Acanthus ilicifolius
- Acanthus longifolius
- Acanthus mollis
- Acanthus montanus
- Acanthus pubescens
- Acanthus sennii
- Acanthus spinosus
L'acant coma planta de jardin[modificar | modificar la font]
Las acants son d'erbacèas miègpersistentas, pauc subjècta a las malautias, de florason espectaculària de grands espgs de flors blancas, ròsas o malvas de bractèas espinosas.
Tres espècias son frequentament cultivadas dins los jardins d'Euròpa occidentala : A. balcanicus, A. mollis et A. spinosus.
- A. balcanicus, de fuèlhas pennadas relativament estrechas, es la mai rustica.
- A. mollis de fulhatfe mai decoratiu. 'Latifolius' es una seleccion de fuèlhas mai grandas.
- A. spinosus, mai pichona, de fuèlhas fòrça descopadas e espinosas. 'Spinosissimus' a de fuèlhas d'espinas mai apuntadas.
Los acants tendon a secar e pèrdon las fuèlhas al pé.


text:
Caüsac (Montanha negra)
Caüsac[1][2] (Cahuzac en francés) es una comuna lengadociana de la Montanha Negra situada dins lo departament de Tarn e de la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada al pè de la Montanha Negra, dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc
Toponimia[modificar | modificar la font]
Dauzat e Rostaing citan la fòrma escrita Causagum, de 1035 (fa pensar que lo nom se disiá *Caüsag, abans l'ensordiment de las sonòras finalas (-g > -k). Pels dos toponimistas, totis los Cahuzac (en francés) an la meteissa origina e Bénédicte Boyrie-Fénié considèra explicitament que los toponimes d'Òlt e Garona, Aude, Gèrs e Tarn venon del meteis nom, emai siá pas exactament lo que causiguèron sos davancièrs. Se pòt donc tornar escriure çò qu'existís dins l'article Caüsac (Òlt e Garona).
Dauzat e Rostaing postulan *Cadusiacum, d'un nom d'òme gallo-roman *Cadusius, del gallés Cadus, amb lo sufixe -acum[3]. Astor òpta per *Caducius, nom d'òme gallés, a partir de Cadusius, e Ernèst Negre per un nom de persona roman Cabutius, amb lo meteis sufixe (los dos citats per Bénédicte Boyrie-Fénié). Bénédicte Boyrie-Fénié accèpta lo nomen Cabutius, -b- intervocalic passant a [w], amb sufixe -acu[4]. Çaquelà, lo resultat oral pòt èsser diferent d'un lòc a l'autre.
Monuments e luòcs[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes Lot et Garonne, ed. CAIRN, Pau, 2012


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Ilm (070)
Liste des communes
Ilmenau
Ville d'Ilmenau, localité de l'Allemagne de 26 000 habitants.
La mairie d'Ilmenau a un site Internet.
Arnstadt
Ville d'Arnstadt, localité de l'Allemagne de 25 000 habitants.
La mairie d'Arnstadt a un site Internet.
Stadtilm
Ville de Stadtilm, localité de l'Allemagne de 4 900 habitants.
La mairie de Stadtilm a un site Internet.
Ilmtal
Ville d'Ilmtal, localité de l'Allemagne de 3 900 habitants.
La mairie d'Ilmtal a un site Internet.
Ichtershausen
Ville d'Ichtershausen, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie d'Ichtershausen a un site Internet.
Langewiesen
Ville de Langewiesen, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Langewiesen a un site Internet.
Gehren
Ville de Gehren, localité de l'Allemagne de 3 400 habitants.
La mairie de Gehren dispose d'une adresse postale.
Gräfenroda
Ville de Gräfenroda, localité de l'Allemagne de 3 300 habitants.
La mairie de Gräfenroda a un site Internet.
Wolfsberg
Ville de Wolfsberg, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Wolfsberg a un site Internet.
Wipfratal
Ville de Wipfratal, localité de l'Allemagne de 2 800 habitants.
La mairie de Wipfratal a un site Internet.
Großbreitenbach
Ville de Großbreitenbach, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Großbreitenbach a un site Internet.
Wachsenburggemeinde
Ville de Wachsenburggemeinde, localité de l'Allemagne de 2 500 habitants.
La mairie de Wachsenburggemeinde a un site Internet.
Geraberg
Ville de Geraberg, localité de l'Allemagne de 2 400 habitants.
La mairie de Geraberg a un site Internet.
Geschwenda
Ville de Geschwenda, localité de l'Allemagne de 2 100 habitants.
La mairie de Geschwenda a un site Internet.
Plaue
Village de Plaue, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Plaue a un site Internet.
Schmiedefeld am Rennsteig
Village de Schmiedefeld am Rennsteig, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Schmiedefeld am Rennsteig a un site Internet.
Stützerbach
Village de Stützerbach, localité de l'Allemagne de 1 400 habitants.
La mairie de Stützerbach a un site Internet.
Elgersburg
Village d'Elgersburg, localité de l'Allemagne de 1 200 habitants.
La mairie d'Elgersburg a un site Internet.


text:
16/04/2016
Questa dimenjada sur Meitat-chen, meitat-pòrc...
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan quelo convidat de l'emission de diumenc 17 d'abriu a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Jean-François Gareyte per son noveu libre « Le rêve du sorcier » biografia d' Antoine de Tounens a las edicions de La Lauze.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Onomatopèia
Una onomatopèia (del grèc ovouatoπoιίa, « creacion de mots ») es una categoria d'interjeccion emesa per simular un bruch particular associat a una persona, una bèstia o una causa, per l'imitacion dels sons qu'aquestes produson. D'unas onomatopèias que i a son improvisadas espontanèament, d'autras son convencionalas.
Lista d'onomatopèias tradicionalas[modificar | modificar la font]
onomatopèias de sons divèrses
- patrac, patrac: onomatopèia que imita lo galaup d'un caval.
onomatopèias dels sons animals


text:
Tamborin de còrdas
Lo tamborin de còrdas qu'ei un instrument de musica de còrdas picadas tradicionau de Bearn e d'autes país occitan, deu Bascoat e d'Aragon. Qu'ei constituit d'ua caisha de resonància, de còrdas bèras e tienudas sus un pontet e acordadas au mejan de cavilhas bèras plantadas suu costat deu som de l'instrument. Las còrdas que son trucadas au mejan d'ua bagueta mentre que l'instrument ei sostienut dab un braç en bèth deishar l'auta man libra entà jogar d'ua flabuta de tres horats qui lo tamborin e deu justament acompanhar.


text:
L'aur a 37 isotòps coneguts que son nombre de massa varia entre 169 e 205. I a pasmens un solet isotòp estable qu'es l'aur-197. Franc de l'aur-196 qu'a un periòde radioactiu de 186 jorns, totei leis autrei son fòrça instables amb una mieja vida sistematicament inferioras a quauquei jorns. Dins la natura, l'aur s'observa donc coma un element monoisotopic. Sa massa atomica es donc presa egala an aquela de l'aur-197, es a dire 196,966569(5) u.
L'aur es un element quimic fòrça pesuc qu'es produch dins lo corrent de certanei supernòvas. Es donc fòrça rar dins l'Univèrs. Dins la crosta terrèstra, sa concentracion massica mejana es de 5 mg/t. Aquela valor dèu probablament aumentar dins lei jaç intèrnes dau glòbe car leis elements pesucs i son pus nombrós.
Lei jaciments se situan lòng d'aisses de circulacion de fluids cauds (ròcas ultrabasicas ò plutonicas) en provenància dau mantèu e de dins de zònas de depaus alluvionaris eissits de l'erosion de ròcas aurifèras. L'aur i es sovent present sota forma nativa. Pasmens, existís tanben de mineraus aurifèrs coma lei tellururs d'aur (silvanita, calaverita...). Lei resèrvas principalas se tròban en Austràlia, en Sud-Africa, en Russia, en China e en Peró.


text:
Myxinidae
La mixina es anguilhifòrma. A pas de caisses mas un parelh d'estructuras orizontalas amb de dents enrodadas de 4 barbilhs bucals e 4 barbilhs altorn de l'orifici nasal. La longor del mascle es de 25 a 30 cm, la de la femèla de 30 a 40 cm per un pès de 0,5 a 1 kg.
S'enròtla en nos. Sa pèl es desprovesida d'escatas. Devorís los peisses de l'interior e especialament los que son preses dins las rets dels pescaires.
Quand es atacada, la mixina libèra de 150 pòres 5 gramas de fibres secas que s'idratan e conflan mai lèu que cap de substància coneguda per formar 20 litres d'una substància viscosa e fòrça solida.
Veire tanben Myxinoïdes


text:
96
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 96 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Assassinat de Domician — vengut fòrça impopular en causa de la repression saunósa de divèrsei complòts — per un grop de pretorians e de captaus romans lo 18 de setembre. Nerva foguèt proclamat emperaire per lo Senat. Pasmens, en causa de la popularitat importanta de Domician au sen de l'armada, deguèt faciar una crisi grèva au sen dei legions e finalament autorizar l'execucion deis assassins de son predecessor per estabilizar la situacion.


text:
Sisteron
Sisteron (Sisteron en francés)[1] es una vila d'Occitània, en Provença, e es la capitala dau parçan de Sisteronenc. La vila es situaa dins lo departament dels Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sisteron se situa a 485 m d'altitud, en riba de Durença, a 45 km de Forcauquier, a 133 km de Marselha, a 145 km de Grenòble e 180 km de Niça.
La vila ocupa una posicion privilegiada, pròche del jonhent de Buech e de Durença, a onte aquela darrièra passa la clusa de la Bauma, un luec aisit de fortificar. Es lo sol pont qu'es demorat subre Durença, dempuèi l'Antiquitat. Escaissada la Pòrta de Provença, Sisteron es lo principau passatge entre Provença e lo Daufinat. Possedís de monuments nombrós coma sa famosa ciutadèla, fàcia a la Ròcha de la Bauma amb sas estratas gaireben verticalas, se quilha l'anciana catedrala de Nòstra Dòna dels Pomiers, dataa dau sègle XII, amb cinc torres, mai d'una capela e los vestigis d'un convent.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Vista de Sisteron e sa ciutadèla despuei Durença
-
-
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sisteroun en nòrma mistralenca, Sisteron/Sestaron en occitan ancian.
- Portau de Provença
-


text:
Assemblada Nacionala Catalana
L'Assemblada Nacionala Catalana (en catalan: Assemblea Nacional Catalana), tanben sonada ANC, es una organizacion dels Païses Catalans qu'a per tòca de recuperar l'independéncia politica de Catalonha. L'entitat, fondada oficialament lo 10 de març de 2012, qu'a sa sedença a Barcelona e que compta mai de 27.000 membres, se definís coma populara, unitària, plurala e democratica. Es actualament presidida per Carme Forcadell.
L'Assemblada foguèt l'organizadora principala de la Via Catalana, eveniment istoric dins l'evolucion politica de Catalonha que se debanèt l'11 de setembre de 2013 dins tot lo país e amassèt mai d'1,6 milion de personas.


text:
Granissa
La granissa, o la grella, o la pèira es un tipe de precipitacion qu'es constituida de particulas irregularas de glaç.
La granissa se produtz subretot l'estiu dins de tempèstas intensas ont se forman de gotas d'aiga subrerefrejadas, que son encara liquidas, mas a temperaturas per dejós de lor punt normal de congelacion (0 °C). L'aiga subrerefrejada demòra dins aqueste estat pr'amor qu'a besonh d'una semença solida iniciala per tal de començar lo processus de cristallizacion. Quand aquelas gotas d'aiga tustaràn dins las nívols amb d'autras particulas geladas o granas de polvàs, alavetz se podràn cristallizar sens dificultat en se congelant rapidament. Dins las tempèstas mai intensas se pòt produire una precipitacion gelada amb formacion de granissa especialament gròssa, quand aquela se forma al centre de fòrts corrents ascendents. Dins aqueste cas la pèira pòt demorar dins l'atmosfèra en dispausant d'una granda capacitat de creissement. Quand la butada cap en naut s'acaba o que la granissa ven de talha granda, alavetz l'aire ne'n pòt pas sosténer lo pes, e la granissa tomba. Las pèiras son generalament pichonas, de diamètre millimetric. Çaquelà, de vegadas se forman de pèiras pus bèlas, de qualques centimètres de diamètre ja que dins la circulacion ciclonica de la tempèsta las pèiras pichonas puèjan e davalan mantun còp en amolonant divèrses jaces de glaç. Per aquò, la granissa pòt causar de damatges sus las automobilas e las estructuras de veire o encara tuar de personas. Per causa de lor procèssus de formacion, las pèiras an una estructura en jaces coma una ceba.
La pèira pus pesuga enregistrada tombèt a Coffeyville, Kansas (Estats Units), lo 3 de setembre de 1970, e pesava 770 g, e aviá un rai de 14,5 cm, e la pèira pus granda que s'es enregistrada tombèt a Aurora, en Nebraska, lo 22 de junh de 2003 e aviá un rai de 17,8 cm, encara que son pes èra inferior a l'autra.


text:
Tamarro
Lo tamarro es una bèstia imaginària fòrça espandida dins las legendas e fablas de la mitologia en Occitània e Catalonha (Pirenèus, Aubrac, Roèrgue...) Lo seu equivalent francés es lo dahu. Uèi lo jorn la legenda evoluiguèt en fèsta. Dins aqueles païses es abitual de galejar los toristas en lor explicar que lo tamarro es una bèstia que cal caçar de nuèch e en grop. Per aquò far, los joves s'amassan amb lo novèl caçaire (o caçaires) que sortís amb lo grop de nuèch per caçar lo tamarro sens, logicament, l'aver jamai vist . La bèstia es totjorn descrita a las victimas de la galejada coma un animal d'aspècte fòrça estranh (per exemple se diu que lo tamarro viu pels pendisses de las montanhas e que per aquesta rason ten las doas patas del costat drech pus cortas que las del costat esquèrre). Après qualques corregudas pels camps e bòsques amb de bastons, amb doas pèiras que se fan picar coma reclam e amb de sacs per prene l'animal (sovent amb d'estancadas estrategicas per beure un còp de vin e per planificar l'estrategia de caça), la caça normalament s'acaba amb un banh d'aiga del novèl caçaire quand la rèsta del grop complotaire lo fa passar jos un arbre ont l'espèran amb un ferrat d'aiga. Pòt tanben s'acabar amb d'autras badinadas. I a fòrça variantas de la caça del tamarro, mas totas s'acaban amb la riseta generala del grop qu'a passat la nuèch en fasent córrer la victima amont e aval.