text:
L'Isla de Haut
L'Isla de Haut o Illa de Naut es ua comuna de Comenge en Gasconha situada dens lo parçan de Savés e traucada justament per l'arriu Sava ; es administrada peu departament de Hauta Garona , dens la region francesa de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut de L'isla de haut que's blasona atau : de gules au castèth d'aur dab ua tor portau au bèth miei caperada e auberta de sable, ua tor caperada a senèxtre e ua escargaita caperada a dèxtre, tot aquò ajornat de sable pausat sus ua terrassa ondada d'argent cargarda de doas ondadas de sinòple, deu cap cosut d'azur e cargat de quate otelas d'argent adossadas e pausadas en sautadèr.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila que's situa a un quaranteat de quilomètres de Sent Gaudenç (on passan las vias deu tren e l'A64) capvath deu paltèu de Lanamesa. Es traucada per l'arriu Sava.
Istòria[modificar | modificar la font]
Restas protoistoricas e romanas que hon mantuns còps trobadas suu territòri de l'Isla de Haut. Que sembla qui aja avut ua villa romana e que's mentau sustot un orador vodat au semidiu Ercules, bastit au long d'ua via romana suu lòc on uei e's quilha la capèra de Sent Ròc. Un altar marcat d'inscripcions latinas, ara plaça a l'esterior deu còr de la glèisa de Santa Adrian, que mentau un cèrte Philetus qui merceja Ercules e lo son mèste Pompeius qui l'aurè aquitat.
Un cartulari de 987 que mentau un l'existéncia d'un borg a l'emplaçament de L'Isla de Haut (aquesta qu'ei donc la data mei anciana dens l'istòria coneguda de la vila). A la neishença deu Comtat de Comenge, L'Isla de Hauta qu'existiva ja e que hore ua hortalessa deus comtes de Comenge. Un d'eths, Dodon, que dè lo son nom a la vila. Lo còr de la glèisa de Sent Adrian que s'estau au bèth miei de çò qui demòra d'ua de las duas pòrtas principaus de la fortificacion. Las muralhas de la fortificacions deu castèth qu'èran entornejadas per un gran varat au ras de la Sava, formant atau (com dens lo cas de mantuas ciutat hortificadas) ua mena d'isla qui dè lo son nom a la ciutat.
Un islenc aperat De Bon e partit en crozada qu'aurè portat relíquias de Sant Adrian a qui la glèisa b'ei vodada. Sant Adrian que ho tanben atau lo nom d'un barri de la vila.
Lo comte Bernad IV, dit Dodon, qu'autrejè ua carta a L'Isla de Haut en 1266. En 1299 que's fondè un espitau suu lòc on uei e's tròba la maison de retreta. En 1372 que's fondè un convent jacobin.
En 1454 L'Isla de Haut, atau com la resta de Comenge que ho restacada a la corona de França.
Durant las guèrras de religion la ciutat que ho esparnhada a maugrat de la presença pròcha d'ua posicion protestanta a Poimaurin qui sacamandejava la region.
Ua grana partida deu castèth que tombè en roeina au sègle XVII mentre que la vila e's modernizava dab ostaus borgés au sègle XVIII.
Durant la Revolucion Francesa la vila que vadó caplòc. Wellington que passè dab las soas òsts per L'Isla de Haut suu son camin de cap a Tolosa.
La mairia que ho bastida au bèth miei deu sègle XIX. En 1860 lo varat de "l'isla" que ho pleat en bèth vàder baloard.
En 1897 la ciutat que conegó ua creishuda catastrofica qui tuè e sacamadegè avalí mantuns ostaus.
Enter 1901 e 1950 la vila qu'avó ua linha de camin de hèr entà Tolosa.
La vila que ho marcada per l'execucion crudèla deus martirs de Melhan qui comptavan enter eths 24 maquisards islencs per la 2au panzerdivision SS Das Reich. Après la Segonda Guèrra Mondiau, lo salon principau de la mairia que ho ondrat de frescas deu pintre locau René Gaston-Lagorre e ua d'eras qu'aunoreish los fusilhats.
En 1977 las aigas de la Sava que creishón un còp mei e lo cors que ho amenatjat entà emparar la vila. L'Isla de Haut que causí l'annada 1987 entà hestejar los sons mila ans.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e Monuments[modificar | modificar la font]
- Ostaus deu sègle XVIIIau sus la plaça de la mairia.
- Glèisa classificada, fortificada dab vitraus deu famós mèste gascon Arnaud de Moles.
- Capèra de Sent Ròc sus la rota de cap a Anan
- Mairia, bastida au bèth miei deu sègle XIX e ondrada de frescas de René Gaston-Lagorre.
Educacion[modificar | modificar la font]
L'Isla de Haut possedeish ua escòla primària e un collègi. Que compta tanben dab ua escòla de musica.
Equipament[modificar | modificar la font]
La vila que compta dab un terrenh de rugbi e un estanc d'aiga. Entau torisme, i a un vilatge de vacanças.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
L'Isla de Haut es desservida de cap a Tolosa e Sent Gaudenç per autocars de la Companhia Arc-en-ciel de Hauta Garona.
Galeria[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau.


c: text/html

text:
Navegador web
Un navegador web es una aplicacion que permet a l'utilizaire de recuperar e reproduire de documents d'ipertèxte, generalament escrits en HTML, dempuèi un servidor web situat dins quin luòc del mond que siá. Aqueste malhum es conegut coma Telaranha mondiala o World Wide Web (WWW). Los navegadors actuals permeton de mostrar de grafics, sequéncias de vidèo, sons, animacions e programas divèrs a mai de tèxtes e ligams.
La foncion basica d'un navegador web es de mostrar de documents de tèxt, segurament amb ressorsas multimèdia incrustadas. Los documents pòdon èsser situats dins l'ordenador de l'utilizaire, mas tanben podon èsser dins quin que siá autre dispositiu que i siá connectat (a travèrs d'Internet, per exemple) e que tenga las ressorsas necessàrias per lo transmetre (un logicial de servidor web). Aquestes documents, abitualament nomenats paginas web, an de ligams amb d'autres documents, porcion de tèxt o imatge.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Donald Duck
Lo personatge de Donald Duck (en occitan seriá Donald lo Tiron) es amb Mickey Mouse un dels mai coneguts de la The Walt Disney Company, que siá dins los dessenhs animats o per las bendas dessenhadas. Donald es un tiron blanc antropomòrf amb un bec, de cambas e de pautas de color irange. Es generalament vestit d'una camisa de marin e d'una mena de capèl, mas a pas de pantalons (levat quand va nadar). Se ditz qu'aqueste personatge foguèt censurat en Finlàndia per aquesta rason, mas es probable que siá pas qu'una legenda urbana.
Segon lo dessenh animat Donald Gets Drafted (1942), son nom complet es Donald Duck Fauntleroy. Dins sa familha pròcha a un oncle millionari e tres nebots.


text:
1639
Aquesta pagina concernís l'an 1639 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Zuhab que marquèt la fin de la Guèrra Otomanosafavida de 1622-1639. Permetèt de definir una frontiera relativament establa entre lei dos empèris.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Signatura dau Tractat de Zuhab que marquèt la fin de la Guèrra Otomanosafavida de 1622-1639. Permetèt de definir una frontiera relativament establa entre lei dos empèris.


text:
Confederacion Argentina
La Confederacion Argentina qu'ei un deus noms oficiaus de la Republica Argentina ; istoricament que s'aplica meis que mei au regim federau de Juan Manuel de Rosas puish, après la soa caduda, aus regims seguents qui's revendiquèn com federaus dinc a l'annada 1861 qui marca un viraplèc d'orientacion unitària dens l'istòria politica argentina e on la nocion de Nacion Argentina (amassa dab las paraulas Argentina o Republica Argentina) e vien remplaçar la nocion de confederacion.


text:
Beja
Lo pòble Beja ès un pòble african, que parla una lenga afroasiatica, lo beja e que resida mai que mai dins tres païses: Egipte, Sodan, Eritrèa.
Demografia[modificar | modificar la font]
En Egipte, los Bejas vivon mai que mai dins lo sud, entre Mar Roja e Nil. Son estimats a mens de 90 000 (0,1%) de la populacion. Gaireben totes parlan tanben un o mai d'un dels dialèctes seguents: arabi egipcian, arabi sa'idi o arabi sodanés.
Lo grop mai important demòra dins lo nòrd de Sodan. Estimat a 951 000 en 1982 per lo SIL[1], son probablament gaireben 2 000 000 en 2013 (o aperaquí 6% de la populacion).
En Eritrèa son 120 000 (2%). I son coneguts jol nom de Hedareb. Parlan sovent tanben tigre o arabi.
Al total, los Bejàs son mai de 2 200 000 en 2013.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ethnologue pagina Sodan


text:
Lalo Schifrin
Lalo Schifrin (vadut Boris Claudio Schifrin lo 21 de junh de 1932 a Buenos Aires) qu'ei un compositor argentin d'origina judiva e autor deu famós tema Mission impossibla.
Qu'ei vadut dens ua familha de musician puish que los son pair que gavidava los segonds vriulons dens l'orquèstra deu Teatro Colón. Qu'estudiè dab Enrique Barenboim, lo pair deu pianista e cap d'orquèstra argentino-israelian David Barenboim abans de se virar de cap au jazz.
Au maugrat de s'estar en purmèr virat de cap a la sociologia qu'estudiè a l'Universitat de Buenos Aires, qu'obtiengó ua borsa entà anar estudiar la musica a París. Arron que tornè en Argentina abans de perseguir la soa carrièra aus Estats Units on tribalhè, dens las annadas seishanta, dab lo trompetista Dizzy Guilespy. Que s'installè A Holliwood on compausore mantuns temas famós enar los quaus be podem soslinhar Mission impossibla e Mannix.


text:
Stonehenge
Stonehenge es un monument megalitic del neolitic e de l'Edat del Bronze situat prèp d'Amesbury dins lo comtat anglés de Wiltshire, a pauc près a 13 km al nòrd de la vila de Salisbury.
Se compausa de talús de tèrra qu'enròdan mantun cercles de bèlas pèiras plantadas e es un dels sits preïstorics mai famós del mond. Los arqueològs pensan que las pèiras ficadas foguèron quilhadas entre 2500 e 2000 abans lo Crist, emai que los talús e valats exteriors que constituisson la pus anciana partida del monument, son datats d'a pauc près 3100 abans lo Crist. Lo sit es classat per l'UNESCO coma sit del Patrimòni Mondial.
Estructura[modificar | modificar la font]
Stonehenge I[modificar | modificar la font]
Lo primièr monument foguèt pas qu'un enclaus circular delimitat per una levada de tèrra e un valat exterior (7 et 8), mesurant a pauc près 110 m de diamètre, amb una dintrada principala orientada cap al nòrd-èst, e una autra mai pichona cap al sud (14). Aquò se trapava dins un camp penjarut (3100 abans lo C).
Stonehenge II[modificar | modificar la font]
Es un doble cercle concentric de setanta sièis pèiras ficadas que foguèron quilhadas vèrs 2600 ans abans lo Crist. Quaranta tres d'aquelas pèiras foguèron portadas de la region de Pembrokeshire dins lo País de Galas actual, a mai de 250 km pus luènh.
Stonehenge III[modificar | modificar la font]
Fin finala, un cercle central de 30 m de diamètre, constituit de trenta monolits de crès sonats Sarsen e portats del sit de Malborough Downs situat 40 km al nòrd. Mesuran dins los 4 m per en mejana 25 tonas caduna e son religadas per mantun lindèls pausats a lor somal.
Finalitat[modificar | modificar la font]
La tòca de la bastison d'aquel grand monument es desconeguda, mas se supausa que s'utilizava coma temple religiós, monument funerari o observatòri astronomic que servissiá a predire d'estacions.
Durant lo solstici d'estiu, lo solelh sortiá just en traversant l'axe del bastiment, causa que fa supausar que los constructors avián de coneissenças d'astronomia. Lo meteis jorn, lo Solelh s'amagava en traversant l'axe del Woodhenge, ont se son trobats multitud d'òsses d'animals e d'objèctes que fan pensar que s'i celebravan de grandas fèstas, probablament lo vèspre.


text:
Poljica
Poljica est un toponyme qui peut désigner :
- en Croatie
- Poljica, une localité située dans la municipalité de Jelsa, comitat de Split-Dalmatie ;
- Poljica, une localité située dans la municipalité de Krk, comitat de Primorje-Gorski Kotar ;
- Poljica, une localité située dans la municipalité de Marina, comitat de Split-Dalmatie ;
- Poljica, une localité située dans la municipalité de Nin, comitat de Zadar ;
- Poljica, une localité située dans la municipalité de Podbablje, comitat de Split-Dalmatie ;
- au Monténégro
- Poljica, un village situé dans la municipalité de Danilovgrad.


text:
Nebulosa
Una nebulosa es una region del mitan interestellar format per de gas e poscas. Èran formadas a la fondacion per d'idrogèn, l'element quimic mai abondant dins l'univèrs, amb quasi 10 % d'èli e de grand quantitats de pichonas d'autras substàncias. A una importància cosmologica notabla perque son lo luòc ont naisson las estelas per de fenomèns de condensacion e agregacion de matèria, alara que dins d'autras ocasions son de rèstes d'una estela que moriguèt.
Las nebulosas se localizan dins lo discs de las galaxias espiralas e quina que siá la zona de las galaxias irregularas, mas se vei pas dins las galaxias ellipticas car pauc possedisson de fenomèns de formacion estelara e son constituidas per d'estelas fòrça vièlhas.
Abans l'invencion del telescòpi, lo tèrme nebulosa s'aplicava a totes los objèctes celestes d'aparéncia difusa. Atal, existisson de galaxias son nomenadas impròpiament nebulosas; es un eritatge de l'astronomia del sègle XIX que domòra dins lo lengatge astronomic contemporanèu.
Tipes de nebulosa[modificar | modificar la font]
- Nebulosas brilhantas
- Nebulosas difusas
- Nebulosas presolaras


text:
Breviari d'Alaric
Lo Breviari d'Alaric (latin : breviarium alaricianum, es un recuelh de drech roman promulgat pel rei visigòt Alaric II, en 506. Aquesta denominacion apareguèt al sègle XVI per remplaçar lex romana visigothorum. Se tracta principalament d'una compilacion e d'una interpretacion del còde teodosian (438), destinat a las populacions galloromanas e ispanoromanas del reialme visigòt, e non pas als nòbles visigòts qu'avián sas leis pròprias ja redigidas per Euric. Lo breviari compren :
- setze libres del Codex Theodosianus;
- las novelas de
- las institucions de Gaius;
- cinc libres de Sententiae Receptae de Julius Paulus;
- tretze títols del còde Gregorian;
- dos títols del còde Hermogenian;
- e un tròç del primièr libre de Responsa Papiniani.


text:
Avocat (mestièr)
En drech, l'avocat es un jurista que sa foncion tradicionala es de defendre los seus clients, personas fisicas o moralas, en justícia, en pledejant per far valer los lors interèsses e, mai generalament, per los representar. L'avocat fa foncion de conselh e de redactor d'actes. Lo ministèri d'avocat es de vegadas obligatòri pel drech nacional, subretot per d'assegurar los drechs de la defensa devant unas jurisdiccions.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, en Grècia e Roma oficiavan ja de defensors, mas mai sovent, l'accusat deguèt se defendre d'esperel. Segon lo còdi de Solon, l'accusat deviá pledajar la seuna causa devant lo tribunal, amb los servicis del logograf se se sentiá incapable de produire un discors convenable. A Roma, l'emperaire Justinian substituiguèt a la profession liberala de defensaires d'un collègi public, l’« Òrdre dels Avocats »[1].
En França, la primièra mencion relativa als avocats figura dins un capitular de Carlesmanhe de 802. Dins lo reialme de França, Felip III redigiguèt l'ordonança del 23 d'octobre de 1274 reconeissent als avocats membres du Parlament la qualitat de còrs constituit (drech al títol de « Mèstre »), somes al secret professional e organisant lo mestièr d'avocat: d'entre la règlas se trapa l'obligacion de far jurament, de defendre una causa justa e de recebre un salar moderat (onorari maximum fixat a 30 liuras)[2]. Una partida dels avocats de l'Edat Mejana essent de clergues, portant una raube negra que demòra lo vestit d'aquela profession en França. La practica del barrèl (nomenat ordo) comencèt amb la fixacion del Parlament de París en 1302 e la creacion del tablèu dels avocats (lista dels individús avent lo poder de defendre a la Cort) en 1327 per Felip de Valois. Apareguèron alara las primièras règlas de deontologia. En 1344, un arrèst de reglament del parlament de París oficializèt l'estatut d'avocat que sa profession comptava 51 membres en 1340[3]. L'Ordonança de Villers-Cotterêt en 1539 limita lo ròtle de l'avocat, l'inculpat essent privat de defensor pendent l'instruccion e a l'audiença. La Revolucion francesa afirmèt de nòu lo seu ròtle, autorisant la preséncia pendent l'instruccion (sens drech d'intervencion) e lo pledejament.
Revenguts[modificar | modificar la font]
Levat l'ajuda jurisdiccionala, presa en carga per l'Estat, que permet als justiciables (jos de condicions, coma las ressorsas) d'èsser assistits e/o representats en justícia gratuitament (ajuda jurisdiccionala totala) o de mendre còst (ajuda jurisdiccionala parciala), l'avocat percep d'onoraris. N'existisson tres menas: la primièra es calculada en foncion del nombre d'oras consacrada al tractament de l'afar; la segonda es calculada amb un barèma, quin que siá lo temps passat per l'afar; la tresena es calculada en foncion del resultat (per exemple, un percentatge de la soma balhada per una decision de justícia). Solide que los onoraris dels avocats son libres.
Contenciós[modificar | modificar la font]
En cas de contenciós entre lo client e l'avocat, es legitim de far valer lo seus drechs davant lo bastonièr de l'Òrdre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Hist">Istoric de la profession d'avocat
- ↑ (fr)Delachenal, Istòria dels avocats al Parlament de París. 1300-1600
- ↑ "Hist"


text:
1520
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1520 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Mòrt de Selim Ièr que foguèt remplaçat per Soliman lo Magnific.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Partença de Cortés de Tenochtitlan ambé la màger part de sei tropas per luchar còntra l'expedicion dau conquistador rivau Panfilo de Narvaez desbarcat amb una armada importanta. Gràcias a la corrupcion, Cortés capitèt d'obtenir lo sosten d'una partida dei soudats de de Narvaez e lo poguèt capturar après una ataca sospressa contra son camp. Poguèt tanben renforçar sei forças amb lei soudats de de Narvaez e tornar a Tenochtitlan.
Pasmens, d'aqueu temps, dins lo corrent d'aquela abséncia, leis Astècs se revoutèron contra la garnison espanhòla que foguèt blocada dins un palais de la capitala. Lei renfòrç dirigits per Cortés intrèron dins Tenochtitlan lo 24 de mai e foguèron tanben pres a la leca dins lo palais d'Axaycatl. Incapables de resistir, leis Espanhòus capitèron de s'enfugir de nuech lo 30 de junh mai sofriguèron de pèrdas importantas. Dins aquò, la còntra-ofensiva astèca foguèt arrestada lo 7 de julhet de 1520 a la batalha d'Otumba. Cuitlahuac venguèt lo cap novèu deis Astècs après la mòrt, dins de circonstàncias mau conegudas, de Moctezuma II. Après aquela batalha, leis Espanhòus poguèron se retirar vèrs Tlaxcala onte formèron una armada novèla ambé seis aliats locaus. De mai, una epidemia de vairòla s'estendèt importada dins la reigon per leis Europèus. Causèt la mòrt de miliers d'abitants e afebliguèt fortament l'Empèri Astèc. Ansin, lo 7 de decembre de 1520, Cuitlahuac moriguèt de la malautiá e son cosin Cuauhtémoc li succediguèt.
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Formacion d'una aliança entre lei Maias Kaqchikels e leis Espanhòus, belèu après un avertiment mandat per Moctezuma II a prepaus dau perilh representat per Espanha per lei pòbles mesoamericans. Aquela aliança permetèt ais Espanhòus d'intervenir dins leis afaires maias a partir de 1523 e d'acomençar la lònga conquista de la peninsula de Yucatan.
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Arribada d'una epidemia de vairòla, malautiá importada per leis Espanhòus, que causèt unei milièrs de victimas dins la populacion. Aquò afebliguèt lei Tarascs avans lo començament de la guèrra còntra Espanha en 1522. D'autra part, mòrt dau cazonci Zuangua que foguèt remplaçat per Tangáxuan II.


text:
José de San Martín
Lo generau José de San Martín (Yapeyú, Entre Ríos, Argentina, lo 25 de heurèr de 1778 - Bolònha de Mar, França, lo 17 d'agost de 1850 ; tanben aprerat lo Liberator José de San Martín o, simplament lo liberator - el Libertador en castelhan) que ho, dab lo generau Simón Bolívar au Veneçuela, ua de las personalitats màgers de las guèrras d'independéncia dens las colonias espanhòlas d'America deu Sud. Qu'ei considerat com lo liberator d'Argentina, de Chile e de Peró : lo purmèr país que l'autreja lo títol de Pair de Patria, lo dusau de capitani generau de la soa armada e, fin finala, lo tresau de Liberator.
Somari
Temps de mainatge[modificar | modificar la font]
Hilh d'un oficièr espanhòu e vadut dens l'actuau província argentina d'Entre Ríos, San Martín que vadó dens la Gobernacion de las Missions Guaranís. Lo son pair, Juan de San Martín qu'èra en carga d'aquesta gobernacion de Yapeyú qui èra estada administrat peus jesuitas abans la los expulsion. qu'ostentava atau lo grad de "lòctenent governador". qu'èra vadut en Espanha dens la vila de Cervatos de la Cueza, dens la Província de Paléncia, Castelha e Leon. la mair deu Libertador, Gregoria Matorras, qu'èra tanben de Castelha e Leon e qu'èra vaduda a Paredes de Navas ; qu'èra la neboda d'un haut foncionari espanhòu en Argentina, governador de Tucumán. San Martín qu'avó cinc grans hrairs e sòr : María Elena, Manuel Tadeo, Juan Fermín Rafael e Justo Rufino.
La familha que'abandonè Yapeyú entà Buenos Aires en 1881 per'mor d'un conflicte enter Juan de San Martín dab los indians de la soa gobernacion. En 1783 que tornè en Espanha entà installà's a Malaga.
Educacion e carrièra militara[modificar | modificar la font]
San Martín qu'arrecebó ua educacion suenhada en Espanha a partir de 1783. Que comencè la soa carrièra militara aus 11 ans com capdet dens lo Regiment de Murcia dab ua batejada deu huec au 13 en Argeria en bèth dehéner la hortalessa espanhòla d'Oran qui hore venuda fin finala peu rei Carles IV d'Espanha. Après, San Martín que lutè dens los Pirenèus contra las tropas francesa en 1793 puish au costat de França a partir de l'aligança enter Espanha e Napoleon. San Martín qu'avó atau lo parat de rescontrar l'emperaire francés en persona a Tolon. La nau de San Martín que ho presa peus anglés e eth que ho presoèr abans d'estar liberat.
Après l'invasion francesa d'Espanha e lo coroament de Jausèp Bonaparte com rei d'Espanha, San Martín qu'avó de combàter las òsts francesas qui ocupavan Espanha e que combató atau au ras deus anglés e en particular dab William Carr Bereshford qui avèva invadit la soa tèrra nadau chic de temps abans a l'escadença de las Invasions anglesas de l'arriu de la Plata. San Martín que en participè d'un biais decisiu a la victòria espanhòla de la batalha de Bailén (batalha decisiva de la Guèrra d'Independéncia d'Espanha - la Guèrra Peninsulara -).
El Libertador[modificar | modificar la font]
A Cadis (lòc on e s'èra refugida la cort espanhòla hidèu a Ferrand VII d'Espanha), San Martín qu'entrè dens la lòtja maçonica deus Cavèrs Racionaus (qui amassava d'autes argentins com Carlos María de Alvear - l'aute gran creòle de l'armada espanhòla qui tornè dens l'Arriu de la Plata enta'u liberar - e José Matías Zapiola) qui obrava entà la liberacion de las colonias americanas ; San Martí que demandè alavetz la retirada de l'armada ; un còp aquesta autrejada, qu'acabè la soa carrièra espanhòla.
Lo Libertador que viatgè en Anglatèrra on s'associè e tractè dab sons hrairs francmaçons latinoamericans (com Francisco de Miranda e Andrés Bello entà adobar los plans de liberacion deu poder coloniau (plans començats peu veneçolan Francisco de Miranda, eth tanben francmaçon).
Tornat en Argentina - tostemps dab Carlos Alvear - lo govèrn deu triumvirat que'u hidè la mission de crear e d'entrainar lo regiment de granadèrs a chivau (còrs d'armada qui existeish enqüèra au dia de uei) dab lo quau e obtiengó la batejada deu huec e la famosa victòria de San Lorenzo (3 de heurèr de 1813). La granadèrs a Chivau gavidats per San Martín que capvirèn lo govèrn de Bernardino Rivadavia ; aquesta accion que ho en vertat ua decision collectiva de la Lòtja deus Cavèrs Racionaus per'mor de l'ostilitat de Rivadavia de cap l'estrategia politica deus maçons ; lo Libertador que declarè alavetz "No siempre están las tropas para sosterner gobiernos tiránicos" ("Las tropas non s'estàn pas tostemps entà emparar govèrns tiranics").
Suu plan personau, a Buenos Aires que conegó e qu'esposè a 34 ans la joena Remedio de Escalada, ua gojata de 14 ans de la hauta societat qui's morire quauques annadas après e qui hore la mair de la hilha deu Libertador.
Ua de las purmèras mission hidadas aus granadèrs a chivau après la victòri de San Lorenzo que ho de renforçar l'Armada deu Nòrd gavidada per Manuel Belgrano, un avocat revolucionari qui èra estat decretat generau shens nada formacion e qui après estiglantas victòria qui l'avèvan miat dinc a la ciutat de Potosí, e èra en des.hèita.
Après, aver tornada organizar l'armada deu nòrd, San Martín que considerè que non seré pas la miélher estartegia d'ensajar d'atacar las autoritats coloniaus peu nòrd e enlòc de liberar Chile e après Peró per la mar ; entàd aquò, qu'estabilizè lo front deu nòrd e que hidè la proteccion septentrionau d'Argentina au generau Martín Miguel de Güemes dab la soa armada de gauchos e la loa tactica de trigossar l'enemic pròcha de la guerrilla modèrna ; après, lo Libertador que trauquè la cordilhèra deus Andes, dab los generaus Bernardo O'Higgins e Juan Gregorio de Las Heras dens condicions extrèmas entà poder gahar e véncer l'armada espanhòla per suspresa e atau liberar Chile (definitivament liberat mercés a la batalha de Maipú) e Peró.
Guayaquil e la retirada de la vita publica[modificar | modificar la font]
La soa armada que's juntè dab l'armada gavidada per Simón Bolívar dens la ciutat de Guayaquil (uei en Eqüator) on San Martín b'abandonè lo combat en tot deishar Bolívar sol capdau de la fasa finau de guèrra.
Au son tornar a Buenos Aires, Argentina qu'entrava dens ua etapa de guèrra civila e lo Liberator que partí de cap a l'exili en França ; que's morí a Bolònha de Mar. Lo son còs que demorè mantuas annadas dens la cripta de la catedrau d'aquesta ciutat abans d'estar sepelit dens la Catedrau Metropolitana de Buenos Aires on ei susvelhat peus sons granadièrs.


text:
Constitucion
Una Constitucion es la norma fondamentala, escricha o non, d'un país o territòri, que definís:
- los dreches e libertats fondamentals dels ciutadans, e
- los poders de l'Estat (amb la division dels poders, en general en tres: Executiu, Legislatiu e Judiciari) e las institucions de l'organizacion politica.
Somari
Classificacion de las constitucions[modificar | modificar la font]
Constitucions escrichas X Constitucions non escrichas[modificar | modificar la font]
Quand se parla de constitucion non escricha dins un país, vòl pas dire qu'existiscan pas de leis dins aquel país que son contengut siá matèria constitucionala (es a dire, leis sus los dreits e libertats dels ciutadans, e sus la distribucion dels poders e institucions de l'Estat), mas pòt voler dire qu'aquestas leis son pas en un tèxte unic, elaborat d'un sol còp. L'exemple classic de constitucion non escricha es la Constitucion d'Anglatèrra, que pòt èsser considerada la soma de leis coma la Magna Carta de 1215 e d'autras leis posterioras, que forman un ensemble de dreches e de garantidas fondamentalas dels ciutadans britanics e definisson l'estructura dels poders al Reialme Unit. Actualament las constitucions de la majoritat dels païses (per exemple: França, Estats Units, Brasil, Índia, Alemanha, etc.) s'exprimisson en un sol tèxte.
Constitucions rigidas X Constitucions flexiblas[modificar | modificar la font]
Una Constitucion rigida es aquela que per èsser modificada necessita una procedura legislativa especiala, diferenta d'una lei comuna. Vòl pas dire que la constitucion siá pas modificabla, mas qu'es pus dificil de modificar son tèxte que las autras leis del país. Pòt èsser necessària mai d'una votacion, o una quantitat de vòtes dels representants del pòble (deputats, senators) pus importanta qu'aqueles de las leis comunas, segon çò que determina lo tèxte de la meteissa constitucion.
Una Constitucion flexibla es aquela que se modifica segon las meteissas proceduras que las autras leis del país. Aquò vòl dire que la constitucion, o los tèxtes que la compausan, son leis comunas.
Constitucions sinteticas (cortas) X Constitucions detalhadas[modificar | modificar la font]
I a de constitucions amb paucs articles, limitats a l'enumeracion dels dreches e libertats fondamentals dels ciutadans, los poders de l'Estat e las institucions de l'organizacion politica. L'exemple mai conegut es la constitucion dels Estats Units d'America.
Mas i a de constitucions que detalhan tanben d'autras nòrmas, dins los domenis del Drech Civil (drech de la familha e de las successions, etc.), del Drech Tributaire (amb las nòrmas generalas d'institucion dels impòsts), del Drech dels Trabalhadors, etc, que tornan la constitucion mai extensa. Per exemple, la constitucion de Brasil, amb mai de 200 articles e 70 disposicions provisòrias.


text:
Pression atmosferica
La pression atmosferica es la pression presenta en cada ponch de l'atmosfèra terrèstra. Dins la màger part dei cas la pression atmosferica es equivalenta a la pression idrostatica exercida per lo pes de l'aire present au dessús dau ponch de mesura.
Lei zonas de bassa pression an una massa atmosferica netament mens importanta au dessús d'elei, e inversament lei zonas d'auta pression an una massa atmosferica superiora. Parierament, la pression demenís quand l'altitud aumenta.
Au nivèu de la mar lo volum d'una colomna d'aire de la seccion d'1 cm2 a un pes d'aperaquí 1,03 kg. Per ansin, una colomna d'aire que sa seccion es d'1 m2 pesa aproximativament 10,3 t.
La pression atmosferica varia tanben en foncion de la latitud, de la temperatura e de la quantitat de vapor d'aiga contenguda dins l'atmosfèra.
Pression normala[modificar | modificar la font]
La pression atmosferica normala, o estandard, es aquela que se mesura a la latitud de 45°, au nivèu de la mar e a una temperatura de 15 °C; correspònde a una colomna de mercuri de 760 mm d'autor. Dins leis autreis unitats de mesura correspònde a:
Ambé la difusion de l'usança dau Sistèma Internacionau d'Unitats, comprés dins lo domeni meteorologic, la pression atmosferica se mesura en ectopascals (centenaus de pascals), unitat qu'a per simbòl hPa. Estent que 1013,25 mbar = 101 325 Pa = 1013,25 hPa, l'ectopascal e lo millibar son doas unitats equivalentas.


text:
Stix
Dins la mitologia grèga, Stix (en grèc ancian EtύE / Stúx, del vèrbe σtuYέw / stugéô, « detestar, asirar, ») es une Oceanida, filha ainada d'Ocean e de Tetis, o una divessa, filha d'Erèb (las Tenebras) e de Nix (la Nuèch) segon d'autras tradicions. Personifica li Stix, un dels flums dels Enfers.
Mite[modificar | modificar la font]
Presidissiá a una font d'Arcadia, dins le massís del Chelmos (Aroania dins l'antiquitat). Esiòde ne fasia la mai respectable de las Oceanidas. Pallas ne venguèt amourós e venguèt la maire de Zelos (lo Zèl), de Nike (la Victòria), de Cratos (la Poténcia) e de Bia (la Fòrça). A aquela tièra, Hygin apond le monstre Scilla coma l'una de las seunas filhas. D'autres autors encora comptan Persefòn d'entre los seus enfants, qu'aguèt amb Zèus, ne la considerant pas coma la filha de Demetèr mas afirmant qu'es dempuèi torjorn la divessa dels Enfers.
Pendent la Titanomaquia, seguèt los conselhs del seu paire e fuguèt la primièra d'entre las immortalas a ofrir la seuna ajuda a Zèus. Los seus enfants se jonhèron tanben a eles. Per la maersejar, Zèus invitèt los enfants de l'Oceanida a demorar dins l'Olimp per sempre. De mai, lo seu nom venguèt sacrat e los dieus prengavan lors juraments mai solemnes per aquel. Quand un dieu jurava pel Stix, Iris o posava de la seuna aiga dins una copa d’aur. Quin que siá perjurava beguèt aquela aiga, perdava la votz e lo buf pendent una Granda Anada, siá nòu ans, e èra faidit del conselh dels dieus per nòus mai.
Zèus jurèt "sul Stix" d’accordar a Semelèa çò que desirava e deguèt s'i pligar malgrat l'onor del vòt de la quita jova femna, çò que causèt la mòrt d'aquela. Elios faguèt una promessa similara a Faeton, li causant tanben la mòrt. La legenda vòl tanben que tota partida del còrs que s'i banhavan venguiá invulnerable. Tanben, Tetis i banhèt lo seu filh Aquilles dins las seunas aigas e demorèt sonque vulnerable al talon, la sola partida que Tetis aviá pas negada perque lo teniá pel pé, deca que costèt la vida a Aquilles.
Se dich que las Aloadas, avent bresat un jurament fach pel Stix, recebèron un castig exemplar, aquel de demorar ligats esquina contra esquina per sempre, dins lo vent e las sornièras.
Stix es un riu que separava lo mond terrèstre dels Enfers l'entornejant. Lo Stix afluent de l'òdi, lo Flegeton riu de flams, l'Aqueron lo flum del lagui, lo Cocit gaudre dels planhs e lo Leté rèc de l'oblid, fasián confluéncia al centre del mond sosterren cap un vaste sanhàs. La cresença populara disiá que se prodava o traversar sus una barca menada o per Caron, o per Flegias, mas gaireben de tradicions afirmisson que lo primièr fasiá puslèu traversar l'Aqueron e le second, lo Flegeton.
Dins lo bodisme, lo riu Sanzu seriá l'equivalent del Stix.
Lo Stix dins lo cristianisme[modificar | modificar la font]
Lo Stix, d’en primièr unicament present dins la tradicion grèga, es enseguida aparegut dins l’enfer del cristianisme, subretot dins la Divina Comèdia. Dante Alighieri atribuís la gàrdia del Stix al nauchièr Flegias. Fa d'aquel riu lo cinquen cercle de l'enfer, que los coleroses avián per castig de demorar nogats dins la fanga del riu.
Fonts del Stix[modificar | modificar la font]
Una font situada dins lo massís de Quelmos, dins lo nòrd d'Arcadia), a lo nom de Stix; l'aiga raja e tomba en cascada d'un bauç. Es evocada per Pausanias[1]. La font forma amb d'autras lo flum Cratis, que se jeta dins lo Golf de Corint. Pausanias dona diversas proprietats d'aquela aiga, toxica e avent lo poder de dissòlvre diferentas matèrias.
Fonts[modificar | modificar la font]
- Apollodor, Bibliotèca (I, 2, 2-5 ; I, 3, 1).
- Esiòde, Teogonia (v. 383 e seg.).
- Igin, Fablas (Prefàcia).
- Pausanias, Descripcion de Grècia (VIII, 17, 18.2, 19.3).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Arcadia, 17, 18 e 19.3


text:
Vila
Una vila o ciutat es una unitat urbana espandida e fòrtament poblada (per oposicion als vilatges) onte se concentran la màger part de las activitats umanas : abitat, comèrci, industria, educacion, politica, cultura. En França, l'INSEE delimita la ciutat segon la continuitat de l'abitat. Los principis que govèrnan l'estructura e l'organizacion de la ciutat son estudiats en arquitectura e en urbanisme.
Somari
L'aparicion de las ciutats[modificar | modificar la font]
Las ciutats apareisson entre 3500 e 1500 abans J-C dins las regions fertilas de Siria, de Mesopotamia, de la val de Jordan, de la Val d'Indus e de Yangzijiang. Segon la tradicion biblica, la mai anciana seriá Jericho. Se situan alara dins de planas grandas alluvialas e fertilas. L'aparicion de las ciutats coïncidís amb l'emergéncia de l'agricultura durant lo periòde del neolitic. A aquesta epòca, la ciutat se caracteriza per 3 elements :
- lo mur d'emprenhada monumental,
- la superficia (la ciutat mesopotamiana d'Uruk s'espandís sus 400 ha),
- la populacion (la populacion de Xi'an es estimada a un milion d'abitants 1000 ans abans l'èra crestiana).
Las rasons de l'aparicion de las ciutats son probablament ligadas a las riquesas de las civilizacions ruralas capable de desgatjar de demais de produccion. Las culturas relativament intensivas favorizan l'especializacion de las personas dins d'autres domenis que l'agricultura, e tot particularament dins las foncions religiosas, artisanalas puèi administrativas e militaras. Los edificis religioses son erigits al còr de las ciutats.
Las definicions de la ciutat[modificar | modificar la font]
La dificultat de la definicion de la ciutat ten a sas caracteristicas pròprias : una talha, mas tanben de foncions divèrsas. Per Pierre Georges (geograf), la ciutat « es un acampament de populacions aglomeradas definit per un efectiu de populacion e per una forma d'organizacion economica e sociala ».
Se fa tanben sovent la distincion entre ciutat e vilatge unicament per rapòrt a las activitats dominantas, sens tener en compte la populacion : la ciutat a pas una activitat essencialament agricòla, contràriament al vilatge. Amb aquesta definicion, una ciutat pòt èsser mendre qu'un grand vilatge.
Origina istorica de la distincion administrativa[modificar | modificar la font]
La diferéncia entre ciutat e vilatge es pas un problèma de talha o de geografia, mas renvia a l'organizacion administrativa tradicionala, fixada vèrs l'Edat Mejana. En aquela epoca, un vilatge correspond en gròs a una senhoriá, ont lo senhor local anima personalament e dirèctament l'administracion locala; e los abitants locals son de manants (sens dreches particulars). Çaquelà, las ciutats (borgs) son d'organizacions pus complèxas, ont los borgeses an de dreches, sovent defenduts per de cartas municipalas, de representants, de còps un Ostal de ciutat per l'administracion locala. Autrament dich, lo senhor d'una ciutat es son sobeiran mas l'administra pas, alara que per un vilatge, lo senhor es dirèctament responsable de l'administracion. De mai, lo senhor d'una ciutat es tipicament sobeiran de tota la region (ducat, comtat,...) e doncas deu tanben administrar sos rapòrts amb los senhors locals, simples sénhers. La pèira de toca es sovent a l'epoca qu'una ciutat a una carta municipala, que li acòrda de franquisas (essencialament, lo privilègi d'una administracion autonòma). En practica, naturalament, las ciutats son d'aglomeracions gròssas per l'epòca amb una activitat comerciala importanta, amb de vias de comunicacion (e sovent fluvialas), mentre que lo vilatge es lo luòc de vida que tot lo monde coneis solament gràcias a sa proximitat. Aquesta distincion administrativa a pas subreviscut a las reformas del sègle XVIII, ont totas las aglomeracions son estadas unifòrmament dotadas d'un ostal de comuna, amb de responsabilitats unifòrmas.
Definicion pel critèri del minimum de populacion[modificar | modificar la font]
Lo lindal es un indicator de la concepcion de la ciutat e pausa la question de las representacions de la ciutat segon los païses.
Aqueste critèri varia fòrça segon los païses. Las estatisticas de las Nacions Unidas sus aquesta question mòstran las diferéncias de lindal entre los instituts nacionals d'estatisticas (n'existisson aperaquí 200 a travèrs del monde).
En França, lo lindal es de 2000 abitants aglomerats, en Espanha de 10 000, en Danemarc de 250, als Estats Units de 2500, en Islàndia de 300, en Canadà de 1000, en Japon de 30 000 a 50 000... Las Nacions unidas se referisson elas, al lindal de 20 000 abitants.
Notem encara qu'una definicion estatistica internacionala de la populacion urbana es estada determinada a l'ocasion de la Conferéncia de Praga en 1966).
Varietats de ciutats[modificar | modificar la font]
Existisson de ciutats sus totes los continents e dempuèi fòrt longtemps. Al fial dels sègles las ciutats èran pas construchas del meteis biais; aquò dependiá tanben de l'endrech ont se trobavan.
Las primièras ciutats datan de fòrt longtemps abans l'èra crestiana. Èran autrescòps un recampament de personas. Foguèron de vilatjòts que se poblèron a l'entorn d'un endrech cultivable. Lo pus sovent un flume o la mar èran los melhors endreches per abitar.
En America del Nòrd, las ciutats avián fòrt pauc d'abitants al començament. La densitat èra flaca, se construguèt atal un ostal per cada familha. Puèi pauc a pauc aquestas ciutats comencèron de s'industrializar en se poblant d'immòbles modèrnes.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Aglomeracion | Capitala | Megalopòli | Megapòli | Vilatge | Masatge
- Ciutats del monde
- Ciutats las mai caras
- Ciutats pus espandidas del monde
- Ciutat sosterranha
- Ciutat a l'Edat Mejana
- Lista de las megapòlis
- Populacion urbana
- Grandas vilas d'Occitània
- Vilas d'Occitània
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Las pus grandas ciutats del monde
- (fr) Annuari mondial de las ciutats
- (fr) Las ciutats de França e d'otramer


text:
Marcello Malpighi
Marcello Malpighi (10 de març de 1628, Crevalcore - 30 de setembre de 1694, Bolonha) foguèt un mètge italian , que daissèt son nom a fòrça estructuras istologicas del còs uman. Foguèt demest los primièrs d'utilizar un microscòpi e es tanben considerat coma un dels fondators de la fisiologia comparativa e de l'istologia.
Mainatge, visquèt a la bòria dels sieus parents, puèi dintrèt a l'Universitat de Bolonha a l'edat de 17 ans. Comencèt d'estudiar la filosofia aristoteliana. Quand los sieus parents moriguèron, aguèt d'abandonar los estudis per s'ocupar dels afars de la familha. Tornèt a l'Universitat aprèp dos ans, e venguèt doctor en medecina en 1653.


text:
798
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 798 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Pagament d'un tribut ais Arabis per s'assegurar de l'estabilitat — relativa — de la frontiera orientala de l'Empèri.


text:
Padena
Una padena o padèla (var. padèra, paila) o una sartan es una aisina de cosina, utilizada per fregir, generalament dins d'òli o de burre. Es constituida d'un recipient metallic de bòrds bas e dobèrts amb una ponhada generalament de plastic (baquelita) per l'agantar. A l'ora d'ara son sovent cobèrtas de teflon antiaderent, que facilita fòrça la coiseson o la fregidura dels aliments.
Los materials mai comuns de fabricacion de padenas son:
- Alumini. Es un material leugièr que permet una distribucion optimala de la calor. Ça que la, es pas indicat per la cosina d'induccion.
- Acièr sens aliatge. Es apropriat per totes tipes de cosinas.
- Acièr inoxidable. Pòt presentar de problèmas per las cosinas d'induccion.
Tradicionalament en Occitània e en Catalonha se fan a la tardor (per Totsants) de brasucadas de castanhas o castanhadas. Per aquelas castanhadas, s'utiliza un tipe de padenas especialas apeladas "risolièiras" que son traucadas e amb un margue long, per tal de poder far graselhar las castanhas sus un fuòc de lenha.


text:
Eysson
Eysson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Eysson se situa a ieu scenari del massís del #Jurar, al nòrd-oèst de Vercel. A limitat a l'èst per la prolongation del mont de Vercel, e a l'oèst per la pichona cluse de Creuse. Se tròba en aquela cluse, en amont del molin de Creuse, la font de la Audeux, al luòc-ditz "La Conche". Aquela font es una exsurgence, #que pren los tinturas misteriosas d'una pichona "font bleue". Lo territòri de la municipalitat es essencialament cobèrt de pâturages e de bòsques de hêtres. La localizacion del vilatge es totjorn demorada lo meteis, coma ne testifica los appellations de dos quartièrs : "Darrièr de la vila" e "Lo faubourg".
La commune d'Eysson se situe à mi plateau du massif du Jura, au nord-ouest de Vercel. Elle est limitée à l'est par la prolongation du mont de Vercel, et à l'ouest par la petite cluse de Creuse. On trouve dans cette cluse, en amont du moulin de Creuse, la source de l'Audeux, au lieu-dit "La Conche". Cette source est une exsurgence, qui prend les teintes mystérieuses d'une petite "source bleue". Le territoire de la commune est essentiellement couvert de pâturages et de forêts de hêtres. L'emplacement du village est toujours resté le même, comme en témoigne les appellations de deux quartiers : "Derrière la ville" et "Le faubourg".
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Eysson a ligat a la fondacion d'un prieuré, #qu'una primièra installacion ne datariá del Modèl:Sp-. Se sap amb certitud #qu'una comunitat de fraires bénédictins de Clunhic s'installa a la fin de la Modèl:S-, ne ligam amb lo prieuré de Morteau. Fins a la Revolucion francesa, los abitants de Eysson demoraràn d'afars del prieur de Morteau. Los dreches e de devers dels abitants de Eysson a la consideracion del prieur de Morteau an descrich en un tèxt de 1188, conservat a l'archiu départementales del Doubs.
Se sap pas res del prieuré de Eysson. Ne demòra totun lo polit chevet roman de la glèisa, de la Modèl:S-. La glèisa Santa-Georges de Eysson #portar lo títol de glèisa-maire, jouissant d'una granda aima en la region. La parròquia se #estendre suls pòbles environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, e lo curé de Eysson nomenat a la curació de Passonfontaine. La parròquia èra pro importanta perque la carga de bailli de Eysson, collecteur de l'impòst pel prieur de Morteau, i aguèt mes en examen. En 1532, es Antoine Vernerey, egalament bailli de la distincion de Cicon, #que #aver aquela carga. Lo sieu ostal, totjorn visible a Passonfontaine, es una pròva de las intradas #que ne retirava. Eysson I aguèt una escòla dempuèi la Modèl:S-. Lo vilatge #èsser sens dobte estrossejat pels mercenaires suedeses de Louis XIII l'an 1641. Los sieus abitants #prene part, pendent la Revolucion francesa, a la « pichona Vendée » de las paysans de la Nautor-Doubs, en amagant de sacerdòts rebèls a la constitucion civila del clergé. Divèrses abitants aguèron empresonat.
L’histoire d’Eysson est liée à la fondation d’un prieuré, dont une première installation daterait du Modèl:Sp-. On sait avec certitude qu’une communauté de moines bénédictins de Cluny s’installe à la fin du Modèl:S-, en lien avec le prieuré de Morteau. Jusqu’à la Révolution française, les habitants d’Eysson resteront sujets du prieur de Morteau. Les droits et devoirs des habitants d’Eysson à l’égard du prieur de Morteau sont décrits dans un texte de 1188, conservé aux archives départementales du Doubs.
On ne sait rien du prieuré d’Eysson. Il en reste toutefois le beau chevet roman de l’église, du Modèl:S-. L’église Saint-Georges d’Eysson porta le titre d’église-mère, jouissant d’une grande considération dans la région. La paroisse s’étendit sur les villages environnants de Grandfontaine, Domprel, La Sommette, Plaimbois-Vennes, et le curé d’Eysson nommé à la cure de Passonfontaine. La paroisse était suffisamment importante pour que la charge de bailli d’Eysson, collecteur de l’impôt pour le prieur de Morteau, fut recherchée. En 1532, c’est Antoine Vernerey, également bailli de la seigneurie de Cicon, qui tint cette charge. Sa maison, toujours visible à Passonfontaine, est une preuve des revenus qu’il en retirait. Eysson eut une école dès le Modèl:S-. Le village fut sans doute ravagé par les mercenaires suédois de Louis XIII en 1641. Ses habitants prirent part, durant la Révolution française, à la « petite Vendée » des paysans du Haut-Doubs, cachant des prêtres réfractaires à la constitution civile du clergé. Plusieurs habitants furent emprisonnés.


text:
Baia de James
La baia de James, (en anglés: James Bay, en francés: Baie James) es un golf que perlonga al sud la baia d'Hudson en Canadà. Las doas baias son consideradas coma d'extensions de l'ocean Artic. La baia de James confronta las províncias de Quebèc e Ontàrio; las illas de la baia (que la pus granda es l'illa Akimiski) fan partida del territòri de Nunavut. Lo bacin de drenatge (o bacin idrografic) de la baia de James es lo site de divèrses projèctes idroelectrics màgers. Aquesta region compren los territòris tradicionals de divèrsas comunitats autoctònas, coma la primièra nacion Kashechewan e nòu comunitats afiliadas al Grand Conselh dels Crees del nòrd de Quebèc.
Los primièrs europèus i dintrèron en 1610, quand Henry Hudson explorèt la baia qu'a ara pres son nom. La baia de James recebèt ela son nom en onor de Thomas James, un capitani anglés qu'explorèt pus completament aquesta region en 1631.


text:
La Chapelle-du-Châtelard
La Chapelle-du-Châtelard en arpitan ( La Chapelle-du-Châtelard en francés) es una comuna francesa situada dins la region de Ròse-Alps e lo departament d'Ain.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Capèla-de detlo-Châtelard fa partida de la Dombes.
La Chapelle-du-Châtelard fait partie de la Dombes.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo villatge;ble a mencionat dempuèi lo Sègle XI.
Los abitants del pòble [ref. necessària].
Le village est mentionné depuis le Sègle XI.
Les habitants du village [ref. necessària].


text:
Aigla
Una Aigla (var. agla) es comunament lo nom vernacular donat a de grands aucèls rapaces planaires diurnes. Totes apartienon a la famillha dels Accipitridae. Qualques espècias son apagada.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom ven del latin aquila que designa ara le genre biologic
Caracteristica[modificar | modificar la font]
Las aiglas son de grands rapaces planaires diurnes am qu'emigran fòrça, çò que los distria dels Falconidae (falcons, esparvièrs). Son mai grandas que las busas e ont de tarsas amb plumas.
Los aiglas possedisson de grandas arpias per sasir lor presas e de patas posereosa. An tanben una vista aguda lor permetant de localizar la presa de luènh.
Lista d'aiglas[modificar | modificar la font]
- Aigla cridarèla
- Aigla comuna
- Aigla iberica
- Aigla imperiala
- Aigla reiala
- Aigla botada
- Aigla deis estèpas
Aiglas dins la cultura[modificar | modificar la font]
Simbolisme[modificar | modificar la font]
L'aigla es lo simbòl de fòrça organismes e nacions. Representa las idèas de beutat, de força e de prestigi. Los Romans l'utilizavan coma emblèma per lors armadas.
L'aigla, capabla de s'auçar al dessús dels nívols e de fixar lo solelh, es universalament considerada coma un simbòl a l'encòp celèst e solar.
Es dins l'antiquitat classica, l'aucèl de Zèus, e qu'aquel podava s'indentificar al quite aucèl; son ròtle de rei del cèl es tanben explicita pels chamans siberians. Son identificacion al solelh, font e rai de la lutz, es subretot pels Amerindians que, portant de plumas d'aigla, s'identifiquèron a aquel rai. Las plumas e lo fuilet en òs d'aigla son utilizats dins la dança qu'agacha lo solelh. Meteissa identificacion pels Astècs, e tanben al Japon : lo « Kami » que lo messatgièr o lo supòrt es un aigla es nomenat Aigla del solelh celèst. En Grècia, las aiglas partidas del tèrme del mond, s'arrèston, çò dichà, a la verticala de l'Omphalos de Dèlfes: atal seguisson lo camin del solelh, de l'auçada al zenit, que correspond amb l'axe del mond.
L'aigla fixant lo solelh, es tanben lo simbòl de la percepcion dirècta de la lutz intellectiva. Angelus Silesius escriguèt « L'aigla agacha sens paur lo solelh en fàcia; e tu l'esplendor eternala, se ton còr es pur ». Simbolisme de contemplacion que liga l'atribucion de l'aigla a sant Joan e a son evangili. Qualques òbras d'art del Edat Mejana l'identifican al quita Crist, que significa l'Ascension e a vegada la Reailtat. Aquela segonda interpretacion es una transposicion del simbòl roman de l'Empèri. Los psaumes ne fan un simbòl de regeneracion esperitala, coma lo fènix.
Lo simbòl de l'aigla a tanben un aspècte malefic. La capvirada del simbòl de Crist ne fa un imatge de l'Antecrist: l'aigla es lo rapaç crudel, la raubadora. Es tanben a vegadas simbòl d'orgulh e d'opression (aquò es ligat al poder imperial). Es la perversion de son poder.
Iconografia[modificar | modificar la font]
Dans l'art[modificar | modificar la font]
L'aigla apareis sovent dins las arts plasticas. Dins l'art grècoroman, es un dels atributs de Jupitèr, que prenguèt sa forma per raubar Ganimèda, e apareis dins las representacions de Prometèu suppliciat. Dins l'iconografia crestiana, es lo simbòl o l'atribut de Sant Joan Evangelista (d'escai l'Aigla de Patmos).[1]. L'aigla en efècte s'ataca a las sèrps, simbòl du mal dempuèi lo primièr Libre biblic: la Genèsi; s'auça dins los nauts del cèl coma lo Crist al moment de l'ascension. L'aigla es tanben l'emblèma de las legions romanas, utilizat per Napoleon que ne faguèt un simbòl imperial.
En eraldica[modificar | modificar la font]
L'aigla se trapa dins los escuts de fòrça païses, coma aquela d'Alemanha, de Mexic, d'Egipte, d'Albania, de Polonha o d'Àustria.
L'« aigla » qu'es lo simbòl american es en fach un pigarg, o aigla pescadora: lo Pigarg de cap blanc.
-
Vexillum amb l'aigla e l'acronim de l'Empèri roman
-
Raube de Ganimèda, Miquèl Àngel
-
Aigla de sant Joan l'evangelista, St.Georg in Taisten
-
Bartolomeo Pinelli, L'Aiglon, 1811
-
L'« Aigla » american (cartèl ,1941).


text:
Hilet
Lo hilet (var. filet) deus instruments de musica, e mei que mei deus instruments de còrdas hregadas qu'ei ua benda de duas colors incrustada suu bòrds de la taula d'armonia e deu hons.
Lo canau deu hilet qu'ei dessenhat dab un gredon, delimitat dab un cotèth plan agusat (com un escalpèl) puish vuèitat ; la benda bicolora (hèita de duas colors de husta) qu'ei alavetz copada, trempada dab pega e incrustada dab un marteròt. Un còp la pega seca, la pèça de husta e lo filet que son curat dab ua góbia entaus lissar amassas e har semlar que hon estats hèits amassas.
Dens los còrns de l'instrument que cau copar lo filet en forma de bec de corbaish entà qui duas bendas e's pòsquin júnher. En totau, que cau copar 10 bendas de hilet (a maugrat qui, entà acabar l'instrument, e calerà copar e retirar dus tròç de hilet entà hicar e pegar lo manjo e lo silhet).
Lo hilet que pòt estar doble (tecnica qui ei estada ampliament emplegada peu laütièr Giovanni Paolo Maggini e tornada emplegar en lo bèth imitar en Euròpa Centrau au sègle XIX).
A còps, lo hilet que pòt estar simplament dessenhat, sia per economia, sia (dens lo cas d'instruments hèra ancians) per rason de non apatenença deu laütièr a la corporacion deus marquetistas.
lo hilet qu'ondra l'instrument mes qu'estanca tanben las vibracions e los trucs suu bòrd ; atau, que pòt influenciar lo son e, sustot, emparar deus trucs suu bòrd de l'instrument en bèth evitar, a còps, qui henreclin la husta de la taula d'armonia e deu hons.


text:
1957
Aquesta pagina concernís l'an 1957 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de març - independéncia de Ghana
- 31 d'agost - independéncia de Malàisia
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier vòl de la fusada sovietica R-7 Semiorka lo 21 d'aost. Puei capitada de la premiera temptativa, totjorn sovietica de mesa en orbita d'un satellit artificiau (Sputnik 1) lo 4 d'octòbre. De son caire, leis Estats Units capitèron lo premier tir de la fusada Atlàs lo 11 de decembre.
Medecina[modificar | modificar la font]
Capitada de la premiera implantacion d'un còrs artificiau (sus un chin) per lo mètge estatsunidenc Willem Johan Kolff (1911-2009). L'animau subrevisquèt 90 minutas. Aquò marquèt lo començament de recèrcas importantas regardant lo desvolopament d'un còr artificiau per l'èsser uman.
Quimia[modificar | modificar la font]
Formulacion de la teoria BCS — dicha segon leis inicialas de seis autors John Barden, Leon Neil Cooper e John Robert Schrieffer — que permetèt per lo premier còp de descriure lo fenomèn de supraconductivitat descubèrt en 1911 per Heike Kmaerlingh Onnes (1853-1926).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - Cindy Wilson, cantaira americana (The B52's)
- 24 de febrièr - Issa Gambar, president d'Azerbaijan
- 10 de març - Osama bin Laden, terrorista arabi (m. 2011)
- 20 de març - Spike Lee, cineasta american
- 20 de març - Georges Marsan, consòl de Monégue
- 23 de març - Lucio Gutiérrez, president d'Eqüator
- 19 d'abril - Afrika Bambaataa, musician american
- 21 d'abril - Faustin-Archange Touadéra, president de Centreafrica
- 22 d'abril - Donald Tusk, president de Polonha
- 24 d'abril - Bamir Topi, president d'Albania
- 29 d'abril - Daniel Day-Lewis, actor britanic
- 10 de mai - Sid Vicious, musician britanic (Sex Pistols) (m. 1979)
- 18 de mai - Ai Weiwei, artista chinés
- 27 de mai - Siouxsie Sioux, cantaira britanica (Siouxsie and the Banshees)
- 31 de mai - Sidi Mohamed Ould Boubacar, primièr ministre de Mauritània
- 7 de junh - Juan Luis Guerra, cantaire e compositor dominican
- 19 de junh - Anna Lindh, femna politica suedesa (m. 2003)
- 28 de junh - Georgi Parvanov, primièr ministre de Bulgaria
- 3 de julhet - Laura Branigan, cantaire americana (m. 2004)
- 29 de julhet - Nelli Kim, gimnasta sovietica
- 18 d'agost - Carole Bouquet, actritz francesa
- 28 d'agost - Ivo Josipović, president croata
- 1 de setembre - Gloria Estefan, cantaira cubana
- 6 de setembre - Michaëlle Jean, governadora generala de Canadà
- 6 de setembre - José Sócrates, primièr ministre de Portugal
- 21 de setembre - Kevin Rudd, primièr ministre d'Austràlia
- 21 d'octobre - Wolfgang Ketterle, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 27 d'octobre - Paul Kagame, president de Ruanda
- 27 de novembre - Goodluck Jonathan, president de Nigèria
- 24 de decembre - Hamid Karzai, president d'Afganistan
- Adan Mohamed Nuur Madobe, president de Somalia
- John Barnes, escrivan american
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Gabriela Mistral, escrivana chilena, Prèmi Nobel de Literatura (n.1889)
- 14 de genièr - Humphrey Bogart, actor american de cinèma (n.1899)
- 16 de genièr - Arturo Toscanini, compositor italian (n.1867)
- 8 de febrièr - Walther Bothe, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (n.1891)
- 4 d'agost - Washington Luís Pereira de Sousa, president de Brasil (n.1869)
- 5 d'agost - Heinrich Otto Wieland, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (n.1877)
- 3 de novembre - Wilhelm Reich, psiquiatre alemand (n.1897)


text:
Sant Martin de Valgalga
Sant Martin de Valgalga (en francés Saint-Martin-de-Valgalgues) es una comuna occitana de Cevena, que se tròba al nòrd de la vila d'Alès, dins Lengadòc. Administrativament es dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. L'activitat minièra ocupèt un luòc preponderant dins la vida del vilatge.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant Martin aparteniá en 1384 a la Vigariá d'Alès e a l'encòp a la diocèsi de Nimes. Pasmens qualque temps aprèp, abans 1435, lo vilatge èra estat integrat a la Vigariá e a la diocèsi d'Usès.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats celèbres[modificar | modificar la font]
- Joan Castanha (1859-1938), escrivan occitan.


text:
Livry (Nièvre)
Livry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a mencionat dempuèi 1164 jol nom de Livracum en una bulle del pape Alexandre III, alavetz refugiat a França[1]. La glèisa de Livriaco, avit ja #èsser reconeguda per Bernard de Sant-Saulge, avesque de Nivèrns en una carta de 1161, coma apertenenta a la Abbaye de Sant-Martin de Autun[2].
Al Mièja Edat, lo pòrti de Borbó Pierre II, en volent donar del essor a la region, i fa establir una colònia de Auvergnats. Al Sègle XIX, lo proprietari del castèl de la Barra descobrís del Kaolin sus las siás tèrras, e crèa, en 1856, una entrepresa de porcellana en emplegant quaranta cinc obrièrs. En 1929, la Societat M.E.G., MORAILLON E GENTY repren l'activitat de la extraction del Sable Kaolinique, en transformant lo "descendrie" en mina activa fins a près de 35 m de prigondor, dels rails e dels wagonnets Décauville en las galariás e una via e un tren Décauville, locomotora e wagonnets, condusissián fins a l'estacion de Sant-Pierre-lo Moutier (env. 5km)lo preciós "kaolin" (sable kaolinique per la despatxar per camin de fèrre fins a las fabricas e molins de fabricacion de émaux ceramicas, de porcellana, de faïence, la "Societat de las carrièras kaoliniques de la Barra" moderniza l'espleitacion en galariás de minas en carrièras a cèl dobèrt totjorn n'activitat a la fin del Sègle XX. (Font comuna)
Riousse poiriá èsser lo nom del primièr vigneron #que #venir plantar la siá tenda près de la fontaine. De Soultrait menciona un « Ryosse » dempuèi 1275, aital coma un « Villaquae dicitur Riousse » en 1269. Es una colònia auvergnate #que #fondar Riousse. Lo vignoble se #desvolopar al Sègle XVIII e #conéisser lo sieu apogée al Sègle XIX ont, en 1860, s'estendiá sus 300 ectaras e comptava 300 vignerons.
En 1992, jos l' influéncia de la municipalité #nàisser l'Associacion per la réhabilitation del Vignoble de Riousse. #Donar fòrça rapidament naissença a la S.C.E.A. Del Clos de Riousse #que reagrupa uèi 600 accionaris. Es vengut proprietari d'un domeni de 16 ectaras. La vendange manuala a assegurat per las sociétaires bénévoles. La vinification tradicionala a confiat a un vigneron œnologue.
Le village est mentionné dès 1164 sous le nom de Livracum dans une bulle du pape Alexandre III, alors réfugié en France[3]. La glèisa de Livriaco, avit déjà été reconnue par Bernard de Saint-Saulge, évêque de Nevers dans une lettre de 1161, comme appartenant à l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[4].
Au Moyen Âge, le duc de Bourbon Pierre II, voulant donner de l'essor à la région, y fait établir une colonie d'Auvergnats. Au Sègle XIX, le propriétaire du château de La Barre découvre du Kaolin sur ses terres, et crée, en 1856, une entreprise de porcelaine employant quarante-cinq ouvriers. En 1929, la Société M.E.G., MORAILLON et GENTY reprend l'activité de l'extraction du Sable Kaolinique, transformant le "descendrie" en mine allant jusqu'à près de 35 m de profondeur, des rails et des wagonnets Décauville dans les galeries et une voie et un train Décauville, locomotive et wagonnets, conduisaient jusqu'à la gare de Saint-Pierre-le Moutier (env. 5km)le précieux "kaolin" (sable kaolinique pour l'expédier par chemin de fer jusqu'aux usines et moulins de fabrication d'émaux céramiques, de porcelaine, de faïence, la "Société des carrières kaoliniques de La Barre" modernise l'exploitation en galeries de mines en carrières à ciel ouvert toujours en activité à la fin du Sègle XX. (Source mairie)
Riousse pourrait être le nom du premier vigneron qui vint planter sa tente près de la fontaine. De Soultrait mentionne un « Ryosse » dès 1275, ainsi qu’un « Villaquae dicitur Riousse » en 1269. C’est une colonie auvergnate qui fonda Riousse. Le vignoble se développa au Sègle XVIII et connut son apogée au Sègle XIX où, en 1860, il s’étendait sur 300 hectares et comptait 300 vignerons.
En 1992, sous l’influence de la municipalité naquit l’Association pour la réhabilitation du Vignoble de Riousse. Elle donna très vite naissance à la S.C.E.A. du Clos de Riousse qui regroupe aujourd’hui 600 actionnaires. Elle est devenue propriétaire d’un domaine de 16 hectares. La vendange manuelle est assurée par les sociétaires bénévoles. La vinification traditionnelle est confiée à un vigneron œnologue.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XVIII.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte N°XVII
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte N°XVII


text:
Lemuridae
La familha dels lemurids (Lemiridae) es una de las cinc familhas actualas de primats lemurifòrmes. Son los « lemurians vertadièrs », los lemurs o los makis. Lors caps presentan un morre alongat. Las femèlas an pas qu'un parelh de mamèlas pectoralas fòra pels Varecia. Compren dètz espècias repartidas en quatre genres. Totes aquestes lemurids tanben son coneguts jol nom de « makis ». Per exemple, Lemur catta tanben es apelat « maki catta ».
Las mans dels lemurians son pròchas de las de l'òme. Tot coma los pès compòrtan cinc dets fòrt prims, qu'un es opausable als autres, alargats a lor extremitat e provesits d'onglas, en defòra del segond, que possedís una àrpia lor permetent de grafinhar lor forradura o la de lors congenères.
Lor nom ven de las Lemuras, perque son tant esquius e pauc visibles qu'an fach pensar a de fantaumas.
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Genre Lemur, amb una sola espècia:
- Lemur catta, lo lemur catta de la coa anelada
- Genre Hapalemur amb tres espècias:
- Hapalemur aureus, l’apalemur daurat o lemur bambó daurat, descobèrt en 1987
- Hapalemur griseus, l’apalemur gris o pichon apalemur o lemur bambó gris
- Hapalemur simus, lo grand apalemur o apalemur simian o grand lemur bambó
- Genre Varecia amb una sola espècia:
- Genre Eulemur amb cinc espècias:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Lemuridae (en)
- Referéncia ITIS : TSN 572767 Lemuridae Gray, 1821 (en)
- Referéncia NCBI : Lemuridae (en)


text:
Messorga
La messorga/messonja (var. messòrga, mensònja, mensònega) o la mentida o lo mentit es una declaracion realizada per qualqu'un que sap o suspècha qu'es falsa, en pretendre que d'autras personas la cregan. Una dicha pòt atal èsser una messorga se l'interlocutor pensa qu'es falsa. Las ficcions, encara que falsas, son pas de messorgas. Segon la definicion, una messorga pòt èsser genuïna o una vertat selectiva, una messorga per omission o tanben la vertat se l'intencion es d'enganar o de causar una accion en contra dels interèsses d'autra persona. Las personas que dison de messorgas, especialament aquelas que las dison correntament, se nomenan messorguièrs. De mentir/messorgar implica un engan intencionat. I a de paradòxas logicas sus la messorga.


text:
Cinisme
Lo cinisme èra una escòla filosofica de la Grècia antica, fondada per Antistènes, que son discipol mai celèbre foguèt Diogènes de Sinope. Aquela escòla temptava una transposicion de las valors, e ensenhava la desenvoltura e l'umilitat als òmes grands e als poderoses de la Grècia antica. Radicalament anticonformistas, los cinics, e a lor tèsta Diogènes, prepausavan una autra vision de la filosofia e de la vida en general, subversiva e urosa.
Per una derivacion estranha del tèrme, se parla a nòstra epòca de cinisme per designar una manièra de pensar que diferís de las nòrmas establidas (en particular dins lo domeni de la morala). Se pòt ligar a aqueste autre cinisme una sòrta d'umor negre (de còps involontari), mordent e ironic, utilizat sovent per manifestar una cèrta rebellion fàcia a un mond incomprensible, a diferéncia del sarcasme, que per sa part cèrca pas qu'una demostracion de fòrça. Mas enlà d'aquela indiferéncia a la morala e a las convenenças, lo cinic modèrne a pas granda causa de veire amb los filosòfs antics.


text:
Federalisme
Lo federalisme supausa un sistèma de govèrn de dos gras. La federacion es formada de divèrs estats o províncias que gausisson d'una autonomia que lor permet de reglar coma o entendon de questions coma lo dreit civil, l'educacion, la santat publica.
Lis Estats federats an mai o mens d'autonomia segon li país : atau, en Canadà - estat federau despuèi 1867 -, las dètz províncias an pas que li dreits que lor son expressament reconeguts per la Constitucion federala; quand ditz pas res, la competéncia reven a la federacion. Is Estats Units, al contrari, li cinquanta estats an toti li poders sonca li que son nomadament atribuits per la Constitucion a l'Estat federau.
Lis Estats membres an sovent d'institucions similaras a las de l'Estat federau. Atau, en Canadà, cada província es governada segon lo sistèma parlamentari, mas lo Parlament a pas qu'una chambra, d'a part en Quebèc. Is Estats Units, cada estat es organizat segon lo regim presidenciau.
Lis Estats federats son totjorn representats al nivèl federau per una segonda chambra parlamentària, que a sovent lo nom de Senat. Dins aquel Senat, lis Estats son representats o d'un biais egau coma is Estats Units, onde i a dos senators per estat, o d'un biais inegau coma en Canadà (i a vint-e-quatre senators per Ontàrio e Quebèc, dètz, sièis o quatre per las autras províncias). I a tanben dins lis Estats federaus una Cort suprèma (de nòu jutges en Canadà e is Estats Units), que règla li problèmas pausats per l'interpretacion de la constitucion dins lei relacions entre la federacion e lis estats.
I a d'estats federaus sobre toti li continents (Alemanha, Belgica, Mexic, Cameron, Índia). Mas un es ben particular: la Confederacion Elvetica, reire-confederacion devenguda federacion.
Li cantons an una larja autonomia. Amai, lo federalisme soïsse, gràcias a un territòri pro pichon, pòt utilizar la democracia dirècta o mieja dirècta. Dins li cantons, i a un quite dreit de revocacion populara dis elegits: atau, lo parlament cantonau pòt èsser dissolgut per votacion a la demanda de 12 000 ciutadans a Bèrna e 5000 a Lucèrna, e lo Govèrn Federau pòt èsser destituit per lo pòble a la demanda de quauques milierats de personas dins quatre cantons. Aquessi dreits, pasmens, son quasiment pas jamai utilizats.
Darrièra particularitat del regim soís: mentre que l'Assemblada Federala noma e revòca li membres del Conselh Federau, organ executiu, aqueste pòt pas dissòudre l'Assemblada. Aquò es un regim d'assemblada onde lo Parlament es mèstre de la situacion.
Un aute tipe de federalisme apareguèt ambe la reforma constitucionala en Belgica, en ginier de 1989: un Estat federau fondat sobre lo compartiment dei competéncias e dei ressorsas d'un reire Estat centralizat. L'Estat federau s'opausa a la confederacion d'Estats onde li membres an pas nosat entre guessi que de ligams plan tèunes (a l'origina, Soïssa foguèt una confederacion) e a l'Estat unitari coma França. Es entremieg aquessas doas formas extrèmas d'Estats, e pòt nàisser de l'evolucion d'una d'aquessas doas formas.


text:
Ain·harp
Ain·harp (en basco: Ainharbe; en francés: Ainharp) qu'ei ua comuna de la província tradicionau de Sola.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta que la municipalitat èra un ancià prieuré del diocèse de Oloron e #que s'i trobava un espital pels pelegrins : Benta.
Paul Raymond[1] note que la commune était un ancien prieuré du diocèse d'Oloron et qu'on y trouvait un hôpital pour les pèlerins : Benta.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.


text:
Genolh
Lo genolh (var. jolh) es una articulacion del còrs. Es format per l'extremitat distala del femur, per l'extremitat proximala de la tíbia (e per la rotula).
Lo genolh ten de ligaments que estabilizan l'articulacion, ajudats pel menisc (intèrne o medial e extèrne o lateral), qu'estabilizan lo genolh, e amortisson al nivèl dels cartilags, absorbisson los impactes e chòcs.
La clau per l'articulacion corrècta del genolh es l'estabilitat de l'articulacion. La configuracion ossosa, los menisques, los ligaments, la capsula e los muscles que enròdan l'articulacion del genolh produsisson son estabilitat. Los ligaments son los estabilizadors primièrs per la translacion anteriora e posteriora, l'angulacion vara e valga, e per la rotacion intèrna e extèrna de l'articulacion del genolh. Lo ligament crosat anterior (LCA) es la restriccion predominanta al deslogament tibial anterior, ja que accepta 75 % de la fòrça en extension completa e un addicional de 10 % (fins a 90 °) de flexion del genolh. Amb esses dados fica evidente que o LCA es lo mai exigit dins la vida vidanta d'una persona en bona santat, que practica l'esport coma léser o professionalament. Las lesions dels ligaments pòdon èsser causadas per la fòrça que fa com que l'articulacion exceda son amplitud de movement (ADM) normal. Uma pancada no aspècte lateral de l'articulacion del genolh o de la tíbia pòt causar un estresse em valgo que pòt donar coma resulta la ruptura dels ligaments qu'empacharà puèi lo movement em valgo. Del meteis biais una iperextension forçada del genolh pòt causar una rompedura dels ligaments posteriors. Embora fòrças excessivas possam causar de rupturas de ligaments, força de bassa importància tanben pòt causar de rompeduras dins los ligaments aflaquits per l'edat, las malautiás, l'immobilizacion, los esteroïdes o una insufisença vasculara. Per evitar aqueles problèmas, un enfortiment dels muscles d'aquesta articulacion complèxa, amb una orientacion corrècta de la postura, farà com que las personas sejan cautelosas e mai seguras dins la practica dels espòrts coma lo fotbòl, lo basquet e l'atletisme.


text:
Antonio Gramsci
Antonio Gramsci (Ales, Sardenha, 22 de genièr de 1891 – Roma, 27 d'abril de 1937) foguèt un teorician politic, politician, escrivan, filosòf, sociològ e lingüista sard. Amb Amadeo Bordiga e d'autres, creèt lo Partit Comunista Italian e ne venguèt tanben lo menaire. Amb l'arribada al poder de Benito Mussolini e l'instauracion de la repression fascista se vegèt arrestat e empresonat.
Gramsci foguèt un dels intellectuals e pensaires principals del marxisme durant lo sègle XX. Son pensar es conegut mai que mai per sa teoria d'egemonia culturala, que descriu cossí los estats utilizan las institucions culturalas per conservar son poder dins las societats capitalistas.


text:
Cree
Los Cree son una nacion autoctòna d'America del Nòrd. Sos territòris s'espandisson entre las montanhas rocosas e l'ocean Atlantic, mai que mai en Canadà (Quebèc, Ontàrio, Manitòba, Saskatchewan e Albèrta), mas tanben als Estats Units (oèst de Minnesòta e uèi Montana).
Amb mai de 200 000 personas, e mai de 135 comunitats enregistradas, los Cree forman lo pus grand grop entre las primièras nacions de Canadà.
La lenga cree de la familha de las lengas algonquinas es, amb aperaquí 117 000 locutors, una de las pus parladas en America del Nòrd . A causa de l'acceptacion dels maridatges intertribals, existís una comunitat mestissa eissuda d'unions entre crees e europèus, qu'a desvolopada una lenga pròpria sonada michif, qu'es una mescla de francés (mai que mai per los noms) e de cree (subretot pels vèrbs).
Lo tèrme cree ven de la francizacion del nom de vilatge Kenisteniwak en Christenaux que donèt cree. Eles se sonan eles meteisses collectivament Nēhilawē (« los que parlan la lenga nòstra »).
En Quebèc, a l'encòp las activitats minièras e los grands projèctes idroelectrics de l'estat quebequés dins los ans 1970 a l'entorn de la baia de James aguèron per consequéncias l'apropriacion per de companhiás quebequesas de fòrça tèrras dels crees, e l'installacion sus sos territòris de vilas non autoctònas.
Entre los grops màger i a d'oèst cap a l'èst :
- Los crees de las planas (Plains Cree;paskwawininiwug) .
- Los crees dels bòsques (Woods Cree;Sakawiyiniwak).
- Los crees dels paluns (Swampy Cree; Maškēkowak).
- Los crees de l'elan (Moose Cree; Mosoni)
- Los crees de la baia de James (Wiinibeyk Iiyuu e Nuuchcimiihc Iiyuu).
- Los Montagnais
- Los Atikamekw.
- Los Naskapi.


text:
-241
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -241 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
L'annada veguèt la fin de la Premiera Guèrra Punica après la victòria romana deis Illas Egatas e lei dificultats economicas punicas. Cartage acceptèt d'abandonar ai Romans lei regions orientalas de Sicília encara tengudas per sei garnisons e deguèt rapidament faciar l'insureccion de sei mercenaris non pagats.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Punica còntra lei Romans que capitèron d'organizar una emboscada navala victoriosa ais illas Egatas còntra la flòta punica. Cartage perdèt 120 naviris sus 250 còntra solament 30 (sus 200) ai Romans. Lassada de la guèrra, l'elèit de la vila — principalament interessada per l'expansion de Cartage en Africa — decidiguèt de durbir de negociacions ambé Roma.
Après de negociacions lòngas, Cartage deguèt cedir Sicília, leis illas Egatas e leis illas Lipari ai Romans, pagar una indemnitat de guèrra de 3 200 talents e rendre sei presoniers sensa condicion. De mai, aguèt la defensa de recrutar de mercenaris en Itàlia. Pasmens, lei marchands romans obtenguèron ges d'avantatge comerciau e lei tropas, principalament formadas de mercenaris, de Drepana e Lilybaeum qu'èran estats pas vencuts lei Romans gardèron sa libertat e seis armas. Cartage deguèt solament lei retirar de l'illa avans de lei licenciar.
Vèrs la fin de l'annada, lo maucontentament causada per aquela desfacha au sen de la populacion e dei mercenaris cartaginés entraïnèt una revòuta dei mercenaris non pagats. Aquò foguèt lo començament d'una crisi grèva e d'una guèrra civila de tres annadas dicha Guèrra dei Mercenaris. L'insureccion trobèt rapidament un sostèn de part dei populacions africanas desirosas d'afeblir la dominacion de Cartage sus lo nòrd dau continent. Lei principalei vilas cartaginesas, compres la capitala, foguèron rapidament enceucladas.


text:
Warluis
Warluis es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al Sud de Beauvais. Las vilas limitrophes son Allonne, Villers-sus-Thère, Rochy-Condé, Montreuil-sus-Therain, Abbecourt e Beauvais.
Los sieus caserius son Bruneval, Merlemont, l'Espina...
A traversat pel Thérain.
Situé au Sud de Beauvais. Les villes limitrophes sont Allonne, Villers-sur-Thère, Rochy-Condé, Montreuil-sur-Therain, Abbecourt et Beauvais.
Ses hameaux sont Bruneval, Merlemont, l'Épine...
Il est traversé par le Thérain.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La bona conservacion d'un ensems de luòcs del primièr millenari del Mésolithique, fach de Warluis un luòc màger, sens equivalent en la mitat Nòrd de la França e en las regions vesinas d'Euròpa.
La bonne conservation d’un ensemble de sites du premier millénaire du Mésolithique, fait de Warluis un site majeur, sans équivalent dans la moitié Nord de la France et dans les régions voisines d’Europe.


text:
Riumajor
Riumajor[1][2] (Rieumajou en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 44 km al sud-èst de Tolosa. Las comunas als tèrmes de Riumajor son: al sud, Avinhonet de Lauragués e Fòlcarda, a l'oèst, Lutz, al nòrd, Lutz e Morvilas Nautas e a l'èst, Montmaur, qu'es dins lo departament d'Aude.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Neufgrange
Neufgrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, en la châtellenie de Sarreguemines.
- Vilatge destruit al cors de la guèrra de Trenta ans e reconstruit.
- Erigé En parròquia l'an 1756.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, dans la châtellenie de Sarreguemines.
- Village détruit au cours de la guerre de Trente ans et reconstruit.
- Erigé en paroisse en 1756.


text:
Lengas maias
Las lengas maias forman una familha de lengas parladas en Mesoamerica e al nòrd de l'America Centrala. per aperaquí 6 milions de personas, mai que mai en Guatemala, Mexico, Belize e Honduras. En 1996, Guatemala reconeguèt formalament 21 lengas maias pels sieus noms,[1] e Mexico ne reconeguèt uèit de mai.[2]
La familha de las lengas maias es una de las melhoras documentadas e pus estudiada de las Americas[3]. Las lengas maias modèrnas davalan del protomaia, una lenga que foguèt parlada fa 5000 ans e qu'es estada parcialament reconstrucha per lo metòde comparatiu.
Las lengas maias forman una part de l'Aira Lingüistica Mesoamericana, una zòna de convergéncia ligüistica que s'es desvolopada a travèrs los millennis per las interaccions entre los pòbles de Mesoamerica.


text:
Gomelange
Gomelange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Vilatge donat al abbaye de Freistroff en 1130.
- Colming A totjorn #èsser una annèxa de la comunitat de Gomelange e se citava aquela localité dés 1209 jol nom de Colvinges.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Village donné à l'abbaye de Freistroff en 1130.
- Colming a toujours été une annexe de la communauté de Gomelange et on citait cette localité dés 1209 sous le nom de Colvinges.


text:
1440
Aquesta pagina concernís l'an 1440 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Venguda deis aigas fòrça importanta qu'entraïnèt de destruccions grèvas dins la vau de Durença. En particular, l'Abadiá de Silvacana foguèt largament destrucha e perdèt son importància.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Après la signatura d'un acòrd marcant la fin de la division entre lei Glèisas d'Orient e d'Occident en 1439, la delegacion bizantina quitèt Itàlia. Pasmens, dins lo corrent dau viatge de retorn e en causa de la mòrt dau patriarca Jousè II, leis adversaris de l'acòrd poguèron s'organizar e l'emperaire Joan VIII Paleòleg deguèt faciar una oposicion importanta per lo ratificar. Finalament, nomèt Metrophanes II per defendre la causa de l'union e aquela de la Crosada que se preparava en Occident. Pasmens, lei patriarcas de Jerusalèm, d'Antiòquia e d'Alexàndria refusèron de l'acceptar entraïnant una crisi novèla au sen de la Glèisa orientala.
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion astèca[modificar | modificar la font]
Mòrt dau tlatoani Itzcoatl. Son nebòt Moctezuma Ièr li succediguèt
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, leis autoritats dau Reiaume capitèron d'organizar sei conquistas per formar un estat centrau poderós e de regions perifericas tributàrias. La capitala foguèt installada a Tzintzuntzan que venguèt un centre administratiu important.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Meteorologia[modificar | modificar la font]
Data pus anciana enregistrada dins un document escrich de Corèa de l'utilizacion d'un pluviomètre. Dins aquò, aquel instrument èra ja conegut dins la peninsula indiana au sègle IV avC.