text:
Organizacion Mondiala del Comèrci
L’Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC; World Trade Organization en anglés, Organisation mondiale du commerce en francés, Organización Mundial del Comercio en espanhòl) se presenta coma la sola organizacion que se tracha de las règlas regissent lo comèrci entre los païses. L’OMC es lo successor del GATT e a per objectiu de reduire o d’eliminar completament las barrièras doanièras internacionalas. Roberto Azevêdo n’es lo director general dempuèi 2013.
Lo sèti de l’OMC es a Genèva.


c: text/html

text:
Republica Dominicana
La Republica Dominicana o mens formalament Sant Domingo (en espanhòl República Dominicana, Santo Domingo) es un Estat d'America Centrala e de la Cariba qu'ocupa l'èst de l'illa d'Aïtí.
Sa capitala es Sant Domingo.
Lo gentilici es dominican -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Lo periòde coloniau
- 2.2 La Republica Dominicana independanta
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
L'istòria dau territòri que correspond a la Republica Dominicana actuala es quasi desconeguda avans l'arribada deis Europèus en causa de l'abséncia de documents escrichs. L'illa d'Hispaniola foguèt descubèrta per Cristòl Colomb tre son premier viatge e leis Espanhòus i establiguèron rapidament de colonias. Sota la direccion de Bartolomeo Colomb, fraire dau precedent, fondèron Santo Domingo en 1496-1497. Puei, lo governador Nicolás de Ovando organizèt la colonia entre 1502 e 1509 e ne tuèt la màger part de la populacion indigèna per establir la dominacion espanhòla[1]. Ansin, l'illa venguèt la basa principala dei conquistadors que conquistèron Mexic e Peró.
Pasmens, leis Espanhòus ocupèron pas la totalitat de l'illa. Son litorau venguèt donc pauc a pauc un refugi per lei flibustièrs. Principalament d'origina francesa, aquelei piratas i bastiguèron de pòrts fortificats sota la direccion de François Levasseur, flibustièr e governador de facto de l'illa de la Tartuga. Lentament, se formèt ansin una colonia francesa de Sant Domingo qu'entraïnèt lo partiment d'Hispaniola entre una mitat occidentala francesa, a l'origina d'Haití, e una mitat orientala espanhòla a l'origna de la Republica Dominicana.
L'activitat economica de la colonia espanhòla se concentrèt dins lei regions sud-èst e se centrèron sus de produccions colonialas tipicas coma lo sucre ò lo cafè. A respèct deis autrei colonias de la region, lo nombre de Blancs e de Negres liures i èra important e la proporcion d'esclaus relativament febla. Pasmens, la populacion generala i èra febla car Espanha donava la prioritat a seis autrei domenis americans. Puei, après sa desfacha còntra la França Revolucionària, Espanha abandonèt sa partida de l'illa en 1795.
Durant la Revolucion Francesa, la partida orientala de l'illa escapèt ai combats saunós que se debanèron dins la partida occidentala. Dins aquò, de combats i opausèron soudats francés e colons espanhòus. Sostenguts per lei Britanics, lei segonds ganhèron e prenguèron lo contraròtle de Santo Domingo en 1809. Aquò permetèt la restitucion de la colonia a Espanha au Congrès de Viena.
La Republica Dominicana independanta[modificar | modificar la font]
L'independéncia[modificar | modificar la font]
La restauracion de la preséncia espanhòla foguèt malaisada en causa de l'afebliment de la poissança coloniala. En 1822, Haití ocupèt la totalitat de l'illa. Aquò entraïnèt l'exili d'un nombre fòrça de Blancs e un òdi duradís entre Dominicans e Haicians. En 1844, lei premiers se revoutèron còntra lei segonds e venguèron independents. Pasmens, la Republica Dominicana conoguèt una tiera de trèbols e de periòdes d'instabilitat dins lo corrent deis annadas 1840-1850. En fàcia d'aquela situacion caotica, lo generau Pedro Santana demandèt en 1861 au govèrn espanhòu de tornar prendre lo contraròtle dau país. Pasmens, la restauracion de l'òrdre coloniau èra pas popular e costós. Ansin, Madrid se retirèt definitivament de l'illa en 1865.
Lo desvolopament de l'influéncia estatsunidenca[modificar | modificar la font]
De 1861 a 1916, la Republica Dominicana contunièt de conóisser de dificultats fòrça importantas e de periòdes d'instabilitat. En parallèl, lo país passèt pauc a pauc dins l'esfèra d'influéncia deis Estats Units d'America.
D'efèct, après lo retirament definitiu d'Espanha, lei combats entre lei diferentei faccions desirosas de dirigir lo país comencèron tornarmai. Durèron fins a 1881 e la presa dau poder d'Ulises Heureaux. Lo cap novèu dirigiguèt lo país fins a son assassinat en 1889 e establiguèt una dictatura per restaurar l'òrdre. Assaièt tanben de favorizar lo desvolopament de la produccion sucrièra. Per aquò, aguèt besonh de capitaus estatsunidencs, çò que permetèt a Washington d'establir son influéncia dins la gestion deis afaires dominicans.
Après sa mòrt, la situacion se melhorèt pas : de trèbols grèus perturbèron l'activitat economica e lo deute nacionau aumentèt d'un biais inquietant. Ansin, après l'assassinat dau president Ramon Caceres (1908-1911) e un periòde fòrça caotic de 1911 a 1916, leis Estats Units decidèron de desbarcar de tropas per restablir dirèctament l'òrdre.
L'intervencion estatsunidenca[modificar | modificar la font]
Leis Estatsunidencs ocupèron militarament lo territòri dominican de 1916 a 1924. Après l'eliminacion d'una fòrta resisténcia dins lei regions orientalas, capitèron de restablir un òrdre economic — favorable a seis interès — e de tornar crear una administracion. Formèron tanben una armada nacionala que son comandament foguèt fisat au generau Rafael Leonidas Trujillo. En 1924, organizèron d'eleccions que veguèron l'eleccion a la presidéncia dau generau Horacio Vasquez. Puei, retirèron sei tropas dau país dins lo corrent de l'annada. Pasmens, gardèron lo contraròtle dei doanas.
Lo periòde dau generau Trujillo[modificar | modificar la font]
Horacio Vasquez gardèt lo poder fins a un còp d'estat menada en 1930 per lo generau Trujillo que gardèt lo poder de 1930 a 1961. Establiguèt una dictatura basada sus lo contentament dei revendicacions dei païsans (reforma agrària, construccion de rotas... etc.) e sus la produccion de sucre gràcias au sostèn d'investiments estatsunidencs. Desvolopèt tanben un culte de la personalitat (la capitala prenguèt lo nom de Ciudad Trujillo en 1936) e creèt una polícia politica per reprimir seis opausants.
Trujillo adoptèt una politica estrangiera activa e sostenguèt mai d'un dictator american descaigut. Pasmens, en 1960, foguèt implicat dins una temptativa d'assassinat dirigida còntra lo president veneçolan e perdiguèt lo sostèn de Washington. Un an pus tard, foguèt assassinat ambé l'ajuda de la CIA e remplaçat per Joaquin Balaguer.
La Revolucion d'abriu[modificar | modificar la font]
Après la fin dau periòde Trujillo, la Republica Dominicana conoguèt una parentèsi democratica ambé l'eleccion de Juan Bosch, cap en exili dau Partit Revolucionari Dominican (PRD), en decembre de 1962. Dirigiguèt lo país de febrier a setembre de 1963 e promulguèt una constitucion novèla assegurant la reconóissença dei sindicats, l'egalitat entre leis òmes e lei fremas e la secularizacion de la societat.
Aquelei mesuras suscitèron l'ostilitat dei partits conservadors e l'inquietud deis Estats Units. Un còp d'estat militar foguèt donc organizat per lei militars. Aquò entraïnèt de trèbols grèus e lo 24 d'abriu de 1965, la populacion e una partida de l'armada se revoutèt còntra lo regime. Tres jorns pus tard, leis Estats Units decidèron d'intervenir a son torn per defugir la formacion d'un segond estat comunista dins la region. Una fòrça de 40 000 òmes foguèt mandada dins l'illa per restablir l'òrdre, çò que necessitèt plusors mes de combats (24 d'abriu - 3 de setembre).
Lo periòde de Joaquin Balaguer[modificar | modificar la font]
La segonda ocupacion estatsunidenca de la Republica Dominicana durèt d'abriu de 1965[2] a setembre de 1966. Favorizèt l'eleccion de Joaquin Balaguer que formèt un regime non comunista que venguèt rapidament fòrça autoritari.
Coma durant lo periòde Trujillo, lei païsans venguèron la basa dau regime. Pasmens, en 1978, foguèt batut ais eleccions per Antonio Guzmán (PRD) que capitèt de restaurar la patz civila. Guzmán sostenguèt lo desvolopament de l'agricultura e dei zònas ruralas. Se suicidiguèt en 1982 e foguèt remplaçat per Salvador Jorge Blanco (PRD). Durant sa presidéncia, d'aumentacions dei prètz importantas entraïnèron d'esmogudas e lo país deguèt demandar l'ajuda dau FMI. Aqueu darrier impausèt un plan d'austeritat estricte qu'agravèt lei trèbols (70 mòrts lei 23 e 24 d'abriu de 1984).
Aquelei tensions permetèron lo retorn au poder de Joaquin Balaguer en 1986. Au contrari de sa presidéncia precedenta, adoptèt una politica relativament liberala e acceptèt l'existéncia d'una oposicion. Un programa important de construccions e d'investiments publics permetèt de melhorar la situacion economica. Pasmens, l'economia dominicana demorava fragila e Balaguer deguèt organizar de fraudas massivas per èsser tornat elegir en 1990 e en 1994. Laissèt finalament lo poder en 1996 après de campanhas de protestacions còntra lei fraudas electoralas de 1994.
La Republica Dominicana dempuei 1996[modificar | modificar la font]
Dempuei 1996, lo desvolopament dau torisme, ja començament durant lei darriereis annadas dau periòde Balaguer, es vengut la prioritat dei govèrns successius de la Republica Dominicana. En parallèl, lo país retròba una partida de son autonòmia a respèct deis Estats Units (restabliment dei relacions diplomaticas ambé Cuba en 1998, raprochament ambé Veneçuèla en 2004). Leonel Fernández (Partit de Liberacion Dominicana, PLD), president de 1996 a 2000 e de 2004 a 2012, es l'autor principau d'aquela evolucion. Aquò a permes de melhorar l'economia gràcias au sostèn de Caracas mai la situacion demora malaisada (crisi en 2002-2003) car Veneçuèla conóis a son torn de problemas economics dempuei leis annadas 2010.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fourches
Fourches es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Extrach de Modèl:Labor[2] : Modèl:Cita blòc
Extrait de [3] :
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Veire tèxt intégral sus Ligam Modèl:Web
- ↑ Voir texte intégral sur Historique (site non officiel de Fourches)


text:
Lucheux
Loucheux en picard ( Lucheux en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es vesina de #Saber-Sant-Leugièr[1] pel -Calava. A traversat pel riu Grouche, afluent del Authie.
La commune est voisine de Sus-Saint-Léger[2] dans le Pas-de-Calais. Elle est traversée par la rivière Grouche, affluent de l'Authie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl a pres pel capitani en protestant Cocqueville en 1568 (tresena guèrra de religion).
Es egalament assiégé e preses en 1595, en lo moment d'una operacion annèxa del banc de Doullens, pels Espanhòls de Hernando Teillo de Porto Quadrar (huitième e darrièra guèrra de religion).
Le château est pris par le capitaine protestant Cocqueville en 1568 (troisième guerre de religion).
Il est également assiégé et pris en 1595, lors d’une opération annexe du siège de Doullens, par les Espagnols d'Hernando Teillo de Porto Carrer (huitième et dernière guerre de religion).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Associacion del Sant-Leugièr, « {{{Títol}}} ». Consultat lo 28 d'abril de 2008
- ↑ Association des Saint-Léger, « Sus-Saint-Léger - 62 ». Consultat lo 28 avril 2008


text:
Nousseviller-Saint-Nabor
Nousseviller-Saint-Nabor es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en lo Nòrd-Es de la França, Nousseviller-Sant-Nabor ofèrta als sieus abitants lo encant dels pòbles, en aprofechant de la proximitat de nombrosas vilas. N'efièch, situats a dètz quilomètres de Forbach, cap de-luòc de arrondissement, lo pòble de Nousseviller e la siá annèxa de Cadenbronn jouxtent Sarreguemines, a sèt quilomètres, mas tanben Sarrebruck en prèp Alemanha, distant solament de quinze quilomètres. Mètz, prefectura de la Moselle se situa a setanta quilomètres.
Comuna rurala, los abitants se reten dins las vilas environnantes per trabalhar. La proximitat de la Alemanha ne fa un luòc priviliegiat per los sieus vesins #que tròban en la campanha, la calma e los repauses imprescindibles a un bon equilibri de vida.
Situé dans le Nòrd-Est de la France, Nousseviller-Saint-Nabor offre à ses habitants le charme des villages, en profitant de la proximité de nombreuses villes. En effet, situés à dix kilomètres de Forbach, chef-lieu d'arrondissement, le village de Nousseviller et son annexe de Cadenbronn jouxtent Sarreguemines, à sept kilomètres, mais aussi Sarrebruck en proche Allemagne, distante seulement de quinze kilomètres. Metz, préfecture de la Moselle se situe à soixante-dix kilomètres.
Commune rurale, les habitants se rendent dans les villes environnantes pour travailler. La proximité de l'Allemagne en fait un site privilégié par ses voisins qui trouvent dans la campagne, le calme et le repos indispensables à un bon équilibre de vie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna a constituit de doas pòbles : Nousseviller-Sant-Nabor e la siá annèxa Cadenbronn. Se situa l'origina dels dos pòbles al Modèl:VIIe sègle o Modèl:VIIIe sègle. Lo sieu istòria a separat fins en 1808 e 1813 o respectivament la parròquia de contunh la comuna de Cadenbronn an ligat a aquela de Nousseviller.
Pendent la periòde gallo-romaine, una expedís secondaire telefonada diverticule, relativament importanta, connectava lo « Herapel », lo tuc sul ban de Cocheren ont los Romains édifièrent un oppidum, a Sarreguemines. Aquela via romaine passava per Cocheren, Folkling, Théding, Nousseviller e Welferding.
A l'origina, cap a 875, lo vilatge de Nousseviller a ligat al glèisa-maire de Maxstadt, de contunh mai tard a la abbaye de Sant-Arnouald. Jol Ancian Regim, lo abbaye Santa-Glossinde de Mètz possedís de bens en lo pòble, de meteis que los comtes de Sarrebruck. A partir del Sègle XIII, Nousweiller ven proprietat dels comtes de Salm, senhors de Puttelange, e aquel fins al Sègle XV. Lo comtat de Puttelange es alavetz dirigit per un comte, lo Rhingraff. Los pòbles de Guebenhouse, Metzing e Nousseviller forman aquel #que se trucava la comuna de Metzing.
D'unes autres senhors, aital coma çò clergé, possedisson de bens a Nousseviller, coma per exemple la commanderie de Mètz del òrdre teutonique. Mas coma aqueles bens son malaisits a administrar vist lo éloignement, an cedit a la commanderie de Sarrebruck. Un document testifica #qu'al començament del Sègle XV, aquel darrièr signe un contracte amb lo comte Johann de Salm de Puttelange per gerir las possessions a Nousseviller, contracte #qu'a renauit en 1453, amb los sieus fils Simon e Johann.
Un document manuscrit en datant del regna de Louis XIV parlar del dénombrement efectuat en 1708. Aquela informacion d'una granda precision confirma #qu'a aquela data, lo pòble compte nòu familhas, dètz gojats, dètz filhas, un criat e doas servidores, #çò que dona un total de quaranta-e-unas personas. Nos indica tanben qu'aquelas familhas possedisson vint-tres cavals, dètz-e-nòu vacas e quaranta cinc pòrcs. Se çò pòble compte a aquela data se pauc d'abitantas, #encobrir s'explica per la destruccion de la region pendent la guèrra de Trenta Ans (1618-1648). Los mercenaires #que pòrtan aquela guèrra amb las tropas indisciplinées lududes donan un caractèr particularament crusèl e dévastateur.
Segon la costum lorraine, l'ensems del ban del pòble a somés al Mièja Edat a la vana pâture. Cela significa que cada proprietari es pas mai sus lo sieu pròpri terren, a partir del 1er Modèl:En octòbre de cada an per far manjar las siás bèstias. La capacitat de pâture de cada ban a avalorat unas fes per totas. Aital segon una expertise de la Mois invalide (d'agost)M, entérinée per una sentence del tribunal de bailliage de Sarreguemines de la Mois invalide (de decembre)M, lo ban de Nousseviller pòt alimentar #cent cinquanta bovins, ochanta pòrcs, #cent seissanta brebis o #cent fedas. Segon un principi de équivalence, la capacitat totala del ban a avalorat a sièis #cent trenta fedas. En vertu de lo sieu drech de vana pâture, lo senhor pòt doncas manténer a Nousseviller un vegada en correspondent a un tèrç de la capacitat totala, siatz dos #cent dètz fedas, del temps que la bergerie seigneuriale se trobava a Metzing.
Après aver-i apertengut al Alemanha, Nousweiller ven francés en 1766. Lo vilatge ven comuna del district de Sarreguemines e del costat de Puttelange. Fin finala, jol regna de Napoleon Eer, lo Data|18|d'octòbre|1801 {{}}, de nòus cambiaments intervenon e la municipalitat a ligat al departament de la Moselle e lo arrondissement de Sarreguemines, en lo costat de Forbach.
La commune est constituée de deux villages : Nousseviller-Saint-Nabor et son annexe Cadenbronn. On situe l'origine des deux villages au Modèl:VIIe siècle ou Modèl:VIIIe siècle. Leur histoire est séparée jusqu'en 1808 et 1813 ou respectivement la paroisse puis la commune de Cadenbronn sont rattachées à celle de Nousseviller.
Durant la période gallo-romaine, une route secondaire appelée diverticule, relativement importante, reliait le « Herapel », la colline sur le ban de Cocheren où les Romains édifièrent un oppidum, à Sarreguemines. Cette voie romaine passait par Cocheren, Folkling, Théding, Nousseviller et Welferding.
À l'origine, vers 875, le village de Nousseviller est rattaché à l'église-mère de Maxstadt, puis plus tard à l'abbaye de Saint-Arnouald. Sous l'Ancien Régime, l'abbaye Sainte-Glossinde de Metz possède des biens dans le village, de même que les comtes de Sarrebruck. À partir du Sègle XIII, Nousweiller devient propriété des comtes de Salm, seigneurs de Puttelange, et ce jusqu'au Sègle XV. Le comté de Puttelange est alors dirigé par un comte, le Rhingraff. Les villages de Guebenhouse, Metzing et Nousseviller forment ce qu'on appelait la mairie de Metzing.
D'autres seigneurs, ainsi que le clergé, possèdent des biens à Nousseviller, comme par exemple la commanderie de Metz de l'ordre teutonique. Mais comme ces biens sont difficiles à administrer vu l'éloignement, ils sont cédés à la commanderie de Sarrebruck. Un document atteste qu'au début du Sègle XV, ce dernier signe un contrat avec le comte Johann de Salm de Puttelange pour gérer les possessions à Nousseviller, contrat qui est renouvelé en 1453, avec ses fils Simon et Johann.
Un document manuscrit datant du règne de Louis XIV nous parle du dénombrement effectué en 1708. Ce renseignement d'une grande précision confirme qu'à cette date, le village compte neuf familles, dix garçons, dix filles, un valet et deux servantes, ce qui nous donne un total de quarante-et-une personnes. Il nous indique aussi que ces familles possèdent vingt-trois chevaux, dix-neuf vaches et quarante-cinq cochons. Si le village compte à cette date si peu d'habitants, cela s'explique par la destruction de la région pendant la guerre de Trente Ans (1618-1648). Les mercenaires qui mènent cette guerre avec les troupes indisciplinées lui donnent un caractère particulièrement cruel et dévastateur.
Selon la coutume lorraine, l'ensemble du ban du village est soumis au Moyen Âge à la vaine pâture. Cela signifie que chaque propriétaire n'est plus sur son propre terrain, à partir du Modèl:1er octobre de chaque année pour faire manger ses bêtes. La capacité de pâture de chaque ban est évaluée une fois pour toutes. Ainsi selon une expertise du Mois invalide (août)M, entérinée par une sentence du tribunal de bailliage de Sarreguemines du Mois invalide (décembre)M, le ban de Nousseviller peut nourrir cent cinquante bovins, quatre-vingt porcs, cent soixante brebis ou cent moutons. Selon un principe d'équivalence, la capacité totale du ban est évaluée à six cent trente moutons. En vertu de son droit de vaine pâture, le seigneur peut donc entretenir à Nousseviller un troupeau correspondant à un tiers de la capacité totale, soit deux cent dix moutons, tandis que la bergerie seigneuriale se trouvait à Metzing.
Après avoir appartenu à l'Allemagne, Nousweiller devient français en 1766. Le village devient commune du district de Sarreguemines et du canton de Puttelange. Enfin, sous le règne de Napoléon Ier, le , de nouveaux changements interviennent et la commune est rattachée au département de la Moselle et l'arrondissement de Sarreguemines, dans le canton de Forbach.


text:
1100
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1100 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Associacion au poder dau prince Loís per son paire Felip. Pasmens, lei relacions entre lei dos òmes èran fòrça marridas e Loís s'enfugiguèt a la Cort d'Anglatèrra (→ 1103).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Principat d'Antioquiá[modificar | modificar la font]
Captura de Boemond de Tarent per l'emir de Sivas. Son nebòt Tancred de Galilèa venguèt regent dau Principat fins a sa liberacion.
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Mòrt de Godofred de Bouillon après una campanha còntra Acre, Ascalon, Arsuf, Jaffa e Caeserea que venguèron tributària dau Reiaume de Jerusalèm. A sa mòrt, sei partisans, dirigits per Werner de Graz, prenguèron lo contraròtle de la capitala e obliguèron lo patriarche de Jerusalèm — desirós de fisar lo reiaume a la Papautat — de coronar rèi de Jerusalèm lo 25 de decembre Baudoïn d'Edessa qu'èra lo fraire de Godofred.


text:
-300
Aquesta pagina concernís l'an -300 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Mantenement dau contèxte de tensions militaras e diplomaticas en vigor en Itàlia Centrala dempuei dos ans (→ 302 e 301 av. JC). Pasmens, ges d'operacion importanta aguèt luòc dins lo corrent de l'annada.
Au sen de la ciutat, la lex Ogulnia foguèt adoptada. Permetèt ai plebèus d'accedir ai foncions religiosas de pontifes e d'augurs, aumentèt lo nombre de pontifes de cinc a nòu e donèt cinc pòstes d'augur a la pleba. Aquò èra l'acabament d'una lònga lucha de classa entre la pleba e lo patriciat romans. Porta lo nom dau tribun Quintus Ogulnius Gallus.
En parallèl de la lex Ogulnia, una partida importanta de la lex Porcia foguèt probablament adoptada dins lo corrent de l'annada. Completada mai d'un còp durant lo periòde republican, aquela lèi permetiá a cada ciutadan roman de far apèu d'una pena capitala.


text:
Franz Liszt
Liszt Ferenc (en ongrés), mai conegut coma Franz Liszt (nascut lo 22 d'octobre de 1811 – mòrt lo 31 de julhet de 1886) èra un pianista virtuós ongrés e un compositor pendent lo periòde romantic. Èra un jogaire famós dins tota Euròpa pendent lo sègle XIX, conegut mai que mai per sas performanças musicalas e sa granda dexteritat sul clavièr. Uèi, se considèra en general que foguèt un dels pianistas màgers de l'istòria, malgrat lo fach qu'existisca pas cap d'enregistrament de sas interpretacions. En vertat, Liszt es freqüentament considerat coma un redefinidor del jòc de piano propriament dich, e son influéncia se pòt veire encara uèi. Contribuiguèt tanben bèlament al romantisme en general, e se li atribuís l'invencion del poèma sinfonic.
Liszt estudièt e joguèt a Viena e a París e pendent la primièra part de sa vida adulta virèt per tota Euròpa en i far de concèrts. Se considèra qu'es lo paire de l'invencion del recital de piano modèrne, que sa virtuositat li faguèt ganhar l'aprobacion dels compositors e dels musicians a l'encòp. Sa granda generositat per çò qu'es del temps e de l'argent a beneficiat a fòrça personas: las victimas de desastres, los orfanèls e los nombroses estudiants als quals ensenhava la musica gratuitament. Contribuiguèt a mai tanben al fons memorial Beethoven.
Un bèl nombre de sas composicions de piano son estadas inscrichas dins lo repertòri estandard, coma per exemple las Rapsodias Ongresas, sas Annadas de Pelegrinatge, sa Sonada per Piano en B menor, e dos concèrts per piano. Compausèt a mai de nombrosas transcripcions d'opèras per piano, de sinfonias famosas, los Capricis de Paganini (que son entre las òbras mai dificilas del repertòri del violon), e de Lieder de Schubert. Mantas de sas composicions per piano son demest las mai dificilas tecnicament de son repertòri. Lo quite Liszt èra un compositor de lieder e de corala, de poèmas sinfonics e d'autras òbras orquestralas. Sas composicions per orguena son glorificadas e ben establidas entre los repertòris per orguena.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Liszt nasquèt dins lo vilatge de Doborján, a ras de Sopron, en Ongria, (ara Raiding, en Àustria). Son certificat de bateg, escrich en latin, dona son primièr nom coma Franciscus. Empleguèt de longa a l'escrich la forma alemanda Franz, e pas jamai la version ongresa Ferenc.
Franz èra un enfant flac e malautís, e foguèt environat dempuèi nenon per la musica. Son paire, que trabalhava a la cort del Comte Esterházy, èra tanben pianista e violoncelista (soliá jogar dins l'orquèstra d'estiu d'Esterházy a Eisenstadt); organizèt de seradas de musica de cambra amb de musicians non professionals dels vilatges vesins, que sos vièlhs amics d'Eisenstadt i participavan ocasionalament.
Son paire li donèt sas primièras leiçons de musica quand aviá pas que sièis ans. Ferenc demostrèt lèu lèu un talent impressionant, en legir aisidament las particions mai dificilas que podiá trobar, e d'unes còps en legir mai d'una portada a l'encòp. L'aristocracia locala remarquèt son talent e li permetèt de viatjar a Viena e pus tard a París amb sa familha.
A Viena son professor foguèt Carl Czerny, un discípol de Beethoven, que deviá èsser lo sol professor de piano professional que Liszt aguèt. Son paire l'aviá menat d'en primièr a Johann Nepomuk Hummel per que l'ensenhèsse, mas lo prètz de las leiçons d'Hummel èra tròp elevat. Antonio Salieri li aprenguèt la tecnica de la composicion e formèt lo gost musical del jove Liszt.
Se faguèt rapidament amic de Frédéric Chopin; pr'aquò totes dos venguèron rivals per encausa d'una competicion ferotja. Demorèt amic sa vida tota de Camille Saint-Saëns e aquel darrièr consacrèt sa Sinfonia nº 3 en La Menor a Liszt.
A mai se Liszt se considerèt de longa fièr s'èsser ongrés, aprenguèt pas jamai a parlar del tot ongrés; sas darrièras letras e sos jornals mòstran que o regretava prigondament. Una de sas letras a sa maire comença amb un ongrés trantalhadís, e aprèp s'èsser desencusat contunha en francés (sa lenga preferida).
Lo 13 d'abril de 1823, Liszt donèt un concèrt.
Las annadas de pelegrinatge[modificar | modificar la font]
Liszt laissèt Viena en 1823 per partir de viatge. A París, estudièt la composicion amb Ferdinando Paer e Anton Reicha. Lo 22 d'avril de 1832, assistiguèt al concèrt del violonista virtuoso Paganini and became motivated de venir lo pianista mai greatest de son temps. Sovent s'embarrava dins sa cambra, e se ditz que d'unes l'ausiguèron practicar son art pendent mai de 10 oras cada jorn. En 1832 escriguèt la Grande Fantaisie de Bravoure sur La Clochette de Paganini ("Grand Bravura Fantasy on Paganini's La Campanella"). Una pèça mai corta que teniá lo meteis contengut tematic foguèt inclusa dins los Etudes d'Execution Transcendante d'apres Paganini (Studies of Transcendental Execution inspired per Paganini) de 1838. Compausèt tanben pendent aqueste periòde los 12 Grandes Etudes (Liszt las reescriguèt mai tard e las sonèt los 12 Transcendental Etudes en 1851).
S'èra amistançat amb los composidors mai importants de son epòca coma Frédéric Chopin, Hector Berlioz, Robert Schumann, e Richard Wagner, aqueste darrièr se maridèt mai tard amb la filha de Liszt Cosima. Èra a mai plan erudit en filosofia, art e literatura e frequentava a mai lo pintor Ingres e los autors Heine, Lamennais, Hans Christian Andersen, e Baudelaire, que dediquèt son poèma en pròsa "Le thyrse" a Liszt.
En 1840-1841 Liszt participèt a doas viradas of the British Isles arranged pel jove musician e conductor Lewis Henry Lavenu, en companhiá del frairastre de Lavenu Frank Mori, doas cantairas e John Orlando Parry, an all round musician, cantaire e entertainer (who vividly recorded the tour dins son jornal personal). Entre lo 17 d'agost e lo 20 de setembre, passsegèron 50 concèrts dins Anglatèrra tota qu'en general foguèron pas una capitada, amb un public mejan flac de 140 personas. La segonda virada que passava per Liverpool, Irlanda e Escòcia a partir de novembre de 1840 fins a genièr de 1841 foguèt un brin mai successful, amb de publics de mai de 1.200 personas dins Dublin. Pasmens aquela virada representèt un fracàs financièr, e Liszt waived his promised fee de 500 guinèas per mes.
Aprèp 1842, quand la "Lisztomania" s'espandiguèt dins tot lo continent europèu, los recitals de Liszt venguèron demandats d'un biais espectacular e excessiu. Sos admiradors praised e courted him, e las femnas se carcanhavan per obtenir sos mocadors e sos gants de seda verda coma remembres d'el, e sovent luchavan d'un biais talament ferotge qu'aqueles objèctes èran estrifats en bocinons. Some de contemporanèus de Liszt saw this kind of worship as vulgar and inappropriate, e eventually came to despise Liszt per encausa de tot aquò.
Pendent las annadas qu'aparaguèt regularament en public, èra reconegut e considerat gaireben universalament (e tanben pels mai conservadors musicalament que s'estimavan pas sas composicions) coma lo pianista the foremost piano performer. His main rival dins l'estima del public coma virtuós èra Sigismond Thalberg, especializat dins la musica de salon, especialament operatic fantasies. La reputacion de Thalberg has faded, and in current opinion, only Chopin es comparably significant demest los pianistas romanticas.
Liszt e Weimar[modificar | modificar la font]
En 1847, Liszt quitèt de far de representacions publicas al piano e l'annada seguenta acceptèt fin finala l'invitacion de Maria Pavlovna de Russia de s'installar a Weimar en Alemanha, ont foguèt appointed Kapellmeister Extraordinaire en 1842, remaining there fins a 1861. During this period he acted as conductor at court concerts and on special occasions al teatre, donèt de leiçons to a number de pianistas, including lo grand virtuoso Hans von Bülow, que se maridèt amb la filha de Liszt Cosima en 1857 (abans que se maridèsse amb Wagner). Escriguèt tanben d'articles championing Berlioz e Wagner, and produced those orquestral e choral pieces upon which sa reputacion as a composer mainly rests. Sos esfòrces on behalf de Wagner, qu'èra en aquel temps exiliat en Suïssa, culminated dins la primièra performància de Lohengrin en 1850.
Las composicions belonging al periòde de sa residéncia a Weimar comprise dos piano concertos, in E flat e in A, the Totentanz, the Concerto pathetique for two pianos, the Piano Sonata in B minor, sundry Etudes, fifteen Rhapsodies Hongroises, twelve orchestral Poemes symphoniques, Eine Faust Symphonie, and Eine Symphonie zu Dantes Divina Commedia, the 13th Psalm for tenor solo, chorus and orchestra, the choruses to Herder's dramatic scenes Prometheus, and the Graner Fest Messe. Much of Liszt's organ music comes from this period, including the Prelude and Fugue on B-A-C-H (later arranged for solo piano).
Also en 1847 Liszt met Princess Carolyne zu Sayn-Wittgenstein. La Princess was an author, whose major work was published in 16 volumes, each containing over 1.600 paginas. Her longwinded writing style had some effect on Liszt himself. Sa biografia de Chopin e sa cronologia e analisi de la musica Gypsy (which later inspired Béla Bartók) were both written in the Princess's loquacious style. The couple had intended de se maridar en 1860, but since the Princess had been previously married e son marit èra encara en vida, the Roman Catholic authorities would not approve the wedding, eventually intervening in dramatic fashion only moments before the couple were to take their vows. Although Liszt and Princess Carolyne remained friends, the stress of trying to persuade the Church authorities to let them marry, only to have their efforts eventually be in vain, proved an emotional blow from which neither completely recovered.
En 1851 publiquèt una version revisitada de sos 1838 Twelve Studies titolada ara Etudes d'Execution Transcendante, e mai tard aquela meteissa annada the Grandes Etudes de Paganini (Grand etudes after Paganini), the most famous of which is La Campanella (The Bell), a study in octaves, trills and leaps.
De retirada[modificar | modificar la font]
Liszt partiguèt cap a Roma en 1861, en anticipar son maridatge a la Princessa Sayn-Wittgenstein. En 1865, recebèt la tonsure e quatre Minor Orders de la Glèisa Catolica (concrètament, Porter, Lector, Exorcist e Acolyte). A partir de 1869, l'abat Liszt devesiguèt son temps entre Roma, Weimar e Budapest where during the summer months contunhèt de recebre d'escolans gratuitament, including Alexander Siloti. Pendent aquel periòde, sa relacion amb Wagner venguèt mai strained. Sa filha Cosima (see previous section) left Bülow for Wagner in 1869. Devout Catolic that he was, he was deeply hurt per la conversion de sa filha daughter's al protestantisme upon son maridatge a Wagner, and for a number d'annadas, Liszt did not correspond with either, even while championing la musica of his new son-in-law. Mai tard, they were reconciliacion e Liszt subsequently attended the Bayreuth Festival.
De 1876 fins a sa mòrt ensenhèt pendent mantes meses cada annada al Hungarian Conservatoire de Budapest. Se moriguèt a Bayreuth lo 31 de julhet de 1886 en seguida d'una pneumonia qu'aviá he contracted del temps del Festival de Bayreuth hosted per sa filha Cosima. A la debuta, foguèt surrounded by some of his more adoring pupils, including Arthur Friedheim, Siloti e Bernhard Stavenhagen, but they were denied access a sa cambra per Cosima shortly before que se moriguèsse a 23 h 30. Foguèt enterrat al Bayreuth Friedhof.
Estil musical e influéncia[modificar | modificar la font]
La part màger de las composicions de piano de Liszt son pròva de sa prodigiosa virtuositat; èra a mai un compositor prolific; es aital que works at several nivèls de dificultat, some being accessible to intermediate- (and even beginner-) level pianists. Abschied (Farewell) e Nuages Gris son d'exemples clars d'aquel estil mens virtuosic, as are at least some of the sièis Consolations.
Dins sas òbras mai popularas e advanced, he is the archetypal compositor romantic composer. Liszt foguèt pionièr dins la tecnica de transformacion tematica, un metòde de desvolopament qu'èra ligat a both the existing variation tecnica and to the new use of the leitmotif per Richard Wagner. He also largely inventor del poèma sinfonic, o tone poem, dins una tièra d'òbras single-movement orchestral compausadas pendent las annadas 1840 e 1850. Sos poèmas totes espeliguèronall de la literatura classica, including "Ce qu'on entend sur la montagne," based sus un poèma de l'escrivan francés Victor Hugo amb meteis títol, e"Les preludes" de Lamartine. La "First Mephisto Waltz" de Liszt se fondamentèt sul Faust de Lenau, e compausèt una segonda valsa del poèma en 1881.
Other pieces se fondamentan sus las òbras de Lord Byron, Goethe e Dante. Los poèmas sinfonics de Liszt, although successes, foguèron criticats vist qu'èran pas Absolute music. Sas transcripcions met with less critica. As a transcriber of even the most unlikely e complicated orchestral works, creèt d'arranjaments de piano que stood on their own merits; many other pianist-composers seguiguèron aqueste exemple sieu.
Mentre que sas Hungarian Rhapsodies are widely recognized, sa understanding of form, expression e use of virtuosity for musical effect are more apparent elsewhere.
Later works del composer coma per exemple Bagatelle sans tonalité ("Bagatelle sens Tonalitat") foreshadow composers qu'explorarián puèi mai prigondament lo concèpte modèrne d'atonalitat. Son òbra mèstra thoroughly revised, Années de Pèlerinage ("Annadas de Pelegrinatge"), arguably includes sas pèças mai provocativas e stirring. This set de tres suites ranges from the pure virtuosity of the Suisse Orage (Storm) to las visualizacions subtilas e imaginativas de artworks de Miquelàngel e de Rafaèl dins la segonda set. Années conten some pieces which are loose transcripcions de Liszt's own earlier compositions; the first "year" recrèa his early pieces d'Album d'un voyageur, mentre que lo libre segond includes a resetting de sas own song transcriptions once separately published as Tre sonetti del Petrarca ("Three sonnets of Petrarch"). The relative foscor de the vast majority de sas òbras may be explained by the immense number of pieces he composed.
To Franz Liszt's honor, ajudèt a fondar l'Escòla Liszt de Musica Weimar [1], que pòrta son nom. Besides the Liszt Ferenc Académia de Musica a Budapest, a escòla de musica e a concert hall foguèron tanben named after him.
His piano works have always been well represented pendent los programas de concèrt e recordings per de pianistas dins lo mond entièr. Many de sas òbras son estadas enregistradas a multitude of times. However lo solet pianista who has recorded l'integralitat de son òbra pianistica es l'australian Leslie Howard. This massive undertaking included a number of premiere recordings.
La virtuositat de Liszt e sas reformas tecnicas[modificar | modificar la font]
Las interpretacions de Liszt èran descrichas coma teatralas e vesedoiras, e totes aqueles que lo vegèron him perform were stunned de son domeni sens rival del clavièr. Perhaps the best indication of Liszt's piano-playing abilities comes from his Transcendental and Paganini Studies, written in 1838-39, and described by Schumann as "playable at the most, by ten or twelve players in the world". To play these pieces, un pianist must connect with the piano as an extension of his own body (Walker, 1987).
Liszt disiá aver passat dètz o dotze oras per jorn practicing scales, arpègis, trills e repeated notes pr'amor de melhorar sa tecnica e son endurància. Totas aquelas tecnicas de piano èra frequentament aplicadas dins sas composicions, often resulting una musica de dificultat tecnica extrèma (son Estudi Transcendental No.5 "Feux follets" n'es un example). He would challenge himself and his immaculate fingering by presenting random problems to his playing.
Pendant las annadas 1830 e 1840 — las annadas de l'"execucion transcendentala" de Liszt — revolucionèt la tecnica de piano dins gaireben totes los aspèctes. De personatges illustres coma Anton Rubinstein, Ignacy Jan Paderewski e Sergei Rakhmaninov descobriguèron a travèrs la musica de Liszt las leis que govèrnan los clavièrs.
A mai son estil foguèsse revolucionari e plan espectacular, las interpretacions de Liszt èran pas sonque beluguejairas e acrobaticas. Se ditz tanben que jogava amb una prigondor e noblesa de sentiments que fasián tombar de lagremas a d'òmes .
Recital de piano[modificar | modificar la font]
La paraula "recital" foguèt emplegada d'en primièr per Liszt pendent son concert a Londres lo 9 de junh de 1840, a mai s'aqueste mot li foguèsse estat suggerit per l'editor Frederick Beale..
Los recitals de Liszt traversèron Euròpa tota, dempuèi los Orals fins a Irlanda. Sovent jogava davant d'audiéncias importantas que podiá aténher tres mila personas. Foguèt lo primièr solista de piano que joguèsse de programas complets per còr, e tanben lo primièr a jogar amb lo piano en angles dreches sus la scena, amb la cobèrta dobèrta, per mandar lo son dins l'auditòri.
Òbras[modificar | modificar la font]
- (1822) Variation on a Theme by Diabelli (S/G147, R26)
- (1826) Etude in Twelve Exercises, including No. 10 in F Minor
- (1832) Grande Fantasie de Bravoure sur La Clochette, variations (S/G420, R321)
- (1833) Arrangement of "March to the Scaffold" from Berlioz, Symphonie Fantastique (S/G470, R136)
- (1833) Divertissement on the Cavatina "I tuoi frequenti palpiti" from Pacini's La Niobe (S/G419, R230)
- (1841) Feuilles d'album ('Album Leaves'), (S/G165)
- (1841) Réminiscences de Don Juan, (S/G418)
- (1845-48) Ballade No. 1 in D flat : Ballade No. 1 in Des-dur
- (1848) Three Concert Etudes (French: Trois Études de Concert); No. 3, Un Sospiro ("A sigh"), Etude No. 39 (piano solo) (S/G144, R5)
- (1848-53) Années de Pèlerinage: Première Année — Suisse; Deuxième Année — Italie - Venezia e Napoli; Troisième Année
- (1848-61) Twelve Symphonic Poems
- Ce qu'on entend sur la montagne (also known as Berg-Symphonie), (1848-9) (after Victor Hugo)
- Tasso: lamento e trionfo, (1849) (after Byron)
- Les préludes, after Lamartine (1848, rev. before 1854)
- Orpheus, (1853-4)
- Prometheus, (1850)
- Mazeppa, (1851)
- Festklänge, (1853)
- Héroïde funèbre, (1849-50)
- Hungaria, (1854)
- Hamlet, (1858)
- Hunnenschlacht, (1857)
- Die Ideale (1857), after Schiller
- (1849) Piano Concerto no. 1 in E-flat Major (S/G124)
- (1849) Piano Concerto no. 2 in A Major (S/G125) (revised 1861)
- (1849) Harmonies Poétiques et Religieuses, (S/G173) a collection of solo piano pieces, including the often-performed No. 7, Funérailles
- (1849) Totentanz ('Dance of death') (S/G126ii), for piano and orchestra. (revised 1853-1859)
- (1850) Liebesträume No. 3 ("Dreams of Love") in A-flat Major (piano solo) (S/G541, R211)
- (1851) Grandes Etudes de Paganini, including No. 3, "La Campanella"; and No. 5, "La Chasse" (Composed 1838, revised 1851)
- (1851) Transcendental Etudes (Prelude, Molto Vivace, Paysage, Mazeppa, Feux Follets, Vision, Eroica, Wilde Jagd, Ricordanza, Allegro Agitato Molto, Harmonies du soir, and Chasse-niege. Known well for being technically difficult, notedly Mazeppa and Feux Follets) (S/G139, R2B), Composed 1837 (based on the 1826 studies), revised 1851)
- (1851) Nineteen Hungarian Rhapsodies (S/G244, R106) - Rhapsody No. 2 became famous in the modern day as a popular piece for accompaniment of animated cartoons, during the golden age of animation; Rhapsody No. 19 in D Minor (1885) is also of note.
- (1851) Polonaise No. 1 in C minor
- (1852) Valse-Impromptu, (S/G213)
- (1853) Piano Sonata in B minor (S/G178, R21)
- (1853) Ballade No. 2 in B minor:Ballade No. 2 in H-Moll
- (1854) Faust Symphony
- (1855) Prelude and Fugue on B-A-C-H for organ, rev. 1870
- (1857) Dante Symphony
- (1860) Mephisto Waltz No. 1 (piano solo) (S/G514, R181)
- (1866) Christus (S/G3)
- (1877) Dem Andenken Petőfis
- (1881) Nuages Gris ('Grey clouds') (S/G199, R78)
- (1885) Bagatelle sans tonalité (S216a)
Òbras literàrias[modificar | modificar la font]
Escriguèt sus mantun subjècte, coma: una necrologia de Paganini; la situacion de la musica en Itàlia; Robert Schumann e Clara Schumann; Frédéric Chopin; Robert Franz; "Fidelio" de Ludwig van Beethoven ; "A Midsummer Night's Dream"de Felix Mendelssohn ; la fondacion Johann Wolfgang von Goethe a Weimar; Lohengrin e Tannhäuser de Richard Wagner; la musica dels gitans ongreses; las nocturnas de John Field e mai. Sas letras e sos ensages musicals son estats publicats en 6 volums.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Franz Liszt Site with timeline
- Piano Society - Liszt - A short biography and various free recordings in MP3 format.
- The Love Affairs of Great Musicians, Volume 2 by Rupert Hughes, full-text from Project Gutenberg
- Franz Liszt Project - A comprehensive Liszt site with searchable databases.
- Modèl:Musicbrainz artist
- Letters of Franz Liszt
- Concert programme for September 16, 1840 at The Centre for Performance History
- Liszt cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
- International Franz Liszt Piano Competition - official page
- Catalogue of the Complete Liszt Recording by Leslie Howard
- Demko Miroslav: Franz Liszt compositeur Slovaque, L´Age d´Homme, Suisse, 2003.
Enregistraments[modificar | modificar la font]
- catalòg MP parcial de Liszt - Free Liszt Recordings from the Scandinavian Liszt Society
- Kunst der Fuge: Franz Liszt - (Live) MIDI files
- Liszt at Magnatune MP3 Creative Commons recordings


text:
Edoard de Woodstock
Edoard de Woodstock (lo 15 de junh de 1330 – lo 8 de junh de 1376), mei conegut com lo Princi Negre, qu'èra lo hilh deu rei Edoard III d'Anglatèrra e lo pair deu rei Ricard II d'Anglatèrra. Qu'èra princi de Galas, duc de Cornoalha, puish princi d'Aquitània.
Que participè a las batalhas de Crécy e de Peitieus.
Representant deu Rei d'Anglatèrra en Aquitània, que perpetrè ua seria d'operacions crudèlas entà espaurugar las òsts francesas e aflaquir le dehens los territòris contrarollats per França ; en mei d'esbarrejar mot sang en Lengadòc, que prengó Lemòtges en bèth aucir, segon Jean Froissart, 3000 personas.
La soa rivalitat dab lo Rei de França que dè lo parat a Gaston Febus de declarar aubertament l'independéncia de Bearn.
En Espanha, que pelegè entau rei Pèir lo Crudèl contre Enric de Trastamara mes non ho pas pagat peu purmèr, çò qui l'obligè a vàder impopular en Aquitània per'mor d'ua levada de taxas. En mei d'aquò, lo son retorn d'Espanha, malaut, ajaçat e shens sos, qu'èra segon Pèir Tucoo-Chala, iniciaument previst entà castigar Gaston Febus e, fin finala, que's devó har en bèth demandar l'autorizacion deu comte de Fois-Bearn, en tot depausar las armas e devath la gaita deus òmis d'armas de Bearn.


text:
Ghana
Ghana (pr. Gana) es un país de l'oèst d'Africa. Confronta la Còsta d'Evòri a l'oèst, Burkina Faso al nòrd e Tògo a l'èst. Al sud es bordat per l'Ocean Atlantic. Sa capitala es Accra.
Lo gentilici es ghanés -esa.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Originas
- 3 Lo periòde coloniau
- 4 Lo Ghana independent
- 5 Politica
- 6 Geografia
- 7 Economia
- 8 Cultura
- 9 Bibliografia
- 10 Vejatz tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Nòtas & referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Originas[modificar | modificar la font]
En causa de son alunchament geografic a respèct dei grandeis empèris africans d'Africa de l'Oèst (Empèri de Ghana, Empèri de Mali e Empèri Songhai), l'istòria de Ghana es mau coneguda avans lo sègle XV. Coma lo rèsta de l'Africa Occidentala, lo país conoguèt d'importants braçatges de populacion e de reiaumes pichons s'i formèron pauc a pauc gràcias a l'esplecha de jaciments d'aur. Aqueleis estats participèron au comèrci transsaharian que foguèt a l'origina de l'introduccion de l'islam dins lei regions meridionalas. Puei, au sègle XV, l'aur assegurèt la prosperitat de la vila de Begho que demorèt una plaça marchanda importanta fins a sa destruccion per leis Ashantis au sègle XVIII.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
L'arribada deis Europèus[modificar | modificar la font]
Lei Portugués arribèron lòng dau litorau ghanés en 1471 e li donèron lo nom de Còsta d'Aur. En 1482, i fondèron un comptador sus l'illa de São Jorge da Mina. En 1637, ne'n foguèron expulsats per lei Olandés. Puei, de marchands anglés, suedés, danés, alemands e francés s'interessèron tanben a la region que comptava 35 comptadors fortificats en 1700. Pasmens, pauc a pauc, lei Britanics venguèt la poissança europèa dominanta de la region.
L'Empèri Ashanti[modificar | modificar la font]
L'Empèri Ashanti dominèt lo territòri ghanés de sa formacion dins lo corrent dau sègle XVII a la fin dau sègle XIX. Se formèt gràcias ai rivalitats entre lei reiaumes akans de Denkyira (a l'oèst), d'Akyem (au centre) e d'Akwamu (a l'èst). D'efèct, lei combats entre aqueleis estats favorizèron leis Akans installats au nòrd de la seuva tropicala. Dichs Ashantis, formèron un estat unificat sota la direccion d'Osei Tutu a la fin dau sègle XVII. En 1700, annexèron Denkyira avans de prendre pauc a pauc l'avantatge còntra lei dos autrei reiaumes que foguèron conquistats dins lo corrent deis annadas 1730. Leis Ashantis estendèron tanben en direccion dau nòrd ont assaièron de prendre lo contraròtle deis itineraris comerciaus. Per aquò, annexèron lei reiaumes de Bono, de Gonja e de Dagomba. En revènge, poguèron pas avançar dins lei regions maritimas onte lei Fantis, sostenguts per leis Anglés, resistiguèron en 1765.
Pasmens, maugrat aquela revirada, l'Empèri Ashanti s'impausèt coma una poissança majora en Africa de l'Oèst. En 1806-1807, una guèrra novèla en direccion dau sud permetèt de vencre lei Fantis e d'establir un contacte dirècte ambé lei territòris britanics de la Còsta d'Aur. Londres esitèt sus la politica d'adoptar. En 1824, una premiera expedicion militara ataquèt l'Empèri Ashanti per obtenir l'abolicion de la tracha mai foguèt desfacha. Dos ans pus tard, una segonda expedicion s'acabèt per un succès mai lo govèrn britanic decidèt pasmens d'abandonar la responsabilitat dei fòrts de la region ai marchands que la frequentavan.
Puei, en 1843, lo Reiaume Unit cambièt tornarmai de politica e decidèt de rompre l'influéncia deis Ashantis. Premier, reprenguèt lo contraròtle dirècte dei fortificacions litoralas avans de crompar lei fòrts e comptadors danés e olandés respectivament en 1850 e en 1872. Aguent assegurat sei posicions, poguèron atacar lo còr de l'Empèri Ashanti e pilhar sa capitala en 1874. La meteissa annada, la Còsta d'Aur venguèt oficialament una colonia. Leis Ashantis capitèron de mantenir son independéncia mai pas de gardar lo contraròtle dei regions perifericas de son empèri que retrobèron son autonòmia.
La conquista britanica[modificar | modificar la font]
A partir de 1875, França acomencèt la conquista sistematica dau continent african, especialament dins lei regions occidentalas. Foguèron imitats per leis Alemands que s'installèron en Tògo e en Cameron. En fàcia d'aquela concuréncia, lei Britanics deguèron començar la conquista dei regions interioras de sei colonias a partir de 1885.
En 1885, lei Britanics que devián faciar la concuréncia dei Francés e deis Alemands. Lòng de la Còsta d'Aur, se turtèron a la resisténcia deis Ashantis que resistiguèron fins a 1896 avans d'èsser obligat de se sometre e d'acceptar un protectorat. Puei, Londres mandèt d'expedicions dins lo nòrd per i impausar son autoritat ai caps tradicionaus. Enfin, negocièron lei limits de la colonia ambé França (1898) e Alemanha (1899). En 1918, lo Tògo Alemand foguèt partejat entre França e lo Reiaume Unit. La mitat occidentala dau territòri alemand foguèt annexat a la Còsta d'Aur qu'aquistèt ansin sei frontieras actualas.
L'administracion britanica e lo cacau[modificar | modificar la font]
Après l'acabament de la conquista, la Còsta d'Aur conoguèt divèrsei regimes administratius. Lòng dau litorau, dins lei regions de colonizacion precòça, lei Britanics creèron una administracion dirècta, recrutèron de foncionaris indigèns e formèron de conseus legislatius amb una representacion africana. Aquò favorizèt rapidament la formacion d'una classa politica autoctòna. Dins lei regions ashantis, lei Britanics respectèron lo protectorat e lei particularismes deis abitants que gardèron una autonòmia fòrça importanta oficializada en 1935. Enfin, dins lei regions meridionalas, Londres mantenguèt en plaça leis institucions tradicionalas e se contentèt dau respèct de certanei reglas (abolicion de l'esclavatge, cession de la mitat de l'impòst... etc.).
Après la Premiera Guèrra Mondiala, la Còsta d'Aur venguèt la colonia pus prospèra d'Africa Occidentala gràcias au desvolopament de la cultura de cacau (un tèrç de la produccion mondiala en 1950). Principalament tenguda per d'Africans originaris dau país ashanti, permetèt l'emergéncia d'una borgesiá africana e la formacion d'una elèit indigèna educada.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
En 1948, lei Britanics adoptèron una constitucion que donava la màger part dei sètis au Conseu legislatiu de la colonia ai populacions indigènas. Lei plantaires de cacau e l'elèit anglicizada, genalament conservators, contunièron de dominar la vida politica mai de partits progressistas se formèron rapidament. Kwame Nkrumah, un Fanti, venguèt la figura principala d'aquelei partits. En 1949, après una tiera de grèvas, fondèt lo Partit de la Convencion dau Pòble (PCC) que recrutèt au sen dau proletariat e de la pichona borgesiá.
En 1950, organizèt una campanha de desobeïssença civila e foguèt arrestat. Rapidament liberat, aprofichèt una reforma constitucionala per ganhar leis eleccions de 1951 e venguèt Premier Ministre de la colonia. Gràcias a una politica de destenduda ambé lei Britanics, obtenguèt de finançaments per construrre divèrseis infrastructuras e modernizar l'economia. En 1956, lo PCC ganhèt tornarmai leis eleccions e lei tres quarts dei sètis dau parlament. Aquò obliguèt Londres de reconóisser l'independéncia dau país, que prenguèt lo nom de Ghana, lo 6 de març de 1957.
Lo Ghana independent[modificar | modificar la font]
Lo periòde Nkrumah[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Kwame Nkrumah demorèt cap de l'Estat fins a un còp d'estat militar en 1966. En 1960, foguèt a l'origina de l'adopcion d'una constitucion que transformèt lo país en republica e ne'n venguèt president. Basada sus lo non alinhament e sus lo panafricanisme, sa politica exteriora foguèt marcat per de succès que li donèron un prestigi important. En revènge, sa politica economica foguèt mens fruchosa. En particular, la construccion d'infrastructuras sensa interès economic, coma la restanca d'Akosombo, pesèt pesugament sus lei finanças ghanesas. En mai d'aquò, lo regime venguèt pauc a pauc pus autoritari e un culte de la personalitat dau president se desvolopèt. Ansin, en 1966, de militars aprofichèron un viatge de Nkrumah en China per prendre lo poder.
Lei IIa e IIIa Republicas[modificar | modificar la font]
Incapables de redreiçar la situacion economica, lei militars rendèron lo poder ai civius en 1969. D'eleccions donèron lo poder a Kofi Abrefa Busia e permetèron la proclamacion de la IIa Republica. Pasmens, la situacion se melhorant pas e Busia aprofichant sa posicion per donar mai de poder ais Ashantis, l'armada organizèt un novèu còp d'estat en 1972. Lo generau Ignatius Kutu Acheampong prenguèt la direccion de l'Estat mai la situacion s'agravèt mai e certanei regions foguèron tocadas per la famina.
En 1978, Acheampong abandonèt lo poder e una assemblada constituenta foguèt elegida. Permetèt l'adopcion d'una constitucion novèla (IIIa Republica). Lo 4 de junh de 1979, un grop d'oficiers revolucionaris organizèron un còp d'estat. Dirigits per lo capitani Jerry John Rawlings, foguèron a l'origina d'una politica de « netetjage » de l'Estat ambé l'arrestacion e l'execucion d'una partida deis elèits politicas e militaras, compres lo generau Acheampong. Pasmens, mantenguèron leis eleccions previstas per la constituenta e laissèron lo poder ai civius lo 24 de setembre de 1979. Hilla Limann venguèt president mai mau capitèt de resòuvre la question economica.
La IVa Republica[modificar | modificar la font]
En 1981, Jerry John Rawlings reversèt tornarmai lo govèrn. Instaurèt un regime autoritari (suspension de la constitucion, dissolucion dei partits, creacion d'una junta militara) e adoptèt una politica d'inspiracion liberala amb una reduccion dei despensas. Lentament, aquò permetèt de restablir la situacion economica.
En 1992, una constitucion novèla foguèt adoptada (IVa Republica) e Rawlings foguèt elegit president maugrat d'accusacions de fraudas electoralas. Ghana acomencèt alora un procès de democratizacion ambé lo respèct de la constitucion que limita a dos lo nombre de mandats presidenciaus successius. Ansin, tornat elegir en 1996, Rawlings se representèt pas en 2000 e lo país conoguèt sa premiera alternància politica pacifica ambé l'eleccion de John Kufuor. En 2008, l'eleccion pacifica de John Atta-Mills confirmèt aquela tendància. Moriguèt en 2012 e foguèt remplaçat per son vice-president John Dramani Mahama. En revènge, l'economia conoís totjorn de periòdes mai ò mens lòngs de dificultats en causa de sa dependéncia au cors dei matèrias premieras.
Politica[modificar | modificar la font]
Ghana es una republica.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo clima de Ghana es tropical.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Ghana
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text: Leon Tolstoi, de son nom vertadièr Lev Nikolaievich Tolstoi (en rus: ЛeB HиkoлaeBич ToлcToй) (n. 1828, m. en 1910), foguèt un escrivan rus, un dels grands romancièrs classics de totes los tempses, mai que mai distinguit per òbras coma Guèrra e Patz (1869) e Anna Karenina. Per lor ambicion, alen e descripcion de la vida en Russia, totes dos libres son demest de libres essencials del realisme. Dins lo sieu ideari filosofic se destaca la nocion de resisténcia pacifica. Aquel ideari foguèt exprimit dins de libres coma Lo Reialme de Dieu es en Vosautres e influiguèt sus de personalitats del sègle XX coma per exemple Mohandas Gandhi, [1] e Martin Luther King. A mai d'escrivan e filosòf, foguèt un anarquista crestian, un pacifista, un reformador de l'educacion e un vegetarian.


text:
Bufo periglenes
Lo grapaud daurat o grapaud de Monteverde (Bufo periglenes) es un pichon grapaud (d'environ 5 centimètres) de la familha dels bufonids que viviá dins una punhada d'endreches del bòsc de Monteverde, al Còsta Rica, en America Centrala[1]. Es classificada per l'IUCN coma espècia atuda dempuèi 2001. Pas un sol especimèn de grapaud daurat es pas estat apercebut dempuèi 1989. Aquela espècia, que foguèt descobèrta en 1960, èra confinada a una pichona region de nauta altitud del bòsc de nívols de Monteverde, dins un airal de 10 km². L'escantiment del grapaud daurat es citat coma partida del declin de las populacions d'anfibians, e es vengut l'emblèma d'aqueste declin. Lo cambiament climatic degut al rechalfament global es una de las causas avançadas per explicar sa desaparicion[2],[3].
Somari
Biologia[modificar | modificar la font]
Lo grapaud daurat es una espècia del genre Bufo (familha Bufonidae) que compren mai de 250 espècias. Viviá dins la reserva del bòsc dels Nívols de Monteverde, al Còsta Rica, dins un airal de 10 km² a 1500 m d'altitud mejana[4].
Morfologia[modificar | modificar la font]
Los adultes mascles mesuran a pena 5 cm en longor. De color jaune iranjat fosforescent[5], se distinguián de la màger part dels grapauds per lor pèl brilhanta e lusenta. Son descobreire, Jay Savage, èra tant surprés quand los vegèt pel primièr còp, que ne'n cresiá pas sos uèlhs ; es citat disant : « me cal confessar que ma reaction quand los ai vistes pel primièr còp èra una mescla d'incredulitat e de dobte, coma se qualqu'un los aviá trempats dins de pintura esmaltada »[6]. La femèla de l'espècia èra leugièrament mai granda que lo mascle, e son aspècte èra pro difrrent. Al luòc d'èsser brilhantas, las femèlas èran de color verd oliva o negras amb de tacas escarlatas enrodadas de jaune.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pounds & Savage (2004). Bufo periglenes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006
- ↑ Flannery, Tim (2005). The Weather Makers. Toronto, Ontario: HarperCollins, 114-119. ISBN 0-87113-935-9
- ↑ J. Alan Pounds, Michael P.L. Fogden, and John H. Campbell (1999). Biological response to climate change on a tropical mountain. Nature 398: 611-615.
- ↑ Neville, Jennifer J. "The Case of the Golden Toad:Weather Patterns Lead to Decline". North Ohio Association of Herpetologists online. URL accessed July 27 2006.
- ↑ Crump, Marty. In Search of the Golden Frog (1998) quoted in Flannery.
- ↑ Savage, Jay quoted in Neville, Jennifer J.
- Savage, Jay M. (1966) : An extraordinary new toad from Costa Rica. Revista de Biología Tropical 14: 153–167.
- Pounds & Savage (2004). (en) Bufo periglenes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006. Database entry includes a range map and a brief justification of why this species is listed as extinct.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 202074 Bufo periglenes Savage, 1967 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Bufo periglenes (en)
- Referéncia IUCN : espècia Bufo periglenes Savage, 1967 (en)
- Referéncia CITES : espècia Bufo periglenes Savage, 1967 '1966' (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Bufo periglenes Savage, 1967 '1966' (fr+en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Le crapaud orange du Costa Rica, Bufo periglenes, est considéré actuellement comme disparu! traduccion en francés del tèxte de ADW


text:
Conferència: Palau Marc (Rambla Santa Mònica, 8, Barcelona), 2 d’abril de 2014, 19:00h
Conferenciant: Pèir Còts
Moderador: Josep Maria Vila
Els resultats de les excavacions van donar tota la seqüència estratigràfica de l’indret a través del temps, i es va poder veure com al segle X ja hi havia una necròpolis sota la qual s’havien construït les primeres estructures castrals de la zona. Posteriorment s’hi construí la primera església preromànica, que sembla que devia quedar englobada en aquelles primitives traces de fortificació que malauradament no s’han pogut datar amb precisió, més enllà de situar-les en l’etapa altmedieval. A més, ja en l’últim quart del segle XII es construí l’actual temple romànic, també envoltat per una estructura castral que aprofitava parts del primer castell, que quedava inclòs en el seu interior, del qual abans de l’actuació encara se’n veien diversos vestigis, com la torre situada davant de la porta nord de l’església i diversos trams de muralles.
| Galeria d’imatges
|
__________________________________________________________________________________________________
A continuació, us oferim una petita entrevista amb Pèir Còts sobre alguns aspectes destacats de la seva conferència:
– Quin siguec eth motieu tà catar en Santa Maria?
Era actuacion arqueologica ena glèisa de Santa Maria siguec motivada ena sua prumèra fasa coma ua ajuda ara ora de recuperar era traça e era fundamentacion dera absis romanica que se pretenie restaurar.
– Quini an estat es resultats?
Era suspresa siguec grana quan apart d’aguestes entressenhes se recupereren era fundamentacion dera antica glèisa pre-romanica, es estructures der antic castèth plaçat ena zòna e a mès a mès ua necropòlis prévia a totes aguestes etapes. Açò propiciec ua segona fasa en interior der edifici qu’acabec de proporcionar era confirmacion des entressenhes desnishades en exterior deth temple. Dauant d’aguesti resultats, se continuec damb un seguiment arqueològic ara ora de desmuntar es elements deth sègle XVIII que desvirtuauen era entèsta dera glèisa e atau poder recuperar components originaus der edifici (pèires picades, lumedans, cornises, arcs,… ) e a mès a mès hèr un trabalh d’arqueologia en auçat tà estudiar es diferentes fases e èster capaçi de restaurar era edificacion damb es sues dimensions adequades, tant de corbatura ena base com a nivèu volumétric e de nautades.
Ena tresaua fasa se trebalhec ena façana nòrd deth temple pr’amor de recuperar era traça des muralhes medievaus deth vielh castèth e restaurar-les, tornant a dar as entorns dera glèisa un aspecte digne e ath madeish temps didàctic.


text:
Mycota
Lo règne dels mycota o micètas es lo dels fungi es a dire dels campairòls (Albigés)/champairòus, camparòls, camparòlas, campanhòls (Carcin)/campanhòus (Prov.)/champanhòus/champinhòus (Lemosin), campanholets, bolets, botarèls/potarèls (Òlt, nòrd d'Òlt e Garona, Dordonha), botareus/potareus (aqueste darrièr per los cèps en particular) (Lemosin), botaròts (Avairon, Auvernhe), camba-gròs(ses) (sud del Cantau), cocomèlas, cocorlas, cocorlons, codèrlas (generalament verenoses), coderlons o mossairons/mossarons/mossalons (Roergue). La Micologia es la sciéncia que los estúdia. Environ 72 000 espècias de campairòls son estadas descrichas.


text:
Crémieu
Crèmiœ en arpitan ( Crémieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- Situacion
Crémieu a situat al nòrd-oèst del departament, a unitat|15|km {{}} al nòrd de Bourgoin-Jallieu, 12 km a l'èst del aeropòrt Lion-Sant-Exupéry (Satolas) e aperaquí 40 km a l'èst de Lion.
Las municipalitats limitrophes son Leyrieu al nòrd, Annoisin-Chatelans, Siccieu-Sant-Julien-e-Carisieu, Dizimieu, Villemoirieu e Sant-Romain-de-Jalionas.
Segon de classament establit per l'INSEE l'an 1999, Crémieu es una municipalitat urbana, la vila centri d'una unitat urbana de doas comunas (lo segond en essent Villemoirieu), #que fa partida de la airal urban de Lion[1].
- Geografia fisica
La vila se tròba al contacte entre una zòna de tucs a l'èst e los terrens plans de la vallée del Rhône #que flueix 5 km al nòrd.
- Situation
Crémieu est situé au nord-ouest du département, à 15 km au nord de Bourgoin-Jallieu, 12 km à l'est de l'aéroport Lyon-Saint-Exupéry (Satolas) et environ 40 km à l’est de Lyon.
Les communes limitrophes sont Leyrieu au nord, Annoisin-Chatelans, Siccieu-Saint-Julien-et-Carisieu, Dizimieu, Villemoirieu et Saint-Romain-de-Jalionas.
Selon de classement établi par l'INSEE en 1999, Crémieu est une commune urbaine, la ville centre d'une unité urbaine de deux communes (la seconde étant Villemoirieu), qui fait partie de l'aire urbaine de Lyon[2].
- Géographie physique
La ville se trouve au contact entre une zone de collines à l'est et les terrains plats de la vallée du Rhône qui coule 5 km au nord.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Anciana vila residéncia de las dauphins del Viennois. Crémieu A mencionat dempuèi la Modèl:S- ; mas apareis en l'istòria a Modèl:La s-.
Ancienne ville résidence des dauphins du Viennois. Crémieu est mentionné dès le Modèl:S- ; mais apparaît dans l'histoire au Modèl:S-.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pagina INSEE [1] ; cheminement : sus la pichona mapa de França, onglet Departaments, de contunh escuélher lo departament, de contunh menu desenrotllant Ruscas d'ajuda a la seleccion
- ↑ Page INSEE [2] ; cheminement : sur la petite carte de France, onglet Départements, puis choisir le département, puis menu déroulant Couches d'aide à la sélection


text:
Ussèl
Ussèl (oficialament en francés Ussel) es una comuna lemosina situada dins lo departament de Corresa e la region de Aquitània Lemosin Peitau e Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Agla romana
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Gui d'Ussèl (trobador)
- Marcel Treich-Laplène (explorator)


text:
Pedagogia
La pedagogia es la sciéncia de l'educacion.
Somari
Etimologia del tèrme[modificar | modificar la font]
Pedagogia vien del grèc, paidagogos (πaιδaYwYίa), que èra l'esclav que acompanhava los ninhs al escòla. Lo mot paida o paidos fa referéncia a chics, aqueste es lo motiu pel aquel alguns distinguisson entre "Pedagogia" (ensenhar a chics) e andragogia (ensenhar a adultes). Lo mot latina per far referéncia a la pedagogia, educacion, es fòrça mai utilizada e, de còps, ambas s'utilizan de biais indistint.
Istoria de la pedagogía[modificar | modificar la font]
La pedagogia exist despuèi que l'educacion pasèt a èsser considerada un asunt social e pas sol familiar. Per este los primièrs escrits teorics aparecen a Grècia, a las polis democraticas ont l'ensenhanza facilitava l'acces a la politica. Roma eredèt aquesta preocupacion.
A l'Etat Mièja, l'educacion èra fòrça atada a l'iglèsia, post que l'unica educacion que se considerava de provech èra la religiosa que permitia lograr la salvacion. Además, la cultura èra als monasteris e après a las universitats, dominadas pels teologians. Lo Renacimient, amb son afán de recuperacion dels clasics e l'ansia de saber e d'aver cultura, di un novèl impuls a la pedagogia. Amb l'Ilustracion s'atèt definitivament a l'idèa de progres, post que sens educacion un pobl pòt pas adelantar (d'aquí las campanhas d'alfabetizacion).
La pedagogia a l'actualitat[modificar | modificar la font]
Actualament, la pedagogia a evolucionat fòrça despuèi lo suyo origen etimologic. Uèy en dia, la pedagogia es pas la sciéncia que s'ocupa dei tecnicas de l'ensenhanza, este es tarea d'otra sciéncia pedagogica denominada Didactica. La pedagogia es un ensems de sabers que s'ocupan de l'educacion coma un fenomèn tipicament social i especificament uman. Es, pel tan, una sciéncia de caracter psicosocial que a per objècte l'estudi de l'educacion amb lo fin de conocerla y perfeccionarla. Tanben es una sciéncia de carácter normatiu perque se dedica pas a describir lo fenómen educacional mas a establecer las pautas o normas que devèm seguir per llevar a bon tèrme aqueste fenómen.
Pedagogia tanben fa referéncia al correcte us d'estratègias d'ensenhanza (véase teoria instruccionala). Per exemple, lo brasilenh Paulo Freire, un dels educadores mai significatius del sègle XX, fa referéncia a son métode d'ensenhanza per adultes coma "pedagogia critica".
L'Escòla Catalana de Pedagogia aguèt son máxim ressò als añs 30 del sègle XX, dins la época de la Republica.
Pedagogs famoss[modificar | modificar la font]
- Paulo Freire
- Erasme
- Célestin Freinet
- Comenius
- Joan Bardina i Castarà
- Maria Montessori
- Jean Piaget
- John Dewey
- Rosa Sensat
- Francesc Ferrer i Guàrdia
- Adolphe Ferrière
- Victorino de Feltre
- Pierre Bovet
- Giuseppe Lombardo-Radice
- Alexander Neill
- John Haden Badley
- Johann Bernhard Basedow
- Johann Friedrich Herbart
- Joan Puig i Elias
- Cecil Reddie
- Pere Roselló i Blanch
- Ramon Ruiz Amado
- Edward Lee Thorndike
- Carleton Wolsey Washburne
- Juan Pablo Bonet
- Roger Cousinet
- Jean-Joseph Jacotot
- Nadezda Konstantinovna Krupskaja
- Joseph Lancaster
- Georg Kerschensteiner
- Lourenço Filho
- Lorenzo Luzuriaga Medina
- Anton Makarenko
- Andrés Manjón
- Paul Oestreich
- Helen Parkhurst
- Peter Petersen
- Wolfgang Ratke
- Eduard Spranger
- Francesco Tonucci
- Stanislaw Konarski


text:
Ocean Antartic
L'Ocean Antartic, tanben nomenat Ocean Glacial Antartic es la massa d'aiga qu'enròda lo continent Antartic. Es en superficia lo quatren del mond per òrdre d'importància, e lo darrièr qu'es estat definit. Es a la prima de l'an 2000 que l'Organizacion Idrografica Internacionala definiguèt un cinquen ocean a partir de las porcions meridionalas de l'Ocean Atlantic, de l'Ocean Indian e de l'Ocean Pacific. Lo novèl ocean s'espandís de la còsta del continent Antartida fins a 60° de latitud sud, çò que coïncidís amb lo limit fixat pel Tractat Antartida.
- Las coordenadas geograficas son de 65° S, e 0° È (nominalament). Mas l'ocean a la proprietat unica d'èsser una massa d'aiga qu'enròda completament lo continent Antartida inclusent los 360° de longitud.
- L'aira totala es 20 327 000 km² inclusent la Mar d'Admundsen, la Mar de Bellingshausen, una partida del Pas de Drake, la Mar de Ross, una pichona partida de la Mar de Scotia e la Mar de Weddel.
- La linha de còsta es de 17 968 km.
Clima[modificar | modificar la font]
La temperatura de l'aiga varia de 10 °C a −2 °C. Las tempèstas ciclonicas viatjan cap a l'èst al travèrs del continent, e sovent son intensas per encausa del contrast de temperatura entre lo glaç e la mar dobèrta. L'aira d'ocean situada entre 40° de latitud sud e lo cercle polar antartic ten las mejanas de vent pus fòrtas que se pòdon trobar sus Tèrra. Pendent l'ivèrn l'ocean es gelat fins a 65° sud de latitud dins lo sector Pacific e fins a 55° dins lo sector Atlantic, amb de temperaturas de superfícia que baissan fòrça jos 0 °C. En mantun punt de la còsta, los vents intenses de l'interior mantenon la linha de còsta liura de glaç pendent l'ivèrn.


text:
Bossòst
Bossòst ei ua vila occitana e municipi dera Val d'Aran, en eth terçon de Quate Lòcs. Situat a 710 m d'altitud e ena riba esquèrra de Garona, comptave 1.140 abitants en 2014.
D'interès ei era glèisa romanica d'Era Assompcion de Maria, deth sègle XII.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aucupe un terrenh accidentat pes contrafòrts dera sèrra que separe era Val d'Aran dera val de Luishon, en es quaus s'encastren, en tot sauvar un desnivèu de 1200 m, es afluents dera Garona pera quèrra (arrisses de Peira-ròia, Casteràs, de Marra, de Casteths), e pera sèrra de Montlude, er arriu de Margalida pera dreta.
Era vegetacion naturau (bòsqui de avet, de hèsqui e, as solanes, de roure de huelha grana) aucupe era major part deth tèrme. Era explotacion forestau e era ramaderia son es bases economiques tradicionaus.
Eth 1980 i auie 351 a conreades, mès des 80% prats, e la rèste milhòc, farratge e truhes. I a vacum e ovin. Es mines de blenda de Margalida non son espletades actuauments. I a dus ressèqui, ua planta elaboradora de productes leitèrs e ua centrau electrica.
Era proximitat deth balneari de Banhères de Luishon convertic era vila en lòc d'ostiuatge dempús deth començament deth s XX; actuauments ei eth tresau centre toristic dera Val d'Aran.
Era vila, ar arribatge esquèr de Garona, ei plaçada ath pè deth castèth de Bossòst o era Castèra, fortificacion medievau arroïada. Siguec un centre mercadèr deth baish Aran e eth caplòc deth terçon o alcaldia de Bossòst. Era glèisa parroquiau dera Assompcion, romanica, ei deth s XII; a planta rectangulara, damb tres naus e tres absides.
Demografia[modificar | modificar la font]
Era poblacion ei de 1137 abitants (2015).