text:
Nívol
Un nívol (var. borra, broma, brum, nieu, niu, nivòu, noa, nubla[1][2]) es un ensems visible de particulas d'aiga liquida ò de cristaus de glaç en suspension dins l'atmosfèra. Segon lei condicions de saturacion e de condensacion, pòu entraïnar de precipitacions (plueja, nèu, grela).
Somari
- 1 Ròtle dei nívols dins lo foncionament atmosferic
- 2 Formacion e composicion dei nívols
- 3 La classificacion dei nívols
- 4 Lei sistèmas nivolós
- 5 Estudi e engenhariá dei nívols
- 6 Lei nívols extraterrèstres
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Ròtle dei nívols dins lo foncionament atmosferic[modificar | modificar la font]
En despiech de formas, de colors e de caracteristas variadas e cambiantas, lei nívols jogan un ròtle actiu dins lo cicle de l'aiga e dins lei mecanismes de regularacion termica de l'atmosfèra. D'efèct, coma son principalament format de vapor d'aiga, permèton l'umidificacion de la troposfèra e la redistribucion de l'aiga vèrs la superficia gràcias ai precipitacions. Vapor d'aiga e precipitacions an tanben un ròtle major dins lo bilanç radiatiu de la planeta e dins lei mecanismes de transferiment de la calor entre l'eqüator e lei pòls. En particular, son un element important de la circulacion atmosferica generala e la densitat de nívols es donc pus importanta lòng de la zòna de convergéncia intertropicala e dei 50en parallèls que dins lei zònas anticiclonicas[3].
Formacion e composicion dei nívols[modificar | modificar la font]
La formacion dei nívols[modificar | modificar la font]
Lei nívols son la consequéncia de dos fenomèns que permèton la transformacion : l'evaporacion e la condensacion de la vapor d'aiga atmosferica. L'evaporacion deis aigas continentalas e oceanicas permet lo passatge de l'aiga dins l'atmosfèra sota la forma de vapor. Leis oceans son lo provesidor principau de vapor d'aiga, especialament dins lei regions latituds mejanas. Puei, quand la concentracion de vapor aganta un nivèu sufisent, la condensacion entraïna l'aparicion de gotetas finas d'aiga ò de glaç que van formar lei nívols.
La condensacion es sovent lo resultat de l'ascension d'una massa d'èr fins a una altitud onte la tension de vapor saturanta es pron bassa per entraïnar un procès de condensacion significatiu. Aquel efèct es favorizat per la demenicion de la pression atmosferica ambé l'altitud que causa una demenicion de temperatura d'aparicion dei gotetas d'aiga ò de cristaus de glaç[4]. Quand l'ascension e la massa d'èr son pron importantas, aquò permet de passar lei 100% d'umiditat, çò qu'entraïna la condensacion d'una partida mai ò mens importanta de la vapor. Aqueu fenomèn libera de quantitats importantas d'energia e renfòrça la vigor dau nívol.
La condensacion pòu tanben èsser accelerada per la preséncia d'aerosòus que jogan lo ròtle de supòrt de condensacion (nuclèus de condensacion). Aquò permet la formacion de gotetas d'aiga ò de cristaus de glaç dins de condicions d'umiditat limitada ò de temperaturas tròp autas[5]. Dins de condicions normalas, aqueu fenomèn accelera la formacion dei nívols car es rapide e aisat.
La composicion dei nívols[modificar | modificar la font]
Lei nívols son compausats de gotetas d'aiga esfericas ò de cristaus de glaç exagonaus aguent un aspèct de plaquetas, d'estelas, de colonas, d'agulhas ò de dendritas. Lo diamètre dei gotetas passa rarament 30 a 40 µm. En revènge, la talha dei cristaus pòu de còps agantar quauquei millimètres. Lei talhas e lei densitats de particulas pòdon variar segon lo tipe de nívol. Lo volum d'aiga condensada pòu èsser considerable (fins a 800 000 t dins certanei cumulonimbus gigants).
Lei particulas formant lo nívol difusan la lutz dins cada direccion e donan a la formacion un aspèct opac. La color dei nívols es donc fòrça variabla en foncion de l'esclairatge. Son blancs ò gris dins lo corrent d'una jornada solelhada e gris blau se lo Soleu es escondut per un jaç nivolós espés. A l'auba e au calabrun, pòdon èsser jaunes, aranjats ò roges.
La classificacion dei nívols[modificar | modificar la font]
Lei nívols classics[modificar | modificar la font]
L'Organizacion Meteorologica Mondiala (OMM) destria dètz tipes de nívols a partir d'una classificacion basada sus tres formas e dos indicators :
- lei cirrus que son de nívols blancs d'altitud amb un aspèct filamentós.
- lei cumulus que son de formas arredondidas.
- leis estratús que son de veus nivolós orizontaus e gris.
- lo tèrme « nimbus » que designa de nívols de plueja.
- lo tèrme « alto » que designa de nívols d'altitud auta.
Aquelei cinc elements se combinan entre elei per formar de tèrmes compausats que permèton de depintar lei dètz tipes de nívols classics.
Lei nívols orografics[modificar | modificar la font]
Lei nívols orografics pòdon se formar dins un flux d'èr que passa una còla, una montanha isolada ò una cadena de montanhas. Son generalament d'altocumulus, d'estratocumulus ò de cumulus que son aspèct es modificat per la preséncia dau relèu. Dins lo cas d'una cima isolada, lei nívols orografics an generalament la forma d'una colareta enviroutant la montanha. De cadenas de còlas ò de montanhas pòdon entraïnar la formacion de nívols orizontaus de granda talha que van prendre l'aspèct d'una muralha nivolosa.
Lei nívols orografics an un ròtle climatic important car entraïnan la concentracion dei precipitacions sus lei versants expausats ai vents cargats d'umiditat. En America dau Nòrd, aquò es a l'origina de la preséncia de seuvas umidas lòng dau litorau de l'Ocean Pacific e de desèrts a l'èst dei Montanhas Rocosas. En Occitània, aquò explica lei diferéncias climaticas enregistradas entre lei pendís oèst e èst dei Cevenas.
Lei nívols artificiaus ò particulars[modificar | modificar la font]
Divèrsei tipes de nívols artificiaus ò particulars existisson qu'intran pas dins lei classificacions precedentas. La formacion dei premiers es liada a d'activitats umanas. Lei segonds son de nívols rars que necessitan de formacions especialas per se formar ò que son encara mau coneguts e rarament observats.
Lei tirassieras de condensacion son lei nívols artificiaus pus frequents. Se forman a partir dei gas d'escapament deis avions. La vapor d'aiga d'aquelei gas se condensa fòrça rapidament gràcias a la preséncia de particulas solidas, eissidas de la combustion dau carburant, que jogan lo ròtle de nuclèus de condensacion. Forman de bendas blancas lusentas que s'alargan pauc a pauc e que pòdon semblar a de cirrus, a de cirrostratus ò a de cirrocumulus. Sa durada de vida es generalament de quauqueis oras.
Dins lei jaç atmosferics inferiors, lei gas e lei vapors d'escapament deis activitats umanas (industria, centralas electricas, automobilas... etc.) pòdon entraïnar la formacion de concentracions localas fòrça importantas de vapor d'aiga e de particulas. Dins de condicions establas, aquò pòu entraïnar la formacion de nívols a la superficia ò d'altituds fòrça feblas (generalament de tipe estratus) que participan au fenomèn de smog.
Lei nívols nacrats son de nívols rars que semblan a de cirrus ò a d'altocumulus. Semblan a de lentilhas ambé d'irizacions fòrça marcadas. Situats entre 15 e 25 km d'altitud, se forman a l'entorn dei pòls principalament d'ivèrn. An un ròtle important dins l'aparicion dei traucs observats dins lo jaç d'ozòn car catalizan lei reaccions quimicas de formacion de compausats clorats.
Lei nívols nuechencs son un fenomèn mau conegut. Situats entre 75 e 90 km d'altitud, aquelei nívols son fòrça rars e s'observan de nuech. Semblan a de cirrus fòrça fins. Son sovent blaus ò gris argentat mai pòdon de còps adoptar de tenchas aranjadas ò rojas. Son mecanisme de formacion seriá diferent dei nívols tradicionaus e liat a d'interaccions entre de poussas cosmicas e l'atmosfèra terrèstra.
Lei nívols d'erupcion volcanica an inicialament una forma pròcha d'un cumulonimbus ambé de protuberàncias que montan rapidament dins l'atmosfèra. Puei, s'estendon dins lei jaç atmosferics superiors e pòdon curbir de regions importantas. Entraïnan alora de modificacions fòrça caracteristicas de la lutz solara. Dins certanei cas, pòdon entrainar la formacion de chavanas fòrça violentas en causa de la condensacion fòrça rapida de la vapor d'aiga sus lei particulas solidas dau plumacho.
Enfin, lei nívols d'incendi an la particularitat de poder aver d'originas naturalas, artificialas ò mixtas. Son associats a d'incendis importants (seuva, sèrva d'idrocarburs... etc.). An un aspèct dens e sorn e se desvolopan rapidament. De còps, coma lei nívols volcanics, pòdon èsser a l'origina de chavanas en causa de la condensacion de la vapor d'aiga a l'entorn dei particulas solidas emesas per la combustion. Se son entraïnats per lo vent, prènon una forma fina que sembla a un veu pauc espés. Pòdon entraïnar de modificacion de la lutz solara.
Lei sistèmas nivolós[modificar | modificar la font]
Un sistèma nivolós es un ensems organizat de nívols que demora ben visible durant una durada relativament importanta. Un tal sistèma es generalament format de plusors zònas diferenciadas que son dichas sectors nivolós. Aquelei sectors son organizats d'un biais especific que dona sei particularitats a un estat meteorologic. En particular, certanei sectors e sistèmas nivolós son tipicament associats ambé de depressions a l'origina de perturbacions caracteristicas coma lei ciclòns tropicaus ò lei chavanas.
Dins lei regions temperadas, un sistèma nivolós es format de plusors partidas que s'observan d'un biais quasi sistematic. A l'avans, se troba la « tèsta » que correspond a un sector freg anterior au sistèma. Aqueu sector es marcat per la preséncia de cirrus que precedisson un frònt caud. Après la tèsta, vèn lo « còrs » dau sistèma que correspond ai tres frònts caracteristics d'una perturbacion (caud, freg, oclus) ambé sei nívols bas e sorns (altostratus, nimbostratus e cumulonimbus) qu'entraïnan de precipitacions continuas e de còps violentas. Tèsta e còrs forman la partida anteriora dau sistèma.
Son seguits per una zòna qu'es dicha traïna que compausa la partida posteriora dau sistèma. Generalament tant estenduda que lo rèsta dau sistèma, correspond a una zòna instabla qu'es liada au sector freg posterior de la perturbacion. Lo cubèrt nivolós i es variable ambé de raissas, d'esclarzidas, de veus d'estratocumulus ò regions de bèu temps ambé de cumulus.
Estudi e engenhariá dei nívols[modificar | modificar la font]
En meteorologia, l'estudi e la susvelhança dei nívols es interessanta car l'evolucion dei sistèmas nivolós permet de preveire lei cambiaments climatics, lei precipitacions e lei condicions meteorologicas associadas. Ansin, una tiera d'instruments e d'otís foguèron desvolopats per obtenir d'informacions e assegurar de previsions fisablas. De tecnicas existisson tanben per assaiar de modificar la composicion dei nívols afin de cambiar lo regime de precipitacions associat a un temps donat (reduccion de la violéncia d'una chavana, obtencion de precipitacions ambé la secaressa... etc.).
Lei mejans d'observacions[modificar | modificar la font]
Lei satellits e lei radars meteorologics son lei sistèmas principaus que permèton d'observar lei nívols. Lei satellits meteorologics permèton d'assegurar una observacion quasi permanenta dau cubèrt nivolós. Leis instruments de mesura embarcats a bòrd pòdon provesir d'informacions sus la temperatura a la cima dei sistèmas nivolós, sa velocitat de desplaçament e la concentracion d'aiga dins lei sistèmas de precipitacions. Pòdon tanben mesurar la temperatura e l'umiditat dins lei regions desgatja
Lei satellits son l'objècte de melhoraments regulars gràcias au desvolopament d'instruments novèus susceptibles d'èsser plaçats en orbita. D'esfòrç importants son ansin en cors per embarcar de captors capables d'estudiar lei perfieus de vent, de temperatura ò d'umiditat e lei concentracions d'ozòn. De satellits destinats a de missions especificas existisson coma la mission SARAL cargada d'estudiar la superficia oceanica.
Pasmens, lei satellits pòdon pas cumplir totei leis missions d'observacions meteorologicas, especialament en matèria de recèrca. De sistèmas radars mobils ò fix son utilizats per realizar de campanhas de mesuras d'un biais autonòm. En particular, de radars de diversitat de polarizacion e de radars Doppler permèton d'obtenir d'informacions sus l'intensitat dei precipitacions e dei perfieus de vent associats. D'avions meteorologics permèton egalament de menar d'observacions a l'interior dei sistèmas nivolós e d'i realizar de prelèvaments.
La simulacion de l'evolucion dei nívols[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament dei sistèmas nivolós e dei precipitacions es simulat per d'ordinators poderós qu'utilizan lei resultats dei mesuras provesits per lei satellits e lei sistèmas radars. Per menar aquelei simulacions, lei modèls de prevision dèvon tenir còmpte dei movements lòng de nivèus orizontaus de quauquei centenaus de mètres e dei fenomèns se debanant dins lei nívols.
Pasmens, la prevision meteorologica es l'unic objectiu dei mejans de simulacion. D'efèct, permèton tanben de modificar lei paramètres enregistrats per modificar leugierament lei condicions a l'interior dei nívols. Aquò permet d'estudiar l'influéncia d'aquelei paramètres sus lo comportament dau nivól.
La modificacion dei nívols[modificar | modificar la font]
L'impacte important dau clima sus leis activitats umanas a entraïnat mai d'una temptativa per lo modificar. Dins aqueu projècte, l'engenhariá dei nívols a una plaça importanta car lei nívols son sovent associats ai precipitacions. Pasmens, en causa de l'energia fòrça importanta presenta dins lei fenomèns climatics, lei temptativas de modificacion dei nívols pòdon a l'ora d'ara pas passar lo nivèu locau[6]. L'encaminament utilizat preferís agir sus de paramètres simples susceptibles d'entraïnar de perturbacions importantas coma lo semiatge artificiau dei nívols ambé de nuclèus de condensacion artificiaus.
A l'ora d'ara, lei tecnicas conegudas permèton de dissipar d'un bais eficaç lei nèblas e certanei nívols bas. En revènge, d'objectius coma l'aumentacion dei precipitacions dins lei regions aridas, la demenicion de la violéncia dei chavanas dins lei regions agricòlas ò l'eliminacion de la grèla seràn pas agantats dins un futur pròche. D'efèct, lei modèls de prevision d'aquelei fenomèns son pas encara pron precís. De mai, lei temptativas d'engenhariá climatica pòdon pas modificar de condicions de basa dau clima d'una region coma l'abséncia d'umiditat.
Lei nívols extraterrèstres[modificar | modificar la font]
La Tèrra es pas l'unic endrech dotat d'una atmosfèra onte de nívols pòdon se formar. D'efèct, la formacion de nívols s'observa sus totei lei planetas ò lei lunas qu'an una atmosfèra significativa. Pasmens, la composicion dei nívols extraterrèstres es sovent fòrça diferenta car leis atmosfèras extraterrèstras son gaire comparablas a aquela de la Tèrra. Per exemple, Vènus es cubèrta de nívols de dioxid de sofre, de vapor d'aiga e d'acid sulfuric.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Congrès, cèrca « nuage », 6 de mai de 2016.
- ↑ En fòra d'aquelei tèrmes designant lei nívols d'un biais generau, mai d'un tèrme existís per parlar de nívols especifics.
- ↑ (en) Ya. Kirill, Lev S. Kondratyev, Vladimir F. Krapivin Ivlev e A. Varostos Costas, Atmospheric aerosol properties: formation, processes and impacts, Springer, 2006, p. 403.
- ↑ Durant son ascension, la massa d'èr subís una mena de dilatacion adiabatica. Aquò entraïna una demenicion de temperatura e una aumentacion d'umiditat. Lei dos fenomèns se conjugan per facilitar la condensacion de la vapor d'aiga.
- ↑ Lei nuclèus de condensacion favorizan generalament la formacion de gotetas d'aiga car leis aerosòus a l'origina de glaç son fòrça rars. Ansin, dins lei nívols onte la concentracion d'aerosòus es importanta, es fòrça frequent d'observar de gotetas d'aiga susfonduda fins a -40°C.
- ↑ Dins lo corrent d'una chavana, un nívol de tipe cumulonimbus pòu liberar una energia aperaquí egala a 20 kt, siá una quantitat similara a la bomba atomica largada sus Hiroshima.


c: text/html

text:
[···] Se bèth un estime ua flor que non i a sonque un exemplar enes milions e milionsd'esteles, n'i a pro entà que sigue erós quan se les guarde. E pensè: "Era mia flor ei aquiu, en bèth lòc...". Mès s'er anhèth se minge era flor, entad eth ei com se bruscament, totes es esteles s'amortèssen! E non n'ei d'important açò?!
[···] "Be me cau suportar dues o tres aurugues se voi conéisher es parpalhòles. Diden qu'ei tan polit. Se non qui me vierà a veir? Tu seràs luenh. E pes bèsties gròsses non è bric de pòur. È es mies urpes [···]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salèrna
Salèrna (oficialament en francés Salernes)[1] es una comuna d'Occitània, en Provença, situada dins lo departament de Var.
Lo gentilici es salernenc -a.
Salèrna es coneguda per sei tometas exagonalas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Lei tometas, mena de malon de terralha que Salèrna ne'n faguèt son especialitat.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Salerno en nòrma mistralenca.


text:
Lo sistèma de remborsament passarà segur per la Regien, qu’empochava jusqu’ara lei miliens per lei versar au budgèt generau. Mai deu èstre « experimentat quauquei setmanas »
dins lo Var, ditz G. Pepy.
E tres sistèmas de portegues
son ara a l’estudi, que la SNCF deurà leu ne’n chausir un. Mai la Regien a demandat au pòle de competitivitat Soluciens Comunicantas Seguresadas d’imaginar un biais de destriar
tot d’un còp lei marrits pagaires e lei calachnicòvistas que podrián montar dins un trin… Aquí tanben totei prometon una responsa ben lèu. E, segur, signe dei temps, la telesusvelhança serà encara afortida.
De tot biais l’epòca sembla pas favorabla a una analisa sociala dau fenomèn de frauda, dins una Provença onte s’amolonan lei paures e caumaires que vivon sa situacien coma l’enebicien de bolegar.
Am’ aquò, s’oblida un pauc que, a ce que sembla, l’ofèrta de la SNCF en trins regionaus baissarà. Am’un sens de la formula, lo president Estrosi resuma ce que vòu faire : « mens de trin, de trin melhor ».
Au revenge, per limitar l’efèct deis empachas
materialas ai trins, pensa de ne’n milhorar la mantenènça, am’un novèu atalhier, que la SNCF bastirà en país nissart. A l’ora d’ara totei lei trins regionaus son reparats a Marselha Blancarda.


text:
Flandra
Flandra o Flandes (en neerlandés Vlaanderen) es lo nom d'una region que, a l'Edat Mejana, cobrissiá una part del nòrd de França (la region del riu d'Escalda), lo nòrd‑oèst de Belgica e l'extremitat sud‑oèst dels Païses Basses (la Flandra zelandesa; en neerlandés, Zeeuws-Vlaanderen).
Pus ancianament, e abans la regionalizacion de Belgica, lo mot de Flandra correspondiá al territòri de las províncias bèlgas de Flandra Occidentala e de Flandra Orientala e tanben a la region vesina de Westhoek en França a l'entorn de Duinkerke. Correspond uèi a una de las tres regions de l'estat federal de Belgica.
Geografia[modificar | modificar la font]
Flandra forma una planura que s'estira d'oèst en èst e compren divèrsas regions, del nòrd‑oèst al sud‑èst: a l’òrle de la mar del Nòrd, la region costièra amb la plaja e las dunas; la region dels polders, d'una largor de 10 km a 15 km, amb doas sosregions, lo Veurne Ambacht, o Mestier de Fuernas, dinc lo bacin d’Yser, e los polders de la bassa Escalda; la Flandra interiora, amb sas doas compausantas, la Flandra sablosa – que compren lo país de Turhout, lo país d'Eeklo e lo país de Waes – puèi la Flandra sablolimonosa, al sud, amb las còlas flamencas (156 m al mont Kemmel) e las còlas de Renaix o Ardenas flamencas (141 m al mont de l'Enclus e 157 m al Pottelberg).
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Flandra remonta a l'epòca carolingiana. Lo Tractat de Verdun (843) lo placèt en Lotaríngia, puèi passèt a la Frància Occidentala per lo Tractat de Meersen (870). S’espandiguèt vèrs lo nòrd de França d’en primièr (Lilla, Arràs), puèi vers l'Empèri (Flandra imperiala), de l’auta man d'Escalda, gràcias als comtes que se seguèron de paire en filh de 862 a 1119 (de Baudoïn I a Baudoïn VII) e arribèt a cima de sa poténcia al sègle XII, sota los règnes de Teiric e Felip d'Alsàcia.
Vassal del rei de França, lo comte de Flandra patís puèi la politica centralizaira de son senhor capecian. Annexada per Felip lo Bèl, Flandra se revòlta (Matinas brugesas) e umília la cavalariá francesa a la batalha dels Esperons d'Aur (1302). A la mòrt del comte Loís de Mala (1384), escai a son gendre, lo duc de Borgonha Felip l’Ardit. Província dels Païses Basses espanhòls, puèi austrians, Flandra pèrd Artés al Tractat dels Pirenèus (1659), Lilla e Doai (Flandra francesa) al Tractat d'Ais d'Alemanha (1668), e se vei quitar, puèi restituir, divèrsas vilas flamencas. França, sota la Revolucion, devesís son territòri en dos departaments : lo de Lys e lo d'Escalda, que devendràn las províncias de Flandra Occidentala e de Flandra Orientala.


text:
Adieu a totes,
Un concours est ouvert pour l’affiche officielle de la manifestation du 24/10/15.
Avis aux amateurs!
Bon astre
Julia Roiron
Subject: Concors d’aficha Manif 24-10-15 Montpelhièr – Mercé de far seguir
a vòstres contactes
Adieu,
La Coordinacion “Per la lenga occitana”, dins l’encastre de la
preparacion de la manifestacion del 24 d’octobre venent, organiza un
concors per trapar son aficha oficiala.
Aqueste concors es dobèrt a totes. Ne traparetz lo reglament d’aqueste
concors en pèça joncha. Reglament concors Aficha manif 2015
Mercé de far seguir a vòstres contactes.
Coralament.


text:
La desobesissença civila (Thoreau)
La desobesissença civila, títol original Civil Disobedience es un ensag d'Henry David Thoreau publicat en 1849. H D. Thoreau escriu sul tèma de la desobesissença civila, se basant sus la seuna experiéncia personala.
En julhèt de 1846, Thoreau foguèt empresonat, per aver pas pagat voluntàriament un impòst a l'Estat Nòrd-american, perque reprochava que l'Estat sostenga l'esclavatge que regnava alara dins lo Sud e menava una guèrra contra Mexic. Foguèt satisfach d'èsser empresonat per aquel acte volontari. Mas passèt pas mai d'una nuèch en preson, perque son cercle paguèt la caucion, çò que lo rendèt furiós.
Amb lo Discors de la servitud voluntària d'Étienne de La Boétie, La desobesissença civila es una òbra fondatriz del concèpte de la desobesissença civila.
Referéncias bibliograficas[modificar | modificar la font]
- ISBN 2-842050622 (fr)
- ISBN 1-892295938 (en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Tèxte en francés
- (en) Tèxte en englés
- (es) Tèxte en castelhan


text:
Tecnics de Joenessa dera Generalitat de Catalonha e dera Oficina de Joenessa deth Conselh Generau d’Aran an organizat ua jornada de dinamiques de grop entà auançar ena elaboracion deth Plan Locau de Joenessa der Ajuntament de Vielha e Mijaran.
Ena jornada an compdat damb era participacion d’ua vintea de joeni de diuèrses associacions de Vielha coma eth Club d’Espòrts de Gèu Val d’Aran (CEGVA), era Associacion Esportiua der INS d’Aran e eth Centre Juvenil e Esplai Aran-Thal.
Era Jornada l’an realizat es tecnics de joenessa dera coordinacion territoriau de Lhèida e era tecnica dera Oficina de Joenessa dera Val d’Aran, Estefania Revilla, entà conéisher es besonhs qu’an es mès joeni e poder aufrir-les un Plan Locau de Joenessa que contemple ua aufèrta d’accions ara nautor des sues inquietuds.
Eth Plan Locau de Joenessa, que nèish d’un convèni de collaboracion signat entre eth Conselh Generau d’Aran e er Ajuntament de Vielha e Mijaran, que compartiràn era figura dera tecnica de joenessa entà amià’c a tèrme, ei previst que sigue finalizat aguest estiu. Eth Plan qu’aurà ua vigéncia de 3 ans, enquia 2021, includirà tanben es critèris de gestion deth Centre Joen de Vielha qu’ei previst qu’entre en foncionament a fins d’enguan 2018.
Info e Foto: CGA


text:
Economia de Ghana
L'economia de Ghana s'enfortiguèt mercés a una solida gestion durant un quart de sègle, per aténher un nivèl de negòcis competitius e la reduccion persistenta del nivèl de pauretat.[1] Ghana es un dels païses mai rics d'Africa tropicala, e la siá economia se basa en l'extraccion de ressorsas naturalas e l'agricultura. La principala font de revenguts dels agricultors es lo cacau e los sieus produches derivats, que constituissaon generalament dos tèrces de las exportacions. Expòrta tanben fusta, òli de palma, lo coco e d'autres produches eissits dels palmièrs, lo karité, del qual se trai de graissa comestibla e lo cafè.
En mai d'aqueles produches tradicionals, Ghana a incorporat a la siá agricultura de produches novèls amb succès, coma l'ananàs, anacards, pebre negre, nham, tapioca, banana, milh, arròs, cacauèts, blat e sorgo.
Se practica tanben l'espleitacion minièra - principalament d'aur, diamants, manganès e baucita. L'unic camp petrolifèr que i aviá foguèt abandonat après aver produch 3.5 milions de barrils (560 000 m²) durant sèt ans, mas i a d'indicis de la preséncia de gas natural.


text:
La Valeta (Carcassés)
La Valeta (Lavalette en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc en Carcassés situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Valeta se situa a 7 quilomètres de Carcassona.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las originas de La Valeta remontan a l'Edat Mejana nauta, quand un masatge se bastiguèt a l'entorn d'una capèla dedicada a Santa Eulàlia de Merida, jove espanhòla martirizada en 303.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Anna Politkòvskaia en 2005
Anna Stepànovna Politkòvskaia (en rus: AHHa CTeпaHoBHa ПoлиTkoBckaя; Nòva York, 30 d'agost de 1958 - Moscòu, 7 d'octobre de 2006) foguèt una jornalista russa. Venguèt famosa per encausa de sas criticas al conflicte chechèn e a l'administracion de Vladímir Pótin. Foguèt assassinada dins l'ascensor de l'immòble ont demorava lo 17 d'octobre de 2006, jorn de l'anniversari de Pótin.
Lo 9 de junh de 2014, cinc personas (demest aquestas tres chechèns) acusadas de l'assassinat foguèron condemnadas a anar en preson mas s'es pas capitat de descobrir per ara qual èra lo comanditari.


text:
Las Airas
Las Airas (oficialament en francés Les Aires) es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Las Airas es atestat al sègle XI : Airas. Es un nom que ven del latin area, « espaci descobèrt », puèi « cort, òrt, ostal », segon Dauzat [1].
Istòria[modificar | modificar la font]
Un còp èra, la glèisa parroquiala comuna als vilatges actuals d'Erépia, L'Amalon, las Airas e Lo Pojòl èra Sant Pèire de-Rhèdes, ara dins la comuna de L'Amalon.
En 1845, la comuna de Mourcairol (benlèu Morcairòl en occitan) dispareis, remplaçada per la de Las Airas. Lo masatge de Villecelle (en occitan, probablament Vilacèla), destacat del territòri de Las Airas, (o se se vòl del territòri de Morcairòl) ven comuna e pren lo nom de Lamalou-les-Bains en 1879 (L'Amalon en occitan). Lo siti Cassini escriu que lo capluòc es mudat a Las Airas [2]. Mas ont èra abans ? Pas al castèl de Morcairòl. Benlèu a pas cambiat.
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Sant Gervais; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 6
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=24235


text:
Novèl vengut dins lo paisatge cultural de Lèra Nauta, lo festenal Calandreta se debana dempuèi dissabte matin al Puèi de Velai. Met l’occitan a l’onor.
Nascut de la volontat dels assiatius de consacrar tota son energia e tot son temps sus un sol eveniment, lo festenal Calandreta se creèt ongan per metre en davant l’occitan.
Per aquesta primièra edicion, los organizadors aguèron pas d’astre. « Avèm anullat lo concèrt previst lo divendres de ser. Lo grop poguèt pas arribar per causa de nèu », explica Gaëlle Rostaing-Nurit, membre de la comission comunicacion del festenal. Parièr lo dissabte matin amb lo jòc de pista al mitan del mercat Ponot a causa de la manca de mercadièrs.
Una vesita guidada per las carrièras del Puèi
Aquò rai ! Lo quizz previst dissabte a miègjorn recampèt fòrça mond dins lo « P’tit café », plaça del mercat cobèrt abans lo veire amical ofèrt per l’organizacion.
A 2 h del tantòst, Aline Leveque menava un grop d’un ventenat de personas per una vesita guidada e scenarizada del Puèi de Velai, Jols pavats, l’Occitan. Del mercat cobèrt a la plaça Martouret, en passar per las carrièras Pannesac, Raphaël, des Tables e la catedrala del Puèi, los participants descobriguèron l’istòria de la ciutat, los ancians noms de carrièras en occitan… Una vesita guidada ponctuada per d’intermèds musicals, en occitan, de segur.
…
Adaptacion d’un extrach de l’article de l’Eveil de la Haute Loire publicat lo 27/01/18
La manifestacion culturala organizada per l’escòla Calandreta Velava del Puèi, prepausèt una declinason bèla del bilingüisme occitano-francés, pendent de la dimenjada tota.
Lo rendètz-vos prepausat cada annada per l’escòla occitana Calandreta Velava del Puèi, Lo Festenal, deguèt anullar sa primièra serada, divendres 26 de genièr, en seguida de las fòrtas nevadas.
Mas l’energia collectiva e comunicativa dels parents d’escolans que fan viure aquesta associacion permetèt de manténer la seguida de las festivitats.
Lo public, emai pauc nombros per causa de rotas delicatas, foguèt calorós e motivat.
Lo « P’tit café », ponch estrategic de l’eveniment, plaça del mercat cobèrt, aculhiguèt un quizz occitan, en preséncia del Conse del Puèi de Velai, Michel Chapuis. Aqueste poguèt verificar que, se los parents son pas forçadament locutors, los enfants escolarizats a la Calandreta – los calandrons – son eles garants de l’inscripcion d’aquesta lenga dins la cultura contemporanèa. Un moment descalat qu’aqueste quizz, prepausat per un duò de l’umor decapant– Fenja Abraham e Peter Loiseleur – qu’estimulèt los esperits un pauc agrepits per la nèu.
Lo moment tant esperat de la Dictada
Autre moment incontornable d’aqueste Festenal, esperat cada annada de pè fèrm pels occitanistas : la dictada. Organizada en partenariat amb l’Institut d’estudis occitans de Lèra Nauta (IEO 43), que son president Christian Chabanon ne faguèt la lectura, la dictada occitana es un moment de confrontacion a la paradòxa d’aquesta lenga. Se foguèt literària qualques sègles a, se declinèt, pauc a cha pauc, en una molonada de pateses transmeses quasi exclusivament a l’oral dempuèi que le francés la suplantèt.
…
J.J.
Adaptacion d’un extrach de l’article paregut dins ZOOMdici.fr lo 28/01/2018


text:
Lombardia
Lombardia (italian: Lombardia, lombard occidental: Lumbardìa, lombard oriental: Lombardia, occitan ancian: llompartia, es una de las 20 regions italianas. La capitala n'es Milan. Lo seisen de la populacion italiana abita en Lombardia e aperaquí un cinquen del PIB italian se fa dins aquesta region. Las lengas lai son l'italian, lo lombard occidental e l'oriental, emai qualques varietats d'emilian que se parlan per las províncias de Màntoa, Pavia e Cremona. Lombardia es una destinacion toristica que compren los lacs de Garda, de Còme, d'Iseo e Major emai la capitala e d'autras vilas istoricas coma Màntoa, Pavia, Cremona e Bergam. La religion principala n'es lo catolicisme.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lombardia tòca Soïssa al nòrd e las regions d'Emília-Romanha al sud, de Trentin-Aut Adige e Venèt a l'èst, emai Piemont a l'oèst. Se pòdon destriar plan facil tres zònas naturalas distintas dins la region lombarda: montanhas, puèges e planas. La primièra es un país alpenc ont se tròban los Alps lepontins e retics (amb los 4055 m del Piz Bernina), los Alps bergamasques e los massís de las Ortlas e d'Adamèl; puèi i a una zòna de puèges que los pus nauts ne son lo grop de Grinha (2410 m), lo Resegon (1875 m) e la Presolana (2521 m). Los grands lacs lombards, totes d'origina glaciala, s'encontran per aqueste airal. Se tracta d'oèst en èst del lac Major, dels de Lugan (que sola una partida pichòta n'es italiana), de Còme, d'Iseo, d'Idro emai lo lac de Garda, lo mai grand d'Itàlia. Las colinas del sud dels Alps se caracterizan per una seguida de pujòls d'origina morenenca, que se formèron pendent lo darrièr periòde glacial, e de planastèls pas tròp fertils, cobèrts de landas tipicas e de bòsques conifèrs.
Las planas lombardas, compausadas de lòsas alluvialas, se pòdon separar entre una zòna mai nauta e permeabla al nòrd e una zòna pus bassa caracterizada per la se-disent linha dels 'fontanils' (las aigas mineralas que sorgentan d'un sòl impermeable). Anormalament, s'òm la compara amb los tres traches caracteristics susmencionats, tanben lai se tròba lo païsòt de l'Otrapò pavés, format pels contrafòrts alpencs delà Pò. Tot un fum de ribièras, qu'alimentan Pò dirècte o mai indirècte, travèrsan las planas lombardas. Las pus importantas, d'oèst en èst, son Ticin, que sòrt del lac Major, Lambro, Adda, que sòrt del lac de Còme, Míncio, que sòrt del lac de Garda, emai Oglio, que sòrt del lac d'Iseo. I a tot plen de canals destinats a l'irrigacion.
Lo clima d'aquesta region es continental, maldespièch de variacions que dependon de l'altitud o de la preséncia d'aigas pel rèirepaís. La natura continentala del clima es mai marcada per las planas ont los cambiaments de temperatura annadièra son bèls (a Milan, la temperatura mejana en genièr es de 1,5 °C e de 24 °C al mes de julh) e las brumas espessas entre octobre e febrièr. Las ancolas rocassosas dels Alps an una influéncia mitigada que permet la cultivada de produches tipicament mediterranèus coma las olivas e los agrums. Dins la zòna alpenca, lo sòl de las vals doceja relativament al contrari dels airals mai nauts qu'atanplan son mai freges (Bormio, 1225 m: -1,4 °C en genièr, 17,3 °C en julh). Las plujadas son mai frequentas per la zòna prealpenca (fins a 1500-2000 mm a l'an) que per las planas e zònas alpencas (de 600 a 800 mm per an).
Dins las planas, que son estadas fòrça cultivadas per sègles, i rèsta pas qu'un pauc de l'environament original. Las olmedas, vernhedas, platanedas, piboledas, sausedas, calpredas e landas lai son raras emai ara se concentran dins mantuna zòna protegida. Per l'airal dels grands lacs dels contrafòrts alpencs, i brotan olius, cipressièrs, mèlzes aital coma de varietats de flòra subtropicala coma manhòlias, azalèas, cacièrs eca. La zòna montanhosa se caracteriza per una vegetacion tipica a la part italiana dels Alps. Pus bas en altitud (fins aperaquí 1100 m), i creisson garrics emai d'arbres amb fuèlhas largas; per las pendas de la montanha (fins a 2000-2200 m) s'encontran faus als limits inferiors e conifèrs de per ensús. D'arbustes coma lo rododendron, lo pin nan e lo genibrièr se tròban sonque cap a las cimas (mai de 2200 m).
Las fòrça espècias de flòra endemica (es a dire las espècias naturalas lombardas), que son tipicas de l'airal del lac de Còme los tres quarts del temps, comprenon qualques sòrtas de traucapèiras, l'alh lombard, saniçons e campanetas cotonosas. Lombardia compta tot plen de zònas protegidas: las pus importantas son lo Pargue Nacional de l'Stelvio (la resèrva naturala mai granda d'Itàlia) e sa fauna alpenca tipica: cèrvis elafs, cabiròls, cabras salvatjas, camoses, rainals, erminas e tanben aglas reialas; e la resèrva naturala de la val de Ticin, creada en 1974 sus la riba lombarda de Ticin per aparar e servar un dels darrièrs exemples majors de forèst pluviala en Itàlia del nòrd.
Istòria[modificar | modificar la font]
S'abitèt per primièr còp lo país de la Lombardia d'uèi lo dia dempuèi almens lo segond millenari d'abans nòstra èra, coma o mòstran trobalhas arqueologicas coma terralhas, sagetas, apchas emai esculturas de pèira. Al cors dels sègles que seguèron, l'ocupèron dins d'abòrd de tribús de civilizacion etrusca, que fondèron la ciutat de Màntoa e espandiguèron l'usatge de l'escritura; pus tard, en partir del cinquen sègle abans Jèsus Crist, l'airal patiguèt l'envasiment de tribús gallesas. Aquel pòble creèt mai d'una vila (dont Milan) e regnèt fins a la mar Adriatica. Aqueste son creis s'interrompèt dès lo tresen sègle abans JC quand l'Empèri Roman conquistèt la plana padana: aprèp centenats d'ans de lucha, en -194 la zòna entièra ce çò qu'ara li dison Lombardia venguèt una província romana del nom de Gàllia cisalpina (literalament, la Gàllia qu'es del costat mai prèp dels Alps). La cultura amb la lenga romanas finiguèron que neguèron l'anciana civilizacion un pauc d'annadas pus tard, e Lombardia se faguèt una de las parts d'Itàlia mai desvolopadas e ricas amb la bastison d'una granda varietat de rotas e l'intensificar de l'agricultura e del comèrci. De personatges famoses coma Plini lo Vièlh (a Còme) e Virgili (a Màntoa) i nasquèron. Cap a la fin de l'Antiquitat, lo ròtle estrategic de Lombardia foguèt accentuat pel mudadís temporari de la capitala de l'Empèri Roman d'Occident a Milan. Es aquí qu'en -313, l'emperaire Constantin publiquèt l'edicte celèbre que balhèt libertat de culte a totas las religions que comptava sa senhoriá.
Pendent emai aprèp la casuda de l'Empèri d'Occident, Lombardia sofriguèt plan de la destruccion causada per una tièra d'invasions barbaras. La darrièra e pus eficaça foguèt la dels quites lombards, o Longobardi, qu'aguèt luòc a l'entorn dels ans 570 e que sa dominacion duradissa (la capitala n'èra Pavia) donèt son nom actual a la region. I aguèt una relacion pròcha entre los francs, los bavareses e la noblalha lombarda per sègles.
Aprèp los conflictes inicials, la convivéncia del pòble lombard e dels parlalatins melhorèt. A la fin, la cultura e la lenga lombarda se mesclèron amb la cultura latina, ne daissant pròvas en la toponomia, lo còde legal e las leis entre autras causas. Lo tèrme del règne lombard se passèt en 774, quand lo rei franc, a saber Carlesmanhe, conquistèt Pavia e annexèt lo reialme d'Itàlia (que cobrissiá lo centre e lo nòrd d'Itàlia) a la sia corona. Los ancians ducs e nòbles lombards foguèron remplaçats per d'autres vassals germans, prince-avesques o marqueses.
Lo sègle XI senhalèt un creis significatiu dins l'economia de la region, gràcias a d'escambis comercials plan rodats e mai que tot, a las condicions agruculturalas. D'un biais parièr a d'autras parts d'Itàlia, aquò menèt a una melhor reconeissença pròpria de las ciutats, que la riquesa sempre mai granda las fasiá capablas de desfisar lo poder feudal suprèm tradicional, que lo representavan los emperaires germanics e sos legats locals. Aquela evolucion coneguèt son apogèa als sègles XII e XIII, del temps que diferentas Ligas lombardas compausadas de vilas lombardas aliadas, menadas en general per Milan, capitèron de desfar l'emperaire d'Hohenstaufen, Frederic Ièr dich Barbarossa, a Lenhan, emai son rèirefilh Frederic II a Parma. Aquò empachèt pas ça que la d'autres centres lombards d'importància, coma Cremona (qu'alara rivalizava amb Milan per la talha e l'opuléncia) per exemple, de sosténer lo poder imperial s'aquò li podiá balhar un avantatge immediat. Profechant l'agricultura creissenta, la zòna a l'entorn de Pò, amassa amb Venècia e Toscana, contunhèron d'espandir son industria e son comèrci fins a venir lo palmon economic d'Euròpa tota. La classa patronala de las comunas estendiguèt sos escambis e sas activitats bancàrias fins al pus nòrd del continent: "lombard" designava tot mercand o banquièr del nòrd d'Itàlia (veire per exemple la Lombard Street de Londres). Lo nom de Lombardia meteis acabèt per englobar tot lo nòrd d'Itàlia fins al sègle XV e mai pus tard dins cèrtes cases.
A partir del sègle XIV, l'inestabilitat causada per de conflictes intèrnes emai extèrnes de contunha, se terminèt per la creacion de senhoriás nòblas, que las pus consequentas èran l'Ostal dels Viscontis (que s'anava far lo dels Sforzas) a Milan e lo dels Gonzagas a Màntoa. Al quinzen sègle, lo ducat de Milan èra una fòrça màger en matèria politica, economica e militara sus la scèna europèaa. Milan e Màntoa venguèron dos centres de la Renaissença que sa cultura, amb d'òmes coma Leonardo da Vinci e Andrea Mantegna e d'òbras d'art coma per exemple La Darrièra Cena del da Vinci, n'èra plan considerada. Aquela riquesa pr'aquò atraguèt las armadas de poténcias nacionalas coma França emai Àustria que d'aquel temps èran mai organizadas, e que batalhèron un brave pauc de còps per Lombardia de la fin del sègle XV a l'intrar del XVIn. Aprèp la batalha decisiva de Pavia, lo ducat de Milan se faguèt lo ben d'Àustria, qu'a son torn lo donèt als Habsborgs austriacs d'Espanha: los mèstres novèls faguèron pas grand causa per melhorar l'economia lombarda emai al contrari impausèron una seguida creissenta de taussas que n'avián plan de besonh per finançar las guèrras europèas sempiternalas. La part orientala de la Lombardia modèrna, amb vilas coma Bergam e Breissa, pertanhiá a la Republica de Venècia, qu'avá començat d'estendre son influéncia de per la zòna a partir del sègle XIV.
Las pestiléncias (coma aquela de 1648, descricha per Alessandro Manzoni dins son roman Los Esposes promeses) e las condicions economicas qu'en general se degradavan dins l'Itàlia dels sègles XVII e XVIII, entravèron lo desvolopament de Lombardia. En 1706, l'Empèri Austriac tornèt prene lo poder e metèt en plaça qualques mesuras economicas e socialas qu'aguèron per efièch un cèrt mièlhs. Mas son règne s'acabèt a la fin del sègle XVIII quand las armadas francesas de Napoleon envasiguèron Lombardia e ne faguèron una província mièja independenta de l'Empèri de França.
La restauracion de la dominacion austriaca en 1815, jos la forma d'un estat mariòta apelat reialme de Lombardia-Venèt, aguèt ça que la de rasons amb los nòus ideals socials portats per l'èra napoleonenca. Lombardia venguèt un dels centres intellectuals que menèron a l'unificacion italiana. La Republica Populara de 1848 durèt pas, e Lombardia foguèt annexada al reialme d'Itàlia en 1859 aprèp la Segonda Guèrra Italiana d'Independéncia. A partir del sègle XIX, e amb un creis aprèp la Segonda Guèrra Mondiala, Lombardia afortiguèt sa plaça de província d'Itàlia mai desvolopada economicament.
Amb l'annexion al reialme d'Itàlia en 1859, Lombardia prenguèt la sia forma territoriala actuala en ajustar l'Otrapò pavés (qu'èra la part sud de la província de Novara) a la província de Pavia. Lo 1èr de genièr de 1927, darrièr una restructuracion generala comandada pel govèrn de Mussolini, Varés venguèt independent en levant a Còme aperaquí 40 vilas fins al lac Major, e a Milan las ciutats de Busto Arsizio e de Gallarate. Doas autras províncias èran estadas constituidas lo 6 de març de 1992. Creèron la província de Lodi en tirant lo sud dels territòris de Milan fins a Pò. Res qu'una vila (San Colombano al Lambro) refusèt la novèla organizacion e mai se tròbe a 40 km de la capitala provinciala, depend encara de Milan. Lecco se separèt de la província de Còme en abandonant los territòris orientals del lac de Còme.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo sesen de la populacion italiana, siá quicòm coma dètz milions d'armas, abita Lombardia (lo 16.2% de la populacion nacionala; lo 2% de la populacion unionenca), es a dire qu'es la region d'Itàlia mai densament poblada aprèp Campània amb una fòrta concentracion dins la zòna metropolitana milanesa e los contrafòrts alpencs de las províncias de Varés, Còme, Lecco e Bergam, (1200 ab/km²), una densitat mejana pus bassa (250 ab/km²) dins l'airal de la plana padana e las valadas bassas de Breissa, e de densitats plan mai inferioras (mens de 60 ab/km²) dins las zònas montanhosas e l'Otrapò pavés.
Lo creis de la populacion regionala foguèt particularament important pendent las annadas 50, 60 e 70, gràcias a un desvolopament economic continú, tausses de natalitat nauts, e fluxes migratòris fòrts (especialament del Miègjorn italian). Amb las darrièras doas decennias, Lombardia se faguèt la destinacion d'un grand nombre d'immigrants estrangièrs, de tal biais qu'ara lo quart d'eles totes en Itàlia son estatjants de Lombardia. En 2008, l'institut nacional d'estadisticas italian, l'Istat, estimèt que 815 335 immigrants nascuts fòra país vivon en Lombardia, representant l'8,4% de la populacion regionala totala.
Economia[modificar | modificar la font]
Lo produch interior brut de Lombardia (egal a mai de 298m € en 2005[1]) correspond gaireben al quart del PIB italian. En raportant aquesta donada a cada abitant, s'obten una valor de 31 600 € per abitant, çò qu'es gaireben 25% de mai que la mejana nacionala de 24 300 €[2].
Lo desvolopament de Lombardia es estat marcat pel creis del sector dels servicis dempuèi las annadas 1980, e en particular per l'aument de las activitats innovativas dins lo sector dels servicis a las entrepresas, del crèdit e dels servicis financièrs. A mesme temps, la fòrta vocacion industriala de la region n'a pas patit. Lombardia demòra, en efièch, la zòna industriala principala del país. La preséncia, e lo desvolopament, d'un plan grand nombre d'entrepresas pertanhent al sector dels servicis representa una situacion favorabla pel melhorament del procèssus productiu, aital coma pel creis de l'economia regionala.
Al sens larg, se pòt devesir la region en tres zònas per çò qu'es de l'activitat productiva. Milan, ont lo servici dels sectors compausa lo 65,3% dels emplecs; un grop de províncias, Varés, Còme, Lecco, Bergam e Breissa, tras qu'industrializadas, encara que per aquestes darrièrs dos, per planas, i aja tanben un sector agricultural ric. Fin finala, dins las províncias de Sondrio, Pavia, Cremona, Mantova e Lodi, i a una activitat agriculturala consequenta, e a l'encòp un desvolopament superior a la mejana del sector dels servicis. La productivitat de l'agricultura i es afirmada per un utilizacion plan generalizada d'engraisses e l'abondi tradicional d'aiga, multiplicat dempuèi l'Edat Mejana per la construccion (dessenhada en partida per Leonardo da Vinci) d'un malhum vast de sistèmas d'irrigacion. Las planas bassas se caracterizan per la cultura de cerealas destinadas al ferratge, culhidas fins a uèch fes l'an, de cerealas coma lo ris, lo blat e lo milh, e de la bledaraba de sucre. La produccion de las planas compren de cerealas, de legums, d'arbres fruchièrs e d'amoras. Las zònas pus nautas, fins als airals prealpencs emai alpencs del nòrd, produson frucha e vins. Tanben lai fan venir vacas (amb los tropèls pus denses d'Itàlia), pòrcs e motons.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Lo sistèma politic lombard s'inscriu dins lo quadre d'una democracia representativa presidenciala, que lo President del Govèrn regional es lo cap del govèrn, e d'un sistèma multipartit plurifòrm. Lo poder executiu es l'afar del Govèrn regional. Quant al poder legislatiu, es devolut a l'encòp al govèrn e al Conselh regional.
Lo partit centre-crestian de Democrazia Cristiana (DC) mantenguèt la màger part dels vòtes e dels poders de las vilas e províncias mai importantas fins a la fin de las annadas 1980; lo sosten a la primièra fòrça tradicionala de la politica italiana, lo Partit Comunista Italian (PCI), foguèt pauc a pauc questionat pel Partit Socialista Italian (PSI) fins al començament de las 90, quand l'escandal de corrupcion Mani Pulite que s'espandiguèt de Milan cap a la rèsta d'Itàlia, sonèt los classes per la quasi totalitat de la vièlha classa politica. Aquò, amb problèmas causats per l'immigracion e la desafeccion generala pel govèrn de Roma (que d'unes consideravan tròp orientat cap a las regions mens desvolopadas del sud d'Itàlia en tèrmes d'economia), menèt al creis subte del partit separatista de la Lega Lombarda, ara Lega Nòrd, qu'es extrèmament popular dins las zònas agriculturalas e las vilas mendres de la region. Uèi, Lombardia es la plaça fòrta de la coalicion de l'Ostal de las Libertats, e balhèt quicòm coma lo 57% de sas voses a Silvio Berlusconi per las eleccions generalas italianas de 2006.
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Lombardia se devesís en 12 províncias.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_02/1-12022008-EN- AP.PDF
- ↑ http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_02/1-12022008-EN- AP.PDF


text:
Nòva Aquitània
La region de Nòva Aquitània (var. Novèla Aquitània ; Navèra Aquitània o Novela Aquitània) es una division administrativa e collectivitat territoriala francesa. Compausada de 12 departaments, es majoritàriament occitana, mas s’i parla tanben basco e peitavin-santongés. Lo caplòc es Bordèu. Son còde geografic (INSEE) es 75. Sa populacion es de 6 042 228 abitants (66,37% dins la part occitana).
Lo nom provisòri èra compausat dels noms de las regions fusionadas, dins l’òrdre alfabetic. Lo 27 de junh de 2016, lo conselh regional se causís lo nom de Nòva Aquitània.
Istòria[modificar | modificar la font]
Creada en 2015, resulta de la fusion de las regions Aquitània, Lemosin e Peitau-Charantas efectiva après las eleccions regionalas de decembre. Lo 1èr de genièr de 2016, lo president del conselh regional de la region fusionada que s’i troba la prefectura (Aquitània) assegura l’interim: es Alain Rousset, qu’es elegit president del novèl conselh regional lo 4 de genièr.
Composicion de la region[modificar | modificar la font]
Populacion[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
En Nòva Aquitània se parla:
Simbòls[modificar | modificar la font]
En 2016, la region utiliza dos logos provisòris amb solament de letras, que reprenon lo nom de las tres regions fusionadas, puèi lo nom novèl e los noms ancians. En decembre, Alain Rousset presenta lo logo del leon rotge e l'escut.


text:
Podcast
Hervé Couture e Sèrgi Mauhourat, deu CAPOC
Geors Nosella - Collectiu anti-Corrida
Los 20 ans de la seccion bilinga de Sarrancolin
Alan Sibé: L'occitanisme politic.
Frederic Handy : ''Que Parli Dab Tu''
Lo qui marmusava dens l'escuranha
Maurice Romieu, ficas de lengas.
Visita de la banca alimentària de Juranson
Entrevista dab Renaud Lassalle.
Guillaume Lopez - 15 Ans en Harmonia
Lo Collègi Calandreta de Gasconha sus Ràdio País.
Prèmi Jan Morèu a la Calandreta de Tarba
Delphine Castaing - Obrader de lenga a Samatan
Pèir Salles : Lo bilingüisme precòç.
Lescar, ua vila bearnesa millenària
L'occitanie ou la foire aux illusions.
Miquèu Arrosèra, pescaire en vath d'Aspe.
Gilabèrt Nariòo : Operació urnes
Migrants : ''Des hommes avant tout''
Inauguracion de la Calandreta d'Espoei
Jean-Marc Lempegnat, la canta populara.
Baptiste Labenne, musicaire e vinhairon.
Eric Fraj. Quin occitan en 2018?
Las cornemusas occitanas peus nuls
L'ors en Bearn : Olivier Maurin.
Cors de lenga a la mediatèca de Nosti.
Miquèu Barris : Lo rugbi en gascon.
1988-2018: On va lo Stado Tarbés?
La Senta Estèla deus Felibres a Banhèras de Bigòrra
'Capsús', la Brigada Menestrèrs.
41au Hesteyade de Bigorre.
Gilabèrt Nariòo, lo Parlar Plan
En tot caminar ... dab las Mondinas.
Simple Tres. Joan-Miquèu Dordeins.
Aure Seguier qu'arrevira Lovecraft
Le point de vue des rouges-gorges.
'Gare de Cauterets' DVD d'Esta.
Crestian Josuèr ''Lo Bal''.
'Un plapòt de colors', los Esbarrits.
« L’Occitanie pour les nuls » de Florant Mercadier.
Lo Collègi Calandreta de Gasconha
L'agenda de l'Ostau Bearnés
Hubert Dutech : Si on parlait gascon?
Ua corala en cada establiment escolar?
Bernard Cazenave deu CRELOC
Lo CLAB que hesteja lo legumatge
Jean-Luc Arros, Parlem en Aussau
Laurent Labadie e Ludovic Gillet
Natseipas, votz de montanha.
Maguy Dubarry: eth secutament
Anna Gèli, la situacion actuau en Catalonha.
Lo Diari : un site internet navèth.
Encontre dab Cédric Sabathé.
Cronicas
Lo Jornalet, l'editoriau.


text:
17 octobre 2010
Strip occitan 22
30 septembre 2010
Estatuas
A Montpelhièr lo 17 de septembre, lo Frêche inaugurèt cinq estatuas d'òmes grands del sègle XX : Lenine, Jaurés, De Gaulle, Roosevelt e Churchill (AFP). Demòra una polemica sus la causida de l'esculptor : de prepausicions son estadas refusadas alara que costavan mens de sòus (de legir aici). Bon, aquò dich totas aquelas besonhas son laidassas e sens brica de valor artistica. Nosautres avèm trapats dos artistas de tria qu'avian prepausada una vertadiera alternativa : cinq estatuas visionarias e avantgardistas, e tot aquò per encara... [Lire la suite]
15 septembre 2010
Lo desbarcament mancat de la baia d'Arcaishon - 4ena e darrièra partida
A Arcaishon, Francés Fontan es vengut querre l'independéncia d'Occitània. Finalament ça que la, las causas se debanèron pas completament coma eran previstas... 4ena partida : doman, la grand tremparà la bugada... Arcaishon, enfin ! L’òme que davala de la miquelina de Bordèu escapa un riset aganit. Dempuèi qu’a daissat Ambrun, fa mai d'una setmana, a prés un trin aprèp l’autre gaireben sens dormir. Ten una brava caganha a fòrça de manjar pas que de racions de l’armada estat-unisenca, e comença de se pensar... [Lire la suite]
06 septembre 2010
Lo desbarcament mancat de la baia d'Arcaishon - 3ena partida
A la gara d'Ambrun, Occitània acara son destin. Francés Fontan espera lo trin que lo menarà a Arcaishon. Ambrun-Arcaishon amb lo trin, aquò vos sembla de bon faire ? Pecaire, es qu'avetz pas ensajat ! 3ena partida : Occitània en trin Lo trin que dintra en gara d’Ambrun porta una pancarta marcada "Valença". Fontan monta dedins e se seita prèp la fenestra : "è pericoloso sporgersi !" Chòrjas, Gap, Vèina… De monde montan, d’autres davalan. Luc-de-Diès, Diá, Salhans… Lo solelh colcant lusís dins Droma. Crest, Livron, Valença.... [Lire la suite]
22 août 2010
Lo desbarcament mancat de la baia d'Arcaishon - 2nda partida
Resumit de la 1e partida : sèm a la debuta de la prima de 1961 e d'eveniments extraodinaris se preparan. Tot va dependre d'un òme, exilhat dins una luenchenca valada aupenca... 2nda partida : En cerca del sénher Fontan John Walter Cuningam dubrís la portièra de la Fiat 500 logada la velha a Cuneo, se trai penosament de l’espaci comprés entre lo volant e lo sèti e pausa lo pè dins un fangàs de fems e de nèu fonduda. Cerca un endrech sec per pausar l’autre pè, ne troba pas e lo pausa a costat. A man esquèra, al dessus de la... [Lire la suite]
10 août 2010
Strip occitan 21
30 juillet 2010
Lo desbarcament mancat de la baia d’Arcaishon - 1èra partida
Debutam uèi una tièra d’articles sus lo tèma de l’istòria amagada d’Occitània. D’efièch, fa de sègles que nòstra conciencia nacionala potenciala es escanada. Ara nos cal, enfin, revelar a la nòstra populacion un fum de faches istorics espantants, estrambordants e sovent de mal creire. Prenem las nòstras responsabiltats, sens brica dobtar del rambalh qu'aquò va provocar dins lo mitan dels istorian officials franchimands, sens parlar del microcòsme dels jovents occitanistas. Aquò rai, la vertat de’n primièr ! E per començar : Lo... [Lire la suite]
07 juillet 2010
panoccitan.org
Mandat a la Setmana lo 7 de julhet : Dins la Setmana del 17 de junh, fasetz resson a l’article « Orrors lexicalas » de Josiana Ubaud, que visa subretot lo site panoccitan.org d’Arve Cassinhac. Dins l’edicion que seguís, Jacme Taupiac a plan rason de parlar de « patologia lingüistica » a prepaus d’aquel site. Pasmens es una patologia fòrça mai prigonda que non pas solament çò que Josiana Ubaud dís « lo concèpte de distanciacion maximala », es a dire l’obsession d’una distancia mai granda al francés. D’efièch, aquò’s donar a... [Lire la suite]
07 juin 2010
Star Trufa 6
Espòc, Totdós e Lèulèu an descoberta una bauma misteriosa, amb de creaturas afrosas que se pòt pas dire. D'efièch, de còp que i a, val mai se calar... Per dintrar es aicí : Star_Trufa_6
30 mai 2010
Star Trufa 5
Lo coisinièr del Star Trufa compta una nombrosa marmalha. Amb aquò, lo manjar se pòt plan dire qu'es colectiu ! A taula ! : Star_Trufa_5


text:
Embèrt
Embèrt (oficialament en francés Ambert) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) e una de las quatre sosprefecturas dau departament dau Puèi Domat de la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Eraldica[modificar | modificar la font]
Blasonament : d'azur ambé la crotz d'argent cantonada de quatre trèfles d'aur
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana Embèrt z-èra aparada ambé de fortificacions ambé bien de tors.
Embèrt fuguèt un grand centre de fabricacion de papièr fach ambé de teissuts e z-aviá bien de molins per pressar lo chanvre e lo lin.
Durant las Guèrras de Religion Embèrt fuguèt victima d'atrocitats comesas per l'armada Uganauta dau Capitani Merle en 1574.
Administracion[modificar | modificar la font]
Patrimòni[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
- Alemanha : Annweiler (Renània-Palatinat), dempuèi 1988.
- Itàlia : Gorgonzola (Lombardia), dempuèi 2002.
- Japon : Saitama, dempuèi 1989.
Ligam intèrne[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Level 42 es un grop de musica pop-funk anglesa. Foguèt format durant las annadas 1980 per de musicians nadius de l'Isla de Wight. Los membres inicials, lo bassista Mark King e lo batedor Phil Gould foguèron acompanhats puèi pel clavierista Mike Lindup e lo guitarrista Dominic Miller, remplaçat mai tard per Boon Gould. La cançon que lor portèt una notorietat internacionala en 1986 foguèt "Lessons in Love".
Se considera generalament que Level 42 foguèt un dels grops pionièrs, amb Imagination, del movement sonat "brit-funk".


text:
Operacion Ichi-Go
L'operacion Ichi-Go se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 19 d'abriu au 31 de decembre de 1944. Foguèt una ofensiva d'amplor menada per l'armada imperiala japonesa qu'èra destinada a durbir una rota de comunicacion ambé l'Indochina Francesa e a destrurre lei basas aerianas utilizadas per lei Chinés e leis Estatsunidencs. En abriu e en mai, lei Japonés ataquèron donc lei tropas chinesas cargadas de protegir la posicion estrategica de Luoyang que deguèron se retirar. Puei, dins lo corrent de mai, lei Japonés ataquèron e ocupèron lei vilas de Changsha, de Hengyang, de Guilin e de Liuzhou.
Aquelei victòrias permetèron d'establir una liason amb Indochina e d'infligir de pèrdas duras ai Chinés (300 000 combatents perduts còntra 100 000). En revènge, mau capitèron d'eliminar la preséncia aeriana deis Aliats. D'efèct, leis Estatsunidencs abandonèron sei basas dau sud de China au profiech d'installacions situadas dins lei regions interioras ò dins leis Illas Mariannas. De mai, l'aumentacion rapida dau territòri ocupat per l'armada japonesa entraïnèt una dispersion pus importanta de seis unitats e melhorèt pas sa seguretat en fàcia deis atacas menadas per lei diferentei guerilhas chinesas. A la perfin, aquò favorizèt la reconquista chinesa de 1945.


text: U.E. Bossòst 2 – E.C. Aurignac 0 Objectiu artenhut aguest dissabte en Bossòst dauant er equip der Aurignac. Victòria cuerta entàs oportunitats qu’ auèrem. As 15 menutes, Paba tot solet shutaue dehòra dauant deth portèr francés. En ua bona jogada de Pèir, Ignasi remataue de cap desviat dera porteria. Ena menuta 30 Paba artenhíe eth 1-0 en un polit gol, en un shut des de dehòra der àrea en qu’eth portèr Daubian non podíe hèr arren entà arturar era pilota. Ena menuta 40 ampliauem era diferéncia en marcador dempús d’ un bon passe de Javi donques Pèir se plantaue dauant Daubian e marcaue d’ un fort shut eth 2-0. Er Aurignac sonque cercaue ath son delantèr St. Laurans entà crear perilh, mès era defensa aranesa estec fòrça ben. Tamb eth 2-0 s’ arribaue ath descans. Ena dusaua mietat, as 15 menutes, er Aurignac auèc era milhor ocasion entà reduir distàncies en marcador quan un jogador shutaue des de dehòra der àrea e era pilota desviada pera defensa aranesa tocaue eth garròt dera porteria. Era U.E. Bossòst reaccionèc e Paba tot solet remataue dehòra dera porteria. En un centro de Pèir, Ignasi remataue de cap ath ran deth garròt dera porteria francesa. En ua fauta tirada per Javi, Castet non podèc acabar de méter era pilota laguens dera porteria. Enes menutes finaus eth partit s’ enlordic un sinhau e patirem tarjetes auriòles que non èren de besonh. Er Aurignac acabèc tamb 10 jogadors. Ath finau, classificacion entàs 1/4 de finau dera Copa de Comminges, partit que jogaram contra eth Valentine. Eth pròplèu partit jogam en Clarac, eth dissabte 16 de abriu tàs 20 :00 ores en contra er equip deth ClaracPointis. U.E. Bossòst: Marcos, Marc (45’ Dani), Juanka, Viló, Felipe, Jorge (70’ Polilla), Javi, Paba, Ignasi, Arroyo (45’ Javi Castet) e Pèir.. Tarjetes auriòles : Marc, Jorge, Pèir e Javi Castet. Trainer: Adrian. E.C. Aurignac: Daubian, Malvaud, Cazenave I, Ane, Barousse, Alves, Cazenave II, Bouche, Marinho, Fabre, St. Laurans. Remplaçants: Hurle, Da Cruz Tarjetes auriòles: Cazenave I, St. Laurans, Hurle. Tarjeta vermelha: Cazenave I Trainer: Lapuyade Joël. Gols : 1-0 Paba (30’), 2-0 Pèir (40’). Arbitre: Hubert Marc.


text:
Per Mans de Breish
Sabi qu’un jorn me caldrà plan
Clavar lo temps, daissar lo pas
E dire adieu a los que aimi
Avant que s’atude mon ciri.
Agètz pas paur, soi pas gelós
De los que demòran al jorn.
Cal qu’en demòra sus la tèrra
Par acabar la nòstra guèrra
Se de guèrra encara n’i a
Se siam pas totes escraunhats.
Quand serai pas qu’un tròç de carn,
Ploretz-pas a conflar la mar.
Vali pas mai qu’una lagrema ;
Vòli que ma pelha se crème
E que lo fum naut dins lo cèl
Angue rescalfar los aucèls
E que sas cendras sus la tèrra
Balhen de caud a la misèria.
Aurai au mens quicòm de bon
A mon actiu de vièlh lairon.
Vestida de vent, de frigola,
L’ivèrn la pèira es pro sola
Per aparar lo freg, la glaça
E lo temps que passa.
Cantaretz per mon darrièr jorn
Qualquas nòtas d’un cant d’amor.
Jogaretz un pauc de guitarra
Se aquò se jòga encara.
Puèi beuretz un grand còp de vin
Se ne podètz trapar aicí.
Vos dirai pas çò que ne pensi
Mon cap serà plen de silenci
E mos remembres dins la pluèja
Se’n aniràn en aiga freja.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Marié, trois enfants.
Maridat, tres enfants.
Quantes n’aurà escriches de romans Sèrgi Gairal? Sabi pas exactament que ieu legissi pas que los que pareisson en version unilingüa. Mas sabi sa produccion abondosa e es una vertadièra benediccion per la literatura nòstra. Per çò que Sèrgi Gairal meritariá d’èsser mai conegut, difusat e legit que çò qu’es per ara. Son escritura es a l’encòp precisa e aisida. Pòt servir als que vòlon començar a legir en occitan. Pensi aquí, plan solide, als liceans e estudiants, mas tanben a totes que prenon de corses pels adultes. Un roman de Sèrgi Gairal es l’escasença mannada per metre lo pè a l’estriu. Per se lançar dins l’aventura de la descobèrta de la literatura occitana, i pòt pas aver melhor. E mai se me planhissi sovent, e amb rason, que n’i pas pro, que la cal desvolopar encara mai; pasmens la literatura nòstra es encara capabla de nos reservar qualquas bonas suspresas.
La liurason Atots 2013 n’es l’illustracion perfiècha. Nos ven d’ofrir tres pampalhetas de tres autors aurelhaires confirmats. Demest aquestas lo romanet Las Vacanças de Pascas de Sèrgi Gairal. Al rebat de çò que fasiá Gui Viala, lo roman de l’autor braçacòl es tanben cortet. Es una de las rasons per las qualas disiái pus naut qu’èran ideals per un novelari en lectura. Es, adoncas, un avantatge e una qualitat de mai suls pavats. Per çò que lo roman cort a las meteissas qualitats que los autres, mai aquesta.
Sèrgi Gairal nos conta la vida gaireben coma es. [...] la seguida http://www.jornalet.com/nova/2336/las-vacancas-de-pascas
Rasseguratz vos, braves legeires, es pas d’aquestas vacanças d’estiu que se debanan per l’ora que vos vòli parlar. E mai se, aicí o alà, pòdon èsser, elas tanben, agitadas per d’eveniments aüroses o malaüroses. Non, la tòca del meu bilhet aquesta setmana es de vos presentar lo roman novèl nascut de Sèrgi Gairal, paregut dins la colleccion « A tots » d’IEO Edicions e titolat « Las vacanças de Pascas ». Los que coneisson plan l’òbra literària de Sèrgi Gairal se sovenon de son primièr roman paregut en 1996, « Lo barracon ». Dins aquel roman, una dròlla desapareissiá pendent un mes e mièg abans d’èsser retrobada a la fin de l’istòria mas sens balhar cap d’explicacion a sa familha. Dètz-e-sèt ans après, la dròlla, venguda femna, nos ven contar dins « Las vacanças de Pascas » las condicions de sa desaparicion, a l’atge de dètz ans. Coma a l’acostumada Sèrgi Gairal nos descriu dins lo detalh los sentiments que pòdon animar los personatges que met en scèna dins son roman. Òm retròba aquí son extraordinària capacitat a far dintrar lo legeire dins la pèl de sos eròis. Una qualitat remarcabla per un autor e que Gairal mestreja a meravilha, tant amb de personatges femnas coma òmes, dròlles o joves coma vièhs.
« Un ser de setembre, mamà s’enanèt…e tornèt pas. Faguèri los cinc ans sens ela. La mòrt de las bèstias l’aviái vista de prèp, quand la grand tuava un lapin, un polet, quand lo cat s’èra fach espotir per una veitura a quatre passes de l’ostal. La mòrt de ma maire, la compreniái pas. » Dins « Las vacanças de Pascas », Clotilda, l’eroïna, après plorar la mòrt de sa mamà ensaja de tornar prene gost a la vida. Una vida entre los bancs de l’escòla comunala e l’ostal ont viu amb son paire tròp ocupat per son trabalh d’artesan. De mercé una mèstra d’escòla que volonta d’estervelhar sos escolans al mond que los enròda, Clotilda s’escapa un pauc fòra lo vilatge e s’amistança amb una mameta que viu dins una bòria reculada. De qué li passa pel cap un bèl jorn ? Cossí que siá, la dròlla decidís d’entamenar una vida novèla e de tornar pas dintrar a l’ostal. Descobriretz cossí se retrobarà, plan contra son voler, dins un campament de caracas(1) que s’ocuparàn d’ela coma s’èra lor dròlla.
Tot lo talent de Sèrgi Gairal s’exprimís plenament dins aqueste roman que mai presi de totes los qu’a ja publicats. L’òme mestreja la lenga coma pauc de mond, malaürosament, ne son encara capables al jorn de uèi. Son escriptura es rigorosa : vos jògui que, ni per plan cercar, traparetz pas cap de deca(2) dins las 106 paginas del libre ! D’autors coma el pòrtan plan nauta la bandièira de la cultura occitana. Per delà los particularismes regionals, se volèm manténer l’existéncia de nòstra lenga viva, nos cal plegar a de règlas de normalizacion de l’escriptura. E dins aquel domeni Sèrgi Gairal fa figura d’exemple amb qualques autres. Maites farián plan de seguir la dralha… Mas, ni per tot, l’òbra literària occitana se pòrta plan. Ni per la crisi que fa tirar la lenga a totes los ostals d’edicion, de libres de qualitat contunhan d’èsser publicats regularament. Faguèssem pas los refastinhoses ni mai los sarrapiastras(3) : sapiam far prodèl(4) a los que van en avant per promòure e defendre la lenga nòstra ! Esitèssetz pas a dintrar dins las botigas dels cèrcles occitans o a vos arrestar suls taulièrs d’occitan dins los salons del libre o encara a anar véser sul malhum quinas son las novetats. En crompant un libre occitan, fasètz òbra utila e, de mai, per un prètz modic, crompatz un moment vertadièr de plaser e d’escapada luènh dels tracasses del quotidian !
« Las vacanças de Pascas », un libre de Sèrgi Gairal, publicat per IEO-Edicions dins la colleccion « A Tots », 13 €.
Gèli Combas
(1) en fr. bohémiens (3) avars
(2) fauta (4) ajudar


text:
Dijous 21/01 La Bourboule
Version occitana
Cars parents,
Aqueste matin i avià de solelh mas fasià força fresc. Dins lo bus per anar a la boria Bertinet, vesiam de palhètas de gel sus la nèu. Era extraordinari. vegèrem tres rainals e un falcon que cercavan lor repais. Dins la boria, Patricia nos monstrèt consi se fabrica lo St Nectaire. I a besonh de lach de vaca cru, de presura e de sal. Patricia nos faguèt tastar de St nectaire e nos agradèt força. Abans de partir, tastèrem tanbèn una coca a la toma.


text:
Sent Just-Ibarre
Sent Just-Ibarre (Donaixti-Ibarre en basco, Saint-Just-Ibarre en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Bidosa e los sons afluents de Hosta ur Handia, de Larramendi e de Babatze que travèrsan la comuna.
Los quartièrs que son Ametzaga, Donaiki, Ibarre, Ordokia e Donejakue.
Las comunas tòcatocantas que son Bunuze e Jutsi au nòrd, Pagòla au nòrd-èst, Muskildi en Sola a l'èst, Hozta e Ibarrola a l'oèst e Aussuruc en Sola au sud-èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Amé quauquei vint-e-cinc plantas endemicas, lo coissin de bèla-maire se pòu vèire dins lei Calancas de Marselha coma dins seis illas, mai per quant de tèmps ?
Aqueu boisson deis arenas
e dei rocàs, ais espinassas ben conéissudas, es sota pressien. Lei milliers de caminaires dau Pargue Nacionau dei Calancas lo trepejan, e una micòsa ataca sei racinas. Mai que tot, d’autreis espècias vengudas d’alhors la butan dau mitan : Arpas
de Mascas vengudas d’Africa dau Sud, o Figuièra de Barbaria li fan un marrit
sòrt.
L’Agència Regionala de l’Environament
, lo Pargue Nacionau dei Calancas
, e lei collectivitats localas de Marselha an trobat l’aurelha de l’Unien Europenca
, pèr assajar de sauvar quauquei plantas d’aqueu massís de la riba de mar, au desbocat de la segonda vila de França, que li vènon de centenas de milliers de toristas. « Am’aqueu programa europenc Life, es un partenariat entre locau e globau que fa flòri per la biodiversitat »,
a resumit Mirelha Benedetti, la presidenta de l’Arpe-Paca, la setmana passada, per presentar aqueu programa de quatre milliens d’€uròs.
Se parla d’estudiar l’ecologia dei plantas endemicas, mai tanben d’ arrancar
sei concurrentas. E tanben d’informar, comunicar, a la multituda que vèn aquí per caminar.
Una briga estonats de nòstra questien - « es que per metre en compairatge
lo public, emplegaretz la lenga regionala dins vòstrei documents ? »
- lei bailes dau Pargue Nacionau, e dau Burèu Europenc de Marselha, an pas trobats l’idèa tant marrida. L’Arpe, ela, li es ja acostumada, bòrd que sei documents de comunicacien sus dos programas Life siguèron traduits en occitan : la tartuga provençala en provençau maritim, la vipèra d’Orsini en occitan aupenc.


text:
Torisme a l'entorn. Portals de la Muntanya de Montserrat...
La méteo...
Montanha de Montserrat
La siloeta unica de la Montanha de Montserrat, visibla dempuèi fòrça quilomètres de distància, es vengut al cors dels sègles un ponch d’atraccion per eremites,
montanhuts, religioses e de toristas.
L’atraccion enigmatica que desprenon las siás agulhas e los sieus canals ombrívoles a desvelhat tota sòrta d’istòrias e legendas, hitas esportiuas e una importanta tradicion religiosa. Recórrer los sieus camins a tocar de mases istorics, pèrdre’s per caminois e de canals, visitar las siás caunas e d'ermitas, o pujar a tucs e agulhas es, sens dobte, la melhor manièra de sentir près tota aquela magia.
Vos convidam a conéisser aquela enigmatica montanha e lo sieu entorn amb una seguida d'itineraris a pè e amb bicicleta.
A la guida toristica vos en prepausam 17.
I sètz convidats!


text:
Títol : Le « Répountchou » qu’es aquò ? Le Tamier du buisson à l’assiette
Autor : Michel Poux, Anne-Marie Rantet-Poux
Editor : Vent Terral
Data d'edicion : març 2017
Tà'n saber mei
Aqueth obratge qu’ei dedicat au « Répountchou » o Reponchon, en gascon la cugèra de bòsc e en francés lo Tamier commun. Que s’ageish d’ua planta cuelhuda per las soas proprietats gastronomicas e medicinaus, considerada com emblematica de l’Occitania. Qu’ei estudiada aquiu dens ua perspectiva scientifica, botanica, istorica, mes tanben per las credenças miticas qui’u son estacadas.


text:
Lo Capitol d’Abór que’s debanarà lo dissabte 29 de Seteme dens la sala de la mairetat de Sames a 16 óras.
Com l’an passat, lo Capitol que serà seguit d’ua animacion musicau e d’un sopar amistos organisats per l’associacion “Lous Charnegous”.
Tà las inscripcions au repaish , mercès d’aperar lo 07 50 44 61 29 lo mei viste possible.
Lo Capitol de Prima que s'es desbanat lo
Dissabte 12 de Mai au Museu Basco e de la tradicion Baionèsa
Intervencions:
Abans-diser deu Director
Annie: Lo Quiwi
Ricou: Lo predator
L’Esclopèr: Cadichon lo remolaire
Amadeu: Maurici Martin
Guy Miremont: Transmicion de l’informacion
JC Barroumes: De tot e d’arren
Miqueu Baris: Los mots deu Rugby
Jan Maisonave: Com estar un bon Landès


text:
Dimècres, 18.10.2017 03h00
Quau que sia la nosta opinion sus la question de l’independéncia non podem pas deishar shens reaccion un govèrn d’Euròpa méter en preson personas per un delicte qui ei prumèr un delicte d’opinion. De tota faiçon l’empresonament d’aqueras duas personas no’s pòt pas justificar. Lo perilh qui representarén los dus presidents n’existeish pas, o alavetz sonque deu punt de vista d’aqueths qui vòlen empachar la difusion d’un messatge qui, solide, non correspon pas a la letra de la constitucion espanhòla, mes qui n’ei pas un messatge qui crida a la violéncia.
Jordi Sànchez e Jordi Cuixart que son los presidents de l’Omnium Cultural e de l’Assemblea Nacional Catalana. Que son duas organizacions ciutadanas hòrt importantas. Que son acusats de “sedicion” entà aver organizat manifestacions autanlèu lo 21 de seteme mentre que la polícia arrestava responsables catalans entà essajar d’empachar lo referèndum deu 1èr d’octobre.
Los dus presidents non son pas poduts sortir libres aqueste diluns de l’Audiéncia Nacional e son estats enviats dirèctament en preson. La “sedicion” de qui son acusats que sembla sustot un pretèxte entà méter hòra-jòc duas personalitats qui son estadas en capacitat de mobilizar centenats de milierats de personas en mantuas manifestacions. Que sembla tanben un pretèxte entà méter hòra-jòc duas personas qui an pres posicions clarament independentistas. Que prengón la paraula lo ser deu referèndum sus la plaça de Catalonha entà díser que volèvan la Republica catalana. Que i estón aplaudits per milierats de personas. N’èi pas entenut ua sola paraula qui aperava a la revòlta o a quauque susmauta violenta.
Vertat ei qu’an evocat la creacion de la Republica catalana e qu’an confirmat atau la lors posicions independentistas. E alavetz? Ei aquò ua rason entà’us enviar en preson? Non, que s’ageish d’ua opinion.
Aquera decision de la justícia espanhòla qu’ei un messatge hòrt inquitetant per las libertats en Euròpa. Non i avó pas nada violéncia en las manifestacions organizadas per aqueras duas entitats qui representan los dus òmis. Los centenats de milierats de catalans qui son devarats per carrèras au moment quan l’ANC e Omnium Cultural aperavan a manifestar que i son anadas librament, shens que i estossen obligadas o constrenhtas. Que son donc centenats de milierats de sediciós qui cau jutjar e méter en preson.
L’Union europèa que deu reagir.
Se l’UE non hè pas arren centenats de milierats de catalans que perderàn tota fe en aquera Euròpa qui s’ei bastida sus granas esparanças e suus grans principis qui son los de l’unitat dens la diversitat, de la libertat de pensar e de parlar. Se l’UE non ditz pas arren que son centenats de ciutadans de Catalonha e d’endacòm mei qui consideraràn que los grans principis aficats per l’Euròpa non son pas arren mei que “papèr molhat”.
#10 En tot contestar a E Passa Que T Ai Vist Lo Clapàs (Montpelhièr):
Àges pas pòur, es catalans non n'àuem!!!
#13 Aquesta remarca que s'adreçava tà D. Grosclaude.
#12 Atencion. "L'Euròpa" qu'ei un òrre gallicisme. Que'vs caleré díser meilèu "Euròpa".
Francament, ne m’a pas calut aténer los eveniments recents en Catalonha entà aver dobtes. Quan se debana ua experiença d’esquèrra en Grècia, lo país qu’ei hicat de jolhs. Quan ua politica de dreta dura e musclada e s’aplica en Polonha, Ongría o aute aquiu l’Euròpa que vad ineficaça. Que’n va parièr de l’independentisme com deu socialisme qu’as lo dret de militar entà l’un o l’aute mes qu’ei defenut d’anar mei luenh.
#10 "Ne sèm a la debuta".
E òc! Ailàs! Perqué lo recors à l'article 155 e leis eleccions "liuras" enebidas ais independentistas provocaran una responsa fòrta dei Catalans, mai parierament en País Basc e en Galícia.
En País Basc, apareisse coma una evidéncia tragica que consideraran qu'aver depausat leis armas (solucion rasonabla e democratica dins un país civilisat) lei mena en degun luèc fàcia à un Estat parier!
Sensa parlar de Corsega, que se lo govèrn francés prèn exemple so... Legir la seguida
Fa un trentenat d'annadas, i-avia al nòstre l'esperança granda que gràcia a L’Union europèa seria possible d'escapar a l'emprèsa dau centralisma parisenc. E que las nacions sens estats, desliuras dels ligams impausats per las guèrras dels reis fòls e dels emperaires sagnoses , anavan enfin poder espelir. E renosar de ligams frairenals de part e d'autre d'autant de montanhas enfin abaissadas. A cha pauc sem anats de decepcions en desillusions, en constatant amb amargança qu'aquela UE ... Legir la seguida
#3 Tè lo troll del Turcàs Erdogan qu'es tornat !!!
#4 E ficar de ciutadans non-violents en preison per delicte d'opinion, maximalista, o es pas ?
#4 E Rajoy, Macron e Junker que refusan obstinadament als pobles los dreit de dispausar l'eles meteisses, maximalistas, o son pas ?
#4 Romantics e maximalistas, los Catalans ? Si qu'o son, coma lo primièr qu'afortiguèt davant la gleisa catolica que la tèrra èra redonda e pas al centre del mond ? Benlèu èra solet per o far saber a la gleisa ; mas li empachèt pas d'aver rason.


text:
Acadians
Leis Acadians forman un pòple que viu en America dau Nòrd, generalament dins lei províncias canadianas dau Nòu Brunswick, de l'Illa dau Prince Edoard, de la Nòva Escòcia e de Quebèc e dins l'Estat american de Maine.
Leis Acadians son per la màger part francofòns e catolics. Son lei descendents dei premiers colons europèus que s'establissèron en Acàdia dau temps de la Nòva França. Pendent lo Grand Destorbe de 1755, un netejatge etnic ante litteram, lei Britanics desracinèron leis Acadians, que la màger part s'establissèt en Loïsiana, onte si coneisson sota lo nom de Cadians.


text:
Al mes de setembre, me congosti d'anar passejar per las vinhas e de manjucar lo rasim oblidat...
Los païsatges càmbian, aquò monta un bocin fòrt a un moment, mas va plan. Los camins son diferents, rotas, camins bèls, caminòts. De passatges solelhoses e d'autres plan a l'ombra. Aquò èra los darrièrs jorns caudasses de setembre, en caminant, faguèri volar un fum d'insèctes, es totjorn bon signe.
Faguèri puòi un torn dins lo vilatge que lo coneissiái pas, e ben es plan polit lo centre, amb de bastiments vièlhs.
Sabiái qu'a Crusi i a un musèu que i sèrvan de plancardas de 1907, mas i èri pas jamai anada. E i poguèri pas anar, que dubrís solament lo dissabte de tantòst e ieu i anèri lo... dissabte de matin! Serà per un autre còp!
Ai estampat quauques passejadas mai prepausadas per Cirkwi a l'entorn de Besièrs. Una per dimenjada, aquí l'idèa!


text:
dimarts, 8 de gener de 2013
Perdem eth liderat
Partit entre es dus prumèrs classificats deth campionat. Ena prumèra mietat, i auec un jòc damb fòrça interrupcions e non pas guaire ocasions de gol. Eth Villeneuve avisèc as 10 menutes en ua jogada de Milan que shutaue desviat. Era U.E. Bossòst responec damb un shut d’Ignasi qu’anaue entà dehòra. En ua pilota que se l’escapèc ath portèr francés, auérem ua bona ocasion entà marcar. Damb eth 0-0 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat eth Villeneuve de Rivière s’auançaue en marcador en un shut ras de Marsand qu’ eth nòste portèr Kike, a despiet de tocar era pilota non podec acabar d’arturar ; ère eth 0-1. En ua jogada, Pèir siguec derribat en àrea francesa mès er arbitre non fiulèc lo que semblaue un clar penalty. Era U.E. Bossòst igualaue eth marcador en ua fauta shutada per Pèir e damb era que Ignasi, ena madeisha línea de gol, marcaue eth 1-1. Auérem ua molt bona ocasion en un centro-shut d’ Àlex que tocaue eth garròt dera porteria francesa. Eth Villeneuve de Rivière marcaue eth 1-2 damb ua pilota qu’eth jogador Tige shutaue a 35 mètres dera porteria e susprenie ath portèr aranés. Era U.E. Bossòst luitèc enquiath finau per igualar eth marcador, mès non podec empatar eth partit. Ara, eth Villeneuve ei prumèr damb 29 punts, U.E. Bossòst 27, Etoile Cagire 25, Isle en Dodon 24 e Luchon 22.
Ath finau, prumèra derròta deth campionat, non auérem era sort d’auti partits ; eth Villeneuve treiguec fòrça profit des sues ocasions e nosati , se compdam eth shut ath garròt, eth penalty non fiulat a Pèir e bèra ocasion dera dusaua mietat, mereishíem bèra causa mès. Ara complicat partit en casa deth 4au classificat e a ua ora bric corrent.
Eth plòplèu partit, 9ua jornada deth campionat de liga dimenge 13 de gèr tàs 12:45 ores en Isle en Dodon contra er equip locau.
Aguesta semana entrenam eth dimars e dijaus.
U.E. Bossòst : Kike, Marc, Chapo , Antonio, Jaime, Àlex, Paba, Luis, Ignasi, Miguel, Pèir. Remplaçants : Ariel, Piñeiro, Pipe.
Tarjetes auriòles : Marc (65’), Jaime (70’), Luis (85’).
Trainer : Adrian.
F.C. Villeneuve de Riviere: Worms, Bessaguet, Snela, Ikkene, Moreno, Hervas, Milan, Cayuela, Rigaut, Casteran, Marsand T. Remplaçants : Marsand G., Chibarie, Tige.
Tarjetes auriòles : Marsand G.(75’), Chibarie (85’).
Trainer: Saforcada Pierre
Gol : 0-1 Marsand T. (55’), 1-1 Ignasi (65’), 1-2 Tige (80’).
Arbitre : Ferran David.
Cap comentari:
Publica un comentari a l'entrada


text:
Dynastie de Grandpré.
I Hermann comte de Grandpré. Vers 1060.
3 enfants:
- Henri I Hescelin comte de Grandpré, mort en 1097.
épouse: Helvide fille de Geoffroy seigneur de Rumigny.
- Baudoin comte de Grandpré. cf: dessous.
- Richard évêque de Verdun 1107-1114.
II Baudoin comte de Grandpré, tué en 1101.
2 enfants:
- Henri II comte de Grandpré. cf: dessous.
- Baudoin.
III Henri II comte de Grandpré.
épouse: Ermentrude fille de Foulques.
3 enfants:
- Henri III comte de Grandpré. cf: dessous.
- Adèle.
- X.
épouse: Gérard de Châtillon.
IV Henri III né en 1125, comte de Grandpré, mort en 1211.
épouse: Luitgard fille de Guillaume I comte de Luxembourg, morte en 1170. cf: Première dynastie de Luxembourg.
3 enfants:
- Henri IV comte de Grandpré. cf: dessous.
- Rainaud.
- Robert évêque de Verdun 1208-1216, mort en 1217.
V Henri IV né en 1150, comte de Grandpré, tué en 1211 (lors de la Croisade des Albigeois).
épouse: Isabeau fille de Raoul I seigneur de Coucy. cf: Première dynastie de Coucy.
Agnès dame de Hans fille de Jacques seigneur d'Avesnes. cf: Dynastie d'Avesnes.
5 enfants du premier mariage:
- Henri V comte de Grandpré. cf: dessous.
- Jacques.
- Pierre.
- Geoffroy évêque-comte de Châlons (pair deFrance) 1238-22/04/1245.
- Ade dame de Hans.
VI Henri V comte de Grandpré.
épouse: Marie dame de Livry fille de Guillaume V seigneur de Livry. cf: Dynastie de Garlande.
2 enfants:
- Henri VI comte de Grandpré. cf: dessous.
- Ordile ou Adélaïde.
épouse: Jean Boutefeux seigneur de Joinville, mort en 1317. cf: Dynastie de Joinville.
VII Henri VI comte de Grandpré et seigneur de Livry, mort en 1287.
épouse en 1237: Isabeau dame de Rameru fille d'Erard II seigneur de Rameru. cf: Dynastie de Brienne.
4 enfants:
- Henri VII comte de Grandpré.
épouse en 1264: Louise dame d'Espernon fille d'Amaury VII comte de Montfort, morte en 1270. cf: Dynastie de Montfort.
en : Isabeau fille de Gérard du Luxembourg seigneur de Durbuy.
1 enfant du deuxième mariage:
- Gérard seigneur de Roussy.
épouse: Béatrix fille d'Henri seigneur d'Husalise.
3 enfants:
- Thierry I seigneur d'Husalise et seigneur de Roussy.
épouse: Agnès de Barlaimont dame de Flamengrie et dame de La Chapelle.
3 enfants:
- Thierry II seigneur d'Husalise.
- Philippotte dame d'Husalise.
épouse: Gérard seigneur d'Argenteau.
- Agnès dame de Flamengrie et dame de La Chapelle.
épouse: Vautier de Rochefort seigneur de Hanesse.
- Gérard.
- Henri abbé de Stavelo.
- Jean I comte de Grandpré. cf: dessous.
- Isabelle.
épouse le 08/10/1275: Hugues IV comte de Rethel, mort en 1290. cf: Dynastie de Rethel.
- Marguerite.
épouse: X de Bourlande.
VIII Jean I comte de Grandpré, mort en 1314.
épouse: Jeanne.
3 enfants:
- Jean II comte de Grandpré. cf: dessous.
- Isabeau.
épouse: Guillaume seigneur du Thil.
- X.
épouse: Eustache III seigneur de Mareuil. cf: Dynastie de Brienne.
IX Jean II comte de Grandpré.
épouse: X dame de Hans.
5 enfants:
- Jean III comte de Grandpré. cf: dessous.
- Henri I seigneur de Hans.
épouse: Marie de Lor dame d'Escry.
1 enfant:
- Jacques seigneur de Hans et seigneur d'Escry.
épouse: Isabeau fille de Jean II seigneur de Mareuil. cf: Dynastie de Béthune.
2 enfants:
- Henri II seigneur de Hans et seigneur d'Escry.
- Catherine.
épouse: Jacques I de Grandpré. cf: Dynastie de Grandpré.
- Regnaudin.
- Gobert.
- Jeanne.
épouse: X seigneur de Halbeque.
X Jean III comte de Grandpré, mort en 1373.
épouse: Catherine fille d'Hugues seigneur de Leuse. cf: Dynastie de Châtillon.
2 enfants:
- Edouard I comte de Grandpré.
1 enfant:
- Edouard II comte de Grandpré.
- Ferry seigneur de Verpel. cf: dessous.
XI Ferry seigneur de Verpel.
1 enfant:
- Jacques I. cf: dessous.
XII Jacques I.
épouse: Catherine fille de Jacques seigneur de Hans. cf: Dynastie de Grandpré.
1 enfant:
- Jacques II seigneur de Hans. cf: dessous.
XIII Jacques II seigneur de Hans.
épouse: Louise dame d'Arzillières et dame de Dampierre et dame d'Yenville et dame de Bussy-le-Repos et dame de Vavincourt et dame
d'Hauteville et dame de Landricourt fille de Guillaume seigneur d'Arzillières. cf: Dynastie de Hangest.
2 enfants:
- Guillaume seigneur puis comte de Dampierre et seigneur puis baron d'Arzillières et seigneur de Hans et seigneur d'Hauteville et
seigneur de Landricourt, mort en 1521.
- Madeleine comtesse de Dampierre et baronne d'Arzillières et dame de Hans et dame d'Hauteville et dame de Landricourt.
épouse: Hesse III de Linanges baron d'Aspremont.
François de Cadenet.
Liste alphabétique.
Les possessions.
Page d'accueil.


text:
Cultura
Yoguicondes, era activitat qu'apròpe eth yòga e era lectura as mainatges
Eth Yòga, que se trape en un moment d'esplendor ena nòsta societat, non sonque ei beneficiós tàs adults, senon tanben tàs mainatges.
E aguest ei, justaments, un des messatges que vò transméter era activitat Yoguicondes, organizada per Ajuntament de Vielha e eth Conselh Generau a trauès dera Bibliotèca deth municipi.
Eth Yoguicondes, ath delà d'iniciar as mès petiti ath Yòga, tanben vò desvelhar eth sòn interès ena lectura e apropar ara societat er espaci infantil qu'era Bibliotèca de Vielha a adaptat.
Ua iniciatiua qu'ajude a calmar er excès d'energia dera mainadèra pendent er ostiu ath madeish temps que se fomenten es abituds de lectura mentre se passe ua bona estona.
Eth Yoguicondes preten arribar entà quedar-se, e ei per açò que pendent er ostiu se cercaràn d'autes dates entà contunhar damb era activitat. E, en començar era escòla, se realizarà es dissabtes pr'amor de garantir era assisténcia e non interrómper enes obligacions escolares.


text:
Guèrra Israeloaràbia de 1948
La Guèrra Israeloaràbia de 1948, tanben dicha Premiera Guèrra Israeloaràbia, se debanèt dau 15 de mai de 1948 au 10 de març de 1949 entre Israèl e una coalicion d'estats arabis. Foguèt entraïnada per la proclamacion de l'estat d'Israèl e lo refús arabis de lo reconóisser. Inicialament en dificultat en fàcia de fòrças pus nombrosas, Israèl capitèt de mobilizar una armada importanta e ben equipada e prenguèt l'avantatge a partir de julhèt de 1948. Fins a la fin de la guèrra, va conquistar divèrsei territòris au nòrd e, subretot, au sud de Palestina. De febrier a mai de 1949, una tièra d'acòrds d'alta-au-fuòc entre Israèl e lei país arabis vesins marquèt la fin de la guèrra e permetèt de definir un partiment novèu de Palestina que va venir lei limits novèus d'Israèl[1].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Coma l'annexion dei conquistas de 1967 es pas reconeguda per la comunautat internacionala, lei frontieras de 1949 son totjorn lei limits internacionalament acceptadas per l'estat d'Israèl.


text:
07 juin 2015
Rolland Berland, Pas Aisada, La Vita !
Oradour-sur-Glane Rolland Berland, Pas Aisada, La Vita ! La vida es pas aisida, non, e i a dos biaisses almens per zo mostrar : lo comic e lo tragic. Rolland Berland, dins un recuelh de cortas novèlas publicadas dins las doas lengas francés e occitan lemosin, es excellent dins l’un e l’autre genre. La primièra partida conta, dins una seria de pichons tablèus que son aitant de nhiòrlas plan capitadas, las malaventuras de Liunard, celibatari rural endurcit, confrontat al monde estranh e complicat... [Lire la suite]


text:
Que podetz seguir lo blòg de l’Escòla Gaston Febus. Cada diluns, un article que pareish sus la literatura e la cultura nostas.
Los darrèrs articles :
- L’Elucidari de las propietats de totas res naturals,
- Les femmes pendent la guerre de 14 (4au part),
- 120 ans de promotion littéraire en Gascogne
- Le livre d’or de Bayonne,
Que podetz arretrobar los articles en seguir lo ligam aqueth.
L’enciclopedia de Proprietatibus rerum de Barthélémy l’Anglais,
devengut après traduccion : Elucidari de las proprietats de totas res naturals.


text:
Villes et mairies du Canton de Nord-Lévezou
Liste des communes
Luc-la-Primaube
Ville de Luc-la-Primaube, commune de France de 6 000 habitants.
La mairie de Luc-la-Primaube a une adresse e-mail et un site Internet.
Olemps
Ville d'Olemps, commune de France de 3 400 habitants.
La mairie d'Olemps a une adresse e-mail et un site Internet.
Flavin
Ville de Flavin, commune de France de 2 300 habitants.
La mairie de Flavin a une adresse e-mail et un site Internet.
Sainte-Radegonde
Village de Sainte-Radegonde, commune de France de 1 800 habitants.
La mairie de Sainte-Radegonde a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Paris est un arrondissement du département Paris en région Île-de-France. L'arrondissement de Paris compte 20 cantons et totalise 1 communes.
Vous avez ci-dessous les cantons de l'arrondissement Paris suivis des descriptions de leurs communes.
Liste des 20 cantons de l'arrondissement Paris :
Canton de Paris 1er canton
Paris 1er canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 2e canton
Paris 2e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 3e canton
Paris 3e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 4e canton
Paris 4e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 5e canton
Paris 5e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 6e canton
Paris 6e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 7e canton
Paris 7e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 8e canton
Paris 8e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 9e canton
Paris 9e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 10e canton
Paris 10e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 11e canton
Paris 11e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 12e canton
Paris 12e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 13e canton
Paris 13e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 14e canton
Paris 14e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 15e canton
Paris 15e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 16e canton
Paris 16e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 17e canton
Paris 17e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 18e canton
Paris 18e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 19e canton
Paris 19e canton est un canton composé d'une fraction de commune
Canton de Paris 20e canton
Paris 20e canton est un canton composé d'une fraction de commune


text:
Er Ecomuseu de les valls d'Àneu se dauric ath public eth mes de junh de 1994. Aué ei ua entitat viua que, a partir dera recèrca, era conservacion, era difusion e era restitucion deth patrimòni integrau, a coma objectiu participar en desvolopament economic e sociau des vals d'Àneu e dera rèsta deth Pallars.
Er Ecomuseu permet conéisher milhor era realitat naturau e culturau deth territòri aneuenc e es transformacions que s’i an anat succedint enes darrères decades. Da ath public visitant ua complèta informacion sus eth passat e eth present dera zòna e ath viatge propície era reflexion sus es possibilitats de futur. A diferéncia des musèus tradicionaus, er Ecomuseu non ei embarrat en un edifici, senon que s'escampe territòri enlà entà explicar era vida des vals que lo conformen. Se vertèbre, donc, a partir de centres patrimoniaus repartits pes pòbles d'Àneu.
Tarifa visita guidada individuau: 4,00 €.
Tarifa redusida: ICOM; ACM; Carnet Jove; Club d’Amics de Lleida.
Tarifa de grop: 3,00 € per persona, a partir de dètz persones.
Tarifa gratuïta: menors de 9 ans.
Deth 15 junhsèga ath 31 d'agost
Orari visites: de deluns a diuendres, de 10.00 a 14.00 e de 17.00 a 20.00 ores; dissabte, d'11.00 a 14.00 e de 17.00 a 20.00 ores; dimenge, de 11.00 a 14.00 ores.
Dies de barrament: 1, 6 e 22 de gèr; dimars de Carnaval; deluns de Pasca; 1 de noveme; 25 e 26 de deseme.
Aguesti oraris pòden variar.
Se recomane que consultatz era web www.ecomuseu.com.