text:
Istòria de Tolosa
Tolosa es una de las vilas principalas d'Occitània. Se situa sul flume de Garona, e son airal es ocupat dempuèi l'epòca del Neolitic. Son istòria es plan rica. Lo territòri de la vila es estat ocupat dins un primièr temps pels romans puèi pels visigòts e enfin los merovingians. Al sègle XII, Tolosa passèt jol contraròtle d'un comte.
Somari
- 1 Origina de Tolosa
- 2 Los Vòlcas Tectosages del sègle II al sègle Ièr abC
- 3 L'ocupacion romana del sègle Ièr abans J.C. al sègle II sègle aprèp J.C
- 4 Lo Reialme Visigòt
- 5 La creacion del comtat de Tolosa
- 6 L'epòca feudala
- 7 La creacion del capitolat
- 8 La fin dels comtes de Tolosa al sègle XIII
- 9 Del sègle XIII al sègle XVI
- 10 Sègle XVII
- 11 Sègle XVIII
- 12 Fin de sègle XVIII - començament del sègle XIX
- 13 L’èra industriala
- 14 Lo sègle XX, lo reviscòl tolosenc
- 15 Tolosa, uèi
- 16 Per anar mai luènh
- 17 Fonts de l’article
Origina de Tolosa[modificar | modificar la font]
Las environas de Tolosa foguèron ocupadas tre lo Paleolitic inferior. La val de Garona pòrta de traças claras d'aquela ocupacion, subretot sul sit acheulean d'En Jaca sus la comuna de Colomièrs. Lai i foguèron trobats de vestigis litics ancians. De traças d'ocupacion del Neolitic son estadas descobèrtas a Vilanòva Tolosana jos la forma d'un vilatge que teniá un grop d'abitacions de dotze ectaras, protegidas per un valat e una palissada.
D'autres testimoniatges ancians d'ocupacion que datan de l'edat del fèrre (particularament dels sègles VIII e VII son estadas detectats long de la riba drecha de Garona, mai que mai sul sit de l'ancian espital Larrey. Se tròba en particular sus aqueste sit la necropòli del quartièr Sant Ròc (Plaça dels Carmes, cap a la carrièra Fenetra), mesa al jorn en 2002[1].
Çaquelà, las originas de la vila de Tolosa son mal conegudas. Sens dobte es lo ga del Bazacle qu'afavorisèt l’installacion dels primièrs abitants. Pr'aquò, aquesta version es contestada per d'unes istorians. Una espasa de bronze testimonia çaquelà de la preséncia d’òmes 2 000 ans abans nòstra èra.
Los Vòlcas Tectosages del sègle II al sègle Ièr abC[modificar | modificar la font]
Lo primièr pòble conegut foguèt lo dels Vòlcas Tectosages, al sègle II. Tolosa èra sens dobte la ciutat principala d'aquesta poblada cèlta venguda d’Alemanha que senhorejava sul sud de França.
Trabalhant una tèrra fertila de la valada de Garona e de las planas de Lauragués, los Tolosencs coneguèron pauc aprèp una expansion demografica sens precedent. Aquesta expansion atenhèt Vièlha Tolosa, vila coneguda per sos vestigis antics nombroses, e ont d'unes veson las originas vertadièras de la ciutat. La vila deviá pas solament sa prosperitat a l’agricultura. Quand l’invasion romana aprochèt de Tolosa, los Tectosages avián ja amassat un vertadièr tresaur en espleitant l’aur d’Arièja e de las Montanhas Negras. De tòrques en aur, testimònis d'aqueste passat, son expausats al Musèu de Sant Ramon a Tolosa[2].
Cap a 121 abans J.C., la Provincia romana es organizada pels romans sus las ribas de la Mediterranèa. Contraròtlan atal l'axe comercial entre Espanha e Itàlia per la via Domitia. Los Tectosages situats lo long d'aquesta via son alara tractats coma d'aligats[3]. Lo pòble tolosenc garda 10 ans una independéncia de façada al davant del poder roman en garnison a l’entorn de Tolosa. En 109 abC, un pòble germanic, los Teutons, envadís Gàllia e bat l'armada romana. Los Tectosages ne profeichan per s'aligar amb eles e cochar la garnison romana. Mas la victòria es pas de durada, perque lo consul Marius trionfa dels Teutons e recupèra Tolosa. En 104 abC, una revòlta contra la garnison entraina una ripòsta immediata de Roma. La vila foguèt conquerida per traitesa e pilhada per Cepion (Quintus Servilius Caepio). D’aprèp la legenda, 70 tonas d’aur foguèron raubadas per Cepion. Degun sap pas çò qu’es vengut aqueste tresaur, conegut jol nom de l’« Aur de Tolosa ».
L'ocupacion romana del sègle Ièr abans J.C. al sègle II sègle aprèp J.C[modificar | modificar la font]
Pauc de mond sabon que lo primièr comèrci de Tolosa foguèt lo del vin. Lo sossòl formigueja çaquelà de tròces d’anfòras. Es pas lo vin de Lengadòc qu'assegurèt la prosperitat de la ciutat, mas lo d’Itàlia, acaminat via Narbona. Una bona partida dels cargaments èra consomida sus plaça. Las garnisons romanas, los Galleses e los ciutadans romans èran, en efièch, consomators. Lo de mai èra escampat cap a Aquitània e tot a l’entorn de Tolosa. D’autres produches de luxe seguiguèon lo camin traçat pel vin roman, de vaissèla en particular. Per dispausar de totas aquelas riquesas, la província s’adonava, en vrac, a la venda de produches agricòlas, e a la venda d’esclaus. Garona es utilizada pel transpòrt de merças sus de barcassas de fons plat e suls ancèstres de las gabaras en aval de Tolosa. Aquesta riquesa comerciala e agricòla faguèt de Tolosa la ciutat mai prospèra de la Gàllia Narbonesa[4].
Ara raligada a la vida romana, la Tolosa dels ans 70 abans J.C èra pas gaire mai qu’un pòst militar avançat. Cadun trobant son compte dins la patz impausada per la dominacion romana, es sens estat d’anma que la ciutat refusa la Gàllia de Vercingetorix. Tolosa coneguèt alara una fòrta progression demografica, atenhent 20 000 abitants al sègle Ièr aprèp J.C. Teatres, temples, escòlas e toats faguèron de Tolosa una ciutat modèrna e docila, totjorn al centre d’un comèrci regional.
Los Romans amanaigèron los premicis de la futura vila. Es delimitada per la plaça del Capitòli al nòrd, la plaça del Salin al sud, Garona a l'oèst. Dins los ans 20-30 aprèp J.C. [5], una muralha longa de tres quilomètres foguèt bastida per soslinhar la prosperitat de la colonia romana novèla. Enrodava la vila e se dobrissiá sus Garona. Constituida de bricas e de rassièrs, la muralha romana mesurava una nautor de 12 m e 2 m d'espessor[6]. Un trocet es encara visible sus la plaça de Sant Jacme prèp del palais Niel. Puèi, meton en plaça los axes de comunicacions principalas : lo cardo e lo decumanus se crosan sus la plaça Esquiròl ont se tròba lo forum. Construison tanben un teatre plaça del Pont Nòu, un temple sus la plaça Esquiròl e un anfiteatre a Ancely-Purpan. Una ret de toats permet d'evacuar las aigas usadas mentre qu'un Aqüeducte alimenta la vila en aiga potabla dempuèi las fonts de Lardena e del Miralh fins al castèl d'aiga situat plaça Roais[7].
La ciutat romana vei sa demografia amb 15 000 abitants e sa riquesa aumentar. Al nivèl cultural, Tolosa se distinguís dins lo mond roman e grèc per son escòla de lenga grèga e de retorica[8]. La vila es dirigida per d'aristocrats en tòja que los noms son estats romanizats e dont los membres benefician de la ciutadanetat romana.
Lo sègle III es marcat pel martiri de Sant Sarnin, que en 250[9] es rebalat per un taure dins la carrièra del Taure. Aqueste eveniment marca lo començament del cristianisme. Sant Sarnin refusant lo culte roman es condemnat a èsser estacat a la garra d'un taure que lo rebalarà fins que la còrda se rompa. Aquela istòria es tanben a l'origina del nom del quartièr de Matabuòu, lai ont los boièrs tuèron lo famós taure. Doas sòrres, las santas puèlas, s'ocupèron d'enterrar lo còs de sant Sarnin[10],[11].
Uèi, pauc de traças o de monuments romans son pervenguts fins a nosautres. Sol un tròc de muralha es visible plaça de Sant Jacme prèp del Palais Niel e de restas de l'anfiteatre de Purpan son de testimònis d'aquela epòca. Aquò s'explica en granda partida pel material principal de las construccions romanas qu'es la brica. Contràriament a d'autras vilas romanas construchas de pèira de talha, Tolosa es estada oblijada d'utilizar l'argila de la valada per fabricar de bricas per sas construccions. Òr la brica es un material fòrça mens resistent que la pèira. Las reconstruccions successivas an fachas a partir e suls ancians bastiments romans[12]. Uèi, la basa dels edificis romans e dels amainatjaments urbans son enterrats jos 3 a 5 m del pavat tolosenc. Darrièrament, la construccion del mètro de Tolosa a permés de far avançar las coneissenças sus la Tolosa antica[13].
Lo Reialme Visigòt[modificar | modificar la font]
La fin del sègle III marca, per Euròpa, la fin de la dominacion romana. Relativament protegida dels brigands per sas muralhas, la vila de Tolosa escapa a la pujada franca en 260. Lo cristianisme pren pè a l’entorn de la vila gràcia als esfòrces de l’evesque sant Sarnin. Enterrat a l'exterior de l'encinta, segon l'usatge antic, a l'emplaçament de l'actuala basilica de Sant Sarnin, la reputacion d'aqueste personatge permet a la primièra comunautat crestiana de se constituir.
Puèi son los Visigòts qu'envasisson la ciutat en 418. La populacion veirà totjorn d’un marrit uèlh la preséncia germanica. Los Galloromans cristianizats e los visigòts pòrtan pas los meteisses vestiments, ni an pas las meteissas costumas. Los envasidors se passaràn rapidament del sosten roman per prene lor independéncia e regnaràn fins en 507. Çaquelà, preferissent Tolosa a Bordèu, los Gòts fan de Tolosa la capitala de lor Reialme novèl. Coneguda jol nom de « Reialme de Tolosa », la dominacion s’espandís de Léger a Gibartar. Teodoric II ven rei dels Visigòts e de Tolosa en 453. Aquesta nominacion marca l'independéncia del Reialme Visigòt e la mesa en plaça d'institucions e de bastiments reials. Atal, en 1987, la destruccion de l'ancian espital Larrey descobrís las ancianas fondacions del palais reial[14]. Aqueste estatut novèl profiecharà longtemps a la vila. Sola la cultura rapròcha los visigòts dels Galloromans.
Lo cristianisme pren son expansion a Tolosa amb l'evesque Exupèri que faguèt construire la primièra basilica de Sant Sarnin en 403. La catedrala de Sant Estève, la glèisa de la Daurada e la glèisa de Sant Pèire de las Cosinas sortisson tanben de tèrra. La vila s’espandís totjorn mai e d'ostals d'abitacion nombroses son construches. La brica es largament utilizada coma o pròvan los forns de calç descobèrts jol Musèu de Sant Ramon.
Los galloromans demòran majoritaris a Tolosa. En 462, amb l'aveniment d'Euric, lo poder visigòt es pus violent e lo rei vòl impausar l'arianisme. Los catolics son persecutats e d'unes luòcs de cultes desmontats. Es tanben jos son règne que lo Reialme dels Visigòts es lo mai espandit, anant de Léger a Durença en englobant una granda partida d'Espanha. En 484, Alaric II succedís a son paire Euric.
Clodovèu metèt fin a la dominacion visigòta e a l'expansion de l'arianisme en 507, e ramenèt Tolosa a un reng inferior. Copada de Narbona, la vila foguèt declarada Aquitana. De fe catolica, los Francs seràn melhor acolhits que lors predecessors. Aqueles faràn de la ciutat una vila militara, darrièra muralha contra lo Reialme de Toledo, fièu novèl dels Visigòts, e aquò fins al sègle VII.
La creacion del comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
A partir del sègle VII, l’istòria de Tolosa es pro escura. A la favor de las successions merovingianas, la vila ven la capitala d’un territòri important, que s’espandís dels Pirenèus fins a Léger, jos l’autoritat d’un duc, tanben comte de Tolosa, e que pren de còps lo nom de Reialme d’Aquitània. Tolosa servís tanben de plaça-fòrta fàcia a Septimània a l'Èst, senhorejada pels visigòts tre la fin del sègle VI. En 721, Carles Martèl reconeis l’independéncia d'aqueste ducat. Lo duc Eudes fa recular l’envasidor arabi al moment del sètge de Tolosa en 721. Venguda de la peninsula iberica, l’armada d’El-Samah patirà una brava desfacha. Mens conegut que lo de Peitieus, en 732, aqueste sètge seriá estat determinant per l’avenidor de França[15].
Lo rei franc Pepin lo Brèu metèt fin a l'independéncia del ducat en 768. Mes en dangièr a la batalha de Roncesvals en 778, Carlesmanhe decidiguèt la creacion del Reialme d’Aquitània. Fisèt lo comtat de Tolosa a Corson, puèi a son pròpri cosin Guilhèm. Son los dos primièrs comtes tolosencs. Lo perilh sarrasin faguèt de la vila una plaça fòrta d’ont partissián a la prima los conquerents carolingians. L’armada de Carlesmanhe va fins a Barcelona e l’emperaire crèa una zòna de securitat al sud dels Pirenèus, la marcha d'Espanha.
Pepin Ièr, lo felen de Carlesmanhe, tempta de prene son independéncia e avia la reconstruccion d'Aquitània. Son filh Pepin II tempta de conquerir Aquitània en 840. Carles lo Calv, dont l’autoritat èra atal escarnida, met en mai de 844 lo sètge davant Tolosa, defenduda per Bernat de Septimània : aquel sortís per negociar, mas es fach presonièr, puèi lèu jutjat e decapitat; Carles li reprochant d’aver compromés la reputacion de sa maire Judit de Bavièra, e son oportunisme a la batalha de Fontenoy-en-Puisaye. Deu çaquelà levar lo sètge, Pepin II avent destruit son armada de secors[16]. Reïtèra sa temptativa en 849 e profèicha de la traïson del comte Fredelon per tornar conquerir la vila, e restacar atal Tolosa a la Francia occidentalis[17]. En 862, Tolosa es pilhada pels Vikings del cap Hasting[18].
L'epòca feudala[modificar | modificar la font]
La fin dels Carolingians marca lo començament de la feudalitat. Durant tota l'Edat Mejana, Tolosa serà dirigida per sos comtes.
Al començament del millenni, l’actitud derivanta del clergat e la confiscacion de la glèisa pel poder tolosenc entraïnan una degradacion del culte. La glèisa de Sant Sarnin, la basilica de la Daurada e la catedrala de Sant Estève son mal entretengudas. De corrents religioses novèls apareisson, coma la refòrma clunisiana[19].
L’evesque Izarn, sostengut pel Papa Gregòri VII, temptèt de metre bon òrdre a tot aquò. Confisèt la Daurada als abats clunisians en 1077. A Sant Sarnin, rencontrèt una fòrta oposicion en la persona del prevòst Raimon Gayrard, lo qual venià de bastir un espital pels paures e prepausava de bastir una basilica. Sostengut pel comte Guilhem IV, sant Raimon obtinguèt finalament del Papa Urban II de consacrar l’edifici de Sant Sarnin en 1096, aqueste anant al concili de Clarmont-Ferrand per predicar la Primièra Crosada[20]. Las garrolhas religiosas venián de revelhar la fe dels Tolosencs. Aquesta renaissença s’acompanhèt d’una progression demografica novèla, afavorida per una agricultura tecnicament pus performanta. La vila ven una de las màgers d'Euròpa al sègle XII[21].
Es a aquela ocasion que los barris de Sant Miquèl e Sant Çubran foguèron bastits. Lo pont de la Daurada permetèt en 1181 de religar Sant Çubran a las pòrtas de la vila. Los barris de Sant Sarnin e de Sant Pèire de las Cosinas coneguèron tanben una expansion notabla. D'artesans nombroses prenon possession de las carrièras e carrieròts de l'antica Tolosa entre la carrièra de Sant Roman e la carrièra d'Alfaro. Totas aquelas carrièras pòrtan encara lo nom dels mestièrs dels artisans : carrièra dels Cambis, dels Filatièrs o dels Cotelièrs. Es tanben a aquela epòca que la muralha feudala es construcha, versemblablament lo long dels actuals grands baloards d'Estrasborg, d'Arcòl, de Lascròssa e d'Armand Duportal[22].
La creacion del capitolat[modificar | modificar la font]
La fin del sègle XI marca lo despart del comte Raimon IV per las crosadas. Morís en 1105 davant lo sètge de Trípol. Tolosa serà assetjada mantun còp, al fial de las guèrras de successions que se'n seguiguèon. En 1119, lo pòble tolosenc auça Anfós Jordan al poder comtal. Aqueste darrièr li ne serà reconeissent perque aleugierà taxas e impòstes en levant la tòlta e la quèsta. A la mòrt del comte en 1147, una administracion de 8 capitulars es creada jol nom de « comun conselh de la Ciutat e dels barris ». S’agís del capitolat, una administracion municipala tipicament tolosenca. Jos la protection del poder comtal, a la carga de reglamentar los escambis e de far aplicar las leis. Son los capitols, que lors primièrs actes datan de 1152. En 1176, lo capitolat comportava ja 12 membres, cadun representant un quartièr de Tolosa, o un barri[23]. Lo poder dels cònsols s’opausèt rapidament a lo del comte Raimon V. Los Tolosencs foguèron devesits sul subjècte, e es aprèp 10 ans de lucha, en 1189, que lo conselh municipal obtenguèt la somission del comte.
En 1154, Raimon V de Tolosa esposa Constança, sòrre del rei de França Loís VII. Rebota los atacs del rei d'Anglatèrra, Enric II Plantagenèst[24]. En 1190 comencèt la construccion del futur Capitòli, l'ostal comun, lo sèti del conselh municipal. Ara del nombre de 24, e versemblablament elegits, los Capitols s’autrejan los dreches de polícia, de comèrci, d’impausicion e provòcan de conflictes amb las vilas vesinas. Tolosa ne sortirà generalament vencedora, espandent atal la dominacion de la patria tolosana.
Malgrat l’intervencion del poder reial, l’administracion dels Capitols farà de Tolosa una vila relativament independenta pendent prèp de 600 ans, fins a la Revolucion. Per l’anecdòta, los jogaires de l'Estadi Tolosenc, l’equipa de rugbi locala, arbòran uèi las colors roge e negre dels Capitols.
La fin dels comtes de Tolosa al sègle XIII[modificar | modificar la font]
Lo catarisme es una doctrina venguda de Bulgaria que profèssa la separacion del material e de l'espiritual tre lo sègle X. S’opausa en aquò a la confession ortodòxa. Los catars s’espandisson progressivament en Euròpa e mai precisament en Occitània al sègle XII. Tolosa e Albi venon dos luòcs d'implantacion importants e durables pels catars d'ont lo nom de còps emplegat d'« Albigeses » per los designar. Tolosa ven en 1167 una de las cinc Glèisas cataras independentas regetant la poténcia catolica. Lo catarisme e lors adèptes venon rapidament la cibla de la Glèisa Romana. Son alara condemnats coma eretics.
Simon de Montfòrt èra un dels senhors qu'aguèron la carga de los exterminar al moment de la Crosada dels Albigeses proclamada en 1209. Tolosa foguèt pas esparnhada per vam catar. Los blancs ortodòxes percaçavan los negres eretics dins las carrièras de Tolosa. L’evesque Foulques profiechèt de çò que los eretics èran sos creancièrs per encoratjar aquesta recèrca. Qualques Tolosencs rejunguèron los crosats blancs, d’autres aportèron lor ajuda als assetjats. Los cònsols volguèron pas devesir encara mai la populacion tolosenca e defisèron l’autoritat pontificala en designant pas los eretics. Lo comte Ramon VI, protegent los catars, estigmatizèt l’eresia tolosenca[25].
En 1211, lo primièr sètge de Tolosa per Simon de Montfòrt foguèt un fracàs mas dos ans mai tard, infligiguèt a l’armada tolosenca una terribla desfacha a Murèth. Jos la menaça d’eexcutar d'osttges nombroses, entrèt dins Tolosa en 1216, e se nomenèt comte. Simon de Montfòrt foguèt tuat d’una pèira al sètge de Tolosa de 1218. Fins al darrièr sètge, los crosats seràn asprament combatuts pels Tolosencs. Loís VIII decidirà finalament d’abandonar en 1219[26]. Ramon VI sabèt grat als Tolosencs d’aver preservat ses interèsses, e abandonèt sas darrièras prerogativas als capitols. Ramon VII de Tolosa li succediguèt en 1222. Mas fàcia a la crosada novèla aviada per Loís VIII, Ramon VII capitula e signa lo Tractat de Meaux-París lo 12 d'abril de 1229[27]. Per aqueste tractat, l'Universitat de Tolosa es creada, la segonda aprèp París, amb quatre teologians, dos decretistas (canonistas) e dos gramaticians.
En 1233 e 1234, de tribunals d'Inquisicion son meses en plaça pel Papa Gregòri IX. Los catars son tracats per l'òrdre dels Fraires predicaires fondat per Domèrgue Guzman e installat dins lo convent dels Jacobins en cors de construccion fins en 1340. La repression envèrs los catars s'accentua en 1241. En 1249, Anfós de Peitieus succedís a Ramon VII e administra la vila dempuèi París. Lo comtat de Tolosa fòrt redusit dempuèi la darrièra crosada es alara pauc a pauc integrat al Reialme de França[28].
Del sègle XIII al sègle XVI[modificar | modificar la font]
En 1271, lo rei Felip III l'ardit manda lo senescal de Carcassona per dirigir la vila de Tolosa. Lo poder monarquic representat pels foncionaris e los servicis reials remplaça pauc a pauc lo dels capitols qu'auràn sonque un ròtle de gestion de la vila coma l'òrdre public o las vias[29]. La vila va rapidament prosperar entre 1271 e 1370 e ven la quatrena vila del Reialme amb 40 000 abitants. En 1309, la mòrt de Pierre Authié marca la fin del catarisme a Tolosa. Lo sègle XIII marca lo començament de la construccion de bastiments nombroses d'estil gotic. Atal, la glèisa dels Jacobins e sas clastras demòran l'ensemble d'art gotic meridional melhor conservat de Tolosa. Es estat construch pels fraires Predicaires entre 1230 e 1340 e possedís un convent, unas clastras, una granda sala capitulara e una glèisa impausanta que sas vòlas fòrman un « palmièr » naut de 22 mètres. Mantuna catastròfa pontua aquel periòde : en 1281, lo Pont Vièlh s'esfondra jol pes dels abitants venguts assistir a l'immersion de la crotz mentre qu'en 1298, los aigats de prima destrusisson los ponts sus Garona, levat lo pont de la Daurada[30]. Mantun incendi van devastar lo centre-vila. En 1306, Felip lo Bèl avia una politica antisemita e de josieus nombroses son persecutats a Tolosa. En 1320, d'illuminats, « los pastorèus », persecutan tornarmai los josieus e ne tuan prèp de 152.
Al sègle XIV, Tolosa es en crisi. L'agricultura de Lauragués capita pas a subvenir als besonhs de las populacions e cal importar lo blat d'Itàlia o del Reialme d'Aragon. A partir de 1348, la pèsta tua los tolosencs que se refugian dins las campanhas. La Guèrra de Cent Ans melhora pas la vida dels tolosencs que la vila deu finançar l'esfòrç de guèrra e pagar la rançon del rei Joan lo Bon fach prisonièr en 1356 a Peitieus[31]. La populacion tolosenca va alara patir d'una fòrta descreissença e en 1398, la vila compta pas pus que 24 000 abitants.
Lo sègle XV comença amb la creacion del Parlament tolosenc per Carles VII. Prometent una exempcion de taxas, lo rei enfortís atal son poder e desfisa l’administracion dels Capitols. Investit de dreches de jurisdiccion, lo parlament ganharà apuèi son independéncia politica. Aqueste sègle es tanben lo teatre de disetas nombrosas. Las rotas son pas pus seguras, e Tolosa patís un terrible incendi en 1463. Las abitacions situadas entre l’actuala carrièra Alsàcia-Lorena e Garona son deimadas. Lo 7 de mai de 1463 lo Grand incendi de Tolosa, dins la vila medievala, destrusiguèt los tres quarts de la ciutat e arroïnèt mantuna glèisa, convents e autres edificis publics. Propagat per un vent violent a travèrs de las carrièras estrechas, bordadas d'abitacions de pans de fusta, espandiguèt sos degalhs fins a l'ostal de vila. A mai la vila coneis una expansion demografica novèla, entraïnant una vertadièra crisi del lòtjament.
La prosperitat venguda del pastèl (1463-1561)[modificar | modificar la font]
Perseguent l’activitat textila de la vila, lo comèrci del pastèl pren s'espelís a partir de 1463. Es lo periòde pus prospèr de l’istòria tolosenca. Son representant mai ric es Pèire d'Assesat, celèbre per son ostal remirable.
Al mitan del sègle XVI, l’Universitat de Tolosa compòrta prèp de 10 000 estudiants. Lo corrent umanista travèrsa sas parets e los universitaris son sovent preses d’agitacion. L’Inquisicion contunha d’installar de lenhièrs nombroses.
En 1533, la Bèla Paula recep Francés Ièr. En 1562, la reforma protestanta provòca de combats de carrièra entre calvinistas e catolics, e l’incendi de gaireben 400 ostals.
D’Assezat es expulsat, al meteis temps que començan trenta dos ans de guèrra civila. Los protestants son rapidament espotits, e tre 1563-64, una Liga es formada pels capitols e lo Parlament per defendre lo catolicisme[32].
Carles IX passa dins la vila al moment de son torn de França reial (1564-1566), acompanhat de la Cort e dels Grands del Reialme : son fraire lo duc d’Anjau, Enric de Navarra, las cardinals de Borbon e de Lorena[33].
Lo chaple de Sant Bertomieu (24 d'agost de 1572 a París) se repetís a Tolosa lo 6 d'octobre. Mentre que 300 protestants èran estats meses en prison lo 31 d'agost, tres conselhièrs al Parlament son condemnats per « subversion » per la guèrra de 1562. Lo 4 d'octobre, la rumor d’òrdres secrets del rei s'espandís en vila, e malgrat lo governador lo vescomte de Juèsa, un soslèvament fòrça la preson, e la mitat dels prisonièrs protestants son massacrats[34].
Sègle XVII[modificar | modificar la font]
L’accession al tròn d’Enric ⅠⅤ metèt fin als trobles tolosencs. Lo Parlament se somet e l’edicte de Nantas es acceptat en 1600. Los Capitols pèrdon las darrièras influéncias que lor demòran. En 1622, al cors d’una guèrra de religion novèla, la vila es presa per Loís XIII[35]. Un flagèl plan mai grèu que la Fredonda va tocar Tolosa en 1629 e en 1652, en fasent de milierats de victimas : la pèsta.
Pel primièr còp, la municipalitat e lo Parlament prenon amassa de mesuras per assistir los malorals que patisson de l’epidemia. Fòrça membres del clergat daissan la vila. Los Tolosencs mai rics fugisson tanben, e sols los doctors son constrenches de demorar. La famina obliga lèu los qualques Capitols qu’an pas abandonat la vila a aplicar una interdiccion de sortida als maselièrs e als fornièrs.
L’Ospici de La Grava albèrga los pestiferats en quarantena. Lo prat dels Sèt Denièrs aculhirà, el tanben, de malauts nombroses dins de condicions precàrias. Abans de tampar sas pòrtas, la vila ven un refugi de mendiants atirats per una infraestructura medicala qu’espèran melhora qu’a la campanha. L’argent manca per noirir tota aquesta populacion, e de requisicions son ordenadas. Als piègers moments de la crisi, los rics se veson atribuir la responsabilitat dels paures.
En 1654, quand la segonda epidemia s’atudèt, la vila èra devastada. Los periòdes de remission, çaquelà, foguèron l’ocasion de realizar dos projèctes màgers : lo Pont Nòu en 1632 e lo Canal de las Doas Mars en 1682. Aqueste sègle trebolat s'acabarà per una darrièra famina, en 1693.
Lo sègle XVII marca tanben l’arribada d’una associacion secrèta, l’Aa (associatio amicorum), qu'acampa de membres del clergat e d'universitaris, e predican una fe exacerbada. L’influéncia d'aquesta organizacion se farà sustot sentir al sègle XVIII.
Sègle XVIII[modificar | modificar la font]
Seriá malaisit de qualificar los ans qu'an precedit la Revolucion. Divèrses corrents artistics, religioses, o arquitecturals an percorregut la ciutat durant lo sègle XVIII.
Loís de Mondran es l’instigator d’un urbanisme novèl, versemblablament inspirat per son sejorn dins la capitala. Las principalas realizacions d'aquesta epòca son lo Grand Redond, lo Cors Dillon, e la faciada del Capitòli.
En 1770, lo cardinal Lomeni de Briena pausa la primièra pèira del canal que portarà son nom. Acabat sièis ans pus tard, lo canal acaba de religar la Mediterranèa a l’Atlantic, lo Canal de las Doas Mars al Canal lateral a Garona. Lo punt de joncion es conegut jol nom dels Ponts Bessons.
La vila s’emborgesís, apaurissent los pus desprovesits, e enriquissent la noblesa e lo clergat. Los arquitèctes locals e los escultors son meses a contribucion pels particulars. La Reinariá serà la residéncia d’estiu del marit de la comtessa del Barri.
Tolosa a pas doblidada sa fervor religiosa tradicionala, quitament se la fin del sègle marca un cèrt declin. De confrairiás novèlas apareisson, la mai celèbra es la dels Penitents blaus, oficiant a la glèisa de Sant Jeròni. Lo Parlament, infiltrat per l’Aa (vejatz sègle XVII), reglamenta la vida religiosa, e condemna los protestants.
Es dins aqueste contèxt dificil qu’esclata l’afar dels Calàs (vejatz Joan Calàs). Aqueste afar mòstra a quin punt lo Parlament a pres la direccion de la vila, perque es el que prononciarà la condemnacion a mòrt de Joan Calàs.
Sociosa per son autonomia, lo pòble tolosenc sosten lo Parlament quand aqueste es menaçat per la monarquia. Es lo Parlament de Tolosa que nomena los Capitols, que lo capítol es alara redusit a uèit representants. Caldrà una Revolucion per que la vila escape a l’empresa dels parlamentaris.
Fin de sègle XVIII - començament del sègle XIX[modificar | modificar la font]
La Revolucion modifica lo ròtle de la vila, e mai son estructura politica e sociala.
D’en primièr, la vila es estada espectatritz dels movements parisencs. L’anonci de las manifestacions del 14 de julhet de 1789 a un resson relatiu, pontuat per qualques pilhatges. Cinc meses pus tard, quand lo Regim Ancian es abolit, es plan diferent. Los parlamentaris e los capitols luchan per conservar lors privilègis, manifèstan lo 25 de setembre, e son pas gaire sostenguts per una populacion que reconeis pas pus sos protectors passats.
L’empresa regionala de Tolosa, autan assegurada per son Parlament, es ara reducha a las dimensions d’un departament, Nauta Garona. Lo clergat se deu plegar a la Constitucion civila impausada per l’Assemblada Constituenta, la quala nomena un arquevesque tolosenc novèl, en prejudici de Lomeni de Briena. Una partida de la populacion es ostila a aquelas reformas que grèujan sos ancians privilègis.
Las prerogativas dels capitols son abolidas lo 14 de decembre de 1789. Josèp de Rigaud es lo primièr cònsol, es elegit lo 28 de febrièr de 1790.
En 1793, pendent la Comuna, Tolosa refusa de s’aligar a Provença e a Aquitània per montar sus París. Apuèi, las perspectivas de la guèrra contra Àustria e las de las resisténcias interioras entrainan la Terror, qu'elimina a Tolosa una partida dels refractaris a la Revolucion.
En agost de 1799, la vila fortificada resistís a l’assaut dels insurgents reialistas, al moment de la primièra batalha de Tolosa[36]. L’arribada de Napoleon al cap del regim novèl, puèi de l’Empèri, restablís parcialament l'estatut regional de la vila. L’emperaire fa quitament l'onor d’una visita en 1808, fisant en particular las clastras de la Daurada a la manufactura de tabat.
Lo 10 d'abril de 1814, la batalha de Tolosa opausa los ispanobritanics del marescal Wellington als franceses del marescal napoleonian Soult, que, mentre que pervenon a resistir, son contrenches de se retirar. L’armada del Feld-Marechal Wellington i es aculhida per un grand nombre de reialistas, preparant Tolosa a la Restauracion de Loís XVIII. La vila ròsa es estada, doncas, lo teatre de la darrièra batalha francoanglesa sul sòl francés[37].
L’èra industriala[modificar | modificar la font]
La construccion e la dobertura de la gara Matabuòu, en 1856, va marcar una virada dins l'istòria de Tolosa, la vila se tròba d’ara enlà religada a la capitala e a l'èra novèla e prometeira dels transpòrts. Es alara que se substituís los baloards a las muralhas, que s'acaba la plaça del Capitòli e que se decidís de traucar las artèrias grandas (coma la carrièra de Metz e la carrièra d'Alsàcia-Lorena que tiran lor denominacion del clima ostil a la Prússia victoriosa de França en 1870 e conqueridora d'Alsàcia e de Lorena) sul modèl dels traucaments grands efectuats a París pel prefècte Haussmann. Los trabalhs borrolhan lo centre de Tolosa, que pèrd pauc a pauc son atmosfèra medievalassa.
L'aigat de Garona de 1875 devasta mai de 1000 ostals e tua 200 personas. Destruís tanben lo pont suspendut de Sant Pèire e lo pont de Sant Miquèl. Lo marescal Mac-Mahon, president de la Republica, s'exclamarà « Quant d'aiga, quant d'aiga ! ». Aqueste aigat, de 6,20 m al dessús de son estiatge, foguèt desenclavat per las importantas precipitacions del mes de junh de 1875 e per la fonda de las nèus dins los Pirenèus[38].
Lo sègle XX, lo reviscòl tolosenc[modificar | modificar la font]
Lo començament del sègle XX es marcat per l'expansion importanta de la populacion Tolosenca. Aquò es lo resultat de l'exòde rural de las campanhas del Sud-oèst mas tanben de la combinason dels èrms successius d'immigrats quitant los regims faissistas de lors païses d'origina (los franceses del Nòrd durant la Primièra Guèrra Mondiala, los Italians dins los ans 1920 amb l'arribada de Mussolini al poder e los Espanhòls fugissent lo regim franquista). La calma tornada, 25 000 Espanhòls demorèron a Tolosa, e influencièron fòrtament lo mòde de vida tolosenc. Uèi, òm la considèra encara coma la mai espanhòla de las vilas franceseses.
La guèrra de 1914-1918 buta Tolosa (situada geograficament a l’abric dels atacs enemics) a s'industrializar d'un biais màger (las grandas industrias èran pas que la dels tabats e de la podrariá). Atal en 1915, s'i installa d'industrias quimicas e mai de talhièrs d'aviacion (Latécoère), que donaràn naissença aprèp la guèrra al famós servici de l'Aeropostala.
En 1963, Tolosa es causida per venir una de las uèch metropòlis d'equilibri del país. Lo govèrn essent enfin decidit a rompre la macrocefalia de París, serà vodada a las activitats aeronauticas e espacialas.
La reforma regionala plaça Tolosa coma capitala de la pus granda region francesa, e mai l'expansion economica e industriala d'Ariane e d’Airbus dòpa la creissença demografica de la vila, li aportant un aspècte positiu de vila en movement e en plena expansion.
Per alhors, Tolosa aculhirà un èrm novèl d'immigracion a l'endeman de la Guèrra d'Argeria evaluat a 25 000 personas, butant la vila a s'espandir a l'oèst cap a las banlègas e a construire de grands ensembles coma la celèbra ciutat del Miralh, concebuda a l'epòca pels melhors arquitèctes mondials e qu'èra destinada a lotjar mai de 100 000 personas. Parallèlament, d'òbras de renovacion son aviadas dins lo centre istoric e mai d'infrastructuras de transpòrts novèlas (mètro e bus) e d'espacis d'estacionament novèls de còps pas gaire integrats dins lo vièlh teissut urban (es lo cas dels sèt estancis del parking dels Carmes que se quilhan en luòc e plaça d'un mercat cobèrt metallic elegant datant de 1892).
Tolosa, uèi[modificar | modificar la font]
Uèi, Tolosa es una metropòli de vocacion europèa e mondiala. Son aglomeracion es, tornarmai, pus importanta que la de Bordèu. Al ritme de creissença actual (+15 000 abitants per an), dintrarà dins lo cercle tampat de las aglomeracions francesas de mai d'un milion d'abitants, darrièr París, Lion e Marselha, mas davant Lilla e Niça. Aquò ja es lo cas de son airal urban espandit e pauc dense.
Tolosa demòra malgrat tot encara afeblida per sa relativa distància amb París (5 h 10 en tren e mai de sièis oras en veitura) e amb las autras vilas europèas. Aquesta situacion es accentuada per la manca de ligason TGV que los projèctes actuals prometon al mai lèu per 2016. D'elegits aquitans fòrt nombroses opausan aquesta linha al projècte d'una linha de Granda Velocitat a destinacion d'Espanha via lo País Basc. Una partida considerabla dels fluxes de viatjaires transitan per l'aeropòrt de Tolosa-Blanhac que demòra de luènh la primièra plateforma aeroportuària de tot lo grand sud-oèst francés e la 4ena en defòra de París, talonant Marselha-Provença, amb environ sièis milions de passatgièrs per 2006.
La vila es pas pus uèi unicament lo simbòl del consortium Airbus quitament se aqueste darrièr quita pas d'espandir sas installacions industrialas (novèl sit aeroconstellacion per la construccion de l'A380). Tolosa pren a present la forma d'una concentracion tecnopolitana de talha europèa que tempta de compensar los risques ligats a una tròp fòrta monocultura industriala en desvolopant d'especializacions çaquelà ja presentas coma l'industria espaciala per la quala la vila aculhirà lo sèti del programa europèu Galileo o encara las sciéncias del vivent amb d'ambicions europèas noiridas a travèrs la realizacion del futur canceropòli sul sit d'AZF.
Centre cultural francés de primièr plan, Tolosa dispausa d'un vivièr estudiant fòrt important que ne fariá la primièra vila estudianta de província, títol que li disputa Lilla, mas sustot Lion. D'equipaments culturals novèls son estats aviats dempuèi los ans 1990 coma lo centre de congrèsses Pierre Baudis, lo Teatre nacional de Tolosa (TNT), los Tuadièrs, la ciutat de l'Espaci, lo Zenit e pus recentament la granda mediatèca José Cabanis.
Beneficiant atal d'un taus de notorietat elevat e sustot d'un imatge particularament positiu, la vila ròse quita pas d'atirar d'abitants novèls (pus fòrt saldo migratòri positiu de França), que siá per son ambient de vida (regularament consacrat dins los palmarès de la premsa nacionala) o per son economia en plena expansion.
Revelator d'aquesta tendéncia, Tolosa èra la sola vila francesa qu'apareissiá dins un palmarès establit per la revista americana Newsweek (datat del 3 de julhet de 2006) presentant las dètz metropòlis actualas mai abans-gardistas de la planeta. La vila se plaçava atal a la quatrena plaça, just entre Londres e Nanchang (China).
Per anar mai luènh[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Istòria de Tolosa, sul sit de la comuna de Tolosa.
- L'imprimeriá a Tolosa : istòria de l'imprimeriá e de l'edicion a Tolosa.
- Palladia-Toulouse.net : istòria de Tolosa dins l'Antiquitat, dels Cèltas als Visigòts.
Fonts de l’article[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, Tolosa, Lo Pérégrinateur Editor, 2006, (ISBN 2-910352-44-7)
- Taillefer (Michel) (dir.), Fournier (Georges), Olivier (Jean-Marc), Pailler (Jean-Marie), Pradalié (Gérard), Pech (Rémy), Zytnicki (Colette), Nouvelle istòria de Tolosa, Tolosa, Privat, 2002, 383 p.
- Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, deuxième edicion, 1961, Éditions Édouard Privat,
- Michel Labrossa, Philippe Wolff, Marcel Durliat, Bartolomé Bennassar, Brunot Tollon, Jacques Godechot, Histoire de Toulouse, 1974, Éditions Privat, (ISBN 2-7089-4709-5)
- Christian Cau, Petite Histoire de Toulouse, 1987, Éditions Loubatières, (ISBN 2-86266-046-9)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.8
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.10
- ↑ Philippe Wolf, Histoire de Toulouse, 2en edicion, 1961, edicion Privat, p.25
- ↑ declara Pomponius Mela citat per Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.27
- ↑ J.M. Pailler & al. "Toulouse, nouvelles recherches sur Toulouse et son territoire dans l'Antiquité", p. 214-217
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.14
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.16
- ↑ Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.27
- ↑ Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.28
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.20
- ↑ Las Santas Puèlas o la destinada de Saturne
- ↑ Philippe Wolff, Histoire de Toulouse, p.29
- ↑ Dorsièr de premsa : Mètro e arqueologia a Tolosa
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.28
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p 39
- ↑ Michel Dillange, Les comtes de Poitou Ducs d'Aquitaine (778-1204), La Crèche : Geste éditions, 1995, 303 p. (ISBN 2-910919-09-9), p 41-42
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p 41
- ↑ Michel Dillange, op. cit., p 29
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.47
- ↑ Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, ed. Presses universitaires de France, coll. Que sais-je ?, 1982, pagina 24
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.48
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.49
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.55
- ↑ Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, éd. Presses universitaires de França, coll. Que sais-je ?, 1982, pagina 30
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.63
- ↑ Emmanuel Leroy Ladurie, Histoire du Languedoc, éd. Presses universitaires de França, coll. Que sais-je ?, 1982, pagina 42
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.65
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.68
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.71
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.77
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p. 80
- ↑ Pierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p. 255
- ↑ Pierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p 255
- ↑ tPierre Miquel, Les Guerres de religion, Club France Loisirs, 1980, (ISBN 2-7242-0785-8 ), p 287-288
- ↑ Gérard Folio. La Ciutadèla e la plaça de Sant Joan Pè de Pòrt, de la Renaissença a l’Epòca Contemporanèa, in Cahier du Centre d’études d’histoire de la défense n° 25 Histoire de la fortification, 2005 ISBN 2-11-094732-2, En linha [1], consultat lo 3 març de 2007 p 36
- ↑ Jean Odol : L'insurrection royaliste d'août - setembre de 1799 en Lauragués.
- ↑ Anne Le Stang, Histoire de Toulouse illustrée, p.150
- ↑ Spécial météo a Toulouse, L'express, n°2948, setmana del 3 al 9 de genièr de 2008, Los aigats mai devastators, p.II


c: text/html

text:
Bouquemont
Bouquemont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de las comunas de França
-
{{Comunas de|insee= 55064

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Missil
Un missil es un projectil militar autopropulsat e guidat. Se compausa de quatre elements: un propulsor (motor, reactor...), un sistèma de vòl, un sistèma de guidatge extèrne o intèrne e d'una carga utila (explosiva, electronica...). Los missils pòdon èsser classificats en diferents tipes: sòl-sòl e aire-sòl (missil balistic, missil de crosièra, missil antinau, missil antitanc, etc.), missil sòl-aire (missil antiaerian e missil antibalistic), missil aire-aire, e missil antisatellits. Totes los missils existents son concebuts per èsser propusats en vòl per reaccion quimica dintre un motor de fusada, motor de reaccion, o autre tipe de motor. Los engenhs volants explosius non autopropulsats son generalament diches obuses e an una portada pus corta que los missils.


text:
Leon I (papa)
Leon Ièr lo Grand (entre 390 e 400 - 10 de novembre de 461) foguèt lo 45en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 29 de setembre de 440 au 10 de novembre de 461. Succediguèt a Sixte III (432-440) e foguèt remplaçat per Alari (461-468).
Seis originas e lei premiereis annadas de sa vida son mau conegudas. Èra nascut entre 390 e 400 en Toscana ò dins la region de Roma. Ignorava probablament lo grèc e la filosofia antica. En revènge, èra una personalitat energica, tenaça e decidida. Venguèt arquediacre dins lo corrent dau pontificat de Celestin Ièr (422-432) e lo demorèt sota Sixte III (432-440). Èra alora un membre influent de l'entorn de Sixte III e de la Cort imperiala de Ravena. Aviá tanben un prestigi fòrça important au sen de la populacion romana. A la mòrt de Sixte III, èra cargat d'arbitrar un conflicte entre lo generau Aetius e lo prefèct dau pretòri Albinus. Pasmens, en despiech d'aquela absència, foguèt elegit a l'unanimitat per venir lo papa novèu.
Coma sei predecessors, luchèt còntra lei diferenteis eresias aparegudas au començament dau cristianisme. En 443, obtenguèt un succès important gràcias a la reünion d'un nombre important d'evesques e de prèires a Roma onte denoncièt lo perilh dei sectas. Puei, i donèt l'ocasion per leis eretics de se retractar. La màger part dei partisans italians dau pelagianisme e dau maniqueïsme acceptèron. Lei reguinhaires foguèron sancionats mai son nombre representava plus una menaça importanta per la Glèisa d'Itàlia. Luchèt tanben còntra lo priscillianisme favorizant l'organizacion d'un concili per l'evesque d'Astorga que condamnèt aqueu movement. Enfin, reafirmèt son autoritat sus leis evesques de Gàllia, d'Espanha e d'Africa dau Nòrd. Capitèt d'empachar la temptativa de l'evesque d'Arle d'estendre son autoritat sus totei leis evesques de Gàllia e capitèt tanben d'estendre son poder religiós sus lo clergat dei Balcans. Autre succès important, obtenguèt la reconoissença oficiala de la primautat de la papautat de part de l'emperaire Valentinian III en 445.
Regardant la liturgia, aprofichèt lei querèlas a prepaus de la natura de Jèsus Crist per desvolopar sa doctrina de l'unicitat de la persona dau Crist subsistent dins doas naturas diferentas. Aquò li permetiá d'afeblir la posicion dei monofistas e d'impausar sa doctrina au concili de Calcedònia. En revènge, mau capitèt d'empachar l'adopcion de l'egalitat de drech entre Roma e Constantinòple, fònt de tension importanta dins lo corrent dei sègles seguents.


text:
Parus major
Lo sarralhièr (Parus major) (var. sarralhièra, cap-negre, sarrofino, mesenga) es un ausèl de la familha dels paridaes.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo sarralhièr es demest las màger mesengas (amb 14 cm per una envergadura de 23 à 26 cm e una massa de 16 à 21 g), de la pagèla d'un muralhièr. A un aspècte fòrça colorat, amb sa calòta negra, sas gautas blancas, son esquina verdenca e una raia negra lo long de la garganta e de son ventre jaune.
Comportament[modificar | modificar la font]
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Lo sarralhièr se noirís mai que mai de moscas, vèrmes, aranhas, parpalhòls, coma de fruchs e de granas.


text:
Lista de las listas
Aquesta lista de las listas es un omenatge a la novèla « La bibliotèca de Babel » de Jorge Luis Borges (dins son recuèlh Ficcions), descrivent una Bibliotèca infinida ; aquesta lista de las listas recampa de ligams vèrs de paginas que consistisson en una lista o que compòrtan una lista.
La lista es tanben un principi poetic practicat tre l'Edat Mejana. Eustache Deschamps e los retoricaires coma Jean Molinet ne son estats fervents, quitament coma l'Oulipo (Georges Perec, Raimond Queneau).
Es doncas la sola pagina que deuriá èsser autoreferenta.
Somari
- 1 Sciéncias exactas e naturalas
- 2 Sciéncias umanas
- 3 Istòria
- 3.1 General
- 3.2 Antiquitat
- 3.3 Edat Mejana
- 3.4 Epoca modèrna Sègles XVI e XVIII
- 3.5 Listas de dirigents
- 3.5.1 Listas eclesiastics
- 3.5.2 Sobeirans
- 3.5.3 Emperaires
- 3.5.4 Reis
- 3.5.5 Reinas
- 3.5.6 Princes
- 3.5.7 Grands-ducs
- 3.5.8 Ducs, marqueses, comtes e barons
- 3.5.9 Feudals divèrses
- 3.5.10 Princes-electors germanics
- 3.5.11 Presidents
- 3.5.12 Primièrs ministres e caps de govèrn
- 3.5.13 Govèrn
- 3.5.14 Dirigents « protocollaris »
- 3.5.15 Cònsols
- 3.5.16 Senators
- 3.5.17 Deputats
- 3.5.18 Prefèctes
- 3.5.19 Ministres
- 3.5.20 Conselhièrs generals
- 3.5.21 Autres
- 4 Militar
- 5 Geografia
- 5.1 Païses (Estats sobeirans)
- 5.2 Estats (non sobeirans), províncias, regions
- 5.3 Subdivisions d'Occitània
- 5.4 Subdivisions d'Euròpa
- 5.5 Subdivisions dels Estats Units
- 5.6 Vilas e comunas
- 5.7 Geografia fisica
- 5.8 Monuments e edificis
- 5.9 Terminologia
- 6 Politica, drech e societat
- 7 Religions e mitologias
- 8 Arts e cultura
- 9 Tecnicas e sciéncias aplicadas
- 10 Vida vidanta e lésers
- 11 Espòrts
- 12 Wikipèdia
Sciéncias exactas e naturalas[modificar | modificar la font]
- Listas dels scientifics per òrdre alfabetic
- Listas dels scientifics per òrdre cronologic
- Lista de las teorias
- Lista de las leis scientificas
- Lista dels concèptes scientifics
- Lista de las experiéncias scientificas
- Lista dels principis scientifics
- Lista dels efieches scientifics
- Lista dels instruments scientifics
- Lista dels subjèctes d'estudi scientifics
- Lista de las eqüacions e formulas
- Lista de las paradòxas
Astronomia[modificar | modificar la font]
- Lista dels articles d'astronomia
- Constellacion
- Lista de las constellacions
- Lista dels objèctes del NGC
- Lista dels asteroïdes e Lista dels asteroïdes (1-1000)
- Galariá del Sistèma Solar
- Lista dels objèctes del Sistèma Solar
- Objèctes del Sistèma Solar classats per talha
- Objèctes del Sistèma Solar classats per massa
- Objèctes del Sistèma Solar classats per distància
Botanica[modificar | modificar la font]
- Glossari botanic
- Flòra (nom scientific)
- Flòra (nom vernacular)
- Lista d'articles sus la botanica
- Lista dels botanistas
- Lista de las esséncias forestièras europèas
- Lista de las esséncias forestièras tropicalas
- Lista de las familhas de plantas de flors
- Lista de fruches
- Lista de legums
- Lista de las formacions vegetalas
- Lista de las plantas cultivadas
- Lista roja de l'IUCN (espècias vegetalas en via de disparicion)
- Lista dels arbres e arbusts indigènas de la Reünion per nom scientific
- Veire tanben las listas tocant l'alimentacion
Matematicas[modificar | modificar la font]
- Lista dels articles de matematicas
- Lista dels teorèmas
- Lista de las foncions matematicas
- Lista de critèris de divisibilitat
- Lista dels matematicieans
- Lista dels elements remarcables d'un triangle
- Lista dels polinòmis remarcables
- Lista de las conjecturas
Fisica[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
- Quimistas
- Lista dels acids
- Lista dels articles de quimia
- Lista dels produches quimics
- Lista de compausats quimics
- Lista dels elements per nom
- Lista dels elements per simbòl
- Lista de las reaccions quimicas
- Lista de las Frasas de Risc
- Lista de las Frases de securitat
Sciéncias de la Tèrra[modificar | modificar la font]
- Glossari dels minerals
- Lista dels volcans
- Lista dels minerals
- Lista de las ròcas
- Sciéncias de la Tèrra (indèx tematic)
- Lista dels articles de geologia
Zoologia[modificar | modificar la font]
- Lista dels animals nosibles
- Lista dels insèctes xilofags
- Lista dels jardins zoologics e aqüaris del Quebèc
- Lista de las espècias d'ausèls de França
- Lista de las espècias d'ausèls de la Reünion
- Lista de las espècias d'ausèls de Guaiana
- Lista de las espècias d'ausèls de Martinica
- Lista de las espècias d'ausèls de Madagascar
- Lista dels ausèls de las Marianas del Nòrd
- Lista dels ausèls dels Etats federats de Micronesia
- Lista de peisses
- Lista dels estralhaires de las plantas cultivadas
- Lista dels estralhaires de las plantes cultivadas per tipe de cultura
- Lista roja de l'IUCN (animals en via de disparicion)
Vejatz tanben la seccion Agricultura e agronomia çai jos, per las listas d'animals d'elevatge.
Sciéncias umanas[modificar | modificar la font]
Lengas e lingüistica[modificar | modificar la font]
- Lista de las nocions estudiadas en lingüistica
- Lengas per familha
- Lengas per òrdre alfabetic
- Lengas per zona geografica
- Lista de las lengas oficialas
- Sinonims tocant las lengas
- Vocabulari de l'islam
- Laureats del Prèmi Nobel avent aprovat, estudiat o practicat l'esperanto
- Tipes de modificacions foneticas
- Fonetica istorica (seccion « principalas leis lingüisticas utilizadas en fonetica istorica de las lengas IE »)
- Siglas en espanhòl
- Escritura
- Lista dels articles tocant la tipografia
- Lista de las expressions francesas
- Lista de totas las combinasons de doas letras
- Lista de las insultas del capitani Haddock
- Figuras de retorica (o figuras d'estil)
- Lista de siglas
- Lista dels plurals de mots d'origina estrangièra
Antropologia[modificar | modificar la font]
Listas tocant los pòbles :
- Lista dels pòbles cèltas
- Lista dels pòbles cèltas de Belgica
- Lista dels pòbles cèltas d'Espanha
- Lista dels pòbles cèltas d'Itàlia
- Lista dels pòbles cèltas de Soïssa
- Lista dels pòbles galleses en França
- Lista dels pòbles cèltas d'illa de Bretanha
Istòria[modificar | modificar la font]
General[modificar | modificar la font]
- Istorians
- Istorians contemporanèus
- Batards
- Lista de las batalhas
- Lista dels cercaires en Relacions internacionalas
- Lista dels edits de França
- Lista dels explorators
- Lista de las guèrras
- Lista de personalitats assassinadas
- Lista dels pòbles ancians
- Lista de piratas
- Lista dels sètis
- Lista alfabetic de tèxtes istorics per Estat
- Lista cronologica de tèxtes istorics per Estat
- Lista dels tractats de patz
- Los tractats de París
- Lista dels articles d'istòria militara
- Lista de las revolucions
Antiquitat[modificar | modificar la font]
- Lista dels reis d'Akkad
- Pòbles galleses
- Pòbles germanics
- Dinastia dels Seleucidas
- Lista dels sites arqueologics per país
Egipte[modificar | modificar la font]
- Dieus egipcians
- Dinastia dels Ptolemèus
- Lista dels ieroglifs suportats per
- Lista totala dels ieroglifs segon la classificacion Gardiner
- Noms e prenoms egipcians dins l'Antiquitat
- Faraons per òrdre alfabetic
- Faraons per òrdre cronologic
- Temples de l'Egipte antica
- Tombèls de la valada dels Reis
Grècia[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
- Lista dels emperaires romans
- Lista dels cònsols romans de la Republica
- Lista dels cònsols romans del Naut Empèri
- Lista dels cònsols romans del Bas Empèri
- Lista dels censors
- Lista dels cognomina
- Lista dels nomina
- Lista de monuments romans
- Lista dels monuments de la Roma antica per òrdre cronologic
- Listas de las divinitats menoras romanas
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
- Lista dels Etats del Sant Empèri
- Lista dels ducats e comtats franceses
- Lista dels evescats e arquevescats franceses
- Reialmes medievals
- Castèls franceses per òrdre alfabetic
Epoca modèrna Sègles XVI e XVIII[modificar | modificar la font]
Listas de dirigents[modificar | modificar la font]
Listas eclesiastics[modificar | modificar la font]
- Lista dels papas
- Lista dels dètz renhes pontificals mai longs
- Lista dels dètz renhes pontificals mai corts
- Lista dels arquevesques d'Aush
- Lista dels arquevesques de Lion
- Lista dels arquevesques de Roan
- Lista dels evesques d'Aire
- Lista dels evesques d'Avranches
- Lista dels evesques de Bazas
- Lista dels evesques de Baieux
- Lista dels evesques e arquevesques de Beauvais
- Lista dels evesques de Cambrai
- Lista dels evesques de Condom
- Lista dels evesques de Cornouaille
- Lista dels evesques de Coutances
- Lista dels evesques de Dacs
- Lista dels evesques d'Evreux
- Lista dels evesques de Langres
- Lista dels evesques de Laon
- Lista dels evesques de Lisieux
- Lista dels evesques de Mètz
- Lista dels evesques de Noyon-Tournai
- Lista dels evesques de Peitieus
- Lista dels evesques de Sees
- Lista dels evesques de Terouanne
- Lista dels evesques d'Anvers
- Lista dels evesques d'Utrecht
- Lista dels evesques de Constantinòble
- Lista dels patriarcas de Constantinòble
- Lista dels patriarcas d'Alexàndria
- Lista dels patriarcas d'Antiòqui
- Patriarcat d'Armenia
- Patriarcat armèni de Jerusalèm
- Lista dels rectors de la Mosqueta Al-Azhar
Sobeirans[modificar | modificar la font]
- Veire las listas de reis
Emperaires[modificar | modificar la font]
- Lista dels emperaires alemands
- Lista dels emperaires de Brasil
- Lista dels emperaires bizantins
- Lista dels emperaires d'Espanha
- Lista dels emperaires dels Franceses
- Lista dels emperaires Ming
- Lista dels emperaires d'Occident
- Lista dels emperaires del Sant Empèri
- Lista dels emperaires de Tibet
Reis[modificar | modificar la font]
- Veire las listas de reis
- Lista dels reis d'Anglatèrra, d'Escòcia e de Grand Bretanha
- Lista dels reis d'Austrasia
- Lista dels reis d'Aragon
- Lista dels reis del Baguirmi
- Lista dels reis de Bavièra
- Lista dels reis de Bedaia
- Lista dels reis dels Bèlgas
- Lista dels reis de Boèmia
- Lista dels reis de Castelha e Leon
- Lista dels reis de Chipre
- Lista dels reis de Danemarc
- Lista dels reis de las Doas Sicílias
- Lista dels reis de Dore
- Lista dels reis d'Escòcia
- Lista dels reis d'Espanha
- Lista dels reis de França
- Lista dels reis de Hanovre
- Lista dels reis de las Ellènas
- Lista dels reis de las Erulas
- Lista dels reis d'Ongria
- Lista dels reis dels uns
- Lista dels reis d'Itàlia
- Lista dels reis de Jerusalèm
- Lista dels reis de Koguriŏ
- Lista dels reis de Lere
- Lista dels reis marcomans
- Lista dels reis de Nàpols
- Lista dels reis de Navarra
- Lista dels reis del Ouaddaï
- Lista dels reis dels Païses Basses
- Lista dels reis dels Païses Basses espanhòls e austriacs
- Lista dels reis de Polonha
- Lista dels reis de Portugal
- Lista dels reis de Provença
- Lista dels reis dels Romans e dels emperaires del Sant Empèri
- Lista dels reis de Romania
- Lista dels Tsars de Russia
- Lista dels reis de Sardenha
- Lista dels reis de Saxe
- Lista dels princes e reis de Serbia (comprés Iogoslavia)
- Lista dels reis de Sicília
- Lista dels reis de Suècia
- Lista dels reis del Tibesti
- Lista dels reis de Valéncia
- Lista dels reis de Württemberg
Reinas[modificar | modificar la font]
Princes[modificar | modificar la font]
- Coprinces d'Andòrra
- Lista dels princes d'Antiòquia
- Lista dels senhors puèi princes de Mónegue
- Lista dels senhors puèi princes del Liechtenstein
Grands-ducs[modificar | modificar la font]
- Lista dels grands-ducs de Bade
- Lista dels grands-ducs de Hesse e del Rin
- Lista dels grands-ducs de Finlàndia
- Lista dels grands-ducs de Luxemborg
- Lista dels grands-ducs de Mecklembourg-Schwerin
- Lista dels grands-ducs de Mecklembourg-Strelitz
- Lista dels grands-ducs d'Oldenborg
- Lista dels grands-ducs de Saxònia-Weimar-Eisenach
- Lista dels grands-ducs de Lituània
Ducs, marqueses, comtes e barons[modificar | modificar la font]
Ducs :
- Lista dels comtes puèi ducs d'Alençon
- Lista dels comtes e ducs d'Angoleime
- Lista dels comtes e ducs d'Anjau
- Lista dels ducs d'Aquitània
- Lista dels ducs d'Auvèrnhe
- Lista dels comtes puèi ducs de Bar
- Lista dels ducs de Bedford
- Lista dels ducs de Berric
- Lista dels senhors puèi ducs de Borbon
- Lista dels ducs de Borgonha
- Lista dels ducs de Brabant
- Lista dels ducs de Bragance
- Lista dels ducs de Bretanha
- Lista dels ducs de Limborg
- Lista dels ducs de Lorena
- Lista dels ducs de Lotaringia
- Lista dels ducs de Luca
- Lista dels comtes e ducs de Luxemborg
- Lista dels comtes puèi ducs del Maine
- Lista dels ducs de Màntoa
- Lista dels ducs de Modena
- Lista dels vescomtes de Rochechouart puèi ducs de Mortemart
- Lista dels ducs de Normandia
- Lista dels ducs de Parma
- Lista dels dogs de Venècia
Comtes :
- Lista dels comtes de Labrit
- Lista dels comtes d'Armanhac
- Lista dels comtes d'Artés
- Lista dels comtes d'Auvèrnha
- Lista dels comtes de Barcelona
- Lista dels comtes de Bigòrra
- Lista dels comtes de Bles
- Lista dels comtes de Bolonha
- Lista dels comtes palatins de Borgonha
- Lista dels comtes de Chalon
- Lista dels comtes de Champanha
- Lista dels comtes de Chester
- Lista dels comtes de Chini
- Lista dels comtes de Comenge
- Lista dels comtes de Dreux
- Lista dels comtes d'Eu
- Lista dels comtes d'Evreux
- Lista dels comtes de Flandra
- Lista dels comtes de Fois
- Lista dels comtes de Genèva
- Lista dels comtes d'Enaut
- Lista dels comtes d'Olanda
- Lista dels comtes de Looz
- Lista dels comtes de Lion e de Forés
- Lista dels comtes de Melguelh
- Lista dels comtes de Meulan
- Lista dels comtes de Montbeliard
- Lista dels comtes de Namur
- Lista dels comtes de Nevers
- Lista dels comtes d'Orleans
- Lista dels comtes de París
- Lista dels comtes de Perche
- Lista dels comtes de Peitieus
- Lista dels comtes de Provença
- Lista dels comtes palatins del Rin
- Lista dels comtes de Richemont
- Lista dels comtes de Tolosa
- Lista dels comtes de Vendôme
- Lista dels comtes de Vermandés
- Lista dels comtes de Vintzgau
- Veire las listas de grands feudals
Feudals divèrses[modificar | modificar la font]
- Lista dels daufins d'Auvèrnhe
- Lista dels daufins de Vienés
- Lista dels senhors puèi princes de Joinville
- Lista dels senhors de Lusinhan
- Lista dels vescomtes de Narbona
Princes-electors germanics[modificar | modificar la font]
- Lista dels arquevesques de Colonha
- Lista dels arquevesques de Maience
- Lista dels arquevesques de Trèvas
- Lista dels comtes palatins del hin
- Lista dels comtes de Württemberg
- Lista dels ducs de Bavièra
- Lista dels ducs de Saxònia
- Lista dels sobeirans de Brandeborg puèi de Prússia
Presidents[modificar | modificar la font]
- Vejatz las listas de caps d'Estat
Primièrs ministres e caps de govèrn[modificar | modificar la font]
- Lista dels caps de govèrn d'Argeria
- Lista dels cancelièrs d'Alemanha
- Lista dels cancelièrs d'Àustria
- Lista dels grands-pensionaris
- Lista dels primièrs ministres de Belgica
- Lista dels primièrs ministres de Canadà
- Lista dels caps del govèrn danés
- Espagne, lista dels presidents del govèrn
- Lista dels Primièrs ministres de França
- Lista dels Presidents del Conselh de França
- França, lista dels caps del govèrn
- Istoric dels govèrns de França e accès a un nombre evolutiu de listas de membres del govèrn
- Lista dels Primièrs ministres d'Índia
- Itàlia, lista dels presidents del Conselh
- Lista dels primièrs ministres de Japon
- Lista dels caps del govèrn dels Païses Basses
- Lista dels Primièrs ministres de Polonha
- Lista dels primièrs ministres del Reialme Unit
Govèrn[modificar | modificar la font]
Dirigents « protocollaris »[modificar | modificar la font]
Cònsols[modificar | modificar la font]
- Listas de cònsols franceses
- Lista dels cònsols de Montreal
- Lista dels cònsols de la vila de Quebèc
- Lista dels cònsols de Roan
Senators[modificar | modificar la font]
- Veire las listas de senators franceses
Deputats[modificar | modificar la font]
Prefèctes[modificar | modificar la font]
Ministres[modificar | modificar la font]
Conselhièrs generals[modificar | modificar la font]
Autres[modificar | modificar la font]
- Lista de personatges significatius de l'istòria de Corèa
- Lista dels governadors de la Banca de França
- Lista dels membres de la Convencion Nacionala
- Lista dels presidents de la Convencion Nacionala
- Lista dels Hetmans ucraïnencs
- Lista dels Capitanis-Regents de Sant Marin dempuèi 1801
- Lista dels Capitanis-Regents de Sant Marin de 1601 a 1800
- Lista dels Capitanis-Regents de Sant Marin de 1401 a 1600
- Lista dels Capitanis-Regents de Sant Marin fins a 1400
- França, lista dels membres del Conselh Constitucional
- Personalitats politicas francesas, per òrdre cronologic
- Genealogias imperialas, reialas e princièras
- Governadors del Chiapas
- Dirigents del periòde Meiji
- Lista dels dalai-lama
- Estats princièrs de las Índias per nombre de còps de canon
- Etats princièrs dels Índias per òrdre alfabetic
- Lista dels camps de concentracion nazis
- Lista dels chaples
- Lista de las mestressas reialas
- Lista de personalitats assassinadas
- Lista d'assassins
- Lista de prisonièrs
- Lista dels miliardaris
Militar[modificar | modificar la font]
- Forças francesas fòra de la metropòli
- Lista dels grads dins l'armada francesa
- Lista dels regiments franceses
- Lista de las unitats militaras
- Lista dels veïculs blindats
- Lista dels asses de l'aviacion
- Lista dels especialistas antichars - 1939-1945
- lista dels vaissèls de la marina francesa
- lista de las unitats de l'aeronautica navala
Guèrras de la Revolucion e de l'Empèri[modificar | modificar la font]
- Lista dels generals de la Revolucion e del Primièr Empèri
- Lista dels oficièrs figurant sus l'arc de Trionf
- Lista de las armadas de la Revolucion
- Manescals d'Empèri en França
Patriotisme[modificar | modificar la font]
- Lista dels resistents
- Lista dels actors principals de la Revolucion Francesa
- Lista dels luòcs importants de la Revolucion Francesa
Geografia[modificar | modificar la font]
Païses (Estats sobeirans)[modificar | modificar la font]
- Lista dels païses del mond
- Lista dels païses del mond per continent
- Lista dels païses per superficia
- Lista dels païses per populacion
- Lista dels païses desapareguts
- Lista de fèstas nacionalas
- Lista dels païses per emissions de dioxid de carbòni
- Lista dels païses per emissions de dioxid de carbòni per abitant
- Lista de las listas d'illas
Estats (non sobeirans), províncias, regions[modificar | modificar la font]
- Estats de Brasil
- Províncias e territòris de Canadà
- Lista dels articles relatius a China
- Commonwealt
- Índia
- Lista d'articles sus Japon
- Regions de Japon
- Prefecturas de Japon
- Glossari de Madagascar
- Articles tocant Mexic
- Soïssa
- Lista dels articles tocant lo mond indian
- Lista d'articles sus Bretanha
Subdivisions d'Occitània[modificar | modificar la font]
Subdivisions pròprias d'Occitània[modificar | modificar la font]
Subdivisions de l'estat francés[modificar | modificar la font]
- Departaments franceses
- Listas de las comunas de França : dona accès a las 99 listas departamentalas de comunas
Subdivisions de l'estat italian[modificar | modificar la font]
Subdivisions de l'estat espanhòl[modificar | modificar la font]
Subdivisions d'Euròpa[modificar | modificar la font]
- Estats membres de l'Union Europèa
- Regions de l'Union Europèa
- Lista de las províncias istoricas d'Euròpa
Subdivisions dels Estats Units[modificar | modificar la font]
- Estats dels Estats Units
- Estats dels Estats Units, per òrdre d'entrada dins l'Union
- Listas dels comtats dels Estats Units : dona accès a las 50 listas de comtes per Estat
Vilas e comunas[modificar | modificar la font]
- Veire las listas de vilas
- Veire las listas de comunas
- Vilas de l'Union Europèa de mai de 100 000 abitants
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Climatologia
Geologia
- Lista dels principals seïsmes
- Lista dels principals desèrts
- Lista de las principalas illas
- Lista dels explorators
- Flumes de Belgica
- Lista de flumes de França
- Lista de ribièras de França
- Lista dels soms mai nauts
- Lista dels flumes mai longs
- Lista de las mars
- Lista dels lacs e mars interioras
- Lista d'estreches
- Pòrts d'Egipte
- Lista dels pòrts franceses
- Lista dels pòrts de la Mediterranèa
Monuments e edificis[modificar | modificar la font]
- Espacis verds de Peitieus lista e descriptius
- Lista dels cementèris
- Lista de las catedralas
- Lista dels castèls franceses per òrdre alfabetic
- Lista de monuments romans
- Lista dels principals barratges
Terminologia[modificar | modificar la font]
Politica, drech e societat[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- Lista de las entrepresas
- Principalas entrepresas japonesas
- Bancas en Mexic
- Lista dels articles d'economia
- Lista dels articles en economia urbana
- Lista dels articles sus la moneda e sas colleccions
- Lista de las Borsas dins lo mond
- Lista de las Cambras de comèrci e d'industria francesas
- Lista dels economistas
Geopolitica[modificar | modificar la font]
Institucions[modificar | modificar la font]
- Lista dels diplòmas en França
- Institucions francesas
- Lista dels ministèris Franceses
- Lista dels soms del G8
Drech[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
Religions e mitologias[modificar | modificar la font]
- mitologia Grèca
- Mitologia romana
- mitologia nordica o Panteon nordic
- mitologia eslava
- mitologia lapona
- mitologia egipciana
- mitologia celtica
- mitologia baltica
Paginas generalistas[modificar | modificar la font]
- Georges Dumezil (lista de ses òbras complètas, e de las lengas que parlava)
- Edificis religioses
- Lista de creaturas fantasticas
Cristianisme[modificar | modificar la font]
- Estats dels articles sul Cristianisme
- Lista dels libres de la Bíblia
- Lista dels personatges de la Bíblia
- Teologians crestians
- Sant Suaris
Catolicisme[modificar | modificar la font]
- Òrdres religioses
- Lista de las congregacions catolicas
- Lista dels òrdres monastics
- Lista de las abadiás
- Lista de las abadiás e monastèris
- Lista dels papas
- Lista dels concilis
- Listas d'arquevesques
- Listas d'evesques
- Lista dels evescats e arquevescats franceses
- Lista dels prèires de Montmorenci Beaufort
- Lista dels abats de l'abadiá de Redon
- Lista dels sants
- Lista dels sants bretons
- Listas dels sants eissits de las familhas princièras
Indoïsme[modificar | modificar la font]
Islam[modificar | modificar la font]
Panteon egipcian[modificar | modificar la font]
Mitologia grèga[modificar | modificar la font]
- Genealogia de la mitologia grèga
- Lista de las creaturas fantasticas de la mitologia grèga
- Reis d'Atenas
Rastafari[modificar | modificar la font]
Arts e cultura[modificar | modificar la font]
- Lista dels musèus franceses
- Lista de musèus a l'estrangièr
- Lista dels musèus en Alemanha
- Lista dels musèus en Corèa
- Lista dels musèus als Estats Units d'America
- Lista dels musèus en Grècia
- Lista dels musèus en Mexic
- Lista dels musèus als Païses Basses
- Lista dels musèus en Peró
- Lista dels musèus en Portugal
- Lista dels musèus quebequés
- Lista dels musèus russes
- Lista dels musèus en Suècia
- Lista dels musèus soïsses
- Lista dels musèus egipcians
Arts plasticas[modificar | modificar la font]
Dança[modificar | modificar la font]
- Companhiás de dança e de ballet
- Danças per òrdre alfabetic
- Dança per país
- Pas de dança
- Personas celèbras de la dança
Cinèma[modificar | modificar la font]
- Festenals de cinèma
- Filmes abordant lo tèma de la prostitucion
- James Bond girls
- Lista de filmes qu'an mai d'una fin
- Lista dels filmes qu'an ganhat uèit oscars o mai
- Lista de las serias cinematograficas
Musica e cant[modificar | modificar la font]
- Inventari dels articles tocant la musica classica
- Lista de tèrmes musicals
- Lista dels genres musicals
- Lista de las fòrmas musicalas
- Festenals de musica
- Lista dels compositors
- Catalògs de las òbras dels compositors
- Caps d'orquèstra :
- Lista de cantairas
- Lista de cantaires
- Lista de las recompensas de Michael Jackson
- Lista de gropes musicals franceses
- Lista de musicians de jazz
- Autors-compositors-interprèts
- lista dels violonistas
- Listas d'instruments de musica :
- Lista dels instruments de clavièr (musica classica)
- Lista de las còrdas (musica classica)
- Lista dels bois (musica classica)
- Lista de las percussions (musica classica)
- Instrument de cordas
- Instrument d’enche
- Instrument d’enche simple
- Instrument d’enche doble
- Instrument d’enche liure
- Instrument de vent, cuivres
- Instrument de vent, bois
- Lista de las instruments musicals d'Africa
- Instruments d'Extrèm Orient
- Gropes de musica
- Lista dels gropes de musica
- Lista dels gropes de musica en 0~9
- Lista dels gropes de musica en A
- Lista dels gropes de musica en B
- Lista dels gropes de musica en C
- Lista dels gropes de musica en D
- Lista dels gropes de musica en E
- Lista dels gropes de musica en F
- Lista dels gropes de musica en G
- Lista dels gropes de musica en H
- Lista dels gropes de musica en I
- Lista dels gropes de musica en J
- Lista dels gropes de musica en K
- Lista dels gropes de musica en L
- Lista dels gropes de musica en M
- Lista dels gropes de musica en N
- Lista dels gropes de musica en O
- Lista dels gropes de musica en P
- Lista dels gropes de musica en Q
- Lista dels gropes de musica en R
- Lista dels gropes de musica en S
- Lista dels gropes de musica en T
- Lista dels gropes de musica en U
- Lista dels gropes de musica en V
- Lista dels gropes de musica en W
- Lista dels gropes de musica en X
- Lista dels gropes de musica en I
- Lista dels gropes de musica en Z
- Lista dels gropes de rock (alfabeticament)
- Lista dels gropes de rock en A
- Lista dels gropes de rock en B
- Lista dels gropes de rock en C
- Lista dels gropes de rock de D a E
- Lista dels gropes de rock de F a H
- Lista dels gropes de rock de I a K
- Lista dels gropes de rock de L a M
- Lista dels gropes de rock de N a P
- Lista dels gropes de rock de P a R
- Lista dels gropes de rock en S
- Lista dels gropes de rock en T
- Lista dels gropes de rock de U a V
- Lista dels gropes de rock de W a Z
- Cants tradicionals o de confrariás
Literatura[modificar | modificar la font]
Lista d'autors / escrivans :
- Autors per òrdre alfabetic
- Escrivans de lenga francesa, per òrdre alfabetic
- Escrivans de lenga francesa, per òrdre cronologic
- Escrivans americans, per òrdre alfabetic
- Escrivans angleses per òrdre alfabetic
- Escrivans angleses, per òrdre cronologic
- Escrivans angleses per genres e fòrmas literàrias
- Escrivans germanics
- Lista dels autors bretons
- Lista d'autors chineses
- Escrivans finlandeses, per òrdre alfabetic
- Escrivans ispanofòns, per òrdre alfabetic
- Lista d'escrivans italians
- Escrivans israelians
- Lista d'escrivans de lenga japonesa per òrdre alfabetic
- Lista d'escrivans japoneses per òrdre cronologic
- Lista d'escrivans ongreses
- Lista d'escrivans quebequeses
- Lista dels autors quebequeses, per òrdre cronologic
- Lista d'autors neerlandeses
- Escrivans portugueses, per òrdre alfabetic
- Lista d'autors russofòns
- Escrivans de lenga chèca
- Escrivans tunisians, per òrdre alfabetic
- Lista de poètas irlandeses
- Autors latins, per òrdre cronologic
- Autors latins, per òrdre alfabetic
Lista d'autors per genre
- Lista d'autors fantastics
- Autors de literatura de joventut
- Dramaturgi
- Lista d'autors de romans policièrs
Lista de libres :
Autres :
- Prèmi Medicis
- Corrents litteraris
- Genres e fòrmas literàrias
- Lista d'expressions al sens figurat
- Literatura
- Prèmi literari
Filosofia[modificar | modificar la font]
Teatre[modificar | modificar la font]
- Lexic teatral
- Autors de pèças de teatre
- Lista dels actors e actrices
- Lista de festenals
- Lista d'umoristas
- Lista de meteires en scèna
- Lista de pèças de teatre
- Lista de recompensas
- Lista de teatres
- Lista de cors d'art dramatica
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
- Caps d'òbra de la pintura
- Lista de pintres italians
- Pintres per òrdre alfabetic
- Principals tablèus del Lovre
Escultura[modificar | modificar la font]
Fotografia[modificar | modificar la font]
Benda dessenhada[modificar | modificar la font]
Mangà[modificar | modificar la font]
Divèrs[modificar | modificar la font]
- Lista de las recompensas e prèmis culturals
- Prèmi Nobel italians
- Planta-emblèma
- Lista de fulhetons televizats
- Lista de serias televizadas
- Lista de las listas d'animals de ficcion
- Lista de las estelas del Holliwood Walk of Fame
- Lista de farsejadas celèbras
- Lista dels Pokemon
Tecnicas e sciéncias aplicadas[modificar | modificar la font]
Agricultura e agronomia[modificar | modificar la font]
- Lista dels articles d'agricultura e d'agronomia;
- Pedologia
- Classament de las culturas per grops d'usatge
- Artropòde predator dels estralhaires
- Lista de substàncias activas de produches fitofarmaceutics autorizadas per l'Union Europèa
- Lista de substàncias activas de produches fitofarmaceutics interdichas per l'Union Europèa
- Lista de substàncias activas de produches fitosanitaris
- Lista dels engrais
- Lista dels animals d'elevatge
- Lista de las raças aseninas de França
- Lista de las raças bovinas de França
- Lista de las raças caprinas de França
- Lista de las raças ovinas
- Lista de las raças ovinas de França
- Lista de las raças porcinas
- Lista de las raças porcinas de França
- Lista de cavals de corsa
- Lista de las raças equinas de França
- Lista de las raças de gosses
Energia[modificar | modificar la font]
- Lista d'installacions del cicle del combustible nuclear
- Lista de centralas nuclearas en França
- Lista dels reactors nuclears
- Lista dels reactors nuclears en França
- Lista dels accidents nuclears
- Lista de las centralas idroelectricas a Quebèc
- Lista dels obratges idraulics del GAP
- Lista de companhiás productrices d'electricitat
Electronica[modificar | modificar la font]
Informatica e Internet[modificar | modificar la font]
- Abreviacions en informatica
- Actors del libre
- Editors de logicials comercials
- Fornidor d'accès a Internet
- Lista d'extensions de fichièrs
- Lista d'emulators d'ordinator
- Lista dels articles d'informatica
- Lista de las escòlas d'informatica
- Lista de logicials liures
- Lista dels motors de workflow
- Païses e administracions favorizant Linux
- Personas celèbras en informatica
- Programas GNU-Linux d'astronomia
Telecomunicacions[modificar | modificar la font]
- Lista dels indicatius telefonics internationals per indicatiu
- Lista dels indicatius telefonics internationals per país
Transpòrt[modificar | modificar la font]
Aeronautica[modificar | modificar la font]
- Lista dels aerodròms franceses
- Lista dels avions civils
- Lista dels avions militars
- Lista de las catastrofas aerianas
- Lista dels constructors aeronautics
- Companhia aeriana
- Lista dels operators del Boeing 707
Astronautica[modificar | modificar la font]
Automobila[modificar | modificar la font]
- Lista de las autostradas alemandas
- Lista de las autostradas americanas
- Lista de las autostradas australianas
- Lista de las autostradas austriacas
- Lista de las autostradas bèlgas
- Lista de las autostradas bresilianas
- Lista de las autostradas britanicas
- Lista de las autostradas chinesas
- Lista de las autostradas chipriòtas
- Lista de las autostradas coreanas
- Lista de las autostradas croatas
- Lista de las autostradas danesas
- Lista de las autostradas espanhòlas
- Lista de las autostradas finlandesas
- Lista de las autostradas francesas
- Lista de las autostradas ongresas
- Lista de las autostradas indianas
- Lista de las autostradas irlandesas
- Lista de las autostradas italianas
- Lista de las autostradas japonesas
- Lista de las autostradas libanesas
- Lista de las autostradas luxemborgesas
- Lista de las autostradas marocanas
- Lista de las autostradas polonesas
- Lista de las autostradas portuguesas
- Lista de las autostradas quebequesas
- Lista de las autostradas suedesas
- Lista de las autostradas soïssas
- Lista de las autostradas chècas
- Lista de las autostradas tunisianas
- Lista de las autostradas turcas
- Lista de las marcas d'automobilas
Camin de fèrre[modificar | modificar la font]
- Lista de las entrepresas ferroviàrias
- Lista dels metros de França
- Lista dels metros del mond
- Lista dels tramvias de França
- Lista dels tramvias del mond
- Lista de las estacions del metro de París
- Lista de las estacions del metro del Caire
- Lista de las estacions del metro de Montreal
Doas rodas[modificar | modificar la font]
Motòs, scooters : lista alfabetica de las marcas
Marina[modificar | modificar la font]
Divèrs[modificar | modificar la font]
Divèrs[modificar | modificar la font]
- Lista dels espleches
- [Lista de nòrmas ISO]]
Vida vidanta e lésers[modificar | modificar la font]
Vida vidanta[modificar | modificar la font]
Cosina[modificar | modificar la font]
- Veire las listas tocant l'alimentacion
Lésers[modificar | modificar la font]
- Lista d'emulators de consòla de jòcs
- Lista dels festenals
- Lista de jòcs GameCube
- Lista dels jòcs video per òrdre alfabetic
- Lista de jòcs de ròtle
- Lista dels articles sus la filatelia
- Lista de planaires
- Lista dels articles sus la moneda e sas colleccions
- Lista de revistas per la joventut
- Lista dels musèus franceses accessibles als deficients visuals
- Luòcs toristics en Japon
- Vejatz las listas tocant la television
Information[modificar | modificar la font]
- Lista de las cadenas de television d'information en continú
- Lista dels jornalistas
- Lista dels jornalistas del Canard Enchaîné
- Lista dels jornals pareguts sos la Revolucion francesa
- Lista de jornals
- Lista dels jornals argentins
- Lista dels jornals australians
- Lista dels jornals austriacs
- Lista dels jornals del Bahreïn
- Lista dels jornals bresilièrs
- Lista dels jornals canadians
- Lista dels jornals colombians
- Lista dels jornals croats
- Lista dels jornals cubans
- Lista dels jornals daneses
- Lista dels jornals egipcians
- Lista dels jornals espanhòls
- Lista dels jornals estonians
- Lista dels jornals finlandeses
- Lista dels jornals japoneses
- Lista dels jornals neerlandeses
- Lista dels jornals suedeses
- Lista dels jornals chècs
Espòrts[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
- Lista dels venceires de Liège-Bastogne-Liège
- Lista dels venceires de París-Niça
- Lista dels venceires de París-Roubaix
- Lista dels venceires del Torn d'Espanha
- Lista dels venceires del Torn de França
- Lista dels venceires del Torn d'Itàlia
Rugby[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
- Lista de fotbolaires
- Lista dels estadis de fotbòl franceses
- Lista dels venceires de la Liga dels Campions
- Lista dels venceires de la copa d'Euròpa dels venceires de copas
- Lista dels venceires de la copa de l'UEFA
Formula 1[modificar | modificar la font]
Esqui[modificar | modificar la font]
Tennis[modificar | modificar la font]
- Lista dels jogaires de Tennis
- Lista dels venceires de l'Open d'Australia
- Lista dels venceires de Roland Garros
- Lista dels venceires de Wimbledon
- Lista dels venceires de l'US Open de tennis
Wikipèdia[modificar | modificar la font]
- lista de las listas (autoreferéncia)
- Wikipèdia:Projècte/Ierarquizacion
- Wikipèdia:Projècte/Lista
- Wikipèdia:Paginas meta
- Wikipèdia:Lista dels portals
- Wikipèdia:Lista dels modèls
- Wikipèdia:Lista de las categorias
- Wikipèdia:Lista dels esbòsses
- Wikipèdia:Lista dels administrators
- Wikipèdia:Lista complèta dels tablèus de donadas amb paramètres (InfoBox)


text:
Santa Bauma
La Santa Bauma es un massís calcari d'Occitània, en Provença, dins lei departaments de Var e dei Bocas de Ròse.
Lo massís s'estend de l'Oèst a l'Èst-Nòrd-Èst sus 35 km de lòng (amb una linha de cresta de 12 km) e 15 km de larg amb una superficia de 21 km². Lo som dau massís es lo Jo de l'Aigla que culmina a 1147 m. Compren egalament sus son flanc Oèst lo ponch culminant dei Bocas de Ròse: lo Bauç de Bertanha[1] qu'atenh l'altitud de 1042 m.
Lo caractèr excepcionau dau site tèn a la preséncia d'una fageda madura, preservada despuei mai d'un sègle, e de la bauma de Santa Maria Magdalena, luòc de pelegrinatge major a l'Edat Mejana.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Cf. Novè Granet, de Victor Gelu, La Partença: «   » (traduch en francés per l'autor en pic de Bretagne; en francés actuau, se ditz pic de Bertagne).


text:
1599
Aquesta pagina concernís l'an 1599 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Revirada dei negociacions entre França e Savòia a prepaus dau traçat de la frontiera entre lei dos estats. Lo subjècte venguèt una fònt de tensions e una guèrra acomencèt tre l'annada seguenta. D'autra part, Enric IV prenguèt divèrsei mesuras regardant l'organizacion dau comèrci francés sus lo continent american. Permetèron d'assegurar lo desvolopament dei comptadors francés locaus a partir dau decenni seguent. A la Cort, mòrt de Gabriela d'Estrées qu'èra la mestressa principala dau rèi dempuei 1591. Aquò permetèt a Enric IV de se preocupar de sa succession car aviá encara ges d'eiretier legitim. Ansin, capitèt d'obtenir l'annulacion de son maridatge ambé Margarida de França e negocièt un maridatge novèu ambé Maria de Medici.


text:
Condat lès Montboissier : A visiter absolument ! Château d'Aulteribe (, c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO. Sermentizon, 25,0km de Condat lès Montboissier) Château de Villeneuve-Lembron (, c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO. Mareugheol, 25,7km de Condat lès Montboissier) A faire durant votre séjour à Condat lès Montboissier En plein Air Jasserie Jean Marie à Saint Pierre La Bourlhonne (23,5km du centre de Condat lès Montboissier). Observatoire du Col de Béal à Saint Pierre La Bourlhonne (26,7km du centre de Condat lès Montboissier). Le Jardin Pour La Terre à Arlanc (22,8km du centre de Condat lès Montboissier). A découvrir Centre Aqualudique à Issoire (18,9km du centre de Condat lès Montboissier). Ferme du Pré Fleuri à Sermentizon (24,9km du centre de Condat lès Montboissier). Villes et villages a visiter non loin de Condat lès Montboissier Le village de Usson, classé parmis les plus beaux de France mérite le voyage (11,8km du centre de Condat lès Montboissier). Classée Ville d'Art et d'histoire Saint Dier d'Auvergne vous propose un grand nombre d'activités et de visites. (14,8km du centre de Condat lès Montboissier). Le village de Montpeyroux, classé parmis les plus beaux de France mérite le voyage (23,2km du centre de Condat lès Montboissier). Le village de Saint Floret, classé parmis les plus beaux de France mérite le voyage (29,8km du centre de Condat lès Montboissier).
A parcourir durant votre voyage à Condat lès Montboissier Le Parc Du Château De Parentignat à Parentignat (16,3km du centre de Condat lès Montboissier). Le Jardin Du Citoyen Romain à Ambert (19,3km du centre de Condat lès Montboissier). Les Jardins Du Château D'Hauterive à Issoire (19,6km du centre de Condat lès Montboissier). Le Jardin Des Senteurs à Orbeil (19,8km du centre de Condat lès Montboissier). Le Jardin Pour La Terre à Arlanc (22,8km du centre de Condat lès Montboissier). Les Jardins De La Croze à Billom (22,9km du centre de Condat lès Montboissier). Le Jardin De Beauvezeix à Coudes (24,2km du centre de Condat lès Montboissier). Le Jardin Des Croisades à Busséol (24,9km du centre de Condat lès Montboissier). Le Parc Et Les Jardins Du Château De La Barge à Courpière (26,7km du centre de Condat lès Montboissier). Château De Vollore à Vollore-Ville (27,4km du centre de Condat lès Montboissier). Les Jardins Du Marchidial à Champeix (29,3km du centre de Condat lès Montboissier). Musée des Pénitents Blancs à Marsac-En-Livradois (19,6km du centre de Condat lès Montboissier). Musée de la Dentelle à Arlanc (23,2km du centre de Condat lès Montboissier). Monuments Historique de Condat lès Montboissier Château de Liberty du 18e siècle, 19e siècle
et dont les éléments classées sont Porte d'entrée (vantaux et imposte), escalier intérieur avec sa rampe en fer forgé, pièces suivantes avec leur décor : rez-de-chaussée : salon, salle à manger, chapelle, bureau, petit salon et deux chambres à l'Est, à l'étage : deux chambres à gauche et une chambre à droite du vestibule : inscription par arrêté du 25 février 1974 Carte touristique, les principaux sites touristiques à Condat lès Montboissier et dans les environs Cliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes. Logement saisonnier à Condat lès Montboissier Sinon en Gîte ?
-
Gîte d'étape du Col de Béal à Saint Pierre La Bourlhonne qui est à 23,5km de Condat lès Montboissier. - Gîte Les Sapins à Saint Didier Sur Doulon, Gîte de M. Magaud qui est à 27,9km de Condat lès Montboissier. En chambre d'hôte
-
Chambres d'Hôtes L'Echarpe d'Iris à Montpeyroux (24,3km de Condat lès Montboissier), Chambre d'hôte de Mme Christiane Baldit. - Chambres d'Hôtes La Béalière à Lempdes Sur Allagnon (25,9km de Condat lès Montboissier), Chambre d'hôte de M. François Donnadieu. Ou encore Centre de Vacances
Centre d'Accueil Le Domaine des Plaines à Bertignat (16,9km du centre de Condat lès Montboissier).


text:
Amsterdam
Amsterdam es la capitala dels Païses Basses. Administrativament, aparten a la província d'Olanda Septentrionala.
Es actualament la vila pus granda del país e son centre cultural e financièr. Sa populacion èra estimada a 743 905 abitants, lo 1 de julhet de 2006. Sa superfícia totala es 130 km² (tèrra : 100 km²). Amb Rotterdam, Utrecht e l'Aia es una de las vilas mai importantas del Randstad, que ne constituissi lo sieu nuclèu nòrd.
Amsterdam a un encant particular a causa de los sieus ostals de brica nautas e estrechas e la siá ret de canals, pels que resulta agradiu passejar. L'inestabilitat del subsòu - causa del gradual enfonzament de qualques bastissas - exigís que la majoritat dels abitatges s'assentan sus puntals de fusta. La granda manca d'abitatges modèrns en lo casc vièlh a multiplicat lo nombre d'abitatges flotants. Amsterdam deu la siá armonia a l'edificacion bassa e a l'abséncia de grandas avengudas. Constituissi un autentic paradís per las bicicletas, que permeton al visitant descobrir la vila e los sieus encants.