text:
Avèm de regions istoricas que se definisson per lor singularitat : Gasconha, Lemosin, Auvèrnhe, país niçard… Mas n’avèm d’autras que cobriguèron de realitats divèrsas, que podèm dire politicas, de còps la totalitat del territòri occitan : Aquitània, Provença e Lengadòc.
Aquitània. La província creada jos aquel nom per l’emperador August - e dont degun non pensa a celebrar lo dosen millenari -, limitada al nòrd pel Léger, al sud pels Pirenèus, al sud-èst, mai o mens per Garona e al nòrd-èst per las Cevènas, aguèt una fortuna espectaclosa. Coma reialme gòt, s’espandiguèt fins a la Mediterranèa e als Alps, emai a l’Espanha. Coma reialme carolingian, sos limits foguèron lo Léger, lo Ròse e l’Ebre. Coma ducat, foguèt separat puèi reünit a la Gasconha e se retrobèt aital dins la província de « Guianha-Gasconha » fins a la Revolucion. A l’entorn de l’an mil, lo nom d’Aquitània, per delà sos limits del moment, designava una cultura e ja una civilizacion : pels cronicaires, Constança de Provença, femna del rei de França Rodbèrt lo Piós, seriá venguda d’Aquitània ; dins un poèma contemporanèu dedicat a l’emperador Oton III, l’Aquitània es citada coma una nacion ; l’istorian Philippe Wolff evocarà dins un meteis ensemble « l’Aquitània e sos marges ». Aquitània èra lo nom politic de l’Occitania encara al s. XIX.
Provença. La Provença deu son nom a la « provincia narbonensis » creada al s. II av. J.C. e que constituïguèt amb l’Aquitània augusteana lo « diocèsi de Vièna », matritz de l’Occitania. Aqueste, après las divisions administrativas de l’ensemble, se disiá tanben « diocèsi de las sèt províncias ». Fin finala, es tot lo territòri d’aqueste diocèsi del sud de Léger que foguèt designat a l’Edat Mejana jol nom de Proensa. Era lo nom emplegat pels trobadors e o serà tanben pels istorians de la literatura fins a uèi ont es remplaçat de mai en mai per lo d’Occitania. Podèm parlar a l’ora d’ara d’una Provença al sens estreit (lo tròç annexat al reialme de Ravena al s. VI e que gardarà aquel nom) e d’una Provença al sens larg. Joan de Nòstradama coma Frederic Mistral joguèron d’aquesta ambigüitat. Lo reialme de Provença de Loís l’Òrb (a l’encòp emperador d’Occident) traspassava lo Ròse coma la Durança. Lo marquesat de Provença (origina de la bandièra occitana), lo comtat de Provença e lo comtat de Forcalquièr formèron la província de Provença fins a la Revolucion francesa.
Lengadòc. A l’Edat Mejana, lo teoric reialme de França èra devesit lingüisticament entre los territòris de « la lenga d’oïl » e los de « la lenga d’òc ». Quand annexèron al « domeni reial » las possessions dels comtes de Tolosa, al s. XIII, aquelas apartenián a « la lenga d’òc », en latin lingua occitana. Venguèron puèi una província que se designava naturalament coma de « la lenga d’òc » e que fin finala prenguèt lo nom de Lengadòc, en latin Occitania. Fins a la Revolucion, aquesta cobriguèt un espaci linguistic que cabiá una part importanta de l’occitan central, mas tanben una part d’occitan gascon, una autra d’occitan provençal e una autra de nòrd-occitan. Podèm doncas dire que lo Lengadòc pòt èsser considerat comme l’Occitania al sens estreit e que l’ensemble dels païses de « la lenga d’òc » constituïsson l’Occitania al sens larg. Al s. XXI, R. Lafont e P. Bèc se podián dire « Lengadocians », quitament se lors parlars d’origina èran l’occitan provençal e l’occitan gascon.
Es donc en tota legitimitat que la region novèla Aquitània + Lemosin + Peitau-Charanta poiriá conservar lo sol nom d’Aquitània ; que la region novèla Miegjorn-Pirenèus + Lengadòc-Rosselhon poiriá conservar lo sol nom de Lengadòc (non seriá injuriós pels « Rosselhoneses » que fasián partida de la Narbonesa e qu’emplegavan a l’Edat Mejana, e d’unes encara, la particula afirmativa « òc ») ; que la region Provença-Alps-Còsta d’Azur poiriá conservar lo sol nom de Provença. Seriá en meteis temps una reconeissença istorica màger.
J. P.


c: text/html

text:
Los renaissentistas occitans an totjorn agut (e se compren) una relacion ambigüa amb la lenga oficiala de l’empèri. Al s. XIX, l’occitan provençal èra considerat coma la varietat mai bèla de la lenga nòstra perque semblava mai prèp del francés, tant armoniós coma lo francés. Aital, dins lo filme « Le Schpountz » (1938), lo Provençal Fernandèl se trufa d’un Carcinòl per sas « r » apicalas. Ara, al bèl contrari, es en oposicion al francés que se construtz l’identitat occitana e se vei de francismes pertot : per restaurar çò pensan una autenticitat perduda, l’occitan se deu apiejar sus totas las lengas romanicas levat sa vesina al dintre de l’ensemble linguistic « gallo-romanic ».
Era l’annada terribla, 1271, l’annexion de las tèrras dels comte de Tolosa al domeni reial. Abans, aquel vast territòri non èra qu’una part luènha d’un empèri virtual. Ara, èra estreitament associat a son quite còr. E per son espandi, èra plan mai bèl qu’aqueste. Sa lenga tanben èra mai elaborada e prestigiosa. Non mancava de juristas e d’administrators que foguèron sollicitats a la capitala novèla. Es aital que la lenga illustrada per Conon de Betuna, lo castelan de Coucy o encara Teubald de Champanha, lo qu’èra tanben rei de Navarra, foguèt tocada al prigond per una invasion lingüistica dont se sentissiá de longa l’influéncia insidiosa.
La lenga medievala anciana practicava (coma o avèm vist) l’accentuacion sus l’antepenultima sillaba, mas non es lo cas a l’ora d’ara, levat en país niçard. Per designar las vilas italianas de « Genova », « Mantova », « Padova » e « Capua », e la vila espanhòla de « Córdoba », se disiá doncas Gènoa, Màntoa, Pàdoa, Càpoa, Còrdoa... Aquela prononciacion s’es conservada mai o mens en catalan : Gènova, Màntua, Pàdua, Càpua, Còrdova. Lo CLO a preconizat la restauracion de las fòrmas occitanas susditas, mas en adaptar la prononciacion, tant coma se pòt, a la fonologia actuala, es a dire en doás sillabas, sense iatus entre las vocalas finalas.
La lenga anciana coneissiá dins son ample l’accent tonic sus l’antepenultima : làgrema. Uèi aquelas fòrmas (proparoxitòns) se son mantengudas dins de territòris non annexats a l’Estat francés, la Catalonha del sud, o annexats despuèi pauc de temps, la Catalonha del nòrd e lo país niçard.
Lo prefixe « con- » -o la particula assimilada- s’exprimís diferentament en occitan segon que lo mot al qual es associat es de formacion populara (las originas de la lenga) o sabenta (manlevat dirèctament al latin). Dins lo primièr cas, la « n » es totjorn amudida. Aquesta realitat de la lenga parlada es ara negada per una grafia que se vòl englobanta - o de tròp etimologica -, amb de consequéncias màgers sus la prononciacion dels aprenents novelaris. Çaquelà èra presa en compte dins la lenga anciana e dins los diccionaris modèrnes sense pretencion normativa.
Es aital, lo CLO (o los que parlan en son nom) preconiza d’escriure « *ça que là » e « *çò’m par » per « çaquelà » e « çampar » (« saquela » e « sampa » pels autors e diccionaris ancians). Segon los diccionaris modèrnes, « çaquelà », coma conjoncion, vòl dire en francés pourtant e cependant, e coma advèrbi quand même e d’ailleurs. Mas, se destacam cadun dels elements que compausan aqueste mot, lor rendèm lor valor pròpria, exactament coma dins la locucion « ça e la » e lo sens (« tant aicí coma ailà ») ven tras qu’escur pels contemporanèus.
Non son nombroses los occitans qu’an vertadièrament consciéncia de l’unitat de lor lenga e, qu’al dintre d’aquela, las comunicacions e los escambis non an jamai cessat. Aital, la preséncia de fòrça mots nòrdoccitans sul territòri sencer non es gaire reconeguda dins son ample e aquestes passan sovent per de francismes, quitament en… Occitania septentrionala. En Provença, per anar al mai aisit, avèm « chaire, « chambra », « champ », « chapvirar », « chauchar », « chauchavièlha », « chaudèu », « chauma », « chausida », « chausir »…
“... aug la cortesa gen / que cridon cyre / al frances humilmen...”.
B. Sicard de Maruejòls.
Al començament del s. XVIII, los fraires Castanhièr, nascuts a Carcassona - lors retraits, pints pel Catalan Jacint Rigau i Ros, son conservats al musèu d’aquesta vila -, avián amassat de fortunas immensas. Francés, l’ainat, banquièr a París, èra director de la Companhiá de las Índias, e Guilhèm, lo cabdèt, demorat en Lengadòc, èra vengut, per crompas de fèus, baron de Cofolencs, comte de Clarmont-Lodeva e senhor de Cuxac-Cabardés.
Ai agut legit que dins la lenga medievala i aviá tant de mots amb la « e » de sosten coma de mots sense aquela « e ». Plan segur. Non sèm nosautres que direm lo contrari, quitament se los exemples fan un pauc sofraita per la segonda afirmacion. Direm simplament que l’aparicion de la « e » de sosten acompanha un fenomèn doble, l’arribada de mots sabents (pel latin) e l’evolucion fonologica.
Coneguèrem una epòca ont l’eleit de païses que i a èran enviats per las risièras dins la tòca (coma se disiá) de retrobar al prèp del pòble una vertat, una autenticitat, una innocéncia primitiva qu’aurián perdudas. En çò nòstre, en Occitania, es puslèu lo contrari : lo pòble es covidat a retrobar al prèp d’un eleit causit - la berreta a la man coma se deu - una vertat, una autenticitat, una innocéncia primitiva qu’auriá perdudas.
D’una antiquitat mens prestigiosa que Marselha mas mai anciana, Tolosa - coma sas omonimas del sud dels Pirenèus - deu son nom als pòbles aquitans primitius que vivián aquí abans las èrsas celticas. Ocupava alavetz una posicion estrategica sus aquela « via de l’estanh » entre l’ocean e la Mediterranèa, a la joncion del camin fluvial e del camin terrèstre. Serà puèi la capitala dels Vòlques Tectosages als quals los Romans fisaràn la garda dels confinhs de la Gàllia narbonesa.
Dins un jornal en linha dont l’objectivitat non es l’atot màger e que fins ara observava escrupulosament lo silenci organizat altorn de l’Acadèmia occitana, aquí que non se parla mai que d’Acadèmia, o puslèu d’acadèmias ! E òc. Après la creacion de l’Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana e la preséncia dins aquel organisme de membres de l’Acadèmia occitana, caliá trobar quicòm mai.
Pèire Cardenal disiá « predicator » e « (p)salme » ; L. Alibèrt disiá « predicator » e « (p)salm » ; lo CLO disiá « predicador » e « (p)salm ; l’Acadèmia occitana ditz « predicator » e « psalme » (« psalme » coma « psicologia » etc.).
Doncas, per far cort, lo CLO contraditz Alibèrt quand a rason e lo seguís quand a tòrt.
Fòrça causas, fòrça punts presentats pel Conselh de la lenga occitana dins sa Sintèsi de 2007 (*) son estats acceptats per l’Acadèmia - que de membres sieus ne faguèron partida -, quand se tractava d’aprigondir, de precisar, de restablir o de corregir sense las traïr las proposicions de Loís Alibèrt. Mas non podèm donar nòstre acòrdi a d’unes modificacions de la nòrma alibertina, mai que mai quand son justificadas per d’arguments falses, especioses, contraproductius e de còps contradictòris.
Lo Conselh de la lenga occitana publiquèt sas sintèsis en 2007 e se calèt. L’Acadèmia occitana comencèt en 2008 son trabalh de fons sus la lenga en ne proclamar l’urgéncia. Cossí aquò ? Anam temptar d’i respondre.
Loís Alibèrt, dins sa gramatica, despartís (o rapelam) los mots occitans en « populars », semisabents » e « sabents ».
Los lexicografes nòstres an sovent de dificultats amb los mots dits « sabents » o « cultes », los neologismes necessaris al sègle XXI, es a dire l’occitan de uèi. Son sovent demorats de bons felibres e totas las responsas a lors questions las sabon trobar dins lo TDF.
Se parlava de complèxe de patés, d’alienacion culturala, d’identitat alienada… Quand parlavan en cors d’istòria, al collègi, de « lenga d’oïl » e de « lenga d’òc », jamai non se fasiá de relacion entre aquesta darrièra e la lenga parlada. Los nòstres primièrs « renaissentistas » se disián « neoromans », es a dire que volián restaurar la lenga vièlha mas brica parlar « patés ». Çò mai malaisit, dins de situacions tan dolorosas coma la nòstra, es d’agaitar e d’agantar la realitat tala coma es. Una joventa me disiá un jorn qu’en occitan caldriá « al mens » prononciar « a » plen las finalas dels prenoms femenins. Que seriá mai polit.
L’ora es a tornar pensar l’organizacion territoriala de l’espaci occitan. Presentam aquí nòstre vejaire, dictat per la volontat d’associar las condicions del desvolopament economic a la promocion de nòstra cultura al dintre de regions de « talha europèa ».
Prepausam una Occitania agropada altorn de tres regions al lòc de sieis.
Es amb grand plaser que saludam la reconeissença pel Conselh de Govèrn de Catalonha, de l’Acadèmia de la lenga occitana, filha de l’Institut d’Estudis Aranesi. Aquela institucion, oficiala sus tot lo territòri de la Generalitat, obrarà a l’encòp a la normalizacion de l’occitan aranés e a la promocion de l’occitan estandard.
Sabèm que d’unes se n’estonan mas l’istòria d’una lenga romanica deu començar amb lo latin. Es lo cas donc per l’occitan. Se sap que la latinizacion del país se faguèt a partir de la creacion de la província romana de Gàllia transalpina (-120), venguda Gàllia narbonesa (-118) amb l’estatut de província senatoriala (-27/13). Aquí es la matritz de nòstra lenga que s’espandiguèt, per la via domiciana, cap al nòrd-èst de l’Ispània (futura Catalonha) e, per Tolosa, cap a l’oèst e al nòrd en Aquitània, a laquala serà finalament reünida al s. III dins lo diocèsi de Vièna.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo vòt FdsG es pas estonent, es regular ; aquel bilhet es per informar de la causa e benlèu mai, sobretot per contrabalançar la propaganda de Montpelhièr que regularament, sortida de l’universitat, e que formata los estudiants dempuèi annadas e annadas, assaja de far creire al contrari, se tracha d’una professora d’universitat mai qu’avuglat per la realitat del terrenh e per sa militança a l’esquèrra pauc important lo contengut real dels vòts contra l’occitan, e donc ambe elas, totes los professors que fan encara fisença a la FELCO. Aquesta militant veïcula un ostracisme pro-esquerrista sense equivalent en occitanisme. (per me èstre contra l'occitan, car per èstre la presentacion de la realitat del Fdg, çò que seriá pas bric vertat, e vaquí lo fait, dins lo document junt). Es plan segur que lo militant elegit a Tolosa es pas una excepcion e que lo nombre de militant-elegit del FdG es pron elevat per non pas aver qu’una vision negativa de l’occitan (es de dire la limitar al coorporatisme de l’ensenhament o de l’universitat, alara que lo problèma es tanben las resorgas politicas en regions occitanas), se n’èra una excepcion, seriá de totas las inauguracions coma lo militant-elegit del PCF que participa a totas las inauguracions occitanas de Tolosa, M.Lacaze( que cal felicitar), e que demanda sistematicament d’èstre informar coma pas un elegit de la comuna La meuna conclusion es clara ; Jean-Luc Mélenchon qu’a jà provat sa desinformacion contra la lenga bretona, non pòt èstre que dins lo camp de l’abstencion de Tolosa, l’abstencion es la mòrt de l’occitan.
Lo MRC es gaire estonant, son ultranacionalista franceses, e iun partit format de francmaçons de primièra tria.
Per l’elegida UMP (es pas novèl tanpauc), es aquela qu’a jà protestat per aver de votar per editar documents de promocion (zo fan pas en anglés), pel musèu de la vila en lenga occitana. Aquesta professora es jà membre d’una universitat qu’emplega l’anglés en contra la lei Toubon sul subjecte, sense que cap prefectura aguèsse castigat lo fait, ni la tolzana, ni la regionala (i a tròp de nivèls jacobins a Tolosa) ; contrariament a la sortida del panèu de Tolosa en occitan ; i a sempre dos pèses doás mesuras per las lengas en fR-nça, e lo FdG coma mantunes militants de l’UMP desvalorízan aital las promessas publicas que se fan aital desrealitats. Lo Nicolas Sarkozy vòl pas de la Carta Europèa de las lengas, e explica qu’es pas contra las lengas en fR-nça (vaquí la pròva clara de sa militanta-ezlegida) ; es un discors pels militants linguistas que sábon l’interès de la lei, coma a Tolosa 1 –facultat de dreit, e qu’espèra que los elegits locals s’empleguèssen a desvolopar una politica lingüistica; la professora UMP explica lo contrari coma l’elegida FdG.
Donc es clar, FdG e UMP, an discors positiu sobre las lengas, mas concretament quand las causas son seriosas, son dins l’abstencion en Occitània. Es vertat qu’es jà una evolucion, lo FN quora èra al Conselh Regional votava sistematicament contra l’occitan, comme M.Myard e Dassault a Paris elegit UMP.
Donc un conselh de ciutadan qu’anari votar pel primièr torn, votar abstencion FdG e UMP, votatz pels autres !
Alara a Tolosa, los Capitols qu’an votat son : UMP-NC (parcialament), MoDem (totes), Les Verts (prepausicion dels Verds, totes), totes los socialisas e radicals.
Lo viure a Tolosa o «vivre ensemble», convivéncia, debuta per una acceptacion sancièra d’una politica per la lenga istorica de Tolosa, l’occitan. L’occitan es la lenga de totes, quitament dels Franceses que venon viure en Occitània, son pas d’aquestes que pensan que cal una extradicion en França a los que vòtan contra l’occitan, quitament se podèm per provocacion e per melhor far entendre lo discors, cridar aital fòrt per dignitat dels aujòls manténguer.
La comunicacion de la votacion da la Carta municipala per l’occitan per la quatrena vila de fR-nça se farà pendent la manifestacion de Tolosa dissabte venent. E un fum de personals politics seràn presents, farèm lo compte precis aquí, e sobretot farèm lo compte de los que son pas venguts.
Cal notar que la meteissa carta es estada adaptada de Perpinyà (majoritat UMP-Unitat Catalana), dètz-e-cinc annadas farà lèu, carta bailejada per Unitat Catalana que lo pòrta-paraula sosten la candidatura de François Bayrou, e carta presentada a las Assisas de la Cultura Occitana en setembre passat en companhiá d’un cargat de mission de la comuna d’Estrasborg, socialistas. Soi faits, pas bric invencions per escriure aquel bilhet.
E coma entendut, farèm las votacions en foncion (per equitat politica e perqué ai un pauc d’etica, me sembla important de notar totes los presents e de promòure l’etica politica de los que son venguts). Lo meu compte serà coma se dèu d’un democrata, imparcial.
-°-
Apondon al nacionalisme republican de Jean-Luc Mélenchon:


text:
Torisme
Lo torisme es la practica, l'accion de las personas que viatjan e visitan d'endreches divèrses per léser, per de motius de coneissença personala e se divertir.
Definicion del torisme[modificar | modificar la font]
Una de las darrièras definicions del torisme es estada balhada per l'economista Austriac Hermann Von Schullard en 1910. Lo definiguèt coma, "total de la soma d'operacions, principalament d'una natura economica, que son dirèctament ligadas a l'entrada, sejorn e movement dels estrangièrs interior e exterior dins un cèrt país, ciutat o region."
En 1976 la Tourism Society of England a definit aquò atal, "Torisme es lo movement temporari e de corta durada de personas vèrs de destinacions fòra dels luòcs ont demòran e trabalhan normalament. E tanben las activitats d'aquestas personas durant lo temps que demòran dins los luòcs visitats. Aquò inclutz de movements de personas jos una motivacion quina que siá."
En 1981 l'AIEST (Associacion Internacionala d'Expèrts Scientifics en Matèria de Torisme) a definit lo torisme en tèrmes d'activitats particularas causidas per tria e entrepresas en defòra de l'environament familial.
Lo torisme a dos aspèctes: cultural e economic. Dins qualques païses e regions, las activitats toristicas son una font significativa de revengut, de còps la pus importanta activitat economica.


text:
Dissabte assolelhat. Un shinhau de calima entath dimenge.
Es temperatures contunharàn en tot èster nautes entara epòca (8°/25° en Betren; 6°/23° en Arties).
Eth dimenge 22 auram un shinhau de calima, acompanhada de bromes nautes e primi pendent eth maitin. Pera tarde era nivolositat serà un shinhau mès densa e se formaràn quauqui bromalhs d'evolucion damb probabilitat baisha de tempèsta a darrères ores.
Es temperatures contunharàn en tot èster ostiuenques (9°/25° en Betren; 8°/23° en Arties).
Eth deluns, seguirà er ambient entrebolit peth povàs en suspension e serà mès embromat damb possibilitat de quauqua precipitacion fèbla e intermitenta pendent era jornada.
Leugèr e transitòri descenuda de temperatures maximales (9°/21° en Betren; 7°/20° en Arties).


text:
Avertiment
AVERTIMENT
L' objectiu d' aiceste libre es doble: servar lo patrimòni linguistic occitan, e ajudar los que vòlon conéisser e practicar melhor nòstra lenga.
Totes sabèm que per parlar una lenga, cal far seus, lo mai possible, lo lexic, la sintaxi e l'èime de la lenga. Per comprene o se far comprene, cal recebre o donar quora un sinonim, quora un o mai d'un exemple. N'avèm besonh tant dins la fasa d'aprendissatge de la lenga coma dins la fasa de perfeccionament, mas tanben dins la practica quotidiana. Per mantuna rason, lo nombre d'exemples es limitat e sovent insufisent dins las gramaticas e los diccionaris. Es aquela manca qu'avèm ensajat de compensar, en fasent a l'encòp un obratge de consulta e un instrument de trabalh original sus la lenga.
I trobaretz de centenats de sinonims e de milieirats d'exemples autentics de lenga parlada e modèrna que los Occitanofòns de naissença e fòrça mai tes emplegan correntament. E mai se cal tanben téner compte de l' intonacion (en lenga parlada) e de la diferéncia entre lo sens pròpri e lo sens figurat, una expression o una frasa dison totjorn quicòm. D' ont mai coneissèm de biaisses de dire, d' ont mai o di sèm melhor e d'ont mai o escrivèm melhor. Oblidèssem pas que la lenga escricha es lo complement natural e indispensable de la lenga parlada: una enriquís l'autra.
Propausam dètz categorias principalas e vint-e-sèt joscategorias, d'unas mai longas que non pas las autras, que seriá estat inutil e completament artificial de voler far de tièiras egalas. Vist que los camps lexicals de t


text:
Magalona
Magalona es un masatge apertenent ara a la comuna de Vilanòva de Magalona (Erau). Es una anciana illa volcanica ligada a l'ora d'ara al continent per de cordons litorals. Lo site abriga ara la Catedrala de Sant Pèire e Sant Pau de Magalona e un centre d'ajuda pel trabalh.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Foguèt una anciana ciutat fondada pels Visigòts, sus l'illa omonima. En rason de la seuna posicion sus un cordon sablonenc aisit d'aparar, entre una lòna e la mar, l'illa venguèt lo luòc d'una catedrala e un ancian evescat que foguèt roïnat pels Francs en 737.
La vila actuala de Vilanòva de Magalona foguèt bastida a la meteissa epòca sul continent.
Los evesques se refugièron sul site de Substancion qu'arai despareguèt. Magalona foguèt relevada per l'evesque Arnald (1030-1060). En 1172, lo comtat de Melguèlh passèt als mans de l'Ostal de Tolosa. Lo privilègi de batre moneda (lo sòu melgorian) aperteniá als comtes de Melguèlh que, roïnats, daissèron lors drechs al papa Innocenci III que los fudèt a l'evesque Guilhèm III d'Autinhac (1204-1216) lo 14 d'abril de 1215. Dempuèi, la comtat de Melguèlh foguèt als mans dels evesques de Magualona. Aqueles evesques deguèron far fàcia a la pujada de l'ostal d'Aragon que veniá de dintrar en possession de Montpelhièr. A partir de 1293, Felip IV installèt un talhèr a Somèire que foguèt transferit a Montpelhièr en 1356. Lo sètge episcopal foguèt suprimit en 1536 e s'establiguèt a Montpelhièr.
La Catedrala de Sant Pèire e Sant Paul de Magalona d'estil romanic, fortificada, foguèt classificada Monument istoric. Lo site abriga actualament un centre d'ajuda pel trabalh.
Geologia[modificar | modificar la font]
L'illa foguèt formada per una erupcion surtseiana entre -3,8 Ma e 5 Ma (pliocèn)[1].
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Faciada Oèst de la catedrala de Sant Pèire e Sant Pau de Magalona
per Séraphin-Médéric Mieusement
(mars 1888)
-
-
-
Nòtas et referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Paul Ambert, Le volcanisme Pliocène inférieur de Maguelone (région de Montpellier, Hérault)- C. R. Geoscience 335 (2003).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)historique, presentacion
- (fr)Istòria dels sòus de Melguelh (Magalona)
- (fr)catedrala de Sant Pèire de Magalona
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)J. Rouquette e A. Villemagne, Cartulaire de Maguelone, 4 tomes, 1912
- (fr)J. Rouquette e A. Villemagne, Bullaire de l'église de Maguelone, 2 tomes, 1914


text:
Calcarea
Las Espongas calcàrias son d’organismes apartenent al grop dels Metazoaris (animals) d'organizacion fòrça simpla : presentan pas que dos fulhets cellulars (endodèrma e ectodèrma), son doncas qualificadas de diploblastics.
Somari
Estructura[modificar | modificar la font]
L'esqueleta d'aquestas Espongas es exclusivament constituit d'espiculas calcàrias, lo mai sovent jos la forma de calcita, formant de còps una massa continua. Una diferéncia amb las autras « Espongas » es l'abséncia d'una diferenciacion de las espiculas en microsclèras e megasclèras. Aquestes dos punts constituisson de caracteristicas pròprias a aqueste grop.
Las formas rencontradas van dels pus simples (tipe ascon), als mai complèxes (tipe leucon), en passant per las formas intermediàrias (tipe sycon).
Abitat[modificar | modificar la font]
Las Espongas calcàrias son totas marinas. Mas, probablament a causa de la composicion de lor esquelèt, la màger part de las espècias se rescontra dins los 100 primièrs mètres jos la superficia. (Vejatz solubilitat del carbonat de calci). Çaquelà, cèrtas espècias abitan a de prigondors abissalas.
Etologia[modificar | modificar la font]
Aquestes organismes an besonh d'un substrat dur per se desvolopar. La larva se fixa sus un supòrt per l'extremitat blastoporala.
Embriologia[modificar | modificar la font]
La gastrulacion es estada observada dins las formas Sycon.
Lista de las espècias d'Espongas calcàrias demest las 1000 conegudas (per òrdre alfabetic del nom scientific)[modificar | modificar la font]
- Chancellaria sp. (mai ancian fossil conegut : -540 MA;Cambrian)
- Grantia compressa
- Leucandria aspera
- Leucosolenia complicata
- Sycon elegans
- Sycon raphanus
Classa de las espongas calcàrias (Calcarea)[modificar | modificar la font]
- Sosclassa dels Calcaronea
- Òrdre dels Leucocoleniidats
- Familha : Amforiscidats, Grantiidats, Eteropiidats, Lepidoleuconidats,
- Òrdre dels Leucocoleniidats
leucosoleniidats, staurorafidats, sicettidats.
- Sosclassa dels Calcinea
- Òrdre dels clatrinidats
- Familha : clatrinidats, leucaltidats, leucastidats, leucettidats, paramurranionidats, soleniscidats
- Òrdre dels murraionidats
- Familha : lelapiellidats, mirraionidats, paramurraionidats
- Òrdre dels clatrinidats
- Òrdre dels Litinidats
-
- Familha dels lelapiidats, minchinellidats, petrobionidats
-
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
De legir[modificar | modificar la font]
Classificacion filogenetica del vivent per Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader a las edicions Belin
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Tree of Life Web Project : Calcarea (en)
- Referéncia ITIS : Calcarea Bowerbank, 1864 (fr) (+ version anglesa (en))
- Referéncia Animal Diversity Web : Calcarea (en)
- Referéncia NCBI : Calcarea (en)


text:
Serekh
En escritura ieroglifica anciana e dens los noms de la titulatura deus faraons mei ancians un Serekh qu'ei ua representacion grafica d'ua façada de palais dab ua encinta on ei marcat lo nom de Her deu faraon e qui ei coroada d'ua haucon simbòl deu diu Her (Òrus).
A la fin de la segonda dinastia aquesta representacion de Her que ho remplaçada (puish juntat au) peu diu Seth çò qui ei interpretat com un testimoniatge d'un conflicte intèrne puish que dens la mitologia ambs diu que s'opausan atau com s'opausan las loas regions.


text:
Pan American World Airways
Pan American World Airways (mai coneguda coma Pan Am) es una companhiá aeriana internacionala mai importanta dels Estats Units d'America dels ans 1930 fins la seuna falhida en 1991, i a que se devon fòrças innovacions dins l'industria dels transpòrts aerians internacionals. Fondada coma un servici d'idravions a Key West (Florida), aquela companhiá se desmarquèt amb l'utilizaion massissa dels reactors e de l'utilizacion dels sistèmas de reservacions informatizats.
Aprèp de 1991, Pan Am coneguèt doas renaissenças:
- La segonda Pan Am foncionèt de 1996 a 1998 ecoma una companhiá aeriana de bais còst de long cors entre los Estats Units d'America e la Cariba. Lo seu còdi OACI venguèt PN.
- La tresena, basada en Portsmouth, New Hampshire acabèt lo sevici en 2004. Aquela darrièra, en cambi, mantenguèt los meteisses còdis IATA e OACI coma l'originala.
Entre los diferents Pan Am i aguèt cap de relacion, levat lo nom. La Boston-Maine Airways, una companhiá alemanda de la tresena Pan Am, encara contunha amb la marca «Pan Am Clipper Connection».


text:
Aquisgran
Aquisgran, Aisgran[1] o Ais d'Alemanha[2] (en alemand Aachen, en latin Aquisgranum) es una vila d'Alemanha, dins lo land dau Ren dau Nòrd-Vestfàlia, pròche la frontiera amb Belgica e lei País Bas, a 65 km a l'oèst de Colonha, e es la ciutat pus occidentala dau país, a 50° 46' N e 6° 6' È. Populacion: 257 250 estatjants (2006).
Somari
Esquipament[modificar | modificar la font]
L'Universitat Tecnologica RWTH Aachen (Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule) es un deis instituts universitaris d'estudis tecnics pus importants, especializat qu'es en engenhariá mecanica. Una de sei seccions, lo Klinikum Aachen, es l'edifici espitalier pus grand d'Euròpa. A l'entorn dau RWTH se son desvolopadas un molon d'entrepresas informaticas.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lei romans nommèron Aquis Granum o Aquisgranum lei fònts termalas sulfurosas localas. D'aquí ven lo nom occitan Aquisgran, qu'es de formacion culta e qu'es similar ai noms dins d'autrei lengas romanicas.
La ciutat es coneguda per de noms diferents segon lei lengas: Aachen en alemand estandard, Oche dins lo dialècte locau, Aquisgrà en catalan, Aix-la-Chapelle en francés, Aken en neerlandés, Aquisgrán en espanhòu, Aguisgrão en portugués, Aquisgrana en italian, Akwizgran en polonés, Cáchy en chèc, etc.
Tocant l'origina de Granus, de teorias divèrsas an corregut, mai encuei s'accèpta largament que deriva dau mot celtic que designa lo dieu de l'aiga e la santat. E dempuei l'epòca romana, lei fònts d'aiga cauda son estadas canalizadas en banhs termaus (qu'encara s'utilizan actualament). La sillaba aa- iniciala d'Aachen es un ancian tèrme alemand, Ahha, emparentat amb lo latin aqua, totei dos amb lo meteis sens d'« aiga ».
Dins lei zonas uei occitanofònas de l'ancian Empèri Roman lo mot d'aquis (ablatiu plurau d'"aquae") venguèt ais o ax en occitan. Ansin Ais d'Alemanha, Ais de Provença, Ax de Lengadòc e Dacs de Gasconha an la meteissa etimologia.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après lei romans, l'endrech foguèt abandonat fins au sègle VIII, quand foguèt mençonat amb lo nom d'Aquis Villa. En 768, Carlesmanhe arribèt a Aquisgran per lo primier còp. Li agradèt lo luòc e, vint ans puei, comencèt de i construire un palais. La magnifica capèla palatina venguèt pus tard la catedrala d'Aquisgran. Carlesmanhe passèt la majoritat deis ivèrns a Aquisgran entre 800 e sa mòrt en 814, per gausir dei fònts d'aiga termala. Pus tard enterrèron Carlesmanhe dins la capèla, ont se pòt veire encara sa tomba uei.
En 936, l'emperaire alemand Oton I foguèt coronat rei dins la catedrala. A partir d'aquò, Aquisgran foguèt lo luòc de coronament deis emperaires dau Sant Empèri Roman Germanic durant lei 600 ans seguents. Lo darrier emperaire que lai coronèron foguèt Ferrand I en 1531. A l'Edat Mejana, Aquisgran èra una dei vilas mai grandas de l'Empèri; sempre se mantenguèt coma ciutat liura dins lo Sant Empèri. A l'Assemblada dei Districtes Imperiaus de la Reichsreform (reforma imperiala) qu'aguèt luòc a Worms en 1495, Aquisgran i foguèt representada dins lo districte de la Bassa Renània-Vestfàlia.
Après la Guèrra de Trenta Ans la ciutat tenguèt ren qu'una importància regionala.
Devèrs 1880, la populacion d'Aquisgran èra de 80 000 personas. Èra un nos important de camin de fèrre. La vila se transformèt en un nuclèu manufacturier ont se fabricava de fèrre per lo camin de fèrre, de blocas, d'agulhas e de botons. Tanben i se destacavan lo tabat e lei teissuts de lana e de seda.
Fòrça degalhada durant la Segonda Guèrra Mondiala (lei bombardaments destruguèron lei dos tèrç de la vila), lo 21 d'octòbre de 1944 Aquisgran foguèt la primiera vila alemanda a èsser ocupada per lei tropas aliadas.
Mentre que lo palais de Carlesmanhe existís plus, la catedrala es encara l'atraccion principala de la ciutat. Après sa construccion foguèt la glèisa pus granda au nòrd deis Aups durant 400 ans. Dedins se i tròban lei tombas de Carlesmanhe e d'Oton III. La catedrala d'Aquisgran es estada considerada Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO.
Causas divèrsas[modificar | modificar la font]
Aquisgran es un centre industriau e un nos de camin de fèrre important, qu'inclutz la ret dau tren d'auta velocitat Thalys. Una indústria coneguda dau passat foguèt la produccion d'agulhas, tipica de la vila.
Cada an i celèbran lo CHIO (abreviacion francesa dau Concours Hippique International Officiel "Concors Ipic Internacionau Oficiau"), qu'es lo rescòntre equèstre pus grand d'Alemanha. Aquisgran foguèt tanben lo sèti, en 2006, dei Jòcs Ipics Mondiaus.
Lo club de fotbòl locau Alemannia Aachen jòga en segonda division alemanda. Son estadi se nomma Tivoli.
Dempuei 1950 la vila autreja cada an lo Prèmi Carlesmanhe (Karlspreis en alemand) ai personalitats que se son destacadas dins lo prètzfach de l'unificacion europèa. En 2003 la medalha l'atribuiguèron a Valèri Giscard d'Estanh. En 2004, leis esfòrç dau papa Joan Pau II per unir Euròpa foguèron onorats amb una Medalha Extraordinària Carlesmanhe, qu'èra lo primier còp que se la donava.
L'especialitat locala d'Aquisgran son lei fogassas nommadas Printen, una version locala dau pan de gengibre. A la diferéncia dei Lebkuchen (lei fogassas alemandas tipicas de Nadau), s'adocisson amb de sucre en luòc de mèu.
Occitània convidada a Aquisgran[modificar | modificar la font]
En 2008, lo IX Congrès de l'Associacion Internacionala d'Estudis Occitans se tenguèt a Aquisgran, a l'universitat RWTH Aachen[1].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Pagina web municipala d'Aquisgran
- Plan de la vila
- ASEAG (autobús municipaus)
- RWTH Aachen (Universitat)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Domergue Sumien, https://opinion.jornalet.com/lenga/blog/2381/lei-noms-dais-de-provenca-de-dacs-e-de-la-vila-dax
- ↑ Lei formas Aquisgran e Ais se tròban dins la literatura occitana medievala.


text:
Animisme
L'animisme es la cresença qu'una personalitat, un èsser subrenatural (o una arma) abita los objèctes ordinaris e govèrna son existéncia. Las divessas e los dieus intervenon en tot çò qu'existis. Lo panteïsme, doncas, egala Dieu amb l'existéncia. L'animisme es present sustot al sud-èst d'Asia e dins la Cariba, ont es mesclat amb d'autras cresenças. L'animisme es totalament estrangièr a las culturas d'Africa segon los progrèsses recents dels estudis africans[1], e mai se la pensada coloniala pensava lo contrari.
L'animisme a costuma de pensar que las armas sobrevivon al còrs e passan a un monde melhor o paradís. De comunautats creson en la reïncarnacion, e atal las armas dels èssers e objèctes que uèi enrodejan la gent e podián èstre de personas en d'autras vidas, quitament conegudas, per aquò proclaman que cal far atencion especialament a la relacion amb l'entorn, per respectar aqueles esperits.
Los cultes animistas donan fòrça importància a la magia, als rituals mortuaris e als sòmis. Dins d'endreches determinats se liga tanben al vodó e al shamanisme.
I a de traças d'animisme dins fòrça sistèmas de filosofia, coma dins los escriches de Platon, Leibniz o l'escolastica. L'ilozoïsme podriá èstre una varianta d'aqueste sistèma conceptual. Edward Tylor, un dels principals estudioses del tèma, ensaja de trobar la justificacion racionala e sociala que pòrta a l'expansion de l'animisme. Sos adversaris li repròchan d'ajudar pas a luchar contra l'idèa recebuda qu'assimila animisme a incultura o a pòble primitiu.
Qualques religions monoteïstas (en òrdre d'aparicion):
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ EHRET Christopher (2002) The civilizations of Africa, a history to 1800, Charlottesville: University of Virginia Press


text:
"Pèira romana en país rodanenc" : un webdòc produch per Tè Vé Òc
Nòstra JRI salariada beneficièt, avans d'integrar la còla en 2016, d'una formacion a l'escritura scenaristica en òc.
D'aquel estagi sortiguèt un projècte bèu, una seria de 4 documentaris integrats dins l'emission "Lenga d'Òc" sus dos mes en 2017.
Mai, ambé de ressòrgas importantas e un besonh de perenizar lo contengut documentari sus de monuments romans, Amada Cròs concebèt lo webdòc "Pèira romana en país rodanenc". Recampa lei documentaris vidèo, puèi leis entrevistas complètas, lei reviraduras deis emissions en francés e leis informacions sus lei condicions d'escritura e de rodatge.
Clicatz aquí per aver accès au webdòc : https://peiraromana.wordpress.com/


text:
Joan Batista
Joan Batista (o tanben Joan Baptista)[1] (יוחנן Yoḥanan en ebrèu) qu'estó predicaire en Judèa durant lo periòde deu Segond Temple, dens la purmèra meitat deu sègle I. Uei qu'ei venerat peus mandeans, los crestians e los musulmans.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Loís Alibèrt, lo codificaire de la lenga occitana, qu'esita dens los mots cultes entre lo tipe Bat- e lo tipe Bapt-: vejatz lo son diccionari («batisme», «batistèri», p. 149) e la soa gramatica («baptisme», «Baptista», p. 421).


text:
Quand se debanara lou carnava de Vitrolo?
Marie-Hélène Brancato :«Lou carnava se debanara lou 25 de mars de 2017 e coumençara à quatre ouro.»
Coume s’endraïara?
MHB : « Lou passo-carriero s’endraïara sus la plaço de la Passerello pièi se deplaçara is Arcado (dins lou centro-villo). Après, i aura uno bataio pigmentado coulourado.»
Quau participo à l’ourganisacioun?
MHB : « Tout lou mounde, pichot e grand participon à l’ourganisacioun. Mai lis assouciacioun coume Champagne Factory s’encargon di s’en-masca…»
Queto es la tematico dóu carnava 2017?
MHB : « Aquelo annado, Vitrolo a decida de recampa lou mounde dins lou carnava.»


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Fa caud / fas caud
1 Fa caud / fas caud le Mer 8 Oct - 18:45
Mertyl
Occitan Warrior
2 Re: Fa caud / fas caud le Mer 8 Oct - 19:17
zo
Occitan Warrior
A vilafranca se ditz "fa caud".
Pensi que "fas caud" deu èsser una deformacion recenta deguda a la perda de l'emplèc e donc de la mestresa de las conjugasons de l'occitan, un pauc coma lo famos "fas cagats".
3 Re: Fa caud / fas caud le Mer 8 Oct - 19:37
Gavach
Occitan Warrior
fas cagats".
Vertat es que sembla una fauta...Mas en catalan del nòrd o dison atanben, e l'error sembla donca espandida sus un territòri bèl. Benlèu que i a una autra explica? Cagat coma subsantiu benlèu? Fas de cagats, varianta de cagadas?
4 Re: Fa caud / fas caud le Mer 8 Oct - 20:23
fredoc
Occitan Warrior
Per çò qui es de l'error probabla, qu'avem tanben ua expression: "quin te va" qui quauquas personas disen "quin te vas". La "s" que'm sembla tanben ua error per'mor de non pas mei mestrejar las conjugasons.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
5 Re: Fa caud / fas caud le Mer 8 Oct - 21:38
Barbet
Occitan Warrior
Dins Var li a fòrça joves que per dire "trauc" en francitan dison "strauc" [straw] per de rasons similaras...
Mi fa pensar a un tipe que rescontrèri dins lo reire país erautés que parlava un occitan basic pas marrit, mai que totun conoissiá pas la 1era persona estent qu'ausiá parlar occitan soncament per sa grand que just s'adreiçava a eu!
6 Re: Fa caud / fas caud le Lun 20 Oct - 8:41
maime
Lemosin de prumiera !
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Linx iberic
Lo linx iberic o linx pardèla (nom scientific Linx pardinus)[1], es una espècia del genre Linx.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Coma totes los linx, la cara del Linx iberic es ornada d'un colar de pèls longs a l'entorn del còl amb d'aurelhas triangularas cornadas d'una flòca de pèls negres. A pas que 28 dents al luòc dels 30 abitualas pels felins[2]. La coa corta se termina per una partida negra. Las patas son longas e los pès voluminoses en comparason al rèste del còs.
Lo Linx iberic a una pel fòrça ma tacada qu'aquela de las mai espècias del genre Linx. Se distinga del linx comun per una còa mai corta qu'aquela del Linx boreal.
Lo Linx iberic pèsa en mejana 9 a 13 quilogramas[3], lo mascle essent en general mai gros e mai grand que la feme. La longor totala es de 85 a 110 cm[4] amb una coa entre 12 e 13 cm[5],[6],[7]. La nautor al garròt es de 42 a 47 cm[8].
Lo Linx iberic es un excellent sautaire, mercés a la patas posterioras subretot adaptats al bond[9]: per exemple, un linx captiu s'escapèt en sautant al dessús d'una barralha electrificada de quatre mètres[10].
Filogenèsi[modificar | modificar la font]
Analisi genetic[modificar | modificar la font]
La filogeniá se basèt longtemps sus l'estudi dels fossils d'un animal per precisar l'apparicion e l'evolucion d'una espècia. La filogeniá modèrna se basa subretot suls analisis genetics acausa del nombre escaç de fossils de felins. Lo primièr felin datariá d'11 milions d'ans. L’aujòl comun de las linhadas Leopardus, Linx, Puma, Prionailurus e Felis auriá traversat la Beringia e colonizat l’America del Nòrd fa 8 a 8,5 milions d’ans. Fa 7,2 milions d’ans, la linhada dels linx divergiguèt d'aquela dels pumas. Lo darrièr aujòl comun a totes los linx data de 3,2 milions d’ans al Pliocèn[11].
Arbre filogenetic del genre Linx[12]
Lo Linx de Soire[modificar | modificar la font]
Alara que los fossils sian escasses pels félins, los linxes ne son una excepcion[13]. Lo Linx de Soire (Lynx issodoriensis) es sovent considerat coma l'aujòl comun del genre Lynx. Avent un aral de reparticion fòrça grand, Lynx issiodorensis presentava une morfòlogia pròche dels Felinae tot n'avent las caracteristicas dels linx[14],[15] : una coa corta e la denticion de 28 dents. Foguèron prepausada mai d'un ipotèsis d'« aparicions » dels linx modèrnes mejans la forma intermediara du Linx de Soire. Una primièra ipotèsi suggerís una divergéncia en tres linhadas diferentas: L. pardinus, L. lynx, e L. rufus ; dins aquela primièra ipotsesi, L. canadensis descend de L. lynx[16].
Las primièras formas de Lynx pardinus poirián datar de fossils atribuits a Lynx issiodorensis del Pleïstocèn mejan segon Argant (1996). Lo Linx de las cavèrnas Lynx pardinus speleus[17] o Lynx spelaea[18], que de traças foguèron trapadas dins de balmas de l’Observatòri a Mónegue e de Grimaldi en Itàlia, possedís de caracteristicas intermediàras entre Lynx lynx e Lynx pardinus. Es possible que lo linx de Soire aja evoluat cap al linx de las cavèrnas qu'el meteis evoluèt cap al lynx iberic[19]. D'estudis menadas sus la morfologia e sus l'esquelèra del Linx iberic mostrèron l'simpatria entre le Linx iberic e lo Linx boreal al sud-oèst de l’Euròpa pendent lo Pleïstocèn. Abedoas espècias son de presentar considerats coma allopatrics[20]. Lo Linx d'Eurasia Lynx lynx es mai alunhat de Lynx issiodorensis que li Linx iberic[21]; una ipotèsi prepausada es que lo Linx boreal, originari d'Asia, auriá rebutat lo Linx iberic sus la peninsula[22].
Comportament[modificar | modificar la font]
Regime alimentari[modificar | modificar la font]
Son alimentacion compren de conilhs e de las lèbres (93 %), de rosegaires coma rat, la mirga e l'Esquiròl e los aucèlx coma de guits e de perdrices, de pichons de cèrvids, eca.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La feme dona mai sovent naissença en abril[23] aprèp dos meses de gestacion. De 1 a 5 joves naissent aprèp 63 o 68 jorns de gestacion[24]. Son cècs e pèson pas mai de 250 gramas. L'edat d'emancipacion es de 7 a 10 meses, e los jòves son sexualament madurs a 33 meses pels mascles e 21 meses per las femes[25].
Corologia[modificar | modificar la font]
Menaças[modificar | modificar la font]
Es una espècia en situacion critica a causa d'una populacion fragmentada e localament menaçada. La mai importanta populacion, en Espanha, es victima d'una escasença de la noiritura: conilh e pichons mamifèrs que patiguèron de l'epidèmia de mixomatòsi e de l'espediment de la cultura industriala de la fraga, en Euròpa subretot producha en Espanha dempuèi los ans 1980 (330 000 t culhida en 2006, qu'un quart, siá 83 000 t en 2006, exportadas cap a França[26]); Aquelas culturas fòrça polluentas essent en 2007-2008 segon WWF a 40 % ilegalas e dintrarn sus mai de 100 ha dins lo parque natural nacional de Doñana[27].
En 2010, tres especimens abalits en captivitat moriguèron d'una infeccion renale cronica d'originària desconeguda e mai d'un tèrç dels individís captius presenton de simptòmas d'aquela infeccion[28].
Reparticion[modificar | modificar la font]
Abita las superfícias boscadas de las zonas montanhosas alunhada (Sierra Morena), las dunas e la brossa del Coto Doñana, del sud-oèst d'Espanha. Se mantenon localament al Portugal e amb de solidas supaosicions, dins los Pirenèus. Pendent longtemps, de scientifics se demandavan se demoravan de linx dins los Pirenèus. Semblariá qu'una pichona populacion aja podut subreviure fins ara. Lo linx iberic a la reparticion mai pichona de totes los linx veire de fòrça de mamifèrs[29]. Lo Linx iberic preferís las pinèdas e la garriga[30].
Al començament del sègle XX, i aviá a peraquí 100 000 Linx en libertat vivent entre lo sud d'Espanha e Portugal[31]. Dins los ans 1960, se pensava que la populacion èra de 5000 individús dins la Peninsula iberica[32]. Dins los ans 1980, la populacion tombèt a 1000 o 1200 individús, sus una superfícia de prèp de 11000 quilomètres carrats, e en 2005, se trapava pas mai de 160 individús sus una superfícia cobrissent pas mai de 585 quilomètres carrats[33]. Pasmens los efectius torna aumentar pendent aquels darrièrs ans e s'estimèt qu'n 2007, lo nombre de linx èra de 215 a 265 individús. Las doas mai grandas resèrvas se trapan en Andalosia dins lo pargue nacional de Coto de Doñana e la Sierra de Andújar dins la provícia de Jaén. En octobre de 2007, un nòu grop foguèt observat en Castelha-La Mancha constituida de 15 animals. Se considèra al contrari que la raça es atudad al Portugal[34]. Los darrièrs chifres estiman que demòra a l'ora d'ara 250 lynx iberic que 50 adults maturs[35].
Lo linx iberic, extrèmament menaçat, vesèt mermar drasticament pendent la fin del sègle XX a causa de las epidèmias de mixomatòsi que decimèt sa prese principala, lo conilh, e d'importants malhums rotièrs que fragmentèron son abitat e aumentèt lo nombre de tusts amb de veïculs[36]: les populacions de lynx iberic mermèt de 80 % dins lo darrièrs vint ans[37].
Préservacion de l'espècia[modificar | modificar la font]
La seuna fòrta semblança amb lo linx d'Eurasia mas tanben la possible coabitacion d'abedoas espècias dins los Pirenèus dins lo passat daissant los scientifics perplèxes. Lo linx eberic es benlèu una sosespècia del linx boreal. Çò que se sap es qu'un aujòl comun mai recent qu'amb los autres linx. Los scientifics trabalhon sul subjècte, subretot per determinar fins a que lo linx iberic es menaçat.
Segon l'UICN, lo linx iberic es lo mamifèr mai menaçada de cort tèrme dins lo monde.
Fàcia a aquela menaça, de projèctes de preservacion, d'afortimrnt de population], e de reïntroduccion de l'espècia son e cors, subretot en Andalosia. La Comission Europèa soutenguèt aqueles projètes amb lo programme LIFE[38] (L'Instrument Financièr per l'Environament) pilotat par la DG environnement. Aqueles projècts an per tòca de melhorar la populacion del linx iberic en Andalosia e favorizar son expandiment. Mai d'una mana d'actions devon alara èsser ensejadas per garantir lo succès dels projèctes, coma la restauracion del seu abitat, la melhoracion de la populacion de conilhs per assegurar una alimentacion viable, l'eliminacion de las causas de mòrt non naturalas (coma los tusts rotièrs), facilitar la ligason entre las populacions isoladas, e sensibilizar la populacion en melhorant la seu percepcion del linx e encara mai.
Un projècte de fortiment de populacion tanben se fa en Andalosia. Aquel projècte es bessonat amb un programa d'elevatge en captivitat (conservacion ex situ) dels individús en vista de las reïntroduire dins la vida salvatge mai tard. Un budgècte de mai de 25 milions d'èuros financian aquel projècte. La contribucion LIFE es fixada a prèp de 10 milions d'èuros.
Un programa d'élevatge del Linx iberic se decidiguèt en urgéncia en junh de 2003. Lo parque nacional de Doñana instituiguèt de sistèmas permetent de donar als linx salvatges que noirritura sens mermar lor instincte de cacaire: de conilhs embarralhats especialament, dificils d'accès e preposant fòrça amagadas[39]. En parallèl, lo centre de reproduccion permet de far leu créisser la populacion: totas las naissenças deurián, à tèrme, tornat èsser introdusidas[40].
Utilizacion coma emblèma[modificar | modificar la font]
En març de 2009, lo linx iberic venguèt la figura recurrenta d'una campanha de cartèls antiavortament menada pel clergat espanhòl. Lo cartèl mòstra un pichon linx estampat « Linx protegit », a costat un nenon qu'emplora « E ieu ? Protegís la meuna vida ! »[41].
Referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ europe (fr)Annèxes au Jornal oficial de las Comunautats europèas del 18 de decembre de 2000. en ligne.
- ↑ "Jackson10" (fr) Les félins, p. 10
- ↑ "Larousse" (fr)Larousse des félins, « Lynx pardelle Lynx pardinus », p. 47
- ↑ "Larousse"
- ↑ "Kalb155" Kalb, p.155
- ↑ unep-wcmc (en)United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre Species Data Sheets: Iberian lynx Lynx pardinus
- ↑ adw (fr)Animal Diversity Web: Lynx pardinus
- ↑ "Larousse"
- ↑ "BorealPhysio" (fr)Le lynx boréal; Patrice Raydelet; ed: Les sentiers du naturaliste; isbn 2603014676 }}
- ↑ (fr) un Lynx pardelle s’évade en sautant une clôture électrifiée de 4 mètres de haut 17 de junh de 2008 Actu'Lynx
- ↑ "PourLaScience" (fr)L'évolution des chats; Stephen O'Brien et Warren Johnson; jornal: Pour la science; Abril de 2008 basat sus (en)The late Miocene radiation of modern felidae : a genetic assessment; W. Johnson et al.; rev: Science; 2006 e (en)The near eastern origin of cat domestication; C. Driscoll et al.; rev: Science; 2007
- ↑ "PourLaScience"
- ↑ "bobcat" (en) Bobcat: master of survival; Kevin Hansen; ed: Oxford University Press US; 2007; isbn 0195183037 isbn 9780195183030;en linha
- ↑ "LynxBorealGenea"; Le lynx b(fr)oréal; Patrice Raydelet; ed: Les sentiers du naturaliste; isbn 2603014676
- ↑ "GestaPopu" C. Kempf, op. cit., « Historique des populations », p. 83-120
- ↑ "LynxBorealGenea"
- ↑ "Ferus"
- ↑ "LynxBorealGenea"
- ↑ "Ferus" (fr)Les lynx, essai de paléontologie et formes actuelles sus FERUS.
- ↑ "RosaGardia" (en) Phylogeny and Conservation of Iberian Lynxes; Rosa Garcia-Perea; periododic: CAT NEWS; 1997; 21 de setembre de 2009
- ↑ "Ferus"
- ↑ "LynxBorealGenea"
- ↑ "test" [1].
- ↑ "jackson88" Peter et Adrienne Farrel Jackson, op. cit., p. 88
- ↑ "jackson88"
- ↑ segon la doanas et Interfel
- ↑ (fr)}Page WWF
- ↑ (fr) Les lynx ibériques menacés; AFP; Le Figaro; 9 de març de 2010 [2]
- ↑ "UICN"
- ↑ name="Larousse"
- ↑ (fr)Une Espagnole lègue sa fortune au lynx ibérique en danger, Le Point del 23/02/2010
- ↑ (es)"pais">El País 6. November 2007, p.36 : El lince ibérico sale del coma
- ↑ "Kalb155"
- ↑ "pais"
- ↑ "UICN
- ↑ "pardelleFerus"(fr)Le lynx pardelle François Moutou e Vincent Vignon; 2005 ;FERUS]; 1èr d'octobre de 2009
- ↑ "UICN"
- ↑ (en)Lista dels projèctes de reïntroduccion e de conservacion (del Linx iberic)
- ↑ "pardelleFerus"
- ↑ (es) Programa de Conservacion Ex-Situ] sus (es) lynxexsitu.es
- ↑ (fr)L'Eglise et le bébé médicament; Jean-Jacques Bozonnet; Le Monde; 23 de març de 2009 [3]


text:
Victor Shklovsky
En rus, Bи́kTop Бopи́coBич ШkлóBckий. Autra ortografia occitana possibla: Viktor Shklovsky.
Formalista rus, foguèt un dels membres mai coneguts del formalism rus.
Nascut en 1893, moriguèt en 1984. Es particularamanet conoscut per son concèpte de defamiliarizacion. Amb aquò vòl dire que l'art existís per far retrobar lo sens prigond de tota causa vist que tota causa se fossiliza en literatura e ven un cliché. Tanben l'art es lo mejan mai adapatat per nos far retrobar la sensacion de la vida e son esséncia.


text:
Enguan qu’ei un an de commemoracions (ja sabetz: Querimònia, Tractat deth Plan d’Arrem, Murèth). Hestejam eth passat, tostemp imprecís e manipulat, entà dignificar un present a on confluïssen tota sòrta d’interèssi e volentats. Podem percéber, ath temps, un cèrt corrent de hons que permet reconéisher-mos en prètzhèt tostemp desirat: er esfòrç reentreprenut entà governar es ahèrs publics d’ua forma propèra e cooperativa, es uns damb es auti: entre es institucions representatives e es ciutadans representadi, entre era administracion territoriau e d’auti encastres damb responsabilitats en parçan: çò qu’auem vengut a aperar “autogovèrn”, concèpte ja fòrça gastat. Semble qu’en d’auti tempsi aguest autogovèrn prenie eth nòm dera Cort dera Val, costuma arraïtzada enquia qu’eth rei le mane cambiar peth des conselhèrs, atau com establís eth capítol 17au dera Querimònia (compèndi qu’amasse es furs, privilègis e drets consuetudinaris acceptats o modificats peth monarca, vertadèr senhor d’Aran). Ei a díder, tà evitar confusions, calie aclarir que de Rei e, per tant, de Cort sonque n’i a ua. Er autogovèrn contemporanèu, reconeishut per prumèr còp peth Senat espanhòl, s’a bastit pera justa reivindicacion politica, prumèr, e per miei dera transferéncia competenciau, dempús. Ara ei temps de garantir economicament es servicis que ja gestionam, mentre passam d’un modèl de traspàs verticau a un d’orizontau, mès democratic e efectiu, ei a díder, ath que da protagonisme as ciutadans (ena rendicion de compdes, ena deliberacion, eca), que vòlen èster corresponsables deth sòn devier. Aumens, serà mès dificil qu’er autogovèrn se convertisque non ena Cort dera Val, senon ena alhocada e extravaganta cort des miracles que retrate Valle-Inclán.
(DIARI SEGRE, 1 de junh de 2013)


text:
Qu’èm partits deu constat que lo libe peus mainats, de la soa dimension plastica au son contiengut literrari, qu’ei un utís preciós peus navèths aprenetissatges. Qu’ajuda lo mainat a har la coneishença deu monde qui l’environa , a descobrir navèths orizons e a apréner de faiçon ludica ua lenga estrangèra.
Tot au briu d’aqueste periòde consacrat a l’AIDIN espanhòu / arts plasticas, los escolans qu’s se son hicats a elaborar un libe joen public en espanhòu.Apres aver huelhetat albums en espanhòu e en francés, qu’an hèit la lista deus elements essenciaus tà las lors realizacions : ua istòria simpla e braca, illustracions claras qui permeten ua lectura de l’istòria shens saber léger, frases qui se tornan díser.Dens un purmèr temps, los escolans qu’an definit los personatges, l’epòca, los lòcs, las accions… tà har l’esquema narratiu de l’istòria.Com los personatges de l’istòria èran peluishas, que hasón un casting de peluishas.Entà obtiéner ua armonia, qu’an creat decòrs dab pastèls qui corresponen a cada destinacion dab un medish còde : lo drapèu deu país visitat e un element qui’u representa. Aquestes hons que’us an servit de basa tà har los montatges fòtos.Un cop totas las ilustracions acabadas, qu’an escribut lo texte de l’istòria en utilizar las medishas estructuras entà que lo mainat qui descobreish lo raconte en lenga estrangèra e posca compréner.
Lo tribalh de hicada en pagina qu’estó la darrèra etapa deu processus.
La version papèr de l’album que serà disponible a la rentrada, que circularà dens las Calandretas.


text:
Agustin d'Ipòna
Aurelian Agustin (Aurelius Augustinus), mai conegut coma Agustin d'Ipòna o Sant Agustin (13 de novembre de 354 - 430) nasquèt a Tagaste (Numídia) benlèu Tajelt de uèi. Filh d'una maire crestiana (Monica) e d'un paire pagan (Patrici, mòrt vèrs 424), recebèt una educacion de tradicion pagana (latina): retorica, estudi d'autors latins, etc.
S'inicièt en la filosofia gràcias a las òbras de Ciceron. Estudièt e ensenhèt a Cartage, Roma e Milan, vila ont faguèt l'experiéncia del maniqueïsme de l'scepticisme, que apuèi abandonèt pel platonisme.
Se convertiguèt al cristianisme qu'aviá 32 ans. Foguèt ordenat prèire en 391 e en 396 elegit evesque d'Ipòna. Son influéncia es enòrma, puèi que es considerat coma un dels pensaires fondamentals de l'istòria occidentala.


text:
Massilia Sound System
Massilia Sound System es un grop de raggamuffin (entre lo reggae e lo rap) que canta en occitan e en francés. Es aparegut a Marselha dins leis ans 1980 e a sauput desvolopar una version « provençala » dau reggae / rub-a-dub jamaican a travèrs de tèxts cantats en occitan e en francés, e un sòn que se reconeis entre mila, a basa de boitas de ritmes e de samples (vejatz sampler) pescats dins la tradicion locala o en cò de sei collègas. Longtemps deslaissat per leis ostaus de discs, lo grop a fondat sa pròpria estructura de produccion: Roker promocion. Lo grop s'implica dempuei longtemps dins la vida culturala de Marselha en multiplicant lei balètis, lei repais de quartier e d'autreis iniciativas simpaticas.
"Lo Massilia" a sauput repopularizar la vila de Marselha dins leis ans 1990, en conjoncion amb lei bòns resultats de l'Olimpic de Marselha e d'autrei grops de la scèna marselhesa (IAM) e balhar ansin una identitat positiva a una generacion entiera de marselhés joves, fièrs de sa ciutat e de sa capacitat a bracejar lei culturas.
De liames regionaus se son formats amb d'autrei formacions, coma lei Fabulous Trobadors de Claudi Sicre a Tolosa, lei Nux Vomica a Niça, e d'autrei grops reggae/ragga utilizant de valors similaras e una lenga minorizada (vejatz la Linha Imaginòt).
Sei darriers albums reïntègran lei sonoritats rock, aprefondisson leis exploracions world, coma l'utilizacion dei taulas, e mai fan quauqueis incursions dins la drum'n'bass.
En 2004, an decidit de laissar plaça a de projèctes sòlo, coma aquelei de Oai Star (rock/ragga festiu), Soleil FX (dub), Moussu T e lei Jovents (lo grop de Tato, cançon).
Li agrada de servir lo pastís pendent lei concèrts, demandan au public de se sarrar per beure un còp. Massilia sèrv, de quauque biais, d'entretenir la cultura de nòstra bèla Provença.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Parla Patois (1992)
- Chourmo (1993)
- Commando Fada (1995)
- Aïolliwood (1997)
- Marseille London Experience (1999)
- 3968 CR 13 (2000)
- Occitanista (2002)
- Massilia fait tourner (Live, 2004)
- Òai e Libertat (2007)


text:
Èra, plan segur, un moment que i deviam far de causas amb las mans.
Deviam plegar un papièr per ne far una auca.
Bastava de seguir las consignas.
Un cairat de papièr que cal plegar en dos dins lo sens de la diagonala.
Desplegar.
Prene un canton del cairat e lo plegar e lo menant fins al centre del cairat.
Aquesta poncha qu'ara es al centre del cairat, sul plec precedent, e ben ne cal plegar un bocinon cap a tu.
Aprèp cal tornar plegar lo cairat dins lo sens de la diagonala.
E aquí, demorèri cunhada.
Mon papièr semblava pas brica una auca.
Èra una auca sens coa ni cap.
Èra una auca sens còl.
Aquò èra pas una auca.
Aquò èra una cagada sens nom.
La tornèri far 3, 4, 5 còps aquela puta d'auca. E totjorn i aviá la meteissa cagada infòrma, una auca sens bec, ni còl, ni cap, ni pas res.
Totes avián son auca.
Del còl long, del còl cort, del cap pichon, del bèc long, mas totes avián una auca.
E ieu compreniái pas quina tapa aviái mancada.
La quita Ceselha que sabiá pas solament legir aviá capitat.
La quita Madalena que potonejava los dròlles darrièr los bastiments aviá capitat.
La quita Elisabet, ensucada qu'èra, que se pissèt dessús l'autre jorn, e mai ela aviá capitat!
E ieu, non.
Jamai de la vida me cal parlar d'origami.
J A M A I !


text:
Dammarie
Dammarie es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dammarie A situat a 10 km al sud de Chartres, 100 km de París e a 4 km de la rota nacionala 10 e de la autoroute A10.
Dammarie A compausat del bourg principal e de cinc caserius : Vovelles, Ormoy, Villemain, Concrez e Bòsc de Mivoye.
Dammarie est situé à 10 km au sud de Chartres, 100 km de Paris et à 4 km de la route nationale 10 et de l'autoroute A10.
Dammarie est composé du bourg principal et de cinq hameaux : Vovelles, Ormoy, Villemain, Concrez et Bois de Mivoye.


text:
Nicolau de Mira
Nicolau de Garda (supausadament nascut a Patara de Lícia, actual Turquia, c. 270 - Garda, près de l'actual Demre, Turquia, 346), tanben conegut coma Nikolaus a Alemanha e Sinterklaas (version cuerta de Sint Nicolaas) a Belgica e als Païses Basses, es lo nom comun de Nicolau, qu'auriá viscut pendent lo sègle IV a Anatolia (a l'ora d'ara Turquia). Es venerat coma sant per la Glèisa catolica e la ortodoxa.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nicolau seriá nascut a Patara de Lícia, a l'Anatolia, entre lo 260 e lo 280, filh de Epifani e Joana, crestians de familha benestant. Mossardet coma crestian, demorèt orfe de pichon, a causa d'una pèsta e eretèt un ric patrimòni que consacrèt a l'ajuda als besonhs.
Auriá daissat lo sieu pòble per anar a Garda (actual Demre, Turquia) ont foguèt ordenat sacerdòt. A la mòrt de l'avesque, Nicolau foguèt aclamat pel pòble coma nòu avesque. Pendent la persecucion de Dioclecià[1] del 305 foguèt empresonat, en essent liberat per Constantí E lo Grand lo 313, en reprenent lo sieu prètzfach pastoral. Trabalhèt pel benestar de lo sieu pòble: pendent una grèu crisi, atenguèt que l'emperaire redusiguèsse los impòstes.
Moriguèt a Garda lo 6 de decembre, probablament l'an 343, benlèu al monastèri de Sió. Venerat coma sant dins del catolicisme dempuèi alavetz, se serián produsits de nombroses miracles a l'entorn de lo sieu cavòt. Foguèt sebollit a la catedrala de Garda; lo 1087, mas, las siás relíquies se portèron a Bari (uèi jorn a Itàlia), vila que demorèt amb el ligat dempuèi alavetz.
Veneracion[modificar | modificar la font]
A l'edat mejana foguèt patron dels navigaires, amb sant Elm, sant Antoni abat e santa Clara, coma se recuèlh en lo prefaci del Libre de l'Assolaçat de Mar.[2]
Lo patronatge de sant Nicolau demorèt rebatut arreu dels Païses Catalans: lo sant aguèt una capèla a la plaja de Barcelona, una a l'intrada del pòrt de Ciutadèla e n'a encara una, dempuèi lo sègle XIII, a Portopí, lo primitiu pòrt de Palma, ont i aviá un retaule gotic amb tres patrons (sant Nicolau, sant Antoni e santa Clara), òbra de mitjan sègle XIV a l'ora d'ara al Musèu de Mallorca. A Palma, a encara consacrada una de las quatre glèisas parroquialas medievalas, tengué capèla al Sieu e dins desparièras glèisas e a Mallorca se conservan tres retaules medievales mai del sant, amb scènas de la siá biografia.
A Alacant, Sant Nicolau es lo patron de la vila, e mai se pas totes o sabon ni o celèbran, e la cocatedral d'aquela populacion se nomenan de Sant Nicolau de Bari. Autras populacions amb una glèisa consacrada a sant Nicolau son lo Ametlla del Vallès, Calella, Gandia, Malgrat de Mar, Valéncia, èca.
A Barcelona, en bastir la segonda muralla, se li consacrèt un espital per gents arribadas de defòra près de las Drassanes e los alfóndecs, ont se bastiguèt après lo Convent de Sant Francesc de Barcelona.
Legendas[modificar | modificar la font]
Un òme va pensar, per ganhar de sòus, consacrar las siás tres filhas a la prostitucion, doncas que podiá pas las maridar amb degun. Nicolau, en prenent una bona quantitat de sòus, los endrabèt en un liròt e, a la nuèch, los lancèt dins l'ostal de l'òme. Faguèt lo meteis pendent tres nuèchs seguidas, de sòrta que las filhas podián aver dot e se maridar sens aver de prostituir-se.
Nicolau, ja avesque, passèt per una fonda. Lo amo seriá estat un marrit òme qu'auriá aucit tres mainats e los auriá meses a macerar per los emplegar coma carn als àpats. Nicolau los jairiá ressuscitat e punit lo posader. Èra per aquò considerat protector dels mainats.
Costums e de tradicions[modificar | modificar la font]
Sul advocacion a sant Nicolau dins lo cas de temporal, se coneis la costum de portar un pan nomenat pan de sant Nicolau que se lançava a la mar dins lo cas de temporala a fin de apaivagar-lo e qu'explica Vicenç Garcia en unas Decimalas del viatge per mar, que compausèt sus un temporal que passèt personalament amb lo Lloctinent o Virrei del Principat de Catalonha Francisco Hurtado de Mendoza:
Bisbetó[modificar | modificar la font]
Ligat a la proteccion dels enfants e los presents, dins los nòstres païses, avèm l'òbra hagiogràfica de la s. XIV, anonima e en nòvas rimades, intitulada Sermó de sant Nicolau e, a Montserrat, la tradicion medievala del Bisbetó. Aquela comença a se celebrar lo jorn de Sant Nicolau, patron dels escolans, que n'elegisson un que farà d'avesque dels mainats (bisbetó) e que comença lo sieu govèrn la nuèch dels Sants Innocents, del 27 al 28 de decembre, e disfressat d'avesque beneeix lo pòble dempuèi lo tròn episcopal e fa un sermó. Lo ton del sermó solie èsser humorístic e fasiá referéncia al fach qu'aviá subreviscut a la tuada de Herodes. Aquela costum antany se celebrava tanben a Girona, Lhèida, Mallorca e Vic e se conservan dos tèxtes medievales catalans del sermó, un en octosíl·labs aparellats e l'autre en codolades.
Presents als mainats[modificar | modificar la font]
Al Nòrd d'Euròpa sant Nicolau a una reputacion de donador de presents, perque se sona qu'ofrissiá presents als mainats paures; lo sieu papièr reven, doncas, al dels Reis d'Orient d'autras contrades: de sant Nicolau, Sint Niklaus en neerlandés, deriva la Santa Claus nòrd-american. Fòrça venerat encara uèi dins los païses del centre d'Euròpa per motius divèrses, dins lo Principat e al País Valencian sant Nicolau es considerat lo patron de la mainadèra, dels gojats e mainats de las escòlas e tanben dels escolans.[3]
Lo jorn del santoral consacrat a aquel sant es lo 6 de decembre, jorn en qué òm crei que comença lo viatge que portarà al barbut personatge dempuèi lo nòrd del continent, en portant de presents dins los ostals que la espèran. Lo jorn 6 de decembre es la data que començan tradicionalament las fèstas de Nadal, tal coma rebat la dicha: "Sant Nicolau òbri las fèstas de Nadal amb clau".
Captiris[modificar | modificar la font]
Lo jorn de San Nicolau se fan los captiris o captas realizadas pels enfants, nomenats popularament "nicolauets", “nicolaus” o “micolaus”.[4] Acompanhats per professors e familiales, los mainats recorron lo pòble marida per ostal e botiga per botiga en cantant tota mena de cançons tradicionalas. Lo cortègi recuèlh tot çò que las gents los dona e amb tot lo gach (doces, bevendas, fruchas, fruchs shuts) e los sòus qu'amassan, fan un grand àpat. dins qualques pòbles, los mainats van armats amb espasas e sabres de fusta, doncas sembla que antigament, aquel jorn, los enfants avián licéncia per percaçar e aucir los gals que se trobèsson pel camin, una costum que s'es transformat uèi en la preséncia d'un gal de carton. Se fa uèi encara a luòcs coma Cabassers, Àger, Gavà, Borriana o Vilobí del Penedès, entre d'autras.
Iconografia[modificar | modificar la font]
Lo se representa amb la indumentària pròpria d'un avesque, amb mitra e bàcul. Òbrasː
- Capitells Del claustre de la Catedrala de Tarragona amb la representacion de qualques miracles de sant Nicolau
- Retaule de Sant Nicolau, òbra de Jaume Cabrera (406-1412) a la Sedença de Manresa[5]
- Crotz de Sant Nicolau, de Cervera (s. XV)
- Retaule de sant Nicolau a Santa Maria de Mataró (s. XVII)[6]
- Image de Sant Nicolau a la glèisa parroquial de Malgrat de Mar
Referéncias[modificar | modificar la font]
Tèmas ligats[modificar | modificar la font]
- Paire Noel.
- Sant Nicolau (Britten)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Quien Se Nicolás? La vida e las legendas de Sant Nicolau. (Castelhan)
- Saint Nicholas Center La vida e las llegengdes de Sant Nicolau e tradicions de la fèsta de Sant Nicolau dins fòrça païses. (Anglés).


text:
Area Clean le spécialiste des espaces furmeurs et abris pour fumeur
local fumeur restaurant Montigny le bretonneux ile de france, abri pour fumeur Montigny le bretonneux ile de france, cabine extraction d'airrestaurant Montigny le bretonneux ile de france, fumoir Montigny le bretonneux ile de france, cabine extraction d'air Montigny le bretonneux ile de france, espace fumeur restaurant Montigny le bretonneux ile de france, abri pour fumeur Montigny le bretonneux ile de france, fumoirrestaurant Montigny le bretonneux ile de france, espace fumeur Montigny le bretonneux ile de france, espace fumeur restaurant Montigny le bretonneux ile de france, espace fumeur restaurant Montigny le bretonneux ile de france, cabine tabac restaurant Montigny le bretonneux ile de france,
Siret 440720969 00045


text:
Reforma dera residéncia geriatrica Sant Antòni
Eth Conselh Generau a amiat entà dauant era reforma integrau dera residéncia geriatrica Sant Antòni, damb ua inversion de 2,2 milions d’èuros.
Era reforma permet disposar d’ues installacions plan dignes entara nòsta gent grana.
S’an aumentat 24 places naues (14 residenciaus e 10 sòciosanitàries) e s’an creat 17 naui lòcs de trabalh.
Eth Govèrn deth sindic Francés Boya apòste pes politiques sociaus e demòstre que met er autogovèrn ath servici des persones que demoren en Aran, sustot des mès fèbles, atau coma des sòns besonhs d’atencion e supòrt.


text:
7n collòqui de l'ISLRF
L'Institut superior de las lengas de la Republica Francesa e Kelenn, Institut de formacion de Diwan organizaràn uèi e dissabte 24 de març un collòqui internacional a l'UBO Quimper. Lo tèma causit pòrta sus las experiéncias d'ensenhament de las lengas en immersion.
Lo collòqui se farà en dus temps, amb de conferéncias lo matin, de talhièrs al torn de las comunicacions lo vrèspe abans una taula ronda en fin de jornada.
Patrici Baccou, director de l'establiment APRENE, Myriam Bras professora de Sciéncias del Lengatge a l'Universitat Jean Jaurès de Tolosa, e Emilie Chorin que fa una tèsa sus « la comparason de las lengas en contèxte immersiu, analisi de practicas ensenhantas en escòlas e collègi dins las Calandretas, establiments bilingües francés-occitan », intervendràn al collòqui.
Legir la seguida aicí
- Publicat dens La semaine en videos


text:
Garança
La garança o garança dels tinturièrs (Rubia tinctorum L.) es una planta renadiva de la familha de las Rubiacèas, que foguèt largament cultivada per la tintura roja extracha de sas racinas.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Planta renadiva mercé a sos rizòmas, amb tijas alongadas o escalairas fins a 1,5 m de long.
Fuèlhas aparentament verticilladas, amb suls bòrds e sus la nervadura principala de pichons ponchons que permeton a la planta de se sostenir en s'apuejant sus d'autras plantas.
Flors jaunas qu'espelisson al començament de l'estiu (junh, julhet), amb 4 o 5 petalas soudadas a la basa. Fruches carnoses, de la talha d'un pese, negres quand madurs.
Lo rizòma pòt aténher 80 cm de long.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es originària d'Asia Occidentala e Centrala : Turquia, Siria, Liban, Jordania, Iraq, Iran, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ozbequistan e d'Euròpa de l'Èst : Russia (Crimèa), Ucraïna, ex-Iogoslavia. Es naturalizada dins de regions temperadas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las racinas e las tijas sosterranhas contenon d'alizarina, que balha als teissuts una bèla color roja. Los unifòrmes de l'armada francesa l'utilizèron fòrça abans la Primièra Guèrra Mondiala. Aquela tintura naturala foguèt remplaçada per de colorants sintetics. La cultura de la garança, fòrça anciana (dempuèi mai de 3000 ans en Índia) es uèi acabada.
Aquela espècia es una planta recomandada dins lo capitular De Villis de l'an 812.
La garança mesclada a l'aliment dels animals colora los òsses de roge, tanben la lach.
Lo vilatge dei Palús, Vauclusa foguèt un centre de la cultura de la garança en Occitània al sègle XIX.
La garança dins l'istòria[modificar | modificar la font]
La garança foguèt coneguda pels Grècs e pels Romans e l'enfenièri roman Vitruvi precisèt que foguèt utilizada per las colors purpurinas.
La cultura de la garança que tenguèt un grand interès economic foguèt temptada pendent lo reinatge de Loís XIV. Colbert promulguèt una instruccion per la cultura e l'emplec de la garança. Un edicte exonerèt de l'impòst tota persona que la cultivariá dins los ancians paluns assecats. En 1698 un marcant de Nimes, Martin, obtenguèt lo privilègi reial per n'introduire la cultura en Lengadòc, mas las temptativas pendent dos o tres ans, demorèron vanas. Olanda gardèt lo monopòli d'aquela cultura.
En 1754 Jean Althen comencèt de temptativas de culturas a Sant Caumond (Lèger), puèi las tornèt menar en 1763 amb mai de succès dins lo Comtat amb lo sosten del marqués de Caumont, primièr cònsol d'Avinhon. Lo mercat se desvolopèt pas gaire a causa de las importacions del Levant. Mas coma las guèrras de la Revolucion entravèron lo comèrci, los cultivaires se lancèron dins aquela cultura que se desvolopèt per aténher son maximum vèrs 1860.
En 1839, i aviá cinquanta molins per la garança dins Vauclusa, contra solament dètz sus la Sòrga en 1804. Vauclusa, certanas annadas, produsiguèt fins a 65% de la garança al nivèl mondial. A partir de 1860, de grandas crisis (tèrras subrexpleitadas, qualitat mendre, ...) aflaquiguèron aquela cultura de mai mai en concurréncia amb los novèls colorants quimics. En 1880 n'i a pas mai qu'un sol molin suls cinquanta.
Airals de las culturas de garança:
Tecnicas culturalas[modificar | modificar la font]
La cultura d'aquela planta demanda de sòls prigonds, desfonzats, umids mas pas tròp per evitar lo poiriment de las racinas. La preparacion del sòl es un trabalh de forçat car cal laurar almens 50 cm amb un esplech especial e enforçat : lo "luchet" amb tres o quatre dents. Per endrudir los sòls, los cultivaires de garança foguèron los primièrs a apondre de tortèls de granas oleaginosas, residús de las fabricas d'òli de Marselha.
S'amassèt en setembre, tres ans aprèp la plantacion per ténher una racina pus rica en matèria colorenta. L'arrancatge foguèt fòrça penible: las racinas s'entrauquèron fins a 70 cm. Amb l'araire calguèt de 16 a 20 cavals. Lo complement d'obrièrs foguèron de rurals de la montanha desafasendats pendent aquel periòde de l'annada. Los rendements foguèron de gaireben 3 tonas per ectara.
Aprèp l'amassament, la tèrra fòrt ben laurada conservèt una granda part de la matèria organica. Çò que constituiguèt un fòrt bon assolament per las culturas seguentas : blat, lusèrna, ... Foguèt fòrça plan adaptada per de pichonas boiras familialas. De mai, las fuèlhas de la planta constituiguèron una ferratja de qualitat.
Causas del marasme[modificar | modificar la font]
La primièra crisi data de 1861 amb una baissa de las importacions de coton d'America a causa de la guèrra e una demanda mendre de matèrias colorantas.
La sintèsi quimica de l'alizarina en 1869 menèt a la disparicion fòrça rapida de la garança, fenomèn que coïncidís amb la crisi de la filloxèra de la vinha. Una leugièra reviscolada apareguèt en 1871 consequéncia de decisions malastrosas de qualques viticultors tocats pel filloxèra que remplacèron lor vinhal par la garança.
Vèrs 1880 totas las garancièras desapareguèron: las estadisticas agricòlas annalas dempuèi 1884 fan pas pus referéncia a la garança.
Usatge medical[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- P.J.F.B. Traité sur la culture de la garance Offray, Avinhon, 1818
- Bastet, Nouvelle essai sur la culture vauclusienne et l'histoire naturelle de la garance, Imprimeriá Raphel, Aurenja, 1839
- Auguste Picard, Rapport sur la situation générale de l'agriculture dans le département de vaucluse et de la culture de la garance en particulier, Imprimeriá Jacquet, Avinhon, 1857
- Fernand Benoit, L'outillage rural en Provence, Ed. Laffitte, Marselha, 1984
- Jean-Noël Marchandiau, Outillage agricole de la Provence d'autrefois, Edisud, Ais de Provença, 1984
- Claude Mesliand, Paysans du Vaucluse, Universitat de Provença, 1989


text:
La gramatica deu Renaud
Originari de Mamisan (País de Bòrn), lo Renaud Lassalle qui hè collectatges hòrt utils dens los Pirenèus per Eth Ostau Comengés, ven de sortir ua gramatica segon lo gascon de Fèlix Arnaudin, lo “parlar negue” de la Gran Lana e deu País de Bòrn[1]. Solide, dab ua lenga pluricentrica e separada en grans dialèctes (gascon, lengadocian, provençau, nòrd-occitan), lo maine d’òc —“deus Aups aus Pirenèus”, disè Frederic Mistral— pòt apareisher com esbrigalhat, talhucat en detzenats o quitament centenats de parlars diferents. Ua escaduda bien comòda per los qui, nombrós e limashords, vòlen —o volerén— que dispareishossin hòrt viste tots aqueths “vestigis” d’ua auta epòca. Mespresós deu nòste cabau mes atalentats de progrès, çò disen, que desiran har taula arrasa deu passat. E d’insistir: “Lo patés que càmbia d’un vilatge a l’aute”. L’ignorància, sabentament entertienuda, permet d’entertiéner los mites...
Egau, me rapelarèi tostemps que, vienut a Sabres en 2004 per lo collòqui “Un país dens sa lenga” organizat per lo Parc Naturau Regionau de las Lanas de Gasconha, lo linguïsta tolosan Jean-Louis Fossat, originari de Monthòrt (Shalòssa), disè que l’occitan es la “lenga de la tolerància”. Lavetz, que cau tostemps acceptar que l’interlocutor(a) parli un chic diferentament. Ne seré pas tot simplament lo rebat de la grana riquessa de la lenga nòsta?
Donc, passionat tot joenòt per la lenga de Fèlix Arnaudin descobèrta dens la vielha edicion en grafia “fonetica” deus cants e deus contes deu Boeiròt, publicats en 1965-67, puish dens las Òbras completas (coedicion PNRL /Confluences), Renaud de Mamisan s’es metut au tribalh. Lhevat quauques causidas curiosas, qui’s pòden compréner (chepic d’exactitud per pegar absoludament – vielh saunei – a la prononciacion locau), qu’explica en permèir la grafia normalizada deu gascon (chic de monde adara la contèstan) a la quau ètz abituats, cars legidors deu Jornalet e autas publicacions barrejadas. Après, haut! de “seriós”. O quitament de “hard”, pensaràn quauques-uns: la frasa simpla, lo grop nominau, l’adjectiu...Per acabar dab la frasa complèxa e las conjugasons.
Saludam aqueth tribalh deu saberuts qui cèrca de tornar hicar a l’aunor un gascon natre e ideau. Que s’i cau assajar, segur, e ne pòden quitament har son mèu. Totun, shau! Lo mei important qu’es de guardar lo plaser de parlar, de transméter e de har víver la lenga, quan l’escarraunharem un chicòt. E ne cau pas, de mon punt de vista, arcastar a las gents pleas de bona volontat de har quauquas pècas. En tot cas, òsca preu Renaud! Bravo! Que persegueish a la soa mòda l’òbra de davancèrs (Robèrt Darrigrand, Miquèu Grosclaude, Andriu Bianchi e Maurici Romieu e pro d’ autes...) qui avèn de faiçon màger servit la lenga nòsta en hargant atrunas de qualitat qui an permetut de har ua navèra produccion escriuta e de mestrejar mélher la lenga.
Joan Jacme Fénié
LASALLE, Renaud. Gramatica gascona segon lo parlar de la Gran Lana e deu Bòrn. Editions des Regionalismes, 2017, 148 paginas, 14,95 èuros.
[1]Gascon negue: biaish de prononciar lo gascon dens la partida occidentau de la zòna occitana gascona, deu País de Bòrn estant (a bisa) dinc au parçan de Baiona (au mijorn), en passant per Senhans, Maransin, Maremna e bien segur la Gran Lana.


text:
Alen du lapiaz le moyen simple de cesser de fumer
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
- Arrêter de fumer #2 : La prise de poids (?)
- Arrêter de fumer grace l'hypnose - Séance complète
- Arrêter de fumer #2 : La prise de poids (?)
- COMMENT ARRÊTER DE FUMER ?
- Arrêter de fumer #2 : La prise de poids (?)
- Arrêter de fumer grace l'hypnose - Séance complète
- Voici comment prendre du plaisir à arrêter de fumer
- Arrêter de fumer, ma méthode !
🚭 ARRÊTER DE FUMER : 3 Conseils pour les PREMIERS JOURS
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
Reportage :Tabac J'arrête de fumer
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
Méthode facile pour arreter de fumer !
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
Comment arrêter de fumer?
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
ARRETER DE FUMER
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
Arrêter de fumer grace l'hypnose - Séance complète
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
CE QUI VOUS EMPÊCHE D’ARRÊTER DE FUMER
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
La méthode Alen Carr pour arrêter de fumer, comment ça marche
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
Voici comment prendre du plaisir à arrêter de fumer
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
COMMENT ARRÊTER DE FUMER ?
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
CE QUI VOUS EMPÊCHE D’ARRÊTER DE FUMER
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.
Méthode facile pour arreter de fumer !
GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat. GLOSSARI OCCITAN FRANCES. segon lo lengadocian idiomatic parlat et escrich a Montpelhièr (reprenent lo pichon lexic de Pèire Azemà reescrich en occitan normalizat.


text:
En Occitan
La bòria :
Lo GAEC las « Paulinetoises » fa venir un tropèl de 700 fedas sus una susfàcia de 80 ectaras.
Los fromatges son faches a partir de lach tirat de la bòria unicament.
L’ivèrn, las fedas son apasturadas amb de fen secat jol cobèrt e de cerealas culhidas a la bòria.
Lo cambiament del lach en fromatge :
Al jorn de uèi, se mólz mecanicament. Un flusmètre analisa lo passatge del lach e permet d’obténer una qualitat de las bonas. Lo fromatge es aprestat aprèp e aquò dos còps lo jorn per aprofiechar dels gèrmes naturalament presents dins lo lach. En fonccion del procediment causit (atalhonament del calhat o pas ; calfatge o pas ; quichat o pas …) , la resulta ne serà diferenta.
Los produches
La seguida dels produches prepausats per las « Paulinetoises » es plan espandida :
La familha lactica : lo temps de calhatge es long
- Briqueta (240g), paulinetòr pichon (70g), paulinetòr (300g)
Caracteristicas : acidulat, fresc e pichon gost d’avelana segon la sason
La familha calhièra /presura : lo temps de calhatge es cort
- Motlat a la còssa : lo pavat (180g), lo còr (90g)
Caracteristicas : doç e cremós
- Descopat e brassat : lo peralh (150g)
Caracteristicas mai perfumat e mai sec en boca
La familha dels tòmes (pasta quichada)
- Tòme paulinetòra (2,2/2,6 quilòs), temps d’afinatge : 2 a 3 meses
Caracteristicas : doç e fruchos
- Tòme paulinou (4,6 quilòs), trabalh d’atalhonatge e de calfatge diferent
Caracteristicas : gost mai marcat
La familha tradicion :
- Broussa (0,720 quilòs) : fromatge sortit del recalfatge del lach d’oras.
- Flauna : còca a la broussa amb uòus e citron
La familha dels leugièrs :
- Lo pami : fromatge amb de lach mièg ecremat (90g)
La quantitat bassa de matèrias grassas tira res an aquel fromatge al lach crus.
Amb lo temps, la textura en boca ven pron cremosa.
Las autras fabricacions :
- Confituras de lach : obtengudas amb calfatge del lach duscas a reduccion
- Peralh a l’òli d’oliva : fromatges aperitius amb d’òli d’oliva
- Calhat doç : lach enpresurat calhat
- Burre de feda : obtengut amb l’escrematge del lach crus : es doç e onctuos puèi se refortís en gost
- Pastissariá a basa de burre de feda : aperitiu feda …


text:
Agapet I
Agapet Ièr foguèt lo 57en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 13 de mai de 535 au 22 d'abriu de 536. Succediguèt a Joan II (533-535) e foguèt remplaçat per Silvèri (536-537).
Son pontificat foguèt brèu mai marcat per unei decisions importantas. D'efèct, Agapet Ièr confirmèt lei decisions dau concili de Cartage reünit a la fin dau pontificat de son predecessor. Puei, en causa de la guèrra entre Bizantins e Ostrogòts en Itàlia, foguèt mandat a Constantinòble per lo rèi ostrogòts a la tèsta d'una ambaissada cargada de negociar una patz. Aquò mau capitèt car l'emperaire Justinian Ièr refusèt d'arrestar sa politica de conquista sistematica de la peninsula. En revènge, en Constantinòble, Agapet Ièr capitèt de reglar la question dau patriarca d'Antim qu'èra contestat per la màger part deis evesques orientaus en causa de son sostèn au monofisisme. D'efèct, capitèt de demostrar l'eresia d'Antim a Justinian Ièr. Antim foguèt alora despausat e Agapet sacrèt lo patriarca novèu. Enfin, accetèt una profession de fe escricha de l'emperaire que voliá pas èsser associat ambé lei tèsis d'Antim.


text:
Aderir
Aderir a l’IEO31, aquò's obrar per balhar a l’occitan la plaça que li es deguda en menant d'accions a l'entorn de la vida publica, dels mèdias e de l'ensenhament.
Aquò's tanben una accion quotidiana de cadun per que la cultura occitana siá una cultura viva e contemporanèa, creatritz e innovanta, tot en assumissent son istòria millenària.
Venètz partejar aquelas accions ambe nosautres, aderissètz a l’Institut d’Estudis Occitans per venir, vos tanben, actor de la lenga e de la cultura occitanas.


text:
Per Crestian Almerge e lo grop Test
Escotatz totis brave monde, gents de Cabaret et d’endacòm
mai, l’istòria vertadièra de quatre trobadors de Carcassona partits per faire de musica dins un endrech ont jamai degun aviá pas poscut jogar…
Un endrech ont, ennaut de la montanha, quatre castèls vos regardan…
Un endrech que totis los musicians…
Quand ne parlan…
Tremblan !
Lo primièr còp que soi vengut
Puta de Dieu ai pas agut
Lo temps de sortir la guitarra
Que me prenguèri una ramada
Estabosit e ragentat
Jos l’empont me soi amagat !
Lastors-ors
Avèm pas jogat a Lastors
Lo temps aicí es tròp chimbol
Avèm pas jogat a Lastors
I a pas de fèsta
Paura Jaumeta
Tornarem venir dins uèit jorns
Uèit jorns après quand sèm tornats
Totis quatre plan motivats
Dins lo cèl pas un cumulus
Sus lo temps i aviá consensus
Un lhauç tombèt d’un còp pecaire
E carbonizèt lo bataire !
Quin malur !
Lastors-ors
Podèm pas jogar a Lastors
Ara sèm que tres trobadors
Podèm pas jogar a Lastors
I a pas de fèsta
Paura Jaumeta
Tornarem venir dins uèit jorns
Lo tresen còp paures pichons
Un vent a escornar los buòus
Se levèt dins un roncament
A faire se trucar las dents
Una tornada a l’imprevista
Ven m’aspirar lo guitarrista !
Quin malur !
Lastors-ors
Podèm pas jogar a Lastors
Ara sèm que dos trobadors
Podèm pas jogar a Lastors
I a pas de fèsta
Paura Jaumeta
Tornarem venir dins uèit jorns
Se racontava dins lo vilatge e tota la regionn que lo Simon de Montfòrt, que comprenia pas res a la musica e al fin’amor, aviá davalat de son Nòrd barbar ambe sa banda de cuols benesits per jetar una malediccion suls trobadors e totis los intermitents e que, dempuèi aquel temps, degun podiá pas jogar a Lastors quina musica que siá e mai de musicas de salvatges coma lo rap ou la tecnò !
Quand sèm tornats fasiá bel temps
Mas aquò durèt pas de temps
Lo sòl se metèt a tremblar
E tot lo cèl a negrejar
E crac ! Un trauc se dobriguèt !
Lo bassist i desapareguèt !
Lastors-ors
Avèm pas jogat a Lastors
Malediccion pels trobadors
Avèm pas jogat a Lastors
I a pas de fèsta
Paura Jaumeta
Mas ieu jogarai a Lastors !
Es pas acabada
Aquela crosada !
Som testut, tornarai tot sol !
Tot sol, tot sol
Tot sol, tot sol, tot sol !
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Avís n° 359 461 del Consèlh d'Estat francés
Rapòrt "Lengas e culturas regionalas" de Sénher Bernard Poignant
Decision n° 99-412 DC del Consèlh Constitucional francés (París, 15.VI.1999, en français)
Declaracion Universala dels Dreches de l'Òme (ONU 1948)
Declaracion sus l'Atribucion de l'Independéncia als Païses e Pòbles Colonials (ONU 1960)
Declaracion Universala dels Dreches dels Pòbles (TPP 1976)
Declaracion Universala dels Dreches Collectius dels Pòbles (CONSEU 1990)
Carta Europèa de las Lengas Regionalas o Minoritàrias (CE 1992)
Convencion-quadre per la Proteccion de las Minoritats Nacionalas (CE 1995)
Declaracion Universala dels Dreches Lingüistics (PEN club international, Ciemen, UNESCO 1996)
Tièra de las Nacions Unidas dels Territòris Non Autonòms (ONU 2002)
Novèl Estatut d'Euskadi (2003)
Estatut d'Autonomia de Catalonha e d'Occitània (Val d'Aran) (2006)
Rapòrt sus la discriminacion lingüistica e culturala a l'egard de las personas apartenent a de grops o minoritats en França (CERD 2005)
Tractat dau 24 de Març dau 1860 (dich de Turin)
Tractat de Patz emb Itàlia dau 10 de febrier dau 1947 (integral)
Tractat de Patz emb Itàlia dau 10 de febrier 1947 (extrach Article 44 Tractats bilaterals)
Savòia e lo Comtat de Nissa son independents dau fach juridic (La Savoie, 23.01.2009)
Non registrament dau Tractat de Turin dau 1860 a l'ONU (2009)
Question a l'Assemblada Nacionala de Sénher Yves NICOLIN deputat UMP de Léger (06.04.2010)


text:
CLASS-HEBDO
I-7 Programa de la setau setmana de tribalh
9 octobre 2005 20:07 0 messages
SETMANA DE LA SCIÉNCIA
DILUNS 10
lo matin
- gimnastica sala Boneval : las articulacions, circulacion de la sang
- bilan de la setmana de la vèla : sistèma solar (eclipsa de diluns passat), la meteò deu vent, pausar questions matematicas sus la laca de Casaus e lo pòrt (quant ? quan ?)
- candidaturas peu CMJ
lo vrespe
- caièr de ligason de la dimenjada : orau
- matematicas-bricolatge : plegatge e simetria
- Una graulha dab Cecília
- lengas : comptinas en castillan e conte ecologic lejut per lo Manu, "el rio y el sol"
DIMARS 11
lo matin
- poesia : escritura e lectura-oralisacion
- 10:15 : sortida a La Tèsta (2 grops)
- cicle 3 en visita a la bibliotèca municipau dab Marion e Elòdia
- CP-CE1 : descoberta deu plan de la vila e deu nom de las arruas dab Ania, lectura e causida de desplegants a l’OT, arquitectura e simetria de l’ostalet Lalanne, chicolat e tastadissa
13ò, conselh de regentas
lo vrespe
- presentacion orau de libe (avaloracion en cicle 2)
- matematicas : calcul rapide e operacions
- descoberta : lo plan de La Tèsta (escala e ròsa deus vents en cicle 3)
DIMÈCRES 12
10:30, dusau visita deu siti arqueologica de Lamothe : vestigis d’un pont gallò-roman ?
- cl. Aimé Nouilhas
- cl. Aimé Nouailhas
DIJAUS 13
lo matin
- debat en cicle 3
- preparacion de la hèsta de la lectura : jòcs, espausicion, teatre (lo libe en cicle 3, las letras en cicle 2)
lo vrespe
- actualitat : setmana de la sciéncia e "Lire en fête"
- matematicas-mesura : òra e durada (emplec deu temps setmaner)
- descoberta : presentacion de causas
DIVÉS 14
- eleccions au CMJ, lo calendari deus elegits
- visita deu musèu de Sanguinet
lo ser : AG excepcionau de l’associacion
DISSABTE 15
Jornada pedagogica ICEM a Bordèu (Aldjia e Ania)
Dans la même rubrique
7 novembre 2005 – II-2 Programa de la dusau setmana
29 octobre 2005 – II-1 Programa de la purmèra setmana de tribalh
16 octobre 2005 – I-8 Programa de la ueitau setmana de tribalh
3 octobre 2005 – I-6 Programa de la sheisau setmana de tribalh
24 septembre 2005 – I-5 Programa de la cincau setmana de tribalh