text:
Oursel-Maison
Oursel-Maison es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural situat en una vallée del Scenari picard, situat a una vintena de quilomètres al nòrd de Beauvais.
A situat près del anciana RN30 (actuala RD 930) en connectant Roan a La Capelle, e facilament accessibla per la échangeur Modèl:Sofr de la autoroute A16.
Village rural situé dans une vallée du Plateau picard, situé à une vingtaine de kilomètres au nord de Beauvais.
Il est situé à proximité de l'ancienne RN30 (actuelle RD 930) reliant Rouen à La Capelle, et aisément accessible par l'échangeur Modèl:Sofr de l'autoroute A16.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dels vestigis romains an #èsser trobats en la municipalitat, ont passava la via romaine Amians - Beauvais (dicha Cauçada Brunehaut).
- La tèrra i aguèt donat l'an 1239 pel senhor del luòc al abbaye de Breteuil, #que i deteniá ja una granja
- Des vestiges romains ont été retrouvés dans la commune, où passait la voie romaine Amiens - Beauvais (dite Chaussée Brunehaut).
- La terre fut donnée en 1239 par le seigneur du lieu à l'abbaye de Breteuil, qui y détenait déjà une ferme


c: text/html

text:
M-84
Lo carri M-84 es un carri de combat principau iogoslau de segonda generacion desvolopat entre 1979 e 1983 a partir dau T-72 sovietic. 651 unitats foguèron produchas de 1984 a 1991. Intrèt en servici en 1985 au sen de l'armada iogoslava e foguèt tanben adoptat per Kowait.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) e ai conflictes d'ex-Iogoslavia. En Iraq, combateguèt ambé succès de carris T-55 e T-62 iraquians. Dins lei Balcans en revènge, conoguèt de pèrdas importantas dins una tièra de combats engatjats sensa sostèn d'infantariá còntra d'unitats enemigas equipadas de missils anticarri. En particular, lo missil chinés HJ-8 capitèt de pretusar son blindatge frontau.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cicne negre
Lo Cicne negre (Cygnus atratus) es una espècia de cicne originari d'Austràlia e de Tasmania que deu son nom a la coloracion negra de son plumatge.
Somari
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
Lo Cicne negre es originari d'Austràlia e Tasmania. En 1864, foguèt introdusit en Nòva Zelanda.
Pendent los sègles XIX e XX sègles, foguèt introdusit dins diferents païses coma d'aucèls d'ornament.
En territòri australian, nisa en colonias fòrça densas al contrari del cicne mut. Demora los grands lacs pauc prigonds.
La populacion mondiala es estimada entre 300 000 e 500 000 individús.
Domesticacion[modificar | modificar la font]
En França, la varietat argentada del Cicne negre es legalament considerada coma essent domestica[1].
Galeriá[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Légifrance Arrèst de l'11 agost de 2006 fixant la lista de las espècias, raças o varietats d'animals domestics sus Légifrance.


text:
Tamarro
Lo tamarro es una bèstia imaginària fòrça espandida dins las legendas e fablas de la mitologia en Occitània e Catalonha (Pirenèus, Aubrac, Roèrgue...) Lo seu equivalent francés es lo dahu. Uèi lo jorn la legenda evoluiguèt en fèsta. Dins aqueles païses es abitual de galejar los toristas en lor explicar que lo tamarro es una bèstia que cal caçar de nuèch e en grop. Per aquò far, los joves s'amassan amb lo novèl caçaire (o caçaires) que sortís amb lo grop de nuèch per caçar lo tamarro sens, logicament, l'aver jamai vist . La bèstia es totjorn descrita a las victimas de la galejada coma un animal d'aspècte fòrça estranh (per exemple se diu que lo tamarro viu pels pendisses de las montanhas e que per aquesta rason ten las doas patas del costat drech pus cortas que las del costat esquèrre). Après qualques corregudas pels camps e bòsques amb de bastons, amb doas pèiras que se fan picar coma reclam e amb de sacs per prene l'animal (sovent amb d'estancadas estrategicas per beure un còp de vin e per planificar l'estrategia de caça), la caça normalament s'acaba amb un banh d'aiga del novèl caçaire quand la rèsta del grop complotaire lo fa passar jos un arbre ont l'espèran amb un ferrat d'aiga. Pòt tanben s'acabar amb d'autras badinadas. I a fòrça variantas de la caça del tamarro, mas totas s'acaban amb la riseta generala del grop qu'a passat la nuèch en fasent córrer la victima amont e aval.


text:
Jòc de bola
Lo jòc de bola se debana de biais mobil sus un terren de quinze a vint mètres, siá dos còps mai long qu'aquel de la petanca, que n'es lo davancièr[1].
Somari
Istoric[modificar | modificar la font]
La bola lionesa nasquèt al sègle sègle XVIII dins la region de Lion, que son nom. En 1850 aquel jòc venguèt un espòrt, amb la creacion de la primièra societat oficiala: « le Clos Jouve ». Per aquò, la Federacion francesa de las bolas foguèt longtemps dominada per la bola lionesa e espòrt-bola.
Pendent lo sègle XIX, la seccion Provençala de la FFB codifiquèt lo jòc dich « a la longa » qu'es un besson de la bola lionesa fòça agradada dins la region. Demanda las meteissas qualitats esportivas mas al contrari pòt se jogar sus un terren irregular, amb de bolas mai pichonas.
Espandiment[modificar | modificar la font]
Es subretot subretot praticada en Occitània: Dins los departaments de Bocas de Ròse, Gard, Vauclusa, Aups d'Auta Provença, Auts Aups, Aups Maritims, Var, Erau, Aude (departament); dins la region Miègjorn-Pirenèus. E en França dins las region Centre, Illa de França, Nòrd-Pas de Calais, Franca Comtat.
Règlas del jòc[modificar | modificar la font]
Son las meteissa qu'aquelas de la petanca, levat lo biais de lançar la bola, a l'encòp acrobatic e coregrafic, per causa de la granda distança[2].
- Lo let (bochon) deu èsser lançat d'un cercle traçat sul sol a une distança compresa entre quinze e vint mètres (contra sièi a dètz mètres per la petanca)[3].
- Lo puntaire deu obligatòriament sortir un sol pé del cercle fasent un pas cap ont vòl (mai sovent en davans o de costat)[4].
- Pòt alara lançar sa bola, o amb los dos pes a tèrra (un pe demorant dins lo cercle), o se tenent sus una camba, los dos pes fòra del cercle aprèp aver levat lo pé que se piejava[5].
- lo tiraire deu tanben sortir de son cercle per efectuar los tres salts reglamentaris per prendre son alindat e lançar la bola aprèp lo darrièr pas, quand pausa lo pé a tèrra. Aquela corsa d'alidat, fòrça eleganta, que sembla al saut en longor, es necessària per cobrir la distança fins a la bola advèrsa e tentar de la deslargar[6].
Los campionats de França del jòc de bola fuguèron creats en 1946.
L’invencion de la petanca en 1910 visava a permetre als jogaires de mai edat e mens mobils de contunhar a practicar lo jòc sus un terren cort, amb los « pés tancats » dins lo cercle.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (oc)Armand Vidal, Pichot diciounàri dou jo de boulo, ed: Revue de Langue et Littérature d'Oc, 1975.
- (fr)Paul Ruat, Cercle des Boulomanes 1828-1928 (un sègle d'istòrias del celèbre club marselhés), ed:Imprimerie Marseillaise, 1928.


text:
1242
Aquesta pagina concernís l'an 1242 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera descripcion de la circulacion dau sang dins lo còrs uman realizada per lo mètge arabi Ibn al-Nafis (1213-1288).


text:
Estampariá
L'estampariá o imprimeriá es un dispositiu mecanic que servís per copiar un tèxt o un imatge en aplicar per pression una superfícia tenchada sus un supòrt papièr o teissut. Los sistèmas mecanics utilizats foguèron assemblats d'en primièr aperaquí cap a 1440 per un orfèbre del Sant Empèri Roman Germanic nomenat Johannes Gutenberg, qu'utilizèt per aquò far una premsa de vitz ja existenta qu'èra utilizada pels vestits, rasims, etc., e benlèu per la xilografia, qu'existissiá en Euròpa ja abans Gutenberg. A l'encòp las tecnicas d'impression xilografica e los caractèrs mobils foguèron utilizats d'en primièr en China e en Corèa mantun centenats d'ans abans, mas Gutenberg èra lo primièr que desvolopèt l'estampariá en Occident.
A la Renaissença, los metòdes d'impression basats sus la premsa de Gutenberg s'espandiguèron d'aviat d'en primièr a travèrs Euròpa tota, puèi per la rèsta del mond. Prenguèt la plaça de divèrsas tecnicas xilograficas en venir lo format de caractèrs mobils modèrnes pus utilizat, fins que siá descaçat per l'aveniment de la tecnologia offset.


text:
Trizay-lès-Bonneval
Trizay-lès-Bonneval es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los 15 caserius de Trizay-lès-Bonneval : La Bardillère, Vilteigneux, La Bouquerie, Vilquoy, Bòsc Rouy, Lo Breuil, Prémotteux, Los Ostals, Frécot, Milsey, Patry, Rosay, La Salva, Girault, La Tuilerie.
Les 15 hameaux de Trizay-lès-Bonneval : La Bardillère, Vilteigneux, La Bouquerie, Vilquoy, Bois Rouy, Le Breuil, Prémotteux, Les Maisons, Frécot, Milsey, Patry, Rosay, La Salva, Girault, La Tuilerie.


text:
Desèrt d'Atacama
Lo desèrt d'Atacama (en espanhòl Desierto de Atacama) es lo desèrt mai arid del mond, que s'espandís del nòrd de Chile e per la listra costièra del Peró. Amb una espandida superiora a 180 000 km², es situat mai o mens sul Tropic del Capricòrne, coma lo desèrt de Kalahari o lo Grand Desèrt Austràlia.
L'ariditat, determinada per la latitud, es accentuada a causa de l'efièch barrièra de la serrada dels Andes, que bloca l'umitat venent de l'ocean Atlantic mejans lo bacin amazonian. Al desèrt d'Atacama foguèron enregistradas de periòdes fins a 40 ans sense pluèjas al sector central, delimitat per las ciutats d'Antofagasta, Calama, Iquique e Arica, essent l'unic luòc de la planeta ont se mesurèt 0% d'umitat relativa de l'aire.
Lo desèrt èra poblat dempuèi lo començament de la colonizacion americana pels indigènas, coma per de tribús tala los atacameños, alara que sul litoral vivian los changos. Dominat per l'Impèri Inca, los espanhòls lo nomenèron lo "despoblado de Atacama". Après l'independéncia, Bolívia ocupèt la part màger de la region, los precioses jaces de sal inclusits, que provoquèron la Guèrra del Pacific (1879-1883). A la fin d'aquel conflicte, Chile anexèt la region, ont se desenvolupèt una intensa activitat minièra amb expleitacion carrierenca de coire, liti (la resèrva màger del mond amb 40%) e d'autres metals.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Braudel, Fernand, The Perspective of the World, vol. III of Civilization and Capitalism 1984 (en) (in French 1979).
- Sagaris, Lake. Bone and dream : into the world's driest desert. 1st ed. -- Toronto : A.A. Knopf Canada, c2000. ISBN 0-676-97223-3 (en)
- SanPedrodeAtacama.Net & Org (es) (en) (fr)


text:
Carla Bruni
Carla Bruni Tedeschi (o Carla Bruni-Sarkozy), mai coneguda sos lo nom de Carla Bruni, es un ancian manequin qu'a trionfat coma compositritz e interprèta de cançons. Nascuda lo 23 de decembre de 1967 à Turin (Itàlia), viu en França dempuèi l'atge de 5 ans. Es la sòrre de l'actritz Valeria Bruni Tedeschi. Tanben es l'esposa del President de la Republica Francesa Nicolas Sarkozy. A un filh (n. 2001) amb lo filosòf e escrivan francés Raphaël Enthoven.
Somari
Albums[modificar | modificar la font]
Cançons de l'album Si j'étais elle, amb una musica de Julien Clerc - 2000[modificar | modificar la font]
- Si j’étais elle
- Aussi vivant
- On serait seuls au monde
- Se contenter d'ici-bas
- Silence caresse
Cançons de l'album Quelqu'un m'a dit - 2002[modificar | modificar la font]
- Quelqu'un m'a dit
- Raphaël (per Raphaël Enthoven)
- Tout le monde
- La noyée
- Le toi du moi
- Le ciel dans une chambre
- J'en connais
- Le plus beau du quartier
- Chanson triste
- L'excessive
- L'amour
- La dernière minute
Cançons de l'album Sol en cirque - 2003[modificar | modificar la font]
- Même si je suis top
Cançons de l'album Longtemps amb Louis Bertignac - 2005[modificar | modificar la font]
- Les frôleuses
- Sans toi
Cançons de l'album No Promises - 2007[modificar | modificar la font]
- Those dancing days are gone
- Before the world was made
- Lady weeping at the crossroads
- I felt my life with both my hands
- Promises like piecrust
- Autumn
- If you were coming in the fall
- I went to heaven
- Afternoon
- Ballade at thirty-five
- At last the secret is out
- Naissença a Turin
- Personalitat italiana del sègle XX
- Personalitat italiana del sègle XXI
- Personalitat francesa del sègle XXI
- Cantaira francofòna
- Cantaira italiana
- Cantaira francesa
- Membre dels Enfoirés
- Conjunt d'un president de la Republica francesa
- Naissença en 1967
- Autor-compositor-interprèt
- Manequin italian


text:
Max Roqueta
Max Roqueta (Argelièrs, lo 8 de decembre de 1908 - Montpelhièr, 22 de junh de 2005) foguèt un escrivan occitan del país de Montpelhièr. Es, amb Joan Bodon, Bernat Manciet e Robèrt Lafont, un dels autors màgers de la literatura occitana del sègle XX. A l'encòp poeta, contaire e autor dramatic, una granda part de son òbra narrativa es recampada dins las garbas de sos Verd Paradís. Son activisme social e cultural foguèt considerable que presidiguèt l'Institut d'Estudis Occitans de 1952 a 1957 e aguèt un ròtle màger dins la recuperacion e l'espandiment del jòc del tambornet en crear en genièr de 1939 la Federacion Francesa del Jòc de Tambornet.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Max Roqueta nasquèt lo 8 de decembre de 1908 a Argelièrs, vilatjòt del Montpelhierenc, dins la val mejana d’Erau. Son paire, Constantin Roqueta, qu'èra viticultor li faguèt descobrir l'escritura occitana mentre que sa maire Adèla Altairac li ensenhèt l'amor de la poesia. Faguèt sos primièrs estudis a l'escòla de son vilatge. La vida de l'enfant se vegèt trebolada quand, a mand d'arribar als 10 ans, una epidemia de gripa espanhòla devastèt lo país e emportèt sa maire. L'an seguent partiguèt per la capitala, Montpelhièr, far sos estudis al Pichon Licèu de la carrièra Lakanal. Aprèp d’estudis segondaris al Licèu de Montpelhièr, seguiguèt d’estudis medicals dins la Facultat que s’i formèt Rabelais e que i ensenhèt Rondelet. Sa vocacion d’escrivan espeliguèt fòrça d'ora e durant aqueles estudis superiors, fondèt, en 1928, Le Nouveau Languedoc, associacion dels estudiants lengadocians e gropament d’accion regionalista que presidís Joan Lesaffre e que el ne venguèt vicepresident amb Rogièr Barta. Assegurèt tanben las foncions de secretari de la Seccion Corporativa, la Corpo de Medecina e las de delegat dels estudiants en medecina a l’Associacion Generala dels Estudiants de Montpelhièr.
De genièr de 1928 a novembre de 1930, se nòta, dins Lou libre d’Aur dels Dissabtièrs, sa participacion als acamps e popianadas d’aquela gaia societat montpelhierenca, de cotria amb d'autres escrivans e intellectuals d'aquela epòca coma Renat Tulet, Josep Sebastià Pons e lo mèstre d’òbra L’Escotaire- Francés Deseuse.
L’internat de medecina, seguit de tira pel servici militar, totes dos efectuats a Tolon, marquèron una cèrta rompedura dins son activitat occitanista entre 1933 e 1935. Membre de la Societat d’Estudis Occitans (S.E.O.), n'assegurèt las foncions de cap-redactor de la revista Occitania, organ mesadièr de la joventut occitanista de 1936 a la guèrra (dirigit per Carles Camprós e Marcel Carrières). De 1936 à 1946, exerciguèt la medecina a Anhana (Erau), puèi perseguíguèt sa carrièira fins a 1974 coma mètge d’igièna escolara (1946-47) e mètge-conselh de la Seguretat Sociala a Montpelhièr.
Amb lo Doctor Ismaèl Girard e Camilha Soula, fondèt en 1945 l’Institut d’Estudis Occitans (I. E. O.) e succediguèt a Joan Casso a sa presidéncia. A partir de setembre de 1954, assegurèt la direccion de la novèla revista trimestriala occitana e catalana Vida Nova. En 1962 a Avinhon, pendent un congrès e en preséncia de Miguel Angel Asturias, Pablo Neruda, Henry Miller e André Chamson, fonda, amb l’ajuda de Joan Camp e Jòrgi Reboul, lo Pen-Club de Lenga d’òc que presidís puèi. De 1978 a 1983, dirigís tanben la revista literària Oc. A los que precedisson, cal apondre qualques noms que Max Roqueta revendica lor fòrta influéncia intellectuala e una longa amistat: l’escrivan rosselhonés Josep Sebastià Pons (1886-1962), l’escultor rosselhonés Enric Frère (1908-1986), lo pintor montpelhierenc Jòrdi Deseuse.
L'òbra de Max Roqueta[modificar | modificar la font]
L'òbra de Roqueta se debana sus 72 annadas ininterrompudas e non acabadas d’escritura e de publicacion. Son primièr escrich publicat foguèt aculhit en 1927 per la revista La Campana de Magalona. Cap a la fin dels ans 30 comencèt d'escriure un pèça de teatre que se deviá sonar Cogolin o la rason d'estat mas abandonèt aquela idèa e ensagèt de destruire çò qu'aviá escrich. Una proporcion importanta de poèmas e de tèxtes en pròsa pareguèt primièr dins de revistas abans d’èsser publicada dins de recuèlhs poetics o volums. Max Roqueta collaborèt aital, cronologicament, e per las mai importantas d’entre elas, a las revistas seguentas: La Campana de Magalona (1927-30), Le Nouveau Languedoc (1931-32), Calendau (1933-1942), Trencavel (1937), Occitania (1936-1939, 1948), Tèrra d’Òc (1941-1945 e cronica Dins la boca del poble d’Òc), L’Ase negre (1946-1947), L’Avant-scène (1955, 1957), Cahiers du Sud (1942), Letras d'òc (1965-1966), Òc (1931-1998), Connaissance du pays d’oc (1981), Folklore (1944, 1980, 1985), Obradors (1971-72), Vida nòva (1955-1962, 1974).
L'escritura e l'imaginari de Roqueta prenguèron son inspiracion dins mantun element provenent de culturas divèrsas coma per exemple l'òbra de l'escrivan espanhòl Federico García Lorca que ne publiquèt dins la revista Òc en 1941 qualques reviradas o mai Volpone de l'escrivan anglés Ben Jonson.
Manquèt mantun còp d'aver lo Prèmi Nobel de Literatura.
L'eiretatge de Max Roqueta[modificar | modificar la font]
Max Roqueta èra benlèu l'autor mai grand de l'Occitània del sègle XX. Traduch dins divèrsas lengas (catalan, francés, alemand,...), estudiat en universitat als Estats Units d'America, èra un multitalent en pròsa, poesia e teatre. Una de las facietas mens conegudas de l'autor èra son interès pel dessenh. Aviá una observacion fina de la natura e tanben, gràcias a sa formacion de mètge, de la condicion umana. Lo poèta d'Argelièrs laissèt tanben fòrça tèxtes e documents inedits que probablament seràn publicats lèu per l'Associacion Max Roqueta, capitanejada per l'escrivan Joan Frederic Brun e gràcias tanben a Joan Guilhèm Roqueta que faguèt de recercas e d'escanerizacions dins lo patrimòni inexplorat de l'autor. Sas pèças de teatre an conegut una capitada considerabla e d'unas coma Medèa son estadas reviradas a d'autras lengas coma l'italian e interpretadas en Itàlia.
"Las paraulas son de lutz en camin, que sabon pas se quauqu'un las espèra".
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Pròsa[modificar | modificar la font]
- Verd Paradís 1. IEO, Tolosa,1961-68-75, C.R.D., Montpelhièr, 1993.
- Verd Paradís 2. IEO, 1974.
- Verd Paradís 3, Lo grand teatre de Dieu. IEO, 1986.
- Verd Paradís 4, L'uòlh dau cat. IEO, 1987.
- Goteta. C.D.D.P. Lozèra, 1987.
- Verd Paradís 5, Las canas de Midàs. IEO, 1990.
- Le hautbois de neige, extrach de V. P. 1. Folio-junior, Gallimard.
- Un mas… quatre istòrias. lycée de Camargue, Nimes.
- Los dona-d'er : Le prince des sosies : Espaces Sud, 1992, bilingüe occitan-francés, traduccion de l'autor.
- La cerca de Pendariés. El Trabucaire, 1996.
- Tota la sabla de la mar. El Trabucaire, 1997.
- Verd Paradís 6, Lo libre de Sara. El Trabucaire, 2008.
Teatre[modificar | modificar la font]
- Le médecin de Cucugnan, trad. de l'occitan : L'avant scène, n°111, 1995.
- La comédie du miroir, trad. de l'occitan : L'avant scène, n°164, 1995.
- Lo miralhet, lo pater als ases : IEO, 1985.
- Podra d'embornha : C.R.D.P., Montpelhièr, 1985.
- Lo glossari : C.R.D.P., Montpelhièr, 1985.
- Lo jòc de la cabra : C.R.D.P., Montpelhièr, 1985.
- Medelha, drame, en occitan : Fédérop, 1987.
- Médée, drame (trad. de l'occitan) : Espace 34, 1992.
- Le glossaire (trad. del glossari) : Espace 34, 1995.
Poesia[modificar | modificar la font]
- Los saumes de la nuòch / Les psaumes de la nuit (edicion bilingüe) : Obsidiane, 1984.
- Lo maucòr de l'unicorn / Le tourment de la licorne (edicion bilingüe) : Domens, 2000. Poèmas meses en musica per A. Stallaert e cantats per G. Zuchetto ambe lo trio Sonata Concert. Disc, CD e Caisseta : Ed. Gallo, Lauzanne, 1992.
- Déserts (bilingüe) : L'arrière pays, 1995.
- D'aicí mil ans de lutz, A mille années lumière (edicion bilingüe) : Jorn, 1995.
- Bestiari / Bestiaire (edicion bilingüe) : Atlantica, 2000.
- Bestiari 2 / Bestiaire 2 (edicion bilingüe) : Fédérop, 2005.
- Poèmas de pròsa / Poèmes en prose (edicion bilingüe) : Fédérop, 2008.


text:
Saint-Jean-aux-Amognes
Saint-Jean-aux-Amognes es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge a la cœur dels Amognes a adaigat pel ruisseau " Dels Forges ". Es a una altitud de 250 mètres.
- Caserius
- Lo Bourg - Céoby - Cougny (Coriaco) - Çò Crôt - Lichy (Luxiaco)- Lo Peró - Neufond - Sant-Péraville - Séjean - Sury - Prijat - Trélaigues - lo Gressy -
Ce village au cœur des Amognes est arrosé par le ruisseau " Des Forges ". Il est à une altitude de 250 mètres.
- Hameaux
- Le Bourg - Céoby - Cougny (Coriaco) - Le Crôt - Lichy (Luxiaco)- Le Pérou - Neufond - Saint-Péraville - Séjean - Sury - Prijat - Trélaigues - le Gressy -
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Qualques elements de tuiles a rebord, aital coma dels condecores de l'epòca gallo-romaine testifica de l'aucupacion dels luòcs dempuèi aquela epòca. Lo masatge caseriu de Cougny, dépendait del Abbaye de Sant-Martin de Autun, possession confirmada en 1164, per una bulle del Pape Alexandre III, alavetz refugiat a França,[1] " Ecclesiam Coriaco ".
Sant-Péraville, èra antany una parròquia (Sant-Paratz-la-Ciutat), amb un prieuré fondat en 1062, e #que #èsser possession de la Abbaye de Clunhic
Lichy (Luxiaco, en 1097), aperteniá en 1088, al Prieuré de Sant-Etienne de Nivèrns La parròquia a conegut jol nom de Sant-Pierre de Lichy, dempuèi 1466, de contunh jol nom de Sants-Texans-de-Lichy, abans la Revolucion. Es en 1725, que la parròquia de St Péraville a ligat a aquela de St Jean de Lichy.
Des éléments de tuiles à rebord, ainsi que des médailles de l'époque gallo-romaine atteste de l'occupation des lieux dès cette époque. Le hameau de Cougny, dépendait de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, possession confirmée en 1164, par une bulle du Pape Alexandre III, alors réfugié en France,[2] " Ecclesiam Coriaco ".
Saint-Péraville, était autrefois une paroisse (Saint-Père-la-Ville), avec un prieuré fondé en 1062, et qui fut possession de l'Abbaye de Cluny
Lichy (Luxiaco, en 1097), appartenait en 1088, au Prieuré de Saint-Etienne de Nevers La paroisse est connue sous le nom de Saint-Pierre de Lichy, dès 1466, puis sous le nom de Saint-Jean-de-Lichy, avant la Révolution. C'est en 1725, que la paroisse de St Péraville est rattaché à celle de St Jean de Lichy.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°XVIII.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°XVIII.


text:
Tetramòrf
Un tetramòrf (del grèc tetpa, tetra, quatre, e uopφn, morfe, "forma") es una representacion iconografica compausada de quatre elements. La pus frequenta se tròba dins lo monde crestian, la tradicion remonta a l'Ancian Testament, quand lo profèta Ezequiel descriguèt dins una de sas visions quatre creaturas de cara umana, e de còs qu'avián l'aparéncia animal (Ezequiel, 1:10). Una vision fòrça similara apareis dins un passatge de l'Apocalipsi de Joan (Apocalipsi, 4:1-9) que descriu quatre àngels zoomòrfs qu'entornan lo Pantocrator e que los estudis interpretèron dempuèi lo sègle VI, a l'Edat Mejana coma los quatre evangelistas:
- L'àngel, o l'òme alat s'assòcia a Matèu, perque son Evangèli comença en fasent la genealogia de Crist, lo Filh de l'Òme;
- Lo leon s'identifica a Marc (evangelista), perque son Evangèli comença en parlant de Joan Batista, Vei qui crida dins lo desèrt, pareguèt a aquela del leon;
- Lo buòu seriá Luc, perque son Evangèli comença en parlant del sacrifici que faguèt Zacarias a Dieu e, dins lo bestiari popular, lo buòu es lo signe del sacrifici.
- L'agla es associada a Joan, perque son Evangèli es lo mai abstrach e teologic dels quatre e per aquò s'auça en dessús dels autres.
En mai de la relacion del Tetramòrf amb los quatre evangelistas, se prepausèt qu'Ezequièl s'inspirèt de l'astrologia zodiacala babiloniana (recordem que quand aquel profèta predicava, lo pòble d'Israèl èra prèp de Mesopotamia, al sègle VI abC, dins las mans de Nabucodonosòr II): l'òme alat seriá Aqüari, lo Leon, seriá Leon, lo buòu seriá Taure e l'agla seriá Escòrpi. Tanben se suggeriguèt que se fa referéncia als quatre elements basics e, lo pantocrator, qu'entornan, seriá l'Etèr o Cinquen element unificador.
Lo tetramòrf e lo pantocrator son una constanta de l'art crestian medieval, tant dins l'escultura coma dins la pintura


text:
Siéu ana cerca dins lou fin-founs dóu tiradou pèr vous counta aquelo istòri dóu Cleiroun.
A Bèu-Caire li biòu sourtien au son dóu cleiroun pièi i’avié un roulamen de tambour que s’arrestavo uno fes qu’èron dins lou round. D’aqui lou noum de Cleiroun douna à-n-un biòu famous de la manado Delbosc, e que nasquè en 1920 dóu tèms de Granon. Fara sa darriero courso lou 19 de setèmbre de 1937. Granon dounara pièi lou biòu à la vilo de Bèu-Caire. Lou Clairon fuguè tua e douna à manja i vièi de l’óuspice.
Peravans, e dóu tèms de la glòri dóu biòu, lou Conse de Bèu-Caire avié pres la decisioun de ié faire auboura uno estatuo. Es l’escultour Courbier que fuguè carga de faire lou brounze. Mai pèr faire acò, Courbier vouguè lou faire à Paris, soun-que i’aurié pas rèn. Après mai e mai de discussioun, lou Conse, Granon e Huisman, lou direitour di Bèus Art, decidèron que Lou Cleiroun s’enanarié à la capitalo, louja au Jardin di Planto, embarra dins uno bouito coume li biòu espagnòu, em’ à soun coustat uno vaco pèr ié teni coumpagnié. Faguèron lou vouiage dóu Quila à Lunèu emé lou càrri, pièi dins un vagoun de Lunèu enjusqu’à Paris.
Pèr Lou Cleiroun e sa vaco, fuguè un encantamen, fuguèron meraviha (Arc-de-Triomphe, Champs Elysées, Place de la Concorde, Tour Eiffel), pèr sa passejado en camioun enjusqu’au Jardin di Planto. Manquèron mai que d’un cop de s’escapa au desbarcamen, bord que li parisen avien fa qu’un courredou de quàuqui plancho gaire soulido. L’amenistracioun vouguè rèn entèndre di respounsableta amenistrativo e juridico.
Lou Cleiroun e sa coumpagno avien rèn manja dins la courregudo mau-grat l’atencioun di gardian Jóusè Chapelle e Jan Gervais. Quàuqui jour après, la vaco toumbè malauto, fauguè l’óupera. Granon carguè Chapelle de faire lou travai, óuperacioun reüssido!, fuguè caud pèr li gardian, mai avian afaire en de gènt de mestié. Uno fes sus la terro fermo, li biòu se requinquihèron e Courbier poudié coumença si croucadis. Quàuqui tèms après, l’escultour avié acaba soun travai e Lou Cleiroun e sa coumpagno s’entournèron i prat dóu Quila (avien forço causo de counta à si fraire e sorre qu’èron resta à la manado).
Quàuqui semano plus tard, Courbier adreissè à la coumuno de Bèu-Caire la maqueto : vai counveni à un detai proche. La representacioun èro un biòu entié, mai Lou Cleiroun èro esta bistourna dins l’age de 3 an. L’escultour vai revèire soun mole pèr bistourna un cop de mai lou biòu, pièi coumencè lou travai de foundèire. La bono nouvello arrivè enfin, l’estatuo èro acabado, mai la fauguè faire veni à Bèu-Caire. Un camiounas de liéume de Castèu- Reinard mounta à Paris, que devié tourna vuege pourtara lou brounze.
Dóu 21 au 31 Juliet de 1939, pèr sa famouso fiero, Bèu-Caire visquè quàuquis ouro d’estrambord.
Prougramo óuficiau : Gràndi Fèsto Triounfalo dóu biòu camarguen Lou Cleiroun. Tout lou mounde, soucieta taurino, lou Conse e soun counsèu, F. Granon, fuguèron presènt à-n-aquéli fèsto. Group fóuclouri de Prouvènço e dóu Lengadò roudanen, soucieta musicalo, gardian à chivau e chato coustumado en Mirèio e Arlatenco faguèron un magistrau passo-carriero.
La soucieta dóu camin de ferre avié fa uno reducioun de 50% sus li vouiage venènt d’Alès, Lou Vigan, Lou Grau-dóu-Rèi, Aurenjo, Avignoun, Remoulin, ansin que d’Arle, Mount-Pelié, Lunèu e Miramas. Adounc es no foulo inmènso que venguè rèndre un darrier óumage au biòu camarguen : Lou Cleiroun. Aquéu d’aqui mouriguè 3 an plus tard, pendènt la guerro, en 1942, dins li prat dóu Quila. Lou 4 de Febrié de la memo annado, dins la campagno de recuperacioun di metau noun ferrous, l’estatuo fuguè desboulounado e empourtado pèr uno destinacioun incouneigudo.
Lou 12 de Febrié de 1959, coustitucioun d’uno assouciacioun : Lou Cleiroun, emé 21 peirin demié li quau Andriéu Chamson, Danié Colomb de Daunant, F. Granon, Jan Giono, Marcèu Pagnol, Pablo Picasso, Pau Ricard e n’óublide. Lou 28 de Juliet de 1963, pèr ounoura encaro un cop lou Cleiroun qu’es, desenant, en betum armeja, Granon, malaut dins soun oustau dóu Quila, noun vendra. Mai li rasetaire Julian Rey, l’as dis as, Bertran e Viaud, tóuti tres, que dins lou tèms avien desencoucarda lou biòu, retirèron lou vèu de l’estatuo. Lou Cleiroun èro revengu dins sa vilo de Bèu-Caire.
1119183


text:
850
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 850 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Bretanha amb una incursion dau duc Nominoe que li permetèt d'ocupar Angieus e sa region. Lo còmte Lambert II de Nantas abandonèt alora tornarmai lo camp dau rèi franc per s'aliar ambé lei Bretons. Lo 15 d'aost, aquela coalicion capitèt d'ocupar Nantas e Rennes. D'incursions foguèron organizats còntra lo Comtat de Maine onte lei Francs perdèron Lo Mans.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una lèi sus l'estatut dei dhimmis per lo califa Al-Mutawakkil. Marquèt una rompedura a respèct de la politica de tolerància de sei predecessors car ordonèt unei discriminacions coma la creacion de signes vestimentaris per leis identificar, la destruccion d'unei luòcs de culte bastits dempuei la conquista musulmana ò de limitacions regardant lo drech de trabalhar dins l'administracion. Aquò entraïnèt de tensions ambé lei populacions crestianas, lei josievas e lei zoroastrianas. En Iraq, destruccion dau Tombèu d'Hussein per luchar còntra l'influéncia dau chiisme. Coma ambé lei decisions regardant lei dhimmis, aquò marquèt una rompedura ambé la politica dei califas predecessors e entraïnèt una agitacion importanta au sen dei chiistas.
En Armenia, acomençament d'una insureccion sostenguda per l'Emirat de Tiflis a l'apogèu de sa poissança.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Publicacion a Bagdad per lei fraires Banu Musa dau Libre dei Dispositius Engenhós que depinta uneis aparelhs e dispositius avançats, compres de sistèmas automatics.


text:
Federacion
Una federacion (del latin fœdus, "pacte") es l'union de grops associatius, politicas...
La Federacion dels Ensenhaires de Lenga e Cultura d'Òc es una federacion de las associacions regionalas d'ensenhaments de l'occitan e las de l'educacion nacionala francesa.
En politica federacion o estat federal es l'union d'un nombre especific d'estats o de regions parcialament autonòmas units per un govèrn central federal.
Dins una federacion, l'estatut d'autonomia dels estats o regions que la constituisson, es normalament reconegut constitucionalament e pòt pas èsser alterat per una decision unilaterala del govèrn central. Las federacions se conforman generalament per acòrd entre los estats e/o regions sobeiranas, encara que gaudisson pas sempre del drech a la secession d'un biais unilateral. La forma de govèrn o l'estructura constitucionala d'una federacion es sonada federalisme e es considerada coma lo concèpte opausat al centralisme.


text:
Sigmund Freud
Sigmund Freud, nascut Sigismund Schlomo Freud (en ebrieu: זיגיסמונד שלמה פרויד) lo 6 de mai de 1856 e mòrt lo 23 de setembre de 1939, foguèt un psiquiatre austriac. Es considerat lo paire de la psicanalisi. Comencèt de s'interessar a l'ipnòsi e a son utilizacion per ajudar los malauts mentals. Pus tard abandonèt l'ipnòsi en favor de l'associacion liura e l'analisi dels sòmis per desvolopar la "terapia del parlar". Aqueles elements foguèron lo ponch de partença de la psicanalisi. Freud s'interessèt especialament a l'isteria (apelada actualament tresvirament de conversion, segon lo DSM-IV) e dins la neuròsi (reclassificada actualament en afeccions psicosomaticas, neuròsi e psicòsi, segon la nosologia psicanalitica).
Las teorias de Freud e lo tractament que donava a sos pacients causèron d'agitacion granda a Viena al sègle XIX e lo debat contunha uèi. Sas idèas son sovent discutidas e de còps criticadas coma de trabalhs de literatura e de cultura generala, al delà del debat sus l'importància scientifica de sos tractaments terapeutics. I a de partisans que lo considerèron un scientific grand de la medecina que descobriguèt de vertats importantas sus la psicologia umana, mentre qu'uns autres lo considèran un filosòf visionari que repausèt la natura umana en l'ajudar a se desliurar dels tabós.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Sigismund Schlomo Freud nasquèt a Freiberg (Příbor), en Moràvia, Chequia. Mainatge, sa familha se desplacèt a Viena per causa dels disturbis antisemitas. En 1877 abreugèt son nom de Sigismund Schlomo Freud a Sigmund Freud. Los primièrs ans de Freud son pauc coneguts pr'amor que destrusiguèt sos escriches personals per dos còps (en 1885 e en 1907). Al delà, sos escriches posteriors foguèron emparats dins los Archius de Sigmund Freud, que solament i avián accès Ernest Jones (son biograf oficial) e mantun membre del cercle prèp de la psicanalisi. Lo trabalh de Jeffrey Moussaieff Masson portèt de lutz sus la natura del material amagat.
En 1938, après l'annexion d'Àustria, partiguèt a Londres (Reialme Unit) ont se refugièt del Nazisme. Aquel exili e las repercusions e la politica de Hitler, afectèron fòrça subre l'estat d'arma e subre sas darrièras òbras e i moriguèt.
Anna Freud, sa filha, foguèt tanben una psicanalista importanta, particularament dins lo camp dels mainatges e del desvolopament psicologic. Sigmund Freud es lo grand del pintor Lucian Freud e de l'actor e escrivan Clement Freud, e rèiregrand de la jornalista Emma Freud, de la dessenhaira de mòda Bella Freud e de "relacions publicas" Matthew Freud.
Innovacions de Freud[modificar | modificar la font]
Freud faguèt d'innovacions sus dos camps: desvolopèt simultanèament una teoria de la ment e la conducha umana, e una tecnica terapeutica per tal d'ajudar los malauts mentals.
Conscient e inconscient[modificar | modificar la font]
Probablament la contribucion pus significativa a la pensada modèrna per Freud es son concèpte de l'inconscient. Al sègle XIX, la pensada predominanta en Occident foguèt lo positivisme, qu'afirmava que las personas podián, a travèrs la rason, se contrarotlar e contrarotlar lo mond. Freud crei qu'aquò èra fals, pr'amor que sèm pas totalament conscients de totas nòstras pensadas, e agissèm sovent per de rasons qu'an pas res de veire amb çò que pensam. Lo concèpte d'inconscient foguèt revolucionari e prepausava que la ment es devesida en jaces o nivèls e que i aviá de pensadas que circulavan «jos la superfícia». Los sòmis, apelats «lo camin a l'inconscient», fornissián l'exemple melhor de nòstra vida inconscienta, e dins lo libre "L'interpretacion dels sòmis" Freud explica l'existéncia de l'inconscient e, tanben, desvolopèt un metòde per tal de i accedir.
Lo preconscient foguèt descrich coma lo jaç entre lo conscient e l'inconscient, que i podèm accedir amb un pauc d'esfòrç. Lo tèrme de subconscient es uèi popularament utilizat, mas fa pas actualament partida de la terminologia psicanalitica.
Los positivistas e racionalistas, inclús fòrça dels que refusavan mantun elements del trabalh de Freud, accèptan que la ment es inconscienta, e que las personas sovent agisson per de de rasons inconscientas.
La repression a una importància granda dins la coneissença de l'inconscient. Segon Freud, las personas experimentan sovent de pensadas o sentiments que son tan doloroses que los pòdon pas sosténer. Aquelas pensadas e sentiments - e lors remembres ligats- pòdon pas, segon Freud, èsser expulsats de la ment, mas pòdon èsser expulsats del conscient. Fan alavetz partida de l'inconscient.
Encara que pus tard Freud ensagèt de trapar de patrons de repression entre sos pacients per tal de far un modèl general de la ment, observèt que divèrses pacients reprimissián de faches diferents. Al delà, Freud observèt que lo procèssus de la repression es un acte non conscient (que arribava pas a travèrs l'intencion de las pensadas o sentiments conscients). Freud supausèt que las repressions de las personas èran determinadas en partida per lor inconscient, doncas l'inconscient èra a l'encòp la causa e l'efièch de la repression.
Freud cerquèt una explicacion de l'accion de l'inconscient e prepausèt qu'aviá una estructura particulara. Prepausèt que l'inconscient èra dividit en tres partidas: l'Aquò, lo Ieu e lo Subre-Ieu.
- L'Aquò representa los procèssus primigènis de la pensada; es la fòrça originària o instintiva destinada a la subrevivença. Pretend d'aténher çò que volèm ara e aquí, e e moguda pel principi de plaser (qu'es de natura libidinosa e agressiva). I a pas de nòrma sul ben e sul mal).
- Lo Ieu es lo principi de realitat, e demòra entre l'Aquò e lo Subre-Ieu en alternant nòstres besonhs primitius e nòstras cresenças eticas e moralas.
- Lo Subre-Ieu es la partida de nòstre psiquisme que contraresta l'Aquò amb de pensadas moralas e eticas, e sorgís de l'interiorizacion de la nòrma (ben - mal).
L'Aquò[modificar | modificar la font]
Segon la concepcion freudiana de l'estructura de la personalitat, l'Aquò es l'element mai primitiu d'aquela. Quand una persona nais, es solament dotada d'Aquò, qu'es totalament inconscient e irracional e qu'es lo luòc ont se trapan nòstras pulsions, una *poussée [fr] pontuala e motritz que *vise [fr] a una satisfaccion e qu'es lo mejan inicial d'aquela satisfaccion. Freud crei qu'aquelas pulsions motivan lo comportament uman, e dins una primèra teoria pulsionala las dividís en doas pulsions:
- Pulsions d'autoconservacion: son las encargadas de preservar la vida individuala. Serián aquelas pulsions que nos impulsan de cercar de noiridura, d'aiga...
- Pulsions sexualas: son aquelas que presèrvan la vida de l'espècia, e tanben las que donan de plaser; l'energia d'aquelas s'apèla libido.
Pus tard Freud fa una modificacion d'aquela teoria, en ajustant sa cresença que cadun a l'idèa inconscienta de morir pr'amor que d'aquela manièra lo còrs es pas de suportar mai de tension. Unifica son primièr classament en una (Eros) e ajusta un tipe novèl de pulsion (Thanatos). La primièra dona la vida, lo besonh d'amar, mentre que la segonda se dirigís cap a la mòrt, la destructivitat.
Lo fach que l'Aquò siá irracional fa qu'aquel vòlga satisfar immediatament sos besonhs e preservar lo principi de plaser, donc, procurar lo plaser e defugir lo desplaser, en redusissent las tensions creadas. Autra caracteristica de l'Aquò es que se trapa defòra la morala, e per aquò sap pas diferenciar entre pulsions acceptablas e inacceeptablas.
Lo Ieu[modificar | modificar la font]
Un element segond es lo Ieu, que sorgís de la modificacion parciala de l'Aquò, jos las influéncias e estimulacions que recep del mond exterior. A mesura que la persona creis, lo Ieu va en s'enriquissent amb las experiéncias e los aprendissatges que va en acumulant, e que li permeton de s'adaptar al mond. lo Ieu es lo responsable de controtlar las pulsions que provenon de l'Aquò, a travèrs lo principi de realitat, que estipula que l'obtencion del plaser serà determinada per las condicions extèrnas, en lo posposant se cal.
Lo Ieu ensaja sempre de satisfar las demandas de l'Aquò, mas se trapa pressionat per las restriccions que l'impausa lo Subre-Ieu. L'Aquò manda una pulsion cap al Ieu, mas aquela es de passar pel filtre del Subre-Ieu. S'aquel la considèra acceptabla, la daissarà passar, mas se non, agirà de barrièra e la deissarà pas passar. Arriba un moment que lo Ieu se trapa tan pressionat, tant per l'Aquò coma pel Subre-Ieu, que s'es de defendre en bèla sorta. Aquò se fa a travèrs los apelats "mecanismes de defensa", que son los mejans qu'utiliza lo Ieu per tal de donar sortida a las pulsions inacceptablas e d'evitar atal l'angoissa. Bloqueja inconscientament aquelas pulsions o las distorsiona per que siagan mens amenaçantas.
Mantun exemples d'aqueles mecanismes de defensa son:
- Sublimacion: consistís a canalizar los desirs (pulsions fachas conscientas) que se considèran inacceptablas cap a activitats que se considèran sublimas, doncas que recebon un reconeissement grand. Per exemple, una persona vòl tuar son fraire, çò que canaliza en escrivent un roman ont lo personatge tua son fraire.
- Racionalizacion: consistís a ensajar de trapar una explicacion racionala e argumentada de nòstres desirs o actes.
- Negacion: consistís a negar d'experiéncias desagradivas o pron dolorosas per tal de poder concórrer amb elas.
Lo Subre-Ieu[modificar | modificar la font]
Lo Subre-Ieu es un element integrant de la personalitat comparable amb lo ròtle desvolopat per la societat subre las personas. Es lo responsable de reprimir e controtlar las pulsions, e es lo fruch de la pression sociala impausada subre las personas. Se forma a travèrs l'educacion de la persona, çò qu'inclutz l'aquisicion de modèls de conducha, de costumas, de contraròtle individual... Son ròtle fondamental es de decidir çò acceptable e çò inacceptable per tal que l'individú s'adapte a la societat que viu. Lo Subre-Ieu se pòt dividir en doas partidas:
- Consciéncia morala: correspond a la partida qu'internaliza las costumas, los castigs, las restriccions moralas...
- Ideal del Ieu: correspond a un modèl de persona, doncas a la recèrca de la perfeccion. Quand una persona ensaja de seguir aquel ideal es satisfacha amb ela meteissa, mas se fa mantuna causa incompatibla amb el se sent copabla.
Freud cresiá que la gent viu en societat per interès, çò que provòca que las personas ajan de restrénher lors pulsions per que senon la convivéncia seriá impossibla. Per aquò dins son libre Lo malestar dins la cultura ditz que "lo sentiment de culpabilitat es lo prètz de la cultura e lo d'èsser civilizats".
Un Ieu saludable fornís l'abiletat per nòstra adaptacion a la realitat e a l'interaccion amb lo mond exterior d'una manièra confortabla per l'Aquò e lo Subre-Ieu. L'afirmacion que la ment es pas una causa monolitica e omogenèa a generalament una influéncia granda sus la gent d'autres camps scientifics. Malgrat tot aquò, fòrça an questionat o refusat aquela teoria qu'afirma que la ment se devesís en tres componentas. Freud èra especialament interessat al ligam dinamic entre aquelas tres partidas de la ment. Argumentèt qu'aquel ligam es influenciat per de factors o energias innadas, qu'apelèt pulsions. Mas expliquèt tanben lors cambiaments segon lo contèxt social. Mantun cercaires an criticat Freud per donar una importància diferenta a aqueles factors, e fòrça dels partisans de Freud se son solament centrats sus un d'eles.
Los tres estats de la sexualitat infantila[modificar | modificar la font]
- L'estat oral: pendent aquel periòde (la primièra annada), la zòna erogèna privilegiada es la boca, notadament a travèrs l'accion de l'alachament. Lo nenon pren plaser a popar sa maire. Es lo plaser de manjar e d'èsser manjat.
- L'estat anal: l'enfant se focaliza entre 1 e 3 ans sus la region rectala, lo plaser es generat pel fach de reténer las matèrias fecalas (retencion) o de las expulsar (defecacion). Es tanben dins aqueste moment que l'enfant entra en oposicion constanta, çò que de còps a donat a aquel estat lo nom d'estat sadic-anal.
- L'estat fallic : vejatz "complèxe d'Edip" çai-jos.
Complèxe d’Edip[modificar | modificar la font]
Per Freud, l'estructura de nòstra personalitat se cràa a respècte del complèxe d’Edip (o d’Electra) e a la foncion paternala. Lo complèxe d’Edip interven al moment de l'estat fallic. Aquel periòde se termina per lo ligam de la recerca del plaser a una persona exteriora, la maire. Lo paire ven alavetz rival e l’enfant crenh d’èsser punit de son desir de la maire per la castracion pel paire. Lo mainatge reprimís donc sos desirs e complèta son Subre-Ieu amb lo concèpte de pudor entre autres.
Freud vesiá dins l'omosexualitat una fixacion (libido fixat dins un estadi de l'evolucion de l'òme e que provòca de simptòmas e de perversions) en l'Edip.


text:
Faraon
Los faraons èran los reis (o mai rarament reinas de l'Egipte antica. Qualques cercaires estiman que l'emplec d'aqueste nom data d'aperaquí 1400 abans Crist e unes autres sonque dempuèi 950 abans Crist. Èra lo faraon lo cap religiós, civil e militar d'Egipte.
La religion teniá un ròtle preponderant, coma se pòt veire dins la mitologia egipciana. Aital lo sistèma de govèrn derivèt finalament cap a una teocracia que lo faraon se considerava coma un dieu a la terra, fondamenta d'un poder absolut.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Aqueste nom faraon nos es arribat gràcias al grèc φapaώ (pharaō) que passèt puèi dins lo latin tardièr pharaō. Se pensa que vendriá d'una formula egipciana que per demesiment passèt a se dire [per aâ] (literalament ostal grand).
Los ornaments reials[modificar | modificar la font]
Lo rei d'Egipte portava una corona dobla, creada a partir de la Corona Roja de Bassa Egipte e la Corona Blanca d'Egipte Nauta. Èra ondrada d'un uraeus, que foguèt doblat pendent la 25ena Dinastia.
L'egiptològ Bob Brier a remarcat que malgrat las representacions nombrosas de las coronas dins los retraches reials, per ara s'es pas trobat cap de corona d'Egipte antica.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Ramsès II abat los enemics d'Egipte (temples d'Abo Simbèl)
-
Ramsès II sul carri (temples d'Abo Simbèl)


text:
Brancaleone
Brancaleone es una associacion occitana segon la lei de 1901, animada, entre autres per Francés Bacabe.
Dins la bèla tradicion de la transmission orala, l'associacion bota en òbra una estrategia d'accions enrasigadas, e d'encontres transfrontalièrs e intergeneracions, per desvolopar e regenerar las practicas e los escambis de musicas popularas e tradicionalas, e mai particularament d'Euròpa del sud, mas tanben del mond entièr, en ligason particularament amb las populacions eissidas de l'immigracion.
Una postura resolgudament occitanista, per la pluralitat de las lengas e cultura en dialòg.
Sa tòca es de desvelar e coitivar las riquesas de las arts popularas e de las culturas que los noiriscan, estimular e experimentar una soscadissa sus lor foncion e mai largament sus las questions d'identitat per l'accion sul terren e sa mesa en òbra en ligam duradís amb d'Endacòm mai druds, prèps o luènhs.
Escambis e transmission de musica populara e tradicionala, d'aicí o d'alhors, per la pluralitat de las lengas e de las culturas.
Intervencions dins lo camp civic : experimentar e estimular una soscadissa sus las questions d'identitat.
Organizacion, produccion, e difusion d'eveniments e talhièrs artistics.


text:
Tula (civilizacion toltèca)
Tula èra la capitala de la civilizacion toltèca que succediguèt a la civilizacion de Teotihuacan coma poissança mesoamericana major de Mexic a partir dau començament dau sègle VIII. Ocupèt una superficia de 14 km² e conoguèt dos periòdes de desvolopament de 800 a 900 puei de 900 a 1150. Èra un centre religiós compausat magerament de tres piramidas, d'un palais e d'un ensems d'estatuas massivas. Aguèt una influéncia importanta car permetèt de desvolopar lo culte de Quetzalcoatl dins la region. L'abandon de la vila se debanèt entre 1149 a 1167. Foguèt probablament brutala car de traças d'un incendi contemporanèu au declin de la civilizacion toltèca foguèron descubèrtas per leis arqueològs.


text:
Teatre antic d'Aurenja
Lo Teatre antic d'Aurenja, bastit jol reialme d'August al sègle I pels veterans de la IIa legion de Juli Cesar, es un dels Teatres romans mai ben conservats al monde. Ne rèsta encara de sa paret de scèna amb sas dimensions d'origina (103 m de larg per 37 m de naut).
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'emicicle (cavea) podiá contenir de 6000 a 10 000 espectators[1], repartits segon lor reng social. Se devesís en tres zònas, estatjadas en 37 grasas e separadas per de parets. En sosbat, l'orquèstra forma un semicercle; al bòrd, tres grasas, ont se plaçava de sètis mobils, foguèron reservadas als personatges de naut reng. Als costats de la scèna, de grandas salas superpausadas servissián per l'acuèlh del public e abrigavan las colissas. La scèna, facha d'un ponde de fusta que jos el èra la maquinariá, mesura 61 m de long per 9 m de prigond util: dominava l'orquèstra de prèp 1,10 m, sostenguda per una paret bassa, lo pulpitum. En rèire i a la fòssa de la tela (que se baissava pendent las representacions). La paret de scèna èra decorada de estatuas, frisas e colomnas de marbre, que ne subsistisson qualques rèstas. Aquela paret es traucada de tres pòrtas: la pòrta reiala al centre (dintrada dels actors principals) e las doas pòrtas lateralas (dintrada dels actors segondaris).
Istoric[modificar | modificar la font]
Conquista als galleses de la tribú tricastini en -40 pels veterans de la IIa legion galica de Juli Cesar, Aurenja foguèt una colonia romana nomenada Arausio. Coneguèt un grand vam jol reialme de l’emperaire August, pendent que foguèt bastit lo teatre.
Lo teatre subrevisquèt pas a la decadéncia de l'Empèri Roman: acabèt sas activitats en 391. Foguèt alara pilhat e saquejat pels barbars. Servissent de pòste de defensa a l'Edat Mejana, venguèt al sègle XVI lo refugi per las populacions al temps de las Guèrras de religion.
Valorizacion e restauracions[modificar | modificar la font]
Lo teatre torna trobar pauc a pauc son esplendor al sègle XIX, mercé al programa de restauracion lançat en 1825 per Prosper Mérimée, director dels Monuments Istorics. La restauracion foguèt fisada a l'arquitècte Simon-Claude Constant-Dufeux. Las grasas foguèron reconstituidas solament a la fin del sègle XIX en rason de la lentor de las proceduras d'expropriacion.
En 2006, se pausèt un teulat de scèna, per aparar las parets e permetre de penjar los esclairatges. Aquel nòu teulat torna prendre la plaça del teulat roman, mas amb de materials modèrnes: veire e metal.
Lo teatre d'Aurenja es inscrich al Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO.
« Fèstas romanas » e « Coregias »[modificar | modificar la font]
Un festival s’i debana cada estiu dempuèi 1869, nomenat « Fèstas romanas », puèi Chorégies d’Orange dempuèi 1902, puèi las Novèlas Coregias dempuèi 1971.
Dempuèi 2002, la vila d'Aurenja, proprietària del monument, paga la societat Culturespaces per gerir lo teatre e lo valorizar mercé a sa paret.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Michel-Édouard Bellet, Orange antique, Guides archéologiques de la France, Monum, 2000 (ISBN 2-85822-437-4).
Vejats tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ donadas del site ; http://www.theatre-antique.com/fr/orange/521-le_theatre_romain_le_mieux_conserve_d_europe/


text:
Mar Cariba
La mar Cariba, o la Cariba o mar de las Antilhas, es una mar de l'ocean Atlantic situada a l'èst de l'America Centrala e al sud-èst del golf de Mexic.
S'espandís sus una superfícia de 2 600 000 km2. La mar Cariba es vasta, car sa definicion englòba lo golf de Mexic e las seccions de l'ocean Atlantic que comprenon las Bahamas e las aigas territorialas de las Guaianas e de Guyana. Aquela definicion es la Convencion per la Proteccion e lo Desvolopament de l'Environament Marin de la Region de la Grand Cariba, dicha Convencion de Cartagena, sol tractat environamental regional obligatòri, adoptada a Cartagena (Colómbia) lo 24 de març de 1983 e entrada en vigor l'11 d'octobre de 1986. La Convencion de Cartagena, que compta actualament 21 Estats contractants suls 28 compreses dins la region, e sos protocòls, constituisson un engatjament legal per aqueles païses, en vista de protegir, desvolopar e administrar las aigas comunas, de biais individual o conjunt.
Los païses principals o illas que bòrdan la mar Cariba son :
- Mexic, Honduras, Nicaragua e la Còsta Rica a l'oèst ;
- Panamà, Colómbia e Veneçuèla al sud ;
- Las pichonas Antilhas (Grenada, Martinica, Guadalope, etc.) a l'èst ;
- Las grandas Antilhas (Puerto Rico, Haití, Jamaica e Cuba) al nòrd.
La mar Cariba comunica al nòrd-oèst amb lo golf de Mexic pel canal de Yucatán e amb l'ocean Atlantic a travèrs de l'archipèla de las pichonas Antilhas. Comunica tanben artificialament amb l'ocean Pacific pel canal de Panamà.
Las populacions de la Cariba entretenon de relacions privilegiadas amb la mar Cariba, que constituisson lor eretatge comun, e partejan un interès particular en la veire declarada zòna especiala dins lo contèxt del desvolopament del torisme durable dins lo sistèma de las Nacions Unidas.
Per prevenir las consequéncias devastatrises sus l'environament costièr e marin d'un accident eventual o acte terrorista implicant un cargament de matèrias nuclearas, los Estats membres de l'Associacion dels Estats de la Cariba (AEC), se son totjorn opausats amb fòrça al passatge de cargaments de rebuts nuclears per la rota Canal de Panamà-mar Cariba.
Aqueles cargaments representan pas la sola menaça que poiriá afectar la mar Cariba, que constituís una de las principalas vias navigablas del mond. Es traversada cada an per prèp de 63 000 vaissèls, que genèran prèp de 82 000 tonas de bordilhas. En otra, aperaquí 1500 vaissèls de pesca circulan dins la region. Los regets de las populacions sus la tèrra ferma, un desvolopament toristic intensiu e d'importants cargaments de petròli constituisson tanben de risques nefastes a l'environament.
Lo 12 de decembre de 2001, los caps d’Estat e/o de govèrn dels païses de l'AEC, acampats sus l'illa de Margarita, en Veneçuèla, adoptèron la Declaracion de Margarita, « reconeissent la mar Cariba coma patrimòni comun de la region, e coma un actiu inestimable », a fin d'« assolidar una identitat caribenca pròpria ». S'engatgèron « a convertir la region de la Grand Cariba en zòna de cooperacion », que « consistirà d'en primièr en d'accions conjuntas dins los domenis establits coma prioritats per l’AEC, çò es lo comèrci, lo torisme durable, los transpòrts e las catastròfas naturalas ».
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Marchais-en-Brie es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Marchais-en-Brie
Caminava-en-Brie #èsser una baronnie en levant de la distincion de Montmirail.
Luòc de la batalha de Montmirail-Caminava atenguda per [[Napoleon Ier|Napoleon Sègle I]] lo Data|11|de
.
Marchais-en-Brie fut une baronnie relevant de la seigneurie de Montmirail.
Site de la bataille de Montmirail-Marchais remportée par [[Napoléon Ier|Napoléon Sègle I]] le Mois invalide (février)M.


text:
Broons
Bron en galò; Bronn en breton ( Broons en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Michel Lamarche est mort le 9 août 2008, au début de son second mandat, Serge Rouxel a été élu nouveau maire le 20/09/2008(Source.)


text:
Chauvency-le-Château
Chauvency-le-Château es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1285, lo comte de Chiny, Louis de Looz, establit a Montmédy, e lo sieu fraire, Gérard de Looz, senhor de Chauvency, n'organizan de somptueuses festivités e i convidan per joutes e per un tournoi mai de Modèl:Nombre, venguts de Alsace, de Lorraine, dels marges del lac Léman o de las ribas de la mar del Nòrd, e meteis de Angleterre !
Los Luxemborg, Florent d'Enaut, Philippe de Chiéti (fils de #Jaire de Dampierre, comte de Flandre), los Salm e Blâmont, los Âpremont (de Apremont-lo-Bòsc e de Dun-sus-Meuse), Briey, Esch-sus-Segura e Hattstatt ne son los principals eròis... Als costats dels Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Linha (familha), Fléchin, Baissy de Bachy (?) O Béchy (?), Montigny-En-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Sant-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, del comte de Sancerre, Prega (de La Fermetat) senhor de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange o Leiningen, Munsheim de Monsheim, Escuelhètz-Castell, Creuë, Adornes, Thil (separacion de Azannes-e-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers o de Mont-Villers, de Cuminières o Cumières, #Jaire de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi De Neuville-sus-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-las-Bains, Gevigni o Gviwini de Juvigny-sus-Loison, Watronville e tant d'autras...
Jacques Bretel conta aquelas fèstas brilhantas ont se jògue, joute, rime, beu, canta, dança e riu, en un reportatge fòrça poétique (ont an descrich de nombrós blasons en lo tèxt o los miniatures) : Lo Tournoi de Chauvency.
Los manuscrits de Mos, de Oxford[1] e de Rems conserven aquel preciós testimoniatge. Aqueles tèxtes en ancià francés del treizième sègle an #èsser tradusits intégralement en francés modèrn l'an 1997. Aquela traduccion, calquée sus l' originala, imita los vèrses octosyllabiques e rimés, ne conserva lo ritme e la cadence, ne restituissi l'art de las formulas e tota la poesia originelle.
En 1490, s'es produsit un eveniment fòrça mens espectacular que lo tournoi mas plan de coneguts istorians perque i aguèt contat en detalh per #çò qu'en #èsser lo principal protagoniste. N'efièch, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, i aguèt trach a Mètz amb lo sieu paire lo 3 de novembre 1490 e empresonat dins lo castèl de Chauvency pendent catorze mes. A contat en long e n'ample aquela mésaventure en la siá Cronica e en lo sieu Periodic. Aqueles dos relats complémentaires son fòrça interessantes en mai d'un títol. Ofrisson n'efièch un testimoniatge extraordinari sus la mœurs de l'epòca tant per çò qu'es de cèrtas formas de criminalité #que maints usatges de la vida jornalièra. En fach, de Vigneulles pas vacil·la pas a entretallar lo sieu relat de notations mai o mens longas en relacion amb los eveniments #que se son produsits a Mètz o en un autre luòc pendent lo sieu incarcération, sustot la traïson de Texans de Landremont #que voliá liurar Mètz al pòrti de Lorraine. Aqueles tèxtes #que se podiá pas trobar #que ne ancià francés en l'edicion venguda escassa de Charles Bruneau an #èsser reeditats en francés modèrn l'an 2002 a las edicions de la Joyeuserie sises a Dampicourt a Belgica jol títol « I aviá la cœur entre doas pèiras », frasa de l'autor #qu'exprimís aital la siá angoisha de presoèr.
En 1285, le comte de Chiny, Louis de Looz, établi à Montmédy, et son frère, Gérard de Looz, seigneur de Chauvency, organisent de somptueuses festivités et y invitent pour des joutes et pour un tournoi plus de Modèl:Nombre, venus d’Alsace, de Lorraine, des rives du lac Léman ou des rivages de la mer du Nòrd, et même d’Angleterre !
Les Luxembourg, Florent de Hainaut, Philippe de Chiéti (fils de Gui de Dampierre, comte de Flandre), les Salm et Blâmont, les Âpremont (d'Apremont-la-Forêt et de Dun-sur-Meuse), Briey, Esch-sur-Sûre et Hattstatt en sont les principaux héros... aux côtés des Bergues, Bazentin, Lalaing, Haussy, Hondschoote, Ligne (famille), Fléchin, Baissy de Bachy (?) ou Béchy (?), Montigny-en-Ostrevent, Auberchicourt, Faucogney, Annegray (de La Voivre), Saint-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, du comte de Sancerre, Prie (de La Fermeté) seigneur de Buzançais, Grailly de Grilly, Bergheim, Linange ou Leiningen, Munsheim de Monsheim, Trie-Château, Creuë, Ornes, Thil (écart d'Azannes-et-Soumazannes), de Muraut-Merauvaux près de Damvillers ou de Mont-Villers, de Cuminières ou Cumières, Gui de Neuville (de Champneuville ?), Geoffroi de Neuville-sur-Ornain, Chardogne, Rosières, Amance, Bauffremont, Removille, Maizey, Sierck de Sierck-les-Bains, Gevigni ou Gviwini de Juvigny-sur-Loison, Watronville et tant d'autres...
Jacques Bretel raconte ces fêtes brillantes où l'on joue, joute, rime, boit, chante, danse et rit, dans un reportage très poétique (où sont décrits de nombreux blasons dans le texte ou les miniatures) : Le Tournoi de Chauvency.
Les manuscrits de Mons, d'Oxford[2] et de Reims conservent ce précieux témoignage. Ces textes en ancien français du treizième siècle ont été traduits intégralement en français moderne en 1997. Cette traduction, calquée sur l'originale, imite les vers octosyllabiques et rimés, en conserve le rythme et la cadence, en restitue l'art des formules et toute la poésie originelle.
En 1490, s’est produit un événement beaucoup moins spectaculaire que le tournoi mais bien connu des historiens car il fut raconté en détail par celui qui en fut le principal protagoniste. En effet, Philippe de Vigneulles, chroniqueur messin de renom, fut enlevé à Metz avec son père le 3 novembre 1490 et emprisonné au château de Chauvency durant quatorze mois. Il a raconté en long et en large cette mésaventure dans sa Chronique et dans son Journal. Ces deux récits complémentaires sont très intéressants à plus d’un titre. Ils offrent en effet un témoignage extraordinaire sur les mœurs de l'époque tant en ce qui concerne certaines formes de criminalité que maints usages de la vie quotidienne. De fait, de Vigneulles n’hésite pas à entrecouper son récit de notations plus ou moins longues concernant les événements qui se sont produits à Metz ou ailleurs durant son incarcération, notamment la trahison de Jean de Landremont qui voulait livrer Metz au duc de Lorraine. Ces textes qu’on ne pouvait trouver qu’en ancien français dans l’édition devenue rare de Charles Bruneau ont été réédités en français moderne en 2002 aux éditions de la Joyeuserie sises à Dampicourt en Belgique sous le titre « J’avais le cœur entre deux pierres », phrase de l’auteur qui exprime ainsi son angoisse de prisonnier.


text:
Selva pluviala
La Selva pluviala, bòsc umid o selva umida, es un biòma caracterizat per de precipitacions abondantas durant tot l'an, amb de minimalas compresas entre 1750 e 2000 mm, e un clima amb de temperaturas enauçadas. Aquestes tipes de bòsques son caracterizats per la preséncia d'arbres nauts e espés, amb una granda diversitat d'espècias. La zòna de convergéncia intertropicala, a un ròtle significatiu, pr'amor qu'en granda part es la responsabla de la creacion d'aquestes tipes de biòmas de la Tèrra.
Aperaquí 40 a 75% de totas las espècias de la Tèrra son nadivas de la selva.[1] S'es calculat que mantun milions d'espècias de plantas, d'insèctes, e de microorganismes, encara son a descobrir. Las selvas pluvialas son nomenadas las "joias de la Tèrra", e la "farmacia mai granda del mond", pr'amor que s'i es descobèrt mai d'un quart dels medicaments naturals.[2] Las selvas produson 28% d'oxigèn per fotosintèsi a partir de dioxid de carbòni.
La vida dins lo sotabòsc d'una selva pluviala se tròba restrencha en fòrça airals e se redutz a l'existéncia d'organismes descompausaires de fuèlhas pr'amor de la manca de lutz al nivèl del sòl. Aquò fa que siá possible de caminar pel bòsc. Se lo fulhatge del brancatge es destruit o degalhat, la tèrra es d'aviat colonizada per un dens embolh vegetal en creissença, arbusts e arbrilhons.
Somari
- 1 Ecologia
- 2 Desboscament
- 3 Vegetacion
- 4 Tipes de selvas pluvialas
- 5 Véser tanben
- 6 Referéncias e Nòtas
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
Ecologia[modificar | modificar la font]
S'estima que mai de 40% de l'oxigèn produit e utilizat sus Tèrra proven d'aquestes espacis vegetals, e mai que coma o avèm dit, lo bilanç net siá aproximativament de zèro. Pasmens, son estats objècte de aclaridas e talhas non discriminadas dempuèi mai d'un sègle, çò que reduguèt rapidament son aira pel mond entièr. Dins lo decenni de 1990, s'estima que i aguèt una reduccion annadièra de 58 000 km2; 14% de la superfícia de la Tèrra èra cobèrta de selvas primàrias, a l'ora d'ara, aqueste percentatge s'es reduit sonque a 6% e al ritme actual de desforestacion, aquestas auràn desaparegut d'aicí 40 ans. Las selvas primàrias son reemplaçadas per una vegetacion segondària de creissença rapida mas d'un interès menor del punt de vista de la conservacion dels ecosistèmas. Los biologistas considèran qu'una granda quantitat d'espècias son condemnadas a l'extincion — benlèu mai de 50 000 l'an — pr'amor de l'eliminacion del sieu abitat.
Lo bilanç de CO2 e O2 d'Amazonas sens perturbacion es nul, mas quand talham e cremam la fusta, aqueste equilibri se romp, absorbent de grandas quantitats d'oxigèn e desliurant d'enòrmas quantitats de CO2. S'estima que la selva amazonica conten 1,1 · 1011 tonas de carbòni absorbit de l'atmosfèra.
Podriam resumir las caracteristicas de la vegetacion de selva per:
- Clima: caud umid (Af dins la nomenclatura de Köppen).
- Temperatura mejana annadièra: oscilla entre 27 e 29 °C, e mai a 400 m d'altitud o un chic mai.
- Altitud: se tròba normalament al nivèl de la tèrra cauda. Se se tròba a d'estatges superiors, se deu parlar de selvas montanhosas o selvas anivoladas.
- Precipitacions mejanas annadièras oscillant entre 1500 a 2 000 mm e 3 000 mm o mai. Dins lo cas del limit inferior cal precisar qu'aquestas pluèjas devon èsser fòrça plan repartidas tot l'an, çò que fa referéncia sonque a de climas amb una localizacion fòrça especifica.
Desboscament[modificar | modificar la font]
Las selvas tropicalas e temperadas son estadas somesas a de talhas severas e a l'agricultura durant lo sègle XX e l'aira cobèrta per las selvas a l'entorn del mond son en diminucion continuala. Los biologistas an calculat que lo nombre de grandas espècias que se son estenchas son possiblament mai de 50 000 l'an; a aquesta proporcion, ditz E. O. Wilson d'Harvard University, un quart o mai de tota las espècias de la Tèrra se podrián exterminar dins 50 ans que venon pr'amor de la supression d'abitat amb la destruccion de las selvas.
Un autre factor que provòca la pèrda de selva es l'expansion dels airals urbans. La Selva litorala que creis al long d'airals costièrs d'Austràlia orientala es ara rara pr'amor del creissement linear per aculhir la demanda del torisme de solelh e de plaja.
Los bòsques s'essent destruits a un ritme rapid, gaireben 90% de la selva d'Africa Occidentala es estada destruida dempuèi l'arribada d'umans fa 2000 ans, Madagascar a perdut dos tèrçes de sa selva pluviala originala. Amb los indèxes actuals las selvas tropicalas en Indonesia desapareisseràn en 10 ans e en Papoa-Nòva Guinèa en 13 a 16 ans.
En divèrses païses, en particular en Brasil, la desforestacion foguèt declarada una urgéncia nacionala. La desforestacion d'Amazonia aumentèt de 69% entre 2007 e 2008 en dotze meses, segon las donadas oficialas del Govèrn. La desforestacion podriá destruire o damatjar grevament gaireben 60% de la selva amazonica en 2030, segon un nòu rapòrt de WWF.
Pasmens, lo 30 de genièr de 2009, dins un article del New York Times se declarèt: "Per una estimacion, per cada acre de selva tropicala perdut cada an, mai de 50 ectaras de nòus bòsques creisson jol tropic ..." Lo nòu bòsc inclutz los bòsques segondaris en tèrras d'ancianas culturas e los bòsques degradats.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
La totalitat d'aquestas zònas representan aproximativament 17 milions d'ectaras de forèst, valent a dire a l'entorn de 20% del total mondial. Aqueste biosistèma es compausat per una granda quantitat d'espècias vegetalas e animalas. S'establisson de relacions de concurréncia per la lutz que constituís lo principal factor limitant per aquò aquestas selvas son ricas en epifits e lianas parasitas. Fòrça arbres an de contrafòrts. La temperatura mejana sempre supera los 20 grases Celsius, la variacion de las temperaturas jornadièras es major que l'interanuala e la pluviometria generalament compresa entre 1500 e 4000 litres. Una de las caracteristicas principalas es la biodiversitat vegetala e animala. A l'entorn de 60% de totas las espècias del planeta se tròban en aqueste ecosistèma extremament amenaçat.
Vegetacion[modificar | modificar la font]
Lo sòl, aqueste ecosistèma conten 70% de las espècias vegetalas conegudas. La sieuna vegetacion, caracterizada per l'estratificacion verticala, es nautament dominada per las plantas, subretot las espècias de flors e los arbres. Se pòdon trobar entre 80 e 200 espècias d'arbres per ectara pels bòsques tropicals madurs. Pasmens, trobarem rarament mai que dos individús de la meteissa espècia per ectara. Mai d'una o doas espècias podràn pas èsser dominantas, levat dins de sectors especifics coma los paluns.
Las fuèlhas an en general las extremitats fòrça alongadas que permeton d'accelerar l'evacuacion de l'aiga amor que l'aiga estancada priva de las foncions respiratòrias e assimiladoiras de l'arbre e afavorís las plantas epifitas. I a paucs brotons amor que i pas de mala sason a superar. Quand existisson, son protegits per de pèls, fuèlhas segondàrias.
Epifit[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de planta epifita se referís a tota planta que creis subre un autre vegetal, l'utilizant solament coma supòrt, mas que lo parasita pas. Aquestas plantas son nomenadas de còps "plantas aerianas", pr'amor que rasigan pas sus lo sòl. Malgrat aquò, existisson fòrça espècias d'algas, inclusent las marinas, que son epifitas sobre d'autras espècias aqüaticas (angiospèrmes).
Las epifitas utilizan la fotosintèsi per se porgir d'energia e (las que son pas aqüaticas) obtenon l'umiditat de l'aire o de la pluèja que se depausa subre la superfícia del seu amfitrion. Las rasics se pòdon desvolopar primariament per adesion e las estructuras especializadas (coma las esquamas e copas) son las que recuèlhon e mantenon l'umiditat.
Las plantas epifitas parasitan pas lo sieu anfitrion, mas creisson independentament en l'utilizar unicament coma supòrt físic. L'avantatge mai evident respècte a las autras èrbas restrenchas a la tèrra es que recebon mai de lutz dins los ecosistèmas de bòsques ombroses e se mantenon luènh dels erbivòrs. Malgrat aquò se pòdon desvolopar amb tanta densitat que arriban a damatjar la planta amfitriona.
Las epifitas pus conegudas son las mofas, los liquèns, las orquidèas, las falguièras e las bromeliacèas (coma la famosa Tillandsia), e mai que se pòscan trobar dins totes los grops principals del regne vegetal. Las acumulacions de grandas epifitas se fan pus abondantament dins las selvas umidas tropicalas e bòsques temperats plujoses, mas tant liquens coma mofas se tròban pertot ont i a d'arbres.
Las epifitas son una de las sièis subdivisions de las formas vitalas de Raunkjaer.
Tipes de selvas pluvialas[modificar | modificar la font]
Existisson diferents tipes de selvas pluvialas: la selva tropicala, que se pòt diferenciar en equatoriala e subtropicala; e la selva pluviala temperada.[3]
La pluviïsilva equatoriala (o tropicala) es localizada en zònas prèpa de l'eqüator. Se caracteriza per un clima unifòrme amb temperaturas sempre nautas e precipitacions abondantas durant tot l'an amb un grand excedent d'aiga. Los arbres son nauts e son fòrça jonchs de tal biais qu'an pas de brancas en la part inferiora e los brancatges son contunhós projectant una ombra fòrça espessa.
La pluviïsilva tropicala (o subtropicala) es localizada al litoral de subrevent entre 10° e 25° de latitud, on existís un cicle annal de pluèjas amb una longa sason umida qu'altèrna amb una aura de pluèjas escassas e de temperatura mai freda. Lo bòsc es similar a l'equatorial mas amb mens d'espècias e mens de lianas. Per contra, son abondants los epifits, las plantas aderidas als troncs, brancas e fuèlhas.
La pluviïsilva temperada se caracteriza per de condicions climaticas pus moderadas, mas unifòrmas durant tot l'an. Aquestas condicions son presentas en zònas equatorialas e tropicalas a granda altitud, pels litorals orientals entre 25° e 40° de latitud, e pels litorals occidentals entre 35° e 55°. Lo bòsc diferís dels anteriors en que i a relativament paucas espècias, los arbres son mens nauts amb un gra de cobèrtura mens dens, e amb una vegetacion desvolopada dins l'estrat inferior.
Temperada[modificar | modificar la font]
Los bòsques temperats cobrisson una granda part del mond mas los de tipe umid (las selvas pluvialas temperadas) apareisson solament dins paucas regions.
La majoritat se tròban dins de climas oceanics umids:
- Bòsques temperats umids del Pacific: del sud-oèst d’Alaska a la Califòrnia centrala.
- Bòsques Valvidian temperats umids e bòsques magallanics subpolars umids del sud de Chile e adjacent d'Argentina.
- Retalhs de bòsques temperats umids d’Euròpa del sud: de Norvègia al nòrd d’Espanha.
- Bòsques temperats umids del sud-èst d’Austràlia, de Tasmania e l'estat australian, de Victòria e l’illa sud de Nòva Zelanda, còsta occidentala.
Autres presents en climas subtropicals umids:
- En Sud-Africa, bòsques de Knysna-Amatole,
- Los bòsques de la Còlquida a l’est de la Mar Negra en (Turquia e Georgia.
- Los bòsques de la Caspiana en Iran.
- Los bòsques oscos de montanha temperada umida de l'èst de Taiwan, sud-oèst de Japon (bòsques de Taiheiyo).,
- Còsta nòrd d'Austràlia e illa Nòrd de Nòva Zelanda.
En climas continentals plujoses:
- Dins las Montanhas Rocosas de la Colómbia Britanica, nòrd d'Idaho e nòrd-oèst de Montana,
- Dins la part de l'extrèm orient rus: Ussuri, Manchoria, Sakhalin.
Autres climas:
- Dins las montanhas Apalaches del nòrd de l'estat de Georgia en Nòva Anglatèrra.
- Dins las montanhas de conifères de China e del nòrd de Corèa Changbai.
Per los bòsques temperats umids d'Amèrica del Nòrd la definicion de P.B. Alaback[4]es amplament acceptada[5]:
- Precipitacion annala superiora a 1400 mm.
- Temperatura mejana annala entre 4 e 12 °C
Pasmens, la precipitacion annala requerida depend de factors com la distribucion de la pluèja al long de l'an, las temperaturas durant lo cors de l'an e la preséncia de la nèbla. Las definicions dins d'autres païses ont i a de bòsques temperats umids son diferentas. Per exemple la definicion per aquestes tipes de bòsques australians es ecologica puslèu que climatica:
- La cobertura del brancatge ocupa almens 70% del cèl.
- Lo bòsc es compausat principalament pels arbres, que necessitan pas una regeneracion pels incendis mas que son plantolièr es capable de se regenerar jos l'ombra e en clarianas naturalas.[6]
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Los bòsques temperats umids amassan las caracteristicas seguentas:
- Relativa proximitat a l'ocean, normalament amb de montanhas litoralas. Necessitan la proximitat de l'ocean per moderar la variacion sasonièra de la temperatura, creant d'ivèrns mai suaus e d'estius mai fresques que per las zònas continentalas. Fòrça d'aquels bòsques an de nèblas d'estiu que los mantenon fresques e umids los meses pus cauds. Las montanhas litoralas aumentan la pluèja pels pendisses qu'agachan la mar.
- Los incendis forestièrs son rars pr'amor de l'umiditat granda e constanta del bòsc.
- Los epifits, inclusent las mofas, son abondants. Coma aquestas plantas an pas accès a l'umiditat del sòl, dependon de l'umiditat atmosferica e de la pluèja.
Las ecoregions ont se tròban aquestes bòsques son: Bòsques de fulhoses e mixtes en clima temperat e Bòsques de conifèras en clima temperat.
Los bòsques temperats umids an los nivèls de biomassa mai enauçats de totes los ecosistèmas terrèstres e son notables per la granda talha dels arbres coma la Sequòia, l'Avet de Douglas, la Picea sitchensis etc.
Tropicala[modificar | modificar la font]
La selva pluviala tropicala es un tipe de bòsc que se desvolopa dins l'espaci intertropical. Aqueste tèrme es reservat al bòsc tropical umid de contunh, ont plòu un minimum de 1750 litres per mètre carrat l'an, e per contra se nomena jungla quand i a una sason seca pro longa per se diferenciar del primièr.
Semblariá que, globalament, los bòsques tropicals emmagazinan (leugièrament) mai de carbòni que çò qu'en produison e participarián de fait a la reduccion dels gases d'efièche de sèrra. En practica, la demesida de las superfícias oblitera un pauc aqueste bilanç. Pasmens, i a de temptativas interessantas de plantacions a escala granda de bòsques destinats a èsser potz de carbòni (gardant en memòria la pauretat ecologica d'aquestes tipes de mitan).
Lo bòsc assegura la preservacion de la biodiversitat, ten un ròtle important dins lo cicle de l'aiga. Permet tanben una esplecha forestièra per las necessitats umanas.
L'industria farmaceutica utiliza de moleculas eissidas del bòsc.
La selva tropicala es presentas dins tres regions de la tèrra:
Selva tropicala Africana[modificar | modificar la font]
Se desvolopa sonque en zòna equatoriala mas sens se poder formar a l'èst del continent que ten una longa sason seca. Espandida per Libèria, golf de Guinèa e lo bacin del riu Còngo. Fa un milion d'ans subiguèt las consequéncias de cambiaments climatics qu'afectèron l'evolucion de la vegetacion. Es de las tres la d'aira menora.
Selva tropicala Atlantica[modificar | modificar la font]
La Selva Atlantica, es una formacion vegetala brasilièra. Las selvas atlanticas presentan d'arbres amb fuèlhas largas perennas. I a una granda diversitat d'epifitas, coma las bromeliacèas e las orquidièas. Se deu pas confondre amb la Selva Amazonica especialament en Brasil.[7]
Foguèt la segonda selva tropicala majora en ocurréncia e importància en America del Sud, principalament en Brasil. Acompanhava tota la linha del litoral brasilièr del Rio Grande do Sul al Rio Grande do Norte (regions meridionalas e nòrd-èst). Dins las regions sud e sud-èst arribava fins a Argentina e Paraguai. Cobriá d'importants seccions de serres del Replanat Brasilièr, e èra contunha amb la selva amazonica. Pr'amor del desboscament, principalament a partir del sègle XX, se tròba uèi extremament reduida, essent una de les selvas tropicalas mai amenaçadas del mond. Malgrat que siá reduïda a paucs fragments, majoritariament discontinús, la biodiversitat del sieu ecosistèma es una de las màgers del planeta[7].
Selva tropicala Amazonica[modificar | modificar la font]
Es la mai granda de totas, ocupa una granda part de Brasil e dels païses vesins. Mantenguèt lo clima e la vegetacion estables al long de milions d'ans. Dins la selva d'Amazonas se tròba sus 10 000 m² prèp de 100 espècias d'arbres. La nautor mejana dels arbres vira a l'entorn dels 55 mètres. Lo nombre d'insèctes e d'animals es encara desconegut. Es fòrça amenaçada per l'extension de l'agricultura que utilitza la tecnica de l'eissartatge, es a dire cremar la vegetacion e semenar subre las cendres.
Biotòp[modificar | modificar la font]
La Selva Amazonica es situada al nòrd d'Amèrica del sud, enrodant lo riu d'Amazonas, que va de la "Quebrada de Apacheta", al pè del "Nevado Misti", fins a l'ocean Atlantic, coma se vei sus l'imatge de dreta. Aproximadament, sas coordenadas son: Latitud = 12° Nòrd – 12° 30’ Sud e longitud = 42° Oèst - 77° Oèst.
- Clima: lo clima es tropical : caud e umid amb precipitacions abondantas durant tot l'an sens gairas variacions sasonalas. Per aquesta rason los arbres de la selva an pas una epòca especiala per florir o far de fruits.
- Temperatura: la mejana de la temperatura a miègjorn es entre 27 ºC e 32 °C.
- Precipitacions: lo total de las pluèjas annadièras passa los 2000 litres e la reparticion de las precipitacions, que es fòrça unifòrme al centre de la region, o es pas tant a la periferia, ont entre los meses de junh e agost (ivèrn de l'emisfèri sud) la pluèja demesís de prèp d'un tèrç marcant çò que seriá una sason seca.
- Altitud: la selva amazonica se tròba, gaireben tota, a aperaquí 300 mètres subre lo nivèl de la mar, e mai que d'unes punts mai nauts se tròben a 2000 mètres de nautor al Macizo de las Guayanas.
- Vents: la selva amazonica es afectada pels vents alisèus, que provòcan l’efièch de Föhn responsable de la precipitacion orografica: quand una massa d'aire umid circula cap a una massa montanhosa, s'enauça fins a arribar a la cima d'aquesta, ont se refreja, se condensa e cai jos forma de precipitacions. Mercé a l'efièch dels vents alisèus, se tròban de selvas dins de luòcs ont, sens aqueste efièch, i auriá de sabanas.
Biocenòsi[modificar | modificar la font]
Tèxt catalan de traduire :
En Amazonia i vivon a l'entorn de dos milions e mièg d'espècias d'insèctes, de desenas de milièrs de plantas e aperaquí 2000 espècias d'aucèls e mamifèrs, çò que constituís l'ensemble de vida mai grand del planeta. La biodiversitat aumenta del nòrd al sud de la region. Fins ara son estat estimadas 438 000 espècias de plantas amb interès economic e ne demòran fòrça de registrar. Se considera que la valor de la selva coma proveseira de fruits, latèx e autras activitats sosteniblas es 50 còps superiora a la del sieu usatge recent coma pastenc pels bovins. Se considèra que la selva amazonica possedís 50% de la biodiversitat mondiala. I demoran 70% de las espècias terrèstras animalas e vegetalas del planeta.
Se descobrisson nòvas espècias cada jorn. D'unas d'aquestas espècias an de proprietats medicinalas encara desconegudas. En Amazonia brasilièra se tròban un tèrç dels arbres del planeta. Un ectara de bòsc tròpical pòt albergar dusca 50 arbres. I a prèp de 400 espècias diferentas d'Orquidèas e de flors exoticas.
La vegetacion de las selvas d'Amazona se pòt dividir en tres tipes, segon son auçada e la filtracion del sòl
- La volta del bòsc: I dominan los arbres gigants (acàcia); son auçada fluctua entre los 40 e los 60m. Es lo nivèl que recep mai de radiacions solaras e mai ric en espècias animalas (aucèls, insèctes, mamífèrs).
- Nivèl intermediari: Aquí las espècias començan de s'adaptar a l'ombra. Lo nivèl intermediari correspon a las espècias que se trapan entre los 40 los 10 m d'auçada.
- Sotabòsc: La lutz i arriba gaireben pas e existís una abondància d'organismes descomposaires de fuèlhas.
En Amazònia abita 33% de las 30 milions d'espècias d'insèctes terrèstres, en mai de 300 espècias de reptils.
De las 483 espècias de mamifèrs que vivon en Brasil, 324 vivon en Amazonia (67%), amb mai de 30 espècias de monins, d'unes descobèrts recentament. I a aperaquí mila espècias diferentas d'aucèls (11% de totas las espècias d'aucèles conegudas del planeta).
L'ictiofauna continentala d'America del Sud, se pòt considerar coma la de majora riquesa, i incluent qualques 60 familhas, de centenats de genres e entre 3000 e 5000 espècias. Per lo bacin d'Amazonas s'estiman que i a qualques 2300 espècias de peisses, mas d'unes consideran que ne mancan al mens 30% e mai de descobrir encara, siá lo bacin fluvial pus ric del mond. S'ha estimat que la diversitat en trams fluvials de 20 km. vària entre 80 i 256 espècies ícties. Al voltant del 85% són Ostariophysi, dels quals el 43% és Characoidei, 39% Siluriformes i 3% Gymnotoidei. El 15% restant es distribueix entre Lepidosirenidae, Osteoglossidae, Nandidae, Cichlidae, Cyprinodontidae, Poecilidae, Scianidae, Lepidosirenidae, Engraulidae, Clupeidae, Soleidae, Symbranchidae, Tetraodontidae, Gobiidae i Potamotrygonidae. En aquesta ictiofauna tan rica, ens podem trobar des de peixos pulmonats (Lepidosiren paradoxa), l'únic poecílid ovípar (Fluviphylax pygmaeus), peixos elèctrics (Gimnotiformes) o una immensitat de petits peixos ornamentals com el tetra cardenal (Paracheirodon axelrodi).
Indomalaia[modificar | modificar la font]
Tèxt catalan de traduire :
La indomalaia no és contínua per les agressions seculars que ha sofert, compren de la costa d'Indoxina la costa nord d'Austràlia, les Filipines, Nova Guinea, Borneo, entre d'altres.
A l'Àsia a la selva se la sol denominar jungla paraula que ve del mot sanscrit jangala, que vol dir lloc salvatge. En moltes llengües del subcontinent asiàtic, s'utilitza aquesta paraula per referir-se a qualsevol terra en estat natural.El terme es pot utilitzar en un context tècnic per a referir-se a un bosc tropical, un bosc que es caracteritza per una gran biodiversitat i plantes densament entrellaçades, tals com arbres, canyes, lianes, herbes... Com a ecosistema boscós, les "jungles" es troben en zones climàtiques tant equatorials com tropicals.
Mangròva[modificar | modificar la font]
El mangrova o manglar (com en occità i italià i altres) és un bioma format per arbres i arbusts molt tolerants a la sal, que ocupen la zona intermareal propera a les desembocadures de rius a les latituds tropicals de la Terra. Les regions amb manglars inclouen estuaris i zones costeres. Els manglars tenen una enorme diversitat biològica degut a la seva alta productivitat, i s'hi troben nombroses espècies de molts tipus.[8] Els manglars són especialment susceptibles als canvis provocats per les marees, i el que de dia és una platja, de nit pot convertir-se en fons marí amb la pujada de la marea.[9] Els manglars reben el seu nom dels arbres que els formen, els mangles.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias e Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.rainforests.net/variables.htm web de rainforests.net accés 04-01-2009
- ↑ [1]
- ↑ Modèl:Ref-livre
- ↑ Alaback, P.B. 1991: Comparative ecology of temperate rainforests of the Americas along analogous climatic gradients. Rev. Chil. Hist. Nat. 64: 399–412.
- ↑ A Review of Past and Current Research
- ↑ Floyd, A. 1990: Australian Rainforests in New South Wales, Volume 1. Surrey Beatty & Sons Pty Ltd, Chipping Norton, NSW.
- ↑ 7,0 7,1 Los Zoos Europeus, units per salvar la Mata Atlàntica
- ↑ 8,0 8,1 Hogarth, Peter J. (1999). The Biology of Mangroves Oxford University Press, Oxford.
- ↑ 9,0 9,1 Mazda, Y.; Kobashi, D. and Okada, S. (2005) "Tidal-Scale Hydrodynamics within Mangrove Swamps" Wetlands Ecology and Management 13(6): pp. 647-655
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Postigo, Luis, Ciencias Naturales, Barcelona: Editorial Ramón Sopena S. A., 1976.
- (en) Butler, R. A, (2005) A Place Out of Time: Tropical Rainforests and the Perils They Face, Published online: Rainforests.mongabay.com.
- (en) Richards, P. W, (1996). The tropical rain forest, Cambridge University Press(2a edicion), (ISBN 0-521-42194-2).
- (es) Vila, Pablo, Geografía de Venezuela. Tomo II, especialament, lei partidas XVII e XVIII. Caracas: Ministerio de Educación, 1965.
- (en) Hogarth, Peter J. (1999). The Biology of Mangroves Oxford University Press, Oxford.
- (en) Mazda, Y.; Kobashi, D. and Okada, S. (2005), "Tidal-Scale Hydrodynamics within Mangrove Swamps", Wetlands Ecology and Management 13(6), pp. 647-655.
- (en) Strahler, Arthur N. Geografía Física, (6a edicion). Barcelona: Omega, 1982, pp. 372-378, (ISBN 84-282-0351-2).
- (en) Whitmore, T. C, (1998) An introduction to tropical rain forests, Oxford University Press (2a edicion), (ISBN 0-19-850147-1).
- (en) Floyd, A. 1990: Australian Rainforests in New South Wales, Volume 1. Surrey Beatty & Sons Pty Ltd, Chipping Norton, NSW.
- (en) Alaback, P.B. 1991: Comparative ecology of temperate rainforests of the Americas along analogous climatic gradients, Rev. Chil. Hist. Nat. 64: 399–412.
- (en) Cox, P. M.; Betts, R. A.; Collins, M.; Harris, P. P.; Huntingford, C.; Jones, C. D. (2004). "Amazonian forest dieback under climate-carbon cycle projections for the 21st century". Theoretical and Applied Climatology 78. Bibcode 2004ThApC..78..137C. doi:10.1007/s00704-004-0049-4
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Artícle curt de la NASA amb imatges de la ZCIT
- The Rainforests of Home, an atlas of People and Place - from Inforain (en)
- Teacher Pages: Temperate Rainforest (Wheeling University) (en)
- Southeast Alaska Conservation Council - preserving rainforests in Southeast Alaska (en)
- Raincoast - preserving rainforests in coastal British Columbia's Great Bear Rainforest (en)
- The Warm and Cool Temperate Rainforests of Australia (en)
- Temperate Rainforests of North America's Pacific Coast (en)
- Evaluacion de las ressorsas forestièras mondialas 2005 per la FAO (en)


text:
Paraná (Argentina)
Paraná es la vila capitala de la província d'Entre Rios, Republica Argentina. Se plaça en lo centre-aqueste del país, sobratz lo marge esquèr del riu Paraná.
Possedís 137 km2 e una populacion de 249 032 abitants, segontes de donadas del cens de 2010 , es la vila mai poblada de la província.
Paraná se formèt en l'epòca de la colonizacion espanhòla, foguèt pas fondada coma vila,la siá poblamiento foguèt graduala. Entre 1853 e 1861 foguèt la capitala de la Confederacion Argentina.
Ligams Extèrnes[modificar | modificar la font]
- Municipalitat de Paraná en castelhan
- Facultat Regionala (UTN) en castelhan
- Universitat Autonòma (UADER) en castelhan
- Torisme en Paraná, Entre Ríos en castelhan