text:
Modèl:Infobox Comuna de França
Aqueste modèl permet de presentar las caracteristicas d'una comuna francesa (populacion, superfícia, etc.) jos la forma d'un tablèu apareissent verticalament sus la drecha d'un article.
Utilizacion
Podètz plaçar aqueste modèl dins un article, generalament al començament, en utilizant la sintaxi seguenta e en emplenant cada camp conegut (aprèp lo signe « = ») amb la valor adaptada :
{{Infobox Comuna de França | nomcomuna = | nomcomuna2 = (falcultatiu) | imatge = (falcultatiu) | talha = (falcultatiu) | legenda = (falcultatiu) | region = [[]] | region ist = (falcultatiu) | departament = [[]] | arrondiment = [[]] | canton = [[]] | parçan = (falcultatiu) | insee = | cp = | cònsol = | mandat = [[]]-[[]] | intercom = [[]] | gentilici = | latitud = | longitud = | alt mini = | alt maxi = | ectaras = | km² = | sens = | data-sens = [[1999]] | dens = }}
Mòde d'emplec
Per aver una utilizacion omogenèa d'aqueste tablèu al travèrs de WP, las règlas seguentas son de respectar :
- nomcomuna : lo nom de la comuna deu èsser lo meteis que lo utilizat pel títol de l'article
- nomcomuna2 : autre nom de la comuna se fa mestièr (traduccion dins la lenga de l'estat, per exemple).
- region : indicar lo nom de la region amb un ligam interwiki vèrs l'article de la region
- region ist : indicar lo nom de la region istorica amb un ligam interwiki vèrs l'article de la region
- departament : indicar lo nom del departament amb un ligam interwiki vèrs l'article del departament mas en n'afichant pas que lo nom del departament.
- arrondiment : metre un ligam vèrs l'article sus l'arrondiment mas es possible d'afichar pas que lo nom de l'arrondiment.
- canton: es sens dobte la variabla mens omogenèa dins l'utilizacion d'aqueste tablèu. Los diferents cases seguents son de considerar :
- la comuna es pas un capluòc de canton, dins aqueste cas far un ligam vèrs l'article sul canton e indicar lo nom del canton.
- la comuna es lo capluòc d'un canton, dins aqueste cas, far coma precedentament en ajustant un remandadís a la linha e [[Capluòc]]
- la comuna es lo capluòc de 2 cantons, indicar 'capluòc dels cantons de xxx e yyy'
- la comuna es lo capluòc de mai de 2 cantons, dins aqueste cas, indicar capluòc de X cantons
- insee= còde de 5 chifras, totas ligadas, dont las 2 primièras chifras son las del departament
- exemple : 54023
- cp= còde postal de 5 chifras, totas ligadas, generalament diferent del còde INSEE
- exemple : 23110
- cònsol= indicar los noms e pichons noms del cònsol actual, en minusculas, sens civilitat (Sr. Dòna...) ni partit (LCR, UDF, CPNT...) ; metre un ligam vèrs un article sul cònsol pas que s'aqueste existís o s'un tal article pòt aver un interès
- mandat=[[]]-[[]] metre dins los ligams l'annada d'accession a la mandatura e l'annada prevista de las eleccions municipalas venentas (2008)
- gentilici indicar lo nom dels abitants de la localitat
- intercom= s'agís unicament de las intercomunalitats amb fiscalitat pròpria (es a dire : : una comunautat de comunas, una comunautat d'aglomeracion, una comunautat urbana e un sindicat d'aglomeracion novèla)
- latitud : jos la forma xx° yy' zz" Nòrd o XX.YYY (dins aqueste cas, l'afichatge es en DMS e la geolocalizacion activa)
- longitud : jos la forma xx° yy' zz" Èst o XX.YYY (dins aqueste cas, l'afichatge es en DMS e la geolocalizacion activa). Per las longituds a l'oèst del meridian de Greenwich, far precedir la donada del signe "-"
- alt mini : jos la forma xxx m
- alt maxi : jos la forma xxx m
- ectaras : indicar unicament las chifras abans la virgula, amb un espaci en separator de milierats, sens indicar l'unitat. Correspond al nombre de quilomètres carrats multiplicat per 100.
- km²= indicar 2 chifras aprèp la virgula, amb un espaci en separator de milierats, sens indicar l'unitat. Correspond al nombre d'ectaras devesit per 100.
- sens : indicar lo nombre d'abitants (populacion sens comptes dobles) amb un espaci en separator de milierats, sens unitat.
- data-sens=1999 : annada del darrièr recensament general (es a dire 1999) dins la localitat.
- dens : sens chifras aprèp la virgula, arredondit al pus pròche (0,0 a 0,4-> arredondit inferior; 0,5 a 0,9->arredondit superior), sens unitat.
Precisions sus las donadas Conven d'indicar las donadas oficialas dins aqueste tablèu, es a dire las eissidas d'organismes fasent fe en la matèria, coma l'INSEE, l'IGN, lo Jornal Oficial... Es plan evidentament possible d'utilizar las donadas venent d'autras fonts que reprenon aquestas fonts (cassini.ehess, lo splaf...) mas dins lo cas d'incoeréncia entre de fonts diferentas, se deu citar las fonts de las donadas modificadas (relevat GPS, etc.)
Aquò a un impacte notable suls paramètres seguents:
- latitud,longitud,alt mini e alt maxi que son fornits per l'IGN;
- sens e data-sens, fornits per l'INSEE (e validats pel jornal oficial).
Las coordenadas (longitud e latitud) de l'IGN son las d'un centroïde fixat dins la zòna abitada ont se tròba l'ostal de comuna. Se l'ostal de comuna es situat en defòra de las zònas abitadas alara s'agís de las coordenadas de l'ostal de comuna ([1], [2]). Las altituds mini e maxi son evidentament las que correspondon a las altituds minimala e maximala del territòri de la comuna ([3], [4]).
Vejatz tanben
La documentacion d'aqueste modèl es inclusa dempuèi sa sospagina de documentacion (modificar | istoric).
Plaçatz las categorias dins la sospagina /Documentacion.
Los editors pòdon trabalhar dins lo nauc de sabla (crear) e la pagina de tèst (crear).


c: text/html

text:
Edward Heath
Edward Heath (1916-2005) jornalista, ex-militar e òme politic foguèt primièr ministre del Reialme Unit entre 1970 e 1974.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 9 de julhet de 1916 dins la vila de Broadstaris, situada dins lo comtat de Kent. D'originas modèstas, estudièt economia e sciéncias politicas a l'Universitat d'Oxford, d'ont foguèt nomenat president de l'associacion d'estudiants conservadores l'an 1937. Lo 1938 s'opausèt activament a la politica de concessions a l'Alemanda nazi defenduda per lo primièr ministre conservador Neville Chamberlain.
Lo 24 d'abril de 1992 foguèt nomenat Cavalièr de la part de la reina Elisabet II del Reialme Unit. Heath Moriguèt lo 17 de julhet de 2005 dins la vila de Salisbury, populacion situada dins lo comtat de Wiltshire.
Activitat politica[modificar | modificar la font]
L'an 1950 foguèt elegit membre del parlament pel Partit Conservador. Nomenat Ministre de Trabalh dins lo govèrn del primièr ministre Harold Macmillan, ocupèt aquela carga dempuèi l'an 1959 fins lo 1960, data que dintrèt prestar de servicis al Ministèri d'Afars exteriors, ont foguèt cap de la delegacion que negocièt l'intrada del Reialme Unit a la Comunautat Economica Europèa (CEE). L'an 1963 foguèt premiat amb lo Prèmi Internacional Carlesmanhe, atribuit per la vila de Aquisgran, en reconeissença dels sieus esfòrces en favor de l'unitat europèa.
Après la desbranda conservadora en las eleccions de 1964 se convertiguèt en una de las principalas figuras de l'oposicion, en essent elegit cap de la meteissa l'an 1965, e en obtenent la victòria en las eleccions de 1970 en derrotant al trabalhista Harold Wilson. Nomenat primièr ministre de la part de la reina Elisabeta II del Reialme Unit lo 19 de junh del meteis an, li calguèt plantar cara a la crisi del conflicte terrorista en Irlanda del Nòrd e contunhèt d'impulsar l'intrada del sieu país a la CEE, realizada fin finala l'an 1973. La crisi economica de 1973 comportèt lo fach impossible de reactivar l'economia, lo que contribuiguèt a un de los sieus fracàses fondamentals en politica interiora.
Après lo fracàs de las eleccions de 1974, que perdèt davant los trabalhistas de Harold Wilson, foguèt remplaçat coma cap del sieu partit per Margaret Thatcher lo 1975.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo bilanç lingüistic de Calandreta
Dempuèi un briù voliaí entamenar una refleccion critica sus Calandreta, que ne soi membre, vertat un membre ordinari (paire d’ex-calandron), sens cap de responsabilitat dins l’associacion locala (Limòtges), ni mai al nivel federal o confederal. La lectura de dos articles pareguts en francés dins un libre collectiu recent (Politique linguistique et enseignement des « Langues de Frances », jos la direccion de Patric Sauzet e Francés Pic, L’Harmattan, 2009) me’n balha l’ocasion, o puslèu me’n mòstra tota l’urgéncia. O fau en occitan per defugir las polemicas esterilas e perque tanben los problemas que vòli tractar concernisson en primièr l’ensenhament e l’image de la lenga nòstra. Un autre còp, dubrirai la discussion en francés.
Abans de començar pr’aquò, vòli dire que, per ièu, l’aventura associativa, pedagogica, culturala de las escòlas Calandreta, dempuèi 1974 (ara ne sèm a 52 escòlas, 2 collègis, 182 regentas e regents, mai de 2700 escolans[1]), amb totas la difficultats encontradas e, tant de còps despassadas, es quicòm que fòrça l’admiracion, e soi fièr de’n far part.
Aquestes dos articles son escrichs l’un per Enric Boyer, sociòlingüista de Monpelhièr que dempuèi longtemps trabalha sus la situacion de l’occitan[2], e l’autre per Domergue Sumien sociòlingüista el tanben, provençau, qu’es estat formator en lenga occitana a Aprene e dins lo Centre de Formacion Professionala Occitana (centres de formacion de Calandreta pels mestres) entre 1998 e 2006. L’estudi de Boyer s’apieja sus una enquesta al prèp de 14 ex-calandrons de la calandreta de Besièrs ; es a dire un « campion » que pòt pas èsser considerat come representatiu (e Boyer zo ditz) mas que convergís amb un trabalh precedent de Chantal Dompmartin-Normand (se trapa un article d’ela en linha : « Collégiens issus de Calandreta : quelle représentation de l’occitan ? »), el tanben fondat sus un nombre puslèu estrèch de personas (parents e ex-calandrons). La refleccion de Sumien es traita mai que mai de son experiéncia personala a Calandreta, mas ten compte tanben de las enquestas de Boyer e de Dompmartin.
La primièra causa de dire, e mai aquò faga mal, es qu'e los ex-calandrons, non totis mas una granda part, parlan pas mai la lenga, e podon quitament pas respondre a las questions pausadas en occitan, o alara a pro pena. L’occitan es quasiment disparegut de lor vida e de lor boca, si que non de lor cap, es a dire que la majora part an pas mai de ligam amb de monde que parlan la lenga : s’es pas jamai parlada a l’ostal e, en defòra, an pas mantengut de relacion en lenga amb los companhs e son pas dintrats dins lo monde occitanista (çò ditz Boyer : « L’escolarizacion en Calandreta es lènh de desbocar sus un engajament occitanista, coma n’i a que zo podián pantaissar o coma d’autres zo podián crentar »). Per exemple, talhats que son del mitan dels ensenhaires e dels militants, la magèr part d’entre elis imaginan quitament pas que se pòt trapar un mestièr amb l’occitan[3].
Aquí pr’aquò cal joslinhar un paradòxa : totis se sovenon amb una granda emocion, e mai un briu de nostalgia, de lor escòla e dison pas que de causas positivas sul biais d’i ensenhar (insistisson sus l’autonomia, etc.) e d’i viure, subretot en compareson amb l’ensenhament public ; an pas cap de conflicte amb l’institucion Calandreta, al contrari, ne dison son que de ben e an quasiment pas que de bons remembres. Pr’aquò an generalament daissat tombar la pratica de la lenga, quora an quitada l’escòla. Vist que l’objectiu primièr de calandreta « es de tansmetre la lenga occitana en assegurar l’escolarizacion dels mainatges en occitan tre l’escòla mairala » (Carta de Calandreta, puslèu malaisida de trapar sus la tèla… en occitan !), me sembla que i a bravament de rasons de se far de lagui. Perque se podèm pas negar, qu’amb lo metod immersiu, la transmission se fa – a Calandreta, almens en classa, la lenga se parla, sens cap de dobte – aquela transmission e solament provisòria, quasiment limitada al temps de l’escolarizacion.
Segon Boyer, es pas la pedagogia Calandreta en matièra lingüistica qu’es en causa, mas la situacion de la lenga, que pels enfants de Calandreta, a qualques excepcions prèp, es solament la lenga de l’escòla, qu’es responsabla de çò que cal plan apelar l’escac de la vocacion primièra de l’escòla immersiva occitana. Reviri pr’aquò sa conclusion : « una escolarizacion, e mai volontarista, intelligenta, eficaça en lenga dominada (minoritaria-minorada), limitada a la mairala e al primari, pòt pas compensar l’absencia de transmission naturala (intrafamiliala) d’aquela lenga, en defòra de tota normalizacion de sos fonccionaments sociolingüistics (que ne’n fa une lenga de plen exercici societal). L’escolarizacion sens normalizacion institucionala (officiala) minimala es una mena de còp d’espasa dins l’aiga : en rendent l’obstacle de l’abséncia de visibilitat (e donca d’utilitat) sociala manifesta, joslinha immancablament la situacion de substitucion avançada (deguda a l’evolucion del conflicte diglossic) ont se troba l’occitan ». Es una analisa que me sembla plan malaisida de contradire, disèm dins sa globalitat e son abstraccion, mas cal veire pr’aquò, dins aquela situacion d’extrèma minoracion e marginalisacion, çò que se pòt far, dins la talvera, una talvera que vén de mai en mai estrecha. Per aquò, cal veire mai precisament çò que, segon los dos autors (e mai segon lo pauc de lum que pòt portar mon experiéncia personala), va pas e çò que se podriá adobar dins l’ensenhament de Calandreta.
Aquò es subretot la tòca de Sumien. Mas ja, Boyer s’arresta sus una dimension fòrça presenta dins lo discors dels ex-calandrons que, zo me cal dire, me faguèt saltar al plafon, tant es per ièu susprendenta e en contradiccion amb çò que dison los regents que coneissi, tant a Mureth coma a Limòtges. Reprodusisson, en efièch, la falsa distincion entre la lenga occitana e lo patès que fan sovent lo monde que, justament, an pas estudiat l’occitan… Vaquí qualques estrachs de responsas, cada còp d’un interlocutor different, que daissi en francés, per mai de fedeltat a l’oralitat dels documents :
– « pour moi le patois c’est euh / c’est ce que parlent justement les anciens dans les vilages sans l’avoir vraiment jamais ni écrit ni euh / correctement prononcé ni ni vraiment euh / sans avoir reçu d’enseignement euh académique de la langue c’est euh c’est oui voilà / c’est plus des expressions euh / enfin c’est jamais très construit comme propos d’ailleurs généralement c’est plus euh / on sent souvent quand on les écoute que ça part dans tous sens […] ».
– « … les petits vieux dans les villages, ils parlent plus patois qu’occitan ».
– « … moi à chaque fois qu’on me disait « tu parles patois » / « non je parle occitan » // on m’a toujours dit que c’était l’occitan et puis / puis voilà moi j’aime pas trop ce qui es /// pour moi c’est plutôt les grands parents qui parlent patois don euh // sinon ils ne parlent pas vraiment un occitan // très riche quoi / bon c’est plutôt / c’est [rire] ça reste assez restreint quoi ».
Al contrari, per elis, l’occitan es, çò dison, çò qu’an apres a Calandreta, una lenga vertadièra, « academica », mas sens brica de referéncias istòricas, ni mai literarias. Mas, çò que susprén es que semblan quitament aver doblidats los elements mai partajats de la mitologia occitanista (los trobadors, los catars, etc.). L’occitan, per elis, es subretot una lenga d’escòla, la lenga de lor escòla, pas la lenga de lor enfància, quitament pas vertadièrament la lenga d’un grop d’amics (que totis confesson aver parlat subretot en francés dins la cort), mas mai que mai la lenga de la relacion al regent ; relacion generalament fòrça bona, mas relacion evidentament d’escolan a regent, e malurosament es solament dins aquela relacion que la lenga, per elis, de fach, a aguda una vertadièra fonccion.
Existís, plan segur, un ligam entre l’estrecha limitacion de l’empleg de l’occitan a la relacion pedagogica e la percepcion de la lenga encara parlada defòra, que ne son demorats talhats.
Çò que, de tot biais, es evident es que, almens per los que son estats interrogats, Calandreta a pas capitat (es pas un repròche, mas una constatacion) 1- de far lo ligam amb las gents del parlar « natural » dins lo parçan (vistas coma de monde que parlan patès et pas vertadièrament occitan), 2- de praticar una integracion dels enfants dins los malhums occitanistas, 3- e evidentament de far comprene als parents que l’escòla pòt pas remplaçar la transmission familiala.
Sus aquels tres punts me permetti de balhar mon experiéncia e evidentament mon vejaire, que val çò que val. 1- quand èri parent a la calandreta de Mureth, sabiaí quitament pas qu’erèm dins un airal gascon, vist que s’ensenhava a l’escòla pas que lo lenguadocian (vertat que Mureth, a l’abroa de Garona, es sus una limita, mas aquò foguèt pas jamai una question, almens pendent los tres ans ont i ai portat mon dròlle). Ni mai ai pas jamais aguda l’ocasion de veire dins aquelas escòlas, aisidament dubertas pr’aquò a d’intervenents de'n defòra, dels locutors del rodol convidats per balhar lor lenga. Me soi totjorn demandat perque aquela reticéncia, si que non per la crenta (mas aquò l’ai pas jamai ausit verbalizar) que la diferéncia de lenga (accent, sintaxa, vocabulari a l’encòp tròp marcats per de localismes e tròp francizats) metesse de rambalh dins los pichons caps. Me pensi qu’aquò es un fals vejaire, e que caldriá far trabalhar los dròles tanben (pas solament evidentament mas tanben) amb los vièlhs qu’an pas apres l’occitan a l’escòla e los butar almens en contacte amb de materials de collectage) 3- Tanben, ai totjorn rencurat lo pauc d’integracion de Calandreta, dels regents, dels personals e, encara mai, dels parents (e donca dels dròlles) als malhums occitanistas (concèrts, manif, etc.). A Limòtges, es venguda una causa, çò me sembla, fòrça preocupanta. Los parents, que pr’aquò gestisson l’escòla (coma zo vòl l’estructura associativa), me balhan sovent l’impression de fugir lo contacte dirècte amb la lenga qu’an causit per los enfants e subretot de pas èsser vertadièrament interessats a la lenga, de la considerar quasiment, de còps que i a, coma lo prètz de pagar per los pichons effectius e la pedagogia alternativa (dita « activa »). Aquò fa que la gestion de l’escòla es en francés, en francés quasiment tota la comunicacion interna a l’escòla, (parli del nivel local, pas del nivel de la confederacion) e encara mai trucant, en francés quasiment totas las activitats associativas amb los enfants (lo lotò de l’escòla, lo "bal fòlk", etc. (e se compren, vist que la lenga de comunicacion entre parents, entre parents et regents e entre parents e enfants es e demora lo francés). Sovent tanben, pels parents, la lenga es quicòm de fòrça simpatic mas d’un pauc decoratiu. Me soveni de la reaccion d’una maire d’escolan, professoressa de latin a la facultat (un cas socialament pas especialament representatiu dels parents de Calandreta, zo cal dire), que quora li mostrèri la revirada en occitan d’una brava part de l’Odissea (la de Lafont), foguèt completament estabosida de çò qu’apelèt una « foliá » (la mesma persona trapa rasonable evidentement – e ièu tanben – de luchar per mantener l’ensenhament de la lenga de l’Odissea, que digun parla pas mai dempuèi un briu. Aquò, me sembla, ne ditz long sus, de còps que i a, un malentendut prigond entre los militants de la lenga (qualques parents e ensenhiaires) e un fùm de parents. Pauc, e sovent pas res (dins las escòlas ont soi anat), es fach per verbalizar aquel malentendut, e simplament per rapelar e esplicar la primièra frasa de la Carta qu’ai citada pus en naut. De còps que i a, me demandi se, dins lo fons, la lenga passa pas en contrabanda, darrèr lo metod actiu, lo bilingüisme que « rend lo dròlle intelligent » (foguèsse de chinès, seriá parièr, coma zo ditz un parent a Dompmartin) e un image mai que mai ludic, colorat, cantat, dançat de la lenga (e donca completament diglossic : es per aquel biais que tòrni trobar l’analisi de Sumien. Vesètz infra) 3- Non, l’escòla pòt pas èsser lo sol luòc de socialisacion de la lenga. Mas escambiar en occitan amb son dròlle es pas aisit, quora a integrada l’idea que l’occitan es precisament la lenga de l’escòla. Me pensi, mas per ièu es tròp tard, que cal parlar l’occitan fòrça lèu al dròlle, per esperar mantener dins la seguida un escambi vertadièr (vòli dire de conversacions e pas tres mots de temps en temps) dins la lenga. Lo mèu, ara al licèu, coma quasiment totis los autres que coneissi, parla pas mai. Farà benlèu un esfòrç en terminala solament per trapar qualques punts al bac.
Se comprén alara plan perque Jean-Louis Blenet, president de la Confederacion Calandreta, a pogut dire aqueste estiu a Langon (cf. aquí : Lengas de França, novèlas del front) : « A Calandreta, sèm maluroses perque sabèm que trabalham per lo re de Prussa : mandam en massa de mainatges bilingües dins un sistema que los torna rendre de nòu monolingües, perque es un sistema per far perdre las competéncias lingüisticas ». Aquò es malurosament la vertat, e mai amb las autras lengas vivas, coma l’ai pogut constatar. Mas per las autras lengas, sufís d’anar dins lo país per parlar, mas lo nòstre, de país, es totjorn mai despoblat de locutors occitans. En mai d’aquò, almens aquí, en Lemosin, i a quitament pas de possibilitat de conservar la lenga al colègi, vist que i a pas cap d’oferta de cors. Aquò explica per una part l’amnesia dels ex-calandrons; un còp surtits de l’escòla primari, sentisson pus jamai parlar non solament l’occitan, mas d’occitan, perque degun o quasi a l’entorn, e mens encara al colègi o al licèu, n’en parla, o alara solament per s’entendre dire qu’es un daquòs dels vielhs, qu'es de « patès », justament.
Mas aquel biaís de remandar la fauta sus la familha, sus l’escòla publica, sus la societat tota, pr’aquò, es pas sufisent et es aquí que las analisis de Sumien son plan utilas, e mai se podon discutir.
Sumien insistís sul fach que lo model de referéncia de Calandreta es psicolingüistic e non pas sociolingüistic. Los tèxtes parlan mai que mai d’ « immersion aboriva » e de « bilingüisme cognitiu », que son evidentament de nocions fòrça importantas elaboradas per la psicoligüistica (e Calandreta a saput s’enrodar de psicolingüistes de renom coma Jean Petit o Gilbert Dagalian) e pas gaïre (almens pas pro), de diglossia, concepte balhat per la sociolingüistica que fòrça a prendre consciéncia de la necessitat e de la dificultat de normalizar l’usatge de la lenga, a mai dins l’espaci de l’escòla, çò que, evidentament, menariá obligatòriament a se pausar un fùm de questions sus la vida de la lenga dins l’escòla e en defòra d’ela, e en primièr luòc, sus la possibilitat de mantener un bilingüisme egalitari e armonios entre l’occitan e lo francés.
Segon l’analisi de Sumien, lo fach de la diglossia dins la societat tota se miralha dins Calandreta, çò evidentament que pòt susprene vist que la causida de far de l’occitan la lenga de totis los encambis (en defòra dels corses de francés) dins l’encastre de l’escòla, deuriá crear un espaci social non diglossic (pr’aquò auriá pas de sens de parlar de diglossia « inversada », perque lo francés es pas mespresat a Calandreta, i es eficaçament ensenhat : la causida de l’occitan coma lenga de comunicacion es justificada pel fach que, precisament, en defòra, la preséncia del francés es quasiment exclusiva). Sumien balha un molon d’exemples de negligéncias e de daissar-anar lingüistics. Sabi que, en defòra d’el, d’occitanistas critican la lenga de Calandreta (veire dins la Setmana, n° 770 del mes de Juhn passat, la critica de Josiana Ubaud, que ela tanben foguèt formatritz al centre Aprene, puèi la responsa de Patrici Baccou e de Mòni Allaya, dins lo n° 773). Soi pas totjorn d’accòrdi amb aquelas criticas : per exemple los mòts « escapolaire » (per lo diplòme de debutant en occitan) e « parlesc » (parlar/legir/escriure per lo label d’ensenhament als adultes) me geinan gaire (es puslèu aquela mena d’integrisme lexical que me fa venir l’èrnha, en francés coma en occitan). Vertat que, de temps en temps, l’accent dels calandrons me fa pena e mai, pus rarament, lo de qualque regent o regenta. Sumien balha d’exemples de tèxtes de presentacion de Calandreta sus internet que son clafits de fautas. Mas aquò es tanben un autre problema, qu’es lo de la comunicacion a Calandreta (los sites internet de las escòlas e de las federacions, quand existisson, son mal fargats, paures, balhan d’informacions, de còps que i a, d’i a detz ans, etc.). La causa pr’aquò, en legissent Sumien, que me susprenguèt lo mai es lo nombre d’oras dedicadas a la formacion en lenga occitana pendent las doas annadas de formacion a Aprene : la primièra annada solament un quarantenat d’oras en tot, puèi, en segonda annada, quasiment pus res… Quaranta oras son pas grand causa, es plan segur. Vertat tanben qu’una part del personal, de còps que i a, parla pas la lenga e que fin finala, coma l’ai ja notat, s’entend subretot de francés a Calandreta en defòra de la classa e de la relacion pedagogica. Sembla donca que sus la qualitat e la preséncia de la lenga, i aja bravament de progresses de far.
Sumien formula aquels desiderata d’aquel biais (ne’n balhi son que la part que me sembla la mai significativa) :
« Pausar de prioritats claras dins l’aquisicion de las lengas. L’occitan dèu èsser l’objectiu numerò un, coma lenga legitima e tradicionala de la societat occitana e coma part inestimabla del patrimòni lingüistic mondial ».
« Rendre l’occitan audible e visible dins tots los actes parlats e escrichs de comunicacion, a mai los mas utilitaris e anodins ».
« Balhar als ensenhaires una formacion en occitan al mens tant completa coma la que recebon en francés e en matematica ».
« Se demandar se lo desinvestissament dels colegians e dels ancians escolans de Calandreta vendriá pas d’un image inconsistent de l’occitan, que seriá entretengut per las quitas Calandreta ».
« Instituar un sistema comun d’evaluacion del nivel d’occitan dins totas las escòlas de la confederacion de las Calandretas. S’adreçariá tant als escolans coma al ensenhiaires ».
Tot aquò seriá benlèu de bon far, mas me sembla que sufiriá pas. L’escòla, e benlèu val melhor aital, es pas una bòstia tampada ! Lo francés i entra forçadament perque lo francés es pertot present e la diglossia pòt pas i èsser neutralizada, subretot en abséncia d’una conciéncia lingüistica de las fòrtas dels parents (e evidentament dels regents). Me sembla que cal subretot jogar, rusar amb la diglossia, e dubrir puslèu que tampar l’escòla a la societat e a çò que i a d’occitan dedins. Es a dire que caldriá, me sembla, dubrir en primièr l’escòla, coma l’ai dich, a de monde de la region que parlan la lenga dempuèi lor enfància (m’agrada pas de parlar de « locutors naturals ») e ne’n coneissi que serián plan contents de parlar a de mainatges, aquò per far saltar l’òrra e falsa distincion entre patès e occitan, per balhar tanben al dròlle l’idea de l’evolucion presenta de la lenga e evidentament per rasonar amb aquels locutors de la question patès-occitan/francés (es a dire, sens mesma aver besonh d’utilizar lo mot, de la diglossia). Me sembla enfin que caldriá sarrar los ligams de Calandreta amb lo malhum occitanista, balhar aital mai als parents l’enveja d’apprene la lenga e monstrar als enfants que i a un avenir per elis dins la lenga.
La causa segura, coma zo ditz Sumien, es que, per començar, Calandreta auriá interes a comandar d’enquestas seriosas, sociolingüisticas e psicòlingüisticas per descriure precisament la situacion e veire del biais mai objectiu possible quals son los problemas de resòlvre.
Sabi plan tanben qu’es fòrça mai aisit de parlar que de far e, un còp de mai, tòrni dire ma reconeissença e mon admiracion per lo trabalh fach per Calandreta, testa de pont uèi per una renaissença possibla de l’occitan.
Joan-Peire Cavalièr
enfants de la calandreta de Mureth (i a un desenat d'annadas)
[1] Chifras de 2009 que se trapan sus la site de la confederacion. Joan-Lois Blenet anoncia 2883 inscripcions per la dintrada de ongan Setmana, n° 783 del 23/09.
[2] « Réseau versus communauté. Enseignement et normalisation sociolinguistique », (Politique linguistique et enseignement des « Langues de Frances », Paris, L’Harmattan, p 19-34.
[3] «... je mets sur mon CV pour me présenter à un boulot que je sais parler occitan il y a pas de beaucoup de boulot/ qui vont me dire/ je même “ah super euh tu parles occitan/ ça va vachement nous aider quoi” » estrach d’intervista, art. cit., p. 28.


text:
Lo Pifraire D'aprés Félix Arnaudin et dit par eric Astié
Qu'i avèva un còp un gojat qui èra hòrt abile en hòrt de causas.
Èra sustot hòrt bon sonaire : n'avèva pas son parion per har retrenir lo pifre, e, coma anava sovent har dançar tantòst d'un estrem, tantòst de l'aute per s'amassar quauques sòus, èra vengut a la fin que l'aperavan pas mei sonque : lo Pifraire.
Un jorn se'n tòrna d'una assemblada, en passar suu bòrd de l'arriu, se va véder aus sons pès un gran brochet estenut aquí suu sable, tot boca-obèrt : semblava dejà mitat mòrt.
— Adiu Pifraire, ce ditz lo peish.
— Adiu brochet, ce ditz l'aute.
— E'm volerés pas har un servici ?
— Perqué pas, se poish ?
— Totara, en sautar, soi tombat en hòra de l'arriu e que vau perir ací, ic vedes, se venes pas a la mea ajuda. Tòrna-me hens l'aiga te'n pregui. Se jamei au ton torn te tròbas en las cuentas, que harèi jo tanben tot çò que poderèi per tu.
— He ! Que vòs tu jamei poder har per jo ! ce ditz lo gojat en arríder.
— Saben pas...» ce ditz lo brochet.
Lo Pifraire qu'amassa lo peish, lo pòrta dens l'aiga e se tòrna préner lo camin, en bèth shiular.
d'après Felix Arnaudin Contes de la Lana Gran
Gasconha 1887


text:
Accueil / Ariège / Trois Seigneurs /
Panorama depuis le Pic de Crède
12/29
- Créée le
- Samedi 22 Juin 2013
- Mots-clés
- 360, Ariege, Cap de la Dosse, Mont Ceint, Mont Fourcat, Mont Rouch, Mont Valier, Panorama, Pic de Barres, Pic de Certascan, Pic de Crede, Pic de Font Blanca, Pic de Fontanette, Pic de Girantes, Pic de la Journalade, Pic de Montcalm, Pic de Peyroutet, Pic de Pioulou, Pic de Puntussan, Pic de Saint-Barthelemy, Pic de Serrere, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Port de Sullo, Pic du Rulhe, Pic Rouge de Bassies, Pique d'Endron, Pique d'Estats, Pirineos, Pirineus, Pyrenees
- Albums
-
- Visites
- 2335
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- 4.43 (1 note)
- Notez cette photo
-


text:
Perseguièr
Lo Perseguièr (Prunus persica (L.) Batsch) es una espècia d'arbre fruitièr de la familha dels Rosaceae, cultuvat per son fruch comestible, lo persec.
Sinonimes:
- Amygdalus persica L
- Persica platycarpa Decne. [= Prunus persica forma compressa]
- Persica vulgaris Mill. [= Prunus persica var. persica]
Somari
- 1 Istòria
- 2 Descripcion
- 3 Reparticion
- 4 Classificacion dels perseguièrs segon los caractèrs de lors fruchs
- 5 Cultura
- 6 Malautiás
- 7 Lo perseguièr dins la tradicion culturala d'Asia Orientala
- 8 Articles connèxes
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo perseguièr es un pichon arbre cultivat dempuèi l'Antiquitat dins lo bassin mediterranèu. Se basant sus la literatura classica, Hedrick[1] (1919) concluèt que lo perseguièr arribèt en Grècia al sègle IV AbC, venent Pèrsia. Pasmens, una descobèrta recenta de rèstas de persecs del sègle VII AbC, dons l'illa de Samos, indica que lo perseguièr seriá arribat de sègles abans[2].
Los Romans lo cultivèron a partir del sègle I AbC. A l'epòca de Plini lo Vièlh, los Romans cultivavan cinc varietats de perseguièrs que nomenavan malum persicum « poma de Pèrsia ». Lo ven del latin persicum. L'origina supausada de Pèrsia explica lo nom scientific donat per Linné, Prunus persica, « prunus de Perse ». Mas en realitat, lo perseguièr arribèt en Pèrsia per la Rota de la Seda venent de China.
Fòrça clòscs de persecs se trobèron sus de sites arqueologics chineses provant la consomacion de persecs dempuèi lo neolitic. Sus las escavacions d'Hemudu al Zhejiang de clòscs salvatges datant de 6000-7000 AbC, foguèron trobats[3]. E un site datant de la dinastia Shang (-1570, -1045) dins l'Hebei revelèt dos clòscs de persecs semblables a aqueles dels persecs cultivats. Fòrça d'autres foguèron descobèts dins las regions del sud de la China (Sichuan, Guizhou) dins lo periode pre-Qin (abans -221).
Pels escrichs, cal veire o primièr tèxte literari, lo Classic dels verses (shijing 詩經 o libre de las odas), compausat entre lo sègle VIII e III AbC, per trobar las primièras mencions del perseguièr[4] (tao 桃).
Al contrari, cap de caractèr conegut foguèt identificat[5] per designar lo perseguièr dins las primièras inscripcions oraculàrias sus òs (jiaguwen 甲骨文), nimai cap de caractèr su bronze (jinwen 金文编). Lo grafèma mai ancian es d'estil sigillari (zhuanwen 篆文), emplegat jos la dinastia dels Qin (-221, -206).
Aprèp de missions de terren de l'Acadèmia de las Scienças chinesa dins los ans 1973-1976, semblariá que lo Tibet e lo Gansu que los perseguièrs Prunus mira e P. kansuensis Rehd. son indigènas, devon èsser considerats coma un dels centres d'origina dels perseguièrs[6].
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo perseguièr es un arbre fruchièr de rusca lissa, naut de 2 a 7 mètres, de portada desplegada e de creissença aviada.
Sas fuèlhas caducas acuminadas son verd franc e exalan una leugièra odor d'amètla. Son longas de 8 a 15 centimètres sus 2 o 3 centimètres de larg.
Sas flors rosas apareisson abans las fuèlhas a la fin de l'ivèrn o al començament de prima, veire en estiu per las varietats mai tardivas . Sont ermafroditas, de cinc petalas, vint a vint e cinc etaminas. Lo perseguièr es una espècia d'autogamia preferenciala, amb 5 % de fecondadions allogamas observadas en condicions naturalas[7]. Las autofecondacions sont aisidas de realizar.
Lo fruch, nomenat « persec », subretot consomat fresc, es una drupa subretot esferica.
Reparticion[modificar | modificar la font]
Alara qu'es originari de China, lo perseguièr existís pas mai vertadièrament a l'estat salvatge[8].
Lo perseguièr es cultivat per sos fruchs o per l'ornament dins las regions temperadas o subtropicalas.
Classificacion dels perseguièrs segon los caractèrs de lors fruchs[modificar | modificar la font]
Fruch de pèl borilhosa[modificar | modificar la font]
Lo Prunus persica var. persica (L.) Batsch dona de persecs de pèl borilhosa.
Fruch de pèl lisa[modificar | modificar la font]
Lo Prunus persica var. nucipersica (Suckow) C. Schneider dona de fruchs de pèl lisa.
Persec plat[modificar | modificar la font]
La varietat de persec plat, Prunus persica (L.) Batsch forma compressa (Loudon) Rehder, foguèt selectionat en China.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo perseguièr a una tendéncia non apicala, es a dire que lors d'una poda, buta puslèu de la basa. Es malaisit de los cultivar en pòt se se lo torna pas a metre en plana tèrra regularament per que tornan prendre de vigor.
Lo perseguièr es cultivat o de plan vent, coma dins las vinhas d'Euròpa, o en paredada.
La culhida manuala dels persecs se fa l'estiu; los fruchs, fragils, son leu plaçat en cambra freda.
La multiplicacion se fa per semanada o per multiplicacion vegetativa. Se pòt utilizar coma pòrta empèut, segon lo tipe de sol,
Qualques varietats coma lo "persec de vinha" o la "reina dels vergièrs" se multiplican fidèlament per semenada. Lo persec fructifica generalament vèrs l'edat de 7 ans e pòt produire de fruchs pendent 15 a 20 ans.
Las flors de perseguier èran utilizadas, autre còps, coma laxatiu (Firmin Bonnefoy, 'Montpelhier, mon beau Clapàs' p. 43).
Malautiás[modificar | modificar la font]
Lo perseguièr es sovent sensible a la bofiga del perseguièr que se pòt tractar al bolit bordalés. Pasmens existís de varietats resistentas[9].
Es tanben sensible a l'oïdium, a Cydia molesta, e d'autres pesolhs: Myzus persicae, Myzus varians, Brachycaudus prunicola, Hyalopterus pruni e Brachycaudus persicae.
Lo peritèl gris, (Peritelus sphaeroides) e lo fillòb, (Phyllobius oblongus), atacan las fuèlhas. Fin finala, la pichina minosa del perseguièr (Anarsia lineatella) ataca los joves brots e los fruchs. Lo Thrips del perseguièr (Thrips meridionalis) ataca las flors.
Lo perseguièr dins la tradicion culturala d'Asia Orientala[modificar | modificar la font]
Dins lo monde chinés, existís gaire de fruch amb una tan forta carga simbolica que lo persec.
- Dins la tradicion Taoïsta, lo persec es un simbòl d'immortalitat. Seguent una anciana legenda, la Reina Maira de l'Oèst (Xiwangmu) aviá dins son vergièr de perseguièrs que florissavan totes los 3000 ans e que produisián de persecs podent donar l'immortalitat a aqueles que los consomavan. La mencion mai anciana d'aquel recit[10] se tròba dins lo Bowu zhi 博物志, de Zhang Hua 张华 (232-300), un poèta del sègle III.
Mas es subretot mercé al celèbre roman fantastic del sègle XVI, Lo Viatge en Occident, Xiyouji, qu'aquela legenda venguèt fòrça populara dins tota l'Asia Orientala. Las aventuras del Monin, Sun Wukong, coneguèron de multiple adaptacions al teatre, a l'Opèra de Pequin e a la television, lo cinèma, la benda dessenhada e los mangas. Los episòdis mai celèbres son aqueles que vola los perseguièrs d'immortalitat e que se fa convidar jos una falsa identitat a un grand banquet que la Reina Maire d'Occident aviá organizat per far manjar los persecs plats (pán táo 蟠桃) als Immortals.
Lo dieu de la Longevitat (Shòushen 寿神, o Lao Shouxing 老寿星) es representat coma d'un vielh cau tenent un persec dins sa man esquèrra.
- Tradicionalament, la fusta de perseguièr èra dotada del poder extraordinari de rebutar los demònis.
Una fòrça anciana costuma populara, venet de l'epòca dels Zhou, ditz que per l'an novèl, se penjará de cada costat de la pòrta de dintrada, doas postarèl de fusta de perseguièr (taofu 桃符) calligraficada del nom de las divinitats protectriças de las pòrtas, Shentu et Yulei, (神荼, 郁垒). Los postarèls avián la proprietat d'alunhar los esperits marrits (bìxié 辟邪). Mai tard, jos la dinastia Song (960-1279), los postarèls foguèron replçat per doas bendas de papièrs roges calligraficat amb de senténcias parallèlas (对联 duìlián,o chunlian 春联) propiciatòrias.
Los sagèls qu'utizavan los capelan taoïstas per estampar èran d'abituda de fusta de perseguièr. Utilizavan tanben d'espasa de la meteissa fusta per caçar los demònis[11]. Per s'aparar dels gènis marrits, se fabricava de flèchas de fusta de perseguièrs, un arquièr lançava dins totas las direccions, o qu'èran simplament penjada sul berç de l'enfant (Doré[12] , 1912).
Èra de costuma, per l'an novèl (Chūnjié 春节, en China, Fèsta del Tèt, al Vietnam) d'ornar l'ostal amb un ram de perseguièr, per caçar los demònis.
Aquela cresénças que demòran fina a l'epòca modèrna venon de l'Antiquitat, perque se tròba de traças dins fòrça obratges classics coma lo Classic dels rites(禮記 - Liji[13]), dins Zhuāngzǐ 庄子 (-369,-286), dins la literatura pòst-Han plan segur mas tanben dins la granda farmacopèa del sègle XVI, Bencao gangmu (本草綱目[14]).
- Dins la cultura chinesa, las flors del perseguièr son associadas a l'amor. En China del Nòrd, los perseguièrs florisson en febrièr, a l'epòca de l'an nòu e a l'epòca favorita dels mariadatge. Per la Fèsta de la Prima, se dispausa de flors de perseguièrs per portar astra en amor. La flor del perseguièr es comparada al polit tench de las filhas joves e simboliza la mòvia.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Sturtevant's edible plants of the World; Hedrick U.P.; ed: Dover Publication; 1919- 1972 (nòva edicion
- ↑ id=zo(en)Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Cultivated Plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley; Daniel Zohary, Maria Hopf; ed:Oxford University Press, USA; 2011
- ↑ id=layne(en)The peach: botany, production and uses; Desmond R Layne and D Bassi; ed: CABI; 2008}}
- ↑ 桃之夭夭,灼灼其華.
之子于歸,宜其家室
Lo perseguièr, coma buta plan!
que son nombrosas, sas flors!
La filha va se maridar: Cal que siam marit e femna! (Granet wengu)
- ↑ R. Sears
- ↑ id=layne
- ↑ id=dore
- ↑ Flora of China http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200010618 Amygdalus persica]]
- ↑ (fr)Varietats de perseguièr resistentas a la bofiga del perseguièr.
- ↑ (en)Taoism and the art of China; Stephen Little, Shawn Eichman; University of California Press; 2000
- ↑ 用桃木剑降妖伏魔 sus la Wikipedia chinesa
- ↑ (fr)Recherches sur les superstitions en Chine; Henri Doré; Imprimerie de la Mission catholique à l’orphelinat de T’ou-sé-wé, Chang-hai; 1912; p.DORE
- ↑ « Quand lo rei onora de sa preséncia las funeralhas d'un de sos ministres, seguís lo masc amb una escoba de fusta de perseguièr.君臨臣喪,以巫祝桃茢執戈 »
- ↑ Li Shizhen perpetua la tradicion afirmissent « Lo perseguièr a un gost amar e una odor desagradable, es perque pòt rebutar las influéncias néfastas “桃味辛气恶,故能厌邪气” » Parla aqui segurament del gost e de l’odor de la fusta del perseguièr e non d'aqueles del persec qu'es parfumat.


text:
Vinagre
Lo vinagre es una solucion aquosa d'etanòl o de glucids contenent d'acid acetic de taus fèble, que dintra subretot dins l'alimentacion umana coma condiment e conservator alimentari. Lo vinagre d'alcoòl desidratat en cristals sevís a netejar tot en respectant l'environament.
Es una transformacion organoquimica d'una solucion aquosa d'etanòl (coma una bevenda alcoolizada) o d'una solucion aquosa de glucids non fermentada (coma un most) expausada a l'aire, que l'origina es una fermentacion acetica producha per oxidoreduccion microbiologica[1].
Somari
- 1 Istoric
- 2 Realizacion dels vinagres
- 2.1 Procediment d'acescéncia
- 2.2 Vinagres eissits d'una solucion aquosa d'etanòl
- 2.3 Vinagres eissits d'una solucion aquosa de glucids
- 3 Vinagres
- 4 Annèxes
Istoric[modificar | modificar la font]
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « vinagre » ven de vin-agre, lo vin essent una de las bevendas alcoolizadas mai conegudas per realizar un vinagre.
Abans las òbras scientificas[modificar | modificar la font]
La Bíblia per exemple fa referéncia al vinagre, coma dins lo Libre de Rut: « Lo nazir s'absteniá en mai del vin de tota bevenda fermentada, e tanben del vinagre...»[2]. Dins l'Antiquitat, lo vinagre de rasim o de palma[3] es subretot consomit per sas vertuts desassedantas[4]. Dins la Roma antica, la posca èra una mescla de vinagre, d'aiga e mojòl: que se'n balhèt a Jèsus de Nazarèt per lo desalterar pendent sa crucifixion.
Abans la òbras scientificas, lo vinagre èra subretot utilizat per sas proprietats antisepticas: Antoine Maille auriá arrèstat la Granda Pèsta de 1720 a Marselha amb son vinagre dels quatre panaires. Lo fondator de la marca Maille se faguèt conéisser de las mai grandas corts europèas amb sos vinagres pels pèls, las bofigas, la votz, las vapors, los banhs.
Òbras scientificas[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XVIII, Georg Ernst Stahl identifica la fermentacion acetica de l'etanòl, puèi Herman Boerhaave fa la pròva de la diferéncia entre aquela darrièra e la fermentacion alcoolica.
En 1822, Christiaan Hendrik Persoon atribuís l'acescéncia a un biofilme cellulosic que nomena Mycoderma aceti (literalament : pèl de mycòta del vinagre): la « maire del vinagre ».
Louis Pasteur, alara al servici dels vinagrièrs franceses, mòstra los procediments de fermentacion alcoolica e de fermentacion acetica. En 1864, identifica una de las espècias de bacterias aceticas a l'origina d'aquela darrièra: Acetobacter aceti. Après Pasteur, d'autres cercaires (Hansen, Duclaux, Henneberg…) identifican d'autres espècias de bacterias aceticas.
Realizacion dels vinagres[modificar | modificar la font]
Procediment d'acescéncia[modificar | modificar la font]
Principi de l'acescéncia[modificar | modificar la font]
Dins una solucion aquosa d'etanòl (coma una bevenda alcoolizada) o de glucids non fermentats (coma un most) expausada a l'aire, la fermentacion acetica producha per de bacterias aceticas aerobias contribuís a l'aciditat volatila, subretot dins aquelas venent dirèctament d'una fermentacion alcoolica ont demòran de glucids: vin, bièrra, saké, pomat, perat, idromèl, vin d'agast, vin de palma, bièrra de banana…
Al delà d'un taus critica d'aciditat volatila, la fermentacion acetica es a l'origina d'una acescéncia menent al vinagre, una colonia de bacterias aceticas s'organizant en un biofilme pendent aquel procediment. Mai, Gluconobacter oxydans pòt produire de polisacarids (glucana, lavana…) fasent tanben lo mitan aquós[5].
Al delà d'un taus critica especific d'acid acetic dins l'aciditat volatila, una solucion aquosa d'etanòl pòt subir una fissada acetica per esterificacion a partir de l'acid acetic e de l'etanòl produsent d'acetat d'etil[note 1].
Microbiologia del procediment d'acescéncia[modificar | modificar la font]
De colonias d'unas espècias de bacterias aceticas intervenon en vinagrièra dins l'acescéncia de solucions aquosas d'etanòl (subretot de las bevendas alcoolizadas) e de solucions aquosas de glucids non fermentadas (subretot dels mosts cuèches). S'organizan en un biofilm nomenar maire del vinagre en preséncia d'aire dins un contenent non asolhat, coma un vinagrièr per realizar lo vinaigre domestic.
En mai de las bacterias aceticas intervenent dins l'elaboracion dels vinagres de vin e d'alcoòl, Acetobacter pomorum intervenon subretot dins la realizacion dels vinagres de pomats e de perats, Acetobacter lambici dins aquela del vinagre de bièrra, Acetobacter papayæ dins aquelas dels vinagres de fruchs tropicals que lo most le subiguèt una fermentacion alcoolica: vinagre d'ananàs, de banana cavendish, de fruch de la passion, de corossola, de papaia, de manga…[note 2]
Dins aquelas bevendas alcoolizadas pareisson a un vinagre coma la kombucha, d'espècias de bacterias aceticas podent coma de Gluconoacetobacter kombuchæ se desvolopar en simbiòsi amb de levaduras: Schizosaccharomyces pombe, Brettanomyces bruxellensis, Torulaspora delbrueckii…
Lo catabolisme oxidatiu de las bacterias acetics essent de tipe aerobia, la fermentacion acetic qualifica pas una fermentacion al sens estricte, lor respiracion cellulara venent d'una cadena respiratòria membranària[note 3].
Vinagres eissits d'una solucion aquosa d'etanòl[modificar | modificar la font]
De colonias de bacterias aceticas fòrça tolerantas a l'etanòl e l'acid acetic intervenon dins l'acescéncia d'una solucion aquosa d'alcoòl etilic eissida de la fermentacion alcoolica d'un most: melassa pel vinagre d'alcoòl, most de rasims per aquel de vin, siròp d'òrdi maltat per aquel de bièrra, most de pomas per aquel de pomat, most de peras per aquel de perat, most de mèl per aquel d'idromèl, most de ris per aquel de ris, most de cavendish per aquel de bièrra de banana, vesou per aquel de cana...
Procediment microbiologic industrial[modificar | modificar la font]
Pausada sus una superfícia de 1 m2, una colonia de Gluconoacetobacter europaeus (subretot toleranta a l'etanòl e l'acid acetic) constituís un biofilme de 0,5 g/m2 (a l'estat sec) en 24 oras a 20 20 °C. En 48 oras, una sola bacteria produch lo sieu pes en acid acetic a condicion de dispausar d'una granda quantitat d'oxigèn o d'un acceptaire d'idrogèn (coma lo blau de metilèn).
Composicion del vinagre eissit d'una solucion aquosa d'etanòl[modificar | modificar la font]
Gaireben totes los vinagres eissits d'una solucion aquosa d'etanòl an un taus en acid acetic de près de 5 a 8 % en massa coma de feble taus en acid tartric e acid citric. Lo potencial idrogèn d'aqueles vinagres es mai sovent de l'òrdre de 3, amb un minim de gaireben 2.
Las quantitats minoritàrias d'autres compausats organics, a l'origina de caracteristicas organolepticas especificas, dependent de la natura de la solucion iniciala coma d'el biais d'elaboracion e d'un eventual elevatge jos fusta: acid gallic, 4-idroxibenzaldeid, catequina, acid vanillic, acid cafeíc, acid siringic, vanillina, siringaldeíd, acids comarics (paracomaric, ortocomaric e metacomaric), metoxibenzaldeíd, acid sinapic, salicilaldeíd, escopoletòl, veratraldeíd[6],[7]...
Elaboracion tradicionala del vinagre de vin[modificar | modificar la font]
Per l'elaboracion tradicionala del vinagre de vin segon lo metòde dicha d'Orleans, la fermentacion acetica se desvelopa naturalament en barrica de casse non olhat dins un chai airat. Après tres setmanas d'acescéncia, la mitat de la barrica d'origina se vuèja dins una autra mai pichona, la barrica d'origina es completada e aquò se torna far pendent al minim un an concentrant lo vinagre e desvelopant sas caracteristicas organolepticas, atal se fa per la solera e lo vinagre balsamic.
Las espècias de bacterias aceticas intervenent dins le procediment d'acescéncia tradicional so sobretot: Acetobacter aceti, Gluconobacter oxydans, Acetobacter orleanensis, Acetobacter œni e Gluconoacetobacter europaeus que la tolerància a l'etanòl e l'acid acetic es la mai fòrta.
Lo vinagre de vin conten entre autre d'acetilmetilcarbinòl (acetoïna) format pendent la fermentacion alcoolica. Es present dins los vins a de dòsis mejanas de 10 mg/l e variant de 2 à 18 mg/l. De fach, ven de l’oxidacion enzimatica del butan-2,3-diòl.
Elaboracion tradicionala del vinagre d'alcoòl[modificar | modificar la font]
Segon lo metòde dich alemand, lo vinagrièr vuèja d'alcoòl etilic sus d'esclapas de fau abrigant una colonia de bacterias aceticas, après los aver plaçats dins un tonèl expausat a una circulacion d'aire de bas cap al naut. L'ensemenada en bacterias se realiza per la mosca del vinagre.
Vinagres eissits d'una solucion aquosa de glucids[modificar | modificar la font]
Vinagres de most cuèch[modificar | modificar la font]
Son subretot de colonias de Gluconobacter oxydans fòrça glucofils qu'intervenon dins la fermentacion acetica d'un most cuèch: vincotto (pel vinagre balsamic), arrope, pekmez, siròp d'òrdi maltat (pel vinagre de malt venent per exemple dins la salsa Worcestershire).
Kombucha[modificar | modificar la font]
La kombucha es una bevenda alcoolizada originària de Mongolia, eissit d'una solucion aquosa de glucids. Resulta d'una fermentacion acetica seguida d'una fermentacion alcoolica.
Una infusion sucrada, mai sovent de diferents tès amb mèl, subís una fermentacion acetica dins un vinagrièr. Aquela fermentacion se manifèsta subretot pel desvelopament d'un biofilme simbiotic de levaduras (Schizosaccharomyces pombe, Brettanomyces bruxellensis, Torulaspora delbrueckii...) e de bacterias aceticas (subretot Gluconoacetobacter kombuchæ): la « maire de kombucha » o la « mycòta del tè ». L'aspècte d'aquel biofilme, que la matritz es subretot compausada de cellulòda, sembla a aquela d'una maire de vinagre e sa viscositat a aquela d'algas laminàrias del tipe biologic transversal dels konbus... Aquela primièra fermentacion resultant de las bacterias aceticas es seguida d'una fermentacion alcoolica resultant de las levaduras, aquela darrièra se debanant en botelha de veire empachant tota corrosion per l'acide acetic produch pendent lo procediment d'acescéncia.
Vinagres[modificar | modificar la font]
Vinagre d'alcoòl[modificar | modificar la font]
Lo vinagre d'etanòl (dich vinagre d'alcoòl, vinagre blanc o cristal) resulta de l'acescéncia d'una solucion aquosa de melassa avent subit una fermentacion alcoolica, veire d'aigardent. Mai sovent utilizat mesclat amb d'aiga coma conservator alimentari, es tanben desidratat en cristals per ne far un netejant preservant l'environament.
Vinagres de rasim[modificar | modificar la font]
Vinagre de vin[modificar | modificar la font]
Lo vinagre de vin es sobretot consomit coma condiment, sol (aromatizat o non) e tanben dins de marinadas e salças: vinagreta, maionesa, mostarda, escabècha, saupiquet, guasacaca, salsa pels calçots, ... Coma conservator alimentari, lo vinagre d'alcoòl mai neutre li mai sovent preferit.
De vinagres de vin sont elevats jos fusta, coma los seguents: vinagre d'Orleans, vinagre de Reims, vinagre de Xerès, vinagre de Bordèu, vinagre de Porto, vinagre de Beaune, vinagre de Banyuls, vinagre de « vin cuèch », vinagre de vino cotto...
Vinagre balsamic e similars[modificar | modificar la font]
Lo vinagre balsamic es un vinagre de vincotto concentrat: un most de rasims cuèch avent subit una fermentacion acetica e une concentracion per elevatge en barricas de fusta. Al sens estricte, es donc pas un vinagre de vin. De sabor agra-doça, es utilizat sonque coma condiment (tanben amb unes formatges e dessèrts). Lo vinagre balsamic tradicional es originari de las províncias italianas de Modèna e de Reggio d'Emília. Los omològs del vinagre balsamic son lo vinagre d'arrope en Espanha e le vinagre de pekmez en Turquia.
Autres vinagres de fruchs[modificar | modificar la font]
- vinagres de fruchs de maloíds: vinagre de pomat, de perat, de codonhs...
- vinagres de fruchs roges
- vinagres de fruchs subtropicals: vinagre de tomatas secadas, de dàtils, de figas, de figas de Barbaria, de milgranas, de kiwis, de kakis, d'oranjas calamondinas, de jujubas, de gojis...
- vinagres de fruchs tropicals: vinagre de bananas, d'ananàs, de fruchs de la passion, de corossols, de papaias, de mangas, de kumquats, de litchis, de longanas, de mangostans, de prunas de Citèra, de tomatas en arbre, de crèma de coco, de jamelons...[note 4]
Autres vinagres[modificar | modificar la font]
- vinagres de granas de cerealas: vinagre de bièrra, de siròp d'òrdi maltat, de ris, de lagremas de Jòb...
- vinagres de saba o de mèl: vinagre d'idromèl e melfor; vinagre de vesou, de siròp d'agast, de vin de palma, de siròp de palmièr, de siròp d'agava, de sirop de sorgo...
- vinagres de tuberculs: vinagre de gengibre, de curcuma...
- vinagres de tecas: vinagre de melassa de carroba, de vanilha d'algarrobina...
Annèxes[modificar | modificar la font]
Nòta e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Piqûre acétique
- ↑ Élaboration des vinaigres de fruits tropicaux
- ↑ Respiration des bactéries acétogènes
- ↑ Élaboration des vinaigres de fruits tropicaux
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Evolution of Acetic Acid Bacteria During Fermentation and Storage of Wine », http://biblioteca.versila.com/ (consultat lo 13 decembre 2015)
- ↑ Nb 6, 3
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Rt 2, 14
- ↑ Pascal Ribéreau-Gayon, Denis Dubourdieu, Bernard Donèche & Aline Lonvaud - Traité d'œnologie, t.1, éd.6, Microbiologie du vin & Vinifications - Dunod à Paris/2012 Lire en ligne
- ↑ {{{2}}},
- ↑ {{{2}}},
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Inès Peyret, Vinaigres à tout faire, éditions du Dauphin, 2008, 272 p. (ISBN 978-2-7163-1375-9)
- Samuel Chapin, Vinaigre un concentré d'astuces pour votre maison, votre santé, votre beauté, éditions Eyrolles, 2011, 236 pages. (ISBN 9782212551457)
- Fabrice Wehrung, "Vinaigres, de l'éprouvette à la cuisine", les Éditions de l'Effervescence, 2011, 130 pages. (ISBN 2-9525386-5-4)


text:
Dempuèi diluns passat, los salariats del Centre de Formacion Miègjorn-Pirenèus son en cauma.
La situacion a començat a mal virar al mes de junh passat quand la màger part del burèu demissionèt aprèp una AG que's debanè « d'una faiçon allucinanta » segon un emplegat. Dempuèi, los novèls membres del burèu aurén impausat un fonccionament qualificat pels grevistas « d'iperdirectiu ». Al mes d'agost, los emplegats del CFPO foguèron convidats a participar a un enterten aperat que se ditz « Rescontre d'escambi e d'informacion », quicòm d'inedit cap al dret del trabalh e a la convencion collectiva d'aprèp Arvèi Pouvillon, salariat al Centre dempuèi 2010.
La novèla còla auriá mes en plaça de practicas « arcaïcas » quand fa annadas que los salariats se baton per aver la professionalizacion per exemple de la comptabilitat de lor estructura per una visibilitat mai bona.
Çò que possèt los salariats a reagir foguèt la convocacion que recebèron la setmana passada per un entreten prealable a sanccions disciplinàrias « que pòt anar fins al licenciament ».
Arvèi Pouvillon foguèt entrevistat per Silvan Carrèra de Ràdio País fa qualques minutas : « L'ensemble dels salariats del CFPO MP es en cauma illimitada. Demandam que s'arrèstan las perseguidas de cap a totis les salariats e la levada de las sanccions. Demandam tanben la revalorizacion dels salaris a la nautor de las grasilhas en vigor dins la convencion collectiva dels organismes de formacion professionala. Çò que demandam tanben perque es una generalizacion dins lo mitan occitan, demandam la perennizacion dels contractes precaris. Quand entendèm la ret Calandreta bramar per dire que los CUI-CAE son a s'arrestar, se pausan la question d'aquò mas se pausan pas la question de la precaritat que i a dins l'emplec occitan, la precaritat que i a dins la ret Calandreta de que fasèm partida nosautres, donc demandam qu'aquesta precaritat siá presa en compte, i a licenciaments, i a licenciaments abusius. An agut capacitats de trobar d'argent per pagar les licenciaments abusius e an pas capacitat de trobar d'argent per pagar les salariats correctament ».
Los grevistas del CFPO MP demandan que los salariats sián integrats estatutariament al processús de presa de decision. Demòra dubèrts a la negociacion. Lo novèl burèu a pas pel moment mostrat una volontat de trabalhar amb los grevistas.
Arvèi Pouvillon sotalinhèt lo taus de sindicalizacion gaireben inexistent dins lo mitant occitanista, « malurosament, perque i a causas de dire ! ».
Divendres, CFPO En Luta fa un aperet a la mobilizacion e convida totes los militants occitanistas concernits per la situacion a venir los ajudar e los menar de refòrt, « al mai i aurà de rambalh, al mai nos sentirem sostenguts ! », ce diguèt Arvèi Pouvillon.


text:
13/05/2013
"Molin de la Pausa" , per Guilhem Francés
Veiqui la doasiesme parucion de la seria sur los molins dau Perigòrd.
Si voletz tot saber en occitan o en francés sur l'istòria, los molins, la monaria, la minotaria e quitament la bolenjaria, anatz veire Alan Maseu , molinier a Sent Meard de Drona. Situat au mitan de la Drona dins un endrech plan bucolic, queu molin aparten a sa familha dempuei 1710, quant un meitadier chafrat « Barra d'abora », aujòu dau proprietari actuau, ne'n faguet l'acquisicion. De las traças dau molin se poden trobar dau temps de Charle Manhe , puei fuguet la proprietat daus reis de França 'vanceis que d'esser vendut a un abadia e fin finala a la familha Maseu. Quo es un « pont-molin », quo es a dire que la gent devián paiar per passar d'una riba a l'autra de la Drona de Sent Meard a Cela ,dempuei lo « chamin daus joncs » jusqu'au « chamin dau lop » per « las planchas » dau molin. Alan Maseu es 'laidonc un vertadier molinier de mestier, de passion e de tradicion dins un molin que vira enquera. Eu fai las visitas coma sa femna e de las conferenças tanben.
Lo molin actuau molinava cinquanta tònas de blat per jorn per liurar la farina a daus bolengiers d'un triangle entre Lemotges, Bordeu e Agen, jusqu' en 2003, quand lo proprietari decidet de « barrar lo cledon ». Aura, produtz nonmas per far lo pan chafrat « Andrea », dau pitit nom de sa granda mair, de las tortas plan lechosas, vendudas dins la bolenjaria dau molin. Que Alan Maseu es bolengier tanben, aura 'trapat de formar una bolengiera, Cristina.Quatre turbinas fan virar las mòlas, una de peiras, la mosnaria, per lo pan emb lo levam, e tres de fonda, la minòtaria per lo pan emb la levadura. La turbinas produsen tanben de l'electricitat bassa tension 50 HZ , venduda a l'EDF. Veiretz de la machinas actualas, mai de las vielhas, sieis forns de bolengier, quitament un tresieme petit molin que Alan Mazeu es trapat de construire e tot un fum de materiaus. Avem aqui un vertadier ecomuseom vivent, lo Conservatori dau Molin de la Pausa, que meritariá lo Label Òc !.
Lo molin se pòt visitar tota l'annada sur damanda, vos lo recomande per las jornadas daus molins los 18 e 19 de mai. Daus estagis de bolenjaria se poden organizar tanben.
Guilhem Francés
De veire las fotòs sur l'album de queu blògue: Album Molins dau Perigòrd
Adreça: Molin de la Pausa, Alain Mazeau, Sent Meard de Drona,
24600 Rabairac (sur la rota de Perigüers à Rabairac)
Tel : 05 53 90 30 01 Telefonet : 06 08 74 24 00
Corric : moulindelapauze@wanadoo.fr
De veire lor site: www.moulindelapauze.fr
19:10 Publié dans Actualitats, La Vita en òc ( archivas DL papier), Paraulas de locutors | Tags : moulin de la pauze, saint méard de dronne, molin de la pausa, journées des moulins et du patrimoine meulier 2013, perigord, dordogne, vallée de la dronne, alain mazeau, alan maseu | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Vos ne’n rementatz dei Quatre saisons d’Espigoule
? E bè Jan-Marc a finalament vendut sa beguda, e lo vaquí que s’envòla, amé Mòmò, en vacanças au Senegau.
Sensa suspressa tomban dins un autra Espigoule ; e tendressa e compreneson li despassaràn lei malentenduts que li valon lei diferéncias culturalas.
Recèrca tranquila de l’òme provençau, traca benvolenta de sei caractèrs culturaus, amé l’autò derisien de’n premier, vaquí quauqueis unas dei caracteristicas dau cinema de Crestian Philibert, coma leis a dejà retrats
per Aquò d’Aquí.
Son darrier filme, Afrik’Aïoli, l’aviá popularisat fòra dau circuit de distribucien abituau, que de tota mena crei pas a ce que fa, aqueu cineaste provençau. Adonc, es a l’anciana, a còps de sesilhas de plen èr, qu’an acampat fin qu’a 800 espectators
, qu’a fach conéisser Afrik’Aïoli.
Li a un tròc d’Espigoule au trefons de chascun, anatz faire coneissença am’eu ! Lo filme es garantit autò produch per un cineasta fòra dei nòrmas (durada 1h28 – www.espigoule.com
).


text:
Bardòs
Bardòs[1] (Bardoze en basco, Bardos en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789, mes demorant restacada judiciàriament a la Senescaucia de Càmer.
Lo gentilici qu'ei bardoztar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Guishe au nòrd, Urt e Hasparn a l'oèst, La Bastida de Clarença e Oreguer en Baisha Navarra au sud e Bidaishe en Baisha Navarra a l'èst.
Qu'ei traversada peus arrius de Bidosa e de Harana, afluents d'Ador.
Istòria[modificar | modificar la font]
Durant l'Edat Mejana Bardòs qu'estó ua baronia deu Ducat de Gramont e en 1763 qu'estó restacat administrativament a Labord mes demorant restacada judiciàriament a la Senescaucia de Càmer, es a dire a Bidaishe.
La basa economica qu'ei l'agricultura. Qu'èra coneishut dinc au sègle XIXau per las pèiras (estèlas) funeràrias qui s'i hasèvan.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Castèth Salha (sègle XVIIau).
- Ostaus tradicionaus deus sègles XVIau, XVIIau e XVIIIau.
- Comuna vielha (sègle XVIIIau) utilizada dinc a 1982.
- Palais Miremont (sègle XVau), dempuish que's pòt véder las Lanas de Gasconha e los Pirenèus.
- Un molin deu sègle XVau.
- Glèisa de l'Assompcion: tornada bastir au sègle XIX, que guarda un lindau deu sègle XIIIau ; que's tròba sobiron, a 128 m d'altitud.


text:
Eròdes lo Grand
Eròdes Ier lo Grand (en ebrieu הורדוס הגדול), filh d'Antipater, nasquèt a Ascalon en -73 e mòrt a Jerico en -4. Èra rei de Judèa -37 a sa mòrt.
Eròdes lo Grand es un dels personatges màger de l'istòria de l'epòca del Segond Temple. Son istòria es subreto coneguda pels escrichs de Flavi Josèp en quals, inspirats dins un primièr obratge pels escrichs del secretari d'Eròdes Nicolau de Damas, li son pro favorables. Un segond obratge corrigís enseguida lo primièr, benlèu jos l'influéncia de sas relacions amb los les josieus de Roma.
Eròde es plaçat jol tròn de Jerusalèm pels Romans. Per apiejar sa sobeirenetat, lèva lo poder politic als prèires qui dirigissián Judèa dempuèi lo començament de l'epòca del Segond Temple. Per alunhar tota rivalitat politica susceptibla de menaçar son poder, fa assassinar son esposa Mariamne e tanben mai d'uns dels sieus enfants.
Mas sa reputacion de crudeltat es subretot deguda a un passatge de l'evangèli de Matèu (2, 16-18). Selon que, los grands prèires e los escribs del pòble avián anonciat la naissança a Betelèm del « rei dels Josieus », e Eròdes, per paur d'un futur rival temporal, l'aviá fa cercar per tuar. Avent pas encontrat (Fugida en Egipte), ordonèt la mesa a mòrt de totes los enfants mascles del luòc edats de mens de dos ans, esperant que ne serà. Aquel recit remembra aquel de cpmençament de l'Exòde[1] ont lo faraon d'Egipte auriá ordonat lo murtre dels primièrs nascuts mascles dels esclaus ebrieus.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
La pojada cap al poder[modificar | modificar la font]
Antipater, màger conselhièr d'Ircan II mas que dins los fach govèrna Judèa, nomena en -47 son ainat Fasaèl estratègi de Jerusalèm e son cabdet Eròdes estratègi de Galilèa[2]. L'execucion d'un naut personatge nomenat Ezequias, cap dels insurgents galilèus mèna l'elèit sacerdotal e lo grand prèire Ircan II a contestar son accion[3]. Eròdes deu se justificar dabant lo Sanedrin[4]. Peijat pel governaire de Siria Sext Cesar e a la seguida d'una intervencion ambigua del líder farisian Sameas (Semaia ou Shamaí[5] ?), Eròdes es aquitat[4]. Sext Cesar lo nomena alara estratègi de Cele Siria e de Samaria (-46)[4].
Après lo murtre de Cesar lo 15 de març de -44, Antipater t son filh Eròdes se ligan a governaire de Siria, Caecili Basse, ex-partisan de Pompèu[4]. Aquel se pressa de demandar un tribut de 700 talents qu'Antipater vòl als notables del reialme. Eròde paga son tribut de 100 talents. Coma Malichus, encargat per Antipater de la region de Gofna, Emmaüs, Lod e Tamna tardan de contribuir, Cassius marcha sus aquel districte. Mas Antipater arrèsta lo conflicte per un vèrsament de 100 Talents. Aquela «politica de dejós de man a Antipater e a sos filhs d'èsser confirmats dins lors foncions». [6]. Antipater morís empoisonat per Malichus que sonhava de prene sa plaça[7]. Eròdes, ajudat per Cassius que lo nomenèt intendent de Siria, venja son paire en fasent assassinar Malichus près de Tir (-43).
En -42, la partença de Cassius de Siria provòca de trebolums en Judèa. Antigonos, filh d'Aristobul ensag en van de dintrer en scèna, alara que lo tiran de Tir, Marion, pren una partida de la Galilèa.
Après la victòria d'Antòni e Octavi a Filippes (-42), mai d'unas delegacions josievas vienon se plànher près d’Antòmi dels filh d’Antipater, Fasaèl e Eròdes. Eròdes passa davant e va l'encontra d'Antòni. Li paga un gossa soma d'argent per evitar d'aver a se justificar[7]. Aquò plai a Antòni: lo prètz pagat per Eròdes passa sas esperanças[7]. Fasaèl e Eròdes son confirmats dins lors foncions, mas tanben promuguts « tetrarcs », títols superior a aquel d'estratègi (-41)[7].
En -40, los Parts envasisson la Siria-Palestina e sostenon Antigonos per pretendre al tròn de Judèa al prejudici d'Ircan II[7]. Ambedos partits s’afrontan dins Jerusalèm. Lo general Part invita Fasaèl e Eròdes a l'encontra de son cap esatrap Barzafarnes per far la patz. Eròdes refusa, mas Fasaèl accèpta amb Ircan II. Son fach prisoièrs[7]. Eròdes capita a sortir de Jerusalèm amb 9 000 òmes[7] e pren sa familha. L'ensemble es pres dins una emboscada. Sus aquela plaça foguèt mai tard bastida l'Erodion per remembre de çò qu'Eròdes nomenarà son combat mai grand[8]. Capita a metre sa familha en seguretat a Massada e va cercar ajuda a Petra[8]. Los Parts prenon Jerusalèm, davalan le long de la còsta fins a Gaza e s'installan en Idumèa. Per un cort temps gaireben tota la Siria amb Judèa es somesa, coma la vila fortificada de Tir. se dabent prisonièr, Fasaèl se suicida e Ircan II es menat prisonièr pels Parts en Partiena[8]. Abans sa deportacion, son fraire Antigòn II Mattatiá obten qu'una de sas aurelhas siá trencada, çò qu'enebís de biais definitiu de poder exercir la foncion de Grand prèire d'Israèl[8]. «A Jerusalèm, liberada o ocupada pels Parts, Antigonos es intronizat a l'encòp coma rei e grand prèire. Lo reialme asmonèu foguèt oficialament restaurat, mas dins los fachs, es i-un protectorat de Part» « À Jérusalem, libérée ou occupée par les Parthes, selon le point de vue qu'on adopte, Antigonos est intronisé à la fois comme roi et grand-prêtre. Le royaume hasmonéen a officiellement été restauré, mais dans les faits, c'est un protectorat Parthe[8]. »
Eròdes, pas plan recebut pel rei de Nabatèa Malichos I[8], rejonh Alexàndria puèi Roma[9]. Plan recebut per Antòni e Octavi, es proclamat rei de Judèa de biais unanim pel Senat roman en decembre de -40[9]. La decision del Senat « es exceptionala, los Romans avent per principi de balhar lo títol reial pas qu'als descendents de las ancians dinastias[9]. »
Mas lo succés inicial encontrat pels Parts es sens l'endeman: en -39, lo general roman Publi Ventidi Bassos contra ataca e venç Labien, qu'es tuat dins la batalha[10],[11]. Desfach enseguida Pacòr I a la batalha de Gindarus en Siria del nòrd, ont aquel esa tuat[12],[13],[14].
Eròdes torna en Palestina amb l'ajuda de l'armada romana victoriosa dels Parts. Debarca en -39 a Ptolemaís ciutat feniciana que capitèt a rebutar los assalts dels Parts[15]. Cinc « lochoi » de soldats josieus (g. 2 500 òmes) l' esperan, enròtla tanben de mercenaris estrangièrs[15]. Seguisson la còsta cap al sud, pren Iapo[15]. « Penèta enseguida en Idumèa ont es aculhit en liberator[15] » e deliura sa familha a Massada[15]. Mal ajudat pel general roman Silo, deu abandonar l'ataca de Jerusalèm. Pendent l’ivèrn de -38, mèstre de la còsta, de l'Idumèa e de la Samaria, acaba de prene lo contraròtle de la Galilèa percaçant dels bendolièrs e maquisards[15]. Coma lo general roman Machaeras a una actitud ambigua, Eròdes encontra Antòni a Samosate[15] e aquel li fa d'instruccions precisas a Sossi, lo govenaire de Siria.
Pendent l'abséncia d'Eròdes, la situacion dels sieus partisans pejora: Josèp, fraire d'Eròdes, es tuat dins una emboscada près de Jerico, Galilèa se revòlta e los notables partisans d'Eròdes son negats dins lo lac de Genesaret. Ajudat per las doas legions de Cai Sosi, Eròdes torna prene lo contraròtle de Galilèa e de Jericho e venç los partisans d’Antigonos près d'Isana. A la prima de -37, plaça lo sèti dadant Jerusalèm[16]. Es judat per las tropas romanas de Sossi[16]. «Eròdes dona l'òrdre d'abatre totes los arbres a l'entorn per bastir tres gigantèss emponts. Puèi, daissant sos òmes a l'obratge, s'absenta unes jorns, lo temps d'anar se maridar en Samaria amb Mariamne l'Asmonèa, felena d'Ircan II e nebòba d'Antigòn. Es lo primièr rei executat pels Romans. Eròdes pren lo títol de rei dels Josieus.
Lo règne[modificar | modificar la font]
Eròdes consolida son poder de -36 a -25. Fa execuaer 45 notables del partit d'Antigòn, benlèu de Sadducèus membres du Sanedrin. Lo quite Sanedrin dispausa pas mai d'un poder judiciari religiós. Eròdes fa tornar Ircan II de Babilònia e nomena grand-prèire Ananèl. se liga als Asmoneans per son maridatge amb Mariamne, filha d'Alexandra e felena d'Ircan II. Fa nomenar grand-prèire a l'edat de 17 ans Aristobul III, fraire de Mariamne (-35), puèi lo jutjant tròp popular, lo fa negar dins una piscina près de Jerico. Se piejant sus Cleopatra VII d'Egipte, Alexandra obten qu'Erodes siá convocat debant Antòni. Piejat pels sieus, Eròdes capita a se justificar. À son retorn, fa executar son gendre Josèp e emprisonar Alexandra.
En -31, Cleopatra obten d'Antòni la region de Jerico e un tribut dels Nabatèus. Coma aqueles lèu pagan pas, Cleopatra exigíx d'Eròdes que lor declare la guèrra.
Eròdes venç los Nabatèus, encontra Octavi a Rhodes après sa victòria a Actium. Octavo confirma la reialtat d'Eròdes (prima de -30) e li torna la region de Jerico a quala apond Gadara, Ippos, Samaria, Gaza, Antedon, Iapo e torre d'Estraton.
Eròdes fa perir los darrièrs membres de la familha asmonèa: Ircan II (-30) puèi la sieuna esposa Mariamne (-29) e sa sògra Alexandra (la fille d'Hyrcan II, v. 28 av. J.-C.). La mòrt de Mariamne, la sola de las sieunas detz femnas qu'amava, acusada d'infidelitat par Salomèa I, la sòrre d'Eròdes, aclapa lo rei de pena e lo daissa al bòrd del baujum. Es al mens, l'interpretacion benlèu plan tornada per Nicolau de Damas, l'istorian oficial del rei. A causa d'aquelas execucions, coma aquelas dels sieus tres filhs que suspechava de complotar per l'escartat del poder, Eròdes pren la reputacion d'un tiran sanguinari e paranoïac.
Per limitar lo poder de las familhas sacerdotalas ligadas al Temple de Jerusalèm, Eròdes nomena puslèu de grands prèires d'origina estrangièra (egipciana o babiloniana), coma Ananèl, Josuèa ben Fabi ou Simon ben Boètus. Aquele darrièrs son a l´origina de las familhas que donaràn gairebent totes los grands prèires qu'oficiaràn fins a la destruccion del Segond Temple[17].
Lo bastisseire[modificar | modificar la font]
Grand bastisseire, utilisant la tecnologia romana, Eròdes se lança dans dins de granda òbras de -29 a -9[18]: teatre e amfiteatre de Jerusalèm, puèi construccion nòva del Temple de Jerusalèm dempuèi -20 qu'es una obrassa ont trabalhan fins a detz mila obrièrs. Restaura la fortalesa del Temple, l'Antonia, e la muralhas de Jerusalèm, fonda e torna bastir fòrça autras vilas: Sebasta (Samaria), Paneion, près de las fonts del Jordan, Cesarèa (Toorre d'Estraton e un temple sus un puèg dominant lo pòrt), Agrippium (Antedon), Antipatris (Afec) a la fonts de l'Iarcon, Fasaelis (al nord de Jerico), e fòrça fortalesas: Cipros, Erodion, Massada, Alexandreion, Ircania, Maqueront. Bastís tanben de monuments publics dins de vilas de la còsta mediterranèa, a Trípol, Ptolemaís, Biblos, Berit, Tir, Sidon, Laodiçèa, Ascalon, ians las illas (Cos, Rhodes) e a Damasc, Antakya, Atenas e Esparta. Lo pòrt artificial de Cesarèa, sus una còsta plana e paura en ancoratges, es una de las òbras mai gradas en engenh civil de l'epòca.
L'eritatge[modificar | modificar la font]
A la mòrt d'Eròdes lo Grand de la gangrene[19] en -4, son reialme, conquerit mercé a una mescla d'abiletat diplomatica e de guèrras despietadosas, es divisat entre sos tres filh, Arcquelaos recebent la mitat del reialme (Judèa) e lo títol d'etnarc, Eròdes Antipas e Felip recebent cadun un quart del territòri, respectivament la Galilèa e Traconitida, e tanben los títols de tetracs. Mai tard, lo reialme d'Eròdes desaparéis e Judèa serà incorporada a Siria.
Nicolau de Damas, professor, amic e conselhièr d'Eròdes escrich 144 libres istorics a la losanja d'Eròdes. Constituís un dossièr de diferents documents oficials al subjècte del drechs dels Josieus de la Diaspora, per exemple en Asia Menora e dins las illas ionianas.
La benvolença d'òerdes pels Grècs pagans e los Samaritans li a valguèt l'ostilitat dels Farisians. Flavi Josèp pretend que just abans sa mòrt, auriá volgut ordonar un chaple dels doctors farisiens « per èsser segur que los Josieus plorèsson après sa mòrt[20] ».
La tradicion crestina, a partir dels Evangèlis, es de contunh ostil a Eròdes. Li atribuís lo Chaple dels Innocents. Dins l'iconografia e dins los mistèris medievals, es presentat en un vielh crudèl e tiranic.
Lo tombèl[modificar | modificar la font]
Lo 7 de mai de 2007, una equipa d'arqueològs menada pel professor Ehud Netzer, de l'Universitat Ebraïca de Jerusalèm, anoncièt aver decobèrt la tomba d'òErdes al suc de l'Erodion, a una dosena de quilomètres al sud de Jerusalèm[21]. Las escavacions començadas en 1950 per un grop de monges franciscans, puèi recomençadas en 1972 per d'arqueològs israelians jos la direccion d'Ehud Netzer.
En febrièr de 2013, una exposicion al musèu d'Israèl mòstra lo sarcofag, d'ont una primièra polemica, l'Erodion essent en Cisjordania[22]. Una autra polemica, un pauc mai tard, pòrta sus l'autenticitat del monument, que las dimensions e caracteristicas semblan pas respondre ni al gòst de la grandor d'Eròdes, ni a son sens arquitectural[23].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, (Voir p. , sur le Massacre des Innocents)
Articles connexes[modificar | modificar la font]
Liens extèrnes[modificar | modificar la font]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Voir Autour de la figure d'Hérode, par Michel Remaud.
- ↑ Christian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .
- ↑ Christian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .
- ↑ 4,0, 4,1, 4,2 et 4,3 Christian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. .
- ↑ Mireille-Hadas Lebel, Le contexte historique des débuts du Talmud : Le conflit entre pharisiens et saducéens, conférence pour Akadem, campus numérique juif, 28/05/2007, conférence en ligne.
- ↑ Christian-Georges Schwentzel, "Hérode le Grand", Pygmalion, Paris, 2011, p. 39-40.
- ↑ 7,0, 7,1, 7,2, 7,3, 7,4, 7,5 et 7,6 Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011 (ISBN 9782756404721), p. 40.
- ↑ 8,0, 8,1, 8,2, 8,3, 8,4 et 8,5 Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 41.
- ↑ 9,0, 9,1 et 9,2 Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 42.
- ↑ Periochae de Tite-Live, 127.
- ↑ Plutarque, Vie d’Antoine, 33.
- ↑ Clément Huart & Louis Delaporte, L'Iran Antique, Albin Michel, coll.
- ↑ Velleius Paterculus, Histoire romaine, II, 78.
- ↑ Florus, Abrégé de l’Histoire romaine, IV, 9.
- ↑ 15,0, 15,1, 15,2, 15,3, 15,4, 15,5 et 15,6 Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 44.
- ↑ 16,0 et 16,1 Christian-Georges Schwentzel, Hérode le Grand, Pygmalion, Paris, 2011, p. 47.
- ↑ Menahem Stern, "La Société juive à l’époque du second Temple : prêtrise et autres classes" dans La société juive à travers l'histoire.
- ↑ (en) Duane W. Roller, The building program of Herod the Great, University of California Press, 1998, p. : « [...] an intensive architectural program, which especially flourished in the twenty years between 29 and 9 B.C.
- ↑ http://www.sciencesetavenir.fr/archeo-paleo/20020128.OBS2695/la-mort-honteuse-du-grand-herode.html modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant.
- ↑ Guerre des Juifs, livre I, XXXIII, 6.
- ↑ Voir Découverte archéologique : le tombeau d’Hérode par Michel Remaud.
- ↑ Polémique autour du tombeau d'Hérode.
- ↑ La tombe d'Hérode serait bien trop modeste, Le Monde, 2-3-4 novembre 2013.


text:
Alfred Hershey
Alfred Day Hershey (n. 4 de decembre de 1908 - m. 22 de mai de 1997) foguèt un genetician nòrd-american laureat del Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1969.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 4 de decembre de 1908 dins la vila d'Owosso, vilatge situat dins l'estat nòrd-american de Michigan. Estudièt la quimia a l'universitat de Michigan, que i foguèt diplomat en 1930, e posteriorament se doctorèt en bacteriologia en aquela meteissa universitat l'an 1934, en venent professor d'aquela matèria a l'universitat Washington de Saint Louis.
Moriguèt lo 2 de mai de 1997 dins la vila de Syosset, situada a l'estat de Nòva York.
Recèrca scientifica[modificar | modificar la font]
Comencèt la siá recèrca suls bacteriofags amb Salvador Luria e Max Delbrück en l'an 1940, en observant independentament l'an 1946 cossí quand dos torsions divèrses dels bacteriofags an infectat las meteissas bacterias, aqueles dos virus pòdon escambiar la siá informacion genetica.
L'an 1950 foguèt nomenat membre del Departament de Genetica de l'Institut Carnegie de Washington DC, e realizèt divèrsas experiéncias amb Martha Chase.
L'an 1969 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina per las siás descobèrtas referents al mecanisme de la replica e l'estructura genetica dels virus, prèmi que partegèt amb Max Delbrück e Salvador Luria.


text:
L'ESTADI BÈL
Wembley : l'estadi lo bastiguèron en 1923. Deviá èsser provisòri e tenguèt lo còp quatre-vints ans. Lo jorn de l'estrena (una finala de la Cup de fotbòl), s'i ramosèron quicòm coma dos cents mila personas que, quichats coma sardas, d'unes acabèron per envasir la pelena. Calguèt la polícia a caval per los faire sortir del prat batalhièr. Un policièr faguèt manòbras de primièra sus son caval, qu'èra de la color del rossin del « nòstre Enric ». E dempuèi se parla de la Finala del Caval Blanc ! Una part del public demorèt al ras de las linhas e un espectator se faguèt assucar per un balon reçauput en plen morre ! La primièra finala de la Cup del rugbi de XIII que se debanèt a Wembley foguèt la de 1929 que Wigan ganhèt.
Wembley-lo-Vièlh barrèt sas pòrtas en l'an 2000 e foguèt desrocat en 2003. I agèt una discutida bèla per saupre se se gardarián las Torres Bessonas qu'èran un imatge simbolic de l'estadi : fin finala, foguèron pas servadas.
Lo simbòl de l'estadi novèl, proprietat de la Federacion Anglesa de fotbòl, es l'arca bèla de 133 mètres de naut en tresplomb. L'estadi novèl que dobriguèt en 2007 ten un tet limpant e nonanta mila sètis, totes cobèrts. E per èsser assetat, t'asseguri que siás plan assetat amb una vision perfèita de la pelena e dels jogaires ! T'arregalas de seguir la partida — cal dire qu'es la mièja-finala de la Copa del Monde del XIII entre Anglatèrra e Nòva-Zelanda —, levat totes aqueles Angleses que passan e repassan dabans tu de la primièra a la darrièra minuta : un passa-carrièra permanent cap als estanquets per anar crompar cervesas, cervesas e cervesas !
Wembley es lo temple, mas qu'aquò nos/vos empache pas d'anar pregar cada dissabte o cada dimenge dins nòstras capèlas romanas de la Pepinièra, l'Agulha, lo Molin o Brutús (*) e de marcar una pausa als oratòris de Vilagalhenc, Vilanòva, Serviès, Ornasons, Ferrals, Preissan,...
Alan Roch
(*) : nom dels estadis de Carcassona, Limós, Lesinhan e Perpinhan.


text:
04/06/2014
La Félibrée de Verteillac accueille les écoliers et les collégiens
Depuis toujours,occitan et danse ont fait bon ménage, se transmettant de génération, chacune à sa manière, en costume ou non. Un peu partout, dans les écoles primaires, au collège, au lycée, les jeunes se les réapproprient, aidés en cela par de jeunes musiciens talentueux qui remettent le répertoire au goût du jour. Lo Bornat dau Perigord qui fédère 20 groupes et près de 600 danseurs et musiciens traditionnels décide de faire la part belle aux jeunes en organisant le 27 juin à la félibrée de Verteillac la première édition de « la jornada daus escolans e collegians ». Quel en est le programme ?
Co-ditz Olivier Boudy, president dau Bornat : « Anam reçaubre 1000 elevas, de l'option occitan daus collegis de tot lo departament e dau ranvers de Vertelhac que seran encadrats per 170 personas, membres de l'Educacion Nacionala mai daus benevòles. Lo matin, los gropes van segre daus talhiers de chants, dança, musica sens oblidar la descuberta daus vielhs mestiers, en tot 50 talhiers. Los escolans podrán ne'n far au mens 4. A 12 oras 30, quò sera la granda taulada, puei de 14 oras, lo grope Talabast fara dançar e chantar lo monde, jusc' au depart daus colegians vers las 15 oras30. Puei, los escolans dau canton de Vertelhac van demorar per mostrar lo trabalh de dança de l'annada qu'an presparat coma los gropes dau Bornat. I aura tanben de las animations musicalas dins las charrieras dau borg e en fin de serada, un autre concert de Talabast ». Et c'est compliqué d'organiser un événement comme celui-ci ? « I trabalhem dempuei 7 mes, mas devem dire qu'avem lo sosten de partenaris coma Auchan Marsac, labelisat òc que vai ofrir lo repas aus mainatges. Avem lo Crédit Agricole tanben, los transports Chèze que nos an fach un bon pretz per far venir los collegians de pertot, l'Asco de Sarlat mai tant d'autres. Fin finala, mercès a tots, los escolans devran nonmas paiar 2€ coma participacion au transpòrt. Los quite monde de Tolosa son interessats per nòstra iniciativa e m'an telefonat. Devem grandmercejar los benevòles per tot aquò, la mobilisacion es granda sur lo canton de Vertelhac ».
Voilà une initiative qui fait rimer jeunes, occitan, musique et danse au cœur de la Félibrée. Denis Gilabert.
Photo: Ecoliers et collégiens( ici, à La Coquille) se sont préparés pour la journée du 27 juin.
07:15 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Tags : félibrée verteillac 2014, journée des écoliers et collégiens | Lien permanent | Commentaires (0)


text:
Los biastronòms i tornan. Los scientifics qu’an d’estudiar se i a de vida sus d’autras planetas semblan de voler confirmar ara que i a de vida pertot. Aquò es çò que se pòt arribar de pensar après que s’es confirmat que sus una luna de Saturne, Encelad, i son estadas trobadas de moleculas organicas complèxas. Abans i aviá pas de vida sus cap de planeta. Ara sembla que n’i a sus fòrça d’eles.
Es pas un tipe de vida extraterrèstra coma la majoritat pensam. Mas es de matèria organica complèxa fòra de la Tèrra. E aquò es çò d’important. La descobèrta ven après l’analisi de nòvas donadas de la sonda espaciala Cassini, de la NASA, que subrevolèt Saturne e envièt de nòus imatges en 2015. La causa ne seriá l’aiga cauda d’aquela luna.
D’aiga cauda qu’es getada dins l’espaci de l’interior de la luna estant, e que segon plusors còlas scientificas poiriá rendre mai aisida –e plan– l’aparicion de bactèrias extraterrèstras e aquò vòl dire de vida sus aquela luna de Saturne. Segon los estudiaires d’aquelas nòvas donadas, los divèrses procèsses idrotermals que patís Encelad (un dels 62 satellits de Saturne) aurián ajudat a plan sintetizar de matèria inorganica en de matèria organica complèxa.
De condicions geotermicas particularas
Atal, los astronòms qu’an fach aquel estudi soslinhan que las divèrsas condicions geotermicas que patís Encelad aurián rendut mai aisit lo desvolopament de moleculas biologicas extraterrèstras.
“Ja i sèm tornarmai –çò diguèt Christopher Glein, especialista en oceanografia quimica extraterrèstra–. Abans, aviam ja identificat de moleculas organicas amb solament qualques atòms de carbòni. Ara, totun, podèm confirmar que i a de moleculas amb de massas qu’an mai de 200 unitats atomicas, çò es de matièra organica complèxa”.
Segon los cercaires, doncas, aquò es mai de 10 còps mai pesant que lo metan, e amb aquelas moleculas organicas que sortisson de l’interior d’aquela luna Encelad seriá la soleta planeta amb la Tèrra a aver totas los condicions per aver de vida coma la coneissèm a l’ora d’ara. L’analisi d’aquelas donadas se faguèt en tot utilizar la tecnologia de l’espectrometria massissa.
A mai, los scientifics an volgut soslinhar que la sonda Cassini contunha de mandar de mai en mai de donadas e per tant predison qu’encara an d’arribar mai de suspresas.
L’estudi, publicat fa gaire dins la revista numerica Nature, confirma la preséncia de matèria organica complèxa sus Encelad d’annadas après l’arribada de donadas de la sonda Cassini que dintrèt en 2004 dins lo sistèma de Saturne. Alavetz foguèron ja detectadas de moleculas d’idrogèn e tot un ocean que i aviá jos la superfícia d’aquela luna saturniana.
Las moleculas d’idrogèn serián tanben la resulta de mai d’un procès geoquimic entre l’aiga e la ròca dins d’environaments idrotermics en cèrts luòcs d’Encelad. E tot aquò ja foguèt confirmat a son moment.
La Redaccion


text:
Los reis 2017 a Perinhan
Cada annada lo Cercle Occitan de Narbona festeja los reis dins un vilatge del Narbonés.
Ongan, Perinhan es lo que nos recebrà dins sa Sala de las fèstas, lo dissabte 14 de genièr de 2017 a 19 oras.
Sètz totes convidats a aquela « serada cabaret » animada per AQUELES, triò vocal de polifonias masculinas en occitan.
Moment festiu de paratge e convivialitat, dobèrt a totes, a l'entorn d'una saqueta. Cadun pòrta de que manjar e beure. (portatz vostre cobèrt al complet)
Lo Cercle Occitan de Narbona ofrirà aperitiu, galetas e blanqueta e mostrarà son taulièr d'articles a las colors occitanas.
Dintrada liura, capèl (indispensable) pels artistas.
Lo Cercle Occitan de Narbona amb lo sosten de la vila de Perinhan an festejat los Reis dissabte 14 de genièr 2017.
Dins un ambient cabaret, lo trio vocal masculin « Aqueles » a sedusit los nombroses participants per la qualitat de lor prestacion. Lo cantaire occitan La Sauze acompanhat per son contrabassista fidèl Alan Carbonell nos an regalat de qualquas cançons risolièras,
Auriam poscut escotar fins al cap de la nuèit, los Perinhaneses Guiu e Cristian, amb lors istòrias comicas en lenga mairala.
La corala del grop occitan Los Amics de Lespinhan nos an interpretat qualquas pampalhetas de lor repertòri.
Lo repais de la mena saqueta acompanhat de vin de país del ''Château de Mire l'Étang'' d'en Chamayrac e l'ambient festiu a fait polida part a la lenga nòstra. Per segur, còcas e blanquetas per coronar Reinas, Reis e serada.
Los organizators mercejan las personas que faguèron la sala polida, los Occitans de Perinhan, de Salas d'Aude, de Lespinhan, de Narbona e d'endacòm mai, e Ràdio Lenga d'Òc 95.5, qu'an per lor presenciá e lor umor bèla assegurat lo succès de la serada.


text:
- cochalanha
- coucho-lagno m. qui chasse les soucis; distraction; divertissement. voir amusament, distraccion, passatemps
Diccionari Personau e Evolutiu. 2015.
Regardez d'autres dictionnaires:
amusament — amusamen m. amusement; divertissement. voir cochalanha, passatemps … Diccionari Personau e Evolutiu
distraccion — distracioun, ien f. distraction; divertissement; dérivatif. voir amusament, cochalanha, passatemps … Diccionari Personau e Evolutiu
passatemps — passo tèms m. passe temps; amusement; distraction. voir amusament, cochalanha, distraccion … Diccionari Personau e Evolutiu


text:
Hoste (Mosèla)
Hoste es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Initialement Compausada dos pòbles de Hoste-Basses e de Hoste-Anautit, a fusionat amb lo anciana comuna de Valette (#qu'es totjorn lo nom de lo sieu vilatge desparièr mas en formant la mitat sud-oèst de la municipalitat actuala).
- Possession de la abbaye Santa-Glossinde de Mètz #que la vouerie n'èra un fief episcopal en la châtellenie de Hombourg-St-Avold.
- Initialement composée des deux villages de Hoste-Bas et de Hoste-Haut, elle a fusionné avec l'ancienne commune de Valette (qui est toujours le nom de son village distinct mais formant la moitié sud-ouest de la commune actuelle).
- Possession de l'abbaye Sainte-Glossinde de Metz dont la vouerie était un fief épiscopal dans la châtellenie de Hombourg-St-Avold.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Castellers
Los Castellers que son ua tradicion de Catalonha que consistís en montar piramidas umanas. Los castells que son los bastiments resultat d'aquesta activitat. Aquestes bastiments que's realizan au son de la gralla, instrument tradicionau catalan. Las personas que participan d'aquesta activitat, que's sonen tanben castellers e s'abilhen dab ua faixa, pantelons blancs e ua camisa deu color deu grop (colla en catalan) que representen. Casteller qu'ei un mot catalan qu'identifica las personas que basteishen castells; castell en occitan que significa castèth.
Los bastiments o castells resultat d'aquesta activitat que poden estar desempuish 6 solèrs dinc a 10. Lo nom de cada bastiment que identifica, purmèr, lo nombre de personas que i a hens cada solèr e, dusau, lo nombre de solèrs de la construccion. Atau donc, un 4 de 8 que son 4 personas per solèr e un totau de 8 solèrs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las purmèras informacions qu'avem deus castellers que son deu XVIII sègle dab lo nom de Ball de Valencians. Aquestes Balls de Valencians qu'eran petits bastiments que's realizavam en acabar las processons religioses. De la rivalitat deus diferents grops de Valencians tà har lo bastiment mei haut que vadon los castells modernes. Qu'existissen dejà dus grops de Xiquets de Valls a la debuta deu XIX sègle.
Que i avó un purmèr moment d'aur en l'istòria deus castellers pendent la dusau meitat deu XIX sègle dab lo bastiment de castells de 9 solèrs. Aqueste purmèr moment d'aur qu'arribà a la fin hens los purmèrs ans deu XX sègle e las annadas 20 qu'estó suul pic de desaparèisher. Fin finala la tradicion que seguí viva e pauc a pauc qu'anà en recuperar los niveus viscuts hens la purmèra edat d'aur deus castells deu XIX sègle. Uei dia que vivem la dusau edat d'aur dab bastiments que hasèva quasi 100 ans que non se podèvan véder.
Colles castelleres[modificar | modificar la font]
- Al·lots de Llevant (Manacor)
- Angelets del Vallespir (Sant Joan de Pladecorts)
- Bordegassos de Vilanova
- Brivalls de Cornudella (Cornudella de Montsant) -desapareguda-
- Capgrossos de Mataró
- Castellers de Badalona
- Castellers de Barcelona
- Castellers de Caldes de Montbui
- Castellers de Castelldefels
- Castellers de Cerdanyola
- Castellers de Cornellà
- Castellers de Gavà -"desapareguda"-
- Castellers de Granollers -desapareguda-
- Castellers de Lleida
- Castellers de La Roca (La Roca del Vallès) -desapareguda-
- Castellers de la Sagrada Família (Barcelona)
- Castellers de l'Albera (La Jonquera) -desapareguda-
- Castellers de l'Hospitalet -desapareguda-
- Castellers de Mallorca (Palma)
- Castellers de Martorell -desapareguda-
- Castellers de Mollet
- Castellers de Montcada i Reixac -desapareguda-
- Castellers de Montmeló -desapareguda-
- Castellers de Ribes (Sant Pere de Ribes) -desapareguda-
- Castellers de Rubí
- Castellers de Sabadell
- Castellers de Sant Andreu de la Barca
- Castellers de Sant Boi (Sant Boi de Llobregat) -desapareguda-
- Castellers de Sant Cugat (Sant Cugat del Vallès)
- Castellers de Sant Feliu (Sant Feliu de Llobregat)
- Castellers de Santa Coloma (Santa Coloma de Gramenet)
- Castellers de Sants (Barcelona)
- Castellers de Sarrià (Barcelona) -desapareguda-
- Castellers de Sitges -desapareguda-
- Castellers de Terrassa
- Castellers de la Vila de Gràcia (Barcelona)
- Castellers de Vilafranca
- Castellers de Vilanova-Colla de Mar (Vilanova i la Geltrú) -desapareguda-
- Castellers del Collell (Sant Ferriol) -desapareguda-
- Castellers del Poble Sec (Barcelona)
- Castellers del Riberal (Baó)
- Castellers d'Altafulla
- Castellers d'Esparreguera
- Castellers d'Esplugues (Esplugues de Llobregat)
- Colla Castellera de Figueres
- Colla Castellera de Sant Pere i Sant Pau (Tarragona)
- Colla dels Xiquets de Valls -desapareguda-
- Colla Nova del Vendrell -desapareguda-
- Colla Jove de Castellers de Cubelles -desapareguda-
- Colla Jove de Castellers de Sitges
- Colla Jove dels Castellers de Vilafranca -desapareguda-
- Colla Jove del Vendrell -desapareguda, es va fusionar amb els Nens del Vendrell-
- Colla Jove de l'Hospitalet (L'Hospitalet de Llobregat)
- Colla Jove de Vilanova -desapareguda-
- Colla Jove Xiquets de Tarragona
- Colla Joves Xiquets de Valls
- Colla Vella dels Xiquets de Valls
- Cos de Castellers de Ballets de Catalunya (Barcelona) -desapareguda-
- Falcons del Riberal (Baó)
- Ganxets de Reus -desapareguda-
- Joves des Raiguer (Alaró) -desapareguda-
- Margeners de Guissona
- Marrecs del Catllar -desapareguda-
- Marrecs de Salt
- Matossers de Molins de Rei
- Minyons de Terrassa
- Minyons de l'Arboç
- Moixiganguers d'Igualada
- Nens del Vendrell
- Nois de la Torre (Torredembarra)
- Nyerros de la Plana (Manlleu)
- Sagals d'Osona (Vic)
- Tirallongues de Manresa
- Torraires de Montblanc
- Vailets de Gelida -desapareguda-
- Vailets de Ripollet -"desapareguda"-
- Veïns de Llorenç (Llorenç del Penedès) -castellers aficionats (actuen un sol cop a l'any)-
- Xerrics d'Olot - Colla Castellera de la Garrotxa
- Xicots de Valls -desapareguda-
- Xicots de Vilafranca
- Xics de Granollers
- Xiquets de Cambrils -desapareguda-
- Xiquets de Gràcia (Barcelona) -desapareguda-
- Xiquets de Reus
- Xiquets de Tarragona
- Xiquets de la Vila d'Alcover
- Xiquets de Vila-Seca -desapareguda-
- Xiquets del Serrallo (Tarragona)
Colles de dehòra los País Catalans[modificar | modificar la font]
- Castellers de Lo Prado - (Santiago de Xile)
- Colla Castellera Les 4 Barres - (Castelar - Argentina)
- Castellers del Casal Virolai - (Querétaro - Mexic)
- Castellers de Montreal - (Montreal - Quebèc)
- Castellers de París - (París - França)
- Xiquets de Copenhaguen
- Castellers of London
- Koales de Melbourne
- Castellers d'Irlanda


text:
Espòrts d'Aqui - La pala (VOSTFR)
Comentaris
Siatz lo primièr a depausar un comentari !
Apondre un comentari
Cada mes, Estela Arrosèras vos mia a la descobèrta d’un espòrt : raquetas de nèu, golf, caiac, quilhas, yoga … Que n’ia aurà tà tots los gosts !
Mes Estela ne hè pas sonque gaitar … Après l’explicacion e la demostracion, la presentatora que s’i ensaja e que veiratz que n’ei pas tostemps ua escajuda !
Aqueste còp, Estela qu'encontra a Felip Biu en trinquet de Pau tà descobrir la pala.
Ua emission sostenguda per la region Novèla Aquitània.
Durada : 8 min
Disponibla dusca lo 20/10/2019