text:
Sistèma de posicionament per satellits
Lo sistèma de posicionament per satellits, nomenat jol nom mai complet de sistèma de posicionament e de datacion per satellits o jos l'acronim anglés GNSS (Global Navigation Satellite System), es lo nom generic dels sistèmas de navegacion satellitari fornissent una cobertura globala de geoposicionament a usatge civil. Los GNSS utilizan las constellacions existentas de satellit de navegacion, e dels sistèmas satellitaris complementaris de melhorament de las performància, coma EGNOS, o de complements al sòl, coma lo DGPS.
Dempuèi 2010, lo sistèma de satellits NAVSTAR, desvolopat als Estats Units d'America, constituent lo GPS, es pas mai la sola constellacion entièrament operacionala. Lo sistèma rus GLONASS, operacional en 1996, èra vengut obsolet dins los ans 2000, a causa de la casuda de l'URSS. Pasmens, tornèt operacional dempuèi 2010.
Lo sistèma de l’Union Europèa, Galileo, es la segonda generation de GNSS en cors de desvolopament, dos satellits de validacion foguèron lançats, es planificat per venir operacional al començament de 2014. China e Índia desvolopan tanben un sistèma regional, amb de satellits geoestacionaris: Beidou e IRNSS.
Un GNSS permet a de receptors portables de determinar lor posicion sus la tèrra en longitud, latitud e altitud, amb una precision variant de qualques desena de mètres a qualques mètres segon las correccions e lo temps d’integracion utilizat. De receptors fixats pòdon determinar lor posicion amb una precision centimetrica.
Los servicis utilizant aqueles sistèmas son subretot la navegacion maritima, aeriana, e rotièra, la topografia, la sincronizacion del temps.
Aqueles sistèmas passius pòdon èsser completats per d'emetors de radiolocalizacion per d'aplicacions de seguit logistic (APRS), de salvetatge (SAR), de susvelhança del trafec maritim (AIS), d’estudi oceanografic, de biologia (radiotracking).
Somari
- 1 Principi
- 2 Istoric
- 3 Foncionament
- 4 Usatge civil o militar
- 5 Caracteristicas
- 6 Sistèmas de navegacion satellitaris existents o en desvolopament
- 7 Sistèmas d'aumentacion de performàncias
- 8 Definicions de L'OACI
- 9 Utilizacions
- 10 Enjòcs politics e economics
- 11 Nòtas e referéncias
- 12 Vejatz tanben
Principi[modificar | modificar la font]
Los principals sistèmas de posicionament repausan a l'ora d'ara sus de desenas de satellits emetors especializats en orbita e de receptors-calculators mobils sus Tèrra. La recepcion pel calculator, d'un minim de quatre satellits assegura un calcul de posicionament precís per trilateracion.
Lo receptor, que pòt èsser al sòl o embarcat sus un veïcul (una automobila, una nau, un avion, eca.), recep de sinhals venent dels satellits que li permeton de calcular aquelas coordenadas geograficas tanben en altitud.
Per assegurar de performàncias de precision e de securitat garantidas, de senhals suplementaris son emés per de satellits o de marcas de correccion, nomenadas sistèmas d'aumentacion.
Lo receptor es sovent apariat amb un calculator que determina lo cap de seguir per rejónher un punch de coordenadas conegudas o que dona una mapa numerica sus un ecran.
Lo receptor pòt tanben èsser interfaciat a un ordinator portable provesit d'un logicial cartografic, o a una centrala de navegacion integrant tanben totes los mai captors al bòrd (compas, taquimètre, autres sistèmas de radionavegacion..).
Lo receptor pòt tanben èsser apariat a un telefòn mobil o satellitari que transmet automaticament la posicion del mobil a un central. Aquel central pòt alara contrarotlat, gerir ou susvelhar lo desplaçament dels mobils.
Istoric[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Los sistèmas satellitaris foguèron precedits pels sistèmas terrèstres de radionavegacion, coma le DECCA, lo LORAN e l’Oméga, qu'utilizan d'emetors terrèstres e non dels satellits. Uns d'aqueles sistèmas son encara operacionals, subretot en aeronautica, en rason de lor fiabilitat e de lor precision locala, coma l’ILS o l’ADF.
Lo sistèma “TRANSIT”[modificar | modificar la font]
Lo sistèma TRANSIT foguèt lo primièr sistèma satellitari global operacional, lançat en 1960-70. Utilizava l’efècte doppler, permetent lo calcul de l'inclinason del satellit, e non lo temps d’arribada coma los sistèmas modèrnes, que calculan la distància al satellit. Lo nombre de satellits èran d’una desena, permetent de far un punch sonque totas las oras en mejana.
Lo senhal de 400MHz del Transit conteniá los efemerids (la posicion orbitala precisa) del satellit, indispensable pel calcul del punch. Aqueles efemerids èran determinats per l'US Naval Observatory (USNO) que metava a jorn aquelas donadas a bòrd dels satellits.
Sa precision èra 1 km, sufisenta per la navegacion de long cors.
Foncionament[modificar | modificar la font]
Los sistèmas actuals son mai dirèctes per l’utilisaire: Lo satellit transmet un senhal contenent sa posicion e l’instant exacte d’emission. Aquel messatge es superpausat al còde que conten la referéncia temporala. La sincronizacion dels senhals es obtenguda per de relòtges atomics al bòrd de cada satellit.
Lo receptor compara l’instant d’arribada al respècte del seu relòtge, amb l’instant d’emission indicat e mesura atal la distància del satellit. Aquelas mesuras sont repetidas sus totes los satellits visibles e permeton de calcular una posicion de contunh.
Cada mesura de distància, quin que siá lo sistèma utilizat (constellacion bassa o geoestacionària o marca locala) plaça lo receptor sus una esfèra centrada sus l’emetor. Utilizant al mens tres emetors, aquelas esfèras an un sol punch d’interseccion. Pasmens aquel principi simple se complica:
- Lo relòtge local del receptor es rarament de precision atomic, solas las diferéncias de temps son doncas precisas, çò que demanda quatre marcas o satellits per far un punch al luòc de tres (se coneissam l’altitud, tres marcas sufison)
- Los receptors son mobils, e las mesuras son doncas efectuadas en de punchs diferents.
- Las ondas ràdio an una velocitat leugièrament variable segon los jaces ionosferics traversats.
Lo receptor intègra doncas aquelas divèrsas errors, utilizant de correccions e de mesuras de divèrs satellits o marcas, puèi de tecnicas d’integracion e de filtratge coma los filtres de Kalman, per obtenir lo punch mai probable e sa precision estimada, sa velocitat atal que lo temps universel.
Per las aplicacions demandant una securitat absoluda del punch (aterratge sens visibilitat, antitust, ...) los senhals de navegacion son completats per un senhal dich d’«integritat» que permet d’eliminar tota mesura eissida d’un emetor en defaut temporari o prolongat.
Usatge civil o militar[modificar | modificar la font]
Los sistèmas de navegacion satellitaris foguèron desvolopats d’en primièr pel besonh militar. Permeton en efècte una precision inegalala dins lo guidatge dels missils a la cibla, aumentant la lor eficacitat e redusent los riscs de damatge collaterals. Aqueles sistèmas permeton tanben a las fòrças terrèstres de se posicionar amb precision, redusent las incertituds tacticas, a las marinas e a las fòrças aerianas de navegar amb precision, independentament de tota ajuda al sòl.
Atal, los satellits de navegacion agisson en multiplicator de poténcia militar, e dins los conflites fòrça mediatizats, redusent los repercucions de las pèrdas civilas. Tota nacion avent d'ambicions militàrias deseja doncas se dotar d'aqueles sistèmas.
La possibilitat de distribuir de senhals de radionavegacion inclutz egalament la possibilitat d'enebir l’emplec sus de zones sens una clau de decriptatge. Le senhal civil del GPS èra progit fins a 1990 d’un còdi de disponibilitat selectiva per evitar son emplec militar (‘’selective availability’’ ), que mermava la precision a 100 m al luòc dels 10 m actuals.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Los sistèmas son caracterizats per lors performàncias per las aplicacions desirada, subretot:
Precision[modificar | modificar la font]
La precision de la localizacion despend del nombre de satellits recebut e del temps d’integracion, atal que de la geometria de las mesuras. Los receptors mai simples pòdon localizar en qualques segondas un mobil amb una precision melhora que 100 mètres. Los receptors sofisticats coma aqueles embarcats suls avions civils e militars permeton una precision inferiora al decamètre, veire al mètre. Un receptor fixe al sòl permet, aprèp una integracion sus un periòde de qualques minutas, de coneisser la posicion d’un punch amb una precision centimetrica.
La posicion es calculada al respècte del sistèma geodesic World Geodetic System en 1984 WGS 84), mas las referéncias cartograficas son sovent basadas sus de sistèmas geodesics mai ancians (WGS 72 o precedent). L'escart entre aqueles sistèmas cartografics locals e lo sistèma de referéncia (fins a 500m dins qualques islas oceanicas) pòt provocar una error de posicionament superiora a l'imprecision del sistèma. Aquelas correccions devon doncas èsser introduchas.
Integritat[modificar | modificar la font]
L'integritat es lo tèrme oficial de l'OACI per designar la fiabilitat del punch fornit: una posicion utilizada en navegacion de long cors, per exemple pòt èsser occasionalament erronèa (integritat flaca) sens consequéncias gravas, se lo mobil possedís d'instruments autonòms, alara qu'una posicion utilizada per un atterratge sens visibilitat deu al contrari aver una integritat absoluda.
Cobertura e disponibilitat[modificar | modificar la font]
Un sistèma pòt aver una cobertura globala o regionala, pòt èsser indisponible pendent de periòdes mai o mens longs, aver de mancas de satellits (per exemple GLONASS). La tòca dels sistèmas combinats coma los GNSS-1 e GNSS-2 es cobrir las decas de cada sistèma individual mercé a de combinasons e complements dichs d'aumentacion.
[modificar | modificar la font]
Los sistèmas de posicionament satellitaris globals son:
- GPS pels Estats Units d'America (operacional plenament dempuèi 1995);
- GLONASS per Russia (operacional entre 1996 e 1999, puèi de nòu operacional dempuèi 2010);
- Galileo per l'UE (en cors de desvolopament, será operacional en 2014) ;
- Compass (evolucion a dimension mondiala de Beidou, regional) per la Republica populara de China;
- IRNSS per Índia (en projècte);
- QZSS per Japon (en projècte);
Los sistèmas d'overlay existent (o en desvelopament) son:
- WAAS, pels Estats Units d'America (zòne de servici nomenada CONUS), complementant lo GPS
- EGNOS, per Euròpa (zona de servici nomenada ECAC), completant los GPS & GLONASS.
- MSAS en cors d'ensag per Japon.
- GAGAN en cors de desvolopament per Índia.
GPS[modificar | modificar la font]
Lo sistèma GPS, se desvelopèt, a partir de 1978 (an de la misa en servici del primièr satellit) e venguèt disponible liurament en 1994 (amb un accès qu'èra pas mai reservat a l'armada americana) e plenament operacional en 1995 (amb una constellacion de 24 satellits). Èra alara, pendent un an, lo sol sistèma de posicionament per satellit, plenament eficaç e foncional. Un an mai tard (1996), lo sistèma GLONASS rus venguèt, el tanben, plenament operacional. Pasmens, entre 1999 e 2010 (a causa de l’obsolescéncia de GLONASS), lo sistèma GPS èra encara vengut lo sol sistèma mondial de navegacion satellitari entièrament operacional. Es a l'ora d'ara constituit de 321 satellits (24 a l'origina) en orbita intermediària (MEO) sus sièis plans orbitals. Lo nombre exacte de satellits varia en fonccion dels remplaçaments dels satellits en fin de vida.
GLONASS[modificar | modificar la font]
Lo sistèma GLONASS de l’URSS, uèi de Russia), èra tanben una constellacion foncionala apareguda en 1995 e operacionala en 1996, mas amb la casuda de l’Union Sovietica, foguèt pas mai entretengut, provocant des pannas materialas en 1997 aumentant entre 1997 e 2000 e provocant de traucs de coberturas, fasent obsolet e non foncional. Entre 2000 e 2010, la disponibilitat venguèt alara parciala. En 2005, pasmens, la federacion russa s’est engatjèt a li restaurar avant 2010, amb una collaboracion indiana. Entre 2008 e 2010, de nòu sattelits foguèron lançats, lo sistèma venent de nòu, pauc apauc foncional per èsser operacional en 2011. L'iPhone 4S e le Samsung Wave III venguèron en 2011, los primiers smartphones grand public (fòra del mercat rus) a recebre nativament los sinhals GLONASS e a los utilizar per evaluar lo posicionament[1],[2].
Galileo[modificar | modificar la font]
L’Union europèa signèt amn l’agéncia espaciala europèa en març de 2002 l’acòrdi sul desvelopament del sistèma global Galileo. Lo cost es estimat a prèp de 3 miliards d’èuros[3]. Lo sistèma èra previst per èsser operacional en 2012. Lo primièr satellit experimental foguèt lançat lo 28 de decembre de 2005. Un segond satellit de validacion foguèt lançat en 2008 Los senhals de navegacion de Galileo seràn compatibles amb aqueles del futur GPS, permetent als receptors de los combinar per aumentar la precision coma la veracitat del punch.
Compass[modificar | modificar la font]
La China a indiqué son intention d’étendre son système régional Beidou en sistèma global. Aquel programa es nomenat Compass dins l’agéncia d’informacions chinesas oficiala « Xinhua News Agency ». Lo sistèma Compass deu comportar 30 satellits en orbita MEO e 5 geoestacionaris. Aquela anoncia es accompanhada d’una invitacion a d’autres païses d'i collaborar, alara que la China es tanben engatjada dins lo programa Galileo.
IRNSS[modificar | modificar la font]
Le sistème IRNSS (Indian Regional Navigational Satellite System) es un projècte de sistèma autonòm de navegacion regionala bastit e contraròtlat pel govèrn indian. Deu permetre una precision absoluda de 20 mètres sus l’Índia e s'espandiriá fins a 2 000 km a l'entorn. La tòca es un sistèma entièrament jos contraròtle indian, le segment espacial, terrèstre e lis receptors essent desvelopats per l’Índia.
QZSS[modificar | modificar la font]
Lo sistèma QZSS (Quasi-Zenith Satellite System), es desvelopat per Japon per un primier lançament en 2008. Será constituit de tres satellits geoestacionaris permetent le transferiment de temps e una aumentacion del GPS. Cobrirá lo Japon e sa region[4]
Autres sistèmas de posicionament satellitaris[modificar | modificar la font]
Lo sistèma francés DORIS (Doppler Orbitography and Radio-positioning Integrated by Satellite) pòt èsser considerat coma l’invèrsa dels GNSS: dempuèi de marcas al sol, permet de determinar amb precision la posicion d’un satellit. Es utilizat per exemple suls satellits d’observacion[5]
Los sistèmas ARGOS e Cospas-Sarsat son pas vertadièrament de sistèmas de navegacion, mas de posicionament a distància: lo mobil conten pas qu'un emetor, e la posicion es coneguda pel centre de calcul del sistèma. Quitament se la precision es mediòcra (1 a Modèl:Initat) son utilizats per la securitat aeriana e maritima o lo radiotracking d'animals, mercé a la simplicitat de las marcass embarcadas. Foncionat, coma le TRANSIT, per mesura d'efècte doppler.
Sistèmas d'aumentacion de performàncias[modificar | modificar la font]
Los sistèmas satellitaris existents (GPS & GLONASS) pòdon èsser completats per de sistèmas dichs d'aumentacion o d'overlay que desliuran en temps vertadièr de correccions permetent d'aumentar la precision e las informacions permetent de garantir l'integritat d'aquelas correccions. Lo principi d'aqueles sistèmas es qu'una ou mai estacions al sòl mesuran en permanéncia l'error e transmeton un senhal de correccion als utilizaires.
Existís fòrça sistèmas diferents segon las correccions fornidas al receptor. Uns transmeton d'informacions sus las fonts d’error (escarts de relòtge, efemerids, retards ionosferics), d’autres fornisson l’escart constatat total (diferencial), d’autres apondon d'informacions eissidas del quita veïcul (velocitat, altitud...)
Classam mai sovent aqueles sistèmas d'aumentacion en tres categorias, segon lo biais que la correccion es calculadas e transmesa:
- Aumentacion basada sus de satellits: SBAS (Satellite-Based Augmentation System) coma WAAS (Wide Area Augmentation System), EGNOS (European Geostationary Navigation Overlay Service) e MSAS (Multi-functional Satellite Augmentation System)
- Aumentacion basada sus de sistèmas al sòl: GBAS (Ground-Based Augmentation system) coma DGPS (diferencial GPS) o los pseudolits (pseudosatellits al sòl)
- Aumentacion basada sus de sistèmas embarcats (pels avions) : ABAS (Aircraft Based Augmentation System) coma las centralas a inercia.
Aqueles sistèmas permeton d'obtenir una precision anant fins al centimètre. Per la navegacion aeriana, lo concèpte GNSS (Global Navigation Satellite System) de l'OACI demanda que l'integritat dels sistèmas de navegacion per satellit siá susvelhada, e qu'una alèrta siá emisa a bòrd en cas de pèrda de l'integritat necessària (que depend de la fasa du vòl).
Definicions de L'OACI[modificar | modificar la font]
Los sistèmas GNSS capables de fornir una precision e una integritat compatibla amb las exigéncias de la navegacion aeronautica civila son definits atal per l'OACI[6]:
GNSS-1[modificar | modificar la font]
Lo GNSS-1 es la primièra generacion, combinant l’utilizacion dels sistèmas GPS e GLONASS, amb de sistèmas d’aumentacion satellitària (SBAS) o terrèstres (GBAS). Als Estats Units d'America, lo complement satellitari es lo WAAS, en Euròpa, es l'EGNOS, e al Japon, lo MSAS. Los sistèmas complementaris terrèstres (GBAS) son mai sovent locals, coma lo ‘’Local Area Augmentation System’’ (LAAS). Las performàncias del GNSS1 son compatiblas amb la navegacion «en rota» (seguit dels corredors aerians e dels espaçaments) e eventualament d’apròchi s'un sistèma LAAS es disponible.
GNSS-2[modificar | modificar la font]
Lo GNSS-2 es la segonda generacion dels sistèmas, capable de fornir totes los servicis civils, que l’exemple mai avançat es lo Galileo europèu. Aqueles sistèmas progirán simultanèament la precision e l’integritat necessària per la navegacion civila dins totas las fasas de vòl. Lo sistèma GPS en desvolopament deu inclure tanben la portaira L5 d’integritat, lo metent atal al nivèl GNSS2.
- Los sistèmas de basa son las constellacions operacionalas existentas o en desvolupament: GPS, Galileo e GLONASS.
- Los sistèmas d’aumentacion satellitaris globals: Omnistar e StarFire.
- Los sistèmas d’aumentacion satellitaris regionals ( SBAS) incluent lo WAAS dels Estats Units d'America, l’EGNOS de l'europèu, lo MSAS japonés, e lo GAGAN indian.
- Los sistèmas de navegacion satellitaris regionals coma lo QZSS japonés, l'IRNSS indian e lo Beidou chinés.
- Los sistèmas d’aumentacion terrèstres continentals (GBAS) per exemple l’australian GRAS e lo servici DGPS del ministèri dels transpòrts dels Estats Units d'America.
- Los GBAS regionals coma lo malhum CORS .
- Los GBAS locals utilizant una seula estacion de referéncia foncionant en correccions cinematicas. (Real Time Kinematic).
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Los usatges civils dels GNSS son multiples:
- La navegacion, dempuèi los receptors portables de caminada, los navegadors de veïculs, fins a las centralas de navegacion dels aeronèus e naus
- Lo transfèrt de temps e la sincronizacion, scientific o per las telecomunicacions
- La susvelhança, en ligam amb un emetor APRS
- La topografia, en construccions o trabalhs publics.
- Lo salvetatge aeronautica o maritima (Search and rescue), en ligam amb una marca-emetòra d'alarma.
- La geofisica, per exemple la susvelhança de las falhas.
- Lo seguit dels animals de passa o de las populacions d'espècias menaçadas, per radiotracking
- La gestion dels malhum de transpòrt, bus, remòrcas, eca
- La susvelhança de las zonas de pèsca
- l'agricultura de precision, per exemple en permetent d'espandiment sens recobrament.
- la gestion de las collectivitats localas, per la mesa a jorn del cadastre
- la luta contre lo raube, subretot dels veïculs o dels containers.
- la luta contra la piratariá maritima
- eca.
Son tanben a la disposicion dels particulars, que pòdon comprar de material lor permetent de localizar lor posicion exacta a tot moment, per exemple dins lors desplaçaments en automobila o en caminda.
Enjòcs politics e economics[modificar | modificar la font]
Los sistèmas GNSS an d'implicacions economicas:
- Lor construccion representa d'enòrmes budgèts, que solament los Estats Units d'America pòdon envisatjar d'espereles. L'URSS daissèt un temps se degradar lo sistèma GLONASS per rason budgetària. Euròpa s'uniquèt per Galileo, mas las decisions budgetàrias dificilas retardèron lo programa.
- Las entrepresas son causidas per bastir lo segment espacial aprèp de fòrtas lutas d'influéncia politicas.
- Lo mercat de las aplicacions, en material e logicial es en aumentacion, mas pòt pas contribuir al budgèt d'un sistèma novèl, lo sistèma existent GPS essent d'usatge gratuit.
- Las economias realizadas suls sistèmas terrèstres ancians permeton de compensar en partida los costs. Per exemple, lo desvolopament complet del GNSS2 deu permetre d'abandonar una partida dels mejans de radionavegacion aeronautics actuals (VOR ILS DME ADF..)
- La navigacion mai precisa autreja d'estauvis suls còstes de carburant, e lo desengorjament dels corredors aerians e dels terminals per reduccion dels intervals.
Per capitat, los Estats cercan una independéncia al respècte del GPS dels Estats Units D'America, per poser desvolopar d'applicacions civilas o militàrias nacionalas. Lo desvolopament d'un sistèma de navegacion satellitari es tanben un element de prestigi per las novèlas nacions espacialas (China e Índia). Dins aquèla meteissa tòca, la Comission Europèa donèt lo seu sosten a la creacion del Master GNSS[7] per l'École nationale de l'aviation civile e l'Institut supérieur de l'aéronautique et de l'espace.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)India signs GLONASS agreement
- ↑ (en)India, Russia Agree On Joint Development Of Future Glonas Navigation System
- ↑ (en)BBC News Boost to Galileo sat-nav system, 25 d'agost de 2006
- ↑ (en) Japan Seeking 13 Percent Budget Hike for Space Activities SPACE.com, 7 Septembre 2004
- ↑ (fr)DORIS informacion pagina
- ↑ (fr) [url=http://www.ifatca.org/docs/gnss.pdf A Beginner’s Guide to GNSS in Europe]; ed: IFATCA
- ↑ (fr)http://www.aerobuzz.fr/spip.php?breve746
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Estudi sua las tecnicas de geolocalizacion
- Organizacions en rapòrt amb los GNSS
- GALILEO and GNSS Test Bed - HELILEO HELILEO


c: text/html

text:
Anhanguera
Anhanguera siguèc un pterosaure que demoréc en eth miei deth cretacèu. Apertenguéc ara familha des Anhangueridae. Es sues trobalhes fogueren trobades en Brasil e era sua longada d'ales éra de quate metres.
En 1951 eth brasilièr L.I.Price descriguéc eth prumèr pterosaure sud-american. Es trobalhes éran ossi fossils d'un gran pterosaure damb ua longada d'ales d'aperaqui 3,5 metres. Price madeish diguéc qu'aguestes éran es restes d'ua esqueleta de pterosaure ena Formason de Santana, en eth nòrd-est deth Brasil.
Aguesta Formason de Santana tien 200 m més ei sonque ena part superior que se formaren fossils hè 115 milions d'ans, en eth lèu cretacèu, en un lòc pròche dera còsta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
The Illustrated Directory of Dinosaurs and other prehistoric creatures, Greenwich Editions, 2005.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Alexandre Dumas
Alexandre Dumas (Villers-Cotterêts, lo 24 de juilh de 1802 - Puys, Normandia, lo 5 de deceme de 1870) que ho un escrivan francés d'origina antilhesa e autor de romans qui comptan enter los mei famós de la literatura mondiau. Mantuas de las soas òbras qu'evocan tematicas, lòcs e personatges occitans (e tanben, explicitament, la quita lenga d'òc) : Los tres Mosquetaris, Lo comte de Montecristo, Monsenhor gaston Febus, La reina Margòt.
Qu'èra lo hilh deu generau Thomas Alexandre Dumas e lo pair de l'escrivan Alexandre Dumas hilh.


text:
-416
Aquesta pagina concernís l'an -416 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa d'Alcibiade, Atenas ataquèt e conquistèt l'illa neutra de Melos. Leis òmes i foguèron chaplats e lei fremas e leis enfants venduts coma esclavas. Una colonia militara atenenca foguèt installada sus l'illa. Aqueu chaple aguèt d'efèctes fòrça negatiu sus l'imatge d'Atenas e agravèt lei divisions intèrnas entre lei moderats menats per Nicias e lei bellicistas menats per Alcibiade.


text:
-582
Aquesta pagina concernís l'an -582 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
En Palestina, somission dei reiaumes de Moab e d'Ammon en revòuta còntra la dominacion babiloniana dempuei lo començament deis annadas 580 avC. Tir demorèt lo darrier centre de resisténcia ai Babilonians dins la region e capitèt de resistir fins a 572 avC.


text:
Andrew Carnegie
Andrew Carnegie (Dunfermline (Escòcia), 25 de novembre de 1835 - 11 d'agost de 1919) foguèt un celèbre industrial e filantròp britanic naturalizat american.
Biografia[modificar | modificar la font]
Partiguèt del Reialme Unit en 1848 cap als Estats Units d'America.
Aprèp que comencèsse a trabalhar dins l'industria textila coma simple obrièr, creèt una de las mai importantas acieriás americanas a Pittsburgh, entre la Guèrra de Secession e lo començament del sègle XX.
La capitada de la siá societat, Carnegie Steel (Acièr Carnegie), se deu essencialament a la capacitat siá de produire en quantitat bèla e a un prètz bas ralhs de camin de fèr, que la demanda en aquel temps èra forta. Participèt tanben a la fabricacion de material ferroviari amb la Pittsburgh Locomotive and Car Works. En 1901, per la soma de 480 milions de dolars, vendèt sas proprietats industrialas a un grop de financièrs capitanejats per J. P. Morgan, çò qu'èra en aquela epòca un recòrd de cession comerciala. Li foguèt donat l'escais: "l'òme mai ric del mond" e venguèt alara l'incarnacion perfèita del sòmi american.
Filantropia[modificar | modificar la font]
Es remembrat Andrew Carnegie subretot per son prètzfait de benfaseire e filantròp. Quand se moriguèt, daissèt mai de 350 milions de dolars a de fondacions divèrsas, e 30 milions suplementaris foguèron legats a d'òbras de caritat divèrsas.
Foguèt creaire d'aproximativament 2500 bibliotècas publicas gratuïtas als Estats Units, que pòrtan lo sieu nom, las Carnegie Libraries (Bibliotècas Carnegie; que la mai coneguda es la New York Public Library). Financèt 65 bibliotècas annèxas dins la vila de Nòva York. Tanben portèt ajuda a las institucions culturales (musèus, Carnegie Hall), a las glèisas e als parcs publics.
En França, la donacion Carnegie permetèt la construccion de la de Rems, inaugurada en 1928, d'estil art deco.
Faguèt construire la famosa sala d'espectacle Carnegie Hall a Nòva York.
En 1891, l'Institut de Tecnologia de Califòrnia foguèt creat a partir dels fons que Andrew Carnegie metèt a disposicion de l'astronòm George Ellery Hale.
A Pittsburgh se tròba ara l'universitat Carnegie Mellon (una descendenta dirècta del Carnegie Institute of Technology), destinada a portar un ensenhament tecnic de qualitat als enfants dels trabalhaires sens moneda.


text:
Tot aquò que’s passè atau. Atau qu’estó com e vadó Sintána e Sintána que vadó atau. La Mair que s’arranquè un peu deu pubis e que l’untè dab la sang de las soas menstruas. Atau que formè lo prumèr òmi. En bohant que’u balhè vita. Quate còps que formè un òmi. Totun, lo prumèr òmi qu’èra shens òs, lo dusau shens còs, lo tresau shens fòrça. Mès lo quatau òmi qu’èra com e son los òmis d’uei lo dia.
Atau que’s debanè tot aquò. Atau que vadó l’òmi. Prumèr que vadó lo dit gran deu pè, apuish lo pè, apuish la popa de la cama, apuish lo jolh, apuish la cueisha, apuish lo tronc, los braç e per fin lo cap. Mès que’u mancava enqüèra ua lenga e non podèva pas parlar. Alavetz la Mair que’u formè ua lenga entà que posca parlar. Atau que vadó lo prumèr òmi. La Mair que decidí de’u balhar un nom, que l’aperè Sintána.
Au mitan de la mar que i avè ua caseta. Que s’aperava Nyídulúma (Espuma d’aiga). Qu’estó hens aquera caseta que vadó Sintána . Sintána que vadó hens la mar. Que vadó hens la Casa de l’Espuma, hens l’escur, hens l’aiga. Qu’avèva paur de nèisher. Non i avè pas enquèra tèrra, ni gent, ni animaus, ni plantas, ni de qué neurí’s. Non i avè só ni lua. Tot qu’èra escur.
Quan e vadó Sintána, la Mair n’avèva pas nat marit, sonque un baston de husta dab lo quau e’s hasèva la causa. Un dia, la Mair que’s trobè prenuda e nau mes après que balhè lutz a nau hilhs. Atau que van vàder los Pairs e Mèstes deu Món, de la Mair. Atau que van vàder Sintána, Seihukúkui, Seyánkua, Kímaku, Kunchavitauéya, Aldauhuíku, Jantána e Duesángui.
Alavetz, la Mair qu’ahurava a òmi. Que portava barba e mostacha e anava vestida com un òmi, dab la borsa de tela e lo poporo (Nota Bene : lo poporo qu’ei l’accessòri indispensable deus òmis kogui, simbèu de virilitat e senhau deu passatge a l’atge adulte. Qu’ei constituit d’un recipient de calabassa e d’un bastonet. Hens la calabassa que i a prova de coscolha qui lo kogui e shuca en emplegant lo bastonet. La prova, en se mesclant dab las huelhas de coca qui lo kogui e mastega a contunhar, que permet de deishar depausà's las pensadas deu kogui suu còth deu poporo. Los « mámas » qui son savis deus iniciats, caps espirituaus deu vilatge, que pòden atau léger las pensadas deu proprietari deu poporo. La borsa de tela e lo poporo que son dus accessòris especificament masculins).
Era que mandè aus hilhs de har tribalh de hemnas com portar aiga, cosinar e har la bugada. Aquò n’ èra pas çò qui calèva. Atau, los hilhs non la respectavan pas. Que se n’arridèvan d’era. Alavetz, un dia, la Mair que balhè la borsa de tela e lo poporo aus hilhs, autaplan com la barba e la mostacha. Que’s hiquè, era medisha, a portar aiga, a cosinar e a har la budaga. Adara qu’èra plan com e calèva. Los hilhs que’s botèn a respectar-la.
Alavetz no’ i avèva pas enqüèra hemnas. Los hilhs de la Mair n’avèvan pas hemnas e cada un èra maridat dab ua causa : l’un dab l’ola, l’aute dab lo teisheder, l’aute dab la pèira de móler. Eths non sabèvan de qué èra ua hemna. Que molèvan tèrra e que pensavan qu’èra hèmna. (Nota Bene : Aquera expression en lenga kaggaba, literaument en gascon: móler tèrra, qu'a lo sens vulgar de l'occitan "se segar").
Alavetz au cap de nau mes, la Mair qu’amainadè un còp mei. Tot aquò que’s debanè atau. Sintána que prenó lo bastonet deu son poporo e qu’arranquè un peu deu melic de la Mair, un trocet d’ungla d’era e ua peireta aperada Kággaba-kuítsi e, en emplegant lo bastonet de poporo, que’us hasó entrar hens lo còs de la Mair. Atau la mair qu’amainadè nau hilhas. Atau que vadón Nabobá, Séi-nake, Hul-dáke, Shivaldungáxa, Nunkalyi, Nábia, Lumíntia, Hélbyel-dake e Kalbexa. Atau la Mair qu’avó nau hilhas, las nau tèrras. Atau que vadón la Tèrra Blanca, la Tèrra Arroia, la Tèrra Jauna, la Tèrra Blua, la Tèrra Sablosa, la Tèrra Cremada, la Tèrra Cierrèra, la Tèrra Rocassosa e la Tèrra Negra.
Quan e vadón los Pairs deu Mond, eths que començèn de sortir la tèrra de l’aiga. Que possèn la mar mei enlà e que hasón canaus de desaigatge tà assecar lo sòu e canoas tà navegar per l’aiga. La Mair que bevó la mieitat de la mar. Montinas que’s formavan de la tèrra e l’aiga que’s retirè.
Quan los Pairs deu Mond e hasón la casa hens lo cèu, que s’apleguèn e que dançèn e que cantèn e que decidín de tribalhar la tèrra. Sintána que dishó a la Mair : "Mamair, balha’m ua de tas hilhas com a hemna." Alavetz la Mair que’u balhè la Tèrra Blanca. Totun, era qu’èra com de cier e non podèva pas servir. Alavetz, Sintána que'u tornè demandar ua auta tèrra, e la Mair que’u balhè la Tèrra Cremada. Totun, aquera tanpòc que non podèva servir, qu’èra seca e dura. Alavetz Sintána que'u tornè demandar ua auta tèrra un còp de mei e la Mair que’u balhè la Tèrra Blua. Totun aquera tèrra qu’èra com d’amidon e non podèva pas servir. Alavetz Sintana que'u tornè demandar ua auta tèrra un còp de mei, e la Mair que’u balhè la Tèrra Sablosa, totun era qu’èra com grava e non podèva pas servir. Alavetz Sintana que'u tornè demandar ua auta tèrra un còp de mei, e la Mair que’u balhè la Tèrra Jauna, totun era qu’èra com d’argela de qui son hèitas las olas e non podèva pas servir. Alavetz Sintána que dishó : "Mamair, balha’m tèrras de las bonas, balha’m ua de tas hilhas." Mès la Mair que dishó : "n’èi pas mei hilhas." Totun, n’èra pas vertat. Au darrèr de sèt pòrtas, hens la darrèra de sèt crampas, que i èra la Tèrra Negra embarrada. Qu’èra la mei bona, la mei beròia, ua bona tèrra de bon semiar. Seyankua que’s hiquè a dançar entà que’u balhèsse ua auta tèrra e Sintana que’u demandè ua auta tèrra navèra. Totun, la mair que dishó : "n’èi pas mei hilhas".
(DE SEGUIR)


text:
Cafè
Lo cafè es una beguda estimulanta e de gost amargant obtenguda a partir de las granas tauridas d'arbrilhons tropicals del genre Coffea. Las quitas granas son tanben nomenadas cafè. Lo cafè es aprèp lo tè una de las begudas pus espandidas al mond. Son efièch estimulant es degut a l'alcaloïde que conten: la cafeïna.
La cultura del cafè es fòrça desvolopada dins de nombroses païses tropicals, dins de plantacions que cultivan per los mercats d'exportacion. Lo cafè es un dels principals produches d'origina agricòla escambiats suls mercats internacionals, e sovent una contribucion màger a las exportacions de las regions productrises.


text:
Corbel
Corbel en arpitan (Corbel en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Corbel possedís tres de principalas pistas de aiga : lo Gringalet, lo Hyères e lo Guiers Viu. Lo Gringalet parteja la vallée de Corbel del nòrd al sud e lo Guiers Viu passa dins la siá frontièra sud, en los gargamèlas del Guiers. Lo Gringalet pren la siá font en la municipalitat, près dels Cruz, e se déverse en lo Guiers Viu. Lo riu del Hyères (o Hyère), per çò qu'es d'ela, pren la siá font al nivèl del caulet dels Parièrs e bassa cap a la municipalitat de Sants-Texans-de-Couz. Al nivèl de la vallée de Corbel, se la municipalitat es assée boisée e escarpée dins la siá frontièra sud (amb lo Guiers Viu), l'es mens al centre e al nòrd. Al nivèl del Caulet dels Egaux, i a mai de pradas e de superfícias planeges. Doas montanhas del massís de la Chartreuse se tròban sul territòri de la comuna : Ròca Veyrand (1356 m) e lo Thivelet), (1231m).
Lo vilatge de Corbel, centre de la municipalitat, a situat sul vessant es del Thimelet (o Thivelet), a aperaquí 17 km de Chambéry, per la D45 de contunh per la D1006. A l'altitud de Corbel (845m), entre Ròca Veyrand e lo Thivelet, se tròba lo vilatge dels Fiolins. Mai al nòrd de la municipalitat se tròban los pòbles dels Mathés (900m) aital coma aquel de las Cruz (1000 m), mas tanben las Burneys. Lo lotissement Morel e lo lotissement de La Cochette an situat en contrebas de la montanha del nom de la Cochette, aital coma près del masatge caseriu dels Perrucons. De l'autre costat del vessant de la cadena montagneuse del Thimelet se tròba lo pòble dels Parièrs, près del caulet dels Egaux.
La commune de Corbel possède trois principaux courts d'eau : le Gringalet, l'Hyères et le Guiers Vif. Le Gringalet partage la vallée de Corbel du nord au sud et le Guiers Vif passe à sa frontière sud, dans les gorges du Guiers. Le Gringalet prend sa source dans la commune, à proximité des Cruz, et se déverse dans le Guiers Vif. La rivière de l'Hyères (ou Hyère), quant à elle, prend sa source au niveau du col des Égaux et descend vers la commune de Saint-Jean-de-Couz. Au niveau de la vallée de Corbel, si la commune est assée boisée et escarpée à sa frontière sud (avec le Guiers Vif), elle l'est moins au centre et au nord. Au niveau du Col des Egaux, il y a plus de prairies et de surfaces planes. Deux montagnes du massif de la Chartreuse se trouvent sur le territoire de la commune : Roche Veyrand (1356 m) et le Thivelet), (1231m).
Le village de Corbel, centre de la commune, est situé sur le versant est du Thimelet (ou Thivelet), à environ 17 km de Chambéry, par la D45 puis par la D1006. À l'altitude de Corbel (845m), entre Roche Veyrand et le Thivelet, se trouve le village des Fiolins. Plus au nord de la commune se trouvent les villages des Mathés (900m) ainsi que celui des Cruz (1000 m), mais aussi les Burneys. Le lotissement Morel et le lotissement de La Cochette sont situés en contrebas de la montagne du nom de La Cochette, ainsi qu'à proximité du hameau des Perrucons. De l'autre côté du versant de la chaîne montagneuse du Thimelet se trouve le village des Égaux, à proximité du col des Egaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
dins lo Modèl:XVIII sègle, la municipalitat de Corbel #conéisser una explosion démographique. La populacion es passada de 260 abitants l'an 1755 a 555 abitants l'an 1801. La municipalitat de Corbel i aguèt ligat al costat de Sant-Thibaud-de-Couz en lo moment de la Revolucion, de contunh mai tard, a aquel de las Escalièrs. dins lo Modèl:XIX sègle, la municipalitat èra relativament paura e poblada (580 abitants l'an 1848). La famine menaçava sovent las Corbelains perque la tèrra permetiá unicament de conrear la avoine e la poma de tèrra. Lo principal recors de la municipalitat èra lo comèrci, sustot l'exportacion de bòsc cap a Los Escalièrs e Chambéry. A partir de 1850, amb la creacion de la principala rota cap a Chambéry (la D45), la municipalitat se despobla, patís la èxode rurala, e vei la siá populacion dividida per doas en mens de cinquanta ans. Amb aquelas nòvas vias d'accèsses, la famine e la praubesa van progressivament desaparéisser/desaparéisser definitivament de la comuna. dins lo XX sègle, La riquesa de la municipalitat e lo nivèl de vida de la populacion aumenta considerablament. En 1994 a creat una rota #que connècta dirèctament Sant-Pierre-de Entremont a Corbel.
Au Modèl:XVIIIème siècle, la commune de Corbel connut une explosion démographique. La population est passée de 260 habitants en 1755 à 555 habitants en 1801. La commune de Corbel fut rattachée au canton de Saint-Thibaud-de-Couz lors de la Révolution, puis plus tard, à celui des Échelles. Au Modèl:XIXème siècle, la commune était relativement pauvre et peuplée (580 habitants en 1848). La famine menaçait souvent les Corbelains car la terre permettait uniquement de cultiver l'avoine et la pomme de terre. La principale ressource de la commune était le commerce, notamment l'exportation de bois vers Les Échelles et Chambéry. À partir de 1850, avec la création de la principale route vers Chambéry (la D45), la commune se dépeuple, subit l'exode rural, et voit sa population divisée par deux en moins de cinquante ans. Avec ces nouvelles voies d'accès, la famine et la pauvreté vont progressivement disparaître définitivement de la commune. Au Modèl:XXème siècle, La richesse de la commune et le niveau de vie de la population augmente considérablement. En 1994 est créée une route qui relie directement Saint-Pierre-d'Entremont à Corbel.


text:
"Los militants de las lengas regionalas, menam al dintre del Front d'Esquerra un debat ferotge sus la question de las lengas regionalas e avançam....." nos ditz la Marie Jeanne.
Aquel discors me confla, fa 50 ans al mens (dempuèi la lei Deixonne, que FM Castan èra contra amai) que los occitanistas comunistas dison que se baton per la lenga, contra lo nuclear etc, mes son dins la contradiccion absoluda a defendre eternalament un projècte qu'es antinomic amb lo projècte global de lor Partit, siá son devenguts esquizofrènics, siá considèran coma la màger part dels comunistas qu'es una question segondària e son pas onèstes (o son nècis !)
Cal èsser clar, son los actes que parlan, encara recentament es un elegit FdG que votèt contra la carta de l'occitan de la comuna de Tolosa, de tot biais es clar que i aurà pas jamai de co oficialitat per las lengas de França amb lo Mélenchon ! Es un enemic ferotge, se cal pas enganar. Apèli los occitanistas del FdG/PCF a crear un Front revolucionari federalista, lor farà de ben e farà de ben a Occitània, occitanizèm per de bon la vida politica occitana, preparèm nos per las comunalas venentas en presentar de centenats de candidat/a/s.
Dernière édition par Lafontan le Lun 16 Avr - 16:40, édité 1 fois


text:
Èuro
L’èuro es la moneda comuna dels 28 estats de l’Union Europèa (UE) — e la moneda unica de 19 estats membres pel moment — que succedís a l’ECU (European Currency Unit, o « unitat de compte europèa ») que n'èra la moneda comuna. Es la moneda comuna de facto de certans estats e territòris, coma Kosovo.
L’èuro es administrat per la Banca Centrala Europèa que ne contraròtla l'emission.
Lo simbòl ISO 4217 de l'èuro es EUR, lo simbòl usual es €. Es devesit en 100 cents o centims.
Maitas lengas flexionalas li aplican lors règlas gramaticalas abitualas (plural, partitiu), d’autras se conforman a la règla edictada d’invariabilitat. Vejatz tanben l'article detalhat :
Somari
- 1 Las pèças e los bilhets en èuros
- 2 Adesion dels Estats europèus a l'èuro
- 3 L’èuro e las autras devisas europèas o ligadas
- 4 Valor de l'èuro
- 5 Aspèctes economics
- 6 Vejatz tanben
- 7 Nòtas
Las pèças e los bilhets en èuros[modificar | modificar la font]
Totas las pèças en èuros an una fàcia en comun (1, 2 e 5 centims : Euròpa dins lo mond ; 10, 20 e 50 centims : Euròpa coma una aliança d'estats ; 1 e 2 èuros : Euròpa sens frontièras) e una fàcia especifica al país ont la pèça es emesa (tanben per Mónegue, Sant Marin e lo Vatican, estats en union monetària amb lors vesins immediats que son estats autorizats d'estampar lors pròprias pèças).
Evidentament, totas las pèças son utilizablas dins totes los estats membres, per exemple una pèça amb lo retrach de Joan Carles a valor legala non solament en Espanha mas tanben en Finlàndia, en Irlanda...
Una novèla seria de pèças se deuriá tanben estampar a la fin del decenni 2000-2010, per tenir compte de l’alargament a 25 (actualament tres estats membres non participants a l’èuro son representats sus las diferentas pèças).
Los bilhets an una maqueta comuna a tota la zòna èuro. Los ponts, pòrtas e fenèstras dels bilhets simbolizan la dobertura d’Euròpa sus la rèsta del mond e los ligams entre los pòbles.
Una novèla seria de bilhets apareis a partir de la fin del decenni 2000-2010 per tenir compte de l’alargament de 2004 sus las cartas representadas.
Per la descripcion de las pèças de moneda e dels bilhets en èuros, reportatz-vos als articles seguents :
- las pèças en èuros destinadas a la circulacion ;
- las pèças commemorativas en èuros destinadas a la circulacion : pèças de 2 èuros, a rason d’una emission per an e per país ;
- las pèças de colleccion en èuros non destinadas a la circulacion.
- L'article Plaquetas e cofrets en èuro repren la descripcion dels cofrets FDC e BU oficials, d'extra-sets commemoratius e dels cofrets "bèla espròva"
- los bilhets de banca en èuros
Adesion dels Estats europèus a l'èuro[modificar | modificar la font]
Introduccion de l'èuro[modificar | modificar la font]
Aquela devisa foguèt introducha lo 1èr de genièr de 1999 a mièjanuèch, quand las monedas nacionalas dels païses participants, alara al nombre d'11, quitèron d’existir a part entièra e venguèron de simplas subdivisions de la moneda europèa.
Ça que la los bilhets e las pèças de las monedas nacionalas contunhèron d'èstre utilizats dins lors païses respectius, fins a l’introduccion dels novèls bilhets e pèças lo 1èr de genièr de 2002. Qualques unas de las ancianas devisas gardèron encara lor valor legala entrò la data finala del 28 de febrièr de 2002.
La data de fin de validitat de las monedas nacionalas vària d’un estat a l’autre. La primièra moneda que despareguèt foguèt lo Deutsche Mark, lo 31 de decembre de 2001 a mièjanuèch, las darrièras o faguèron lo 28 de febrièr de 2002: a aquesta data, totas las monedas quitèron d’aver una valor legala dins lors estats respectius.
Mas las bancas centralas dels estats de la zòna èuro contunhan d’acceptar los bilhets e pèças de las ancianas monedas per mai d'un an encara (2012 en França per certans bilhets).
Novèls membres de l'Union Europèa[modificar | modificar la font]
Tres primièrs païses, Estònia, Eslovènia e Lituània, an fach lo primièr pas (en davançant lors grands vesins aderents novèls) en integrant dempuèi lo 28 de junh de 2004 lo mecanisme de cambi europèu (MCE), successor del sistèma monetari europèu (coma abans Danemarc). Ara dins l’anticambra de l’èuro, deuràn passar al minimum dos ans dins lo mecanisme de cambi europèu (MCE) per esprovar l'estabilitat de lor devisa a respècte de l’èuro. Aquel mecanisme prevei la mantenença d'un taus mejan de cambi de l'èuro amb una variacion maximala de ± 15 %.
Atal, la corona estoniana es estada arrimada a la moneda unica al taus de cambi de 15,6466 unitats per un èuro (taus que prevaliá precedentament). Quitament, lo litas lituanian a conservat sa paritat fàcia a l’èuro (3,4528 litas per 1 èuro). Quant a la moneda eslovèna, lo tolar, son cors pivòt es estat fixat a 239,64 unitats per un èuro. Aquelas tres devisas devon ara (2004) se mantenir dins una benda de fluctuacion de ± 15 % a respècte d'aqueles corses pivòts durant los dos ans venent. L’adopcion de l’èuro poiriá alara èstre envisatjabla a partir de 2007.
L'entrada dels tres païses dins lo MCE es estada saludada, al començament de julhet de 2004, per un relèvament per l’agence Fitch de las notacions del deute a tèrme long en devisas (Estònia es ara notada A, Lituània A- e Eslovènia AA+). Seriá ça que la prematurat de pensar que l’adopcion de l’èuro es pas mai qu’una formalitat. En mai de l'estabilitat del cambi, los tres païses devon tanben s’estudiar a satisfar los quatre autres critèris del Tractat de Maastricht (taus maximum d'inflacion, ràcio minimum del sòlde budgetari a respècte del PIB, ràcio maximum del deute a respècte del PIB, taus maximum d’interès a tèrme long) tot en perseguissent lor ragantatge economic.
Dempuèi lo 15 de decembre de 2004, Estònia, a travèrs de l’Eesti Pank (la Banca Nacionala), a ja adoptat los dessenhs de la fàcia nacionala de las pèças en èuros que seràn emesas per 2006. Lo governador de l’Eesti Pank, Vahur Kraft, a revelat que lo venceire de la competicion per aquesta causida èra lo dessenh Hara 2 per Lembit Lõhmus qu'aviá obtengut 12 482 voses (mai de 27 % de las voses). Lo dessenh representa los contorns d’una carta d’Estònia e lo mot Eesti (que significa "Estònia" en estonian). Veire lo dessenh ganhaire : [1]. « I a pauc de païses en Euròpa qu'an un contorn tant polit e aisit de se remembrar. Lo simbòl es de bon memorizar » indiquèt l'artista. Veire totes los dessenhs del concors sus [2].
Lo 29 d'abril de 2005, Letònia, Malta e Chipre rejonhon tanben lo MCE. Letònia e Malta an pas pogut rejónher l'Union en 2007, Chipre desira d'o faire en 2008.
Lo 1èr de genièr de 2007, Eslovènia poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Lo 1èr de genièr de 2009, Eslovaquia poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Lo 1èr de genièr de 2014, Letònia poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Lo 1èr de genièr de 2015, Lituània poguèt adoptar l'èuro e rejónher l'Union monetària.
Bulgaria, qu'a signat son tractat d'adesion a l'Union (25 d'abril de 2005), envisatja d’integrar l’èuro tre lo mitan de 2009 (amb una entrada dins l’Union prevista pel 1èr de genièr de 2007). La Banca nacionala de Bulgaria manten lo novèl lev, ja dempuèi longtemps reliat al deutschemark, dins de condicions monetàrias fòrça rigorosas (1 € = 1,95583 novèl lev) — que deurián facilitar son entrada dins l’èuro. Romania a començat una importanta reforma del leu romanés en 2005 per èstre capabla d'integrar l'èuro en 2012.
Estats non aderents[modificar | modificar la font]
Dels tres membres de l’UE (a 15) non aderents, sol lo Reialme Unit e Danemarc an obtengut una clausa dicha d’opting-out, que lor permet de demorar en defòra de la moneda unica, quitament se venián a complir las condicions d’adesion, clausa confirmada pel Tractat de Roma de 2004.
En mai d'aquò lo Reialme Unit, contràriament a Danemarc, fa pas partida del MCE, quitament se complís las condicions del Tractat de Maastricht, perque desira pas de ligar lo cambi de la liura esterlina a l’èuro. Dempuèi que la liura esterlina a quitat lo defunt SME (basat sur l'anciana Unitat de compte europèa o ECU), son cors a conegut de variacions pus importantas a respècte de l’èuro que las autras monedas dels païses membres non aderents, especialament durant las doas primièras annadas de l’introduccion de l’èuro que s’èra temporàriament fortament despreciada a respècte del dolar american, de la liura esterlina e del franc soís. Aquesta inestabilitat iniciala es, çò sembla, resolguda, e dempuèi la liura esterlina seguís de biais pro pròche las evolucions del cors de l’èuro (se pòt notar tanben que lo franc soís s'es tanben estabilizat a respècte de l’èuro, e que compliriá ara las condicions d’entrada dins lo MCE, se la Soïssa e lo Liechtenstein decidissián de rejónher l'Union Europèa).
En revenge, Suècia s’es engatjada de rejónher a tèrme la moneda unica, tre que complirà las condicions del Tractat de Maastricht. En fach, en rason d’una opinion publica que demòra favorabla al manten de la corona suedesa, coma o pròva lo darrièr referendum a aqueste subjècte, Suècia complís pas tecnicament l’entrada dins lo MCE per èsser pas obligada d'adoptar automaticament la moneda unica.
Los 10 novèls Estats membres de l’Union Europèa en 2004 devon a tèrme integrar en primièr lo mecanisme de cambi europèu (MCE) puèi l’èuro (sièis o an ja fach e an rejonch atal Danemarc, sol a far partida del mecanisme de cambi europèu (MCE) abans l’alargament).
Per çò que concernís los dos membres venents de l’Union Europèa, Bulgaria a ligat sa devisa, lo lev, amb un taus fixe a l’èuro dempuèi 1999), mentre que Romania suprimiguèt lo 1èr de julhet de 2005 quatre zèros al leu romanés per integrar l’èuro en 2012.
L’èuro e las autras devisas europèas o ligadas[modificar | modificar la font]
Devisas europèas ligadas a l’èuro[modificar | modificar la font]
Dins l’Union Europèa e dels païses candidats a l’entrada dins l’Union, se tròban las monedas seguentas, qu'an totas integrat lo MCE:
- la corona danesa (DKK), amb drech d’opting-out que li permet de pas adoptar automaticament l’èuro, mas que participa ça que la al MCE;
- lo novèl lev bulgar (BGN), amb un taus fixe unilateral, que son país emetor es un membre de l’Union Europèa dempuèi 2007 e que vòl èstre membre del MCE.
Autras devisas ligadas a l’èuro[modificar | modificar la font]
Un certan nombre de devisas, fòra de l'Union Europèa, son ja ligadas a travèrs un taus de cambi, fixe o variable, a l’èuro :
- l’escut capverdian (CVE), precedentament ligat, fins a 1999, amb un taus de cambi fixe a l’escut portugués.
- lo franc CFP (XPF), precedentament ligat, fins a 1999, al franc francés amb un taus de cambi fixe de 0,055 FRF per 1 XPF, puèi 18,192 XPF per 1 FRF abans l’adopcion de l’èuro (autrescòps lo franc CFP, èra ligat coma lo franc Djibotí al dolar-aur dels Estats Units, abans de se ligar tornarmai al franc francés a l'ocasion de la demetallizacion del dolar) ;
- los francs CFA BCEAO (XOF) o BEAC (XAF), precedentament ligats, fins a 1999, al franc francés, amb un taus de cambi garantit (mas renegociable amb la Banca de França separadament per cada banca d’emission) de 100 XAF ou 100 XOF per 1 FRF, autrescòps 50 XAF ou 50 XOF per 1 FRF ;
- lo franc comorian (KMF), precedentament ligat, fins a 1999, al franc francés amb un taus de cambi garantit (mas renegociable amb la Banca de França) de 75 KMF per un 1 FRF ;
- lo marka de Bòsnia e Ercegovina (BAM), precedentament ligat, fins a 1999, al mark alemand amb un taus fixe de 1 BAM = 1 DEM a l'ora de la creacion d'aquesta devisa en 1997/98. La devisa èra precedentament apelada mark convertible. Consultar lo site de la SFOR).
- lo franc soís a d'en primièr continuat de flotar liurament a respècte de las autras devisas europèas, durant las 3 primièras annadas d’introduccion de l'èuro. Çaquelà, l'Union Europèa constituent mai de 60% d’escambis de Soïssa e de Liechtenstein, la Banca nacionala soïssa a unilateralament decidit de manténer lo cors del franc soís estable a respècte de l’èuro, per limitar lo risc de cambi, en constituent o convertissent un fons de resèrva en èuros. Durant las primièras annadas, lo fons de resèrva de las ancianas devisas nacionalas èra estat reduit aprèp lor conversion, mas aqueste fons es estat reconstituit e quitament aumentat per estabilizar lo cors.
Devisas europèas non ligadas a l'èuro[modificar | modificar la font]
Las monedas seguentas dels païses membres de l’Union Europèa o candidats a l’adesion son pas ligadas a l’èuro, siá perque lo país emetor dispausa del drech d’opting-out, siá perque complisson pas encara las condicions tecnicas d’adesion al MCE (selon lo traité de Maastricht), siá perque lor país emetor candidat a l’adesion dispausa pas d'una caissa d’emission assegurant la convertibilitat :
- la liura esterlina britanica (GBP), amb un drech d’opting-out, e desira pas de participar al MCE ;
- la corona suedesa (krona) (SEK), que son país emetor blòca tecnicament sa participacion al MCE per èstre pas obligat d’adoptar l’èuro ;
- la corona chèca (koruna) (CSK) ;
- lo forint ongrés (HUF) ;
- lo novèl zloty polonés (PLN) ;
- lo novèl lei romanés (RON), que son país emetor es un futur membre de l’Union Europèa ;
- la novèla liura turca (TRY), que son país emetor es candidat a l’Union Europèa ;
- la kuna croata (HRK), que son país emetor es candidat a l’Union Europèa (negociacions blocadas dins lo corrent de 2005, represas dempuèi) ;
- lo dinar sèrbe (CSD), que son país emetor es candidat, non oficial, a l’Union Europèa.
Valor de l'èuro[modificar | modificar la font]
Conversion de l’èuro dins las ancianas devisas dels païses membres[modificar | modificar la font]
La valor de l’èuro, exprimida dins las ancianas monedas d'aquestes païses, es la seguenta :
Taus de cambi de las devisas ligadas a l'èuro[modificar | modificar la font]
Los tausses de cambi oficials de las monedas ligadas a l’èuro son aquestes :
Nòta :
- *** Aquestas monedas utilizan pas lor benda de fluctuacion, e demòran de lònga fixadas a la valor centrala.
- La corona estoniana e lo litas lituanian son tanben ligats a travèrs una caissa d’emission mas an un marge de fluctuacion de 15 % (en mai e mens) coma membres del mecanisme de cambi europèu (MCE). Estònia e Lituània an rejonch lo MCE lo 28 de junh de 2004, lors monedas èran ja ligadas a l’èuro abans.
- Lo lat leton es dempuèi lo 1èr de genièr de 2005 ligat, pas mai al DTS del FMI, mas plan a l’èuro en vista de son entrada prochana dins lo MCE. La Banca de Letònia a fixat una variabilitat de 1 % al luòc dels 15 % del MCE. Letònia, Malta e Chipre an aderit al MCE lo 29 d'abril de 2005.
- Lo lev bulgar es ligat a l’èuro gràcias a una « caissa d’emission » (currency board) amb una valor egala a la de l’ancian deutschemark.
- En Serbia, l’èuro es tanben la moneda oficiala de Kosovo, província autonòma de la Republica Sèrba, administrada per l’ONU dempuèi 1999. La Republica de Montenegro l’a tanben adoptat per moneda oficiala.
- Soïssa fa pas partida de l'Union Europèa mas a causit unilateralament de manténer son franc soís estable a respècte de l’èuro.
- Lo dirham marroquin es ligat a l’èuro dins una benda de fluctuacion non definida oficialament.
Estimacion e evolucion de la valor de l'èuro dins las autras devisas[modificar | modificar la font]
Se l'èuro a plan succedit a l'ECU, las doas devisas son plan diferentas. En particular, l'ECU, qu'èra un panièr, conteniá de monedas coma la liura esterlina, que son pas estadas integradas dins l'èuro. Las doas devisas europèas an doncas coïncidit pas que brèvament, durant las oras de tampadura dels mercats entre la fin de 1998 e lo començament de 1999 e, se l'ECU existissiá encara, auriá ara una valor tota autra que l'èuro.
Se l'òm vòl reconstituir la valor qu'auriá agut l'èuro a respècte del dolar abans sa cristallizacion del 31 de decembre de 1998, conven d'utilizar lo taus de cambi fàcia al dolar d'una moneda nacionala, e de li aplicar son taus de conversion en èuro. Per exemple, se prendrà 6,55957 e se lo devesirà per la valor del dolar en francs francés. Lo resultat del calcul figura sul grafic çai contra pel franc francés (en roge) e lo deutschemark (en blau) per tot lo periòde que va de l'introduccion del regim dels cambis flotants per Richard Nixon al de l'èuro.
Durant los dètz ans precedent son introduccion, l'èuro auriá atal agut una valor mejana de l'òrdre de 1,1825 dolar US calculada amb lo franc francés e 1,20 dolar calculada amb lo deutschemark.
Lo mercat dels cambis pus actiu de l'èuro es plan evidentament lo mercat a respècte del dolar US. La paritat èuro/dolar es l'instrument financièr mai tractat dins lo mond. Es un indicator far, seguit jornalament per totes los mitans economics e financièrs.
Evolucion :
- 4 de genièr de 1999 : 1 EUR = 1,1680 USD
- 26 d'octobre de 2000 : 1 EUR = 0,8252 USD (cors pus bas dempuèi 1999, lo 24 de mai de 2006)
- 28 de decembre de 2004 : 1 EUR = 1,3633 USD
- 27 d'abril de 2007 : 1 EUR = 1,3682 USD
- 13 de julhet de 2007 : 1 EUR = 1,380 USD
- 28 de setembre de 2007 : 1 EUR = 1,4272 USD
- 31 d'octobre de 2007 : 1 EUR = 1,45 USD
- 20 de novembre de 2007 : 1 EUR = 1,48 USD
- 23 de novembre de 2007 : 1 EUR = 1,4967 USD
- 7 de març de 2008 : 1 EUR = 1,5464 USD
- 13 de març de 2008 : 1 EUR = 1,5645 USD (cors pus naut dempuèi 1999, lo 13 de març de 2008)
Fonts :
Aspèctes economics[modificar | modificar la font]
Dins qualques uns dels païses qu'an introduit l'èuro, una aumentacion de l'inflacion seriá estada constatada. Dins lo cas de França, aquesta seriá estada mal mesurada pels instruments de l'INSEE, e auriá concernit en particular de prètz practicats pels ipermercats. Lo ministre de las finanças francés, Thierry Breton, a degut prepausar ulteriorament un indèx especial ligat al cost del panièr de compras al supermercat per respondre a las criticas de las associacions de consomators.
L'èuro aviá per foncion de portar a travèrs la moneda unica, una coesion de las politicas economicas dels membres de l'Union europèa. La relativa subrevalorizacion actuala d'aquesta moneda limita lo cost dels aprovisionaments en matèrias primièras e energia, e indutz çaquelà un fren a las exportacions europèas. Certans economistas comparan la situacion dels païses europèus restats en defòra d'aquela moneda, que pòdon conservar una politica monetària autonòma pus fòrta en creissença, coma Anglatèrra. Certans movements sobeiranistas an desvolopat recentament lo tèma d'un retirament de l'èuro, que li atribuisson una pèrda d'identitat e de possibilitat de politica nacionala monetària.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Èuro (pèças destinadas a la circulacion)
- Èuro (pèças commemorativas de 2 èuros)
- Èuro (pèças de colleccion)
- Plaquetas e cofrets en èuro
- èurocent
- Èuro (bilhets de banca)
- Alain Billiet
- Euròpa
- èuro/dolar
- Zòna èuro
- Eurobilltracker
- Economia
- Union Europèa
- Moneda
- Moneda privada
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Curiositats[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Principals corses quotidians de l'èuro sus banque-france.fr (sit de la Banca de França)]


text:
Natal (Rio Grande do Norte)
Natal es la capitala de l'estat brasilièr del Rio Grande do Norte. Sa populacion èra estimada a 778 040 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 170 km².
Al començament del sègle XX, Natal èra una etapa de l'epopèa de l'aeropostala (linha Dakar-Natal).
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a l'extrèm nòrd-èst d'America del Sud. La vila a un airal total de 170 km ². En ela desboca a l'Atlantic lo riu Potengi. Lo clima es tropical e la temperatura mejana annala es de 26 º C.
Forma, amb las municipalitats de Parnamirim, Macaíba, Extremoz, São Gonçalo do Amarante e Ceará-Mirim, una region metropolitana, qu'arriba als 1.150.000 abitants.
Es una importanta vila toristica del Nòrd-èst de Brasil, amb mai de 2 milions de toristas per an. Es tanben la capitala d'estat brasilièra pus pròcha d'Euròpa e d'Africa.
Referèncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Estimativa de População Residente nos Municípios Brasileiros com Data de Referência em 1º de Julho de 2012. Accessat lo 27 de decembre de 2012.


text:
Ventiseri
Ventisari en còrs (Ventiseri en francés) es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ventiseri Es una municipalitat littorale situada sus la còsta es de la Corsega, al sud de la plana orientala, la una de la set comuna del costat de Prunelli-di-Fiumorbo.
Ventiseri est une commune littorale située sur la côte est de la Corse, au sud de la plaine orientale, l'une des sept communes du canton de Prunelli-di-Fiumorbo.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Fürstenfeldbruck (179)
Liste des communes
Germering
Ville de Germering, localité de l'Allemagne de 37 000 habitants.
La mairie de Germering a une adresse e-mail et un site Internet.
Fürstenfeldbruck
Ville de Fürstenfeldbruck, localité de l'Allemagne de 34 000 habitants.
La mairie de Fürstenfeldbruck a une adresse e-mail et un site Internet.
Olching
Ville d'Olching, localité de l'Allemagne de 25 000 habitants.
La mairie d'Olching a une adresse e-mail et un site Internet.
Puchheim
Ville de Puchheim, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Puchheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Gröbenzell
Ville de Gröbenzell, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Gröbenzell a une adresse e-mail et un site Internet.
Maisach
Ville de Maisach, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Maisach a une adresse e-mail et un site Internet.
Eichenau
Ville d'Eichenau, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Eichenau a une adresse e-mail et un site Internet.
Emmering
Ville d'Emmering, localité de l'Allemagne de 6 300 habitants.
La mairie d'Emmering a une adresse e-mail et un site Internet.
Mammendorf
Ville de Mammendorf, localité de l'Allemagne de 4 500 habitants.
La mairie de Mammendorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Moorenweis
Ville de Moorenweis, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie de Moorenweis a une adresse e-mail et un site Internet.
Türkenfeld
Ville de Türkenfeld, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Türkenfeld a une adresse e-mail et un site Internet.
Grafrath
Ville de Grafrath, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Grafrath a une adresse e-mail et un site Internet.
Alling
Ville d'Alling, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie d'Alling a une adresse e-mail et un site Internet.
Egenhofen
Ville d'Egenhofen, localité de l'Allemagne de 3 200 habitants.
La mairie d'Egenhofen a une adresse e-mail et un site Internet.
Schöngeising
Village de Schöngeising, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie de Schöngeising a une adresse e-mail et un site Internet.
Althegnenberg
Village d'Althegnenberg, localité de l'Allemagne de 1 800 habitants.
La mairie d'Althegnenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Mittelstetten
Village de Mittelstetten, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie de Mittelstetten a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberschweinbach
Village d'Oberschweinbach, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie d'Oberschweinbach a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 30 de juny de 2011
Occitan general
En tot cas, se consideram lo centenat de blògs escriuts aumens parciaument en occitan, l'occitan mes emplegat peus blogaires qu'ei gascon (aranés inclús), seguit peu lengadocian (plan soent en ua varietat diferenta deu dit "occitan generau"), e puish, luenh darrèr, que'n trobam redigits en lemosin o en provençau. Pas arren en auvernhat ni en vivaro-aupin, que jo sàpii, e qu'ei pecat.
Avetz dit: occitan general????
12 comentaris:
- Maime ha dit...
-
P'un essai de normatizacion, manca l'emplec de la grafia classica, marchet emb l'occitan. Los locutors ne'n vòlen pas.
- 30 de juny de 2011 a les 9:55
- lomahon ha dit...
-
"L'estat naturau" d'ua lenga qu'es la varietat.L'arrefús caparrut de préner en carga aquesta realitat mia a la denegada de "l'occitan estandard".
Se ne soi pas briga estonat d'aquesta resulta, ne'n soi pas tanpauc encantat. Pr'amor aquò muisha que n'am pas capitat a encaminar sus ua dralha intelligenta.
Chic o hèra lo gascon qu'a viscut, e au contra de çò dit peus normalizaires, n'a pas guaire cambiat dempuish lo 10au sècle. N'i a pas jamei avut en Gasconha ua "koine" occitana. E pr'amor d'aquò dehenerèi dinc au cap lo GASCON!!!Cap e tot!
P. Morà
- 30 de juny de 2011 a les 21:27
- Jordi Riera ha dit...
-
Plan bon escrit! Breu e contundent. Mas... ei possible un occitan generau que non entre eth conflicte entre eth gascon e eth lenguadocian?
Tal volta, deuant era situacion actuau serie mès intelligenta parlar d'un estandard lenguadocian, d'un de gascon, d'un de lemosin... Hèts damb sabença (Que s'avenguen entre eri)? Coma u tipus d'estandard catalan, qu'accèpte es formes baleares e valencianes, totun mès accentuat, digui.
Salut!
- 1 de juliol de 2011 a les 19:47
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Maime: sembla plan que no'n volen pas, efectivament. O en tot cas pas aqueth qui ns'ei prepausat.
Lomanhon: En gascon, qu'avem dejà dus estandards o duas lengas: un estandard biarnés e un aute qu'ei aranés. Aparentament, que'ns manca un tresau entaus gascons sensu stricto, qu'ei a díser un estandard qui sia reconegut e emplegat com tau peu monde de Gasconha qui non sia ni biarnés ni aranés.
Jordi Riera: Un occitan generau serie estat possible en tot cas tecnicaments. Practicaments, es linguistes s'an refusat de hèr-ne un e es occitans no'n vòlen cap. Voi parlar d'un occitan de base pluridialectau, hèit a partir de mès d'un dialècte, gascon inclús L'occitan actuau dit generau qu'ei de base monodialectau, hèit de manèra completaments independenta deu gascon, e donques inacceptat e inacceptable com occitan generau.
E era pregunta de hons: se vòlen es occitans un occitan unificat? Era responsa que semble negativa.
Alavetz, era norma pluricentrica de l'occitan serie ua bona idèa ? Òc, segur! Totun era diferència entre aguest concèpte e lo de lengas d'òc multiplas qu'ei fina. E aguest projècte qu'ei complicat fòrça pera existéncia deth gascon, que presente trets pro diferenciat des autes varietats, encara mès que non pas eth catalan segon Pèire Bec. A mes, eth gascon qu'ei dialectaument fòrça complèxe, mès que non pas eth catalan. Es normes gascones que son tanben multiples, aumens ua norma biarnesa, ua norma aranesa, e cap gaire de normes aplicades peths gascons sensu stricto. Es teoricians d'ua lengua occitana unica damb normes multiples qu'an estat incapables d'aplicar aguest projècte ath gascon en tot prepausar ua norma unificada gascona realista. Domergue Sumien n'i ei pas arribat. N'a cambiat de versions, les proposicions que hasquec laguens era sua tesi, non les aplique cap arrés, ne tampòc eth quite Sr Sumien. Arrés non l'a pas jamès seguit. Era arrason qu'ei dobla, ce'm semble. Es gascons son com la rèsta deus occitans, son estacats ara sua lengua locau. A mès, son guaire interessats per ua lengua massa artificiau e encara mens per ua norma que semble voler hèr deth gascon un dialècte deth lengadocian. Dialècte der occitan, possible encara que debatut, dialècte deth lengadocian, segur que non.
- 2 de juliol de 2011 a les 5:22
-
-
Bonjour,
La semaine dernière, j'ai envoyé quelques messages, anonymes il est vrai (internet est un lieu trop insécure parfois), à un site que j'ai découvert par hasard et qui s'intitule "Iniciativa per Occitània". Quelques uns de ces messages étaient très potaches et ont été justement censurés. D'autres étaient très critiques quant au mythe de Nation occitane qui est développé sur ce site. Allez-y, c'est proprement effarant. Eux sont bien des normalisateurs occitans/languedociens et des castrateurs de gascons. Le plus grave est que mes messages critiques vis à vis de leur nation occitane à construire ont tous étés censurés. Plus risible encore, des passages où apparaissaient les mots "conneries" et "bout du con" (juron toulousain bien connu) ont étés rayés et remplacés par la mention "supprimé parce qu'outrageux". Cela m'a mis en colère et je leur en ai fait part, message censuré. Par contre, les thuriféraires de la Grande Occitanie n'y sont pas censurés même quand ils écrivent le mot "connerie", un certain Francesc, auquel j'ai répondu au sujet d'une erreur qu'il faisait quant à la langue basque et à l'identité basque (message censuré).
Je suis basque et j'ai vertement critiqué leur jacobinisme méridionalo-languedocien, en leur demandant s'ils connaissaient un peu votre Histoire, à vous nos voisins gascons, pour vouloir vous annexer à l'Occitanie. Mon message était très correct et très argumenté, il a été a nouveau censuré. Nouveau message pour me plaindre de leur censure et leur dire qu'on n'allait pas beaucoup rigoler dans leur futur Etat occitan. Censuré également. Les occitanistes de "Iniciativa per Occitània" sont de tristes sires intolérants, les masques occitanistes tombent parfois. Si vous voulez avoir une idée de la langue que les futurs "Occitans" parleront, allez voir. Ce ne semble pas être du gascon, même si je ne connais pas très bien cette langue. Le milieu occitaniste est assez navrant vu de l'extérieur.
- 4 de juliol de 2011 a les 19:10
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anònim: Malàia! Que i a causas que non cau pas discutir, pr'amor que son deu caire deu dògme o de l'acte de he. En tot cas, perqué non signatz pas los comentaris? A jo, los comentaris completament anonims non m'agradan pas briga.
Quant a saber se Gasconha ei occitana o non, que cau remarcar qu'a ua majoritat de gascons (prenguts au sens larg, qu'ei a diser bearnés inclús), la lor occitanitat de principi no'us pausa nat problèma. E, per jo com per mantuns autes, occitanitat n'ei pas incompatibla dab gasconitat. Lo problèma qu'ei enlòc mes: qu'ei lingüistic.
- 4 de juliol de 2011 a les 22:00
-
-
Bonjour Joan deu Peiroton,
Je suis en fait charnègou, c'est à dire que je possède le basque et le gascon, le gascon mieux que le basque d'ailleurs. Généralement, je signe mes courriels mais, dans la mesure où je me suis assez éloigné du gascon pour me consacrer à la cause basque, je ne participe que de très loin aux démêlées entre occitans et gascons. Ce petit monde occitaniste qui tourne en boucle dans son bocal et se cogne sans cesse aux parois d'un dogme assez infect m'agace au plus haut point. Quant aux occitanistes gascons (une poignée) et béarnais (une grosse poignée), ils sont assez incompréhensibles et me semblent atteints de schizophrénie. Je dois vous dire que le milieu "abertzale" basque regarde, quand il les regarde, avec amusement les gesticulations et le blablabla occitanistes, qui pour le coup sont véritablement risibles.
Cher Joan deu Peiroton, nous aurons peut-être l'occasion de nous rencontrer un jour prochain si vous vous mettez en relation avec Tederic, webmestre de Gasconha.com, et que vous lui parlez du 15 juillet.
Connaissez-vous le site NABARLUR? Je vous le conseille vivement.
Avec mes amitiés.
- 5 de juliol de 2011 a les 11:31
- Maime ha dit...
-
Bonjour anonyme.
"Dogme assez infecte" comme vous y allez ! Les occitanistes d'Iniciativa per Occitània ne sont que des indépendantistes, des nationalistes démocratiques comme on dirait en Espagne, plus proche des catalanistes que des abertzales il est vrai. Que leur concept de nation occitane soit contestable, sans aucun doute, tous les concepts de nation le sont.
Par contre, il ne sont pas du tout représentatif de la majorité des occitanistes. Malgré les fantasmes des jacobins, des gasconnistes et des provençalistes, les occitanistes considèrent que la nation occitane n'existe pas, qu'ils sont français de culture et de langue occitanes, qu'il faudrait juste les reconnaitre comme tel et enseigner leur langue. C'est comme si dans le mouvement basque, les euskatzales étaient majoritaires par rapport aux abertzales et aux jeltzales. Le mouvement occitaniste politique est minoritaire (et dedans les indépendantistes/nationalistes le sont encore plus) et la majorité des occitanistes considèrent que leur combat est culturel mais pas politique. C'est ça aussi, à mon avis, qui doit faire rire les abertzales.
- 8 de juliol de 2011 a les 9:52
- jp la rapieta ha dit...
-
'Quò que pause coma question es pas tant de saber quò qu'es « l'occitan generau », que quò sembla la linga quò qu'es la vacha ridenta au formatge, non, quò que me damande es : ente son los auvernhats, los aupins sus la tiala per prener 'na plaça faça a l'occitan blos ?
Malaürosadament, la plaça es presa per un barlòc sus 36-15occitan e lu restant se fai pas veire. Segur, n'i a pas nonmas la tiala dins la vita, mas, au jorn d'auèi es un quauquaren « de bon d'i estre ».
E bravò per las fòrças gasconas, emai me songesse que los provençaus erián los mai nombròs.
- 11 de juliol de 2011 a les 10:07
- 賈尼 ha dit...
-
@tot lo monde: Soi sòci d'Iniciativa e posquèri legir los messatges del sénher Anònim. Èran francament vulgars e plens d'insultas cap als occitanistas en general e a Iniciativa en particular. Cal pas que raconte d'istuèras.
- 13 de juliol de 2011 a les 11:23
-
-
Monsieur le dernier intervenant,
Vous êtes un menteur, ces messages étaient potaches et se moquaient de vous, sans plus. Vous vous prenez pour qui à ne pas accepter de vous faire un peu malmener? D'autres messages, qui allaient plus au fond des choses, ont également étés censurés. Vous refusez simplement le dialogue quand vous êtes mis en difficulté et ne pouvez plus avoir recours à votre catéchisme occitaniste, à vos formules toutes faites, à votre prêt-à-penser éculé. Dans votre future dictature occitane, on ne va pas rire tous les jours. Vous êtes des nullités, des Jean-Foutre, des tristes sires sans humour et un groupuscule, heureusement, assez ridicule.
Je ne vous salue pas et vous déconseille, vous ou vos amis occitanistes, de venir polluer les manifestation abertzale, comme vous le faîtes parfois avec votre bannière occitane, dans laquelle mon groupe sera. Je vous garantis que nous vous ferons remballer vos drapeaux de parasites.
- 20 de juliol de 2011 a les 14:21
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Anonim: de retorn de vacanças, qu'èi trobat lo vòste darrèr comentari. N'ei pas acceptable. En aqueth debat de l'occitanisme, gasconisme etc, com en d'autes, non podem pas tolerar l'intolerància, ni acceptar la violéncia -verbau o fisica- e la manca d'arrespècte. N'èi pas censurat lo vòste comentari pr'amor non soi pas de temperament censuraire, totun qu'ac disi brac e clar: non tròbi pas acceptable un comentari d'escantilh injuriós. La divergéncia d'opinion e de sensibilitat n'an pas d'èster un motiu de violéncia quina que sia . S'avetz arguments de hèr vàler, qu'ac podetz hèr tranquillament e shens violéncia, en vos pregar.
- 31 de juliol de 2011 a les 6:24


text:
1778
Aquesta pagina concernís l'an 1778 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Publicacion a Londres del primièr numèro del jornal "The Times".
- 10 de julhet - Loís XVI de França declara guèrra al Reialme Unit.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. Kenfu Adam e Hailu Adara s'alièron per menar una campanha còntra Begamber. Aprofichant la mòrt dau governador Wand Bewossen, capitèron de pilhar Filakit Gereger la capitala de la província. Lo novèu governador de la region, Boqatu, capitèt de s'enfugir e de reünir una armada per contuniar lo combat.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
En febrier, signatura d'un tractat d'aliança francoestatsunidenca. L'ajuda francesa, que sa flòta ataquèt totei lei possessions d'Anglatèrra en America dau Nòrd, dins lei Caribas, en Euròpa e ais Índias, anava venir un sostèn preciós per leis Insurgents. D'autra part, divèrseis estats ratifiquèron la declaracion d'independéncia deis Estats Units e intrèron oficialament dins l'Union : Georgia (2 de genier), Connecticut (9 de genier), Massachusetts (6 de febrier), Maryland (28 d'abriu), Carolina dau Sud (23 de mai), Nòu Hampshire (21 de junh) e Virgínia (25 de junh).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Tiera de catastròfas que causèron de miliers de mòrts a Kyoto (venguda deis aigas) e a Kagoshima (erupcion de Sakurajima).
Arts[modificar | modificar la font]
- 10 d'agost - Wolfgang Amadeus Mozart compausa la siá darrièra sinfonia, nº 41.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Arthur Schopenhauer, filosòf alemand (m. 1860)
- 25 de febrièr - José de San Martín, militar, libertator d'Argentina e Peró (m. 1850)
- 20 d'agost - Bernardo O'Higgins, militar, cap de l'independencia de Chile (m. 1842)
- 23 de setembre - Mariano Moreno, avocat, intellectual e òme politic argentin (m. 1811)
- 24 d'octobre - Rafael Urdaneta, president de la Granda Colómbia (m. 1845)
- 14 de novembre - Johann Nepomuk Hummel, compositor austriac (m. 1837)
- 6 de decembre - Louis Joseph Gay-Lussac, quimista e fisician francés (m. 1850)
- 17 de decembre - Humphry Davy, quimista anglés (m. 1829)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Carl von Linné, scientific suedés (n. 1707)
- 30 de mai - Voltaire, filosòf francés (n. 1694)
- 2 de julhet - Jean-Jacques Rousseau, filosòf francés (n. 1712)
- Jean François Galaup, comte de La Pérouse, navegaire francés (n. 1741)