text:
Edat del Bronze
L'Edat del Bronze es lo nom balhat pels arqueològs a una fasa dins la cultura umana, intermediària entre l'Edat de la Pèira e l'Edat del Fèrre, quand las armas e las aisinas foguèron, coma una règla generala, fargadas de bronze.
Es un periòde de la civilizacion caracterizat pel desvolopament de la metallúrgia e de las tecnicas d'extraccion del coire e dels minerals que permetèron la fabricacion d'aliatges per obténer lo bronze. Fa partida de la preïstòria e seguís lo Neolitic dins la màger partida del mond. Se desvolopèt en Euròpa entre 1800 e 700 abC dividida en tres fasas: lo Bronze Ancian de 1800 a 1500 abC, lo Bronze Mejan de 1500 a 1200 abC e lo Bronze Final de 1200 a 700 abC. Per l'Orient Mejan s'establisson las datas seguentas: lo Bronze Ancian de 3500 a 2000 abC, lo Bronze Mejan de 2000 a 1600 abC e lo Bronze Final de 1600 a 1200 abC.
Se caracteriza per la creissença demografica, l'abandon parcial de la transumància (migracions sasonièras) e la tendéncia lenta al sedentarisme. L'òme viu generalament dins de baumas mas tanben dins de tucs estrategics e dins de vilatges abrigats. L'inumacion (enterrament) se fa dins de baumas e de dolmèns probablament bastits de per abans, ara tornar utilizats, en mai d'autres novèls. Son caracteristicas las ponchas de sageta e los objèctes de pimpa. L'art presenta de figuras de pèira e de dessenhs de scènas de mòrt. La descobèrta del coire, de l'estam e del bronze, faguèron se mòure mantun pòble en cèrca d'aquestes metals, emportant amb eles lors règlas culturalas e lors tecnicas. L'utilizacion del metal fa créisser la complexitat de l'estructura sociala de las comunautats, e apareisson de luchas tribalas. Lo mestritge del metal determinava lo poder e la riquesa, çò que donèt naissença a una minoritat de priviliegiats, en front d'una majoritat de subordinats. Las culturas neoliticas vivián dins los plans e practicament avián pas d'armas, mas ara se fan de besonh per las guèrras entre grops opausats. Tre abans 1700 abC, los besonhs defensius dels grops fan que bastiguèron lors abitats en luòcs de bon defendre; dins los cavòts començan d'abondar las armas. Dins la Peninsula Iberica l'Edat del Bronze es marcada per l'existéncia de doas culturas que començan al Neolitic: la cultura de l'Argar, nomenada tanben cultura almerienca - Fasa III, successora de la cultura de Los Millares o cultura almerienca - Fasa II, d'origina orientala, benlèu siriana, amb de possiblas influéncias egipcianas. E la cultura campanifòrma. Lo coire foguèt lo primièr material que los metallurgistas aprenguèron de trabalhar e pus tard, de durcir amb d'estam. Mantun pòble trabalhèt lo bronze sens aver conegut lo coire o utilizèt los dos a l'encòp, mas aquò foguèt pas lo cas general encara que se produsiguèt fòrça sovent perque los pòbles utilizavan çò que ne dispausavan dins lors territòris. Lo coire s'obten en d'epòcas e de luòcs divèrses. L'emplec del coire en Orient Mejan remonta a una data anteriora a 4000 aC (benlèu tanben cap a 5000 aC). L'aliatge considerat corrècte èra 90-10 mas dins un grand nombre de descobèrtas arqueologicas la proporcion es tostemp inferiora a 94-6. Lo coire èra abondós en Chipre, que ancianament se disiá Alashiya, e apuèi se nomena Cyprium, derivat del mot coire (l'entretòc arribe al latin ont "coire" es cuprum). L'aur es anterior al bronze e benlèu al coire. Tanben dins la meteissa epòca que lo coire apareisson l'argent e lo mercuri; d'en primièr s'utilizèt l'estam per durcir lo coire, de còps mesclat amb de zinc. Per contra encara se mestrejava pas la tecnica de la fusion del fèrre. Lo coire s'obten de la malaquita e de l'azurita, e rarament dels sulfurs de coire. S'obtenon los nomenats coires negres, coire en brut e d'autras varietats. Lo coire se fond a 1 200 °C (mens que l'argent mas mai que l'aur). Se trapava dins la cuprita (coire roge), la tenorita (coire negre), la chalcorina e la covellina (combinada amb de sofre). Las piritas de coire (erubescita, bornitas e tetraedritas) èran una combinason de coire amb de sulfurs metallics. Tanben i aviá de coire dins fòrça minerals e dins mantuna sal (coma l'azurita e la malaquita). Los fondedors de bronze utilizavan de mòtles de pèira. Lo mòtle se compausava de doas parts: una d'elas ont avián fach l'uet (extrèmament afinat e precís) de l'objècte per crear, en mai d'una dobertura separada. Dins l'uet se li tirava lo metal fondut e dessús se flocava una pèira plana a manièra de tapa. Quand lo metal fondut se refredava s'introdusiá un conhet dins la dobertura per tal de separar lo mòtle de la tapa, e s'obteniá la figura. Pasmens, existisson pas força pèças de bronze. Lo material èra pas abondós. Se mestrejava la tecnica mas mancava la matèria primièra.


c: text/html

text:
Camelus bactrianus
Lo camèl de Bactriana o camèl domestic (Camelus bactrianus) es un artiodactil natiu de las estèpas de l'Asia de l'èst. Lo camèl de Bactriana a doas bòças dorsalas grassosas, alara que lo dromedari n'a pas qu'una.
La populacion de 1 400 000 camèls de Bactriana es gaireben entièrament domesticada, mas en octobre de 2002, los 950 individús encara a l'estat salvatge al nòrd-oèst de la China e en Mongolia son estats plaçats sus la lista de las espècias menaçadas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lista de discussion e de difusion suls camèls e dromedaris
- Site del Cirad subre los grands camelids
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 625026 Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia IUCN : espècia Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia CITES : espècia Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Camelus bactrianus Linnaeus, 1758 (fr+en)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Publicat en « La Setmana » n°713 (7 au 13/05/09)
Lo rencontre entre lo primièr ministre espanhòl e lo president de la Republica francesa a desembocat sus qualques decisions pertocant los transpòrts mas a fait, ça que la, qualques decebuts. Es lo cas dels que defendon la reabertura de la linha transpirenenca entre Bordèu e Saragossa que passa per Pau e Huesca. (…)
Los aragoneses son decebuts e las discussions dins la premsa aragonesa son estadas pro duras pel govèrn autonomic. Del costat aquitan i a pas agut tròp de comentaris mas es vertat que la posicion dels dos Estats pausa problèma. Daissan pas a las doas regions de l’un e l’autre costat del Pirinèus la possibilitat de reglar solas aquela question. (…)
Dins lo domeni dels transpòrts tanben, e per anar dins un sens que permet de limitar lo nombre de camions que se passejan sus las rotas, que travèrsan los Pirinèus e que se tròban puèi sus las rotas de totas las regions occitanas, se decidiguèt de dubrir (en fin !) çò qu’apèlan las autorotas de la mar. Doas linhas seràn dubèrtas entre Gijòn e Nantas e una autra entre Algesiras Vigo e Le Havre. Segon çò qu’es previst aquò deuriá permetre de tirar cent mila camions de las rotas cada an.
Mots-clés : Camion
, Coopération
, Déplacements
, Rail
, Transports
Ce bulletin a été publié le Lundi 18 mai 2009 22:48 et est classé dans Déplacements, Développement Durable, En òc, Europe, Méditerranée, Transports Vous pouvez suivre les réponses à ce bulletin avec le fil RSS 2.0. Vous pouvez répondre, ou faire un rétro-lien depuis votre site.


text:
Sent Launart (Gers)
Sent Launart qu'ei ua comuna francesa, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sent Launart sus lo sit de la Comunautat de Comunas Còr de Lomanha
- Sent Launart sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau


text:
Treglonoù
Treglonoù en breton ( Tréglonou /Treglonoù en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Al Sègle XVI, Tréglonou fasiá partida de la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan [1].
- Au Sègle XVI, Tréglonou faisait partie de la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan [2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Perès, Bernard Tanguy, Los bens de la Corona en la sénéchaussée de Brèst e Sant-Renan, d'après lo rentier de 1544, Institut cultural de Bretanha, 1984.
- ↑ Jean Kerhervé, Anne-Françoise Perès, Bernard Tanguy, Les biens de la Couronne dans la sénéchaussée de Brest et Saint-Renan, d'après le rentier de 1544, Institut culturel de Bretagne, 1984.


text:
Wanchy-Capval
Wanchy-Capval es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se tròba dins lo país del Talou, #que reven als vallées situadas entre lo Scenari picard e lo Scenari cauchois.
La commune se trouve dans le pays du Talou, qui correspond aux vallées situées entre la Plateau picard et le Plateau cauchois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a #èsser desservi per la linha de camin de fèrre secondaire Amians - Aumale - Envermeu de 1906 a 1947.
Le village a été desservi par la ligne de chemin de fer secondaire Amiens - Aumale - Envermeu de 1906 à 1947.


text:
Dustin Hoffman
Dustin Lee Hoffman (Los Angeles, 8 d'agost de 1937) es un actor, comedian e realizador american dels mai famoses. Venguèt celèbre internacionalament gràcias a son interpretacion dins lo film Lo Laureat e sa capitada se faguèt mai intensa amb divèrses films coma per exemple Macadam Cowboy (1969), Little Big Man (1970), Los gosses de palha, Papillon, Marathon Man, Kramer contra Kramer, Tootsie, Rain Man, Hook demest mantun autre. Sas interpretacions foguèron guerdonadas amb un Òscar de melhor actor per Kramer contra Kramer e Rain Man, cinc Golden Globes, quatre Baftas, tres Drama Desk Awards, un Genie Award e finalament un Emmy Award. Dempuèi 2012 se consagra a la realizacion qu'entamenèt amb lo film Quartet.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dustin Hoffman nasquèt en 1937 a Los Angeles, dins una familha de classa mejana d'origina jusieva, qu'aviá sas originas en Ucraïna e en Romania. Es lo segond enfant d'Harry Hoffman que trabalhava coma decorador dins los estudis de la firma cinematografica Columbia Pictures e de Lillian Hoffman (nascuda Gold). Son fraire ainat, Ronald, es avocat e economista. Dustin se diplomèt a la Los Angeles High School en 1955 e se destinava inicialament a l'estudi de la medecina qu'entamenèt al Santa Monica College. Pasmens al cap d'un an Dustin abandonèt l'universitat e partiguèt estudiar l'art dramatic a la Pasadena Community Playhouse primièr, abans de se n'anar a Nòva York pr'amor d'i seguir los corses del celèbre Lee Strasberg, a l'Actor's Studio. Quand anoncièt a la familha que voliá venir actor, sa tanta Pearl li diguèt: «Pòdes pas èsser actor, siás pas pro polit».
Sa carrièra comencèt a debon en 1964 quand participèt a une pèça de teatre escricha per Samuel Beckett, En esperar Godot. Durant son interpretacion d'un nazi transvestit e gibós dins Eh ? a Broadway, Mike Nichols lo remarquèt e li prepausèt lo ròtle principal del film Lo Laureat en 1967, çò que li portèt una nominacion a l'Oscar del melhor actor. Hoffman i interpretava lo personatge de Benjamin Braddock, que torna dins sa familha sortida de la nauta borgesiá de California aprèp l'obtencion de son diplòma universitari e se vei implicat dins una aventura amb Dòna Robinson, la femna de l'associat de son paire. En mai de 1969 se maridèt amb Anne Byrne.
En 1982, son interpretacion dins Tootsie que s'i desguisava en femna per trobar un trabalh d'actor e sortir del caumatge li portèt una consagracion internacionala e un enòrme succès comercial, çò que li valguèt una cinquena nominacion per l'Oscar del melhor actor.
Foguèt operat del cancèr en agost de 2013.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1967 The tiger comes out
- 1967 The Graduate
- 1968 Madigan's Millions
- 1969 Midnight Cowboy
- 1969 John and Mary
- 1970 Little Big Man
- 1971 Who Is Harry Kellerman and Why Is He Saying Those Terrible Things About Me?
- 1971 Straw Men
- 1972 Alfredo, Alfredo
- 1973 Papillon
- 1974 Lenny
- 1976 All the President's men
- 1976 Marathon Man
- 1978 Straight Time
- 1979 Agatha
- 1979 Kramer vs. Kramer
- 1982 Tootsie
- 1985 Death of a Salesman
- 1987 Ishtar
- 1988 Rain Man
- 1989 Family Business
- 1990 Dick Tracy
- 1991 Billy Bathgate
- 1991 Hook
- 1992 Hero
- 1995 Outbreak
- 1996 American Buffalo


text:
Goin
Goin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Enclave E fief de la châtellenie de Amance Lorraine en lo Saulnois.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- La distincion levava de la familha de Commercy, pòrti de contunh de Lorraine, Charles III de Lorraine.
- Enclave et fief de la châtellenie d'Amance Lorraine dans le Saulnois.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- La seigneurie relevait de la famille de Commercy, puis duc de Lorraine, Charles III de Lorraine.


text:
Sherlock Holmes
Sherlock Holmes es un personatge de ficcion, un detectiu anglés de la fin del sègle XIX e de la debuta del sègle XX. Apareguèt per primièr còp publicat en 1887. Foguèt ideat per l'autor escocés e mètge a l'encòp: Sir Arthur Conan Doyle. Sherlock Holmes, un brilhant detectiu de Londres, es celèbre per son biais d'emplegar la logica e l'observacion astuciosa per tal de resòlvre los cases e enigmas. Es probable lo detectiu de ficcion mai famós del mond, e es sens dobte lo personatge literari mai conegut e de bon reconéisser universalament.
Arthur Conan Doyle escriguèt quatre romans e cinquanta-sièis istòrias cortas que i figurava sa creacion. Gaireben totas èran contadas per l'amic e biograf de Holmes, lo Dr. John H. Watson, amb l'excepcion de las doas narradas pel quite Holmes e de doas autras escrichas a la tresena persona. Las istòrias apareguèron bèl primièr dins los romans de revista en fasciculs, subretot dins The Strand, sus un periòde de quaranta annadas. Aqueste biais de publicar èra plan abitual en aquel temps: las òbras de Charles Dickens espeliguèron del meteis biais. Las istòrias cobrisson un temps que va de 1878 fins a 1903, amb un cas final en 1914. Se legisson tant per their characterisation e lo mond estilizat de la fin de l'epòca victoriana ont se debanan que pels mistèris themselves. Plan mai d'actors an personificat Sherlock Holmes que quin que siá autre personatge, e en 1964, segon un rapòrt sortit dins The Times, las vendas dels libres dins lo mond entièr èran segondas sonque aprèp la Bíblia.Modèl:Fact
Son saber e sas competéncias biaissudas[modificar | modificar la font]
Tre la primièra istòria, A Study in Scarlet, un quicomet de las originas d'Holmes' nos es divulgat. Lo 5 de març de 1881 es presentat coma un estudiant autodidacta de quimia amb una varietat bèla d'interèsses complementaris, almost all of which turn out to be single-mindedly bent towards making him superior a la resolucion dels crimes. Dins una autra istòria de la debuta, "The Adventure of the Gloria Scott", mai d'informacions de las rasons qu'an portat Holmes a venir detectiu son presentadas: lo paire d'un de sos amics de college lo complimentèt grandament per sas capacitats deduccion.
Dins "The Adventure of the Greek Interpreter" Holmes comenta que sa grand èra la sòrre del pintor francés 'Vernet' (se pensa a Horace Vernet).


text:
Punts de suspension
Los punts de suspension (var. ponches de suspension, ponchs de suspension, punts de suspension; tanben nomenats punts/ponches/ponchs suspensius) es un signe de pontuacion que se plaça al tèrme de la frasa quand se vòl pas i donar de fin, per exemple dins una enumeracion de que sonque qualques elements son mencionats o dins un dialòg quand l'emetor vòl que l'interlocutor complete mentalament lo sens del messatge. S'utiza coma eufemisme non lexical, per evitar de prononciar de mots non adequats al contèxte e tanben quand es pas necessari d'acabar la frasa perque l'informacion que conten es sufisent per inferir lo rèsta del contengut. Se plaçan tanben quand l'entonacion daissa en suspens l'enonciat o quand i a una interrupcion de la conversacion.
Los punts de suspension (tres) son un substitut de l'eca. (etcetèra) dins las frasas inacabadas quand l'informacion es pas necessària, non dins los autres cases.
Un usatge especial es quand se palçan entre parentèsis, alara significa que se suprimiguèt conscientament un passatge del discors o que la font conten un vuèit, per exemple dins los documents ancians deteriorats o enregistraments incomprensibles.
En matematica son utilizats per aleujar o acorchir las notacions. Se pòdon plaçar orizontalament, verticalament o de biais. Notan pas una abséncia o una manca, mas al contrari una enumeracion d'objèctes entièrament determinats per l'ensems dels simbòls que los encastran. Lo lector avertit es capable sens dificultat de comprendre cossí construire, sens risc d'error, los elements meses en ellipsa, a partir de lor contèxte.


text:
Guèrra Austroprussiana
La Guèrra Austroprussiana se debanèt en 1866 e foguèt una etapa importanta dau procès d’unificacion d’Alemanha. Opausèt Àustria, sostenguda per uneis estats alemands magerament situats dins lo sud dau país, a una aliança italoprussiana, tanben sostenguda per uneis estats alemands magerament situats dins lo nòrd. S’acabèt per la victòria de Prússia qu’annexèt divèrsei territòris e expulsèt Àustria deis afaires alemands.
Somari
Causas de la guèrra[modificar | modificar la font]
Foguèt entraïnada per la rivalitat entre Berlin e Viena a prepaus de la supremàcia dins leis afaires alemands agravada a partir de 1848 per l’oposicion entre lei dos estats sus la question de l’unificacion alemanda. D’efèct, Prússia èra favorabla au projècte de Pichona Alemanha que sa realizacion necessitava d’unificar lo país a l’entorn de Berlin e de’n exclure leis Austrians. Per sostenir sa posicion, Prússia obtenguèt lo renfòrç d’Itàlia qu’èra lèsta a atacar l’Empèri Austrian dins lo sud en cambi de l’annexion de Venècia. Pasmens, coma lo resultat de la guèrra anava entraïnar un cambiament prefond deis equilibris entre poténcias europèas, lo cancelièr prussian Otto von Bisarck capitèt d’esplechar la question dei Ducats conquists a l’eissida de la guèrra de 1864 còntra Danemarc. Ocupats per Àustria e Prússia, la question èra venguda una fònt de tensions entre lei dos govèrns car Viena èra opausada a una annexion dei territòris per Prússia qu’èra demandada per la populacion.
Per empachar aquela annexion, leis Austrians assaièron donc d’organizar una campanha en favor d’un prince non prussian, ço qu’èra defenduda per un acòrd signat en 1864. La repòsta de Bismarck foguèt de proclamar l’annexion unilaterala dei ducats. Puei, lei dos estats reüniguèron sei partisans au sen de la Confederacion Germanica e mandèron un ultimatum au camp advèrs per retirar sei tropas dei ducats. Pasmens, per de rasons logisticas, Àustria deguèt tanben començar de mobilizar sei tropas. Aquela manòbra foguèt considerada coma ostila per Bismarck e l’armada prussiana ataquèt l’Empèri Austrian e seis aliats.
Debanament de la guèrra[modificar | modificar la font]
Lo debanament de la guèrra foguèt cort e leis operacions militaras devesidas en tres frònts principaus :
- entre Àustria e Prússia, l’armada prussiana sosprenguèt leis armadas austrianas e saxonas que foguèron vencudas sus la frontiera puei esquichadas a Sadowa.
- en Alemanha, lei Prussians e seis aliats capitèron de blocar leis ofensivas deis aliats deis Austrians au sud e d’ocupar lei país ostils au nòrd.
- entre Àustria e Itàlia, l’armada italiana ataquèt l’armada austriana mai foguèt vencuda dos còps sus la tèrra e sus la mar.
Après aquelei combats, l’emperaire austrian capitèt d’organizar una armada novèla per protegir lo nòrd d’Àustria. Assaièt tanben de trobar un sostèn estrangier. Pasmens, Russia èra favorabla ais interés prussians car Bismarck aviá organizat una conferéncia russoprussiana per contenter lei revendicacions russas en Euròpa Orientala. De son caire, França preferiguèt tanben pas participar a la guèrra car Napoleon III pensava demandar una compensacion territòriala ai Prussians en cambi de sa neutralitat. Enfin, lo Reiaume Unit teniá ges de mejan d’intervencion terrèstra. Ansin, Àustria finiguèt d’acceptar de negociar la fin de la guèrra.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Lei condicions impausadas per Bismarck foguèron basadas sus sa volontat de favorizar l’unificacion d’Alemanha a l’entorn de Prússia e de pas transformar Viena en enemic acarnat. Ansin, Àustria deguèt dissòuvre la Confederacion Germanica e abandonar sei drechs d’intervencion dins leis afaires alemands mai perdiguèt ges de territòri franc de la region de Venècia donada ais Italians. Leis estats dau sud demorèron tanben independents car França èra opausada a una annexion prussiana de la region. En revènge, lo nòrd d’Alemanha, ocupada per lei fòrças prussianas, foguèt fòrça modificat : la màger part de la region foguèt annexada per Prússia e lo rèsta deguèt jónher una Confederacion d’Alemanha dau Nòrd contraròtlada per lei Prussians.


text:
Raúl Soldi
Raúl Soldi (Buenos Aires, lo 27 de març de 1905 e lo 21 d'abriu de 1994) qu'ei un pintre argentin famós per aver ondrada la copola deu Teatre Colón a Buenos Aires en 1966. La soa carrièra totun que ho internacionau e las soas òbras que son expausadas dens mantuns musèu com a Nava York o au Vatican.
Après los sons estudis dens l'Acadèmia Nacionau de Bèras Arts d'Argentina que viatgè en Italia ; que viscó e tribalhè en Alemanha, Itàlia e aus Estats Units (on e tribalhè entaus estudis de Hollywood).
Que ho expausat a l'escadença de l'Exposicion Universau de París en 1937.


text:
1429
Aquesta pagina concernís l'an 1429 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra leis estats musulmans d'Africa Orientala qu'avián declarat la « guèrra santa » còntra Etiopia e qu'ocupavan una partida de l'Empèri dempuei 1424. Dins lo corrent dei combats de l'annada, mòrt dau negus Yeshaq Ièr (1414-1429). Foguèt remplaçat per son fiu ainat Andreyas (1429-1430) qu'aguèt un rèine brèu.


text:
Magnitud d'un tèrratremol
La magnitud d'un tèrratremol mesura l'energia liberada pendent un tèrratremol. D'ont mai la magnitud es elevada, d'ont mai lo seïsme a liberat d'energia. Se tracta d'una escala logaritmica, es a dire qu'un acreissement de magnitud de 1 correspond a multiplicar per 30 l'energia e per 10 l'amplitud del movement[1].
Los mèdias grand public l'indican sovent sus l'escala de Richter o sus l'escala dubèrta de Richter. Aqueles tèrmes son inapropriats: l'escala de Richter, stricto sensu, es una escala passada e unicament adaptada als tèrratremols californians. Las magnituds abitualament citadas de uèi son en fach de magnituds del moment (notadas Mw).
La magnitud e l'intensitat (coma l'escala de Mercalli) son doas mesuras diferentas. L'intensitat es una mesura dels damatges causats per un tèrratremol. Existís de ligams entre l'intensitat maximala ressentida e la magnitud mas son fòrça dependentas del contèxte geologic local. Aquelas relacions servisson en general a donar una magnitud als tèrratremols istorics.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La mesura de la magnitud foguèt desvolopada en 1935[2] per Charles Francis Richter per classificar los sismogramas enregistrats localament en Califòrnia. A l'origina aquela escala èra la mesura de l'amplitud en micromètres sus un sismograf de tipe Wood-Anderson d'un tèrratremol se situant a 100 km. Aquela mesura es fisabla solament a distància fòrça corta e es uèi nomenada « magnitud locala ».
L'an seguent, en 1936[3], Gutenberg e Richter prepausèron una magnitud que se basa sur l'amplitud de las ondas de superficia per de distàncias telesismicas (distància superiora a 30° [4]) e per un periòde de 20 segondas. Gutenberg en 1945[5] definiguèt melhor aquela mesura. Aquela magnitud s'utiliza encara uèi, subretot dins las primièras estimacions de las poténcias del seïsme. Son acronim es MS.
Gutenberg e Richter prepausèron una magnitud novèla en 1956[6], aquel còp basada sus una mesura efectuada sus las ondas de volum. Son acronim es Mb (b per body waves, ondadas de volum en anglés).
Las magnituds MS e Mb an de limits. S'agís pas d'una mesura dirècta de l'energia liberada pel seïsme. Un autre problèma foguèt levat pendent lo grand tèrratremol de 1960 en Chile. La durada de la font sismica èra plan superiora a 20 segondas, periòde ont la magnitud de superfícia MS foguèt calibrada. L'estimacion de la magnitud d'un tèrratremol es doncas sosestimada amb aquel tipe de mesura. Aquel fenomèn es encara mai grand amb Mb ont lo periòde de referéncia es de l'òrdre de la segonda.
En 1977[7], Hiroo Kanamori introduguèt una novèla magnitud, l'escala de magnitud del moment, calibrada sul moment sismic. Alara qu'es mens immediata d'estimar, aquela magnitud es dirèctament ligada a une quantitat fisica, ela meteissa associada a l'energia engendrada pel tèrratremol. Aquela magnitud dicha de moment, a per acronim Mw e es la pus emplegada uèi.
Principi[modificar | modificar la font]
La magnitud dicha de Richter se basa sus la mesura de l'amplitud maximala de las ondas sismicas sus un sismograma. La magnitud es definida coma lo logaritme decimal d'aquela valor. Aquela definicion fòrça generala mòstra plan lo caractèr empiric d'aquela mesura que depend d'una part del tipe de sismomètre e d'autre part del tipe d'elaboracion grafica utilizada per la realizacion del sismograma ont se fa la mesura. Aquela darrièra es tanben fòrça variabla d'una estacion sismica a l'autra perque la radiacion sismica d'un tèrratremol es pas omogenèa.
La definicion originala donada pel Richter en 1935, nomenada desenant « magnitud locala » o , es una escala logaritmica simpla de forma ont A representa l'amplitud maximala mesurada sul sismograma, es une amplitud de referéncia correspondent a un seïsme de magnitud 0 a 100 km, es la distància epicentrala (km) e es une constanta de calibracion.
Per melhorar aquela mesura perque venga mai globala, une novèla magnitud nomenada o magnitud de las ondas de superfícia, foguèt introdusida en 1936. Aquela magnitud es basada sus la mesura de l'amplitud maximala de las ondas de superfícia d'un periòde de 20 s. La formulacion es gaireben identica a la precedenta: ont es l'amplitud mesurada, es la distància epicentrala exprimida en gra, e son de constantas de calibracions. Aquela mesura es totjorn utilizada uèi. Pasmens, e mai de son caractèr empiric e lo problèma de saturacion (vejatz paragraf venent), a dos punts flacs. Lo primièr es son inutilitat pels tèrratremol prigonds (prigondor superiora a 100 km) qu'engendran pas d'ondas de superfícia. Lo segond problèma ven del fach que las ondas de superfícia sont los darrièrs trens d'onda a arribar. Dins un malhum d'alèrta, es primordial de poder estimar lo pus rapidament possible la magnitud del tèrratremol.
La magnitud de las ondas de volum notat (b per "body waves") es doncas una mesura que se fa sul primièr tren d'onda P e permet una estimacion aviada de l'importància del tèrratremol. Sa formulacion es dependenta del periòde dominant del senhal : ont A es l'amplitud maximala mesurada, es la distància epicentrala (en gra) e es la prigondor ipocentrala. es una foncion de calibracion dependent dels dos paramètres precedents. En general lo periòde dominant es a l'entorn d'1 s, periòde minimum de las ondas P per de distàncias telesismicas (). Lo problèma d'aquela mesura es la saturacion aviada amb la magnitud.
D'autras magnituds son emplegadas, subretot a l'escala locala o regionala. La magnitud de durada es sovent utilizada per la microsismicitat e s'obten coma o indica son nom en mesurant la durada en segonda del senhal sul sismograma.
Per complicar encara, es essencial d'apondre que la gaireben totas las mesuras de magnitud, un còp que se passèt un temps aprèp lo tèrratremol, correspondent pas a çò qu'es descrich abans. L'estudi del seïsme passa per una inversion dels sismogramas per trobar al meteis temps sa localizacion, son mecanisme al fòcus e son moment sismic. D'aquel darrièr, se dedusís una magnitud nomenada « magnitud de moment » o . Se tracta de la magnitud pus utilizada uèi.
Saturacion de la magnitud[modificar | modificar la font]
Lo principal problèma de las magnituds MS e Mb es aquel de la saturacion. Lo fenomèn es associat al periòde ont s'efectua la mesura. Cal qu'aquela mesura siá facha a un periòde que siá superiora a la durada d'emission de la font sismica. Òr pels grands tèrratremols, aquel temps pòt èsser fòrça long. Per exemple lo tèrratremol de Sumatra de 2004 ont l'emission de la font durèt 600 segondas almens.
Se se considèra :
- la relacion simplificada d'un moment sismic M0 amb la longor de la falha L en quilomètres: M0 = 2,5×1015 L3
- una velocitat de rompedura sus la falha de l'òrdre de 3 km·s-1
- la relacion entre moment e magnitud (vejatz moment sismic)
alara una durada d'emission de 1 s correspond a una magnitud 4,6 e una durada d'emission de 20 s correspond a une magnitud 7,2 . Doncas tota mesura de magnitud amb mb (mesurada sus las ondas P) comença d'èsser sosestimada en dessús d'una magnitud de 4,6 e es lo meteis per MS per de tèrratremols de magnitud superior a 7,2.
Graduacion[modificar | modificar la font]
L'escala èssent lo logaritme d'una amplitud, es dubèrta e sens limit superior. Dins la practica, los tèrratremols de magnitud 9 son excepcionals. Lo tèrratremol mai poderós jamai mesurat aténhent la valor de 9,5, foguèt lo tèrratremol de 1960 en Chile.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Explicacions sul site de l'EOST
- ↑ (en) Richter C. F. (1935). An instrumental earthquake magnitude scale, Bulletin of the Seismological Society of America, 25, pages 1—32.
- ↑ (en) Gutenberg B. and C. F. Richter (1936). Magnitude and energy of earthquakes, Science, 83, pages 183—185.
- ↑ En sismologia, las distàncias a l'escala de la tèrra se mesuran en utilizant l'angle de l'arc. La mesura es doncas exprimida en gra.
- ↑ (en) Gutenberg B. (1945). Amplitudes of surface waves and magnitudes of shallow earthquakes, Bulletin of the Seismological Society of America, 35, pages 3—12.
- ↑ (en) Gutenberg B. and C. F. Richter (1956). Earthquake magnitude, intensity, energy and acceleration, Bulletin of the Seismological Society of America, 46, pages 105—145.
- ↑ (en) Kanamori H. (1977). The energy release in great earthquakes, Journal of Geophysical Research, 82, 2981—2987.
- ↑ Qualques tèrratremol de magnitud inferiora a 2 pòdon pasmens èsser sentits fòrça localament se lo fòcus se trapa just jos d'abitacions e se s'agís d'una replica. Qualques tèrratremol de magnitud prèp de zèro, e mai negativa, pòdon èsser sentits.


text:
Utilizaire:Boulaur
Adishatz, soi partit per un tribalh sus la geografia deu Gers (Tiò, que vivi dens Lo Gers).
Per ajuda qu'ei lo sit deu Conselh Generau deu Gers
Somari
Ortografia[modificar | modificar la font]
Qu'ei pas una bona ortografia, podetz cambiar tot ço que va pas dens las mienas contribucions !!!
Podetz tanben me mandar un messatge.
Mercès plan.
Acabat[modificar | modificar la font]
Arrondiments de Gers ; lista de Cantons de Gers ; lista de Comunas de Gers e traduccion de las comunas ; lista de Comunas de las Lanas.
Pas acabat[modificar | modificar la font]
Intercomunalitats de Gers, traduccion de las comunas de las Lanas...
De far[modificar | modificar la font]
Lista de Rius de Gers ;
Estatisticas[modificar | modificar la font]
Nombre de mas intervencions sus wikipèdia
Espleches[modificar | modificar la font]
Sus la basa d'un Esplech de Mertyl : Traduccion de comunas de la Wikipèdia francesa
Proposicion de cambiament per Modèl:data[modificar | modificar la font]
Véder Utilizaire:Boulaur/Data per exemples.


text:
Mont Rainier
Lo mont Rainier es un estratovolcan actiu de la cadena de las Cascadas[1] situat pel comtat de Pierce, dins l'Estat de Washington, al nòrd-oèst dels Estats-Units. Situat aperaquí 90 km al sud-èst de la vila de Seattle, demora un perilh per la populacion del ròdol estimada a 1,5 milion d'abitants[2].
Descobèrt pels primièrs europèus durant un viatge d'exploracion en 1792 menat per George Vancouver, lo volcan deu son nom a un amic de George Vancouver tanben navegaire per la Royal Navy nomenat Peter Rainier.
Situat al còr del pargue nacional del Mont Rainier, lo volcan trai fòrça visitaires en quèsta de natura e paisatges.
Amb sos 4392 mètres es lo trescòl de la Cadena de las Cascadas e es considerat coma un dels volcan pus dangeriós al mond amor de la granda quantitat de glaça que lo recobrís, pòt potencialament produire de lahars qu'amenaçan tota la val del riu Puyallup .
Geografia[modificar | modificar la font]
Los jorns clars lo volcan es vesedor a l'asuèlh sud-èst de tota la zona metropolitana de Seattle-Tacoma. De còps que i a se pòt tanben apercebre de las vilas de Portland en Oregon e de Victòria en Colómbia Britanica. Amb 26 glacièrs majors e 93 km2 de camps de nèu e de glaça, lo Mont Rainier es lo pic pus cargat en glaça dels Estats Units (levat Alaska). Lo som es cofat de dos cratèrs volcanics, cadun de pus de 300 m de diamètre amb lo cratèr màger èst que cavalca lo cratèr oèst. La calor producha fa que de largs airals dels cratèrs son desprovesits de glaça, e que i se formèt la pus granda cauna glaciària al mond amb sos 3.2 km de passatges. Un pichon lac de cratèr de 40m per 9 e de 5m de fons s'es format e ocupa la porcion bassa del cratèr oèst jos 30m de glaça, accessibla sonque per las caunas.
Los rius Carbon, Puyallup, Mowich, Nisqually, e Cowlitz an sa font als glacièrs del meteis nom sul Mont Rainier. Las fonts de la White River son los glacièrs Winthrop, Emmons, e Fryingpan. Los rius White, Carbon, e Mowich jonhan la Puyallup River, que s'escampa dins la baia de Commencement a Tacoma; lo riu Nisqually se voja dins Puget Sound a l'èst de Lacey; e lo riu Cowlitz jonh la Columbia River enter Kelso e Longview.
Lo somal del mont Rainier es cofat de tres puèges. Lo pus enauçat se ditz Columbia Crest. Le segond se nomena Point Success (4 315 mètres) e lo tresen Liberty Cap (4 301 mètres). Sul pendís oriental del mont se trapa tanben lo puèg Little Tahoma (3 395 mètres). Aquel es un vestigi erodat de l'ancian mont Rainier quand èra encara pus naut.


text:
Grefol
Lo grefol o grifol, agreu, agrèvol, grefuèlh, agrafuelh (Ilex aquifolium) es un arbrilhon, o un pichon arbre, de fuèlhas persistantas de la familha dels Aquifoliacèas, sovent cultivat per son aspècte ornemental, subretot mercé al seus fruchs roge viu. Es una del las nobrosas espècias del genre Ilex, e la sola que buta espontanèament en Euròpa.
Es una espècia de sosbòsc plan comuna en Euròpa fins a 1 500 m d'altitud. Los rams cobèrts de drupas que demòran tot l'ivèrn son culhudas per las fèstas de Nadal, e son fuèlhatge persistant fa qu'es considerada coma una de las plantas de l'an nòu amb lo bois, lo laurièr, lo tuèis, l'èura, le genibrièr e la toja.
Somari
- 1 Etimologia
- 2 Aspèctes botanics
- 3 Proprietats
- 4 Utilizacion
- 5 Simbolica e mitologia
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Vejatz tanben
Etimologia[modificar | modificar la font]
Aspèctes botanics[modificar | modificar la font]
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo grefol comun es un arbrilhon de creis fòrça lent, de pòrt boissonant, que la talha adulta es mai sovent de quatre a sièis mètres. Qualques subjèctes pòdon formar d'arbres vertadièrs. Lo grefol pòt viure fins a 300 ans e mai. La rusca es grisa palla e lisa.
Las fuèilhas altèrnas, simplas, an un peciòl cort e un limbe de 5 a 7 cm de long, coriaç, de forma generala ovala, de bòrd ondulat e espinós, a vegada lis pels individús d'edat. D'un vèrd brilhant escur (lusissent) sus lor fàcia superiora, mai palles sus la lor fàcia inferiora, son provesits d'espinas agudas. Qualques varietats an lo fuèlhatge mirgalhat de blanc. Aquelas fuèlhas persiston mai sovent tres ans.
Es una espècia dioïca (amb d'individús mascles e femes separats), pasmens existís d'individus monoícs.
Los fruchs son de pichonas drupas esfericas de 7 a 10 mm de diamètre, d'un roge viu, a vegada jaunas, a la maduretat, que contenon quatre clòscs, enfermant una grana lenhaificada. Venon madurs en fin d'estiu, son toxics[1]. Demòran tot l'ivèrn.
La fusta dura e omogenèa, plan pesuca (densitat: 0,95), es de color blanc grisenca, brunissent amb lo temps.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es nativa de las regions temperadas mond ancian:
- Africa del Nòrd, de Tunisia al Marròc,
- Euròpa occidentala e miègjornala, del Reialme Unit e de Portugal fina a Albania e a Romania,
- Asia occidentala, de Turquia a Iran.
Se naturalizèt dins d'autres continents: America del Nòrd, Austràlia… ont'es a vegada considerada coma una planta envadissenta.
Es una espècia de sosbòscs, que buta en plana e en montanha, fins a 1 500 m d'altitud veire mai dins las regions mai miègjornalas de son airal d'expansion. Se trapa surbretot en terrens acids, puslèu dins d'estacions frescas, mas aima tanben las tèrras calcàrias se lo gra igrometric de l'aire es sufisent. Supòrta pas las situacions tròp frejas.
En Occitània existís de poblaments remarcables coma la selva de Vaubona dins Gard, dins lo mont de Carós (Erau) e dins lo massís de la Santa Bauma (Var).
Proprietats[modificar | modificar la font]
Lo grefol conten dins las fuèlhas e los fruches d'alcaloïdes toxics, coma de l'illicina. La consomacion dels fruches pòt provocar de vomiduras e de problèmas digestius, veire, se la quantitat es mai importanta, d'alteracions neurologicas. Cal vigilar que los mainats mangen pas aqueles fruchs sovent presents dins los ostals pendent las fèstas del cap d'an.
Pasmens, aquela planta foguèt emplegada autrescòps en medecina populara, per viá extèrna pel seu poder resolutiu o per viá intèrne per son poder febrifug.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Planta ornamentala[modificar | modificar la font]
Lo grefol es plan sovent cultivat dins los jardins per las seunas qualitats ornamentalas. Es una planta que pòt viure dins de luòcs ombrats o miègombrats, las varietats de fuèlhas mirgalhadas supòrtan fòrça ben lo plan solelh. Es una planta pro rustica que pòt suportar de geladas ponctualas fins a - 15 ° C. Pasmens de cultivars son mens rustics.
Es tanben una espècia utila per formar de randal miègdefensivas.
Lo grefol a pauc d'enemics en cultura. Pòt èsser subjècte a d'atacas de pesolhs o de Cochenilha sus las fuèlhas.
Cultivars e ibrids[modificar | modificar la font]
Ilex aquifolium
- Ilex Alaska,
- Ilex amber,
- Ilex albomarginata,
- Ilex angustifolia,
- Ilex aureomarginata,
- Ilex aurifodina,
- Ilex bacciflava,
- Ilex crassifolia,
- Ilex crispa,
- Ilex crispa aureopicta,
- Ilex ferox,
- Ilex ferox argentea,
- Ilex pendula,
- Ilex pyramidalis,
- Ilex pyramidalis aureomarginata,
- Ilex × altaclerensis,
- Ilex × meserveae.
Autres usatges[modificar | modificar la font]
- La fusta del grefol es pauc correnta perqu'es rara que se copa d'arbres plan formats. Es una fusta aimada per las maquetas, dins marquetariá e dels tornaires, subretot per la fabricacion de las pèças blancas dels jòcs d'escacs. Es dens, de gran fin e de color fòrça blanca e aisit de trabalhar. Un objècte fòrça celèbre de fusta de grefol es la cana per caminar de Goethe, visible al musèu de Weimar.
- La rusca intèrna de grefol serviá per preparar la vesc per trampar los aucèls.
- Mercé als seus fruchs persistents pendent l'ivèrn, lo grefol es una espècia preciosa pels aucèls que se ne noirissan. La seuna forma boissonanta es interessanta tanben per formar un cobèrt de la salvatgina dins los bòsc.
- L'elixir floral preparat amb de flors de gredol es conegut jol nom anglofòn Holly. Es utilizat per tornat armonizar los estats d'esperit negatius coma l'òdi, la gelosiá, la malvoléncia, l'enveja, la suspicion, la cupiditat, la venjança.
Simbolica e mitologia[modificar | modificar la font]
Depuèi tots temps, lo grefol es lo simbòl de fèstas religiosas o paganas exprimissent a l'origina la demorança ivernala de la vida vegetala.
Lo simbòl de Nadal[modificar | modificar la font]
Las brancas de grefol amb lors baias rojas son fòrça utilizada en décoracion per las fèstas de Nadal.[2].
Pels crestians, lo grefol es en efècte especificament associat a la naissença de l'Enfant Jèsus. Lo rei Eròdes cercant a massacrar totes los recent nascuts josieus per eliminar aquel qu'èra anonciat coma lo rei dels josieus, Maria, Josèp e lor enfant fugissent cap a Egipte. A l'aprochar d'una tropa de soldats, s'amaguèron dins un boisson de grefol, que, per miracle, espandiguèt las seunas brancas per amagar la Santa Familha. Salvats, Maria senhèt lo boisson de grefol e volguèt que demòre totjorn verd per se remembrar l'aparament e coma simbòl d'imortalitat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Houx ».
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Joël Reynaud, La flore du pharmacien, Éditions Tec & Doc, París, 2002.
- (fr)Pierre Lieutaghi, Le Livre des arbres, arbustes et arbrisseaux, Ed. Robert Morel, París, 1969.
- (fr)Stéphane Signollet, Le Houx, Ed. Actes Sud, col. « le nom de l'arbre », Arle, 1999.


text:
Frucourt
Frucourt en picard ( Frucourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del Departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Limeux a Oisemont per la Rota départementale "RD 93" e de l'ais Es-Oèst en connectant Hallencourt e Doudelainville.
Implantée à l'Ouest du Département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Limeux à Oisemont par la Route départementale "RD 93" et de l'axe Est-Ouest reliant Hallencourt et Doudelainville.


text:
-181
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -181 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Assassinat dau faraon Ptolemèu V per sei cortesans. Son fiu ainat Ptolemèu VI li succediguèt sota la regéncia de sa maire.


text:
Guèrra dau Mèu
La Guèrra dau Mèu foguèt un conflicte frontalier que se debanèt dins leis annadas 1830 e 1840 entre Iowa e Missóri que son enjòc èra la possession d'una faissa territòriala entre lei dos estats estatsunidencs. Lei dos camps mobilizèron de miliciás mai ges de combat se debanèt. Un arbitratge per leis autoritats federalas foguèt finalament acceptat en 1849. Pasmens, quauquei tensions existisson totjorn a l'ora d'ara entre lei dos estats. Per exemple, en 2005, Missóri decidiguèt tornarmai de susvelhar sa frontiera amb Iowa après quauquei garrolhas novèlas sus sa definicion.


text:
Ilex paraguariensis
L'Iles paraguaiensis o èrba deu Jesuitas (var. èrba dels/dei/aus/delh/deth jesuitas/jesuista - yerba mate en castelhan ; ka'a en guaraní erva-mate en portugués) qu'ei com ac indica sa nomenclatura binominau un arbust de Paraguai e tanben deus país qui'u costejan : Argentina, Brasil e Uruguai. Que viu naturalament en dessús deus autes arbos. Qu'ei mei que mei famós per'mor las soas huelhas que serveishen entà preparar lo mate, l'infusion consomada a grana escala dens los país d'on ei originària aquesta planta. Qu'ei donc cultivada industrialament e aquò dempuei que los jesuitas e decidèn de lançar aquesta produccion qui b'èra estada ensenhada peus amerindians guaranís.


text:
Wikipèdia:Bons articles
Per permetre a nòstres lectors d’alargar lors orizonts de lectura, avèm seleccionat demèst nòstres 88 506 articles aquestes 13 articles e aquestes 0 portals que rebaton la diversitat e la riquesa de Wikipèdia.
S'estimatz qu'avètz escrich un article o un portal digne de figurar dins aquesta lista, prepausatz-lo sus la pagina dels articles potencialament bons. A l'invèrsa, un article o un portal present qu’o es pas o qu’o es pas mai pòt èsser contestat e eventualament levat. Tanben podètz melhorar aquestes articles e portals per ne far d'articles e portals de qualitat e prepausar l'atribucion del label sus aquesta pagina.
- Somari


text:
1270
Aquesta pagina concernís l'an 1270 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
- Annexion del Comtat de Tolosa al Reialme de França
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Data supausada de la mòrt dau negus Harbai. Lo 10 d'aost, lo rebèl Yekuno Amlak lo remplacèt e fondèt la dinastia salomoniana qu'anava dirigir Etiopia fins au sègle XX. Lo negus novèu installèt sa capitala a Tegurlet dins la region de Choa.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls totjorn centrada sus lo sètge de Xiangyang qu'èra totalament encalat. D'un caire, lei Mongòls mau capitèron de rompre lei fortificacions de la ciutat e d'autre caire, lei Chinés foguèron incapables d'avitalhar lei defensors. En particular, dins lo corrent d'octòbre, un còrs assaiant d'intrar dins la vila subiguèt de pèrdas importantas e foguèt obligat de se retirar après un combat còntra la cavalariá mongòla.


text:
Erbivòr
Los erbivòrs son d'animals que son adaptats per manjar las plantas. L'erbovoriá es una forma de predacion ont un organisme consoma principalament d'organismes autotròfs[1] coma las plantas, las algas o las bacterias utilizant la fotosintèsi. Pus generalament, los organismes que se noirisson d'autotròfs son sonats consomators primaris.
Per una interpretacion estricta d'aquela definicion, fòrça campairòls, bacterias,animals, e protistas e qualques plantas parasitas podrián èsser considerats coma d'erbivòrs. Pasmens, erbivòrs se referís generalament als animals que manjan de plantas. Fungi, bacterias e protistas que se noirisson de plantas vivas se dison organismes fitopatogèns Los micròbis que se noirisson de plantas mòrtas son los saprofits. Las plantas de flors qu'obtenon sos nutritiments d'autras plantas vivas se dison plantas parasitas.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Campbell, N. A. (1996) Biology (4th edition) Benjamin Cummings, New York ISBN 0-8053-1957-3


text:
Sant-Owen-Reoger
Sant-Owen-Reoger en breton ( Saint-Ouen-la-Rouërie en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sant-Ouen-la-Rouërie a situat a 47 km al nòrd-es de Roazhon e a 21 km al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères, en bordure de la Normandie.
Las municipalitats limitrophes son Sacey, Montanel en lo departament de la Mange e Coglès, Tremblay, Antrain en Ille-e-Vilaine.
Saint-Ouen-la-Rouërie est situé à 47 km au nord-est de Rennes et à 21 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger, en bordure de la Normandie.
Les communes limitrophes sont Sacey, Montanel dans le département de la Manche et Coglès, Tremblay, Antrain en Ille-et-Vilaine.


text:
Fauna (biologia)
Lo tèrme de fauna designa l'ensemble de las espècias animalas presentas dins un espaci geografic o un ecosistèma determinat (per oposicion a la flòra).
La biodiversitat es essenciala a la sobrevida de nombrosas espècias de plantas, certanas d'entre elas estent dependentas a 100 % d'un unic insècte per lor pollinizacion e doncas lor reproduccion. Maitas personas pensan doncas que l'òme deuriá agir sus la natura per la preservar, dins l'interès de totes. Çaquelà l'òme poiriá jogar a l'aprendís masc e modificar l'equilibri natural en volent manténer certans caractèrs. D'autres, curioses del fenomèn natural, preferisson, coma al Serengeti, daissar la natura agir d'esperela; dins aqueste pargue nacional, una espècia de lion manquèt de disparéisser a causa d'una malautiá. Lo partit pres de pas intervenir es estat mantengut.
Vejatz la Categoria:Fauna (noms scientifics) pels animals per lor nom scientific.
Vejatz la Categoria:Fauna (noms vernaculars) pels animals per lor nom vernacular.


text:
Zòo de Buenos Aires
Lo Zòo de Buenos Aires (Zoológico de Buenos Aires en castelhan) qu'ei situat dens lo quartièr de Palermo e mei precisament suber la plaça Italia toca tocant dab lo Jardin Botanic. Qu'acesa de cap a 2500 animaus de 89 espècias de mamifèrs, 49 de reptils e 175 d'ausèths.
A la debuta, lo Zòo que ho estreat dens la parc 3 de Febrero ; aqueth parc, que ho creat peu president Domingo Sarmiento ; lo son nom que vòu díser "3 de heurèr" en occitan, la data de la batalha de Caseros qui marquè la caduda deu governador Juan Manuel de Rosas ; qu'ei justament suber la tèrra de Rosas e un còp destrusit lo son ostau, que's trobava aqueth parc inaugurat l'11 de noveme de 1875 dab ua seccion zoologica. En 1888 l'estat que'n dè la prorietat a la municipalitat de Buenos Aires qui lo son cònsol Antonio Crespo e creè un zòo desseparat deu parc en tot nomar Eduardo Holmberg purmèr director. Durant aquesta tempora, lo zòo qu'ostalava de cap a 650 animaus dens espaci adobats mei que mei dab critèri estetic segon la loa origina geografica (los elefants, per exemple dens un bastiment imitant un temple indó) Per aquesta rason, lo Zòo que ho declarat Monument Istoric Nacionau en 1997. Lo Zòo de Buenos Aires que vedó a néisher lo purmèr elefant d'Asia en captivitat.
A la fin deu sègle XX, lo Zòo que començava d'estar mau entretiengut e lo govern deu president Carlos Saúl Menem que decidí deu privatizar e hidant aquesta mission ad un deu son tanhents politics de la television, Gerardo Sofovich, qui venó lo zòo a ua entrepresa qui 'n èra partprenent.
Durant la dimenjada, que's pòt véder e gahar los mateos (las veituras ipomobilas tradicionaus de Buenos Aires) a l'entrada deu zòo.


text:
Blausasc
Blausasc[1] (Blausasc en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Blausasc Es Modèl:A unitat al nòrd-es de Niça, a trenta minutas de las plajas de la Còsta de Azur, a la cœur del País dels Paillons al pè dels Alpes e del parc nacional del Mercantour.
Blausasc est à 18 km au nord-est de Nice, à trente minutes des plages de la Côte d'Azur, au cœur du Pays des Paillons au pied des Alpes et du parc national du Mercantour.


text:
Còn Sud
Lo Còn Sud qu'ei lo nom dat a la partida meridionau d'America deu Sud en rasond e la forma geometrica d'aquesta region qui vad cada còp mei estreta dinc au Cap de Hòrn.
D'un punt de vista de la geografia politica qu'includeish sancerament e tostemps los estats d'Argentina, d'Uruguai e de Chile ; lo sud de Brasil qu'ei generaument considerat com inclúus dehens lo Còn Sud mes, se los estats de Paraná, de Santa Catalina e de rio Grande do sul que son naturaument inclús, las afinitats culturaus e urbanas que hèn sovent inclúser l'estat de São Paulo. Paraguai qu'ei en partida inclús dens aquesta zòna geografica e associat dab los sonc escambi culturaus e economics. Dens ua mendra mesura, ua partida de Bolívia tanben.
D'un punt de vista economic, lo Còn Sud qu'amassa e qu'associa ua per de metropòlis com São Paulo, Buenos Aires o Santiago de Chile.


text:
Felidae
Los felins o felids (Felidae) constituisson una familha de l'òrdre dels carnivòrs, de la sosclassa dels euterians, dins la classa dels mamifèrs. Demest lors traches caracteristics figuran lor cap redond, lor maissa dotada de 30 dents, e lors arpas retractilas.
Aquela familha se compausa de tres sosfamilhas :
- los felinats ;
- los acinoniquinats ; sa sola espècia es lo guepard, que pòt pas retractar completament sas arpas.
- los panterinats ; compren lo genre Panthera : los sols felids capables de rugir
Sosfamilhas, genres e espècias[modificar | modificar la font]
- Caracal
- Catopuma
- Catopuma badia — Gat de la baia de Borneo
- Catopuma temminckii — Gat daurat d’Asia
- Felis
- Felis bieti — Gat de las montanhas chinesas
- Felis chaus — chaus
- Felis margarita — Gat de las sablas
- Felis nigripes — Gat de las patas negras
- Felis silvestris — Gat fèr
- Gat de la Cafreria (Felis silvestris caffra) Africa
- Gat gantat (Felis silvestris maniculata
- Felis silvestris domestica o Felis silvestris catus — Gat domestic
- Herpailurus
- Eyra
- Leopardus
- Leptailurus
- Gat cervièr
- Oncifelis
- Oncifelis colocolo — colocolò o gat pajeros o gat de las pampas
- Oncifelis geoffroyi — gat de Geoffroy
- Oncifelis guigna — codcod
- Oreailurus
- Otocolobus
- Pardofelis
- Pardofelis marmorata — gat marbrenc Índia e Malàisia
- Prionailurus
- Prionailurus bengalensis — gat leopard de Bengala
- Prionailurus planiceps — gat del cap plat
- Prionailurus rubiginosus — gat leopard d'Índia
- Prionailurus viverrinus — gat viverrin (Índia)
- Profelis
- Puma
- Neofelis
- Panthera
- Panthera leo — leon
- Panthera onca — jaguar
- Panthera pardus — pantèra o leopard
- Panthera tigris — tigre
- Panthera uncia (ancianament Uncia uncia) — onça o pantèra de las nèus
La denticion dels felins[modificar | modificar la font]
Los felins an trenta dents. Lors quatre longas caninas son apeladas cròcs. Los utilizan per mòrdre e tuar lors predas. Las 12 pichonas dents de davant, o incisivas, servisson a desrabar los pels o las plumas e la carn dels òsses. Suls costats de las maissas se tròban las premolaras e las molaras. Alara que las dels òmes son aplatidas e servisson a mastegar, las dels felins, agudas e talhantas, son fachas per trissar la carn. Aquestas dents particularas son apeladas carnassièras.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Falbes del Monde (en francés)


text:
Langoed
Langoed en breton ( Langouet en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Langouet se situa a 20 quilomètres al nòrd de Roazhon e s'estend sus aperaquí 700 ectaras.
La commune de Langouet se situe à 20 kilomètres au nord de Rennes et s'étend sur environ 700 hectares.
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la Segonda Guèrra mondiala, aquela pichona municipalitat èra fòrça activa : possedissiá un vendeire de teissuts, un maréchal-ferrant, un forner e unes autres pichons comèrcis uèi desapareguts.
Pendant la Seconde Guerre mondiale, cette petite commune était très active : elle possédait un vendeur de tissus, un maréchal-ferrant, un boulanger et autres petits commerces aujourd'hui disparus.


text:
-640
Aquesta pagina concernís l'an -640 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Roma[modificar | modificar la font]
Data tradicionala dau començament dau rèine d'Ancus Marcius coma rèi — legendari — de Roma.
Africa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Kush[modificar | modificar la font]
Mòrt dau faraon Atlanarsa (653-640 av. JC). Foguèt enterrat dins la piramida n°20 de Nuri dins lo relarg de Napata. Senkamanisken (640-620 av. JC), qu'èra probablament son fiu, li succediguèt.


text:
Lista de las lengas oficialas
Aquesta pagina recensa las 77 lengas oficialas dins los païses del mond. Los asterisques (*) indican las lengas que son oficialas solament dins una partida del territòri (Estats, cantons, províncias...). Índia dispausa, en mai de l'anglés e l'indi, de vint-e-doas autras lengas oficialas, que figuran pas dins la lista ; cal consultar l'article sus las lengas d'Índia.
Somari
- 1 Occitan
- 2 Lengas qu'an un estatut al prèp de l'ONU
- 3 Lengas parladas dins almens dos païses
- 4 Lengas parladas dins un sol país
- 4.1 Afrikaans
- 4.2 Amharic
- 4.3 Armèni
- 4.4 Azèri
- 4.5 Bahasa indonesia
- 4.6 Bulgar
- 4.7 Creòl
- 4.8 Danés
- 4.9 Dari
- 4.10 Dzong-kha
- 4.11 Finés
- 4.12 Gilbertin
- 4.13 Ebrieu
- 4.14 Ongrés
- 4.15 Irlandés
- 4.16 Islandés
- 4.17 Japonés
- 4.18 Cazac
- 4.19 Khmer
- 4.20 Lao
- 4.21 Latin
- 4.22 Leton
- 4.23 Lituanian
- 4.24 Luxemborgés
- 4.25 Maltés
- 4.26 Maòri
- 4.27 Maòri de las Illas Cook
- 4.28 Nauruan
- 4.29 Nepalés
- 4.30 Norvegian
- 4.31 Pachton
- 4.32 Pilipin
- 4.33 Polonés
- 4.34 Singalés
- 4.35 Eslovac
- 4.36 Eslovèn
- 4.37 Chèc
- 4.38 Tai
- 4.39 Turc
- 4.40 Ucraïnian
- 4.41 Vietnamian
- 5 Lengas oficialas de vocacion regionala
- 6 Vejatz tanben
- 7 Ligams extèrnes
Occitan[modificar | modificar la font]
L'occitan* es una lenga oficiala "regionala" en :
- Espanha (cooficiala dins la Val d'Aran amb lo catalan e lo castelhan e pus largament, en teoria, dins tota la Generalitat de Catalonha).
Lengas qu'an un estatut al prèp de l'ONU[modificar | modificar la font]
Anglés[modificar | modificar la font]
L'anglés es lenga oficiala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, lo ndebele*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
- Austràlia
- las Bahamas
- Botswana (mas la lenga nacionala es lo setswana)
- Cameron (amb lo francés)
- Canadà (amb lo francés)
- Chipre (amb lo grèc)
- la Dominica
- los Estats Units (lo govèrn a pas de lenga oficiala ; l'anglés es la primièra lenga per tradicion, pas per la lei). L'anglés es lenga oficiala dins los Estats seguents :
- Alabama
- Arizòna
- Arkansas
- Califòrnia
- Carolina del Nòrd
- Carolina del Sud
- Colorado
- Dakota del Nòrd
- Dakota del Sud
- Florida
- Georgia
- Hawaii (amb l'hawaian)
- Illinois
- Indiana
- Kentucky
- Loïsiana
- Mississipí
- Montana
- Nebraska
- New Hampshire
- Nòu Mexic (amb lo castelhan)
- Puerto Rico (amb lo castelhan)
- Tennessee
- Virgínia
- Wyoming
- Fiji (mas la lenga nacionala es lo fijian)
- Gàmbia
- Ghana
- Hong Kong (amb lo chinés)
- Índia (amb l'indi e 32 lengas oficialas regionalas)
- Irlanda (oficiala mas segondària, amb l'irlandés)
- Jamaica
- Kenya (amb lo swahili)
- Kiribati (amb lo gilbertin)
- Libèria
- Malawi
- Nauru (amb lo nauruan)
- Nigèria
- Nòva Zelanda (lenga oficiala per tradicion ; l'autra reconeguda per la lei es lo maòri)
- Oganda
- Papoa-Nòva Guinèa (amb lo tok pisin e l'hiri motu)
- Paquistan
- las Filipinas (amb lo tagalòg)
- Sierra Leone
- Singapor (amb lo malai, lo tamol e lo mandarin)
- Zimbabwe (amb lo shona e lo sindiabele)
Arabi[modificar | modificar la font]
L'arabi es lenga oficiala de :
- Argeria
- l'Arabia Saudita
- Bahrayn
- las Comòras
- Jiboti
- Egipte
- los Emirats Arabis Units
- Iraq (amb lo curd*)
- Israèl (amb l'ebrieu)
- Jordania
- Kowait
- Liban
- Libia
- Marròc (amb lo berbèr)
- Mauritània
- Oman
- Palestina
- Qatar
- lo Sahara Occidental (dependéncia contestada del Marròc)
- Somalia
- Sodan
- Siria
- Chad
- Tunisia
- Iemèn
Chinés[modificar | modificar la font]
Lo chinés, de còps que i a nomenat pus exactament mandarin, es la lenga oficiala de :
Castelhan[modificar | modificar la font]
Lo castelhan es la lenga oficiala de :
- Argentina
- Bolívia (amb l'aimara e lo quíchoa)
- Chile
- Colómbia
- Còsta Rica
- la Republica Dominicana
- Eqüator
- Espanha (amb l'occitan*, lo basc*, lo catalan* e lo galèc*)
- los Estats Units (cooficial amb l'anglés al Nòu Mexic e a Puerto Rico)
- Guatemala
- la Guinèa Eqüatoriala (amb lo francés)
- Honduras
- Mexic
- Nicaragua
- Panamà
- Paraguai (amb lo guaraní)
- Peró (amb lo quíchoa)
- Lo Salvador
- Veneçuèla
- Uruguai
Francés[modificar | modificar la font]
Lo francés es lenga oficiala de :
- Belgica (amb lo neerlandés* e l'alemand*)
- Benin
- Canadà (amb l'anglés)
- Burkina Faso
- Burundi (amb lo kirundi)
- Cameron (amb l'anglés)
- Centreafrica
- Comòras (amb l'arabi e lo shikomor)
- la Republica de Còngo
- la Republica Democratica de Còngo
- la Còsta d'Evòri
- Jiboti
- França (dins la constitucion dempuèi 1992)
- Gabon
- Guinèa
- Guinèa Eqüatoriala (amb lo castelhan)
- Haití (amb lo creòl haitian)
- Itàlia (dins la Val d'Aosta, amb l'italian)
- Madagascar (amb lo malgash)
- Mali
- Maurici (amb l'anglés)
- Mónegue
- Soïssa (amb l'alemand, l'italian e lo romanch)
- Senegal
- Chad
- Tògo amb l'ewe e lo kabiye
- Rwanda (amb lo kinyarwanda e l'anglés)
Rus[modificar | modificar la font]
Lo rus es lenga oficiala de :
- Bielorussia (amb lo bielorús)
- Cazacstan (amb lo cazac)
- Russia
- Ucraïna (en Republica autonòma de Crimèa)
Lengas parladas dins almens dos païses[modificar | modificar la font]
Albanés[modificar | modificar la font]
L'albanés es lenga oficiala de :
Alemand[modificar | modificar la font]
L'alemand es lenga oficiala de :
- Alemanha
- Àustria
- Belgica (amb lo neerlandés* e lo francés*)
- Itàlia (dins la província de Bolzano, amb l'italian)
- Liechtenstein
- Luxemborg (aprèp lo luxemborgés, lenga nacionala, e lo francés)
- Soïssa (amb lo francés, l'italian e lo romanche*)
- 17 dels 26 cantons soïsses (sol)
- Grisons (amb l'italian e lo romanche*)
- Bèrna, Friborg, Valés (amb lo francés)
Bengalin[modificar | modificar la font]
Lo bengalin es la lenga oficiala de :
- Bangladèsh
- Índia (lenga constitucionala e una de las 32 lengas regionalas oficialas, oficiala dins los Estats seguents :)
- Bengala Occidental
- Tripura (amb lo tripuri*)
Catalan[modificar | modificar la font]
Lo catalan es la lenga oficiala de :
- Andòrra
- Espanha (cooficiala dins las illas Balearas, en Catalonha e a Valéncia (ont l'apèlan valencian) amb lo castelhan)
Corean[modificar | modificar la font]
Lo corean es la lenga oficiala de la :
Grèc[modificar | modificar la font]
Lo grèc es la lenga oficiala de :
Italian[modificar | modificar la font]
L'italian es la lenga oficiala de :
- Itàlia (amb l'alemand*, lo francés*, lo ladin* e lo sarde* dins certanas regions)
- Soïssa (amb l'alemand, lo francés e lo romanche*)
- Sant Marin
- Vatican (amb lo latin)
- Eslovènia (amb l’eslovèn, en Istria)
- Croàcia (amb lo croat, en Istria)
Malai[modificar | modificar la font]
Lo malai (o [malai-indonesian]) es la lenga oficiala de :
Neerlandés[modificar | modificar la font]
Lo neerlandés es la lenga oficiala de :
- Belgica (amb l'alemand* e lo francés*)
- Païses Basses
- Surinam
Ordo[modificar | modificar la font]
L'ordo es una lenga oficiala de :
Romanés[modificar | modificar la font]
Lo romanés (appelé tanben daco-romanés) es la lenga oficiala de :
Sèrbe[modificar | modificar la font]
Lo sèrbe es lenga oficiala de :
- Serbia e Montenegro
- Kosovo (amb l'albanés)
- Croàcia (amb lo croat)
- Bòsnia e Ercegovina (amb lo croat)
Portugués[modificar | modificar la font]
Lo portugués es la lenga oficiala de :
Suedés[modificar | modificar la font]
Lo suedés es una lenga oficiala de :
- Suècia
- Finlàndia (amb lo finnés)
- Åland (una província autonòma exclusivament suedofòna jos sobeiranetat finlandesa)
Tamol[modificar | modificar la font]
Lo tamol es una lenga oficiala de :
- Singapor (amb l'anglés, lo malai e lo chinés)
- Índia (regionalament, amb l'anglés e l'indi)
- Sri Lanka (amb lo cingalés)
Lengas parladas dins un sol país[modificar | modificar la font]
Afrikaans[modificar | modificar la font]
L'afrikaans es una lenga oficiala en :
- Sud-Africa (amb l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Amharic[modificar | modificar la font]
L'amharic es lenga oficiala de:
Armèni[modificar | modificar la font]
L'armèni es la lenga oficiala de:
Azèri[modificar | modificar la font]
L'azèri es la lenga oficiala de :
Bahasa indonesia[modificar | modificar la font]
Lo bahasa indonesia (o malai-indonesian) es la lenga oficiala de :
Bulgar[modificar | modificar la font]
Lo bulgar es la lenga oficiala de :
- la Bulgaria
Creòl[modificar | modificar la font]
Lo creòl haitian es la lenga oficiala de :
- Haití (amb lo francés)
Danés[modificar | modificar la font]
Lo danés es la lenga oficiala de :
- Danemarc
- Illas Feròe (amb lo feroés)
- Groenlàndia (a egalitat amb l'inuit groenlandés)
Dari[modificar | modificar la font]
Lo dari es la lenga oficiala de :
- Afganistan (amb lo pachto)
Dzong-kha[modificar | modificar la font]
Lo Dzong-kha es la lenga oficiala de :
Finés[modificar | modificar la font]
Lo finés es la lenga oficiala de :
- Finlàndia (amb lo suedés)
Gilbertin[modificar | modificar la font]
Lo gilbertin es la lenga oficiala de :
Ebrieu[modificar | modificar la font]
L'Ebrieu es lenga oficiala de :
- Israèl (amb l'arabi)
Ongrés[modificar | modificar la font]
L'ongrés es la lenga oficiala de :
- Ongria
- Se tròba tanben de minoritats ongresas beneficiant de dreches reconeguts per las autoritats localas en Romania, en Eslovaquia, en Serbia (Voivodina).
Irlandés[modificar | modificar la font]
L'irlandés es la primièra lenga oficiala de :
- Irlanda (amb l'anglés coma segonda lenga oficiala)
Islandés[modificar | modificar la font]
L'islandés es la lenga oficiala de :
Japonés[modificar | modificar la font]
Lo japonés es la lenga oficiala de :
Cazac[modificar | modificar la font]
Lo cazac es la lenga oficiala de :
Khmer[modificar | modificar la font]
Lo khmer es la lenga oficiala de :
Lao[modificar | modificar la font]
Lo lao es la lenga oficiala de :
Latin[modificar | modificar la font]
Lo latin es la lenga oficiala del :
- Vatican (Sant Sèti)
Leton[modificar | modificar la font]
Lo leton es la lenga oficiala de :
Lituanian[modificar | modificar la font]
Lo lituanian es la lenga oficiala de :
Luxemborgés[modificar | modificar la font]
Lo luxemborgés es dempuèi 1984 lenga oficiala de:
- Luxemborg (mas lo francés e l'alemand i an gardat lor plaça oficiala)
Maltés[modificar | modificar la font]
Lo maltés es la lenga oficiala de :
- Malta (amb l'anglés)
Maòri[modificar | modificar la font]
Lo maòri es lenga oficiala de :
- Nòva Zelanda (amb l'anglés)
Maòri de las Illas Cook[modificar | modificar la font]
Lo maòri de las Illas Cook es una lenga oficiala de las :
- Illas Cook (amb l'anglés)
Nauruan[modificar | modificar la font]
Lo nauruan es la lenga oficiala de :
- Nauru (amb l'anglés)
Nepalés[modificar | modificar la font]
Lo nepalés es la lenga oficiala de :
Norvegian[modificar | modificar la font]
Lo norvegian es la lenga oficial de:
Pachton[modificar | modificar la font]
Lo pachton es lenga oficiala de :
- Afganistan (amb lo dari)
Pilipin[modificar | modificar la font]
Lo pilipin (tagalòg) es la lenga oficiala de las :
- Filipinas (amb l'anglés)
Polonés[modificar | modificar la font]
Lo polonés es una lenga oficiala de :
Singalés[modificar | modificar la font]
Lo singalés es la lenga oficiala de :
- Sri Lanka (amb lo tamol)
Eslovac[modificar | modificar la font]
L'eslovac es una lenga oficiala de:
Eslovèn[modificar | modificar la font]
L'eslovèn es una lenga oficiala de :
Chèc[modificar | modificar la font]
Lo chèc es una lenga oficiala de la:
Tai[modificar | modificar la font]
Lo Tai es la lenga oficiala de :
Turc[modificar | modificar la font]
Lo turc es la lenga oficiala de :
- Turquia
- Republica turca de Chipre nòrd (non reconeguda internacionalament)
Ucraïnian[modificar | modificar la font]
L'ucraïnian es lenga oficiala de:
Vietnamian[modificar | modificar la font]
Lo vietnamian es la lenga oficiala de :
Lengas oficialas de vocacion regionala[modificar | modificar la font]
Occitan[modificar | modificar la font]
L'occitan* es una lenga oficiala "regionala" en :
- Espanha (cooficiala dins la Generalitat de Catalonha amb lo catalan e lo castelhan).
Basc[modificar | modificar la font]
Lo basc es una lenga oficiala regionala de :
Galèc[modificar | modificar la font]
Lo galèc es una lenga oficiala regionala de :
Galés[modificar | modificar la font]
Lo galés es una lenga oficiala del :
- País de Galas (amb l'anglés)
Hawaiian[modificar | modificar la font]
L'hawaiian es una lenga oficiala regionala dels :
- Estats Units :
- Hawaii (amb l'anglés)
Curd[modificar | modificar la font]
Lo curd es una lenga oficiala regionala de :
- Iraq (solament dins las regions curdas, amb l'arabi)
Ladin[modificar | modificar la font]
Lo ladin es una lenga oficiala regionala de :
Ndébélé[modificar | modificar la font]
Lo ndébélé es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Romanche[modificar | modificar la font]
Lo romanche es lenga nacionala dempuèi 1938, lenga oficiala regionala de :
Sarde[modificar | modificar la font]
Los parlars sardes son lengas oficialas regionalas (pas de nòrma unica) de :
Sepedi[modificar | modificar la font]
Lo sepedi (sotho del Nòrd) es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Sesotho[modificar | modificar la font]
Lo sesotho (sotho del Sud) es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Shona[modificar | modificar la font]
Lo shona es una lenga oficiala de :
- Zimbabwe (amb l'anglés e lo síndiabele)
Síndiabele[modificar | modificar la font]
Lo síndiabele es una lenga oficiala de :
- Zimbabwe (amb l'anglés e lo shona)
Swahili[modificar | modificar la font]
Lo swahili es una lenga oficiala de :
- Kenya (amb l'anglés)
Swati[modificar | modificar la font]
Lo swati es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Tsonga[modificar | modificar la font]
Lo tsonga es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tswana*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Tswana[modificar | modificar la font]
Lo tswana es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo venda*, lo xhosa* e lo zolo*)
Venda[modificar | modificar la font]
Lo venda es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo xhosa* e lo zolo*)
Xhosa[modificar | modificar la font]
Lo xhosa es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda* e lo zolo*)
Zolo[modificar | modificar la font]
Lo zolo es una lenga oficiala regionala de :
- Sud-Africa (amb l'afrikaans, l'anglés, lo ndébélé*, lo sepedi*, lo sesotho*, lo swati*, lo tsonga*, lo tswana*, lo venda* e lo xhosa*)


text:
1854
Aquesta pagina concernís l'an 1854 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 d'abril: Comença de se publicar a París "Le Figaro", primièr coma setmanièr e dempuèi 1866 coma quotidian.
- 4 d'abril: Nòças, a Viena, de l'emperaire Francés Josèp Ièr d'Àustria d'Àustria amb l'emperairitz Sissi.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la Guèrra de Crimèa que dominèt l'annada dins l'Empèri. En genier, lei Francobritanics intrèron dins la Mar Negra. En febrier, demandèron ai Rus de se retirar de Moldavia e de Valaquia e, en fàcia de l'abséncia de respònsa russa, declarèron la guèrra lo 25 de març. Un còrs expedicionari foguèt mandat en direccion de Crimèa. Lo 20 de setembre, averèt la batalha de l'Alma puei aquela de Balaklava que li permetèron de començar lo sètge de Sebastòple.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Après sei succès de l'annada precedenta, Kassa Hailu se raprochèt de l'abuna Selama e l'ajudèt de reglar la crisi teologica que tocava la Glèisa Etiopiana dempuei de decennis. La doctrina sost lidet foguèt condamnada e la teoria tewahedo foguèt oficialament adoptada per la totalitat de la Glèisa. Aquò permetèt a Kassa de ganhar lo sostèn de l'abuna dins sei projèctes de coronament.
America[modificar | modificar la font]
Veneçuèla[modificar | modificar la font]
Abolicion de l'esclavatge.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Contuniacion dei combats còntra la Revòuta Taiping que foguèt blocada per lei tropas imperialas. D'efècte, sus lo frònt de Pequin, l'armada taiping arribada a Tianjin en octòbre de 1853 foguèt batuda per lei fòrças Qing e obligadas de se retirar dins de condicions malaisadas. Dins la region de Hunan, lei Qing averèron una autra batalha importanta lo 24 de julhet au lac Dongting que permetèt de protegir Changsha. Enfin, lòng dau fluvi Yangzi, la vila de Wuhan, foguèt ocupada per lei dos camps dins lo corrent de l'annada. Demorèt finalament sota lo contraròtle Qing.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 de març - Paul Ehrlich, scientific alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1915)
- 15 de març - Emil Adolf von Behring, mètge alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m.1917)
- 22 d'abril - Henri La Fontaine, avocat e activista francés, Prèmi Nobel de la Patz (m.1943)
- 29 d'abril - Henri Poincaré, matematician, fisician e filosòf francés de las sciéncias (m.1912)
- 15 de mai - Joan Psycharis, lingüista grèc-occitan (m. 1929)
- 16 d'octobre - Oscar Wilde, escrivan irlandés (m.1900)
- 18 d'octobre - Karl Kautsky, teorician marxista (m.1938)
- 20 d'octobre - Arthur Rimbaud, poèta francés (m.1891)
- 5 de novembre - Pau Sabatièr, quimista occitan, Prèmi Nobel de Quimia (m.1941)
- 21 de novembre - Papa Beneset XV (m. 1922)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de julhet - Georg Simon Ohm, fisician alemand (n.1789)
- 9 de decembre - Almeida Garret, escrivan portugués (n. 1799)
- 15 de decembre - Kamehameha III, rei d'Hawaii (n. 1814)?


text:
168
Felician David.
La Costo Bluio.
Marsiho e li Marsihés.
Reinié Mathieu.
Jan-Pèire Monier.
Mesclun de Prouvènço.
Li Cahiers du Bayle-Vert.
La Pounchudo.
168
Felician David.
Armana prouvençau.
Ensignadou
Nòstis emissioun
Prouvèrbi.
Fau reciéucla lou plastique.
Editouriau : L’ourrour.
L’atualita en image.
L’Evenamen : Prouvènço menaçado.
De voues se soun amoussado
Janino Establet - Roudòu Boyer - Oudeto Stoeri - Lucian Bonnet - Franço Ariès - Jan-Enri Brun
Darniéri novo.
Lengo Regiounalo de Franço.
L’óulivié
Nòsti legèire foutougrafe.
Estage de prouvençau.
Trin di Fèsto e Manifestacioun Prouvençalo.
Councous e Pres.
La Brigo (06),Fèsto di Jouine... Fèsto dóu Pople....
Prouvènço Marino.
La Costo Bluio.
Marsiho e li Marsihés.
Bouvino : lou bistournage di biòu.
Li gènt d’eici :
Sivergo
Ludòvi Montagard.
Reinié Mathieu.
Jan-Pèire Monier.
Agachado sus l’aigo en Prouvènço.
La Manado.
Lis espacejado dóu barrulaire à velò : Pantai souto l’amelié.
Ansèume Matiéu, lou felibre di poutoun.
L’eigueto dóu castelet de Font-Clareto.
Li biais de viéure e d’èstre de l’Ome (IV)
Cantoun trufarèu d’Estève dóu Mas de Grichaud
Mesclun de Prouvènço.
Li Cahiers du Bayle-Vert.
La Pounchudo.
Mai de 55.000 persouno
an manifesta lou 31 de Mars
Lou dissate 31 de Mars lou mounde an manifesta pèr l’aparamen e la recouneissènço di Lengo de Franço.
Vaqui lou bilans d’aquéli manifestacioun que, au toutau, an recampa mai de 55.000 persouno :
La manifestacioun de Toulouso a nouta la presènci d’uno candidato à l’eleicioun presidencialo : Eva Joly (Verd), acoumpagnado de Jóusè Bové deputa éuroupen, e di representant de dous àutri candidat : lou deputa Jan Lassalle, pèr Francés Bayrou (Modem) e Jan-Pèire Bel presidènt dóu Senat, pèr Francés Hollande (PS). Lis àutri candidat à la presidencialo èron absènt o noun representa, d’ùni, de cop que i’a, estènt contro, pèr jacoubinisme, uno poulitico de sauvo-gardo de nòsti lengo. 1.000 Prouvençalo e Prouvençau avien fa lou desplaçamen pèr l’aparamen de l’óucitan.
Devèn precisa, eici, que la Federacioun Parlaren en Vaucluso, comte tengu que ges de manifestacioun èron previsto en Prouvènço, avié douna coume counsigno à si sòci de s’apoundre, à respèt de sis óubligacioun famihalo vo proufessiounalo, à l’uno di manifestacioun que se debanarié, ounte que siegue, dins l’amiro d’apara l’ensèn di Lengo de Franço. #L’article 75.1 douno ges de dre
La situacioun, vuei, es la seguènto : la coustitucioun de la Republico (art. 75.1) recounèis que li Lengo de Franço fan partido de soun patrimòni mai sènso qu’acò - pousicioun aqui dóu counsèu coustituciounau - doune de dre particulié pèr lis ensigna e li proumóure. La proumesso d’uno lèi, que lou parlamen devié discuti e vouta, es pas estado tengudo.
D’un autre las, la carto éuroupenco di lengo regiounalo e minouritàri es toujour pas estado ratificado pèr lou meme parlamen, li mitan jacoubin, que siegue au gouvèr vo dins li chambro, esperant segur la desparicioun di darniéri generacioun de loucutour dóu brès encaro vivènt.
Adounc, la lucho countùnio. Es à chascun de n’en teni comte pèr lis eleicioun venènto.
Apoundren que, en Prouvènço, la situacioun lenguistico es forço coumplicado. D’un las, lou païs s’endrudis de-longo d’uno enmigracioun de pouplamen vengudo de l’en-deforo e d’aport migratòri vengu dis àutri regioun de Franço. Partènt d’aqui, uno bono part de la poupulacioun atualo acordon ges d’interès à la couneissènço e à l’emplé dóu prouvençau. D’un autre las, lou mitan assouciatiéu prouvençaloufone se despartis entre aquéli que volon apara la lengo dóu païs, adounc lou prouvençau, e aquéli que se recounèisson dins l’óucitan.
Mistral avié deja di : «se noun ères divisado, quau pourrié te faire lèi?».
Pèr uno revoulucioun culturalo
Avèn deja prepausa, dins lou passat, la creacioun d’un Coungrès Naciounau dis Assouciacioun Prouvençalo, ourganisacioun que respetarié tóuti li diferènci, tout en cercant à rassembla sus ço que i’a d’essenciau : la subre-vivènço dóu prouvençau, dins la diversita de si parla e de si biais d’escriéure, emé sa presènci sistematico dins l’ensignamen e li media.
S’es uno revoulucioun culturalo dins lis esperit que fau faire pèr i’arriba, es l’ouro de la faire. Senoun, deman sara trop tard.
26701


text:
Capitòli (Roma)
41° 53′ 27″ N 12° 29′ 02″ E / 41.8909, 12.484
Lo Capitòli (Capitolinus Mons, ara : Campidoglio) es un dels sèt puèges de Roma. Èra lo centre religiós e de poder de la vila. Per modèl cada ciutat romana se deviá d'aver lo seu Capitòli.
Somari
- 1 Lo Capitòli de Roma
- 2 Los capitòlis romans
- 3 Los capitlis posteriors a l'epòca romana
- 4 Referéncias
- 5 Ligams extèrnes
Lo Capitòli de Roma[modificar | modificar la font]
Lo Capitòli es la mai pichona dels sèt puèges de Roma, amb una longor de 460 mètres per una largor mejana de 180 mètres, e se trapant entre lo Forum Romanum e lo Camp de Mart. La còla èra bordada per de bauces escalabroses de totes costats levat al sud-èst, qu'èra accessibla de la val del Forum Romanum.
Lo Capitòli èra forterelesa naturala de Roma. La posicion estrategica al còr de las viás de las comunicacions terrèstras e fluvialas, dominant d'un costat lo flum Tibre e de l'autre costat la val del Forum (Velia), permetavan als Romans de contrarotlar la traversada e la ciculacion del flum.
Es en fach constituit de doas còlas ligadas per une depression:
- Al nòrd, la còla de l'Arx, 49 mètres de naut, fortificada dempuèi l'origina de Roma e qu'èra la ciutadèla (en latin, Arx significa « citadèla », « fortalesa ».
- Al sud, lo Capitolium (lo quita Capitòli), 46 mètres de nator, que se trapava un complèxe religiós. Son nom ven del latin, caput que significa « cap », o « principal », perque lo Capitòli èra lo Caput Urbis es a dire literalament lo « luòc principal de la vila » o mai simplament lo « cap luòc », perqu'èra lo centre religiós de Roma.
- Entre los dos, l'Asylum o l'Intermontium, une depression de 36 mètres de nator, actualament occupada per la plaça del Capitòli. Dempuèi lo Forum, s'elèva la pujada del Capitòli.
Èra tanben lo centre religiós de l’anciana Roma amb lo temple consacrat a Jupitèr, Junon e Minèrva. Èra tanben lo luòc de la Roma Republicana e imperiala que tenián sessilha la poténcia que dirigissiá l’Empèri. Dins la zona del temple èran bastits fòrça pichons temples, d'ediculs, de portics e d'arcs de trionf qu'aquel de Scipion l'African, descorat de sèt estatuas de bronze daurat. I aviá tanben fòrça estatuas e bustes d'emperaires e de generals, que se sap pas ara las posicions exactas de totes. Jos August, n'èran tants que l'emperaire ne faguèt transferir dins lo nòu quartièr del Camp de Mart.
Del costat del Tibre se trapa tanben la celèbra ròca Tarpeiana, del naut qu'èran precipitats, jos la Roma antica, los traïdos a la patria. Èran tanben lo centre religiós de l'anciana Roma, amb lo temple de Jupitèr Capitolin consacrat a Jupitèr, Junon e Minèrva.
Istòria del Capitòli[modificar | modificar la font]
Pendent la Roma antica[modificar | modificar la font]
Lo Barri servian foguèt agrandit per inclure la còla entièra.
Lo temple primitiu, Temple de Jupiter Capitolin seriá estat bastit per Tarquin l'Ancian e acabat per Tarquin lo Supèrb, mas segon Titus Livius foguèt consacrat mai tard en 509 AbC alara que la primièra annada de la Republica romana.
En 390 AbC, pendent d'una invasion dels Gauleses, la crida dels aucas del Capitòli, consacradas a Junon, aurián, sedon la legenda, alertat la garnison, salvant atal la majestuosa vila de l'invasion. La vertadièra version d'aquel gloriós fach attribuit als aucèls es mai prosaïc. D'esclaraires galleses pujats sul bastion lancèron de pan als cans per los empachar de ladrar. Las aucas, atalentadas coma totes los autres assetjats, disputèron als destinataris aquel manjar inesperat. Lo bruch que seguèt avertiguèt los Romans.
Lo 23 d'abril de 215 AbC, un temple foguèt dedicat a Vènus Ericina (Venus Erycina) per remembrar la desfacha romana a l'eissida de la batalha du lac Trasimèn.
En 244 AbC, foguèt bastir lo Temple de Junon Moneta que foguèt a l'origina de la moneda romana.
En 83 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr sus òrdre del dictator Silla.
En 26 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr par August.
Juli Cesar auriá fach levar 3 000 libras d'aur per los vendre, aur que remplacèt per de coire daurat.
En 69 AbC, l’annada dels quatre emperaires, lo Capitòli patiguèt d'un sètge e foguèt encendiat pels partisans de Vitellius : vejatz l'encendi del Capitòli.
En 75 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr per Vespasian.
En 83 AbC, nòva construccion del Temple de Jupitèr par Domician. Foguèt en totalitat cobèrts de marbre, çò que l'aparava desl encendis venets.
Pendet la Roma modèrne[modificar | modificar la font]
Lo Capitòli d'ara es bastit amb de rèstes mercé al engèni de Miquèl Àngel e los successors. S'i trapa, lo Musèu del Capitòli, mai ancian musèu del mond, creat en 1471 pel papa Sixt IV, per tornar al pòble Roman d'exemplars excepcionals d'estatuas de bronze, coma la "Lova capitolina", lo "Camille", lo "Tiraire d'espina" e la "tèsta de Domician" ara reconeguda coma aquela de Constanci II.
En 1538, i foguèt transferir l'estatua equèstra de Marc Aurèli, abans installada al Latran.
Dels dos costats al suc del penjal foguèron plaçats los grops dels Dioscuris d'epòca imperiala tardièra.
A l'ora d'ara, lo Capitòli acculhís los Musèus capitolins. Lo Palais del Senat abriga lo sèti de l'ostal de vila de Roma.
Ancians monuments del Capitòli de Roma[modificar | modificar la font]
Lo Tabularium[modificar | modificar la font]
Lo Tabularium foguèt bastit a la demanda de Silla en 78 AbC, per Q. Lutatius Catulus. Es lo sol rèste de l’antic Capitòli que demòra ara d'elements significatius. Assamblava los archius de l’Estat Roman. Las ancians leis de la Roma Antica i èran gravadas sus de taulas de bronze.
Lo Temple de Jupitèr Capitolin[modificar | modificar la font]
Foguèt bastit a l’iniciativa del Rei Tarquin l’Ancian per remplaçar de temples mai ancians bastits pels Sabins. Èra acabat a la fin del sègle VI AbC per Tarquin lo Supèrb puèi dedicat en 509 AbC, la primièra annada de la Republica. Aquel temple èra lo mai grand de la Roma Republicana, simbolisaca la poténcia de la vila e n'èra lo centre religiós.
Lo Temple de Junon[modificar | modificar la font]
Aquel temple foguèt bastit per L. Camille en 343 AbC sus la segonda nautor del Capitòli (l’Arx). Èra dedicat a Junon Moneta. Desapareguèt gaireben tot amb lo temps.
Los capitòlis romans[modificar | modificar la font]
Cada colonia possedava un capitòli: amb lo seu temple dedicat a Jupitèr, Junon e Minèrve (temple de la triada capitolina) e lo seu tresaur.
Los capitlis posteriors a l'epòca romana[modificar | modificar la font]
Lo nom de « capitòli » foguèt donat a diferents monuments servissent de centre a la vida municipala o nacionala coma per exemple pel Capitòli de Tolosa qu'abriga l'ostal de vila.
Als Estats Units d'America:
- lo Congrès american (Senat e Chambra dels representants) tenon sessilha al Capitòli dels Estats Units d'America a Washington, D.C.
- Dins cada capitala dels cinquante Estats dels Estats Units i atanben un capitòli qu'abriga la Legislatura de l'Estat.


text:
Saint-Didier-sous-Riverie
Saint-Didier-sous-Riverie en arpitan (Saint-Didier-sous-Riverie en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Ròse e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada al sud-es monts del Lionès, la municipalitat aperten als « coteaux del Lionès ». Ligada al costat de Mornant e al arrondiment de Lion, es limitrophe del departament de la Loire #que n'a separat pel riu del Bozançon, afluent del Gier. La siá superficie es de 13,9 km². Los 1 178 abitants se repartisson entre lo bourg principal e de nombroses caserius en un marc encara rural.
La municipalitat se situa a una altitud mièja d'aperaquí 510 mètres.
Située au sud-est des monts du Lyonnais, la commune appartient aux « coteaux du Lyonnais ». Rattachée au canton de Mornant et à l'arrondissement de Lyon, elle est limitrophe du département de la Loire dont elle est séparée par la rivière du Bozançon, affluent du Gier. Sa superficie est de 13,9 km². Les 1 178 habitants se répartissent entre le bourg principal et de nombreux hameaux dans un cadre encore rural.
La commune se situe à une altitude moyenne d'environ 510 mètres.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Es en una charte de la archevêque [[Burchard Ier de Lion|Burchard Sègle I]] de Lion l'an 984, #que se tròba la primièra mencion de l'existéncia de Sant-Didier.
C'est dans une charte de l'archevêque [[Burchard Ier de Lyon|Burchard Sègle I]] de Lyon en 984, que l'on trouve la première mention de l'existence de Saint-Didier.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Les termes officiels ne sont pas utilisés. Les habitants sont seulement connus sous le nom de Badrais. Le journal municipal s'intitule le Journal des Badrais.


text:
SNCF
La SNCF Société nationale des chemins de fer français (Societat Nacionala dels Camins de Fèrre Franceses) es una de las principalas entrepresas publicas francesa, dels sector del transport ferroviari. Es una entrepresa del grop SNCF.
Presentacion[modificar | modificar la font]
La forma juridica de la SNCF es aquela d'un establisment public de caractèr industrial e comercial (EPIC)[1], qu'a de participacions majoritarias o totalas dins de societats de drech privat dins l'encastre del grop SNCF. Lo sèti social de la SNCF se troba a París
L'EPIC, emplega prèp de 160 000 personas (2010) per un chifra d'afars de 17,8 miliards d'èuros (2009), exercís una activitat dobla:
- entrepresa ferroviària cargada de l'expleitacion comerciala dels servicis de transpòrt ferroviari de viatjaires e de merças, en cambi de 4,5 miliards d'èuros de redevença pagats a RFF[2].
- expleitacion e manteniment, pel compte de RFF (Ret Ferrat Francés), del malhum ferrat nacional francés (mejans una convencion de gestion).
La SNCF expleita prèp de 32 000 km de linhas, que 1 850 km de linhas de granda velocitat (junh 2007) e 14 800 km de linhas electrificadas. Fa circular en mejana 14 000 trens cada jorn e transpòrta 1 miliard de personas cada an. Per son volum d'activitat, es la segonda entrepresa ferroviària de l'Union Europèa aprèp la Deutsche Bahn.
Lo rèste del grop SNCF, emplega prèp de 68 000 personas per 7,1 miliards d'èuros de chifra d'afars (2009)[3], intervient dans les domaines suivants :
- logistica e transpòrt rotièr de merças (que Géodis)
- transpòrt rotièr de viatjaires (que Kéolis)
- ligam maritim (SeaFrance)
- comèrci (Voyages-sncf.com…)
- Engenhariá (Infra Ingénierie,(EFFIA, INEXIA…)
- bilhetica (RITMx)
- participacion dins de societats o GIP ferroviàris partejats amb d'autras empresas coma Eurostar, Thalys, Elipsos, Lyria e Artesia.
Lo president es Guillaume Pepy
Fonts[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Perfil e los chifras claus sul site de la SNCF [pdf][1]
- ↑ (fr)Site oficial de RFF, Tarificacion
- ↑ (fr)Perfil del grop SNCF
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Une entreprise publique dans la guerre, la SNCF, 1939-1945; ed: AHICF / PUF; 2001; París
- SNCF, la machine infernale; ed: Le Cherche Midi; Nicolas Beau, Laurence Dequay, Marc Fressoz; París (2004)
- SNCF, la mutation impossible ?; Jean-Claude Gawsewitch; coll: Coup de gueule; François Regniault


text:
Numa Ayrinhac
Numa Camille Ayrinhac (Espaliu, 5 de setembre de 1881[1] - Buenos Aires, lo 23 de març de 1951) que ho un pintre argentin d'origina roergata qui realizè portrèits oficiaus d'Eva Peron, de la soa familha e deu cople presidenciau. Lo son retrèit d'Evita que he la cobertura deu libe dedicat a Eva Peron per la propaganda peronista : la razón de mi vida. Qu'èra gessit de la comunautat roergata qui emigrè dens la ciutat argentina de Pigüé, parçan que representè tanben dens las soas òbras.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Archius departamentals d'Avairon, Estat-civil d'Espaliu, Naissenças en 1881, acte n°78 del 6 de setembre


text:
New York Knicks
Los New York Knickerbokers[2], mai coneguts coma los knicks, son una equipa professionala de la NBA que lo sèti es a Nòva York, e l'organizacion amb lo budgèt mai naut de la competicion, estimat a qualques 608 milions de dolars.[3] Foguèt un dels membres fondators de la BAA (Basketball Association of America), precedenta de l'actuala NBA.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièrs ans[modificar | modificar la font]
Lo primièr partit dels Knicks, e de la BAA, foguèt contra los Toronto Huskies e se joguèc lo 2 de decembre de 1946 al Toronto's Maple Gardens, ont los knicks ganhèron 68-66.[4] L'entraïnaire dels Knickerbokers èra Neil Cohalan, e l'equipa acostumava a jogar playoff cada an. Pendent lo primièr decènni de la NBA, los knickerbockers atenguèron las finalas tres ans consecutius (1951-53).
Ans dolentes[modificar | modificar la font]
De 1960 a 1966, los knicks passèron de moments dolentes, e acabèron darrièrs de la Division Èst cada an. Qualques unas de las piègers desbrandas arribèron pendent aquel periòde. Un exemple es la desbranda contra los Angeles Lakers per 178-100. Un autre granda desbranda foguèt contra los Philadelphia Warriors lo 2 de març de 1962, en quèir per 169-147. En aquel partit, Wilt Chamberlain anotèt 100 ponches, recòrd a l'istòria de la NBA.[5]
Campions[modificar | modificar la font]
En 1968, après que lo knicks se classifiquèsson pels playoffs pel primièr còp dempuèi 1959, decidiguèron contractar l'entraïnaire Red Holzman. Amb Holzman davant, e amb l'ajuda de las joves valors coma Bill Bradley e Walt "Clyde" Frazier, l'equipa tornèt als playoffs l'an seguent. La sason seguenta, l'equipa contractèt Dave DeBusschere, dels Detroit Pistons, e atenguèron una marca de 52-27. Als playoff atenguèron superar la primièra ronda en s'impausar als Washington Bullets, mas queigueren a la finala de la Division Atlantica en tèsta los Boston Celtics.
En la sason 1969-70, los knicks atenguèron 18 victòrias consecutivas per acabar amb una marca de 60-22, recòrd istoric de l'equipa. A las semifinalas ganhèron als Bullets e a la finala de la division superèron als Milwaukee Bucks, per s'afrontar a la finala amb Los Angeles Lakers. Après una sèria fòrça ajustada, los knicks s'impausèron per 4-3, en atenhent aital lo sieu primièr campionat.[6]
Donnie Walsh epòca[modificar | modificar la font]
Al Draft 2009, los knicks escuelhèron a Jordan Hill e Toney Douglas en las posicions 8 e 29.[7] De mai, traspassèron a Quentin Richardson a los Memphis Grizzlies en escambi de Darko Miličić.[8] La sason 2009-10 comencèt pas fòrça ben pels knicks. Aital, lo 13 de decembre de 2009 decidiguèron se refortilhar amb l'incorporacion de Jonathan Bender.[9]
Pabalhons[modificar | modificar la font]
- Madison Square Garden III (1946–1968)
- Madison Square Garden IV (1968–present)
Jogaïres[modificar | modificar la font]
Jogaïres al Basketball Hall of Fame[modificar | modificar la font]
- Walt Bellamy
- Bill Bradley
- Dave DeBusschere
- Patrick Ewing
- Walt Frazier
- Harry Gallatin
- Tom Gola
- Jerry Lucas
- Dick McGuire
- Earl Monroe
- Willis Reed
- Phil Jackson
Numèros retirats[modificar | modificar la font]
Los Knicks an retirat los numèros de 9 jogaires.[10]
- 10 – Walt Frazier, Basa, 1967–77;
- 12 – Dick Barnett, Basa, 1965–74
- 15 – Earl Monroe, Basa, 1972–80
- 15 – Dick McGuire, Basa, 1949–57; Entraïnaire, 1965–68;
- 19 – Willis Reed, Pivòt, 1964–74; Entraïnaire, 1977–78
- 22 – Dave DeBusschere, Aler, 1969–74
- 24 – Bill Bradley, Aler,1967–77
- 33 – Patrick Ewing, Pivòt, 1985–2000
- 613 – Red Holzman, Entraïnaire, 1967–77, 1978–82
Equipa actuala[modificar | modificar la font]
Actualizat a 13.12.2009. Font: NBA.com[11]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Team Directory knicks.com
- ↑ Why Knickerbockers? knicks.com
- ↑ NBA Team Valuations forbes.com
- ↑ The First Game nba.com
- ↑ Chamberlain's feats the stuff of legend espn.com
- ↑ Gutsy Reed Rallies Knicks in Game 7 nba.com
- ↑ Knicks Draft Hill/Douglas knickerblogger.net
- ↑ Roundup: Milicic headed to New York espn.com
- ↑ KNICKS SIGN FORMER RAPTORS PICK BENDER TO CONTRACT tsn.ca
- ↑ New York Knicks History CBSSports.com
- ↑ Knicks Roster nba.com


text:
Minuci Fèlix
Marc Minuci Fèlix (Marcus Minucius Felix) (c. sègle IIau) que ho un escrivan latin crestian.
Qu'èra originari de la província romana d'Africa e que's convertí au Cristianisme a la fin de la soa vida.
Qu'escrigoc l'Octavius, dialòg filosofic enter tres amics anant de cap a Ostia: lo pagan Cecili, lo crestian Octavi e Minuci eth medish. En passant devant ua estatua de Serapis, Cecili que potoa l'aire, çò qui ocasiona ua discussion devath la forma d'un debat legista: Cecili que procedeish com procurador encargat d'acusar lo Cristianisme, Octavi qu'ei l'avocat e Minuci lo jutge. Fin finala, Cecili que's converteish au Cristianisme.
Aquera òbra non menciona pas lo nom de Jèsus ni argumenta pas a partir de l'Escritura. Que concília la fe crestiana dab la cultura tradicionau, sensiblament dab la filosofia, en tot perpausar que los filosòfs màgers hon los precursors de la doctrina crestiana.


text:
Economia d'Iran
L'economia d'Iran es una economia de transicion, amb un sector estatal pauc eficient e una fòrta dependéncia del petròli. Lo nivèl de caumatge a un nivèl considerablament pus naut que las estimacions oficialas de 11%[1]. Segon los expèrts, la creissença economica annal per dessús 5% es lo que s'auriá de besonh per manténer lo ritme de 900 000 nòus trabalhadors cada an.
Aquela economia es marcada per un sector public pauc eficient, la dependéncia del sector petrolifèr (origina de 85% dels revenguts del govèrn) e de politicas estatalas que crèan grandas distorsions[1]. L'espleitacion del petròli en lo sègle XX a provocat que tant l'extraccion del petròli, son refinatge e l'elaboracion de produchs derivats, siatz la principala font de riquesa de l'Iran modèrne. Lo golf Persic conten los dos tèrces de las resèrvas mondialas de petròli leugièr. Per l'an 2005 s'estimava qu'èra lo cinquen país productor de petròli, amb aperaquí 3 979 000 barrils calculats per jorn. L'Estat es lo proprietari d'aquelas ressorsas petrolifèras, que causa en partida l'economia iraniana es per el planificada.


text:
Vulcanologia
La vulcanologia, o volcanologia, es la sciéncia de l'estudi dei fenomèns volcanics. Es una especialitat de la geologia e es fòrça liada a la geofisica e a la sismologia. Lo scientific especializat dins l'estudi dei volcans es dich volcanològ. Leis objectius principaus de la volcanologia es de comprendre lo foncionament dei fenomèns volcanics per establir, durant un periòde determinat, lei riscs e lei perilhs per lei populacions e leis activitats umanas. Per aquò, la premiera etapa dau volcanològ a generalament luòc sus lo terren per collectar d'informacions (observacions, presa de mòstras...). Puei, la segonda etapa se debana en laboratòri per analisar e interpretar lei donadas. D'efèct, la gestion d'una erupcion en cors es quasi impossible[1]. Lo trabalh dau volcanològ dèu donc se concentrar sus la prevencion.
La prevencion regarda lei mejans de limitar o d'empachar leis efècts d'una erupcion sus lei societats umanas. Necessita d'observar e de susvelhar divèrsei paramètres coma l'activitat sismica d'un volcan, la temperatura e la composicion de sei fumarolas... etc. Segon la situacion, d'estimacions dei degalhs e de plans d'evacuacion dei populacions son establits. De campanhas d'informacion dei populacions son tanben regularament organizats per favorizar la realizacion dei mesuras de prevencion, especialament l'evacuacion dei regions menaçadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lei temptativas de desviar leis efècts d'una erupcion son rars, costós e lo succès generalament limitat.