text:
L’occitan comencèt sa lenta formacion tre la latinizacion sus de substrats lingüistics divèrses - Ausòni celèbra encara al s. IV los pòbles « tan diferents de costuma e de lengatge » - de la Gàllia transalpina, venguda la Narbonesa jos l’emperador August. La rompedura de compreension entre lo latin (lingua latina) e la lenga populara (lingua romana) intervenguèt entre 800 e 850...
Al cap d’aquela escorreguda dins lo temps per seguir l’evolucion de la pensada lingüistica occitanista, avèm pogut constatar an après an una tendéncia totjorn accentuada a tòrcer la realitat prigonda de la lenga dins los domenis de la morfologia e de la fonologia. Los caractèrs especifics dels mots de formacion sabenta, descrits e analisats per L. Alibèrt dins sa Gramatica, son estats denegats coma tròp vesins del francés e remplaçats per de « solucions » catalanas inspiradas del castelhan !...
Cossí se fa que lo quite editor de la Gramatica d’Alibèrt en 1973 aja publicat en 1983 amb lo títol de « *collaborador » [collaborator] de las publicacions pedagogicas de l’Institut d’Estudis occitans, un obratge personal amb aquel omenatge al mèstre que traïssiá...
L’edicion anciana de l’Assimil occitan, L’occitan sans peine, datat de 1975 (ara en linha), èra dedicat a la memòria de Frederic Mistral e de Loís Alibèrt, e Carles Camprós n’aviá escrit lo prefaci. Se compren doncas qu’una edicion novèla èra necessària, per una mesa al gost del jorn a l’ora del trionfe de la farlabica. Serà doncas, en tota simplicitat, L’occitan, paregut en 2016, òbra de Nicolas Quint, director de recèrca al CNRS...
Quin occitan per deman ? d’Eric Fraj (2015).
Car Eric Fraj,
Me soveni un còp qu’èrem a una « mesadièra » a Tolosa, amb un vintenat d’occitanistas, te faguèri remarcar que cap d’eles non parlava un occitan « eretat » mas totes un « occitan d’occitanistas », fait de tròces e de bocins, e fatalament claufit de fautas nombrosas quitament s’èran convengudas...
Lo Lemosin de Bernat de Ventadorn e de Josèp Ros non coneguèt de temptativa de normalizacion lingüistica « felibrenca » coma la Provença e la Gasconha, e cal reconéisser, dins la seguida de nòstra passejada, que foguèt puslèu una bona causa. Aital, lo « Diccionari d'usatge occitan/français (Limousin, Marche, Périgord) » d'Yves Lavalada, publicat en 2010, a lo meriti d'expausar los problèmas sense tròp de « solucions tradicionalas » a far valer...
En 2011, dins la seguida dels trabalhs e de las publicacions del CLO, Josiana Ubaud publica son Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l’occitan, una òbra importanta - preciosa dins sa part scientifica e las correccions aportadas al diccionari d’Alibèrt -, recampant 109 000 intradas. Malaürosament aqueste se ressent de l’influéncia catastrofica de l’organisme en question. Coma plan d’autres, a retenguda l’idèa d’un « relativisme » dins lo sistèma gramatical de l’occitan : se pòt dire aital, mas se pòt dire tanben autrament e sustot autrament...
En 2007, se publiquèt las « Preconizacions del conselh de la lenga occitana », un document de sintèsi preparat per Domergue Sumien, vicepresident e secretari del Conselh de la Lenga Occitana, amb un avantdire de Patric Sauzet, President del meteis organisme. Abotiment d’un corrent qu’avèm mostrat serpejant despuèi la desaparicion de Loís Alibèrt, lo CLO, creat en 1996, acabava aital una activitat d’un decenni ont aviá menat amb una facilitat susprenenta ladita lenga occitana sus un camin que non èra lo sieu. Son influéncia demòra viva dins las universitats e lo mond barrat - òrb e sord - de l’occitanisme contemporanèu...
Se cal remembrar aquí una evidéncia : dins son libròt La langue occitane (1963), nòstre amic Pèire Bèc s’èra estacat a descriure las caracteristicas teoricas de cada varietat de l’occitan, e doncas de l’occitan gascon. Aital : filha → hilha, flor → hlor ; luna → lua, esquina → esquia ; rasim → arrasim, riu → arriu ; bèl → bèth, bèla → bèra ; camba → cama ; tondre → tóner ; quatre → qüate ; quand → qüan ; sal → sau. Mas cal saber que totas aquelas realizacions non son generalizadas sul territòri, que se ditz plan mai la flor que non pas la hlor...
Entre los « provençalistas » pseudo-mistralians e los partidaris fanatics d’un pseudo-purisme, non sembla i aver en Provença la mendre plaça per una reflexion serena sus la lenga. E s’ajustam qu’una de las dificultats màgers de l’occitan provençal ven de Mistral, una autra d’Alibèrt…
A la seguida de son Diccionari de mila mots (1992), Jacme Taupiac publica en 2001 L’occitan modèrne. Aital l’autor del Pichon diccionari de 1977, precisa e corregís son analisi de la realitat de la lenga per delà las farlabicadas. Aquela mesa al punt èra necessària...
Coma Rodgièr Barta, Cristian Laus èra un occitanista disciplinat e son diccionari francés-occitan paregut en 1997- en defòra d’un trabalh personal de valor sul vocabulari general - es lo rebat fidèl de la « teoria » linguistica oficiala de l’Institut d’Estudis Occitans, se se pòt definir aital sa traïson dels principis màgers d’Alibèrt e son « catalanisme » dessenat...
Abans de parlar del CLO qu’intrarà dins aquela cronologia, se tròba qu’ai l’escasença de respondre a un article talhafòc d’un de sos fondators, Domergue Sumien. Aquí çò que ditz dins Lo Jornalet (18/10/16) :
« La nòrma classica actuala de l’occitan data de 1935 amb la Gramatica occitana de Loís Alibèrt. Foguèt pro ben respectada e difusada fins en 1975 ».
Fals...
En 1980, uèit ans après la publicacion de son lexic occitan-francés, Rodgièr Barta ne fa paréisser una seconda edicion. Modificada. Après una vida de fidelitat a l’òbra d’Alibèrt, aquel òme disciplinat aviá manjat son capèl coma li èra recomandat, e ara se torna arborar...
En 1977, Jacme Taupiac publica son « Pichon diccionari francés-occitan ». Lo diccionari es pichon (16300 mots) mas lo projècte benlèu tròp grand per l’epòca (e encara a l’ora d’ara per d’occitanistas sense consciéncia ni sinceritat) : es un diccionari de « l’occitan comun » (diriam ara « estandard »), lo bèl primièr. Es tanben lo diccionari d’una lenga que « tòca tèrra », en adeqüacion amb la fonologia de la lenga viva, quicòm que sembla paradoxalament mai extraordinari encara...
En 1976 se publica una reedicion de la Gramatica occitana de Loís Alibèrt. Dins un « assaber » a la debuta de l’edicion novèla, « realizada pel Centre d’Estudis Occitans (Universitat de Montpelhièr) », se ditz que sa « mesa al punt se [limita] a qualques correccions de detalhs, a l’integracion dels addenda dins lo tèxt (sic), e a la modificacion de l’accentuacion segon la solucion adoptada per L. Alibèrt meteis en 1950 »...
Un simpatizant del Congrès permanent de la lenga occitana pren la pena de nos escriure per nos dire son desacòrd amb l’Academia occitana :
« Las causidas [de l’Academia occitana] son desparièras de las del CPLO: per exemple vosautres preferissètz "Academia", "Occitania", fòrma", lo CPLO "Acadèmia", "Occitània", "forma", etc. »
Que siá mercejat per sa preciosa contribucion.
Es lo mot « preferissètz » que nos sembla particularament plan causit.
Robèrt Lafont publica en 1971 son preciós libròt "L’ortografia occitana. Sos principis". Aquí analisa tanben las preconizacions d’Alibèrt, las completa, las corregís.
De correccions benvengudas per « gardar » la « e » de sosten.
p. 69 : En oposicion a Alibèrt, l’autor reconeis que « Los grops finals /lm/ e /rm/ pòdon èsser sostenguts per /e/, se non son simplificats ». Adonc, se comprenèm plan, *olm → olme, *vèrm → vèrme e *palm → pam.
N’es parièr per fèrre a costat de fèr, de morre a costat de mor, de carri a costat de car, de torre a costat de tor.
Se confòrma doncas a la realitat de la lenga (çò qu’es la mendre de las causas).
Mas…
En 1970, quatre ans après la publicacion del diccionari d’Alibèrt, espelís lo lexic francés-occitan de Rodgièr Barta. A la seguida, en 1972, vendrà son lexic occitan-francés. Aquestes nos donan a la data una fotografia fidèla de la question lingüistica, tant val dire del progrès de l’anti-nòrma...
Per Edouard Bourciez, autor dels Eléments de linguistique romane (5ena ed. 1967) : « [quant au catalan], très voisin du provençal [occitan] dont il n’est que le prolongement géographique, son développement ultérieur a été distinct pour des raisons politiques et sous des influences venues du centre de l’Espagne » (p. 288) ; « Linguistiquement, le catalan se rattache avant tout au provençal [occitan] : mais il s’est trouvé de bonne heure en contact...


c: text/html

text:
Era lei protegís as persones e unitats familiares en situacion de risc d’exclusion residenciau dauant des talhs que poguen acordar es companhies fornidores d'electricitat, gas e aigua potable per manca de pagament.
Açò vò díder qu’aguestes empreses non poiran interrómper es forniments per motiu d’impagament en cas que i age risc d’exclusion residenciau.
Degut ara crisi, era proteccion deth dret as forniments basics a resultat encara mès de besonh. De hèt, eth Sindic de Grèuges, en sòn informe sus praubesa energetica de 2013, indicaue qu’en Catalonha i auie 193.000 cases (6,9% deth totau) que non podien assumir era despensa tà mantier era casa a ua temperatura adienta. E segons se detalhe en preambul dera lei 24/2015, de mesures urgentes tà afrontar era emergéncia en ambit d’abitatge e era praubesa energetica, es prètzi d'accés as forniments basics ara casa resulten inassequibles tà ua part importanta dera poblacion perque, entre d’autes rasons, eth prètz dera lum s'a pujat des deth 2008 un 60% e er aigua, ua mejana d'un 66%.
Es mesures establides pera normativa an per objectiu esvitar es talhs des forniments, atau com establir ajudes o descompdes tà poder gestionar eth dèute pendent.
A qui se garantissen es forniments basics?
As persones o unitats familiares damb risc d'exclusion residenciau
Açò vò díder qu’an ingrèssi inferiors a:
- 2 viatges er IRSC (Indicador de Renda de Sufisença de Catalonha), se se tracte de persones que viuen soletes.
- 2,5 viatges er IRSC, se se tracte d’unitats de conviuença (mès d'ua persona).
- 3 viatges er IRSC, en cas de persones damb discapacitats o damb grana dependéncia.
Excepcionaument, se es ingrèssi son superiors mès i a un risc imminent de pèrder era casa, tanben se pòt demanar ath servici sociau que valore se era persona o unitat familiara se pòt inclòir ena situacion de risc d'exclusion residenciau.
Es mesures tà garantir eth dret d’accès as forniments d’aigua, lum e gas, tanben s’apliquen as cases en que, maugrat non complir es requisits d’ingrèssi, i viu bèra persona afectada per dependéncia energetica (persones qu’an de besonh maquines assistides tà subervíuer).
Er annèxe 1 dera Guida tà persones e famílies que an problèmes economics tà mantier es forniments d'aigua, lum e gas concrète es ingrèssi que determinen eth risc d'exclusion residenciau
Què cal fer si es rep un avís d'impagament d'una factura?
En avís d'ua factura impagada, era empresa fornidora demanarà as persones consumidores que l'autorizen a utilizar es sues dades personaus damb era unica finalitat de sollicitar as servicis sociaus municipaus un informe tà saber se se tròben en situacion de risc d'exclusion residenciau.
Cau adreçar-se as servicis sociaus de cada municipi. Es servicis sociaus an d’eméter er informe en termini de 15 dies des dera sollicitud per part dera empresa fornidora.
Se es persones non se presenten dauant des servicis sociaus en termini maxim de 2 mesi, aguesti servicis informen as empreses que fornissen que non pòden acreditar se se tròben o non ena situacion de risc.
En ua dusau comunicacion, se s'envie un avís de talh de forniment, era empresa informe que, en tot enténer que non i a auut oposicion, s'utilizen es dades deth client tà demanar eth nomentat informe as servicis sociaus municipaus. Aguest ei eth document que a de determinar se era persona se tròbe en risc d'exclusion residenciau.
Qué cau hèr se i a un talh de forniment indegut
Se era empresa fornidora execute eth talh maugrat qu’era persona o unitat familiara se tròbe efectivament en risc d'exclusion residenciau, incomplirà era lei. En aguest cas, cau adreçar-se de nau as servicis sociaus deth municipi tà que se suspengue aguest talh.
Tanben se pòt denonciar eth talh indegut en servici public de consum deth municipi o comarca (as Oficines Comarcaus d'Informacion ath Consumidor e es Oficines municipaus d'Informacion ath Consumidor).
Eth Còdi de consum preve sancions tàs empreses qu’incomplissen era lei, que pòden constituir infraccion administrativa en matèria de defensa des persones consumidores o usatgères.
Mesures tà garantir es forniments basics
Segons recuelh era lei, es administracions publiques an d'arribar a acòrds o convènis damb es companhies que fornissen d'aigua potable, de gas e d'electricitat tà garantir que concedissen ajudes a hons perdut as persones e unitats familiares en situacion de risc d'exclusion residenciau o que s’apliquen descompdes notables en còst des consums minims.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bèthlòc e Sent Clamenç
Bèthlòc e Sent Clamenç[1][2][3] (oficialament en francés Belloc-Saint-Clamens) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada en la Gascogne,a 5 km al nòrd de Mirande per la D939. Belloc Constituissi una sòrta de balcon entre la Baïse e la Pichona Baïse #que permet de veire la chaine de las Pirenèus amb lo sieu Pic del Miègjorn.
Commune située dans la Gascogne,à 5 km au nord de Mirande par la D939. Belloc constitue une sorte de balcon entre la Baïse et la Petite Baïse qui permet de voir la chaine des Pyrénées avec son Pic du Midi.
Comuna situada en Gasconha .
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1997, un aigat qu'afectèt 42 ectaras deu territòri comunau. Aquestes aigats que deteriorèron la fabrica de produits farmaceutics (especializada dens la produccion de pomadas de calendula officinalis) qui ho destrusida en 2003. Totun, las activitats farmaceuticas que contunhèron dab la produccion de carbon activat vendut sos lo nom de « charbon de Belloc ».
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lo nombre d'abitants que's ei estabilizat desempuèi lo darrèr recensament dab las neishenças deus joens cobles qui son demorats au país entà tornar préner l'expleitada familiau.
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La comuna que presenta ua capèra d'estil romanic (sègle XI), situada suu Camin de Sant Jacme, qu'ei mercada aus monuments istorics. Aquesta capèra que ho dedicada a Clamenç Ièr, papa de 89 a 97 que donèt lo son nom a la comuna.
Materiaus de tornar emplegar que testimònian d'ua preséncia galloromana pro importanta. La capèra qu'embarra un sarcofag paleocrestian deu sègle IV en marme de Sent Beat, e vestigis de frescas. Quauques signes lapidaris que son vededers suus murs exteriors.
La glèisa, tornar batesada au sègle XIX e navèrament restaurada, que domina lo center deu vilatge per la soa tor rectangulara.
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon »
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Bèthlòc e Sent Clamenç sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Bèthlòc e Sent Clamenç sus lo sit de l'Insee


text:
Dimars, 6 de decembre de 2016, 03h00
La Gàrdia > La Gàrdia > La Gàrdia
Los occitans de l’estat italian an votat majoritàriament contra la reforma constitucionala prepausada per Matteo Renzi. Dins las Valadas de Piemont, las diferéncias entre los partisans ... +
Dimècres, 3 d'octòbre de 2012, 03h00
La Gàrdia > La Gàrdia > La Gàrdia
Sovent, la vida dels occitanistas es faita de longs moments de descoratjaments, de decepcions. Al nom del “sempre endavant”, nos esforçam de los daissar darrièr e de nos concentrar ... +


text:
Besièrs, Montsegur, Merindòl , Orador sus Glana
Dins leis annadas 1300 , lei senhors de Leberon, en Provença, aviàn aculhit d'immigrants vaudès per travalhar lei terras enermassidas de sei domènis. Ansin se constituièt una comunautat de quauquei vilatges , units per la pratica de la Fe Evangelica. Lei Vaudès de Provença patiguèron mantuns periòds de persecucion, mai totjorn tenguèron testa . Dins lei annadas 1530 , au moment que la Gleisa s'unissià ambé lei Glèisas Reformadas, la tension se fasià granda entre catolics e reformats . La promièra campanha de terror foguèt menada per l'inquisitor Joan de Roma , entre 1528 e 1533 . Lei Reformats , e subretot los Vaudès , foguèron inquietats e torturats ambé tan de frenesia e de sadisme , que lo (quite) representant dau rei Françès( qu'aquò's pas de creire qu'es el que va chaplar òmes femnas e enfants) i faguèt foranbandir Joan de Roma dau Leberon. En 1534 , lo Parlament d'a -z-Ais-de-Provença comandèt ai Vaudès siàgue de se renegar , siàgue de s'exilhar. Sens succès. Mai lo partit papista volià de sang . En 1540 , lo Parlament d'a-z-Ais-de-Provença publica l' »Arrest de Merindòl », que condemna los Vaudès , lei uns au lenhièr, leis autrei a la preson, e prevei lo destrusiment de sa « capitala » Merindòl. Francès i trantalha e lo 1 de Janvièr de 1545 , fenis que dona son acòrdi a l'execucion de l'Arrest. Lo Promièr President dau Parlament de Provença e Governador « interimeri » de Provença , Meinier d'Opeda, lo Vici-Legat d'Avinhon representant dau papa , e Escalin deis Aimars , generau dei tropas reialas , recrutan de milicias , obtenon l'ajuda de l'artilharià pontificala d'Avinhon , mobilisan lei regiments dau Rei (lo rei que mobilisa los regiments del rei?) que tòrnan dei guerras de Piemont , e ambe aquela cobesa de sacatge , a l'uncòp poderosa e fanatizada, parton en campanha dempuèi Cadenet . Dau 16 au 21 d'Abriu , lo Leberon es ensanhosit per una barbaria sens raras . Lei tropas sagatn los estajants , lei torturan e lei mutilan avans de lei tuiar , craman leis ostaus e fan la picorèia. A Cabrièras d'Avinhon , la POPULACION SE REND: Opeda la far sortir coma se volià l'espanhar, a sona aise dins un prat vesin.
A Murs , d'enfants e de femnas amagats dins una bauma son cremats vius. Enluòcs mai, davant lei ostaus en fuòc las alabardas son ficadas en tèrra per que lei gents que sautan de lei gents que sautan de lei finestras s'i vengon embrocar .
(milhor encara)
Las femnas son violentadas e los cadavres copats en tròças .
D'aqueste temps au castèu d'Opeda, lei parlementaris acampats fan fèsta en veguent montar lo fum e en escotant la canonoda. En una setmana , 22 vilatges son aroïnats (d'unes son jamai estats rebastits e estan encara en roïnas) , 884 mas son cremats , 3000 Vaudès tuiats . Entre aqueli que sobrevivon , ne'n creman 255 sus lo lenhièr e ne mandan 666 ai galeras , òmes femnas e enfants . Aquelei que se son escapats per òrta mòron de fam e de marrana. Quauquei còlas an pogut fugir dusc'a Geneva o dins lei Valadas de Piemont .
Lo rei françès i , puèi lo rei Enric II assabentats???? fan menar una enquista . Sol lo Procuraire Generau dau Parlament de Provença , Guerin conegut copabla es penjat a Paris.
Mai Meinier d'Opeda es pas inquiètat ( lei avesques de Provença , los remercejan de son accion) ; pasmen morirà empoisonat per un mètge reformat que revenjèt ansin lei martirs de Leberon.
Lo Chaple de Merindòl en 1545 entre aquèu de Besiers en 1209 e aquèu d'Orador sus Glana en 1944 demòra coma un simbòl dins istòria d'Occitania . Lo Marquès de Sada ( qu'èra dau Castèu de Lacòsta , a costa de Merindòl, dos sègles pus tard denonciava aquel genocidi en s'adreiçant au Parlament d'-a-z-Ais : i vesià la bèla pròva , coma podem encara la veire , que lei Parlamentaris e la ierarquia catolica , que se disian estre lei « paires » del pòble , n'èran , de fach leis promièrs enemics....
Que França es pas aqui per prendre mas per donar coma disia Michelet
Trach de R Pecout.


text:
Laurence Pernoud
Laurence Pernoud ( lo 13 d'octobre de 1918 - lo 2 de genièr de 2009) foguèt una jornalista e escrivana francesa. Trabalhèt per la United Press a Nòva York. Aviá de maitnages mas coma trobava pas de libres subre los maitnages, n'escriguèt un. Sos libres son "best-sellers", tradusits dins 40 lengas e estant dins mai de 70 païses francofòns.
Òbras[modificar | modificar la font]
- J'attends un enfant, 1956.
- J'élève mon enfant, 1965.
- Il ne fait pas bon être mère par les temps qui courent, 1981.


text:
Son ua bona còlha d’amistat e aficion. S’an amassat ena plaça deth pòble e, se non son guaire maitèrs, poderàn esdejuar un mòs ena tauèrna, abantes de partir damb es tot terrèns plaçadi en carrèr entara gessuda programada. Aguesti trastes caushigaràn un tròç de pista que les portarà as pòrtes deth bòsc e dera nhèu apilerada en monte. A fòrça d’eri, a despièch deth dromilhon, se les diboishe en ròstre un arridolet fresc, renauit, d’aqueth qui sauve ua esperança dauant deth dia que comence. Convenientament equipadi damb era ròba e eth caucèr tecnics de rigor, impermeables e compactes, mès ath temps leugèrs, e fòrça vedibles damb un color florescent pujat (com a d’èster), se dispòsen a hicar-se laguens des gòrges d’un parçan boscat, fòrça topit, entre era broma tenebrosa e es prumères lucades que sajaràn de trencar-la. Aguest espaci sòl èster pòc coneishut entath caminaire dera mapa-guida toristica e, per contra, a estat transitat ath long deth temps tant per eri coma pes pastors des vilatges propèrs. En aute costat dera ribèra, arribe dejà eth resson d’aguest concèrt sasoèr, precedit dera observacion atenta a ua natura e a ua fauna, que, susvelhades pes nòsti agents de miei ambient, mos amaren e encamarden, damb musica qu’altèrne es idòls tenors (quini boni paumons a quauqu’un d’eri!) e eth pet sec que retronís enquiàs pales de naut e secodís er anim deth passejaire e eth bestiar distrèts, un pet tant liberador entà un coma menaçador entà un aute. Acabada era sason e d’ençà dera distància deth qui non en pren part, atau intuïsqui era caça, activitat ancestrau, qu’a agarrat naues formes e esturments, mès qu’encara consèrve era ambivaléncia dera atraccion dera natura sauvatja.
(Diari Segre, 18 de hereuèr de 2017)


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Henry David Thoreau (Concord, 12 de julhet de 1817 - Concord, 6 de mai de 1862) foguèt un escrivan, anarquista e filosòf american. Es conegut sobretot pel seu libre Walden o la vida dins los bòsques, sas reflexions sus una vida simpla e alunhada de la tecnologia, pels bòscs, e tanben per La desobesissença civila, ont argumenta que l'idèa d'una resisténcia individuala contra un govèrn sovent injust. Los libres, articles, ensags, jornals e poèsias de Thoreau comptan vint volums. Entre las seunas contribucions mai importantas se tròban los escrichs sus l'istòria naturala e la filosofia, ont davança l'ecologia e l'istòria del media ambient, doas de las fonts de l'ecologisme e la teoria de la descreissença d'ara. Èra abolicionista tota la seuna vida, fasent de conferéncias qu'acacan las leis que regisson los esclaus evasits e capturats, lausant lo trabalh de Wendell Phillips e de l'abolicionista John Brown. La seuna filosofia de resisténcia non-violenta influenciarà mai tard la pensada e las accions de personas coma Tolstoï, Gandhi e Martin Luther King. Exaltant l'individualisme e una certa forma d'ociositat en comunion amb la natura, Thoreau invita a explorar las «províncias de la imaginacion».
- Textos a Internet


text:
A bous, qui sabet parla biarnés
Quoan se hèn enquèstes ta sabé si la yen e bolen que la lengue biarnese e demoure bibe e nou s’acabe pas quoan heran toup”s, que y a toustem ue grane mayouritat ta dise “Quió !”. Lous abilles que’n tiren la counclusion que cau espandi l’ensegnemen escoulàri de l’”occitan” e crea de mey en mey postes d’ensegnayres.
Touté, qu’at sabet per esperiénci, n’ey pas permou d’abé aprés l’anglés, l’espagnóu ou l’aleman penden anades per las escoles que lous joens e’s parlen en aqueres lengues quoan s’encountren en la bite bitante, hore dous coullègis e licèus ou en lous quites pàtis de recreacion.
Que n’ey pariè dou noùste biarnés : quoan seran perfièytemen coumpetens en aqueste lengue e parleran coum lous anciâs, soulets, lous reyens e proufessous nou s’y escaderan pas yamey a ha bébe* la lengue qui ensegnen. E pensat ço qui’n pot debira s’an aprés l’”occitan” sounque a la facultat : lou quite presiden de la balente assouciacion occitaniste Per Noste, biarnés cap e tout, qu’escrivé nagoayre en se trufan qu’adare, las pigues anidades pou tour de la facultat de letres de Pau e coumprenen, que’s parech, l’ouccitâ referenciau ! (= lou lengadouciâ).
Que’p digoun autescops lous reyens que lou patoès ère la lengue dou passat e lou francés la de l’abiéne e de la moudernitat. Puch d’autes reyens e proufessous, qu’aquet patoès ère en realitat l’ouccitâ, mes que la bóste fayçon d’ou parla e de l’escribe n’ère pas la boune, sounque eths que la sabèn coum calè. E que p’èt carats, n’abet pas gausat trasmete lou bóste sabé aus bóstes hilhes e hilhs, ta nou pas ha empach a la lou reüssite.
Mes oey, “qu’ey fenit lou tems de la bergougne” ce digou lou Francés Bayrou en lou son celèbre Prouclam de Pau de 1993. Qu’èt bous lous mey boés proufessous tad ensegna lou biarnés e lou gascon, qu’ey lou regretat proufessou Michel Grosclaude, de Per noste tabé, qui l’at escribou é die.
Alabets, proufessous de la nouste tèrre de Biarn, au tribalh ! Bóstes arrèhilhs qu’espèren las bóstes leçoés : atau qu’aurat saubade la lengue biarnese e gascoune.


text:
Tresesme e darrier article de ma retrospectiva de 2002 mercés aus article qu’escriguei per lo Jornalet, categoria « actualitat lemosina« .
La setmana passada, v-onze personas an depausats ‘na requesta au tribunau administratiu de Limòtges per contestar la subvencion atribuïda per la region Lemosin a la calandreta locala. Sostenguts notadament per la Libre Pensée, contestan los 47 000 euros acordats a l’escòla au nom dau principi “credits publics per l’escòlas publicas”.
Lo president dau Conselh Regionau, Jean-Paul Denanot, susprés per la requesta, declaret que “la region es signatària de la charta per lo manten de las lengas regionalas e qu’es per quò que subvenciona la Calandreta dempuei fòrça annadas. Un tal acharnament contra una associacion laïca, que la mission es reconeguda e legitima, es incomprensible”.
D’efiech, la Calandreta Lemosina pareis èsser la cibla de la Libre Pensée dempuei mai d’un an. Quela associacion jacobina e anticlericala sostenguet antan los parents de l’escòla de Landoja que s’opauseren a l’auberjament provisòri daus calandrons dins los locaus de l’escòla dau borg. Landoja, tradicionalament sonat Sent-Marçau, es un vilatge dependent de Limòtges. La merariá aviá decidit a la rentrada passada de lojtar dins una partida desafectada de quela escòla los calandrons, privats de lors locaus abituaus per un auratge violent. L’oposicion d’una partida daus parents viret a l’afrontament ideologic.
Un còp la Calandreta Lemosina tornada dins un bastiment privat, sos opausants s’atacan a sa sorsa de finançament. L’objectiu, si es pas clarament dich, sembla totparier èsser la disparicion de la sola escòla primària bilingüa occitan-francés de l’academia.
Maime Caillon


text:
Corsa d'Aran per sa lengua
Era corsa d'Aran per sa lengua ei ua eveniment que s'organize ena Val d'Aran eth darrèr dimenge de junhsèga. Existís dempús er an 1993, fondat pera associacion Lengua Viua entà promòir er occitan e promòir-ne eth sòn usatge sociau. Jos era frasa emblematica de Frederic Mistral « qui ten era lengua, ten era clau », era corsa amasse ues 1000 persones que gessen des tres puntes dera Val d'Aran entà amassar-se ena plaça dera glèisa de Vielha. Dempús des parlaments, s'autrege eth prèmi Lengua Viua as persones o entitats qu'agen destacat pera sua òbra en favor der occitan ena Val d'Aran, e comence era hèsta e es concèrts.
Pendent es prumèrs 15 ans Nadau amenizèc era hèsta damb ua sòrta de concèrt diferenta a tot çò qu'era banda gascona hè normauments pr'amor d'un public que saute, cride, cante e dance totes es cançons en tot ondejar drapèus deth país. Ena edicion de 2009 es concèrts siguèren a cargue deth grop aranés Bramatopin e dera banda bigordana Parpalhon.
Cada an, pendent eth madeish dia s'organize en Hòs, vilatge fronterèr ath nòrd, ua pròva esportiua de prestigi que talhe era carretèra d'accès ath cap de Gasconha, çò que hè a suspectar qu'er eveniment dèu de shordar a cèrtes autoritats jacobines. Ei recomanable, donques, consultar es oraris en qué era carretèra ei talhada.


text:
Alcalde Paco Rodríguez Miranda, Alcalde Felipe Delseny, Alcalde Hipólito Cruces, senhors e senhores còssos, president dera Comunautat de Comunes de Sant Beat, senhor secretari der Ajuntament, senhor rector dera Parròquia, senhor sargent dera Guàrdia Civil, senhor jutge de patz, autoritats, amigues e amics, vesies e vesins.
M’adreci a toti vosati, per prumèr viatge, coma Alcalde de Bossòst en tot arregraïr e reconéisher, en prumèr lòc, eth prètzhèt der Alcalde Paco Rodríguez Miranda pendent es darrèri 8 ans, pr’amor que mos permet de començar aguesta naua etapa sus era basa deth trabalh ben hèt e er esfòrç incansable per mielhorar Bossòst cada dia. Gràcies, Paco. Demoram èster ara nautada deth tòn legat.
Voi tanben arregraïr eth supòrt des companhs e companhes d’Unitat d’Aran-PSC-Candidatura de Progrès entà hèr possible aguest renauiment, atau coma eth de totes es persones que m’an acompanhat e m’acompanhen en aguesta naua aventura e a toti es vesins e vesies qu’an confidat en nosati, eth passat 24 de mai.
E, sustot, voi saludar a toti es membres dera naua Corporacion Municipau: as senhores Maria Angeles Medan, Maria Jesús Safont, Guillermina Roman e Maria Antonia Ruiz, e as senhors Jaime Delseny, Alex Peiró, Antonio Sanglada e Eric Codina, ad aguesta corporacion que, com vedetz, ei paritària, e, sustot, representativa deth municipi. Auem de trabalhar amassa pendent es 4 ans que vien e estacar eth major consens possible enes airaus d’interès generau entath desvolopament e era prosperitat deth pòble.
M’adreci a toti es vesins e vesies entà hèr-vos sabedors qu’ací, en aguesta Sala de Plens, era mès importanta deth municipi, perque s’i prenen es acòrds mès subergessents, auetz ath vòste Ajuntament, ara vòsta Casa dera Vila, ath vòste Baile, que vòlen èster ath servici de toti e totes, sense distincions ne diferéncies politiques, ne economiques, ne d’origines, ne de credences, ne de quinsevolh auta consideracion. Vos convidi a caminar amassa en aguest nau temps, a hèr pòble entre toti e totes, a trauèrs d’un Ajuntament que lidère, òc, mès que tanben acompanhe e cree espacis de dialòg e trobada, de confidança e esperança, en tot recuperar er esperit dera bona politica.
Politica ven de polis. Era polis dera Antiga Grècia se sostenguie sus tres columnes: 1) Era preeminéncia dera paraula; 2) Eth caractèr dera plea publicitat; e 3) Era igualtat ena participacion des ahèrs comuns. Voi qu’eth dialòg, era transparéncia e era participacion, amassa damb era paciéncia e era umilitat, siguen eth metòde de trabalh pendent era legislatura qu’encetam aué. Recuperem era paraula entà escotar, debàter, argumentar e préner decisions de forma mès justa e intelligenta. Recuperem era plea publicitat, aué en dideríem transparéncia, entath coneishement d’aguestes decisions e es sòns procediments. E recuperem era igualtat entà crear ua cultura comuna a on es vesins se tròben mutuament, amassadi en comunautat, coma ciutadans liures e iguals, “disposadi a cercar era felicitat ara sua manèra”, coma ditz Kant, sense coartar era libertat des auti, damb er equilibri dera norma e eth respècte, sense submissions ne dominacions ne privilègis.
Dialòg, transparéncia e participacion entà préner decisions, de forma responsabla. Perque governar ei tanben decidir. Enes pròplèu dies conformaram eth nau Cartipàs Municipau, mès vos pogui auançar qu’eth programa de govèrn se basarà enes 4 èishi qu’auem dat a conéisher pendent era campanha electorau, a saber: 1) completar era reforma des espacis urbans; 2) mielhorar es servicis publics as persones; 3) reactivar era nòsta economia locau; e 4) apostar per un Ajuntament dubèrt e transparent, collaborador damb totes es entitats deth pòble, damb d’auti municipis, dera Val e de mès enlà, e tanben damb eth Conselh Generau coma era nòsta maxima institucion d’autogovèrn. Entà concretar: en aguest 2015 començaram o completaram es òbres de reforma, remodelacion e reabilitacion deth carrèr Sant Ròc, es entorns des ermites Sant Fabian e Pietat, eth carrèr Mètge Campà, eth lauader de Cap dera Vila, eth servici der aigua potabla, era oficina de Torisme, e, s’eth calendari e eth pressupòst ac permeten, eth pati dera escòla, e, en generau, totes aqueres actuacions entà renauir e mielhorar Bossòst, entà dar-li un nau impuls de promocion toristica, economica e culturau. Vos en matineram informadi. Tanben auetz dret a saber que ara coma Alcalde perceberè eth madeish sòu qu’auia coma tinent d’alcalde e publicarè ena web municipau e enes hilats sociaus era mia declaracion de béns patrimoniaus e era mia declaracion dera renda, d’accès facil entà toti.
Volem esforçar-mos per un Bossòst mès just, equitatiu e prospèr, que sap atier, sustot, as vesins e vesies mès fèbles e vulnerables, coma era nòsta mainadèra e era nòsta gent grana, mès tanben a toti aqueri que patissen es malurs dera economia. Quan un vesin què, auem d’èster capables, ena mesura des nòstes possibilitats, de dar-li era man entà lheuar-le.
Com sabetz, aué ei Sant Antòni, un sant celebrat, venerat e estimat peth nòste pòble, punt d’origen dera legenda des capèles qu’entoren Bossòst en forma de cinturon protector. Ath marge des credences o descredences de cadun, eth sant de Pàdua ei un bon exemple de franciscan desprenut, generós, austèr, fraternau, critic damb era acumulacion de sòs, era avarícia e era usura. Un modèl entà sajar de méter en plaça, ena nòsta societat, valors de senzilhesa, solidaritat e sensibilitat sociau e culturau.
Sò convençut que Bossòst serà mès fòrt e prospèr, quan sigue mès coesionat e age mens desigualtats, quan sigue prèst entà gausir de mès e mielhors oportunitats que favorisquen es sectors clau dera ostalaria, eth torisme, eth comèrç, era indústria, e aqueri que poguen promòir eth trabalh; quan, en fin, eth futur que desiram sigue dejà a tocar des nòstes mans.
Fòrça gràcies a toti e totes.
En Bossòst, eth 13 de junh de 2015


text:
29/06/2012
Ritual del miègjorn
La terrassa
Lo solelh
La calor
La balancèla
Lo cat negre estirat a l'ombra
Un cafè
e Claudi...
Lo solelh
La calor
La balancèla
Lo cat negre estirat a l'ombra
Un cafè
e Claudi...
Es l'istòria d'un vilatge...
Es l'istòria d'un vilatge que lo president del Conselh general i viu. Es l'istòria d'un vilatge que lo fraire païsan del president del Conselh general i viu tanben. Es l'istòria de l'implantacion d'una antena Bouygues Telecom de 44 mètres de nalt (lo cloquièr ne fa 33) dins un prat del fraire del president del Conselh general (locacion interessanta, o deve precisar ?). Mas es l'istòria d'una antena que vòlon plantar aquí. 300 estatjants, gaireben 200 signaturas contra. E una manifestation ! Ieu, ère pas aquí aquel jorn mas signère la peticion. An recuolat, me sembla, mas lo projècte demòra sus la comuna.
Rodés, los cans d'Aurèle
Junh de 2012
• Òsca al pòble rus que gausa davalar per las carrièiras contra Poutine.
• Vergonha a l'acoquinament UMP-FN. Aquesta passa, voldriái pas èsser chiraquiana.
• Òsca a la França que s'es parada d'una coabitacion.
• Òsca a Olivier Poivre-d'Arvor que ven de demissionar de la jurada del prèmi del roman arab. Lo prèmi èra estat balhat a Boualem Sansal per “Rue Darwin” mas, coma es anat al festenal internacional dels escrivans de Jerusalèm, lo li vòlon pas pus balhar.
• Òsca a Aung San Suu Kyi qu'a poscut anar quèrre son prèmi Nobèl de la Patz atribuit en... 1991 o Oslò.
• Òsca a la mòrt qu'a pres Roger Garaudy.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Thierry Roland, Brigitte Engerer, Nora Ephron, Robert Sabatier e Olivier Ferrand.
• Vergonha a l'UMP qu'apela a votar ni pel PS, ni pel FN quand i a pas de candidat de l'UMP al segond torn de las legislativas. An la memòria corta : 2002, Le Pen-Chirac, l'esquèrra tota votèt Chirac sens romegar.
• Vergonha al monde que contunha de se fotre de l'ecologia.
• Òsca a Obama qu'a capitat a far passar sa refòrma per balhar un bocin de securitat sociala als Americans.
• Vergonha als calucs de Dieu que s'atacan a de monuments istorics al Mali coma l'avián fach los Talibans en Afganistan.
• Òsca a Obama qu'a capitat a far passar sa refòrma per balhar un bocin de securitat sociala als Americans.
• Vergonha als calucs de Dieu que s'atacan a de monuments istorics al Mali coma l'avián fach los Talibans en Afganistan.
Retorn
Ièr, retorn del trabalh. 30°. Pès nuds (aime talament aquò), lo sonrire e aquò. Los quilomètres son aital mai agradius.
27/06/2012
Mon Alibèrt
Sai pas se i a un mòt qu'ai pas cercat dins aquel diccionari... Fa 20 ans que me seg de pertot. A una istòria, aquel Alibèrt. Quand aviái un vintenat d'ans, m'agradava ja d'èsser amb los vièlhs. M'a totjorn agradat d'èsser amb los vièlhs. Cossí farai quand serai vièlha vièlha e que i aurà pas pus vièlh que ieu ? E, a 20 ans, coma ara, sovent ère pel campèstre (a l'epòca ère amb ma canha braca que li aviái aprés a culhir las amoras sus las romècs sens se fissar). Sovent, pels camins, trobave Thoum. S'apelava Pèire Bertomiu. El fasiá d'aquarelas e ieu l'agachave far. Aviá los pèlses blancs, blancs e los uèlhs blaus, blaus coma una mar clara. E un accent ! Viviá a Ièras quand èra pas en Avairon. Aviá fach un fum de causas apassionantas dins sa vida e s'èra metut a l'occitan a 80 ans. Ieu, a aquel moment, i ère pas venguda encara. Èra un intellectual. Me carrave. Moriguèt en 92 e sa filha me menèt una caissa qu'aviá daissada per ieu. Dedins : l'Alibèrt e de disques 33 torns de Patric. A la fin de 92, per un azard complet, comencère a trabalhar per la cultura occitana e me calguèt aprene a escriure la lenga secreta que me parlava mon paire. L'Alibèrt de Thoum m'esperava. Aviá ja viscut quand lo me balhèt (es anotat de sa man e aime bravament aquò) mas ara s'amerita ben la retirada dins ma bibliotèca. Se sabiá, Thoum, cossí son Alibèrt me serviguèt !
25/06/2012
24/06/2012
22/06/2012
Dedicacion a Nadine Morano
que ditz qu'es pas racista, qu'a una amiga Tchadiana, mai negra qu'una Araba (sic).
19/06/2012
13/06/2012
Americanizacion
La femna del president se maina de politica publicament, e contra son òme. Ieu, a la plaça de Hollande, li t'auriái fotuda una engulada, a la Trierweiler ! E es pas per çò qu'es la femna del president, nimai per çò qu'es una femna. Amaginatz una femna de peirièr que vendriá dire a la practica de son òme que la paret qu'es a far es guèrlha, o l'òme de la cosinièira d'un restaurant que la cosina de sa femna es de racar. Cerca sa plaça, la Trierweiler ? Qunta plaça ? Es que l'òm vei M. Christine Lagarde ? Es que l'òm vei M. Angela Merkel ? Sèm pas (encara) en America. Urosament. Hollande a un trabalh bèl per cinc ans. Sa companha, òm se'n fot. A pas qu'a se téner coma se deu téner cadun. Pas mai. Es pas aquí una question de libertat d'expression o de somission feminina. Es una question de saupre-viure.
Comprene mème pas que las femnas dels presidents fagan partida dels viatges oficials. Es que los PGD de las entrepresas bèlas fan segre lor femna ? Es que pausan totes dos a la cima de l'escalièr, davant de davalar de l'avion ? Soi pas jamai estada una groupie, per ieu lo president es designat per far un trabalh pesuc. Pas res de sacrat aquí dedins.
Comprene mème pas que las femnas dels presidents fagan partida dels viatges oficials. Es que los PGD de las entrepresas bèlas fan segre lor femna ? Es que pausan totes dos a la cima de l'escalièr, davant de davalar de l'avion ? Soi pas jamai estada una groupie, per ieu lo president es designat per far un trabalh pesuc. Pas res de sacrat aquí dedins.
Del drech de votar... coma son òme
Doas femnas, entre los dos torns de las legislativas :
« Ieu vòte coma mon òme. Es el que me ditz per qual me cal votar.
– Ieu tanben (aquí sai pas se respondiá a la prumièira afirmacion o a la segonda).
– Mas n'i a que vòlon pas votar coma l'òme !
– A bon ? »
« Ieu vòte coma mon òme. Es el que me ditz per qual me cal votar.
– Ieu tanben (aquí sai pas se respondiá a la prumièira afirmacion o a la segonda).
– Mas n'i a que vòlon pas votar coma l'òme !
– A bon ? »
02/06/2012
01/06/2012
Inscription à : Articles (Atom)


text:
Auvèrnhe (Occitània)
Auvèrnhe, o Auvèrnha[1] (fòrma derivada de la confusion dau schwa amb una a), z-es una region istorica d'Occitània, au còr dau Massís Centrau. Contunha aperaquí lo territòri dau pòble gal daus arvèrnes. Fuguèt un ensems de senhoriás a l'Edat Mejana, puèi fuguèt una província dau Regim Ancian (dinc lo reiaume de França).
Sa capitala istorica z-es Clarmont-Ferrand.
Lo gentilici z-es auvernhat -a o auvernhàs -assa (de l'occitan ancian alvernhatz), auvernhasc -a.
L'Auvèrnhe istoric englòba mas los departaments dau Puèi de Doma, dau Chantau e l'oèst dau departament dau Naut Léger (parçan de Brivadés). La region istorica englòba pas Borbonés e Velai, que son de regions tradicionalament distintas (pasmens fan partida de l'Auvèrnhe administratiu actuau).
Istòria[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Los monts Domats o la Linha daus Puèis
-
Vista de Clarmont-Ferrand dempuèi lo Puèi Domat
-
La maison de l'Apoticari, vèrs Montferrand (Clarmont-Ferrand)
-
L'aeropòrt de vèrs Clarmont-Ferrand
-
Los monts de Cantal
-
La vila vièlha vèrs Tièrn
-
-
Lo festenau d'Orlhac
-
-
La glèisa romanica de Sant Astremòni vèrs Soire
-
La glèisa romanica de vèrs Sent Nectari
-
Lo còn de Vulcània, pargue europèu dau volcanisme
- ↑ La nòrma establís la forma Auvèrnha (TDF; Alibèrt 1935, 419) o eventualament Auvèrnhe au masculin (Alibèrt 1935, 419). Pasmens leis occitanistas auvernhats preferisson dempuei leis ans 1990 la forma Auvèrnhe au masculin, totjorn ben viva dins la lenga modera, reabilitada gràcias au trabalh de Cristian Airelèir e Joan Pèire Chambon. Aquò nos sarra dau venerable Alvèrnhe qu’es omnipresent dins la lenga classica. La question que se pausa es de saber se podrem gardar a costat lo femenin Auvèrnha que sembla pas escandalós a respiech dau latin Alvernia. Lo diccionari de Bonaud (1999) fornís lei doas formas., L’occitan, lenga fantasmada : l’exemple de la toponimia, Domergue Sumien http://books.openedition.org/pulm/1024


text:
Luis Carlos Medina es estat elegit secretari general de Convergéncia Democratica Aranesa – Partit Nacionalista Aranés (CDA-PNA) al 3n Congrès Nacional d’aquela formacion politica d’Aran, çò rapòrta …
La pauretat tòca totjorn 24 milions d’enfants a l’Orient Mejan e lo Nòrd d’Africa, çò es un menor sus quatre, segon un rapòrt que lo publiquèt l’UNICÈF dimècres passat.
Aqueles enfants son privats d’almens dos dels besonhs basics per la subrevivença, coma l’educacion, una abitacion decenta, d’aliments nutritius, d’aiga potabla, l’igièna e l’accès a l’informacion.
La directritz regionala de l’UNICÈF, Geert Cappelaere, a soslinhat que quand los enfants accedisson pas a çò essencial, riscan de demorar atrapats dins un cercle de pauretat.
Un autre rapòrt de l’agéncia de l’ÒNU remarca que la violéncia e lo conflicte a l’Orient Mejan e al Nòrd d’Africa fa córrer un risc sus la santat de 24 milions d’enfants en Iemèn, Siria, la Lista de Gaza, Iraq, Libia e Sodan.
L’UNICÈF a explicat que los damatges sus las infrastructuras empedisson que los enfants recépian de suènhs de santat fondamentals.
Los servicis d’aiga e de santat se son vistes damatjats, provocant una propagagion rapida de las malautiás per aquelas causas, del temps que los suènhs preventius e l’alimentacion nutritiva son insufisents.
L’UNICÈF a fach una crida a priorizar los besonhs dels menors dins las zònas afectadas per de conflictes. A sollicitat tanben que s’arrèste sul pic los atacs contra los centres sanitaris, per tal que se permeta l’accès incondicional de l’ajuda umanitària a aquela populacion e que se fornisca lo finançament idonèu per aqueles trabalhs.
Aquesta nòva es adaptada de Geopolítica.cat amb qui Jornalet ten un acòrdi de cooperacion.
Las escòlas Diwan de Bretanha, en lenga bretona, an complit 40 ans. La primièra classa se dobriguèt lo 23 de mai de 1977 a Gwitalmeze e aviá cinc escolans.
Las escòlas Diwan foguèron creadas en 1976 pe…
Lo president dels Estats Units, Donald Trump, critiquèt dijòus passat que, dels 28 estats membres de l’OTAN, 23 paguèsson pas encara çò que deurián, e qu’aqueles pagaments concerniguèsson lor…
Almens 26 personas mòrtas e 27 de nafradas es lo tragic bilanç de la fusilhada contra de crestians còptes en Egipte, çò rapòrta Reuters. Un òme armat a tirat contra un autobús que menava los còptes d’Al Adwa al monastèri de Sant Samuèl, a unes 200 quilomètres al sud del Caire.
Egipte en estat d’emergéncia
En abril passat, lo govèrn egipcian decretèt tres meses d’estat d’emergéncia dins lo país après la dobla ataca contra de glèisas còptas a Tanta e a Alexàndria, en plen Dimenge de Rams, revendicat per l’autoproclamat Estat Islamic. Aquela orror daissèt, segon de donadas oficialas, 44 mòrts e 130 ferits.
Aquel doble atemptat seguissiá l’ataca que la patiguèt una catedrala còpta del Caire l’11 de decembre, ont moriguèron una vintena de personas.
Qui son los còptes
Los còptes son lo segond grop religiós mai nombrós d’Egipte, solament après los musulmans. Las estimacions mai bassas los situan al 5% de la populacion egipciana, del temps que las mai nautas dison que son mai del 20%. Minority Rights Group calcula qu’a l’ora d’ara serián entre 5 e 7 milions. I a tanben una comunautat còpta istoricament enrasigada dins lo país vesin de Sodan, e ara tanben en Libia, fruch de l’emigracion. Son de crestians, que la majoritat son fidèls a la Glèisa Còpta d’Egipte. Se i tròba tanben de minoritats catolicas e protestantas.
Lo mot còpte ven del mot arabi qubt que ven del grèc aigyptios, es a dire, “egipian”. La tradicion còpta ditz que la preséncia crestiana dins lo país es del sègle Ir après lo Crist, amb l’arribada de Marc l’Evangelista a las còstas mediterranèas. Es a dire, sièis sègles abans l’islam. En mai d’aquò, la lenga còpta —qu’a l’ora d’ara solament s’emplega d’un biais liturgic— es una evolucion modèrna de l’ancian egipcian, de la lenga dels faraons. Per aquelas doas rasons, los còptes insistisson sovent qu’eles son estats egipcians abans tota autra comunautat.
Los emplecs tradicionals dels còptes son divèrses. Dins l’elèit còpte se tròba de petits proprietaris e de gents d’afars. I son tanben los membres mai importants de la glèisa còpta. Las classas popularas còptas son formadas de païsans, d’obrièrs e d’elevaires —dont los qu’an de pòrcs, que s’utilizan tanben dins lo reciclatge d’escobilhas—.
Violéncias intensificadas dempuèi 1972
L’istòria dels còptes pendent las darrièras 50 annadas en Egipte es estada convulsada. Pels còptes, 1972 es un an simbolic: lo cremament de la glèisa de Khanka aquel an marca lo començament d’una seguida de violéncias qu’arriban fins al jorn d’uèi. Dempuèi se son passats divèrses chaples: 18 còptes assassinats en 1981 a Zawya Al Hamra, 21 de mai lo primièr jorn de 2000 a Al Kosheh, e d’autres 21 a la sortida d’una glèisa d’Alexàndria en 2010. Aqueles son los masèls mai sagnoses, mas n’i a agut d’autres, en mai del cremament de glèisas, de monastèris e d’ostals
Aquela situacion d’inseguretat e las malaisidas condicions economicopoliticas d’Egipte an provocat una emigracion continua de populacion còpta cap a l’estrange, mai que mai en Euròpa e America. Als Estats Units n’i a almens 300 000 e en Canadà entre 50 000 e 350 000. De desenats de milièrs d’eles vivon dins divèrses païses europèus coma lo Reialme Unit, Itàlia e los païses escandinaus.


text:
La lenga d'òc es una demest la uèit lengas romanas que venon del latin.
Es pas un "patés", una jos-lenga parlada son que per de païsans sens saber !
LA GRAFIA OCCITANA
Referença Gaston Bazalgues
La grafia | L'alfabet | La prononciacion de las vocalas
La prononciacion de las consonantas | L'accentuacion
Per ne saber mai | Los dialèctes de l'occitan
Per poder escriure lor lenga venguda tot
drech del latin parlat pel pòble, los occitans an degut adobar las reglas
ortograficas del latin. Aquel problèma se pausèt per totas las autras
lengas romanas : francés, portugués, catalan, castilhan, italian, roman.
Aquel sistèma ortografica de l'occitan se manten entrò al sègle XV.
Un còp acabada la "crosada contra los Albigeses", l'occitan pertesit de nonent dins la vida administrativa. En 1539, l'edicte de Villers-Cotterêts rend obligatòri l'emplec del francés dins los actes administratius. Del còp, fòrabandís lo latin mas tanben l'occitan qu'es fòrça emplegat estant que sèm dins un airal de drech escrich. La lenga se parla totjorn mas lo sistèma ortografic se pèrd. Un escrivan occitan a pas mai que las reglas ortograficas del francés per s'apevar. Cada autor las adoba pel melhor segon son parlar e arriban çò qu'apelam las grafias patesejairas. Aital ne foguèt entrò al sègle XIX.
Sus la fin del sègle XVIII los trobadors son a la mòda. Los assages de normalizacion grafica son nombroses. En 1840, lo Doctor Onorat (Honnorat), sortit dels Alps de Provença, publica un diccionari occitan ont propausa un sistèma ortografic. Aqueste, s'apevant sus l'escriture dels trobadors, respecta los dialèctes e tot a l'encòp permet de los comprene totes. Sus un primièr, Romanilha, un dels fondators del Felibritge en 1854, es seduch per las propausicions d'Onorat. Pr'aquò las defugís lèu e impausa al domèni occitan una grafia copiada sul sistèma ortografic francés e adobada especialament per l'occitan rodanenc. E mai Frederic Mistral siá pas estat completament d'acòrdi amb aquel biais d'escriure, aquela grafia felibrenca es de còps que i a dicha "mistralenca". Una de las òbras màger de Mistral demòra lo diccionari Lou Tresor dòu Felibrige.
Fa qu'es la grafia felibrenca qu'es emplegada pel moviment de Renaissença literària occitana del sègle XIX, mai que mai en Provença. Arrenga pas brica los afars de la lenga, amb sos dialèctes escampilhats, e los escrivans de las autras regions se mainan lèu que fa mal far amb aquel sistèma. Los lengadocians se tornan atelar a la modernisacion de la grafia dels trobadors : amb lo lemosin Josèp Ros a partir de 1896, puèi en 1919 Antonin Perbòsc e Prospèr Estiu lançan l'Escòla occitana.
En 1930 la Societat d'Estudis Occitans contunha lo prètzfach. Serà Loïs Alibèrt que o metrà tot a biais : en 1935 publica una gramatica, lo diccionari sortirà en 1966, après la mòrt d'Alibèrt, publicat per l'Institut d'Estudis Occitans.
Ara, la grafia occitana, dicha "classica", permet a l'encòp de legir los trobadors e totes los parlars dels dialèctes de lenga d'òc, cadun servant las sieunas caracteristicas.
Balham çai-jos una prononciacion mejana
pel dialècte lengadocian.
Naturalament, en respectant lo sistèma de la grafia, cadun dèu far lo sieu parlar.
a e à se dison coma dins lo mot francés chat : caval (cheval) se ditz kabal, cantaràs (tu chanteras) se legís kantaras.
a quand es a la fin d'un mot de mai d'una sillaba se pronóncia coma lo o francés : la camba (la jambe) se ditz la kambo, parla (il parle) parlo.
iá a la fin d'un mot se ditz io : la malautiá (la maladie) la malawtio, disiá (il disait) disio.
e e é se pronóncian totjorn coma lo francés é : negre (noir) négré, una feda (une brebis) uno fédo, espés (épais) éspés.
è se ditz coma dins lo mot francés mer : la lèbre (le lièvre) la lèbré.
i se ditz coma en francés, part s'es après una autra vocala. Aquí lo i ven consonanta e es un y : ma maire (ma mère) ma mayré, la boiròca (la buse) la bouyroko.
o e ó se pronóncian coma lo francés ou : una comba (un vallon) uno coumbo, fangós (boueux) fangous.
ò se ditz un pauc coma lo francés o : la còsta ( la côte) la costo.
u se pronóncia lèumens coma en francés.
Quand ven après q, u se pronóncia pas : quand kan, aquel akel.
E quand u es après una autra vocala, ven consonanta e es un w : paure (pauvre) pawré, lèu (bientôt) lèw, lo riu ( le ruisseau) lou riw, nòu (neuf) now.
Part d'unas particularitats
mençonadas çai-jos, las consonantas se dison coma en francés.
v se ditz un pauc coma b : la vaca (la vache) la baco.
g mes davant e e i se ditz dj o tch ; aital tanben pel j : genibre (genévrier) djénibré, ginèsta (genêt) djinèsto, jove (jeune) djoubé.
Las finalas en -ag, -eg, -og, -ug se dison tch : rog (rouge) routch, un estug (un étui) un éstutch.
m se ditz n en fin de mot : cantam (nous chantons) kantann, prim (fin) prinn.
n s'entend pas quand es a la fin d'un mot : pan (pain) pa, plan (beaucoup ou bien) pla.
r tanpauc s'entend pas quand es a la fin (l'infinitiu dels vèrbs) : parlar (parler) parla, la paur (la peur) la pow.
lh se ditz coma dins lo francés bélier : la palha ( la paille) la palio.
nh se ditz coma lo francés gn : montanha (montagne) montagno.
Quand un mot de mai d'una sillaba s'acaba per una vocala o una vocala e s, òm cacha sus l'abans-darrièira sillaba : taula tawlo, topinada toupinado, negre négré, locatari loucatari, topinadas toupinados.
Quand un mot s'acaba per una consonanta, part l's del plural, òm cacha sus la darrièira sillaba : l'ostal (la maison) l'oustal, un ausèl (un oiseau) un awzèl, lo molin (le moulin) lou mouli, lo cusol (la grotte) lou cuzoul.
De còps que i a,
un mot dèu èsser accentuat sus una autra sillaba. Alara i se met un
accent sus la vocala : la mamà (maman) la mama,
cantaràs (tu chanteras) kantaràs, lo
cafè (le caffé) lou cafè, Lausés
(Lauzès) lawzé, aicí (ici) ayci,
dessús (dessus) déssuss, amorós
(amoureux) amourouss, providéncia
(providence) prouvidéncia, ròdol
(secteur) rodoul.
Los que sabon parlar devon totjorn assajar de retrobar lor biais personal de prononciar.
Referéncias bibliograficas (títol, autor, editor) :
Gramatica occitana, Loïs
Alibèrt, Centre d'Estudis Occitans
Dictionnaire Occitan-Français d'après les parlers languedociens, Louis Alibèrt, Institut d'Estudis Occitans
Eléments de phonétique de l'occitan, Robert Lafont, Vent Terral
Questions de lenga, Ramon Chatbèrt, Vent Terral
Estudis gramaticals de lenga occitana, Ramon Chatbèrt, revista ÒC
Los parlars carcinòls, l'Occitan parlé en Quercy, Paul Poulet + Arno Krispin, IEO Òlt
Los dialèctes
de l'occitan
Sabèm gaireben pas res del biais de parlar
l'occitan de l'Edat Mejana. Se conois son que la lenga escrita qu'es alara
unificada. Tanlèu que se perdèt l'escritura, las diferéncias
dialectalas se deguèron mercar e l'occitan modèrn es pas mai una lenga
unenca.
En Carcin, sèm dins l'airal del dialècte lengadocian e la lenga parlada, lo carcinòl, se restaca al lengadocian del Nòrd, pas luènh del lemosin e de l'auvernhàs.
Los dialèctes de l'occitan son mercats sus aquesta mapa :
Lo parlar carcinòl fa partida del dialècte lengadocian de la lenga occitana, o lenga d'òc.
Aquí qualques particularitats del parlar carcinòl :
Dins los monosillabas lo a
se pronóncian lèumens o : lo can ( le
chien) lou co, lo pan (le pain) lou po,
plan (beaucoup) plo, la (article
féminin) lo.
Pel mièg d'un mot, lo a pòt venir en un son que sembla lo o : la campana (la cloche) lo compono, la cadièra (la chaise) lo codièro.
Los plurals dels vèrbs en -an se ditz lèumens on : parlan (ils parlent) porlon, cantan (ils chantent) konton, parlaràn (ils parleront) porloron , cantaràn (ils chanteront) contoron.
Las consonantas finalas de còps s'entendon pas : Cajarc kodjar, Lauzés lawzé, Gramat groma, mancat (manqué) monka, bastit (bâti) bosti.
Tanplan los c e p de la fin d'un mot, e mai los -ch e -eg (que fan tch de costuma) venon en t : lo ròc (rocher) lou rot, lo lop (le loup) lou lout, estrech (étroit) éstrét, lo puèg (la colline) lou pèt.
Sus l'Èst de Carcin, lo l qu'es davant una consonanta ven en w : l'alba (l'aube) l'albo o l'awbo.
Lo pronom personal neutre,
que s'escrich o, se pronóncia lèumens zou, e z'
davant una vocala : o farai (je le ferai) zou faray,
o aviá vist (il l'avait vu) z'abio bist.
Pel demai, los que sabon parlar devon totjorn assajar de retrobar lor biais personal de prononciar.
Los airals de l'occitan carcinòl son
mercats sus aquesta mapa (lo contorn representa lo despartiment d'Òlt) :
D'après Polet e Krispin, in Los parlars carcinòls, Cèrcle occitan de Fijac, IEO d'Òlt, 1991


text:
Borg
Los borgs son una pseudo-espècia de l'univèrs fictiu de Star Trek.[1] A despart d'èsser los enemics de la pellicula First Contact an tanben un papièr important coma antagonistes a La nòva generacion e a Voyager.
Los borgs son ciborgs humanoides melhorats en fòrça senses, organizats a travèrs d'un esperit collectiu; las siás decisions se prenon dempuèi lo cub (nau estel·lar dels borgs) qu'es ligat pel subespai als autres cubs. Abitan en una vasta region de mai de 9000 ans lum del quadrant Delta que ne son originaris.[2] Opèran exclusivament amb l'objectiu d'aténher nòva tecnologia e drons (cadun dels individus borgs) per aital aténher la perfeccion. Aquel objectiu lo realizan a travèrs de la fòrça, motiu que practicament totjorn agisson per el amb la sistematica de dintrar en disent: Sèm los borgs, la vida tala coma la coneissètz s'es acabat, apondrem las vòstras caracteristicas biologicas e tecnologicas a las nòstras, se resistir es inutil, e seguidament atacar.
Los borgs apareisson pel primièr còp a mans d'en Q pendent la segonda sason de la nòva generacion, alavetz e pendent un temps practicament pas se donèt informacion sus eles e los se presentava coma unes èssers sens usatge de rason, sentiments o emocions, e amb l'unic objectiu d'o assimilar tot.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Web oficial - Borg(anglès)
- ↑ Vint-i-sisè capítol de la tercera temporada de Star Trek: Voyager Escorpí (Part I)
- ↑ Setzè capítol de la segona temporada de Star Trek: La nova generació Q, qui?


text:
Diluns, 26 de genièr de 2015, 03h00 Societat
Daufinat > Aut Daufinat > Cairàs
Drama al massís de Cairàs. Aqueste dimenge an trobat los còrses de sièis esquiaires, 4 òmes e 2 femnas d’entre 50 e 70 ans, del Club Alpenc Francés: que foguèron emportats dissabte per una avalanca, segon çò que rapòrta l’AFP.
Lo grop fasiá una ascencion en partissent de las remontadas mecanicas de l’estacion d’esquí de Celhac. Lor retorn èra previst per dissabte a miègjorn. Lors pròches, inquiets de los veire pas, senhalèron la desparicion.
Lo destacament d’una placa de nèu dins la Val de Vachas, a 2500 mètres d’altitud, provoquèt lo laveg. En aquel moment, l’alèrta per avalancas dins l’endrech èra de 3 sus 5.