text:
Ur (vila)
Ur (en sumerian Urim[1]) èra una vila anciana dau sud de Mesopotamia, foguèt un dei centres de la civilizacion de Sumèr. Èra pròche lei bocas (a aquela epòca) d'Eufrates e Tigre subre lo golf Persic, e gaire luenh d'Eridu. Se considèra qu'es una dei vilas pus ancianas dau Mond. A causa de la regression marina, sei vestigis se tròban ara luenh de la mar, dins lo rèirepaís d'Iraq, au sud de la riba drecha d'Eufrates, e lo nom arabi dau luòc es Tall Al Mukayyar; es pròche la vila de Nasiriyya au sud de Bagdad.
Lo sit se remarca per lei rèstas d'una ziggurat, encara pron intacta, e per un monticul d'abitacions. La ziggurat es un temple dedicat a Nanna, la divinitat de la luna dins la mitologia sumeriana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ S. M. Kramer, The Sumerians, Their History, Culture, and Character, University of Chicago Press, 1963, pp. 28 e 298


c: text/html

text:
1550
Aquesta pagina concernís l'an 1550 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
A partir d'aquela annada, leis invasions oròmos poguèron plus èsser blocadas dins lo sud de l'Empèri que perdiguèt pauc a pauc lei regions de Bale, de Dawaro e de Hadya. Pasmens, lo poder etiopian capitèt de desviar la màger part deis atacas en direccion deis estats musulmans, especialament Harrar que foguèt regularament en guèrra còntra lei nomadas oròmos dins lo corrent deis annadas 1560.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Biologia[modificar | modificar la font]
Publicacion de De Subtilitate dau matematician e sabent italian Girolamo Cardano (1501-1576). Editat 15 còps entre 1550 e 1642, aquel obratge afirmava l'existéncia d'una transformacion deis espècias.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eth passat dimèrcles se presentèc eth trailer d’Aran In Edit, un documentau sus eth freeride dera Val d’Aran. Aguest tast deth setau art aguec lòc en Refugi Rosta de Salardú e La Luna d’Arties. Enes dues cites, es bastisses s’aumpliren coma jamès. Donques aguesta produccion deth director aranés Nil Torremocha ei fòrça demorada per toti es vesins dera Val.
“Ei ua pellicula d’esquí a trauèrs des vivéncies des riders” explique Torremocha, qui dempús de mès de 75 ores ath darrèr dera camèra, e d’autes longues d’edicion que l’e demoren, destaque que “volem promòir era Val d’Aran e potenciar eth freeride en Euròpa e Espanha”. Eth flim serà present en disparièrs hestivaus internacionaus coma es de Torelló, Saint Lary e Vitoria. A més, tanben viatjarà as Estats Units entà competir damb es qui mès chuc trèn d’aguesta varianta: “encara qu’ajam un pressupòst mès baish, a nivèu qualitatiu mos apropam fòrça” remèrque Torremocha.
Era Val non destaque per auer nombrosi directors de cine, ne artistes d’autes disciplines. Ei ua sòrt compdar damb emprenedors creatius coma Nil entà auer un reconeishement mès enlà des pistes d’esquí –que tanben an eth sòn valer–. Mès, ena diuersitat de recorsi s’amague era riquesa d’un país.
Peth moment, sonque podem compdar es dies enquiath mes de noveme tà auer eth plaser de vèir Aran In Edit, en tot desirar qu’es americans se queden damb era boca dubèrta.
Coneish mès ahèrs sus era presentacion deth trailer (skiamos magazine) (jornalet)
Imatge dera presentacion deth trailer en La Luna d’Arties


text:
Arquitectura
L'arquitectura, tèrme eissit del latin architectura, mot trach del grèc apxιtektwv (« perrièr en cap») de apxι (« cap-mèstre ») e tektwv («bastidor », « fustièr») designa una disciplina qu'associa art e sciéncia de bastir de bastiments terrèstres o navals, e d'estructuras.
Es un mestièr multidisciplinari que pòt pas far sens la filosofia, la sociopsicologia, lo drech o la politica car l'arquitècte es mai que mai lo conceptor de nòstre biais de viure e impausa sas causidas als usancièrs de las seunas construccions. Aquela disciplina se tracha de la construccion d'espacis (que siá de vilas, de bastiments, d'interiors, de païsatges, de mòbles, d'espacis virtuals...). D'un autre costat, designa tanben l'estudi e la classificacion de las construccions, que lor concepcion siá estada pensada o pas. La practica d'aqueste mestièr es codificada pels òrdres d'arquitèctes. Dins la màger part dels païses industrializats, lo títol d'arquitècte es limitat sonca als membres d'aqueles òrdres.
Per extension, lo tèrme d'arquitectura es tanben utilizat per designar la concepcion o l'acte de concepcion dels sistèmas complèxes, per exemple l'arquitectura logiciala e l'arquitectura informatica. Dins aquel cas se fa referéncia a l'estructura generala del sistèma.
Qualques arquitèctes modèrnes[modificar | modificar la font]
- Frank Lloyd Wright
- Le Corbusier
- Josep Lluís Sert
- Walter Gropius
- Alvar Aalto
- Carlos Raúl Villanueva
- Lúcio Costa
- Oscar Niemeyer
- Ieoh Ming Pei


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 1 d’abril de 2013
Occitanisme e genocidi lingüistic.
Qu'espèri -shens tròp gausar créde'i- aquò que signarà a de bonas la fin d'un certan discors occitanista, tant de còps molut e arremolut, sus çò qu'an d'estar la lenga e las lengas. Aquera ideologia qu'ei estada denonciada per l'UNESCO e de mei en mei d'universitaris reputats, occitans o non, lingüistas o non, que se'n son desolidarizats.
La vision de las lengas basada sus ua ierarquizacion deus parlars e la politica de substitucion d'un parlar per un aute, supausat mei nòble o mei centrau o mensh localista o mei qué que sia, que son d'esséncia genocidària, nolens volens. N'ac cau pas jamei oblidar.
La lenga mairana qu'ei un parlar. Lo respècte envèrs los pairans que passa peu respècte de cap au parlar de la comunautat. La lenga mairana qu'ei un parlar e lo parlar qu'ei lenga.


text:
Art mobiliari
La locucion d'art mobiliari [var. art mòble?] s'emplega per designar una òbra artistica (en sens larg) realizada subre un objècte de dimensions limitadas, doncas que pòsca èsser transportat per una persona. Atal, lo concèpte d'art mobiliari se complèta amb lo d'art parietal que se pòt pas desplaçar, pr'amor qu'es realizat subre los murs o subre los ròcs (art rupèstre). Tanpauc s'es de considerar d'art mobiliari las pèças de proporcions grandas coma los regatges o las estatuas.
Per consequent, l'art mobiliari es fòrça divèrs pr'amor que compren non solament de creacions exclusivament artisticas (coma estatuas pichonas o ornaments), senon tanben d'objèctes foncionals, d'aisinas decoradas. Podem trapar l'art mobiliari paleolitic qu'inclutz de plaquetas gravadas, de vènus paleoliticas, d'adorns, d'arpons, de sagaias o de propulsors amb decoracion, per exemple. Dins l'Epipaleolitic europèu son tanben fòrça caracteristics los cants pintats asilhans. Al Neolitic apareisson, al delà, d'objèctes de tèrra cuècha (vases decorats, figuras pichonas de ceramica...), d'idòlas, de teissuts, d'estòris amb motius geometrics o figuratius... A l'Edat dels Metals, a totes aquestes elements se suman objèctes metallics, pèças ritualas, fermalhs e armas; tot elaborat amb de tecnicas decorativas enòrmament complèxas coma lo nielatge en argent, las filigranas, lo repussatge, lo damasquinatge, lo motlatge a la cera perduda e, atal, fins a pas jamai acabar.


text:
Malbuisson
Malbuisson es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1790-1794, Malbuisson absorbeix Lo Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbeix amb Montperreux l'ancian vilatge de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a #èsser una vila estapa del Torn de França.
- 1790-1794, Malbuisson absorbe Le Vezenay
- En 1856, Malbuisson absorbe avec Montperreux l'ancien village de Chaudron
- En 1994, Malbuisson a été une ville étape du Tour de France.


text:
Classificacion scientifica
Somari
De la diversitat de las classificacions[modificar | modificar la font]
Ligada a una cultura, a un estat donat d'avançament de las coneissenças, tota classificacion deu obligatòriament evoluir e doncas variar amb l'evolucion de las societats elas meteissas.
E se la societat tradicionala evoluís pas gaire, o fòrt lentament, es l'invèrs per las societats dichas « scientificas ». Logicament, naisson d'aqueste fach, una varietat de classificacions.
La classificacion populara[modificar | modificar la font]
Primièra en data, es ela que primitivament (e vernacularament) a permés de destriar los genres e las espècias. Consèrva encara, uèi, son importància. Fondada sus de critèris simples : l'aparéncia, las mors supausadas, los crits, etc. S'embarrassa gaire de donadas scientificas. Davant lo desconegut, procedís per extension e/o assimilacion : per exemple, la mirga → la ratapenada → lo kiwi (cobèrt de pels, lo kiwi es pels chineses assimilable a una mirga vegetala…).
Culturalament son estudi comparat es dels mai saboroses (cf. per exemple los diferents noms comuns de la rosèla).
Destria tanben, per exemple los chòts de las nuchòlas, los grapauds de las granhòtas, los rats de las mirgas ... Las espècias aparentadas son dins l'esperit d'un cèrt nombre, censadas èstre marits e femnas. Atal, lo chòt seriá lo mascle de la nuchòla, lo grapaud lo de la granhòta, lo còrb lo de la gralha, etc. Plan segur aquò varia segon las lengas e a pas, plan segur, cap de sentit en anglés (dins Tom e Jerry, quitament se s'agís d'una mirga, Jerry es un mascle, coma o confirma mai d'un episòdi).
Solide, lo costat ninòi e espontanèu d'aquestas cresenças pòt far sorire (Lorentz) o quitament agaçar mas seriá inutil, e quitament nosible, de ne rire, sustot al nom de la Sciéncia (la coneissença). Perque dins l'imaginari popular aquestas apelacions an una fòrta significacion. E coma a tant plan sabut o dire Alexander Fleming : Per que lo mai grand nombre s'interèsse a la sciéncia, la sciéncia deu d'en primièr s'interessar al mai grand nombre.
La classificacion scientifica tradicionala[modificar | modificar la font]
Enriquida de contunh dempuèi sa creacion princeps, la classificacion scientifica de las espècias, actualament obsolèta mas encara fòrt sovent utilizada es eissida de la de Linné. Devesís lo mond vivent en cinc règnes. Demòra una classificacion importanta perque impregna encara d'escriches nombroses, sovent recents, o quitament los manuals escolars.
En biologia, la classificacion scientifica tradicionala es tala que cinc règnes devesisson lo mond vivent :
- los procariòtas (bactèris e arqueobactèris)
- los protistas (eucariòtas unicellulars)
- los campairòls (eucariòtas multicellulars)
- los vegetals (eucariòtas multicellulars)
- los animals (eucariòtas multicellulars)
La classificacion filogenetica[modificar | modificar la font]
Pasmens, parallèlament a aqueste sistèma de classificacion basat sus de caractèrs morfologics observables (fenotipe) se desvolopa uèi una classificacion filogenetica basada suls caractèrs genetics (genotipe). Aquesta darrièra es pus dificila d'establir, perque de comparasons de còde genetic se fasent exponencialament carestiosas amb lo nombre d'espècias consideradas son necessàrias. En revenge, aquesta classificacion novèla permet de visualizar melhor los embrancaments del vivent tals coma constituits per diferenciacions progressivas al cors del temps.
L'una e l'autra de las classificacions an lors limits, e lor usatge conjunt es doncas pas absurde dins la mesura de lor complementaritat. Per exemple se pòt pas far de classificacion filogenetica sens aver d'en primièr restacat morfologicament un organisme a un grop (taxon) de referéncia. Se sap d'autra part que d'« espècias » pòdon a priori èsser perfièchament identicas morfologicament e se mostrar incapablas de se reproduire entre elas, aquestas diferéncias son sovent reveladas per la genetica. Fin finala, òm a doncas dos « arbres » filetics que cal comparar per èsser (en partida) segur de la classificacion.
L'unitat de basa de la classificacion scientifica dels èssers vivents o taxinomia es l'espècia, taxon mens subjècte a discussion, los autres noses de la classificacion, familha, classa, embrancament, etc., podent variar en foncion dels progrèsses de las coneissenças filogeneticas.
Lo classament tradicional de las espècias es basat sus de caractèrs morfologics. Dins fòrça cases, los critèris son basats sus la preséncia d'un caractèr, s'opausant a son abséncia, considerada coma primitiva1 (per exemple vertebrats e invertebrats).
Mas los taxons definits per l'abséncia d'un caractèr se son revelats, per usança, fòrça fragils.
Lo classament repausa sus una ierarquia fixa de categorias de taxon, la ierarquia seguenta :
Per exemple, per l'espècia umana (Homo sapiens sapiens) :
- (vivent) → règne animal → embrancament dels vertebrats → classa dels mamifèrs → òrdre dels primats → familha dels ominidats → genre dels Homo → espècia Homo sapiens
Aqueste principi es estat abandonat amb la classificacion filogenetica. La classificacion en dos gropes (vegetal / animal) a evolucionat per arribar a la constitucion dels cinc règnes del vivent.
D'aprèp la classificacion en 5 règnes, al cors de l'evolucion cellulara dels organismes s'es producha una copadura fondamentala que destria lo grop dels eucariòtas e lo dels procariòtas.
Los procariòtas son unicellulars, e lor material genetic es pas embarrat dins un nuclèu. An d'enzims localizats dins la paret cellulara e se multiplican per scissiparitat. Constituisson lo primièr règne.
Totes los autres organismes son apelats eucariòtas. Lor material genetic es embarrat dins un nuclèu ; an d'organitas cellularas, la multiplicacion cellulara a luòc per mitòsi, an sovent una reproduccion de tipe sexuat.
Los eucariòtas pòdon èsser unicellulars o pluricellulars. Los eucariòtas unicellulars son apelats protistas e constituisson lo segond règne.
Enfin, los eucariòtas pluricellulars son devesits en 3 règnes, los campairòls, los metafites (vegetals clorofillians) e los metazoaris (animals pluricellulars).
- Nòtas
- 1. en general los umans son del costat present, e pas del costat primitiu !
La classificacion biologica[modificar | modificar la font]
Disciplina novèla, unicament fondada sus de critèris de laboratòri (anant tant luènh coma la ressonància magnetica o la biologia moleculara) : caractèrs de l'ADN, de las mitocondrias, ... encara balbucejanta, subronda pauc a pauc amb lo desvolopament de tecnicas de laboratòri.
Dinamizada per l'expansion de las tecnicas, degun dobta pas que siá promesa a un bèl avenidor. Ja, nos a donat qualques suspresas en raprochant d'espècias qu'òm pensava fòrt aluènhadas, mas qu'en fach, s'avèran plan pròchas biologicament. Seriá la classificacion de l'Avenidor ?
Convencion de nomenatge[modificar | modificar la font]
La lenga utilizada pels scientifics per nomenar las espècias es lo latin. Una espècia es designada per un nom de genre començant per una capitala seguit d'un qualificatiu d'espècia en minuscula e enfin de l'iniciala o del nom del scientific que descriguèt l'espècia en primièr ; lo nom complet es en italic. Per exemple :
Çaquelà, dins la practica (recèrca, publicacions, comunicacions…), de mai en mai l'anglés se plaça en parallèl amb lo latin e tempta quitament de còps de lo suplantar…
Utilizacion de sufixes[modificar | modificar la font]
Lo nom dels taxons al delà del genre son generalament de derivats del latin (o latinizats) e recebon un sufixe atribuit per defaut.
- Pel règne animal, de sufixes per defaut son solament meses en plaça a partir del taxon de la superfamilha (ICZN article 27.2).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Classificacion APG (classificacion filogenetica dels angiospèrmes)
- Classificacion filogenetica
- Taxinomia (o sistematica)
- Règne
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- ITIS : Integrated Taxonomic Information System (anglés)
- Basa de donadas de Taxinomia : NCBI Entratz Taxonomy Homepage


text:
Aussen (Hauts Pirenèus)
Aussen o Ausseń[1] (Ossen en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Aussen (Hauts Pirenèus)


text:
-295
Aquesta pagina concernís l'an -295 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Maugrat lei succès militars de l'annada precedenta (→ 296 av. JC), la situacion de Roma èra totjorn precària en fàcia d'una coalicion que gropava la quasi totalitat dei pòbles d'Itàlia Centrala e qu'èra renfòrçada per de mercenaris cèltas. Lei magistrats de 296 av. JC foguèron mantenguts en plaça coma promagistrats per la segonda annada consecutiva[1]. Lei dos cònsols de 297 av. JC (Quintus Fabius Maximus Rullianus e Publius Decius Mus) foguèron tornarmai elegits. Après una premiera desfacha sensa consequéncia, lei Romans ataquèron vèrs lo nòrd e pilhèron lo territòri etrusc per obligar la coalicion a liurar batalha. Lo rescòntre decisiu aguèt luòc a la batalha de Sentinum onte l'armada samnita e lei mercenaris cèltas foguèron anientats[2]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Publius Decius Mus, cònsol de la Republica Romana.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ A partir d'aqueu periòde, aquela practica venguèt l'usatge, compres en temps de patz.
- ↑ Pasmens, lei Romans i subiguèron tanben de pèrdas importantas e lo cònsol Publius Decius Mus deguèt realizar lo sacrifici rituau de la devotio per gardar la coesion de sei tropas.


text:
1400
Aquesta pagina concernís l'an 1400 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Viatge de l'emperaire Manual II Paleòleg (1391-1425) en França e en Anglatèrra per trobar d'aliats còntra lei Turcs Otomans. A l'entorn de Constantinòple, d'accions de secutament contunièron, principalament menadas per lei tropas francesas (→ 1401).


text:
En rota per Rodés !
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Rodés
Aller à la page : 1, 2, 3, 4
91 Re: Rodés le Lun 30 Aoû - 19:59
Marxelin
Occitan Warrior
joan_cavalier a écrit:
Aprep soi pas tant revolucionari qu'aquo, lo torn complet m'interessa pas, soi mai per faire avançar las causas
Sès pas mai revolucionari ? As cambiat.
92 Re: Rodés le Lun 30 Aoû - 23:14
Alh Òli
Occitan Warrior
Hakan Kas a écrit:
Yellow, ton conformisme shens limits me desespèra .. votar un còp tot los 5 ans ei pròva de democracia ?
Pensi que mesclas aquiu duas causas diferentas (n'ès pas lo sol) : democracia e drets fondamentaus.
Un sistèma qui arrespecta los drets fondamentaus (qu'ei a puish près lo cas en l'Estat francés,a puish près ..) n'ei pas forçadament sinonime de democracia.
La democracia, qu'ei lo poder au pòble, e n'ei pas ua eleccion tot 5 ans dab candidats pre causits (sordeish dab l'arribada deu bipartisme a l'estasunidenca) que lo pòble a lo poder.
Pensi qu'ei Bourdieu qui disè aquò : que hè ua pausa que lo sistèma ei a l'envèrs : los elegits sensar portar lo poder deu pòble l'an près per eths.
Sabi ben, perdon.. De mon costat es un pauc la manca de distancia e de segond gras sus lei cavas (parli pas d'umor é) que mostratz que m'alassa un pauc (mai es vòstre costat gauchista, siau acostumat ai lei memes a l'ostau. Pardon maman.).
Votar per un president, un deputat, un conse... dins lei fachs aquò li dian democracia, au sens besti dei mòts. Dau mens, perdon, es la concepcien locala, temporala ò que ne sabi de la democracia. A un moment, fau regachar lo sens dei mòts e si n'arrestar aqui. Per de qué avans tot, lei mòts an son sens, liures en chascun de ne far ce que ne vòu... Dou iou no ouate aille mine?
Ensuita, vòli ben una definicien de ce qu'estimetz lei drechs fondamentaus, qu'aqui devi avoar mon negagi.
Aprèp, lo bipartisme... Siau en plen d'acòrdi emé tu. A un moment mi diau qu'avèm aqui una pròva de la democracia. Ti citarai quauqu'un (e es pas lo pelucre lamda é), que diguèt un jorn a son negre que lei pòples avian lei governaments qu'ameritavan. Avèm ce qu'avèm vuèi per de qué l'avèm ben cercat. E siau pas ieu que va diau.
93 Re: Rodés le Lun 30 Aoû - 23:16
Alh Òli
Occitan Warrior
bork-oc a écrit:
Que't conselhi d'anar discutir democratia dab los roms, joens de villier le bel, presoniers per exemple o encuèra un amic meu de 27ans que tribalh a l'usina despush 8ans. Que sera simpatica, que pensi!!!!
Frequenti pas aquestei gents. La plèbe beurk. Nous n'avons pas les mêmes valeurs.
94 Re: Rodés le Mar 31 Aoû - 10:23
joan_cavalier
Trobador !!
Hakan Kas a écrit:
Enter aquò e diser au monde que i a mantua culturas, me sembla que i a tot un molon de causas de har. Mes te vau pas diser quin te comportar en tant que revolucionari, aquò qu'ei ton problèma e respècti ton anar.
Disi pas l'encontrari, disi pas tanpauc que se cau limitar de diser al monde "i'a d'autras causas d'autras culturas", pensi de tot biais que cal simplament balha al monde l'escasença d'accedir a las causas e lor daissar se faire lo lor propri camin e se rendre compte de las causas : ta prener un eisemple concrecte, lo vielh que parla "patois" (e vo me desencusaretz los vielhs parlan patois) dins lo seu villatge amb sos co-estatjants te dira pas que la lenga creva. L'occitanISTE de basa te diras que sem a man de crevar.... qual es que ten rason mentre los dos (e es qu'un dels dos ten rason ?) a cadun de caminar tot sol per aquo, lo tot es d'aver fisença dins las ideas qu'om desfend e dins lo monde.
Non, sans déc ! sos entenut pas nosauts ?
Non pas, cal arrestar de tot prener a titol personau, aquo era una reflexion rapòrt a la revolucion (qu'es per definicion una rotacion, soi mai per la translacion en dabanç, aprep ai pas dit que Libertat volia pas faire avançar las causas, era una reflexion mai generala cap a la nocion de revolucion.
95 Re: Rodés Aujourd'hui à 10:43
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2, 3, 4
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Alexis de Tocqueville
Alexis-Charles-Henri Clérel de Tocqueville (1805-1859) foguèt un pensaire politic e istorian francés qu'estudièt lo sistèma de las presons dels Estats Units. Foguèt un grand defensor de la libertat e de la democracia.
- Filosòf agnostic
- Filosòf politic
- Filosòf catolic
- Sociològ francés
- Istorian francés
- Jurista francés
- Escrivan francés
- Escrivan normand
- Deputat de la Monarquia de Julhet
- Membre de l'Assemblada Constituenta de 1848
- Deputat de la Segonda Republica Francesa
- Ministre francés dels Afars Estrangièrs
- Cadieràs 18 de l'Acadèmia francesa
- Acadèmia de Caen
- Acadèmia de las Sciéncias Moralas e Politicas
- Personalitat politica normanda
- Filosòf francés
- Naissença en 1805
- Decès en 1859


text:
Ai sus la lenga un gost de bila e ma tèsta bombís endacòm entre lo sòl e lo plafon.
Per tant, ièr, ai pas begut. Ai agachat la television. Las eleccions. Victòria de Nicolas Sarkozyzy de Nagy-Bocsa. Ai pas votat per èl, e Diu sap que jamai o farai. Mas me senti un pauc tot sol.
53 per cent an votat per aquèl tipe… Compreni pas.
Un tipe tan ambiciós que ja a vint ans disiá als conselhèrs de Miterrand : “Vous verrez, un jour je serai président de la République”. Un tipe que manifestèt contra las manifestacions de Mai de 68 e que preten ara en destrusir l’eretatge (liberacion dels mors, conciècia de l’ecologia, contra-poder, libertats d’expressions divèrsas…). Un traite, que cambièt dos o tres còps de color politica. Un catolic, fòrça complasent amb qualques moviments racistas o antisemitas onte i aviá sos amics. Un ministre, amb un bilanç desastrós, doás o tres revòltas dins las banlègas, milierats de personas al caumatge, falsificacion del rapòrt sul quite caumatge… Un paire, e un marit, prèste a afichar sa vida privada en public, sonque per èsser mai considerat.
Mas un enganador de primièra. Un tipe capable de dire al meteis temps « j’ai changé », « je vous ai compris », « vive la tolérance » e « je vais vous débarrasser des racailles ».
Un tipe tan ric que pòt comandar un molon de sondatges, fins a trobar lo mai favorable per èl.
Un tipe que possedís, per l’intermediari de qualques amics ben plaçats, nonanta per cent de la prensa escricha, cadenas de television e de radiòs. Un tipe tan influent, que pòt, en clinhar l’uèlh, virar un jornalista per un article un pauc tròp enmerdant o empachar un libre sus son bilanç de sortir. Un ecologista, que refusa un quite moratòri sus los OGM. Un socialista, que vòl far trabalhar mai (fòrça) per ganhar mai (mas pas tròp…). Un umanista, capable d’intervenir dins una escòla per enviar un enfant dins un pais qu’es pas lo seu…
Uèi ai pas vergonha d’èsser francés, soi pus francés. VÒLI PAS MAI ESSER FRANCES. Pòdi pas viure amb aquèl tropèl de cons qu’an elegit un dictatoret e que van belèu en morir. Mas ai un pauc pietat d’eles…
Es pas possible, vivi pas dins lo meteis pais que los sarkozistes. Quala causa an pas comprés per arribar aqui ? Es qué vertadièrament penson que lo liberalisme va sauvar lo monde ? Es que se rendon pas compte que la Tèrra se morís, e que cinc ans de perduts nos pòdon èsser fatals ?
Me bolegarai pas per aquèla banda de colhons irrecuperables, que après decenias de dreta al poder an pas vist la descasença de la França, de lor França, qu’es pus la meuna ara.
Per ièu, i a doás solucions : quitar lo pais, o tuar los cons…
***
Dins lo tren que m’empòrta cap a ma novèla vida, me preni a somiar a çò qu’auriái fach dins un congrès de l’UMP amb una arma. Mas bon, dins la realitat, soi un pauruc. E mai, soi segur que los medias aurián virat aquò dins l’estil « Un déséquilibré attente à la démocratie ».
Me preni a rire. Fin finala val benlèu melhor laissar far lo temps. Lo temps los sebelirá totes, engorgats que son dins lor fanga libero-facho-mediatico-nacionalista. E aqui, benlèu, los que demòron comprendrán..
Bah, tot aquò es pus ma guèrra. Ièu, vau ensajar de far avançar las causas endacòm mai, aqui es pus possible.
Una darrièra pensada per vosautres, paures Occitans preses dins la tormenta, vòstres darrièrs cinc ans serán una agonia !
D’aquí enlai,
De Catalunya vos escriurai…
Adeu,
Pons.


text:
Eliç
Una eliç es un dispositiu format per un ensems d'elements denominats palas, que son montats de maniera concentrica a l'entorn d'un ais, virant a l'entorn d'aqueu en un meteis plan.
Sa foncion es de transmetre a travèrs dei palas la sieuna energia cinetica pròpria (qu'aquerís en virant) a un fluid, creant una fòrça de traccion, o vicevèrsa; "pren" l'energia cinetica d'un fluid per la transmetre mejançant son ais de rotacion a un autre dispositiu.
Lei primiereis aplicacions deis eliç, fa de miliers d'ans, foguèron lei molins de vent e d'aiga. Uei lo dia, tanben sota lei noms de "rotor", "turbina" e "ventilador", leis eliç e lei dispositius que ne derivan s'emplegan per una multitud de foncions: refrigeracion, compression de fluids, generacion d'electricitat, propulsion de veïculs e mai per la generacion d'efiechs visuaus (estroboscòpi).
Coma o evidéncia la varietat de denominacions e de camps d'aplicacion, existís una granda varietat d'eliç, varietat que se manifèsta subretot dins lei palas, que generalament tenon de perfius semblants a aquelei d'una ala, mai que sa forma vària segon la foncion.
E mai, i a d'eliç, principalament dins l'aviacion, que l'inclinason de sei palas es variabla, una variacion qu'a son torn pòt concernir lo plan de rotacion de l'eliç ("pas") o l'ais de rotacion de l'eliç ("pas ciclic"). Per aconseguir aquò se requerís de mecanismes pron complèxes.


text:
Cellula (biologia)
Era cellula qu'ei era unitat biologica minimau dotada d'un metabolisme qui era permet de créisher e se reprodúser mercés aus elements exteriors qu'ingereish en tot eliminar eras deishas e eths produts toxics.
Eth nom de cellula que's refereish au hèit qu'ua cellula biologica que dessepara un mitan intracellular (eth citoplasma, on e banhan eths organets dera cellula) e un mitan extracellular mercés a ua membrana lipidica (qui regula eths escambis enter eths dus mitans). Dehens la cellula, reaccions metabolicas que's realizan mercés aths sons pròpis enzims.
Cada cellula que possedeish un cabau genetic marcat suber eth son d'ADN. Aqueth ADN qu'ei era hont der'informacion qui permet de sintetizar eras proteïnas (e, enter eras, los enzims) d'era cellula.
Be i a de duas classas de cellulas : eras cellulas procariòtas (qui, com los bactèris, an eth lor ADN libre dens eth citoplasma) e eras cellulas eucariòtas (er'ADN deras quaus ei embarrat dens un nuclèu).
Somari
Transcripcion e arrevirada[modificar | modificar la font]
Dens eths dus cas, l'ADN que contien (enter autas causas) era informacion per sintetizar eras proteïnas. Aquesta informacion (qui ei en hèit eth òrdi d'encadenament deths aminoacids) qu'ei marcada sus eth ADN au mejan deras quate basas deths nucleotids qui jogan eth ròtle de letras en tot utilizar eth còde genetic. Era informacion marcada sus eth ADN qu'ei transcrivuda suber ua molecula d'ARNm (aperada per'mor d'aquò ARN messatgèr). Organets aperats ribosòmas que's fixan sus eth ARNm e qu'eth juntan dab eths ARNt qui carrejan eths diferents aminoacids en tot reconéisher eth còde marcat sus eth ARNm. Era ligason, chic a chic, deths aminoacids enter eth dinc ath darrèr, qu'acaba era sintèsi dera proteïna qui s'apera er'arrevirada.
Dens eras cellulas procariòtas, transcripcion e arrevirada que s'escaden dens eth citoplasma. Dens eras cellulas eucariòtas, era transcripcion qe's hè dens eth nuclèu, puish l'ARNm qu'ei exportat de cap au citoplasma, lòc der'arrevirada.
Maturacion deras proteïnas[modificar | modificar la font]
Aqueth procès qu'ei especific de las cellulas eucariòtas. En çò deras cellulas eucariòtas certa proteïnas que son arreviradas dens eth citoplasma e d'autas qu'ac son dens eth reticulum endoplasmic granulós (qui sembla apareish granulós per'mor qu'ei entornejat de mantuns ribosòmas). Dens aqueth organet, eras proteïnas que segueishen eth procès de maturacion (qui pòt implicar de'n copar un tròç o de las plegar d'un certe biais en establir ligasons dehens l'estructura de la proteïna). L'objectiu de la maturacion qu'ei de dar a la proteïna las proprietats (mei que mei geometricas) qui era permeterán de plear era soas foncion. Au long d'aqueth procès eras proteïnas que passan deth reticulum endoplasmic granulós au reticulum endoplasmic lis, puis dens eth aparelh de Golgi e, fin finala, dens vesiculas qui gessida d'aqueth organet. Dens eths cas qui era proteïna qu'a ua mission de secrecion (com, per exemple, las cellulas endocrinas qui sintetizan ormonas), aquestas vesiculas que migran de cap a la membrana cellulara e que fusionan dab era (mercés au hèit que membrana cellulara e membrana deras vesiculas be som ambs compausadas de lipids triglicerids) entà vueità dens lo mitan exterior.
Teoria endosimbiotica[modificar | modificar la font]
Segon era teoria endosimbiotica, eras cellulas eucariòtas que serén era resulta der'associacion de cellulas procariòtas. Enter eths arguments qui ahorteishen aquesta teoria que's pòt destacar era dobla membrana deth nuclèu d'eras cellulas eucariòtas (com se eth nuclèu e hose estat lo produt de l'injestion d'un èste procariòta tres la membrana d'un aute eucariòta) e er'existéncia d'ADN mitocondrian e cloropastic (com se eras mitocondrias e eths cloroplasts e hossen endosimbiòts, qu'ei a díser, a er'origina, cellulas qui's serén associadas dab ua auta, e au son dehens, après estar estadas absorbidas).
La sciéncia qui estúdia las cellulas qu'ei la citologia.
Mots clau[modificar | modificar la font]
membrana cellulara, paret cellulara, organet, nuclèu, ADN, ARN, ARNm, cromosòma, centrosòma, citoplasma, procariòta, eucariòta, teoria endosimbiotica, enzim, mitocondria, cloroplast, ribosòma, aparelh de Golgi, reticulum endoplamic granulòs, reticulum endoplamic lis, vesicula, vacuòla, cil (citologia), microtubul, centriòl, citologia, mitòsi, meiòsi.


text:
Sintra
Sintra es una vila de Portugal del districte de Lisboa, region de Lisboa e sosregion del Grand Lisboa. I a gaireben 400 000 abitants. Ciutats de vila de Sintra: Agualva-Cacem e Queluz.
Al tèrme nòrd i a lo municipi de Mafra, a l'èst Loures, al sud-èst Amadora, al sud Oeiras e Cascaís e a l'oèst i a l'ocean Atlantic.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Sintra es coneguda dins una forma medievala coma "Suntria" amb la significacion en indoeuropèu d'“astre luminós” o “solelh”, e tanben nomenada per Varrão i Columela: Mont Sagrat. Per Ptolemèu èra "Serra da Lua" (Mont de la Lutz) e lo geograf arabi Al-Bacr, al sègle X, diguèt d'aquela « En permanéncia submergida d'una bruma que se dissipa ».
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Castèl dels Moros
- Palais Nacional da Pena
- Parc Nacional da Pena
- Palais Nacional de Sintra
- Edifici de l'ostal de vila
- Quinta da Regaleira
- Palais de Seteais
- Palais de Monserrate
- Convent do Capuchos
- Font da pipa
Istòria[modificar | modificar la font]
Sintra èra musulmana jol nom de Shintara e seguèt los estres de Lisbona. Foguèt conquerida pels portugueses jol rei Alfons I de Portugal en 1147; aprèp venguèt residéncia preferida dels reis de Portugal; dempuèi palais lo rei Sebastian I de Portugal decidiguèt en 1578 l'expedicion contra Marròc que s'acabèt amb la batalha dels tres reis ont moriguèt. La Sintra modèrna es dominada pels rèstas de l'ancian castèl musulman (en portugués Castelho dos Mouros) a 429 metres de naut
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Marròc, Asilah (agost 2006)
- Marròc, El Jadida
- Japon, Omura, Japon
- São Tomé e Príncipe, Trindade
- Guinèa Bissau, Bissau
- Angòla, Lobito
- Cuba, L'Avana
- Cap Verd, Vila Nova Sintra
- Brasil, Petròpolis
- Moçambic, Namaacha
- Estats Units, Honolulu


text:
Fabien Pelous
Fabian Pelós (escaissat Lo Pelican), nascut lo 7 de decembre de 1973 a Tolosa, es un jogaire de rugbi de XV. Cresquèt a Gibèl. Estudièt per èsser quinesiterapeuta al CHU de Tolosa.
Format a Sabardu e eissit d'una familha locala d'agricultors, joguèt a l'Estadi Tolosenc de 1997 a 2009, aprèp doas sasons a l'US Dacs.
Foguèt capitani de l'Equipa de França e de l'Estadi Tolosenc. Ten lo recòrd de seleccions en equipa de França e del nombre de capitanejats.
Publiquèt son autobiografia 118 vies (118 vidas) (ed: Prolongations, 14 d'octobre de 2009).
Es lo pairin de l'associacion Un maillot pour la vie (Un malhòt per la vida) (en favor dels enfants espitalizats).
A la eleccions municipalas de 2008 a Tolosa, interessat per un pòsta de cònsol encargat dels espòrts, foguèt candidat sus la lista del cònsol màger sortissent Joan-Luc Moudenc (UMP). La lista perdèt e dintrèt pas al conselh municipal. Afirmèt aprèp aver integrat la lista gràcias al president de l'Estadi Tolosenc Jean-René Bouscatel, tanben sus la lista, alara qu'aviá pas de contacte amb los socialistas locals, mas qu'èra "d'esquèrra".
En mai de 2010, èra dins la « Dream Team » europèa de l'European Rugby Cup (ERC), es a dire melhora equipa tipe de las competicions dels clubs europèus pendent los 15 darrièrs ans[1].
En junh de 2010, gerís l'equipa nacionala sèrva de França, o equipa de França A, entraïnada per Olivier Magne.
En 2011, obtenguèt une licéncia de pilòt d’elicoptèr, Fabien Pelous continua d'exercir sas foncions actualas al Comitat director de la FFR, e al Comitat de seleccion de l’equipa de França[2].
Es tanben proprietari d'un vinhal a Sant Emilion, cogerís l’ostalariá Mercure de Sent Lari e Sola, e es proprietari d’un restaurant, lo Club 15, centrat sul tèma del rugbi a Nalhós (al Vilatge de las Marcas -o Nailloux Fashion Village-, inaugurat lo 21 de novembre de 2011).
En 2011, tanben passèt una mestresa de Manager general de club esportiu professional, a l’Universitat de Limòtges, en fasent un memòri de fin d'estudis al club de Colomièrs[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)des lauréats des Prix ERC15 site ercrugby.com
- ↑ "DepecheMidi(fr)La Dépêche du Midi, dijòus 13 de genièr de 2011, p.24
- ↑ id "DepecheMidi


text:
Sciéncia
Istoricament, la Sciéncia (del latin scientia, coneissença) deriva de la filosofia. Al cors de l'Edat Mejana, la sciéncia s'es progressivament destacada de l'empresa de la teologia. Al cors del desvolopament de las coneissenças e de l'acumulacion de sabers divèrses, s'es estructurada en disciplinas scientificas : quimia, biologia, fisica, mecanica, optica, astronomia, economia, sociologia... Uèi, la sciéncia designa a l'encòp un procediment intellectual repausant idealament sus un refús dels dògmas e un examen rasonat e metodic del monde e de sas regularitats, e visant a produire de coneissenças resistent a las criticas racionalas, e l'ensemble organizat d'aquestas coneissenças.
Somari
- 1 Una definicion problematica
- 2 La sciéncia o las sciéncias?
- 3 Categorizacions de la sciéncia
- 4 Diferents apròchis de la sciéncia
- 5 Los apòrts de la sciéncia
- 6 Sciéncia e societat
- 7 Criticas de la sciéncia
- 8 Sciéncia e religion
- 9 Emplec abusiu del mot sciéncia
- 10 Pseudosciéncias
- 11 Articles connèxes
Una definicion problematica[modificar | modificar la font]
S'es en general pas tròp malaisit de reconéisser una sciéncia, o es plan mai de la comprendre en qualques mots. Cap de definicion es d'efièch satisfasenta, en començar per la prepausada çai sus, çaquelà formulada del biais mai neutre possible. Examinarem aicí qualques-uns dels problèmas levats per las temptativas correntas.
La sciéncia o las sciéncias?[modificar | modificar la font]
Davant la diversitat dels domenis de coneissenças revendicant l'estatut de sciéncia, apareis dificil, e mai ninòi, d'utilizar aqueste mot al singular. Lo debat sus l'unitat de la sciéncia es pas claus, e lo simple fach d'utilizar aqueste mot al singular, o de defugir al contrari un tal emplec, es portaire de sens. La neutralitat aicí es impossibla, cal causir son camp. Mas lo cal causir en consciéncia, e avertir lo lector : esitam pas aicí a emplegar aqueste mot de sciéncia al singular.
Fondamentalament, la question de l'unitat prigonda de la sciéncia recopa los debats opausant dempuèi de millennis nominalistas e essencialistas.
Categorizacions de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Se classa generalament las sciéncias segon :
- lor tòca : sciéncias aplicadas, sciéncias fondamentalas.
- lor metòde : sciéncias nomoteticas e sciéncias idiograficas, sciéncias experimentalas e sciéncias d'observacion.
- lor objècte : sciéncias empiricas (sciéncias naturalas, sciéncias socialas, sciéncias umanas), sciéncias logicoformalas.
Se cal pas daissar abusar per aquestas grandas categorizacions, que penan a rendre compte de realitats pus complèxas. Una meteissa sciéncia pòt atal èsser en partida experimentala, en partida observacionala. Cal tanben se prendre gàrdia de pas tombar dins l'excès invèrs que consistiriá, fàcia a la complexitat del real, a negar que poguèsse i aver de diferéncias prigondas entre las diferentas formas de recèrca scientifica.
Segon lors tòcas[modificar | modificar la font]
Las sciéncias aplicadas visan la realizacion d'un objectiu practic, mentre que las sciéncias fondamentalas (que cal pas confondre amb la tecnica coma aplicacion de coneissenças empiricas) visan prioritàriament l'aquisicion de coneissenças novèlas. Se pòt çaquelà classar a priori una disciplina particulara dins un domeni o dins un autre. La fisica o la biologia pòdon atal tant plan èsser fondamentalas qu'aplicadas, segon lo contèxt. Cèrtas disciplinas demòran çaquelà mai ancoradas dins un domeni que dins un autre. La cosmologia es per exemple una sciéncia exclusivament fondamentala. L'astronomia es tanben una disciplina que depend dins una granda mesura de la sciéncia fondamentala. La medecina, la pedagogia o l'engenhariá son al contrari de sciéncias aplicadas (mas pas exclusivament).
Sciéncias aplicadas e sciéncias fondamentalas son pas separadas. Las descobèrtas eissidas de la sciéncia fondamentala tròban de fins utilas (ex : lo lasèr e son aplicacion al son numeric sus CD). Quitament, cèrts problèmas tecnics menan de còps a de descobèrtas novèlas en sciéncia fondamentala. La recèrca en sciéncia fondamentala repausa sus la tecnologia eissida de la sciéncia aplicada. Los laboratòris de recèrca e los cercaires pòdon quitament far parallèlament de sciéncia aplicada e de sciéncia fondamentala.
Segon lors metòdes[modificar | modificar la font]
Una primièra distincion d'aqueste òrdre pòt èsser facha entre las sciéncias nomoteticas e las sciéncias idiograficas. Las primièras cèrcan d'establir de leis generalas per de fenomèns susceptibles de se reproduire. S'i retròba plan evidentament la fisica o la biologia, mas tanben de sciéncias umanas o socialas coma l'economia, la psicologia o quitament la sociologia. Las segondas s'ocupan al contrari del singular, de l'unic, del non recurrent. Aquesta classa de sciéncias pausa evidentament problèma. Çaquelà, l'exemple de l'istòria mòstra qu'es pas absurde de considerar que lo singular pòsca èsser justiciable d'un apròchi scientific.
Una segonda distincion se pòt portar sul recors, o non, al procediment experimental. Las sciéncias experimentalas, coma la fisica o la biologia, repausan sus un procediment actiu del scientific, que construís e contraròtla un dispositiu experimental reprodusent cèrts aspèctes dels fenomèns naturals estudiats. Aquestas sciéncias emplegan lo metòde experimental. Los resultats de las experiéncias son pas totjorn quantificables (exemple : l'experiéncia de Konrad Lorenz amb las aucas grisas, en etologia). Quand es pas possible de contrarotlar un environament experimental, los scientifics pòdon recórrer a l'observacion. Quand una disciplina se forma a l'entorn d'aqueste procediment, se parla alara de sciéncias d'observacion. L'astronomia o l'economia ne son d'exemples classics. Mas la frontièra es pas jamai neta : existís una economia experimentala, e la fisica de las energias nautas permet d'un cèrt biais de testar experimentalament cèrtas teorias astronomicas. A aqueste diptic experimentacion / observacion, s'ajusta uèi la simulacion informatica.
Segon lor objècte[modificar | modificar la font]
Se pòt enfin destriar las sciéncias empiricas e las sciéncias logicoformalas. Las primièras pòrtan sul monde empiricament accessible, e parton de nòstra experiéncia sensibla d’aqueste monde. Recampan :
- las sciéncias de la natura, qu'examinan los fenomèns ont l'Òme es pas implicat.
- las sciéncias umanas, que pòrtan lor atencion a l'Òme coma èsser pensant (e non pas coma entitat biologica). S'agís per exemple de l'antropologia o de la psicologia.
- las sciéncias socialas, que s'interèssan al foncionament dels gropaments umans (sociologia, economia, gestion, comunicacion, etc.).
De lor costat, las sciéncias logicoformalas (o sciéncias formalas) explòran deductivament, segon de règlas de formacion e de demostracion, de sistèmas axiomatics. Se tracta mai que mai de la logica e de las matematicas.
Diferents apròchis de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Apròchi epistemologic[modificar | modificar la font]
Refutabilitat[modificar | modificar la font]
Segon lo filosòf Karl Popper, una teoria es scientificament acceptabla que s'es refutabla, es a dire que pòt èsser somesa a de tèsts experimentals per testar la concordança de sas prediccions teoricas amb la realitat observada. Aquesta "refutabilitat" - qu'es problematica - es uèi lo critèri de demarcacion entre sciéncia e non-sciéncia mièlhs conegut del grand public.
Sciéncia e racionalitat[modificar | modificar la font]
La sciéncia se revendica coma l'aplicacion de la rason a l'exploracion del monde que nos entorna.
Lo problèma de l'induccion[modificar | modificar la font]
La sciéncia fonciona pas per metòde deductiu pur. Una seria d'experiéncias validarián en efièch de resultats qu'efectuats a una data e en un endrèch particulars, sens possibilitat logica de las generalizar. Bertrand Russell menciona dins son obratge Sciéncia e religion (capítol La sciéncia es supersticiosa ?) çò que nomena l'escandal de l'induccion, e que vei coma un mal necessari.
Unicitat de la sciéncia e metòde scientific[modificar | modificar la font]
La question de l'unicitat del metòde scientific es problematica (Paul Feierabend).
Aqueste(s) metòde(s) deuriá(n) garantir la validitat e l'objectivitat de sos (lors) resultats. S'associa generalament metòde scientific e metòde ipotetico-deductiu :
- Formulacion d'una ipotèsi
- Experimentacion o observacion
- Correccion, confirmacion o infirmacion de l'ipotèsi
- Questionament sus las conclusions : se recomença lo cicle a l'etapa 1
Istòria[modificar | modificar la font]
Malgrat lo fach que los metòdes scientifics son relativament recents (concebuts durant la revolucion coperniciana), l'istòria de las sciéncias s'interèssa pas unicament als faches posteriors a aquesta dicha ruptura. Al contrari, aquesta tempta de seguir la pista dels precursors de la sciéncia modèrna fins als temps preïstorics.
En Occident, l'anticambra de la sciéncia es estada la filosofia naturala. Aquesta discredita l'experimentacion coma metòde de validacion del saber, en se focalizant en revenge sus l'observacion pura. Un dels mai eminents filosòfs naturals foguèt lo pensaire Aristòtel. Parallèlament, lo monde oriental desvolopèt de sistèmas de pensadas scientificas que li èran pròpris e qu'avián pas res d'envejar a lors contrapartidas occidentalas.
Aprèp la casuda de l'Empèri Roman d'Occident (476), que marca en Euròpa lo començament de l'Edat Mejana, sovent descricha coma una edat escura, la màger part d’aqueste continent a perdut traça dels sabers de l'Antiquitat, que foguèron preservats, enriquits e transmeses puèi pel biais del monde islamic.
La Renaissença (sègle XIV en Itàlia), denomenada atal per la redescobèrta d'òbras dels pensaires classics, marca la fin de l’Edat Mejana e pausa de basas solidas per l'emergéncia de coneissenças novèlas. Demest los scientifics d'aquesta epòca se destaca Nicolas Copernic, a qui s'atribuís generalament d'aver començat la revolucion scientifica amb l'eliocentrisme. Demest los sabents pus celèbres que desvolopèron los metòdes scientifics, se destrian Roger Bacon en Anglatèrra, René Descartes en França e Galileo Galilei en Itàlia.
Apròchi sociologic[modificar | modificar la font]
Apròchi institucional[modificar | modificar la font]
L'ensemble de las accions entrepresas en vista de melhorar e d'aumentar l'estat de las coneissenças dins un domeni scientific constituís la recèrca scientifica. L'organizacion e la presa en carga de las activitats de recèrca constituisson un enjòc important de competitivitat e de prestigi per totas las nacions.
Kuhn[modificar | modificar la font]
Kuhn mòstra que las sciéncias evoluisson per "revolucions" bruscas. La comunautat scientifica parteja a cada epòca un ensemble de paradigmes fondators, que pòdon far obstacle a d'evolucions. Atal quand las observacions contradison tròp sistematicament los paradigmas en vigor, una revolucion scientifica deven inevitabla.
Los apòrts de la sciéncia[modificar | modificar la font]
D’un biais general, la recèrca scientifica es portaira de progrès tecnic que permet de melhorar las condicions de vida. D'un autre costat, en aportant un modèl del monde, ajuda a combatre los prejutjats e las manipulacions.
Es tanben un instrument primordial del desvolopament social e economic d’un país. En efièch, la recèrca es portaira d’innovacion e permet a las entrepresas de far evoluir lors produches e servicis per demorar competitivas. Los cercaires al sen de l’universitat an una activitat de formacion ; essent totjorn a la punta de las tecnicas e dels sabers, pòdon formar de personas que saupràn s’adaptar a las evolucions de las tecnicas, e que seràn elas-meteissas portairas d’innovacion al sen de las entrepresas.
Enfin, los cercaires constituisson una sèrva d’expèrts, que pòdon participar a la resolucion de problèmas pontuals e reagir a de situacions inesperadas (participacion a la manifestacion de la veritat dins las enquèstas de polícia, mesa en plaça de mesuras per combatre las epidemias...).
La recèrca scientifica pòrta doncas non solament d'innovacions tecnologicas, terapeuticas, economicas... mas tanben un servici (formacion, expertisa, normalizacion).
Produccion alimentària[modificar | modificar la font]
La recèrca scientifica a revolucionat l’agricultura e multiplicat per dos la produccion mondiala de cerealas entre 1950 e 1971. Aquesta aumentacion resulta d’una combinason de genetica, de botanica, de quimia e d’engenhariá.
Santat[modificar | modificar la font]
Quitament, la sciéncia nos a permés de melhorar nòstra compreneson del foncionament del còs uman e a contribuit a aumentar nòstra esperança de vida dins los païses industrializats. En 1693, l’astronòm anglés Edmond Hallei publica un estudi portant sus l’esperança de vida dins la vila alemanda de Breslau, que mòstra que de 100 enfants, la mitat despassava los 10 ans e solament 11 atenhián l’edat de 70 ans. Masaccio, Mozart e Schubert moriguèron respectivament a l’edat de 27 ans, 35 ans e 31 ans mentre que d’autres grands òmes visquèron pus longtemps. De mai, la tuberculòsi, la variòla, la poliomieliti, la meningiti e la pneumonia an quasiment disparegut dins los païses industrializats (aquò es tanben degut a una igièna melhora e un melhor nivèl de vida eles-meteisses atenguts gràcias a las descobèrtas scientificas).
De segur, aquestes progrèsses se son portats suls tractaments (vaccinacion, medicaments, cirurgia, e ara terapia genica) mas tanben sus l’organizacion (medecina d'urgéncia, Samu), l’igièna e la prevencion (educacion a la santat, servicis veterinaris per la susvelhança dels aliments, tractament de las aigas...).
Los estudis sul compòrtament (sociologia, psiquiatria, psicanalisi, psicologia) an permés de comprendre melhor las malautiás mentalas, las neuròsis e las psicòsis. Sèm passats d’un estatut de « fòls » (embarrats dins d'asils e someses a de tractaments degradants) al de « pacients ».
Produccion d’energia[modificar | modificar la font]
La fòrça e la resisténcia umana essent limitadas, los umans recorron a d'espleches e a de maquinas que permeton d’efectuar mai eficaçament los pretzfaches (pus rapidament, amb una pus granda amplor, amb una pus granda seguretat...). Lo passatge del trabalh d’origina animala (animals de bast, de trach) e dels molins (d'aiga e de vent) a la maquina es estat rendut possible gràcias a la possibilitat de produire d’energia.
Las doas revolucions industrialas son estadas permesas per la descobèrta de mòdes de produccion d’energia mestrejadas : la maquina de vapor e las energias fossilas (carbon, petròli).
La descobèrta de l’electricitat o de la transmission idraulica o pneumatica a permés de separar lo luòc de produccion d’energia (centrala) e lo de son utilizacion (domicili, fabrica).
La descobèrta de la radioactivitat al començament del sègle XX a fornit una font novèla d’energia termica (transformada en electricitat), qu'a permés particularament a cèrts païses, coma França, de diversificar sos fornisseires de matèria primièra e a doncas jogat un ròtle important sus la politica exteriora (independéncia respècte a de produchs petrolièrs), e de reduire la pollucion atmosferica, al prètz d’una aumentacion dels risques e d’un problèma fins ara pas resolgut de tractament dels rebuts e de las centralas desafectadas.
Actualament, de recèrcas e d'experimentacions nombrosas son menadas sus las energias dichas « renovelablas » (eoliana, solara) en mai sus las que son ja mestrejadas (barratges idraulics, usina marèamotritz de la Rance). Se mena tanben de recèrcas sus la fusion nucleara.
Sciéncia e societat[modificar | modificar la font]
Criticas de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Los resultats scientifics, de per las tecnologias que permeton de concebre, an pres una granda importància dins las societats industrialas desvolopadas. Per aquesta rason, subisson divèrsas criticas ligadas a aquestas aplicacions, especialament las que son ligadas a un aspècte de la societat particularament cibla de criticas politicas (relacions economicas, activitats militaras).
Las aplicacions militaras de la sciéncia[modificar | modificar la font]
Los mejans militars modèrnes repausan sovent sus de tecnologias de poncha, de còps resultant de desvolopaments scientifics recents. Un exemple celèbre de desvolopament scientific, tecnologic e militar combinat es lo Projècte Manhattan, pel qual los Estats Units desvolopèron l’arma nucleara pendent la Segonda Guèrra Mondiala. L’integracion de la sciéncia, de la tecnologia, dels mejans industrials e dels utilizaires militars es de còps estada apelada complèxe militaro-industrial (d’aprèp l’expression del president dels Estats Units Dwight Eisenhower).
Se critica la participacion de la sciéncia a l’industria militara sus mantun punt :
- Tota descobèrta scientifica pòt, potencialament, desembocar sus una aplicacion militara.
- Pels finançaments que procura, l’industria de l’armament influéncia la direccion de las recèrcas menadas, pòt remetre en jòc lor objectivitat, e las desvira d’activitats mai productivas.
- Per d'unes, l’excitacion de la descobèrta e la concurréncia entre cercaires mena los scientifics a se concentrar sus los pretzfaches qu’an de complir e a ignorar las perspectivas a tèrme long. Atal, cèrts scientifics del Projècte Manhattan an exprimit de regrets aprèp còp.
Sciéncia e religion[modificar | modificar la font]
Aquestas relacions demòran encara conflictualas. Es per exemple lo cas amb l'evolucionisme e la teoria de l'evolucion.
La Glèisa çaquelà se pausa pas mai en adversari del progrès scientific, e tempta al contrari de reconciliar fe e rason (vejatz l'enciclica "fides e ratio" de Joan-Pau II).
Emplec abusiu del mot sciéncia[modificar | modificar la font]
Lo mot sciéncia es de còps utilizat per sosténer qu'existís de pròvas scientificas aquí ont i a que cresença. Segon sos detractors, es lo cas del movement de la Scientologia. Per aquestes cas, valdriá mai de parlar de sciéncias ocultas o pseudosciéncias.
Pseudosciéncias[modificar | modificar la font]
Son designadas jol nom de pseudosciéncias las practicas que se reclaman de la sciéncia tot en s'escartant del metòde scientific mas en ne mimant cèrts aspèctes. Se pòt citar per exemple l'astrologia, l'omeopatia, la morfopsicologia (vejatz culte del cargo).
Lo filosòf Karl Popper s'es interrogat longament sus la natura de la demarcacion entre sciéncia e pseudosciéncia. Dins son obratge Conjectura e refutacions, aprèp aver remarcat qu'es possible de trobar d'observacions per confirmar gaireben quina teoria que siá, prepausa una metodologia fondada sus la refutabilitat.
Sus aqueste punt, conven d'afirmar que la critica de las pseudosciéncias se limita pas a la de la pensada magica, mas tanben a la de totas las disciplinas que son rasonament es basat que sus de conviccions purament doctrinalas.
Per exemple, es lo cas del darwinisme social (deriva fallaciosa de la teoria de l'evolucion, prepausant una ierarquia de raças mai o mens evoluidas dins l'espècia umana), del materialisme dialectic marxista, o de la psicanalisi.
Cèrtas tèsis pseudoscientificas soslèvan pas (o pauc) de controvèrsias. Per exemple :
- lo fisician Terence Meaden tempta de demostrar l’existéncia de minitornadas capablas de crear de motius dins los camps de cerealas
- l'astrofisician Jean-Pierre Petit afirma que sas recèrcas cosmogonicas li son estadas inspiradas per de corrièrs recebuts d’un grop d’extraterrèstres.
- Jacques Benveniste e la memòria de l'aiga.
D'autras al contrari son al còr de polemicas intensas. Es lo cas de l’omeopatia.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Acadèmia de las Sciéncias
- Filosofia e sciéncia, filosofia (epistemologia, metafisica, etica...),
- Analisi sistemica
- Racionalisme
- Zetetica: corrent filosofic qu'a per objècte la sciéncia e lo biais de l'ensenhar.
- Patafisica
- Lista de scientifics
- Lista de las disciplinas scientificas
- Recèrca fondamentala
- Sciéncias umanas
- Disciplina
- l'article detalhat sul scientisme
- Paradòxa ; l'estudi de las paradòxas constituís un exercici excellent de soplesa mentala.
- Epistemologia
- Scientificitat


text:
Valsa
La valsa es una dança de salon e una dança tradicionala. A un caractèr ternari (normalament escrich en compàs 3/4) e l'accent menor sul primièr temps. Es una dança de parelhs, que lo primièr temps s'obrís sus una camba en diagonal, dins lo segond l'autra camba se jonh s'unissent de nòu los pés, e dins lo tresen temps se fa un pihon pas sens desplaçament amb lo primièr pé. Aprèp se repetís del meteis qu'al començant amb l'autre pé.
S'i a cap de consensus sus son origina, d'unes l'atribuisson a una dança del sègle XVIII, nomenada ländler, que dançavan los païsans d'Àustria e del sud d'Alemanha, d'autres, a una dança italiana de fa mai de quatre sègles, nomenada volte.
Las mai famosas sont las valsas vienesas dels membres de la familha Strauss, e tanben l'omenatge que ne fa Ravel amb la seuna òbra La Valse, al entrar lo sègle XX.


text:
János Arany
János Arany, nascut lo 2 de març de 1817 a Nagyszalonta (uèi Salonta, Romania), prèp de Nagyvárad (uèi Oradea, Romania), e mòrt lo 22 d'octobre de 1882 a Budapèst, foguèt poèta e traductor.
Sa vida[modificar | modificar la font]
János Arany (prononciar Ianòch Òrònh, « arany » vòl dire « aur » en ongrés) èra lo darrièr mainatge e sol filh d'una familha de païsans protestants d'una pichona vila de l'èst de la granda plana ongresa (annexada per Romania après la Primièra Guèrra Mondiala). Per ajudar sos parents qu'an pas tròp d'argent, fa plan lèu de regent a l'escòla de Nagyszalonta puèi partís en 1833 estudiar al grand collègi reformat de Debrecen ont demora fins en 1836, quand va barrutlar amb d'amics d'una tropa d'actors. Mòrta sa maire, lo seu paire avugle, torna a Nagyszalonta ont se marida en 1840 amb Julianna Ercsey e ven foncionari. An dos mainatges: Juliska en 1841 e László (que vendrà famós amb sos « Contes ») en 1844. La publicacion de « Toldi » en 1846 càmbia sa vida. Tot d'una, es conegut dins tota Ongria e ven l'amic de Sándor Petőfi, autre poèta vengut del pòble.
Son òbra[modificar | modificar la font]
« Toldi » 1846
« Toldi estéje » (Lo vèspre de Tòldi) 1847
« Daliás idök » (Temps de cançon) 1849 a 1855
« Toldi szerelme » (L'amor de Tòldi) 1863 a 1879


text:
Ménilles
Ménilles en normand (Ménilles en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo bourg de Ménilles a bastit al bas del serral ont flueix lo riu de Eure. I aviá conegut a la s-|XII|e}} per la siá produccion de vin : los religioses del abbaye de la Noë avián en 1223 lo drech de pressurage sus totas las vinhas d'aquel territòri. En 1194, lo rei Philippe-Auguste installa de hitas a la sortida de Menilles, a la extremitat del Caseriu del Grand Tribunal, Menilles en essent sul domeni francés e pas sul domeni anglés de Richard Còr de Leon, Pòrti de Normandie e Rei de Angleterre.
La cultura del safran i i aviá difondut a la s-|XVII|e}} : se depausava los produchs d'aquela planta en los soscaves sosterranhas al pè del serral.
Le bourg de Ménilles est bâti au bas du coteau où coule la rivière d'Eure. Il était connu au Modèl:S- pour sa production de vin : les religieux de l'abbaye de la Noë avaient en 1223 le droit de pressurage sur toutes les vignes de ce territoire. En 1194, le roi Philippe-Auguste installe des bornes à la sortie de Menilles, à l'extrémité du Hameau de la Grande Cour, Menilles étant sur le domaine français et non sur le domaine anglais de Richard Coeur de Lion, Duc de Normandie et Roi d'Angleterre.
La culture du safran y était répandue au Modèl:S- : on déposait les produits de cette plante dans les caves souterraines au pied du coteau.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del nom de Ménilles es imprecisa. Al Sègle XIII, Ménilles constituissiá un quatren de fief en levant de la châtellenie de Pacy.
L'origine du nom de Ménilles est imprécise. Au Sègle XIII, Ménilles constituait un quart de fief relevant de la châtellenie de Pacy.


text:
Onduras
Onduras (var. Honduras) es un Estat de l’America Centrala que confronta Guatemala a l’Oèst, Lo Salvador al Sud-Oèst, e Nicaragua a l'Èst. Al Nòrd es bordat per la Mar Cariba e al sud per l’Ocean Pacific.
La capitala es Tegucigalpa.
Lo gentilici es ondurenc -a.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Economia
- 4 Cultura
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo periòde precolombian[modificar | modificar la font]
Poblat per d'èssers umans dempuei aperaquí 22 000 ans, lo territòri ondurenc faguèt partida de l'airau de desvolopament de la civilizacion maia. En particular, lòng de la frontiera ambé Guatemala, se tròban lei vestigis de la ciutat-estat de Copán que foguèt una dei vilas maias pus importantas dau periòde classic (sègles III-X). Fondada probable au sègle XII av. JC, comencèt de venir una poissança importanta a partir de 250 ap. JC. Agantèt son apogèu durant lo sègle VII que li permetèt d'establir son egemonia sus l'ensems maia. Pasmens, en 738, una desfacha còntra Quirigua entraïnèt lo declin de la ciutat dins un contèxte de crisi politica (contestacion dei « senhors divins » a la tèsta de la ciutat) e economica (problemas agricòlas e còst tròp important dei construccions ordonadas per lo poder). Au començament dau sègle IX, lo poder reiau dispareguèt dins de circonstàncias desconegudas. Pasmens, au contrari deis autreis estats maias dau periòde classic, lo declin de Copán foguèt que la vila assostava encara 12 000 au sègle X (còntra lo doble un sègle aperavans). La data precisa de l'abandon definitiu de l'endrech es desconeguda mai se situa avans lo sègle XIII.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Descubèrt per leis Europèus en 1502 durant lo quatren viatge de Cristòl Colomb, Onduras foguèt colonizat per Espanha a partir de 1523. Lei populacions indigènas i opausèron una viva resisténcia, especialament lei Misquitos que demorèron independents fins au sègle XIX. Pasmens, après la revirada d'una insureccion menada per lei Lencas en 1537-1538, lei conquistadors èran pron poderós per fondar la vila de Comayagua. La ciutat venguèt la capitala ondurenca e un centre minier que son esplecha decimèt lei populacions localas e necessitèt rapidament l'importacion d'esclaus africans. Aquela industria favorizèt tanben lo desvolopament de Tegucigalpa fondada en 1578. Pasmens, l'activitat periclitèt rapidament en causa de la manca de capitaus e la populacion de la colonia demorèt finalament limitada. A partir dau sègle XVII, lo norrigatge extensiu i venguèt l'activitat e Onduras foguèt finalament negligit per leis autoritats.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
La revirada de la Federacion dei Províncias Unidas d'America Centrala[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre dei guèrras d'independéncia d'America dau Sud, Onduras proclamèt son independéncia en 1821. Brèvament integrat au sen de l'Empèri Mexican d'Augustin Ièr (1821-1823), jonhèt la Federacion dei Províncias Unidas d'America en 1823. Devesida e afeblida per de conflictes recurrents entre liberaus e conservators, la Federacion foguèt dirigida de 1829 a 1838 per lo generau ondurenc liberau Francisco Morazán. Pasmens, en 1838-1839, Guatemala, la Còsta Rica e Nicaragua proclamèron son independéncia marcant la fin de l'union. Morazán foguèt tuat en 1842 durant una temptativa per tornar formar lo país e sei successors a la tèsta dau govèrn ondurenc mantenguèron oficialament sa volontat de reunificacion coma l'objectiu premier d'Onduras fins a la Premiera Guèrra Mondiala.
Una independéncia dins l'orbita estatsunidenca[modificar | modificar la font]
Après 1839, Onduras conoguèt una evolucion similara ais autrei país d'America Centrala amb una vida politica devesida entre lei liberaus de Tegucigalpa e lei conservators de Camayagua. Aquò entretenguèt una instabilitat politica permanenta ambé 112 cambiaments de govèrns entre 1824 e 1933 e 156 insureccions entre 1900 e 1933 solament. Lei liberaus prenguèron pauc a pauc l'avantatge e transferiguèron la capitala a Tegucigalpa en 1880. Favorizèron tanben lo desvolopament de la produccion de cafè.
Pasmens, lo beneficiari principau d'aquelei conflictes foguèron sustot leis Estats Units d'America que placèron lo país dins son esfèra d'influéncia dins lo corrent dau sègle XIX. D'efèct, a partir de 1899, la United Fruit Company i aquistèt de proprietaris immens per i crear de plantacions de bananas. Aquò entraïnèt mai d'una intervencion militara de Washington dins lo país per i restablir l'òrdre e i protegir leis interès de sei companhiás. En particular, l'armada estatsunidenca ocupèt militarament Onduras en 1924-1925. Puei, après lei dificultats economicas liadas a la crisi economica de 1929, i sostenguèt la dictatura de Tiburcio Carías Andino que reprimiguèt d'un biais saunós de manifestacions organizadas a San Pedro Sula, còr de la region bananiera, en 1944. Abandonat per leis Estatsunidencs, perdiguèt lo poder en 1949 au profiech de Juan Manuel Galvez que lo gardèt fins a 1954.
Aquela annada, una grèva generala fòrça dura permetèt l'adopcion de reformas e una aumentacion dei salaris deis obriers de la United Fruit Company. Lo liberau Ramon Villeda Morales venguèt la figura principala d'aqueu periòde mai sei projèctes de reformas agràrias entraïnèron finalament sa destitucion per lo coronèu Oswaldo López Arellano en 1963. Levat d'un brèu periòde entre junh de 1971 e genier de 1972, López Arellano gardèt lo poder de 1963 a 1975 e establiguèt un regime autoritari sostengut per lei conservators dau Partit Nacionau e leis Estats Units. Durant sa presidéncia, de tensions ambé Salvador a prepaus de l'arribada creissenta d'immigrats entraïnèron una brèva guèrra frontaliera en 1969 (la Guèrra de Cent Oras).
De còps d'estat en 1975 e en 1978 donèron lo poder ai generaus Melgar Castro (1975-1978) e Paz Garcia (1978-1983). Aprofichant una situacion economica pus favorabla, poguèron melhorar leis infrastructuras dau país. Pasmens, deguèron laissar leis Estats Units utilizar lo territòri ondurenc per i installar lei basas de la Contra, movement còntrarevolucionari nicaragüenc que luchava còntra lei sandinistas. En parallèl, lo regime militar deguèt acceptar en 1980 l'eleccion d'una assemblada constituenta. Après la fin de sei trabalhs, lo liberau Roberto Suazo Cordova foguèt elegit a la presidéncia. Sota lo mandat de son successor, José Simon Azcona, d'acòrds de patz permetèron d'acabar lo conflicte en Nicaragua que s'acabèt ambé la desfacha dei sandinistas.
Onduras dempuei la fin de la Guèrra Freja[modificar | modificar la font]
Dempuei la fin de la Guèrra Freja, Onduras conoguèt un periòde de democratizacion amb una alternància au poder entre lei conservators dau Partit Nacionau e lei liberaus dau Partit Liberau. En 1998, lo país foguèt ravatjat per lo ciclon Mitch que laissèt 5 000 mòrts, 1,5 milion de refugiats e 3 miliards de dolars estatsunidencs de degalhs.
En 2009, la democratizacion dau país conoguèt un reculament important ambé la destitucion dau president Manuel Zelaya. D'efèct, elegit en 2005, aqueu president se raprochèt dau Veneçuèla bolivarian de Hugo Chávez. En 2008, Onduras jonhèt ansin l'Aliança Bolivariana per leis Americas (ALBA). Inquieta, l'oligarquia organizèt un còp d'estat per reversar lo president lo 28 de junh de 2009. L'operacion, sostenguda per Washington, permetèt d'expulsar Manuel Zelaya e de lo remplaçar per un president pus favorable ais interès de l'elèit economic. Puei, en 2010, d'eleccions novèlas permetèron l'eleccion dau conservator Porfirio Lobo a l'eissida d'un escrutinh non reconegut per la màger part de la comunautat internacionala.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri d’Onduras es montanhós (punt culminant, Cerro Las Minas, amb 2 865 m d’altitud), amb d’estrechas planas litoralas e un litoral accidentat: a la còsta caribenha s'obrís lo gòlf d'Honduras e l'estanh de Caratasca, e a la còsta de l’Ocean Pacific i a lo gòlf de Fonseca. Apertenon tanben a Onduras las nomenadas Islas de la Bahía (Roatán, Guanaja e d'autras). Lo clima vària de subtropical dins las tèrras bassas fins a temperat dins las montanhas.


text:
Thèse de doctorat en Sciences du langage
Sous la direction de Patrick Sauzet.
Soutenue en 2010
à Toulouse 2 .
Etude d'un contact dialectal : le gascon oriental
Pas de résumé disponible.
Contact dialectal study : gascony around Toulouse area
Pas de résumé disponible.
= Etude d'un contact dialectal : le gascon oriental
Delà un partatge reputat lineari, lo gra d'influéncia de l'occitan tolosan dins la zòna de l'Isla de Baish (30 km de Tolosa, costat gascon), serà estudiat. Delà los critèris tradicionaus (isoglòssa f- / h-, -n- / -Ø-…), e sens les denegar, l'estudi de continuitats o de gradacions mes subtilas dins l'organizacion morfologica verbala e l'estructura sillabica permeten de botar au lum ua realitat de la transicion dialectala. En observar los Atlasses lingüistics de la Gasconha, deu Lengadoc Occidentau, et de la França, cèrtas especificitats apareishen comunas aus parlars gascons de l'Isla de Baish e de Tolosa. Es lo cas de l'article le qu'es present sonque dins lo Tolosan. Lo pronom « ac » es au contrari tipicament gascon, pr'aquò, es present a Tolosa, çò que significa dins aqueste cas, qu'es lo gascon qu'auja influençat lo parlar tolosan. La morfologia verbala presenta, a l'encòp un vocalisme gascon e lo consonantisme deu lengadocian occidentau, tanplan coma ua distribucion deux radicaus que relèva, a còps, deu tipe lengadocian, a còps, deu tipe gascon. Lo tractament fonetico-fonologic de las consonantas e grops consonantics finaus permet d'analisar de biais detalhat las transicions entre dialèctes, tanplan coma de bastir ua caracterizacion globala de la variacion de l'espandi occitan. En efèit, mesa en valor, per l'estudi de la pagèra sillabica, nos apercebèm que los dus parlars vesins an ua permissivitat identica. Enfin, ua classa de toponims specifics serà descriuta. Son, en efèits bastits de l'article onorific EN et d'un second syntagme. Son tipics de l'airau tolosan. La darrèra partida es un film sus l'usatge deus micro-toponims occitans, e sus la representacion que n'an los locutors.


text:
Guyana
Guyana es un país al nòrd de l'America del Sud que confronta Surinam a l'èst, Brasil al sud e Veneçuèla a l'oèst. Al nòrd es bordat per la Mar Cariba. Sa capitala es la vila de Georgetown.
Lo gentilici es guyanés -esa.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Lo periòde olandés[modificar | modificar la font]
L'istòria de Guyana avans l'arribada deis Europèus es quasi desconeguda en causa de l'abséncia de documents escrichs. A l'epòca dau « contacte », leis explorators i trobèron d'Arawaks e de Caribes. Descubèrta en 1498 per Cristòl Colomb, la region interessèt pas leis Europèus durant lo sègle XVI en causa de son clima ostil.
Leis Olandés i fondèron finalament lei colonias d'Essequibo en 1616 e de Berbice en 1627. Pasmens, sa prioritat èra la conquista dei colonias portuguesa de Brasil e se concentrèron sus la region qu'après son expulsion definitiva de Recife en 1654. I desvolopèron la produccion de sucre e crompèron la colonia anglesa vesina establida lòng dei bòcas dau riu Surinam. Per trobar la man d'òbra necessària au foncionament dei plantacions de cana de sucre, lei colons utilizèron d'esclaus indians puei africans. Aquò entraïnèt de revòutas servilas recurrentas e, tre leis annadas 1650, la formacion d'importantei comunautats d'esclaus marrons dins lei seuvas dei regions interioras, especialament sus lo territòri dau Surinam actuau.
Lo periòde britanic[modificar | modificar la font]
En 1790, la populacion dei colonias olandesas de la Guaiana Olanesa èran de 56 000 abitants (94% d'esclaus). Sièis ans pus tard, dins l'enquastre dei Guèrras Revolucionàrias, lei Britanics ocupèron lei Guaianas Olandesas e Francesas. Lei gardèron fins a 1802 e lei conquistèron tornarmai un an pus tard. Aqueu còp, gardèron la mitat occidentala de la Guaiana Olanesa que formèt desenant la Guaiana Britanica.
Après l'abolicion de l'esclavatge, la colonia deguèt trobar una man d'òbra novèla e leis autoritats favorizèron l'imigracion d'Indians — deis Índias — entraïnant una importanta creissença demografica. En 1880, i aviá 250 000 abitants dins la colonia e 25% èra d'origina indiana. Aquò permetèt lo mantenement de la produccion sucrièra que demorèt lo còr de l'economia.
En 1841, la Guaiana Britanica recebèt una administracion pròpria. En 1928, aquò foguèt completat per una constitucion e l'introduccion d'un sufragi censitari. Puei, una segonda constitucion instaurèt lo sufragi universau e donèt una certana autonòmia politica a la colonia. Dos partits politics dominèron alora la vida politica locala : lo Partit Progressista Populara (PPP) de Cheddi Jagan d'inspiracion comunista e sostengut per leis Indians e lo Congrès Nacionau dau Pòble (PNC) de Forbes Burnham sostengut per lei Negres.
Lo PPP ganhèt leis eleccions de 1957 e de 1961. Pasmens, la politica progressista de Cheddi Jagan suscitèt d'oposicions importantas, sostengudas per la CIA. En 1963-1964, lo país foguèt ansin tocat per d'esmogudas grèvas fomentadas per leis Estatsunidencs e per Burnham. Aquò permetèt la victòria dau PNC ais eleccions de 1964. Dos ans pus tard, lo Reiaume Unit donèt l'independéncia au país.
Lo Guyana independent[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Forbes Burnham dirigiguèt lo país d'un biais autoritari e ganhèt leis eleccions sucessivas gràcias a de fraudas massivas. En 1970, transformèt lo país en « republica cooperativa » mai sei nacionalizacions dei sectors de la produccion de baucita e de sucre s'acabèron per de catastròfas economicas. En mai d'aquò, la corupcion se generalizèt au sen de l'administracion.
A sa mòrt en 1985, Desmond Hoyte li succediguèt e decidiguèt de liberalizar tornarmai l'economia e la vida politica dau país. Sota la pression de Washington e de Londres, foguèt obligat d'abandonar lei practicas electoralas fraudulosas dau regime. En 1992, Cheddi Jagan e lo PPP, venguts sociaus-democratas, tornèron ganhar leis eleccions. Moriguèt en 1997 mai son partit contunia de ganhar leis eleccions. Pasmens, dèu faciar l'ostilitat dau PNC qu'adoptèt en 2002-2003 una politica d'oposicion fòrça dura per destabilizar lo govèrn. Lo país contunia de faciar una situacion economica malaisada (dependéncia ai matèrias premieras, violéncias politicas, catastròfas naturalas e tensions ambé Surinam a prepaus dau traçat de la frontiera).
Politica[modificar | modificar la font]
Guyana es una republica parlamentària. Lo president es pas elegit dirèctament per la populacion: los partits politics designan un líder, que serà lo president se lo partit ganha las eleccions legislativas.
Lo Parlament a una cambra de 65 membres, 53 elegits de forma proporcionala, e 12 elegits dins los conselhs regionals.
Geografia[modificar | modificar la font]
En se trobant sus la linha de l'Eqüator, Guyana a un clima tropical e de temperaturas que vàrian pas fòrça a l'entorn de l'an. L'an a, en general, doas sasons de pluèja, de decembre al començament de febrièr e de la fin d'abril a intervengudi d'agost.
Lo país pòt èsser dividit en 4 regions naturalas: la plana del litoral, seguida per una region de monts d'arena blanca e d'argila que concentra las ressorsas mineralas del país, la region del bòsc tropical al centre, e la savana al sud.
Lo punt pus naut del país es lo Mont Roraima, situat dins la frontièra amb Brasil e Veneçuèla, a 2739,3 m d'altitud.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Guyana


text:
Cailly
Cailly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Cailly #èsser un establiment gallo-romain modèst de contunh mai tard #venir un dels pòbles importants del costat. En dispausant n'efièch de divèrses forns a pans, Cailly èra un luòc de vida preponderant del costat al Mièja Edat. Als XVIIIe e sègle XIXs, la vallée del Cailly èra ocupada per de nombrosas filatures al ponch d'èsser sobrenomenada la pichona Manchester.
Le village de Cailly fut un établissement gallo-romain modeste puis plus tard devint un des villages importants du canton. Disposant en effet de plusieurs fours à pains, Cailly était un lieu de vie prépondérant du canton au Moyen Âge. Aux XVIIIe et sègle XIXs, la vallée du Cailly était occupée par de nombreuses filatures au point d'être surnommée la petite Manchester.


text:
La Wantzenau
Wanzenau en alemannisch (La Wantzenau en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Ciutat d'aperaquí 5 700 abitantas situadas a 12 km, al nòrd de la vila de Estrasburg. Lo païsatge es typique del Ried e de fòrça polidas passejadas a pè, a caval o a bicicleta son accessiblas la longitud de la Ill e del Rhin. Situada sus l'ais ferroviaire Estrasburg - Lauterbourg, La Wantzenau es una estapa sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam.
Ville d'environ 5 700 habitants située à 12 km, au nord de la ville de Strasbourg. Le paysage est typique du Ried et de très belles promenades à pied, à cheval ou à vélo sont accessibles le long de l'Ill et du Rhin. Située sur l'axe ferroviaire Strasbourg - Lauterbourg, La Wantzenau est une étape sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1939, los combats en venent tròp menaçants, los abitants dels pòbles en se situant près de la frontièra alemanda an per òrdre de deslotjar. Aquel òrdre tanh mai de 170 pòbles #que la Wantzenau.
En un primièr temps, après aver-i amassat qualques questions, los Wantzenauviens n'an dirigit cap a la municipalitat de Marlenheim. L'accès i es malaisit tan las rotas an cargat. Mas la situacion demòra fòrça conflictiva. Après qualques jorns d'espera, un tren de bestiaux condusís los Wantzenauviens cap a « l'interior » cap a una destination #que los es totalament desconeguda. A l'arribada d'aquel « convoi », descobrisson Sant-Yrieix ! Los Wantzenauviens an aleugerit de trobar la lutz continuament a aquel long trajècte amuntegats los unes suls autres. Malgrat aiçò, una nòva dificultat : un problèma de compréhension. A aquela epòca, las Wantzenauviens parlan majoritairement la alsacien, los es doncas malaisida de se far comprene, mas la hospitalité e la generositat de las Arédiens fan rapidament desaparéisser/desaparéisser aquela dificultat. Los Wantzenauviens demoraràn a Sant-Yrieix pendent près d'un an. Aital, dempuèi aquela epòca, e per perpétuer l'amistat instaurada, un escambi d'abitants entre las doas comunas s'efectua totes los dos ans.
En 1939, les combats devenant trop menaçants, les habitants des villages se situant à proximité de la frontière allemande ont pour ordre d'évacuer. Cet ordre concerne plus de 170 villages dont La Wantzenau.
Dans un premier temps, après avoir rassemblé quelques affaires, les Wantzenauviens sont dirigés vers la commune de Marlenheim. L'accès y est difficile tellement les routes sont encombrées. Mais la situation reste très conflictuelle. Après quelques jours d'attente, un train de bestiaux conduit les Wantzenauviens vers « l'intérieur » vers une destination qui leur est totalement inconnue. À l'arrivée de ce « convoi », ils découvrent Saint-Yrieix ! Les Wantzenauviens sont soulagés de retrouver la lumière suite à ce long trajet entassés les uns sur les autres. Pourtant, une nouvelle difficulté : un problème de compréhension. À cette époque, les Wantzenauviens parlent majoritairement l'alsacien, il leur est donc difficile de se faire comprendre, mais l'hospitalité et la générosité des Arédiens font rapidement disparaître cette difficulté. Les Wantzenauviens resteront à Saint-Yrieix pendant près d'un an. Ainsi, depuis cette époque, et pour perpétuer l'amitié instaurée, un échange d'habitants entre les deux communes s'effectue tous les deux ans.


text:
Lamotte-Beuvron
Lamotte-Beuvron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela pichona vila a situat en Sologne sul Beuvron. La bòsc de Lamotte-Beuvron (bòsc domaniale en s'estendent ne fa principalament sus Vouzon) ocupa una part de lo sieu territòri. Al començament del Sègle XX, s'a dicha de Lamotte-Beuvron #qu'èra « la capitala de la caça » en Sologne.
Es a Lamotte-Beuvron #que desboca lo canal de la Sauldre bastit en la segonda mitat del sègle XIX per portar a la cœur de la Sologne la marne de Blancafort (Doncas que) en vista del melhorament de l'agricultura de la region.
Cette petite ville est située en Sologne sur le Beuvron. La forêt de Lamotte-Beuvron (forêt domaniale s'étendant en fait principalement sur Vouzon) occupe une partie de son territoire. Au début du Sègle XX, on a dit de Lamotte-Beuvron qu'elle était « la capitale de la chasse » en Sologne.
C'est à Lamotte-Beuvron qu'aboutit le canal de la Sauldre construit dans la seconde moitié du sègle XIX pour amener au cœur de la Sologne la marne de Blancafort (Cher) en vue de l'amélioration de l'agriculture de la région.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins al començament del XIXe sègle Lamotte-Beuvron se truca La Mothe-sus-Beuvron. Aquel nom remembra la siá origina : una motte féodale establida près del riu Beuvron (étymologie de Beuvron : « riu dels castors », de la paraula celtique beber en significant castor). Un castèl féodal (#que res pas subsisteix) ne coronava aquela butte artificiala. Fins al XVIIIe sègle, Lamotte-Beuvron pas #èsser #qu'un masatge caseriu de Vouzon, #que lo bourg n'a situat a 5 quilomètres. A l'iniciativa de los sieus senhors, Anne de Lévis de Ventadour (vèrses 1660) e sustot del maréchal de #Durar e de la siá esposa (finala XVIIe sègle), aquel caseriu ven en principi "succursale" de Vouzon en 1692, de contunh parròquia autonòma l'an 1703, mas aquela independéncia val pas que per las questions religiosas. Per en un autre luòc, sustot en matèria administrativa e fiscala, Vouzon e Lamotte constituisson una comunitat d'abitants unics, aquela de Vouzon-Lamotte. Al començament de la Revolucion, de las discordàncias d'interèsses (principalament fiscales, longtemps contenguts) aparescan al grand jorn. Lo 15 de febrièr de 1790, Lamotte se separa unilatéralement de Vouzon e elegís coma cònsol Laurent Leroy. Aquel estat de fa a pas reconegut oficialament que lo 20 de genièr de 1792, per una decision del directoire del departament #que lududes dona l'estatut de comuna.
Lo desvolopament de Lamotte-Beuvron a ligat a l'abandon progressiu al cors de la segonda mitat de la XVIIIen sègle de la rota de Orléans a Borges per Ménestreau-en-Villette, Vouzon e Pierrefitte-sus-Sauldre en benefici de la rota reiala de París a Tolosa (l'actuala RN 20). La ponduda en servici de la linha de camin de fèrre Orléans -Vierzon en 1847 (#qu'esperlonga aquela en connectant d'Escomesas a Orléans en foncionant dempuèi 1843) accentua l'avantatgi de Lamotte per çò qu'es de Vouzon.
Jol Segond Empèri, Lamotte-Beuvron li cal fòrça a l'interès personal que l'emperaire Napoleon III pòrta a la localité #que n'a aquerits lo castèl en 1852. L'emperaire i #far bastir de divèrsas bastissas #que la comuna actuala, la glèisa, aital coma çò canal de la Sauldre en connectant la vila a Blancafort.
Jusqu'au début du XIXe siècle Lamotte-Beuvron s'appelle La Mothe-sur-Beuvron. Ce nom rappelle son origine : une motte féodale établie près de la rivière Beuvron (étymologie de Beuvron : « rivière des castors », du mot celtique beber signifiant castor). Un château féodal (dont rien ne subsiste) couronnait cette butte artificielle. Jusqu'au XVIIIe siècle, Lamotte-Beuvron ne fut qu'un hameau de Vouzon, dont le bourg est situé à 5 kilomètres. À l'initiative de ses seigneurs, Anne de Lévis de Ventadour (vers 1660) et surtout du maréchal de Duras et de son épouse (fin XVIIe siècle), ce hameau devient d'abord "succursale" de Vouzon en 1692, puis paroisse autonome en 1703, mais cette indépendance ne vaut que pour les affaires religieuses. Par ailleurs, notamment en matière administrative et fiscale, Vouzon et Lamotte constituent une communauté d'habitants unique, celle de Vouzon-Lamotte. Au début de la Révolution, des divergences d'intérêts (principalement fiscaux, longtemps contenus) apparaissent au grand jour. Le 15 février 1790, Lamotte se sépare unilatéralement de Vouzon et élit comme maire Laurent Leroy. Cet état de fait n'est reconnu officiellement que le 20 janvier 1792, par une décision du directoire du département qui lui donne le statut de commune.
Le développement de Lamotte-Beuvron est lié à l'abandon progressif au cours de la seconde moitié du XVIIIen siècle de la route d'Orléans à Bourges par Ménestreau-en-Villette, Vouzon et Pierrefitte-sur-Sauldre au profit de la route royale de Paris à Toulouse (l'actuelle RN 20). La mise en service de la ligne de chemin de fer Orléans -Vierzon en 1847 (qui prolonge celle reliant Paris à Orléans fonctionnant depuis 1843) accentue l'avantage de Lamotte par rapport à Vouzon.
Sous le Second Empire, Lamotte-Beuvron doit beaucoup à l'intérêt personnel que l'empereur Napoléon III porte à la localité dont il a acquis le château en 1852. L'empereur y fit construire plusieurs bâtiments dont la mairie actuelle, l'église, ainsi que le canal de la Sauldre reliant la ville à Blancafort.


text:
Jordi Pujol
Jordi Pujol i Soley (Barcelona, 9 de junh de 1930) es un politician catalan que foguèt lo cap del partit Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) de 1974 a 2003 e lo president de la Generalitat de Catalonha de 1980 a 2003.
Es Doctor en medecina de l'Universitat de Barcelona. Es maridat amb Marta Ferrusola dempuèi 1956. A 7 enfants.
Jordi Pujol foguèt arrestat en 1960 per sas activitats antifranquistas, e foguèt condamnat a sèt ans de preson, que ne faguèt dos e mièg a la preson de Saragossa e un de confinament dins la vila de Girona. Capitanegèt las campanhas contra lo director de la Vanguardia, Luis de Galinsoga, o los Fets del Palau e "Volem Bisbes Catalans". Un còp foguèt en libertat, tornèt a l'activitat politica, amb la tòca d'organizar un movement nacionalista catalan. Presidiguèt l'entitat financièra Banca Catalana que foguèt un centre de finançament d'activitats culturalas catalanas, coma lo grop Enciclopèdia Catalana, Òmnium Cultural o la librariá Ona.
En 1974 foguèt un dels fondaires de Convergència Democràtica de Catalunya, e ne foguèt causit Secretari General. Foguèt Conselhièr de la Generalitat de Catalonha del temps del President Josep Tarradellas.
Foguèt elegit president de la Generalitat de Catalonha en 1980, e tornarmai en 1984, 1988, 1992, 1995 e 1999. En 2003, quand acabava lo darrièr mandat, decidiguèt de se retirar de la primièra linha politica e de laissar la direccion del partit a Artur Mas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Pages with unresolved properties
- Pages with script errors
- Personalitat politica catalana
- Personalitat politica espanhòla de la Transicion democratica
- Personalitat politica espanhòla de l'epòca democratica
- Deputat de la província de Barcelona
- Deputat espanhòl de la legislatura constituenta
- Deputat espanhòl de la Ièra legislatura
- Legion d'Onor
- Naissença en 1930
- Naissença a Barcelona
- Membre de l'Òrdre Nacional de Quebèc
- Personalitat politica espanhòla
- President de la Generalitat de Catalonha


text:
Bosél
Bosél ou ben Bozél (en grafia de Conflans : Bozé), tot-pariér Fructidor pendent la révolucion francésa, z-est na comena du dèpartement d’la Savouè d’Avâl.
Somèro
G.èografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Bosél se trove diens la comba de la Tarentêsa. En plus du Chèf-lué, la comena at d'ôtros velâjos: a l'adrêt Vilemarten (1116m), Tencâve (1263m), los Molinèts (1111m), los Champs, le Ratelârd, Lachenâl (1350 m), los Monts, la Cour, la Duy, le Pré et Mirabozon[1]. A l'envèrs, los Moulins (869m).
Sus le tèritouére de la comena cole le Doron de Bosél que recêt le nant du Bonriœ qu'areve dês la bise, et celos de la Rosière et de Montgela arevant du midi. Le Doron de Bosél se champe diens l'Isère à Motiérs.
Histouère[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Politica et Administracion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Politica[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Dèmografia[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Luéx et monuments[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Tor Sarazena
- Égllise Sent-Fanfoués-de-Sâles
- Chapelle Senta Barba
- Chapelle Senta Gatha
Fétes du payis[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Tos los ans, le premiér dessando du mês de dècembro, la petiouta chapèla Senta-Barbe est uvèrta, et na mèssa i est célébrâ la maten. Poués y at na dégustacion de sopa tradicionèla, aprèstâ diens la nét diens un grou bron par los habitents du quartiér des "Tombètes". Ceta spa est acompagnâ de ven chôd, et partajâ entre tos los jens présents un cop la mèssa chamenâ.
Émâges[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
-
Montâ du Bonriœ 16 j·ulyèt 1904.
-
-


text:
Ailly-sur-Noye
Ailly-su-Noée en picard ( Ailly-sur-Noye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al Sud de la Soma doncas qu'a una desena de quilomètres del Oise, la pichona vila picarde de Ailly-sus-Noye a situat a la encreuament :
- del ancianarota nacionala 320 (actuala RD 920) de Dièpa a Moreuil
- de la RD 7 vèrs Amians, al nòrd
- de la RD 26 vèrs Breteuil e Montdidier, al sud
e es facilament accessible per la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16
Coma lo sieu nom l'indica, a situat en lo vallon de la Noye, #qu'es la una de las brisures del Scenari picard.
Es desservie per la Parca de Ailly-sus-Noye Modèl:TER/de correspondéncias.
Au Sud de la Somme puisqu'à une dizaine de kilomètres de l'Oise, la petite ville picarde d'Ailly-sur-Noye est située au carrefour :
- de l'ancienneroute nationale 320 (actuelle RD 920) de Dieppe à Moreuil
- de la RD 7 vers Amiens, au nord
- de la RD 26 vers Breteuil et Montdidier, au sud
et est facilement accessible par la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16
Comme son nom l'indique, elle est située dans le vallon de la Noye, qui est l'une des brisures du Plateau picard.
Elle est desservie par la Gare d'Ailly-sur-Noye Modèl:TER/correspondances.
Istòria[modificar | modificar la font]
l'an 1965, la municipalitat #absorbir administrativement aquelas de Berny-sus-Noye e de Merville-a lo-Bòsc.
En 1965, la commune absorba administrativement celles de Berny-sur-Noye et de Merville-au-Bois.


text:
Comte de Lautréamont
[1]Isidòr Lucian deu Casse (Isidore Lucien Ducasse per l'estat civil francés , nascut a Montevideo, Uruguai lo 4 d'abril de 1846, defuntat a París lo 24 de novembre de 1870), autobatejat Comte de Lautréamont per causida pròpia, es un escrivan occitan (lo son pair, a Tarba e vadè) de lenga francesa, autor d'una òbra flamejaira, inclassificabla e irrecuperabla (subretot per tota mena d'entitat o institucion oficialas que siá...), titolada Les Chants de Maldoror.
Aquesta òbra (publicada per primièra vegada a Brussèlas, Belgica en 1868), de VI Cants (de pròsa) es lèumens considerada coma precursora del surrealisme mas subretot simbolica e exemple sendent de la libertat de crear per tot artista, fòra dògmas e fòra capèlas, e d'afortir la preminéncia de l' albir de cada èsser uman a causir la siá destinada, la siá astrada e lo siu destin, fàcias a las fòrças senhorejairas a l'epòca siá dins la societat del bon goût (... " français "...) o la retenue.
Alandèt, en çò far, las pòrtas de la creacion poetica desliurada, amb lo siu Trobar miraudiós.
Somari
- 1 l'Òme
- 2 La Vida
- 3 L' Òbra
- 4 Citacions
- 5 Bibliografia generala
- 6 Vejatz tanben
- 7 Ligams extèrnes
- 8 Ligams videografics
- 9 Nòtas e referéncias
l'Òme[modificar | modificar la font]
La Vida[modificar | modificar la font]
L' Òbra[modificar | modificar la font]
Lo Cap d'òbra[modificar | modificar la font]
Les Chants de Maldoror[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
- Cada còp que me legiguèri Shakespeare, me ne semblèt qu'esbocinavi la cervèla d'un jaguar. [2]
- Tota l'aiga de la mar ne sufiriá pas per lavar una flapa de sang intellectuala. [3]
- Me ne coneissi ges obstacle que se passe las fòrças de l'esperit uman, franc vertat. [4]
- Lo roman es un genre fals per çò que descriu las passions per elas meteissas:la conclusion morala es absenta.Descriure las passions es pas res: ne sufís d'èsser un pauc chacal, un pauc voltor, un pauc pantèra. [5]
- Aritmetica!Algèbra!Geometria!trinitat grandiòsa!triangle lumenós!Lo que vos coneguèt pas es un èsser dessenat. [6]
- ... Ieu te saludi Pèugue vièlh! [7]
Bibliografia generala[modificar | modificar la font]
Bibliografia de l'òbra[modificar | modificar la font]
edicions originalas[modificar | modificar la font]
Los Cants de Maldoror[modificar | modificar la font]
-
- Comte de Lautréamont... Les Chants de Maldoror cò en Lacroix, Verboeckhoven et Cie Brussèlas 1868
Poesias[modificar | modificar la font]
-
- Comte de Lautréamont... Poesies I & Poesies II brocaduras estampadas per en Balitout, Questroy et Cie París 1870
Òbras completas[modificar | modificar la font]
-
- Comte de Lautréamont: Oeuvres complètes... editadas per Jean-Luc Steinmetz Bibliothèque de la Pléiade Gallimard París 2009
Bibliografia a l'entorn de l'òbra[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 46 documents subre lo Comte de Lautréamont en picar coma clau Comte de Lautreamont
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl Vida, made in Occitalonha...
- ↑ Poesias II
- ↑ Poesias I
- ↑ Poesias II
- ↑ Poesias...
- ↑ Los Cants de Maldoror...
- ↑ ... Cant I § 9 p 54 de l'edicion de 1963, amb opinions e avejaires d'en Poulet Malassis e'n Valéry Larbaud.Tèxt establit per en Maurice Saillet, colleccion Le Livre de poche Librairie Générale Française
- ↑ ... Cant VI § 1 p 319 op cit
- ↑ ... idem p 322


text:
377
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 377 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Lòng de la riba sud de Danubi, revòuta dei Visigòts de Fritigern qu'èran estats durament mautractats per lei còmtes romans Lupicinus e Maximus.
Visigòts[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'installacion malaisada dei Visigòts de Fritigern en Mèsia. En particular, lo còmte roman Lupicinus contunièt de lei secutar e de lei mautractar (famina, recrutament fòrçat de mercenaris, obligacion de vendre d'enfants coma esclaus...). La sarradura dau mercat de Marcianopolis foguèt l'eveniment decisiu qu'entraïnèt una revòuta dei Visigòts. Per assaiar de reglar la situacion, Lupicinus assaièt de negociar de condicions melhoras ambé Fritigern mai son invitacion èra en realitat una temptativa d'assassinat e lei gardas dei caps visigòts foguèron chaplats. Pasmens, Fritigern foguèt finalament pas tuat car donèt au còmte roman l'assegurança d'èsser capable d'amaisar la situacion e d'arrestar l'insureccion. Aquò li permetèt de demorar en vida e de jonher son camp onte prenguèt la tèsta de la revòuta. Lo movement se desvolopèt alora rapidament e lei tropas frontalieras de Lupicinus foguèron vencudas e obligadas de se retirar.