text:
Vida extraterrèstra
La vida extraterrèstra es tota mèna de vida qu'es pas originária de la Tèrra. Es lo tèma d'estudi de l'astrobiologia, e la seuna existéncia encara es ipotetica. Existís cap de pròvas de vida extraterrèstra que sián largament acceptadas per la comunautat scientifica.
Fòrça scientífics creson que s'existís la vida extraterrèstra, poiriá venir de biais independent de diferents punts de l'univèrs. Una teoria alternativa es la panspermia, que suggerís que la vida poirá aver aparegut en un sol punt e aprèp s'espendiguèt per las planetas abitablas. Aquelas doas ipotèsis s'exclusisson pas. L'estudi de la vida extratèrrestra se nomena astrobiologia, exobiologia o xenobiologia. Foguèt supausat que las formas de vida extraterrèstra que van de creaturas intelligentas fins a de formas de vida a l'escala bacteriana.
Foguèt suggerit que qualques luòcs poirian aver tengut o contunhan aver de formas de vida, coma la Mart, satellits naturals de Jupitèr o Saturne (per exemple, Euròpa, Encelad o Titan, e mai recentament Gliese 581c, l'unica planeta extrasolara coneguda que se tròba dins la zòna abitable de la seuna estela, e que se prediguèt qu'a aiga liquida).
Somari
Possiblas basas de la vida extraterrèstra[modificar | modificar la font]
Bioquimia[modificar | modificar la font]
Tota forma de vida terrèstra es basada sus una dissolucion de carbòni en aiga ont se passan las reaccions bioquimicas. Aquela combinason d'aiga e carbòni poiriá aver format de creaturas mai o mens similaras dins d'autras planetas. Coma la Tèrra (e per extension tota forma de vida sus Tèrra) es compausada de "polsa cosmica", o de matèria formada a partir de supernovas, es evident que las milions d'estelas que se pòdon veire dempuèi de la Tèrra se formèron a partir del meteis tipe de particulas. La combinason de carbòni e d'aiga de biais quimic (CH2O)n, es la forma quimica dels sucres e provesís l'energia de que depend la vida animala (subretot per mitat de l'oxidacion de Glucòsa, un sucre exacarbonic). Tanben crèa d'elements estructurals per a la vida (com lo sucre ribòsa, un sucre pentacarbonic, a las moleculas d'ADN e ARN). Los vegetals extrason d'energia de la conversion d'energia luminica en energia quimica mejans la fotosintèsi. La vida demanda de carbòni en estats redusits (derivats del metan) o subretot oxidats (oxids de carbòni). Tanben a besonh de nitrogèn coma derivat redusit de l'amoniac dins totas las proteïnas, sofre coma derivat del sulfur d'idrogèn dins qualques proteïnas essencialas, e Fosfòr oxidat en fosfats dins lo material genetic e dins la transmission d'energia. L'aiga coma dissolvent provesís l'oxigèn coma constituent de substéncias bioquimicas.
L'aiga pura es utila perque a un pH neutre, a causa de la seuna dissociacion continua entre ions d'idroxids e oxons. En consequéncia, pòt dissòlovre tant los ions metallics coma lo non metallics amb la meteissa eficacitat. E mai, lo fach que las moleculas organicas pòscan èsser o ben idrofobica (rebutadas per l'aiga) o idrofilas (solublas dins l'aiga) fa que los compausants organics pòscan s'orientar per formar de membranas impermeablas. Lo fach que l'aiga solida (Glaç) sián mens densa que l'aiga liquida significa que la glaç flauta, evitant que los oceans de la Tèrra gèlan lentament. E mai, la fòrça de Van der Waals entre las moleculas d'aiga li dona la capacitat d'emmagazinar energia pendent l'evaporacion, qu'es liberada pendent la condensacion. Aquó ajuda a temperar lo clima, refrejant los tropics e caufant los pòls, çò que contribuís a mantenir l'estabilitat termodinamica necessária per la vida.
Lo carbòni es fondamental per la vida terrèstra degut a la seuna immensa flexibilitat a l'ora de crear de ligams covalents amb una seriá d'elements no metallics, subretot lo nitrogèn, l'oxigèn e l'idrogèn. Lo dioxid de carbòni combinat amb l'aiga permet d'emmagazimar l'energia solara en sucres coma lo glucòsa. L'oxidacion de la glucòsa libèra l'energia bioquimica necessária per a alimentar la rèsta de las reaccions bioquimicas.
La capacitat de formar d'acids organics (-COOH) e basas d'amina (–NH2) li dona la possibilitat de far de reaccions desidratantas de neutralizacion per crear de longs peptids de polimèrs e proteïnas cataliticas dempuèi d'aminoacids monomèrs, e de crear a partir dels fosfats pas sonque l'ADN, la molecula gardiana de l'informacion genetica, mas tanben trifosfat d'adenosina (ATP), la principal "moneda" energetica de la vida cellulara.
Evolucion e morfologia[modificar | modificar la font]
en mai de la basa bioquimica de la vida extraterrèstra, i a una consideracion fòça granda de l'evolucion e l'morfologia. La sciencia ficcion totjorn mostrèt una predileccion per las formas umanoidas o reptilas. L'alien classic a una pel verda o grisa, amb un cap gran, amb la tipica estructura de quatre membres amb cinc dets cadun - basicament, es un umanoid amb un grand cervèl per indicar una grand intelligéncia. D'autres tèmas dels mites animals, coma los felins o els insèctes tanben aguèron una importança dind la representacion fictivas dels aliens.
Es sggejat atal una division entre las características universalas e características localas (estrechament restrencha). Las características universalas son de trachs qu'evolucionèron independentament mas d'un còp sus Tèrra (e que per logica no sembla dificil qu'aparescan) e son tan intrinsecament utils que las espècias tendon inevitablament cap a eles. Aquelas caracteristicas inclusisson lo vol, la vista, la fotosintèsi e los membres, totas las caracteristicas qu'evoluèron mai d'un còp aquí sus Tèrra en formas divèrsas. Per exemple, i a una granda varietat d'uèlhs, qu'an totes un biais de foncionament radicalament diferent per exemple amb diferents focus visuals: l'espèctre visual, los infrarroges, la polaritat e l'ecolocacion. Las caracteristicas localas, al contrari, son formas evolutivas basicament arbitrárias que sovent an una utilitat redusida intrinseca (o servissent per a far quicòm que se poiriá far d'un biais diferent) e benlèu se replicarán pas. Aquelas caracteristicas inclusisson los cinc dets dels umans e la coincidéncia, curiosa e sovent fatala, de las vias alimentárias e respiratórias de fòrças animals, tot çò que rendèt possible l'evolucion del lengatge uman.
Una consideracion d'aqueles trachs son fin finala locals desafisa fòrça nocions donadas per seguras de la necessitat morfologica. L'esqueleta, essencial pels grands organismes terrèstres segon los expèrts en biologia gravitacionala, es plan segurament replicat d'una forma o d'una autra, mas la Colomna vertebrala dels vertebrats -per que siá un desenvolopament capital a la Tèrra - es benlèu local. De biais similar, es rasonable d'imaginar que las creaturas extraterrèstras pausan uòus mas las glandulas mamàrias que caracterizan los mamifèrs poirián èsser un cas excepcional.
L'idèa d'una diversitat radicala entre los supausats extraterrèstres es gaireben acceptada. Alara que fòrça exobiologistas remarcan que l'enòrme eterogeneïtat de la vida sus Tèrra fa pensar dins una diversitat encara mai granda dins l'Univèrs, d'autres apontan que l'evolucion convergenta pòt crear pro de similituds entre la vida terrèstra e extraterrèstra. Aquelas teorias prenon lo nom de "divergionisme" e "convergionisme", respectivament.
La cresença dins la vida extraterrèstra[modificar | modificar la font]
Idèas anticas, medievalas e reneissentistas[modificar | modificar la font]
Es possible qu'avián una cresença dins la vida extraterrèstra los ancians d'Assiria, Egipte, Arabia, China, Babilònia, Índia e Sumèr, se cal remembrar que dins aquelas societats, la cosmologia èra subretot sobrenaturala e que la nocion de vida extraterrèstra es dificila de distinguir d'aquela dels dieus, demònis e d'autres èssers pareissents. Los primièrs pensaires occidentals qu'avancèron l'idèa d'un univèrs plen d'autras planetas e, alara, possibla vida extraterrèstra. Son d'escrivans grèc Tales de Milet e lo seu estudiant Anaximandre als sègles VII e VI AbC. Los atomistas tornèron a l'idèa, argumentant qu'un univèrs infinit auriá una infinitat de monds abitats. Pasmens, la cosmologia de la Grècia antica negava la vida extraterrèstra dins un aspècte crític: l'univèrs geocentric. Promoguda per Aristòtel e codificada per Claudi Ptolemèu, aquela idèa favoriza la Tèrra e la vida terrèstra (Aristòtel negava que pòsca i aver una pluralitat de monds) e semblava far que la vida extraterrèstra siá filosoficament impossible. Dins las seunas novèlas, Lucian descriguèt los abitants de la Luna e d'autres cosses celèstes coma umanoids, mas amb de diferéncias significativas al respècte dels umans.
Los autors de qualques òbres anticas josieus tanben considèran la vida extraterrèstra. Lo Talmud afirma qu'i a al minim 18000 autres monds, mas dona gaire d'informacion sus la natura d'aqueles monds o se son fisics o esperitals. Tanben, l'exposicion medievala "Sefer HaB'rit" afirma qu'existisson las creaturas extraterrèstras mas qu'an pas lo liure albir (e son, alara, equivalents a la vida animala). Apond que los umans aurián pas a esperar que las creaturas d'autras planetas semblant a la vida terrèstra, del meteis que pirián esperar que las creaturas marinas semblan a las terrèstras.
La cresença indóa dins un cicle interminable de vida e reincarnacions rebat la descripcion de multiples mondes e los seus contactes. Segon las escripturas indóas, i a d'innombrables universes creats per la Personalitat Suprèma de Braman per facilitat l'acompliment dels diverses desirs de las innombrablas entitats viventas. Pasmens, aquelas creacions existisson per far que las amnas confusas tornen a comprendre corrèctament lo sentit de la vida. A costat dels innombrables universes materials, tanben existís un mond esperital illimitat, en que las entitats viventas purificadas vivon amb una concepcion perfèicha de la vida e de la realitat suprèma. La vida d'aqueles èssers purificats se centra a l'entorn de la veneracion de la Personalitat Suprèma de Braman. Los sants amb d'aspiracions esperitalas, los devòts e los òmes sanats del mons material an recebut l'ajuda e los conselhs d'aquelas entitats viventas purificadas del mond esperital dempuèi de memòria perduda. Pasmens, l'importéncia d'aquelas descripcions deu èsser evaluada dins un contèxte de compreneson corrècta de la geografia e sciéncia d'aqueles temps.
Dins l'Islam la frase de l'Alcoran "Totas las lausenjas apartenon a Dieu, Senhor de totes los monds" indica qu'i a fòrça coses celèstes e dins aqueles multiples universes que poirián comprene la vida extraterrèstra e mèsme extradimensionala. La Sorata Al-Jinn tanben menciona l'existéncia d'un Jinn que l'estat e las capacitats actualas li venon del seu grop del cèl. Mirza Tahir Ahmad presenta una referéncia mai dirècta de l'Alcoran coma pròva que pot existir una vida d'autras planetas. Dins lo seu libre Revelation, Rationality, Knowledge & Truth, cita lo vèrs 42:30 "E d'entre los Seus Signes i a la creacion del cèl e de la tèrra, e de tota creatura viventa (da'bbah). Progessèt dins ambedos..."; segons aquel vers existís la vida dins lo cèl. Lo meteis vèrs, "E El a lo poder de los reünir (jam-'i-him) quand El o desirará", indica la reünion de la vida terrèstra e la vida d'autras partidas de l'univèrs. Lo vèrs presisa capa lo moment nimai lo luòc que se fará aquela reünion mas afirma qu'aquel eveniment se fará amb tota seguretat quand Dieu o desire. Cal recordar que lo tèrme arab jam-'i-him pòt indicar tant un contacte fisic coma un contacte purament comunicatiu.
Amb l'expansion del Cristianisme dins l'occident, lo sistèma ptolemèu foguèt l'objècte d'un larg consensus e, malgrat que la Glèisa jamai se pronuncièt formalament sus a la question de la vida extraterrèstra, l'idèa resultèt tacitament aberrant. En 1277, l'Evèsque de París Étienne Tampier contradiguèt Aristòtel sus almens una question: Dieu poirá aver creat mai d'un mond (prenent en compte qu'es omnipotent) mas nos foguèt revellat que pas mai d'un creèt. Anar un pas mai abans e argumentar qu'existisson los extraterrèstres èra un pas que rares s'i risquèron. Lo cardenal Nicolau de Cusa especulèt l'idèa qu'aurián d'aliens sus la Luna o lo Solelh.
L'invencion del telescòpi e l'ataca de Nicolau Copernic a la cosmologia geocentrica provoquèt un prigond cambi dins la pensada. Una venguèt clar que la Tèrra no èra pas mai qu'una planeta entre los innombrables coses de l'univèrs, lo concèpte dels extraterrèstres recebèt un accuèlh scientific mai favorable. Se poiriá dire que l'omnipoténcia de Dieu en mai de far possible l'existéncia d'autres monds e d'autras formas de vida, mas que d'un biais los fasiá necessaris. Un dels mai celèbre davancièr modèrns d'aquel concèpte es Giordano Bruno, que pausèt al sègle XVI l'idèa d'un univèrs infinit que cada estela es environada del seu sistèma solar; acabèt cremat al lenhièr per la Glèisa catolica a causa de las seunas idèas ereticas. Joan Pau II demanèt perdon per aquel acte al nom de la Glèisa catolica. Al començament del sègle XVII, l'astronòm chèc Anton Maria Schyrleus de Rheita afirmèt que "se Jupitèr a d'abitants... devon èsser mai grands e cranes que los habitants de la Tèrra, al respècte de las [caracteristicas] d'ambdoas esfèras. Lo monge dominican Tommaso Campanella escriguèt sus una raça d'alien solar dins son òbra Civitas Solis.
Aquelas comparasons tanben apareisson dins la poèsia d'aquela epòca. Dins "The Creation: A Philosophical Poem in Seven Books" (1712), Sir Richard Blackmore nota: "Podèm considerar que cada òrb supòrta una raça / D'èssers vivents adaptats al luòc". Lo poèta didactic Henry More tornèt al tèma classic del grèc Democrit dins "Democritus Platonissans, or an Essay Upon the Infinity of Worlds" (1647). segon lo punt de vista nòu a l'epòpa de la revolucion coperniciana, suggeriguèt que "lo nòstre solelh / ven una estela endacòm mai." Los "Entretiens sur la pluralité des mondes" oferisson de reflexions similaras sus la possibilitat de vida extraterrèstra, expandissent l'esfèra venent d'un luòc Creator.
La possibilitat de la vida extraterrèstra contunhèt d'èsser una teoria larga a mesura que las descobèrtas scientificas s'acceleravan. William Herschel, descobreire d'Uranus, èra un dels fòrça astronòms dels sègle XVIII e XIX que demorava convencuts que lo nòstre sistèma solar, e benlèu d'autres sistèmas solars, poirián èsser abitats per de formas de vida alienas. D'autras illustracions d'aquel temps que pausan lo "pluralisme còsmic" inclusisson Immanuel Kant e Benjamin Franklin. A l'apogèu de la Renaissença, lo Solelh e la Luna èran de candidats per a abrigar la vida extraterrèstra.
Loss extraterrèstres a l'edat modèrna[modificar | modificar la font]
[[Ficièr:Arecibo message.svg|100px|thumb|Lo messatge d'Arecibo es un messatge enviat la constellation d'Ercules, e es un simbòl largament conegut dels ensags dels umans per aver contactes amb los extraterrèstres.]]
Aquel entosiasme per la vida extraterrèstra contunhèt fins al començament de sègle XX. De fach, los tres sègles de la revolucion scientifica e menèron al començament de l'epòca modèrna a enviar de sondas espacialas mòstran la cresença dins la vida extraterrèstra del monde occidental. Fòrça astronòms e d'autres pensaires laïcs, tanben qualques pensaires religioses, e una granda partida del public en general èran pro convencuts de l'existéncia dels aliens. Aquela cresença prenguèt de fòrça a mesura que las sondas espacialas visitavan d'abitats potencials d'aliens pel sistèma solar. La Luna foguèt rebutada definitivament coma bitat extraterrèstre, alara que a Vènus e Mart, que d'empuèi de temps èran los dos candidats principals per abrigar la vida extraterrèstra, mostrèron gaire de pròvas de vida fins ara. Los autres grands satellits del nòstre sistèma que foguèron visitats tanben semblan privats de vida, alara que d'interessantas fòrças geotermicas foguèron detectats (lo volcanisme d'Ion, l'ocean d'Euròpa o la densa atmosfèra de Titan) mostrant la granda varietat existissent d'ambients amb una capacitat potenciala d'abrigar la vida. Malgrat l'ipotèsi d'un silenci cosmic volontari dels d'extraterrèstres avançats tanben es una possibilitat, lo fracàs del programa SETI per detectar quin que siá semblant de senhal de ràdio intelligent aprèp de quatre decennias d'esfòrces aflaquèt parcialament l'optimisme que prevaliá al començament de l'edat espaciala. De criticas considèran que la recèrca d'extraterrèstres es gaire scientifica, perque lo programa SETI es sdonque lo resultat d'una recèrca continua e dedicada mas qu'utiliza lo material e personal que son disponibles.
Atal doncas, las darrièras tres decennias del segond millènni foguèron de testimònis d'un moment decisiu dins las nòstras cresenças en vida extraterrèstra. A fòça científics sembla tot jorn mai incetana la possibilitat qu'existisson de civilizacions ubiqüistas e intelligents que se lançan a explorar l'espaci cap al nòstre sistèma solar. Pasmens, citant lo creator del programa SETI Frank Drake, "Tot çò que sabèm de segur es que lo cèl es pas emplit de transmissors de microondas." Drake tanben remarquèt qu'es perfèichament possible qu'una tecnologia avançada implique de comunicacions fachas d'un biais diferent de las transmissions convencionalas de ràdio. E mai, las donadas reculhidas per las sondas espacialas e grandas avençadas dins los metòdes de deteccion an permés de començar a definir critèris d'abitabilitat dins d'autres mondes, mas tanben confirmèt que los planetas extrasolaras son abundantas, alara la question de la vida alien contunha d'èsser un question d'ara.
En 200à, lo geològ e paleontològ Peter Ward e l'astrobiologista Donald Brownlee publiquèron un libre titulat Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe ("Tèrra rara: Per que la vida complèxa es rara dins l'univèrs"). Dins aquel libre i expausan l'ipotèsi de la Tèrra rara, e afirman que la vida semblant a la vida terrèstra es rara disn l'univèrs, alara que las bacterias son comunas.[1]
La possible existéncia de vida primitiva (microbiotica) alunhada de la Tèrra es plan mes polemica pels scientífics mainstream, Mas fins ara foguèt trobbat gaire de pròva dirècta. Foguèt prepausat coma pròva indirècta de l'existéncia actuala de formas de vida primitivas a Mart. Pasmens, las conclusions que se pòdon traire d'aquelas pròva son en debat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Ward, P. e Brownlee, D. (2000). Rare Earth: Why Complex Life Is Uncommon in the Universe. ISBN 9780387952895 (en)


c: text/html

text:
Antràs
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Antràs[1][2][3] (Antras en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Antràs es situat al centre del departament del Gers, la municipalitat es limitrophe de Jegun, Biran, Ordan-Larroque e Sant-Lary.
Lo climat es océanique
Antràs est situé au centre du département du Gers, la commune est limitrophe de Jegun, Biran, Ordan-Larroque et Saint-Lary.
Le climat est océanique
La comuna qu'ei situada suus riu Auloue
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Maurice Maréchal
Maurice Maréchal (Dijon, 1892 - París, lo 19 d'abriu de 1964) que ho un deus màgers violoncelistas francés deu sègle XX.
Qu'estudiè au Conservatòri de París abans d'estar mobilizat durant la Purmèra Guèrra Mondiau. Durant lo conflicte los sons camaradas que'u frabriquè un violoncèl nomat lo Pelut dab caishas de municions.
Après la guèrra que he partida deus Concerts Lemoureux puish que perseguí la soa carrièra ua tempsada aus Estats Units d'America.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Enregistrament de Maréchal sus youtube.com.


text:
Parròquia d'Andòrra
Andòrra es dividida administrativament en set parròquias.
L'equivalent dins los autres païses es lo municipi, Ajuntament o Comuna. La parròquia es una agropament de nuclèus de populacion, amb una capitala administrativa que li balha lo nom.
Qualques parròquias son divididas en circonscripcions territorialas, per exemple Ordino, la Massana e Sant Julian de Lòria son divididas en quarts e la parròquia de Canillo en veïnats.
La foncion de las parròquias es eclesiastica e civila. Coma foncion civila, la juridiccion civila se nomena comú e lo Consell del comú s'elegís pel sufragi universal cada quatre ans.


text:
Trebes
Trebes (Trèbes en francés) es una comuna lengadociana de Lengadòc situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Trebes es situada dins l'airal urban de Carcassona a 6 quilomètres a l'èst de Carcassona. Sa localzacion estrategica sus la rota entre la Mediterranèa e l'Atlantic es coneguda dempuèi lo neolitic. La vila es dins un corredor entre la montanha Negra al nòrd e las Corbièras a l'èst, Lauragués a l'oèst e la val d'Aude al sud.
Demografia[modificar | modificar la font]
{{demografia|insee=11397
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Pòrt sul Canal de las Doas Mars


text:
Neufmoulins
Neufmoulins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- A l'origina, un molin situat sul meteis ruisseau #qu'un autre molin, trucat « lo vièlh molin ».
- Aperteniá al comte de Dabo, de contunh als fraires de Sant-Quirin.
- À l'origine, un moulin situé sur le même ruisseau qu'un autre moulin, appelé « le vieux moulin ».
- Appartenait au comte de Dabo, puis aux moines de Saint-Quirin.


text:
Mêson de Savouè
Famelye verésemblâblament nèssua des confins de la Champagne et de la Borgogne, la mêson de Savouè règnét a partir du XI° sièclo dessus la Savouè et lo Piemont, et de 1861 a 1946 dessus l'Italie. El recognêt por fondator Humbèrt Iér des Blanches Mans, comto de Môrièna (vers 985-1048).
Los comtos de Savouè et du Piemont[changiér | modifier le wikitexte]
A partir de Pierro Iér (1078), los comtos de Savouè apondont lo titro de marquis de Turin. La mêson compte entre-mié sos membros los ples cèlèbros : Amèdê III (1103-1148), nèssu en 1095, môrt a Nicosia ; Amèdê V, dét lo Grant (1285-1323), nèssu u Borgèt (Savouè) en 1252, que ètendét sos Ètats en Italie ; Amèdê VI (1343-1383), nèssu a Chambèri en 1334, que acquerét tot lo Piemont ; Amèdê VIII, que abdicat en 1434, fut èlu Papa avouéc lo nom de Fèlix V u temps du schismo de Bâla, mas renonciét a la tiâra en 1449, por chavonar les troblos de l'Égllése ; Felipo II (1496-1497), nèssu a Chambèri en 1438. Los comtos de Savouè ont obtegnu la dignitât ducâla en 1416.
Lo royômo d'Italie[changiér | modifier le wikitexte]
Mâlgrât les enstabilitâts de son règno, lo veretâblo fondator de la mêson de Savouè modèrna est Châlo-Èmanuèl Iér lo Grant (1580-1630), nèssu en 1562, riér-petit-fely du dèrriér citâ. Il ut des dèscendents cèlèbros : Victor-Amèdê II, nèssu a Turin en 1666, môrt en 1732, que obtegnét, en 1720, la Sardêgne avouéc lo titro de rê ; Victor-Èmanuèl II, môrt en 1878, que fondat en 1861 lo royômo d'Italie, govèrnâ de 1900 a 1946 per son petit-fely Victor-Èmanuèl III pués per Humbèrt II tant qu'a la procllamacion de la Rèpublica italièna (10 jouen 1946).
La petita branche des ducs d'Aoûta, nèssua de Victor-Èmanuèl II, at balyê un rê a l'Èspagne : Amèdê Iér (1870-1873). De son fllanc, Èmon (1900-1948), en 1941, fut apelâ coment rê de Croacia (avouéc lo nom de Tomislave II), mas il volét pas prendre possèssion de ceti trôno, yô il arêt possu jouyés solament un rolo segondèro dessot lo controlo du sangllant Ante Pavelich.


text:
Monastèri de Montserrat
Santa Maria de Montserrat es un monastèri benedictin situat sus la montanha de Montserrat, dins lo municipi de Monistrol de Montserrat (Bages), a una nautor de 720 m sul nivèl de la mar. Es un dels simbòls mai importants per Catalonha e es vengut un ponch de pelegrinatge pels cresents e de visita obligada pels toristas.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'origina del monastèri es incèrta. Se sap que, cap a 1011, un monge que veniá del monastèri de Santa Maria de Ripoll arribèt a la montanha per se prendre carga del monastèri de Santa Cecília, çò que fasiá que lo cenòbi passava jols òrdres de l'abat Oliba de Ripoll. Santa Cecília acceptèt pas aquesta situacion novèla e Oliba decidiguèt de fondar lo monastèri de Santa Maria a l'endrech ont èra un ancian ermitatge del meteis nom. A partir del 1082, Santa Maria va passar a tenir abat pròpri e quitèt de dependre del de Ripoll.
Aqueste ermitatge èra vengut lo mai important de totes los que i aviá sus la sèrra gràcias a l'imatge de la Maire de Dieu que i èra venerada dempuèi l'annada 880. Lèu lo monastèri venguèt un santuari, çò que li portèt benefici, ja que las donacions e las almòinas recebudas li permetèron de créisser e créisser de forma constanta. A la fin del sègle XII, l'abat regent demandèt que se permetèsse d'aumentar la comunitat de monges fins a dotze, valent a dire lo nombre minimal per tal que se poguèsse considerar abadiá.
Lo sègle seguent foguèt lo del començament de la lucha de Montserrat per obtenir l'independéncia del monastèri de Ripoll. Durant lo Cisma d'Occident, lo priorat de Montserrat demorèt fisèl al papa de Roma, a mai se lo monastèri de Ripoll prestava son supòrt a Benesech XIII. Lo sobeiran catalan Martin l'Uman aconselhèt a Benesech XIII que transformèsse Montserrat de priorat en abadiá e i metèsse a la cima coma primièr abat Marc de Villalba, qu' èra cap de Ripoll dempuèi 1408. Lo 10 de març de 1409, una butla papala de Benesech XIII creèt l'abadiá de Montserrat. Malgrat aquò, Ripoll contunhava de gardar cèrts privilegis sus Montserrat. La tenacitat de son primièr abat li permetèt d'obtenir una butla del papa Eugèni IV, l'11 de març de 1431, qu'aliberava definitivament Montserrat de tota mena de servitud.
En 1493, Montserrat perdèt tornarmai l'autonomia. Lo rei Ferran lo Catolic mandèt al monastèri 14 monges que venián de Valhadolid e Montserrat ne venguèt a dependre de la congregacion d'aquela vila espanhòla. Pendent los sègles posteriors s'i van succedir los abats catalans e castellans. Aquela meteissa annada de 1493, un monge del monastèri, Bernat de Boïl, acompanhèt Cristòl Colomb dins un de sos viatges en America, çò que menèt a l'expansion del culte de la Maire de Dieu de Montserrat sus aquel continent.
Lo sègle XIX foguèt particularament tragic per Montserrat: lo monastèri foguèt incendiat dos còps per las tropas napoleonianas, en 1811 e en 1812; e en 1835 patiguèt una exclaustracion en seguida de la desamortizacion de Mendizábal. Lo monastèri foguèt saquejat e incendiat e mantun tresaur se perdèt d'un biais definitiu.
L'exclaustracion durèt pas gaire e en 1844 se restabliguèt la vida dins lo monastèri. La congregacion de Valhadolid aviá desaparegut, rason per la qual Montserrat tornèt a recobrar l'independéncia eclesiastica. Calguèt restaurar l'edifici completament, vist que demoravan pas que que las parets. Dempuèi aquèl temps, lo monastèri de Santa Maria de Montserrat a pas quitat de créisser e actualament (2006) a una de las melhoras bibliotecas de Catalonha. La congregacion actuala es formada per un centenat de monges. A mai, dins lo monastèri i vivon los enfants que compausan l'Escolania de Montserrat, considerada l'escòla de cant mai anciana d'Euròpa, ja que foguèt fondada pendent lo sègle XIII.
Lo monastèri[modificar | modificar la font]
L'ensems del monastèri es format per dos blòcs d'edificis de foncions diferentas: d'un costat la basilica, amb las dependéncias monacalas; de l'autre los edificis destinats a recebre los pelegrins e los visitaires. Aquestes darrièrs inclouen divèrses restaurants, de botigas e una àrea d'allotjament.
La basilica de Montserrat es facha d'una sola nau. Foguèt bastida tornarmai completament al sègle XIX. A l'entorn d'aquesta nau unica se situan mai d'una capèla. La nau es sostenguda per de colomnas centralas, amb de talles de fusta de Josep Llimona. A la capçalera son situats l'autar màger e lo còr.
Tot bèl just ensús de l'autar màger i a lo cambril de la Maire de Dieu, que s'i accedeix aprèp aver passat una portalada d'alabastre en la qual apareisson divèrsas scènas bíblicas.
Lo claustre del monastèri es òbra de l'arquitècte Josep Puig i Cadafalch. Ten dos nivèls sostenguts per de colomnas de pèira. Lo nivèl primièr comunica amb lo jardin e ten una font dins sa partida centrala. Sus las parets del claustre se pòdon veire de peces ancianas, que d'unas son del sègle X.
Lo refectòri que data del sègle XVII foguèt reformat en 1925 per Puig i Cadafalch. La partida centrala encabís una mosaïca amb la representacion del Crist, mentre que del costat opausat se pòt veire un triptic amb de scènas de la vida de sant Benesech. Lo monastèri conten un important musèu devesit en tres seccions diferentas: la seccion preïstòrica, ont son expausadas divèrses trobadas arqueologicas de la quita montanha de Montserrat; lo musèu de l'Orient Biblic, amb de material arqueologic ligat a la Bíblia, e la pinacotèca, amb d'òbras dels sègles XVI al XIX. Demest las pinturas del musèu i a d'òbras del Greco, de Dalí e de Picasso.
A la partida exteriora se distribuisson diverses places que servisson per ordenar l'ensems d'edificis dins l'orografia escarpada de la montanha. La plaça de Santa Maria n'es la principala e és la que dóna accès al monastèri; és obra també de Puig i Cadafalch. Dempuèi la plaça se pòt observar la nòva façada del monastèri, construïda per Francesc Folguera amb de pèiras de la quita montanha. A man esquèrra se pòdon veire los vestigis de l'ancian claustre gotic.
Sus la plaça de l'Abat Oliba son situats los edificis que servisson per albergar los pelegrins e los toristas, amb çò que se nomena cel·les e un otèl de tres estelzs. Aquesta plaça es senhorejada per una estatua de bronze, omenatge a aquel fondaire del monastèri. Foguèt auborada en 1933 e es òbra de l'escultor Manuel Xuclà.
La darrièra de las plaças de Montserrat es la de la Santa Creu (Santa Crotz), dedicada a Sant Miquel. La plaça a aqueste nom per encausa de la crotz que i presidís, una òbra de l'escultor Josep Maria Subirachs.
La Maire de Dieu de Montserrat[modificar | modificar la font]
Segon la legenda, lo primièr imatge de la Verge (en catalan la Mare de Déu de Montserrat, d'escais la Moreneta per encausa de sa pèl negra) foguèt trobat per de pastorets enfants dins una balma en 880, aprèp qu'aguèssen vist de lum sus la montanha. Quand l'avesque s'assabentèt de la nòva, ensagèt de far portar l'imatge fins a Manresa, pr'aquò o poguèt pas far que l'estatua èra tròp pesuga. L'avesque interpretèt aquò coma una volontat de la Maire de Dieu de demorar al lòc ont èra estada trobada. Aital demandèt que foguèsse bastit l'ermitatge de Santa Maria, qu'es l'origina del monastèri actual.
La Verge que i es venerada actualament es una escultura romanica del sègle XII, de fusta d'albar. Representa la Maire de Dieu amb son fanton assetat sus la fauda e fa gaireben 95 centimètres de nautor. Dins la man dreta aganta una esfèra que simboliza l'univèrs; l'enfant Jèsus a la man drecha quilhada per far un signe de benediccion, mentre que dins la man l'esquèrra ten una pinha.
En defòra de la cara e las mans de Maria e de l'enfant Jèsus, l'imatge es pintrat de daurat. La Verge, per contra, es negra, çò que li a donat son escais popular de la Moreneta (la negreta). L'ennegriment de l'escultura es generalament atribuit al fum de las candelas que durant de sègles an cremat a sos pès en signe de veneracion.
L'11 de setembre de 1881, lo papa Leon XIII declarèt oficialament la Maire de Dieu de Montserrat patrona de la diocèsi de Catalonha. Li foguèt tanben concedit lo privilègi d'aver una messa e un ofici pròpris. Sa festivitat se celèbra lo 27 d'abril.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Pladevall, Antoni, Els monestirs catalans, Edicions Destino, Barcelona, 1970
- Tomàs Bonell, Jordi, Descobrir Catalunya, Premsa Catalana, Barcelona, 1994


text:
Lo vèrbe "to thrash" que significa "trucar" en anglés. Lo nom de l'estil que vien donc de la faiçon de jogar agressiva deus trucaires. Qu'utilizan sovent ritmes binaris hòrt simples e rapides mes pas enqüèra los "blastbeats" qui haràn los trucaires de death metal o de black metal. Quan lo ritme n'ei pas rapide qu'ei sovent hòrt marcat e binari, a còps marciau . Aqueths trucaires qu'exploraràn tanben las possibilitats de las doblas gròssas caishas e de las doblas pedalas.
Los guitarristas de thrash qu'an ua predileccion peus ritmes simples dab acòrds de puishença (o powerchords) e que'us agradan tanben los soli. Entà seguir la rapiditat de la bateria, que hèn sovent anar-tornars rapides dab lo mediator. Quauques uns qu'an un nivèu tecnic hòra deu comun e qu'aiman d'ac har vàler.
Enfin lo cant "thrash" que pòt estar cridat (véder l'article vocaus) o melodic. Dens aqueste segond cas que parlam meilèu de heavy thrash o power thrash.


text:
La Frénaye
La Frénaye es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Frenaye es la una de las catorze comunas del costat de Lillebonne. Aperten tanben a la comunitat de municipalitats "Caux Vallée de Seine" (C.V.S.).
Per la rota, es a penas mens aluenhadas de lo sieu cap-luòc de arrondissement, Lo Havre (45 km), #que del cap de-luòc de departament, Roan (50 km) mas, dins l'estat actual de las vias de comunicacion, es la vila océane #que se pòt arribar al mai rapidament.
D'una superfícia de 1000 ectaras, La Frenaye es sul trajècte de la G.R.2 en venent de Triquerville, aquel camin de grand randonnée #que connècta Los Andelys al Havre, escalièr lo vallon de Fontaineval, passa al pè del castèl d'aiga prèpa del Bòsc del Parc, manlèva la senta Bayard e bassa cap a Lillebonne pel sentier de la Valette.
Cinc comunas son limitrophes de la Frenaye : Lillebonne, La nòstra Madama-de-Gravenchon, Auberville-la-Campanha, Lintot (#que fa partida del costat de Bolbec) e Touffreville-lo-Cable (del costat de Caudebec-en-Caux). Las siás coordinadas géographiques son 49°32' de latitud Nòrd e 0°34' de longitude Es (al centre del pòble).
La municipalitat de la Frenaye se situa près de la près meridionala del país de Caux e, de las siás nautors, la vallée de la Seine es visibla cap al Sud.
Tresen comuna del costat de Lillebonne, La Frenaye jumelée amb South-Wonston e Untermaiselstein, a situat près de la plataforma pétrochimique de Pòrt-Jérome (La nòstra-Madama-de-Gravenchon - Lillebonne), a unitat|30|km {{}} del Havre e 50 km de Roan.
La Frenaye est l'une des quatorze communes du canton de Lillebonne. Elle appartient aussi à la communauté de communes "Caux Vallée de Seine" (C.V.S.).
Par la route, elle est à peine moins éloignée de son chef-lieu d'arrondissement, Le Havre (45 km), que du chef-lieu de département, Rouen (50 km) mais, en l'état actuel des voies de communication, c'est la cité océane que l'on peut atteindre le plus rapidement.
D'une surface de 1000 hectares, La Frenaye est sur le trajet du G.R.2 venant de Triquerville, ce chemin de grande randonnée qui relie Les Andelys au Havre, escalade le vallon de Fontaineval, passe au pied du château d'eau proche du Bois du Parc, emprunte la sente Bayard et redescend vers Lillebonne par le sentier de la Valette.
Cinq communes sont limitrophes de La Frenaye : Lillebonne, Notre Dame-de-Gravenchon, Auberville-la-Campèstre, Lintot (qui fait partie du canton de Bolbec) et Touffreville-la-Cable (du canton de Caudebec-en-Caux). Ses coordonnées géographiques sont 49°32' de latitude Nord et 0°34' de longitude Est (au centre du village).
La commune de La Frenaye se situe à proximité du bord méridional du pays de Caux et, de ses hauteurs, la vallée de la Seine est visible vers le Sud.
Troisième commune du canton de Lillebonne, La Frenaye jumelée avec South-Wonston et Untermaiselstein, est située à proximité de la plate-forme pétrochimique de Port-Jérome (Notre-Dame-de-Gravenchon - Lillebonne), à 30 km du Havre et 50 km de Rouen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquel vilatge se tròba sus una anciana via romaine #que va de « Juliobona » Lillebonne a « Rotomagus » Roan. Una autra via romaine en connectant « Breviodurum » Brionne, a « Mediolanum » Évreux, travèrsa egalament La Frenaye. Origina del nom de la Frenaye : de fracsineta, issu del latin fracsinus, luòc ont empenhon los frênes. Una legenda conta que Jules César, lo vencedor dels Gaules i auriá recebut un messatge ludut en anonciant que la vila la mai prèpa, « Juliobona » vendiá d'èsser submergée e destruida per un tremoladís de tèrra. En volent pas creire en un tal desastre, #enfonsar lo sieu baston de commandement en lo sòl n'escandalós : se #encobrir vertat es, #qu'aicí al luòc del baston empenh un frêne, mas aiçò demòra una legenda. Lo periòde gallo-romaine es sovent evocada en l'istòria de la nòstra region, de nombroses vestigis an #èsser trobats enregistres an meses a jorn las fondacions de doas plaças militaras en protegint las vias romaines. Una barralha encara espetada a aquel jorn, pòrta lo nom de granja de la Lionnière, aquela granja connectada per un tunèl al amphithéâtre de « Juliobona » i auriá #èsser utilizada per i gardar los leons o unes autres animals sauvatges presentats en lo moment de las fèstas organizadas en aquel amphithéâtre. Lo periòde revolucionari e los évènements de 1789 an pas daissat #que pauc de traça, e de la reaccion de las Frenaysiens a las évènements parisencos del 14 de julhet, demòra pas de testimoniatge dirècte. Lo abolition de la royauté a París lo 21 de setembre de 1792. A la Frenaye, la primièra traça perfectible del cambiament de regim es l'inscripcion nòva en lo registre de las deliberacions del conselh general de la comuna : Modèl:Començament citaAquel jourd’huy dimenge seten jorn d'octòbre mil sèt #cent quatre vint dotze, l'an 1er de la RepublicaModèl:Cita necessàriaModèl:Finala cita Lo 1er en agost 1914 veirà la mobilizacion de 60 parents de familhas e de joves gents, 30 aguèron aucit e cinc portats desapareguts. En 1939, los soldats an mobilizat, en 1940 lo èxode dels Fenaysiens arribat a lo sieu maximal, las rumors suls exactions alemandas los espantan. Pendent aquel periòde de nombroses soldats Frenaysiens aguèron empresonat a Alemanha o #èsser réquisitionnés pel STO (Servici del trabalh obligatòri). Pendent la nuèch del 7 al 8 d'agost de 1944, un bombardier Lancaster de la Royal Aire Força s'es esclafat sul territòri de la comuna. Tres aviateurs britanics an trobat la mòrt e pausan en lo cementèri de la Frenaye[1].
Cap al 30 d'agost de 1944, los alemands an abandonat La Frenaye.
Ce village se trouve sur une ancienne voie romaine qui va de « Juliobona » Lillebonne à « Rotomagus » Rouen. Une autre voie romaine reliant « Breviodurum » Brionne, à « Mediolanum » Évreux, traverse également La Frenaye. Origine du nom de La Frenaye : de fracsineta, issu du latin fracsinus, lieu où poussent les frênes. Une légende raconte que Jules César, le vainqueur des Gaules aurait reçu un message lui annonçant que la ville la plus proche, « Juliobona » venait d’être submergée et détruite par un tremblement de terre. Ne voulant croire en un tel désastre, il enfonça son bâton de commandement dans le sol en criant : si cela est vrai, qu’ici au lieu du bâton pousse un frêne, mais ceci reste une légende. La période gallo-romaine est souvent évoquée dans l’histoire de notre région, de nombreux vestiges ont été retrouvés des fouilles ont mis au jour les fondations de deux postes militaires protégeant les voies romaines. Une ferme encore exploitée à ce jour, porte le nom de ferme de la Lionnière, cette ferme reliée par un tunnel à l’amphithéâtre de « Juliobona » aurait été utilisée pour y garder les lions ou autres animaux sauvages présentés lors des fêtes organisées dans cet amphithéâtre. La période révolutionnaire et les évènements de 1789 n’ont laissé que peu de trace, et de la réaction des Frenaysiens aux évènements parisiens du 14 juillet, il ne reste pas de témoignage direct. L'abolition de la royauté à Paris le 21 septembre 1792. À La Frenaye, la première trace perfectible du changement de régime est l’inscription nouvelle dans le registre des délibérations du conseil général de la commune : Modèl:Début citationCe jourd’huy dimanche septième jour d’octobre mil sept cent quatre vingt douze, l’an 1er de la RépubliqueModèl:Citation nécessaireModèl:Fin citation Le 1er août 1914 verra la mobilisation de 60 pères de familles et de jeunes gens, 30 furent tués et cinq portés disparus. En 1939, les soldats sont mobilisés, en 1940 l’exode des Fenaysiens atteint son maximum, les rumeurs sur les exactions allemandes les effraient. Durant cette période de nombreux soldats Frenaysiens furent emprisonnés en Allemagne ou furent réquisitionnés pour le STO (Service du travail obligatoire). Durant la nuit du 7 au 8 août 1944, un bombardier Lancaster de la Royal Air Force s'est écrasé sur le territoire de la commune. Trois aviateurs britanniques ont trouvé la mort et reposent dans le cimetière de la Frenaye[2].
Vers le 30 août 1944, les allemands ont quitté La Frenaye.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.xn--armes-dsa.com/informes-evasion/la-frenaye-fr.htm
- ↑ http://www.xn--armes-dsa.com/rapports-evasion/la-frenaye-fr.htm