text:
Lo Retorn del rei
Lo Retorn del Rei (The Return of the King en anglés) es la tresena e darrièra partida del roman Lo Senhor dels Anèls de l'escrivan britanic J. R. R. Tolkien. Paregut a çò d'Allen & Unwin al Reialme Unit lo 20 d'octobre de 1955.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Libre V[modificar | modificar la font]
Lo primièr Libre del Retorn del Rei seguís lo percors dels personatges autres que Frodon e Sam, subretot vist pels uelhs de Merry e Pippin. Al començament del libre, Pippin arriba a Minas Tirith amb Gandalf que descobrèm lo reialme treslusent de Numenor mas ara sul declin: lo Gondor. La ciutat blanca se prepra a subir la mai granda batalha de l'Edat Tresena.
Al meteis temps, Aragorn s'enfonsa dins lo Dwimorberg amb los amics fidèls Legolas e Gimli e tanben los Dunedains e los filhs d'Elrond per religar l'armada dels Mòrts a el, en remembrant a seu rei lo jurament qu'aviá fach lo seu aujòl Isildur. Pendent aquel temps, los Rohirrim, amb que se trapa Merry, anava cavalgar cap a l'ajuda de Minas Tirith.
A Minas Tirith, comença lo sètge del Gondor que Sauron lança sus la ciutat blanca la seuna armada d'innombrables Orcs, Trolls e mai creaturas maleficas. Los Rohirrim arriban alara que la batalha èra engatjada e comença la batalha dels Camps dels Pelennor que los cavalièrs del Rohan se prenguèron amb los Haradrim, als Orientals e als poderoses mumakil. La batalha alara tornèt a la favor dels Òmes de l'Oèst. Los corsaris d'Umbar que devián renforcer las tropas del Mordor foguèron vencuts per l'armada dels Mòrts. Aragorn e los seus companhs arribèron per las naus dels piratas e la granda batalha dabans las pòrtas de Minas Tirith es ganhada per las armadas de l'Oèst.
Aprèp una longa deliberacion, Aragorn, ara rei del Gondor decidís d'ofrir una escasença a Frodon de pojar lo Mont del Destin e, al cap de las seunas tropas darrièras, e anar a la Pòrta Negra. Lo Libre s'acaba sus Pippin perdent coneissença amb l'arribada ds Aglas amb eles Gwaihir, lo Senor dels Vents.
Libre VI[modificar | modificar la font]
Frodon e Sam acaban lor quista, e aprèp una traversada esprovanta sul plan de Gorgoroth e una luta afiscada contra Gollum, l'Anèl es destruit dins las flamas del Mont del Destin. Sauron es anientat per sempre, condamnat al barutlage jos forma forme un esperit inofensiu. Aprèp de setmanas de festenals, los membres de la comunautat de l'Anèl tornan a çò d'el. En arribant dins la Comtat, Frodon, Sam, Merry e Pippin trapan aquesta darrièra ravatjada per de brigands pargats per Saroman que s'entrauca dins Androna amb lo seu servicial Grima Lenga de Sèrp. Los quatre Hobbits provòcan una revòlta amb los seus, capvirant lo brigand e se preparan a prene Androna. Saroman es alara assassinat per Grima qu'es tuat al seu torn pels arquièrs Hobbits.
Lèu la Comtat reviscola del mau que s'i produguèt per conéisser un periòde d'astre. Mas Frodon, ferit fisicament e mentalament, pòt pas profeitar del novelum. Acaba per navegar cap a l'Oèst amb Bilbon per i trobar la Patz, accompanhat dels portaires ds Anèls, Galadriel, Elrond e Gandalf. Atal s'acaba la Edat Tresena e Lo Senhor ds anèls.
Appendicis[modificar | modificar la font]
- L'apendici A comta brièvament l'istòria dels reialmes d'Arnor e de Gondor, atala qu'aquels del Rohirrim e del pòble de Durin.
- L'apendici B es una cronologia de las Edats Segonda e Tresena .
- L'apendici C reunís d'arbres genealogics hobbits.
- L'apendici D destalha los calendièrs en vigor sus la Tèrra del Mièg.
- L'apendici E dona de taulas de cirth e de tengwar e explica lo foncionament dels dos sistèmas d'escritura.
- L'apendici F es consacrat a las lengas de la Tèrra del Mièg.
Publicatcion[modificar | modificar la font]
L'autor aviá pas consocebut lo roman coma una trilogiá. L'ostal d'edicion Allen & Unwin decidiguèt de lo copar en tres toms e demandèt a Tolkien de cercar de sostìtols. S'acordèron sus Lo Retorn del rei (The Return of the King) alara que Tolkien pensava qu'aquel tìtol ne disiá tròp sus l'istòria e prepausèt puslèu La Guèrra de l'anèl (The War of the Ring).
Lo roman pareguèt a çó d'Allen & Unwin al Reialme Unit lo 20 d'octobre de 1955.
Acuèlh de la critica[modificar | modificar la font]
W. H. Auden en fait une critique enthousiaste à sa sortie, dans The New York Times[1].
Adaptacions[modificar | modificar la font]
Filmes[modificar | modificar la font]
Lo Senhor dels anèls: Lo Retorn del rei es un filme neozelandés realizat per Peter Jackson en 2003.
Vidèojòc[modificar | modificar la font]
Lo Senhor dels anèls: Lo Retorn del rei es un vidèojòc d'actcion d'Electronic Arts baat sul film de Peter Jackson. Es disponible dempuèi 2003 sus PlayStation 2, XBox, Game Cube, Game Boy Advance e PC.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ At the end of the Quest, Victory, 22 janvier 1956, The New York Times


c: text/html

text:
1929
Aquesta pagina concernís l'an 1929 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 11 de febrièr - L'Itàlia faissista e lo Sant Sèti signan lo Tractat de Latran
- 19 de mai - Exposicion Universala a Barcelona
- 28 de julhet - Signatura de la Convencion de Genèva per 48 païses, acerca dels presonièrs de guèrra.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Primièra publicacion dels « Annals » d'istòria economica e sociala de Marc Bloch e Lucien Febvre.
Fisica[modificar | modificar la font]
Premiera teoria permetent de descriure lo foncionament d'un semiconductor publicada per lo fisician soís Félix Bloch (1905-1983).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Sergio Leone , director italian de cinèma (m. 1989)
- 6 de genièr - Babrak Karmal, president d'Afganistan (m. 1996)
- 15 de genièr - Martin Luther King Jr., activista politic american, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1968)
- 23 de genièr - John Charles Polanyi, quimista canadian, Prèmi Nobel de Quimia
- 31 de genièr - Rudolf Mössbauer, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica
- 2 de febrièr - Carlos Alberto Lacoste, president d'Argentina (m. 2004)
- 9 de març - Desmond Hoyte, president e primièr ministre de Guyana (m. 2002)
- 29 de març - Lennart Meri, president d'Estònia (m. 2006)
- 1 d'abril - Milan Kundera, escrivan chèc
- 3 d'abril - Poul Holmskov Schlüter, primièr ministre de Danemarc
- 5 d'abril - Ivar Giaever, fisician norvegian, Prèmi Nobel
- 6 d'abril - Keijo Liinamaa, primièr ministre de Finlàndia (m. 1980)
- 10 d'abril - Max von Sydow, actor suedés
- 4 de mai - Audrey Hepburn, actritz americana (m. 1993)
- 6 de mai - Paul Lauterbur, quimista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 3 de junh - Werner Arber, microbiologista soís, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 4 de junh - Karolos Papoulias, president de Grècia
- 18 de junh - Jürgen Habermas, filosòf alemand
- 1 de julhet - Gerald Edelman, biologista american, Prèmi Nobel
- 2 de julhet - Imelda Marcos, femna de Ferdinand Marcos
- 9 de julhet - Rei Hassan II de Marròc (m. 1999)
- 28 de julhet - Jacqueline Kennedy Onassis, femna de John Fitzgerald Kennedy (m. 1994)
- 1 d'agost - Hafizullah Amin, president d'Afganistan (m. 1979)
- 24 d'agost - Yasser Arafat, líder palestin, Prèmi Nobel de la Patz (m. 2004)
- 27 d'agost - Ira Levin, escrivan american (m. 2007)
- 9 de setembre - Claudi Nogaròu, cantaire francés d'origina occitana (m. 2004)
- 15 de setembre - Murray Gell-Mann, fisician american, Prèmi Nobel
- 8 d'octobre - Manuel García Ferré, dessenhaire de benda dessenhada espanhòl
- 16 d'octobre - Fernanda Montenegro, actritz brasilièra
- 18 d'octobre - Violeta Chamorro, presidenta de Nicaragua
- 2 de novembre - Richard E. Taylor, fisician american, Prèmi Nobel
- 2 de novembre - Muhammad Rafiq Tarar, president de Paquistan
- 7 de novembre - Eric R. Kandel, neuroscientific austrian, Prèmi Nobel
- 9 de novembre - Imre Kertész, escrivan ongrés, Prèmi Nobel de Literatura
- 1 de decembre - Alfred Moisiu, president d'Albania
- 9 de decembre - Bob Hawke, primièr ministre d'Austràlia
- 9 de decembre - John Cassavetes, actor american
- 13 de decembre - Christopher Plummer, actor canadian
- 23 de decembre - Chet Baker, musician american (m. 1988)
- Adam Fortunate Eagle, activista amerindian american
- Francés Fontan, nacionalista occitan de Gasconha (m. 1979)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 d'abril - Karl Benz, pionièr alemand dins la construccion d'automobilas (n. 1844)
- 21 de mai - Archibald Primrose, 5en Comte de Rosebery, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1847)
- 27 de julhet - Pau Gossac, critic literari, istorian, e bibliotecari occitan-argentin (n. 1848)
- 23 de setembre - Richard Adolf Zsigmondy, quimista austrian, Prèmi Nobel (n. 1865)
- 29 de setembre - Tanaka Giichi, primièr ministre de Japon (n. 1863)
- 3 d'octobre - Gustav Stresemann, cancelièr d'Alemanha, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1878)
- 28 d'octobre - Bernhard von Bülow, cancelièr d'Alemanha (n. 1849)
- 6 de novembre - Maximiliano de Baden, cancelièr d'Alemanha (n. 1867)
- 17 de novembre - Herman Hollerith, inventor american (n. 1860)
- 24 de novembre - Georges Clemenceau, primièr ministre de França (n. 1841)
- 20 de decembre - Émile Loubet, president de França (n. 1838)
- 29 de decembre - Wilhelm Maybach, dessenhaire d'automobilas alemand (n. 1846)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bibiche
Bibiche es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciennement « Bibers Heim » (pòble dels castors)Modèl:Ref nec.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, distincion de Sierck-las-bains, possession de las abbayes de Villers-Bettnach e de Freistroff.
- Totalament destruit al cors de la guèrra de Trenta ans.
- Anciennement « Bibers Heim » (village des castors)Modèl:Ref nec.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, seigneurie de Sierck-les-bains, possession des abbayes de Villers-Bettnach et de Freistroff.
- Entièrement détruit au cours de la guerre de Trente ans.


text:
Batalha de Normandia
La Batalha de Normandia siguèt una dei grandei batalhas de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo teatre europèu. Si debanèt entre junh e aost de 1944 en Normandia, e permetèt ai fòrças aliadas de si durbir un frònt nòu en Euròpa, fàcia ai tropas alemandas. Començèt lo 6 de junh de 1944 - si ditz Jorn J o Operacion Overlord (Suzerain en anglés) - per lo desbarcament e lo paracasudatge dei premierei tropas aliadas sus e a l'entorn dei plaias de l'oèst de Calvadòs e de l'èst de Cotentin per finir entre lo 19 (premiereis unitats aliadas que travèrsan Sèina) e lo 21 d'aost (sarradura de la Pòcha de Falaise), e desboca a la Liberacion de París lo 25 d'aost. Certans istorians considèran que la Batalha de Normandia s'acaba lo 12 de setembre ambé la liberacion de l'Havre.
Aperaquí 65 ans après, aquela batalha rèsta l'operacion logistica de desbarcament mai gròssa : 3 milions de soudats principalament americans, britanics, canadians mai tanben d'autrei fòrças aliadas (Fòrças Francesas Libras, tropas polonesas, bèlgas, checoslovacas, neerlandesas e norvegianas que travèrsan la Marga per desbarcar en Normandia, ambé 130 000 lo Jorn J).


text:
M1 Abrams
Lo carri M1 Abrams es un carri de combat principau estatsunidenc de tresena generacion. Desvolopat dins leis annadas 1970, intrèt en servici en 1980 per remplaçar lo carri M60 Patton. Tres versions principalas existisson dichas M1, M1A1 e M1A2. Equipa leis Estats Units d'America e certanei aliats de Washington (Egipte, Arabia Saudita, Austràlia, Iraq o Kowait). Mai de 9 000 unitats son estadas produchas e la produccion es totjorn en cors ambé lo desvolopament d'una version novèla dicha M1A3.
Participèt ai doas guèrras estatsunidencas en Iraq e foguèt utilizat per lei fòrças estatsunidencas en Bosnia e au Kosovo. I obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei carris advèrs sus lo prat batalhier mai conoguèt de dificultats durant lei combats urbans còntra lei guerilhas iraquianas.


text:
Parlament francés
Lo Parlament francés exercís una granda partida del poder legislatiu e pòt en partida contraròtlar l’activitat governamentala, segon la Constitucion francesa de 1958. Se compausa del Senat, la cambra nauta, que comprend 348 senadors, e de l’Assemblada Nacionala, la cambra bassa, que compta 577 deputats. Las doas cambras tenon sesilha dins de luòcs diferents: lo palais del Luxemborg pel Senat e lo palais Borbon per l’Assemblada Nacionala.
Abans 1962, lo Parlament èra lo deteneire unic de la sobeiranetat populara. Dempuèi aquela data, es en concurréncia amb lo President de la Republica, designat a l’eleccion presidenciala al sufragi universal.
Fòrça poderós jos las Tresena e Quatrena Republicas, son poder mermèt jos la Cinquena Republica. Las evolucions actualas de las institucions francesas tendon a li tornar qualques nòvas prerogativas. Pasmens, los poders creissents de las Institucions de las Unions Europèas tendon a limitar son influéncia, prèp 70 % de son activitat essent consacrada a la mesa en òbra del Drech de l'Union Europèa[1].
Somari
- 1 Istòria
- 2 Parlament jos la Cinquena Republica
- 2.1 Parlamentaris
- 2.2 Foncionament parlamentari
- 2.3 Poders del Parlament
- 2.4 Procedura legislativa
- 2.5 Autres poders del Parlament
- 2.6 Tèxtes de referéncia
- 3 Nòtas e referéncias
- 4 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Parlament francés, coma poder legislatiu, deu pas èsser confondut amb los Parlaments del Regim Ancian qu'èran de corts de justícia avent qualques atribucions politicas.
Lo Parlament, al sens actual, apareguèt en França amb la Revolucion. Sa forma (monocamerala, bicamerala o pluricamerala), sos noms e sas atributions, definits per las diferentas constitucions, prenguèron de formas fòrça diferentas seguent los regims:
Parlament jos la Cinquena Republica[modificar | modificar la font]
Lo Parlament es compausat de doas cambras : lo Senat que compren 348 elegits, e l’Assemblada Nacionala que compta 577 deputats.
Parlamentaris[modificar | modificar la font]
Eleccion dels parlamentaris[modificar | modificar la font]
Los deputats que tenon sesilha a l’Assemblada Nacionala son elegits a l'escrutinh majoritari uninominal de dos torns dins l'encastre de las circonscripcions per cinc ans
Los senators son elegits al sufragi universal indirècte pels "grands electors". Los "grands electors" son los elegits nacionals, regionals, departementals e dels delegats dels conselhs municipals. Los senators son renovelats per mitat cada tres ans.
Estatuts e imunitats[modificar | modificar la font]
Per poder èsser parlamentari, se cal confornar a qualques condicions. Cal aver 24 ans per èsser senator, 18 pels deputats dempuèi 2011. Los comerçants en liquidacion judiciària las personas condamnadas per corrupcion venon ineligibles per un an o mai. Existís tanben d'incompatibilitats de foncion. Se pòt pas èsser parlamentari e foncionari, parlamentari e exercir de foncions de direccion dins las entrepresas nacionalas. Se pòt pas cumular lo mandat de parleamentari amb mai d’un dels mandats seguents: membre d'un conselh o d'un executiu regional, general, municipal. Lo cumul es enebit amb d'autres mandats parlamentaris, senator, deputats, deputats europèus.
L’article 26 de la Constitucion de 1958 (revisat en 1995) fixa las immunitats parlamentàrias. Existís una irresponsabilitat parlamentària sus sas opinions e son vòte dins l'encastre de son trabalh parlamentari. Gausís tanben d’una inviolabilitat relativa. Pòt èsser acusat per un crime o un delicte pas que amb l’autorizacion delu burèl de l’assemblada competenta levat flagrança o condamnacion definitiva per un tribunal.
Foncionament parlamentari[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1995, existís pas qu’una sesilha unica de 9 meses començant en octobre. En cas de besonh, le Primièr Ministre pòt decidir de tener de jorns e mai.
Lo President de ma republica pòt dubrir e acabar de sesilhas extraordinàrias. L’òrdre del jorn es determinat per avança, s'es demandada pels parlamentaris, sa durada pòt pas despassar 12 jorns. S'es demandada pel govèrn, cap de durada es fixada.
Cada Assemblada redigís son règlament somés al contraròtle de constitucionalitat del Conselh Constitucional.
Los grops parlamentaris an un ròtle, regropan los elegits del meteis partit o de meteissa sensibilitat. 20 deputats o 15 senators son necessaris per constituir un grop entre autre dins l'atribucion de la comissions.
Las uèit comissions permanentas de l'Assemblada Nacionala e las sièis del Senat caduna especializada dins de grands domenis estúdian los projèctes o proposicions de leis e preparan los emendaments.
Poders del Parlament[modificar | modificar la font]
La Constitucion de 1958 mermèt fòrça los poders del Parlament. A la prerogativa abituala del poder legislatiu coma lo dich l’article 34. « la lei es votada pel Parlament ». Mas l'article limita fòrça lo domeni de la lei. Lo Parlament fixa las règlas suls dreches civics e las libertats publicas, lo drech de las personas, lo drech penal e de procedura penala. Legifèra sus las jurisdiccions, las magistraturas, los impòsts, la moneda, los regims electorals, de la creacion de categorias d’establiments publics, l'estatut dels foncionaris, las nacionalizacions. Mas fa que fixar los principis fondamentals per l’organizacion de la Defensa Nacionala, las collectivitats localas, l’ensenhament, lo drech de proprietat, de las obligacions e del trabalh. totes los autres domenis relèvan del reglamentari, es a dire del poder executiu (article 37). Aquela limitacion aviá per tòca d'acabar amb la paralisia parlamentària existent jos la Cinquena Republica.
Mejans d’accion del Parlament sul govèrn[modificar | modificar la font]
Lo Parlament pòt contrarotlar lo trabalh del govèrn amb una Commission d'enquèsta parlamentària.
Lo mejan mai conegut de contrarotlar lo govèrn es la practica de las questions parlamentàrias. Lo govèrn deu consacrar una sesilha per setmana e respondre a las questions dels representants de cada assemblada.
Dempuèi 1992, lo govèrn deu sometre al Parlament las proposicions d’actes relatius a l’Union Europèa s’an una incidéncia sus la legislacion francesa.
Per manifestat lor desacòrdis, los deputats pòdon pausar una mocion de censura. Valabla s'es signada par 10 % dels deputats cal un vòte favorable de 50 % dels membres de l’Assemblada Nacionala per que capite. En cas de vòte positiu, lo govèrn deu demissionar. Mas dempuèi 1962, l’existence d’un parti majoritaire a permis au gouvernement de s’appuyer sur une majorité solide rendant impossible le vote d’une motion de censure.
Procedura legislativa[modificar | modificar la font]
Prepausar una lei[modificar | modificar la font]
L’initiativa de las leis aparten al Primièr ministre e als membres del Parlament. Gaireben totes los tèxtes son depausats pel Govèrn e son nomenats « projèctes de lei ». Los autres tèxtes son depausats per de deputats o de senators e se nomenan alara de « preposicions de lei ».
Examen del tèxte en comission e emendaments[modificar | modificar la font]
Lo vòte de la lei passa per de fasas definidas precisament per la Constitucion e pels règlaments d'ambedoas assembladas. Aprèp qu'es estat depausat pel Govèrn o pel Parlament, un tèxte es examinat per una comission, que designa un raportaire encargat de detalhar las mesuras prepausadas e eventualament los emendaments a i portar, discutar en sesilha publica e votar pendent una o mai lecturas dins cada cambra.
Un tèxte pausat es pas necessàriament discutit. Se lo govèrn e lo burèl de l’assemblada auprèp que foguèt pausat decidís pas de l’inscriure en sesilha.
Lo tèxte del depart, abans l’examen en sesilha publica, pòt èsser apondut d’emendaments, es a dire de modificacions que crean, modifican o suprimisson un article del tèxte de lei.
Fin finala, l’examen del tèxte pendent de lecturas per caduna de las cambras permet sovent de melhorar lo tèxte, o en corrigissent de punts tecnics, o en prepausant de mesuras suplementàrias per viaá d’aemendaments, depausat per un parlamentari o pel Govèrn.
Vòte de la lei[modificar | modificar la font]
Lo vòte de la lei en França repausa sul principi de l’acòrdi sus un meteis tèxte entre l’Assembla Nacionala e lo Senat. L'acòrdi se fa per la procedura de la naveta parlamentària, descricha per l’article 45 de la |Constitucion: « tot projècte o proposicion de lei es examinada successivament dins ambedoas assembladas del Parlament per tòca de l’adopcion d’un tèxte identic ». Aprèp lo vòte d’un tèxte per una assemblada, es transmés a l’autra assemblada. La meteissa procedura contunha: examen en commission, depaus eventual d’emendaments, examen e vòte en sesilha publica e comença la naveta parlamentària.
L’examen del tèxte dins caduna d'ambedoas assembladas constituís la primièra lectura. Se la segonda assemblada adòpta lo tèxte sens lo modificar, es a dire sens adoptar d’emendament, la procedura s’acaba: lo president de la Republica deu promulgar lo tèxte, que ven una lei tre qu'es publicat al jornal oficial. Se la segonda assemblada rebuta o modifica lo tèxte, aquel torna a la primièra assemblada. E la segonda lectura, seguís la meteissa procedura. En cas de desacòrdi entre ambedoas assembladas e se lo govèrn interven pas, la naveta parlamentària pòt durar sens fin.
Lo govèrn pòt intervenir aprèp la segonda lectura o la primièra en cas d’urgéncia en convocant una Commission mixta paritària prevista dins l'article 45 de la constitucion. Compausada de sèt deputats e de sèt senators, ensaja de metre al punt un tèxte de compromés. S'es impossible, aprèp una novèla lectura, lo darrièr mòt ven a l’Assemblada Nacionala. Solament aquel punt de la Constitucion dona la primautat a l’Assemblada Nacionala sul Senat dins lo vòte de la lei. En practica, l’Assemblada Nacionala utiliza pauc aquel poder, perque las assembladas acaban per s’acordar sus un tèxte abans la naveta. Pasmens, l’existéncia d'aquel recors dona a l’Assemblada Nacionala una fòrça de pression e assegura son ròtle preponderant dins lo vòte de la lei.
Autres poders del Parlament[modificar | modificar la font]
L’article 89 de la Constitucion dona al Parlament de poders constituents. Cap de revision constitucionala se pòt pas far sens l’acòrdi de las doas cambras. Aprèp lo vòte en tèrmes identics per ambedoas Assembladas, l’aprobacion definitiva se pòt far de dos biais: o per una reünion del Parlament en congrès a Versalhas (Cal alara un vòte de 3/5 dels representants per que la revision constitucionala siá adoptada), o per referendum coma o prevei l’article 11 de la Constitucion.
Sus diplomacia, lo Parlament deu ratificar los decrets mai importants. E l’article 11 de la Constitucion permet de contornar lo Parlament en donant la possibilitat de sometre al referendum tot projècte de lei per autorizar la ratificacion d’un tractat avent d'incidéncias sus la Constitucion. L’article 35 dona al Parlament lo poder de declarar la guèrra. Mas los conflictes contemporanèus que França i participa son pas que des missions dins l'encastre de l’ONU o de l’OTAN e totjorn fòra del territòri nacional. Jamai las Assembladas doncas utilizèron aquela prerogativa.
Fin finala lo Parlament a qualques poders en matèria de justícia. Pòt sasir e organizar la Nauta Cort de Justícia e la Cort de Justícia de la Republica. Es tanben el que vòta las leis d’amnistia.
Tèxtes de referéncia[modificar | modificar la font]
La Constitucion francesa de 1958 definís lo vòte de la lei dins son Titre V - Dels rapòrts entre lo govèrn e lo Parlament:
- article 34: domenis que la lei i pòt intervenir
- article 38: cas de las ordenanças
- article 39: iniciativa de las leis
- articles 40 e 41: cas que lo govèrn pòt refusar a priori una proposicion de lei o un emendament
- articles 42 a 44: examen del tèxte en comission e depaus d’emendaments
- article 45: naveta parlamentària
- article 46: cas dels projèctes de lei organica
- article 47 e 47-1: cas dels projèctes de lei de finanças e dels projèctes de lei de finançament de la securitat sociala
- article 48: fixacion de l’òrdre del jorn de las assembladas
- article 49 a 51: engatjament o mesa en causa de la responsabilitat del govèrn.
Reglaments del Parlament suls sites de l’Assemblada nacionala [1] e del Senat [2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Les Assemblées parlementaires françaises (numéro 5216) de Pascal JAN aux éditions La Documentation française (ISSN : 1763-6191).
- Philippe Georges et Guy Siat, Droit public, Sirey, 2004.
- Sous la direction de Jean-Luc Parodi, Institutions et vie politique, la documentation française, 2003.


text:
Marc (papa)
Marc (mòrt lo 7 d'octòbre de 336) fuguèt lo 34en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 18 de genier au 7 d'octòbre de 336. Succediguèt a Silvèstre Ièr (314-335) e fuguèt remplaçat per Juli Ièr (337-352).
Segon lo Liber Pontificalis, èra d'origina romana. Maugrat un pontificat cort magerament centrat sus la lucha còntra l'[[ eretgia|eresia]] ariana, es considerat coma l'autor d'unei mesuras importantas coma l'institucion dau pallium, la redaccion dau premier calendièr religiós crestian e la presa de decision de bastir doas basilicas a Roma (lei de Sant Marc e de Santa Balbina).


text:
Gramatica de l'ebrieu modèrne
La gramatica de l'ebrieu modèrne qu'ei la gramatica de la lenga ebraïca modèrna (en oposision a la lenga de l'ebrieu biblic).
L'ebriu modèrne qu'ei ua lenga parcialament analitica dab un emplec de preposicions entà formar lo datiu, l'acusatiu, l'ablatiu au lòc de forma inflexidas. Flexions que son son totun emplegadas entaus vèrbes, dab los noms e adjectius segon lo genre e lo nombre, entà formar lo genitiu e tanben quauques preposicions que son inflexidas.
Alfabet[modificar | modificar la font]
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom en ebrieu qu'ostenta un genre, que pòt portar la marca deu plurau (o deu duau, com dens d'autas lengas semiticas) mes pas nada flexion de cas.
Genre[modificar | modificar la font]
Los noms en ebrieu que sons marcats per un genre, sia masculin, sia femenin. D'un biais generau (mes briga estricte) los noms femenins s'acaban en ת (/-t/) ou ה (generaument prononciat /-a/).
ספר (sefer, "libe") per exemple, qu'ei masculin. דלת (dalet, "pòrta) qu'ei femenin (acabat en ת). אישה (acabat en ה , isha : "hemna") qu'ei lo femenin de איש (ish, òme)
Plurau, duau[modificar | modificar la font]
Au maugrat de la execpcions, la tendéncia o regla generau qu'ei que las paraulas masculinas e formin lo lor plurau en ים ("im"), mentre que la marca femenina deu plurau qu'ei en ות ("ot").
Article ה[modificar | modificar la font]
L'article ה (ha) (equivalent de l'occitan "lo, la, los, las" - e la soas variantas eth, era, lei...) que's horneish au nom en bèth pegà's au començament deu mot.


text:
Ar Chapel-Nevez (Còstas d'Arvòr)
Ar Chapel-Nevez en breton ( La Chapelle-Neuve en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de las Còstas d'Arvòr e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Capèla-Nòva se situa al sud del Trégor, près del Centre-Bretanha en region cornouaillaise. A per vesinas trégorroises:
La Chapelle-Neuve se situe au sud du Trégor, près du Centre-Bretagne en région cornouaillaise. Elle a pour voisines trégorroises:
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo bourg de la Capèla-Nòva a preses naissença a l'entorn d'una capèla situada en Plougonver, bastida pels senhors de Kerméno, final de la Modèl:S-. Es vengut cap de-luòc d'una municipalitat per la lei del 23 de junh de 1873. Es pel decrèt del 5 d'abril de 1862 que la Capèla-Nòva a #èsser erigida en succursale. Sus un dels chaînons de las montanhas #negras, la capèla produsida çò de mès de singular efièch al œel #que lo vei per las primièras fes. La siá forma generala figura tres torns paucs saillantes, ligadas íntimament entre elas en un gròs ponhat. Una homicida, compausada d'un trauc, en figurant la crotz latina, a perforat en la basa de caduna d'aqueles torns, d'ont partís un sosterranh. A veire aquel aparelh militar, se se demanda se s'es en preséncia d'un santuari o d'una fortalesa. Mas la riquesa de la glèisa residís en lo retable. A dominat, coronat per una granda estatua de La nòstra-Madama de la compassion. S'i sent l'influéncia de Raphaël.
Le bourg de La Chapelle-Neuve a pris naissance autour d'une chapelle située en Plougonver, construite par les seigneurs de Kerméno, fin du Modèl:S-. Il est devenu chef-lieu d'une commune par la loi du 23 juin 1873. C'est par le décret du 5 avril 1862 que la Chapelle-Neuve a été érigée en succursale. Sur un des chaînons des montagnes noires, la chapelle produit le plus singulier effet à l'œil qui le voit pour la première fois. Sa forme générale figure trois tours peu saillantes, liées intimement entre elles en un gros faisceau. Une meurtrière, composée d'un trou, figurant la croix latine, est percée dans la base de chacune de ces tours, d’où part un souterrain. À voir cet appareil militaire, on se demande si l'on est en présence d’un sanctuaire ou d'une forteresse. Mais la richesse de l’église réside dans le retable. Il est dominé, couronné par une grande statue de Notre-Dame de la compassion. On y sent l’influence de Raphaël.


text:
Lista dels presidents de Timòr Èst
Timòr Èst devenguèt independent de Portugal lo 28 de novembre de 1975. Francisco Xavier do Amaral devenguèt lo primièr president del país.
Lo 7 de decembre de 1975 Indonesia ocupèt lo país fins al 30 d'agost de 1999, quand la majoritat de la populacion votèt en favor de l'independéncia en un referendum supervisionat per las Nacions Unidas. Timòr Èst foguèt jos administracion de l'ONU fins al 20 de mai de 2002.
Presidents dempuèi 2002[modificar | modificar la font]
Actualament, lo president es lo cap d'Estat de Timòr Èst. Es elegit per un periòde de cinc ans per la populacion.


text:
Maon
Maon o Maó en catalan o Mahón en castelhan es una vila situada dins l'èst de l'illa de Menòrca (Illas Balearas).
Istòria[modificar | modificar la font]
Es encara un dels pòrts de situacion estrategica melhora en Mediterranèa occidentala, totas la seunas ocupacions avent per tòca estrategica aquel pòrt contrarotlant l'oèst de la Mediterranèa, longtemps covesejada pels piratas venguts de totas las còstas de Mediterranèa, mas mai sovent araboberbèrs e turcootomans qu'i trobèron un luòc d'escambi pel comèrci e de progiment o simplament de refugi.
L'illa qu'èra occupada pel reialme d'Aragon aprèp la Reconquista al sègle X foguèt integrada amb las autras illas Balearas dins un efemèr reialme ispanogenés, la vila fuguèt coneguda jol nom aragones de Mayon o Malhon segon las variantas dialectalas e ortograficas de diversas armadas occupantas, abans que foguèt gaireben abandonada (l'illa èra fòrça pauvra e encara pauc desvelopada) e lo otomans tornèron ocupar l'illa e mai tard los britanics. Pasmens la majoritat de las populacions vengudas poblar l’illa aprèp aquela conquèsta foguèt catalana e non aragonesa.
La vila se desvelopèt pas que sonque mercé a son pòrt, perque es la plana a l'entorn del pòrt que se concentrava las activitats desl camps, e doncas la majora partida de la populacion de l'illa, que la concentracion urbana comencèt vertadièrament sonque aprèp la conquèsta crestiana e l'instauracion de la ierarquia nobiliària e del feudalisme a partir del sègle XIII. Pasmens la capitala istorica de l'illa se situava encara dins la vila fortificada de Ciutadella de Menorca qu'èra mai aisit de l'aparar contra las atacas regularas de piratas arabomusulmans (venguts dempuèi Argeria fins a Turquia prene e pilhar aisidament lo pòrt e ravatjar la plana, malgrat la construccion de torres de gaita a l'entorn de l'illa). Aquelas atacas de contunh pels piratas (tanben pels turcs e arabis, los corsaris pagats per França contra las naus anglesas, e segon los periòdes e las alianças, pels reialmes espanhòls e italians se batent entre eles per dominar la mitat oèst de Mediterranèa) s'acabèron vertadièrament sonqu'amb la dominacion anglesa en Mediterranèa.
L’illa e fòrça possessions anglesas en Mediterranèa foguèron tornandas tardièrament al Reialme d'Espanha unificat (qu'aliguèt los ancians reialmes d'Aragon, de Castelha, de Leon, de Galicia, e los territoris espanhòls preses als ancians taífats arabomusulmans dins los actuals Espanha e Portugal, coma los Reialme de Sicila, Gènoa e Pisa e las alianças amb Àustria): Èra essencial per la poderosas flòta anglesa de dispausar d'un pòrt estrategic permetent tanben de progir en aiga e viscoalhas, e tanben aparar la rota cap a Egipte e las Indias britanica: Minòrca èra idealement plaçada, amb son pòrt natural d'accès aisit per copar la rota cap a Egipte e l'Asia orientala a las naus francesas, portuguesas o espanholas e per copar los reialmes italians e autriacs d'una rota cap a l'Atlantic e las Americas.
Al larg del pòrt se passèt una batalha navala entre Angleses e Franceses, en 1756 (gahada per la marina de Loís XV) dins l'encastre de la Guèrra de Set Ans. L’occupacion francesa e la victòria iniciala contra los Angleses durèt pauc, Menòrca tornèt als Angleses (que foguèt escambiada amb Belle-Île-en-Mer alara ocupada pels Angleses) que l'ocupèron longtemps per profeitar d'aquel pòrt estrategic e acabar gaireben amb la pirateria en Mediterranèa, e dempuèi alara contrarotlar las rotas comercialas que faguèron d'Anglatèrra un empèri a la seguida de las potencias ancianas espanhòlas e francesas.
Maon venguèt la capitala de l'illa aprèp la dominacion britanica al sègle XVIII qu'èra coneguda coma Port Mahon a causa de l'importéncia comerciala, administrativa e judiciari del pòrt. Lo nom castelhan Mahón demorèt longtemps longtemps lo sol oficial abans la reconaissença oficiala de la lenga catalana per Espanha, depuèi la lei d'autonomia de las Balearas del Reialme d'Espanha venent Maó.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo 8 de setembre se debanan las Festes de Gràcia.
Galaria[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Pagina de la vila
- (ca)Informacion de l'Institut Balear d'Estadística
- [pdf] (ca)Resolucion del 21 de julhet de 2006, del Conselh Insular de Menorca, del cambi de nom de la vila de Mahón en Maó (BOE 06-09-2006)


text:
Grop (matematicas)
En matematicas, e pus particularament en algèbra, l'estructura de grop es una abstraccion de la nocion d'operacion dins un ensemble quand existís una operacion invèrsa : per exemple l'addicion, pron que la sostraccion i siá definida. Aquesta estructura permet de modelizar de situacions fòrça divèrsas, que se rescòntran non solament en matematicas, mai tanben en fisica e en quimia.
Somari
- 1 Estructura de grop
- 2 Iterats d'un element per la lèi dau grop
- 3 Sosgrop
- 4 Morfisme de grops
Estructura de grop[modificar | modificar la font]
Definicions[modificar | modificar la font]
L'estructura algebrica de grop consistís en un monoïde que totei seis elements son simetrizables. Autrament dich, un grop notat es un ensemble provesit d'una lèi de composicion intèrna satisfasent leis axiòmas seguents :
- associativitat :
- existéncia d'un element neutre : ; se saup que e es unic
- tot element de es simetrizable : ; se saup que per cada element de , l'element es unic : es sonat simetric de .
Se ditz que es l'ensemble sosjacent au grop . Lo grop es dich finit se l'ensemble sosjacent es finit e en aqueu cas, l'òrdre dau grop es lo nombre d'elements de l'ensemble sosjacent ; senon lo grop es dich infinit.
Terminologia : en luòga de dire que lo pareu es un grop, se ditz sovent que « l'ensemble , provesit de la lèi de composicion intèrna , es un grop » ; se i a pas d'ambigüitat, lo grop se poirà notar en plaça de (l'operacion intèrna es sosentenduda).
Commutacion e commutativitat[modificar | modificar la font]
Siá un grop .
Commutacion d'elements[modificar | modificar la font]
Se ditz que dos elements a, b de G commutan se .
Per exemple, tot element a commuta :
- amb eu meteis :
- amb l'element neutre :
- amb son simetric :
Grop commutatiu[modificar | modificar la font]
Lo grop es dich commutatiu (o abelian) se, de mai, la lèi dins G es commutativa, çò es :
- (commutativitat)
Un grop es commutatiu se e solament se totei seis elements commutan a cha dos.
Notacions[modificar | modificar la font]
La notacion multiplicativa e la notacion additiva son particularament frequentas.
Grop multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins G es notada multiplicativament, lo grop es dich multiplicatiu :
-
- s'escriu : x · y o x y en plaça de :
-
- l'element neutre se nòta "1" o "1G" (element unitat de G)
-
- per tot element x, lo simetric es sonat invèrs de x e se nòta
Grop additiu[modificar | modificar la font]
Quand la lèi dins G es notada additivament, lo grop es dich additiu :
-
- s'escriu : x + y en plaça de :
-
- l'element neutre se nòta "0" o "0G" (element nul, o zèro de G)
-
- per tot element x, lo simetric es sonat opausat de x e se nòta
Es convengut qu'un grop additiu es totjorn commutatiu (s'emplega jamai la notacion additiva per un grop non commutatiu).
Premierei proprietats[modificar | modificar la font]
Estent un grop onte lo simetric de cada element x se nòta x' :
- e' = e (lo simetric de l'element neutre e es e)
- (simetric dau compausat de dos elements)
- (simetric dau simetric d'un element)
Exemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble deis entiers, provesit de l'addicion, es un grop commutatiu. Ansin es de l'ensemble dei racionaus, de l'ensemble dei reaus, e de l'ensemble dei complèxes.
- L'ensemble dei racionaus diferents de 0, provesit de la multiplicacion, es un grop commutatiu. Ansin es de l'ensemble dei reaus diferents de 0, e de l'ensemble dei complèxes diferents de 0.
- L'ensemble dei permutacions d'un ensemble X, provesit de la composicion deis aplicacions, es un grop ; tre que X a aumens tres elements, aquest grop es pas commutatiu.
- L'ensemble dei matritz carradas (d'òrdre n fixat), provesit de l'addicion, es un grop commutatiu.
- L'ensemble dei matritz carradas invertiblas (d'òrdre n fixat), provesit de la multiplicacion, es un grop ; tre que n es diferent de 1, aquest grop es pas commutatiu.
- Siá l'ensemble dei partidas d'un ensemble . Estent dos elements A, B de , se definís sa diferéncia simetrica, notada :
- .
- L'ensemble , provesit de l'operacion de diferéncia simetrica, es un grop commutatiu. L'element neutre es la partida vueja , e cada element de es son pròpri simetric : per tota partida A de ,
- e
Còntraexemples[modificar | modificar la font]
- L'ensemble deis entiers naturaus, provesit de l'addicion, es un monoïde que son element neutre es 0 ; mai es pas un grop : lo solet element simetrizable dins es 0.
- L'ensemble dei matritz carradas (d'òrdre n fixat), provesit de la multiplicacion, es un monoïde que son element neutre es la matritz unitat ; mai es pas un grop : existisson de matritz carradas non invertiblas.
- L'ensemble dei partidas d'un ensemble non vuege, provesit de l'operacion d'union ensemblista, es un monoïde que son element neutre es la partida vueja ; mai es pas un grop : lo solet element simetrizable es la partida vueja.
Iterats d'un element per la lèi dau grop[modificar | modificar la font]
S'es ja vist la nocion d'iterats d'un element per la lèi d'un monoïde. Se limitam aicí au cas d'un grop multiplicatiu e d'un grop additiu (la soleta diferéncia entre lei dos cas es la notacion).
Poténcias d'un element d'un grop multiplicatiu[modificar | modificar la font]
Estent un grop multiplicatiu , un element x de G e un entier naturau m diferent de 0, se pausa :
- (produch de m factors egaus a x)
- (produch de m factors egaus a l'invèrs x' ) ; en particular, , çò que justifica la notacion usuala de l'invèrs
Se definís ansin una aplicacion sonada exponenciacion, qu'es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G. Se ditz que l'element es la poténcia d'exponent n de x.
Proprietats de l'exponenciacion[modificar | modificar la font]
:
Avís : estent dos elements x, y de G e un entier n, en generau . Pasmens, se leis elements x, y commutan, e en particular se lo grop es commutatiu :
Multiples d'un element d'un grop additiu[modificar | modificar la font]
Estent un grop additiu , un element x de G e un entier naturau m diferent de 0, se pausa :
- (soma de m tèrmes egaus a x)
- (soma de m tèrmes egaus a l'opausat x' ) ; en particular, , çò que justifica la notacion usuala de l'opausat
Se definís ansin una aplicacion qu'es un exemple de lèi de composicion extèrna dins G. Se ditz que l'element es lo multiple de coefficient n de x.
Proprietats[modificar | modificar la font]
:
Sosgrop[modificar | modificar la font]
Definicion[modificar | modificar la font]
Un sosgrop d'un grop G es un sosensemble non vuege H de G qu'es estable per la lèi de G, e qu'es un grop per la lèi inducha, autrament dich :
Se pòt caracterizar ansin un sosgrop H de G : es un sosensemble non vuege tau que :
Exemples[modificar | modificar la font]
Dins un grop G :
- l'ensemble que l'element neutre es son solet element es un sosgrop
- l'ensemble deis elements que commutan amb totei leis elements de G es un sosgrop sonat centre de G:
Morfisme de grops[modificar | modificar la font]
Un morfisme de grops es una aplicacion compatibla amb l'estructura algebrica.
Definicions[modificar | modificar la font]
- Sián dos grops (d'element neutre ) e (d'element neutre ) . Un morfisme de vèrs es per definicion una aplicacion tala que
- En particular, un endomorfisme dau grop es un morfisme de vèrs eu meteis.
- Estent un morfisme de vèrs , se definís ansin son nuclèu (sosensemble de ), notat , e son imatge (sosensemble de ), notat :
- Un isomorfisme de grops es un morfisme bijectiu. En particular, un endomorfisme bijectiu d'un grop es sonat automorfisme dau grop (es un isomorfisme dau grop vèrs eu meteis).
- Se ditz que dos grops son isomòrfs s'existís un isomorfisme d'un vèrs l'autre (aiçò significa qu'an exactament lei meteissei proprietats algebricas : per exemple, s'un dei dos es commutatiu, ansin es de l'autre) ; dau ponch de vista de l'algèbra, dos grops isomòrfs son indestriables.
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Siá un morfisme de vèrs (lei dos grops son notats multiplicativament). Alora :
- : l'imatge per de l'element neutre dau premier grop es l'element neutre dau segond grop.
- Per tot element x de , : l'imatge per de l'invèrs d'un element es l'invèrs de l'imatge d'aquest element.
- Pus generalament, per tot pareu (x, n) onte x es dins e n es un entier : .
- L'aplicacion identica de es un automorfisme de .
- La compausada de dos morfismes de grops es un morfisme de grops : sián tres grops multiplicatius , , e dos morfismes de vèrs , de vèrs .
Alora, l'aplicacion compausada es un morfisme de vèrs .
En particular, la compausada de dos isomorfismes de grops es un isomorfisme de grops.
- L'imatge d'un morfisme de grops es un sosgrop. Pus generalament, l'imatge d'un sosgrop per un morfisme de grops es un sosgrop.
- L'imatge invèrs d'un sosgrop per un morfisme de grops es un sosgrop. En particular, lo nuclèu es un sosgrop.
- La bijeccion recipròca d'un isomorfisme de vèrs es un isomorfisme de vèrs dich isomorfisme recipròc.
Exemples[modificar | modificar la font]
- Estent un reau a, l'aplicacion es un endomorfisme dau grop additiu ; se , es un automorfisme e l'automorfisme recipròc es l'aplicacion
- L'aplicacion es un isomorfisme dau grop additiu vèrs lo grop multiplicatiu (çò que pròva qu'aquestei grops son isomòrfs):
- es bijectiva
- L'isomorfisme recipròc es l'aplicacion


text:
Ordinator
Lo tèrme d'ordinator (o ben ordenador [var. ordenaor, ordenader])[1] designa un dispositiu fisic materializant una maquina de Turing.
Aquesta definicion, e mai siá rigorosa, dona gaire d'entresenhas subre çò qu'en practica un ordinator es o pòt faire : d'efècte existisson de tipes nombrós d'ordinators, construchs e especializats per de pretzfachs divèrs : dei maquinas qu'emplon de salas entieras e que pòdon efectuar quin tractament que siá fins a de circuits integrats de quauquei millimètres que contraròtlan un minirobòt o una mòstra. Mai se se fa abstraccion de sa talha e e de çò que fan, possedisson totei doas causas : (aumens) una memòria e (aumens) un processor.
Una maquina de Turing (e per ansin un ordinator) es concebuda per executar de programas : un ordinator sens un programa d'executar es inutil. Totei leis ordinators an doncas besonh de programas : lo programa mai important, de fòrça, per un ordinator es son sistèma operatiu, que s'ocupa de gerir la maquina, sei ressorsas e lei programas qu'executa d'esperela, e balha a l'utilizaire un mejan per introduire e executar leis autrei programas, comunament sonats aplicacions.
L'ensemble dei programas es lo logiciau, en oposicion au materiau qu'es la partida fisica deis ordinators.
Somari
Constituents d'un ordinator[modificar | modificar la font]
Coma es ja estat dich, un ordinator es la materializacion fisica d'una maquina de Turing, segon l'arquitectura imaginada per Von Neumann: doncas totei leis ordinators an aumens un processor, una cèrta quantitat de memòria RAM de trabalh e una cèrta quantitat de memòria non volatila (ROM, PROM, EPROM, EEPROM o Flash) ont es inscrich lo premier programa d'executar a l'entraïnament de l'ordinator : segon lei cas, aquest programa pòt èsser lo solet que la maquina executarà (firmware) o ben servir de trempolin per cargar lo sistèma operatiu propriament dich dins la memòria de trabalh : en aquest cas se parla de loader (o de BIOS se complís tanben d'autrei foncions en mai d'aquesta). En generau aquestei tres components se tròban fisicament ensems dins lo meteis circuit integrat o subre la meteissa carta electronica, qu'en aquest cas es dicha carta maire. Es important de rementar qu'actualament, i a una pichona quantitat de memòria sonada Cache au dintre dau processor ; coma la velocitat dau Bus de liason entre processor e memòria es limitada, lo processor poiriá èsser "frenat" per lo còl de botelha de la RAM ; lo biais de defugir aquò es d'apondre au dintre dau processor una pichona quantitat de memòria onte son cargadas leis informacions pus sovent tractadas.
En mai d'executar de programas, un ordinator deu tanben poder comunicar ambé l'exterior : per aiçò son totjorn presentas d'interfàcias entre l'ordinator e de dispositius divèrs. Quasi sempre, levat lei cas de microcontrarotlaires fòrça simples, es prevista la possibilitat de plaçar un clavier e un dispositiu de visualizacion (monitor, stampante). De mai un ordinator utiliza en generau de memòrias de massa per registrar lei donadas e lei programas en liberant la memòria RAM, e quasi sempre es possible d'i apondre de periferics extèrnes e de cartas d'extension.
Una dei cartas d'extension pus importantas es la carta VGA, o carta vidèo. Aquesta carta s'ocupa de gerir totei leis imatges e de lei visualizar sus l'ordinator ; lei cartas vidèo de darriera generacion an una poténcia excepcionala e permeton d'experiéncias novèlas ambé l'ordinator.
Memòrias de massa[modificar | modificar la font]
La memòria RAM de trabalh es de verai fòrça rapida, mai i a dos problèmas :
- es costosa e mai lo pretz siá a se reduire ;
- es volatila, valent a dire que quand s'amòrça la maquina son contengut es perdut.
Per aquesta rason, se li aponde totjorn un autre tipe de memòria, fòrça mai lenta e economica mai subretot capabla de conservar lei donadas que i son inscrichas per un temps indefinit : aquesta es sonada memòria de massa e es constituida en generau per de discs magnetics (existisson pasmens de produchs compausats de memòria solida - aquela qu'es utilizada per lei RAM - mai aquestei dispositius son fòrça costós e s'utilizan mai que mai dins de domenis medicaus o militars). En cas d'aplicacions qu'exigisson pauc de memòria son utilizadas lei NOVRAM, de RAM particularas non volatilas, se se vòu escriure e reescriure lei donadas, lei ROM se lo programa deu pas èsser cambiat, o au mai cambiat fòrça rarament (de ROM escafablas per mejan de rais UV o tensions predefinidas). En generau, lei donadas son escrichas sus aquestei memòrias sota forma de fichiers : lo biais d'organizar e de catalogar lei fichiers se sòna sistèma de fichiers.
Bus de sistèma[modificar | modificar la font]
Nòstre ordinator poiriá pas foncionar sensa lo bus de sistèma. Aquest es en fach la liason entre lei divèrs components d'un ordinator : processor, chipset, carta vidèo, etc. Es constituit de fieus onte passan leis informacions en forma de donadas que s'escàmbian lei divèrs periferics e components de l'ordinator. Existisson tres tipes fondamentaus de bus que, ensems, forman lo bus de sistèma :
- Bus d'adreiças
- Bus de donadas
- Bus de contraròtle
Lei periferics extèrnes pòdon èsser reliats au bus de sistèma per mejan deis interfàcias fornidas per lo constructor (dins lo cas de components integrats), o per mejan deis interfàcias proprietàrias dins lo cas de components particulars o non integrats dins lo sistèma propriament dich (carta maire). Aquestei components son dichs cartas d'extension e se plaçan directament dins d'emplaçaments ad hoc (slot) de la carta maire. Aquestei slot dialògan, gràcias a l'interfàcia dau chipset, ambé tota la rèsta dau sistèma. Per ansin naturalament la preséncia de cèrteis interfàcias o d'autrei depend unicament dau chipset present subre la carta maire.
Quauquei tipes d'interfàcias de "Slot":
Interfàcias genericas[modificar | modificar la font]
Existisson un cèrt nombre d'interfàcias genericas, adaptadas a fòrça tòcas, qu'en generau lei constructors an suenh d'implementar sempre dins leis ordinators que produson, per n'aumentar la polivaléncia. En generau leis especificacions per aquesteis interfàcias son d'estandards publics, establits per d'organismes come l'IEEE o l'ISO.
Interfàcias:
- RS232 (Interfàcia seria)
- RS432
- Centronics (Interfàcia parallèla)
- IEEE 488
- SHUGART (per disqueta)
- IDE (per disc dur)
- EIDE (per disc dur)
- SCSI (disc dur, CD-ROM, scanner e autrei)
- SATA (per disc dur)
- IEEE 1394 o Firewire (periferics extèrnes coma disc dur, scanner, videocameras e fotocameras numericas)
- PS/2 (clavier e fura)
- USB (bus seria extèrne extensible, capable de fornir l'alimentacion en de dispositius coma : clavier e fura, fotocameras numericas, etc.)
A l'ora d'ara lei lectors de disqueta e leis interfàcias Centronics vènon obsolèts e en meteis temps s'installa de lectors de smartcard.
Nòtas tecnicas[modificar | modificar la font]
Aquesta descripcion è da riferirsi solamente alla scheda de sistèma de l'ordinator personau "classic" configuracion IBM compatible. Totei lei dispositius derivats, coma leis ordinators portables, leis ordinators palmari, lei consòlas per jòcs vidèo e totei leis autrei dispositius informatics pòdon presentar una arquitectura intèrna tanben fòrça diferenta. Leis ordinators portables per exemple per esigenze de spazio pòdon integrar il chipset dins d'autrei components (o viceversa). Lei consòlas per jòcs vidèo son desprovesidas de Bios (lei sosprogramas necessaris per l'entraïnament son memorizats e automaticament executats directament per un solet circuit integrat). Inoltre alcuni ordinators de vièlha generacion (comprés totei lei consòlas per jòcs vidèo e mai lei pus recentas) intègran un processor directament soudat subre la carta maire e ansin non levadís. D'autrei dispositius au contrari (coma lei superordinators, leis estacions de trabalh e lei servidors) pòdon integrar subre la carta maire 2 o più socket per l'installacion de mai d'un processor (sistèmas multiprocessors) o addirittura mai d'una carta maire per obtenir de configuracions avançadas basadas sus de sistèmas ambé de centenaus o addirittura de miliers de processors foncionant ensems.
Alcune vecchie mainboard de la mitat deis annadas 90 progettate per lei processors Pentium II e per lei premiers processors Pentium III (con core non Coppermine) èran appositamente desprovesidas de socket e au contrari montavano un slot simile ai normali slot d'extension PCI per alloggiare una carta electronica contenent 2 circuits integrats o mai qu'ensems constituissián lo processor de l'ordinator.
Uei ambé la tecnologia dual core e la pus recenta multi core es au contrari possible d'integrar directament au dintre d'un unic processor 2 (per lo dual core) o mai (per lo multi core) core logici dins lo meteis package, capables d'aumentar la poténcia de calcul sens aumentar la frequéncia de foncionament dau processor.
Tipes d'ordinators[modificar | modificar la font]
Leis ordinators pòdon èsser repartits en quauquei categorias fòrça generalas, segon sei caracteristicas, l'usatge qu'en generau se ne fa, dau logiciau e dei sistèmas operatius que fan virar e de sa data d'aparicion. Lei definicions an fòrça variat dins lo temps e lei frontieras son sovent foscas.
Mainframe[modificar | modificar la font]
Au començament de l'informatica leis ordinators ocupavan de salas entieras, l'energia necessària per lo foncionament e lo refrejament èra elevada e, naturalament, èran fòrça costós ; per aquesta rason, l'utilizacion era generalament partejada entre un grand nombre d'utilizaires.
Lei mainframe uei son d'ordinators gaire mai grands que lo PC de casa, mai maugrat sei dimensions aquesteis ordinators son fòrça poderós, e mai pòdon suportar mai de 1000 utilizaires. L'unic defaut es que son fòrça costós. Abitualament, s'utilizan dins d'escòlas, d'ostalariás, e en d'autreis estructuras qu'an besonh de fòrça poténcia.
Miniordinators[modificar | modificar la font]
Dins un segond temps, dins leis annadas seissanta, en particular per Digital e per HP, vennero introdotti elaboratori dau pretz pron reduch per poder èsser crompats per piccole aziende o per singoli dipartimenti de recèrca, e de dimensions comparablas a un armari. Aquò permetèt una utilizacion pus flexibla e per ansin lei premiereis experimentacions dins lo domeni informatic. Per lei destriar dei mainframe foguèt creat lo tèrme de miniordinator.
Microordinators[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas setanta l'introduccion dau premier microprocessor, l'Intel 4004, rendèt disponibles d'ordinators dau pretz pron reduch per poder èsser crompats per una simpla persona. La premiera generacion d'aquestei dispositius, destinada subretot ais afecionats, èra de mal utilizar. Lei personal ordinator pòdon èsser considerats coma de microordinators.
Ordinators personaus[modificar | modificar la font]
La segonda generacion de microordinators faguèt son intrada sus lo mercat dins la segonda mitat deis annadas Setanta e venguèt comuna dins lo corrent deis annadas Uechanta.
Leis ordinators personaus, maquinas de pretz accessible e d'utilizacion generalament domestica, contribuiguèron largament a popularizar l'usatge de l'ordinator e a alfabetizar (en matèria informatica) de vastei jaç de la populacion — especialament lei joves— dins lei país desvolopats.
Basats au començaments sus de processors 8 bits e arquitecturalament fòrça simples, èran dotats d'interfàcias exclusivament textualas e coma memòrias de massa se servián, aumens inicialament, de cassetas audio. Èran utilizats principalament coma consòlas per videojuecs, o ben per l'iniciacion a la programacion.
Ambé mai de dètz milions de maquinas vendudas, l'ordinator pus representatiu d'aquesta categoria foguèt lo Commodore 64. Leis ordinators 16/32bits Amiga e Atari ST aguèron tanben un brave succés a la fin deis annadas 1980 e lo començament deis annadas 1990, avans que s'impausèsson leis compatibles IBM que sachèron mesclar au còp usatge professionau e ludic.
Autrei categorias[modificar | modificar la font]
- Lei superordinators : dotats d'una capacitat de tractament fòrça elevada e distints dei mainframe per que abitualament destinats a una soleta aplicacion coma lei previsions meteorologicas o lei simulacions.
- Lei microcontroller: elaboratori completi totalament contenguts in singoli circuits integrats.
- Lei sistèmas barebone: d'ordinators personaus preassemblats, constituits de solito da case e scheda madre, lèsts per de personalizacions ulterioras de part de revendeires o d'utilizaires finaus.
- Leis ordinators palmari: ordinators de dimensions reduchas, per èsser portats sus lo paume de la man.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per lei noms d'objèctes, la nòrma classica de l'occitan a pas encara fixat la forma definitiva entre:
- lo sufixe -ator de formacion culta.
- o ben lo sufixe -ador (-aor, -ader) de formacion populara. Quand se chausís -ador, la forma regionala -aor es vivaroaupenca e la forma -ader es gascona.


text:
Ubaia
Ubaia es una vau dels Aups e un parçan d'Occitània[1]; se situa en Provença, dins la zona vivaroaupenca. Administrativament, es compresa dins lo departament dels Aups d'Auta Provença e compta aperaquí 7700 abitants.
Sa vila principala es Barciloneta.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vau d'Ubaia es una vau d'origina glaciària[2]; la riba drecha d'Ubaia es solelhada e cultivada (adrech), la riba senèstra es ombrada e forestièra (envèrs). Son altitud va de 771 mètres au ponch plus bas de la comuna dau Lauset, entrò 2 655 mètres a la font d'Ubaia (lac dau Longet). Son trescòl es l'Aigulha de Chambeiron ambé 3 412 mètres d'altitud. La vau d'Ubaia e sas dependéncias an una superfícia totala de 93 962 ectaras.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.
- ↑ La Vallée de la Roya-Bévéra - Provence Web


text:
-514
Aquesta pagina concernís l'an -514 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Assassinat dau tiran Hipparc en causa d'una querèla amorosa. Hippias demorèt lo tiran unic d'Atenas e sa tirania se transformèt rapidament per venir un regime de terror vertadier. Unei ciutadans sospichats de participacion a l'assassinat foguèron executats sota l'òrdre de Hipparc.


text:
Bouvante
Bouvante (Bouvante en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Bouvante es situat a 40 km a l'èst de Romans-sus-Isère e a 8 km al sud de Sant-Jean-en-Royans.
Bouvante est situé à 40 km à l'est de Romans-sur-Isère et à 8 km au sud de Saint-Jean-en-Royans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 30 de julhet de 1978, en lo moment d'un puncha-nique en familha, un policièr descobrís al bòrd del lac una pèira de 8,3 kg. Aquela météorite i aurà identificat pel géologue François Kraut.
Le 30 juillet 1978, lors d'un pique-nique en famille, un policier découvre au bord du lac une pierre de 8,3 kg. Cette météorite sera identifiée par le géologue François Kraut.


text:
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane (basco), Ahaxe-Alciette-Bascassan (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei ahastar-altzietar-bazkazandar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'arriu de Lauribar, afluent de Niva, que trauca la vila.
Las comunas tòcatocantas que son Bussunarits-Sarrasqueta au nòrd, Sent Joan lo Vielh au nòrd-oèst, Aintzila a l'oèst e Ezterenzubi e Lekunberri au sud.
Istòria[modificar | modificar la font]
La distincion de Ahaxe, egalament @dénommer distincion de Cize, i aguèt aliat a las vicomtes de Arbéroue a Modèl:La s, aital coma a aqueles de Fenestreta e als comtes de Biscaia[1].
Ahaxe E Alciette-Bascassan se son amassats la Mois invalide (de junh)M[2].
La seigneurie d'Ahaxe, également dénommée seigneurie de Cize, fut alliée aux vicomtes d'Arbéroue au Sègle XI, ainsi qu'à ceux de Guiche et aux comtes de Biscaye[1].
Ahaxe et Alciette-Bascassan se sont réunies le Mois invalide (juin)M[2]. Ahatsa, Altzieta e Bazkazane que s'unín en 1892 entà formar la comuna actuau.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Dens lo fogatge de la Baisha Navarra de 1695, que i avèva 21 familhas censadas a Ahatsa, 55 a Altzieta e 23 a Bazkazane.
Lo recensament de 1791 que comptè 337 estatjants a Ahatsa.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
Cada quartièr qu'a ua glèisa: Sant Julian a Ahatsa, Sant Salvador (d'estil romanic) a Altzieta e Sant Andrés a Bazkazane (au ras d'un convent benedictin). L'ostau de la « dauna benedita » o guardiana de la glèisa de Bazkazane qu'ei monument istoric.
-
-
-
-
-
Crotz datada de 1827, deu cemitèri d'Ahatsa.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Orpustan.
- ↑ 2,0 2,1 Basa Merimée Notícia N°IA64000871, Ministèri francés de la Cultura.


text:
1956
Aquesta pagina concernís l'an 1956 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 31 de genièr - Començament del govèrn del primièr ministre Guy Mollet, lo pus long de la 4ena Republica.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 19 d'abril - Maridatge de Grace Kelly e Rainier III en Mónegue.
Mond[modificar | modificar la font]
- 1èr de genièr - independéncia de Sodan.
- 2 de març - independéncia del Marròc francés.
- 20 de març - la Tunisia obten son independéncia totala (a l'excepcion del pòrt estrategic de Bizèrta evacuat en 1962).
- 7 d'abril - independéncia del Marròc espanhòl.
- 23 de junh - Gamal Abdel Nasser deven lo president d'Egipte
Polonha[modificar | modificar la font]
Mòrt de Boleslaw Bierut. Entraïnèt de manifestacions gigantas a Poznan qu'obligiguèron l'armada d'intervenir. Pasmens, lo movement contunièt dins d'autrei vilas (dos milions de personas a Czestochowa en aost). Ambé l'acòrd de Khrushchov, Gomulka foguèt tornarmai cargat de dirigir lo país. La politica novèla assaièt de se centrar sus la reforma de l'economia dau país tocada per de carestiás regularas e sus una libelizacion relativa de la societat ambé lo melhorament dei relacions ambé leis autoritats eclesiasticas. Dins aquò, lo succès foguèt limitat e de tensions apareguèron tornarmai au sen de la societat polonesa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Mel Gibson, actor american
- 21 de genièr - Geena Davis, actritz americana
- 31 de genièr - Johnny Rotten, cantaire britanic (Sex Pistols)
- 19 de febrièr - Roderick MacKinnon, bioquimista american, Prèmi Nobel de Quimia
- 23 de març - José Manuel Durão Barroso, primièr ministre de Portugal
- 3 d'abril - Miguel Bosé, cantaire espanhòl
- 30 d'abril - Lars von Trier, director danés de cinèma
- 7 de mai - Jan Peter Balkenende, primièr ministre dels Païses Basses
- 15 de mai - Mirek Topolánek, primièr ministre de la Republica Chèca
- 6 de junh – Björn Borg, jogaire de tennis suedés
- 29 de junh - Pedro Santana Lopes, primièr ministre de Portugal
- 9 de julhet - Tom Hanks, actor american
- 14 de setembre - Kostas Karamanlis, primièr ministre de Grècia
- 1 d'octobre - Andrus Ansip, primièr ministre d'Estònia
- 11 d'octobre - Nicanor Duarte Frutos, president de Paraguai
- 18 d'octobre – Martina Navratilova, jogaira de tennis chèca
- 9 de decembre - Jean-Pierre Thiollet, escrivan francés
- Joan Frederic Brun, escrivan occitan
- Vee F. Browne, escrivana navaho americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Konstantin Päts, president d'Estònia (n.1874)
- 17 de març – Irène Joliot-Curie, fisiciana francesa, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1897)
- 11 d'agost - Jackson Pollock, pintor american (n.1911)
- 14 d'agost - Bertolt Brecht, poèta e autor de teatre alemand (n.1898)
- 22 de setembre - Frederick Soddy, quimista britanic, Prèmi Nobel de Quimia (n.1877)
- 25 d'octobre - Risto Ryti, president de Finlàndia (n. 1889)
- 4 de novembre - Art Tatum, pianista de jazz american (n. 1909)
- 12 de novembre - Juan Negrín, primièr ministre de la Segonda Republica Espanhòla (n. 1887)
- 26 de novembre - Tommy Dorsey, musician american (n.1905)
- 14 de decembre – Juho Kusti Paasikivi, president de Finlàndia (n.1870)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : William Shockley, John Bardeen e Walter Houser Brattain
- Prèmi Nobel de Quimia : Cyril Norman Hinshelwood, Nikolai Nikolaievich Semionov
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : André Frédéric Cournand
- Prèmi Nobel de Literatura : Juan Ramón Jiménez
- Prèmi Nobel de la Patz : non decernit


text:
Ancretiéville-Saint-Victor
Ancretiéville-Saint-Victor es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del país de Caux situada en lo costat de Yerville.
Commune du pays de Caux située dans le canton d'Yerville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Comuna formada de la fusion de las municipalitats de Ancretiéville-lo Esneval, de Sant-Victor-la-Campanha e de Frettemeule en 1823.
Significat del nom : veire Ancretteville-sus-Mar
Commune formée de la fusion des communes de Ancretiéville-l'Esneval, de Saint-Victor-la-Campèstre et de Frettemeule en 1823.
Signification du nom : voir Ancretteville-sur-Mer


text:
Heinrich Ignaz Biber
Heinrich Ignaz Biber ( Wartenberg, lo 12 d'agost de 1644 – Salzborg, lo 3 de mai de 1704) que ho un compositor boèma e un violonista d'estil barròc (un deus màgers en dehòra d'Italia). La soa pèça mei coneguda qu'ei la soa Passacaglia en Sol entau vriulon solo.
Tecnicament qu'explorè diferentas possibilitats deu vriulon com la pujadas dens las posicions mei agudas, la scordatura (lo cambiament d'acòrd deu vriulon) e los acòrd dab còrdas doblas o triples.
Que's sap chic suu temps de la soa educacion. Qu'entrè au servici deu princi Johann Seyfried von Eggenberg a Graz puish a l'arquevesque d'Olmütz Karl II von Liechtenstein-Kastelkorn a Kroměříž. En 1670, a l'escadença d'un viatge qu'entrè au servici de l'arquevesque de Salzborg shens domandar l'autorizacion deu son mèste. Que passè dens aquesta vila la seguida de la soa carrièra en bèth accéder a l'estima de l'Emperaire e en bèth accéder a la noblessa.
Que's maridè en 1772 dab Maria Weiss ; qu'avón 11 enfants deus quaus 4 arribèn a l'etat adulta : 2 hilh e vadón musicians (Carl Heinrich Biber, un d'eths que conegó un succès pro important) e 2 hilhas religiosas.
Ligams etèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] Sonata sus youtube.com.


text:
Heiligenstein
Heiligenstein en alemannisch (Heiligenstein en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat al pè del Mont Sant-Odile, Heiligenstein se sustot conegut per lo sieu klevener, cépage unic en la region e en en servint a produsir un vin blanc classificat AOC alsace : lo klevener de Heiligenstein.
La siá vocacion viticole remonta al Modèl:IIIe sègle, al epòca galloromaine.
Situé au pied du Mont Saint-Odile, Heiligenstein est surtout connu pour son klevener, cépage unique dans la région et servant à produire un vin blanc classé AOC alsace : le klevener de Heiligenstein.
Sa vocation viticole remonte au Modèl:IIIe siècle, à l'époque galloromaine.
Istòria[modificar | modificar la font]
Heiligenstein Es un vilatge viticole enganchat al flanc del tuc, al pè del Mont Santa-Odile, entre 240 m e 300 m d'altitud. La vinha i li cal manièra versemblant #èsser introdusida al Modèl:IIIe sègle per Romains colonisant la província rhénane. Una charte datada de 1181 cita per las primièras fes lo nom de Hellgenstein #que fa partida de la distincion de Barr. Lo abbaye de Truttenhausen i possedís de bens. Una arruïna identificada a un ancià ermitage se situa al limit oèst del ban, en contrebas del Kappelhusfelsen.
Lo ancià cementèri en environant la glèisa èra contigu dins lo castèl-fòrt de Hell, d'ont aquel nom de Hellgenstein. Lo nom actual de Heiligenstein (sens dobte modificat per rasons religiosas, Hell en essent traduisible per « lunfèrn ») apareis per las primièras fes en 1460. La carrièra del Rempart subsisteix a totjorn trucat « de Hell » #que se tradusís en alsacien per « lo lunfèrn ». Una autra étymologie es admissible. N'efièch la paraula Helgen derivat del celte ancian se tradusirai per eròi ». Associat a Stein, #encobrir significarai « Pèira dels Eròis ».
A Modèl:La s, lo vilatge viu una tragèdia. Los paysans de la region se lèvan contra los abuses dels poderoses, nòbles e clergé. Refugiats sus las nautors divèrsas meses pendent, tròban lo sieu pòble totalament saquejat e destruit pels mercenaires de las senhors a lo sieu retorn. Es aital coma s'installan sul tuc vesin #que vendrà lo pòble actual. La Reforma a introdusit en 1554. Una parròquia protestante luthérienne amb lo sieu pròpri culte a introdusit en 1869.
A Modèl:La s, un nòu cépage, lo klevener, #que se sona informat d'Itàlia del Nòrd pel Bourgmestre del pòble Ehret Wantz, i a introdusit. Lo sòl de silex en permetent lo sieu épanouissement excellent, los vignerons demandan rapidament l'ampliament de l'airal viticole. Après maintes péripéties e un long procès amb los pòbles vesins #que vòlon gardar per lo sieu usatge las tèrras convoitées, lo Conselh dels échevins de Estrasburg autoriza en 1742 lo pòble de Heiligenstein a plantar sus las siás tèrras aquel famós klevener. Aquel nòu cépage coneis un succès tal que los vignerons son lèu convidats a pagar la dîme en klevener #que, a aquela epòca, val lo doble de las autras vins. Es rapidament autorizat pel meteis conselh a engrandir la siá superfícia de produccion, perque la dîme informa fòrça mai dessús bonas vinhas #que dessús primas pâturages.
Dempuèi, lo klevener de Heiligenstein jouit d'una reconeissença oficiala[1].
Heiligenstein est un village viticole accroché au flanc de la colline, au pied du Mont Sainte-Odile, entre 240 m et 300 m d'altitude. La vigne y a vraisemblablement été introduite au Modèl:IIIe siècle par des Romains colonisant la province rhénane. Une charte datée de 1181 cite pour la première fois le nom de Hellgenstein qui fait partie de la seigneurie de Barr. L'abbaye de Truttenhausen y possède des biens. Une ruine identifiée à un ancien ermitage se situe à la limite ouest du ban, en contrebas du Kappelhusfelsen.
L'ancien cimetière entourant l'église était contigu au château-fort de Hell, d'où ce nom de Hellgenstein. Le nom actuel de Heiligenstein (sans doute modifié pour des raisons religieuses, Hell étant traduisible par « enfer ») apparaît pour la première fois en 1460. La rue du Rempart subsiste toujours elle est appelée « d'Hell » qui se traduit en alsacien par « l'enfer ». Une autre étymologie est admissible. En effet le mot Helgen dérivé du celte ancien se traduirai par « héros ». Associé à Stein, cela signifierai « Pierre des Héros ».
Au Sègle XVI, le village vit une tragédie. Les paysans de la région se soulèvent contre les abus des puissants, nobles et clergé. Réfugiés sur les hauteurs plusieurs mois durant, ils trouvent leur village entièrement pillé et détruit par les mercenaires des seigneurs à leur retour. C'est ainsi qu'ils s'installent sur la colline voisine qui deviendra le village actuel. La Réforme est introduite en 1554. Une paroisse protestante luthérienne avec son propre culte est introduite en 1869.
Au Sègle XVIII, un nouveau cépage, le klevener, que l'on dit rapporté d'Italie du Nord par le Bourgmestre du village Ehret Wantz, y est introduit. Le sol de silex permettant son épanouissement optimal, les vignerons demandent vite l'agrandissement de l'aire viticole. Après maintes péripéties et un long procès avec les villages voisins qui veulent garder pour leur usage les terres convoitées, le Conseil des échevins de Strasbourg autorise en 1742 le village de Heiligenstein à planter sur ses terres ce fameux klevener. Ce nouveau cépage connaît un succès tel que les vignerons sont bientôt invités à payer la dîme en klevener qui, à cette époque, vaut le double des autres vins. Il est rapidement autorisé par le même conseil à agrandir sa surface de production, car la dîme rapporte beaucoup plus sur de bonnes vignes que sur de maigres pâturages.
Depuis, le klevener de Heiligenstein jouit d'une reconnaissance officielle[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Luòc del pòble de Heiligenstein.
- ↑ Source : Site du village de Heiligenstein.


text:
Bandiat
Bandiat [bãn'dja] (en francés Bandiat) es una ribiera occitana dau sud-oest de França (regions de Lemosin, d'Aquitània e de Peitau-Charantas).
Geografia[modificar | modificar la font]
La font de Bandiat se tròba sus lo ranvers sud dau Puei Chauvet (440 m d'altitud), rasís lo vilatge dau Puei Conhós (comuna de Dornasac, en Nauta Vinhana. Dins son cors superior, cola vers lo sud-oest, mas aprep Nontronh, vira vers lo nòrd-oest e s'en vai vers Charanta. Bandiat a la particularitat de s'estrecir de mai en mai en s'aprueimar de Tardoire. Quand arriba rasís Saint-Projet, es mas un riu que sas aigas dispareissen completament dins de las perdas dau planetge karstic. Aquelas aigas alimentan una brava ressorgida, las fonts de Tovra, un pauc a l'est d'Engolesme. Lòrs de las grandas cregudas, Bandiat se junh tot parier a Tardoire en Agris (Charanta).
Idrologia[modificar | modificar la font]
Bandiat es plan sensible a las plegudas. Monta pro leu per temps de fòrta pluèja, mas tòrna trobar tan leu son niveu costumier quand lo temps se tòrna brave. Son debit mejan varia en Fuelhada entre 0,6 m³/s per l'estiu e 6 m³/s per l'ivern.
Localitats asaigadas[modificar | modificar la font]
- Ajac de Bandiat
- Nontronh
- Javerlhac e La Chapela Sent Robert
- Fuelhada
- Marthon
- Sent German de Montberol
- Chaselas
- Pranzac


text:
Camplong
Camplong (Camplong en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada al nord de Bedarius dins los cantons nauts d'Erau , entre las comunas de La Torre d'Òrb, Lo Bosquet d'Òrb, Avèna e Graisseçac.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Capèla Sant Salvador del puòg del sègle XII
- Crotz del sègle XII o XIII
- Crotz dels sègles XVII e XVIII
- Potz Durand que fasiá partit dels dètz poses de carbon de pèira de Graisseçac
- Monument dels mòrts en pèiras del país.
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Ferdinand Fabre que passèt la seuna enfantesa en çò del seu oncle, curat de la parròquia.
- Denis Bosquet dich Boqueto, escalpraire a bastit lo monument dels mòrts après la granda guèrra.


text:
Ramonvila e Sant Anha
Ramonvila e Sant Anha[1][2] ( Ramonville-Saint-Agne en francés) es una comuna al ras de Tolosa, dins lo departament de la Nauta Garona e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa sus la riba esquèrra de val de l'Ers-Mort.
Accès per lo periferic de Tolosa sortida n⁰19
Istòria[modificar | modificar la font]
Una legenda conta que Ramonvila ven de Raimon : Raimon IV comte de Tolosa auriá tengut un castèl sus los nauts del val prèp de l'actuala comuna de Ramonvila. Tanben poiriá èsser d'origina franca o visigòta donc abans lo comte Raimon.
Lo riu Sant Anha es una frontièra de la parròquia de Tolosa, (Saint Aignan, patron d'Orleans qu'en 451 desliurèt sa vila assetjada par Atila).
Los luòcs mai coneguts de Ramonvila son lo mas de Cinquanta, qu'es una anciana bòria d'un òrdre religiós que sa renda foguèt de 50 polalhas cada annada, e lo Canal de las Doas Mars, bastit per Pèire Pau Riquet al sègle XVII, qu'es marcat sus la lista del Patrimòni Mondial de l'UNESCO.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Lo Canal de las Doas Mars, o pus recentament Canal del Miègjorn, dempuèi 1996 es marcat sus la tièra del Patrimòni Mondial de l'UNESCO. De veire : sos ponts (lo mai remirable de Ramonvila es lo pont de Manja-Pomas), sas resclausas, sos pòrts (Pòrt Sud, e pòrt tecnic), las ribas del canal jos las platanas
- Un colombièr de la Comtessa datant del sègle XVII se trapa al luòc dich Dralet. Es marcat sus la tièra dels Monuments istorics.
- Un aqüeducte de sifon, de Sant Anha, jos lo Canal de las Doas Mars
- Una glèisa datant del sègle XVIIIe
- Una glèisa amb son campanal-mur dins lo quartièr de Glèisa-Vièlha
- Lo Bikini, sala d'espectacles, orientat rock.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
- Accès per lo periferic de Tolosa sortida n⁰19
- Estacion del mètro de Tolosa, linha B: Ramonvila
Principals quartièrs[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Frédéric Michalak, jogaire de Rugbi de XV
Vilas embessonadas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Site de la comuna de Ramonvila e Sant Anha
- Site de la parròquia de Ramonvila e Sant Anha
- Ramonvila e Sant Anha sul site de l'Institut Geografic Nacional francés
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Preïstòria de China
Lo territòri qu'ocupa a l'ora d'ara la Republica Populara de China es estat poblat dempuèi fa miles d'ans. S'es trobat de rèstes de homínidos que constituisson los ancessors pus alunhats de l'òme. En fach, per fòrça expèrts es cada còp mai clar qu'aqueste poguèt èsser òm de los scenaris, amassa amb Africa, ont sorgiguèt la civilizacion umana. O demòstran aital los rèstes trobats pertenecientes a l'òme de Renzidong, de fa mai de dos milions d'ans; l'òme de Yuanmou de fa un milion sèt cents mila ans; l'òme de Nihewan de fa un milion cinc cents mila ans; l'òme de Lantian de fa unes sièis cents mila ans; l'òme de Nanjing de fa mièg milion d'ans o l'òme de Pequin, lo mai conegut de totes eles, ja que quand se descobriguèt en 1929 s'identifiquèt coma l'"eslabón perdut" de l'evolucion umana. Sorgirián mai tard d'autras culturas, coma lo òme de Dali, que visquèt en Yunnan fa entre 230 000 e 180 000 ans; l'òme de Maba en Cantón; l'òme de Fujian de fa aperaquí 200 000 ans o l'òme de Dingcun, dins la província de Shanxi, de fa aperaquí 100 000 ans. L'homo sapiens apareis fa aperaquí 40 000 ans. L'òme de la cavèrna superiora, trobat en Zhoukoudian, visquèt fa 18 000 ans e revèla un gra d'evolucion de màger complexitat respecto a d'autras culturas del sud del país. Fa aperaquí 10 000 ans comença de cultivar de ris dins lo riu de Yangzi e pauc après mijo dins la província de Henan. En lo VIII milenio adC las culturas de la zòna de la val del riu Jaune venguèron sedentàrias. Un milenio començariá après la domesticacion d'animals. Es lo començament de çò que coneissèm a l'ora d'ara coma civilizacion chinesa, los primièrs vestigis de la civilizacion an qu'acabariá en assimilant en màger o mendre mesura las autras culturas sorgidas dins lo sud e l'oèst del país.
Entre lo VII e VI milenio adC sorgisson las primièras civilizacions neoliticas, Peilikan e Cishan, precursoras de la cultura de Yangshao, que s'estendriá per las actualas províncias de Gansu e Shaanxi, entre lo V milenio adC e lo III milenio adC. Foguèt la primièra en abastar un grand airal. Son caracteristics los sieus objèctes en ceramica pintada, amb d'inscripcions que poirián èsser lo començament dels caractèrs chineses d'escritura. Una cultura semblabla es la de majiayao, desvolopada en Gansu e Qinghai. Contemporáneamente a la de Yangshao sorgisson d'autras culturas: dins lo dèlta del riu de Yangzi la de Hemudu entre los ans 5000 e 3000 adC e pus tard la de Liangzhu, considerada la siá eretièira; la de Hongshan, entre los ans 4000 e 2500 adC, en l'actuala region de Mongolia Interiora e que s'estend mai tard per las actualas Hebei e Liaoning, que fabrica amuletos de jade e presenta un grand desvolopament de los rituales funerarios; la de Dadiwan, en Gansu e la de Dawenkou. De totas aquestas culturas subreviurián sonque las de Yangshao, Dawenkou e Hongshan, que se fusionarían en la cultura de Longshan, començament de l'unitat territoriala e politica de Plana de lo Nòrd de China. En aqueste substrat cultural sorgisson las figuras semilegendàrias de l'Emperaire Jaune e dels tres augustes e cinc emperaires, lo darrièr que, Yu, ne fondariá la dinastia Xia, en entrant aital Chinesa en la siá epòca istorica.


text:
Hramosens
Hramosens[1][2] (Ramouzens en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Hramosens sus lo sit de l'Insee


text:
Tuberculòsi
La tuberculòsi (abreviacion TB per tubercle bacillus) es una malautiá infecciosa comuna, qu'es de còps mortala, causada per una micobacteria, mai que mai Mycobacterium tuberculosis [1]. La tuberculòsi ataca generalament los palmons mas pòt tanben afectar lo sistèma nerviós central, lo sistèma linfatic, lo sistèma circulatòri, lo sistèma genitourinari, lo sistèma gastrointestinal, los òsses, las articulacions, e de còps la pèl. D'autras micobacterias coma Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum, Mycobacterium canetti, e Mycobacterium microti provòcan tanben la tuberculòsi, mas aquestas espècias son mens comunas.
Los simptòmas tipics de la tuberculòsi son una tos cronica amb expectoracion de sang, escupinha, fèbre, sudacion, e pèrda de pes. L'infeccion d'autres organs provòca una longa tièra de simptòmas. Lo diagnostic es basat sus la radiologia, lo tèst a la tuberculina, los tèsts sanguins, l'examen microscopic e la cultura microbiologica dels fluids del còrs. Lo tractament es malaisit e necessita l'utilizacion d'antibiotics. Las resisténcias als antibiotics son un problèma de mai en mai important. La prevencion repausa sus las ràdios dels palmons e la vaccinacion, generalament amb lo Bacil Calmette-Guérin (vaccin BCG).
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Saunders Elsevier. pp. 516-522 ISBN 978-1-4160-2973-1


text:
-327
Aquesta pagina concernís l'an -327 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Republica Romana[modificar | modificar la font]
A Nàpols, tensions importantas entre diferentei faccions de la vila favorabla ò non — lei patricians èran en favor de l'aliança ambé Roma e lei plebèus ambé lei Samnitas — ai Romans. Puei, en fàcia de divèrseis accions ostilas de la ciutat e de menaças de secession au sen d'autrei vilas de la region somesas a Roma, lo Senat li declarèt la guèrra. Aquò entraïnèt una reaccion dei Samnitas e lo començament de la Segonda Guèrra Samnita.


text:
Rodés
Rodés[1][2] (Rodez en francés) es una vila d'Occitània, en Guiana. Es la capitala de Roergue e lo capluòc del departament d'Avairon dins la region de Miègjorn-Pirenèus. Es la vila mai poblada del departament e compta una populacion de 24.540 abitants (Rodaneses).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Rodés se situa entre las vals e nauts planèls dels Grands Causses e dels puèges umids del Segalar. Se tròba a una altitud mejana de 570 mètres, lo minimum i es 500 mètres e lo maximum 640 mètres). Son territòri s'espandís per la part sudoèst del Massís septentrional.
Istòria[modificar | modificar la font]
Rodés es una vila fòrça anciana, qu'a mai de dos mila ans. Las traças mai ancianas de son existéncia se situan a l'entorn del sègle V abans Crist, quand un pòble cèlta vengut d'Euròpa centrala, los rutèns, s'i installèron. I fondèron un dels oppidums mai caracteristics de la civilizacion galesa, l'oppidum de Segodunum.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Marc Censi (1936), politician, ancian cònsol de Rodés de 1983 a 2008 e president del Conselh Regional de Miègjorn-Pirenèus de 1988 a 1998.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Musèu dau Desèrt
Lo Musèu dau Desèrt conta l'istòria del protestantisme cevenòl. Lo seu nom fa referéncia al Desèrt, tèrme que designa lo periòde que lo protestantisme foguèt illegal dins lo reialme de França, valent a dire entre la revocacion de l'Edicte de Nantas en 1685 e l'Edicte de Tolerància en 1787.
Lo musèu se situa al Mas Sobeiran, dins la comuna occitana de Mialet al ras d'Alès e Nimes. L'assota l'ancian ostal de Rotland, cap camisard de las Cevenas. Dins un païsatge e un ostal tipicament cevenòls, presenta documents e objèctes d'aquel temps.
Lo Musèu dau Desèrt a tanben una vocacion religiosa. Aquí s'amassa, cada an, al mes de setembre, l'Assemblada del Desèrt.


text:
Palais de la Cultura e de la Sciéncia
Lo Palais de la Cultura e de la Sciéncia, en polonés Pałac Kultury i Nauki, es un gratacèu de Varsòvia bastit entre 1952 e 1955. Sa construccion foguèt decidica per Ïosif Stalin coma dona dau pòble sovietic au pòble polonés. Ansin, l'arquitectura d'inspiracion estaliniana dessenhada per l'arquitècte rus Lev Roudnev integrèt quauqueis elements de l'arquitectura polonesa de la Renaissença e lo còst de la bastida foguèt finançat unicament per l'Union Sovietica.
Tre sa construccion, l'aspèct generau dau bastiment causèt — e causa totjorn — de contestacions importantas au sen de la populacion de la capitala polonesa. Pasmens, lo Palais evolucionèt pauc a pauc de l'estatut de simbòl de la dominacion sovietica sus Polonha vèrs aqueu de simbòl de Varsòvia. Ansin, en 1989, après la casuda dau regime comunista, leis autoritats novèlas decidiguèron de pas destrurre lo bastiment qu'es a l'ora d'ara lo sèti d'unei musèus, salas de concèrt de congrès e cinèma, de dos teatres e d'un restaurant panoramic.


text:
Kurt Waldheim
Kurt Josef Waldheim (1918-2007) foguèt un avocat, diplomata e politician austrian conservador. Foguèt Secretari General de las Nacions Unidas entre 1972 e 1981 e posteriorament president d'Àustria entre 1986 e 1992.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt al 21 de decembre de 1918 dins la vila de Sankt Andrä-Wördern, situada près de Viena. Après estudiar segondària en una academia de la capitala del país estudièt drech a l'Universitat de Viena, ont se va graduar lo 1944.
Membre de la socialdemocracia crestiana austriana, Durant l'Anschluss de Àustria l'an 1938 s'afilièt a la Liga d'Estudiantas del Partit Nacional Socialista dels Trabalhadors Alemands e Durant un brèu temps foguèt membre de las Sturmabteilung (SA). L'an 1941 serviguèt al Wehrmacht Durant la Segonda Guèrra Mondiala, en se rendent l'an 1945 a las fòrças britanicas a Caríntia.
Activitat diplomatica[modificar | modificar la font]
L'an 1945 passèt a èsser membre del servici diplomatic austrian mercés als sieus estudis de drech. Exerciguèt coma primièr secretari de la delegacion austriana a París dempuèi 1948, e en lo ministèri de relacions exterioras a Viena entre 1951 e 1956. Aquel meteis an foguèt nomenat ambaissador al Canadà, en retornant l'an 1960 al ministèri. Posteriorament, l'an 1964, se convertiguèt en lo representant permanent d'Àustria davant lo Organizacion de las Nacions Unidas. A comptar de 1968 foguèt ministre federal encargat d'afars estrangièrs coma membre del Partit Popular d'Àustria (ÖVP).
Secretari General de las Nacions Unidas[modificar | modificar la font]
L'an 1971 foguèt derrotat en las eleccions per presidéncia del sieu país, mas foguèt elegit successor de U Thant coma Secretari General de las Nacions Unidas. L'an 1976 atenguèt èsser reelegit a pesar de trobar una cèrta oposicion.
Durant la siá carga Waldheim dobriguèt e dirigiguèt de multiplas conferéncias internacionalas favoridas per la ONU. Entre aquelas se comprenon la Tresena session de la Conferéncia de Comèrci e desvolopament de las Nacions Unidas, realizada a Santiago de Chile en abril de 1972; la Conferéncia de las Nacions Unidas sul Mitan ambient, realizada a Estocòlme en junh de 1972; la Tresena Conferéncia de las Nacions Unidas sus la Lei de la Mar, realizada a Caracas en junh de 1974; la Conferéncia sus la Populacion Mondiala, realizada a Bucarèst en agost de 1974; e fin finala la Conferéncia sus l'Alimentacion Mondiala, realizada a Roma en novembre de 1974.
En conclusent aquel segond mandat, un veto impausat per la Republica Populara de China li empediguèt se presentar per un tresen mandat, en essent remplaçat per Javier Pérez de Cuéllar.
Presidéncia d'Àustria[modificar | modificar la font]
L'an 1986 Waldheim tornèt se postular en las eleccions del sieu país, e a diferéncia de l'escasença anteriora, sortèt ganhant.
Aquel meteis s'inicièt, lo que se coneguèt coma Question Waldheim. Abans las eleccions, la revista Profil revelèt que, en una autobiografia recentament publicada, existissián qualques omissions per lo qu'es de la vida de Waldheim entre 1938 e 1945. Pauc temps se saupèt après que Waldheim aviá mentit sus lo sieu servici a la Sturmabteilung-ReiterCorps, una division paramilitara del Partit Nazi, abans la guèrra. Aital meteis aviá obviat tanben la siá mission coma oficièr coordinator de la batalha de Salonica (Grècia) entre 1942 e 1943, que fòrça josieus foguèron deportats. L'especulacion creissèt e Waldheim se vegèt implicat o acusat de complicitat en crimes de guèrra.
Durant lo sieu passatge per la presidéncia del sieu país (1986-1992) Waldheim e la siá esposa foguèron declarats persona non grata dins divèrses païses, e l'an 1987 foguèron compreses en una lista d'observacion per empedir la siá intrada als Estats Units d'America. En los sieus sièis ans de govèrn, Waldheim visitèt pas gaire de païses estrangièrs, exceptat las siás visitas a Vatican e dins los païses d'Orient Mejan.


text:
Astrologia
L'astrologia (del grèc aσtpoλoYίa = άσtpov, astron, “astre, estela” + λόYoς, logos, “mot”) es la doctrina e l'estudi especulatiu de las influéncias dels astres sul mond soslunar, particularament sul destin dels òmes e suls fenomèns meteorologics segon los concèptes predominants abans la naissença de la sciéncia modèrna; es un dels nombroses sistèmas o tradicions que se fa servir la coneissença de las posicions aparentas dels astres per comprendre, interpretar e organizar la coneissença sus la realitat e l'existéncia umana sus la Tèrra.
Totas las tradicions astrologicas se fondamentan sus las posicions relativas e los movements de diferents còsses celèstes vertadièrs o sortits de l'imaginacion umana, tal com se veson al moment e al lòc de naissença o d'autres faches que son estudiats. Se prenon en compte subretot lo Solelh, la Luna e las planetas.
D'autres elements importants son l'ascendent (gra del signe que apareis al levant a un moment donat), lo descendent (ponch opausat a l'anterior), lo Medium Coeli o Mièg Cèl (ponch que l'ecliptica e lo meridian del lòc de naissença se copan); l'Imum Coeli (lo ponch opausat al Mièg Cèl); e los nòdes lunars.
Tipes d'astrologia[modificar | modificar la font]
Existisson divèrsas astrologias plan ligadas a la cultura que las a desvolopadas:
- Astrologia occidentala
- Astrologia chinesa
- Astrologia vedica
- Astrologia d'America Centrala
- Astrologia cabalistica
Istòria de l'astrologia[modificar | modificar la font]
Los primièrs escriches coneguts que se referisson als astres an mai de 5000 ans. Son de tabletas d'argila que consignan totes los movements planetaris observats pels religioses erudits de Mesopotamia. Lo movement dels astres èra interpretat coma una volontat divina e los religioses o los astrològs servissián de traductors. Se considèra que se ten aquí l'origina de l'astronomia.
A partir de Caldèa, aquesta astronomia e astrologia s'espandiguèt per Grècia tot bèl just aprèp las conquestas d'Alexandre lo Grand. Se propaguèt puèi dins tot l'empèri grèc, en Índia, en Egipte fins qu'arribèt a la Roma antica en venir a flor e mesura mai e mai estructurada, mens religiosa e doncas mai populara. La division del cèl en dotze signes zodiacals e lo primièr oroscòp conegut datan del Vn sègle AbC. En Grècia, Ipocrates e Galen (en seguir probable l'exemple dels prèstres egipcians) faguèron de l'astrologia una de las fondamentas de la medecina, ligada a la teoria dels quatre elements.
Parallèlament a aquesta astrologia, de sistèmas diferents se formèron en China, dins l'America precolombina e sens dobte dins d'autras civilizacions. Pasmens l'astrologia chinesa e l'astrologia caldèa son los sols sistèmas qu'an subreviscut d'un biais continu fins a uèi. Totes los sistèmas que se coneisson actualament coneguts d'astrologia derivan d'un d'aqueles dos sistèmas (o dels dos, coma dins lo cas de l'astrologia tibetana). L'astrologia caldèa es pr'aquò la qu'a agut la difusion mai importanta e l'influéncia mai bèla.
La primièra sintèsi magistrala de l'astrologia, lo Tetrabiblos, foguèt escricha per Ptolemèu d'Alexàndria en 140, en pausar aital l'ossamenta e los principis de çò que vendriá mai tard l'astrologia occidentala.
Los signes del zodiac[modificar | modificar la font]
Dins l'astrologia occidentala, una de les aisinas mai emplegadas e conegudas son los signes del zodiac que son dotze:
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) Astrologia


text:
Belleuse
Béleu en picard ( Belleuse en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge rural situat sus un ponch elevat del Scenari picard, en limit dels vallées creusées pel ruisseau dels Évoissons e la Selle. D'aquel fach, dos relèu hertziens an #èsser bastits sus la municipalitat, lo un, civil, désaffecté, e l'autre, a usatge militar. Se veson de fòrça luènh.
Village rural située sur un point haut du Plateau picard, en limite des vallées creusées par le ruisseau des Évoissons et la Selle. De ce fait, deux relais hertziens ont été construits sur la commune, l'un, civil, désaffecté, et l'autre, à usage militaire. Ils se voient de très loin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Étymologie
Belleuse Significa polida vista
La distincion dépendait de la châtellenie de Conty.
- Étymologie
Belleuse signifie belle vue
La seigneurie dépendait de la châtellenie de Conty.


text:
Onelha
Onelha (en ligur Inéja, en italian Oneglia) es una partida de la vila d'Impèria (en Itàlia, en riba de la mar Mediterranèa, dins la region de Ligúria).
Impèria es lo resultat de la fusion, en 1923, dei doas vilas d'Onelha e de Porto Maurizio.
Onelha e Provença[modificar | modificar la font]
Lei ligams dau país ligur amb Provença èran pron importants. Ansin Onelha foguèt un dei vilatges que permetèt lo repoblament de qualquei vilatges dau país provençau. Divèrsas familhas d'Onelha s'implantèron a Biòt e i preservèron qualquei sègles sa varietat ligura originala, amb d'influéncias occitanas, que recebèt lo nom de figon. Au sègle XVIII, lei liames èran ben vius encara amb lei tèrras occitanas que Onelha fornissiá per exemple l'òli d'oliva a Marselha pr'amor d'elaborar lo famós sabon de Marselha.


text:
Glòbe (joguet)
Un glòbe es una mena de sac o recipient de material flexible, de forma mai o mens esferica e plen de gas, utilizat sovent coma joguet pels mainatges. Servís tanben de decoracion per d'aniversaris e d'autras fèstas juvenilas. Los glòbes constituisson tanben un bon supòrt publicitari pr'amor que se pòdon serigrafiar en colors variadas per d'eveniments o marcas comercialas. Los glòbes modèrnes se fabrican amb de materials coma la goma, lo latex o lo nilon, e pòdon adoptar de formas variadas que se manifèstan quand son conflats. Lo glòbe pòt basicament s'emplir amb d'aire o amb d'èli e, dins aquest cas, fa mestièr d'utilizar un conflador determinat. Aqueles darrièrs son los favorits dels mainatges pr'amor que s'enairan e se pòdon atal portar amb una còrda o los daissar anar o los daissar flotejar sus lo tech d'una abitacion. Los glòbes se comercializan per unitats o en borses. Lor modalitat espompida, es distribuida per de vendeires de carrièra.
Autres emplecs dels glòbes[modificar | modificar la font]
Per lor color e espectacularitat, los glòbes s'utilizan dins d'eveniments coma concèrts, fèstas, fièras e inauguracions o espòrts, en los desliurant de manièra massissa dempuèi la tèrra o largats al public dempuèi amont o mejançant explosions amb de desliurança de confeti o d'autres elements. Los glòbes fan tanben partida de representacions de carrièra o de circ. Los modèls tubulars s'utilizan per crear de figuras divèrsas. Los artistas combinan las colors e forman de cans, espasas, chapèls..., que dònan après al public. Un jòc popular demest los mainatges consistís d'emplir los glòbes d'aiga e de los lançar entre els-meteisses. L'abiletat consistís a esquivar los missils mandats pels companhs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs glòbes èran fachs de vessiga animala. Lo glòbe modèrne foguèt inventat per Michael Faraday al començament del sègle XIX, mas la produccion en massa se produsiguèt pas fins a l'annada de 1930.


text:
Felip IV de França
Felip IV de França e Ièr de Navarra, conegut tanben com Felip lo Bèth (var. Felip lo Bèl, en francés Philippe le Bel) que ho lo onzau rei de França de la linha deus capecians dirèctes. Plan educat, mercés qui lo son pair Felip III de França (Lo Hardit) e'u hidè a Guilhèm d'Ercuis, Felip lo Bèth qu'ahortí lo poder reiau durant lo son regnat, en particular dab l'ajuda deus sons legistas en bèth s'opausar aus poders feudaus. Entà pagar los deutes deu reiaume que prengó los bens deus chivalièrs templèrs en tot har cremar lo lors capdau Jacques de Molay (qui, abans de morir e'u maudí dab la soa linhada, çò qui inspirè lo roman francés Les rois maudits de l'escrivan Maurice Druon).
Felip lo Bèth qu'esposè la regina Joana I de Navarra vadent atau purmèr rei de França e de Navarra (Navarra totun de tornere crubar la soa independéncia quan e hora dada a la soa arrèr hilha privada deus sons drets au tròn de França per'mor d'estar ua gojata).