text:
Souscription pour la Plega 2013
Jusqu’au 10 juin, vous pouvez commander auprès d’IEO Edicions (IEO Edicions IEO-IDECO, ZA Plaine Saint-Martin, 81700 Puylaurens) les 3 titres de la plega pour 38 euros, frais d’envoi inclus (au lieu de 44 euros), en nous retournant le bulletin de souscription ci-joint, accompagné de votre chèque (libellé à l’ordre d’IEO-IDECO).
Bulletin de souscription ci-dessous (pdf).
* Vautres que m’avètz tuada (A Tots - Crimis 193)
Joan Ganhaire
"Lo medecin Cabanel era un bel òme. Grand, espatlut, los piaus enquera blonds bien ondulats, fasiá pas sa seissantena. Sos uelhs blues espiavan los dos òmes de l’autre costat de son bureu, cilhas fruncidas, seguramenr en causa de sa chamisa. Era fotuda sa brava chamisa. Dos cròs negresits de podra tanben rogesits per un pauc de sang calhat. Dos còps de fuòc a corta portada."
Qui sembla voler tuar tots los medecins de maraval ? Lo comissari Darnaudguilhem e sa fina còla aurán bien dau mau a descobrir l’òrra veritat.
Joan Ganhaire, escrivan dau Perigòrd, autor de nombrós romans e novelas, conta aquí una novela istòria dau comissari Darnauguilhem e de sa còla, Barbancés, Ben Amrhane e Peironin, qu’aviam descruberts dins Sorne trasluc e las tòrnas de Giraudon, desjà publicats dins la colleccion "A tots - Crimis"
co-edicion IEO Edicions - Novelum
Parution : 15/06/2013 ISBN : 978-2-85910-509-9
196 pages 13.5 x 18 cm Prix public de vente : 15.00 € TTC
* Pantòri (A Tots 194)
Romièg Jumèu
"Ausi lei cridadís dei marins sus la cubèrta ; lei rires, lei cançons e mai leis odors de la vida vènon fins a ieu, per bofadas, segon l’umor deis auras. Puei aquelei landan vèrs Marseha e entendi plus ren que l’alen potent de la mar. E mai que siguessiatz nascuts, totei dos, après l’annada funèsta, siatz encuei tot çò que me rèsta de la familha nòstra. La tendresa que me ligava tant fòrt a vòstre paire, l’ai portada sus vosautrei ; ni lo temps, ni ma vida d’exili l’an poguda estofar. Pensatz a ieu, de còps !"
Romieg Jumèu es nascut a Marselha. Après daus estudis a l’Escòla de Bèlas-Arts e un Prèmi de gravadura e d’estetica, a trabalhat dins la publicitat. A ja publicat Sénher Quau e Cronicas imaginàrias, dins la colleccion « a Tots », e un recuelh de poèmas, E siguèsse una nafra... la lutz.
IEO Edicions
Parution : 15/06/2013 ISBN : 978-2-85910-508-2
234 pages 13.5 x 18 cm Prix public de vente : 16.00 € TTC
* Las vacanças de Pascas (A Tots 195)
Sèrgi Gairal
"Un ser de setembre, mamà s’enanèt… e tornèt pas. Faguèri los cinc ans sens ela. La mòrt de las bèstias l’aviái vista de prèp, quand la grand tuava un lapin, un polet, quand lo cat s’èra fach espotir per una veitura a quatre passes de l’ostal. La mòrt de ma maire, la compreniái pas." Un personatge tòrna aparéisser 17 ans pus tard per respondre a una question que totes se pausèron : cossí una dròlla de dètz ans poguèt desaparéisser pendent un mes e mièg, quand tot lo vilatge e los gendarmas la cercavan ? Ont èra passada ?
Coma dins sos romans Lo barracon, Un estiu sus la talvera e Lo fuelh rosegat, Sèrgi Gairal nos mena dins l’univèrs de las relacions familialas.
IEO Edicions
Parution : 15/06/2013 ISBN : 978-2-85910-507-5
108 pages 13.5 x 18 cm Prix public de vente : 13.00 € TTC
Soscripcion plega 2013
A remplir et retourner avec le chèque (à l’ordre de IEO-IDECO) a IEO Edicions (IEO-IDECO) ZA Plaine ST-Martin 81700 Puylaurens


c: text/html

text:
Publicat en « La Setmana » n°713 (7 au 13/05/09)
Lo rencontre entre lo primièr ministre espanhòl e lo president de la Republica francesa a desembocat sus qualques decisions pertocant los transpòrts mas a fait, ça que la, qualques decebuts. Es lo cas dels que defendon la reabertura de la linha transpirenenca entre Bordèu e Saragossa que passa per Pau e Huesca. (…)
Lire la suite »
Étiquettes : Camion
, Coopération
, Déplacements
, Rail
, Transports
Pas de commentaire »
Hervé GUERRERA
Conselhier comunau de Ais de Provença – Conselhier Comunautari
Publicat en « La Setmana » n°709 deu 09/04 au 15/04/09
(…) Se coneissètz l’istòria de nòstra region saupretz qu’avèm un problèma per trobar una capitala regionala. Cresi que l’aurem jamai se pensam pas un ròtle de centralitat per Marselha e de cooperacions vertadieras ambé lei país sestian, aubanhenc, de mar de Berra…
Coma faire espelir una region poderosa en oblidant Marselha? Laissar Tolon de caire pausa tanben problèmas e questions. Nautrei siam per lo trin au bèu mitan dei vilas. Siam per de grandei linhas en ret ambé lo trin regionau. Disèm de òc a un servici public au servici de la vida vidanta deis estatjants e dau mai de monde possible.
Au còntra, i a la realitat de la LGV que refortís la teleranha centralista e estatala dau sègle dètz-e-noven, au còntra i a d’esperits tecnocratics au servici d’una pratica argentosa, que tiran de regas sus de mapas, sensa veire la realitat dau país, sensa escotar la paraula dei gents, en renegant lo debat democratica, e au finau, en fòrabandissent aquelei que son poder de cròmpa li basta plus per viure aquí.
Lire la suite »
Étiquettes : Déplacements
, Rail
Pas de commentaire »
Languedoc-Roussillon. La région veut développer les interconnexions entre régions de la Méditerranée. Une autoroute de la mer en perspective entre Sète et le port italien de Gênes.
Correspondance particulière.
À l’occasion de l’inauguration de la maison du Languedoc-Roussillon à Milan, il y a quelques jours, le président du conseil régional, Georges Frêche, devait préciser la teneur des liens que la région souhaite mettre en place avec l’Italie, notamment dans le domaine portuaire. Un rapprochement économique du port de Sète est fortement envisagé avec le port de Gênes. La ville de Gênes, capitale de la Ligurie, en Italie du Nord, compte 750 000 habitants et se situe à moins d’une heure et demi de route de Milan. La région souhaite rapprocher, par voie de mer, les acteurs économiques du Languedoc-Roussillon et ceux de Gênes et de Milan.
Lire la suite »
Étiquettes : Camion
, Coopération
, Rail
, trafic
, Transports
, Voiture
Pas de commentaire »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tractat dels Pirenèus
Lo Tractat dels Pirenèus (var.Tractat dei/deus Pirenèus) o Patz dels Pirenèus foguèt signat lo 9 de novembre de 1659, pels representants de Felip IV d'Espanha e III d'Aragon, Luis de Haro e Pedro Coloma, e aqueles de Loís XIV de França, Cardenal Mazarino e Hugues de Lionne, sus l'illa dels Faisans (sul riu Bidasoa, als tèrmes del Bascoat Nòrd), e atal acaba lo litigi de la Guèrra de Trenta Ans. Una de las consequéncias d'aquel tractat foguèt l'attribucion a França del comtat del Rosselhon e una partida del de la Cerdanha [1] e a Espanha de la Val d'Aran.
Antecedents[modificar | modificar la font]
França dintrèt dins la Guèrra de Trenta Ans aprèp las victòrias espanhòlas contra las revòltats neerlandesas, en 1620, e contra los suedeses a Nördlingen, en 1634. En 1640, França comencèt a intervenir dins la politica espanhòla, se posicionant en favor de Catalonha dins la Guèrra dels Segadors, alara qu'Espanha sosteniá la Guèrra de la Fronda en 1648. Dins las negociacions de la Patz de Vestfàlia, en 1648, França ganhèt los territòris d'Alsàcia e de Lorena copan atal a Espanha l'accès als Païses Basses, aquò provoquèt una la guèrra dubèrta entre França e Espanha.
Aprèp 10 ans de guèrra, França, aligada amb Anglatèrra, ganhèt la batalha de las Dunas, en 1658, e signèt la patz en 1659.
Las negociacions[modificar | modificar la font]
Dins las negociacions per delimitar la frontièra, Luis de Haro, nebot del comte Duc d'Olivares e representant de Felip IV, temptèt de conservar los comtats de Rosselhon e Cerdanha dins la corona. Los negociaires franceses presentèron una linha frontièra fòrça favorabla als seus interèsses, alara que los representants castelhans, ignorants las caracteristicas e costumas d'aqueles defendèron las posicions de Flandra abans de conservar l'unitat territoriala del Principat.
Lo tractat establiguèt que, del comtat de Cerdanha, serián cedits trenta tres vilatges a França. Aqueles foguèron definits en 1660 a la Conferéncia de Ceret e lo Tractat de Llívia delimita definitivament la frontièra nòva entre los territòris de las doas coronas.
Al final, la corona francesa ganhèt los territòris del comtat de Rosselhon (que compren Vallespir, Conflent e Capcir) e la mitat de Cerdanha; Artés, Luxemborg e Flandra. La frontièra amb la corona espanhòla se fixèt doncas fixar mai o mens lo trescòl dels Pirenèus, levat l'enclava de Llívia, e tota la part nòrd-catalana. Los franceses tornèron a Espanha lo Charolais e las conquèstas d'Itàlia.
Lo tractat tanben prevei lo maridatge de Loís XIV de França e Maria Terèsa d'Àustria. Maria Terèsa deguèt renonciar als seus dreches al tròn d'Espanha, en escambi d'una compensacion financièra. Aquela compensacion foguèt pas pagada e foguèt un dels factors que menèron a la Guèrra de Succession Espanhòla, en 1702.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sapiens Sílvia Marimon, Catalunya esquerdada, Barcelona, ed Sàpiens núm. 72, oct 2008 p. 42-45
Bibliografia[modificar | modificar la font]
(ca)* Èrika Serna i Coba, "Aproximació a l'estudi del Tractat dels Pirineus: les conferències de Figueres (1660-1666)", Annals de l'Institut d'Estudis Empordanesos, 21 (1988), 111-134. (ca)* Conselh de la Vila de Puigcerdà del 7 d’agost de 1659 a la Bibliotèca Comtat de Cerdanha


text:
Proumiero travessado de la Mediterragno
Fai tout bèu jus 100 an que Rouland Garros travessavo pèr lou proumié cop la Mediterragno en avioun. Èro lou 23 de setèmbre 1913.
Aquesto annado dóu centenàri, n’an fa uno Annado moundialo Rouland Garros qu’a pèr toco de valourisa la memòri di primadié francés de l’aviacioun e de valourisa peréu l’aerounoutico. Forço païs dins lou mounde participon : Alemagno, Argentino, Austrìo, Belgico, Brasil, Cuba, Espagno, U.S.A., Grando‐Bretagno, Itàli, Meissique, Mounègue, Païs‐Bas, Poulougno e Tunisìo.
En 1909, Blériot avié deja travessa la Mancho en 32 mn. Plus tard travessarien l’Atlantique en 33 ouro mai avans falié passa l’estapo decisivo de la Mediterragno. La proumiero travessado durè 8 ouro e fuguè uno estapo istourico.
Rouland Garros, l’eros d’aquelo aventuro partiguè de Frejus e anè à Bizerto en 8 ouro pas mai, sus un Morane‐Saulnier type H.
Vuei, es enterra à Vouziers dins lis Ardenno, à Sant-More ounte avié toumba en 1918, en pleno glòri. Pèr lou centenàri de sa neissènço, l’ounourèron emé la Courso aerenco de la vaniho à Sant-Danis de la Reünioun, em’un timbre, uno medaio, d’estatuo, de coulòqui, etc.
La travessado de la Mancho pèr Blériot, saludado dins la presso dóu mounde entié, fasié 39 km de long. Au matin dóu 23 de setèmbre 1913, sus l’aeroudrome navau de Frejus, es 800 km d’aigo (leva lou vòu sus la Sardegno) que Rouland Garros anavo assaja de travessa !
I’avié d’óuficié de marino dóu service de l’aviacioun, de matalot, quàuqui courrespoudènt de presso mai bèn gaire de civil, uno souleto femo, soun amigo. Un pichot mounouplan sourtiguè emé l’ajudo dóu mecanician Jùli Hue. En quatre an soulamen, anavon passa de 39 à 800 km, un bèu prougrès !
Aquesto annado dóu centenàri, n’an fa uno Annado moundialo Rouland Garros qu’a pèr toco de valourisa la memòri di primadié francés de l’aviacioun e de valourisa peréu l’aerounoutico. Forço païs dins lou mounde participon : Alemagno, Argentino, Austrìo, Belgico, Brasil, Cuba, Espagno, U.S.A., Grando‐Bretagno, Itàli, Meissique, Mounègue, Païs‐Bas, Poulougno e Tunisìo.
En 1909, Blériot avié deja travessa la Mancho en 32 mn. Plus tard travessarien l’Atlantique en 33 ouro mai avans falié passa l’estapo decisivo de la Mediterragno. La proumiero travessado durè 8 ouro e fuguè uno estapo istourico.
Rouland Garros, l’eros d’aquelo aventuro partiguè de Frejus e anè à Bizerto en 8 ouro pas mai, sus un Morane‐Saulnier type H.
Vuei, es enterra à Vouziers dins lis Ardenno, à Sant-More ounte avié toumba en 1918, en pleno glòri. Pèr lou centenàri de sa neissènço, l’ounourèron emé la Courso aerenco de la vaniho à Sant-Danis de la Reünioun, em’un timbre, uno medaio, d’estatuo, de coulòqui, etc.
La travessado de la Mancho pèr Blériot, saludado dins la presso dóu mounde entié, fasié 39 km de long. Au matin dóu 23 de setèmbre 1913, sus l’aeroudrome navau de Frejus, es 800 km d’aigo (leva lou vòu sus la Sardegno) que Rouland Garros anavo assaja de travessa !
I’avié d’óuficié de marino dóu service de l’aviacioun, de matalot, quàuqui courrespoudènt de presso mai bèn gaire de civil, uno souleto femo, soun amigo. Un pichot mounouplan sourtiguè emé l’ajudo dóu mecanician Jùli Hue. En quatre an soulamen, anavon passa de 39 à 800 km, un bèu prougrès !
Rouland Garros
Rouland Garros èro nascu lou 6 d’óutobre 1888 à la Reünioun, avié dounc 25 an pancaro e èro deja proun couneigu dins lou mounde de l’aviacioun.
Quouro pichot, èro esta abarri dins soun isclo de La Reünioun pièi dins si quatre an, partiguèron pèr Saïgoun que soun paire ié fasié avoucat. Coumencè d’estùdi à Paris mai, malaut grèu d’uno peremounìo, fuguè sougna e sauva à Cano. Countinuè sis estùdi à Niço pièi à Paris avans de voula à Marsiho.
Rouland Garros èro diplouma de HEC. Contro la voulounta de soun paire que lou vesié veni avoucat coume éu, mountè, em’un ami, un coumerce de veituro au pèd de l’Arc de Triounfle : « Roland Garros automobiles – voiturettes de sport ». Mai sa passioun de l’aviacioun lou faguè lèu tout abandouna. Avié descubert lis avioun à-n-un acamp aeren e tant lèu s’èro croumpa uno « Demoiselle Santos-Dumont » pèr aprene à voula tout soulet…
Venguè un dis aviatour li mai coumpli qu’avans meme d’agué soun brevet d’aviatour fuguè engaja dins diferènts acamp aeren ! Fuguè meme engaja pèr de rescontre en Americo ounte capitè proun d’esperiènci (USA, Meissique, Cuba). Eila, fuguè lou proumié de travessa la Rado de Rio de Janeiro, lou proumié de voula au dessus de la séuvo troupicalo e de prene de fotò en reliéu, lou proumié de jougne São-Paulo à Santos em’un sa poustau… e participè à la creacioun de l’aviacioun bresiliano.
Tournè en Franço en 1911. Aqui participè en tóuti li rescontre e multipliquè li sucès. Daverè, pèr eisèmple, tres cop lou record d’autitudo (lou meiour à 5610 m). Es pamens à Marsiho, au Pargue Borrelly, que mai de 100.000 persouno lou badèron dins sis evoulucioun. Aqui tambèn que retroubè soun paire.
Aviatour, mai tambèn grand teinician dóu trop d’energìo e de la qualita de vòu, emé Raymond Saulnier, enventè, un avioun, lou Morane-Saunier type H, que lou devié mena de l’autre coustat de la mar.
L’aviacioun èro pas lou soulet esport que praticavo. Marca au Stade français dins la seissioun de rùbi èro tambèn un ciclisto afouga.
Fréjus, poun de despart
Quouro pichot, èro esta abarri dins soun isclo de La Reünioun pièi dins si quatre an, partiguèron pèr Saïgoun que soun paire ié fasié avoucat. Coumencè d’estùdi à Paris mai, malaut grèu d’uno peremounìo, fuguè sougna e sauva à Cano. Countinuè sis estùdi à Niço pièi à Paris avans de voula à Marsiho.
Rouland Garros èro diplouma de HEC. Contro la voulounta de soun paire que lou vesié veni avoucat coume éu, mountè, em’un ami, un coumerce de veituro au pèd de l’Arc de Triounfle : « Roland Garros automobiles – voiturettes de sport ». Mai sa passioun de l’aviacioun lou faguè lèu tout abandouna. Avié descubert lis avioun à-n-un acamp aeren e tant lèu s’èro croumpa uno « Demoiselle Santos-Dumont » pèr aprene à voula tout soulet…
Venguè un dis aviatour li mai coumpli qu’avans meme d’agué soun brevet d’aviatour fuguè engaja dins diferènts acamp aeren ! Fuguè meme engaja pèr de rescontre en Americo ounte capitè proun d’esperiènci (USA, Meissique, Cuba). Eila, fuguè lou proumié de travessa la Rado de Rio de Janeiro, lou proumié de voula au dessus de la séuvo troupicalo e de prene de fotò en reliéu, lou proumié de jougne São-Paulo à Santos em’un sa poustau… e participè à la creacioun de l’aviacioun bresiliano.
Tournè en Franço en 1911. Aqui participè en tóuti li rescontre e multipliquè li sucès. Daverè, pèr eisèmple, tres cop lou record d’autitudo (lou meiour à 5610 m). Es pamens à Marsiho, au Pargue Borrelly, que mai de 100.000 persouno lou badèron dins sis evoulucioun. Aqui tambèn que retroubè soun paire.
Aviatour, mai tambèn grand teinician dóu trop d’energìo e de la qualita de vòu, emé Raymond Saulnier, enventè, un avioun, lou Morane-Saunier type H, que lou devié mena de l’autre coustat de la mar.
L’aviacioun èro pas lou soulet esport que praticavo. Marca au Stade français dins la seissioun de rùbi èro tambèn un ciclisto afouga.
Fréjus, poun de despart
Lou 22 de setèmbre, arribè en garo de Sant-Rafèu. Fasié un bèu cèu blu, tout èro pàsi. Partiguè l’endeman proun d’ouro pèr èstre segur d’arriba de jour.
Sabèn, bonodi si caièr, tout ço que la niue i’aduguè de chiframen : uno bello aventuro, belèu la disparicioun en mar ; tout acò, perqué ?
Lou 23, s’aubourè que fasié encaro niue. Travessè Sant-Rafèu endourmi e desert e se gandiguè vers la baso de Frejus en s’imaginant coume un coundanna mena au chafaud…
I’avié faugu pensa en tout : dejuna proun mai pas trop, faire mèfi d’èstre bèn tapa e counfourtable. Sus soun coustume de vilo (emé gravato siou-plait !) avié passa de tricot de lano e plusiour espessour de papié journau souto uno coumbinesoun impermeablo e un passo mountagno bèn caud. Verai qu’anavo voula dins lis aire, coume un aucèu sènso plumo, dins (o pulèu « sus ») un avioun dubert en tóuti li vènt ! Passè dos mostro, uno pèr l’ouro franceso, l’autro que marquè miejour au moumen de decoula, acò pèr i’espargna li calcul e saupre lou tèms e lou carburant que ié restavo…
Avans de parti faguè saupre au mounde soun idèio e mandè de telegramo i media.
Avien mes lou mens de pes poussible mai falié pamens 200 l. d’essènci e 60 l. d’òli de langastié, sènso óublida la boussolo… L’aparèi èro lourd pèr decoula. Mai à 5 ouro 47, èro fa, s’envoulavo . 7 ouro e 53 mn plus tard, èro à Bizerto !
En routo, avié subi dos pano de moutur, proche la Corso e sus la Sardegno e quand arribè, avié pas plus que 5 l. d’essènci e ié mancavo un bouloun !…
Rouland Garros countuniè de voula dins l’armado, dóu tèms de la guerro. Après plusiour vitòri, fuguè fa presounié, s’escapè, tournè au coumbat, e après uno darriero vitòri lou 2 d’óutobre 1918, toumbè emé soun avioun, lou 5. Avié pas 30 an.
Pèr travessa l’Atlantique fauguè espera 6 an de mai e la fin de la guerro. En 1919, dous Anglés, Alcock e Brown, capitèron bèn avans Lindbergh.
Vuei, se cercan Rouland Garros sus Internet fau proun trafega pèr trouba l’aviatour que soulet lis image de l’estade e di jougaire de tenis envahisson l’escran ! Rouland Garros, éu, jouguè jamai au tennis… E sa Legioun d’Ounour se l’ameritè !
Peireto Berengier
*+*+*


text:
Orléans est une commune française, du centre de la France, chef-lieu du département du Loiret et de la région Centre-Val de Loire. Orléans est aussi la capitale de l’ancienne province historique de l’Orléanais.
Carte Murale Orleans 92 X 118 cm
Capitale de l’Orléanais, à 115 kilomètres au sud-ouest de Paris, Orléans est située en bordure nord de la Sologne, en bordure sud de la Beauce et de la forêt d’Orléans. Orléans se trouve dans le coude septentrional de la Loire, qui la traverse d’est en ouest. La ville appartient au secteur de la vallée de la Loire situé entre Sully-sur-Loire et Chalonnes-sur-Loire, qui a été classé Patrimoine mondial de l’humanité par l’UNESCO en l’an 2000.


text:
Aguesti dies endarrèr presentàuem es candidatures tàs eleccions municipaus e tath Conselh Generau d'Aran. Ues candidatures damb persones ilusionades, professionaus e valentes que se presenten en aguestes eleccions pr'amor deth sòn compromés damb Aran e es sòns municipis e damb era volontat de ajudar a auançar ath nòste territòri e ara sua gent en aguesti moments tant complicadi.
Era campanha electorau que començarà d'aciu a uns dies serà ben segur ua campanha emocionant e intensa a on, uns e uns auti, auram d'explicar e deféner es nòstes posicions, opinions e accions. Mès non serà ua campanha coma ua auta quinsevolh, sustot peth moment sociau e economic que viuem e calerà hèr a conéisher damb claretat quin Aran volem entàs pròplèu ans, ena mia opinion un Aran mès fòrt e coesionat que pogue afrontar es rèptes d'un futur qu'encara ei incèrt e que requerís de projèctes e accions innovadores e modèrnes que placen definitivament ath nòste país en sègle 21. Pr'amor qu'a arribat eth moment de guardar entà dauant e non entà darrèr, d'apostar per un Aran mès desvolopat e damb majors còtes de benèster entàs sòns ciutadans e ciutadanes.
Seran donques ues setmanes apassionantes a on toti e totes demoram qu'eth respècte sigue, ara fin, peth dessús de tot e qu'aguest país nòste e era sua gent sigue qui en gesque mès beneficiat.


text:
Antòni Bruni d'Entrecastèus
Antòni Raimond Josèp de Bruni, cavalièr d'Entrecastèus (Ais, 1737 – 1793), foguèt un marin provençal qu'explorèt la còsta d'Austràlia del temps que cercava l'expedicion desapareguda de Joan Francés de La Peirosa. Son nom apareis escrich de mai d'un biais. En francés, coma d'Entrecasteaux o Entrecasteaux del nom francizat del castèl qu'i nasquèt. Son pichon nom es Antòni, mas de còps l'apèlan Josèp. Lo nom de familha es Bruni, de còps grafiat Bruny.
Somari
Primièrs ans[modificar | modificar la font]
D'Entrecastèus nasquèt en 1737, dins lo castèl d'Entrecastèus, dins lo departament francés de Var. Dintrèt dins la marina en 1752, e se distinguiguèt dins la batalha de Menòrca, en 1757, contra los anglés. Après d'un afar familial volguèt daissar la marina, mas foguèt nomenat comandant de la flota en Índia, e governador de l'illa de França (uèi Maurici), 1787-1789. En 1791 es nomenat contraamiral.
Viatge d'exploracion[modificar | modificar la font]
Las darrièras nòvas de l'expedicion de La Peirosa èran del 25 de febrièr de 1788. Lo 14 de julh de 1789 aguèt luòc l'assaut a la Bastilha de París. En plena euforia revolucionària l'Assemblada Nacionala carguèt Claret de Fleurieu, que ja aviá organizat lo viatge de La Perosa, que n'organize un autre per sa recèrca.
D'Entrecastèus foguèt lo comandament d'una expedicion per inspectar las còstas de Nòva Olanda (Austràlia) e seguir la rota prevista per La Peirosa. Los vaissèls son doas gabarras armadas en fregatas: La Recherche («la recerca»), amb Hesmivy d'Auribeau coma luòctenent, e l'Esperance («l'esperança») amb Huon de Kermadec coma capitani e Denis de Trobiand coma luòctenent. La rèsta de l'equipatge compren lo cavalièr de Rossel, encargat de las observacions astronomicas e qu'acabarà d'escriure lo raconte del viatge; l'idrograf Beautemps-Beaupré, que faguèt las mapas d'Austràlia, e lo naturalista Oto de La Bilhardièra.
L'expedicion partiguèt de Brèst, lo 29 de setembre de 1791, e en arribant a Ciutat del Cap recebèt una informacion que s'èran vist d'indigènas a las illas de l'Amiraltat amb d'unifòrmes franceses. Entrecastèus arribèt en Tasmania lo 20 d'abril de 1792. Fins al 28 de març, van explorar e cartografiar l'illa que ja èra estada descobèrta per l'anglés Tobias Furneaux, en 1773. D'Entrecastèus descobriguèt que la còsta sud-èst èra devesida en una segonda illa, que nomenèt illa de Bruni, separada pel canal d'Entrecastèus. Las mapas que ne faguèt Beautemps-Beaupré decidiguèron mai tard los angleses a colonizar la còsta sud-èst de l'illa fondant l'actuala capitala Hobart. La Bilhardièra descobriguèt de nòvas espècias d'eucaliptus que s'adaptaràn ben a Euròpa.
En Sortissent de Tasmania, los vents los portèron fins a la Nòva Caledònia, descobèrta per James Cook, ont explorèron tota la còsta oèst qu'aviá pas vist Cook. Los escuèlhs los empachèron de desbarcar e contunhèron per las illas Salamon e la Nòva Irlanda fins a arribar a las illas de l'Amiraltat. Durant tres jorns explorèron las illas mas trobèron pas cap unifòrme francès. Decidiguèron d'anar fins a la colonia olandesa de l'illa Ambon per cargar de viures.
Tornèron a Tasmania en seguissent la còsta oèst d'Austràlia ont descobriguèron l'archipèla Recherche e los scientifics trobèron de nòvas espècias dins la flora e la fauna. Arribèron en Tasmania lo 21 de genièr de 1793, lo meteis jorn que a París lo rei Loís XVI èra decapitat.
En camin per Tonga, trobèron las illas Kermadec que nomenèron amb lo nom del capitani de l'Esperance, que moririá dos meses pus tard. A las illas de Santa Cruz trobèron una illa nòva que nomenèron illa de la Recherche. És justament Vanikoro ont s’èra naufragat La Perosa. Seguisson buscant per les illas Salamon i les Louisiade fins que abandonen la recèrca.
Epilòg del viatge[modificar | modificar la font]
Lo 20 de julhet de 1793 mòrt d'Entrecastèus d'escorbut i dissentariá. Auribeau es pren en carga lo comandament e Rossel es lo novèl cap de l'Espérance. Quand l'expedicion èra a partir de Brèst, en plena revolucion francesa, l’equipatge èra devesit entre monarquics e republicans. A la mòrt dels dos capitanis, la situacion s'agreuja. Al arribar a les colonias neerlandesas recebon la notícia de la proclamacion de la republica. Auribeau vòl pas tornar en França, demanda la proteccion dels olandeses e los revolucionaris l'acusan de traïson. Lo 23 d'agost se morís Auribeau e l’equipatge se’n tòrna en França en diferents vaissèls franceses o olandeses. Rossel es apreissat pels angleses que còpian las mapas d'Austràlia.
La Bilhardièra publica, en 1799, la Relation du voyage à la recherche de La Pérouse, amb un especial interès pels resultats dels naturalistas. El 1807, Beautemps-Beaupré publica l'Atlas du Voyage de Bruny-Dentrecasteaux, e Rossel, liberat pels angleses, publica lo relat oficial del viatge, en 1808.
Rota del viatge[modificar | modificar la font]
- Brèst, França, el 29 de setembre de 1791.
- Ciutat del Cap, 17 de genièr de 1792.
- Tèrra de Van Diemen (Tasmania), 20 d'abril a 28 de març.
- Illa dels Pins i Nòva Caledònia, 17 de junh.
- Illas Salamon
- Nòva Irlanda e Illas de l'Almiraltat, a l'Archipèla de Bismack, 26 de julh.
- Ambon, 6 de setembre a 13 d'octobre
- Tasmania, 21 de genièr a 27 de febrièr de 1793.
- Nòva Zelanda, illas Kermadec, Tongatapu
- Nòva Caledònia, 21 d'abril a 9 de mai. Mort Huon de Kermadec.
- Illas Santa Cruz, 19 de mai
- Salomon, Louisiade
Vaissèls e equipatge[modificar | modificar la font]
Toponims del viatge[modificar | modificar la font]
Los toponims utilizats en memòria del viatge d'exploracion d'Entrecastèus, e qu’existisson encara e son utilizats uèi, son:
- Illa de Bruny, al sud-èst de Tasmania. En 1918 cambièron Bruni per Bruny.
- Canal d'Entrecastèus, entre las illas de Bruny i Tasmània.
- Esculhs d'Entrecastèus, al nord de Nòva Caledònia.
- Punta d'Entrecastèus, badia Esperance, archipèla Recherche e Parc Nacional D'Entrecasteaux al sud-oèst d'Austràlia.
- Illas Kermadec, al nord de Nòva Zelanda.
- Illas d'Entrecastèus, una d'elas es l'illa de Trobiand, en Papoa-Nòva Guinèa.
I a tanben:
- Una punta d'Entrecastèus dins l'illa d'Amsterdam
- Un riu Dentrecastèus en Tasmània


text:
Primièra Guèrra Punica
La Primièra Guèrra Punica o Guèrra de Sicília foguèt la primièra de las tres guèrras qu'opausèron Roma e Cartage, doas poténcias majoras de Mediterranèa occidentala pendent l'antiquitat. L’adjectiu punic ven del nom Poenici que los romans donavan a sos adversaris, assimilats als fenicians (Phoenici). Aqueste conflit, engajat per lo contraròtle de Sicília durèt 23 ans entre -264 abans JC e -241 abans JC, e foguèt un dels pus longs menats per Roma. Son debanament es conegut pels autos grècs e latins, principalament Polibi.


text:
Consciéncia
La consciéncia es « un dels mòts mai dificils de definir »[1], perque es pas segur que çò que cerca a la comprene, la quita consciéncia, que la rason es una aisina, siá capable de se sasir d'esperela (« lo cotèl pòt pas se copar d'esperel » çò dison los bodistas).
La consciéncia es, al vejaire de qualques filosofias e de la psicologia, la facultat mentala que permet de comprene de biais subjectiu los fenomèns exteriors (per exemple, jos la forma de sensacions) o interiors (estats emocionals, pensadas) e mai generalament la seuna existéncia.
D'un punt de vista etic o moral, es tanben la facultat de destriar lo ben del mal.
Somari
- 1 Polisemia
- 2 Aspèctes
- 3 Istòria
- 4 Caracteristicas
- 5 Teorias
- 6 Religions
- 7 Mèdias
- 8 Bibliografia (fr)
- 9 Notas e referéncias
- 10 Annèxes
Polisemia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de consciéncia pòt èsset destriat en mai d'unas categorias:
- La consciéncia seriá un fenomèn mental caracterizat per un ensems d’elements mai o mens intenses e presents segon los moments: un cert sentiment d’unitat pendent la percepcion per l’esperit o pels sens (identitat del se), lo sentiment qu’i a un reire plan en nosautres que « vei », un fenomèn puslèu passiu e global al contrari de las activitats sonque intellectualas de l’esperit, activas e localizadas, e que son ligadas a l’accion (per exemple la projeccion, l’anticipacion, l’istòria, lo temps, los concèptes..). La consciéncia es « çò que vei » sens s’assimilar a çó qu'es vist, es çò qu'intègra a cada instant creant de relacions establas entre las causas, a l'imatge dels malhums neuronals. La consciéncia es un luòc abstrach, perque impossible de localizar endacòm dins lo còs, qu'aparéis a cada instant al moment exactament ont fusionan las percepcions dels sens e de l'esperit, l’ecran sus que se debanan totas las activitats intellectualas de l’esperit, en granda partida imaginàrias (las representacions mentalas: consciéncia del mond, dels autres, del ièu..) mas eficaças a lor mena, coma la vida emocionala.
- La consciéncia morala, respècte de las règlas d'etica, sens unic del tèrme fins al Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
- La consciéncia coma substrat de l'existéncia, dins qualques concepcions de la espiritualitat.
Representacions[modificar | modificar la font]
Lo sens primièr la definís coma çò que permet una representacion, quitament fòrça simplificada, del mond e de reaccions al respècte d'aquel. Es alara question de « consciéncia del mond ». Es aquela qu'es evocada dins las expression coma « pèrdre consciéncia », o, al contrari, « prene consciéncia ».
Pels umans, las recercas recentas sus mai d'un periòdes de l'istòria mòstran l'importança del concèpte de representacion: Vejatz per exemple Georges Duby (sus la bassa Edat Mejana), Jean Delumeau (sus la Renaissença), e sus un plan mai epistemologic, las recercas de Michel Foucault relativas a l'epistemè. Tanben se pòt evocar lo filosòf alemand Arthur Schopenhauer que consacrèt una granda partida de sa filosofia a l'estudi d'aquela facultat representativa dels animals e, subretot, de l'òme dins son òbra principala e magistrala, Lo mond coma volontat e coma representacion.
La consciéncia es un fach al sens ont Descartes, dins las Meditacions Metafisicas, daissa comprene que l'alma es un rapòrt a se. L'examen de la consciéncia supausa atal lo dobte metodic coma lo biais primièr d'intrar dins un rapòrt a se non eronèu. Dins un sens mai "individualista", la consciéncia pòt tanben correspondre a una representacion, quitament plan simplificada, de la seuna existéncia. Es alara question de consciéncia de se, o de consciéncia reflexiva (en anglés self-awareness). Es atribuida al mens als grands monins ominids coma per exemple los umans, los chimpanzés, los gorillas e los orangotans. Sembla pro rasonable de l'espandre tanben al dalfins e elefants qui dispausan de capacitats cognitivas e afectivas avançadas. La consciéncia dins aquel segond sens, implica aquela del primièr, perque « se conéisser », significa necessàriament « se conéisser al respècte del mond » (e tanben d’autres èssers potencialament dotas de consciénca). Al revèrs lo contrari es disputat.
Formas minimalas[modificar | modificar la font]
Al nivèl de la consciéncia del mond, las causas pòdon se mostrar mai complèxas, en implicant un ensems de fenomèns ligats al contèxte sociologic, politic, economic. Lo gra minimal de consciéncia del mond paréis èsser quand avèm tot simplament quicòm a dire sul mond (la filosofia sap pas dire que que siá per l'ora 2006) sus una consciéncia non observabla per sas manifestacions: « Sus çò que se pòt pas parlar, cal demorar mut[2]. » explia Wittgenstein.
La consciéncia de se, coma la consciéncia del mond es jamai complèta. Una question ne ven - perque totas son incomplètas - es « qual es lo gra minimal de consciéncia de se imaginable ? ». Descartes i respond per son celèbre « Pensi, per consequéncia soi ».
La formula de Socrates, tirada de l'oracle de Delfos: « conei te d'espertu », mòstra qu'una coneissença marrida de se a un impacte sus la coneissença del mond e al revèrs - perque fasèm partida del mond. De fach, la consciéncia de se designa la consciéncia de fenomèns particulars ligat al concèpte de se.
Aspèctes[modificar | modificar la font]
Pluralitat de manifestacions[modificar | modificar la font]
En mai dels dos sens ja vists, lo concèpte de consciéncia a d'autres sens o manifestacions que se pòt destriar, pasmens que dins qualques cases, aquelas diferéncias se fan subretot sul gra:
- La consciéncia coma sensacion: tot èsser dodat de sensibilitat, quitament un sistèma automatic, pòt èsser qualificat, d'un biais, de « conscient » de son mitan, perque respond a d'estimuli; es la nomenada « consciéncia del mond ».
- la consciéncia espontanèa, sentiment interior immediat; d'unes filosòfs de l’Antiquitat (per exemple los Estoïcians) parlan de « tocar interior »[3] (vejatz Qualia);
- Passèm a una estapa superiora, en significant pel mot consciéncia un estat de despèrt de l’organisme, estat diferent del precedent dins aquel sens que compòrta pas de passivitat de la sensibilitat (en anglés, lo mot wakefulness, vigiléncia, alèrta, o awareness); dins aquel sens, i a pas de consciéncia dins l’estat de sòm prigond o dins lo comà;
- Consciéncia de se: la consciéncia es la preséncia de l’esperit a el meteis dins sas representacions, coma coneissença reflexiva del subjècte que se sap percebent. Per aquela preséncia, un individú prend coneissença, per un sentiment o una intuicion interiors, d’estats psiquics que se torna a el coma subjècte. Aquela reflexivitat torna a una unitat problematica del ièu e de la pensada, e a la cresença, tanben problematica, que sèm a l’origina dels nòstres actes; aquel darrièr sens es una coneissença del nòstre estat conscient als primièrs sens. Lo domèni d’aplicacion es pro imprecís e compta de gras: se s’agís d’una consciéncia clara e explicita, los enfants que parlan pas encara possedarián pas la consciéncia dins aquel sens; se s’agís d’un gra mendre de consciéncia, un biais de despèrt a se, alara los enfants pòdon èsser considerats coma conscients mas tanben d'unes animals.
- un autre sens d'un mòt consciéncia foguèt introduch pel filosòf Thomas Nagel: s’agís de la consciéncia per un èsser de çò que fa èsser cossí es.
- la consciéncia coma consciéncia de quicòm (consciéncia transitiva, oposada a l’intransitivitat del fach d’èsser conscient). Aquela consciéncia torna a l’existéncia problematica del mond exterior e a nòstre capacitat de lo conéisser;
- la consciéncia intellectuala, intuicion de las esséncias o dels concèptes.
- la consciéncia fenomenala, coma estructura de la nòstra experiéncia.
- A un gra conceptualament mai alaborada pòt existir o non la « consciéncia morala », definissabla coma la compreneson e la presa en carga per l'individú dels tenents e dona d'actes per la collectivitat e las generacions futuras.
Dins l’ensems d'aquelas distinccions, se cal notar una concepcion de la consciéncia coma saber de se e percepcion sul còp de la pensada, e una autra coma sentiment de se implicant de fondaments escurs e un avenir conscient que son, en general, exclusits de la primièra concepcion. La consciéncia morala, ela, designa lo subjècte del jutjament moral de las nòstras accions. D'aquela consciéncia, se dich als enfants que nos permet de destriar lo ben del mal. Vejatz çaidejós.
Disciplinas concernidas[modificar | modificar la font]
Dins lo lenagatge corrent, lo concèpte de consciéncia pòt èsser oposat a l’inconsciéncia, a l’inatencion, a la distraccion, al divertiment, eca. Quand s'agís de l'estudiar, es subretot la filosofia qu'èra e es concernida. En mai la medecina, l’estudi de la consciéncia tòca d'autras disciplinas, coma la psicologia, la psicanalisi, la psiquiatria, la filosofia de l'esperit e la filosofia de l'accion. Es tanben ligada al Lengatge (verbal o non), donc a la filosofia del lengatge.
Meditacion[modificar | modificar la font]
Los practicants de la meditacion cercan a accedir a una presa de consciéncia (de la consciéncia), veire a d'estats modificats de consciéncia.
La psicanalisi[modificar | modificar la font]
La psicanalisi parla d'inconscient que pòt èsser vist individualament (concepcion de Freud[4]), o collectivament (concepcion de Carl Gustav Jung: inconscient collectiu).
Istòria[modificar | modificar la font]
Existís pas cap de concèpte estrictament comparable a aquel de consciéncia dins la filosofia de la Grècia antica: l'èsser de Parmenides (vejatz Ontologia) poiriá se n'aprochar. Per d'unes autors romans, lo mot latin pren una dimension morala derivada del drech, exprimissent lo fach de se prene d'esperel per testimòni. Foguèt sonque al Sègle XVII que lo tèrme venguèt un fondament de la reflexion sus l’esperit.
Lo concèpte de consciéncia foguèt pas isolat de sa significacion morala sonque a partir de John Locke, dins son Ensag sus l’entendament uman (1689). Abans lo mot consciéncia jamai aguèt lo sens modèrne[5]. Subretot, Descartes l’emplec gaireben jamai[6] dina aquel sens, pasmens se definís la pensada coma una consciéncia de las operacions que se produson en nosautres.
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
La consciéncia presenta de trachs caracteristics que pòdon entre autre inclure: rapòrt a sei, subjectivitat (la consciéncia que l'individú possèda d'esperel es distincta d'aquela d’altrú), l'estructura fenomenala, la memòria, la disponibilitat (o libertat de la consciéncia al respècte dels objèctes del mond), la temporalitat, la selectivitat, l’intencionalitat (tota consciéncia es consciéncia de quicòm, es virada cap a autre causa qu’ela mèsma) e l’unita o sintèsi de l’experiéncia.
Consciéncia de se[modificar | modificar la font]
La consciéncia s’acompanha de sovenirs, de sentiments, de sensacions e de saber que tornam cap a una realitat interiora que nomemam ièu. Aquela consciéncia es nomenada consciéncia de se, e es estructurada per la memòria e l’entendement. Es dins aquel sens una unitat sintetica sosjacenta a totes los nòstres comportaments volontaris. Los elements que conten, sovenirs, sentiments, jutjaments, dependent d’un contèxte cultural, çò que fa de la consciéncia de se una realitat empirica cambiadisa e multipla. L’unitat e la permanéncia del ièu son donc pas garantidas per l’unitat, benlèu sonque nominala, de la consciéncia.
Lo cogito cartésien tend a exprimir l'estat de consciéncia de se que s'exprimís. D'autre biais, lo subjècte, dich « Ièu », exprimís una consciéncia del ièu (Ego), en tèrmes de saber (rasonament - entendement). Lo « Pensi » es interactiu. Implica e necessita, per èsser exprimit, la consciéncia de se. La concluson d'èsser poiriá alara paréisser redondante. Pasmens, ven exprimir l'estat e la relacion sensitiva. Pensi, per consequéncia soi pòt doncas se declinar en Sai que sentissi per consequéncia existissi.
Rapòrt en primièra persona[modificar | modificar la font]
L’introspeccion es un metòde d’investigacion de la consciéncia que ven, mai sovent, la primièra a l’esperit. Es un fach que pensam totes aver un accès privilegiat al nòstre esperit, accés que la consciéncia seriá l’expression. Mas l’investigacion de la nòstra vida mentala es de segur pas sufisenta per bastir una teoria espandida de la consciéncia: « Se pòt pas,disiá Auguste Comte, se mestre a la finèstra per se gaitar passar per la carrièra ». Lo subjècte pòt pas de verai s’observar objectivament perque es a l'encòp l’objècte observat e lo subjècte qu'observa, alara la consciéncia se modifica d'esperela en s’observant. Tota psicologia implicariá donc d’examinar la consciéncia a la tresena persona, quitament se cal alara se demandar cossí es possible d’observar atal la consciéncia dempuèi l’exterior.
L'estadi del miralh (se reconéisser dins un miralh) es sovent, considerat coma una estapa essenciala de la consciéncia de se, reservat a l'uman. Mas s'aquel estadi es atench vèrs l'edat d'un an e mièja o dos ans per l'òme, de chimpanzés experimentats, d'autres grands monards, elefants, dalfins, papagais e agaças, son capables de se reconéisser dins un miralh, coma o mostrèt lo tèst del miralh en etologia[7].
Corrent[modificar | modificar la font]
L’idèa de consciéncia pausa lo problèma de l’unitat d’un subjècte, d’un ièu o d’una consciéncia. Se pòt mai sovent destriar dos tipes d’ipotèsis:
- la consciéncia es l’expression d’una unitat intèrna − lo ièu dins pensi; aquela unitat pòt èsser entendida de diferents biais.
- la consciéncia es pas qu’un ligam d’agregats d’impressions (Hume) que pòt èsser descricha coma una seguida mai o mens coerenta de recits sus un subjècte sunque virtual − lo ièu. Atal, « quand las meunas percepcions son apartadas per un temps, coma per un sòm tranquil, tot aquel temps ai pas mai consciéncia de ièu e se pòt dire vertadièrament qu’existissi pas » (Hume, Tractat de la natura umana, I). Segon aquela tèsi, lo ièu es autre.
Consciéncia del mond exterior[modificar | modificar la font]
Segon Husserl, que torna sus un concèpte medieval, tota consciéncia es consciéncia de quicòm. Aquò supausa que la consciéncia siá un esfòrç d’atencion que se concentra a l'entorn d’un objècte. Aquela concentracion es estructurada per l’experiéncia o per de categorias a priori de l’entendement, estructuras que se considèran a vegadas coma los fondaments de tota coneissença del mond exterior. Dins l’idealisme modèrne la consciéncia es tanben la font e l’origina de la sciéncia e de la filosofia.
A la question de saber quinas relacions la consciéncia entreten amb la realitat en general, una descripcion fenomenologica respond qu'aquela a una estructura espaciala e temporala, estructura qu'es una organizacion dels concèptes que concernisson nòstre experiéncia del mond e nos meteis coma qu’actors d'aquel mond.
Consciéncia morala[modificar | modificar la font]
Es lo sens primièr del mot « consciéncia », encontrat dins Ciceron e Quintilian, e que, dins la lenga francesa, demora sens concurréncia fins al Sègle XVII. La consciéncia psicologica es sovent evocada coma una « lutz », la consciéncia morala coma una « vòtz »: se la primièra « esclaira », la segonda « parla ». La consciéncia morala designa en efièch lo sentiment interior d’una norma del ben e del mal que « ditz » cossí apreciar la valor de las conduchas umanas, que sián dels nòstres o d'aquelas d’autrú. Es tanben lo demòni que Socrates seguissiá e que lo mena cap a èsser condamnat per la ciutat.
Rousseau[modificar | modificar la font]
Aquela « vòtz » de la consciéncia, qui se fa entendre dins l’individú es pasmens, segon Rousseau, la mèsma dins tot òme. Malgrat la diversitat e la variabilitat de las mòrs e de las coneissenças, es « universala »: es per cadun dels individús la « vòtz de la natura », perque segon Emili: « pasmens se las nòstras idèas nos venon de l'en defòra, los sentiments que los aprecian son en dedins de nosautres, e es pas que per eles que coneissèm la convenéncia o disconvenéncia qu'existís entre nosautres e las causas que devèm respectar o fugir » (Emili, Libre IV).
A biais d'un instincte, mas pasmens signe de la nòstra libertat, jamai s'engana, a la condicion que siá vestadièrament escotada: « Consciéncia ! Consciéncia ! Instincte divin, immortala e celèsta vòtz; guida segur d’un èsser ignorant e barrat, mas intelligent e liure; jutge infalhible del ben e del mal, que fa l’òme semblable a Dieu, es tu que fa l’excelléncia de sa natura e la moralitat de las seunas accions; sens tu sentissi pas res en ièu que m’auça aldessús de las bèstas, que lo triste privilègi de me pèrdre d’errors en errors esperant l’ajuda d’un entendement sens règla e d’una rason sens principi » (Emile, Liure IV).
Alain[modificar | modificar la font]
Segon Alain, la consciéncia es « lo saber s'entornant cap a el meteis e prenent per centre la quita persona umana, que se soma de decidir e de se jutjar. Aquel movement interior es dins tota pensada; perque aquel que se dich pas fin finala: « de que me devi pensar? » pòt pas èsser dich pensaire. La consciéncia es totjorn implicitament morala; e l’immoralitat consistís totjorn a voler pas pensar que pensam, e a remandar lo jutjament interior. Verai que se nomenan inconscients aqueles que se pausan pas cap de question d’espereles cap a espereles ».
Per Alain, donc existís pas de morala sens deliberacion, nimai de deliberacion sens consciéncia. Sovent la morala condamna, mas quand aproba, es encara al tèrme d’un examèn de consciéncia, d’un retorn sus se de la consciéncia, de biais que « tota la morala consistís a se saber eseprit », es a dire « obligat absoludament »: es la consciéncia e sonque ela que nos ditz nòste deber.
Origina de la consciéncia morala?[modificar | modificar la font]
La question demora pasmens de saber quina origina atribuir a la consciéncia morala. Perque se per Rousseau « los actes de la consciéncia son pas de jutjaments, mas dels sentiments »(ibid.), venguèt diferent per Kant, que considèra al contrari la consciéncia morala coma l’expression de la rason practica − e encara mens per Bergson, que vei en ela lo produch d’un condicionament social, o per Freud, que la situa coma l’eritièra dirècta del subreièu (Lo Malaise dins la cultura, VIII).
Teorias[modificar | modificar la font]
Las questions de saber çò que caracteriza la consciéncia, quinas son sas foncions e quins rapòrts entreten amb ela meteisa prejutjan pas necessàriament de l'estatut ontologic qu’es possible de li donar. Se pòt, per exemple, considerar que la consciéncia es una partida de la realitat que se manifesta dins d'estats de consciéncia tot en essent mai qu’una simpla abstraccion producha amb l’adjectiu « conscient ». Aquela tèsi realista (al sens de la filosofia medievala, veire Realisme e nominalisme) a pas pro de defensors ara. L’una de las rasons n'es que l’investigacion sonque descriptiva fa pas necessària aquel genre d’ipotèsis realistas.
- La consciéncia s'estudia per sas manifestacions. Una escòla de pensada, lo comportementalisme, se prepausa de mai estudiar sonque aquelas manifestations, sens cercar a pausar l'ipotèsi d'una consciéncia fondamentala e plan dificila de definir.
- Dualisme
- Fisicalisme
- La consciéncia del punt de vista materialista
- L’apròche de Timothy Leary amb lo seus 8 circuits.
- La consciéncia conscienta d'ela mèsma que testinònia l'escrivan Stephen Jourdain.
- Autras teorias cognitivas (Douglas Hofstadter, Daniel Dennett, Antonio Damasio, Gerald Edelman, Giulio Tononi).
- Las teorias quanticas de la consciéncia de Roger Penrose (1989, 1994) e Stuart Hameroff (1998).
e tanben d'apròches totalament fisicas, coma aquela de Jean-Pierre Changeux, segon que los percèptes e los concèptes constituisson d' entitats fisicas se tradusent per de connexions fisicas e logicas de neuròns, que vòl se metre en evidéncia; es ja lo cas pels percèptes.
Lo concèpte de consciéncia es donc pas mai utilizat sonque per la filosofia o la psicologia, de cercaires d'autras disciplinas coma la sociologia o l'antropologia s'interessan a aquel concèpte en li donant d'autres sens, dempuèi sovent de resultats d'enquèstas o d'observacions dirèctas e participantas. Per exemple, de cercaires jos la direccion d'Alfredo Pena-Vega e de Nicole Lapierre estudièron l'emergéncia d'una consciéncia europèa per de joves vivent en Peitau-Charantas.
Religions[modificar | modificar la font]
Cristianisme[modificar | modificar la font]
L'enciclica Veritatis Splendor de Joan Pau II (1993) dona una granda importança a la consciéncia dins la recerca de la vertat: « Lo drech a la libertat religiosa e al respècte de la consciéncia dins sa caminada cap a la vertat es totjorn mai sentit coma lo fondament dels drechs de la persona considerats dins lor ensems »[9].
Bodisme[modificar | modificar la font]
La filosofia bodica estudia tanben la consciéncia, vijñāna e n'analisa las diferentas formas e foncions. S'agís alara de l'un dels constituents de la persona, skandhas, distincte de la percepcion, samjñā; pasmens, se vijñāna se traduch per consciéncia, e que lo tèrma designa plan una coneissença, lo concèpte bodista cobrís pas exactament la consciéncia atal qu'es tematizada dins la pensada occidentala.
Indoïsme e vedisme[modificar | modificar la font]
Pendent los sègles, la consciéncia foguèt pas definida sistematicament del meteis biais dins lo joscontinent indian. La nocion de « consciéncia pura » dins las teorias derivadas dels tèxtes del vedisme e de l'indoïsme, es coma un « estat liberat », liberat del karma, liberat del samsara. Se pòt comprene coma un substrat de l'existéncia individuala. Per d'indoïstas, mai lo camin del iogí avança dins la meditacion, mai sa consciéncia ven granda. Lo problèma de la dualitat de l'univèrs entre l'individual e lo Tot: es a dire Dieu se pausa atal[10]. La Mandukya Upanishad dona quatre estats de consciéncia: despèrt, dorment, somiant e n'essent pas qu'un amb lo Brahman[11].
Mèdias[modificar | modificar la font]
De representacions allegoricas e mediaticas de la consciéncia son referenciats dins la mitologia, la literatura e le cinèma.
Cinèma[modificar | modificar la font]
- Jiminy Cricket, un criquet, qu'es la consciéncia de Pinocchio dins lo film d'animacion de Walt Disney (1940), adaptat del conte per enfants de l´escrivan italian Carlo Collodi.
Literature[modificar | modificar la font]
Crime e Castig de Fiodor Dostoievskii evòca una fòrma d'autojustícia. La punicion qu'infligís la consciéncia de Raskolnikov a el meteis es pièger que la preson o lo camp de trabalh.
Lo castig vertadièr de Raskolnikov es pas lo camp de trabalh qu'es condamnat, mas lo torment que sofrís tot lo long del roman. Es lo meteis tèma qu'abòrda Victor Hugo dins son poèma La Consciéncia amb l'idèa qu'escapam pas a sa consciéncia.
Minos que jutja Socrates simboliza en partida la consciéncia dins « sòmis d'un pagan mistic » de Louis Ménard.
L'uèlh de Caín, dins « La Consciéncia » de Victor Hugo, poèma publicat dins La legenda dels sègles[12].
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Henri Bergson, Essai sur les données immédiates de la conscience
- Henri Bergson, "La conscience et la vie" in L'énergie spirituelle
- Michel Bitbol, Physique et Philosophie de l'Esprit, Champs-Flammarion, 2005.
- David Chalmers, The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory (1996). Oxford University Press. hardcover: ISBN 0-19-511789-1, paperback: ISBN 0-19-510553-2
- Antonio Damasio, Le sentiment même de soi
- Antonio Damasio, Spinoza avait raison
- Jean Delacour, Conscience et cerveau
- Daniel Dennett, La Conscience expliquée
- Natalie Depraz, La conscience. Approches croisées, des classiques aux sciences cognitives, Armand Colin, 2001 (ISBN 2-200-26370-8)
- Descartes, Discours de la méthode
- Descartes, Méditations métaphysiques
- Descartes, les Principes de la philosophie
- Gerald Edelman, Giulio Tononi, Comment la matière devient conscience
- Gerald Edelman, Plus vaste que le ciel, 2004
- Maurice Halbwachs, Les cadres sociaux de la mémoire, Paris, 1926, Albin Michel (nouvelle édition).
- Maurice Halbwachs, La mémoire collective, Paris, 1950, Albin Michel (nouvelle édition).
- Laurent Fedi (2008). Piaget et la conscience morale. PUF, Paris. (ISBN 978-2-13056-725-7)
- Sigmund Freud:: L'interprétation des rêves (1900), PUF 2005, (ISBN 2-13-052950-X) (notamment dans le chapitre VII)
- Daniel Heller-Roazen, Une archéologie du toucher (2012), Le Seuil, Paris
- Kant, Critique de la raison pure
- Kittsteiner, Heinz D. La Naissance de la conscience morale, Paris: Cerf, 1997 traduit de l'allemand par Jean-Luc Evard et Joseph Morsel.
- Leibniz, Nouveaux essais sur l’entendement humain
- Locke, Essai sur l’entendement humain (en particulier le chapitre 27. Voir John Locke, Identité et différence. L’invention de la conscience. Présenté, traduit et commenté par Étienne Balibar. Seuil, Paris, 1998. Voir aussi "Identité et différence selon Étienne Balibar", par Françoise Badelon, in Multitudes, mis en ligne le 21 juin 2003)
- Philip Low, Déclaration de Cambridge sur la conscience
- Alfredo Pena-Vega, Nicole Lapierre, Julien Lefour, Jennifer Vincent, L'émergence d'une conscience européenne chez les jeunes. Enquête en Poitou-Charentes, Poitiers, Atlantique éditions, juin 2009, (ISBN 978-2-911320-36-1). (en) Alfredo Pena-Vega, Nicole Lapierre, Julien Lefour, Jennifer Vincent, The emergence of European awareness among young people. Survey in the Poitou-Charentes region, Poitiers, Atlantique publishing, juin 2009, (ISBN 978-2-911320-36-1).
- Stéphane Sangral, Ombre à n dimensions, Éditions Galilée
- John Searle, le mystère de la conscience, Éditions Odile Jacob, 1999, ISBN 978-2738107466. Réflexion sur les conceptions concernant la conscience de Francis Crick, Gerald Edelman, Roger Penrose et Daniel Dennett.
- Spinoza, Éthique
- Rudolf Steiner, Philosophie de la liberté traduit de l'allemand par Jean-Luc Evard et Joseph Morsel.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)André Comte-Sponville, Dictionnaire philosophique, PUF, 2001, p. 127
- ↑ Ludwig Wittgenstein; Tractatus logico-philosophicus trad (fr)Gilles Gaston Granger|G. G. Granger, ed Gallimard, 2001, isbn 978-2-07-075864-7, p.112.
- ↑ (fr)Une archéologie du toucher Daniel Heller-Roazen, Sueil, 2011
- ↑ (fr)Sigmund Freud: Métapsychologie, Ed.: Presses Universitaires de France, 2010, ISBN 2-13-057957-4
- ↑ John Locke ((fr)trad. e dir. Etienne Balibar), Identité et Différence : L'Invention de la conscience, Seuil, 1998
- ↑ Vejatz (fr) Natalie Depraz, La conscience. Approches croisées, des classiques aux sciences cognitives (cf. Bibliographie), ch.1, § 1.3, ont recensa los (fòrça escaças) occurréncias dins Descartes dels tèrmes conscientia, conscius esse, e conscience en francés; ne conclutz que « avèm mens afar a una filosofia de la consciéncia qu'a una filosofia de la veritat solida e del fondament (…) ».
- ↑ www.arte.tv, Documentari de Volker Arzt e Immanuel Birmelin (Allemagne, 2006, 2x43mn), Arte difusat lo 5 desetembre de 2006
- ↑ (en)What is consciousness ?
- ↑ Joan Pau II, Veritatis Splendor, n° 53 , en linha sul site del Vatican
- ↑ (en)Dictionnary of Hinduism par W.J. Johnson publicat per Oxford University Press, pagina 86, ISBN 9780198610250
- ↑ (en)The A to Z of Hinduism per B.M. Sullivan publicat per Vision Books, paginas 56 e 57, (ISBN 8170945216)
- ↑ (fr)La Conscience (Victor Hugo)


text:
Guipuscoa
Guipuscoa (Guipuscoa en francés, Gipuzkoa en basco, Guipúzcoa en espanhòu) qu'ei un parçan deu Bascoat.
Administrativament, qu'ei un "territòri istoric" dens la Comunautat Autonòma Basca e ua província d'Espanha.
La capitau qu'ei Sent Sebastian (Donostia en basco).
Los sons abitants que son los guipuscoans.
Qu'ei bordada per Biscaia (oèst), Alaba (sud), Labord e la Comunautat Forala de Navarra (èst) e peu golf de Gasconha (nòrd).
Ua part important de la populacion de la còsta orientau (Hont Arràbia, Sent Sebastian, Passatge) que parlava l'occitan gascon enqüera a la fin deu sègle XIX.
Heraudica[modificar | modificar la font]
Los arbos e la mar qu'arrepresentan lo litorau e l'interior (tres arbres peus tres territòris qui constitueishen Guipuscoa). Los gigants o titans qu'evocan probablament la tradicion deus jentilak (personatges de la mitologia basca qui simbolizan lo pòble basco precrestian). Los canons e lo rei qui porta l'espasa que desapareishón en 1979.


text:
Se cal remembrar aquí una evidéncia : dins son libròt La langue occitane (1963), nòstre amic Pèire Bèc s’èra estacat a descriure las caracteristicas teoricas de cada varietat de l’occitan, e doncas de l’occitan gascon. Aital : filha → hilha, flor → hlor ; luna → lua, esquina → esquia ; rasim → arrasim, riu → arriu ; bèl → bèth, bèla → bèra ; camba → cama ; tondre → tóner ; quatre → qüate ; quand → qüan ; sal → sau. Mas cal saber que totas aquelas realizacions non son generalizadas sul territòri, que se ditz plan mai la flor que non pas la hlor, que hrièsta es una curiositat d’un canton dels Pirenèus a costat de finèsta / finèstra, que se ditz tanben rasim, luna, esquina sus de zònas fòrça importantas del nòrd e de l’èst… E enfin qu’aquelas caracteristicas tipicas de l’occitan gascon non afèctan que los mots de formacion populara, los estabilizats al començament del segond millenari. Los mots de formacion sabenta son e devon èsser los meteisses dins totas las varietats de l’occitan, e non pòdon aver, jos pena de farlabica, de prefixes o de sufixes populars.
Adonc, en 2003, l’associacion Per noste publicava lo sieu Dictionnaire français-occitan gascon en dos volumes. Anam evocar sas « causidas » mai significativas perqué es d’aquò que se tracta dins los diccionaris occitans d’après Alibert. Es l’ocasion de notar qu’es el amb Pèire Bèc qu’an normalizada l’ortografia de l’occitan gascon.
Los adjectius epicèns
Los autors nos infòrman que « cet usage se maintient encore fermement pour les trois adjectius annau, noviau, tau (…). Nous avons préféré systématiser la règle et considérer les féminins en -ala comme des formes trop laxistes qu’il vaudrait mieux ne pas recommander (…). L’adverbe de manière en -ment étant formé sur le féminin de l’adjectif (…), il en résulte qu’on doit dire condicionaument (…) et personaument (…) plutôt que condicionalament et personalament ».
En realitat, annau, noviau e tau son coneguts sustot coma epicèns en Bearn, dins d’expressions fossilizadas se ne cresèm Simin Palay : hèsta annau ; missa noviau ; tau maire, tau hilha ; tau causa o tau auta. Mas lo meteis Palay non coneis coma advèrbis qu’annalament, annualament, talament, condicionalament e personalament.
D’adjectius d’aquel tipe, Loís Alibèrt ne dona una lista plan mai longa en « lengadocian » abans d’acabar per « etc. » : castanhal, carral, parroquial, batalha campal, cabra bocal, dent ulhal, fièra carnal, figuièra bancal, figa porcal, figa secal, luna tornal, pèira frejal, pruna beral, tèrra fromental, teula canal, tripa culal. Ajusta que lo « femenin sens a a subsistit dins de nombrosas formas mai o mens fossilizadas : noms compausats, noms de lòcs, adjectius substantivats e qualques adjectius isolats ». Per aquò, l’idèa non li venguèt de caravirar la lenga viva en ressuscitant de mòrts, de crear d’advèrbis novèls sus aquestes e d’espandir l’experiéncia als mots sabents.
Es evident al contrari que la tendéncia principala de l’occitan, dins sa diversitat, es de feminizar totes los noms, fins als noms d’ostals (lo Daubèrt, la Daubèrta). Es çò que fa una granda diferéncia amb lo francés. E çò curiós, pauc d’annadas abans la publicacion del « Dictionnaire F.O.G. », lo 8 de març de 1998, una circulara del primièr ministre Lionèl Jospin, « en rason de l’evolucion de la societat », engatjava a « recórrer a las apellacions femininas pels noms de mestièrs, de fonccions o de títols ». Per aquò far, en 1999, la Documentation française publiquèt un « Guide d’aide à la féminisation des noms de métiers, titres, grades et fonctions » redigit jos la direccion de Bernard Cerquiglini.
Mas los autors del diccionnari, reborsièrs que reborsièrs, avián d’autres arguments dins la museta. La caça al femenin contunhava amb los adjectius gascons acabats per « e », aquò a l’usatge - o cal precisar - dels solets Bearneses : « Les adjectifs terminés au masculin par e fermé postonique, comme triste, libre, negre, credible ne changent pas au feminin en Béarn ». Aquí tanben un dobte nos ven perqué la tradicion non pareis gaire anciana : triste e libre son de francismes (per trist e liure) e negre e credible son de mots sabents (remplaçan neir e creseder). E la « a » finala essent prononciada [ə], las confusions son nombrosas dins la paraula correnta.
Mas es encara de segur per esperit de contradiccion qu’escriuràn « quauque » e « *quauqua ». Far lo contrari dels autres.
Alibèrt e AOC : annal, annala ; novial, noviala ; tal, tala ; qualque (epicèn).
Occitan gascon ordinari : annau, annala ; noviau, noviala ; tau, tala ; quauque (epicèn).
Los mots en -aria o -eria.
Los autors son categorics : los mots d’aquel tipe « donnent en languedocien des substantifs en -ariá » (…). En gascon, le même suffixe aboutit à -eria, comme en catalan ».
Totun, las fòrmas en -aria existisson plan en occitan gascon : « Palay sur ce point a été hésitant. Il ne donne souvent que la forme en -eria. Parfois, il donne les deux (argentaria / argenteria ; artilharia / artilheria, etc.). Nous avons fait le choix exclusif (sic) des formes en -eria ».
Avèm doncas en occitan lengadocian, provençal, lemosin, auvernhat, vivaroalpin e gascon per una part : argentariá / argentaria e artilhariá / artilharia, e en gascon « causit » argenteria e artilheria. Per l’Academia occitana, demòra de verificar quina es la fòrma majoritària en Gasconha, e cap de causida non pòt èsser exclusiva.
Lo feminin dels mots sabents en -tor.
Los autors nos rapèlan que dins la lenga parlada se ditz « animator » e « *animatriça » e que L. Alibèrt de son costat preconiza de restablir lo classic « animatritz ». Aquí lor conclusion : « En gascon, le choix n’est pas entre un gallicisme et un archaïsme (sic) inconnu de la langue réelle (sic) ; nous avons une troisième solution : c’est le féminin -tora (par analogie avec le féminin des mots en -dor, a). Or cette solution est donnée par Palay bien qu’avec quelques hésitations, semble-t-il. Mais c’est également la solution constante du catalan ». Aital una « *actora » per una « actritz », una « *adoratora » per una « adoratritz », una « *bissectora » per una « bissectritz », una « cantadora » [doblet de cantaira] per una « cantatritz », una « *directora » per una « directritz », una « *excitatora » per una « excitatritz », una « *generatora » per una « generatritz », una « *institutora » per una « institutritz », una « *locomotora » per una « locomotritz », una « *motora » per una « motritz », una « *mediatora » per una « mediatritz », una « *rectora » per una « rectritz », una « *retardatora » per una « retardatritz »… Lo catalan seriá tan « constant » qu’aquò ? Non ne sèm segurs e legissèm dins los bons diccionaris (-triu = -tritz) : actor / actriu ; adoratriu ; Beatriu ; bisector / bisectriu ; cantatriu ; director / directriu ; excitatriu ; generatriu ; institutor / institutriu ; locomotor / locomotriu ; matriu ; mediatriu ; rector / rectriu ; retardatriu, etc.
E i a d’exemples ont entre « un gallicisme et un archaïsme (sic) » an causit diferentament : la matritz serà la « *matriça » e la cicatritz serà la « *cicatriça ». Lo lector serà benlèu estabosit d’apréner que dins aquela logica la « trobairitz » es venguda la « *trobadora », mas que los amics dels animals siàn rassegurats, la « perditz » demòra « la perditz ». E melhor encara, avèm sauvat « Beatritz ». La páur qu’avèm aguda !
Es vertat que lo sufixe -tritz es rar dins los tèxtes administratius gascons (parlar d’arcaïsme per un sufixe sabent es plan segur una absurditat), mas cal reconéisser qu’es la plaça de las femnas qu’i es excepcionala ; aqueles tèxtes nos esclairan sus lor ròtle quand son presentas, al títol de tutritz, donatritz…
Es vertat que Palay trantalhava, mas èra perqué sabiá qu’aquel sufixe -tora, l’aviá trobat dins lo TDF de Mistral (per l’occitan provençal) e qu’èra una solucion azardosa per corregir aquesta -iça que non voliá pas. Lo mèstre l’aviá manlevat al catalan, qu’el lo deviá al castelhan. Coma o avèm vist, las solucions originalas del catalan son encara representadas per una tièra de mots en -triu.
Mas non bastava d’inventar un sufixe en -tora, caliá encara « farcir » la lenga d’un fum de « ratapenadas » (mots sabents amb de prefixes o sufixes populars) e de neologismes falsament populars :
Lenga parlada : consolator, debitor, distributor, educator, fondator, generator, provocator, senator, reparator, ventilator (feminins fautius en -triça ; de còps le sufixe masculin es tanben francizat en -tur).
S. Palay, Dictionnaire (influenciat per Mistral) : consolator, *consolador ; debitor ; distributor, *distribuador ; educator ; fondator, *fondaire ; generator ; provocator, *provocaire ; senator ; reformator ; reparator, *reparaire (feminins fautius en -tora).
Dictionnaire F.O. gascon : *consolador ; debitor, *deutor ; *distribuidor, *distribuider [lat. distributor] ; educator ; fondator ; generator ; provocator, *provocaire ; senator ; reformator, reparator ; ventilator (feminins fautius en -tora).
L. Alibèrt e AOC (panoccitan) : consolator, debitor, distributor, educator, fondator, generator, provocator, senator, reparator, ventilator (feminin corrèctes en -tritz).
La lenga parlada es sus la bona via, las farlabicas arriban a Palay per Mistral e son confirmadas amb Per Noste.
-ador / -adoira o –ader , adera
Per Alibèrt : « -Ador, -edor, -idor. Cas regim correspondent al latin -torem. Dona de noms d’agents amb los vèrbs de las tres conjugasons. Dins la lenga modèrna es pauc usitat e a una sabor netament arcaïca ». En occitan gascon, coma dins la periferia occitana, son encara plan representats : pescador, caçador, trobador, cantador, etc. En general son remplaçats per las fòrmas equivalentas en -aire : parlaire, dançaire, podaire, cambiaire, etc.
Per Alibèrt encara (occitan general) : « -Ador, -edor, -idor ; fem. -adoira, -edoira, -idoira. Del latin -torius, -toria. Amb los vèrbs, dona d’adjectius verbals que jògan lo ròtle de participis futurs de sens actiu e passiu. Lo femenin regular es en -doira ; cal regetar la forma analogica del masculin en -dora ». En occitan gascon, aquestes sufixes son remplaçats per -ader / adera, -eder/-edera, -ider/idera.
Avèm dreit a d’explicacions. Per dire « Jean ne jette rien, il conserve tout » : « Joan qu’ei hèra *conservador ». E per dire « Jean est conservateur dans un musée » : « Joan qu’ei conservator ». Dins lo primièr cas « *conservador » es un adjectiu mal fargat (una « ratapenada »), dins lo segond « conservator » es un substantiu exacte. Dins « *conservador » vesèm dos problèmas : 1, un mot sabent non pòt aver un sufixe « popular » ; 2, lo sufixe -dor (feminin -doira) es « lengadocian », lo sufixe gascon equivalent es -er (feminin -era). Mas dins lo cas present es impensable d’escriure *conservader.
En mai d’aquò, totjorn amb l’exemple fautiu de « *conservador », aprenèm que « Les mots en -dor ont un féminin en -dora : un cantador, ua cantadora ». Mas aquestes dos mots son de substantius e non d’adjectius coma lo precedent. L’adjectiu mal fargat « *conservador » correspondriá a la règla segonda d’Alibèrt presentada çai-sus, e lo substantiu « cantador » a la règla primièra.
Per èsser clar (lo mot sabent « conservator » es a l’encòp adjectiu e substantiu), podèm dire : « Joan qu’ei conservator (adjectiu) », « Joana qu’ei conservatritz » e « Joan qu’ei (un) conservator (substantiu) », « Joana qu’ei (ua) conservatritz ». Se prenèm un autre exemple mai adaptat (mots populars), direm : en occ. gascon « Joan qu’ei punider ; Joana qu’ei punidera » ; en occ. general « Joan es punidor ; Joana es punidoira ».
Los mots que s’acaban en -òn
Los autors fan valer « la nécessité de mettre un -e final de soutien aux mots terminés par -òn pour la raison qu’il n’existe pas de mots occitans naturels (sic) se terminant par -òn. Dans ces conditions, on écrira afòne, a ; telefòne, etc. Des mots comme *afòn, *telefòn constitueraient en occitan des " monstres " linguistiques ». Coma dison ! De vertat, quand un Gascon ditz que va a Condòm (vila gascona), pronóncia la « m », mas un occitan ordinari que ven de la riba dreita de Garona, aquela « m », la pronóncia « n ». Doncas per aquestes darrièrs, l’afar es reglat e pels autres passar de « m » a « n » non sembla impossible quand sabèm que la majoritat dels Gascons pronóncian la « n » finala : pan, ven, vin, pin, un, caperan, païsan… Mas es vertat que dins lo meteis diccionari, Condòm es notat *Condom.
Es benlèu l’ocasion de rapelar que, quitament aquí ont la « n » finala es amudida, es totjorn prononciada dins los mots sabents : lo mecanician ven crompar lo pa(n).
En resumit, la volontat de singularizar l’occitan gascon dins l’espaci lingüistic occitan es aquí evidenta - coma endacòm mai per l’occitan provençal : tres apaxes d’un costat, tres apaxes de l’autre per far doas règlas generalas -, aquò a partir d’un neobearnés adobat a tusta e busta, al mesprètz de las règlas comunas establidas per Loís Alibèrt e quitament de l’occitan gascon dins son ensemble - l’usatge del « que » enonciatiu en defòra de l’afirmacion -, de causidas arbitràrias - « nous avons préféré » ; « nous avons fait le choix » ; « nous avons une troisième solution »… - generalament catastroficas. Lo problèma màger es qu’aquel diccionari n’a inspirat d’autres e particularament un ont trobam de paginas entièras de rimas en -tora e de « ratapenadas » en -ador, en -ader e en -aire. Son expression literària es a descobrir dins la metalenga del Congrès permanent de la lenga occitana.
J.P.
Un pauc d’occitan gascon.
Guiraut Bedot (Aush 1617 – id. 1692)
L’adieu deu bon temps e l’amorós mau pagat.
Be seratz plan en pena de saber qui jo soi e com m’apèri, si de qüate liuras d’esperit e de jutjament que Prometèu botèc deguens lo mon, quan creèc l’òme, vòste cap non n’a, per lo mens, las tres e mieja. Bèthlèu, quauqu’un d’entre vosauts pensarà que jo soi un navèth Saturn, per çò que hèi nèisher, pertot on vau, un sègle d’aur mes plasent que lo prumèr. Mès non. Aqueth non a pas trobat per ara la hava deguens la còca. Quauqu’aute dirà que jo soi lo mèste deus vents, quan entena ronar mon vente dab mès de violéncia que sas montanhas ; mès aqueth s’i manca tanben coma l’aute. Aqueste creirà que jo soi Cupidon l’ainat, o Narcís lo barbut, òc, diables, òc. L’aute, quan veja mon bèth visatge, serà de la medisha opinion o, per lo mens, assegurarà que si non soi pas Cupidon o Narcís, que cau necessàriament que siai Adònis lo boharòt, o Acís l’encrumit. Minja civasa, compair, non as pas devinat. Jo non soi ni Saturn, ni lo mèste deus vents, ni Cupidon : jo non soi ni Narcís, ni Adònis, ni Acís. Qui soi-jo donc ? Aquò’s a jo a díser e a vosauts a saber. Cap de l’abriòla ! Be’vs cau préner los besicles d’ua filosofia mès relevada que la d’Aristòtel per aver ma coneishença. Cohatz la cama de vòsta curiositat dab la cauça deu respècte, si volètz que’vs dongue la garrotièra d’aqueth mistèri. Jo soi lo venerable (di)Martsgràs, lo caça-mautemps e lo destroça-hame ; jo soi lo dieu de regaudida, pair de la bona vita e de Cupidon, dieu d’amor. No’vs estonetz pas si vau vestit d’aquesta faiçon ; aquò non es pas sense quauque subjècte. Los autes dieus, envejós deu respècte que tots los bons companhons me pòrtan, s’entenen contra jo, e cresen qu’un tan gran nombre d’enemics me haça páur ? Nharga per eths. Jo vòi que tots los qui se daràn l’aunor de m’espiar reconegan a la boha de pòrc que jo pòrti dessús lo cap, que la divinitat de tots los autes dieus amassa non es que vent auprès de la mia ; l’abilhament de pluma qui crobís ma prestança mustra pro que jo’m trufi d’eths, e que la fòrça qu’eths an, non es que pluma auprès de mon poder, e qu’eths son inconstants, pauc assegurats e febles coma la pluma. Lo passament d’irange qui pareish per dessús tot, sur mon gipon, hè véser que coma l’irange non es pas semblable en natura a l’aur, enqüèra que sia semblable en color, atau medish qu’eths s’eis.hòrcen d’imitar los petits accidents de ma divinitat, sense i poder arribar de mila lègas, e de cent mila milions qüate vint sarravanta miliassas a la perfeccion de ma natura. Los còrs d’aucas, qui servishen de botons a mon abilhament, dan a conéguer qu’eths an lo coratge d’aqueth ausèth ; l’ast e la cana de saucissa que jo pòrti au lòc d’ua espasa e d’un braudièr, mustran que totas las armas qu’eths emplegan a sa defensa son rovilhadas coma l’ast, e que jo soi capable de’m des.hèr d’eths, coma d’un tròç de saucissa. Los güants de pèth de cèrvi e las bòtas de pèth de lebrat, hèn véser qu’eths non tròban aute mejan per escapar a ma valentia que de hugir com aqueras duas bèstias, per se sauvar de la man deu caçaire. Cupidon solament, aqueth petit escai de ma bragueta, los hè cagar de páur en las cauças. L’aute jorn, per botada, lo companhon anèc dar dus o tres còps de matràs a Jupitèr, au bèth miei deu bòlo de l’entendement, e lo hèc córrer après ua nimfa com un desesperat.
Mès, a perpaus de Cupidon, quauqu’un me sòrt de díser que mon hilh Bontemps e eth se’n son anats tots dus ajudar ma neboda Golianta, que lo rei de las arèstas, Quaresme, teng assetjada deguens la cosina de mon compair Gòrjalís, senhor de Pòtifresc, e es question d’anar maridar mas fòrças dab las de mos hilhs, e de hèr tan plan que las bòlas de burre qu’aqueth prince magre geta contra mos soldats, se honen a la calor de mon coratge. Jo prègui vòsta cortesia, mentre que jo me’n vau, d’acompanhar de sas pregàrias mas entrepresas, dab promessa qu’après un mes e miei de guèrra, que son quaranta e quauques jorns de mala vita, la victòria serà nòsta, e que l’enemic serà botat en pèças per èster ensepelit deguens dus o tres plats d’ueus, de carnsalada e de cambajon. Après aquò, mos hilhs Bontemps e l’Amor vos tornaràn ténguer companhia.


text:
Biografia
Nasquèt lo 6 d'agost de 1881 dins la vila escocesa de
Lochfield. Estudièt la medecina a la Saint Mary's Medical School de Londres, que ne foguèt diplomat en 1908. Dins aqueste centre trabalhèt coma mètge microbiologista al Departament d'Inoculacions fins a la debuta de la Primièra Guèrra Mondiala. En 1928 foguèt nomenat professor universitari d'aqueste centre d'ensenhament.
Membre de la Royal Society, en 1944 foguèt nomenat
Cavalièr de l'Empèri Britanic pel
rei Jòrdi VI del Reialme Unit. Fleming se moriguèt l'11 de març de 1955 d'un
infart de miocardi a sa residéncia de Londres e foguèt enterrat coma un eròi nacional dins la cripta de la
Catedrala de Sant Pau d'aquela vila.


text:
Ipotèsi documentària
L'ipotèsi documentària es una teoria filologica que prepausa d'aplicar al criticisme textual los primièrs cinc libres de la Bíblia (lo Pentateuc) per demostrar que son fruch de l'union de divèrses tèxtes. Aquela teoria foguèt promulgada per Julius Wellhausen al sègle XIX (epòca del vam del comparatisme) e faguèt fòrça polemica, que ja se contradisá l'idèa que lo creador unic dels libres èra Moïses. De religioses, acceptant la teoria, afirmèron que Moïses èra lo fondatot, inspirat per Dieu per causir los passatges mai pròches dels fachs.
Segon aquela teoria, i auriá quatre fonts diferentas, al vejaire cossí se nomena Dieu o sa postura davant los fachs: la J (ques s'utliza Jahvé), E (Elohim), la P (que soslinha lo ròtle dels prèires) e D (de deuteronòmi). Aquelas diferentas originas explican las repeticions de fragments e las incoeréncias que se tròban dins lo tèxte biblic, abans explicadas solament pel fach que Moïses copiava imperfectament la dictat divina.
La font J[modificar | modificar la font]
La font J nomena Dieu Jahvé (YHVH en ebrièu, que lo tèxt original compren pas las vocalas). Es un dieu força antropomorfic e que complís sas promesas mas se lo pòt convéncer per cambiar d'opinion, coma quand Abraham demanda la cleméncia per Sodoma o Moïses li demanda que perdone los israelitas incrèduls del Exòde. La J indica tanben preferéncia per Judà dins la division del reialme d'Israèl en dos. Sembla èsser la font mai anciana (escricha cap al sègle X AbC) e sonestil es fòrça eloquent, cridant l'emocion del lector. Al respècte del meravilhament, los personatges an de carcteriscas plan umanas e son pas d'eròis, subretot Moïses, qu'apareis coma un intermediari entre Dieu e l'umanitat. Per contra, es la font que fa que los animals parlen, coma la sèrp del Paradís.
Conta l'origina de la Gènesi e s'ocupa de las istòrias que tòca tota la condicion umana, fasent sovent de versions de mites babilonians, coma la Creacion. Explica tanben cossí Isaac coneguèt sa femna e la legenda sus las vilas de Sodòma e Gomòrra, inclusissent lo ròtle de Lòt. Se centra a justificar lo diferent ròtle de las dotze tribús ese basant sus d'istòrias de los sieus fondators, legitimant la dinastia del rei David. Compren tanben la circumcision, que vendrà una nòrma pels josieus. Presenta una fòrta coeréncia tematica.
Sembla qu'aquel tèxt sorgiguèt per unificar diferentas istòrias explicadas oralament a Judà. Son compilador, anonim, èra un prèire aaronita, doncas qu'insistís fòrça dins los simbòls que controtlava aquel grop, coma l'arca d'aliança o lo temple, e menciona pas d'autras tenguts per las faccions rivalas.
La font E[modificar | modificar la font]
La font E nomena Dieu Eloím, que significa tanben poder, e explica que se participa en una manifestacion mejans lo fuòc o los nívols. Apieja Israèl davant Judà e a una fascinacion pels eròis, coma Josué o Efraím, e pels àngels (per exemple a l'escala de Jacòb). Lo caracteristica de Josèp qu'es capable d'interpretar los sòmis e non pas tant sus la relacion amb la femna de Putifar, coma o fa la font J. Son raconta, donc, a de tòcas mai fantasticas que las autras e es pròche dels libres dels profètas. Es datada del sègle VIII aC.
Comença amb la migracion d'Abraam e se centra sul sacrifici d'Isaac, que J gaireben explicava pas (e per contra detalhava las accions d'Isaac adult). Detalha cossí èra la vida en Egipte e la relacion de Moïses amb lo faraon, ont aparéis coma una cap capabla de convocar lo poder divin. Ofrís una version longa dels Detz comandaments e sa transmission pel pòble. Presenta pas que de contradiccions mendres amb J (coma lo nom d'unes personatges segondaris).
L'autor seriá un prèire de Shiloh, e es per aquò la font que dona mai importança a Moïsess, contra Aaron, lo fondator de la faccion rivala (aquela de la font J). Alara explica l'istòria del calici d'aur, un passatge ont Aaron sembla en tolerant amb l'idolatria, o lo punicion de Miriam, la sòrre d'Aaron (perdonada per l'ntercession del quita Moises, que vei afirmada son autoritat pel quita Dieu).
La font D[modificar | modificar la font]
La font D (del deuteronòmi, qu'es la font màger d'aquel libre) foguèt escricha per un sol autor al sègle VI AbC, epòca de l'exili a Babilònia, recamapant d'istòrias precedentas. De criticas creson qu'es benlèu lo meteis autor que lo libre de Jeremias. Conta los fachs en desòrdre cronologic, coma una seria de remembres. L'accent sus la dinastia de governaires e lor legitimitat, se basa sus desir de Dieu. Mòstra l'importança del monoteïsme, que distinguís lo pòble elèit dels vesins. Nomena a Dieu Jahvé p Eloím e mesclant a vegada doas formas per formar "Dieu nòstre senhor".
Comença amb los Detz Comandaments, que vòl insistir sus la lei. Presenta los fachs negatius d'Aaron, coma la font E, mas elimina totas las istòrias de J e de E que poirián dintrar en conflicte amb la situacion del moment. L'estil es aquel d'un predicador e vòl soslinhar l'Aliança facha entre Dieu e lo sieu pòble, loqual a vegada l'oblia e agís pas coma caldriá.
La font P[modificar | modificar la font]
La font P (dels Prèires) es la màger del Levitic. Apieja Aaron, dins una posicion similara a aquela de la J, e destaca lo cambiament de patit de Moïses après davalar de la montanha (que segon qualques traduccions incorrèctas aviá quitament banhas, coma lo demòni). Son estil es racional e compren de longas listas de genealogias que talhan la narracion. Explica pas las istòrias que pòdon metre en peril l'egemonia de Jerusalèm coma vila santa. Detalha los fachs relatius als rituals e la vida vidanta o dels afars practics coma las instruccions per bastir l'Arca de Noè. Ten una version mai esoterica e abstracta de la Creacion e elimina los passatge meravelhosos.
Menciona pas los profètas (que vòl donar l'unica legitimitat per interpretar e predicar als prèires). Aquel fach supausèt que pendent un temps se datèt falsament la font, que sembla èsser del sègle V AbC a causa de l'evolucion de l'ebrièu utilisat. La font P es aquela qu'es escricha per mai gents e ala la data es imprecisa. Tanben, aquel fach explicariá los talhs narratius, que de nòus prèires anèron apondent de leis, costumas e istòrias per justificar un estat de las causas concrètas. Nomena a Dieu Elohim o Lo Shaddai alternativament e destaca los castigs quand los òmes complisson pas las leis.
Union de las fonts[modificar | modificar la font]
Las primièras fonts, J e E, serián estat mescladas dins un estat ipotetic (JE) per jónher las istòrias dels abitants d'Israèl amb aquelas dels de Judà après la casuda del primièr. Coma las istòrias son fòrça complementàrias, lor fusion foguèt simpla e pels punts discordents se dona doas versions o i a d'ensag de justificar (lo punt mai discordent seriá lo sacrifici d'Isaac e foguèt benlèu lo compilador de JE qu'introduguèt l'àngel qu'arestèt Abraam).
Aquela font JE foguèt utilizada per D e P independentament, apondent cadun las istòrias oralas de lo sieu grop sacerdotal. Sembla, per la lenga, que D foguèt compausada en doas estapas (D1 e D2) e mai se los criticas son pas unanims sus aquel punt. La version finala de la Bíblia foguèt la fusion de JE, D, P e unes tèxtes mendres posteriors (sovent designats coma conunt R, pels redactors de la version finala). Aquela fusion es imperfècta e daissa dins la narracion finala de passatges repetius o contradictòris e sembla èsser òbra de divèrsas mans.


text:
Épinal
Épinal es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una vièlha memòria citat per Dom Calmet apren que lo castèl de Épinal, un dels mai ancians de la Gaule Belgica, dominava una vila al nom de Chaumont, Calmonensis, e #que i aguèt destruit aital coma la vila per las Vandales en 406.
Albéric O Ambron los #far alavetz rebâtir, en 431, mas los Barbars los #destruir a nòu l'an 636, de fons en comble.
S'e mai se se viu pas en lo continuament #que ronces e d'espinas, d'ont lo nom de Spinalium #que lududes i aguèt donat a Modèl:La s- per lo sieu restaurateur [[Thierry Ier de Mètz|Thierry Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Mètz]].
Un vieux mémoire cité par Dom Calmet nous apprend que le château d’Épinal, un des plus anciens de la Gaule Belgique, dominait une ville au nom de Chaumont, Calmonensis, et qu'il fut détruit ainsi que la ville par les Vandales en 406.
Albéric ou Ambron les fit alors rebâtir, en 431, mais les Barbares les détruisirent à nouveau en 636, de fond en comble.
Si bien qu'on ne vit dans la suite que ronces et épines, d'où le nom de Spinalium qui lui fut donné au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle par son restaurateur [[Thierry Ier de Metz|Thierry Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Metz]].


text:
1997
Aquesta pagina concernís l'an 1997 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Intrada dau país au sen de l'OTAN.
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Vòte d'una tiera de sancions economicas estatsunidenca còntra Sodan, estat sospichat de sostenir lo terrorisme islamista per Washington. Aquò entraïnèt la division deis islamistas au poder dempuei 1989 entre una ala radicala dirigida per al-Turabi e un grop pus moderat a l'entorn d'el-Bechir.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Vòte d'una tiera de sancions economicas còntra Sodan, estat sospichat de sostenir lo terrorisme islamista.
Peró[modificar | modificar la font]
Crisi deis ostatges de l'ambaissada japonesa de Peró ambé la presa de l'ambaissada per plusors membres dau Movement Revolucionari Tupac Amaru que demandavan la liberacion de plusors presoniers de la guerilha. Après 126 jorns de sètge, lei fòrças perovianas prenguèron lo bastiment entraïnant la mòrt d'un ostatge, de dos soudats e dei 14 combatents de Tupac Amaru. Aqueu succès renforcèt lo prestigi dau president Alberto Fujimori e marquèt la fin dau Movement Revolucionari Tupac Amaru[1].
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Capitada d'una experiéncia sus la fusion termonucleara realizada ambé lo tokamak Joint European Torus (JET) que s'acabèt per la produccion de 22 MJ d'energia e de 15 MW de poissança eissida de reaccions de fusion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Joan Coromines, filològ catalan (n. 1905)
- 8 de genièr - Melvin Calvin, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 10 de genièr - Alexander R. Todd, Baron Todd, quimista escocés, Prèmi Nobel (n.1907)
- 12 de genièr - Charles B. Huggins, fisiologista canadian, Prèmi Nobel (n. 1901)
- 17 de genièr – Clyde Tombaugh, astronòm, responsable per la descobèrta de la planeta nana Pluton (n.1906)
- 19 de febrièr – Deng Xiaoping, revolucionari chinés (n.1904)
- 6 de març - Michael Manley, primièr ministre de Jamaica (n. 1924)
- 7 de març - Edward Mills Purcell, fisician american, Prèmi Nobel (n.1912)
- 5 d'abril - Allen Ginsberg, poèta american (n.1926)
- 17 d'abril - Chaim Herzog, president d'Israèl (n. 1918)
- 21 d'abril - Diosdado Macapagal, president de las Filipinas (n. 1910)
- 21 d'abril - Andrés Rodríguez Pedotti, president de Paraguai (n. 1923)
- 20 de mai - Virgilio Barco Vargas, president de Colómbia (n. 1921)
- 22 de mai - Alfred Hershey, bioquimista american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n. 1908)
- 25 de junh – Jacques-Yves Cousteau, explorator francés (n. 1910)
- 31 de julhet – Bao Dai, ultim emperaire de Vietnam (n. 1913)
- 2 d'agost – William S. Burroughs, escrivan american (n. 1914)
- 4 d'agost – Jeanne Calment, anciana francesa, amb 122 ans d'edat (n.1875)
- 21 d'agost - Misael Pastrana Borrero, president de Colómbia (n. 1923)
- 23 d'agost - John Kendrew, bioquimista britanic, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 1èr de setembre – Diana Spencer, princessa de Galas. (n. 1961)
- 5 de setembre – Agnes Gonxha Bojaxhiu (Maire Terèsa de Calcuta), monja albanesa, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1910)
- 7 de setembre - Mobutu Sese Seko, dictator de Zaire (n. 1930)
- 17 de setembre - Jan Peder Syse, primièr ministre de Norvègia (n. 1930)
- 25 de novembre - Hastings Kamuzu Banda, president de Malawi (n. 1898?)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji, William Daniel Phillips
- Prèmi Nobel de Quimia : Paul D. Boyer, John E. Walker, Jens Christian Skou
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Stanley B. Prusiner
- Prèmi Nobel de Literatura : Dario Fo
- Prèmi Nobel de la Patz : Jody Williams
- Prèmi Nobel d'Economia : Robert C. Merton, Myron Scholes
- ↑ Lo movement semblava totjorn existir a la fin deis annadas 2010 mai son activitat èra marginala.


text:
Sent Pèire de la Fuèlha
Sent Pèire de la Fuèlha[1],[2],[3] (oficialament en francés Saint-Pierre-Lafeuille) es una comuna occitana de Carcin situada dins lo departament francés d'Òlt e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Catús; es ara del canton de Causse et Bouriane (en francés), donc de Causse e Boriana.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=34208
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-saint-pierre-lafeuille.html


text:
Martagny
Martagny en normand (Martagny en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Levrière en prenent la siá font a Bézu-lo-Bòsc, flueix en bas de la municipalitat de Martagny. Los ostals del vilatge s'alinhan la longitud d'una granda carrièra. Caduna possedís una sòla granda parcelle contigua, sovent perpendiculaire dins la carrièra. La municipalitat a dividit dins quartièrs: la Vièlha Verrerie près de la Levrière, la Près del Bòsc, lo Gròs Bouleau e los Deniers la longitud del bòsc de Lyons, lo grand masatge caseriu de la Roja Maire, las Simons entre las Flambantas e Mesnil-jos-Viena... I i aviá un potz communal encara n'activitat l'an 1960, situat a la cœur de la Roja Maire. Un autre mai archaïque se trobava sul camin dels Deniers. Se pòt encara veire traces d'aqueles dos potzes mercés a una plaque pel primièr e als vestigis de l'autre. Un castèl d'aiga se trobava a las Flambantas. #Èsser démoli en setembre 2009.
La Levrière prenant sa source à Bézu-la-Forêt, coule en bas de la commune de Martagny. Les maisons du village s’alignent le long d’une grande rue. Chacune possède une seule grande parcelle attenante, souvent perpendiculaire à la rue. La commune est divisée en quartiers: la Vieille Verrerie près de la Levrière, le Bord du Bois, le Gros Bouleau et les Deniers le long de la forêt de Lyons, le grand hameau de la Rouge Mare, les Simons entre les Flamants et Mesnil-sous-Vienne... Il y avait un puits communal encore en activité en 1960, situé au cœur de la Rouge Mare. Un autre plus archaïque se trouvait sur le chemin des Deniers. On peut encore voir des traces de ces deux puits grâce à une plaque pour le premier et aux vestiges de l'autre. Un château d'eau se trouvait aux Flamants. Il fut démoli en septembre 2009.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge seriá nascut desforestacions successivas. Lo país de Lyons èra essencialament forestal abans la sédentarisation neolític e amb l'usatge del brûlis aparegut, d'après los estudis recents, cap a 8000 ans abans lo nòstre ère #començar la granda desforestació #que pas #cessar practicament pas. La venguda de las Cèltas de contunh la essartage per las ermitas e los fraires agronomes, sovent de tradicion colombanienne cap a la VIIen sègle, an contribuit a la naissença d'espleitacions paysannes. Aqueles pichons ostals o « mansioniles », lotjament de laboureurs situats al mièg d'un camp serián nascuts d'aqueles défrichements. Los Gaulois an possedit aqueles territòris pendent cinc sègles.
Le village serait né des déforestations successives. Le pays de Lyons était essentiellement forestier avant la sédentarisation néolithique et avec l'usage du brûlis apparu, d'après des études récentes, vers 8000 ans avant notre ère commença la grande déforestation qui ne cessa pratiquement pas. La venue des Celtes puis l'essartage par les ermites et les moines agronomes, souvent de tradition colombanienne vers le VIIen siècle, ont contribué à la naissance d'exploitations paysannes. Ces petites maisons ou « mansioniles », logement de laboureurs situés au milieu d'un champ seraient nés de ces défrichements. Les Gaulois ont possédé ces territoires pendant cinq siècles.


text:
1601
Aquesta pagina concernís l'an 1601 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Russia[modificar | modificar la font]
Acomençament d'una famina fòrça grèva que durèt fins a 1603.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Premier incendi d'Edo que foguèt totalament destrucha per lo fuòc. Aquò èra lo començament d'una lònga seria de catastròfas similaras (incendis d'Edo).


text:
Ashkenazim
Leis ashkenazim (ebrieu: אשכנזים) son lei jusieus venent d'Alemanha, de Polonha, de Russia, d'Àustria-Ongria, dau nòrd de França e pus generalament d'Euròpa Centrala e de l'Èst. An una lenga que li es pròpria, lo yiddish, qu'es una lenga derivada de l'alemand enriquida d'emprunts a l'ebrieu, au polonés e au rus. Sa liturgia es probablament influenciada per lei culturas pròchas dins aquelei país. Lo mot d'Ashkenaz designava lei tèrras que s'estendián en delà de Ren donc en Alemanha. Dins leis autors ebrieus de l'Edat Mejana, aquest meteis mot designava lei país germanics e d'Euròpa centrala, tèrras que lei jusieus començavan de s'i installar.
Dins la Bíblia, Ashkenaz designa a l'origina leis escitas e sei país.
Lei populacions jusievas ashkenazís an viscut dins aquestei domenis dempuei lo sègle X. S'estima que leis ashkenazís representavan 3% de la populacion jusieva mondiala au sègle XI.


text:
Alairacs
Alairacs (Alleyras en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Le diccionari Dauzat e Rostaing cita la fòrma del sègle XIII, Alairac. L'etimologia es donc la meteissa que la d'Alairac (Auvèrnhe), vilatge prèp de Lo Monestier de Gaselha, qu'es tanben en lo departament del Naut Léger, Alairac (Carcassés), Aleyrac, Alairac, comuna de Vindrac e Alairac e un vilatjòt de la comuna de Sautairargues, citat en 804 jol nom de villa Alairanicos. L'etimologia es lo nom d'òme latin Alarius o Hilarius ambe'l sufixe -acum[1]; se tractariá donc de la propietat d'un òme d'aquel nom.
En la mitat nord de l'occitan, lo passatge de -ai- pretonic a -ei- es ja realizat al sègle XIV (Alairac (Auvèrnhe) es escrit Aleirac en 1309, totjorn segon lo Dauzat). La terminason -às allòc de -ac se pòt explicar per un càmbiament de sufixe, una fòrma collectiva Alairacs (= los abitants d'Alairac), prononciada Aleirats > Aleiràs, o d'autras rasons. La grafia seriá benlèu Alairacs o Alairàs.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984.


text:
Per Patric
Aviá la pichòta vinha mai polida del canton
L’aimava coma sa filha es aquò d’esser vinhairon
Quand arranquèt totas las socas los uòlhs coflats de tant de plors
La sang de sas mans grafinhadas èra vin de socas d’amor
Pichòta vinha polit rasim dansa la trelha raja
lo vin
La vida es corta lo camin long aquò’s la ròda de las sasons
Deman de matin a sieis oras nos vendran querre per partir
Farem la festa dins la vinha tota la nuòch òc Magali
Metrem la taula e las candèlas ta rauba verda de velòs
Nos aimarem deman a l’auba coma s’èra lo premièr jorn
Vaquí l’Esteve e son cigarro ven aquí siás lo benvengut
Manja un mossel pren-te un seti parlarem quand aurem begut
Jogatz musicians e cantaires tot lo vilatge es convidat
Deman venon los profitaires e lo tonèl l’aurem voidat
A l’auba totes dos s’aimeron tot lo vilatge èra
present
Quand los gendarmes arriveron lo solelh éra naissent
Cadun sentissiá la colera cada man sarrava una man
E un silenci grand cridava çò que segur seriá deman
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Ipnòsi
img
L'ipnòsi es un estat de sòm incomplèt amodat artificialament. L'ipnòsi implica la màger part del temps una persona qu'ipnotiza e un subjècte ipnotizat; existís tanben cas d'autoipnòsi. L'estat d'ipnòsi se caracteriza per:
- una concentracion intensa
- una relaxacion extrèma
- una nauta suggestibilitat
La vision comuna de l'ipnòsi la considèra coma un estat de consciéncia alterada. Poiriá induire de conduitas coma arrestar de fumar, far resurgir de sovenirs inconscients o demesir la sensibilitat a la dolor.


text:
Sent Dionisi
Sent Dionisi o Sant Dionise[1] (oficialament en francés Saint-Dionisy) es una comuna occitana situada dins lo departament de Gard e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (Idebert Exbrayat, "Si la Vaunage m'était contée", Nouvelle Édition, 1992)


text:
Dempuèi la “fin del colonialisme” la democracia es un sistèma de governança al servici dels bandits … Dempuèi la fin del sistèma de la casta a la sang blava, la republica es en man de la casta del productivisme francés, “pur e de soca” (pareis).
Podèm assegurar qu’es parier en Occitània.
Escotatz lo programa :
L’altermondialisme europèu parla de sobeiranetat alimentària, mas concretament es la sobeiranetat dels pòbles sotmetuts qu’es en causa. Es aquò qu’es probat dins aquel programa, un progrmaa que lo sindicat FDSEA-FNSEA-Jeunes_Agriculteurs d’Occitània deuriá escotar en urgéncia. Totas las formacions agricòlas actualas deurián escotar en urgéncia. Lo personal politic de la centralizacion e de la decentrlaizacion tanben, perqué ? Avèm exactament los meteisses fenomèns en Occitània qu’al Malí. Ibrahima Colibalí ne dona la pròba dins lo programa.
Lo famós modèl francés es lo modèl que destrusís Africa, uèi en Occitània ne sèm a vóler zo recuperar la dignitat perduda.
Lo programa es telecargable tota la setmana, e d’escotar en grope, dins los vilatges occitans.
-°-
Coma occitan, soi solidari ambe Eva Joly.
Lo “Français de souche” UMP-NC-ista me fa vomitar, normal vist d’ont son passats per bastir una politica, un castig permanent per Occitània ; entre Fillon e Mitterrand vesi pas de diferéncia :
-°-
nacionalisme de premsa : Marianne2, setmanari antisarkozista e ideologicament similar que Fillon.