text:
Aintzila
Aintzila en basco o Aincille en francés qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici basco qu'ei aintzildar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Sent Joan lo Vielh au nòrd, Zaro au nòrd-oèst, Ahatsa-Altzieta-Bazkazane a l'èst e Ezterenzubi e Eiheralarre au sud.
Que s'i trobava ancianament un espita] peus romius deu Camin de Sant Jaume.
Ua crotz dab ua inscripcion en basco que data de 1691.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una part de las tèrras indivises de Aincille, als costats d'aquelas de las municipalitats de Ahaxe-Alciette-Bascassan, Bustince-Iriberry, Caro, Lecumberry, Mendive, Sants-Texans-lo-Vièlh e Sant-Michel, i aguèt aportat la Mois invalide (de junh)M a la formacion de la municipalitat de Estérençuby[1].
Une partie des terres indivises d’Aincille, aux côtés de celles des communes d’Ahaxe-Alciette-Bascassan, Bustince-Iriberry, Caro, Lecumberry, Mendive, Saint-Jean-le-Vieux et Saint-Michel, fut apportée le Mois invalide (juin)M à la formation de la commune d’Estérençuby[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Ès Article de Estérençuby sul encyclopédie Auñamendi
- ↑ (es) Article d'Estérençuby sur l'encyclopédie Auñamendi


c: text/html

text:
Wingersheim
Wingersheim en alemannisch (Wingersheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Wingersheim se situa al limit Nòrd-Es del Kochersberg pas luènh de Brumath e de Mommenheim. Lo ban communal a traversat al Nòrd pel canal de la Marna al Rhin e la Zorn.
La commune de Wingersheim se situe à la limite Nord-Est du Kochersberg non loin de Brumath et de Mommenheim. Le ban communal est traversé au Nord par le canal de la Marne au Rhin et la Zorn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mai ancianas traces d'aucupacion umana sul ban de Wingersheim remontan a un periòde de l'edat del bronze final. Qualques unas campules de planas de incinération, descobèrtas al començament de la XXen sègle en la sablière Lehmann, permeton de datar aquela preséncia de Protoceltes entre 1000 e 900 ans abans Jesucrist. Lo rite funéraire d'aqueles peuplades consistissiá a incinerar l'o los défunts sus un bûcher, de reculhir los cendres en de pichons gobelets en ceramica biconique a nautor caulet, de metre aquelas gobelets en un autre vas biconique mai grand, de cobrir aquel darrièr d'un couvercle de contunh de l'enterrar dins plena tèrra. Se podiá aital trobar divèrses vasos de totas talhas en una meteissa sépulture.
Les plus anciennes traces d'occupation humaine sur le ban de Wingersheim remontent à une période de l'âge du bronze final. Des tombes plates d'incinération, découvertes au début du XXen siècle dans la sablière Lehmann, permettent de dater cette présence de Protoceltes entre 1000 et 900 ans avant Jésus-Christ. Le rite funéraire de ces peuplades consistait à incinérer le ou les défunts sur un bûcher, de recueillir les cendres dans de petits gobelets en céramique biconique à haut col, de placer ces gobelets dans un autre vase biconique plus grand, de couvrir ce dernier d'un couvercle puis de l'enfouir en pleine terre. On pouvait ainsi trouver plusieurs vases de toutes tailles dans une même sépulture.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
{{Demografia

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Anneville-Ambourville
Anneville-Ambourville es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo senhor d'aquel vilatge #seguir Guillaume lo Conquistador en lo sieu expedicion, #combatre a batalha de Hastings e #recebre de bens en Angleterre.
La municipalitat a constituit per la fusion, en 1975, de Anneville-sus-Seine e de Ambourville.
En 1992, a luòc lo question Kaas.
Le seigneur de ce village suivit Guillaume le Conquérant dans son expédition, combattit à bataille d'Hastings et reçut des biens en Angleterre.
La commune est constituée par la fusion, en 1975, d'Anneville-sur-Seine et d'Ambourville.
En 1992, a lieu l'affaire Kaas.


text:
Fitor
Fitor (en francés: Fitou) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon. Se tròba a la termièra amb Catalonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dins las Corbièras prèp de la mar, sus la linha Narbona - Port-Bou
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'epòca romana, fòrça masatges foguèron bastits sus la Via Dominícia anant d'Espanha a Itàlia seguent las fonts.
Per causa de sa posicion prèp de la frontièra entre Espanha e França, lo vilatge patiguèt mai d'un còp de las invasions.
Toponomia[modificar | modificar la font]
Entre las formas mai ancianas, trobam en latin medieval villa Fictorio en 990 e Castrum de Fitorio en 1271; tanben trobam en lenga occitana Fitor en 1280[1]. Aqueles toponims son ligats al latin fictorium, diminutiu de ficta (Bòrna). Ça que la, existís tanben una autra ipotèsi: que lo nom modèrne venga d'una autra forma diminutiva de ficta: Fictonem. Dauzat e Rostaing [2] mençonan las doas ipotèsis e mai se preferisson la segonda. En tot cas, l'ipotèsi de la forma en -n es contradicha per las atestacions ancianas que semblan de donar sonque de formas en -r, e non pas en -n[3].
Economia[modificar | modificar la font]
La principala activitat economica es la viticultura que las appellacions son: Fitor, Vin de país de las Costièras del Litoral Audés, Ribesaltes
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ [Abat SAVARTÉS] Abbé SABARTHÈS (1912) Dictionnaire topographique du département de l’Aude comprenant les noms de lieux anciens et modernes, París: Imprimerie Nationale; article "Fitou".
- ↑ Albert Dauzat et Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, 2eme édition revue et complétée, Éd. Librairie Guénégaud, 1989, p. 289.
- ↑ [Abat SAVARTÉS] Abbé SABARTHÈS (1912) Dictionnaire topographique du département de l’Aude comprenant les noms de lieux anciens et modernes, París: Imprimerie Nationale; article "Fitou".
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Neuròna
Ua neuròna qu'ei ua cellula hèra ramificada deu teishut nerviós qui pòt arrecéver e mandar senhaus electrics aperats diferéncia de potenciau. Las neurònas que's brancan las uas suber las autas au meian d'ua zòna tanhenta aperada sinapsi.
La neuròna qu'ei considerada com l'element de basa deu sistèma nerviós. Totun, dens lo cervèth deus vertebrats non representa pas sonque detz per cent. La resta qu'ei compausada de cellulas glialas qui lo lor nom que testimonha de la penssada qui non servirén pas sonque de plear lo vuèit deishat per las neurònas. Peu moment, a maugrat qui la sciéncias non las coneish pas precisament cap aute ròtle, que's pensa que la loa foncion e poderé estar mau coneguda.
Somari
Estructura d'ua neurona[modificar | modificar la font]
Ua neuròna que's compausa d'un còs cellular massís on lo nuclèu qu'ei de bon véder, e de ramificacions de duas menas : axòn e dendrita. L'axòn, a bèths còps hèra long, que pòt estar caperat e emparat per cellulas de Schwann qui forman la mielina (alavetz que's dit qu'ei mielinizat) o pas. La termièra enter duas cellulas de Schwann que s'apera lo nòd de Ranvier. L'endom deu nuclèu que pòt estar devut a la grana activitat de sintèsi de la neuròna, qui las soas sinapsis e foncionan mercés a la liberacion massiva de proteïnas aperadas neuromediators La preséncia importanta de reticulum endoplasmic (amb rediculum endoplasmis lis e reticulum endoplasmic granulós, aqueths darrèrs corpuscul de Nissl) que testimònia tanben d'aquesta activitat de sintèsi proteïca. Los cromosòmas que son desplegats en cromatina e que's ved un nucleòl (e, en çò de las cellulas hémias, un corpuscul de Barr qui ei en verat un cromosòma X replegat).
Classificacion de las neurònas[modificar | modificar la font]
Per estructura[modificar | modificar la font]
- Neuròna unipolar
- Neuròna bipolar
- Neuròna mutipolar
Per foncion[modificar | modificar la font]
- Neuròna aferent
- Neuròna eferent
- Interneuròna
Per accion suber las autas neurònas[modificar | modificar la font]
- Neuròna excitanta
- Neuròna inibenta
- Neuròna modulatòria
Per mòda de descarga[modificar | modificar la font]
Briu nerviós[modificar | modificar la font]
Quan la neuròna qu'ei arrepausada (quan cap briu nerviós trauca pas la neuròna) ua diferéncia de potenciau (qu'ei a díser ua diferéncia de cargas electricas) que s'estableish enter lo dehens de la cellula (lo mitan intracellular, e donc lo dehens de l'axòn) e lo dehòra (lo mitan extracellular) mercès a la proporcion d'ions Na2+ (ions sodium, acompanhats dab cargas negativas deus Cl-, ions clorur) e K+ (ions potassium) qui ei mantienguda, a contra briu, per ua pompa actiu (aquò que vòu díser que consoma energia produsida per l'oxidacion de l'ATP). Un briu nerviós que's s'escorreish au long de l'axòn canaus ionics que s'obreishen en tot provocar ua entrada massiva d'ions que crea un potenciau d'accion.
Sinapsi[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la debuta de l'estudi de las neurònas qu'ei mei que mei ligada au nom deu biologista aragonés Santiago Ramón y Cajal qui, mercés a la coloracion argentica desenvolopada peu son rival italian Camillo Golgi, e podó observar e representar ua grana quatitat de neurònas en las identificant com las vias de circulacion deu briu nerviós e en eméter l'ipotèsi de qu'èran ligadas enter elas e que comunicavan amassas, com la loa estructura ramificada e dab contactes mutuaus e podèva har pensar.


text:
L'Eptameron
L'Eptameron qu'ei ua garba de 72 contes escrivuts en francés per la regina de Navarra : Margarida de Navarra. Que ho compausat durant quasi tota la vita de la loa autora, morta en 1549.
Lo quadre narratiu qu'ei lo seguent : 10 personatges que son obligats a demorar a Sarrança (en esperant la bastida d'un pont) per'mor d'ua aigada deu gave qui inonda la ciutat balneària de Cauterèrs. Per passar los temps, que's hican a devisar amassas en se bèth condar istoèras cada dia ; per aquesta rason los personatges que son aperats devisaires (devisants en francés).
Inspirat deu Decameron de Giovanni Bocaccio, l'òbra de Margarida de Navarra que s'ei acabada pas sonque au cap de set dias (e un setanteat de condes puish que lo 8au dia qu'ei incomplet) per'mor la mort la deishè pas acabar los 10 dia e 100 contes.
Mantuns conte que tractan d'infidelitat, sèxe e engana. Qu'inspirèn l'escrivan provençau Joan de Cabanas, com ac con.hessa eth medish dens lo son prològ.


text:
1125
Aquesta pagina concernís l'an 1125 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fin dau conflicte entre lei còmtes de Tolosa e de Barcelona per la senhoriá sus lo Comtat de Provença. Lo fèu foguèt devesit entre un Comtat de Provença — que representava la màger part de la region — sota la direccion de Ramon Berenguièr III de Barcelona e un Marquesat de Provença sota la direccion de Anfós Jordan.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
L'annada foguèt marcada per la participacion a la campanha comuna dei quatres estats latins còntra leis armadas coalizadas d'Alèp, de Damasc e de Homs. S'acabèt per una victòria crosada a Azaz que permetèt ai Crosats de limitar leis efècts de la victòria turca dau Prat dau Sang en 1119.


text:
Bèumont de Valença
Bèumont de Valença (Beaumont-lès-Valence en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Beaumont-lès-Valéncia es limitrophe dins la vila de Valéncia, prefectura de la Drôme, en se situant al sud-es d'aquela.
Beaumont-lès-Valéncia se situa a una altitud compresa entre 135 m e 185 m (lo serral), sus una superficie d'unitat|1761|a {{}}.
La commune de Bèumont de Valença est limitrophe à la ville de Valence, préfecture de la Drôme, se situant au sud-est de celle-ci.
Beaumont-lès-Valence se situe à une altitude comprise entre 135 m et 185 m (le coteau), sur une superficie de 1 761 ha.
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat èra antany telefonada Villa Bellimontis (1226), Castrum Bellimontis a partir de 1397, Belli Puja cap a 1450, Beaulmont de contunh Beaulmont en Valentinoys cap a 1550 e fin finala Beaumont-lès-Valéncia.
E mai se de las rèstas d'una villa romaine del Modèl:IIe sègle dins lo quartièr de Laye pòsca daissar presagiar una aucupacion romaine, cap de inscripcion anciana ven pas confirmar aquela ipotèsi.
La commune était autrefois appelée Villa Bellimontis (1226), Castrum Bellimontis à partir de 1397, Belli Monte vers 1450, Beaulmont puis Beaulmont en Valentinoys vers 1550 et enfin Beaumont-lès-Valence.
Bien que des restes d'une villa romaine du Modèl:IIe siècle au quartier de Laye puisse laisser présager une occupation romaine, aucune inscription antique ne vient confirmer cette hypothèse.


text:
Saint-Pierre-de-Chérennes
Nom desconegut en arpitan (Saint-Pierre-de-Chérennes en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 23 de decembre de 1995, la municipalitat es lo teatre del drama de la secta de la Òrdre del temple solar. 16 personas, #que 3 mainats, ne son brulées al luòc-dich lo Potz del Lunfèrn.
Le 23 décembre 1995, la commune est le théâtre du drame de la secte de l'Ordre du temple solaire. 16 personnes, dont 3 enfants, sont brulées au lieu-dit le Puits de l'Enfer.


text:
Albanie
L’Albanie (en albanês et en albanês tosco Shqipëria, en albanês guègo Shqypnija (lo nom vôt dére en arpitan payis de l’agllo), en aroumen Arbinishia ou Arbinişia, en grèco AλBavίa / Alvanía, en macèdonien AлбaHиja / Albanija) est un payis du ponant de la pèninsula des Balcans u sud-levant de l’Eropa, avouéc una uvèrtura sur la mar Adriatica et sur la mar Ionièna. El at una frontiére u nord avouéc lo Montènègro, u nord-levant avouéc la Sèrbie (Kosovo), u levant avouéc l’anciana Rèpublica yougoslava de Macèdonie et u sud avouéc la Grèce. La capitâla est la vela de Tirana.
Constituâ en tant qu’Ètat a la fin des guèrres balcaniques, en 1913, l’Albanie réste un payis mâl-cognu, du fêt de son isolament politico durent la seconda mêtiêt du XXo sièclo.


text:
La Comunautat de l'anèl
La Comunautat de l’anèl (en anglés The Fellowship of the Ring) es la primièra partida del Senhor dels anèls, roman en tres volums de l'escrivan britanic J. R. R. Tolkien, paregut lo 29 de julhet de 1954 al Reialme Unit.
Somari
Resumit[modificar | modificar la font]
Libre I[modificar | modificar la font]
Lo Libre I comença amb la descripcion del rambalh provocat dins la Comtat amb l'anoncia de la fèsta que se debanará en onor del 111n aniversari de Bilbon Sacquet, un Hobbit, e del 33n aniversari de Frodon, pichon cosin que Bilbon adoptèt. Las aventuras de Bilbon, inabitualas pel pòble casanièr e suau dels Hobbits, fan corrir totas menas de rumors, e n'i a que penson que amaga a çò del un fabulós tresaur. En mai que Bilbon es estonablament conservat per un aujòl centenari. Cadun espèra la fèsta amb tresfoliment, perque manjar, beure e recebre de presents son las activitats preferidas dels Hobbits. Gandalf, masc e vièlh amic de Bilbon, arriba a la Comtat, per se jònher al festenal coma artificièr.
La fèsta es un succès fins a que Bilbon subte desaparesca pendent lo seu discors, qu'utilizèt un anèl magic que fa invisible quin qu'o pòrta pr'amor tornar a çò d'el. Gandalf lo rejònh e Bilbon, que se sentís vièlh, alassat e estranhament estirat, torna partir a l'aventura, com l'aviá decidit abans la fèsta. L'Hobbit daissa enarrièr, amb dificultas l'anèl magic e lèga tot çò que posseda à a Frodon. Frodon, pauc aprèp, s'abriva a çò de Bilbon mas lo seu oncle èra ja partit, Gandalf l’informa de la situacion e li dich de metre l’anèl a l'abric. Gandalf, que s'interrogava sus l'origina vertadièra de l'anèl, e perplèx fàcia a la resisténcia de Bilbon a lo daissar, tanben se n'anèt de la Comtat, mai d'ora que previst, per reglar d'afars.
Avià l'abituda Gandalf de torna discrètament dins la Comtat de temps en temps. Puèi torna pas mai pendent d'ans e Frodon pensa lo veire pas pus. Alara, un jorn, 17 ans aprèp tornèt Gandalf per visitar Frodon e l'informar que fin finala aviá descobert d'ont veniá l'anèl. Verifica çò que descobriguèt traient l'anèl al fuòc, çò que revèla una inscripcion en escritura elfica e en una lenga del Mordor: de segur s'agís l’Anèl Unic, fabregat dins lo Mont del Destin, e apartenent a Sauron, lo mèstre de las tenèbras, qu'i aviá instillat una partida de la seuna poténcia. L'anèl aviá estat pres a Sauron per Isildur, puèi tombat al riu venguèt a Smeagol, membre d'un pòble benleu parent dels Hobbits; Smeagol, demorét plen de remòrs a causa del murtre qu'aviá fach per prene l'anèl e amb la poténcia d'aquel qu'èra vengut una creatura òrra fugissent la lutz, e aviá pres per nom Gollum. Es en encontrant aquel darrièr que Bilbon aviá trapat l'anèl, e que, segon Gandalf, Bilbon èra destinat a lo trobar malgrat la volontat pròpia de l'anèl que cercava a tornar al seu mèstre.
Alara Sauron, aflaquit dempuei la perduda del seu anèl, èra per l'ora sortit de la Selva Negra e reviscolava las seuna fòrças. Mercé a la captura de Gollum e a las torturas qu'aquel sofriguèt per li desarancar d'informacions, Sauron realisèt l'exiténcia dels Hobbits e, subretot, de l'existéncia de Bilbon. De creatures estranhas barutlan a l'entorn de la Comtat, e d'Elfs e de Nans fugisson cap a l'Oèst. Frodon, ara conscient del dangièr que la menaça de l'anèl pesant la Comtat, deu partir per Bree: Gandalf sospecha que los Cavalièrs Negres, servissent l’Anèl, lèu vendrán a los perseguir. Aprèp uns messes de preparatius, per rendre la despartida mai anodina possibla, Frodon vend Androna, lo domèni del seu oncle. Frodon es accompanhat de tres Hobbits: Samsagace Gamegie (dich Sam), Meriadoc Brandeboc (dich Merry) e Peregrin Toc (dich Pippin). Pendent lo percors, lo grop fa de viradas, coma dins la Selva Vièlha, los Nauts dels Galgals, l'encontra amb Tom Bombadil. Tom Bombadil ofrís una espasa a cadun abans de los daissar. Los quatre Hobbits arriban a Bree ont encontran un barutlaire, Grands-passes (Aragorn), que fin finala es un amic de Bilbon e Gandalf, e tanben l’eretièr del tròn del Gondor. Aquel los mena a Fonscomba aprèp fòrça viradas.
Libre II[modificar | modificar la font]
Arribats a Fonscomba, tornan trobar Gandalf e Bilbon. Se debana alara lo conselh d'Elrond, qu’Elrond (lo mèstre de Fonscomba) presidís; Gandalf i revèla la traïson del cap del seu òrdre: Saroman lo Blanc (que s'éra tornat cap al mau). Decidiguèt en seguida que calguèt anar cap a Mordor, fins al Mont del Destin, ont l'Anèl foguèt fabregat, sol luòc que se podava destruire e l'Anél e Sauron per jamai. Frodon se prepausa de capitanejar aquela quista, foguèt acompanhat per uèit companhs: Sam Gamegie, lo seu amic per totjorn, Merry, Pippin (lo mai jove), Aragorn, Gandalf, Boromir lo filh de l'intendent del Gondor, qu'es un Òme, Legolas, lo representant dels Elfs, e Gimli (filh de Glóin), aquel dels Nans. S'anèron en espedicion per destruire l’Anèl Unic, e aprèp que capitèron pas a passar lo Pòrt de Caradhras decidiguèron de passar per las minas de la Moria, luòcs dels Nans.
Per dintrar dins las minas, cal resòlvre l'enigma inscricha sus la pòrta: « Parlatz, amic, e dintratz. » Gandalf acabèt per trobar la solucion : dire « amic », dins la lenga dels elfs (Mellon); la pòrta de las minas se dubrisson just al moment que lo monstre del lac se desevelhe e ataque los companhs. Dedins las minas a un caireforc deguèron causir entre tres camins. Alara avancèron dins lo corredor e arribèron dins lo tombèl de Balin, lo mèstre de la Moria que foguèt tuat pels Orcs. Se debanét una batalha entre la companhiá e los èssers del mau. Pendent la batalha un Folet arribèt e manquèt tuar Frodon. Los eròis deguèron fugir mas tombèron sus un Balrog. Gandalf lo combatèt mas aprèp que lo faguèt tombar, la bèstia de fuòc faguèt tornejar lo seu foet e lo trapèt: ambedos son precipitats dins las fonsors. La companhiá compta alara pas mai que uèit membres.
Contunhèron lo camin e arribèron dins lo domèni dels Elfs ont encontrèron Galadriel, que mòstra a Frodon cossí seriá lo monde se capitián pas. Abans que la companhiá parta, fa un present a cada membre de la comunautat, e a Frodon una fiòla magica, que l'esclairarán dins los moments mai escurs. La companhiá aborda una riba (prèp de las casudas de Rauros), e Boromir, jos l'enfuéncia de l’anèl, ensag de lo prene a Frodon. Frodon decidís alara de fugir sol cap al Mordor per destruire l’Anèl per jamai. La companhiá lo cerca, mas sol Samsagace lo trobèt, perque aviá compres qu'iriá sol al Mordor, en mancant de se negar pel rejònher dins la barca. Abedos avançan cap al Mordor e lors destin.
Atala s'acaba lo libre de la comunautat de l'anèl.
Publicacion[modificar | modificar la font]
A causa de la longor de l'òbra, l'ostal d'edition Allen & Unwin decidiguèt de la publicar en tres tòmes. Foguèt demandat a Tolkien de cercar de sostítols. Tolkien esitèt, pensèt a Lo Retorn de l'ombre, abans de causir La Comunautat de l'anèl (en anglés The Fellowship of the Ring).
La Comunautat de l'anèl pareguèt en Gran Bretanha lo 29 de julhet de 1954.
Acuèlh de la critica[modificar | modificar la font]
Las criticas foguèron mai favorablas que l'autor esperava.
W. H. Auden ne faguèt una critica positva dins The New York Times[1].
Adaptatcion cinematografica[modificar | modificar la font]
Sortiguèt fin de 2001 en Euròpa lo film, Lo Senhor dels anèls: La comunautat de l'anèl primièra partida de la trilogia cinematografica Lo Senhor dels anèls realizat per Peter Jackson.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ W.H. Auden The Hero Is a Hobbit The New York Times; 31 d'octobre de 1954}}
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Vincent Ferré; Tolkien, trente ans après (1973 - 2003); Christian Bourgois; 2004; ISBN 2267017385


text:
Corrosion
La corrosion es l'alteracion que provòca l'atmosfèra sus un objècte manufacturat, levats totes los efèctes puramant mecanics (coma los damatges causats par la friccion e la rompadura per impactes). Los exemples mai coneguts son las alteracions quimicas dels metals a causa de l'aire, coma la formacion d'oxid de fèrre sus l'acièr o la patina verda sul coire e los seus aliatges (coma, per exemple, lo laton).
Malgrat tot, la corrosion es un fenomèn fòça mai corrent que tòca totes los materials (metals, ceramicas, polimèrs...) e totes los mitans (aquoses, atmosfèra, nauta temperatura...).
La corrosion es un problèma industrial important, perque pòt causar d'accidents (fagilizacion de las pèças) e, mai, representa un còst important, perque s'estima que cada segonda se dissòlvan cinc tonas d'acièr pel mond. Qualques pichons nanomètres o picomètres invisibles sus cada pèça, multiplicats per la quantitat d'acièr existent pel mond, son vertadièrament una pèrda importanta de material
La corrosion es un camp de las sciéncias de materials que demanda de coneissença de quimia e de fisica (fisicoquimica)
Somari
Apròcha de la corrosion dels metals[modificar | modificar la font]
La corrosion dels metals es un fenomèn de caire natural. En efècte, malgrat de rares excepcions (l'aur, lo fèrre d'origina meteoritica...) los metals son presents sus la Tèrra en forma d'oxid, dins los minerals (coma la baucita s'es alumini, l'ematita s'es fèrre...). Dempuèi de la preïstòria, tota la metallurgia constituissiá a reduire los oxids en bases forns, per fabricar lo metal. La corrosion, de fach, es lo retorn del metal al seu estat natural, l'oxid.
La corrosion es una reaccion quimica (oxidoreduccion) qu'intervenon dos elements:
- La pèça manufacturada
- L'ambient
Sovent se parla de l'"acièr inoxidable"; lo tèrme es inadequat per doas rasons:
- Aquel tipe d'acièr conten d'elements d'aliatge (cròme, niquèl) que s'oxidan; a aquela capa d'oxid se deu la proteccion de l'acièr
- Es pas protegit mai que per un tipe d'ambient, e, probablament, s'oxidarán dins d'ambients diferents.
Oxidareccion de la corrosion[modificar | modificar la font]
La corrosion dels metals es un procès electroquimic qu'implica doas semireaccions:
- Ambient acid O2+ 4H+(aq)+4e-→ H2O o bé 2H++2e-→H2
- Ambient basic O2+2H2O+4e-→4OH- o ben 2H2O+2e-→H2+2OH-
Ambedoas semireaccions se presentan simultanèament e sont irreversible. Atal, se se vòl empachar la corrosion d'un metal, se pòt agir en inibent la semireaccion d'oxidacion o ben la semireaccion de reduccion. Se dich que l'oxidacion es un procès anodic, alara que la reduccion es un procès catodic; d'aquel biais existisson inibitors anodics e inibitors catodics.
Tipes de corrosion[modificar | modificar la font]
Existisson diferents tipes de corrosion. Los mai comuns son:
Corrosion generalizada[modificar | modificar la font]
L'oxidacion se produtz uniformament en tota o granda partida del metal. Lo metal a pauc a pauc merma fins a res sus tota la superfícia.
Corrosion per fissadas (pitting corrosion)[modificar | modificar la font]
La pèça se manten sens atacar a un nivèl macroscopic, mas sus qualques punts locals se produís la corrosion. Lentament evolua, las fissadas venon visibles e amb lo temps arriban a perforar lo metal. La produccion de fissadas son d'en prmièr ligat amb la preséncia d'ions clorur e se presenta entre d'autres, sus qualques acièrs inoxidables en mitans marins.
Stress Corrosion Cracking (SCC)[modificar | modificar la font]
La combinason d'un agent quimic e de tensions provòcan una corrosion que produch cretas qu'acaban per fragilizar lo metal. Cal l'accion combinada de l'agent quimic e de las tensions per tal que se produsís. Se presenta per exemple pels aliatges especials de niquèl, cròme e fèrre.
Deteccion de la corrosion[modificar | modificar la font]
La corrosion dels metals provòca de grands còsts economics derivats de la pintura dels metals, reparacion de material defectuós e, sobretot, pels arestes de produccion per causa d'avarias. Se desvolupèt diversas tecnicas que permeton, amb mai o mens de succès, coneisser lo gra e tipes de corrosion dels canons, reactors, eca., d'una industria:


text:
876
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 876 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Assaiant d'aprofichar la mòrt de son fraire Loís II de Germania (28 d'aost), l'emperaire Carles lo Calvet ataquèt lei territòris de Lotaríngia Orientala per portar sa frontiera sus Ren. Pasmens, foguèt batut per son nebòt Loís III de Germania a la batalha d'Andernach (8 d'octòbre) e deguèt se retirar.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Abandon dei territòris ocupats per lei Vikings danés dempuei l'annada precedenta. Pasmens, organizèron rapidament una incursion novèla còntra lo reiaume. Constantin assaièt tornarmai de lei blocar mai foguèt tuat dins lo corrent de la batalha. Son fraire Aed li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
En despiech de la temptativa de 875 d'amaisar diplomaticament lei relacions entre lo Califat e la dinastia novèla dei Saffaridas venguda fòrça poderosa dins lei regions orientalas dau plan iranian, lo visir Al-Muwaffaq deguèt faciar una invasion dei regions orientalas d'Iraq. Ambé l'ajuda dei generaus Musa ibn Bugha al-Kabir e Masrur al-Balkhi, ganhèt la batalha de Dayr al-Aqul que li permetèt d'arrestar l'avançada vèrs l'oèst dei Saffaridas e de se concentrar sus leis autrei frònts militars, especialament còntra la Rebellion dei Zanj acomençada en 869 dins lo sud.


text:
Karlovy Vary (region)
La region de Karlovy Vary (en chèc, Karlovarský kraj) es una region e entitat autonòma de la Republica Chèca creada lo 1èr de genièr de 2000.
Sa capitala es Karlovy Vary.
Somari
Division[modificar | modificar la font]
Districtes[modificar | modificar la font]
La region se compausa de 3 districtes : Karlovy Vary, Cheb e Sokolov.
Administracion locala[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo 1èr de genièr de 2003 existís pas mai d'administracion al districte, qu'es vengut una unitat estadistica. L'administracion locala se fa dins de comunas de la responsabilitat espandida (obcí s rozšířenou působností) que son las 3 ancianas capitalas de districte emai aquelas comunas : Aš, Mariánské Lázně, Ostrov e Kraslice.
Govèrn local[modificar | modificar la font]
Lo governador es Josef Novotný.
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 30 de junh de 2009, http://www.kvary.czso.cz/


text:
Teofil Gautièr
Teofil Gautièr (Tarba, lo 30 d'agost de 1811 - París, lo 23 d'octobre de 1872) que ho un escrivan gascon de lenga francesa e qui evoquè Gasconha notadament dab lo personatge deu Baron de Sigonhac, protagonista deu son famós roman Lo Capitani Fracassa. Qu'ei tanben l'autor d'autes romans famós : Mademoiselle de Maupin, Giselle, Lo Roman de la momia.
Vadut a Tarba, aus 3 ans lo son pair que's mudè a París. Lo mainatge que conservè ua nostalgia prigonda deus Pirenèus. Marcat au Licèu Louis-le-Grand, n'i tiengó pas e los pairs que l'avón de tornar marcar au licèu Charlemagne, amassa dab Gérard Labrunie (futur Gérard de Nerval). Que comencè tanben a arrecéber ua educacion artistica dab lo pintre Louis-Édouard Rioult.
En 1829 que hè la conesheinça de Victor Hugo qui precipitè la soa entrada dens lo monde literari e la soa particuipacion dens la batalha d'Hernani e, atau, dens lo moviment romantic.
Lo son purmèr recuèlh de poèmas que pareish durant las Tres Gloriosas e's manca atau tota possibilitat d'arrecever la mendre notorietat.
La soa purmèra òbra de gran endom que ho lo roman Mademoiselle de Maupin, publicat en 1835.
Teofil Gautièr que continuè la soa carrièra dens divèrs jornaus, e, enter autes, dens La Chronique de Paris d'Onorat de Balsà on publicore La Morta Amorosa. Que desvolopè tanben ua activitat de critic d'art.
Enter 1840 e 1862 la soa escritura que ho marcada peus sons viatges en Espanha, Argeria, Itàlia, Grècia, Russia e Egipte.
En 1857 que s'installè dens un ostau a Neuilly-sur-Seine dab la soa molhèr Ernesta Grisi, las loras duas hilhas, e las soas duas sòrs. De sa relacion dab Eugénie Fort, ua joena hemna d'origina espanhòu qu'avó un hilh, justament aperat Théophile Gautier Hilh, escrivan eth tanben e collaborator deu son pair.
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Personalitat de Bigòrra
- Critic dramatic
- Critic d'art
- Escrivan romantic
- Poèta francés del sègle XIX
- Poèta romantic francés
- Escrivan de fantastic
- Libretista de ballet
- Naissença en 1811
- Naissença a Tarba
- Decès en 1872
- Escrivan francés del sègle XIX
- Escrivan occitan de lenga francesa


text:
Ibís
Los ibís son aucèls escacièr de long còl e de bèc recorbat, constituissent la sosfamilha dels Threskionithinae.
Caracteristica[modificar | modificar la font]
La caracteristica pus significativa es lo bèc, long, prim i corbat cap a bas. An lo cap sens plumas, e lo còl a vegadas, qu'es long. Los mascles son mai grands que las femèlas. S'alimentan en grop, furgant dins la fanga, ont cercan insèctes, granhòtas, peisses e autras pichonas presas.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Plusors espècias son originaris d'Africa (Ibís cauva, Ibís hagedash, Ibis sacrat) et d'America (Ibís blanc, Ibís roge), une d'Asia (Ibís nipon).
Se pòt encontrar en Euròpa l'ibís cauva qu'es essent en reintroduccion coma l'Ibís falcinèla, que se veson tanben en Africa, qualques ibís sacrats s'escapèron de las resèrvas ornitologicas s'adaptèron dins l'oèst de França.


text:
Marina Abramović
Marina Abramovic es una artista performer sèrbia. Nascuda en Belgrad, anciana Iogoslavia, uèi Serbia lo 30 de novembre de 1946.
Estudièt de Bères arts en Belgrad e Zagrèb. En 1976 se partís en Amsterdam e comença a realizar performances a on explòra lo dolor corporal e lo còs coma expression artistica. Es cridada la menina del performer.
Fòrça de las siás òbras son realizadas al bòrd del tanben artista performance Ulay, coble sentimental de Abramovic dempuèi 1976 a 1988.
Tre 2000, realiza espectacles teatrales en se basant en las siás vivéncias.


text:
Marqués de Montespan
Loís Enric de Pardalhan de Gondrin, marqués de Montespan (1640 - lo 1 de deceme de 1701) que ho un aristocrata de Gasconha qui afrontè shens paur ni met lo rei Loís XIV qui s'avèva pres la soa esposa per favorita.
Qu'èra lo hilh de Roger Ector de Pardalhan de Gondrin, marqués d'Antin, e de Marie-Christine Zamet e, en 1663, qu'esposè Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart dab qui avoren dus mainatges : Marie-Christine de Pardaillan de Gondrin (1663-1675), Louis Antoine de Pardaillan de Gondrin (1665-1736).
Lo cople, qui devèva intallà's auprès de la cort com ac hasèvan mantuns nòble d'aqueth temps, que mancava tostemps de diners e lo marquès que devèva demorar luenh de l'ostau per'mor de las soas cargas militaras. Tot aquò que facilitè las enterpresas deu rei qui avèva arremarcat la beutat de la marquesa qui vadó la soa favorita e hasent donc deu marqués de Pardalhan un cocut oficiau.
Enlòc d'ac acceptar en i cercant quauqu'avantatge aqueth darrèr que provoquè aubertament lo rei e que he hicar suu son carròsse duas còrnas entà muishar que n'avèva pas arren a escóner e que lo desaunorat n'èra pas eth.
Que ho empresoat puish estremat dens las soas tèrras gasconas mes a maugrat d'aquò que contunhè las provocacion en hasent díser cada an ua messa per la soa hemna que considerava morta e en tornant regularament a París.


text:
Tragèdia
Tragèdia en tèrmes generales fa referéncia a una òbra literària teatrala que ten una fin desesperada o trist que lo diferéncia aital del drama que la solucion pòt èsser aürósa.
L'origina culturala de la tragèdia se tròba en la Grècia antica dins los cants e danças ditirambics en onor del dieu Dionís. Sembla que la paraula proven del grèc (tpaYwδίa) tragōidiā que voldriá dire: lo cant del boc, en fasent benlèu referéncia als vestuari dels actors faches de pèl de cabra.
Somari
La tragèdia grèga[modificar | modificar la font]
Los principals autors de tragèdias foguèron Sofòcles, Euripides e Esquil. Friedrich Nietzsche analisèt que l'origina de la tragèdia grèga èra en la confrontacion entre la part apolloniana e la dionisiaca de la cultura e antitèsi del racionalisme socratic. Actualament qualques erudits, coma Giorgio Colli en la seuna òbra La naissença de la filosofia, divergisson d'aquela interpretacion.
Renaissença de la tragèdia pendent los sègles XVI e XVII[modificar | modificar la font]
L'Umanisme amb son politica de traduccions dels classics grècolatins desvelhèt l'interès per la tragèdia. William Shakespeare aguèt fòrça succès amb una succession d'òbras teatralas d'aquel genre coma:
- Antòni e Cleopatra
- Coriolanus
- Hamlet
- Juli Cesar
- Lo rei Lear
- Macbeth
- Otello
- Romeo e Julieta
- Timon d'Atenes
- Titus Andrònic
Christopher Marlowe, l'autre grand dramaturg del periòde isabelin, escriguèt tanben notablas tragèdias coma:
De Pedro Calderón de la Barca, Tirso de Molina e Lope de Vega, autors de lenga castelhana mai influents d'aqueles sègles, foguèron tradusidas divèrsas òbras al francés que serviguèron de modèl a Pierre Corneille en òbras coma Lo Cid e Medée, Jean Racine s'inspirèt dirèctament dels autors classics.
Tragèdia modèrna[modificar | modificar la font]
En trincant las convencions dictadas per Aristòtel sa Poetica, que la tragèdia, segon el, deu tendre coma protagonista un grand òme (un aristocrata o una persona de posicion nauta o importanta), en la literatura modèrna i a la tragèdia en la vida quotidiana coma dins lo cas de l'assag d'Arthur Miller Tragedy and the Common Man (Tragèdia e l'Òme Comun) o en la pèça del dramaturg norvegian Henrik Ibsen Un ostal de monacas, considerats coma los iniciadors del paradigma tragic contemporanèu. Las òbras teatralas e d'autras formas artisticas actualas testimònian d'aquel cambiament.
Tragèdia dins lo cinèma[modificar | modificar la font]
Malgrat la preponderància de la fin urosa o Happy end, qualques filmes se son basats en la tragèdia amb grand succès public; per exemple: King Kong, Vertigo, Chinatown, Braveheart, Titanic e Gladiator.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Aristòtil, Poetics.
- P.W. Buckham, Theatre of the Greeks, 1827.
- Justina Gregory (ed.), A Companion to Greek Tragedy, 2005.
- August Wilhelm von Schlegel, Lectures on Dramatic Art and Literature, 1809. [1]
- Xavier Rius Font, Dionysism and Comedy, 2008.Granollers, Escola ginebró [2]
- J.A. Symonds, Studies of the Greek Poets, 1873.


text:
Amaron
L'amaron es una grana toxica contenguda dins lo fruch del Marronièr d'Índia. Se deu pas lo confondre amb lo marron, comestible, fruch de varietats empeutadas de castanhs.
Descripcion botanica[modificar | modificar la font]
Lo marronnièr d'Índia, arbre de la familha dels Hippocastanaceae, dona un fruch sèc que se dobrís d'esperel. Sa paret es un borsèl espinós. L'amaron es de fach lo nom donat a la grana contenguda dins aquel borsèl, e que sembla fòrça a la castanha. Lo borsèl del fruch conten d'en primièr 3 granas, mas soque una fructifica.
Utilizacions terapeuticas[modificar | modificar la font]
L'amaron a de proprietats de tonic venós subretot per lutar contra las emorroïdas. L'efècte seriá degut al mens en partida a l'escina. L’extrach d'amaron es tanben prepausat per far desapareisser los plecs jols uèlhs: a causa de son efècte tonic, descongestiona los teissuts, permet la reduccion edematosa e demenís l’apparéncia blava de la pèl. D'autras indicacions son l'insuffiséncia venosa dels membres inferiors coma las cambas pesucas o los pichons ematòmas.


text:
Henri Dunant
Jean Henri Dunant (Genèva, 8 de mai de 1828- Heiden, Soïssa, 30 d'octobre de 1910) foguèt un òme d'afars e activista social soís, fondador de la Crotz Roja. Recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1901 amb l'economista e politician francés Frédéric Passy.
Biografia[modificar | modificar la font]
Henri Dunant nasquèt a Genèva en 1828 dins una familha borgesa de notables del país. Èra lo filh ainat dels cinc enfants de Jean-Jacques Dunant, un comerçant membre del Conselh representatiu de Genèva, e d'Antoinette Dunant-Colladon.


text:
1885
Aquesta pagina concernís l'an 1885 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Dins lo sud dau continent african, creacion dau protectorat de Bechuanaland. Aquò permetèt de blocar l'expansion vèrs lo nòrd dei colons boers.
Dins la Mar Roja, violacion dau tractat d'Adua signada l'annada precedenta amb Etiopia e regardant lo comèrci dins lo pòrt de Massaua. Pasmens, Londres laissèt leis Italians ocupar lo pòrt e començar la conquista de la region.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Installacion deis Italians dins lo pòrt de Massaua. Aquò èra una violacion totala dau tractat d'Adua de part dei Britanics mai lo negus Yohannes aguèt ges de possibilitat de s'i opausar. En plaça, acomencèt d'organizar la defensa dau nòrd dau Plan Etiopian e de Tigre. Lòng de la frontiera occidentala, batalha de Kufit (23 de setembre) que s'acabèt per una victòria defensiva etiopiana còntra lei Madistas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Fin dei trabalhs acomençats en 1883 per l'engenhaire Hiram Maxim (1840-1916) sus lei mitralhièras. Aquò li permetèt de desvolopar la premiera mitralhièra automatica de tir continú. Modificada en 1894 per l'adaptar a la pouvera sensa fum, foguèt adoptada per mai d'una armada europèa a la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX. Son foncionament èra basat sus l'efèct de reculament.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta dei camps magnetics viradís per lo fisician Galileo Ferraris (1847-1897). Aquò aguèt de consequéncias importantas e rapidas sus lo desvolopament de maquinas electricas industrialas.
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier vaccin còntra la ràbia per lo quimista francés Louis Pasteur (1822-1895).
Quimia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de germani per lo quimista alemand Clemens Winkler (1838-1904).


text:
Ordinator
Lo tèrme d'ordinator (o ben ordenador [var. ordenaor, ordenader])[1] designa un dispositiu fisic materializant una maquina de Turing.
Aquesta definicion, e mai siá rigorosa, dona gaire d'entresenhas subre çò qu'en practica un ordinator es o pòt faire : d'efècte existisson de tipes nombrós d'ordinators, construchs e especializats per de pretzfachs divèrs : dei maquinas qu'emplon de salas entieras e que pòdon efectuar quin tractament que siá fins a de circuits integrats de quauquei millimètres que contraròtlan un minirobòt o una mòstra. Mai se se fa abstraccion de sa talha e e de çò que fan, possedisson totei doas causas : (aumens) una memòria e (aumens) un processor.
Una maquina de Turing (e per ansin un ordinator) es concebuda per executar de programas : un ordinator sens un programa d'executar es inutil. Totei leis ordinators an doncas besonh de programas : lo programa mai important, de fòrça, per un ordinator es son sistèma operatiu, que s'ocupa de gerir la maquina, sei ressorsas e lei programas qu'executa d'esperela, e balha a l'utilizaire un mejan per introduire e executar leis autrei programas, comunament sonats aplicacions.
L'ensemble dei programas es lo logiciau, en oposicion au materiau qu'es la partida fisica deis ordinators.
Somari
Constituents d'un ordinator[modificar | modificar la font]
Coma es ja estat dich, un ordinator es la materializacion fisica d'una maquina de Turing, segon l'arquitectura imaginada per Von Neumann: doncas totei leis ordinators an aumens un processor, una cèrta quantitat de memòria RAM de trabalh e una cèrta quantitat de memòria non volatila (ROM, PROM, EPROM, EEPROM o Flash) ont es inscrich lo premier programa d'executar a l'entraïnament de l'ordinator : segon lei cas, aquest programa pòt èsser lo solet que la maquina executarà (firmware) o ben servir de trempolin per cargar lo sistèma operatiu propriament dich dins la memòria de trabalh : en aquest cas se parla de loader (o de BIOS se complís tanben d'autrei foncions en mai d'aquesta). En generau aquestei tres components se tròban fisicament ensems dins lo meteis circuit integrat o subre la meteissa carta electronica, qu'en aquest cas es dicha carta maire. Es important de rementar qu'actualament, i a una pichona quantitat de memòria sonada Cache au dintre dau processor ; coma la velocitat dau Bus de liason entre processor e memòria es limitada, lo processor poiriá èsser "frenat" per lo còl de botelha de la RAM ; lo biais de defugir aquò es d'apondre au dintre dau processor una pichona quantitat de memòria onte son cargadas leis informacions pus sovent tractadas.
En mai d'executar de programas, un ordinator deu tanben poder comunicar ambé l'exterior : per aiçò son totjorn presentas d'interfàcias entre l'ordinator e de dispositius divèrs. Quasi sempre, levat lei cas de microcontrarotlaires fòrça simples, es prevista la possibilitat de plaçar un clavier e un dispositiu de visualizacion (monitor, stampante). De mai un ordinator utiliza en generau de memòrias de massa per registrar lei donadas e lei programas en liberant la memòria RAM, e quasi sempre es possible d'i apondre de periferics extèrnes e de cartas d'extension.
Una dei cartas d'extension pus importantas es la carta VGA, o carta vidèo. Aquesta carta s'ocupa de gerir totei leis imatges e de lei visualizar sus l'ordinator ; lei cartas vidèo de darriera generacion an una poténcia excepcionala e permeton d'experiéncias novèlas ambé l'ordinator.
Memòrias de massa[modificar | modificar la font]
La memòria RAM de trabalh es de verai fòrça rapida, mai i a dos problèmas :
- es costosa e mai lo pretz siá a se reduire ;
- es volatila, valent a dire que quand s'amòrça la maquina son contengut es perdut.
Per aquesta rason, se li aponde totjorn un autre tipe de memòria, fòrça mai lenta e economica mai subretot capabla de conservar lei donadas que i son inscrichas per un temps indefinit : aquesta es sonada memòria de massa e es constituida en generau per de discs magnetics (existisson pasmens de produchs compausats de memòria solida - aquela qu'es utilizada per lei RAM - mai aquestei dispositius son fòrça costós e s'utilizan mai que mai dins de domenis medicaus o militars). En cas d'aplicacions qu'exigisson pauc de memòria son utilizadas lei NOVRAM, de RAM particularas non volatilas, se se vòu escriure e reescriure lei donadas, lei ROM se lo programa deu pas èsser cambiat, o au mai cambiat fòrça rarament (de ROM escafablas per mejan de rais UV o tensions predefinidas). En generau, lei donadas son escrichas sus aquestei memòrias sota forma de fichiers : lo biais d'organizar e de catalogar lei fichiers se sòna sistèma de fichiers.
Bus de sistèma[modificar | modificar la font]
Nòstre ordinator poiriá pas foncionar sensa lo bus de sistèma. Aquest es en fach la liason entre lei divèrs components d'un ordinator : processor, chipset, carta vidèo, etc. Es constituit de fieus onte passan leis informacions en forma de donadas que s'escàmbian lei divèrs periferics e components de l'ordinator. Existisson tres tipes fondamentaus de bus que, ensems, forman lo bus de sistèma :
- Bus d'adreiças
- Bus de donadas
- Bus de contraròtle
Lei periferics extèrnes pòdon èsser reliats au bus de sistèma per mejan deis interfàcias fornidas per lo constructor (dins lo cas de components integrats), o per mejan deis interfàcias proprietàrias dins lo cas de components particulars o non integrats dins lo sistèma propriament dich (carta maire). Aquestei components son dichs cartas d'extension e se plaçan directament dins d'emplaçaments ad hoc (slot) de la carta maire. Aquestei slot dialògan, gràcias a l'interfàcia dau chipset, ambé tota la rèsta dau sistèma. Per ansin naturalament la preséncia de cèrteis interfàcias o d'autrei depend unicament dau chipset present subre la carta maire.
Quauquei tipes d'interfàcias de "Slot":
Interfàcias genericas[modificar | modificar la font]
Existisson un cèrt nombre d'interfàcias genericas, adaptadas a fòrça tòcas, qu'en generau lei constructors an suenh d'implementar sempre dins leis ordinators que produson, per n'aumentar la polivaléncia. En generau leis especificacions per aquesteis interfàcias son d'estandards publics, establits per d'organismes come l'IEEE o l'ISO.
Interfàcias:
- RS232 (Interfàcia seria)
- RS432
- Centronics (Interfàcia parallèla)
- IEEE 488
- SHUGART (per disqueta)
- IDE (per disc dur)
- EIDE (per disc dur)
- SCSI (disc dur, CD-ROM, scanner e autrei)
- SATA (per disc dur)
- IEEE 1394 o Firewire (periferics extèrnes coma disc dur, scanner, videocameras e fotocameras numericas)
- PS/2 (clavier e fura)
- USB (bus seria extèrne extensible, capable de fornir l'alimentacion en de dispositius coma : clavier e fura, fotocameras numericas, etc.)
A l'ora d'ara lei lectors de disqueta e leis interfàcias Centronics vènon obsolèts e en meteis temps s'installa de lectors de smartcard.
Nòtas tecnicas[modificar | modificar la font]
Aquesta descripcion è da riferirsi solamente alla scheda de sistèma de l'ordinator personau "classic" configuracion IBM compatible. Totei lei dispositius derivats, coma leis ordinators portables, leis ordinators palmari, lei consòlas per jòcs vidèo e totei leis autrei dispositius informatics pòdon presentar una arquitectura intèrna tanben fòrça diferenta. Leis ordinators portables per exemple per esigenze de spazio pòdon integrar il chipset dins d'autrei components (o viceversa). Lei consòlas per jòcs vidèo son desprovesidas de Bios (lei sosprogramas necessaris per l'entraïnament son memorizats e automaticament executats directament per un solet circuit integrat). Inoltre alcuni ordinators de vièlha generacion (comprés totei lei consòlas per jòcs vidèo e mai lei pus recentas) intègran un processor directament soudat subre la carta maire e ansin non levadís. D'autrei dispositius au contrari (coma lei superordinators, leis estacions de trabalh e lei servidors) pòdon integrar subre la carta maire 2 o più socket per l'installacion de mai d'un processor (sistèmas multiprocessors) o addirittura mai d'una carta maire per obtenir de configuracions avançadas basadas sus de sistèmas ambé de centenaus o addirittura de miliers de processors foncionant ensems.
Alcune vecchie mainboard de la mitat deis annadas 90 progettate per lei processors Pentium II e per lei premiers processors Pentium III (con core non Coppermine) èran appositamente desprovesidas de socket e au contrari montavano un slot simile ai normali slot d'extension PCI per alloggiare una carta electronica contenent 2 circuits integrats o mai qu'ensems constituissián lo processor de l'ordinator.
Uei ambé la tecnologia dual core e la pus recenta multi core es au contrari possible d'integrar directament au dintre d'un unic processor 2 (per lo dual core) o mai (per lo multi core) core logici dins lo meteis package, capables d'aumentar la poténcia de calcul sens aumentar la frequéncia de foncionament dau processor.
Tipes d'ordinators[modificar | modificar la font]
Leis ordinators pòdon èsser repartits en quauquei categorias fòrça generalas, segon sei caracteristicas, l'usatge qu'en generau se ne fa, dau logiciau e dei sistèmas operatius que fan virar e de sa data d'aparicion. Lei definicions an fòrça variat dins lo temps e lei frontieras son sovent foscas.
Mainframe[modificar | modificar la font]
Au començament de l'informatica leis ordinators ocupavan de salas entieras, l'energia necessària per lo foncionament e lo refrejament èra elevada e, naturalament, èran fòrça costós ; per aquesta rason, l'utilizacion era generalament partejada entre un grand nombre d'utilizaires.
Lei mainframe uei son d'ordinators gaire mai grands que lo PC de casa, mai maugrat sei dimensions aquesteis ordinators son fòrça poderós, e mai pòdon suportar mai de 1000 utilizaires. L'unic defaut es que son fòrça costós. Abitualament, s'utilizan dins d'escòlas, d'ostalariás, e en d'autreis estructuras qu'an besonh de fòrça poténcia.
Miniordinators[modificar | modificar la font]
Dins un segond temps, dins leis annadas seissanta, en particular per Digital e per HP, vennero introdotti elaboratori dau pretz pron reduch per poder èsser crompats per piccole aziende o per singoli dipartimenti de recèrca, e de dimensions comparablas a un armari. Aquò permetèt una utilizacion pus flexibla e per ansin lei premiereis experimentacions dins lo domeni informatic. Per lei destriar dei mainframe foguèt creat lo tèrme de miniordinator.
Microordinators[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas setanta l'introduccion dau premier microprocessor, l'Intel 4004, rendèt disponibles d'ordinators dau pretz pron reduch per poder èsser crompats per una simpla persona. La premiera generacion d'aquestei dispositius, destinada subretot ais afecionats, èra de mal utilizar. Lei personal ordinator pòdon èsser considerats coma de microordinators.
Ordinators personaus[modificar | modificar la font]
La segonda generacion de microordinators faguèt son intrada sus lo mercat dins la segonda mitat deis annadas Setanta e venguèt comuna dins lo corrent deis annadas Uechanta.
Leis ordinators personaus, maquinas de pretz accessible e d'utilizacion generalament domestica, contribuiguèron largament a popularizar l'usatge de l'ordinator e a alfabetizar (en matèria informatica) de vastei jaç de la populacion — especialament lei joves— dins lei país desvolopats.
Basats au començaments sus de processors 8 bits e arquitecturalament fòrça simples, èran dotats d'interfàcias exclusivament textualas e coma memòrias de massa se servián, aumens inicialament, de cassetas audio. Èran utilizats principalament coma consòlas per videojuecs, o ben per l'iniciacion a la programacion.
Ambé mai de dètz milions de maquinas vendudas, l'ordinator pus representatiu d'aquesta categoria foguèt lo Commodore 64. Leis ordinators 16/32bits Amiga e Atari ST aguèron tanben un brave succés a la fin deis annadas 1980 e lo començament deis annadas 1990, avans que s'impausèsson leis compatibles IBM que sachèron mesclar au còp usatge professionau e ludic.
Autrei categorias[modificar | modificar la font]
- Lei superordinators : dotats d'una capacitat de tractament fòrça elevada e distints dei mainframe per que abitualament destinats a una soleta aplicacion coma lei previsions meteorologicas o lei simulacions.
- Lei microcontroller: elaboratori completi totalament contenguts in singoli circuits integrats.
- Lei sistèmas barebone: d'ordinators personaus preassemblats, constituits de solito da case e scheda madre, lèsts per de personalizacions ulterioras de part de revendeires o d'utilizaires finaus.
- Leis ordinators palmari: ordinators de dimensions reduchas, per èsser portats sus lo paume de la man.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per lei noms d'objèctes, la nòrma classica de l'occitan a pas encara fixat la forma definitiva entre:
- lo sufixe -ator de formacion culta.
- o ben lo sufixe -ador (-aor, -ader) de formacion populara. Quand se chausís -ador, la forma regionala -aor es vivaroaupenca e la forma -ader es gascona.


text:
Lengas de Romania
Romania es un país a l'encòp unitari e multicultural. L'istòria de Romania nos porgís una seguida gaireben inagotabla d'invasions e d'immigracion. De pòbles de totas originas balagèron l'espaci romanés sens relambi, de la casuda de l'Empèri Roman fins al sègle XIX. D'unes que i a s'installèron e daissèron de grelhs que resistiguèron a l'assimilacion al grop romanés. A l'ora d'ara, las minoritats son principalament los ongreses e los gitanos.
Situacion del romanés[modificar | modificar la font]
Donadas del recensament de 2002.
Lo romanés es la lenga oficiala e dominanta de Romania. Pasmens i a qualques regions que los romaneses i son plan minoritaris (Harghita e Covasna) o tot just majoritaris (Mureş, Satu Mare). Cal notar tanben que lo romanés es en expansion e que ganha de locutors novèls. Dins las regions que i a mai de 20% de locutors d'una lenga minoritària, la lenga minoritària pòt èsser emplegada oficialament mas sonque al nivèl local.
Minoritats linguisticas[modificar | modificar la font]
- Los ongreses, e mai se declinan en percentage dempuèi 1918, asseguran pasmens una relativa estabilitat de sos efectius. Representan 84,8% de la populacion del departament d'Harghita e 73,6% de la del departament de Covasna. Al nivèl local (que i a mai de 20% d'ongreses) es reconegut coma segonda lenga oficiala.
- Los gitanos: son probable la minoritat mai assimilada linguisticament e mens assimilada socialament. Benefíician d'una natalitat sostenguda e son nombre a crescut recentament çò que contrasta amb la flaca natalitat de las autras etnias.
- Los alemands de Romania: venguts al sègle XII pels primièrs, los saxons de Transilvània avián per mission d'aparar las raras del mond occidental. Los soabes an una origina diferenta, s'installèron dins la region de Banat al sègle XVIII. Amassa, los dos grops comptavan 745 421 membres al recensament de 1930. En 2011, son 36 884. Aquela baissa es deguda a una emigracion massissa, en particular après 1989.
- Autras minoritats: las autras minoritiats representan de grops reduches, venguts per immigracion. Sos dreches linguistics son assegurats en bona partida e sas associacions son pro activas.


text:
Champlive
Champlive es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Champlive Es lo encreuament entre divèrses pòbles e permet de connectar la vallée del Doubs al primièr scenari. Per i accedir dempuèi Laissey, situat en la vallée, cal manlevar 2 tunèls en la còsta de Champlive.
Champlive est le carrefour entre plusieurs villages et permet de relier la vallée du Doubs au premier plateau. Pour y accéder depuis Laissey, situé dans la vallée, il faut emprunter 2 tunnels dans la côte de Champlive.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Champlive Es un pichon vilatge #que deu lo sieu nom a las nombrosas inondacions parladas pel "Gour". En patois Champlive significa de camps ruscats.
Champlive est un petit village qui doit son nom aux nombreuses inondations causées par le "Gour". En patois Champlive signifie champs lavés.


text:
Saint-Contest
Saint-Contest es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se dividís en caserius :
- lo Bourg (ont se tròban la majoritat de las equipas communaux (comuna, escòla, garderie) aital coma la glèisa).
- Buron (Aquel masatge caseriu es mai estendut e mai poblat que lo bourg mas a repartit sus tres comunas (Sant-Contest, Cairon e Rosel).
- Malon
- Galmanche
- Bitot
- La Baujum (estenduda del quartièr de Can La Baujum Couvrechef sul territòri de Sant-Contest, es ailà #qu'a implantat l'escòla de équitation de Can).
Sant-Contest es una municipalitat limitrophe al nòrd-oèst de Can. Amb una altitud #qu'oscilla entre 54 e 77 mètres, Sant-Contest se tròba en la plana de Can, una tèrra consagrada principalament a l'agricultura (essencialament céréalière). Aperten a la Comunitat d'aglomeracion Can la Mar.
Los parcs terciaris (Parc Athéna e de l'Espaci Emprés) de Sant-Contest son lo prolongement d'aquel de Can (Parc Unicité). En 2006 la municipalitat totalisait 814 trabalhs repartits sus 190 establiments.
La commune se divise en hameaux :
- le Bourg (où se trouvent la plupart des équipements communaux (mairie, école, garderie) ainsi que l'église).
- Buron (ce hameau est plus étendu et plus peuplé que le bourg mais il est réparti sur trois communes (Saint-Contest, Cairon et Rosel).
- Malon
- Galmanche
- Bitot
- La Folie (extension du quartier de Caen La Folie Couvrechef sur le territoire de Saint-Contest, c'est là qu'est implantée l'école d'équitation de Caen).
Saint-Contest est une commune limitrophe au nord-ouest de Caen. Avec une altitude qui oscille entre 54 et 77 mètres, Saint-Contest se trouve dans la plaine de Caen, une terre vouée principalement à l'agriculture (essentiellement céréalière). Elle appartient à la Communauté d'agglomération Caen la Mer.
Les parcs tertiaires (Parc Athéna et de l'Espace Entreprise) de Saint-Contest sont le prolongement de celui de Caen (Parc Unicité). En 2006 la commune totalisait 814 emplois répartis sur 190 établissements.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La descobèrta de ceramicas del periòde de la Tène III (120-51 av. J.-C.), En lo moment de registres archéologiques portadas en lo caseriu de Bitot pel Musèu de Normandie en 1984, an permeses de demostrar qu'aquel territòri i aguèt ocupat per gaulois. Qualques traces d'aucupacion gallo-romaine an egalament #èsser mesas a jorn.
Sant Contest #èsser avesque de Bayeux dintre 480 e 513, a donat lo sieu nom a la parròquia dempuèi lo Modèl:VIIe sègle, de contunh a la comuna. Los abitants se nomenan lo Sant-Contestois. La glèisa a bastit del Sègle XI al Sègle XIV. Gautier De Aignaux, senhor de Sant-Contest, fa don de la glèisa a la abbaye de Ardenne en 1207.
Lo operacion Charnwood es l'ofensiva aliada a l'oèst de Can #que li caliá liberar la vila. La Mois invalide (de julhet)M, los Alemands resistisson malgrat los nombroses bombardements. La 59en division Staffordshire e los carris del 1st East Riding Yeomanry pòrten l'ofensiva al sòl. Los soldats canadiens afrontan la SS de la 12en SS Panzerdivision en Buron. Lo renfort d'una companhiá del 5th Battaillon East Lancashire Fusiliers pas basta passatge. L'endeman, 8 de julhet, lo assaut repren amb lo supòrt dels Sherman lança-de flamas. Lo 9 de julhet, la vila a liberat après sagnants combats. Lo vilatge e la glèisa son fòrça deteriorats. Dels stèles remembran aqueles combats, sustot aquela del luòc dels Canadiens a Buron ont se desenrotlla una ceremònia cada 9 de julhet en preséncia de vétérans canadiens.
En 1949, la municipalitat a decòr de la Crotz de guèrra 1939-1945, amb cita per lo sieu pesat tribut pagat a la siá desliurança e a la batalha de Can.
La découverte de céramiques de la période de la Tène III (120-51 av. J.-C.), lors de fouilles archéologiques menées dans le hameau de Bitot par le Musée de Normandie en 1984, ont permis de démontrer que ce territoire fut occupé par des gaulois. Des traces d'occupation gallo-romaine ont également été mises au jour.
Saint Contest fut évêque de Bayeux entre 480 et 513, il a donné son nom à la paroisse dès le Modèl:VIIe siècle, puis à la commune. Les habitants se nomment les Saint-Contestois. La glèisa est bâtie du Sègle XI au Sègle XIV. Gautier d'Aignaux, seigneur de Saint-Contest, fait don de l'église à l'abbaye d'Ardenne en 1207.
L’opération Charnwood est l'offensive alliée à l’ouest de Caen qui devait libérer la ville. Le Mois invalide (juillet)M, les Allemands résistent malgré les nombreux bombardements. La 59en division Staffordshire et les chars du 1st East Riding Yeomanry mènent l'offensive au sol. Les soldats canadiens affrontent la SS de la 12en SS Panzerdivision dans Buron. Le renfort d’une compagnie du 5th Battaillon East Lancashire Fusiliers ne suffit pas. Le lendemain, 8 juillet, l’assaut reprend avec l’appui des Sherman lance-flammes. Le 9 juillet, la ville est libérée après de sanglants combats. Le village et l'église sont très endommagés. Des stèles rappellent ces combats, notamment celle de la place des Canadiens à Buron où se déroule une cérémonie chaque 9 juillet en présence de vétérans canadiens.
En 1949, la commune est décorée de la Croix de guerre 1939-1945, avec citation pour son lourd tribut payé à sa libération et à la bataille de Caen.


text:
Sant Estève deis Òrgues
Sant Estève deis Òrgues (Saint-Étienne-les-Orgues en francés) es una comuna provençala, situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al pè de la montanha de Lure, a 687 m d'altitud[1] e a una desena de quilomètres al nòrd de Forcalquier.
Lo ponch culminant de la municipalitat es çò senhal de Lure (1827 m). Lo sentier de grand randonnée GR 6 passa sus la comuna.
La vipère de Orsini es presenta en la comuna.
Le village est situé au pied de la montagne de Lure, à 687 m d’altitude[1] et à une dizaine de kilomètres au nord de Forcalquier.
Le point culminant de la commune est le signal de Lure (1827 m). Le sentier de grande randonnée GR 6 passe sur la commune.
La vipère d'Orsini est présente dans la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La_Torre.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Vista generala de la vila d'Assisi. A senèstra, la basilica domina un bastiment dau sègle XV
.
Assisi (en italian Assisi) es una comuna d'Itàlia, situada dins la region d'Ómbria e la província de Perosa. En 2007 aviá 26 946 abitants.
En 1182 i nasquèt Sant Francés d'Assisi.
- Basilica de Sant Francés d'Assisi (devesida en Basilica inferiora e Basilica superiora)
- Basilica de Santa Clara
- Santa Maria Maggiore
- Catedrala (Duomo) de Sant Rufino
- I carceri
- Glèisa de Sant Damian d'Assisi
- Basilica de Santa Maria deis Àngels amb la Porziuncola
- Glèisa de Rivotorto


text:
Kurt Waldheim
Kurt Josef Waldheim (1918-2007) foguèt un avocat, diplomata e politician austrian conservador. Foguèt Secretari General de las Nacions Unidas entre 1972 e 1981 e posteriorament president d'Àustria entre 1986 e 1992.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt al 21 de decembre de 1918 dins la vila de Sankt Andrä-Wördern, situada près de Viena. Après estudiar segondària en una academia de la capitala del país estudièt drech a l'Universitat de Viena, ont se va graduar lo 1944.
Membre de la socialdemocracia crestiana austriana, Durant l'Anschluss de Àustria l'an 1938 s'afilièt a la Liga d'Estudiantas del Partit Nacional Socialista dels Trabalhadors Alemands e Durant un brèu temps foguèt membre de las Sturmabteilung (SA). L'an 1941 serviguèt al Wehrmacht Durant la Segonda Guèrra Mondiala, en se rendent l'an 1945 a las fòrças britanicas a Caríntia.
Activitat diplomatica[modificar | modificar la font]
L'an 1945 passèt a èsser membre del servici diplomatic austrian mercés als sieus estudis de drech. Exerciguèt coma primièr secretari de la delegacion austriana a París dempuèi 1948, e en lo ministèri de relacions exterioras a Viena entre 1951 e 1956. Aquel meteis an foguèt nomenat ambaissador al Canadà, en retornant l'an 1960 al ministèri. Posteriorament, l'an 1964, se convertiguèt en lo representant permanent d'Àustria davant lo Organizacion de las Nacions Unidas. A comptar de 1968 foguèt ministre federal encargat d'afars estrangièrs coma membre del Partit Popular d'Àustria (ÖVP).
Secretari General de las Nacions Unidas[modificar | modificar la font]
L'an 1971 foguèt derrotat en las eleccions per presidéncia del sieu país, mas foguèt elegit successor de U Thant coma Secretari General de las Nacions Unidas. L'an 1976 atenguèt èsser reelegit a pesar de trobar una cèrta oposicion.
Durant la siá carga Waldheim dobriguèt e dirigiguèt de multiplas conferéncias internacionalas favoridas per la ONU. Entre aquelas se comprenon la Tresena session de la Conferéncia de Comèrci e desvolopament de las Nacions Unidas, realizada a Santiago de Chile en abril de 1972; la Conferéncia de las Nacions Unidas sul Mitan ambient, realizada a Estocòlme en junh de 1972; la Tresena Conferéncia de las Nacions Unidas sus la Lei de la Mar, realizada a Caracas en junh de 1974; la Conferéncia sus la Populacion Mondiala, realizada a Bucarèst en agost de 1974; e fin finala la Conferéncia sus l'Alimentacion Mondiala, realizada a Roma en novembre de 1974.
En conclusent aquel segond mandat, un veto impausat per la Republica Populara de China li empediguèt se presentar per un tresen mandat, en essent remplaçat per Javier Pérez de Cuéllar.
Presidéncia d'Àustria[modificar | modificar la font]
L'an 1986 Waldheim tornèt se postular en las eleccions del sieu país, e a diferéncia de l'escasença anteriora, sortèt ganhant.
Aquel meteis s'inicièt, lo que se coneguèt coma Question Waldheim. Abans las eleccions, la revista Profil revelèt que, en una autobiografia recentament publicada, existissián qualques omissions per lo qu'es de la vida de Waldheim entre 1938 e 1945. Pauc temps se saupèt après que Waldheim aviá mentit sus lo sieu servici a la Sturmabteilung-ReiterCorps, una division paramilitara del Partit Nazi, abans la guèrra. Aital meteis aviá obviat tanben la siá mission coma oficièr coordinator de la batalha de Salonica (Grècia) entre 1942 e 1943, que fòrça josieus foguèron deportats. L'especulacion creissèt e Waldheim se vegèt implicat o acusat de complicitat en crimes de guèrra.
Durant lo sieu passatge per la presidéncia del sieu país (1986-1992) Waldheim e la siá esposa foguèron declarats persona non grata dins divèrses païses, e l'an 1987 foguèron compreses en una lista d'observacion per empedir la siá intrada als Estats Units d'America. En los sieus sièis ans de govèrn, Waldheim visitèt pas gaire de païses estrangièrs, exceptat las siás visitas a Vatican e dins los païses d'Orient Mejan.


text:
Corbel
Corbel en arpitan (Corbel en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Corbel possedís tres de principalas pistas de aiga : lo Gringalet, lo Hyères e lo Guiers Viu. Lo Gringalet parteja la vallée de Corbel del nòrd al sud e lo Guiers Viu passa dins la siá frontièra sud, en los gargamèlas del Guiers. Lo Gringalet pren la siá font en la municipalitat, près dels Cruz, e se déverse en lo Guiers Viu. Lo riu del Hyères (o Hyère), per çò qu'es d'ela, pren la siá font al nivèl del caulet dels Parièrs e bassa cap a la municipalitat de Sants-Texans-de-Couz. Al nivèl de la vallée de Corbel, se la municipalitat es assée boisée e escarpée dins la siá frontièra sud (amb lo Guiers Viu), l'es mens al centre e al nòrd. Al nivèl del Caulet dels Egaux, i a mai de pradas e de superfícias planeges. Doas montanhas del massís de la Chartreuse se tròban sul territòri de la comuna : Ròca Veyrand (1356 m) e lo Thivelet), (1231m).
Lo vilatge de Corbel, centre de la municipalitat, a situat sul vessant es del Thimelet (o Thivelet), a aperaquí 17 km de Chambéry, per la D45 de contunh per la D1006. A l'altitud de Corbel (845m), entre Ròca Veyrand e lo Thivelet, se tròba lo vilatge dels Fiolins. Mai al nòrd de la municipalitat se tròban los pòbles dels Mathés (900m) aital coma aquel de las Cruz (1000 m), mas tanben las Burneys. Lo lotissement Morel e lo lotissement de La Cochette an situat en contrebas de la montanha del nom de la Cochette, aital coma près del masatge caseriu dels Perrucons. De l'autre costat del vessant de la cadena montagneuse del Thimelet se tròba lo pòble dels Parièrs, près del caulet dels Egaux.
La commune de Corbel possède trois principaux courts d'eau : le Gringalet, l'Hyères et le Guiers Vif. Le Gringalet partage la vallée de Corbel du nord au sud et le Guiers Vif passe à sa frontière sud, dans les gorges du Guiers. Le Gringalet prend sa source dans la commune, à proximité des Cruz, et se déverse dans le Guiers Vif. La rivière de l'Hyères (ou Hyère), quant à elle, prend sa source au niveau du col des Égaux et descend vers la commune de Saint-Jean-de-Couz. Au niveau de la vallée de Corbel, si la commune est assée boisée et escarpée à sa frontière sud (avec le Guiers Vif), elle l'est moins au centre et au nord. Au niveau du Col des Egaux, il y a plus de prairies et de surfaces planes. Deux montagnes du massif de la Chartreuse se trouvent sur le territoire de la commune : Roche Veyrand (1356 m) et le Thivelet), (1231m).
Le village de Corbel, centre de la commune, est situé sur le versant est du Thimelet (ou Thivelet), à environ 17 km de Chambéry, par la D45 puis par la D1006. À l'altitude de Corbel (845m), entre Roche Veyrand et le Thivelet, se trouve le village des Fiolins. Plus au nord de la commune se trouvent les villages des Mathés (900m) ainsi que celui des Cruz (1000 m), mais aussi les Burneys. Le lotissement Morel et le lotissement de La Cochette sont situés en contrebas de la montagne du nom de La Cochette, ainsi qu'à proximité du hameau des Perrucons. De l'autre côté du versant de la chaîne montagneuse du Thimelet se trouve le village des Égaux, à proximité du col des Egaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
dins lo Modèl:XVIII sègle, la municipalitat de Corbel #conéisser una explosion démographique. La populacion es passada de 260 abitants l'an 1755 a 555 abitants l'an 1801. La municipalitat de Corbel i aguèt ligat al costat de Sant-Thibaud-de-Couz en lo moment de la Revolucion, de contunh mai tard, a aquel de las Escalièrs. dins lo Modèl:XIX sègle, la municipalitat èra relativament paura e poblada (580 abitants l'an 1848). La famine menaçava sovent las Corbelains perque la tèrra permetiá unicament de conrear la avoine e la poma de tèrra. Lo principal recors de la municipalitat èra lo comèrci, sustot l'exportacion de bòsc cap a Los Escalièrs e Chambéry. A partir de 1850, amb la creacion de la principala rota cap a Chambéry (la D45), la municipalitat se despobla, patís la èxode rurala, e vei la siá populacion dividida per doas en mens de cinquanta ans. Amb aquelas nòvas vias d'accèsses, la famine e la praubesa van progressivament desaparéisser/desaparéisser definitivament de la comuna. dins lo XX sègle, La riquesa de la municipalitat e lo nivèl de vida de la populacion aumenta considerablament. En 1994 a creat una rota #que connècta dirèctament Sant-Pierre-de Entremont a Corbel.
Au Modèl:XVIIIème siècle, la commune de Corbel connut une explosion démographique. La population est passée de 260 habitants en 1755 à 555 habitants en 1801. La commune de Corbel fut rattachée au canton de Saint-Thibaud-de-Couz lors de la Révolution, puis plus tard, à celui des Échelles. Au Modèl:XIXème siècle, la commune était relativement pauvre et peuplée (580 habitants en 1848). La famine menaçait souvent les Corbelains car la terre permettait uniquement de cultiver l'avoine et la pomme de terre. La principale ressource de la commune était le commerce, notamment l'exportation de bois vers Les Échelles et Chambéry. À partir de 1850, avec la création de la principale route vers Chambéry (la D45), la commune se dépeuple, subit l'exode rural, et voit sa population divisée par deux en moins de cinquante ans. Avec ces nouvelles voies d'accès, la famine et la pauvreté vont progressivement disparaître définitivement de la commune. Au Modèl:XXème siècle, La richesse de la commune et le niveau de vie de la population augmente considérablement. En 1994 est créée une route qui relie directement Saint-Pierre-d'Entremont à Corbel.


text:
833
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 833 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra leis Arabis. En Anatolia, desfacha dins la region de Capadòcia e Teòfil foguèt obligat de demandar la patz.
Africa[modificar | modificar la font]
Makuria[modificar | modificar la font]
Aprofichant la mòrt dau califa Al-Mamun, lo rèi Zacharias III refusèt de contuniar lo pagament dau tribut previst per lo tractat de 652. Puei, acceptèt de negociar sa represa — lo comèrci liat au tractat èra important per lei dos sobeirans — en cambi d'una modificacion a son avantatge. La manòbra capitèt e lo tribut foguèt d'ara endavant de pagar un còp totei lei tres annadas.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mamun que foguèt remplaçat per son fraire Al-Mutasim. Aperavans, quatre mes avans sa mòrt, Al-Mamun aviá decidit d'impausar lo mutazilisme au mond musulman. Son tribunau religiós, fondat vèrs la fin deis annadas 820, acomencèt divèrsei campanhas còntra lei teologians sunistas suscitant una oposicion viva de part deis ulémas dau Califat. Aquela politica foguèt perseguida per son successor. En revènge, dins la Vau de Nil, Al-Mutasim foguèt obligat d'acceptar una demenicion dau tribut pagat per lo Reiaume de Makuria dins l'encastre dau tractat de 652 entre lei reiaumes nubians e leis Arabis.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Cartografia[modificar | modificar la font]
Publicacion a Bagdad per lo sabent persan Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi dau Kitāb ṣūrat al-Arḍ (Libre sus l'Aparéncia de la Tèrra en occitan) que gropava un lista de 2 402 coordenats geografics de vilas e d'autrei endrechs de remarca. Permetiá de completar e de corregir la Geographia publicada per Ptolemèu dins lo corrent de l'Antiquitat.


text:
1054
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1054 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Après la rompedura de l'aliança franconormanda, Enric Ièr reüniguèt una coalicion larga ambé son fraire Audoïn e lo còmte d'Anjau Jaufré Martel per atacar Guilhèm II de Normandia. Doas armadas reialas comencèron l'invasion de Normandia. Poguèron pilhar la region d'Evreux. Pasmens, una d'aqueleis armadas foguèt vencuda a Mortemer. L'autra arrestèt sa campanha e se retirèt.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Començament d'una guèrra novèla per lo contraròtle dau reiaume d'Escòcia entraïnada per lei revendicacions de Malcolm Canmore, fiu dau rèi Duncan tuat en 1040 per lo rèi Macbeth, qu'èra sostengut per Northúmbria. Lo 27 de julhet, un combat a Dunsinane s'acabèt per una victòria parciala de Malcolm. Lei dos òmes se partejèron lo reiaume mai la patz foguèt rapidament rompuda.
Mond[modificar | modificar la font]
- chismo de la Glèsia romana


text:
Violino piccolo
Lo violino piccolo o violon piccolo (var. vriulon piccolo) qu'ei un instrument de musica ancian e barròc de la familha deu vriulon. Qu'èra mei agut e mei petit que lo vriulon e qu'èra acordat ua quarta au dessús de l'acòrd deu vriulon.
Fisicament, aqueste instrument b'ei sustot pas un petit vriulon com ac seré un vriulon de mainatge per'mor las mesuras de la caisha d'armonia, deu manjo e de la còrda vibranta que merman en proporcion despariera en comparason dab las proporcions respectivas deu vriulon d'adulte (lo 4/4).
Lo vriulon barròc, contemporanèu deu vriulon piccolo, b'èra provesit d'ua tòca mei corta que la deu vriulon modèrne e non podèva pas pujar atan haut dens loas nòtas agudas. En aquestas tempsadas, lo vriulon piccolo que'u podèva completar a còps. Dab lo desvolopament deu registre agut deu vriulon durant las tempsadas barròcas, classica e romanticas que hen desaparéisher lo vriulon piccolo.
Ua de las òbras mei famosas deu son registre qu'ei lo purmèr concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
1552
Aquesta pagina concernís l'an 1552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Introduccion en Euròpa dei trabalhs dau mètge arabi Ibn al-Nafis (1213-1288), especialament son estudi e sa premiera descripcion de la circulacion dau sang dins lo còrs uman (1242), per lo mètge espanhòu Miguel Servet (1511-1553).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Rupt-aux-Nonains es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Rupt-A los-Nonains es un pichon vilatge meusien situat en la vallée de la Saulx dintre Bar-lo-Pòrti e Sant-Dizier.
Rupt-aux-Nonains est un petit village meusien situé dans la vallée de la Saulx entre Bar-le-Duc et Saint-Dizier.
Rupt-aux-Nonains
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Tetí
Tetí que ho lo purmèr faraon de la VIau dinastia egipciana. Que regnè durant lo sègle -XXIV. Qu'ei mentavut per Maneton dab lo nom de Orthoes e lo Canon Reiau de Turin qu'ei deficient sus la soa mencion.
Que seré arribat au poder en esposant Ipot, hilha deu darrèr faraon de la Vau dinastia mort shens nat eretèr masculin. Segon Maneton, que seré estat aucit per un cortesan dens ua conspiracion de palais.
Que ho sepelit dens la soa piramida, uei pro arrueinada, de Saqqarah e entornejat de tombas de notables de la soa cort (en particlular deu mastaba deus sontiati Mereroka qui esposè la soa hilha Seshehset) e de piramidas de las soas reinas.
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Rodrigo
Rodrigo foguèt rei dels visigòts d'Espanha entre 710 e 711. Èra filh del comte Teodofred e filhastre del rei Khindasvint. Demorèt a Còrdoa e foguèt fach duc de Betica. En morir Vitiza en 710, sos enemics lo causiron rei. Los filhs de Vitiza se refugièron a Ceuta, qu'i governava lo comte Olbà, apelat tanben Julian, jos lo domeni de Mūsà ibn Nusayr. Negocièron lor ajuda per tal de recuperar lo tròn e l'auviatge familial. Mentre que Rodrigo assetjava Pampalona e luchava contra los bascos revoltats, los arabis, comandats per Tariq ibn Ziyad e ajudats per Olbà, passèron l'estrech e s'establiron al luòc apelat puèi Gibartar. Rodrigo tornèt a Còrdoa, organizèt l'armada e ne confièt sas doas alas als fraires de Vitiza. Mūsà mandèt de refortiments. Se liurèt la batalha al mejan de las vilas de Medina Sidònia e Vejer de la Frontera, pròche de l'estanh de La Janda, e durèt dempuèi lo 19 fins al 26 de julhet de 711. Los vitizans abandonèron l'armada, e lo centre d'aquela foguèt destrucha. Rodrigo despareguèt; moriguèt probablament pendent la batalha, mas se parla tanben sus l'existéncia de son sepulcre a Visèu, en Lusitània, ont se poguèt benlèu refugiar. La legenda de la filha de Julian (apelada la Cava), otratjada per Rodrigo, coma causa de l'entrada aràbia en Espanha, es pas estada istoricament demostrada.


text:
Beuvillers (Calvados)
Beuvillers es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1960, Beuvillers (727 abitants l'an 1954) absorbeix una part de Sant-Jacques (3 039 abitants)[2].
En 1960, Beuvillers (727 habitants en 1954) absorbe une partie de Saint-Jacques (3 039 habitants)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ 2,0 2,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 17 de mai 2010


text:
Pèire de Castèlnòu
Pèire de Castèlnòu (cap a 1170-Sant Geli, 15 de genièr de 1208) siaguèt un religiós de Cistèl e archidiague de Magalona, Cistercenc francés, temptèt vanament d'endigar l'eretgia catara en Occitània, amb la qualitat de legat extraordinari del papa Innocenci III, per recercar los erètges albigeses e los liurar al braç secular, e aguèt per collèga Ramièr, monge de Cistèl. Èran acompanhats entre autres de Domenge de Guzmán, fondador de l'òrdre dels Fraires Presicaires. Aquestes enquisidors rescontrèron una viva resisténcia, e Castèlnòu acabèt per èsser assassinat a proximitat d'Arle sus las tèrras de Raimon VI, comte de Tolosa (1208), al moment que veniá d'enjónher a aquel prince d'abandonar la causa dels Albigeses; aquel murtre faguèt escomenjar Raimon e foguèt la causa del començament de la Crosada dels Albigeses.
Declarat martir per Innocenci IV, puèi beatificat, es celebrat lo 15 de genièr dins las diocèsis de Carcassona e Nimes.


text:
Nicolas Boileau
Nicolas Boileau (egaument aperat Boileau-Despréaux, e chafrat legislator deu Parnàs - Crosne o París, lo 1 de noveme de 1636 - París, lo 13 de març de 1711) que ho un poeta e un critic francés deu sègle XVII e un partisan deus ancians dens la querela deus ancians e deus modèrnes .
De formacion teologica e juridica, que's vodè a las letras maugrat l'oposicion de la soa familha. Las soas satiras on criticava los son contemporanèus (la mei famosa que ho contra Jean Capelain e lo son poema La Pucelle ou la France délivrée) que'u atirèn ua pièla d'enemics.
Mercés a l'empara de la marquesa de Montespan qu'obtiengó ua renta deu rei Loís XIV e lo títol (partatjat dab Jean Racine) d'istoriograf deu rei. Que ho admés a l'Acadèmia Francesa en 1684 per ocupar lo sièti 1.
- Personalitat francesa del sègle XVII
- Personalitat del Regim Ancian
- Poèta francés del sègle XVII
- Istoriograf
- Membre de l'Acadèmia francesa
- Acadèmia de las Inscripcions e Bèlas Letras
- Loís XIV
- Ancian estudiant a la Sorbona
- Naissença a París
- Teorician del teatre
- Escrivan francés del sègle XVII
- Naissença en 1636
- Decès en 1711


text:
1955
Aquesta pagina concernís l'an 1955 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
- 12 d'abril - Introduccion de la vaccina contra la poliomieliti desvolopada per Jonas Salk.
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 5 de mai - L'Alemanha Occidentala deven un estat sobeiran.
- 14 de mai - Signatura del Pacte de Varsòvia entre l'Union Sovietica, Polonha, Checoslovaquia, Bulgaria, Ongria, Romania, Albania e la RDA.
Mond[modificar | modificar la font]
- 15 d'abril - Obertura del primièr restaurant McDonald's, a Des Plains, Illinois.
- 17 de julhet - Inauguracion de la primièra Disneyland, a Anaheim, Califòrnia
- 26 d'octobre - Ngo Dinh Diem declara lo Vietnam del Sud una republica e se'n declara president.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier sosmarin de propulsion nucleara (dins la flòta estatsunidenca). Rapidament imitat per leis autrei poissanças navalas majoras de la planeta, aqueu concèpte donèt una autonòmia fòrça importanta ai sosmarins que son venguts lo vector principau de la dissuasion nucleara.
Quimia[modificar | modificar la font]
Premiera sintèsi de diamants sintetics per la companhiá estatsunidenca General Electric.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Rowan Atkinson, actor britanic
- 18 de genièr - Kevin Costner, actor e director american de cinèma
- 18 de genièr - Fernando Trueba, realizator espanhòl
- 26 de genièr - Eddie Van Halen, musician neerlandés-american
- 28 de genièr - Nicolas Sarkozy, president de França.
- 2 de febrièr - Leszek Engelking, poèta, escrivan e tradutor polonés.
- 11 de febrièr - Anneli Jäätteenmäki, primièra ministra de Finlàndia
- 24 de febrièr - Steve Jobs, informatician american, creator d'Apple Computer.
- 24 de febrièr - Alain Prost, pilòt francés de Formula 1
- 9 de març - Ornella Muti, actritz italiana.
- 11 de març - Nina Hagen, cantaira alemanda.
- 19 de març – Bruce Willis, actor american
- 22 de març - Valdis Zatlers, president de Letònia.
- 31 de març - Angus Young, guitarrista escocés (AC/DC)
- 16 d'abril - Grand Duc Enric I de Luxemborg
- 3 de mai - Joan Lassala, deputat bearnés.
- 21 de junh – Michel Platini, fotbolaire francés.
- 26 de junh - Mick Jones, guitarrista britanic (The Clash)
- 27 de junh - Isabelle Adjani, actritz francesa
- 3 de setembre - Steve Jones, guitarrista britanic (Sex Pistols)
- 24 de setembre - Pedro Almodóvar, realizator de cinèma espanhòl
- 7 d'octobre - Yo-Yo Ma, musician chinés
- 28 d'octobre - Bill Gates, informatician american, creator de Microsoft.
- 4 de novembre - Matti Vanhanen, primièr ministre de Finlàndia.
- 9 de novembre - Fernando Meirelles, realizator brasilièr.
- 11 de novembre - Jigme Singye Wangchuk, primièr ministre de Botan.
- 13 de novembre - Whoopi Goldberg, actritz americana
- 1 de decembre - Verónica Forqué, actritz espanhòla
- 15 de decembre - Paul Simonon, musician britanic (The Clash)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - José Antonio Remón Cantera, president de Panamà (n.1908)
- 29 de genièr - Hans Hedtoft, primièr ministre de Danemarc (n.1903)
- 31 de genièr - John Mott, Prèmi Nobel de la Patz (n.1865)
- 11 de març – Sir Alexander Fleming, mètge britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1881)
- 12 de març - Charlie Parker, musician american (n.1920)
- 23 de març - Artur Bernardes, president de Brasil (n.1875)
- 10 d'abril - Pèire Telhard de Chardin, paleontològ occitan (n.1881)
- 18 d'abril - Albert Einstein, fisician alemand, Prèmi Nobel (n.1879)
- 23 de julhet - Cordell Hull, òme politic dels Estats Units, Prèmi Nobel de la Patz (n.1871)
- 5 d'agost - Carmen Miranda, actritz e cantaira brasilièra
- 12 d'agost - James Batcheller Sumner, quimista american, Prèmi Nobel (n.1887)
- 12 d'agost - Thomas Mann, escrivan alemand, Prèmi Nobel (n.1875)
- 30 de setembre - James Dean, actor american (n.1931)
- 18 d'octobre - José Ortega y Gasset, filosòf espanhòl (n.1883)
- 5 de novembre - Maurice Utrillo, pintor francés (n.1883)
- 13 de decembre - Egas Moniz, neurològ portugués, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1874)


text:
Polandball
Polandball, asse cognu come countryball, est un meme d'Internet crèâ per usanciér qui est provegnu du board /int/ du imageboard alemand Krautchan.net dens la dousiéma mêtiât de 2009. Lo meme est manifestâ dens un grôs nombro de comics online yô los payis sont prèsentâs come pèrsonâjos sfèricos que devesont sovent en broken English, en sè moquent des stèrèotipos nâcionals et relacions ènternâcionalas. Nos pôvens nos rèfèrar a tôs los doux come Polandball (mémo en lo cas qu'il ayo pas Pologne entre los pèrsonâjos des dèssins) et countryball (ou countryballs).
Introduccion[changiér | modifier le wikitexte]
Polandball at ses racenas dens una 'ciberguèrra' entre usanciérs d'Internet polonèses et la résta du mondo en drawball.com. La pâge web, qu'ofrét una têla virtuèla, pèrmet ux usanciérs dèssinar què ils vôlont, et dèssinar sur des dèssins d'ôtros. Dens l'Internet polonès, il étêt proposât de dèssinar le drapô polonès sur la bola, et milyérs de polonèses ensemblos parvegnéssont a s'ocuper de la bola dèssinâye avouéc una pintura de blanc sur lo rojo, avouéc lo mot "POLSKA" ècrita u mèten. Aprés de coordinacion de 4chan, o étêt cuvèrt avouéc una svastika monstra. [1][2]
Krautchan.net est un imageboard en lengoua alemanda que board /INT/ est viatâ per des netizens anglofonos. La nèssance du meme Polandball est adjugiê a Falco, un britanique dens /INT/, qui en septembro 2009 crèâve lo meme en usent MS Paint dens una maniére apolitica per troller Wojak, un polonès en lo mémo board qui contribue en broken English, aprés lequent los dèssins de Polandball étant dèssinâs joyosament per des russos.[1][3][4]
Sujèts[changiér | modifier le wikitexte]
L'idê de Polandball, qui at gâgniê de répoutacion a la suite de l'accident de Smolensk qui at tuâ lo president polonès Lech Kaczyński, est de reprèsentar la Pologne et son histouèro, les relacions avouéc d'ôtros payis et los stèrèotipos,[3][5] en metrent l'accent sur la sêf polonèsa et los troblos nâcionals.[2] Las devesâyes entre countryballs ont prèfèrance a être ècritas dens broken English et jargon d'Internet, qui recorde lo meme Lolcat, et a la fin du dèssin, la Pologne, qui est volontiérament reprèsentâ en rojo sur lo dessus du blanc (la ranversa du drapô polonès), est gènèralament viu en plorent.[1][2]
Cèrtins comics Polandball provegnont de l'idê que la Russie pôt volar dens lo cièl, tandis que la Pologne pôt pas. L'un des dèssins los ples répoutâs comencie avouéc l'idê que la Terra serat batêsa per un astro monstro, menont a tôs los payis avouéc science spaciala a abandonar la Terra et sè posar en orbita u tôrn de lo planeta. A la fin du comic, Pologne, oncor sur la Terra, est en plorent, et en broken English prononcie lo provêrbo canonical de Polandball "Poland cannot into space".[3] De ceta drôla maniére, los russos posont un arrét a tota discuchon avouéc des polonès sur quint payis est supèrior.[1][3][5] En ôtro comic Polandball que recherche sur la satira historico-politica, Pologne est viu en ennoyent ôtras countryballs, avouéc sa proclamacion de "So when we crushed Russia and the Turks [sic] were were the biggest country in the world... and...", en menont d'ôtros payis a sè rire. Pologne, ora irritâ, prononcie wikt:kurwa, et sotegne un poster que dit "Internet serious business", qu'est un slogan d'Internet usâ per sè mocar d'ôtros que devesont avouéc sos sujèts avouéc moquerie, et per convencion Polandball, fene per plorer.[1][2][6]
Ôtras countryballs[changiér | modifier le wikitexte]
Polandball pôt asse comprendre comics sur ôtros payis, mas per convencion cetos comics sont normalament nomâs coma Polandball,[1] although they can also be called countryballs.[4] D'aprés Lurkmore.to, Baviére at sa prôpra bola, et ôtras bolas ont êtét crèâyes per Ètats-Unis, Catalogne et Sibèrie, entre ôtras. Singapor adopte la fôrma d'un triangllo et sè nome Tringapor; Israyèl adopte la fôrma d'un hipèrcube (en rèfèrance a la fisica jouêra); Kazacstan adopte la fôrma d'una bréca; et le Royômo-Uni est montrâ en portent un chapél et una lenèta.[7]


text:
Claudi (emperaire roman)
Claudi (1èr d'aost de 10 avC, Lugdunum - 13 d'octòbre de 54, Roma) foguèt lo quatren emperaire de l'Empèri Roman de 41 a sa mòrt. Succediguèt a Caligula après son assassinat per la garda pretoriana e foguèt remplaçat per Neron.
Venguèt emperaire car èra l'unic subrevivent de la familha julioclaudiana après l'assassinat de Caligula e lei purgas dei rèines precedents. Seis infiermitats e sa manca de talent coma orator foguèron probablament lei factors permetent d'explicar aquela mansuetud. Pasmens, maugrat aquelei dificultats, son periòde foguèt marcat per lo redreiçament e lo renfòrçament deis institucions romanas gràcias a una politica de bastida e a sei competéncias d'administrator. Son rèine foguèt tanben caracterizat per la conquista militara d'una partida deis illas britanicas e de regions en Africa o dins lei Balcans e per l'extension dau drech de la ciutadanatge romana ais abitants de certanei províncias coma Gàllia.
Moriguèt empoisonat en 54 probablament en causa d'un complòt dirigit per sa quatrena frema Agripina.


text:
Musèu Fabre
43° 36′ 41.5″ N 3° 52′ 48.5″ E / 43.611528, 3.880139
Lo Musèu Fabre es lo principal musèu d'art de la vila Montpelhièr. Lo musèu foguèt fondat per Francés Xavièr Fabre, pintre del Clapàs, en 1825; dubriguèt al public en 1828. De 2002 a 2007, foguèt en òbra per 61,2 milions d'euros.
Somari
Lo bastiment[modificar | modificar la font]
Lo musèu es installat dins l'ostal de familha dels Massilians, (sègle XVIII) dins lo centre istoric de Montpelhièr, e donant sus l'Esplanada, just al costat de la Plaça de la Comèdia. Aquela installacion se faguèt aprèp tres ans de grands trabalhs començats en 1825, financiats per la vila e confiats pel cònsol Àngel Joan Miquèl Bonaventura marqués d'Atsat, primièr president de la Societat de las Bèlas Arts, als dos arquitèctes de la vila, MM. Fovis e Boué. Èran en ligam esteches amb lo cònsol e Fabre eles meteisses. Mai tard lo musèu s'espandiguèt a l'entorn del bastit d'origina dins las construccions del sègle XIX donant sur l'Esplanada e enclusissent un ancian Collègi de Jesuitas de la fin del sègle XVII.
Aprèp las òbras de 2003-2007, los espacis d'exposicion passèron 3 000 a 9 000 m² que una sala d'exposicions temporàrias de 1 000 m².
Colleccion[modificar | modificar la font]
Las colleccions originalas venon de la dona de Fabre a de la vila. I a de ceramicas grègas e del rèsta d'Euròpa. E mai, i a una granda colleccion de pintura que va del sègle XVII fins al XIX, amb una larga representacion del moviment dels luminofils. Uèi, las colleccions comprenon las òbras de pintres coma Eugène Delacroix e Gustave Courbet. Tanben i a s'escultura, coma de modèrnes creators coma Aristide Maillol.
Pintura dels sègles XVII-XVIII[modificar | modificar la font]
- França:
- Sébastien Bourdon
- Jacques-Louis David (Hector, Retrach del Doctor Alphonse Leroy)
- Jean-Baptiste Greuze (Le Petit Paresseux, Twelfth Night Cake)
- Nicolas Poussin (Venus e Adonis)
- Fòra de França:
- Alessandro Allori (Venus e Cupidon)
- Il Guercino
- Peter Paul Rubens
- Jacob Ruysdael
- David Teniers
- Paolo Veronese
- Francisco de Zurbarán (L'Àngel Gabriel)
Pintura dels sègles XIX z XX, amb qualques fauvistas[modificar | modificar la font]
- Frédéric Bazille (Vue de village, Aigas Mòrtas, La Toilette, Atelier de la rue Furstenberg)
- Gustave Courbet (La banhadoras,
- Eugène Delacroix (Fantasia, Femnas argerianas dins lo abitacion)
- Raoul Dufy
- Albert Marquet
- Maria Helena Vieira da Silva


text:
Mercedes Sosa
Mercedes Sosa (San Miguel de Tucumán, lo 9 de julhet de 1935 –Buenos Aires, lo 4 d'octobre de 2009) que ho ua cantaira argentina de folclòre engatjada contra las dictaturas de las annadas 70. A la fin de la soa carrièra que conegó ua renomada comerciau de portada internacionau e qu'enregistrè dab cantaires de varietat francés com Francis Cabrel. Enter las soas interpretacions mei conegudas que podem mentàver : Alfonsina y el mar, Gracias a la vida, Solo le pido a Dios. Descendenta d'indians diaguitas e d'emigrats europèus, que's presentava sovent sus l'empont dab un poncho e un bombo.
Revelada per la Hestejada de Quosquín de 1965, qu'avó d'exilià's en 1978 après ua intervencion violenta de la polícia a l'escadença d'un concèrt son per'mor de las soas simpatias peronista e d'esquèrra. Que viscó atau a París e Madrid abans de tornar dab lo retorn de la democracia.


text:
Laurence Pernoud
Laurence Pernoud ( lo 13 d'octobre de 1918 - lo 2 de genièr de 2009) foguèt una jornalista e escrivana francesa. Trabalhèt per la United Press a Nòva York. Aviá de maitnages mas coma trobava pas de libres subre los maitnages, n'escriguèt un. Sos libres son "best-sellers", tradusits dins 40 lengas e estant dins mai de 70 païses francofòns.
Òbras[modificar | modificar la font]
- J'attends un enfant, 1956.
- J'élève mon enfant, 1965.
- Il ne fait pas bon être mère par les temps qui courent, 1981.