text:
Vishnó
Vishnó (en sanskrit विष्णु / Viṣṇu, en tamol, விஷ்ணு / ), tanben nomenat Hari, Padmanabhi o Padmanabha), es lo segon dieu de la trimurti (tanben nomenada « trinitat indóa »), amb Brahma e Shiva. La trimurti incarna lo cicle de manifestacion, conservacion e dissolucion de l'univèrs que Brahma es lo creator, Vishnó lo protector e Shiva (Rudra) lo destructor. Vishnó es conegut que ten fòrça avatars. Es la divinitat màger del vishnoïsme, una de las doas grandas escolas que partejan l'indoïsme amb lo shivaïsme.
Vishnó es sovent presentat coma òme blau vestit de rei e amb quatre brases, tenent mai sovent una ròda o chacra, una conca o chanca, una nimfèa (padma) e una maçuga (gada) dins las mans. Pòrta sus sa tèsta una tiara daurada, nomenada kirita-mukuta. Es tanben mastrat pausat sus la sèrp Shesha, una nimfèa sortís de son embonilh; lo quita Brahma sortís de la nimfèa[1]; es la scèna que torna a cada cicle temporal novèl o kalpa, periòde ligat a la cosmologia indóa; Vishnó e Brahma atal tornan crear l'univèrs. Sa paredra es Lakshmi, la divesa de la riquesa e de la bona fortuna, sa montura Garuda, l'aigla. Es lo filh de Darma e d'Ahimsa[2].
Somari
Origina[modificar | modificar la font]
Es malaisit de datar precisament l'origina del cult de Vishnó. Dins los Vedas, Vishnó es encora pas qu'una divinitat minora, associada à Indra, alara que Varuna, Mitra e Ariaman son las primièras divinitats majoras que succedaràn Vaió, Agni e Suria. Eritarà de fòrça caracteristicas especificas del dieu Mitra, per començar son aspect « solar » e « benvolent ».
Es mai tard dins l'istòria indóa que ven un membre de la trimurti e una de sas divinitats mai importantas d'aquesta religion.
Los atributs de la divinitat o murti[modificar | modificar la font]
- La conca (shankha, IAST : śaṅkha) es lo simbòl de la creacion, ven de l'Ocean primordial, son espirala intèrna exprimís l'expandiment, le son que dona es lo reson del son primordial.
- Lo discque chacra (que lo nom es Sudarshana, agradable de mirar) ten sièis rais coma los sièis petals de la flor de nimfèa. Simboliza la poténcia de l'esperit.
- La nimfèa (padma) simboliza l'espandiment de la creacion, mas tanben la puretat e la vertat.
- L'arc, l'instrument que lança de sondas d'intuicion al sen de l'illusion.
- Las flechas e lo carcais, lo poder dels sens e la resèrva del poder d'agir.
- La maçuga (Gada), lo poder de la coneissença que venon totes los autres, fisics o mentals; es tanben lo flagèl de Vishnó que, menaçant, remembra que cal seguir lo camin de l'espiritualitat, e non pas aqueste de l'atrach material.
- Lo joièl Tresaur-de-l'Ocean o Kaustubha, que lusís al pitre del dieu, la consciéncia universala compausada de las consciéncias de totes los èssers.
- La tufa de pels Car-a-la-fortuna ou Shri-vatsa, situat al dessús del sen esquèrra del dieu, representa tot çò que gausís la consciéncia.
- La Garlanda-del-bòsc o vana-mala es l'image de Maia, l'illusion.
- Los dos pendents que representan los dos camins de coneissença, samquia, intellectuala e ioga, intuitiva. An la forma de Macara, un monstre marin.
- Los braçalets que simboliza los tres objectius de la vida: la perfeccion de se, lo succés, lo plaser.
- La corona, la realita inconeissabla.
- Lo vel jaune o pitambara portat a l'entorn de la talha representa los Vedas.
- La veta sagrada, compausada de tres fils, las tres letras de la sillaba AUM.
- Lp carri, lo mental es son poder d'accion sul mond.
- La color sorna, color de l'Immanéncia, de la substància de l'espaci.
- Lo moscalh, simbòl del darma
- Lo ventalh representa lo sacrifici, servís per atisar las flamas.
- La bandiereta
- Lo parasolelh, simbòl de la reialtat del dieu, son asta es l'axe del mond, lo mont Meru.
- L'espasa e lo forrèl, lo saber e lo non saber que lo cobrís
- L'aucèl Garuda
- La sèrp Vestigi o Shesha Naga, aqueste sus que repausa lo dieu quand dormís esperant la creacion.
Vishnó pren detz formas diferentas per salvar de personas de la mòrt (dins l'aiga per exemple, causís curma la tartuga)
- L'aur, representa la riquesa e la fortuna, quicòm que Vishnó pas jamai utilizèt
Avatars[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, Vishnó s'a sovent, quand lo mond es menaça pel caòs. Sas mai celèbras incarnacions (avatars) sus Tèrra son Rama e Krishna. La Bhagavad Gita evòca la nocion d'avatars. D'entras las listas d'avatar, la mai coneguda es aquesta:
- Matsia, lo peisson
- Curma, la tartuga
- Varaha, lo senglar
- Narasimha, l'òme-leon (Nara = òme, simha = leon)
- Vamana, lo nan
- Parashurama
- Rama
- Krishna (significacion « escur » o « negre »)
- Siddharta Gautama, Boda (unas versions considèran que Balarama es lo noven avatar). L'integracion de Boda dins lo panteon indó apareguèt pro tardièrament, benlèu al sègle VIII coma una expression de la contrareforma brahmanica al bodisme, començada al sègle II AbC.
- Calqui (« temps ») es una figura apocaliptica. Es irremediablament l'incarnacion « venenta ».
Vishnó es lo dieu principal del vaishnava. Chaitania i es considerat coma avatar de Vishnó essent pas que l'incarnacion de Krishna.
Autres aspèctes de la divinitat[modificar | modificar la font]
La Tèrra, Bhumi o Bhu Devi, es tanben considerada a vegadas coma son esposa. Vishnó la salvèt en efièch de las aigas jos son avatar de Varaha. Sos ligams matrimonials ligan lo dieu a la reialtat, la Tèrra (Bhumi) e la fortuna (Lacshmi) essent los dos principis ligats al rei. En efièch, un dels tèrmes per designar lo rei en sanscrit es bhupati, çò que pòt significar « mèstre » o « espos » de la Tèrra, lo tèrme pati essent ambivalent. La mitra qu'es cofat confirma aquesta foncion reiala e mòstra que dins l'indoïsme pòstvedic, quitament se Indra possedís sempre lo títol de rei dels dieus, es de fach Vishnó que realiza vertadièrament aquesta foncion. Aquesta preeminéncia es tanben confirmada per fòrça mites ont Vishnó o un de sis avatars umilia Indra. Es per exemple lo cas dins l'episòdi de Krishna pallevant lo mont Govardhana.
Astronomia[modificar | modificar la font]
- (4034) Vishnu, asteroïd nomenat en son nom.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The A to Z of Hinduism par B.M. Sullivan publié par Vision Books, pages 150 et 151, (ISBN 8170945216)
- ↑ Alain Daniélou, Mythes et Dieux de l’Inde, le polythéisme hindou, Flammarion, coll. Champs, 1994
Fonts[modificar | modificar la font]
- Alain Daniélou, Mythes et dieux de l'Inde, Champs Flammarion, 1992.
- The symbolisme of hindu gods and rituals de Swami Parthasarathy, éditions: Vedanta Life Institute
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Vasundhara Filliozat, Mythologie hindoue: Tome 1, Viṣṇu, Editions Agâmât, 2014
- Alain Daniélou, Mythes et dieux de l'Inde, Flammarion, 1992
- Vishnu: an introduction par Devdutt Pattanaik, Vakils, Feffer and Simons, 1999
- Philosophie de la mythologie, Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling, Millon 1994
- Nârada : Précédé d'une étude sur les Avatars de Vichnou de Jean Herbert
- Histoire des doctrines religieuses et philosophiques de l'antiquité, Henri Brunel, ed Marc Ducloux, 1852
- Mythes et religion de l'Inde, Par Nityabodhānanda, Maisonneuve et Larose, 2001


c: text/html

text:
Beneset II
Beneset II (mòrt lo 8 de mai de 685) foguèt lo 81en papa de la Glèisa Catolica Romana dau 26 de junh de 684 au 8 de mai de 685. Succediguèt a Leon II (681-683) e foguèt remplaçat per Joan V (685-686).
Relativament brèu, son pontificat foguèt marcat per sa politica d'ajuda ai paures de Roma e per un succès diplomatic important còntra l'emperaire bizantin. D'efèct, obtenguèt que la confirmacion de l'eleccion pontificala foguèsse d'ara endavant realizada per l'exarca de Ravena e non plus per l'emperaire bizantin. Òr, coma l'Exarchat de Ravea èra afeblit per l'invasion lombarda, aquò permetèt d'aumentar l'autonòmia politica dau papa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La SERADA 2015
La Serada foguèt un polit succès !
La Sala de las Fèstas del Palais del Trabalh meritava plan son nom, divendres 27 de febrièr, per la Serada que lo Cercle Occitan de Narbona organiza desempuèi qualques annadas.
Es vengut un eveniment, e se a de fidèles, de novèls i corrisson, seduits per un programa a l'encòp original e per totes los publics.
La Serada es un tot, amb son ambient plan sieu, a l'encòp tranquil e joiós, mas un tot fòrça variat.
L'iniciation a las danças tradicionalas, animada per Acordéons nos violons e Ives Seguièr, càmbia. Venon de mòda dins de publics joves coma pas tant joves qu'aquò.
Es un mejan agradiu mas pas indispensables per se lançar a fons dins lo balèti, subretot quand se mena amb lo dinamisme esclatant del grop Los Gojats, amb de musica e de cançon
occitana de polida qualitat. Los dançaires se'n poguèron donar a bèl èime.
Los que dançavan pas ne profitèron tanben, installats a las taulas o a la banca de la Calandreta La Granhòta.
L'interludi amb los cants de Las Farfantèlas reculhiguèt totes los sufragis.
La salsa, la ligava l'animacion sonòra assegurada per Ràdio Lenga d'Òc Narbona 95.5.
De mainatges escandilhats, que los parents regretavan pas de los aver menats, èran l'imatge del plaser general d'aquela jornada.
Una ocasion requista per conéisser la varietat de la creacion musicala occitana, de dançar, de se rescontrar, d'avançar en occitan, de profitar del taulièr del Cercle Occitan amb sos libres,
disques e articles divèrses. (Per quelques rebats de la Serada 2015 : www.cercle-occitan-narbona.fr)


text:
Tribunal de la Rota Romana
Lo Tribunal de la Rota Romana (en latin: Tribunal Apostolicum Rota Romanae) es abans que res del tribunal d'apellacion de la Santa Ses. Es lo tribunal eclesiastic mai naut de la Glèisa catolica après la Cort suprèma de la Congregació per la Doctrina de la Fe e la Cort suprèma de la Signatura Apostòlica. I a de mai a la Santa Ses lo Tribunal de la Penitenciaria Apostòlica que, e mai se se sona tribunal, doncas que tracta de causas de fur intèrne, la siá estructura e foncionament gardan pauca relacion amb los d'autres tribunals.
Se crei que lo nom de la «Rota» deriva del fach qu'en aquel tribunal los jutges roten en l'exercici de las siás foncions de sòrta qu'en apellacion es lo meteis tribunal çò qu'estúdia la causa mas amb desparièrs jutges, doncas que càmbian segon un torn qu'establís lo jutgi degan.


text:
Regent e poèta audenc. Fonda mantunas escòlas felibrencas. Es sòci de l’Acadèmia dels Jòcs Florals de Tolosa. En 1900, es elegit majoral del Felibritge. En 1927 fonda lo Collègi d’Occitanía. Dirigís mantunas revistas, coma Lo Gai Saber e elabòra amb Antonin Perbòsc una grafia inspirada dels trobadors que servirà de basa a la grafia “classica” de l’occitan. Entreten una correspondéncia amistosa amb Mistral entre las annadas 1890 e 1910 dins laquala Mistral lo complimenta sus sa poesia e comenta sas causidas ortograficas, de còps en las li reprochant.
La letra del 31 de mars de 1895 es un compliment de Mistral per Lou Terradou. Ne saluda lo lirisme e l’autenticitat : “i’a qu’un fiéu de la terro pèr ama coum’acò e pèr canta la terro maire”. Sembla qu’a una vertadièra e prigonda admiracion per las òbras d’Estieu, sas criticas son elogiosas e passionadas, emplega sovent dins sa correpondéncia lo tèrme d’“artiste” per designar son amic e sarra son art d’aquel d’un orfèbre.
D’un autre costat, Mistral li manda un fum de cartetas portant de jòcs de mots entre lo nom d’Estieu e la sason.
Ça que la, Mistral admira pas tant sas causidas ortograficas : d’un costat Estieu respècta pas totjorn la grafia dels trobadors qu’a pasmens elegida coma modèl, de l’autre serva de letras que, segon Mistral, embarrassan la lectura. Aquela question tòrna sovent dins la correspondéncia.
Dins l’ensems, çò que Mistral repròcha a Estieu, es pas tant la causida del modèl que la coeréncia globala de la grafia elaborada amb Antonin Perbòsc. Mistral, que deplora una francizacion de la grafia occitana, incita los escriveires a s’apuejar sus aquela dels trobadors per la reformar en tenent compte de las particularitats dialectalas, mas en l’armonizant pron per evitar los abausiments grafics. Ça que la, sas pròprias causidas graficas son pas exemptas de tot repròchi e daissan transparéisser d’unas incoeréncias emai una cèrta subjectivitat.
Benlèu per jòc, una carteta datada del 4 de junh de 1898 es escricha en grafia “classica”.
Una autra tematica qu’a degut interessar Estieu es desvolopada dins aquela abondanta correspondéncia. Concernís la legenda d’Esclarmonda : lo 7 de julhet de 1911 Mistral tòrna transcriure per son amic un escambi dins loqual refusa lo títol de vice-president del “Comité parisien du monument d’Esclarmonde de Foix”, al motiu que crei pas mai a l’istòria d’aquela “militante cathare” esbrudida per Napoleon Peyrat. De la formulacion qu’emplega, se compren qu’i a cregut un temps, mas sas recèrcas li desvelan pas que de mençons tròp raras per justificar lo simbèu. Mistral a bastidas son òbra e sa Causa provençala sus un cèrt nombre de mites istorics e de projèctes politics que, de decepcions en remesas en question, son passats de l’estatut de conviccions a aquel d’illusions a sos uèlhs mas an pas demesit son estacament a la poesia nimai a la Causa. N’an benlèu sonque cambiada l’esséncia.


text:
Lista dels presidents d'Eslovaquia
Vaquí la lista de las personas qu'an exercida la carga de cap de l'Estat o de president de la Republica en Eslovaquia.
Estat Eslovac (1939-1945)[modificar | modificar la font]
- Jozef Tiso - (en exercici) 14 de març de 1939 - 26 d'octobre de 1939.
- Jozef Tiso - 26 d'octobre de 1939- abril de 1945.
Presidents de la Republica Eslovaca dempuèi 1993[modificar | modificar la font]
Lo president de la Republica Eslovaca es lo cap de l'Estat. Sas foncions son principalament ceremonialas. Dempuèi l'independéncia d'Eslovàquia en 1993, lo primièr ministre assumiguèt las foncions de cap d'Estat fins a l'eleccion pel Parlament d'un president per un mandat de cinc ans.
En 1998 lo Parlament foguèt pas capable de designar un president, en obligant lo sieu cap e lo primièr ministre a assumir las foncions del cap de l'Estat. Aprèp un an sens que lo Parlament poguèsse aténher un acòrdi, se modifiquèt la Constitucion e lo president d'Eslovaquia passèt a èsser elegit dirèctament pels electors per un mandat de cinc ans, lo candidat majoritari devent despassar 50% dels vòtes per èsser designat al primièr torn. Las primièras eleccions presidencialas aguèron luòc en 1999.
Nòta: en italica los presidents per interim.


text:
15/07/2017
De-ser, 15 de julhet, musica classica au festivau de la foreste en scena.
Auvetz Occitanistas !
N’i a pas que la musica tradicionala e folclorica.
Drubetz vos a la diversitat : la musica classica contemporala (o sabenta) en occitan exista ben e beu !
Surtissetz de vostre zòna d’aise…
Lo 15 de julhet, recitau liric de melodias en òccitan emb (seconda partita)
Brunò Rossinhòu (piano) e Matilda Rossinhòu (mezzo-soprano) que chanterá de las òbras de
Canteloube, Beroi, Rossinhòu…
Au "Festivau de la forest en scena" a 20 oras 30 a Sent Estefe de Puei Corbier rasis Moissidan
Dins los bòscs… de « la Fortuna »
Reservacions e rensennhaments : festivalforet@orange.fr – 06 60 35 46 10
Associacion « Musica au molin »
De veire, lo facebook de Matilda Rossinhòu: https://fr-fr.facebook.com/Mathilde-Rossignol-21047106896...
09:24 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Contes et chants à l'étang de Saint-Estèphe, le 19 juillet à 17 h
Une promenade contée et chantée par le groupe "La Tireta Duberta" et Jaumeta Beauzetie de l'Union Occitane Camille Chabaneau se déroulera le 19 juillet à 17 h à l'étang de St-Estèphe. Cette promenade est gratuite.
Voulez-vous tout savoir sur les personnages de nos contes qui se cachent derrière les arbres de l'étang ?
Ce sera aussi un hommage à notre ami Pierre Rapeau, "peintre sur paysage" , trop vite parti en 2007.
Pierre très attaché à sa culture occitane, avait encouragé Arnaud Pauthier à continuer son œuvre et à présenter d'autres personnages de notre mythologie occitane, dans sa variante limousine. Ce sont ces peintures que nous vous ferons découvrir, autour de l'étang de Saint-Estèphe, dans ce nouveau lieu de transmission orale, directement de bouche à oreille. Nous continuerons à tisser le lien entre les paroles du passé, celles du présent et celles à venir, en faisant vivre encore un peu notre langue occitane d'ici.
Promenade que j'aurai le plaisir de vous conter en occitan et en français, en compagnie de tous les chanteurs du groupe de : «La Tireta Duberta ».
Info de Jaumeta Beauzetie
Tuar lo pòrc, quatriesma partida
Suite de "Tuar lo pòrc", un texte sur les souvenirs de Bernard Bourgés, traduit en occitan par Maryse Lasjuilliarias de l'atelier de La Chapelle Gonaguet.
Aura, anam pesar ; anam saubre quí a lo còp d'uelh lo melhor. Avant la pesada, chascun s'amusa en dire son estimacion, 300, 350 e quitament 400, de las liuras de segur . Mas si fai entre 300 e 350, quò será brave, en saubre que las jutas questa annada an sufert de la sechiera ! De vrai, un còp sus la bascula, « la poma » sus « la barra » marca 140 quilòs. Ma mair l'aima mielhs de queu pes, será pas tant gras.
I a mestier de quatre personas per menar la gàbia rasís la taula de tuar mas mon pair a passat una pita còrda sus lo morre de « Mini » que pòt pus brucir e que es mut.
A la leste, lo tiram de la gàbia, lo jasem sus la taula e Maurici e Rogier l'imobilizan dau temps que mon pair crampona la testa.
Lo Gabí, fin preste, conha lo coteu long e esfilat dins lo còu dau pòrc. Ma mair bòta lo grand platau en dejós, lo tenent d'una man e de l'autra boira lo sang emb lo vinagre per fin que calhe pas. Per çò qu'es de io, sei charjat de gigonhar, en la far virar, la pauta de davant per que lo sang cole mielhs, que ne'n deu pas demorar dins la charn nimai dins las venas.
Lo Gabí nos anonça que l'animau es mòrt e plan mòrt. Dau temps que l'aiga 'chaba de bulhir, anam dins la cosina onte ma sòr es demorada per preparar un marendon.
Son las dietz oras. Començan de lo rasclar e io, boide l'aiga bulhenta sus lo « Mini », tot suau que lo Gabi a bien recomandat de pas l'eschaudar avant que los nervs sián vertadierament mòrts, per pas lo far sufrir sens rason e per pas far cueire la codena.
Som trapats de rasclar ; Maurici es l'especialista daus pès, mon pair s'ocupa de la testa e de las aurelhas, Rogier dau ventre, ma sòr de l'eschina, que quò es lo mai aisat.
Los chens son tot autorn de nosautres, son a la festa. Per ilhs, los prumiers bocins son los onglons, aprep quò es lo torn de la gròssa peu jos los piaus e entau jusc'a la fin de la netiada.
Lo « Mini » es rasclat, rinçat e aura, fau subretot pas lo laissar tombar quand anam lo botar sus l'eschala, encranilhat per lo jambier e joslevar l'eschala tots ensemble per l'apoiar a l'intrada de la granja. Quò es que quò pesa e per terra emb quela fanha onte venem de rasclar, quò podriá eslampiar. Quò es quò-quí que los òmes crànhen lo mai.
Un còp l'operacion reüssida, avant que de lo drubir, mon pair pòrta la botelha d'aiga de vita e daus veires. Un bon viatge de « pruna », quò raviscolará la gent subretot qu'eimatin fasiá pas chaud e lo Gabí aviá lo màrfie.
Lo Maurici e lo Rogier tòrnan chas ilhs per far lo trabalh qu'an laissat, aura que chas nos, lo mai beu dau trabalh es fait. En partir, lo Maurici ditz a ma mair Noemia que la Julià vendrá li balhar la man per netiar los budeus e ma mair li promet de los ajudar quante quò será lor torn de tuar.
Lo Gabí suert un fum de coteus, los passa un pitit còp sus l'agusador e traça una reja dempuei l'entre-jarras jusc'au còu emb son coteu ponchut. Ma mair espera emb tres o quatre bassinas, e a mesura que lo Gabí drueba la bèstia, ma mair bòta la sopena dins una bassina, la pança dins una autra, la budalha dins una selha, lo fetge de costat. Discretament, lo Gabí fissa lo cur que nos vòu mostrar qu'aviá pas mancat la sagnada, coma d'avesat. Nos vòu far creire que son coteu era 'nat drech dins lo cur. ( de segre)
01/07/2017
Una visita au chasteu dau Chasteu, per Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
Anèrem au Chasteu (frç Château-l’Évêque), dins los pròpches ranvers de Perigüers, sadolats per una deleitosa ambiança nasala, odors enniurantas que saubrán jamai nòstres pitits-enfants : susors daus chavaus, cròta frescha, cuer molhat, lo tot solidament acompanhat a tot moment per daus pets e de repets reddes e precís. A ! Onte son las odors d’autres còps ?
La gardaira dau chasteu, una vielha grassa a lard emb un gròs-còu e sadola de tics, nos aculhiguet, ranhosa, per çò que, probablament, los mestres, vergonhós, aimaven pas que se visitessen lors obluedas tragicas, mas tanben per abrandar la generositat de mon pair, en tener compte daus risques que preniá per far plaser aus estrangiers. Se botet jos lo braç quauques vielhs jornaus e los faguet paiar argent bas lo pretz de dietz chandelas. Puei, nos menet a mia-tastons dins lo sorne e móstie ventre dau gigant de peira, ‘lumant de temps en temps un pitit brandon de papier que, en la bruslar, li fasiá nos maudire. Mas sabiá baissar l’eslanç e se far migrosa d’a mesura que apropchaven dau mistèri. Talament que me sentí pauc a pauc destachat dau temps present, de mos acompanhants, e que tremolave de jamai tornar veire lo jorn, nimai degun, menat non gran vers un espectacle secret, mas per rusa dins una preison onte me laissarián per totjorn per fin de me chastiar de mon bolegadís.
E entau, emb daus còps de jornaus e, per io, daus dobtes creissents, ‘ribèrem a una darniera cava voutada, carrada e crebada per terra d’un grand cròs. Sus un signe de nòstre guide, nos botèrem de januelhs, nos clinant vers çò de mai negre enquera que remplissiá l’oblueda rasís-bòrd. Una òrra odor de musit e d’escaravats espotits rodava per aquí. La femna faguet de gròssas bolas emb las paginas daus jornaus, que ‘lumet e gitet viste l’una apres l’autra dins lo cròs, e veguí...
... Veguí, a dietz metres benleu, au fons de l’oblueda redonda coma una subrebela gèrla, veguí los restes ossuts, esqueletas fòrt ben conservats, d’un grope de sodards anglés de la guerra de Cent Ans ; una mia-dotzena de preisoniers mau-chanciers, martirizats e gitats aquí sens pietat, probablament enquera vius, abandonats a la mòrt lenta e crebats de fam coma sus un radeu perdut dins la mar.
En credar tots nòstra emocion, en far daus ò ! e daus ò coma si descrubissiá per lo prumier còp quela scena macabra, la femna sabiá manejar la curiosetat, l’esmai e la páur tant adrechament coma sas entòrchas de jornaus, bolas luminosas que davalaven suausament e, pissaratas arderosas, planaven sus quilhs restes d’òmes subrebeus, alonjats en estela, pès vers lo mitan, ‘bilhats emb daus vestits roges o gris, estòfas puridas per endrechs, fasent veire de las grilhas toracicas, daus conchons de bacins e daus bastons de tibià botats.
Deve reconeisser que ma paur faguet còp sec plaça a una jòia que se pòt pas contar, coma si era io que aviá butit l’enemic dins queu cròs crudeu ? E quel embelinament en veire los subtes e corts revelhs de quilhs cranes que desgaunhaven la colera de las ombras desplaçadas, e queu frijolament glaciau en devinhar quilhs bufeus movements de las chambas e de braç en se rebutant per eissaiar de levar lors còrs per fin de me prejar d’en-pè, a pietat o a esmanciadas, io lo prince d’Aquitània emb son onor venjat ! Afrós e miraudiós tableu qu’es quela oblueda aus Anglés, giton de mai d’una nuech de chaucha-vielhas, mas umús daus mai feconds dins lo quau mon imaginacion desenant se plantet e frotget.
Claude Seignolle, Una Enfància fachilhièra, in L’âpre verdeur des légendes, textes de Claude Seignolle choisis et traduits en occitan par Jean-Claude Dugros, Éditions de l’Anguis, Mussidan, 2010, p. 21-22.
L'oncle Feliç, per Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
L’annada d’apres, mon pair ‘chaptet la novela Chenard, tant nauta de pautas que fasiá pensar a una vielha domaisela que vòu pas s’engaulhar la caissa sus nòstras rotas perigòrdas tant fanhosas. Bolide en man, decidet de l’estrenar en far un torn dins la vau de Vesera, endrech raibat per un futur troçaire de mistèris preïstorics. Entau faguí coneissença emb las cròsas de Las Eisias - prononciar : las Zeiziàs -, en queu temps liuradas a qui voliá d’elas e desirava emportar daus remembres paleolitics de prumiera man, destarrats coma òm culhís de las pompiras mas impressionants emb lors dietz mila ans d’atge au mens. Òm aviá nonmàs entrar dins la prumiera cròsa venguda, cluseu o fenda alluvionaira qu’avián de queu temps ni pòrta nimai romzes de fer, e òm era segur de tornar a la surfàcia, en quauques còps de trencha, una plena biaça d’ustilhs e d’armas de fojau. Era gran coma anuech que, per chavar lo mai pitit jasiment, destarrar un clau merovingian o un tesson gallés, fau tant d’autorizacions que per ‘nar bufar l’er de Pekin. E quantben de còps avem rebondut nòstras sòbras apres aver minjat dins la terra cromanhona ; òs de jarra o de polet en part de dents d’orsa e d’òssas de rènes ! Tot quò sens meschantas intencions de portar quauquas futuras confusions rencurablas per la sciéncia de las cròsas.
Segur, se pòt pensar qu’ere laidonc plan jòune per comprener o me far una simpla idéia de la preïstòria ; se figurar lo monde e la vita de quela epòca... E ben non, que, per un treblant azard, se trobava que mon pair era lo qu’aimava lo mielhs un de sos vielhs oncles, qu’anaven visitar pas lonh d’aquí, en Corresa, los diumencs quand ploviá, en fauta de Zeiziàs, passant entau dau parier au quasi parier, endrechs e imatges que s’alternaven e se completaven perfiechament dins mon jòune esperit tot belujós.
Mon grand-oncle Feliç, qu’aviá laidonc quatre-vint-cinc ans, demorava a Briva e viviá sens vergonha sa natura primitiva. Sa desgaina lenta e son anar tot d’una massa m’impressionaven plasentament e demorave mut, treblat davant sa pivelanta testa dolicocefala, òs espés, front cort, pialut, maissas subrebelas e ponchudas qu’avián de larjas dents usadas rasís las gengivas mas non gran brejadas e que podián, en gafar un calhau, ne’n far dau sable. Quantben de còps, en lo badant, l’ai vist crussir una aucha entiera e escicar una jarra de molton en tres còps de cisalhas de bocha !
L’ògre Feliç viviá tot sol dins doàs peças plan negras, a penas ventiladas, emb la saletat per terra, vertadier fons de cròsa qu’era sa chambra e sa cosina, quela d’aquí era sa preferada. I apilotava son minjar per lo mes, o b’etot mesma per la sason coma l’òme de Cròs Manhon que auriá paur d’una invasion d’autres sauvatges o d’un deluvi que durariá sieis mes. Reservas que mon parent anava querre emb la sacha sus l’espatla, laissant son abric a reir-còr, mas escarrabilhat coma si partiá per chaçar l’orsa. L’auvissián pausar lo pè a trenta metres a l’entorn, bravas solhas claveladas, rondinadas e desplaçaments d’er en mai, çò que lo fasiá crànher daus comerçants, que son anar d’auròcs mau lengat e tanben sos ronhaments raucenós eran totjorn prés per de las esmanciadas, coma si l’oncle voliá jugar emb sa fòrça preïstorica per emportar sens lo paiar una meitat de buòu o b’etot una ovelha entiera, eu tant oneste ! mas que se gardava ben de privar de plaser la bèstia que marronava en d’eu.
De segur, lo biais de vita primitiu de l’oncle Feliç, darnier sauvatjon de la familha e segurament darnier modele viu daus semens de la peira talhada, finiguet per me balhar un secret desei de m’interessar a d’autres homo de sa raça, e mai fuguessen dins l’estat d’òssas fossilizadas, de cendres misteriosas o b’etot de preséncias problematicas. (Queu darnier cas plan espandit dins la preïstòria e daus mai aisats de tirar au clar.)
Claude Seignolle, Una Enfància fachilhièra, in L’âpre verdeur des légendes, textes de Claude Seignolle choisis et traduits en occitan par Jean-Claude Dugros, Éditions de l’Anguis, Mussidan, 2010, p. 27-28.


text:
Es una primièra dins l’istòria de la SNCF. Lo Tolosa-Marselha, partença inicialament prevista a 12h54, es partit a l’ora… e arribat a l’ora tanben.
Los acostumats de la linha se’n remembraràn pendent d’annadas. « Es un eveniment que se vei sonque un còp dins una vida », commentèt Claude Retmin, usatgièr regular. « Quand o contarai a mos amics, o volràn pas jamai creire », ditz una autra passatgièra.
E d’efièit, es de jamai vist. L’interciutat qu’assegura la ligason entre las doas capitalas occitanas partís de costuma amb mièja-ora de retard, levat en cas de grèva o d’òbras sus las vias ont pòt far esperar lo mond pendent almens una ora.
E lo dimècres 9 d’abrial, pel primièr còp, dintrèt en gara a 12h50. « Èrem totes fòrça suspreses », conta Claude Retmin. « Recaptèrem nòstres afars a la lèsta, de mond arribèt en corrent dempuèi lo hall… Pas degun s’esperava a partir tan d’ora ».
« Es estat tarrible ! Ai pas agut lo temps de me crompar las cigarretas ni de jogar de pianò. M’a calgut anar sul cai al brutle per poder montar dins lo trin. L’ai quitament mancat ! », explica Francés Vapola.
Mantuns autres passatgièrs an pas agut aquel astre e son arribats dètz minutas après la partança del trin. D’unes son anats portar lo clam contra la SNCF per « Avança de trin injustificada ».


text:
Acant
Los acants son un genre (Acanthus) de plantas vivaças de la familha dels Acanthacèas comprenent una trentena d'espècias originàrias subretot d'Eurasia e d'Africa.
Somari
Mitologia[modificar | modificar la font]
Acant (Akantha) èra una ninfa grèga. Apollon, lo dieu del Solelh, la voliá raubar mas ela se laissèt pas far e li grafinhèt la cara. Per tal de se venjar, lo dieu la metamorfosèt en una planta espinosa qu'aima lo solelh, e que dempuèi pòrta aqueste nom.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom deriva del grèc ancian akavoϛ, que designava la tèsta espinosa de qualques plantas, e avθoϛ, la flor.
Escultura e arquitectura[modificar | modificar la font]
La fuèlha d'acant es la decoracion caracteristica dels capitèls de l'òrdre corintian; es tanben un dels motius mai frequents sus las esculturas de l'art roman.
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
- Acanthus balcanicus Heywood & I.Richardson (Syn. Acanthus hungaricus (Borbas) Baenitz, Acanthus longifolius Host.) - Acanthe de Hongrie
- Acanthus eminens C.B. Clarke
- Acanthus ilicifolius L.
- Acanthus mollis L., es una planta mediterranèa que las fuèlhas son fòrça decopadas. En arquitectura, lor forma inspirèt lo motiu del capitèl corintian.
- Acanthus montanus T. Anders.
- Acanthus spinosus L. -
- Acanthus syriacus Boiss.
Selon NCBI 6 d'agost de 2010[1] :
- Acanthus ebracteatus
- Acanthus eminens
- Acanthus ilicifolius
- Acanthus longifolius
- Acanthus mollis
- Acanthus montanus
- Acanthus pubescens
- Acanthus sennii
- Acanthus spinosus
L'acant coma planta de jardin[modificar | modificar la font]
Las acants son d'erbacèas miègpersistentas, pauc subjècta a las malautias, de florason espectaculària de grands espgs de flors blancas, ròsas o malvas de bractèas espinosas.
Tres espècias son frequentament cultivadas dins los jardins d'Euròpa occidentala : A. balcanicus, A. mollis et A. spinosus.
- A. balcanicus, de fuèlhas pennadas relativament estrechas, es la mai rustica.
- A. mollis de fulhatfe mai decoratiu. 'Latifolius' es una seleccion de fuèlhas mai grandas.
- A. spinosus, mai pichona, de fuèlhas fòrça descopadas e espinosas. 'Spinosissimus' a de fuèlhas d'espinas mai apuntadas.
Los acants tendon a secar e pèrdon las fuèlhas al pé.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Dins la revista Lenga 78 (2015), Règis Labedan presenta son trabalh sus las « Transmission e representacions de la lenga occitana dins una comuna de la periferia tolosenca (Florenç, Nauta Garona) ». Tornam publicar aicí l'introducion.
Per las personas e las organizacions qu'an coma tòca la defensa e lo desvolopament de la lenga occitana, un dels primièrs enjòcs es de conéisser la situacion actuala de las practicas e de las representacions de la lenga. Aquò es necessari per poder apuèi afirmar la question de la lenga occitana coma objècte politic e obrar sus la socializacion e la transmission de la lenga. Aquò es una de las rasons de la causida del objècte d'aquel estudi.
L'autre rason d'aquela causida es la meuna enfança a Florenç, una comuna de la debuta de Lauragués, prèp de la ciutat de Tolosa. Los contactes amb la lenga occitana, dins ma trajectòria personala, foguèron dins un primièr temps subretot al dintre de la meuna familha, originària de Gasconha e installada dins la comuna de Florenç coma consequéncia de l'exòde rural. Mes quand comencèri de prene de corses d'occitan, descobriguèri que dins aquesta comuna, ont aviái quasi pas jamai ausit d'occitan, i aviá mai de personas que pensavi que parlavan la lenga. Doncas, aquel estudi es tanben, al moment de debutar d'estudis d'occitan, l'ocasion d'un retorn reflexiu sus una part de mon environament.
S'agís d'estudiar amb un metòde sociologic de recèrca qualitativa las practicas e las representacions de la lenga occitana dins un parçan de Lauragués qu'es la comuna de Florenç. Dins quina mesura la lenga d'òc constituís una cultura esconduda mas encara viva dins las banlègas residencialas de Tolosa ?
Una primièra ipotèsi que testarai es que l'occitan, s'es fòrça pauc visible dins aquel espaci es ça que la enrasigat. S'agís aquí d'estudiar las practicas socialas de la lenga, los espacis e las situacions ont es parlada, ausida, legida o escrita. Aquela ipotèsi poirà èsser estudiada amb una atencion cap a la dinamica istorica de cambiament d'aqueles espacis e situacions de practica sociala de la lenga.
Aquò mena a la question de la transmission e poirai agachar una segonda ipotèsi, ja plan documentada per d'autres, la de l'arrèst de la transmission familiala.
Fin finala, m'interessarai a las representacions de la lenga, amb l'ipotèsi d'un cambiament recent d'agach sus la lenga nòstra, d'una situacion d'autodesvalorizacion de la lenga cap a de representacions mai positivas.


text:
Platonisme
Lo platonisme es una teoria filosofica segon que existís entitats intelligibles d'esperelas, que lo contengut es independent de la contingéncia de l'experiéncia sensibla. Aquelas entitats, seguent la version del platonisme que se parla, pòdon èsser los concèptes (las Idèas en general, coma per Plotin o Agustin), los nombres (platonisme matematic, coma per Jamblic o Lautman), o encara las valors logicas (logicisme de Frege per exemple). Aquela teoria es una de las reponsas possibles, amb lo nominalisme (Guilhèm d'Occam) e lo conceptualisme (Pierre Abélard), a la question de l'estatut ontologic dels concèptes cognitius (idèas, nombres o contenguts proposicionals).
Somari
Istòria del platonisme[modificar | modificar la font]
Lo platonisme dins l’Antiquitat[modificar | modificar la font]
La primièra forma de platonisme foguèt defenduda per Platon dins l'encastre de la teoria de las idèas. Mas cal saber qu'aquela teoria jamai foguèt explicitament expausada per Platon mai que sostend una granda partida de la pensada platoniciana: los tèxtes mai importants per conéisser la teoria de las idèas son La Republica, lo Fedon, lo Banquet e lo Parmenides, e dins un biais los dialògs socratics. Lo darrièr Platon (ensenhament oral), mai que mai influenciat par la pensada pitagoriciana, tend a identificar las Idèas e los Nombres, çò qu'èra pas lo cas dins sos escrits pus ancians. Dins la Republica, l'Idèa suprèma èra lo Ben, al sens de convenéncia, non de bontat morala. Dins Lo Banquet, l'Idèa suprèma èra lo Bèl. Pels neoplatonicians, lo domeni de las Idèas vendrà l'Intellècte, e la Fòrma suprèma vendrà l'Un.
Lo platonisme a l'Edat Mejana[modificar | modificar la font]
L'Edat Mejana foguèt sens dobte lo periòde pendent que lo platonisme foguèt mai discutat mas tanben defendut amb los arguments mai vigoroses contra lo nominalisme. La querèla entre aquelas doas teorias foguèt nomenada la querèla dels universals e constituís un dels moments fondators de la filosofia e de l’epistemologia medievalas. Los principals representants del realisme platonician foguèron Guilhèm de Champeaux, Amalric de Chartres, Gilbert de Peitieus.
Lo platonisme a l’epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Los defensors mai importants del platonisme a l’epòca modèrna son los filosòfs analitics Frege e Russell, qu'avançava l’existéncia d’un domeni ont existirián d'un biais autonòm las significacions de las proposicions logicas e matematicas. Aquel platonisme serà fòrça criticat dins lo Tractatus logico-philosophicus de Ludwig Wittgenstein.
- Kurt Gödel s'afirmava el tanben fòrça platonician a la diferéncia de son amic Albert Einstein, que se disiá spinozista.
- Lo matematician francés contemporanèu Alain Connes defend d'idèas platonicianas, entre autras dins lo libre qu'escriguèt amb André Lichnerowicz e Marcel-Paul Schützenberger, titulat Triangle de pensada.
- Lo fisician Roland Omnès defend tanben una tèsi platoniciana dans son libre Alara l'Un ven Dos.
- Lo matematician e fisician Roger Penrose acòrda una ontologia matematica a las leis de la fisica dins totes sos obratges, e pus especialament dins son darrièr libre The Road to Reality: A Complete Guide to the Laws of the Universe. (La rota cap a la realitat: Un guida complèt de las leis de l'Univèrs)
La tèsi del platonisme foguèt vigorosament contradicha per Quine.
Platonisme e realisme[modificar | modificar la font]
Seriá mai juste de qualificar los matematicians dichs « platonicians » de matematicians « realistas », perque lo realisme en matematic utiliza l'idèa que la natura dels objèctes matematics es reala dins lo sens qu'es independenta de l'intellècte de l'èsser uman mas utiliza pas necessàriament totes los atributs del monde de las idèas de Platon[1]. Empacha pas qu'aquela terminologia es sovent utilizada quitament pels matematicians.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
fonts[modificar | modificar la font]


text:
1969
Aquesta pagina concernís l'an 1969 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Après aperaquí cinc annadas de caòs politic e d'impossibilitat de formar un govèrn estable, lei civius perdiguèron tornarmai lo poder au profiech dei militars menats per lo coronèu Gaafar Nimeiry que capitèt un còp d'estat (25 de mai). Nimeiry establiguèt un regime autoritari e enebiguèt totei lei partits politics. Pasmens, chausiguèt rapidament de s'apielar sus lei comunistas per faciar l'oposicion dei Fraires Musulmans e deis autrei movements islamistas, especialament lei madistas que se gropavan sus l'illa d'Aba.
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Publicacion de Sason de la migracion vèrs lo nòrd, òbra principala de l'escriban sodanés Tayeb Salih (1929-2009). Aqueu libre es vengut una òbra majora de la literatura internacionala e donèt a Tayeb Salih l'estatut d'autor major de la literatura aràbia.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 20 de julhet, capitada de la mission lunara estatsunidenca Apollo 11 Buzz Aldrin, Michael Collins e Neil Armstrong) que se pausèt dins la Mar de la Tranquillitat. Permetèt la premiera exploracion umana d'una autra planeta. Lo 14 de novembre, novèla capitada d'una mission Apollo (Apollo 12) que se pausèt dins la region d'Oceanus Procellarum.
Fotografia de l'equipatge de la mission Apollo 11 (Buzz Aldrin, Michael Collins e Neil Armstrong).
Fotografia dau tir de la mission Apollo 11.
Fotografia de Buzz Aldrin sus la Luna.
Fotografia de Buzz Aldrin e dau module lunar d'Apollo 11.
Fotografia de l'equipatge de la mission Apollo 12.
Informatica[modificar | modificar la font]
Desvolopament de la premiera version dau sistèma operatiu Unix. Invencion dau lengatge de programacion Pascal per l'informatician Niklaus Wirth (nascut en 1934).
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera implantacion d'un còr artificiau per lo mètge estatsunidenc Denton Cooley. Lo còr implantat èra fòrça pesuc (250 kg per lo compressor) mai permetèt au pacient d'esperar 62h l'ensèrt d'un còr. Pasmens, lo pacient moriguèt 32h après l'ensèrt en causa d'una infeccion dei palmons agravadas per leis immunosupressors.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Verne Troyer, actor american
- 3 de genièr - Michael Schumacher, pilòt alemand de Formula 1
- 5 de genièr - Marilyn Manson, cantaire american
- 23 de genièr - Ariadna Gil, actritz catalana e espanhòla
- 1 de febrièr - Gabriel Batistuta, fotbolaire argentin
- 11 de febrièr - Jennifer Aniston, actritz americana
- 1 de març - Javier Bardem, actor espanhòl
- 20 de març - Fabian Galtièr, jogaire de rugbi occitan
- 24 de març - Ilir Meta, primièr ministre d'Albania
- 25 d'abril - Renée Zellweger, actritz americana
- 14 de mai - Cate Blanchett, actritz australiana
- 8 de junh - J. P. Manoux, actor american
- 14 de junh - Steffi Graf, jogaira de tennis alemanda
- 15 de junh - Cédric Pioline, jogaire de tennis francés
- 15 de junh - Bashar Matti Warda, avesque d'Erbil
- 18 d'agost - Edward Norton, actor american
- 28 d'agost - Jack Black, actor american
- 10 de setembre - David Trueba, realizator espanhòl
- 25 de setembre - Catherine Zeta-Jones, actritz britanica
- 1 d'octobre - Marcus Stephen, president de Nauru
- 30 d'octobre - Stanislav Gross, primièr ministre de la Republica Chèca
- 7 de novembre - Ferriol Macip i Bonet, grafista, traductor, musician e jornalista catalan
- 28 de decembre - Linus Torvalds, desvolopaire del sistèma Linux
- Guido Rimonda, violonista italian
- Lu Siqing, violinista chinés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 2 de febrièr - Boris Karloff, actor britanic (n. 1887)
- 26 de febrièr - Levi Eshkol, primièr ministre d'Israèl (n. 1895)
- 26 de febrièr - Karl Jaspers, filosòf alemand (n. 1883)
- 28 de març - Dwight D. Eisenhower, general e president dels Estats Units (n. 1890)
- 5 d'abril - Rómulo Gallegos, president de Veneçuèla (n. 1884)
- 2 de mai - Franz von Papen, cancelièr alemand e primièr ministre de Prussia (n. 1879)
- 22 de junh - Judy Garland, actritz e cantaira americana (n. 1922)
- 2 de julhet - Mikio Naruse, cineasta japonés (n. 1905)
- 3 de julhet - Brian Jones, musicial de la banda The Rolling Stones (n. 1942)
- 6 d'agost - Theodor Adorno, sociològ e filosòf alemand (n. 1903)
- 9 d'agost - Sharon Tate, actritz americana (n. 1943)
- 9 d'agost - Cecil Frank Powell, fisician britanic, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 17 d'agost - Otto Stern, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1888)
- 3 de setembre - Ho Chi Minh, cap del Vietnam del Nòrd (n. 1890)
- 22 de setembre - Adolfo López Mateos, president de Mexic (n. 1910)
- 21 d'octobre - Jack Kerouac, escrivan american (n. 1926)
- 17 de decembre - Arthur da Costa e Silva, president de Brasil (n. 1902)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Murray Gell-Mann
- Prèmi Nobel de Quimia : Derek Harold Richard Barton, Odd Hassel
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Max Delbrück, Alfred D. Hershey, Salvador E. Luria
- Prèmi Nobel de Literatura : Samuel Beckett
- Prèmi Nobel de la Patz : Organizacion Internacionala del Trabalh
- Prèmi Nobel d'Economia : Ragnar Anton Kittil Frisch, Jan Tinbergen


text:
Toteis aquelei que romegan, quand son oblijats de gitar ai bordilhas lei residús dei lieumes de sa cosina seràn bèn urós de saber que lei cantinas escolaris, elei, pòdon valorisar sei pelanhas.
Son quauquei milions de bèstias ondejantas que fan lo trabalh de mastegar e transformar aquelei cagatròç
de caulets en compòst que lei païsans seràn contents de lei trobar.
Lo norrigatge de lombrins que Composterre, una societat pròcha de Gardana, pratica, a dejà trobat sa plaça dins l’economia locala. Mai que d’una escòla ne’n proficha per valorisar sei residús, bòrd que nòstre compostaire pòu fabricar de compòst dau temps que la marmalha aluca coma se debana lo desvolopament duradís”
ditz Vicenç Desbois, l’un dei dos bailes, amé Pascau Revallier, de la joina societat.
Recentament an inventat una maquina compostairitz de granda capacitat. “Es una alternativa ai compostaires electromecaniques que còstan car e que son entrepachós de menar”
anoncia Pascau Revallier.


text:
Fleury (Aisne)
Fleury es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Fleury Es un pichon villatge situat a unitat|4|km {{}} de Villers-Cotterêt, a la cœur de la bòsc de Retz.
Fleury est un petit village situé à 4 km de Villers-Cotterêt, au cœur de la forêt de Retz.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Quauquei vitras esbrigadas e un grafiti quasi escafat, leu escrich per anonciar l’òbra d’un Front de Liberacien Nacionalista de Provença (ce que se pòu devinar amé lo sigle, leu marcat), e dos policiers que canejan la lèia d’accès au Centre Fiscau d’Ais-de-Provença, vaquí ce que se podiá veire detz oras après qu’una bombeta ague petada dins la nuech de dimars a dimècres 22 de janvier 2014.
Despuei la prima de 2013, aqueu grope, se s’agis ben dei memei desconéissuts, aviá pas fa parlar d’eu. Veniá de faire petar una tiera d’engenhs
davans lei vitrinas d’agèncis bancaris, o de viatges, dins lo Var Aut e centrau, amé de slogans per dire que la Provença èra una mena de colonia.
Dins l’après dinnada, es lo Partit Occitan qu’a condemnat aquela accien « que mete tanben en dangier de fonccionàris e una populacien pròcha » qu'a dich dins un comunicat.
Aquel eveniment, mai d’un observator l’aurà sotalinhat, s’es debanat a l’intrada d’una jornada importanta per lei regionalistes, bòrd que deviá s’i debatre a l’Assemblada Nacionala de la signatura de la Charta Europenca dei Lengas Regionalas. E se degun a encara parlat de provocacien, l’idèa grelha.


text:
Dins los Actes del collòqui de l'AIEO de 2014 Xavi Ferré, professor de las escòlas Calandreta presenta un article titolat : Elements d'analisi dels ligams entre la lenga e la cultura dins una classa cooperativa Calandreta. Tornam aquí publicar la siá conclusion (pagina 416 dels actes del collòqui) ont nos rapèla çò qu'es al còr d'aquelas escòlas e que ne fa l'unicitat e la valor.
La cultura occitana, coma tota autra d'alhors, es tot çò que nos amassa a l'entorn de valors comunas, dins las qualas nos reconeissèm, almens en partida, coma subjèctes. Remembri que, en parlant dels òmes e femnas-pèira, Pierre Soulages escriguèt endacòm (Soulages 2002) que la vida d'una òbra es facha per los que la veson. Per quales seriá facha la vida d'una cultura ?
Dins la classa, a travèrs d'un lengatge, d'una istòria, de costumas, de luòcs (d'unes sacralizats), d'objèctes (d'unes totemizats), aquò's plan d'una vertadièra cultura que s'agís (Laffitte 2005 : 164). L'occitan es la lenga dels escambis. La lenga del poder, de l'aprene e del grandir, la del lengatge dins sa dimension culturala e prigondament umana. Las tecnicas Freinet, l'organizacion cooperativa, las institucions, permeton un vai-e-ven entre cadun e lo grop per la reciprocitat dels escambis materials, afectius e verbals. Aquela cultura de classa entreten de rapòrts amb lo defòra, e la cultura dominanta, mas tanben amb la cultura occitana.
L'escomesa demòra de reviscolar e de sonhar aqueste imatge de l'occitan que los mainatges se van bastir a flor e mesura del cursus escolar. A travèrs d'ela, aquò's lor identitat e lor dignitat que se trabalha. Parli d'escomesa perque aquò basta pas de decretar que cal parlar occitan dins una Calandreta o dins tot autre luòc per assolidar un rapòrt positiu de se a la lenga-cultura dins lo tèrme long, d'aitant mai quand la lenga desapareis del collègi e del licèu.
Xavi Ferré


text:
Eth maitin d'Aran 09/02/18
Aué, en "Eth maitin d'Aran", auem parlat d'aguesta sason d'iuèrn damb Xavi Ubeira, director comerciau de Baqueira-Beret; Ambròs Barberà, presidenrt deth Gremi d'Ostalaria dera Val d'Aran, e Rafa Hinojosa, director der otèl VilaGaròs. Coma tostemp eth "Mot horaviat", es documents der Archiu Generau, es espòrts e era agenda. Avui, a "Eth maitin d'Aran", hem parlat d'aquesta temporada d'hivern amb Xavi Ubeira, director comercial de Baqueira-Beret; Ambròs Barberà, president del Gremi d'Hostaleria de la Vall d'Aran, i Rafa Hinojosa, director de l'hotel VilaGaròs. Com sempre el "Mot horaviat", els documents de l'Arxiu General, els esports i l'agenda.


text:
Gorze
Gorze es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gorze A situat a vint quilomètres al sud-oèst de Mètz e a environat de bòsques preservats a la cœur del parc natural regional de Lorraine. La pichona vila a lotjat al void del vallon del ruisseau de la Gorzia, alimenté per de nombrosas fonts del vallon e #que se tirèt en la Moselle, qualques sièis quilomètres en aval. Modèl:…
Gorze est située à vingt kilomètres au sud-ouest de Metz et est entourée de forêts préservées au cœur du parc naturel régional de Lorraine. La petite ville est logée au creux du vallon du ruisseau de la Gorzia, alimenté par de nombreuses sources du vallon et qui va se jeter dans la Moselle, quelque six kilomètres en aval. Modèl:…
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
A Modèl:La s-, las fonts de Gorze #èsser captées per las Romains per alimenter n'aiga Divodorum a l'ajuda d'un aqueduc disposicion de Gorze a Mètz long d'unitat|22|km {{}} #que se'n pòt encara admirar qualqu'uns arcs de la part aeriana, de part e d'autra de la Moselle a Jouy-a los-Arcs e Ars-sus-Moselle.
En 749, lo avesque de Mètz, Chrodegang, fonda lo abbaye de Gorze. Ven un larèr màger del cant liturgique alavetz trucat cant messin #que se difond dins lo mond, pel continuament qualificat de cant grégorien.
Lo abbaye a reformat l'an 934 per Jean de Vandières, a la demanda de [[Adalbéron Ier de Mètz|Adalbéron Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Mètz]]. [[Otton Ier|Otton Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]], octroie Pel continuament de las diplômes a la abbaye de Gorze, sustot los domenis de Varangéville, Vanault o Moivrol.
Los religioses difondon la cultura e lo saber-far de la vinha en la region, en lo País messin fins a Rombas.
Dintratz la Modèl:S2-, a bastit la glèisa Santa-Étienne, çò de mès d'ancian bastissa gotic de Lorraine.
A Modèl:La s-, la abbaye es dévastée e sécularisée.
En 1661, la Tèrra de Gorze (distincion abbatiale, fòrta de mai de 20 pòbles #que las originas ne remontan a la alba dels tempses carolingiens) a ligat a la França, pel tractat de Vincennes del 28 de febrièr per Mazarin en morissent.
Cap de-luòc de costat entre 1790 e 1871.
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, les sources de Gorze furent captées par les Romains pour alimenter en eau Divodorum à l'aide d’un aqueduc allant de Gorze à Metz long de 22 km dont on peut encore admirer quelques arches de la partie aérienne, de part et d'autre de la Moselle à Jouy-aux-Arches et Ars-sur-Moselle.
En 749, l’évêque de Metz, Chrodegang, fonde l’abbaye de Gorze. Elle devient un foyer majeur du chant liturgique alors appelé chant messin qui se répand dans le monde, par la suite qualifié de chant grégorien.
L'abbaye est réformé en 934 par Jean de Vandières, à la demande d’[[Adalbéron Ier de Metz|Adalbéron Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Metz]]. [[Otton Ier|Otton Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle]], octroie par la suite des diplômes à l'abbaye de Gorze, notamment les domaines de Varangéville, Vanault ou Moivrol.
Les religieux répandent la culture et le savoir-faire de la vigne dans la région, dans le Pays messin jusqu'à Rombas.
Entre le Modèl:S2-, est construite l’église Saint-Étienne, le plus ancien édifice gothique de Lorraine.
Au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, l’abbaye est dévastée et sécularisée.
En 1661, la Terre de Gorze (seigneurie abbatiale, forte de plus de 20 villages dont l'origines remontent a l'aube des temps carolingiens) est rattachée à la France, par le traité de Vincennes du 28 février par Mazarin mourant.
Chef-lieu de canton entre 1790 et 1871.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Montandon
Montandon es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Los Montandon son una familha establida dempuèi divèrses sègles en lo costat de Neuchâtel a Soïssa. D'après Charles Montandon, especialista del onomastique romande, los Montandon serián refugiats cathares remontats per via fluviale fins en la Nautor-Doubs ont aurián fondat una aglomeracion (pòble de Montandon) abans de essaimer cap a la Soïssa[1]
Les Montandon sont une famille établie depuis plusieurs siècles dans le canton de Neuchâtel en Suisse. D'après Charles Montandon, spécialiste de l'onomastique romande, les Montandon seraient des réfugiés cathares remontés par voie fluviale jusque dans le Haut-Doubs où ils auraient fondé une agglomération (village de Montandon) avant d'essaimer vers la Suisse[2]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
En aguesta abitacion neishien es hilhs e hilhes dera casa, e soent tanben i morien. Eth patrimòni familiar non s'acostumaue a dividir entre es hilhs e hilhes senon qu’anaue a parar integrament ar ereu, qu’ère eth prumèr hilh mainatge, o era pobilha, en cas que solet i aguesse hilhes. Era rèsta de hilhs non eredauen es proprietats senon qu’auien de cercar-se d’autes gessudes com treballar tara casa familiara o d’autes cases, anar tara armada, hèr-se monge o caperan e s’auien recorsi, estudiar bèra carrèra.
En un espaci e en ua epòca ena quau se viuie sense lum e sense cauhatge, diuèrsi esturments e solucions domètges s’encargauen d’escauhar es abitacions. Es escauhalhets qu’apareish dessús deth lhet n’ei un bon exemple, atau com era hièstra que comunique era estança damb era codina que permetie que i entrèsse un shinhau de calor de deth larèr.
Era religiositat populara ei ben presenta en tota era casa e tanben en aguesta abitacion, damb era preséncia de diferenti objèctes religiosi: imatges, un reclinatòri e ua crotz damb aigua benedita son elements que mos mòstren era importància des credences ena vida domestica.


text:
Hello there! Welcome to our weekly digest of Wikipedia activity.
Articles
Aquela setmana, 32 autors an fach 280 cambiaments a 114 diferents articles. los 20 melhors articles de la setmana:
- Pluèja (98 cambiaments per 1 autors)
- Samuel H. Wang High School for Girls (10 cambiaments per 2 autors)
- Dòma de neu dels escrinhs (4 cambiaments per 2 autors)
- Sant Geronç (Cantal) (4 cambiaments per 1 autors)
- Clarissa Bevilacqua (4 cambiaments per 1 autors)
- Sent Maurzis (4 cambiaments per 1 autors)
- Casals (Arièja) (3 cambiaments per 2 autors)
- Casals (Tarn e Garona) (3 cambiaments per 2 autors)
- Peirús (3 cambiaments per 1 autors)
- Tarn e Garona (3 cambiaments per 1 autors)
- Gandvabre (3 cambiaments per 2 autors)
- Frederic Luz (3 cambiaments per 1 autors)
- Bolhac (Avairon) (3 cambiaments per 2 autors)
- Condat (Cantal) (3 cambiaments per 1 autors)
- Smaug (3 cambiaments per 2 autors)
- Senta Amandina (3 cambiaments per 1 autors)
- Jouey (2 cambiaments per 2 autors)
- Barra dels Escrinhs (2 cambiaments per 1 autors)
- Alancha (2 cambiaments per 1 autors)
- Serviès (Aude) (2 cambiaments per 1 autors)
Articles novèls
Los dètz articles modificats mai activament creats la setmana passada
- Samuel H. Wang High School for Girls (10 cambiaments per 2 autors)
- Dòma de neu dels escrinhs (4 cambiaments per 2 autors)
- Clarissa Bevilacqua (4 cambiaments per 1 autors)
- Frederic Luz (3 cambiaments per 1 autors)
- L'Estrasseta (2 cambiaments per 1 autors)
- Erebor (2 cambiaments per 1 autors)
- Equipa Sud-Tiròl de fotbòl (1 cambiaments per 1 autors)
- Casals (1 cambiaments per 1 autors)
Discussions
Las discussions mai activas:
Estadisticas
Qualques chifras de la setmana passada:
- 22 membres enregistrats e 10 membres pas enregistrats an fach 280 cambiaments a 114 articles
- Los membres pas enregistrats an modificat 21 18 articles
- 0 que los robòts an fach 0 cambiaments a 0 articles
Qu'es aquò
Aquèste projècte recupera una lista dels cambiaments recents de la setmana mercé als Wikimedia Tool Labs, e distribuís de messatges electronics amb MailChimp. Còde e mai disponibles sus GitHub. Creat per Stephen LaPorte i Mahmoud Hashemi.


text:
Chapelle de la Madeleine
Plusieurs édifices religieux sont nommés chapelle de la Madeleine.
Belgique[modifier | modifier le code]
France[modifier | modifier le code]
- la chapelle de la Madeleine à Bédoin ;
- la chapelle de la Madeleine à Malestroit ;
- la chapelle de la Madeleine à Montoire-sur-le-Loir ;
- la chapelle de la Madeleine à Narbonne ;
- la chapelle de la Madeleine à Penmarch ;
- la chapelle de la Madeleine à Pezens ;
- la Chapelle de la Madeleine à Pied-de-Borne ;
- la chapelle de la Madeleine à Pont-l'Abbé, édifice détruit en 1970 ;
- la chapelle de la Madeleine de Remiremont, dédiée à sainte Marie-Madeleine dans un site à cheval sur les communes de Remiremont et Saint-Étienne-lès-Remiremont ;
- la chapelle de la Madeleine à Saint-Lô ;
- La chapelle de la Madeleine, à Tardets.
Voir aussi[modifier | modifier le code]


text:
437
Aquesta pagina concernís l'an 437 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- K'inich Yax K'uk' Mo', rèi de Copán.


text:
Mecenat
Per mecenat, se compren lo fach d'ajudar e benlèu enseguida de promòure d'arts e de letras par de comandas o d'ajudas financièras privadas, que lo mécèn siá una persona fisica una persona morala, coma una entrepresa. Dins un sens mai larg, pòt s'aplicar tanben a tot domèni d'interés general: recerca, educacion, environament, espòrt, solidaritat, novelum, eca[1]. Al còr del mecenat se desvolopa totjorn mai lo mecenat d’entreprisa[2] que se definís coma una ajuda financièra, umana o materiala balhada sens contrapartida dirècta per una entrepresa, mas tanben mercé a la generositat d'unes miliardaris[3]. En fiscalitat e en comptabilitat, es considerat coma un don. En concrèt, lo mecenat beneficia d'un regim fiscal avantatjós qu'existís una disproporcion marcada entre lo pagament e las contrapartidas recebudas. Lo mecenat se lo cal pas confondre amb lo pairinatge perque demanda pas — al contrari del pairinatge — una contrepartida.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Economia
- 3 Encastre legal e fiscal
- 4 Quinas son las motivacions?
- 5 La plaça del mecenat dins l'economia de la cultura
- 6 Vejatz tanben
- 7 Notas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
De las originas a la Renaissença[modificar | modificar la font]
Lo mot « mecenat » se referís al personatge de Cai Cilni Mecenàs, protector de las arts e letras dins la Roma antica. Pauc a pauc ven a designar dins lo lengatge corrent una persona fisica o morala que sosten per son influéncia o sos mejans financièrs un projècte cultural o un artista. Pendent l'istòria lo mecenat pren una importança variabla e foguèt marcat per de personalitats: se parla encara de mecenat de las princessas medievalas coma Matilda d'Artés o Isabèla de Bavièra que las comandas faisián viure fòrça artistas[4].
L'edat d'aur del mecenat surgís amb la Renaissença italiana. Los Artis a Florença, qu'aparan lors corporacions mercandas, financian tanben las bèlas arts e los artistas en comanditant d'òbras pels edificis religioses (subretot l'Arte di Calimala). Los Medicis, coma Laurenç lo Magnific, son coneguts per espandre lors benfachs pels artistas que ne vendrán celèbres; apacionat enlusit, Laurenç de Medici preguèt jos sa proteccion fòrça artistas coma Miquèl Àngel, Andrea del Verrocchio, los arquitectes Giuliano da Maiano e Giuliano da Sangallo o d'umanistas o savents coma Picp della Mirandole. A Ferrare, Hercule I d'Este aguèt un ròtle comparable. Lo banquièr sienés Agostino Chigi sosten financierament d'artistas e d'escrivans coma Perugino, Giovanni da Udine, Giulio Romano, Baldassarre Peruzzi, Sebastiano del Piombo, Il Sodoma, Rafèl e L'Aretin.
A la meteissa epòca, lo cardenal e ministre Georges d'Amboise, grand mecèn, foguèt un dels introductors màger de la Renaissença en França. Lo rei Francé Ièr e lo conestable de França, Anne de Montmorency, foguèron tanben de grands mecèns. Lo rei utilizèt lo mecenat per far mòstra de sa poténcia. Per exemple dins lo castèl de Fontainebleau aculhiguèt fòrça artistas d'Itàlia e de França, e Leonardo da Vinci que Francés Ièr menèt d'Itàlia en 1516 e installèt a Amboise, al Clos Lucé.
L'emperaire Rodòlf II foguèt tanben un grand mecèn, confirmant en 1595 los privilègis de la corporacion dels pintres e crompant fòrça quadres del Tician, d'Albrecht Dürer o dels Brueghel que installa au Castèl de Praga. L'Italian Giuseppe Arcimboldo lo penguèt de vertumne e recebèt lo títol de comte palatin[5].
De la Renaissença al sègle XIX[modificar | modificar la font]
L'Itàlia del sègle XVIII coneguèt fòrça importants mecèns, coma Ferran III de Medici o los cardinals Pietro Ottoboni e Benedetto Pamphilj.
En França, la reina Caterina de Medici, eritièra dels gosts dels Medicis, es considerat en França coma un mecèn màgere del sègle XVI[6]. Amava s'enrodar d'artistas, de poètas, d'òmes de letras, de musicians et d'arquitèctas que fasiá venir a la cort e pensionava al seu servici, çò que pas cap reina de França aviá jamai fach abans[7].
Al sègle seguent, lo Cardenal Mazarin faguèt bastir lo Collègi de las Quatre Nacions e presenta Charles Le Brun a rei Loís XIV. Madama de Pompador e Joseph París Duverney financèron la construccion de l'Escòla militara (1751-1756).
Russia coneguèt fòrça mecèns als sègles XVIII e XIX e al començament del XX, coma Ivan Chovalov, Pavel Tretiakov, Savva Mamontov, Savva Morozov, Ivan Morozov, Margarita Morozova, eca.
Mas al sègle XIX lo pintre Gustave Courbet, amic de Proudhon, capvirèt la dona fasent emergir la figura de l'artista liure, e revendica d'esperel la seuna autonomia, dins sas causidas artisticas, al respècte dels mecèns, que vengan del poder economic o del poder politic[8]. Un dels seus quadres, L'Encontra, vòl simbolizar sas conviccions, presentant lo pintre encontrant un dels seus crompador e dels seus sostens mai fidèls, Alfred Bruyas, sens pas cap de traça d'aquela deferéncia entenduda abitualament entre un artista e los seus mecèns[9],[10].
Sègles XX e XXI[modificar | modificar la font]
Lo sègle XX marquèt un periòde de reviscol als Estats Units d'America e en Euròpa. d'entre los grands noms de l'epòca se pòt citar Charles e Marie-Laure de Noailles, l'ostal Rothschild, Alexis de Redé, Peggy Guggenheim, lo marqués de Cuevas, Marcellin e Madeleine Castaing, Francine Weisweiller, Pierre Cardin, Pierre Bergé e Yves Saint Laurent.
En França, al sègle XXI, se cal far cas de personalitats, subretot per lor activitat de mecenat en favor de l'art contemporanèu[11] : Antoine de Galbert, òme d'afars e creator de la Maison rouge, fondacion promovent las diferentas formas de la creacion actuala; Ariane de Rothschild, que gerís diversas fondacions; Alain-Dominique Perrin, ancian president del directòri de Cartier SA, e fondator de la Fondacion Cartier per l'art contempornèu; Bernard Arnault, òme d'afars e PDG d'LVMH amb la fondacion d'entrepresa Louis Vuitton.
Una tendéncia que sembla s'enforçar al sègle XXI començant es la creacion per de fondacions de luòcs d'exposicions, veire la privatizacion per un temps de luòcs publics. Son d'exposicions nomadas.
Economia[modificar | modificar la font]
En França[modificar | modificar la font]
En França, de la monarquia a la Republica, passant per l'Empèri, l'art foguèt longtemps d'en primièr un afar d'Estat. Segon Guy de Brébisson, ara, la legitimitat del mecenat demora mendre en França qu'als EUA, quitament se las mentalitats an plan evoluat dempuèi los ans 1980[12]. Demora sobretot una practica de las grandas entrepresas[12].
Lo pes economic de las fondacions[modificar | modificar la font]
Le mecenat d'entrepresa passa mai sovent per la creacion de fondacions, subretot dins los païses de anglosfèra. Als EUA, i aviá en 2006, 62 000 fondacions investisson cada an 3,6 miliards de dolars dins la cultura[13]. Las doas mai grandas dins lo domèni son la fondacion Ford (gaireben 80 milions de dolars per an) e la fondacion Reynolds (58 milions de dolars ean)[13]. En França se ne comptava alara 2 100, contra 14 000 al Danemarc, 10 000 en Alemanha, 8 800 au Reialme Unit o 3 300 en Itàlia[14].
Lo camp d'accion de las fondacions es plan larg, de la pintura a la fotografia, passant per las letras o l'arquitecture. La Fondacion del Patrimòni per exemple a per tòca de financiar la restauracion del patrimòni local que será pas jamai classificat. Lo Fons mondial pels monuments, financiat per de mecèns americans, paguèt la restauracion de 450 monuments dins 90 païses, coma las clastras de Sant Trefume a Arle o Preah Khan al Cambòtja[14].
Encastre legal e fiscal[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Las fondacions americanas, coma las associacions de tòca non lucrativa, son regidas per l'alinea 501c3 del còdi dels impòsts americain. En consequéncia son miègpublicas (car an un interés general e n'obesisson pas a las règlas del marcat), e miègprivadas (per lor capital, lor foncionament e lors metòdas)[15].
França[modificar | modificar la font]
En França, de leis dempuèi los ans 1990 faguèron evoluar l'encastre del mecenat e de las fondacions, la darrièra es la lei del 4 agost de 2008 de modernizacion de l'economia, instaurant una novèla estructura, lo fons de dotacion. La precedenta èra la lei Aillagon de 2003 que permetava 60 % de deductibilitat fiscala dels dons efectuats pel mecenat d'entrepresa, veire de 90 % dins lo cas d'una ajuda per l'acquisicion d'un « tresaur nacional ».
Per las entrepresas, lo mecenat ofrís 60 % de reduccion d'impòst, plafonat a 0,5 % du chifre d’afars[16].
Quinas son las motivacions?[modificar | modificar la font]
Lo mecenat es mai sovent un don sens contrapartida. Lo mecèn espera en un benefici per la seuna imatge e de reconeissença. Lo mecenat servís a fabregar l'imatge del mecèn - sovent una entrepresa o una marca- suportant d'artistas o de disciplinas cibladas.
Aquel aspècte obliga l'entrepresa a una certa rigor, per que se pòsca pas confondre mecèn e esponsor.
La logica fiscala es tanben importanta dins lo mecenat, a causa de la deduccion totala o parciala dels pagaments engatjats dins aqueles operacions. En consequéncia lo mecenat interessa teoricament mai las entrepresas mai ricas, perque per aquelas lo mecenat costa mens.[17].
Las entrepresas s’engatjan dins lo mecenat per una de las cinc rasons:
- Fabregar o enforçar l’identitat de l’entrepresa, far una comunicacion originala
- Participar a far lo territòri atractiu
- Lo gost personal del dirigent o l’istòria de l’entrepresa
- Sensibilizar los emplegats a l’art o lor ofrir un mitan de vida agradable
- La possibilitat d'encontrar los pars, de crear o melhorar de ligams d'afar
Per çò far lo tipe de mecenat mai utilizats son:
- Mecenat financièr (l’entrepresa dona d’argent per une exposicion, un talhièr, l’acquisicion d’una òbra d’art o encara per una restauracion d’objèctes)
- Mecenat en natura
- Mecenat de competéncias
La plaça del mecenat dins l'economia de la cultura[modificar | modificar la font]
Se demoram dins la nocion estrecha del mecenat, s'agís per las entrepresas d'ave des comportaments socialament responsables. S'aquela responsabilitat sociala o societala s'inscrich tanben dins una logica de comunicacion e d'imatge e tanben dins una logica fiscala, pasmens demora qu'un mecenat d'entrepresa important es un signe del bon rapòrt entre lo mond economic e lo mond de las arts, del patrimòni e de la creacion.
Mas, se cal constatar que dins fòrça païses, lo mecenat d'entrepresa representa una de las fonts mai flaca del sector cultural. Quitament als EUA, passa pas 2,5 % de l'ensems de las fonts del sector cultural. Màger que lo mecenat d'entrepresa, i a l'engatjament dels individús e lo mecenat individual que se realiza per las donas, los legats. E, los païses ont lo mecenat d'entrepresa e l'individual son mai nauts son tanben aqueles que presentan de modèls de gestion que s'apièjan sus de fonts pròpris mai importants. Çò que balha a aqueles activitats culturalas mai d'independéncia a respècte dels poders publics.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Marc Albouy, Du Titanic à Karnak. L'aventure du mécénat technologique, Dunod, 1994 (ISBN 2100022709).
- Françoise Benhamou : L'Économie de la culture, La Découverte, coll. Repères, n° 192, 5e éd., Paris, 2004 (ISBN 2-7071-4410-X).
- Guy de Brébisson : Le Mécénat, PUF, 1993 (ISBN 2130455395)
- Véronique Chambaud : Art et fiscalité, 3e éd., Ars vivens, 2010 (ISBN 2-916613-30-7)
- Myriam Chimènes, Mécènes et musiciens, Fayard - 2005
- François Debiesse : Le Mécénat, PUF, Que sais-je ?, 2007
- Francis Haskell : Mécènes et peintres, Gallimard, 1991, 798 pages (Édition originale de 1963 Patrons and painters)
- Philippe Morel : Parrainage, mécénat et Fondations d’entreprise, Éditions Vuibert
- Dominique Legrain : « Environnement, nouvel enjeu pour le mécénat d'entreprise », rapòrt en linha
- Guida practic de las subvencions e finançaments de l'UE
- Virginie Seghers : Ce qui motive les entreprises mécènes (ISBN 978-2746709492)
- Guide du mécénat culturel territorial, diversifier les ressources pour l'art et la culture. Éditions Territorial 2012 Obratge collectiu dirigit per Marianne Camus-Bouziane e Jean Pascal Quiles
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Portal de la Fondacions e del mecenat
- (fr)Plataforma del mecenat de competéncias
- (fr)DRAC de Lengadòc-Rosselhon Qu'es aquò lo mecenat?
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ François Debiesse, Le Mécénat, Presses universitaires de France, Que sais-je ?, 2007.
- ↑ Glossaire du mécénat
- ↑ Ces milliardaires français qui partagent leur fortune
- ↑ Le mécénat des princesses médiévales, INHA
- ↑ Le mécénat : une tradition tchèque, David Alon, Radio Prague, 11 avril 2007
- ↑ Chantal Turbide, Catherine de Médicis, mécène d'art contemporain : l'hôtel de la reine et se collections, dans Patronnes et mécènes en France à la Renaissance, études réunies par Kathleen Wilson-Chevalier, Publications de l'université de Saint-Étienne, 2007, p. 511.
- ↑ Alexandra Zvereva, "Catherine de Médicis, et les portraitistes français", dans Patronnes et mécènes en France à la Renaissance, études réunies par Kathleen Wilson-Chevalier, Publications de l'université de Saint-Étienne, 2007, p. 542-543.
- ↑ Dominique Berthet, Proudhon et l'Art, Éditions L'Harmattan, (lire en ligne)
- ↑ Charles Tilquin, Gustave Courbet et ses compagnons de route, Alfred Bruyas et Charles Baudelaire: essai d'analyse relationnelle, Éditions L'Harmattan, (lire en ligne), p. 279-281
- ↑ « La rencontre.
- ↑ Article sur les nouveaux philanthropes français
- ↑ 12,0 et 12,1 Guy de Brébisson, Le Mécénat, PUF, 1993. - 127 p.
- ↑ 13,0 et 13,1 Frédéric Martel, De la culture en Amérique, Paris, Gallimard, 2006, (ISBN 2070779319), p.324
- ↑ 14,0 et 14,1 Le mécénat au secours du patrimoine, Guide Le Figaro, 7 novembre 2007
- ↑ Frédéric Martel, De la culture en Amérique, Paris, Gallimard, 2006, (ISBN 2070779319), p.335
- ↑ (fr) « Susciter ou pratiquer parrainage et mécénat culturels », Ministère de la Culture (consulté en )
- ↑ Françoise Benhamou, L'Économie de la culture, La Découverte, coll.


text:
1780
Aquesta pagina concernís l'an 1780 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Aquel an, òm comptèt aperaquí 350 aut fornèu dins leis Illas Britanicas (còntra 17 en 1760). Marcant l'industrializacion dau país, aquò i illustra la generalizacion de procès tecnologics modèrnes e marca lo començament de la transicion entre la feudalitat e la societat capitalista caracteristica de la Revolucion industriala dau sègle seguent.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769. La nominacion de Tekle Giyorgis Ièr coma negus l'annada precedenta mau contentèt rapidament lo senhor Kenfu Adam que se revoutèt en març e assaièt de restaurar Salomon II. Pasmens, foguèt vencut e capturat lo 25 de mai per lo senhor Mebaras Boqatu. Dins aquò, capitèt de s'escapar dins lo corrent de l'annada. Anèt alora dins sa província de Gojdam perseguit per una armada comandada per lo negus.
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après doas reviradas en 1778 e en 1779, lei Francés capitèron de desbarcar un còrs expedicionari sus lo continent. D'aqueu temps, lei Britanics avián obtengut dos succès importants a Charleston (29 de març - 12 de mai) onte capturèron mai de 5 000 insurgents e a Camben (16 d'aost) onte mai de 2 000 Estatsunidencs foguèron tuats, bleçats ò capturats. Pasmens, a la fin de l'annada, Washington capitèt de destrurre un còrs de milièr de soudats anglés a Kings Mountain (7 d'octòbre).
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Dins la region de Kanto, de pluejas entraïnèron de vengudas deis aigas e dei degalhs fòrça importants. Lo govèrn deguèt organizar una importanta operacion per mandar de viures dins la region.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 15 de genièr - Ipolit Bochard, marin provençal, corsari en Argentina contra los espanhòls (m. 1837)
- 20 de mai - Bernardino Rivadavia, president d'Argentina (m. 1845)
- 26 de decembre - Mary Somerville, matematiciana e astronoma escocesa (m. 1872)
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
Una fortuna qu’ajudariá ben La Marseillaise. Ailàs, la direccien d’aqueu jornau a escartat l’òme, que rèsta l’organisator de l’eveniment esportiu… E d’un autre latz, lo Mondial
se debana au mitan de l’estiu, e lo Tribunau de Comèrci deuriá prendre una decisien en julhet pèr autorisar o non lo quotidian a perseguir.
A costat d’aqueu titre
que vèn de se separar de 27 collaborators, après un licenciament de 97 autres fa un an, restariá que La Provence. Lo jornau qu’a crompat Bernat Tapie, es eu en perdas e, se l’òme d’afaires pòu pas se ne’n servir pèr s’auçar au poder, vesèm pas ben perqué lo gardariá.
En mai d’aquò se ditz, despuei l’eleccien dau novèu president de la Republica, Emmanuel Macron, que Claudi Perier, lo PDG de La Provence, podriá rejónher Jean-Marie Cavada, que siguèt son patron a Radiò-França. E aquí lo contèxte tanben es pas flame : Tapie benlèu serà condemnat a rendre 400 M€ de la crompa estigançada
d’Adidas, au moment que l’accionari bèlga pressentit per La Provence, Nethys, es pertocat pèr un escande financier…
Lei titres de pressa independents son ara causa rara en França. Patrick Drahi, amé SFR e sei cadenas de TV, es baile de Libération, Next LP, L’Express, mai tanben de L’Etudiant e de la cadena israeliana de la TNT « i24 News », coma de BFM TV. Vincent Bolloré a la man sus Canal+, e lei cadenas Direct 8 e Direct Star. Xavier Niel, lo patron de Free, es cò-proprietari dau Monde, adonc de sei titres que son Telerama e Courrier International. Pas mai de dètz afairistas possedan tota la pressa francesa, e pòdon orientar, teoricament, coma vòlon, l’opinien dau monde que sauprà lèu plus onte trobar una informacien independenta professionala.


text:
Lengas agni-kuchi
Lei lengas agni-kuchi (o agni-kuči, o caducament arshi-kuchi, arśi-kuči), sovent nommadas tanben lengas tokharianas[1], son un grop d'ancianei lengas indoeuropèas que se parlèron en Asia Centrala pendent l'Edat Antica e l'Edat Mejana.
Comprenián en particular doas lengas que son atestadas per de tèxts dau començament de l'Edat Mejana, dins lo Bacin de Tarim (çò es, dins la region actuala de Xinjiang, dins l'oèst de l'estat chinés):
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per l'evolucion de la terminologia, vejatz lei doas edicions successivas de: SERGENT Bernard (2005 [1995]) Les Indo-Européens: histoire, langues, mythes, París: Payot


text:
Briançon
Briançon[1] (Briançon en francés) es una comuna occitana dau Daufinat dins lo departament dels Auts Aups e la region Provença-Aups-Còsta d'Azur..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Briançon es situat au jonhent de las vaus de Durença, e de Guisana e Cervèireta, sus un varrolh glaciari. A 1.326 mètres d'altitud, es la vila mai nauta de França. Es tanben reputada per èsser la segonda en Euròpa, après Davos en Soïssa. La larga vau de Durença dorbrís cap au nòrd, pel pas de Montgenèvre, las pòrtas d'Itàlia e, au sud, cap a Gap e Provença.
Per la rota, Briançon es desservida per la RN 94 en venent de Gap e en direccion d'Itàlia via lo pas de Montgenèvre (1 854 m), per la RD 1091 (ex-RN 91) en venent de Grenòble via lo pas de Lautaret (2 058 m). La vila se situa tanben sus l'ais istoric daus grands passes daus Aups (los passes de Galibier e d'Izoard son totes pròches de la vila), ais rotièr entre Niça e lo lac Leman.
Per la via ferrada, la gara de Briançon es lo terminus de la linha en venent de Marselha-Sant-Charles. Projectat dempuèi la fin del sègle XIX e regularament tirat daus cartons, un tunèl ferroviari sota lo pas de Montgenèvre permetriá de perseguir la linha cap a Itàlia (Ors) e aital metre en connexion dirècta Marselha e Turin.
Briançon es situat a 15 km de la frontièra italiana, a 33 km de Sestrieras, a 45 km de Bardonescha (gara TGV), a 46 km d'Ambrun, a 84 km de Barcilona de Provença e de Saint-Jean-de-Maurienne, a 87 km de Pineròl, a 109 km de Turin e a 115 km de Grenòble.
Briançon es famosa per sa vila vièlha. La plaça fòrta es constituida d'un dispositiu considerable imaginat per Vauban e realizat en particular per Tardif, director de las fortificacions de Daufinat, e Negre : en mai de la classica cencha de fortificacions qu'enròda lo centre vila, los enginhaires an installat de nombrós fòrts sus las montanhas a l'entorn amb la tòca de prevenir una invasion venent d'Itàlia.
Es tanben una estacion d'esquí apertenent al domeni de Sèrre Chavalier creada en 1941 sul site de Chantamerle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa a la pagina 73


text:
Boris Pasternak
Boris Leonidovich Pasternak (n. en 1890 a Moscòu, dins l'Empèri Rus tzarista, m. en 1960 en URSS) foguèt un escrivan rus-sovietic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1958.
La siá òbra màger es lo roman epic e istoric, situat durant las annadas de la Revolucion de 1917 e la Guèrra civila entre roges e blancs que seguiguèt, titolat Doctor Zhivago, editat fòra l'Union Sovietica en 1957 e que coneguèt sul pic un succès immens en pel mond entièr. Foguèt adaptat al cinèma per lo realizator britanic David Lean en 1965.
Acusat d'antisovietisme e de traïdorici a la siá patria, embandit aicesta meteissa annada de l'Union dels Escrivans de l'URSS, ne foguèt alavetz forçat de recusar l'autreg del Prèmi Nobel de Literatura e lo refusar.
Èra, a de mai, poèta d'inspiracion futurista (La miá sòrre la vida, 1922, Segonda naissença, 1932).
Foguèt reabilitat en 1987, post mortem.


text:
Bressuire
Bressuire (Brseùre o Beurseure en peitavin) es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Giovanni Agresti
Giovanni Agresti es un jove cercaire, cargat de corses a l’universitat de Pescara, dins leis Abruzzas. Parlant coma cal lo francés , s’es interessat d’ora a la literatura francesa, e mai a sos aspèctes pus desconeguts, coma las literaturas de las lengas « regionalas » ; aquò l’a menat a aprene l’occitan, que parla e escriu amb facilitat. Es l’autor d’una estudi de remarca , Il Segno del desiderio. Introduzzione alla letteratura occitana contemporanea [Lo Signe del desir, introduccion a la literatura occitana contemporanèa], publicat en 1999. Es estat lo responsable d’un numero especial de la revista italiana Bérénice, sus la literatura occitana dels darrièrs ans passats.
Aquel legeire atentiu de las letras occitanas sap tot de lor actualitat. Es l’autor de mai d’un articles sul subjècte, a fachas de conferéncias e bailejat de taulas redondas dins aquel domeni. Prenguèt part, per exemple, al collòqui de Càstrias, a ras de Montpelhièr, dels 13 e 14 d’octòbre de 2000, ont aguèt l’escasença d’interrogar Max Roqueta sus son itinerari d’escrivan. Es un collaborator de la revista ÒC.
Giovanni AGRESTI dins lo nòstre catalog :
Antologia de la nòva escritura occitana 1980-2000
Auteurs
- Giovanni Agresti
- Pèire Bèc
- Sergi Bec
- Aubin Bonnet
- Max Allier
- Joan-Ives Casanova
- Danièla Estèbe-Hoursiangou
- Felip Gardy
- Robert Lafont
- Bernat Lesfargues
- Bernat Manciet
- Michel Miniussi
- Rotland Pecout
- Joan-Maria Petit
- Jaumes Privat
- Joan-Ives Roier
- Max Roqueta
- Estève Salendres
- Claudio Salvagno
- Joan-Luc Sauvaigo
- F-Jacques Temple
- Joan-Pèire Tardiu
- Alan Viaut
- Adelina Yzac


text:
Nos territoires d’intervention
Nos SSIAD fonctionnent par sectorisation géographique. En fonction de votre lieu d’habitation, vous serez rattaché au SSIAD référent sur ce secteur.
Les SSIAD de l’UTML couvrent les villes et communes suivantes :
Pour l’antenne de Mirecourt
Ahéville, Ambacourt, , Bainville-aux-Saules, Bazegney, Begnécourt, Bettegney-Saint-Brice, Blémerey, Boulaincourt, Bouxières aux Bois, Bouzemont, Biécourt, Baudricourt, Chauffécourt, Chef-Haut, Circourt, Damas et Bettegney, Dombasle-en-Xaintois, Dompaire, Domvallier, Frennelle-la-grande, Frennelle-la-petite, Gelvécourt et Adompt, Gugney-aux-Aulx, Harol,Hagécourt, Hymont, Jorxey, Juvaincourt, Les Ableuvenettres, Legeville et Bonfays, Madecourt, Madegney, Madonne et Lamrey, Maroncourt, Mattaincourt, Mazirot, Ménil-en-Xaintois, Mirecourt, Oëlleville, Poussay, Puzieux, Racécourt, Rancourt, Regney, Ramecourt, Remicourt, Repel, Remoncourt, Rozerotte, Rouvres-en-Xaintois, Saint-Menge, Saint- Prancher, Saint-Vallier, Thiraucourt, Totainville, Valfroicourt, Valleroy-aux-Saules, Vaubexy, Velotte- et -Tatignécourt, Ville-sur-Illon, Villers, Vroville
Pour l’antenne de Contrexéville
Aingeville, Aulnois, Auzainvillers, Bazoilles-et-Ménil, Belmont-sur-Vair, Bulgnéville, Contrexéville, Crainvillers, Dombrot-le-Sec, Dombrot-sur-Vair, Domèvre-sous-Monfort, Domjulien, Estrennes, Gemmelaincourt, Gendreville, Hagnéville et Roncourt, Haréville-sous-Montfort, La Neuveville-sous-Monfort, La Vacheresse et la Rouille, Lignéville, Malaincourt, Mandres-sur-Vair, Médonville, Monthureux-le-sec, Morville, Norroy-sur-Vair, Offroicourt, Parey-sous-Monfort, Saint-Remimont, Saint-Ouen-Lès-Parey, Saulxures-les-Bugnéville, Sauville, Suriauville, They-sous-Monfort, Thuillières, Urville, Valleroy-le-sec, Vaudoncourt, Viviers-les-Offroicourt, Vrécourt.
Pour l’antenne d’Epinal
Arches, Archette, Aydoilles, Bocquegney, Chantraine, Charmois l'Orgueilleux, Chaumousey, Darnieulles, Deyvillers, Dignonville, Dinozé, Dogneville, Domèvre-sur-Avière, Dommartin-aux-bois, Dounoux, Fomerey, Fontenay, Girancourt, Golbey, Gorhey, Gremifontaine, Hadol, Hennecourt, Jeuxey, La Baffe, La Chapelle-aux-Bois, Le Clerjus, Les Forges, Longchamp, Renauvoid, Sanchey, Uriménil, Uxegney, Uzemain, Vaudéville, Xertigny


text:
Espanhòu
L'espanhòu (var. espanhòl), sonat locaument castelhan (nom autoctòn: castellano, español) qu'ei ua lenga romanica que la soa varietat estandard ei originària de la region de Castelha dont pòrta lo nom. Au dia de uei, que's parla en tota Espanha e en un sarròt de país deu continent american. Que compta 330 milions de personas, 450 milions en comptant los qui'u parlan com segonda lenga.
Que hè partida deu grop de las lengas indoeuropèas, e a l'interior d'aqueras, de las lengas latinas. Per aquò, per rasons istoricas (preséncia aràbia e musulmana en Espanha durant sèt sègles), que possedeish ua grana quantitat d'elements arabis.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La lenga espanhòla que's desvolopè dens lo centre-nòrd de la Peninsula Iberica, a partir deu latin vulgar, dab l'influéncia d'un substrat celtic e d'un substrat basc, e la d'un superestrat arabi. Entermiei las caracteristicas de l'espanhòu que trobam la lenicion (latin: vita, castelhan: vida), la palatalizacion (lat annum, cast año), e la diftongacion de las vocalas bracas e e o deu latin vulgar (lat terra, cast tierra; lat novum, cast nuevo); d'aubuns d'aqueths cambiaments fonologics que's tròban en d'autas lengas romanicas.
Durant la Reconquesta, aqueth dialècte deu nòrd que s'espandí de cap au sud e a d'autas regions de la Peninsula Iberica.
Lo prumèr diccionari latin-castelhan (Gramática de la Lengua Castellana) qu'estó publicat a Salamanca en 1492 per Elio Antonio de Nebrija. A comptar deu sègle XVI, dab la colonizacion espanhòla, la lenga que ganhè l'America e d'aubuas regions de l'Asia. Au sègle XX, que s'introdusí en Guinèa Eqüatoriala e au Sahara Occidentau.
Distribucion geografica[modificar | modificar la font]
Lo domeni primitiu de l'espanhòu qu'èra lo nòrd de la Castelha actuala. Dab la Reconquista, que hasó recular au sud lo mossarabi e l'arabi. Atau, dempuish la fin de l'Edat Mejana, lo domeni de basa de l'espanhòu qu'ei la part mei grana e mei centrala d'Espanha, de Castelha dinc a Andalosia, sens las zonas perifericas on i a lengas minorizadas (çò ei: occitan a Aran, catalan, basco e galèc; daubuns que pensan que l'astrurleonés e l'aragonés non son pas tanpauc integrables dens l'espanhòu).
L'espanhòu qu'ei ua de las lengas oficiaus de l'ONU, de l'Union Europèa e de l'Union Africana.
Dab mei de 100 milions d'abitants, Mexic que compta la mei importanta populacion de lenga espanhòla deu monde. Apuish qu'arriban las de Colómbia (44 milions), Espanha (43 milions), Argentina (39 milions) e los Estats Units (30 milions).
L'espanhòu qu'ei la lenga oficiau de 20 Estats: Argentina, Bolívia (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), Colómbia, la Còsta Rica, Cuba, Espanha (cooficiau dab l'occitan en Aran, lo catalan, lo basco, e lo galèc), l'Eqüator, Lo Salvador, la Guinèa Eqüatoriala (cooficiau dab lo francés), Guatemala, Honduras, Mexic, Nicaragua, Panamà, Paraguai (cooficiau dab lo guaraní), Peró (cooficiau dab lo quíchoa e l'aimara), la Republica Dominicana, Uruguai, Veneçuèla e Chile.
Aus Estats Units, l'espanhòu qu'ei parlat per 40 milions de personas ; qu'ei cooficiau dens l'estat deu Nòu Mexic e dens lo territòri de Puerto Rico.
Fonologia[modificar | modificar la font]
Lo sistèma consonantic de l'espanhòu qu'a coneishut cambiaments deus importants qui'u separan de la rèsta de las lengas ibericas:
- La /f/ iniciau qu'a evoluit de cap a ua /h/ aspirada; puish l'aspiracion que s'ei esmudida enqüèra que l'ortografia la consèrve ("facer"-->"hacer")
- La consonanta b e la v qu'an lo medish son bilabiau oclusiu, la reparticion enter las duas realizacions graficas que's hè generaument segon l'etimologia.
- La consonanta sonòra alveolara fricativa z (qui s'escrivè "s" enter duas vocalas, com en occitan), que prenó lo son de l'alveolara fricativa shorda /s/ (qui s'escrivè "ss" enter duas vocalas, com en occitan tanben).
- L'africada pòstalveolara sonòra /δ/ (qui s'escrivè "z"), que s'eishordí en (/ts/), (com la "ç", "ce", "ci" deu castelhan ancian), e au nòrd d'Espanha aqueth son /ts/ que devienó la consonanta interdentau /θ/, (qui s'escriu uei lo dia "z", "ce", "ci"), mes au sud d'Espanha e en America latina que devienó /s/.
- La fricativa pòstalveolara sonòra /ʒ/ (qui s'escrivè "j, "ge", "gi", e se prononciava com en francés o en parlars gascons que i a (Auloron, Aussau)), que s'uní dab lo de la shorda /ʃ/ (qui s'escrivè "x" e se prononciava com la x deu gascon ancian). Mai tard, qu'evoluí de cap a /x/ (qui ei lo son qui aperam a còps "de la jota espanhòla, e qui existeish tanben en alemand (escrivut ch), en breton (escrivut c'h), en arab (transcrivut kh). L'espanhòu actuau qu'a guardat las grafias "j", "ge", "gi").
Totun, la prononciacion anciana de l'espanhòu que s'ei conservada en judeoespanhòu, la lenga deus judius sefarditas, parlada peus descendents deus judius expulsats d'Espanha au sègle XV.
Sintaxi[modificar | modificar la font]
Entà destacar un sol trèit sintaxic originau de l'espanhòu, citem l'emplec, en cas que i a, de la preposicion a, davant un complement d'objècte dirècte. Aqueth emplec qu'existeish tanben en gascon mes n'i ei pas tant espandit: ¿Le conoces a aquel hombre?, "E coneishes ad aqueth òmi?"; Veo a Pedro, "Que vei (a) Pèir".
Alfabet[modificar | modificar la font]
Segon la nòrma classica del castelhan, l'alfabet espanhòl ten 27 letras dins l'òrdre seguent:
Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj (Kk) Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv (Ww) Xx Yy Zz
Las letras K, e W se considèra que son forestièras e s'emplegan sonque dins de mots d'origina forestièra
Los noms de las letras son:
Los Digrafs
CH | che |cha, che, chi, cho, chu | chà, che, chi, chò, cho
LL | elle |lla, lle, lli, llo, llu | jà, je, ji, jò, jo (En Argentina /sh/)
RR | erre |-rra, -rre, -rri. -rro, -rru | rrà, rre, rri, rrò, rru
Variacions dialectaus[modificar | modificar la font]
Qu'existeishen variacions dialectaus de las importantas dens las regions d'Espanha e d'America. La prononciacion deu nòrd-centre d'Espanha, especialament la prononciacion de la vila de Valhadolid, qu'ei considerada com l'estandard internacionau, e las diferéncias que son granas dab l'espanhòu d'America Latina, mes tanben de regions com Andalosia.
Diccionaris[modificar | modificar la font]
- Diccionari aranés - catalan - castelhan - francés
- Lexic espanhòl-occitan
- Catalan 101 Learn Catalan online
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Lenga SVO
- Article de qualitat en hongrés
- Article de qualitat en romanés
- Bon article dins una autra lenga
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Lenga oficiala
- Lenga d'Espanha
- 1000 articles fondamentals
- Lenga espanhòla
- Lenga d'Andòrra
- Lenga d'Argentina
- Lenga de Bolívia
- Lenga de Colómbia
- Lenga de Guinèa Eqüatoriala
- Lenga d'Uruguai
- Lenga d'Eqüator
- Lenga dels Estats Units d'America
- Lenga de Belize
- Lenga de Chile
- Lenga de Còsta Rica
- Lenga de Guatemala
- Lenga d'Honduras
- Lenga de Marròc
- Lenga de Mexic
- Lenga de Nicaragua
- Lenga de Panamà
- Lenga de Paraguai
- Lenga de Peró
- Lenga del Salvador
- Lenga de Veneçuèla
- Lenga romanica


text:
Dalha
La dalha (var. dalh) es un espleit agricòla emplegat mai que mai per talhar las plantas ferratgièras.
Consistís en un margue long (fins a 170 cm) fach abans de fusta e a l'ora d'ara tanben d'autras matèrias coma lo metal o lo plastic e d'una lama metallica mens corbada que la d'una fauç mas fòrça mai longa, de fins a 80 cm. Tanben cal una manilha (la nadilha) al mièg del margue long (lo fauchon) per poder mestrejar l'operacion de dalhatge. La lama es mantenguda sul margue per una peça metalica dicha la vira e un cunh fach sovent de la poncha d'una bana de vaca. La lama metallica es tenguda parallèla a la superfícia de talhar. Es un espleit pron dangierós, subretot quand se trabalha en còlas de dalhaires situats los uns pròche dels autres.
La dalha apareguèt en Euròpa fins als sègles XII e XIII e remplacèt la fauç dins unes cases. A l'ora d'ara son trabalh lo fan de maquinas accionadas amb de motors.
L'agusament[modificar | modificar la font]
Lo dalhaire deu sovent agusar sa lama (totas las quinze o trenta minutas seguent la resisténcia dels vegetals copats e la qualitat de la lama), gràcia a una pèira d'agusar umida o cot. Aquela operacion adoba los pus fins degalhs del trencant de la lama e, coma tot agusament, tira una pichona partida de metal. La cot se pòrta dins un estug emplit d'aiga, penjat a la cintura del dalhaire e sonat lo codial. Lo codial es fach de fusta o d'una bana de vaca.
La batason[modificar | modificar la font]
De temps en temps (aperaquí dotze oras de dalhada) lo dalhaire deu batre la dalha. Per aquò dessepara la lama del margue. Puèi, amb un martèl sens angle marcat, tusteja lo trencant de la lama pausada sus un enclutge pichon. Lo trencant de la lama es plaçat al mitan de la tèsta de l'enclutge. Lo dalhaire evita de tustar trop sovent al meme endrech senon lo trencant es pas pus drech, en mai se ven trop fin se pòt fendasclar. E mai qu'embestiantas aquelas decas desapareisson après qualques agusaments. Aquela operacion es un fargatge freg destinat a afinar lo trencant, adobar las micro-fendilhas, comblar los traucs daissats per los esclats de metal partits, e a orientar los grans d'acièr dins lo melhor sens per la copa. Aquela operacion modela lo metal sens ne tirar. La batason es acabada quora lo trencant de la lama plega jos la pression de l'ongla. Es totjorn seguit d'un novèl agusament amb la cot.


text:
CINQUANTA ANS A, MAI 68 !
Trenta-sieis ans que condava en 68, coma un de dètz-e-ueit que’m lancè, que’m getè en « movement », sense tròp de reflèxion, coma emportat pera èrsa venguda de Paris, de Nanterre. Comuniste encartat e militant desempueish 14 ans, que m’èra pr’aquò engatjat en dissidéncia e de faiçon activa, en contact dam eth grop d’oposicion intèrna Unir-débat, que m’èra un chic aprochat deths trotskistes dera LCR, que simpatisava dab eths Comitats Vietnam mau vists peth Partit, en escart que’m trobava donc, mes pas ena talvèra, actiu coma èra! Professor en un licèu on èra secretari dera seccion deth SNES, eth mes fòrt sindicat en segondari, e dera tendéncia comunisanta qu’anava passar a era dita Ecole Emancipée, que’s disia eretèra deth sindicalisme revolucionari. Tot aquò que pòt semblar complicat uei, complicat qu’èra cresasque dejà en 68 de compréner e seguir eth anar d’un òme maridat e pair de tres mainats tant passionament engatjat en camin deths « revolucionaris », deths que’s cresian de cambiar eth mond e tanplan era vida, que tot maitin se levavan dab aquera unica pensada, ensajant d’imaginar bèra accion a fèr dam eths camaradas…e eths collègues. Avant Mai que cramava eth Miquèu, e eth fòc que botava dejà entre autas ocasions en eths debats deth cineclub. Mai que fuc ua revelacion, ua epifania de causas entrevistas abans, coma se’s levava un ridèu eishus un empont de lum e d’espèr…
N’anè cap a Nanterre, qu’anarè a Paris sonque per amassadas sindicalas, ua dera FEN ara Mutualitat on prenè era paraula en exaltar era « junessa halha dera Revolucion »… qu’anè mes soen a Tolosa, a manifèstacions e amassadas sustot sindicalas on era mièva paraula metia mau ath aise eths responsables, que’m trobavan tròp estrambordat peth Movement estudiant. Pas tant encara coma eth Partit, qu’engatjarà lèu ua accion d’exclusion, mentre que jo darè era mièva demission de tant me senteishia espudit peths que comandavan. Ua istoèra simpla e complicada aqui tanben qu’è escrivuda e james publicada…
En licèu, ocupacion deths lòcs peths eslèves, suspension deths corses, era Direccion arretirada en eths sièvis apartaments, Comitat d’Accion licean permanent, amassadas generalas tot dia, on èran invitats professors e parents, sortidas organisadas en vila que’s volian manifèstacions enà fèr dentrar era populacion en movement, sostier aths qu’èran en grèva, coma un chic pertot me diseratz… A Murèth, qu ‘agèrem eth noste « Lip », ua cauma exemplara dera obrièras dera usia deras agulhas deth Fauga, que sostenguèrem, on cantèc benevolament un joés cantaire occitan, Eric Fraj.
Ací que vòli solament saludar tots eths que participèren dab tot eth sièu còr ath Mai d’aqueth licèu, on dia après dia nos cresèrem de bastir non solament un licèu novèu, d’esprit novèu, sense ierarquia pesuca, dubèrt ar’innovacion, a totas eras fòrças vivas, que no deisharia deguns en defòra dera cultura (impossible de resumar ací tot çò que’s debatèc enas amassadas soen brusentas mes on cadun se podèc exprimar, dab quauques trebucs mes sense violència), mes un monde novèu…Que vòli saludar eth mièu amic Guy Chaboy, eslève de prumèra, filh d’un obrièr comuniste deth Recebedou, que nos a quitats tròp lèu, e que revelèc en aqueth moment istoric ua vista larja dera situacion, un sens pregond dera responsabilitat, eth que mièc eth movement d’un cap ath aute en esvitant autant que possible eras derivas.
En licèu, ocupacion deths lòcs peths eslèves, suspension deths corses, era Direccion arretirada en eths sièvis apartaments, Comitat d’Accion licean permanent, amassadas generalas tot dia, on èran invitats professors e parents, sortidas organisadas en vila que’s volian manifèstacions enà fèr dentrar era populacion en movement, sostier aths qu’èran en grèva, coma un chic pertot me diseratz…