text:
Vandals
Los Vandals èran un pòble indoeuropèu de la familha germanica que abitava dins las regions riberencas de la mar Baltica (dins la zona de las actualas Alemanha e Polonha) en Euròpa Centrala.
Somari
Origina dels Vandals[modificar | modificar la font]
Los Lugions o Vandals ocupavan lo territòri a l'oèst del flume de Vistula e al cant de l'Oder, fins al nòrd de Boèmia. Lo mot de Vandal sembla d'aver doas significacions: vòl dire « los que càmbian » e « los abils »; mentre que lor autre nom, Lugis o Lugions, a tanben una significacion dobla: vòl dire messorguièrs e confederats. Sembla èsser qu'al començament las tribús dels Vandulis (o Vandalis) e la dels Lugis (o Lugions), amassa amb las dels Silinges, Omans, Burs, Varins (segurament nomenats tanben Auarins), Diduns, Elvecons, Aris o Charins, Manimis (benlèu una autra denominacion dels Omans), Elisis e Naarvals correspondián a de grops pichons d'origina similara (encara que es pas segur que totas las tribús foguèsson de la meteissa origina) e integravan una branca del grop dels Ermions (de la meteissa manièra que los Sueus e lors tribús pròchas), e se formèt apuèi un grand grop identificat generalament coma Lugions, que lor nom designava totes los pòbles components, quitament los Vandals. Apuèi (cap al sègle II dC) s'utilizèt lo nom de Vandals per l'ensemble de pòbles. Mai d'un pòble cèlta coma los Osen o los Cotins entrèt al grop dels Lugions. L'arribada dels Gòts los desplaçèt cap al sud e s'establiguèron en riba de la Mar Negra; doncas foguèron de vesins, e de còps d'aliats, dels Gòts. Al sègle I dC, las tribús del grop dels Lugions o Lugis (inclús las tribús de la branca dels Vandals), foguèron frequentament en guèrra contra los Sueus e los Quads, en formar partida de còps una aliança amb autras tribús, especialament los Ermundurs. Al mièg del sègle venquèron un rei sueu, e en 84 dC sosmetèron temporalament los Quads. Pendent una partida d'aqueste sègle e al seguent, s'amassèron las divèrsas tribús de Lugions e devenguèron un grop màger conegut coma Vandals. Al temps de las Guèrras Marcomanas predomina ja la denominacion de Vandals, e apareisson dividits en grops diferents: los Silinges, los Lacrings e los Victòvals, aquestes darrièrs governats pel linhatge dels Astings o Asdings, que lor nom evòca lor cabeladura longa.
Amb los Longobards, los Lacrings e los Victòvals o Victofalis crotzèron Danubi cap a 167 e demandèron de s'establir en Panónia. Los Asdings o Victòvals, dirigits par Rao e Rapte (noms que son traduches coma *tuèu e *biga), foguèron pas admeses en Panònia (ont s'èran establits los Longobards e los Lacrings), doncas avancèron cap a 171 en direccion de la zona mejana de la region de las Carpatas pendent las Guèrras Marcomanas, e d'acòrd amb los romans s'installèron dins la termièra nòrd de Dacia.
Apuèi s'aproprièron la Dacia Occidentala. Sembla que los Vandals quedèron dividits unicament en Asdings (o Victòvals) e Silinges, e que la tribú dels Lacrings despareguèt barrejada entre los dos grops e amb los Longobards al sègle III. A partir de 275, los Asdings s'afrontèron amb los Gòts per la possession del Banat (abandonat per Roma), mentre que los Silinges, segurament jos la pression dels Gòts, abandonèron lors implantaments en Silèsia e migrèron amb los Burgundis e s'establiguèron dins la zona de Men. Lors atacs contra Rètia foguèron refusats per *Probe. Lo rei asding Wisumarh (Wisumar) combatèt contra los Gòts provenents de l'èst comandats per Geberic, qu'ataquèron lors territòris. Wisumarh moriguèt dins la lucha contra los Gòts e los integrants de las tribús de Vandals que se volguèron pas sometre als Gòts passèron en territòri imperial, e s'establiguèron en Panònia, ont tanben s'establiguèron los Quads. Al començament del sègle V avián abandonat Panònia (coma tanben los Quads) e se junhèron als Sueus e als Alans per tal d'ocupar las Gàllias. Dins las primièras luchas de l'an 406 moriguèt lo rei Godegisel. Paucs ans apuèi los dos grops vandals acabèron fusionats. Arribèron en Espanha en 409 dC, ont s'establiguèron coma federats. Sembla que los Silinges donèron lor nom a Silèsia (derivat de Silíngia) e los Vandals en general lo donèron a Andalosia (« Vandalusia »). Un ducat de Pomerània portèt ancianament lo nom de Vandàlia.
Entrada en Espanha[modificar | modificar la font]
Los passatges dels Pirenèus èran defenduts en 408 pels fraires Didim e Verian, amb de tropas compausadas per de colons, esclaus e trabalhadors, qu'èran pagadas per els los meteisses, mas aguèron de s'afrontar amb las fòrças de Constantin III, proclamat emperaire en Britània e en Gàllia, dirigidas pel filh de l'emperaire, Constant, que après èsser nomenat cesar per son paire, èra estat nomenat tanben august e aviá recebut lo govèrn d'Ispània. La peticion d'ajuda dels dos poguèt pas èsser atenguda per l'emperaire Onori que se limitèt a enviar una letra en encoratjant los defendeires; los dos fraires foguèron derrotats e Constantin III foguèt reconegut coma august per Onori. Constant designèt per comandant de las fòrças que defendián los passatges pirenencs lo general Geronci, mas lo volguèt destituir rapidament, e Geronci se revoltèt e proclamèt emperaire son amic Maxim. Geronci daissèt los passatges pirenencs, derrotèt Constant, qu'executèt, e anèt contra Constantin III a Arle, que foguèt assetjada, mas foguèt derrotat quand Constantin recebèt de renfortiments d'Onori, e fugiguèt en Ispània (409), ont se soicidèt. Constantin III e son filh Julian s'autregèron a las fòrças d'Onori dirigidas per Constanci, e portats a Ravena ont foguèron assassinats en 411. Las fòrças de Geronci, majoritàriament barbaras, volguèron pas o poguèron pas evitar lo passatge dels Vandals dirigits per Godigisclus, que veniá tanben amb los Alans e los Sueus (409). Aqueles darrièrs foguèron los primièrs que crosèron los passatges occidentals e s'establiguèron en Astúrias e en Galícia; los Vandals èran devesits en dos grops, los Asdings e los Silinges; los primièrs, que crossèron los Pirenèus Centrals, anèron cap a Saragossa e puèi a [Clúnia] e s'establiguèron dins la region de Salamanca; los Alans (que foguèron lo pòble mai nombrós) s'establiguèron al sud dels precedents, en Lusitània; e los Vandals silinges s'establiguèron en Betica. Lo territòri dels Vandals asdinges, crosat pel riu Duero, foguèt ambicionat pels Alans e pels Sueus, que l'ataquèron, e los Asdinges se desplacèron alavetz cap al nòrd, a las tèrras dels Asturs e al nòrd de Galícia (414) mentre que los Alans ocupèron Cartaginesa (411-414). Dins aquel temps la província de Tarraconense reconeissiá Maxim, proclamat pel general Geronci al començament de 409, mas tanben lo reconeissián probablament las autoritats de las autras províncias ont los Vandals e los autres pòbles s'èran establits. A aquela epòca lo país dels vascons se faguèt independent de facto.
Formacion e apogèu del reialme vandal[modificar | modificar la font]
Lo règne de Genseric[modificar | modificar la font]
A la prima de 429, los Vandals, comandats per lor rei Genseric, decidiguèron de passar en Africa amb l'intencion de s'apropriar las zonas agricòlas melhoras. Per aquò atenhèron de vaissèls que'n crossèron l'estrech de Gibartar e arribèron a Tanger e a Ceuta. Se desplacèron puèi cap a l'èst, e atenhèron, après mantun ans de lucha, lo contraròtle de l'Africa Romana e controtlèron la màger fònt de produccion de gran de l'empèri vielh, que tre aquel moment aguèt de crompar lo gran als Vandals, e suportar lors ràzzias dins la Mediterranèa Occidentala, a travèrs lo pòrt de Cartage e la flòta imperiala que i avián capturada. Genseric capitèt de s'apoderar de basas maritimas de valor estrategica granda per tal de controtlar lo comèrci maritim de la Mediterranèa Occidentala: las Illas Balearas, Corsega, Sardenha e Sicília.
Lo contraròtle vandal del nòrd d'Africa durèt un pauc mai d'un sègle e se caracterizèt per un afebliment militar progressiu de l'armada vandala, una incapacitat granda de lors reis e aristocràcia cortesana per trapar un modus vivendi acceptable amb los grops dirigents romans.


c: text/html

text:
Ouhans
Ouhans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A Ouhans se tròba la font de la Loga (ne fa una résurgence del Doubs). Cela a #èsser descobèrt per edart en 1901 quand, @frapper per la foudre, las fabricas Pernod de Pontarlier #èsser incendiades e lor calguèsse buidar las siás cuves de alcool en lo Doubs. Qualques jorns mai tard, se se percepcion que los peisses de la font de la Loga nadavan en la absinthe.
À Ouhans se trouve la source de la Loue (en fait une résurgence du Doubs). Cela a été découvert par hasard en 1901 quand, frappées par la foudre, les usines Pernod de Pontarlier furent incendiées et durent vider leurs cuves d'alcool dans le Doubs. Quelques jours plus tard, on s'aperçu que les poissons de la source de la Loue nageaient dans l'absinthe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ouhans Es lo berceau de la familha Perrenot de Granvelle. Del ferrièr Nicolas De Ouhans son issus :
- Nicolas Ier, Senhor de Granvelle, Ministre d'estat de Charles Quint (Ornans 1486 - Augsborg 1550)
- Antoine, Cardinala, Garda dels Sagèths de Charles Quint e Philippe II (Besançon 1517 - Madrid 1586)
Ouhans est le berceau de la famille Perrenot de Granvelle. Du forgeron Nicolas D'Ouhans sont issus :
- Nicolas Ier, Seigneur de Granvelle, Ministre d'état de Charles Quint (Ornans 1486 - Augsburg 1550)
- Antoine, Cardinal, Garde des Sceaux de Charles Quint et Philippe II (Besançon 1517 - Madrid 1586)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Matieu C. a écrit:
Danís a écrit:Pensas ? Per io quo era l'InOc que faguet lo trabalh, en granda partida, mister O. m'en parlet pas jamai de quela brochadura.
Bah escota, mi sembla reconeisser son estile de còps. L'anecdòta sus Sant James per exemple es una galejada que mi faguèt sovent.
Mai ieu nimai me'n parlèt pas.
I a un pauc d'aquò, au niveu de l'estile. Per contra, la galejada sus St James, tots los occitanistas de Bordeu la fan, Mr O. n'a pas l'exclusivitat !
La brocadura torna inventar l'istòria, Baiona es
pas un endrech ont se parla occitan, de perqué pas e en Roergue bevèm
sonque d'aiga. Compreni pas la tòca de far aquò, a l'ora d'ara benlèu i
a gaireben pas degun que parla occitan (e encara soi pas segur qu'es la
vertat), mas la vila es gascona al nivèl istoric, aquò se pòt pas
cambiar, es coma aquò.
Mertyl, Mertyl... as totjorn l'art de las remarcas constructivas, vese... N'avem desjà pro parlat de l'afar de Baiona, e çò qu'es segur, quo es que per lo moment las doas lengas, occitana e basca, coexisten (n'i a una que pren lo pas sus l'autra, de segur), e Baiona d'alhors reivindica d'esser copada en tres : sus tots los paneus de vila, tot es marcat en frances, en basco e en gascon.
D'aqui a dire que Baiona es pas un endrech ente se parla occitan... e alara ? A Bordèu tanpauc, i a pas gaire de monde que parla (io diria mens qu'a Baiona quitament), quo es pas una rason per dire que la vila es pas occitana.


text:
Uei que m'acontentarèi de la prumèra partida deu tèxte baionés, plan corteta. Legetz donc:
7-Conegude causa sie a todz que los sabis e religios seinhors en frai Peis de Fouguereilh,
8- sotzprior dou combent dous frairs prediquedors de Baione e tient loc dou sabi e religios senior, en frai Arremon de Fey, prior dou medihs combent, e en fray Peis Iohan
9- de Tachoures e en fray Peis de Caseilhs, frais e depositaires dou medihs combent ensemps ab lo diit sotzprior, procuredors hichemens dou reuerent pair en Christ
10-moseinhor en frai Guilhem, per le graçi de Diu cardenau de la sede de Rome e abesque de Sabine e aben son poder a les causes de ius contengudes, segont que
11- par e es contincud en vn esturment public saierad en penden dab (sic) çere vermeilhe dou saied dou sobrediit moseinhor en frai Guilhem, abesque e cardenau
12- soberdiit e feit escriut e reçebut segont que pare per le man de mayester Bertran Bacher, notari public per l’apostolicau e imperiau auctoritat, lo tenor dou
13-qua (sic) de mot a mot entrou lo paragraphi de ius escriud en aqueste forme : in Dei domine, amen…
Qu'ei notat lo digraf hs de medihs, los trigrafs inh e ilh, lo digraf ou, l'abséncia totau de mots acabant per a, lhevats a còps l'article la (mei generaument le dens lo tèxte) e causa dens la formula rituau d'introduccion "conegude causa sie". Que i trobam tanben l'article lanusquet lo/le, l'abséncia totau de j qui i ei remplaçada sistematicament per un yod (i) , graçi e non pas gràcia, en conformitat dab la pronóncia deu gascon occidentau.
Que's pot audir l'accent néguer en léger lo tèxte: prediquedor per predicador...
Que sembla que lo digraf ou e pòt representar mes d'un fonème en aqueth tèxte.
Dens 'entrou", lo digraf que deu representar lo nòste òu [ɔw]. Entròu> entrò. En gascon contemporanèu, entrò qu'ei sinonime de dinc a, dinca, enquiò etc.
Ou que deu representar eu [œw] dens dou (deu) e Fouguereilh (Heugarelh), forma sufixada de heugar, lana on creishen las heuç o heuguèras (en catalan: falgar, falguera). Heugareil qu'ei lo nom d'un plan montanhòu deu costat de Lorda. Que cau notar que los noms de persona Fougarelh e Fougarel e son atestats en la França modèrna. Hogar e hoguèra, variants de heugar e heuguèra, que's pòden confóner dab hoguèr deu latin *focaris, a l'origina un adjectiu derivat de focus, huec. Lo hoguèr qu'èra ua manèra d'aperar un ostau (cf. espanhòu hogar, gascon septentrionau hoguèir, Jasmin qu'a foguèr: La pouësio aciéu tèn soun fouguè. En Haut-Comenge, que i avem lo vilatge de Hogaron don lo nom, segon Mistral, e voleré díser ostalon. Dab aqueth sens, lo provençau qu'a fogueiron, fugueiron; en niçard: fogairon (TdF).
(Pèis Iohan de) Tachoures : Aquiu lo digraf ou que sembla representar [wœ] "taishoèras" en fonetica maritima. La taishoèra qu'ei la tuta deu taishon (Meles meles). Uei lo dia, los noms de persona Taishoèra e Taishoèras que son plan espandits per Gasconha tota devath varias formas graficas Tachouère, Tachouères, Tachoire e Tachoires (autescòps lo digraf francés oi qu'avè la medisha valor fonetica que l'occitan oè). Entà los mens lectors catalanofòns: taishon e taishoèra que's disen respectivament teixó e teixonera en catalan.
Hichemens. Atencion, la h d'aqueth advèrbe n'a pas nada valor fonetica, qu'ei muda, qu'ei aquiu sonque entà "hèr beròi". Ishaments qu'ei ua forma tipicament baionesa, eishaments aulhors, d'un mot qui vòu díser quauquarren com "egaument" . Ramón Fernández González que ns'indica hichemens que provién de ipsamente. Locaument, "iche" que s'emplega per "aqueste".
Combent: grafia fonetica de convent [kom'bœnt], uei lo dia [kum'bœn].
De ius (= de jus) = devath, dejus (dejós en aranés e de cap a l'airau lengadocian)
Abesque, que non auesque. Que soi d'acòrd dab Jan Lafitta, la grafia avesque qu'auré d'èster horaban(d)ida deu gascon e remplaçada per abesque, en conformitat au còp dab l'etimologia -epíscopus- e la pronóncia gascona deu mot (cf. tanben l’antologia deus tèxtes en gascon ancian de Luchaire).
segont : qu'èi notat la t finau qui explica la prononcia dentau de la n finau d'aqueste mot en gascon.
segont que par : segon çò qui (a)pareish,
contincud = contengut (cf. cat. contingut)
esturment= instrument. Esturment qu’ei la forma populara gascona deu mot mentre qu' instrument ei ua forma mes sabenta. En aranés: esturment.
Penden dab : que'm pensi que caleré corregir la grafia: « pendent ab », la d de dab que soslinha la ligason sonora enter los dus mots com ac ei lo cas dab En N'Od.
Apostolicau e imperiau auctoritat.
En gascon, la màger partida deus adjectius acabant per –au (en latin -alis) que son demorats epicèns (qu'ei a díser invariables en genre) pr’amor que derivan de mots romans don las formas masculinas e femeninas non presentavan nada diferéncia enter si au cas regime . Qu’èra tanben lo cas en francés d’autescòps dab un gran nombre d’aqueths adjectius (cf les lettres royaux de Racine). Lo francès e l’occitan-non-gascon contemporanèus que s’an estimat mes de reconstrusir formas femeninas non etimologicas (royale etc). D'autes adjectius que son dens lo medish cas, per exemple:
fort/fòrt/ hòrt, la forma epicèn qu'ei demorada fossilizada dens noms de vilas com Rochefort, Roquefort, Rocafòrt, Rocahòrt;
verd/vèrd: cf. Vauvèrd en Gard,
grand/gran: madame la grand (Racine), mère-grand (Perrault), grand’sœur (Lafontaine) , grand-rue, grand-place, grand-chose, etc. En gascon: le/la Lana Gran, la gran carrèra, gran causa etc.
gentil -cf. gentilfemme (Racine) e en francés contemporanèu gentiment, que non gentillement,
comun,
e un hèish d’autes.
De notar tanben que lo gascon occidentau e ua petita partida de l'orientau qu’an guardat epicèn lo mot triste com en francés e en espanhòu, mentre la rèsta deu gascon que distingueish trista de triste. Lo catalan qu’a guardat epicèns, de manèra mes estricta que non pas lo gascon, mots com gran, gentil, etc, totun qu’a trist/trista, comú-comuna, verd/verda, per exemple.
De seguir lo còp qui vien per la rèsta deu tèxte!


text:
Cutry (Aisne)
Cutry (Aisne) es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La granja La Fontaine a Cutry informa fermages importantas. Dona lo sieu nom a la una de las brancas de la familha Mottet, las Mottet de la Fontaine.
La ferme La Fontaine à Cutry rapporte des fermages importants. Elle donne son nom à l'une des branches de la famille Mottet, les Mottet de La Fontaine.


text:
Lengas afroasiaticas
Las lengas afroasiaticas o l'afroasiatic son una superfamilha de lengas fòrça anciana d'Africa, d'Asia e tanben d'Euròpa (a Malta).
Se sonan tanben lengas camitosemiticas mas aquel tèrme es de mai en mai contestat e abandonat en lingüistica perque "camita" e "camitic" son una categoria non scientifica que ven de l'imaginari eurocentrista e colonial. Es lo linguista Joseph Greenberg, dins The languages of Africa (1963), qu'a fach valer lo nom d'afroasiatic e sa composicion aperaquí definitiva.
Composicion[modificar | modificar la font]
Las lengas afroasiaticas se compausan de las familhas seguentas:
- Las lengas omoticas, en Africa de l'Èst (dins una region reducha del sud-oèst d'Etiopia), forman una branca mai distinta que las autras. Considèran sovent que la lenga ongota es omotica, mas sa classificacion es controversiada perque mancan de donadas.
- Las lengas coshiticas ocupan una vasta zona de l'Africa de l'Èst, de la mar Roja al còr de Tanzania (per exemple: lo somali). La lenga beja se classa en general dins lo coshitic mas segon d'unes cercaires, seriá una branca distinta del coshitic.
- Las lengas semiticas son en Africa de l'Èst e del Nòrd, en Asia de l'Oèst e en Euròpa (a Malta) (per exemple: l'amara e d'autras lengas d'Etiopia e Eritrèa, l'arabi, lo maltés, l'ebrieu, l'aramèu e ancianament l'akkadian, lo fenician, l'assirian...).
- L'egipcian es en Egipte (egipcian ancian puèi còpte): es una lenga formant una familha.
- Lo berbèr es en Africa del Nòrd: es una lenga formant una familha.
- Las lengas chadicas se parlan al centre de l'Africa de l'Oèst, sustot al nòrd de Nigèria (per exemple: l'hausa).
Aquesta classificacion coneis de nuanças intèrnas segon los cercaires. Mas sa composicion globala es acceptada e aquerida dempuèi las recèrcas de Greenberg (1963).
Fogal[modificar | modificar la font]
Lo fogal d'origina de las lengas afroasiaticas es discutit. En tot cas es extremament ancian e remonta ben al començament del Neolitic o saique a la fin del Paleolitic.
Lo protoafroasiatic se pensa en general qu'a son origina al nòrd-èst d'Africa [1][2]. Certans universitaris, coma Igor Diakonoff e Lionel Bender, an prepausat Etiopia perque inclutz la majoritat de la diversitat de la familha afroasiatica e ten de grops plan divèrses dins una granda proximitat geografica (omotic, coshitic, semitic), çò que se considèra sovent coma un indici de fogal de dispersion lingüistica. D'autres cercaires, coma Christopher Ehret, situan lo fogal entre la mar Roja e las cataractas de Nil (Nubia, Eritrèa e Etiopia) vèrs 13 000 abans lo Crist, en fasent la correlacion amb de donadas arqueologicas. L'istorian Martin Bernal vei lo fogal dins la Granda Val del Rift.
Una minoritat, coma lo lingüista Alexander Militarev (seguit per l'arqueològ Colin Renfrew), suggerís un fogal a l'Orient Mejan, pus exactament al Levant, en ligam amb la cultura natufiana. Aital lo semitic seriá la sola branca demorada en Asia [3].
La lengas semiticas son la sola branca de l'afroasiatic que, abans l'expansion recenta de l'arabi en Africa, se trobava essencialament en Asia, mas tanben dins una pichona part d'Africa amb las lengas semiticas etiopianas (dins de regions d'Eritrèa e Etiopia). D'unes universitaris pensan qu'a una epòca antica (o preïstorica), de locutors del semitic passèron la mar Roja per anar del sud d'Arabia cap a Eritrèa e Etiopia, mentre que d'autres, coma A. Murtonen (seguit per M. Bernal), contèstan aquela vision e suggerisson que la branca semitica es ben originària d'Etiopia (doncas près del fogal african de l'afroasiatic) e que se seriá difusada puèi, durant lo Neolitic, en Arabia e a l'Orient Mejan.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- EHRET Christopher (1995) Reconstructing Proto-Afroasiatic (Proto-Afrasian): Vowels, Tone, Consonants, and Vocabulary Berkeley / Los Angeles: University of California Press
- EHRET Christopher (2002) The Civilizations of Africa, a history to 1800, Charlottesville: University of Virginia Press
- GREENBERG Joseph (1963) The Languages of Africa, L'Aia: Mouton + Bloomington: Indiana University Center


text:
Marxelin
Occitan Warrior
Nombre de messatges : 789
Localisacion : Lengadòc
Dialècte : Mai d'un dialècte
Nivèl de Lenga : Parli plan, fau sonque de pichòtas dècas
Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : de l'Estanguet
Date d'inscription : 18/07/2008
Darnièr sèr de la setmana ont anatz patir de mas trobalhas
Comenci amb un tròç en francés dels dos MC occitans coma es anonciat.
Es sustot cap a la fin qu'es interessant. Los coneissi pas mas, los vòli plan encoratjar de contunhar.
http://www.youtube.com/watch?v=oDAb3wmxOaI


text:
Montserrat Caballé
Montserrat Caballé i Folch (Barcelona, 12 d'abril de 1933) es una cantaira d'opèra catalana. Es una de las sopranos mai prestigiosas de la segonda mitat del sègle XX. Es reputada per sa tecnica particulara e sas interpretacions dels grands ròtles del bel canto de Rossini, Bellini e Donizetti.
Sa posicion devèrs la lenga catalana o lo catalanisme es ambigüa qu'en 2008 donèt supòrt al Manifiesto por la lengua común, un manifèst impulsat per de personalitats pròchas del Partido Popular, que reivindicava lo ròtle preponderant de l'espanhòl dins tot l'estat e durant lo meteis mes de julh se declarèt "española y bilingüe" del temps qu'èra facha Doctora Honoris Causa per l'Universitat Internacionala Menéndez Pelayo a Madrid.


text:
Nòrd-italian
Lo nòrd-italian o italian septentrionau (var. -al) o padan (nom recent), o cisaupenc/cisalpenc (nom d'usatge mens frequent) es una lenga apertenent ai lengas romanicas. Se parla dins tot lo nòrd d'Itàlia e dins de regions vesinas (Tecin e Grisons en Soïssa, Ístria en Croàcia e Eslovènia, Mónegue e Sant Marin). Lo nòrd-italian recep de definicions contradictòrias:
- Def. 1: Es un grop de dialèctes de la lenga italiana, segon la lingüistica romanica tradicionala (Per ex. Gian Battista Pellegrini[1] e Jacme Alhèras[2]). Maugrat aiçò, perque aquela definicion siá valida, cau comprene per lenga italiana, coma dins leis òbras dau lingüista alemand Gerhard Rohlfs[3], [4], l'ensems dei dialèctes romanics d'Itàlia (e fins a aquelei de Corsega), que se ne destaca la lenga italiana literària e oficiala, que proven dau dialècte florentin de Dante, Boccaccio e Petrarca.
- Def. 2: Es una lenga romanica, distinta de l'italian, segon certanei lingüistas coma Heinrich Schmid[5], Andreas Schorta[6] e, sustot, Geoffrey Hull.[7],[8]
- Def. 3: Existisson de revendicacions localas que dison que cada dialècte dau nòrd-italian seriá una lenga distinta, vejatz lo classament de Ethnologue.[1] Aquesta opinion es gaire admesa entre lei lingüistas de l'escòla tradicionala, levat de còps per lo piemontés pr'amor de son dinamisme particular. Per çò qu'es de l'usatge dins la vida quotidiana, lo venèt es, a l'ora d'ara, lo qu'es pus usat e que resistís melhor a la pression de la lenga italiana literària e oficiala.
Somari
Distribucion geografica e estrats lingüistics[modificar | modificar la font]
Lo domeni lingüistic nòrd-italian correspònd a la gròssa a l'Itàlia dau Nòrd o Padània.
Lo limit sud, entre lo nòrd-italian e l'italian au sens estrech, se sòna la "linha La Spezia-Rimini" o pus exactament la linha Massa-Senigallia. La separacion entre lei lengas romanicas marcada per aquela linha lei dividís en dos grands grops: la Romania occidentala (quitament l'italian septentrionau) e la Romania orientala (quitament l'italian dau Centre-Sud). Lo grop galloitalic es a l'encòp separat d'autrei grops romanics dau Nòrd-èst (Venèt, Trentin, Friuli, Sud Tiròl) per una linha que cor au sud-èst de Bolzano/Bozen e per la còsta orientala dau Lac de Garda au nòrd de Màntoa e lo riu Pò.
Lo limit nòrd, entre lo nòrd-italian (e lo retoromanic) e d'autrei lengas (romanicas, germanicas o eslavas), correspònd ai frontieras politicas entre lei divèrs pòbles germanics dominants après leis invasions barbaras, entre lei quaus Lombards, Visigòts, Burgondis e Bavars, que son rebatudas dins lo superstrat lingüistic dei lengas romanicas actualas:
- Nòrd-italian (alevat lo romanhòu: Romanha aperteniá a l'Empèri Bizantin) : lenga dei Lombards [2](en catalan); [3](en francés);
- Occitan: lenga dei Visigòts (Reialme visigòt de Tolosa);
- Arpitan: lenga dei Burgonds [4] (cat.); [5](fr.);
- Francés: lenga dei Francs [6](cat.); [7](fr.)
Vèrs lo nòrd, lo nòrd-italian (e lo retoromanic) limitan amb l'aut alemand soís, derivat de la lenga deis Alamans [8] (cat.); [9] (fr.) e a l'aut alemand bavarés, derivat de la lenga dei Bavars [10] (cat.); [11] (fr.) e parlat a l'ora d'ara en (Àustria e en Sud-Tiròl). Dins aquela zòna, Romania submersa, i aguèt substitucion lingüistica dau retoromanic.
Vèrs l'èst, lo nòrd-italian (e lo friolan retoromanic) fan de limit a l'ora d'ara amb doas lengas eslavas: eslovèn e croat.
Classificacion e Taula comparativa[modificar | modificar la font]
Lei dialèctes (o lengas) dau nòrd-italian se classifican ansin (una error frequenta es de confondre lo galloitalic - amb substrat lingüistic gallés e ligur antic - amb tot lo nòrd-italian):
Segon Pèire Bèc[9], dins lo passat, deguèt existir quauque tipe d'unitat diacronica entre lo nòrd-italian e lo retoromanic: romanch en Soïssa e ladin e friolan en Itàlia. Aqueu laç estrech e evident es estat mes en examen en màger prigondor per lingüista australian Geoffrey Hull ja citat, en o portant a la conclusion evocada anteriorament (definicion 2).
La classificacion de l'istriòta es dificila e controversiada.[16] (en it.)
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pellegrini, G.B. (1975) “I cinque sistemi dell'italoromanzo”, Saggi di linguistica italiana (Turin: Boringhieri), pp. 55-87
- ↑ Allières, Jacques (2001), Manuel de linguistique romane, coll. Bibliothèque de grammaire et de linguistique, París: Honoré Champion
- ↑ Rohlfs, Gerhard (1937) La struttura linguistica dell’Italia, Leipzig: s.n.
- ↑ Rohlfs, Gerhard 1966-69 Grammatica storica della lingua italiana e dei suoi dialetti. (3 vol: Fonetica. Morfologia. Sintassi e formazione delle Parole), Einaudi, Torino.
- ↑ Schmid, Heinrich (1956) Über Randgebiete und Sprachgrenzen", Voz Romanica, XV, pp. 79-80
- ↑ Schorta, Andrea (1959) "Il rumantsch - grischun sco favella neolatina", Annalas da la Società Retorumantscha, LXXII, pp 44-63).
- ↑ Hull, Geoffrey (1989) Polyglot Italy:Languages, Dialects, Peoples, CIS Educational, Melbourne
- ↑ Hull, Geoffrey (1982) The linguistic unity of Northern Italy and Rhaetia, tèsis doctoralas, University of Western Sydney.
- ↑ Bec, Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ) (1970-71), Manuel pratique de philologie romane, Paris: Picard, 2 vol, vol 2, p.316


text:
Filologia
La filologia es la sciéncia de l'estudi dels tèxtes e lengas ancianas. Al sègle XIX èra la sciéncia precursora de la lingüistica e dempuèi lo sègle XX es venguda una part de la lingüistica. Aqueste tèrme significa inicialament amor (del grèc philo-) d'aprene e literatura (del grèc -logia). Dins las tradicions academicas de maitas nacions, lo nom "filologia" descriu l'estudi d'una lenga amassa amb sa literatura e tanben los contèxtes istorics e culturals que son indispensables per tal de comprendre los trabalhs literaris e los autres tèxtes culturals significatius. La filologia compren doncas l'estudi de la gramatica, la retorica, l'istòria o l'interpretacion d'autors, coma tanben las tradicions criticas associadas a una lenga en particular.
Aquesta definicion ven un pauc curiosa uèi e la filologia tend ara a se referir als estudis academics associats a una lenga, en i gropar de domenis coma la fonetica, la morfosintaxi, la dialectologia, la lingüistica istorica, etc. dins la partida de lenga e los periòdes divèrses de la literatura que i correspondon.
Demest las brancas de la filologia cal citar la lingüistica istorica. Foguèron observadas de semblanças prigondas entre lo sanscrit e las lengas europèas, tre lo sègle XVIII, çò que menèt a l'elaboracion de la teoria del protoindoeuropèu. L'interès de la filologia dins las lengas ancianas portèt a l'estudi de las lengas percebudas coma "exoticas" pendent lo sègle XIX pel fach que podrián aportar d'ajudas per comprendre las originas dels tèxtes mai ancians.
Als Estats Units d'America, l'American Journal of Philology foguèt fondat en 1880 per Basil Lanneau Gildersleeve, un professor de Letras classicas de l'Universitat Johns Hopkins. Dins lo domeni occitan cal citar la Revue des Langues Romanes, revista fondada a Montpelhièr e capitanejada per A. Roqueferrier a la fin del sègle XIX.
La filologia compren tanben d'analisis de tèxtes, la nomenada critica textuala, qu'assaja de reconstruire lo tèxt original perdut que serviguèt de modèl a las còpias manuscritas posterioras. Per o aconseguir, se basa sus las errors de transmission, dins las variantas localas e dins l'analisi exaustiva tant del tèxt coma del sieu supòrt per establir l'arbre genealogic de l'òbra. Aquesta branca es çò que s'entend coma filologia dins los païses francofòns, que preferisson d'utilizar d'autres tèrmes per la rèsta de las disciplinas lingüisticas.
Qualques filològs :
- Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff
- Hermann Diels
- Erich Auerbach ;
- Henri Barker ;
- Louis Dutens ;
- Jacob Bernays ;
- Victor Klemperer ;
- Friedrich Wilhelm Nietzsche ;
- John Ronald Reuel Tolkien.
- Adelbert von Keller
- Paul Meyer


text:
Johannes Kepler
Johannes Kepler (o Keppler, Weil der Stadt (Alemanha), 27 de decembre de 1571-Ratisbona, 15 de novembre de 1630) foguèt un fisician, matematician e astronòm alemand que descobriguèt las leis del movement planetari.
Biografia[modificar | modificar la font]
Johannes Kepler nasquèt dins una familha de religion protestanta luteriana, installada dins la vila de Weil der Stadt en Baden-Württemberg. Nascut prematurament quand aviá pas que sèt meses e ipocondriac de natura flaca, patiguèt tota la vida d’una santat fragila. Quand aguèt tres ans, agantèt la picòta, çò que, entre autras problèmas ulteriors, afebliguèt grèvament la siá vista.
La familha Kepler èra pas gaire ordinària e l'ambient èra pas dels mai favorables pels enfants. Lo paire, Heinrich Kepler, èra mercenari dins l’armada del duc de Württemberg, e de contunh èra luènh de l'ostal. La maire, Catherine — que Kepler qualificava d'a vegadas de «petita, magrinèla, sinistra e cèrca-brega» — -èra estada avalida per una tanta que moriguèt sul lenhièr acusada de brueissariá. Kepler aviá dos cabdets: Margarette, la siá sòr, que demorèron pròches, e un fraire Christopher, que li foguèt totjorn antipatic.
De 1574 a 1576, visquèt amb lo frairòt Heinrich — epileptic — en çò dels grands, mentre que lo paire èra en campanha e que ma maire èra partida en recèrca del sieu òme.
Quand los parents tornèron, Kepler se mudèt a Leonberg e intrèt a l’escòla latina en 1577. Los sieus parents li faguèron descobrir l’astronomia. Atal, en 1577, sa maire lo menèt en naut d’un tuc pr'amor d'observar lo passatge d’una cometa. Son paire, el, li mostrèt l’eclipsi de Luna del 31 de genièr de 1580 quand aquela venguèt tota roja. Kepler estudièt pus tard aquel fenomèn e l’expliquèt dins un dels sieus libres d’optica.
Quand partiguèt tornar a la guèrra en 1589, lo sieu paire desapareguèt definitivament.
Kepler acabèt pas lo primièr cicle de tres annadas abans 1583, empachat mai que mai pel sieu emplec de trabalhaire agricòla, entre los nòu e onze ans. En 1584, intrèt al Seminari protestant d’Adelberg, e apuèi, dos ans pus tard, al Seminari superior de Maulbronn.
Obtenguèt lo sieu diplòma de fin d’estudis e intrèt en 1589 a l’Universitat de Tübingen. Ailà, estudièt primièr l’etica, la dialectica, la retorica, lo grèc, l’ebrieu, l’astronomia e la fisica, puèi la teologia e las sciéncias umanas. I seguiguèt los sieus estudis aprèp l'obtencion d’una mestresa en 1591. Lo professor sieu de matematicas, l’astronòm Michael Maestlin, li ensenhèt lo sistèma eliocentric de Copernic, çò que reservava sonque als sieus estudiants melhors, los autres se devián contentar del sistèma geocentric de Ptolemèu, que plaçava la Tèrra al centre del mond. Kepler venguèt atal un copernician convençut e restèt plan pròche del sieu professor; esitèt pas a li demandar ajuda o conselhs pels sieus trabalhs.
Del temps que Kepler èra a envisatjar de venir ministre luterian, l’escòla protestanta de Graz demandava un professor de matematicas. Alavetz abandonèt los sieus estudis en teologia per prene l'emplec e partiguèt de Tübingen en 1594. A Graz, publiquèt d'almanacs amb prediccions astrologicas. En aquel temps, la distincion entre sciéncia e cresenças èra pas encara clarament establida e lo movement dels astres, encara pro malconegut, se pensava governat per las leis divinas.
Kepler se maridèt dos còps. Lo primièr còp per interès, lo 27 d'abril de 1597, amb Barbara Müller, que defuntèt en 1612, coma dos dels lors cinc mainatges — qu'avián sonque un e dos meses. Aquel maridatge, organizat per la familha, l’estaquèt a una femna de caractèr òrre que qualifiquèt de «graissosa e nècia». Un autre dels sieus filhs se moriguèt quand aviá sèt ans. Sonque la filha Susanne e lo filh Ludwig subrevisquèron. Puèi, a Linz l’annada seguenta, s'esposèt Susanne Reuttinger qu'amassa aguèron sèt gojats que tres se moriguèron lèu. Aqueste còp pasmens foguèt un maridatge urós.
En 1615, la siá maire, qu'aviá d'aquel temps 68 ans, foguèt acusada de brueissariá. Kepler, persuadit de la siá innocéncia, se passèt sièis annadas a far la defensa pels tribunals e en escriure mantun plaidejar. Deguèt, dos còps, tornar en Württemberg. Se passèt una annada empresonada dins la tor de Güglingen amb fraisses per Kepler, vist qu'aviá escapat justet a las torturas. Fin finala, foguèt innocentada lo 28 de setembre de 1621. Pr'aquò afeblida per aquelas annadas duras de procèsses et d’empresonament, se moriguèt sièis meses pus tard.
Kepler defuntèt en 1630 a Ratisbona, a l’edat de 59 ans.
En 1632, pendent la Guèrra de Trenta Ans, l’armada suedesa destrusiguèt la siá tomba. Los trabalhs sieus foguèron retrobats en 1773. Recuperats per Catarina II de Russia, se tròban a l’observatòri de Pulkovo a Sant Petersborg en Russia.


text:
1236
Aquesta pagina concernís l'an 1236 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume de Castelha[modificar | modificar la font]
Conquista de Còrdoa per lei fòrças castelhanas.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra l'Empèri Mongòl. Pasmens, lei Mongòls dispausavan d'ara endavant d'una armada fòrça importanta — largament superiora a aquela que destruguèt Bagdad en 1258 — e l'armada chinesa contunièt de faciar dificultats e reviradas. En particular, au nòrd de l'Empèri, la vila importanta de Xiangyang capitulèt e foguèt destrucha. Chengdu conoguèt un destin similar ambé l'execucion de la màger part de sa populacion (benlèu un milion d'abitants tuats). Après aquela catastrofa, la màger part de Sichuan foguèt perdut. En revènge, lòng de la frontiera èst, lei soudats chinés dei generaus Meng Gong e Du Guo enregistrèron divèrsei succès permetent d'i demenir la pression militara deis envaïsseires.


text:
Oermingen
Örmingen en alemannisch (Oermingen en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge situat en Alsace Bossue, dins la frontièra entre la Alsace e la Lorraine. Lo vilatge se tròba en la vallée de la Eichel e a qualques quilomètres de Sarre-Union.
Village situé en Alsace Bossue, à la frontière entre l'Alsace et la Lorraine. Le village se trouve dans la vallée de l'Eichel et à quelques kilomètres de Sarre-Union.
Istòria[modificar | modificar la font]
Rattachement A la França : Las demandas de rattachement a la França èran pas pas totjorn espontanèas. De nombrosas abitants èran désorientés per çò qu'se de lo sieu futur. Desiravan Demorar ligats als princes de Nassau, mas poder jouir de las libertats promesas per la legislacion francesa. L'informe del 29 de març de 1793 soslinhava que las municipalitats de Siltheim, Oermingen, Butten, Ottwiller, Dehlingen, Eschwiller volián pas pas emetre la vœu de la siá reünion a la Republica. Ne anautit-luòc se #decidir alavetz de recobrir a la fòrça armada : un deslligament de 115 volontaris per punir #çò que passavan per de audacieux contra-revolucionaris. Aquel Serà lo cas a Herbitzheim, Keskastel, Butten, Oermingen e Siltzheim.
Aquel #èsser Nicolas François Blaux, cònsol de Sarreguemines, lo autentic artesan del rattachement del comtat de Saarwerden al Bas-Rhin. Lo 23 de novembre de 1793 la Convencion #ratificar la decision de erigir Neusaarwerden en district e d'incorporar al departament bas-rhinois los sièis costats nouvellement creats : Bouquenom, Nòu-Saarwerden, Harskirchen, Wolfskirchen, Drulingen e Diemeringen. Lo organizacion del district incomba al deputat Philippe Rühl. Lo Bas-Rhin S'enriquiguèsse de 43 comunas e 18 000 abitants.
Rattachement à la France : Les demandes de rattachement à la France n'étaient pas toujours spontanées. De nombreux habitants étaient désorientés quant à leur avenir. Ils souhaitaient rester rattachés aux princes de Nassau, mais pouvoir jouir des libertés promises par la législation françaises. La rapport du 29 mars 1793 signalait que les communes de Siltheim, Oermingen, Butten, Ottwiller, Dehlingen, Eschwiller ne voulaient pas émettre le vœu de leur réunion à la République. En haut-lieu on décida alors de recouvrir à la force armée : un détachement de 115 volontaires pour punir ceux qui passaient pour d'audacieux contre-révolutionnaires. Ce sera le cas à Herbitzheim, Keskastel, Butten, Oermingen et Siltzheim.
Ce fut Nicolas François Blaux, maire de Sarreguemines, le véritable artisan du rattachement du comté de Saarwerden au Bas-Rhin. Le 23 novembre 1793 la Convention ratifia la décision d'ériger Neusaarwerden en district et d'incorporer au département bas-rhinois les six cantons nouvellement créés : Bouquenom, Neuf-Saarwerden, Harskirchen, Wolfskirchen, Drulingen et Diemeringen. L'organisation du district incomba au député Philippe Rühl. Le Bas-Rhin s'enrichit de 43 communes et 18 000 habitants.


text:
Sucre
Lo sucre, que sa formula quimica es C12H22O11, es denominacion comuna del disacarid sacaròsa, un compausat organic de la familha dels glucids, que sòl èsser lo mai comun dels glucids. Aqueste nom sucre s'emplega d'unes còps que i a per extension a l'ensems dels glucids o idrats de carbòni.
S'emplega lo sucre mai que mai dins l'alimentacion. Es un aliment de bon assimilar per l'organisme e pòrta una granda riquesa calorica amb gaireben 17 J (4 calorias) per grama. Actualament s'obten a partir de la bledaraba de sucre e de la cana de sucre.
Lo sucre blanc refinat durant la digestion consoma una part de las vitaminas e de las sals mineralas presentas dins lo còs uman. Es estat provat que la consomacion excessiva de sucre blanc pòt crear una dependéncia semblabla a la de las drògas duras.
La paraula "sucre" ven del mot sanscrit sarkara (Let. sabbia), adaptat puèi en sakcharon o saccharum pels autors grècs e romans. Es aqueste quite mot la basa de l'etimologia del mot "sacarina".
Somari
L'istòria del sucre: sa difusion en Euròpa[modificar | modificar la font]
L'aparicion primièra del sucre qu'es atestada dins los documents es la del sucre obtengut a partir de cana de sucre, que demorèt sègles e sègles lo solet tipe de sucre possible. Se ditz que foguèt portat pels abitants de las islas polinesianas en China e en Índia. Qui los pèrsas de Dàrius trobèron, en 510 abans Crist, de culturas d'un vegetal que se ne trasiá un siròp dens e plan doç. Un còp assecat dins de fuèlhas bèlas donava de cristals que duravan un bon temps, amb de spiccate proprietats energeticas. Los pèrsas emportèron las plantas amb eles e n'espandiguèron la cultura dins l'Orient Mejan.
En 325 a.C. Alexandre lo Grand portèt la nòva que dins las tèrras d'Orient existissiá una "mèl qu'aviá pas besonh d'abelhas". Foguèron los arabis pasmens, que dins son país èra ja emplegat al sègle VI abans Crist, que n'espandiguèron la cultura dins sos territòris.
Los genoveses e los venecians, durant lo sègle X, presero a importar de modèstas quantitats de çò que se sonava "la sal aràbia" que las crosadas espandiguèron encara mai. Federic II del Sant Empèri Roman Germanic capitèt a far cultivar la cana de sucre en Sicília, mas lo sucre demorèt un bèl temps una espécia rara e preciosa, venduda per los speziali e pels apotecaris a un prètz fòrça car coma medecina d'emplec pels siròps, impacchi e enteroclismi.
Sonque los rics se podián permetre de l'emplegar coma dulcificant a mai se son rival mai ancian, la mèl, de segur non èra producha en quantitats talas per poder sortir sus las taulas del pòble coma un adocissent de cada jorn.
A partir de la descobèrta de l'America los espanhòls introdusiguèron la cultura de la cana de sucre a Cuba e a Mexic, los portugueses en Brasil, los angleses e franceses dins las Antilhas, dins aqueles territòris de l'America Centrala e Meridionala que encara uèi son demest los productors mai importants. Vist que lo sucre de las Americas èra melhor e mens costós, las culturas espanhòlas e italianas desapareguèron, coma tanben los trafics amb los territòris arabis.
Nasquèt un trafic d'importacion florissent que faguèt aqueste produch, qu'èra de luxe a l'origina, plan mai abitual. Aqueste donèt una spinta notabla a l'art culinària, en permetre la naissença de la pastissariá europèa coma art autonòma subretot gràcias a la barreja de sucre amb lo cacao, lo lach o amb lo cafè.
En 1575 l'agronòm francés O. de Serres faguèt una observacion inusuala, que fòrça annadas mai tard cambiarà una part de l'istòria d'Euròpa. Constatèt que la bledaraba (beta vulgaris), una ortalissa plan comuna e grandament cultivada, dusca ara utilizada coma pastura, un pauc de pertot e que un còp cuèch produsís un siròp semblable a lo de la cana de sucre, un siròp fòrça doç. Aquela observacion demorèt, pasmens, letra mòrta tanben pr'amor de la fòrta oposicion de diferents grops d'importadors e cultivadors de cana de sucre, que ostacolarono in tutti los biaisses possibles las recercas sus d'eventualas alternativas a son produch. Gràcias anche a sas pressions, talvolta sfociate in sabotaggi anche violents, lo succre de canna rimase lo solet disponible encara pendent molto temps. En l'espaci d'un sègle, entre 1640 e 1750, la consomacion de la substància se tripliquèt, en provocar lo fenomèn tragic del negòci dels esclaus d'Africa qu'èran sistematicament capturats e deportats per trabalhar dins las plantacions.
Amb l'ascension al poder de Napoleon s'intensifiquèron los contrastes comercials entre França e Anglatèrra, que portèron a un blocatge delle importacions anglesas (decret de Berlino, 1806). Lo sucre de cana, qu'arribava en Euròpa per la mar, desapareguèt una corta passa dels scaffali dei negozi, vist que los angleses reagiguèron al blocatge sequestrando a loro volta las navi dirette a pòrts franceses o de sos aligats aderenti al blòc (dins un segond temps se "limitèron" a costringere queste navi a passar da porti angleses e a pagar una forta taxa sus la carga). Sulla spinta de la necessitat los europèus s'adobèron per trobar una alternativa. En 1747 lo quimista alemand Sigmund Andreas Marggraf capitèt l'extraccion de saccarosio de la barbabietole e qualques decadas mai tard son discípol F.K. Achard perfeccionèt lo procès en lo far economicament viable. Es a el que se deu la primièra sucrariá industriala, sorto in Slesia en 1802. Per volontat exprèssa de Napoleon, la produccion de sucre de bieta foguèt encoratjada dins totes los territòris jos son contraròtle e foguèron dobèrts d'autres stabilimenti en França. Aprèp lo Congrès de Viena lo sucre de cana tornèt circular, mas l'expansion d'aquel de bledaraba èra venguda irreversibla. Son còst inferior lo faguèt disponible lèu lèu a de parts mai amplas de la populacion, en cambiar considerablament las abituds alimentàrias d'Euròpa.[1]Alcuni storici ritengono que la maggior disponibilitat de sucre abbia contribuït a melhorar sensiblament las condicions de santat de la populacion e sa potencialitat de concentracion, contribuendo al desvolopament intellectual de la societat.
Produccion e comèrci[modificar | modificar la font]
Segon las donadas de 2005 del Ministèri de l'Agricultura dels Estats Units, los principals productors son:
- pel sucre de bledaraba: Euròpa a 25 (21,6 milion de tonas), los Estats Units (4.0), Russia (2,5) e Ucraïna (1,85);
- pel sucre de cana: Brasil (27,1 milion de tonas), Índia (20,3), China (8,7), Mexic (5,6), Austràlia (5,3), Tailàndia (4,8).
Significativo l'exploit de Brasil, qu'es passat da un tasso mejan annual d'aumentacion de la produccion de 2,23% (1960-1990) fins a 8,1% (1990-2006); Euròpa produsís pas que 288 migliaia de tonas de sucre de cana, los Estats Units 2,8 milions de tonas.
Lo comèrci internacional es puslèu desvolopat: lo total de las importacions e exportacions es leugièrament inferior a 65% de la produccion. Los exportadors principals son Brasil (17 milions de tonas), Euròpa (7,2), Austràlia (4,3) e Tailàndia (2,9). Los Estats Units, qu'importan 2,8 milions de tonas, sonque expòrtan 159.000 tonas.
En 2002 s'es dobèrta una vertenza internacionala sul sucre. Austràlia, Brasil e Tailandia an contestato presso l'Organizacion Mondiala del Comèrci il sostegno acordat per Euròpa als productors nacionals, que lor consentís de vendre a de prèses inferiors als còstes de produccion. L'OMC ha riconosciuto la fondatezza de las acusacions ([1]), mas las trattative per addivenire a una solucion son encara en cors.
Contraindicacions[modificar | modificar la font]
La consomacion de sucre a salito dai 2 kg pro/capite per an, a una mejana de 80 kg. La consomacion excessiva de sucre es considerada demest las causas probablas de
Segon las indicacions dieteticas, la consomacion de calorias que derivan dels sucres simples deu èsser limitada a 15% dels besonhs jornalièrs. Existisson qualques malautiás raras que fan que lo sucre siá indigerible
Alternative[modificar | modificar la font]
Vi sono diverse alternative allo zucchero sia naturali che di sintesi. Il principale è senz'altro il miele, utilizzato almeno dalla preistoria, nonché sciroppi ricavati da alberi come l'acero o da cereali e frutta, il fruttosio. Esistono molti dolcificanti di sintesi, come lo xilitolo,il ciclammato, la saccarina e l'aspartame. Esiste, inoltre, una pianta chiamata Stevia che ha proprietà dolcificanti maggiori dello zucchero: il potere dolcificante dello stevioside è circa 300 volte superiore a quello dello zucchero. Tuttavia negli USA e dal 2000 nell'Unione Europea è proibito il commercio di questa pianta a fini commestibili, anche se in molti paesi, tra cui il Giappone, viene usata come dolcificante.
Curiosità[modificar | modificar la font]
Anticamente, in Russia, lo zucchero veniva adoperato soprattutto in occasione dei banchetti funebri. La Stevia negli Usa non è vietata, semplicemente deve essere definita integratore alimetnare e non dolcificante. con questa definizione viene venduta ovunque.
Voci correlate[modificar | modificar la font]
Altri progetti[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La difusion del sucre de bieta non foguèt pas pr'aquò immediata. Lo blocco s'acabèt aprèp a penas un pauc mai de sèt annadas de son institucion, e aital sos efièches, ma nel contempo non si erano pogut crear molti stabilimenti ne aumentar molto las superfici coltivate a bieta. Lo "retorn" del sucre de cana provoquèt, coma se podiá preveire, una davalada dels prèses e la produccion del sucre de la bieta aviá pas encara pogut aténher de nivèls quantitatius tales per ne far tombar lo prètz a la portada de totas las tasche. Lo procès de cultura de la bledaraba e d'extracion industriala del sucre subì un arresto, stante la minor remuneratività de l'investiment in stabilimenti e in coltivazioni. Pasmens lo procès "sostitutivo" sul mercat europèu foguèt lent mas imparable e lo sucre de bledaraba comencèt de far concurréncia al de cana a partir de la segonda mitat dell'ottocento


text:
Teresópolis
Teresópolis es una vila toristica de l'estat de Rio de Janeiro en Brasil. Sa populacion èra estimada a 163 746 abitants en 2010. Sa superfícia totala es de 770,5 km².
Lo nom de Teresópolis significa « vila de Terèsa », en omenatge a l'esposa de l'emperaire Pèire II de Brasil, Terèsa Cristina.
Geografia[modificar | modificar la font]
Dins la vila i a lo sèti del Parc Nacional de la Serra dos Órgãos. Tanben alberga grand part del Parc Estadual dos Três Picos, recentament creat, qu'es lo major pargue estadual de Rio de Janeiro. Teresópolis es una vila enrodada per de bòscs e de formacions montanhosas fòrça conegudas, coma lo Dedo de Deus ("Det de Dieu"), la Pedra do Sino ("Pèira de la Campana"), l´Agulha do Diabo, la Pedra da Tartaruga e la Mulher de Pedra ("Molhèr de Pèira").
A causa de son clima temperat, la vila a aculhit un centre d'entraïnaments de la Confederacion Brasilièra de Fotbòl, dins lo quartièr de Granja Comary.


text:
Categoria:neerlandés
Mots en neerlandés. Vejatz tanben la Categoria:Lèxics en neerlandés
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
G
- Gramatica en neerlandés (4 C)
L
- Lexics en neerlandés (2 C)
N
- Noms comuns en neerlandés (1 C, 183 P)
T
- Tematicas en neerlandés (2 C)
V
- ► Vèrbes en neerlandés (54 P)
Articles dins la categoria « neerlandés »
Las 200 paginas seguentas figuran dins aquesta categoria, sus un total de 272.(pagina precedenta) (pagina seguenta)


text:
Illa del Prince Edoard
L'Illa del Prince Edoard (var. Illa deu Prince Edoard; Illa dau Prince Edoard) (en anglés Prince Edward Island, en francés Île-du-Prince-Édouard) es una província canadenca de la còsta sud-èst. Es la província pus pichona de la federacion, en superfícia e en populacion. Se tròba enrodada per l'Ocean Atlantic e separada de la província de Nòu Brunswick per l'Estrech de Northumberland. Formava autrecòps una part de l'Acàdia francesa.
La capitala n'es Charlottetown.
Lo nom de la província ven del prince Edoard August, duc de Kent e Strathearn, paire de la reina Victòria.


text:
Ponhet
En anatomia umana, lo ponhet es la connexion flexible e estrecha entre l'avantbraç e la man. Esquematicament, lo ponhet es una doble seguida de pichons òsses corts nomenats carpians que s'organisan per formar una connexion mobila.
L'articulacion del ponhet (articulatio radiocarpea) es una articulacion condilia que permet tres plans de moviment.
Estructura de l'articulacion[modificar | modificar la font]
Las partidas que forman lo ponhet son l'extremitat inferiora del radi e la superfícia inferiora del disc articular en dejós; e los òsses escafoïde, semilunar e piramidal en dessús.
La superfícia articulara del radi e la superfícia inferiora del disc articular forman una superfícia concava transversalament elliptica, la cavitat receptritz.
Las superfícias articularas superioras de l'escafoïde, semilunar e piramidal forman una superfícia convexa lisa, lo condíl, qu'es aculhit per la superfícia concava.
Los òsses del ponhet son:
Ligaments[modificar | modificar la font]
L'articulacion en envolopada per una capsula, reforçada pels seguents ligaments:
- ligament radiocarpian palmar
- ligament radiocarpian dorsal
- ligament collateral cubital
- ligament radial collateral
La membrana sinoviala limita amb la superfícia interna d'aqueles ligaments e s'espand dempuèi lo marge de l'extrèm inferior del radi e lo disc articular fins als marges de las superfícias articularas dels òsses carpians. Es laxa e presenta fòrça plecs, subretot al revèrs.
Moviments[modificar | modificar la font]
Aquesta articulacion permet d'efectuar los moviments de flexion, extension, abduccion, adduccion e circumduccion. Se combinan exactament amb aqueles del carp.


text:
Cremona
Cremona ei ua ciutat italiana de Lombardia, capitala de la Província de Cremona. Qu'ei famosa peus son laütièrs e per la soa escòla de laüteria.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Cremona que ho en purmèr lo territòri deus Crenomani, un pòble de Gàllia. Un castrum roman que i ho apitat en 218 A.C. sus l'arribèra deu Pò. Que vadó lèu ua de las màgers ciutats deu nòrd d'Italia sus la Via Postumiala, rota religant Gènoa e Aquileia. Virgili qu'i estudié. Las òsts de l'emperaire Vespasian que la destrusín en 69 après la batalha de Bedriacum. A maugrat qui Vespasian e comencé a la tornar bastir, la ciutat qu'entré dens un periòde de silenci istoric.
Lo haut atge mejan[modificar | modificar la font]
Au sègle VIau, a l'arribada deu Burgondes, la ciutat qu'era devath l'autoritat de l'Exarcat de Ravena (dependant de Constantinòple). En 603, lo rei Agilulf la conquisté e destrusé. Lo territòri ho partatjat enter los ducats de Breissa e Bergam. Lo poder de l'evesque que pravé; qu'aquisí la màger autoritat dens la vila e que vadó vassau deu Sant Emperi Roman Germanic après la conquèsta de Carlesmanhe. Cremona que vadó hèra prospèra a l'entorn de l'an mil. Los evesques Lambert e Ubaldo que creén conflictes dab lo pòble a perpaus de la possession deu monastèri Sant Lorenzo. L'emperaire Conrad II qu'entré en 1037 dens la ciutat per pacificar lo conflicte e que i installé lo Papa Beneset IX.
La Comuna[modificar | modificar la font]
Devath Enric IV Cremona que refusé de pagar las taxes domandadas per l'Emperi e l'avesque. Segon la legenda, lo gran gonfaloniere (lo conso) Giovanni Baldesio de Cremona que hasó càder l'emperaire deu son chivau en duel. La ciutat qu'era alavetz libra deu son pagament annau qui ho dat en cabau a Berta, la nòvia de Giovanni. A despart d'aquesta legenda que sabem qu'en 1093 ua certa Matilde di Canossa que mie ua aligança contra l'Empèri dab Lodi, Milan, Cremona e Piacenza. Fin finala lo conflicte que s'acabé dab un jurament de hideutat de l'emperaire au Papa e d'ua donacion de territòri qui constitué la debuta de la comuna libra. A partir d'aquesta data, la ciutat que luté dab los sons vesins entà ganhar mei de terra e de poder. Que i avó tanben divisions internes enter la partida de la ciutat vodada aus ghibellini (qui sostienèvan l'emperaire), la vielha ciutat, e l'auta, la navera ciutat, aus guelfi (qui sostienèvan lo Papa). Lo conflicte qu'arribé quitament a la creacion de dus palais comunaus dab la construccion deu Palazzo Cittanova. Ua aligança militara dab l'emperaire que balhé a Cremona lo dret d'aver lo soa moneda e que permetó de véncer Milan en har l'aquesida de naveths territòris, l'aire Porta Romana in Milano, en 1162. Totun, en 1167, Cremona, dab d'autas comunas italianas, que tronè contra l'Empèri en hasent partida de la Liga Lombarda qui batén las òsts de l'emperaire lo 29 de mai de 1176 a Legnano. Aquesta union que duré pauc de temps e aquestas ciutats que tornén pelejà's a Castelleone on los de Cremona batèn la Liga Milanesa compausada de las comunas de Lodi, Piacenza, Crema, Novara, Como e dab los ostien deus Breissans.


text:
Nòrma mistralenca
La nòrma mistralenca (normo mistralenco) es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Apareguèt en 1853 dins leis òbras de Josèp Romanilha, puei dins leis òbras de Frederic Mistral tre 1854. La nòrma mistralenca se basa sus d'usatges diglossics, sustot dins l'ortografia que consistís a notar l'occitan segon de convencions venent del Edat Mejana (lh) e dau francés (gn - ou). Encuei fa concurréncia a la nòrma classica.
La nòrma mistralenca se compausa de dos aspèctes:
- La nòrma ortografica o ortografia, que fixa la maniera d'escriure lei sòns. Se parla d'ortografia mistralenca (ourtougràfi mistralenco, codificada).
- Remarca - La grafia mistralenca (grafìo mistralenco) englòba pus largament l'ortografia mistralenca (codificada, dins la nòrma) e divèrs usatges gaire codificats (fòra nòrma), mai que s'inspiran de l'ortografia mistralenca.
- La nòrma orala, que fixa una maniera recomandada de parlar en occitan.
Es l'escrivan Josèp Romanilha que fondèt aquela nòrma en 1853 dins La part dau Bòn Dieu  . Puei l'escrivan Frederic Mistral l'illustrèt e la desvolopèt dins son òbra abondosa, tant en literatura coma en lexicografia, amb un diccionari monumentau, Lo Tresaur dau Felibritge  . Pasmens, avans de chausir definitivament la grafia mistralenca en 1854, cau precisar que Mistral foguèt temptat durant leis ans precedents d'utilizar una grafia diferenta, pus pròcha de la grafia classica (aquela que lo provençau Simon Juda Onorat ja aviá utilizada dins son diccionari de 1846). Lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854 e, gràcias au succès de Mistral, l'espandiguèt a partir d'un nuclèu provençau dins l'ensems d'Occitània a la fin dau sègle XIX. Dempuei la segonda mitat dau sègle XX, la nòrma mistralenca a reculat davant la nòrma classica e uei se limita sustot au provençau generau e au niçard, en concurréncia amb la nòrma classica. Lo Felibritge, desenant, es partejat entre nòrma mistralenca (sustot en Provença) e nòrma classica.
Leis usatgiers de la grafia mistralenca son qualificats de mistralencs.
La nocion de grafia mistralenca a recebut de sinonims que son mens satisfasents:
- Grafia romanilhenca fa referéncia au trabalh de codificacion de Romanilha, que precediguèt lo de Mistral, mai aqueu tèrme es rar e gaire acceptat per lei mistralencs.
- Grafia felibrenca fa referéncia au fach que lo Felibritge adoptèt la nòrma mistralenca a sa fondacion en 1854. Mai tre la fin dau sègle XIX, lo Felibritge coneguèt en son sen l'aparicion d'un corrent favorable a la grafia classica e uei, lo Felibritge accèpta lei doas nòrmas, classica e mistralenca (levat en Provença ont utiliza ren que la mistralenca).
L'aplicacion de la nòrma mistralenca en Bearn, e au gascon en generau, se sòna grafia febusiana. Foguèt lo trabalh de l'Escòla Gaston Fèbus a la fin dau sègle XIX. Son usatge a reculat fòrça dempuei la segonda mitat dau sègle XX, davant l'avançada de la nòrma classica.
La nòrma de l'escòla dau Pò, creada en 1971 dins lei Valadas Occitanas, deriva de la nòrma mistralenca mai n'es diferenta.
Comparason[modificar | modificar la font]
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chato de Prouvènço e Cante una chata de Provença se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certanei mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (  umble,   Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).


text:
Man Ray
Man Ray, nascut Emmanuel Rudzitsky (o Rudnitsky o Radnitzky o Radenski), lo 27 d'agost de 1890, a Filadèlfia, Estats Units d'America, mòrt lo 18 de novembre de 1976, a París, França, es un pintre, fotografe e réelizator de filmes, actor del dadaïsme a Nòva York, puèi del surrealisme à París.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Sa carrièra comencèta a Nòva York. Amb son amc pròche Marcel Duchamp, formèron la branca americana de movement Dada. Aprèp qualques experienças artisticas infructuosas, coma una publicacion sul Dadaïsme nòvayorkés en 1920, Man Ray concluguèt que « Dada pòt pas viure a Nòva York ».
Lo 14 de julhet de 1921 Man Ray desembarquèt a Le Havre (Sèina-Maritima), puèi arribèt a París ont Marcel Duchamp l'acculhèt. La mèsma serrada, foguèt presentat als surrealistas Louis Aragon, André Breton, Paul Éluard e Gala, Théodore Fraenkel, Jacques Rigaut e Philippe Soupault. S'installèt dins lo quartièr du Montparnasse, encontrè e s'enamorèt de la cantaira francesa e modèla Kiki de Montparnasse. Tanben encontrèt lo grand codurièr Paul Poiret. Realizèt fròça fotografia de mòda que foguron publicada dins de magazines e lo faguèron conéisser. Amb Jean Arp, Max Ernst, André Masson, Joan Miró e Pablo Picasso, presentèt sas òbras a la primièra mòstra surrealista de la galeriá Pierre a París en 1925. Amic de Marie-Laure de Noailles e de Charles Vicomte de Noailles, filmèt en 1928 a Ieras a la Villá Noailles son tresen filme Les Mystères du château de Dé.
A Montparnasse, pendent trente ans, Man Ray revolucionèt l'art fotografic. Los grands artistas de son temps pausèron los son objectiu, coma James Joyce, Gertrude Stein o Jean Cocteau. Contribuguèt a valorizar l'òbra d'Eugène Atget qu'o faguèt descobrir als surrealistas e a son assistanta Berenice Abbott. En 1934, Meret Oppenheim pausèt per Man Ray, aquela seriá de fotos de nus venguèron una de las seriás mai celebras. En 1940, aprèp la desfacha de França, Man Ray capitèt a jónher Lisbona e s'embarquèt pels Estats Units d'America en companhiá de Salvador e Gala Dalí e del cineasta René Clair. Aprèp qualques jorns passats a Nòva York, s'anèt cap a la còsta oèst amb per projècte de daissar lo país per Tahiti ont demorèt qualques ans. Arribat a Hollywood, recebèt de proposicions de mòstra, encontrèt una fema, Juliet, e decidiguèt de tornar a pindre. Venguèt Satrape al Collège de 'Pataphysique en 1963. Enterrat al cementèri del Montparnasse (7a division): l'epitaf sus la tomba es « Unconcerned, but not indifferent » (« Destacat, mas pas indiferent »).
Òbras[modificar | modificar la font]
Objèctes[modificar | modificar la font]
- Dançaire de còrda s'accompahant de son ombre, 1916
- Autoretrach, assemblatge, 1916
- Boardwalk, 1917
- ofèrta, fèrre d'alisar ganit de clavèl sus la sòla, 1921
- Objècte indestructible, 1923
- The Fisherman's Idol , 1926, pèças de siure recuperat sus la plaja de Biarritz puèi assembladas
- Los Vint jorns de Julieta, 1952, paravent
- Bola de nèu[1]
Fotografias[modificar | modificar la font]
- Retrachs que Marcel Duchamp (1916), Tristan Tzara (1921), la marquesa Casati (1922), Francis Picabia en granda velocitat (1924), Jean Cocteau (1924), Antonin Artaud (1926), Kiki de Montparnasse (1926)[2], André Breton solarizat (1930), Lee Miller (1930), Salvador Dalí e Gala (1936), Juliet (1945)
- Enigma d'Isidore Ducasse , 1920
- Elevatge de posca, 1920, 11,3 × 14,6 cm, Musèu d'art de Tolon.
- Rayografia amb man, lentilha e uòu, fotograma, 24 × 17,9 cm. Reproduccion dins Beaux Arts magazine 347, mai de 2013, p.|144.
- Lo Violon d'Ingres, 1924, ensag als sals d'argent enaussat amb mina de plomb e tinta de China e contrempegat su papièr[3]
- Negra e blanca, 1926
- African sculpture on lying woman, 1930. En realitat un retrach de Simone Breton de 1927[4].
- Jòc d'escacs surrealista, 1934, panoptic de 20 retraches d'artistas surréalistas
Filmes[modificar | modificar la font]
- 1923: Le Retour à la raison
- 1924: À quoi rêvent les jeunes filles
- 1926: Emak-Bakia
- 1928: L'Étoile de mer
- 1929: Les Mystères du château de Dé
- 1935: Essai de simulation de délire cinématographique
Pinturas[modificar | modificar la font]
- 1914 : The Lovers (Ls Amants), òli sus tela, 24,7 × 35,2 cm[5]
- 1931: Autoretrach, fotografia realizada amb solarizacion
- 1938 : Lo Rebús, òli sus tela, 55 × 46 cm, Musèu nacional d'art modèrne, Centre Pompidor, París[6]
- 1939 : Lo Bèl Temps.
- 1952 : Rue Férou, a la Kunsthalle de Bielefeld.
- 1958 : Pintura naturala
Dessenhs[modificar | modificar la font]
- Las Mans liuras, dessenhs illustrats per de poèmas de Paul Éluard, Jeanne Bucher, París, 1937
Obratge e monografias[modificar | modificar la font]
- Revolving doors, Ed Surréalistes, París, 1917
- Los Camps delicioses, fòra de comèrci, París, 1922
- Man Ray photographs 1920-1934, James Thrall Soby
- Facile with Paul Éluard, Éd. GLM, Paris, 1935
- La Fotografia es pas l'art : 12 fotografias, Éd. GLM, Paris, 1937, amb un abansprepaus d'André Breton, Convulsionnaires[7]
- Alphabet for adults, Copley Galleries, Berverly Hills, California, 1948
- Photographs-Portraits, Édition Prisma, París
- Autoretrach, 1963, Robert Laffont, Parí, 1964
Filmografia[modificar | modificar la font]
- François Lévy-Kuentz, Man Ray - 2 bis, rue Férou, 1989, 23 min, ed Dilecta. Filme sul talher de Man Ray pauc abans sa destruccion[8].
Notas e referéncaias[modificar | modificar la font]
- ↑ Reproduccion dins Beaux Arts magazine n° 68, mai de 1989, p. 115.
- ↑ Reproduccion dins Connaissance des arts n° 658, març de 2008, p. 79.
- ↑ París, MNAM. Reproduccion dins Connaissance des arts n° 658, març de 2008, p. 83.
- ↑ Reproduisit en capa de Lettres à Denise Lévy de Simone Breton, ed Joëlle Losfeld, París, 2005
- ↑ Collection Sylvio Perlstein, Anvers. Reproduction dans Giovanni Lista, Dada libertin & libertaire, L'Insolite, Paris 2005, p. 67.
- ↑ Reproduccion dins Artpress 2 n° 13, mai 2009, p. 11.
- ↑ Marguerite Bonnet, André Breton, œuvres complètes t. 1 : notes, Gallimard, La Pléiade, París, 1988, p. 1965.
- ↑ Beaux arts magazine n° 290, agost 2008.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) (en) fototèca numerica oficiala - Contrat amb lo Man Ray Trust e l'ADAGP que gerís lo copyright
- (en) Imatges de Man Ray e tèxtes - Getty Center de Los Angeles
- Lista de la òbras de Man Ray sus data.bnf.fr


text:
Cautarés
Cautarés[1][2] (Cauterets en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Bigòrra e ena grana region istorica de Gasconha, administrada peth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miegjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau
- Sit deth Ofici de Torisme
- Sit deras tèrmas
- Sit dera escòla d'esquí francés
- Sit deth casino
- Eth vilatge suu sit der'Institut geografic nacionau
- Lacs dera vath
- Cauterèrs - Vinhamala
- Chalet Galitzine.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ font:Archives départementales de Midi-Pyrénées
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Cautarés


text:
Ostabarret
Ostabarret qu'ei un parçan deu Bascoat, en Baisha Navarra, qui correspond au cors superior de l'arriu de Bidosa. Capvath qu'ei bordat peu País de Micse. Que hè part deu departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo son nom basco (H)oztibarre que vien de Hozta ibarre (ibar = vath). Aquera formacion que vadó Òstavath (lo nom d'un vilatge) en occitan gascon.
Que compren las comunas d'Arhantsusi, Bunuze, Hozta, Ibarrola, Jutsi, Larzabale-Arroze-Zibitze, Òstavath-Asme, Pagòla e Sent Just-Ibarre.
Que hasèva part deu Reiaume de Navarra.


text:
Violéncia anticrestiana en Índia
La violéncia anticristiana en l'Índia ne fa referéncia a la violéncia de motivacion religiosa contra los crestians en Índia, normalament perpetrada per nacionalistas indós.
Lo nombre d'incidents de violéncia anticristiana s'es multiplicat dempuèi que lo partit nacionalista indó Bharatiya Janata iniciès la siá activitat en 1998.
Los actes de violéncia comprenon l'incendi provocat de glèisas, la reconversion forçosa de crestians a l' indoïsme e las menaças de violéncia fisica, distribucion de literatura amenaçadora, la cremason de Bíblias, la violacion de monjas, l'assassinat de sacerdòts e la destruccion d'escòlas, universitats e cementèris crestians.


text:
Pontpertusat
Pontpertusat (Pompertuzat en francés)[1] es una comuna d'Occitània administrada pel departament de la Nauta Garona de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Escut[modificar | modificar la font]
Escut : De arena à la billette d'aur.
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa es per son pòl urban en Lauragués sul Canal del Miègjorn, a 15 km al sud de Tolosa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa del sègle XVI
- Colombièr del sègle XVIII
- Pont del sègle XVII que travèrsa lo Canal del Miègjorn (sonay "Pont de Dèime", "Pont de Deyme" en francés)
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Joana Dieulafoy (nascuda Magre), nascuda lo 29 junh 1851 e mòrta lo 25 mai 1916, daissèt una òbra literària inspirada pels divèrses viatges que faguèt amb son marit.
- Marcel Dieulafoy, arqueològ, òme de Joana Dieulafoy. Foguèt tanben cònsol.


text:
Pensavi qu'èra 'qui un fòrum "apolitic", quò z empacha que lo monde aguèsson las loras idèias pròprias, mès a cada còp n'i a de monde que se fan mestièr de far cagar lo monde amb la lora lucha politica.
Personalament me'n foti io d'Anaram Au Patac (quitament se son de bon militants) o de tot çò que pòt i aver anant de l' extrema gaucha a l'extrema drècha.
Compreni pas cossi 'na lucha culturala pòt prene una dralha politica... Quò's perque n'arribam pas de nos far auvir que siem totes entre nosautes a se far lo chaple.... Cossi voletz arribar a quicòm....? Me vòli pas tanpauc far lo "pacifiste" que soi qualqun de plan engajat, mès mai culturalament.
Apèi tot lo monde a sas conviccions, que siaguèsson politicas, culturalas etc, quò zo respecti mès sus aqueste fòrum se deuria pas trachar de politica me pensi.... Soi estat un parelh d'annadas al Med'oc de Montpelhièr, una associacion "culturala" que fin finala avia 'n engatjament politic un pauc amagat....
Pensi que i a de monde 'qui que pòrtan de bonas idèias sus la nòstra lenga e la nòstra cultura... Quò seria colha de tombar dins lo debat politic....
Dernière édition par PicheBorgne le Lun 14 Avr - 18:41, édité 2 fois


text:
Comtats ceremonials d'Anglatèrra
Los comtats ceremonials d'Anglatèrra (en anglés: cerimonial counties of England) son de divisions administrativas d'aqueste país per las qualas es nomenat un Lord Lieutenant. Sovent s'utilizan dins un contèxte geografic, ja que sa talha e omogeneïtat es pus adequada per aquò que la dels comtats administratius, rason per la quala son tanben nomenats comtats geografics (en anglès: geographic counties).[1]
Taula[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ History of the counties, 2007
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Error de citacion : La balisa
existís per un grop nomenat « N », mas cap de balisa
correspondenta pas trobada


text:
Auguste Mariette
Auguste Mariette, deu son nom sancer Auguste-Édourd Mariette (Bolònha de Mar, 1821 - Lo Caire, 1881) egiptològ francés (tanben conegut com Mariette Pacha) descobredor deu Serapeum de Saqara e qui apitè en Egipte ua estructura de conservacion de las antiquitats descobertas acerà en bèth fondar lo Musèu deu Caire.
Vita[modificar | modificar la font]
Au cap deus sons estudis, Mariette qu'èra destinat a estar regent dens lo parçan de Bolònha de Mar. Totun, la soa passion per l'Egiptologia que' desvelhè quan avó lo parat de véder ua momia qui èra estada proprietat de Vivant Denon dab lo son sarcofag ondrat de tèxtes ieroglifics. Lo quite Mariette que disè qu'èra entrat dens l'egiptologia per aquesta momia. Puish, pauc de temps après, lo son pair que'u demandè de classificar los papers que vienèva d'eretar d'un son cosin mort en 1845, Nestòr L'Hòte, qui avèva participat a l'expedicion Francotoscana. Definitivament abitat per l'egiptologia e avent estarit totas las possibilitats d'aquesir mei d'erudicion dens la soa vila nadau, que deishè lo son emplec per arrecotir tà París dab ua petita posicion au Lovre. La soa passion que convencè las autoritats deu Lovre de'u dar lo parat d'anar entà Egipte dab un cabau entà ha l'aquesida de manescrits còptes. Un còp acerà, totun, los monges dab qui aurè podut mercandejar quauques documents, non volèvan pas saber arren deus arqueològs europèus, qui, d'aqueth temps, b'èran autan panaires que scientifics.
Auguste Mariette, dens l'impossibilitat de plear la soa mission, qu'avó alavetz l'audàcia de gausar utilizar lo cabau deu Lovre per perseguir las soas recèrcas qui hon de las fructuosas : que descrobí lo Serapeum on descrobí tombas, esfinx e lo famós escriba, uei uns deus simbòls deu Lovre. Que vadó director deu Musèu Bolak. Durant aquesta tempora, que he lo contre de çò qui hasore mei tard : que he a enganar las autoritats egipcianas entà har passar illegaument mantun artefacte d'Egipte au Lovre. Pendent sèt annadas que mie aquesta vita avant de tornar de cap entà França, caperat de laurers, per classificar las soas descobèrtas. Que ho admés dens l'Acadèmia de las Inscripcions e Bèras Letras. La soa amistat dab Ferdinand de Lesseps que'u dè lo parat de tornar en Egipte on, dab lo navèth Pacha, Saïd Pacha, qu'apitè ua politica de conservacion in situ : que's he mantun enemic per'mor d'estancar l'impunitat deus pilhatges arqueologics. Que creè dab lo Pacha lo Musèu deu Caire. Que participè au desensablament deu Gran Esfinx de Giza. Qu'arrecebó (hèit excepcionau per un crestian estranger) lo títo de Pacha. Qu'ei au Caire tanben que's morí e qu'ei sepelit dens lo musèu egiptologic qui fondè hens aquesta ciutat.


text:
Lexicografia
La lexicografia es la branca de la lingüistica que consistís a fabricar lei diccionaris segon una metodologia scientifica; pus precisament, consistís a registrar e descriure rigorosament lo lexic (l'ensems dei mots) d'una lenga. Un lingüista especializat en lexicografia es un lexicograf o una lexicografa.
Somari
Aspèctes[modificar | modificar la font]
Leis aspèctes de basa dau trabalh lexicografic son lei seguents.
- Un còrpus constituit de tèxts autentics, ben representatius de l'usatge, per i extraire lei formas e exemples que figuraràn dins lo diccionari.
- Un protocòl per extraire e tractar lei mots dau còrpus, sota la formas de fichas sistematicas, ara informatizadas en basas de donadas (a passat temps en format papier).
- La nomenclatura, çò es la lista dei mots servent d'intradas, que se seleccionan mai que mai segon sa frequéncia dins lo còrpus (e donc segon sa frequéncia probabla dins l'usatge).
- La macrostructura, çò es la maniera d'ordenar la nomenclatura. Se pòt privilegiar un ordenament que separe estrictament lei mots segon l'òrdre alfabetic (es lo pus frequent: sòci e associar se tractan a sei plaças alfabeticas respectivas) o ben un ordenament qu'agropa lei mots per derivacion (L'article sòci compren un sosarticle per lo derivat associar; e dins l'òrdre alfabetic, l'intrada associar se remanda vèrs l'article sòci).
- La microstructura, que consistís a organizar l'interior de l'article. Compren lo blòt-intrada (la lèma o l'intrada, sa transcripcion fonetica, sa natura gramaticala, d'indicas subre sa flexion, son etimologia...) e l'ordenament dei diferents sens segon de critèris fòrça precís (dau sens pus ancian au pus recent, o dau sens pus frequent au pus rar). Tanben i cau ordenar leis expressions que contenon la lèma (per ex., dins l'article chavana, l'expression far chavana). Leis exemples, que venon dau còrpus en principi, illustran lei diferents emplecs.
- Dins un diccionari monolingüe, lei sens s'explican amb de definicions dins la meteissa lenga.
- Dins un diccionari bilingüe, lei sens s'explican amb de traduccions dins una autra lenga.
- La diccionarica: es l'anticipacion dei caracteristicas dau diccionari en foncion dau public, dei mejans disponibles o dei besonhs recensats.
La lexicografia en occitan[modificar | modificar la font]
La lexicografia en occitan es encara embrionària e sosdesvolopada. La màger part dei "diccionaris" que pareisson per l'occitan, en defòra de quauqueis excepcions, seguisson pas lo metòde de trabalh normau de la lexicografia. Divèrs estudis scientifics an analisat aqueu problèma preocupant e an cercat de començanças de solucions (vejatz la bibliografia çai sota).
La lexicografia en generau[modificar | modificar la font]
La lexicografia es ben desvolopada e ben confòrma ai metòdes scientifics dins lei lengas de granda difusion ont i a de mejans tecnics e financiers. Es lo cas per exemple en anglés, en alemand, en italian o en francés. Una lenga subordenada coma lo catalan benefícia tanben d'una lexicografia presentabla gràcias au dinamisme d'aquela lenga e au sosten tecnic e financier dei poders publics.
Per còntra, fòrça lengas que mancan de mejans financiers e institucionaus coneisson una lexicografia absenta o marrida: an una situacion similara a aquela de l'occitan.
Bilbliografia[modificar | modificar la font]
En occitan[modificar | modificar la font]
Per conéisser lei problèmas de sosdevolopament de la lexicografia occitana, e lei pistas per melhorar la situacion, se pòt consultar leis estudis seguents:
- Dorsier especiau sus la lexicografia dins Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007 (web)
- AIRELIÈR Cristian, & CHAMBON Joan Pèire (1999) = HÉRILIER Christian, & CHAMBON Jean-Pierre (1999) “Alibert vu d’Auvergne: notes de lexicographie critique en domaine occitan à propos de deux sources aurillacoises du Dictionnaire occitan-français”, Revue des langues romanes. t. CIII n° 2: 277-293
- BRAS Miriam, & THOMAS Joan (2007) "Diccionaris, corpora e basas de donadas textualas", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
- SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (1991) “348. Okzitanisch: Grammatikographie und Lexikographie / Grammaticographie et lexicographie”; doas versions publicadas:
- en alemand dins: LRL = HOLTUS Günter, & METZELTIN Michael, & SCHMITT Christian (1991) (dir.) Lexikon der Romanistischen Linguistik. Vol. II?: Die einzelnen romanischen Sprachen und Sprachgebiete vom Mittelalter bis zur Renaissance. Vol. V-1: Französisch. Vol. V-2: Okzitanisch, Katalanisch, Tübingen: Niemeyerpp. 105-126
- traduccion francesa amb lo títol “Grammaires et dictionnaires”, dins: KIRSCH F. Peter, & KREMNITZ Georg, & SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (2002) Petite histoire sociale de la langue occitane: usages, images, littérature, grammaires et dictionnaires, coll. Cap al Sud, 66140 Canet: Trabucaire; pp. 45-101
- SUMIEN Domergue (2007) "Lo ròtle de la lexicografia dins la planificacion lingüistica", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
- UBAUD Josiana (1996) “Agach sus la lexicografia occitana”, Lenga e País d’Òc 30: 3-30
- UBAUD Josiana (1998) “Los servidors del Gidilòc: los problèmas de nòrmas ortograficas e lexicalas”, Lenga e País d’Òc 33
- UBAUD Josiana (2007) "La redaccion d'un diccionari ortografic e la problematica generala de la lexicografia contemporanèa", Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007
En generau[modificar | modificar la font]
Per conéisser lei principis generaus e elementaris de la lexicografia, valables tanben per l'occitan, se pòt consultar leis estudis seguents:
- BÉJOINT Henri, & THOIRON Philippe (1996) (dir.) Les dictionnaires bilingues, coll. Champs linguistiques, Louvain la Neuve: Duculot / AUPELF-UREF
- BERGENHOLTZ Henning, & TARP Sven (dir.) (1995) Manual of Specialised Lexicography
- HARTMANN R. R. K. (2001) Teaching and Researching Lexicography, 2001
- HARTMANN R. R. K., & JAMES Gregory (dir.) (1998-2001) Dictionary of Lexicography
- LANDAU Sidney (2001) Dictionaries: The Art and Craft of Lexicography, 2a ed.
Per d'autrei lengas[modificar | modificar la font]
- COLÓN Germán, & SOBERANAS Amadeu-J. (1985) Panorama de la lexicografia catalana: de les glosses medievals a Pompeu Fabra, coll. Biblioteca universitària n° 7, Barcelona: Enciclopèdia Catalana
- GAUDIN François, & GUESPIN Louis (2000) Initiation à la lexicologie française: de la néologie aux dictionnaires, coll. Champs linguistiques, Brussèlas: Duculot
- LAMUELA Xavier (1987) “Els nous diccionaris”; dins: LAMUELA Xavier (1987) Català, occità, friülà: llengües subordinades i planificació lingüística, Barcelona: Quaderns Crema
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- Dorsier especiau sus la lexicografia dins Lingüistica Occitana, nº 5, setembre de 2007


text:
Elena Ledda
Elena Ledda (Selargius, 1959) es una cantaira sarda. Estudièt l'aubòi e lo cant al conservatòri quand èra adolescenta abans de se virar cap al cant tradicional sarde. Ledda a una votz de soprano dramatica adaptada per l'opèra pasmens decidiguèt de causir lo cant folcloric de son país, Sardenha. Sa carrièra s'orienta essencialament sus aqueste genre de musica. Trabalhèt amb la Cooperativa Teatro de Sardegna pendent las darrièras annadas del decenni de 1970. A fach mantuna virada de pertot e a enregistrat d'un biais important al nivèl internacional.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Ammentos (1979)
- Is Arrosas (1984)
- Incanti Dunya (1993)
- Maremannu (2000)
- Amargura (2004)


text:
Racrange
Racrange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada a una altitud de 255 mètres amb una superficie de 731 A. La Rotte e la Pichona Seille prenon la siá font en la comuna.
Située a une altitude de 255 mètres avec une superficie de 731 HA. La Rotte et la Petite Seille prennent leur source dans la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Primièra mencion l'an 926 jol nom de Racheringa, vilatge de défrichement #qu'aperten al abbaye Sant Arnould de Mètz. Dépendait De l'anciana província de Lorraine, distincion de Morhange.
- A la XIV e sègle, Racrange dintre en las possessions del Comte de Salm.
De 1790 a 1802, lo vilatge a fach partida del costat de Morhange, de contunh en 1802 a ligat al costat de Grostenquin.
- Première mention en 926 sous le nom de Racheringa, village de défrichement qui appartient à l'abbaye Saint Arnould de Metz.
Dépendait de l'ancienne province de Lorraine, seigneurie de Morhange.
- Au XIV e siècle, Racrange entre dans les possessions du Comte de Salm.
De 1790 a 1802, le village a fait partie du canton de Morhange, puis en 1802 elle est rattachée au canton de Grostenquin.


text:
Nampont
Nampont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1849 : Cossí en totas las municipalitats de França, la populacion masculina màger #pasturar, per las primièras fes, #votar mercés a la instauració del sufragi universal.
- 1849 : Comme dans toutes les communes de France, la population masculine majeure put, pour la première fois, aller voter grâce à l'instauration du suffrage universel.


text:
Contracte de venda
Lo Contracte de venda (tanben Polissa) es, en drech francés, constituit per l'"acòrdi sus la causa e sus lo prètz". Pòt èsser oral, estant que, en drech comercial notadament, se pòt provar "per tot mejan".
Somari
Lo contracte de venda immobiliària[modificar | modificar la font]
La formacion d'un contracte necessita pas l'ajuda d'un jurista. Per consequéncia se cal parar d'unes empaches que i a. Escriure a qualqu'un que vendètz lo vòstre ostal a tal prètz, aquò's riscar qu'aquel signa la letra de son acòrdi. Jos d'unas condicions ne poiriá resultar un pache, amb obligacion de vendre. Fòra d'unas trapèlas que i a, cal ben destriar dos tipes de contractes immobiliaris:
- la promessa de venda
- lo compromés de venda
Las modalitats pòdon cambiar, ja que las clausas d'un contracte se pòdon negociar e redigir de mai d'un biais. Pasmens:
La promessa de venda[modificar | modificar la font]
Dins la promessa lo vendeire promet de vendre. Condicions suspensivas al despart, lo beneficiari de la promessa pòt causir de crompar pas. Perdrà las indemnitats d'immobilizacion previstas pel contracte. Lo vendeire pòt, el tanben, decidir de vendre pas. Li caldrà pagar dos còps aquelas indemnitats.
Lo compromés de venda[modificar | modificar la font]
Dins lo compromés se tracta d'una venda (e mai sa reïteracion autentica, valent a dire notariala, ne foguèsse reportada, coma dins per la promessa). Lo quite títol del contracte n'es sovent "Venda d'immòble". Un còp las condicions suspensivas levadas, lo vendeire deu vendre, e lo crompaire deu crompar. Las penalitats previstas pel contracte se venon ajustar a una condemnacion eventuala a s'executar. En practica decidirà lo jutge, mas las proceduras pòdon èsser longas, e d'aquel temps lo ben pòt pas èsser vendut.
Enfin se cal mesfisar que son las clausas del contracte, e non pas lo títol eventual, que ne fan una promessa o un compromés. Per consequéncia, tant val se far conselhar per un jurista abans de signar quin contracte que siá.


text:
qu'ei cajut sus ua emission de radio pais començada desempuish quauque temps e n'ei pas tot comprenut. Que parlavan d'ua navera revista entà mainats. Que parlavan deth ors Navarre, beleu eth nom dera revista. Tanben qu'ei possible qu'era revista sia sus internet...
Com estavi en auto n'ei pas notat eras referencias (eth editor que vien de Lescar...)
Si avetz informacions, que m'interesse entaths mies mainats. Que harà un beroi present de Nadau.
Que parlan tanben dera creacion de jocs agratis sus internet que emplegan eth òc.
Tot aquo que'm pareishi hèra interessant !
Mercès plan e a +


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Brisgau (315)
Liste des communes
Müllheim
Ville de Müllheim, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Müllheim a un site Internet.
Bad Krozingen
Ville de Bad Krozingen, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie de Bad Krozingen a un site Internet.
Vieux-Brisach
Ville de Vieux-Brisach, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Vieux-Brisach a un site Internet.
Neuenburg am Rhein
Ville de Neuenburg am Rhein, localité de l'Allemagne de 12 000 habitants.
La mairie de Neuenburg am Rhein a un site Internet.
Titisee-Neustadt
Ville de Titisee-Neustadt, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Titisee-Neustadt a un site Internet.
Gundelfingen
Ville de Gundelfingen, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Gundelfingen a un site Internet.
Kirchzarten
Ville de Kirchzarten, localité de l'Allemagne de 9 700 habitants.
La mairie de Kirchzarten a un site Internet.
March
Ville de March, localité de l'Allemagne de 8 700 habitants.
La mairie de March a un site Internet.
Löffingen
Ville de Löffingen, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Löffingen a un site Internet.
Staufen im Breisgau
Ville de Staufen im Breisgau, localité de l'Allemagne de 7 600 habitants.
La mairie de Staufen im Breisgau a un site Internet.
Ehrenkirchen
Ville d'Ehrenkirchen, localité de l'Allemagne de 7 200 habitants.
La mairie d'Ehrenkirchen a un site Internet.
Heitersheim
Ville de Heitersheim, localité de l'Allemagne de 6 000 habitants.
La mairie de Heitersheim a un site Internet.
Schallstadt
Ville de Schallstadt, localité de l'Allemagne de 6 000 habitants.
La mairie de Schallstadt a un site Internet.
Ihringen
Ville d'Ihringen, localité de l'Allemagne de 5 900 habitants.
La mairie d'Ihringen a un site Internet.
Vogtsburg im Kaiserstuhl
Ville de Vogtsburg im Kaiserstuhl, localité de l'Allemagne de 5 600 habitants.
La mairie de Vogtsburg im Kaiserstuhl a un site Internet.
Bötzingen
Ville de Bötzingen, localité de l'Allemagne de 5 300 habitants.
La mairie de Bötzingen a un site Internet.
Umkirch
Ville d'Umkirch, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie d'Umkirch a un site Internet.
Münstertal
Ville de Münstertal, localité de l'Allemagne de 5 100 habitants.
La mairie de Münstertal a un site Internet.


text:
Vulpes vulpes
Vulpes vulpes
Guèine rós d'Euròpa (Vulpes vulpes crucigera)
Lo rainal ros (Vulpes vulpes, var. rainal comun, que se ditz correntament lo rainal - rainard -, lo guèine, la mandra o la volp (var. la vòup), o vop) es l'espècia de rainal mai espandida en Eurasia, en America del Nòrd, en Africa del Nòrd e en Austràlia. Son pelatge es ros en general. Abita principalament dins de caunas cavadas per los taisses o los conilhs. Se noirís sustot de campanhòls, de conilhs, de peisses e de frucha.
Son predator principal es l'òme, que lo cacèt per sa forradura, pel plaser e tanben perque lo rainal es vector de la ràbia.
Una campanha de vaccinacion antirabica a rapidament permés d'eradicar la ràbia d'Euròpa de l'Oèst. Lo rainal èra ça que la encara caçat al Reialme Unit, dins las batudas fins al mièg de setembre de 2004, qu'aquela practica foguèt alara interdicha.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo mascle es un pauc mai gròs que la femèla. La talha vària un pauquet d’un individú a l’autre e segon las regions; lo mascle mesura aperaquí 110 cm e pesa prèp de 6 kg. La femèla, ela mesura 5 cm de mens e pesa en mejana 5,2 kg. Sa coa es fulhosa e gaireben tant longa coma son còs. A 42 dents duras e agudas qu'an un jaç d'esmalt solid se renovelant cada an de sa vida.
Abitat[modificar | modificar la font]
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Carnivòr, se noirís sustot de pichons mamifèrs (campanhòls, mirgas o esquiròls) mas tanben d’ausèls, de granhòtas, d’insèctes, de pichons fruches e de carraunhadas. Son alimentacion vària al cors de las sasons, l'estiu per exemple, las cerièras, las fragas, las baias e los aglans faràn partida de son menut quotidian. Cèrts rainals e lor portada son ja estats observats se noirissent de trochas de lac que pesan de 1,5 a 3 kg que capturavan en sautant dirèctament de la riba sus un banc de peisses nadant en aigas pauc prigondas.
Reproduccion[modificar | modificar la font]
Lo rainal ros atenh sa maturitat sexuala vèrs l'edat d'un an. Los mascles e las femèlas son abitualament monogams. Lo periòde de reproduccion a principalament luòc entre la mièg-genièr e la mièg-febrièr. La femèla fa los pichons entre març e mai. La rainalada compta d’un a dètz rainalons, la mejana essent de cinc. Los pichons son òrbs a la naissença e dobrisson los uèlhs qu’a la segonda setmana.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180604 - Vulpes vulpes (Say, 1823) (en)


text:
Fa una estona, cerquèri de livres en occitan alpenc (amb un cd) coma present als enfants d'una cosina que demòra dins la Droma. Un biais de lor presentar la lenga. Cercèri d'en pertot, mas ai pas res trapat ! M'embestiava fòrça de prendre un livre dins un autre dialècte, subretot que vivon dins un vilatge, luènh de la vila, doncas amb benlèu la possibilitat de rescontrar de locutors naturals !
Ai trapats de pichòts livres dins totes los dialectes, mas pas cap en alpenc. Ca que la, i a una calandreta en Gap. Me soi demandat cossí fan per trabalhar amb los dròlles (M'òm a parlat de reviradas pegadas dins de livres d'autres dialèctes).
Se qualqu'un a d'entresenhas per ne trapar, aquò m'interessa !


text:
Paratge, Lo movement d'Òc e d'aqui
Comentaris
01-03-2015 :: goiat d'a Tivier
E Brantòsme ai pas luenh d'a Tiviers, tot a rasis!
Chau esperar que s'espandisses enquera tornamai "Paratge".
04-01-2015 :: Euric
Apondre un comentari
Esveniment menat per lo Conselh generau de Dordonha, organizat dau 12 au 15 de junh 2014, fuguet elaborat e realizat per l'Agença culturala Dordonha-Peiregòrd, en estrecha collaboracion coma l'associacion Pampaligòssa e los nombros benevòles de Bordelha.
Durada : 31 min 4
Disponibla dusca lo 27/12/2018


text:
Garriga
En botanica, la garriga es una formacion vegetala caracteristica de las regions mediterranèas, pròcha del maquís. Segon l'Escòla Agronomica de Montpelhièr, la garriga es situada sus terren calcari alara que lo maquís es sus terren siliçós. L'Escòla Agronomica de Tolosa assòcia lo tèrme de garriga a l'escalonament de la vegetacion.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de garriga ven de la rasic preïndoeuropèa kar (o gar, kal, gal), que significa « pèira » o « ròc », e per extension « abric de pèira, ostal, fortalesa, vilatge ». Aquesta rasic donèt las paraulas guarric en celtic e garric en occitan, es a dire « l'arbre del ròc ». De la meteissa rasic venon: Gard, Carcassona, carst, cala, clapàs, grava, e mai
Localizacion[modificar | modificar la font]
Aquela formacion, que s'installa dins los massís calcaris en terren sec e filtrant, resulta de la degradacion de la selva de garric, que va pauc a pauc de las plantacions de pin blanc fins a la garriga.
En Occitània, ocupa gaireben 400 000 ectaras, subretot en Provença e Lengadòc.
Activitas ancianas[modificar | modificar la font]
S'i pòt trobar de rèstas preïstorics e medievals (megalits, castelars, baumas fortificadas, ermitatges...).
Activitats d'abaliment[modificar | modificar la font]
Los tropèls de cabras o de fedas i pasturavan
Utilizacion de la lenha[modificar | modificar la font]
Los utilizaires de forns s'i installavan per aprofeitar la lenha: los veirièrs, los forns de calç. Los boscatièrs i copavan e brutlavan la lenha per ne far de carbon.
Recòltas e cultura[modificar | modificar la font]
Los ruscaires recoltavan diferents tipes de ruscas pels blanquièrs. S'i recoltava la lavanda d'espics (Lavandula angustifolia) De pichons proprietaris i plantavan sus de laissas d'olivièrs o de vinhas.
Espècias vegetalas caracteristicas[modificar | modificar la font]
Plantas caracteristicas de la garriga:
- lo bragalon (Aphyllanthes monspeliensis)
- l'arboç (Arbutus unedo),
- l'asfodèl (Asphodelus),
- la camelèa (Cneorum tricoccon)
- la garrolha (Quercus coccifera),
- l'euse (Quercus ilex),
- lo cabrifuèlh, (Lonicera etrusca) o (Lonicera implexa),
- la moja blanca (Cistus albidus),
- l'aladèrn de fuèlha estrecha (Phillyrea angustifolia),
- l'aladèrn de fuèlha larga (Phillyrea latifolia),
- lo cade (Juniperus oxycedrus),
- la sabina (Juniperus phoenicea),
- l'argelàs (Genista scorpius),
- lo restincle o (Pistacia lentiscus),
- l'aladèrn (Rhamnus alaternus),
- l'olivièr (Olea sylvestris),
- lo petelin (Pistacia terebinthus),
- lo romanin (Rosmarinus officinalis),
- l'ariège (Smilax aspera),
- la frigola (Thymus vulgaris),
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Limodorum abortivum (Orquidèa terrèstre)
-
-
Moja de fuèlha de sàlvia
-
-
-
Lo bois
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Hubert Delobette, Alice Dorques, Trésors retrouvés de la garrigue, Le Papillon Rouge Éditeur, 2003 (ISBN 2-9520261-0-6)
- (fr)Stéphane Batigne, Arnavielle, une famille des garrigues, Mille et une vies, 2008 (ISBN 978-2-923692-01-2)


text:
Arrow 2.5 24
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 23
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 22
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 21
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 20
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 19
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 18
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 17
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 16
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 15
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 14
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 13
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 12
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 11
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 10
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 09
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 08
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 07
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 06
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 05
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 04
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 03
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 02
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de KryptonArrow 2.5 01
Traduccion, Maquetas y Edicion: Kal-El de Krypton