text:
Cronica D'una illa a l'autra — Islàndia : centre de l’energia renovelabla
Nòstre cronicaire s’es interessat a l’istòria d’Islàndia, païs considerat coma la referéncia en matèria d’energia renovelabla. Es engatjada dins l’espleitacion de la calor geotermica a comptar de las annadas 70 après los còps petrolièrs. Amb 100 % d’electricitat renovelabla, Islàndia es un modèle en matièra d’energia pròpria ?
Islàndia es un païs unic ; l’energia renovelabla provesís gaireben tota l’electricitat. 73 % ven de l’energia idraulica e 27 % de l’energia geotermica. Nombroses flumes e cascadas produsisson l’idroelectricitat, que s’emplega per fondre l’alumini. Força volcans e sorsas caudas, que se dison « geysers », an creat mai de 20 zònas, ont la temperatura atenh al mens 150 gras C e de còps que i a 250 gras C. De zònas de vapor d’una temperatura nauta, que permeton l’emplec de l’energia geotermica per calfar d’ostals, burèus, pisciculturas, piscinas e sèrras. Lo cambiament del calfatge basat sul òli al calfatge geotermic esparnhèt I’isla US $8,2 billon de 1970 a 2000 e redusèt las emissions de gas de carbòni per 37 %. Considerada una partida de l’Europa, lslàndia se tròba dins l’Ocean Atlantic Nòrd. A de volcans actius e l’interior consistís d’un planòl ambe de sabla, zònas de lava, montanhas e glacièrs. Força flumes glacials colan a la mar per las tèrras bassas. Perque es calfada pel Corrent del Golfe, l’isla a un climat mai temperat qu’on esperariá, e mai siá tot escàs defòra del Cercle Artic. Caquelà la latitud nauta e l’influénçia marina fa los estius venir fregs e las montanhas an un climat de tondrà. Islàndia, que la capitala es Reykjavik, es lo païs ambe la populacion mai esperpalhada d’Europa (332 000) e a una espandida de 103 000 km quadrats.
Las Guèrras de Merluça
Tradicionalament, la pesca es una màger activitat economica. Tres garrolhas ambe lo Reialme-Unit, que se disián « Las Guèrras De Merluça », arribèron. En 1958 Islàndia introduguèt una lei espandissent sa Zòna Exclusiva Economica (la zòna de mar, ont solament ses tartanièrs podián pescar) de 4 a 12 milas marinas. De naviris islandeses tirián als avants de tartanièrs britanics per los forçar d’abandonar las Zònas Exclusivas e lo Reialme-Unit amenaciá d’enviar al fons aquestes naviris. qu’ataquián lors tartanièrs. Fin finala, los Britanics acceptèron la Zòna novèla. Per evitar de conflictes a l’avenidor los dos païses entendèron de sometre de disputas a la Cor Internacionala de Justícia. Malurosament Islàndia ignorèt aquest’acòrdi en setembre 1972 en espandissent la Zòna Exclusiva de 12 a 50 milas marinas. Los Britanics refusèron d’acceptar la Zòna novèla e los gardacòstas islandeses copián los esparvièrs dels tartanièrs britanics dins la Zòna. De naviris de la marina militara britanica èran mandats la per los protegir mas èran esperonats pels batèus dels gardacòstas. La disputa acabèt amb una concòrdia, que los chalutiièrs britanics podián pescar dins de parçans especificats de la Zòna, se prenián pas mai de 130 000 tonas de merluça cada annada. Caquelà l’acòrd èra valid per solament dos ans e s’acabèt lo 13 novembre 1975. Puèi Islàndia espandèt la Zòna Exclusive Economica de 50 a 200 milas marinas. E mai força nacions aguèsson entendut, qu’una zòna de 200 milas seriá introducha pel mond, degun esperava aqueste cambiament, fins que plan ans aguèsson passat. La Gran Bretanha e d’autras nacions europencas aprovián pas l’accion unilaterala d’Islàndia. Doncas la tresena « Guèrra de Merluça » esclatèt e i aviá mai d’una confrontacion grèva. Mas los Islandeses possedián un as a jogar : OTAN aviá una basa dins l’oèst del païs dins la peninsula Reykjanes, ont se trobián d’installacions de radar e d’unitats de guèrra anti-sosmarins. Los Americans operavan aquesta basa e podián observar los movements dels sosmarins e avions russes. Sens la basa los Estats-Units saberián pas, lo que arribava dins l’Atlantic Nòrd e perdrián l’avantatge d’una preséncia armada prèp de la Russia. Islàndia amenaçiá de barrar la basa. Doncas los Americans exercián una pression considerabla sul Reialme-Unit, qu’acabèt la disputa. L’acòrd entendut permetèt als Britanics de pescar dins la zòna mas podián solament prendre 50.000 tonas de peisses. Caquelà aquesta concòrdia durèt sièis meses e puèi lo Reialme-Unit acceptèt, que n’aviá pas de drech de pescar dins la Zòna novèla.
L’ocupacion britanica e americana
Probablament pauc mond sabon qu’Islàndia foguèt envasida pels Britanics pr’amor de l’ocupaccion alemanda de Danemark en 1940 – una violacion de sa neutralitat. En 1941 los Estats-Units assumèron la responsibilitat per l’ocupaccion, per que los Britanics poguèsson emplegar lors soldats dins d’autres teatres de la dosena guèrra mondiala. L’ocupacion americana comencèt en junh 1941 sièis meses abans l’atac japonés sul Pòrt de Pearl Harbour en Hawaii. Oficialament los Americans èran encara neutrals. Islàndia cooperèt ambe los aliats sens cambiar sa posicion publica de neutralitat L’istòria de las relacions entre Islàndia e Gran Bretanha mòstran, que cada nacion agís brutalament per protegir sos interèses.
Islàndia subèt una màger crisi financièra en 2008, quand tres bancas comercialas podián pas contunhar a operar. De bancas novèlas foguèreon establidas per gerir lors activitats domesticas. Las bancas vièlhas dintrèron en liquidacion causant de pèrdias per lors accionaris e creditors estrangièrs. La valor del cors nacional baissèt, las operacions de cambi èran suspendudas pendent plan setmanas e la capitalizacion de la borsa tombèt per mai que 90 %. Una depression economica resultèt mas en 2011 una relança de l’economia debutèt. Uèi la fabricacion constitutís 25 % de l’activitat economica e los servicis 70 %. Lo torisme ven mai important mai siatz avertits, se andatz là, tot es carestiós.
Gavin Porter
Fòto : Las sorsas caudas dins las montanhas de Reykjavik. (Reykjavik Geothermal)
- Publicat dens Chroniques


c: text/html

text:
Anglicanisme
L'Anglicanisme es una division de la religion crestiana apareguda au sègle XVI en Anglatèrra quand lo rèi Enric VIII (1509-1547) rompèt ambé la papautat. Au començament dau sègle XXI, teniá 77 milions de fidèus magerament en Anglatèrra o de regions que faguèron partida de l'Empèri Britanic en America o en Africa.
Son organizacion gropa divèrsei Glèisas nacionalas que son autocefalas e reünidas au sen d'una Comunion Anglicana. Pasmens, l'arquevesque de Canterbury, primat de la Glèisa Anglicana d'Anglatèrra i a una influéncia e un prestigi pus importants. L'estructura intèrna dei Glèisas Anglicanas an una estructura episcopala e una ierarquia fòrça desvolopada similara a aquela de la Glèisa Catolica Romana. Ansin, lei Glèisas Anglicanas se presentan coma de glèisas catolicas non romanas.
Pasmens, aquela qualitat es pas reconeguda per leis autoritats catolicas e ortodòxas. En particular, lo papa Leon XIII (1878-1903) refusèt en 1896 de reconóisser leis ordinacions realizadas per lo clergat anglican. Aquela posicion evolucionèt pauc a pauc dins lo corrent dau sègle XX e lo concili de Vatican II reconoguèt solament una « plaça especiala » ais Anglicans « que gardan en partida lei tradicions e leis estructuras catolicas ». Dins aquò, a la fin dau sègle, lo dialòg entre lei doas glèisas foguèt romput en causa dei questions sus l'ordinacion dei fremas. La Glèisa Ortodòxa i es tanben opausada e lo dialòg entre Anglicans e Ortodòxs conoissiá egalament de dificultats sus aquelei questions.
D'autra part, lei Glèisas Anglicanas se dison tanben reformadas car acceptan certanei principis de la Reforma protestanta en matèria de doctrina e de liturgia. A l'origina, sa doctrina foguèt definida dins lei Trente-e-Nòu articles establits en 1563. Au sègle XVII, divèrsei movements anglicans diferents apareguèron e leis estructuras dei diferentei Glèisas se formèron durant la segonda mitat dau sègle XIX. Dempuei lo sègle XX, lei debats regardan lei tematicas de l'ordinacion dei fremas, de la comunion e de la posicion a prepaus de l'omosexualitat.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Diluns, 26 de març de 2018, 03h00 Cultura,Societat
Lo 17 de març, a l’atge de 89 ans, un istorian de valor que’s morí a Montpelhièr. Andrieu Dupuy, vadut en 1928 a Lavit de Lomanha, qu’èra un amorós de Gasconha e de la cultura occitana.
Qu’escrivó mei de vint òbras suu son país e sus Occitània tota coma ua Petite encyclopédie occitane, en 1974. Que descrivó l’istòria e la civilizacion tradicionau de Lomanha dens Les cahiers de la Lomagne (14 libets) e mantuas monografias de vilatges o vilas coma Sent Clar, Miradors… Que fondèc l’associacion La Lomagne mémoire pour demain (Lomanha, memòria entà deman), e, en 1996, ua maison d’edicion, Lo libre occitan, entà editar los grans autors com Joan Bodon o Max Roqueta. Que’ns deisha quauques biografias, totas d’òmis de Lomanha: Pierre Fermat, l’engèni de las matematicas e un òmi de Bèumont de Lomanha, un escrivan occitan mesconegut, Paul Sabathé, o enqüèra un artista-pintre lomanhòu J. Vital-Lacaze, tots dus vaduts a Tornacopa. Que perpausèc tanben libes mei engatjats coma La contestation gasconne lors de la création du département de Tarn-et-Garonne (2008). La sua obra màger que demora l’Histoire chronologique de la civilisation occitane, arrecomandada per los universitaris de pertot.
Bibliografia principau:
— Portraits et croquis occitans, Saint-Christol, 1978.
— Encyclopédie occitane, edicions Slatkine, 1989.
— J.-G. Dastros: poète gascon, Saint-Christol, 1993.
— Histoire chronologique de la civilisation occitane (en 3 tòmes), edicions Champion/Slatkine, 1998.
— Pierre de Fermat, La Lomagne, Mémoire pour Demain, 2002
— Lavit de Lomagne, des origines à nos jours, 2003
— Dictionnaire biographique de la Lomagne, Cahiers de la Lomagne, 2007
— Une autre France, La Lomagne mémoire pour demain, 2015
Anne-Pierre Darrées
Nostalgia, nostalgia, eras annadas 70, eths libes coma eths de Dupuy que nos èran plan utiles ! Que nos balhavan vam !
Adiu Andriu !
Mei promierei lecturas occitanistas!
Capeu bas, Mèstre!
A! la "Petite encyclopédie occitane" de Dupuy! La prestèri e me la tornèron pas. Espèri que los que l'an al mens l'an consultada e que son pas complètament pècs sus l'occitan e Occitània.
Una capelada pel sénher Dupuy!
Unes se trufaràn benlèu de sas publicacions subre l'istòria e la civilizacion occitanas. Verat es que non èra un professional de la question. Mas los professionals que se'n trufaràn, per prepausar d'aplèits "plan coma cal e non risibles" subre los meteisses subjèctes, actualizats, neutres e rigoroses, ont son ?
Un grand òme e una òbra bèla indispensabla, per saber qui sèm.


text: Autres villes proches de VERDENAL : Cirey sur vezouze, Blâmont, Avricourt, Moussey, Réchicourt le château, Avricourt, Ogéviller, Domèvre sur vezouze, Emberménil, Ancerviller, Domjevin, Herbéviller, Frémonville, Hablainville, Sainte pôle, Foulcrey, Fréménil, Mignéville, Leintrey, Barbas, Richeval, Reherrey, Bréménil, Montigny, Harbouey, Autrepierre, Igney, Vého, Nonhigny, Ibigny, Amenoncourt, Saint maurice aux forges, Tanconville, Neuviller lès badonviller, Repaix, Vaxainville, Saint martin, Réclonville, Parux, Reillon, Halloville, Buriville, Montreux, Blémerey, Pettonville, Gogney, Chazelles sur albe, Remoncourt, Gondrexon,


text:
Après tres manifestacions capitadas per l’occitan dins la vida publica, mai sens que jamai lei promessas estatalas d’una lèi per lei lengas de França siegon estadas onoradas, lo president de l’IEO mancarà pas d’òbra, aquò’s segur.
Subretot qu’aquela associacion màger per l’espandiment de la lenga s’es endraiada dins una politica de socialisacion de l’occitan d’en pertot : toponimia, cors de lenga labelisats, politica europenca que deu rejónher lei preoccupacions deis Occitans fòra l’Estat francés, e militança per decidir l’Estat de jogar son ròtle.
L’escomessa es dei gròssas, e mai complicada per la Lèi que se discuta ara per re-centralizar la politica en França, e que deuriá vujar Despartaments e Regions de sei competéncias culturalas. Bòn astre president !


text:
Es arribada una denóncia publica òrra. De totes es sauput que la caça e la pesca d’animals e peisses sus tèrra mas tanben en mar de manièra illegala es un problèma mondial. Mas lo chaple cèc d’espècias de mamifèrs per los utilizar puèi coma esca dins de luòcs de pesca es un fach desconegut. Es una activitat que cal denonciar pr’amor que tot lo Mond o a de saber per l’arrestar.
Es una practica abituala mas inconeguda. La lista de mamifèrs e d’autres animals aucits per èsser utilizats coma noiridura de pesca es fòrça comuna dins de luòcs coma l’America del Sud mas tanben en Asia. Las nòvas donadas rendudas publicas vòlon avisar d’aqueste òrre fach per assajar de l’arrestar.
Aital, a l’ora d’ara, de milièrs de mamifèrs aqüatics coma de dalfins, de leons de mar, de fòcas o de loiras son tuats cada an per atraire los peisses dins de luòcs de pesca dins divèrsas regions de la planeta. Seriá, segon de nòus estudis, un fach plan mai comun que se pòt pensar. A mai, los scientifics qu’o an volgut rendre public an volgut cridar l’atencion sus las comunautats scientifica e ecologica mondiala pr’amor qu’es un problèma pauc conegut.
Pesca illegala de milièrs d’animals
Serián de milièrs e milièrs d’animals coma los dalfins, las tartugas de mar, los aucèls e d’autras espècias que serián capturadas de manièra illegala o accidentala pendent la pesca d’autras espècias. Lo problèma real arribariá puèi, quand aqueles animals serián tuats e venduts coma noiridura per peisses. Segon los cercaires qu’an volgut alertar sus aquò, i aurián 40 espècias de mamifèrs aqüaticas caçadas e pescadas de biais illegal dempuèi l’an 1970 en 33 païses. Los dalfins, per exemple, serián pescats e donats coma aliments dins de luòcs de pesca de làmias.
Una de las scientificas qu’a amassat aquelas donadas, Vanessa J. Mintzer , de l’Universitat de Florida, soslinhèt qu’aviá agut fòrça problèmas per las amassar pr’amor que i a un cert secretisme dins aquel afar.
“Los botos, o dalfins d’Amazonas, son caçats sistematicament per que se venda lor carn coma esca per de peisses – çò confirmèt. Cal far mai d’estudis e mai prigonds amb mai de donadas per poder veire lo gra del problèma e quinas solucions i pòt aver”.
Segon Mintzer, de tuar d’animals marins es una activitat clandestina e atal se pòt pas plan conéisser l’impacte real sus cada espècia. Mas lo problèma poiriá arribar d’aver de nivèls totalament insostenibles e causar lo declin de cèrtas espècias de mamifèrs marins.
L’estudi es estat publicat dins la revista numerica Frontiers in Marine Science fa gaire e pendant lo Jorn Mondial dels Oceans. Amb aquò los cercaires marins coma Mintzer vòlon donar l’alèrta sus un problèma vertadièrament òrre.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet, lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion


text:
cap. 12
Coma sovent arriba sus la mar Adriàtica, ai premiers de setembre la sason tot d’un crep viret. Plovet masque un jorn, lo 31 d’avost. Mas lo bèl temp de l’endeman enganet pas degun. La mar era inquieta e vèrda, d’un vèrd vegetal; lo cèl d’una transparença exageraa, da peira preciosa. Dins la mesma alor de l’aire s’era insinuaa una pichòta persistenta poncha de freid.
Lo numre di vacanciers comencet a baissar. Sus la plaja las tres o quatre filas de tendas e d’ombrelons dins gaire se redueron a dui e puei, après una nòva jornada de plueia, a una soleta. Delai d’las cabanas já en bòna part desmontaas, las dunas, coataas fins a qualque jorn derant da una brossalha jarrassua e bresia, apareission pontilhaas da una quantitat incredibla de meravilhosas flors jaunas, autas sus las tijas coma de lis. Per se rénder còmpte exactament dal significat d’aquela floridura bastava conóisser un pauc la còsta romanhòla. L’istat era finit: da aquel moment seria istat masque pus un recòrd.
N’aprofitero per me butar a estudiar. Comptavo de donar l’exam d’estòria antica l’octobre d’après, almenc aquel; e pr’aquò restavo sarrat dins l’estància fins vèrs metzjorn, a léser las despensas.
La mesma causa fasiu l’après-metzjorn en atendent l’ora dal tennis.
Un jorn, après dinar, mentre que justament ero en tren d’estudiar (aquel matin ero nimanc anat a la plaja: just levat, lo luenh bruire de la mar m’avia sal colp destraviat da qual se sie idea de banh), auvero montar dal jardin la vòutz agua de la senhora Lavezzoli. Distinguiu pas sas paraulas. Mas capiu, dal tòn, qu’era endignaa de qualquaren.
“Eh, no... l’escandal de ier sera...” arribero a auvir.
Abo qui l’avia? Perqué era vengua a nos far vísita? – me demandero agaçat –. E d’abòrd, instintivament, pensero a Fadigati.
Resistero a la temptacion de calar ental tinèl per me butar a escotar d’escondons darreire l’uissiera que donava sal jardin, e quora d’aquí a un’ora me mostrero la senhora Lavezzoli lhi era pas pus. Mon paire era assetat dessot lo mesme pin, a l’ombra. A pena avertet lo brui de mi pas sus la jaira, baisset lo jornal despleat sus lhi janolhs. Ero vestit da tennis. Abo una man teniu la bicicleta dal guidon, abo l’autra la raqueta. Totun me demandet:
“Ente vas?”.
Dui istats derant, sempre a Riccione, a una quinzena de jorn da l’aver trionfat dins l’exam de maturitat ero finit a liech (e es estat lo premier bòt, en absolut!) abo una senhora milanesa de trent’ans, conoissenta ocasionala de ma maire. En dúbit se èsser fier o sagrinat de mon aventura, per dui mes bòns mon paire avia pas perdut un solet de mi moviments. Bastava que istesse per salhir da la maison, o magara m’elunhesse da la tenda, que sentiu já si uelhs a còl.
E te-aquí esponchar mai dins si uelhs la mesma expression d’alora, entre tímida e indiscreta. Sentero lo sang me montar a la tèsta.
“Lo vees pas?” respondero.
Per qualque instant restet quiet. En mai que agitat, pareissia fatigat. La vísita de la senhora Lavezzoli, inatendua evidentement, lhi avia empachat de far l’abitual sumiet pomeridian.
“Creo que lhi trobarès pas degun,” diset. La senhora Lavezzoli era aicí fai un moment. Es vengua avisar que encuei si filhs lhi van pas. Lhi dui mascles an da estudiar, e Cristina da soleta la manda pas.”
Viret la tèsta dal cant de Fanny, cojaa al fons dal jardin a juar abo la chicha. D’eschina, abo las pichòtas escàpolas qu’esporzion dessot la malheta, las trecetas blondias dal solelh, semelhava pus gràcila e immatura. Sus la fin indiquet la poltrona de salitz derant la sia.
“Sete-te un moment,” faset, e me sorriet incèrt.
Volia parlar-me, era clar, mas lhi engravava. Fenhero de pas aver sentut.
“Es istaa gentila a se destorbar, ma vau totun,” disero.
Lhi virero las espatlas e m’enchaminero vèrs lo cancèl.
“A escrich Ernesto,” diset encara mon paire, en auçant la vòutz planhós “Vòs nimanc léser la letra de ton fraire?
Dal suelh dal cancèl me virero, e en aquel instant Fanny aucet la tèsta. Bèla se tant de luenh, dins son esgard culhero clara un’expression de repròch.
“Pus tard, quora torno,” respondero, e pedalero via.
Arribero al tennis. Fadigati era aquí. En pè da cant a la bancha de l’àrbitr restaa aquí da l’après-metzjorn passat, agachava derant el. Fumava.
Se viret.”Ah, sietz solet!” diset. “E lhi autri?”
Arrambaa la bicicleta a la ret metàllica de la clausura, m’avesinero.
“Encuei venon pas,” respondero.
Auguet un feble sorís, abo la gola torzua. Avia la labra superiora putòst enfla. Una dobla ascladura atraversava la lent manchina de sas bèlas barícolas d’òr.
“Compreno pas per quala rason,” jontero. “Semelha que Franco e Gilberto aien da estudiar. Mas me flaira d’escusa. Espero, totun...”
“Vos lo diserei mi, lo perqué,” m’interrompet Fadigati amarament. “Serè de segur per l’estòria de ier sera”.
“Quala estòria?”
“Cheietz-me pas da las nívolas, per plaser!” recanhet desperat. “Vai ben que aqueste matin a la mar vos ai pas vist. Mas possible que pus tard, magara a taula, vòstri parents vos ne’n aien pas parlat?”
Chalia que cerchesse de lo convíncer dal contrari. Bò, – disero – aviu sentut prononciar da la senhora Lavezzoli lo mot “escandal” – e expliquero coma e quora –; mas saubiu pas ren d’autre.
Alora, après una ràpida, estranja guinchaa laterala, e en torzent puei las parpelhas coma se foguesse istat atirat tot d’un crep da qualquaren de vague e de luenh darreire mas espatlas, comencet a contiar coma lo sera derant, ental salon dal Grand Hotel, “derant a tuchi”, auguesse agut una “discussion” abo Deliliers.
“Mi lo reprochavo, mas sotavòutz, s’entend, de la vita que s’era butat a far aquesti darriers temps... totjorn d’aicí e d’ailai... sempre en vir abo la màquina... tant que, se pòl dir, lo veïu esquasi pus. E el a un moment donat çò que fai? Se leva, e pam, me laissa anar un gròs punh en plen morre!”
Se tochet la labra enfla.
“Aicí, veietz?”
“Vos fai mal?”
“Oh, no,” faset en auçant un’espatla. “Es ver que siu finit a chambas en aire, que aquí pr’aquí ai pas pus capit ren. Mas un punh, en fons, çò que voletz que còmpte? E l’escandal, tanben, çò que voletz que còmpte l’escandal respèct a la rèsta?”
Taset. E decò mi tasero, plen d’embarràs. Pensavo an aquelas paraulas: “respèct a la rèsta”. Me tochava l’image de sa dolor d’amant mespresat, un’image qu’en aquel moment, m’o chal confessar, mai que m’empietosir, me repunhava.
Mas l’aviu comprés masque a meitat.
“Encuei, a un bòt, quora siu rintrat a l’aubèrge,” disia,”m’atendia la sorpresa pus amara. Beicatz aicí çò que ai trobat amont dins l’estància.”
Chavet da la sacòcha de la jaca un fuelhet pleasseat e me lo porzet.
“Lesetz, lesetz.”
Lhi avia pas gaire da léser. Al centre dal fuelhet, escrich abo lo creion en estampatèl, lhi avia ren que doas rigas. Aquestas:
GRÀCIAS E TANTI SALUTS
DA ERALDO
Pleero mai lo fuelhet en quatre e lhi lo restituero.
“Es partit, bò... se’n es anat,” sospiret. “Mas lo malaür pus grand,” jontet abo un fremin de la labra enfla e de la vòutz, “lo malaür pus grand es que m’a portat via tot.”
“Tot?!” exclamero.
“Ja. En mai que la veitura, que d’autre cant era la sia, l’aviu achataa exprès, m’a pilhat decò tota la ròba, lhi vestits, la linjaria, de cravatas, doas valisas, un relòtge d’òr, un libret d’assenhs, un miliers de liras que teniu ental taulin da nuech. A pas desmentiat gis de ren. Nimanc lo papier da letras entestat, nimanc lo penche e lo fretadents”!
Achabet abo un crit estrange, esquasi exaltat. Coma se, d’en darrier, l’enumeracion di objècts raubats da Deliliers auguesse agut l’efèct de transformar sa granda dolor dins un sens, pus fòrt, d’orguelh e de plaser.
Era en tren d’arribar de gent: dui jovenets e doas mendias, tuchi quatre en bicicleta.
“Es cinc oras e tres quarts!” criet alegrament una d’las filhas, en consultant lo pichòt relòtge da pols. “Avem reservat lo champ per sieis oras, mas vist que degun jua bo-quò polem intrar?”
Après èsser salhits da la clausura, mi e Fadigati prenérem en silenci lo vialet de robínias, sarrat al fons dal mur ros dal Zanarini. Ailaval dins la cort se veïon de cameriers anar e venir a travèrs la pista da bal de ciment, en meirant de careas e de taulas.
“E aüra,” demandero, “çò que pensatz de far?”
“Me’n vau aqueste sera. Lhi a un accelerat que part da Rimini a nòu oras e arriba a Ferrara vèrs mesanuech e mesa. Espero que me sie restat tant da pagar lo còmpte de l’aubèrge.”
M’arrestero sus lhi dui pè, en l’esquadrant. Era vestit da vila, abo lo chapèl de feltre e tot. Fixavo lo chapèl de feltre. Donc era pas ver que Deliliers lhi avia portat via tot – reflechiu –; donc un pauc exagerava.
“Perqué lo denonciatz pas?” lancero aquí, freidament.
Decò el me fixet.
“Denonciar-lo!” borbotet sorprés.
Dins si uelhs an un bòt apareisset un lamp d’escarniment.
“Denonciar-lo!” repetet, e me beicava coma un beica un estrangier un pauc ridícul. “Mas vos semelha possible?”


text:
Basilica de Sant Pèir
La Basilica de Sant Pèir (var. Basilica de Sant/Sent Pèire) qu'ei la principau glèisa deu mòn catolic. Qu'ei situada a Roma dens l'Estat deu Vatican. Qu'acesa lo tròn e lo tombèu de Sant Pèir considerat com o purmèr Papa. Qu'ei lo lòc on ofícia lo Papa catolic.
Basilica deu Papa au Vatican, b'ei donc pas la catedrau de Roma : aquesta qu'ei l'Archibasilica de Sant Joan de Letran.
Que ho bastida suber l'anciana basilica paleocrestiana era medisha bastida suu tombèu de Sant Pèir, eth medish bastit au ras deu lòc deu son martiri (au ras de l'ancian circ de Neron).
Aquesta basilica b'ei pas mei la màger glèisa deu mòn desempuish la bastida de Nosta Dauna de la Patz (Yamoussoucro, Còsta d'Evòri).


text:
U.E. Bossòst 0 – E.F.C. Aurignac 4
Contundent derròta en casa dauant er equip der
Aurignac que pòrte un dusau torn deth campionat quasi perfecte damb solet un
partit perdut en casa deth líder. Començèc fòrça mau eth partit entara U.E.
Bossòst quan as 5 menutes patíem era lesion de Felipe. Ara seguida, er Aurignac
mercaue eth 0-1. Le costèc ar equip aranés retrobà-se eth partit dempús
d’aguestes dues patacades. As 35’ Dzuman anaue a mercar eth
0-2 en profitar ua pilota longa qu’era defensa aranesa non podec despejar. Damb
eth 0-2 s’arribaue ath descans.
Ena
dusaua mietat ja non compdàuem damb Uri ( tanben lesionat ) e, ath delà, patiríem es expulsions per doble tarjeta jauna
de Llonch e Marcos. Er Aurignac profitèc molt ben era feblesa defensiua aranesa
entà mercar dus gols mès en aguesta mietat per sòns delantèrs Dzuman e Sánchez.
Ar equip aranés le costèc fòrça arribar en àrea francesa entà aumens mercar un
gol.
Ath
finau derròta amplia; la vertat ei que tot mos gessec mau: lesion de dus
jogadors importants, era expulsion de dus jugadors e ath delà er Aurignac se
presentèc damb molt bon equip ( arren a veir damb eth deth prumèr torn )
A manca d’ua jornada , era classificacion ei:
Mabroc 73, Cazères 72, Pyrénnées Sud 53, Pointis 48, St.Gaudens e Encausse 47
e Bossòst e Aurignac 45, Luchon 44, Etoile du Cagire 43, Boulogne 42, Isle en
Dodon 39. Encara tot per decidir tant ena part de naut coma ena part de baish a
despiet de que baishe segur er Isle en Dodon mès manque saber er aute equip.
Eth pròplèu partit ei eth darrèr deth campionat, jogam
en Bossòst, dissabte 20 de mai tàs 20 :00 ores contra er equip der Ent.
Boulogne
U.E. Bossòst: Pol, Abraham, José Ramón, Borja, Àlex,
Felipe, Uri, Llonch, Marco, Gachi e Miguel. Remplaçants: Marcos, Salva e Moha.
Trainer: Jordi.
Tarjetes
auriòles : Llonch, Miguel, Marcos.
Tarjetes
vermelhes: Llonch, Marcos.
E.F.C.
Aurignac: Masquere, Mallet, Aouam, Gergaud, Lapuyade, Thomas, Sánchez, Cancy,
Dzuman, Barthe, Boue. Remplaçants: Ferrere, Beautes, Gateau.
Trainer:Bouhours Gilles.
Tarjetes auriòles: Dzuman.
Gols : 0-1 Boue (10’), 0-2 Dzuman (35’), 0-3 Dzuman (50’), 0-4 Sanchez (60’).
Arbitre: Lompech Antoine.


text:
Lo Congrès permanent de la lenga occitana es urós de vos presentar la restitucion del projècte « Diagnostic e fuèlha de rota pel desvolopament numeric de la lenga occitana 2015-2019 ».
De ressorsas e utisses numerics plan utiles per l’occitan son estats fargats aquestas darrièras annadas dins mai d’un domeni e gràcias a divèrsas iniciativas. Podèm mençonar, per exemple, pel patrimòni, l’informacion, la documentacion, las produccions en linha qualitadosas del CIRDÒC e tanben de l'InÒc Aquitània, totes dos membres del Congrès, pels contenguts enciclopedics e lexicals la Wikipèdia ont l’occitan es de mai en mai representat, de trabalhs universitaris en cors coma lo Thesòc e BaTeLòc, per l’audiovisual la jove OCtele, etc.
L’estudi de la DGLFLF-Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion1 sus la plaça de las lengas de França sus l’Internet parla per l’occitan d’una « remarcabla efervescéncia associativa » qu’es pas de bon mesurar e suggerís amb rason que las novèlas iniciativas se fagan « en collaboracion entre los sectors ».
Lo Congrès per sa part s’es consacrat tre sa creacion a l’ofèrta als usatgièrs, jos forma numerica, d’apleches lingüistics de referéncia : multidiccionari, conjugador, basa terminologica, basa toponimica, nòrmas e òbras normativas.
O sabèm totes ça que la, l’occitan a encara un grand retard dins lo numeric, mai que mai dins las tecnologias avançadas del lengatge (TAL) que son ara plan importantas per l’estatut, l’utilizacion e l’avenidor d’una lenga. L’abséncia d’aquelas TAL per l’occitan, d’estudis o fan plan veire, es un factor suplementari de marginalizacion per la nòstra lenga.
Es per aquò que Lo Congrès decidiguèt l’an passat de prepausar un metòde e un encastre operacional per se mainar d’aquel domeni de la nauta tecnologia. L’integrèt dins lo programa 2014 presentat a sos membres a l’amassada generala.
Daissarai a los que l’an coordonat la presentacion del trabalh mas vòli mençonar lo biais original e innovador de sa realizacion.
Es amb l’èime que menèt a la constitucion del Congrès que se causiguèt de metre en plaça un dispositiu collegial qu'associèsse a l’encòp los decideires publics2 e los operators de recèrca, de transmission e de difusion de la lenga3. Aquel larg partenariat que Lo Congrès a volgut deuriá permetre de garantir la qualitat e de facilitar l’apropriacion e la difusion pels diferents actors qu'an participat.
Aqueles trabalhs son estats realizats dins l’encastre d’una « recèrca-accion », çò que vòl dire que los estagiaris, ja, per d’unes, sovent implicats dins aquela mena de trabalh, son estats los actors de lor formacion e los productors del document. De meses, son estats confrontats a la tecnicitat d’aquelas questions del numeric e de las TAL.
An rescontrat d’expèrts internacionals, manejats de metòdes e tecnicas novèls per arribar a fargar un diagnostic e prepausar de preconizacions. Podèm pensar qu’aquel biais de far e la còla qu’a trabalhat menaràn una presa de consciéncia dels enjòcs, una dinamica e la creacion d’una cultura comuna susceptibla de melhorar la nòstra expertisa e las practicas dins aqueles domenis.
Vòli quichar tanben sul fach qu’aquela produccion pòt, plan solide, èsser esmendada, enriquida, melhorada per devenir la basa d’ una accion comuna per las annadas que venon. Totas las contribucions complementàrias seràn planvengudas e calrà far benlèu de prioritats.
Mercegi l’ADEPFO (Associacion pel Desvolopament dels Pirenèus per la Formacion) e los membres del comitat de pilotatge del projècte d’aver bravament sostengut Lo Congrès dins aquela iniciativa qu’auriam pas pogut capitar sens eles.
Mercegi la Fondacion basca Elhuyar e la societat Media.Kom qu'an organizat e enquadrat aqueles trabalhs e nos an fach beneficiar de lor granda experiéncia dins aqueles domenis que mestrejan plan mai que non pas nosautres…
Mercegi Benaset Dazeas, director del Congrès e Aura Seguièr, webmèstra del Congrès per aver aprestat e coordonat aquela formacion e capitat a la menar a bona fin dins lo temps previst. Mercegi totes los qu'an participat al projècte.
Avèm ara de proposicions de desvolopament per las annadas que venon. Nos daissèm pas espaurugar per la terminologia tot còp emplegada dins lo rapòrt : fin finala es question de còrpus de bona lenga per far de bons diccionaris e donar de matèria per diferentas aplicacions, traductor automatic, corrector ortografic, clavièr predictiu, d’aplicacions que per totas las lengas son de mai en mai utilas.
Aquel document es una primièra per l’occitan mas somiem pas. Demòra per far. Sabèm ben que « la fe sens òbras mòrta es » mas cal ben dire tanben que « la fe sens mejans mòrta es ».
Daissarem pas aquelas proposicions dins un tirador. Baste sián la font d’una vertadièra entrepresa collectiva amb per clau una programacion budgetària a la nautor dels enjòcs per la lenga.
D’unes projèctes son amodats mas es indispensable per capitar que los diferents actors, de la recèrca universitària a las entrepresas en passant per las institucions que sostenon l’occitan sián plan associats. Es indispensable tanben que se tròbe de crèdits de la recèrca, de las politicas lingüisticas de l’Estat e de las collectivitats territorialas, de l’Euròpa, de la cooperacion interfrontalièra.
Avèm ben aquí tot un programa.
Gilabèrt Mercadièr
President del Congrès permanent de la lenga occitana
1Inventaire des ressources linguistiques des langues de France, realizat en aliança dab ELDA, 2014. Estudi complet descargader deu site de la DGLFLF ençà.
2 Ministèri de la Cultura e de la Comunicacion, DRAC Aquitania, Regions Aquitània, Miègjorn-Pirenèus, Lengadòc-Rosselhon, Departament dels Pirenèus-Atlantics, Departament dels Pirenèus-Hauts, Vila de Tolosa
3 Universitat Tolosa-Jean Jaurès, Lo Congrès permanent de la lenga occitana, CFPÒc Aquitània, CFPO Miègjorn-Pirinèus, CIRDÒC, InÒc Aquitània, Capòc, Edicions Reclams, FIMÒc, OCtele, Ràdio País, Vistedit, collectiu Ça-i
Veire tanben :


text:
Maximian Herculi
Maximian Herculi (vèrs 250, Sirmium - julhèt de 310, Massilia) foguèt un coemperaire roman, ambé lo títol d'August, nomat per Dioclecian durant lo periòde de la Tetrarquia. Reinèt durant vint ans dau 1èr de julhèt de 285 au 1èr de mai de 305 fins a son abdicacion. En 293, nomèt Constanci Ièr coma Cesar, es a dire coemperaire d'Occident.
Èra en carga de la mitat occidentala de l'Empèri e, durant aqueu periòde, dirigiguèt divèrsei campanhas per protegir lei frontieras de Gàllia, de Bretanha e d'Africa dau Nòrd. En 310, aprofichèt la crisi politica de l'Empèri per se proclamar tornarmai emperaire còntra Constantin Ièr. Pasmens, la màger part de l'armada de Constantin demorèt fidèla a l'emperaire legitim e Maximian foguèt blocat a Marselha onte foguèt capturat. Se suicidiguèt per la seguida, benlèu en causa d'un òrdre de Constantin.


text:
1372
Aquesta pagina concernís l'an 1372 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau negus Newaya Krestos (1344-1372). Dins lo corrent de son rèine, Etiopia èra venguda una poissança regionala majora capabla d'impressionar lei Mamelocs d'Egipte coma en 1352 quand Newaya Krestos obtenguèt la liberacion dau patriarca d'Alexàndria arrestat per leis autoritats dau Caire. Foguèt remplaçat per son fiu ainat Newaya Maryam (1372-1382) qu'aguèt un rèine pacific mai mau conegut.
Asia[modificar | modificar la font]
Dinastia Timurida[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions acomençadas l'annada precedenta. Còntra lo movement escatologic iniciat per Abul Ma'ali Khwanzade, una armada timurida menèt lo sètge dei rebèls de Zinda-Hacham (→ 1371). L'afaire se reglèt ambé la capitulacion negociada dei rebèls que foguèron perdonats[1]. Còntra leis incursions de nomadas mongòls dins lo nòrd-èst, Tamburlan menèt una armada qu'infligiguèt una desfacha ais envasseïres. Pasmens, entre lei vencuts, se trobèt Abul Ma'ali Khwanzade e Zinda-Hacham. Aqueu còp, lo segond foguèt pas perdonat e foguèt arrestat[2].
Après aqueu succès, Tamburlan se preocupèt de reprendre lo contraròtle dei plaças de Khiva e de Kath qu'èran estadas ocupadas per lo chah de Kharezm dins lo corrent dei trèbols de 1370-1371. Après un refús, la guèrra acomencèt a la fin de l'annada[3] (→ 1373).


text:
Cantal (15)
superficie : 5 726 km² communes : 260 chef lieu : Aurillac
Château d’Alleuze |Château d’Anjony |Salers |Tournemire |Château de Pesteils |Château de Val |Château de La Grillère |Cascade de Salins |Cascade de Faillitoux |Le Pas de Cére |Gorges de l’Ander |Cascade de Cornillou |Les Cascades de l’Alagnon |Cascade de Liadouze ou du Luc |Cascade du Sartre |Château d’Aurouze |Château d’Auzers |Château de Branzac |Château de Carbonat |Château du Chassan |Château de Conros |Château de Couffour |Château de Lamargé |Château de Laroque |Château de Longevergne |Château de Messilhac |Château d’Oyez |Château de Saint-Chamant |Château Saint-Etienne |Château de Sedaiges |Château des Ternes |Château de La Trémolière |Château de Varillettes |Château de La Vigne |Château de Vixouze |la Roche de Landeyrat |La Cascade des Veyrines |Puy Mary |Cathédrale Saint-Pierre |Musée de la Résistance d’Anterrieux |Géothermia |Le Lioran |La Cascade de Terrisse |La Cascade du Saut de la Truite dans la haute vallée de Brezons |Cascade Du Pont D’Aptier |Le Viaduc de Garabit |Les cascades de la rivière le lagnon (Albepierre-Bredons) |La cascade du Cheylat |La Cascade et Moulin de Chambeuil |Cascade de Montval |Cascade du Saillant |La cascade du Trou de la Conche |Les gorges de la Jordanne |


text:
Eth pròplèu dimercles, 1 d’agost, eth pòble de Bagergue celèbre era Hèsta de Sant Fèlix.
A compdar des 12:00 ores, missa en aunor a Sant Fèlix, patron deth pòble, ena Glèisa. Ara seguida, balhs tradicionaus aranesi damb eth grop de dançes “Era Còlha de Santa Maria de Mijaran” ena plaça.
Tàs 16:00 ores session de balh de tarde damb era orquestra Mediterranea e, fin finau, session de balh de nèt ena sala polivalenta, a compdar des 00:30 ores.
Era E.M.D. de Bagergue e eth sòn President, Marc Tarrau, desiren ua bona hèsta de Sant Fèlix a toti es vesins e vesies de Bagergue e convide a toti es aranesi e visitaires a celebrar aguesta hèsta damb eri.


text:
Illas Canàrias
Las illas Canàrias (en castelhan Islas Canarias) son un archipèla de sèt illas majoras, quatre illas menoras e dos illons volcanics de l'ocean Atlantic, situats al nòrd-oèst del continent african, pus precisament davant las còstas de Marròc e del Sahara Occidental. Se tròba entre los 27° 37' e 29° 23' de latitud Nòrd, e entre los 13° 20' e los 18° 16' de longitud Oèst.
Administrativament, constituisson una comunautat autonòma d'Espanha amb lo nom de Canàrias.
I a doas capitalas: Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.
Lo gentilici es canari -ària.
GeografiaModificar
Las illas Canàrias son un archipèla situat dins l'Ocean Atlantic, al nòrd-Èst de la còsta d'Africa. L'archipèla forma l'ecoregion macaronesiana amb los Açòres, Cap Verd, l'archipèla de Madèira e las Illas Salvatjas. L'illa canària mai prèpa del continent se tròba a 108 km del nòrd-oèst de la còsta africana.
L'archipèla de las Canàrias es format per las sèt illas majoras :
- Tenerife (capitala Santa Cruz de Tenerife);
- Grand Canària (capitala Las Palmas de Gran Canaria);
- Lanzarote (capitala Arrecife);
- La Palma (capitala Santa Cruz de La Palma);
- La Gomera (capitala San Sebastián de La Gomera);
- El Hierro (capitala Valverde);
- Fuerteventura (capitala Puerto del Rosario);
Las quatre illas menoras :
- La Graciosa, la sola poblada (d'aperaquí 600 ab.)
- Lobos;
- Alegranza;
- Montaña Clara
e dos illons :
Cultura e lengasModificar
La cultura canària se compausa de dos jaces entrebescats:
- Lo rèirefons guanche (berbèr) constituís la cultura d'origina de l'archipèla. Lo guanche (berbèr) se parla pas pus mas a laissat de traças dins l'espanhòl actual amb de noms pròpris, de tèrmes, de formulas e de noms emblematics. Lo guanche auriá coexistit amb l'espanhòl e auriá desparegut al sègle XVIII.
- L'aportacion coloniala europèa, a partir del sègle XIV, puèi la conquista per Castelha de 1402 a 1496, an generalizat l'usatge de la lenga espanhòla e de la religion catolica.


text:
Parabòla
La parabòla es una corba plana, simetrica al respècte d'un axe, gaireben en forma d'U. Se pòt definir matematicament de mai d'un biais, equivalents. Mai sovent, la parabòla se definís coma una corba plana que cadun dels punts se situa a egala distança d'un punt fixe, lo fogal, e d'una drecha fixa, la directritz. Mas se pòt tanben la definir coma l'interseccion d'un plan amb un còn de revolucion quand lo plan es parallèl amb un autre plan tangent a la surperfícia del còn.
S'agís d'un tipe de corba algebrica que fòrça proprietats geometricas interessèron los matematicians dempuèi l'Antiquitat e recebèron d'aplicacions tecnicas varietats en optica, telecomunicacion, eca.
Somari
- 1 Matematicas
- 1.1 Seccion conica
- 1.2 Directritz, fogal e excentricitat
- 1.3 Equacions
- 1.4 De proprietats geometricas de la parabòla
- 2 Aplicacions
- 3 Bibliografia
- 4 Referéncia
- 5 Vejatz tanben
Matematicas[modificar | modificar la font]
Seccion conica[modificar | modificar la font]
Las parabòlas fan partit de la familha dels conics, es a dire de las corbas que s'obtenon per l'interseccion d'un còn de revolucion amb un plan; per l'escasença, la parabòla es obtenguda qunad lo plan es parallèl a l'una de las generatriças del còn e perpendicular a l'autre plan que conten la meteissa generatritz e l'axe del còn.
Directritz, fogal e excentricitat[modificar | modificar la font]
Sián una drecha e un punt apartenent pas a , e siá lo plan contenent la drecha e lo punt . Se nomena parabòla de drecha directritz e de fogal l'ensems dels punts del plan a egala distança del fogal e de la drecha , es a dire verificant:
ont mesura la distança del punt al punt e mesura la distança del punt a la drecha . La parabòla es un biais de conic que l'excentricitat val 1.
Equacions[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo fogal e la directritz[modificar | modificar la font]
Se la parabòla es donada per son fogal e sa directritz , se noma lo projectat ortogonal de sus , se nomena (paramètre de la parabòla) la distança e se nomena lo mitan de . Alara, dins la marca ortonormada ont a meteissa direccion e sens que , l'equacion de la parabòla es
Dempuèi la foncion del segond gra[modificar | modificar la font]
La corba representativa d'una foncion polinòma del segond gra d'equacion
ont e son de constantas realas ( non nul), es una parabòla. Dins lo cas , , e s'obtien una expression simpla per una parabòla: .
Dins la marca , la cima d'una parabòla es lo punt de coordonadas . Son axe de simetria es l'axe .
Dins la marca , son equacion es
Son fogal es lo punt e sa directritz es la drecha d'equacion
Dins la marca , lo fogal a donc per coordonadas[1] e la directritz per equacion ont
Dempuèi l'equacion generala[modificar | modificar la font]
Siá l'equacion , dins una marca ortonormala. Se alara aquela equacion es aquela d'una parabòla o de dos drechas parallèlas.
Reciprocament, se (C) es una parabòla, alara possedís, dins tota marca ortonormala, una equacion de la forma precedenta.
Siá l'equacion , dins una marca ortonormala. Se amb o non nul alara aquela equacion es aquela d'una parabòla que l'axe es parallèl a un dels axes de la marca.
Equacion polara[modificar | modificar la font]
Dins la marca polara ont O es lo fogal de la parabòla e l'axe polar n'es l'axe fogal, l'equacion de la parabòla es .
Parametrizacion[modificar | modificar la font]
Dins la marca cartesiana ont es lo punt situat al mitan del segment constituit del fogal e de sa projeccion sus la directritz e ont es un vector unitari orientat de cap a , se pòt envisatjar mai d'una parametrizacions de la parabòla:
- Una parametriszacion cartesiana per l'abscissi: , per tot
- Une parametrizacion cartesiana per l'ordonnada: , pour tout
- De parametrizacions cartesianas dependent caduna d'una constanta arbitrària a>0 : , per tot
(Per a=1/(2p) se trapa la parametrizacion per l'abscissi.) Aquelas parametrizacions son regularas (i.e. lo vector derivat ne s'anulan pas). Lo vector dirigís alara la tangenta al punt de paramètre .
De proprietats geometricas de la parabòla[modificar | modificar la font]
Còrdas parallèlas[modificar | modificar la font]
Totas las còrdas parallèlas an lor mitan situat sus una drecha perpendiculara a la directritz. La tangenta parallèla a aquela direccion a son punt de contacte sus aquela drecha. Las doas tangentas a la parabòla als tèrmes d'una tala còrda se trencan sus aquela drecha.
Tangenta e bissectritz[modificar | modificar la font]
Se A es un punt sus una parabòla definida per un fogal F e une directritz (d), alara la tangenta de la parabòla en A es la bissectritz interiora de l'angle formada per F, A e lo projectat ortogonal de A sus (d).
Aquela proprietat explica lo principi dels miralhs parabolics: l'angle que fan las drechas (AF) e (b) es egal a l'angle que fan las drechas (AH) e (b), donc las drechas (AH) e (AF) son simetrica al respècte de la tangenta, e tanben al respècte de la normala a la tangenta. En optica, aquò significa qu'un rai eissit de F e tocant A subís un rebat especular de direccion (AH), que segon la lei de Snell-Descartes, l'angle d'incidéncia es egala a l'angle de rebat. Donc, totes los rais eissits de F son rebatuts dins la meteissa direccion, perpendiculara a (d).
Proprietat al respècte de l'ortoptica[modificar | modificar la font]
Sián e los punts d'interseccion d'una drecha quina que siá passant pel fogal de la parabòla amb la parabòla. Las doas tangentas de la parabòla passant per e se trencan sus la directritz formant un angle drech entre elas. Mai, se se nomena e los projectats respectius de e sus la directritz e lo punt d'interseccion de las doas tangentas e de la directritz, alara es le mitan de .
Se desplaçant lo long de sa directritz, la parabòla es totjorn vist jos un angle drech.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
La parabòla es la trajectòria descricha per un objècte que se lança se se pòt negligir la corbadura de la Tèrra, lo frejadís de l'aire (vent, ralentissen l'objècte) e la variacion de la gravitat amb la nautor.
- Torricelli demostrèt (1640) que l'envelòpa d'aquelas trajectòrias es d'esperela una parabòla: parabòla de seguretat.
Ondas hertzienas e lutz[modificar | modificar la font]
Per metonimia, una parabòla designa una antena parabolica. S'agís mai exactament d'una aplicacion de las proprietats de la superfícia nomenada paraboloíd de revolucion.
Los paraboloíds permeton siá de concentrar d'ondas o de rais dins un punt, lo fogal de la parabòla (es aquela proprietat qu'es utilizada per las antenas), siá al contrari de difusar jos la forma d'un fais cilindric la lutz producha per una ampola al fogal de la parabòla (proprietat expleitada per un projector o un far).
Un cilindre parabolic permet, tanben, de concentrar la lutz sus una drecha, per exemple dins de concentrators solars
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Jean-Denis Eiden, Géométrie analytique classique, Calvage & Mounet, 2009, ISBN 978-2-91-635208-4
- (fr)Méthodes modernes en géométrie de Jean Fresnel
- (fr)Bruno Ingrao, Coniques affines, euclidiennes et projectives, C&M, ISBN 978-2-916352-12-1
Referéncia[modificar | modificar la font]
- ↑ illustracion animada amb geogebra
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Cors de geometria de M. Gerhard Wanner de l'universitat de Genèva, seccion de matematicas
- (fr)Los teorèmas "belgas" - Conics e teorèma de Dandelin
- (fr)Lançament del pés - Parabòla de seguretat


text:
1524
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1524 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra acomençada en 1523 entre lei K'iches e lei Kakchikels. Gràcias a l'aliança concluda ambé leis Espanhòus, lei Kakchikels aguèron l'avantatge. D'efècte, l'armada dei K'iches foguèt desfacha a la batalha de Quetzalteango per la cavalariá espanhòla. Après unei desfachas suplementàrias, deguèron laissar leis Espanhòus intrar dins sa capitala de Q'umarkaj onte lo rèi e la màger part de l'aristocracia foguèron capturats e cremats per lei venceires. Puei, la vila foguèt destrucha per leis Espanhòus. Dins lo rèsta dau Guatemala modèrne, lo conquistador organizèt d'atacas còntra lei Mames e sei vilas de Malacatán, de Huehuetenango e de Zaculeu. Aqueleis operacions permetèron d'obtenir la somission dei Maias dau sud en despiech de resisténcias isoladas que s'acabèron en 1527. Pasmens, la conquista dei ciutats maias deguèron s'arrestar en causa de la guèrra civila entre conquistadors. Dins lo rèsta de l'annada, Cortés establiguèt donc de relacions diplomaticas pacificas ambé Tayasal e Atalan. La segonda vila l'ajudèt còntra leis autrei conquistadors.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Ismail Ièr que foguèt remplaçat per son fiu Tahmasp Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
05/05/2016
L'invité, lo convidat de Meitat-chen, meitat-pòrc dau 8 de mai 2016
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que le convidat de l'emission de diumenc 8 de mai a 11 oras sur França Blu Perigòrd sera Joan-Claudi Dugros per parlar de « Contes populars de Perigòrd », de Claude Seignolle, bilingüe français occitan.
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers lo site de Joan-Pau Verdier
Les commentaires sont fermés.


text:
Aldudas
Aldudas (Alduda en basco, Aldudes en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra. Administrativament, que's tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics.
Lo gentilici qu'ei aldudar.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las comunas tòcatocantas que son Banka a l'èst e Urepele au sud-èst ; l'oèst e lo sud-oèst que son bordats per la Comunautat Forala de Navarra.
Que hè part deu País Quint, zona de pasturas espanhòla cultivada peus agricultors franceses.
Qu'ei flancada per las montanhas Adi (1459 m) e Iturrunburu (1291 m).
Que s'i parla lo dialecte haut-navarrés de la lenga basca.
Istòria[modificar | modificar la font]
La pression démographique e lo desvolopament economic son a l'origina, al Sègle XVI, de la fondacion del villatge;ble per cadets de las familhas de Baïgorry, #que, per l'ancestrala nòrma de succession basca en reservant l'eiretatge de la ostal familiale a la ainé, avián exclús del nombre dels proprietaris. La parròquia i aguèt erigit l'an 1793[1].
La pression démographique et le développement économique sont à l'origine, au Sègle XVI, de la fondation du village par des cadets des familles de Baïgorry, qui, par l'ancestrale règle de succession basque réservant l'héritage de la maison familiale à l'ainé, étaient exclus du nombre des propriétaires. La paroisse fut érigée en 1793[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Mérimée.


text:
Invasion de Grenada
L'Invasion de Grenada se debanèt dau 25 d'octòbre au 2 de novembre de 1983 durant la Guèrra Freja. Opausèt una fòrça d'assaut de l'armada estatsunidenca a una tropa de combatents fidèus au govèrn comunista de Grenada sostenguda per un grop de soudats cubans. S'acabèt per una victòria estatsunidenca aisada. Lei combats majors finiguèron lo 27 d'octòbre après la capitulacion dei fòrças cubanas e la presa dau camp governementau principau.
L'intervencion estatsunidenca foguèt condamnada per l'Assemblada Generala de l'ONU. De mai, causèt lo maucontentament de mai d'un país dau Commonwealth. Pasmens, après aquela victòria, leis Estats Units poguèron installar un govèrn favorable a seis interés.


text:
Nord (59)
superficie : 5 743 km² communes : 652 chef lieu : Lille
Le Terril du Mont de L’Ermite |tourbières de Vred |Château de Potelle |Château d’Esnes |Château de la Motte Fénelon |Château de Bernicourt |Château de Roucourt |Château d’Esquelbecq |Château de Flers |Château de Robersart |Citadelle de Lille |Palais Rihour |Château de l’Hermitage |Braderie de Lille |Musée de la Résistance de Bondues |Parc Zoologique de Maubeuge |Palais des Beaux Arts de Lille |Le Beffroi de Douai |Parc Zoologique de Lille |La Piscine – Musée d’Art et d’Industrie |Dunes de Flandres |Beffroi de l’hôtel de ville de Lille |Forum des Sciences |Parc zoologique de Fort-Mardyck Dunkerque Grand Littoral |Musée de l’Hospice Comtesse |Villa Cavrois |Lille Métropole Musée d’art moderne, d’art contemporain et d’art brut |Centre historique minier de Lewarde |Musée portuaire de Dunkerque |Musée Dunkerque 1940 Opération Dynamo |Musée Matisse du Cateau-Cambrésis |Musée d’histoire naturelle de Lille |


text:
Argent (metal)
L’argent es un element quimic (simbòl : Ag) de numèro atomic 47, de massa moleculara 107,87, de massa volumica 10,50 g/cm3 e de temperatura de fusion 961,78°C. Dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, se presenta sota la forma d'un metau blanc e pesant.
Conegut tre l'Antiquitat Auta, es un metau preciós utilizat per la fabricacion de pèças de moneda, de joièus, de conductors electrics e termics e per la realizacion de fotografias argenticas. La produccion mondiala èra de 23 689 tonas en 2011 principalament en provenéncia de Mexic, de Peró, de China, d'Austràlia e de Chile.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Quimia
- 3 Produccion e aplicacions
- 4 Toxicologia
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Present dins la natura a l'estat natiu, l'argent foguèt extrach per l'èsser uman tre la Preïstòria. L'utilizacion pus anciana coneguda a l'ora d'ara se debanèt en Anatolia vèrs 3 000 av. JC. Puei, l'usatge d'aqueu metau se difusèt ai regions vesinas (Mesopotamia, Creta, Grècia... etc.) ambé lo desvolopament dei premierei civilizacions. Vèrs 1200 av. JC, lei minas grèga de Laurion èran vengudas lo centre principau de la produccion mondiala d'argent. Anavan lo demorar fins au sègle I ap. JC en despiech de la dubertura de minas en Hispania per lei Romans[1]. En Asia, China adoptèt una economia basada sus de monedas d'argent. Desvolopèt de produccions localas mai importèt tanben de gròssei quantitats gràcias a seis exportacions de seda.
La preponderància dei minas espanhòlas durèt fins a l'invasion aràbia qu'entraïnèt una diversificacion de la produccion mondiala. Per exemple, en Euròpa, plusors minas importantas foguèron descubèrtas en Alemanha e en Euròpa Centrala entre 750 e 1200. De progrès tecnologics permetèron tanben durant aqueu periòde de melhorar lei tecnicas d'extraccion.
L'arribada deis Europèus en America e la descubèrta dei venas d'argent gigantas d'aqueu continent revolucionèt lo mond de la produccion d'argent. D'efèct, entre 1500 e 1800, lei minas de Bolívia (Potosí), de Peró e de Mexic (Zacatecas, Guanajuato e Taxco) assegurèron 85% de la produccion mondiala.
Au començament dau sègle XIX, lei jaciments sud-americans de l'epòca espanhòla acomencèron de declinar. Foguèron remplaçats per de descubèrtas realizadas ais Estats Units (« Silver Rush »), en Chile e en Austràlia. Puei, lei progrès miniers realizats dins lo corrent dau sègle XX permetèron d'esplechar de jaciments pauc concentrats onte l'argent es sovent lo produch segondari de l'extraccion d'un autre metau. Aquò permetèt de mantenir una produccion importanta en America dau Sud e favorizèt una renaissença dins d'ancianei regions argentifèras[2]. Ansin, a la fin dau sègle XX, Mexic, Peró, Bolívia, Polonha, Russia, Austràlia e China representavan la màger part de la produccion mondiala.
Pintura representant lei minas d'argent de Kutná Hora dins lo corrent deis annadas 1490.
Montanha de Cerro Ricco qu'assostava lei principalei minas d'argent de Potosí.
Representacion de la mina d'argent estatsunidenca de Comstock Lode durant la segonda mitat dau sègle XIX.
Martha Mine, mina modèrna d'aur e d'argent de Nòva Zelanda.
Quimia[modificar | modificar la font]
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
L'argent es un metau fòrça ductile e malleable que tèn una duretat febla e una densitat importanta. Es blanc mai sa superficia pòu s'ennegrir en preséncia de sulfurs[3]. Es un bòn materiau reflector de la lutz visibla que presenta una reflexivitat superiora a l'alumini per totei lei longors d'onda dau domeni visible superioras a 450 nm. A tanben de proprietats conductritz electricas e termicas excepcionalas que son lei pus importantas dau grop dei metaus.
Caracteristicas quimicas[modificar | modificar la font]
L'argent es un metau, inoxidable per l'oxigèn de l'èr e insoluble dins l'aiga, que forma principalament dei compausats monovalents. Es atacat per lei sulfurs, especialament lo sulfur d'idrogèn, çò qu'entraïna un ennegriment caracteristic de sa superficia. Pòu tanben èsser dissòut per l'acid nitric, l'acid sulfuric caud, l'aiga règia, l'acid cromic, divèrsei solucions de permanganats, l'acid persulfuric, l'acid selenic e lei solucions aquosas d'alogèns liures.
Sei compausats principaus son l'oxid Ag2O soluble dins l'amoniac, lo clorur AgCl e lo bromur AgBr qu'èran utilizats en fotografia gràcias a sei proprietats de descomposicion fotoluminosa, lo sulfur Ag2S e lo nitrat AgNO3 qu'es un oxidant utilizat en argentaria. De compausats de nombre d'oxidacion +II, +III e +IV existisson mai son rars. Se pòu citar lo difluorur d'argent AgF2 qu'es utilizat coma agent de fluoracion.
Isotòps[modificar | modificar la font]
L'argent tèn 38 isotòps coneguts de nombre de massa variant entre 93 e 130. Dos son estables, l'argent-107 e l'argent-109, e forman la màger part de l'argent naturau dins de proporcions 51,8/48,2%.
Ocurréncia[modificar | modificar la font]
L'argent es un element rar. Dins la natura, se troba sota forma nativa, sota forma d'aliatge ambé d'autrei metaus (aur, coire... etc.) e sota forma de compausats metallics sofrats ò clorats. Sei mineraus principaus son l'argentita, la galena argentifèra e la cloroargita. Lei jaciments principaus se troban (ò se trobavan) ais Estats Units d'America, en Mexic, en Peró, en Grècia, en Euròpa Centrala, en Russia e en Austràlia.
Metallurgia[modificar | modificar la font]
Metau preciós e industriau, l'argent a una metallurgia desvolopada e anciana. Lo metòde d'extraccion chausit varia en foncion dei metaus que li son associats dins lo minerau. Coma la produccion miniera es pas sufisenta per respòndre a la demanda, i a tanben de procès de reciclatge.
Procès de produccion[modificar | modificar la font]
Dins lei mineraus de plomb-zinc, l'argent a l'estat liquid se dissòut preferencialament (ambé l'aur e lo coire) dins lo zinc. Per aumentar aquela tendància, de zinc es apondut a la mescla. Aquò entraïna la formacion de l'aliatge Ag2Zn3 qu'es solid e que flòta a la superficia dau banh. Puei, lo zinc es eliminat per caufatge sota vuege e reciclat. Aqueu procès permet d'obtenir un aliatge d'aur et d'argent dich daurat qu'es separat per electrolisi. Lo catòde es fach d'acier inoxidable ò d'argent e l'electrolit de nitrat de coire ò d'argent en preséncia d'acid nitric. Lo daurat es plaçat a l'anòde. L'argent se depausa sus lo catòde e totei leis autreis autrei metaus demoran insolubles.
Dins lei mineraus de zinc, l'argent es isolat ambé lo plomb gràcias a una operacion de lixiviacion dins l'acid sulfuric. Aquò entraïna la formacion d'un residú insoluble d'argent e de plomb qu'es per la seguida tractat segon lo procès Parkes.
Dins lei mineraus de coire, leis operacions de purificacion dau coire per electrolisi entraïnan la formacion de fanjas anodicas. Après filtracion, aquelei fanjas permèton d'obtenir un daurat qu'es purificat segon lei darriereis etapas dau procès Parkes.
Enfin, dins lei mineraus d'aur, l'argent es extrach per cianuracion. Puei, l'aur es absorbit sus carbon actiu mentre que l'argent es isolat gràcias a l'addicion de podra de zinc. Aquò entraïna la formacion de particulas de zinc cubèrtas d'argent (e un pauc d'aur) que son tractadas amb una mescla d'acid cloridric e de peroxid d'idrogèn. L'aur e lo zinc rèstan en solucion mai l'argent precipita sota la forma de clorur d'argent.
Procès de reciclatge[modificar | modificar la font]
Divèrsei procès de reciclatge, sovent relativament complèx, existisson. S'interessan principalament ai produchs informatics qu'utilizan d'aliatges de metaus nobles per melhorar la conduccion e ai fotografias argenticas. D'efèct, un film e un papier emulsionat pòu tenir 2 a 15 gramas d'argent per quilograma e un fixator de 4 a 7 gramas per litre. Lei films e lei papiers son donc cremats ò netejats dins una solucion caud de soda e d'etanòl que permet de recuperar 95% de l'argent de la matèria premiera. Lei fixators son purificats per electrolisi, çò que permet de recuperar l'argent au catòde e de renovelar lo fixator.
Produccion e aplicacions[modificar | modificar la font]
Produccion[modificar | modificar la font]
L'argent es un metau preciós e relativament rar que sa produccion mondiala èra de 23 689 tonas (761,6 milions d'onças[4]) en 2011. De cinc parts quatre venián de la produccion miniera e lo rèsta dau reciclatge.
Lo metau pòu èsser extrach de minas d'argent mai, gràcias a son còst, es tanben sovent esplechat coma produch segondari dins de minas inicialament destinadas a l'extraccion d'un autre metau. Ansin, totjorn en 2011, solament 40% de la produccion miniera èra eissit de minas principalament dedicadas a la produccion argentifèra còntra 30% en provenéncia de minas de plomb-zinc, 20% de minas de coire, 7% de minas d'aur e 3% de minas de minerau d'alumini.
Lei jaciments principaus se situan en America e plusors país d'aqueu continent dominan la produccion : Mexic (1èr reng mondiau ambé 4 752 t), Peró (3 415 t, 2en), Chile (1 309 t, 5en), Bolívia (1 213 t, 8en), leis Estats Units d'America (1 119 t, 9en) e Argentina (703 t, 10en). En fòra dei regions americanas, quatre estats an una produccion importanta : China (3 231 t, 3en), Austràlia (1 713 t, 4en), Polonha (1 269 t, 6en) e Russia (1 213 t, 7en).
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Moneda[modificar | modificar la font]
L'argent es utilizat dempuei l'Antiquitat per la fabricacion de pèças siá sota sa forma nativa siá sota la forma d'un aliatge. Fins a la demenicion de la produccion dei grands jaciments americans au començament dau sègle XIX, mai d'un país utilizava d'estandards d'argent siá coma estandard unic (China... etc.) siá dins l'encastre d'un sistèma bimetallic ambé l'aur (l’Empèri Roman, Estats Units, França... etc.). Ansin, dins mai d'un lengatge (francés, espanhòu, occitan, sanscrit... etc.), lo mòt argent designa tant lo metau que lei sòus.
Dins lo corrent dau sègle XIX, lo bimetallisme foguèt pauc a pauc abandonat au profiech de l'adopcion d'estandard d'aur (monometallisme) que foguèron a son torn abandonats durant lo sègle XX. L'utilizacion d'argent per la fabricacion de pèças usualas demeniguèron lentament pendent aqueu periòde. Per exemple, lo Reiaume Unit abandonèt aquela practica après la Segonda Guèrra Mondiala. Pasmens, a l'ora d'ara, son usatge demòra frequent per la produccion de medalhas ò de pèças de colleccion.
Joielariá[modificar | modificar la font]
La joielariá es una activitat qu'utiliza tradicionalament de quantitats importantas d'argent. D'efèct, l'aspèct lusent d'aqueu metau, sa valor importanta e sa malleabilitat permèton de fabricar de joièus presats. Istoricament, lei fabres trabalhant l'argent trabalhavan tanben leis autrei metaus nobles car la fabricacion de joièus solids necessita d'utilizar d'aliatges d'aquelei metaus. A l'ora d'ara, leis aliatges pus frequents son l'argent sterling (92,5% d'argent e 7,5% de coire, l'argent Britannia (95,8% d'argent e 4,16% d'autrei metaus[5]) e l'argent sterling Argentinium (93,5% d'argent e 6,5% de coire e de germani). Per lei placatges d'argent, s'utiliza d'aliatges d'argent quasi pur (99% minimom). Enfin, l'argent intra sovent dins leis aliatges d'aur per li donar una color blanca.
Fotografia e electronica[modificar | modificar la font]
Lo sector de la fotografia foguèt durant lo sègle XX un consumator fòrça important d'argent car la fotografia argentica a besonh de nitrats e d'alogenuras d'argent 8 304,6 tonas en 1999). Pasmens, dempuei l'aparicion e la generalizacion de la fotografia numerica, aquel usatge a conegut un declin important car la fotografia argentica es d'ara endavant sovent limitada a d'usatges professionaus e a la radiografia. Ansin, se la fotografia demòra encara un mercat important per lei productors d'argent (2 500 tonas en 2013), la consumacion a demenit de 70% entre 1999 e 2013.
En electronica, l'argent es utilizat per sei proprietats conductritz superioras au coire dins d'aparelhs de qualitat auta. D'un biais anecdotic, durant la Segonda Guèrra Mondiala, una partida dei cablatges deis installacions dau Projècte Manhattan èra facha d'argent en causa de la manca de coire.
Aiga potabla[modificar | modificar la font]
L'argent es utilizat dins certanei procès de produccion d'aiga potabla car, en preséncia d'oxigèn, a de proprietats bactericidas e anti-algas. En particular, es fòrça eficaç per protegir lei filtres. En despiech dau còst de l'utilizacion d'argent, l'interès d'un tal sistèma es de pas necessitar de clòr qu'es un gas toxic. Lei sistèmas de purificacion d'aiga utilizant d'argent pòdon de còps se trobar dins d'endrechs sensibles coma d'espitaus ò d'escòlas.
Miraus[modificar | modificar la font]
L'argent pòu èsser utilizat dins la fabricacion de miraus gràcias a sei proprietats de reflexivitat de la lutz visibla. Pasmens, en causa dau còst dau metau, aquel usatge es sovent limitat a de produccions de qualitat superiora e a d'aplicacions tecnologicas avançadas (telescòpis... etc.). De mai, lo jaç d'argent dau mirau dèu èsser protegit còntra l'ennegriment.
Medecina[modificar | modificar la font]
L'argent pòu èsser utilizat en medecina per lei mètges e per lei dentistas. Per lei premiers, certanei saus d'argent an de proprietats antisepticas e presentan pas de toxicitat per l'organisme uman. Per lei segonds, es possible de far d'amalgamas d'argent destinats a la fabricacion de protèsis dentàrias.
Autreis usatges[modificar | modificar la font]
L'argent a mai d'una aplicacion menora. Dins certanei país, principalament en Orient Mejan, es utilizat coma colorant alimentari. Dins lo sector dau textil, pòu servir a protegir lei vèstits còntra la mosidura gràcias a sei proprietats fongicidas e bactericidas. En quimia, es utilizat coma catalisaire dins certanei reaccions quimicas. Enfin, en economia, es utilizat coma possibilitat d'investiment gràcias a sa valor auta.
Toxicologia[modificar | modificar la font]
L'argent es una substància toxica e polluenta per l'environament qu'es ben suportada per l'organisme uman. D'efèct, es un produch fòrça toxic per lei bolets, per mai d'un bactèri, per lei larvas de mollusc e per leis animaus de sang freg. Lo lindau de pollucion es relativament feble e fixat a 0,4 ng/l.
En revènge, en l'òme, l'argent es una substància gaire toxica que pòu èsser bioacumulada en quantitats importantas. En dessota d'un certan limit, aqueu metau sembla pas aver d'efècts negatius sus la santat. Pasmens, un excès tròp important pòu entraïnar una malautiá fòrça rara, dicha argirisme, que dona una coloracion blava ò grisa au pèu e que pòu causar de lesions cerebralas grèvas. Lo limit d'aparicion d'aquela malautiá es desconegut mai sembla situat a l'entorn de dòsis mensualas d'un a quatre gramas d'argent durant plusors mes.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Durant lo periòde roman, aperaquí 10 000 tonas èran en circulacion au sen de l'Empèri siá una quantitat cinc a dètz còps superiora a la quantitat en circulacion dins totei leis estats crestians e musulmans en 800.
- ↑ Uei, aperaquí 60% de la produccion d'argent vèn de minas de plomb, de zinc, de coire ò d'aur que l'esplechan coma produch segondari.
- ↑ Aqueu fenomèn es a l'origina de l'ennegriment de la vaissèla d'argent.
- ↑ L'onça es una unitat anciana que demora fòrça utilizada per lo comèrci d'argent.
- ↑ Generalament, lo rèsta es unicament compausat de coire.


text:
lave vaisselle encastrable but fixation lave comment lave vaisselle encastrable ikea whirlpool.
lave vaisselle encastrable bosch boulanger full siemens sn636x00ce miele chez,lave vaisselle encastrable pas cher suisse finest cm with miele g 6630 scu darty siemens,lave a vaisselle encastrable darty pas cher 45 cm miele, lave vaisselle encastrable darty brandt 45 cm bosch smv50d20eu,lave vaisselle encastrable siemens darty pas cher suisse unique whirlpool boulanger,fixation lave la vaisselle encastrable siemens darty whirlpool,lave vaisselle encastrable miele boulanger vaiselle integrable darty pas cher suisse but plaque,lave vaisselle encastrable whirlpool boulanger mini bosch darty,lave vaisselle encastrable 45 cm boulanger excellent linge krefel ikea,whirlpool lave vaisselle encastrable miele pas cher darty siemens boulanger.


text:
Quirguizstan
Quirguizstan (en quirguiz Kyrgyzstan KыprызcTaH; en rus Kyrgyzstan, KыprызcTaH) es un país d'Asia centrala qu'a pas cap de frontièra maritima. Anciana Republica de l'URSS, obtenguèt son independéncia a l'esfondrament d'aquesta en 1991. Lo país es fòrça montanhós e poblat a l'origina de populacions nomadas. La capitala e pus granda vila es Bishquec.
Lo gentilici es quirguiz -a (plural sensible quirguizes -as).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Deis originas a la conquista russa[modificar | modificar la font]
Lei Quirguizs son lo premier pòble turc que son existéncia foguèt mencionada dins un document escrich. Originaris de la Mongolia actuala, destruguèron l'Empèri Oigor en 840 e dominèron l'estèpa fins a 924. Vencuts per lei Khitans, una partida dei tribüs quirguizas migrèt vèrs lei Monts Tian dins de circonstàncias mau conegudas. Au sègle XVII, lei Quirguizs demorats en Mongolia lei jonhèron en causa de l'avançada russa en Asia Centrala.
Sota la pression militara dei Jungars, lei Quirguizs s'alièron ai Cazacs e acomencèron sa lònga conversion a l'islam — s'acabèt pas avans lo sègle XX. Pasmens, dins lo corrent deis annadas 1750, aquò empachèt pas lei Chinés d'establir sa senhoriá sus lo pòble quirguiz. Pasmens, dins lei fachs, demorèron independents fins au començament deis annadas 1830 e sa somission au Khanat de Kokand.
La dominacion dei khans ozbècs de Kokand durèt gaire car Russia èra a conquistar ò a sometre leis estats d'Asia Centrala. En 1876, lo Khanat de Kokand foguèt annexat per lei Rus e Quirguizstan foguèt ansin integrat a l'Empèri Rus. Pasmens, la dominacion russa foguèt pas aisament acceptada e plusors revòutas se debanèron. Aquò entraïnèt la fugida de miliers d'abitants en China ont existís totjorn una minoritat quirguiza lòng de la frontiera ambé Quirguizstan.
Lo Quirguizstan Sovietic[modificar | modificar la font]
Durant la Guèrra Civila Russa, lei Britanics assaièron sensa succès de tornar crear lo Khanat de Kokand. Pasmens, lo projècte mau capitèt e lei Bolchevics installèron son autoritat sus lo territòri quirguiz sensa dificultat vertadiera. Coma leis autreis estats d'Asia Centrala, Quirguizstan conoguèt plusors estatuts e traçats frontaliers dins lo corrent deis annadas 1920 e 1930. En 1924, foguèt creada una region autonòma quirguiza que venguèt una Republica Socialista Sovietica Autonòma en 1926 avans d'obtenir l'estatut de republica constituva de l'Union Sovietica en 1936. Relativament complèxa en causa de l'imbricacion dei diferents pòbles d'Asia Centrala, sa frontiera es sovent traçada au pè dei montanhas pobladas per lei Quirquizs.
Montanhós e pauc desvolopat, Quirguizstan venguèt una republica fòrça fidèla a l'Union Sovietica. A partir de 1928, lo poder assaièt de sedentarizar la populacion e introduguèt la collectivizacion de l'economia. Durant lo periòde Brejnev, la direccion de la RSS Quirguiza foguèt fisada a l'elèit locala. Aquò permetèt de desvolopar l'educacion, l'economia e la demografia. De mai, maugrat l'eliminacion dei « nacionalistas » per Estalin, la promoccion dau quirguiz, lenga oficiala de la RSS, per leis autoritats favorizèt lo mantenement de la cultura dau país.
Dins lo corrent deis annadas 1980, de tensions etnicas apareguèron ambé la minoritat ozbèca au sud dau país. En junh de 1990, de chaples entraïnèron la mòrt de 171 personas. En parallèl, lei Quirguizs votèron en favor dau mantenement de l'URSS (88,7%) en març de 1991. Pasmens, après la temptativa de còp d'estat de l'estiu de 1991, leis autoritats localas proclamèron son independéncia lo 31 d'aost.
Lo Quirguizstan independent[modificar | modificar la font]
Lo periòde Akaiev[modificar | modificar la font]
En octòbre de 1991, Askar Akaiev foguèt elegit a la presidéncia de la Republica. En mai de 1993, una constitucion novèla foguèt adoptada. Akaiev adoptèt una politica liberala per atraire d'investiments estrangiers (privatizacion dei companhiás dau país... etc.). Pasmens, deguèt faciar divèrsei problemas coma l'emigracion de la comunautat russa (basa importanta de l'elèit intellectuala dau país), la radicalizacion dei religiós (desvolopament de l'islamisme e arribada de glèisas protestantas aggressivas).
Per limitar la partença dei Rus, lo govèrn donèt un estatut de cooficialitat au rus. Gardèt tanben de relacions importantas ambé Russia. Pasmens, assaièt tanben de crear de relacions ambé China, ambé leis autrei republicas d'Asia Centrala e ambé la coalicion estatsunidenca en Afganistan.
En març de 2005, lo partit d'Askar Akaiev obtenguèt 92% dei sufragis exprimits ais eleccions legislativas. Aquò permetiá au president de modificar la constitucion per contuniar de se presentar a la presidéncia. Pasmens, l'oposicion denoncièt de fraudas importantas e organizèt de manifestacions. Lo 24 de març, reversèt Askar Akaiev que s'exilèt en Russia.
Lo periòde Bakiev[modificar | modificar la font]
Cap principau dei manifestacions còntra lo regime Akaiev, Kurmanbek Bakiev foguèt elegit president en julhet de 2005. Nomèt Felix Kulov, autra figura de l'oposicion, a la tèsta dau govèrn. Pasmens, la situacion evolucionèt gaire.Bakiev nomèt rapidament de parents ò d'amics a de pòstes importants e foguèt accusat a son torn de fraudas electoralas.
Tre 2006, Felix Kulov demissionèt per protestar còntra lo desvolopament de la criminalitat e de la corupcion. Lo president assaièt d'aprofichar l'antagonisme entre Russia e Estats Units per se mantenir au poder. Ansin, permetèt ai dos país de gardar e d'aumentar sei basas militaras dins lo país. Pasmens, foguèt finalament reversat lo 7 d'abriu de 2010 per de trèbols sociaus entraïnats per una aumentacion dau pretz de l'electricitat.
Quirguizstan dempuei 2010[modificar | modificar la font]
Après lo reversament de Kurmanbek Bakiev, Quirguizstan conoguèt un periòde d'instabilitat car lei revendicacions socialas e politicas dei movements d'oposicion dau nòrd (relativament industrializat e russificat) e lo sud (rurau, conservador e en partida islamizat) èran diferentas. De mai, aquelei tensions entraïnèron una resurgéncia dei questions regardant lei doas minoritats nacionalas principalas dau país (russa au nòrd e ozbèca au sud). Ansin, en mai e junh de 2010, en despiech de l'instauracion de l'estat d'urgéncia dins plusors regions meridionalas, de pogròms antiozbècs entraïnèron la mòrt de miliers de personas e la fugida de 400 000 abitants en Ozbequistan.
Pasmens, maugrat lei trèbols etnics grèus tocant lo país, de negociacions entre partits d'oposicion permetèron l'establiment d'un regime parlamentari lo 27 de junh. Lei poders dau president foguèron reduchs e la chausida dau Premier Ministre foguèt fisada a un parlament monocamerau. En octòbre, d'eleccions legislativas permetèron d'elegir lei deputats. Après quauquei dificultats, Almazbek Atambaiev (partit sociau-democrata, PSDK) foguèt nomat coma cap d'un govèrn de coalicion en decembre. En 2011, la populacion l'elegiguèt a la presidéncia mai l'oposicion l'accusèt de fraudas. Au Parlament, lo PSDK capitèt de gardar lo poder gràcias a seis aliats. En 2012, d'importanteis acòrds de cooperacion ambé Russia foguèron signats permetent lo mantenement dei fòrças militaras russas presentas en Quirguizstan en cambi de l'annulacion dau deute quirguiz.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
03 janvier 2014
Vòtas 2014
En aquera epòca esparvolada e desumanisada au perhons, quan lo monde e s'estiman mei anar mei arrecaptar los "amics" d'encontre sus las parets Facebook com los gojatons d'un còp èra pegavan e comparavan los jogaires de fot suu liberet Panini, purmèr que d'acarar-se aus semblants ; deu temps qui capdavantèrs apatridas e aparan a las horas capbaishadas, tanlèu l'escòla, la preson daurada deu gran miratge numeric dab l'enlusida deus ostaus e deus cabinets pleats, tà díser harts de quincalhas ;... [Lire la suite]


text:
Twenty Sixteen revisita en la modernizant una mesa en pagina WordPress totjorn autant populara : l’entèsta orizontal amb una barra laterala facultativa que fonciona tan plan pels blogs coma pels sites. Dispausa d'opcions de colors amb de supèrbes jòcs de colors per defaut, una composicion en grasilha fluida e armoniosa qu'utiliza l'apròche "mobile-first", e un suènh aportat fins als mendres detalhs. Twenty Sixteen vos donarà un site WordPress magnific dins totas las situacions.
Cap de tèma pas trobat. Ensajatz una autra recèrca.


text:
22/05/2013
L'invité-lo convidat-de "Meitat chen, Meitat pòrc" dau 26 de mai
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que lo convidat de l'emission de questa setmana sera:
Patrick Ratinaud dau Parc Naturel Régional Périgord Limousin
per parlar de l'actualitat dau PNR...Tot quò-qui sur :
Meitat chen , Meitat pòrc , chasque diumenc a 11 oras 30 sur França Blu Perigòrd!
Veiqui lo ligam vers França Blu Perigòrd
e lo ligam vers : lo PNR Perigòrd-Lemosin
19:49 Publié dans Actualitats, actualité, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.