text:
Abbevillian
Abbeville qu’ei teh nom balhat a ua vila de Picardia on s’an trapat diuersi otís preïstorics qu’aueren eth nom d’abbevillian enquia se’n traparen més en Olduvai (Africa).
Atau que se pode díder qu’er abbevillian ei un nom ancian tà designar ua tradicion d’otís qu’aué se ditz Oldowaian. Aguests sigueren trapats pendent eth bastiment d’ua dralha proche der arriu Some, prep d’Abbeville. Sigueren trapats per Boucher de Perthes, un oficial de doanes francès. Aguest publiguéc es sòns trobalhes en 1836.
Dempús, Louis Gabriel de Mortillet (1821-1898), professor d’antropologia preïstorica ena Escola d’Antroplogia de Paris, publiguéc en 1882 “ Era Preïstoria anciana der òme”. En aguest libe siguec eth prumèr tà catacterizar sons periodes peth sòn nom deloch. Plan d’aguests son encara utilizats aué. Es dus prumèrs Chellean e Acheulean.
Eth Chellean includís otís discurberts ena vila de Chelles, ua banlega de Paris. Son semblants a aqueri trapats en Abbeville. Diuersi antropològs escambiaren dempús eth terme Abbevillian per Chellean que ja no s’utiliza.
Somari
Istória[modificar | modificar la font]
Eth label Abbevillian siguec valid enquia era familha Leakey discurbec otís parièrs ena gorja d’Olduvai e situaren aciu er origen der òme. Er Olduwaian lèu sosplantéc eth terme Abbevillian tà descríuer otís paleolitics africans e asians. Era paraula Abbevillian ei encara utilizada tà parlar d’otís sonque europeus. Aguest label, totun, perd popularitat coma terme scientific.
Mortillet situéc aguestes tradicions coma ua sequencia cronologica. Pendent er abbevillian, es ominids paleolitics utilizaven nuclis més pendent er acheulian volves. Es otís olduwaians totun, mos diden qu’en eth Paleolitic lèu era distincion enter es nuclis e volves non erá pas tan horta. Atau i a ua tendencia tà véder abbevillian coma ua fase der acheulian.
Tipes e origen[modificar | modificar la font]
Eth loch e es otís abbevillians ei format per ua terrassa de més de 150 pès en en arriu Riuer. Es otís trapats son achadors bifaces talhades e hetes pendent er estadi elsterian deth Pleistocen, que caperaua Europa central tre 478.000 e 424.000 annades.
Er abbevillian ei ua fase der Olduwaian qu’arribéc sonque en Europa pendent er lèu Paleolitic (2,5 milions d’annades –250.000 ). Es qu’utilizen era paraula acheulian parlen deth acheulian miei (hé 600.000-500.000 annades ). Geologicament. Açò arribéc pendent eth Miei Pleistocen, més joen que 700.000 annades (1). Dessepara eth periode interglacial enter eth Günz e eth Mindel més trobalhes més recents deth paleolitic d'’East Anglia mos parlen de donades deth Günz, proche as 700.000 annades.
Era gent dera cultura abbevilliana se cre qu’evolucioneren hóra d’Europa, més i dintraren des der èst.
Eren precedits pes Homo erectus der Olduwaian lèu e sigueren suplantats pes acheulians classics.
D’aguest, eth clactonian e eth tayacian en son considerades fases. Er acheulian contunhéc enquiath eth Levalloisian e eth Mousterian, associat dab er èome de Neandertal.
Es bastidors d’otís abbevillians[modificar | modificar la font]
Es òmes que héren es otís abbevillians sigueren es prumèrs abitants ominids d’Europa. Eren es ancessors immediats der òme de Neandertal e eth sòn classament, encara discutit, se blaha soent a Homo sapiens neanderthalensis. Açò vòl díder que Neandertal ei ua sosespécie der òme modern. Més pendent plan de temps qu’es nostes sosespécies an estat aramides en sonque Homo sapiens sapiens.
Atau, encara i a ua batesta semantica sus to açò. Parlem de tres opinions:
º Es prumèrs òmes europeus son Homo erectus, açò vòl dídder que son pas òmes moderns. Totun, encara diden més (2):
“Eth tipe identificat coma Homo erectus a de caracteristiques que suggereishen qu’ei més ben un eslabon enter Homo erectus e Neandertal”.
º Es prumèrs òmes europeus son ua amassada d’espécies intermiejes enter Homo erectus e Neandertal coma Homo heidelbergensis e Homo antecessor.
º Es prumèrs òmes europeus son vareitats d’òme modern, d’Homo sapiens (3):
“En Europa s’an trapat pas fossils d¡ominids (4) classats, de segur, coma Homo erectus tipics. Toti es crani sancers an estat classsats pes scientifics coma formes ancianes d’Homo sapiens”.
Lèu ominids en Europa[modificar | modificar la font]
Er abbevillian siguec, donques, er acheulian e er clactonian europeus hé 500.000 annades. Tà evitar discutir encara més sus es otís e sòns noms (5), paralarem de no-achador de man o achador de man. Es achadors qu’eren de man eren ja utilizats en –500.000. Es que no eren pas de manse trapen soent eth cant des axchadors de man e, de segur, que i a diferéncies enter uns e autes més s’a pogut pas trapar encara aguestes. Es ominids son es madeishi.
Referencies[modificar | modificar la font]
1.- a b "Abbevillian". Encyclopedia Britannica. I: A-Ak - Bayes (15th ed.). Chicago, IL: Encyclopedia Britannica, Inc. 2010. p. 11. ISBN 978-1-59339-837-8.
2.- George W. Rohrer, The First Settlers in France, Old World Archaeologist – Winter 1983
3.- Kathy D. Schick and Nicholas Toth, Making Silent Stones Speak, Simon & Schuster, 1993, ISBN 0-671-69371-9, Page 269.
4.- Wikipedia has altered Hominid to Hominin in accordance with the latest genetic classifications.
5.-op. cit.


c: text/html

text:
Les (Val d'Aran)
Les (en catalan, Lés) ei ua vila e municipi dera Val d'Aran, en eth terçon de Quate Lòcs, ath marge deth riu Garona. Ei era sola localitat dera Val damb eth títou de Baronia.
Les ei conegut per era sua tradicion deth Haro, un tronc d'avet que, plantat sus era plaça deth vilatge, ei cremat era nueit de Sant Joan. Cinc dies mei tard, per Sant Pèir, se hè era quilhada, que ei era plantada deth haro qui's cremarà l'an d'après.
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Era poblacion ei de 968 abitants (2014)[1].
Politica[modificar | modificar la font]
Eleccions de 2015:
Eleccions de 2011:
Eraudica[modificar | modificar la font]
Blasonament: D’azur, ua tor d’aur, maçonada e dubèrta, damb dus leons quilhadi, d’argent, un en cada costat, afrontadi, susmontada damb corona de baron. En punta, era clau d’Aran, alterada, en faisha. Timbrat damb corona dubèrta deth sègle xiv des reis d’Aragon.[2]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Maria Pilar Busquets (1937), escrivana e Sindica dera Val d'Aran (1991-1993).
- Jèp de Montoya (1959), escrivan e president der Institut d'Estudis Aranesi.
- Francés Boya Alòs (1960), escrivan e Sindic dera Val d'Aran (2007-2011).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ INE
- ↑ Angel Claveria Aner, "Es escuts deth Terçon de Quate Lòcs", Miscellanèa en aumenatge a Melquíades Calzado de Castro “Damb eth còr Aranés”. Vielha: Institut d’Estudis Aranesi, 2010

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bressieux
Bressieux en arpitan ( Bressieux en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una preséncia umana a testificat sul luòc dempuèi lo Neolític. Après lo An mil, Bressieux èra lo banc d'una de las quatre baronnies del Dauphiné, i aguèt de contunh erigit en marquisat pel rei Louis XIII l'an 1612.
Une présence humaine est attestée sur le site depuis le Néolithique. Après l'An mil, Bressieux était le siège d'une des quatre baronnies du Dauphiné, puis fut érigé en marquisat par le roi Louis XIII en 1612.


text:
Norodom Sihamoni
Norodom Sihamoni (Phnom Penh, Cambòtja, 14 de mai de 1953- ) es l'actual Rei de Cambòtja dempuèi l'abdicacion de son paire Norodom Sihanuk lo 29 d'octobre de 2004.
Passèt una part de sa joinessa a Praga. En 1975-77 visquèt en Corèa del Nòrd e, en tornar en Cambòtja, los khmers roges lo metèron, amb tota sa familha, jos arrèst domiciliari fins a 1979, quora lo regim caiguèt.
En 1981 s'instalèt en França, ont demorèt fins als ans nonanta (foguèt professor de dansa). En 1993 foguèt nomenat ambaissador de l'UNESCO, fins en 2004 quand foguèt nomenat rei.
Aprés l’abdicacion de son paire en octobre de 2004, un comitat dins lo qual s’inclusián lo primièr ministre Hun Sen e son fraire Norodom Ranariddh (portavotz del govèrn) lo designèt successor a la corona.


text:
Template:Category redirect/oc
NÒTA : Utilizetz pas dirèctament aqueste modèl. S’agís unicament d’una traduccion. Mercés d’utilizar {{Category redirect}}.
Utilizacion :
- {{category redirect|Nom de la categoria corrècta (sens lo prefix "Category:")}}
Atencion : Lo present modèl (Category redirect/oc) correspond a la documentacion en occitan ; utilizatz solament Category redirect.
Totas las paginas marcadas per aqueste modèl son plaçadas automaticament dins la categoria Category:Category redirects. Las categorias redirigidas que contenon de fichièrs son listadas dins Category:Non-empty category redirects. Las redireccions cap a la meteissa pagina o cap a de paginas inexistentas son listadas dins Category:Broken category redirects.
Vejatz Commons:Rename a category per mai de detalhs.


text:
Gòrjas de Galamus
Las gòrjas de Galamus son un passatge estrech en Corbièras (Lengadòc) entre los departaments franceses d'Aude (Miègjorn-Pirenèus) e dels Pirenèus Orientals (Lengadòc-Rosselhon).
Somari
Contèxt geologic[modificar | modificar la font]
Aglin o « lo riu de las aglas » que raja al fons de las gòrjas de Galamus es un pichon riu venent del Puèg de Bugarag que cavèt aquela entalha prigonda de mai de dètz mètres dins la ròca. Aquel riu cavèt tanben mai al sud las Gòrjas de la Fou dins una autre barrièra calcària.
Aglin es alimentat per fòrça fonts e resurgéncias que de còps que i a son caudas (27 °C) e que se trapan tot al long de las gòrjas. Una font abondosa (150 l/s) assegura la consomacion d'aiga de Sant Pau de Fenolhet.
Las gòrjas son geologicament constituidas de calcaris e de dolomias datadas del Jurassic Inferior al Cretacèu Inferior (entre -205 e -108 milions d'annadas). Aquelas ròcas modelèron un relèu aspre e tormentat.
Posicion geografica[modificar | modificar la font]
Situadas a la frontièra dels departaments d'Aude (Miègjorn-Pirenèus) e dels Pirenèus Orientals (Lengadòc-Rosselhon), las gòrjas de Galamus son localizadas sus las comunas de Cubières sus Cinoble (Aude) e Sant Pau de Fenolhet (Pirenèus Orientals). Las gòrjas son orientadas dins un ais nòrd-sud sus una distància de 2 km.
Las gòrjas se trapan a 38 km al nòrd-oèst/oèst de Perpinhan e a 7,5 km a l'oèst del Castèl de Pèirapertusa.
Luòcs remarcables[modificar | modificar la font]
Vista sul Canigó[modificar | modificar la font]
Dempuèi la sortida de las Gòrjas al Sud cap als Pirenèus Orientals se pòt veire un panorama sus Canigó.
L'ermitatge de Sant Antonin[modificar | modificar la font]
Aquel ermitatge existís dempuèi lo sègle VII. D'en primièr foguèt pas qu'una balma ont i aviá los bacins, uèi una capèla es acolada a la paret de las Gòrjas. Fòrça gengivièrs de Fenicia de mai de cinc cents ans s'i arrapan als ròcs susplombant los escalièrs davalant dins lo pati interior. La capèla foguèt bastida a la seguida del «miracle» de 1782 que fòrça abitants de Sant Pau de Fenolhet i foguèron salvats d'una epidèmia mercé a la proteccion de Sant Antonin. Dempuèi aqueste jorn, al mitan dels ròcs ven una platana gaireben sens aiga.
Los luòcs foguèron arrengats al sègle XV pels Franciscans.
Es uèi un luòc de pelegrinatge tradicional los diluns de Pascas pels occitans e los diluns de Pentacosta pel sud d'Occitània e per Catalonha.
Lo site de l'ermitatge serviguèt de decòr de cinèma pels filmes seguents :
- Chine ma douleur de Dai Sijie (prèmi Jean Vigo) en 1989,
- La Neuvième porte de Roman Polanski en 1998.
La rota susplombant las Gòrjas[modificar | modificar la font]
La rota departementala D10 fòrça estrecha travèrsa las Gòrjas de Galamus de part en part (D7 sus la comuna de Sant Pau de Fenolhet).
Lo quatrin seguent foguèt gravat aital a la dintrada del tunèl 1892 (grafia originala):
- « Dins aquel roc pelat que trauco la sabino
- Oun l'aglo dins soun bol gausabo soul beni
- Penjat per un courdel ambe la barromino
- L'home coumo l'ausel a troubat un cami »
Per passar las Gòrjas[modificar | modificar la font]
En veitura[modificar | modificar la font]
Òm pòt passar tota l'annada e es fòrça frequentat l'estiu. L'estrechor de la rota provòca fòrça problèmas de circulacion. Pr'amor, en julhet e agost, es reglamentat e i a una circulacion en alternància sus 1,5 km.
En "canhoning"[modificar | modificar la font]
La davalada d'Aglin en canhoning es possibla mas reglamentada.
A pè[modificar | modificar la font]
Çò melhor es de percórrer las Gòrjas de Galamus a pè per aprofeitar de las vistas esplendidas.


text:
Marchais-en-Brie
Marchais-en-Brie es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Caminava-en-Brie #èsser una baronnie en levant de la distincion de Montmirail.
Luòc de la batalha de Montmirail-Caminava atenguda per Napoleon Ier lo Data|11|de
.
Marchais-en-Brie fut une baronnie relevant de la seigneurie de Montmirail.
Site de la bataille de Montmirail-Marchais remportée par Napoléon Ier le Mois invalide (février)M.


text:
Vindrac e Alairac
Vindrac e Alairac[1][2] ( Vindrac-Alayrac en francés) es una comuna francesa lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Per Vindrac, lo diccionari Dauzat e Rostaing prepausa lo nom d'òme gallés *Vindaros, de Vindos, e sufixe -acum. Se tractariá donc de la propietat d'un òme d'aquel nom.
Per Alairac, l'etimologia es la meteissa que la d'Alleyras, Alairac (Auvèrnhe), totis dos en lo Naut Léger, Alairac (Carcassés), Aleyrac, e un vilatjòt de la comuna de Sautairargues, citat en 804 jol nom de villa Alairanicos. L'etimologia es lo nom d'òme latin Alarius o Hilarius ambe'l sufixe -acum[3].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984.


text:
Marcorinhan
Marcorinhan (Marcorignan en francés) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Commune de l'Airal Urban de Narbona sus l'Orbiu
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Glèisa de Sant Genèst, sègle XII
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Eugène-Louis Lequesne, escultor 1815-1887


text:
-369
Aquesta pagina concernís l'an -369 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha de Leuctra (→ -371) e la revirada de sa campanha destinada a empachar la formacion de la Liga Arcadiana (→ -370), Esparta deguèt a son torn faciar l'invasion de son territòri — per lo premier còp dempuei cinc sègles — per una armada tebana e arcadiana dirigida per lo generau Epaminondas. Numericament inferiors, leis Espartencs demorèron dins sa vila que lei Tebans ataquèron pas. En plaça, pilhèron la region e liberèron Messenia, çò qu'èra un desastre economic per Esparta que perdiguèt un tèrç de son territòri e la mitat de seis Ilotes.
Afeblida per sa desfacha, Lacedemònia se raprochèt deis adversaris e dei rivaus dei Tebans. En particular, concluguèron una aliança ambé sa rivala istorica, Atenas, que s'inquietava de la poissança novèla de la Liga de Beocia e dei restabliments dei liames entre Tebans e Aquemenidas. Aquò permetèt ais Espartencs de perseguir lo combat.


text:
1189
Aquesta pagina concernís l'an 1189 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra entre França, aliada ai vassaus en revòuta d'Enric II, e Anglatèrra. Après la revirada d'una novèla temptativa de negociacions organizada per lo legat Joan d'Agnani, Felip II menèt una campanha victoriosa en Maine que foguèt conquistat dins lo corrent de junh. Puei, lo 2 de julhet, Tors se revoutèt e laissèt intrar l'armada francesa. Fatigat, Enric II èra lèst a acceptar lei condicions de patz francesa après aquelei desfachas mai moriguèt lo 6 d'aost.
Aquela mòrt marcava la victòria de Felip II còntra Enric II. Pasmens, lo conflicte èra totjorn pas reglat e la maufisança s'installèt rapidament entre Felip II e son ancian aliat e novèu rèi, Ricard Ièr d'Anglatèrra. Aquò foguèt agravat per l'obligacion de rendre sei fèus a Ricard, çò que privèt lo rèi de França de sei gasanhs territòriaus. Pasmens, a tèrme cort, lei relacions entre lei dos sobeirans demorèron bònas e s'organizèt la Tresena Crosada (→ 1190).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Anglatèrra[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra civila entre lo rèi Enric II (1154-1189) e son fiu Ricard. D'efècte, lo rèi moriguèt lo 6 de julhet e foguèt donc remplaçat per son fiu rebèl que venguèt Ricard Ièr. Lo sobeiran novèu decidèt de participar a la Tresena Crosada e ordonèt de preparar l'expedicion.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Jerusalèm[modificar | modificar la font]
Dins l'enclava de Tir, darriera zòna dau Reiaume de Jerusalèm encara sota contraròtle crosat, Conrad de Montferrat contunièt d'organizar la resisténcia ai fòrças aiobidas. En abriu, refusèt per lo segond còp de fisar lo comandament de la vila au rèi Gui de Lusinhan. Ansin, en aost, rompèt son jurament de pas combatre Saladin e organizèt una armada per atacar la vila d'Acre. L'arribada dei fòrças de la Tresena Crosada li permetèt d'organizar un sètge vertadier de la ciutat. Pasmens, la garnison resistiguèt e lo sètge contuniava totjorn a la fin de l'annada.
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Desirós d'aver son fiu ainat pròche de la Cort d'Antioquiá, Boemond III d'Antioquiá nomèt son segond fiu Boemond IV d'Antioquiá coma còmte de Trípol en plaça de Raimon IV de Trípol.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Enric II, rèi d'Anglatèrra.


text:
Camba
La camba es una partida del membre inferior de l'uman s'articulant entre:
Sa fonccion es subretot locomotritz. Dins lo lengatge corent, « camba » designa lo membre inferior dins sa totalitat.
Anatomia[modificar | modificar la font]
Ososa (e mai)[modificar | modificar la font]
La Tibia e lo peronè (o fibula) son los òsses de la camba. Las artèrias tibialas anteriora e posteriora, eissidas de la division de l'artèroa poplitèa. L'artèria tibiala posteriora dona l'artèria fibulària. La vena granda safèna e vena pichona safèna. Los nèrvis fibulari e tibial son eissits de la division del nèrvi isquiatic.
Musculara[modificar | modificar la font]
Los muscles son repartits en tres lòtjas:
- Lòtja anteriora:
- Muscle tibial anterior que permet la flexion dorsala del pè.
- Muscle long extensor de l'hallux (de l'artelh gròs).
- Muscle long extensor dels artelhs.
- Lòtja laterala:
- Lòtja posteriora:
- Muscle tricèps sural, compausat dels muscles solear e gastrocnemian; permet la flexion plantària del pè.
- Muscle poplitè.
- Muscle tibial posterior.
- Muscle long plegadís dels artelhs.
- Muscle long plegadís de l'artelh gròs.


text:
Crosville-sur-Scie
Crosville-sur-Scie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) {{{Títol}}}. Consultat lo 30 de julhet de 2010.
- ↑ (fr) Tout sur la commune, www.annuaire-mairie.fr. Consultat lo 30 juillet 2010.


text:
Gironda (departament)
Gironda (33) es un departament de França que sa màger part es en Occitania, en Gasconha. Hèi partida de la region administrativa d'Aquitània e de la region istorica de Gasconha (e de Guiana, a l'encòp).
Creat lo 4 de març de 1790, portèt de 1793 a 1795 lo nom de Bec d'Ambés.
Somari
Zonacion[modificar | modificar la font]
La Gironda se devesís en quate grandas zònas :
- La Gironda bordalesa, ont la viticultura es majoritària. Compren lo Medoc ribeiron, l'Entre Duas Mars occidentau, lo Libornés viticòla, lo Blaiés viticòla, las Gravas.
- La Gironda landesa, cubèrta per lo pinhadar. Compren lo Medoc landescòt, lo Bacin d'Arcaishon, las Lanas bordalesas, la Hauta Lana girondina e lo País de Cernés.
- Lo Vasadés, damb un paisatge dominat per los prats (eslevatge), damb camps de blat d'Espanha e bòscs. Compren lo Vasadés a pròpiament parlar (entre Ciron e Garona), e i pòden ajotar l'Entre Duas Mars orientau.
- Lo País gabai, damb lanas e grands bòis. S'agís dau Vitrasés, dau nòrd dau Libornés.
Aglomeracion bordalesa[modificar | modificar la font]
Lo caplòc n'es Bordèu. L'aglomeracion bordalesa compta autorn de 700 000 abitants, dont mèi de 200 000 dens la comuna de Bordèu. Compren Bordèu, Merinhac (2da vila de Gironda per la populacion), Pessac (3ma), Talença (4ma), Vilanava d'Ornon, Bègla, Gradinhan, lo Halhan, lo Boscat, Aisinas, Brujas, Larmont, Cenon, Hloirac...
Sosprefecturas[modificar | modificar la font]
Las sosprefecturas son:
- Arcaishon (cantons d'Arcaishon, la Tèsta, Belin-Beliet e Audenja),
- Blaia (cantons de Blaia, Borg, St Andrés de Cubzac, St Cièrs de Gironda, St Savin),
- Bordèu (cantons de Bordèu, Merinhac, lo Boscat, Pessac, Talença, Gradinhan, Vilanava d'Ornon, Bègla, la Brèda, Blancafòrt, Larmont, Cenon, Hloirac, lo Carbon Blanc e Creon),
- l'Esparra (cantons de l'Esparra, Semevian (Sent Vevian), Paulhac, Castèthnau, St Laurent de Medòc),
- Lengon (cantons de Lengon, Podensac, St Sefrian, Vasats, Vilandraut, Granhòus, Capsius, la Rèula, St Macari, Cadilhac, Sauvatèrra, Targon, Montsegur e Pelagrua),
- Liborna (cantons de Liborna, Castilhon, Fronsac, Lussac, Guistras, Cotràs, Pujòls, Sta Fe la Granda e Brana).
Ribèiras e rius[modificar | modificar la font]
La Gironda es bordada a l'oèst per l'ocean Atlantic.
Las ribèiras principalas dau departament son la Garona (afluents principaus : Dròt, Siron) e la Dordonha (afluent principau : Eila), que se rejunhen per formar l'estuari de la Gironda. Ad aquò fau ajotar l'Èira que desboca dens lo Bacin d'Arcaishon.
Lengas[modificar | modificar la font]
Òc[modificar | modificar la font]
- Gascon maritime
- Nòrd-Medoquin
- Gascon semi-negue deu Paulhaqués
- Sud-Medoquin (dont gascon deu Nòrd-Bassin, de la banlèga oèst de Bordèu, de las Lanas de Bordèu)
- Parlar deu País de Bug
- Parlar negue
- Bordalés urban e orientau (Creonés)
- Cubzagués
- Gascon orientau
- Vasadés
- Parlars ribeirins o garonés (entre Cadilhac e Marmanda)
- Parlar de Benauja e deu nòrd de l'Entre Duas Mars
- Parlars marginaus de l'Entre Duas Mars (Pelagrua)
- Libornés
- Lengadocian
- Lemosin
Oïl[modificar | modificar la font]
- Granda Gavacheria (Blaiés)
- Petita Gavacheria de l'Enter Duas Mars


text:
141
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 141 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Recepcion dins la capitala d'una ambaissada menada per lo rèi Pharasmananes III d'Ibèria eu-meme. Per melhorar lei relacions ambé lo reiaume caucasian, l'emperaire Antonin lo Piós li permetèt de cumplir divèrsei sacrificis dins lei temples romans e li donèt quauquei territòris. Son objectiu èra d'obtenir lo sostèn d'Ibèria per arrestar leis incursions deis Alans[1]. Pasmens, aquò foguèt pas un succès totau car Roma deguèt mai d'un còp intervenir dirèctament dins lo corrent dau rèine d'Antonin per redurre la menaça dei nomadas locaus.


text:
Cossí pòdi obtenir lo perdon de Dieu?
Question: Cossí pòdi obtenir lo perdon de Dieu?
Responsa: Faches 13:38 declara “Sapiatz, doncas, fraires mieus, que gràcias a el ara nos es anonciat lo perdon de nòstres pecats”.
Qué es lo perdon e perqué n’ai mestièr?
Lo mot “perdonar” significa començar a zèro, perdonar, anullar lo deute. Quand sèm injustes amb qualqu’un, cercam son perdon per far que la relacion se pòsca restablir. Lo perdon es pas segur car la persona deu meritar d’èsser perdonada. Totes meritam d’èsser perdonats. Lo perdon es un acte d’amor, de misericòrdia, e de gràcia. Lo perdon es la decision de retenir pas res contra una autra persona, en despièch de çò que t'an fach.
La Bíblia nos ditz que totes avèm besonh del perdon de Dieu. Totes avèm pecat. Coelèt 7:20 proclama “En realitat, i a pas sus tèrra cap d’òme tant just que o faga tot coma cal e que cometa pas cap de fauta”. 1 Joan 1:8 ditz “Se nos declaram sens pecat, nos enganam e la vertat es pas dins nosautres”. Tot pecat es, fin finala, un acte de rebellion contra Dieu (Psalm 51:4). Coma resulta, nos es necite desesperadament lo perdon de Dieu. Se nos son pas perdonats nòstres pecats, passarem l'eternitat en patir de las consequéncias de nòstres pecats (Matieu 25:46; Joan 3:36).
Lo perdon – Cossí lo pòdi obtenir?
Per astre, Dieu es aimant e misericordiós – dispausat a nos perdonar per nòstres pecats! 2 Pèire 3:9 nos ditz “...El es pacient amb tu, e vòl pas que degun morisca, mas que totes se ne pentiscan”. Dieu nos vòl perdonar, per aquesta rason nos autregèt lo perdon.
La sola pena justa per nòstres pecats es la mòrt. La primièra mitat de Romans 6:23 declara “Lo pagament del pecat es la mòrt...” La mòrt etèrna es çò que avèm ganhat per encausa de nòstres pecats. Dieu, dins Son plan perfièch, venguèt un èsser uman – Jèsus Crist (Joan 1:1,14). Jèsus moriguèt sus la crotz, en recebre la pena que meritàvem nosautres – la mòrt. 2 Corintians 5:21 nos ensenha “Dieu, per nosautres, li carguèt lo pecat, que gràcias a el poguèssem experimentar la siá justícia salvadoira". Jèsus moriguèt sus la crotz, en recebre lo castig que meritàvem! Coma Dieu, la mòrt de Jèsus portèt lo perdon pels pecats de tot lo mond. 1 Joan 2:2 proclama “El es la victima que expia nòstres pecats, e pas sonque los nòstres, mas tanben los del mond entièr". Jèsus s'auborèt de la mòrt, en proclamar la Siá victòria sul pecat e sus la mòrt (1 Corintians 15:1-28). Vos cal elogiar Dieu, a travèrs la mòrt e la resurreccion de Jèsus Crist, la segonda mitat de Romans 6:23 es vertat "...mas lo don de Dieu es la vida etèrna a travèrs Jèsus Crist, nòstre Sénher".
Volètz que vòstres pecats sián perdonats? Portatz un sentiment persistent de colpa que capitatz pas de fòrabandir? Lo perdon de vòstres pecats es possible se portatz vòstra fe sus Jèsus Crist coma vòstre Salvaire. Efèsis 1:7 ditz "en el, per la sang siá, avèm obtengut la redempcion, lo perdon de nòstres pecats. La riquesa de la gràcia de Dieu". Jèsus paguèt nòstre deute per nosautres, pr’amor que poguèssem èsser perdonats. Vos cal sonque demandar a Dieu que vos perdone a travèrs Jèsus, en tot creire que Jèsus moriguèt per pagar nòstre perdon - e El te perdonarà! Joan 3:16-17 conten aqueste messatge meravilhós “Dieu a aimat tant lo mond qu”a donat son Filh unic per tal que se pèrda pas cap d’aqueles que creson en el, mas qu’obtengan al contrari vida etèrna. Dieu a pas mandat son Filh al mond perque lo mond foguèsse condamnat, mas puslèu per lo salvar gràcias a el".
Lo perdon – es aital tant aisit?
Que òc, es plan aisit! Non podètz pas ganhar lo perdon a travèrs Dieu. Non podètz pas pagar per vòstre perdon a travèrs Dieu. Sonque lo podètz recebre, per la fe, a travèrs la gràcia e la misericòrdia de Dieu. Se volètz acceptar Jèsus Crist coma vòstre Salvaire e recebre lo perdon de Dieu, avètz aquí la preguièra que vos cal pregar. Dire aquesta preguièra o tota autra vos salvarà pas. Podètz sonque obtenir lo perdon de vòstres pecats en far fisança a Jèsus Crist. Aquesta preguièra es pas qu’un biais d’exprimir a Dieu vòstra fe en El e de li mostrar reconeissença per obtenir vòstre perdon. "Dieu, sabi qu’ai pecat contra Vos e que meriti d’èsser castigat. Mas Jèsus a recebut lo puniment que meriti, e doncas a travèrs la fe en El pòdi èsser perdonat. Me liberi de mon pecat e laissi ma confiança en Vos per mon salut. Mercés per Vòstra meravilhosa gràcia e perdon – lo don de la vida etèrna! Amén!"
Avètz pres una decision pel Crist per encausa de çò qu’avètz legit aquí? S’es estat aital, per plaser, clicatz sul boton "Uèi ai acceptat lo Crist" enjós.
Tornar a la pagina de debuta de l’occitan
Cossí pòdi obtenir lo perdon de Dieu?


text:
-188
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -188 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Reconquista d'Esparta per la Liga Aquèa. Lei fortificacions de la vila foguèron destruchas per lei venceires. Lei lèis espartencas foguèron tanben abolidas e remplaçadas per lei lèis aquèas. Après aquela desfacha, Lacedemònia dispareguèt coma poissança militara e politica en Peloponès.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire fantòche Han Huidi en causa d'una malautiá desconeguda. Foguèt remplaçat per son fiu Han Qianshao. La vida d'aquel emperaire es fòrça mau coneguda e, dins lei fachs, aguèt ges de poder car sa grand, l'emperairitz doarièra Lü Zhi, contunièt d'assegurar leis afaires de l'Estat.


text:
Loís XIV de França
Loís XIV (Saint-Germain-en-Laye, lo 5 de seteme de 1638 – Versalhas, lo 1 de seteme de 1715), tanben conegut coma lo Rei Só (var. Rei Sorelh, Rei Solelh, o Rei Soleu) foguèt rèi de França e de Navarra de 1643 a 1715. Fiu e successor de Loís XIII, foguèt remplaçat per Loís XV e un conseu de regéncia.
A partir de l'òbra realizada per son paire, lo cardiau Richelieu e lo cardinau Mazarin, Loís XIV renfòrçèt l'autoritat reiala per una centralizacion mai granda, l'intervencion dirècta de l'Estat per desvolopar l'economia e una lucha lònga còntra la papautat e lei minoritats religiosas (revocacion de l'edicte de Nantes en 1685) per unificar la religion dau reiaume e prendre lo contraròtle de la Glèisa francesa. Lo rèi aguèt tanben una politica importanta de promocion e de proteccion deis arts e ordonèt la bastida d'unei monuments coma lo Palais de Versalhas. Pasmens, la caracteristica politica de son rèine foguèt sa politica estrangiera agressiva qu'entraïnèt una tièra de conflictes permetent d'agrandir lo reiaume de divèrsei províncias coma Franca Comtat o Alsàcia mai causant de dificultats financieras grandas.
Somari
- 1 Naissança, jovença e educacion
- 2 Personalitat e descendència
- 3 Contèxte generau de son rèine
- 4 Politica
- 4.1 Lo renfòrçament de l'absolutisme
- 4.2 Reformas principalas de l'administracion
- 4.3 Politica estrangiera
- 4.4 Politica economica
- 4.5 Politica religiosa
- 4.6 Politica cultura
- 5 Fin de vida
- 6 Consequéncias de son rèine
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Naissança, jovença e educacion[modificar | modificar la font]
Naissança[modificar | modificar la font]
Fiu de Loís XIII e d'Ana d'Àustria, Loís XIV es l'eiretier de divèrsei maridatges entre lei dinastias pus poderosas d'Euròpa entre Borbons e Hamsborg per sei parents e lei Borbons, lei Medicis e lei Hamsborg per sei grands. A sa naissança, èra donc Daufin de Daufinat e Premier fiu de França. Son nom complèt èra Loís-Dieudonné car après d'annadas de relacions marridas entre sei parents, sa naissança foguèt una sospresa e foguèt considerada coma un miracle.
Doas annadas après Loís-Dieudonné, nasquèt son fraire Felipe que venguèt duc d'Anjau puei duc d'Orleans après la mòrt de Gaston d'Orleans fraire de Loís XIII. Aquelei doas naissanças permetèron d'alunchar aqueu darrier, ja implicats dins un nombre grand de complòts còntra Loís XIII e Richelieu, dau tròne de Francés.
Educacion[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Loís XIII, Ana d'Àustria venguèt regenta dau Reiaume de França e aprofichèt l'occasion per quitar lo Lovre per s'installar au Palais Cardinau[1]. En març de 1646, lo cardinau Mazarin, ministre principau de la Regéncia, foguèt cargat oficialament de l'educacion de Loís XIV e de son fraire. Pasmens, maugrat leis esfòrç de divèrsei de professors per li faire seguir de cors de latin, de matematicas, d'italian, d'istòria e de dessenh, foguèt pas un escolan fòrça trabalhaire. En revènge, foguèt sensible au caractèr colleccionaire de Mazarin e s'interessèt fòrtament a la pintura, a l'arquitectura, a la musica e subretot a la dança.
D'autra part, la jovença de Loís XIV foguèt tanben per la guèrra civila de la Fronda de 1648 a 1653. Opausèt Ana d'Àustria e Mazarin ai revòutas dei Parlaments puei dei Grands dau reiaume que contestèron l'autoritat reiala. En 1648, lo rèi deguèt abandonar París dos còps per defugir de complòts dei revòutats. En 1651, capitèt pas de sortir de la vila e foguèt un temps presonier au Lovre. Perdiguèt tanben lo contraròtle de la capitala unei còps e l'armada reiala faguèt lo sètge de París en 1650 e 1652.
Personalitat e descendència[modificar | modificar la font]
Loís XIV se mariguèt un premier còp en 1660 ambé Maria Teresa d'Espanha e aguèt sièis enfants. Solament l'ainat, Loís, subrevisquèt fins a l'edat adulte. Lo rèi demorèt pas fidèu lòngtemps a sa frema e aguèt un nombre fòrça importanta de mestrejas e de favoritas. I aguèt uneis enfants que certanei foguèron legitimats dins lo corrent dau rèine. Lei principalas foguèron Louise de La Vallière, la marquesa de Montespan e la marquesa de Maintenon. Aquela esposèt en secrèt lo rèi en 1683 après la mòrt de la rèina Maria Teresa.
La descendència dau rèi es donc fòrça importanta. Ambé Maria Teresa :
- Loís de França, Grand Daufin de França (1661-1711).
- Ana-Elisabeta de França (1662).
- Maria-Ana de França (1664).
- Maria-Teresa de França (1667-1672).
- Felipe-Carles de França, duc d'Anjau (1668-1671).
- Loís-Francés de França, duc d'Anjau (1672).
La consanguinitat granda entre lo rèi e la rèina es probablament la causa dau taus de mortalitat important d'aqueleis enfants. Ambé Louise de la Vallière, Loís XIV aguèt quatre enfants legitimats :
- Carles (1663-1672).
- Felipe (1665-1666).
- Maria-Ana, madamisèla de Blois (1666-1739) qu'esposèt lo prince de Conti.
- Loís, còmte de Vermandois (1667-1683).
Sept enfants suplementaris foguèron legitimitats de la relacion ambé la marquesa de Montespan :
- Loïsa-Francesca (1669-1672).
- Loís-August, duc dau Maine (1670-1736).
- Loís Cesar, còmte dau Vexin (1672-1683).
- Loïsa-Francesca, madamisèla de Nantes (1673-1743) qu'esposèt lo duc de Borbon.
- Loïsa-Maria, madamisèla de Tours (1674-1681).
- Francés-Maria, madamisèla de Blois (1677-1749), qu'esposèt Felipe d'Orleans.
- Loís-Alexandre, còmte de Tolosa (1678-1737).
En fòra de sei relacions legitimas o illegitimas, lo rèi èra passionat de dança, d'espectacles, de jòc de pauma, de caça e d'equitacion. Teniá una resisténcia fisica e morala granda e foguèt capable de caçar fins ai darriereis annadas de sa vida. Aquò li permetèt tanben de subreviure a divèrsei malautiás car sa santat foguèt paradoxalament totjorn relativament fragila.
Contèxte generau de son rèine[modificar | modificar la font]
Accession au poder[modificar | modificar la font]
Segon lei lèis de la monarquia francesa, Loís XIV venguèt rèi a la mòrt de son paire en 1643. Dins aquò, en causa de sa jovença, una regéncia foguèt exercida per sa maire Ana d'Àustria fins a la proclamacion de la majoritat dau rèi lo 7 de setembre de 1651. Lo sacre oficiau dau rèi se debanèt lo 7 de junh de 1654 a Reims. Pasmens, durant aqueleis annadas, lo rèi laissèt la direccion deis afaires regardant la gestion dau reiaume au cardinau Mazarin. Es solament après la mòrt d'aqueu darrier en 1661 que Loís XIV decidiguèt de s'ocupar dirèctament de la direccion de França.
Lo renfòrçament de l'autoritat reiala[modificar | modificar la font]
Leis annadas avans l'accession au poder de Loís XIV foguèron caracterizadas per la demenicion dau poder e de l'influéncia deis institucions e dei classas socialas apreravans capablas de limitar l'autoritat reiala. Ansin, la guèrra civila de la Fronda s'acabèt per la desfacha militara dei fòrças mobilizadas per lei parlaments de províncias, magerament aqueu de París, puei per l'aristocràcia granda coma lo prince de Condé. Lei consequéncias politicas foguèron importantas. D'en premier, lei parlaments qu'avián assaiat d'obtenir un poder similar au Parlament d'Anglatèrra foguèron definitivament limitats au ròtle de chambras d'enregistrament dei decisions reialas. En segond, la noblesa perdiguèt sei capacitats militaras de s'opausar au rèi francés. Après l'eliminacion dei fòrças protestantas a la fin deis annadas 1630 per Richelieu e Loís XIII, lo poder militar reiau aguèt donc plus de rivaus importants dins lo reiaume.
Lo renfòrçament de la poissança internacionala francesa[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Loís XIII e l'òbra dau cardinau Richelieu veguèt lo renfòrçament de la poissança de França qu'èra venguda la premiera poissança continentala. D'en premier, Richelieu aviá reorganizat lei fòrças armadas permetent magerament lo desvolopament d'una marina eficaça e lo mantenement de tropas terrèstras importantas. A la fin deis annadas 1620, lo poder centrau capitèt donc de vencre lei Protestants francés qu'avián lo drech d'entretenir una armada e de forteressas pròprias au sen dau reiaume dempuei l'edicte de Nantes formant dins certanei regions un ret d'institucions parallèlas au poder reiau. Puei, pendent leis annadas 1630 e 1640, França aviá participat ambé succès a la Guèrra de Trenta Ans permetent d'eliminar definitivament la menaça d'una unificacion de l'Empèri Roman Germanic sota lo contraròtle d'un poder centrau fòrt. Dins lo corrent d'aquelei combats, França capitèt de vencre unei còps lei tropas espanhòulas mostrant lo declin de l'empèri Hamsborg qu'èra la poissança europèa majora dempuei Carles Quint.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo renfòrçament de l'absolutisme[modificar | modificar la font]
A partir de l'òbra realizada per Loís XIII, Richelieu e Mazarin, Loís XIV poguèt renfòrçar tornarmai l'autoritat reiala qu'agantèt un nivèu alora sensa equivalent dins l'istòria francesa. Tre lo mòrt de Mazarin, decidiguèt de contraròtlar l'ensems dei decisions politicas regardant l'avenidor dau reiaume e eliminèt rapidàment sei rivaus coma lo Subreintendent Nicolas Fouquet. En 1673, lo rèi capitèt de redurre lo ròtle dei parlaments provinciaus que perdiguèron lo drech de faire d'observacions sus lei decisions legislativas reialas avans l'enregistrament deis edictes, ço que permetèt de lei morralhar durant tot lo rèsta de son rèine. Ansin, Loís XIV poguèt reinar sensa limitacion importantas fins a sa mòrt.
Reformas principalas de l'administracion[modificar | modificar la font]
La premiera partida dau rèine veguèt l'adopcion e l'aplicacion de divèrsei reformas de l'administracion francesa. D'en premier, la preocupacion principala dau govèrn venguèt lei finanças dau reiaume en plaça dei questions de justícia. Pendent lo rèine, la foncion reiala va evolucionar dau modèl dau « rèi rendent justícia » au modèl dau « rèi cap de l'administracion ». Per aquò, la fiscalitat foguèt reformada magerament sota la direccion dau ministre Colbert e de còdes foguèron adoptats per fixar e definir la lèi coma lo Còde Loís en 1667, lo Còde criminau en 1670 o l'Ordenança de comèrci en 1673.
En fòra de l'impòst e de son pagament, l'autra reforma principala dau rèine de Loís XIV regardèt l'organizacion de la policía en 1667 sota lo contraròtle d'un protegit de Colbert dich La Reynie. Aqueu darrier va reorganizar e reünir lei servicis diferents cargats de la seguritat e luchar còntra la criminalitat parisenca qu'èra vengut un problema grèu per un rèi qu'aviá alora pas encara acomençat la bastida dau palais de Versalhas. A sa mòrt en 1697, son òbra foguèt contuniada per son successor, lo marquis d'Argenson, e va permetre de melhorar pauc a pauc la seguritat dins la capitala.
Politica estrangiera[modificar | modificar la font]
Loís XIV assaièt d'afirmar la poissança de son reiaume sus lo teatre europèu. Per aquò, va utilizar activament la diplomàcia tradicionala (ambaissada, tractats, alianças, maridatges dinastics, sostèn ais opausants de seis enemics...) e entraïnar divèrsei guèrras. D'en premier, son estrategia èra similara a aquela de sei predecessors dempuei Francés Ièr per rompre l'enceuclament de França per lei territòris Habsborg. Puei, durant lei darriers decennis de son rèine, va aprofichar la succession d'Espanha per plaçar un Borbon a la tèsta d'aqueu país e unificar, sensa succès, lei dos país. A sa mòrt en 1715, França èra totjorn la poissança dominanta d'Euròpa e una branca dei Borbons èra installada en Espanha. Pasmens, lo reiaume deviá luchar còntra la rivalitat novèla d'Anglatèrra e d'Àustria.
La lucha còntra lei Habsborg (1643-1672)[modificar | modificar la font]
Durant lo premier periòde dau rèine, Mazarin e Loís XIV contunièron la politica francesa tradicionala per rompre l'enceuclament Habsborg. Per aquò, França concluguèt d'alianças ambé leis estats protestants e menèt una tièra de guèrras còntra la dinastia Habsborg. Aqueu conflicte se debanèt en quatre fasas principalas. Au començament dau rèine, França sostenguèt dirèctament lei poissanças protestantas durant lei darriereis annadas de la Guèrra de Trenta Ans que s'acabèt en 1648 per lei tractats de Westfàlia. Aquelei darriers foguèron un succès major per França car cada territòri de l'Empèri Roman Germanic obtenguèt una autonòmia fòrça importanta rendent impossible lo projècte Habsborg d'unificar l'Empèri sota la direccion d'un poder centrau poderós. Puei, pendent la Fronda, Espanha sostenguèt la revòuta dau prince de Condé que foguèt finalament vencuda. En 1659, de victòrias francesas e una aliança ambé lei puritans anglés impausèron a Espanha la signatura dau tractat dei Pirenèus entraïnant l'annexion dau nòrd de Catalhona per França. Enfin, en 1665, lei Francés aprofichèron lei dificultats espanhòulas au Portugal per atacar e conquistar unei vilas frontalieras de Flandra.
L'isolament (1672-1697)[modificar | modificar la font]
A partir de 1672, sota l'influéncia de son Secretari a la Guèrra Louvois, Loís XIV abandonèt l'aliança protestanta e acomencèt una politica mai agressiva per conquistar lo « prat carrat » francés meme s'aquela politica isolèt diplomaticament lo país. Pasmens, la poissança militara li permetèt de luchar victoriosament còntra l'ensems d'Euròpa e d'annexar Franca Comtat en 1678 e Alsàcia en 1697 dins lo corrent dei guèrras d'Olanda (1672-1678), de Reünion (1683-1684) e de la liga d'Augsborg (1688-1697).
La succession d'Espanha (1697-1715)[modificar | modificar la font]
La politica estrangiera de la fin dau rèine foguèt marcada per la question de la succession d'Espanha que son felen Felipe èra l'eiretier. Pasmens, en causa de la poissança d'un reiaume unificat de França e d'Espanha, lo rèsta d'Euròpa s'i opausèt e se debanèt una guèrra murtriera e acarnada entre França, ajudada per Espanha, Bavièra e Colonha e lo rèsta d'Euròpa. Fòrça indecisa, lo conflicte s'acabèt en 1713 per una patz de compromés. Felipe V gardèt la corona espanhòula mai deguèt abandonar sei drechs sus la succession francesa permetent d'empachar l'unificacion de França e d'Espanha. La guèrra veguèt tanben lo premier afebliment de França que foguèt pas totalament capabla de s'impausar còntra Àustria e lo Reiaume Unit e perdiguèt quauquei territòris de lòng de sa frontiera nòrd.
Politica economica[modificar | modificar la font]
La politica economica de Loís XIV foguèt fòrtament marcada per lei despensas militaras. Lei ministres, magerament Colbert, assaièron donc d'aumentar regularament lei revenguts de l'Estat per una aumentacion e un melhorament dau pagament de l'impòst e per un desvolopament de la produccion industriala per crear d'excedents comerciaus. Ansin, renforcèt la politica mercantilista de França per la creacion de manufacturas, la creacion d'ajudas d'estat per l'exportacion, l'invitacion d'artesans estrangiers qualificats dins lo reiaume, la bastida d'infrastructuras per facilitar lei cambis comerciaus, lo melhorament dei pòrts e de la marina, lo desvolopament de l'empèri coloniau e la creacion de companhiá de comèrci per favorizar lo comèrci coloniau, magerament lo comèrci triangular, aqueu ambé leis Índias e aqueu ambé lei regions orientalas de Mediterranèa.
Dins aquò, après la mòrt de Colbert e de son fiu que li succediguèt, la gestion economica dau reiaume se degalhèt e lei finanças conoguèron regularament de deficits importants en causa de l'aumentacion dau còst dei guèrras. A la mòrt de Loís XIV, la situacion financiera èra donc fòrça malaisada e lei revenguts dei doas annadas seguentas èran ja despensats.
Politica religiosa[modificar | modificar la font]
La presa de contraròtle de la Glèisa francesa[modificar | modificar la font]
Lo rèine de Loís XIV foguèt caracterizat per una politica que son objectiu èra d'afirmar la supremàcia dau poder reiau sus lo clergat francés. De mai, lo rèi voliá tanben unificar e sometre lei cresenças de sa noblesa. Lei basas d'aquela politica foguèron d'inspiracion galicana. Tre 1660, anoncièt donc son intencion de luchar còntra lo corrent jansenista. En 1664, decidiguèt de dissòuvre lei congregacions secrètas coma la Companhiá dau Sant Sacrament dau partit devòt de la Cors. Enfin, afirmèt sei drechs sus lei possessions dau clergat francés en fàcia de la papautat durant l'afaire de la regala.
A partir de 1672 e de la rompedura de l'aliança ambé lei protestants, Loís XIV deguèt s'apielar sus lo partit catolic francés e sa Glèisa. Ansin, s'abandonèt pas lo principi dei reformas precedentas, sa posicion venguèt mai moderada. Pasmens, lei relacions malaisadas ambé lo papa e una rompedura novèla en causa deis afaires estrangiers francés e dau sostèn dau papa ai Habsborg va entraïnar l'emergéncia dau partit devòt favorizant lo gallicanisme.
A partir de la mitat deis annadas 1680, la question de la succession espanhòula entraïnèt un raprochament diplomatic ambé lo papa e la declaracion d'independéncia galicana foguèt retirada en 1693. Pasmens, durant la guèrra , lei desfachas francesas entraïnèron l'aparicion de menaças sus lei territòris de la papautat e lo papa Clement XI cambièt d'alianças. Après lo redreiçament militar de França, Loís XIV decidiguèt donc de cambiar a son torn de politica e fòrcèt lo papa d'acceptar la reconaissança d'un galicanisme estrict que son enregistrament foguèt impausat au Parlament de París. Dins aquò, a la mòrt dau rèi, totei lei questions regardant lo partiment de l'autoritat entre lei poders reiaus e papaus èran pas regladas.
La repression dei minoritats religiosas[modificar | modificar la font]
La repression dei minoritats religiosas protestantas e jusievas foguèt la segonda caracteristica de la politica religiosa de Loís XIV. La premiera foguèt la principala. Acomencèt rapidàment après la presa de poder de Loís que voliá eliminar lo camp protestant de França. Exigiguèt la conversion dei nobles non catolics e prenguèt pauc a pauc de mesuras per demenir lei libertats religiosas e economicas dei protestants. Aquò permetèt de suprimir lei caps dau partit protestant francés e d'utilizar la repression militara a partir de 1679 per obtenir de conversions. Enfin, en 1685, lei protestants poguèron pas s'opausar a la revocacion de l'Edicte de Nantes e deguèron siá se convertir au catolicisme siá quitar lo reiaume.
Regardant la minoritat jusieva, Loís foguèt inicialament mens ostil ai Jusieus que sei precedessors gràcias a l'influéncia de Colbert. De mai, la minoritat jusieva èra situada dins de territòris conquists après la Guèrra de Trenta Ans coma Lorena o lo relarg de Bordèu. L'edicte d'expulsion dei Jusieus de 1394 foguèt pas aplicat e lei communautats poguèron aprofichar una patz relativa. Pasmens, coma per lei protestants, leis annadas 1680 veguèron divèrsei cambiaments e un retorn de persecucions mai o mens importantas coma l'expulsion deis Antilhas entre 1683 e 1685.
Politica cultura[modificar | modificar la font]
Après l'arrestacion de Nicolas Fouquet, Loís decidiguèt d'imitar sa vida fastuosa. Adoptèt una politica de despensas importantas per lo desvolopament e lo melhorament dei palais reiaus e deis arts de la Cors. Ansin, lo rèi foguèt lo mecènas d'artistas coma l'escriban Molière, lo musician Jean-Baptiste Lully o lo jardinier André Le Nôtre. De mai, prenguèt lo contraròtle de l'Acadèmia Francesa e ne'n venguèt lo « protector » oficiau. Dins aquelei condicions favorablas, divèrsei caps d'òbras foguèron escrichs o realizats sota lo rèine de Loís XIV coma lo teatre de Molière o de Racine, la poesia de La Fontaine o la musica de Lully
En fòra d'aquela politica de promoccion artistica, lo rèi apliquèt tanben una politica de bastida. La pus coneguda es aquela dau palais de Versalhas acomençada en 1664. Dos autrei palais foguèron tanben bastits o restauracion a Marly e Saint-Germain. Pasmens, de trabalhs foguèron tanben realizats dins la capitala e d'autrei vilas majoras de França coma Lilles, Besançon o Belfort. Dins París, lei monuments principaus foguèron la restauracion dau palais dei Tuileries, lo pònt Reiau, l'observatòri, lei Aliscamps, l'Ostau deis Invalids, la plaça Vendôme, la plaça dei Victòrias e dos arcs de trionf. Enfin, per melhorar lei comunicacions, acomencèt unei trabalhs per bastir d'axes de comunicacion coma lo canau dau miegjorn en 1681.
Fin de vida[modificar | modificar la font]
Lei darriereis annadas de la vida dau rèi foguèron ensornidas per lei problemas de succesion e sa santat degradada. En 1711, son fiu Loís de França moriguèt a 49 ans. L'annada seguenta, foguèt lo fiu ainat d'aqueu darrier, duc de Borgonha e daufin novèu, que moriguèt a son torn a 29 ansen causa d'una epidemia de senepion. Enfin, lei dos premiers fius dau duc de Borgonha èran ja mòrts e, finalament, foguèt son tresen fiu que venguèt l'eiretier dau tròne e lo futur Loís XV.
Durant lo mes d'aost de 1715, lo rèi foguèt victima de la gangrena e son agonia s'acabèt solament lo 1en de setembre de 1715 après una evolucion lenta. Assaièt d'instaurar un govèrn de regéncia per limitar lo poder de Felipe d'Orleans dins son testament. Pasmens, tre lo 4 de setembre, Felipe capitèt d'obtenir l'annulacion d'aquelei disposicions per lo Parlament de París en cambi d'una restauracion dau drech d'observacions dei parlaments provinciaus suprimit per Loís XIV en 1673. Son còrs foguèt enterrats lo 9 de setembre de 1715 dins la basilica de Saint-Denis. La ceremonia se debanèt de nuech per evitar de celebracions la mòrt per la fòga.
Consequéncias de son rèine[modificar | modificar la font]
L'instauracion de l'absolutisme[modificar | modificar la font]
La concentracion dei poders dins lei mans dau rèi agantèt un ponch sensa precedent sota lo rèine de Loís XIV donant un aspèct novèu dich absolutisme reiau a la monarquia francesa. Va demorar fins a la fin dau Regime Ancian en 1789 e se caracterizar per de mecanismes de presa de decision limitats au rèi e a un grop restrenh de ministres e de conselhiers. L'influéncia dei contrapoders principaus demorèt relativament limitada car la noblesa aviá perdut son poder militar a l'eissida de la Fronda e lei decisions dei parlaments podián èstre contornejadas per lo rèi.
Lo renfòrçament de la centralizacion de l'Estat[modificar | modificar la font]
Lo renfòrçament de la centralizacion de l'Estat foguèt una consequéncia de l'instauracion de l'absolutisme reiau. D'efèct, l'òbra administrativa dau govèrn de Loís XIV permetèt d'unificar una partida dei lèis francesas e l'utilizacion dei mejans de l'Estat per favorizar certanei domenis economics permetèron de'n aumentar l'influéncia. La situacion foguèt similara dins leis afaires militars e religiós. Dins lo premier cas, la demenicion importanta dei tropas dei senhors vassaus e la reorganizacion de l'armada permetèt de crear una estructura mai somesa au rèi. Per exemple, d'escòlas militaras foguèron creadas e certanei pòste d'oficiers èran d'ara endavant atribuit dirèctament per lo rèi e non per la crompa d'una carga. Dins lo domeni religiós, maugrat de divisions e d'oposicions entraïnadas per la querèla lònga entre Loís XIV e la papautat permetèt de formar una Glèisa mai nacionala.
Lo desvolopament economic[modificar | modificar la font]
Maugrat lo còst creissent dei despensas militaras, lei destruccions e la pauretat causadas per lei combats e lei taxacions, lo periòde de Loís XIV veguèt un desvolopament economic important ambé la creacion de divèrsei sites de produccion e l'aquisicion de tecnologias estrangieras. La prioritat foguèt donada a l'indústria per Colbert que permetèt a França de s'equipar d'una indústria modèrna e productiva. Per exemple, dins lo domeni dau textil que produguèt de lançòu famós dins lei regions de Rouen, Roubaix o Tourcoing. La produccion e la transformacion de canebe per la construccion navala venguèt tanben un sector important. La metallurgia conoguèt egalament un desvolopament important per sostenir lo devolopament economic e l'esfòrç militar. Per exemple, en 1643, l'artilhariá francesa desplegada pendent la batalha de Rocroi teniá 14 canons. En 1709, durant la batalha de Malplaquet, ne'n alinhava un centenau e de desenaus d'unitats de la flòta tenián entre 30 e 120 canons. Enfin, darrier exemple, lo domeni de la veirariá ambé la creacion de la manufactura dei Gobelins. La segonda realizacion, que va permetre d'assegurar la prosperitat dau país e son redreiçament rapide pendent lei periòdes de patz, foguèt lo desvolopament d'una flòta de comèrci importanta favorizant un flux de cambis importants ambé China e America. Lei pòrts de Nantes e de Marselha i conoguèron una creissença importanta.
L'agrandiment dau territòri francés[modificar | modificar la font]
La politica de guèrra de conquista de Loís XIV permetèt d'agrandir lo reiaume d'unei províncias :
- lo sud d'Alsàcia per lo tractat de Vestfàlia en 1648.
- lo nòrd de Catalonha e una partida d'Artois per lo tractat dei Pirenèus en 1659.
- lei vilas de Lille e Dunkerque en 1668.
- Franca Comtat e quauquei territòris de Flandra en 1679.
- lo centre e lo nòrd d'Alsàcia en 1697.
- la vila de Barcilona de Provença en 1713.
La construccion d'un patrimòni culturau major[modificar | modificar la font]
A la mòrt de Loís XIV, França èra venguda la premiera poissança culturala d'Euròpa. Lei caracteristicas majoras d'aquela dominacion foguèron la predominància de la literatura e de l'arquitectura francesas e l'influéncia fòrta de seis autrei formas d'arts coma la musica. Lo francés venguèt la lenga deis elèits europèas fins au començament dau sègle XX e l'estil dau poder francés foguèt copiat per la màger part dei princes europèus.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Lucien Bély (2005). Louis XIV : le plus grand roi du monde (en francés). ISBN 978-2-87747-772-7.
Colin Jones (2005). The Great Nation: France from Louis XIV to Napoleon (1715–1799) (en anglés).
William Beak (2000). Edicions Gisserot: Louis XIV and Absolutism: A Brief Study with Documents (en anglés).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo Palais Cardinau cambièt alora de nom per venir lo Palais Reiau.


text:
Villiers-sur-Morin
Villiers-sur-Morin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Villiers-Moriscan-Dessús a situat en la Brie, #que forma l'èst del Conca parisenc. Es longée al nòrd pel Grand Morissètz.
Villiers-sur-Morin est située dans la Brie, qui forme l'est du Bassin parisien. Elle est longée au nord par le Grand Morin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Villiers-Moriscan-Dessús es un vilatge de la Brie vengut un vilatge de la banlèga parisienne.
Villiers-sur-Morin est un village de la Brie devenu un village de la banlieue parisienne.


text:
Heinrich Glarean
Heinrich Glarean (Mollis, junh 1488 – Freidburg, lo 28 de març de 1563) que ho un umanista e teorician de la musica soís. Qu'ei l'autor d'ua òbra teorica sus la musica titoladalo Dodecachordon e estampat a Bâle en 1547. Dens aquesta òbra que perpausè de har passar lo nombre de mòdes deus 8 tradicionaus a 12, en bèth hirnir, enter autes, los mòdes ionian e Aeolian qui son los mòdes aperat uei major e minor. Qu'ei tanben Glarean lo qui bategè los mòdes dab noms grècs (en referéncia au hèit qui hon teorizat durant l'antiquitat grèga).


text:
1224
Aquesta pagina concernís l'an 1224 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats entraïnats per la Crosada deis Albigés ambé la fin dau sètge de Carcassona per lei fòrças occitanas coalizadas de Tolosa, de Fois e dei Trencavel. Lei Crosats menats per Amalric VI de Montfòrt e seis oficièrs principaus (Gui de Montfòrt, Lambert de Thury ò Gui de Levis) foguèron obligats de negociar l'abandon de la plaça en cambi de sa libertat. Aquela victòria marquèt la fin de la reconquista occitana acomençada en 1217. Après aquela desfacha, Amalric VI de Montfòrt foguèt obligat de rintrar dins lo nòrd ont anava abandonar sei revendicacions au rèi de França entraïnant l'arribada de la Crosada Reiala en 1226.
França[modificar | modificar la font]
Dins lo sud, capitulacion finala d'Amalric de Montfòrt vencut per lei senhors occitans. Aquela victòria marquèt la fin de la reconquista occitana acomençada en 1216 au sètge de Bèucaire. Pasmens, un perilh pus grèu menacèt rapidament la region car Amalric de Montfòrt cedèt sei drechs sus Lengadòc au rèi Loís VIII (→ 1225 e 1226). Per s'aparar còntra aquela menaça, Ramon VII de Tolosa mandèt una ambaissada a Roma per assegurar lo papa de sa cooperacion còntra lo catarisme. Pasmens, lei crosats pus intransigents arribèron avans lei diplomatas tolosencs e capitèron de convencre lo papa de refusar totei lei prepausicions de Ramon VII.
Dins aquò, en 1224, lo rèi de França èra gaire preoccupat per l'afaire albigés. D'efèct, mobilizèt puslèu sei tropas per reprimir la revòuta dei senhors peitavins en revòuta qu'èran encoratjats per Enric III. Ataquèt en particular La Rochèla que capitulèt lo 3 d'aost. Aquò entraïnèt la somission de tota la region — favorizada per divèrsei liberalitats reialas. Puei, se dirigiguèt còntra Aquitània. Poguèt pas conquistar Bordèu mai plusors vilas dau nòrd de la region li jurèron fidelitat en cambi d'avantatges fiscaus.


text:
Demografia de China
La populacion chinesa es una de las mai importantas del mond en nombre. China foguèt lo primièr país del mond que comptèt mai d'un miliard d'abitants. A l'ora d'ara la populacion chinesa es entrada dins una fasa de natalitat flaca, amb un objectiu de reduccion de la populacion fixat pel govèrn de la Republica populara chinesa. En 2014, la populacion es de mai de 1 390 000 000 amb Taiwan, Hong-Kong e Macau ( 1 368 000 000 per la Republica populara chinesa en 2014).
A Taiwan, Macau e Hong Kong, la politica es de tot contrària, s'encoratjan las naissenças per luchar contra una feconditat demest las mai baissas del mond.
Somari
Demografia istorica[modificar | modificar la font]
Segon las donadas porgidas per Isabelle Attané e Magali Barbieri[1], la populacion chinesa a conegut una evolucion marcada per de periòdes d'espandiment e de regression importants al cors dels 2000 ans passats. Las regressions correspondon amb de periòdes de trebolicis politics e d'invasions. Dins l'istòria modèrna es l'arribada de la dinastia dels Qing que marquèt un desvolopament demografic plan rapid comparat amb la mejana mondiala.
• -400: 19 000 000
• 0: 70 000 000
• 400: 25 000 000
• 1000: 56 000 000
• 1200: 124 000 000
• 1400: 70 000 000
• 1600: 110 000 000
• 1800: 330 000 000
• 1900: 415 000 000
• 1950: 548 000 000
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Natalitat, mortalitat e feconditat[modificar | modificar la font]
La Republica populara de China a entamenat dempuèi mai de 60 ans sa transicion demografica. Dins las annadas 1950, lo país aviá un taus de natalitat sempre inferior a 38 per mila. Après los trebolicis de la Revolucion culturala, lo declin de la natalitat contunhèt dins los ans 1970 amb quitament un taus de 17,8 per mila en 1979. Malgrat la politica de l'enfant unic la natalitat s'es relativament mantenguda, mai que mai s'òm compara amb Taiwan. Après un periòde de baissa (1987-2004) lo nombre de las naissenças demòra estadís (2004-2012) amb una chifra mejana de 16 000 000 de naissenças anualas. Lo taus de mortalitat créis dempuèi 2003. Aquí las donadas oficialas entre 1950 e 2012 per quant a la natalitat, la mortalitat e la feconditat.
Densitat[modificar | modificar la font]
La densitat mejana de China es de 143 abitants per km² en 2015. Aquesta densitat es pas excessiva, especialament s'es comparada amb la d'Índia (405) o d'Alemanha (289). Totun, la geografia de China impausa una reparticion inegala de la populacion amb de zònas pauc poblablas (la mitat occidentala) e de zònas ben pobladas ( la mitat orientala). S'òm compta pas las províncias occidentalas de China: Xinjiang, Gansu, Qinghai, Tibet e Mongolia Interiora, la densitat es fòrça mai nauta e ajonh gaireben 300 abitants per km².
Urbanizacion[modificar | modificar la font]
Dempuèi 2011, China es un país majoritàriament urban. L'urbanizacion s'es efectuada a un ritme sostengut e aiçò dempuèi 1990. En 2010, 49,7% de la populacion viviá dins las vilas (de comparar amb 26,4% en 1990 e 36,2% en 2000)[2]. Per aquesta rason, las vilas chinesas de uèi son mai que mai compausadas d'immòbles recents.
Las vilas chineses son a la talha de la populacion del país. Aicí la lista de las aglomeracions mai pobladas en 2010, segon las nòrmas de l'OCDE.
Reparticion etnica[modificar | modificar la font]
Oficialament lo país compta 56 nacionalitats.
De consultar tanben: Lista de las etnias de la Republica populara de China.
Lengas de China[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de China es lo chinés mandarin basat sul dialècte de Beijing. Aquela nòrma oficiala es mai o mens mestrejada per la majoritat de la populacion mas los dialectes e las lengas regionalas demòran ben enrasigats dins la vida vidanta. Totun la sinizacion del país es reala e i a un nombre important (mai de 50) de lengas e dialèctes en dangièr[3].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La Démographie de l'Asie de l'Est et du Sud-Est des années 1950 aux années 2000, in Population-F 64, 2009, INED
- ↑ http://www.stats.gov.cn/tjsj/Ndsj/2011/html/D0305e.htm
- ↑ Moseley, Christopher, ed. (2010). Atlas of the World’s Languages in Danger. Memory of Peoples (3rd ed.). Paris: UNESCO Publishing. ISBN 978-92-3-104096-2.


text:
Castras
Castras[1][2] (Castres en francés) es una comuna lengadociana de Castrés en Lengadòc situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus. Castres es conegut per èsser lo luòc de naissença de Joan Jaurés, e tanben per son musèu consagrat a l'escalpraire e pintor Francisco Goya.
La catedrala de Sant Beneset , sèti episcopal de l'ancian diocèsi de Castras, es uèi la pus importanta de las glèisas de Castras, e data solament dels sègles XVII e XVIII.
L'ostal de vila ocupa l'ancian palais episcopal, concebut al sègle XVII per l'arquitecta Jules Hardouin-Mansart, e acabat pel Jardin de l'Avescat concebut per André Le Nôtre. Près del palais, la torre de Sant Beneset, d'arquitectura romanica, es lo sol vestigi de la vièlha abbadiá benedictina.
La vila ten quelquas ostals bèls dels sègles XVI e XVII, coma, l'Ostal de Nairac, datant de la Renaissença.
La vila es tanben coneguda per sa còla de rugbi, lo Castras olimpic (lo " CO "), que jòga en Campionat de França, e subretot pels laboratòris farmaceutics Pierre Fabre (esponsor istoric del club de rugbi).
Somari
Idrologia[modificar | modificar la font]
La vila es asagada per Agot, riu originari de la montanha de Somalh e d'Espinosa. La ribièra raja d'èst en oèst e travèrsa Castras per se lançar dins Tarn cap a Sant Somplesi (Sant Sulpici).
Geografia[modificar | modificar la font]
Castras es una vila isolada situada al pè de la Montanha Negra e a ras de Sidòbre a una altitud de 172 m.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Mentretant un aeropòrt permet de rejuntar París e Lion. Castras es religada al malhum de trins plan dinamic dempuèi 1865.
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima de Castras es de tipe aquitan oriental amb doas influéncias marcadas: mediterranèa e montanhòla. Tomba 760 mm d'aiga per an. La temperatura mejana es de 13 °C. Lo clima es plan contrastat, caud en estiu e freg en ivèrn. (mens de 0 °C).
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Castras es una vila amb plan de bastiments ancians e encartats monuments istorics. Aqueste patrimòni se compausa de:
- La glèisa de Sant Beneset (que foguèt la catedrala de Castras) que data del sègle XVII.
- L'ostal de comuna (ancian palais episcopal) amb lo Jardin de l'Avescat.
- L'ostal de Nairac (del sègle XVI) -un vièlh maisse-
- Lo Musèu Goya (segond musèu aprèp lo Lovre per las pinturas espanhòlas) que dubriguèt en 1840.
- Lo teatre (1904), engenhat sus lo modèl de l'Opèra Comic de París
- La plaça de Joan Jaurés renovada al començament de l'annada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
-218
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -218 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra deis Aliats còntra la Liga Aquèa e Macedònia. Après sa campanha victoriosa de l'annada precedenta, Felip V de Macedònia foguèt obligat de se retirar en causa dau maucontentament de sei soudats. Aquò permetèt d'arrestar leis incursions macedonianas còntra Lacònia. Esparta e seis aliats etolians aprofichèron la situacion per restablir a cha pauc sa situacion.
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Après lo sètge de Sagunt e la destruccion de la vila per lei Cartaginés, començament de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Annibal Barca organizèt rapidament lei fòrças de Cartage per defugir una revòuta dei pòbles somes (desplaçament d'unitats dins de país alunchats, mobilizacion de renfòrç locaus qu'èran en realitat d'ostatges...) e decidiguèt d'atacar Itàlia per leis Aups. Aqueu movement foguèt una suspresa per lei Romans qu'esperavan un conflicte centrat sus la Peninsula Iberica e sus Africa. Ansin, avián ja començat d'atacar lo nòrd d'Espanha (batalha de Cissa) e de concentrar de fòrças en Sicília.
Gràcias a una acitivitat diplomatica intensiva, Annibal obtenguèt lo sostèn d'unei tribüs cèltas e poguèt passar leis Aups sensa èstre menaçat per Marselha, aliada de Roma. En revènge, lo passatge dei montanhas foguèt malaisat en causa de l'ostilitat dei populacions localas e dei condicions climaticas. A la fin de l'annada, en decembre, anientèron l'armada dei cònsols Publius Cornelius Scipio e Tiberius Sempronius Longus a la batalha de la Trebbia. Lei Romans perdiguèron 30 000 òmes còntra solament 5 000 ai Cartaginés.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après 220 e 219 avC, tresen viatge d'inspeccion de l'emperaire Qin Shi Huang dins lei províncias de l'Empèri.


text:
-392
Aquesta pagina concernís l'an -392 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de l'Empèri Aquemenida, dubertura de negociacions entre lei ciutats grègas per reglar lo conflicte acomençat en 395 acC. D'efèct, lei Pèrsas, sostèn financier e navau de l'aliança còntra Esparta, s'inquietavan dei victòrias atenencas e preferiguèron sostenir tornarmai Lacedemònia per empachar la restauracion de l'anciana poissança maritima atenenca. Dirigida per Antalcidas, lei negociacions s'acabèron per una revirada car Esparta prepausèt una patz basada sus lo respèct de l'independéncia dei ciutats grègas, çò qu'èra contrari ais interès d'Atenas (desirosa de restaurar son empèri maritim), de Tebas (desirosa de mantenir son contraròle sus la Liga de Beòcia) e d'Argos (desirosa de fusionar ambé Corint). Ansin, la guèrra contunièt mai leis Aquemenidas sostenguèron d'ara endavant Esparta.
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Corint. Pasmens, en causa dau blocatge militar (superioritat navala clara deis Atenencs còntra superioritat clara deis Espartencs), l'annada foguèt principalament consacrada a de negociacions. Lacedemònia i aguèt un ròtle important. Premier, capitèt de demostrar la menaça que representava la restauracion de l'Empèri Atenenc e leis Aquemenidas arrestèron l'amirau atenenc Conon — que s'enfugiguèt rapidament mai moriguèt avans de rintrar dins sa ciutat — e comencèron de finançar la rebastida de la flòta espartenca novèla destrucha a Cnide. Puei, Esparta capitèt de reünir una conferéncia de patz. Pasmens, Atenas ne'n refusèt lei condicions.
Roma[modificar | modificar la font]
Incursion menada per la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman. Una segonda incursion se debanèt l'annada seguenta.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Crisi politica en Anatolia regardant l'estrategia d'adoptar dins la Guèrra de Corint. Lo satrapa de Sardis, Tiribazus, acomencèt de s'inquietar de la renaissença de la poissança militara atenenca e decidèt d'abandonar aquela aliança per se raprochar de Lacedemònia. En particular, li donèt una ajuda financiera sufisenta per tornar bastir sa flòta destrucha en -394 a la batalha de Cnide. Pasmens, lo rèi Artaxerxès II refusèt de sostenir aquela politica e remplacèt Tiribazus per Estrutes mai poguèt pas empachar la desgradacion dei relacions amb Atenas — que mandèt una ajuda ai rebèls de Chipre tre l'annada seguenta.


text:
1297
Aquesta pagina concernís l'an 1297 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La situacion militara de l'Empèri se melhorèt pas dins lei Balcans. D'efèct, tres ans après la fin de la guèrra còntra lo Despotat d'Epira e leis aliats de l'Ostau d'Anjau — fòrça afeblits per lo conflicte e per de divisions intèrnas — lei Bizantins deguèron i faciar la menaça dei Sèrbes qu'avançavan dins la region de la Macedònia actuala e menaçavan l'importanta vila de Tessalonica. Una armada dirigida per Miquèu Tarchaniotès foguèt mandada per leis arrestar sensa succès (→ 1299).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Qedma Asgad (1296-1297). Jin Asgad (1297-1298), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Disparicion definitiva dau reiaume entre març — Kyawswa se declarèt vassau dei Mongòls — e decembre — lo meme foguèt capturat per lei caps dau reiaume de Myinsaing.


text:
Tailàndia
Lo Reialme de Tailàndia (ราชอาณาจักรไทย en tai),es un estat del sud èst d'Asia. Confronta a l'èst Laos e Cambòtja; al sud, lo Golf de Tailàndia e Malàisia; e a l'oèst, la Mar d'Andaman e Myanmar.
La capitala e pus granda vila es Bangkòk.
Lo gentilici es tai[1] (idem tailandés -esa).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 De la Preïstòria au reiaume de Sukhotai
- 2.2 Lo reiaume de Siam fins au periòde coloniau
- 2.3 La sauvagàrdia de l'independéncia
- 2.4 La Tailàndia modèrna
- 3 Cultura
- 4 Bibliografia
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
De la Preïstòria au reiaume de Sukhotai[modificar | modificar la font]
Lei vestigis umans pus ancians descubèrts sus lo territòri tailandés datan d'aperaquí 700 000 ans e son atribuits a Homo erectus. La cultura coneguda pus anciana i data dau Temps dau Bronze (vèrs 4 000-2 500 av. JC). Apareguda dins la region de Ban Chiang, desvolopèt la metallurgia de bronze, la cultura de ris e aviá lo mestritge de la terralha. Aquò indica l'existéncia d'una societat organizada mai lo pòble que ne'n foguèt a l'origina es totalament desconegut.
Per la seguida, l'Istòria de la region es mau coneguda fins au sègle III e la formacion dau reiaume de Funan. Èra una poissança maritima, probablament d'origina mon, que dominèt a son apogèu lo centre de la Tailàndia actuala e lo sud d'Indochina. Son centre economica èra la region d'Oc Eo dins lo sud dau Vietnam modèrne. A la fin dau sègle V, foguèt remplaçat per lo reiaume de Chenla, lo precursor de Cambòtja, que se formèt a partir dei províncias meridionalas dau Laos actuau.
Dau sègle VI au sègle IX, lo centre dau territòri tai foguèt dominat per la civilizacion de Dvaravati. Fondada per lei Mons, aquela civilizacion sembla relativament prospèra gràcias a sa participacion au comèrci dau sud-èst asiatic. Lo declin de la civilizacion de Dvaravati, politicament fragmentadas entre plusors reiaumes, se debanèt au sègle IX ambé la formacion de l'Empèri Khmer qu'impausèt sa dominacion ai Mons. Aqueu periòde veguèt tanben l'arribada dei premierei populacions tais, en provenença dau sud de China. S'installèron premier au nòrd dei Monts Dangrek onte venguèron majoritaris dins lo corrent dei sègles XI e XII.
Lo reiaume de Siam fins au periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La formacion de Siam[modificar | modificar la font]
Segon la tradicion, lei caps de clan tais s'afranquiguèron de la senhoriá khmer en 1238 e elegiguèron un rèi. Lo declin de la poissança khmer e la destruccion dau reiaume de Nanzhao per lei Mongòls en 1253 accelerèron lei migracions tais vèrs lo sud. En 1238, foguèron ansin fondat lo reaiume de Sukhotai en 1238 e lo reiaume de Lanna a la fin dau sègle XIII. Rama Khambeng (1283-1317) donèt de basas solidas a l'estat de Sukhotai ambé la somission dei Mons dau bacin de Menam e una expansion territòriala vèrs l'èst e lo sud au detriment de l'Empèri Khmer. A mesura que sei tropas avancèron, son reiaume adoptèt lo modèl politic khmer e la cultura dei Mons, en particular lo bodisme theravada. Puei, dins lo corrent dei sègles seguents, lei Khmers e lei Mons d'aquelei regions foguèron assimilats per lei populacions tais.
En 1350, una capitala novèla, Ayuthia, foguèt fondada per un prince que se proclamèt rèi sota lo nom de Ramathibodi Ièr (1350-1369). Aquò foguèt l'acte de creacion de Siam (que prenguèt per la seguida lo nom de Tailàndia en 1939). Lei fòrças d'Ayuthia annexèron lo reaiume de Sukhotai dins lo corrent deis annadas 1430 e conquistèron Angkor en 1431. En revènge, mau capitèron de conquistar Lanna e deguèron conclure la patz ambé lo Sultanat de Malacca, poissança comerciala dominanta dins la Peninsula Malaia, dins lo corrent deis annadas 1450. Durant lo rèine de Trailok (1448-1488), lo reiaume se dotèt d'una administracion centralizada que venguèt un factor important d'estabilitat intèrna.
Au sègle seguent, lei Siamés deguèron se defendre còntra leis ambicions dei Birmans qu'èran venguts una poissança importanta a l'oèst. Dins lo corrent deis annadas 1560, agantèron Ayuthia ont installèron un principat vassau. Pasmens, foguèron rebutats a partir de 1584 per lo prince puei rèi Naresuen (1590-1605). Aqueu darrier capitèt tanben d'infligir una desfahca ai Khmers qu'avián restaurat una partida de sa poissança anciana. En particular, en 1594, conquistèt Lovek, capitala de l'Empèri Khmer dempuei la casuda d'Angkor, e impausèt sa senhoriá sus lo país. En 1595, impausèt tanben sa senhoriá au reiaume de Lanna. Fòrça importantas, aquelei victòrias marquèron l'acomençament d'un lòng periòde de patz que durèt fins au sègle XVIII.
L'expulsion deis Europèus[modificar | modificar la font]
Periòde de patz dins lo país, lo sègle XVII foguèt marcat per una dubertura economica de Siam e de contactes ambé d'Europèus qu'èran arribats dins la region dempuei lo sègle XVI. Fòrça dinamics, leis Olandés aquistèron rapidament una plaça importanta dins lo comèrci siamés, çò que suscitèt certanei crenhenças au sen dau govèrn tai. Ansin, leis autoritats encoratjèron l'installacion de Francés coma lo missionari Pierre Lambert de Lamothe. Una ambaissador foguèt mandat per Loís XIV e un acòrd francosiamés signat en 1685. Pasmens, lei relacions se desgradèron en causa dei campanhas de conversion au catolicisme menadas per lei missions. Ansin, en 1688, lei Francés foguèron expulsats e la maufisança venguèt la nòrma a respèct deis estrangiers e subretot deis Europèus.
Lei luchas còntra Birmania e Vietnam[modificar | modificar la font]
Lo periòde de patz dubèrt per lei victòrias militaras de Naresuen s'acabèt dins lo corrent deis annadas 1750 quand lei Birmans venguèron tornarmai una poissança militara importanta dins la region. En 1759, ataquèron sensa succès Ayuthia mai capitèron de la destrurre en 1767. La resisténcia foguèt animada per lo generau Taksin que se proclamèt rèi. Combateguèt victoriosament còntra lei Khmers e lei Birmans mai venguèt finalament fòl. Foguèron remplaçat per lo generau Chakri que se proclamèt rèi sota lo nom de Rama Ièr (1782-1809). Capitèt de reconquistar mai d'un territòri en Laos (Viengchan en 1778) en Cambòtja (províncias de Battambang e de Siem Reap en 1795) e installèt la capitala a Bangkòk — Ayuthia foguèt jamai tornada bastir.
Au sègle XIX, la menaça birmana dispareguèt pauc a pauc car lei Birmans deguèron mobilizar sei fòrças còntra lei Britanics. Pasmens, lei Siamés deguèron faciar leis ambicions vietnamianas, unificat en 1802, en Laos e en Cambòtja. Aquò entraïnèt mai d'una revòuta dins la region e lei Siamés destruguèron Viengchan en 1730 avans de menar una guèrra per lo contraròtle de Cambòtja de 1741 a 1745. Equilibrat, aqueu conflicte s'acabèt per l'establiment d'un protectorat comun sus lo país.
La sauvagàrdia de l'independéncia[modificar | modificar la font]
Lei rèines de Mongkut e Chulalongkorn[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, Siam deguèt faciar lei premiereis ambicions dei poissanças colonialas francesa e britanica que s'interessavan au sud-èst d'Asia. Dos rèis cultivats e partisans de la dubertura dau país, Mongkut (1851-1868) e son fiu Chulalongkorn (1868-1910) capitèron de limitar lei pèrdas e lei concessions per mantenir l'independéncia siamesa.
Mongkut èra a l'origina un monge bodista qu'aviá apres l'anglés ambé de missionaris. Sa politica favorizèt la dubertura dau país e lo mantenement dei tradicions. Durant son rèine, deguèt faciar l'arribada de França en Cochinchina. Favorizèron una revòuta de Cambòtja que se placèt sota protectorat francés. Siam foguèt obligat de reconóisser aquela situacion en 1867 e foguèt protegit deis ambicions francesas fins ais annadas 1880 car París s'interessèt puslèu a la conquista de Vietnam. De mai, Mongkut assaièt d'utilizar lei rivalitats entre Francés e Britanics. Ansin, signèt en 1855 un tractat d'amistat ambé Londres. Aqueu tractat èra « inegau » car donava d'avantatges importants ai Britanics mai permetèt de leis implicar en Siam. Puei, de tractats similars foguèron signats ambé França e leis Estats Units d'America.
Chulalongkorn conoguèt un rèine pus malaisat car la pression dei poissanças colonialas venguèt pus importanta. Capitèt de modernizar l'educacion, lei finanças publicas e la justicía ambé l'ajuda de conselhiers estrangiers. En revènge, modifiquèt pas lo modèl politic que laissava lo poder a l'aristocracia. Regardant leis afaires estrangiers, perdiguèt tota la riba senèstra de Mekong en 1893 que foguèt plaçada sota protectorat francés après de trèbols encoratjats per París. Pasmens, aquò suscitèt l'inquietud dau Reiaume Unit e un acòrd foguèt signat en 1896 entre lei doas poissanças europèas. Fòrça dur, entraïnava la creacion d'una zòna d'influéncia francesa dins lei províncias orientalas de Siam mai lo bacin de Menam foguèt declarat neutre, çò que permetèt de sauvar l'independéncia. Dins aquò, empachèt pas quauquei rosegatges suplementaris de la periferia dau territòri siamés en 1902-1904 per lei Francés lòng de la riba drecha de Mekong e en 1907 per lei Reiaume Unit dins la Peninsula Malaia.
Lei rèines de Rama VI e Rama VII[modificar | modificar la font]
Lei rèines de Rama VI (1910-1925) e de Rama VII (1925-1935) confirmèron leis aquists dau periòde precedent e permetèron pauc a pauc de restaurar la plena sobeiranetat de Siam. Rama VI èra un incompetent e un excentric e deguèt laissar la màger part dau poder a son oncle Devawongse Varopakarn qu'èra ministre deis afaires estrangiers. Sota sa direccion, lo país jonhèt lo camp deis Aliats en 1917 e faguèt partida dei venceires de la Premiera Guèrra Mondiala. Aquò li permetèt de venir membre de la Societat dei Nacions e d'obtenir a partir de 1922 la fin dei clausas « inegalas ».
Sota Rama VII, se contunièt la modernizacion de l'estat mai lo poder demorèt concentrat entre lei mans de l'aristocracia. Pasmens, lei progrès realizats dempuei lo sègle XIX avián entraïnants l'emergéncia de dos grops, d'un caire lei marchands, d'autre caire lei foncionaris e lei militars, que volián tenir un ròtle politic pus important. Òr, la crisi economica de 1929 causèt una grèva demenicion deis exportacions e dei revenguts de l'Estat. Lo govèrn assaièt de resòuvre la crisi amb una demenicion dei despensas mai agravèt la situacion. En 1932, entraïnèt un còp d'estat pacific organizat per lei foncionaris e lei militars.
La Tailàndia modèrna[modificar | modificar la font]
L'aliança ambé Japon e la Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Leis autors dau còp d'estat de 1932 volián principalament contuniar e accelerar la modernizacion dau país. Lo prefessor de drech, reformator, Pridi Phanamyong e lo coronèu Phibun Songkhram, nacionalista, n'èran lei doas personalitats principalas. Mantenguèron la monarquia mai limitèron lei poders dau rèi e Rama VII foguèt obligat d'abdicar en 1935. Puei, en 1939, Tailàndia remplacèt Siam coma apelacion oficiala dau país.
Enterin, una constitucion, fòrça autoritari, èra estada adoptada en 1932. Gaire estable, lo regime foguèt pontuat per divèrsei còps d'estat. En 1938, Phibun Songkhram venguèt Premier Ministre e se raprochèt de Japon. En 1940, aprofichèt lo sostèn de Tòquio per reclamar a França lei territòris cedits en 1902-1904. En despiech d'una desfacha militara, obtenguèt contentament en març de 1941 a l'eissida de la Guèrra Francotailandesa. Aqueu succès favorizèt un raprochament suplementari ambé Japon e Tailàndia declarèt la guèrra ais Estats Units d'America e au Reiaume Unit en 1942. Aquò permetèt la reconquista dei territòris malais laissats ai Britanics. Dins aquò, Bangkòk deguèt laissar ai Japonés lo drech d'utilizar lo territòri tailandés coma basa d'operacions. Lei soudats nipons i foguèron responsable d'abüs fòrça importants que suscitèron l'ostilitat de la populacion.
Pasmens, en secrèt, lo regent Pridi Banomyong organizèt un ret de resisténcia favorable ais Aliats. Après la demission de Phibun Songkhram en julhet de 1944, Pridi Banomyong venguèt lo cap vertadier dau país e capitèt de negociar la patz. Tailàndia deguèt solament restituir sei conquistas de la guèrra e tornar prendre lo nom de Siam fins a 1948.
Lo regime militar[modificar | modificar la font]
Après la guèrra, una constitucion democratica foguèt adoptada en 1946 mai lo regime manquèt d'estabilitat en causa d'una instabilitat fòrta ministeriala e d'una corrupcion importanta. En 1947, Pridi Banomyong foguèt obligat de s'exilar après lo decès violent de Rama VIII. Puei, en 1948, lei militars e Phibun Songkhram reprenguèron lo poder. Instaurèron un regime autoritari dirigit per Phibun Songkhram reversat en [[1957] per Sarit Thanarat. Lo cap novèu moriguèt en 1963 e foguèt remplaçat per lo manescau Thanom Kittikachorn.
Lei militars mantenguèron un regime democratic de façada per obtenir lo sostèn deis Estats Units d'America e venir un bastion de l'anticomunisme en Asia dau Sud-Èst. Ansin, Tailàndia s'alièt ambé Washington de l'Organizacion dau Tractat de l'Asia dau Sud-Èst (OTASE). Bangkòk participèt a la lucha còntra leis insureccions comunistas d'Indochina. En reaccion, China e Vietnam sostenguèron de guerilhas dins lo nòrd dau país.
La lònga transicion vèrs un regime civiu[modificar | modificar la font]
En mai de la lucha militara còntra lo comunisme dins l'encastre de la Guèrra Freja, lo regime militar deguèt pauc a pauc se preocupar dei revendicacions intèrnas d'una elèit novèla subretot interessada per lei questions economicas. En octòbre de 1973, de grandei manifestacions d'estudiants se debanèron dins la capitala. Foguèron durament reprimidas mai lo rèi refusèt de sostenir l'accion de l'armada e Thanom Kittikachorn foguèt constrench a l'exili.
En 1975, una constitucion democratica foguèt restablida mai ges de majoritat clara emergiguèt deis eleccions. Un govèrn centrista prenguèt la direccion de Tailàndia mai foguèt rapidament menaçat per de manifestacions d'estudiants de senèstra e per un durciment dei partits politics de drecha. D'eleccions novèlas en 1976, marcadas per de violéncias grèvas, s'acabèron per una victòria de la drecha. Pasmens, aquò amaisèt pas la situacion ambé leis estudiants e lei militars proclamèron una constitucion pus autoritària en octòbre de 1976. Puei, exerciguèron de facto la realitat dau poder ambé l'ajuda de la drecha. Ansin, lo generau Prem Tinsulanonda foguèt Premier Ministre de 1980 a 1988.
A partir de 1991, de tensions apareguèron entre l'armada e lei mitans d'afaires. Après un còp d'estat militar suplementari en 1991, leis eleccions de març de 1992 permetèron ai partits promilitars de ganhar una majoritat parlamentària e de nomar lo generau Suchnda Krapayoon coma cap dau govèrn. Aquò entraïnèt d'importantei manifestacions. La repression foguèt saunosa e causèt una intervencion dirècta dau rèi per restablir l'òrdre. D'eleccions novèlas aguèron luòc e lo conservator Chuan Leekpai venguèt Premier Ministre. Sota sa direccion, Tailàndia conoguèt un desvolopament economic important en despiech de violacions dei drechs de l'Òme e d'una corrupcion importanta.
La crisi dei camisas rojas e jaunas[modificar | modificar la font]
Dempuei 2001, Tailàndia es tocada per de tensions intèrnas grèvas entre dos movements politics dichs « camisas rojas » e « camisas jaunas ». Aquò acomencèt en 2001 ambé la victòria ais eleccions legislativas de Thaksin Shinawatra, un òme d'afaires acusat de populisme. Adoptèt una politica de reformas en favor dei classas popularas e dei regions ruralas orientalas que son sa basa electorala. Pasmens, foguèt reversat per un còp d'estat militar en 2006 en causa d'accusasions de corrupcion. Lo generau Sonthi Boonyaratglin proclamèt la lèi marciala e prenguèt lo poder.
La junta laissèt rapidament lo poder mai lei trèbols contunièron entre « camisas rojas », partisans de Thaksin Shinawatra, e « camisas jaunas », adversaris de l'èx-Premier Ministre. En 2010, lo camp roge organizèt de manifestacions que bloquèron una partida de Bangkòk e entraïnèron l'intervencion dei militars. Un an pus tard, Yingluck Shinawatra, sòrre de Thaksin Shinawatra, venguèt a son torn cap dau govèrn mai se turtèt a l'ostilitat dei Jaunes. En 2013, deguèt faciar de manifestacions jaunas dins la capitala e lo refús de l'armada de prendre posicion. Decidèt finalament d'organizar d'eleccions novèlas en febrier de 2014 que li permetèron de se mantenir a la tèsta dau país. Pasmens, aquelei resultats foguèron pas acceptats per l'armada e un còp d'estat novèu aguèt luòc en mai de 2014. Lo generau Prayuth Chan-ocha proclamèt tornarmai la lèi marciala. Elegit president de l'Assemblada Nacionala ambé lo sostèn dau rèi Rama IX, adoptèt rapidament de mesuras per redurre l'influéncia dei « camisas rojas ».
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ masculin & femenin...


text:
Abadiá dau Toronet
L'Abadiá dau Toronet es una abadiá cisterciana situada sus lo territòri de la vila provençala dau Toronet. Foguèt fondada en 1160. Venguèt rapidament prospèra gràcias a de dons nombrós e poguèt desvolopar una economia centrada sus l'agricultura e lo norrigatge. Pasmens, coma leis autreis abadiás cistercianas provençalas, acomencèt de declinar a partir dei sègles XIV e XV en causa dei guèrras intèrnas au Comtat de Provença. Aquò foguèt agravat per lei guèrras de Religion dau sègle seguent. La communautat de monges demeniguèt a cha pauc e l'abadiá foguèt alora restacada a l'evescat de Dinha en 1787. En 1791, lei bastiments foguèron venduts coma ben nacionau mai rapidament abandonats fins a un rescat de l'Estat en 1854 que permetèt sa restauracion e sa proteccion.


text:
1550
Aquesta pagina concernís l'an 1550 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
A partir d'aquela annada, leis invasions oròmos poguèron plus èsser blocadas dins lo sud de l'Empèri que perdiguèt pauc a pauc lei regions de Bale, de Dawaro e de Hadya. Pasmens, lo poder etiopian capitèt de desviar la màger part deis atacas en direccion deis estats musulmans, especialament Harrar que foguèt regularament en guèrra còntra lei nomadas oròmos dins lo corrent deis annadas 1560.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Biologia[modificar | modificar la font]
Publicacion de De Subtilitate dau matematician e sabent italian Girolamo Cardano (1501-1576). Editat 15 còps entre 1550 e 1642, aquel obratge afirmava l'existéncia d'una transformacion deis espècias.


text:
33
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 33 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
En causa d'una tiera de problemas economics e agricòlas, acomencèt una crisi grèva au sen de l'Empèri que sa capitala foguèt menaçada per una famina e per un afondrament de sa moneda. Tibèri ordonèt d'organizar una ajuda alimentària d'urgéncia per Roma e adoptèt unei mesuras per sostenir l'activitat economica e assegurar la perennitat dau sestèrci. En particular, ordonèt de despènsas importantas de l'Estat e de la sieuna fortuna (100 milions de sestèrcis) per limitar leis efècts d'una gròssa reduccion monetària. Aquò permetèt de redurre leis efècts de la crisi e la situacion se reglèt pauc a pauc dins lo corrent de l'annada.
D'autra part, regardant la succession de l'Empèri, mòrt de Drusus Iulius Caesar qu'èra estat l'eiretier oficiau de Tibèri de 23 a 30 fins a son arrestacion en causa d'un complòt còntra l'emperaire. Aquò limitèt la chausida d'un successor e favorizèt la nominacion de Caligula.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats entre lei fòrças de l'emperaire Guang Wudi (25-57) e aquelei dau senhor Wei Xiao que moriguèt dins lo corrent de l'annada. Foguèt remplaçat per son fiu Wei Chun.


text:
Valàuria
Valàuria[1] (Vallauris en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença, dins lo departament deis Aups Maritims.
Valàuria es celèbra per sa terralha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Personalitats[modificar | modificar la font]
- Lucian Duc (1849-1915) escrivan felibrenc.
- Maurici Girard (1830-?) capitani de marina e autor felibrenc.
- Pablo Picasso s'installèt a Valàuria de 1948 a 1955.


text:
892
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 892 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Organizacion d'un complòt per alunchar lo rèi Audoïn que quitèt lo nòrd de son reiaume per sometre una revòuta dei fraires dau duc d'Aquitània Ramnulf II de Peitieus. En realitat, aquò èra organizat per permetre lo coronament dins la vila de Reims de Carles (en 883), eiretier legitim dei Carolingians, evincit en 888 per Audoïn. Aquela volontat d'alunchar lo rèi foguèt facilitada per una incursion dei Vikings qu'agantèron Limanha onte foguèron batuts a la batalha de Montpensier.
Ongria[modificar | modificar la font]
A la demanda d'Arnulf de Francia Orientala, arribada deis Ongrés en Panònia per l'ajudar dins sa guèrra còntra Moràvia. Un acòrd permetent ais Ongrés de s'installar dins lei tèrras conquistadas foguèt benlèu conclut entre lei dos partits (segon lo cronicaire Aventinus, sègle XVI). Aquò foguèt l'acomençament dau procès d'installacion d'aqueu pòble dins la region e de la formacion d'Ongria (Honfoglalás siá « conquista de la patria » en occitan).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Mutamid lo 15 d'octòbre. Foguèt remplaçat per son cosin Al-Mutadid qu'èra lo cap vertadier dau Califat dempuei la mòrt de son paire e visir Al-Mufawwad.


text:
Lista dels presidents d'Estònia
Lo 16 de junh de 1940, Estònia foguèt ocupada per l'Union Sovietica, e lo govèrn independent prenguèt fin lo 23 de julhet de 1940. Estònia devenguèt republica sovietica entre 1940 e lo 20 d'agost de 1991.
Lo primièr president dempuèi 1991 foguèt Lennart Meri, elegit en 1992 e reelegit en 1996.
Vaquí la lista dels presidents d'Estònia.
President entre 1938 e 1940[modificar | modificar la font]
Presidents dempuèi 1992[modificar | modificar la font]
Presidents d'Estònia, dempuèi 1992 (nòva independéncia)