text:
22/12/2014
Veiquí Nadau que tòrna per Micheu Chapduelh
Veiquí Nadau que tòrna. Quo es lo moment que me sente frair de l’orsa blancha. A viscut sus son continent de glaça, l’orsa blancha, e l’a vist fondre au punt que leu n’aurá pus pro plaça per s’i tener plantada sus sas doas pautas de darrier. «Créature passeïste qui ne sait pas s’adapter au progrès, qui le refuse même » dirá la votz de la Societat Anonima. E l’orsa se nejará dins l’aiga venguda chauda.
Me sente frair de quela bèstia perqué vese tanben mon continent fondre jos mos pès. Pas vos ? Vos sentetz urós de ‘chaptar de las besonhas obligatòrias per far daus presents que ‘chabarán dins la pobela o dins un voida-granier, minjar a vos ne’n olhar, beure a ne’n desparlar, corre de botica en subre-merchat, despensar, tot oblidar dins lo bruch, lo lum, las palhetas e los songs de Christmas ?
Mas alaidonc, perqué mandatz de las cartas de vots totas blanchas de névia, totas adornadas de giure, de pendelòcas de glaça ? Cresetz pas que quo es quò la Nadau qu’es au fons de vos ?
Nos desire un Nadau enneviat d’un grand manteu blanc, d’un manteu de patz. Quantben quò fai qu’avem pas agut de Nadau blanc ? Per un pauc los aubres tornarián flurir ! Vos desire que vòstre patron vos dise : « Fau pas traulhar la névia. Demoratz chas vos, au chaud, a la visar de darrier vòstra fenestra. L’ivern trabalha per l’estiu a venir, per la santat de vòstre vergier e de tota la terra. Siatz en patz. Lo trabalh vos esperará. »
Viure l’ivern coma l’orsa bruna per pas crebar nejat coma l’orsa blancha. Sola chausida rasonabla mas que la vita de uei rend impossibla. Demòra nonmàs la patz blancha de las cartas de vots.
Micheu Chapduelh
Les commentaires sont fermés.


c: text/html

text:
Mai fòrt e constant que la paraula d'esquèrra, la paraula de la sotmission a l'Estat centralista. La paraula d'esquèrra es una autoproclamacion ; aital lo sovietisme proclava un ròtle màger per las femna, se festejava lo « jorn de las femnas », 8 de març, mas las femnas dels dictators sovietics èran sempre mesprezadas.
E quand las femnas de la sotission al centralisme son al poder que fan ? Pas melhor que los òmes ... exemple Anna Calau de Barcelona ; se sap plan que tot es bon per arribar al poder ... a quin nivèl que fosquèsse dins l'estructura de dominacion dels pòbles, dins l'imperialisme madrilenc o parisenc.
D'unes an d'illusions grandas ambe l'arribada de fòrças femnas a l'Assemblée dita Nationale ; vos pòdi confirmar per ma pensada, pensi qu'es illusion (biais occitan d'emplegar la semantica aquela).
E de quina manièra se mostra la linha editoriala d'un jornal ; e ben es pas complicat, son estat cercar la collaoracion al fons de l'Aran, alara que s'en trúfan sistematicament, per li donar la paraula... L'Indépendant es fòrt sul sicut !
Se díson independents (premsa independenta), liures (de pensada), de poder escriure tot en clartat (a l'amagat, la vertat es diferenta), alara l'inconscient parla, s'i escriu, s'i trabalha. Aital tot parier es a Paris, London, Clarmont d'Auvernhe, Lemòtges, Bordèu, Marselha, Niça, Avinhon, Montpelhièr, Tolosa, Barcelona (El Periódico, edicions localas de la premsa de Madrid, o La Vanguardia), Perpinyà (L'Indépendant) o Madrid (sense cap excepcion).
Mas o fau encara e sempre indicar : tot es bon per servar lo poder, o per èstre elegit dins un sistèma que fabrica l'antidemocracia, lo jacobinisme, lo bonapartisme, lo pòst-franquisme. Tot es bon per enganar los pòbles. Lo camp de la mentida es lo camp francés, espanhòl, anglés, rus, es lo camp dels ancians imperialistas, mondialistas per l'impèri d'oltra-mar, o de l'impèri continental. Vaccinats son estats los Italians e Alemands o/e Austrò-Ongareses...
Mas sembla que los autres partenaris de l'Union Europèa o aguèsse encara oblidat. Faudrà bastir una Union Europèa ambe los sampitèrnes problèmas dels vièlhs centralizadors ?
_°_
Complement car ai oblidat lo costat socialista catalan ...
Dins lo PSf es la meteissa causa qu'avèm vist a l'òbra en 2017, quand la barca es tòrta al nivèl politic es socialista !

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prunet (Ardecha)
Prunet (Prunet en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Prunet es lo resultat del latin prunus, « prunièr », e del sufixe collectiu -etum > -et [1] : lo sens es « luòc plantat de prunièrs » [2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2011 : 139; 2013 : 133 abitants (15 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 544, a Pournoy
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 268
- Paginas utilizant d'arguments duplicats dins los apèls de modèl
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Portal:Vivarés/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Lengadòc/Articles ligats
- Ortografia de verificar
- Bendèl de mantenença sens paramètre data/Lista completa
- Comuna de Vivarés
- Comuna d'Ardecha


text:
EPCI Bascoat — 1èr conselh e demanda d'ua preséncia paritària deu gascon e de l'euskara
Lo maire (UDI) de Baiona, Jean-René Etchegaray qu'estó elejut ger ser president de l'aglomeracion Bascoat (Establiment Public de Cooperacion Intercomunau) dab 157 votz suus 231 votants. La comunautat qu'amassa 158 comunas, 300 000 abitants e qu'ei la dusau aglomeracion après Bordèu en la Region Navèra-Aquitània. L'eleccion que's debanè a la facultat de Baiona dab 225 conselhèrs comunautaris presents e 6 representats.
Guy Mondorge, conselhèr municipau d'Anglet e president de l'Academia Gascona de Baiona-Ador qu'èra present tad aquera purmèra jornada descrivuda com « istorica » de naishença de la navèra aglomeracion.
Que partatgè las soas impressions suu son blòg uei lo dia : « Purmèr, la suspresa de véder convidadas delegacions oficiaus espanhòlas de las regions de Navarra, Euskadi e de la Diputacion de Guipuzkoa. Mes pas nat representant de la Region Navèra-Aquitània ni deu departament de las Lanas… Com si s'agiva especificament d'un eveniment politicament basco ». Lo conselhèr gascon qu'ei chepicós de la presa de competéncia lingüistica, « sosentenuda basca per nombrós elegits portaires d'ua vision identitària d'aqueth EPCI ».
- Publicat dens Politique


text:
Diluns, 25 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
Aguèt luòc ièr dimenge en Catalonha e Aran tota una afichada massissa en defensa del referendum d’independéncia del 1r d’octòbre que ven. Amb lo nom de “Maraton ... +
Divendres, 22 de setembre de 2017, 03h00
Lo blocatge dels comptes de la Generalitat de Catalonha, que l’ordenèt dimècres passat lo govèrn de l’estat espanhòl, daissa sense finançament una tièra ... +
Diluns, 18 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
E mai se la comuna de Vielha l’aviá enebit, se tenguèt ièr a Vielha l’acte en favor del referendum d’independéncia de Catalonha e Aran previst pel 1r d’octòbre ... +
Diluns, 18 de setembre de 2017, 03h00
La Tor deu Borrèu festeja ongan son 25n anniversari. S'agís d'un bar associatiu a Pau ont los joves an trobat un luòc de luchas socialas e politicas, e tanben un endrech ont ... +
Dissabte, 16 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
Malgrat l’enebicion de l’estat, dijòus passat comencèt d’un biais multitudinari la campanha per l’òc al referendum d’independéncia de Catalonha ... +
Divendres, 15 de setembre de 2017, 03h00
Aran TV cancellèt al darrièr moment lo debat televisat previst per dimècres de ser. Dins aquela emission se deviá parlar del referendum d’independéncia de ... +
Dijòus, 14 de setembre de 2017, 03h00
Lo procuraire general de l’estat espanyol, José Manuel Maza, a ordenat d’engatjar de percaces contra los 710 cònsols màgers catalans e los 2 araneses (lo de Les, Emílio ... +
Dimècres, 13 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Lanas e Labrit > Bòrn
Cent ans a exactament, milierats de boscatèrs americans machavan dens segarias mobilas o geantas capvath las Lanas de Gasconha. Industriau tanben, la “Grana Guèrra” qu’èra ... +
Dissabte, 9 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Lanas e Labrit > Marensin
Dens las Lanas, la tostemps valenta associacion Memòria en Maransin tribalha dempuish pausa a l’istòria industriau de la contrada (arrosia, machinaires, hargas) dab exposicions ... +
Dimècres, 6 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Bigòrra > País de Tarba
Una femna de Tarba a interromput una partida de fotbòl entre las esquipas de Tarba e de Julhan. Èra alassada de recebre de balons dins son jardin e, a la minuta 65 de lo rescontre, se pausèt ... +
Dimars, 5 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Bearn > Vath d'Aussau
La rintrada arriba al mièg del desespèr per la Calandeta del Lis (Vath d’Aussau), après que l’administracion francesa a decidit la supression dels contractes d’acompanhament ... +
Diluns, 4 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Lanas e Labrit > Maremna
Qu’èran un quarantenat de personas dissabte passat a Soston en las Lanas tà dar l’aviada a l’associacion Ràdio País Lanas-Baish Ador. Se s’i escaden, ... +
Divendres, 1 de setembre de 2017, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
Se presentèt dimècres a Vielha (Castièro) lo Manifèst de Les, que reclama que las institucions aranesas s’engatgen mai pel referendum d’independéncia del ... +
Dijòus, 31 d'agost de 2017, 03h00
Gasconha > Lanas e Labrit > Shalòssa
Pierre Albaladejo, ambaissador istoric del rugbi dins lo Mond entièr, aurà una estatua a Dacs (Shalòssa). S'inaugurarà lo monument l’8 de setembre que ven sus una ... +
Dimenge, 27 d'agost de 2017, 03h00
Se debane aué en Aran era 21a edicion dera Corsa e Caminada des 15 pòbles qu'enguan arribe ena sua XVI edicion. Aguesta manifestacion esportiua e ludica, ath delà de reivindicar ... +
Dijòus, 24 d'agost de 2017, 03h00
An mes en linha lo manifèst de Les e una pagina per amassar de signaturas de sosten. Lo manifèst lo lancèron lo 14 d’agost passat diversas personalitats aranesas que demandan ... +


text:
Dimars, 15 de julhet de 2014, 03h00 Espòrt
L’an que ven, lo pilar dels Dracs Catalans, Miquèl Simon, portarà las colors dels Gats Fèrs de Wakefield
Granda decepcion dissabte del costat de Brutus: los Dracs an pas fait lo pes fàcia a Wigan. L’esquipa se desorganizèt. Coneguèt lo costumièr daissar-anar de fin de mièg temps per veire passar, entre la 38a e la 40a minuta, la marca de 12-10 a 24-10 pels vesitaires. A la represa, l’arbitre sortissiá dos cartons jaunes (en plaça de la mesa sul rapòrt costumièra) per jòc dur dels Sang e Aur e Wigan ne profeitava per rajustar dos ensages: 36-10. La partida s’alanguiguèt amb just un tombat pels angleses e un ensag en cap de linha per Damian Cardace. Marca finala: 37-16 per Wigan. E tornar: tròp de fautas de man, pas de sosten al portaire de balon, un parelh de mièges sens pes sus l’organizacion del jòc... Se va caler ratrapar tre dissabte que ven amb la venguda de Wakefield per assegurar al pus lèu la qualificacion per las pelhòfas e per pas s’installar dins l’espirala negativa del dobte.
En Austràlia
La setmana tretzista se dobriguèt dimècres 9 amb lo tresen States of Origine a Brisbane. Los Granats de Queensland metèron un punt d’onor a ganhar la partida amb un brave escart: 32-8. Significavan atal als Blaus de la Nòva Galas del Sud qu’anèron prene moquets lo trofèu de l’an, que serián plan prèstes pel revenge de l’an que ven.
En NRL, la batèsta es terribla: aprèp 16 jornadas, tres esquipas son cap de fila: Manly, Prenrith e Canterbury amb 26 punts, 3 seguisson amb 22 punts, 5 an 20 punts e i a solament 8 plaças qualificativas per la fin de sason.
Los Dracs pescan l’anguiala
Mas pas dins l’Estanh de Bajas, puslèu del costat de Paramatta amb l’anonci de la signatura per las doas sasons venentas del centre internacional australian Willie Tonga. Per contra, lo pilar Miquèl Simon, en manca de temps de jòc a Perpinhan, ven d’anonciar sa signatura a Wakefield per las doas sasons venentas.
Calendièrs
La Federacion ven de comunicar lo calendièr de la primièra fasa del campionat d’Elèit per la sason 2014-15. Començarà la dimenjada del 14 de setembre amb las partidas Lesinhan-Dragonets, Palau-Carcassona, Tolosa-Limós e Vilanuèva-Avinhon.
Aquela primièra fasa s’acabarà per la dimenjada de l’11 de genièr. Se sap tanben que, dins l’encastre del Torneg Europèu, lo XIII de França anirà jogar en Irlanda (18 o 19 d’octobre) e en Escòcia (1r o 2 de novembre) e que reçauprà lo País de Galas a l’Estadi d’Albi lo dissabte 25 d’octobre.
Alan Roch
Dos Dracs suspenduts :
http://www.lindependant.fr/2014/07/16/duport-et-mounis-n-y-coupent-pas,1907943.php


text:
Dimars, 14 d'octòbre de 2014, 03h00 Espòrt
Johnny Wilkison remetèt los malhòts als jogaires de Wigan…
Mas St Helens ganhèt!
Un còp de punh de tròp
Aqueste dissabte, en fin de vèspre, mai de 70 000 espectators cantavan e brandissián de bandieretas dins Old Trafford. De fait, lo sòrt de la finala entre Wigan e St Helens se joguèt tre la segonda minuta. Intervencion a retardament del dobertura dels Sants, Lance Hohaia, sul pilar galés de Wigan Ben Flower. Aquel presèt pas e rebequèt d’un dirècte al morre, redoblat un còp lo Sant faguent Jèsus sus la pelena. La partida s’acabèt aquí pels dos jogaires: per Hohaia assucat e per Ben Flower que l’arbitre gratifiquèt sul pic d’un cartonet escarlata. Flower veniá de faire present del ramelet de la victòria e del titol als Sants. Mas, a 13 contra 12, aquò demorèt complicat. Wigan se multipliquèt en defensa e accelerèt la circulacion de la pauma. Dobriguèt la marca sus penalitat (16a). Percival respondèt pels Sants (29a). Mas l’alièr Joe Burgess puntava l’ensag a la darrièra segonda del primièr temps: 6-2 per Wigan.
Dins lo segond temps, Wigan contunhèt d’atacar mas St Helens impausava pichon a pichon son ritme e l’evidéncia de la superioritat numerica. Aprèp una cordelada de tenguts, Soliòla en fòrça marcava al pè dels pals (54a): 8-6. Wigan mancava d’ocasions: una traucada de Farrel, una escapada de Charnley, la penalitat de l’egalitat... E a dètz minutas de la còrna, l’alièr Makinson recuperava una candela entre alièr e arrièr de Wigan, se revirava dins lo placatge e pausava la pauma darrèr la linha. Transformacion en mai e la messa èra dita: 14-6, victòria dels Sants que demoravan sus cinc desfaitas en finala entre 2007 e 2011.
Aitant dire que l’entraïnaire de Wigan èra pas brica content del comportament de son pilar!
Cinquena victòria en campionat per l’AS Carcassona
Dissabte, Lesinhan menava 8-2 a la pausa a Vilanuèva, mas poguèt res dins lo darrièr quart d’ora contra lo vam e los dos ensages dels Laupards, victorioses 18-8.
Dimenge, a Sant Estève, dins una partida vodada a l’ofensiva ont se marquèt 12 ensages, lo campion Tolosa anèt batre los Dragonets: 38-30.
A l’Agulha, Limós signava sa primièra victòria de la sason e fasiá pas las causas a mièja: 56-12 contra Palau.
A Avinhon, Carcassona ganhèt 30-14, amb 14 punts al pè de Maxime Gressèque, mas la marca nos ditz pas l’oposicion bèla dels locals que pleguèron solament dins lo darrièr quart d’ora. La partida de l’esquipa de França empacharà pas la tenguda d’una jornada de campionat aquesta dimenjada.
Dissabte, Carcassona reçauprà son susprenent segond Vilanuèva (18h30, a Domèc) e Tolosa serà favorit contra Avinhon.
Dimenge, dobla confrontacion catalanoaudenca: Palau-Lesinhan e Limós-Dragonets.
Viatge en Irlanda
L’esquipa de França èra recampada a Perpinhan per preparar lo campionat europèu, amb un enjòc bèl: lo primièr jogarà las Quatre Nacions de 2016 amb Anglatèrra, Austràlia e la Nòva Zelanda. Los galons de capitani dels Blaus son fisats al Jason Baitieri.
Divendres, Escòcia-Galas dobrirà la competicion. Los Blaus jogaràn dissabte de vèspre contra Irlanda a Dublin e convidan totes los afogats d’Occitània e Catalonha a los sosténer lo dissabte 25 de vèspre a Albi per la partida contra Galas.
Lo Torneg de las Quatre Nacions començarà lo dissabte 25 a Brisbane amb las doas partidas sul meteis estadi: Anglatèrra-Samoa e Austràlia-Nòva Zelanda. Una esquipa del president de la federacion australiana, menada per l’ancian Drac Greg Bird, a ganhat sus l’estadi Kalaabod de Kokopo, contra Papoa-Nòva Guinèa: 34-16.
Alan Roch
Fòtos:
Mas St Helens ganhèt!
La seleccion dels Blaus per anar jogar en Irlanda :
http://ffr13.fr/championnat-europeen-irlande-vs-france-les-18-tricolores/


text:
Gary Cooper
Frank James Cooper dich Gary Cooper (7 de mai de 1901, Helena (Montana) - 13 de mai de 1961, Beverly Hills) es un actor de cinèma e vedeta estatsunidenc. Comencèt sa carriera dins leis annadas 1920 coma cascadaire. Venguèt famós gràcias a de ròtles dins Morocco (1930) e A Farewell to Arms (1932). Pendent leis annadas seguentas, s'impausèt coma una vedeta internacionala dins de films variats coma The Lives of a Bengal Lancer (1935), Mr. Deeds Goes to Town (1936), Beau Geste (1939) o Meet John Doe (1941). Puei, dins lo corrent de la decenia 1940, incarnèt generalament d'eròis tipics de l'istòria deis Estats Units coma lo jogaire de beisbol Lou Gehrig (The Pride of the Yankees, 1942), Robert Jordan (For Whom the Bell Tolls, 1943) o lo doctor Wassell (The Story of Dr. Wassell, 1944). En 1952, obtenguèt son succès pus important ambé son ròtle de sherif dins lo western High Noon que foguèt guierdonat ambé l'Oscar dau melhor actor. Recebèt tanben una pauma d'aur en 1957 per son ròtle dins Friendly Persuasion (1956).


text:
Sant Andrieu (canton de Peiralèu)
Sent Andrieu de Vesinas[1] o Sent Andrieu d'Ovesinas[2][3] (oficialament en francés Saint-André-de-Vézines) es una comuna occitana situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Sant-André (altitud 876 mètres) n'a situat a 23 km al Nòrd-Es de Millau en la region centrala del Causse Negre, als confins de las ancianas províncias del Rouergue, del Languedoc e Gévaudan. Etendue Considerable coma l'indica lo Libre de parròquia : 5 llegües horaires de torn. La superficie de la municipalitat es de 38,97 km² Al Nòrd, limitada per la parròquia de Veyreau, a l'Èst per aquela de Lanuéjols (Gard), al Miègjorn per aquela de La nòstra Madama de las Treilles, a l'Oèst per aquelas de la Roque Santa-Marguerite e Peyreleau. Montméjean Es en luòc ne comuna l'an 1799 e compren las municipalitats de Montméjean, la Roque Santa Marguerite, Sant Véran, Veyreau e lo Maynial-Sants Texans dels Balmes. Lo 4 d'abril de 1834, las municipalitats de Veyreau e lo Maynial-Sants Texans dels Balmes e Montméjean an amassat pel segond #que pren lo nom de « Sant André de Vézines » ont se situa lo nòu cap de luòc (Ord. 28 M 22). Lo 24 de decembre de 1849, la municipalitat de Veyreau a distrach de la comuna de Sant André de Vézines. Lo plànol de 1849 amb lo limit d'A a F indica « l'ancian limit d'aquelas doas comunas es absoludament la meteissa en tota la siá longitud, a l'excepcion de las parts marcadas per un filet de color violeta dempuèi lo ponch B fins al C, e del ponch D al ponch F ». La granja de la Roujarie a amassat a Sant André de Vézines e aquela dels Mourgues a amassat a Veyreau en 1803.(Marc Parguel)
Le village de Saint-André (altitude 876 mètres) est situé à 23 km au Nord-Est de Millau dans la région centrale du Causse Noir, aux confins des anciennes provinces du Rouergue, du Languedoc et Gévaudan. Etendue considérable comme l’indique le Livre de paroisse : 5 lieues horaires de tour. La superficie de la commune est de 38,97 km² Au Nord, bornée par la paroisse de Veyreau, à l’Est par celle de Lanuéjols (Gard), au Midi par celle de Notre Dame des Treilles, à l’Ouest par celles de la Roque Sainte-Marguerite et Peyreleau. Montméjean est chez lieu en mairie en 1799 et comprend les communes de Montméjean, le Roque Sainte Marguerite, Saint Véran, Veyreau et le Maynial-Saint Jean des Balmes. Le 4 avril 1834, les communes de Veyreau et le Maynial-Saint Jean des Balmes et Montméjean sont réunies pour la seconde qui prend le nom de « Saint André de Vézines » où se situe le nouveau chef lieu (Ord. 28 M 22). Le 24 décembre 1849, la commune de Veyreau est distraite de la mairie de Saint André de Vézines. Le plan de 1849 avec la limite de A à F indique « l’ancienne limite de ces deux communes est absolument la même dans toute sa longueur, à l’exception des parties marquées par un filet de couleur violet depuis le point B jusqu’au C, et du point D au point F ». La ferme de la Roujarie est réunie à Saint André de Vézines et celle des Mourgues est réunie à Veyreau en 1803.(Marc Parguel)
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant André de Vézines se situava primitivement entre la Combe e Roquesaltes del mens en los tempses gallo-romains. Lo abbé Hermet i #mencionar una villa. La siá localizacion actuala mencionada dempuèi 1098 a #èsser determinat pels senhors de Montméjean e per la font situada près de la maire. D'après los chroniqueurs locales, lo vilatge de Sant André de Vézines i auriá bastit sus fons de cabanas : de pichonas tutas condicionadas en étables. En los soscaves de cèrts sojorns, avèm pogudas veire #que #encobrir poiriá èsser versemblant (Marc Parguel, la pichona istòria de Sant André de Vézines,2003).
- Etymologie
Lo pòble deu l'origina de lo sieu nom d'una part a la apôtre Sant-André de Bethsaïde, fraire de Sant-Pierre, pescador crucifié sus una crotz en X a Patras (Grècia) l'an 64, e d'autra part al culte consagrat a la brebis. Sant André #èsser pescador del lac de Tibériade amb lo sieu fraire Simon Pierre (Sant Pierre : patron actual de la parròquia), es per aquela rason venguda patron dels pescadors e dels poissonniers ; e, coma el pêchait al filet, es tanben patron dels cordiers. Se pòt se demandar perque aver-i donat lo nom d'aquel sant a una parròquia tanben desprovesida d'aiga. Una responsa pòt malgrat aiçò se considerar : lo apôtre Sant-André èra antany invocat per las joves filhas en mal de marit e per las femnas esterilas per aver de mainats (Del Broc de Ségange, 1887). Lo nom latin Andréas, grèc Andros, significa òme fòrt, Sant André es tanben reconegut per guérir la coqueluche.
Es en 1326 #que se poirà legir per las primièras fes en un acte lo tèrme « Sanctus Andreas de Ovezinis ». En 1355 ven « Sancti Andrée de Ovesinis » (Sant André del país dels brebis). Las raïses de la paraula Vézines provendrián del bas-latin Ovedinas o Ovezinas #que significariá en transcription lateral : luòc de ramaderia d'ovins. Es en tot cas aquel #qu'a pogudas anotar lo chanoine Hermet #que cita, d'après la Notitia jurium Ecclesiae Vabrensis, levada per Mgr|Bertrand Modèl:De Pebrac en 1355, la glèisa de Sant-André per aqueles tèrmes : Ecclesia Sancti Andrée de Ovesinis, de presentatione Archidiaconi Amiliavi in Ecclesia Ruthenenso. Aquela paraula Ovesinis, #qu'es doncas la forma anciana de Vézines, poiriá plan derivar de la paraula latina OVIS = brebis, de sòrta que lo nom de la parròquia totjorn segon Hermet, tirariá la siá origina de las vegadas de brebis anautitas sul Causse Negre e significariá Sant-André del país dels brebis, dels brebis #que lo lach ne servissiá a fabricar del fromage de Roquefort[4].
Al cors dels tempses lo sieu appellation s'es modificat : Ovedinas, Ovezinas (1098), Sant Andréa de Ovézinis (1326), Sancti Andrée de Ovezinis (1355), Sancti Andréa de Vézines (1371), Sant-André de Vézines (1382), Sant André de Vésines (1727-1787), St André de Vizines (1746), Sant-André de Vézinnes (1788). Dempuèi 1830, es lo vocable actual #qu'a utilizat.
Los sieus abitants an trucat lo Sant-Andréains o Sant-Andribens.
Saint André de Vézines se situait primitivement entre la Combe et Roquesaltes du moins dans les temps gallo-romains. L’abbé Hermet y mentionna une villa. Son emplacement actuel mentionné dès 1098 a été déterminé par les seigneurs de Montméjean et par la source située près de la mare. D’après des chroniqueurs locaux, le village de Saint André de Vézines serait bâti sur des fonds de cabanes : petites grottes aménagées en étables. Dans les caves de certaines demeures, nous avons pu voir que cela pourrait être vraisemblable (Marc Parguel, la petite histoire de Saint André de Vézines,2003).
- Etymologie
Le village doit l’origine de son nom d’une part à l’apôtre Saint-André de Bethsaïde, frère de Saint-Pierre, pêcheur crucifié sur une croix en X à Patras (Grèce) en 64, et d’autre part au culte voué à la brebis. Saint André fut pêcheur du lac de Tibériade avec son frère Simon Pierre (Saint Pierre : patron actuel de la paroisse), il est pour cette raison devenu patron des pêcheurs et des poissonniers ; et, comme il pêchait au filet, il est aussi patron des cordiers. On peut se demander pourquoi avoir donné le nom de ce saint à une paroisse aussi dépourvue d’eau. Une réponse peut cependant s’envisager : l’apôtre Saint-André était jadis invoqué par les jeunes filles en mal de mari et par les femmes stériles pour avoir des enfants (Du Broc de Ségange, 1887). Le nom latin Andréas, grec Andros, signifie homme fort, Saint André est aussi reconnu pour guérir la coqueluche.
C’est en 1326 que l’on pourra lire pour la première fois dans un acte le terme « Sanctus Andreas de Ovezinis ». En 1355 elle devient « Sancti Andrée de Ovesinis » (Saint André du pays des brebis). Les racines du mot Vézines proviendraient du bas-latin Ovedinas ou Ovezinas qui signifierait en transcription latérale : lieu d’élevage d’ovins. C’est en tout cas ce qu’a pu noter le chanoine Hermet qui cite, d’après la Notitia jurium Ecclesiae Vabrensis, dressée par Modèl:Mgr en 1355, l’église de Saint-André par ces termes : Ecclesia Sancti Andrée de Ovesinis, de presentatione Archidiaconi Amiliavi in Ecclesia Ruthenenso. Ce mot Ovesinis, qui est donc la forme ancienne de Vézines, pourrait bien dériver du mot latin OVIS = brebis, de sorte que le nom de la paroisse toujours selon Hermet, tirerait son origine des troupeaux de brebis élevées sur le Causse Noir et signifierait Saint-André du pays des brebis, des brebis dont le lait servait à fabriquer du fromage de Roquefort[5].
Au cours des temps son appellation s’est modifié : Ovedinas, Ovezinas (1098), Saint Andréa de Ovézinis (1326), Sancti Andrée de Ovezinis (1355), Sancti Andréa de Vézines (1371), Saint-André de Vézines (1382), Saint André de Vésines (1727-1787), St André de Vizines (1746), Saint-André de Vézinnes (1788). Depuis 1830, c’est le vocable actuel qui est utilisé.
Ses habitants sont appelés les Saint-Andréains ou Saint-Andribens.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Peyreleau, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1999
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Extrach de la pichona istòria de Sant André de Vézines,Marc Parguel,2003
- ↑ Extrait de la petite histoire de Saint André de Vézines,Marc Parguel,2003


text:
"Meddia aranés": 10 esportistes aranesi reconegudi pera Generalitat pes resultats deth 2016
Aué en "Aran espòrts", era rècta finau ena Liga de fotbòl entàs equips aranesi, damb era permanencia en jòc tara UDBossòst e era AFLes. Tanben eth reconeishement qu'era Generalitat hèc ager a 48 esportistes der Alt Pirineu e Aran pes resultats der an passat. 10 des 48 esportistes distinguidi son aranesi. Aué tanben corses de montanha, curling e eth calendari de tornegi populars qu'organizen eth Conselh Esportiu e er Ajuntament de Vielha e Mijaran. Avui a "Aran esports", la recta final a la Lliga de futbol pels equips aranesos, amb la permanència en joc per l'UDBossòst i l'AFLes. També el reconeixement que la Generalitat va fer ahir a 48 esportistes de l'Alt Pirineu i Aran pels resultats de l'any passat. Deu dels 48 esportistes distingits són aranesos. I també curses de muntanya, cúrling i el calendari de tornejos populars que organitzen el Consell Esportiu i l'Ajuntament de Vielha e Mijaran.


text:
Programacion de la setmana de Ràdio Gasconha - Programmation de la semaine de Ràdio Gasconha.
radiogasconha.fr - lo site de la vòsta ràdio gascona. Escotar la ràdio, tornar escotar las emissions, artistes programats... radiogasconha.fr - Le site de votre radio gasconne. Ecouter la radio, réécouter les émissions, les artistes programmés...
Denis Galvier, cantaire e musician deu grop Coriandre, que'ns presenta lo lor naveth Cd "Itinerança", un disc ric d'influencias! Un cd de descobrir sus Ràdio Gasconha, solide!
Denis Glavier, chanteur et musicien du groupe Coriandre, nous présente leur nouveau Cd "Itinerença", un disque riche d'influences! Un CD à découvrir sur Ràdio Gasconha, bien sûr!
SUU CAMI / SUR LE CHEMIN Dimars, dijaus, dissabte e dimenge a 10h30 e 18h30 Mardi, jeudi, samedi et dimanche à 10h30 et 18h30
Ràdio Gasconha vous fait partager quelques moments et rencontres du festival Hestiv'òc! Ràdio Gasconha que'vs hè partatjar quauques moments e encontres deu Hestau Hestiv'òc! Deu diluns 29 d'aost enlà / A compter du lundi 29 août (L'emision que serà difusada pendent tres setmanas / L'émission sera diffusée pendent trois semaines)
TÀ DANÇAR: dimèrcs e dissabte / mercredi et samedi de 20h00 à 22h00


text:
Lo projecte tolzan es copiar, perqué talament pauc de vista per la capitala d'Occitània ?
La setmana passada se presentèt la debuta de la concertacion per organizar tornar lo pargue al entorn del pargue d'exposicion de las fièras. Lo projecte es sedusent, mas l'idèa es comuna : copiar los autres.
Aital La Voix du Midi titola per listar los cambiament ; mas i a pas de projecte sancièr, de pensada pròpria, ontologica, d'un sistèma arquitectural e ortalièr, una pensada occitana per valorizar Tolosa, fau far còpia, perqué ?
Tolosa fauta sempre l'imaginacion ?
Alsàcia-Lorrena es lo baloard Hausmann copiat e qu'a destrusit la qualitat de l'anciana vila mondina. La mondanitat, lo bèl monde pensa en anglés, pensa pauc, a docina, a Tolosa, coma lo poder que la governa d'amontnaut (jacobinisme de la pensada), jamai de manièra pròpria, neta, ontologica ambe las competéncias localas, occitanas o catalanas, o bascas, o aragonesas ; perqué pas jamai un arquitecte local per donar un projecte ? Ne fauta ?
Es parier per la « Occitanie Tower », se còpia Londres e las tòrres modèl-Grenfell (ligam ancian), que sabèm que serà una dificultat per bastir, logistica al entorn, e per l'organizar al entorn de la tòrre, vida dels usancièrs de la gara Matabuòu, mas tanben un dangièr per i viure dedins.
Alara lo pargue Les Ramièrs de Tolosa : quin concors d'arquitècte es estat bastit ? Sus quin objecte urbanistic la populacion s'aurà de questionar ; o sabèm gaire ; sèm a la pichona setmana, sèm a copiar malament, e la referéncia se vòl autanplan granda que lo voide de la pensada sul projecte es grand.
La paradòxa es que Tolosa se vòl capitala, mas los projectes son mal pensats, basicament, e sobretot pas pensat en globalitat a Tolosa, e ambe l'ajuda de las magras participacions ciutadanas, « per pas aver problèmas d'explicacions a donar a la populacion », jamai en positiu ; que pòdon participar sus un projecte que se bolega a bocinas alara que fau un projecte global per quartièr aquel ? Georges Frêche o aviá plan entendut per Montpelhièr ; Tolosa, capitala, mas de qué ? Senon de la maissanta organizacion dels projectes.
Darrièra causa, sabi jà que l'occitan i serà absent ... e ai res integrat dins aquel bilhet sus l'occitan ; mas aquò tanben fariá partit d'un projecte pensat en globalitat.


text:
Acadians
Leis Acadians forman un pòple que viu en America dau Nòrd, generalament dins lei províncias canadianas dau Nòu Brunswick, de l'Illa dau Prince Edoard, de la Nòva Escòcia e de Quebèc e dins l'Estat american de Maine.
Leis Acadians son per la màger part francofòns e catolics. Son lei descendents dei premiers colons europèus que s'establissèron en Acàdia dau temps de la Nòva França. Pendent lo Grand Destorbe de 1755, un netejatge etnic ante litteram, lei Britanics desracinèron leis Acadians, que la màger part s'establissèt en Loïsiana, onte si coneisson sota lo nom de Cadians.


text:
Saint-Étienne-Roilaye
Saint-Étienne-Roilaye es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abitat gallo-romain de l'epòca augustéenne conegut jol nom de la Vila-de detlas-Gaules.
La distincion fasiá partida de la châtellenie de Pierrefonds.
Se #trucar la Coa-de detlo-Bòsc a l'epòca revolucionària.
La municipalitat a recebut la crotz de guèrra 1914/18.
Vestigis préhistoriques e ancians:
Albereda tampa partiellement destruida l'an 1903 pels obrièrs #que la an ponduda al jorn.
Ruïnes-gallo-romaines Del mont Berny (Monument Istoric) ; fanum del ler.
Passatge de la via romaine dicha "Cauçada Brunehaut".
Habitat gallo-romain de l'époque augustéenne connu sous le nom de la Ville-des-Gaules.
La seigneurie faisait partie de la châtellenie de Pierrefonds.
S'appela la Queue-du-Bois à l'époque révolutionnaire.
La commune a reçu la croix de guerre 1914/18.
Vestiges préhistoriques et antiques:
Allée couverte partiellement détruite en 1903 par les ouvriers qui l'ont mise au jour.
Ruines-gallo-romaines du mont Berny (Monument Historique) ; fanum du ler.
Passage de la voie romaine dite "Chaussée Brunehaut".


text:
dijous, 23 d’octubre de 2008
lei lengas regionalas, passaport per una societat plurilenga
25, 26, 27 octobre: « Les langues régionales à l'école publique: passeport pour une société plurilingue » à Saint Affrique (Aveyron) et Mende (Lozère).
Lei fuocs de la varietat
- Titre original : Luci del varietà
- Realizacion : Alberto Lattuada et Federico Fellini
- Subjècte : Federico Fellini
- Escenario :Federico Fellini, Alberto Lattuada, Tullio Pinelli et Ennio Flaiano
- Foto : Otello Martelli
- Descors : Ado Buzzi
- Musica : Felice Lattuada
- Montatge : Mario Bonotti
- Produccion : Capitolium Film
- Sortie : 6 de decembre de 1950
- Negre e blanc
- Durada : 90 minutas
Distribucion
- Peppino de Filippo : Checco Dalmonte
- Carla Del Poggio : Liliana
- Giulietta Masina : Melina Amour
- John Kitzmiller : Johnny
- Folco Lulli : Adelmo conti
- Carlo Romano : La Rosa
- Dante Maggio : Remo
- Giulio Cali : Edison Wil
Dvd: Federico Fellini e Alberto Lattuada, Les Feux du Music-Hall, Les Films de Ma vie, França 2006. Gramaci a l'E... que me prestèt aquèste objècte polit.
dimecres, 22 d’octubre de 2008
Elen Scott e Francés Truffaut: un cacalàs en fotografia
ficha cinèma: L'Atge d'Ome
L'Atge d'ome... ara o pas jamai - L'âge d'homme, maintenant ou jamais.
Pichot filme francés. Bona comedia. De morcèus d'antologia. Parisenc pamens... Mai que pausa lei questions vertadieras de l'ome dins son parèu. Una questioneta qu'agradarà a Mela: fau-ti se rasar lei pèus dau chichibèli quora siatz fachs omes? Es-ti la moda per vos, donas? Dequé mena de plus vo de mens? Duris podrié vos portar la responsa. Avans de faire l'amor amé una inconeguda se cerca un parèu de cisèus dins lo cagador e se fa - ço ditz la damisèla - una copa (qu'es pas santa...) MDR. M'enfin de bonei soscadissas sus lei trentenaris e l'amor. Après vos dirai qu'es un univers que sembla un pauc ai cançons de DELERM. I a de causas ben vistas: fau-ti lofar au liech après un an de relacion? Se que non... Quora podèm acomençar? Quora podèm dormir amé lo pijamà poirrit? Lei caucetas? Lo camisot deis annadas 80? Se faire brandar, Ramond, es-ti trompar? Finalament... Me dise qu'es pas un grand filme. Mai lei questions son filosoficas.
Realizator:
Raphael Fejtö
Actors:
Samuèu
Romain Duris
Tinà:
Aïssa Maïga
Jordi:
Clément Sibony
Mounir:
Rachid Djaïdani
Vittorio
Tarubi
Chata pantaiada:
Maria Jurado
Chata de la boita:
Irina Solano
Adimir:
Nader Boussandel
fruchier:
Olivier Till
menaire:
Philippe Gaudry
menaire de taxi
Farid Chenoun
Olivia Bonamy
Isaac Sharry
Productor
Yves Marmion
Activitats societats:
Exportation/Distribution internationale
UGC International, França,
Produccion:
UGC YM
, France
France 2 Cinéma
, France
Escenariste:
Raphael Fejtö
Dialoguiste:
Raphael Fejtö
Director de la fotografia:
Mathias Raaflaub
1er ajuda realizator:
Dominique Delany
Compositor:
Tal Haddad
Mathieu Aschehoug
Montaira:
Mathilde Bertrandy
Mesclatge:
Christian Fontaine
Director artistic:
Véronique July
Cap decorator:
Samuel Deshors
Vestits:
Charlotte Toscan du Plantier
Ingeniaire dau son:
Cyril Moisson
Directritz dau casting
Sylvie Peyrucq
Escripta:
Lucie Truffaut


text:
Ent. Bla.Ca.La. 1 – U.E. Bossòst 5
Classificacion mès fàcil de çò que mos demoràuem entà arténher
era finau dera Copa der Amitié. Ath long des 90 menutes fòrça superioritat
aranesa tant tecnicament coma fisicament. As 3 menutes artenhíem a mercar quan
Ignasi remataue de cap un lançament de cornèr. Eth domini aranés auec eth sòn
premi en un shut ras des de dehòra der àrea d’Ignasi que susprenie ath portèr
francés. Portàuem 20 menutes e ja dominàuem per 0-2. Abantes deth descans anàuem
a deishar sentenciat eth partit damb 2 gols mès : eth prumèr de Kike dempús
d’una bona jogada d’Àlex e eth dusau, en un centre-shut, de Chapo que susprenie
ath portèr Brune. Damb
eth resultat de 0-4 s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat siguec mès desluida; eth Bla.Ca.La. no acceptèc
ben era superioritat aranesa e es sues entrades e maneres de jogar sigueren
molt pòc esportiues. Er arbitre non sabec punir damb bèra expulsion era sua
agresivitat. Mos mercàuem eth solet gol encaishat en ua fauta shutada des deth
miei deth camp, en ua mala gessuda deth nòste portèr Marcos, çò que permitie
ath delantèr rematar tot solet a porta ueda. Er equip
aranés responec damb un polit gol de Javi que tot solet dauant deth portèr
mercaue damb un shut ras a tocar deth garròt. Ère eth 1-5 resultat ath finau
deth partit.
Ath finau, objectiu complit e
billet entara finau deth dissabte dia 22 de mai en St. Gaudens contra er equip
deth SaliesMane 4 guanhador der auta eliminatòria.
Eth plòplèu partit jogam partit deth campionat de liga en
Bossòst eth dissabte 9 de mai tàs 20:00 ores contra Ent. Boulogne.
Ent. Bla.Ca.La. : Brune,
Beffente, Duran, Beze, Angla, Fitte, Lacaze, Moniz, Mascaras, Laabidi, Perisse.
Remplaçants : Jerome, Bosc, Fidalgo.
Tarjetes auriòles : Angla,
Fitte, Lacaze, Jerome.
Trainer : Salles Patrick.
U.E. Bossòst: Marcos, Salva, Chapo, Felipe, Héctor, Peiró,
Luis, Ignasi, Àlex, Kike e Paba. Remplaçants: Camilo, Miquel, Javi.
Tarjetes auriòles : Héctor,
Camilo.
Trainer: Xavi.
Gols : 0-1 Ignasi (3’), 0-2 Ignasi (20’), 0-3 Kike (40’), 0-4 Chapo (44’), 1-4 Mascaras (65’), 1-5 Javi (75’).
Arbitre: Migotto Michel.
Liniers:
Foumen William, Boitel Eric.


text:
Divendres, 12 de decembre de 2014, 03h00 Sciéncia,Politica,Lenga
L’abséncia d’accent suls primièrs ordenadors es pas deguda a la lenga emplegada, qu’en anglés literari lo trèma existís e a valor ortografica (dins de mots coma reëlect “tornar elegir” o coöperate “cooperar” e dins lo patronim Brontë, per exemple), mas a la pichona capacitat de memòria d’aquel maquinum. Pasmens, tre 1991, la nòrma Unicòde a per tòca de permetre totas las letras, totes los caractèrs possibles de totas las lengas. Ne sèm ja a la version 7 que presenta 113 021 signes. A cha pauc, los sistèmas d’esplecha (Windows, Unix dins sas versions Linux o MacOS) son passats a Unicòde.
Sus Internet, es diferent que lo sistèma dels noms de domeni foguèt longtemps verrolhat per d’organismes coma l’ICANN qu’autreja los domenis de “primièr nivèl” (las letras a drecha del darrièr ponch, coma .com dins jornalet.com). Dins aquel sistèma i a los domenis “nacionals”, de doas letras pas accentuadas, e los domenis generics (de mai de doas letras). La lista dels domenis de doas letras es verrolhada, que devon correspondre amb los còdes de “país” de la nòrma ISO 639-1. Aquela nòrma es reservada als païses independents e a certanas dependéncias, e cada estat n’es proprietari. França a per exemple de còdes per cada parçan d’otramar: departament coma .mq (Martinica), collectivitat coma .mf (Sant Martin del Nòrd). Es pas la pena doncas de revendicar un .oc, caldriá qu’un dels estats ne faguèsse la demanda a l’ISO d’en primièr. Es aital que pro d’ora los catalans an obtengut un domeni generic (e pas nacional) e doncas de mai de doas letras, .cat. La sola excepcion coneguda es .eu, per l’Union Europèa.
Tre 1996, lo consòrci WWW pausèt la basa de noms de domenis internacionalizats (IDN en anglés). Per far la revirada entre los noms accentuats o en caractèrs non latins, s’inventèt un còde nommat Punycòde. Cada “mot” revirat en Punycòde comença per xn-- seguit de letras pas accentuadas. Aital, òc ven xn--c-sga (xn-- es lo prefixe, c la letra pas acccentuada e -sga se descodifica coma una ò en primièra posicion).
Al començament aquò pertocava pas lo primièr nivèl. E mai, la causida de prepausar d’IDN es facha per cada autoritat d’enregistrament (registry; en Occitània n’avèm quatre: .fr, .es, .it e .mc).
#4 L'explicacion ei que los domenis damb caractèrs non ASCII son disponibles dempuish 2010 haut o baish, mès non i a guaire de mond qui los utilizan pr'amor frem de logiciaus n'ac sabon pas afichar com cau (Chrome per ex.) Atau vse podètz causir sia kremlin.ru, sia пpeзидeHT.pф ...
#9 Segur! Après si n'avètz pas hrèita deus accents, vse podètz har au franchimand en bèth acceptar las letras shens accent...
#8 Ara suls clavièrs francés (qu'utiliza la màger part dels occitans) i a l'accent grèu en toca mòrta (de picar abans la vocala) al ras de l'è, doncas sufís de picar altGr+è puèi o per aver una ò. Sus internet, i a una extension a Firefox que se ditz abctajpu qu'es plan bona tanben per aver totas las letras d'Unicòde. Es pas disponible sus Google Chrome que gerís fòrça mal las adreças URL amb d'IDN dedins (afichan lo còde Punycode a la plaça).
#7 A! Grandmercé! Fonciona plan!
Nos fa una polida camba tot aquò.
#6 I a quicòm que me tafura.. per los pas asabentats trobar lo "ò" es a diser amb accent es benlèu malaisit...
#6 Vos cal ensajar http://lingüistica.òc.eu qu'es ja definit.
#3 A! Aquò agrada pas a qualqu'un? Me pensi totun qu'es una escasença que los occitanistas avèm d'agafar per que nòstras lenga e cultura sián mai vesedoiras, amb un mot e un accent grèu que nos identifican a totes. :-)
#4 Assaja http://jornalet.òc.eu
M'i coneishi gaire en informatica fondamentala, e i a quauquarren que m'intriga : detàlhatz los accents acceptats dens cada lenga , mès pertant n'èi jamèi vist de letra accentuada dedens una URL... a començar per l'URL d'aquesta paja ! Quala n'en es l'explicacion ?


text:
La filosòfa soïsso-savoiana que s’ei longament esprimida au parat d’ua conferéncia sus las coneishenças actuaus en paleoantropologia.
Dissabte passat, a Genèva, los qui vienèvan escotar lo devis d’Edgar Morin suu procediment d’ominisacion dens l’Istòria qu’estón susprés de véder tanben ua figura emblematica de la tele-realitat: Nabilla Benattia.
Dens un purmèr temps Nabilla qu’ei tornada sus la plaça de las hemnas dens las purmèras societats umanas abans d’analisar la situacion actuau. “Las nostas societats occidentaus que son malaudas…qu’avem la tecnologia mes sociaument qu’èm en retard de cap tà las societats ditas tradicionaus o primitivas“.
Que contunhè dab analisis e punts de vista sus l’aviéner politic d’Euròpa. “Ne poderam pas sortir de la crisi actuau en emparà’s un sistèmi injuste, ierarquisat e escusèr.” En respóner a ua question d’un jornaliste francés de “Valeurs Actuelles” la Nabilla, shens arromerar, que mosquejè en quauquas frasas la politica actuau deu Govèrn Valls, lo liberalisme sauvatge atau com lo centralisme d’Estat “qui ei de har càder au mei viste” segon era.
Tà n’acabar, que responó a la premsa poeple presenta tanben a perpaus de la sortida de la soa navèra marca de vestit: ABC, A Bas le Consumérisme. Que cau díser que lo son purmèr quessòt suu quau podem léger “Les Socdems? Allô quoi!” portat aqueth dia per la filosòfa-manequina que s’ei dejà venut a mei de 1 000 exemplaris.
Devath los aplaudiments d’un public en quasi totalitat mascle, Nabilla qu’anonciè tanben entrar dens ua tempora de recèrca sus la “sociologia de la coloracion deus peus ençò de la hemna occidentau”.


text:
dimarts, 20 de gener de 2015
Cònte japonés
Un còp èra, un "cocombre de mar", ò "viech marin" (es un equinordèrm, utilizat coma de bòn manjar en Extrèm-Orient), aviá pas la boca fendisclada coma l’a aujornd’uei.
Mai, un jorn, la diva Usuma, acompanhant lo fiu dei Dieus, vouguèt obtenir per eu la devocion de totei lei peis.
Recampèt totei leis èstres qu’avián d’aletas e demandèt :
« Volètz servir ambe respècte lo grand Fiu dei Divinitats celestas ?
An aquelei mòts, totei lei peis se clinèron ; totei faguèron promessa de servir lo Fiu dei Dieus.
Un solet peis calèt : lo cocombre de mar.
La celèsta Uzuma tirèt son pichon ponhau e diguèt :
« A ! vaquí una boca que dona pas de respònsa ! »
D’un còp de ponhau, fendisclèt aquela boca qu’aviá pas rason de restar tampada.
Vaquí perque a la boca fendisclada, lo cocombre de mar.
D’après F.Challaye, Còntes e legendas de Japon, D.R.
Publié par Tam à l'adresse 6:18:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : bestiari
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
La semano passado, avian vist li pouplado celto-liguro que pouplavian lou territòri de Vau-Cluso à l’epoco de la Narbounèso, anèn uèi estudia si vesin.
Quand li roumans prenon lou countourrole militar e pouliti d’un territòri, prenon en counsideracioun li souto-divisioun territourialo eisistènto. Es en partido pèr aco qu’aquelis ancians noums e divisiouns an pouscu perdura dins l’Istòri.
Li Sàli soun un pòple establi dins li Bouco dóu Ròse e que forço tribudo erian sous sa douminacioun tau que li Alducinati, li Albioeci, li Menimi o li Vugiente. Soun territòri s’espandis dóu Ròse i proumièro colo di pre-Aupi e, au nord, à Durènço. Sa capitalo èro l’oppidum d’Entremount (e belèu tambèn Arelate).
Bèn qu’acó siegue sujèt à discussioun, l’etimoulougìo la mai proubablo de Massalia (Marsiho) es “Mas Salia”. Verai, li salians erian vesin de la ciéuta grego. An tambèn douna soun noum à Saloun.
Li Segoubrige óucupon la partido litouralo di Bouco dóu Ròse, au levant de Marsiho. A n’aquèu sujèt, an douna à la cièuta fouceano sa proumièro soubeirano, Giptis estant, segon la legèndo, la fiho dóu rei di Salian (Nannos).
Soun noum significo “aqueli de la colo/ fourtaresso vitouriouso”.
Li Volco arecomici óucupon la majo partido de Gard e un tros de l’Eraud. Coume li Volco Tectosage, mai au pounènt, venon de la regioun dóu Danube. De fa, appareisson tardièramèn dins l’Istòri antico dóu miejour. Sa capitalo èro Nemausus.
Lis Elvian óucupon la partido de l’actualo Ardècho (e belèu lou nord de Gard). Situa entre Cevenno e Ròse, an pèr vesin li Cavaro (e/o li Tricastini) au levant, li Velàvi e li Gabau au pounènt, li Segovellaune au nord e li Volco arecomici. Sa capitalo èro Alba. Soun noum significo “aqueli que soun noumbrous”.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 10 de febrer de 2017
"Caddie", "cadet", "to jump", "friar", "gadget", "harlot", "tornado", o de quauques gasconismes en anglés.
Capdèths gascons qu'emigrèn en Gran Bretanha entà húger los conflictes e persecucions religiós e la misèria com ac atèsta lo mot caddie, mot escocés (1630) derivat deu gascon "capdèth". Lo mot caddie que comencè per significar "vagamond", "pelhandre" en parlar escocès (en scòts, lenga germanica d'Escòcia). Un sègle mei tard, lo mot que designava guards de la vila d'Edimborg ("black guards") qui formavan un batalhon semi-organizat dirigit per un capitani. Aquestes guards qu'èran miserables, vestits de perrècs e shens domicili. La nueit, que'us podèvan véder a dormir dehòra. Totun, que gaudivan de gran hidança de part deus poblants d'Edimborg segon un testimoniatge de l'epòca (1730). Mei tard, lo mot que serví tà nomentar l'assistant deu golfaire (arron 1850). Lo mot escocès qu'estó manlhevat per l'anglés dab aquesta darrèra significacion, puish lo mot qu'estó prestat tau francés (caddie). L'anglés qu'a autanplan lo mot "cadet", manlhevat indirèctament deu gascon via lo francés. A l'origina (1630), lo mot anglés cadet qu'avè la significacion prumèra deu mot gascon (capdèth: frair mendre), un pauc mei tard qu'aparescó la significacion de gojat qui comença ua carrèra militara (1650) e, en la dusau meitat deu sègle 18, la d'estudiant en ua acadèmia militara (1775) (honts: Online Etymology Dict., ved. aquiu e acerà).
Plan mei ancians (respectivament sègle 12 e 13) que son los gasconismes harlot e friar. Aqueste darrèr mot qui significa monge, que s'assembla hòrt au gasc. "fray", frair, deu quau lo mot anglés e deu derivar. Aqueste mot que sòu estar abusivament prengut per un gallicisme, per confusion dab lo fr. frère. Los monges fondadors deus òrdis mendicants en Anglatèrra, vienguts deu continent, qu'èran probablament gascons, a l'epòca ua gran partida deus gascons qu'èran subjèctes deu rei d'Anglatèrra. Quant au mot harlot, la soa origina qu'ei generaument ignorada peus lingüistas, totun la solucion qu'apareish clarissima entau beròi òmi qui s'interèssa au lexic gascon: gasc. arlòt -id., d' arla, cf. arlar, arlant, arlandejar, etc (ved. Palay). Qu'èi dejà consacrat un pòst ad aqueste gasconisme viatjaire (h)arlot, ved. aquiu. La h deu mot anglés harlot que deu viéner d'ua manèira gascona de prononciar lo mot cf. "harrèr" per "arrèr", "hentrar" per "entrar", "haut" per "aut", "gahús" per "gaús", etc, qu'èi dedicat un pòst ad aquesta h de cohòrta, se voletz consultà'u, clicatz acitau.
Lo mot anglés 'cachalot', manlhevat deu francés, qu'ei d'origina gascona (sègle 17). Qu'estó atestat peu prumèr còp en un tèxte francés com 'cachalut', mot qui designava lo caverat especificament a Sent Joan de Lutz a la debuta deu sègle 17. Lo mot 'caishalut' qu'ei gascon, que deriva de 'caishau' per afixacion e que significa literauent 'provedit de caishaus'. Miei sègle mei tard, lo mot que cambiè d'afixe en hè's 'caishalòt', tostemps reportat com mot especific de St Joan de Lutz e de la region costèra de Biarritz-Baiona, region balenèra per excelléncia. Lo mot qu'estó manlhevat per lengas hòrt divèrsas (francés, espanhòu, basco, catalan, rus, finlandés, estonian, danés, esperanto, ozbèc, romanés, gaelic), on i designa aqueste baleiat caishalut qu'ei lo caverat. Entà'n saber mei, que podetz consultar lo messatge corresponent en clicar ací. Adonc, aquiu qu'avetz un aute exemple mei de 'success story' linguistic gascon, totun dab la particularitat de que lo mot èra originari deu gascon deu País Basco. En anglés, lo mot que's tròba en concurréncia defavorabla dab lo sinonime 'sperm whale'.
Que voi clavar lo messatge d'uei en evocant lo cas d'un gasconisme anglés relativament pro recent, qui a coneishut un succès lhèu autan gran com tornado e jump: qu'ei lo mot "gadget". La prumèra atestacion deu mot "gadget" en anglés non remonta pas sonque tà la fin de la prumèra meitat deu sègle 19. A l'origina, que hasè partida de l'argòt deus marins, deus naulèrs, lo mot que designava "any small mechanical thing or part of a ship for which they lacked, or forgot, a name" (ved. Online Etymology Dict.), qu'ei a díser ua petita causa mecanica quau que sia o partida de la nau quau que sia qui los marins non sabèvan pas nomentar.
Com me n'avisè Christophe Carreras, aqueste mot "gadget" qu'ei plan gascon. Que'u trobaratz hens lo diccionari gascon de Palay, grafiat gadjét. La definicion que nse'n balha Palay qu'ei com segueish:
gadjét; sm. - Petit ustensile; dim. de gàdjẹ, au figuré.
E la definicion deu mot gàdjẹ segon Palay (gatge en la gràfia emplegada en aqueste blòg, ved. P. Morà, dic. Tot en Gascon):
gàdjẹ; sm. - Gage, garantie; appointements, salaire; outil, ustensile; enfant . Au fig. personne sans grande valeur.
Que l'a prés en gàdjẹ, il l'a pris comme garantie;
Qu'a cent escuts per gàdjẹs, il a cent écus pour son salaire;
Da-m aquét gàdjẹ, donne-moi cet outil;
Aqueth gouyàt qu'ey û tristẹ gàdjẹ, ce garçon est un triste sire.
L'etimologia principau de gàdjẹ (gatge) qu'ei lo francic *wadja (fr. gage, gasc. gatge) entà las prumèras accepcions, dab possiblament l'influx deu mot romaní gadjo entà la darrèra (persona shens gran valor).
En tot cas, que podem constatar l'anglés qu'a prengut lo mot gascon tau quau. De l'anglés, lo mot qu'estó manlhevat peu francés, l'italian e d'autas lengas. Tornado, jump, gadget, tots aquestes mots que'nse rapèran que i avó ua longa tradicion gascona ligada a l'activitat nautica, que los gascons se hasossen sordats, mercenaris, corsaris, bocanèrs, cosinèrs a bòrd o simples marins.
N.B. L'imatge qu'ei tirat de la wiki, com a l'acostumada.
EDIT. De notar lo mot comun a l'anglés e au gascon: (lo, the) hap. En gascon hap que significa "1- causa que gahan sobtament", 2- "bona escadença (dic. TeG). L'etimologia deu mot gascon que sembla dobla: la deu francés happer per la prumèra significacion, la deu mot norués (nordic ancian) happ: bona escadença, bona sòrta, autanplan manlhevat per l 'anglés (hap, id, cf. happy, happen etc), per la dusau. Lo mot anglés perhaps (dautescòps per hap) qui significa "dilhèu", que s'assembla hòrt, possiblament per coincidéncia, a ua construccion gascona (ved. lo comentari de JIG): per hap plus s finau adverbiau - > perhaps cf. gascon per hap = per sòrta.
3 comentaris:
-
-
• Que’m sembla l’anglés "anguish", tant per la prononciacion com per la grafia, que deriva mei probablament deu gascon "angueisha", que non pas deu francés "angoisse".
• Que carré estudiar tanben "perhaps", qui da trabuc aus etimològs anglés, mes qui ei subergascon per la soa construccion.
HAP : escadença, mot lhevat a las lencos germanicas.
* PER HAP = PER CAS (o en anglés, PERCHANCE). Cf. I Salas :
"E si per cas lo còr s’escauta
Que diable voletz! qu’es la fauta
Deu banh borent"
Lexicalizat en un mot dab ua S adverbiau, que da naturaument PERHAPS.
Amistats !
JIG
- 15 de febrer de 2017 a les 15:04
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Adiu JIG,
La lenga d'òil qu'a tanben anguisse (auta fòrma deu mot angoisse, ved. lo dic. Godefroy de francés ancian) d'on poderé autanplan derivar anguish, ce'm sembla.
Quant au mot perhaps, ne m'èri pas jamei avisat de l'estructura deu mot! Òc, tipicament romanica e hòrt semblanta ad ua faiçon gascona o occitana, que soi d'acòrd. Hòrt interessant!!! Se t'agradaré desvolopar lo ton devís, envia'm un tèxte, que'u publicarèi hens un "pòst" dedicat, dab la toa signatura. Amistats
JdP
- 16 de febrer de 2017 a les 4:09
-
-
Que i vau pensar. La mia ipostèsi qu’ei mausegura dinc e tròbim emplecs de PERHAPS (o PER HAP, etc.) au còrpus gascon ancian, çò qui supausa
1) d’i accedir,
2) de préner lo temps de l’esperucar…
Tanlèu qui’m vagui que m’i voi gahar !
A lèu
Jig
- 5 de març de 2017 a les 17:16


text:
Jusqu’en 1631, li veissèu èron la prouprieta de si capitàni, coume li noble poudien leva de regimen que pagavon de si dardèno. Se metien pièi au service dóu rèi quouro n’en avié besoun. Uno proumiero marino d’Estat se coustituïguè pendènt lou règne de Louis XIII bonodi l’amenistracioun dóu cardinau de Richelieu, e à parti d’aqui fuguè à la cargo de l’Estat.
Li capitàni prouvençau fasènt coustruire si galèro e si veissèu à Marsiho pèr de Genouvés, èro pas estounant que lis aguèsson tambèn fa adourna à la modo di navire italian, sènso autro idèio que lou plesi d’aguè de batèu bèn decoura.
Lou 29 de mars 1631, quouro la marino devenguè d’Estat, dóumaci Richelieu, e que revenguè is arsenau de l’entre-teni, uno decouracioun richo e aboundanto sara la marco d’uno grando nacioun fàci à si rivalo. L’esculturo devendra lèu un afaire de proupagando, e Colbert, secretàri d’Estat à la Marino de Louis XIV voudra « faire éclater sur mer la magnificence de sa Majesté » e rivalisa emé li marino angleso e oulandeso. Semblarié, segound Leo Lagrange, que 1639 fuguèsse estado l’annado que l’esculturo navalo fuguè introducho à l’arsena de Touloun e que Micoulau Levray n’en fuguè lou proumier artisan. Sabèn qu’es éu qu’escultè en 1645 lou veissèu la Reine, segound li dessin de Puget.
Dóu tèms de la Foundo, touto ativeta estènt quàsi ineisistanto, li coustrucioun navalo mermèron. La pas revengudo dins lou païs, lou travai reprenguè lèu à l’arsena, travai de coustrucioun e de decouracioun.
Uno letro de l’intendènt de la Marino La Guette à Colbert (12 de jun 1663) douno uno idèio dóu biais de vèire la decouracioun navalo.
« Je prends la liberté, M., de vous faire présenter […]le portrait de la gallere Capitane comme estant une œuvre de vostre ministère plustot que de mes soings.
J’ay beaucoup de regret que le peintre n’a pas esté assez ingénieux pour la représenter aussy belle et aussy magnifique qu’elle se voit icy et qu’elle paroistra dans les portz estrangers. Et s’y j’estois assez éloquent pour vous en faire une véritable description vous advoueriez sans doute qu’elle est incomparablement plus enrichie et plus ornée que ne le représente la peinture. Et mesme le peintre n’ayant sceu faire voir le dedans de la poupe qui est doublé de lambris d’olivier et de bois d’Inde qui représente quantité de fleurs de lys d’or, d’Elles couronnées, et qui ce ferme avec un ballustre doré, on peut dire qu’il a caché ce qui est de plus singulier dans la construction de la gallere.
Enfin, M., j’ay souvente fois souhaitté que vous eussiez pu voir les bastiments qui se sont construits icy depuis que vous avez voullu jeter les yeux sur le fait de la marine, mais particulièremenrt la capitaine et le vaisseau S. Philippe, puisque vous auriez congneu que ce sont deux machines, qui, outre qu’elles seront très-bonnes à la guerre, seront encore propres à faire esclater sur les mers la magnificence de Sa Majesté. »
À Touloun, tre 1663, dous artisto s’óucupavon de la decouracioun di veissèu dóu rèi : l’escultour Levray e lou pintre La Rose. Mai fuguèron pas juja proun abile pèr coumpli li proujèt espetaclous de desvouloupamen de la Marino vougu pèr Colbert. Aquelo magnificènci duvié se manifesta pèr la richesso dis adournamen di veissèu, meme s’aquélis adournamen, trop lourd, trop carga, èron un empache pèr la maniableta di bastimen. En 1667, Jaque d’Infreville, intendènt dóu port de Touloun, sucessour de La Guette, prepausè à Colbert d’apela Puget, à soun vejaire lou mai coumpetènt, qu’avié vist si Cariatido sus lou port tambèn si dessin, pèr prendre la direicioun de l’ataié d’esculturo de l’arsena. Mai aquéu, qu’èro à Gèno, pausè si coundicioun.
ENVOYÉ À LA COUR PAR M. D’INFREVILLE LE 18 JANVIER 1667
Coppie des conditions que le sr Puget sculpteur désire qu’on luy accorde, auant que d’entrer au service du Roy dans son Arsenal à Toulon qu’il a envoyées à M. d’Infreville Intendant.
Premierement
1.– Je voudrois que l’ordre en vint du Roy, ce qui vous seroit facile escriuant en cour, comme necessaire pour la gloire de notre nation.
2.– Je veux êstre considéré non point comme ouvrier, mais comme principal officier.
3.– Je veux donner le dessein de l’architecture du nauire, j’entends tout ce qui est hors de l’eau, ou Euure mort, et que mes desseins fussent suivis de point en point après auoir esté examinez de vos principaux maistres comme Rodolphe, Poumet et Coulom.
4.– Qu’il me sera permis d’enrichir de mes ornemens à ma façon sans qu’on me contredise, soit maistre de hache ou autres officiers.
5.– Qu’il me sera donné un habille homme pour me soulager à ma volonté, auquel on payera un escu par jour.
6.– Qu’il ne sera enuoyé aucun dessein, soit à Monseigr l’amiral ou au Roy, ou tableau, qui ne soit porté par Puget.
7.– Que je ne veux trauailler de mes mains qu’aux modelles, ou desseins du trauail.
8.– Que les officiers n’auront rien à dire, sy je fais trauailler à mon astelier, en marbre ou en bronze.
9.– Qu’on me payera mes gages à 4500l. par année par auance.
10.– Que je ne m’oblige dans le trauail que pour deux ans.
11.– Que sy on bastit fabriques de pierres dans l’Arsenal ou hors de l’Arsenal despendant de la marine, j’en veux estre l’architecte, et en donner les dessains. »
Vai sènso dire que Colbert prenguè mau aquéli coundicioun que marcavon la croio de l’artisto, e tout d’uno mandè Francés Girardon, escultaire dóu rèi, pèr assegura lou travai. Aquéu restè gaire à l’arsena. Pamens lou Royal-Louis èro en chantié e falié bèn pensa à sa decouracioun. D’Infreville aguè l’idèio de faire un councours entre M. Levray, escultour, lou pintre J.-B. de la Rose e un autre escultour, Rombaud Languenu (Raymond Langueneux, o Ramoun Langueneux), qu’avié fa un travai d’esculturo sus bos pèr la catedralo de Touloun. Li proujèt d’aquéli tres artisto agradèron pas à Le Brun, lou proumié pintre reiau, que faguè éu-meme un dessin. Colbert decidè de manda un cop de mai Girardon pèr diregi lou travai de la quaranteno d’oubrié qu’avien à sa tèsto quatre escultour, li Levray paire e fiéu, Ramoun Langueneux e Turaut (o Turreau). Tout anè charmant tant que i’aguè Girardon pèr diregi tout aquéu mounde, mai un cop reparti, se cantè pas la memo cansoun ! Aquest abounde de chèfe amenè lèu de garrouio, e d’Infreville se veguè óublija de tourna soulicita Colbert fin d’embaucha Puget. Ié mandè dos letro, uno lou 10 d’abriéu : « […] assurément on a besoin d’un homme qui aye reputation et crayance à conduire 30 ou 40 personnes de ce mestier qui s’ymaginent en sçavoir autant les uns que les autres. […] », e uno autro lou 21 d’abriéu : « Je prévois que dans peu il naistra de la jalousie entre nos ouvriers ; je feray bien mon possible pour les tenir en leur devoir, mais il est absolument nécessaire d’avoir un commandant comme le sieur Girardon ou une personne de sa suffisance pour conduire un sy bel ouvrage et assujettir les gens de ce mestier, qui ne se gouvernent pas comme les autres artisans, cet art n’estant pas commun et dont le mérite n’est connu qu’à ceux du mestier. » Girardon soustenguè d’Infreville dins sa demando, e après forço tiro-alongo d’un bord coume de l’autre, Colbert diguè enfin de o à d’Infreville que n’en prenguè ate. Dins uno letro en dato dóu 1é de mai 1668, respoundeguè à Colbert :
« Je feray sçavoir au sieur Puget les intentions de Sa Majesté et feray mon possible pour le faire revenir icy » (Puget èro encaro parti à Gèno). Il y a longtemps que je n’ay eu commerce avec luy, ce qui faict que je ne diray encore rien de la résolution qu’il pourra prendre. Je l’exciteray par toutes sortes de moyens à venir servir icy Sa Majesté et d’y prendre la direction et conduite de tous les sculpteurs. Il en est très-capable et feray en sorte qu’il envoyera les dessins des autres ouvrages à Sa Majesté. »2
Après dous mes de parlamen, l’artisto vouguè bèn óubeï au rèi de Franço. Arribè à Touloun lou 8 de juliet 1668 e intrè au service dóu rèi coume direitour de l’ataié d’esculturo de l’arsena.
Dins aquesto annado 1668, cinq navire èron en proujèt e cinq en coustrucioun, coume lou Royal-Louis qu’èro lou proumié di grand veissèu de prestige di decor barrò que Colbert avié vougu pèr moustra la puissanço reialo, e lou Dauphin-Royal que soun adournamen èro esta mes en councours.
Mai Colbert refusè de douna à Puget la direicioun dóu chantié dóu Royal-Louis coumença en 1667. Amè miés de la fisa à Turreau. Emai mai, descourtés e blessaire, i’ourdounè de manda lou dessin d’uno poupo de veissèu « pour connoistre ce qu’il sçait faire » !


text:
Impossibla diarquia…
Ende virar, que vira… l’arròda ! E nosauts, que caminam cap a un avénguer qui ne hè pas los uelhs de Chimena aus praubòts qu’èm. Lo nòste president que presentèt los sons vòts au país e, tà har brac, digó que contunharé de tirar camin – politicament, s’enten ! – pr’amòr que pensava que la tralha causida èra la bona. Que mençonè tanben l’aumentacion de las talhas e de las taxas divèrsas, gessidas deu cap deus nòstes tecnocratas – que lo planeta tot e ns’enveja ! – tà díser que se rendè compte que la carga e començava de pesar sus las nòstas espatlas, mès que deman anaré miélher. Quin solaç ! Mès la part mai importanta de la soa intervencion es, de segur, la soa intencion de prénguer en mans los problèmas qui se pausan au país… Lo president vad un president « normau » e lo prumèr ministre vad donc un « collaborator » ! Que’vse deuré har pensar a quauqu’un, non ? qui avèva retengut la frasa deu president Chirac : « Que decidissi e qu’es eth [lo prumèr ministre] qui aplica las meas decisions ». Damb la decision deu Jospin de demingar lo mandat presidenciau a cinc ans e d’inversar las eleccions presidenciau e legislativas e la faiçon que lo petit Nicolas avó d’aplicar la soa foncion, tot a cambiat ; quitament se los dus son supausats formar ua diarquia, ne marcha pas dens la mesura que los ciutadans espèran ausir la « votz deu mèste ». En mei d’aquò, degun, demest los membres deu govèrn ne’u pòt panar lo job mentre que lo quite Melenchon e vòu la plaça deu prumèr ministre ! Tot aqueth monde que semblan passar lo lor temps a voler prénguer la plaça de l’aute ! E seré pr’amor que n’an pas cap de pensament ende çò que concerneish la vita vitanta coma los ciutadans « normaus » ? Problèma d’esquèrra ? de dreta ? ne sembla pas… per un còp, l’unanimitat ?
Editoriau de La Setmana, n°951
commenter cet article


text:
Política
Eth dret ara autodeterminacion en Aran, protagonista der acte "Volem Votar"
Dus Conselhèrs dera Generalitat e eth Sindic d'Aran entre es desenes d'assistents
Era Val d’Aran acuelhec era tarde deth 30 d’agost er acte Volem Votar. Diuèrses personalitats relacionades damb era politica aranesa se dèren cita ena sala Era Audiovisuau de Vielha entà presentar eth Manifèst de Les e respóner a toti es dubtes qu’es assistents podessen auer en torn ar 1 d’octubre e ath dret ara autodeterminacion.
Eth Manifèst de Les ei un document signat per 10 representants politics de diferents partits e qu’a coma objectiu aufrir as aranesi eth dret a votar en referendum pera independéncia de Catalonha.
Aguest acte compdèc damb era inesperada preséncia des conselhèrs de Presidéncia e Cultura dera Generalitat, atau coma era deth Sindic d’Aran e d’autes figures politiques deth territòri. Siguec un acte fòrça participatiu a on es assistents poderen mostrar es sues inquietuds relacionades damb aguest ahèr.
Era principau incognita entre es desenes de persones presents ère se Aran aurie era oportunitat de votar en aguest referendum encara qu’es Ajuntaments non daurissen es collègis er 1 d’octubre, eth Conselhèr Turull siguec er encargat de dar era version dera Generalitat.
Era posicion de quauqui representants d’Unitat d’Aran e Convergéncia Democratica Aranesa siguec questionada per ponents e participants der acte.
Eth Conselh Generau d’Aran aprofitèc entà mostrar era sua disponibilitat a ajudar ara Generalitat en tot çò que pogue relacionat damb aguesta question.
Eth deth dret a decidir ei un conflicte qu’era Val d’Aran està viuent de molt a pròp e qu’està afectant fòrça as dus partits politics majoritaris deth territòri. Manque demorar eth pas des setmanes entà saber coma evolucione aguest ahèr e quin ei eth posicionament des aranesi.


text:
Arpa
L'arpa qu'ei un instrument de musica de la familha de las còrdas puntejadas on las còrdas e son alinhadas en òrdi creishent de la mei aguda a la mei grava, tant vau díser de la mei corta dinc a la mei longa.
Dens l'espaci occitan, que cau soslinhar que bèras garbas d'arpas espeleishen en Occitània, au Peasc e que las mei petitas de las arpas que son aperadas trobadors.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
L'istòria de l'arpa qu'ei longa e shens nat interrupcion, e d'un certe biais, la soa evolucion b'ei dilhèu pas acabada autant com la diversitat de las fòrmas e deus registres d'estiles qui l'incluseishen qu'ei grana.
L'istòria de l'arpa que comença entà nosauts dab instruments en Egipte antica e en Mesopotamia de cap au viraplèc deu Vau au IV milèni. En Egipte, l'arpa que sembla omnipresenta dens l'iconografia, de tot escantilh, de totas talhas, e de tota tessituras ; que mancam totun d'exemplars conservats e de traça escrita de las òbras musicaus. Sia com sia, las arpas egipcianas que son arcadas e ubèrtas, shens nada colomna entà las barrar.
En Mesopotamia, l'arqueologia que ns' proveseish 4 exemplars de Liras (en tot saber qu'ua arpa que's destria d'ua lira, qui demòra son tanhent, en bèth estant assimetria) o arpas conservats e que s'an podut copiar e reconstituir de las arpas d'Ur . Aquesta mena d'arpa que sembla remanar dinc au dia de uei devath lo fòrma de la beguena etiopiana. A l'entorn de Pèrsia, qu'espelí e que's devolopè lo chang, ua arpa que la soas caisha de resonància b'ei verticau e on las còrdas e son tienudas a partir de la soa basa.
Grécia, Roma que l'empleguèn de segur sota la fòrma de liras.
Dins l'Empèri Gupta (soscontinent indian) qu'avèm representacions ancianas de veenas, arpas jogadas a l'orisontau con se hossen guitarras.
L'Extrèm Orient antica que conegó de segur las soas arpas, en aprticular de China que s'espandí lo Konghou mantun sègle aban l'Èra Cristiana.
Etat Mejana[modificar | modificar la font]
L'Etat Mejana en Euròpa tanben que sembla estar estada hèra presenta, sia dens las esculturas o las enluminuras.
D'aquesta epòca sembla puja l'origina de l'arpa celta, simbòl d'Irlanda.
Renaishença e epòca barròca[modificar | modificar la font]
A la Renaishença e a l'epòca barròca que s' a ensajat de melhorar las possibilitats de l'instrument e de conquistar la possibilitats de jogar sus un reguistre cromatic.
La purmièra solucion qu'ei estada de provesir l'instrument de dos o tres rengadas de còrda (ua - o dos, entà que siin ambs accessiblas entà las doas mans - exteriora(s) entà las nòtas diatonicas de la gama de Do major - equivalent de las tòcas blancas deu piano, e ua au dedins entà los mieis tons que manquin - equivalents de la tòcas negras deu piano).
Tant vau díser qu'aquó miè entà l'arpa dobla, on las duas rengadas de còrdas e son crotzada aquesta que ho generaument adoptada en Espanha ; En Italia, entà tornar a la simetria deu jòc e entà tornar a ambs mans l'egalitat de possibilitat e l'independència dens lo jòcs, que's causir de hornir ua rangada de còrdas diatonicas de l'aute costat (las còrdas equivalentas de la tòcas negras deu piano que demoran atau au dedins, la còrdas equivalentas a la tòcas blancas au dehòras sus sengles costats) ; aquò que dè l'Arpa tripla barròca italiana. L'arpa galèsa foclorica e modèrna qu'ei tripla e atau hilha de l'arpa barròca italiana (la soa istòria que puja en ehèit sonque dinc ad aquesta).
Fin finala la solucion de l'arpa tripla que ho abandonada au prohèit deus mecanismes de las pedalas entà l'arpa classica e deus lhevaders entà las arpas ditas celtas.
Que ho Jacob Hochbrucker (se considera que Jean-Henri Naderman tanben) eth qui desvolopè lo mecanisme de las pedalas, desempuish la Cort de Viena a partir de 1728. Sons hilhs, arpistas deus màgers, que hèn la pròva de la soa eficacitat e Maria Antonieta d'Àustria que favorisè la soa exportacion a la Cort de França. La laûtier de la Reina Georges Cousineau, qu'enssagè de hornir mei de pedala o de provesir l'instrument d'ua cavilha viradissa mès la solucion que dauneja desempuish, que ho perpausada per Sebastian Erhard que desvolopè l'arpa de doble moviment.
Geografia[modificar | modificar la font]
En Etiopia que s' manten ua version locala pròcha de l'arpa mesopotamina : la beguena
En euròpa, la musica irlandesa qu'emplega l'arpa celtica. En Galles que s' mantien l'arpa tripla inventada iniciaument en Italia.
En America latina l'arpa qu'ei arrivada deu temps de la colonisacion espanhòla, e mei que mei dab los jesuitas. Qu'ei intrument nacionau de Paraguai on dauneja donc l'arpa paraguaiana. Instrument deu joropo veneçolan, aqueth país que compta donc tanben dab la soa arpa. Peró qu'ostenta l'arpa andina de bèth endom.
-
Beguena etiopiana
-
Arpa celta anciana(dins aquèth cas l'arpa de Brian Boru)
-
Arpa galèsa (arpa tripla)
-
-
-
Arpa llanera dab maraca e cuatro.
Modèls corrents[modificar | modificar la font]
Lo modèle mei academic qu'ei de segur l'arpa classica de concert.
Per estudiar, com aquesta b'ei hèra cara e de gran endom, lo musician amator que hè sovent l'aquesida d'ua arpa celta d'uas 34 còrdas e lhevadèrs que permetèn (en tot interrompre lo jòc totun) de cambiar de tonalitat.
Un modèl, generaument hèra petit, qu'ei aperat arpa trobador.
Tecnica[modificar | modificar la font]
L'arpa e s' joga dab las duas mans : la dreta sobiron sus la còrdas mei agudas e l'esquèrra juson sus las nòtas mei gravas. Los dits poç quilhats e los autes dits entrats au dehens de la pauma après aver puntejadas ua còrda.
Tipicament las premièras consignas que son : poç quilhats, coides un pau lhevats e destacats deu còs (lo dret orizontau) e braç e espatlas destienuts.
Los dits qu'arreceben los numeròs 1, 2, 3, 4 deu dit poç dinc a l'anulari.
Las còrdas que son blancas o transparentas a despart deus Do que son marcats per còrdas arroia e los Fa marcats en blau.
La tonalita que cambia en baishant o quilhant los lhevaders dens ua arpa celta o en tot prémer ua pedala sus ua arpa de concèrt o en tornant arcordar sus ua arpa trobador. Las arpas triplas qu'en pas nat besonh de har arren entà cambiar de tonalita, en defòra d'en•honsar los dit de cap a la rengada de còrdas interioras (entà ua arpa doble, que causir l'arpa qui ostente la nòta dessejada).
Interprètas famós[modificar | modificar la font]
Interprètes academics[modificar | modificar la font]
- Sègle XV : Gilles Binchois
- Sègle XVII : Orazio Michi • Marco Marazzoli
- Sègle XVIII : Philip Joseph Hinner • Félicité de Genlis • Jan Křtitel Krumpholtz • François Petrini
- Sègle XIX : François-Joseph Dizi • François-Joseph Naderman • Nicolas Bochsa • Elias Parish Alvars • Alphonse Hasselmans
- Sègle XX : Lily Laskine • Marcel Tournier • Carlos Salzedo • Henriette Renié • Marcel Grandjany • Denise Mégevand • Nicanor Zabaleta • Heidi Lehwalder • Marielle Nordmann • Isabelle Perrin • Marie-Pierre Langlamet • Arianna Savall i Figueras • Xavier de Maistre • Catrin Finch
- Sègle XXI : Alisa Sadikova
-
-
-
-
Félicté de Genlis, dant ua classa a Adelaïde d'Orléans
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Interprètas folclorics[modificar | modificar la font]
Repertòri[modificar | modificar la font]
- Jan Křtitel Krumpholtz : Concerto en Fa Major. Entà l'auditòri occitan e mei que mei provençau, que cap mentàver que lo son tresen moviment (lo Vivace) qu'ei l'aire de la cançon pro mentavuda dens los cançoniers occitans : Lei filhetas de Tolon.
Factors[modificar | modificar la font]
Jacob Hochbrucker e Jean-Henri Naderman que desvolopèn las harpas de pedalas simpla. En França Georges Cousineau (laütièr de la Reina) e son hilh Jacques Georges que signèn mantua generacion d'arpas de la hauta societat que n'avèm un exemple au Castèth de Morlana.
Sebastian Erhard qu'ei lo pair de l'arpa modèrna per'mor d'aver desvolopat las pedalas de doble moviment.
Un deus principaus factors d'arpa que demòra en país occitan : au Peasc (dins las Valadas, en Piemont, Italia) : qu'ei Salvi, entrepresa fondada per l'americano-venecian Victor Salvi.
França qu'ei la cua de Camac e Chicago qu'acèsa l'american Lyon & Healy.
- Intruments ancians : cistre • mandòra
- Familha de l'arpa : arpa classica • arpa celta
- Familha de la mandolina : mandolina • mandòla • mandoloncèl • mandobaisha • mandolina bluegrass • banjolina
- Familha de la guitarra : guitarra barròca • vihuela • guitarra • guitarra baisha •
- Familha deu laüt : laüt • archilaüt • teorba
- Familha deu clavecin : espineta • clavecin
- Monde arabomusulman : ud
- Euròpa
- America
- America Latina :
- America deu Nòrd : autoarpa • banjo • dulcimer


text:
2 novembre 2015
Lo cantaire William Perez, escapat dels Estats Units, poiriá èsser mes en examèn per trafic internacional.
Rampèl dels faits : lo cantaire conegut William Perez es estat interpelat a Atlanta, en possession de doas valisas de CD de Du Bartas, tre la davalada de son avion en provenéncia de China. Per l’intermediari de son avocat, aviá pretendut que lo contengut de las valisas li èra desconegut, e que qualqu’un aviá segurament plaçats los CD a son insú.
(suite…)
4 avril 2015
Maria C. de Peyriac, nos manda una cançon sonada « Un ser lo Pastre ».
Ma pichòta Maria, nos dises que cantas, amb un grop d’amigas, de cançons tradicionalas arrengadas per ton òme. Plan. Mas aquí, lo subjècte nos sembla un pauc polemic. As vist çò que se passa a Besièrs. Sèm dins un país laïc, e pòs trapar d’autres subjèctes que la naissença d’un salvaire pels catolics. (suite…)
21 mars 2015
Olivia R. de Marselheta (Aude), nos a mandat una cançon « Le calme et la tempête ».
Cara Olivia, as enveja de jogar de musica rock sus de tèxtes tieus, de parlar de la vida, de l’amor e de tas originas. Ma cara Olivia, la scèna rock francesa a l’ora actuala patís d’una situacion pletorica. Totes se vòlon produsir mas las plaças son caras. (suite…)
14 mars 2015
Patric M. de Montpelhièr, nos fa parvenir un tèxte que se titola « Vai te’n cagar a la vinha ».
Mon pichòt Patric, se vòls èsser cantaire, e subretot compositor, te cal faire un pauc trabalhar ton imaginacion. Es pas tot d’agachar un ser de fèsta lo taulièr de Macarèl e de te dire : « aquel pegasolet me fa rire, ne vau far una cançon ! ». Se que non, vas tombar dins la facilitat e cantaràs puèi : « val mai un pichon desgordit qu’un grand estabosit » e riscas d’acabar per « farem tot petar ». (suite…)
22 novembre 2014
Gerard P. de Serviès en Val (Aude), nos a fait parvenir un tèxte que se ditz : « Paga-me e vai te’n ».
Mon pichon Gerald, as decidit de metre en musica e de cantar la lista de las comissions. L’idèa nos pareis estranha. Pensam d’aver comprés cossí aquò se passèt. Per una serada de prima qu’aviás sortida ta guitarra, una jovenòta enamorada te diguèt en te gaitant dins lo uèlhs: « Ò, Gerald, cantas talament plan que podriás canta la lista de las comissions, m’agradariá quand mème ! » (suite…)
19 novembre 2014
Reproduisèm aquí un article de nòstre confraire Telerama sul triste espectacle de « La Mal Coiffée » s’adonant a la botelha dins un cafè de vilatge del Menerbés.
LA MAL COIFFÉE
Paga son Torn
(suite…)


text:
- Sondatges suu nuclear en França lo 77% (Ifop tau JDD) tà sortí'n e en Sardenha lo 98% contra, vertat que lo govèrn de Berlusconi que'us promet ua centrala
- La cercaira Kristin Shrader-Frechette que hè lo compte de la produccion deu CO2 per l'energia nucleara : faussa idea que la d'un nuclear non productor de CO2 !
- Tres e ua un espectacle de contes de Marie-Hélène Cauhapè dab Sandrine Claverie, diatonicista e Véronique Gimenez, harpista (Lutz Marion Durand) ; dus contes collectats per Felix Arnaudin dens la dusau part deu sègle XIXau per la Lana grana. Tres e ua mariehelenecauhape@yahoo.fr
foto Loïc Marot
* Muriel Batbie Castells Ieu n'aime une bruneta
* Battle Mirrored Tonto
* Ad'arron Ací qu'èm reis mossur Shovada
* Re Niliu Caravi
* Saps Mon mien (S. Claverie)
* Hadouk Trio Live at fip Alma celèsta
* Saps Robin
* Karen Tweed May Monday Great Uncle Henry
* Björk Post Cover me
* Dominig Bouchaud Vibrations Discorde


text:
Somari
Engatjament dins la Renaissença d’Òc
Descobèrta de l’occitanitat e primièrs trabalhs (1892 – 1899)
Fondator de l’Escolo de Mount-Segur (1894), de l’Escòla Occitana (1919) e del Collègi d’Occitània (1927), director de la revista Lo Gai Saber (1919 – 1933), e Majoral del Felibritge (1900), Prospèr Estieu es una de las personalitats màgers de la renaissença occitana del sègle XX. Son activitat literària coma politica e militanta es ara considerada coma una de las primièras emanacions de l’occitanisme contemporanèu.
< Prosper l'Été (pseudonim)
< Prosper l'Estiu (pseudonim)
< Jan d'Oc (pseudonim)
< Jan de la Ròca (pseudonim)
< Jean d'Occitanie (pseudonim)
< Jean Trouvère (pseudonim)
< La Cigala de l'Ort (pseudonim)
Prospèr Estieu nais lo 7 de julhet de 1860 a Fendelha, al sud de Castèlnòu d’Arri. Aprèp d’estudis al Collègi de dròlles de Castèlnòu d’Arri e al Pichon Seminari de Carcassona ont estúdia lo latin e lo grèc, es nommat regent en 1879 a Corsan dins Aude.
Doas annadas mai tard, regent a Brunèls, prèp de Castèlnòu d’Arri, rescontra August Forés en virada electorala per las eleccions legislativas de 1881. L’acòrdi es immediat que los dos òmes partejan de fòrtas valors republicanas a anticlericalas. Fondan atal un an aprèp una revista francesa, La Poésie moderne que conèis pas que sèt numèros e ont Estieu , jos l’escais de Prosper l’Eté, es cargat de la partida redaccionala, sonque en francés. Publica, totjorn en 1882, son poèma « L’Ecole » e Forés ne signa lo prefaci.
Aprèp una parentèsi de dos ans dins lo jornalisme, Estieu decidís de tornar prene son mestièr de regent e es nommat a Clarmont sus Lauquet, prèp de Limós. Escriu a comptar de 1887 de cronicas regularas dins La Revue méridionale, creada a Carcassona per Gaston Jordana, conse de la ciutat e futur majoral del Felibritge.
L’annada 1891 es una virada dins la vida de Prospèr Estieu, es l’annada de la despartida de son amic e complice August Forés. Aqueste, sebelit un primièr còp segon lo rite catolic, es enterrat tornamai, drech fàcia a l’Orient segon la tradicion francmaçonica.
Aquelas funeralhas son l’escasença d’un rescontre fondamental per Prospèr Estieu, la d’Antonin Perbòsc que partejarà ambe el una complicitat egala a la qu’entreteniá ambe Forés. Los dos amics juran de contunhar l’òbra occitana del poèta defuntat. Es aquela data que marca la naissença de l’engatjament occitan de Prospèr Estieu, qu’aviá pas jamai fins aquí escrich en lenga d’òc.
En seguida de son rescontre ambe Antonin Perbòsc, Prospèr Estieu aderís a doas associacions de promocion de la lenga d’òc : L’Escolo Moundino de Tolosa, puèi L’Escolo Audenco ont publican ja Gaston Jordana e l’autre escrivan audenc màger d’aquela epòca, Aquiles Mir. Sas produccions occitanas començan de se multiplicar. En 1892, fonda lo setmanièr Le Lengodoucian ont tre lo primièr numèro, argumenta per un ensenhament sistematic de l’occitan a l’escòla primària, mens d’un desenat d’annadas aprèp las leis de Juli Ferry sus l’instruccion obligatòria gratuita e laïca. Son primièr editorial se conclutz per un tarabastós :
« Quand aurem fait la counquisto de las escolos primàrios, l’Aveni nous apartendra. »
En 1895, publica son primièr recuèlh de poesias occitanas : « Lo Terradou » ont s’afirma come lo successor d’August Forés, fisèl a sas idèas federalistas e de lucha contra la dominacion francesa sus las contradas occitanas.
En 1896, fonda, ambe los felibres ariegeses L’Escolo de Mountsegur e la revista Mount-Segur que pareis duscas a 1899. Se diferéncia de las autras revistas per de tematicas omnipresentas ligadas a l’albigeisme, que son simbòl mai conegut prèsta son nom a la revista.
Aprèp l’arrèst de la publicacion de la revista Mount-Segur, Prospèr Estieu publica « Bordons pagans », i desvolopa pel primièr còp las règlas d’una novèla grafia per l’occitan ont son presentas las premícias de la grafia actuala. Desvolopa aquela grafia a partir de 1901 dins la segonda seria de la revista Mont-Segur qu’estampa dins son pròpri ostal a Renas-lo-Castèl fins al mes de decembre de 1904. Es elegit Majoral del Felibritge en 1900 e mèstre ès jòcs de l’Academia dels Jòcs Florals en 1902.
A partir de 1903, al sen del Felibritge, se posiciona fermament contra los felibres provençals e lo Capolièr Pèire Devoluy. Alavetz crèa una novèla escòla – que prendrà lo nom en 1919 d’Escòla occitana – abandona la grafia tradicionala del Felibritge e causís per bandièra lo nom « occitan » plan pauc emplegat d’aquel temps, e promòu fermament d’idèas republicanas e anticlericalas, totjorn dins la continuitat d’August Forés. Es tanben a aquel moment que desvolopa sa linha ideologica, sensibla mai que mai dins la revista Mont-Segur que dirigís ambe Antonin Perbòsc.
I retròbam las quatre grandas problematicas que marcaràn lo movement occitanista del sègle XX : lo reviscòl de la lenga dins son unitat en s’inspirant del sistèma grafic emplegat pels Trobadors a l’Edat Mejana, l’emergéncia d’una literatura originala escricha dins aquela novèla grafia, una novèla lectura dels rapòrts Nòrd / Sud dins l’istòria de França e l’innovacion pedagogica aliada a la reivindicacion de l’ensenhament de l’occitan a l’escòla. Se d’unas d’aquelas tematicas foguèron envisatjadas pel Felibritge al sègle XIX, pas cap foguèt tan desvolopada fins aquí.
Puèi publica mantun obratge : « Flors d’Occitania » (1906), « La Canson occitana » (1908), e « Lo Romancero occitan (1912 e 1914). En 1911, tempta de far erigir a Fois una estatua a la Perfiècha catara Esclarmonda e de ne faire la manifestacion del Felibritge Roge. Renóncia pauc aprèp, per manca d’afiscacion e a causa de la critica fòrt negativa de son libre « La question d’Esclarmonde » ont multiplica enganas e aproximacions istoricas.
Après la guèrra, pren la direccion del Gai Saber fins a 1933 e fonda son associacion de promocion de la lenga e de la cultura occitanas, Los Grilhs del Lauragués, puèi en 1927, Lo Collègi d’Occitània, associacion d’ensenhament de la lenga e de la cultura occitanas.
Publica a comptar de 1926 una darrièra tièra de recuèlhs : « Lo Flahut occitan, Las Bucolicas de Vergili » (1926), « Lo Fablièr occitan » (1930) e « Las Oras cantairas » (1931) ont se sentís l’influéncia catolica de mai en mai fòrta de son darrièr discípol, lo futur canonge Josèp Salvat. En 1933, se retira ençò de sa filha e se morís en 1939, reconciliat ambe la fe catolica per l’abat Salvat, majoral del Felibritge. Aqueste prendrà la seguida de Prospèr Estieu al cap de L’Escòla occitana e de la revista Lo Gai Saber.