text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Villes
- AlbasAlbiacAlvignacAnglarsAnglars juillacAnglars nozacArcambalAssierAujolsAutoireAynacBachBagat en quercyBagnac sur celeBaladouBannesBeaumatBeauregardBeduerBelayeBelfort du quercyBelmont bretenouxBelmont ste foiBelmontetBergantyBessoniesBetailleBiars sur cereBioBlarsBoissieresBoussacBouziesBrenguesBretenouxCabreretsCadrieuCahorsCahusCaillacCajarcCalamaneCalesCalviacCalvignacCambayracCambesCamboulitCamburatCaniac du causseCapdenacCarayacCardaillacCarennacCarlucetCarnac rouffiacCassagnesCastelfrancCastelnau montratierCatusCavagnacCazalsCazillacCenevieresCezacCieuracComiacConcoresConcotsCondatCornCornacCoursCouzouCrasCrayssacCregolsCrempsCressensacCreysseCuzacCuzanceDegagnacDouelleDuravelDurbansEscampsEsclauzelsEspagnac ste eulalieEspedaillacEspereEspeyrouxEstalFajolesFarguesFaycellesFelzinsFigeacFlaugnacFlaujac gareFlaujac poujolsFloiracFloressasFonsFontanesFontanes du causseFourmagnacFrancoulesFrayssinetFrayssinet le gelatFrayssinhesFrontenacGagnac sur cereGignacGigouzacGindouGinouillacGintracGiracGlanesGorsesGoujounacGourdonGramatGrealouGrezelsGrezesIssendolusIsseptsLabastide du haut montLabastide du vertLabastide marnhacLabastide muratLabathudeLaburgadeLacam d'ourcetLacapelle cabanacLacapelle marivalLacaveLachapelle auzacLadiratLagardelleLalbenqueLamagdelaineLamativieLamothe casselLamothe fenelonLanzacLaramiereLarnagolLaroque des arcsLarroque toiracLascabanesLatouille lentillacLatronquiereLauressesLauzesLaval de cereLavercantiereLavergneLe bastitLe boulveLe bourgLe bouyssouLe montatLe rocLe viganLebreilLentillac lauzesLentillac st blaiseLeobardLes arquesLes juniesLes quatres routes du lotLeymeLhermLhospitaletLimogne en quercyLinacLissac et mouretLivernonLoubressacLoupiacLugagnacLunanLunegardeLuzechMarcilhac sur celeMarminiacMartelMasclatMaurouxMaxouMayracMayrinhac lentourMechmontMercuesMeyronneMiersMilhacMolieresMontamelMontbrunMontcabrierMontcleraMontcuqMontdoumercMontet et bouxalMontfauconMontgestyMontlauzunMontredonMontvalentNadaillac de rougeNadillacNuzejoulsOrniacPadiracParnacPayracPayrignacPernPescadoiresPeyrillesPinsacPlaniolesPomaredePontcirqPradinesPrayssacPrendeignesPromilhanesPrudhomatPuy l'evequePuybrunPuyjourdesQuissacRampouxReilhacReilhaguetReyrevignesRignacRocamadourRouffilhacRudelleRueyresSabadel latronquiereSabadel lauzesSaignesSaillacSaint cirq lapopie SalviacSarrazacSauliac sur celeSauxSauzetSenaillac latronquiereSenaillac lauzesSenierguesSerignacSonacSoturacSouciracSouillacSoulomesSousceyracSt bressouSt capraisSt cereSt cerninSt chamarandSt chelsSt cirguesSt cirq madelonSt cirq souillaguetSt clairSt cyprienSt daunesSt denis catusSt denis les martelSt felixSt germain du bel airSt gerySt hilaire bessoniesSt jean de laurSt jean laginesteSt jean lespinasseSt jean mirabelSt laurent les toursSt laurent lolmieSt martin de versSt martin labouvalSt martin le redonSt matreSt maurice en quercySt medardSt medard de presqueSt medard nicourbySt michel de bannieresSt michel loubejouSt pantaleonSt paul de loubressacSt paul de vernSt perdouxSt pierre lafeuilleSt pierre toiracSt projetSt sauveur la valleeSt simonSt sozySt sulpiceSt vincent du penditSt vincent rive d'oltSte alauzieSte colombeSte croixStrenquelsTauriacTerrouTeyssieuThediracThegraTheminesTheminettesTour de faureTouzacTrespoux rassielsUsselUzechVaillacValpriondeValroufieVaraireVaylatsVayracVersViazacVidaillacVillesequeVire sur lot
Filtrer selon les disponibilités :
15 Camping(s) partenaire(s)
Lot
135 emplacements
Vos vacances dans le camping **** la bourgnatelle de bretenoux est situé en bordure de la rivière « la cère » qu'il suffit de traverser par une...
298 emplacements
Le domaine duravel est situé dans le sud ouest de la france, au bord de la rivière lot, entre villeneuve sur lot et cahors dans un environnement...
133 emplacements
Camping dans le lot, à 2 km du centre ville de figeac dans le lot. le domaine du surgié vous accueille au milieu d'un site naturel préservé....
250 emplacements
Dans le lot, idéalement situé à 900 mètres du gouffre de padirac, près de la vallée de la dordogne, le camping roca d'amour, vous propose des...
137 emplacements
à mi-chemin entre sarlat et rocamadour, le camping les pins 4 étoiles, situé en vallée de la dordogne, à 15 km au sud de souillac,( 137...
57 emplacements
Ce camping familial et dynamique est niché au coeur du lot dans une jolie forêt de pins et de chênes. ceux qui optent pour les vacances en location...
100 emplacements
Camping qualitÉ ! ce beau camping 3* se situe à 800 mètres de la cité médiévale de rocamadour. il vous invite à profiter des plaisirs de l'eau...
52 emplacements
Camping **** situé à rocamadour, proche de padirac et de nombreux villages authentiques de la vallée de la dordogne, au cœur du quercy et de son...
120 emplacements
Au pied du site de st cir lapopie 120 emplacement delimité au bord du lot navigable rest bar base multi activites 21 locatifs recents chalet tout...
96 emplacements
Au cœur du parc naturel des causses du quercy, ce camping est situé dans une chêneraie de 4 ha. il se trouve à 3 km du prestigieux village de...
70 emplacements
Aménagé autour d’un pigeonnier traditionnel, le domaine de la faurie vous accueille dans un parc de 27 hectares posé sur les hauteurs d’une...
262 emplacements
Entre périgord et quercy, fermes et villages témoignent d’une architecture rurale qui fait corps avec le paysage. a la paille basse, les pierres...
242 emplacements
En bord de dordogne, au cœur du lot, un camping calme, idéal pied à terre pour découvrir les richesses patrimoniales et gastronomiques du...
70 emplacements
Nouveau en 2010 et unique dans le lot : piscine chauffée et couverte !! camping 4 etoiles, petit paradis de détente, situé dans un cadre de verdure...
58 emplacements
C'est au coeur du parc régional des causses du quercy,a deux pas de st cirq lapopie, sur la vallée du lot que christophe, marie, camille et...


c: text/html

text:
Le Plessis-Grimoult
Le Plessis-Grimoult es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo ponch culminant del Calvados, lo mont Pinçon amb una altitud de 361 mètres, a situat sus la comuna.
Le point culminant du Calvados, le mont Pinçon avec une altitude de 361 mètres, est situé sur la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Veire la motte castrale de Plessis-Grimoult.
Voir la motte castrale de Plessis-Grimoult.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Los Banhs de Rènnas
Los Banhs de Rènnas es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
La vila se nomenava Arquis Calidis al sègle XII e Balneis Montisferrandis al sègle seguent; al sègle XV apareis Regnes les Bains e pus tard solament Les Bains (o Les Bans) e Les Bains de Montferrand. Al sègle XIX se nomenava Los/Les banhs de Rènnas (escrit Les Bans de Rènnos a la francesa) que serà adaptat en francés oficial per Rennes-les-Bains.


text:
1819
Aquesta pagina concernís l'an 1819 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera mesura de la tension arteriala realizada per lo mètge e fisician francés Jean-Léonard-Marie Poiseuille (1799-1869) amb un manomètre de mercuri.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de març - Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst, cancelièr d'Alemanha (m. 1901)
- 4 d'abril – Reina Maria II de Portugal (m.1853)
- 24 de mai – Victòria, reina de Grand Bretanha e emperairitz de las Índias († 1901)
- 31 de mai - Walt Whitman, poèta nòrd-american (m. 1892)
- 1 d'agost – Herman Melville, escrivan american, autor del romans Moby Dick (m. 1891)


text:
-238
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -238 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra dei Mercenaris amb una leca organizada per Hamilcar Barca còntra lei generaus principaus de l'insureccion. Venguèron dins lo camp cartaginés per negociar una patz mai foguèron arrestats e executats. Pasmens, en despiech d'aquela engana, la situacion militara demorèt malaisada per lei Cartaginés que sei fòrças foguèron batudas a Tunis.
En Mediterranèa, tièra de revòutas de la populacion de Sardenha e dei mercenaris en garnison sus l'illa. Menaçats per leis abitants, lei mercenaris demandèron l'ajuda de Roma que prenguèt lo contraròtle de l'illa. Blocada per la guèrra civila, Cartage deguèt reconóisser l'annexion romana.


text:
Serémange-Erzange
Serémange-Erzange es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Serémange-Erzange a situat sul marge esquèrre de la Moselle al débouché de la vallée de la Fensch a una desena de quilomètre a l'oèst de Diedenhofen.
La commune de Serémange-Erzange est située sur la rive gauche de la Moselle au débouché de la vallée de la Fensch à une dizaine de kilomètre à l’ouest de Thionville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo masatge caseriu de Serémange mes en bordure de la via romaine Daspich-Fontoy es nommément designat per las primièras fes l'an 848 jol nom de Sismerenga. A aquela epòca Serémange èra una filiala de la glèisa de Florange.
Serémange-Erzange A citat a la s-|IX|e}}, jol nom Sismerenga-Erezengis. Ela dépendait del abbaye messine de Santa-Glossinde.
Citat l'an 1620 coma caseriu de Florange.
Los caserius de Suzange e de Erzange apareisson en tant #qu'annèxas de la parròquia de Hayange. Los tres caserius dependràn fòrça d'ora de la distincion de Florange #que ne partejaràn pendenta de longs sègles los hasardeuses destinadas. Cap a la fin de la Modèl:S-, lo nom de Serémange se orthographie Skremange e Schremange a Modèl:La s-.
Es en 1790 que las municipalitats de Serémange e de Erzange aguèron creat ; fins-ailà pas avián #èsser que de simples annèxas ligadas, la primièra a Florange, e lo segond a Hayange. La fusion entre Serémange e Erzange i aguèt luòc lo 1er en genièr 1932. Serémange Compte 221 abitants l'an 1802.
En 1817, Serémange, vilatge de l'anciana província de las Tres-Évêchés sus la Fensch aviá per annèxa lo caseriu de Suzange. A aquela epòca i i aviá 141 abitants repartits dins 30 ostals. A Erzange i i aviá 106 abitants repartits dins 11 ostals.
Lo destin de la vila s'es vist ligat dempuèi la Modèl:S- amb aquel de la sidérurgie amb l'arribada de las de Wendel, los primièrs mèstres de forja. La forja de Suzange, #que los vestigis subsisteixen encara uèi suls bòrds de la Fensch ne simboliza aquel passat de labor de la vila. En 1930 fusion dintre Serémange e Erzange En 1962, Serémange-Erzange compte 5 886 abitants. La populacion estend a l'ora d'ara a estabilitzar-s'a l'entorn de 4 100 abitants. Un dels grands bouleversements #que i aguèt a patir la vila #èsser sens respondi l'installacion en los ans 1950 de las fabricas de Sollac #que modifiquèron considerablament l'estructura economica de la vallée e l'entorn de la municipalitat per la destruccion del vilatge de Suzange en 1963.
Uèi la municipalitat de Serémange-Erzange, #que s'es dotat al fil dels ans de totas las equipas socialas e culturalas imprescindiblas per far cara als besonhs e besonhs de la siá populacion, garda la preocupacion en comptant manténer al se de la vallée de la Fensch durement tocada per la crisi de la sidérurgie, un equilibri démographique e economic #que lududes permetrà de prosseguir harmoniosament la siá destinada.
Le hameau de Serémange placé en bordure de la voie romaine Daspich-Fontoy est nommément désigné pour la première fois en 848 sous le nom de Sismerenga. À cette époque Serémange était une filiale de l’église de Florange.
Serémange-Erzange est cité au Modèl:S-, sous le nom Sismerenga-Erezengis. Elle dépendait de l’abbaye messine de Sainte-Glossinde.
Cité en 1620 comme hameau de Florange.
Les hameaux de Suzange et d’Erzange apparaissent en tant qu’annexes de la paroisse de Hayange. Les trois hameaux dépendront très tôt de la seigneurie de Florange dont ils partageront pendant de longs siècles les hasardeuses destinées. Vers la fin du Modèl:S-, le nom de Serémange s’orthographie Skremange et Schremange au Modèl:S-.
C’est en 1790 que les communes de Serémange et d’Erzange furent créées ; jusque-là elles n’avaient été que de simples annexes rattachées, la première à Florange, et la seconde à Hayange. La fusion entre Serémange et Erzange eut lieu le 1er janvier 1932. Serémange compte 221 habitants en 1802.
En 1817, Serémange, village de l’ancienne province des Trois-Évêchés sur la Fensch avait pour annexe le hameau de Suzange. À cette époque il y avait 141 habitants répartis dans 30 maisons. À Erzange il y avait 106 habitants répartis dans 11 maisons.
Le destin de la cité s’est vu lié depuis le Modèl:S- avec celui de la sidérurgie avec l’arrivée des de Wendel, les premiers maîtres de forge. La forge de Suzange, dont les vestiges subsistent encore aujourd’hui sur les bords de la Fensch symbolise ce passé de labeur de la ville. En 1930 fusion entre Serémange et Erzange En 1962, Serémange-Erzange compte 5 886 habitants. La population tend actuellement à se stabiliser autour de 4 100 habitants. Un des grands bouleversements qu’eut à subir la ville fut sans conteste l’installation dans les années 1950 des usines de Sollac qui allaient modifier considérablement la structure économique de la vallée et l’environnement de la commune par la destruction du village de Suzange en 1963.
Aujourd’hui la commune de Serémange-Erzange, qui s’est dotée au fil des ans de tous les équipements sociaux et culturels indispensables pour faire face aux besoins et nécessités de sa population, garde le souci constant de maintenir au sein de la vallée de la Fensch durement touchée par la crise de la sidérurgie, un équilibre démographique et économique qui lui permettra de poursuivre harmonieusement sa destinée.


text:
Solanaceae
Las solanacièas (Solanaceae) Son una familha de plantas erbacièas o lenhosas amb las fuèlhas alternas, simplas e sens estipulas pertenecientes a l'òrdre Solanales, de las dicotiledonèas (Magnoliopsida).
Compren aperaquí 98 genres e unas 2700 d'espècias, amb una granda diversitat d'abitud, morfologia e ecologia. La familha es cosmopolita, en se distribuint per tot lo glòb amb l'excepcion de l'Antartida. La màger diversitat d'espècias se tròba en America del Sud e America Centrala. En aquesta familha s'incluson d'espècias alimenticias tan importantas coma lo papa (Solanum tuberosum), la tomata (Solanum lycopersicum), la aubergina (Solanum melongena) e los ajíes o pimients (Capsicum). Fòrça plantas ornamentals fòrça popularas apertenon a las solanacièas, coma Petunia, Schizanthus, Salpiglossis e Datura. Cèrtas espècias son mundialment conegudas per los sieus emplecs medicinals, los sieus efèctes o per èsser poisonosas. Fin finala, mas pas mens important, las solanacièas incluson fòrça organismes modèl per investigar afars biologics fondamentals a nivèl celular, molecular e genetic, tales coma lo tabac e la petunia.


text:
Pierre-Joseph Proudhon
Pierre-Joseph Proudhon (nascut lo 15 de genièr de 1809 a Besançon dins lo departament francés de Dobs, mòrt lo 19 de genièr de 1865 a Passy, França) es un polemista, publicista, economista e sociològ francés. Foguèt lo primièr a se qualificar d'anarquista. Li devèm la formula famosa « La proprietat, es lo raubament » que figura dens lo sieu memòri. Qu'es aquò la proprietat ? o Recèrca sus lo principi del Drech e del Govèrn, la sieu òbra majora, publicada en 1840.
La publicacion de Qu'es aquò la proprietat ? atira l’attencion de las autoritats francesas mas tanben de Karl Marx que comença una correspondéncia amb el. Los dos òmes s’influéncian mutualament ; se tròban a París que Marx i es en exilh. La lor amistat s'acaba quand, en responsa a la Filosofia de la misèria de Proudhon, Marx escriu la Misèria de la filosofia. Dins l'Association Internacionala dels Trabalhaires (Primièra Internacionala), i aguèt scission entre los anarquistas de Baconin e los de Proudhon. Los mutualistas proudhonencs se pensavan que la proprietat collectiva èra de defugir e que la revolucion sociala se podiá aténher pacificament.
Proudhon balhèt, dins son Sistèma de las contradiccions economicas (1846) una explicacion de la societat fondada sus l'existéncia de realitats contradictòrias. Aital la proprietat es la pròva de l'inegalitat, mas tanben l'objècte de la libertat. Aital tanben lo maquinisme fa créisser la productivitat mas a l'encòp destrusís l'activitat mestierala e fa patir l'obrièr. Fin finala la quita libertat es indispensabla mas tanben causa d'inegalitat. Aquelas contradiccions son etèrnas e preveson pas l'autodestruccion del capitalisme coma Marx o anonciava.
Dins sas Confessions d'un revolucionari per servir a l'istòria de la Revolucion de febrièr, Proudhon escriu : « L’anarquia es l'òrdre sens lo poder ». Ensagèt de crear una Banca Nacionala que prestèsse sens interès, un pauc coma las mutualas de uòi.
- Anarquista
- Escrivan francés del sègle XIX
- Federalisme
- Membre de l'Assemblada Constituenta de 1848
- Deputat de la Segonda Republica Francesa
- Ancian deputat de Sèina
- Filosòf libertaire
- Filosòf del sègle XIX
- Publicista
- Socialista libertari
- Sociologia politica
- Teorician de l'anarquisme
- Personalitat de la francmaçonariá francesa
- Anticomunisme
- Antisemitisme en França
- Naissença en 1809
- Naissença a Besançon
- Decès en 1865


text:
Corèa del Nòrd
La Corèa del Nòrd (en corean usual: Bukjoseon "Corèa del Nòrd"; en corean oficial: Joseon Minjujueui Inmin Gonghwaguk "Republica Democratica Populara de Joseon/Corèa") es un estat d'Asia de l'èst, dins lo nòrd de la Corèa istorica. Confronta la Corèa del Sud al sud, China e Russia al nòrd, e se tròba entre la mar de China Orientala e la mar de l'Èst.
Sa capitala es Pyeongyang.
Lo gentilici es nòrd-corean -a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
La Corèa del Nòrd es un país de regim comunista.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo punt pus naut del país es la montanha Baekdu, amb 2744 mètres d'altitud. Lo clima es temperat, amb de pluèjas pus intensas durant l'estiu.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de la Corèa del Nòrd
Cultura[modificar | modificar la font]
Existís un fòrt culte a la personalitat del lider mòrt, Kim Il-sung, e tanben de l'actual, Kim Jong-il.


text:
Borg
Un borg es una aglomeracion rurala inferiora a la vila onte a luòc d'ordinari lo mercat dei vilatges situats dins seis environs. En generau, se parla de borg per designar una ciutat de dimension intermediària entre lo vilatge e la vila, sens borgada o banlèga. Dins maites païses, istoricament o uèi encara, aquò correspond a un estatut legal (per exemple, en Republica Chèca).
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo latin burgus « fòrt », versemblablament d'origina germanica, intrèt en Gàllia sota l'Empèri, onte daissèt pas que quauquei traças toponimicas dins lo Miegjorn (la preséncia de toponims occitans dau tipe Burc (/ü/) indican una /u/ longa). Lo tèrme saxon intrèt vèrs lo sègle V en Bolonhés e la region de Bayeux, puei tornarmai au sègle X per lei colons anglosaxons en Normandia, au sens de « fortificacion » e de « vilatge ». Passèt en francés ancian gràcias ai dialèctes picards e normands. La forma "borg" (d'onte lo provençau "borgada") se tròba abondosament en toponimia occitana atanben.


text:
Explosion de l'usina AZF
AZF èra la sigla d’una usina quimica (AZote Fertilisants) que l’entrepresa Grande Paroisse aviá a 5 km de Tolosa (grop Total).
Foguèt bastida d'en primièr en 1920 dins lo quartièr d'Empalòt, a l’entorn de la Vila Rosa qu'amb lo temps se trapèt inclusida dins l’aglomeracion. Aquò provoquèt de consequéncias dramaticas quand lo 21 de setembre de 2001 a 10 h 17 del matin, 40 de gaireben 400 tonas estocadas d'amonitrat (fertilizant a basa de nitrat d'amòni) espetèron en creant un cratèr de 30 m de diamètre e prigond de 10 m.
Somari
Bilanç de la catastròfa[modificar | modificar la font]
Bilanç uman[modificar | modificar la font]
Lo bilanç oficial es de 30 mòrts (21 emplegats d'AZF), mai de 2500 ferits grèus e mai de 8000 ferits leugièrs.
La majora partida dels ferits foguèron victimas d’un buf violent que se propaguèt per la vila partiguèt los veirals en de quilomètres a l’entorn.
Ans aprèp se comptèron per mai de mila de personas que foguèron plaçadas jos tractament psicologic per suportar los traumatismes causats per l’explosion e los remembres de las scènas de caòs.
Bilanç material[modificar | modificar la font]
Se calculèt que los damatges atenguèron prèp de 2 miliards d’èuros. L’explosion destruiguèt o damatgèt fòrça infrastructuras dins la zona sud-èst de la vila, obligant a reparar o tornar bastir l’Escòla Nacionala Superiora dels Engenhaires Quimics, las escòlas Gallieni e Deodat de Severac, l’espital Gérard Marchant, lo Palais dels Espòrts, la Sala Bikini e mai fòrça enrepresas, piscinas, gimnasis, salas de musica, etc.
E mai provoquèt de damatges dins los ostals particulars fins al centre urban arroïnant pòrtas, fenèstas, teulats, parets...
Consequéncias[modificar | modificar la font]
Lo fòrt traumatisme causat per l’explosion, amb l’evacuacion d’un airal metropolitan de centenas de milièrs de personas en mai, de la psicòsi terrorista que seguèt (cal pas oblidar que la catastròfa se produiguèt 10 jorns aprèp los Atemptats de l'11 de setembre als EUA) daissèt un cretge duradís dins la consciéncia collectiva dels tolosans. La manca administrativa dins lo pagament de las indemnizacions e las contradiccions sus l’origina de l’espet ajudèron pas a oblidar.
En mai dels damatges dirèctes provocats per l’explosion, la disparicion de l’entrepresa e tot lo seu malhum foguèt un tust grand per l’economia de la vila e de tot Miègjorn-Pirenèus. Cal dire que la quimia èra amb l’aeronautica lo motor economic de la vila, fins que se nomenèt una de sas universitats del nom del quimista natiu lo Prèmi Nobel de Quimia Pau Sabatièr.
Al plan uman la destruccion de las demoranças particularas e residéncias pels estudiants e la prioritat que se donèt a la reconstruccion de las infrastructuras publicas abans las demoranças provoquèt una crisi immobiliària grèva dins la segonda vila de França per lo nombre d'estudiants. Un an aprèp l’explosion fòrça estudiants poguèron pas trobar de lotjament e d’autres se trobèron dins de condicions fòrça precàrias (campings, autocaravanas...).
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Numèro 100 de la revista "Fusion"
- Numèro 68 de la revista Canal N7, publicacion de l'Associacion d'Engenhaires de l'INP-ENSEEIHT
- Daniel Depris : Toulouse, an I après AZF
- Numèros 3609, 3625 y 3634 de "Valeurs actuelles"
- Daniel Dissy : AZF-Toulouse : Quelle vérité ? Révélations sur la catastrophe de Toulouse
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Informacion sus la catastròfa AZF (testimònis, articles, fòtos, vidèos...
- Explosion de l'usina AZF de Tolosa lo 21 de setembre de 2001: conclusions e proposicions, site del Ministèri Francés de la Santat.
- Comission d'enquèsta sus la securitat de las installacions industrialas (Assemblada Nacionala Francesa, febrièr de 2002)* Comunicats de TotalFinaElf (en francés)
- Comunicats en dirècte lo (21 de setembre de 2001)
- Primièr comunicat
- Segond comunicat, 14 h 30
- Creacion d'un fond d'ajuda (22 de setembre de 2001)
- Destinacion d'una ajuda urgenta gerida per la Crotz Roja (28 de setembre de 2001)
- Compromés d'indemnizacion (12 de octobre de 2001)
- Tapament definitiu de l'usina (11 d'abril de 2002)
- Balance (14 de mai de 2004)
- Comunicats en dirècte lo (21 de setembre de 2001)
- Grande Paroisse (site Internet oficial)
- Vista del cratèr e a l'entorn en Google Maps
- Fòtos presas pels estudiants dos ans aprèp
- Son que mòstra d'explosions multiplas


text:
Mumia Abu-Jamal
Mumia Abu-Jamal (nascut Wesley Cook lo 24 d'abril de 1954) es un jornalista e activista politic afroamerican, apartenent al Black Panther Party, acusat de l'assassinat del policièr filadelfian Daniel Faulkner e condemnat a mòrt en 1982. Aquel afar provoquèt de campanhas massissas a favor de la seuna liberacion als Estats Units d'America e dins lo rèsta del mond, alara que los sindicats dels policièrs estatsunians cerquèron activament a accelerar la seuna execucion. Tecnicament, esperèt l'execusion entre 1982 e decembre de 2001, quand lo jutge federal del districte William Yohn revoquèt la pena de mòrt de Jamal. Pasmens, Yohn reafirmèt las accusacions contra Jamal, commutant la senccion en pena a perpetuitat. En 2008, una cort d'apèl federala anunèt la condamnacion a mòrt tot en confirmant sa culpabilitat. Lo ministèri public de Pensilvània faguèt apèl contra la decision d'anulacion de la condamnacion a mòrt. La Cort d'apèl, en 2011, ordonèt novèlas audiéncias per determinar se Abu-Jamal deu èsser condamnat a mòrt o a la peson a perpetuïtat, tot en declarant que Mumia Abu-Jamal èra copable. En 2011, la cort Suprèma rebutèt lo recors de procuraire de Filadèlfia. La condamnacion a la pena de mòrt es commutada en pena de prison a vida.
Aquel afar povoquèt fòrça movements en favor de la liberacion dins lo mond politic e associatiu mas tanben dins lo mond artistic subretot de còlas de musicas alternativas e en literatura.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (ca) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en catalan intitolat « Mumia Abu-Jamal ».


text:
Vouthon-Bas
Vouthon-Bas es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vouthon-Es bas una fòrça pichona vila situa al nòrd-es de la França en lo departament Meusien en Lorraine compta a l'ora d'ara 64 abitants
Vouthon-bas est une très petite ville situe au nord-est de la France dans le département Meusien en Lorraine elle compte actuellement 64 habitants


text:
Granissa
La granissa, o la grella, o la pèira es un tipe de precipitacion qu'es constituida de particulas irregularas de glaç.
La granissa se produtz subretot l'estiu dins de tempèstas intensas ont se forman de gotas d'aiga subrerefrejadas, que son encara liquidas, mas a temperaturas per dejós de lor punt normal de congelacion (0 °C). L'aiga subrerefrejada demòra dins aqueste estat pr'amor qu'a besonh d'una semença solida iniciala per tal de començar lo processus de cristallizacion. Quand aquelas gotas d'aiga tustaràn dins las nívols amb d'autras particulas geladas o granas de polvàs, alavetz se podràn cristallizar sens dificultat en se congelant rapidament. Dins las tempèstas mai intensas se pòt produire una precipitacion gelada amb formacion de granissa especialament gròssa, quand aquela se forma al centre de fòrts corrents ascendents. Dins aqueste cas la pèira pòt demorar dins l'atmosfèra en dispausant d'una granda capacitat de creissement. Quand la butada cap en naut s'acaba o que la granissa ven de talha granda, alavetz l'aire ne'n pòt pas sosténer lo pes, e la granissa tomba. Las pèiras son generalament pichonas, de diamètre millimetric. Çaquelà, de vegadas se forman de pèiras pus bèlas, de qualques centimètres de diamètre ja que dins la circulacion ciclonica de la tempèsta las pèiras pichonas puèjan e davalan mantun còp en amolonant divèrses jaces de glaç. Per aquò, la granissa pòt causar de damatges sus las automobilas e las estructuras de veire o encara tuar de personas. Per causa de lor procèssus de formacion, las pèiras an una estructura en jaces coma una ceba.
La pèira pus pesuga enregistrada tombèt a Coffeyville, Kansas (Estats Units), lo 3 de setembre de 1970, e pesava 770 g, e aviá un rai de 14,5 cm, e la pèira pus granda que s'es enregistrada tombèt a Aurora, en Nebraska, lo 22 de junh de 2003 e aviá un rai de 17,8 cm, encara que son pes èra inferior a l'autra.


text:
Lola Mora
Lola Mora (de son nom vertadèr Dolores Mora Vega, lo 17 de noveme de 1866 – lo 7 de junh de 1936) que ho ua escultriz argentina.
Un dobte be demora suber lo son lòc de neishença : sia Tucumán, sia Salta. Qu'èra la hilha d'un proprietari terrenh de la província de Tucumán, e qu'avó ua carrièra dab hauts e baish per' mor de la soa personalitat rebèlla dens ua societat hèra conservadora. Hilhòta deu president Nicolás Avellaneda, que beneficié de l'empara d'un aute president : Julio Argentino Roca.
Que comencé los sons estudis dens la ciutat de Tucumán puish que perfeccioné las soas coneishenças artisticas en Italia ; ad aquera epòca que comencé a escultar comandas deu govern argentin, çò qui tornore har mantuns còps au long de la soa vita.
La soa òbra mei famosa qu'ei la hont de las Nereidas, ua grana escultura qui ho inaugurada davant l'Ostau Arroset abans d'estar desplaçada de cap au quartièr Costanera Sur per' mor d'ostender còs nuds.
En 1998 lo Congrès argentin que decidí que lo son aniversari que hore la diada nacionau "de l'Escultor e de las Arts Plasticas"


text:
La Ferrassiá
La Ferrassiá es un site preïstoric situat a Savinhac de Miramont, dins la Val de Vesera, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd e lo departament de Dordonha. Se compausa de tres jaciments, que una cauna, un abric pichon e lo « Grand Abric de la Ferrassiá » que es lo pus important.
Los primièrs furgs s'i realizèron en 1896. Denis Peironin e Louis Capitan i menèron las recèrcas principalas entrò a 1922, puèi Henri Delporte de 1968 a 1975.
-
-
Crani d'Homo neanderthalensis
-
Vulvas gravadas sus un blòc


text:
1071
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1071 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Annexion de la vila de Corbie au domeni reiau. D'autra part, per renfòrçar son prestigi e son autoritat, Felip Ièr foguèt tornarmai coronat dins la catedrala Nòstra Dama de Laon (25 de decembre).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Ofensiva bizantina vèrs lei regions orientalas d'Anatolia aprofichant l'interès d'Alp Arslan per lei regions tengudas per lei Fatimidas. Pasmens, lo sultan seldjokide defendiguèt sa frontiera e foguèt venceire lo 26 d'aost a Manzikert. Roman IV Diògenes foguèt capturat e rapidament liberat. Pasmens, durant sa captivitat, Miquèu VII Doukas se proclamèt emperaire. Aquò entraïnèt una guèrra civila dins l'Empèri. Desfach, Roman IV acceptèt de reconóisser l'emperaire novèu en cambi de sa vida. Pasmens, foguèt arrestat , grèvament mutilat e estremat dins un monastèri onte moriguèt avans la fin de l'annada. Aquò entraïnèt la rompedura de la trèva amb Alp Arslan e lo renfòrçament de la menaça seldjokida sus lei frontieras orientalas en causa de la demenicion dei garnisons bizantinas dins lo corrent de la guèrra civila. De mai, durant aquela annada, lei Bizantins perdèron sei darrierei possessions dins lo sud d'Itàlia ambé la pèrda de Bari que foguèt ocupada per lei Normands.
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Lo 26 d'aost, victòria seldjokida de Manzikert còntra lei Bizantins e captura de l'emperaire Roman IV Diògenes. Aquò entraïnèt una crisi de succession a Constantinòple e permetèt d'eliminar la menaça bizantina sus la frontiera occidentala dau sultanat.


text:
Senet
Lo senet qu'ei un jòc de taula de l'Antiquitat egipciana e considerat lo mei vielh conservat dinc a uei lo dia puish que las recèrcas arqueologicas que'u hen remontar a l'entorn de las annadas 3500 abans l'èra crestiana, qu'ei a díser, l'epòca predinastica.
Règlas[modificar | modificar la font]
Probable ajòu d'autes jòcs de taula com los Chivaus, lo jòc de l'auca e aute Parchesi, lo senet que's joga dab ua taula, pèças de colors diferentas entà que cada jogador pòsqui destriar las soas, e ua mena de dat.
Lo dat deu senet n'ei pas cubic com los de uei lo dia e, en vertat, qu'ei compausat de quate tròç de husta dab duas caras desparièras (ua plata e l'aute arronda). Los quate que son lançats amassas e la resulta numerica que's compta segon las combinasons de caras que pareishen. Aquò que balha la possibilitat de har un 1 (un tròç que muisha la cara plata), 2, 3, 4 (respectivament autants de caras platas) e 6 (sonque caras arrondas). Non i a donc pas cap lòc peu 5.
Lo pretzhèit deu jòc qu'ei de har sortir totas las pèças de la taula (lo purmèr jogador a escàde's i que ganha). Segon las versions, que's comença en pleant la purmèra linha en alternar las pèças deus dus jogadors (ua auta version que consisteish a las har entrar chic a chic sus la taula).
Entà poder sortir las soas pèças, los jogadors non deven pas n'aver cap demorada sus la purmèra linha. Quan ua pèça e cad sus ua de l'aute jogador qu'escàmbian las loas posicions. Totun aquò non's pòt pas har si duas pèças deu medish jogador e's segueishen (que "s'emparan" alavetz) e, se tres pèças parièras e's segueishen, l'aute jogador non las pòt pas quitament despassar.
Lo tablèu que compta casas especiaus com nun (la mar grana celestiau, la 27), lo jogador qu'i cad que deu tornar entà la casa ankh ("vita", la 16). La casa nefer ("beutat", casa 26) b'empara e las pèças qu' i caden, alavetz, que son a l'acès de las atacas de l'aute jogador.
Entà har sortir ua pèça que cau har lo nombre exacte e non se pòt pas sortir de las casas 28, 29 e 30 sens respectivament har 3, 2 o 1.


text:
Acadèmia Polonesa de las Sciéncias
L'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias (polonés: Polska Akademia Nauk, abreviatura: PAN) amb sede a Varsòvia, es una de doas institucions polonesas, qu'a la natura d'una acadèmia de sciéncias.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias es una institucion d'estudis de l'Estat polonés, amb sede a Varsòvia. Ella foguèt establecida en 1952 per la fusion de societats anterioras d'estudis, incluyendos Acadèmia Polonesa d'Aprender] (Polska Akademia Umiejętności, abreviatura PAU), amb su asiente a Cracòvia, e la Societat Scientifica de Varsòvia (Towarzystwo Naukowe Warszawskie), qu'èra estat fondada al sègle XVIII coma Societat de Varsòvia dels Amics de las Sciéncias (Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk).
L'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias fonciona coma societat sabenta que actúa a travèrs una corporacion elegida d'erudits delanters e d'institucions de recèrca. L'Acadèmia a tanben, operant a travèrs sos comitats, llegat un còrs consultiu scientific important.
En 1989, l'Acadèmia Polonesa d'Aprender, a Cracòvia, reasumièt sa existència independiente, a partida de l'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias, a Varsòvia.
Sòcis notables[modificar | modificar la font]
- Tomasz Dietl fisic;
- Bohdan Paczynski astrofisician;
- Adam Schaff (filosòf marxista que foguèt un sòci de l'Acadèmia);
- Aleksander Wolszczan astronòm.
Sòcis extranjers[modificar | modificar la font]
- Aage Niels Bohr fisic;
- Karl Alexander Müller fisic;
- Roger Penrose matematic;
- Carlo Rubbia fisic;
- Chen Ning Yang fisic.
Periodics[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Acadèmia Polonesa d'Aprender (a Cracòvia)
- Acadèmia de Sciéncias
- Acadèmia Francesa de las Sciéncias
- Royal Society


text:
Autoarpa
En vertat qu'ei ua citara provesida d'un mecanisme qui, quan òm prem un certe boton, non deisha vibrar pas sonque la còrdas qui entran dens un medish acòrd. Que he donc atau lo acòrd tot sol e que permet d'acopanhar aisidament un cantaire. Que's pòt totun tanben jogar melodia complèxas com se hosse ua mena d'arpa (com s'ac hè sus las citaras). L'interpret que pòt donc portar un plèctre a mòda d'anèth suu dit poç e suus autes dits, bagas en mòda d'unglas.
Autoarpa qu'èra a l'origina lo nom de la marca mes qu'ei vadut lo nom generic de l'instrument.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Intruments ancians : cistre • mandòra
- Familha de l'arpa : arpa classica • arpa celta
- Familha de la mandolina : mandolina • mandòla • mandoloncèl • mandobaisha • mandolina bluegrass • banjolina
- Familha de la guitarra : guitarra barròca • vihuela • guitarra • guitarra baisha •
- Familha deu laüt : laüt • archilaüt • teorba
- Familha deu clavecin : espineta • clavecin
- Monde arabomusulman : ud
- Euròpa
- America
- America Latina :
- America deu Nòrd : autoarpa • banjo • dulcimer


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1956
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1956 (Jòcs de la 16ena Olimpiada) se debanèron a Melbourne Austràlia ( 22 de novembre - 8 de desembre de 1956.
Las espròvas d' equitacion se realizèron pr'aquò a Estocòlme Suècia ( 11 - 17 de junh de 1956 ) per en causa de la quarantena impausada en aquela epòca als antipòdes a tota mena d'animal vengut d'a l'endefòra.
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Melbourne 1956 - Atletisme
-
Basquet[modificar | modificar la font]
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Canoe-caiac[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 351 documents subre Melbourne 1956 en picar coma clau Olympic Games 1956


text:
Io (luna)
Io es un satellit naturau de Jupitèr e lo satellit galilean pus pròche de la planeta. Es tanben lo quatren pus gròs satellit dau Sistèma Solar. Descubèrt en 1610 per Galileo Galilei, es caracterizat per una activitat volcanica fòrça importanta causada per lei fòrças de marèia de Jupitèr. Ansin, Io a una superficia formada de montanhas, de volcans e de plans de color variabla (roge, jaune, verd...). En causa d'aquela activitat, l'atmosfèra d'Io a d'interaccions ambé la magnetosfèra de Jupitèr qu'entraïna la formacion d'un tore de plasma de lòng de l'orbita dau satellit.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Observacion
- 4 Recèrca e exploracion
- 5 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
La talha d'Io es leugierament pus importanta que la Luna amb un rai planetari mejan egau a 1 821,3 km contra 1 737,10[1]. Sa massa representa 1,21 còps la massa de la Luna. Sa densitat, 3,528, es la pus auta dei satellits naturaus dau Sistèma Solar.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Io es un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Sa densitat e sa composicion son relativament pròchas dei planetas de tipe terrèstre. Ansin, segon lei mesuras fachas per lei sondas Voyager e Galileo, l'interior de la planeta es compausat d'un nuclèu de fèrre e de sulfurs enviroutat per un mantèu e una crosta de silicats[2]. La massa dau nuclèu es quasi 20% de la massa dau satellit[3]. Son rai es estimat entre 350 e 650 quilomètres, se lo percentatge de fèrre es important, o entre 550 e 900 quilomètres, se lo percentatge de sulfurs es aut.
Lo mantèu es compausat ai tres quarts per de mineraus de tipe forsterita amb una composicion pròcha de condrita L o LL e un percentatge de fèrre pus important que per lo mantèu terrèstre[4] [5]. Entre 10 e 20% dau mantèu seriá en fusion mai aquelei taus serián pus importants dins lei regions volcanicas de la planeta[6]. Lei donadas de la sonda Galileo, estudiadas tornarmai en 2009, mostrarà la preséncia d'un camp magnetic que necessitariá l'existéncia de magma liquid a 50 km de la superficia[7].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
La superficia d'Io es relativament jova e manca de cratèrs d'impacte dau fach dau volcanisme important dau satellit. La superficia es donc recubèrta per de plans, de volcans e de montanhas[8]. De mai, lei terrens visibles son fòrça acolorits per lei materiaus volcanics. Aquelei materiaus son principalament de silicats, de sofre e de dioxid de sofre[9] desgatjats per lei volcans.
Volcans[modificar | modificar la font]
L'excentricitat de l'orbita d'Io a l'entorn de Jupitèr, sa proximitat ambé la planeta e lei fòrças de marèia importantas[10] entraïnan la fusion d'una partida dei materiaus de l'interior dau satellit e un volcanisme important a la superficia. Foguèt descubèrt per la sonda Voyager 1 en 1979 qu'observèt de plumachos volcanics[11]. En tot, Io podriá tenir aperaquí 400 volcans actius[12]. Lo magma es principalament basaltic (silicats ambé de compausats rics en magnèsi) mai lo sofre jòga un ròtle non negligible. Tres tipes d'erupcions son observats :
- leis erupcions intra-patera se debanan dins de depressions volcanicas dichas paterae. Lei paterae semblan ai caldeiras terrèstras amb un fons plan e de parets escabrosas. Dins aquò, una origina similara per lei patera e lei caldeiras de la Tèrra es pas segura a l'ora d'ara. Lo diamètre mejan de la depression es 41 quilomètres per una prefondor egala a 1500 mètres[13]. La pus granda es la Patera Loki que tèn un diamètre de 202 quilomètres. Leis erupcions intra-patera prenon la forma de coladas o de lac de lava au fons de la patera[14] [15].
- leis erupcions en coladas continuas duran generalament uneis annadas o decennis e forman de quantitats de lava fòrça importantas. Aqueleis erupcions se debanan dins de cratèrs volcanics coma lei paterae o a l'entorn de falhas dins lei plans d'Io. Sovent, lo debit de lava emesa es relativament constant. La superficia dei zonas recubèrtas per lei lavas d'una erupcion d'aqueu tipe podriá montar a 125 000 km²[16].
- leis erupcions explosivas se caracterizan per de duradas pus cortas (de setmanas o de mes) que leis autrei tipes d'erupcions, de temperaturas pus autas e de fònts de lava[16]. Una erupcion explosiva se debaba per l'arribada a la superficia d'un dic de magma dau mantèu. Entraïna generalament una aumentacion de la luminositat infraroja d'Io.
Montanhas[modificar | modificar la font]
Io a entre 100 e 150 montanhas amb una autor mejana de 6000 mètres per una longor de 157 quilomètres. La montanha pus importanta, Boösaule Montes, a una altitud egala a 17,5 (± 1,5) km. Aquelei montanhas an pas d'origina tectonica coma per la Tèrra. Lor formacion seriá causada per la compression de la litosfèra[17]. Lei formas son variadas mai lei platèus son lei pus frequentas[18]. Lei montanhas e lei volcans son situats dins de regions diferentas[19]. Una ipotèsi per explicar aqueu fach seriá que lo magma remonta pus facilament dins lei regions amb una litosfèra mens compressada[13].
Certanei montanhas raras son d'origina volcanica. Son de volcans bloquiers amb un cratèr centrau pichon[20]. Aquelei volcans an una altitud compresa entre 1000 e 2000 mètres per un diamètre de 40-60 km. Son donc pus pichons que leis autrei montanhas d'Io.
Geografia[modificar | modificar la font]
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Io a una atmosfèra tèuna d'una espessor egala a 120 km amb una pression variant entre 0,3 e 3 nbar. Es principalement facha de dioxid de sofre e d'autreis elements en quantitats limitadas coma de monoxid de sofre, de clorur de sòdi, d'oxigèn e de sofre[21]. La temperatura mejana de la superficia varia entre -143 °C pendent lo jorn e -184 °C durant la nuech. La pression varia ambé l'activitat volcanica, la lutz dau Soleu, la latitud e l'abondància dei glaç a la superficia[21] [22] [23]. La fònt principala de dioxid de sofre es lo volcanisme dau satellit[24]. En revenge, Jupitèr e sa magnetosfèra entraïnan l'erosion de l'atmosfèra d'Io au nivèu de l'ionosfèra de son satellit. D'efèct, i a un tor d'ions que parteja l'orbita d'Io a l'entorn de Jupitèr e derraba de materiaus a son atmosfèra.
Interaccion ambé la magnetosfèra de Jupitèr[modificar | modificar la font]
L'orbita d'Io passa dins lei linhas dau camp magnetic de Jupitèr entraïnant una interaccion ambé la magnetosfèra de la planeta joviana sota la forma d'un corrent electric. En comparason dei fòrças de marèia, aqueu corrent representa una fònt d'energia febla. Pasmens, causa la dissipacion d'una poissança egala a un terawatt amb un potenciau egau a 400 000 volts. Entraïna tanben la dispersion d'ions a l'entorn de Jupitèr que van emetre un raionament ultraviolet caracteristic.
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Io orbita a l'entorn de Jupitèr de manièra sincròna a una distància mejana de 421 700 km en 42,5 oras. Es a dire que la fàcia dirigida vèrs Jupitèr es totjorn la mema e que lei periòdes de rotacion a l'entorn de l'axe dau satellit e de sa planeta son identics. L'excentricitat de l'orbita es egala a 0,0041. Es estabilizada per doas resonàncias amb Euròpa (2:1) e Ganimèdes (4:1).
Observacion[modificar | modificar la font]
En teoria, l'uelh uman podriá veire Io — e tanben lo rèsta dei satellits galileians — se sa lutz èra pas esconduda per aquela de Jupitèr. Ansin, l'observacion d'Io es relativament aisada amb un pòrtavista o un telescòpi amator.
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Lei telescòpis terrèstres foguèron lo mejan unic d'observar e d'estudiar Io fins ais annadas 1970. En causa de la distància, lei descubèrtas sus la natura de la planeta o sus sa superficia demorèron limitats avans lo desvolopament dei telescòpis pus modèrns e de l'observacion dins d'autrei raionament que la lutz visibla. Pasmens, maugrat aquela manca de detalhs, leis observacions d'Io — e dei tres autres satellits galileans — aguèron mai d'un interés.
Ansin, dins lo corrent dau sègle XVII, Io èra solament un disc lusent dins lei telescòpis. Pasmens, sa posicion e son movement a l'entorn de Jupitèr foguèt utilizat per lei marins per establir la longitud[25] e per lei scientifics per validar lei lèis de Kepler o determinar la velocitat de la lutz. A partir dau sègle XIX, lei progrès tecnics permetèron de veire lei caracteristicas principalas de la superfica e de descubrir l'existéncia de variacions de la luminositat entr lei regions polaras e equatorialas que foguèron atribuit a de variacions d'albedo. Per la seguida, la diferéncia de color entre aquelei regions foguèt confirmada[26].
Au sègle XX, leis observacions permetèron de descubrir la natura inabituala de la superficia d'Io e una partida de sa composicion, en particular l'absència d'aiga[27] e la predominança de compausats fachs de sòdi o de sofre[28]. Enfin, foguèt descubèrt l'influéncia d'Io sus la magnetosfèra de Jupitèr[29].
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Programa Pioneer[modificar | modificar la font]
Pioneer 10 e 11 foguèron lei premierei sondas espacialas qu'arribèron dins la region d'Io lo 3 de decembre de 1973 e lo 2 de decembre de 1974[30]. Aquelei passatges permetèron d'estimar pus precisament lo diamètre e la massa dau satellit. La densitat auta, la preséncia d'una atmosfèra tèuna e aquela d'una cencha de raionament de lòng de son orbita a l'entorn de Jupitèr foguèron tanben descubèrtas[31]. Enfin, Pioneer 11 capitèt de realizar la premiera fotografia detalhada de la superficia.
Programa Voyager[modificar | modificar la font]
En 1979, Voyager 1 agantèt Io lo 5 de març e Voyager 2 lo 9 de julhet e permetèron un gròs nombre de descubèrtas. La premiera foguèt l'observacion detalhada de la superficia. Permetèt de descubrir l'abséncia de cratèrs, l'existéncia de montanhas autas e la preséncia de zonas similaras a de coladas de lava. Aqueu volcanisme foguèt confirmat per l'observacion de plumachos sus certanei fotografias[32] [33]. Enfin, s'observèt la preséncia de compausats fachs de sofre e l'existéncia d'un tore de plasme sus l'orbita d'Io[34] [35] [36].
Sonda Galileo[modificar | modificar la font]
La sonda Galileo arribèt dins lo sistèma jovian en 1995. Se sa mission principala èra d'estudiar Jupitèr, permetèt de descubrir l'existéncia d'un nuclèu metallic, de confirmar la natura silicatada dau magma d'Io e lo ròtle de sofre dins lo volcanisme dau satellit. Divèrsei fotografias de la superficia permetèron d'identificar de relèus novèus[37] [38].
Sonda Cassini[modificar | modificar la font]
La sonda Cassini traversèt lo sistèma de Jupitèr en decembre de 2000 durant son viatge vèrs Saturne. Observèt l'activitat volcanica de la superficia dau satellit e permetèt d'exclure l'existéncia d'un camp magnetic autonòm a l'entorn d'Io[39].
Sonda New Horizons[modificar | modificar la font]
La sonda New Horizons passèt dins lo sistèma jovian a la fin de febrier de 2007. Observèt lo volcanisme sus Tvashtar e dins la region de Girru Patera[40].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Thomas, P. C.; et al. (1998). "The Shape of Io from Galileo Limb Measurements". Icarus 135 (1): 175–180.
- ↑ Anderson, J. D.; et al. (1996). "Galileo Gravity Results and the Internal Structure of Io". Science 272 (5262): 709–712.
- ↑ Anderson, J. D.; et al. (2001). "Io's gravity field and interior structure". J. Geophys. Res. 106: 32963–32969.
- ↑ Sohl, F.; et al. (2002). "Implications from Galileo observations on the interior structure and chemistry of the Galilean satellites". Icarus 157: 104–119.
- ↑ Kuskov, O. L.; V. A. Kronrod (2001). "Core sizes and internal structure of the Earth's and Jupiter's satellites". Icarus 151: 204–227.
- ↑ Moore, W. B. et al. (2007). "The Interior of Io.". in R. M. C. Lopes and J. R. Spencer. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 89–108.
- ↑ Kerr, R. A. (2010). "Magnetics Point to Magma 'Ocean' at Io". Science 327 (5964): 408–409.
- ↑ Smith, B. A.; et al. (1979). "The Jupiter system through the eyes of Voyager 1". Science 204 (4396): 951–972.
- ↑ Carlson, R. W.; et al. (2007). "Io's surface composition". In Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R.. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 194–229.
- ↑ Peale, S. J.; et al. (1979). "Melting of Io by Tidal Dissipation". Science 203 (4383): 892–94.
- ↑ Morabito, L. A.; et al. (1979). "Discovery of currently active extraterrestrial volcanism". Science 204 (4396): 972.
- ↑ R. M. C. Lopes et al., « Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys », dans Icarus, vol. 169, 2004, p. 140–174.
- ↑ 13,0 13,1 D. Radebaugh et al., « Paterae on Io: A new type of volcanic caldera? », dans J. Geophys. Res., vol. 106, 2001, p. 33005–33020.
- ↑ J. E. Perry et al., « Gish Bar Patera, Io: Geology and Volcanic Activity, 1997–2001 », dans Lunar and Planetary Science Conference XXXIV, Clear Lake City, Texas, 2003.
- ↑ R. M. C. Lopes et al., « Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys », dans Icarus, vol. 169, 2004, p. 140–174
- ↑ 16,0 16,1 A. Davies, Volcanism on Io: A Comparison with Earth, Cambridge University Press, 2007, p. 155–232
- ↑ Schenk, P. M.; Bulmer, M. H. (1998). "Origin of mountains on Io by thrust faulting and large-scale mass movements". Science 279 (5356): 1514–1517.
- ↑ Schenk, P.; et al. (2001). "The Mountains of Io: Global and Geological Perspectives from Voyager and Galileo". Journal of Geophysical Research 106 (E12): 33201–33222.
- ↑ McKinnon, W. B.; et al. (2001). "Chaos on Io: A model for formation of mountain blocks by crustal heating, melting, and tilting". Geology 29: 103–106.
- ↑ Schenk, P. M.; et al. (2004). "Shield volcano topography and the rheology of lava flows on Io". Icarus 169: 98–110.
- ↑ 21,0 21,1 Lellouch, E.; et al. (2007). "Io's atmosphere". In Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R.. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 231–264.
- ↑ Spencer, A. C.; et al. (2005). "Mid-infrared detection of large longitudinal asymmetries in Io’s SO2 atmosphere". Icarus 176: 283–304.
- ↑ Walker, A. C.; et al. (2010). "A Comprehensive Numerical Simulation of Io’s Sublimation-Driven Atmosphere". Icarus in press: 409.
- ↑ Schneider, N. M.; Bagenal, F. (2007). "Io's neutral clouds, plasma torus, and magnetospheric interactions". In Lopes, R. M. C.; and Spencer, J. R.. Io after Galileo. Springer-Praxis. pp. 265–286.
- ↑ O'Connor, J. J.; Robertson, E. F., « Longitude and the Académie Royale », University of St. Andrews, 1997.
- ↑ Minton, R. B., « The Red Polar Caps of Io », Communications of the Lunar and Planetary Laboratory, vol. 10, 1973, p. 35–39.
- ↑ Lee, T., « Spectral Albedos of the Galilean Satellites », Communications of the Lunar and Planetary Laboratory, vol. 9, no 3, 1972, p. 179–180.
- ↑ Fanale, F. P. et al., « Io: A Surface Evaporite Deposit? », Science, vol. 186, no 4167, 1974, p. 922–925.
- ↑ Bigg, E. K., « Influence of the Satellite Io on Jupiter's Decametric Emission », Nature, vol. 203, 1964, p. 1008–1010.
- ↑ Fimmel, R. O. et al., « First into the Outer Solar System », NASA, 1977
- ↑ Anderson, J. D. et al., « Gravitational parameters of the Jupiter system from the Doppler tracking of Pioneer 10 », Science, vol. 183, 1974, p. 322–323.
- ↑ Morabito, L. A. et al., « Discovery of currently active extraterrestrial volcanism », Science, vol. 204, 1979, p. 972.
- ↑ Strom; R. G. et al., « Volcanic eruption plumes on Io », Nature, vol. 280, 1979, p. 733–736.
- ↑ Soderblom, L. A. et al., « Spectrophotometry of Io: Preliminary Voyager 1 results », Geophys. Res. Lett., vol. 7, 1980, p. 963–966.
- ↑ Pearl, J. C. et al., « Identification of gaseous SO2 and new upper limits for other gases on Io », Nature, vol. 288, 1979, p. 757–758.
- ↑ Broadfoot, A. L. et al., « Extreme ultraviolet observations from Voyager 1 encounter with Jupiter », Science, vol. 204, 1979, p. 979–982.
- ↑ Anderson; J. D. et al., « Galileo Gravity Results and the Internal Structure of Io », Science, vol. 272, 1996, p. 709–712.
- ↑ McEwen; A. S. et al., « High-temperature silicate volcanism on Jupiter's moon Io », Science, vol. 281, 1998, p. 87–90.
- ↑ Perry; J.; et al., Io after Galileo, Springer-Praxis, 2007 (ISBN 3-540-34681-3), « A Summary of the Galileo mission and its observations of Io », pp. 35–59.
- ↑ Spencer; J. R. et al., « Io Volcanism Seen by New Horizons: A Major Eruption of the Tvashtar Volcano », Science, vol. 318, {{{2}}}, pp. 240–243


text:
Irlanda (illa)
Irlanda (en gaelic irlandés: Éire e en anglés Ireland) es una isla del nòrd-oèst d'Euròpa, dins l'archipèla de las Islas Britanicas situadas dins l'Ocean Atlantic. L'isla compren una plana centrala envirada d'un anèl de montanhas costièras. Sa cima mai nauta es Carrauntochil que culmina a 1.041 mètres. La còsta oèst es plan accidentada, ten fòrça islons, de peninsulas, de caps e de baias. Lo territòri es traversat per Shannon, lo flum mai long d'Irlanda que fa 386 km de long e corre cap al sud dempuèi lo Comtat de Cavan en Ulstèr fins a l'Atlantic, al sud de Limerick.
Es separada de Granda Bretanha per la Mar d'Irlanda e del continent europèu per la Mar Celtica.
Es la pàtria del pòble irlandés e de la lenga gaelica irlandesa, mas la lenga uèi majoritària i es l'anglés. Es dividida politicament e administrativa entre:
- L'estat d'Irlanda, que n'ocupa la màger part.
- L'Irlanda del Nòrd, territòri apertenent a l'estat del Reialme Unit.
Lo gentilici es irlandés -esa.


text:
Bandièra
Una bandièra (var. banèra) o un drapèu (var. drapèl) es un tròç de tela, ordinàriament rectangular, fixat d'un costat a un pal o asta e que servís de simbòl o senhal d'una nacion, d'un estat, d'una ciutat, d'una dinastia, d'una autoritat, d'un partit politic, d'una associacion, etc, o coma signe per identificar de situacions juridicas, militaras, etc. Tanben se pòt utilizar per de motius decoratius.
La bandièra nacionala simboliza un estat o país e es un dels seus signes d'identitat pus importants. Servís per representar l'estat a l'estrangièr, e tanben coma emblèma sus la seuna pròpria tèrra.
La bandièra nacionala s'auça cada jorn sus los edificis oficials (corts, ostals de vila,...). Las entrepresas e entitats privadas tanben los pòdon issar. Quand arriba un eveniment nacional tragic o la mòrt d'una persona d'un rang politic major, las bandièras demòran a mièja asta en senhal de dòl.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Forma
- 3 Particularitats de las bandièras nacionalas
- 4 Las combinasons de colors pus correntas
- 5 Los dessenhs pus corrents
- 6 Vejatz tanben
- 7 Ligams extèrnes
Istòria[modificar | modificar la font]
L'usatge de las bandièras vendriá d'Índia e de China, ont probablament foguèron inventadas.
Es possible de considerar los simbòls utilizats pels romans (amb l'agla de la legion d'August) amb los primièrs senhals emplegats en Euròpa. Los visigòts utilizavan aqueles tipes d'estendards rigids; mas foguèt amb l'invasion musulmana que se comencèt d'utilizar çò qu'actualament coneissèm coma "bandièras", facha de teissuts leugièrs, coma la seda. Los estendards tenon son origina en Orient, son los musulmans e los croats que los primièrs implantèron son usatge a Euròpa. Las bandièras vendràn los estendards representatius dels Reis e Senhors (especificament, de sos linhatges o ostals reials), mai que de territòris o de nacions.
Forma[modificar | modificar la font]
Formas pus utilizadas:
- Rectangulara
- Carrada
- Flama
- Cocarda
Particularitats de las bandièras nacionalas[modificar | modificar la font]
- Las bandièras de Chipre e aquela de Kosova son las solas bandièras d'Estat qu'an una representacion de la mapa de son territòri. Cal notar qu'aquelas bandièras son pas vertadièrament "nacionalas": dins aqueles dos Estats, las bandièras grègas, turcas o albanesas s'utilizan correntament coma bandièras nacionalas. La bandièra d'Antartica conten tanben una mapa del continent.
- La bandièra de Nepal es un de las raras bandièras nacionalas non rectangularas; es formada de dos triangles. Es tanben la sola qu'es pus nauta que larga.
- L'anciana bandièra de Libia èra la sola bandièra nacionala unicolor : verda.
- La bandièra de Paraguai es la sola bandièra nacionala qu'a doas fàcias diferentas. Sus l'endreit, i a las armas del país, alara que sus l'envèrs, i a un leon, sedat davant un pic susmontat del bonet frigian, lo tot entornejat amb la devisa nacionala Paz y Justicia.
- La bandièra olimpica : de colors blava, jauna, negra, verda e roja, representa totes los païses del mond perque totas las bandièras nacionalas possedisson almens una d'aquelas sièis colors (amb lo blanc del fons). Lo nombre dels anèls representa lo nombre dels continents.
Las combinasons de colors pus correntas[modificar | modificar la font]
Blau, blanc, roge[modificar | modificar la font]
Lo blau, lo blanc e lo roge son presents dins las bandièras dels païses eslaus (colors paneslavas), dels païses d'Euròpa de l'Oèst mas tanben d'Asia o de las Americas :
- Bandièra dels païses eslaus arborant las colors paneslavas :
- Autras bandièras blau, blanc, roge, de bendas orizontalas o verticalas existisson sens èsser ligat a la simbolica del paneslavisme:
Roge, jaune, verd[modificar | modificar la font]
Lo roge, lo jaune e lo verd, las colors panafricanas, son subretot presentas dins las bandièras dels païses africans.
Bandièras arborant las colors panafricanas :
Bandièras arborant las meteissas colors roge, jaune e verd sens se reclamar del panafricanisme :
Bandièra de païses africans utilizant lo roge negre verd, o una combinason enclusent las colors panafricanas :
Roge, blanc, negre (e eventualament verd)[modificar | modificar la font]
Las combinasons de las colors panaràbias son presentas dins las bandièras del païses arabis o majoritariament musulmans. Las combinasons pòdon far ressortir una o la quatre d'aquelas colors, acompanhadas o non de simbòls d'astres (luna, estelas de cinc brancas subretot) o d'una escritura aràbia:
Los dessenhs pus corrents[modificar | modificar la font]
Las colors eraldicas[modificar | modificar la font]
Son de bandièras de bendas orizontalas : aquela de naut repren la color qu'ocupa la plaça d'onor sul blason (per exemple lo negre de l'agla alemanda), la segonda repren la segonda color del blason (lo roge del bèc e de las àrpias), la tresena repren la tresena color (lo fons jaune). fòrça bandièras son construitas coma aquò, subretot en Euròpa.
Las bandièra de crotz[modificar | modificar la font]
Demest aquelas las pus ancianas bandièras nacionalas encara utilizada. En particular, los païses escandinaus qu'utilizan la crotz escandinava sus lor bandièra:
e tanben
Las bandièras de cantons[modificar | modificar la font]
Son generalament de bandièras eissida d'un pavalhon de marina.
Las colors revolucionàrias[modificar | modificar la font]
Aquel modèl de tres bendas verticalas foguèt inaugurat per França en 1790.


text:
Rollainville
Rollainville es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Se legís en una nòta escricha pel Paire Lebonnetier, darrièr curé de Scarpone, #qu'una pèira destinada als apariaments de la glèisa portava una inscripcion latina #que se pòt tradusir per « Rufus Agricola a consagrat aquel temple a la deessa Junon ». Lo toponyme de Rollainville (Rohelendis villa) a testificat dempuèi abans 1124. Rollainville Aperteniá al bailliage de Neufchâteau. Lo costat #que Rollainville n'a fach partida de 1790 a l'an SÒRT #aver per cap de-luòc Removille fins al 25 de decembre de 1792, de contunh Vouxey. Lo pichon costat #èsser alavetz partejat entre aqueles de Neufchâteau e de Châtenois. Un decrèt del 21 de julhet de 1905 a amassat a Rollainville lo territòri de la municipalitat suprimida de Lo Étanche.
- On lit dans une notice écrite par le Père Lebonnetier, dernier curé de Scarpone, qu'une pierre destinée aux réparations de l'église portait une inscription latine qu'on peut traduire par « Rufus Agricola a consacré ce temple à la déesse Junon ».
- Le toponyme de Rollainville (Rohelendis villa) est attesté dès avant 1124. Rollainville appartenait au bailliage de Neufchâteau.
- Le canton dont Rollainville a fait partie de 1790 à l'an IX eut pour chef-lieu Removille jusqu'au 25 décembre 1792, puis Vouxey. Le petit canton fut alors partagé entre ceux de Neufchâteau et de Châtenois.
- Un décret du 21 juillet 1905 a réuni à Rollainville le territoire de la commune supprimée de L'Étanche.


text:
Traduccion genetica
La traduccion es lo segond procès de la sintèsi proteïca (part del procès general de l'expression genica). La traduccion se debana dins lo citoplasma, ont se tròban los ribosòmas. Los ribosòmas son formats d'una sosunitat pichona e d'una granda qu'entornejan l'ARNm. Dins la traduccion, l'ARN messatgièr se descodifica per produsir un polipeptid especific segon las nòrmas especificadas del còde genetic. Es lo procès que convertís una sequéncia d'ARNm en una cadena d'aminoacids per formar una proteïna. Es necessari que la traduccion siá precedida d'un procès de transcripcion. Lo procès de traduccion a quatre fasas: activacion, iniciacion, elongacion e terminacion (entre totes descrivon lo creissement de la cadena d'aminoacids qu'es lo produch de la traduccion). Dins l'activacion, l'aminoacid (AA) corrècte se jonh al ARN de transferiment (ARNt) corrècte. E mai se tecnicament aquò es pas un pas de la traduccion, es necessari per que se produsisca la traduccion. Lo AA se jonh per son grop carboxil amb lo grop idroxil 3' del ARNt mejançant un ligam de tipe estèr. Quand l'ARNt es ligat amb un aminoacid, se ditz qu'es « cargat ». L'iniciacion supausa que la sosunitat pichona del ribosòma se jonha amb l'extrèm 5' del ARNm amb l'ajuda de factors d'iniciacion (FI), d'autras proteïnas qu'assistisson lo procès. L'elongacion arriba quand lo seguent aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat) de la sequéncia se jonh amb lo ribosòma en mai d'amb un GTP e un factor d'elongacion. La terminacion del polipeptid succedís quand la zona A del ribosòma se tròba amb un codon Acabar, que son lo UAA, UAG o UGA. Quand aquò succedís, cap d'ARNt o pòt pas reconéisser, mas lo factor de desliurança pòt reconéisser los codons Acabar e provòca la desliurança de la cadena polipeptidica. La capacitat de desactivar o inibir la traduccion de la biosintèsi de proteïnas s'utiliza en d'antibiotics coma l'anisomicina, la cicloeximida, lo cloranfenicol e la tetraciclina.
Somari
Mecanismes basics[modificar | modificar la font]
L'ARNm pòrta l'informacion genetica codificada en forma de sequéncia de ribonucleotids dempuèi los cromosòmas fins als ribosòmas. Los ribonucleotids son « legits » per la maquinariá traductritz en una sequéncia de tripletes de nucleotids diches codons. Cadun d'aquestes tripletes codifica un aminoacid especific. Lo ribosòma e las moleculas d'ARNt tradusisson aqueste còde per produsir de proteïnas. Lo ribosòma es una estructura amb divèrsas sosunitats que conten ARNr e proteïnas. Es la « fabrica » que se montan en el los aminoacids per formar proteïnas. L'ARNt son de pichonas cadenas d'ARN non codificador (de 74-93 nucleotids) que transpòrtan d'aminoacids al ribosòma. Los ARNt an un luòc per anclarse a l'aminoacid, e un luòc dich anticodon. L'anticodon es un triplete d'ARN complementari al triplete d'ARNm que codifica a son aminoacid. L'aminoacil-ARNt sintetasa (un enzim) cataliza lo ligam entre los ARNt especifics e los aminoacids que concòrdan amb sos anticodons. Lo produch d'aquesta reaccion es una molecula d'aminoacil-ARNt. Aquesta aminoacil-ARNt viatja a l'interior del ribosòma, ont los codons d'ARNm s'afrontan amb los anticodons especifics de l'ARNt mejançant l'apariament de basas. S'utilizan après los aminoacids que pòrtan los ARNt per montar una proteïna. L'energia necessària per tradusir las proteïnas es significativa. Per una proteïna que conten n aminoacids, lo nombre de ligams fosfat de nauta energia necessaris per la tradusir es 4n-1. Es tanben lo procès que los ribosòmas utilizan mejançant el la sequéncia de codons de l'ARNm per produsir un polipeptid amb una sequéncia particulara d'aminoacids.
Traduccion dins los procariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion dins los procariòtas supausa d'ensamblar los compausants del sistèma de traduccion, que son: las doas sosunitats ribosomalas, l'ARNm a tradusir, lo primièr aminoacil-ARNt (l'ARNt cargat amb lo primièr aminoacid), GTP (coma font d'energia) e de factors d'iniciacion qu'ajudan a ensamblar lo sistèma d'iniciacion. L'iniciacion procariotica es lo resultat de l'associacion de las sosunitats pichona e granda del ribosòma e l'acoplament del primièr aminoacil-ARNt (fmet-ARNt) amb lo codon d'iniciacion mejançant l'aparelhament de basas anticodon-codon.
Lo ribosòma es constituit de tres luòcs: lo luòc A, lo luòc P e lo luòc E. Lo luòc A es lo ponch d'en primièr per l'aminoacil-ARNt (exceptat pel primièr aminoacil-ARNt, fmet-ARNt, qu'entra dins lo luòc P). Lo luòc P es lo ont se forma lo peptidil-ARNt. E lo luòc E es lo luòc de sortida de l'ARNt un còp descargat après ofrir son aminoacid a la cadena peptidica en creissement.
L'iniciacion de la traduccion comença amb las sosunitats 50s e 30s sens associar. L'IF-1 (factor d'iniciacion 1) bloqueja lo luòc A per assegurar que lo fMet-ARNt se pòt sonque acoplar al luòc P e que cap autre aminoacil-ARNt pòt acoplarse al luòc A pendent l'iniciacion, del temps que l'IF-3 bloqueja lo luòc E e evita que las doas sosunitats s'assòcien. L'IF-2 es una GTPasa pichona que s'assòcia amb lo fmet-ARNt e li ajuda a s'acoplar amb la sosunitat ribosomica pichona. L'ARNr 16s de la sosunitat ribosomica pichona 30S reconeis lo luòc d'acoplament ribosomic del ARNm (la sequéncia Shine-Dalgarno, 5-10 parelhs de basas per davant lo codon d'iniciacion (AUG). La sequéncia Shine-Delgarno se tròba sonque dins los procariòtas). Aquò ajuda a posicionar correctament lo ribosòma envolopa l'ARNm per que lo luòc P siá sobre directament lo codon d'iniciacion AUG. L'IF-3 ajuda a posicionar lo fmet-ARNt en lo luòc P, de sòrta que lo fmet-ARNt interactúa mejançant l'aparelhament de basas amb lo codon d'iniciacion de l'ARNm (AUG). L'iniciacion fenís quand la sosunitat ribosomica granda se jonh al sistèma en provocant lo desacoplament dels factors d'iniciacion. Cal prendre en compte que los procariòtas pòdon distinguir entre un codon normal AUG (que codifica la metionina) e un codon d'iniciacion AUG (que codifica la formilmetionina e indica lo començament d'un nòu procès de traduccion).
Elongacion[modificar | modificar la font]
L'elongacion de la cadena polipeptidica consistís en l'addicion d'aminoacids a l'extrèm carboxil de la cadena.
L'elongacion comença quand lo fmet-ARNt entra dins lo luòc P, en causant un cambiament de conformacion que dobrís lo luòc A per que lo nòu aminoacil-ARNt s'acople. Lo factor d'elongacion Lo tieu (EF-Lo tieu), una pichona GTPasa, facilita aqueste acoplament. Ara lo luòc P conten lo començament de la cadena peptidica de la proteïna a codificar e lo luòc A a lo seguent aminoacid qu'a de s'apondre a la cadena peptidica. Lo polipeptid creissent qu'es connectat a l'ARNt en lo luòc P se desacopla de l'ARNt e se forma un ligam peptidic entre lo darrièr dels aminoacids del polipeptid e l'aminoacid qu'es acoplat a l'ARNt dins lo luòc A. Aqueste procès, conegut coma formacion del ligam peptidic, es catalizat per un ribozim, la peptidil-transferasa, una activitat intrinseca a l'ARNr 23S de l'unitat ribosomica 50s. En aqueste ponch, lo luòc A a format un nòu peptid, del temps que lo luòc P a un ARNt descargat (ARNt sens aminoacid). Dins la fasa finala de l'elongacion, la translacion, lo ribosòma se mòu 3 nucleotids cap a l'extrèm 3' de l'ARNm. Coma los ARNt son ligats a l'ARNm mejançant l'aparelhament de basas codon-anticodon, los ARNt se mòvon respècte al ribosòma en recebent lo polipeptid nacent del luòc Ad al luòc P e en movent l'ARNt descargat al luòc E de sortida. Aqueste procès es catalizat pel factor d'elongacion G (EF-G).
Lo ribosòma contunha de transladar los codons restants de l'ARNm mentre contunhan de s'acoplar mai aminoacil-ARNt al luòc A, fins que lo ribosòma atenh un codon Acabar en l'ARNm (UAA, UGA o UAG).
Terminacion[modificar | modificar la font]
La terminacion arriba quand un dels tres codons de terminacion entra dins lo luòc A. Aquestes codons son pas reconeguts per cap d'ARNt. Per contra, son reconeguts per de proteïnas nomenadas factors de desliurança, concrètament la RF-1 (que reconeis los codons Acabar UAA e UAG) o la RF-2 (que reconeis l'UAA e l'UGA). Un tresen factor de desliurança, lo RF3, cataliza la desliurança produsida pel RF-1 e lo RF-2 a la fin del procès de terminacion. Aquestes factors tiran l'idrolisi del ligam estèr de la peptidil-ARNt e la desliurança del ribosòma de la proteïna recentament sintetizada.
Reciclatge[modificar | modificar la font]
Lo sistèma de post-terminacion format a la fin de la terminacion consistís en l'ARNm amb lo codon de terminacion dins lo luòc A, los ARNt e lo ribosòma. La fasa de reciclatge del ribosòma es responsabla del desmantelament del sistèma ribosomic posterior a la terminacion. Un còp que la proteïna nòva es liberada pendent la terminacion, lo factor de reciclatge del ribosòma e lo factor d'elongacion G (EF-G) se meton en foncionament per liberar l'ARNm e los ARNt dels ribosòmas e desligar los ribosòmas 70s dins las sosunitats 30s e 50s. L'IF-3 ajuda tanben al procès de reciclatge del ribosòma en convertint las sosunitats transitòrias descopladas en sosunitats establas, se ligant amb las sosunitats 30s. Aquò « recicla » los ribosòmas per de rondas de traduccion posterioras.
Polisòmas[modificar | modificar la font]
La traduccion es executada per divèrses ribosòmas al meteis temps. A causa de la granda talha dels ribosòmas, se pòdon sonque acoplar a l'ARNm a una distància de 35 nucleotids un de l'autre. Lo sistèma consistent en un ARNm e un cèrt nombre de ribosòmas se sona polisòma o poliribosòma.
Efècte dels antibiotics[modificar | modificar la font]
I a divèrses antibiotics qu'agisson en interferint dins lo procès de traduccion de las bacterias. Espetan las diferéncias entre los mecanismes de traduccion procariotica e eucariotica per inibir selectivament la sintèsi de proteïnas dins las bacterias sens afectar l'òste. Qualques exemples incluson:
- La puromicina a una estructura similara a l'aminoacil-ARNt de la tirosina. Per aquò, s'ataca al luòc A del ribosòma e participa a la formacion de ligams peptidics, en produsint peptidil-puromicina. Malgrat aiçò, pren pas part dins la translacion e se desacopla rapidament del ribosòma, en causant una terminacion prematura de la sintèsi del polipeptid.
- La streptomicina provòca una lectura erronèa del còde genetic dins las bacterias a de concentracions relativament bassas e inibe l'iniciacion a de concentracions màgers, en se fixant a la sosunitat ribosomica 30s.
- D'autres aminoglucosids coma la tobramicina e la kanamicina evitan l'associacion ribosomica a la fin de la fasa d'iniciacion e provòcan una lectura erronata del còde genetic.
- Las tetraciclinas bloquejan lo luòc A del ribosòma, en evitant l'acoplament dels aminoacil-ARNt.
- Lo cloranfenicol bloqueja la fasa de la transferéncia peptidica de l'elongacion dins la sosunitat ribosomica 50s, tant dins las bacterias coma dins las mitocondrias.
- Los macrolidos e las lincosamidas se fixant a las sosunitats ribosomicas 50s, inibent la reaccion de la peptidiltransferasa o la translacion, o las doas causas.
Traduccion dins los eucariòtas[modificar | modificar la font]
Iniciacion[modificar | modificar la font]
Iniciacion depenenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'iniciacion de la traduccion supausa l'interaccion de divèrsas proteïnas amb una marca especiala ligada a l'extrèm 5' de las moleculas d'ARNm. Los factors proteïcs s'assòcian a la sosunitat ribosomica pichona. La sosunitat, acompanhada de qualques uns d'aquestes factors proteïcs, se mòu al cors de la cadena d'ARNm cap a son extrèm 3' en cercant lo codon de 'començament' (normalament l'AUG), qu'indica en quin ponch se comença de codificar la proteïna. Après lo ribosòma tradutz la sequéncia qu'i a entre los codons de 'començament' e 'acabar' en una sequéncia d'aminoacids, en se sintetizant una proteïna. Dins los eucariòtas e las archaea, l'aminoacid codificat pel codon d'inici es la metionina. L'ARNt iniciador cargat amb metionina fa partida del sistèma ribosomic, e per aquò totas las proteïnas començan per aqueste aminoacid (levat que l'extirpe una proteasa en qualque pas posterior).
Iniciacion independenta de caperuza[modificar | modificar la font]
L'exemple melhor estudiat de traduccion independenta de caperuza dins los eucariòtas es lo IRES, lo Luòc Intèrne d'en primièr al Ribosòma. Çò que distinguís la traduccion independenta de caperuza de la dependenta de caperuza es que la primièra a pas besonh que lo ribosòma comence de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' fins al codon de començament. Los ITAF (IRES trans-acting factor) pòdon plaçar al ribosòma en lo luòc d'inici, en evitant lo besonh de recórrer l'ARNm dempuèi l'extrèm 5' de la region sens tradusir de l'ARNm. Aqueste metòde de traduccion es estat descobèrt recentament, amassa amb son importància en de condicions que requerisson la traduccion d'ARNm especifics malgrat l'estrés cellular o l'incapacitat de tradusir la majoritat dels ARNm. Exemples incluson los factors que respondon a l'apoptòsi.


text:
Valencian
Lo valencian es un dialècte de la lenga catalana parlat dins la màger part del País Valencian. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga (AVL) es l'institucion normativa del valencian, amb l'Institut d'Estudis Catalans, qu'a un estandard regional leugièrament diferent d'aquel del catalan de Catalonha.
Lo valencian fa partida del grop dialectal del catalan occidental, amassa amb lo catalan nòrd-occidental (aquel que se parla dins la region de Lhèida)
Lo valencian se compausa tanben de sosdialèctes, mas sens grandas diferéncias entre eles:
- valencian de transicion (parlat tanben dins una part del sud de Catalonha).
- valencian de Castelló.
- valencian central o apitxat.
- valencian meridional.
- valencian d'Alacant.
Encara que lingüisticament lo valencian fa partida del catalan, la designacion tradicionala es totjorn estada "valencian", çò que pausa un problèma per la designacion de la lenga. Aprèp la transicion serviguèt la tradicion serviguèt de basa a l'anticatalanisme (escaissat popularament blaverisme) per afirmar que lo valencian èra una lenga diferenta del catalan. L'Acadèmia Valenciana de la Lenga a afirmat que valencian e catalan son dos noms per la meteissa lenga.
Somari
Istòria
Lo catalan es arribat dins la region quand lo rei d'Aragon e Catalonha, Jaume I, la conquistèt e i creèt una novèla entitat politica que recebèt lo nom de Reiaume de Valéncia. Foguèt poblat majoritàriament amb de catalans, d'aragoneses e tanben d'occitans. La lenga catalana i foguèt dominanta, mas dins los airals interiors del reiaume la lenga parlada foguèt lo castelhan portat pels aragoneses.
Al sègle XV, lo valencian gausiguèt d'un grand desvolopament literari, conegut coma lo Sègle d'Aur valencian, amb d'escrivans coma Ausiàs March, Joanot Martorell, Joan Roïs de Corella, Sor Isabel de Villena, Jaume Roig, Jordi de Sant Jordi e d'autres.
Coma tot lo catalan, lo valencian dintrèt dins una passada de decadéncia literària del sègle XVI enlà. Ça que la, coma lenga parlada lo valencian foguèt encara dominant dins sos airals. Al sègle XIX arribèt la Renaixença, movement literari de recuperacion de la literatura en catalan. Al País Valencian los escrivans mai importants de la Renaixença foguèron Teodor Llorente, Vicent Wenceslau Querol, Constantí Llombart e d'autres.
Caracteristicas del valencian
Lo valencian se destria del demai del catalan per qualques traches fonetics, morfologics o lexicals divergents que sovent representan de solucions mai ancianas de la lenga.
Fonetica
Vocalisme
Coma lo catalan occidental en general, lo valencian coneis pas la vocala neutra e realiza clarament la distincion entre -e e -a finalas atònas.
Varietat del blòc occidental, lo dialècte valencian coneis tanben coma los parlars del nòrd lo passatge de [e] pretonica en [a] davant [s] o [n]. Aital entendre s'i pronóncia [an'tendre] e escoltar [askol'tar].
Contràriament al catalan oriental, la [e] es demorada barrada dins mantun cas, coma per exemple los sufixes en -és (ex: japonés en nòrma valenciana e japonès en catalan estandard).
Consonantisme
Una de las caracteristicas mai ausidoiras del valencian es la prononciacion de l’-r finala (pasmens es pas prononciada dins totas las localitats del país).
La -j- i es prononciada majoritàriament (manca dins los parlars septentrionals del dialècte) jos una forma africada [ʤ] (mas en apitxat [ʧ]).
Una granda part del País Valencian, manca sa part centrala, coneis pas lo betacisme e a servat la labiodentala [v].
L’x- iniciala i es generalament prononciada [ʧ], manca dins los toponims coma Xàtiva o Xàbia.
Morfologia
Es mai que mai en morfologia que las diferéncias son mai marcadas.
- La 1a persona dels vèrbs del present de l'indicatiu se fa amb -e mas sonque pel 1èr grop. Ex: cante
- Dins los autres grops, hi ha una tendéncia a l'emplec sistematic de -c. Ex: dorm(c), sent(c), córrec, òbric
- Los vèrbs semisufixats son mens presents, aital afegir dona afig e pas afegeix e llegir dona llig e pas llegeix,
- Lo subjontiu present fonciona coma en occitan estandard amb doas formas mentre qu'en catalan estandard tot se forma a partir de -i. Ec: que cante, que diga vs. que canti e que digui
- Lo subjontiu imperfach se fa amb un sufix -ara. Ex: cantara contra cantés dins lo demai del catalan.
- Lo preterit simple es estat servat dins lo parlar dich "apitxat" e residualament dins qualques vilas grandas del país coma Elx e Alacant.
- Los demostratius an preservat la solucion anciana sus tres distàncias: este (pròche) eixe (mejan) e aquell (alunhat) vs. aquest e aquell en catalan estandard
Lexic
Una de las caracteristicas mai notablas del valencian tradicional es l'emplec de l'exclamacion xe [ˈʧɛ] (equivalent aproximatiu de tè mas de significacions mai amplas). Lo segond trach lexical mai marcat de la varietat es l'emplec de xicotet en luòga de petit.
Lo lexic del valencian es generalament comun amb lo catalan occidental (coma per exemple xiquet vs. noi, melic vs. llombrígol o corder vs. xai) mas a l'encòp pòt presentar qualques solucions mai ancianas de la lenga coma espill (parent de l'italian specchio) vs. mirall, eixir vs. sortir, este, eixe vs. aquest, aqueix e gitar-se que significa "anar al lièch". Possedís tanben las variantas originalas del catalan coma hui (per avui) o huit (per vuit). Coma en balear s'i emplega lo vèrb torcar, desconegut dins los dialèctes del nòrd. Lo nom del ferrat i es poal que correspond a la galleda del catalan estandard, la patata i es creïlla (< cria d'illa), e un maçon i es un obrer (paleta al Principat).
Dins qualques cases contràriament al catalan central, a adaptat qualques mots venguts de l'espanhòl coma regalo qu'i es vengut regal mas per contra a servat bonico sens alteracion, mot probablament d'origina aragonesa. Existís tanben una tendéncia fòrta a substituir lo sufix -er per -ero coma dins Paquito, el xocolatero.


text:
1693
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1693 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 29 de març - Fondacion de la vila de Curitiba, en Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de març - Clamenç XIII, papa (n. 1768)
- 21 de julhet - Thomas Pelham-Holles, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1768)


text:
Pelagrua
Pelagrua (Pellegrue, en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Error dins l'utilizacion de Modèl:Portal : paramètre obligatòri absent.


text:
Teodòr Blanc
Jan Batista Teodòr Blanc, dit Teodòr Blanc, neishut au Boscat (Gironda) lo 19 de setembre de 1840, mòrt a Tolosa lo 9 d’octobre de 1880, es un escrivan, jornalista e poèta occitan.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Es lo premèir hilh de Francés Blanc, menusèir, originari de L'Escura d'Albigés (Tarn), e de Petronilha Vidau, hilha d’un tonelèir dau Boscat. Augut duas chais, Maria e Basilida Blanc. Sos parents èran vedes los dus.
Esposèt en 1862, chic après la mòrt de sa mair, Jana Dòsque, leitèira a Brujas, una comuna vesina dau Boscat on lo coble se n’angut installar. Auguren tres hilhas, Elisabèt Susana (1863), Jana Clotilda (1865) amei Julia, vaduda en 1870 e mòrta l’annada siguenta.
Francés Blanc, artesan menusèir dont quitèt son Albigés natau ende vir premèir s’installar a Aigas Mòrtas de las Gravas, au sud-èst de Bordèu, apuei au Boscat, èra un activista e militant republican socialista coneishut de la policia emperiau. Membre du club socialista dau Boscat, vendèva lo jornal vedat La Tribuna, ce qui ie valut d’èster empreisonat, dens l’ivèrn 1851-52. Teodòr creishut dens aquesta corona maresquèira bordalesa, qu’èra pas encara coma anueit la banlèga : Lo Boscat, Bruges, Blancafòrt, Eisinas, Merinhac, Lo Telhan, Lo Halhan… Tot aceste parçan èra encara dehet mercat per la ruralitat, e las activitat èran meitot agricòus : vinha, eslevatge de brètas, entad apasturar Bordèu en lèit, agricultura maresquèira, assegurada per petits casalèirs. Teodòr es donc lo produit d’un mitan rurau, a maugrat èste vesina la vila granda de Bordèu, en plena expension ad aquesta tempsada, damb notadament lo camin de her. Aquesta dobla identitat es una de las caracteristicas de Blanc, amèi sos fòrts ligames familiaus emb la pensada socialista. Probable, es dens aceste mitan sociau, encara frem mercat per l’usatge de l’occitan, que Teodòr Blanc hit la descobrida de la lenga. La totalitat de son òbra conservada es redigida en gascon girondin. Òm pòt cutar que lo pair, Francés Blanc, coneishèva l’occitan (que devè èster la lenga d’usatge a L’Escura d’Albigés au sègle XIXau), mes qu’ec transmit pas aus sos còishes, perqué benlèu de son heruch engatjament republican. Dens un tèxte de 1870, Teodòr deisha enténder qu’es sa mair, originària dau Boscat, que ie ensenhèt la lenga. Mes solide que la cultivèt au contacte daus obrèirs e agricultors brugés e boscatés, dont inspirèren una brava part daus personatges presents a gargalhs dens la sua òbra.
Sus son acte de maridatge, Jan Teodòr Blanc es dishut « tipograf ». Edoard Bourciez, professor a la Facultat de Letras de Bordèu, nos dit que vengut tipograf au jornau La Gironda, organ de premsa republican fòrt engatjat, e fòrt mau vist dau regim imperiau, que son gestionari èra l’estampaire Gonolhó, e son cap-redactor lo célèbre opausant a l’Empèri Andriu Lavertujon. Apuei entrèt coma administrator – benlèu mercés a relacions de son pair – au Don Quichòte, aute jornau bordalés satiric de gaucha.
D’aquesta activitat jornalistica, nos demòran un crum de tèxtes satirics e politics en gascon de l’oèst-Bordalés, que publiquèt Teodòr Blanc dens lo suplement dominicau de la Gironda, la Gironda dau dimeishe. I arretrobam los grans « tipes » locaus, que Verdièr avè dijara mis en scèna, e que Gric de Prat (Rogèr Romafòrt) tornarà emplegar a la debuta dau sègle XX : petits paisans medoquins, obrèirs de la vinha, artisans, costejant los « Bordalés », encontrats ací, los que damòran a Bordèu (foncionaris, emplegats…) dont parlan francés. S’i dessenha un tipe d’obrèir de la vinha, paisan educat, dont lugís la premsa (la Gironda solide) e hèi mustra d’un nivèu intellectuau au dessús de la mejana. Arnaut, un « biton » de Bruges, es un d’aquestes. Passa son temps a tensonar damb lo maire de Bruges – « son » maire – nomat per lo prefèit e servidor avugle e nhòc dau poder. A còps, lo ton de la colèra remplaça lo sorríder costumèir, e lo jornalista s’enmalicia, dont lo tarrible Praubes ignorents ! pareishut lo 19 de heurèir 1871, dont repròcha aus paisans d’auger un còp mei cedat a la temptacion dau vòte conservador. Lo cronicaire complice ven lo censor shens pietat. Es tanben dens la Gironda dau dimeishe que pareisherà, a la prima de l’annada 1871, lo roman-fulheton inacabat Caoufrès, que raconta l’istòria d’un mobil (membre de la Garda Nacionau Mobila, sordats de resèrva o reformats de la conscripcion, encargats, en temps de guèrra, de defénder vilas, plaças fòrtas o frontèiras end' ajudar l’armada activa). Bordalés, obrèir tipografe coma l’autor, Caufrés es mobilizat en enviat en camp per har la guèrra aus Prussians. Panflet anti-guèrra e sustot anti-bonapartista, aqueste roman-fulheton dens la tradicion d’Eugèni Sue o Ponçon du Terrail sacrifica a tots los ingredients de l’estil : sentimentalisme, rebombiments, etc. La fin n’estut pas jamès retrobada. Encara inedit, deuré egau èster considerat coma una òbra fondamentau de la literatura occitana. A costat d’aquò, Blanc publica poesias, coma Las vendeunhas, Pars sombre ivèrn o encara Mos quaranta ans, au títol dau rebat tristement ironic, mendre que Blanc morirà a l’atge de quaranta ans…
A l’estiu de 1870, siguen las tralhas de son ainat Verdièr, Blanc avia lo son pròpi jornau, Lo Rauselet. Mei ambiciós que la Còrna d’abondança de Verdièr, Lo Rauselet vòu prénder la fòrma d’un organ de premsa d’informacion normau. Blanc i pareish auger evoluit cap a la lenga : son discors es vengut clarament militant en favor de l’emplec dau gascon. Lo sol e unic numèro jamès pareishut, lo 17 de julhet 1870, nos balha a lugir shens dobte lo pus bèth e lo pus fòrt daus tèxtes de Blanc, qu’Alan Viaut a defenit coma « una vertadèira defensa e illustracion dau gascon ». Shens títol, lo tèxte nos presenta la lenga coma una vièlha fama « peinuda, magra, blanchòia, cobèrta de pelherauts » que ven trucar a la pòrta de l’autor, perqué Bordèu, vila plena de sos « pus doç sovenirs », ne « pòt pas mei (la) suportar ». L’autor, estrementit, l’aculha e li torna donar vestits neus, e una novèra dignitat abans de la presentar aus Bordalés, que la recèben « a braç ubèrts ». Aqueste numèro damorèt, ailàs, shens lendoman, probable perqué de la guèrra…
Teodòr Blanc vengut de mei en mei silenciós après. Se morit a Tolosa, on avèva mudat e on trabalhava totjamèi coma estampaire-tipograf, lo 9 d’octobre 1880. Qu'èra atjat de quaranta ans. Sa fama èra damorada a Bruges. Sabem pas las causas de la sua mòrt.
Oblidat, quagement jamès publicat, Teodòr Blanc meritaré totun un plaça d’aunor au costat de Mèste Verdièr, son devancèir e son modèl, mes mèi generaument encara au firmament de la literatura occitana. La qualitat de sa lenga, la diversitat daus genre aus quaus toquèt, l’amor immens dont manifestèt – notadament a la fin de sa vita – per sa lenga, e l’ardor qu’avè començat de mustrar per la defensa dau gascon, o hadent indigne d’un oblit dont dura dumpuei tròp pausa.
Estil[modificar | modificar la font]
Las influéncias de Teodòr Blanc n’esturen pas jamèi estudiadas a-de-bon. L’autor nos en balha quauqu' unas : Omèr, Ovidi, Petrarca, Corneille, Racine, Boileau, Lamartine e Musset. Pòm citar tanben, dens la literatura francesa, Victor Hugo (lo poèma Les Bendéougnes es bastit sus la mèsma ritmica que Le Pas d’Armes du roi Jean), e Baudelaire, que Lou Rébeil semble inspirat de son estetica. Per la literatura occitana, i a plan solide Mèste Verdièr, son modèl, notadament per tot çò qu’es de la literatura carnavalesca, amèi per lo satiric. Mès fau citar tanben Jacme Boèr, dishut Jansemin (1798-1864), que Bourciez pensa reconéisher son influéncia dens lo poèma Martine.
Òbras[modificar | modificar la font]
Centènas d’articles, signats o pas, pareishuts dens la Gironda o lo Don Quichòte, majoritariament en occitan. Cop d’uill sur un bal masquat. Satyre gascoune. Bordèu, Gonolhó, 1865. 8 p. Lou Supplice d’un paysan. Anecdote comico-dramatique en vers patois et français racontée par un habitant du Médoc. Bordèu, Gonolhó, 1865. D’après Silvan Trebucq, acesta òbra seré estat mesa en scèna, e representada devath la fòrma d’una pèça de teatre sus l’empont dau Teatre Napoleon de Bordèu, lo 10 de noveme 1866, davant una sala arrasa. La Médaille é soun rébert. Laméntatiouns d’un orphéouniste malhérus. Bordèu, Gonolhó, 1868. 11 p. Quaouques Brigailles, Mous Quarante ans – Part, soumbre hibert – Les bendéougnes – Martine. Bordèu, Gonolhó, 1868, 10 p. Armanac bourdelés. Abèque lous més, les festes, les dichudes de chaque més, les sésouns, les éclipses, quaouques countes coumiques, puey les pèces de bers patois : Mous quarante ans, A l’hibert, Martine, Les Bendéougnes, Mayoun la bouqueteyre, Boudèou. Impr. Bord, 1868, 32 p. Lou Raouzelet, un sol numèro pareishut, lo dimeishe 17 de julhet 1870. Caoufrés, lou moubile daou troisième batailloun, roman-fulheton pareishut dens la Gironda dau dimeishe entre abriu e junh 1871, onse numèros conserbats. Armanac gascoun, abèque lous més, les festes… : Lou Rebenan é Acclamatiouns. Bourdéou. Bordèu, estamparia Samia/Linhac, 1873, 32 p.
Referéncias[modificar | modificar la font]
(fr) VIAUT Alain, 1989, « Un écrivain social en Gironde : T.Blanc », in La Littérature Régionale en Langue d’Oc et en Français à Bordeaux et dans la Gironde. Actes du colloque du CECAES, 21 et 22 octobre 1988. Bordeaux , PUF/MSHA, 1989.


text:
Maionesa
La maionesa es una salsa freja amb basa de rosset e d'òli emulsionat. Son equivalent occitan es la remolada.
Somari
Origina e etimologia[modificar | modificar la font]
L'origina del mòt maionesa es controversada.
Poiriá venir de Maon, capitala de Menòrca, dins las illas Balearas, ocupada pels Angleses e conquerida per marescal de Richelieu en 1756. Son cosinièr li auriá presentat aquela salsa, batejada la mahonnaise, fabricada amb los dos unics ingredients que dispausava: uòu e òli. Pasmens, aquela salsa començava a èsser descricha un pauc avant l'eveniment[1].
Joseph Fabre afirma, el, que maionesa es una alteration del mot magnonaise, derivat de Manhon en Òlt e Garona qu'un cosinièr del luòc la vulgarizèt d’en primièr en Occitània[2].
La vila de Baiona mas tanben de la region francesa de Mayenne[3] auriá tanben podut donar lo seu nom a aquel tipe de salsa.
Existís d'autras ipotèsis basadas sus d'etimologias venent del francés ancian.
Preparacion[modificar | modificar la font]
La recèpta originala de la maionesa se compausa de rossèl, d'òli, de sal e de pebre. Se pòt i apondre diferents ingredients per melhorar lo gost coma lo citron, la mostarda, Aquela darrièra melhora la fermetat de l'emulsion. Pòt èsser leugièrament sucrada, coma en Alemanha e als Païses Basses.
Favre, qu'utiliza d'òli d’oliva, a donat tres recèptas a freg diferentas (maionesa de blancs d’uòu, d’uòu entièr, de rossèls) e una a caud (amb de rossèls).
La salsa podent « virar » (s’alterar), divèrsas astúcias foguèron prepausadas als cosinièrs; per exemple, se pòt apondre una mica de farina a l’uòu crud[4].
Usatge[modificar | modificar la font]
Accompanha de preferéncia las preparacions fredas e constituís un element indispensable per qualques plats e servís de basa per d'autras salsas, coma l'Aiòli.
Aspèctes fisicoquimics[modificar | modificar la font]
La maionesa deu montar, es a dire s'emulsificar; se transformant en una massa ontuosa e omogenèa. Lo principi es lo seguent: lo rossèl es un element tensioactiu que permet de realizar una emulsion d'òli dins l'aiga. L’aiga pòt doncas èsser remplaçada per tot element que ne conten, per exemple de la Mostarda, del vinagre o del citron que ne modifican tanben lo gost. L'apond d'òli fa mai epessa la maionesa alara que l'apond d'aiga provòca lo contrari.
La salsa maionesa es l'exemple mai corrent dels fluids antitixotròps o reoespessissents. Aqueles fluids an la proprietat de venir totjorn mai viscoses quand son someses a un esfòrt. Quand una maionesa « tomba », es a causa de l'inversion de l'emulsion (passant de « òli dins aiga » a « aiga dins òli »). La causa n'es, gaireben tostemps, un apond tròp aviat d'òli.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean Vitaux, « Le duc de Richelieu : un gastronome et libertin, emblématique du siècle XVIII », Canal Académie, 25 mars 2012
- ↑ (fr)Joseph Favre, Dictionnaire universel de cuisine. Encyclopédie illustrée d'Hygiène alimentaire, Librairie-imprimerie de la Bourse de commerce, París, 1883, p. et 1330
- ↑ Nicolas Lepreux
- ↑ (fr)Les économies de Popote, Dépôt général des produits Liebig, Anvers, s.d. (1950), 64 p., p. .