text:
Astrofisica
L’astrofisica es una branca de l'astronomia que concernís subretot la fisica e l'estudi de las proprietats dels objèctes de l'univèrs (estelas, planetas, galaxias, mitan interstellar per exemple), coma lor luminositat, lor densitat, lor temperatura e lor composicion quimica.
Actualament, los astronòms an una formacion en astrofisica e lors observacions son generalament estudiadas dins un contèxte astrofisic, de biais qu'aquelas doas disciplinas se destrian de mens en mens.
Somari
Disciplinas de l'astrofisica[modificar | modificar la font]
Existís diferentas disciplinas en astrofisica:
- Cosmologia
- Planetologia
- Exobiologia
- Instrumentacion
- Fisica estellara
- Eliosismologia e asterosismologia
- Fisica del mitan interstellar
- Plasmas astrofisics
- Fisica galactica
L’astrofisica essent un subjècte fòrça vast, los astrofisicians utilizan generalament mai d'una disciplina de la fisica, que la mecanica, l’electromagnetisme, la mecanica estatistica, la termodinamica, la mecanica quantica, la relativitat, la fisica nucleara, la fisica de las particulas, la fisica atomica e moleculara.
Istoric[modificar | modificar la font]
Del mai luènh que remontan las donadas istoricas, se tròba de pròvas de l’existéncia de l’astronomia. Pendent longtemps, l’astronomia èra una disciplina plan distinta de la fisica. Dins la pensada aristoteliciana, lo monde celèst tendiá a la perfeccion, amb los còrses celèstes que semblavan d'èsser d'esfèras perfèctas circulant sus d'orbitas perfèctament circularas, alara que lo monde terrèstre sembla condemnat a l’imperfeccion. Aqueles dos mondes podián doncas pas èsser ligats.
Aristarc de Samos (310 AbC. - 250 AbC.) foguèt lo primièr a avançar l’idèa que lo movement dels còrses celèstes se podiá explicar per la rotacion de las planetas del Sistèma Solar (que la Tèrra) a l'entorn del Solelh. Malurosament, a l’epòca, la vision geocentrica de l’univèrs prevaliá e la teoria eliocentrica d’Aristarc foguèt declarada extravaganta e eretica. Aquela vision demorèt fins qu’un astronòm, Nicolau Copernic tornèsse afirmar lo modèl eliocentric al sègle XVI. En 1609, mercé a la luneta astronomica qu'aviá inventat, Galilèu descobriguèt las quatre lunas mai brilhantas de Jupitèr, e mostrèt que viravan totas a l'entorn d'aquela planeta. Aquela descobèrta anava fòrça al contrari del dògma de la Glèisa Catolica de l’epòca. Escapèt a una pena sevèra en pretendent que son òbra èra pas qu'un pur trabalh matematic e doncas purament abstrach, a respècte de la filosofia naturala (la fisica).
A partir de las donadas precisas d’observacions (subretot dempuèi l’observatòri de Tycho Brahe), de recèrcas se faguèron per trobar una explicacion teorica al comportament observat. Dins un primièr temps, solas de leis empiricas foguèron formuladas, coma las leis de Kepler sul movement planetari a la començança del sègle XVII. Qualques ans pus tard, Isaac Newton faguèt lo ligam entre las leis de Kepler e la dinamica de Galilèu. Descobriguèt en efècte que las meteissas leis regissián la dinamica dels objèctes sus Tèrra e lo movement dels astres dins lo Sistèma Solar. La mecanica celèsta, aplicacion de la gravitat newtoniana e de las leis de Newton per explicar las leis de Kepler sus los movements de las planetas, foguèt la primièra unificacion de l’astronomia e de la fisica.
Aprèp qu’Isaac Newton aguèt publicat son libre, Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, la navigacion maritima cambièt radicalament. A partir de 1670, lo monde entièr foguèt mesurat amb d’instruments modèrnes donant la latitud e de relòtges. Los besonhs de la Marina provoquèron l’amelioracion progressiva dels instruments e de las observacions astronomicas, donant atal mai de donadas als scientifics.
A la fin del sègle XIX, se descobriguèt que la lutz del Solelh se podiá descompausar en un espèctre de linhas coloradas. D'experiéncias amb de gases caufats mostrèron pus tard que las meteissas linhas èran presentas dins lor espèctre. Aquelas linhas especificas correspondián a un element quimic unic. Aquò foguèt la pròva que los elements quimics presents dans lo Solelh se podián trobar sus Tèrra. En efècte, l’èli foguèt d’en primièr descobèrt dins l'espèctre del Solelh, que son nom, e sonque mai tard sus Tèrra. Al sègle XX, l'espectroscopia (l’estudi d'aquelas linhas espectralas) se desvolopèt, subretot amb las avançadas de la fisica quantica que podiá explicar las observacions experimentalas e astronomicas[1].
Fisica de l'observacion[modificar | modificar la font]
La majoritat de las observacions en astrofisica son efectuadas en utilizant l'espèctre electromagnetic.
- La radioastronomia estúdia los rais cosmics qu'an una longor d'onda superiora a qualques millimètres. Las ondas ràdios son generalament emesas pels objèctes freds, coma los gas interstellars o los nívols de posca. La radiacion microonda del fons difús cosmologic ven de la lutz del Big Bang que subís un desencalatge cap al roge. Los pulsars foguèron detectats d'en primièr per de frequéncias microondas. L’estudi d'aquelas frequéncias demanda de radiotelescòpis fòrça gròs.
- L’astronomia infraroja estúdia las radiacions que lor longor d’onda es tròp granda per èsser visibla e pus pichona que las ondas ràdio. Las observacions en infraroge se fan generalament amb de telescòpis similars als telescòpis optics. Los objèctes astrofisics qu'emeton subretot en infraroge son, subretot, mai freds que las estelas, coma las planetas o ben las galaxias infrarojas per exemple.
- L’astronomia optica es la forma mai anciana de l'astronomia. Los instruments pus corrents son los telescòpis associats a un captor de carga coblada o dels espectroscòpis. Coma l’atmosfèra terrèstra interferís un pauc amb las observacions fachas, l’optica adaptativa e los telescòpis espacials faguèron lor aparicion per obtenir la melhora qualitat d'imatge possibla. A aquela escala, las estelas son fòrça visiblas, e fòrça espèctres quimics pòdon èsser observats dins la composicion quimica d’estelas, de galaxias o de nebulosas.
- L’astronomia dins l'ultraviolet, l'Astronomia dels rais X o dels rais gamma estúdia los fenomèns fòrça energetics coma los pulsars binaris, los traucs negres o los magnetars. Aquelas radiacions penètran dificilament l’atmosfèra de la Tèrra, i a doncas pas que doas possibilitats per las expleitar, los telescòpis espacials e les telescòpis Cherenkov atmosferics. Lo RXTE, lo telescòpi de rais X Chandra e l’observatòri de rais gamma Compton son d'observatòris del primièr tipe. Lo sistèma estereoscopic de nauta energia (HESS) e lo telescòpi MAGIC fan partida de la segonda categoria.
Fòrça pauc de causas situadas a granda distància, levat las radiacions electromagneticas, pòdon èsser observadas dempuèi la Tèrra. Qualques observatòris d’ondas gravitacionalas foguèron bastits mas aquelas ondas son fòrça dificilas de detectar. Existisson tanben qualques observatòris de neutrinos per l’estudi del Solelh, subretot. Los rais cosmics son de particulas de nauta energia que son observadas quand tustan l’atmosfèra terrèstra.
Las observacions diferisson tanben sus l'escala de temps que considèran. Gaireben totas las observacions opticas s'espandisson sus mai d'unas minutas, o oras, de biais que los fenomèns que evoluan pus rapidament qu'aquel interval de temps son pas visibles. Pasmens, las donadas istoricas de qualques objèctes s’espandisson sus de sègles o de millenaris. Las observacions ràdio, elas, se concentran sus d'eveniments a l’escala de la millisegonda (pulsar millisegonda) o combina las donadas de mai d'uns ans. Las informacions obtengudas a aquelas diferentas escalas permeton d'accedir a de resultats diferents.
L’estudi del Solelh nòstre ten una plaça particulara dins l’astrofisica d'observacion. De fach de la granda distància que se tròban las autras estelas, los detalhs que se pòt acquerir sul Solelh son fòrça mai importants que poiriam observar sus las autras estelas. La compreneson del Solelh es tanben un guide per nòstre coneissença de las autras estelas.
L’evolucion estellara, lo subjècte qu'estúdia cossí càmbian las estelas, es sovent modelizada en plaçant los diferents tipes d’estelas a lor posicion sul diagrama de Hertzsprung-Russell. Aquel diagrama representa l’estat d’un objècte estellar, de sa naissença a sa disparicion. La composicion materiala dels objèctes astronomics pòt sovent èsser estudiada en utilizant:
- l'espectroscopia
- la radioastronomia
- l’astronomia neutrino
Astrofisica teorica[modificar | modificar la font]
Los astrofisicians utilizan una granda varietat d’aisinas coma los modèls analitics o la simulacion numerica sus ordinator. Cada aisina a sos avantatges. Los modèls analitics d’un processus son generalament melhors per obtenir lo foncionament intèrne. Los modèls numerics, eles, pòdon revelar l’existéncia de fenomèns e d’efèctes que se poirián pas veire autrament[2],[3].
Los teoricians en astrofisica ensajan de crear de modèls teorics e de comprendre las consequéncias observablas d'aqueles modèls. Aquò ajuda los observators a cercar las donadas que pòdon negar un modèl o ajudar dins la causida entre d'alternativas o modèls contradictòris.
Los teoricians ensajan tanben de produire o modificar de modèls per prene en compte de donadas novèlas. En cas de contradiccion, la tendéncia generala es d'ensajar de far de modificacions minimas del modèl per l'adaptar a las donadas. Dins de cases, una granda quantitat de donadas incoerentas de repeticion pòt menar a l'abandon total d'un modèl.
Los subjèctes estudiats pels teoricians en astrofisica inclusent l’evolucion e la dinamica estellara, la formacion de las galaxias, las estructuras materialas de granda escala de l’Univèrs, l’origina dels rais cosmics, la relativitat generala e la cosmologia fisica, amb l’ajuda de la teoria de las còrdas e la fisica de las particulas. L’astrofisica relativista servís d’aisina per evaluar las proprietats de las estructuras de granda escala. Per aquelas estructuras, la gravitacion a un ròtle important dins los fenomèns fisics estudiats e servís de basa per la fisica dels traucs negres e l’estudi de las ondas gravitacionalas.
D'entre las teorias estudiadas e los modèls reconeguts en astrofisica, se pòt trobar lo Modèl ACDM qu'inclusís lo Big Bang, l’inflacion cosmica, la matèria negra e las teorias fondamentalas de la fisica.
Qualques exemples de processus:
L'energia sombra e la matèria negra son actualament los principals subjèctes de recèrca en astrofisica, essent donat que lor descobèrta e la controvèrsia sus lor existéncia es eissida de l'estudi de las galaxias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Frontiers of Astrophysics : Workshop Summary, H. Falcke, P. L. Biermann
- ↑ (en)H. Roth, A Slowly Contracting or Expanding Fluid Sphere and its Stability, Phys. Rev. (39, p;525–529, 1932)
- ↑ A.S. Eddington, Internal Constitution of the Stars
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Astronomia
- Accelerator de particulas
- Cosmologia
- Observatòri de París
- Institut d'astrofisica de París
- Table des constantes astrophysiques
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Servici d'astrofisica del CEA
- (en)Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology from the American Institute of Physics
- (en)Virtual Institute of Astroparticle Physics
- (fr)Formations en astronomie et astrophysique, Observatòri de París
- (en)Prof. Sir Harry Kroto, NL, Astrophysical Chemistry Lecture Series. 8 Freeview Lectures provided by the Vega Science Trust
- (en)'The Mathematician Who Can't Add Up' Cosmologist Emma King Freeview 'Snapshots video' by the Vega Science Trust
- (en)Stanford Linear Accelerator Center, Stanford, California
- (en)Institute for Space Astrophysics and Cosmic Physics
- Lo site de l'ARENA


c: text/html

text:
Govèrn francés
Lo govèrn francés es un dels organs màgers de l’executiu francés. Determina e condusís la politica de la nacion, segon l’Article 20 de la Constitucion de la Cinquena Republica francesa.
En França, lo govèrn es nomenat pel president de la Republica e es plaçat jos l'autoritat del Primièr ministre, qu'es lo cap de govèrn.
Somari
Composicion[modificar | modificar la font]
Totes los membres del govèrn son nomenats pel President de la Republica sus proposicion del Primièr ministre[1]. Los membres del govèrn son plaçats dins un òrdre protocolari precís, qu'es donat pel decret relatiu a la composicion del govèrn[2] :
- lo Primièr ministre :es lo cap de govèrn nomenat pel President de la Republica; quand lo President nomena lo Primièr ministre, aquel darrièr li propausa una lista de ministres que lo President accepta los nomenant a la foncions ministerialas;
Pòdon existir segon las composicion del govèrns
- los Ministre d'Estat: plaçats just aprèp lo Promièr ministre. Pòdon organizar de reünions interministerialas, normalament resevada al sol Primièr ministre;
- los ministres : dirgisson los departaments ministerials;
- los ministres delegats: plaçats jos l'autoritat dels ministres e, a vegadas, del Primièr ministre, recebon de delegacions de competéncias;
- los secretaris d’Estat
- los nauts comissaris (titre creat de 2007 a 2010).
Los ministres delegats participan totjorn al Conselh dels ministres, quin que siá l’òrdre del jorn. Los secretaris d'Estat e nauts comissaris i participan pas que quand l'òrdre del jorn los concerna.
Dins lo govèrn actual i a sonque des ministres e ministres delegats
Atribucions[modificar | modificar la font]
Es al govèrn de « determinar e conduire la politica de la Nacion », segon l’article 20 de la Constitucion. La definition de las politicas e dels objectius governamentals se fa en practica per la redaccion de projèctes de leis e de decrets. Cada decision politica deu s'encastrar fin finala dins un tèxte juridic. Totes los projèctes de leis coma qualques decrets devon èsser adoptats en Conselh dels ministres. En efècte dins lo Conselh dels ministres lo govèrn definís collectivament l'orientacion de sa politica e pren las mesuras essencials destinadas a la metre en òbra.
L'accion del govèrn se fa mejans doas fòrças d'execucion, l'armada e l'administracion publica, qu'orienta l'accion dins lo sens de sa politica.
Lo govèrn dispausa de prerogativas essencialas mas tanben de competéncias extraordinàrias; vigila al bon foncionament e a la continuitat dels servicis publics, dispausa de prerogativas dins lo debanament de la procedura parlementària, pòt recèbre los avises del conselh Economic e Social pels projèctes de leis per la reforma economica.
Foncionament[modificar | modificar la font]
La tenguda dels Conselhs dels ministres, cada dimèrcres matin al palais de l'Elisèu jos la presidéncia del President de la Republica, favoriza la solidaritat e la collegialitat del trabalh governamental. Mas l'essencial del trabalh del govèrn se fa endacòm mai, es a dire, per cada des ministèris dins de gropes de trabalh reünissent de representants de qualques ministèris: reünions, comitats o Conselhs interministerials. E mai, l'intervencion del Primièr ministre o de sos collaborators pendent aquelas reünions de trabalh garantit l'eficacitat e la coeréncia de las mesuras e decisions qu'i son prisas[3].
Budgèt[modificar | modificar la font]
Lo govèrn es responsable de la politica economica e financièra de l’Estat, autoriza totas las depensas e los ganhs de cada ministre, e la lei de de las Finanças. Cada ministre prepara la lista dels besonhs annadièrs que somet al ministre del budgèt, aquel darrièr accòrda o rebuta lors finançaments. Es tanben aquel ministèri qui calcula lo budgèt de l'Estat per l’an que ven e qu'establís lo « collectiu budgetari » regropant totas las despensas e ganhs annadièrs de l’Estat.
La « lei de las Finanças » per èsser aplicada, deu èsser votada pel Parlament que pòt apondre d'amendements.
Incompatibilitat[modificar | modificar la font]
Las foncions de membre de Govèrn son incompatibles amb l’exercici de tot mandat parlementari, de tota foncion de representacion professionala de caractèr nacional e de tot emplenc public o de tota activitat professionala[4]. S’agís aquí a l'encòp d'evitar lo pes de qualques pressions o influéncias exterioras suls ministres e de lor permettre de se consacrar tot al trabalh governamental.
Pasmens pòdon consevar los mandats locals (cònsols, conselhièrs regionals o generaux, eca...).
Relacions amb lo Parlament[modificar | modificar la font]
Lo govèrn es responsable debans lo Parlament. Sobretot, lo govèrn pòt engatjar sa responsabilitat debans l’Assemblada nacionala, e l’Assemblada nacionala pòt revocar lo govèrn amb una « mocion de censura »[5].
En cas d'intervencion armada, lo govèrn deu informar lo Parlament, e li sometre l’autorizacion, per un conflicte pendent mai de 4 meses[6].
Lo Primièr ministre pòt apondre de jorns suplementaris de sesilha, ou reünir lo Parlament en sesilha extraordinària[7].
Organizacion foncionèla[modificar | modificar la font]
Secretariat general del Govèrn[modificar | modificar la font]
Lo Secretariat general del Govèrn es une institucion qu'assegura lo contunh de l’Estat pendent las modificacions governamentalas jos la Cinquena Republica. Institucion plaçada jos l’autoritat del Secretari general del Govèrn e relevant del Primièr ministre, diferís de doas entitats caracteristicas de la tradicion administrativa francesa, lo cabinèt ministerial e l’administracion centrala.
Organizacion ministeriala[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Article 8 de la Constitucion
- ↑ (fr)decret presidencial del 18 de mai de 2007 per l'actual govèrn [pdf]
- ↑ (fr)site oficial del Primièr ministre, La foncion del Primièr ministre
- ↑ Article 23 de la Constitucion
- ↑ Article 49 de la Constitucion
- ↑ Article 35 de la Constitucion
- ↑ Articles 28 e 29 de la Constitucion
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Pascal Jan, Le Gouvernement, La documentation française, 2005.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lo Verdon de Mar (comuna)
Lo Verdon de Mar (Le Verdon-sur-Mer en francés) es una comuna situada a l'estrem nòrd dau parçan de Medòc, en riba de l'ocean Atlantic e de l'Estuari de Gironda. Se tròba dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Una particularitat de la comuna es que constitueish una enclava lingüistica dau peitavin-santongés e non occitan.
Au ras de la comuna, dens la mar, se tròba lo far de Cordoan que marca l'entrada dens l'Estuari de Gironda.
Somari
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Lo Verdon de Mar au sit de l'IGN
- (fr) [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo= 33544
- (fr) Lo Verdon de Mar au sit dau Quid
- (fr) Comunas mei pròchas dau Verdon de Mar
- (fr) Plan dau Verdon de Mar a Mapquest.


text:
La Chapelle Saint Laurian : A visiter absolument !
Château de Bouges (Rouvres les Bois, 8,4km de La Chapelle Saint Laurian), c'est un site touristique inscrit au Patrimoine Mondial de l'UNESCO.
A faire durant votre séjour à La Chapelle Saint Laurian
En plein AirFerme pédagogique SCEA GERY à Plou (29,0km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Sentier de La Salamandre à Vierzon (28,9km du centre de La Chapelle Saint Laurian).
A découvrirTombeau de Talleyrand à Valencay (20,4km du centre de La Chapelle Saint Laurian).
A parcourir durant votre voyage à La Chapelle Saint LaurianParc Et Jardins Du Chateau De Bouges à Bouges-le-Château (8,4km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Jardins Et Arboretum Du Chateau De Poulaines à Poulaines (14,5km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Château Et Parc De Frapesle à Issoudun (18,4km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Parc Du Chateau De Valencay à Valençay (20,7km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Parc De Lesseps à Meunet-Planches (28,5km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Jardin De L'Abbaye - Square Lucien Beaufrère Et Jardins Associes à Vierzon (28,9km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Jardin Des Bergeries à Saint-Lactencin (29,9km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Musée de l'Hospice Saint-Roch à Issoudun (19,7km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Musée Bertrand à Chateauroux (27,2km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Musée Municipal - Fours Banaux à Vierzon (28,8km du centre de La Chapelle Saint Laurian).
Carte touristique, les principaux sites touristiques à La Chapelle Saint Laurian et dans les environsCliquer sur l'icone de la carte touristique pour voir le détail, utilisez les boutons de zoom + et - pour étendre ou réduire la vue
Il manque un lieu ou un hébergement ? Complétez nos données, ou si il figure dans nos données Ajoutez des images et une description, c'est libre et gratuit et cela aidera les internautes.
Logement saisonnier à La Chapelle Saint Laurian
Sinon en Gîte ?
- Gîte d'Etape et de séjour Chopin à Lazenay, Gîte de M. Bernard Aujard qui est à 21,2km de La Chapelle Saint Laurian.
- Gite rural Marie Jacquet à FrÉdille, Gîte de M. et Mme Guignard Vergeon qui est à 23,6km de La Chapelle Saint Laurian.
- Gîte Les Colverts à Chatres Sur Cher, Gîte de Mme Fortat qui est à 25,6km de La Chapelle Saint Laurian.
- Gîte rural La Genêtière à GiÈvres, Gîte de Mme Christine Lauwick qui est à 26,1km de La Chapelle Saint Laurian.
- Gîte d'Etape et de séjour de l'Annexe du Presbytère à Plou, Gîte de M. Bruno Didelot qui est à 26,5km de La Chapelle Saint Laurian.
En chambre d'hôte
- Chambres d'Hôtes à Saint Hilaire De Court (25,0km de La Chapelle Saint Laurian), Chambre d'hôte de Mme Claudine Baert.
La Chapelle Saint Laurian, trouver un Office de tourismeOffice de Tourisme de Graçay à GraÇay (11,3km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Office de Tourisme de Valençay à Valencay (20,8km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Office de Tourisme de Vierzon à Vierzon (28,7km du centre de La Chapelle Saint Laurian).Maison du Pays de Vierzon à Vierzon (28,9km du centre de La Chapelle Saint Laurian).


text:
Ernèst Malric
Ernèst Malric (en francés Ernest Malric; Rabastens, 23 de decembre de 1883 - Rabastens, 6 de mai de 1966) foguèt un politician del país d'Albigés, deputat de Tarn entre 1932 e 1942 e cònsol de Rabastens.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ernèst Malric èra lo filh d'un trabalhador viticultor de Rabastens. Aprèp que faguèt de bons estudis dirigiguèt amb son fraire una fabrica de mòbles. A l'encòp s'impliquèt d'ora dins los afars publics del país. Tre 1919, foguèt elegit conselhièr municipal e adjonch del cònsol de Rabastens. En 1925, venguèt cònsol de la vila e i demorèt fins a 1944. Aquel an, capitèt a mai de venir conselhièr general del canton de Rabastens. Tanben foguèt secretari general de l'assemblada departamentala en 1929, 1930 e 1931.
L'ascension politica[modificar | modificar la font]
En 1932 contunhèt d'un biais mai consequent son ascension politica que la federacion radicala, radicala-socialista e republicana socialista de Tarn li demandèt de la representar per las eleccions legislativas dins la circonscripcion de Galhac. Lo 8 de mai de 1932, a la fin del segond torn, Ernèst Malric foguèt elegit deputat de Tarn amb 7.415 vòtes d'un total de 15.404 inscriches e 13.057 votaires. Dins sa declaracion de candidat s'èra presentat del biais seguent: "Filh d'obrièr, ieu tanben obrièr, mon passat es per vosautres una garantida de mon avenidor. Soi dispausat a estalviar pas cap d'esfòrç per tal d'assegurar utilament la defensa dels interèsses de nòstre car arrondiment que ne coneissi per experiéncia los besonhs e las aspiracions". En primièra plaça dins son programa i aviá marcat la defensa dels interèsses dels agricultors.
Durant son mandat, Ernèst Malric demorèt fisèl a aquesta preocupacion. A mai se participèt a un bèl nombre de commissions pro divèrsas (comission del reglament, comission del trabalh o commission de las begudas), la dominanta dins sas interventions foguèt fondamentalament agricòla. Aital depausèt una proposicion de resolucion que invitava lo govèrn a ajudar los proprietaris del departament de Tarn qu'èran estats victimas de geladas los 23, 24 e 25 d'abril de 1933. L'an seguent, demandèt tanben al govèrn d'aplicar, segon la volontat del legislador, la lei del 24 de decembre de 1934 suls vins en çò qu'es de la distillacion obligatòria e l'abatement a la basa de 200 ectolitres per viticultor.
Las catastròfas agricòlas lo fasián intervenir plan activament, per exemple depausèt un amendament a la lei de finanças de 1936 amb tòca de crear una caissa d'assegurança per tot l'estat francés, e de compensacions, pr'amor d'ajudar los proprietaris qu'èran estat victimas de calamitats agricòlas.
Quand arribèron las eleccions legislativas de 1936, Ernèst Malric se tornèt presentar. Foguèt reelegit lo 3 de mai de 1936, al segond torn, amb 6.194 vòtes per 13.218 votaires. Fins a 1940 intervenguèt amb los deputats membres du partit radical-socialista. Durant son mandat sas preocupacions l'alunhèron pas ges de la defensa dels interèsses de l'arrondiment de Galhac. Venguèt membre de la comission del trabalh e puèi de las pensions.
Tre 1936, depausèt una proposicion de lei qu'aviá per tòca d'assegurar als productors de blat la venda de lor produccion a un prètz normal.
L'an seguent, son atencion se dirigiguèt cap als trabalhadors de la tèrra e als petits proprietaris qu'èran estat victimas del mal tempèri. En 1938, foguèt l'autor d'una proposicion de lei que voliá estendre a tot l'estat francés lo benefici del transpòrt gratuit dels vins, dels cidres e poirés necessaris a la consomacion de la familha dels recoltaires. Tanpauc negligiguèt pas los agricultors de Tarn qu'avián patit divèrsas calamitats agricòlas e depausèt un amendament a la lei de finanças de 1938 pr'amor de portar ajuda a los qu'èran estat afectats per las catastròfas dels 10 d'abril e 17 de mai de 1937.
Un dels darrièrs actes de la vida parlamentària d'Ernèst Malric foguèt en 1939, aprèp que foguèsse estada declarada la guèrra, son avís suplementari a prepaus de la proposicion de resolucion d'Edouard Barthe e de mantun de sos collègas, per incitar lo govèrn a organizar de distribucions reglamentàrias de vin caud a las gents de tropa durant los periòdes de grand freg.
La davalada[modificar | modificar la font]
Lo 10 de julh de 1940, Ernèst Malric figurava demest los parlamentaris que votèron la delegacion de poders demandada pel marescal Pétain. Sa vida politica sul plan nacional s'acabèt sulpic.
A mai se servèt sas foncions de cònsol de Rabastens durant l'ocupacion alemanda, Ernèst Malric s'esperforcèt de defendre çò melhor possible los interèsses dels abitants de la comuna e se refusèt de far passar a las autoritats una lista dels militants e simpatizaires comunistas de Rabastens.
Condamnat a cinc ans de degradacion nacionala per la Cambra civica de Tarn, sa pena li foguèt annulada cinc meses mai tard, amb un decrèt del general de Gaulle en data del 27 d'agost de 1945. Durant las eleccions municipalas que seguiguèron la Liberacion, son fraire, Marius, venguèt cònsol de Rabastens. Ernèst Malric èra titular de la crotz de guèrra 1914-1918 e de la medalha d'onor departamentala e comunala.
Retirat de la vida politica, Ernèst Malric s'avodèt a la gestion de sa fabrica de mòbles fins a sa mòrt en 1966.


text:
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii
Nikolai Mikhailovich Przhevalskii (en rus: Hиkoлáй MиxáйлoBич ПpжeBáлbckий), (12 d'abril de 1839-1èr de novembre de 1888), foguèt un geograf rus d'origina polonesa e explorator de l'Asia Centrala e de l'èst. Emai qu'atenguèsse pas jamai sa tòca finala, Lhassa en Tibet, viatgèt a travèrs de regions desconegudas cap a l'oèst, coma lo nòrd de Tibet, los actuals Qinghai e Jongària[1]. Contribuiguèt significativament a la coneissença europèa de l'Asia Centrala e foguèt lo primièr europèu a descriure lo Caval de Przewalski[2], espècia que uèi pòrta son nom.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Luce Boulnois, Silk Road: Monks, Warriors & Merchants, 2005, Odyssey Books, p. 415 ISBN 962-217-721-2
- ↑ The Timetables of Science; pagina 304


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Que pensatz dau 14 de Julhet ?
Aller à la page : 1, 2
Que pensatz dau 14 de Julhet ?
1 Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 19:55
Danís
Adjudant
2 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 20:20
Le Guilhèm
Occitan Warrior
3 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 21:29
Danís
Adjudant
Sei contra lo principi, mas me damande ben çò que chausiriám coma jorn de la festa nacionala occitana
4 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Sam 14 Juil - 23:02
Zengi
Trobador !!
5 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 0:14
Danís
Adjudant
En mai, coma avem totjorn estat un pòple oprimit, avem pas de data tan joiosa que 'quò...
6 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 2:52
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
7 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 10:40
Danís
Adjudant
8 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 10:49
Zengi
Trobador !!
D'accòrd ! Qu'ei lo men anniversari ! E lo deu Robert Lafont tanben.Prener per exemple lo 16 de Març, en omenatge aus cramats de Motsegur
Jo pensi pas que sia ua bona idea de préner ua data vielha atau. Me'n foti drin deus catares. Cau quaucarren de naveth.
9 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 12:01
occitaneta
Occitan Warrior
Sinon que trobi que lo 16 de març n'es pas trop mau !!!
Quitament un jorn d'estiu que seré mielehr
10 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 13:56
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
11 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 20:08
Aura
Palhassa
12 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Dim 15 Juil - 20:53
Danís
Adjudant
13 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 13:32
joan_cavalier
Trobador !!
Danís a écrit:Io, lo 14 de Julhet, "demòre dins mon liech moflet", coma disiá Brassens (traduccion Peiraguda...)
Soi frustrat,
Soi estat obligeat de respondre qu'es un jorn important mas maridament organisat: lo 14 de julhet es un jorn fòrça important e es per aquò que los franceses fan un fòc d'artifice.... es lo cap-d'an de la mòrt de Leo Ferre, te l'a pas dit lo Joan Pau del teu pais ?
14 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 13:50
posoèra
Occitan Warrior
15 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:34
Zengi
Trobador !!
16 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:41
posoèra
Occitan Warrior
Occitan Libertari a écrit: S'ei lo ton anniversari ne compta pas, qu'avem dit qu'èra lo men !
Soi pas tant egocentrica jo
17 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:49
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
18 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 16:57
posoèra
Occitan Warrior
Alavetz que podem esperar enqüèra longtemps ...L'Esquiròu a écrit:O benlèu que'ns cau esperar lo jorn de la ratificacion de la carta europenca de las lengas regionalas ... (espera, espera ... )
19 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 17:26
Zengi
Trobador !!
Que'm sembla qu'ei lo 12 Muret..
20 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 19:40
Danís
Adjudant
Mas...lo probleme demòra : quau jorn lo far començar ??? E quau nom donar aus mes ?
21 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 20:25
joan_cavalier
Trobador !!
Danís a écrit:O alara tornem prener lo probleme a la basa, e decidem que lo calendrier es pas pro occitan, e n'en chanhem...
Mas...lo probleme demòra : quau jorn lo far començar ??? E quau nom donar aus mes ?
Euh alara 12 es pas aisit... Castanier, Fontanian, Lafontian, Mistralenc, Godolesc, Melhaunas, Bodonaire, Vidalesc, Rudelian, Roquetus...trapi pas mai d'ideas doncas lo calendrier tendra pas que dos meses (o alara n pòt comptar 20 se fasem una seria en grafia classica, una en Mistralenca).
Pel de mai, pensi qu'abans d'aver una festa nacionala, cal aver quicòm de festejar (valent de diser una nacion)....
Çaquela (cora disi qu'aquel forum far venir creatiu) sabi pas se setz al fial çaquelà al mes de junh (non vau pas parlar del meu cap d'an qu'es lo 6) me brembi pas se es lo 21 o lo 24, son los caps d'ans de las mòrts de dos putaniers : Montfort e Cluster....una festa de las nacions oprimidas per aquelas datas podria esser una idea de que n'en pensetz?
22 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 20:37
Danís
Adjudant
E... qui qu'es Cluster ? Per io qu'es una marca de pitits desjunars...
23 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 20:46
joan_cavalier
Trobador !!
Danís a écrit:Òc, es una ideia, mas se fai pausar coma martirs e io n'ai un pauc mon confle de quela imatja...
E... qui qu'es Cluster ? Per io qu'es una marca de pitits desjunars...
Lo fach de se faire pausar coma martirs pòt esser interessant se plan mediatisat e Cluster pòt mediatisar (me semblavia que las nòstre dos generacions (mecrés a Davy Crockett per la meuna e a Docteur Quinn Femme medecin per la teuna coneissavian Custer) dirai per te respondre que Custer es als indians ço que montfort foguet per nosautres (e cora disi montfort pali pas del fromatge IOI)
24 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mar 31 Juil - 22:13
Le Guilhèm
Occitan Warrior
Caldria pas prene un evinement istoric per que i a pas d'evinement istoric que a amassat totes los païses occitans. Per exemple los gascons eran al costat dels francéses pendent la crotsada dels albiges.
Dernière édition par le Mer 1 Aoû - 9:38, édité 1 fois
25 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mer 1 Aoû - 6:26
posoèra
Occitan Warrior
26 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mer 1 Aoû - 19:01
Danís
Adjudant
Lo Guilhèm a écrit:Per exemple los gascons eran al costat dels francéses pendent la crotsada dels albiges.
Enquera que aqui, i a desbat, ai vist o legit quauqua ren i a pas longtemps que disiá que los "gascons" eran nonmas de tipes de la categoria sociala a la quala aprtenián los gascons a l'espòca : de bandits, d'òmes d'armas. Mas en realitat, los gascons qu'an fait tombar Montségur eran benleu en realitat daus Basques, o daus Savoïards...
De mai, Montségur seriá tombada de tota faiçon, e puei tots los catares se son renduts, e fugueren (relativament) plan tractas per los Crotzats, coma tot lo monde era un pauc crebat après un sieti tant long...
Donc, io vese pas d'objeccion a la chausida de quela data, e puei se comencem entau, trobarem jamai una data qu'amasset tots los occitans, a part benleu las de las manifs de Carcassona e de Besiers...
27 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Mer 1 Aoû - 19:18
Le Guilhèm
Occitan Warrior
28 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Jeu 30 Aoû - 19:46
sanmarti
Occitan Warrior
29 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Jeu 30 Aoû - 21:55
Danís
Adjudant
Per aquò, m'agrada mai una revòlta, quitament se fonccionet pas, coma la d'Avinhon.
Mas enquera 'qui i a un probleme : se volem pas nos faschar emb nòstres amics frances...
30 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? le Ven 31 Aoû - 6:27
occitaneta
Occitan Warrior
Ne'm truca pas briga de poder envisatjar la mort de Simon de Montfort com jorn nacionau... Au contrari la mort d'un ómi qui es responsable de morts de tot part que'm hé plan arridér !!!
31 Re: Que pensatz dau 14 de Julhet ? Aujourd'hui à 23:32
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Guilhèm de Cabestanh
Guilhèm de Cabestanh (catalan: Guillem de Cabestany) (1162–1212) foguèt un trobador catalan qu'escriviá en occitan. Èra originari de Cabestany dins lo Comtat de Rosselhon. Es fòrça conegut de per sa vida, escrita per un autor anonim, mas que pasmens sembla pas d'aver de realitat istorica.
Vida[modificar | modificar la font]
Extrait[modificar | modificar la font]
"Guillems de Capestaing si fo uns cavalliers de l'encontrada de Rossillon, que confinava com Cataloigna e com Narbones. Molt fo avinenz e prezatz d'armas e de servir e de cortesia. [...] Et avia en la soa encontrada una domna que avia nom ma domna Soremonda, moiller d'En Raimon de Castel Rossillon, qu'era molt rics e gentils e mals e braus e orgoillos. E Guillems de Capestaing si l'amava la domna, per amor e cantava de leis e fazia sas chansos d'ella. E la domna qu'era joves e gentil e bella e plaissenz si.l volia be major que a re del mon. E fon dit a Raimon de Castel Rossillon; et el, com hom iratz e gelos, enqueri lo fait, e saup que vers era, e fez gardar la moiller fort E quant venc un dia, Raimon de Castel Rossillon troba passan Guillem senes gran compaingnia et ausis lo; e trais li lo cor del cors; e fez lo portar a un escudier a son alberc; e fez lo raustir e far peurada e fez lo dar a manjar a la moiller. E quant la domna l'ac manjat lo cor d'En Guillem de Capestaing, En Ramon li dis o que el fo. Et ella quant o auzi perdet lo vezer e l'auzir. E quant ella revenc, si dis: "Seingner, ben m'avetz dat si bon manjar que ja mais no manjarai d'autre" E quant el auzi so qu'ella dis, el coret a sa espeza e volc li dar sus en la testa; et ella s'en anet al balcon e se laisset cazer jos, e fo morta.
Comentari[modificar | modificar la font]
Aquela vida eissida d'un autor anonim transcriu un conte oriental conegut, lo conte del còr manjat, e se basa pas sus una realitat istorica relativa a sos protagonistas. Sabèm que Guilhèm de Cabestanh participèt a la Batalha de Las Navas de Tolosa en 1212 mentre que Raimon De Castèl Rosselhon defuntèt cap a 1210, çò que fa venir impossible lo desnosament de la vida.


text:
joan_cavalier a écrit:Aprep pensi (mas es encara un vejaire personau o benleu veni vielh) que mai qu'aver paur de la recuperacion o tustar a còp de punt suls identitaris, nos caldria trapar una responsa reaccion pel jorn onte van diser "L'occitan e la desfensa de las rasigas l'identitat, la cultura, lo terrador sem nosautres" poder produisir causas per denonciar aquò publicament ( e pas en 5 ans, quitament còp sec)
Sus aquò soi mai que d'acòrdi amb tu ! I a una video sus Youtube « manifestacion dels identitaris dins la vila d'EBesson » amb tres bandièras : la de la França (la patria !), la de l'Euròpa (que vòlon, dins lor discors, blanca, crestiana, blabla…), e l'occitana, la amb l'estela !
Vaire aquò me fa dire que s'ocupèm pas mai l'espaci politic, lor daissèm un autorota per far passar Occitània per quicòm de xenofòba. Coma faguèron los fafs amb lor recuperacion del paganisme, e qu'ara lo ligam se fa tròp sovent ! (coma de la cultura celta, etc… poirisson tot çò que tòcan !!)
Aprèp dire qu'es pas la meteisa causa… ja dins las tematicas, valegir lo blog de lor « blòc » m'as comprés…
E dins aquela còla n'i a pas un que te dirà de mal del Jean-Marie… d'ont que siái plan contenta de veire lo FN escupir sus la cultura regionala : fot un pauc lo rambalh dins aque risc d'amalgama.
Enfin, nos caldria charrar d'aquò a l'entorn d'una cervesa un d'aquel jorn onte tu e lo teu òme, anetz decidir de sortir de la vòstra balma o d'i convidat monde
Bona sason per sortir de nòstra balma, la prima arriba !
en gardi una rebrembança chanuda lol)
Parlas de l'ora a la quala t'endormiguères ? (la quita Cendrilhon se petaça melhor per velhar…)
Pel demai, no comment ! (gnaaargh !!)


text:
943
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 943 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida deis operacions bizantinas còntra Alèp e Edessa. Incursion magiara còntra la Tràcia bizantina. De negociacions foguèron dubertas regardant lo pagament d'un tribut per defugir aqueleis atacas e obtenir una trèva de cinc ans.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Afeblit dempuei la desfacha de Brunanburh, Constantin II d'Escòcia laissèt lo poder a son cosin Malcolm qu'èra lo fiu dau rèi Donald II d'Escòcia tuat per lei Vikings en 900. Se retirèt a Sant Andrews e venguèt abat fins a sa mòrt en 952.
Ongria[modificar | modificar la font]
Incursions còntra la Tràcia bizantina e arribada d'una armada ongresa dins la region de Constantinòple. Ocupats còntra leis Arabis en Anatolia, lei Bizantins acceptèron de pagar un tribut en cambi d'una trèva de cinc ans.
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Començament d'una revòuta majora de Magrèb menada per un erudit e un teologian kharigista ibadista dich Abu Yazid. Capitèt d'unificar unei tribüs berbèras e leis adversaris dau chiisme, compres unei sunitas, còntra lei Fatimidas.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 28 de juny de 2012
Duas etimologias distintas tà caüs e gahús: lo galloromanic o celtic cauus/kawos e lo basco (o celtobasco) gau huntz.
Deu mot compausat tinha-hus, lo prumèr element tinha qu'ei clar; lo dusau, pas tant. Non deu pas èster lo mot gascon hus d'origina romanica qui coneishem dab la significacion de husèth. Qu'ei probable qu'aqueth dusau element e represente la traça d'un mot de la familha deu basco huntz (mot deu bascoat nòrd), o hontza (forma deu mot au sud). Gauhontza e mes simplament hontz, hontza , o, au bascoat nòrd, huntz, que son mots bascos tà díser precisament gahús.
Autament dit, e en contra de çò qui escrivoi quauques dia a, gahús /gohús e los sons derivats en catalan (gaús) e en lengadocian (gabús) que poderén aver unha etimologia un chic diferenta de la de còis/caüs/guèus /guèhus. Dens lo cas de caüs etc, que seré lo galloromanic *cauus, deu celtic *kawos, dont cauannus > sent.-nòrd-gasc. chavan, fr. chat-huant; *cauecca > oc. cavèca, fr. chevêche; e *cauetta >fr. chouette e son tres derivats afixats, un dab un augmentatiu (-annus < gau -amos), lo dusau dab un despreciatiu (-ekka cf.fr. pimbêche), lo tresau dab lo disminutiu plan comun. Dens lo cas de gahús /gohús, l'etimologia que seré compartida dab lo basco gauhontza. Los mots de las duas familhas etimologicas (galloromanica e basca) que's devon encontrar e ibridizar.
Aqueth mot bascoïd "hus" (basco huntz), uei lo dia extint en gascon, que s'a devut demorar fossilizat dens los mots gahús, tirahus, tinha-hus etc . Que lo quite mot gahús / gohús estosse arressentit com un mot compausat (ga o go de l'arraditz basca gau: nueit + hus ) qu'ei ua ipotèsi possibla se non probabla. Entà persuadir-nse, que podem comparar lo mot gahús dab lo son sinonim landés gat-hum (dic. de V. Foix) qui ne sembla derivar per mala interpretacion deus dus mots d'origina (pre)basca.
En basco, aqueth mot hontza o huntz, qu'ei emplegat solet o en combinason. Que representaré lo medish etimon que lo nòste "hus" : basc. huntz = gasc. "hus" (extint)= rapinhaire deu tipe gahús o gavèca. Ontza qu'ei lo nom d'un "club" de Legorreta (Guipuscoa). Que i ei mentavut ací sonque pr'amor deu logo.
Jo, personauments, de la vita non soi pas jamei entrat hens un "club" d'aqueths. N'ei pas lo cas dab las librerias, que m'agrada hèra hurgà'i. N'avetz ua a Sent Sebastian, qui v'arrecomandi. Qu'ei la libreria Hontza, sisa au 4 de l'arrua Okendo.
Lo mot hontza, variant de huntz, que s'arretròba hens mot compausats com gau hontza o gauhontza, lit. " gahus (de) nueit" (un brave mercés tà Begoña). Aquesta forma qu'explica aisidament lo nòste mot gahús : gau huntz >gahús e gohús.
La fòto aci-junta qu'ei tirada deu site de venda online de herzio.fm. Lo sac qu'ei ua creacion de oihenart diseinugrafikoa.
Un aute derivat qu'ei Hontzuri o hontza zuri o hontz zuri: lit. gahus blanc qu'ei a díser la dauna blanca o cavèca de bòrda (Tyto alba), mentre que hontzandi o hontz handi (lit. gahús gran) designa Bubo bubo.
Fin finala, que cau arremarcar que lo mot galloromanic *cauus, en celtic vielh *kawos, e l'expression basca gau huntz - gau hontz e s'assemblan hèra enter si. En basco com en gascon, la preséncia d'ua h (sonòra au nòrd, muda au sud) n'ei pas tostemps etimologica, la h que pòt servir tà marcar la debuta d'ua sillaba qui comença per ua vocau. Non podem pas descartar que gau hontz e sia en realitat ua adaptacion basca de *cauus / *kawos per confusion deu mot-arraditz indoeuropèu *kau, un mot onomatopeic qui designa un ausèth cridassèr (ved. X. Delamarre, Dictionnaire de la langue gauloise etc, éditions errance, 2003) , dab lo mot basco gau qui significa nueit. Atau que seré explicada la forma extranha, non gramaticalizada, de "gau" hens l'expression basca "gau hontza". Huntz en basco que significa tanben gèdra, gèira (la planta). L'existéncia d'aqueth omonim e la confusion de cau dab gau que podoran miar tà l'adaptacion basca de cauus en gau huntz (forma septentrionau, la en contacte dab lo galloromanic) e (puish?) en gau hontza (forma meridionau).
Doncas, lo mot *cauus o *kawos que devó estar adaptat en gau huntz o gau hontz(a) e que seré d'aqueth faus idiomatisme gau huntz / gau hontza que vienerén huntz e hontza dab lo sens de gahús. O sia que tant caüs com gahús remontarén au galloromanic cauus o a la forma originau celtica kawos, totun un per via directa (caüs deu cas subjècte de cauus) mentre que l'aute ac haré per l'intermediari de la recontruccion basca gau huntz, deu quau lo mot gascon gahús o gohús a eretat la sua caracteristica de l'accent sus la dusau sillaba, la qui correspon a huntz/hus.
1 comentari:
- Josep ha dit...
-
Joan, un article plan interessant. Jo que soi bascofon e que me cau te díder qu'as hèit ua arrecèrca plan polida. T'ac arremercii!
Josep Del Rio
- 30 de desembre de 2012 a les 16:38


text:
Los mots trabucar (var. trebucar) e trabuc (var. trebuc) n'i an pas briga la medisha significacion en catalan qu'en gascon. En aquesta prumèra lenga, trabucar que i significa capvirar, tombar un recipient de manèira que's vueite. E lo mot trabuc que i designa correntament la caisha giratòria d'un vehicule, camion etc, qui's pòt capvirar tà vueità'n lo contiengut. Que sap designar tanben ua maquina anciana de guèrra deu tipe catapulta o balista (com en oc, ved. Mistral, cf en fr. trébuchet= cat. trabuquet , autanplan ua arma de huec portativa (d'aquiu lo mot "trabucaire" sinonime de bandolèr, aqueste prumèr mot qu'ei un catalanisme en gascon). En gascon contemporanèu, per contra, "entrebucar" qu'ei un sinonime de "trabucar " (var. "trebucar") qui significa "pèrder l'equilibri", "har un faus pas", "tustar un obstacle per accident "(oc. trabucar, francés trébucher, id.) . Lo mot trabuc (var. trebuc) que i significa 1-faus pas, pèrda d'équilibri, tust accidentau d'un obstacle (en oc, id.) ; 2-obstacle, empach, puisheu, accident, çò qui geina (en cat. : entrebanc). Lo significat 2 de trabuc, qui vien de "travar" qu'ei un gasconisme desconeishut en occitan. Qu'arretrobam aqueste significat dab los mots catalans entrebanc e entrebancar, çò qui'nse suggereish lo mot gascon "entrabucar" d'autes còps e podèva significar empachar, travar ("en-trabuc-ar"). L'ipotèsi etimologica, largament admetuda, de W. von Waltburg entà trabucar e trébucher que supausa com a etimon lo mot d'origina francica "buc": ventre (e, per extension, tronc deu còs en francés, recipient en catalan), lo mot que s'explicaré com tra (deu latin trans) + buc + ar , alavetz trabuc que seré lo derivat post-verbau de trabucar. Totun lo significat 2 deu mot gascon "trabuc"que'nse poderé miar tà'n revisitar l'etimologia en supausar unhaute etimon: lo de "travar", qu'ei a díser lo latin "trab(i)s" qui significa "piterau", "trau". Deu vèrbe "travar" que derivaré "trabuc" per afixacion (afix -ucu cf. "caduc" de cado, "horuc" de foro, "pesuc" de peso, "arruca" deu latin eruca, oruca, de oro- etc). Dongas, trabuc que derivaré de "travar" en significant: "qui trava" " e, per extension, "qui hè capvirar", "qui hè trabucar."
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dijous, 4 de febrer de 2016
En gascon: deishudar, entrebucar; en catalan: deishondar, entrebancar (o deu tractament de la u atòna gascona en catalan).
Los mots trabucar (var. trebucar) e trabuc (var. trebuc) n'i an pas briga la medisha significacion en catalan qu'en gascon. En aquesta prumèra lenga, trabucar que i significa capvirar, tombar un recipient de manèira que's vueite. E lo mot trabuc que i designa correntament la caisha giratòria d'un vehicule, camion etc, qui's pòt capvirar tà vueità'n lo contiengut. Que sap designar tanben ua maquina anciana de guèrra deu tipe catapulta o balista (com en oc, ved. Mistral, cf en fr. trébuchet= cat. trabuquet , autanplan ua arma de huec portativa (d'aquiu lo mot "trabucaire" sinonime de bandolèr, aqueste prumèr mot qu'ei un catalanisme en gascon). En gascon contemporanèu, per contra, "entrebucar" qu'ei un sinonime de "trabucar " (var. "trebucar") qui significa "pèrder l'equilibri", "har un faus pas", "tustar un obstacle per accident "(oc. trabucar, francés trébucher, id.) . Lo mot trabuc (var. trebuc) que i significa 1-faus pas, pèrda d'équilibri, tust accidentau d'un obstacle (en oc, id.) ; 2-obstacle, empach, puisheu, accident, çò qui geina (en cat. : entrebanc). Lo significat 2 de trabuc, qui vien de "travar" qu'ei un gasconisme desconeishut en occitan. Qu'arretrobam aqueste significat dab los mots catalans entrebanc e entrebancar, çò qui'nse suggereish lo mot gascon "entrabucar" d'autes còps e podèva significar empachar, travar ("en-trabuc-ar"). L'ipotèsi etimologica, largament admetuda, de W. von Waltburg entà trabucar e trébucher que supausa com a etimon lo mot d'origina francica "buc": ventre (e, per extension, tronc deu còs en francés, recipient en catalan), lo mot que s'explicaré com tra (deu latin trans) + buc + ar , alavetz trabuc que seré lo derivat post-verbau de trabucar. Totun lo significat 2 deu mot gascon "trabuc"que'nse poderé miar tà'n revisitar l'etimologia en supausar unhaute etimon: lo de "travar", qu'ei a díser lo latin "trab(i)s" qui significa "piterau", "trau". Deu vèrbe "travar" que derivaré "trabuc" per afixacion (afix -ucu cf. "caduc" de cado, "horuc" de foro, "pesuc" de peso, "arruca" deu latin eruca, oruca, de oro- etc). Dongas, trabuc que derivaré de "travar" en significant: "qui trava" " e, per extension, "qui hè capvirar", "qui hè trabucar."
1 comentari:
- Vicent Llémena i Jambet ha dit...
-
També fem servir "traveta" per a dir "gambitto" o quan posem les cames per a que algú tombe.
Vicent
- 5 de febrer de 2016 a les 1:59


text:
Discors del Metòde
Lo Discors del Metòde es un tractat filosofic e matematic publicat per René Descartes en 1637. Lo títol exacte n'es Discors del Metòde per plan menar sa Rason, e cercar la Vertat dins las Sciéncias (títol original en francés: Discours de la méthode pour bien conduire sa raison, et chercher la verité dans les sciences). Lo Discors del Metòde es plan conegut per èsser la font de la citacion famosa "Je pense, donc je suis" ("Pensi, per consequéncia soi"), que se tròba dins la Part IV de l'òbra. (La version latina d'aquela afirmacion, Cogito ergo sum, se tròba, ela, al §7 dels Principis de la Filosofia.)
Lo Discors del Metòde es una de las òbras que an lo mai influenciat l'istòria de la sciéncia modèrna. Donèt las basas solidas que totas las sciéncias naturalas modèrnas i poguèron bastir e se desvolopar. Dins aquel tractat, Descartes fa a luchas amb la question del scepticisme que d'unes autors coma Miquèl de Montanha avián contribüit de reviscolar. Descartes o faguèt evoluar per prene en compte una vertat que considerèt coma intangibla.


text:
OCCITANISME,
Per AVANÇAR, TEMPS TRES
Ò TEMPS UN
?
M’excusaretz de tornar prendre un ritme neo-lafontian per assajar de comprendre lo sens de
l’interrogacion de collègas que duerbon un debat sus l’occitanisme. Se tenèm d’a ment leis
analisis de Robèrt Lafont, siam tostemps dins lo temps tres ? I a pas que lo mòde de
fonccionament e d’organizacion que cambiariá ? Lo tèxte cosignat per cinc elegits EELV/Partit
Occitan - seriá un tèxte de basa per lo debat dins lei regions. De qué parla ? De cambiament a la
raçina o de melhorament de çò qu’avèm bastit dempuei de generacions de contèsta e de lucha
còntra lei centralo-jacobins e leis Estats bofigats de sègle 19en? Lo
biais es pas novèu, cada quatre
ans e de còps mai, l’a de questionaments sus l’èstre, lo c
òs de la finalitat
e lo demai de çò que
siam ò siam pas. Mai la metafisica au nòstre, escolastica
ò
pas, vèrsa dins l’ontologic. Normau,
diretz, de s’interrogar sus çò qu’existís ò pas dins lo camp sociau occitan que nos remanda
d’
imatges dei practicas existentas, qué!
Aqueleis imatges nos fan chifrar e mai aguèssiam resistit
c
òntra lei reguitnadas estatalas.
Esperi qu’es lo cas per cada occitanista en cerca d’eissida
sociala
per l’aventura occitana. Coma i a, dempuei mai de trente ans, de grops que se fan e se desfan au
nom dau politicament incorrèct novator e que restan pas que grops fins qu’a escagassament, que
son jamai venguts partits ; coma i a de personas que cambian de registre dins lo corrent de la
vida ; e segur, tot lo monde pòt cambiar ò... creire cambiar. Rason de mai per se questionar sus
çò que vòlon lei signataris dau tèxte questionaire.
“culturaus” e “politics”.
Dau tèxte, dins l’ensems farai pas que dire de òc sus lo principi dau cambiament de
l’occitanisme. Ges de
statu quo
. Mai quin cambiament ?
Per la premiera part la constatacion
me pareisse mestrejabla : entre occitanistas, lei raras dau culturau e dau politic son, en principi,
desparieras e complementàrias. A cada mòde d’èstre son especificitat. E pensi pas que la
question sieche d’òrdre « psicologic » coma es suggerit, puslèu un mòde de fonccionament
sociau que responde ai situacions concretas que rescòntram. Mentre que lo « culturau » pensariá
lenga
, lo « politic » bastiriá son roman dins son caire? Nos fau sortir d’aqueleis esquèmas
estrechonàs. Quant d’occitanistas van cotriá lei dos, mentre que de centralistas de tota mena an
tot fach per enfortir aquela dicotomia artificiala ?
(E podèm pas mens ignorar
au nòstre aquelei que
van cotria ambé lei partits francés centralistas, qu’escupisson de lònga sus lo “regionalisme”, tot
mesclant, e que son lei darriers aparaires d’un culturalisme deis annadas...seissanta). Lei
Calandretas son una entrepresa politica revolucionària fàcia au castelàs parisenc. Seis aparaires
fan mai que de politica culturala ! Coneisson tras que ben lei lecas e leis embolhs dei
fonccionaris ministeriaus de la Vena Republica. Ai rescontrat de responsables culturaus qu’èran
mai politics que de monde « encartats » dins d’organizacions politicas. Nos fau sortir d’aquela
androna dei gènres. E subretot fau mandar ais ortigas l’idèa que lo fonccionament partidari
occitanista sieche una replica oblitjada deis organizacions franchimandas. La boita deis imatges
vielhàs, nos la fau curar!
Coma cambiar?
Cambiar de cap? Pensi pas qu’aquò sieche la question pausada. Alora, alargar lo moviment?
Premier
. Constat : l’avançada de l’occitanisme dempuei vint ans es capitala coma otís de
cambiament societau, e passa la question de l’occitanisme tau qu’es ara. Es verai que la
dubertura a Europa e a l’interregionalitat dins sei premícias a cambiat la question occitana pron
despariera deis autreis entitats nacionalitàrias. Se l’espaci occitan es mai que mai lo
terren
lingüistic
, la geopolitica obliga: se tracta d’una França gonfla de centralisme anistoric, sens
solucion novatritz, e d’Euròpa en bastison; una Europa que leis Estats s’arrapan au passat e que
la globalizacion ultra-liberala va
còntra
lei pòbles. Vaquí per l’environa…
Segond
. Trobar l’estructura novatritz? Question vertadiera ò faussa? E dire que lo moviment se
farà sus de projèctes, cu dirà lo contrari?
De quina natura?
Verai, es lo moviment que fa la
realitat e bolega lei causas. Per la recepta, crèsi que degun la coneis.
Mai durbir lo moviment a
un dinamica ciudadana complementària, aquò es necite
.
Alargar la basa sociala, de segur,
mai per un moviment de quina natura?
L’avèm ja assajt e ne’n faudriá tirar consequéncias.
Quant de monde per retrobar aquestei questions que pausèt
Òc ciutadans
(1999)? Pauc.En 2002
l’idèa èra totjorn en avança sus lo moviment ambé doas sesilhas de la
Convencion Occitana
:
cinquanta personas per escambiar se rescontrèron, de representants dei calandretas e de l’IEO,
ambé lo Partit Occitan, Robèrt Lafont, de personalitats universitàrias e sindicalas. Lo PNO èra
representat per Jaume Ressaire. Lo bofe tornèt tombar. Tot aquò lo fau remembrar per aquelei
que venon ara a l’occitanisme militant. De qué ne’n fau tirar? Eriam dins una soscadissa de
bastison per sortir l’occitanisme de son
statu quo
.
Çò mancava èra una estructura duradissa
per organizar lo moviment e que d’iniciativas positivas partan pas en dolilha
. Per exemple, lo
moviment viticòl que montèt a cima, cabussèt per manca de solucions politicas e en causa
d’iniciativas sens seguida
.
Nos fau donc pensar una estructura d’organización ciutadana
establa.
Tornar pausar encuei aquela idèia d’una intrada en societat me fa gaug.
S
indicalizacion de la politica?
Durbem, durbem lo moviment! Segur, pron que vengue pas corrent d’aire. Liègi dins La
Setmana (n° 821) :”
Constatan
(leis elegits e lei participants dau debat)
que lo temps del
militantisme encartat a viscut e qu’un novèl biais de far de politica s’impausa
”. Interpretacion
d’un tèxte dubèrt ò descripcion d’una situacion politica exagonala que coneissèm ben? Nos
faudriá passar lei comparasons cochoas. Dins lo concrèt, coneissi pas de
partit
occitanista que
l’estrategia positiva e pragmatica ague prepausat de dralhas per l’occitanisme au còp culturau e
politic, levat lo Partit Occitan per lo nomenar pas. E per se faire entendre, fau dire que
l’autonomia democratica qu’aqueste corrent aparèt - dempuei leis annadas setanta (completat
per l’estatut d’autonomia, oct. de 1980)- es estada la soleta estrategia politica que permetèt,
ambé Robèrt Lafont e d’autrei, de donar perspectivas e reflexion sus la fin deis Estats, patronime
istoric en via de desclassament. Lo POc siguèt dubertura sus l’Euròpa politica que volèm
-democratica, sociala e federala-, sosten au moviment culturau dins son entier, participant ai
mobilizacions per la lenga dempuei 2005, e mai…Pan-occitan e pas regionalista, autonomista e
pas nacionalo-independentista dins la rega estatala, alter-mondialista de segur, ecologista dau
País e per la planèta, culturau e politic. Podèm pas partir de ren sens remembrar lo travalh fach,
que tot travalh s’estructura a l’entorn d’una linha « politica », va vouguetz ò pas. E cada projèct
politico-culturau s’endevèn concretament am’ela.
Per èstre dins la societat d’ara avèm besonh de la politisar a nòstreis idèas
. E la referéncia
a la joventut, levat tota demagogia, se compren pas en defòra d’aquela bastison e de
proposicions dubèrtas. Seriá neci de laissar creire que tot se farà dins la causida entre projècts
culturaus
“ò”
politics.
D’unei
an
tot
assajat:
culturalisme,
regionalisme(s),
micro-
nacionalisme(s). Dins nòstra istòria, la Renaissença provençalista passèt a costat de la societat e
dei revòutas populàrias. Coma ditz un mieu amic, la rega culturalista es una entrepresa de
« sindicalizacion » dau politic, mentre que nos fau bastir ensems una politica occitana que
marcha sus doas gambas. Temps Un ò Tres? Per èstre clar
: aprefondar lo temps Tres que
parla de societat dins la societat
, per tornar rendre à l’occitanisme sei responsabilitats socialas
e istòricas. A nautrei de nos enganar pas de periòd
.
Nautrei occitans, avèm de besonh d’un debat
clar e frairenau. Per avançar.
●
Gerard Tautil


text:
Riu
Un riu (var. arriu) o una sòrga es un corrent natural d'aiga que cor de contunh amb una quantitat d'aiga determinada e que se pòt getar dins la mar, dins un lac o dins un autre riu. La partida finala d'un riu es son desbocament. De còps los rius s'acaban dins de zònas deserticas ont lors aigas se pèrdon per infiltracion e per evaporacion.
- Un riu de talha pichona se pòt sonar tanben riu o pus precisament rivet (var. arrivet). Tanben riusset o rèc. S'es intermitent, es un valat.
- Un riu de talha mejana se pòt sonar ribièra (var. ribiera, ribèira, ribèra/arribèra).
- Un riu de talha granda se pòt sonar fluvi o flume (o tanben flum).


text:
Sent (Bretanha)
Sent en breton (Sains en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sans fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant Pierre. Antany Se sonava sants ! Los abitants son en realitat las saintois !
La paroisse de Sains faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint Pierre. Autrefois elle s'appelait saints ! les habitants sont en réalité les saintois !


text:
Abbéville-lès-Conflans
Abbéville-lès-Conflans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Abbéville A situat a aperaquí 5 km al nòrd de Conflans-en-Jarnisy (cap de-luòc de costat), aperaquí 10 km al sud-es de Briey (cap de-luòc de arrondissement) e aperaquí 58 km al nòrd-oèst de Nancy (cap de-luòc de departament e de region).
Abbéville est situé à environ 5 km au nord de Conflans-en-Jarnisy (chef-lieu de canton), environ 10 km au sud-est de Briey (chef-lieu d'arrondissement) et environ 58 km au nord-ouest de Nancy (chef-lieu de département et de région).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- En 1817, Abbéville, vilatge de l'anciana província del barrois. A aquela epòca i i aviá 396 abitants repartits dins 81 ostals.
- En 1817, Abbéville, village de l'ancienne province du barrois. À cette époque il y avait 396 habitants répartis dans 81 maisons.


text:
Categoria:Recèrca scientifica
Aquesta categoria es destinada a recampar totes los articles concernent la recèrca scientifica: organismes de recèrca (CNRS, CERN, Comissariat a l'Energia Atomica, etc.), laboratoris de recèrca, cercaires, sabents, ensenhament scientific (Universitats, Escòla Normala Superiora, Collègi de França, etc.), Recèrca publica, Recèrca privada.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 3 soscategorias, sus un total de 3.
A
- Analisi matematica (2 C, 1 P)
P
- Prèmi scientific (1 C)
S
- Subdivisions per disciplina (9 C)
Articles dins la categoria « Recèrca scientifica »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Granda Orsa
La Granda Orsa o lo Gran Carri es la tresena constellacion del cèl per òrdre de talha. Conten lo grand carri o granda caçairòla, un dels estelums pus coneguts de l'emisfèri Nòrd. Es fòrça aisit de la reconéisser per sa forma de caçairòla que compausan sas sèt pus brilhantas estelas. La Granda Orsa es una constellacion circumpolara per los observators situats en dejós del 41° de latitud Nòrd e sembla de jamai trescolar. En grèc, « ors » se ditz arktos.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la mitologia grèga, aquela constellacion representava Callisto, uma ninfa aimada de Zèus. Quand Era, l'esposa de Zèus, descobriguèt lor relacion, cambièt Callisto en Granda Orsa e son filh Arcas en Pichona Orsa. Ofensada, Era demandèt justícia a l'Ocean, e las orsas foguèron alara condemnadas a virar sens fin a l'entorn del pòl Nòrd, jamai autorizadas a se repausar jos la mar.
Segon una autra version, la ninfa Callisto èra la filha de Licaon, un rei d’Arcadia. Zèus s'apercebèt alara que caçava en companhiá d’Artemis e que s'enamorèt. Era, gelosa, cambièt la jovencèla en orsa aprèp que congreèt son filh, Arcas. Lo mainatge venguèt òme, e un jorn que caçava, la divessa dirigiguèt Callisto cap ont èra, esperant que lo filh lance una flècha a sa maire, sens que sàpia. Mas Zèus enlevèt l’orsa e la placèt dins las estelas. Pus tard, son filh Arcas la venguèt retrobar. Prenguèron respectivament los noms de Granda Orsa e de Pichona Orsa.
La Granda Orsa es a l'origina del tèrme « septentrional » : los Romans nomenavan aquela constellacion septem triones es a dire « los sèt buòus d'araire » que viran totjorn a l'entorn del nòrd. Al Reialme Unit, se nomena the Plough (l'araire), als Estats Units d'America, the Big Dipper (la culhièra), en Escandinàvia, Karlavagen (lo vagon de Carles, probablament Carlesmanhe), en Bretanha Karr kamm (carri tòrs), Karr Arzhur (lo carri del rer Artur) ou Lost-arar (lo bot de l'araire). Dins l'astronomia indóa, se sona Sapta Rishi (los sèt savis). En astronomia chinesa, las sèt estelas principalas correspondon a l'estelum Beido, un dels pus ancians estelums utilizats que son orientacion foguèt utilizada per seguir lo cicle de las sasons.
Los Indians d'America del Nòrd (Algonquins, Micmacs, Narragansett, Cherokees) considèran aquel estelum coma una orsa perseguida per tres caçaires.
Una version aràbia raconta que la constellacion representa lo taüc d'un paire rebalat per sas tres filhas. Lo pòrtan dempuèi de temps e ensajan de trapar son assassin (La Pichona Orsa). Lo jorn ont traparàn l'assassin, serà la fin de l'ikhan.
Observacion de las estelas[modificar | modificar la font]
La Granda Orsa es la constellacion pus coneguda, aquela que s'apren de conéisser en primièr dins l'emisfèri nòrd. Sèt estelas ressortisson netament entre las autras e forman lo Carri (o la Caçairòla). Aquela formacion en carri se pòt veire tota l'annada dins las zonas situadas en dessús del 40° de latitud nòrd. Mai al sud, le Carri dispareis jos l'orizont pendent l'automne.
- Localizacion de la constellacion
La granda caçairòla se localiza per observacion dirècta. Dubhe (a UMa), Merak (B UMa), Phecda (Y UMa), Megrez (δ UMa), Alioth (e UMa), Mizar (Z UMa) e Alkaid (n UMa) forman un dels estellums pus coneguts : lo « Carri » o la « Caçairòla » o la « Culhièra » de la Granda Orsa. Aquel estelum es talament caracteristic e brilhant que Johann Bayer partiguèt del bot (Dubhe) e remontèt (Alkaid) per designar las estelas de la constellacion, al lòc de las classar per magnitud coma o fasiá de costuma.
- Forma de la constellacion
Un autre estelum ven de la cultura aràbia. Son de « sauts de la gazèla », una seria de tres parelhs d'estelas :
- Alula Borealis (v UMa) e Alula Australis (E UMa), lo « primièr saut » ;
- Tania Borealis (λ UMa) e Tania Australis (u UMa), lo « segond saut » ;
- Talitha Borealis (ι UMa) e Talitha Australis (k UMa), lo « tresen saut ».
Aquelas estelas se tròban lo long de la frontièra sud-oèst de la constellacion, los « artelhs » de l'Orsa.
- Mizar e Alcor
Mizar (Z UMa) es l'estela del mièg dins la seria de las tres que forman lo « mandre » de la caçairòla. Es coneguda per possedir un companhon — Alcor (80 UMa) — que se pòt destriar sens instrument. De las poder destinguir foguèt un tèst tradicional d'acuïtat de la vision dins fòrça culturas; Gengis Khan n'auriá fach un critèri de seleccion de sos arquièrs.
Estelas principalas[modificar | modificar la font]
Alioth (e Ursae Majoris)[modificar | modificar la font]
Alioth (e UMa), al mitan de la coa del « carri », es l'estela pus brilhanta de la constellacion de la Granda Orsa e la 34ena de la copòla celèsta.
Alioth es una estela blanca alunhada de 81 annadas lutz, gaireben quatre còps pus granda que lo Solelh e tres còps pus massiva. Son tipe espectral indica qu'es una estela particulara (A0p) : presenta certanas regions de son atmosfèra enriquida en elements coma oxigèn, euròpi, cròme, alara que son en demens dins d'autras zonas. Alioth se classa dins la categoria de las estelas variablas de tipe a2 Canum Venaticorun.
Dubhe (a Ursae Majoris)[modificar | modificar la font]
Dubhe (a UMa), la segonda estela de la constellacion, es una supergiganta irange, gaireben 30 còps pus granda que lo Solelh. Es tanben una estela dobla perque possedís un companhon alunhat de 23 ua qu'orbita a l'entorn d'aquela en 44 ans. Pus luènh, a 9 000 ua, i a un autre sistèma binari.
Mizar (Z Ursae Majoris)[modificar | modificar la font]
Mizar (sens Alcor) es un estelum complèxe de quatre estelas : dos parelhs d'estelas (un orbitant en 20,5 jorns, l'autre en 180 jorns) virant un a l'entorn de l'autre. A una plaça de tot primièr reng dins l'istòria de las estelas doblas : Mizar amb son cavalièr Alcor es una binària visuala coneguda dempuèi de temps, es la primièra dobla telescopica (Mizar A e B, descobèrta per Giovanni Riccioli en 1650), la primièra dobla fotografiada (per G. P. Bond en 1857), e Mizar Aa e Ab, la primièra binària espectroscopica (anonci fach per Edward Charles Pickering en 1889).
Autras estelas[modificar | modificar la font]
Merak, Phecda, Megrez, Alioth e Mizar, totas cinc estelas caudas de classa A, fan partida d'un grope d'estelas distant d'environ 80 annadas lutz e se desplaçant amassa dins l'espaci. Aquel grope d'estelas se nomena lo corrent d'estelas de la Granda Orsa
Objèctes celèstes[modificar | modificar la font]
Mantuna galaxia se tròba dins la Granda Orsa, que lo parelh M81 (una de las pus brilhantas galaxias del cèl) e M82 en dejós de la « tèsta » de l'Orsa, M101, una bèla galaxia espirala al nòrd-oèst d'Alkaid (n UMa) e las galaxias espiralas M108 e M109. La constellacion conten gaireben 50 galaxias.
I a tanben la nebulosa planetària M97.


text:
Regentar 'na tela federacion quò deu èsser possible emb l'aida d'una tiala d'ordinators,
Completament d'acòrdi, caldria pas doblidar çò qu'es e de que servis una capitala...
Los centres financièrs, las amassadas politicas, tot aquò se pòt far (e se farà) amb l'aisina novèla qu'es l'ordenator sens tot centralisar dins UNA vila .
Quant al federalisme, vesi pas çò que pòt tustar amb aquel sistemi, ja a fach sas pròvas!
E puèi lo modèl corrent actual amb una vila-capitala per representar un pais non es pas unenc, e quitament al dintre d'aquel modèl, i a de matisses.
En França, Paris a tot; al Reialme Unit, Londres a gaireben tot mas las culturas an una cèrta autonomia, sèm gaireben sus un modèl federal; en Alemanha, es un modèl Federal , amb fòrça grandas vilas caduna amb son especialitat, quitament se Berlin es capitala administrativa; eca e tot aquò res que dins euròpa del N-O.
Solide que uèi se propausas a un occitan afrancimandejat una nòrma politica diferenta del jacobinisme se fotrà de tu, mas a l'Edat Mejana,l'i agèsses parlat de democracia se seria fotut de tu totparièr.(Bon m'arrèsti, mas me sembla que i auria d'idèias a prene dins la politica dels paises d'òc a l'Edat Mejana tanben...)


text:
Haití (estat)
Haití (en creòl haitian Ayiti, var. Aïtí) es un estat d’America Centrala e de la Cariba qu’ocupa l’oèst de l’illa d’Haití o Espanhòla. La capitala n’es Pòrt del Prince.
Lo gentilici es haician, -a (var. aïcian, -a).
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 2.1 Deis originas a l'arribada dei Francés
- 2.2 Lo periòde francés
- 2.3 Una independéncia fragila
- 2.4 L'influéncia estatsunidenca e la dictatura dei Duvalier
- 2.5 Haití dempuei 1986
- 3 Cultura
- 4 Liames intèrnes
- 5 Bibliografia
- 6 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Deis originas a l'arribada dei Francés[modificar | modificar la font]
L'istòria de l'illa d'Hispaniola es mau coneguda avans l'arribada deis Europèus a la fin dau sègle XV. Cristòl Colomb i desbarquèt lo 12 de decembre de 1492 e i trobèt de pòbles arawak, caribes e tainos. La colonizacion de l'endrech comencèt tre leis annadas 1490 mai la descubèrta de Mexic li faguèt concurréncia. Ansin, lei colons espanhòus limitèron sa preséncia au litorau sud onte visquèron dau norigatge de bovins e de la produccion de tabac e de sucre. La conquista d'aquela region e l'introduccion de malautiás europèas decimèron la populacion indigèna qu'èra quasi anientada a la fin dau sègle XVI. D'esclaus africans foguèron donc importats tre leis annadas 1510-1520 per compensar la disparicion de la man d'òbra locala.
A partir de 1523, de corsaris francés s'installèron dins leis Antilhas per atacar lei naviris espanhòus. A tèrme, foguèron jonhats per d'aventuriers, generalament fòrabandits per la justícia, dichs flibustièrs e bocanièrs. Lei premiers se concentravan sus l'organizacion d'expedicions còntra lei possessions espanhòlas e lei segonds caçavan puslèu lei bovins fèrs per ne vendre la carn ai naviris de passatge. Pasmens, la distincion entre lei dos grops èra pas totjorn tant clara.
Dins aqueu contèxte, lo nòrd d'Hispaniola inocupat per leis Espanhòus venguèt una basa importanta per lei flibustiers francés. En particular, de 1639 a 1653, un grop de protestants dirigits per François Levasseur fortifiquèt l'illa de Tartuga que venguèt un refugi inexpugnable de flibustiers. Aquò permetèt ai Francés de fondar plusors pòrts au nòrd-oèst d'Hispaniola. Espanha reconoguèt oficialament aquela preséncia en 1697 e França establiguèt sa sobeiranetat sus la mitat occidentala de l'illa.
Lo periòde francés[modificar | modificar la font]
Lo desvolopament de l'industria sucriera[modificar | modificar la font]
Après lo partiment de l'illa, lo governador Jean-Baptiste Ducasse metèt rapidament fin ais activitats dei flibustièrs e encoratjèt en plaça la creacion de plantacions de cana de sucre (dins lo nòrd) e de cafè (dins lo sud). Necessitant l'importacion d'un nombre important d'esclaus africans, aqueleis activitats assegurèron lo desvolopament de la colonia. En 1789, la colonia francesa de Sant Domingo èra ansin la pus poblada deis Antilhas ambé 520 000 abitants (6% de Blancs e 89% d'esclaus) e lo premier productor mondiau de sucre (75% de la produccion).
L'insureccion de Sant Domingo[modificar | modificar la font]
Au començament de la Revolucion Francesa, lei Blancs de l'illa demandèron l'instauracion d'una assemblada elegida a son profiech. Pasmens, en 1791, l'Assemblada Constituenta estendèt lo drech de vòte a totei leis òmes liures de l'illa. Lo refús dau governador e dei Blancs d'aplicar aqueu decret entraïnèt alora una insureccion dei mulastres. Pasmens, lei dos camps foguèron susprés per l'insureccion deis esclaus dau Nòrd que comencèt lo 22 d'aost de 1791. En quauquei setmanas, leis insurgents cremèron lei plantacions dau Nòrd e chaplèron lei Blancs que gardèron solament lo contraròtle de Cap-Français. Dins lo Centre, lei Blancs se mantenguèron tanben a Port-au-Prince mai deguèron combatre plusors grops de mulastres poderós dins lei regions ruralas. Enfin, dins lo sud, lei mulastres prenguèron l'avantatge e lei Blancs ne foguèron reduchs a donar d'armas a seis esclaus per contuniar lo combat.
A la fin de 1792, una armada francesa revolucionària dirigida per Léger-Félicité Sonthonax desbarquèt dins l'illa per i restablir l'òrdre e i combatre lo governador reialista. S'alièt ambé leis esclaus en revòuta e proclamèt l'abolicion de l'esclavatge (oficialament votada per la Convencion en 1794). Puei, dins l'encastre dei guèrras revolucionàrias, deguèt defendre l'illa còntra d'atacas anglesas e espanhòlas.
Lo periòde de Toussaint Louverture[modificar | modificar la font]
En 1794, un còrs de mercenaris negres dirigit per Toussaint Louverture au servici d'Espanha se ralièt a la França Republicana. Aquela fòrça permetèt ais autoritats republicanas de prendre lo contraròtle de l'illa en 1798 e Espanha n'abandonèt la mitat orientala. Lei combats entraïnèron l'exili de la màger part dei Blancs e lo chaple d'un nombre important de mulastres. Pasmens, lo caòs permetèt tanben a Toussaint Louverture de renfòrçar son poder e d'assaiar de venir independent. En 1801, promulguèt una constitucion que li donava de poders fòrça importants e comencèt de restablir lo foncionament normau de l'economia.
La temptativa de reconquista francesa[modificar | modificar la font]
En 1802, Napoleon Bonaparte mandèt una fòrça expedicionària (60 000 òmes) per tornar prendre lo contraròtle de Sant Domingo e i restablir l'esclavatge. Dirigida per lo generau Charles Leclerc, l'operacion obtenguèt inicialament de succès importants ambé la captura de Toussaint Louverture e lo raliment de plusors caps militars negres. Pasmens, l'anóncia dau restabliment de l'esclavatge entraïnèt una insureccion generala. Puei, una epidemia de fèbre jauna decimèt l'armada francesa e tuèt lo generau Leclerc. Ansin, lo 29 de novembre de 1803, leis insurgents comandats per Jean-Jacques Dessalines obtenguèron la capitulacion d'un còrs expedicionari reduch a quauquei miliers d'òmes. L'independéncia foguèt proclamat lo 1èr de genier seguent.
Una independéncia fragila[modificar | modificar la font]
Après l'independéncia, Jean-Jacques Dessalines prenguèt lo títol d'emperaire e dirigiguèt lo país d'un biais autoritari. Aquò mau contentèt l'elèit novèu (lei mulastres dau Sud, lei veterans de l'armada de Toussaint Louvertura dins lo Nòrd) e Dessalines foguèt assassinat en 1806. Aquò entraïnèt lo partiment d'Aïtí entre un reiaume (au nòrd) dirigit per lo Negre Henri Christophe e una republica (au sud) presidida per lo mulastre Alexandre Pétion. En 1818, Pétion foguèt remplaçat per Jean-Pierre Boyer que tornèt unificar lo país en 1821 avans de conquistar la partida orientala en 1822. Aquela ocupacion, fòrça dura, durèt fins a 1844 e foguèt a l'origina d'un òdi duradís entre lei dos país. En 1825, França reconoguèt oficialament l'independéncia de son anciana colonia. Boyer gardèt lo contraròtle dau país fins a un còp d'estat en 1843.
Après lo reversament de Boyer, la question de la pauretat dei zònas ruralas entraïnèt d'insureccions recurrentas fins a 1870. En parallèl, plusors caps despotics prenguèron lo poder, especialament Faustin Soulouque que dirigiguèt lo país de 1849 a 1859 e que foguèt proclamat emperaire en 1852. Pasmens, a partir de 1870, la situacion economica comencèt de se melhorar, çò que permetèt de redurre lei trèbols intèrnes. En revènge, la situacion politica demorèt totjorn instabla ambé mai d'un quinzenau de govèrns diferents fins au començament dau sègle XX.
L'influéncia estatsunidenca e la dictatura dei Duvalier[modificar | modificar la font]
L'ocupacion estatsunidenca[modificar | modificar la font]
Au començament deis annadas 1910, lo govèrn estatsunidenc assaièt de prendre la plaça de la comunautat de marchands alemands que dominava lo comèrci haitian. Aprofichant de trèbols intèrnes entraïnats per un movement païsan (lei « Cacos »), leis Estats Units d'America desbarquèron de fòrças dins la capitala en 1915 avans de reprimir la rebellion cacos. Aquela ocupacion durèt fins a 1934 e permetèt a Washington de plaçar lo país sota sa dependéncia. Ansin, maugrat certaneis aspècts positius (construccion d'infrastructuras, reorganizacion de l'administracion fiscala...), l'ocupacion suscitèt l'ostilitat de la populacion.
Après lo retirament dei fòrças d'ocupacion, leis Estatsunidencs gardèron lo contraròtle dei doanas haitianas e sostenguèron de govèrns favorables a seis interès. De 1946 a 1950, Dumarsis Estimé assaièt de menar una politica favorabla ai païsans amb una reforma agrària que li donèt una gròssa popularitat. Pasmens, foguèt reversat per un còp d'estat militar organizat per Paul Magloire que gardèt lo poder fins a sa demission en 1956 après una grèva generala.
La dictatura dei Duvalier[modificar | modificar la font]
La grèva de 1956 entraïnèt un periòde d'instabilitats que s'acabèt l'annada seguenta ambé l'eleccion de François Duvalier. Cap d'un corrent politic negre ostil ais Estatsunidencs, ai Francés, ai mulastres e au catolicisme, defendiguèt la mesa en plaça d'un regime « autentic » basat sus la ruralitat, lo creòl e lo vodó. Pasmens, lo regime se transformèt en dictatura violenta ambé la formacion de la fòrça paramilitara dei « Volontaris de la Seguretat Nacionala » (subrenomada lei « Tontons macoutes »). Après sa mòrt en 1971, foguèt remplaçat per son fiu Jean-Claude. Fins a 1977, lo president novèu contunièt la politica de son paire. Puei, menèt una politica de dubertura politica — fòrça limitada — dins un contèxte de crisi economica. En 1986, d'esmogudas entraïnèron son exili.
Haití dempuei 1986[modificar | modificar la font]
Après la casuda dei Duvaliers, Haití conoguèt un periòde d'alternància de govèrns civius e militars fins a l'eleccion de Jean-Bertrand Aristide en 1991. Pasmens, sa politica, jutjada tròp a senèstra (reforma agrària, augmentacion dau salari minimom...), entraïnèt un còp d'estat militar e son exili. En 1994, una fòrça estatsunidenca, sota mandat de l'ONU, ocupèt l'illa per i restablir la democracia. De retorn, Aristide decidèt de dissòuvre lei fòrças armadas haitianas. Batut en 1996 per René Preval, foguèt tornat elegir en 2000.
En 2003, una rebellion prenguèt lo contraròtle dau nòrd dau país. En febrier de 2004, una novèla intervencion estatsunidenca entraïnèt la demission d'Aristide. En 2006, René Preval venguèt tornarmai president dins un contèxte de crisi prefonda agravat quatre ans pus tard per un tèrratrem que tuèt au mens 300 000 personas. Aquò entraïnèt una novèla ocupacion estatsunidenca per mantenir l'òrdre. L'annada seguenta, 7 000 abitants suplementaris foguèron tuats per una epidemia de colerà e la situacion sembla pas se melhorar en causa de l'afondrament de l'Estat e de la pression environamentala sus lei tèrras agricòlas.


text:
Steve Jobs
Steven Paul Jobs, mai conegut coma Steve Jobs (San Francisco, Califòrnia, 24 de febrièr de 1955 - Palo Alto, Califòrnia, 5 d'octobre de 2011) foguèt un informatician american. Foguèt una de las personas mai importantas del mond de l'informatica del sègle XX que l'1 d'abril de 1976 creèt a Cupertino, amb Steve Wozniak, l'entrepresa informatica Apple. En 1986, crompèt la division Graphics Group de Lucasfilm que transformèt en Pixar Animation Studios. Amb aquesta companhiá coneguèt un grand succès comercial en 1995 gràcias al film Toy Story, que n'èra lo productor delegat. Demorèt director general proprietari de l'entitat (amb 50,1 % de las parts) fins a son aquisicion per la Walt Disney Company en 2006.
Biografia[modificar | modificar la font]
Filh d'una maire americana, Joanne Carole Schieble, e d'un paire sirian, Abdulfattah John Jandali, professor de Sciéncias politicas. En julhet 2004, es obrejar d'una nòda


text:
Sant Julian delh Sèrre
Sant Julian delh Sèrre[1] (Saint-Julien-du-Serre en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cf. Pòrta d’Òc n° 14, març-abrieu de 1980, p. 3-5 (article de Bernard Salques).


text:
Deimos (satellit)
Deimos es lo mi pichon e lo mai alunhat dels dos satellits de Mart. Foguèt descobèrt per Asaph Hall lo 12 d'agost de 1877.
Nom[modificar | modificar la font]
Lo seu nom ven de la mitologia grèga e significa «terror». Aquel nom foguèt suggerit per l'astronòma Henry Madan que lo prenguèt de l'Iliada ont Fobos e Deimos (La pauc panica e la terror) son los dos companhons d'Arès, lo dieu de la guèrra. Alara que lo nom roman d'Arès és Mart, èra evident que los seus dos satellits porten aqueles noms.
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Coma totes los astres de la seuna talha, Fòbos es tròp petit per aver forma esferica, las seunas dimensions son 15 x 12 x 10 km. Es mai Pichon que l'autre satellit marcian, Fòbs
Està compusat de ròcas ricas en carbòni (condrita carbonatada) e de gel. La superfícia es cobèrta de cratèrs d'impacte mas pas tn no prigonds qu'aqueles de Fòbos,d'unes s'empliguèronom de regolita . Los dos cratèrs mai grands son lo Swift e lo Voltaire e mesuren 3 km de diamètre.
Deimos, coma Fobos, èran, segurament, d'asteroïdes capturats per la fòrça de gravetat de Mart, benlèu aprés que la gravetat de Jupitèr ne modifiquèt l'orbita. Mas tanben i a de rasons de pensar que sián de cosses formats a l'etorn de la planeta alara encara en formacion.
Caracteristicas orbitalas[modificar | modificar la font]
Deimos orbita a 20 000 km d'altitud de la superfícia marciana. Perque se tròbar es pas pro pròche de sa planèta, es sonque visible dins lo cèl marcin coma un punt fòrça brilhant comparable al lusiment de Vènus vist dempuèi la Tèrra.
Deimos fa un torn de Mart en 30 h 17 min 55 s. La seun revolucion es, en consequénci, un pauc mai longa que la rotacion de la planeta (de 24 h 42 min), alara lo satellit es mòu lentament dins lo cèl: demòr 64 ors entre la seuna sortida, per l'Èst e lo trescòl, a l'Oèst. Lo mai curiós es que pendent aquel temps es totjorn visible, fasent dos còps lo cicle complet de las seunas fasas. Dempuèi la planeta se pòt observar lo transit del satellit davant lo disc solar.
Una autra particularitat es que, gravitant sul plan eqüatorial de la planeta e tan prèp de la superfícia d'aquela, es invisible dempuèi las regions polaras: Deimos se vei pas a de latituds de mai de 82º. Mas amb sas pichonas dimensions, a penas pòt avalir un pichon pauc las tenèbras de la nuèch marciana. E mai, o fa pendent pauc temps, perque gravitan tan prèp de la planeta e en orbita equatorial, passa la mai granda partida de la nuèch amagat dins lo còn de l'ombra projectada per la planeta, doncas sens èsser esclairat per la lutz.


text:
Verneuil (Nièvre)
Verneuil es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en lo costat de Decize, Verneuil a traversat pel Aron (Loire, lo Andarge, la Senelle, lo ruisseau de ozon e lo Canal del nivernais.
Situé dans le canton de Decize, Verneuil est traversée par l'Aron (Loire, l'Andarge, la Senelle, le ruisseau d'ozon et le Canal du nivernais.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En tirant lo sieu nom del gaulois Vernos, en significant Aulne, Verneuil remonta a originas alunhadas. Lo luòc li caliá en efièch ja èsser ocupat a l'epòca gallo-romaine ont èra un luòc de passatge important d'una via de comunicacion. La part la mai anciana del vilatge se situa al bòrd de la vallée de la Andarge en lo Bourg. S'i tròba los dos monuments los mai importants, amb la Glèisa romane Sant-Laurent bastida a Modèl:La s- prèpa del cementèri, e lo castèl força datat de la Modèl:S-. Louis Antoine de Sant-Just, celèbre revolucionari francés #passar la siá pichona mainadesa dins lo pòble. A partir de la Modèl:S- lo vilatge se engrandeix sus las nautors en dominant lo canal del nivernais. S'establisson alavetz una escor/comuna publica, una plaça, e qualques comèrcis (épicerie, #forn# de pan, otèl, bar/en restaurant, carnisseria èca...). Pendent la primièra guèrra mondiala, un camp american s'establís a Verneuil en 1917 près de l'estacion en la plana de la Aron. S'i trobava principalament de talhièrs de montatges automobilas. Lo camp reagrupa 4000 òmes #qu'abandonaràn la França en 1920. Verneuil connait Alavetz lo sieu apogée, mas declinèt pichon a pichon al fil de la Modèl:S-. Cercy-Lo-Torn, pòble vesin a escuelhut al detriment de Verneuil per l'establiment d'una fabrica automobila, #çò que contribuissi al déclin del pòble. A la fin de la Modèl:S-, totes los comèrcis an desaparegut e l'escòla se concedís amb Champvert per formar un regroupement pédagogique.
Tirant son nom du gaulois Vernos, signifiant Aulne, Verneuil remonte à des origines lointaines. Le site devait en effet déjà être occupé à l'époque gallo-romaine où il était un lieu de passage important d'une voie de communication. La partie la plus ancienne du village se situe au bord de la vallée de l'Andarge dans le Bourg. On y trouve les deux monuments les plus importants, avec l'Église romane Saint-Laurent bâtie au Modèl:S- proche du cimetière, et le château fort daté du Modèl:S-. Louis Antoine de Saint-Just, célèbre révolutionnaire français passa sa petite enfance dans le village. À partir du Modèl:S- le village s'agrandit sur les hauteurs dominant le canal du nivernais. S'établissent alors une école/mairie publique, une poste, et quelques commerces (épicerie, boulangerie, hôtel, bar/restaurant, boucherie etc...). Durant la première guerre mondiale, un camp américain s'établit à Verneuil en 1917 près de la gare dans la plaine de l'Aron. On y trouvait principalement des ateliers de montages automobiles. Le camp regroupe 4000 hommes qui quitteront la France en 1920. Verneuil connait alors son apogée, mais va décliner petit à petit au fil du Modèl:S-. Cercy-la-Tour, village voisin est choisi au détriment de Verneuil pour l'établissement d'une usine automobile, ce qui contribue au déclin du village. À la fin du Modèl:S-, tous les commerces ont disparu et l'école s'accorde avec Champvert pour former un regroupement pédagogique.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ieroglifs sus una estèla funerària egipciana.
Los ieroglifs egipcians èran lo sistèma d'escritura emplegat correntament dins l'Egipte anciana per notar la lenga egipciana, subretot dins la vida religiosa. Aqueste sistèma d'escritura foguèt deschifrat pel filològ e cercaire occitan Joan Francés Champolion (1790-1832) en 1822.
Lo sistèma ieroglific es copausat de signes fonetics (los ieroglifs unilitaris, bilitaris e trilitaris), coma dens l'alfabet occitan, e ideografics (los ieroglifs determinatius).
Existisson de formas simplificadas d'escritura d'aqueste sistèma: lo ieratic e lo demotic


text:
Citara
La citara (mot qui vien deu grèc kitara qui balhèn tanben guitarra) qu'ei un instrument de còrdas puntejadas jogat mei que mei en Euròpa Centrau e aus Estats Units d'America on emigrèn mantuas personas d'aquestas regions. Qu'ei constitiuda d'ua caisha d'armonia pausada orizontaument on e son tienudas las còrdas com ac son sus ua arpa. Que's joga dab un plèctre e la man esquèra que prem las còrdas qui son tienudas au dessus de la tòca e puntejadas dab lo plèctre (qui gaha lo dit poç a mòda de baga). Las autas còrdas que son puntejadas dab tots dits de la man dreta.
- Intruments ancians : cistre • mandòra
- Familha de l'arpa : arpa classica • arpa celta
- Familha de la mandolina : mandolina • mandòla • mandoloncèl • mandobaisha • mandolina bluegrass • banjolina
- Familha de la guitarra : guitarra barròca • vihuela • guitarra • guitarra baisha •
- Familha deu laüt : laüt • archilaüt • teorba
- Familha deu clavecin : espineta • clavecin
- Monde arabomusulman : ud
- Euròpa
- America
- America Latina :
- America deu Nòrd : autoarpa • banjo • dulcimer


text:
Orquèstra
Una orquèstra, es un ensems musical compausat de musicians instrumentistas que lo nombre es convencionalament superior a 10 e que la composicion depend del repertòri abordat. Lo musician qu'o dirigís es nomenat cap d'orquestre.
Las orquèstras prenon d'aspèctes diferents segon lo tipe de concèrt jogat.
En mai de l'orquèstra simfònica tal que se conéis popularament, podèm trobar d'altre tipes de grops orquestrals segons lo repertòri l'òbra a interpretar, coma per exemple: l'orquestra de cambra (un format redusit de la formacion simfonica), l'orquèstra de còrdas (amb sonque una representacion d'aquel tipe d'instruments), l'orquèstra simfonica amb còr, l'orquèstra simfonica amb solistas vocals o instrumentals, eca. E encara, l'instrumentacion pòt variar pro en funcion del critèri del compositor, atal coma lo nombre total de partisipants de l'orquèstra. Mas se se limitam a l'esquema mai corrent d'orquèstra, podém citar certans instruments coma:
Instruments[modificar | modificar la font]
Los instruments que compausan l'orquèstra simfonica son mobroses, mas los mai comuns son los seguents:


text:
Manifestacion dau 24 d’octòbre de 2009, a CARCASSONA
recruta un(a) encargat(da) de mission.
Çai-joncha la ficha de pòste.
Podetz faire virar dins vòstrei malhums…
La Coordinacion ANEM Òc recrute un(e) Chargé(e) de mission pour
l'organisation de la Manifestation du 24 d'octobre 2009, à Carcassonne.
Mercé en totei,
Lo Comitat Anem Òc
Contract en CDD (7 mes)
Lenga occitana parlada e escricha indispensabla
Luec : Carcassona (11)
Data d’embaucha : començament de mai de 2009
Titular(a) dau permés veitura e veïculat(da)
Experiéncia en secretariat e gestion desirada
Descriptiu dau pòste :
Encargat(da)
de missions sus l’organisacion d’un rescòntre d’Occitània tota, en data
dau 24 d’octòbre de 2009. (Esperam 20 000 personas)
Vos faudrà metre en plaça l’organisacion generala
Coordonar lei decisions dei diferents comitats
Metre en aplicacion lei decisions de la Coordinacion
Gerir lo secretariat e leis afaires corrents
Mestrejar lei despensas
Administratiu :
- mestritge dei tecnicas de secretariat
- mestritge deis otís informatics
- nocions corrèctas de comptabilitat e de gestion
■ gestion dau corrier (concepcion e mandadís)
■ mestritge dei despensas
■ seguit deis intradas (soscripcion)
■ seguit dau jornau
■ Realisacion dei budgets e analisi d’aquestei
Disponibilitat :
- Seretz portats de participar a fòrça acamps dins la jornada mai tanben en vesprada
■ Lei comitats son «entraïnats» per de benevòles que trabalhan principalament la jornada, lei rescòntres se fan en serada
Responsabilitat :
- auretz de metre en aplicacion lei decisions validadas per una coordinacion
- auretz d’èstre reactiu fàcia ais imprevists
■ seretz sota l’autoritat de la Coordinacion Anem Oc
■ trabalharetz principalament ambé d’estructuras basadas sus lo despartament d‘Aude
■ auretz de referents que vos donaràn lei direccions de seguir
Evenimenciau :
- Vos faudrà gerir la coordinacion de mesa en plaça d’un evenimenciau au mes d’octòbre 09 : organisacion, securitat, difusion
■
Auretz de velhar sus la mesa en plaça e l’organisacion de la
manifestacion en liame ambé la Coordinacion, lei Comitats e lei
benevòles
■ Auretz de velhar au seguit deis accions
Candidaturas de tornar :
per mail comitat.anem-oc@club-internet.fr ò a : IEO - Anem Òc
Ostal Sirventés.79 rue de la Trivalle. 11000 CARCASSONNE


text:
656
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 656 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Calakmul[modificar | modificar la font]
Participacion de Yunoom lo Grand coma protector a la ceremònia de coronament dau rèi de Cancuen a 245 km de Calakmul.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat islamic[modificar | modificar la font]
Assassinat dau califa Othman ibn Affan lo 17 de junh.


text:
Vendemian
Vendemian (oficialament en francés: Vendémian) es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Portal de Nòstra Dòna (sègle XIV)
- Torre del cloquièr (sègle XII), anciana torre d'un castèl transformada en cloquièr al sègle XV
- Lavador de La Guirala


text:
Economia de Tanzania
Tanzania es un dels païses pus paures del mond, amb un PIB per cápita de solament 1 700 dolars en 2012. Malgrat aiçò, la siá economia atenguèt de nautes indèxes de creissença a causa de la produccion d'aur e lo torisme.[1] Lo país practicament concluguèt la siá transicion per una economia de mercat liberala, malgrat lo govèrn mantenga preséncia en sectors coma las telecomunicacions, bancas, energia e mineracion.[1]
Lo país es fòrça en dependent de l'agricultura, sector responsable per 1/4 del PIB, aproximativament 85% de las exportacions e qu'ocupa 80% de la man d'òbra. Malgrat aiçò, la topografia e las condicions climaticas limitan las tèrras cultivables a solament 40% del total. La siá economia se situa per jos 10% dels mai pauras del mond.[1]
L'indústria del país fa principalament lo tractament dels produchs agricòlas e qualques bens de consomacion. Lo Banc Mondial e donadors internacionals an porgit d'ajudas per reabilitar l'infrastructura obsolèta e reduir la praubesa. A causa de l'ajuda internacionala e solida politicas economicas, la creissença se manten malgrat la recession mondiala.[1]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 CIA, « The World Factbook ». Consultat lo 4 de junh de 2013
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Conte de Sanehat
Lo Conte de Sanehat qu'ei ua narracion de l'Egipte antica.
Resumit[modificar | modificar la font]
La narracion que conta l'exili en Siria d'un cortesan egipcian aperat Sanehat a la mort deu son rei : lo faraon Amenemhat I (designat explicitament peu son nom de rei de Hauta e Baisha Egipte Sehetepibtaoí). Sanehat qu'acompanha lo princi e futur faraon Senosert I ; que cranh per la soa vita per'mor d'ua conspiracion contre lo son mèste qu'audeish accidentaument e que s'escapa. Dens lo son navèth país que vad ua importanta persona : un capdau que l'adopta en lo balhant la soa hilha, tèrras, òmis ; acerà Sanehat que's basteish ua familha dab numerós hilhs qui vaden eths medish poderós capdaus. Sanehat, eth, qu'ei un poderós militar. Un dia, un poderós Sirian que'u miaça entà prené'u tot lo son ben e Sanohat que'u deu véncer en duel. Los sirians (e sustot las hemnas) que cranhen per Sanehat per'mor de la soa popularitat. Victoriós, Sanohat que'u aucit e que vad enqüèra mei ric dab lo ben deu son rivau. Qu'a tot çò qui's pòt aver en Siria, mes totun que regreta Egipte. qu'obtien lo perdon deu son rei. Que tòrna en Egipte en deishant lo son clan en poder deus sons hilhs. En Egipte qu'ei arrecebut dab amor peu rei e que torna préner la soa plaça de cortesan.
Versions[modificar | modificar la font]
Lo conte de Sanehat que ns'ei parviengut dens un gran nombre de versions egipcianas anticas qui testimònian d'ua grana escaduda e d'ua fama de las granas. Dens lo son tractament que bremba quitament lo tèma de l'exili de Josèp dens la Bíblia.
Genre[modificar | modificar la font]
La narracion que sembla estar compausada en vers e que presenta caracteristicas epicas. Dilhèu b'èra declamat oraument.
Adaptacions modèrnes[modificar | modificar la font]
Dens la cultura occidentau populara Sanehat que ho transcrivut Sinoé e aqueste conte que ho adaptat en 1949 un roman (Sinoé l'egipcian) de l'escrivan finlandés Mika Waltari e adaptat peu cinèma hollywoodian en The Egyptian (L'egipcian) de 1954 ; aquesta adaptacion que transpausa lo raconte originaument escadut a la debuta de la XIIau dinastia dens lo contèxte de la XVIIIau dinastia dab la caduda d'Amenòfis IV.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Site en anglés dab la lista de las diferentas versions, transcripcions en ieroglifs deu manescrit de Berlin, transcripcion fonetica e traduccion.