text:
Valelhas
Valelhas[1],[2],[3] (Valeilles en francés) es una comuna occitana d'Agenés[4], situada dins lo departament de Tarn e Garona e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Valelhas (atestacions in Valilias en 864, Valariles, en 1269, Valelha en 1271, Sanctus Martinus de Valeilhas en 1698, etc) es d'un tipe latin tardiu Vallicula, de vallis e sufixe -icula, donc un diminutiu de val, qu'a lo sens de « pichonas espandidas de tèrras alluvialas, situadas dins de fons ». Es representat tanben a Varelhes, Varilhas, Era Varelha, Vazeilles-Limandre, Varelha, etc [5], al singular o al plural.
- Airens (atestat rector Dayren en 1520, Sanctus Petrius d'Ayrens, en 1698, Ayrens sus la mapa de Cassini, St Pierre d'Ayrens en 1789), ven benlèu del nom d'òme latin Arius ambe lo sufixe -ensem, o d'un derivat de aira, del latin area, ambe lo sens de locus qui nec colitur nec aratur, « lòc desbosigat, mès ni cultivat, nimai laurat, donc nus » (lo sens de sòl, aira (per batre), ièra seriá segondari), ambe lo meteis sufixe -ensem [6]. Mès lo sufixe -ensem dona normalament -és; se pòt pensar al sufixe -enc.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia èra agenesa. A la Revolucion, passèt naturalament en Òut e Garona, , dins l'arrondiment d'Agen e lo canton de Roquecort, donc Recacòrn, puèi, en 1801, de Montagut; annexèt Agrens (nom francés) entre 1795 e 1800 (mas la municipalitat èra Valleiles et Agrens en 1793 e la populacion d'Agrens èra recensada a part en 1793, benlèu en 1800)[7]. En realitat, sembla que Agrens siá una cacografia per Airens [8].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, Valelhas èra del canton de Montagut de Carcin, ara, es del canton del País de Sèrras Sud Carcin.
Demografia[modificar | modificar la font]
- Agrens (nom francés), o puslèu Airens, qu'aviá 260 abitants en 1793, foguèt annexada entre 1795 e 1800 [9], mas la comparason de las donadas fa pensar que foguèt pas comptabilizada qu'en 1806 (sense certitud).
- 2012 : 234, 2013 : 236 abitants (17 ab//km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, p. 240 « 1698, Collation de l'évêque d'Agen »
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, per Valelhas, p. 240
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, per Valelhas, p. 241
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=38718
- ↑ Paul Burgan, André Lafon, Toponymie du Tarn-et-Garonne, Association Antonin Perbosc, 2006, per Valelhas, p. 241
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=38718


c: text/html

text:
Mas de quina Euròpa volèm ? Doás pistas per ajudar una reflexion sus l’Union Europèa que non volèm. Es evident que la volèm pas tecnocratica, de tal biais qu’es pas coërenta politicament, dos exemples ambe dos Estats imperialistas europèus e qu’an sempre crear problèmas de violéncias sul continent europèu:
1/ United Kingdom : UK against EU, Scotland for UE and Commission against Scotland –free scotland from London-, why ? UE is States Union; it's why i do not agree !
Lo Reialme Unit sembla èstre contra l’Union Europèa (UKIP + Tories), s’espèra un referèndum (e ne cal un per encara determinar qu’Escòcia vòl sa plaça dedins l’Union Europèa ?) e la Comission Europèa (fabricada de truand de cada tecnocracia d’Estats) considèra que val melhor èstre contra l’Escòcia seobretot se son considerat que se vòlon deslargar de la casta enganadoira londoniana. Perqué devèm far fisença a-n aquela Union Europèa de las tecnocracias d’Estats ?
2 / fRance, aquel Estat jacobin e republican que manipula l’istòria per assegurar una agropament de populacion qu’armarà pel seus sol benefici. Aquel Estat europèu que monopoliza l’informacion per melhor manipular l’actualitat, coma se manipula los libres d’istòria dempuèi las classas obligatòrias d’un Jules Ferry.
Un deputat de Lyon aviá assegurat que val melhor lo donar l’independéncia perqué nos pausan mai de problèmas que ne beneficiam ; es vertat que lo benefici que pòrta la sotmission a la santa République française es la mòrt suls camps batalhièrs de la santa republica colonialista francesa, al mòrt lingüistica e culturala, l’assimilacion al mercat de las multinacionalas fabricadas pels vièlhs imperialisme francés e anglés.
Ponte Novu es la batalha qu’a fait que la crompa genovesa dels imperilaistas franceses es estada confirmada per las armas, e Corsega es devenguda França; remarca, èra en 1769, en 1830 l’impèri II francés manipularà un referèndum coma Putin en 2014 per annexar Crimèa, mas el èra per annexar Savòia e Comtea de Niça.
La batalha de Ponte Novu es la debuta de l’imperialisme francés del temps des Lumières ! e sul continent europèu. Es la confirmacion de las annexions recentas ambe lo tractat dels Pirinèus (1659), per exemple.
Cada sègle a trobat per fRança un problèma d’expansionisme continent en frauda politica, e violéncia expansionista. E es aquel Estat que refusa de fabricar una Euròpa dels pòbles anuèch, aquel Estat qu’es tanben a la basa de totas las guèrras continentalas europèas !
Conclusion tripla
Es lo president d’aquel Estat ara, que vòl donar leiçon al premier britanic per li explicar çò qu’es l’Union Europèa e de quina manièra ne cal virar : puf puf !
Es lo premier de l’autre Estat qu’engana l’Union Europèa dempuèi la debuta e que vòl encara persegre d’enganar los pòbles europèus ?
Es la tecnocracia de l’Union dels Estats Europèus que vòl donar sampitèrnas leiçons als pòbles que vòlon sortir del sampitèrna problèma de la violéncia europèa dels Estats imperialistas europèus.
Al final, sèm pas sortit d’aquela alberga politica tòrta que frena lo dinamisme europèu.
-°-
Quí es l'Estat lo mai dangierós pels pòbles europèus ? La responsa es sul document en seguida. ( es una responsa pels amics e per las amigas de Putin en fRança).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Englefontaine
Englefontaine es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Englefontaine Se situa en lo Nòrd, en lo Avesnois, entre Landrecies e Louvignies-Quesnoy.
Englefontaine se situe dans le Nord, dans l'Avesnois, entre Landrecies et Louvignies-Quesnoy.
Istòria[modificar | modificar la font]
Existís doas versions per l'origina del nom de la vila, la primièra provendriá d'una legenda, en lo moment del passatge de Sant Georges acompanhat d'un grop de soldats angleses, lo sieu caval i auriá fach jaillir una fontaine a l'ajuda de las siás sabots. Lo segond tira lo sieu nom de la fontaine del pòble, trucat fontaine dels ingélés.
Prèp de la vila de Bavay (vila gallo-romaine) e de la cauçada Brunehaut, se tròba fòrça d'indicis d'una preséncia gallo-romaine.
- A Modèl:La s, lo un de las basa del vilatge es la preséncia de argila d'excellenta qualitat. L'activitat ligada a la tuilerie se developpe. I i aviá una carrièra completa consagrat a aquela activitat, la carrièra dels Tuileries. Lo vilatge arribat a 2 000 abitants #qu'un tèrç ne trabalha en la fabricacion de entèrra coduda. Abans la 1ère guèrra mondiala, se dénombrait 7 tuileries industrialas e un talhièr de poterie. La tuile cobrissiá un grand mercat local vast sus la mitat del departament. La fabricacion i aviá consagrat a las carreaux rojas #que semblan a tomettes mas amb dimensions e forma plan especificas. De la poterie utilitaire èra egalament façonnée. Un recensement efectuat pel prefècte del Nòrd l'an 1802 o 1804 evoca de milièrs quitament dels milions de pèças fabricadas en un an. Aquelas avián codut al forn a bòsc de forner. L'autre spécialité del pòble èra la confeccion de plans amb scènas de la vida correnta, un pauc ingènues. De l'activitat d'abans guèrra son demorats una poterie culinaire fins en los ans 1930 e una briquetterie fins en los ans 1950. (cf supplément Especial L'Observaire del 20/07/2012).
- Guèrra 1914-1918 : lo pòble a destruit a 80 - 90%.
Il existe deux versions pour l'origine du nom de la ville, la première proviendrait d'une légende, lors du passage de Saint Georges accompagné d'un groupe de soldats anglais, son cheval aurait fait jaillir une fontaine à l'aide de ses sabots. La seconde tire son nom de la fontaine du village, appelé fontaine des ingélés.
Proche de la ville de Bavay (ville gallo-romaine) et de la chaussée Brunehaut, l'on retrouve beaucoup d'indices d'une présence gallo-romaine.
- Au Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, l'un des atout du village est la présence d'argile d'excellente qualité. L'activité liée à la tuilerie se developpe. Il y avait une rue complète consacrée à cette activité, la rue des Tuileries. Le village atteint 2 000 habitants dont un tiers travaille dans la fabrication de terre cuite. Avant la 1ère guerre mondiale, on dénombrait 7 tuileries industrielles et un atelier de poterie. La tuile couvrait un grand marché local étendu sur la moitié du département. La fabrication était consacrée aux carreaux rouges qui ressemblent à des tomettes mais avec des dimensions et forme bien spécifiques. De la poterie utilitaire était également façonnée. Un recensement effectué par le préfet du Nord en 1802 ou 1804 évoque des milliers voire des millions de pièces fabriquées en une année. Celles-ci étaient cuites au four à bois de boulanger. L'autre spécialité du village était la confection de plats avec des scènes de la vie courante, un peu naïves. De l'activité d'avant guerre sont restés une poterie culinaire jusque dans les années 1930 et une briquetterie jusque dans les années 1950. (cf supplément spécial L'Observateur du 20/07/2012).
- Guerre 1914-1918 : le village est détruit à 80 - 90%.


text:
Origami
L'origami (折り紙, de oru, plegar, e de kami, papièr) es lo nom japonés de l'art de plegar lo papièr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aqueste art es originari de Japon, que i es sonat jiezhi, tèrme qu'amassa las tecnicas de plegatge de papièr e de papièr talhat, que lo descopatge i supera lo plegatge. L'origami japonés a sas originas dins las ceremonias, que lo papièr aital plegat permetia d'ornar las taulas (mai que mai las crugas de sake).
Lo pus ancian usatge de l'origami en religion conegut a l'ora d'ara es lo Katashiro, representacion d'una divinitat, utilizada pendent las ceremonias Shintoistas del temple Ise.


text: Acabam era setmana damb er ai en còr. Tot s’a precipitat enes darrèri dies, enquiath punt qu’era situacion de desgovèrn ei aué mès acusada que jamès, com a soslinhat quauque analista inclit de bèth diari qu’encara se pòt liéger. Dera monarquia caçaira (definitivament a deishat d’èster tabú) ara empresa multinacionau expropiada, es hèts an cavaucat sus un corrent de hons de mutilacions mès grèus entara majoria sociau. Ja sabetz: damb era excusa dera contencion e era “racionalizacion” dera despena, que tanplan son de besonh, s’implante imparable un modèl regressiu de societat: mens educacion e mens sanitat publiques, mens drets laboraus e mens trabalh, alestidi toti eri damb ua amnistia fiscau entàs defraudadors e er exemple pòc edificant des nòsti governants, d’ací e de delà, que predicauen ua causa abantes de governar (mès trabalh, non ath copagament sanitari ne ara pujada d’impòsti, eca.) e ara ne practiquen ua de contrària ara prometuda en periòde electorau, quan era crisi ja ère ben reau e crua. Cau reconéisher qu’eth contèxte economic s’a deteriorat e qu’es politiques s’i an d’adaptar, mès era obsession unica e exclusiva des conservadors des nòstes contrades e es de mès enlà entà contier eth deficit sonque hè qu’apregonir era nòsta feblesa e eth malur dera desigualtat. Ei objècte de debat tot soent era desorientacion que viu era quèrra e, en particular, era sociaudemocràcia, que, òc, massa viatges mos a falhat, mès tanpòc era dreta espanhòla, catalana e aranesa va sobrada de capacitat entà afrontar era complexitat presenta. A estat ridicula e infantila era sua apòsta per “trèi-te tu, que non en servisses, entà méter-m’i jo, qu’ac apariarè”. Aué eth panorama ei desolador, e ja arrés, n’es politics des eroses promeses, sap tà a on vam. Eth Quo vadis? que torne a interpellar-mos.


text:
Al moment de l’arribada de l’UMP coma fòrça politica sarkozista en França jacobina e centralista, ai poscut un jorn entendre : « Lo PP es un modèl per l’UMP», dixit Alain Juppé, quí, al pè d’Espanha, podiá fabricar la comparason o lo parallelisme; èra pas encara ministre dels afars forans.
Los franquistas an conegut las legions hitlerianas o/e musolinianas sonque per castigar e matar los Bascos e lo Catalans, amai totes los manants o pèterroses que pensávan prendre lo poder a Madrid, coma republicans. Lo poder franquista a fabricat camps e expulsions collectivas, e matadoiras sommàrias; lo franquisme es pas enterrat a Madrid, se sona PP ? Los republicans se son defenduts, pauc importava la color politica o/e la color nacionala.
A prepaus de modèls, uèi avem una reaccion d’un candidat PP qu’es de notar :
Soi quasiment segur qu’i aurà pas d’expulsion del candidat dels rengs del PP.
La reaccion arriba al meteis moment que se demanda de cambiar Schengen, e d’enfortir l’organisme que se vòl frenar l’immigracion en Euròpa, FRONTEX, ambe jà l’ineficacetat que podèm notar… Tot tipe de tecnocracias a probat son ineficacetat.
Dins un site Internet de premsa europèa, ai psocut notar lo dessenh umoristic aqueste, es encara d’actualitat. L’ai adobat al problèma europèu Sarko-Berlusconian.
Amai tanben un autre dessenh explicava :
Farai una comparason istorica sul dessenh d’umor, a la debuta del XIXen sègle avèm agut aquel :
Los poders UMP-PP e democristians en general en Euròpa, es lo freg dels «bons» tempses de las tradicions europèas, las guèrras. Benlèu qu’aquel patrimòni sangnós aurà una consideracion pel ministre francés de la kulturé, vist que la corrída n’aguèt.
Se veirà una orientacion politica clara al dessenh, pro-anglofrancés, e contra l’Euròpa de l’Èst.
Aprèp aquesta guèrra europèa grèva, la doctrina dels dreits a l’autodeterminacion dels pòbles es estada portada pel President Wilson ; una plaça simbolica de Tolosa a alara cambiat de nom, gràcia a un vòt del conselh muinicipal.
Aprèp aquesta guèrra europèa grèva, los poders jacobins, bonapartistas e militaristas franceses nos an explicat qu’aviam ganhat la guèrra, e donc nos an bastit e inaugurat mantunes monuments «mort pour la France», un per vilatge o grope de collectius occitans mòrts per las «frontières naturelles» del nacional-expansionisme francés ; per pas escriure aiçò, lo monument de Genciòus es jamai estat inaugurat, qu’èra notat sobre «mort à la guerre elle tue nos enfants»…
Aprèp la guèrra europèa grèva, unes ciutadans lorrens e alsacians an pensat crear una republica, aquò durèt sonque un mes, car l’armada francesa tornèt lo poder jacobin en plaça e massacrèt los activitas d’aqueste novèl Estat que se voliá republican e laïc, mai tanben pacific, amai entremièg per evitar las guèrras.
Se daissèm en mans dels conservadors, l’Union Europèa, las guèrras per las «frontières naturelles» tornaràn.


text:
Ièr dins l’òrt Godolin, vacament polit, coma es una plaça de la vila simbolica, una escòla d’engeniaire a organizat un bisutatge per la nòva generacion. Segur que se dobtávan pas que l’afar passariá aquí coma bilhet… vist que l’informacion sobre l’occitan s’amaga en vila, la cal daissar per un clientelisme electoral !
Mirgalhat de totas las colors los estudiants an percorregut l’Òrt Godolin. La fontana èra clara, e los organizadors avián mícrofòne de nauta intensitat per guidar la fola dels estudiants novèls.
Los estudiants èran vestits de quessòts e bragas cortetas, pintradas a la lesta de colors roja o jaune… quitament lo cap aviá suportat la pintura.
L’aiga de la font Godolin èra clara, la font èra novament adobada, netejada, fin junh 2012 ; aprèp serà puslèu colorada, aital. L’aiga neteja la maissanta pintura, es una primièra leiçon per un engeniaire !
Mas l’exercici de bisutatge aviá previst d’arrestar las aigas de la fontana d’agrement, e l’arrêst se seriá praticat a la man, unes estudiants al servici de l’arrèst d’aiga, a la man. Se trapa qu’es mai amusent d’o far ambe las grandas aigas de darrièr l’estatua, las aigas que justament frenan per melhor veire la famosa frasa de Godolin :
La frasa la caldriá valorizar, alara los estudiants an segurament volgut manifestar alprèp de la comuna de Tolosa ; se trachariá de rendre mai vesedor la frasa famosa ! Perqué ? Es una vergonha de la daissar amagada per l’aiga ! Mas es bravament up-to-date en socialistalha.
Senon pel moment ambe de las gerselhanas (cap blonda d’Aquitània o gascona), la comuna e lo seu servici comunicacion se far fotografiar sus la plaça del Capitòli, benlèu que se tracha de desvolopar la francofonia, enfin…. blau o mens !
N’i a encara que van creire que la misèria es ieu que l’ai organizada … bè non ! Ièr a Tolosa l’eveniment èran ges las vacòtas desraisigadas de la comuna mas lo bisutatge dels estudiants engeniaires de la vila.


text:
REPIC :
Siam fòus, fòus di faire çò que fasèm dins la nòstra dance-hall si passa totjorn quaucaren
Siam fòus, fòus de dire ço que disèm ame lei bònas ideias à totei lei cònòs respondèm.
I a plan de cavas que si deu pas far
I a plan de luechs monte si deu anar
I a molon de perfums, molon de sensations
D’aventuras volèm viure, d’aventuras vivèm
Anti-centralista es la filosofia,
Accion, Accion aquò’s l’estrategia
L’aventura la vaqui per nautrei Marsihès
La conselhi à tot lo monde de Stasbourg au Carcassès
REPIC
Avèm pas tant d’aquò mai fasèm de tota mena
Es pas l’alen que manca, mai lo temps que nos entrina
Sus tant de camins siam totjorn d’esquina
Tira-buta un còp per Suissa, un còp per Italia
Autre còp per França e zo mai en Occitania
Trobadors cantant pertot l’amor dei donas
Sempre cantant la beutat dei vielhas e la dei joinas
Parlam de realitat dei cavas dau quotidian
Lei mots lei mastegam pas per aquò siam pas dei feniants
REPIC
Mai la ràbia nos pren quora vesèm lei franchimands
Voler nos impausar lo modele dominant
Integrar, integrar lei gens d’aqui, lei emigrants
Tot lo monde d’un còp dins sa propra nacion
Mai nosotrei volèm veire diferentas populations
Sarà pas un menistre que farà l’integration
Nòstr’identitat si vetz dins la creacion
Es la cultura terradorenca que fa si semblar lei gens
REPIC
Lo centralisme parisenc nos fa cagar ara n’i a pron
Cadun sa maniera, cadun sa façon
Per bolegar lo païs d’en promier bolega lo canton
Per parlar de ta ciutat escriu una bela canson
I a totjorn quaucaren de dire de rimas i en a dei molons
Escota ben, ragamufin, que siguès grand o ben pichon
T’arriva encara lo Papet J cavaucant per una version
Esperi que m’agues compres, me prengues pas per un colhon.
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Lòna de Venècia
La Lòna de Venècia (en venèt: Laguna Veneta e en italian: Laguna di Venezia) es una lòna d'aiga salada situada dins la region de Venèt en Itàlia. Es formada pel tancament d'una baia subre la còsta de la Mar Adriatica, ont se tròba la vila de Venècia.
La lòna se formèt fa set mila ans après que la regression marina, consequéncia de la darrièra glaciacion, aguèsse inondada la plana de l'Adriatica. Lo depaus de sediments dels rius compensèt l'enfonsament de la plana costièra e lo riu Pò tend a tancar las entradas de la marèa amb formacion de tombols.
La lòna es limitada pel riu Sile al nòrd e pel riu Brenta al sud amb una superfícia de 550 km². Aperaquí 8% de la superfícia es constituïda de tèrra ferma e inclutz la zona ocupada per la ciutat de Venècia e d'autras illas. 11% de la superfícia es cobèrta de contunh per d'aiga dobèrta nomenada canal. Aquesta lòna es lo palun pus important del bacin mediterranèu.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Poggioli, Sylvia (January 7, 2008). "MOSE Project Aims to Part Venice Floods". Morning Edition, radio program.


text:
Aéroport International De L Alaska Anchorage
Images Stock
45 résultats
Aéroport international de l'Alaska Anchorage Aile plate au-dessus d'Anchorage en Alaska pour le fond de voyage Aile plate au-dessus d'Anchorage Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Avion de mer au capot de lac en Alaska Ted Stevens Anchorage International Airport (ANC) en Alaska Un avion du vintage DC-6 Liftmaster du fret aérien du nord (le Conseil de l'Atlantique nord) Un avion du vintage DC-6 Liftmaster du fret aérien du nord (le Conseil de l'Atlantique nord) Un avion du vintage DC-6 Liftmaster du fret aérien du nord (le Conseil de l'Atlantique nord)


text:
Zèus
Zèus (en grèc ancian Zeύς / Zeús, de la racina indoeuropèa *dyēus, dieu del cèl) es lo rei dels dieus dins la mitologia grèga. Regna sul Cèl e a per atribut l'agla e lo tron. Filh de Crònos e de Rèa, es maridat a sa sòrre Èra. Malgrat son maridatge, Zèus aguèt una granda quantitat de relacions amb d'autras femnas (divencas o mortalas) e un bon nombre d'enfants coma per exemple Apollon e sa bessona Artèmis qu'aguèt amb una titanida Lèto. Zèus es famós per sas aventuras nombrosas e es tanben lo paire d'autres dieus importants coma Arès, Atena, Dionís, Ermès, Apollon, Artèmis e Afrodita e de fòrça eròis coma Eracles.
Son equivalent dins la mitologia romana es Jupitèr. Òm retròba tanben de divinitats equivalentas dins d'autres panteons: Taranis en çò dels galleses, Tòr e Odin dins la mitologia escandinava o encara Dyaus Pitar e Varuna per los indós.
Istòria[modificar | modificar la font]
Zèus foguèt lo darrièr dels enfants nombroses dels dieus Crònos e Rèa. Coma sos fraire e sòrres (Demetèr, Èra, Poseidon, Adés e Èstia) èra destinat a èsser devorat per son paire que los parents de Crònos, Gèa e Uran, avián anonciat que Crònos seriá destronat per son filh. Quand lo mainatge èra a mand de nàisser, Rèa demandèt conselh a sa sògra Gèa per elaborar un plan que salvèsse son filh. Rèa s'anèt amagar sus l'isla de Creta, ont enfantèt Zèus, al mont Ida segon cèrtas versions e segon d'autras sul mont Dicte. Puèi decidiguèt d'engulhar son marit Crònos, en li far engolir una pèira envirada de borrassas qu'aquel devorèt sens se mesfisar ges.


text:
Nascut en 1958, Frederic Fijac visquèt de vacanças fondairitz entre causse e ribièira de Dordonha. Èstres, luòcs, elements… al torn de la bòrda pairala li semblava que lo monde tot èra parlar. Lo gojat enreguèt lo camin de l’escriure.
Recobra l’occitan a Montalban, del temps qu’apren lo mestièr de regent. Del larg de son illa, amics e lectura li desvelan alavetz l’espandida d’un univèrs. L’escriure fai calada al mai prigond : la lenga se cèrca.
Lo rescontre ambe Guillevic, de votz viva, e la lectura d’ « Un ivèrn » de Manciet son decisius. Se’n vai temps de partejar a la bona del jorn aquela geofonia que lo trèva dempuèi mainatge. Òc bèl primièr, las revistas li permeton de se liurar : « Cunhat a punta de casal, petals de papièr blanc e fuèlhas de carton leugièr, lo codonhièr de Bardilha, japonés sens zo saber. Acotat al seu paissèl cussonat, s’està plan. Zen. Aconsomit dins son recanton, vièlh cantonièr confle de sòmis de confiment, apresta sa fruchada. » (La fabrica de petaç – prèmi Paul Froment de 2009).


text:
Siam arribat ambe los Mac Donald’s pertot (a un moment donat, un licenciat economic de IBM aviá moneda per bastir una entrepresa, fabricava un Mac Donald’s al solelh ! en Occitània donc – uèi fabrícan d’autras mèrdas d’aquel escantilh), quasiment trenta annadas aprèp lo Reialme-Unit, çaquelà. Uèi, ailà se páusan politicament la question de saber se cal pas limitar lo menú Mac Donald’s, un còp al jorn. Mas de quina manièra ?
Vesèm passar nosautres la pulbicitat per aver uèit fuchas per jorns a minjar ; avètz vist un restaurant uèi al XXI en sègle vos servir una frucha, una copa de frucha de causir per desert ? Ambe un autre biais de minjar, ne siam arribat al meteis nivèl de salubritat publica, de mala sentat ambe l’obesitat creissenta.
Uèi, i a mai que Mac Donald’s … la lista es donada per The Independent :
E Òc, coma per la practica d’una lenga, la practica del minjar, lo maissant coma lo correcte per la sentat, es una decision personala, o una vision collectiva. E lo politic s’en trufa, car l’agrada de favorizar lo mercat ; uèi lo politic se questiona mas per rason ecologica, e lo lògo AB remplaça pas una pensada collectiva sobre l’afar, non ?
La collectivitat a una responsabilitat dins las prepausicions cosinièras, individuala o collectiva privada o publica, de las seunas conservacions ; la conservacion de practica cosinièra se podrà far ambe las produccions agricòlas aprosmadas de las conseissenças de las populacions consomatriças.
Uèi, lo sistèma a elonhat lo poder de decision politica de la populacion, e la populacion a donc abandonat la lenga occitana que fasiá las transmissions del bon viure sobre un territòri, d’una geenracion a una autra generacion ; las formacion cosinièra son pas brica sufisenta, uèi ; lo bon viure sobre un territòri passa per lo minjar e la lenga que se fabrica l’expression.
Lo modèl imperialista favoriza lo transpòrts dels sabers (ont son los melhors beneficis ambe tal produït o tal autre, sobre tal territòri o takl autre – los supermercat i sábon jogar, contra l’Estat e la sentat publica en general) e de las causas exoticas, donc una logistica dels transpòrts dels produïts, e l’elonhament dels sabers emplegats, donc favorizar l’industrializacion del minjar ; puèi l’industrializacion favoriza lo minjar de tipe Mac Donald’s, lèu fach, sense experiéncia de restaurants costumièrs e istorics, e lo lèu minjar ; alara damora, dins lo biais de minjar, d’una generacion a una autra, la consequéncia, l’obesitat.
Lo modèl anglés, escossés, o gallés, alemand, neerlandés, danés, nòrd-american, nos semblava bons dins las annadas 1980, talament que la pujada dels viatges estudiantins ailà èra, amai per apréner la lenga, èra tanben per apréner a minjar coma agrada a l’industrial, las polas als uòus nascuts dins quarrat concentrat, sobre 4 qm de granja, e dins caissas antivivença normala per un animal... L’uòu produsit aital èra sense gost e donc industrializat per l’amagar, lo viatge èra una prioritat (sempre prezat per la produccion productivista de uèi, sobretot dins la boca de la FDSEA que vòl transportar per noirrir lo planèta) ; lo mercat del minjar èra l’exportacion. Se parlava de minjar pomas de Lemosin o de Nòva-Zelàndia, sense se questionar sul còst del transpòrts. Normandia o Anglatèrra son estadas tèrras de pomièrs, mas res n’i faguèt, lo sistèma a destrusit lo balanç ancian, las tradicions, las costumas, e totas las experiéncias del saber viure sobre un territòri ; lo sistèma es lo mercat, e la populacion i trapava lo gost de ne trapar una mòda, un biais de viure, èra «branché», un «good way-of-life».
Es que cal s’atacar a Mac Donald’s, o es que cal s’atacar al sistèma politic qu’a favorizat las installacions de las zònas industriala ambe Mac Donald’s ? Mac Donald’s o KFC son noms generics per explicar lo mal minjar, qu’a destrusit los restaurants d’obriers, religat al territòri e a las produccions territorializadas, pauc a pauc, per l’Estat francés, en Occitània o endacòm mai. Cal notar tanben que las crompas a Metro per mantunes comèrces de las grandas ciutats dona pas melhor que Mac Donald’s sobre la capacitat dels comercants d’anar causir una territorialitat a las prepausicions de la restauracion sobreviventa.
La restaurancion del bon minjar es pas sonque saber cosinar, o causir lo minjar del restaurant, es tanplan saber crompar, pel comerçant, ambe una lista de fornisseires territorializats e prèp del luòc cosinièr. Es un saber far qu’existís pus per mantunas rasons que son pas forçadament economicas.
Dins aquel sistèma lo biais de virue occitan es a morir en meteis temps que sa lenga. L’imperialisme mata pas sonque las lengas, mata l’autonomia dins la vida de cada jorn de las populacions, servar una lenga es tanben refusar l’industrializacion de la pensada de cada jorn.
Quí sap comptar las consequéncias de l’abandon d’una lenga ?


text:
Maiòta
Maiòta (Mayotte en francés) es una collectivitat territoriala unica francesa situada dins lo nòrd de l'Ocean Indian.
Lo capluòc n’es Dzaodzi, mas la prefectura e lo conselh departamental an lo seti a Mamodzo.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 4 d'abril de 2011, Maiòta ven una collectivitat territoriala unica qu’es a l’encòp un departament d'otramar e una region. Lo conselh general e son president fan tanben al conselh regional e al president de region. L’estatut de collectivitat territoriala unica serà tanben lo de Martinica e de Guaiana a partir de 2015.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Maiòta se compausa de mai d’una illa e illòts cobèrts d’una vegetacion abondosa. Las pus grandas son las doas illas de « Grande terre » - « Tèrra Granda » - e Pamandzi (o « Petite Terre » - « Tèrra Pichona ») environadas d’un lagon d'1100 km² (un dels mai grands del mond).
Aquestas illas son, del punt de vista de la geologia, las pus ancianas de l'archipèla de Las Comòras. La mai vièlha es Maiòta al sud-èst, la mai recenta es « La Grande Comore » - Comòra Granda al nòrd-oèst.
Economia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Divisions administrativas[modificar | modificar la font]
Maiòta es partida en 17 comunas e 19 cantons. Cadun d'aquestes cantons correspond a una de las comunas. Per excepcion, Mamodzo es partida en tres cantons. Las comunas mai pobladas son Dzaodzi, Congo e Mamodzo.


text:
Gàmbia a pas de ressorsas naturalas o mineralas confirmadas, e a una agricultura pauc desvolopada. Aperaquí 75% de la siá populacion depend de la cultura de la tèrra o de la creacion d'animals per subsisténcia. Las activitats industrialas principalas son lo tractament de cacauèta, de peisses, e de pèls. Lo comèrci de re-exportacion èra una activitat economica importanta, malgrat aiçò l'aumentacion de fiscalizacion del govèrn tre 1999 e l'inestabilitat de la moneda del país, lo dalasi, faguèt amb qu'aquesta activitat sofriguèsse reduccion[2].
Las beutats naturalas del país e la proximitat amb Euròpa ne faguèron una destinacion toristica importanta.[2]


text:
Prenem pas la causa a la leugèra, mes ço que vòs har ?
Ne'n sabe ren. Quò seriá trop simple. Dins un' associacion, i a un reglement, mas sus lo oèb...
N'ai mon confle dau fafs, mas en visant ben, son gaire nombrós.
Los boïcotar, òc, mas fau anar veire los contradiccion per far grandir nòstra reflexion. Ai jamai tant legir matièra per esser mens con que sus lo fòrum daus (neo)nazis.
Ai botar "neo" dins una parentèsa, car, coma Guingouin lu diguèt una vetz :
"Les médias parlent de néo-nazis, mais leur idées sont les même, donc je parlerai ici de nazis."
Era sodart au moment des comemoracions dau mont Gargan http://fr.wikipedia.org/wiki/Bataille_du_Mont_Gargan
Quò fai un pauc "vielh combatant" mas una autre vetz, vos contarei los fafs d'Orléans.


text:
96
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 96 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Assassinat de Domician — vengut fòrça impopular en causa de la repression saunósa de divèrsei complòts — per un grop de pretorians e de captaus romans lo 18 de setembre. Nerva foguèt proclamat emperaire per lo Senat. Pasmens, en causa de la popularitat importanta de Domician au sen de l'armada, deguèt faciar una crisi grèva au sen dei legions e finalament autorizar l'execucion deis assassins de son predecessor per estabilizar la situacion.


text:
8 avril 2015
Manaset qu’a recebut un comunicat deu comitat Hilh de Puta a la seguida de las eleccions departamentaus.
« Arron lo plebiscite obtienut a las eleccions departamentaus deu Bernard Dupont, ajudat en massa peus electors de tota la gran familha de dreta dura, lo comitat HDP que s’interòga de cap tà l’anexion de territòris vesins deu reiaume de Duponia dejà plan granàs.
(suite…)
27 mai 2014
Après l’anóncia de las resultas de las eleccions europèas, numeroses occitans an planificat de s’exiliar dins la circonscripcion Oèst ont lo FN es arribat sonque second. Per çò far, vòlon aprene lo breton.
« Foguèt una marèa d’inscripcions que nos arribèron dins la nuèit de dimenge a diluns », çò conta Gaël Harwen, responsable web a Edubreizh. « Nos calguèt tampar lo site per evitar que lo servidor tombèsse ». D’efièit, après las resultas de l’escrutin, una granda part dels occitans an decidit d’aprene lo breton.
(suite…)
26 mai 2014
Manaset a obtengut en exclusivitat una entrevista del sénher Lapalma, responsable de comunicacion al Partit Socialista per parlar de las consequéncias del resultat a las eleccions europèas sus l’accion del govèrn.
Manaset : Lo resultat de l’escrutin confirma lo de las eleccions municipalas. Qué comptatz faire ?
S. L. : Avèm plan ausit lo messatge dels Franceses. Anam téner compte de lor opinion.
(suite…)
4 avril 2014
La concepcion del novèl bulletin de vòte blanc ven d’èsser fisada a Pierre Soulages aprèp un concors que mai de cent artistas i participèron. Lo quasèrn de las cargas preciza que, plan segur, aquel bulletin deurà èsser completament blanc.
« Òm qualifica de vòte blanc lo depaus dins l’urna d’una envolopa sens bulletin o contenent un papièr deprovesit de tota indicacion », çò preciza lo tèxt oficial. Aquel vòte serà reconegut tre la eleccions europèas venentas. Mas per evitar tota confusion, lo governament dins lo decret d’aplicacion del tèxte del 25 de mai reconeissent lo vòte blanc, precizarà que sola l’utilizacion del bulletion creat per Solatge permetra aquesta reconeissença. Totas los autres papièrs, amai blancs, seràn comptabilizats dins los bulletins nuls.
(suite…)
23 mars 2014
Un gropament politic que vòu presentar candidats a las municipaus de 2020 tà assegurar l’abséncia de l’occitan dins la vita publica.
« Demolir » qu’ei lo nom d’aqueth gropament politic qui s’amassa autorn d’un manifèste anti-occitanista. Lo son prètzhèit qu’ei d’assegurar l’abséncia de l’occitan dens l’ensenhament, los medias e la vita publica. La soa mira : las eleccions municipaus de 2020.
(suite…)


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 10 de febrer de 2017
"Caddie", "cadet", "to jump", "friar", "gadget", "harlot", "tornado", o de quauques gasconismes en anglés.
Capdèths gascons qu'emigrèn en Gran Bretanha entà húger los conflictes e persecucions religiós e la misèria com ac atèsta lo mot caddie, mot escocés (1630) derivat deu gascon "capdèth". Lo mot caddie que comencè per significar "vagamond", "pelhandre" en parlar escocès (en scòts, lenga germanica d'Escòcia). Un sègle mei tard, lo mot que designava guards de la vila d'Edimborg ("black guards") qui formavan un batalhon semi-organizat dirigit per un capitani. Aquestes guards qu'èran miserables, vestits de perrècs e shens domicili. La nueit, que'us podèvan véder a dormir dehòra. Totun, que gaudivan de gran hidança de part deus poblants d'Edimborg segon un testimoniatge de l'epòca (1730). Mei tard, lo mot que serví tà nomentar l'assistant deu golfaire (arron 1850). Lo mot escocès qu'estó manlhevat per l'anglés dab aquesta darrèra significacion, puish lo mot qu'estó prestat tau francés (caddie). L'anglés qu'a autanplan lo mot "cadet", manlhevat indirèctament deu gascon via lo francés. A l'origina (1630), lo mot anglés cadet qu'avè la significacion prumèra deu mot gascon (capdèth: frair mendre), un pauc mei tard qu'aparescó la significacion de gojat qui comença ua carrèra militara (1650) e, en la dusau meitat deu sègle 18, la d'estudiant en ua acadèmia militara (1775) (honts: Online Etymology Dict., ved. aquiu e acerà).
Plan mei ancians (respectivament sègle 12 e 13) que son los gasconismes harlot e friar. Aqueste darrèr mot qui significa monge, que s'assembla hòrt au gasc. "fray", frair, deu quau lo mot anglés e deu derivar. Aqueste mot que sòu estar abusivament prengut per un gallicisme, per confusion dab lo fr. frère. Los monges fondadors deus òrdis mendicants en Anglatèrra, vienguts deu continent, qu'èran probablament gascons, a l'epòca ua gran partida deus gascons qu'èran subjèctes deu rei d'Anglatèrra. Quant au mot harlot, la soa origina qu'ei generaument ignorada peus lingüistas, totun la solucion qu'apareish clarissima entau beròi òmi qui s'interèssa au lexic gascon: gasc. arlòt -id., d' arla, cf. arlar, arlant, arlandejar, etc (ved. Palay). Qu'èi dejà consacrat un pòst ad aqueste gasconisme viatjaire (h)arlot, ved. aquiu. La h deu mot anglés harlot que deu viéner d'ua manèira gascona de prononciar lo mot cf. "harrèr" per "arrèr", "hentrar" per "entrar", "haut" per "aut", "gahús" per "gaús", etc, qu'èi dedicat un pòst ad aquesta h de cohòrta, se voletz consultà'u, clicatz acitau.
Lo mot anglés 'cachalot', manlhevat deu francés, qu'ei d'origina gascona (sègle 17). Qu'estó atestat peu prumèr còp en un tèxte francés com 'cachalut', mot qui designava lo caverat especificament a Sent Joan de Lutz a la debuta deu sègle 17. Lo mot 'caishalut' qu'ei gascon, que deriva de 'caishau' per afixacion e que significa literauent 'provedit de caishaus'. Miei sègle mei tard, lo mot que cambiè d'afixe en hè's 'caishalòt', tostemps reportat com mot especific de St Joan de Lutz e de la region costèra de Biarritz-Baiona, region balenèra per excelléncia. Lo mot qu'estó manlhevat per lengas hòrt divèrsas (francés, espanhòu, basco, catalan, rus, finlandés, estonian, danés, esperanto, ozbèc, romanés, gaelic), on i designa aqueste baleiat caishalut qu'ei lo caverat. Entà'n saber mei, que podetz consultar lo messatge corresponent en clicar ací. Adonc, aquiu qu'avetz un aute exemple mei de 'success story' linguistic gascon, totun dab la particularitat de que lo mot èra originari deu gascon deu País Basco. En anglés, lo mot que's tròba en concurréncia defavorabla dab lo sinonime 'sperm whale'.
Que voi clavar lo messatge d'uei en evocant lo cas d'un gasconisme anglés relativament pro recent, qui a coneishut un succès lhèu autan gran com tornado e jump: qu'ei lo mot "gadget". La prumèra atestacion deu mot "gadget" en anglés non remonta pas sonque tà la fin de la prumèra meitat deu sègle 19. A l'origina, que hasè partida de l'argòt deus marins, deus naulèrs, lo mot que designava "any small mechanical thing or part of a ship for which they lacked, or forgot, a name" (ved. Online Etymology Dict.), qu'ei a díser ua petita causa mecanica quau que sia o partida de la nau quau que sia qui los marins non sabèvan pas nomentar.
Com me n'avisè Christophe Carreras, aqueste mot "gadget" qu'ei plan gascon. Que'u trobaratz hens lo diccionari gascon de Palay, grafiat gadjét. La definicion que nse'n balha Palay qu'ei com segueish:
gadjét; sm. - Petit ustensile; dim. de gàdjẹ, au figuré.
E la definicion deu mot gàdjẹ segon Palay (gatge en la gràfia emplegada en aqueste blòg, ved. P. Morà, dic. Tot en Gascon):
gàdjẹ; sm. - Gage, garantie; appointements, salaire; outil, ustensile; enfant . Au fig. personne sans grande valeur.
Que l'a prés en gàdjẹ, il l'a pris comme garantie;
Qu'a cent escuts per gàdjẹs, il a cent écus pour son salaire;
Da-m aquét gàdjẹ, donne-moi cet outil;
Aqueth gouyàt qu'ey û tristẹ gàdjẹ, ce garçon est un triste sire.
L'etimologia principau de gàdjẹ (gatge) qu'ei lo francic *wadja (fr. gage, gasc. gatge) entà las prumèras accepcions, dab possiblament l'influx deu mot romaní gadjo entà la darrèra (persona shens gran valor).
En tot cas, que podem constatar l'anglés qu'a prengut lo mot gascon tau quau. De l'anglés, lo mot qu'estó manlhevat peu francés, l'italian e d'autas lengas. Tornado, jump, gadget, tots aquestes mots que'nse rapèran que i avó ua longa tradicion gascona ligada a l'activitat nautica, que los gascons se hasossen sordats, mercenaris, corsaris, bocanèrs, cosinèrs a bòrd o simples marins.
N.B. L'imatge qu'ei tirat de la wiki, com a l'acostumada.
EDIT. De notar lo mot comun a l'anglés e au gascon: (lo, the) hap. En gascon hap que significa "1- causa que gahan sobtament", 2- "bona escadença (dic. TeG). L'etimologia deu mot gascon que sembla dobla: la deu francés happer per la prumèra significacion, la deu mot norués (nordic ancian) happ: bona escadença, bona sòrta, autanplan manlhevat per l 'anglés (hap, id, cf. happy, happen etc), per la dusau. Lo mot anglés perhaps (dautescòps per hap) qui significa "dilhèu", que s'assembla hòrt, possiblament per coincidéncia, a ua construccion gascona (ved. lo comentari de JIG): per hap plus s finau adverbiau - > perhaps cf. gascon per hap = per sòrta.
3 comentaris:
-
-
• Que’m sembla l’anglés "anguish", tant per la prononciacion com per la grafia, que deriva mei probablament deu gascon "angueisha", que non pas deu francés "angoisse".
• Que carré estudiar tanben "perhaps", qui da trabuc aus etimològs anglés, mes qui ei subergascon per la soa construccion.
HAP : escadença, mot lhevat a las lencos germanicas.
* PER HAP = PER CAS (o en anglés, PERCHANCE). Cf. I Salas :
"E si per cas lo còr s’escauta
Que diable voletz! qu’es la fauta
Deu banh borent"
Lexicalizat en un mot dab ua S adverbiau, que da naturaument PERHAPS.
Amistats !
JIG
- 15 de febrer de 2017 a les 15:04
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Adiu JIG,
La lenga d'òil qu'a tanben anguisse (auta fòrma deu mot angoisse, ved. lo dic. Godefroy de francés ancian) d'on poderé autanplan derivar anguish, ce'm sembla.
Quant au mot perhaps, ne m'èri pas jamei avisat de l'estructura deu mot! Òc, tipicament romanica e hòrt semblanta ad ua faiçon gascona o occitana, que soi d'acòrd. Hòrt interessant!!! Se t'agradaré desvolopar lo ton devís, envia'm un tèxte, que'u publicarèi hens un "pòst" dedicat, dab la toa signatura. Amistats
JdP
- 16 de febrer de 2017 a les 4:09
-
-
Que i vau pensar. La mia ipostèsi qu’ei mausegura dinc e tròbim emplecs de PERHAPS (o PER HAP, etc.) au còrpus gascon ancian, çò qui supausa
1) d’i accedir,
2) de préner lo temps de l’esperucar…
Tanlèu qui’m vagui que m’i voi gahar !
A lèu
Jig
- 5 de març de 2017 a les 17:16


text:
Prússia
Prússia (en alemand Preußen, (del latin: Borussia, Prussia o Prutenia; en polonés Prusy; en rus Prussija; en lituanian Prūsija) foguèt lo mai important dels ancians estats alemands. Se situava al nòrd de çò qu'èra l'anciana Alemanha unificada. La superficia totala d'aquela entitat arribèt a èsser de 292 800 km² durant lo 2n Reich alemand (1871-1918). La Prússia originala nasquèt sus las ribas de la Mar Baltica dins çò qu'es actualament Lituània, Polonha e Russia. Coneguèt una tendéncia expansionista importanta cap a l'Alemanha renana, a l'oèst.
Ducat puèi reialme, venguèt en 1918 una republica jol nom d'Estat liure de Prússia.


text:
Sant Joan de Mosol
Sant Joan de Mosol [1](Saint-Jean-de-Muzols en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ancian pòrt sul Rhône, grèc de contunh romain (Muzolium). Parròquia formada de la reünion de tres capèlas #qu'una commanderie de las chevaliers de Malta.
Ancien port sur le Rhône, grec puis romain (Muzolium). Paroisse formée par la réunion de trois chapelles dont une commanderie des chevaliers de Malte.


text:
Vieux-Fumé
Vieux-Fumé es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1831, Vièlh-Sahumat (226 abitants l'an 1821) absorbeix Quatre-Potz (68 abitants)[1] al nòrd-oèst de lo sieu territòri.
En 1831, Vieux-Fumé (226 habitants en 1821) absorbe Quatre-Puits (68 habitants)[2] au nord-ouest de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat en 20 de decembre 2008) , e claua ligada (Quatre-Potz)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Vieux-Fumé », Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS), {{{annada}}} (consultat lo 20 decembre 2008) , et fiche liée (Quatre-Puits)


text:
Bouvron (Meurthe e Mosèla)
Bouvron es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Castèl destruit pel pòrti de Lorraine [[Thiébaud Ier de Lorraine|Thiébaud Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Lorraine]] l'an 1215 o pauc abans, reconstruit cap a la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- l'an 1323, Henry de Chérisey e en 1334 Isabelle la siá femna reprenon en fief, del comte de Bar Edouard E de Bar, la distincion de Bouvron . Aital, lo comte de Bar, fils de Henri, n'aima " dels bones e loyals de servicis que lo sieu aîné messire « Hanry de Charisey, chevalier, lududes i aja faict en tempses passeis e fariá encara en tempses a venir », lududes #far don, per carta precintada de lo sieu sagèth e datada de l'an de gràcia 1323, de las tèrras de Bouveron e de Morville-sus-Seille #que #venir senhor e aquel perque #reconéisser dever sièis setmanas de guarda a Monsó [1].
- Présence gallo-romaine.
- Château détruit par le duc de Lorraine [[Thiébaud Ier de Lorraine|Thiébaud Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Lorraine]] en 1215 ou peu avant, reconstruit vers le Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle
- En 1323, Henry de Chérisey et en 1334 Isabelle sa femme reprennent en fief, du comte de Bar Edouard I de Bar, la seigneurie de Bouvron . Ainsi, le comte de Bar, fils de Henri, en considération " des bons et loyals services que son aîné messire « Hanry de Charisey, chevalier, lui ait faict en temps passeis et ferait encore en temps à venir », lui fit don, par lettre scellée de son sceau et datée de l'an de grâce 1323, des terres de Bouveron et de Morville-sur-Seille dont il devint seigneur et ce pourquoi il reconnut devoir six semaines de garde à Mousson [2].


text:
Economia de Trinitat e Tobago
L'economia de Trinitat e Tobago durant l'an 2002, a experimentat un indèx de creissença del 3.2 %. Aiçò se deu a 9 ans consecutius de vertadièr creissença après 8 ans de recession. Lo govèrn del primièr ministre Patrick Manning a seguit la politica macroeconomica del govèrn anterior, en tractant d'atraire las inversions dins lo país. A long tèrme, sembla que va se produsir un grand creissença, un creissença qu'anarà fòrça ligada al desvolopament dels idrocarburs, la petroquimia e lo sector siderurgic, que supausarà d'auments significatius en las exportacions de Trinitat e Tobago. De mai, lo país seguís los sieus esfòrces en la diversificacion de servicis, lo torisme, l'indústria e l'agricultura.
Lo país ganhèt reputacion de luòc excellent per negòcis internacionales, e a agut una de las mai nautas taxas de creissença d' America Latina.[1] Son vastes los camps de petròli, e lo país compta amb tres plantas de rafinarià e petroquimia en l'oèst; lo petròli es lo principal produch d'exportacion; tanben en l'oèst s'obten gas natural e asfalt; es notable lo lac d'asfalt de 46ha près de La Brea, en lo sud-oèst de l'isla; s'extrai principalament bauxita. Entre las Antilhas menors, Trinitat e l'olandesa Curaçao son las qu'an atengut màger desvolopament industrial, mas en lo cas de Trinitat l'industrializacion es associada a una notabla produccion agricòla, que ne manca Curaçao.


text:
Casternòu-Vilavielha es un vilatge de la valada dau Palhon dins lo país niçard. I a en fach doi vilatges : Casternòu, encuei aroinat, e Vilavielha, lo vilatge actuau qu’es bastit sus lo platèu davau.
Casternòu es lo vilatge qu’èra occupat a l’atge mejan, una plaça forta construcha sus un luecs auts dau temps dei invasions lombardi e sarrasini. Encuei, aquela plaça forta es venguda una roïna après que lu estajants l’an daissat –sobretot per manca d’aiga- per s’installar dins lo vilatge de davau, Vila Vielha, qu’èra ja lo vilatge occupat a l’epoca romana.
Li roïnas de Casternòu son tanben au principi de la draia que cau pilhar per far lo giro dau mont Macaron, dont avèm una bèla vista sus tota la baia de Niça.


text:
Jordan Tisnèr
Musician - Cantaire
Banhat despuish la soa vaduda dens la musica tradicionau gascona, Jordan Tisnèr qu'ei apassionat per aquera musica, los ritmes qui envia, las melodias qui se'n desgatjan, los ligams indefectiblas a la dança e au partatge.
A 5 ans, que comença per apréner la flabuta a la calandreta de Lescar, puish a l'escòla de musica de Monenh. En 2013, qu'obtien lo D.E.M [Diplòma d'Estudis Musicaus] au Conservatòri a Raionament Departamentau de Pau. En 2016, un Diplòma d'Estat e ua Licéncia de Musicologia au Pòle d'Ensenhament Superior de Musicas e de Dança de Bordèu.
Qu'ei uei lo dia cantaire e multi instrumentista, que jòga flabuta e tamborin, baisha electrica e percussions. Practicas divèrsas qui e'u permeten de teisher ligams enter diferents estiles musicaus que siin acostics o electrics.
Despuish la fin deus sons estudis que's consacra sancerament a la creacion e a l'empont. Trencadit, quartet creat en 2015, qu'ei un grop de bal alternatiu neurit de sonoritats ròck.
Le Plaque qu'ei un trio creat en 2017 dab Martin Lassouque e Alexandre Seli. En 2018 que participa a la creacion deu "Bal Del Lop" au costat de Clément rousse, Guillaume Lopez e Eric Sabathier.
Per Jordan la musica tradicionau qu'ei en constanta evolucion. E, dab los sons mejans, qu'amia ua aute vision deu jòc e de l'escota d'aquera musica [efèits, mesclas d'estiles musicaus...]. Ua apròchi diferenta shens per tan deshar's de çò qui li ei estat transmetut, de la cultura qui l'atormèra despuish la soa vaduda [a casa, a la cantèra deu Carnaval, a l'escòla, dens las hèstas...]
Los Sauts Bearnés sus la plaça deu heralh a Pau, a la hauta deus pairs, los hestenaus numerós qui visita, los encontres artistics hèits suu camin... qu'obsèrva, que retien lo mei d'informacions possible per se'n neurir e perpausar ua intencion artistica e ua musica coerenta e sincèra.
Jordan qu'a avut l'astre de costejar e d'encontrar personalitats de las hòrtas dens las musicas tradicionaus e d'apréner dab eths. En purmèr lòc, lo son pair, Joan Francés Tisnèr. Puish pendent lo son cursus, Papeth [Jean Baudoin], Lucia Longué, Matèu Baudoin, Pascal Caumont, Mixel Etxekopar, Matiu Dufau ...
Mes tanben sus l'empont o aulhors, Roman Baudoin, Guillaume Lopez, Manu Théron, Simon Guillaumin ...


text:
Cambon (omonimia)
(Redirigit dempuèi Cambon)
Comunas de Lengadòc[modificar | modificar la font]
- Cambon, en País d'Albi dins lo departament de Tarn de l'airal urban d'Albi
- Cambon de La Vaur, dins lo departament de Tarn de l'airal urban de Tolosa
- Cambon e Salvèrgas, dins lo parçan d'Espinosa (Erau)
Comunas deu Bascoat [modificar | modificar la font]
- Cambon dins la província de Labord (Pirenèus Atlantics)
Nom d'ostal[modificar | modificar la font]
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda es benvenguda !


text:
Kastell-Bourc'h
Kastell-Bourc'h en breton ( Châteaubourg en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Châteaubourg Es un cap-luòc de costat situat en lo arrondiment de Fougères-Vitré.
En principi concentrat a l'entorn del quartièr de la glèisa #qu'a #èsser totalament réaménagée, la vila s'es de contunh engrandida per de nombrós nòus lotissements.
La siá posicion privilegiada entre Roazhon e Vitré, amb un accès viari facil, permet a fòrça gents de venir s'i installar. La municipalitat a traversat per la Vilaine, per la via exprés Escomesas-Roazhon (RN 157) e fin finala per l'ais ferroviaire màgers Escomesas-Roazhon-Brèst. La siá populacion a aumentat de 20 % l'an 10 ans, e de 60 % l'an 20 ans (1988-2008).
Las municipalitats limitrophes de Châteaubourg son, en començant pel nòrd e en seguent lo sens de las agulhas d'un relòtge : La Bouëxière, Marpiré, Sants-Texans-sus-Vilaine, Sant-Didier, Domagné e Servon-sus-Vilaine.
- Étang De Grand Fayelle, 24 a, exemple de étang méso-dystrophe a Carex en Ille-e-Vilaine[1].
Châteaubourg est un chef-lieu de canton situé dans l’Felger.
D'abord concentrée autour du quartier de l'église qui a été totalement réaménagée, la ville s'est ensuite agrandie par de nombreux nouveaux lotissements.
Sa position privilégiée entre Rennes et Vitré, avec un accès routier facile, permet à beaucoup de gens de venir s'y installer. La commune est traversée par la Vilaine, par la voie express Paris-Rennes (RN 157) et enfin par l'axe ferroviaire majeur Paris-Rennes-Brest. Sa population a augmenté de 20 % en 10 ans, et de 60 % en 20 ans (1988-2008).
Les communes limitrophes de Châteaubourg sont, en commençant par le nord et en suivant le sens des aiguilles d'une montre : La Bouëxière, Marpiré, Saint-Jean-sur-Vilaine, Saint-Didier, Domagné et Servon-sur-Vilaine.
- Étang de Grand Fayelle, 24 ha, exemple d'étang méso-dystrophe à Carex en Ille-et-Vilaine[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Es al Sègle XI #qu'a testificat l'existéncia d'una distincion e d'un prieuré bénédictin #que dépendait del abbaye Sant-Salvador de Redon.
Un castèl féodal flanqué de divèrses torns a existit e comandava lo franchissement del fleuve Vilaine, mas se trobava ja en ruïna al Sègle XV. Las darrièras rèstas d'aquel castèl an #èsser destruits al començament del Sègle XX. La localizacion d'aquel castèl fòrt se tròba al nivèl de la glèisa Santa-Pierre ont d'ancianas fondacions emergeixen encara en qualques soscaves ostals los mai ancianas del bourg primitif.
En 1341, en lo moment de la Guèrra de succession de Bretanha, las tropas anglesas del Pòrti de Buckingham (#que defendiá la causa del partit dels Montfort) acampin en lo sector. Al continuament de divèrses matrimònis, la distincion a apertengut successivament als Châteaubourg, de contunh als Montbourcher, a las Bouan e a las Denyau.
En julhet 1677, Louis XIV erigeix las quatre distincions de Châteaubourg dins comtat, #que lo primièr comte #èsser Charles Denyau, aconselhar dins lo Parlament de Bretanha. En 1789, lo comte n'aperten als L'Aquela, senhors de la Sécardaye. De contunh pendent la Revolucion, un costat se forma amb las municipalitats de Sant-Jean, Broons e Marpiré.
En 1858, Napoleon III inaugura la parca de Châteaubourg. En 1902, la vila es entre las primièras del departament a poder beneficiar de l'arribada de l'electricitat. Cela a #èsser retut possible mercés al minotier Jean-Pierre Texier #qu'a equipat un de los sieus molins (#que lo famós « Ar Milin ») d'una turbine. Châteaubourg N'a #èsser alimenté per aquel procedit entre 1917 e 1928.
La situacion géographique priviliegiada de Châteaubourg, situada a ieu-camin entre Vitré e Roazhon e sus l'ais viari e ferroviaire d'Escomesas-Brèst, lududes a permeses de folrar lo sieu teissut economic dempuèi una trentena d'ans. Ja, La Distillerie Bretonne s'i es desvolopat dempuèi 1920 e s'es associada a una entrepresa de transformacion de pomas aital coma a una leitaria. En 1945, l'entrepresa Burel, especializada en la fabricacion de material agricòla, s'es desvolopat per venir Sulky, la pichona indústria en fabricant de semoirs.
La , Broons-sus-Vilaine e Sant-Melaine fusionen amb Châteaubourg e venon municipalitats mancomunats amb cònsols plan desparièrs. L'arribada de la via exprimissi al sud de Châteaubourg a per consequéncia, un desvolopament rapid de la municipalitat amb l'arribada de nombrosas indústrias agro-alimentaires (abattoir, Sojasun, Tendriade, Oscar Mondo) e d'entrepresas artesanalas. La vila s'es sustot estenduda jos forma de lotissements d'ostals individuales.
A l'ora actuala, Châteaubourg fa partida de la granda corona périurbaine de Roazhon mas ne representa lo limit Es doncas qu'al delà, a bloquejat per l'influéncia de Vitré. La vila desvolòpa un abitat collectiu e individual e tenda de respondre a la fòrça fòrta demanda, del fach de la proximitat de l'aglomeracion rennaise e del bastiment del luòc intercommunal de 200 li cal las « Pòrtas de Bretanha » susceptible de reagrupar 10 000 trabalhs sul long tèrme.
C'est au Sègle XI qu'est attesté l'existence d'une seigneurie et d'un prieuré bénédictin qui dépendait de l’abbaye Saint-Sauveur de Redon.
Un château féodal flanqué de plusieurs tours a existé et commandait le franchissement du fleuve Vilaine, mais il se trouvait déjà en ruine au Sègle XV. Les derniers restes de ce château ont été détruits au début du Sègle XX. L'emplacement de ce château fort se trouve au niveau de l'église Saint-Pierre où d'ancienne fondations émergent encore dans certaines caves des maisons les plus anciennes du bourg primitif.
En 1341, lors de la Guerre de succession de Bretagne, les troupes anglaises du Duc de Buckingham (qui défendait la cause du parti des Montfort) campent dans le secteur. À la suite de plusieurs mariages, la seigneurie a appartenu successivement aux Châteaubourg, puis aux Montbourcher, aux Bouan et aux Denyau.
En juillet 1677, Louis XIV érige les quatre seigneuries de Châteaubourg en comté, dont le premier comte fut Charles Denyau, conseiller au Parlement de Bretagne. En 1789, le comte appartient aux La Celle, seigneurs de la Sécardaye. Puis pendant la Révolution, un canton se forme avec les communes de Saint-Jean, Broons et Marpiré.
En 1858, Napoléon III inaugure la gare de Châteaubourg. En 1902, la ville est parmi les premières du département à pouvoir bénéficier de l’arrivée de l’électricité. Cela a été rendu possible grâce au minotier Jean-Pierre Texier qui a équipé un de ses moulins (dont le fameux « Ar Milin ») d’une turbine. Châteaubourg a été alimenté par ce procédé entre 1917 et 1928.
La situation géographique privilégiée de Châteaubourg, située à mi-chemin entre Vitré et Rennes et sur l’axe routier et ferroviaire Paris-Brest, lui a permis d’étoffer son tissu économique depuis une trentaine d’années. Déjà, La Distillerie Bretonne s’y est développée depuis 1920 et elle s’est associée à une entreprise de transformation de pommes ainsi qu’à une laiterie. En 1945, l’entreprise Burel, spécialisée dans la fabrication de matériel agricole, s’est développée pour devenir Sulky, la petite industrie fabricant de semoirs.
Le Mes invalid (avril), Broons-sur-Vilaine et Saint-Melaine fusionnent avec Châteaubourg et deviennent des communes associées avec des maires bien distincts. L’arrivée de la voie expresse au sud de Châteaubourg a pour conséquence, un développement rapide de la commune avec l’arrivée de nombreuses industries agro-alimentaires (abattoir, Sojasun, Tendriade, Oscar Mondo) et d’entreprises artisanales. La ville s’est surtout étendue sous forme de lotissements de maisons individuelles.
À l’heure actuelle, Châteaubourg fait partie de la grande couronne périurbaine de Rennes mais en représente la limite Est puisqu'au-delà, elle est bloquée par l'influence de Vitré. La ville développe un habitat collectif et individuel et tente de répondre à la très forte demande, du fait de la proximité de l’agglomération rennaise et de la construction du site intercommunal de 200 ha des « Portes de Bretagne » susceptible de regrouper 10 000 emplois sur le long terme.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Diard, La flore de Ille-e-Vilaine, Atlàs floristique de Bretanha, Roazhon, Siloë, 2005, pàg. 65.
- ↑ Louis Diard, La flore d'Ille-et-Vilaine, Atlas floristique de Bretagne, Rennes, Siloë, 2005, p. 65.


text:
Salvador Dalí
Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, marqués de Dalí de Púbols (Figueres, 11 de mai de 1904 - Figueres, 23 de genièr de 1989) foguèt un important pintre e escultor mas tot parièr dessenhaire e escrivan espanhòl ( de Catalonha... que n'escriguèt tanben - mai que tot dins sa joventut - dins la lenga d'en Joan Miró o'n Joan Salvat-Papasseit!!! ) del movement surrealista figuerenc, catalan, espanhòl e universal... inter... gala... ctic... sideral !!!
Faguèt amistat amb l'istorian e scientific n' Alexandre Deulofeu, tanben empordanés coma el. Dalí foguèt un personatge ambigú dins mantun aspècte coma lo financièr que son interès per la moneda li valguèt l'escais tirat d'una anagrama d'"Avida Dollars" e subretot per sa relacion de complicitat amb lo regim franquista.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Salvador Dalí nasquèt en 1904 a Figueres, la capitala del Naut Empordan, dins una familha de notables de la vila. Son paire, Salvador Dalí i Cusí, èra un notari e avocat originari de Cadaqués, sa maire Felipa Domènech i Ferrés èra sortida d'un mitan comerciant, son paire èra librari e sa grand teniá una botiga d'artesanat tradicional. Lo jove Dalí estudièt a l'Institut Ramon Muntaner de Figueres, ont participèt a l'elaboracion de la revista Studium. Foguèt ailà que recebèt sa primièra formacion artistica amb lo professor Juan Núñez. En 1916 descobriguèt la pintura modèrna del temps d'un sojorn estivenc a Cadaqués amb la familha de Ramon Pichot, un artista local que viatjava sovent a París. En 1919, Dalí expausèt pel primièr còp dins l'encastre d'una exposicion collectiva publica al Teatre Municipal de Figueres.
Òbra[modificar | modificar la font]
Òbras màgers[modificar | modificar la font]
Pintura[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- (...) es curiós, a ieu me n'interèssa fòrça mai parlar o èsser en contacte amb la gent que pensa çò contrari d'ailò que ieu pensi, que non pas d'aqueles que pensan çò meteis que ne pensi ieu.
- Las sagnosas osmòsis del sòmi e de l'amor se n'ocupan del tot la vida de l'òme.
- Te n'ocupes ges d'esser modèrne. Es l'unica causa que per malastre e qué que faguèsses, o te poiràs pas jamai defugir.
- M'emplegui los mots que m'as ensenhat. Se significan pas res, ensenha-me-ne d'autres. O daissa-me que me cale.
- Qual sap degustar ne beu jamai pus de vin mas se tasta un secret.
- Los bals melhor capitats son los dels que se ne parla mai sens pas cap lai èsser anats.
- Dormir es un biais de morir o d'almens morir a la realitat, e melhor encara es la mòrt de la realitat.
- Cada matin, tot bèl just davant me levar, sentissi un plaser extrèm: lo d'èsser Salvador Dalí.
- La gelosiá dels autres pintors n'es sempre estat lo termomètre de mos succèsses.
- Lo secret del miu prestigi ne demorarà un secret.
- Lo dessenh es la sinceritat dins l'art. I a pas cap possibilitat de lo s'enganar. O es bèl o lag qu'es.
- Crentetz pas de vos abastar Perfeccion, pas jamai o capitaretz.
- Me ne penhi pas jamai un retrach que semble lo modèl, es puslèu lo modèl que deuriá semblar lo retrach.
- La lei morala deu aver d'originas divinas, vist qu'abans las Taulas d'en Moses ja ne cabissián dins las espiralas geneticas.
- Es pas una molecula d'ADN garantida d'immortalitat? N'es ela - çò li'n disiá a Descartes un pauc abans de morir - la cellula monarquica per excelléncia. Cadascuna de sas doas mitats n'es exactament unida a l'autra mitat, de la meteissa manièra que Gala e ieu... Tot se dubrís e se tampa e s'entrerelaciona amb precision.L'eiretatge depen d'un mecanisme sobeiran e la vida es lo produch del poder absolut de l'acid desoxiribonucleïc.
- Picasso es pintor.Ieu tanben. Picasso es espanhòl. Ieu tanben. Picasso es comunista. Ieu tanpauc.
- L'unica causa que lo mond n'aurà pas jamai pro es l'exageracion.
- Val melhor petar per tuar lo temps que non pas malparlar, far de panflets o de vèrses marridasses.
- Lo que uèi vòl far carrièra deu èsser un pauc canibal.
- Lo que ne vòl interessar los autres los se deu sempre provocar.
- Cresi que ne soi melhor escrivan que pintor. Per aquò soi coma mon paire. Çò important dins mon escritura es pas cap l'estil ni la sintaxi ni los recorses discursius: çò important dins mon escritura es simplament çò que disi, e aquò s'escairà lo jorn que serà acceptat.
- Lo canibalisme es una de las manifestacions mai evidentas de la tendresa.
- Lo mal gost es creatiu.Es lo senhorejar d'aquò biologic subre ailò de l'intelligéncia.
- Aquela tragedia grandiosa que li ne disèm art modèrne.
- Lo pintor vertadièr es lo qu'es capable de pintar de scènas extraordinàrias en pel mièg d'un desèrt vuejàs.
- Lo pintor vertadièr es lo qu'es capable de pintar pacientosament una pera entornejat pels revolums de l'istòria.
- Uèi lo dia lo gost pel defaut es tal que solas ne semblan geniosas las imperfeccions e subretot laidetat. Quand una Vènus reverta un grapald, los semblaestètas contemporanèus se n'exclaman: Es fòrt, uman qu'es!
- Es evident qu'existisson d'autres monds, d'aquò segur; mas, e coma ja o diguèri mantun còp, aqueles autres monds son dintre lo nòstre, se n'estan sus tèrra e precisament en dil centre de la copola del Musèu Dalí, ont es tot lo novèl mond insospiechat e allucinant del surrealisme.
- Als mius sièis ans ne voliái èsser cosinièr. Als sèt voliái èsser Napoleon. Mon ambicion n'a puèi fach marrés que créisser, ara ne vòli èsser sonque Salvador Dalí e res pus. D'un autre band es plan dificil aquò, n'estant que, a mesura que me ne vau sarrant de Salvador Dalí se ne va el alunhant de ieu.
- Per se comprar mos quadres cal èsser criminalament ric coma los nòrdamericans.
- De cap biais ne tornarai ieu a Mexic. O me suporti ges èsser dins un país mai surrealista que mas pinturas.
- La Revolucion Russa es la Revolucion Francesa qu'arriba tard, per colpa del freg.
- L'anóncia de Watson e Crick subre l'ADN es per ieu la pròva reala de l'existéncia de Dieu.
- La geologia a una tristor espantosa que pas jamai se ne poirà ela desfar. Aquela tristor ne proven de l'idèa que lo temps trabalha contra se-meteis.
- Me ne consideri amor coma l'unica actitud digna de la vida de l'òme.
- Crengatz pas jamai de vos abastar perfeccion, pas jamai o capitaretz.
- Te n'ocupes pas d'èsser modèrne o n'èsser pas. Es l'unica causa que per malastre e qué que faguèsses, te ne poiràs pas jamai defugir d'èsser.
- Çò important es que parlen de tu, e mai ne siaga de ben.
- L'esnobisme çò ne consistís a se ne poder sempre engulhar dins los endreches que los autres los se pòdon pas jamai abastar.
- Las errors an sempre un caractèr sagrat. Ensagetz pas jamai de las corregir.
- La critica es quicòm sublim.Es digna sonque dels gènis.
- La desgràcia màger de la joventut actuala es de çò ne far tu pus cap partida d'ela.
- Las doas astradas que ne pòt aver un pintor son d'èsser espanhòl e de se ne dire en Dalí. Ambedoas astradas aquelas aguèri.
- Lo temps es una de las paucas causas importantas que nos sòbran.
- Entre los cinc senses n'es l'odorat, l'olfacte, lo que pus absoludament te ne dona maita idèa d'immortalitat.
- Moltas personas se n'abastan pas cap los ochanta ans per çò que n'assajan tostemps de se demorar als quaranta.
- Çò mendre que li ne podèm demandar a una escultura es que se bolegue cap.
- Serai un gèni e me n 'admiraràn lo mond. Benlèu serai mespresat e incomprés mas serai un gèni, un grand gèni, per çò que ne soi segur d'aquò. [2]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Catalòg rasonat de las òbras[modificar | modificar la font]
- (ca) (en) (es) Catalòg rasonat de sas òbras picturalas
Òbras literàrias d'en Salvador Dalí[modificar | modificar la font]
-
-
- Òbras complètas editadas per las edicions Destino e la Fondacion Gala-Salvador Dalí:
-
A l'entorn de l'artista e de l'òbra[modificar | modificar la font]
- Ignacio Gomez de Llano: Dali... Albin Michel 1983 (en francés)
- Robert Descharnes: Dali.L'oeuvre et l'homme... Edita sa - Éditions des Trois Continents Lausana Soïssa 1984 (idem)
- Robert Descharnes & Gilles Néret: Salvador Dalí 1904-1989... ed. Taschen 1998, 2004, 2006... (id)
- Gilles Néret: Dali... Taschen 2000 (id)
- Robert Descharnes & Gilles Néret: Dali: l'oeuvre peint Coffret 2 volumes Tome 1: 1904-1946. Tome 2: 1946-1989... ed. Taschen 2001, 2004... (id)
- Robert Descharnes: Dali.L'héritage infernal... 2002 (id)
- Robert Descharnes & Nicolas Descharnes: Dali.Le dur et le mou.Sortilège et magie des formes Sculptures et Objets... Eccart 2003 (id)
- Amanda Lear: Mon Dali... éd. Michel Lafon 2004 (id)
- Michel Nuridsany: Dali... éd. Flammarion 2004 (id)
- Jean-Christophe Argillet:Le Siècle de Dalí... éd. Timée 2004 (id)
- Catherine Millet: Dali et moi... 2005 (id)
- Jordi Puig & Sebastià Roig: Dali, le triangle de l'Ampourdan... Triangle Postals 2004 (id)
- Mark Planellas-Witzsch: Dalí Silenciat DUX Barcelona 2005 (en catalan)
- Jean-Gabriel Jonin: Jours intimes chez Dali... Rafael de Surtis-Editinter 2006 (en francés)
- Astrid Ruffa, Philippe Kaenel & Danielle Chaperon: Salvador Dali à la croisée des savoirs... Éditions Desjonquères París 2007 (idem)
- Jean-Pierre Thiollet: Carré d'Art (Salvador Dali)... Annagramme Ed. 2008 (idem) ISBN 2-35035-189-6
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) (es) (en) (fr) Lo Musèu de Salvador Dalí a Figueres
- (en) (fr) (nl) Lo Musèu Salvador Dalí de Brojas Belgica
- (en) Lo Musèu Salvador Dalí de Sant Petersburg Florida EUA
- (fr) Entrevistas amb en Salvador Dalí subre la television francesa
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 11 500 documents subre en Salvador Dalí en picar coma clau Salvador Dali
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

{{DEFAULTSORT:Dalí, Salvador]]
- ↑ o (?!!?) L'unica diferéncia entre un fòl e ieu, es que lo fòl crei que n'es pas cap, mentre ieu o me sabi plan que ne soi.
- ↑ Escrich als sius 15 ans...
- ↑ Quand los de París lo s'expulsèron d'al movement surrealista...


text:
Fondacion pel Logicial Liure
La Fondacion pel Logicial Liure (en anglés FSF, sigla de Free Software Foundation) es una organizacion americana de tòca non lucrativa, fondada per Richard Stallman en 1985 per ajudar al finançament del projècte GNU e de la comunautat del Logicial liure. Los fonses son acampats en vendent notadament de tee-shirts, CD-ROMs e de distribucions GNU.
La FSF Euròpa, la FSF Índia, e la FSF Latinoamerica son tres organizacions sòrres distintas de la FSF.
Somari
Ierarquia[modificar | modificar la font]
Adesion[modificar | modificar la font]
Lo , la FSF avia la « FSF Associate Membership program for individuals ». En març de 2005, mai de 3 400 membres son aderents. Lo es aviat lo Corporate Patron program for commercial entities, un programa concernent las entrepresas. En abril de 2004, 45 entrepresas participan a aqueste programa.
Organizacion[modificar | modificar la font]
La FSF a un conselh d'administracion amb 6 membres :
- Geoffery Knauth, Senior Software Engineer at SFA, Inc.
- Lawrence Lessig, Professor de drech a l'Universitat de Stanford
- Benjamin Mako Hill
- Henri Poole, Fondator de CivicActions, a grassroots campaign technology consulting firm.
- Richard Stallman, Fondator de la FSF e del projècte GNU, e autor de la licéncia GNU GPL, versions 1 e 2
- Gerald Sussman, Professor d'informatica al MIT
Autras posicions tengudas[modificar | modificar la font]
- Richard Stallman : President (benevòl)
- Eben Moglen : General Counsel (benevòl)
- Dan Ravicher : Senior Counsel (benevòl)
- Peter Brown : Executive Director
- David « Novalis » Turner : GPL Compliance Engineer
- John Sullivan : programs administrator
- Ted Teah : Copyright Assignments clerk
- Joshua Ginsberg, Administrator sistèma
- Justin Baugh, Administrator sistèma
- Ward Vandewege, Administrator sistèma
- Tony Wieczorek, Program Assistant
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Logicial liure
- la FSF França, en frança, es una organizacion locala pròcha de la FSF
- GNU
- Licéncia publica generala GNU (GPL)
- Licéncia publica generala limitada GNU (LGPL)
- FLOSS
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial
- (fr) Infos sus la FSF
- (fr) Lexic connèxe


text:
Torosaurus
Eth Torosaurus siguec, amassat damb eth triceratòps, un des darrèrs dinosaures en eth cretacèu tardiu. Eth Torosaurus sonque ei conegut pera sòn cran e cap part mès d'era esqueleta a estat enqüera identificada. Eth genre ei representat per dus especies; eth Torosaurus gladius e eth Torosaurus latus, ambdús trapats en eth comtat de Niobrara, Wyoming. Toti dus tanben qu'an crans incomplets.
Eth Torosaurus auia un cran que heia 2,4 m de longada. Malurosament, era boca des crans s'a conservat pas. Atau ei pas possible de dar ua idea exacta des mides der cran o era forma deth morre. Eth volarèl ei long, plan long, més tanben baish damb pauques sèrres e shens que se podan véder es epoccipitals que an es autes ceratopids. Eth volarèl a horats redonds e pas coma es autes ceratopids. Era suauesa des hormes contrasta damb es der aute ceratopid, eth triceratòps qu'auia ues sèrres plan mès ponchadisses e shens horats.
Era part de dens d'aguest volarèl deth Torosaurus mos revela ua malautia en es ossi. Aguesti an ua serie de horats irregulars e amples enua sua parpresa. A uelh mès pròche, se pòt véder qu'aguests testons son egals as trapats en quauques esqueletes de nadius americans preïstorics.
Era malautia en es umans qu'ei coneguda peth creishement de diuersi tumors sus es ossi. Açò qu'ei sonque un exemple dera evidéncia de càncer ena preïstòria enter totes es especies viues.
Era auta especie, eth Torosaurus gladius , ei representat tanben per ua auta clusca incompleta de 2,6 m. Era més grana de quinsevolh animal viu. Eth cran ei diuersa ena horma dera deth Torosaurus latus, més se pòt pas díder enqüera quaus son es diferencies reaus d'aguestes dus especies. Se pensa qu'ambdús son dera madeisha espècia e que representen tanben soletes variacions d'edat e de sexe.
Hont: The illustrated Directory of Dinosaurs and other Prehistoric Creatures, Greenwich Editions, 2005.


text:
Constantin I lo Grand
Constantin Ièr lo Grand, nascut Flauius Valerius Aurelius Constantinus, (Naissus, 27 de febrièr de 272 - vèrs Nicomèdia, 22 de mai de 337) foguèt lo 34en emperaire roman de sa proclamacion per lei legions de Bretanha[1] en 306 fins a sa mòrt.
De 306 a 324, contrarotlèt solament una partida de l'Empèri e deguèt luchar còntra divèrsei generaus rivaus per l'unificar sota sa direccion. Foguèt lo premier emperaire roman convertit au crestianisme e adoptèt en 313 un edicte de tolerància religiosa per acabar lei persecucions còntra lei crestians. Ajudèt tanben lo desvolopament de la Glèisa e es vengut un Sant de la Glèisa Ortodòxa. Ordonèt tanben una reforma prefonda de l'organizacion politica, economica e militara de l'Empèri Roman que sei mesuras pus importantas foguèron l'installacion de la capitala imperiala a Constantinòple e l'adopcion d'una moneda d'aur novèla dicha solidus.
La question de sa succession entraïnèt una guèrra civila entre sei tres fius Constantin II, Constant Ièr e Constanci II. Fin finala, lo darrier capitèt d'aprofichar la mòrt de sei dos fraires per unificar tornarmai l'Empèri en 350 e contuniar la politica de son paire.
Somari
- 1 La question dei fònts istoricas sus l'emperaire Constantin Ièr
- 2 La familha e la jovença de Constantin Ièr
- 3 Lei premiereis annadas de sa carriera militara e politica
- 4 La conquista dau poder
- 5 Lei reformas de l'estructura intèrna de l'Empèri
- 6 La politica religiosa de Constantin
- 7 La politica estrangiera de Constantin e la reorganizacion dei fòrças armadas
- 8 La mòrt e la succession de Constantin
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 Bibliografia
La question dei fònts istoricas sus l'emperaire Constantin Ièr[modificar | modificar la font]
Constantin Ièr lo Grand foguèt un dei sobeirans pus importants de son epòca e la documentacion a prepaus de son rèine es donc fòrça importanta. En revènge, sa politica recebiguèt un acuèlh que foguèt pas totjorn positiu e son accion creèt divèrsei controvèrsias. Ansin, Constantin encoratjèt durant son rèine un esfòrç intens de propaganda e la màger part dei testimoniatges son donc totalament orientats en sa favor. De mai, uneis autors crestians assaièron tanben de magnificar la vida de l'emperaire e critiquèt sei predecessors o sei rivaus de la Tetrarquia. Pasmens, se fau notar que, segon l'escòla crestiana de l'autor, certanei detalhs de la vida de Constantin — un partisan de l'arianisme, es a dire un eretic per lei crestianismes catolic o ortodòx — i son mai o mens esconduts o modificats. Leis istorians contemporanèus se pausan donc regularament de questions sus la pertinéncia dei fònts disponiblas.
La familha e la jovença de Constantin Ièr[modificar | modificar la font]
A sa naissença dins la vila de Naissus, Constantin èra dich Flavius Valerius Constantinus. Son paire èra dich Flavius Constantius e sa maire Elena. Flavius Constantius èra un oficièr roman de la garda de l'emperaire Aurelian. Sei servicis li permetèron de venir governador de Dalmàcia durant lo rèine de l'emperaire Dioclecian en 284 o 285. Elena èra originària d'una classa sociala bassa e es pas segur que sigue la frema oficiala de Flavius o solament una concubina. En 288 o 289, foguèt abandonada e Flavius Constantius esposèt la filha adoptiva de Maximian qu'èra lo Cesar de Dioclecian. D'efèct, a l'epòca, l'emperaire devesiguèt l'empèri en doas partidas e nomèt un co-emperaire ambé lo títol de Cesar per l'ajudar dins la direccion de l'Empèri.
Maximian s'installèt dins lo nòrd d'Itàlia a Mediolanum o dins lei regions pròchas de la frontiera germanica a Augusta Treverorum. Flavius Constantinus faguèt partida de sa garda personala. En 293, quand Diocletian devesiguèt tornarmai l'Empèri entre dos emperaires e dos co-emperaires, Constantius venguèt Cesar de Gàllia. Aqueu sistèma foguèt dich Tetrarquia e deviá permetre de melhorar lei defensas de l'Empèri e defugir lei guèrras civilas de succession.
Durant aqueu periòde, Constantin recebiguèt una educacion a la Cort de Diocletian a Nicomèdia pertorcant la literatura latina e grèga e la filosofia. Sa preséncia a Nicomèdia èra, per Diocletian, un mejan per s'assegurar de la fidelitat de Flavius Constantius. Pasmens, s'ocupèt de donar una educacion bòna a Constantin e li fisèt rapidament de missions militaras importantas.
Lei premiereis annadas de sa carriera militara e politica[modificar | modificar la font]
Constantin acomencèt sa carriera militara dins lei fòrças de Diocletian e de Galerius en Siria, dins la region de Danubi e en Mesopotamia. Demostrèt rapidement de talents importants e venguèt una personalitat famosa de la Cort de Nicomèdia. Pasmens, en 305, la malautiá de Diocletian entraïnèt la revirada e la casuda de son sistèma de Tetrarquia. D'efèct, Diocletian aviá decidit que lo mandat dei dos emperaires será de vingt ans. A la fin d'aqueu periòde, lei dos Cesars venián emperaires (August) e dos Cesars novèus èran nomats per leis emperaires ancians. En 305, lei dos Cesars novèus foguèron de pròches de Galerus. Lei fius de Flavius Constantinus, Constantin, e de Maximian, Maxence, foguèron laissats de caire. Aqueu reglament neguèt l'importància de la transmission ereditari dei cargas e leis ambicions dei dos excluchs van entraïnar una guèrra civila novèla a partir de 306.
D'efèct, entre 305 e 306, Constantin ajudèt son paire dins una campanha dins lo nòrd deis illas britanicas. Lo 25 de julhèt de 306, son paire moriguèt a Eboracum. Pasmens, avans sa mòrt, donèt son sostèn a l'idèa de nomar Constantin coma August. Sei tropas aclamèron aquela chausida e Constantin foguèt proclamat August. Gàllia e Bretanha reconoguèron la nominacion. Constantin mandèt donc un messatge au segond August, Galerius, revendicant lei títols de son paire. Après una gròssa colèra, Galerius acceptèt de nomar Constantin coma Cesar per defugir una guèrra. En plaça, lo títol d'August foguèt donat au Cesar Sever II. Coma aquò èra un biais per legitimar una nominacion normalament ilegala, Constantin acceptèt e venguèt oficialament Cesar.
La conquista dau poder[modificar | modificar la font]
L'esclatament de la Tetrarquia[modificar | modificar la font]
Après leis eveniments de 306, una segonda crisi se debanèt quauquei mes après la proclamacion de Constantin coma Cesar. Va causar l'esclatament de la Tetrarquia entre sept emperaires diferents e entraïnar una tièra de guèrras civilas.
Foguèt causada per lo maucontentament de la populacion romana fàcia a l'impòst de capitacion. Una revòuta aguèt luòc e Maxence foguèt proclamat princeps per lei pretorians e leis abitants de la capitala. Son paire venguèt rapidament sostenir son fiu e reprenguèt son títol d'August. En 307, capitèron de vencre una ofensiva de Sever II que foguèt tuat. La crisi e la division de l'Empèri èra alora tant important que Galerius assaièt de reünir toei leis emperaires per negociar un partiment novèu dau poder. Diocletian acceptèt de presidir la reünion que s'acabèt per una revirada :
- Diocletian refusèt de tornar venir emperaire e obliguèt Maximian d'abdicar un segond còp.
- La Tetrarquia es reformada ambé Galeri coma August d'Orient, Constantin August d'Occident e Maximin Daïa e Licinius coma Cesar.
- Maximian e Maxence foguèron dichs usurpators mai gardèron lo contraròtle de sei posicions.
- en Africa, Domitius Alexander se proclamèt tanben emperaire.
L'Empèri Roman èra donc devesit entre sept emperaires diferents mai o mens aliats entre elei. Divèrsei guèrras van alora rapidament començar entre lei pretendents. En 310, Maximian foguèt blocat dins Marselha per Constantin e se deguèt finalament se suicidir. En 311, Domitius Alexander foguèt vencut e assassinat per Maxence. La mema annada, Galerius moriguèt de malautiá. Puei, lo 28 d'octòbre de 312, Maxence foguèt eliminat per Constantin a l'eissida de la batalha dau pònt Milvius. Enfin, en 313, la batalha d'Andrinòple permetèt a Licinius d'eliminar Maximin Daïa.
Aital, en 313, l'Empèri èra tornarmai devesit en doas partidas e aquela division va durar, maugrat un conflicte dins lei Balcans en 316, fins a 324.
Lei dos empèris e la victòria finala de Constantin[modificar | modificar la font]
La division de l'Empèri foguèt un periòde tendut en causa de l'ambicion de sei caps e de l'ostilitat entre elei. Un premier conflicte en 316 s'acabèt per un succès limitat de Constantin dins lei Balcans. Un segond en 324 va s'acabar per la victòria totala de Constantin e l'execucion de son rivau.
Lei relacions entre lei doas partidas de l'Empèri foguèron de còps bònas. Per exemple, l'edicte de tolerància religiosa de 313 foguèt adoptat per lei dos emperaires e un maridatge politic entre Licinius e la mieja sòrre de Constantin deviá assegurar de relacions pacificas. Pasmens, lei relacions venguèron fòrça marridas a partir deis annadas 320. En 324, Constantin aprofichèt una malautiá de son rivau e un incident frontalier per acomençar una guèrra novèla. Foguèt venceire a Andrinòple puei a Crisòpolis. Licinius acceptèt de capitular e foguèt executat quauquei mes après sa desfacha. Son fiu conoguèt un sòrt similar. Aquò permetèt d'unificar l'Empèri sota la direccion d'un cap unic per lo premier còp dempuei quaranta ans. D'ara endavant, lei Cesars foguèron lei fius o eiretiers supausats de Constantin Ièr :
- sei fius Crispus (executat en 326 per de rasons mau conegudas) e Constantin II en 317.
- sei dos autres fius Constanç II en 324 e Constanci en 333.
- sei nebots Flavius Dalmatius e Flavius Hannibalianus en 335.
Lei reformas de l'estructura intèrna de l'Empèri[modificar | modificar la font]
L'adopcion de Constantinòple coma capitala novèla[modificar | modificar la font]
Dempuei la fondacion de la Tetrarquia, Roma èra solament la capitala teorica de l'Empèri Roman. Per exemple, Diocletian i venguèt solament dos còps durant son rèine. Dins lei fachs, lei residéncias imperialas deis August e dei Cesar èran situadas dins lei regions frontalieras menaçadas d'invasions. Constantin decidiguèt de crear una novèla capitala permanenta a Constantinòple dins un endrech pròche dei frontieras orientalas sovent menaçadas per lei Gòts o lei Pèrs e tanben situat sus una posicion defensiva poderosa au contrari de Roma. Aquò foguèt decidit a partir de 324 e de trabalhs importants se debanèron dins la vila. Foguèt organizada sus lo modèl de Roma, per venir una « Roma Novèla », amb una division entre sept còlas, quatorze regions urbanas, un Capitòl, un forum e un Senat. En revènge, lo nombre de temples pagans i foguèt limitat au profiech dei monuments crestians. Tre lo rèine de Constantin, lo succès de la ciutat foguèt important e sa populacion agantèt 100 000 abitants.
Lei reformas de l'administracion centrala[modificar | modificar la font]
Après sa presa dau poder e la fondacion de Constantinòple, Constantin Ièr reformèt l'estructura de l'administracion centrala de l'Empèri qu'èra encara quasi similara a aquela creada per August a la fin dau sègle I avC. Lo nombre de foncionaris foguèt tanben aumentat e divèrsei cargas foguèron suprimidas o modificadas :
- lo conseu de l'emperaire foguèt remplaçat per un consistòri sacrat.
- lo Mèstre deis oficis foguèt cargat de dirigir le personau administratiu, lei fabricas d'armas e lei centres de formacion de la garda.
- lo Mèstre dei milicias foguèt cargat de comandar l'infantariá e la cavalariá.
- lo Còmte dei largetats sacradas foguèt cargat de la direccion de l'administracion fiscala.
- lo Còmte de la fortuna privada foguèt cargat de la gestion dei revenguts privats de l'emperaire.
D'autra part, Constantin assaièt de restaurar lo prestigi dau Senat. A partir de 312 en Occident puei de 324 dins tot l'Empèri, senator foguèt tornarmai lo reng pus autor dei servitors de l'Estat. Leis efectius dei senators foguèron tanben reorganizats e aumentar per emplir lei Senats de Roma e de Constantinòple. Pasmens, en fòra d'una partida de son prestigi ancian, lo Senat recuperèt ges de poder e poguèt solament discutir de projèctes de lèi d'interés locau.
L'òbra legislativa en favor dei crestians[modificar | modificar la font]
La conversion au crestianisme de Constantin Ièr entraïnèt una modificacion de lèis romanas desfavorablas ai crestians o tròp contràrias ai mors de la religion novèla. Dins lei fachs, aquelei lèis entraïnèron una reduccion dei drechs de la frema, un renfòrçament de la familha e dau maridatge sus lo modèl crestian, un començament de condamnacion dei mors romanas fòrças liberalas e una reconoissança dau poder temporau de la Glèisa. Lei principalei lèis d'aquela politica foguèron :
- l'abolicion dei lèis d'August sus lo celibat qu'èran desfavorablas ai crestians.
- un ensems de mesuras per melhorar lei condicions de vida dins lei presons.
- la penalizacion dei naissenças non legitimas.
- la limitacion dau drech de divòrci.
- un ensems de lèis per luchar còntra lei relacions adultras.
- la defensa de separar una familha d'esclaus dins lo corrent d'una venda.
- un ensems de mesuras còntra la prostitucion.
- la defensa de relacions sexualas entre una frema e seis esclaus.
- l'instauracion dau dimenge coma jorn de repaus oficiau.
- l'autorizacion de liberar d'esclaus per declaracion dins una glèisa.
- l'autorizacion per la Glèisa de recebre de dons e de legs.
- la possibilitat de chausir entre un tribunau civiu e una mediacion de l'evesque.
La reforma de la moneda[modificar | modificar la font]
Constantin creèt una moneda d'aur novèla dicha solidus que conoguèt una estabilitat importanta gràcias ai quantitats d'aur confiscadas dins lei temples pagans. Aqueu sistèma foguèt utilizat fins a l'Edat Mejana. En revènge, la desvoloracion dei monedas d'argent e de bronze entraïnèt una inflacion gròssa e un apauriment important dei classas pus modèstas de la populacion.
La politica religiosa de Constantin[modificar | modificar la font]
La conversion de l'emperaire au crestianisme[modificar | modificar la font]
La question de la converson de l'emperaire Constantin Ièr au crestianisme es encara un subjècte de debat entre leis istorians contemporanèus. Son paire èra un pagan monoteïsta fidèu dau culte dau Sol Invictus fòrça popular dins l'armada romana. Seriá jamai vengut Cesar sota Diocletian s'èra estat crestian. En revènge, l'ipotèsi d'una conversion tardiva es possibla car Flavius Constantinus demorèt fòrça prudent durant la Persecucion Granda e limitèt la repression en Gàllia.
Regardant Constantin, l'ipotèsi pus frequenta situa sa conversion vèrs 312. D'efèct, la tradicion crestiana conta que la Crotz seriá aparegut a Constantin dins lo cèu e dins un pantais avans la batalha dau pònt Milvius. Lo jorn de la batalha, Constantin ordonèt a sei soudats de pintar sus lo bloquier un simbòl compausat deis inicialas grègas de Jèsus Crist. L'adopcion de l'edicte de tolerància religiós en 313 seriá una consequéncia d'aquela conversion.
L'edicte de Milan[modificar | modificar la font]
L'edicte de Milan o edicte de Constantin foguèt adoptat per leis emperaires Constantin Ièr e Licinius en abriu de 313. Èra un edicte de tolerància religiosa qu'èra la proclamacion oficiala d'una decision oficiala de Galerius en 311. En particular, lei crestians èran d'ara endavant liure d'exercir lor religion. Pasmens, l'edicte regardèt pas solament lei crestians car d'autrei religions, coma lo maniqueïsme, èran tanben persecutadas au sègle IV per leis autoritats imperialas.
Lo manten de l'unitat de la Glèisa[modificar | modificar la font]
Après sa conversion e la proclamacion de l'edicte de Milan, Constantin s'ocupèt de protegir e de gardar l'unitat de la Glèisa menaçada per sei tendàncias diferentas. Aquò permetèt a l'emperaire de gardar lo sostèn d'una Glèisa poderosa e de'n faire pauc a pauc un organ de l'Estat.
D'efèct, au sègle IV, la Glèisa crestiana èra devesida entre unei corrents mai o mens opausats entre elei. Per resòuvre aquelei problemas, Constantin reüniguèt divèrseis assembladas religiosas per tractar dei questions principalas :
- la querèla entre lei dos evesques de Cartage, Cecilianus e Donatus, acomençada en entre 307 e 312. Après quauqueis afrontaments murtriers per lo contraròtle dei glèisas de la region, Constantin ordonèt lo mantenement dau statu quo en 321 amb un edicte de tolerància e una condamnacion de principi dei partisans de Donatus.
- la querèla teologica a prepaus de l'arianisme èra una question pus grèva. D'efèct, aquela concepcion dau crestianisme èra fòrça populara, especialament dins lei regions barbaras crestianizadas, mai la màger part de la ierarquia crestiana la considerava coma una eresia. Constantin, qu'èra arian, convoquèt un concili a Nicèa per unificar la posicion oficiala de la Glèisa. Lo concili foguèt una revirada relativa e marquèt la division entre ortodòxs e arians. Pasmens, maugrat leis desacòrds, aqueu procès de discussion empachèt una division totala de la Glèisa e lei discussions van contuniar entre lei doas tendàncias.
Lei limits de la crestianizacion de l'emperaire e de l'Empèri sota Constantin[modificar | modificar la font]
En fòra de sei concepcions crestianas mai o mens ereticas, Constantin Ièr èra pas desirós de favorizar la creacion d'una Glèisa independenta de son autoritat. Ansin, va desvolopar divèrsei mejans per ne'n gardar lo contraròtle. D'autra part, coma la populacion crestiana representava solament una minoritat de la populacion de l'Empèri, deguèt contuniar de respectar lei cultes ancians, la tradicion romana e leis obligacions ancianas liadas a la carga imperiala.
Lei relacions entre l'emperaire e la Glèisa foguèron donc formadas segon un modèl teocratic. Lei poders politic e religiós i èran separadas en teoria mai tenguts per una persona unica considerada coma designada per Dieu. Gràcias a aqueu sostèn divin, aquela persona èra donc legitima per participar ai debats teologics e dirigir la Glèisa. S'aquela tutèla foguèt combatuda per leis evesques, èra una realitat desmostrada per la capacitat de l'emperaire de convocar de concilis segon sei besonhs.
En fòra d'aquelei limits impausats per la volontat de Constantin de crear pas de poder capable de rivalizar ambé l'emperaire, la crestianizacion de l'Empèri foguèt tanben limitada per la feblessa numerica dei crestians que representavan solament 4-5% de la populacion totala. Aital, Constantin Ièr contunièt de respectar lei rites imperiaus ancians. Per exemple, l'emperaire èra totjorn lo Pontifex Maximus de la religion romana e après sa mòrt, lo Senat ordonèt sa divinacion marcant lo mantenement d'una partida dau culte imperiau.
La politica estrangiera de Constantin e la reorganizacion dei fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei guèrras de Constantin[modificar | modificar la font]
Coma sei predecessors de la Tetrarquia, Constantin contunièt de susvelhar lei frontieras de l'Empèri e acomencèt unei guèrras per lei defendre e assegurar l'estabilitat dau territòri imperiau.
Tres fronts principaus existiguèron durant son rèine :
- la frontiera entre Gàllia e Germania veguèt tres guèrras còntra lei Francs e leis Alamans en 306, 309 e 313. Puei, après 324, d'autrei conflictes aguèron luòc dins la zona totjorn còntra lei Francs e leis Alamans. Certanei regions germanicas foguèron provisoriament ocupadas per lei Romans mai la frontiera demorèt establa.
- la region de Danubi veguèt una tièra de guèrras que son mau conegudas. En 322, lei Sarmates foguèron desfachs a Campona. Puei, foguèt lo torn dei Gòts d'èstre desfachs en 324 e en 332. Dins aqueu sector, la frontiera demorèt pron establa mai lei Romans conquistèron quauquei territòris vèrs lo nòrd per renfòrçar sei defensas.
- la frontiera entre l'Empèri e Pèrsia conoguèt una guèrra a prepaus d'Armenia a partir de 333 e Constantin moriguèt en 337 durant la preparacion d'una ofensiva còntra aqueu país.
Ansin, sota lo rèine de Constantin Ièr, l'Empèri Roman capitèt de replegar leis ofensivas enemics. Dins aquò, coma sei predecessors, l'emperaire estimèt pas possible de tenir fòrça territòris suplementaris.
La reorganizacion de l'armada[modificar | modificar la font]
Lo pensament de Constantin Ièr de defendre e protegir l'Empèri còntra seis enemics exteriors entraïnèt l'adopcion d'una reforma de l'estrategia militara generala que va permetre de renfòrçar l'autoritat imperiala mai afeblir l'armada dins leis annadas seguentas.
D'efèct, Constantin contunièt la practica inventada durant la Tetrarquia d'installar de pòbles barbars ai frontieras per renfòrçar sei defensas en cambi d'un sostèn financier e materiau. Per enquadrar aqueleis unitats novèlas, deguèt tanben crear un còrs novèu d'oficièrs especializats. Ansin, leis autoritats dei zonas frontalieras foguèron descargadas de sei competèncias militaras au profiech d'aqueu còrs. Lo comandament de l'armada foguèt tanben devesit entre lo cap de la garda pretoriana, lei dos caps d'estat-major de l'infantariá e de la cavalariá e dei caps militars regionaus. Aquela organizacion permetèt de renfòrçar lo poder de l'emperaire e de demenir lo risc de còp d'estat mai entraïnèt en paralèl una dissolucion dei poders de comandament militar e dei capacitats de faciar una ofensiva importanta. De mai, durant lei rèines seguents, de barbars, pas necessariament desirós de combatre d'aliats ancians situats en fòra de l'Empèri Roman, van accedir ai cargas pus autas de l'armada romana.
La mòrt e la succession de Constantin[modificar | modificar la font]
Constantin Ièr moriguèt en 337 dins la region de Nicomèdia durant la preparacion d'una ofensiva còntra lei Pèrs. Foguèt batejat avans de morir[2] puei enterrat dins la Glèisa dei Sants Apòstols a Constantinòple. Pasmens, a sa mòrt, sa succession èra pas organizada e sei tres enfants se proclamèron August, executèron la màger part de la familha imperiala e realizèron lo partiment de l'Empèri en tres partidas. Puei, Constantin II e Constanci Ièr acomencèron una guèrra entre elei e lo premier foguèt tuat en 340 avC. Après aqueu succès, Constanci Ièr prenguèt lo contraròtle dei províncias de son fraire mai foguèt assassinat en 350. Ansin, Constanç II poguèt unificar tornarmai l'Empèri e adoptar una politica similara a aquela de son paire.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La província de Bretanha gropava lei territòris romans deis illas britanicas, es a dire Anglatèrra e lo País de Galas contemporanèus.
- ↑ Èstre batejat solament avans la mòrt èra alora una practica frequenta.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ( lenga pas reconeguda : francés) Jean-Michel Carrié e Aline Rousselle, L'Empire romain en mutation, des Sévères à Constantin, 192-337, Point-Seuil,
- ( lenga pas reconeguda : francés) André Chastagnol, L'évolution politique, sociale et économique du monde romain, 284-363, SEDES,
- ( lenga pas reconeguda : francés) Robin Lane Fox, Païens et chrétiens: la religion et la vie religieuse dans l'Empire romain de la mort de Commode au concile de Nicée, Presses Universitaires du Mirail,
- ( lenga pas reconeguda : francés) Guy Gauthier, Constantin, le triomphe de la Croix, France-Empire,
- ( lenga pas reconeguda : francés) Vincent Puech, Constantin, le premier empereur chrétien, Ellipses,
- ( lenga pas reconeguda : francés) Pierre Maraval, Constantin le Grand, empereur romain, emepereur chrétien (306-337), Tallandier,