text:
Bionville-sur-Nied
Bionville-sur-Nied es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vallée De la Nied.
Vallée de la Nied.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'ancian país messin e banc d'una distincion de la abbaye de Sant-Avold.
Una comunitat josieva èra presenta dempuèi lo Modèl:XVIIe sègle. Los Josieus de Bionville èran principalament vendeires de bestiaux. Dempuèi 1950 la majoritat dels membres de la comunitat josieva de Bionville #se #installar a Mètz o a Boulay. Léon E Marcel Halphen #èsser totes dos elegit cònsol de Bionville /sus/Nied. Marcel Halphen foguèsse lo darrièr josieu de Bionville sus Nied, lo sieu nom a #èsser donada al luòc central del vilatge #que servís de parking al larèr rural de Bionville sus nied. Una plaque commemorativa soslinha la localizacion de la sinagoga rasada per las nazis. La familha de Simone Veil es procedenta d'aquela comuna
- Dépendait de l'ancien pays messin et siège d'une seigneurie de l'abbaye de Saint-Avold.
Une communauté juive était présente dès le Modèl:XVIIe siècle. Les Juifs de Bionville étaient principalement des marchands de bestiaux. Dès 1950 la plupart des membres de la communauté juive de Bionville allèrent s'installer à Metz ou à Boulay. Léon et Marcel Halphen furent tous deux élu maire de Bionville /sur/Nied. Marcel Halphen fût le dernier juif de Bionville sur Nied, son nom a été donnée à la place centrale du village qui sert de parking au foyer rural de Bionville sur nied. Une plaque commémorative signale l'emplacement de la synagogue rasée par les nazis. La famille de Simone Veil est originaire de cette commune


c: text/html

text:
Aibre
Aibre es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aibre, Vilatge de l'èst de la França a situat en lo nòrd es de la Franca-Comtat, a Unitat|10|km {{}} de Montbéliard e d'Unitat|20|km {{}} de Belfòrt.
Aibre, village de l'est de la France est situé dans le nord est de la Franche-Comté, à 10 km de Montbéliard et de 20 km de Belfort.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo pòble, @dénommer Arbe en 1147, depen del comtat de Montbéliard, mas lo sieu territòri a partejat en divèrses bens e fiefs. Aquela situacion es a l'origina del mi-partisme,#que perduri fins a 1793. En 1361, los abitants de la distincion de Héricourt son affranchis per Marguerite de Bade e de Florimant, madama de Héricourt. La localité, #que lo nom ne ven Aybre en 1530, passa a la Reforma, e a ligat en 1541 a la parròquia protestante de Désandans. En 1584, lo comte Frédéric affranchit los abitants #que lududes son assujettis. Lo territòri patís los estralls de las tropas de las Guise en 1587, la guèrra de Trenta Ans, aital coma la peste e la famine en 1688. La part héricourtoise de Aibre a ligat a la França après 1676, al continuament de la conquista de Louis XIV. En1793, l'ensems del vilatge a annexat a la França. A dempuèi cambiat cinc fes de departament e tres fes de costat.
Le village, dénommé Arbe en 1147, dépend du comté de Montbéliard, mais son territoire est partagé en plusieurs biens et fiefs. Cette situation est à l'origine du mi-partisme,qui perdure jusqu'à 1793. En 1361, les habitants de la seigneurie d'Héricourt sont affranchis par Marguerite de Bade et de Florimant, dame d'Héricourt. La localité, dont le nom devient Aybre en 1530, passe à la Réforme, et elle est rattachée en 1541 à la paroisse protestante de Désandans. En 1584, le comte Frédéric affranchit les habitants qui lui sont assujettis. Le territoire subit les ravages des troupes des Guise en 1587, la guerre de Trente Ans, ainsi que la peste et la famine en 1688. La partie héricourtoise d'Aibre est rattachée à la France après 1676, à la suite de la conquête de Louis XIV. En1793, l'ensemble du village est annexé à la France. Il a depuis changé cinq fois de département et trois fois de canton.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Helen Keller
Helen Adams Keller (Tuscumbia, Alabama, 27 de junh de 1880 - Easton, Connecticut, 1 de junh de 1968) foguèt una escrivana, ensenhaira e activista civica americana. Venguèt la primièra persona sorda e òrba a obtenir una licéncia universitària als Estats Units e faguèt aital progressar l'integracion del sords e òrbs dins la societat americana. Foguèt una autora prolifica, e coma militanta socialista s'engatgèt dins mantas campanhas contra la guèrra, a favor del drech de vòte de las femnas, dels dreches dels trabalhadors.
Son autobiografia, The Story of My Life, publicada en 1902, foguèt portada al cinèma pel realizador Arthur Penn jol títol The Miracle Worker en 1962.


text:
Salsa
La musica salsa es un estil musical divèrs e essencialament ispanic (mai precisament caraïb) plan popular en America Latina e dins las comunitats latinoamericanas emigradas. La musica salsa comprén d'estils e de variacions nombroses. Aqueste nom se pòt emplegar per designar fòrça genres populars originaris de Cuba, coma lo chachachà e lo mambo. Pasmens, salsa se referís subretot a un genre particular desvolopat pendent las annadas seissanta e setanta pels musicians cubans and puertoricans immigrats a Nòva York.


text:
Tèrra del Fuòc
La Tèrra del Fuòc (var. Tèrra deu Huec; Tèrra dau Fuòc/Fuec), (en espanhòl Tierra del Fuego), es un archipèla de 73 753 km2 situat a l'extremitat sud del continent american e que n'es desseparat per l'estrech de Magellan. Lo punt mai sud de l'archipèla es lo cap Hòrn.
Geografia[modificar | modificar la font]
L'archipèla es format per una illa principala (Illa Granda de Tèrra del Fuòc), amb una superfícia de 48 100 km2, e un grop de pichòtas illas. L'illa màger es desseparada entre dos païses: 18 507,3 km2 (38,57% del total) apertenon a Argentina, e 29 484,7 km2 (61,43% del total) apertenon a Chile. La mitat d'aquela illa, e de las illas situadas a l'oèst e al sud d'aquesta, fan partida de la Region de Magallanes e de l'Antartica Chilena, que la capitala e capluòc n'es Punta Arenas. Las vilas chilianas pus grandas son Porvenir, capitala de la Província Chilena de Tèrra del Fuòc, sus l'illa màger, e Puerto Williams, sus l'Illa Navarino, qu'es la capitala de la Província Antartica Chilena. Puerto Toro se troba qualques quilomètres al sud de Puerto Williams e es lo vilatge pus al sud del monde.
Lo parçan èst de l'archipèla aperten a Argentina, e fa partida de la Província de Tèrra del Fuòc, Antartida e Illas de l'Atlantic Sud; sa capitala n'es Ushuaia, la pus granda vila de l'archipèla. L'autra vila importanta dins la region es Río Grande (Tèrra del Fuòc) situada per la còsta atlantica.


text:
T-90
Lo carri T-90 es un carri de combat principau rus de tresena generacion desvolopat au començament deis annadas 1990 a partir dau T-72 e dau T-80. Mai de 1 650 unitats foguèron produchas e lo carri intrèt en servici en 1995. La màger part de la produccion foguèt exportada vèrs Índia qu'adoptèt lo carri dins leis annadas 2000. Argeria, Azerbaitjan e Turcmenistan adoptèron tanben aqueu carri per sei fòrças. Existisse unei versions que lei doas principalas son dichas T-90S e T-90M.
Participèt a la Guèrra de Daguestan (1999) e a la Segonda Guèrra de Chechenia onte son blindatge foguèt capable de resistir ais armas anticarri d'infantariá leugiera coma lei RPG. D'assais indians an tanben mostrat la resisténcia importanta dau blindatge.


text:
Defensa francesa
La Defensa francesa es una dubertura au jòc d'escacs. Es caracterizada per lei còps iniciaus 1. e4 e6. Se contunia generalament per 2. d4 d5 que constituís la partida francesa. L'idèa generala d'aquela defensa per lei negres es de contestar la dominacion blanca dau centre de l'escaquier per l'installacion d'un pion sus la casa d5, sostengut per lo pion e6, e en atacant lo pion blanc d4 per l'avançada c7-c5. Pasmens, lei negres an un desavantatge estrategic en causa dau fòl dei carrèus blancs qu'es blocat en c8 per lei pions e6 e d5. En fàcia d'aquela pression, lei blancs an divèrsei possibilitats coma lo mantenement de la tension (per 3. Cc3 o 3. Cd2), l'avançada dau pion e4 en e5 (varianta d'avança) o lo cambi en d5 (varianta de cambi).


text:
Chaussoy-Epagny
L’Queuchoy-Épagny (Sonme) en picard ( Chaussoy-Epagny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La glèisa es una anciana lépreuserie. Es la rason que # a situat per el a la separacion e entre los pòbles de Chaussoy, Epagny e Hainneville.
La glèisa est une ancienne lépreuserie. C'est la raison pour laquelle elle est située à l'écart et entre les villages de Chaussoy, Epagny et Hainneville.


text:
Peironèla d’Aragon
Peironèla I d'Aragon (en aragonés: Peironela e en catalan Peronella; Òsca, 29 de junh de 1136 - Barcelona, 15 d'octobre de 1173) èra una sobeirana aragonesacatalana que foguèt reina d'Aragon, comtessa de Ribagorça e Sobrarb e comtessa consòrt de Barcelona (1137-1162).
Biografia[modificar | modificar la font]
Peironèla nasquèt en 1136, èra la filha del rei d'Aragon Ramir II e d'Agnès de Peitieu. Sa concepcion se deguèt mai que mai a un problèma politic ja qu'Aragon se trobava sens eiretièr e jos la menaça d'èsser destruch per de luchas de poder entre nòbles o mai fagocitat per de reialmes vesins. Quand aviá pas qu'un an foguèt promesa al comte de Barcelona Ramon Berenguièr IV.


text:
Petit-Failly
Petit-Failly es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo Bòsc de Pichon-Failly es una exclave situada al sud-oèst de la municipalitat e separada d'aquela per Marville e Rupt-sus-Othain
Le Bois de Petit-Failly est une exclave située au sud-ouest de la commune et séparée de celle-ci par Marville et Rupt-sur-Othain
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vilatge de l'anciana província del Barrois.
Village de l'ancienne province du Barrois.


text:
Puejaut
Puejaut[1] (Pujaut en francés) es una vila occitana, situada en Lengadòc, mas que ten mai d'afinitats amb Provença, dins lo parçan dei Garrigas. Administrativament, se tròba dins lo departament francés de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es un vilatge pintoresc situat dins la valada de Ròse e construch sus lo flanc d'un colet. Seis abitants son lei puejaulencs, pijaulencs o pijalencs[2].
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Administrativament, aqueste vilatge se situa dins Gard. Pasmens, Puejaut es soncament a 8 km d'Avinhon e per aquò, a mai de relacions ambé la Vauclusa. Puejaut es un vilatge de Lengadòc de cultura provençala.
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia dau vilatge es essencialament dominada per la viticultura (ambé lo "Cellier des Chartreux") e leis activitats de l'aerodròm d'Avinhon-Puejaut. Darrierament, lo vilatge a conegut una gròssa atraccion toristica, subretot pendent lo periòde dau Festenau d'Avinhon de teatre. La sieuna creissença demografica tanben a menat a una aumentacion de la part dei servicis dins l'economia puejaulenca. Puejaut tèn tanben quauqueis industrias sus son territòri coma KP1 o Ashland Polyester.
Istòria [3] [4][modificar | modificar la font]
Lei premiers abitants de Podium Altum èran essencialament de caçadors e de pescadors. En 1882, se descobriguèron sus lei ribas de l'estanh de Puejaut d'instruments de l'Edat dau Bronze (2200 avans JC). Lei terras autas èran recobèrtas de bòscs e ofrissián gaire de terrens cultivables. Au debàs dau vilatge, leis aigas d'un estanh venián morir au pè dei muralhas d'aqueu borg. A passat temps, un castèu tresplombava leis ostaus dau vilatge. Foguèt destruch pendent la Guèrra deis Albigés.
Dau sègle X au sègle XIII, l'abadiá de Sant Andrieu i èra proprietària de la glèisa parroquiala e d'un priorat, e percebiá lei sieus revenguts[5].
A l'entorn de l'an 1000, foguèt construcha la capèla de Sant Verime, d'estil romanic. Au sègle XII, Puejaut fasiá partida dei possessions de la dinastia dei Raimond de Tolosa. Lo senhor de Puejaut èra an aquesta epòca un personatge important, qu'acompanhava lo còmte Anfós II de Tolosa, e que signava coma testimòni de cartas nombrosas, per exemple una carta latina en 1154. En 1340, lo Cardinau Pèire Bertrandi ordenèt la construccion de la Glèisa de Sant Jaume, onte se faguèt enterrar en 1349.
Pendent lei Guèrras de Religion, Puejaut foguèt presa per lei Protestants en 1567, d'onte s'enanèron en 1570, après aver destruch una gròssa partida dau vilatge ambé lo fuòc. An aquela epòca, leis abitants demoravan dins la partida auta dau vilatge, qu'èra envoutat per de muralhas e de valats. Un autre centre important de populacion èra aqueu dau quartier dau Canon, a l'entorn de la capèla de Sant Verime.
Au fieu dei sègles, l'òme dessenhèt de parcèlas de terras, a descampassir lo bòsc per poder aculhir progressivament de culturas, de vinhas, d'oliviers e de fruchaus. Lei bòscs donavan pas pron de caçum, e l'estanh pas pron de peis, e per aquò, i aviá una granda pauretat a Puejaut. Adoncas, après de nombrosei privacions, leis abitants reclamèron mai de terrens per poder cultivar de cerealas, e abalir lei sieus enfants dignament.
Per aquò, la comunitat decidèt d'assecar l'estanh (sonat Stagnum de Privaderiis au sègle XIV), perque leis aigas cubrián una superfícia fòrça granda. Leis òbras començèron en 1603 e s'acabèron en 1630, mercé a De Montconis, e permetèron lo desvolopament dau vilatge.
En 1863, la vila de Puejaut foguèt lo premier fogau europèu de filloxèra, segon d'obratges nombrós e lo rapòrt dau cònsol Bruno Verime SOLIER. Pasmens, aquela version es pas aquela que se tròba dins quauquei documents oficiaus d'aquela epòca, que situan lo fogau dins la plana de Crau en 1862[6].
Uèi, lo resultat de l'assecament de l'estanh demòra visible, perque una plana vasta e fertila se presenta a l'agricultura e ai passejaires. Au centre d'aquelei tèrras, a partir de 1919, un aerodròm foguèt creat sus un trentenau d'ectaras. En octòbre de 1935, lo capitani Geille dubrissiá lo Centre de Paracasudistas de l'Armada de l'Aire. En 1965, la seccion de Vòu ambé Vela de l'Aeroclub de Vauclusa s'i installèt e puèi lo Centre-Escòla Regionau Lengadòc-Mediterranèa.
Evolucion dau toponim[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Puejaut a tengut lei noms seguents pendent la sieuna istòria. Totei venon de la meteissa raiç latina que vòu dire « Puèg Aut ».
- Podio Alto : 1044
- Castrum Podii Alti : 1175
- Podium Altum : 1226
- Mons Altus : 1287
- Podio Alto : 1316
- Beata Maria de Monte Alto : 1347
- Podium Altum : 1384
- Pujault : 1551
- Le Prieuré de Pujaud : 1620
- La Commune de Pujault : 1633
- Pijaud : 1694
- Pujault : 1737
- Peujaut : 1789
- Pujaut : 1790
Lo toponim Pujalt, nom d'un vilatge de Catalonha, a la meteissa etimologia[7].
Escut[modificar | modificar la font]
En 1694, Loís XIV de França donèt a Puejaut un escut pròpri, en escambi d'un impòst: de gueules, à un puy d’argent, surmonté de trois fleurs de lis d'or rangées en chef.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Puejaut a un aerodròm reconegut per son paracasudisme, ambé la basa pus granda de França (terren d'1 km per 1,2 km).
Lei sieus monuments principaus son:
- Sei lavadors
- Sa glèisa dau sègle XIV
- Nòstra Dama dau Castèu, monument a la Verge construch en 1863 sus lo colet nomenat "Lo Morre De Castèu"
- Lei tres mas de l'òrdre dei Chartrós : SANT BRUNON - SANT UC - SANT ANTÈUM
- La capèla dau sègle X de l'òrdre dei Benedictins SANT VERIME
- Lo site dau molin de vent, classat ponch geodesic de l'Institut Geografic Nacionau francés, e que permet d'aver una vista incredibla sus lo vilatge e seis alentorns.
- Lo centre vièlh e sei carrieras pichonas.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Pijau o Pijaut en nòrma mistralenca, cf. Armana Prouvençau de 1860
- ↑ pijoulen o pijalen en nòrma mistralenca
- ↑ Marcel JOUFFRET, Pujaut, Mon Village, Ed. Lacour, 1992
- ↑ Extrait du journal municipal Lou Pijoulen
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Xe au XIIIe siècle », in Guy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISBN 2-906162-54-X), p 225
- ↑ José MARTINEZ et Valérie ROUGY, mémoire de maîtrise de Géographie "La Viticulture à PUJAUT, SAUVETERRE, VILLENEUVE-LEZ-AVIGNON, du Phylloxéra à nos jours."
- ↑ http://ca.wikipedia.org/wiki/Pujalt


text:
Gerhard Domagk
Gerhard Johannes Paul Domagk (n. en 1895, m. en 1964) foguèt un bacteriologista e patologista alemand. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina en 1939.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 30 d'octòbre de 1895 dins la vila de Lagow, situada a l'ocasion dins l'estat alemand de Brandeborg, e actualament fa partida de Polonha. Estudièt medecina a l'Universitat de Kiel mas vegèt interromputs los sieus estudis per participar coma volontari en la Primièra Guèrra Mondiala, ont foguèt ferit en decembre de 1914, en trabalhant la rèsta de la guèrra coma mètge. Finalizèt los sieus estudis après la guèrra e trabalhèt a l'Universitat de Greifswald, ont se consacrèt a estudiar las infeccions causadas pels bacterias. Lo 1925 seguiguèt a lo sieu professor Walter Gross a Münster, e comencèt après a trabalhar als laboratòris de la IG Farben a Wuppertal, ont l'an 1927 foguèt nomenat cap del departament de patologia experimental e lo 1929 cap de bacteriologia a Elberfeld.
Moriguèt lo 14 d'abril de 1964 dins la vila de Burgberg, situada a Baden-Württemberg.


text:
Vènus (planeta)
Vènus (que son imatge, dins lo cèu, s'apèla popularament lo Lugar o Magalona [1]) es la segonda planeta dau Sistèma Solar per òrdre de distància au Soleu après Mercuri e avans la Tèrra. Es una planeta terrèstra coma Mercuri, la Tèrra o Mart. Tèn donc lei seisenei talha e massa dau Sistèma Solar. Pasmens, amb sa talha similara a la Tèrra, es la segonda planeta entre lei còrs dau tipe terrèstre. Tèn una atmosfèra fòrça espessa principalament facha de dioxid de carbòni, un volcanisme important e donc tèn egalament lei temperaturas lei pus autas mesuradas dins lo Sistèma Solar vèrs 500 °C. En revenge, Vènus a pas de camp magnetic, de satellits o de sistèma d'anèus.
Coma es la planeta mens alunhada de la Tèrra, unei sondas espacialas visitèron Vènus. Foguèt la destinacion de la premiera mission interplanetària en 1962 e dau premier aterratge en 1966. Ansin, sa cartografia es ben coneguda e divèrsei missions poguèron estudiar son atmosfèra o aterrar a sa superfícia.
Son nom vèn de Vènus, la divessa romana de l'amor. Es l'objècte naturau pus lusent dins lo cèu, de nuech, après la Luna.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Satellits
- 4 Observacion
- 5 Recèrca e exploracion
- 5.1 Astronòms ancians
- 5.2 Recèrca amb lei telescòpis terrèstres
- 5.3 Exploracion amb de missions espacialas
- 5.4 Exploracion umana
- 6 Cultura
- 7 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Vènus fa partida dei quatre planetas rocassosas dau Sistèma Solar amb Mercuri, la Tèrra e Mart coma o indica sa densitat importanta egala a 5,204. Sa massa representa 81% de la massa terrèstra per un diamètre inferior de mens de 650 km a respèct d'aqueu de la Tèrra. Dins aquò, maugrat aquelei similituds, lei condicions a la superfícia de Vènus son fòrça diferentas de la Tèrra, en particular en causa de la preséncia d'una atmosfèra rica en dioxid de carbòni e de l'abséncia de deriva dei continents.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Lo manca de donadas sismicas o de conoissença sus lo moment d'inèrcia de la planeta fa que leis informacions dirèctas sus son estructura intèrna son raras[2]. Dins aquò, la similitud entre la Tèrra e Vènus laissa supausar una estructura amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Coma per la Tèrra, lo nuclèu de Vènus podriá èsser parcialament liquid car lei taus de refrejament per lei doas planetas semblan similars[3]. En fach, la diferéncia principala es l'abséncia de tectonica dei placas. Aquela abséncia podriá adonc causar un refrejament pus lent de l'interior de la planeta. Podriá tanben èsser una explicacion possibla per la feblesa de son camp magnetic en causa de l'abséncia de camp generat de maniera intèrna coma per la Tèrra[4].
Geologia de la superfícia[modificar | modificar la font]
La superfícia de Vènus es fòrtament modelada per son volcanisme important e 90% es recobèrta per de basalte. Una ipotèsi es que l'activitat tectonica de la planeta es ciclica[5]. D'efèct, sensa movements tectonics continús per dissipar la calor, la temperatura dau mantèu aumentariá fins a una valor critica. Lo magma podriá adonc pertusar a la superfícia entraïnant d'erupcions massissas durant quauquei milions d'annadas. Pendent aqueu periòde, la temperatura dau mantèu demeniriá per tornar a l'estat iniciau. Aquelei periòdes normaus veirián adonc un declin de l'activitat volcanica. Ansin, lo temps de la crosta actuala s'estima entre 300 e 500 milions d'annadas[6] [5].
Dins aquò, d'indicis reculhits per lei sondas Venera e Venus Express, coma la preséncia d'ulhauç e de variacions importantas dau taus de dioxid de sofre dins l'atmosfèra[7], mostrarián que lei volcans de Vènus son totjorn en activitat. Lo nombre de cratèrs d'impacte es donc feble e lo relèu principalament d'origina volcanica amb de plans liscs nombrós, de volcans e d'elements d'activitat tectonica limitada.
Plans[modificar | modificar la font]
La superfícia de Vènus es relativament clòta. Ansin, la diferéncia d'altituds entre lei ponchs pus aut e pus bas es solament 13 km còntra 20 km per la Tèrra. De mai, 51% de la superfícia es situada dins un interval de 500 m a l'entorn de l'altitud mejana de la planeta e 80% dins un interval de 1 000 m. Lei plans son donc lo relèu principau rescontrat sus Vènus. Lei mesuras per radar mostrarián un relèu fòrça lisc per lei plans pus bas car podrián acumular lei materiaus d'erosion provenent dei terrens pus auts.
Continents[modificar | modificar la font]
Lei continents constituisson solament 10% de la superfícia de la planeta. Seis autors son superioras de 2 km a respèct de l'altitud mejana de la planeta.
Volcans[modificar | modificar la font]
Vènus tèn 1 600 volcans importants e de miliers pus pichons : es la planeta pus volcanica dau Sistèma Solar. Ges d'erupcion es estada detectada a l'ora d'ara mai lo volcanisme de la planeta es generalament supausat en activitat. Lei formas dei volcans de Vènus son fòrça variadas :
- de volcans bloquiers car i a pas d'activitat tectonica coma per la Tèrra sus Vènus. Lei volcans de Vènus son donc sovent d'aqueu tipe. Pasmens, lor forma es diferenta dei volcans bloquiers terrèstres. Sus Vènus, seis altituds son generalament a l'entorn de 1 500 m amb un diamètre d'unei centenaus de quilomètres mentre que sus Tèrra, lei volcans bloquiers pòdon agantar 10 km d'autor per un diamètre d'unei desenau de quilomètres.
- de coladas generalizadas formant de plans o de canaus de lava. Aqueleis estructuras son generalament associadas amb de volcans.
- de volcans tipics de Vènus dichs volcans en crespèu. Son de volcans amb un diamètre de quasi 25 km per una altitud mejana egala a 750 m. Se podrián formar après d'erupcions de lavas viscosas que podrián pas s'alunchar dau cratèr en causa de la pression atmosferica fòrça importanta.
- de volcans en corona que son de volcans amb una forma elliptica irregulara enviroutada per d'anèus concentrics. Aquelei volcans son tanben tipics de Vènus. 176 existisson amb de diamètres variant de 60 a 2 000 km e de largors d'anèus compresas entre 10 e 150 km. La reparticion de volcans en corona es relativament unifòrma maugrat una pichona concentracion entre Aphrodite Terra e lo grop Beta.
- de volcans egalament tipics de Vènus dichs Novae e Arachnoïdes. Lei novae son formadas per d'estructuras de lava fòrça rebatentas per lei radars. Forman de rets radiaus e simetrics de crestas e de trencadas a l'entorn d'un cratèr qu'es de còps afondrat. Leis arachnoïdes serián analògs mai presents dins un ancian volcan en corona. Lor aparéncia es donc similara a una teranhina. Dins aquò, l'origina comuna entre lei novae e lei arachnoïdes es pas encara confiermada.
Activitat tectonica[modificar | modificar la font]
Se Vènus a pas d'activitat tectonica similara a la Tèrra, certanei relèus de la planeta son clarament d'origina tectonica. Aquelei relèus comprenon un ret de falhas, de rifts, de montanhas fronsidas e de terrens tipics de Vènus dichs tesserae :
- lei rifts son causats per una extension de la litosfèra e an una autor d'un desenau o d'un centenau de mètres per una longor agantant de còps fins a 1 000 km.
- lei montanhas causadas per de movements tectonicas son presentas dins lei continents coma Ishtar Terra e dins certanei plans bas de la planeta coma Lavinia Planitia. Dins lei continents, lei montanhas son formadas per de plecs, de compressions e de movements lateraus. En revenge, dins lei plans bas, la diversitat es mendra e se rescòntra principalament de crestas amb una autor de quauquei quilomètres, una largor d'unei centenaus e una longor d'unei miliers.
- lei tesserae son compausats per de superposicions de grabens ancians. Son subretot localizats dins lei continents Aphrodite Terra e Ishtar Terra.
Cratèrs d'impacte[modificar | modificar la font]
A respèct de Mercuri, de la Luna o de Mart, Vènus a pauc de cratèrs. Ansin, solament un milier de cratèrs d'impacte son presents a la superfícia de Vènus. En causa de l'atmosfèra espessa de la planeta, i a ges de cratèrs amb un diamètre inferior a dos quilomètres e gaire d'una talha pus febla que 30 quilomètres.
Geografia[modificar | modificar la font]
Vènus tèn dos continents dichs Ishtar Terra au nòrd e Aphrodite Terra au sud. Ishtar Terra a una talha similara a Austràlia. Tèn lei cimas pus autas de la planeta amb la cadena de montanhas dei Maxwell Montes (environ 10 700 m). Aphrodite Terra es lo continent pus grand amb una superfícia comparabla a l'America dau Sud. D'autreis ensems de tèrras autas son situadas vèrs Beta Regio amb una cima vèrs 5 000 m e Alpha Regio. Dins aquò, l'altitud d'Alpha Regio es pus pichona amb de valors situadas entre 1000 e 2 000 m. Beta Regio es localizat dins l'emisfèri nòrd entre lei dos grands continents e Alpha Regio dins l'emisfèri sud. Entre lei continents e a l'entorn dau pòl nòrd de la planeta, i a de grands plans coma Guinevre Planitia o de camps de dunas.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Composicion[modificar | modificar la font]
L'atmosfèra de Vènus es principalament compausada de dioxid de carbòni (96,5%) e d'azòt (3,5%)[8]. Pasmens, de dòsis feblas d'autreis elements foguèron egalament detectadas coma d'acid sulfuric, d'acid cloridric, de fluorur d'idrogèn, d'argon, d'aiga, d'oxigèn e de monoxid de carbòni[9] [10].
Troposfèra[modificar | modificar la font]
La troposfèra es lo jaç inferior e lo pus dens de l'atmosfèra. Tèn 99% de la massa de l'atmosfèra per una espessor egala a environ 68 quilomètres. A la superfícia de la planeta, la pression mesurada es egala a 92 atm[8]. Ansin, lo dioxid de carbòni es plus un gas mai un fluid supercritic[8]. En consequéncia, lo clima de Vènus es marcat per un efèct de sèrra fòrça important. La temperatura mejana de la superfícia es d'aperaquí 467 °C, pus auta que la temperatura de fusion dau plomb, dau zinc o de l'estam. De mai, la temperatura varia gaire entre lo jorn e la nuech en causa de l'espessor de l'atmosfèra maugrat una durada de 116,5 jorns terrèstres per una jornada sus Vènus. La variacion durant lei diferentei sasons es tanben fòrça febla car l'excentricitat de son orbita e l'enclinason de son axe son pas grandas. Dos jaç principaus compausan la troposfèra :
- l'atmosfèra bassa, entre 0 e 48 km, es relativament transparenta.
- lo jaç nebulós, entre 31 e 68 km, es opac e explica l'eclat de Vènus per la reflexion dei rais solars. Aqueu jaç es generalament devesit en tres jaç de nívols :
- lo jaç inferior entre 31 e 51 km, tanben dich zona brumosa en causa de la pichona quantitat d'acid sulfuric dei nívols situats vèrs 31-48 km. Puei, entre 48 e 51 km, se situa un jaç fòrça dens caracterizat per la preséncia de particulas, liquidas o solidas, de sofre.
- lo jaç centrau entre 51 e 52 km, qu'es relativament clar.
- lo jaç superior entre 52 e 68 km. Entre 52 e 58 km, es fach d'una solucion d'acid sulfuric, d'acid cloridric, de particulas de sofre e d'aiga. Enfin, entre 58 e 68 km, lei nívols son compausats de glaç d'aiga.
La rotacion de l'atmosfèra a l'entorn de la planeta se debana en 4,2 jorns terrèstres. Aqueu movement es dirigit per la conveccion naturala[11] : lei gas pus cauds vèrs l'eqüator montan dins l'atmosfèra e migran vèrs lei pòls fins ai latituds ±60°. Aqueu fenomèn es dich cellulas de Hadley. Per lei latituds pus importantas, la circulacion es realizada per de vortèx polars similars ai ciclons observats sus la Tèrra. Pasmens, lei vortèx polars de Vènus an dos centres e lei tempèstas a l'entorn dei pòls an donc una forma d'"S". L'atmosfèra a una rotacion dicha retrograda car vira dins lo sens contrari de la rotacion de la planeta. Aqueu movement es dich super-rotacion. Genèra de vents apareissent vèrs 10 quilomètres d'altitud. Lor velocitat se montan a 540 km/h a 65 km puei s'anulla vèrs 95 km. A la superfícia, la velocitat dei vents es solament egala a 2 m/s mai, amb l'espessor importanta de l'atmosfèra, es sufisent per entretenir un fenomèn d'erosion.
Auta atmosfèra e ionosfèra[modificar | modificar la font]
La mesosfèra de Vènus es situada aproximativament entre 65 e 120 km. Tèn dos jaç principaus entre 62 e 73 km e entre 73 e 95 km[12]. Dins lo jaç inferior, la temperatura es relativament constanta amb una valor mesurada vèrs -43 °C. En revenge, la temperatura demenís tornarmai dins lo segond jaç fins a -108 °C a l'altitud de 95 km. Es lo minimum de l'atmosfèra de Vènus pendent lo jorn. Après 120 km, comença la termosfèra que s'estend probablament fins au començament de l'exosfèra entre 220 e 350 km[12]. La circulacion dei gas de la mesosfèra e de la termosfèra es diferenta dei fenomèns vists dins la troposfèra. D'efèct, la circulacion aguèt luòc dempuei la partida esclairada vèrs la partida sorna. Aqueu corrent entraïna adonc un rescaufament de l'atmosfèra de la fàcia escura entre 90 e 120 km (-43 °C contra una valor mejana egala a -173 °C per la termosfèra).
Enfin, l'ionosfèra de Vènus es situada entre 120 e 300 km e se compausa de tres jaç principaus respectivament entre 120 e 130 km, entre 140 e 160 km e entre 200 e 250 km[12]. Lei nivèus importants d'ionizacion son solament mantenguts dau costat esclairat per lo Soleu. Dins lei dos premiers jaç, l'ion principau es O2+. Es O+ per lo tresen[12].
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Vènus a un camp magnetic fòrça feble causat per l'interaccion entre sa ionosfèra e lei particulas cargadas dau vent solar[13] [14]. La planeta es donc quasi pas parada contra lei radiacions cosmicas. Aquela abséncia foguèt una sospressa car lei scientifics pensavan de trobar un efèct dinamo dau fach de la similitud entre Vènus e la Tèrra. Leis ipotèsis generalament avançadas per explicar aqueu fenomèn son l'abséncia de movements de conveccion dins lo mantèu o d'un nuclèu liquid[15] [16] [17] [18].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Vènus orbita a l'entorn dau Soleu a una distància mejana egala a 108 milions de quilomètres (0,7 UA) en 224,65 jorns. Son excentricitat (0,01) es la pus febla dei planetas dau Sistèma Solar. Sa rotacion a l'entorn de son axe es tanben la pus pichona. De mai, es l'unica planeta amb una rotacion retrograda. Es fòrça lenta car un jorn de Vènus dura 243,018 jorns terrèstres. L'origina d'aquela rotacion es pas coneguda. Leis ipotèsis principalas son la collision amb un còrs important au començament dau Sistèma Solar o, pus rarament, l'influéncia de son atmosfèra espessa[19] [20].
Satellits[modificar | modificar la font]
Vènus a ges de satellits naturaus[21]. Dins aquò, tèn dos quasi-satellits coneguts dichs 2002 VE68 e 2001 CK32[22].
Observacion[modificar | modificar la font]
Vènus a una magnitud variant entre -4,6 e -3,8[23]. Es donc lo tresen astre pus brilhant dau cèu après lo Soleu e la Luna. Pòu donc èsser vist facilament per l'uelh uman. De còps, es d'alhors visibla durant la jornada. Coma es una planeta interiora, son elongacion maximala es egala a 47,8° a respèct dau Soleu[23]. Coma per Mercuri e la Luna, Vènus mostra de fasas diferentas pendent son orbita. En revenge, en causa de son atmosfèra espessa, ges de detalhs son visibles dempuei la Tèrra.
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Astronòms ancians[modificar | modificar la font]
Vènus èra coneguda coma l'estèla dau matin o dau sera per divèrsei civilizacions. Pitagòras mostrèt au sègle IV avC que leis estèlas dau matin o dau sera èran un astre identic[24]. En 1032, l'astronòm Avicena observèt un transit de Vènus e deduguèt qu'èra pus pròcha dau Soleu que la Tèrra e mai de còps darrier lo Soleu[25] [26]. Puei, d'astronòms arabis observèron e imaginèron l'existéncia dei transits de Mercuri e Vènus entre lei sègles XII e XIII[27].
Recèrca amb lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Lei premiereis observacions amb una luneta astronomica foguèron realizadas per Galileo Galilei au començament dau sègle XVII. Observèt lo fenomèn dei fasas de Vènus. Aquela observacion contradisiá adonc lo modèl de Ptolemèu en vigor dempuei l'Antiquitat en demostrant l'orbita de Vènus a l'entorn dau Soleu[28]. Puei, en 1761, l'astronòm Mikhaïl Lomonosov descurbiguèt la preséncia de l'atmosfèra de Vènus[29]. Pasmens, l'atmosfèra compliquèt l'estimacion dau periòde de rotacion de la planeta. Ansin, Giovanni Cassini e Johann Schröter la calculèron, de manièra erronèa, egala a 24 oras[30].
Après, gaire de progrès foguèron fachs fins au desvolopament deis observacions radar, ultravioletas e espectroscopicas au sègle XX. Durant leis annadas 1900, lei premierei mesuras espectroscopicas de Vesto Slipher detectèron pas de rotacion e mostrèron donc l'existéncia d'un periòde de rotacion pus lòng que supausat[31]. Dins leis annadas 1950, l'existéncia de la rotacion retrograda de la planeta foguèt descubèrta e enfin, son periòde de rotacion foguèt calculat durant lo decenni seguent amb de mesuras radars[32]. Puei, lei mesuras amb radar dau telescòpi Arrecibo permetèron egalament de veire la preséncia de zonas reflectissentas a la superfícia de la planeta e de realizar la premiera cartografia inclusent, per exemple, lei Maxwell Montes, pendent leis annadas 1970[33].
Exploracion amb de missions espacialas[modificar | modificar la font]
Lei fenèstras de tir vèrs Vènus an luòc totei lei 19 mes e, entre 1962 e 1985, caduna veguèt lo lançament de sondas. Ansin, lo nombre dei missions espacialas, especialament sovieticas, per Vènus es fòrça important :
- Venera 1 (1962), revirada.
- Mariner 2 (1962).
- Zond 1 (1964), revirada parciala.
- Venera 2 (1966), revirada.
- Venera 3 (1966).
- Mariner 5 (1967).
- Venera 4 (1966).
- Venera 5 (1969).
- Venera 6 (1969).
- Venera 7 (1970).
- Venera 8 (1972).
- Mariner 10 (1974), en transit vèrs Mercuri.
- Venera 9 (1975).
- Venera 10 (1975).
- Pioneer Venus Multiprobe (1978).
- Pioneer Venus Orbiter (1978-1992).
- Venera 11 (1978).
- Venera 12 (1978).
- Venera 13 (1981).
- Venera 14 (1981).
- Venera 15 (1983-1984).
- Venera 16 (1983-1984).
- Vega 1 (1985).
- Vega 2 (1985).
- Galileo (1990), en transit vèrs Jupitèr.
- Magellan (1990-1994).
- Cassini–Huygens (1998, 1999), en transit vèrs Saturne.
- Venus Express (2006-encuei).
- MESSENGER (2006, 2007), en transit vèrs Mercuri
- Akatsuki (2010), revirada.
Premierei missions[modificar | modificar la font]
La premiera mission per Vènus, Venera 1 en 1962, foguèt tanben la premiera mission interplanetària modèrna e lo començament dau programa sovietic Venera. Pasmens, lo contacte amb la sonda foguèt perdut avans l'arribada a l'entorn de Vènus. Ansin, maugrat la revirada de Mariner 1, la premiera sonda operacionala mandada vèrs Vènus, Mariner 2, foguèt estatsunidenca a la fin de 1962. Lei mesuras de la sonda descurbiguèron la temperatura auta de la planeta (425 °C) e son abséncia de camp magnetic[34].
Fin deis annadas 1960 : premiereis intradas atmosfericas[modificar | modificar la font]
En març de 1966, la sonda Venera 3 venguèt lo premier objècte arribant sus una autra planeta. Pasmens, son sistèma de comunicacion foncionèt pas[35]. En revenge lo 18 d'octòbre de 1967, l'assai seguent capitèt e Venera 4 mandèt de donadas durant 93 min sus la temperatura e la composicion de l'atmosfèra[35]. Dins aquò, leis engenhaires ignoravan l'existéncia d'una pression importanta per Vènus e la sonda foguèt tròp alentida per son paracasuda : la batariá s'èra donc encalada a 25 km de la superfícia. L'endeman, la sonda estatsunidenca Mariner 5 arribèt tanben per estudiar la composicion, la densitat e la pression de l'atmosfèra[36]. Aquelei missions permetèron d'estimar la pression entre 75 e 100 bar. Amb aquelei donadas, lei Sovietics mandèron en 1969 doas sondas, Venera 5 e 6, equipada de bloquiers resistent a de pressions de 25 bar e de paracasudas pus pichons. Ansin, aquelei sondas capitèron de subreviure fins a 20 km de la superfícia mandant d'informacions durant quasi 50 min[35].
Annadas 1970 : aterratges a la superfícia[modificar | modificar la font]
En 1970, la sonda Venera 7 foguèt mandada amb de proteccions sufisentas per resistir a de pressions egalas a 180 bar. Pasmens, après un problèma de paracasuda, la sonda aterrèt probablament sus lo costat e poguèt solament emetre un senhau feble sus la temperatura durant 23 min[35]. En revenge, lei sondas Venera 8, 9 e 10 capitèron lor mission amb la transmission de donadas per lei tres aparelhs e de premiers imatges de la superfícia per Venera 9 e 10[35].
Enterin, la mission Mariner 10, en transit per Mercuri realizèt 4000 fotografias de l'atmosfèra de Vènus. Puei, en 1978, la NASA mandèt doas missions per faire intrar quatre sondas dins la superfícia e cartografiar la planeta per radar[37]. L'orbitaire Pioneer Venus Orbiter, que realizèt lei mesuras radar, restèt en marcha fins a 1992. De son caire, la mission Pioneer Venus Multiprobe tenguèt d'informacions sus la composicion, lei vents e lei transferiments de calor de l'atmosfèra[38].
Annadas 1980 : fin dau programa Venera[modificar | modificar la font]
Entre 1979 e 1982, quatre sondas Venera (11, 12, 13 e 14) mandèron de moduls a la superfícia de Vènus per estudiar lei tempèstas electricas (11 e 12), la composicion dei terrens e prendre d'imatges en color (13 e 14). Lei doas sondas seguentas, Venera 15 e 16, orbitèron a l'entorn de Vènus per cartografiar la planeta per radar[39]. Foguèt lei darrierei missions dau programa Venera. D'efèct, en 1985, lei Sovietics mandèron sei darrierei sondas per Vènus, Vega 1 e 2 en transit vèrs la cometa de Halley, que larguèron de balons atmosferics per estudiar lei condicions vèrs 50 km d'altitud[40] [41].
Annadas 1990 : cartografia radar[modificar | modificar la font]
Dins leis annadas 1990, lo nombre de missions per Vènus demeniguèt amb solament doas visitas. Dins aquò, la premiera, Magellan, permetèt la cartografia radar de 98% de la superfícia e de 95% dau camp de gravitat amb una resolucion pus auta que lei missions precedentas[42]. En revenge, la mission Cassini-Huygens, a destinacion de Jupitèr, realizèt solament dos passatges entre 2006 e 2007.
Missions actualas[modificar | modificar la font]
A l'ora d'ara, la mission de l'Agéncia Espaciala Europèa es en cors a l'entorn de Vènus dempuei 2006. Estúdia l'atmosfèra e sei nívols, lei caracteristicas de la superfícia, especialament la temperatura e lei plasmas enviroutant la planeta. Ansin, descurbiguèt lei vortèx dei regions polaras[43]. Deuriá èsser rejonch per la sonda japonesa Akatsuki en decembre de 2010.
Exploracion umana[modificar | modificar la font]
Vèrs la fin deis annadas 1960, una mission umana foguèt prepausada per la NASA vèrs Vènus[44]. La mission podiá utilizar la màger part dei materiaus dau programa Apollo e passar a l'entorn de la planeta après un viatge de quatre mes[44].
Cultura[modificar | modificar la font]
Coma Vènus es l'astre pus brilhant dau cèu, la planeta a una posicion privilegiada dins la cultura umana. Ansin, foguèt dicha Ishtar per lei Babilonians e probablament observada a partir dau sègle XVI avC[45] [46]. Leis Egipcians e lei Grècs ancians creguèron que leis aparicions de Vènus de matin o de sera èran causadas per dos còrs diferents. D'efèct, Vènus èra Tioumoutiri e Ouaiti en Egipte antica e Φwσφόpoς (Phosphoros) o Ἐwσφόpoς (Eosphoros) dins la Grècia antica. Puei, vèrs lo sègle IV avC, lei Grècs comprenguèron qu'i aviá un astre solet e lo nomèron Afrodita segon lor deessa de l'amor. La latinizacion Phosphoros donarà lo nom Lucifèr. En Pèrsia, la planeta foguèt associada amb la divessa Anahita e lo nom persan modèrne de Vènus, Nahid, vèn d'aquela divinitat. Enfin, Vènus e sei movements èran tanben la basa d'un calendier religiós[47].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Frederic Mistral: Lou Tresor dóu Felibrige Tòme II, paginas 234 e 244, lugar; Magalouno.
- ↑ Goettel, K. A.; Shields, J. A.; Decker, D. A, Density constraints on the composition of Venus, In: Lunar and Planetary Science Conference, 12th, Houston, TX, March 16-20, 1981, Proceedings. Section 2. (A82-31677 15-91) New York and Oxford, Pergamon Press, 1982, p. 1507-1516.
- ↑ Faure, Gunter; Mensing, Teresa M. (2007). Introduction to planetary science: the geological perspective. Springer eBook collection. Springer. p. 201.
- ↑ Nimmo, F. (2002). "Crustal analysis of Venus from Magellan satellite observations at Atalanta Planitia, Beta Regio, and Thetis Regio". Geology 30: 987–990.
- ↑ 5,0 5,1 Frankel, Charles (1996). Volcanoes of the Solar System. Cambridge University Press.
- ↑ Nimmo, F.; McKenzie, D. (1998). "Volcanism and Tectonics on Venus". Annual Review of Earth and Planetary Sciences 26: 23–53.
- ↑ Glaze, L. S. (1999). "Transport of SO2 by explosive volcanism on Venus". Journal of Geophysical Research 104: 18899–18906.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Basilevsky, Alexandr T.; Head, James W. (2003). "The surface of Venus" (abstract page). Rep. Prog. Phys. 66: 1699–1734.
- ↑ Bertaux, Jean-Loup; Vandaele, Ann-Carine; Korablev, Oleg; et al. (2007). "A warm layer in Venus’ cryosphere and high-altitude measurements of HF, HCl, H2O and HDO". Nature 450 (7170): 646–649.
- ↑ Svedhem, Hakan; Titov, Dmitry V.; Taylor, Fredric V.; Witasse, Oliver (2007). "Venus as a more Earth-like planet". Nature 450 (7170): 629–632.
- ↑ Linkin, V.; Blamont, J.; Preston, R. (1985). "The Vega Venus Balloon experiment". Bulletin of the American Astronomical Society 17 (4744): 722.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 Patzold, M.; Hausler, B.; Bird, M.K.; et al. (2007). "The structure of Venus’ middle atmosphere and ionosphere". Nature 450 (7170): 657–660.
- ↑ Kivelson G. M., Russell, C. T. (1995). Introduction to Space Physics. Cambridge University Press.
- ↑ Zhang, T.L.; Delva, M.; Baumjohann, W.; et al. (2007). "Little or no solar wind enters Venus’ atmosphere at solar minimum". Nature 450 (7170): 654–656.
- ↑ Luhmann J. G., Russell C. T. (1997). J. H. Shirley and R. W. Fainbridge. ed. Venus: Magnetic Field and Magnetosphere. Chapman and Hall, New York.
- ↑ .Stevenson, D. J. (2003-03-15). "Planetary magnetic fields". Earth and Planetary Science Letters 208 (1–2): 1–11.
- ↑ Nimmo, Francis (November 2002). "Why does Venus lack a magnetic field?" (PDF). Geology 30 (11): 987–990.
- ↑ Konopliv, A. S.; Yoder, C. F. (1996). "Venusian k2 tidal Love number from Magellan and PVO tracking data". Geophysical Research Letters 23 (14): 1857–1860.
- ↑ J. Huw Davies, « Did a mega-collision dry Venus' interior? », dans Earth and Planetary Science Letters, vol. 268, 30 avril 2008, p. 376-383.
- ↑ Alexandre C. M. Correia et Jacques Laskar, « The four final rotation states of Venus », dans Nature, vol. 411, 14 juin 2001, p. 767-770.
- ↑ Sheppard, Scott S.; Trujillo, Chadwick A. (July 2009). "A survey for satellites of Venus". Icarus 202 (1): 12–16.
- ↑ Mikkola, S.; Brasser, R.; Wiegert, P.; Innanen, K. (July 2004). "Asteroid 2002 VE68, a quasi-satellite of Venus". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 351: L63.
- ↑ 23,0 23,1 Espenak, Fred (1996). "Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006". NASA Reference Publication 1349. NASA/Goddard Space Flight Center. [1]
- ↑ Pliny the Elder (1991). Natural History II:36–37. translated by John F. Healy. Harmondsworth, Middlesex, UK: Penguin. pp. 15–16.
- ↑ Goldstein, Bernard R. (March 1972). "Theory and Observation in Medieval Astronomy". Isis (University of Chicago Press) 63 (1): 39–47 [44].
- ↑ Sally P. Ragep (2007). "Ibn Sīnā: Abū ʿAlī al‐Ḥusayn ibn ʿAbdallāh ibn Sīnā". In Thomas Hockey. The Biographical Encyclopedia of Astronomers. Springer Science+Business Media. pp. 570–572.
- ↑ Ansari, S. M. Razaullah (2002). "History of oriental astronomy: proceedings of the joint discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997". Springer. p. 137.
- ↑ "Galileo: the Telescope & the Laws of Dynamics". Astronomy 161; The Solar System. Department Physics & Astronomy, University of Tennessee. http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/history/galileo.html]
- ↑ Marov, Mikhail Ya. (2004). "Mikhail Lomonosov and the discovery of the atmosphere of Venus during the 1761 transit". In D.W. Kurtz. Preston, U.K.: Cambridge University Press. 209–219.
- ↑ Hussey, T. (1832). "On the Rotation of Venus". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 2: 78–126.
- ↑ Slipher, V. M. (1903). "A Spectrographic Investigation of the Rotation Velocity of Venus". Astronomische Nachrichten 163: 35.
- ↑ Goldstein, R. M.; Carpenter, R. L. (1963). "Rotation of Venus: Period Estimated from Radar Measurements". Science 139 (3558): 910–911.
- ↑ Campbell, D. B.; Dyce, R. B.; Pettengill G. H. (1976). "New radar image of Venus". Science 193 (4258): 1123–1124.
- ↑ Jet Propulsion Laboratory (1962) (PDF). Mariner-Venus 1962 Final Project Report. SP-59.
- ↑ 35,0 35,1 35,2 35,3 35,4 Mitchell, Don (2003). "Plumbing the Atmosphere of Venus". The Soviet Exploration of Venus. [2]
- ↑ Eshleman, V.; Fjeldbo, G. (1969) (PDF). The atmosphere of Venus as studied with the Mariner 5 dual radio-frequency occultation experiment. SU-SEL-69-003.
- ↑ Colin, L.; Hall, C. (1977). "The Pioneer Venus Program". Space Science Reviews 20: 283–306.
- ↑ Williams, David R. (January 6, 2005). "Pioneer Venus Project Information". NASA Goddard Space Flight Center. [3]
- ↑ Greeley, Ronald; Batson, Raymond M. (2007). Planetary Mapping. Cambridge University Press. p. 47.
- ↑ Linkin, V.; Blamont, J.; Preston, R. (1985). "The Vega Venus Balloon experiment". Bulletin of the American Astronomical Society 17 (4744): 722.
- ↑ Sagdeev, R. Z.; Linkin, V. M.; Blamont, J. E.; Preston, R. A. (1986). "The VEGA Venus Balloon Experiment". Science 231 (4744): 1407–1408.
- ↑ Lyons, Daniel T.; Saunders, R. Stephen; Griffith, Douglas G. (May-June 1995). "The Magellan Venus mapping mission: Aerobraking operations". Acta Astronautica 35 (9–11): 669–676.
- ↑ Hand, Eric (November 2007). "European mission reports from Venus". Nature (450): 633–660.
- ↑ 44,0 44,1 Feldman, M. S.; Ferrara, L. A.; Havenstein, P. L.; Volonte, J. E.; Whipple, P. H. (1967) (PDF). Manned Venus Flyby, February 1, 1967. Bellcomm, Inc.. [4]
- ↑ Sachs, A. (1974). "Babylonian Observational Astronomy". Philosophical Transactions of the Royal Society of London 276 (1257): 43–50.
- ↑ Meador, Betty De Shong (2000). Inanna, Lady of Largest Heart: Poems of the Sumerian High Priestess Enheduanna. University of Texas Press. p. 15.
- ↑ Sharer, Robert J.; Traxler, Loa P. (2005). The Ancient Maya. Stanford University Press.


text:
Iolanda d'Ongria
Iolanda d'Ongria (1215-1251) foguèt una rèina consòrt d'Aragon qu'èra le frema de Jaume Ièr. Es la maire d'unei personalitats importantas dau sègle XIII coma lo rèi aragonés Pèire III lo Grand, lo prince aragonés Jaume II de Malhòrca, la rèina de França Isabèla d'Aragon e la rèina de Castelha Iolanda d'Aragon.
Nasquèt a Esztergom e èra la filha dau rèi Andrieu II d'Ongria e de la rèina Iolanda de Courtenay. Se maridèt en 1235 ambé lo rèi d'Aragon Jaume Ièr. Aquò èra lo segond maridatge dau rèi d'Aragon après l'anullacion de son maridatge amb Alienòr de Castelha en 1230. Dins lo corrent dau rèine de son marit, aguèt un ròtle de conselhier que li permetèt d'aver una influéncia de remarca sus la politica de la Corona d'Aragon, especialament dins lei negocacions regardant la redicion de Valéncia (1238) ò la signatura dau tractat d'Almirra ambé lo Reiaume de Castelha (1244). Pasmens dins l'encastre de la succession de son marit, assaièt totjorn de favorizar lei sieus enfants au detriment deis eiretiers d'Alienòr de Castelha.
Aguèt dètz enfants :
- Iolanda d'Aragon (1236-1301) que venguèt rèine de Castelha après son maridatge amb Anfós X de Castelha.
- Constància d'Aragon.
- Pèire III d'Aragon (1240-1285) que venguèt rèi d'Aragon.
- Jaume Ièr d'Aragon (1243-1311) que venguèt rèi de Malhòrca.
- Ferrand d'Aragon (1245-1250).
- Sanç d'Aragon (1246-1251).
- Isabèla d'Aragon (1247-1271) que venguèt rèina de França ambé Felip III de França.
- Maria d'Aragon (1248-1267).
- Sancho d'Aragon que venguèt arquevesque de Toledo.
- Aliènor d'Aragon que nasquèt en 1251 e que moriguèt jova.


text:
Potz artesian
Un potz artesian es un tipe de potz que l'aiga (o un autre fluid coma lo petròli) i emergís espontanèament: l'aiga sosterranha arriba dirèctament a la superfícia sens cap d'ajuda mecanica (sense una pompa immergida) perque l'aiga a tendéncia a sortir per efusion fins la còta de la linha piezometrica (que plan sovent se tròba jol nivèl de la tèrra).
Los bacins artesians se considèran que son los aquifèrs de pression (amb grand recuèlh d'aiga sosterranha) en general alimentadas per infiltracion d'aiga de pluèja al sossòl.
Qualques bacins artesians[modificar | modificar la font]
- Lo Grand Bacin Artesian d'Austràlia es lo mai grand del monde, a una aiga d'una prigondor mejana de 1500-2000 mètres i a prèp de 6000 poses artesians.
- De Nil, a la zona del desèrt de Libia i a fòrça resorgéncias artesianas que forman una multitud d'oasis.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Al sègle XII los monges de l'Òrdre dels Chartroses excavèron aquel tipe de poses pendent l'Edat Mejana dins la region francesa d'Arras (Artés), que lo nom[1].
Se tròban de poses artesians pus ancians en Siria e Egipte. Dins lo desèrt de Sahara s'utilizan per alimentar los oasis.
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Frances Gies & Joseph Gies, Cathedral, Forge, and Waterwheel subtit. "Technology and Invention in the Middle Ages". Harper Perennial, 1995. ISBN 0-06-016590-1


text:
Marianna Madia
Marianna Madia (nascuda en 1981 a Roma) es una femna politica italiana de centre esquèrra. Es membre de la Cambra dels deputats italiana e ministra de l'administracion publica e de la simplificacion[2] dins lo govèrn de Matteo Renzi.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Nascuda a Roma en 1980, lo paire es l'actor e jornalista Stefano Madia.
Carrièra politica[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.


text:
Saint-Voir
Saint-Voir es una comuna francofòna de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat #portar, al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), lo nom de Veire[1].
La commune porta, au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), le nom de Voir[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 29 de junh de 2012.


text:
So Barn
So Barn[1], e tanben Aubarn (Le Bar-sur-Loup en francés) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat deu lo sieu nom al Lop, fluvi litoral que la travessa, e que se tira en la mar près de Vilanòva-Lobet.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins un vilatge prèp de So Barn, se pòt admirar las celèbras roïnas del viaducte, destrusit pels ocupants alemands qu'ocupèron aquel vilatge durant la segonda guèrra mondiala. La bastison d'aquel viaducte durèt 2 ans, comencèt l'an 1940 e s'acabèt l'an 1942. A la fin de la guèrra, los alemands faguèron deslotjar lo vilatge e faguèron espetar lo viaducte. Mai tard, la Companhiá dels Grands Trabalhs de Marselha (societat de construccion a l'epòca) ordenèt la destruccion totala de las parcèlas del viaducte que menaçava de s'arroïnar. Per contra, los pilars considerats coma pas perilhoses, demorèron depès e daissèron un fòrt remembre pels abitants.


text:
Deïsme
Lo deïsme, del latin deus (dieu) es la cresença en un Dieu creador, mas non pas en son instrumentalizacion religiosa. Los deïstas creson pas en los sacerdòts, ni en una "Glèisa", ni en tèxtes sagrats o en messias. Lo deïsme consistís en l'afirmacion, defòra de tota revelacion religiosa, de l'existéncia d'un èsser suprèm que sa natura e proprietats son impossiblas de conéisser. Segon mantun autor atèu, lo deïsme seriá un ateïsme non desbocat, çò que negan los deïstas. Dempuèi lo sègle XVI apareis aquesta nocion intermediària entre lo teïsme crestian e l'ateïsme. Se tracta, puslèu que de transcendéncia divina, d'immanéncia. L'autenticitat istorica de la Revelacion dins las Escrituras es contestada: l'èsser suprèm deven dirèctament perceptible a las facultats de l'Òme. Ja que lo deïsme pretend de se passar dels dògmas revelats de la religion, e tanben de los contestar, dempuèi lo sègle XVII foguèt, amb l'ateïsme, un objectiu preferencial del cristianisme. Dempuèi Kant (sègle XVIII), se distinguís entre deïsme e teïsme. Aqueste darrièr vòl determinar per la rason la natura de Dieu, mentre que lo deïsme se limita a afirmar son existéncia, sens ensajar de poder la comprendre. Voltaire se declarava deïsta, subretot dins son article titolat Prec a Dieu. Lo Dieu deïsta es universal, i a pas d'intermediari entre los èssers e el; aqueste Dieu es superior a la pichonetat umana e s'ocupa pas de lors afars, lors cultes, lors rites e d'autras supersticions. Lo deïsme a una concepcion d'un Dieu luènh.


text:
Categoria:Nombre irracionau
En matematicas, un nombre irracionau es un nombre reau qu'es pas racionau, valent a dire que se pòt pas escriure coma un quocient a / b, onte a and b son entiers e b es diferent de 0. Se saup dempuei l'Antiquitat grèga que lo nombre es irracionau.
Entre lei nombres reaus, leis irracionaus son aquelei que son desvolopament decimau o dins tota autra basa (binari, octau, etc.) es illimitat e vèn jamai periodic.
En un sens que se pòt precisar, lei nombres reaus son « quasi totei » irracionaus.
Articles dins la categoria « Nombre irracionau »
Aquesta categoria conten l'article seguent.


text:
Preïstòria de China
Lo territòri qu'ocupa a l'ora d'ara la Republica Populara de China es estat poblat dempuèi fa miles d'ans. S'es trobat de rèstes de homínidos que constituisson los ancessors pus alunhats de l'òme. En fach, per fòrça expèrts es cada còp mai clar qu'aqueste poguèt èsser òm de los scenaris, amassa amb Africa, ont sorgiguèt la civilizacion umana. O demòstran aital los rèstes trobats pertenecientes a l'òme de Renzidong, de fa mai de dos milions d'ans; l'òme de Yuanmou de fa un milion sèt cents mila ans; l'òme de Nihewan de fa un milion cinc cents mila ans; l'òme de Lantian de fa unes sièis cents mila ans; l'òme de Nanjing de fa mièg milion d'ans o l'òme de Pequin, lo mai conegut de totes eles, ja que quand se descobriguèt en 1929 s'identifiquèt coma l'"eslabón perdut" de l'evolucion umana. Sorgirián mai tard d'autras culturas, coma lo òme de Dali, que visquèt en Yunnan fa entre 230 000 e 180 000 ans; l'òme de Maba en Cantón; l'òme de Fujian de fa aperaquí 200 000 ans o l'òme de Dingcun, dins la província de Shanxi, de fa aperaquí 100 000 ans. L'homo sapiens apareis fa aperaquí 40 000 ans. L'òme de la cavèrna superiora, trobat en Zhoukoudian, visquèt fa 18 000 ans e revèla un gra d'evolucion de màger complexitat respecto a d'autras culturas del sud del país. Fa aperaquí 10 000 ans comença de cultivar de ris dins lo riu de Yangzi e pauc après mijo dins la província de Henan. En lo VIII milenio adC las culturas de la zòna de la val del riu Jaune venguèron sedentàrias. Un milenio començariá après la domesticacion d'animals. Es lo començament de çò que coneissèm a l'ora d'ara coma civilizacion chinesa, los primièrs vestigis de la civilizacion an qu'acabariá en assimilant en màger o mendre mesura las autras culturas sorgidas dins lo sud e l'oèst del país.
Entre lo VII e VI milenio adC sorgisson las primièras civilizacions neoliticas, Peilikan e Cishan, precursoras de la cultura de Yangshao, que s'estendriá per las actualas províncias de Gansu e Shaanxi, entre lo V milenio adC e lo III milenio adC. Foguèt la primièra en abastar un grand airal. Son caracteristics los sieus objèctes en ceramica pintada, amb d'inscripcions que poirián èsser lo començament dels caractèrs chineses d'escritura. Una cultura semblabla es la de majiayao, desvolopada en Gansu e Qinghai. Contemporáneamente a la de Yangshao sorgisson d'autras culturas: dins lo dèlta del riu de Yangzi la de Hemudu entre los ans 5000 e 3000 adC e pus tard la de Liangzhu, considerada la siá eretièira; la de Hongshan, entre los ans 4000 e 2500 adC, en l'actuala region de Mongolia Interiora e que s'estend mai tard per las actualas Hebei e Liaoning, que fabrica amuletos de jade e presenta un grand desvolopament de los rituales funerarios; la de Dadiwan, en Gansu e la de Dawenkou. De totas aquestas culturas subreviurián sonque las de Yangshao, Dawenkou e Hongshan, que se fusionarían en la cultura de Longshan, començament de l'unitat territoriala e politica de Plana de lo Nòrd de China. En aqueste substrat cultural sorgisson las figuras semilegendàrias de l'Emperaire Jaune e dels tres augustes e cinc emperaires, lo darrièr que, Yu, ne fondariá la dinastia Xia, en entrant aital Chinesa en la siá epòca istorica.


text:
Batalha dei Termopilas
La batalha dei Termopilas foguèt una batalha de la Segonda Guèrra Medica qu'aguèt luòc en 480 avC. Se debanèt entre una fòrça de ciutats grègas dirigida per lo rèi d'Esparta Leonidas Ier (7 000 òmes) e l'armada de l'Empèri Pèrsa de Xèrxes Ier (unei desenaus d'òmes). Après tres jorns de resisténcia e de pèrdas considerablas per l'armada pèrsa, lei fòrças grègas foguèron quasi enceucladas e se deguèron replegar. Pasmens, lo còrs dei soudats d'Esparta, compausats de 300 combatents, demorèt sus lo prat batalhier ambé quauqueis aliats per protegir la retirada dau rèsta de l'armada grèga e foguèt anientat.


text:
Castejón
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
- Castejón (Navarra) – un municipi de la Comunautat Autonòma espanhòla de Navarra.
- Castejón (Cuenca) – un municipi de la província espanhòla de Cuenca dins la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
- Castejón de Alarba – un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de las Armas – un municipi de la província espanhòla de Saragossa dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Henares – un municipi de la província espanhòla de Guadalajara, e de la Comunautat Autonòma de Castelha-La Mancha.
- Castejón de Monegros – un municipi de la província espanhòla d'Òsca dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón del Puente – un municipi de la província espanhòla d'Òsca dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Sos – un municipi de la província espanhòla d'Òsca dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Tornos – un municipi de la província espanhòla de Terol dins la Comunautat Autonòma de Aragon.
- Castejón de Valdejasa – un municipi de la província espanhòla de de Saragossa dins la Comunautat Autonòma de Aragon.


text:
Sèt Còlas de Roma
Las Sèt Còlas de Roma (en italian i Sette Colli di Roma, en latin Septem Montes Romae) son una sèria de còlas qu'istoricament formavan lo còr de la ciutat de Roma. Situadas a l'èst del riu de Tibre, aquel ensems geografic es eponim per fòrça d'obratges literaris e son una referéncia correnta dins la cultura populara.
Las sèt còlas de la Roma antica èran, dins lo sens de las agulhas d'una mòstra:
- lo Palatin (en italian Palatino, en latin Mons Palatinus)
- lo Capitòli (en italian Campidoglio; en latin Capitolium, Mons Capitolinus)
- lo Quirinal (en italian Quirinale, en latin Collis Quirinalis)
- lo Viminal (en italian Viminale, en latin Collis Viminalis)
- l'Esquilin (en italian Esquilino, en latin Mons Esquilinus)
- lo Cèli (en italian Celio, en latin Mons Caelius)
- l'Aventin (en italian Aventino, en latin Mons Aventinus)
Figuran en bona plaça dins la mitologia romana, e mai dins la religion e la politica de la Roma antica; tradicionalament, se conta que la ciutat originala seriá estada fondada per Romul e Rème sul Palatin.
D'en primièr las sèt còlas èran ocupadas per de pichons masatges que s'agropèron e que formèron çò que se coneguèt mai tard coma la vila de Roma.
Autras còlas[modificar | modificar la font]
Al Trastevere i a las còlas del Vatican (en italian Vaticano, en latin Mons Vaticanus) e la del Janicul (en italian Gianicolo, en latin Mons Ianiculus), que son pas comptadas entre las sèt còlas tradicionalas. Tanben i a lo Pincio (Mons Pincius), situat al nòrd, e, ancianament, la Vèlia (Mons Velia), dins la zòna del Forum Roman e los Forums Imperials, e d'autres.


text:
Ibèrs
Leis ibèrs son l'ensems de pòbles que lei fònts classicas grègas (Tales de Milet, Ruf Fèst Avièn, Erodòt, Estrabon...) identifican lòng de la còsta orientala de la Peninsula Iberica aumens tre lo sègle VI avans l'èra crestiana que forman benlèu un grop de pobles preceltics e non pas una familha de pobles ; de fach, es dificil d'establir sa parentat. Puei que lei fònts classicas coïncidisson pas sempre dins lei termieras geograficas precisas ni dins l'enumeracion de pòbles concrets, sembla que la lenga èra lo critèri fondamentau que leis identificava coma d'ibèrs. Dins lei pobles ibèrs i a lei cinesians, lei turdetans, lei mastinis, lei iberoligurs; mai tard, après lei migracions dei pobles cèltas, se trobarà tanben lei celtibèrs. Leis inscripcions en lenga iberica apareisson dins lo territòri que lei fònts classicas assignan ais ibèrs: la zona costiera dau sud de Lengadòc-Rosselhon fins a Alacant, qu'arriba fins a l'interior per la vau d'Èbre, per la vau de Segura e per la vau auta de Guadalquivir. Lo concèpte de cultura iberica es pas un patron que se repetís de manièra escleda per cadun dei pòbles identificats coma d'ibèrs, mai per l'ensems dei culturas individualas que sovent presentan de caracteristicas similaras. Antau, cau destacar l'emplec de dos sistèmas d'escritura diferents, au nòrd e au sud, l'emplec exaustiu de l'escritura au nòrd, l'abséncia d'escultura au nòrd que contrasta amb lei manifestacions brilhantas au sud, l'emplec de falcatas au sud e d'espasas celticas dau tipe de la cultura de La Tène au nòrd, de grands cavòts e monuments funeraris au sud, en contrast amb de pichons tumuls e estelas inscrichas au nòrd, de decoracion ceramica geometrica au nòrd e figurada au sud...


text:
Jason Mraz
Jason Thomas Mraz (Mechanicsville, 23 de junh de 1977) es un cantaire, cantautor e guitarrista american. Foguèt pas qu'en 2005, amb son segond album Mr. A-Z que coneguèt un bon succès comercial. Son tresen album espelit en 2008, We Sing. We Dance. We Steal Things, per contra, li portèt una consecracion mondiala, subretot gràcias a la cançon I'm yours que coneguèt un succès extraordinari als Estats Units e en Euròpa. Lo títol Lucky, cantat amb Colbie Caillat, que ganhèt un Prèmi Grammy, aumentèt mai lo succès de l'album.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Waiting for My Rocket to Come (2002)
- Mr. A–Z (2005)
- We Sing. We Dance. We Steal Things. (2008)
- Love Is a Four Letter Word (2012)


text:
Antràs
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Antràs[1][2][3] (Antras en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Antràs es situat al centre del departament del Gers, la municipalitat es limitrophe de Jegun, Biran, Ordan-Larroque e Sant-Lary.
Lo climat es océanique
Antràs est situé au centre du département du Gers, la commune est limitrophe de Jegun, Biran, Ordan-Larroque et Saint-Lary.
Le climat est océanique
La comuna qu'ei situada suus riu Auloue
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Conselh d'Estat (França)
Lo Conselh d'Estat francés es una institucion publica anciana creada per Napoleon Bonaparte pendent la constitucion de l'an VIII (1799). Aquel organisme ten sesilha al Palais Royal de París dempuèi 1875.
Dins las institucions de la Cinquena Republica, son primièr ròtle es de conselhar lo govèrn. Per aquò, lo Conselh d'Estat deu èsser consultat pel govèrn per de tipes d'actes, coma los projècte de leis. Lo segond ròtle es aquel de mai nauta de las jurisdiccions de l'òrdre administratiu. Lo Conselh d'Estat es pasmens somés a las decisions del Tribunal dels conflites Lo seu vice president (qu'es lo president de fach) es lo primièr fonccionari de l'Estat: per aquò, presenta al president de la Republica los vòts de l'ensems dels còrs constituits, parlant al nom de la foncion publica, de la magistratura, de las entreprisas publicas, eca.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Missions jos la Cinquena republica
- 3 Composicion del Conselh d'Estat
- 4 Organizacion del Conselh d'Estat
- 5 Servicis del Conselh d'Estat
- 6 Arrèstes màgers del Conselh d'Estat
- 7 Rapòrts publics del Conselh d'Estat
- 8 Nòtas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina[modificar | modificar la font]
Se pòt veire per origina del Conselh d'Estat a de formacions que, a partir lo sègle XIII e amb de noms diferents, que a vegadas Conselh d'Estat, reünissià de juristas (que se nomenavan des legistas) a l'entorn del rei. Los noms de conselhèr d'Estat o mèstre de las requèstas, totjorn utilizats, datan del Regim Ancian. Los reis, qu'avian lo poder de justícia e jutjavan en darrièr ressòrt daissèron aprèp l'Edat Mejana exercir aquel poder de justícia pels tribunals, los parlaments. Se dich justícia delegada (als parlaments). Pasmens, se los parlaments decidissián en darrièr ressòrt dels litigis entre los subjèctes del reialme, coma dels perseguiments contre eles, los reis contunhèron a decidir d'espereles quand los actes de lor administracion èran contestats. Se dich alara justícia retenguda (pel sobeiran). Los legistas assistissian lo rei per l'elaboracion de las leis e tanben per l'exercici de la justícia retenguda.
La Revolucion francesa conservèt lo principi de la justícia retenguda pel contenciòs administratiu. La lei dels 16 e 24 agost de 1790 relativa a l'organizacion judiciária pausa lo principi de la sostraccion del contenciòs administratiu al contraròtle dels tribunals ordinaris (dichs judiciaris) :
- « Las foncions judiciárias son distintas e demoraran totjorns separadas de las foncions administrativas. Los jutges podràn, jos pena de forfachura, perturbar, de quin biais que siá, las operacions dels còrs administratius, ni assignar davant eles los administrators en rason de lors foncions » (lei dels 16-24 agost de 1790, títol 2, article 13).
Lo decrèt del 16 de fructidor de l'an III confirma lo principi de separacion en afirmissent, dins un article unic, que « proïbicions iterativas son fachas als tribunals de conéisser dels actes d'administracion, de quina espècia que sián, amb pena de drech ».
Pasmens, es solament jol Consulat que se metèt en plaça una vertadièra justícia administrativa, si bien que, atal pendent tota la revolucion, los actes de l'administracion se contestan davant la quita administracion.
Fondacion jol Consulat[modificar | modificar la font]
Lo Conselh d'Estat d'ara foguèt instituit per la Constitucion del 22 frimaire de l'an VIII (13 de decembre de 1799):
-
- « Jos la direccion dels cònsols, un Conselh d'Estat es encargat de redigir los projèctes de leis e los reglaments d'administracion publica, e de resòlvre las dificultats que se quilhan en matèria administrativa, Constitucion del 22 de frimaire de l'an VIII, article 52. »
Lo Conselh d'Estat de l'an VIII es encargat de preparar los projèctes de leis, e d'assistir lo cap de l'Estat dins lo jutjament del contenciós administratiu (los « dificultats »). Lo Conselh apareis dins mai d'un article de la Constitucion, e los seus membres, nomenats pel Primièr cònsol, gausissent d'un naut estatut. Los grades son aqueles d'ara: auditor, mèstre de las requèstas, conselhèrs d'Estat. Son de membres del Conselh d'Estat que presenton e aparan los projèctes del govèrn davant lo còrs legislatiu. Fàcia a la justícia, gausisson de la meteissa immunitat que los parlamentaris: los perseguiments devon èsser autrejats pel Conselh. Costosit per Bonaparte, lo Conselh ten una plaça importanta pendent lo Consulat e lo Primièr Empèri, tenent subretot un ròtle clau dins la redaccion du Còdi civil.
Dins sa foncion contenciosa, lo Conselh aviá a l'epòca pas qu'un ròtle consultatiu. Lo sistèma demorava aquel de la justícia retenguda, la decision tocant al cap de l'Estat. Dins los fachs, aquel darrièr seguís gaireben totjorn lis avises del Conselh (los successors feran de meteis), encara mai aisidament que lo Conselh refusa d'apreciar las decisions de l'administracion presas per de motius « politics ».
Evolucions ulterioras[modificar | modificar la font]
La Restauracion francesa agachava aquela institucion napoleoniana amb mesfisança. Lo Conselh, alara qu'es pas mencionat dins la Carta de 1814 (qu'a plaça de Constitucion) pasmens demorèt, mas los seus avises èran mens sollicitadas, e l'activitat se concentrèt sus sa foncion contenciosa. Lo Conselh s'enlusir un pauc jos la Monarquia de julhet[2], e la IIa Republica en 1849 lo renfortiguèt acabant amb la justícia retenguda. Lo Conselh recebèt la justícia delegada. Dins sa foncion contenciosa, dona pas mai d'avises, pr’aquò sovent seguits, mas dona « al nom del pòble francés » dels arrèstes executòris, de meteis biais que los tribunals de l'òrdre judiciari. Al meteis temps, foguèt creada la foncion de commissari del govèrn. Napoleon III tornèt a la justícia retenguda en 1852, tot en donant, coma son oncle, un grand ròtle al Conselh.
La IIIa Republica naissenta, per la loi del 24 de mai de 1872 sus l'organizacion del Conselh d'Estat, tornèt al conselh la justícia delegada. Instituiguèt tanben la foncion de vice president du Conselh d'Estat. Lo Conselh s'installèt al Palais Royal, dins lo seu sèti actual, en 1875. Lo palais d'Orsay, qu'occupava per abans, aviá brutlat pendent la Comuna. Aquela annada (1875), amb l'arrèst Prince Napoléon[3] (Conselh d'Estat, 19 de febrièr de 1875), lo Conselh abandonèt la seuna doctrina amb que se deguèt de s'abstenir de jutjar de decisions del govèrn presas per de motius d'interèts politics. Lo 22 de genier de 1921, lo Tribunal dels conflictes truquèt fòrça l'unitat de l'òrdre administratiu, amb arrèst bac d'Eloka, que, en principi, met los servicis publics industrials e commercials jos la jurisdiccion de l'òrdre judiciari. Aquel retorn del drech privat d'aquela esfèra administrativa se basa sul fach que lo jutge judiciari es mai aisit per aparar los intereses de las personas privadas.
Jos Regim de Pétain, lo Conselh venguèt una aisina de la politica repressiva de regim, subretot contra los josieus e los comunistas. Fins a anar a vegadas mas luenh de çò que li èra demandat, atal lo Conselh d'Estat, amb l'avís de la commission ad hoc de l'estatut dels josieus, intèrne al Conselh, instaurèt una presompcion de judeitat, qu'èra pas exigida per la lei del 2 de junh de 1941 sus l'estatut dels Josieus. Un sol conselhèr refusèt lo jurament al marescal Pétain.
A partir de 1945, los conselièrs d'Estat venguèron subretot de l'Escòla nacionala d'administracion novèlament creada. En 1953, foguèron creats los tribunals administratius, eissits dels conselhs interdepartementals de prefectura. Aqueles tribunals forman un primièr gra de jurisdiccion, e lo Conselh d'Estat interven d’ara enlà dins los afars sonque coma jurisdiccion d'apellacion. En 1958, lo Conselh participèt a la redaccion de la novèla Constitucion francesa de 1958. Michel Debré, alara garda dels Sagèls e futur primièr ministre, que coordonava los trabalhs, es un ancian conselhèr d'Estat, coma Jòrdi Pompidor, son successor a Matignon. Las relacions entre lo Conselh e lo general De Gaulle pendent las primièras annadas, que se passa la guèrra d'Argérie, son de còps qu'i a dificilas, veire òrras. Atal l'arrèst Rubin de Servens [4] (Conselh d'Estat, 2 de març de 1962) reconeis al cap de l'Estat la possibilitat d'exercir lo poder legislatiu, al títol de l'article 16 de la Constitucion (poders plens), sens contraròtle del Conselh d'Estat, l'arrèst Canal, Robin et Godot[5] (Conselh d'Estat, 19 d'octobre de 1962) annula de mesuras presas pel president dins l'encastre dels poders especials confisats per la lei referendária del 13 d'avril de 1962, los assimilant a d'ordonanças, somesas al jutge administratiu. Mai greu, l'assemblada generala du Conselh d'Estat (formacion consultativa), en acòrdi amb la majoritat de la doctrina, jujtja illegal l'usatge de l'article 11 per inscriure dins la Constitucion l'eleccion del president de la Republica al vòte dirècte. L'avís, normalament confidencial e reservat al govèrn, foguèt publicat dins la premsa. De Gaulle passèt enlà. Projectava un temps una reforma prigonda del Conselh, mas lo projècte foguèt abandonat.
En 1987, foguèron creadas las corts administrativas d'apellacion, segon gra de jurisdiccion entre los tribunals administratius e lo Conselh d'Estat, per aleujar la seuna carga. Per fòrça afars, las formacions contenciosas del Conselh d'Estat interven pas mai qu'en cassacion. Dins lo meteis temps, los magistrats de l'òrdre administratiu son confirmat, per assegurar lor indépendéncia, de garantias pròchas d'aquelas dels magistrats de l'òrdre judiciari, subretot l'inamovibilitat.
Missions jos la Cinquena republica[modificar | modificar la font]
Foncion administrativa consultativa[modificar | modificar la font]
Lo Conselh d'Estat es conselhèr del govèn francés (e, dins qualques escasenças, dempuèi la revision constitucionala del mes de julhet de 2008, du Parlament francés). Examina entre autre los projèctes de leis e ordonanças, abant qu'aqueles sián someses al conselh dels ministres, atal que los projèctes de decrèt que la lei qualifica de « decrèt en Conselh d'estat ». Dempuèi la revision constitucionala del 23 de julhet de 2008, lo Conselh d'Estat pòt tanben examinar las proposicions de lei.
Lo Conselh d'Estat dona un avís sus la regularitat juridica d'aqueles tèxtes, sus la forma e l'oportunitat administrativa. Aquel avís pòt èsser un tèxte modificat, o d'una nòta de rebot. Las sessilhas se tenon a pòrta tancada, e l'avís es transmes sonque al Govèrn, qu'es liure d'o publicar o non.
Lo govèrn a la possibilitat de pas prenne en compte de l'avís, mas la consultacion lo fa obligatòri pels projèctes de lei. Lo govèrn pòt sometre lo tèxte modificat d'esperel o la version du tèxte modificada pel Conseil d'État a condicion d'informer lo quite conselh per una letra rectificativa.
Lo Conselh d'Estat indica tanben al govèrn quals son, dentre los projèctes de tèxtes comunautaris, aqueles que tòcan de questions legislatives e devon en consequéncia èsser transmes al Parlament.
En mai lo cConselh pòt èsser consultat librament pel govèrn sus quina que siá question o difficultat d'òrdre juridic o administratiu.
Lo Conselh d'Estat pòt atal donar tres formas d'avises:
- Avís simple. Lo govèrn es pas obligat de sollicitar l’avís, nimai obligat d'o seguir.
- Avís obligatòri. Lo govèrn es obligat de sollicitar l’avís (projècte de lei o d’ordonança, projècte de decrèt en Conselh d'Estat), mas es pas obligat d'o seguir.
- Avís conforme. Lo govèrn es obligat de sollicitar e es obligat d'o seguir (dins d'escasenças raras prevista per la Lei).
Lo Conselh d'Estat adreça un còp l'an al president de la Republica un rapòrt public, qu'enoncia entre autre las reformas d'òrdre législatiu, reglamentari o administratiu, que propausa al govèrn.
Foncion jurisdiccionala[modificar | modificar la font]
Lo Conselh d'Estat es lo gras suprèm de la jurisdiccion administrativa, que jutja los recors dirigits contra las autoritats publicas.
- Jutja en primièr e darrièr ressòrt los recors per excès de poder dirigits contra los decrèts, los arrestats de caractèr reglamentari dels ministres e las decisions de qualques autoritats administrativas independentas, lo contenciós de las eleccions regionalas e de l'eleccion dels representents franceses al Parlament Europèu e tanben los litigis relatius a la nominacion e a la disciplina dels fonccionaris nomenats per decrèt del president de la Republica (rector d'academia, prefècte, ambaissador…) sus la basa de l'article 13 de la constitucion.
- Es competent en apellacion pel contenciós de las eleccions municipalas e cantonalas, dins l'encastre de qualques proceduras d'urgéncia coma qualques ordonanças donada pel jutge dels recors d’urgéncia del tribunal administratiu, e tanben per las questions prejudicialas d’apreciacion de la legalitat dels actes administratius.
- Sasit per un recors en casssacion, es le jutge de cassacion[6] de las decisions jurisdiccionalas presas per las autras jurisdiccions administrativas statuent en darrièr ressòrt, que siá de las jurisdiccions de drech comun (las cors administrativas d'apellacion e los tribunals administratius) o de las jurisdiccions especializadas (coma la Cort dels comptes o las seccions disciplinàrias dels conselhs nacionals dels òrdres professionals). Es jutge del respècte del drech (verifica que los jutges intervenguts per abans interpretèron corrèctament lo drech), mas tanben dins los fachs, lo Conselh d'Estat utiliza pr'aquò l’art L.821-2 del còdi de justícia administrativa, que permet al jutge administratiu d’evovar l’afar e de la reglar al fons « dins l’interès d’una bona administracion de la justícia ». E alara, al contrari de las practicas de la Cort de Cassacion, renvei pas los afars a la cort administrativa d'apellacion (CAA).
Lo Conselh d'Estat pót tanben èsser sollicitat per donar un avís sus « una question de drech novèla, presentant une dificultat seriosa e se pausant dins fòrça litigis » somesa per un tribunal administratiu o una cort administrativa d'apellacion[7]. Es pas un avís obligatòri de la jurisdiccion mas es plan sovent seguit, per s'expausar pas, dins lo cas contrari, a èsser contradich en cassacion.
Conflictes entre las foncions consultativa e jurisdiccionala[modificar | modificar la font]
Lo Conselh pòt èsser menat a examinar, coma organ jurisdiccional, la conformitat amb la lei d'un decrèt pres en Conselh d'Estat (o mai sovent d'una decision presa aprèp consultacion del meteis).
N'i a que peson qu'aquel cumul de foncions pausa de problèma sus à l'exigència d'imparcialitat del jutge, pausada entre autre per l'article 6 de la Convencion europèa dels drechs umans. Segon lo Conselh d'Estat, la tradicion d'independéncia e las règlas intèrnas asseguran pr'aquò l'imparcialitat de la formacion del jutjament. Subretot, la règla de la recusacion fa qu'un membre du Conselh d'Estat pòt pas participar a una formacion de jutjament examinant la legalitat d'una decision se participèt a un avís sus aquela decision.
Gestion dels tribunals administratius e de las corts administrativas d'apellacion[modificar | modificar la font]
Lo còrs dels magistrats administratius se desvolopèt de contunh: la gestion, qu'èra devoluda al ministèri de l'Interior fins a 1990, foguèt transferida al Conselh d'Estat. Jos l'autoritat del vice president, lo secretari general del Conselh d’Estat assegura la gestion del còrs d'aqueles magistrats, e subretot de lor carrièra[8],[9]. Es assistit d'un Conselh superior dels tribunals administratius e corts administrativas d'apellacion, de ròtle consultatiu.
Lo vice president del Conselh d’Estat es tanben l'ordenador principal du budgèt dels tribunals administratius (TA) e de las corts administrativas d'apellacion (CAA).
Lo Conselh d'Estat publica una letra trimestriala per far conéisser la jurisdiccion administrativa, en França e endacòm)[10].
Composicion del Conselh d'Estat[modificar | modificar la font]
Los membres del Condelh d'Estat[modificar | modificar la font]
Los membres del Condelh d'Estat, a l'entorn de 350 que prèp de 80 en destacament, forman un cós de fonccionaris de mai d'un gra[11] :
- un vice president;
- de presidents de seccion;
- de Conselhèrs d'Estat en servici ordinari ;
- de conselhèr d'Estat en servici extraordinari;
- de mèstres de las requèstas;
- de mèstres de las requèstas en servici extraordinari;
- d'auditors de 1a classa;
- d'auditors de 2a classa.
Présidéncia del Conselh d'Estat[modificar | modificar la font]
La présidéncia del Conselh d'Estat foguèt d'en primièr assegurada o pel cap de l'Estat o per un membre del govèrn titulat de « ministre president lo Conselh d'Estat ».
Dempuèi la lei del 24 de mai de 1872, lo Conselh d'Estat es presidit pel vice president, nomenat per drcrèt en conselh dels ministres d'entre los conselhèrs d'Estat; l'assemblada generala du Conselh pòt pasmens èsser presidida pel ministre de la justícia[12].
Dempuèi la Constitucion francesa de 1958, lo president del Conselh d'Estat es lo Primièr ministre o lo ministre de la Justícia, en qualitats.
Mas concrètament, lo Conselh d'Estat es dirigit pel seu vice president.
Dempuèi lo 3 d'octobre de 2006, Jean-Marc Sauvé es vice president del Conselh d'Estat.
Organizacion del Conselh d'Estat[modificar | modificar la font]
Seccions et sosseccions[modificar | modificar la font]
I a sèt seccions[13] :
- cinc seccions consultativas:
- la seccion de l'interior;
- la seccion de las finàncias;
- la seccion de las òbras publicas;
- la seccion sociala;
- la seccion de l'administracion;
- la seccion del rapòrt e dels estudis;
- la seccion del contenciós, divisada en dètz sosseccions.
Los membres son afectats a una o doas seccions, n'i a (jòves magistrats, president e presidents adjunts de la seccion del contenciós) que pòdon èsser afectats sonque a secion del contenciós.
Formacions del Conselh d'Estat estatuissent al contenciós[modificar | modificar la font]
Las foncions jurisdiccionalas son exercidas de biais collegial, levat per qualques (ecors d'urgéncia, irrecevabilitat manifèsta...).
Il existe quatre types de formations au contentieux. L'instruction des affaires et le jugement des affaires simples sont confiés habituellement à une sous-section.
Les autres formations sont réunies pour le jugement des affaires ou, plus rarement, leur instruction. La formation de sous-sections réunies ne réunissait originellement que deux sous-sections. La réforme de 2010 prévoit que peuvent être réunies deux, trois ou quatre sous-sections.
L'assemblée du contentieux, présidée par le vice-président, est la formation la plus solennelle. Elle se réunit rarement.
Formacions del Conselh d'Estat dins las foncions administrativas[modificar | modificar la font]
Pel seu rótle de conselhèr del govèrn, lo conselh d'Estat ten sessilha ordinàriament en seccion administrativa.
Servicis del Conselh d'Estat[modificar | modificar la font]
Arrèstes màgers del Conselh d'Estat[modificar | modificar la font]
Rapòrts publics del Conselh d'Estat[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Lo Conselh d’Estat compren 300 membres que 200 son presents al Palais Royal, ajudats per 390 agents. » (L'organizacion del Conselh d'Etat (site oficial))
- ↑ Cf. l'article (fr) d'Alexandre-François Vivien en 1841, dins la Revue des Deux Mondes, sul Conselh d'Estat.
- ↑ Arrèst Prince Napoléon}}
- ↑ [http://www.legifrance.gouv.fr/affichJuriAdmin.do?idTexte=CETATEXT000007636269 Arrèst Rubin de Servens}}.
- ↑ Arrêt Canal, Robin et Godot.
- ↑ (fr)Jean Massot, Olivier Fouquet, Le Conseil d'État, juge de cassation, Berger-Levrault, 1993
- ↑ Còdi de justícia administrativa (CJA), art. L. 113-1}}.
- ↑ Cf. (fr) page consacrada al ròtle de gestion dels TA e CAA sul site del Conselh.
- ↑ (fr)Pascale Gonod, « Le vice-président du Conseil d'État, ministre de la juridiction administrative ? », Pouvoirs n° 123, p.
- ↑ (fr) Lettre de la Juridiction Administrative (LJA) en linha].
- ↑ [1] (fr) Article L121-2 del còdi de justícia administrativa
- ↑ Article L121-1 del còdi de justícia administrativa]].
- ↑ (fr) Organizacion del Conselh d'Estat (site oficial).
Ligams extèrnes (fr)[modificar | modificar la font]
- Site oficial
- Recherche sus la jurisprudéncia administrativa
- Les immanquables du droit administratif sul site RAJF
- Les grands arrêts du droit administratif
- Sélection Sarroise de la Jurisprudence Administrative Française
- Grands arrêts illustrés sul Blòg du Professeur Frédéric Rolin
- Conclusions de commissaires du gouvernement célèbres
- Association des Conseils d'État et des Juridictions administratives suprêmes de l'Union européenne
- Site de commentaris dels arrèts màgers
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Rapport public 2006. Jurisprudence et avis de 2005. Sécurité juridique et complexité du droit. Conseil d'État, La documentation française, (ISBN 2-11-006050-6).
- Érik Arnoult, François Monnier, Le Conseil d'État. Juger, conseiller, servir, Gallimard, 1999 (petit ouvrage de vulgarisation, nombreuses illustrations)
- Marie-Christine Kessler, Le Conseil d'État, Cahiers de la FNSP, Armand Colin, Paris, 1969.
- Bruno Latour, La Fabrique du droit : une ethnographie du Conseil d'État, Paris, Éd. La Découverte, 2002, (ISBN 2-7071-3581-X) (extrait)
- Bernard Asso, Frédéric Monera, avec la collaboration de Julia Hillairet et Alexandra Bousquet,  Contentieux administratif, Studyrama, 2006 (ISBN 2-84472-870-7)
- René Chapus,  Droit du contentieux administratif, Montchrestien, 2006 (ISBN 978-2-7076-1441-4)
-  Les Grands Arrêts du contentieux administratif, Dalloz, 2006 (ISBN 978-2-2470-7095-4)
-  Les Grands Arrêts de la jurisprudence administrative, Dalloz, 2007 (ISBN 978-2-2470-7424-2)


text:
Fructòsa
La fructòsa qu'ei ua òsa (un glucid) exòsa (òsa de 6 carbònis) e cetòsa (qui ostenda un grop cetòna). Que possedeish la medisha formula bruta de la glucòsa (que son donc ambs isomèrs) C6H12O6.
En solucion qu'adopta ua forma ciclica, sia furanòsa (forma majoritàtria dab 4 carbònis e un oxigèn), sia piranòsa (de 5 carbònis dab un oxigèn).
La fructòsa qu'ei presenta, com lo son nom ac bemba, dens los fruts e la mèu.
Associada dab ua glucòsa per un ligam osidic, que produseih la sacaròsa (lo sucre de cosina).


text:
Lista dels presidents de Guatemala
Lo President de la Republica de Guatemala es lo cap d'Estat de Guatemala e exercís las foncions de l'Organisme Executiu per mandat popular. L'actual President de la Republica de Guatemala es lo militar Otto Pérez Molina.
Aquesta es la lista dels presidents de Guatemala dempuèi 1839, quand lo país devenguèt independent de las Províncias Unidas d'America Centrala.
Presidents dempuèi l'adopcion de la Constitucion de 1985[modificar | modificar la font]
Actualament lo president es eligit dal pòble per un periòde de 4 ans. Vaquí la lista dels presidents après lo restabliment de la democracia.


text:
Vocala semidobèrta anteriora non arredondida
La Vocala semidobèrta anteriora non arredondida es una vocala, que se tròba dins qualques lengas parladas. Son simbòu dins l'alfabet fonetic internacionau es ⟨ɛ⟩, valent a dire una epsilòn grèc minuscula. Son equivalent X-SAMPA es E. Se representa dins las lengas qu'emplegan l'alfabet latin generalament siá per una "e" o una "e" diacriticada, siá per una "ä".
Caracteristicas[modificar | modificar la font]
- Son degràs d'apertura es semidobèrt, es a dire que la lenga es plaçada apr'aquí un tièr dau camin entre una vocala centrala e una vocala dobèrta.
- Son ponch d'articulacion es anterior, es a dire que la lenga es plaçada tan luònh en avant de la boca coma possible
- Son caractèr de redondetat es non arredondit, es a dire que las labras son pas arredondidas.
En Occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, en lengadocian, provençau, gascon e vivaroaupenc de l'èst, aqueste sòn se representa per una "è". En lengadocian orientau (montpelhierenc e cevenòu) la á fa tanben lo sòn [ɛ] Pasmens, la "uè" fa lo sòn [œ] en auvernhat, vivaroaupenc de l'oèst e lemosin, [ɥe] en vivaroaupenc de l'èst, provençau (inclusent lo niçard), e [we] en gascon Lo limosin e l'auvernhat coneisson pas aquesta vocala.
Dins las autras lengas[modificar | modificar la font]
exemple:
- Alemand : Bett [bɛt] « lièch »
- Anglés : (America dau nòrd) bed [bɛd] « lièch »
- Catalan : res [rɛs] « res »
- Francés : cèpe [sɛp] « bolet »
- Italian : elica, membro, c'è
- Neerlandés : bed [bɛt] « lièch »
- Ongrés : nem [nɛm] « non »
- Polonés : lek [lɛk] « medecina »
- Portugués : café [kɐfɛ] « cafè »
- Suedés : näsa [nɛːsa] « nas »
- Vietnamian : té [tɛ́] « tombar »
- Occitan: sèt [sɛt]


text:
Anne Brontë
Anne Brontë (Thornton, 17 de genièr de 1820 - Scarborough, 28 de mai de 1849) foguèt una escrivana e poetessa anglesa. Èra la mai jove de las sòrres Brontë, Charlotte e Emily que foguèron d'escrivanas plan famosas dins la literatura anglesa. Escriguèt un libre de poesias amb sas sòrres (Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell en 1846, e dos romans. Lo primièr Agnes Grey, que se fondamentava sus sas experiéncias de governanta foguèt publicat en 1847, mentre que son segond e darrièr roman, The Tenant of Wildfell Hall, considerat coma una de las primièras òbras feministas, espeliguèt en 1848. Anne visquèt pas gaire que moriguèt d'una tuberculòsi pulmonària quand aviá pas que 29 ans.
Biografia[modificar | modificar la font]
Anne Brontë nasquèt en 1820 a Thornton, un vilatge de Yorkshire dins una familha modèsta. Èra lo darrièr enfant de sièis fraires e sòrres, que lo nom de la familha vendriá notable dins la literatura anglesa, los Brontë. La maire, Maria Branwell Brontë, se moriguèt d'un cancèr, en 1821, quand Anne aviá tot bèl just fach un an, aprèp que totes s'installèssen a Haworth, ont lo paire, Patrick Brontë, èra estat nomenat vicari perpetual.
Òbras[modificar | modificar la font]
Romans[modificar | modificar la font]
- Agnes Grey (1847)
- The Tenant of Wildfell Hall (1848)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Agnes Grey information and free ebook
- The Tenant of Wildfell Hall information and free ebook
- Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell by Charlotte Brontë, Emily Brontë and Anne Brontë. London: Aylott and Jones, 1846 at A Celebration of Women Writers
- Anne Bronte eText Archive
- Website of the Brontë Parsonage Museum in Haworth
- Anne Brontë – The Scarborough Connection
- Anne Brontë – Her grave in Scarborough
- Music On Christmas Morning – Audio Poem