text:
Dimècres, 6 de julhet de 2016, 03h00 Espòrt
L’ancian segonda linha internacional, lo carcassonés Marc Palanques, es lo president novèl de la Federacion dels XIII
Wigan gasta la fèsta
Tot èra al bèl per festejar la preséncia dels Dracs dempuèi 10 ans en Superliga: lo temps, lo public (12 000 espectators, l’estadi comol), las animacions, la nuèit festejaira... mas sus la pelena, còp de freg pels Sang e Aur, malbiaissuts e sens inspiracion. Se faguèron chapar tot crus per Wigan: 26-6.
Demòran en 4a posicion al classament amb 26 punts e daissan escapar lor adversari del jorn (30 punts) que rejonh Hull FC batut a Huddersfield 22-12 al tèrme d’una tièra de dètz partidas sens desfaita. Son a un punt de Warrington que va quèrre l’egalitat 116-16 cò d’Hull KR.
Mas los catalans son forçats de gaitar enrèire: St Helens, venceire 44-32 a Wakefield, es 5n a 4 punts. Cal arrestar l’espirala negativa del costat de Perpinhan e se sap l’importància bèla de la diferéncia entre una 4a e una 5a plaça: dins la segonda fasa, lo 4n se desplaça 3 còps e recep 4 còps; es l’invèrs pel 5n.
Mèfi doncas de pas tombar dimenge de vèspre e entre las arpas dels Tigres de Castleford.
Tempèsta sus Brisbane
Los Broncos de Brisbane se faguèron mai cavalons que cavals fòls fàcia a la Tempèsta de Melbournw qu’o ganhèt tot sus son passatge: 48-6! Novèlas desfaitas pels Poletons facia als Dògols (24-20) e pels Lapinons contra los Vaquièrs (20-0) . Los NZ Warriors son encara en corsa per intrar dins los uèit qualificats: victòria suls Titans, 27-8. Caps de fila al classament, las Làmias engolisson las Anguilas de Paramatta: 34-24.
Tolosa sens pietat
Los tolzans an mes una oreta a prene lo pas sus York, mas finiguèron per manjar l’entrepan al cambajon, 44-6, per confirmar lor primièra plaça. Dissabte, anaràn desfisar los London Skolars per la darrièra partida de la primièra fasa. Coma los punts del classament comptaràn per la segonda fasa, lo Tolosa Olimpic demòra en bona plaça per la seguida de la competicion e mai que jamai en corsa per montar en Championship.
E un novèl president
Dissabte de matin, a Tolosa, i aguèt pas de besonh d’anar fins al punt d’aur per trapar lo nom del president de la Federacion. Marc Palanques, cap de fila de XIII Units, placèt largament en cap del vòte la lista de sos 24 candidatas e candidats e metèt atal un tèrme a la presidéncia de Carlos Zalduendo. Las òbras qu’espèran la novèla direccion son importantas: format dels campionats d’Elèit, esquipa de França competitiva per la Copa del Mond de 2017, espandiment del movement, desvolopament de la formacion...
Alan Roch


c: text/html

text:
François Hollande
François Gérard Georges Nicolas Hollande (Roan, lo 12 d'agost de 1954) es un politician francés, membre del Partit Socialista. Foguèt president de la Republica francesa entre 2012 e 2017.
Biografia[modificar | modificar la font]
François Hollande es lo filh cabdet del doctor Georges Gustave Hollande, un mètge otorrinolaringològ e de Nicole Frédérique Marguerite Tribert, una trabalhadora sociala. Son paire foguèt candidat sus una lista d'extrèma drecha durant las eleccions municipalas de Roan en 1959 e en 1965. Hollande passèt una bèla part de son enfança a Bois-Guillaume, una zòna residenciala de la banlèga de la capitala normanda, e foguèt escolan a l'internat Jean-Baptiste-de-La-Salle de Roan. Pr'amor de las posicions politicas del paire qu'èra favorablas a l'OAS e a sa proximitat amb Jean-Louis Tixier-Vignancour la familha aguèt de partir de la vila lo primièr trimèstre de 1968. Aprèp la venda de totes sos bens e la clinica que teniá dins la ciutat, lo paire e tota la familha s'installèron a Neuilly-sur-Seine, ont entamenèt un comèrci immobiliari.
François Hollande estudièt al licèu Pasteur de Neuilly-sur-Seine, e puèi després dintrèt a la Facultat de drech de París, ont obtenguèt una licéncia de drech. Contunhèt los estudis a HEC de la capitala francesa e puèi a l'Institut d'Estudis Polítics, ont militava a l'UNEF-Renouveau, un sindicat estudiant pròche del Partit Comunista Francés. En 1980 foguèt lo 7en melhor estudiant de la promocion Voltaire de l'Escòla Nacionala d'Administracion.
Foguèt primièr secretari del Partit Socialista (1997-2008), cònsol de Tula (2001-2008), deputat de la primièra circonscripcion de Corresa (1997-2012) e president del conselh general de Corresa (2008-2012). Lo 16 d'octobre de 2011 foguèt designat candidat del Partit Socialista a l'eleccion presidenciala de 2012, lo 6 de mai de 2012 ven lo seten president francés de la cinquena republica.
Vida personala[modificar | modificar la font]
Foguèt lo companh de Ségolène Royal pendent 30 annadas ; an quatre mainatges: Thomas (1984), Clémence (1985), Julien (1987) e Flora (1992). Entre 2007 e 2014 aguèt una relacion amb Valérie Trierweiler.
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Categoria Commons amb ligam local identic sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Carta grafica pas indicada
- Portal:Politica/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- President de la Republica Francesa
- Naissença en 1954
- Ancian escolan de Sciéncias Po
- Ancian escolan de HEC París
- Personalitat del Partit Socialista (França)
- Enarca
- Cònsol
- Personalitat de la Cinquena Republica

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Las comunas d'Occitània
Occitània, qu’es aquò? Quantes còps avèm aguda aquela question ! E tanben : « Veni de Pampaligosta o de Pampaligòssa. Es en Occitània ? » Avèm agut d’istòrias d’Occitània (amb de qualitats e de mancas) mas pas ges sa geografia. Sus la Wikipèdia en francés, s’es quitament escafat l’article jos l’aflat dels gardians de la puretat geografica de l’Exagonia : « Es pas un país, a pas de geografia ».
Èra temps doncas d’i poder respondre en marcant la frontièra, e per çò faire en davalant al nivèl comunal. Ansin ven d’aparéisser un libre entitolat « Las comunas d’Occitània ». S’agís de la primièra version d’un trabalh començat en 2011 sus la Wikipèdia en occitan, que foguèt confrontat recentament al trabalh de la comission toponimica occitana.
Las comunas son triadas per estat, amb benlèu una anticipacion a la fin de la suspension... 9 comunas en Catalonha (en Aran, mai precisament), 10 223 comunas en França, 120 en Itàlia e una a Mónegue. Los noms donats son dins la lenga oficiala : occitan en Catalonha, francés en França e a Mónegue, italian en Itàlia. Son tanben aponduts los còdes estatistics dels organismes d’estat : IDESCAT en Catalonha, INSEE en França e ISTAT en Itàlia. Dins cada estat, la tria es alfabetica, çò que permet de veire lo nombre important de toponims que se retròban un pauc pertot en Occitània Granda : 36 Vilanòvas per exemple, francizadas mai (Villeneuve, Villenouvelle, Villeneuvette...) o mens (Villenave)... doas Barcelonas e doas Barcelonetas, o encara cinc Valenças.
Una version 2 deuriá apondre los noms occitans coneguts (de la Chambra d’Òc per Itàlia, de l’INÒC, del Congrès Permanent de la Lenga Occitana, e de la comission toponimica de l’IEO per França) e de mapas (un trabalh es a se far sus Wikimedia Commons, pels arredondiments istorics).
Una version 3 tornarà sus l’istoric de las comunas. Dempuèi 2015 i agèt un fum de fusions de comunas dins l’estat francés (las « comunas novèlas » coma Florac Tres Rius), mas dins l’istòria de las comunas, se’n passèron de causas. Per exemple, en Aran, abans 1968 i aviá 18 comunas, amb los toponims oficials en espanhòl. Se passèt a 9 comunas tre 1970, puèi lo nom oficial venguèt catalan, e finalament occitan. En Itàlia, lo regim faissista impausèt una italianizacion dels toponims, e tanben de fusions seguidas, après la liberacion, de desfusions (aital la Gàrdia èra fusionada amb Acquapppesa jol nom de Guardia Piemontese Terme de 1927 a 1945).
Lo libre se pòt descargar sul sit de las Edicions Talvera.
Joan-Francés Blanc
- Publicat dens Société


text:
Qual se soven de l’escandal de l’amianta ? Pr’aquò son a l’entorn de 30 000 personas en França al jorn de uèi a esser las victimas d’aquela fibra minerala cancerigèna. Un òme, Peire Pezerat, decidiguèt de rendre omenatge a los que luchèron per far reconeisser los dangièrs de l’amianta : obrièrs, sindicalistas e tanben cercaires, universitaris. Peire Pezerat filmèt « Les sentinelles », ambe de testimoniatges clars, d’un grand natural, e tanben qualques imatges tirats dels arquius. Nos porgís un documentari fòrt, ont l’intensitat puja pichon a pichon, mina de res, per atenher de moments ont lo spectator poirà pas retener las lagremas… Es de notar tanben que l’autor abòrda en fin de film d’unas situacions ont de trabalhaires (agricultors, obrièrs) son empoisonats per de pesticidis, victimas de la cobesiá d’un patron ! D’aquí ven lo titol del film : los obrièrs son los primièrs en contacte directe ambe lo dangièr, son « las sentinèlas » !
A l’escasença de la sortida d’aqueste film documentari avem encontrat Jean Marie Birbés que joguèt un ròtle important dins l’afar de l’amianta. Jean Marie es un dels protagonistas principals del film, e es tanben president de l’Associacion de Defensa de las Victimas de l’Amianta 81.
Occitania : Nos podetz dire cossí setz estat en contacte ambe d’amianta ?
J-M Birbés : Aprep mon servici militar en 1976, acompanhèri un jorn mon paire a l’usina d’Eternit prep d’Albi. Mon paire cercava de trabalh, mas lo prenguèron pas : lo trapèron tròp vielh ! Me prepausèri alara, e en decembre de 1976 començèri de trabalhar dins aquesta usina. Mon trabalh consistissiá a fabricar de tudèls en fibrociment : una mescla de ciment e de fibra d’amianta. Un jorn un tudel espetèt : faguèt de posca pertot. Coma una bruma de posca, i vesiam pas res ! Un delegat sindical passèt e nos diguèt de sortir d’aquí, de demorar pas dins aquela posca. Alara tot lo monde sortiguèt de l’usina, far grèva èra un biais de se parar.
Occitania : De qué disián los patrons davant aquela situacion ?
J-M Birbés : Era pas evident. A cada còp que voliam parlar d’amianta, lo patron disiá : « Atencion, cal pas anar tròp luenh, sequenon anatz far tampar l’usina ! ». Doncas èra complicat per nosautres, voliam pas perdre lo nòstre trabalh ! Cal dire tanben que sabiam pas exactament lo dangier que representava. Las multinacionalas de l’amianta s’èran recampadas e inventèron « l’usatge contrarolat de l’amianta » ! Una enfumada qué ! Mas a l’epòca pensavem aital contunhar lo trabalh e preservar la nòstra santat. E ajustarai qu’auèi l’industria dels pesticidis fa exactament la meteissa causa !
Occitania : I ajèt a un moment un eveniment decisiu que faguèt cambiar las causas ?
J-M Birbés : Es estat una presa de consciença progressiva e fòrça longa. D’en primièr al fur e a mesura que las annadas passavan, subissiam de plans socials, e en mema temps de collègas tombavan malaut. I ajèt tanben una generacion novela d’obriers e de militants que pensavan diferentament. Abans los ancians balhavan la prioritat al trabalh, e demandavan una prima en cas de dangièr. Los joves eles volian pas de prima, mas volián esser protegit e privilegiavan la santat e l’environament. Un dels problemes qu’aviam es qu’aviam pas de scientifics o de personalitats capablas de pausar clarament las causas. Quand encontrerem Henri Pezerat qu’èra director de recerca al CNRS coma toxicològ e geològ comprenguèrem melhor. Nos sem duberts en defòra de la CGT, nos permetèt non solament d’encontrar de personas novelas, mas tanben de far evoluir los militants de la CGT. Nos calguèt 20 ans de luta per arribar a comprener tot aquò e religar la recerca e lo monde del trabalh.
Occitania : E avetz obtengut çò que demandiatz !
J-M Birbés : E òc ! Cal dire qu’i aviá de mai en mai de victimas, e pas sonque dins las fabricas : de professors expausats a l’amianta dins lor liceu moriguèron, e plan d’autres. Fin finala lo govern interdiguèt tota produccion, comercialisacion o transformacion de l’amianta al 1er de genier de 1997. Es estat una granda victòria. Dins mon usina obtenguèrem d’emplegar d’autras fibras que la de l’amianta. Avem cambiat del jorn a l’endeman, èra pas un probleme tecnic. Mas aquelas fibras novelas èran mai cara de 25% : l’empoisonament a l’amianta èra un crimi per d’argent !
Occitania : quin agach portatz sus la societat d’ara ?
J-M Birbés : Auèi dirai que la situacion es la meteissa dins lo nucleari o pel monde agricòla. Sem totes empoisonats pels pesticidis auèi. Pensi qu’aquela societat es sens avenir. La question que me pausi es cossí far per passar d’una societat a una autra sens violença, sens tròp de degalhs ? Cresi qu’ambe un bocin de volontat e de reflexion la poiriam bastir aquela societat novèla, una societat atencionada. Aquela luta que visquèri es una granda leiçon de vida. Soi sovent estat confrontat a la mòrt, mas ai encontrat d’òmes e de femnas fantasticas : la vida es polida e val lo còp d’esser viscuda !
Prepauses reculhits per Uc Jourde, avrial 2016.


text:
Dolor
La dolor es una experiéncia sensoriala e emocionala desagradiva, una sensacion subjectiva normalament ligada a un messatge de dolor, un estimulús nociceptiu transmés per lo sistèma nerviós. Al vejaire biologic e evolutiu, la dolor es una informacion permetent a la consciéncia de far l'experiéncia de l'estat de son còrs per poder i respondre[1]. Se destria subretot dos tipes de dolor, aguda e cronica:
- la dolor aguda correspond a un « senhal d'alarma » de l'organisme per inciar una reaccion apropriada en cas damatge a l'iintegritat fisica, o per un traumatisme (cremadura, plaga, tust), o per una malautiá;
- la dolor cronica, l'installacion durabla de la dolor, es considerada coma una malautiá que pòt per exemple èsser lo signe d'un disfoncionament dels mecanismes de sa genèsi, se dich alara dolor neurogèna o psicogèna.
Aquel sensacion, de desagradiva fins a insuportabla, es pas necessariament exprimida. Per l'identificar per altrú se pòt far lo diagnostic de la dolor en fasent referéncia a d'efièchs observables, per exemple los movements reflèxes de retirada al nivèl dels membres e de las extremitats per las dolors agudas, o de cambiaments de comportament, d'actituds e de posicions antalgicas del còrs per las dolors cronicas.
Los tractaments de la dolor son multiples, los estudis sul subjècte per una melhora compreneson se contunhan, subretot per la reconeissença quand es pas exprimida. Atal la dolor de l'enfant l'es pas totjorn, la dolor pel recent nascut quitament existissent pas oficalament fins a la demonstracion del contrari en 1987, e son identificacion dins lo reialme animal demora un subjècte de recerca.
Somari
- 1 Definicion
- 2 Diagnostic e evaluacions
- 3 Tipes de dolor
- 4 Tractaments
- 5 Estudis
- 6 Dins lo regne animal
- 7 Nòtas e referéncias
Definicion[modificar | modificar la font]
Una definicion de referéncia de la dolor foguèt donada en 1979[2] par L'IASP (International Association for the Study of Pain) : « La dolor es una experiéncia sensoriala e emocionala desagradiva, ligada a una lesion istologica reala o potenciala, o descricha en tèrmes d'una tala lesion. »
La dolor apareis atal coma una experiéncia subjectiva. Es un eveniment neuropsicologic pluridimensional[3]. Conven alara de destriar:
- la compausanta sensoridiscriminativa que correspond als mecanismes neurofisiologics de la nocicepcion. Asseguran la deteccion de l'estimulús, sa natura (quemadura, descargas electricas, torsion, etc.), sa durada, son evolucion, son intensitat, e l’analisi de sos caractèrs espacials;
- la compausanta afectiva qu'exprimís lo reson desagradiu, penós, ligat a la percepcion dolorosa. La representacion mentala de la dolor cronica (los estats mentals aversius provocats per las emocions causadas per la dolor) seriá encargada d'una valor negativa capabla de transformar los estats neuronals[4];
- la compausanta cognitiva referissent a l’ensemble de procediments mentals qu'acompanhan e donan de sens a una percepcion en adaptant las reaccions comportementalas coma los procediments d’atencion, d’anticipacion e de diversion, las interpretacions e valors atribuidas a la dolor, lo lengatge e lo saber sus la dolor (semantica) amb los fenomèns de memòria d’experiéncias dolosas anterioras personalas (memòria episodica) decisius sul comportament a adoptar.
Beecher en 1956[5] mostrèt l’influéncia de la significacion acordada a la malautiá sul nivèl d’una dolor. Extudiant comparativament dos grops de nafrats, militars e civils, que presentavan de lesions identicas en aparéncia, observèt que los militars reclamavan mens d’analgesics. En efièch, lo traumatisme e son contèxte compren de significacions plan diferentas: comparativament positivas pels militars (vida salvada, fin dels riscs du combat, bona consideracion del mitan social, etc), son negativas pels civils (pèrda d’emplec, pèrda financièras, desinsercion sociala, etc) ;
- la compausanta comportementala que correspond a l’ensemble de las manifestacions observablas:
- fisiologicas (paramètres somatovegetatius, etc),
- verbalas (planhs, gemècs…),
- motriças (immobilitat, agitatcion, actituds antalgicas).
En 1994 L'IASP prepausa cinc critèris diferents de classificacion[6]:
- la region del còrs implicada: l'abdomèn, membre inferior…
- lo sistèma que la disfoncion causa la dolor: digestiu, nerviós…
- la durada e la frequéncia;
- l'intensitat e la durada dempuèi lo començament;
- l'etiologia.
Mecanismes fisiologic e regulacion[modificar | modificar la font]
Dins las vias nervosas de la nocicepcion se destria lo circuit de la percepcion e aquel de la regulacion:
- las vias nociceptivas ascendentas, coma totas las vias nerviosas sensitivas, menant l'informacion de la periferia del còrs cap al cortèx cerebral passant per la mosolha epinosa;
- las vias descendantas, a contrari, pòrtan un messatge dempuèi lo cortèx cap a la periferia, a l'encontre del messatge nociceptiu que pòdon alara limitar l'intensitat agissent sus las vias ascendantas.
Lo ròtle d'aqueles circuits descendent es lo retrocontraròtle, aicí la regulacion de l’intensitat del messatge sensitiu per modular la sensacion dolorosa[7]. Aquel mecanisme enebitor es tanben nomenati teoria de la pòrta o gate control e es per exemple utilizat dins lo contraròtle enebitor difús.
Aquelas vias nociceptivas transmeton l'informacion de l'estimulús nociceptiu mercé a de mecanismes electrobioquimicas fasent intervenir fòrça moleculas, coma d'acids aminats. La dolor es menada d'en primièr pers fibras A-delta que conduson lo messatge nociceptor a una velocitat de 15 à 30 m/s. La vulnerabilitat a la dolor o la sensibilitat a l'« efièch placebo » dependent en partida de factors genetics que contraròtlan lo sistèma dopaminergic del cervèl, qu'es en causa dins l'anticipacion de la dolor e de la confiença en la garison. Quitament per la produccion pel quita d'unes opiacèus naturals (las endorfinas) jògant un ròtle de neurotransmetor[8].
Nivèl de genèsi[modificar | modificar la font]
La dolor compta tres grands mecanismes de genèsi: la dolor de nocicepcion, la dolor neurogèna e la dolor psicogèna.
La dolor nociceptiva es generada per un receptor especific, un nociceptor, que lo ròtle es de signalar los damtges a l'integritat de l'organisme. Es un senhal d'alarma normal, e quitament util qu'induch una actitud apropriada que l'abséncia[Note 1] es potencialament dangierosa per l'organisme.
La dolor neurogèna es generada pel quita nèrvi e non pas un receptor especific, es donc una patologia nerviosa encara nomenada neuropatia[9]. Se sentís coma de descargas electricas, de lancejadas, de sensacions de cremaduras, de sensacions de freg dolorós e de picassons dins lo territòri dels nèrvis tocats[Note 2]. Es tanben la dolor que sentissons los malauts amputats e subretot la sensacion percebuda dins un membre deaparegut (membre fantasme).
La dolor psicogèna es generada pel psiquisme, mas es pas imaginari, es sentida de biais vertadièr per l'individú mas existís en l'abséncia de lesion. Los mecanismes fisiologics d'aquelas dolors son pas clarament definits mas l'utilizacion d'antalgic sembla ineficaç. Aquelas manifestacions dolorosas son ligadas a la somatizacion dels problèmas psicologics, psiquics o socials de l'individú e es en tractant aqueles problèmas que las dolors son tanben tractadas.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
En mai del sentiment de sofrença, la dolor pòt provocar un malaise vagal per estimulacion dels nèrvis vagues (nèrvis pneumogastrics). Los simptòmas d'aquela excitacion vagala son tota o partida dels signes inclusissent per exemple una bassa du debit sanguin per bradicardia e ipotension; una sincòpa; un miòsis (diminucion del diamètre de las pupilhas per contraccion de l'iris); una transpiracion als tèrmes dels membres; una secrecion excessiva de saliva; una ipercloridria (excès de secrecion d'acid cloridric per la mucosa de l'estomac); una constipacion o de diarrèas; d'espasmes e de trèbles de la respiracion.
La dolor perlongada es enebida pel còrs per secrecion d'endorfinas (o endomorfinas). La produccion d'endorfina se fa d'en primièr als nivèls dels nèrvis pròches del sèti de la dolor; quand aquelas produccion sufisís pas mai (dolor perlongada), es un site mai pròche del cervèl que pren lo relais dins la secrecion. La dolor torna alara per èrsas.
Avantatge evolutiu[modificar | modificar la font]
Los estats de dolor son lo resultat de la seleccion naturala. La sofrença pòt èsser un trach adaptatifu e melhorar la capacitat de subrevida d’un individú.
Diagnostic e evaluacions[modificar | modificar la font]
L'evaluacion e lo diagnostic de la dolor essent complèxe, l'IASP precisa que « L'incapacitat de comunicar verbalament n'infirma pas la possibilitat que l'individú esprova de la dolor e necessita un tractament apropriat per solaçar la dolor. « L'incapacitat comunica verbalament infirma pas la possibilitat que l'individú sentí la dolor e demanda un tractament apropiat per solaçar la dolor. La dolor es totjorn subjectiva[Note 3]… » L'OMS o precisa plan dins sas recomandacions al subjècte de la dolor per l'enfant[10] qu'es comunament sosestimada.
Diferents organismes definisson l'encastre semantic, recampan las coneissenças fisiologicas, e liuran de recomandacions de tractament sovent ligats a las diferentas classas d'edats. Per exemple dins la francofonia se pòt citar l'INSERM sus l'aspect scientific[11], lo CNRD per l'archivatge de las informacions[12], la SFETD per l’exploracion medicala de las via de tractament[13], o encara l'AQDC al subjècte de la dolor cronica[14]
Pasmens, malgrat l'emergéncia de mejans tecnics, lo diagnostic demora malaisat qu'existís una tendéncia naturala de s'aparar de la percepcion de la dolor d'altrú, es entre autres la rason de la realizacion d'escalas d'evaluacion de la dolor.
Mejans tecnic[modificar | modificar la font]
En 2014, un mejan tecnic per « mesurar » la dolor relativament a la dilatacion reflèxe de la pupilha es en cors d'evaluacion. La pupilhometria permetriá d'adaptar pel melhor los tractaments antidolor, subretot per las personas endormidas ont la dilatacion de la pupilha es pas sensibla a d'autres factors, coma l'estrès, mas son evaluacion suls enfants sembla donar de bons resultats[15].
La dolor de l'autre[modificar | modificar la font]
Sego Nicolas Danziger[Note 4] la vision de la dolor per l'autre crea une « emocion aversiva » per un mecanisme dich de « resonança emocionala ». Mas precisa qu'aquel mecanisme coneis de manca, per exemple en cas de diferéncia etnica o religiosa, que d'un autre costat pòt realizar « una volontat fugida o d’alunhament d'aquel que patís », e que « de fòrça òbras scientificas mostrèron, aqueles darrièrs ans, que lo còrs medical aviá encara tendéncia a malestimar la dolor dels pacients »[16].
Es aisit de trobat la pròvas d'una denegacion collectiva de la dolor per altrú subretot al subjècte de l'enfant qu'es largament sosestimada en mitan espitalièr[17]. Daniel Annequin quitament afirma: « Per l'enfant tornan de luènh, pendent d'annadas aviam volgut ignorar que l'enfant sentissiá la dolor […] Se disiá que las fibras C èran pas mielinizadas, mas son pas jamai mielinizadas, aviam coma aquò tota una seria d'argumentaris pseudoscientifics[18] ». E es mòstra scientifica de la capacitat del noirigat de sentir la dolor foguèt fach en 1987[Note 5], e donc sa presa en carga de per abans existissiá qu’excepcionalament, quitament per las intervencions mai pesugas[19].
Aquel relatiu refús de veire la dolor de l'autre es pas pròpri al mitan medical tampauc universal coma o mòstra un estudi eissida del plan dolour 2006 que destria dos tipes d'actitud destriada tanben pels sonhants que pels parents: los « reservats » e los « sensibilizats », cadun reprochant respectivament a l'autre grop lo tròp o lo tròp pauc de presa en carga, per « sensiblariá » o per « denegacion ». Aquela distinccion fa reson amb aquela d'un autre estudi sociologic que divisa los metges tanben en dos grops: los « compatissents » e los « negators »[20],[Note 6].
Escalas d'evaluacion de la dolor[modificar | modificar la font]
La percepcion de la dolor, de son intensitat, es subjectiva. Lo meteis fenomèn (traumatisme, malautiá) serà sentit de biais diferent segon la persona e segon la situacion. La dolor pòt anar d'una simpla incomodacion fins a un malaise, veire la mesa en dangièr del pronostic vital o psiquiatric de la persona.
L'evaluacion per l'autre es donc complèxa, es que s'apiejam de preferéncia sul testinòni mercé a un supòrt d'autoevaluacion e de las escalas d'évaluacion de la dolor especificas quand es impossible o insufisent.
Autoevaluacion[modificar | modificar la font]
L'autoevaluacion consistís demandar directament a la persona patissent lo nivèl de sa dolor. Demanda una cooperacion e una bona compreneson, e s'apièja sus d'escalas medicalas estandardizadas (numericas, visualas analogicas, verbalas simplas e verbalas relativas…)[21].
L'autoevaluacion es pas sonque una evaluacion de la dolor, es tanben un biais de comunicar amb l'equipa medicala. Dins lo cas de dolors cronicas per exemple, la cotacion de la dolor indica pas sonque la dolor sentida, mas globalament l'alteracion de la qualitat de vida e l'angoissa emocionala[22].
Eteroevaluacion[modificar | modificar la font]
Tanben existís d'escalas d'evalucion especificas fondadas sus l'observacion del comportament del pacient. Al contrari de las escalas d'autoevaluacion demandan pas la participacion del pacient e son d'aquel recomandadas dins l'evaluacion de la dolor per las personas que l'autoevaluacion pausa problèmas per diferentas rasons.
En mai del testimòni de l'entorn que pòt evaluar las diferéncias al quotidian, los cambiaments venguts, existís d'escalas d'evaluacions especifica coma l'escala San Salvadour[23].
Enfants e noirigats[modificar | modificar la font]
Lo signe abitual de l'expression de la dolor per l'enfant petit est lo crit que lo o los parents arriban sovent a destriar d'autres crits (paur, fam…), mas a un estadi superior de dolor, lo noirigat es sovent prostrat.
Existisson mai d'una escala, mas pauc utilizadas en practica, s'agís de la grasilha DESS (Dolor enfant San Salvadour), de l'escala NCCPC (Non communicating children’s pain checklist) o GED-DI (Grasilha d’evaluacion de la douleur deficiéncia intellectuala) e de l'escala EDINN (Escala de dolor e d'inconfòrt del nascut novelament e del noirigat). Lo problèma principal d'aquelas escalas e que comptan d'itèms longs de recampar e son pas utilisables en urgéncia.
Personas d'edat[modificar | modificar la font]
Per las personas d'edat, e subretot quand patisson de trèbles cognitius coma malautiá d'Alzheimer, se pòt utilizar l'escala Doloplus[24], e frequentament utilizada, l'escala ECPA[25].
Tipes de dolor[modificar | modificar la font]
Se dich dolor discrèta o aguda, o alara cronica o recidivanta
Dolor aguda[modificar | modificar la font]
La dolor aguda es una dolor viva imediata, e mai sovent brèva. Es causada per una estimulacion nociceptiva de l'organisme, tala una lesion istologica, podent se produire jos la forma d'un estimulús termica (contacte de la pèl amb de fuòc) o mecanic (un pinçament, un tust). « La dolor aguda jògz donc un ròtle d’alarma que permetrà a l’organisme de reagir e de se protegrr fàcia a un estimulús mecanic, quimic o termic. »
Sa foncion d'alèrta es alara justificada, çò qu'es pas mai necessari dins lo cas amb una dolor cronica.
Dolor cronica e malautiá en causa[modificar | modificar la font]
« La dolor se dich cronica o patologica, quand la sensacion dolorosa passa tres meses e dven recurrenta. »
La dolor cronica es una malautiá greva e invalidanta. Las consequéncias de las dolors cronicas son tan organicas (ipertension arteriala segondària, atrofia musculara) coma psicologicas, amb una modificacion comportementala podent anar de l'anxiodepression fins a de trèbles de la depersonalizacion amb risc suicidari crescut[26].
Fòrça societats sabentas, que la Societat francesa d'estudi e de tractament de la dolor[27] (SFETD), l'Associacion internacionala d'estudi de la dolor[28] o la Societat internacionala de neuromodulacion[29], insistisson sus l'importança de la dolor cronica dins la populacion generala; de 15 a 25 % de la populacion serián victimas de dolors cronicas.
Las dolors cronicas son subretot de dolors neuropaticas dins l'encastre de malautiás generalas que tòcan lo sistèma nerviós. Per exemple la diabèti insulinica provòca subretot une destruccion dels nèrvis periferics amb una ipoestesiá, mas dins unes cases, l'atencha dels nèrvis periferics tendrà cap a un estat d'iperestesiá. Los damatges pòstoperatòris dels nèrvis periferics son tanben al causas màger de dolors neuropaticas. De fach, tot damatge a un nèrvi periferic o d'una estructura del sistèma nerviós central pòt s'exprimir per de dolors neuropaticas cronicas. Lo mecanisme d'aquelas dolors se basa uèi sus la pèrda del gate control (Lo gate control esquematicament l'enebicion de las vias nociceptivas Aδ e C per las grossas fibras sensitivas-motriças).
Patologias en causa[modificar | modificar la font]
Es malaisit de fa una lista complèta dels sindròmas doloroses cronics[30] am per exemple:
- las migranas e los sindròmas migranós refractèris;
- las cefalèas cervicogenicas;
- Lo Failed Back Surgery Syndrome o Sindròma de Fracàs de la Cirurgida de l'Espatla
- las dolors neuropaticas pòstopertòrias cronicas;
- las dolors neuropaticas;
- las dolors de l'arterita;
- Los sindròmas dolorosas complèxes de tipe I e II[31];
- las dolors del membre fantasme;
- las dolors de las patologias osteoarticularas cronicas;
- las lombalgias cronicas
- Etc
Los autres mecanismes de dolor cronica son:
- de dolors inflamatòrias per iperstimulacion de las vias nociceptivas sens damatge dirècta d'aquelas;
- las dolors mecanicas per destruccion de las articulacions;
- l'isquemia d'origina vasculara amb una compausanata neuropatica per isquemia dels nèrvis dels membres.
Efièchs[modificar | modificar la font]
Progressivament lo comportament se pòt modificar de signes de depression amb ància, agressivitat cap a l'entorn, podent anar fins a de vertadièr trèbles depressius màger e una despersonificacion. En parallèl la persona patissent de dolor cronica se pòt desocializar tot avent benlèu l'imatge de qualqu'un avent aqurit de « beneficis secondaris » pendent lo periòde de cronicizacion de la dolor.
Sul plan terapeutic e a causa del damatge organic e psicologic o psiquiatric de la persona, una presa en carga multidisciplinària es donc teoricament necessària. Cal trencar un cercle viciós que la dolor es la partença e que deu èsser tractada abant o pendent la presa en carga psicoterapeutica.
Dolor cancerosa[modificar | modificar la font]
Una autra forma de dolor cronica es la « dolor cancerosa » qu'es ligada al quite càncer o a las consequéncias dels tractaments, que pòt induire de dolors neuropaticas o impressivas en foncion del mecanisme. La forma mai rara de la dolor cronica es la dolor sine materia qu'es un diagnostic d'eliminacion. Es una dolor qu'a pas d'origina organica aparenta. Aquel diagnostic deuriá èsser evocada sonque al subjècte d'una dolors que las exploracions complementàrias morfologicas (IRM, TDM) e neurofisologicas (electromiogramas, electroneurogramas, potencials evocats somestesics) son e domora normalas.
Dolor a l'esfòç e medecina de l'espòrt[modificar | modificar la font]
Pendent l'examèn medical dels muscles, subretot en medecina de l'espòrt, aqueles diferents temps de l'examèn permeton de detriar entre las diferentas patologias possiblas.
Lo mètge examinant cercarà par l'interrogatòri e tanben per l'examèn clinic a individualizar de tipes particulars de dolors muscularas que pòdon orientar cap a las causas que pòdon èsser d'accidents esportius, o alara de malautiás plan individualizadas que se manifestan per diferents tipes de dolors muscularas[32].
Se la dolor musculara es presenta a l'esfòrç. L'arrèst de l'esfòrç fisics o la bassa de son intensitat fa diminuir o deapareisser la dolor. Es presenta al repaus, quand los muscles son "fregs". La palpacion del muscle concernits provòca o aumenta la dolor: rictus dolorós sus la cara del subjècte, reaccion de retirada. La contraccion volontària provòca o aumenta la dolor.
L'inflamacipn: la dolor inflamatòria es mai importanta de vèspre e en començament de nuèch (quand lo taus sanguin de cortisòl natural es al mai bas). Diminuís o desapareis après caufament e a l'esfòrç.
La dolor mecanica se fa de contunh, diminuís pas veire aumenta a l'esfòrç. Aumenta pas de vèspre, nimai al començament de la nuèch, e diminuís la mobilizacion s'arrèsta.
De toxinas bacterianas, vegetalas, fongicas o animalas (verins) pòdon èsser de fonts vivas de dolors[33]
Tractaments[modificar | modificar la font]
Lo tractament inadeqüat de la dolor es plan espandit dins lo domèni quirurgical e dins lo dènis espitalièr e d'urgéncia en general[34],[35],[36],[37],[38],[39],[40]. Aquela negligéncia s'espandís dempuèi tota epòca[41]. Los africans e latinoamericans serián mai nombroses a patir entre las mans d'un mètge[42],[43]; e la dolor per las femnas es mens tractada que pels òmes[44]. E la dolor per l'enfants, e subretot pels mai pichons, èra negada oficialament e scientificament fins a la mitat dels 1980, aqueles essent regularament operada sens anestesia[45].
L'International Association for the Study of Pain explica per exemple que la dolor deuriá èsser presentada dins los dreches de l'Òme e que la dolor cronica deuriá èsser considerada coma malautiá[46]. Aquelas modificacion, per l'ora, es sonque presetada en China e en Austràlia[47]. En 2013, solas 2 personas sus 10 epl mond an accès als analgesics. Quitament dins los païses desvolopats, lo tractament de las dolors intensas demora insufisent, entre autre 70 a 90 % de las malauts tocats d'un càncer en fasa terminala[48]. Cada annada, de desena de milions de personas pel mond acaban lors jorns dins de sofrenças insuportablas que poirián pasmens èsser aisidament aleujadas[49].
Obstacles a la presa en carga de la dolor:
- se considerava fins als ans 1980 que los noiregats patissián pas en rason de la mielinizacion incomplèta de lors neurònas. Mas l’existéncia de la dolor a l'edat mai jove, e subretot la pròva scientifica dels efièchs deletèris de sa non presa en carga, son una donada centrala dels tèxtes oficials actuals;
- la dificultat de l’identificacion e de l'evaluacion de la dolor per l’enfant[50], et la potenciala negacion d'aquela[Note 7] ;
- la dolor se pòt utilizar coma un element diagnostic per revelar una malautiá o un mal. Unes quite actes diagnostics son generators de dolor, que son los actes invasius coma una ponccion ossosas ;
- lo tractament de la dolor aguda utiliza de medicaments classificats coma estupefiants que pòdon crear d'addiccions ;
- unes avançan lo pes de la cultura judeocrestiana ont l'òme e la femna foguèron destinats a sofrir essent caçat del paradís.
Ara, la dolor es considerada coma una malautiá especifica.
Medicamentoses[modificar | modificar la font]
La dolor aguda abitualament se sonha amb de medicaments coma los analgesics e anestesiants. La dolor cronica, pasmens, es mai complèxa e demanda los esfòrces coordonats d'una equipa de professionals de la santat, çò qu'implica tipicament de mètges, psicoclinicians, fisioterapeutas, ergoterapeutas e infirmièrs[51],[52].
L'OMS definís tres lindals de dolor que s'associa associe de principis terapeutics. Al nivèl 1, se de dolors fèbles o moderadas son diagnosticadas, d'antalgics non morfinics (paracetamòl, antiinflammatòris non esteroïdian (AINS) per exemple, aspirina o ibuprofèn) se pòdon presciure. Al nivèl 2, se de dolors moderadas son diagnosticadas, un antalgic derivat de la morfina (codeïna (associada e de paracetamòl), tramadòl e nefopam) se pòt presciure. Al nivèl 3, de dolors intensas, de morfina e d'oxicodòna se pòdon utilizar[53]. De naotar la classificacion delicata del nefopam (Acupan) dins los lindals de l'OMS. S'agís d'un antalgic non morfinic (= lindal 1 de l'OMS) mas de poténcia equivalenta a un medicament de lindal 2. Lo tractament de la dolor depend de l'intensitat e de son origina, lo tractament definitiu essent lo tractament de la causa, quand es possible. Pòt utilizar un reconfòrt, per desviar l'atencion, per explicar çò que se passa (diminuir l'ància); aquò es plan flagrant amb: los enfants, a una posicion d'espèra (installacion del pacient dins una posicion que minimiza la dolor; lo pacient pren mai sovent instinctivament aquela posicion), al freg o al caud (seguent lo tipe de dolor mecanica o inflamatòria, e aplicada localament e amb moderacion, calma lo dolor), a l'odontologia (dolors de postura (muscles, mialgias) inducha per la nautor inadaptada de las dents naturalas[54], a la quinesiterapia (massatge, fisoterapia), a l'ipnòsi, a d'antiinflamatòris, a d'antalgics, e de sedatius (fins a l'anestesia) e, a vegada, l'antalgia intervencionala es utilizada.
Dins las dolors intensas, un pacient possedís la possibilitat de gerir l'antalgia quand es administrada per perfusion de morfina. Aquela modalitat d'analgesia se nomena analgesia contrarotlada pel pacient (ACP) o PCA en anglés. Lo tractament de la dolor pòt tanben s'apiejar sus de metòdes de tractaments fisics inclusissent per exemple quinesiterapia, osteopatia, ergoterapia e reeducacion sensitiva de la dolor
Psicologics[modificar | modificar la font]
Los individús que recebon un sosten social redusent los riscs de patir de càncers[55].
Es possible que de pacients patissent de dolors cronicas sián tan absorbidas dins una activitat o un divertiment que sentisson pas mai la dolor, o qu'aquela siá fòrça diminuida[56].
Las terapias cognitiva e comportamentalas (TCC) son eficaças per reduire las sofrenças associadas a las dolors per unes pacients, mas aquela diminucion de la dolor demora insufisentas e amb un nivèl de pròva encara tròp fèble[57]. Las psicoterapias d'inspiracion psicanalitica (P.I.P) pòdon tanben reduire las sofrenças provocadas per las dolors cronicas, aqueles resultats positius demandan pasmens pel pacient un interés per sa vida psiquica e lo procediment d'introspeccion[58].
Una revista de 2007 sus 13 estudis afirma que l'ipnòsi redusís la dolors dins unas condicions, pasmens se lo nombre de pacient avent participat a aquel estudis es un pauc bas[59].
Per de medecinas alternativas[modificar | modificar la font]
La dolor es la rason màger per que los individús utilizan la medecina non convencionala[60]. Un analisi sus 13 estudis dins lo tractament de nauta qualitat de la dolors per acupunctura conclutz qu'existís una pichona diferéncia dins los tractaments qu'inclusisson pas l'acupunctura[61].
L'omeopatia es un autre metòde terapeutic utilizat per unes pacients per solaçar la dolor. Lo principi de similitud qu'es una de las basa del prescriptors a de caracteristicas semblablas a aquela de las dolors dels pacients. Lo mètge omeopatic vòl d'en primièr diagnosticar de biais purament medical puèi cerca a individualizar los simptòmes especifics del quita malaut, los mai personals, caracteristicas, dins son biais de manifestar sa malautiá, que mena a seleccionnar los medicaments mai semblables al cas[62]
Estudis[modificar | modificar la font]
Reaccion[modificar | modificar la font]
La reaccion a la dolor es utilizada per evaluir l'estat neurologic d'un patient, e entre autre son estat de consciéncia. Fa partit del bilanç dels secoristas e tanben de l'escala de Glasgow. Se la victima a pas de reaccions espontanèa, ni al bruch o al tocat, sa reaccion a la dolor es testada. Cal realizar una estimulacion que cause pas de nafras mimai agreujament de l'estat. I a mai d'un metòde.
Un pinçament de la pèl foguèt lontemps practicat; se lo cal evitat. Sus una persona conscienta, un leugièr pinçament a las extremitats se pòt realizat (dessús de la man o del pé, fàcia intèrna del braç) per verificar se la persona sentís çò que li es fach, mas pas coma metòde d'estimulacion d'una persona sens reaccion. Una pression amb los dets sul rèire de la maissa inferiora, jos las aurelhas e una pression piejada al nivèl sosorbitari.
Epidemiologia[modificar | modificar la font]
La dolor es la causa màger de visita en mitan espitalièr dins 50 % des cases[63], es una practica de visita presenta dins 30 % de las familhas[64]. Fòrça estudis epidemiologics de diferents païses mòstran una prevaléncia nauta de dolor cronica presenta per 12-80 % de la populacion[65]. Ven mai evidenta a l'apròche del decés pels individús[66].
Una enquèsta de 6 636 enfants (edats entre 0–18 ans) afirma que, sus 5 424 enfants interrogats, 54 % faguèron l'experiéncias de dolors dins los darrièrs meses. Un quart d'entre eles contan que fan l'experiéncia de dolors presentas o perlongadas dempuèi tres meses veire mai, e un tèrç d'entre eles contan que fan l'esperiéncia de dolor frequentas e inteusas. L'intensitat de las dolors cronicas èra mai nauta per las filhas, e la dolor cronica aumenta per las filhas de 12 e 14 ans d'edats[67].
Tolerança[modificar | modificar la font]
La percepcion de la dolor se pòt aumentar o diminuir per de medicaments. Sens medecina, depend fòrça del tipe de dolor, del contèxte e de la cultura del pacient. Dins un contèxte rassegurant, o al contrari fòrça très dificil (situacion de guèrra) l'intensitat de la dolor pòt diminuir. Per exemple, experimentalament, la simpla preséncia de plantas vèrdas dins una cambra diminuís l’intensitat persebuda d'una dolor[68] e de l'estat psicologic del pacient.
Antropologia, sociologia[modificar | modificar la font]
La dolor es pas considerada nimai presa en compte dels meteis biais segon las culturas o las religions. Cada pòble a la sieuna concepcion de la dolor, e mai generalament de la sofrença. Aquela nocion s’aplica tan al beneficiaris dels sonh qu'a las valors dels sonhants. En efièch, « son pas sonque los malauts qu'intègran lor dolor dins lor vision del mond, mas tanbe los mètges e las infirmièras que projetan lors valors, e sovent lors prejutjats, sus çò que vivon los pacients que n'an la carga. »[69].
Vaquí un exemple qu'illustra fòrça plan las diferéncias qu'existisson entre las culturas al subjècte lo quita sens que se dona a la dolor: « Un etnològ conta que dins la societat qu'estudia, una femna sabent qu'el possedís una troça de secors li mena son enfant, ele li ditz que l'enfent ten un leugièr « malon » al pé, la maire coma l'enfant sembla pas considerar la nafra amb gravetat. Quand l'etnològ deliga lo bendatge de fuèlha de bananièr, descobrís estabosit que l’òs de l’enfant de son pé aparéis, segon los tèrmes de l’etnològ « una massa gelatinosa » se pòt veire. Dins aquela meteissa societat, es cridat un autre còp al lièch d'una dolla patissent de constipacion. Aquel darrièr cas, d’una gravetat mendre al vejaire de l'etnològ es considerat coma fòrça greu membres d'aquela societat del sud oèst de Tanzania, qu'aquela constipacion pòt aver per causa una accion malvolenta, per exemple aquela d'un masc. ». Per evaluar la dolor cal don considerar l’origina etnica, la religion o la filosofia de vida de las personas sonhadas, e, dins lo cas dels enfants espitalizats, de l’origina de lor parents.
Globalament los pacients eissits d'una religion del libre (josieu, crestian, musulman) considèran que la dolor es una volontat de Dieu, una espròva e l'actitud coratjosa fàcia e aquela permet lo rescat de las decas de l'umanitat. A contrario, se pòt estonar que de pacients qualificats de "mediterranèus" practicant las religions del libre exteriorizan a grand bruch dolor e exagerisson lor sofrença, çò se venguèt al sègle XX lo mite del "sidròma mediterranèu". Mai lo fach que s'agís pas d'un sindròma amb de simptòmas precises, foguèt constat qu'otra Atlantic, de personas de meteissas culturas religiosas ne son d'excellents exemples. Al subjècte de las dolors de la jasilha, una granda retenguda de las femnas asiaticas (subretot del Sud-Èst) que, per lor actitud crentan de getar la vergonha sus lors familhas, alara que las latinoamericanas son dins lo registre opausat, que mai cridan, mai l'enfant serà bèl.
Psicologia[modificar | modificar la font]
La presa en carga de la dolor pòt s'explicar pel fach que « (…) la practica quotidiana d’actes doloroses obliga lo sonhant a realizar un nombre de mecanismes de defensa per tòca de lo protegir, de l'aparar contra l’engravament e la contaminacion per la sofrença de l’autre… » Un aspècte de reson que pòt produire la dolor de l’enfant es notada pel sonhant: la denagacion. La denegacion de la realitat es un mecanisme de defensa dels sonhants que negan totalament una partida mai o mens importanta de la realitat extèrna. « La denegacion es un mecanisme psicologic ont la persona reagis comma se sa pensada èra tota poderosa e sufiriá de refusar la pensada d’una causa per qu'aquela causa exista pas. Mecanisme patologic quand es prevelent e regde mas que se trapa de biais atenuat per totòm jos la forma: « cal pas pensar al malastre, a la mòrt, etc »; eritage de la pensada magica pels joves enfants. Dins la relacion de sonh, aquela denegacion se manifèsta rarament de biais dubèrt mas puslèu de biais inconscient que pòt se traduire per la persistença d’actituds nocivas (la denegacion favoriza las conducha a risc)… ». Existís una autra nocion que pòt comptar dins aquela de negacion dels sonhants fàcia a la dolor de l'enfant: lo concèpte d'amnesia infantila que fa partit del desvolopament psicologic de l'enfant. Aquò explica la facilitat dels sonhants a prene pas en compte la dolor de l'enfant, se remembrant pas eles meteisses çò que sentiguèron e visquèron quand èran enfant. Un autre concèpte interessant al subjècte del viscut de la dolor pels sonhants es lo transferiment. Los sonhants adults resistisson melhor a la dolor en general, e donc transferisson lor sentit e lors emocions sus la persona que sonhan. Penson que l'enfant supòrta la dolor del meteis biais qu'eles o fan.
Recerca[modificar | modificar la font]
Existís una associacion internacionla per l'estudi de la dolor (International Association for the Study of Pain ou IASP)[70], basada a Seattle puèi a Washington. Sosten la recerca dins aquel domèni, publica una lètra mensuala[71] e publiquèt una novèla classificacion de las dolors cronicas[72] per permetre als cercaires e clinicians tractan la dolor d'utilzar un vocabulari comun, codificat e a aprovat[73].
Dins lo regne animal[modificar | modificar la font]
Las coneissenças al subjècte de la nocicepcion e la dolor pels animals invetebrats son encara fòrça fragmentars[74].
L'un dels metòde per conéisser la dolor pels umans es de pausar una question: una persona pòt exprimir una dolor qui pòt èsser detectadaper de mesuras fisiologicas conegudas. Pasmens, coma pels noirigats, los animals non umans pòdon pas pausar de question sus çò que sentisson; atal los critèris destinats als umans se pòdon pas adaptar als animals. Los filosòfs e scientifics s'ocupèron d'aquelas dificultats d'expression. René Descartes, per exemple, explica que los animals mancan de consciéncia e fan l'experiéncia d'una dolor diferenta d'aquela sentida pels umans[75]. Bernard Rollin de l'Universitat d'estat del Colorado, principal autor de doas leis federalas al subjècte de la dolor animala[76], redigís que los cercaires, pendnet las annadas 1980, demoravan incertans al subjècte de l'experiéncia de la dolor sentida pels animals, e qe los veterinaris, formats al EUA abant de 1989, aprengavan a ignorar la dolor pels animals[77]. Dins sas discussions amb de scientifics e veterinaris, li èra demandat de « provar » que los animals son conscients e de donar de pròvas « scientificament acceptablas » que permetrián de mostrar la dolor animala. Carbone redigís que la percepcion ont los animals sofrisson de biais diferent dels umans demora pauc espandida. La capacitat de las espècias invertebradas pels animals, coma los insèctes, de sentir la dolor e la sofrença demora tanben incertana[78],[79].
La preséncia de la dolor pels animals demora incertana per unes, mas foguèt reconeguda mejans las reaccions comportementalas o fisicas[80]. Los especialistas creson ara que tot animal vetebrat pòt sentir la dolor, e qu'unes invertebrats, coma lo pofre, tanben o pòdon[81],[82]. Pels autres animals, plantas e autras entitats, la capacitat fisica a sentir la dolor demora un enigma dins la comunautat scientifica, que pas cap de mecanismes per que la dolor pòt èsser sentida foguèt detectada. Subretot, existís pas cap de nociceptor coneguts dins de grops coma las plantas, fongis e gaireben totes los insèctes[83].
Evaluacion[modificar | modificar la font]
L'evaluacion ten a vegada de l'escomesa. Seguent l'espècia animala e lo tipe de dolor, l'evaluacion pòt èsser puslèu aisida o impossibla.
Mai sovent, las dolors cronicas son silenciosas e se manifèstan per de trèbles foncionals mai o mens marcats (posicion antalgica, comportaments d'evitament, irritabilitat, anorexia e a vegada apatiá). Las dolors agudas son mai visiblas e aisidas de revelar pear una palpacion-manipulacion apropriada.
Existís de grasilhas de notacions per malautiás e espècias mas son subretot emplegadas en recerca.
Tractament[modificar | modificar la font]
La dolor animala foguè longtemps negligit per diferentas rasons: jos medicalizacion de mai d'una espècias, un sondatge Insee donèt fa unas annadas un taus de medicalizacion dels cans de 50 % e de 30 % pelss cats; ignorança mai o mens volontari, los animals exprimisson pas totjorn lor dolor per de mejans comprensibles pels umans inatentius; lo tractament de la dolor exigís un cert investiment pas totjorn compatible amb las exigéncias de l'elevatge o del bubjet del fogal. Los medicaments an d'efièch segondaris e las posologias son pas totjorn conegudas per totas las espècias. Totas las terapias umans son aplicablas als animals mas devon èsser adaptada. L'osteopatia mostrèt sas vertuts pels caval, lo can e lo gat. L'omeopatia e l'acupunctura fan lor pròva.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Constatée dans certaines maladies génétiques, une mutation du gène SC9A codant pour un certain type de canal membranaire. ((en) [Raouf R, Quick K, Wood JN, « Pain as a channelopathy » J Clin Invest. 2010;120:3745–3752
- ↑ Ce sont des qualificatifs proposés par le questionnaire de la douleur St-Antoine (QDSA), mais aussi le DN4 (Douleur neuropathique - 4 questions)
- ↑ Traduction libre de : Modèl:Citation étrangère
- ↑ Neurologue et chercheur sur la fonction de l'empathie dans la perception de la douleur de l'autre à la Pitié-Salpétrière (source : libération, J'ai mal pour toi )
- ↑ Par Kanwaljeet Anand, dans la douleur et ces effets chez le nouveau-né et le fœtus humain KJS Anand e PR Hickey, « Pain and its effects in the human neonate and fetus. », The new Engl journal of medecine, no 317(21), , p. 1321-1329 (legir en linha)
- ↑ Précision et rapprochement de ces termes aux Modèl:14e Journée Unesco La douleur de l’enfant.
- ↑ Dans le contexte d'une prise en charge hospitalière « le parent a tendance à nier la douleur [...] que le praticien nie la douleur. »
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ « Archive Larousse : Grande Encyclopédie Larousse - douleur - Dovjenko (Aleksandr Petrovitch) », www.larousse.fr (consultat lo 12 decembre 2016)
- ↑ (en) International Association for the Study of Pain (IASP) « Pain terms: a list with definitions and notes on usage » Pain 1979;6:249-252
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑
- ↑
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Les contrôles descendants de la douleur
- ↑ {{{2}}},
- ↑ Douleurs neuropathiques, e-journal libre d'accès
- ↑ (en) [PDF] Guide des recommandations de l'OMS p. 20
- ↑ Dossier douleur a l'INSERM
- ↑ Centre National de Ressources de lutte contre la Douleur (CNRD)
- ↑ Société Française d'Étude et de Traitement de la Douleur (SFETD)
- ↑ Association québécoise de la douleur chronique (AQDC)
- ↑ Une nouvelle caméra pour mesurer la douleur (France Info), extrait : « “Les études qu'on est en train de mener chez l'enfant montrent que c'est efficace” explique l'un des anesthésistes-réanimateurs de cet hôpital, le Dr Nicolas Louvet.
- ↑ Nicolas Danziger interrogé par tenou'a dans douleur de l'autre
- ↑ La prise en charge de la douleur chez l'enfant lors de son passage dans des lieux de soins ambulatoires, p. 9 (Modèl:6 feuillet du [PDF])
- ↑ Danniel Annequin, dans l'émission la tête au carré du 9 octobre 2013, intervention à partir de la 23e minute
- ↑ « Douleur de l'enfant : une reconnaissance tardive » Article La Recherche Modèl:Numéro, année 2000.
- ↑ 1993, La douleur de l'enfant, Annie Gauvain-Piquard et Michel Meignier, ed.
- ↑ [PDF] Echelles d’auto-évaluations de la douleur
- ↑ (en) A. F. Allaz et al., « Pain Intensity Relentlessly At Its Worst : Pain As A Message? », dans 16th World Congres on Pain, Yokohama, International Association for the Study of Pain (IASP), (présentation en ligne), chap.
- ↑ [PDF] SAN SALVADOUR : échelle d’évaluation de la douleur du patient polyhandicapé
- ↑ Échelle Doloplus
- ↑ L'échelle comportementale de la douleur chez la personne âgée (ECPA)
- ↑ (en) Michael T. Smith, Robert R. Edwardsa, Richard C. Robinsonb, Robert H. Dworkinc.
- ↑ site internet de la Société Française d'Étude et de Traitement de la Douleur
- ↑ (en) Site internet de l’International Association for Study of Pain.
- ↑ Site internet de la Société Internationale de Neuromodulation.
- ↑ (en) Dworkin RH, Backonja N, Rowbotham MC, Allen RR, Argoff CR, Bennett J. et al.
- ↑ (en) Kemler MA, de Vet HC, Barendse GA, van den Wildenberg FA, van Kleef M. « Spinal cord stimulation for chronic reflex sympathetic dystrophy – five-year follow-up » N Engl J Med. 2006;354:2394–6.
- ↑ A. Farhi, « différentes types de douleurs musculaires », 2009.
- ↑ (en) Loris A. Chahl et E.J. Kirk « Toxins which produce pain » Pain 1975;1(1):3-49.
- ↑
- ↑ {{{2}}},
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑ Claude Guillon, Douleur chez l’enfant : Histoire d’un déni (tiré du livre À la vie, à la mort - Maîtrise de la douleur et droit à la mort (ISBN 9782911606144))
- ↑ (en) Delegates to the International Pain Summit of the International Association for the Study of Pain (2010) "Declaration of Montreal" consulté le 4 janvier 2010.
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ « 80 % des humains privés d'antidouleur » dans CLES n 81, février-mars 2013
- ↑ (en) Rapport de Human Rights Watch : « Global State of Pain Treatment » 2011
- ↑ Évaluation et stratégie de prise en charge de la douleur aiguë en ambulatoire chez l'enfant de 1 mois a 15 ans p. 7
- ↑ (en) Thienhaus, O; Cole, BE (2002).
- ↑ (en) Main, Chris J.; Spanswick, Chris C. (2000).
- ↑ modèl {{Ligam web}} : paramètre «
url» mancante paramètre «
titre» mancant
- ↑ La prescription des antalgiques en odontologie
- ↑ (en) Eisenberger, NI; Lieberman (2005).
- ↑ (en) Melzack, R; Wall, PD (1996).
- ↑ {{{2}}},
- ↑ C. Demange, C. Husson, D. Poivet, JP Escande.
- ↑
- ↑ (en) Astin, JA.
- ↑ (en) Madsen MV, Gøtzsche PC, Hróbjartsson A. « Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups » BMJ 2009;338:a3115.
- ↑ Homéopathie et douleur sur Homeophyto.com
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑ S.-H. Park, R.H. Mattson, E. Kim, 2004, Pain tolerance effects of ornamentalplants in simulated hospital patient room ; ISHS Acta Horticulturae 639: XXVI International Horticultural Congress: Expanding Roles for Horticulture in Improving Human Well-Being and Life Quality (Résumé, en anglais)
- ↑ LE BRETON D., 1995, p. 136
- ↑ Mayer EA, Bushnell MC, International Association for the Study of Pain (2009) “Functional pain syndromes : presentation and pathophysiology”.
- ↑ IASP e-Newsletter
- ↑ Classification of Chronic Pain ; librement téléchargeable sur le site web de l'IASP
- ↑ Abbreviations, classification des douleurs chroniques de l'IASP
- ↑ Georges Chapouthier, La douleur : des animaux à l’homme, dans (sous la direction de T. Auffret Van Der Kemp et J. C. Nouët) "Homme et animal : de la douleur à la cruauté", Collection « Le mouvement des savoirs », Éditions de l’Harmattan, Paris, 2008, p. 25-38
- ↑ (en) Working party of the Nuffield Council on Bioethics (2005).
- ↑
- ↑ (en) Rollin, B. (1989) The Unheeded Cry: Animal Consciousness, Animal Pain, and Science.
- ↑
- ↑
- ↑
- ↑ (en) "Do Invertebrates Feel Pain?", site du Parlement du Canada.
- ↑
- ↑
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- De la douleur, F.J.J. Buytendijk, Éd PUF, Paris, 1951
- De la douleur, Jean-Pierre Peter, Éd Quai Voltaire, Paris, 1993
- Douleur et médecine, la fin d'un oubli, Isabelle Baszanger du CERMES, Ed. Seuil, 1995
- Anthropologie de la douleur, David Le Breton, Éditions Métailié, Paris, 1995, 237 pages
-
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant.
- (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant


text:
Era web ei www.convergencia-aranesa.org
Convergéncia Aranesa (CDA-PNA) a redessenhat era sua web entà facilitar era participacion dera gent en procès de creacion deth nau espaci polític. Tamb eth lèma “tu as era paraula”.
A partir d’auè era gent qu’ath desire pòt participar, tanben, per internet. Enquiara sonque ac podie hèr presenciaument. Ena madeisha web tanben i a era possibilitat de vèir es resultats deth procès de participacion que dejà s’a portat a tèrme.
Enquiath dia 30 de mai ei dubèrt eth termini entà que totes aqueres persones qu’ath desiren poguen participar ramplint era dusau enquesta. Dies dempús presentaram es resultats dera participacion tant dera prumèra enquesta (que dejà se pòden descargar dera web) coma dera dusau, que amassa tamb es autes jornades de debat e reflexion portades a tèrme marcaran eth dessenh deth camín deth nau espaci polític. Enquiath mes d’octobre i aurà mès jornades de participacion que acabaràn de configurar es documents estratègics que se sotmeteràn a aprovacion en Congrès que se preve celebrar en mes d’octobre.
Rebrembam qu’aguest dijaus, 12 de mai, entàs 20,00 ores en Era Audiovisuau de Vielha celebram ua Conferéncia tamb eth títol “Des informes de posicion deth Vaticà ara defensa deth futur d’Aran”.


text:
Lo darrièr ensag foguèt un fracàs.
Caliá tornar a la mission "filatge" de Gomina lo matin al davalar del tren.
Las vacanças de Nadal passèron e tre lo primièr jorn de dintrada de genièr, bim, te lo seguiguèri lo tipe.
E ben te seguir un tipe, aquò's genial ! As la musica de James Bond que te pren las cervèlas, caminas coma Crocodile Dundee e te demandas perque se revira pas aquel con de Gomina perque t'agradariá de saber cossí e ont t'amagariás.
Mas non, lo tipe camina, drech coma una i, deu aver un carcan, es pas possible autrament.
Camina, lo pas segur, capclinat o agacha drech.
Jamai se revira pas.
Me disi que lo tipe a la consciéncia tranquilla o alara qu'es un agent secret subrentrainat.
Monta la carrièra Daurada fins al Plan Joan Jaurès.
Passa lo mercat cobèrt.
Es sul trepador d'ArtúsTeiriç. Ieu soi sus l'autre, per l'agachar melhor.
A un moment, passa darrièr una forgoneta e lo perdi.
Mèrda, ont a passat.
Es pichonet e aquí que reapareis.
Passa davant la prefectura.
Contunham.
Passa la carrièra de l'Universitat.
E aquí, te vira un carrieron pichonet.
Lo seguissi.
Mas, pel carrieron, m'i endralhi pas.
Soi sola al cap del carrieron. Son pas ressona. Es a l'autre cap del carrieron, vira a esquèrra, lo pèrdi de vista.
Se i vau per aquel carrieron, me veirà, serem pas que totes dos e o comprendrà que l'ai seguit !
Me pren de far lo grand torn : contunhi sus la carrièra Foch, preni la primièra a drecha, una perpendiculara a la carrièra ont l'ai perdut de vista benlèu que capitarai de lo doblar o melhor, de li dintrar dedins.
Lo cèrqui.
Lo tròbi pas.
L'ai perdut.
Mas ara ne sabi un bocin mai : Gomina desapareis endacòm entre lo mikvé e la plaça de la Canorga.
Entre los Josieus e lo plan ont
Tota una simbolica.


text:
Autry-Issards
Autry-Issards es una comuna francofòna de Borbonés del departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Tanben veire[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Orion (constellacion)
La constellacion d'Orion es una constellacion situada lòng de l'eqüator celèst. Formada de sèt estèlas fòrça luminosas (Betelgeuse, Rigel, Bellatrix, Saiph e la cencha d'Orion), es una constellacion famosa e aisada d'identificar. Pòrta lo nom d'Orion qu'es un caçaire eissit de la mitologia grèga.
Assosta un objècte celèst fòrça conegut qu'es la Granda Nebulosa d'Orion (M42). Es una nebulosa difusa de color roge que se situa a 1 350 ans lutz. Visibla a uelh nud, es una buta aisada per un astronòm amator. Se pòu tanben mencionar la nebulosa M78 qu'es un nívol de poussa situat a 1 600 ans lutz de la Tèrra.
Fotografias[modificar | modificar la font]
Fotografia generala de la constellacion.
La Granda Nebulosa d'Orion observada per lo telescòpi espaciau Hubble.
Nebulosa de la Tèsta de Cavau, situada a proximitat de l'estela Alnitak.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Pulsar
Un pulsar es un objècte astronomic que produtz un senhal periodic comprés entre una millisegonda e qualques desenas de segondas. Seriá una estela de neutrons virant lèu lèu sus se meteissa (periòde tipic de l'òrdre de la segonda, vèire fòrça mens per los pulsars millisegonda) e emetent un fòrt raionamement electromagnetic dins la direccion de son axe magnetic.
Le nom de pulsar ven del fach qu'a sa descobèrta, aqueles objèctes son estat d'en primièr interpretats coma essent d'estelas variablas sujetas a de pulsacions fòrças rapidas. Pulsar es l'abreviacion de pulsating radio source (radiofont pulsanta). Aquela ipotèsi s'es lèu revelada erronèa, mas lo nom es demorat.
Lo primièr pulsar foguèt observat lo 28 de novembre de 1967, per Jocelyn Bell Burnell e Antony Hewish.[1][2][3]


text:
Còp de pè
Creatz (exemple detalhat) la sospagina qu'assegurarà lo seguiment del processús de traduccion en clicant sus Projècte:Traduccion/Còp de pè.
En violéncia, arts marcialas e espòrts, una patada o un còp de pè es un còp amb lo pè, la rodilha o la pierna. Coma ataca es utilizat en combat corp a corp. Los còps de pè son, vers lo general, mai lents que los còps de ponh emai que mai fortes qu'ésts.
Los còps de pè son part fondamentala en muchs arts marcialas, coma pòdon èsser lo Kung Fu, karate, Tai-Jitsu, kick-boxing, tangsudo o taekwondo; mientras qu'autras arts utilizan pas ningún còp de pè, coma es lo cas del judo o del boxeu. Autres arts marcials de competicion pòdon utilizar còps de pè emai que limitándolos a atacas a las piernas e a la part baja del corp del contrari.
Existís un grand nombre de còps de pè, e muchs tienen nombres caracteristics per cada una. Frequentement lo meteis movement a diferentes nombres en diferentas arts marcialas, est se nota especialament quand se hacen comparacions entre arts orientalas e occidentalas.
Somari
Exemple en Kick-boxing[modificar | modificar la font]
Còps de pè usuals[modificar | modificar la font]
- Còp de pè frontal (front kick): caderas de frente - Es de forma "penetrante", de forma "d'empulhe" (Push kick, Pushing kick) o de forma "azotada" (Front snap-kick).
- Còp de pè lateral (side kick): caderas de lat - Es de forma "penetrante".
- Còp de pè semicircular (Semi circular kick): tanben còp de pè circular de 45 grases. Còp de pè de la categoria de las tecnicas dichas circulares. Son executadas amb las caderas de frente vers un movement pendular del miembre inferior alrededor de la cadera (movement de cierre del muslo sul tronc) aquel que pòt combinarse una extension viva de la rodilha. A l'imagen dels còps de pè circulares, contempla abitualament los objetius laterals del corp.
- Còp de pè circular (roundhouse kick): en línea baja o còp de pè baj (low kick), d'altura mediana (nivel del tronc) o còp de pè median (middle kick) e en alta línea (nivel de la cabeza) o còp de pè alt (high kick).
- Còp de pè de ganch (hook kick) o còp de pè circular invers: caderas de frente o de lat.
- Còp de pè traser (back kick) o còp de pè hacia atrás: caderas d'espalda.
- Barrid (sweeping): còp de pè de barrid solament sul zapatilha de boxeu (o lo pè). Principalas formas: barrid a la cuchara, a la cucharón o de ganch. Exist los barrids giratòris (tipe roundhouse-kick) e devolts (tipe spinning hook-kick).
(1) Los còps de pè frontal e lateral, de forma "penetrante", sul miembre inferior son autorizadas entre los profesionals particularament per cierts títuls, mas pas dins totes los païses.
(2) Existìsson numeross còps de pè ibrids, tal lo "lateral-frontal" (side-front) que la "còp de pè lateral" amb las caderas mai bien frontal que permit una connexion instantánea de las tecnicas de ponh fòrça util en defensa activa
- Side-kick.jpg
Còp de pè lateral
Còps de pè mens practicats[modificar | modificar la font]
Categoria dels còps de pè amb pierna recta, dicho "en pal' (stick kick):
- Còp de pè creciendo (crescent kick): caderas de frente.
- Còp de pè descendent (hammer kick o axe kick): llevat amb lo talón - còp de pè dicho en "martilh'.
Barrid de tipe còp de pè de ganch amb gir)
Còps de pè amb gir e volantes:[modificar | modificar la font]
- Còp de pè de ganch amb gir (spinning hook kick).
- Còp de pè lateral amb gir (spinning side kick).
- Còp de pè traser amb gir (spinning back kick).
- Còp de pè frontal amb salt (o "en salt') (jumping front kick).
- Còp de pè circular amb salt (jumping roundhouse kick).
- Còp de pè lateral amb salt (jumping side kick).
- Còp de pè traser amb salt (jumping back kick).
(*) Algunas tecnicas pòdon èsser amb gir e amb salt a la vegeda.
Còp de pè traser amb gir en còp de contra


text:
Folschviller
Folschviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, de las Tres-Évêchés e de l'ancian comtat de Créhange.
- Dépendait de l’ancienne province de Lorraine, des Trois-Évêchés et de l’ancien comté de Créhange.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Vent
Lo vent es un movement natural, de l’atmosfèra. Pòt aparéisser sus una planeta quina que siá a condicion que dispause d’una atmosfèra. Aquestes movements de massas d’aire son provocats per dos fenomèns que se produsisson simultanèament : un rescalfament inegalament repartit de la superficia de la planeta per l’energia solara e la rotacion de la planeta.
Vents principals/magistrals (o dominants)[modificar | modificar la font]
- La terral/terrau ( < vent dau nòrd, de la terra ), d’aquí : vent d’aut (o autan)
- Lo magistrau (çò és 'vent mestre', del latin 'magister' mestre) o mestrau/mistrau/mistral : vent de nòrd-èst (dit franc), de nòrd nòrd-èst (mistrau intre), mistrau larg (O-N-O), mistrau brut o negre (temps cobèrt, pluèja). Es lo vent mai frequent, donc dominant. La forma ‘mistral’ es fòrça locala, val de Ròse, mas espandida per los toristas en retorn de vacanças
- La tramontana (< de detràs de la montanha) : vent de nòrd que pòt portar la pluèja, com o indica le dita : « La tramontana a l’aiga au cuòu »
- Lo grèc o gregal/gregau : vent d’est (provèrbi: Grèc, plòja au bec.)
- Lo marin, la marinada o miegjorn: vent del sud. marinada tanben se ditz còp de marin.
- Lo labech : vent de sud, fòrt, de temps cobèrt que provòca d'èrsas gròssas.
- Lo narbonés : vent d’oèst (provèrbi : Narbonés, terrau es.)
- Lo garbin : vent de sud
- Leisseròc : vent de sud-èst, sud, qu'adutz la sabla del Sahara
- Lo vent larg : vent de sud-èst
- La largada : vent d’oèst, mas perilhós car lèva la mar com lo ramenta la dita (« Largada d’ivèrn, diable d’enfèrn »)
- Lo levant : vent d’èst qu'amèna regularament la pluèja
- L'orsura : vent violent (N-E) redobtat de las gents de mar. Passa per la val de l’Uveuna e desmonta la mar
Sitografia[modificar | modificar la font]
- http://www.josiane-ubaud.com/VENTS.pdf Vents, Ventaràs, Auretas, Bisas, Brefoniás, Ronfladas : un tourbillon de lexique, Josiane UBAUD, Intervencion al collòqui organizat per Companhons de Paratge – Mossolens (Aude), octòbre de 2017.


text:
Mòstra e rescontres als archius departamentals d’Aude
La mòstra « Occitan, Occitania » serà presentada dins los locals dels Archius d’Aude fins al 30 de junh de 2017 (dobèrta al public del diluns al dijòus de 8h30 a 17h30 e lo divendres de 8h30 a 16h30).
De mai, los Archius departamentals d’Aude, en collaboracion amb l’Institut d’Estudis Occitans (Aude), organizan un cicle de conferéncias, de projeccions de films e de recitals a l’entorn de la mòstra.
• La mòstra
Los panèls de la mòstra son presentats en dobla version : francés e occitan.
Lengadòc ièr, « Occitania » uèi : la contrada ten son nom, dempuèi sègles, de la lenga que foguèt seuna, qu’es totjorn seuna. Mas de qué sabèm de l’istòria vertadièra de la lenga d’òc, de sas originas, de son espandiment, dels combats qu’engimbrèt ? Los Archius departamentals d’Aude, amb lo concors de l’Institut d’Estudis Occitans-Aude, convidan a trapar responsas a aquestas questions en vistalhant la mòstra consacrada a la lenga occitana, a sos usatges e als moviments que n’assegurèron la desfensa, dempuèi l’Edat mejana (primièras aparicions dins las cartas de tèrmes occitans als sègles 10-11) fins a las annadas 1970-75 (moviments occitanistas), sens doblidar lo Felibritge. Documents originals, objèctes, afichas, papierons, fotografias e òbras d’art son estats recampats per vosaus per vos faire tornar viure un passat recent o vièlh.
D’un panèl l’autre, la mòstra balha entresenhas sus : lo nom de la lenga ; l’unitat de la lenga ; l’aparicion de l’occitan ; la lenga dins la vida vidanta de l’Edat mejana ; los trobadors ; lenga e religion ; la trilogia latin, francés e occitan ; las restriccions dels ustages de l’occitan (sègles 18 e 19) ; lo reviscòl ; lo Felibritge ; los felibres audencs ; las fèstas felibrencas ; l’occitan a l’escòla : los temps de reconquista ; l’òbra de Renat Nèlli ; Federalisme e regionalisme ; l’occitanisme politic ; lo territòri occitan.
Un catalògue en francés e una brocadura acompanhan la mòstra.
• A la ràdio
Los tèxtes dels panèls son represes per l’IEO-Aude dins unas cronicas radiofonicas que se poiràn escotar sus Ràdio-Lenga d’Òc-Narbona (a comptar del 15 de febrièr) e RCF-Pays d’Aude (a comptar de la debuta de març).
• Los rescontres, recitals e conferéncias
Vaquí la tièra de rescontres que complètan la presentacion de la mòstra :
– dimars 28/02, a 20h30 : Projeccion del film de Yannick Séguier Le Midi viticole – 2 Des lendemains de la Première Guerre mondiale à la reconstruction du vignoble(Ostal del Departament)
– dimars 14/03, a 20h30 : Recital de Claudi Martí (AD : Archius Departamentals)
– dimars 21/03, a 20h30 : La Santa-Estèla de 1893 a Carcassona (conferéncia de Felip Martèl) (AD)
– dimars 28/03, a 20h30 : Recital de la corala Canti Canta (AD)
– dimars 9/05, a 20h30 : Desrabar, colleccionar, descriure ? L’occitan fàcia a las enquistas suls pateses (fin del sègle 18-debuta del sègle 20), conferéncia de Domenge Baudreu (AD)
– dimars 23/05, a 20h30 : L’occitan dins l’escòla francesa , conferéncia de Yann Lespoux (AD)
– dimars 30/05, a 20h30 : Escriure en òc (del sègle 19 a uèi e deman) , conferéncia-lectura d’Alan Roch (AD)
– dimècres 7/06, a 20h30 : recital de la corala Le Chiffon rouge (Narbona) (AD)
Tirat de: Ostal Sirventés


text:
Batalha de Murèth
La Batalha de Murèth es un dels conflictes mai importants e crucials per l'istòria occitana, aragonesa e catalana. Se debanèt lo 13 de setembre de 1213 a Murèth a 15 km al sud de Tolosa. Es un episòdi màger de la Crosada dels Albigeses que s'i afrontèron l'union de fòrças occitanas, catalanas e aragonesas menadas pel rei Pèire II d'Aragon e lo comte Ramon VI de Tolosa als crosats, mai que mai franceses, menats per Simon de Montfòrt. Lo rei d'Aragon i moriguèt e las armadas de la coalicion occitanoaragonesa foguèron desfachas. La batalha marquèt lo preludi de la dominacion francesa suls territòris occitans e lo començament de la demesida de la preséncia catalana en Occitània.
Somari
Contèxt[modificar | modificar la font]
Dempuèi quatre ans, una armada crosada francesa operava en Occitània amb la tòca d'eradicar lo catarisme e de sometre los territòris occitans. Après lo chaple de Besièrs e la presa de la Ciutat de Carcassona (1209), Simon IV de Montfòrt contunhèt sa progression en Lengadòc. S'apoderèt de las tèrras dels vescomtats de Ramon Rogièr Trencavel, abans d'atacar lo Comtat de Tolosa. La crosada venguèt lèu una guèrra de conquista. Lo rei En Pèire II d'Aragon, comte de Barcelona e senhor de Montpelhièr, èra sobeiran de mantun senhor lengadocian, demest los quals lo vescomte Trencavel. Tafurat de la venguda d'aquesta crosada dins sa zòna d'influéncia, assagèt mantun còp de far lo mediador entre las doas parts, e reconeguèt pas Montfòrt coma vescomte de Carcassona e de Besièrs que per fòrça. Sos interèsses e sos ligams feudals anavan contra la conducha que li impausava lo poder de la glèisa de Roma, e son ròtle de sobeiran catolic.
L'assetjament de Murèth[modificar | modificar la font]
Lo 10 de setembre las tropas del sobeiran catalan Pèire II se reuniguèron amb las tropas dels aligats occitans e installèron dos camps dins la plana sus la riba esquèrra de Garona. Los camps èran situats a aperaquí tres quilòmetres del castèl e de las naus qu'èran amarradas a un embarcador de la riba e èran venguts dempuèi Tolosa; aqueles èran plens de provisions[1] e comptavan amb un nombre considerable de tropas que se calculèt qu'èran dos mila cavalièrs e cinc mila peons d'infantariá[2].
Los cavalièrs èran dividits en tres grops:[3] lo primièr, qu'èra dirigit per Ramon Rogièr de Fois, comptava 200 cavalièrs de la corona e 400 del comte; lo segond grop, format per 700 cavalièrs de la corona, èra dirigit per Pèire II e lo tresen, format per 900 òmes, èra jol comandament de Ramon VII de Tolosa e de Bernat IV de Comenge.
Aquel meteis jorn de setembre los tolosans entamenèron lo sètge amb de manganèls e d'autras pèças d'artilhariá de sètge. Aital prenguèron una de las doas pòrtas de la vila, una de las torres e la vila novèla, en forçar d'aqueste biais los cavalièrs franceses a se retirar cap a la vila vièlha e al castèl. Quand lo rei en Pèire foguèt assabentat que Montfòrt se sarrava de Murèth ordenèt la retirada de l'infantariá assetjaira per tal d'evitar que foguèsse presa per la rèiregarda. D'aquesta manièra, en arribar l'endeman per l'oèst amb nòu cents cavalièrs[4], los crosats aguèron l'escasença de dintrar dins la fortalesa de Murèth per una de las pòrtas qu'èran pas contrarotladas pels tolosans. De vèspre a mai arribèt lo contingent reduch de Payen de Corbeil[5].
Preparacion de la batalha[modificar | modificar la font]
En Raimon VI de Tolosa, que coneissiá las tacticas de l'enemic, prepausèt de fortificar lo campament amb una palissada[4] d'assetjar la ciutat pel flanc oèst[1], e de demorar a l'espera de l'ataca francesa, per fin de la rebutar amb los balestièrs e de poder contraatacar amb l'objectiu de los reclaure a l'interior del castèl; per contra, En Pèire II d'Aragon, escotant pas los conselhs del seu conhat, entamenèt la batalha sens esperar qu'arribe tota son armada, que los renfòrces[6] que portavan Guilhèm II de Montcada e de Bearn[7] e Nunyo Sanç encara èran en camin prèp de Narbona. Lo rei voliá que son armada, vencedoira a la batalha de Las Navas de Tolosa se mesure en valentiá amb l'invencibla cavalariá francesa, sens fortificar lo camp e en pretendre véncer sus un camp dobèrt.
Simon IV de Montfòrt, en clara inferioritat numerica, amb de viscoalhas solament per una jornada e a mai de cent lègas de sa basa d'operacions decidiguèt de se daissar pas encerclar dins lo castèl de Murèth e lancèt una ataca fulminanta[8] en utilizant la melhora arma de la cavalariá pesuga, la carga[9]. Organizèt la cavalariá francesa en tres esquadrons[10] de tres cents cavalièrs[3]: l'esquadron d'avantgarda èra dirigit per Guillaume de Contres e Guillaume des Barres, lo segond esquadron per Bouchard de Marly e lo tresen per Simon de Montfòrt se meteis; al seu torn, los balestièrs e lancièrs defendián lo castèl e protegissián l'accès de la cavalariá. La tropa foguèt reünida per la plaça del mercat e se li comuniquèt l'òrdre de batalha[1] amb una arenga de Montfòrt.
La Batalha a Murèth[modificar | modificar la font]
La matinada del 13 de setembre l'infantariá tolosana tornèt començar los trabalhs de sètge, atacant las pòrtas de la muralha mentre que la cavalariá susvelhava la sortida possibla dels crosats. Al vèspre, la majora part de la cavalariá catalana se retirèt per se pausar[4] e aqueste foguèt lo moment causit per Simon de Montfòrt per atacar, amb sa tropa repausada, sortent per la pòrta de Salas[11], que donava al riu Loja e que los assetjants podián pas veire, doblant la cantonada de la muralha del castèl, al pont de Sant Sarnin e traversant lo riu per un gua. La cavalariá crosada emergiguèt, subte , al nivèl de la maire del riu en avançant cap a la plana agantant per suspresa los assetjants[12]. Los dos primièrs cosses virèron a senèstra e la primièra de las tres agarridas dels franceses se trapèt fàcia a las tropas de Ramon Rogièr de Fois[13][14], mas aguèron de se replegar rapidament, davant l'impetuositat de la cavalariá francesa, e las tropas del rei prenguèron la relèva. Los franceses, amb sa granda manobrabilitat, conservèron la formacion e mantenguèron l'avantatge numeric dins las doas atacas seguentas en permetent pas lo regropament dels aragoneses. Lo rei En Pèire aviá decidit de provar sa valor coma cavalièr en se cambiant l'armadura amb un dels seus òmes per s'afontar coma simple cavalièr amb Simon de Montfòrt, mas l'objectiu crosat èra de tuar lo rei a quin pretz que siá[15] perqué la defensa de la Glèisa justificava totas las accions[4] e d'aquò ne foguèron encargats dos dels seus cavalièrs, Alain de Roucy e Florent de Ville, qu'abatèron d'en primièr lo cavalièr que vestissiá l'armadura reiala, e après lo rei meteis quand aqueste se descobriguèt al crit de El rei, heus-el aquí![16], malgrat que n'aguèsse acabat amb d'unes dels atacants.[17]. Episòdi contat dins lo Libre dels faches e la Cançon de la Crosada:
<<:El bos reis d'Arago, cant les ag perceubutz
- Ab petits companhos es valor atendutz
- E l'ome de Tolosa i son tuit correguz
- Que anc ni coms ni reis non fon de ren creutz
- E anc no saubon mot trols fances son vengutz
- E van trastuit en la on fol reis conogutz
- E el escrida "Eu sol reis!" mas no i es entendutz
- E fo si malament e nafratz e ferutz
- Que per meja la terra s'es lo sancs espandutz
- E loras cazec mortz aqui tot estendutz
- E l'autri, cant o viro, tenos per deceubutz.>>
La nòva de la mòrt d'En Pèire escampèt la panica entre la rèsta de l'armada, qu'èra completament derrotada al ser surpresa per una ataca de flanc de Montfòrt[9] amb sas tropas de reserva, e los cavalièrs catalans entreprenguèron la retirada. L'armada tolosana, que encara aviá pas partipat a la batalha, se vesent desbordada per l'avalanca d'aragonesos e catalans que fugissián desordenadament, fugiguèt tanben sens atacar, e foguèt percalçada pels cavalièrs franceses, provocant de pèrdas estimadas entre 15 000 e 20 000 òmes. La derrota veniá mai ponhenta pels catalans que lo filh d'En Pèire II, lo futur Jaume I de sièis ans, èra a las mans de Simon de Montfòrt amor del maridatge que se voliá far del prince amb la filha del crosat.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1 et 1,2 H. J. Chaytor, A History of Aragon and Catalonia [1]
- ↑ R.G. Grant afirma qu'èran 30 000 soldats d'infantariá
- ↑ 3,0 et 3,1 (en) Earlyblazon [2]
- ↑ 4,0, 4,1, 4,2 et 4,3 Antoni Sella, La gran derrota catalana Sàpiens n.32, juny 2005
- ↑ Pierre des Vaux de Cernay, Historia Albigensis
- ↑ (es) Jerónimo Zurita: Anales de Aragón
- ↑ Oriol Junqueras, La fi del somni occità, a indirecte.cat [3]
- ↑ Oldenburg, Le Bûcher de Montségur
- ↑ 9,0 et 9,1 (en) Sean McGlynn, The Myths of Medieval Warfare [4]
- ↑ Ferran Soldevila, Història de Catalunya
- ↑ Interpretació més estesa que parteix de la crònica de Pierre des Vaux-de-Cernay
- ↑ Bernat Desclot, Crònica de Pere el Gran: E no foren pus de vint cavallers ab ell, quels altres no eren encara aconseguits ni aparellats tantost [5]
- ↑ Roquebert afirma que la cavalariá crosada carguèt directament contra lo gròs de la cavalariá catalano aragonesa
- ↑ Oman, que considerava lo campament immediatament a l'èst de la ciutat, afirma que los crosats caminèron cap a Sales simulant la fugida, virant nonanta graus, traversèron la Loja e carguèron
- ↑ (fr) Jean-Luc Aubarbier i Micel Binet, Le Pays Cathare
- ↑ De l'Aldea Càtara [6]
- ↑ Bernat Desclot, Crònica de Pere el Gran: E el primer colp feri un cavaller frances ab la llança e abatel mort en terra. Puix veu que la llança no li valia res, tant era la presa quels Francesos li feyen; e mes ma a la spasa; e aqui fe de grans colps, si que ocis tres cavallers ab la spasa [7]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (es) Martín Alvira Cabrer, 12 de Septiembre de 1213. El Jueves de Muret, Universitat de Barcelona, Barcelona, 2002 (ISBN 978-84-477-0796-6)
- (es) Martín Alvira Cabrer, Muret 1213. La batalla decisiva de la Cruzada contra los Cátaros, Ariel, Barcelona, 2008 e 2013 (ISBN 978-84-477-0796-6)
- (es) Martín Alvira Cabrer, Pedro el Católico, Rey de Aragón y Conde de Barcelona (1196-1213). Documentos, Testimonios y Memoria Histórica, 6 vols., Saragossa, Institución Fernando el Católico (CSIC), 2010 (on line) (ISBN 978-84-9911-066-0)


text:
Batalha de Fleurus (1794)
La batalha de Fleurus se debanèt dins lo corrent de la Guèrra de la Premiera Coalicion lo 26 de junh de 1794 (ò lo 8 de messidor an II). Foguèt la consequéncia d'una ataca dei coalizats (Sant Empèri, Províncias Unidas, Reiaume Unit e Hannover) còntra lei fòrças francesas enceuclant la vila de Charleroi. Pasmens, l'armada de la Coalicion dirigida per lo prince de Saxònia-Coborg (52 000 òmes e 111 canons) ignoravan la rediccion de la ciutat. De mai, se turtèron a de tropas francesas numericament superioras (90 000 òmes e 100 canons). Ansin, lei Francés resistiguèron ais atacas coalizadas e lo prince de Saxònia-Coborg deguèt ordonar una retirada generala de sei fòrças en direccion de Brussèlas.
Lo bilanç uman foguèt de 5 000 soudats perduts (tuats, bleçats e presoniers) dins lei dos camps. Pasmens, dins lei fachs, lei Francés foguèron pus durament tocats que perdiguèron pauc de presoniers mau subretot de mòrts e de bleçats. Leis Imperiaus perdiguèron la garnison de Charleroi (2 800 òmes) mai solament 1 500 soudats sus lo prat batalhier. Leis Olandés perdiguèron probablament 700 òmes e lei pèrdas britanicas foguèron feblas.
La batalha es venguda un episòdi de la mitologia revolucionària francesa en causa de son còst uman e car permetèt la conquista de la quasi totalitat de Belgica liberant ansin la frontiera dau nòrd-èst de la menaça dei Coalizats. De mai, la batalha es famosa per l'utilizacion d'un mongolfier per observar lei movements enemics per lei Francés.


text:
Othis
Othis es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Othis Se situa en un marc considerable entre la Plana de França, dobèrta per d'immensas culturas a l'Oèst e lo scenari del Valís en presentant un païsatge de scenari doçament vallonné que # la municipalitat s'es implantada sus el.
D'unes autres ponches fòrts caracterizan aquel luòc :
- la proximitat del massís boisé del bòsc de Ermenonville e de Chantilly en enquadrant la municipalitat al Nòrd e al Nòrd-Oèst per l'intermediari del bòsc de St Laurent
- la preséncia de las buttes e de la crête boisée dels Monts de la Goële, en limitant la municipalitat al Sud. Aqueles reliefs boisés representan una estructura màger del païsatge.
Al Nòrd de la municipalitat s'esperlonga fins a Ver sus Launette, la vallée de la Launette fòrça pauc prononciada. La municipalitat de Othis a situat a l'Oèst del departament de Seine-e-Marna a aperaquí 34 km al Nòrd-Es de París e a qualques quilomètres al Nòrd-Es de l'Aeropòrt Charles de Gaulle de Roissy.
Es administrativement ligada al costat de Dammartin-en-Goële #que compta 23 comunas : Cuisy, Dammartin-en-Goële, Forfry, Gesvres lo Capítol, Juilly, Longperrier, Marchemoret, Mauregard, Lo Mesnil Amelot, Montgé en Goële, Monthyon, Moussy lo Nòu, Moussy lo Vièlh, Oissery, Othis, lo Plessis lo Evêque, Roures, Sant Mard, Sant Pathus, Sant Soupplets, Thieux, Villeneuve jos Dammartin, Vinantes, situat al extremitat Nòrd-Es de la Region Ile-de-França, sus la part septentrionala del departament de Seine-e-Marna. Fa partida de la arrondissement de Meaux.
Lo CD 13 trauèssa lo bourg principal e connècta la municipalitat cap al sud de Dammartin-en-Goële a la RN2 cap al Nòrd e a la RN 330 en direccion de Senlis. Es a las fes prèpas de Roissy e del bòsc de Ermenonville ; #çò que lududes conferís una posicion estrategica per aculhir la populacion. Urbanisée A 12 % de la siá superficie totala, Othis garda totun la siá vocacion de « vila a la campanha ».
Othis se situe dans un cadre remarquable entre la Plaine de France, ouverte par d’immenses cultures à l’Ouest et le plateau du Valois présentant un paysage de plateau doucement vallonné sur lequel la commune s’est implantée.
D’autres points forts caractérisent ce site :
- la proximité du massif boisé de la forêt d’Ermenonville et de Chantilly encadrant la commune au Nord et au Nord-Ouest par l’intermédiaire du bois de St Laurent
- la présence des buttes et de la crête boisée des Monts de la Goële, limitant la commune au Sud. Ces reliefs boisés représentent une structure majeure du paysage.
Au Nord de la commune se prolonge jusqu’à Ver sur Launette, la vallée de la Launette très peu prononcée. La commune d’Othis est située à l’Ouest du département de Seine-et-Marne à environ 34 km au Nord-Est de Paris et à quelques kilomètres au Nord-Est de l’Aéroport Charles de Gaulle de Roissy.
Elle est administrativement rattachée au canton de Dammartin-en-Goële qui compte 23 communes : Cuisy, Dammartin-en-Goële, Forfry, Gesvres le Chapitre, Juilly, Longperrier, Marchemoret, Mauregard, Le Mesnil Amelot, Montgé en Goële, Monthyon, Moussy le Neuf, Moussy le Vieux, Oissery, Othis, le Plessis l’Evêque, Rouvres, Saint Mard, Saint Pathus, Saint Soupplets, Thieux, Villeneuve sous Dammartin, Vinantes, situé à l’extrémité Nord-Est de la Région Ile-de-France, sur la partie septentrionale du département de Seine-et-Marne. Elle fait partie de l’arrondissement de Meaux.
Le CD 13 traverse le bourg principal et relie la commune vers le sud de Dammartin-en-Goële à la RN2 vers le Nord et à la RN 330 en direction de Senlis. Elle est à la fois proche de Roissy et de la forêt d’Ermenonville ; ce qui lui confère une position stratégique pour accueillir la population. Urbanisée à 12 % de sa superficie totale, Othis garde néanmoins sa vocation de « ville à la campagne ».
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge lèva a l'origina de l'avesque de Senlis #que ne dòta lo sieu chapître. Lo terroir a comportat de nombrós fiefs e de possessions religiosas. Ancian monastèri, lo fief de Guincourt aperten en 1185 a Albéric de Guincourt. En 1205, los fraires de Sant-Vincent de Senlis cedisson a cambiament lo prieuré de Sant-Laurent a Guillaume Cluingnet, chevalier, senhor del « grand ostal »fief de Othis. Aquela familha #qu'una filha, Aline, #èsser abbesse de Chelles (1311), se'n manten fins a la s-|XIV|e}}. Plan nacional, la distincion e las siás fiefs son adjugés al banquier Joseph Duruey #que morís sul échafaud. Longtemps consagrada a la granda cultura, per çò qu'es del territòri de Othis, o al arboriculture fruitière e a la ramaderia, a Beaumarchais, la municipalitat a pas gaire conegut d'evolucion abans #que se melhoran pas las connexions amb las estacions de Sant-Mard, París e Senlis. En los ans 1960, un remembrement fonzièr totun destinat a melhorar l'espleitacion de las tèrras provòca un important movement especulatiu en favorint una urbanizacion pavillonnaire fòrça rapida. La municipalitat es a l'ora d'ara compausada de doas aglomeracions, Othis e Beaumarchais.
Le village relève à l’origine de l’évêque de Senlis qui en dote son chapître. Le terroir a comporté de nombreux fiefs et possessions religieuses. Ancien monastère, le fief de Guincourt appartient en 1185 à Albéric de Guincourt. En 1205, les moines de Saint-Vincent de Senlis cèdent en échange le prieuré de Saint-Laurent à Guillaume Cluingnet, chevalier, seigneur de la « grande maison »fief d’Othis. Cette famille dont une fille, Aline, fut abbesse de Chelles (1311), se maintient jusqu’au Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle. Bien national, la seigneurie et ses fiefs sont adjugés au banquier Joseph Duruey qui meurt sur l’échafaud. Très longtemps vouée à la grande culture, pour ce qui est du territoire d’Othis, ou à l’arboriculture fruitière et à l’élevage, à Beaumarchais, la commune n’a guère connu d’évolution avant que ne s’améliorent les liaisons avec les gares de Saint-Mard, Paris et Senlis. Dans les années 1960, un remembrement foncier pourtant destiné à améliorer l’exploitation des terres provoque un important mouvement spéculatif favorisant une urbanisation pavillonnaire très rapide. La commune est actuellement composée de deux agglomérations, Othis et Beaumarchais.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]


text:
Esteu aquí
Gramatica basica der occitan aranés
12'30 h. Aula Capella Facultat de Filologia
El Comissionat per a Multilingüisme i el Departament de Filologia Catalana i Lingüística General us conviden a l’acte de presentació Era Acadèmia aranesa dera lengua occitana. Prumères produccions: Gramatica basica der occitan aranés e Per escriure l’occitan, normativa ortografica der occitan estandard. La presentació anirà a càrrec de Jusèp Loís Sans Socasau, President de l'Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana.


text:
Aué collòqui damb eth president deth Club de Gèu,Lluís Monteagudo, e era entrenadora Nathalie Pardos
Aué en collòqui auem comentat era entrevista damb eth patinador aranés Tòn Cònsul, a on entre dautes causes a parlat deth cambi de parelha, deth sòn dia a dia e des objectius entad aguesta sason. Ac auem hèt damb eth nau president deth Club d'Espòrs de Gèu d'Aran, Lluís Monteagudo, e dera entrenadora e anterior presidenta, Nathalie Pardos. Avui al col·loqui hem comentat l'entrevista amb el patinador aranès Tòn Cònsul, on, entre altres coses ha parlat del canvi de parella, del seu dia a dia i dels objectius per a aquesta temporada. Ho hem fet amb el nou president del Club d'Espors de Gel d'Aran, Lluís Monteagudo, l'entrenadora i anterior presidenta, Nathalie Pardos.


text:
Gusargues
Gusargues (en francés Guzargues) es una comuna lengadociana situada dins lo departament francés d'Erau e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Agusanicis, en 922, Guzargues, en 1625. Gusargues, nom qu'a conegut una aferèsi (supression del començament), vendriá d'un nom latin d'òme, Acutius, o benlèu Acusius o Agusius, amb lo sufixe -anicum [2],[3]. Gusargues èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Acutius, o Acusius o Agusius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Càstrias; es ara dau canton de Sant Geli dau Fesc.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Dempuèi lo 1èr de genièr 2017modification des limites des 3 arrondissements
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 339
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 125