c: text/html

text:
Basugas
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Basugas[1][2][3] (Bazugues en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de Gascogne situada sus Osse.
Commune de Gascogne située sur Osse.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Caroline Martin (Miss Aquitània 2007, prix de la photogénie Télé 7 Jours à l'élection de Miss França 2008)
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cambon (omonimia)
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi Cambon)
Aquesta pagina d'omonimia repertòria los diferents subjèctes e articles del nom identic.
Comunas de Lengadòc [modificar | modificar la font]
- Cambon, en País d'Albi dins lo departament de Tarn de l'airal urban d'Albi
- Cambon de La Vaur, dins lo departament de Tarn de l'airal urban de Tolosa
- Cambon e Salvèrgas, dins lo parçan d'Espinosa (Erau)
Comunas deu Bascoat [modificar | modificar la font]
- Cambon dins la província de Labord (Pirenèus Atlantics)
Nom d'ostal[modificar | modificar la font]
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda es benvenguda !


text:
Segòvia
Segòvia es una vila espanhòla, la capitala de la província de Segòvia (Castelha e Leon) al pè de la sèrra de Guadarrama. Se tròba a 87 km al nòrd de Madrid. Son nom cèlta vòl dire "ciutat victoriosa", de Sego (victoriosa) e de brig (ciutat).
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila vièlha de Segòvia constituís un ensemble artistic e arquitectural fòrça ric, que la beutat es amplificada per la majestat del site ont s'establís la vila: un promontòri en fàcia de la Sierra de Guadarrama.
La vila es sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO dempuèi 1985
Dempuèi la Roma antica demòra un aqüeducte que son estat de conservacion es remarcable.
L'Edat Mejana marquèt fòrça marquèt la vila. Los barris de la vila e l'Alcazar son de testimònis de son ròtle de plaça fòrta, alara que fòrça glèisas romanicas (San Esteban, San Millán, San Martín, la Santísima Trinidad, San Andrés, San Clemente, Santos Justo y Pastor et San Salvador) mòstran l'intensa vida esperitala dins la ciutat, dominada par la Catedrala de Santa Maria. La vila vièlha es entornejada de monastèris fòra los barris. E mai, fòrça palais e ostals dels senhors d'una granda valor arquitecturala foguèron edificats a la fin de l'Edat Mejana e al començament del sègle XVI, epòca ont Segòvia foguèt centre de l'industria de la lana del Reialme de Castelha. Sas produccions s'exportavan cap a Anglatèrra e Flandes, mercé als ligams unissent lo nòrd d'Euròpa e Espanha dempuèi los Reis Catolics e Carles Quint.
Isabèl la catolica devenguèt reina de Castelha lo 13 de decembre de 1474 a Segòvia.
Los monuments de la ciutat[modificar | modificar la font]
- L'aqüeducte roman
- Alcázar medieval
- La catedrala gotica
- Las glèisas romanicas : Sant Estève, Sant Millán, Sant Martin, la Santísima Trinidad, Sant Andrieu, Sant Clemenç, Sants Just e Pastor, La Vera Cruz e Sant Salvador...
- Lo quartièr josieu
Gastronomia[modificar | modificar la font]
- Lo "cochinillo" : pòrc
- Lo "cordero" : anhèl
- Lo formatge de feda
- Lo "ponche segoviano" : dessèrt tipic
- E tanben los dessèrts "roscos", "florones", "bollos"
- Un dels melhors vins blancs d'Espanha
Fèstas de la ciutat[modificar | modificar la font]
- Lo dimenge autorn del 5 de febrièr : Santa Águeda
- La setmana Santa : Semana Santa
- Lo 30 de junh : Sant Joan e Sant Pèire
- Lo 10 d'agost : Sant Laurenç
- Lo 25 de setembre : Virgen de la Fuencisla (la Verge de la ciutat)
- Lo 25 d'octobre : Sant Frutos (lo Sant de la ciutat)
Cònsol[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1979 :
- 1979-1983 : José Antonio Lopez Arranz, UCD
- 1983-1987 : Miguel Angel Trapero García, PSOE
- 1987-1991 : Zamarriego, Sanchez Reus, Navajo y Perteguer, UCD e CDS
- 1991-1995 : Ramón Escobar Santiago, PP
- 1995-1999 : Ramón Escobar Santiago, PP
- 1999-2003 : José Antonio Lopez Arranz, CDS e PP
- 2003-2007 : Pedro Arahuetes, PSOE
- 2007-2011 : Pedro Arahuetes, PSOE
Personalitats de Segòvia[modificar | modificar la font]
- San Frutos
- Arsenio Martínez-Campos, òme politic, militar victoriós durant la Guèrra de Cuba (1878)
- Pedro Delgado, ciclista
- Aniceto Marinas, escultor
- Esteban Vicente, pintor


text:
Dos punts
Los dos punts (var. dos ponches, dos ponchs, doi ponchs, dus punts) son un signe de pontuacion.
Usatges[modificar | modificar la font]
Los dos punts s'utilizan per
- marcar lo començament d'una enumeracion (coma aqueles que precedisson una listat, per exemple)
- introduire un tròç de dialòg d'estil dirècte
- separar lo capítols dels verses en escriches ancians coma poèmas de l'epopèia o textes religioses
- separar l'ora de las minutas (exemple: 23:45)
- iniciar un exemple o una definicion quand s'anoncian explicitament
- introduire la conclusion logica del discors precedent
- separar títols e sustítols
- foncionar coma un apostròf en finés e suedés
- foncionar coma signe de division o proporcion del nombres
- equivaler als uèlhs dins los emoticons
- introduire lo texte d'una letra


text:
Diada
La Diada, o melhor dit la Diada Nacionala de Catalonha, es la fèsta de la nacion catalana. Se fa cada 11 de setembre e es un jorn sense trabalh al Principat.
La fèsta nacionala de Catalonha foguèt la primièra lei aprovada pel Parlament de Catalonha en 1980. La Jornada Nacionala (cat. Diada Nacional) commemòra l'actitud de resisténcia activa contra l'opression e l'espèr d'una totala recuperacion nacionala pendent la Guèrra de Succession Espanhòla, que comportèt la pèrda de las libertats de Catalonha lo meteis jorn de 1714, après lo Sètge de Barcelona e sa presa per Felip V d'Espanha.
Las celebracions ligadas a la Diada, ambe la montada de l'independentisme en Catalonha, prenon d'importància. Aital, la Diada de 2012 foguèt marcada per una manifestacion sobeiranista geganta a Barcelona ambe mai d'un milion de participants. La Via Catalana, que se debanèt l'11 de setembre de 2013 e comptèt mai d'un milion e mièg de personas, marquèt una etapa importanta pel futur de Catalonha.


text:
Sistèma nerviós
Lo sistèma nerviós qu'es lo sistèma de contròtle, d'organizacion, de comunicacion intercellular.
Somari
Sistèma nerviós centrau[modificar | modificar la font]
- Article principal : Sistèma nerviós centrau
Dens los vertebrats, lo sistèma nerviós centrau (SNC) qu'es la part deu sistèma nerviós qu'es inclusa dens las meninges.
Lo cervèth[modificar | modificar la font]
- Article principal : Cervèth
Lo cervèth qu'es lo centre deu sistèma nerviós a cò de tots los vertebrats, e de hèra invertebrats.
Los emisfèris[modificar | modificar la font]
Lo cervelet[modificar | modificar la font]
Lo tronc cerebrau[modificar | modificar la font]
- Article principal : Tronc cerebrau
Lo mesoth esquinau[modificar | modificar la font]
- Article principal : Mesoth espinau
Lo mesoth espinau qu'es ua partida deu sistèma nerviòs centrau.Qu'es un tube que's tròba hens lo canau vertebrau o canau mesothèr.
Sistèma nerviós periferic[modificar | modificar la font]
- Article principal : Sistèma nerviós periferic
Lo Sistèma nerviós periferic, o SNP, qu'es format peus nèrvis e glandas situats fòra deu cervèth e deu mesoth espinau. La foncion principala deu SNP qu'es de connectar lo sistèma nerviós centrau (SNC) dab los membres e organs.
Los nèrvis cranians[modificar | modificar la font]
Que son dotze nèrvis que nascan au nivèu deu tronc cerebrau, nomats de I a XII. I: nèrvi olfactiu. II: nèrvi oftalmic. III: nèrvi oculomotor. IV: nèrvi patetic. V: nèrvi tribesson. VI: nèrvi abducens. VII: nèrvi faciau. VIII: nèrvi auditiu. IX: nèrvi glòssofaringian. X: nèrvi pneumogastric. XI: nèrvi espinau. XII: nèrvi Ipoglòsse.


text:
Elicoptèr
L'elicoptèr es una aeronau propulsada per un motor, en la qual la sustentacion, contràriament als avions, non proven pas d'alas fixas, mas d'un ensemble d'alas giratòrias dichas rotor principal, situat en la part superiora de l'aparelh. Aquesta configuracion li permet d'aterrar e de s'enlairar verticalament, de se mantenir quiet en l'aire e subretot de volar en direccion laterala o marcha enrere. Aquò li permet de realizar mai d'una tascas impossiblas pels avions d'ala fixa.
Lo mot 'elicoptèr' ven del francés. Foguèt inventat per Gustave de Ponton d'Amecourt en l'an 1861 a partir dels mots en grèc helix/helik- (ἕλιk-) que vòl dire 'espirala' o 'virar' e pteron (πtepόv) que vòl dire 'ala'.[1][2]
Los elicoptèrs foguèron desvolopats durant la primièra mitat del sègle XX amb de dessenhs produïts d'un biais limitat. Mas foguèt pas abans l'an 1942 que un elicoptèr dessenhat per Igor Sikorsky arribèt a èsser produit en seria[3] amb 131 aparells construïts.[4] E mai que los primièrs dessenhs aguèsson mai d'un rotor, foguèt lo dessenh amb un rotor principal e un rotor de coa lo que se generalizèt e que totòm reconeis uèi coma un elicoptèr.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "helicopter". Online Etymology Dictionary. Retrieved: 28-11-2007
- ↑ Cottez 1980, p. 181.
- ↑ Munson 1968
- ↑ Hirschberg, Michael J. and David K. Dailey, "Sikorsky." US and Russian Helicopter Development In the 20th Century. American Helicopter Society, International. 7 July 2000.


text:
70
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 70 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Premiera Guèrra Judeoromana acomençada en 66 ambé lo sètge de Jerusalèm (març - setembre) que s'acabèt per la conquista de la vila per lei legions romanas de Titus. La vila foguèt pilhada e lo Temple foguèt destruch. Aquò foguèt una victòria majora per l'Empèri. Pasmens, marquèt pas la fin de l'insureccion car divèrsei fortalesas èran encara tengudas per d'insurgents. De mai, d'abitants e de soudats de Jerusalèm capitèron de s'escapar de la ciutat e contunièron lo combat.


text:
1795
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1795 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 21 de genier : Un destacament de la cavalariá francesa captura la flòta olandesa blocada per la glaç entre l'illa de Texel e lo Helder.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 6 de genièr - Anselme Payen, scientific francés (m. 1871)
- 3 de febrièr - Antonio José de Sucre, president de Bolívia (m. 1830)
- 4 de mai - José Gregorio Monagas Burgos, president de Veneçuèla (m. 1858)
- 25 d'agost - Luis José de Orbegoso, president de Peró (m. 1847)
- 2 de novembre - James Knox Polk, president dels Estats Units (m. 1849)


text:
Seamus Heaney
Seamus Heaney (Castledawson, Irlanda del Nòrd, 13 d'abril de 1939 - Dublin, 30 d'agost de 2013) foguèt un escrivan, poèta, e professor d'universitat irlandés. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1995. Heaney, qu'èra un dels poètas anglofòns mai coneguts del sègle XX, recebèt mantun prèmi per sas òbras coma lo Geoffrey Faber Memorial Prize (1968), lo E. M. Forster Award (1975), lo PEN Translation Prize (1985), lo Golden Wreath of Poetry (2001), T. S. Eliot Prize (2006) e dos Prèmis Whitbread (1996 e 1999). Foguèt tanben un membre d'Aosdána dempuèi sa fondacion e Saoi a partir de 1997. Trabalhèt a l'encòp coma Professor de poesia a las Universitats d'Harvard e d'Oxford. Venguèt Commandeur de l'Ordre des Arts et Lettres en 1996. Lo 6 de junh de 2012, recebèt lo Lifetime Recognition Award from the Griffin Trust For Excellence In Poetry.
Biografia[modificar | modificar la font]
Seamus Heaney nasquèt en 1939 dins la bòria familiala sonada Mossbawn, situada entre Castledawson e Toomebridge, dos vilatges d'Irlanda del Nòrd. Èra l'ainat dels nòu enfants d'una familha de pichòts proprietaris rurals del país. Son paire, Patrick Heaney, èra proprietari d'una bordeta dins lo comtat de Derry e s'interessava a far venir lo bestiar e a lo vendre mentre que sa maire, Margaret Kathleen McCann, veniá d'una familha que trabalhava dins las fabricas de textils de l'airal. Heaney considerava que sa genealogia teniá a l'encòp l'Irlanda del passat gaelica e rurala e l'Ulster eiretièra de la Revolucion Industriala e pensava qu'aquò èra un font de tension dins son eiretatge. Comencèt son estudis a l'escòla primària Anahorish, e quand aviá dotze ans obtenguèt una borsa per anar al St. Columb's College, un internat catolic situat a Derry. Un de sos fraires, Christopher, moriguèt durant un accident rotièr a l'edat de quatre ans, del temps que Heaney èra a estudiar a St. Columb's. Los poèmas Mid-Term Break e The Blackbird of Glanmore son centrats sus la mòrt del fraire.
Òbras[modificar | modificar la font]
Poèmas[modificar | modificar la font]
- Death of a Naturalist (1966)
- Door into the Dark (1969)
- Wintering Out (1972)
- North (1975)
- Field Work (1979)
- Selected Poems (1965-1975, 1980)
- Sweeney Astray. A Version from the Irish (1983)
- Station Island (1984)
- The Haw Lantern (1987)
- New Selected Poems (1966-1987, 1990=
- Seeing Things (1991)
- Sweeney’s Flight (1992)
- The Spirit Level (1996)
- Electric Light (2001)
- District and Circle (2006)
- Human Chain (2010)


text:
-552
Aquesta pagina concernís l'an -552 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Rompedura de l'aliança entre Pisistrate e Megaclès. Lo premier deguèt tornarmai s'exilar.
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Campanha dau rèi Nabonide dins lo sud de l'Empèri Caldèu oficialament per sometre lei tribüs nomadas aràbias. Pasmens, s'installèt dètz annadas dins l'oasi de Taima laissant son fiu Bel-sharsur coma rèi de Babilònia. Son abséncia empachèt l'organizacion dei celebracions de l'Annada Novèla e sa popularitat demeniguèt rapidament en causa de l'ostilitat dau clergat de Marduk a un rèi qu'èra un fidèu dau dieu Sin.


text:
Chalais (Charanta)
Chalais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Charanta e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Chalais Èra antany lo banc d'una distincion #que i aviá lo títol de principauté. Levava féodalement del archevêché de Bordeaux.
Los Talleyrand-Périgord #èsser de senhors de contunh princes de Chalais dempuèi la Sègle XIII fins a Modèl:La s. Títols portats pels Talleyrand, princes de Chalais : pòrti de Périgord, Grand d'Espanha deModèl:1 ère classa, marques de Excideuil, baron de Mareuil, comte de Grignols, èca...
Pendent la Revolucion, la municipalitat de Sant-Christophe-de-Chalais s'es trucat provisoirement Lo Riu, del temps qu'aquela de Sant-Ostal-de-Chalais s'es trucat Maire-la-Pàtria, o La Maire-de-Dieu[1].
Chalais était autrefois le siège d'une seigneurie qui avait le titre de principauté. Elle relevait féodalement de l'archevêché de Bordeaux.
Les Talleyrand-Périgord furent seigneurs puis princes de Chalais depuis le Sègle XIII jusqu'au Sègle XIX. Titres porté par les Talleyrand, princes de Chalais : duc de Périgord, Grand d'Espagne de 1Modèl:Ère classe, marquis d'Excideuil, baron de Mareuil, comte de Grignols, etc...
Pendant la Révolution, la commune de Saint-Christophe-de-Chalais s'est appelée provisoirement La Rivière, tandis que celle de Sainte-Marie-de-Chalais s'est appelée Mère-la-Patrie, ou La Mère-de-Dieu[2].


text:
Tachyglossus aculeatus
L' equidnèu de nas cort (Tachyglossus aculeatus), o equidnèu australian es un mamifèr que viu practicament sus tot lo « continent » australian (es pas absent que dins qualques illas del nòrd ; es lo mamifèr autoctòn qu'a lo territòri mai vast en Austràlia) e dins las regions costièras e montanhosas del sud-èst de Nòva Guinèa. Es una de las quatre espècias d'equidnèus qu'existisson encara mas es lo sol membre del genre Tachyglossus.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Tachyglossus aculeatus dins Mammal Species of the World (MSW) (en)
- Tachyglossus aculeatus dins brainmuseum.org (en)
- Tachyglossus aculeatus dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 552522 Tachyglossus aculeatus (Shaw, 1792) (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Tachyglossus aculeatus (en)
- Referéncia NCBI : Tachyglossus aculeatus (en)
- Referéncia IUCN : espècia Tachyglossus aculeatus (Shaw, 1792) (en)
- Fonts documentaris ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Tachyglossus aculeatus (en)


text:
Cairon (vilatge)
Cairon es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Cairon se situa en Bassa-Normandie, en lo Calvados, a Unitat|5|km {{}} al nòrd-oèst de Can.
Lo riu la Moguda e lo sieu afluent lo Vey travèrsan lo pòble.
La commune de Cairon se situe en Basse-Normandie, dans le Calvados, à 5 km au nord-ouest de Caen.
La rivière la Mue et son affluent le Vey traversent le village.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En lo moment de la batalha de Normandie, Cairon a liberat lo 11 en junh 1944 pel Pas. 46 (Royal Marina) Commando (en)
.
Lors de la bataille de Normandie, Cairon est libéré le 11 juin 1944 par le Modèl:Lien.


text:
1659
Aquesta pagina concernís l'an 1659 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Lo 7 de mai, suspension deis operacions militaras entre França e Espanha. Lo 7 de novembre, la signatura dau Tractat dei Pirenèus marquèt la fin de la guèrra e la victòria francesa. Rosselhon, una partida de Cerdanha e quauquei vilas dau nòrd-èst foguèron annexats per França. De mai, Espanha deguèt abandonar Artés. Un maridatge foguèt tanben previst entre lo rèi Loís XIV e Maria Teresa d'Espanha.
Dins lo Reiaume, fins de la Revòuta deis Esclopiers de Solonha ambé la victòria dei tropas reialas e l'execucion d'unei caps de l'insureccion. Dins la vila de Marselha, un emissari dau rèi, mandat per ordonar la restitucion de certanei privilègis conquistats per fòrça per lei Marselhés dins lo corrent de la Fonda, foguèt executat. D'autra part, premierei representacion dei pèças de teatre Œdipe (Corneille) e Les Précieuses ridicules (Molière).
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion de sei trabalhs sus lo pendul oscillant per lo sabent neerlandés Christiaan Huygens (1629-1695). I demostrèt lo caractèr isocròne dei movements quand l'amplitud es inferiora a 5°.


text:
Bigòrra
Bigòrra qu'ei ua petita region d'Occitània que s'intègra ena grana region istorica de Gasconha e que cobreish ua part deths Pirenèus. Que's pòt considerar tanben coma un gròs parçan que fedèra eths quate petits parçans seguents: eth Naut Ador, eras Baronias Gasconas, Lavedan e eth País de Tarba.
Era sua capitala istorica es Tarba. Ua auta vila celèbra qu'ei Lorda.
Eth gentilici qu'ei bigordan -a.
Zona d’invasion romana, Bigòrra que patí der'oposicion entre eras monarquias francesa e anglesa. Qu’estó eth lòc deras guèrras de religion avant de conéisher era temporada de prosperitat deth sègle XVIII.
Après era Revolucion, Bigòrra, federada dab l'encontrada vesia deras Quate Vaths, qu’estó arreconeguda coma eth departament deths Hauts Pirenèus mercés a Bertran Barèra, deputat deth Terç Estat.
Eth termalisme, er’epòca romantica ed eras aparicions dera Santa Verge a Lorda que balhèn ath país ua orientacion toristica. Era revolucion industriau que’s hesó dab era construccion de centraus idroelectricas mercés ath potenciau plan hòrt qu’arrepresentan eras ressorsas d’aiga. Eths Hauts Pirenèus que horniscón a França òmes e indústrias ath moment deras guèrras francoalemandas e qu’estón ua tèrra d’arcuelh entaths refugiats espanhòus. Tanben era fin deth sègle XIX, eth radicalisme que mestregè era vita politica de Bigòrra, despartida uei dab eths partits socialista e comunista (mei que mei ena banlèga de Tarba).


text:
Dordonha (riu)
Dordonha es un riu d'Occitània, dins lo Massís Central e lo Bacin Aquitan. Nais en Auvèrnhe, passa en Lemosin, en Carcin, en Peiregòrd e se geta dins l'estuari de Gironda.
La val de Dordonha es classada País d'Art e d'Istòria.
Somari
Ribièra o flume ?[modificar | modificar la font]
Dordonha se jonh a Garona per formar l'estuari de Gironda. Per aquò, es qualifiada de ribièra dins mai d'un diccionari e mai d'una enciclopedia, tanben per lo Service d'Administration Nationale des Données et Référentiels sur l'Eau (SANDRE). Pasmens, de mai en mai d'organismes regionals, per exemple lo Comitat de Bacin Ador-Garona o bentot l'Etabliment public territorial del bacin de Dordonha (EPIDOR) la qualifian de flume, que consideran que Gironda es un estuari comun a Garona e Dordonha. Se la causida impòrta gaire per l'apelacion del riu, implica tot parièr una ierarquizacion diferenta del o dels bacins aigapendents.
Etimologia[modificar | modificar la font]
A l'encontrari de çò que se ditz o legís de còps, lo nom de Dordonha a pas per origina l'assemblatge dels rius nomenats Dora e Donha. Son nom latin era Durānius, citat per Sidòni Apollinar, e veniá de la rasiga preceltica dur- (coma Durença, Drona,...). Pro lèu, lo nom subissèt una dobla sufixacion en -onna (aquel sufixe se tòrna trobar dins Garona, Drona, Lisona,...), per donar dur-on-onia. Trobam aital Dorononia fluvius (Gregòri de Tors, sègle VI), Dornonia (sègle VIII), per acabar sus l'occitan Dordonha.
Geografia[modificar | modificar la font]
Dordonha nais sus las pendas del Puèi de Sant Circ (1 885 m, Puèi Domat), de l'union de dos torrents : la Dora e la Donha.
S'acaba dins Gironda al bèc d'Ambés (Gironda), en un estuari comun amb Garona.
Idrografia[modificar | modificar la font]
Son debit de 400 m3/s al bocal pòt venir 5500 m3/s en temps de creguda. Dordonha es de navigar mas a l'aval de Liborna.
Percors[modificar | modificar la font]
Departaments e localitats asaigadas :
- Puèi Domat (63) : Lo Mont Dora (font), La Borbola, Sent Sauves d'Auvernha, Avesa, Singles, La Ròda, La Beceta
- Corresa (19) : Bòrt, Spontor, Argentat, Belluòc de Dordonha
- Òlt (46) : Martèl, Solhac
- Dordonha (24) : Doma, Bainac e Casenac, Lo Boisson de Cadonh, La Linda, Brageirac
- Gironda (33) : Senta Fe la Granda, Castilhon, Liborna
Afluents principals[modificar | modificar la font]
D'amont en aval:
- (D) Rua
- (D) Dièja
- (D) Lusèja
- (E) Sumèna
- (E) Ausa
- (D) Dostre
- (E) Marona
- (E) Cera
- (D) Sordoira
- (E) Oissa
- (E) Ceu
- (D) Vesera
- (D) Eila
- (E) Aurença
N.B. : (D) = afluent riba drecha ; (E) = afluent riba esquèrra


text:
1441
Aquesta pagina concernís l'an 1441 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Fin de l'insureccion e de la guèrra civila organizada per Ah Xupan còntra la dinastia dei Cocomes de Mayapan que dominavan la peninsula de Yucatan dempuei la premiera mitat dau sègle XIII (après una revòuta acomençada en 1221). La màger part dei Cocomes foguèron tuats e Mayapan, darrier grand centre urban maia, foguèt pilhada, cremada e abandonada. Un periòde novèu de guèrras recurrentas entre ciutats-estats acomencèt fins a 1461.


text:
Lokunole
Lokunole en breton ( Locunolé en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Locunolé Es una pichona municipalitat #que lo bourg n'a situat a un pauc mens de 10 km de Quimperlé. Lo cors del Ellé llom lo territòri communal e lo sieu traçat servís de frontièra naturala amb las municipalitats vesinas de Guilligomarc'h e Arzano.
Locunolé Es sustot réputé pel luòc espectacular de las ròcas del diable ont lo riu Ellé se faufile dintre d'enòrmes rochers educats pel érosion. Aquel luòc de granda reputacion, acuèlh regularament competicions de canoë-kayak de categorias nacionalas e internacionalas.
Locunolé est une petite commune dont le bourg est situé à un peu moins de 10 km de Quimperlé. Le cours de l'Ellé longe le territoire communal et son tracé sert de frontière naturelle avec les communes voisines de Guilligomarc'h et Arzano.
Locunolé est surtout réputé pour le site spectaculaire des roches du diable où la rivière Ellé se faufile entre d'énormes rochers polis par l'érosion. Ce site de grande renommée, accueille régulièrement des compétitions de canoë-kayak de catégories nationales et internationales.
Istòria[modificar | modificar la font]
- XVIIen
1667: Locunolé, fins alavetz simple prieuré en dependent de Roma, a erigit en parròquia en dependent del diocèse de Kemper.
- XVIIIen
l'an 1790, Locunolé a erigit en municipalitat e ligat al departament del Morbihan nouvellement creat.
- XIXen
l'an 1801, lo Concordat ne fa una parròquia del diocèse de Vannes. Los sacerdòts en fasent defècte, la parròquia a annexat a Meslan cap a 1812 a de contunh erigit en succursale del Faouët l'an 1820.
Per decrèt del 4 d'abril de 1857, la municipalitat de Locunolé a ligat al Finistère. Locunolé, Constituida unicament de 7 pòbles annèxes 20 pòbles de Querrien per poder venir una parròquia de plen exercici. La superficie de la municipalitat passa aital de 605 ectaras[1] a 1678 ectaras. Los pòbles transferits formavan d'endavant un quartièr de Querrien del nom de Coat ar Aiçò hrann. Se sonan : Cosquer, Santa Gertrude, L'Isla Gourlay, Kernon, Bélénou, Kerduan, Kerdonars, Lo Grannec, Ty Danigou, Molin Mohot, Kereven, Lonjou, Mongariou, Méné Blòc'h, Ty Nadan, Kerrouarch, Carlay, La Villeneuve e Kerret. Una vièlha expression en lenga bretonne parlanta de la ancià Locunolé disiá : « E Nikinolé e oa diou vilin, seiz ker hag eur maner.» Es a dire a Locunolé i a dos molins, sèt pòbles e un solar.
Lo 13 de mai de 1867 #èsser béni la primièra pèira de l'actuala glèisa paroissiale e lo 25 de mai de 1869 aquela i aguèt consagrat. A #èsser bastida sus la localizacion de la anciana #que ne demòra pas mai que lo campanal e las fonts-baptismaux. Lo campanal pòrta la data de 1671 amb l'inscripcion seguenta : VENERABLE E DISCRÈT MESSIRE Pàg. CADIC RECTEUR.
- XVIIen
1667: Locunolé, jusqu'alors simple prieuré dépendant de Rome, est érigé en paroisse dépendant du diocèse de Quimper.
- XVIIIen
En 1790, Locunolé est érigé en commune et rattaché au département du Morbihan nouvellement créé.
- XIXen
En 1801, le Concordat en fait une paroisse du diocèse de Vannes. Les prêtres faisant défaut, la paroisse est annexée à Meslan vers 1812 puis est érigée en succursale du Faouët en 1820.
Par décret du 4 avril 1857, la commune de Locunolé est rattachée au Finistère. Locunolé, constituée uniquement de 7 villages annexe 20 villages de Querrien pour pouvoir devenir une paroisse de plein exercice. La superficie de la commune passe ainsi de 605 hectares[2] à 1678 hectares. Les villages transférés formaient auparavant un quartier de Querrien du nom de Coat ar C'hrann. Ils s'appellent : Cosquer, Sainte Gertrude, L'Île Gourlay, Kernon, Bélénou, Kerduan, Kerdonars, Le Grannec, Ty Danigou, Moulin Mohot, Kereven, Lonjou, Mongariou, Méné Bloc'h, Ty Nadan, Kerrouarch, Carlay, La Villeneuve et Kerret. Une vieille expression en langue bretonne parlant de l'ancien Locunolé disait : « E Nikinolé e oa diou vilin, seiz ker hag eur maner.» c'est à dire à Locunolé il y a deux moulins, sept villages et un manoir.
Le 13 mai 1867 fut béni la première pierre de l'actuelle église paroissiale et le 25 mai 1869 celle-ci fut consacrée. Elle a été construite sur l'emplacement de l'ancienne dont il ne reste que le clocher et les fonts-baptismaux. Le clocher porte la date de 1671 avec l'inscription suivante : VENERABLE ET DISCRET MESSIRE P. CADIC RECTEUR.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ diccionari istoric e géographique de la província de Bretanha per Jean Ogée, nòva edicion, tome 1
- ↑ dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne par Jean Ogée, nouvelle édition, tome 1


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Mareu-Cœubert en picard ( Mareuil-Caubert en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Mareuil-Caubert Se situa just al Sud de Abbeville, sul marge esquèrre de la Soma.
Mareuil-Caubert se situe juste au Sud d'Abbeville, sur la rive gauche de la Somme.
Mareuil-Caubert
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Foeniculum vulgare
Lo fenolh (var. fenon, henolh, holh) (Foeniculum vulgare) es una planta erbacèa mediterranèa de la familha deis Apiaceae (o ombellifèras dins la terminologia anciana).
Es conegut dempuei l'Antiquitat per sei proprietats aromaticas; sa cultura sembla de remontar au sègle XVI.
Somari
Morfologia[modificar | modificar la font]
Se destria lei varietats de fenolh fèr dei varietats orticòlas (« fenolh doç »).
Lo fenolh fèr es una planta espontanèa, perenna, de la camba ramificada, que pòt montar fins a 2 m. Possedís de fuelhas de color verda que revèrtan lo fen (d'aquí lo nom de foeniculum, « fen pichon »), e produtz d'estiu d'ombèllas de pichonei flors jaunas. Puei vènon lei fruchs (aquènis), verds d'en premier puei grisencs. Dau fenolh fèr s'utiliza lei greus, lei fuelhas, lei flors e lei fruchs (que se li ditz impropriament granas).
Lo fenolh cultivat (dich « doç ») es una planta annuala o biennala ambé de racinas pivotantas. Passa pas 60-80 cm d'autor. Se consuma lo gròs « bulbe » dau còr blanc que se desvolopa a la basa.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo fenolh se cultiva dins leis òrts per la produccion dau « bulbe », estructura compacta constituida per l'ensemble dei gainas foliaras, blancassas, popudas, e quichadas lei unas còntra leis autras a l'entorn d'una camba conica fòrça corta, directament au nivèu dau terren. Se recòlta lei bulbes en de sasons que dependon dei zonas de produccion. Se recomanda un terren leugier e sablonós. Se dispausa lei plantas en renguieras a aperaquí 30 cm una de l'autra. La recòlta se fa environ 90 jorns après aver semenat. Lo fenolh demanda d'èsser aigat sovent e abondosament e preferís un clima temperat de tipe mediterranèu.
La recòlta dau fenolh fèr[modificar | modificar la font]
Se recòlta la flor dau fenolh fèr tre qu'es dubèrta, de julhet a setembre. S'utiliza fresca o seca, en l'eissaurant a la lutz, mai luenh dei rais dirèctes dau soleu, que farián evaporar leis òlis essenciaus. Leis aquènis se pòdon recoltar au començament de l'autona, quand la flor s'es transformada en fruch. Lei fuelhas e lei greus tendres se pòdon culhir de la prima a l'autona ben avançada.
Usatge alimentari[modificar | modificar la font]
En cosina, lo fenolh doç es una ortolalha que totei sei partidas son comestiblas. Son gost es vesin d'aqueu de l'anís, que coma eu contèn d'anetòl. Lo bulbe se pòt manjar crus en ensalada, o cuech ambé d'aiga e rostinat. Per quant au fenolh fèr, se n'utiliza lei flors frescas o secas, lei fruchs (o « granas »), mai o mens doç, pebrats o amars (segon la varietat), e mai lei fuelhas e lei branquetas.
Lo fenolh intra sovent dins de recèptas de peis; se pòt citar, en particular, lo lop ambé de fenolh.
Lo fenolh en toponimia[modificar | modificar la font]
Lo mot fenolhet, e son aumentatiu fenolheda, designan de luòcs onte vèn lo fenolh.
- Fenolhet es lo nom de masatges, e mai de comunas d'Aude e d'Auta Garona; apareis dins lo nom de Sant Pau de Fenolhet, comuna dei Pirenèus Orientaus.
- Fenolheda o Fenolhedés es lo nom d'un parçan d'Occitània que sa capitala es Sant Pau de Fenolhet.
Lo mot fenolhiera (var. fenolhièra, fenolhièira, fenolhèira) designa un luòc onte se cultiva lo fenolh. A donat son nom a un quartier d'Ais de Provença, lo quartier dei Fenolhieras.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Gueidan, Le jardinier provençal, Marseille, Tacussel éditeur.


text:
Giez
Giez en arpitan (Giez en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de la municipalitat a ligat a la familha de fòrça anciana noblesa de las Chevron Villette, #que possedís lo Castell de Gye dempuèi 1204.
L'histoire de la commune est liée à la famille de très ancienne noblesse des Chevron Villette, qui possède le Château de Gye depuis 1204.


text:
Wikipèdia:Bòt
Los bòts (abreviacion de robòts) son d'agents automatics o semiautomatics qu'interagisson amb Wikipèdia coma o fa un utilizaire lambda mas per de prètzfaches repetitius e fastidioses per un uman.
Los bòts se pòdon utilizar per generar d'articles. D'autres se pòdon utilizar per editar o quitament destruire d'articles. Cèrts bòts son especializats dins la gestion dels ligams d'interlenga, la resolucion de las omonimias o encara las operacions sus las categorias.
De bòts plan concebuts pòdon aportar un benefici concret a Wikipedia. Çaquelà, perque lo sistèma es pas estat concebut per suportar de bòts, quitament un bon bòt pòt aver d'efièches segondaris indesirables.
- S'avètz besonh de l'ajuda d'un bòt (levat per las categorias), clicatz aicí...
- Se vòstra requèsta concernís de categorias, clicatz aicí
- Per demandar l'autorizacion d'utilizar un bòt sus Wikipèdia o per vos prononciar sus las demandas en cors, clicatz aicí
Somari
- 1 Beneficis e efièches segondaris dels bòts
- 2 Règlas d'utilizacion dels bòts
- 3 L'estatut de bòt
- 4 Lista dels bòts sus la Wikipèdia Occitana
- 5 Remarcas concernent lo bòt Pywikipedia
- 6 Requèstas
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
Beneficis e efièches segondaris dels bòts[modificar | modificar la font]
Beneficis que los bòts presentan
- Fornisson un bon modèl de donadas preformatadas pels contributors.
- Fornisson potencialament una ressorsa unica qu'es pas dirèctament accessibla sul web.
- Permeton de metre a jorn automaticament d'informacions coma una lista d'articles recents suls portals o d'efectuar de prètzfaches repetitius coma per exemple importar un grand nombre d'imatges.
Efièches segondaris inerents a l'utilizacion dels bòts dins lo sistèma actual
- Ajustar a Wikipedia de desenas de milions d'entradas que son pas prèp d'èsser modificadas per un Wikipedian.
- Aumenta artificialament l'activitat percebuda de Wikipedia.
- Pòt èsser percebuda coma d'usurpacion de las tòcas de Wikipèdia, d'una enciclopèdia a una gaseta per exemple.
- Dangièr d'abús per de « bòts vandals » o simplament de bòts errants. Un bòt incontrolable pòt potencialament causar una carga servidor importanta o quitament un atac DOS.
- Planhs a prepaus d'interferéncias amb las operacions normalas dels contributors (Lista de seguit per exemple).
Règlas d'utilizacion dels bòts[modificar | modificar la font]
Se destria dos tipes de bòts :
- lo bòt utilizat de biais temporari e a escala pichona. Aqueste tipe de bòt pòt èsser utilizat dirèctament jol compte de l'utilizaire. Se recomanda a l'utilizaire de far *fòrt* atencion. En cas de problèma (derapatge del bòt), lo compte d'utilizaire poirà èsser blocat per un sysop ;
- lo bòt a usatge frequent e escala granda. Çò que seguís concernís aqueste tipe de bòt.
Primièrament, un bòt deu èsser autorizat per que se pòsca utilizar.
Per suggerir un trabalh susceptible d'èsser complit per un bòt, sometètz vòstra requèsta e metètz un mot a la tavèrna se la requèsta es importanta.
Lo creator de bòt deu demostrar que :
- Lo bòt es util.
- Lo bòt es sens dangièr.
- Lo bòt satura pas lo servidor.
- Lo bòt es estat aprovat per qualqu'un.
Dins l'ideal, se deuriá totjorn verificar amb un sysop o un desvolopaire abans d'utilizar lo bòt. Cal que lo bòt siá pro lent per que las errors pòscan èsser detectadas rapidament e corregidas pels autres abans que cause de damatges.
Segondament, lo bòt deu tanben far sos cambiaments coma un utilizaire loggat que pòt èsser contactat en cas de problèma. Un bòt deu poder èsser arrestat a tot moment per un sysop quin que siá.
Se demanda de crear un compte d'utilizaire independent, e de far enregistrar aqueste compte d'utilizaire jos un estatut de bòt. Aquò pòt èsser fach pels m:stewards sus meta.
L'estatut de bòt[modificar | modificar la font]
Validacion d'un bòt novèl[modificar | modificar la font]
Se deu far una demanda sus la pagina Wikipèdia:Bòt/Estatut. Se la requèsta es acceptada, lo proprietari del bòt pòt demandar lo bòt flag sus meta.
Recomandacions[modificar | modificar la font]
Ajust del sufixe "bòt" a la fin del nom[modificar | modificar la font]
Per permetre als utilizaires de destriar melhor los robòts dels simples utilizaires, es desirable de causir un nom que s'acabe per la sillaba "bòt". Recipròcament, dins Ajuda:compte utilizaire, se demanda als simples utilizaires de defugir aquesta sillaba.
Aparicion dins los darrièrs cambiaments[modificar | modificar la font]
Amb l'estatut de bòt, las contribucions del bòt apareisseràn pas automaticament dins los Darrièrs cambiaments. Çaquelà, es possible de veire lors contribucions en activant l'opcion « afichar los robòts ».
De mai, se desconselha de levar las foncions de temporizacion dels bòts coma los sleep presents dins PyWikipedia. Quitament se los darrièrs cambiaments apareisson pas dins la lista abituala, es totjorn possible d'observar lo comportament dels bòts (via IRC) e los blocar en cas de modificacions en rafala. Una diminucion dels temps d'espèra se pòt envisatjar fins a un periòde rasonable (ie. cada 15 a 45 segondas). PyWikipedia per exemple prepausa un tal paramètre (vejatz minthrottle e maxthrottle dins config.py)
Acuèlh dels novèls venguts[modificar | modificar la font]
L'utilizacion d'un bòt es de proscriure per aqueste trabalh. Es preferible de conservar un ajust manual dels bendèls per privilegiar los contributors serioses.
Lista dels bòts sus la Wikipèdia Occitana[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben : Categoria:Bòt Wikipèdia.
Bòts autorizats e utilizats actualament[modificar | modificar la font]
La lista çai jos es mesa a jorn manualament. Per una lista a jorn dels bòts validats, consultar la lista dels bòts.
Bòts non autorizats o en fasa de tèst e utilizats actualament[modificar | modificar la font]
NobelBot 15 de març de 2009 a 15:34 (UTC) Veire tanben :
Ancians bòts[modificar | modificar la font]
Aquestes bòts son a priori pas pus actius (mai de 3 meses sens modificacions novèlas).
Vejatz tanben :
Remarcas concernent lo bòt Pywikipedia[modificar | modificar la font]
Veire Ajuda:Piwikipèdia.
Requèstas[modificar | modificar la font]
Avètz pas de robòt, mas voldriatz qu'un robòt realizèsse cèrts trabalhs per vos : anatz adreçar una requèsta sus la pagina : Wikipèdia:Bòt/Requèstas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- meta:Requests for permission (en anglés)
- meta:Interwiki bot (en anglés)
- meta:Category:Pywikipedia (en anglés)
- sourceforge:projects/pywikipediabot (en anglés)


text:
1776
Aquesta pagina concernís l'an 1776 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
America deu sud[modificar | modificar la font]
Creacion de la vicereiautat de l'arriu de la Plata (capitala : Buenos Aires)
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après leis incidents de 1775 e la nominacion de George Washington coma generau de l'armada continentala, lei premiers combats vertadiers entre Insurgents e soudats anglés acomencèron en febrier dins lei colonias dau sud. En fàcia de la generalizacion de l'insureccion, leis Anglés abandonèron Boston lo 17 de març. Entre lo 2 e lo 8 de julhet, lo Congrès adoptèt una tièra de mesuras en favor de l'independéncia deis Estats Units d'America que foguèt oficialament proclamada lo 8.
En setembre, leis Anglés organizèron una tièra d'ofensivas còntra leis Estatsunidencs. Prenguèron Nòva York (15 de setembre) e obligiguèron Washington a una retirada malaisada a travèrs de Nòva Jersey (18 de novembre - 20 de decembre). Pasmens, dins la nuech dau 25 au 26 de decembre, capitèt de sosprendre un grop de 1 400 mercenaris alemands au servici d'Anglatèrra dins la vila de Trenton. Après una batalha rapida, aperaquí 1 000 mercenaris foguèron capturats[1].


text:
Païsatge dins la nèbla
Païsatge dins la nèbla (Toπιo σtnv Ouιxλn, Topio stin omikli...) es un filme de Theo Angelopoulos realizat en 1988.
Somari
Sinòpsi[modificar | modificar la font]
Voula e lo siu fraire Alexandros vénon cada jorn a la gara d'Atenas per s'agachar partir los trens.D'un jorn pr'aquò decidisson de ne prene un... Sens argent nimai papièrs daissan lo lor ostal per se n'anar veire lo lor paire que pas jamai lo coneguèron e que segon çò ne diguèt la lor maire viu endacòm en Alemanha...
Ne poirem puèi seguir la lor trevança en per Grècia tota, de rescontres en rescontres e de trens en trens.... fins que n'abasten eles al cap del lor sòmi que venguèt lo nòstre, batèc apuèi batèc, visual e musical, lo lor grand baticòr vital.
Generic[modificar | modificar la font]
còla tecnica[modificar | modificar la font]
- assistent realizator: Takis Katselis
- engenhaire del son: Marinos Athanasopoulos
- maquilhatge: Stella Votsou
Interprèts e personatges[modificar | modificar la font]
- Michalis Zeke : Alexandros
- Tania Palaiologou: Voula
- Stratos Tzortzoglou: Orestes
- Vasilis Kolovos: lo camionaire
- Ilias Logothetis : Gavianòla
- Mihalis Giannatos: lo cap de gara
...
Analisi[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
- ... " A la debuta, n'èra tot Caòs... a la debuta n'èra tot caòs... E puèi i aguèt la Lutz... " ...
- ... " Aguèssi cridat, qual m'auriá ausit d'a l'Armada dels Àngels "...
Prèmis e guerdons[modificar | modificar la font]
-
- 1988: Prèmi CICAE[1]
- 1988: Prèmi OCIC[2]
- 1988: Prèmi Pasinetti [3]
- 1988: Prèmi Sapienza Università di Roma
- 1988: Prèmi Sergio Trasatti
- 1988: Prèmi Felix del melhor filme europèu
- 1988: Hugo d'Aur a la melhora mesa en scèna del Festenal de Chicago
- 1989: Prèmi Interfilme del Forum del Nòu Cinèma a la Berlinale
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Discografia[modificar | modificar la font]
- Eleni Karaindrou: Music for films... EMC Records 1429
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 1070 documents sus YouTube en picar coma clau Landscape in the Mist
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Decernit per la Confederacion Internacionala del Cinèma d'Art e Ensag...
- ↑ ... International Catholical Organization for Cinema and Audiovisual...
- ↑ Decernit pel Sindacato Nazionale Giornalisti Cinematografici Italiani...


text:
3
Aquesta pagina concernís l'an 3 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Adopcion de Gaius Caesar coma eiretier per l'emperaire August. Eleccions de Lucius Aelius Lamia e de Marcus Valerius Messalla Messallinus coma cònsols.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Revirada d'un complòt per eliminar Wang Mang de la regéncia. Èra dirigit per lo sieu fiu Wang Yu, divèrsei membres de son ostau coma Lu Kuan e de caps dau clan Wei. Lei responsables principaus d'aquela temptativa de còp d'estat foguèron executats quauquei mes ò annadas après sa revirada.
Goguryeo[modificar | modificar la font]
Desplaçament de la capitala dau reiaume de la fortalessa de Jolbon a aquela de Gungnae.


text:
Garriga
En botanica, la garriga es una formacion vegetala caracteristica de las regions mediterranèas, pròcha del maquís. Segon l'Escòla Agronomica de Montpelhièr, la garriga es situada sus terren calcari alara que lo maquís es sus terren siliçós. L'Escòla Agronomica de Tolosa assòcia lo tèrme de garriga a l'escalonament de la vegetacion.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de garriga ven de la rasic preïndoeuropèa kar (o gar, kal, gal), que significa « pèira » o « ròc », e per extension « abric de pèira, ostal, fortalesa, vilatge ». Aquesta rasic donèt las paraulas guarric en celtic e garric en occitan, es a dire « l'arbre del ròc ». De la meteissa rasic venon: Gard, Carcassona, carst, cala, clapàs, grava, e mai
Localizacion[modificar | modificar la font]
Aquela formacion, que s'installa dins los massís calcaris en terren sec e filtrant, resulta de la degradacion de la selva de garric, que va pauc a pauc de las plantacions de pin blanc fins a la garriga.
En Occitània, ocupa gaireben 400 000 ectaras, subretot en Provença e Lengadòc.
Activitas ancianas[modificar | modificar la font]
S'i pòt trobar de rèstas preïstorics e medievals (megalits, castelars, baumas fortificadas, ermitatges...).
Activitats d'abaliment[modificar | modificar la font]
Los tropèls de cabras o de fedas i pasturavan
Utilizacion de la lenha[modificar | modificar la font]
Los utilizaires de forns s'i installavan per aprofeitar la lenha: los veirièrs, los forns de calç. Los boscatièrs i copavan e brutlavan la lenha per ne far de carbon.
Recòltas e cultura[modificar | modificar la font]
Los ruscaires recoltavan diferents tipes de ruscas pels blanquièrs. S'i recoltava la lavanda d'espics (Lavandula angustifolia) De pichons proprietaris i plantavan sus de laissas d'olivièrs o de vinhas.
Espècias vegetalas caracteristicas[modificar | modificar la font]
Plantas caracteristicas de la garriga:
- lo bragalon (Aphyllanthes monspeliensis)
- l'arboç (Arbutus unedo),
- l'asfodèl (Asphodelus),
- la camelèa (Cneorum tricoccon)
- la garrolha (Quercus coccifera),
- l'euse (Quercus ilex),
- lo cabrifuèlh, (Lonicera etrusca) o (Lonicera implexa),
- la moja blanca (Cistus albidus),
- l'aladèrn de fuèlha estrecha (Phillyrea angustifolia),
- l'aladèrn de fuèlha larga (Phillyrea latifolia),
- lo cade (Juniperus oxycedrus),
- la sabina (Juniperus phoenicea),
- l'argelàs (Genista scorpius),
- lo restincle o (Pistacia lentiscus),
- l'aladèrn (Rhamnus alaternus),
- l'olivièr (Olea sylvestris),
- lo petelin (Pistacia terebinthus),
- lo romanin (Rosmarinus officinalis),
- l'ariège (Smilax aspera),
- la frigola (Thymus vulgaris),
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Limodorum abortivum (Orquidèa terrèstre)
-
-
Moja de fuèlha de sàlvia
-
-
-
Lo bois
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) Hubert Delobette, Alice Dorques, Trésors retrouvés de la garrigue, Le Papillon Rouge Éditeur, 2003 (ISBN 2-9520261-0-6)
- (fr)Stéphane Batigne, Arnavielle, une famille des garrigues, Mille et une vies, 2008 (ISBN 978-2-923692-01-2)


text:
Georges Méliès
Georges Méliès (8 de deceme de 1861, París – 21 de gèr de 1938) siguec illusionista e un des pionèrs dera creacion cinematografica. Revolucionèc eth mon deth setau art damb es sues pellicules enronades de detalhs singulars e tecniques innovadores. Siguec eth prumèr en emplegar efèctes especiaus. Es sues òbres an devengut autentics classics e an condicionat agudament era evolucion deth cinèma.
Somari
- 1 Afogat deth dessenh, eth teatre e er illusionisme
- 2 Com hec dera magia era sua profession
- 3 Proprietari e director deth teatre Robert Houdin
- 4 Eth magician Méliès, director de cinèma
- 5 Era des·heta
- 6 Era vida damb Charlotte Faës
- 7 Filmografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Arremèrques e referéncies
Afogat deth dessenh, eth teatre e er illusionisme[modificar | modificar la font]
Neishec en numèro 45 deth boulevard Saint-Martin, ath tresau districte de París (França), en sen d'ua familha dardenosa. Eth sòn paire se dedicaue ara indústria deth cauçat. Des de pichonet mostrèc interès e abilessa en dessenh e ère un apassionat deth teatre. Damb husta, relhetes, ròba, cordilh e pintures bastic un teatret de mariòtes. Pendent es vacances d'ostiu, s'entretieja aufrint as sòns amics espectacles damb mariòtes qu'eth madeish fabricaue. S'atelantaue pera magia e des de es dètz ans anaue soent tà veir es espectacles d'illusionisme que realizaue eth magician Robert Houdin en un petit teatre de París. Tanben s'interessèc pera fotografia, era pintura ar òli, era escultura, escriuie poèmes,... Bensè, ère un verai artista.
Com hec dera magia era sua profession[modificar | modificar la font]
As dètz-e-nau ans siguec cridat ath servici militar, que realizèc en Blois pendent un an. En 1881 anèc tara Anglatèrra entà perfeccionar eth sòn anglés. Delà profitèc entà apréner era art der illusionisme ar Egiptian Hall, regentat peth reputat magician John Nevil Maskelyne. En tornar a París er an 1882, sagèc d'entrar ara Escòla de Beres Arts, mès se veiguec obligat a dedicar-se ath negòci familhar e non realizèc aguesti estudis. S'encarguèc dera reparacion dera maishinària dera entrepresa, en tot aquerir es adreties mecaniques que posteriorament li resultarien tan utils. Dus ans dempús, comencec a hèr espectacles de prestidigitacion ath Musèu Grevin e ara Galeria Vivienne. As vint-e-quatre ans, se maridèc damb Eugenie Génin, damb qui auec ua hilha.
Proprietari e director deth teatre Robert Houdin[modificar | modificar la font]
Quan eth sòn pair se retirèc deth negòci, Méliès se neguèc a contunhar-lo. Damb era sua partida deth capitau deth negòci crompèc en 1888 eth teatre de Robert Houdin, ont freqüentaue plan. Damb eth teatre, toti es sòns objèctes, decorats e vestits passèren a èster proprietat sua.
Georges Méliès ère un trabalhador inesquintable : compaginaue eth pretzhèt de director deth teatre damb faenes de jornalista e dessenhaire en jornau satiric La Griffe, on eth sòn cosin Adolphe exercie coma cap de redaccion. Tanben hèja d'artista en sòn pròpri teatre : trabalhaue ena elaboracion des decorats e realizaue espectacles de magia.
En 1891 fondèc era Académie de Prestidigitation, que devenguec un centre de referéncia pes magicians de toti es endrets.
Eth 28 de deceme de 1895, Méliès assistic, convidat pes frairs Lumière, ara prumèra representacion deth cinematograf. Quedèc tant meravilhat per çò qu'auie vist, que de tira decidic crompar era maishina as Lumière, mes non li volgueren véner. Alara, optèc per construsir, a partir d'auti enginhs, era sua pròpria maishina. Certanament, eth sòn pair sagèc de trèir-li era idèa deth cap perque, coma auta gent dera epòca, credia qu'eth cinèma ère ua simpla nauetat e non resultarie ua bona inversion. Totun, Méliès amièc endeuant eth sòn cogit.
Eth magician Méliès, director de cinèma[modificar | modificar la font]
Quand es espectadors èren dejà alassadi de totes pelliculetes sus era natura, es persones que passen peth carrèr, es trins en movement e tot de tèmes quotidians, eth magician Méliès entrèc en mon deth cinèma. Eth 5 d'abriu de 1896 projectèc es sues prumères pellicules en sòn teatre Robert Houdin. En aguestes prumères i copsam era influéncia deth cinèma des frairs Lumière, pr'amor que representauen eth sòn modèl mès immediat. Ath madeish temps i començam a veir ues caracteristiques que devieran clau ena sua produccion cinematografica. Ath començament, portaue era camèra en carrèr e enregistraue çò qu'i passaue. En realitat ère çò que se hèja : totes es pellicules dera epòca èren causes banaus que passauen ara aira liura e non auien cap de planificacion. Eth cinèma se trapaue en ua crisi creatiua e açò l'impusèc tà innauar eth sòn estil.
Partida de cartes[modificar | modificar la font]
Era prumèra pellicula que presentèc siguec Partie de cartes (1896) (Partida de cartes). Ei ua mòstra des sòns prumèrs experiments. A ua durada d'ua menuta e ena scèna aparéishen tres senhors jogant a cartes ar exterior d'un bar. En un moment entre era crambèra.
Aguesta pellicula ei similar a ua naua pellicula des frairs Lumière, es sòns principaus influents. Andues versions dera Partida de cartes vòlen da movement a ua scena que pintèc Pau Cesana (1839-1906) on vedem dus òmes jogant a cartes en ua tavèrna. Aguest quadre, ath sòn torn, a un antecedent en es Soldadi en tot jogar a cartes de Louis Le Nain (1593-1648).
Se considère importanta per dues arrasons : ei un reflèisse des costums dera epòca e represente un traspàs de dimensions artistiques, de pintura tà cinèma.
Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin[modificar | modificar la font]
Dempús se dediquèc a enregistrar es sòns espectacles d'illusionisme e açò atreiguie era gent. A Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin (1896) (Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin) reprodusís un truc popularizat peth magician Buatier de Kolta. Capera ua hemna damb un mocader, la hè desaparéisher e la convertís en un esquelèt : magia, hum, desaparicions, objèctes susprenents, tot ua seria d'elements qu'acabaran envirolant era sua produccion. Sèmble qu'aguesta pellicula auec ua escaduda formidable, çò que l'encoratgèc a contunhar.
Méliès siguec eth prumèr que realizaue pellicules planificades. Introdusic ath cinèma era magia, era dança e eth teatre. Siguec coma reportar çò que hèja ath scenari tath grand ecran.
Er òme orquèstra[modificar | modificar la font]
Un maitin der an 1896, mentre rodaue ua scèna en carrèr, se le bocèc era pellicula ena camèra. Ues menutes après, artenhèc apraiar eth desperfècte que contunhèc enregistrant. Quand campèc er enregistrament, era suspresa siguec majuscula : es imatges se susbotauen. Acabaue de descorbir eth trucatge fotograma a fotograma, era basa deth cinèma d'animacion. Aguesta constitusís ua des sues aportacions mès arremarcables ath mond deth cinèma. Gràcies a açò, obtenguie eveniments susrealistes coma era desaparicion d'objèctes, era suberposicion de faces umanes en objèctes e era presència multipla deth madeish personatge en madeish moment. Ena pellicula L'homme-orchestre (Er òme orquestra) (1900) apareishen diuèrses cagires dreçades frontaument en linha ont joguen uns musicians que, susprenentament, toti son Georges Méliès.
En 1897, as trenta cinc ans, placèc ua granda quantitat de sòus ena creacion deth prumèr estudi de cinèma, en un espaci dubèrt dera comuna de Montreuil, a pròp de París. Era bastissa ère espaiosa e hèta damb murs de veire, de manèra qu'i poguèsse entrar fòrça lum. I trabalhaue fòrça gent, damb shantièrs ben repartidi e organizadi. Non i auie precedents d'aguesta manèra de hèr es pellicules tant semblanta ara actuau..
Era Cendroseta[modificar | modificar la font]
Méliès gessie en lèu totes es sues pellicules. Preferie, ath delà, qu'es actors siguessen persones coneishudes : son basicament familhars, amics e, autanplan, vesins. Realizèc prèp de sies-cents viatges a trauèrs der impossible : ues istòries charmantes, misterioses e fantastiques. Tanben construsic episòdis belics e representèc ahèrs d'actualitat coma er ahèr Dreyfus en L'Affaire Dreyfus (1899).
Es sues pellicules son cuertmetratges de pògues menutes, coma es autes que se hègen ena epòca. Quauques duren ua menuta o quate, e tanben ne pòden durar sèt o o dotze, mès non suberpassauen jamès es quinze. Non serà enquia environ deth 1920 qu'es pellicules auran ua durada mès longa. Certanament, Méliès auie eth desir de hèr-les mès longues, mès ath començament li calie respóner as demandes des consumidors, que s'acontentauen damb pellicules mès lèu cuertes. Cau compréner eth pas que representèc Er Ahèr Dreyfus.
Eth madeish an estreèc Cendrillon era prumèra adaptacion cinematografica deth conde dera Cendroseta. Siguec era pellicula mès longa que auie hèt enquia alavetz : tres menutes e dètz segons. Era cinta mesura 60 mètres de longada. Aquiu mos hè descorbir er apassionant mond dera color e des possibilitats qu'a era tecnica de pintar era pellicula fotograma a fotograma. Méliès agarrèc era cinta fotografica e pintèc cada fotograma a man damb aquarelles. En pòc temps anèc perfeccionant era sua tecnica e presentèc pellicules completament acolorides.
Er ahèr Dreyfus[modificar | modificar la font]
Damb L'Affaire Dreyfus Méliès da un pas mès e hè un prumèr temteg entàs pellicules longues. Aguest ei un prumèr punt que la hè diferent des autes. Entath director, coma ei comprensible, representèc un risque perque non sabie se ua pellicula d'aguesta durada aurie bona acuelhuda. Mès Méliès volie hèr bèra causa naua, hèr ua pausa enes tèmes imaginatius e presentar ua istòria reau. Atau madeish, volie explicar damb rigor e eth maxim realisme çò que se debanèc. En diferenti scenaris e multitud d'actors arrepresente es hèts, era detencion e eth procès judiciau.
Viatge ara Lua[modificar | modificar la font]
A Voyage dans la Lune (Viatge ara Lua) (1902) adaptèc es novel·les omonimes de H.G. Wells e Jules Verne. Aguesta pellicula mos pòrte tà un mond de fantasia ont era metuda en scèna e er ambient acurat la hèn capitau ena istòria deth cinèma.
Méliès dissenhèc desguisaments molt diuèrsi, passant pes vestits des viatjaires enquia es astres e es estatjants dera lua. Es imatges de hons non son reaus, les dessenhaue eth madeish entà crear un airau imaginari.
Ena sua òbra a tocat tèmes coma es viatges, era fantasia, era natura, era magia, era astronomia, eth crim, era istòria, eca.
Era des·heta[modificar | modificar la font]
Eth còst des pellicules resultaue de mès en mès eleuat. Ath delà, eth monopòli dera indústria deth cinèma creat per Thomas Alva Edison e Charles Pathé li dificultèc plan eth sòn negòci de cinèma. Méliès se trapaue en ua situacion economica extremadament malaisida. En 1913, as quaranta-un ans, perdec era sua hemna e arturèc totes es sues activitats cinematografiques entà tostemp. Er an següent esclatèc era Prumèra Guèrra Mondiau e era policia ordenèc barrar eth teatre Robert Houdin des d'era debuta des ostilitats. Ac auie perdut tot, sonque li restaue era magia. En 1915 reprenec es sòns espectacles de magia en sòn estudi cinematografic. Es sues creacions cinematografiques cadèren en desbrembe.
En 1923, perseguit per un creditor, se vedec obligat a véner era sua proprietat de Montreuil damb tot eth sòn estudi e totes es cintes. Un dia, en un atac de rauja, bruslèc totes es pellicules que li restauen. Sabem que, un viatge solatjat, se'n pentic. De tota era sua produccion, pògues an arribat as nòsti dies.
Era vida damb Charlotte Faës[modificar | modificar la font]
En 1925 retrapèc ua des sues actritzes principaus, Jeanne d'Alcy, qu'eth aperaue Fanny mès eth sòn nòm verai ère Charlotte Faës. Lèu se maridèren e trabalhèren amassa en ua botigueta de lecaries e joguets dera gara de Montparnasse.
Es susrealistes redescorbiren era sua òbra e li autregèren eth prèmi Legion d'Aunor en 1931. Er an següent, era Societat Cinematografica li autregèc un estatge vitalici ath Castèth d'Orly. En 1938 patic un [[càncer] que le desarraïcsèc era vida en tres mesi que passec tostemp a costat dera sua hemna. Ei acogat en cementèri de Père-Lachaise (París).
Pòc abans dera sua mòrt, Henry Langlois, creador dera Cinémathèque française, recopilèc e restaurèc totes es pellicules de Méliès que podec. Segontes era legislacion vigenta, es dreits d'autor des pellicules de Méliès an caducat perque an passat setanta ans dera sua mòrt[1]. Dempús eth prumèr de gèr de 2009 son de domeni public. Ara qu'an desapareishut es dreits d'autor ei quand gessen ara lum fòrça pellicules dera epòca que se considerauen perdudes, pr'amor que se cèrquen enes archius e bibliotèques. Per exemple, Cleopatra, que se creiguie perduda, se trapèc en París er an 2005, mès encara non s'a hèt publica.
Dempús 1946 eth prèmi Méliès corona cada an era mielhor pellicula francesa. Eth 13 de març de 1961, la Pòsta francesa emetec un sagèth per valor de cinquanta centims damb era imatge deth cineasta. Siguec retirat dera venta eth 14 d'octobre de 1961 dempús d'un tiratge de 5 270 000 exemplars[2].
En tota era sua trajectòria creèc ua granda quantitat de pellicules, bères hònts parlen de cinc centes, d'autres de quate mil. An fòrça importància perque son es prumères en emplegar moltes des tecniques qu'encara servissen ena actualitat. Eth cineasta D.W. Griffth diguec de Méliès « li degui tot », en çò que mès tard Charles Chaplin ahigerà « ère er alquimista dera lutz ». Fòrça cineastes son d'acòrdi que Méliès ei er inventor deth cinèma de divertiment.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1896 : Partie de cartes (Partida de cartes)
- 1896 : Seance de prestigiditation (Session de prestidigitacion)
- 1896 : Plus fort que le maître o Leçon de bycyclette (Pus fòrt qu'eth mèstre o leçon de biciclèta)
- 1896 : Jardinier brûlant des herbes (Jardinièr en tot cremar èrbes)
- 1896 : Les chevaux de bois (Es shivaus de husta)
- 1896 : L'arroseur (Er adaiguaire)
- 1896 : Les blanchisseuses (Es lauadores)
- 1896 : Arrivée d'un train à la gare de Vicennes (Arribada d'un trin ara gara de Vicennes)
- 1896 : Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin (Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin)
- 1896 : Défence d'afficher (Defensa der afichatge)
- 1896 : Le manoir du diable (Er auviatge deth diable)
- 1896 : Une nuit terrible (Ua net terrible)
- 1897 : Faust et Marguerite
- 1897 : L'hallucination de l'alchimiste (L'allucinacion der alquimista)
- 1897 : L'auberge ensorcelée (Era aubèrja embrueishada)
- 1898 : Un homme de têtes (Un òme de caps)
- 1898 : La tentation de Saint-Antoine (Era temptacion de Sant Antòni)
- 1898 : La Damnation de Faust (Eth damnatge de Faust)
- 1898 : Guerre de Cuba et l'explosion du maine à La Havane (Guèrra de Cuba e era explosion dera canoada en La Avana]]
- 1898 : Le magicien (Eth magician)
- 1899 : L’impressionniste fin de siècle (Er impressionista ara fin deth sègle)
- 1899 : Cendrillon (Cendroseta)
- 1899 : L'affaire Dreyfus (Er ahèr Dreyfus) dividit en 9 scènes
- 1899 : Cléopâtre
- 1900 : Nouvelles luttes extravagantes (Naues lutes lhòques)
- 1900 : L'homme-orchestre (Er òme orquestra)
- 1900 : Le malade hydrophobe (Eth malaut idrofòbic)
- 1901 : L'homme à la tête de caoutchouc (Er òme deth cap de cauchó)
- 1901 : Barbe-bleue (Barba blua)
- 1902 : Le voyage de Gulliver à Lilliput et chez les géants (Eth viatge de Gulliver a Lilliput e damb es gigants)
- 1902 : Le voyage dans la lune (Eth viatge ara lua)
- 1903 : Illusions funambulesques
- 1903 : Le puits fantastique (Eth putz fantastic)
- 1903 : Le Revenant (Eth retorn)
- 1903 : Le mélomane (Eth meloman)
- 1903 : Le chaudron lunfernal (Eth cauhader lunfernau)
- 1903 : Le cake-walk infernal (Era còca lunfernau)
- 1903 : La flamme merveilleuse (Era ahlama meravilhosa)
- 1903 : Le royaume des fées (Eth reiaume des hades)
- 1903 : Le monstre (Eth mònstre)
- 1903 : L'Auberge du Bon Repos (Era Aubèrja Bona Jadilha)
- 1903 : La lanterne magique (Eth candelh magic)
- 1903 : Le rêve du maître de ballet (Eth sòmni deth mèstre de balhet)
- 1903 : Faust aux Enfers (Faust as lunferns)
- 1904 : Les Cartes vivantes (Es cartes víues)
- 1904 : Le thaumaturge chinois (Eth taumaturc chinés)
- 1904 : Le bourreau turc (Eth borrèu turc)
- 1904 : Le juif errant (Eth judiu errant)
- 1904 : Le roi du maquillage (Eth rei deth maquilhatge)
- 1904 : Le voyage à travers l'impossible (Eth viatge a trauès der impossible) dividit en 2 parts
- 1905 : Le tripot clandestin (Eth salon recreatiu clandestin)
- 1905 : Les affiches en goguette (Es afiches deth banh)
- 1905 : Le palais des mille et une nuits (Eth palai des mila e ua nets)
- 1905 : Le raid Paris-Monte Carlo en 2 heures (Eth laironici Paris-Monte Carlo en 2 ores)
- 1905 : Les Chevaliers du chloroforme (Es shivalièrs deth clorofòrm)
- 1906 : Les 400 farces du diable (Es 400 enganhifes deth diable)
- 1906 : L'alchimiste Parafaragamus ou La cornue infernale (Er alquimista Parafaragamus o Era cornuda lunfernau)
- 1907 : L'éclipse du soleil en pleine lune (Er eclipse de solei en plea lua)
- 1907 : La prophétesse de Thèbes (Era profetessa de Tèbes)
- 1907 : 20 000 lieues sous les mers (20 000 legues jos era mar)
- 1908 : Le rêve d'un fumeur d'opium (Eth sòmni d'un humador d'òpi)
- 1908 : Tartarin de Tarascon
- 1908 : La fée libellule (Era hada libelula)
- 1909 : Le locataire diabolique (Eth logatièr diabolic)
- 1909 : Le mousquetaire de la reine (Eth mosquetièr de la reina)
- 1910 : Le secret du médécin (Eth secret deth mètge)
- 1910 : Les hallucinations du baron de Münchausen (Es allucinacions deth baron de Münchausen)
- 1912 : À la conquête du pôle (Ara conquista deth pòl)
- 1912 : Le Chevalier des neiges (Eth shivalièr des nhèus)
- 1912 : Cendrillon ou La pantoufle mystérieuse (Cendroseta o Era simbossa misteriosa)
- 1913 : Le voyage de la famille Bourrichon (Eth viatge dera familha Capvirat)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Documentari : Era origina deth cinèma, Georges Méliès (es)
- Documentari : Georges Méliès, eth paire des efèctes especiaus (en)
- Georges Méliès, eth paire des trucatges cinematografics. Eth magician raconte experiéncies personaus damb eth cinèma e mos explique com trabalhe (fr)
- DVDToile. Filmografia completa de Méliès (fr)
- Musèu Méliès, Colleccion privada Méliès (en)
- Sit oficiau de Georges Méliès (fr)
- Sit Georges Méliès (fr)
- Basa de donades des pellicules de Méliès (en)
Arremèrques e referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ Vianney Aubert, « Le patrimoine du cinéma se découvre sur Internet », Le Figaro deth 14 d'agost de 2008
- ↑ Sagèth damb era imatge de Méliès http://www.phil-ouest.com/Timbre.php?Nom_timbre=Melies_1961


text:
Cap Hòrn
L'illa del Cap Hòrn (neerlandés: Kaap Hoorn; espanhòl: Cabo de Hornos.) que foguèt nomenada aital en referéncia a la vila de Hoorn (Païses Basses) es la tèrra pus al sud de l'archipèla de la Tèrra del Fuòc al sud de Chile.
Lo Cap Hòrn es abitualament considerat per èsser lo punt mai al sud de l'America del Sud, e marca la termièra nòrd del pas de Drake; Pendent fòrça annadas servissiá de bòrna sus la rota dels clippers, que las naus de comèrci i carrejavan de mercandisas a l'entorn del monde. Pasmens, las aigas a l'entorn del cap son particularament azardosas, expausadas a de vents violents, d'èrsas grandas, de corrents fòrts e la preséncia d'icebergs; aquestes perilhs ne'n faguèron la notorietat.
Dempuèi la dobertura en 1914 del Canal de Panamà lo passatge del cap Hòrn es pas pus obligatòri per las naus. Pasmens navigar al Cap Hòrn es sempre vist coma una escomesa màger pels navigators esportius. Mai d'una corsa de vela importantas, en particular la Velux5oceans e la Vendée Globe, navigan a l'entorn del monde en passant pel Hòrn, e de recòrds de velocitat seguèron aquesta rota.


text:
Crouy-Saint-Pierre
Crouy-Saint-Pierre (Sonme) en picard ( Crouy-Saint-Pierre en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sul territòri d'aquela municipalitat, lo Abbaye del Gard es una abbaye cistercienne fondada en 1137 per Gérard de Picquigny, vidame de Amians.
Sur le territoire de cette commune, l'Abbaye du Gard est une abbaye cistercienne fondée en 1137 par Gérard de Picquigny, vidame d'Amiens.


text:
Sud-Africa
Sud-Africa o l'Africa del Sud es un Estat d'Africa Australa. Confronta Namibia, Botswana, Zimbabwe, Moçambic e Swaziland al nòrd, Lesotho qu'es una enclava, e es limitada per l'ocean Atlantic al sud-èst e l'ocean Indian al sud-èst.
Sas capitalas son Pretòria (administrativa) e lo Cap (legislativa). A mai Bloemfontein es la capitala judiciària.
Lo gentilici es sud-african -a.
Sud-Africa es coneguda per sa diversitat de culturas e de lengas. Onze lengas oficialas son reconegudas dins la constitucion. Doas d'aquestas lengas an una origina europèa: l'afrikaans, lenga eissida principalament del neerlandés qu'es parlat per la majoritat dels blancs e dels coloured (personas d'originas etnicas mescladas), e l'anglés sud-african. Se l'anglés ten un grand ròtle dins la vida publica e comerciala, es sonque la cinquena lenga parlada a l'ostal
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Los khoisans, amassant los khoikhoi e los bochimans, foguèron los primièrs abitants coneguts de Sud-Africa (40 000 ans abans la nòstra èra). Los primièrs pòbles de lengas bantos emigrèron del dèlta de Nigèr cap a l'an 500 de la nòstra èra e atenguèron l'actuala província de KwaZulu-Natal. Es al sègle X que de tribús Bantos (xhosas) s'installèron dins la region de la Fish River (Transkei).
En 1488 comencèt l'istòria europèa de Sud-Africa quand lo navegador portugués Bartolomeu Dias atenguèt lo cap de las Tempèstas (cap de Bona Esperança) seguit en 1497 per lo portugués Vasco de Gama
L'implantacion definitiva d'europèus en Sud-Africa data de 1652 amb l'establiment, pel compte de la Companhiá Olandesa de las Índias Orientalas, d'una estacion d'avitalhament al Cap dirigida per lo neerlandés Jan van Riebeeck. En 1657, mantun salariats de la companhia foguèron autorizats a s'establir definitivament al Cap alara que d'eslaus foguèron deportats de Batavia e de Madagascar per palliar la manca de man d'òbra sus plaça. En 1688, dos cents uganauds occitans e franceses rejonhon los 800 administrats del comptador comercial e fondon Franschhoek. En 1691, la colonia del Cap es mesa en plaça.
Es pas qu'en 1770 que son raportats los primièrs contactes entre bantos e boers (los bordièrs liures d'originas francesa e neerlandesa) cap a la Great Fish River (a 900 km a l'èst de la ciutat maire). Lèu lèu las relacions venguèron conflictualas e en 1779 comencèt la primièra de las nòu guèrras cafres (1779-1878). En 1806, los neerlandeses daissan definitivament la plaça als britanics que venon la nòva poténcia coloniala. De 1818 a 1825, lors du Mfecane, lo rei dels Zolos, Shaka, estend son empèri subre l'èst de Sud-Africa al pretz d'una conquista sagnosa suls autres pòbles tribals.
En 1835, los boers daissan la colonia del Cap per los territòris interiors de Sud-Africa per fin d'escapar a l'administracion britanica. Aqueste episòdi es nomenat lo Grand Trek, e s'i debanèron tragedias e batalhas (batalha de Blood River contre los zolos en 1838). Dos republicas boers independentas foguèron finalament fondadas e reconegudas per la Grand Bretanha : la Republica Sud-Africana de Transvaal (1852) e l'Estat Liure d'Orange (1854). En 1866, la colonia del Cap espandiguèt tanben son territòri e annexèt la cafrariá britanica alara que los primièrs diamants èran descoberts a Kimberley puèi de jaciments d'aur dins la region de Witwatersrand en Transvaal.
En 1879, durant la Guèrra anglozolo, los britanics subisson una desfacha istorica a la batalha d'Isandhlwana abans de fin finala s'impausar a Zololand. Après l'annexion d'autres territòris tribals, la segonda Guèrra dels Boers (1899-1902) e l'annexion de Transvaal e de l'Estat liure d'Orange consacrèron la dominacion britanica subre tota Sud-Africa, al pretz de l'internament e de la mòrt de milièrs de civils boers dins de camps de concentracion.
En 1910, lo dominion de l'Union Sud-africana es fondat a partir del gropament de las colonias del Cap (entre las qualas, Griqualand, Transkei, Stellaland, Bechuanaland britanic), del Natal (amb Zololand), de Transvaal e de la colonia del riu Orange. Lo South Africa Act establiguèt una democracia parlamentària subre lo modèl de Westminster amb una larga autonomia e un parlament sobeiran. Las modalitats d'autrejament del drech de vòte diferisson pasmens entre las quatre nòvas províncias (se lo còs electoral èra mai que mai blanc, las províncias de Natal e del Cap acòrdavan jos condicion censitària lo drech de vòte a las personas de colors dichas "civilizadas"). Lo general boer Louis Botha foguèt lo primièr cap de govèrn sud-african.
En 1912, un partit politic banto, lo Congrès Nacional African (ANC), foguèt fondat a Bloemfontein, en revendicar una pus granda participacion de las populacions negras als afars del país. L'an seguent, lo "Native land act" foguèt adoptat. Basat subre lo sistèma de las resèrvas establit a l'epòca coloniala e dins las republicas boers, devesiguèt lo territòri sud-african entre las tèrras indigènas (7% puèi 13 % del territòri) e las tèrras destinadas als blancs e a las administracions publicas (87% del territòri).
En 1915, engatjadas dins la Primièra Guèrra Mondiala, las tropas sud-africanas subiguèron de pèrdas pesugas en Somme (França). En Africa, prenguèron lo contraròtle del Sud-Oèst African alemand (futura Namibia) que li foguèt autrejat jos mandat per la Societat de las Nacions en 1920.
En 1918, lo Broederbond, una societat secrèta de tipe francmaçona, foguèt fondada amb per objectiu la promocion politica, sociala e economica dels afrikaners (o boers).
La revòlta obrièra dels afrikaners de Witwatersrand en 1922, durament reprimida, permetèt als nationalistas blancs de s'unificar e de ganhar las eleccions generalas de 1924 jos la direccion de James Barry Hertzog. En 1934, fàcia a la crisi economica, s'unifiquèt pasmens als liberals de Jan Smuts per formar un govèrn d'union nacionala. A la meteissa epòca, d'antropològs e de lingüistas de l'Universitat de Stellenbosch coma Werner Max Eiselen fargan un concèpte social e politic novèl que donarà naissença a l'ideologia d'apartheid : Rejetant l'idéa de societat unica sud-africana, prepausan de separar geograficament, politicament e economicament los negres e los blancs e las diferentas etnias entre elas, per fin de manténer e renforçar lors identitats etnicas e lingüisticas e de luchar contra los efièches qu'estiman aculturants de l'urbanizacion e del trabalh migrant subre las estructuras tradicionalas africanas[1],[2],[3]. En 1936, la franquesa electorala de las populacions negras al Cap es suprimida. En 1939, lo país, jos la direccion de Smuts, s'engatja al costat dels aligats dins la Segonda Guèrra Mondiala. En 1945, Smuts participa a la redaccion del preambul de l'Organizacion de las Nacions Unidas.
En 1948, lo Partit Nacional ganha las eleccions generalas. Lo novèl primièr ministre, Daniel François Malan, met en plaça la politica d'apartheid, renforçada en 1956 per la supression de la franquesa del drech de vòte dels coloureds (govèrn Strijdom). En 1958, Hendrik Verwoerd ven primièr ministre.
En 1960, lo chaple de Sharpeville puèi l'interdiccion de l'ANC e dels movements nacionalistas africans menan a la condemnacion de la politica d'apartheid per las Nacions Unidas e la comunitat internacionala.
Le 31 de mai de 1961, lo país romp sos darrièrs ligams institucionals amb la Grand Bretanha per la proclamacion de la Republica de Sud-Africa e la sortida del Commonwealth. L'ANC comencèt alara la lucha armada per sa branca militara Umkhonto we Sizwe.
En 1963, Nelson Mandela, un dels caps de Umkhonto we Sizwe, es condemnat a la perpetuitat per terrorisme e los autres caps de l'ANC, empresonats o forabandits. En 1966, Hendrik Verwoerd, primièr ministre de Sud-Africa e grand arquitècte de l'apartheid, es assassinat.
En 1976, los trebolitges dins lo township de Soweto contra l'ensenhament obligatòri en afrikaans menèron lo govèrn a declarar l'estat d'urgéncia alara que lo bantostan de Transkei èra declarat independent dins l'encastre de la politica d'apartheid.
En 1984, per fin de sortir del blocatge politic, lo regim politic foguèt presidencializat e un parlament tricameral, dubèrt als indians e als mestisses, foguèt inaugurat. Pasmens, l'estat d'urgéncia foguèt tornamai proclamat en 1986 alara que de sancions economicas e politicas internacionalas isolèron lo país malgrat l'abrogacion de leis simbolicas de l'apartheid coma lo passapòrt interior.
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
- De veire: Economia de Sud-Africa.
Cultura[modificar | modificar la font]
- Debora Patta, (1964), jornalista fòrça coneguda.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Paul B. Rich, Hope and despair: English-Speaking Intellectuals and South African Politics 1896-1976, I. B.Tauris & Company, Limited, 1993, p 50, ISBN 978-1-85043-489-4
- ↑ Adam Kuper, Les catégories anthropologiques en Afrique du Sud, revue de synthèse, Volume 121, Numbers 3-4, juillet 2000, Springer Paris, p 265-290
- ↑ Cynthia Cross, WWM Eiselen, architect of bantu education, in The history of education under apartheid, ed. Peter Kallaway, 2002, p 55


text:
Charles Barbier
Nicolas-Charles-Marie Barbier de la Serre (Valencianas, 18 de mai de 1767 - 29 d'abril de 1841, foguèt oficièr de l'armada francesa conegut per aver ensajat un procèssus d'escritura dels sons en relèu: la sonografia.
Biografia[modificar | modificar la font]
Charles Barbier nasquèt dins una familha de notables a Valencianas en 1767. Son paire, contrarotlador de las bòrias del rei, lo faguèt admetre en 1782 dins una escòla militara, que ne sortiguèt oficièr. Capitani d'artilhariá, emigrèt en America del temps de la Revolucion, mas tornèt en França al començament de l(Empèri. Volguèt alara codificar e legir las instruccions de nuèch sens lutz. Inventèt vèrs 1808, lo sistèma dich l'escritura nocturna. Presentèt un primièr còp son sistèma a l'Institut Nacional dels Joves Cecs (París) en 1820, mas lo director Guillié se mostrèt fòrça reservat. En 1821, Barbier faguèt una novèla temptativa. Lo nòu director, Pignier, estimèt que sols los joves cecs podián jutjar lo sistèma. Assemblèt los escolans per lor explicar lo sistèma e que l'experimentèssen amb de papièr embosat. D'entre los escolans èra Louis Braille que se mostrèt fòrça interessat.
Sonografia[modificar | modificar la font]
Lo principi de la sonografia es de transcriure de sons (36) amb de punts de relèu plaçats sus una grilha de 2 × 6 punts.
Louis Braille se passionèt pel sistèma ingeniós de punts de relèus inventat per Barbier, mas qu'an lo desavantatge de transcriure solament las sonoritats, supriment l'ortografia, la gramatica, la pontuacion e ignorant las chifras. E a 16 ans, inventèt lo sistèma d’escritura que pòrta son nom e qu'utiliza una matritz de 2x3 punts, mai aisit d'aprendre amb la pulpa del det.


text:
Pirinola
La pirinola qu'ei un jòc de societat qui's jòga dab un cibòt emplegat a mena de dat ; en ehèit, lo cibòt de la pirinola qu'ei provesit de 6 caras e après aver virat que's pausa en bèth ostenta ua en bèth dar atau ua consigna :
- Botar 1 (pon 1)
- Botar 2 (pon 2)
- Préner 1 (toma 1)
- Préner 2 (toma 2)
- Tots que botan (todos ponen)
- Préner tot (lo cabau - toma todo)
Lo jòc que's practica dab ua resèrva de monedas (o d'aute element com pèiras o granas per exemple). A la debuta deu jòc los jogadors que préner tots ua medisha quatitats de monedas e la rèsta que forma un cabau. Cadun que hè virar la pirinola e lo pretzhèit qu'ei d'amassar tot lo cabau o de remportar lo maximum de monedas a la fin d'in cèrte nombre de tors determinat.
La pirinoma qu'ei mei que mei jogada en America Latina e en Argentina en particular. Qu'ei pròche deu dreidel ashkenaz associat dab la hèsta judiva de Hanoka (dab la varianta que lo cibòt deu dreidle qu'ostentar pas sonque 4 caras dab letras ebraïcas).


text:
Sent Gironç
Sent Gironç o Sent Guironç (formas localas[1]) (o Sant Gironç, Sant Guironç) qu'ei ua comuna situada dens lo departament d'Arièja e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ DELEDAR Jòrdi, & POUJADE Patrici (1992) L’occitan parlé en Ariège, Pàmias: Cercle Occitan Prospèr Estiu


text:
Puttelange-lès-Thionville
Puttelange-lès-Thionville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat al nòrd-es de la vila de Diedenhofen e a l'èst de Rodemack. La municipalitat a #èsser réputée per la siá carrièra de « Gries ». A partir d'aquela un panorama en direccion de la frontièra luxembourgeoise a Mondorff (França) respectivament Mondorf-las-Bains (Luxemborg) permet de distinguir un campanal a bulbe.
Le village est situé au nord-est de la ville de Thionville et à l'est de Rodemack. La commune a été réputée pour sa carrière de « Gries ». À partir de celle-ci un panorama en direction de la frontière luxembourgeoise à Mondorff (France) respectivement Mondorf-les-Bains (Luxembourg) permet de distinguer un clocher à bulbe.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los prospections archéologiques portadas sus las bans de Puttelange-Halling-Himeling an permeses d'estudiar d'importantas stations préhistoriques, polissoirs neolítics, e de vestigis gallo-romains.
La municipalitat de Puttelange los Diedenhofen, la distincion Luxembourgeoise aperteniá a la s-|XIV|e}} a Thilman de Rodemack, a Modèl:La s- a las Larochette, en 1749 a las Haen de Bourg Esch e en1778 al Marques de Dampont #que #èsser guillotiné a Mètz en 1794. Los Barons de Huart, lo #succedir.
A Puttelange se tròba un pichon castèl #qu'a #èsser bastit l'an 1653 per Thomas Ryaville. I arribava antany una via romaine #qu'environava lo castèl environat de fossés. Lo cònsol #donar l'òrdre l'an 1779 d'i bastir un molin. Aquel polit castèl situat en un vallon al nòrd de la municipalitat e un pauc a la separacion del vilatge e #que la familha fondatritz i n'aviá aliat a la familha dels senhors de Rodemack. Compren en la siá filiation lo musician e compositeur austrian Jean Vesque de Puttelange Johann Vesque von Püttlingen (de Puttelange), dicha Hoven (pseudonyme).
La glèisa baroque Sant-Rémi de Puttelange i aguèt bastit l'an 1754, l'autar e la chaire a Modèl:La s-. Possedís una colleccion d'estatuas polychromes realizadas en un talhièr de Mondorf dins lo sègle darrièr.
Sus la municipalitat se tròban de nombrós calvaires de la Modèl:S mini- e Modèl:S mini-, lo principal es la ponduda al cavòt de 1688.
Aquela municipalitat possedís tèrras abondiuas e generosas aital coma dels bòsques. Puttelange Produsissiá del vin l'an 1841 e possedissiá d'un forn a chaux. L'activitat de la viticulture a cedit lo passatge progressivament a la fin de la Modèl:S- jos l'efièch de la competéncia dels vins del miègjorn encaminats facilament per la ret ferroviaire.
Mas la siá activitat economica principala a #èsser centrada sus la carrièra de gries #que se preniá per un pichon camin de fèrre @dénommer la Jangelschoen. En un vallon ont circula las ondadas de la Dollbach afluent del ruisseau de Gendren. Los pavés extraches de la carrièra e lo sable #que s'i extrasiá an servit en o bastiment de las rotas, la aprovisionament dels anautits foguets e quand l'escasença s'es presentada en lo bastiment de las fortificacions de la linha Maginot distant d'una desena de quilomètres (labor de la Immerhof a Hettange e la granda linha de fòrts installat en los bòsques de Cattenom). Los grès de Puttelange tanben réputés qu'aqueles de la carrièra de Hettange-Granda an una notoriété importanta a Modèl:La s- e an servit al desvolopament urban de desparièras vilas de Moselle e sustot de la vila de Mètz.
Puttelange Possedís un molin : lo molin Hoffmann #qu'a servit fins en los ans 1970 per de nombrosas produccions (seigle, blat). Lo molin Hoffmann a dirigit per aquela familha de meuniers procedentas del Luxemborg dempuèi lo començament del sègle. Lo molin de Puttelange es lo solelh de la region a aver-i conservat #intacte los sieus mecanismes e lo proprietari del molin contunha a far foncionar la turbine per los sieus besonhs personals, a destination de l'alimentacion animal. Es en aquel cas e après una còsta de 8 mètres una turbine de pichona talha. La provenguda de fabricacion es totun recenta, perque la familha meunière i aviá remplaçat progressivament las vièlhas ròdas dentées per un sistèma de concassage per la ròda anglesa. Lo dispositiu actual permet de convertir la fòrça del ruisseau n'energia, perque lo riu e lo bief son pro plan mantenguts: malgrat que totun presenciam un empobriment del dèbit de l'aiga en lo sector.
La resèrva naturala del Grund constituissi una restitution a la natura de la vièlha carrièra de gries. Es segon las paraulas de Jean-Marie Pelt, botaniste e natiu de Rodemack, #que sèm en la part la mai orientala del regna d'una variété en via de desaparicion d'una orchidée. Mas lo luòc traversat per un fòrça maco sentier e dobèrt sus vistas panoramiques interessantas, es de mai en mai ocupada pel bòsc a l'excepcion de las pelouses calcaires. Es lo conservatoire dels luòcs lorrains e una associacion del sector #qu'an cargat de la mantenença d'aquela resèrva[1]
La resèrva géologique de Hettange-Granda a cargat d'estudiar los desparièrs luòcs carriers del sector (carrièras de Hettange, Boust, Puttelange). Aquelas desparièras carrièras apertenon al stratotype del Hettangien, #que correspond a una ère del jurassique. Remembram en visitant aital aquela ret de carrièras #que i a 250 milions d'ans la mar de Thétys recobrava l'ensems del sector près dels marges del gòlf del Luxemborg.
Les prospections archéologiques menées sur les bans de Puttelange-Halling-Himeling ont permis d'étudier d'importantes stations préhistoriques, polissoirs néolithiques, et vestiges gallo-romains.
La commune de Puttelange les Thionville, la seigneurie Luxembourgeoise appartenait au Modèl:S- à Thilman de Rodemack, au Modèl:S- aux Larochette, en 1749 aux Haen de Bourg Esch et en1778 au Marquis de Dampont qui fut guillotiné à Metz en 1794. Les Barons d'Huart, le succédèrent.
À Puttelange se trouve un petit château qui a été construit en 1653 par Thomas Ryaville. Il y passait jadis une voie romaine qui contournait le château entouré de fossés. Le maire donna l'ordre en 1779 d'y construire un moulin. Ce beau château situé dans un vallon au nord de la commune et un peu à l'écart du village et dont la famille fondatrice était alliée à la famille des seigneurs de Rodemack. Elle comprend dans sa filiation le musicien et compositeur autrichien Jean Vesque de Puttelange Johann Vesque von Püttlingen (de Puttelange), dit Hoven (pseudonyme).
La glèisa baroque Saint-Rémi de Puttelange fut construite en 1754, l'autel et la chaire au Modèl:S-. Elle possède une collection de statues polychromes réalisées dans un atelier de Mondorf au siècle dernier.
Sur la commune se trouvent de nombreux calvaires du Modèl:S mini- et Modèl:S mini-, le principal est la mise au tombeau de 1688.
Cette commune possède des terres abondantes et généreuses ainsi que des bois. Puttelange produisait du vin en 1841 et possédait d'un four à chaux. L'activité de la viticulture a cédé le pas progressivement à la fin du Modèl:S- sous l'effet de la concurrence des vins du midi acheminés facilement par le réseau ferroviaire.
Mais son activité économique principale a été centrée sur la carrière de gries que l'on rejoignait par un petit chemin de fer dénommé la Jangelschoen. Dans un vallon où circule les flots de la Dollbach affluent du ruisseau de Gendren. Les pavés extraits de la carrière et la sable qu'on y extrayait ont servi dans le construction des routes, l'approvisionnement des hauts fourneaux et lorsque l'occasion s'est présentée dans la construction des fortifications de la ligne Maginot distante d'une dizaine de kilomètres (ouvrage de l'Immerhof à Hettange et la grande ligne de forts installé dans les bois de Cattenom). Les grès de Puttelange aussi réputés que ceux de la carrière de Hettange-Grande ont une notoriété importante au Modèl:S- et ont servi au développement urbain de différentes villes de Moselle et notamment de la ville de Metz.
Puttelange possède un moulin : le moulin Hoffmann qui a servi jusque dans les années 1970 pour de nombreuses productions (seigle, froment). Le moulin Hoffmann est dirigé par cette famille de meuniers originaires du Luxembourg depuis le début du siècle. Le moulin de Puttelange est le seul de la région à avoir conservé intacts ses mécanismes et le propriétaire du moulin continue à faire fonctionner la turbine pour ses besoins personnels, à destination de l'alimentation animale. C'est dans ce cas et après une côte de 8 mètres une turbine de petite taille. Le procédé de fabrication est cependant récent, car la famille meunière avait remplacé progressivement les vieilles roues dentées par un système de concassage par la roue anglaise. Le dispositif actuel permet de convertir la force du ruisseau en énergie, parce que la rivière et le bief sont assez bien entretenus: même si toutefois nous assistons à un appauvrissement du débit de l'eau dans le secteur.
La réserve naturelle du Grund constitue une restitution à la nature de la vieille carrière de gries. C'est selon les mots de Jean-Marie Pelt, botaniste et natif de Rodemack, que nous sommes dans la partie la plus orientale du règne d'une variété en voie de disparition d'une orchidée. Mais le site traversé par un très joli sentier et ouvert sur des vues panoramiques intéressantes, est de plus en plus envahie par la forêt à l'exception des pelouses calcaires. C'est le conservatoire des sites lorrains et une association du secteur qui sont chargés de l'entretien de cette réserve[2]
La réserve géologique de Hettange-Grande est chargée d'étudier les différents sites carriers du secteur (carrières de Hettange, Boust, Puttelange). Ces différentes carrières appartiennent au stratotype de l'Hettangien, qui correspond à une ère du jurassique. Nous rappelons ainsi en visitant ce réseau de carrières qu'il y a 250 millions d'années la mer de Thétys recouvrait l'ensemble du secteur à proximité des rives du golfe du Luxembourg.


text:
Michel Mercier
Michel Mercier (Bourg-de-Thizy, 7 de març de 1947) es un politician francés de tendéncia centrista. Foguèt senador del departament de Ròse de 1995 a 2009, president del grop Union centrista al Senat francés de 2002 a 2009 e tanben president del Conselh General de Ròse de 1990 a 2013. Jos la presidéncia de Nicolas Sarkozy venguèt Ministre de l'Espaci rural e de l'Amainatjament del territòri de 2009 a 2010 e puèi ministre de la Justícia e de las Libertats del 14 de novembre de 2010 al 15 de mai de 2012.


text:
Canton de Nidwald
Lo Canton de Nidwald (Sutsilvania en romanch) es un dei 26 cantons de Soïssa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo canton de Nidwald aparaguèt al s. XIV coma mièg-canton d'Unterwalden, jol nom d’Unterwalden nit dem Kernwald.
De 1798 a 1803 formèt amb Engelberg lo districte d’Stans dins le canton dels Waldstätten de la Republica Helvetica.
Restaurat en 1803, obtenguèt finalament l’estatut de canton complet amb la constitucion de 1999 que suprimiguèt la nocion de mièg-canton.
Lo nom oficiau Unterwalden nid dem Wald foguèt cambiat per Nidwald tanben a l’escasença d’aquela nòva constitucion.


text:
Oahu
Oahu (O'ahu, AFI: [oˈʔɐhu] en hawaiian), es la tresena pus granda isla de las Islas d'Hawaii e la pus poblada de las islas dels Estats Units a Hawaii.
La capitala de l'estat Honolulu es situada sus la còsta sud-oèst.
Cobrís un total de 2 545,34 km², en inclure l’isla de Ford e los illets de la baia de Kaneohe e de la còsta èst. L’isla s’es formada jos l’accion conjunta dels volcans Wai’anae e Ko’olau, en daissar una val granda entre los dos. Lo tuc pus naut n'es lo mont Ka’ala que culmina a 1 225 mètres en desubre lo nivèl de la mar.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
L'èst d'Oahu, amb Hawai'i Kai, la Baia d'Hanauma e lo Cratèr de Koko.
-
La vila d'Honolulu, son pòrt e lo Cratèr de Punchbowl.
-
La Platja de Waikiki, una de las pus conegudas al mond.
-


text:
Filae
Filae qu'ei ua vila deu purmèr nòme de Hauta Egipte. Qu'ei famosa per lo son temple d'Isis sus la soa Isla au ras d'Assoan. Aqueth temple, hèra tardiu puish que ho bastit per los faraons lagides d'origina grèga, que segueish los ancians critèris estetics egipcians e que ho, mercès a la soa posicion meridionau e estremada deu costat de la Nubia, lo darrèr lòc de culte egipcian barrat per l'autoritat crestiana. Que ho barrat en 550e que vadè glèisa, devath Justinian. Aqueth temple qu'ei, uei lo dia, de segur uns deus géncers e deu miélhers conservat d'Egipte. Que ho desplaçat sus a l'escadença deu sauvetatge deus monuments egipcians per l'UNESCO en 1979 per'mor de la bastida de l'estanca d'Assoan.
Lo temple[modificar | modificar la font]
La mei vielha de las construccions de Filae qu'ei deu temps d'un deus darrèrs faraons d'origina egipciana : Nectanebo I
Lo temple d'Isis qu'ei ua contruccion deus lagides. Isis que ho ua divinitat venerada mei enlà d'Egipte sia capvath (com, per exemple en lo son temple de Pompeia) o capsus, en Nubia. Certas tribuas nubianas que practicavan lo romiatge e lo culte d'Isis a Filae e qu'avón de pelejà's dab l'Emperi Roman d'orient per'mor d'aquò. La mei famosa qu'èran los Blemis. Las autoritats crestianas qu'avón, a la debuta, de pactejar dab eths ua libertat de culte minimum. Totun, Justinian que barrè definitivament lo temple qui, vadut glèisa, que patí degradacions suber las representacions divinas, on lo crestian e curèn las loas crotz còptas.
En 1894, entà rentabilizar la cultura comerciau deu coton, los anglés que bastín ua purmèra estanca qui negava lo temple e l'isla pendent detz mes de l'annada. L'escrivan francés Pierre Loti qu'at denonciè dab vigor. La vesita toristica que's hasèva alavetz en batèu. En 1979, la bastida d'ua segonda estanca que representè ua miaça mei grana enqüera. L'UNESCO, dab la supervision de l'egiptològa francesa Christiane Desroches Noblecourt que mudè los temples suber l'isla tanhenta de Aguilkià. Aquesta operacion, la meisha realitzada peus temples d'Assoan, que ho hèra complèxa per'mor que caló dessecar l'isla en la bèth desseparar de las aigas, trencar las pèiras deu bastiment, carrejar las, e las tornar hicar com cau mercès a mesuras e fotografias tridimensionaus hèra precisas.
Filae qu'ei tanben famosa peu son arc de Trajan.