text:
Escrima
L’escrima es un espòrt de combat. S'agís de l’art de tocar un adversari amb la punta o lo talh (estòc e talh) d’una arma blanca sus de partidas valablas sens èsser tocat.
S'utiliza tres tipes d'armas: l'espasa (disciplina olimpica dempuèi 1900 pels òmes e 1956 per las femnas), lo sabre (disciplina olimpica dempuèi 1896 pels òmes e 2004 per las femnas) e lo floret (disciplina olimpica dempuèi 1896 pel òmes e 1924 per las femnas). Aquelas tres armas son sexuadas: espasa femenina e mascla, floret feminin e mascle e sabre feminin e mascle. Las esprovas son individualas o per equipas. Son donc al total dotze.
L'escrima es un dels espòrts ont lo francés es la lenga oficiala. Cada païs utiliza sa lenga per las competicions nacionalas, mas quand la competicion ven internacionala, lo francés es obligatòri per l’arbitratge. « En Garde ! Êtes-vous prêts ? Allez ! Halte ! » L’arbitra dispausa, mai, d’un còdi de signe per explicar cada frasa d’armas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Las valors
- 3 Las armas
- 4 Los assalts
- 5 La tecnica
- 6 Traumatologia
- 7 Las diferentas escrimas
- 8 Competicions màger
- 9 Notas e referéncias
Istòria[modificar | modificar la font]
Se consideram l’escrima coma l’art de manejar las armas de ponh, son istòria comença amb l’umanitat. Dempuèi l’Antiquitat, los testinònis de combats amb l'arma blanca son nombroses, per exemple dins los bas relèus Egipcians del temple de Ramsès III a Medinet Habou.
La concepcion modèrna de l’escrima aparéis al meteis temps que l'arma de fuòc. Fins alara, las tecnicas devián s'adaptar a las proteccions que portavan l'adversari coma la còta d’armas o l'armadura. Amb l'apareisson de la polvera, la corsa en avant entre l'aisina ofensiva, l'espasa, e la proteccion, l’armadura, perd son utilitat: l'arma de fuòc caduca l'armadura, e quitament dangierosa, car alentís lo movement de la cibla. L'espasa ven alara mai fina e leugièra.
L’istòria de l’escrima pòt èsser partejada en doas estapas: la primièra es la marca d’un limpament progressiu de l’activitat guerrièra cap a une forma d'art marcial ont lo bèl gest e l’elegança morala l'empòrtan; la segonda es un nòu limpament, mai aviat aquel, entre l'art marcial e la practica esportiva contemporanèa.
Etimologia[modificar | modificar la font]
En bas latin, escrima se disiá schermare e en italian scherma que significavan combatre, tirar d'armas. Mai recentaent lo mot « escrima » vendiá de l'escandinau skrimen, o de l’alemand medieval skremen, significant « art de se defendre ». Se pòt definir l'escrima coma l'art de se servir de las armas de talh e d'estòc per se defendre e per tocar l'adversari.
L’origina[modificar | modificar la font]
L’escrima medievala estona subretot per la riquesa de son repertòri, al contrari de las idèas comunas que fa pensar al contemporanèu sonqu'a d'espasas enòrmas e de bloquièrs pesucs e grands d'acièr. Se practica gaireben totas las armas blancas, es a dire de talh, perforantas o contondentas, possiblas: l’espasa, la massa, lo martèl de guèrra, la lança, lo destral, la daga , lo ponhal e mai. La mestresa de totas aquelas armas ven en dirècte d'una practica de l'escrima gaireben pas que suls camps de batalha. Encara contra las idèas comunas, lo guerrièr medieval es pro rapid (aquela qualitat totjorn foguèt a la basa de l'escrima) e fòrça mai liuire de sos movements que se pensa.
De Fechtbücher (Tractats d'escrima, en alemand) foguèron escrichs dels sègles XIV a XVI per de mèstres germanics; coma Johannes Liechtenauer, lo mèstre incontestat del sègle XIV e Hans Talhoffer, mèstre soís del sègle XV. Mòstran alara que la practica de l'escrima es mixta, mas minoritària per las femnas, e es objècte de presentacions especifica dins aqueles tractat. Aquela teorizacion de la practica femenina desaparéis dos sègles mai tard, amb los mèstres d’armas franceses, a l’epòca ont l'escrima coma espòrt se destria de l'escrima de combat[1].
D'ecòlas de manejament d'armas, sens pas gaires de relacions entre elas, apapréisson dins lo Sant Empèri roman germanic: a Zuric, a Basilèa, a Ratisbona, e d'autras vilas libras d’Allemanha. S'ensenha l’escrima medievala classica.
Es en Itàlia que de nòus mèstres, inventius e avantgardistas, fan lor apareisson als sègles XIV e XV: coma Fiore dei Liberi (1350–1420), cortisan del duc d'Este. Fiore dei Liberi publica en 1410 un tractat d’escrima que pauc a pauc uniformizar a l'escala europèa lo manejament de las armas: S’agís de son unica òbra, le Flos Duellatorum. Es considerat coma le fondator de l’escòla italiana.
Al sègle XV l'escrima conéis son primièr revolum amb l’invencion de la raspièra. Aquela arma, excepcionala per son epòca transforma la vision de la disciplina. Es lo primièr pas cap a una escrima de léser: s'agís dels primièrs concors e competicions d'escrima, que succedisson als ancians tornegs per una noblesa que vei s'atudar los fuòcs de la cavalaria. La raspièra aparéis en Espanha vèrs 1470. Son nom ven de l’espanhòl espada ropera, es a dire « espasa que se pòrta amb vestits »: mai simplament, s’agís de la primièra espasa de vila.
Pendent lo sègle XV, la raspièra, que l'usatge s'espandís en Mediterranèa, per exemple fins en Itàlia. Los mèstres italians coneisson l’arma mas pas son manejament: tornan inventar, de lor costat, lo biais d’utilisar la raspièra segon l’ensag de Camillo Agrippa. S'alonga (1,10 m), sa punta s’afina e sa lama s’estrechís. Arma polivalenta, permet amb tant d'aise de portar des còps d'estòc e de talha.
La raspièra, de fach, respond a l’apareisson de las armas de fuòc. Aquelas darrièras avent provocat la desapareisson progressiva de las armuras, que pòdon pas las contrar, las armas blancas pòdon tanben s’afinar e preferar la finesa e la rapiditat a la fòrça brutala. Son usatge s'espandís pauc a pauc dins tota l’Euròpa de l’Oèst: dins los ans 1490–1500, arriba en França amb las guèrras d'Itàlia; apapréis en Anglatèrra e en Alemanha vèrs 1515.
En França, la codificacion de l’escrima, la definicion de sos tèrmes e l'organizacion d'una pedagogia de l'escrima se faguèt pendent lo sègle XVII per de mèstres d’armas coma Le Perche du Coudray, Besnard o Philibert de la Touche. L’abséncia de masca de proteccion amn trelís metallic mena a l'elaboracion de la frasa d'armas.
L'espòrt[modificar | modificar la font]
Las règlas actualas foguèron definitivament fixadas sonque tardierament. Calguèt esperar la creacion de la Federacion Internacionala d’Escrima (FIE) per que las règlas sián acceptadas per totes los païses. En junh de 1914, la FIE reünida en comission a París redigís los reglaments de las tres armas acabant amb quinze ans de polemicas e lo boicòt de las esprovas de floret als Jòcs Olimpics d'Estocòlm en 1912.
Lo floret e lo sabre masculin son armas olimpicas als primièrs Jòcs Olimpics en 1896. L’espasa masculina o ven en 1900. La primièra arma feminina es lo floret; intègra le programa olimpic en 1924. Es sonque en 1996 que l'espasa feminina ven arma olimpica e en 2004 qu'aparéis lo sabre feminin.
L’universalizacion[modificar | modificar la font]
Antan, l'escrima èra un espòrt per l’elèit que commencèt amb lo sègle XIX dins unes païses europèus. Dempuèi son apareseisson als Jòcs olimpics de 1896, tres païses se partejan la majoritat de las medalhas: França, Itàlia e Alemanha. Ara l'escrima es constituida d'esportius de tot nivèl social.
Après segonda guèrra mondiala, los païses de l’Euròpa de l'Èst, guidats per una gestion ideologica de l'espòrt comencèron a s'interessar fòrça a l'escrima. Amb Ongria qu'a una longa tradicion al sabre, l’URSS, Polonha e dins una mendre mesura Romania venguèron concurrenciar seriosament los païses occidentals suls podiums.
La dubertura sul mond es pro tardièra. Comença dins los ans 1950 per l'apareisson de tiraires coreans e chineses.
L’America fa una dintrada encara mai tardièra sus las pistas d'escrime. Levat Cuba mercé al campion Ramón Fonst e sos floretistas dels ans 1990, los Estats Units d'America comencèron a emergir dins la segonda mitat dels ans 1990, après la casuda del mond comunista e en partida gmercé al recrutament de fòrça mèstres d'armas.
L’Africa domora pauc presenta al nivèl mondial. Sol l’Egipcian Alaaeldin Abouelkassem capita a emportar la medalha d'argent de l’eprova individuala de floret als Jòcs olimpics d'estiu de 2012 organizats a Londres, donant a l’Egipte e al continent african sa primièra medalha de la disciplina dins una competicion mondiala. Existís tanben de tiraires de bon nivèl coma en Tunisia o en Argeria.
Las valors[modificar | modificar la font]
- Filosoficament, lo respècte de l’autre, le respècte de las règlas e lo coratge son de valors primièras de l'escrima: los tirairs se saludan avant l’assalt, e un còp l'assalt acabat se mercejan se tocant la man avant de s'anar. E s'un dels tiraires respècta pas aquela règla (lança son masc, saluda pas son adversari, eca) risca una exclusion per tota la sason.
- Intellectualament, la mestresa de se e la creativitat son tanben a la basa de l'espòrt. Pendent un assalt, de qualitats d’anticipacion, de realizacion d'un projècte tactic de precision sont sollicitats de contunh.
- Fisicament, l’escrima demanda, e contribuís a, una granda souplesa, l’aquisicion de reflèxes, una flexibilitat e una rapiditat dins totes los movements. La coordinacion intersegmentària, una granda fòrça estatica e explosiva al nivèl dels membres inferiors associats a de l’endurança, fan de l’escrima de competicion l’una de las activitats esportivas mai esprovantas.
L’escrima contribuís a desvelopar e enforçar aquelas valors, dins una armonia del còs e de l'esperit.
Las armas[modificar | modificar la font]
L’escrima esportiva contemporanèa utilisa tres armas diferentas: lo floret, l’espasa e lo sabre. Aquela escrima de tres armas se constituiguèt a la fin del sègle XIX. Totas aquelas armas son presentas a las competicions de nivèl olimpic (le sabre feminin dintrèt als Jòcs olimpics d'Atenas en 2004).
La lama de l’arma per adult es dicha per convencion lame no 5. Pels enfants, lo pe e la talha de l'arma son adaptats.
Dins las acadèmias classicas, s'ensenha lo manejament d’armas d’escrima istorica e d’escrima medievala coma la granda cana, la raspièra, l’espasa bastarda (o espasa d'una man e mièg), la daga e los diferents tipes de bloquièrs. Es possible de practicar l’escrima anciana en utilisant d'accessòris: vestits, coma la capa, o autre, coma una lampa.
Lo floret[modificar | modificar la font]
Lo floret foguèt creat al sègle XVII per servir d'arma d'entraïnament e d'estudi. Es la sola arma que jamai sortiguèt de las salas d'escrima (al contrari del sabre que foguèt utilizat suls camps de batalha e l'espasa pels duèls).
Es una arma leugièra — 500 gramas per una longor de 110 cm — e flexibla que la seccion de lama es rectangulara. La tòca se fa sonque amb la punta.
Lo floret es una arma d'estudi, es mai sovent la primièra arma ensenhada als debutants, e es tanben practicada en competicion. Son nom ven de la flor de lana, autrecòps enrotlada al tèrme de la lama per evitar las nafras. Pel passat, las femnas èran autorizadas a tirar sonqu'al floret e la leugieretat de l'arma ne fa son manejament aisit pels enfants. Ara, pasmens s'es conselhat d'aprene al mens los principis fondamentals del floret, los escrimaires pòdon començar amb quina que siá de las tres armas.
L'airal de tòca al floret es restrencha, es un eritatge del temps ont los equipaments de seguretat èran limitats. Los còps a la cara èra alara dangieroses fauta de masc, la tèsta es pas una cibla valida. L'airal foguèt reduch al tronc sol, zona ont los cops portats serián men dangieroses se las armas èran pas, plan astruc, neutralizadas. Al floret, coma al sabre, es estrictament interdit de "substituer"[3] una superfícia valabla (tronc) per una superfícia non valabla (ex. braç o tèsta).
Lo reglament internacional de 2009 dispausa que la baveta (partida jol masc) deu èsser conductritz[4].
Lo floret es una arma d'estòc solament. L'accion ofensiva d'aquela arma se realiza donc per la punta e pas que per la punta. Coma al sabre, se de respectar de convencions pendent un assalt. I a donc pas de « coup double ». En cas de tòcas simultanèas, la tòca es acordada al tiraire qu'aviá la prioritat. Aquela prioritat depend de la frasa d'armas determinada per la convencion del floret. Se pâs cap de tiraires aviá la prioritat, pas cap de tòca es marcada.
Dins las pichona categorias, la punta es aparada per un bilha de cauchoc nomenada « mosca », permet los assalts corteses sens risc de nafra pendent l'entraïnament d'escrima.
Dins las grandas categorias, l'arma de « punta seca » foguèt remplaçada per una arma electrica que lo tèrme una « tèsta de punta » (mena de boton metallic sus ressòrt) que, ligada a l'aparelh, permet d'indicar las tòcas pendent l'assalt.
Al floret, Cal 500 gramas de pression sul boton per qu'una lampa s'enlusís indicant que l'adversari foguèt tocat (de verd o de roge dins una partida valabla o de blanc dins una partida non valabla).
L’espasa[modificar | modificar la font]
L’espasa modèrna foguèt inventada al sègle XIX per se batre en duèl. Es una arma d'estòc sonque. s'utilizava avant, a partir del sègle XVI, la raspièra, qu'evoluiguèt en espasa de cort jos Loís XIV.
L'accion ofensiva d'aquela arma se realiza donc per la punta e pas que per la punta. Es una arma mai pesuga — 750 g per una longor de 110 cm maxim (punhada d'una longor de 20 cm maxim) — e mens flexibla que lo floret, e sa lama es de seccion triangulara. La superfícia valabla compren tot lo còs del tiraire, vetits e equipament compreses.
Quand los dos tiraires son tocat al meteis temps, e que l'aparelhl enregistra valablament ambedoas tòcas (pas mai de 0,25 segondas d’escart ambedoas), i a « coup double », es dire un punt marcat per cadun.
L’espasa possedís dos fials electrics, ambedos empegats a la lama, que connectan lo boton al tèrme de l’espasa a las dos de las tres presas que son al dedins del clòsc.
Aquela arma se dich « non convencionala » qu’obeís pas a de règlas de prioritat coma lo floret e losabre: las condicions e las règlas del combat son donc fòrça similaras a aquela dels ancians duèls.
Lo sabre[modificar | modificar la font]
Lo sabre es una arma d'estòc, de talh[5] e de contra tailh (cop portat amb l'esquina de la lama); los cops del plan de la lama son tanben valables. Es una arma convencionala coma lo floret[5]: lo sabre respond a las meteissas règlas d'engatjaments (convencions) que lo floret, donant la prioritat a l'atacant, e de meteissa leugieretat — 500 g per une longor totala de 105 cm maxim[6]. En cas de tòca simultanèas, l'arbitra decidís d'acordar la prioriat un dels tiraires, o a pas deguns. aquelma prioritat depend de la « frasa d'armas » e de las convencions del sabre. La superfícia valabla pel sabre es tot çò que se situa al dessús de la talha (levat las mans), car aquela arma nos ven de la cavalaria, e qu'es dins aquel cas fòrça dificil de tocar al dejós de la talha. Al sabre, coma al floret,es absoludament enbit de "substituer"[3] una superfícia valabla per una superfícia non valabla. Al contrari del floret e de l'espasa, las passas en avant (crosament de las cambas dins un rapid movement en avant) son enebidas.
Lo sabre es una arma que los assalts lson fòrça dificils de realizar pels neofits, la prioritat donada a l'ataca associada a la relativa facilitat per tocar son adversari fasent los combats fòrça rapids.
Los assalts[modificar | modificar la font]
Las tres armas se practican seguent de convencions destriadas. Las grandas diferéncias son: la superfícia valabla, lo biais de tocar l'adversari, e la forma e lo pes de l'arma. Las règlas de prioritat d'ataca son tanben diferentas. Amb las tres armas estrictament enebit de portar de cops amb la clòsca o d'utilizar lo braç non armat per quina fin qui siá
La pista[modificar | modificar la font]
Una pista d'escrima mesura 14 mètres de long sus 1,5 a 2 mètres de larg[7]. Es marcada de linhas perpendicularas per de lucs (centre de la pista, linha de mesa en garda, e limita arrièra, e mai los 2 darrièrs mètres devon èsser plan identificats). S'un tiraire sortís per un dels bòrds laterals de la pista, l'accion s'arresta e los tiraires tornan en garda avent pasmens far avançar d'un mètre l'adversari del tiraire qu'es sortit; aquel darrièr deu donc recular e tornar adistància. S'un tiraire sortís dels dos pès pel tèrme arrièr de la pista, es considerat coma tocat.
Al bòrd de la pista, un dispositiu electric complèxe dona lo compte de las tòcas pendent l'assalt. Aquel dispositiu se compausa d'un aparelh central, de dos enrotlaires (un per tiraire) e de filas conductors. L'aparelh central es ligat als enrotlaires, situats de cada costat de la pista, eles meteisses ligat als tiraires. Lo sistèma d'enrotlament del fial conductor permet d'encombrar pas la pista car lo fial demora tibat de contunh, sens pasmens mermar la mobilitat del tiraire cap a l'avant. Lo circuit electric es completat per un fial de còs que passa jos la vèsta del tiraire, contra son flanc e par la manga del braça armat, connectat dins una prisa situada derrièr la clsca de l'arma. Al floret et a l'espasa, lo boton situat al tèrme de la lama (la têèsta de punta) a un ròtle d'interruptor que permet de completar lo circuit electric. Al sabre, dins las esprovas de naut nivèl, lo fial es remplaça per un bostièr electronic que transmet pels aires lo senhal a l'aparelh d'enregistrament de las tcas.
L'aparelh electric dispausa de quatre luces; s'enlusís del costat del tiraire que tòca. La lutz verda o la lutz roja (cada tiraire a la sieuna color) indica qu'una tòca valabla es estat portada. Las luces blancas (una per cada tiraire) indica qu'una tòca es estat portada mas sus una zona non valabla (sonque pel floret). Per l'espasa, pas cap de lutz blanc s'enlusís. Los quita escrimaires son ligats al sistèma pel fial tibat mercé als enrotlaires. Per jutjar la materialitat de la tòca, sola l'indicacion de l'apparelh de contraròtle fa fe. Jamai l'arbitra pòt declarar un tiraire tocat sens que l'aparelh aja regularament registrat la tòca, levat en cas de sancions (sortida arrièra de la pista dels dos pès o carton roge per una fauta.
La pista ont los tiraires evoluan es metallic e non conductritz, es donc impossible de portar una tòca al sol levat tocar fòra de la pista. Los tiraires an interdiccion formala de daissar traïnar la punte de lor arma sus la pista pendent l'assalt.
L'equipament del tiraire[modificar | modificar la font]
L'equipament dels tiraires se compausa, quina que sián las armas:
- d'un pantalon de meteissa resisténcia que la vèsta;
- d'una vèsta de teissut que la resisténcia deu passar 350 newtons/cm², e 800 per las competicions internacionalas;
- d'una soscuirassa, que cobrís en "doble" lo flanc del bust mes en avant e lo començament del braç armat, per parar a una esquiçada. Sa resisténcia es tanben de 800 newtons/cm² ;
- d'un masca de metal trelhat, dotat d'una colareta que cobrís plan le col de la vèsta e empacha una frappa al col. 800 newtons e 1 600 per las competicions internacionalas;
- d'un gant amb coissinets qu'apara la man armada e rcobrís parcialament la manga sus l'avant braç, per evitar que la lama dintre dins la vèsta e frape al coide;
- de caussetas nautas e epasas per aparar las cavilhas, los tibiás e los molets ;
- d'un apara pitre per las femnas, que pòdon èsser doas clòscas metallics de plaçar d'esperse, o mai communament una mena de plastron en plastic regde. Aquel equipament es pas autorizat pels òmes.
L'arbitratge[modificar | modificar la font]
L'arbitra d'escrima vigila al bon debanament de l'assalt. Crida los tiraires sus la pista, verifica la conformitat de lor material[8],[9] (soscoirassa, tèsta de punta, eca.) e manipula lo cronometra e, se cal, lo tableu de compte dels punts o la fuèlha de marca. Es lo sol abilitat a accordar o refusar una tòca, de constatar una fauta e sancionar en consequéncia. Un tiraire pòt pasmens far apellacion a una instança superiora, lo directòri tecnic de la competicion, per verificar un punt litigiós del reglament. La decision del directòri subrepassa aquela de l'arbitra que deu la far aplicar. Dins las esprovas de naut nivèl, l'arbitra es assistit d'assessors qu'an un ròtle consultatiu, mas non decisional; al floret e al sabre l'arbitratge video se pòt demandar per resòlvre un litigi al subjècte de las questions de prioritat. Es tanben utilizat a l'espasa per contestar la validitat d'una tòca.
L'article t.120 del reglament tecnic de la FIE definís las fautas e sancions. Las fautas son escalonadas en quatre grops de gravetat creissanta, lo primièr grop contenent las fautas minoras e lo quatren las fautas mai gravas. Las fautas son sancionadas par tres tipes de cartons.
L'arbitra dona aquelas sancions segon lo barèma seguent:
Las fautas dle primièr grop constituissent las infraccions a las règlas minoras o accidentelas (butassada, còs a còs intencional, etc.), las fautas del segond grop de las fautas intencionalas (còp brutal, tòca portada volontariament fòra de l'adversari), las fautas del tresen grop de las fautas de natura a perturbar l'òrdre. Las fautas del quatren grop assembla de fautas gravas de natura diversa: antiseportivitat, tricheriá, refús de saludr l'adversairi, eca. Los cartons son cumulables, un tiraire que recebèt un carton roge pòt donc pas mai recebre de carton jaune, quitament se cometèt pas de fauta del primièr grop.
Estructura d'una competicion[modificar | modificar la font]
S'es corrent la mescla de las categorias a l'entraïnament es corrent, es pas del meteis en competicion, ont las categorias d'edats son fòrça estrictas. Lo subreclassament, es a dire la possibilitat per un tiraire de far una competicion d'una categoria d'edat directament superiora a la sieuna, veire, mai rarament, lo doble subreclassament (2 categorias al dessús) es autorizat. Lo contrari es pasmens enebit, levat de Veterans que pòdon contunhar a participar a las competicions Senior.
L'estructura abituala d’una competicion individuala se compausa en doas partidas. La primièra partida es una fasa en grops podent anar de 4 a 8 tiraires, segon le nombre d'inscrichs. Un o dos torns de grops de 5 o 6 tiraires sontorganizats, permetent d'obténer un classament revelator del nivèl des escrimaires en preséncia. Dins lo cas de dos torns de grops, lo primièr servís a compausar de grops mai equilibrats pel segond torn, que servirán elas a compausar lo tablèu eliminatòri. S'i a qu'un sol torn de grop, aquel es directament utiliszat per compausar lo tablèu. Dins aqueles grops, cada tiraire encontra torn a torn cadun dels autres tiraires d'aquel grop, pendent l'assalt de 5 tòcas, l'ensems de la partida passa pas las 3 minutas levat pel sabre, qu'es pas jamai cronometrat[10].
La segonda partida es una competicion amb un tablèu per eliminacion dirècta etablit a partir del classament a la fin de la fasa de grops. Los assalts se debanan en 15 tòcas, ritmadas en tres tèrç temps de tres minutas. Entre aqueles tèrç temps, una minuta de repaus es donada al tiraire, que se vòl pòt s'entreténer amb son mèstre d'armas. Al sabre, la partida es divisada en dos temps, separats pel moment ont l'un dels tiraires marca l'ochena tòca. Lo vainceire es aquel qu'aténh lo primièr las 15 tòcas o, alara, es en tèsta a la fin del temps reglamentari.
Al floret e a l'espasa, pendent las doas fasas, se lo temps reglamentari es agotat alara que los dos adversaris son a egalitat a la marca, una minuta de temps addicional es donada, amb un tiratge al sòrt. Aquela minuta se debana a la "mòrt subte", es a dire que le primièr tiraire que fa una tòca empòrta l'assalt. Se pas cap de tòca es pas donada, lo ganhant del tiratge al sòrt empòrta l'assalt.
Als Jòcs olimpics, la competicion compren pas de torn de grops. Lo tablèu per eliminacion dirècta es basat sul classament internacional.
Al pentatlon modèrne, l'estructura d’una competicion d’escrima es diferenta. Cada tiraire encontra totes los autres participants pendent un assalt en una sola tòca ganhanta.
Existís, dins l'Armada de l'aire francesa, una competicion especifica per equipa en relai de 7 tòcas. Cadae equipa compren un floretista, un sabraire e un espasista dintrant en liça dins aquel òrdre. La primièra equipa fasent 21 tòcas ganha l'encontra.
Encontra per equipas[modificar | modificar la font]
Las partidas per equipas (encontras) se debanan jos la forma du « relai a l'italiana » (epròva olimpica): una partida en 45 tòcas pendent que 3 tiraires de cada equipa se remplaçan a torn de ròtle, es a dire un total de 9 assalts (cadun des 3 tiraires d'una equipa encontra cadun de l'autra equipa un còp) de 5 tòcas. Cada relai s'arresta a un multiple de 5 tòcas. Una equipa pòt pas totalizar mai de 10 tòcas après dos relais, 15 après tres relais, eca. Es pasmesn inexacte de dire que le nombre maxim de tòcas per relai es de 5. Per doas escasenças se pòt passar aquel total:
- Quand lo relai precedent s'arrestèt al temps e non al nombre de tòcas. Se a la fin del primièr assalt la marca es de 4-3, es possible d'inscriure 6 o 7 tòcas per aténher lo maxim de 10 tòcas pendent lo segond relai.
- Quand l'equipa menada capvira la situacion. Se lo segond relaiaire de l'equipa es menat 5-3 a la fin d'un primièr relai e mena 10-9 a la fin de son assait, ganha l'assalt per 7 tòcas a 4.
La marca finala a la fin dels 9 assalts determina lo venceire, la primièra equipa atenhent 45 tòcas o aquela qu'a mai de punt a la fin del temps reglamentari empòrta l'encontra. La causida de l'òrdre dels tiraires es donc fòrça important, lo darrièr podent aver una quantita fòrça importana de tòca de recobrar. Alara mai sovent se plaça lo melhor tiraire dins lo darrièr relai.
Una autra fòrma d'encontra per equipas existís, mas rarament practicada competicion: en fasa de grops per equipas. Es una fasa de grop pareissent a la fasa de grop en individual, amb la diferéncia que los tiraires d'una meteissa equipa s'encontran pas entre eles. L'equipa amb lo mai nombre de victòrias es declarada ganhanta.
Las esprovas per equipas son sexuadas als Jòcs Olimpics, e mixtas als Jòcs Olimpics de la Jovença[11].
La tecnica[modificar | modificar la font]
La fòrça pura en escrima es pas la primièra qualitat. Melhor es de soscar (aviat) avant d'agir, la preséncia d'esperit (saber reagir de biais adaptat e al bon moment) essent la qualitat màger d'un escrimaire. Coma totes los autres espòrts, l'escrima demanda de concentracion, d'agilitat, d'endurança, mas tanben de tecnica qu'es per exemple.
La posicion de garda[modificar | modificar la font]
La garda est la posicion mai favorabla que pren lo tiraire per èsser prèst a la defensiva, a l'ofensiva o a la contra ofensiva[12].
L'escrimaire se ten lo bust regde e de perfil e las espatlas amagadas per donar mens de superfícia valabla possibla a l'adversari. L'arma deu èsser plaçada de biais a menaçar l'adversari tot preservant une posicion permetent de se defendre (la punta cap a l'adversari).
Pel floret e l'espasa, la posicion de garda tradicionala es la sexta, pel sabre la posicion de garda tradicionala es la tèrça. Al floret, la punta es dirigida cap a l'espatla advèrsa e lo braç armat se ten un pauc en escartat del tronc. A l'espasa, la punta es dirigisa cap a la man armada advèrsa e lo braç es mièg alongat. Al sabre, la punta es dirigida cap a l'espatla e lo braç armat es près del còs.
La posicion de garda conéis de modificacions pendent lo combat, seguent la tactica causida[12].
Al floret e a l'espasa, lo braç non armat es plaça en arrièr e levat per se téner melhor de perfil, e de far redge lo bust equilibrant lo braç armat. Al sabre, se plaça en arrièr de l'esquina que l'adversari pòsca pas aténher e per mesura de seguretat. Presfach discutible perque los cops portats a l'esquina son autorizats, una man daissada a l'esquian es sovent tocada.
Los pès son plaçats perpendicularament d'una distança d'un còp e mièg de la longor dels pès de l'escrimaire. Las cambas sont plegadas de 130 e 150 gras per far mai aisit los desplaçaments, las esquivas e las fendas; lo centre de gravitat es baissat per favorizar l'equilibri.
Existís una autra escola, sovent nomenada « escola russa » o « escrima scientifica/modèrna » que preconisa una posicion de garda diferenta: l'escrimaire se plaça pas de perfi profil, mas demora fàcia cap a l'adversari. Lo braç armat demora près del còs (pas mai luènh qu'una man), mas pendent la partida amb arma electrica lo tiraire deu prene garda a tocar pas la vèsta perque se l'adversari tòca sa lama i aurà una tòca. Lo braç non armat demora lo long del còs mas se mòu a vegada per far « contra pes », pretzfach benlèu d'utilitat discutibla. Aquela escola modifica tanben lo biais de realizar unas accions, per exemple retardant l'alongament de braç pendent la fenda (puslèu que d'o far abans, s'o fa pendent) per ganhar en velocitat de punta e d'evitar d'« anonciar » sas « intencions » tròp d'ora. Es subretot practicada pel Russes e Italians.
Las diferentas posicions de l’arma[modificar | modificar la font]
Alara que l'orientacion del còs demora sensiblament totjorn la meteissa en escrima, existís diferents biais de posicionar son arma. Las positcons en escrima permeton de metre en plaça de tecnicas ofensivas o defensivas. Per exemple al sabre, posicionar son arma l'esquèrra (en quarta per exemple), permetrà de se defendre d'una ataca visant la partida esquèrra (linha del dedins) del còs de l'escrimaire, mas tanben d'atacar l'adversari sus sa partida drecha. Las "partidas" del còs son nomenada "linhas", las posicions de man son numerotadas d'1 a 8. Aquelas posicions son associadas a la linha qu'aparan, per cada linha, i a una posicion en pronacion (onglas jos la man) e una en supinacion (onglas al dessús de la man):
- La linha del dessus (dessús) es aparada per:
- la tierce (tèrça) en pronacion (posicion de garda tradicionala al sabre)
- la sixte (sexta) en supinacion (posicion de garda tradicionala a l'espasa e al floret)
- La linha del dedans (dedins) es aparat per:
- la quinte (quinta) en pronacion
- la quarte (quarta) en supinacion
- La linha del dehors (defòra) es aparat per:
- la seconde (segonda) en pronacion
- l'octave (octava) en supinacion
- La linha del dessous (dejós) es aprada per:
- la prime (prima) en pronacion
- la septime (septima) en supinacion
Los desplaçaments[modificar | modificar la font]
Los principals desplaçaments, nomenats fondamentals, son:
- La marcha permet de s'aprochar de l'adversari per lo prene. L'escrimaire se tien de perfil, lo pè avant e lo talon del pè arrièr son perpendiculars e sus una meteissa linha a una distança d'uns cinquanta a seissenta centimètras (do pès), amb las cambas plegadas per una reactivitat melhora. Per marchar, s'avança d'en primièr lo pè en avant, puèi se torna lo pè arrièra sa distança primièra initiale dins un brieu de temps d'escrima. La marcha comença amb l'auçada de la punta del pé avant e s'acaba quand lo pè arrièr es tornat a sa posicion primièra. Lo mouvment pòt a la lectura semblar bassacadada e pauc natural mas amb l'abitud e l'entraïnament, l'escrimaire capita a realizar una marcha aviada, estetica e agila.
- La retirada permet de s'alunhar de l'adversari per evitar de se far toca. S'agís de la marcha en sens contrari. Comença per una reculada del pè arrièr e s'acaba quand lo pè avant es tornat a sa posicion primièra.
-
Tot lo jòc consistís alara a susprene son adversari dins leo ritme dels desplaçaments e de las atacas utilizats.
Aqueles desplaçaments servisson tanben a far de fintas, simplas o compausada, per enganar lo tiraire advèrs La finta se pòt tanben realizar amb una ataca falsa que provocarà la desestabilizacion l'adversari, puèi une autre quand pren la parada de la primièra.
En complement d'aqueles fondamentals s'apondon los desplaçaments seguents:
- Lo bomb avant e lo bomb arrièr que se realiza lançant lo pè concernit. Mena alara lo còs cap en avant o en arrièr. Los dos pès devon tocar lo sol en meteis temps.
- La passa avant (interdita al sabre qu'èran tròp utilizada pendent los assalts s'acabant per la flècha, fasent pareisser los desplaçaments dels sabraires a de la corsa d'esprint puslèu que de vertadièr desplaçaments d'escrima. Dins l'istòria d'aqula arma, l'interdiccion de la passa avant ven amb l'electrificacion del sabre et de totes ls autres cambiaments consecutius del reglament) e la passa arrièra que se realiza crosant las cambas.
- la ballestra, que mai sovent precedís una fenda (e al sabre, una marcha o una dobla marcha, procediment sovent utilizar pels sabraires de l'ancieana URSS dins los ans 1980), es una mena de bomb en avant, levat que puslèu de pausar los dos pès a tèrra al meteis temps, lo pè avant fa un « apèl » (es a dire frapar fòrt del talon) per destabilizar l'adversaari qu'aurà tendéncia a aver una reaccion de surpresa.
- Lo doblament de fenda se realisa a la fin d’una fenda. I a lo doblament arrièr que consistís a tornar son pè arrièr en posicion de garda e se fendre de nòu to manteeant la punte menaçanta cap a l'adversariet acorcissent son braç (puslèu al sabre o floret) o non pas (puslèu a l'espasa). Mens utilizat es lo doblament avant. Un còp fendut se torna lo pè avant per èsser en posicion de garda e se torna fendre. Aquel doblament se fa donc demorant al meteis luòc e es subretot defensiu per per exemple far una parada ripòsta. Aquel movement es plan tecnic e demanda une temps de reaccion fòrça aviat.
- La flècha (interdita al sabre), assegurant lo movement tecnic mai estetic e mai crentat, permet al tiraire d'aténher la cibla que vòl creant una rompadura temporala subta, per una fòrça brusca acceleracion, e aquò, a partir d'una distança de carga mai nauta que per una fenda. Se realiza, mobilizant d'en primièr la man per dirigir l'arma cap a la cibla. En efièch, una subta mobilizacion de l'anar inferior avant que la man se desplace, fa l'intencion de l'atacant mai aisidament perceptibla, l'expausa a una contra-ataca al començement de l'accion, e li fa perdre de temps. Aquela accion leugierament anticipada de la man es, de segur directament coordonnada, dins una « unitat del gèst », a l'accion propulsiva de la camba avant, d'esperela combinada de biais simultanèu amb un crosat de la camba arrièr mai luènh devant possible, per, d'un costat, compensar lo fòrt desequilibri avant creat per la bascula del bust (fòrça mai marcada que per una fenda), e, d'autre costat, per permetre a l'escrimaire de tornar a l'equilibri en cas de fracas de l'ataca, per poder parar una eventuala ripòsta o un contra-temps. Aquel movement demanda fòrça tecnica e precision, fasent que los practicants mai joves an pas lo drech de l’utilizar.
L’ataca[modificar | modificar la font]
Es l'accion ofensiva primièra que se realiza alongant lo braç, la punta menaçant la superfícia valabla e coordonada amb une progression de las pièjas cap en avant (fenda, flècha). Aquela accion dona la prioritat a las armas convencionalas (floret e sabre).
L'ataca pòt èsser: simpla (realizada en un sol temps) o compausada (precedida d'una o mai fendas).
Existís 3 atacas simplas:
- Lo cop drech (o tirat drech), coma son nom l'indica, es una tòca portada tot drech (demorant dins la meteissa linha).
- Lo copat, consistís a cambiar sa lama de costat al respècte de la lama advèrsa, la contornejant en passant al dessús la punta, avant de portat la tòca.
- Lo desengatjament (o despresa), consistís a portar la tòca après aver cambiat sa lama de costat al respècte de la lama advèrsa a contornejant per la clsca de l'adversari.
Aquelas tres atacs simplas se pòdon precedir d'une o mai fintas; se dich alara atacas compausadas: las mai utilizadas son l' "un-dos" e lo "doblat" (una finta de despresa o de copat seguit d'una despresa (nomenat « trompament » que consistís a evitar la parada advèrsa), la finta del cop drech-desengatjat, la finta de copat-copat... tot aquò cambiant de linhahorizontala e/o verticala e/o diagonala.
L'ataca, simpla o compausada, pòt èsser precedida de preparacions d'ataca. Se destria:
- Las atacas al fèrre: an per objècte d'escartar lo fèrre advèrs sens naturalament lo mestrejar. I a: lo batement, la pression, la trolhada.
- Las prisas de fèrre: an per objècte d'escartar lo fèrre advèrs gardant la mestreja fins a la tòca. I a: l'oposicion, la ligada, lo crosat, l'envelopament.
Lo contacte dels fèrres, l'engatjament, pòt permetre al tiraire abans l'ataca de jutjar son adversari e entre autre preveire los sieus cops. La sensacion tactila correspondanta (mai eficaç que l'agach) se nomena en escrima lo sentiment del fèrre. Dins l'escrima modèrna, l'engatjament ven totjorn mai rare, mas lo "sentiment del fèrre" garda sa valor dins las autras escasenças de contactes dels fèrres (parada, presa de fèrre...).
La parada[modificar | modificar la font]
Existís mai d'un mejans de se defendre.
- Lo primièr mejan de se defendre es la parada.
Las paradas son d'accions defensivas que la fin es d'asegurar d'obtenir la ripòsta e de tocar. Escartan la lama advèrsa de la cibla. Las paradas principalas correspondon a las divèrsas posicions de la man, e son uèi: la prima, la segonda, la tèrça, la quarta, la quinta, la sexta, la septima e l'octava.
Se destrian las paradas principalas segon la posicion de l'avantbraç. En supinatcon, son las paradas de sexta (posicion de la garda dins las armas de punta), quarta, septima, octava. Dins totas aquela posicions, lo pomèl de l'arma es al dessús de la man. En pronacion, son las paradas de prima, segonda, tèrça (posicion de la garda al sabre) e quinta. Dins aquelas posicions, lo pomèl es jos la man.
Las paradas circularas (per exemple lo contre-de-sexta) consistissent en un movement circular de la lama se terminant dins la posicion de partença (de sexta per un contre-de-sexta, de quarta per un contre-de-quarta, etc.). Aquel movement circulari permet de prene la lama advèrsa e de la blocar dins la posicion d'arribada, per enseguida menar la ripòsta. A cada parada correspon alara una parada circulara. La mai usitilizada es lo contre-de-sexta (al floret e a l'espasa), accion redobtable e plan eficaç se lo teraire la realiza amb la rapiditat necessària.
- La retirada permet d'evitar de se far tocar en gardant l'adversari a distança.
- L'esquiva es un movement qu'escarta una partida de son còs per èsser pas tocat.
- La contra-ataca (mai sovent al'espasa) permet de tocar abans l'adversari sus son ataca sens escartar sa lama.
Las paradas al Sabre son:
- La tèrça
- La quarta
- La quinta
- La segonda
- La prima
La ripòsta[modificar | modificar la font]
Al floret e al sabre, la parada dona la prioritat a l'ataca que la seguís e que se nomena ripòste, accion ofensiva destinada a tocar l'adversari après la mesa en escac de son ataca. Aquela ripòsta pòt tanben èsser parada. La contra ripòsta es alara l'accion ofensiva que seguís la parada de la ripòsta, e en seguida… Se la ripòsta s'espèra (gaireben 1 segonda), lo tiraire perd la prioritat se nomena le temps d'escrima.
Se la parada es pas seguida d'una ripòsta, lo tiraire que parèt pòt subir una remisa d'ataca (dangierosa car es alara malaisit d'executar mai d'una paradas successivament). Es a l'arbitre d'apereciar, après una parada, l'interval de temps pendent que la ripòste se pòt realizar e gardant sa prioritat. Aquel brieu de temps es pas definit estrictament: se dich "temps d'escrima" per designar la fraccion de segonda necessària a un escrimaire per realizar una accion simpla, coma l'alongament del braç per exemple. Alara, una ripòste subte (dins lo temps d'escrima) se deu jutjar prioritari sus la remisa d'ataca.
A l'espasa, i a pas de "prioritat".
Traumatologia[modificar | modificar la font]
Cal gardar a la ment que, quitament se las lamas son non copantas e que lo tèrme de la lama es o corb, o aparat per un boton electric, lo floret, l'espasa e lo sabre demoran fondamentalament d'armas blancas capablas de ferrir gravament. Es per aquela rason que los escrimaires pòrtan un vestit de proteccion fasent l'objècte d'un contraròtle rigorós pendent las competicions de totes nivèls.
S'aquel equipament es plan vestit, un escrimaire a pas de crénherque d'eventuals equimòsis provocats per la tòcas un pauc violentas (subretot al sabre, ont los cups de talh pòdon èsser violents. Pendent una ataca plan menada, la lama de l'espasa o del floret es facha per pligar dins un cert sens e donc absorbar l'essencial de l'energia de la frapa). Cal tanben far mèfi a la man non gantada que ten pas l'arma, car la punta d'una espasa o la lama d'un sabre pòt a vegada plan escarraunhar la pèl.
Lo risc màger per un escrimaire es de veire la lama de son adversari se trencar pendent una frapa, ç que se passa regularament. En teoria, las lamas son concebudas per se trencar amb unz seccion plana, en practica la lame se pòt trencar de biais, presentant alara una punta acerada. Lo vestit de proteccion es concebut per resistir a una frapa amb una lama trencada, çò qu'empacha los accidents serioses.
Levat aquelas constrenchas particularas a l'escrima, es evidentament necessari de s'escaufar, excutant per exemple una seria de fondamentals o s'entraïnant sus un manequin, per evitar clacatges e elongacions muscularas. Son mai sovent localizats al nivèl de las cambas que son sollicitadas fòrça e dins una postura pauc naturala, e subretot dins la campa de pièja. Los adductors, que patisson d'extensions particularament traumatisantas, son subjèctas a aquel tipe de nafra. En cas de dolor persistanta en posicion de garda, se recomanda al tiraire d'acabar l'esfòrç.
Las pièjas del tiraire, subretot sollicitadas, pòdon far l'objècte de diferents traumatismes. Lo tiraire deu èsser atentiu a la posicion dels sieus pès, sens que s'expausa a de torceduras articulàrias al genolh o mai sovent de cavilha, o bien a de tendinitis, tanben puslèu al nivèl de la cavilha (Tendon d'Aquille). Una bona posicion de pès assegura pasmens pas una seguretat totala. Una retirada realizada per reflèxe, per exemple per evitar una tòca, pòt provoca un torçadura. la ferrida es alara inevitabla.
L'escrimaire pòt, per la natura dels sieus deplaçaments, èssr subjècte a de bofigas al talon, a la basa de la vlta plantara e als artelhs. Amb la practica, las bofigas tendon a aparéisser mens frequentament e son mens dolorosa. De bana se forma naturalament jol pè e agís coma proteccion contra las bofigas, mas modifica sensiblament la percepcion del tiraire al respècte dels sieus desplaçaments. Portar de caucetas en dejós de las caucetas d'escrima e un mejan eficaç per prevenir las bofigas.
Lo frejament de la ponhada pòt provocar d'autras bofigas, als dets. Téner de biais ferm de la ponhada es conselhada per mermar leo frejaments, pasmens lo problèma pòt contunhar se la forma de la ponhada correspond pas a la morfologia de la man del tiraire. Una ponhada diferenta deu ala èsser installada, e la ponhada del tiraire pòt tanben far l'objècte d'un entraïnament especific per d'optimizar la presa en man de son arma.
Las diferentas escrimas[modificar | modificar la font]
L’escrima andiesport[modificar | modificar la font]
Uèi l'escrima andiespòrt es una escrima d'esperela que s'adapta plan a la practica en cadiera rotlanta. Los escambis son fòrça aviats e los reglaments son pròches de l'escrima tradicionala. La tecnica fondamentala demora la meteissa, mas de règlas particulara son aplicadas.
Tojorn mai d'entraïnaments son comuns entre andicapats e valids son organizats. e de competicions en commun (sus un meteis site) permetent atal d'integrar de biais mai concrèt los esportius andicapats a la comunautat dels escrimaires.
Existís de competicions andiespòrts al nivèl nacional e internacional.
De salas prepausan l'escrime pels mal e non vesents que tiran de pè e se repèran al contacte entre las lamas. Per qu'una tòca siá valabla, es necessari qu'aja un contacte de fèère abans la tòca.
L’escrima classica[modificar | modificar la font]
Dins lo mond anglosaxon, existís un movement qu'afirma que l’avenir deu èsser guidat pel passat. Los escrimaires “classics” sostienon que l’escrima, abans los novelums tecnics e pedagogics modèrnes e abans l’introduccion dels aparaelhs electrics, èra mai correcta e mai umana. L’escrima esportiva, çò dison, perdèt la realitat del duèl alara que las règlas de l’escrima ne venon. Es la rason que rebutèron la FIE, e fondèron la lors novèlas organizacions.
L’escrima d'espectacle[modificar | modificar la font]
S'alunhant de nocion d'oposicion pròpria de l'escrima esportiva, l'escrima artistica se basa sul partenariat. Ensemble, los partenaris bastisson una passa d'armas estetica simulant un combat a la raspièra, l'espasa medieval, floret, espasa de cort, ... L'escrima artistica es una activitat pròcha de la cascada e de l'art (comèdia, expression corporala, teatre, cinzma...).
L'escrima artistica es une simulacion de combat e al contrari a l'escrima esportiva, la tòca es evitada. La passa d'armas deu far illusion e deu èsser credible. Es perque las tecnicas, que diferéncia segon las armas causidas, s'inspiran d'ancians tractats d'escrima, mas son modificats a l'encòp per de motius de seguretat e de lisibilitat pel public.
L'escrima es un espòrt o un art ambidèxtre, cal poder utilizar tan sa man drechas coma sa man esquèrra.
Competicions màger[modificar | modificar la font]
Los Jòcs olimpics[modificar | modificar la font]
En 2015, los tres campions mai titulat de l'istòria dels Jòcs Olimpics son l'ongrés Aladar Gerevich, amb set medalhas d'aur, doas d'argent e una de bronze entre 1932 e 1960[14], l'italian Edoardo Mangiarotti (6 medalhas d'aur, sièis d'argent e una de bronze entre 1936 e 1960)[15] e l'italiana Valentina Vezzali (sièis medalhas d'aur, una d'argent, una de bronze entre 1996 e 2012)[16],[17].
Las competicions internacionalas[modificar | modificar la font]
- Campionats del mond d'escrima
- Campionats d'Euròpa d'escrima
- Campionats d'Africa d'escrima
- Campionats Asiatics d'escrima
- Campionats Panamericans d'escrima
- Copa del mond d'escrima
- Grands Prèmis d'escrima
- Copa d'Euròpa dels clubs campions d'escrima
- Lo maraton d'escrima de París
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Serge Vaucelle et Thierry Terret (dir), Le genre du sport, Presses Univ. du Mirail, (ISBN 978-2-85816-842-2, lire en ligne), « Les femmes et les « sports » du Gentilhomme », p. 159
- ↑ Reglamentacion Material FIE de decembre de 2007 : http://www.fie.ch/download/rules/fr/RMATER.pdf
- ↑ 3,0 et 3,1 Lo tèrme "substituer" es un tèrma d'escrima utilizat dins l'analisi de la frasa d'arma.
- ↑ (fr)Reglament del material FIE http://www.fie.ch/download/rules/fr/RMATER.pdf
- ↑ 5,0 et 5,1 VSEscrime : Le sabre, l’arme des cavaliers
- ↑ Les différentes armes : le sabre (FFE)
- ↑ « Règlement technique de la FIE - Chapitre 3 - Le terrain »
- ↑ Al nivèl amator.
- ↑ Lo libre dels escuts
- ↑ « Interview d'Eric Boisse »
- ↑ Escrime - épreuve mixte toutes armes continentale - victoire de l'équipe Asie/Océanie sus olympic.org, 2014
- ↑ 12,0 et 12,1 Maître Daniel Revenu, Manuel de l'éducateur, édition 2003, p. 54
- ↑ après los Jòcs olimpics de 2008 a Pequin
- ↑ Aladar Gervich sus olympic.org
- ↑ Edoardo Mangiarotti sus olympic.org
- ↑ Valentina Vezzali sus olympic.org
- ↑ Fencing sus olympic.org


c: text/html

text:
Dijòus, 7 de decembre de 2017, 03h00 Societat,Politica,Internacional
Estonament a la Cambra dels Representants australiana pendent lo debat per la legalizacion del maridatge per totes
La sesilha del parlament australian ont se debatèt la legalizacion del maridatge pels parelhs omosexuals visquèt un moment estonant. Pendent son discors, lo deputat Tim Wilson susprenguèt son calinhaire Ryan Bolger, qu’èra present dins l’emicicle,en li demandant se se voliá maridar amb el. Dins son discors, Wilson remembrèt èran nòvis dempuèi longtemps mas que podián pas formalizar lor relacion:
“Aqueste debat es estat la benda sonòra de nòstra relacion. Nosautres dos sabèm pas qu’es pas per aqueste subjècte que nos sèm engatjats en politica. Mas mon discors definís nòstre ligam, lo de l’anèl qu’avèm a nòstras mans esquèrras. Son la responsa a la question que podèm pas pausar. Alara, non pòdi far qu’una causa. Ryan Patrick Bolger, te vòs maridar amb ieu?”
Bolger respondèt que “òc” sul pic.
Lo projècte de lei se deu encara votar. Lo Senat australian aprovèt la setmana passada la proposicion e ara es previst que la lei supère totas las proceduras sens nada dificultat. D'efièch, los deputats s’engatgèron a respectar la volontat del pòble exprimida a travèrs d’una consulta facha per mejan del servici postal, ont lo 61,6% manifestèron lor sosten al maridatge per totes.
La lei australiana de 1984 fasiá de discriminacions sus la basa de l’orientacion sexuala de las personas e de lor identitat de genre.
Comentaris
9 de decembre 15.51h
So... Best Wishes & be Happy !
Valoriza aqueste comentari: 2
0
1
Comenta
Lo comentari es estat mandat corrèctament

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tula
Tula (oficialament en francés Tulle) es una comuna occitana dau Lemosin situada dins lo departament de Corresa e la region de la Nòva Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comun[modificar | modificar la font]
- Maximin Delòcha (1817-1900), istorian occitan.
- Josèp Ros, eclesiastic e lingüista occitan.
- François Hollande, politician.


text:
Brenthonne
Brentena en arpitan (Brenthonne en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Brenthonne A environat per las municipalitats de Bones-en-Chablais a l'oèst, Fessy a l'èst e Saxel al sud. Brenthonne A situat a 13 km al sud-oèst de Thonon-los-Bains
Brenthonne est entouré par les communes de Bons-en-Chablais à l'ouest, Fessy à l'est et Saxel au sud. Brenthonne est situé à 13 km au sud-ouest de Thonon-les-Bains
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat possedís un monument en l'onor de la Brigada de Savoie[1].
La commune possède un monument en l'honneur de la Brigade de Savoie[2].


text:
Kemeneven
Kemeneven en breton (Quéménéven en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a conegut sus el per faches ligats a la Revòlta de las Casquetas Rojas l'an 1675.
Lo solar de Tréfry, situat sus la municipalitat, a jogat un papièr important pendent la segonda guèrra mondial en essent un ponch de relèu d'una filière de évasion de aviateurs aliats. Los proprietaris Césaire e Geneviève de Poulpiquet fasián partida de la ret Pat Line.
Cette commune est connue pour des faits liés à la Révolte des Bonnets Rouges en 1675.
Le manoir de Tréfry, situé sur la commune, a joué un rôle important pendant la seconde guerre mondiale en étant un point de relais d'une filière d’évasion d’aviateurs alliés. Les propriétaires Césaire et Geneviève de Poulpiquet faisaient partie du réseau Pat Line.


text:
Los mots estrangièrs venguts enriquir l’occitan son fòrça nombroses e son lo signe de son obèrtura al mond, tan bèla coma per las autras lengas. D’un autre costat totas las lengas occidentalas possedisson un nombre important d’occitanismes, a començar pel francés (aquí 24 per las letras J e L) que ne propaguèt la màger part.
Sonque dins las tres listas presentadas uèi, comptam de mots venguts del francés, del castelhan, de l’italian, de l’anglés, del catalan, del suedés, del neerlandés, del grèc modèrne, del guaraní, de l’arawak, de l’arabi, del japonés, de l’angloamerican, de l’escandinau ancian, del javanés, de l’alemand, del hindí, del mongòl, del kanak, del sanskrit, del kasakh, de l’ebrèu, de l’inuit, del turc, del suahili, del persan, del flamenc, del kirguiz, del maorí, del rus, del breton, de l’albanés, de l’eslau, del kurd, del birman e autres malaisits d’identificar.
Pels mots ancianament intrats dins nòstre vocabulari, non i a cap de dificultats : adaptats a la fonologia e a la grafia non son quitament pas identificats pels non especialistas. Qui se tracha que « se trufar » (s. XVI) ven de l’italian ? E lo mot a plan trobat sa plaça dins lo lexic nòstre : coma un trufaire èra un cercaire de trufas, an creat trufandièr per dire lo que se trufa. Lo mot caolin, manlevat al chinés al començament del s. XVIII, a donat los derivats caolinic, caolinizar, caolinizacion e caolinita e doncas, aital assimilat, non se pòt escriure gaoling segon las preconizacions oficialas chinesas (hanyu pinyin). E qué dire de l’anglés « Jerry-can » datat solament de 1942 e que donèt jerrican e jerricana, coma se ditz un sac e una saca, un cotèl e una cotèla, amb un femenin aumentatiu ! Aquí, lo sens original (« bidon alemand ») es plan desmembrat se foguèt jamai conegut e i tornar seriá una absurditat.
Pels mots internacionals novèlament intrats dins lo vocabulari, non pòt èsser question de cambiar lor ortografia que permet de los identificar dins lo mond obèrt qu’es lo nòstre (« jogging » - amb la diferenciacion entre « joggar » e « jogar » -, « jazz », « kidnapping », « klaxon », « lifting »... Lors derivats son generalament tractats comme de mots de formacion populara (« joggaire », « kidnappaire », « klaxonar », « liftar »…).
Non podèm cambiar tanpauc un nom de persona, quitament quand servís a formar un mot : « joule », « keynesian », « kafkaian », « lynchar »… e « hugolian », « proustian », « shakespearian »… Dins los sègles precedents, l’universalisme, apiejat sul latin, aviá pres un camin invèrs (« Copernic » per « Kopernik », « Galilèu » per « Galileo Galilei »…), una tradicion demorada dins la Glèisa (« Joana d’Arc », « sant Domenge », « lo papa Francés »…).
Las letras K, W e Y non son utilizadas dins l’ortografia comuna de l’occitan e la letra H (levat dins los digrammas) solament dins la varietat gascona e los mots que porgís a l’occitan general. Mas aquelas letras son utilizadas per la transcripcion dels mots estrangièrs non assimilats, quitament quand son intrats dins lo vocabulari occitan. Cal precisar que se los neologismes sabents compausats a partir del grèc ancian son tractats segon los principis generals e la K remplaçada per « qu » (quinesiterapeuta), los mots emprumtats dirèctament al grèc ancian consèrvan lor vestit latin convencional : « koinè », « kappa », « koròs », « ksi », « kylix », « kyrie »…
J. P.
Mercés a Florian Vernet, un pauc de literatura anglesa. E una suspresa :
Hamlet, acte 1, scèna 2. Lo primièr còp que veson la trèva del rei :
HORATIO
Two nights together had these gentlemen,
Marcellus and Bernardo, on their watch,
In the dead vast and middle of the night,
Been thus encounter'd. A figure like your father,
Armed at point exactly, cap-a-pe,
Appears before them, and with solemn march
Goes slow and stately by them: thrice he walk'd
By their oppress'd and fear-surprised eyes,
Within his truncheon's length; whilst they, distilled
Almost to jelly with the act of fear,
Stand dumb and speak not to him*.
*Doas nuèits seguidas, del temps qu’aquestes senhors, Marcellus e Bernardo èran de garda, al mièg del desèrt funèbre de la nuèit, aquí çò que lor arribèt. Una figura parièra a la de vòstre paire, armada cap a pè, lor apareguèt e, amb un anar solemne, lor passèt a ras, lenta e majestuosa : tres còps se passegèt davant lors uèlhs atupits e fixes de l’espavent, a la distància del baston que teniá ; eles, preses de la terror e de las tressusors demorèron muts e non li ausèron parlar.


text:
Cantata per Maria Magdalena
Joan Ives Casanova que continua de pausar sus la taula de la literatura occitana e mei grandament de la literatura la soa òbra hòrta, originau e d’exigéncia, autanplan quan s’ageish de poesia o de pròsa. Lo son darrèr opus bilingüe, titolat Cantata per Maria Magdalena, que’ns parla d’un deus personatges mei coneishuts deus Evangèlis. Desliurada deus sons sèt demònis peu Jèsus, que seguí totas las soas peregrinacions entà’s hicar au darrèr d’eth e deus apòstols. Lo son devoament e las soas ressorças, com ac hasèn d’autas hemnas qui èran estadas tanben desliuradas e guaridas, qu’estón grans. Que retrobam Maria Magdalena, clarament mentavuda peus evangelistas, dens los relats de la « Passion deu Crist ». Matèu e Marc que la citan entermiei las hemnas qui assistivan au suplici suu Golgotha. Jan, per venciva, qui estó un deus vertadèrs testimònis de la crucificcion, que precisa de que la hemna e’s tienè « près de la crotz », dab la mair de Jèsus e la sòr d’aquesta (Maria de Clopas).
Cliquez ici pour vous abonner et bénéficier de l'intégralité des contenus de la revue


text:
Cap aranés pòt alegrar-se de qu’Aran age demorat sense representacion en Parlament de Catalonha. Cap aranés, age votat çò qu’age votat. ¿Quin tipe d’aranesista se pòt satisfèr perqué eth país non pogue hèr a valer es sòns interèssi en sedença parlamentària? Sonque des de posicions sectàries e excludentes, favorables ath nacionalisme-separatisme catalan (contrari a Aran e as sues legitimes aspiracions), pòt alegrar-se dera abséncia d’ua veu aranesa en Catalonha.
Eth PSC a demostrat qu’ei er unic partit qu’apòste perqué Aran age representacion auent plaçat ath secretari generau d’UA en quatau lòc dera lista en Lhèida. Non a pogut gésser, coma tanpòc a pogut gésser era tresau dera candidatura deth PP, partit qu’atau tanben a demostrat ua grana sensibilitat de cap as interèssi nacionaus d’Aran. Non pòt díder çò de madeish Convergéncia, partit nacionalista catalan, qu’en un acte ignominiós a relegat en darrèr lòc ath màxim representant d’Aran. Aran ei un país, mès depen tà qui.
Like this:
Like Cargament...


text:
ACTUALITAT
Era Val d'Aran, prèsta entà recéber es cavaucades des Reis d'Orient
Centenats de mainatges e mainades veiràn era arribada de Ses Majestats era net abantes d'auer es regaus de Reis
Era Val d’Aran se premanís entà víuer ua des nets mès importantes der an, sustot entara mainadèra. Aguesta pròplèu maitiada deth 6 de gèr, es Reis d’Orient visitaràn es cases dera gent, entà liurar un pialèr de regaus coma ja ei abituau. Abantes, pendent era tarde d’aguest 5 de gèr, tota era familia poderà gaudir damb era preséncia de ses majestats damb es diuèrses cavaucades que s’an premanit, en tot èster acompanhadi des sòns patges reiaus.
Aguestes cavaucades s’amiaràn per lèu toti es pòbles deth país a compdar des 6 dera tarde, a on es mès petits, de Vaquèira enquia Les, poderàn veir d’apròp as Reis d’Orient, entà dempús poder-les demanar es regaus entad aguest pròplèu sèr. Ei ua des jornades magiques e damb mès illusion qu’an lòc ath long der an, e que de ben segur deisharà a mès d’un damb nervis en tot demorar saber qu’ei çò que ses majestats lis an amiat d’Orient. Joguets entà qui s’a portat ben e carbon entà qui a estat mès dolent. Un dobte que sonque se poderà saber ath maitin, en tot descorbir era màgia qu’amie era jornada de Reis.


text:
Walther von Wartburg
Walther von Wartburg (-Boos) (Riedholz, Soïssa, 18 de mai de 1888 - Basilèa, 15 d'agost de 1971) foguèt un filològ soís. Portèt una contribucion immensa a la romanistica, subretot dins l'estudi de l'ensems dich galloromanic. Son òbra mèstra es lo Französische Etymologische Wörterbuch (FEW), un diccionari etimologic del francés de nombroses volums que compren pr'aquò d'autras lengas romanicas de l'estat francés barrejadas amassa coma l'occitan e lo francoprovençal. Dirigiguèt mantuna revista lingüistica coma tre 1935 la Zeitschrift für Romanische Philologie e a partir de 1947 la Bibliotheca Romanica.
Demest sos discípols mai coneguts, conven de citar lo valencian Germà Colón. Foguèt membre correspondent de l'Institut d'Estudis Catalans dempuèi 1921 e foguèt fach Doctor honoris causa de las universitats de Lausana e de Leeds.
Una recompensa literària creada en 2007, lo Prèmi Wartburg de Literatura, pòrta son nom e es decernit cada an lo 25 d'abril a un defensor de la lenga francesa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Walther von Warburg estudièt primièr a Zuric e anèt passar en 1911 un an a l'École des Hautes Études a París. Anèt tanben dins divèrsas universitats europèas, a Bèrna, Florença e a París. Dins aquesta darrièra vila aguèt coma professor lo famós dialectològ Jules Gilliéron. Trabalhèt de 1912 a 1919 coma ensenhaire dins una escòla segondària de Wettingen. Durant aquel periòde, presentèt en 1918 sa tèsi doctorala: Zur Benennung des Schafes in den romanischen Sprachen (en occitan "La denominacion del moton dins las lengas romanicas"). Aprèp, tre 1919 passèt a ensenhar dins un licèu d'Aarau e i demorèt fins a 1928. Parallèlament trabalhèt tre 1921 coma cargat de cors a l'Universitat de Bèrna. Anèt trabalhar aprèp a Lausana en 1928 e tre l'an seguent foguèt professor a l'Universitat de Leipzig fins a 1939. Mai tard, de 1940 a 1959 ensenhèt la filologia francesa a l'Universitat de Basilèa. Faguèt tanben de corses coma professor convidat als Estats Units a l'Universitat de Chicago entre 1935 e 1940 e en Alemanha a la Deutsche Akademie der Wissenschaften de Berlin a partir de 1947.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Évolution et structure de la langue française (1934)
- Die Entstehung der romanischen Völker (1939)
- La posizione della lingua italiana (1940)
- Einführung in Problematik und Methodik der Sprachwissenschaft (1943)
- Die Ausgliederung der romanischen Sprachräume (1950)
- Le système linguistique comme fondement de la lexicographie (1952)
- Von Sprachen und Mensch (1956)


text:
Vivarés
Vivarés (que pren son nom de la ciutat episcopala de Vivièrs, sèti del diocèsi) èra, abans 1789, una província apartenent a la província de Lengadòc. S'espandissiá sus un territòri correspondent aproximativament al departament d'Ardecha.
Istòria[modificar | modificar la font]
Personalitats de Vivarés[modificar | modificar la font]
- Perdigon
- Lo cardenal François de Tournon
- Olivièr de Serres
- Lòis Nicolau
- Antoine Court
- Los fraires Montgolfier
- François-Antoine de Boissy d'Anglas
- Jean-Louis Giraud-Soulavie
- Honoré Flaugergues
- Marc Seguin
- Auguste Bravais
- Vincent d'Indy
- Louis-Georges Gouy
- Charles Seignobos
- Marie-Joseph Canteloube
- La familha Chazallon
- Lo Duc de Juèsa


text:
Aquò marca la fin de la construccion de SuperKEKB, l’accelerator d’electrons-positrons lo mai grand e poissant de ço qu’exista vuèi. Es construch en Japon dins lo vielh tunèu de 3 quilomètres de KEKB (1999-2009), que menava au premi Nobel 2008 (Kobayashi-Maskawa).
Au còntre dau LHC, l’accelerator star dau CERN, o de son avi lo LEP, amb lor tunèu de 27 quilomètres, SuperKEKB/Belle II es pas directament dedicat a la recerca de particulas de fòrça nautas energias, mai puslèu a la produccion precisa d’un maximum de particulas d’energia mejana : lei quarks b.
Ara l’experiment a debutat, aquest 26 d’abriu, e va contunhar per detz an, enregistrant lei collisions d’un fum de particulas (a l’entorn de 100 milions de “mesons B”) per aguer pron d’estatisticas.
Sa tòca principala es l’estudi dei cambiament de “sabor” dei quark e de lor asimetria matèria-antimatèria, dins l’espèr de detectar un signal de “nòva fisica”.
De resultats que son tras qu’esperats au vist dei promièras indicacion de possibla nòva fisica detectadas recentament per LHCb dins lei transicions de quarks b en quarks s.
Una exclusiva de Julien Frison* per Sapiéncia.eu
*Dempuèi uèi trobarètz una pichona biografia dels redactors de Sapiéncia en la seccion Qui sèm.


text:
Gé la fiaca
Per Aqueles, paraulas de Royal Napoleon, musica de Juel, arrengaments de Aqueles
D'ausir dins :
Punk's not born
Adieu en toei ieu mi vau presentar :
Lo mieu nom es Gé la fiaca
Sieu naissut en avau dau Malonat,
un quartiér sensa flafla
Lu mieu parents son de gents coma fau,
son pas desesperats.
Mas cresetz pas que mi munti lo còu,
canti. Subli coma un rossinhòu!
Mi plas la bona coïna !
Si a pas de galina
mangi de polàs
Lo matin a la marina
s'i a pas de sardina
mi crompi un lobàs
E quora ai ben manjat.
que li a plus de plat
que n'ai pa 'ncara pron.
mi fau petar un pan banhat
tot pler arosat
tomata e pebron !
Ieu me'n fau pas, lo vos dieu francament,
sieu naissut fatigat.
Ni sus lei mans, de calh ni sus lei pens
ai pas paur jamai me'n ven
Car lo travalh lo cèrchi emb un fusieu,
sieu totjom a l'espera :
se ven davant lo rnandi au tròn de Dieu,
coma aquò ne'n sieu totjorn au cieu
Mi plas la bona coïna !
Si a pas de galina
mangi de polàs
Lo matin a la marina
s'i a pas de sardina
mi crompi un lobàs
E quora ai ben manjat.
que li a plus de plat
que n'ai pa 'ncara pron.
mi fau petar un pan banhat
tot pler arosat
tomata e pebron !
Se mi maridi un jom, pòu m'arribar
mas se jamai Ia mieu frema
per esparnhar mi la vòu far sautar
alora aqui resti pas …
Se vòu d'enfants, aquò mi fa plesir
per la mieu vielhessa.
Basta que ajan un bòn apetit
e que mi cantan quora vau partir :
Mi plas la bona coïna !
Si a pas de galina
mangi de polàs
Lo matin a la marina
s'i a pas de sardina
mi crompi un lobàs
E quora ai ben manjat.
que li a plus de plat
que n'ai pa 'ncara pron.
mi fau petar un pan banhat
tot pler arosat
tomata e pebron !
5 cançons del meteis grop :


text:
Hexactinellida
Las Espongas exactinellidas o Espongas siliçosas o encara Espongas de veire son d'organismes apartenent al grop dels Metazoaris (animals) d’organizacion fòrça simpla: presentan pas que dos fulhets cellulars (endodèrma e ectodèrma), son doncas qualificadas de diploblastics.
Somari
Estructura[modificar | modificar la font]
L'esqueleta de las Espongas exactinellidas se compausa d'espiculas siliçosa amb sièis ponchas seguent tres axes: las exactinas. Cèrtas espiculas son grandas (las megasclèras), d’autres son pus pichonas (las microsclèras). Las megasclèras s’agençan en una ret siliçosa complèxa, sens matritz proteïca. Lo teissut d’Espongas exactinellidas es parcialament sincicial : Atal existís pas de pinacodèrma (una siza cellulara extèrna), ni de choanodèrma (constituit normalament per una siza de choanocites). Aqueste darrièr es remplaçat per un choanosyncytium que borrona d'estructuras semblablas a de choanocites.
Abitat[modificar | modificar la font]
Aquestes espongas vivon preferencialament dins las aigas marinas pregondas (a mai de 200 m) e mai dins las aigas polaras.
Etologia[modificar | modificar la font]
Euplectella es una espècia abritant un cople de cambaròtas entrant dins l’esponga quand son pichonas. En creissent, se tròban empresonadas dins aquesta e i demòran tota lor vida. En Japon, aquesta associacion constituís un present a l'ocasion d'un maridatge tradicional.
Lista d’espècias d’espongas exactinellidas demest las 1000 conegudas (per òrdre alfabetic del nom scientific)[modificar | modificar la font]
- Aphrocallistes vastus
- Asconema setubalense
- Euplectella aspergillum = Euplactella = Esponga de cambaròtas
- Hyalonema schmidti
- Oopsaca minuta
- Protospongia (fossil conegut mai ancian; -540 MA; Cambrian de Burgess)
- Staurocalyptus solidus
De legir[modificar | modificar la font]
Classificacion filogenetica del vivent per Guillaume Lecointre e Hervé Le Guyader a las edicions Belin


text:
Aquò d’Aquí, 2011
Billet 1
Identitats ?
L’identitat nacionala, l’an fòrça tractada oficialament aquest an, meme se, paureta, lo cambiament ministeriau l’a un pauc escafada ! Sensa parlar de grops identitaris que vesem ponchejar, (que sa tòca es l’identitat cromosomica barrada ?).
Bòn, tot aquò vira pas a l’umanisme. Mai es pas una rason per evacuar la question de l’identitat. E podem que se la pausar en Provença. Mai que mai.
De lònga, son estadas diversas, e multiplas, leis identitats.
I a d’identitats que causissèm pas : lo sèxe (parli pas de l’orientacion sexuala), l’ereditat genetica (qu’interessa tant la medecina), l’enrasigament familiau (es malaisat de cambiar de paire, ò de maire, encara que se pòt veire), la nacionalitat oficiala recebuda a la naissença, e patin cofin...
I a d’autreis identitats qu’acompanhan la formacion e l’amadurament de cadun, coma lei causidas religiosas, politicas, sexualas, artisticas, esportivas, coma d’acceptar ò refusar son enrasigament sociau, etc etc.
Tot aquò fa qu’es ben complicat de se definir dins UNA identitat : ansin, metèm, quauqu’un pòt estre amator de jazz, emai de musica dicha tradicionala, amorós de son endrech e barrutlaire per lo monde, legeire d’Apollinaire e mai de Frederic Mistrau, agnostica de matin e cresent de vèspre, ultrà senestra dins la convèrsa e elector socialista davant l’urna, e perqué pas bricolaire, filatelista, esperantista, e que te sabi ieu…
Mai la question que me pivèla, e que bènsai lei legeire d’Aquò d’Aquí an ja clarificada, es :
- Monte ne’en siáu ambé mon identitat provençala ?
« Vaste question », coma auriá dich lo Generau. Ne’en parlarem lo còp venènt. E que l’espèra vos empecha pas de dormir.
Renat Merle
Billet 2
Identitat provençale ?
Donc, demandavi l’autre còp, onte ne’n siáu, onte ne’n siam ambé nòstra identitat provençala ?
Ata, me dirètz, siás a esclatar la pòrta duberta : siam d’aicí, adonc siam provençaus.
Pas tant evident qu’aquò.
D’abòrd conoissètz totei, coma ieu, un fube de gents que vivon aicí, eliòtròpes o « de soca », e que se garçon de la provençalitat coma de sa promiera camiá. Siá que se vòlon solament de son endrech : « Fier d’être Marseillais », siá que se vòlon enfants de la mondialisacion, enemics d’un embarrament « ringard »…
O alora, coma o disiá un sociòlòg dins lo film dau collèga Philibert, « Le complexe du santon », me parlètz pus de provençalitat, siam dins una mescladissa tala de populacion qu’es pus possible de li pensar. Mai parlatz-me de çò que pòt faire vendre la region : lei produccions requistas, lei païsatges, la lavanda e lei cigalas…
Empacha pas mens que, sensa se rompre la testa, i a tot plen de gents que se sabon provençaus, estènt tot simplament que son d’aicí.
Mai, me dirètz encara, de que vòu dire « aicí » ? Se prenèm la dimension regionala, lo drapèu barròc de P.A.C.A o mòstra ben, un de Niça ò de Gap se sentirà pas provençau. E pasmens un estatjant dau Gard rodanec te dirà : « siáu provençau ».
De segur. Mai, dins la grand part de nòstra region, lo sovenir demòra, meme ren qu’en filigrana, d’una Provença istorica, d’una entitat creada per de sègles e de sègles de vida en comun, mar e montanha, « nauta » e « baissa ». E meme se sabon plus gaire que siguèt un Estat son païs, en riba d’Emperi e non de Reiaume, aquelei que se senton provençaus s’enrasigon tot naturalement dins un encastre geografic e istoric. Ambé de simbòls. La lenga, d’en promier, meme s’es pus gaire veïculària. La lenga, ambé tot son pes afectiu, ambe tota son especificitat. Lo, o lei drapèus, segon lei causidas. De cançons, que despassan la dimension associativa. Ansin de « Coupo santo »…
Mai me mesfisi d’aquelei que se creson de parlar au nom d’un Pòple, e que te dison : « Lei Provençaus vòlon aquò, lei Provençaus vòlon pas aquò… ». Coma se lo sentit d’identitat podiá produrre d’un còp sentit d’unanimitat. En cò dei Provençaus, i a tant d’opinions, tant de vejaires, tant de gosts diferents que seriá irresponsable, e dangeirós, de parlar d’una unanimitat provençala. E se la Copa nos es venguda deu Catalans, oblidèm pas que la Renaissença catalana, unanima contra lo poder de Madrid, s’es facha dins una societat catalana clarament infrà-conflictuala, socialament, politicament, religiosament… E naustres tamben siam pas totei d’amics, siam pas totei de fraires…
Vos ne’n disi pas mai sus la provençalitat. Estènt, o sabi ben, que siáu en trin de predicar de convencuts. Mai lo còp venènt, i aurà bessai un pauc mai d’embrolh, que se pausarèm la question : « onte ne’n siáu, onte ne’n siam ambé l’identitat occitana ? »
Renat Merle
Billet 3
Identitat occitana ?
Lo mes passat, que parlavi d’identitat provençala, vos diguèri : « lo còp que vèn, parlarèm d’identitat occitana ». E li siam.
Aquò’s de figas d’un autre panier ! Vaquí un adjectiu, « occitan », qu’en Provença, despuei d’annadas e d’annadas, a fach camin entre ignorància e descubèrta, curiositat ò indiferéncia, estrambòrd ò ostilitat…
M’agantarai pas aicí a la leca de la polemica, qu’aquò me sembla esteril. Quora rescòntri de defensors ò d’enemics dau mòt, li demandi solament : « Mai que fas, mai qu’as fach per ta lenga ? ». Siam mai jutjats sus l’òbra que sus nòstreis proclamacions...
Per quant a ieu, sensa problèma, me senti au còp provençau e occitan. Provençau, va diguèri perqué, que siáu enrasigat dins una entitat geografica, istorica, lingüistica e culturala, Provènça. Mai occitan ?
D’en premier per çò que recebèri dei mèstres d’antan la vision d’una lenga, que, de mon parlar provençau, s’alarga a la lenga d’òc tota : Honnorat, Dictionnaire provençal français ou dictionnaire de la langue d’oc ancienne et moderne ; Mistral, Lou Trésor dóu Felibrige ou Dictionnaire provençal – français embrassant les divers dialectes de la langue d’oc moderne… E sabèm que lo Felibrige s’organizèt sus l’espandi dei grands dialectes d’aquesta lenga [1], que Mistral apelava, dins sa dicha famosa ai Felibres de 1877, « la lengo maire dóu Miejour »…
Dau temps que dins « lou Miejour », tot lo monde, ò gaireben, parlava la lenga d’oc, l’escòla, la pressa, e, coma se ditz, « l’idéologie dominante », an jamais après a n’aqueu monde d’aquí qu’una lenga qu’es pas jamai estada unificada, es pasmens una lenga… Sei locutors èran près entre un sentiment de diferéncia absoluda (lo « patois » que cambia de vilatge a vilatge), e l’empirisme de la compreneson (servici militari, migracions de tabalh, etc), ambé, de lònga, lo plaser de reconóisser lei diferéncias, e mai lei pichonetas…
Podèm donc mesurar lo coratge e l’audàcia d’un Honnorat e d’un Mistral quora disián: « aguètz pas crenta de parlar vòstre « patois » : es una dei flors d’una vielha e nòbla lenga. I a pas un autre endrech onte se parla la lenga vertadiera. Le lenga es l’ensems de sei parlars, de Limòtges a Pau, de Bordèu à Niça… ».
De me retrobar dins aquesta lenga, me senti au còp provençau, e mai que provençau.
Ata, me diretz se siatz un pauc mesfisants (d’un caire ò de l’autre !), perque dire pas tot d’una : « me senti occitan » ?
Ne’n parlarèm lo còp venènt.
Renat Merle
[1] Encuei, « Assessour e Sendi » representan « Auvergno, Catalougno-Roussihoun, Gascougno-Biarn, Lengadò, Guiano-Perigord, Limousin, Prouvènço »
Billet 4
Cultura occitana
Ansin, coma o disiáu lo còp passat, es de la realitat d’una lenga que se justifica l’occitanisme : lenga una, dins sei varietats dialectalas. Mai, de ne’n demorar sus la lenga, seriá pas completa la definicion, que se parla de lònga de « lenga e cultura occitana ». Lenga, òc, mai Cultura ?
L’identitat lingüistica es estada lòngtemps una identitat recebuda, un eiretage : lenga dau breç. Identitat que tirassava pas gaire de consciéncia : « Occitans sensa o saber »… E de còps que i a, es estada ren qu’una identitat subida per « pesantor sociologica », coma dison lei braves sociolingüistas, una identitat sensa fiertat : lo monde vergonhós que voliá plus parlar lo « patoàs » de sei gents…
A l’ora d’ara, me sembla, l’acte premier de la cultura occitana en devenir es d’assumir aquesta identitat ; es l’acte pedagogic, que complisson tant e tant de remirables ensenhaires de la lenga, e mai que mai en Provença : transmetre la lenga, popularizar la lenga, promòure una lenga viva... Lenga una, o tòrni dire, dins sei varietats dialectalas.
Pasmens, de parlar provençau, lengadocian o gascon, per exemple, ne’n podem demorar que (e ja es pas ren !) a la cultura de son encontrada : ansin per un Provençau tot çò que s’es nosat de païsatges, de contacts, de cosina, d’emocions, de remembrança, d’istòria, de tablèus, de literatura e de cançons que fan Provença.
Mai cultura occitana ? Seriá ben mesconéisser la varietat d’identitats culturalas ansin enrasigadas de Bordèus à Niça, e de Lemòtges a Pau, que de parlar tot d’una de cultura occitana donada e comuna...
A l’ora d’ara, se una cultura comuna unifica tot’aquestei regions, es ben la cultura francesa, e, per lo jovent, mai que mai una cultura internacionala duberta. Adonc, dins aquestei condicions, parlar de cultura occitana seriá que parpela d’agaça ?
Dins aquestei condicions, au contrari, podem pensar justament que l’acte segond de la cultura occitana en devenir, acte practic e non pas proclamacion vueja, es d’assegurar un liame reau, solide, e non artificiau, entre tot çò qu’es estat creat despuei lei trobadors, tot çò que s’amadura d’en pertot sus l’espaci occitan : cançons, literatura, teatre, cinemà, paraula duberta, enrasigaga e nomada...
Mai, me diretz, parlatz donc d’una cultura nacionala ? Culture d’una nacion sensa estat ? Problèma dei gròs. Li tornarem.
Renat Merle
Billet 5
Una lenga, e donc una nacion ? Per lo francés, sabèm que non : « Francòfonia » vòu pas dire « Nacion francesa »…
Mai per l’occitan ? Nacion vencuda, mai pasmens nacion ?… Vièlha question que corre despuei lo sègle XIX e la crida exaltada de Mistral en 1866 per reviudar « La Coumtesso », e soun Calendau de 1867… Ambé sus lo còp la respònsa dau republican (e poèta provençau) Eugèni Garcin, « Les Français du Nord et du Midi » (1868) : « adonc, criminaus, volètz faire petar la preciosa unitat francesa ? »
Argument qu’ai tròp sovent ausit tre mon entrada en occitanisme, en cò d’aquelei que pensan que i a pas una lenga d’Òc, mai de lengas d’Oc esparpalhadas dins l’encastre de la diversitat lingüistica francesas… Of ! l’unitat de França èra ansin sauvada…
Sauvada ? Pas tant qu’aquò, que d’unei vos diran : « estent que i a una lenga provençala, meritarián d’aver sa nacion, lei Provençaus… »
Quant a ieu, conoissi ren qu’una nacion en Provença, l’estimada « nacioun gardiano »…
Mai siguem seriós. Cadun a lo drech de se dire nacionalista occitan, e degun saup çò que nos porgirà l’avenidor. Mai una causa es evidenta a l’ora d’ara : d’un biais ò d’un autre, lei Francés « dau Miejorn » se senton francés, e son problèma es pas de rompre l’unitat francesa ambé l’indépendéncia occitana
Empacha pasmens qu’es aquesta unitat francesa que faguèt passar dins la consciéncia cultivada, e de còps que i a dins la consciéncia populària, lo sentit d’una unita de la lenga d’Òc, qu’èra una evidéncia par la grand part dei lingüistas.
M’expliqui. Es justament perqué lei rei de França an conquistat, o crompat, o reçauput quasi tot çò qu’es encuei lo territòri de la lenga d’Òc que podèm parlar de lenga d’Òc. Au sègle XIX, lei liames entre « provinces », la creacion dau Felibrige an permes non solament lo retorn de l’intercompreension e de l’escambi, romputs despuèi la fin dei Trobadors, mai an portat d’esfòrçs per de nòrmas comunas a totei lei dialectes d’òc (de França). Ansin lo gascon, « lengatge estranh », es recebut comme occitan per leis occitanistas. Siguesse lo gascon demorat a despart, dins un estat anglés, bensai que seriá pas classat encuei coma occitan. Pensatz au catalan, considerat coma parlar d’òc a l’atge mejan, e encara per lei premiers Felibres, mai que se definiguèt coma lenga desseparada de l’occitan dins sa resisténcia a l’Estat espanhòu. D’alhors, lo cas catalan es fòrça significatiu. Ne’n parlarem lo còp venent.
Renat Merle
billet 6
En 1934, a Barcelona, una crida dei pus importants intellectuaus catalanistas signèt lo fracás de tot’aquelei, occitans ò catalans, que despuei lo rescòntre Mistral - Balaguer, e la « Coupo santo » de 1867, servavon lo pantais d’una lenga d’Òc una dins sa diversitat, e d’una patria comuna, d’Elx a Lemòtges, de Barcelona a Bordèus.
« L’idèia granda », coma disiá Robert Lafònt. « La il.lusió occitana », coma ditz lo títol dau bel estudi d’August Rafanell : « il.lusió », au doble sens catalan d’illusion e d’estrambòrd.
Mai diguèron en 1934 lei catalanistas : « lo catalan es pas d’occitan. La lenga catalana, de tota eternitat, es une lenga a despart ».
Exemple clar de l’intervencion d’una logica politica dins lo prat batalhier de la lingüistica, tant coma dins leis efusions felibrencas ò alibertinas dau temps.
D’intervencions ensin, l’istòria ne’n porgís de lònga. Rapelem-si, i a pas gaire, la separacion dramatica dau « serbò-croate », lenga comuna pasmens dei fraires enemics.
Mai se tractava pas d’enemics en 1934, e lei catalanistas gardavan son amistat per leis occitanistas. Se tractava de realisme politic.
Lei catalanistas avián ganhat una victòria istorica au lendeman de la proclamacion de la Republica (1931), ambé l’estatut d’autonomia politica de la « Generalitat de Catalunya », statut amenaçat a Madrid non solament per la drecha, mais per una part de la senèstra, totei doas centralistas espanhòla. Per lei catalanistas, ja acusats de separatisme, èra pas question de laissar crèire que pantaissavan d’un estat novèu, d’escambarlons sus la frontiera…
Maugrat aquò, « gardavan son amistat ais occitanistas », disiáu… Mai fau dire tanben que lei catalanistas podián pas gaire prendre au seriós la proclamacion d’una Occitania non conflictuala, d’un pòple d’Occitans frairejant dins sa lenga : « siam tots d’amics, siam tots de fraires… », e mendicant l’aumòrna dau poder centrau...
Èron pagats per saber, lei catalanistas, que, en delà d’una accion culturala dei grandas (inspirairitz d’Alibert), l’enrasigament de la lenga èra la resulta d’un doble conflicte politic : conflicte sociau e politic entre Catalans, conflicte nacionau catalan còntra l’Estat centrau. La lenga èra lo ciment d’una nacion que degun ne’n negava la conflictualitat intèrna.
De tot biais, lo combat per la lenga se podiá pas desseparar dau combat politic. Un combat que felibres e occitanistas volián pas, ò podián pas menar.
Renat Merle
[1] August Rafanell, La il.lusió occitana, Barcelona, Quaderns Crema, 2006.
billet 7
Lo reviure occitanista deis annadas 1970 s’acompanhèt d’una florison d’afichas, que la mediatèca d’Albi ne’n fa mòstra aquest estiu, afichas de lucha que donèron a l’occitan visibilitat publica : « Gardarèm lo Larzac !»…
Dins aquela tiera, me pivela la crida per desliurar la paraula emmorralhada :
« ÒME D’ÒC, AS DREIT A LA PARAULA. PARLA ! »
« Mai que vòs que te digui », respondiá l’òme d’Òc… quora respondiá pas en francés. Sospresa e prudéncia de locutors d’une lenga de « l’entre se ».
Donc, gròssa decepcion militanta.
Pasmens, per fòrça joines (ne’n sigueri), l’eslogan enjonhava de retrobar la lenga dei grands, de legir, d’escriure, de cantar, de jogar dins aquela lenga.
Quaranta ans après, lei rengs dei « locutors naturaus » se son esclargits, ailàs. Mai la realitat militanta, d’en premier pedagogica, a sensibilizat pron de gents qu’an passat de « je le comprends très bien mais je ne le parle pas » a « ai enveja de o parlar ».
De segur, aquí siam luenh d’une lenga de protesta. Dins una França d’aparéncia prospèra, mai rosigada per la precaritat, gròssa d’una crisi sociala e morala, pòt semblar replegament fòra temps aquest plaser de lenga retrobada.
Au contrari, per emplegar lei grands mòts, seriá benlèu refús dau condicionament individualista, aspiracion au « mièlhs viure ensems ». I a que de veire lo plaser qu’an d’inconeguts quora realizan que parlan aquesta lenga. Quand seriá que per escambiar de banalitats.
Mai coma faire per descurbir cu parla, o a enveja de parlar ? Faudriá una ensenha ? Li tornarem.


text:
Discutir:Castellers
- Supression -
- Neutralitat -
- Drech d'autor -
- Article de qualitat -
- Bon article -
- Lutz sus -
- De far -
- Archius -
- Traduccion
Cresci que cau reanomenar aquesta article coma Castells, que es lo nom de las construccions e lo nom amb que se coneis l'activitat en Catalonha. En la viquipèdia en catalan lo article se nomena pas Castells perque existis lo article Castell per los castèls (fortificacions), mas en occitan e las autras lengas i a pas aquest problema.--Pere prlpz 1 de nov de 2007 a 23:19 (UTC)


text:
Categoria:Pederastia
Lo mot pederastia coneguèt una istòria caotica. Es comprés aicí coma « atrach amorós o sexual d'un òme pels dròlles adolescents (amb o sens rapòrts omosexuals correspondents) ».
Mentre qu'aqueste sens siá confòrme a l'etimologia, conven de notar que diferís sensiblament de sa significacion primièra en Grècia antica : lo mot designava alara una institucion morala e educativa bastida altorn de la relacion particulara entre un òme madur e un jove, inclusent sovent mas pas necessàriament de rapòrts sexuals. Atal la prostitucion masculina en Grècia antica èra pas una activitat relevant de la pederastia al sens original. Es çaquelà plan lo cas al sens modèrne del tèrme.
Articles dins la categoria « Pederastia »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.


text:
Guilhèm IX de Peitieus
Guilhèm IX de Peitieus, escaissat Guilhèm IX lo trobador, nasquèt lo 22 d'octobre de 1071, moriguèt lo 10 de febrièr de 1126 . Foguèt comte de Peitieus jol nom de Guilhèm VII e duc d'Aquitània e de Gasconha de 1086 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Guilhèm VIII a l'edat de 15 ans, çò que li valguèt l'escais de Guilhèm lo Jove al començament de son renhe.
Es tanben lo primièr poèta conegut en lenga vernaculara occitana (d'aquí son escais).
Èra batalhaire e libertin al punt d'èsser escomenjat.
Somari
Genealogia[modificar | modificar la font]
Filh de Guilhèm VIII de Peitieus e d'Ildegarda de Borgonha, es brèvament maridat a Ermengarda d'Anjau (filha de Folc IV lo Rechin, comte d'Anjau), abans d'esposar Felipa de Tolosa (filha de Guilhèm IV, comte de Tolosa) o Felipia en 1094, amb qui a quatre enfants :
- Guilhèm X de Peitieus, son eretièr,
- Agnès de Peitieus, esposa futura del rei Ramire II d'Aragon,
- Enric, abat de Clunhic,
- Raimon de Peitieus, que renhèt sul principat d'Antiòquia.
Foguèt lo grand d'Alienòr d'Aquitània e rèire-grand de Ricard Còr de Leon.
L'apogèu del principat d'Aquitània[modificar | modificar la font]
Contunha de desvolopar l'embrion d'organizacion administrativa de sos predecessors, amb l'ajust d'un prebòst a Surgèras en 1087 e la creacion d'agents forestièrs. Pren e destrutz lo castèl de Blaia al comte Guilhèm V d'Engoleime, per refrenar las entrepresas d'aqueste en Santonge.
Avent aquerit de dreches sul Comtat de Tolosa per sa femna Felipia, los fa valer per las armas en prenent Tolosa en 1098. Guilhèm lo Trobador rejonh la Primièra Crosada, menada per Godofred de Bouillon, aprèp la casuda de Jerusalèm en març de 1101. Demòra un an e mièg en Orient, a combatre lo pus sovent en Anatolia, ont es grèvament batut dos còps.
S'empara de bens de la Glèisa en 1113 per finançar sa campanha contra Tolosa, e abandona sa femna Felipia per l'esposa de son vassal lo vescomte de Châtellerault. Aquestes actes li valon l'escumenge. Marida çaquelà son filh Guilhèm a la filha de son amanta en 1121.
A la fin de sa vida, participa a un episòdi de la Reconquista: es aliat al rei de Castelha e Leon, Anfós lo Batalhaire, qu'a esposat sa sòrre Beatritz. De 1120 a 1123, guerrejan per la conquista del reialme de Valéncia, ganhant en particular la batalha de Cutanda, prèp de Calamocha.
Un prince cultivat[modificar | modificar la font]
Mas Guilhèm IX de Peitieus marca subretot l'istòria coma un òme de letras, que sap entreténer una de las corts mai rafinadas d'Occident.
Amic dels artistas e trobador el-meteis[modificar | modificar la font]
Aculhís atal a sa cort lo bard Galés Bledri ap Davidor, que reïntrodutz sul continent l'istòria de Tristan e Iseut.
Es el-meteis un poèta, utilizant la lenga occitana per sas òbras, poèmas sovent meses en musica.
Es lo primièr poèta medieval, dempuèi sant Fortunat a Sègle VI (que demòra longtemps a l'abadiá de Santa Crotz de Peitieus), que d'òbras, ni sacradas ni a la glòria d'eròis guerrièrs, sián conservadas. Sos vèrs tractan lo pus sovent de las femnas, d'amor e de sas proesas sexualas. Sa poesia es de còps fòrça cruda (per exemple dins la cançon convenabla, quand demanda a sos companhs quin caval deu montar, d'Agnès o d'Arsens), rebat d'una epòca que la Glèisa a pas qu'una empresa limitada sus la societat. Considerat coma un dels precursors del fin amor, es un del modèls influents de l'art dels trobadors, que poesia va devenir pus galanta.
A son retorn de crosada, repudia sa femna, e pren per mestressa una femna maridada, qu'invòca coma musa dins sos poèmas jol nom de Dangierosa (la Maubergeonne). Evòca tanben la fondacion d'un convent que sas monjas serián causidas demest las pus bèlas femnas del comtat. A la batalha de Cutanda, auriá combatut amb lo còs de sa mestressa pench sus son escut.
Evòca tanben la guèrra e las consequéncias qu'aguèt per el : segon Orderic Vital, conta sa captivitat en Orient de manièra plasenta.
Fa de bèlas donacions a la Glèisa (d'unas per la fondacion de monastèris). Reconstrutz lo palais dels comtes de Peitieus.
Exemple de cançon[modificar | modificar la font]
Vaquí una de las òbras compausadas pel comte duc, en occitan:
Adorarai pas qu'ela ! (Cançon)
Cronologia succinta[modificar | modificar la font]
- 22 d'octobre de 1071 : naissença ;
- 25 de setembre de 1086 : mòrt de son paire Gui-Geofroi-Guilhèm e començament de son renhe ;
- 1094 : maridatge amb Felipia de Tolosa ;
- 1097 : entrada a Tolosa ;
- 1099 : naissença de Guilhèm lo Tolosenc ;
- 15 de julhet : presa de Jerusalèm ;
- 6 de decembre : Guilhèm IX pren la crotz ;
- 5 de setembre de 1101 : l'armada peitavina es batuda al Taurus ;
- 1102 : retorn en Occident ;
- 1108 : accession al tròn de Loís VI lo Gròs ;
- 1110 : Guilhèm IX es ferit a Taillebourg ;
- 1115 : excomunicacion e rescontre amb la Maubergeon;
- 18 de mai de 1120 : participacion a la victòria de Cutanda alprèp d'Anfós Ièr d'Aragon ;
- 1121 : pèrda del Tolosan ;
- 1122 : naissença d'Alienòr d'Aquitània ;
- 10 de febrièr de 1126 : mòrt de Guilhèm lo Trobador.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ostal de Peitau ~ Lista dels comtes de Peitieus ~ Peitau
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- Carta grafica pas indicada
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Portal:Musica/Articles ligats
- Escrivan francés del sègle XII
- Poèta francés
- Poèta occitan
- Duc de Gasconha
- Òme crosat
- Trobador
- Escrivan occitan
- Duc d'Aquitània
- Duc de l'Edat Mejana
- Comte de Peitieus
- Comte francés
- Comte occitan
- Comte de l'Edat Mejana
- Naissença en 1071
- Decès en 1126
- Compositor medievau


text:
ISBN : 9782859105099
196 pages
13.5 x 18
15.00 €
Voici la troisième enquête du commissaire Darnaudguilhem e de sa fine équipe, Le Goff, Barbancès, Ben Ahmrane e Peironin que nous avions découverts dans Sòrne Traluc et Las Tòrnas de Giraudon, déjà publiés dans la collection « A Tots, Crimis ».
Veiqui la tresiesma enquesta dau comissaire Darnaudguilhem e sa fina còla, le Goff, Barbancès, Ben Ahmrane e Peironin qu’aviam descruberts dins Sòrne Trasluc e Las Tòrnas de Giraudón, desjà publicats dins la colleccion « A tots, Crimis ».
Après avoir suivi ses études secondaires à Périgueux, il étudia la médecine à Bordeaux pour s’installer en Périgord où naquit sa vocation d’écrivain occitan. Il obtient le prix Jaufre Rudèl en 2001 avec son œuvre Lo viatge aquitan.
Après aver seguit sos estudis segondaris a Peireguers estudièt la medecina a Bordèu per s’installar com mètge en Peirigòrd ont naissèt sa vocacion d’escrivan occitan. Obtenguèt lo Prèmi Jaufre Rudèl en 2001 amb son òbra Lo viatge aquitan.
Ai pas de conselh a balhar a degun, mas los qu’aurián pas encara legit Joan Ganhaire, per lor plaser aurián tot a ganhar de far una session de recobrida del retard. Que sàpie, sos obratges son encara disponibles. Cal imperativament que la literatura occitana retròbe un lectorat. Es una condicion sine qua non per la seu vitalitat. Cal que cadun balhe un còp de man: los ensenhaires, plan solide, que pòdon e devon sensibilizar lors escolans a la lectura; la premsa que se deu far lo resson de la creacion literària; las associacions, que totas se devon far un relais de difusion de l’escrich occitan; los editors, segur, que devon suscitar las vocacions. Es an aquel prètz que benlèu la literatura tornarà, almens, trapar lo nivèl d’interès qu’èra lo seu dins las annadas 1970.
Dins aquel novèl òpus de Joan Ganhaire tot es en plaça. Tot es plan a sa plaça. Un roman, foguèsse policièr, es una construccion. Es quicòm que se bastís de las apevasons fins al capial. Entre los dos tot demòra de far. Tot demòra d’emplenar. Dins aqueste domeni coma dins los autres se pòt pas far qué que siague, quora que siague. La construccion deu èsser soscada. Cal calcular la famosa tombada sensada espantar lo legeire. Mas d’en d’abòrd lo cal téner, lo legeire. Lo cal téner e lo daissar pas anar fins a la conclusion. Cal de demòre lo bèc dins l’aiga fins a la fin. Es aquí que se mesura tot l’engèni d’un autor de roman policièr. Es dins sa capacitat a téner d’alen son legeire fins a la desnosada de l’enigma. Per çò que, plan solide, i deu aver enigma. Lo legeire, lo cal far córrer, a drecha, a esquèrra e dins totes los sens. Lo cal pèrdre abans de li ofrir l’epilòg que lo deu botar de cuol. Lo cal regalar de cap en cima, mas al final, de mercés una casuda inesperada, li cal tanben ofrir lo solelh sus la nòvia.
L’autor deu far de tal biais que son legeire age lo libre empegat a sos dets. Tant e plan que se’n pògue pas desencadenar. Aquò’s vertat per tot roman, mas l’es encara mai pel roman policièr. Joan Ganhaire sap complir aquesta mena de gasanha. O sabiam ja e nos alassam pas de lo legir. Es aquí que residís la fòrça de creacion de l’autor, dins sa capacitat de renovelar. Coma Frederic Dard balhava dos episòdis annadièrs de son San Antonio sens alassar son monde, Joan Ganhaire ne poiriá far aitant. Las gents ne demandan e ne tornarián demandar.
[la seguida suu site deu Jornalet]
Mas voliái comentar un autre punt. S’ai plan comprés la debuta de l’entrevista, per escriure en occitan, Joan Ganhaire se dèu crear un mond occitanofòn. Aquela condicion sembla necita per mantun autor. Comprèni que cadun se dèu sentir a son aise amb l’ambient que vòl evocar. Pasmens, escriure de romans en òc amb de personatges que son pas occitanofòns es possible e, a mon vejaire, necessari. Nos cal ésser coërents amb çò que disèm que l’occitan, coma tota lenga, a lo potencial de tot dire o, se vos agrada mai, de dire lo mond entièr. En literatura i a de convencions sens aquò, per exemple, i auriá pas de teatre. Un roman tanben se pòt apevar sus de convencions e particularament quand s’agís de l’expression dels personatges. Quand Alexander Mc Call Smith nos conta las aventuras de Mma Ramotswe, dona los dialògs en anglés, coma la narracion. Pensi pas qu’al Botswana totòm s’exprima espontanèament totjorn en anglés. E disi res dels animals que parlan dins Kipling o Orwell.
Per resumir, que s’inventar un mond occitanofòn siá una condicion per que Joan Ganhaire nos porgisse d’excellents romans empacha pas mens que d’autres an pas a s’o impausar se n’an pas de besonh. L’escritura en òc se dèu passejar pel mond. Pel moment, pensi qu’o fa pas pro. Nos manca tot un lexic que siá pas de cò nòstre. Del pòl a l’eqüator, i a de qué faire! Entretant esperarai amb impaciéncia lo roman venent de Joan Ganhaire.


text:
Maria Antònia Salvà
Maria Antònia Salvà i Ripoll (Palma, 4 de novembre de 1869 - Llucmajor, 29 de genièr de 1958) foguèt una poetessa e traductritz malhorquina. Es considerada coma la primièra poetessa modèrna en lenga catalana e foguèt una figura màger de la Renaixença a las Balearas. Son fraire, Antoni Salvà i Ripoll, foguèt un politician e avocat de las islas, qu'aguèt tanben un ròtle important per la preséncia sociala e culturala del catalan.
Es importanta dins l'occitanisme qu'ajudèt a la divulgacion de la literatura occitana dins los Païses Catalans. Aital tradusiguèt doas òbras de Frederic Mistral en catalan malhorquin: Leis isclas d'aur (Les illes d'or) e Mirèlha (Mireia).
Biografia[modificar | modificar la font]
Maria Antònia Salvà nasquèt en 1869 dins la capitala de las Islas Balearas, Palma, al sen d'una familha de proprietaris rurals amonedats. Tresena e darrièra enfant de l'avocat Francesc Salvà de sa Llapassa i Salvà e de Maria Josepa Ripoll i Palou, coneguèt pas gaire sa maire, que se moriguèt quand aviá pas que qualques meses. Foguèt mandada alara a las proprietats familialas de Llucmajor ont foguèt abalida per sas tantas fins a l'edat de 6 ans. Foguèt en aquel temps que tornèt viure a Palma amb son paire.
Granda admiradora de l'òbra del poèta catalan Jacint Verdaguer, foguèt gràcias a una traduccion qu'aqueste faguèt de Nèrta que la jove escrivana s'interessèt als escriches de Frederic Mistral.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Jocs de nins (1903)
- Poesies (1910)
- Espigues en flor (1926)
- El retorn (1934)
- Llepolies i joguines (1946)
- Cel d'horabaixa (1948)
- Lluneta del pagès (1952)
- Entre el record i l'enyorança (1955)


text:
(J.-C. Coudouy, G. Sanchette)
En hommage à Jean-Claude COUDOUY
Aulhèrs de totas las contradas
Ça-vietz audir nostas dolors,
Qu’ei fenit a jamei, de véder tant d’aulhadas
Sus los nostes camins tots pingorlats de flors.
Au bèth miei deu primtemps, vriuleta berojina
Que deishavas lo loc, tau banèth saborós
Tu qu’i seràs tostemps, çò qui’m va mancar hèra
Qu’ei lo son tan plasent deus charmants tringuerons.
Auprès de tu ma mia, que’n plori de tristessa
Sovien’te d’aqueth temps, un còp secat l’arròs
Qu’enviavam lo Pigon, guardar las aulheretas
E tos dus suu gason, cantavam ua cançon.
Adara tot solet, capsus de la montanha
Cò qui’m turmenta mes, que las nostes amors
Qu’ei de saber que lèu, sus aquera pelosa
Non cherirei pas mei, los petits anherons.
Fermer


text:
Rodés, comptador, manifeste , democracia occitana....
Quaranta milas tombarèls de ferrats de m..... .... Computador de puta d' Ordenador Espetat.... Ont aviai tot metut dempuèi la primièra comunion.... Un comptador de detz ans d'atge.... Polit coma un petarèl.................Macarèl.... de quaranta mila tombarèls de m.....
La mapa maira pareis que me fondèt .... Quaranta milas tombarèls de m.... pudentas e negras sus las pareds.
Teniai un brave article sus la pana de l'ascensor social dins l'ettttzzaagone e lo fracatge de l'escòla françèsa...
Just aprèp lo fracatge de Cahuzac , e de totes los autres fracatges que se debanan a Paris .... Dempuèi lo temps vièlh de las Chalandonetas .... De la golden Carta de de Joncourt amb ELF...
Fin finala la democratia de la peire talhada..Fracatge republican. Ajuda Jaures torna !!!
Ajuda Bettencourt me podètz donar los bilhets , ieu trobarai la valisa... Per ne crompar un autre de comptaironèl... d'or.
Adiu CINQUENA VISCA LA SESENA REPUBLICA.
DEMOCRATIA OCCITANA ( que sera lo nom novèl del MANIFESTE que l'ai trobat tot sol.... Sufis que de convencer los 1000 espessissaires que l'an ja signat.
Que cal montar Lo 20 d'abrial a Rodés per l' OCCITAN DRIVE per se far ausir amb lo roergasse ( a mas que n'en soi un ).


text:
Servidor
En informatica un servidor es un sistèma que provesís de servicis a d'autres sistèmas informatics (nomenats clients) dins un malhum informatic, utilizant l'arquitectura client-servidor. Lo tèrme pòt far referéncia a un ordenador o a un logicial (coma per exemple un logicial de basa de donadas).
Los servidors permeton, per exemple, d'emmagazinar de fichièrs, transferir lo corrièr electronic, albergar un sit internet, etc. Es possible per un ordenador o un logicial d'èsser a l'encòp client e servidor. La connexion client-servidor utiliza de protocòls de comunicacion, coma per exemple TCP/IP, qu'es lo protocòl mai utilizat sus Internet.