text:
Tecnica
Una tecnica (del grèc tέxvn, technè) es una o un ensemble de metòdes: dins los mestièrs manuals (menuseriá, farga ...) es sovent associada a un saber far professional. La tecnica cobrís l'ensemble dels procediments de fabricacion, de mantenença e de gestion, qu'utilizan de metòdes eissits de coneissenças scientificas o simplament de metòdes dictats per la practica d'unes mestièrs. Se pòt alara parler d'art, dins son sens primier, e de sciéncia aplicada.
La tecnica es una de las grandas compausantas del saber far artesanal e industrial. Es lo produch de l'ensemble de l'istòria de l'umanitat, cada pòble e cada epòca avent portat sas competéncias.
Somari
- 1 Etimologia, camp semantic
- 2 Istòria
- 3 Tecnica e economia
- 4 Istòria en brèu e filosofia
- 5 Listas
- 5.1 Arts
- 5.2 Sciéncias aplicadas
- 5.2.1 Automatica
- 5.2.1.1 Biologia
- 5.2.1.2 Quimia
- 5.2.1.3 Comunicacion
- 5.2.1.4 Geologia
- 5.2.1.5 Informatica
- 5.2.1.6 Tecnica d'afichatge
- 5.2.1.7 Sciéncia dels materials
- 5.2.1.7.1 Materials metallics
- 5.2.1.7.2 Fèrre e alliatges de fèrre
- 5.2.1.7.3 Finicion de las peças mecanicas per levament de matèra
- 5.2.1.7.4 Materials minerals
- 5.2.1.7.5 Materials organics
- 5.2.1.7.6 Autres concèptes al subjècte dels materials
- 5.2.1.7.7 Compausants mecanics, transmissions, manutencion, etc.
- 5.2.1.8 Fisica aplicada
- 5.2.1.8.1 Mecanica
- 5.2.1.8.2 Mecanica industriala, electrotecnica
- 5.2.1.8.3 Generalitats
- 5.2.1.8.4 Tecnicas nuclearas
- 5.2.1.8.5 Produccion, distribucion e utilizacion de la vapor
- 5.2.1.8.6 Energia idraulica
- 5.2.1.8.7 Electrotecnica
- 5.2.1.8.8 Motors termics
- 5.2.1.8.9 Tecnica dels fluids
- 5.2.1.8.10 Obtencion de pèças brutas
- 5.2.1.8.11 Mecatronic
- 5.2.1.8.12 Metals e alliatges non ferroses
- 5.2.1.9 Audio
- 5.2.1.10 Vidèo
- 5.2.1.11 Transpòrt
- 5.2.1 Automatica
- 6 Nòtes e referéncias
- 7 Annèxes
- 8 Ligmas extèrnes
Etimologia, camp semantic[modificar | modificar la font]
Etimologicament, lo mot « tecnica » es eissit del mot grèc tέxvn (« technè »), que designa una « produccion » o « fabricacion materiala »[1].
Lo mot tecnologia significa estudi de las tecnicas (del grèc tekhnè, tecnica, e logos, discors o estudi). La confusion entre tecnica e tecnologia es correnta. Es benlèu deguda a una marrida compreneson del tèrme anglés technology. Dins un sens derivat, e per extension, las tecnicas que l'ensemble crèa un domèni industrial novèl son nomenats tecnologias. Quatre « tecnologias » al mens se son per exemple succedidas en tecnique de l'informatica:
- primièra generacion: tub de vuèit e programacion per cablatge;
- segonda generacion: circuits imprimits, transistors e le langatge assemblador;
- tresena generacion: circuits integrats e lengatges dichs evoluits;
- microinformatica: microprocessors e dialògs per interfàcias graficas.
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'Edat Mejana, la « techne » èra pas considerada coma un saber nòble, que s'interessiá pas qu'al « cossí ». S'interessava plan mai a la finalitat de las causas.
L'epòpa modèrne marca una trencadura fòrça importanta, amb la revolucion scientifica del sègle XVII que se nomena a vegada revolucion coperniciana. Francis Bacon e René Descartes tornan lo fondaments de la coneissença eritadas de l'escolastica medievala, lo primièr introdusent la nocion de progrès, al sens tecnic, lo segond en definissent una novèla metafisica fondada sul subjècte pensant (Cogito ergo sum), en rompadura amb la filosofia de Edat Mejana. Per Descartes, las consequéncias d'una tala revolucion son resumidas dins aqueste celèbre extrach de la sieisena partida du Discors del Metòde:
- « es possible de pervenir a de coneissenças que sián fòrt utilas a la vida; e puslèu qu'aquesta filosofia especulativa que s'ensenha dins las escòlas, se'n pòt trobar una practica, per que, coneissent la fòrça e las accions del fuòc, de l'aiga, de l'aire, dels astres, dels cèls, e de totes los autres còrs que nos enròdan, tanben distinctament que coneissèm los diferents mestièrs de nos artesans, lo poiriam emplegar del mèsme biais a totes los usatges que son los sieus, e atal nos far coma mèstres e possessors de la natura »
Lo caminament de Descartes consistarà alara a partir de la metafisica per anar cap a la fisica (e partant de las tecnicas), al contrari del caminament de l'Antiquitat e de l'Edat Mejana que consistissiá de partir de la fisica per anar cap a la metafisica[2]. Aqueste caminament mena a un paradigme ont lo subjècte pensant e la tecnica an una poténcia fòrça importanta, al mens dins lo mond occidental.
Tecnica e economia[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Fòrça economistas consideran l'evolucion de la tecnica (lo progrès tecnic) coma lo motor de l'evolucion de l'economia e de la societat. D'entre las mai celèbras reflexions sul ròtle de la tecnica figuran aquestas de Karl Marx, que considèra que l'evolucion tecnica mena aquesta de l'economia, çò que forma l'« infrastructura » de la societat. D'aquesta infrastructura ven dels rapòrt de produccion e dels rapòrts socials en general, e tanben de sistèmas de valors associats, que forman la « superstructura » de la societat.
L'economista Schumpeter tanben fòrça trabalhèt sul ròtle de la tecnica en economia mejans, per exemple, le procediment de destruccion creatritz.
Avançadas tecnicas e avantatge competitiu[modificar | modificar la font]
Per las tecnicas fondadas sus d'avançadas scientificas recentas, las expressions « nauta tecnologia » o « novèlas tecnologias » son utilizadas. Aqueste domèni pòt o non portar un avantatge competitiu a las entrepresas e zonas geograficas (pòl de competéncia) qu'an capitat a prene una avançada: tot depend del rapòrt performanças/ prètz ofèrt per avança en question, coma son triangle costs/ delais/ qualitat. Los exemples de societats avent pres de falsas partenças per aver agut tròp d'avança sul merca semblan tant espectacularas qu'aquestas societats avent acquerits amb lo temps una posicion dominanta sens èsser arribadas pasmens primièras cronologicament sul mercat. Èsser lo primier procura d'avantatges mas tanben de risques importants.
Los avantatges inclusissent: l'abséncia de concurréncia, la reconeissença pel precursor, desvelopament de l'umanitat (satisfaccions de sos besonhs fondamentals), facilitacion de la vida e rapiditat. Los inconvenients inclusisson: tecnicas jovas e mal conegudas (cal innogurar, entreprene un esfòrt d'informacion dels clients potencials); estandards non establits, çò que pòt obligar enseguida a de costosas conversions novèlas per metre sa produccion en conformitat; quand las règlas d'evaluacion del retorn sus investiment son pas claras, aquò pòt desavantatjar de solucions qu'èran pas interessantas sonque en teoria; la tecnologia novèla pòt èsser a l'origina de pollucions; unas tecnologias pòdon èsser dangierosas per l'umanitat.
Per exemple:
- Per s'èsser equipada amb retard en linhas telefonicas, la França podèt se dotar rapidament d'un malhum totalament temporal (multiplexat) sens èsser andicapada pel pes d'un tròp important equipament espacial existent.
- La fòrta implantacion del Minitel en França retardèt pendent d'annadas l'arribada massissa d'Internet dins los fogals franceses.
- La necessitat d'amortir la fòrça costosa tecnida de miralh tornejant per sas estampadoiras de laser faguèt perdre a IBM aqueste mercat al benefici de Canon e Xerox qu'èran partits mai tard sus una idèa de diòds laser fixes.
- Aquesta mèsma companhiá deguèt abandonar en cors d'estudis son projet FS qu'aguèt sonque unas consequéncias ulterioras sus unes produchs dins l'encastre de las tecnologias existentas
- L'avançada de l'Anglatèrra e de la França dins lo domèni del transpòrt civil supersonic amb lo supèrbe e performant Concorde, venguèt un fracaç comercial.
- Aquesta de l'Euròpa dins lo domèni del transpòrt aerian (Airbus) o dels lançaires de satellits (Ariane) que son de francs succès, se pòt damatjar a causa dels reverses als començament de l'Airbus A380.
L'emergéncia d'esperas complèxas de la societat civila, al subjècte del desvelopament sostenible e la responsabilitat societala de las entrepresas, se traduch per de critèris complèxes sus tres pilars de performanças: economics, socials e environamentals, a que cal apondre la governença. Aquestas exigéncias de desvelopament sostenible foguèron transpausadas dempuèi un vintenat d'annadas dins lo concèpte de melhora tecnica disponibla. Lo respècte d'aquestes critèris permet d'assegurar la durabilitat dels produchs e servicis, qu'es susceptible de procurar un avantatge competitiu sostenible, a condicion que las règlas d'evaluacion del retorn sus investiment sián claras.
L'avançada tecnologica pòt donc pas cap èsser considerada coma la bala d'argent que fa ganhar cada còps. Constituís pa qu'un factor d'apreciacion entre d'autres. L'important es mens de seguir un vam (costós a causa dels investiments) que d'anticipar lo mens mal possible los besonhs actuals e a venir.
Istòria en brèu e filosofia[modificar | modificar la font]
Pròpre de l'Òme[modificar | modificar la font]
La tecnica se desvelopèt amb l'umanitat e fa partit d'ela. Constituís primièr per l'òme un instrument de mestresa que lo libèra d'un cert nombre de constrenchas naturala: l'esplech a per vocacion primièra d'èsser util. Mas amb lo temps, la tecnica es tanben vecuda coma un instrument de poténcia, veire de poder. Mai que dona al còrs diferents instruments que'n son coma los perlongaments. Destinadas a aumentar sas capacitats, aquestas protèsis acaban per relativizar la frontèra entre la natura e l'artifici.
Al sègle XVI, la tecnica constituís l'aplicacion de la sciéncia e l'Òme ven sempre mai conscient de son impacte sul quotidian. Lo projècte cartesian d'une sciéncia universala (« coneissent la fòrça e las accions del fuòc, de l'aiga, de l'aire, dels astres, dels cèls que nos enròdan, tant distinctament que coneisèm los diferents mestièrs dels nostres artesans ») faguèt passar l'umanitat dins una èra totalament novèla, l'Òme se percep ara « coma mèstre e possessor de la natura »[3]. Al sègle XVIII, amb la revolucion industriala, se produch un vam considerable de las tecnicas que se traduch per la naissença d'un mestièr novèl: l'engenhaire. Aqueste transforma literalament lo païsatge de l'Òme, e en consequéncia son biais de veire lo mond. Al sègle XIX, lo maquinisme e l'urbanisme constituisson las manifestacions mai espectacularas de la tecnica. Karl Marx es lo primièr filosòf a puntar los efièch perverses de la tecnica (concèpte d'alienacion). La formula « s'arrèsta pas lo progrès » significa que la tecnica sembla seguir lo sieu cors sens veritadièrament que l'Òme ne mestresa totes las originas e las consequéncias. Al sègle XX, alara que lo fordisme e lo taylorisme transforman radicalament l'American Way of Life, lo cineaste Charles Chaplin es lo primièr artista a desvelopar la tèsi d'une alienacion de l'Òme per la tecnica. Mas es subretot un van totalament tecnofil que l'empòrta, per exemple amb los libres e los films de sciéncia-ficcion.
Un cert nombre d'intellectuals van far de la tecnica un objècte d'estudi destriat. D'entre eles i a, als EUA: l'istorian Lewis Mumford; en França: lo sociològ Jacques Ellul. Al delà de la diversitat de lors apròches, las questions comunas que los animan son aquesta de la plaça del contraròtle de la tecnica per l'Òme e tanben aquesta de sas finalitats: la tecnica se plaça sonque al servici de l'Òme (utilitat) o ben es pas instrumentalizada per satisfar sa volontat de poténcia? Aquestas questions d'òrdre etic venon crucialas a l'arribada del sègle XXI alara qu'als EUA lo corrent filosofic transumaniste prend dubertament posicion en favor del remplaçament de l'Òme per una espècia sempre mai melhorada pels mejans tecnics: lo cibòrg.
En Alemanha lo filosòf Martin Heidegger alargissent lo debat compren la tecnica coma un moment de l'istòria de la metafisica. Aquí es pas mai question de debatre del contròtle de la tecnica que compren totes los aspèctes del mond modèrne fins a que e compresa la compreneson de l'Òme d'esperel.
Etica[modificar | modificar la font]
La complexitat escapa als Òmes pres individualament. Coneissèm pas, per la majoritat d'entre nosautre, lo foncionament intèrne dels instruments qu'utilizan dins nòstre quotidian (veitura, forn de microondas, ordinator, etc)
De questions d'òrdre moral apareisson:
- Quin es nòstre gra de dependéncia amb la tecnica?
- Lo progrès tecnic es incontestable. Mas, se debanèt un progrès dins d'autres domènis? Los problèmas ligats a l'umanitat demran (famina, malautiá, guèrra). La sciéncia faguèt de progresses mas permet pas de responsas a las questions existencialas;
- La tecnica crea un systèma de poders e de partiments. La tecnica informatica facilitèt la mondializacion en mèsme temps qu'instaurèt una fractura numerica entre los connectats e los nonconnectats: participa la tecnica al progrès?
- Cambièt pas lo rapòrt de l'Òme amb la natura radicalament dempuèi la revolucion industriala? A pas tendéncia l'Òme a utilizar de tecnicas per assetar une dominacion absoluda de la natura, en subrexpleitant las fonts naturalas?
- Sèm conscients de l'impacte d'aquestas tecnicas sus nòstra identitat e sus nòtre avenir?
Reaccions criticas[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XX es marcat per un ensemble de reaccions criticas al subjècte del progrès tecnic e, mai largament, de la subrevalorizacion de la racionalitat sus que aqueste repausa. Los escrivans Ievgueni Zamiatine (Nosautres, 1921), Aldous Huxley (Brave Mond mòu, 1932), Georges Bernanos (La França contra los robots, 1947), George Orwell (1984, 1949), Ira Levin (Un bonaur insostenible, 1970)... descrivon la societat contemporanèa coma sempre mai marcada par un totalitarisme larvat, caracterizat per la supremacia de la tecnica al nom d'una cèrta idèa del bonaür. Mai d'un filosòfs exprimisson tanben lors inquietuds, coma Simone Weil (Reflexions sus l'opression e la libertat, 1934), Günther Anders (Die Antiquiertheit des Menschen, 1956), los filosòfs de l'Escòla de Francfòrt. En França, Jacques Ellul (1912-1994), es benlèu lo pensaire qu'a estudiat melhor lo fenomèn del desvelopament de la tecnica jos un angle socioantropologic.
Analisi elluliana[modificar | modificar la font]
Jacques Ellul considèra que la tecnica cambièt d'estatut pendnet lo sègle XX: acabèt d'èsser çò qu'èra dempuèi sempre, « un vast ensemble de mejans assignats cadun a una fin », per se mudar en « mitan enrondant d'esperel », e es ara un fenomèn autonòma, escapant sembre mai al contròtle de l'Òme e fasent al contrari pesar sus el un grand nombre de determinacions. Qualificant nòstre societat non pas d'industriala o de postindustriala mas de tecniciana, Ellul l'analiza subretot majans tres libres: La Tecnica o l'Enjòc del sègle[4] (1954), Lo sistèma tecnician[5] (1977) e L'esbrofe tecnologic[6] (1988).
L'immens majoritat dels Òmes, explica Ellul, consideran que la tecnica es neutra, ni bona ni mala, e que « tot depend de l'usatge que se'n fa ». Mas precisa, aquesta darrirèra es venguda autonòma e veïcul las sieunas valors (lo trabalh, l'utilitat, l'eficacitat, la creissença economica, lo progrès...) las substituissent a totas las ancianas valors, que sián cretianas (l'amor del propdan), umanistas (la morala) o republicanas (la libertat, l'egalitat). Tot lo problèma, conclutz Ellul, es que l'Òme a tan integrant las valors portadas per la tecnica que lui semblan anar de se (Es absoludament incapable de tornar sus ela) alara que las ancianas, de fach, son complètament desvaluadas, passada de mòde. Es perque, çò afirma, la tecnica venguèt autonòma: s'impausa a l'òme fins avenir un sistèma e que desvelopa a son subjècte un grand nombre d'addictions (telefon, automobila, television...)[7] e qu'acaba per l'alienar.
Las consequéncias pòdon se limitar al registre psicologic, s'espandisson a l'ensemble de la sociatat. Atal Ellul considèra que « lo capitalisme es una realitat ja istoricament passada. Pòt plan durar un sègle encara, aquò a pas d'interés istoric. Çò qu'es novèl, significatiu e determinant, es la tecnica. »[8]. Ellul se considerava pas coma un pensaire tecnofòb que, çò disiá, « es pas la tecnica que nos asservís mas lo sagrat transferit a la tecnica »[9]. Segon el, l'Òme pòt pas tornar a sa libertat, son autonomia al respècte de la tecnica sonque al prètz d'un caminament esperital e d'una vertadièra ascèsi[10].
Critica citutadana[modificar | modificar la font]
Alara que lo fenomèn de la sciéncia es ja l'objècte d'una critica consequenta venent dels collectius citutadans, la critica de la tecnica demora pro marginala, malgrat las catastròfas nuclearas de Chornobyl e Fukushima, per exemple, que mòstran la non mestresa de la tecnica a de nivèls de responsabilitat naut.
Listas[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Cosina[modificar | modificar la font]
Dessenh[modificar | modificar la font]
Sciéncias aplicadas[modificar | modificar la font]
Automatica[modificar | modificar la font]
- Informatica industriala ~ Informatica embarcada ~ Automata ~ Grafcet ~ Gemma
Biologia[modificar | modificar la font]
- Medecina ~ Imatgeria medicala ~ Radiografia ~ Biotecnologia ~ Bioremediacion ~ Agronomia
Quimia[modificar | modificar la font]
- Petroquimia ~ Farmacia ~ Fitosanitari
- Polymérisation ~ Vulcanisation
- Injeccion dels polmèrs (que fa partit de la plasturgia)
- Pila de combustible
Comunicacion[modificar | modificar la font]
- Telecomunicacions ~ Telefon ~ Internet ~ Radiodifusion ~ Television ~ Nauta definicion (HD) ~ Multimèdia ~ Radioamator ~ Impression ~ libre ~ Jornal ~ (vejats tanben NTIC) ~ Satellit
Geologia[modificar | modificar la font]
- Geotecnica
Informatica[modificar | modificar la font]
- Engenhariá informatica ~ Informatica industriala ~ logicials ~ Informatica embarca ~ Microinformatica ~ Ret informatica ~ Internet ~ Ordinato ~ Electronica numerica ~ (vejatz tanben NTIC)
Tecnica d'afichatge[modificar | modificar la font]
- Afichage mecanic ~ Projeccion luminosa ~ Tub catodic (CRT) ~ Diòde LED (LED) ~ Ecran de plasma ~ Ecran de cristals liquids (LCD) ~ Diode electroluminescenta organica (OLED) ~ Papièr electronic
Sciéncia dels materials[modificar | modificar la font]
Materials metallics[modificar | modificar la font]
Fèrre e alliatges de fèrre[modificar | modificar la font]
Finicion de las peças mecanicas per levament de matèra[modificar | modificar la font]
- Coire e alliatges
- Alumini e alliatges (o alliatges leugièrs)
- Alliatges d'alumini pel corriatge
- Alliatges d'alumini per fonderiá
Materials minerals[modificar | modificar la font]
Materials organics[modificar | modificar la font]
- Fusta
- Papièr
- Istòria de la fabricacion du papièr
- Caracteristicas mecanicas del papièr
- Maquinas de papièr
- Plastics
- Textils
- Elastomèrs
- Composits
Autres concèptes al subjècte dels materials[modificar | modificar la font]
Compausants mecanics, transmissions, manutencion, etc.[modificar | modificar la font]
- Materials utilisables pel frejament
- Nanomaterial
Fisica aplicada[modificar | modificar la font]
- Electronica ~ Electricitat ~ electrotecnica ~ Produccion d'electricitat
- Optica
Mecanica[modificar | modificar la font]
Mecanica industriala, electrotecnica[modificar | modificar la font]
- Reologia ~ Tribologia, frejament, usura, lubrificacion
- Amortiment
Generalitats[modificar | modificar la font]
- Ajustament ~ Isostatisme
Tecnicas nuclearas[modificar | modificar la font]
- Centrala nucleara ~ Motor atomica
Produccion, distribucion e utilizacion de la vapor[modificar | modificar la font]
Energia idraulica[modificar | modificar la font]
- Energia pneumatica ~ Turbina
Electrotecnica[modificar | modificar la font]
- Centrala electrica ~ Pila de combustible ~ Alimentacion electrica ~ Enlusiment ~ Electromenagièr (Forn de microondas...) ~ Motor electric ~ Generator électrique ~ Proteccion electrica
Motors termics[modificar | modificar la font]
- Motor de combustion intèrne ~ Motor de combustion extèrne ~ Motor de reaccion
- Refrigerator ~ Tecnologia del vuèj
Tecnica dels fluids[modificar | modificar la font]
- Pompas
Obtencion de pèças brutas[modificar | modificar la font]
- Embotissatge ~ Extrusion ~ Fonderia ~ Farga ~ Motlatge ~ Soudatge ~ Tractament termic ~ Tractament de susfaciatge ~ Filatge
- Ajustatge
- Assemblatge
- Assemblatge mecanic: anèl elastic ~ cerclatge
- Ressòrt
- Usinatge ~ Tornatge ~ Fresatge ~ Filetatge
Mecatronic[modificar | modificar la font]
Metals e alliatges non ferroses[modificar | modificar la font]
(Mecanica e Electronica)
- Captor ~ Detector ~ Transductor ~ Accionaires ~ Efector
Audio[modificar | modificar la font]
- Radiodifusion
- Supòrts d'enregistrament sonor (cilindre fonografic, disc microsillon, casseta, DAT, MiniDisc, CD, SACD, disc dur, clau USB, etc)
- Formats audio (MP3, Ogg, AAC, WMA, AIF, WAV, CDA, AIFF, MIDI, Hi-Fi, DDD-ADD-AAD, stereo-mono, la FM, etc)
- Connecticaaudio (HDMI, cinch-RCA-ligne, XLR-canon, jack, DIN-midi,Modèl:Etc.)
- Sintetizor
Vidèo[modificar | modificar la font]
En audio, vidéo, e dins fòrça sectors, la tecnologia numerica remplaça pauc a pauc l'analogica
- Estandards analogics SÉCAM, PAL...
- TNT ~ TNT HD ~ Television per cable
- Naute definicion (HD)
- Supòrt vidéo: disc Blu-ray...
Transpòrt[modificar | modificar la font]
- Automobila ~ Aviacion ~ Aeronautica ~ Transpòrt ferroviari ~ Escalièr mecanic ~Tapís rodant ~Ascensor ~ Veïcul pròpre ~ Logistica ~ Marina mercanda ~ Transpòrt maritima
Nòtes e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Encyclopedia Universalis, la « technè » grecque
- ↑ Henri Gouhier, La pensée religieuse de Descartes
- ↑ Discours de la méthode, sixième partie
- ↑ Jacques Ellul, La Technique ou l'Enjeu du siècle, 1954. 3e édition, Economica, 2008
- ↑ Jacques Ellul, Le système technicien, 1977. Modèl:2e, Le cherche-midi, 2004
- ↑ Jacques Ellul, Le bluff technologique 1988; Modèl:2e 2004, Hachette
- ↑ Ellul est mort en 1994, avant l'avènement d'internet et de la téléphonie mobile
- ↑ Jacques Ellul, A temps et à contretemps, Entretien avec M. Garrigou-Lagrange, 1981, Le centurion, p.155
- ↑ Jacques Ellul, Les nouveaux possédés, 1973. Modèl:2e, Les Mille et une nuits, 2003, p. 316
- ↑ Jacques Ellul, Éthique de la liberté, trois volumes, 1973, 1974 et 1983, Genève, Labor et Fides
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Lewis Mumford, Technics and Civilization, 1934. Traduction française : Technique et Civilisation, Paris, Le Seuil, 1976.
- Martin Heidegger, Die Technik und die Kehre, 1953. Traduction française : La question de la technique in Essais et conférences, Paris, Gallimard, 1954.
- Jacques Ellul, La Technique ou l'Enjeu du siècle, 1954. 3e édition, Economica, 2008 (ISBN 9782717815634).
- Gilbert Simondon, Du mode d'existence des objets techniques, 1958, Aubier, Paris (ISBN 2700734149).
- Hannah Arendt, The Human Condition, Chicago, University of Chicago Press, 1958. Traduction française : Condition de l'homme moderne, Calmann-Lévy, 1961, 1983. réédité avec une préface de Paul Ricœur – Pocket, 1988, 1992 (ISBN 2266126490).
- Jürgen Habermas, Technik und Wissenschaft als « Ideologie », 1968. Traduction française : La Technique et la science comme « idéologie », Gallimard, 1990 (ISBN 9782070719426).
- Jacques Ellul, Le Système technicien, 1977. 3e édition, le cherche-midi, 2012 (ISBN 9782749102443).
- Jean-Pierre Séris, La Technique, P.U.F., 1994. Réédition 2000 (ISBN 9782130460343).
- Bernard Stiegler, La Technique et le temps, tomes I, II et III, Galilée, Paris, 1994, 1996 et 2001.
- Jean C. Baudet, Le signe de l'humain - Une philosophie de la technique, L'Harmattan, Paris, 2005.
- Jean-Hugues Barthélémy, Penser la connaissance et la technique après Simondon, L'Harmattan, Paris, 2005 (ISBN 9782747585866).
Ligmas extèrnes[modificar | modificar la font]
- La conception de Jacques Ellul par Jacques Dufresne
- Philagora.net
- Techniques et culture, revue scientifique spécialisée dans l'étude des techniques
- Les pièges du système technicien : démonstration par l’exemple des Vélos’V


c: text/html

text:
Ades
Dins la mitologia grèga, Ades (en grèc ancian ᾍδnς o Ἅιδnς / Háidês) es una divinitat cthoniana, fraire de Zèus e de Poseidon. Coma Zèus govèrna lo Cèl e Poseidon la Mar, Ades règna sos la Tèrra e es per aquela rason sovent considerat coma lo « mèstre dels Enfers ». Se maridèt amb Persefòn. Correspond al Sarapis ptolemaíc e ael Pluton roman.
Somari
Ades[modificar | modificar la font]
Es lo tresen enfant de Cronos e de Rhéa, e lo fraire d'Estia, Demetèr, Èra, Zèus e Poseidon[1]. Coma eles, foguèt engolit pel seu paire e foguèt liberat sonque quand Zèus, salvat per Rèa, obliga Cronos a totes los desgolir.
Prenguèt part a la titanomaquia e recebèt dels Ciclops lo casc meravilhós que fa invisible, alara que Zèus recebèt un fais d'eslhauces e Poseidon lo trident[2]. S'explica pas plan en que un tal objècte li es util, perque los dieus se fan ordinàriament invisibles se cobrissent d'un nivol; se deu benlèu a l'etimologia populara del nom d'Ades – « l'invisible »[3].
Sobeiran dels Enfers[modificar | modificar la font]
Au tèrme de la guèrra contra los Titans, Ades recdebèt en partatge las « ombras neblancas » e demòra amb elas dins los Enfers[4]. Rei dels mòrts[5], la seuna mission principala es d'empachar la fugida dels Enfers, perque la lor vision provocariá d'orror delss òmes coma dels dieus[6]. Pindar li dona per atribut un esglasi amb que menava los mòrts[7], un ròtle qu'es normalament aquel d'Ermès psicopomp[8]. Dins Los Persans, le nom d'Ades est invocat al meteis temps qu'aquel d'Ermès e Gaía per far tornar su tèrra l'arma de Darius[9].
Esquil lo presenta per dos còps coma lo jutge dels mòrts. Dins Las Suplicantas, Danaos clama que « Ala tanben Qualqu'un fa justícia dels crimes, se dich – un autra Zèus : per el, a çò dels defuntats, lo darrièt Jutjament. » Dins Los Eumenids, lo còr declara quitament que
- « Se fa donar
- de comptes terrificants,
- lo Prince dels mòrts jos tèrra ala,
- e dins son Libre grand,
- son uèlh gaitant res daissar passar. »
- « Se fa donar
Sonde prepaus del meteis tipe qu'Agamemnon fa en fasent testimoniar de son jurament Zèus, Elios e « vos que, jos lo sol / tiratz punicion dels mòrts que fan de fals juraments », es a dire Ades e Persefòn[10]. Endacòm mai, Altèa, maire de Meleagre, demanda a Ades e Persefòn la mòrt d'aquel que tuèt los seus fraires[11]. Malgrat aquò, l'idèa de jutjament darrièr ven puslèu de las tradicions egipcianas que d'auelas dels Grecs[12].
Es a vegada coptat d'entre las dotze Olimpians, alara qu'es contrari a la tradicion dominanta: Sortís sonque rarament de son reialme, l'excepcion mai notable es lo raubament de Persefòn[13]. Ades es pron discrèt dins la mitologia, essent subretot ligat a de legendas implicant d'eròis : Orfèu, Tesèu e Eracles son los rares mortals que l'encotrèron dins lor Catabasa. Al contrari, donèt a Sisif, Protesilas e Euridici l'autorizacion de quitar los Enfers.
Dione conta dins l’Iliada cossí Eracles ferrís Ades d'una flècha a la dintrada dels Enfers e « lo daissèt al mièg dels mòrts » ; Ades deu pujar dins l'Olimp per se far sonhar per Pean[14]. Los comentators antics forniguèron d'explicacions a aquel passatge curiós: l'episòdi pòt prene plaça dins la davalada als Enfers de l'eròi per capturar Cerbèr[15]. Poiriá tanben èsser una allusion a l'ataca d'Eracles contra los Pilians, que donèron lo sosten a Orquomèn contra Tebas[16], o encara al massel dels filhs de Nelèu a Pilos per l'eròi[17].
Es dins totes los casses pendent la davalada als Enfers qu'Eracles tua una de las vacas qu'Ades possedís sus Eritiá, l'illa roja, per ofrir un sacrifici de sang a las armas dels mòrts. Lo pastre, Menetes, filh de Ceutonimos, desfisèt l'eròi a la luta per le n'empachar, mas deguèt se retirar del combat las costèlas bresadas[18].
Raubament de Persefòn[modificar | modificar la font]
Lo raubament de Persefòn per Ades es lo mite mai popular ligat al dieu; se lo legís ja d'Esiòde jos una mena fòrça resumida: « Aïdôneus raubèt [Persefòn] a la seuna maire, e lo prudent Zèus la li acordèt »[19].
Dins sa forma mai complèta, contada per l’Imne omeric per Demetèr, Ades rauba Persefòn amb l'autorizacion de Zèus[20], alara que la jova es ocupada à culhir de flors en companhiá d'Oceanids[21], d'Atena e d'Artemís[22] dins la plana de Nisiá. La seuna maire Demetèr la cercava pertot sus Tèrra; Elios, deu del solelh, lu aprend fin finala que la seuna filha se trapa dins lo reialme dels mòrts[23]. De colèra, Demetèr quita la demorança dels dieus per se refugiar sus tèrra e per se venjar, empachèt las granar de germenar[24].
Zèus deu alara tentar una reconciliacion e, mejans Ermès, ordona al seu fraire de tornar Persefòn a la seuna maire abans que la Tèrra entièra morrissís de fam. Ades accepta de la daissar anar, mas li dona una grana de milgrana per manjar. Quand Demetèr torna veire la seuna filha, comprend sul còp lo problèma e prevenguèt aquela que s'aviá manjat la noiritura dels mòrts, deuriá demorar als Enfers un tèrç de l'an (l'ivern), podent pojar dins l'Olimpe que los dos autres tèrces, {{cita|quand la tèrra es verdejanta de totas mena de flors »[25] – o, dins de versions tardièras, sièis meses als Enfers e sièis meses dins l'Olimpe. Persefòn avoa qu'aviá manjat un gran de milgrana – o, dins una version tardièra, foguèt denonciada a Ades per Ascalaf[26].
Amors[modificar | modificar la font]
Se donèt a Ades, qu'abans que se maridèt amb Persefòn, una aventura amb Mentèa, filha del flum Cocit[27]. Aprèp que foguèt daissada, Mentèa se vengèt disent de contunh de mal de la rivala. Foquet transformada en planta, la menta, per la quita Persefòn[28] o la maire[29]. Dins una autra version, Persefòn pesenèt la malastruca abans d'operar la metamorfòsis[30].
Leucèa, una autra ninfa filha d'Ocean, foguèt raubada per Ades e cargada per Persefòn (o Ades) en [[Albar].
Segon la Soda, un lexic bizantin tardièr (sègle X-XI), auriá une filha del nom de Macaria, divesa de la mòrt « astruca ».
Culte[modificar | modificar la font]
Fòrça pauc de luòcs de culte li son dedicats. Vertadièrament, la ciutat d'Elis, dins lo nòrd oèst de Peloponés, possèda un temple d'Ades, dubèrt sonque un còp per an e sonque pel sacesdòta del dieu[31]. Pausanias nòta que « los Eleans son los seuls [que coneís] que rendon un culte a Ades », mas dona endacòm mai d'indicacions sus un culte a Coronè[32] ; Estrabon evòca tanben un culte a Ermione[33].
Ades es « Zèus sosterren »[34], coma lo « Zèus ctonian » qu'Esiòde recomanda al lauraire d'invocar abans d'utilizar l'araire[35]. Es mai sovent venerar jos d'epiclèsis qu'an valor d'eufemisme. Es tanben nomenat Πλoύtwv / Ploútôn, « lo Ric », perqu'es mèstre de las riquessas del sol, que sián mineralas o vegetalas; un temple li es consacrat jol seu nom e Eleusis e recebèt d'onors a Atenas[36].
Li foguèron sacrificat de fèdas o de buòus negres pendent la nuèch. Euripid indica qu'Ades faguèt pas l'objècte de libacions ritualas.
Iconografia[modificar | modificar la font]
Dieu dels mòrts, crench, es presentat coma un òme madur, barbut, tenent la bana d'abondança, simbòl de las riquessas del sol que n'es lo mèstre. Passa que los vases le nomenèron explicitament Ploutôn. Mas, deu pas èsser confondut amb Plotos, personificacion de la riquesa.
Lo raubament de Persefòn es lo subjècte d'una fresca del sègle IV AbC, dins lo tombèl dich « de Persefòn » a Vergina ; benlèu es una òbra del Nicomac que, segon Pline lo Vièlh, una composicion sul mateis subjècte se tròbla sul Capitòli de Roma. Lo mite es tanben representat suls vases atics, lucanians e campanians, de placas de tèrra cuècha de Locres, de bas relièus de sarcofag o de monedas[37].
Etimologia[modificar | modificar la font]
Una explicacion sovent donada pel mòt « Ades » lo descompausa en un a-ϝἰδής / a-widếs (del vèrbe eἴδw / eídô, « veire »), que significariá « invisible ». Mas, del caire lenguïstic, l'ipotèsi es pas vertadièra. En efècte, le prefixe privatiu, eissits de la vocalizacion d'un *n, es necessàriament breu, alara que Ἅιδnς' compòtat un ᾱ (alfa long) inicial. Cap d'ipotèsi sul nom del dieu es vertadièrament convenquenta.
Epiclèsis, atributs e sanctuaris[modificar | modificar la font]
- Epitètas :
Polidegmon (ΠoλuδέYuwv, « aquel que recep fòrça ostes »),
Plotòn (Πλoύtwv, « aquel que fa ric »),
Euboleutes (Ἐuϐouλeutής, « le Bon Conselhèr »),
Aïdòneus (Ἅιδwveuς, « Aquel que se vei pas »),
Klimenos (Kλuuέvoς, « Renomada »),
Pilartes, « a la pòrtas solidament barradas »),
Stigeros, « l'Orrible »),
Zèus Catactonios o Zeus Cthonios (Zeὺς Kataxθόvιoς/Zeὺς Xθόvιoς, « Zèus sosterren »).
- Atributs :
lo sèrp,
Cerbèr,
lo casc amagant,
la bana d'abondança, la lança de doas forcas,
lo ciprès e
lo carri tirat per doas creaturas miègòmes, miègcavals (las centaures).
- Sanctuaris : Samotràcia (jol nom d'Axiokersos, espós de Persefòn-Axiokersa), Elis e Eleusis.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Esiòde, Teogonia.
- ↑ Apollodore, Bibliotèca (I, 2, 1)
- ↑ (en)G. S. Kirk (éd.), The Iliad: a Commentary, vol. II : Cants V-VIII, Cambridge, Cambridge University Press, 1990 (ISBN 0-521-28172-5), commentaris dels verses V, 844-845, p. 147-148
- ↑ Iliada (XV, 187-189 et 191).
- ↑ "EscPer">Esquil, Los Persans (628).[en linha]
- ↑ Iliada (XX, 61-65).
- ↑ Pindare Olimpics, IX, 33-35).
- ↑ Vejatz per exemple Sofòcles, Edip a Colona (1548).
- ↑ "EscPer"
- ↑ Iliada (III, 278-279)
- ↑ Iliada (IX, 566-571).
- ↑ Gantz, p. 72.
- ↑ Veire d'autres jovas, Estabon, Geografia (VIII, 3, 14).
- ↑ Iliada (V, 395-402).
- ↑ Scolia bT aux vers V, 398-397 de l'Iliada.
- ↑ Squolia T al vers XI, 690 de l'Iliada.
- ↑ Squolia bT als verses V, 392-394, Pausanias, Descripcion de Grècia (VI, 25, 2) e Apollodore, Bibliotèca (VI, 25, 2) e (II, 7, 3).
- ↑ Apollodore, Bibliotèca (II, 5, 12).
- ↑ Teogonia (913-914).
- ↑ Imne per Demetèr (3, 9-10, 30-31 et 415-416) ; dins le Rapt de Proserpina (II, 204-231) de Claudian, Zèus quitament envia un eslhauç per descoratjar los persegaires.
- ↑ Imne per Demetèr (5-8).
- ↑ Imne a Demetèr (425).
- ↑ Imne a Demetèr (74-87).
- ↑ Imne a Demetèr (306-311).
- ↑ Imne a Demetèr (399-404)
- ↑ Metamorfosis (V, 533-550) e Apollodore, Bibliotèca (I, 5, 3 et II, 5, 12).
- ↑ "Opp" Oppien de Coricos, Alieutics (III, 485 e seg.)
- ↑ Metamorfòsis (X, 728-731).
- ↑ "Opp"
- ↑ Estrabon (VIII, 3, 14).
- ↑ Pausanias (VI, 25, 1).
- ↑ Pausanias (II, 35, 9).
- ↑ Estrabon (IX, 411).
- ↑ « Zeὑς kataxtόvιoς; Iliada (IX, 457).
- ↑ « Aιῒ xtovίῳ » ; Esiòde, los trabalh e los jorns (465).
- ↑ Pausanias (I, 28, 6).
- ↑ (de)Voir Ruth Lindner, Der Raub der Persephone in der antiken Kunst, Beiträge zur Archäologie 16, Konrad Triltsch Verlag, Würzburg, 1984.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Equitat
L'equitat, del latin aequitas, designa una mena d'egalitat o de tractament just.
Convòca de las nocions de justícia naturala e d'etica, dins l'apreciacion per totes e cadun de çò que se deu a cadun; al delà de las las règlas del drech en vigor[1].
Dins la societat umana, l'equitat permet una discriminacion positiva adaptant las consequéncias de la Lei (mai sovent generala) a las escasenças e a la singularitat de las situacions e de las personas (especificitats istoricas, socioculturalas ligadas als passats e culturas individualas).
La nocion d'equitat convòca aquela d'imparcialitat e de justícia, e s'apròcha d'aquela de l'egalitat de las escasenças[1] (puslèu al respècte del domèni de l'etica) alara que la nocion d'egalitat s'apròcha de l'egalitat de tractament[1] (puslèu al respècte de la morala), pasmens qu'aquelas nocions sián pròchas.
L'etologia montrèt que l'Òme es pas la sola espècia capabla de sentir lo « sens de l'equitat »: d'experiéncias scientificas mostrèron fa pauc que de primats non umans e d'autres animals en son o ne seriàn dotats[2]
Somari
Pels filosòfs e los evolucionistas[modificar | modificar la font]
Lo sens uman de l'equitat, ligat als ideals d'imparcialitat e de proteccion del ben comun, demorèt longtemps una enigma avolutiva perque semblant anar cap a l'encontra dels interesses de cort tèrme d'al mens una partida dels individus, subretot dins un mond reputat dominat per de procediments de concurréncia o de competitivitat.
Los etològs mostrèron que l'Òme es pas la sola espècia capabla de sentir lo sens de l'equitat; de primats non umans e d'autres animals ne son o ne serán dotats. E dins aquel sens favorizant la coeréncia del grop social e de la societat sembla èsser un avantatge al vejaire de la seleccion naturala[2].
Dins lo domèni del desvelopament sostenable[modificar | modificar la font]
Dins aquel domèni se dich tanben equitat intergeneracionala[3],[4], cap als joves o mai vièlhs, o ca a las generacions futuras que son pas encara nascudas.
Dins lo domèni de la santat publica[modificar | modificar la font]
En santat publica, l’equitat se referís a l’imparcialitat dins l’allocacion de ressorças o lo tractament dels resultats entre diferents individus o grops. Mai sovent se fa referéncia a l’equitat orizontala e verticala. L’equitat orizontala s’aplica mai sovent a un « tractament egal de besonh egal ». Per exemple, l’equitat orizontala al subjècte de l’accés als suènhs de santat implica l’accés equitable per totes quines que sián los factors coma lo luòc, l’etnicitat o l’edat. Al contrari, l’equitat verticala concernís la mesura que las personas dotadas de caracteristicas diferentas devon èsser tractadas diferentament. Per exemple, lo finançament dels suènhs de santat pel biais d’un regime d’assegurança malautiá pòt exigir que, per solidaritat, las personas de revenguts mai nauts contribuisson mai al sistème d’assegurança que las personas amb pauc de revenguts.
Segon l'OMS, los òmes e las femnas devon totes poder melhorar o preservar lor santat e lor ben èsser[5].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Cheffins BR & Armour J (2007) « The Eclipse of Private Equity », ECGI – Law Working Paper n° 082, april.
- Robbie W & Mike K (1998) Venture capital and private equity: a review and synthesis. Journal of Business Finance & Accounting, 25(5‐6), 521-570 (résumé)
- Achleitner AK & Klöckner O (2005) http://www.econstor.eu/bitstream/10419/48428/1/577823078.pdfEmployment contribution of private equity and venture capital in Europe] (No. 2005-05). CEFS working paper series.
- Fama EF & French KR (1997) http://www.clsbe.lisboa.ucp.pt/docentes/url/licinvestments/032_fama_french_1997_industry_cost_equity.pdf Industry costs of equity]. Journal of financial economics, 43(2), 153-193.
- French KR& Poterba JM (1991) Investor diversification and international equity markets (No. w3609). National Bureau of Economic Research (résumé].
- Ohlson JA (1995). Earnings, book values, and dividends in equity valuation. Contemporary accounting research, 11(2), 661-687.
- Bolton GE & Ockenfels A (2000). ERC: A theory of equity, reciprocity, and competition. American economic review, 166-193.
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1 et 1,2 Glossaire associé à la Charte de la diversité en entreprise
- ↑ 2,0 et 2,1 Sarah F. Brosnan1, & Frans B. M. de Waal (2014) Review : Evolution of responses to (un)fairness ; Vol. 346 no. 6207 DOI: 10.1126/science.1251776 Science 17 10 2014, en ligne 18 09 2014 (résumé)
- ↑ Hartwick JM (1977) Intergenerational equity and the investing of rents from exhaustible resources.
- ↑ Solow, R. M. (1974).
- ↑ OMS, comité régional de l’Europe, cinquante-huitième session, Tbilissi (Géorgie), 15-18 septembre 2008


text:
L’Ofici Public de la Lenga Occitana, Gropament d’Interés Public qu’associa l’Estat, las Regions Novèla-Aquitània e Occitània, es estat constituit per tal de renfortir las accions dedicadas a la transmission e a l’usatge de la lenga occitana a l’escala interregionala.
Per una demanda de sosten relativa a l’annada 2018, los dossièrs de demanda de subvencion devon èsser remeses al mai tard lo 31 d’octobre de 2017 per un passatge en Amassada Generala en debuta d’annada 2018, o al mai tard lo 31 de decembre de 2017 per un passatge en Amassada Generala a la fin del primièr semèstre de 2018.
Pouvez consulter notre charte graphique, cliquer ici


text:
La Bastida de Paumèrs
La Bastida de Paumèrs (en francés Labastide-Paumès) es ua comuna de Comenge en Gasconha, administrada peu departament de Hauta Garona de la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Es tanhenta de L'Isla de Haut, en Savés.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Anastasio Somoza Debayle
Anastasio Somoza Debayle (1925-1980) militar e òme politic, foguèt president de Nicaragua entre 1967 e 1972, e entre 1974 e 1979. Coma comandant de la Guarda Nacionala, mantenguèt lo poder efectiu durant lo periòde entre 1972 e 1974. Foguèt lo darrièr membre de la familha Somoza qu'exerciguèt lo poder, après lo sieu paire e lo sieu fraire, una dinastia qu'aviá començat en 1936.
Biografia[modificar | modificar la font]
Foguèt lo segond filh de Anastasio Somoza García, que se venguèt lo president de Nicaragua en 1936. Lo mai jove dels Somozas foguèt educat en Florida e a Long Island abans de dintrar a l'Acadèmia Militar de West Point, ont se va graduar en 1946. L'an seguent, lo sieu paire lo nomenèt cap de la Garda Nacionala.
Après l'assassinat del paire en 1956, l'ainat dels Somozas, Luis Somoza Debayle, prenguèt la presidéncia. En 1967, après la mòrt del fraire, Anastasio Somoza foguèt elegit president pel primièr còp. Li calguèt daissar la carga lo 1972 perque la lei enebissiá la reeleccion immediata.
En decembre del meteis an, un tèrratrem devastèt la capitala, Managua, en daissant mai de dètz mila mòrts e practicament tota la vila destruida. Se decretèt la lei marciala e Somoza, coma cap de la Garda Nacionala, se venguèt lo dirigent de facto del país. Posteriorament, se descobriguèt que la familha Somoza s'èra apropriat de la màger part de l'ajuda internacionala porgida après lo tèrratrem.
Somoza foguèt pasmens reelegit President en 1974. A comptar d'aquel moment, quitament lo Glèisa Catolica començava a èsser contra el. A la fin de las annadas setanta, de grops defensors dels dreches umans denonciavan las violacions d'aqueles dreches comeses pel govèrn de Somoza. Lo supòrt als sandinistas creissiá per tot lo país. La guerrilha del FSLN lo va desrocar lo 17 de julhet de 1979 e li calguèt fugir a Miami. Foguèt assassinat l'an d'après a Asunción (Paraguai).


text:
1078
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1078 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Pèrda de Jerusalèm conquistada per lei Turcs Seldjokides.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Segon lei foncionaris cargat de mesurar lei diferentei produccions, la produccion d'acièr agantèt 127 000 tonas dins l'Empèri. Aquò illustra lo melhorament tecnic e lei progrès tecnologics chinés car la produccion d'acièr èra encara de mens de 16 000 tonas en 806. De descripcions de la siderurgia chinesa de l'epòca per l'escriban Su Shi indican tanben l'existéncia de regions especializadas dins la metallurgia que prefiguravan l'industria concentrada modèrna.


text:
Gy-en-Sologne
Gy-en-Sologne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loir e Char e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es limitrophe de : Mur-de-Sologne, Rougeou, Lassay-sus-Croisne, Billy.
La commune est limitrophe de : Mur-de-Sologne, Rougeou, Lassay-sur-Croisne, Billy.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Gary Cooper
Frank James Cooper dich Gary Cooper (7 de mai de 1901, Helena (Montana) - 13 de mai de 1961, Beverly Hills) es un actor de cinèma e vedeta estatsunidenc. Comencèt sa carriera dins leis annadas 1920 coma cascadaire. Venguèt famós gràcias a de ròtles dins Morocco (1930) e A Farewell to Arms (1932). Pendent leis annadas seguentas, s'impausèt coma una vedeta internacionala dins de films variats coma The Lives of a Bengal Lancer (1935), Mr. Deeds Goes to Town (1936), Beau Geste (1939) o Meet John Doe (1941). Puei, dins lo corrent de la decenia 1940, incarnèt generalament d'eròis tipics de l'istòria deis Estats Units coma lo jogaire de beisbol Lou Gehrig (The Pride of the Yankees, 1942), Robert Jordan (For Whom the Bell Tolls, 1943) o lo doctor Wassell (The Story of Dr. Wassell, 1944). En 1952, obtenguèt son succès pus important ambé son ròtle de sherif dins lo western High Noon que foguèt guierdonat ambé l'Oscar dau melhor actor. Recebèt tanben una pauma d'aur en 1957 per son ròtle dins Friendly Persuasion (1956).


text:
14/11/2015
Raibe negre 5 per Gilbert Borgés
Diumenc au ser. Braves jorns de mai. Dins lo vargier. I a ren dins lo vargier. Ai pas començat. Nonmas quauquas rafes. Las apreste emb dau concombre, de la mentra e dau iaort. Grec, lo iaort. Ma femna aima bien.
E puei auve quauqu'un credar au secors. Quo es bizard. Comprene pas d'ente ven la credada. sembla venir dau bas dau vilatge. Fau se mesfiar. Quala que siá lor origina, los sons rebomben sus lo mur dau bistròt e semblen totjorn venir dau bas dau vilatge.
Vau jos lo figier. Tende l’aurelha. Una espeça de gemmada. E puei, enquera : “Au secors !” Mas pas bien fòrt. Quò ven bien dau bas dau vilatge. De la maison nuòva. Conneisse pas lo monde qu'i demòren. Los locataris 'resten pas de virar. Un sacrat turn-over. Ai nonmas vist la veitura daus noveus. Bela. Brava. Roja.
Prene mas chambas e davale. I a de grands tuias qu’empaichen de veire. Me sente pas d'entrar entau.
Pas mestier. Quò se passa a l'entrada. Nonmas darrier lo portau. Dos òmes au sòu. Un gema doçament en se tener lo ventre. L’autre coijat d’eschina, lacha daus pitits “au secors “ en se tortilhar per terra. Los braç tenduts. Ten lo fer d'una forcha. Una femna, la trentena, ten lo mangle. Leva la forcha e essaia de plantar l’òme que la reten coma pòt.
Bute una unlada e lo portau. La femna sembla pas me remarcar. Essaie de li prener lo mangle. Es pas decidada de lachar. Me butis en me balhar un còp de mangle per lo front. ‘Cule en me trapar lo front. Quò vira. Vese passar de las biòlas de totas las colors. Quela garça ne’n profita per me’n conhar un bon còp per la tempa. Fin de partida.
Odor d’eter. Lum blancha. Doas testas de gendarmas. “Se desvelha.” çò-ditz lo mai jòune. Suert. Un autre entra a sa plaça. Lo chefe probable.
- Podetz me dire çò que se’s passat ?
Li devoide mon istòria. Me 'reste sovent. La remembrança ven peniblament. M’espiá un moment sens ren dire. Se decida :
- Sabetz que la femna ditz que quo es vos qu’avetz forçat lo portau per atacar los dos òmes a la forcha e qu’ela a agut un chen de mau per vos desarmar.
- Damandatz aus dos òmes.
- Z’am fach. An confirmat lo dire de la femna.
Gilbert Borgés
10:11 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Equipa ciclista Direct Énergie
L’equipa ciclista Direct Énergie es una equipa francesa de ciclisme professionau sus rota.
Creada en 2000 sota lo nom de "Bonjour", li diguèron "Brioches La Boulangère" en 2003 e 2004, puei "Bouygues Telecom" de 2005 a 2008, "BBox Bouygues Telecom" en 2009 e 2010, "Team Europcar" de 2011 a 2015. A son nom actuau despuei 2015. A l'estatut d'equipa ProTour de 2005 a 2009, puei vèn una equipa continentala professionala en seguida dau non renovelament de la licéncia ProTour per l'UCI en 2010. Siguèt creada e es dirigida per Jean-René Bernaudeau, egalament fondator de l'equipa Vendée U d'onte vèn mai que d'un correire de l'equipa.
Bouygues Telecom comptèt especialament dins sei rengs Didier Rous (Desdièr Ros), doble campion de França e venceire dau Grand Prèmi dau Midi Libre e dau Grand Prèmi de Plouay, Sylvain Chavanel, Jérôme Pineau, François Simon, seisen dau Torn de França 2001, e Xavier Florencio Cabre, laureat dau Classic de Sant Sebastian 2006. Es menada en 2010 per Thomas Voeckler e Pierrick Fédrigo (Peiric Fedrigo), totei dos ancians campions de França e venceires dau Grand Prèmi de Plouay.


text:
En stock
Langue : occitan (languedocien) — Format : 15 x 21 cm — Nbre de pages : 156.
Tornam trobar lo comissari Casal que mena l’enquèsta dins un novèl afar, dins Tolosa : es a ne far venir cabord lo comissari Casal : un òme jove a decidit de “netejar” la vila de totas las “rascladuras” de la societat : putas, SDF, omosexuals, etc. S’engatja alavetz un combat a distància enter lo comissari e lo “netejaire” pas tant nèci que l’auriá volgut lo Casal... Un libre de suspens, violent, que revèrta plan la vida vidanta d’una granda ciutat de uèi. Nous retrouvons le commissaire Casal qui mène l’enquête dans une nouvelle affaire à Toulouse : c’est à faire devenir fou le commissaire Casal : un homme jeune a décidé de “nettoyer” la ville de toutes les “raclures” de la société : putes, SDF, homosexuels, etc. Alors s’engage un combat à distance entre le commissaire et le “nettoyeur“ pas aussi idiot que l’aurait voulu Casal... Nascut a Tolosa en 1929, lo “Guiraud de Basieja” trabalhèt dins l’agrò-alimentari a París, mas doblidèt pas jamai la lenga mairala del País Mondin. Lo siu trabalh li faguèt costejar gendarmas, polícia e tribunals e mai tard, l’enveja li venguèt, aital, de se metre a l’escritura de romans policièrs. En occitan, plan segur, per l’amor del País e de la Lenga d’òc. Né à Toulouse en 1929, le “Guiraud de Bazièges”, a travaillé dans l’agro-alimentaire à Paris, sans jamais oublier la langue maternelle du pays Moundi. Son métier lui avait fait côtoyer gendarmeries, police et tribunaux, aussi, plus tard, l’envie le prend de se mettre à l’écriture de romans policiers. En occitan, bien sûr, pour l’amour du Pays et de la Langue d’oc.


text:
E blablabla !
Estil : Teatre, Jove public
Sector : Teatre
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Annada de parucion : 2016
Creator: A.R.T. Compagnie
Editor : A.R.T. Compagnie
L'espectacle :
Espectacle jove public que la paraula n'es lo tèma.
Perqué parlam ?
Perqué parlam pas ?
Perqué parlam diferents lengatges ?
Per acompanhar lo prepaus aqueste, dos autors joinesa dins una adaptacion teatrala :
Susie Morgenstern, « la classe pipelette » (édicions Mouche de l’Ecole des Loisirs).
Abdallah M. Attayyeb « la Pastèque parlante » (edicions Grandir).
Revirada : Melania Laupiès.
« La classe Pipelette »
Dins sa classa, Catarina sauneja pas que de silenci. Un pauc de silenci… seriá talament simple. Mas non, los charraires s'arrèstan pas jamai … Catarina es a mand d'ensajar totes los metòdes, quitament los mai folastres, per capitar.
Claufit d’umor, l’espectacle remanda al desòrdre d’una persona fàcia a l’urgéncia de la paraula. Fa prene consciéncia de se, dels autres e dels limits necessaris per créisser sens limit. Seguissèm lo camin de Catarina ambe lo «blues» sieu, los sieus espèrs fòls, sas trobalhas magicas.
Van venir sus l’empont de joves espectators per legir las paraulas dels dròlles de la classa de Catarina. Los tèxtes seràn aprestats abans l’espectacle ambe la comediana o lor regent.
E « La Pastèque parlante »
Un conte african per acumulacion e espofidaire sus la paraula empachada, mespresada e per acabar reconquistada.
« Un còp i aviá, dins lo reiaume del rei Gargoch, una lei tarribla qu'enebissiá de parlar »
Lo conte es un dels biaisses, per Catarina, d'obténer lo silenci.
L’espectacle es, per nosautres, l'escasença de tornar trapar la L.S.F. e la lenga occitana.
Prepausam abans o aprèp l’espectacle un rescontre a l’entorn dels tèmas : lo silenci e la paraula, l’obesissença e la revòlta. Los dròlles son d’excellents filosòfes e se prèstan amb gaug al jòc de la reflexion, un biais de far ressonar e rasonar lo tèma del espectacle .
Distribucion e informacions practicas :
Mesa en scèna / Adaptacion : Capucine Mandeau, Myriam François
Comediana : Anne Thouzellier
Creacion sonòra : Frédéric Wheeler
Decòrs / scenografia : Alberto pour « Arscènes »
Vestits : Suan Czepczynski
Grafisme : Richard Ferran - Agence Zéfir
Contactes :
art-cie@wanadoo.fr
www.art-cie.net
04.67.65.76.59 / 06.95.89.57.52


text:
1827
Aquesta pagina concernís l'an 1827 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Participacion navala francesa a la Guèrra d'independéncia de Grècia au profiech de l'insureccion grèga. Ansin, ambé de naviris britanics e rus, un grop de vaissèus francés ataquèt la flòta otomana dins lo pòrt de Navarin e la destruguèt. Pasmens, lo govèrn, qu'èra opausat a aquela operacion, obtenguèt ges d'avantatge d'aqueu succès. Aquò permetèt de blocar la logistica turca e lo mandadís d'una expedicion terrèstra l'annada seguenta.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Lo 6 de mai, lei fòrças otomanas averèron la batalha d'Analatos qu'entraïnèt la capitulacion de l'Acropòli d'Atenas. Après aquela batalha, lei govèrns francés, britanics e rus prepausèron una mediacion per acabar la guèrra que foguèt refusada per leis Otomans lo 6 de julhet. Aquò entraïnèt l'intervencion d'una flòta coalizada francobritanorussa, cargada de sostenir l'insureccion grèga. Lo 20 d'octòbre, destruguèt la flòta otomana a Navarin (6 000 tuats e 60 naviris destruchs).
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Après una pausa dins lo corrent de l'ivèrn 1826-1827, leis ostilitats ambé Pèrsia acomencèron tornarmai en mai. Fins au mes d'octòbre, lei Rus avancèron en Armenia e prenguèron Etchmiadzin, Nakhitchevan, Abbasabad, Erevan e Tabriz. Après aquelei desfachas, lei Pèrs deguèron demandar la dubertura de negociacions de patz.
En Grècia, Russia contunièt de sostenir l'insureccion e participèt a l'ofensiva navala còntra la flòta turca a Navarin après lo refús d'una mediacion comuna ambé França e lo Reiaume Unit per acabar la guèrra.
Asia[modificar | modificar la font]
Pèrsia[modificar | modificar la font]
Après una pausa dins lo corrent de l'ivèrn 1826-1827, leis ostilitats ambé Russia acomencèron tornarmai en mai. Fins au mes d'octòbre, lei Rus avancèron en Armenia e prenguèron Etchmiadzin, Nakhitchevan, Abbasabad, Erevan e Tabriz. Après aquelei desfachas, lei Pèrs deguèron demandar la dubertura de negociacions de patz.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Prepausicion de l'engenhaire e matematician francés Jean-Victor Poncelet (1788-1867) de modificacion de la fòrma dei palas dei ròdas dei molins d'aiga. Aquò permetèt d'aumentar lo rendement dei ròdas de 30% a 60%. Pasmens, lo modèl de ròda Poncelet foguèt pas construch avans la fin deis annadas 1830.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la lèi fondamentala de l'electrocinetica que porta son nom per Georg Simon Ohm (1789-1854). Pasmens, aquò foguèt alora totalament ignorat per la comunautat scientifica e la lèi foguèt tornarmai descubèrta per Claude Pouillet en 1834 qu'ignorava tenir un predecessor.
Fotografia[modificar | modificar la font]
Aquela annada (ò benlèu la precedenta), lo Francés Nicéphore Niépce (1765-1833) capitèt de prendre de fotografias novèlas gràcias a una chambra sorna, una lentilha e una placa cubèrta d'una substància fotosensibla principalament facha de betum de Judèa. En particular, realizèt la fotografia pus anciana coneguda a l'ora d'ara (lo Ponch de vista dau Gras).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 5 d'agost - Deodoro da Fonseca, president de Brasil (m. 1827)
- 15 de novembre - Joan Francés Blader, magistrat e escrivan occitan (m. 1900)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de març - Pierre-Simon Laplace, matematician francés (n. 1749)
- 5 de març - Alessandro Volta, fisician italian (n. 1745)
- 26 de març - Ludwig van Beethoven, compositor e musician francés (n. 1770)
- 8 d'agost - George Canning, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1770)


text:
Jan-Peire Reidi, retorn a Vilajalet
Jan-Peire Reidi (Jean-Pierre Reydy) ven de sortir un libre novel a las edicions Lo Chamin de Sent Jaume : es un recuelh de tèxtes que lo titre n’es Chaucidas dins los blats (nos autres diriam « caucidas » o « caucits »). Aprèp une vida de professor d’anglés, mai que mai a Châtellerault, Reidi es ara tornat demorar ont èra nascut, a Vilajalet, a costat de Nontron, en Peirigòrd verd. Aquí s’encontran, çò ditz Reidi, « la freschor dau Lemosin mai la jòia dau Peirigord » e se mesclan l’estonant parlar en « è »[1] e lo classic en « à » : « Eu parlava « è », ’la parlava « à » », nos ditz de sos grands. Justament, Reidi s’es fach coneisser dins lo pichon monde de la literatura occitana d’expression lemosina en 2007 (abitava encara a Châtellerault) per un libre que pòrta lo nom d’aqueste vilatge de Vilajalet, ja publicat al Chamin de Sent Jaume. La sortida de son segond libre, que per una bona part torna suls lòcs, personatges e tematicas del primièr, me balha l’escasença de parlar tanben de Vilajalet, que se seriá meritat mai d’atencion a sa parucion.
Vilajalet es pas une òbra de ficcion, mas una mena de cronica familiala escrita en primièra persona, que se debana dins çò que se ditz « vilatge » en Lemosin (es pas çò que nosautres apelam aital, qu’aquí se ditz « borg » ; lo vilatge es lo mas ont vivon un grop de familhas), un pichon monde de vailets, jornalièrs, meitadièrs e pichons propietaris del costat de Nontron. Res de truculent, de pintoresc e d’espectaclos, mas un sens del detalh vertadièr qu’entredobra la pòrta de la mentalitat paisana sens la forçar, sens cercar de bracar lo lum pretencios de l’analisi psicologica sus l’escurina de las armas ; una apròcha pudica, sensibla, un chic meditativa, amb una punta a l’encòp de tristesa e de tendresa mescladas, risolièra ça que la, e tot aquò dins una lenga rica, apresa dins la pichona enfancia (« ma mair me parlava francés, ma granda mair e mon pair me parlavan occitan »), ont la referéncia a l’oralitat es constanta.
Parla de la vida vidanta, mas subretot del biais d’èsser, de parlar, de se tener, de se comportar de sos grands, de sos parent e dels vesins del vilatge… Zo fa d’un biais direct, precis, economic, sens fiorituras ni manieras. Per balhar un exemple, vaquí cossi descriu la scèna de la monta del taur sus la vaca : « Emb sa granda linga rufa, eu començava de lechar la natura de la vacha estachada au cirier dins lu barradis e ne tainava pas de levar sur ela las pautas de davant. Ma mair li preniá lu biron a plena man e l’engulhava, dau temps que mon pair teniá lu taureu per la còrda e fasiá estar la vacha. ’Qu’era brave, ’quela fòrça naturala, bestiala e impetuosa de la vita. Los quites mainatges n’aurian jamai pensat ne’n rire o ben ne’n ’ver onta ».
Es d’un mème biais realista que conta tot çò qu’un dròlle podiá entendre e comprendre dins aquesta cultura paísana ont se disiá fòrças causas librament : « Un còp, ma granda-mair tornet au vilatge tota chafrelhada. […] Mon grand-pair e ma granda-mair se ’vian mes a l’acelat sos un chaisne per laissar passar una ramada. E per dire ne pas restar sens ren far, eu ’viá essaiat de la bicar d’en-pès contra la bilha – la terra era trempa, perdiu – mas eu ne ’via jamai pogut. Los vesins risseren lur aise. Un autre còp, un barraquen voliá ’chaptar un lapin negre per son cirque. ‘Ailas ! çò-ditz lu vesin, ’quo n’es pas bien malaisat trobar : totas las femnas n’an un !’ ».
Mas evidentament la vida se passava pas solament a contar de nhòrlas ! Coma sus totas las familhas d’aquelas annadas, lo pes de la doas guèrras se fasiá encara sentir : lo grand pair aviá fach 14, lo pair foguèt presonièr e terriblament maltractat en Alemanha... Dins las conversacions, en visant de fotografias de nòças d'abans 14, tornava totjorn la mèma sansònha : « Eu fuguet tuat a la guerra » Un vesin, de la classa 1920 cantava la cançon de Craonne, « en-dessos, coma si ’quò ’viá estat quauqua ren de mau, quan eu ’via begut un còp de tròp ». Quora lo grand paire moriguèt sos darrièrs mots foguèron per dire : « Quilhs coquins de Bòches, ’qu’es ilhs que m’an tuat ! ».
Es amb una granda sensibilitat que Reidi parla dels dòls de familha. A prepaus de la mòrt de son grand, remarca : « A data de ’queu jorn, ma granda-mair li donet un autre nom : ‘Queu paubre òme’. Los quites mòrts eran paubres. » Se soven de la velhada e d’un detalh, que sap analisar amb una granda sensibilitat antropologica : foguèt demandat a una vesina de recitar lo Nòstre Paire : « De’n prumier, ’la faguet semblant de lu ’ver obludat. Foliá aflatar lu Bon Diu sens pareitre tròp pretencios o curetier ».
Parla tanben, amb una granda justesa, d’un eveniment traumatic entre totes, lo suicidi del paire, quora èra encara mainatge : « mon paubre pair que ma mair trobet pendut au nogier dins la charriera, per la còrda de ficelas qu i’ ’viá facha per ma balançoire, mon pair que veguí tot redde coijat sur l’eschina per terra sos lu nogier, lu còu blu, e que era dins lu cementèri de Nontroneu ». Aquò balhèt al pichon un estatut especial dins lo parçan e li farguèt un caractèr que ne parla sens cap de complasença : èra un dròlle puslèu docile, qu’escotava e trabalhava plan ; çò ditz : « La culpabilitat, boirada emb la onta e l’umiliacion, garantissen l’òrdre sociau ». Quora anèt estudiar pensionari, sa maire aviá pas demandar de sostenh a l’Estat, perque cresiá « que coma son pair se ’viá suicidat son filh ne ’viá pas drech ad una borsa ». Aquò ne ditz long sus la sofrença e la culpabilitat rebalada dins un dòl sens fin.
Mas la figura centrala del libre, la mai importanta pel mainatge Reidi, es la de sa granda, la Joannà, que li balhèt sa lenga (« m’es ’vis que chaque mot occitan que escrive, ’qu’es la votz pura, francha e ben pausada de la Joannà que lu ditz ») e fòrças causas en mai. Lo retrach que n’es fach, per son stile, es a l’imatge del personatge : simple, direct e frontal. « La respectava l’Egleisa, mas ’la ne confondiá pas lu Bon Diu e los curets » ; « ’la ne ’viá pas onta d’estre paubra, mas la paubretat n’era pas sa vocacion » ; « Quante ’la tornava dire las paraulas de quauqu’un, los que begaudavan, que micaudavan, que badavan, que s’escharnissian, ’la ne los contrefasiá pas. ’L’aimava la gent ; l’escotava la gent. ’La ne disiá pas de contes, de legendas, de nhòrlas. ’La parlava de la gent e la parlava d’ela. ’La ’visava drech davant ela,’la pensava drech e ‘la parlava drech. […] ’La m’apreniá la vita. ’La me donava nòstre passat. ’La m’aidava venir un òme ».
Un còp que lo mainatge manquèt se negar, dos jorns aprèp, ocupada a amassar de topinambors, la Joannà diguèt « ’Si ’queu dròlle se ’via nejat, ’qu’es aüei qu’eu s’auria entarrat.’ ’Qu’era de me que ’la parlava ! Ne sabiá pas que ne’n pensar. Fau creire que la mòrt era una chausa bien ordinària, bien abituala, perque ma mémé, benleu la persona que aimava lu mielhs e que m’aimava lu mielhs, puesche imaginar l’entarrament de son pitit-filh e ne’n parlar coma si ’quò ’viá estat un autre trabalh de far, coma ’massar daus pinambors ».
Dins lo libre novel, Chaucidas dins los blats, traparètz tanben un tèxte fòrça polit sus la Joannà, La Femna que teniá son reng : conta que la Joannà travalhava a la jornada pels camps pendent que son patron li fasiá la conversacion. Dos vailets li diguèron : « vos sètz bien bestia ! Nos pausem, dau temps que demòra aquí plantat. S’entòrna còp sec e nos laissa tranquilles ». Èla, maldespièch tot e totis « teniá son reng ».
Aqueste segond libre, compausat de tèxtes corts sus de subjèctes variats (la mager part foguèron publicats en linha dins la rubrica en òc de Sud-Ouest), val la pèna d’èsser legit a la seguida del primièr, que sovent, aquels tèxtes aurián pogut èsser de capitols de l’autre.
N’ai retengut subretot tres que m’an particularament plagut. Lo premièr a coma titol L’òme que se sauvet. Cal saber que « se salvar » vòl tanben dire se tirar d’affar, s’arrengar per ganhar sa vida. Es encara un retrach, aqueste còp lo d’un vielh vailet e vielh garçon, tonton de l’autor, òme simple e benlèu un chic simplòt, un figura d’original del campestre que sembla singulièra mas que cadun me pensi i pòt associar de monde qu’a conegut : « A jamai embraçat degun […] A jamai fumat, dançat, frequentat. A jamai tirat un còp de fusilh. A jamai apres a rotlar en bicicleta. A jamai tengut un volant de tractor o ben d’automobila. […] A trabalhat tot lo temps que a pogut. A jamai avacat a far quauqua ren. A jamai ren damandat a degun. S’es jamai plangut de la vita que menava. Degun l’a jamai vut esmalit mai auvit jurar ».
Sapcher se tener es una pagina digna de Chapduelh o de Vinhaud sus la civilitat paisana lemosina. Per exemple, aqueste principi de comportament que se pòt encara observar aquí cada jorn : « per parlar d’un defaut de quauqu’un […] òm preniá la precaucion de se criticar se-mesma : ‘Eu fai coma me, es pas tròp valhent !’ Quitament per far daus compliments, òm fasiá atencion : ‘Quò es pas per dire, mas eu es bien de servici !’ ».
Tornar enfin, es un texte estonant : una mena d’autobiografia resumida pel biais dels ostals abitats l’un aprèp l’autre, dempuèi la « maison natala » de Vilajalet, puèi la dels grands, las cambras d’estudiant a Peitieus, quatre adrèças a Chatellerault, ont Reidi ensenhava… dusca al retorn a Vilajalet.
Entre temps, evidentament, tot èra cambiat, son « monde » aviá desaparegut, « la gent parlavan una autra lenga ». El se soven d’un temps ont i aviá pas que los rectors e los mossurs per parlar francés dins la vida vidanta, abans aqueste cataclisme silencios qu’emportèt la lenga sens que degun o quasi se’n rendesse compte.
Dins Vilajalet, Reidi nos a contat son encontre amb, cossi dire, un usatge cultural de la lenga. Aqueste encontre aviá un nom, lo de « Panazo », André Deixet. « Un còp, chas los vesins (I’ ’viá benleu ueit ans) auvi Panasòu contar sas nhòrlas a Radiò Lemòtges. ’Qu’era miràudia ! Eu parlava la mesma linga que n’autres », segurament amb de diferéncias de prononciacion e de vocabulari, « mas nos lu compreniam quand mesma . […] L’annada d’apres, quante trobí lu jornau de Panasòu a l’auberja dau Maine Rosse, lu ’chaptí e damandía ma mair de m’abonar. Escriví a Panasòu en occitan. Eu corriget mas fautas e publiet ma letra. Eu comprenguet plan que i’ era un mainatge, mas eu me responguet totparier. La gent ne’n revenian pas. I’era benleu un daus pus jòunes « escrivans » occitans ! ». An aqueste prepaus parla del ròtle que li sembla ambivalent de las nhòrlas (de Panazo, de Delage, etc.) per la lenga : « D’un costat ‘quò l’a reviscolada [...]. Mas d’un autre costat, ’quò la benlèu limitada e facha mespresar ». Podèm de tot biais remarcar, qu’èra ja mespresada dempuèi tant de temps… disèm puslèu que l’art de la nhiòrla balhèt coma una mèna de dignitat al mesprès ! Aital son nascuts, en partida en reaccion a las nhiòrlas – mas sens elas aurian benlèu pas encontrat la lenga escrita –, los escrivaires que se son empoderats dels autres genres de la literatura : Delpastre, Chapduelh, Melhau, Reidi… mas son venguts aparentament tròp tard, a contra-temps, per poder tornar a la lenga son prestigi perdut.
L’abandon de la lenga, nos fa remarcar Reidi, foguèt una causa aital subta, que prenguèt a pèna una generacion : « Nos cresiam plan que nòstra linga d’òc durariá totjorn. Nos ne ’viam pas pensat que ’la riscava de dispareitre en mesma temps que nòstres pairs e nòstras mairs que la parlavan ». El refusa tota mèna de victimizacion : « Degun n’auriá pogut nos empaichar de gardar nòstra linga viventa si nos ne ’viam pas, n’autres mesma, chausit de l’obludar […] Nos n’am jamai estats punits a l’escòla perque nos parlavam nòstra linga. Lu bilingüisme ne derrenjava degun e ne costava ren ». Praquò ièu ne coneissi un fais (mon quite paire) que son estats punits ! Mas vertat qu’es pas lo còr del problema : lo bilingüisme costava res, e per aquò valiá pas res ! voli dire aviá perdut tota valor simbolica, tot interes, perqué cap de model cultural alternatiu a lo del monolingüisme exclusiu capitet pas a s’impausar.
Joan-Pèire Cavalièr
Los dos libres, Vilajalet (2007) e Chaucidas dins los blats (2014) son publicats per Jan dau Melhau a las edicions Dau Chamin de Sent Jaume, e se podon comprar a la Libraria Occitana de Lemòtges, 26 Rue Haute Vienne, 87000 Limoges.
[1] Dins son darrièr libre, quora fa un polit elògi del mercat de Pueg ‘Guts (Piegut, vesetz aquí lo tèxte de la Jaumeta Beauzétie), Reidi nos balha un polit exemple de parlar en « è », en escritura quasi fonetica : « Cà fai chaud aüei, cà vai tueire là codenâ ; faudrá pès obludèr de fèr beure lès vachès ».


text:
Chrétien de Troyes
Chrétien de Troyes (1135-1190, datas probablas) foguèt un dels primers autors importants de la literatura francesa. Escriviá en Champanhòl. Son identitat demora enrodada de polemicas. Vendriá d'una familha de la bassa noblesa, de savents la dison en relacion amb los josieus convertits de l'epòca.[1] En tot cas, sembla provat que faguèt fòrça estudis, a causa de la quantitat d'allusions al mond classic e a referéncia propias del clergat.
Sas òbras (escritas al sègle XII) tractan del cicle arturian o matèria de Bretanha e se classifican dins la novèla de cavalarias classica, plena d'elements meravelhoses. Lo protagonista es un cavalhièr errant que viu d'aventuras extraordinàrias. Diverses personatges son comun a mai d'unas novèlas. Un tema comun a fòrça novèlas de cavalarias a partir de Chrétien de Troyes es lo Sant Grasal, símbol medieval qu'introduís dins son òbra Lo Conte del Graal.
Dins lo prològ de sa romança Cligès, parla de la translatio imperii e de la translatio studii. D'aquesta darrièra dich:
"Per nòstres libres sabèm que Grècia foguèt la primièra per la cavalariá e lo clergat. Après passèt la cavalariá a Roma e lo melhor del clergat, alra venguèt a França. Dieu vòlga qu'i demore e s'i adore, e jamai surtisca de França l'onor que s'i las demore" (v. 28-37).
Òbras[modificar | modificar la font]
- Tristan et Iseut: òbra perduda de la seva joventut.
- Guillaume d'Angleterre: inspirada en la vida de Sant Eustaqui[2].
- Érec et Énide
- Cligès
- Lo Cavalhièr del Leon: testimòni de sa maduretat estilistica dins la vivacitat del dialòg.
- Lancelot o lo cavalhièr de la Carreta: novèla inacabada e influenciada pel concèpte de l'amor cortés.
- Perceval o Lo Conte del Graal
Dins las òbres de Chrétien de Troyes los personatges son recurrents, figuras obèrtas ont intran de personatges novèls, tot solinhant la carctèr e las valors dels nòbles personatges principals (Ginebra, Lancelot, Artús, Gauvin, Kay, Merlin..), e intensificant l'istòria amb un infinitat d’aventuras. Lo divertiment de sa naracion s’impausa sul drama.
Lo novelum de l’òbra de Chrétien de Troyes es lo jòc de diferéncias e dels parallelismes que crèt en redactar alara doas novèlas ont los eveniments se debanan los meteis jorns e s’entrecrosan en episòdis parallèls, com es lo cas del Cavalhièr del Leon e Lo Cavalhièr de la carreta.
Chrétien de Troyes, a las diferéncia d’autres autors de l’epòca, s'inspirèt per son òbra del libre Ars Amatoria d'Ovidi, trait que lo separa de la resta de poèmas epics o Cançon de Gesta del Sègle Xl on l’eròi rebutja els sentiments inspirats per la dona. Mas Chrétien de Troyes no es se limita a dire l’aventura d’un contengut amorós, mas va vdotar los personatges d’una abila e segura caracterizacion psicologica. E mai, la finalitat de son òbra èra donar una leisson morala e esperitala destinada a perfeccionar la societat ont viviá e tanben per l’aristocracia que legís sas òbras. Se tractava d’una exaltacion de las valors moralas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Philippe Walter; Chrétien de Troyes; 1997; París
- ↑ Per pasmens se l'atribucion es discutida. Vejatz, per exemple: Williams, Harry F. "The authorship of Guillaume d'Angleterre" a: South Atlantic Modern Language Association, vol 52, nº 1, Jan. 1987.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Biblioweb (en francès)
- Wikisource en francès conten d'òbras de Chrétien de Troyes
- Chrétien de Troyes a la Bibliothèque Nationale de France (en francès)
- Dictionnaire Électronique de Chrétien de Troyes par ATILF/CNRS-Nancy Université et LFA/Université d'Ottawa (en francès i anglès)


text:
Era lengua occitana, era mès prestigiosa dera istòria dera literatura europèa, passe per un moment dificil. N’èm toti conscients!. E toti sajam, coma podem e coma sabem, de contribuïr ara sua recuperacion, de possar accions que permeten ua vida ena lengua nòsta.
Enes nòstes passions e enes nòstes emocions aportam aquerò en que creiguem entà milhorar eth futur ena nòsta manera de víuer e d’entener era vida, ena nòsta manèra d’expressar-mos, ena nòsta forma de pensar.
Er Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana ei eth frut dera volontat deth Conselh Generau d’Aran e dera Generalitat de Catalonha; ei era sua aportacion ara consolidacion deth futur dera lengua, ei era accion resultanta dera volontat de moltes persones.
Es membres der Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana èm conscients dera nòsta mission, deth mandat que portam, dera confiança qu’es institucions catalanes e araneses mos an brindat. Sabem des moltes sensibilitats que viren ath torn der occitanisme, des reaccions, positives e negatives, que son presentes per tot el territòri, e èm conscients, que per aguestes circonstàncies, aguesta non ei ua Acadèmia correnta. Eth sòn prètzhèt va fòrça mès enlà der estudi e dera investigacion. Eth contacte damb era vida sociau e en especiau damb era vida dera lengua mos obligarà a orientar-mos continaument. Es responsabilitats que se mos encomanen e eth besonh dera satisfaccion des moltes volontats que mos trobaram en camin, mos portarà en ua o auta direccion.
En 2006 se produie un miracle, damb era declaracion estatutària dera oficialitat der occitan en Catalonha. En gèr de 2014 se produie eth segon miracle damb era publicacion deth Decrèt que creaue era Acadèmia Institut d’Estudis Aranesi.
Eth 17 de noveme de 2014, eth Diari Oficiau dera Generalitat de Catalonha publiquèc era Resolucion entà qu’er Institut d’Estudis Aranesi- Acadèmia aranesa dera lengua occitana s’inscriuesse en Registre d’acadèmies de Catalonha.
Catalonha a dotze Acadèmies. Er IEA-AALO ei era soleta acadèmia de Catalonha que non a era sedença en Barcelona. Ei era soleta institucion damb reconeishement juridic d’Acadèmia e era sedença en Occitània.
Eth madeish diari oficiau publiquèc es Estatuts dera institucion qu’a per objècte era nauta investigación e er estudi der aranés, e er establiment des critèris de normatiua d’acòrd damb es principis dera Gramatica occitana de Loís Alibèrt e es Normes ortografiques der aranés, coma part integranta der espaci lingüistic e culturau occitan. Er IEA-AALO a de collaborar, de conformitat damb aguesti principis, damb entitats academiques, de recerca o culturaus reconeishudes pes institucions publiques der espaci occitan, en establiment dera normativa lingüistica de referéncia entath conjunt dera lengua occitana.
Es estatuts indiquen qu’era finalitat der IEA-AALO ei er establiment e actualizacion dera norma lingüistica dera varietat aranesa der occitan e velhar per qu’eth procés de normativizacion d’aguesta lengua sigue coerent damb tot eth sòn encastre lingüistic. Atau madeish, er Institut d’Estudis Aranesi- Acadèmia aranesa dera lengua occitana ei era autoritat entar assessorament que, en matèria de lengua occitana, li sigue sollicitat pes administracions publiques e es organismes que’n depenen, e tanben entàs centres d’ensenhament publics e privats e entàs mieis de comunicacion de titularitat publica, d’acòrd damb er article 4 dera Lei 35/2010, d’l d’octobre, der occitan, aranés en Aran.
Er IEA-AALO a de collaborar, damb es activitats que li son pròpries, en progrés e en desvolopament dera lengua, dera cultura e dera societat en generau.
Catalonha possèc, hè quauqui ans, eth Grop de Lingüistica Occitana (GLO), dera Secretaria Generau de Politica Lingüistica damb era finalitat d’auer er aconselhament de besonh ena promocion der occitan. Aquera experimentacion ajudèc a auer un referent dera actuau Acadèmia. Quauqui des membres deth GLO (sèt) ara formen part der IEA-AALO. Aguest nau pas ennautís era consideracion dera lengua ath maxim nivèu institucionau. Damb era basa e experimentacion der antic Institut d’Estudis Aranesi, organ aconselhador deth Conselh Generau d’Aran, qu’a existit pendent dètz ans, e mès, e damb era experimentacion deth GLO, se cree aguesta Acadèmia Institut d’Estudis Aranesi damb dues seccions: era estandard, a imatge deth GLO e era aranesa, damb objectius e finalitats coma es dera antica seccion de lingüistica der Institut d’Estudis Aranesi (conselh assessor deth Conselh Generau d’Aran). Aqueth antic Institut d’Estudis Aranesi auie dues seccions mès, era d’estudis juridics e era d’istòria, que seguissen eth sòn camin segontes es principis e critèris damb es que sigueren creats e que naturauments auràn d’èster considerades per IEA-AALO.
Er Institut d’Estudis Aranesi-Acadèmia aranesa dera lengua occitana ei eth resultat dera collaboracion e bona relacion institucionau entre era Generalitat de Catalonha e eth Conselh Generau d’Aran. Era existéncia der IEA-AALO refòrce era existéncia deth Conselh Generau d’Aran.
Entath desvolopament coordinat dera oficialitat der occitan en Catalonha era Generalitat de Catalonha e eth Conselh Generau d’Aran creèren eth Conselh de Politica Lingüistica der occitan-aranés composat per quate representants de cada ua des dues institucions. En gèr de 2014 era Generalitat publiquèc eth Decret que convertie er Institut d’Estudis Aranesi en acadèmia de Catalonha. Entad açò manaue ath Conselh de Politica Lingüistica der occitan-aranés que nomenèsse persones deth mon dera promocion e der estudi der occitan entà constituir era Acadèmia.
Eth 3 de juriòl de 2014 es quinze persones designades aprovèren es estatuts e escuelheren es prumèrs cargues de representacion dera entitat. Pèire Bèc, er insigne, acceptèc era propòsta de formar-ne part, mès es ingratituds dera vida impediren qu’arribèsse ath 3 de juriòl. Li’n faltèren cinc dies, e,… ja que que manifestèc era sua volentat d’èster part, le’n cau considerar un membre fondador. Ath dejós, dera denominacion dera institucion calerie escríuer: “creada pera Generalitat de Catalonha e peth Conselh Generau d’Aran, damb Pèire Bèc e 15 occitans mès”
Ena session constitutiva deth 3 de juriòl s’escuelhec eth prumèr Conselh Permanent enes persones de Jusèp Loís Sans coma president, Angelina Cases coma vicepresidenta, Ròsa Salgueiro coma secretària e Miquèu Segalàs coma vocau.
Des dera direccion e des de tota era Acadèmia se met en foncionament aguesta institucion damb ua tripla volontat:
1.- Era d’èster utils ad aqueri qu’empleguen era varianta aranesa dera lengua, as mèstres des escòles araneses, ara administracion, as particulars,… Mos cau consolidar era referéncia. Era indefinicion d’aguesta referéncia cree massa dubtes e incerteses en aqueri que militen en emplec dera lengua pròpria d’Aran.
2- Era d’ajudar a consolidar era identitat en ua tripla línia: era identitat aranesa que justifique era existéncia d’un autogovèrn, e que vire ath torn deth sòn hèt lingüistic diferenciat, n ‘ocupe eth prumèr lòc. E era identitat catalana que se manifèste en un respècte pera nòsta lengua, qu’ei exportabla ath mon sancer coma element pròpri d’ua personalitat que s’identifique peth respècte des identitats. E, tanben, era identitat que s’exprèsse a trauès dera defensa deth modèl academic catalan. Amassa damb es autes Acadèmies de Catalonha auem de contribuir a hèr de Catalonha un referent.
3.- Era de contribuïr ara recuperacion dera lengua occitana e de collaborar damb totes es institucions que caminen, per un aute camin, en madeish sens. Occitània ei grana e a generat diuèrses institucions damb es que mos i apròpen diuèrsi punts des nòstes finalitats. Neishem damb era volontat de somar e per aguest motiu entraram en contacte, e cercaram línies d’accion conjunta, damb aqueres institucions dera lengua occitana que d’ua forma o auta procuren ua solucion as qüestions normatives: Felibritge, Consistòri deth Gai Saber-Acadèmia Occitana, Congrés Permanent dera Lenga Occitana, Conselh dera Lenga Occitana, Institut d’Estudis Occitans,… e d’autes qu’an objectius semblants, que dilhèu en aguesti moments son mens visibles, mès non pas mens importantes, coma per exemple eth Comitat dera Lenga des Nauti Pirinèus. E, prioritariament auem d’estudiar era forma lingüistica occitana qu’emplegue era administracion francesa, coma referéncia, e mos cau valorar-la e auer-la en compde. Ei era forma deth podèr. Mos cau veir quines posicions lingüistiques an pres enes valades d’Itàlia, e en Monegue e auer-les en consideracion.
Trebalham damb era volentat d’amassar e d’anar endeuant,… damb toti!
Voleria trobar ena volontat de toti er interès per facilitar era collaboracion e enrasar un camin peiregós e arribent donques que “ua lengo, lou sabès, n’es pas l’obro fatisso d’un ome o de plusiour, nimai d’uno acadèmi, ni d’un regime quint que siegue (…) car au fons d’una lengo, se ié soun depausa tòutis lis escaufèstre, tóuti li sentimen, tóuti li pensament de dès, de vint, de trento, de cènt generacioun (…) es un mounumen inmènse ounte chasco famiho a carreja sa pèiro, ounte chasco ciéuta a basti soun pieloun, ounte une raço entiero a travaia de cors e d’amo pendènt de cènt e de milo ans” 1
N’èm conscients!
Jusèp Loís Sans Socasau
President
(1) Frederic Mistral ena Santa Estella de 1877


text:
Alòr que lei governaments dei país de l’OTAN parlan a Munic de l’avenir d’aquela organisacion de defènsa occidentala, un sondagi vèn sotalinhar que, entre leis abitants d’aquelei país totei son pas d’afogats de l’ajuda deis Estats Units.
Dins un contèxt onte lei USA son plus tant lèsts justament d’ajudar leis Europencs.
D’octòbre e a decembre passats, l’institut american Gallup aviá questionat mila personas de 66 país per li demandar qu sariá son melhor aligat se, jamai, sarián atacats.
Dins quatre d’entre elei, es Moscó que siguèt chausit : Grècs, Turcs, Bulgars e Eslovèns dison que aurián premier l’idèa de demandar d’ajuda a la Russia puslèu qu’ais USA.
Es tot parier, fòra dei país de l’OTAN, per la China e la Serbia. E lei Russes, elei tanben, an donat la preferéncia a la Russia. « Nos fa vèire una causa importanta, es que la politica americana, despuei vint ans, a butat la Russia dins lei braç de la China » segon Kancho Toychef, lo vici-president de Gallup.
Per ce qu’es de la fisança dei Grècs e dei Bulgars per la Russia, vendriá de sa crenhença de la Turquia. Per elei, l’invasion de Chipre per lei Turcs en 1974 minariá la fisança que pòdon aver en l’OTAN.


text:
« 57% deis emissiens de pòussas finas mandadas per lei chaminèias dei batèus, e mesuradas dins un carrat de cent quilomètres de costat alentorn dei vilas portuàrias de la Mediterranèa francesa son . provocadas per lei motors auxiliaris dei naviris a cai ».
Lo baile d’Air PACA, Domenge Robin, es formau. « E encara, a la manòbra per intrar e sortir dau pòrt, lei batèus difusan encara 30% d’aquela pollucien ».
Es ben dins lei pòrts que naisse lo problèma environamentau, l’essenciau s’i debana
. E es per aquò qu’aquela associacien especialisada dins la qualificacien de l’èr en Provença consacra son collòqui d’autona a « L’èr e lei pòrts ».
La reglamentacien es en trin d’evoluar. Si a l’ora d’ara lei carburants dei batèus pòdon contenir fins qu’a 3,5% de sofre, en 2020, podràn plus ne’n aver que 0,50%. « Mai l’escomessa
vertadiera es d’acompanhar leis esfòrç deis actors tau que lei autoritats portuàrias, lei Vilas-Pòrts e leis associaciens d’abitants que vòlon pas viure dins lo risc par la santat ».
A Marselha de cais son despuei dos ans electrifiats, d’industriaus fabrican ara de filtres que dison « scrubbers
», e de naviris passan dau petròli au gas… A Tolon tanben s’alestisson
de responsas. « Tot aquò va ben, mai nosautres volèm acorchar
lo temps entre lo diagnostic e la solucien »
ditz de son costat Joan-Luc Savelli, baile de Qualitair Corsega, que participarà au collòqui marselhés.
La mesura, dison totei dos, es essenciala pèr ben saber ont es lo problèma environamentau, e dire ai responsables onte son lei prioritats.
Lo collòqui serà organisat au City Center (ex. CMCI centre de congrès) au centre de Marselha, lo 14 de novèmbre
, e dubèrt a en totei.


text:
UNA COMPANHIA DESCONEGUDA GANHA MAI QUE FACEBOOK
E òc. Es una companhia desconeguda en Occident. Se nomena Tencent e es chinesa. En 2016 a ganhat mai de 500 bilions d’euros. Ja es pr’aquò estada considerada coma una de las cinc entrepresas mai grandas de la planeta. E aquò solament es lo començament.
Maugrat aver mai de 19 ans, Tencent es una companhia qu’aufrís de jòcs e un servici de messatjariá, WeChat, al mercat chinés. Ara es arribada a aver una valor de capital, la setmana passada, de mai de 530 bilions d’euros. Facebook es demorada al segond luòc amb solament 528,5 milions d’euros.
Aquelas chifras an coma causa la nauta participacion dels chineses als jòcs electronics – mai de 750 milions utilizaires -, las aplicacions de messatjariá e d’autres. Al mercat chinés las primièras entrepresas que balhan aquestes servicis son Tencent e Alibada, una autra companhia chinesa qu’es tanben entre las primièras.
La primièra companhia chinesa del club
Tencent seriá, amb aquelas chifras, la primièra companhia chinesa que dintrariá al club nomenat dels “miei trilions”. E lo prètz de l’entrepresa es mai del doble qu’ara fa solament un an.
Aquò mercés als servicis de divèrses jòcs de ròl numerics, coma Honour of Kings, que ja a mai de 200 milions d’utilizaires. Lo prètz de Tencent es ara aital que una inversion de 1000 dolars en
2004 ara costariá 1 milion de dolars.
De mai, los servicis de WePay, Alipay e Alibada tanben aurián ajudat e plan montar lo prètz de Tencent los darrièrs meses. La majoritat dels utilizaires utilizan aqueles servicis a travèrs lo telefonèt que ja i a mai d’un bilion d’smartphones en China uèi lo jorn. Segon una enquesta realizada fa pauc los mai vielhs – fins a 88 annadas – tanben aurián acceptat ben l’utilizacion de las nòvas tecnologias. “E mai lèu qu’en Occident”, çò diguèt Zhao Chen, director d’una companhia de Plug and Play en China.
Aital, d’entrepresas occidentalas coma Appel, Alphabet, Microsoft e Amazon tanben son grandas en China, mas patisson de restriccions a Internet per part del govèrn chinés. E aquò ajuda pas la sieuna economia.
Lo senhorejament de WeChat de Tencent auriá metut los competitors dins una marrida posicion, coma Apple, pr’amor que los telefonèts chineses pòdon pas dintrar dins lors servicis pr’amor que foncionan pas amb la maquinariá d’Apple. Tencent soleta auriá mai d’un bilion mensual d’utilizaires qu’utilizan servicis de messatjariá, premsa, pagament, de jòcs e publicacions. E Facebook solament n’a 2 bilions mensuals en tota la planeta.
La manièra de trabalhar de Tencent es desparièra de la d’Amazon o Facebook – basada en la publicitat – pr’amor que vendon simbòls e caractèrs dins los jòcs. Alibada, d’un autre costat, fa pagar las companhias que vòlon aver de publicitat als jòcs. Çò qu’es contrari a l’esperit capitalista de las entrepresas occidentalas.
La Redaccion


text:
Celebas
Celebas o Sulavesi es una illa d'Indonesia a 300 km a l'èst de Bornèo, a 600 km al sud de las Filipinas, a 200 km a l'oèst de las Molucas e al nòrd-èst de Java. Amb una superfícia de 189 035 km2, es la quatrena illa del mond, mas representa pas que 7 % de la populacion permor de son relèu e de la selva tropicala. Lo punt culminant es lo mont Rantemario de 3 455 m.
Geografia[modificar | modificar la font]
Celebas se tròba a l'Èst de la linha de Wallace e doncas dins la part oceaniana d'Indonesia.
Celebas es devesida en 6 províncias:
- Celebas del Centre (jaune)
- Celebas del Nòrd (verd)
- Celebas de l'Oèst (marron clar)
- Celebas del Sud (ròse)
- Celebas del Sud-Èst (marron)
- Gorontalo (blau)


text:
Gèus d'Auloron
Gèus d'Auloron (Ustasu en basco, Geüs-d'Oloron en francés) qu'ei ua comuna de Bearn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Vieil-Hesdin
Vieil-Hesdin es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Fins al començament de la Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, aiçò èra una de las vilas los mai importants de la Artés. En 1553, Charles Quint ordonna la siá destruccion, e una autra vila i aguèt bastit a sièis quilomètres : l'actual Hesdin.
Jusqu'au début du Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle, c'était une des villes les plus importantes de l'Artois. En 1553, Charles Quint ordonna sa destruction, et une autre ville fut bâtie à six kilomètres : l'actuel Hesdin.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Gandvabre
Grandvabre[1][2],[3],[4] (oficialament en francés Grand-Vabre) es una comuna occitana de Roergue situada dins lo departament d'Avairon e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Grandvabre a situat en un entorn considerable, al confluisson del Lòt e del Dordon, a proximitat immediata de Concas, lo un dels mai polits pòbles de França. A constituit del vilatge de Grandvabre pròpiament dicha, suls bòrds del Dordon, #que la vallée relativament dintrada ne protegís de vents del Nòrd e genèra un micro climat en podent èsser en calent pro l'estiu, e relativament clément l'ivèrn, e de granjas o caserius repartits suls tucs environnantes, en dominant lo Dordon o lo Lòt, e dégageant de las perspectivas excepcionalas coma la Vinzelle per exemple.
La commune de Grand Vabre est située dans un environnement remarquable, au confluent du Lot et du Dourdou, à proximité immédiate de Conques, l'un des plus beaux villages de France. Elle est constituée du village de Grand Vabre proprement dit, sur les bords du Dourdou, dont la vallée relativement encaissée protège des vents du Nord et génère un micro climat pouvant être assez chaud l'été, et relativement clément l'hiver, et de fermes ou hameaux répartis sur les collines environnantes, dominant le Dourdou ou le Lot, et dégageant des perspectives exceptionnelles comme à La Vinzelle par exemple.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una primièra cita de Granda-Vabre a fach en la "cronologia de las abbés de Concas" quand Dadon, fondator del abbaye de Concas, s'i retira a la fin de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
Une première citation de Gandvabre est faite dans la "chronologie des abbés de Conques" quand Dadon, fondateur de l'abbaye de Conques, s'y retire à la fin du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Conques, Christian-Pierre Bedel, al canton, 1993
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Top'Òc Diccionari toponimic occitan del Congrès permanent de la lenga occitana.
{{Roergue}