text:
Boofzheim
Boofzheim en alemannisch (Boofzheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en plen Ried, lo vilatge fa partida del costat de Benfeld e del arrondissement de Sélestat-Erstein. A situat al encreuament de la D5 #que connècta Benfeld al Alemanha e la D468 parallela al Rhin #que connècta Estrasburg a Bâle en transeünt per de nombroses pòbles fleuris de Alsace. Per en un autre luòc, a situat sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam. Los abitants an conegut jol nom de Boofzheimois.
Situé en plein Ried, le village fait partie du canton de Benfeld et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Il est situé au croisement de la D5 qui relie Benfeld à l'Allemagne et la D468 parallèle au Rhin qui relie Strasbourg à Bâle en passant par de nombreux villages fleuris d'Alsace. Par ailleurs, il est situé sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam. Les habitants sont connus sous le nom de Boofzheimois.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es cap al Sègle XI #qu'apareis per las primièras fes lo bourg de Botesheim. Lo pòble aperten dos sègle mai tard per mitat a la abbaye de Sant-Étienne de Estrasburg e en partida a l'avesque d'Estrasburg. Cap al començament del Sègle XVI lo pòble passa entre las mans de la familha Mueg #qu'adòpta la religion reformada cap a 1545. En 1636, lo Suedés fan incursiós en Alsace e destruisson gaireben totalament lo pòble. Après la guèrra de Trenta Ans lo pòble se repeuple mercés a l'aportacion dels immigrats suisses e olandeses. En 1684, Paul Jacques Mueg, proprietari del pòble, en essent defallit, lo domeni a partejat entre desparièras familhas. Al cors de la Segonda Guèrra mondiala, Boofzheim, sofrís de combats #que se desenrotllen en la siá périphérie. Lo pòble a deslotjat en 1939. A la fin dels hostilités un tèrç del pòble es sinistrat pels combats #qu'opausan los Aliats, lançats en la reconquête dels territòris ocupats. Los Alemands temptan désespérément de lançar una contra ofensiva en genièr 1945 sens succès d'en un autre luòc. Lo pòble a liberat per las tropas aliadas.
C'est vers le Sègle XI qu'apparaît pour la première fois le bourg de Botesheim. Le village appartient deux siècle plus tard pour moitié à l'abbaye de Saint-Étienne de Strasbourg et en partie à l'évêque de Strasbourg. Vers le début du Sègle XVI le village passe entre les mains de la famille Mueg qui adopte la religion réformée vers 1545. En 1636, les Suédois font des incursions en Alsace et détruisent presque entièrement le village. Après la guerre de Trente Ans le village se repeuple grâce à l'apport des immigrés suisses et hollandais. En 1684, Paul Jacques Mueg, propriétaire du village, étant décédé, le domaine est partagé entre différentes familles. Au cours de la Seconde Guerre mondiale, Boofzheim, souffre des combats qui se déroulent dans sa périphérie. Le village est évacué en 1939. À la fin des hostilités un tiers du village est sinistré par les combats qui opposent les Alliés, lancés dans la reconquête des territoires occupés. Les Allemands tentent désespérément de lancer une contre offensive en janvier 1945 sans succès d'ailleurs. Le village est libéré par les troupes alliées.


c: text/html

text:
A contunhacion poiratz veir bères imatges de diuèrsi talhèrs que realizèren enes Jornades Culturaus.
En breu, se higeràn mès imatges
Eth dia de Màgras es escolans de 5au mos disfrassèrem de pòts de pintura.
Eth dimèrcles dia 6 de hereuèr, Magràs mos manèc vier ara escòla tamb un chapèu en cap e un pinceu.
Guardatz que guapos anauem toti.
Es escolans de 5au e 6au realizèren aguesta tardor ua gessuda de natura. Pujèrem des de Vielha enquiath Plan Batalher e un còp aquiu realizèren ua activitat damb un quadèrn de camp que eri madeishi auien ellaborat. Un còp realizada aguesta activitat baishèren enquia Aubert, a on dinèren. Dempús hèren era activitat de diboish!!
Siguec un dia fòrça profitós e polit a on escolans e mèstres disfrutèren en tot apréner e disfrutar dera natura.
VIATGE DE CICLE SUPERIOR
CASA DE COLÒNIES “FINCA TAMARIT”
Dies 4, 5 e 6 de junh.
QUÉ CAU PORTAR?
EN MORRALET DE VIATGE
Caucèr – caucèr esportiu i/o caucèr comòde
– chancletes.
Ròba – 3 mudes ròba (interior e exterior)
- 1 muda de ròba de recambi
– pijama
– giqueta d’abric
– impermeable
– casqueta
– banhador e tovalhòla
Igèna personau – necesser: bròssa de dents, pasta de dents, sabon, piente, colònia…
– tovalhòla de banh
- proteccion solara
A MÈS CAU PORTAR:
- Sac de dromir
- Cantimplora
- Linterna de man
- Morralet petit damb er esdejoar deth prumèr dia.
- Cada escolan aurà de portar era tarjeta sanitaria originau e eth DNI.
A mès calerà portar ua autorizacion de medicaments en cas d’auer-les de préner.
Non se permet portar telefons mòbils. Era escòla serà contunhadament en contacte damb es mèstres, e vosati podetz adreçar-vos ara escòla entà quinsevolh qüestion.
Es mèstres non seràn responsables de sòs e d’auti materiaus que poguen portar es mainatges.
DESENVOLOPAMENT DERA ESTADA
Era gessuda serà eth deluns dia 4 entàs 7:30 ores ena Hònt de Bossòst.
Era tornada serà aproximadament entàs 20:00 ores deth dimècles 6 de mai ena Hònt de Bossòst. Se confirmarà e precissarà era ora de tornada eth madeish dia ena escòla.
Es escolans de 5au disseccioneren un paumons de corder e poderen observar, manipular e experimentar damb eri.
A contunhacion auetz es imatges hètes pes madeishi escolans.
Eth dia 5 d’octobre es escolans de 5au e 6au realizeren ua gessuda de natura. Er itinerari ère de Betren a Escunhau. Es escolans realizeren ua jòc de pistes en tot seguir eth mapa cartografic deth recorregut.
Era cançon dera castanhèra!!!
castanhèra

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Botenac
Botenac ( Boutenac en francés) es una comuna lengadociana en Lengadòc de las Corbièras, dins lo departament d'Aude e a la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Administracion
- 4 Demografia
- 5 Economia
- 6 Luòcs e monuments
- 7 Personas ligadas amb la comuna
- 8 Vejatz tanben
- 9 Personalitats ligadas amb la comuna
- 10 Véser tanben
- 11 Ligams extèrnes
- 12 Nòtas
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat sul penjal nòrd d'un puèg de las Corbièras
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina[1][modificar | modificar la font]
Lo nom Botenac es eissit de Villa boltennago (citat en 946), boltennago venent Botenus, nom d'un Roman proprietari de la villá.
Los primièrs abitants son encara mai ancians. De rèstas de de 1850 a 1500 AbC J.C. foguèron trobats. I a mencion d'una preséncia d'une villa galloromana lo Villa Octaviana al luòc dich Vilamajor, dels tèrmes a Fontsanta e de sepulturas visigoticas.
La primièra mencion du vilatge pel rei Carles II confirma que villa Boltennago apartenguèt a l'abadiá de La Grassa.
La legenda de Sant Simeon[modificar | modificar la font]
Vèrs l'an 1000 l'ancian evesque de Catalonha Simeon, se venguèt retirar e viure en ermita dins una balma prèp de Fontsanta e del santuari de la Villa Octaviana del roman Consentius. Moriguèt en 1025 dins la cort del castèl. Alara venguèt protector del vilatge; se bastiguèt una capèla en 1895 en dessús de la balma del sant e dempuèi cada an se fa procession amb los rèstas del sant dempuèi la glèisa de Botenac per demandar que plòga.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras.
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Lo castèl de Botenac[modificar | modificar la font]
Abans nomenat castèl bas, per que i aviá un autre que uèi demóra sonque la torre al centre del vilatge.
Dins los ans 1990, la proprietat es comprada per l'AOC Corbièras[2] .
Lo massís de la Pineda[modificar | modificar la font]
Massís boscat de 808 ectaras, que 612 classificat zona naturala d'interès ecologic, faunistic e floristic[3]. Subretot sus la comuna de Botenac (423 ha).
La Glèisa de Sant Mamés[modificar | modificar la font]
Estatua de La Republica[4][modificar | modificar la font]
Personas ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Histoire de Boutenac, Eliane Coste, A.C.C.U.E.I.L.
- ↑ Le site de l'AOC Corbières
- ↑ (fr)Zone naturelle d'intérêt écologique, faunistique et floristique du bois de la pinède
- ↑ Monument de la République, Inventaire général du patrimoine culturel


text:
Concerto per violoncèl (Schumann)
Lo concerto per violoncèl en La m Op. 129 de Robert Schumann qu'ei ua de las principaus òbras deu repertòri d'aqueth instrument. Que ho compausat en 1850 mes interpretat peu prumèr còp sonque en 1860 peu violoncelista Ludwig Ebert.
Que compta dab tres movement qui son :
- Nicht zu schnell (La m )
- Langsam (Fa M)
- Sehr lebhaft (La m – La M)
Qu'ei escrivut entau violoncèl solista acompanhat per 2 flabutas, 2 clarinetas, 2 clarins, 2 bassons, 2 trompas, 2 trompetas, timpani e còrdas.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
- [1] Particion a gratis de libra de cap dret suu site de la International Music Score Library Project
- [2] Pierre Fournier interpretant lo purmèr movement sus youtube.com.


text:
Magdalenian
Lo Magdalenian es la darriera fasa dau Paleolitic Superior europèu, compresa entre aperaquí 17 000 e 12 000 ans avans lo present. Lo siu nom foguèt prepausat par Gabriel de Mortillet a partir dau site preïstoric eponim de la Magdalena a Tursac en Perigòrd.
Reparticion[modificar | modificar la font]
Lo Magdalenian es conoissut en Euròpa Occidentala (Espanha, Portugau, França, Belgica, Soïssa, Alemanha, Republica Chèca e Polonha).
Leis aplechs[modificar | modificar la font]
L'industria litica magdaleniana es caracterizada per l'abondància de burins, gratadors, traucadors, lamas e lamèlas. Lei propulsors e leis arpons mòstran un grand desvolopament dau trabalh de l'òs. La vida dei magdalenians es estat comparada ambé la civilizacion deis inuit.
L'art magdalenian[modificar | modificar la font]
L'art parietal magdalenian es particularament ric e diversificat. Lei pinturas e lei gravaduras se comptan per miliers e se caracterizan per un fòrt naturalisme amb un sens agut dau detalh e dei proporcions.
L'art mobiliari magdalenian es egalament remarcable: leis armas e leis objèctes de la vida quotidiana son sovent ornats de motius geometrics o de representacions figurativas (animaus, umans) e lo nombre de plaquetas gravadas augmenta considerablament a aqueu periòde.


text:
Chrysochloridae
Descripcion[modificar | modificar la font]
Las talpas dauradas son una familha classada dins l'òrdre Afrosoricida o Insectivora seguent la taxinomia. Vivon pas a l'estat salvatge que dins lo desèrt de Namibia. Lors caracteristicas mai marcantas son qu'an pas d'uèlhs ni d'aurelhas e qu'i a pas que 4 dets a las patas anterioras, provesits d'àrpias cortas. Sul cran, l'òs jugal e la barra postorbitària son perduts. I a tanben un parelh d'òsses dins la region occipitala apelats « tabulars » que se retròba pas dins los autres Mamifèrs. Las femèlas, coma los mascles, an un cloac ont desenbocan las vias urinaras e genitalas, contràriament als autres mamifèrs placentaris.
Lista dels genres[modificar | modificar la font]
La familha de las talpas dauradas, que la plaça al sen de l'òrdre dels insectivòrs es debatuda, es devesida en mantun genre :
- Amblysomus Pomel, 1848
- Calcochloris Mivart, 1867
- Chlorotalpa Roberts, 1924
- Chrysochloris Lacépède, 1799
- Chrysospalax Gill, 1883
- Cryptochloris Shortridge e Carter, 1938
- Eremitalpa Roberts, 1924
Segon ITIS[modificar | modificar la font]
- familha Chrysochloridae Gray, 1825
- sosfamilha Amblysominae Simonetta, 1957
- genre Amblysomus Pomel, 1848
- genre Calcochloris Mivart, 1867
- genre Neamblysomus Roberts, 1924
- sosfamilha Chrysochlorinae Gray, 1825
- genre Carpitalpa Lundholm, 1955
- genre Chlorotalpa Roberts, 1924
- genre Chrysochloris Lacépède, 1799
- genre Chrysospalax Gill, 1883
- genre Cryptochloris Shortridge and Carter, 1938
- genre Eremitalpa Roberts, 1924
- sosfamilha Amblysominae Simonetta, 1957
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Chrysochloridae dins Tree of Life we project (en)
- Referéncia ITIS : TSN 633418 Chrysochloridae Gray, 1825 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Chrysochloridae (en)
- Referéncia NCBI : Chrysochloridae (en)


text:
Salmo trutta fario
La truita (var. trocha, troita, trueita) (Salmo trutta) es un peis de la familha dels salmonids qu'abita los rius d'aigas fredas e oxigenadas; per aquò es particularament abondanta dins los rius e estanhs pirenencs.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 161997 Salmo trutta Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Salmo trutta (en)
- Referéncia IUCN : espècia Salmo trutta Linnaeus, 1758 (en)
- Referéncia NCBI : Salmo trutta (en)
- Referéncia NCBI : Salmo trutta fario (en)
- Referéncia NCBI : Salmo trutta trutta (en)
- Referéncia Fauna Europaea : Salmo trutta (en)
- Referéncia FishBase : espècia Salmo trutta trutta Linnaeus, 1758 (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia FishBase : espècia Salmo trutta fario Linnaeus, 1758 (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia FishBase : espècia Salmo trutta lacustris Linnaeus, 1758 (en) (+traduccion (fr))
- Fons documentari ARKive (fotografias, extraches sonòrs e vidèos) : Salmo trutta fario (en)


text:
Belrain
Belrain es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena. De 1972 a 1987, la comuna foguèt associada damb Gimécourt, Rupt-devant-Saint-Mihiel e Ville-devant-Belrain dens la comuna de Villotte-sur-Aire.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los senhors de Belrain #èsser vassaux dels Comtes de Champagne, de contunh dels Comtes de Bar e dels Comtes de Bar e Lorraine. La distincion de Belrain #far partida del Barrois en movent.
Les seigneurs de Belrain furent vassaux des Comtes de Champagne, puis des Comtes de Bar et des Comtes de Bar et Lorraine. La seigneurie de Belrain fit parti du Barrois mouvant.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De 1972 a 1987, la comuna foguèt associada damb Gimécourt, Rupt-devant-Saint-Mihiel e Ville-devant-Belrain dens la comuna de Villotte-sur-Aire.


text:
Front de l'Èst
Lo Front de l'Èst de la Segonda Guèrra Mondiala referís al conflicte entre l'Axe e l'URSS e sos aligats en Euròpa Centrala e Orientala entre lo 22 de junh de 1941 e lo 9 de mai de 1945. Tan las pèrdas umanas (civilas e militaras) coma sa violéncia sens relambi ne fan un conflicte a despart dins l'istòria de l'umanitat.
L'istoriografia russa e sovietica parla de Granda Guèrra Patriotica (Beлиkaя OTeчecTBeHHaя BoйHa) per parlar del conflicte, en referéncia a la Guèrra Patriotica entre Russia e l'Empèri Francés de Napoleon, que los dos conflictes aguèron un bona part de lors combats sul sòl rus. Lo tèrme Granda Guèrra Patriotica apareis tre lo 23 de junh de 1941 dins un article de la Pravda "La Granda Guèrra Patriotica del Pòble Sovietic" (Beлиkaя OTeчecTBeHHaя BoйHa coBeTckoro Hapoдa).


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
José María Alfredo Aznar López (Madrid, 25 de febrièr de 1953) es un politician espanhòl, membre del Partit Popular. Aprèp d'èsser estat president de la Junta de Castelha e Leon de 1987 a 1989, foguèt primièr ministre d'Espanha entre 1996 e 2004. Es licenciat en Drech de l'Universitat Complutense de Madrid e presidís actualament la Fundació para el Análisis y los Estudios Sociales (FAES), una entitat de tòca non lucrativa creada lo 11 de novembre de 2002 coma resultat de la fusion de cinc fondacions ligadas al Partit Popular.[1], e qu'es una mena de "laboratòri d'idèas del PP". Dempuèi 2011 es conselhièr extèrn de la companhiá espanhòla Endesa per l'America Latina.
Es maridat amb Ana Botella, l'actuala cònsol de Madrid e an tres enfants amassa.


text:
Monodontidae
Aquesta familha compòrta dos genres, qu'an cadun una espècia :
- Delphinapterus Lacépède, 1804
- Delphinapterus leucas (Pallas, 1776) - grand dalfin blanc
- Monodon Linnaeus, 1758
- Monodon monoceros Linnaeus, 1758 - Narval
Signes distintius de la familha[modificar | modificar la font]
Contràriament als autres cetacèus, las doas espècias d'aquesta familha an de vertèbras cervicalas non soudadas, permetent una cèrta flexibilitat del còl e autorizant de desplaçar son cap lateralament.
Lo segon signe distintiu de las doas espècias d'aquesta familha es d'aver pas de nadarèla dorsala. Çò qu'es fòrt practic per d'individús que passan lor temps a passar jol glaç.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 180481 Monodontidae Gray, 1821 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Monodontidae (en)
- Referéncia NCBI : Monodontidae (en)


text:
Ar Roc'h-Morvan
Ar Roc'h-Morvan en breton ( La Roche-Maurice en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Portal de Bretanha
-
comuna francesa, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.


text:
Invasion sovietica de Polonha
L'invasion sovietica de Polonha se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala entre lo 17 de setembre e lo 6 d'octòbre de 1939. Opausèt lei fòrças de l'Union Sovietica a aquelei de Polonha qu'èra ja fòrça afeblidas per l'ataca alemanda començada lo 1èr de setembre. Foguèt entraïnada en acòrd ambé lo pacte secrèt germanosovietic. S'acabèt per una victòria sovietica relativament aisada car lei fòrças polonesas situadas lòng de la frontiera orientala dau país èran dispersadas e mai desirosas de luchar còntra leis Alemands que còntra lei Sovietics. Lei combats e lei pèrdas demorèron limitats dins lei dos camps.


text:
Bussunarits-Sarrasqueta
Bussunarits-Sarrasqueta (Duzunaritze-Sarasketa en basco, Bussunarits-Sarrasquette en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra, situada diens lo País de Cisa. Administrativament, se tròba dens lo departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Gamarte e Lakarra au nòrd
- Buztintze-Hiriberri au nòrd-oèst
- Hozta e Ibarrola a l'èst
- Sent Joan lo Vielh a l'oèst
- Lekunberri e Ahatsa-Altzieta-Bazkazane au sud


text:
Adam de Crapona
Adam de Crapona (Adam de Craponne en francés), nascut a Selon de Provença en 1526 e mòrt empoisonat a Nantas en 1576, foguèt un nòble provençal e engenhaire.
Biografia[modificar | modificar la font]
Adam de Crapona bastiguèt entre 1557 e 1558 lo canal que pòrta son nom, que permetèt d'asaigar la Crau amb l'aiga que veniá de Durença. Crapona financèt personalament los trabalhs, mas deguèt tanben manlevar d'argent, subretot de Nostradamus. Los trabalhs d'aqueste canal e las opcions tecnicas de Craponne inspirèron Pèire Pau Riquet per tal de construire lo Canal de las Doas Mars.


text:
Allery
Ary en picard ( Allery en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant virtuellement Hallencourt a Métigny e d'Èst-Oèst entre Airaines e Oisemont.
Lo vilatge se étire en una pichona vallée verdoyante a l'oèst de Airaines, #que despunta lo campanal visible dempuèi la rota en portant a Oisemont.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant virtuellement Hallencourt à Métigny et d'Est-Ouest entre Airaines et Oisemont.
Le village s'étire dans une petite vallée verdoyante à l'ouest d'Airaines, de laquelle pointe le clocher visible depuis la route menant à Oisemont.


text:
Björn Borg
Modèl:Infobox jogaire de tennis
Björn Borg (idem Björn Rune Borg per l'estat civil suedés, nascut a Södertälje, ran Estocòlme lo 16 de junh de 1956) es un jogaire de tennis suedés ara retirat, ex numèro 1 mondial e considerat per totòm demest los campions màgers de l'istòria del sieu espòrt.
Somari
Vida e carrièra[modificar | modificar la font]
Las victòrias[modificar | modificar la font]
Ganhèt 11 torneges del Grand Slam o Grand Chelèm, 6 còps Roland-Garros en 1974, 1975, 1978, 1979, 1980 e 1981, 5 còps adereng Wimbledon, recòrd de l'istòria per çò qu'es dels torneges ganhats de seguit, en 1976, 1977, 1978, 1979 e 1980.
Foguèt tanben venceire del Masters, 2 vegadas, en 1979 e 1980, e primièr del ranking o classament de l'ATP - Associacion dels Jogaires de tennis Professionals , en 1980 e 1981.
Obtenguèt per son país, qu'èra lo primièr còp per Suècia, la Copa Davis en 1975.
Los adversaris[modificar | modificar la font]
Sos adversaris mai famoses e pinhastres, remirables sovent, mas pr'aquò pas totjorn fairplays (e d'unes que i aguèt lo se chafrèron Ice-borg, d'unes autres Ice Man, o l' Extraterrèstre (sic lo grand jogaire romanés tan talentuós coma coquin e badinaire Ilie Nastase) , amb un fum de mesprètz dins lo ton, en bocas, per molts, e los " jornalistas " beles primièrs (mas susquetot amb fòrça despièch, que los mediòcres, li n'agrada pas cap lo pur gèni...), foguèron los nòrd-americans Jimmy Connors[1]e John McEnroe[2], lo chèc Ivan Lendl, l'argentin Guillermo Vilas e l'italian Adriano Panatta (lo sol que ganhèt contra el a París, dos còps, en 1973 e 1976, dins los torns preliminars).
Un desplaser màger[modificar | modificar la font]
Poguèt pas jamai ganhar l'US Open que lai arribèt 4 còps en finala (en 1976,1978,1980 e 1981) nimai l'Australian Open que son melhor resultat ailai foguèt un tresen torn en 1974.
La retirada[modificar | modificar la font]
Se retirèt sobte en 1983, sens aclarar cap las rasons d'aicesta decision, d'un biais estonant e susprenent assatz, quand èra encara lo numèro 2 del ranking de l' ATP.
Aviá sonque 27 ans.
Una certa lassièra tanplan o pòt explicar. D'efièch, aviá començat la siá carrièra subre d'ora, a l'edat de 15 ans, en Copa Davis.
De qu'unas annadas puèi, temptèt un retorn timidòt a la competicion pr'aquò, mas aprèp una partida "tèst" perduda contra lo catalan Jordi Arrese, en 1991, a l'Open de Montcarles, renoncièt definitivament, aprèp una ultima darrièra desfacha en finala a Moscòu, contra lo jogaire rus Alexandre Volkov, en 1993.
Lo problèma màger per el es, èra qu'aviá perdut un pauc, just un pauc mas èra ben pro, las qualitats qu'èran las siás de per abans.
Lo bilanç[modificar | modificar la font]
S'èra agut ganhats en total 64 torneges oficials ATP, 100 amb las exibicions, çò es 36 de mai en torneges de participacion limitada o d'invitacion...) en simple (que demest eles 11 de Grand Slam e 5 finalas perdudas) mai 4 en dobles sul circuit mondial.
La siá primièra victòria s'escasèt a l'Open de Nòva Zelanda, a Auckland, en genièr de 1974, e la darrièra a Genèva, en Soïssa, dins lo Martini Open, en setembre de 1981.
Es tanben una de las caracteristicas de la siá carrièra que, fin finala, ne foguèt pro corta, sonque 8 annadas de vertadièra activitat al cim del tennis mondial, quand d'unes autres que i a, li ne cal 12 o 15 ans o mai, per se fargar un palmarès, una carrièra, una fama, una plaça al solelh mondial.
Un espet dels màgers foguèt la siá victòria al Roland-Garros de 1980, sens pèrdre un sol set.
Se capitèt pas jamai de véncer a Nòva York, las siás ajustas esportivas amb Jimmy Connors e John McEnroe demòran çaquelà demest las pus acarnassidas e remirablas de l'istòria del tennis mondial.
Tanben ne son de destriar ambedoas las siás finalas de Wimbledon contra John McEnroe, la primièra ganhada, en 1980, e la segonda, perduda (aprèp 41 victòrias adereng, recòrd del torneg) en 1981.
Los recòrds[modificar | modificar la font]
Los recòrds detenguts per Björn Borg, levat los citats çai-sus, son:
- - De 27 torneges de Grand Slam jogats, 11 ganhats, çò es un percentatge de 41%, recòrd masculin de l'Èra Open.
Lo recòrd absolut, femenin, es lo de l'australiana Margareth Court-Smith que de 29 torneges jogats, ne ganhèt 24 (82%).
- - Un ratio de 141 victòrias per sonque 16 desfachas (totjorn en Grand Slam), çò es 89,8%., davant Jimmy Connors (82,6%), John McEnroe ( 81,5%), André Agassi (80,9%) e l'alemand Boris Becker (80,3%) pels jogaires retirats, e Roger Federer (87,5%) e Rafael Nadal (85,7) pels jogaires encara en activitat.
- - Lo nombre d'annadas seguidas a ganhar en Grand Slam, entre 1974 e 1981, çò es 8, a egalitat amb Pete Sampras (1993-2000).
Per çò que del nombre de victòrias en Grand Slam se tracha, es 4en, detràs Roger Federer (16), Pete Sampras (14) e l'australian Roy Emerson (13).
Lo sieu jòc[modificar | modificar la font]
La qualitat extrèma del sieu jòc de fons de cort, lo sieu passing, lo sieu revèrs de doas mans, el lo drechièr, la siá e tant excepcionala percepcion visuala, lo sieu retorn de servici folzejaire e assassin, mas tot parièr lo sieu desplaçament (lateral mai que tot mas aprenguèt lèu-lèu a montar a la ret, que se ganha pas 5 còps Wimbledon sens o far...), e malgrat un fisic rasonable mas pas cap excepcional (1m.82, 72 k, en las siás annadas melhoras...) amb çaquelà una condicion fisica espectaclosa tostemps, ne faguèron lo sol jogaire de l'istòria tota del tennis fins ara a poder obténer, d'un biais simultanèu o quasi, 5 triomfs a Wimbledon e 6 a Roland-Garros, çò es sus de superfícias de jòc, la tèrra batuda e la tepa, gaireben incompatiblas e del tot opausadas, diferentas, antagonicas gaireben, e que demandan de qualitats pro particularas caduna, quand de campions coma lo nòrd-american Pete Sampras poguèt pas jamai ganhar a París, e lo soís Roger Federer se deguèt esperar pacientós que pacientós, aprèp 3 finalas perdudas davant lo catalan malhorquin en Rafa Nadal, 2009 per o capitar.
La question inutila...[modificar | modificar la font]
Saber se ne foguèt el o pas lo melhor jogaire de l'istòria del tennis es un problemòt segondari... parlan per el sos resultats, sos recòrds e sas performàncias, lo sieu palmarès.
E lo sieu biais per lo s'abastar.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Björn Borg...: The Björn Borg Story, Chicago, H.Regnery Co., 1975 (en anglés)
- Eugene L. Scott: Björn Borg, my Life and Games, Nòva York, edicions Simon & Schuster, 1980 (id)
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- IV / L'Ère de l'Open
4 caissetas VHS, amb comentari dich per en Jean-Paul Loth (blanc e negre & color, 54' + 53' + 54' + 52'), FFT/ACES PRODUCTION, MAGIC MOVIES, França, 1992 (en francés)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
- (en) Espaci en Björn Borg sul sit oficial ATP
- (en) Perfil d'en Björn Borg per la BBC
- (en) Club de suporteires d'en Björn Borg
- (en) Björn Borg per sempre...
- (en) La companhiá de mòda Björn Borg...
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- Tennis
- Naissença a Estocòlme
- Naissença en 1956
- Jogaire de tennis
- Jogaire suedés de tennis
- Campion de tennis titolat en Grand Chelèm (simple)
- Campion de tennis titolat a Roland-Garros
- Campion de tennis titolat a Wimbledon
- Campion de tennis titolat als Masters
- Jogaire de tennis victoriós en Copa Davis
- Membre de l'International Tennis Hall of Fame


text:
Economia de Botswana
Botswana foguèt un dels paucs païses que mantenguèron una fòrta creissença de la siá economia dempuèi 1996, an de siá independéncia, fins a 1999. Malgrat aiçò, la creissença queiguec a bas de 5% en los ans 2007 e 2008, e sofriguèt una fòrta retraccion lo 2009, en essent que la indústria sofriguèt una reduccion de gaireben 30%[1].
L'economia del país evolucionèt d'una de las pus pauras del continent a una economia amb PIB per capita similar al de qualques païses en desvolopament. Lo melhorament de l'economia s'es bastit a comptar de l'aplicacion de politicas liberalas, un acertat usatge dels ganhs procedentes de las minas de diamants una politica fiscala prudenta e una politica exteriora cautelosa. Debswane, l'unica companhiá minaira de diamants qu'opèra a Botswana, aperten en 50% dins lo govèrn e genèra a l'entorn de la mitat de totas las intradas governamentalas.
Actualament Botswana es lo 3en productor mondial de diamants. Lo país expòrta tanben coire, niquèl, carbonat de sòdi, carn e textil.


text:
Aiga
L'aiga (var. aigua) es un compausat quimic transparent, inodòr, sens sabor. Es format per d'idrogèn e d'oxigèn e sa formula quimica es H2O.
Son ponch de fusion es 0 °C e son ponch d'ebullicion 100 °C[1]. Dins un estat mai o mens impur, es la matèria que forma la pluèja, las mars, los lacs, los rius, etc.
Dins la natura l'aiga es de contunh barrejada a d'autras substàncias (sals mineralas, gases, particulas en suspension,...). Pas jamai podrem pas trobar d'aiga pura d'un biais natural. Aquesta aiga pura sonque se pòt obtenir en laboratòri gràcias a de procèsses de purificacion, coma la destillacion.
L'aiga: una substància particulara[modificar | modificar la font]
Las formas fisicas de l'aiga[modificar | modificar la font]
L'aiga se pòt trobar jos un bèl nombre de formas dins la natura. En estat solid es coneguda coma glaça (o glaç); a l'estat aerifòrme se la coneis coma vapor aquosa. Se coneisson d'autras formas solidas: la de la glaça veirosa e la del solid amòrf, pas cristallin, que sembla de veire.
En dessús de cèrtas valors de temperatura e de pression (dichas criticas), que son dins lo cas de l'aiga 647 K e 22,064 × 106 Pa, l'aiga dintra dins un estat dich supercritic, que d'unes agregats d'aiga a l'estat simil-liquid fluiscono dins una fasa de simil-vapor.
L'aiga pesanta es d'aiga que sos atòms d'idrogèn son estats remplaçats per de deutèri, son isotòp ten un pes atomic de 2 uma. Son comportament quimic es gaireben lo de l'aiga. S'utiliza principalament coma mejan d'alentiment dels neutrons emeses pendent la fission nucleara.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La valor exacta es 99,975 °C


text:
Boca
La boca (var. bocha), o cavitat bucala o cavitat orala, es l'orifici que els animals ingerisson los aliments. Generalament es situada sul cap e constituís la primièra partida del sistèma digestiu e del tube digestiu. La boca se dubrís sul faringe nomenat cavitat orala o cavitat bucala.
La boca umana es cobèrta per un pòt superior e un inferior, e permet de foncions importantas dins d'activitats divèrsas coma lo lengatge e las expressions facialas, coma lo sorire.
La boca es un gran indicator de la santat de l'individú. La mucòsa, per exemple, pòt se trobar mai clara, palle o amb de tacas blancas, indicator de proliferacions epitelialas.
Podèm distingir tres tipes de mucosa:
- Simple de revestiment: Presenta mucosa.
- Masticatòria: Amb absència possible de submucosa, queratinizada o paraqueratinizada e en contacte dirècte amb lo teissut ossós.
- Especializada: Es presenta dins de regions de la lenga. Se referís a la mucosa en relacion amb los receptors del gost.
Foncions de la boca[modificar | modificar la font]
- Mastegar: Mercé als movements de la mandibula e de la pression de las dents se produís aquest trabalh mecanic que degrada los aliments.
- Salivar: Mercé a la desembocadura dels conductes de las glandolas salivalas, se produís lo primièr suc digestiu (saliva), que realiza una degradacion quimica dels aliments.
- Sens del gost: Dins la boca se tròban los receptors sensorials del gost, sobretot dins la lenga, nomenades Papillas gustativas.
- Paraula: Dins la boca se tròba una granda partida de las estructuras que modifican lo son laringic e produson la vòtz articulada mercé a las seunas cavitats especialas.
- Deglucion: Se dividís en doas partidas:
- Fasa voluntària: La lenga se lèva fins a la basa de la cavitat bucala, mena lo bòl alimentàri perque dintre dins lo faringe.
- Fasa involuntària: L'epiglòtis va cap enrè e tanca l'orifici superior de la laringe. Dins aquel reflèxe lo faringe demòra una via digestiva transitòria, empachant atal l'ingestion de tròçes dins la via aeriana (traquèa).
Partidas de la cavitat orala[modificar | modificar la font]
La boca se pòt considerar coma una sala de sièis parets:
- Paret anteriora: formada pels pòts.
- Parets lateralas: formadas pe las gautas.
- Paret inferiora: Formada en granda mesura per la lenga e per dejós i a la region nomenada sòl de la boca.
- Paret superiora: Formada pel paladar.
- Paret posteriora: Orifici irregular que fa comunicar la boca amb lo faringe.
Los annèxes de la boca son las dents, las genivas e las amigdalas.
La boca dins la cultura[modificar | modificar la font]
La boca es lo simbòl de la paraula, de la lenga. Per aquò existisson diverses bocas que donan d'oracles, coma la Boca de la Veritat a Roma.
La divesa romana Fama aviá de centenas d'uèlhs per veire çò que fesiá las gents e de centenas de bocas per s'exprimir, mejans los poètas.


text:
Akkad
Akkad o, pus corrèctament, la tèrra d'Akkad, èra una region del nòrd de Caldèa, en Bassa Mesopotamia, entre Assiria al nord-èst e Sumèr al sud, pendent lo periòde de l'istòria antica anteriora a Babilònia, qu'i s'originèt la lenga akkadiana (del grop semitic). Tèrra (en akkadian, mat) es un tèrme qu'equival a país: atal, la tèrra d'Israèl, la tèrra de Hatti, la tèrra d'Egipte, per se referir als païses d'Israèl, Hatti o Egipte, per exemple.
Tanben se nomenèt Akkad una ciutat (vejatz Agadé), fòrça importanta dins la region pendent aqueste periòde, e que donèt son nom a tot aqueste airal o region, la tèrra d'Akkad, lo país dels akkadians. Babilònia, coma region, aguèt per origina los territòris combinats d'Akkad e Sumèr. La lenga akkadiana evolucionèt per formar la lenga babiloniana, mentre que la lenga sumeriana desapareissèt. Los akkadians, encara qu'utilizèron l'escritura cuneifòrma, la meteissa que los sumerians, la tradusiguèron dins sa lenga. Se coneisson pas de documents escriches en lenga akkadiana anteriors a l'epòca de Sargon I lo Grand (Sargon d'Akkad). Sargon es tradicionalament descrich coma lo primièr governant d'un empèri unificat d'Akkad e Sumèr. Abans el, Sumèr comencèt de s'espandir jos lo govèrn d'un rei nomenat Lugalzagesi d'Uruk (l'Erech de la Bíblia). Totun, Sargon portèt lo procès pus enlà de totes los assages dels reis sumerians anteriors e conquistèt fòrça de las regions per crear un empèri qu'arribèt fins a la Mar Mediterranèa e Anatolia. Dins la literatura assiriobabiloniana tardiva, lo nom Akkad apareis coma una part del títol reial en connexion amb Sumèr; donc: non semitic: lugal Kengi (ki) Uru (ki), qu'equival a l'expression akkadiana sar mat Sumeri u Akkadi, « rei de Sumèr e d'Akkad », que sembla d'aver significat simplament « rei de Babilònia » o « rei de la Bassa Mesopotamia », la tèrra de Senaar dels ancians, la Sumèr originària o ben, « rei de Caldèa » (la mat-Kaldu dels ancians).
Reis[modificar | modificar la font]
- Sargon I (Sarrukin, Sharkalisharri) 2340-2284 aC
- Rimush I] (filh) 2284-2275 aC
- Manishtushu (fraire) 2275-2260 aC
- Naram-Sin 2260-2223 aC
- Sharkalisharri 2223-2198 aC
- Igigi 2198-2195 aC
- Namun 2198-2195 aC
- Imi 2198-2195 aC
- Elulumesh (probablament Elulu, rei dels gutians 2186-2180 aC) vèrs 2185 aC
- Dudu 2195-2174 aC
- Shu Durul 2174-2159 aC
- als gutians 2159 aC


text:
Bonrepaus d'Aussonèra
Bonrepaus d'Aussonèra[1][2] ( Bonrepos-sur-Aussonnelle en francés) es una comuna gascoa de Savés situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Savés a 20 km au Nòrd-Oèst de Murèth sus l'Aussonèra
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
L'economia es basada sud l'agricultura (cerealas, pastura), l'abaliment dels (ovins, bovins) e fusta
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Glèisa del sègle XVIII amb campana de 1597.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Google.org
Google.org es una branca de tòca filantropica de la societat americana Google.
La tòca es de lutar e d'ajudar dins un ensems de domenis : la pauretat dins lo mond, las energias e l'environament. Lo finançament de Google.org es realizat amb los beneficis de la societat Google. Un percentgate qu'es pel moment de 1% dels beneficis de la societat. L'un del primièr projècte es de crear una veitura ibrida que fonciona amb d'etanòl, d'electricitat e d'esséncia e que consoma un galon per 100 milas[1], es a dire 3,78 litres per 160,93 km.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ligorna (Livorno en italian) es una vila de la region italiana de Toscana, e lo capluòc de la província de Ligorna. Situada en riba de la mar Mediterranèa (mar Ligura), Ligorna es un dei pòrts italians pus importants, coma escala comerciala tant coma toristica, e es un centre industriau de nivèu nacionau. A 160 653 abitants (2007)
Personalitats istoricas ligadas al nom de Ligorna[modificar | modificar la font]
Lo quartier de la Venezia Nuova ("la Venècia Nòva")


text:
Nousseviller-Saint-Nabor
Nousseviller-Saint-Nabor es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en lo Nòrd-Es de la França, Nousseviller-Sant-Nabor ofèrta als sieus abitants lo encant dels pòbles, en aprofechant de la proximitat de nombrosas vilas. N'efièch, situats a dètz quilomètres de Forbach, cap de-luòc de arrondissement, lo pòble de Nousseviller e la siá annèxa de Cadenbronn jouxtent Sarreguemines, a sèt quilomètres, mas tanben Sarrebruck en prèp Alemanha, distant solament de quinze quilomètres. Mètz, prefectura de la Moselle se situa a setanta quilomètres.
Comuna rurala, los abitants se reten dins las vilas environnantes per trabalhar. La proximitat de la Alemanha ne fa un luòc priviliegiat per los sieus vesins #que tròban en la campanha, la calma e los repauses imprescindibles a un bon equilibri de vida.
Situé dans le Nòrd-Est de la France, Nousseviller-Saint-Nabor offre à ses habitants le charme des villages, en profitant de la proximité de nombreuses villes. En effet, situés à dix kilomètres de Forbach, chef-lieu d'arrondissement, le village de Nousseviller et son annexe de Cadenbronn jouxtent Sarreguemines, à sept kilomètres, mais aussi Sarrebruck en proche Allemagne, distante seulement de quinze kilomètres. Metz, préfecture de la Moselle se situe à soixante-dix kilomètres.
Commune rurale, les habitants se rendent dans les villes environnantes pour travailler. La proximité de l'Allemagne en fait un site privilégié par ses voisins qui trouvent dans la campagne, le calme et le repos indispensables à un bon équilibre de vie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna a constituit de doas pòbles : Nousseviller-Sant-Nabor e la siá annèxa Cadenbronn. Se situa l'origina dels dos pòbles al Modèl:VIIe sègle o Modèl:VIIIe sègle. Lo sieu istòria a separat fins en 1808 e 1813 o respectivament la parròquia de contunh la comuna de Cadenbronn an ligat a aquela de Nousseviller.
Pendent la periòde gallo-romaine, una expedís secondaire telefonada diverticule, relativament importanta, connectava lo « Herapel », lo tuc sul ban de Cocheren ont los Romains édifièrent un oppidum, a Sarreguemines. Aquela via romaine passava per Cocheren, Folkling, Théding, Nousseviller e Welferding.
A l'origina, cap a 875, lo vilatge de Nousseviller a ligat al glèisa-maire de Maxstadt, de contunh mai tard a la abbaye de Sant-Arnouald. Jol Ancian Regim, lo abbaye Santa-Glossinde de Mètz possedís de bens en lo pòble, de meteis que los comtes de Sarrebruck. A partir del Sègle XIII, Nousweiller ven proprietat dels comtes de Salm, senhors de Puttelange, e aquel fins al Sègle XV. Lo comtat de Puttelange es alavetz dirigit per un comte, lo Rhingraff. Los pòbles de Guebenhouse, Metzing e Nousseviller forman aquel #que se trucava la comuna de Metzing.
D'unes autres senhors, aital coma çò clergé, possedisson de bens a Nousseviller, coma per exemple la commanderie de Mètz del òrdre teutonique. Mas coma aqueles bens son malaisits a administrar vist lo éloignement, an cedit a la commanderie de Sarrebruck. Un document testifica #qu'al començament del Sègle XV, aquel darrièr signe un contracte amb lo comte Johann de Salm de Puttelange per gerir las possessions a Nousseviller, contracte #qu'a renauit en 1453, amb los sieus fils Simon e Johann.
Un document manuscrit en datant del regna de Louis XIV parlar del dénombrement efectuat en 1708. Aquela informacion d'una granda precision confirma #qu'a aquela data, lo pòble compte nòu familhas, dètz gojats, dètz filhas, un criat e doas servidores, #çò que dona un total de quaranta-e-unas personas. Nos indica tanben qu'aquelas familhas possedisson vint-tres cavals, dètz-e-nòu vacas e quaranta cinc pòrcs. Se çò pòble compte a aquela data se pauc d'abitantas, #encobrir s'explica per la destruccion de la region pendent la guèrra de Trenta Ans (1618-1648). Los mercenaires #que pòrtan aquela guèrra amb las tropas indisciplinées lududes donan un caractèr particularament crusèl e dévastateur.
Segon la costum lorraine, l'ensems del ban del pòble a somés al Mièja Edat a la vana pâture. Cela significa que cada proprietari es pas mai sus lo sieu pròpri terren, a partir del 1er Modèl:En octòbre de cada an per far manjar las siás bèstias. La capacitat de pâture de cada ban a avalorat unas fes per totas. Aital segon una expertise de la Mois invalide (d'agost)M, entérinée per una sentence del tribunal de bailliage de Sarreguemines de la Mois invalide (de decembre)M, lo ban de Nousseviller pòt alimentar #cent cinquanta bovins, ochanta pòrcs, #cent seissanta brebis o #cent fedas. Segon un principi de équivalence, la capacitat totala del ban a avalorat a sièis #cent trenta fedas. En vertu de lo sieu drech de vana pâture, lo senhor pòt doncas manténer a Nousseviller un vegada en correspondent a un tèrç de la capacitat totala, siatz dos #cent dètz fedas, del temps que la bergerie seigneuriale se trobava a Metzing.
Après aver-i apertengut al Alemanha, Nousweiller ven francés en 1766. Lo vilatge ven comuna del district de Sarreguemines e del costat de Puttelange. Fin finala, jol regna de Napoleon Eer, lo Data|18|d'octòbre|1801 {{}}, de nòus cambiaments intervenon e la municipalitat a ligat al departament de la Moselle e lo arrondissement de Sarreguemines, en lo costat de Forbach.
La commune est constituée de deux villages : Nousseviller-Saint-Nabor et son annexe Cadenbronn. On situe l'origine des deux villages au Modèl:VIIe siècle ou Modèl:VIIIe siècle. Leur histoire est séparée jusqu'en 1808 et 1813 ou respectivement la paroisse puis la commune de Cadenbronn sont rattachées à celle de Nousseviller.
Durant la période gallo-romaine, une route secondaire appelée diverticule, relativement importante, reliait le « Herapel », la colline sur le ban de Cocheren où les Romains édifièrent un oppidum, à Sarreguemines. Cette voie romaine passait par Cocheren, Folkling, Théding, Nousseviller et Welferding.
À l'origine, vers 875, le village de Nousseviller est rattaché à l'église-mère de Maxstadt, puis plus tard à l'abbaye de Saint-Arnouald. Sous l'Ancien Régime, l'abbaye Sainte-Glossinde de Metz possède des biens dans le village, de même que les comtes de Sarrebruck. À partir du Sègle XIII, Nousweiller devient propriété des comtes de Salm, seigneurs de Puttelange, et ce jusqu'au Sègle XV. Le comté de Puttelange est alors dirigé par un comte, le Rhingraff. Les villages de Guebenhouse, Metzing et Nousseviller forment ce qu'on appelait la mairie de Metzing.
D'autres seigneurs, ainsi que le clergé, possèdent des biens à Nousseviller, comme par exemple la commanderie de Metz de l'ordre teutonique. Mais comme ces biens sont difficiles à administrer vu l'éloignement, ils sont cédés à la commanderie de Sarrebruck. Un document atteste qu'au début du Sègle XV, ce dernier signe un contrat avec le comte Johann de Salm de Puttelange pour gérer les possessions à Nousseviller, contrat qui est renouvelé en 1453, avec ses fils Simon et Johann.
Un document manuscrit datant du règne de Louis XIV nous parle du dénombrement effectué en 1708. Ce renseignement d'une grande précision confirme qu'à cette date, le village compte neuf familles, dix garçons, dix filles, un valet et deux servantes, ce qui nous donne un total de quarante-et-une personnes. Il nous indique aussi que ces familles possèdent vingt-trois chevaux, dix-neuf vaches et quarante-cinq cochons. Si le village compte à cette date si peu d'habitants, cela s'explique par la destruction de la région pendant la guerre de Trente Ans (1618-1648). Les mercenaires qui mènent cette guerre avec les troupes indisciplinées lui donnent un caractère particulièrement cruel et dévastateur.
Selon la coutume lorraine, l'ensemble du ban du village est soumis au Moyen Âge à la vaine pâture. Cela signifie que chaque propriétaire n'est plus sur son propre terrain, à partir du Modèl:1er octobre de chaque année pour faire manger ses bêtes. La capacité de pâture de chaque ban est évaluée une fois pour toutes. Ainsi selon une expertise du Mois invalide (août)M, entérinée par une sentence du tribunal de bailliage de Sarreguemines du Mois invalide (décembre)M, le ban de Nousseviller peut nourrir cent cinquante bovins, quatre-vingt porcs, cent soixante brebis ou cent moutons. Selon un principe d'équivalence, la capacité totale du ban est évaluée à six cent trente moutons. En vertu de son droit de vaine pâture, le seigneur peut donc entretenir à Nousseviller un troupeau correspondant à un tiers de la capacité totale, soit deux cent dix moutons, tandis que la bergerie seigneuriale se trouvait à Metzing.
Après avoir appartenu à l'Allemagne, Nousweiller devient français en 1766. Le village devient commune du district de Sarreguemines et du canton de Puttelange. Enfin, sous le règne de Napoléon Ier, le , de nouveaux changements interviennent et la commune est rattachée au département de la Moselle et l'arrondissement de Sarreguemines, dans le canton de Forbach.


text:
Offekerque
Offekerque es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Recobert En granda part per marais solcats pel Oye e dels pichons watergangs, lo vast territòri de Offekerque a talhat en dos pel autoroute A16.
Ne retrai del littoral, Offekerque, vilatge del Calaisis a situat al Nòrd-Oèst de Audruicq lo sieu cap de luòc de costat.
Près de l'A16 se tròba un lac ont lo jet-esquí a practicat.
Recouvert en grande partie par des marais sillonnés par l'Oye et des petits watergangs, le vaste territoire d'Offekerque est coupé en deux par l'autoroute A16.
En retrait du littoral, Offekerque, village du Calaisis est situé au Nord-Ouest d'Audruicq son chef lieu de canton.
À proximité de l'A16 se trouve un lac où le jet-ski est pratiqué.
Istòria[modificar | modificar la font]
Sus la rota de las invasions, la municipalitat #èsser sovent experimentada al cors dels sègles, coma ne testifiquen las ancianes casemates disséminées sus lo sieu territòri.
Lo nom de Offekerque ven del germanique en significant glèisa de la granja
Sur la route des invasions, la commune fut souvent éprouvée au cours des siècles, comme en témoignent les anciennes casemates disséminées sur son territoire.
Le nom d'Offekerque vient du germanique signifiant église de la ferme


text:
Tavernay
Tavernay es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sòna e Léger e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat pel riu lo Ternin, #que passa en bordure del bourg.
- Caserius
Lo masatge caseriu de la Comaille es mai importanta que lo bourg. Los ostals d'aquel caseriu an alinhat la longitud de la rota #que connècta Autun a Castell-Chinon (Ciutat).
La commune est traversée par la rivière le Ternin, qui passe en bordure du bourg.
- Hameaux
Le hameau de la Comaille est plus important que le bourg. Les maisons de ce hameau sont alignées le long de la route qui relie Autun à Château-Chinon (Ville).
Istòria[modificar | modificar la font]
Es n'en abril 1164, que lo Pape Alexandre III, refugiat a França, confime per una Bulle, lo patronnage de la parròquia al benefici del Abbaye de Sant-Martin de Autun: " Ecclesiam Tavernaco "[1].
Bastit en bordure del Ternin, lo bourg de Tavernay a preses lo luòc d'un important abitat gallo-romain. En 1311, Agnès de Magny, vend a Varolles dels bens en benefici del Abbaye de Sant-Martin de Autun[2].
Guillaume de Montholon, fa confession e dénombrement a Jean E de Marigny, abbé de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, per desparièras possessions a Reclesne, Verrières, en Ordenant, e Tavernay[3].
Las causas de crida del tribunal del pòrti de Bourgogne, reconeisson, en 1385 que lo Abbaye de Sant-Martin de Autun jouit per aquela tèrra de " La Comaille " dempuèi tempses ancians d'anautita, mièja, e bassa justícia[4].
Un grand canal derivava las aigas de l'Aquela a la nautor de Polroy pels portar en la Arroux 4 km en amont del confluisson natural, jols murs de Autun. Se seguís encara lo traçat d'aquel canal a travèrs del territòri de la municipalitat de Tavernay.
Lo vilatge a conegut una fòrta expansion a la fin del Sègle XIX e al començament del Sègle XX, ligada a l'espleitacion de schistes bitumineux. I i aguèt quatre potz de houille, un a Chambois, dos a St Romain e un a Polroy, #que se n'endonvíe la localizacion mercés a l'arquitectura caractéristique dels pichons bastiments industriales en briques d'aquela epòca, inspiradas grandas indústrias del nòrd de la França. Cinc fabricas de schistes avián installat a Poizot, lo Retorn, Pont-Renaud, lo Marbre e la Granda Fabrica, venguda uèi la Vièlha Fabrica, prèpa de la Comaille, #que las terrils, fòrça atenuats pel temps, ne son ara cobèrts d'una vegetacion dense. Totas aquelas espleitacions an pas fin finala durat que vint o trenta ans. La Granda Fabrica, amb 110 obrièrs, a barrat las siás pòrtas l'an 1903.
I #aver fins a formatnum:1000 {{}} abitants en la comuna. La glèisa Santa-Laurent, consagrada l'an 1872 en remplacement del anciana, mai pichona, es mai granda que las glèisas dels pòbles vesins.
L'estenduda de la zòna comerciala e industriala a lo sieu limit sud (sul territòri de la municipalitat de Autun) es una basa per Tavernay, #que vei la siá populacion créisser leugièrament dempuèi 2006.
C'est en avril 1164, que le Pape Alexandre III, réfugié en France, confime par une Bulle, le patronnage de la paroisse au bénéfice de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: " Ecclesiam Tavernaco "[5].
Bâti en bordure du Ternin, le bourg de Tavernay a pris la place d'un important habitat gallo-romain. En 1311, Agnès de Magny, vend à Varolles des biens au profit de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun[6].
Guillaume de Montholon, fait aveu et dénombrement à Jean I de Marigny, abbé de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, pour différentes possessions à Reclesne, Verrières, Sommant, et Tavernay[7].
Les causes d'appel de la cour du duc de Bourgogne, reconnaissent, en 1385 que l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun jouit pour cette terre de " La Comaille " depuis des temps anciens de haute, moyenne, et basse justice[8].
Un grand canal dérivait les eaux de la Celle à la hauteur de Polroy pour les amener dans l'Arroux 4 km en amont du confluent naturel, sous les murs d'Autun. On suit encore le tracé de ce canal à travers le territoire de la commune de Tavernay.
Le village a connu une forte expansion à la fin du Sègle XIX et au début du Sègle XX, liée à l'exploitation de schistes bitumineux. Il y eut quatre puits de houille, un à Chambois, deux à St Romain et un à Polroy, dont on devine l'emplacement grâce à l'architecture caractéristique des petites constructions industrielles en briques de cette époque, inspirées des grandes industries du nord de la France. Cinq usines de schistes étaient installées à Poizot, la Revenue, Pont-Renaud, la Marbre et la Grande Usine, devenue aujourd'hui la Vieille Usine, proche de la Comaille, dont les terrils, très atténués par le temps, sont maintenant couverts d'une végétation dense. Toutes ces exploitations n'ont finalement duré que vingt ou trente ans. La Grande Usine, avec 110 ouvriers, a fermé ses portes en 1903.
Il y eut jusqu'à 1 000 habitants dans la commune. La glèisa Saint-Laurent, consacrée en 1872 en remplacement de l'ancienne, plus petite, est plus grande que les églises des villages voisins.
L'extension de la zone commerciale et industrielle à sa limite sud (sur le territoire de la commune d'Autun) est un atout pour Tavernay, qui voit sa population croître légèrement depuis 2006.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun: Charte n°18. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire del Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n° 102 de 1311. Tèxt en linha.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°110.
- ↑ Cartulaire de la Abbaye de Sant-Martin de Autun, Charte n°138.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun: Charte n°18. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n° 102 de 1311. Texte en ligne.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°110.
- ↑ Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Martin d'Autun, Charte n°138.


text:
Aulan
Aulan (Aulan en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aulan es situat en Baronnies en la vallée del Toulourenc, a 26 km de Buis-los-Baronnies, a 7km de Montbrun-los-bains e a 20 km de Séderon.
Aulan est située en Baronnies dans la vallée du Toulourenc, à 26 km de Buis-les-Baronnies, à 7km de Montbrun-les-bains et à 20 km de Séderon.
=10.55
{{Image label|x=10.55
Istòria[modificar | modificar la font]
Se lèva una preséncia neolític sul luòc de Aulan de contunh romaine.
Al Sègle XII, la glèisa Santa-Pierre de Cumbis e las siás intradas levavan del abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon[1].
Aquela distincion de las Mévouillon #passar a las de Aulan al Sègle XVII (Madame del Deffand es la polida-sœur del marques de Aulan).
On relève une présence néolithique sur le site d'Aulan puis romaine.
Au Sègle XII, l’église Saint-Pierre de Cumbis et ses revenus relevaient de l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon[2].
Cette seigneurie des Mévouillon passa aux d'Aulan au Sègle XVII (Madame du Deffand est la belle-sœur du marquis d'Aulan).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsc, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », inGuy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 213
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », inGuy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 213


text:
Gabarra
La gabarra (mot vengut possiblament del grèc karabos) es una mena d'embarcacion tradicionala de las tèrras occitanas, que se destina al transpòrt de merças mai que mai per flumes. Aqueste mot occitan es estat adaptat en francés jos la forma gabare o gabarre, en catalan coma gavarra e en espanhòl gabarra.
Las gabarras[modificar | modificar la font]
Lo nom gabarra se pòt referir a divèrsas menas d'embarcacions fluvialas presentas mai que mai dins las vias navegablas de la part occidentala del territòri occitan (Léger, Charanta, Dordonha e Garona).
Segon l'airal, las merças èran compausadas de produches agricòlas divèrses, de vins, de material de construccion (pèira d'Aspremont sus Leire per exemple) e mai de minerals o de produches metallurgics (ancoras e canons de Nivernés per exemple) e tanben de fusta.


text:
Aaliyah
Aaliyah Dana Haughton, coneguda artisticament coma Aaliyah (Brooklyn, Nòva York, 16 de genièr de 1979 – Marsh Harbour, Bahamas, 25 d'agost de 2001) foguèt una artista, cantaira, dançaira, actritz e modèla americana.
Venguèt celèbra mondialament en 1997 gràcias a son segond album One in a Million, produch gràcias a la collaboracion de Timbaland e Missy Elliott, que se vendèt a mai de 3,7 milions d'exemplars als Estats Units e mai enlà de 8 milions dins lo mond entièr. Qualques ans mai tard, arribèt sa consagracion artistica per encausa de son ròtle, al costat del famós actor chinés Jet Li, dins lo film Romeo Must Die.
Moriguèt tragicament dins un accident d'avion a l'edat de 22 ans.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Age Ain't Nothing but a Number (1994)
- One in a Million (1996)
- Aaliyah (2001)


text:
Remoncourt (Meurthe e Mosèla)
Remoncourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Primièra mencion l'an 950.
- En 1125, lo territòri communal i aguèt cedit pels senhors de Réchicourt als abitants.
- Annexat A l'Alemanda de 1870 a 1918.
- Première mention en 950.
- En 1125, le territoire communal fut cédé par les seigneurs de Réchicourt aux habitants.
- Annexé à l'Allemagne de 1870 à 1918.


text:
Bélâbre
Bélâbre es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Entre Bélâbre e Mauvières, existís una pèira couchée sus l'ancian camin de Puyrajoux al Blanc, es una pèira levada.
Tanben enigmatic qu'aqueles mégalithes es « lo cementèri al can » en limit de las municipalitats de Chalais, Ruffec e Ciron. Las ancianas parròquias #qu'an format aquela de Bélâbre son encara marcadas per las siás glèisas. Lo prieuré de Jovard dépendait del abbaye de Méobecq. La glèisa formada d'una nef e d'un campanal es dédiée a la Vèrge e garda doas estatuas de bòsques. S'i vendiá antany « en viatge ». Caliá seguir un recorregut marcat de 7 crotz fins a la fontaine del Magnoux ont se tirava qualques pèças de moneda. Aquel pelegrinatge se contunha totjorn. La glèisa de Nesme #èsser proprietat de las bénédictins de Sant-Savin-sus-Gartempe #que la #recebre en don l'an 1092. Al Épeau, lo prieuré dépendait de Grandmont.
Per carta de 1372, lo rei, Charles V donava a lo sieu « amé e féal chevalier Jehan de Pocquières...Lo chastel de Polit arbre, seguts en Guienne, a tres llegües o aperaquí prez de Oblanc, confisqué sus Périchon de Naillac, Angleses en avent lo party ennemy,e en valent 120 libres de renda » Las doas distincions vesinas de la Sala e de Polit Arbre aguèron amassat l'an 1498. La tèrra de Bélâbre #aperténer successivament a Pierre III de Pocquières, a Louis de Chazerat, a Texans de Durfort.
Las guèrras de religion pas #estalviar pas Bélâbre #que i aviá un temple de la glèisa reformada. Dos bancs lo un en 1587 pels Calvinistes, l'autre l'an 1591 pels Ligueurs, #aportar los sieus estralls. La glèisa actuala data de 1852.
Armand Léon de Durfort, espós d'una nièce de Sully, èra tinenta generala del artillerie reial. Malgrat aiçò la siá ruïna li caliá portar lo « chasteau e ostal fòrt, jargada d'un portail, torns, pabalhons, fossés, pont-levis e bas-tribunal » a Jacques Lecoigneux. Èra Primièr President dins lo Parlament de París e #jogar un papièr important pendent la Fronde. Exilé Pendent un temps, #tornar a la mòrt de Louis XIII e #obténer lo érection de lo sieu domeni en marquisat. Gabriel Lecoigneux, aconselhar del rei en los sieus conselhs, #realizar un parc magnific #que vorejava lo Anglin. Jacques II Lecoigneux #èsser coronèl de regiment de Bélâbre de contunh brigadier de las armadas del Rei. Louis -Jacques Lecoigneux engrandeix encara las possessions familiales.
Jacques Louis Guy Lecoigneux, tinent dels maréchaux de França en 1789 li caliá emigrar a la Revolucion. Un descendent de la familha Lecoigneux #aver en 1832 una singulara idèa. En avent legit un relat istoric #que fasiá morir a Bélâbre Guillaume de Flavy, capitani de Compenha responsable de la paissièra de Jeanne d'Arc, #far elevar sus un illòt del Anglin un cavòt dotat d'un en jasent de emprunt. Los istorians #restablir un jorn la vertat mas çò de mès cocasse en lo destin d'aquel cavòt figurat, aquel #èsser la crédulité populara #que viu en lo en jasent pas un personatge istoric mas « Sant Greluchon », favorable a las femnas en desirant aver mainat. Venián se banhar en un braç del riu prèp del monument.
Après la jacquerie de Buzançais en 1847 (provocada per la cherté del blat), dels émeutes an luòc a Bélâbre[1].
Lo terroir pòrta de las traces de ancianes forges de fèrre. Lo darrièr anautit-foguet s'a apagat l'an 1875.
Entre Bélâbre et Mauvières, existe une pierre couchée sur l’ancien chemin de Puyrajoux au Blanc, c’est une pierre levée.
Aussi énigmatique que ces mégalithes est « le cimetière au chien » en limite des communes de Chalais, Ruffec et Ciron. Les anciennes paroisses qui ont formé celle de Bélâbre sont encore marquées par leurs églises. Le prieuré de Jovard dépendait de l’abbaye de Méobecq. L’église formée d’une nef et d’un clocher est dédiée à la Vierge et garde deux statues de bois. On y venait autrefois « en voyage ». Il fallait suivre un parcours marqué de 7 croix jusqu’à la fontaine du Magnoux où l’on jetait quelques pièces de monnaie. Ce pèlerinage se continue toujours. L’église de Nesme fut propriété des bénédictins de Saint-Savin-sur-Gartempe qui la reçurent en don en 1092. À l’Épeau, le prieuré dépendait de Grandmont.
Par lettre de 1372, le roi, Charles V donnait à son « amé et féal chevalier Jehan de Pocquières...le chastel de Bel arbre, assis en Guienne, à trois lieues ou environ prez de Oblanc, confisqué sur Périchon de Naillac, Anglais tenant le party ennemy,et valant 120 livres de rente » Les deux seigneuries voisines de la Salle et de Bel Arbre furent réunies en 1498. La terre de Bélâbre appartint successivement à Pierre III de Pocquières, à Louis de Chazerat, à Jean de Durfort.
Les guerres de religion n’épargnèrent pas Bélâbre qui avait un temple de l’église réformée. Deux sièges l’un en 1587 par les Calvinistes, l’autre en 1591 par les Ligueurs, apportèrent leurs ravages. L’église actuelle date de 1852.
Armand Léon de Durfort, époux d’une nièce de Sully, était lieutenant général de l’artillerie royale. Pourtant sa ruine devait amener le « chasteau et maison forte, garnie d’un portail, tours, pavillons, fossés, pont-levis et basse-cour » à Jacques Lecoigneux. Il était Premier Président au Parlement de Paris et joua un rôle important pendant la Fronde. Exilé pendant un temps, il revint à la mort de Louis XIII et obtint l’érection de son domaine en marquisat. Gabriel Lecoigneux, conseiller du roi en ses conseils, réalisa un parc magnifique qui bordait l’Anglin. Jacques II Lecoigneux fut colonel de régiment de Bélâbre puis brigadier des armées du Roi. Louis -Jacques Lecoigneux agrandit encore les possessions familiales.
Jacques Louis Guy Lecoigneux, lieutenant des maréchaux de France en 1789 devait émigrer à la Révolution. Un descendant de la famille Lecoigneux eut en 1832 une singulière idée. Ayant lu un récit historique qui faisait mourir à Bélâbre Guillaume de Flavy, capitaine de Compiègne responsable de la prise de Jeanne d’Arc, il fit élever sur un îlot de l’Anglin un tombeau doté d’un gisant d’emprunt. Les historiens rétablirent un jour la vérité mais le plus cocasse dans le destin de ce tombeau figuré, ce fut la crédulité populaire qui vit dans le gisant non pas un personnage historique mais « Saint Greluchon », favorable aux femmes désirant avoir enfant. Elles venaient se baigner dans un bras de la rivière proche du monument.
Après la jacquerie de Buzançais en 1847 (provoquée par la cherté du blé), des émeutes ont lieu à Bélâbre[2].
Le terroir porte des traces d’anciennes forges de fer. Le dernier haut-fourneau s’est éteint en 1875.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Moreau, Marianne bâillonnée : los republicans de l'Indre e lo còp d'Estat del 2 de decembre de 1851, Chaillac : de Ponches de Æncrage, 2002. 109 pàg., ISBN 2-911853-05-9, pàg. 9.
- ↑ Bernard Moreau, Marianne bâillonnée : les républicains de l’Indre et le coup d’État du 2 décembre 1851, Chaillac : Points d’Æncrage, 2002. 109 p., ISBN 2-911853-05-9, p. 9.


text:
Linha 7 del Mètro de Barcelona
La Linha 7 del Mètro de Barcelona, que fa partida de la Linha de FGC Barcelona-Valés, se pòt considerar una de las linhas mai ancianas de la vila e del mond, amassa amb la L6, car una part del sieu trajècte transcor dins aquela linha Barcelona-Valés que s'inaugurèt l'an 1863 amb lo nom de Ferrocarril de Barcelona-Sarrià construcha per Compañía del Ferrocarril de Barcelona a Sarrià (lo Mètro de Londres inaugurèt en genièr del meteis an lo primièr mètro del mond). Mas foguèt pas abans lo decenni de 1950 que la linha arribèt a l'estacion d'Avinguda Tibidabo amb lo bastiment d'un ramal de quatre estacions.
Parteja tunèl en lo tram de Plaça Catalunya - Gràcia (tram de 3 estacions e la linha n'a 7) amb lés de linhas de FGC: L6, S1, S2, S5 e S55.
Lo traçat de la linha de la L7 es sosterranh, los talhièrs e los garatges se tròban près de l'estacion de Rubí. Circulan a l'ora d'ara per aquela linha trens de las serias 111 e 112.
La L7 a pas agrandit lo sieu trajècte dempuèi lo decenni de 1950, lo sieu trajècte transcor entre Plaça de Catalunya e Avenguda Tibidabo e es pas previst que s'agrandisca.


text:
Afrodita
Afrodita (en grèc, Ἀφpoδίtn), dins la mitologia grèga, èra la diva de l’amor, de la beutat, de la sexualitat e de la luxúria.
Son equivalent dins la mitologia romana èra Vènus.
Mirto, colomba, passero e cicne èran per ela sacrats.
Originas[modificar | modificar la font]
L'Afrodita grèga teniá fòrça equivalents: Inanna (controparte sumera), Ishtar (Mesopotamia), Hathor (egiziana), Astarte (Siro-Palestinese), Turan (etrusca) e Venere (Romana). Coneis de parallelismes amb las divas de l'alba indoeuropèas, coma Ushas o Aurora.
Lo nom Modèl:Polytonic es ligat dins l'etimologia populara a ἀφpός "escuma", interpretat coma "salís de l'escuma".
Culte[modificar | modificar la font]
L'epitèt Afrodite Acidalia èra apondut de còps que i a a son nom, dalla sorgente dont soliá anar se banhar, situada en Beocia (Virgili I, 720). Èra sonada tanben Kypris o Cytherea, provenents de sos luòcs de naissença supausats, valent a dire respectivament Cirpo e Citera. L'isla de Citera foguèt un centre de son cultr. Foguèt associada a Esperia e sovent acompanhada de las Oreadas, las ninfas de las montanhas.


text:
Friedrich Grützmacher
Friedrich Wilhelm Grützmacher (Dessau, Anhalt, 1 de març de 1832 - Dresden, 23 de febrièr de 1903) foguèt un violoncellista alemand. Venguèt famós durant la segonda mitat del sègle XIX.
Biografia[modificar | modificar la font]
Friedrich Grützmacher aprenguèt la musica amb son paire. Mai tard comencèt d'estudis de violoncèl amb Karl Dreschler, un dels discípols de Dotzauer.
En 1848 foguèt descobèrt a Leipzig pel prestigiós violonista, Ferdinand David, que faguèt organizar divèrses concèrts per el. Dos anys mai tard, venguèt violoncellista solista dins l'orquèstra del teatre de Leipzig e professor al Conservatòri de Leipzig. Toquèt dins lo David String Quartet. Grützmacher se mudèt a Dresden en 1860 per venir violoncellista principal de l'Orquèstra de cort, e lo menaire de la Societat Musicala de Dresden Musical. Mai avant, en 1877, trabalhèt coma professor al Conservatòri de Dresden. Comencèt alara de far de concèrts dins tota Eurpa e mai dins l'Empèri rus, e es durant lo temps qu'i demorèt que coneguèt Karl Davidov, un violoncellista famós, e venguèron fòrça amics. Foguèt professor de Wilhelm Fitzenhagen e d'Hugo Becker.


text:
Fisica
La fisica es la sciéncia naturala qu'estudia lei proprietats fondamentalas de la matèria e de l'espaci temps. Son nom vèn d'un mòt grèc liat a l'explicacion e a la significacion dei causas de la natura. Vengut fòrça rar après la fin de l'Empèri Roman, lo mòt « fisica » venguèt tornarmai popular a partir dau sègle XVII per designar la sciéncia novèla pertocant lo movement dei còrs e dei proprietats dei materiaus. Aquela sciéncia se desvolopa gràcias a l'utilizacion d'un metòde scientific per desvolopar de modèls validats o non per la realizacion d'experiéncias.
La fisica es donc un dei domenis scientifics modèrns pus vièlh de l'Istòria umana. Au començament dau sègle XXI, èra devesida entre divèrsei teorias centralas (relativitat, mecanica quantica...) e disciplinas especializadas (fisica dei particulas, fisica atomica, optica...). Pasmens, per mescla ambé d'autrei disciplinas scientificas, la fisica a tanben donat naissança a de camps interdisciplinaris grands coma la quimia fisica o la biofisica. Gràcias a sei relacions ambé d'autrei disciplinas scientificas, la fisica a tanben un nombre grand d'aplicacions tecnologicas dins la vida quotidiana.
Somari
- 1 Etimologia e evolucion dau sens dau mòt
- 2 Istòria
- 3 Teorias fisicas centralas
- 4 Metòde scientific e domenis de recèrca principaus
- 4.1 Metòde scientific
- 4.2 Domenis de recèrca principaus
- 5 Relacion ambé leis autrei domenis intellectuaus
- 6 Ligams intèrns
- 7 Nòtas e referéncias
- 8 Bibliografia
Etimologia e evolucion dau sens dau mòt[modificar | modificar la font]
Lo tèrme « fisica » vèn d'un tèrme grèc n φuσιk que sa significacion es « significacion de la natura ». Foguèt perpetuat per la tradicion filosofica antica car la fisica èra alora una partida de l'ensenhament filosofic. Vengut fòrça rar après l'afondrament de l'Empèri Roman, lo sens d'aqueu mòt evolucionèt gaire. D'efèct, lo mòt es atestat en francés e anglés ancians au sègle XII. Tracta totjorn de la « conoissança dei causas de la natura » e es magerament utilizat per designar la medecina.
Au sègle XV, conoguèt doas evolucions dins un diccionari latin-francés. D'en premier, lo mòt qu'èra solament un nom a format l'adjectiu « fisic » que sa significacion es « ço que se reporta a la natura ». En segond, lo sens dau nom es d'ara endavant « sciéncia dei causas naturalas » (o dei fenomèns naturaus). Son usatge demora limitat. L'evolucion decisiva se debanèt au sègle XVII car lo mòt va se trobar associat au desvolopament de la « filosofia naturala » e dau metòde scientific modèrn sota l'impulsion de sabents coma Isaac Newton. Per exemple, l'òbra principala d'aqueu darrier es dicha Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (en occitan « Principis matematics de la filosofia naturala »). Au sègle seguent, la creacion d'un nombre grand de cadieras de « filosofia naturala » dins leis universitats europèas va popularizar lo mòt que va designar inicialament la sciéncia experimentala puei dirèctament la sciéncia novèla basada sus la realizacion d'experiéncias.
La quimia, que se desvolopèt tanben a partir dau sègle XVII, demorèt inicialament en fòra d'aqueu movement, en causa de son passat ja vièlh sota la forma d'alquimia e en causa d'una definicion diferenta de la « filosofia naturala ». D'efèct, en 1661, èra l'estudi dei principis materiaus dei compausats mesclats. Ansin, lei doas sciéncias conoguèron un desvolopament separat e l'estudi dei transformacions quimicas (reaccion...) demorèt en fòra dau camp d'aplicacion de la fisica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria[modificar | modificar la font]
La Preïstòria conoguèt pas d'estudis fisicas sota la fòrma modèrna dau mòt. Pasmens, aquela epòca foguèt marcada per lei premiereis observacions umanas dei fenomèns naturaus. Aqueleis observacions mostrèron la repeticion de fenomèns coma l'alternança dei sasons e la possibilitat de lei reprodurre o de leis utilizar. Ansin, la Preïstòria veguèt l'aparicion dei premierei mesuras astronomicas, de la mecanica per lei besonhs de l'arquitectura o dei premierei tecnicas agricòlas.
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Durant l'Antiquitat, apareguèt lei premiers assais per estudiar lo comportament de la matèria. Divèrsei teorias foguèron desvolopadas a partir d'un ponch de vista filosofic o religiós e de l'observacion de fenomèns naturaus. En revènge, l'absència de metòde scientific vertadier empachèt generalament una verificacion e la correccion de teorias erronèas. Pasmens, lo recors a l'experiéncia foguèt pauc a pauc admes. Per exemple, en Grècia antica, d'observacions astronomicas d'Eratòstenes permetèron de determinar l'esferitat dau glòbe terrèstre.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
La disparicion de l'Empèri Roman d'Occident e leis invasions barbaras dei sègles V-VII entraïnèron la disparicion de la màger part de la fisica grèga en Euròpa Occidentala. En revènge, aquela sciéncia demorèt dins lei regions bizantinas e musulmanas. De mai, lei sciéncias indianas e chinesas se mantenguèron permetent un desvolopament important dins lei zonas musulmanas situadas a la crosiera d'aqueleis influéncias. Au sègle X, la descubèrta d'otís matematics novèus va permetre una renaissança de la fisica, especialament sus lo continent europèu. Au sègle XII, lo mòt « fisica » i apareguèt tornarmai per designar la medecina qu'èra alora la sciéncia naturala principala. Sota l'influéncia de traduccions d'òbras d'Aristòtel, venguèt basada sus l'observacion de la natura. Aqueu progrès foguèt decisiu vèrs l'aparicion de la sciéncia experimentala. Lei disciplinas principalas d'aqueu periòde èran l'arquitectura, la navigacion, l'idraulica e la mecanica. Pasmens, au sègle XV, maugrat de progrès tecnics apreciables, lei conoissanças de l'epòca mostrèron sei limits per descriure corrèctament certanei fenomèns naturaus coma lo movement deis objèctes. Aquò va menar vèrs un renfòrçament dau ròtle de l'observacion per verificar una teoria e finalament vèrs la revolucion entraïnada per lei trabalhs de Nicolau Copernic.
L'aparicion e l'apogèu de la fisica classica[modificar | modificar la font]
Lei sègles XVI-XIX son marcats per l'aparicion e l'apogèu de la fisica classica basada sus l'experiéncia e non plus sus lei recèrcas filosofics. D'efèct, au sègle XVI, lei trabalhs dau Polonés Nicolau Copernic marquèron lo començament d'un trevirament major dins lo domeni scientific. Au contrari d'Aristotèl e de Ptolomèu, Copernic considerava un modèl onte la Tèrra èra en rotacion a l'entorn de Soleu. Aquò va permetre la fondacion de la fisica modèrna per Galileo Galilei (1564–1642) que, maugrat sei problemas ambé la Glèisa Catolica, capitèt de melhorar leis otís d'observacion astronomics e de realizar de progrès decisius en cinematica coma l'estudi dei movements accelerats d'un biais unifòrme.
La rigor que mancava a Galilei dins la formulacion matematicas foguèt desvolopada per René Descartes (1596-1650) qu'inventèt lo sistèma de coordinats que tèn son nom e precisèt seis idèas dins lo Discors del Metòde publicat en 1637. Aquela concepcion permetriá de progrès dins lei domenis de la mecanica classica, de l'optica, dau calcul diferenciau o encara de la geometria analitica... Au nivèu filosofic, Descartes ataquèt tanben la sciéncia basada sus lei concepcions d'Aristotèl per denonciar e condamnar seis errors.
Lei trabalhs d'Isaac Newton (1643-1727) que formulèt lei lèis portant son nom e donèt un essor major a la mecanica classica. En 1685, capitèt de generalizar lei lèis de la gravitacion per descriure lo movement deis objèctes. Capitèt de confirmar lo modèl eliocentric dau Sistèma Solar. Sei metòdes de calcul permetèron d'estudiar per la seguida de fenomèns pus complèxes. De son caire, Leibniz (1646-1716) inventèt lo calcul infinitesimau que seis apòrts foguèron considerables e permetèron de desvolopar la fisica vèrs de domenis novèus : energia, lèi de conservacion, definicion de l'espaci e dau temps, dualitat onda-corpuscula. Gràcias a aqueleis evolucions, aqueu periòde veguèt l'evolucion dau sens dau mòt « fisica » qu'acomencèt de designar totei lei sciéncias assaiant d'estudiar lei proprietats generalas de la matèria.
Lo sègle XVIII veguèt tanben de progrès novèus e l'aparicion de domenis d'estudis novèus coma aqueu de l'electricitat. Au sègle XIX, Sadi Carnot i apondiguèt la termodinamica e la descubèrta dau magnetisme entraïnèt l'aparicion de l'electromagnetisme sota l'impulsion de James Maxwell (1831–1879). Pasmens, lo periòde veguèt subretot la descubèrta de problemas mostrant lei limits dei teorias eissidas de la mecanica classica coma la natura de la lutz, lo problema dau raionament dau còrs negre o lo movement de certaneis objèctes astronomics coma Mercuri. Ansin, vèrs la fin dau sègle XIX, lo besonh de teorias novèlas venguèt important e va marcar lo declin de la fisica classica.
Lo trevirament de la fisica classica e lo desvolopament de la fisica modèrna[modificar | modificar la font]
Lei darriereis annadas dau sègle XIX e lo sègle XX an vist lo desvolopament de divèrsei teorias novèlas que van permetre de passar lei limits de la fisica classica e entraïnar d'un nombre grand de disciplinas fisicas novèlas que forman la fisica modèrna. Aquò acomencèt amb una tièra de descubèrtas coma aquela de la radioactivitat en 1896. Lei còps decisius son donats ambé la formulacion per Max Planck de sa teoria dei quantas e per Albert Einstein de sei teorias de la relativitat. D'ara endavant, la fisica classica permet solament de descriure una partida limitada dei fenomèns coneguts.
Pasmens, de problemas importants que lo principau es l'incompatibilitat entre la relativitat generala e la mecanica quantica. Òr, la descubèrta de certanei fenomèns coma lei traucs negres a mostrat d'una teoria capabla de passar aquela dificultat. La recèrca modèrna assaia donc de trobar una teoria novèla capabla d'unificar aquelei domenis separats. Dins aquò, un problema important es lo limit dei mejans tecnics existent que la precision es generalament pas encara sufisenta per verificar la màger part deis ipotèsis actualas. D'autra part, la fisica modèrna es tanben caracterizada per doas evolucions importantas. La premiera es lo raprochament ambé d'autrei domenis scientificas per formar de disciplinas novèlas coma la biofisica, mescla de fisica e de biologia. La segonda es l'utilizacion massiva dei capacitats de l'otís informatica per aumentar fòrtament lei capacitats de calcul deis experiéncias de modelizacion.
Teorias fisicas centralas[modificar | modificar la font]
La fiscia tèn d'ensems de teorias diferentas especializadas dins la descripcion de fenomèns diferents. Lei principaus son :
- la mecanica classica que depinta lo movement macroscopic. Es invalida per descriure certanei fenomèns mai sa simplicitat granda fa que sigue encara fòrça utilizada.
- l'electromagnetisme que depinta lei fenomèns conjugant de fenomèns electrics e magnetics coma la propagacion de la lutz.
- la relativitat que depinta l'espaci temps.
- la fisica estatistica que depinta lei fenomèns moleculars e lei cambis de calor.
- la mecanica quantica que depinta lei fenomèns dau monde atomic.
Mecanica classica[modificar | modificar la font]
La mecanica classica permet de descriure lo movement dei còrs macroscopics que tènon una velocitat fòrça febla a respèct de la velocitat de la lutz. Au començament dau sègle XX, lo desvolopament de la teoria de la relativitat d'Einstein a mostrat seis insufiséncias. Pasmens, dins son domeni de validitat, la mecanica classica es pus aisada d'utilizar e permet d'obtenir de resultats fòrça pròches d'aquelei trobats per la relativitat. Es la rason que sa popularitat es encara granda entre lei scientifics e leis engenhaires. Dos tipes de formulacions de la mecanica classica existisson. La premiera es la mecanica newtoniana qu'utiliza dirèctament lei principis e lei nocions desvolopats per Isaac Newton. La segonda es la mecanica analitica qu'utiliza una formulacion matematica que permet d'estudiar lo movement gràcias au calcul de variablas pus generalas. Doas formulacions principalas i son utilizadas que son aquela de Lagrange e aquela d'Hamilton.
Electromagnetisme[modificar | modificar la font]
L'electromagnetisme depinta l'interaccion de particulas cargadas ambé de camps electrics e magnetics. Son concèpte foguèt format au sègle XIX per descriure d'un biais unificat lei fenomèns liant camps magnetics e electrics. D'efèct, la mescla d'aquelei tipes de camps entraïna l'aparicion de fenomèns especiaus qu'èran pas descrichs per l'electrostatica e la magnetostatica. L'electromagnetisme engloba l'electricitat e gropa a l'ora d'ara lei fenomèns electrics e magnetics seguents :
- l'electrostatica qu'estudia lei sistèmas electrics a l'equilibri.
- la magnetostatica qu'estudia lei fenomèns creats per un corrent electric estacionari.
- l'induccion magnetica qu'estudia lei fenomèns creats per un corrent electric variables.
- l'electrodinamica qu'estudia lei fenomèns dinamics entre corrents electrics. Se pòu devesir entre l'electronica e l'electrocinetica. Lo premier domeni pertonant l'utilizacion de corrents febles per lo transferiment, lo contraròtle e lo tractament de l'informacion. Lo segond regarda l'utilizacion de corrents mejans o grands per d'aplicacions domesticas o industrialas.
- la radioelectricitat qu'estudia lei transmissions per ondas electromagneticas.
Relativitat[modificar | modificar la font]
La relavitat foguèt desvolopat magerament per Albert Einstein au començament dau sègle XX. Es basada sus lei teorias de la relativitat restrencha e de la relativitat generala. La premiera es basada sus dos psotulats formulats :
- lei lèis de la fisica an una mema forma dins lei referenciaus inerciaus.
- la velocitat de la lutz dins lo vuege a la mema valor dins totei lei referenciaus inerciaus.
La segonda es una generalizacion de la relativitat restrencha ai referenciaus non galileians. Es una teoria relativista de la gravitacion que depinta lo movement dei còrs en preséncia de matèria. Aquela teoria engloba la mecanica classica. Pasmens, sei principis son diferents car enoncia que la gravitacion es pas una fòrça mai la manifestacion de la corbura de l'espaci temps entraïnada esperela per la distribucion d'energia sota forma de massa o d'energia cinetica.
Fisica estatistica[modificar | modificar la font]
La fisica estatistica depinta lo comportament e l'evolucion dei sistèmas fisicas compausats d'un nombre grand de particulas a partir dei caracteristicas de sei particulas. Aquelei darrierei son generalament de moleculas, d'atòms, d'ions, d'electrons, de fotons, de neutrinos o de particulas elementàrias. Pasmens, la fisica estatistica estudia generalament pas dirèctament lo comportament d'aquelei particulas car es impossible. Per exemple, l'estudi d'un mòl d'aiga necessitariá de mesurar lo comportament de 6,022.1023 moleculas, ço qu'es impossible. L'objectiu es donc de definir lei paramètres macroscopics pertinents (massa volumica, pression, temperatura...) per descriure l'evolucion dau sistèma. Aqueu procediment necessita d'utilizar d'otís matematics estatistics a donat son nom a aquela branca de la fisica.
Mecanica quantica[modificar | modificar la font]
La mecanica quantica depinta lei fenomèns fisics se debanant a l'escala atomica o subatomica. Es tanben definida coma la fisica qu'utiliza la constanta de Planck. Foguèt desvolopada dempuei lo començament dau sègle XX per descriure lei fenomèns de raionament dau còrs negre, l'efèct fotoelectric o l'existéncia de raias espectralas. La mecanica quantica es tanben la basa de la descripcion modèrn de l'estrucututa d'un atòm. D'un biais generau, aquela branca de la fisica es caracterizada per de lèis especialas pertocant l'additivitat dei probabilitats e per l'existéncia de grandors fisicas se manifestant solament per de multiples de quantitats fixas dichas quantas.
Metòde scientific e domenis de recèrca principaus[modificar | modificar la font]
Metòde scientific[modificar | modificar la font]
Lei fisicians utilizan un metòde scientific per experimentar e validar una teoria fisica. Lei teorias fisicas son generalament caracterizadas per una utilizacion importanta de l'otís matematica per lo desvolopament de modèls complèxs capables de depintar lei fenomèns observats pendent leis experiéncias. Lo ròtle deis experiéncias es de confirmar la validitat dei modèls e la descubèrta de fenomèns novèus non explicats per lei modèls existents. Pasmens, dempuei lo sègle XX, la fisica tèn una diferéncia importanta a respèct deis autrei sciéncias en causa de la separacion creissenta entre la teoria e l'experiéncia. D'efèct, mai d'un modèl se pòu pas verificar a l'ora d'ara en causa de l'impossibilitat tecnologic de realizar una experiéncia per lei validar. Ansin, aquò a entraïnat la formacion d'aquela especializacion e lo fach d'una partida importanta de la fisica modèrn es admesa per la communautat scientifica mai pas encara demostrada. Per exemple, lo boson de Higgs, que son existéncia foguèt prevista en 1964, foguèt probablament observat per lo premier còp en 2012.
Domenis de recèrca principaus[modificar | modificar la font]
Cosmologia[modificar | modificar la font]
La cosmologia es lo domeni qu'estudia l'Univèrs coma sistèma fisic. Se caracteriza per lo desvolopament de modèls capables d'explicar la formacion de l'Univèrs observat. Es tanben un camp de desvolopament de teorias novèlas per assaiar d'explicar lei fenomèns mau descrichs per lei teorias actualas.
Planetologia[modificar | modificar la font]
La planetologia es la sciéncia de l'estudi dei planetas. Coma aquel objècte d'estudi evoluciona dei còrs rocassós fòrça pichons ai planetas gigantas gassósas, aqueu domeni gropa mai d'un aspèct scientific coma la geologia o la quimia. Dempuei la descubèrta dei premiereis exoplanetas en 1995, la planetologia conois un desvolopament important.
Fisica dei plasmas[modificar | modificar la font]
La fisica dei plasmas es la branca de la fisica qu'estudia lei proprietats, la dinamica e leis aplicacions dei plasmas. Lo nombre grand de plasmas existents entraïna una division importanta que necessita l'utilizacion d'unei disciplinas coma la fisica quantica o la fisica estatistica. De mai, la fisica dei plasmas tèn d'objectius e d'aplicacions variadas segon lei plasmas estudiats car aquel estat de la matèria es fòrça present dins l'environament e dins l'industria.
Fisica deis astroparticulas[modificar | modificar la font]
La isica deis astroparticulas es un domeni novèu pertocant la fisica dei particulas, l'astronomia e la cosmologia. Son objectiu es l'estudi dei proprietats dei particulas composant l'Univèrs. Aquelei particulas pòdon èstre conegudas coma lei neutrinos e lei fotons o ipoteticas coma lei gravitons. Dempuei la fin dau sègle XX, aqueu domeni a vist un desvolopament espectaclós ambé, per exemple, la bastida de laboratòri sosterranhs gigants per estudiar lei particulas pus raras de l'Univèrs.
Fisicas atomica e moleculara[modificar | modificar la font]
La fisica atomica es lo camp de la fisica qu'estudia leis atòmes coma de sistèmas isolats. Se concentra magerament sus l'arrenjament deis electrons a l'entorn dau nuclèu e sus lei modificacions d'aqueu darrier. La fisica moleculara estudia de son caire lei moleculas coma de sistèmas isolats. En causa de l'importància dei raionaments electromagnetics sus aquelei sistèmas, lei fisicas atomica e molecula an d'aplicacions importantas dins lo domeni de l'optica.
Optica e fotonica[modificar | modificar la font]
L'optica es la branca de la fisica qu'estudia lo tractament e lei proprietats de la lutz e dei raionaments electromagnetics, la vision e lei sistèmas permetent d'emetre o de recebre un raionament electromagnetic. La fotonica es generalament associada a l'estudi dei compausants permetent la generacion, la transmission, lo tractament e la conversion de sinhaus optics. Necessita d'utilizar d'aspècts de l'electronica per la fabricacion deis aparelhs fotonics.
Fisica dei particulas[modificar | modificar la font]
La fisica dei particulas es lo domeni qu'estudia lei constituents elementàris de la matèria e dau raionament e seis interaccions. Es de còps dicha fisica deis energias autas car la màger part dei particulas elementarias son pas establas e pòdon solament èstre observada dins d'accelerators de particulas pendent de collisions d'energia auta entre particulas establas.
Termodinamica[modificar | modificar la font]
La termodinamica es la sciéncia de la calor e dei maquinas termicas. Inicialament, èra un domeni grand de la fisica que fa d'ara endavant partida de la fisica estatistica. Tèn donc una importància majora e d'aplicacions dins un nombre grand de domenis fisics diferents.
Fisica de la matèria condensada[modificar | modificar la font]
La fisica de la matèria condensada es la branca de la fisica qu'estudia lei proprietats macroscopicas de materiaus formadas d'un nombre grand de constituents liats per d'interaccions fòrtas. Aquò gropa lei solids, lei liquids, lei polimèrs, lei veires... etc. Per de rasons istoricas, se limita ai sistèmas capables d'èstre estudiats dins un laboratòri e non ai sistèmas pus grand de l'Univèrs observable. Segon lo materiau estudiat, es tanben devesida entre divèrsei especializacions coma la fisica dau solid, la fisica dei polimèrs, l'estudi de la matèria mòla... etc.
Biofisica[modificar | modificar la font]
La biofisica es una disciplina situada a la frontiera entre fisica e biologia que se concentra sus l'estudi de fenomèns biologics necessitent d'utilizacion d'aparelhs d'observacion fisics. Aquela branca conois un desvolopament important.
Relacion ambé leis autrei domenis intellectuaus[modificar | modificar la font]
Relacion ambé leis autrei sciéncias[modificar | modificar la font]
La fisica tèn de relacions importantas ambé leis autrei sciéncias. Lei pus importantas son ambé lei matematicas car la màger part dei lèis e dei relacions fisicas utilizan de notacions matematicas. Ansin, fins au sègle XIX, lei progrès e lei besonhs de la fisica permetèron de desvolopar lei matematicas per donar e desvolopar d'otís novèus. Lei fisicians, coma Isaac Newton o Joseph Fourier, èran donc sovent matematicians e inversament. La fisica tèn tanben de relacions importantas ambé la quimia qu'es la sciéncia dei moleculas e dei compausats quimics. Mai d'un domeni scientific modèrn son partejats entre fisica e quimia coma la mecanica quantica, la termoquimia o l'electromagnetisme. Ansin, aqueu domeni interdisciplinari a entraïnat l'emergéncia dau concèpte de quimia fisica (o de fisica quimia). Per la seguida, d'autrei camps interdisciplinaris an aparegut ais interfàcias ambé d'autrei sciéncias coma la biologia (biofisica) o l'astronomia (astrofisica).
Relacion ambé la tecnica[modificar | modificar la font]
La fisica a de relacions importantas ambé lo camp tecnologic. D'en premier, lei descubèrtas fisicas pòdon trobar d'aplicacions tecnologicas permetent l'aparicion o lo melhorament de produchs o d'aparelhs. L'exemple pus famós es lo desvolopament de l'arma nucleara que foguèt l'òbra de grops de fisicians e d'engenhaire a partir dei teorias desvolopadas dempuei lo començament dau sègle XX. Pasmens, se pòu citar lo laser que son invencion necessitèt la descubèrta de la mecanica quantica per descriure certanei fenomèns optics. A l'invèrs, la fisica despend tanben de la tecnologia per realizar leis experiéncias necessàrias e validar sei modèls. Per exemple, es lo cas en cosmologia que seis experiéncias necessitan d'utilizar de telescòpis mai e mai complèxs o lo mandadís de sattelits a l'entorn de Tèrra. Dins totei lei cas, es necessàri d'utilizar de mejans tecnologics complèxs que lo foncionament es assegurat per un nombre grand d'engenhaires o de tecnicians.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Jean Baudet (2006). Penser le monde : une histoire de la physique jusqu’en 1900, Vuibert (en francés).
Boudenot, Jean-Claude (2001). Histoire de la physique et des physiciens, de Thalès au boson de Higgs, Ellipses (en francés).
Albert Einstein e Léopold Infeld (1983). L’évolution des idées en physique, Flammarion (en francés).
Jean Perrin (1991 (tèxte de 1913)). Edicions Flammarion: (en francés).