text:
Demografia de Romania
En 2011 (recensament oficial), las primièiras donadas balhèron 19 042 936[1] estatjants. Lo rectificatiu que compren de Romaneses emigrats foguèt establesit a 20 121 641. Aquò representa una baissa de las bèlas comparat a 2002 (21,680,974) o 1990 (quand la populacion èra gaireben de 23 300 000). Dempuèi la Revolucion de Nadal 1989, la demografia romanesa sofrís d'un flaquitge comparable a lo de la majoritat dels ancians païses comunistas d' Euròpa. Romania es tanben un païs d'emigracion sostenguda. Lo nombre d'emigrats entre 1991 e 2015 es estimat a unes 3 500 000 (siá una mejana anuala de mai de 100 000) amb mai de 2 000 000 en Itàlia e Espanha. I a tanben una petita comunautat romanesa en Occitània (Tolosa, Marselha, Niça).
Somari
Situacion actuala[modificar | modificar la font]
Evolucion istorica[modificar | modificar la font]
La populacion romanesa coneguèt una revolucion demografica important al sègle XIX e la populacion triplèt. A partir de las annadas 1960, la feconditat comencèt d'èsser flaca malgrat la politica natalista de Ceaucescu. Dempuèi 1992, lo salde natural es negatiu e lo salde migratòri son negatius e la populacion declina.
En 1800, la populacion dins lo territòri actual de Romania e en Moldavia èra estimada a unes 5 milions ( 2,5 milions per la Valaquia).
Atencion, las chifras seguentas, de 1866 a 1941, correspondon pas al territòri de uèi.
Evolucion dins l'encastre del Reialme de Romania (Muntenia, Oltenia e Moldàvia romanesa)
1866 4 424 961
1887 5 500 000
1899 5 956 690
1912 7 234 919
Evolucion de Romania Granda ( annexion de Transilvania e Bessarabia)
1930 18 057 028
1939 19 934 000
1941 13 535 757 ( pèrdia de Bessarabia e de Transilvania del Nòrd)
Territòri actual
Après la Segonda Guèrra Mondiala, Romania aguèt una populacion reducha. Se recuperèt Transilvania tota, mas Bessarabia foguèt annexada per l'URSS. De mai, a las pèrdias militaras cal apondre al quasi desaparicion dels Josieus ( 726 000 en 1930) e l'emigracion d' Alemands, d'Ongreses e de qualques Romaneses entre 1945 e 1949.
1948 15 872 624
1956 17 489 450
1966 19 103 163
1977 21 559 910
1992 22 760 449
2002 21 680 974
2011 20 121 641
Dempuèi 1991, 2 a 3 000 000 de Romaneses an emigrat (10 a 15% de la populacion). La diaspòra romanesa es plan importanta en Italia e Espanha ( 1 000 000 dins cada país), atal coma en Alemanha.
Etnias[modificar | modificar la font]
Romania es un païs relativament unit al ponch de vista etnic. En 2011, òm tròba 88,6% de Romaneses, las principalas minoritats essent los Ongreses (6,5%) e los Tziganes (3,2%).Lo demai (1,7%) es constituit per de pichons grops (Ucraïnians, Alemands, Russes, Turcs, Tatars, Serbo-Croats, Eslovacs...).
Aicí dejós las etnias de Romania segon lo recensament de 2011.
Majoritat romanesa[modificar | modificar la font]
Los Romaneses son majoritari levat dins los Comtats de Harghița e Covasna.
Minoritats ongresas[modificar | modificar la font]
En 2011, i aviá 1 227 623 Ongrese en Romania (6,5%).
Lor percentatge dins la populacion totala baissa regularament dempuèi 1918.
Dempuèi 1977, lor nombre baissa en chifras absoludas (1977:1 713 928, baissa 1977-2011: -27,8%).
La diminucion de la populacion es la dobla consequéncia d'una natalitat flaca e d'una emigracion plan importanta cap a Ongria.
Aquela situacion fa crénher la repeticion del scenari dels Saxons de Transilvania e explica una partida de las demandas formuladas per lo partit Uniunea Democrată a Maghiarilor din România (Union democrata dels Ongreses de Romania).
Ròms[modificar | modificar la font]
Los Ròms ( tanben sonats Romaní, Roma, indi: रोमानी, en romanés Țigan) son una populacion d'origina indoariana, establesida en Romania dempuèi gaireben 1 000 ans.
Alemands[modificar | modificar la font]
Los Alemands venguèron en Romania tre lo sègle XII. Lo recensament de 2011 ne trobèt sonque 36 884 ( èran 359 109 en 1977).
De consultar: Saxons de Transivania, Soabes de Banat, Alemands de Romania
Las autras minoritats[modificar | modificar la font]
Los estrangièrs[modificar | modificar la font]
Lengas[modificar | modificar la font]
Lo romanés es conegut per gaireben 98% de la populacion ( es la lenga mairala de mai de 90%). Qualques Ongreses lo parlan pas.
De consultar tanben: Lengas de Romania
Religions[modificar | modificar la font]
La populacion romanesa es tradicionalament ortodòxa. Los catolics e los protestants son subretot d'origina ongresa, alemanda o eslovaca. L'ateïsme es pauc present en Romania malgrat la propaganda comunista entre 1945 e 1991. Segon lo recensament de 2002, la populacion demòra largament ortodòxa. Los jusieus que representavan 4% de la populacion (728 215) en 1930[3] èran 3 271 en 2011.
- Ortodòxes — 86.7%
- Catolics — 4.7%
- Protestants — 5.3%
- Grecocatolics — 0.9%
- Musulmans — 0.3%
- Atèus — ~0.04%
- Cap de religion — 0.1%
- Autras o cap de declaracion 2%
Emigracion[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1991 e la casuda del govèrn comunista, un nombre important (mai de 3 000 000) de ciutadans romaneses an emigrat especialament en Italia (933 954[4]) , Espanha (870 253[5]) e Alemanha (355 353[6][7]).
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sorga: Institut national de statistica www.insse.ro
- ↑ http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls |title= Rezultatele finale ale Recensământului din 2011 - Tab8. Populaţia stabilă după etnie – judeţe, municipii, oraşe, comune
- ↑ Recensament de 1930
- ↑ ISTAT 31/12/2012
- ↑ 2013
- ↑ 2014
- ↑ Cal tanben ajustar mai de 300 000 Romaneses d'origina alemanda naturalizats.


c: text/html

text:
Bel
Bel (de l'akkadian bēlu, valent a díser « mèste » o « senhor »; Beλoς en grèc, Belus en latin) qu'ei un títol de nombrosas divinitats babilonianas e assirianas. Lo femenin qu'ei Belit (au son torn, ua forma deu tèrme akkadian beltu o beltum, valent a díser « dauna »). Etimologicament, lo masculin qu'ei una varianta orientau de la forma Baal.
Bel e Belit que vadón dab lo temps títols deu diu babilonian Marduk e de la soa hemna Zarpanitu, respectivament. Mantun personatge femenin, atau la mair de Marduk, aperada Ninhursag, Ningal o Ninmah, que s'aperava Bēlit-ili (dauna deus dius) en akkadian.
Los grècs tornar prengón aquera particula, en tot aperar lo lor diu principau, Zèus, Belos (Zeuς Beλoς).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sulqui
Un sulqui qu'ei ua mena de veitura ipomobila prevista entà estar sedut pas sus ua banc endavant ; qu'ei provesit de duas granas arròdas. Au contre deu bròs, non permet de pas de portar cargas de las granas e que pòt har viatjar paucs passatgèrs e sonque a l'avant (au contre d'ua grana veitura).
Qu'ei tostemps conservat com un biais modèrne de transpòrt dens país on lo chivau b'ei hèra emplegat (com en Argentina) mes qu'ei mei que mei aisit deu trobar dens competition de corrudas.
La ciutat argentina de Simoca (Província de Tucumán) qu'ei considerada com la capitala nacionau deu sulqui e qu'acesa ua hestejada vodada ad aquesta tradicion.


text:
Temptativa de descriure las paraulas de la cançon 12 de HDQ (Istòrias del Carcin):
Aquelas paraulas me fan plan riser !!!
"Adiu Christian .... plan e tu ... Ieu me te soni perque sem en train d'enregistrar un disque amb Cyril que se sona istorias del Carcin e sem a cercar de cançons un pauc coquinetas !
N'en conneisses-tu d'aquò ? Cossí far me la puedes cantar aquí ?"
"Aquò's una cançon de carivarí, donc ...euh... la te vau cantar !!
Un còp i'avià un vièlhard n'en anava veire una ! Un còp i'avià un vièlhard n'en anava veire una !
Lo diluns la fiancèt, lo dimars l'esposet !!! Se metent en pratica e l'amena al lièch !
Quand els fueron al lièch, lo vièlhard somelhava ! Quand els fueron al lièch, lo vièlhard somelhava !
Tot en somelhant la FOIRA lo pren !!! Enfoiriguèt l'aimable just al cap dels artelhs !!
Perdon tres còp perdon ! Perdon ma bela maire ! Perdon tres còp perdon ! Perdon ma bela maire !
Ecsusatz-me se ieu me soi trompat ! Cresí far una vessina me soi enfoiricat !!!!!!!!!"


text:
Iperbat
L'iperbat (o tanben iperbaton) (del grèc hyperbaton (ὑπέpBatov), "inversion") es una figura de retorica que consistís en alterar l'òrdre natural de la sintaxi d'una lenga en tot cambiar de posicion los elements d'una frasa, gràcias a l'ajust d'un element qu'es inserit dins la frasa d'un biais que lo met en evidéncia. L'iperbat aparten a la mesa en relèu.
Es una ressorsa usada dins la poesia per tal de causar estonament, insisténcia o suspresa. Es una figura de retorica mai que mai utilizada dins l'encastre d'un registre literari mas pas solament. Es tanben plan corrent dins las publicitats.
En poesia pòt tanben èsser utilizada per de motius de rima o de metrica. Consultar tanben: anastròfe
Sens lat, sens estrict[modificar | modificar la font]
L'iperbat, tre l'Antiquitat, a reçauput una definicion plan lata vist que podiá tanben inclure l'anastròfa, la sinquise e la tmèsi[1].
Lo grop Mu considera l'iperbat lato sensu e es d'acòrdi amb la definicion antica[2].
Pasmens, a l'ora d'ara se considera mai que mai qu'es un iperbat quand i a un ajust de sintagma que modifica l'òrdre natural de la frasa.
Exemples[modificar | modificar la font]
En latin[modificar | modificar la font]
''quam Catullus unam plus quam se atque suos amauit omnes'' (una que Catul aimèt mai que se meteis e que los siéus tots).
Los elements unam e omnes son meses en evidéncia per que pareisson ajustats (çò es que son pas necessaris dins la frasa e que lor ajust apòrta pas cap d'informacion novèla, consultar redondància) e per que modifican l'òrdre normal de la sintaxi. Dins la revirada en occitan, tots tanben es un iperbat.
En francés[modificar | modificar la font]
Albe le veut, et Rome ; il leur faut obéir, (Pierre Corneille, Horace, II, 6)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Dupriez, Les Procédés littéraires, Paris, 1984
- ↑ Véronique KLAUBER, « HYPERBATE, rhétorique », Encyclopædia Universalis [en ligne], consulté le 5 mars 2013. URL : http://www.universalis.fr/encyclopedie/hyperbate-rhetorique/


text:
Sent Pardós lo Nuòu
Sent Pardós lo Nuòu (oficialament en francés Saint-Pardoux-le-Neuf) es una comuna occitana situada dins lo departament de Cruesa e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Sent Pardós ven dau nom de Pardulphus, latinizacion dau nom germanic Pard-wulf o Bard-wulf, qu'es lo nom d'un ermita garit miraculosament de la cecitat, puèi que venguèt abat de Garait [1] (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de perdon, adaptat en francés en Pardoux, Perdon, Pardon, etc [2], çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articulava regularament quand n'i a una; se l'articula pas, la verificacion sembla impossibla (si de non, *Pardol e *Pardon confluïsson en [par'du]). La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (Pardós, emb -s finala, es probablament analogic).
- Lo Nuòu o Le Nuòu [3] (probable que l'article francés es utilizat dins la comuna). Lo sens es evident se i a pas agut d'atraccion paronimica (influéncia d'un autre mot que sembla plan lo precedent), mas la motivacion (la rason de l'emplec d'un tau adjectiu) es a explicar.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 182 abitants (24 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012
- ↑ http://www.lemosin.net/23228.htm


text:
Hangeul
L'hangeul (nomenat Chosŏn'gŭl en Corèa del Nòrd) es l'alfabet pròpri de la lenga coreana, de distinguir del sistèma logografic sinocorean hanja.[1] Es lo sistèma d'escritura oficial de la Corèa del Nòrd, de la Corèa del Sud e de la Prefectura coreana autonòma Yanbian de China.
L'hangeul es un alfabet fonemic organizat en blòts sillabics. Cada blòt es constituït almens de doas de las 24 letras hangeul (jamo), amb almens una de las 14 consonantas e 10 vocalas. Aquestes blòts sillabics se pòdon escriure tant orizontalament d'esquèrra cap a dreita coma verticalament d'amont cap aval, en colomnas de la dreita cap a l'esquèrra.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo rei de Corèa Sejong lo Grand (1397 - 1450) creèt l'alfabet hangeul en veire que los seus subjèctes sonque podián comunicar oralament amor que los caractèrs chineses de l'hanja èran pas adaptats a la fonetica coreana e pas capables d'exprimir los termes coreans en particular pels pensaments e sentiments .[2][3]
Lo sistèma d'escritura hanja utilizat a aquesta epòca èra fòrça complicat, e sonque èra a la portat dels òmes privilegiats de l'aristocracia, qu'avián l'educacion e lo temps necessaris per se poder dedicar al seu aprendissatge e, aital, de poder legir e escriure amb fluiditat.[4]
Sejong, doncas, creèt l'hangul coma un sistèma simple de lectura e d'escritura per combatre lo nivèl enauçat d'analfabetisme del seu pòble . L'Hangeul encontrèt d'en primièr una fòrta oposicion en particular dels elèits universitaris e literaris, coma Choe Manri e d'autres universitaris confucians dins los ans 1440. Pasmens, l'hangeul dintrèt dins la cultura populara, utilizat mai que mai per las femnas e los escrivans de ficcions popularas. Mas en 1504 après èsser estat trufat e criticat en hangeul, lo desen rei YeonsangunIt enebiguèt l'estudi e l'utilizacion de l'alfabet de Sejong e lo forabandiguèt dels documents. En 1506 lo rei Jungjong aboliguèt lo ministèri Eonmun (언문청 諺文廳), institucion governamentala vodada a la recèrca en Hangul.
Caldrà esperar lo sègle XIX, amb la pujada del nacionalisme corean fàcia a la menaça japonesa per que lo hanguel siá considerat pauc a pauc coma un simbòl nacional. Aital en 1894, foguèt adoptat pel primièr còp dins los documents administratius, pauc abans que Japon ocupa Corèa . Uèi, lo 9 d'octobre, jorn de la commemoracion de la publicacion del hangeul (한글날), es jorn feriat en Corèa del Sud; son equivalent en Corèa del Nòrd es "lo Jorn del Chosŏn gŭl" (조선글날), lo 15 d'octobre.
Los jamos[modificar | modificar la font]
L'hangeul es un sistèma alfabetic que compren 51 letras, apeladas jamos (자모, hanja : 字母, los caractèrs maires). Aquestes jamos son devesits en mai d'una categoria :
- 14 consonantas de basa (jaeum):ㄱ, ㄴ, ㄷ, ㄹ, ㅁ, ㅂ, ㅅ, ㅇ, ㅈ, ㅊ, ㅋ, ㅌ, ㅍ, ㅎ.
- 5 consonantas doblas (ssang jaeum): ㄲ, ㄸ, ㅃ, ㅆ, ㅉ.
- 11 grops de consonantas (bok jaeum): ㄳ, ㄵ, ㄶ, ㄺ, ㄻ, ㄼ, ㄽ, ㄾ, ㄿ, ㅀ, ㅄ.
- 10 vocalas de basa (moeum) : 6 vocalas simplas :ㅏ, ㅓ, ㅗ, ㅜ, ㅡ, ㅣ e 4 vocalas palatalizadas (iotacion), semiconsonantas-semivocalas :ㅑ, ㅕ, ㅛ, ㅠ.
- 11 diftongas (ssang moeum): ㅐ, ㅒ, ㅔ, ㅖ, ㅘ, ㅙ, ㅚ, ㅝ, ㅞ, ㅟ, ㅢ.
Çai jos un tablèu classant totas aquelas letras.
Dins la primièra colomna los jamos.
Dins la segonda colomna, los noms dels jamos.
Dins la tresena colomna, la romanizacion revisada.
Dins la quatrena colomna, la pronóncia segon l'alfabet fonetic internacional.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.wdl.org/en/item/4166
- ↑ A history of writing, libre escrit per Steven Roger Fischer (en) [1]
- ↑ Brèva explicacion de l'hangeul (es) [2]
- ↑ Origina de l'hangul a la Wikipèdia anglesa (en) [3]


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Scarlett Johansson a la Convencion Internacional dels Comics en 2013 a San Diego
Scarlett Marie Johansson (Nòva York, 22 de decembre de 1984) es una actritz americana. Venguèt famosa internacionalament per son ròtle dins Lost in Translation de Sofia Coppola. Es un dels sex symbols mai importants d'Hollywood contemporanèament, e foguèt causida coma la femna mai sexy del mond per la revista Esquire en 2006 e 2013.
Viu actualament, e dempuèi 2014, a París amb un publicista francés.


text:
La Baronia de Rialb
La Baronia de Rialb ei un municipi de la comarca catalana de la Noguera, dins la província de Lhèida. Sa capitala e la via mai importanta es Gualter.
Demografia[modificar | modificar la font]
Sa population en 2009 èra de 279 abitants, amassats dins un territòri de 145,03 km².
De vesitar[modificar | modificar la font]
- Monastèri de Santa Maria de Gualter.
- Glèisa romanica de Santa Maria de Palau de Rialb.
- Barratge de Rialb.
- Riu Rialb.
- Congost de Forat de Bulí.
- Dolmen de Sòls de Riu.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca) Sit de la comuna de la Baronia de Rialb
- (ca) Informacion deu Consòrci de Montsec
- (ca) Informacion de Torisme de Lhèida


text:
Ferrières-en-Gâtinais
Ferrières-en-Gâtinais es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat en lo Gâtinais, al nòrd de la bòsc domaniale de Montargis, a 13 km al nòrd de Montargis, 81 km al nòrd-es de Orléans e 98 km al sud de París. Al nòrd, lo territòri de la municipalitat es limitrophe del departament de Seine-e-Marna. Lo afluent del Loing, lo Cléry travèrsa la comuna.
La commune est située dans le Gâtinais, au nord de la forêt domaniale de Montargis, à 13 km au nord de Montargis, 81 km au nord-est d'Orléans et 98 km au sud de Paris. Au nord, le territoire de la commune est limitrophe du département de Seine-et-Marne. L'affluent du Loing, le Cléry traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Jol Ancian Regim, la parròquia Santa-Éloy de Ferrières dépendait, en l'òrdre hiérarchique creissent, del doyenné o chrétienté de Ferrières, de contunh del archidiaconé del Gâtinais e fin finala del archevêché de Sens.
S'anòta la preséncia de tanneries dins la bassa vila jos l'Ancian Regim, preséncia ligada al cors d'aiga, lo Cléry, #qu'environa la vila.
Sous l'Ancien Régime, la paroisse Saint-Éloy de Ferrières dépendait, dans l'ordre hiérarchique croissant, du doyenné ou chrétienté de Ferrières, puis de l'archidiaconé du Gâtinais et enfin de l'archevêché de Sens.
On note la présence de tanneries dans la basse ville sous l'Ancien Régime, présence liée au cours d'eau, le Cléry, qui contourne la ville.


text:
Enric VIII d'Anglatèrra
Enric VIII d'Anglatèrra, (28 de junh de 1491 - 28 de genèr de 1547) que ho rei d'Anglatèrra e senhor d’Irlanda deu 22 d'abril de 1509 dinc a la soa mòrt. Que ho lo dusau monarca de l'Ostau de Tudor. Lo son regnat que marquè pregondament l'istòria anglesa per'mor, entà poder divorciar de la soa purmèra molhèr, Catarina d'Aragon qu'instaurè l'anglicanisme en se bèth desliurar de l'autoritat de la Glèisa Catolica Romana.
La soa preocupacion entà obtiéner un eretèr mascle que'u mièn tanben a se maridar 6 vegadas.


text:
Categoria:Compositor
Aquesta categoria recampa las biografias dels compositors de totes tipes de musica.
- Las soscategorias recampant los compositors d'un meteis país son classadas per nom de país.
- Per facilitar lo classament dels articles, lo marcaire de categoria deu aver lo format seguent : [[Categoria:Compositor|Nom, Pichons noms]]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 6 soscategorias, sus un total de 6.
*
- ► Compositor de musicas de filmes (5 P)
- ► Compositor de jazz (7 P)
C
- ► Compositor de musica sacrada (2 P)
- Compositor per nacionalitat (16 C)
Articles dins la categoria « Compositor »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Fòrt Dearborn
Lo Fòrt Dearborn que ho fondat en 1803 au ras de l'arriu Chicago sus l'emplaçament de la futura ciutat de Chicago. que ho abandonat en 1812 çò qui dè lo parat a la nacion Potawatomi de remportar la soa victòria a l'escadença de la batalha de Fòrt Dearborn.
Que ho tornar bastit en 1816 e que constituí un deus purmèrs bastiment de la vila qui vadó Chicago. Que ho en partida avalit en 1837 puish çò qui'n demorèva que ho abambat per un incendi en 1857. Las darrèras restas sauvadas que cremèn durant lo Gran Huec de Chicago.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
divendres, 28 de febrer de 2014
Mots gascons: galihòrça, agalòrça, galòrça; mot catalan: gallorsa, galorza.
Que i a un tresau mot qui poderém hornir ad aquera lista, e aqueth qu'ei galòrça. Que's ditz d'ua persona de gran talha, voluminosa, maufotuda (Palay). Que'm soi interessat au fèit qu'aqueth mot e s'arretròba en catalan : gallorsa, antigament galorza (vediatz l'Alcover-Moll) -en supausar que s'agesca plan deu medish mot que lo mot gascon, que non d'un omonime. En catalan, lo mot gallorsa que designa un arramat d'aulhas qui ei miat tà pèisher en pradas d'altitud, en estivas, e, tostemps en catalan, lo dret de gallorsa qu'ei- en tèrmis juridics, lo dret de har pasturar las bèstias en ua prada, en generau comunau o, en tot cas, qui n'apartien pas au proprietari deu tropèth. Coromines qu'arreliga lo mot catalan aus mots bascos gail, gailor, galdur qui significan extremitat, proheminéncia, bèc, som, cima, e qu'explica semanticament lo mot gallorsa com "lòc de cimas", o sia lòc d'altitud. Se lo basco a efectivament balhat aqueth mot tau romanç deus catalans, que seré estonant que n'ac hascosse pas tot parièr en romanç pròpi deus vascons, o sia en gascon. Dit autament, lo mot gascon galòrça que'n deuré aver la medisha origina etimologica que lo mot catalan, dab la significacion prumèra de "lòc de cimas" e la significacion de precipici qu' a (a)galòrça que s'explicaré simplament peu cambi deu punt de vista: deu còth estant cap avath, en lòc d'avath de cap a las cimas com peu mot catalan. N'ei pas impossible que lo mot agalòrça e sia en fèit ua fòrma deu mot galòrça, per diaferèsi de l'article (la/era/sa galòrça > l'/er'/s'agalòrça) e atraccion de aqualis, dejà vist dab gau (de canalis) e agau.
Que i agó possibilitat de confusion semantica enter galòrça o agalòrça d'ua part e galihòrça de l'auta. Totun, aqueth darrèr mot que'm sembla d'etimologia distinta e d'arreligar a la seria deus mots quasi sinonimes enter si: galihonha, galihèrna, galigòrça, baricomba, baticomba etc. Jo que crei qu'aqueth "gali" deu mot galihòrça (com bari, bati d' autes membres d'aquera seria), que deu arrepresentar lo mot gau qui ei la fòrma populara pirenèogascona de canal(is) (cf. lo galet de la vath etc). Canau en país tòi que designa ua garganta pregona, ua gòrja. Atau que poderém prepausar com a ipotèsis etimologicas: galihèrna, de canal(is) inferna (o sia canau pregona); galihòrça de canal fortia o ortia (canau impetuosa o canau-precipici ved. galigòrça); galihòssa, de canal fossa , o sia canau cavada, de fossa, en latin, participi de fŏdĕre qui significa cavar; galihonha de canalis funda: canau hurgada, remudada, segotida (funda, participi deu latin fundiĕre, cf. en gascon honhar qui deriva d'aqueth vèrbe latin). E fin finala que i hornirèi galigòrça : canalis + cortia - deu mot d'origina pre-romana, celtica, cortia , gascon gòrça, qu'arretrobam hens lo toponime gascon gòrça (= precipici en país tòi) e en aragonés Ribagòrça, com ac soslinhava Palay e a maudespieit de l'opinion pòc credibla de Coromines qui i vedèva l'adjectiu curtia deu latin curtare. L'opinion de Coromines qu'èra basada sus ua interpretacion latina medievau deu nom Ribagòrça, totun que pausa un problèma semantic (per aqueths parçans, cortar non significava pas talhar, copar, en contra de çò qu'avançava Coromines). Meilèu, ribagòrça com galigòrça (de, respectivament, ripa + cortia e canal + cortia) que serén formats com baricomba e baticomba (valle + cumba). Qu'ei de notar lo mot benasqués galiberna - probablament deu gascon galihèrna, que designa ua persona de gran talha, exactament com lo gascon galòrça. L'expression benasquesa gran coma un galiberna que s'arrevira en espanhòu en: alto como un monte. Precipici o mont, qu'ei tostemps un ahar de punt de vista, fin finala.
EDIT: Un legedor plan aimable que'm hè saber qu'en parlar aussalés, lo mot balihòrça qu'a la significacion qui Coromines e prèsta au mot catalan gallorsa, c'ei a díser quauquarren com "peisheder d'altitud, estiva", que non la de "precipici". Aquerò que pleiteja per ua etimologia comuna entà los mots catalan e gascon gallorsa , galòrça, agalòrça e galihòrça, en contra de l'ipotèsi prepausada amont. Que vs'enviti a léger los comentaris.
Alavetz, que vse'n prepausi unha auta ipotèsi etimologica, diferenta de la de Coromines e qui pòt conciliar lo mot catalan gallorsa e los mots gascons galòrça e agalòrça. En lòc d'un mot "basco-iberic" (tà emplegar la terminologia dobtosa de Coromines), hòrt ipotetic e fin finala absoludament shens nat supòrt documentari, que vse'n prepausi unha auta origina, ben gascona aquesta: lo mot catalan gallorsa (un gasconisme) e los mots gascons galòrça, agalòrça que derivarén de canal fortia : canau impetuós. Com e'n testimònia l'istuèra aussalesa, lo mot que pòt tanben servir tà designar un lòc d'altitud, ua estiva, on e's situa la partida mei amont deu precipici, "près des cols" com ac indica Palay en la definicion deu mot galigòrça. Que cau raperar la significacion de lòc d'altitud aplicada a un mot concebut a l'origina tà designar ua depression geologica n'ei pas quauquarren d'unic en catalan e en gascon: que'n coneishem aumensh un aute exemple dab lo mot coma (deu celto-romanic cumba) qui s'a prengut la significacion de tuc, de cima en gascon e de peisheder d'altitud en catalan mentre que lo mot, a l'origina, non designava sonque ua depression geologica, ua traca de vath. En gascon, lo mot cumba associat a vall- (baricomba, baticomba) qu'ei precisament sinonime de galihòrça, agalòrça (precicipi).
La preséncia de gasconismes hens lo vocabulari catalan tanhent au pastoralisme que's deu explicar per lo fèit que los pastors "catalans" èran d'autescòps tots gascons, fèit istoric ignorat peu praube Coromines.
N.B. L'imatge qu'ei tirat de la wikipedia.
10 comentaris:
-
-
Adixat Joan,
Galihorça süban bus ke sere:
<-- bascu ga.l.o/ur debüt dap "g"
<-- lati vallis debut dap "w"/"b" badut "g" apres...
Ke pensabi dep aclari dap la forma "Balihorça" dap "b" ki cunexi (Ossaw/Biarn: "las balihorças de la montanha", ta dize awdurs, extremitats awt u bax. Jûste ço ki kalè ta kawzi l'hypothèse 1°.
Püx kei pensat aw mot owsales "aborr" cuzi dew bascu "agor-" e der aragunes "agwerro". +1 ta l'hypothèse 2°
Labets ju dizeri ke lu xepic bertadè kei akera bariabilitat pirenenca ende "G" e "B". E la sapets esplica?
PS akeste kei u blog dews buns!
- 28 de febrer de 2014 a les 14:24
-
-
Diw kino mesklaño!
Kat abets endenüt, ke kaw leje hypothèse 1° un èi hikat hypothèse 2°
et viceversa.
- 28 de febrer de 2014 a les 14:40
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Balihòrça dab lo significat postulat per Coromines tau mot catalan galorsa, aquerò qu'ei interessant. Remarcatz que Palay precisa las galihòrças que son "près des cols" , se brembi plan. Que pensi que i poderé aver dus mots separats. Un d'origina basca: galòrça e agalòrça de *gailortza (lòc deus cims). E unhaute d'origina latina: galihòrça, de vallis + furcia. dont balihòrça e seré ua fòrma mei pròishe de l'originau latin. Los dus mots galòrça e galihòrça que s'i son estats con.honuts semanticament.
Tà contunhar dab l'equivaléncia enter g e b: qu'avem tot plen d'exemples de mutacion dens los dus sens com d'auguns > daubuns, brau > grau (hens las lanas) e plan segur vascon > gascon. E en las lanas, l'abòr que s'i ditz enqüèra la gòrra. En cantabre: golver per volver, busano per gusano, gama per bana (còrn)- que non gaNa per evitar la confusion, etc. etc. non son pas los exemples qui mancan! L'explicacion de la confusion? En dehòra de la proximitat articulatòria deus dus fonèmas, sèi pas.
Mercés peu compliment e peu comentari!
- 28 de febrer de 2014 a les 15:10
-
-
Bam,
Püxke semlats aima d'arride, kep cundi l'istwereto:
K'ero aws Estats de Bearn. U musü noble de l'arribero ke hazu aw jürat owsales, jüste ta trüfa's de ke n'ero pastur:
"-E kin hètz tad apera lu bestia, acera süs las balihorços (akiw ke l'abets) de la mundanho?
L'owsales ke xiwla dowsamen.
-Mès mei hort?
-Musü, quew digu l'owsales, kwan las bestyos sun pres ke kaw xiula tut dus."
- 28 de febrer de 2014 a les 16:13
- Joan de Peiroton ha dit...
-
A mei de l'istoereta qui hè arrider, qu'ei important aquerò "deu bestiar sus las balihòrças de la mondanha". Qu'ei evident que lo mot non significa pas briga precipici aquiu. Que sembla efectivament aver exactament la significacion balhada per Coromines tau mot catalan gallorsa. Qu'avetz arrason d'ac soslinhar. La mia ipotèsi de dus mots separats dab ua etimolgia latina tà galihòrça n'ei pas tan segura. En tot cas, la vòstra intervencion que m'ei estada plan utila, que la tròbi de purmèra! D'on la tiratz, aquera istoèra, en vos pregar, se'm permetetz de'v pausar la question? Las istoèras que m'interèssan, e la tradicion tanben.
- 28 de febrer de 2014 a les 16:54
-
-
Adixat,
L'istoero kei part de la lejendo ki luz owsales aymon de cunserba permu ke sun drin (trop?) orgülyus.
Pla escadüt, kèi arretrubat diwmenje un la puderets leje: "La Vallée d'Ossau" per F.Capdevielle, p5. ed. LiberLibro a Bayuno.
Etx, ke balyo "ravins" ta "balihorços".
Luengiste nun suw, tutü las penos un lu bestia e pèxo l'estiw, ke sun locs de bun pacadja taws de la batx mès "ravins, précipices" taw munde de l'arribero. ü aha de pünt de bisto e d'üzanso ki na la jent, süban ju.
La définition serait: fortes pentes (herbeuses) en hauteur u kawkare ataw?
- 4 de març de 2014 a les 15:24
-
-
Pèrdun, n'abi pas lejüt lu "EDIT"!
Bun brespe
- 4 de març de 2014 a les 15:35
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Adishatz,
L'etimologia deu mot n'ei pas segura, totun que soi totafèt d'acòrd dab la vòsta conclusion suu sens deu mot.
Mercés enqüèra peus vòstes comentaris!
Bon vrespe!
- 4 de març de 2014 a les 20:05
- Andriu d'Agenés ha dit...
-
Adissiatz,
Recherche personnelle : balifòssa : creux de terrain (ancienne gravière ?) à Tombeboeuf 47 ; marécage dans les bois Monbahus 47
Toponymie : bois des Barifosses 78 - Bénafossé 47 Colayrac sur un ravin - Bénifosse (Vosges)
Donc terme roman à priori.
- 18 de febrer de 2015 a les 22:07
- Joan de Peiroton ha dit...
-
@Andriu
Hòrt interessant, lo vòste comentari! Mercés plan!
- 20 de febrer de 2015 a les 10:19


text:
Literatura francesa
Las grandas etapas de la literatura francesa[modificar | modificar la font]
Aqueste article tracta unicament de la literatura escricha en França, en lenga francesa.
La literatura francesa coneguèt jà una primièira florida a l'Edat Mejana amb los Trouvères guidats per l'inspiracion dels Trobadors d'Òc (se sap cossí Maria, la filha d'Alienòr d'Aquitània, maridada al comte de Champanha, faguèt conéisser alai la tematica de la poesia lirica occitana) e una aviada del roman amb de noms coma Chrétien de Troyes e d'òbras coma Le roman de la rose o Le roman de Renart.
Al sègle XVI, amb lo vam novèl dels estudis de las literaturas anticas, l'inspiracion càmbia d'a fons e la literatura francesa produsís d'òbras màgers, que siá en poesia (Ronsard, Marot), lo roman (Rabelais) o los requistes ensages de Montaigne.
Lo sègle XVII es l'epòca classica, lo sègle d'aur de las Letras francesas. Las règlas classicas codificadas per Boileau s'impausan al teatre amb Racine que pren lo contrapè de son ainat Corneille, per la tragèdia, e amb Molière, per la comèdia. Fòra del teatre, lo màger cap d'òbra del sègle son las famosas Faulas de Jean de La Fontaine. Descartes e Pascal englòrian lo genre de l'ensag, Bossuet lo de l'eloquéncia e Malherbe lo de la poesia, La Rochefoucauld escriu sas Maximes e lo roman, aprèp l'enòrma produccion de las codrilhas "preciosas", agandís tanben la puretat classica amb La Princesse de Clèves de Mme de la Fayette.
Lo sègle XVIII es d'en primièr lo sègle de l'Illuminisme que los màgers representants ne son Montesquieu, Voltaire, Diderot e Jean-Jacques Rousseau. Mas aquela temporada vei tanben espelir de grands romans que renovèlan lo genre. Entre 1731 e 1745, Marivaux escriu La vie de Marianne, la (faussa) autobiografia d'una femna: la trencadura es clara amb l'epòca classica qu'enançava la discrecion quant a l'expression dels sentiments personals, emai l'autor se situe dins la centena del roman psicologic que Mme de La Fayette a portat fòrça naut. En 1733, l'abat Prévost publica Manon Lescaut, qu'es jutjat escandalós, coma Les Liaisons dangereuses de Choderlos de Laclos (1782). Aquela pontannada ça que la vei espelir d'òbras qu'intègran l'erotisme coma la de Restif de La Bretonne (Le Paysan perverti, 1776) e subretot lo marqués de Sada que publica Justine ou les malheurs de la vertu en 1788. Mas aquel an es tanben lo de l'espelida de Paul et Virginie, lo roman de las amors puras entre dos adolescents, per Bernardin de Saint-Pierre: l'autor porgís aquí la màger capitada de la renaissença del roman pastoral que se produsís alara (cal mençonar dins aquel genre l'obratge Estelle de Claris de Florian, que l'autor i met a la mòda lo nom d' Occitanie). Julie ou la nouvelle Héloïse de Jean-Jacques Rousseau, parescut en 1761, es l'autre grand roman d'amor sentimental del sègle. Lo sègle XVIII prèsa lo roman epistolar: Les liaisons dangereuses e La nouvelle Héloïse se presentan formalament coma d'escambis de correspondéncia; dins La vie de Marianne, la narratora es una femna de cinquanta ans que conta sa vida per de letras escrichas a una dòna.
Autors de lenga francesa[modificar | modificar la font]
- Honoré de Balzac
- Hervé Bazin
- Bernardin de Saint-Pierre
- Boileau
- Bossuet
- Choderlos de Laclos
- Chrétien de Troyes
- Corneille
- Descartes
- Diderot
- Mme de La Fayette
- Joseph Kessel
- Malherbe
- Marivaux
- Marot
- Molière
- Montaigne
- Montesquieu
- Pascal
- Abat Prévost
- Rabelais
- Racine
- La Rochefoucauld
- Ronsard
- Jean-Jacques Rousseau
- Marqués de Sada
- Stendhal
- Voltaire
- Émile Zola


text:
Gungwiller
Gungweiler en alemannisch (Gungwiller en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
D'après la Déchirure, aquel vilatge a #èsser entièrament destruit en lo moment de laModèl:2 e guèrra mondiala ; s'es mes a la disposicion de las baraquements e pel continuament los ostals destruits an #èsser reconstruites suls ancians vestigis.
D'après la Déchirure, ce village a été complètement détruit lors de la 2en guerre mondiale ; on a mis à la disposition des baraquements et par la suite les maisons détruites ont été reconstruites sur les anciens vestiges.


text:
Corbeilles
Corbeilles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Loiret e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Corbeilles A citat al començament del IXe sègle (Corbeis), coma apertenent al douaire d'una cèrta Gile (Gisla) veusa d'un cèrt Roin (Rothing). En #far don al abbaye de Gembloux #que vendiá de fondar los sieus pichons-fils sant Guibert, donation entérinée l'an 946 per una charte de Othon Ier del Sant-Empèri[1].
Corbeilles est cité au début du IXe siècle (Corbeis), comme appartenant au douaire d'une certaine Gile (Gisla) veuve d'un certain Roin (Rothing). Elle en fit don à l'abbaye de Gembloux que venait de fonder son petit-fils saint Guibert, donation entérinée en 946 par une charte d'Othon Ier du Saint-Empire[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Charte editada e tradusida pel Còrpus Etampois
- ↑ Charte éditée et traduite par le Corpus Etampois


text:
Anhòs
Anhòs (Agnos en francés) qu'ei ua comuna bearnesa administrada peu departament francés deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània. Lo 1 de heurèr de 1973 que's juntè dab la comuna de Gurmençon entà formar amassas ua navèra comuna aperada Vath deu Gave d'Aspa. Ambs que's desseparèn en bèth tornar crubar lo lor estatut de comuna lo 1 de gener de 1983.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Paul Raymond[1] anòta #qu'en 1385, Agnos comptava dètz-e-sèt fuòcs e dépendait del bailliage de Oloron.
Aquela municipalitat a fusionat amb aquela de Gurmençon lo data|1|de
, per formar la municipalitat trucada Val-de detlo-Gave-de Aspe. A #èsser restablida la Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)..
Paul Raymond[1] note qu'en 1385, Agnos comptait dix-sept feux et dépendait du bailliage d'Oloron.
Cette commune a fusionné avec celle de Gurmençon le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)., pour former la commune appelée Val-du-Gave-d'Aspe. Elle a été rétablie le Lua error in Module:Data at line 198: attempt to call field 'erreur' (a nil value)..
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Raymond.


text:
1683
Aquesta pagina concernís l'an 1683 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Acomençament de la Guèrra dei Reünions còntra Espanha lo 26 d'octòbre. Entraïnat per lei revendicacions francesas sus lei despendéncias dei territòris annexats en 1678-1679 a l'eissida de la Guèrra d'Olanda, lo conflicte foguèt ben preparat per la diplomacia de Loís XIV. Espanha trobèt ges d'aliat e sei fòrças, mau preparadas, foguèron aisament batudas. La vila de Courtrai foguèt ansin conquistada tre lo mes de novembre.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 12 de setembre - Pèire II deven rei de Portugal.
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Revirada d'una temptativa de conquistar Viena après un sètge dau 14 de julhet au 12 de setembre que foguèt rompuda per l'arribada victoriosa de renfòrç germanopolonés importants menats per Carles de Lorena e Joan III Sobierski. Lei fòrças otomanas foguèron obligadas de se retirar sus son territòri onte foguèron atacadas per leis Austrians.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Dins lo sud d'Etiopia, invasion d'una armada oròmo que foguèt victoriosament arrestada per lei fòrças dau negus Iyasu Ièr (1682-1706) a la batalha de Melka Shimfa.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 28 de febrièr - René-Antoine Ferchault de Réaumur, scientific francés (m. 1757)
- 1 de març - Tsangyang Gyatso, lo 6en Dalai Lama (m. 1706)
- 25 de setembre - Jean-Philippe Rameau, compositor francés (m. 1764)
- 19 de decembre - Rei Felip V d'Espanha (m. 1746)
- 21 de decembre - Carlo Bergonzi, laütièr de Cremona (m. 1747)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 6 de setembre - Jean-Baptiste Colbert, ministre de Loís XIV (n. 1619)
- 12 de setembre - Rei Anfós VI de Portugal (n. 1643)
- Jacob Stainer, laütièr austriac (n. c. 1617)


text:
Missi dominici
Lei Missi dominici èran d'inspectors, d'enquistaires e d'agents d'aplicacions de l'Empèri Carolingian. Èran mandats d'un biais sistematic dins lei comtats per rendre còmpte de l'activitat dei còmtes. Tenián tanben lo ròtle d'autoritat intermediària entre lo poder centrau e lei poders regionaus. Ansin, èran mandats d'un biais sistematic dins lei comtats per rendre còmpte de l'activitat dei còmtes. Avián lo drech per corregir leis abús o leis errors constatadas e destituir lei foncionaris locaus, comprés lo còmte. Podián tanben portar d'instruccions especialas d'aplicar dins lo comtat. Pasmens, fins a 802, èran solament de mandadors provisòris sovent chausits entre lei vassaus paures. A la fin dau sègle VII, la corrupcion dei missi èra donc venguda tant importanta que Carlesmanhe deguèt reformar son sistèma e adoptar de missi permanents generalament chausits dins la Glèisa.


text:
Brasilia
Brasilya (en português Brasília, prononcé [bɾaˈziʎɐ]) est la capitâla fèdèrâla du Brèsil et la capitâla de l’unitât fèdèrâla du Districto fèdèrâl. La citât se trove u centro du payis, sur lo Platél Central. La populacion est en 2010 de 2 562 963 comuniérs (3 716 996 dens l’aglomèracion urbena). La capitâla brèsilièna est la més granta citât construita du XXèmo siècllo.
L’urbanismo de Brasilya, conyèssu coment lo Plan Piloto, at ehtâ èlaborâ pèr l’urbanisto Lúcio Costa, adaptâ a la g·eografie locâla. L’arch·itèctura est l’ovra de Oscar Niemeyer. Los travalys de construccion at comencier en 1956 et la citâ at ehtâ inogurâe lo 21 d’avril de 1960, pèr lo prèsident Juscelino Kubitschek, onte Brasilya s’est trovâ capitâla du Brèsil, après Rio de Janèro et Salvador. Vèyua d’isél, lo Plan Piloto semblle un avion ou un parpalyon.
Idèalizacion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Dens la premiére constitucion en 1891 se trovâve l’idê de dèplacier la capitâla – qu’ehtyet a Rio – més u centro du Brèsil. Ja en 1892, l’endrêt onte la novèla capitâla serat construita ehtyet dècida: un quadrilatèro de 5000km2, quâsi u centro du payis.
En 1922, u centenèro de l’indèpendence du Brèsil, lo prèsident Epitácio Pessoa ponét la premiéro pièrra simbolica de la novèla capitâla. Mas i est solètament en 1954, que l’afêre comencét a devenyir sèriosa, et en 1956, lo prèsident Juscelino Kubitscgek, novèlament èlu, at fât comencier los travalys de construccion.
L’inoguracion de Brasilya fut lo 21 de avril de 1960, simbolicament lo mèmo jorn que la fondacion de Roma.
Arch·itèctura[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
La volontât de Kubitschek de balyer u Brèsil de modèrnitât se trove dens l’arch·itèctura modèrnista de la vila. L’arch·itècto Oscar Niemeyer, qu’at rèalisâ tots los batiments de la vila, est conyèssu por ses ovres atipiques et riondes.
Lo cosmonôto Youri Gagarine, lo premiér homo a viajér dens l’èspaço, a visitâ Brasilya en 1961 et s’est exprimâ: “J’è l’impression que je dèbarco sur una planèta difèrenta, qu’est pas la Tèrra”.


text:
1763
Aquesta pagina concernís l'an 1763 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de febrièr - Tractat de Hubertusburg, entre Prússia, Saxònia e Àustria. Confirmada la possession de Silèsia per Prússia.
Mond[modificar | modificar la font]
- La vila de Rio de Janeiro deven la capitala de Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
- Fondada per lo comte de Peñaflorida la primièra societat economica d'amics del País Basc.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 26 de genièr - Rei Carles XIV Joan de Suècia, nascut Joan Baptista Juli Bernadòta en Bearn (m. 1844)
- 13 de junh - José Bonifácio de Andrada e Silva, òme politic brasilièr (m. 1838)
- 23 de junh - Josefina de Beauharnais, primièra esposa de Napoleon Bonaparte (m. 1814)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 23 de decembre - Antoine François Prévost, escrivan francés (n. 1697)


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Hassberge (674)
Liste des communes
Haßfurt
Ville de Haßfurt, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Haßfurt a une adresse e-mail et un site Internet.
Ebern
Ville d'Ebern, localité de l'Allemagne de 7 200 habitants.
La mairie d'Ebern a une adresse e-mail et un site Internet.
Knetzgau
Ville de Knetzgau, localité de l'Allemagne de 6 300 habitants.
La mairie de Knetzgau a une adresse e-mail et un site Internet.
Zeil am Main
Ville de Zeil am Main, localité de l'Allemagne de 5 600 habitants.
La mairie de Zeil am Main a une adresse e-mail et un site Internet.
Eltmann
Ville d'Eltmann, localité de l'Allemagne de 5 200 habitants.
La mairie d'Eltmann a une adresse e-mail et un site Internet.
Hofheim in Unterfranken
Ville de Hofheim in Unterfranken, localité de l'Allemagne de 4 900 habitants.
La mairie de Hofheim in Unterfranken a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberaurach
Ville d'Oberaurach, localité de l'Allemagne de 4 200 habitants.
La mairie d'Oberaurach a une adresse e-mail et un site Internet.
Ebelsbach
Ville d'Ebelsbach, localité de l'Allemagne de 3 800 habitants.
La mairie d'Ebelsbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Königsberg in Bayern
Ville de Königsberg in Bayern, localité de l'Allemagne de 3 600 habitants.
La mairie de Königsberg in Bayern a une adresse e-mail et un site Internet.
Maroldsweisach
Ville de Maroldsweisach, localité de l'Allemagne de 3 500 habitants.
La mairie de Maroldsweisach a une adresse e-mail et un site Internet.
Sand am Main
Ville de Sand am Main, localité de l'Allemagne de 3 100 habitants.
La mairie de Sand am Main a une adresse e-mail et un site Internet.
Rauhenebrach
Ville de Rauhenebrach, localité de l'Allemagne de 2 900 habitants.
La mairie de Rauhenebrach a une adresse e-mail et un site Internet.
Theres
Ville de Theres, localité de l'Allemagne de 2 600 habitants.
La mairie de Theres a une adresse e-mail et un site Internet.
Wonfurt
Village de Wonfurt, localité de l'Allemagne de 1 900 habitants.
La mairie de Wonfurt a une adresse e-mail et un site Internet.
Aidhausen
Village d'Aidhausen, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie d'Aidhausen a une adresse e-mail et un site Internet.
Untermerzbach
Village d'Untermerzbach, localité de l'Allemagne de 1 700 habitants.
La mairie d'Untermerzbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Riedbach
Village de Riedbach, localité de l'Allemagne de 1 600 habitants.
La mairie de Riedbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Rentweinsdorf
Village de Rentweinsdorf, localité de l'Allemagne de 1 500 habitants.
La mairie de Rentweinsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Franz Liszt
Liszt Ferenc (en ongrés), mai conegut coma Franz Liszt (nascut lo 22 d'octobre de 1811 – mòrt lo 31 de julhet de 1886) èra un pianista virtuós ongrés e un compositor pendent lo periòde romantic. Èra un jogaire famós dins tota Euròpa pendent lo sègle XIX, conegut mai que mai per sas performanças musicalas e sa granda dexteritat sul clavièr. Uèi, se considèra en general que foguèt un dels pianistas màgers de l'istòria, malgrat lo fach qu'existisca pas cap d'enregistrament de sas interpretacions. En vertat, Liszt es freqüentament considerat coma un redefinidor del jòc de piano propriament dich, e son influéncia se pòt veire encara uèi. Contribuiguèt tanben bèlament al romantisme en general, e se li atribuís l'invencion del poèma sinfonic.
Liszt estudièt e joguèt a Viena e a París e pendent la primièra part de sa vida adulta virèt per tota Euròpa en i far de concèrts. Se considèra qu'es lo paire de l'invencion del recital de piano modèrne, que sa virtuositat li faguèt ganhar l'aprobacion dels compositors e dels musicians a l'encòp. Sa granda generositat per çò qu'es del temps e de l'argent a beneficiat a fòrça personas: las victimas de desastres, los orfanèls e los nombroses estudiants als quals ensenhava la musica gratuitament. Contribuiguèt a mai tanben al fons memorial Beethoven.
Un bèl nombre de sas composicions de piano son estadas inscrichas dins lo repertòri estandard, coma per exemple las Rapsodias Ongresas, sas Annadas de Pelegrinatge, sa Sonada per Piano en B menor, e dos concèrts per piano. Compausèt a mai de nombrosas transcripcions d'opèras per piano, de sinfonias famosas, los Capricis de Paganini (que son entre las òbras mai dificilas del repertòri del violon), e de Lieder de Schubert. Mantas de sas composicions per piano son demest las mai dificilas tecnicament de son repertòri. Lo quite Liszt èra un compositor de lieder e de corala, de poèmas sinfonics e d'autras òbras orquestralas. Sas composicions per orguena son glorificadas e ben establidas entre los repertòris per orguena.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Liszt nasquèt dins lo vilatge de Doborján, a ras de Sopron, en Ongria, (ara Raiding, en Àustria). Son certificat de bateg, escrich en latin, dona son primièr nom coma Franciscus. Empleguèt de longa a l'escrich la forma alemanda Franz, e pas jamai la version ongresa Ferenc.
Franz èra un enfant flac e malautís, e foguèt environat dempuèi nenon per la musica. Son paire, que trabalhava a la cort del Comte Esterházy, èra tanben pianista e violoncelista (soliá jogar dins l'orquèstra d'estiu d'Esterházy a Eisenstadt); organizèt de seradas de musica de cambra amb de musicians non professionals dels vilatges vesins, que sos vièlhs amics d'Eisenstadt i participavan ocasionalament.
Son paire li donèt sas primièras leiçons de musica quand aviá pas que sièis ans. Ferenc demostrèt lèu lèu un talent impressionant, en legir aisidament las particions mai dificilas que podiá trobar, e d'unes còps en legir mai d'una portada a l'encòp. L'aristocracia locala remarquèt son talent e li permetèt de viatjar a Viena e pus tard a París amb sa familha.
A Viena son professor foguèt Carl Czerny, un discípol de Beethoven, que deviá èsser lo sol professor de piano professional que Liszt aguèt. Son paire l'aviá menat d'en primièr a Johann Nepomuk Hummel per que l'ensenhèsse, mas lo prètz de las leiçons d'Hummel èra tròp elevat. Antonio Salieri li aprenguèt la tecnica de la composicion e formèt lo gost musical del jove Liszt.
Se faguèt rapidament amic de Frédéric Chopin; pr'aquò totes dos venguèron rivals per encausa d'una competicion ferotja. Demorèt amic sa vida tota de Camille Saint-Saëns e aquel darrièr consacrèt sa Sinfonia nº 3 en La Menor a Liszt.
A mai se Liszt se considerèt de longa fièr s'èsser ongrés, aprenguèt pas jamai a parlar del tot ongrés; sas darrièras letras e sos jornals mòstran que o regretava prigondament. Una de sas letras a sa maire comença amb un ongrés trantalhadís, e aprèp s'èsser desencusat contunha en francés (sa lenga preferida).
Lo 13 d'abril de 1823, Liszt donèt un concèrt.
Las annadas de pelegrinatge[modificar | modificar la font]
Liszt laissèt Viena en 1823 per partir de viatge. A París, estudièt la composicion amb Ferdinando Paer e Anton Reicha. Lo 22 d'avril de 1832, assistiguèt al concèrt del violonista virtuoso Paganini and became motivated de venir lo pianista mai greatest de son temps. Sovent s'embarrava dins sa cambra, e se ditz que d'unes l'ausiguèron practicar son art pendent mai de 10 oras cada jorn. En 1832 escriguèt la Grande Fantaisie de Bravoure sur La Clochette de Paganini ("Grand Bravura Fantasy on Paganini's La Campanella"). Una pèça mai corta que teniá lo meteis contengut tematic foguèt inclusa dins los Etudes d'Execution Transcendante d'apres Paganini (Studies of Transcendental Execution inspired per Paganini) de 1838. Compausèt tanben pendent aqueste periòde los 12 Grandes Etudes (Liszt las reescriguèt mai tard e las sonèt los 12 Transcendental Etudes en 1851).
S'èra amistançat amb los composidors mai importants de son epòca coma Frédéric Chopin, Hector Berlioz, Robert Schumann, e Richard Wagner, aqueste darrièr se maridèt mai tard amb la filha de Liszt Cosima. Èra a mai plan erudit en filosofia, art e literatura e frequentava a mai lo pintor Ingres e los autors Heine, Lamennais, Hans Christian Andersen, e Baudelaire, que dediquèt son poèma en pròsa "Le thyrse" a Liszt.
En 1840-1841 Liszt participèt a doas viradas of the British Isles arranged pel jove musician e conductor Lewis Henry Lavenu, en companhiá del frairastre de Lavenu Frank Mori, doas cantairas e John Orlando Parry, an all round musician, cantaire e entertainer (who vividly recorded the tour dins son jornal personal). Entre lo 17 d'agost e lo 20 de setembre, passsegèron 50 concèrts dins Anglatèrra tota qu'en general foguèron pas una capitada, amb un public mejan flac de 140 personas. La segonda virada que passava per Liverpool, Irlanda e Escòcia a partir de novembre de 1840 fins a genièr de 1841 foguèt un brin mai successful, amb de publics de mai de 1.200 personas dins Dublin. Pasmens aquela virada representèt un fracàs financièr, e Liszt waived his promised fee de 500 guinèas per mes.
Aprèp 1842, quand la "Lisztomania" s'espandiguèt dins tot lo continent europèu, los recitals de Liszt venguèron demandats d'un biais espectacular e excessiu. Sos admiradors praised e courted him, e las femnas se carcanhavan per obtenir sos mocadors e sos gants de seda verda coma remembres d'el, e sovent luchavan d'un biais talament ferotge qu'aqueles objèctes èran estrifats en bocinons. Some de contemporanèus de Liszt saw this kind of worship as vulgar and inappropriate, e eventually came to despise Liszt per encausa de tot aquò.
Pendent las annadas qu'aparaguèt regularament en public, èra reconegut e considerat gaireben universalament (e tanben pels mai conservadors musicalament que s'estimavan pas sas composicions) coma lo pianista the foremost piano performer. His main rival dins l'estima del public coma virtuós èra Sigismond Thalberg, especializat dins la musica de salon, especialament operatic fantasies. La reputacion de Thalberg has faded, and in current opinion, only Chopin es comparably significant demest los pianistas romanticas.
Liszt e Weimar[modificar | modificar la font]
En 1847, Liszt quitèt de far de representacions publicas al piano e l'annada seguenta acceptèt fin finala l'invitacion de Maria Pavlovna de Russia de s'installar a Weimar en Alemanha, ont foguèt appointed Kapellmeister Extraordinaire en 1842, remaining there fins a 1861. During this period he acted as conductor at court concerts and on special occasions al teatre, donèt de leiçons to a number de pianistas, including lo grand virtuoso Hans von Bülow, que se maridèt amb la filha de Liszt Cosima en 1857 (abans que se maridèsse amb Wagner). Escriguèt tanben d'articles championing Berlioz e Wagner, and produced those orquestral e choral pieces upon which sa reputacion as a composer mainly rests. Sos esfòrces on behalf de Wagner, qu'èra en aquel temps exiliat en Suïssa, culminated dins la primièra performància de Lohengrin en 1850.
Las composicions belonging al periòde de sa residéncia a Weimar comprise dos piano concertos, in E flat e in A, the Totentanz, the Concerto pathetique for two pianos, the Piano Sonata in B minor, sundry Etudes, fifteen Rhapsodies Hongroises, twelve orchestral Poemes symphoniques, Eine Faust Symphonie, and Eine Symphonie zu Dantes Divina Commedia, the 13th Psalm for tenor solo, chorus and orchestra, the choruses to Herder's dramatic scenes Prometheus, and the Graner Fest Messe. Much of Liszt's organ music comes from this period, including the Prelude and Fugue on B-A-C-H (later arranged for solo piano).
Also en 1847 Liszt met Princess Carolyne zu Sayn-Wittgenstein. La Princess was an author, whose major work was published in 16 volumes, each containing over 1.600 paginas. Her longwinded writing style had some effect on Liszt himself. Sa biografia de Chopin e sa cronologia e analisi de la musica Gypsy (which later inspired Béla Bartók) were both written in the Princess's loquacious style. The couple had intended de se maridar en 1860, but since the Princess had been previously married e son marit èra encara en vida, the Roman Catholic authorities would not approve the wedding, eventually intervening in dramatic fashion only moments before the couple were to take their vows. Although Liszt and Princess Carolyne remained friends, the stress of trying to persuade the Church authorities to let them marry, only to have their efforts eventually be in vain, proved an emotional blow from which neither completely recovered.
En 1851 publiquèt una version revisitada de sos 1838 Twelve Studies titolada ara Etudes d'Execution Transcendante, e mai tard aquela meteissa annada the Grandes Etudes de Paganini (Grand etudes after Paganini), the most famous of which is La Campanella (The Bell), a study in octaves, trills and leaps.
De retirada[modificar | modificar la font]
Liszt partiguèt cap a Roma en 1861, en anticipar son maridatge a la Princessa Sayn-Wittgenstein. En 1865, recebèt la tonsure e quatre Minor Orders de la Glèisa Catolica (concrètament, Porter, Lector, Exorcist e Acolyte). A partir de 1869, l'abat Liszt devesiguèt son temps entre Roma, Weimar e Budapest where during the summer months contunhèt de recebre d'escolans gratuitament, including Alexander Siloti. Pendent aquel periòde, sa relacion amb Wagner venguèt mai strained. Sa filha Cosima (see previous section) left Bülow for Wagner in 1869. Devout Catolic that he was, he was deeply hurt per la conversion de sa filha daughter's al protestantisme upon son maridatge a Wagner, and for a number d'annadas, Liszt did not correspond with either, even while championing la musica of his new son-in-law. Mai tard, they were reconciliacion e Liszt subsequently attended the Bayreuth Festival.
De 1876 fins a sa mòrt ensenhèt pendent mantes meses cada annada al Hungarian Conservatoire de Budapest. Se moriguèt a Bayreuth lo 31 de julhet de 1886 en seguida d'una pneumonia qu'aviá he contracted del temps del Festival de Bayreuth hosted per sa filha Cosima. A la debuta, foguèt surrounded by some of his more adoring pupils, including Arthur Friedheim, Siloti e Bernhard Stavenhagen, but they were denied access a sa cambra per Cosima shortly before que se moriguèsse a 23 h 30. Foguèt enterrat al Bayreuth Friedhof.
Estil musical e influéncia[modificar | modificar la font]
La part màger de las composicions de piano de Liszt son pròva de sa prodigiosa virtuositat; èra a mai un compositor prolific; es aital que works at several nivèls de dificultat, some being accessible to intermediate- (and even beginner-) level pianists. Abschied (Farewell) e Nuages Gris son d'exemples clars d'aquel estil mens virtuosic, as are at least some of the sièis Consolations.
Dins sas òbras mai popularas e advanced, he is the archetypal compositor romantic composer. Liszt foguèt pionièr dins la tecnica de transformacion tematica, un metòde de desvolopament qu'èra ligat a both the existing variation tecnica and to the new use of the leitmotif per Richard Wagner. He also largely inventor del poèma sinfonic, o tone poem, dins una tièra d'òbras single-movement orchestral compausadas pendent las annadas 1840 e 1850. Sos poèmas totes espeliguèronall de la literatura classica, including "Ce qu'on entend sur la montagne," based sus un poèma de l'escrivan francés Victor Hugo amb meteis títol, e"Les preludes" de Lamartine. La "First Mephisto Waltz" de Liszt se fondamentèt sul Faust de Lenau, e compausèt una segonda valsa del poèma en 1881.
Other pieces se fondamentan sus las òbras de Lord Byron, Goethe e Dante. Los poèmas sinfonics de Liszt, although successes, foguèron criticats vist qu'èran pas Absolute music. Sas transcripcions met with less critica. As a transcriber of even the most unlikely e complicated orchestral works, creèt d'arranjaments de piano que stood on their own merits; many other pianist-composers seguiguèron aqueste exemple sieu.
Mentre que sas Hungarian Rhapsodies are widely recognized, sa understanding of form, expression e use of virtuosity for musical effect are more apparent elsewhere.
Later works del composer coma per exemple Bagatelle sans tonalité ("Bagatelle sens Tonalitat") foreshadow composers qu'explorarián puèi mai prigondament lo concèpte modèrne d'atonalitat. Son òbra mèstra thoroughly revised, Années de Pèlerinage ("Annadas de Pelegrinatge"), arguably includes sas pèças mai provocativas e stirring. This set de tres suites ranges from the pure virtuosity of the Suisse Orage (Storm) to las visualizacions subtilas e imaginativas de artworks de Miquelàngel e de Rafaèl dins la segonda set. Années conten some pieces which are loose transcripcions de Liszt's own earlier compositions; the first "year" recrèa his early pieces d'Album d'un voyageur, mentre que lo libre segond includes a resetting de sas own song transcriptions once separately published as Tre sonetti del Petrarca ("Three sonnets of Petrarch"). The relative foscor de the vast majority de sas òbras may be explained by the immense number of pieces he composed.
To Franz Liszt's honor, ajudèt a fondar l'Escòla Liszt de Musica Weimar [1], que pòrta son nom. Besides the Liszt Ferenc Académia de Musica a Budapest, a escòla de musica e a concert hall foguèron tanben named after him.
His piano works have always been well represented pendent los programas de concèrt e recordings per de pianistas dins lo mond entièr. Many de sas òbras son estadas enregistradas a multitude of times. However lo solet pianista who has recorded l'integralitat de son òbra pianistica es l'australian Leslie Howard. This massive undertaking included a number of premiere recordings.
La virtuositat de Liszt e sas reformas tecnicas[modificar | modificar la font]
Las interpretacions de Liszt èran descrichas coma teatralas e vesedoiras, e totes aqueles que lo vegèron him perform were stunned de son domeni sens rival del clavièr. Perhaps the best indication of Liszt's piano-playing abilities comes from his Transcendental and Paganini Studies, written in 1838-39, and described by Schumann as "playable at the most, by ten or twelve players in the world". To play these pieces, un pianist must connect with the piano as an extension of his own body (Walker, 1987).
Liszt disiá aver passat dètz o dotze oras per jorn practicing scales, arpègis, trills e repeated notes pr'amor de melhorar sa tecnica e son endurància. Totas aquelas tecnicas de piano èra frequentament aplicadas dins sas composicions, often resulting una musica de dificultat tecnica extrèma (son Estudi Transcendental No.5 "Feux follets" n'es un example). He would challenge himself and his immaculate fingering by presenting random problems to his playing.
Pendant las annadas 1830 e 1840 — las annadas de l'"execucion transcendentala" de Liszt — revolucionèt la tecnica de piano dins gaireben totes los aspèctes. De personatges illustres coma Anton Rubinstein, Ignacy Jan Paderewski e Sergei Rakhmaninov descobriguèron a travèrs la musica de Liszt las leis que govèrnan los clavièrs.
A mai son estil foguèsse revolucionari e plan espectacular, las interpretacions de Liszt èran pas sonque beluguejairas e acrobaticas. Se ditz tanben que jogava amb una prigondor e noblesa de sentiments que fasián tombar de lagremas a d'òmes .
Recital de piano[modificar | modificar la font]
La paraula "recital" foguèt emplegada d'en primièr per Liszt pendent son concert a Londres lo 9 de junh de 1840, a mai s'aqueste mot li foguèsse estat suggerit per l'editor Frederick Beale..
Los recitals de Liszt traversèron Euròpa tota, dempuèi los Orals fins a Irlanda. Sovent jogava davant d'audiéncias importantas que podiá aténher tres mila personas. Foguèt lo primièr solista de piano que joguèsse de programas complets per còr, e tanben lo primièr a jogar amb lo piano en angles dreches sus la scena, amb la cobèrta dobèrta, per mandar lo son dins l'auditòri.
Òbras[modificar | modificar la font]
- (1822) Variation on a Theme by Diabelli (S/G147, R26)
- (1826) Etude in Twelve Exercises, including No. 10 in F Minor
- (1832) Grande Fantasie de Bravoure sur La Clochette, variations (S/G420, R321)
- (1833) Arrangement of "March to the Scaffold" from Berlioz, Symphonie Fantastique (S/G470, R136)
- (1833) Divertissement on the Cavatina "I tuoi frequenti palpiti" from Pacini's La Niobe (S/G419, R230)
- (1841) Feuilles d'album ('Album Leaves'), (S/G165)
- (1841) Réminiscences de Don Juan, (S/G418)
- (1845-48) Ballade No. 1 in D flat : Ballade No. 1 in Des-dur
- (1848) Three Concert Etudes (French: Trois Études de Concert); No. 3, Un Sospiro ("A sigh"), Etude No. 39 (piano solo) (S/G144, R5)
- (1848-53) Années de Pèlerinage: Première Année — Suisse; Deuxième Année — Italie - Venezia e Napoli; Troisième Année
- (1848-61) Twelve Symphonic Poems
- Ce qu'on entend sur la montagne (also known as Berg-Symphonie), (1848-9) (after Victor Hugo)
- Tasso: lamento e trionfo, (1849) (after Byron)
- Les préludes, after Lamartine (1848, rev. before 1854)
- Orpheus, (1853-4)
- Prometheus, (1850)
- Mazeppa, (1851)
- Festklänge, (1853)
- Héroïde funèbre, (1849-50)
- Hungaria, (1854)
- Hamlet, (1858)
- Hunnenschlacht, (1857)
- Die Ideale (1857), after Schiller
- (1849) Piano Concerto no. 1 in E-flat Major (S/G124)
- (1849) Piano Concerto no. 2 in A Major (S/G125) (revised 1861)
- (1849) Harmonies Poétiques et Religieuses, (S/G173) a collection of solo piano pieces, including the often-performed No. 7, Funérailles
- (1849) Totentanz ('Dance of death') (S/G126ii), for piano and orchestra. (revised 1853-1859)
- (1850) Liebesträume No. 3 ("Dreams of Love") in A-flat Major (piano solo) (S/G541, R211)
- (1851) Grandes Etudes de Paganini, including No. 3, "La Campanella"; and No. 5, "La Chasse" (Composed 1838, revised 1851)
- (1851) Transcendental Etudes (Prelude, Molto Vivace, Paysage, Mazeppa, Feux Follets, Vision, Eroica, Wilde Jagd, Ricordanza, Allegro Agitato Molto, Harmonies du soir, and Chasse-niege. Known well for being technically difficult, notedly Mazeppa and Feux Follets) (S/G139, R2B), Composed 1837 (based on the 1826 studies), revised 1851)
- (1851) Nineteen Hungarian Rhapsodies (S/G244, R106) - Rhapsody No. 2 became famous in the modern day as a popular piece for accompaniment of animated cartoons, during the golden age of animation; Rhapsody No. 19 in D Minor (1885) is also of note.
- (1851) Polonaise No. 1 in C minor
- (1852) Valse-Impromptu, (S/G213)
- (1853) Piano Sonata in B minor (S/G178, R21)
- (1853) Ballade No. 2 in B minor:Ballade No. 2 in H-Moll
- (1854) Faust Symphony
- (1855) Prelude and Fugue on B-A-C-H for organ, rev. 1870
- (1857) Dante Symphony
- (1860) Mephisto Waltz No. 1 (piano solo) (S/G514, R181)
- (1866) Christus (S/G3)
- (1877) Dem Andenken Petőfis
- (1881) Nuages Gris ('Grey clouds') (S/G199, R78)
- (1885) Bagatelle sans tonalité (S216a)
Òbras literàrias[modificar | modificar la font]
Escriguèt sus mantun subjècte, coma: una necrologia de Paganini; la situacion de la musica en Itàlia; Robert Schumann e Clara Schumann; Frédéric Chopin; Robert Franz; "Fidelio" de Ludwig van Beethoven ; "A Midsummer Night's Dream"de Felix Mendelssohn ; la fondacion Johann Wolfgang von Goethe a Weimar; Lohengrin e Tannhäuser de Richard Wagner; la musica dels gitans ongreses; las nocturnas de John Field e mai. Sas letras e sos ensages musicals son estats publicats en 6 volums.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- The Franz Liszt Site with timeline
- Piano Society - Liszt - A short biography and various free recordings in MP3 format.
- The Love Affairs of Great Musicians, Volume 2 by Rupert Hughes, full-text from Project Gutenberg
- Franz Liszt Project - A comprehensive Liszt site with searchable databases.
- Modèl:Musicbrainz artist
- Letters of Franz Liszt
- Concert programme for September 16, 1840 at The Centre for Performance History
- Liszt cylinder recordings, from the Cylinder Preservation and Digitization Project at the University of California, Santa Barbara Library.
- International Franz Liszt Piano Competition - official page
- Catalogue of the Complete Liszt Recording by Leslie Howard
- Demko Miroslav: Franz Liszt compositeur Slovaque, L´Age d´Homme, Suisse, 2003.
Enregistraments[modificar | modificar la font]
- catalòg MP parcial de Liszt - Free Liszt Recordings from the Scandinavian Liszt Society
- Kunst der Fuge: Franz Liszt - (Live) MIDI files
- Liszt at Magnatune MP3 Creative Commons recordings


text:
-597
Aquesta pagina concernís l'an -597 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Fin de la campanha acomençada l'annada precedenta còntra lo Reiaume de Juda qu'aviá refusat de pagar lo tribut en 600 avC ambé la presa de Jerusalèm (16 de març). Juda conoguèt una reorganizacion importanta amb unei pèrdas territòrias e l'installacion d'un rèi feble per Nabucodonosòr II. Enfin, la màger part de son aristocracia foguèt desportada vèrs la region de Babilònia e lo Temple e lo Tesaur reiau foguèron pilhats per lei venceires.


text:
Mitocondria
Ua mitocondria (deu grèc uιtoς, "hiu" e kouδpιov , "gran") qu'ei un organet de las cellulas eucariòtas. Qu'ei lo lòc de sintèsi, a partir de la degradacion de moleculas organicas com la glucòsa, de l'adenosina trifosfat (ATP), la molecula qui serveish de sorsa d'energia per las cellulas. Qu'ei produsida au cap d'ua cadena de reaccions metabolicas coneguda com cicle de Krebs. Ua cellula que contien de cap a 200 mitocondrias. Las mitocondrias que contienen un ADN e atau, ua autonomia relativa dab l'ADN deu nuclèu cellular. Aqueths dats qu'alimentan la teoria endosibiotica qui implica que la cellula eucariòta que seré vaduda de l'associacion de cellulas bacterianas qui's seré minjadas enter eras en tot s'assimilar.


text:
Las Mastres
Las Mastres [2](Les Martres-de-Veyre en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008
- ↑ dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand
- ↑ Site de la préfecture du Puy-de-Dôme, consulté le 8 janvier 2008


text:
Dompierre-les-Tilleuls
Dompierre-les-Tilleuls es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada en la vallée del Drugeon, Dompierre-los-Tilleuls es una municipalitat prèpa de Frasne(2 km) e de Pontarlier (18 km). A una altitud mièja d'unitat|830|m {{}}, lo sieu païsatge environnant a constituit de plateaux e de montanhas. En lo moment del periòde hivernale, beneficia d'un enneigement abondiu #que compausa aital un marc magnific.
Située dans la vallée du Drugeon, Dompierre-les-Tilleuls est une commune proche de Frasne(2 km) et de Pontarlier (18 km). À une altitude moyenne de 830 m, son paysage environnant est constitué de plateaux et de montagnes. Lors de la période hivernale, elle bénéficie d'un enneigement abondant qui compose ainsi un cadre magnifique.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Coma la majoritat dels pòbles environnants, la preséncia de Dompierre-las-Tilleuls remonta a la s-|X|e}} e la siá istòria es principalament ligada a la Distincion de Lo Riu.
Nomenat Villa domni Petri aiçò èra una anciana station del prieuré de Romain-Moûtier #que tot lo domeni se'n trucava "#Enterrar sancti Petri. La siá glèisa existissiá abans 941, a aquela data, amb lo consentement de Conrad III de Bourgogne, Meynier, prévôt del abbaye de Agaune, inféodait al comte Aubry Ier de Mâcon (o Albéric) la glèisa de Sant-Pierre #que situava, en aquela charte, en lo comtat de Warasch e mai justament en la Chaux-de Arlier (jubente e consentiente domini nostro Conrardo excellentissimo rege, qualiter tu, Albérice comes, humiliter petiisti, in pagui Warascum, ecclesiam quoe es constructa in aunora sancti Petri, in calma Arlicana, cum omnibus appenditiis, quoe ibi aspicere videntur Istòria de las Sires de Salins, Guillaume)[1].
Aquela charte stipulait que lo sire de Salins deviá retre los fiefs, Gaucher Ier de Salins voliá pas pas obtempérer a aquela clause e se permetiá quitament de usurper dels bens al prieuré de Romain-Moûtier. Lo cartulaire d'aquel prieuré remembrava los noms dels pòbles #que possedissiá, entre unes autres Dompierre, Bulle e Bouverans. La glèisa de Dompierre passava de contunh a la abbaye de Baume en 1083)[1].
En 1245 Clémence, veusa de Odon de Layer, fasiá un tractat amb Jean Ier de Chalon, comte de Bourgogne, en çò que tanh a un drech de gîte. En 1289 las proprietats que la abbaye de Romain-Moûtier possedissiá dins aquel vilatge avián comprés en l'acte d'escambi fach amb los senhors de la ostal de Chalon-Arlay. En 1485, lo 12 de febrièr, Hugues de Chalon concedissiá la affranchissement de la mainmorte a divèrses abitants e lo drech d'usatge en los sieus bòsques)[1].
Lo vilatge de 210 abitants aperaquí uèi, en dependent del costat de Palanca, constituissiá una halte sus la rota de la Sal entre Pontarliet e Salins. Una capèla, La nòstra-Madama de la Délivrance, erigida a Modèl:La s- se tròba a la separacion del pòble sus un tuc boisée de tilleuls #que domina la plana de Arlier. La glèisa Santa-Pierre e Sant-Paul #que las originas ne remontan a la s-|X|e}} possedís una rica decoració interiora #que la chaire e las confessionnaux n'an atribuit a Auguste Fauconnet, cap de fila de las menuisiers-escultors locales a Modèl:La s-. La tradicion agricòla es sòlidament ancorada dins lo pòble; al començament del sègle, l'ostal VIÈLH i aviá especializat en la fabricacion del material agricòla. Una entrepresa subsisteix uèi. Dompierre Ven Dompierre-los-Tilleuls après la primièra Guèrra Mondiala.
Comme la plupart des villages environnants, la présence de Dompierre-les-Tilleuls remonte au Modèl:S- et son histoire est principalement rattachée à la Seigneurie de La Rivière.
Nommé Villa domni Petri c'était une ancienne station du prieuré de Romain-Moûtier dont tout le domaine s'appelait "Terra sancti Petri. Son église existait avant 941, à cette date, avec le consentement de Conrad III de Bourgogne, Meynier, prévôt de l'abbaye d'Agaune, inféodait au comte Aubry Ier de Mâcon (ou Albéric) l'église de Saint-Pierre qu'il situait, dans cette charte, dans le comté de Warasch et plus précisément dans la Chaux-d'Arlier (jubente et consentiente domino nostro Conrardo excellentissimo rege, qualiter tu, Albérice comes, humiliter petiisti, in pago Warascum, ecclesiam quoe est constructa in honore sancti Petri, in calme Arlicana, cum omnibus appenditiis, quoe ibi aspicere videntur Histoire des Sires de Salins, Guillaume)[1].
Cette charte stipulait que le sire de Salins devait rendre les fiefs, Gaucher Ier de Salins ne voulait pas obtempérer à cette clause et se permettait même d'usurper des biens au prieuré de Romain-Moûtier. Le cartulaire de ce prieuré rappelait les noms des villages qu'il possédait, entre autres Dompierre, Bulle et Bouverans. La glèisa de Dompierre passait ensuite à l'abbaye de Baume en 1083)[1].
En 1245 Clémence, veuve d'Odon de Layer, faisait un traité avec Jean Ier de Chalon, comte de Bourgogne, au sujet d'un droit de gîte. En 1289 les propriétés que l'abbaye de Romain-Moûtier possédait dans ce village étaient comprises dans l'acte d'échange fait avec les seigneurs de la maison de Chalon-Arlay. En 1485, le 12 février, Hugues de Chalon accordait l'affranchissement de la mainmorte à plusieurs habitants et le droit d'usage dans ses bois)[1].
Le village de 210 habitants environ aujourd'hui, dépendant du canton de Levier, constituait une halte sur la route du Sel entre Pontarliet et Salins. Une chapelle, Notre-Dame de la Délivrance, érigée au Modèl:S- se trouve à l'écart du village sur une colline boisée de tilleuls qui domine la plaine d'Arlier. L'église Saint-Pierre et Saint-Paul dont les origines remontent au Modèl:S- possède une riche décoration intérieure dont la chaire et les confessionnaux sont attribués à Auguste Fauconnet, chef de file des menuisiers-sculpteurs locaux au Modèl:S-. La tradition agricole est solidement ancrée au village; au début du siècle, la maison VIEILLE était spécialisée dans la fabrication du matériel agricole. Une entreprise subsiste aujourd'hui. Dompierre devient Dompierre-les-Tilleuls après la première Guerre Mondiale.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Investigacions istoricas sus la vila e la arrondissement de Pontarlier Error de citacion : Invalid
tag; name "PONTARLIER" defined multiple times with different content


text:
L'évolution de AC Milan durant la dernière saison (2015 - 2016):
Histoire des matchs à travers les années:
Correspondances entre AC Milan et AS Roma:
Correspondances entre AC Milan et Ancona:
Correspondances entre AC Milan et Ascoli:
Correspondances entre AC Milan et Atalanta:
Correspondances entre AC Milan et Bari:
Correspondances entre AC Milan et Bologna:
Correspondances entre AC Milan et Brescia:
Correspondances entre AC Milan et Cagliari:
Correspondances entre AC Milan et Carpi:
Correspondances entre AC Milan et Catania:
Correspondances entre AC Milan et Cesena:
Correspondances entre AC Milan et Chievo Verona:
Correspondances entre AC Milan et Como:
Correspondances entre AC Milan et Empoli:
Correspondances entre AC Milan et Fiorentina:
Correspondances entre AC Milan et Frosinone:
Correspondances entre AC Milan et Genoa FC:
Correspondances entre AC Milan et Hellas Verona:
Correspondances entre AC Milan et Inter Milan:
Correspondances entre AC Milan et Juventus:
Correspondances entre AC Milan et Lazio:
Correspondances entre AC Milan et Lecce:
Correspondances entre AC Milan et Livorno:
Correspondances entre AC Milan et Messina:
Correspondances entre AC Milan et Modena:
Correspondances entre AC Milan et Napoli:
Correspondances entre AC Milan et Novara:
Correspondances entre AC Milan et Palermo:
Correspondances entre AC Milan et Parma:
Correspondances entre AC Milan et Perugia:
Correspondances entre AC Milan et Pescara:
Correspondances entre AC Milan et Piacenza:
Correspondances entre AC Milan et Reggina:
Correspondances entre AC Milan et Salernitana:
Correspondances entre AC Milan et Sampdoria:
Correspondances entre AC Milan et Sassuolo:
Correspondances entre AC Milan et Siena:
Correspondances entre AC Milan et Torino:
Correspondances entre AC Milan et Udinese:
Correspondances entre AC Milan et Venezia:
Correspondances entre AC Milan et Vicenza:


text:
Villes et mairies du Comté de Jönköping
Liste des communes
Jönköping
Ville de Jönköping, localité de la Suède de 120 000 habitants.
La mairie de Jönköping a une adresse e-mail et un site Internet.
Värnamo
Ville de Värnamo, localité de la Suède de 32 000 habitants.
La mairie de Värnamo a une adresse e-mail et un site Internet.
Nässjö
Ville de Nässjö, localité de la Suède de 29 000 habitants.
La mairie de Nässjö a une adresse e-mail et un site Internet.
Gislaved
Ville de Gislaved, localité de la Suède de 29 000 habitants.
La mairie de Gislaved a une adresse e-mail et un site Internet.
Vetlanda
Ville de Vetlanda, localité de la Suède de 26 000 habitants.
La mairie de Vetlanda a une adresse e-mail et un site Internet.
Tranås
Ville de Tranås, localité de la Suède de 17 000 habitants.
La mairie de Tranås a une adresse e-mail et un site Internet.
Eksjö
Ville d'Eksjö, localité de la Suède de 16 000 habitants.
La mairie d'Eksjö a une adresse e-mail et un site Internet.
Vaggeryd
Ville de Vaggeryd, localité de la Suède de 12 000 habitants.
La mairie de Vaggeryd a une adresse e-mail et un site Internet.
Sävsjö
Ville de Sävsjö, localité de la Suède de 10 000 habitants.
La mairie de Sävsjö a une adresse e-mail et un site Internet.
Habo
Ville de Habo, localité de la Suède de 10 000 habitants.
La mairie de Habo a une adresse e-mail et un site Internet.
Gnosjö
Ville de Gnosjö, localité de la Suède de 9 600 habitants.
La mairie de Gnosjö a une adresse e-mail et un site Internet.
Mullsjö
Ville de Mullsjö, localité de la Suède de 7 000 habitants.
La mairie de Mullsjö a une adresse e-mail et un site Internet.
Aneby
Ville d'Aneby, localité de la Suède de 6 500 habitants.
La mairie d'Aneby a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 12 de setembre de 2011
Aqueth pan qu'ei eth mès "vèth"
Lo gascon qu'ei tanben aquerò: lo parlar de Harrèra en Varossa.
Tà assabentà'vs mes suu gascon de Varossa, que podetz liéger lo glossari de Harrèra de Jean Soulé-Venture, pareishut en 1907, reeditat e anotat per Louis Rouch en 1924 (Aush).
Qu'arremercii Joan Pau Ferré per m'aver hèit passar aqueth obratge, enter autas causas.
6 comentaris:
- Mela ha dit...
-
vesia > vedia, te cal nos precisar s'es una error de pica o s'es ben la s que ven D :DDDDDDDD
('fant fau de jòcs de mots grafics en gascon, m'aimi!!!!)
- 12 de setembre de 2011 a les 10:13
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Qu'ei la s qui vadó d, traça probabla d'ua antiga prononciacion de tip th anglés o z castelhana. Aquera transformacion qu'ei un fenomèn hòrt espandit peu gascon sud-orientau, aranés comprés.
- 12 de setembre de 2011 a les 19:52
- Mela ha dit...
-
o sabi :) que los escolans pensan totjorn que "díder" vòl dire Didier.
:DDDD
- 13 de setembre de 2011 a les 8:07
-
-
Adishatz,
Que sòi eth emplegat deth Ostau Comengés (que sòi jo que m'arrecaptèri eth glossari en çò d'un òme de Varossa). Que volia precisar que tara Varossa, capvath eras còllèctas miadas peth EOC, qu'è encontrat eth son V, sustot en vilatge de Orda (Ourde), ça on diden "qu'ei von !" (qu'ei bon), ua vaca dab eth "v" o ua "vòrda" (bòrda). Que l'è encontrat tanben en çò d'ua hemna d'Esbareish, e mès a baish, a Anlà.
Qu'ei rale que sia hòrt clar, mes quan n'ei, que se n'avisan de tira, pr'amor qu'ei un "v" vertadèr.
A notar, e n'è pas cap d'explicacion tad aquerò, que l'è trobat sustot en çò de hemnas !
Dinc a lèu, e encara òsca tath vòste blog.
- 14 de setembre de 2011 a les 22:42
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Adishatz Renaud,
Que soi admiratiu peu tribalh que realizatz, vosautes deth Ostau. Que cau arrecaptar e sauvar çò que podem! Mercés peth comentari e peth encoratjament, plan apreciats.
- 16 de setembre de 2011 a les 8:45
-
-
Que vos envii aqueth ligam, sus aqueth site navèth (cpnt, projecte de collaboracion entre gascons e aragonés). Que cau cercar a "temoignages", a Orda e picar "ua canta de Nadau". E'm pensi qu'ei un exemple deths bonis tà çò deth "V" ! Que i a tanben hòrt de tròces a consultar e que seràn actualizats pendent era avançada deras collèctas sus eth terrenc.
Amistats
http://cpnt.tv/
- 17 de setembre de 2011 a les 14:25


text:
Moirans
Moirans es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Moirans Se situa al centre del departament, a una vintena de quilomètres de Grenòble, entre Voreppe e Marges.
Aquela municipalitat a traversat pel Isère e un pichon riu, la Morge. Compòrta sustot de zònas humides telefonadas las isles de Moirans, regularament inondadas pendent las cregudas de la Isère abans #que i aja pas bastit la disi #que voreja ara lo riu.
Moirans se situe au centre du département, à une vingtaine de kilomètres de Grenoble, entre Voreppe et Rives.
Cette commune est traversée par l'Isère et une petite rivière, la Morge. Elle comporte notamment des zones humides appelées les isles de Moirans, régulièrement inondées pendant les crues de l'Isère avant que ne soit construite la digue qui borde maintenant la rivière.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Telefonada pendent l'antiquitat Morginum[ref. necessària] e implantada la longitud de la via romaine #qu'anava de la Itàlia a Viena pel caulet de Montgenèvre e Grenòble, Moirans èra una vila-estapa fòrça activa. De totes tempses, los auberges de Moirans, estapa sus la rota Grenòble-Lion, #èsser de reputacions. La mai celèbra, aquela del "Grand Sant François" aperteniá a la familha Pâris #que donarà las quatre famós financièrs del XVIII° sègle. Aquel sojorn de Moirans i aviá cantat en vèrs dempuèi lo XV° sègle : "Se vuelx aler a lo tieu ayze de Grenòble droict a Lion, A Moyranc, " A la Cymaise", I i aurà de pan blanc e de vin bon..." Lo nom a testificat jos la forma latinisée Moringum l'an 928. Segon Albert Dauzat e Charles Rostaing[1], S'agís del suffixe germanique -ingos #qu'a donat los noms en -ans en la region, precedit del nom de persona roman Maurus o germanique Arab. Homonymie étymologique Amb los noms de tipes Mourens del Sud Oèst de la França.
Lo cònsol actual, Gérard Simonet, a #èsser president de la Comunitat d'aglomeracion del País voironnais de 2001 a 2008.
Appelée pendant l'antiquité Morginum[ref. necessària] et implantée le long de la voie romaine qui allait de l'Italie à Vienne par le col de Montgenèvre et Grenoble, Moirans était une ville-étape très active. De tous temps, les auberges de Moirans, étape sur la route Grenoble-Lyon, furent renommées. La plus célèbre, celle du "Grand Saint François" appartenait à la famille Pâris qui donnera les quatre fameux financiers du XVIII° siècle. Ce séjour de Moirans était chanté en vers dès le XV° siècle : "Se vuelx aler à ton ayze de Grenoble droict à Lyon, A Moyranc, " A la Cymaise", Y aura pain blanc et vin bon..." Le nom est attesté sous la forme latinisée Moringum en 928. Selon Albert Dauzat et Charles Rostaing[2], il s'agit du suffixe germanique -ingos qui a donné les noms en -ans dans la région, précédé du nom de personne roman Maurus ou germanique Moro. Homonymie étymologique avec les noms de type Mourens du Sud Ouest de la France.
Le maire actuel, Gérard Simonet, a été président de la Communauté d'agglomération du Pays voironnais de 2001 à 2008.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari étymologique dels noms de luòcs a França, edicion Larousse 1968.
- ↑ Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, édition Larousse 1968.


text:
Vallans
Vallans es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat suls marges de la Courance, près del Marais poitevin.
La commune est située sur les rives de la Courance, à proximité du Marais poitevin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant Louis, en mai 1242, #passar a Vallans en lo moment de la lucha contra Hugues de Lusignan.
Francis Picabia, pintor cubiste promotor del movement donada, séjourna dins lo castèl de Gautret en companhiá de la siá esposa Gabrielle Buffet e de los sieus fils Pancho.
Saint Louis, en mai 1242, passa à Vallans lors de la lutte contre Hugues de Lusignan.
Francis Picabia, peintre cubiste promoteur du mouvement dada, séjourna au château de Gautret en compagnie de son épouse Gabrielle Buffet et de son fils Pancho.


text:
Le Tourneur
Le Tourneur es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat al nòrd del Bény-Bocage, a Unitat|18|km {{}} al nòrd de Vire, a Unitat|18|km {{}} al sud-es de Torigni-sus-Vire e a Unitat|21|km {{}} al sud-oèst de Villers-Bocage[1].
La commune est en Bocage virois. Son bourg est à 5 km au nord du Bény-Bocage, à 18 km au nord de Vire, à 18 km au sud-est de Torigni-sur-Vire et à 21 km au sud-ouest de Villers-Bocage[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò Tourneur #Èsser cap de-luòc d'una sergenterie de vint-doas parròquias al Mièja Edat[3].
Le Tourneur fut chef-lieu d'une sergenterie de vingt-deux paroisses au Moyen Âge[4].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Obratge at line 67: attempt to call field 'indicacionDeLenga' (a nil value).


text:
Cayenne
Cayenne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Guaiana e la region de Guaiana.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
Source_World_Gazetter.


text:
Segonda Guèrra Angloafgana
La Segonda Guèrra Angloafgana se debanèt de 1878 a 1880 e opausèt lo Reiaume Unit a Afganistan. S'acabèt per una victòria britanica e la signatura dau Tractat de Gandamak. Après sa desfacha, Afganistan deguèt alinhar sa politica estrangiera sus aquela de l'Empèri Britanic. Pasmens, gardèt una autonòmia totala sus seis afaires intèrnes e lei tropas britanicas se retirèron dau país.
Lo conflicte foguèt causat per la menaça de l'adopcion d'una politica favorabla a Russia per l'emir afgan Shir Ali Khan. D'efèct, en 1878, donèt un acuèlh favorable a una ambaissada russia mentre que refusèt de laissar de diplomatas britanics intrar sus son territòri. Òr, Afganistan, estat tampon entre leis empèris rus e britanic, ocupava una posicion estrategica per protegir ò menaçar lei possessions britanicas d'Índia. Maugrat aqueu avertiment, lei Britanics mandèron una ambaissada que foguèt arrestada per leis Afgans entraïnant l'organizacion d'un còrs expedicionari britanic de 40 000 òmes per obtenir militarament la somission de Shir Ali Khan.
Aquela fòrça capitèt d'ocupar lo país en 1879 e Shir Ali Khan deguèt se retirar dins lo nòrd onte moriguèt lo 21 de febrier. Son fiu deguèt acceptar de signar lo tractat de Gandamak. D'ara endavant, acceptèt d'adoptar la politica estrangiera britanica e de laissar Londres dirigir la diplomàcia afgana. Divèrsei regions dau sud dau país foguèron tanben balhadas ai Britanics. En cambi, Afganistan gardèt una autonòmia intèrna importanta e foguèt pas dirèctament annexat per l'Empèri Britanic.
Après aqueu succès, l'armada britanica comencèt son retirament mai una revòuta afgana entraïnèt lo chaple de la delegacion dau consolat britanic de Kabol lo 3 de setembre de 1879. Lo 6 d'octòbre, lei soudats britanics ocupèron donc tornarmai Kabol e Yaqub Khan foguèt obligat d'abdicar. Per lo remplaçar, chausiguèron Abdur Rahman Khan, un cosin de l'emir descaigut, entraïnant la revòuta dau governador de Herat, Ayub Khan, qu'èra lo fraire de Yaqub Khan e donc pereu un pretendent possible. Sei fòrças bateguèron l'armada britanica a Maiwand mai foguèron finalament esquichadas a Kandahar. Aquò marquèt la fin de la guèrra. Abdur Rahman acceptèt lo tractat de Gandamak e Londres renoncièt a l'installacion d'un resident dins la capitala afgana.


text:
Urt
Urt[1] (Ahurti en basco, Urt en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo Baish Ador. Que participè au Biltzar de Labord de 1763 a 1789 mes demorant restacada judiciàriament a la senescaucia de Càmer. Que hè partida deu "Bascoat" dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Sent Laurenç de Gòssa dens las Lanas au nòrd, Briscós e Urcueit a l'oèst, Bardòs e Guishe a l'èst e Hasparn au sud.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ nom segon Simin Palay: Dictionnaire du béarnais et du gascon modernes. 2. éd. complété. París : Ed. du CNRS 1974. s.v. Urt


text:
Rubrique occitane : lo miralh de las lauvetas
Nouveau volet de notre rubrique occitane hebdomadaire
Aime bien quela expression que ma granda mair disia souvent coma perifrasa de « trompa-colhon ». Coma vivem dins un monde onte lo « glòbish » es rei, me sei clinat sur la question de saber coma se ditz en anglés : « smoke and mirrors » (enfumatge e miralhs), « facade » (coma lo francés façade), « lure » (leurre). Una dupada, que.
Lo mecanisme es totjorn lo mesma : lo que te vòu trompar ditz : « Quo es mielhs per tu que per io », te caressa dins lo sens dau piau, te « breça de sa tendra istòria », te damanda de renonciar a ço que as o ço que ses per quauquaren de melhor, per fin de te far baissar la garda e te colhonar. Quo es vielh coma lo monde, me diretz. E ben quela vielha recepta marcha totjorn e mai quo es gròs, mielh quò passa. Ten, prenem lo cas de la siderugia francesa.
Las usinas de Gandrange e Florange eran dins las annadas 80 las mai modernas e productivas d’Euròpa. Lo grope Arcelor era jusqu’en 2004 lo mai grand au monde. Dos ans mai tard fuguet chaptat per Mittal (« Serem mielh dins lo mai beu gropa dau monde » ço-dissèren…) que faguet p’un piau d’investissament e barret tota la filiera chauda en França, mens de dietz ans apres. An recuperat la tecnologia e las praticas. Chaumatge pas nonmas en Lorraina. Podriam parlar entau de Alstòm, venduda a Genral Electric « per nòstre bien ». Avem lo « Tafta », tractat de comerci transaltantic, emb los Estats-Unis. Se van drubir, pareis : una dubertura a geometria variabla.
La mobilisacion es fòrta ; de las regions, daus departaments, lo quite prumier ministre an chabat per comprener que lo « Tafta quo es pas dau velors » (mercés Joan-Pau Verdier) e se son declarats « anti-tafta », mas l’Euròpa continua de negociar. Aura, avem lo Ceta (mesma chausa emb lo Canada). Pareis que quo es « lo chavau de tròia » dau Tafta. Sabe que setz perduts emb tots queus acronims… mas quo es fach esprés. Van enquera nos dire que « sem passadistes, pas pro duberts », nos parlar de repli, nos insultar que, quo es pas que sem pas d’acòrd, quo es qu’avem pas comprés (un biais de dire, « setz tròp colhons »). Quo es ço que disen a la Oalonia, region francofòne de Belgica que ven de vota contre lo Ceta. E ben los colhons, daus uns còps, fan una pausa et damandan coma se fai que emb daus acòrds entau, nòstra balança comerciala es deficitaria dempuei 2002, nòstra industria s’esbolha e avem 6 millions de chaumaires. Fasam coma los indians, los chinés, los americans per Airbus, los Rafales, los trens : « Si voletz nòstre merchat, produsetz aqui e en mai de quò emb tranfert de tecnologia », ço-disen. Quo me sembla pas trop dubert, mesma un pauc proteccionista coma atituda. Mas enlai son benleu mens colhons que daus uns, nosautras las lauvetas.
Per ne’n saber mais, de veire : occitan.blogs. sudouest.fr.
En bref
Meitat-chen, meitat-pòrc
Joan-Pau Verdier e Marçau Peironi nos informan que los convidats de l’emission dau diumenc 23 d’octòbre 2016 a 11 oras sur França Blu Perigòrd seran François Lagorce, Christian Lavaud e Line Simon per parlar de lor novela estructura « occitania creativa ».
Émission « Libre » sur octele.com
L’émission littéraire de octele.com présente trois petits films tournés à la librairie Marbot de Périgueux. Des lecteurs présentent en occitan des auteurs et des livres qu’ils aiment bien et en lisent un extrait. Sont disponibles « Chaucidas dins los blats » de Jan-Peire Reidi par France Marquet, « La Brasa e lo fuòc brandal » de Bernard Lesfargues par Joan-Claudi Dugros, et « Sevdie » de Joan Ganhaire par Micheu Chapduelh. À voir ici.
Cronica de toponimia, per Joan-Claudi Dugros
Le Fayaut : pas d’adeptes de zèle excessif dans le Bois de Fayaut, à Saint-Capraise-d’Eymet, pas plus qu’au Fayot, à Échourgnac, à Miallet et à Servanches, ou aux Fayots à Saint-Martin-de-Gurson. Il s’agit de dérivés de l’occitan fau (le hêtre) en faian, faiòu, francisés suivant la prononciation locale. La Fayotte, à Nastringues, est un diminutif. Sans oublier, avec ou sans article, les innombrables Faux, Fage, Faye, les diminutifs Fageolle, Fayolle, Fayette, etc., et l’étonnant Le Faux-Marié en Haute-Vienne, en fait, deux arbres réunis à la base du tronc.


text:
Campinas
Campinas (AFI: kɐ̃ːˈpinɐs) es una ciutat màger de Brasil, la tresena de l'estat de São Paulo per la populacion. Sa populacion èra estimada a 1 059 420 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 795,7 km². Es situada a una distància de 90 km de la ciutat de São Paulo, capitala de l'estat.
Fondada lo 14 de julhet de 1774, es actualament un important centre industrial (principalament industrias de nauta tecnologia, metallurgia), de comèrci e servicis, e tanben sèti de l'Universitat de Campinas (UNICAMP), e de la Pontifícia Universidade Católica de Campinas (PUCCAMP), e d'autras institucions d'ensenhament.