text:
Marqués de Pombal
Sebastião José de Carvalho e Melo, comte d'Oeiras, marqués de Pombal (lo 13 de mai de 1699 - lo 8 de mai de 1782) foguèt un òme politic portugués.
Sa personalitat e de circonstàncias excepcionalas faguèron d'aquel simple Secretari d'Estat un dels òmes politics mai importants dins l'istòria de Portugal.
Eissit de la bassa noblesa provinciala, Pombal nasquèt a Lisbona lo 13 de mai de 1699.
Estudièt a São João da Pesqueira, o mai tard a creat una zòna viticola de Porto.
Aprèp d'estudis a l'Universitat de Coïmbra, serviguèt dins l'armada e se maridèt amb la filha del comte d'Arcos, çò que li dobriguèt fòrça pòrtas. Foguèt nomenat ambaissador a Londres en 1738, puèi a Viena en 1745. Foguèt francmaçon.
Tenent grands projèctes per son país, temptèt de tractar una patz europèa mas aboquèt. Lo rei Joan V apreciava pas plan Pombal e lo rapelèt a Lisbona, mas aprèp la mòrt del rei, en 1750, lo seu filh venguèt rei (Josèp Ièr). Aquel apreciava lo marqués e lo nomenèt Secretari d'Estat en 1755 puèi comte d'Oeiras en 1759 e marqués de Pombal en 1770.
Lo 1èr de novembre de 1755 un tèrratremol de magnitud 8.75 estralhèt Lisbona, provocant d'incendis, d'ondas de mar, de scènas de panicas. I aurà 15 000 mòrts e 85% de las abitacions destuidas, amb lo palais reial, la bibliotèca e sus archius.
Pombal pren sulcòp las causas en man tre que la familha reiala fugiguèt Lisbona. Tot es fach per tornar menar l'òrdre, assanir la vila, conservar los abitants en plaça, far calar los profètas marrits.
Sustot, foguèt responsable de la reconstruccion de la vila bassa (a Baixa) tala coma òm la coneis encara avuèi. Faguèt apèl a d'arquitèctes portugués amb que cèrca d'aplicar los principis de las Luses: simplicitat, coeréncia e foncionalitat animan aquel projècte. Las activitats son reagropadas per quartièr. Per s'aparar dels incendis se privilegia l'azulejo que ten sa granda expansion. S'experimenta solucions de construccions antisismicas.
Aquel eveniment li permetèt enfin, dins lo domeni politic, d'alunhar tots sos opausants (la noblessa e los jesuistas) e d'exercir un poder absolut. Pendent vint ans foguèt l'òme fòrt del país, lo rei Joseph Ièr tenent una personalitat suava. Redrecèt lo país economicament e politicament e li faguèt recobrar son retard.
En diplomacia e economia, contunhèt amb l'aliança britanica, organizèt la colonizacion de Brasil, estimulèt lo desvolopament de las manufacturas e creèt fòrça monopòlis que la companhiá per la cultura de las vinhas del naut Douro que reglamenta la produccion del Porto.
Luchèt tanben amb acarnament contra los jesuistas. Suprimiguèt l'anciana distincion entre ancians e novèls crestians en aplicacion dempuèi mai de dos sègles. Enebiguèt l'esclavatge en 1761. Sometèt l'Inquisicion a l'autoritat reiala. D'un biais, se pòt dire que prepara la laïcitat del sègle seguent.
Foguèt tanben a l'origina d'una importanta reforma de l'ensenhament que permetrà al país d'obténer de quadres e d'administrators dignes d'un Estat modèrne centralizant lo poder al prejudici de la noblessa. Desvolopèt l'Universitat de Coïmbra. Metèt en plaça un sistèma de polícia modèrna.
Aital las rancòrs a son esgard s'acumulèron, e quand en 1776 Josèp Ièr quitèt lo poder, sa filha Maria Ièra metèt lo vièlh marqués a l'escart. Acusat de totes los mals, Pombal foguèt jutjat e demissionèt. Visquèt retirat e moriguèt en 1782.
L'adjectiu pombalin es dempuèi utilizat per designar l'epòca del govèrn de Pombal e son estil arquitectural.


c: text/html

text:
Edward Drinker Cope
Edward Drinker Cope (1840–1897) foguèt un paleontològ e anatomista comparatiu nòrd-american.
Cope Nasquèt a Filadèlfia de parents cuaquers. S'interessèt a l'istòria naturala a una edat primairenca, e en 1859 comuniquèt un assag subre lo Salamandridae a l'Acadèmia de Sciéncias Naturalas de Filadèlfia. A aquesta epòca èra afilhat al Club del Megateri de l'Institucion Smithsoniana, a Washington, D.C.. Format parcialament a l'Universitat de Pensilvània, après aver contunhat sos estudis en Euròpa foguèt nomenat conservator de la meteissa Acadèmia en 1865, posicion que servèt fins a 1873.
Entre 1864 e 1867 foguèt professor de sciéncias naturalas al Collègi Haveford. En 1889 foguèt designat professor de geologia e paleontologia per l'Universitat de Pensilvània.
En 1858 comencèt una rivalitat amb Othniel C. Marsh per trobar mai de fossils de dinosaures, aquesta foguèt dicha la "Guèrra dels Òsses", durant la quala los dos descobriguèron divèrsas espècias. Malgrat la siá desbranda, Cope foguèt celèbre pel ròtle que tenguèt dins la descobèrta dels dinosaures mai famoses del mond actual, tals que los Triceratòps, Diplodòcus, e Stegosaurus, e foguèt a l'origina de la majoritat de trobalhas celèbras, talas que las del Dimetrodon (qu'es pas un dinosaure), Camarasaurus, Coelophysis e Monoclonius.
Entre 1871 e 1877, Cope explorèt d'estrats cretacèus dins l'estat de Kansas e terciaris en Wyoming e Colorado. Moriguèt a Filadèlfia en 1897.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chanéac
Chanéac (Chanéac en francés) es una comuna occitana de Vivarés, situada dins lo departament d'Ardecha e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chanéac es situat a unitat|80|quilomètres}} de Valéncia e a unitat|6|quilomètres {{}} de la vallée de la Eyrieux en amont de Sant-Martin-de-Valamas. La municipalitat se situa en la region de las Anautitas-Boutières.
Chanéac est situé à 80 kilomètres de Valence et à 6 kilomètres de la vallée de l'Eyrieux en amont de Saint-Martin-de-Valamas. La commune se situe dans la région des Hautes-Boutières.


text:
Adenina
L'adenina qu'ei ua basa azotada d'ua grana importància en bioquimia. Qu'entra dens la composicion deus nucleotids de la macromolecula d'ADN (e mei generaument dens la composicion deus acids nucleïcs. Qu'entra tanben dens la composicion de l'adenosina trifosfat (ATP) molecula qui, enter autes causas, participa aus escambis bioenergetics.
Composicion[modificar | modificar la font]
La soa formula qu'ei C5H5N5. Qu'ei ua basa purina e la soa formula qu'ei eterociclica puish que forma dus cicles compausats d'atòms de carbòni e d'azòt.
Proprietat[modificar | modificar la font]
L'adenina qu'entra dens la composicion de certes nucleotids e donc qu'entra dens la composicion deus acids nucleïcs (com per exemple l'ADN) on e's pòt apariar dab ligams idrogèn per complementaritat dab ua auta basa azotada : la timina.
Aquesta capacitat de formar ligams idrogèn que hè pujar lo punt de fusion de cap a 350 °C - 365 °C (puish que cau mei d'energia entà dissociar un compausat qui los son elements be son estacats per aqueths ligams idrogèn).
La soa massa atomica qu'ei de 135 128 Da.
Nucleotid[modificar | modificar la font]
Dens un nucleotid l'adenina que's liga dab un sucre pentòsa (la ribòsa dens lo cas d'un ARN e la desoxiribòsa dens lo cas de l'ADN) ; que forman alavetz ua molecula d'adenosina, era medisha ligada a un acid fosforic. Que forma atau un nucleotid d'adenina ; los nucleotids que son los monomèrs deus acids nucleics.
Adenosina trifosfat[modificar | modificar la font]
Com lo son nom ac dit, l'adenosina trifosfat (ATP) qu'ei ua molecula d'adenosina (ua adenina ligada dab ua ribòsa) ligada dab 3 fosfats. Aquesta adenosina trifosfat qu'ei ua molecula rica en energia qui pòt estar idrolizada en adenosina monofosfat (AMP) en tot liberar ua energia qui pòt estar utilizada peus estes vius.


text:
Carles II de Navarra
Carles II de Navarra (var. Charles II ; Évreux, lo 10 d'octobre de 1332 - Pampalona, lo I de genèr de 1387), mei conegut com Carles lo Mau (var. Carles lo Marrit) que ho ua de las personalitats màgers de la Guèrra de Cent Ans.
Qu'èra la hilha de Joana II de Navarra qui èra era medisha hilha deu rei Loís X de França e I de Navarra mes qui èra apartada deu tròne de França sus la basa inedita de l'aplicacion de la lei salica de transmission masculina deu dret a la coroa de França.
La soa politica que ho marcada per las intrigas en França, Castelha e Bearn (on èra sògre deu poderós senhor Gaston Febus per lo maridatge conflictiu de la soa sòr Agnès de Navarra).


text:
Estang
Estang[1][2][3][4] (Estang en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Administracion
- 4 Demografia
- 5 Economia
- 6 Vida locala
- 7 Monuments
- 8 Personalitats ligadas dab la comuna
- 9 Véser tanben
- 10 Nòtas
- 11 Ligams extèrnes
Geografia[modificar | modificar la font]
Estang qu' ei ua comuna situada au Nòrd-Oèst deu departament de Gers, pròisha deu meridian de Greenwich, au centre de l'ancian parçan de Novempopulània, qui avè l'anciana Elusa (Eusa) per Caplòc. Dens lo Baish Armanhac, país conegut per la soa produccion d'armanhac. Los bòscs d'alentorn que balhan au paisatge ua color escura qui l'a valut lo nom d'Armanhac Negre.
Lo borg qu'es traversat pr'un arriu qui parteish lo vilatge en dus vielèrs. Qu'a la hont au lòc-dit « La Hont Santa ». Aquera hont generosa, uei captada, que serv a alimentar en aiga un detzenat de vilatges ad arron.
A chic de distància que's crotzan las rotas D30 arreligant Aush au Mont (via Eusa) dab la D32 de Casaubon a Aira d'Ador. La ciutat d'Aira que's tròba a 25 km e lo caplòc de canton, Casaubon, qu'es a 9 km. Lo Mont que n'es lo màger pòl d'atraccion. Estang qu'es a 150 km de cadua de las duas metropòlis regionaus, Bordèu e Tolosa.
La Companhia deu Miegjorn qu'arrefusà de har passar lo camin de hèr (Agen/Lo Mont via Pòrt Senta Maria, Nerac) per Estang meilèu que per La Bastida d'Armanhac. Estang qu'es donc un vilatge shens gara de trens, mes autobús que hèn lo servici (la carta deu hialat deus autobús departamentaus subvencionats en 1929 preu Conselh Generau de Gers indica Estang com "dessèrta"). Lo Gers qu'est un important departament jacquaire : la via Podiensis (deu Puèi de Velai) que passa a quate lègas d'Estang, en lo dar lo torn preu sud.
L’Estang, arrelhòt de las arribas omprivas pr'amor d'ua ripisilva estreta, que s'escor au long deu borg. Qu'a la hont a Liars d’Armanhac e que's vueita au Midor. La soa limpidité que plai aus salmonids, ressorsa alieutica qui permetèt lo classament d'ua part deu son recorregut en purmèra categoria. Dens la comuna, las soas aiguas vivas accionavan las palas de dus molins dont un, hèra originau, adretament restaurat per lo son navèth proprietari. Un tresau, uèi arroeinat, qu'èra alimentat per l'arrivèt surgissant de la Hont Santa. Au nord qu'arraja la Douze qui de l'Edat mejana dinc a la Revolucion separava los diocèsis d’Aush e d’Aire. Qu'ei atau que la parròpia d'Estang dépendit de l'archiprêtré de Mauléon, lui-même relevant deu diocèsi d'Aire. Au sud, qu'arraja lo Midor. Dens los temps ancians, entà anar d’Estang au Hogar que calèva passar aqueth arrivèt a Monguilhem e perseguir lo son camin via Tojosa. La carte de Cassini qu'indica aqueth traçat unic (la rota directa, via Montlesun d’Armanhac, qu'ei posteriora).
Estang qu'ei situat dens paisatges alternant entre costalats, sèrras boscosas, vinhaus d'Armanhac.
Au sègle XIXau, Estang que passava lo milèr d’abitants. L’emorragia de la Grana Guèrra, la politica païsana deu hilh unic que lo pair maridava dab ua hilha unica (évitant ainsi la dispersion deu patrimòni fonzièr) e l’exòde rurau més tardiu contribuèrent a redusir de més de la mitat la populacion d'aqueth vilatge. En periòde estivau, lo complèxe deus Lacs de Courtes dab lo son parc residencial de lesers e lo son camping gonfle temporariament los effectius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Vida locala[modificar | modificar la font]
Educacion[modificar | modificar la font]
Espòrt[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
Nòstra Dauna[modificar | modificar la font]
Las Arenas[modificar | modificar la font]
Autres edificis deu petit patrimòni[modificar | modificar la font]
Capèra deu Convent[modificar | modificar la font]
Crotz de hèr hargat[modificar | modificar la font]
Bastiment de l'escòla comunala[modificar | modificar la font]
Ancian lavador[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Arnaud-Seguin : Seigneur d'Estang, vers 1273 il fut député à l'assemblée de la cour générale de Gasconha tenue à Saint-Sever par Edouard, roi d'Angleterre.
- Robert Tarride deu Haget (Estang vers 1702 - Brèst 1757) : Ecuyer, il fut un immigrant (Acadie). Major des troupes de l’Isle Royale, chevalier de St Louis. Il épousa le 25 sept. 1737 Marguerite Rousseau de Chamoy et ce à Louisbourg (ancienne place forte et ancien grand port de pêche pour la morue). Il possédait une des plus grandes résidences privées de cette vila.
- Abbé Paul Tallez (Estang 1846 - Aush 1938) : écrivain de langue gasconne. Il fut professeur au séminaire d'Aush. Il est l'auteur de quelques courts poèmes et de chansons (texte et mélodie).
- Francis Jammes (Tournay 1868 - Hasparren 1938) : auteur de « L’glèisa habillée de feuilles » et que lui inspira l’glèisa de Maupas toute proche. Il séjourna plusieurs fois à Estang, rendant visite à sa sœur mariée audit lieu.
- Le général Poeymirau (Pau 1869 - Paris 1924) : bien que n'étant pas natif d'Estang il est néanmoins inhumé dens lo cimetière deudit village. Il fut au Maroc un des plus proches collaborateurs de Lyautey, futur maréchal. La vila de Pau l’honore d’une statue et deu nom d’une avenue.
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Base de donadas toponimicas de l'Institut d'Estudis Occitanas: Estang
- ↑ Grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Cronologia del cinèma
Aquò es una cronologia del cinèma, es a dire dels eveniments del 7en art.
2000 - 1990 - 1980 - 1970 - 1960 - 1950 - 1940 - 1930 - 1920 - 1910 - 1900 - 1890 - Abans 1895
Ans 2000[modificar | modificar la font]
- 2006 al cinèma – Lo 1er de febrièr de, les Bronzés 3 - Amis pour la vie sortís 29 ans aprèp lo primièr
- 2005 al cinèma – La saga Star Wars s'acaba amb son 6en episòdi, 28 ans aprèp lo primièr.
- 2004 al cinèma – Fahrenheit 9/11 de Michael Moore es un documentari polemic que merita la Palma d'aur e es un succès del box-office. Succès suspresa dels Choristes en França.
- 2003 al cinèma – Le Seigneur des Anneaux : le Retour del Roi de Peter Jackson barra la trilogia de Tolkien.
- 2002 al cinèma – Alain Chabat e son Astérix et Obélix 2 : Mission Cléopâtre es rei del box-office francés
- 2001 al cinèma – Harry Potter a l’école des sorciers « emmasca » lo box-office mondial, succedissent en França al Fabuleux Destin d'Amélie Poulain
- 2000 al cinèma – Taxi 2 de Gérard Krawczyk despassa las 10 000 000 entradas en França
Ans 1990[modificar | modificar la font]
- 1999 al cinèma – Lo volet de Star Wars : La menace fantôme bat lo recòrd que deteniá Jurassic Park de Steven Spielberg
- 1998 al cinèma – Titanic pulveriza lo recòrd en França de totes los temps, despassant las 20 000 000 entradas
- 1997 al cinèma - Titanic bat totes los recòrds de succès de l'istòria del cinèma.
- 1996 al cinèma - x
- 1995 al cinèma - Casper es lo primièr filme que l'eròi es en imatges de sintèsi, e Toy Story lo primièr long metratge realizat entièrament en imatges de sintèsi.
- 1994 al cinèma – Pulp Fiction obten la Palma d'aur al Festenal de Canas 1994.
- 1993 al cinèma - Les Nuits fauves trionfan als césars qualques jorns aprèp la mòrt de lor realizator Cyril Collard.
- 1992 al cinèma – x
- 1991 al cinèma – x
- 1990 al cinèma - x
Ans 1980[modificar | modificar la font]
- 1989 al cinèma – "do the right thing" de spike lee joint
- 1988 al cinèma – Nombrosas censuras e atemptats a travèrs lo mond contre la Dernière Tentation del Christ de Martin Scorsese. Qui veut la peau de Roger Rabbit ? repossa mai luènh la coabitacion a l'ecran d'actors reals e de personatges de dessenhs animats. En França, le Grand Bleu es un fenomèn de generacion.
- 1987 al cinèma - x
- 1986 al cinèma - x
- 1985 al cinèma - Succès popular de Trois Hommes e un couffin.
- 1984 al cinèma – Cinc filmes d'Alfred Hitchcock ressortisson en salas aprèp 30 ans d'indisponibilitat perque lo realizator (decedit en 1980) n'aviá recomprat los dreches e los aviá legats en eretatge a sa filha. S'agís de la Corde (1948), Fenêtre sur cour (1954), Mais qui a tué Harry ? (1955), l'Homme qui en savait trop (1956) e Sueurs froides (1958).
- 1983 al cinèma - x
- 1982 al cinèma – x
- 1981 al cinèma – x
- 1980 al cinèma - x
Ans 1970[modificar | modificar la font]
- 1979 al cinèma – Ridley Scott amòda la tetralogia d'Alien amb Alien - Le huitième passager
- 1978 al cinèma – x
- 1977 al cinèma – La Guerre des étoiles es lo filme de l'annada.
- 1976 al cinèma - Le Vieux Fusil obten lo primièr César del cinèma francés.
- 1975 al cinèma – Les Dents de la mer de Steven Spielberg es un succès mondial.
- 1974 al cinèma – En novèl periòde de crisi, renovèl del cinèma-catastròfa amb la Tour infernale
- 1973 al cinèma - Mean Streets de Martin Scorsese
- 1972 al cinèma – Le Parrain de Francis F. Coppola
- 1971 al cinèma – Luchino Visconti recep a Canas lo prèmi especial del 25en aniversari per Mort a Venise e l'ensemble de son òbra.
- 1970 al cinèma - Woodstock va devenir l'emblèma cinematografic de la contestacion de la joventut.
Ans 1960[modificar | modificar la font]
- 1969 al cinèma – Easy Rider filme culte de Dennis Hopper
- 1968 al cinèma – Lo festenal de Canas es interromput pels eveniments de mai de 1968. 2001, l'odyssée de l'espace transfòrma lo cinèma de sciéncia-ficcion.
- 1967 al cinèma - La Chinoise de Jean-Luc Godard anóncia las contestacions socialas de venir.
- 1966 al cinèma - La Grande Vadrouille s'installa en cap del box-office francés per mantun decenni.
- 1965 al cinèma - La Mélodie du bonheur es lo filme de l'annada, acumulant de vendas remirablas al fial de las annadas.
- 1964 al cinèma – x
- 1963 al cinèma - x
- 1962 al cinèma – Mòrt de Marilyn Monroe. Huit e demi de Federico Fellini.
- 1961 al cinèma – x
- 1960 al cinèma - Psychose d'Alfred Hitchcock.
Ans 1950[modificar | modificar la font]
- 1959 al cinèma – Les Quatre Cents Coups de François Truffaut consacran l'èrm novèl.
- 1958 al cinèma – x
- 1957 al cinèma - x
- 1956 al cinèma - Brigitte Bardot explosa dins Et Dieu... créa la femme
- 1955 al cinèma - x
- 1954 al cinèma – Les Sept Samouraïs d'Akira Kurosawa impausan lo cinèma japonés al grand public mondial.
- 1953 al cinèma - Començaments del Cinemascòpi
- 1952 al cinèma – Los Jeux interdits fan plorar França e las guitarras. Apogèu del Maccartisme als Estats Units que tòca durament Hollywood.
- 1951 al cinèma – Los Franceses tomban amoroses de Caroline chérie.
- 1950 al cinèma - x
Ans 1940[modificar | modificar la font]
- 1949 al cinèma – Lo disc de la musica del Troisième Homme se vend a la criada suls baloards.
- 1948 al cinèma – x
- 1947 al cinèma - Lee Strasberg crea l'Actors Studio a Nòva York.
- 1946 al cinèma - Primièr Festenal de Canas.
- 1945 al cinèma - La fin de la guèrra permet la sortida dels Enfants du paradis de Marcel Carné. Rome, ville ouverte, un dels primièrs filmes neorealistas.
- 1944 al cinèma – Assurance sur la mort e Laura, dos grands classics del filme negre
- 1943 al cinèma - Le Corbeau d'Henri-Georges Clouzot
- 1942 al cinèma – To Be or Not to Be d'Ernst Lubitsch. Casablanca de Michael Curtiz, grand classic, melhor filme e melhora mesa en scèna als Oscars.
- 1941 al cinèma – Citizen Kane d'Orson Welles
- 1940 al cinèma - Le Dictateur de Charlie Chaplin es una òbra que tòca al gèni.
Ans 1930[modificar | modificar la font]
- 1939 al cinèma – Autant en emporte lo vent de Victor Fleming es lo filme de l'annada (lo filme sortirà pas en França qu'en mai de 1950). La Règle du jeu de Jean Renoir
- 1938 al cinèma – Alexandre Nevski de Sergei Eisenstein
- 1937 al cinèma - Blanche-Neige et les sept nains de Walt Disney es lo primièr filme en color per procedit industrial (Technicolor), e lo primièr dessenh animat de long metratge. La Grande Illusion de Jean Renoir
- 1936 al cinèma - Les Temps modernes de Charlie Chaplin
- 1935 al cinèma - Primièr filme tornat en Technicolor
- 1934 al cinèma – Capra trionfa amb New York-Miami. Primièra comèdia musicala entièrament construcha altorn del cople mitic Ginger Rogers e Fred Astaire, La Joyeuse Divorcée.
- 1933 al cinèma – King-Kong tomba del som de l'Empire State Building
- 1932 al cinèma – Los filmes de gangsters se multiplican; un dels melhors: Scarface d'Howard Hawks
- 1931 al cinèma – La crisi economica atisa un cinèma d'espant amb Frankenstein. Marius inaugura la trilogie marseillaise de Marcèu Panhol.
- 1930 al cinèma - Lo « code Hays » definirà d'ara enlà, al cinèma, los limits de la decéncia e del bon gost. Josef von Sternberg creèt Marlène Dietrich dins L'Ange bleu. « Garbo parle ! » dins Anna Christie.
Ans 1920[modificar | modificar la font]
- 1929 al cinèma – Amb lo parlant, un genre cinematografic novèl es nascut, lo filme musical
- 1928 al cinèma – Primièra ceremonia de remesa dels Oscars. La Passion de Jeanne d'Arc de Carl Theodor Dreyer.
- 1927 al cinèma - Le Chanteur de Jazz es considerat coma lo primièr filme parlant. Abel Gance presenta son Napoléon.
- 1926 al cinèma - Fritz Lang torna Metropolis, Buster Keaton presenta son Le Mécano de la « General ».
- 1925 al cinèma - Le Cuirassé Potemkine de Sergueï Eisenstein.
- 1924 al cinèma – L'Inhumaine de Marcel L'Herbier recampa totas las disciplinas artisticas d'abans-garda.
- 1923 al cinèma - x
- 1922 al cinèma – Robert Flaherty realiza Nanouk l'Esquimau, lo primièr documentari.
- 1921 al cinèma – Le Kid de Charles Chaplin
- 1920 al cinèma - A Travers L'orage (Way down east) de David W Griffith
Ans 1910[modificar | modificar la font]
- 1919 al cinèma – Le Cabinet du docteur Caligari de Robert Wiene afirma l'expressionisme alemand.
- 1918 al cinèma – x
- 1917 al cinèma - x
- 1916 al cinèma - Intolérance de D.W. Griffith
- 1915 al cinèma - x
- 1914 al cinèma – Cabiria de Giovanni Pastrone es la primièra superproduccion europèa.
- 1913 al cinèma – Naissença d'Hollywood ont Cecil B. de Mille ven tornar una de sas superproduccions.
- 1912 al cinèma – Fondacion de la Keystone que Mack Sennett n'assegura la direccion artistica
- 1911 al cinèma – x
- 1910 al cinèma - x
Ans 1900[modificar | modificar la font]
- 1909 al cinèma – Primièr filme de Mary Pickford Son premier biscuit de David Wark Griffith, batejat « la petite fiancée de l'Amérique ».
- 1908 al cinèma – x
- 1907 al cinèma - x
- 1906 al cinèma - x
- 1905 al cinèma - x
- 1904 al cinèma – x
- 1903 al cinèma – Le Vol du rapide d'Edwin S. Porter
- 1902 al cinèma – Le Voyage dans la lune de Georges Méliès
- 1901 al cinèma – x
- 1900 al cinèma - x
Ans 1890[modificar | modificar la font]
- 1899 al cinèma
- 1898 al cinèma – x
- 1897 al cinèma - x
- 1896 al cinèma - L'illusionista Georges Méliès utiliza sos primièrs trucatges en tornant Escamotage d'une dame chez Robert Houdin. Aparicion dels primièrs estudios, coma los de Charles Pathé e Léon Gaumont.
- 1895 al cinèma - 28 de decembre : Primièra projeccion publica e (paganta) a París pels fraires Lumière, tres meses aprèp la del 28 de setembre de 1895 a La Ciotat dins lo mai vièlh cinèma del mond L'Eden.


text:
Peninsula Iberica
La Peninsula Iberica es una peninsula de dimension importanta del sud-oèst d'Euròpa, entre los Pirenèus e lo nòrd d'Africa, entre la mar Mediterranèa e l'ocean Atlantic. Es separada d'Africa per l'estreit de Gibartar.
Geograficament, la Peninsula Iberica se compausa dels Estats d'Espanha, de Portugal, de França (Nauta Cerdanha), d'Andòrra e de l'enclava de Gibartar. Sa superfícia es de 582 925 km².
Vilas Principalas[modificar | modificar la font]
Madrid, Barcelona, Lisbona, Porto, Valéncia, Sevilha, Saragossa, Malaga, Bilbao, Braga, Coimbra, Aveiro, Viseu, Evora, Faro, Andòrra la Vièlha e Gibartar.


text:
1979
Aquesta pagina concernís l'an 1979 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Espanha[modificar | modificar la font]
Començament de la creacion dei comunautats autonòmas.
Polonha[modificar | modificar la font]
En causa de la crisi financiera dau govèrn e de seis institucions, adopcion d'una politica d'austeritat. Aquò agravèt encara lei condicions de vida de la populacion e son ostilitat au regime.
America[modificar | modificar la font]
Santa Lúcia[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 22 de febrier.
Sant Vincenç e las Grenadinas[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 27 d'octòbre.
Asia[modificar | modificar la font]
Iran[modificar | modificar la font]
Après de mes de protestacions popularas còntra son regim, Mohammad Reza Pahlavi quitèt Iran lo 16 de genier e l'armada proclamèt sa neutralitat dins lei jorns seguents. Lo 11 de febrier, l'islamista Rouhollah Khomeini declarèt la fin de la monarquia e la formacion d'un govèrn provisori. Gràcias a son organizacion, leis islamistas capitèron d'eliminar rapidament leis autrei faccions revolucionàrias e, lo 1èr d'abriu, poguèron proclamar la Republica Islamica d'Iran.
Oceania[modificar | modificar la font]
Kiribati[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 12 de julhet.
Vanuatu[1][modificar | modificar la font]
Lo govèrn indepentista decidiguèt de fixar l'independéncia en julhet de 1980. Pasmens, aquela decision se turtèt ai partisans dau mantenement de la preséncia francobritanica e, en novembre, doas insureccions dei populacions francofònas prenguèron lo contraròtle d'Espiritu Santo e de Tanna.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Premiera susvolada de Saturne per una sonda espaciala (Pioneer 11). Permetèt de realizar divèrsei mesuras e de fotografiar la planeta, son sistèma d'anèus e sei satellits (pasmens, amb una resolucion bassa). Descurbiguèt un anèu e dos satellits suplementaris.
D'autra part, premier tir de la fusada europèa Ariane.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion de sang articiala per lo mètge japonés Ryoichi Naito sus un pacient victima d'una emorragia grèva.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 3 de genièr - Aurore Martin, politiciana basca
- 7 de febrièr - Tawakkul Karman, jornalista iemenita, Prèmi Nobel de la Patz
- 24 de març - Tracy McGrady, basquetbolaire american
- 27 de març - Denis Golovanov, jogaire de tennis rus
- 30 de març - Norah Jones, cantaira americana
- 5 d'abril - Imany, cantaira e compositritz occitana d'origina comoriana
- 10 d'abril - Sophie Ellis-Bextor, cantaira britanica
- 10 d'abril - Rachel Corrie, militanta americana del movement non-violent (m. 2003)
- 19 d'abril - Kate Hudson, actritz americana
- 19 de mai - Diego Forlán, fotbolaire uruguaian
- 19 de mai - Onintza Enbeita, ensenhaira e jornalista basca
- 12 de junh - Amandine Bourgeois, cantaira occitana
- 29 de junh - Marleen Veldhuis, nataira neerlandesa
- 5 de julhet - Amélie Mauresmo, jogaira de tennis francesa
- 25 de julhet - Stefanie Hertel, cantaira alemanda
- 1 d'agost - Stéphane Wagner, jogaire de basquetbòl francés
- 17 d'octobre - Kimi Räikkönen, pilòt finés de Formula 1
- 27 de novembre - Hilary Hahn, violonista americana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de genièr - Charles Mingus, compositor e musician de jazz american (n. 1922)
- 26 de genièr - Nelson Rockefeller, prefècte de Nòva York e vice-president dels Estats Units (n. 1908)
- 2 de febrièr - Sid Vicious, musician britanic (Sex Pistols) (n. 1957)
- 7 de febrièr - Josef Mengele, mètge nacionalsocialista (n. 1911)
- 9 de febrièr - Dennis Gabor, fisician britanic-ongrés, inventor de l'ologram, Prèmi Nobel en 1971 (n. 1900)
- 12 de febrièr - Jean Renoir, realizator francés (n. 1894)
- 22 de març - Isidro Ayora, president d'Equator (n. 1879)
- 30 de març - José María Velasco Ibarra, president d'Equator (n. 1893)
- 4 d'abril - Zulfikar Ali Bhutto, primièr ministre de Paquistan, executat (n. 1928)
- 10 d'abril - Nino Rota, compositor italian (n. 1911)
- 2 de mai - Giulio Natta, quimista italian, Prèmi Nobel (n. 1903)
- 9 de mai - Gabriel Ramanantsoa, president de Madagascar (n. 1906)
- 29 de mai - Mary Pickford, actor american (n. 1892)
- 1 de junh - Werner Forssmann, mètge alemand, Prèmi Nobel de fisiologia o medecina (n. 1904)
- 11 de junh - John Wayne (nascut Marion Michal Morrison), actor american (n. 1907)
- 8 de julhet - Sin-Itiro Tomonaga, fisician japonés, Prèmi Nobel (n. 1906)
- 8 de julhet - Robert Burns Woodward, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1917)
- 15 de julhet - Gustavo Díaz Ordaz, president de Mexic (n. 1911)
- 23 de julhet - Joseph Kessel, romancier francés d'origina argentina (n. 1898)
- 29 de julhet - Herbert Marcuse, filosòf e psicològ alemand (n. 1898)
- 3 d'agost - Bertil Ohlin, economista suedés, Prèmi Nobel (n. 1899)
- 6 d'agost - Feodor Felix Konrad Lynen, bioquimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1911)
- 10 d'agost - José María Pinilla, president di Panamà (n. 1919)
- 12 d'agost - Ernst Boris Chain, scientific britanic, Prèmi Nobel en Fisiologia o Medecina en 1945 (n. 1906)
- 16 d'agost - John George Diefenbaker, primièr ministre de Canadà (n. 1895)
- 26 d'agost - Mika Waltari, escrivan finés (n. 1908)
- 10 de setembre - Agostinho Neto, primièr president d'Angòla (n. 1922)
- 14 de setembre - Nur Muhammad Taraki, president d'Afganistan (n. 1917)
- 20 de setembre - Ludvík Svoboda, president de Checoslovaquia (n. 1895)
- 29 de setembre - Francisco Macías Nguema, president de la Guinèa Eqüatoriala (n. 1924)
- 6 d'octobre - Elizabeth Bishop, poetessa americana (n. 1911)
- 16 d'octobre - Johan Borgen, escrivan norvegian (n. 1902)
- 26 d'octobre - Park Chung Hee, president de la Corèa del Sud (n. 1917)
- 19 de decembre - Francés Fontan, teorician nacionalista occitan (n. 1929)
- 27 de decembre - Hafizullah Amin, president d'Afganistan (n. 1929)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Sheldon Lee Glashow, Abdus Salam, Steven Weinberg
- Prèmi Nobel de Quimia : Herbert C. Brown, Georg Wittig
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Allan M. Cormack, Godfrey N. Hounsfield
- Prèmi Nobel de Literatura : Odysseas Elytis
- Prèmi Nobel de la Patz : Maire Terèsa de Calcuta
- Prèmi Nobel d'Economia : Theodore Schultz, Arthur Lewis
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Territòri autonòm sota sobeiranetat francobritanica e en cors d'accession a l'independéncia.


text:
Apertium
Apertium ei un sistèma de traduccion automatica qu'ei estat desvolopat damb eth finançament conjunt deth Govèrn espanhòu e deth Govèrn de Catalonha pera Universitat d'Alacant. Apertium estaue originaument dessenhat entà arrevirar enter lengües restacades, encara que recentament se i a hijut mès poténcia sintactica entà poder tractar parelhs mès aluenhadi. Eth programa ei programari liure desliurat jos es tèrmes dera licéncia GNU GPL; es donades lingüistiques an licéncia GNU GPL o Creative Commons.
Ena actualitat i a disponibles donades dubèrtes entàs parelhs de lengües seguents:
- espanhòu-catalan
- espanhòu-portugués
- espanhòu-galèc
- catalan-occitan
- catalan-francés
- catalan-anglés (version preliminara)
que se pòden descargar dempuish era pagina SourceForge deth projècte.
Eth traductor se pòt assajar tanben en http://xixona.dlsi.ua.es/prototype/ca/
S'acabe de publicar era version 2.0 deth motor de traduccion, eth quau permeterà de tractar, mejançant ua transferéncia estructurau mès potenta, parelhs de lengües non tan restacadi coma ara er anglés-catalan.


text:
Estève Pelabon
Estève Pelabon (Tolon, 25 de genèr de 1745 - Marselha? 1 de novembre de 1808) foguèt un escrivan de teatre provençau de lenga occitana dau sègle XVIII. Èra tolonenc e comencèt coma maquinista de teatre avans de compausar en provençau.
Se saup pauc de causas subre sa vida en defòra deis informacions balhadas per Joan Monné dins l'introduccion dau Grolier de 1901.
Pasmens son òbra marquèt decisivament l'istòria dau teatre occitan e tolonenc ambé sa comèdia Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr (Lou Groulié Bel Esprit, vo Suzeto et Tribor) interpretada a Tolon en 1789.
Se maridèt en 1766 ambé Margarida Loïsa Ponç e aguèron ensems dos enfants: Victor Josèp Alexandre en 1772 e Loís Estève en 1784. Après, escriguèt La Réunion Patriotique ò Minerve a Toulon (La réunion patriotique vo Minerve à Toulon en grafia originala) en 1790 e Matiu e Ana (Matiéu e Ano) en 1792. Maquinista a Marselha, foguèt menaçat per lei revolucionaris, qu'aviá sauvat la vida d'un reialista, e escriguèt per s'aparar una pèça revolucionària: Lo sens culòta a Niça (Lou sèns-culoto à Niço) que celèbra l'intrada dei tropas jacobinas a Marselha [1].
En defòra de çò d'estampat, sei manuscrichs foguèron malurosament perduts per son fiu, lo marin e poèta provençau Loís Estève Pelabon, dins un naufragi a l'escasença de la batalha de Trafalgar.
Lo felen d'Estève Pelabon, Loís Pelabon foguèt tanben poèta provençau e tolonenc.
Liame extèrne[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau


text:
1033
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1033 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Formacion d'una aliança ofensiva entre lo rèi de França e l'emperaire germanic. Aquò entraïnèt una generalizacion de la guèrra civila començada en 1031 ambé la revòuta dau còmte Audoïn II de Bles que formèt una coalicion larga còntra Enric.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Restauracion de la Mosqueta al-Aqsa endomatjat per un tèrratrem.


text:
Colofònia
La colofònia qu'ei ua materia solida obtienguda après destillacion de la resina aperada gema o oleoresina d'un arbo resinós e generaument deu pin. Lo son nom que vien de l'isla grèga de Colofònia, en Asia Menora on èra produsida durant l'Antiquitat.
Que pòt estar expleitada per'mor de las soas proprietats impermeablas mes qu'ei sustot coneguda per la soa utilizacion en musica e mei que mei dens la familha deus instruments de còrdas hregadas (com per exemple lo vriulon) on òm freta lo crin deu lor arquet contre un tròç d'aquesta matèria entà lo untar ; en vertat, quan l'arquet d'aquestes instruments e hrega las còrdas, qu'ei la colofònia qui las hè vibrar en s'i arrapiar ; donc shens colofònia no's poderé pas audir cap son de las caishas de resonància deus instruments de còrdas hregadas.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Quadrivium
Lo quadrivium èra, a l'Edat Mejana, l'ensems de las quatre arts liberalas: aritmetica, musica, geometria e astronomia que, conjuntament amb lo trivium, èra la basa de l'estudi de la filosofia e la teologia dins los centres d'ensenhament medievals.
Lo quadrivium fornissiá a l'estudiant que ja capitèt l'aprendissatge de basa una melhora coneissença e un mai prigond saber en l'introdusent dins las sciéncias superioras.
Foguèt especialament aquesta branca de coneissença que recebèt una impulsion màger gràcias als contactes multiples dels monastèris catalans amb l'Islam: un exemple clar se tròba dins los estudis matematics avançats que Gerbèrt d'Orlhac capitèt amb lo bisbe Ató de Vic durant que foguèt en Catalonha.
A travèrs de l'Islam seràn reveladas las òbras de Maslama sus l'astrolabi, l'establiment de las taulas astronomicas, l'emplec de las chifras aràbias e del zèro e seràn espandidas las coneissenças sus l'algèbra dins lo mond crestian.
Las coneissenças novèlas facilitèron e melhorèron l'estudi de la geometria, l'aritmetica e l'astronomia dins los diferents centres d'ensenhament.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca) Sadurní i Puigbò, Núria: Diccionari de l'any 1000 a Catalunya. Edicions 62, Col·lecció El Cangur / Diccionaris, núm. 280. Barcelona, octubre del 1999. ISBN 84-297-4607-2, plana 106.


text:
Rouvroy
Rouvroy, luòc ont se troban casses, (deu latin robora, de l'espècia Quercus Robur) pòt essèr:
- Rouvroy, una comuna francofòna de Belgica
- Rouvroy, una comuna del Pas de Calais
- Rouvroy, una comuna d'Aisne
- Rouvroy-Ripont, una comuna d'Aisne
- Rouvroy-les-Merles, una comuna d'Aisne
- Rouvroy-sur-Marne, una comuna d'Aisne
- Rouvroy-en-Santerre, una comuna d'Aisne
- Rouvroy-sur-Serre, una comuna d'Aisne
- Rouvroy-sur-Audry, una comuna d'Aisne
- Rouvrois-sur-Meuse, una comuna de la Mòsa
- Rouvrois-sur-Othain, una comuna de la Mòsa


text:
Augal
Lo Mont Augal situat al sud del Massís Central, culmina a 1567 m, çò que ne'n fa lo punt culminant de las Cevenas après lo Mont Losera (1699 m). Bastion sud-èst del Massís Central, lo Mont Augal es remarcable par son panorama, sa climatologia e son observatòri meteorologic. Es un luòc istoric per los camisards e la Resisténcia.
Somari
Geografia e geologia[modificar | modificar la font]
Geografia e geomorfologia[modificar | modificar la font]
Situat sus la comuna de Valerauga, lo suc d'Augal forma un plan d'altitud que supera 1500 m sus aperaquí 3 km². Es ocupat per tres sucs: d'èst cap a oèst, lo Pic de la Fajòla o Pic Ferrege (1555 m) que domina lo pendís sud-èst, lo Senhal de l'Òrt de Dieu o Torreta de Cassini (1567 m), punt culminant que pòrta l'observatòri meteorologic, e lo Senhal d'Augal (1564 m). I a tanben al sud las cimas de Lingas (1445 m) e lo plan d'Esperon, e s'espandís a l'oèst fins als plans calcaris dels Grands Causses en passant pel pas de Prat Pèiròt ont i a una estacion d'esquí.
L'aigavèrs entre l'ocean Atlantic e la mar Mediterranèa travèrsa lo plan situat al suc, e se perlonga al nòrd e al sud. Los pendisses mediterranèus e atlantics son fòrça diferents per sas morfologias. A l'èst e al sud-èst, en dessús de las fonts del riu d'Erau e de sos afluents, los pendisses son reddes e ribassuts e lo desnivelat supera 1000 m entre Valerauga, lo fons de la val e lo suc). Cap a l'oèst e al nòrd-oèst, de crestas arredondidas, de pendisses pus suaus, desseparan las vals de Tarnon, de Jonta, de Trevesel e de Dorbia, afluents de Tarn.
Geologia[modificar | modificar la font]
Augal es format de granit, d'edat paleozoïca (mes en plaça fa aperaquí 330 milions d'ans), intrusiu dins las ròcas metamorficas de la seria dels sistres de las Cevenas. Lo sud del massís (Lingas) es mai que mai granitic, e mai qu'al suc d'Augal se tròban de micasistres que constituisson la teulada de pluton granitic. Entre Augal e Lingas, una falha de direccion èst-oèst isola un petit platèu format de calcaris mesozoïcs ont se trapa l'avenc de Bramabuòu.
Meteorologia[modificar | modificar la font]
L'estacion meteorologica del Mont Augal foguèt bastida entre 1887 e 1894 amb fòrça dificultats degudas a la rudesa del clima e sul modèl original d'un castèl, amb una torre merletada ont i a una taula d'orientacion. L'inauguracion se passèt lo 18 d'agost de 1894 e los relevats d'observacions i son tenguts dempuèi lo 1èr de decembre de 1894.
Climatologia[modificar | modificar la font]
Al suc d'Augal, las condicions meteorologicas son sovent extrèmas, l'aire oceanic e l'aire mediterranèu s'i confrontan de longa, e la montanha recep en mejana 2,5 m de pluèja per an.
Qualques recòrds:
- Temperatura maximala : 28,7 °C l'11 d'agost de 2003 ; minimala : -28 °C en 1956 ;
- Velocitat maximala del vent : 171 km/h en mejana pendent una jornada, ventadas superan 360 km/h lo 1èr de novembre de 1968 ;
- Quantitat de pluèja maximala en 24 oras : 607 mm entre lo 30 e lo 31 d'octobre de 1963;
- Nautor maximala de nèu cumulada en 1 an : 10,39 m (ivèrn de 1995-1996) ;
- Nombre mejan annal de jorns de gèl : 144 ; de jorns de calor (temperatura superiora a 25 °C) : 0 ; de jorns de pluèja : 170 ; de jorns de vent fòrt (velocitat superiora a 16 m/s) : 265 ; de jorns de nèbla : 241 ; de jorns que lo sòl es cobèrt de nèu : 118.
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Observatòri meteo del Mont Augal
- Los Amics d'Augal, de Bogés e de Losera
- Ofici de Torisme Causses-Augal-Cevenas
- NEMAUSENSIS - Istoric de l'observatòri meteo del Mont Augal
- Ofici de Torisme de Valerauga, comuna del Mont Augal
Nòtas e fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Mapa topografica IGN 1/25 000 jos Géoportail


text:
Papir de Westcar
Lo Papir de Westcar qu'ei un document aquesit per ua certa Na Westcar qui l'auherí en 1838 a l'egiptològ aleman Karl Richard Lepsius. A la mort d'aqueth, lo papir que vadó proprietat deu Musèu Egiptologic de Berlin dab lo numèro 3033. La soa narracion que s'escad dens la cort deu faraon Khofo (Keòps en grèc) on lo son hilhs (enter o quaus lo futur faraon Khafrà) que'u condan hèitas d'autes còps. Ua partida importanta deu document que manca e que seré en vertat datat deu temps de l'invasion Icsòs (deu temps deu dusau periòde intermediari). Lo document non sembla pas gaire favorable au faraon Khofo pintrat com crudèu e legitimant la caduda de la soa dinastia (remplaçada per la Vau dinastia).
Las hèitas contadas que son:
- « Un prodigi deu temps deu faraon Djòser » ; non demora pas sonque la formula finau.
- « Un prodigi deu temps deu faraon Nebka o Lo conte de l'espós enganat » (qu'ei un conde deu princi e futur faraon Khafra) : L'esposa d'Obaoné qu'aima un òmi e que se'n va trobar lo son aimador dens lo jardin deu son espós. Lo jardinier que'n parla au marit qui he har un crocodil d'argela qui, un còp dens l'aiga que prenerà vita entà gahar l'aimador quan e's banhi. Atau qu'ac he, e, mes a hiu de l'istoèra, lo faraon Nekba que decida de cremar la hemna infidèu per la castigar.
- « Un prodigi deu temps deu faraon Seneferó , Condat peu princi Baofré : un còp èra qui la barca deu rei èra miada a la rama per beròias gojatas dont ua e he càder ua jòia. Qu'ei retrobat mercès au magician deu rei que he aubrí's las aigas (aquiu qu'avem un antecedent de l'istòria biblica de Moïses.
- Djedefhor, en lòc de condar quauque istoèra que hè viéner un magician qui tornar hicar lo cap a uns guits escapsats (a maugrat qui Khofo perpausosse en purmèr, d'escapsar, per l'experiència un presoèr) e que predit la vaduda d'un hilh de la prestessa de Ra (donc hilh de Ra) qui aubrirà ua navèra dinastia.


text:
Òsca
Òsca (en aragonés SLA/GO Uesca, en castelhan Huesca) es una vila dau nòrd d'Aragon e es la capitala de la província d'Òsca (o Aut Aragon).
Situada au centre d'una depression nommada Plana d'Òsca aviá, en 2006, 49 312 abitants dins una superfícia de 161 km2 a 488 m. Es a 70 km de la vila vesina de Saragossa. Lo clima d'Òsca es mediterranèu amb de matís continentaus e lei precipitacions son a l'entorn de 550 mm annuaus.
Somari
Galariá[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'Edat Antica, leis ibèrs (en concret leis ilergèts) ocupavan la region avans l'arribada dei romans. La vila en aquela epòca se sonava Bolskan, e ja batiá moneda au sègle II avC.
L'Òsca dei romans (en latin Osca), au sègle I avC ja èra una ciutat romanizada de fresc. Foguèt capitala de l'Ispània solevada de Sertòri còntra la Republica, e s'enaucèt a la categoria de municipi amb August en 30 avC.
Après l'estapa dei visigòts, puei l'invasion aràbia, Òsca foguèt contrarotlada per lei musulmans, que la sonèron en arabi Wasqa. Transformada en frontiera en fàcia dei reiaumes crestians au nòrd, deguèt afrontar pron d'assauts, çò que l'obliguèt de venir una plaça militara de primier òrdre.
En 1094 lo rei crestian Sanç Remíriz d'Aragon assagèt de conquistar la ciutat en construsent lo castèu de Montearagón. Lo rei Sanç Remíriz moriguèt en se fasent tocar per una sageta mentre que reconoissiá la muralha. A la prima de 1096, l'armada crestiana, amb lo rei Pèire I d'Aragon endavant, assautèron Òsca pendent sieis mes. La vila foguèt liurada au rei Sanç, venceire a la batalha dei Plans d'Alcoraz, segon un acòrd entre musulmans e crestians.
Fèstas[modificar | modificar la font]
Lei fèstas de Sant Laurenç, dau 9 au 15 d'aost, e la Setmana Santa d'Òsca son estadas declaradas "fèstas d'interès toristic". Lo 22 de genier se celèbra la fèsta de Sant Vincenç. Leis abitants d'Òsca gausan encendre de fogaus, rostir de [tartifles???] e se lei manjar.
Luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Monuments religiós[modificar | modificar la font]
- La Seu de Uesca (Ses d'Òsca). Construcha entre lei sègles XII e XIV
- Basilica de Sant Laurenç. Barròca.
Monuments civils[modificar | modificar la font]
- Comuna.
- Muralhas.
Demografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (es)Comuna d'Òsca
- (es)Torisme, Comuna d'Òsca
- (es)Òsca e l'Aut Aragon
- (es)Intinerari fotografic de la vila
- (es)Radio Huesca
- (es)Diario de l'Alto Aragón (Jornau de l'Aut Aragon)
- (es)Deputacion d'Òsca


text:
Termosfèra
La termosfèra es la jaça de l'atmosfèra terrèstra que se situa entre la mesosfèra e l'exosfèra. Comença a l'altitud de 95 km.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Constituís amb l'exosfèra, l'eterosfèra ont la composicion de l'aire es pas pus uniforma. Lo barrejadís de l'aire es pas mai sufisent per mantenir la distribucion de mesclada coma dins las jaças inferioras.
Amb la mesosfèra e la partida bassa de l'exosfèra, constituís l'ionosfèra. Es à dire una region atmosferica fortament ionzada.
La limita entre la termosfèra e la mesosfèra se nomena la mesopausa. Aquela situada entre la termosfèra e l'exosfèra se nomena la termopausa.
La limita amb l'exosfèra depend de l'activitat solara. Jos observacion de la NASA dempuèi 1967, sa talha varia tanben amb lo temps. Per exemple, en 2008 e en 2009, se contractèt per causa de la diminucion de l'activitat solara puèi tornèt a s'espandre. En 2010, se contractèt de biais marcat sens qu'aquò siá ligat a l'activitat solara[1].
Entre 100 e 150 quilomètres d'altitud, lo dioxigèn moleculari absòrba l'ultraviolet solar de fòrça cortas longors d'onda (entre 100 e 200 nm). Ne resulta una aumentacion de temperatura amb l'altitud qu'oscilla entre 300°C e 1600 °C segon l'activitat solara. Las temperaturas son nautas, mas la densitat de matèria es extrèmament flaca, çò que dona, per la pèl umana, l'efècte d'aquela temperatura es negligible. En efècte, la temperatura sentida seriá de 25 °C.
Las moleculas de dioxigèn (O2) se dislocan alara en dos atoms d'oxigèn (O), çò qu'explica que l'oxigèn atomic venga lo constituent principal de la termosfèra.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Personnel de rédaction, «  Record Collapse of Earth's Upper Atmosphere Puzzles Scientists », SPACE.com, [tèxte integral]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- J. Lilensten et P.-L. Blelly: Du Soleil à la Terre, Aéronomie et météorologie de l'espace, Collection Grenoble Sciences, Université Joseph Fourier Grenoble I, 2000. (ISBN 9782868834676)
- Transport Canada : Manuel de météorologie du commandement aérien


text:
-489
Aquesta pagina concernís l'an -489 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Sensa desvelar lei sieunas intencions, Milcíades obtenguèt una flòta de 70 naviris. Ataquèt Paros per lo sieu interès mai mau capitèt de conquistar la vila. Foguèt tanben bleçat dins l'ataca. A son retorn, foguèt jutjat e condamnat per aquela ataca. Moriguèt en preson dins lo corrent de l'annada en causa de sei bleçaduras.


text:
Argelòs (Lanas)
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de las Lanas]]
Argelòs [1] (Argelos en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Camin de Compostèla dens los las Lanas
- Camin de Compostèla en Aquitània
- Argelòs sus lo sit de l'Institut Geografic Nacionau
- Argelòs sus lo sit de l'Insee


text:
Ernèst Malric
Ernèst Malric (en francés Ernest Malric; Rabastens, 23 de decembre de 1883 - Rabastens, 6 de mai de 1966) foguèt un politician del país d'Albigés, deputat de Tarn entre 1932 e 1942 e cònsol de Rabastens.
Biografia[modificar | modificar la font]
Ernèst Malric èra lo filh d'un trabalhador viticultor de Rabastens. Aprèp que faguèt de bons estudis dirigiguèt amb son fraire una fabrica de mòbles. A l'encòp s'impliquèt d'ora dins los afars publics del país. Tre 1919, foguèt elegit conselhièr municipal e adjonch del cònsol de Rabastens. En 1925, venguèt cònsol de la vila e i demorèt fins a 1944. Aquel an, capitèt a mai de venir conselhièr general del canton de Rabastens. Tanben foguèt secretari general de l'assemblada departamentala en 1929, 1930 e 1931.
L'ascension politica[modificar | modificar la font]
En 1932 contunhèt d'un biais mai consequent son ascension politica que la federacion radicala, radicala-socialista e republicana socialista de Tarn li demandèt de la representar per las eleccions legislativas dins la circonscripcion de Galhac. Lo 8 de mai de 1932, a la fin del segond torn, Ernèst Malric foguèt elegit deputat de Tarn amb 7.415 vòtes d'un total de 15.404 inscriches e 13.057 votaires. Dins sa declaracion de candidat s'èra presentat del biais seguent: "Filh d'obrièr, ieu tanben obrièr, mon passat es per vosautres una garantida de mon avenidor. Soi dispausat a estalviar pas cap d'esfòrç per tal d'assegurar utilament la defensa dels interèsses de nòstre car arrondiment que ne coneissi per experiéncia los besonhs e las aspiracions". En primièra plaça dins son programa i aviá marcat la defensa dels interèsses dels agricultors.
Durant son mandat, Ernèst Malric demorèt fisèl a aquesta preocupacion. A mai se participèt a un bèl nombre de commissions pro divèrsas (comission del reglament, comission del trabalh o commission de las begudas), la dominanta dins sas interventions foguèt fondamentalament agricòla. Aital depausèt una proposicion de resolucion que invitava lo govèrn a ajudar los proprietaris del departament de Tarn qu'èran estats victimas de geladas los 23, 24 e 25 d'abril de 1933. L'an seguent, demandèt tanben al govèrn d'aplicar, segon la volontat del legislador, la lei del 24 de decembre de 1934 suls vins en çò qu'es de la distillacion obligatòria e l'abatement a la basa de 200 ectolitres per viticultor.
Las catastròfas agricòlas lo fasián intervenir plan activament, per exemple depausèt un amendament a la lei de finanças de 1936 amb tòca de crear una caissa d'assegurança per tot l'estat francés, e de compensacions, pr'amor d'ajudar los proprietaris qu'èran estat victimas de calamitats agricòlas.
Quand arribèron las eleccions legislativas de 1936, Ernèst Malric se tornèt presentar. Foguèt reelegit lo 3 de mai de 1936, al segond torn, amb 6.194 vòtes per 13.218 votaires. Fins a 1940 intervenguèt amb los deputats membres du partit radical-socialista. Durant son mandat sas preocupacions l'alunhèron pas ges de la defensa dels interèsses de l'arrondiment de Galhac. Venguèt membre de la comission del trabalh e puèi de las pensions.
Tre 1936, depausèt una proposicion de lei qu'aviá per tòca d'assegurar als productors de blat la venda de lor produccion a un prètz normal.
L'an seguent, son atencion se dirigiguèt cap als trabalhadors de la tèrra e als petits proprietaris qu'èran estat victimas del mal tempèri. En 1938, foguèt l'autor d'una proposicion de lei que voliá estendre a tot l'estat francés lo benefici del transpòrt gratuit dels vins, dels cidres e poirés necessaris a la consomacion de la familha dels recoltaires. Tanpauc negligiguèt pas los agricultors de Tarn qu'avián patit divèrsas calamitats agricòlas e depausèt un amendament a la lei de finanças de 1938 pr'amor de portar ajuda a los qu'èran estat afectats per las catastròfas dels 10 d'abril e 17 de mai de 1937.
Un dels darrièrs actes de la vida parlamentària d'Ernèst Malric foguèt en 1939, aprèp que foguèsse estada declarada la guèrra, son avís suplementari a prepaus de la proposicion de resolucion d'Edouard Barthe e de mantun de sos collègas, per incitar lo govèrn a organizar de distribucions reglamentàrias de vin caud a las gents de tropa durant los periòdes de grand freg.
La davalada[modificar | modificar la font]
Lo 10 de julh de 1940, Ernèst Malric figurava demest los parlamentaris que votèron la delegacion de poders demandada pel marescal Pétain. Sa vida politica sul plan nacional s'acabèt sulpic.
A mai se servèt sas foncions de cònsol de Rabastens durant l'ocupacion alemanda, Ernèst Malric s'esperforcèt de defendre çò melhor possible los interèsses dels abitants de la comuna e se refusèt de far passar a las autoritats una lista dels militants e simpatizaires comunistas de Rabastens.
Condamnat a cinc ans de degradacion nacionala per la Cambra civica de Tarn, sa pena li foguèt annulada cinc meses mai tard, amb un decrèt del general de Gaulle en data del 27 d'agost de 1945. Durant las eleccions municipalas que seguiguèron la Liberacion, son fraire, Marius, venguèt cònsol de Rabastens. Ernèst Malric èra titular de la crotz de guèrra 1914-1918 e de la medalha d'onor departamentala e comunala.
Retirat de la vida politica, Ernèst Malric s'avodèt a la gestion de sa fabrica de mòbles fins a sa mòrt en 1966.


text:
Phocidae
La familha dels focids (Phocidae) es la de las vertadièras fòcas e dels elefants de mar (fòcas sens aurelhas).
Aquesta familha foguèt creada per John Edward Gray (1800-1875) en 1821.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot fòca ven del grèc phôké significant "fòca" o "vedèl marin".
Taxinomia[modificar | modificar la font]
Son repartits en mantun genre (que lor nombre diferís segon los autors), lo pus sovent compausats d'una sola espècia:
- Cystophora — fòca de capucha.
- Erignathus — fòca barbuda.
- Halichoerus — fòca grisa.
- Histriophoca - fòca rubanada
- Hydrurga — leopard de las mars.
- Leptonychotes — fòca de Weddel.
- Lobodon.- carcinophagus
- Mirounga — macrorines.
- Monachus — fòcas monjas.
- Ommatophoca — fòca de Ross.
- Pagophilus - fòca de Groenlàndia
- Phoca — fòcas.
- Pusa. (*) —
(*) : genres integrats al genre Phoca dins cèrtas classificacions (segon los autors)


text:
1878
Aquesta pagina concernís l'an 1878 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra Russia e seis aliats que menacèron la capitala en genier. Aquò obligiguèt lo govèrn britanic de mandar una flòta dins leis Estrechs per sostenir leis Otomans e menaçar lei Rus dins lo cas d'una ataca còntra lo sector. Un armistici foguèt donc signat lo 31 de genier e un tractat de patz lo 3 de març. Marquèt una desfacha clara deis Otomans :
- creacion d'una Bulgaria independenta gropant la màger part dei regions parlant aquela lenga. Teoricament, lo país demorèt sota la senhoriá otomana mai son cap èra chausit per lei Rus.
- reconóissança de l'independéncia de Serbia, de Montenegro e de Romania. Pèrda de la mitat nòrd de Dobrodja au profiech de Romania.
- pèrda au profiech de Russia dei regions d'Ardahan, d'Artvin, de Batomi, de Kars, d'Oltu e de Bayazet dins lei montanhas de Caucàs.
- obligacion per lo sultan d'assegurar la proteccion de sei subjèctes crestians.
Dins lo corrent de l'annada, lo tractat de Berlin modifiquèt certanei decisions d'aqueu tractat dins un sens favorable ais Otomans. En particular, Constantinòple gardèt Albania e Tracia dins la region balcanica sota sa sobeiranetat totala e reprenguèt possession d'una partida dei regions de lenga bulgara sota un regime d'autonòmia larga. A l'èst, reprenguèt tanben lo contraròtle de Bayazet.
Après aquelei desfachas, lo sultan decidiguèt d'arrestar lo periòde de reformas. En particular, suspendiguèt la constitucion adoptada en 1876 e restaurèt son autotitat absoluda.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Medecina[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa dau generau-mètge francés Charles-Emmanuel Sédillot (1804-1883), adopcion dau mòt micròbi per designar leis agents microscopics de transmission dei malautiás.


text:
Hasparn
Hazparne / Hasparren
Hasparn (Hazparne en basco, Hasparren en francés) qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Labord, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics de la region d'Aquitània.
Las comunas tòcatocantas que son Briscós e Urt au nòrd, Cambon, Haltsu, Jatsu e Moguerre a l'oèst, Makea, Mendiondo e Bonlòc au sud, e Aiherra e La Bastida de Clarença en Baisha Navarra a l'èst.
Suber la paret de la soa glèisa que i a ua estèla deu sègle III, de l'epòca romana, qui marca la neishença de la província romana aquitana de Novempopulània. L'inscripcion latina que ditz:
- Flamen item dumuir quaestor pagiq. magister
- Verus ad Augustum legato munere functus
- pro novem optinuit populis seiungere Gallos
- Urbe redux genio pagi hanc dedicat aram
qui's pòt arrevirar atau:
- «Flamine (« prèste deu culte imperiau »), e tanben duumvir (« membre d'un collègi de dus magistrats qui dirigivan la ciutat »), questor (« perceptor »), e administrator deu districte (« literalament deu pagus, o país, subdivision d'ua ciutat romana »),
- Verus, cargat d'ua ambassada devant August (« l'emperaire »),
- qu'a obtengut per los nau pòbles d'estar separats deus galleses;
- de retorn de la Vila (« Roma »), que dedica aqueth autar au Gèni deu país (aqueth medish districte o pagus, subdivision de la ciutat antica, en l'ocurréncia shens dobte lo vilatge a l'origina de l'actuau Hasparn[ref. necessària]).[1].»
Durant l'Edat Mejana qu'estó ua arrestada deu Camin de Sant Jaume emparat peus castèths de Zalduzahar (1125) e de Zalduberri (1310).
-
Glèisa de Sant Joan Baptista.
-
Ostau deu sègle XVIII.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Somari
Demografia[modificar | modificar la font]
Evolucion demografica
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
.


text:
Jòc de ròtle sexual
Lo jòc de ròtle sexual es una mena de jòc de ròtle erotic : es un jòc d'actitud sexual que dos individús o mai i jògan un ròtle per realizar lor fantasme. Lo seriós del jòc de ròtle despend dels individús implicats, e lo contèxte pòt èsser simple o detalhat/elaborat, e pòt quitament èsser realizat mejans un scenario e de costums. Practicament cada ròtle pòt venir la basa una experiéncia erotica.
La popularitat d'Internet tanben permet d'encontras en linha de tipe sexual, coneguda sol tèrme « cibersèxe », podent implicar los jòcs de ròtle.
Aquò pòt èsser considerat coma dangierós; un mòt de còde es conselhat per arrestar e practicar de tals actes en tota securitat.
BDSM[modificar | modificar la font]
La majora partida dels jòcs de ròtle sexuals implican diferents estatuts e expausan un aspècte de dominacion e somission del domèni BDSM. Los ròtles representon de posicions dominantas o non. Qualques individús, coma aqueles avent un estil de vida Gorean pòdon utilizar la los pròpra imaginacion. L'individú que contraròtla es sovent nomenat « dominant » alara que l'individú contraròtlat es nomenat « somes ».
Existís fòrça scenaris, coma:
- Fantasme del raubatòri – lo somes es ligat (bandalhon e manetas) avant l'acte sexual.
- Fantasme del viòl.
- Fetichisme de l'unifòrme – un participant se vestís d'unifòrme (estudiant, client, eca), alara que lo dominant jòga un ròtle autoritari (parent, professor, policièr, patron, eca).
- Feticismes medicals – implicant mètge, infirmièras e paciants
- Jòc de ròtle animal – quand un dels jogaires es tractat coma un animal domestic coma un can o un caval.
- Mèstre/servicial – quand un dels jogaires es la proprietat de la seuna mèstressa/del seu mèstre.
- Jaulièr/presonièr – quand un dels jogaires es jaulièr e qu'abusa del presonièr.
- Proprietàri/objècte inanimat – Quand lo somes servís de mòble uman.
- E encara mai [1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
Fonts[modificar | modificar la font]
- (en) Addington Deborah; Fantasy Made Flesh: The Essential Guide to Erotic Roleplay; ed:Greenery Press; isbn 9781890159474}}
- (en) Scott Gini Graham; The Power of Fantasy: Illusion and Eroticism in Everyday Life; ed: Carol Publishing Group; ISBN 1559722398
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Brame G. (2001) Come Hither! A Commonsense Guide to Kinky Sex, Fusion Press, Londres ISBN 978-0684854625, pp. 140-148.


text:
L'Esparra
L'Esparra (Lesparre-Médoc en francés) qu'ei ua comuna situada dens lo departament de Gironda e la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'Esparra se tròba sus l'anciana Levada, au crotzament entre Leda, Medòc viticòla e Medòc landescòt (autament dit Lanas de Gasconha).
Istòria[modificar | modificar la font]
An retrobat de las traças d'aucupacion neolitica dens la comuna, notadament au lòc d'Uish. Mèi tard, pendent l'Antiquitat, quòra plusiors braç de l'estuari vinèvan dincas a çò qu'es adara au mitan de la peninsula, un pòrt estut creat, en un endreit nomat Metilium, e una via de comunicacion menent dinc a Bordèu, la Levada, estut traçada. A l'epòca de Carlesmanhe, disen qu'un permèir casterar estut bastit, per se botar a l'abric de las atacas daus Normands. La Tor d'Aunor domina la fortaressa dita l'Aunor de l'Esparra.
Pendent l'epòca anglogascona, l'Esparra vengut un centre politic, militar e comerçant, amèi una etapa sus la via de Sent Jacme. Au XII° siègle, trobèvan a l'Esparra un segrat destinat aus sent-jaqués e un espitau dedicat a sent Leunard, tanben a destinacion daus pelegrins. En 1239, quò's lo convent de Sent Francés qu'es creat. En 1265, una carta en occitan menciona que privilègis son autrejats aus ciutadans se renonçan a se constituir en comuna : Ne feràn entre eths establiment, ni feràn sagèth, ni comunia... Lo XIII° siègle estut tanben lo siègle de dus trobadors dau virat, Aimeric de Belenoi, neishut a l'Esparra e coneishut dens tots los país d'òc, e Pèir de Corbian, d'origina medoquina. De cap a 1363, lo senhor de Florimont, senhor de l'Esparra, se'n angut en crotzada, e multipliquèt en seguida las activitats guerrèiras ; lo considèran coma un grand òme dens l'istòria locala. En 1415, a la mòrt de Guilhèm-Amaniu de Madalhan, la senhoria de l'Esparra torna au conestable de Bordèu. Après la bacsarra de Castilhon, son mantuns a se disputar la senhoria : comtes de Labrit, de Matinhon, ducs d'Epernon e de Gramont.
Au XVIII° siègle, l'Esparra ven lo shèite de la subdivision dau Medòc, a la plaça de Sent Laurenç. En 1790, la comuna es promudada cap de districte ; en 1800, ven sosprefectura. Au XIX° siègle, las comunas vesinas de Sent Arlòdi e Uish li son restacadas, portant la populacion esparrina a 3500 abitants. L'Esparra damòra quauque temps a l'escartat daus grands axes. Adara, sa populacion es de 5200 personas mès la majora partida trabalha dens l'aglomeracion bordalesa. Los servicis d'urgéncia son menaçats d'èster transferits a Bordèu, la situacion medoquina es donc un chic preocupanta.
Per çò dau torisme, pòden vesitar lo donjon de l'Aunor de l'Esparra, sol a damorar dau vielh castèth (desmantelat a la Revolucion), qu'aculhís un musèu.


text:
Date: from Mar 19, 2007 to Jun 22, 2007
Surf trip description:
Segonda part de mon viatge, aqueste còp après lo Pacific Nòrd, lo Pacific Sud. Lo Japon èra fòrt frèg e planet, flat que non sai, mas gardarai tota ma vida los conselhs de Eugene Teal. Foguèt meravilhós de poder començar lo surf amb un tal personatge. Onjuku es un bon espòt, e i agèt quitament de polidas èrsas del temps que i èri, una mièja jornada sonca mas deu èsser un espòt plan decent la màger part del temps. Cossí que siá esitetz pas d'anar trobar l'Eugene de ma part.
Modified: Sunday June 10 2007 10:23:14 PM
Hits: 9892
This is an interactive map! Use controls to pan and zoom this map.


text:
Cuy (Yonne)
Cuy es una comuna francesa administrada per lo departament d'Yonne de la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Ciutat l'an 833 : "Cersiacus".
Donat per Clotaire II al monastèri #que vendiá de fondar près de de Sens (Yonne) en l'onor de santa Colombe. Lo castèl de Noslon #èsser la residéncia seigneuriale de las archevêques.
Cité en 833 : "Cersiacus".
Donné par Clotaire II au monastère qu'il venait de fonder près de Sens (Yonne) en l'honneur de sainte Colombe. Le château de Noslon fut la résidence seigneuriale des archevêques.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Martin Karplus (Viena, Àustria, 15 de març de 1930) es un quimista d'origina austriaca. Es professor emerit de quimia a l'Universitat d'Harvard e es tanben director del Laboratòri de Quimia Biofisica, un laboratòri qu'amassa lo CNRS e l'Universitat d'Estrasborg.
Lo 9 d'octobre de 2013 recebèt lo Prèmi Nobel de Quimia en 2013, amassa amb Michael Levitt e Arieh Warshel pr'amor del "desvolopament de modèls a multiescala per de sistèmas quimics complèxes".


text:
Montdurauça
Montdurauça[1][2] (Montdurausse en francés) es una comuna lengadociana en País d'Albi situada dins lo departament de Tarn e la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Histoire[modificar | modificar la font]
Aquela comuna èra una dependéncia de Monclar de Carcin, una castelanarià que lo Comte de Tolosa aviá balaht a son fraire Bertrand en 1224. Guilhèl de Montclar accordèt de coutumas escrichas als abitants de sa castelariá e doncas a Montdurauça en 1264 o 1267[3], acte establit à Tolosa dins la Glèisa de Nòtra Dama del Taur, lo 6 d'agost de 1267[4], e que foguèron confirmada per Olivièr e Arnaut de Montclar en 1398.
Al sègle XIV, aquela vila, coma Montclar, èra administrada pels cònsols que, en 1672, reconeguron Loís d'Arpajon, viscomte de Montclar, coma lor senhor justicièr. Mai tard, las tèrras de Montdurauça foguèron vendudas per Catarina d'Arpajon a Gaspard Legendre, e en 1752 a Pèire de Lacombe, marqués de Montelh, que lo filh las cedèt en 1752 als fraires de Boyer, senhors de Sent Orsesi.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ (fr) [Revue historique, scientifique & littéraire du département du Tarn, 1894]
- ↑ [1]


text:
Saint-Chef
Nom desconegut en arpitan ( Saint-Chef en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a situat al nòrd-es de Bourgoin-Jallieu (a l'èst de Lion), en bordure del Isle Crémieu, país del calcaire, un vallon compausat de bòsc de châtaigniers, de étangs e de plateaux propices a la vinha.
La commune est située au nord-est de Bourgoin-Jallieu (à l'est de Lyon), en bordure de l'Isle Crémieu, pays du calcaire, un vallon composé de bois de châtaigniers, d'étangs et de plateaux propices à la vigne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye se desvolòpa al fil del temps. La glèisa abbatiale es datada Modèl:S2. Un primièr castèl a bastit sul tuc nòrd. I aurà seguit per dos d'autras, mai tardans, totjorn sus aquel meteis tuc totun mai a l'oèst. Après la Revolucion francesa, la abbaye a desmantellat e las siás bastissas ré-utilizats per la majoritat, o destruits per cèrts autres. Se pòt s'i remembrar dels passatges dels fraires bénédictins en lo centre istoric del pòble, résonnants al détour dels carrerons, a las immeditaeses dels ostals a tourelles e de bastissas de la Modèl:S-.
Dintratz 1790 e 1794, Sant-Cap de absorbeix las municipalitats éphémères de Arcisses, Chamont, Crucilleux, Laval-de-Sant-Cap de, Montcarra, Trieux e Vercin.
L'abbaye se développe au fil du temps. La glèisa abbatiale est datée des Modèl:S2. Un premier château est construit sur la colline nord. Il sera suivi par deux autres, plus tardifs, toujours sur cette même colline mais plus à l'ouest. Après la Révolution française, l'abbaye est démantelée et ses bâtiments ré-utilisés pour la plupart, ou détruits pour certains autres. On peut s'y souvenir des pas des moines bénédictins dans le centre historique du village, résonnants au détour des ruelles, aux abords des maisons à tourelles et bâtiments du Modèl:S-.
Entre 1790 et 1794, Saint-Chef absorbe les communes éphémères d'Arcisses, Chamont, Crucilleux, Laval-de-Saint-Chef, Montcarra, Trieux et Vercin.


text:
Ailly-sur-Noye
Ailly-su-Noée en picard ( Ailly-sur-Noye en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al Sud de la Soma doncas qu'a una desena de quilomètres del Oise, la pichona vila picarde de Ailly-sus-Noye a situat a la encreuament :
- del ancianarota nacionala 320 (actuala RD 920) de Dièpa a Moreuil
- de la RD 7 vèrs Amians, al nòrd
- de la RD 26 vèrs Breteuil e Montdidier, al sud
e es facilament accessible per la sortida Modèl:Sofr de la autoroute A16
Coma lo sieu nom l'indica, a situat en lo vallon de la Noye, #qu'es la una de las brisures del Scenari picard.
Es desservie per la Parca de Ailly-sus-Noye Modèl:TER/de correspondéncias.
Au Sud de la Somme puisqu'à une dizaine de kilomètres de l'Oise, la petite ville picarde d'Ailly-sur-Noye est située au carrefour :
- de l'ancienneroute nationale 320 (actuelle RD 920) de Dieppe à Moreuil
- de la RD 7 vers Amiens, au nord
- de la RD 26 vers Breteuil et Montdidier, au sud
et est facilement accessible par la sortie Modèl:Sofr de l'autoroute A16
Comme son nom l'indique, elle est située dans le vallon de la Noye, qui est l'une des brisures du Plateau picard.
Elle est desservie par la Gare d'Ailly-sur-Noye Modèl:TER/correspondances.
Istòria[modificar | modificar la font]
l'an 1965, la municipalitat #absorbir administrativement aquelas de Berny-sus-Noye e de Merville-a lo-Bòsc.
En 1965, la commune absorba administrativement celles de Berny-sur-Noye et de Merville-au-Bois.


text:
Estrech de Bering
L'estrech de Bering (en anglés Bering Strait, en rus БepиHroB пpoлиB, Béringov proliv) es lo passatge marin situat entre lo cap Dejnev en Asia extèma orientala, e lo cap del Prince de Galas, qu'es lo punt mai occidental d'America; es a dire que dessepara Siberia d'Alaska, o çò qu'es parièr, Russia dels Estats Units.
Ten una largor de 85 km e una fonsor de 30 m a 50 m. Religa la mar de Chuktchi (part de l'ocean Artic), al nòrd, amb la mar de Bering (part de l'ocean Pacific), al sud. Al mitan de l'estrech se trapan las illas Diomedes.
Recep son nom de l'explorador rus d'origina danesa Vitus Bering, que foguèt lo primièr que lo traversèt en 1728.
Segon una ipotèsi, lo primièr poblament uman d'America venguèt d'Asia en traversar l'estrech de Bering, durant la darrièra epòca glaciaria.
Existís un projècte de bastir un pont (nomenat Pont Intercontinental de la Patz) o un tunèl sosmarin per religar Siberia e Alaska a travèrs de l'estrech.


text:
La Roche-sur-Yon
La Roche-sur-Yon es una comuna peitavina, situada dins lo departament de Vendèa e la region dels Païses de Léger.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Ròca-sus-Yon se situa a la cœur del bocage vendéen, en la vallée de la Yon, afluent del Lay. La vila a bastit sus una ròca granitique #que surplombe la vallée de la Yon e dona dins la vila una posicion estrategica. La vila se situa al centre del departament. Napoleon Bonaparte a d'en un autre luòc escuelhut La Ròca-sus-Yon coma prefectura per la siá posicion centrada e estrategica a la cœur d'un departament #que li caliá èsser pacifié après la guèrra de Vendée.
La Roche-sur-Yon se situe au cœur du bocage vendéen, dans la vallée de l'Yon, affluent du Lay. La ville est construite sur une roche granitique qui surplombe la vallée de l'Yon et donne à la ville une position stratégique. La ville se situe au centre du département. Napoléon Bonaparte a d'ailleurs choisi La Roche-sur-Yon comme préfecture pour sa position centrée et stratégique au cœur d'un département qui devait être pacifié après la guerre de Vendée.
Istòria[modificar | modificar la font]
Divèrsas descobèrtas archéologiques pròvan que lo sòl yonnais i aguèt ocupat dempuèi la préhistoire (pica préhistorique a doas tranchants, d'esturments en silex, éventuellement un dolmen…). Pendent lo antiquitat, un castrum romain a installat sus las nautors de la Ròca-sus-Yon per susvelhar de minas de fèrre situat suls luòcs de la Ferrière e de la Thermelière. Qualques pèças e dels objèctes ancians an #èsser trobats de meteis que de las fondacions de pletes gaulois en bordure del Yon. La vila #èsser una distincion apertenenta a las Beauvau, de contunh a las Borbó a partir de la Modèl:S-. La Ròca-sus-Yon #venir una principauté-pairie en transeünt a las Borbó-Montpensier, de contunh a las Orléans.
Lo castèl de la vila, bastit a un endroit estrategic de la vallée de la Yon, #èsser assiégé e represes als Angleses per Olivier de Clisson en lo moment de la guèrra de #Cent Ans. #Èsser en partida destruit en lo moment de las Guèrras de religion #que #gigotar lo Peitau, e fin finala incendiat al cors de las guèrras de Vendée.
En 1793, lo Nòrd de la Vendée se amotina contra la Republica. La Ròca-sus-Yon rèsta republicana, mas lo data|14|de
los insurgés vendéens prenon la vila.
Après las Guèrras de Vendée e lo passatge de las colomnas infernals, la vila èra pas mai #qu'un pichon bourg en granda part destruit.
Plusieurs découvertes archéologiques prouvent que le sol yonnais fut occupé dès la préhistoire (hache préhistorique à deux tranchants, outils en silex, éventuellement un dolmen…). Durant l'antiquité, un castrum romain est installé sur les hauteurs de La Roche-sur-Yon pour surveiller des mines de fer situées sur les lieux de la Ferrière et de la Thermelière. Des pièces et des objets antiques ont été retrouvés de même que des fondations d'enclos gaulois en bordure de l'Yon. La ville fut une seigneurie appartenant aux Beauvau, puis aux Bourbon à partir du Modèl:S-. La Roche-sur-Yon devint une principauté-pairie en passant aux Bourbon-Montpensier, puis aux Orléans.
Le château de la ville, construit à un endroit stratégique de la vallée de l'Yon, fut assiégé et repris aux Anglais par Olivier de Clisson lors de la guerre de Cent Ans. Il fut en partie détruit lors des Guerres de religion qui secouèrent le Poitou, et finalement incendié au cours des guerres de Vendée.
En 1793, le Nord de la Vendée se révolte contre la République. La Roche-sur-Yon reste républicaine, mais le Mois invalide (mars)M les insurgés vendéens prennent la ville. Après les Guerres de Vendée et le passage des colonnes infernales, la ville n'était plus qu'un petit bourg en grande partie détruit.


text:
Libèria
Libèria es un país de l'oèst d'Africa. Confronta Guinèa e Sierra Leone al nòrd, e la Còsta d'Evòri a l'èst. Es bordat per l'Ocean Atlantic al sud e a l'oèst. Sa capitala es la vila de Monròvia.
Lo gentilici es liberian -ana.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
La region de l'actuala Libèria aviá ja populacion quand arribèron los portugueses, que cridèron la region de l'actuala Monròvia coma Cabo Mesurado en 1560, e tota la region coma "Còsta del Pebre" (en portugués, Costa da Pimenta).
En 1822 la Societat Americana de Colonizacion designèt Libèria coma luòc per enviar los èx-esclaus americans liberats[1]. Los èx-esclaus emigrèron gradualament a la colònia, en formant un grop que ne descendon fòrça dels actuals liberians.
Lo 26 de julhet de 1847 los colons americans declarèron l'independéncia de Libèria coma una republica. Los colons consideravan Africa la siá "tèrra promesa", mas s'integrèron pas dins la societat africana. Un còp en Africa se fasián referéncia a se meteisses coma "americans" e se lor reconeissiá tanben aital per las autoritats colonialas africanas e britanicas de la vesina Sierra Leone. Los simbòls del sieu estat: la siá bandièra, lèma e escut d'armas — e la forma de govèrn que causiguèron rebat lo sieu fons nòrd-american e l'experiéncia de la diaspòra. L'Universitat Lincoln, fondada als Estats Units en 1854, exerciguèt un ròtle important dins la formacion dels caps de la nòva nacion. Lo primièr grop de formats en l'Universitat Lincoln, James R. Amos, lo sieu fraire Thomas H. Amos E Armistead Miller s'embarquèron cap a Libèria dins lo vaissèl Mary C. Stevens en abril de 1859.
Las practicas religiosas, de costumas socialas e d'estandards culturals dels colons americans avián las siás raïses dins lo sud nòrd-american anterior a la guèrra civila. Aquestas idèas influiguèron sobre l'actitud dels colons cap als pòbles natius africans. La nòva nacion, tala e coma la percebián, implicariá la coexisténcia dels colons e dels africans, que serián assimilats en ela. Apareguèron sovent mesfisança e ostilitat entre las doas comunitats, l'"americana", establida en lo litoral e la "nativa", de l'interior.
Istoricament, Libèria aguèt totjorn lo sosten e la cooperacion pas oficiala dels Estats Units[2]. Lo govèrn del país, qu'aguèt coma modèl l'american, èra democratic dins la siá estructura, encara que pas totjorn en substància. Après 1877, lo Partit True Whig monopolizèt lo poder e la competicion per la carga de president se debanava dins lo partit.
Dos eveniments aguèron un ròtle important en alterar l'isolament que Libèria s'èra impausat. La primièra foguèt la concession en 1926 d'una granda plantacion a l'entrepresa Firestone. Aqueste eveniment foguèt un grand pas cap a la somission de l'economia de Libèria. Lo segond arribèt pendent la Segonda Guèrra Mondiala, quand los Estats Units comencèron de proporcionar una assisténcia tecnica e economica que permetriá a Libèria de progressar economicament e d'introdusir de cambiaments socials.
Politica[modificar | modificar la font]
Libèria es una republica presidencialista. Lo president es lo cap d'Estat e de govèrn. Aprèp lo còp d'estat de 2003 i aguèt d'eleccions e Ellen Johnson-Sirleaf venguèt presidenta del país, en 2005.
Actualament, cap de partit a pas la majoritat al Parlament. Lo poder legislatiu se compausa d'un Senat amb 30 membres elegits per de mandats de nòu ans, e d'un Ostal de Representants, amb 64 membres elegits per de mandats de sièis ans.
Geografia[modificar | modificar la font]
Libèria se tròba en Africa Occidentala, en la còsta de l'Ocean Atlantic.
Lo païsatge liberian se caracteriza per las siás planas costièras, que s'elèvan en un altiplan e d'elevacions de pauca nautor al nòrd-èst del país.
Lo clima es tropical: caud e umid. Los ivèrns son secs, amb de jorns cauds e de temperaturas moderadas per la nuèch. Los estius son umids e embromats, amb de frequentas e intensas pluèjas.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Libèria.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bateman, Graham; Victoria Egan, Fiona Gold, and Philip Gardner (2000). Encyclopedia of World Geography. New York: Barnes & Noble Books. pp. 161. ISBN 1-56619-291-9
- ↑ Flint, John E. The Cambridge history of Africa: from c.1790 to c.1870 Cambridge University Press (1976) pg 184-199


text:
Veyssilieu
Nom desconegut en arpitan (Veyssilieu en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x= 6.49
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
{{Comunas de|insee= 38542


text:
Pterodactylus
Los Pterodactylus (del grèc "Det alat") son un genre de pterosaures pterodactiloides que visquèron en Euròpa e Africa a la fin del periòde Jurassic (a l'epòca del Kimeridgian, fa aperaquí entre 155 e 150 milions d'ans).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Pterodactylus èra relativament pichon; son envergadura èra de 50 a 75 cm, e mai que se foguèsson enregistradas de descobèrtas de fossils amb d'alas fins a 1 m. Aqueste pterosaure possediá un cap pichon amb un bèc ponchut e dentat, de braces, de mans e tres arpas cortas, un det long que s'extendía fins a la punta de l'ala, un còs e d'alas leugièras (pesa pas mai de 2 kg), un còl long, una coa corta e de patas similaras a la dels aucèls.
Los Pterodactylus abitavan per las ribas dels grands lacs ont pescavan de peisses que poirán èsser estat la basa de la siá dièta. Lo sieu bèc long e ponchut amb fòrça dents pichonas o ajudava a agantar los peisses.
Istòria[modificar | modificar la font]
De fossils de Pterodactylus se son trobat en França, Anglatèrra, Alemanha e Tanzania (Africa Orientala). Lo primièr pterodactil (reptil volaire) foguèt trobat en 1784 pel calcari de Solnhofen (en Bavièra, Alemanha) per un naturalista italian sonat Cosmo Alessandro Collini. Se creguèt a aquesta epòca que se tractava d'un animal marin, mas se determinèt après qu'èra un reptil volaire e foguèt nomenat "Pterodactyle" (per George Cuvier en 1809).
Referéncias[modificar | modificar la font]
- Lydekker R., 1888, Catalogated of the fossil Reptilia and Amphibia in the British Museum (Natural History). Part I. London, pp. 2–42
- Kritische Beleuchtung einiger neueren Pterodactylus-Arten. Abhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft zu Tròbe, III, 2. Trobatz, 1855.
- Pterodactylus crassipes. Eichstätt. 1951. Workerszell (Alemanha).


text:
Lista de peisses d'aqüari d'aiga doça
Se pòt separar los peisses d’aqüari d’aiga doça en diferents gropes (aqueste classament correspond pas necessàriament al classament sistematic actual). Aqueste article presenta doncas una lista dels peisses d'aqüari d'aiga doça, classats per grop puèi per genre.
Pensatz d'illustrar las fichas de descripcion dels peisses amb de fotografias, dessenhs o illustracions. Rendètz-vos sus la lista dels imatges.
Participatz tanben en MANDANT vòstras illustracions.
Somari
- 1 Los Caracids
- 2 Los Ciprinids
- 3 Los Silurifòrmes
- 4 Los Poecilids
- 5 Los Ciprinodontids o Killies
- 6 Los Ciclids
- 7 Los Labirintifòrmes (Anabantoidei)
- 8 Los Melanotenids
- 9 Los autres
Los Caracids[modificar | modificar la font]
Aqueste grop acampa d'espècias originàrias d’America del Sud, d’America Centrala e d’Africa. S'i tròba tant plan d'espècias de qualques centimètres coma d’un mètre. Son d'òstes de tria en aqüariofilia del fach de lor granda diversitat e de lor mantenença aisida.
Vivon per la màger part en flòtas e cal velhar a lor provesir sufisentament d’espaci perque nadan fòrça.
Caracids Americans[modificar | modificar la font]
Se ne coneis mai de 1000 espècias, las espècias mai conegudas apartenon als genres seguents :
Caracids Africans[modificar | modificar la font]
Se coneis mai de 200 espècias :
Los Ciprinids[modificar | modificar la font]
Aqueste grop compren fòrça peisses fòrt populars en aqüariofilia, tals los barbuts, daniòs, rasboràs, …
Lor distribucion geografica s’espandís sus Euròpa, Asia, Africa e l’America del Nòrd. Los genres de la familha dels Ciprinids ressembla a s’i mesprendre als Caracoïdes e ocupan los meteisses rodòls ecologics. Se ne distinguisson especialament per lor abséncia de nadarèla adiposa.
Los Silurifòrmes[modificar | modificar la font]
Aqueste grop compren d'espècias infeodadas al substrat. An totes de barbilhons. Se rescontran pertot dins lo mond a l’excepcion de las regions fòrt frejas. Se subdevesisson en 3 grandas familhas :
Los Callictids[modificar | modificar la font]
Son de peisses cuirassats originaris d’America del Sud.
Los Loricarids[modificar | modificar la font]
Coneguts jols noms de « lèpa vitra » o « netejaire de vitra », presentan de formas particularas e una multitud de color.
Los Mococids[modificar | modificar la font]
Aquestes peisses an 4 parelhs de barbilhons. Se tròban principalament en Africa.
Los Poecilids[modificar | modificar la font]
Se tròba dins aqueste grop de peisses fòrt populars tals los platys e los guppys. Presentan una multitud de formas e de colors. Son originaris d’America del Sud e d’America Centrala. Son ovovivipars : los uòus se desvolopan dins la cavitat ovariana e son de rabans complètament formats que daissan lo ventre de la maire.
Los Ciprinodontids o Killies[modificar | modificar la font]
Los killies son de peisses ovipars de l’òrdre dels Ciprinodontifòrmes. Se pòdon trobar pertot dins lo mond, a l’excepcion d’Austràlia e de las regions tròp frejas. De nombrosas espècias tropicalas, dichas « annalas », se son quitament adaptadas a de mitans fòrt cambiadisses ont l’aiga ven a mancar pendent mantun mes.
Son d'espècias pas gaire exigentas e quitament pro aisidas a la condicion de los manténer en aqüari especific.
Los Ciclids[modificar | modificar la font]
Se rescontra los peisses de la familha dels Cichlidae en America Centrala, America del Sud, en Africa e qualques espècias en Asia.
Ciclids nans americans[modificar | modificar la font]
Ciclids americans[modificar | modificar la font]
Ciclids d’Africa de l’Oèst[modificar | modificar la font]
Ciclids del lac Malawi[modificar | modificar la font]
Ciclids del lac Tanganyika[modificar | modificar la font]
Ciclids del lac Victòria[modificar | modificar la font]
Los Labirintifòrmes (Anabantoidei)[modificar | modificar la font]
Los peisses d'aqueste grop devon lor noms a l’organ situat dins lo cran, al nivèl de las brànquias, que gràcias a el los peisses alenan d’aire atmosferic.
Al moment de la reproduccion, fòrça espècias de Labirintifòrmes construson un nis de bullas ont depausan lors uòus.
Los Melanotenids[modificar | modificar la font]
Tanben coneguts jol nom de peisses arcanèls, son originaris d’Austràlia e de Nòva Guinèa.
A la condicion de respectar la qualitat de l'aiga que lor es necessària (aiga dura e alcalina, sens nitrat), lor mantenença pausa pas cap de problèmas. Aquestas espècias preferisson viure en grop.


text:
1844
Aquesta pagina concernís l'an 1844 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
En fàcia de la multiplicacion dei revòutas entraïnadas per sa politica autoritària e per l'aumentacion deis impòsts, Santa Anna acceptèt de renonciar au poder en cambi d'una pension. S'exilèt en Cuba. Aquò permetèt de defugir una guèrra civila mai lo caòs e l'instabilitat politics recurrents dempuei l'independéncia dau país contunièt. Dins la capitala, una insureccion permetèt ai conservadors moderats de Manuel Gómez Pedraza e dau generau José Joaquín de Herrera de prendre lo poder.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premier exemple trobat de nombre transcendent descubèrt per lo matematician francés Joseph Liouville permetent de demostrar l'existéncia — supausada dempuei la fin dau sègle XVIII — d'aquela classa de nombres. D'autra part, premiera definicion de la nocion d'espaci vectoriau formulada per lo matematician alemand Hermann Grassmann dins Die lineale Ausdehnungslehre, ein neuer Zweig der Mathematik (en occitan L'Ensenhament de l'extension lineara, una branca novèla dei matematicas)[1]. Pasmens, fins ais annadas 1860, l'importància d'aquel estudi demorèt ignorada.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 30 de març - Paul Verlaine, poèta francés (m. 1896) (n. 1896)
- 16 d'abril - Anatole France, escrivan francés, Prèmi Nobel (n. 1924)
- 22 de mai - Mary Cassatt, pintora nòrd-americana (m. 1926)
- 22 de julhet - Albèrt Arnavièlha, poèta e jornalista occitan (m. 1927)
- 29 de setembre - Miguel Juárez Celman, president d'Argentina (n. 1909)
- 15 d'octobre - Friedrich Nietzsche, filosòf alemand (n. 1900)
- 27 d'octobre - Klas Pontus Arnoldson, pacifista e escrivan suedés, Prèmi Nobel de la Patz (m. 1929)
- Fèlix Arnaudin, escrivan gascon (m. 1921)
- Fèlix Gras, escrivan provençal (m. 1901)
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Grassmann aviá ja escrich divèrseis elements fondamentaus regardant leis espacis vectoriaus dins lo corrent de seis estudis. Pasmens, son professor mau legiguèt son trabalh e ne'n manquèt l'importància.


text:
Cascais
Cascais es una vila portuguesa prèp de Lisbona e que fa part de la Granda Lisbona, amb prèp de 33 300 abitants.
Se situa a 30 minutas de Lisbona, sus la còsta.
La municipalitat es limitada al nòrd per la municipalitat de Sintra, a l'èst per Oeiras e al sud e al oèst per l'Ocean Atlantic, sus la famosa còsta de l'Estoril.
Fa un pauc mai d'un sègle, a causa de sos marrits accèsses, se disiá que a « Cascais, un còp e jamai pus ». Mentretant la vila de Cascais es, dempuèi la fin del sègle XIX, una destinacion toristica portuguesa pus apreciadas pels nacionals e estrangièrs, de cop que lo torista pòt gausir d'un clima agradable, de las plajas, dels païsatges, d'una ofèrta ostalièra e gastronomica variada.


text:
Aubergina
L’aubergina (var. merinjana, vièch d'ase, vièt d'ase) (Solanum melongena L.) es lo nom d'una planta d'òrt anadièra de la familha de las Solanacèas, e de son fruch consomat coma un legum.
Lo nom ven del catalan albergínia, e meteis eissit de l'arabi al-bâdinjân, empruntat al persan bâdengân ( بادنجان ), que designava ja aquela planta.
Istoric[modificar | modificar la font]
Es derivada d'une espècia salvatge, Solanum incanum, vivent en Africa del Nòrd e Orient Mejan[1]. Sa domesticacion pòt èsser traçada mercé a d'ancians escrichs chineses[2]: la premièra mencion de la cultura de la planta data de -59. Per seleccion dels plants, lo legum grossiá de contunh, puèi s'alonguèt a partir del sègle XIV.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Planta cultivada coma anadièra dins los païses temperats, perque patís del gèl. Dins los païses tropicals, es una planta perenna. Aquela espècia es originària d'Asia miègjornala (Índia, Birmania).
La planta, de portada rècta, atenh 50 cm fins a 1 2 m de naut. Las flors, de color blanca o violeta, solitària, son plaçadas a l'aissèla de las fuèlhas. Los fruches de la varietat mai comuna son allongats e de color violeta escura, mas existís de varietats de formas (redondas cap a fòrça longas) e de colors diferentas (blancas, tigradas, …).
La cultura de l'aubergina demanda de calor (la creissença s'arrèsta en dejos de 12°C) e d'aiga. La plantacion se fa per tansplantacion de joves plants de 6 a 7 setmanas. Ara, la cultura se fa sovent per idroponia jos abric. La culhida se fa prèp de 5 meses aprèp semenar. Comença a partir del mes de març en Occitània, e subretot dins la val de Durença e a Cavalhon.
Legum[modificar | modificar la font]
Las auberginas son de grands fruches penjant violets o blancs. Lo fruch crud a la textura d'una esponga e un gost pro desagradable, degut a la preséncia de saponinas. Cuèch, venon tendre e desvolopan un gost ric e complèxe, comparable a aquel dels mycotas Agaric, veire de cep.
Remarca: En fasent d'empèuts sus un pé de tomata, s'obten de fruches mai grosses. La pèl de las varietats rojas conten fòrça d'antociana, per aquò l'aubergina es un excellent antioxidant, se la pèl es manjada.
Economia[modificar | modificar la font]
Los primièrs païses productors d'aubergina al nivèl mondial son China,Índia e Turquia. En Euròpa, los principals productors son Itàlia, Espanha e Grècia. En França, la produccion es concentrada en Occitània (vals de Ròse e de Garona). Los rendements son en mejana de 25 t/ha.
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Mangin L, L'épopée de l'aubergine sauvage, Pour la Science, genièr de 2009, p94-95
- ↑ (en)Jin-Xiu Wang, Tian-Gang Gao, Knapp S, Ancient chinese literature reveals pathways of eggplant domestication, Annals of Botany, 2008;102:891-897


text:
Montbré
Montbré es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aicí debanat, en lo moment de la Primièra Guèrra mondiala, una part de la Primièra batalha de la Marna o laModèl:9 e division de cavalleria en fasent partida de la IV en armada francesa a illustrat.
Ici eu lieu, lors de la Première Guerre mondiale, une partie de la Première bataille de la Marne ou la 9en division de cavalerie faisant partie de la IV en armée française c'est illustrée.


text:
Fjòrd
Un fjòrd es una valada que foguèt somesa a una fòrta erosion glaciària, e posteriorament ocupada per la mar.
Lo mot es d'origina escandinava.
Formacion geologica[modificar | modificar la font]
Un fjòrd se forma quand un glacièr talha una val en forma d'U per abrasion del jaç de ròcas superficial. Fòrça vals se formèron durant la darrièra edat glaciària. La fonda glaciària es acompanhada per un rebomb de la rusca terrèstra tre que la carga de glaç e de sediments erodats desapareis (aquesta pujada de la rusca terrèstra qu'es deguda a l'equilibri isostatic es tanben sonada rebomb glaciari o movement eustatic ). De còps que i a lo rebomb es mai rapid que la pujada del nivèl marin. Nombroses fjòrds son pus prigonds que las mars adjacentas; Sognefjord, en Norvègia, atenh 1 300 m jol nivèl de la mar. Los fjòrds generalament an un lindal o son enauçats a sa boca, pr'amor de la morrena terminala de l'ancian glacièr, çò qu'es sovent la causa de la preséncia de fòrt corrents marins (veire skookumchuck). Saltstraumen en Norvègia es sovent descrit coma lo mai fòrt corrent de marèa del mond. Aquestas caracteristicas destrian los fjòrds de las rias (veire la Baia de Kotor), que son de vals negadas per la pujada de las mars.
Los fjòrds dins lo monde[modificar | modificar la font]
Son generalament situats sus las còstas montanhosas occidentalas (dobèrtas cap al ponent) al delà dels 48° de latitud de l'emisfèri nòrd e dels 42° al sud. Se tròba de fjòrds a las còstas de:
- Norvègia
- Islàndia
- Groenlàndia
- Danemarc
- oèst d'Escòcia (ont son nomenats sea lochs)
- sud-oèst de l'isla sud de Nòva Zelanda
- oèst de l'America del Nòrd, dempuèi lo sud de la Colómbia Britanica fins a Alaska
- oèst de Tèrranòva
- sud de Chile
Los fjòrds mai longs del monde son:
- Scoresby Sund en Groenlàndia, (350 km)
- Sognefjord en Norvègia (203 km)
- Limfjorden en Danemarc (180 km)
- Hardangerfjord en Norvègia (179 km)
Las longas baias semblablas als fjòrds de Nòva Anglatèrra son de còps nomenadas "fiards".


text:
Francés Xavièr Fabre
Francés Xavièr Fabre (nascut lo 1èr d'abril de 1766 e mòrt le 16 de març de 1837 a Montpelhièr, baron en 1828[1]) èra un pintre d'Istòria, païsagista e gravaire francés del movement artistic classic.
Prèmi de Roma en 1787. Foguèt l'amic d'Alfieri e de la comtessa d'Albany veusa del darrièr dels Stuarts. A partir de 1790, trabalhèt luenh de París e de son mèstre David. Sa clientèla es divèrsa e aristocratica en Itàlia. Dona de sos modèls d'imatges agradables, un pauc flatós, gaireben realistas, conformes a la concepcion del retrach tradicional mondan. Un de sos retraches mai celèbres es lo del fraire de Napoleon I, Lucian Bonaparta, pintat en 1808 e que faguèt tres còps qu'un es al Museo Napoleonico de Roma, une autre al Musèu Fabre e lo tresen dins une granda colleccion napoleoniana privada. Sortís pas del repertòri de tradicion. Per l'estil s’inspira d'aquel de David dels ans 1780. Se distinguís per la severitat de l'estil, la puretat del dessenh e la riquessa de la color.
En 1824, a la mòrt de la comtessa d'Albany, s'installèt a Montpelhièr e faguèt dona a la vila de sas colleccions de pinturas e de libres a condicion que sián lo punt de depart d'un musèu, l'actual Musèu Fabre, e que pòsca abitar al musèu.
Òbras[modificar | modificar la font]
- La Mort de Narcisse (1814) ;
- Lucien Bonaparte (1808)
- La Mort de Milon de Crotone ;
- Philoctète dans l'île de Lemnos ;
- La chaste Suzanne ;
- Le Jugement de Pâris ;
- Le portrait d'Alfieri ;
- la Mort de Philopœmeft ;
- le portrait d'Alfieri.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Armorial de la noblesa de Lengadòc, Generalitat de Montpelhièr, Volum 1 e 2, Louis de La Roque, Félix Seguin, París 1860
Referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr)Ligam cap a un estudi istoric sus Fabre, son parcors e lo musèu, del Conservator en cap, Director del Musèu Fabre, M. Michel Hilaire[1]
- (fr)Ligam cap a la descripcion del Musèu Fabre per Eugène Thomas Segond Empèri[2]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Michel Hilaire, Laure Pellicer, Sidonie Lemeux-Fraitot, Carlo Sisi, « François-Xavier Fabre de Florence à Montpellier (1766-1837) », Editions Somogy, 2008.