text:
Karma
Karma (en devanagari कर्म, de la racina KRI, significa « acte », « accion », « rite »)[1] es un tèrme sanscrit utilizat dins de religions orientalas. Per aquelas religions, la nocion de karma designa comunament lo cicle de las causas e de las consequéncias ligadas a l'existéncia dels essèrs sensibles. Es la soma de çò qu'un individu faguèt, fa o fará. Dins las religions avent adoptat los concèptes de reencarnacion o de renaissença, los efèctes d'aqueles actes karmics son censats se repercutar sus las diferentas vidas d'un individú.
Lo tèrme se transcrich tanben Kamma (dempuèi lo pali), yè (en chinés classic 業 e simplificat 业), rinne gō (japonés), las (en tibetan), e kan (birman).
La lei del karma es un concèpte central dins nombre de religions indianas, coma l'indoïsme, lo sikhisme, lo bodisme o lo jaïnisme. Cada èsser i es responsable de son karma, e doncas de sa sortida del Samsara. Las primièras referéncias al karma aurián per origina los Upanisad.
Lo concèpte de karma es tanben present dins las doctrinas de diferents movements esoterics occidentals.
Lo karma designa la soma dels actes qu'un èsser accomplit pendent las seunas vidas passadas, presentas e futuras. Es un dogma central de la religion indoïsta. Segon l'ayurveda, lo karma es a l'origina de la santat, bona o marrida, e doncas de las malautiás.
Somari
Karma dins las religions orientalas[modificar | modificar la font]
Indoïsme[modificar | modificar la font]
Dins l'indoïsme, lo mòt karman a los senses seguents[2] :
- acte ritual ;
- tot acte, accion, òbra ;
- trabalh, activitat ;
- consequéncia dels actes ;
- demai de las consequéncias bonas o marridas de subir pels actes passats e determinant las incarnacions successivas.
Los indós creson a la reencarnacion. Donan de credit a la cresença d'una continuacion de l'existéncia aprèp la mòrt e pensan que las nòstras accions dins aquela vida determinarán la nòstra vida venenta. Las accions de las vidas passadas constituisson lo karma. La vida actuala es à considerar, segon aquel punt de vista, coma la raja de las accions de las vidas passadas. De meteis que se semèna un camp, es la qualitat de las granas qu'assegura la capacitat de la culhida a venir, segon un provèrbi antic[3].
Per l'indoïsme, la mòrt es coma un cambi de vestits perque l'arma cambia de còrs d'un biais similar aprèp la mòrt. La tòca suprèma de l'indò es l'union de l'arma individuala o atman, amb l'arma cosmica o paratman[4].
Un incident important de la mitologia indiana es contat dins lo Mahabharata. A la velha de la granda batalha, Arjuna, lo mai brave dels cinc fraires Pandava, comencèt a dotar de la necessitat de se batre, perque dins l'autre camp se teniá los seus cosins. Krishna es sul camp de batalha coma l'auriga d'Arjurna e li ten un discors sublim que constituís la Bhagavad Gita. L'esséncia d'aquel discors, familièra a totes los Indians, es que lo karma engendra lo dharma: las vòstras bonas accions constituisson la vòstra religion, que, en d'autres tèrmes, los vòstres devers, lo vòstre destin, la vòstra existéncia[5].
Lo karma es lo rebat de las nòstras accions anterioras que se manifèsta dins nòstra vida actuala. Cal de contunh carcar a melhorar lo seu karma, literalament las seunas accions, per de bonas accions e respectant lo dharma. La tòca es de sortir definitivament del cicle de las mòrts e de las naissenças (samsara) e de capitar la liberacion finala nomenada moksha[6].
Aquela nocion mena doncas, per l'indó, a una cresença prigonda dins lo destin, que çò que deu arribar arribará. Pasmens, aquò se deu pas confondre amb de paresa nimai de fatalisme, perque son las nòstras vidas precedentas que pòrtan lors ombras sus la presenta, e lo biais que reagissèm influenciará la venenta[7].
Los indós creson dins lo cicle de las mòrts e de las renaissenças; cal cinquanta dos milions de naissenças abans de renaisser coma uman. Un còp la naissença umana aquisa, cal pas la degalhar fasent de marrit karma, perque aquò engendrariá una reencarnacion retrograda: leprós o animal per exemple. Culhirá çò que semenará es doncas l'esséncia de la lei del karma. Lo karma de cadun es de far ben son dever sens ne cercar los fruches, çò dich la Bhagavad Gita. La vida umana, dins l'indoïsme, dona l'oportunitat de se liberar del cicle dels mòrts e de las renaissenças. Aquel estat de liberacion es nomenat nirvana o moksha[8].
La realizacion d'aquela vertat eternala es extrèmament dificila perque lo materialisme illusòri del mond nos vela la vetadièra coneissença. Aquela illusion es nomenada maya: un mond que la riquessa, la prosperitat, l'egoïsme, la jalosia e las relacions son fach de tentacions. L'indoïsme dich que ges es permanent dins aquel mond. Çò qu'a un començament a necessàriament una fin. Atal coma la flor del lotus que s'auçan al dessús de las aigas estadissas que l'entornan, l'individu deu s'auçar al dessús del mond dels desirs de maya. La reconeissença d'aquela aspiracion e los esfòrces per se n'alunhar forman la basa de las filosofias orientalas que l'indoïsme, lo jaïnisme e lo bodisme[9].
I a doncas pas de tension, d'estrés, dins lo mode de vida prepausada per l'indoïsme. Perque se quicòm podèt pas aver estat acabat pendent aquela vida, la vida venenta donará l'occasion de completar aquela tasca[10].
Bodisme[modificar | modificar la font]
Pels bodistas, lo karma que cream en agissent, que siá amb lo còrs, la paraula o l'esperit, es subretot favorable o defavorable, positiu o negatiu (kusala o akusala en sanscrit; aqueles tèrmes an pas de traduccion exacta en la nòtra lenga: sens global per kuçala :juste, apropriat, convenable, bon, benvolent, e pour akuçala : lor contrari), en foncion de l'estat d'esperit que motivèt l'accion.
Atal, se donam quicòm a qualqun de biais desinteressat, cream de karma positiu. Es pas lo cas, per contra, se donam perqu'esperam quicòm en retorn. Fin finala, lo karma creat pòt far de fruches dins aquela vida o dins una vida futura.
- « Qual que complís d'actes escurs reculhará d'escurs resultats; e qual que complís d'actes luminoses reculhará de brilhants resultats. Los uns e los autres renaisserán dins de monds que correspondon a lors actes » (Majjhima-nikāya).
Dins lo bodisme ancian, per produire un karma, cal reünir l'intencion d'agir, l'acte d'esperel e la satisfaccion d'aver agit. Fòra d'aquelas condicions, l'acte produís pas de karma.
Mai precisament, l’Abhidharma indica que l’acte karmic produís ineluctablament d'efètes quand compren l’intencion, l’acte, lo resultat de l’acte e l'existéncia d'un objècte de l'acte. Atal, lesir un èsser sens intencion de lo far produís pas de karma.
Sedon Ajahn Brahm[11], lo karma deu pas conduire al fatalisme. Lo karma met los essères dins una posicion e dins un mond donats, l'important es cossí los essères se comportan a partir de condicions que son plaçats.
L'ascèsi bodica es destinada a evitar la creacion d'un novèl karma, quitament favorable, e d'accedir çò fasent a l'incondicionat, nirvana, « sens naissença, sens devenir, sens creacion, sens condicion ».
Jaïnisme[modificar | modificar la font]
Pels jaïns, l'accion es pas lo sol critèri, e l'estat d'esperit la motiva pòt dintrar tanben en compta, subretot se s'agís d'un laïc jaïn, perque al contrari dels monges e monjas que son enebits de cometre totas las violéncias (accidentalas, professionalas, defensivas e intencionalas), los laïcs sont obligats d'evitar al minimum la violéncia intencionala, per la pensada, la paraula e lo còrs. Es per aquò, per exemple, que de jaïns (monges e nonjas de qualques sèctas, laïcs pendent d'una ceremonia...) pòrtan sovent de teissuts sus la bòca; pr'amor evitar de tuar d'insèctes en los avalant per escasença.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)The Sanskrit Heritage Dictionary de Gérard Huet
- ↑ (fr)Jean Herbert et Jean Varenne, Vocabulaire de l'hindouisme, Dervy, 1985, p. 57.
- ↑ "autogenerated1" segon (fr) La Vache Sacrée et autres histoires indiennes de Tarun Chopra, ed:Prakash Books, ISBN 81-7234-041-9
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ "autogenerated1"
- ↑ (en)Who ordered this truckload of dung ?", Wisdom Publications, 2005
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Sri Aurobindo, Renaissance et Karma, Éditions du Rocher, 1983
- (fr)Steiner Rudolf :
- Réincarnation et karma, Éditions Anthroposophiques Romandes
- Les manifestations du karma, Éditions Triades
- Le Karma - Considérations ésotériques, 6 tomes, Éditions Anthroposophiques Romandes


c: text/html

text:
Estiu
L’estiu o ostiu es una de las quatre sasons de las zonas temperadas e polaras, tradicionalament percebuda coma la pus cauda.
Data[modificar | modificar la font]
Al punt de vista astronomic, lo solstici d'estiu (lo 21 de junh dins l'emisfèri nòrd e lo 21 de decembre dins l'emisfèri sud, es a dire quand lo solelh es pus naut fòra de la zòna intertropicala) deuriá marcar lo mitan de l'estiu, e l'equinòcci d'automne (lo 22 de setembre dins l'emisfèri nòrd e lo 21 de mars dins l'emisfèri sud) lo mitan de l'automne. Mas las temperaturas jornadièras aumentan fòrça aprèp lo 7 de mai (començament astronomic teoric de l'estiu), la tèrra e la mar meton qualque temps a caufar.
Per consequent, en meteorologia, l’estiu compren per convencion los meses complets de junh, julh e agost dins l’emisfèri nòrd e de decembre, genièr e febrièr dins l’emisfèri sud. La definicion meteorologica centra coma aquò melhor l’estiu sus los periòdes pus cauds d’una annada que la definicion astronomica.
Diferents païses convenon de datas de començament de l’estiu diferentas: en Irlanda, l’estiu debuta lo 1èr de mai; per d'autres es lo 1èr de junh, e d’autres lo 21 de junh. Arriba tanben que los jorns a meteissa distància dels solsticis e dels equinòccis sián utilizats per definir las sasons, permetent atal de los centrar sua aquestes eveniments astronomics; es lo cas par exemple de l’astronomia chinesa que l’estiu i comença vèrs lo 7 de mai.
Dins lo sud e lo sud-èst de’Asia, l’estiu se definís pus generalament coma lo periòde anant de març a mai o començament de junh, lo periode pus caud de l’annada que se termina amb l’arribada de la monson.
Efèits[modificar | modificar la font]
L’estiu es generalament vist coma la sason ont las temperaturas son pus elevadas, e mai coma lo periòde de l’annada ont lo Solelh demòra pus longtemps dins lo cèl entre sa sortida e son cloc. Amb l’enclinason de la Tèrra sul plan de l’ecliptica, l’emisfèri en plan dins la sason d’estiu es enclinat cap al Solelh, provocant atal l'alongament de la durada dels jorns e l'aumentacion de la temperatura.
Dins l’emisfèri Nòrd, la Tèrra se tròba a l’afèli de son orbita en estiu. La Tèrra se tròba doncas a aquel moment pus alunhada del Solelh, çò qu'a per consequéncia una velocitat orbitala pus flaca que pendent las autras sasons; l’estiu es doncas la sason pus longa dins l’emisfèri nòrd. Un fenomèn simetric se produtz dins l’emisfèri sud, la Tèrra se trobant alara al perièli e l’estiu i es la sason pus corta.
Dins las latituds al delà dels cercles polars, lo fenomèn de solelh de mièjanuèch se produtz pendent l’estiu e lo Solelh se cloca pas pendent plusors jorns. Sus de latituds pus bassas, lo crepuscul dura una ora al mens e de còps qu'i a al fenomèn de nuèches blancas, coma Sant Petersborg o en Escandinàvia.
L’estiu es lo periòde ont fructifican gaireben totas las plantas. L’estiu s'utiliza doncas sovent coma una metafòra d’un periòde astrat, d’un apogèu.
Arts[modificar | modificar la font]
- L’Estiu es una de las Quatre Sasons d'Vivaldi.
- L'Estiu es una pèça de teatre de Romain Weingarten.
- L'Estiu es un ensag d’Albert Camus.
- L’Estiu es un quadre de Giuseppe Arcimboldo que n'existís plusors versions.
- Lo Somi d'una nuèch d'estiu es una pèça de teatre de William Shakespeare.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hyracoidea
Lo clad, o l'òrdre, dels Iracoïdes (Hyracoidea) compren pas qu'una familha a l'ora d'ara, los procaviids.
Los damans son de mamifèrs massís, un pauc mai gròsses qu'una lèbre mas sens coa. Presentan la particularitat d'èsser d'ongulats que son venguts segondàriament plantigrads amb una musculatura dels cossinets plantars particulara que lor permet de far ventosa. An quatre dets a l'abans (plantigrad) e tres a l'arrièr (digitigrad) protegits per de batas exceptat un det sus las patas de darrièr que mòstra una àrpia. Lor intestin presenta un cæcum desvolopat. Sus l'esquina, presentan una zòna glandulara, estrecha e nuda, enrodada de pels erectils que se ne servisson per marcar lor territòri.
Los estudis filogenetics permeton de restacar aqueste grop als perissodactiles que serián estructurats atal:
- Mesaxonians
- Iracoïdes, Hyracoidea
Classificacion[modificar | modificar la font]
- Procaviid, Procaviidae
- Dendrohyrax
- Heterohyrax
- Procavia
Galariá[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Hyracoidea (en)


text:
Triatoma infestans
Lo Triatoma infestans (conegut en portugués coma barbeiro, chupança e altres noms; en francés e espanhòl coma vinchuca) es un insècte sud-american que s'alimenta de la sang umana o animala, e es lo vector del protozoari Trypanosoma cruzi, transmetor de la Malautiá de Chagas.
L'insècte abita en regions ruralas, entre plantacions de cana de sucre, entre lenha verda o fusta gardat, o en ostals amb parets de tèrra seca.
Dins la lucha contra l'insècte, cal redusir las abitacions precàrias dins las zonas ruralas, e tanben utilizar d'insecticidas, coma lo DDT.


text:
Mas esperava que quauqu'un mai n'en parla que io manque completament d'objectivitat sus ilhs...
'Laidonc Peiraguda quo es un grop de çò que se podriá 'pelar dau "folk occitan", ente las paraulas (plan poeticas en generau) e a la melodia son a egalitat. Las influencias n'en son Brassens, Cabrel (qu'es un de lurs amics), Marti, Los de Nadau...
Quilhs quatre grands barbuts (enfin en 80, zo son un pauc mens ara...) a las votz gravas son plan leu devenguts la referencia daus gropes occitans en Peiregòrd, en parlar dau pais, de las revòltas, de l'amistat... malurosament per ilhs, son fòrça mens coneguts en defòra de las frontieras de la Dordonha, mas benleu los avetz desjà crotzats a l'Estivada (en 2005), a Hestivòc de Pau (2008)... e per nòta, la musica de "La Sobirana" popularisada per los Pagalhos coma un imne es de Peiraguda...
Aqui quauquas fotos presas per lur anniversari-concert (que duret de 8o30 a 12o30 !) a Montinhac :
Coma Joanda, que se ditz plan influençat per ilhs.
Coma Joan de Nadau que los a influençat a l'espòca de lur debuta e Joan-Pau Verdier, companhon de rota.
N'en demòra dos dau grop d'origina, los mai vielhs sus la fòto. Mòrts, departs successius, separacions dau grop an mancat aver rason de Peiraguda...
Lo grand finau...
E un film de l'eveniment, en doas partidas, fach per lurs amics de Igor :
Lo darrier disc se tròba sens tròp de problemes. S'apela "Lo temps de la memòria". Mas io vos conselharia se 'quò vos interessa de vos virar vers lo viniles, o vers un best of sus CD daus viniles d'avant 90, que s'apela "La dama pijoniera...de mai en mai".
Per contra, se tròba pas de Myspace, i a ren sus Deezer, cherche enquera un mejan legau de vos ausir un bocin o dos...


text:
Partit Democrata
Lo tèrme de Partit Democrata o Partit Democratic pòt designar :
- Partit Democrata, partit politic american.
- Partit Democrata Europèu, partit politic de l'Union Europèa.
- Partit Democrata Europèu Catalan, partit politic catalan.
- Centre Democrata Umanista bèlga.
- Partit Democrata, partit politic japonés.
- Partit Democrata, partit politic polonés.
- Partit Democrata, partit politic romanés.
- Partit Democrata, partit politic tailandés.
- Partit Democrata, ancian partit politic turc.
- Partit Democratic, un partit sud-african.
- Partit Democratic, un partit nauruan.
- Partit Democratic, un partit sèrbe.
- Partit Democrata, un partit indonesian.
- Partit Democrata d'Albania, un partit albanés .
- Partit Democrata francés, ancian partit politic francés de las annadas 1980.
- Partit Democrata, partit politic turc.
- Partit Democrata foguèt lo primièr nom evocat per Francés Vairon per la creacion d'un novèl partit politic francés, lo 25 d'abril de 2007. Lo partit prenguèt finalament lo nom de Movement Democrata.
- Partit Democrata, partit politic italian.


text:
Fleury-devant-Douaumont
Fleury-devant-Douaumont es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena. Lo vilatge foguèt destruit en 1916 durant la batalha de Verdun e foguèt pas rebastit. Dempuèi, lo site de la comuna es vengut un luòc de memòria inabitat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna se tròba dins lo bòsc de Verdun, a qualques quilomètres al nòrd-oèst de la vila eponima.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans la Primièra Guèrra mondiala, Fleury-davant-Douaumont èra un vilatge amb 422 abitants l'an 1913. Viviá principalament de l'agricultura céréalière e del trabalh del bòsc.
Los principals conflictes #que s'an desenrotllat en la region, guèrras revolucionàrias e d'empèri, guèrra de 1870 an pas pas arribat dins lo pòble, situat sus nautors boisées. Après 1870, una via ferrée a bastit entre Verdun e Douaumont #que passa per Fleury. Un cèrt nombre de labors defensivas veson lo jorn en lo sector (L'empèri alemand dempuèi 1871 s'estend alavetz sus una part de la Lorraine, la frontièra en se situant d'ara endavant a una quarentena de quilomètres a l'èst de Fleury) : la tem de Souville, los fòrts de Tavane e de Froideterre e divèrsas labors annèxas. La municipalitat vei alavetz passar nombre de soldats e d'obrièrs. N'en agost 1914, los regiments de Verdun passan per Fleury per retre's en la plana de la Woëvre. Amb la batalha de la Marna, en setembre 1914, la tèsta se fixa a qualques quilomètres al nòrd-es del pòble. Pendent l'an 1915, fa partida de la zòna fortificada de Verdun e de nombroses soldats i acantonen.
Lo 21 de febrièr de 1916 debuta la batalha de Verdun. Lo pòble a desvelhat pels tirs de artillerie préparatoires al assaut alemand. L'òrdre a donat de deslotjar lo pòble, jos la nèu. Lo 25 de febrièr çò fòrt de Douaumont cavòt a las mans dels Alemands, #que lor cal ara endavant una vista sul pòble bombardat. Lo 7 de junh, lo fòrt de Val cavòt a lo sieu torn. La linha de tèsta passa d'ara endavant per la municipalitat e Fleury, entre Souville e Froideterre, ven una posicion clau #que pòt permetre als Alemands de perçer en direccion de Verdun. De junh en agost, lo commandement alemanda lança divèrsas ofensivas sus aquela part de la tèsta. dins dos mes, lo pòble i aguèt pres e represes 16 fes per Franceses e Alemands. Lo 23 de junh los Alemands lançan de divèrses milièrs de obus sul pòble, #que qualqu'uns al gas, bombardement seguit per una ofensiva de las melhoras tropas imperialas, la Guarda bavaroise e la Alpenkorps. Per aver la posicion, lo 121e bataillon de chasseurs a pè se'n sacrifica. Los Franceses temptan egalament de conténer l'atac en comprometent lo sieu aviation #que procedís a mitraillages al sòl. La 260e brigada a preses la lèva e de aspres de combats se desenrotllen pendent divèrses jorns sus qualques ectaras solament. Lo pòble a pres lo 23 pels Alemands, represes l'endeman pels Franceses e de nòu lo surlendemain pels Alemands.
Lo 11 de julhet, los Alemands atenhon a prene la Poudrière, un depaus de munitions avançat enterré #que i aviá destinat a alimenter los fòrts environnants. Cèrts soldats alemands arriban fins al Centre D, una pichona labor de defensa cavada. Aquel ponch marque l'avançada alemanda maximala en direccion de Verdun.
Del 13 de julhet al 5 d'agost, de intenss combats se desenrotllen a l'entorn del pòble en ruïnes. En la nuèch del 17 al 18 d'agost de 1916, lo regiment de infanterie coloniale del Marròc lança un assaut e repren definitivament lo pòble. Amb los zouaves e las tirailleurs de la 38e division de infanterie, combatián dempuèi 10 jorns sul territòri de la comuna .
Situat sul sector de Verdun, lo pòble desapareisserà totalament jol acharnement dels pilonnages dels obus franceses e alemands.
En 1918, lo pòble a declarat « Mòrt per la França ». Es lo un dels nòus pòbles destruits en lo moment de la Batalha de Verdun. Lo relief tormentat del sòl de la municipalitat testifica encara de l'enòrma quantitat de obus recebuda.
La municipalitat normande de Fleury-sus-Adorna se trucava Alemanda fins en 1916. A cambiat lo sieu nom en l'onor del pòble destruit. Divèrses pòbles de Bavière an una carrièra nomenada Fleury, nom donat en l'onor dels soldats de la Guarda bavaroise queigudi en lo moment dels assauts sul pòble.
Avant la Première Guerre mondiale, Fleury-devant-Douaumont était un village avec 422 habitants en 1913. Il vivait principalement de l'agriculture céréalière et du travail du bois.
Les principaux conflits qui se sont déroulés dans la région, guerres révolutionnaires et d'empire, guerre de 1870 n'ont pas atteint le village, situé sur des hauteurs boisées. Après 1870, une voie ferrée est construite entre Verdun et Douaumont qui passe par Fleury. Un certain nombre d'ouvrages défensifs voient le jour dans le secteur (L'empire allemand depuis 1871 s'étend alors sur une partie de la Lorraine, la frontière se situant désormais à une quarantaine de kilomètres à l'est de Fleury) : la redoute de Souville, les forts de Tavane et de Froideterre et plusieurs ouvrages annexes. La commune voit alors passer nombre de soldats et d'ouvriers. En août 1914, les régiments de Verdun passent par Fleury pour se rendre dans la plaine de la Woëvre. Avec la bataille de la Marne, en septembre 1914, le front se fixe à quelques kilomètres au nord-est du village. Durant l'année 1915, il fait partie de la zone fortifiée de Verdun et de nombreux soldats y cantonnent.
Le 21 février 1916 débute la bataille de Verdun. Le village est réveillé par les tirs d'artillerie préparatoires à l'assaut allemand. L'ordre est donné d'évacuer le village, sous la neige. Le 25 février le fort de Douaumont tombe aux mains des Allemands, qui ont désormais une vue sur le village bombardé. Le 7 juin, le fort de Vaux tombe à son tour. La ligne de front passe désormais par la commune et Fleury, entre Souville et Froideterre, devient une position clé qui peut permettre aux Allemands de perçer en direction de Verdun. De juin à août, le commandement allemand lance plusieurs offensives sur cette partie du front. En deux mois, le village fut pris et repris 16 fois par Français et Allemands. Le 23 juin les Allemands lancent plusieurs milliers d'obus sur le village, dont certains au gaz, bombardement suivi par une offensive des meilleures troupes impériales, la Garde bavaroise et l'Alpenkorps. Pour tenir la position, le 121e bataillon de chasseurs à pied se sacrifie. Les Français tentent également de contenir l'attaque en engageant leur aviation qui procède à des mitraillages au sol. La 260e brigade a pris la relève et d'âpres combats se déroulent pendant plusieurs jours sur quelques hectares seulement. Le village est pris le 23 par les Allemands, repris le lendemain par les Français et de nouveau le surlendemain par les Allemands.
Le 11 juillet, les Allemands réussissent à prendre la Poudrière, un dépôt de munitions avancé enterré qui était destiné à alimenter les forts environnants. Certains soldats allemands parviennent jusqu'au Centre D, un petit ouvrage de défense terrassée. Ce point marque l'avancée allemande maximale en direction de Verdun.
Du 13 juillet au 5 août, d'intenses combats se déroulent autour du village en ruines. Dans la nuit du 17 au 18 août 1916, le régiment d'infanterie coloniale du Maroc lance un assaut et reprend définitivement le village. Avec les zouaves et les tirailleurs de la 38e division d'infanterie, ils combattaient depuis 10 jours sur le territoire de la commune .
Situé sur le secteur de Verdun, le village disparaîtra totalement sous l'acharnement des pilonnages des obus français et allemands.
En 1918, le village est déclaré « Mort pour la France ». C'est l'un des neuf villages détruits lors de la Bataille de Verdun. Le relief tourmenté du sol de la commune témoigne encore de l'énorme quantité d'obus reçue.
La commune normande de Fleury-sur-Orne s'appelait Allemagne jusqu'en 1916. Elle a changé son nom en l'honneur du village détruit. Plusieurs villages de Bavière ont une rue nommée Fleury, nom donné en l'honneur des soldats de la Garde bavaroise tombés lors des assauts sur le village.


text:
Canton (China)
Canton (del portugués Cantão o en chinés tradicional 廣州 e simplificat 广州 Guangzhou es la capitala de la província de Guangdong dins lo sud de China. La vila a un estatut administratiu de vila sosprovínciala de la Republica Populara de China. Amb prèp de 12 700 000 d'abitants (que 11 070 000 residents urbans sus un territòri de 3 843 km2)[1], es la tresena vila la mai poblada del país aprèp Shanghai e Pequin, e la primièra del Sud de China. Amb las vilas de Shenzhen, Foshan, Dongguan, Zhongshan, e Jiangmen, forma la megalopòli chinesa del dèlta del Fluvi de las Pèrlas, granda aglomeracion s'espandissent sus prèp de 20 000 km2 e avent prèp de 40 millions d'abitants.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Geografia
- 3 Administracion
- 4 Personalitats
- 5 Cultura cantonesa
- 6 Universitats
- 7 Economia
- 8 Transpòrts
- 9 Luòcs d'interèst
- 10 Esport
- 11 Embessonatge
- 12 Subdivisions administratives
- 13 Notas referéncias
- 14 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda Canton es la vila de las cabras davaladas del cèl amb d'imortals, d'ont la perifrasa chinesa de « ciutat dels Cinc Arets » , arets que son de fach de cabras.
Canton, o Guangzhou, èra d'en primièr Panyu (番禺), nom que ven dels dos puèges situats a l'entorn de la vila actuala, Pan e Yu. La seuna istòria comença a la conquista de la region a l'epòca de la dinastia Qin. Panyu comencèt lo seu desvolopament quora la vila venguèt la capitala del reialme Nanyue (南越) en 206 AbC, aquel darrièr incluent a l'epòca çò que constituís uèi Vietnam. La dinastia Han annexèt lo Reialme Nanyue en -111 e Panyu venguèt una capitala de la província de Guangdong. En 226 ApC, Panyu venguèt lo sètge de la prefectura de Guang (广州; Guangzhou). Lo seu non foguèt cambiat Guangzhou (廣州) en 226.
Jos la dinastia Tang (618-907), la societat chinesa s'internacionalizava amb l'aflús de merças estragièras que seguèt lo restabliment del contraròtle chinés sus la rotas de la seda, aprèp las conquistas militaras de l'emperaire Taizong (626-649). Canton, coma d'autres grandas vilas coma Chang'an o Luoyang, accuelhiguèt de comunautats estrangièras. Originàrias gaireben totas de l'Asia Centrala, aquelas darrièras introduguèron de novèlas religions e d'autres novèlas tradicions culinàrias, musicala e artisticas. Al sègle IX, la populacion estrangièra de la vila de Canton es estimada a 100 000 personas.
De piratas arabis e pèrsas saquegèron Guangzhou (que nomenavan Sin-Kalan) en 758, segon un rapòrt del govérn local del 30 d'octobre de 758, (jornada Guisi (癸巳) del noven mes lunar dins lo primièr an de l'èra de l'emperaire Suzong Qianyuan de la dinastia Tang). Entre los sègles XX e XI, existiguèt a Guangzhou un quartièr d'estrangièrs, assostant entre autre d'abitants venguts del Golf Persic en seguida del sac de 758.
Penetracion europèa[modificar | modificar la font]
Los portugueses foguèron los primièrs europèus a arribar a Guangzhou per mar en 1514, constituissent un monopòli sul comerci exterior a partir de 1517. Foguèron mai tard forabandits de lor colonia a Guangzhou (Cantão en portugués), mas gardèron l'usatge de Macau coma basa comerciala en 1557. Gardèron pendent un sègle entièr un quasimonopòli sul comerci exterior de la region, fins a l'aribada dels olandeses al començament del sègle XVII.
Canton èra l'un dels cinc pòrts duberts pel Tractat de Nanquin, de 1842, marcant la fin de la primièra guérra de l'òpi.
La vila foguèrt bombardada pels Britanics e los Franceses en 1858, pendent la segonda gèrra de l'òpi. Lo palais del vicerei foguèt alara completament avalit.
Las missions estrangièras de París i establiguèron un vicariat apostolic d'en primièr confisat a Monsenhor Guillemin. Aquel i faguèt bastir la Catedrala del Còr Sacrat qu'encara existís.
Los autres pòrts dubèrt al meteis temps èran Fuzhou, Xiamen (Amoy), Ningbo e Shanghai.
Invasion japonesa[modificar | modificar la font]
Pendent l'invasion japonesa, la vila patiguèt dempuèi l'automne de 1937 de violents bombardaments estrategics sus d'objectius civils, provocant la redaccion d'una resolucion de blaime per la Societat de las Nacions contra Japon. L'armada imperiala i bastiguét tanban l'unitat de recerca bacteriologica 8604, una filiala de l'unitat 731, ont de mètges japoneses practicavan d'experimentacions sus des cobais umans.
Ara[modificar | modificar la font]
Foguèt una de las primièras vilas a se dubrir als investiments estrangièrs al començament dels ans 1980. La proximitat d'Hong Kong favorizèt l'emergéncia de tot lo Guangdong.
La fièra internacionala de Canton, que se debana dos còps (abril e octobre), es una de las mai grandas fièra comerciala del mond. S'i fa de negòcis de textil fins a l'electronica.
La populacion passèt de 7 126 000 abitants segon lo cens de 2001 a 10 500 000 segon lo cens de 2003, e 15 000 000 en 2008.
Geografia[modificar | modificar la font]
Situada dins la partida centre sud du Guangdong, Guangzhou s'espandís de 112 ° 57 'à 114 ° 03' de longitud È e 22 ° 26 ' a 23 ° 56' de latitud nòrd. La vila fa partit de la megalopòli del Dèlta de la Riu de las Perlas e lo centre vila foguèt siruada a costat del mont Baiyun, qu'es localament momenat « lo palmon de la vila (市 肺) ». La superfícia totala de l'entitat administrativa de la vila es de 7 434,4 quilomètres carrats, que 10 districtes osupan 3 843,43 quilomètres carrats (1,483.96 milles carrés), alara que dos ocupan lo rèsta. La nautor de la prefectura aumenta en general del sud-oèst al nord-èst, amb de monts formant l'espina dorsala de la vila, e l'ocean per davant.
La vila es situada a la broa del riu de las Perlas, a una centena de quilomètres de bòca del seu dèlta[2],[3].
Clima cantonés[modificar | modificar la font]
Lo clima cantonés es a l'origina del nom clima subtropical umid (dich tanben « clima chinés »), un tipe de clima localizat dins una partida de China, du Japon, dins lo sud dels Estats Units d'America, lo nòrd d'Argentina, l'èst de l'Africa del Sud e lo sud èst d'Austràlia. Se caracteriza per una umiditat granda amb una pluviometria anadièra de 1 682 mm, d'ivèrns doces amb una temperatura mensuala de 13,3 °C en genièr e d'estius cauds e moises amb una temperatura mensuala de 28,5 °C en julhet. Las precipitacions son abondantas tota l'anada. Canton es jos l'influeéncia de la moisson e la sason dels tifons s'espandís de junh a setembre. Sol l'automne, d'octobre a decembre, es luminós.
Administracion[modificar | modificar la font]
Canton es cap luòc dels districtes seguent: Yuexiu (fusionat amb Dongshan), Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Fangcun, Huadu, Conghua, Zengcheng, Panyu.
Personalitats[modificar | modificar la font]
- L'escrivan Lu Xun demorèt a Canton; un musèu li es consacrat.
- Vila natala de John Woo, realisator de films d'accions
Cultura cantonesa[modificar | modificar la font]
La vila de Canton es, d'entre las tres mai grandas vilas chimesas actualas que demòra mai alunhada geograficament de Pequin; la seuna integracion culturala e politica es tanben aquela que foguèt mai tardiva. Los cantoneses, pròche d'Hong Kong e plutôt influencés par l'Occident, gardan un sentiment d'independéncia.
Le clima subtropical du Guangdong inspira un biais devida miègjornal plan diferent de las províncias nòrd del Yangzi Jiang.
La coisina cantonesa es reputada.
Lo cantonés es un dels rares dialèctes chineses que benefica de caractèris pròpres, que l'utilizacion foguèt popularzat per l'utilizacion coma lenga oficiala a Hong Kong.
Lo simbòl de la vila es una estatua representant cin cabras, que se pòt veire dins lo pargue Yuexiu.
Universitats[modificar | modificar la font]
Universitats nacionalas
- Universitat Jinan (暨南大學) (creada en 1906)
- Universitat Sun Yat-sen (中山大學) (creada en 1924)
- Universitat de tecnologia de China miègjornala (華南理工大學)
- Universitat Normala de China del Sud (華南師範大學)
- Universitat agricòla de China miègjornala (華南農業大學)
- Universitat d'estudis estrangièrs du Guangdong (廣東外語外貿大學)
Universitats e grandas escòlas publicas
- Institut agrotecnic Zhongkai (仲愷農業技術學院) (creada en 1927)
- Institut medical de Guangzhou (廣州醫學院)
- Facultat de farmacia del Guangdong (廣東藥學院)
- Universitat de tecnologia del Guangdong (廣東工業大學)
- Universitat de Canton (廣州大學)
- Escòla de comerci del Guangdong (廣東商學院)
- Conservatòri de musica Xinghai (星海音樂學院)
- Politecnica del Guangdong (廣東技術師範學院)
- Institut d'educacion fisica de Canton (廣州體育學院)
Economia[modificar | modificar la font]
Canton es la tresena mai granda vila de China continentala, aprèp Shanghai e pequin. Capitala de la provícia del Guangdong, la província de China continentala mai rica en tèrme de PIB, contribuís fórça a la produccion de riquesa dels país. Per Guangzhou passa la mai granda partida dels produchs manufacturats de dèlta de la Riu de las Perlas, es una de las principalas agglomeracion comerciala de China continentala. En 2009, lo PIB nominal de la vila atenh 911 000 000 000 yuans, o 1 108 000 000 000 €, aquel per abitant es de 89 498 yuans o 10 886 €. La Fièra de china a Canton es organizada cada an en abril e en octobre es organizada pel ministre del comerci chinés. Inaugurada a la prima de 1957, la Fièra es un evenement major per la vila. Dempuèi la 104a edicion, l'ancian site de Liuhua Complex es pas mai utilizat la fièra foguèt transferida a Pazhou Complex.
Grandas entrepresas[modificar | modificar la font]
Torisme[modificar | modificar la font]
Existís mai de 180 000 ostelarias, restaurants e entrepresas de servici. 40 % del pargue chinés de taxis roges circulan a Canton.
A Canton i a fòrça pargues fòrças espandits e plan consebuts e dos zòos.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
- Linha ferroviari « Express de la China populara » cap a la gara de Kowloon a Hong Kong, a doas oras de tran (182 km).
- L'aeropòrt internacional de Guangzhou Baiyun, qu'es un dels mai grands de China dubriguèt lo 5 d'agost de 2004. i es basada la China Southern Airlines. Aquel aeropòrt deuriá venir un concurrent dirècte de l'aeropòrt internacional d'Hong Kong. Son trafec es de 40 975 673 passatgièrs per l'an 2010, es lo tresen aeropòrt de China aprèp Pequin e Hong Kong e lo dètz-e-noven del mond[4].
- Lo mètro de Canton dubriguèt en 1999. Actualament, compta cinc linhas en servici. La linha 2 desservervís la gara principala, e las linhs 1 e 3 la gara de l'èst (Dong) que permet de jònher Shenzhen en una ora (Gara de Luo Hu).
- Dempuèi 2010 fonciona lo GBRT, Guangzhou Bus Rapid Transit (System).
- Un grand projet d'interconnexion de totes los sistèmas de transpòrt del Dèlta de la Riu de las Perlas avança.
Luòcs d'interèst[modificar | modificar la font]
Guangzhou, una de las cinc mai granda agglomeracion del país, es una vila reputada per tota China per la gastonomia. S'i trapa la Citic Plaza, l'una de la dètz mai nautas torres del mond, amb 391 mètres, sus l'illòta de 沙面Shamian, consèrva una remarcable arquitectura coloniala datant de la fin del sègle XIX. Lo musèu de la tomba dels Yue del Sud presenta una fòrça bèla colleccion d'objèctes arqueologics descobèrts en 1983.
- Musèu provincial du Guangdong
- Catedrala del Còr Sacrat de Canton, catedrala gotica.
- Parc Yue Xiu越秀
- Novèla torre de television de Canton
- Torre de television de Canton
- Lo Baiyun Shan (« mont du nívol blanc », 白雲山), lo jardin calligrafic e la vista sus Canton a l'alba
- Green Walk, passetjada nòrd-sud, a l'entorn del pichon riu, tresplombada per doas carrièras enclausas en tresplomb.
Esport[modificar | modificar la font]
L'Estadi Olimpic de Guangdong foguèt bastit pels des Jòcs Olimpics d'estiu de Pequin de 2008. Aquel estadi olimpic omniesports pòt abrigar 80 000 spectators foguèt inaugurat l'11 de novembre de 2001 per la dubertura dels 9n Jòcs nacionals de la Republica populara de China.
Embessonatge[modificar | modificar la font]
Subdivisions administratives[modificar | modificar la font]
La vila sosprovinciala del Canton exercís la seuna jurisdiccion sus dotze subdivisions - dètz districtes e deux vilas districtes .
Notas referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm
- ↑ Plan de la vila sur VbGood, en chinés
- ↑ Plan de la vila en anglés, Chinatourist maps
- ↑ ACI Airports Council International 2010
- ↑ (en) Vancouver Twinning Relationships
- ↑ (en) Bristol City - Town twinning


text:
Ensemble
Lo concèpte d'ensemble (o ensems) es fondamentau en matematica modèrna. La teoria deis ensembles foguèt introducha a la fin dau sègle XIX per lo matematician alemand Georg Cantor.
Intuitivament, lo tèrme d'ensemble designa una colleccion d'objèctes sonats elements de l'ensemble. Lo concèpte d'ensemble se caracteriza essencialament per lei proprietats seguentas :
- se pòt dire sens ambigüitat s'un objècte apartèn o non a un ensemble donat, autrament dich se n'es o se n'es pas un element ;
- leis elements d'un ensemble lo determinan univocament : dos ensembles coïncidisson se e solament se an lei meteisseis elements.
Çò qu'es important dins lo concèpte d'ensemble, es la relacion d’apartenéncia : un objècte apartèn a un ensemble (o au contrari li apartèn pas). En teoria axiomatica deis ensembles, qu'es a la basa de la presentacion axiomatica modèrna dei matematicas, se formaliza lei proprietats de la relacion d'apartenéncia.
Dins lo present article, se limitarem a un apròchi intuitiu dau concèpte d'ensemble : es lo ponch de vista de la teoria ninòia deis ensembles, sufisent dins la gròssa majoritat dei cas, maugrat l'existéncia de dificultats logicas que menèron a la constitucion dei teorias axiomaticas deis ensembles. En particular, la question de l'existéncia dei nocions introduchas (especialament : ensemble vuege, ensemble dei partidas, union, interseccion, diferéncia, e produch cartesian) que se pòt tractar solament dins lo quadre d'una teoria axiomatica, serà pas estudiada aicí.
Remarca terminologica : s'utiliza l'adjectiu ensemblista per qualificar çò que fa referéncia a la teoria deis ensembles (per exemple : definicion ensemblista).
Somari
- 1 Ensembles, elements e apartenéncia
- 2 Quauqueis ensembles importants
- 3 Egalitat de dos ensembles
- 4 Definicion d’un ensemble
- 5 Relacions entre ensembles
- 6 L'ensemble dei partidas
- 7 Operacions binàrias entre ensembles
- 8 Ensembles desjonchs
- 9 Referéncias
Ensembles, elements e apartenéncia[modificar | modificar la font]
Segon lo ponch de vista « ninòi », se pòt considerar un ensemble coma un sac abstrach envoutant seis elements, çò qu'es ben representat per lei diagramas de Venn. Sovent (mai es pas totjorn possible), se destria tipograficament l'ensemble, notat per una letra latina majuscula coma « E » o « A », de seis elements, notats per de minusculas coma « x » o « n ».
Leis elements pòdon èsser de quina natura que siá : nombres, ponchs geometrics, drechas, foncions... Dins leis expausats elementaris, se balha volontiers d'exemples exteriors ai matematicas. Per exemple : diluns es un element de l’ensemble dei jorns de la setmana ; una bibliotèca es un ensemble de libres, etc.
Lo meteis objècte pòt èsser element de mai d'un ensemble : "4" es element de l'ensemble dei carrats perfèctes, e mai de l’ensemble dei nombres pars. Aquestei dos ensembles son infinits, valent a dire qu'an una infinitat d’elements.
L'apartenéncia d'un objècte, notat per exemple x, a un ensemble, notat per exemple A, s'escriu : .
Aquò se pòt legir ansin :
- « x apartèn a A »,
- « x es element de (l'ensemble) A »,
- « x es dins A »,
- « A a per element x ».
Per indicar la non-apartenéncia d'un objècte a un ensemble, se barra lo simbòl d'apartenéncia :
- « » significa : « y apartèn pas a A », « y es pas element de (l'ensemble) A » ...
Quauqueis ensembles importants[modificar | modificar la font]
L'ensemble vuege[modificar | modificar la font]
Una nocion comòda e importanta es aquela d'ensemble vuege, qu'a ges d'element (lo sac es vuege, segon la metafòra precedenta). Se designa per lo simbòl seguent : (o : ).
Principaus ensembles numerics[modificar | modificar la font]
Certans ensembles de nombres jògan un ròtle particularament important dins totei lei brancas dei matematicas :
- L'ensemble (o N) deis entiers naturaus
- L'ensemble (o Z) dei nombres entiers
- L'ensemble (o D) dei nombres decimaus
- L'ensemble (o Q) dei nombres racionaus
- L'ensemble (o R) dei nombres reaus
- L'ensemble (o C) dei nombres complèxes
Per exemple :
- , , mai .
- . Se saup que .
Egalitat de dos ensembles[modificar | modificar la font]
En matematicas, se considèra que dos objèctes son egaus quand lei proprietats de cadun d'elei son lei proprietats de l'autre, valent a dire que lei dos objèctes se pòdon pas destriar un de l'autre (es la definicion de Leibniz de l'egalitat).
En teoria deis ensembles, se considèra qu'un ensemble es completament determinat per seis elements, son extension. Per exemple, se pòt definir l'ensemble A deis entiers naturaus divisibles au còp per 3 e per 5 e l'ensemble B deis entiers divisibles per 15 : aquelei dos ensembles son egaus (tot element de A es element de B e tot element de B es element de A ), mai an de definicions diferentas.
Ansin, se dirà que dos ensembles A et B son egaus, e s'escriurà coma de costuma A = B, s'an exactament lei meteisseis elements, valent a dire se tot element de cadun d'elei es element de l'autre :
- se e solament se :
- onte « » designa lo qüantificator universau (legir : "per tot"), e « » designa l'equivaléncia logica.
En teoria deis ensembles, se conois aquesta definicion sota lo nom d'axiòma d'extensionalitat.
Definicion d’un ensemble[modificar | modificar la font]
Definicion en extension deis ensembles finits[modificar | modificar la font]
Se parla aicí d'ensembles finits en un sens intuitiu : un ensemble es finit s'existís un entier naturau ben determinat permetent de ne comptar totei leis elements (per exemple, l'ensemble dei jorns de la setmana es finit, que se pòt comptar seis elements sensa passar lo nombre 7).
Bòrd qu'un ensemble es completament determinat per seis elements, se pòt determinar un ensemble finit per una lista de seis elements, que se nòta entre acoladas. Se ditz que l'ensemble es definit en extension.
Per exemple :
- l'ensemble A que seis elements son 2, 3, e 5 es notat {2, 3, 5}
- l'ensemble dei jorns de la setmana es notat { diluns, dimars, dimècres, dijòus, divendres, dissabte, dimenge }
Remarquem que la notacion d'un ensemble definit en extension es pas unica ; en causa de la proprietat d'extensionalitat :
- l'òrdre d'escritura deis elements a ges d'importància :
- per exemple, se A = {2, 3, 5}, alora A = {2, 5, 3}, e tanben A = {5, 2, 3}, etc.
- l'escritura repetida d’elements entre leis acoladas modifica pas l’ensemble :
- amb lo meteis exemple, A = {2, 2, 3, 5}, A = {2, 5, 5, 5, 3}
Leis ensembles qu'an ren qu'un element son sonats singletons. Per exemple l'ensemble qu'a per solet element "2" es lo singleton notat {2}.
Definicion en comprension deis ensembles[modificar | modificar la font]
Un ensemble pòt èsser definit en comprension, valent a dire que se definís per una proprietat caracteristica de seis elements : es verificada per totei leis elements de l'ensemble e solament per seis elements. Per exemple, es clar que l'ensemble deis entiers naturaus premiers es definit en comprension, per la proprietat (relativa ais entiers naturaus) « aver exactament dos divisors ». Se pòt utilizar la notacion d'un ensemble definit en comprension [1], per exemple per l'ensemble deis entiers naturaus pars, s'escriurà :
- .
Se definirà parierament l'ensemble deis entiers comprés entre −7 et 23 :
- (lo simbòl logic "" se liège "e").
e l'ensemble dei carrats perfèctes non nuls :
Per aquest ensemble, se pòt adoptar una autra notacion, pus immediata :
- .
Existisson donc doas formas de notacion :
- per : « l’ensemble deis elements x de E que satisfàn la condicion P(x) »
- per : « l'ensemble deis imatges per l'aplicacion f deis elements x de E que satisfàn la condicion P(x) ».
Vaicí d'autreis exemples :
- es l’ensemble de totei leis entiers pars.
- es tanben l’ensemble de totei leis entiers pars.
- es l’ensemble vuege.
- es tanben l’ensemble vuege.
- es mai l’ensemble vuege.
- es l’ensemble dei nombres reaus.
- es l’ensemble dei matritz simetricas realas.
Relacions entre ensembles[modificar | modificar la font]
Inclusion, sosensemble[modificar | modificar la font]
Estent dos ensembles A, B, se ditz indiferentament que :
- A es un sosensemble de B o A es una partida de B
- A es inclús dins B o A es contengut dins B o B contèn A
se totei leis elements de A son d'elements de B ; dins aqueu cas, s'escriu :
- .
Quauqueis exemples d'inclusions entre ensembles :
- , , e .
Proprietats[modificar | modificar la font]
- Per tot ensemble B, B es un sosensemble de B e l'ensemble vuege es un sosensemble de B :
- e .
- Transitivitat de l'inclusion : estent tres ensembles A, B, C,
- se e , alora .
Egalitat[modificar | modificar la font]
L'egalitat de dos ensembles es estada definida supra. Se pòt caracterizar ansin l'egalitat de dos ensembles A e B :
- se e solament se e
(valent a dire que tot element de A es element de B, e reciprocament tot element de B es element de A).
L'ensemble dei partidas[modificar | modificar la font]
Per tot ensemble A se definís l'ensemble dei partidas de A : es l'ensemble que seis elements son lei sosensembles de A ; se nòta . Per exemple, se A = { a, b, c } alora l'ensemble dei partidas de A es :
- .
Operacions binàrias entre ensembles[modificar | modificar la font]
Lei principaleis operacions binàrias ensemblistas son l'union, l'interseccion, la diferéncia (simetrica o non) e lo produch cartesian.
Union[modificar | modificar la font]
L'union de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements qu'apartènon a l'ensemble A o a l'ensemble B o ai dos. Se nòta : A ∪ B.
- (lo simbòl logic "" se liège "o").
- Per exemple,
Proprietats[modificar | modificar la font]
(Lei letras majusculas A, B, C designan d'ensembles).
- Relativas a l'inclusion:
- e
- se e solament se
- Commutativitat :
- Associativitat : ; per aquò, se nòta l'union sensa parentèsis :
Interseccion[modificar | modificar la font]
L'interseccion de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements qu'apartènon simultaneament a l'ensemble A e a l'ensemble B. Se nòta : A ∩ B.
- (lo simbòl logic "" se liège "e").
- Per exemple,
Proprietats[modificar | modificar la font]
(Lei letras majusculas A, B, C designan d'ensembles).
- Relativas a l'inclusion:
- e
- se e solament se
- Commutativitat :
- Associativitat : ; per aquò, se nòta l'interseccion sensa parentèsis :
- Distributivitats mutualas de l'union e de l'interseccion :
Diferéncia[modificar | modificar la font]
Diferéncia ensemblista[modificar | modificar la font]
La diferéncia de dos ensembles A e B es l'ensemble constituit per totei leis elements de B qu'apartènon pas a A. Se nòta : B \ A o B − A.
- .
Quand A es una partida de E, la diferéncia ensemblista E \ A es tanben sonada ensemble complementari de A a respècte de E.
Per exemple, es l'ensemble dei nombres irracionaus (lei reaus que son pas racionaus).
Diferéncia simetrica[modificar | modificar la font]
Se definís tanben la diferéncia simetrica de dos ensembles A e B, qu'es l'ensemble deis elements qu'apartènon a A e pas a B o ben qu'apartènon a B e pas a A (es a dire qu'apartènon a A o a B mai pas ai dos). Se nòta : A B.
- , e tanben .
Produch cartesian[modificar | modificar la font]
Lo produch cartesian de dos ensembles A e B es l'ensemble de totei lei pareus (a, b) taus que a ∈ A e b ∈ B. Se nòta : A B.
- .
Ensembles desjonchs[modificar | modificar la font]
Se ditz que dos ensembles A, B son desjonchs s'an pas d'element comun, valent a dire que :
Per exemple, l'ensemble dei nombres premiers diferents de 2 e l'ensemble deis entiers naturaus pars son desjonchs.
Se E, F son dos ensembles, e se A = E e B = F \ E, alora lei dos ensembles A, B son desjonchs.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ qu'apareis sota una forma un pauc diferenta dins leis Operazioni della logica Deduttiva (1888) de Peano.


text:
Radioactivitat
La radioactivitat es un fenomèn fisic que presentan lei nuclèus atòmics inestables qu'emeton espontanèament de radiacions capablas de penetrar dins los còrses opacs, d'ionizar l'èr, d'impressionar de placas fotograficas e d'excitar la fluorescéncia de divèrsei substàncias.
Las radiacions emesas per lei substàncias radioactivas son classificadas inicialament segon lor poder de penetracion, amb los noms de radiacions alfa, de radiacions beta e de radiacions gamma (de mens a mai penetranta).
La radioactivitat naturala es lo procediment d'emission espontanèa de radiacions per de nuclèus atomics inestables que se transforman en d'autrei nuclèus. La radioactivitat artificiala es lo procediment de desintegracion de plusors nuclèus atomics quand son bombardats per de neutrons o per d'autrei particulas.
Somari
- 1 Istòria
- 2 Fònts de radioactivitat
- 3 Tipes diferents de radioactivitat
- 3.1 Fenomèns caracterizats una emission de nucleïds
- 3.2 Fenomèns de radioactivitat B
- 3.3 Transicions entre estats d'energia
- 3.4 Radioactivitat Y
- 4 Desintegracion e descreissença radioactiva
- 5 Ligams intèrns
- 6 Nòtas e referéncias
- 7 Bibliografia
Istòria[modificar | modificar la font]
La radioactivitat foguèt descubèrta en 1896 per Henri Becquerel (1852-1908) durant sei trabalhs sus la fosforescéncia. Lei materiaus fosforescents son caracterizats per l'emission d'una lutz dins la sorniera après exposicion a la lutz e Becquerel pensava que la lusor producha dins de tubes catodics expausats ai rais X èra liada a son camp de recèrca. Son experiéncia consistiá de plaçar una placa fotografica embalada de papier negre en contacte de materiaus fosforescents. Totei lei resultats foguèron negatius levat de saus d'urani. Dins aqueu cas, la placa fotografica èra impressionada a travèrs dau papier negre. Pasmens, d'experiéncias novèlas mostrèron que lei saus d'urani avián pas besonh d'èstre expausats a la lutz per marcar la placa e que d'autreis elements compausats d'urani donava de resultats similars. La natura dau raionament emés per lei mineraus uranics èra donc diferenta de la fosforéncia e pròche dau raionament X descubèrt en 1895 per lo fisician alemand Wilhelm Röntgen (1845-1923).
La descubèrta d'aqueu raionament entraïnèt d'estudis novèlas per Becquerel, Pierre Curie (1859-1906), Marie Curie (1867-1934) e Ernest Rutherford (1871-1937). Aquò mostrèt que lei raionaments uranics èran pus complèxs que lo raionament X. Tres compausants principaus foguèron identifics e dichs a, B e Y. D'experiéncias suplementàrias permetèron de descubrir que lei particulas a avián una carga positiva, lei particulas B avián una carga negativa e lei particulas Y una carga neutra[1]. Puei, se descurbiguèt que lei particulas a èran de nuclèus d'èli 4 e lei particulas B d'electrons. Enfin, en parralèl de l'estudi dei raionaments, lo nombre de mineraus radioactius coneguts aumentèt pauc a pauc.
Lei perilhs de la radioactivitat foguèron pas descubèrts immediatament en causa dei quantitats limitats de produchs fòrtament radioactius disponibles au començament dau sègle XX. Au contrari, maugrat l'oposicion de certanei scientifics coma Marie Curie, lo radi e leis elements radioactius se veguèron dotats de qualitats terapeuticas per certanei mètges. La descubèrta de l'efèct mutagèn de la radioactivitat en 1927 per Hermann Joseph Muller (1890-1967) e un nombre grand de decès causat per la radioactivitat dins leis annadas 1930 entraïnèron la disparicion d'aquela mòda.
Fònts de radioactivitat[modificar | modificar la font]
Se parla de « radioactivitat naturala » per designar lei fònts radioactivas non produchas per leis activitats umanas coma aquelei causadas per lo gas radon o lo raionament cosmic. Au contrari, se parla de « radioactivitat artificiala » per designar lei fònts radioactivas produchas per leis activitats umanas coma la realizacion d'examens medicaus, la sintèsi d'elements radioactius pesants sintetics o la concentracion artificiala de matèria radioactiva. En revènge, quin fònt que sigue, se tracta dau meme fenomèn fisic.
Fònts naturalas[modificar | modificar la font]
La fònt principala de radioactivitat naturala es representada per lei radioisotòps ja presents dins la natura e producha durant leis explosions de supernovas o per degradacion d'elements radioactius pus pesants. Per exemple, un tròç de granit tèn una fraccion infima d'urani que va se transformar en radon radioactiu. Pasmens, leis isotòps radioactius naturalament presents dins l'environament (urani, tori...) son generalament lei pus estables car se non, aurián ja disparegut. L'activitat radioactiva naturala de la crosta terrèstra es donc fòrça febla e evoluciona localament segon lei ròcas de superficia.
La segonda fònt de radioactivitat naturala es aquela deis elements presents dins leis organismes vivents. Per exemple, lo còrs uman tèn una radioactivitat naturala causada per leis isotòps de carbòni 14 e de potassi 40. Lei vias d'intrada principalas d'aqueleis isotòps dins l'organisme son la respiracion e l'alimentacion.
Enfin, la darriera fònt de radioactivitat naturala es aquela formada per lei raionaments cosmics. Aqueu raionament pòu agantar dirèctament la superficia terrèstra. Pasmens, la preséncia de l'atmosfèra terrèstra entraïna puslèu son absorpcion per lei gas atmosfèrics e l'emission d'una radioactivitat secondària. Aqueu fenomèn explica la preséncia d'isotòps d'estabilitat intermediària dins l'atmosfèra terrèstra coma lo carbòni 14 o l'idrogèn 3.
Aquela radioactivitat naturala representa aperaquí 77% de la dòsi recepuda cada annada per un èstre uman[2].
Fònts artificialas[modificar | modificar la font]
L'activitat umana representa 23% de la dòsi annuala recepuda per un èstre uman. La màger part es compausada per la radioactivitat producha per lei tecnicas d'imatjariá medicala. Lo rèsta es compausada per leis activitats militaras (assais nuclears ancians...), industrialas (energia nucleara civila, sector minièr especialament aqueu de carbon...) e scientificas (accelerators de particulas...).
Se fau notar que l'imatjariá medicala per rais X es la fònt principala de rais ionizants d'origina umana. Pasmens, es pas comptada coma dòsi de radioactivitat car l'origina dau raionament X es diferenta.
Tipes diferents de radioactivitat[modificar | modificar la font]
Fenomèns caracterizats una emission de nucleïds[modificar | modificar la font]
Radioactivitat a[modificar | modificar la font]
La radioactivitat a es causada per l'emission de nuclèus d'èli formats de dos protons e de dos neutrons. Lo nuclèu atomic qu'emet la particula a se transforma en un nuclèu novèu que tèn un nombre de massa demenit de 4 e un numerò atomic demenit de 2 :
- .
Una particula a a generalament una energia cinetica febla a respèct de sa massa e sa velocitats es fòrça inferiora a aquela de la lutz. Sa fòrça de penetracion, ja fòrça limitada per sa carga auta, es donc fòrça febla (quauquei centimètres dins l'èr).
Emission de protons[modificar | modificar la font]
L'emission de protons es un fenomèn de radioactivitat rar que pòu s'observar per un nuclèu pesuc o après una desintegracion B per desexcitar de nivèus d'energia auts. Foguèt descubèrta en 1969 e 25 isotòps son coneguts per presentar aquela proprietat. En 2002, se descurbiguèt tanben l'existéncia d'emission dobla de protons.
Emission de neutrons[modificar | modificar la font]
L'emission de neutrons es un fenomèn radioactiu que caracteriza la reaccion d'un isotòp non estable que va perdre un neutron mai gardar son numerò atomic. Aqueu tipe d'emission es frequent per lei reaccions de fission nuclera e present sus certanei reaccions de fusion. Es la basa dei reaccions en cadena.
Radioactivitat de clusters[modificar | modificar la font]
La radioactivitat de clusters es un tipe rar de fenomèn radioactiu caracterizat per l'emission d'un nuclèu pus important qu'una particula a. S'observa per d'isotòps pesucs e es un tipe de radioactivitat totjorn menor qu'acompanha un fenomèn majoritari de radioactivitat a. Per exemple, es lo cas d'un nuclèu de radi 221 que pòu de còps emetre un nuclèu de carbòni 14.
Fenomèns de radioactivitat B[modificar | modificar la font]
Radioactivitat B- e B+[modificar | modificar la font]
La radioactivitat B èra a l'origina un tipe de desintegracion radioactiva caracterizada per l'emission d'una particula B, formada per un electron o un positron, e d'un neutrino o d'un antineutrino. Se la particula emesa èra un electron, se parla de desintegracion B-. Dins lo cas contrari, se parla de desintegracion B+. Per exemple, dins lo cas d'una emission B d'un nuclèu d'idrogèn 3 que va se transformar en èli 3 :
L'emission d'electrons o de positrons pòu tanben èstre dobla. Se parla alora d'emission B dobla.
Captura d'electron[modificar | modificar la font]
La desintegracion B se pòu generalizar au fenomèn de captura d'electron que va entraïnar la transformacion d'un proton en neutron e l'emission d'un neutrino segon la relacion seguenta :
Un mòde pus rar es la captura dobla d'electrons que sei consequéncias son similaras. Per exemple :
Desintegracion B liada[modificar | modificar la font]
La desintegracion B liada es un tipe rar de radioactivitat que pòu se debanar per d'atòms fòrça ionizats. La desintegracion B- va cambiar un neutron en proton e emetre un electron e un antineutrino. Pasmens, l'electron es capturat per leis orbitalas K, L o M de l'atòm e solament l'antineutrino es emes.
Transicions entre estats d'energia[modificar | modificar la font]
Transicion isomerica[modificar | modificar la font]
Una transicion isomerica es un mòde de radioactivitat rar permetent a un isomèr nuclear de liberar d'energia sensa subir de transmutacions. Lei nucleons son reorganizats au sen dau nuclèu atomic dins una configuracion d'energia mens importanta. Aquela transicion es acompanhada per una emission de rais Y e la natura quimica de l'atòm cambia pas.
Conversion intèrna[modificar | modificar la font]
La conversion intèrna es tanben un mòde de radioactivitat relativament rar. Un electron va captar l'energia d'excitacion d'un nuclèu atomic e èstre expulsat. Pasmens, lo fenomèn es totalament diferent d'una desintegracion de tipe B car l'electron es expulsat segon de nivèus d'energia ben definits e sensa emission d'un antineutrino. De mai, la natura quimica de l'atòm cambia pas.
Radioactivitat Y[modificar | modificar la font]
La radioactivitat Y es una emission d'energia sota la forma de rais electromagnetics durant un fenomèn de radioactivitat. Per de rasons istoricas, es considerada coma un tipe de radioactivitat especiau. L'emission Y e lo fenomèn de radioactivitat a son origina son generalament simultanèus.
Desintegracion e descreissença radioactiva[modificar | modificar la font]
Quin instant donat que sigue, un isotòp radioactiu quin que sigue a una probabilitat de desintegracion egala a un autre isotòp radioactiu identic. De mai, aquela desintegracion despend pas dei condicions fisicas e quimicas de l'environament de l'isotòp. Ansin, lo mecanisme de desintegracion es considerat aleatòri e sègue una lèi estatistica.
Ansin, per un nombre N(t) de radionucleïds d'un tipe donat presents dins una mòstra a un instant t quin que sigue, lo nombre de desintegracions dN durant un periòde dt despend donc solament dau nombre de radionucleïds, de la durada de mesura e d'un constanta de desintegracion nucleara λ caracteristica de l'element considerat :
Se lo nombre iniciau de radionucleïds es conegut, es donc una lèi de descreissença exponenciala de la forma :
Una caracteristica majora de l'element es sa constanta de mièja-vida t1/2 definit per lo periòde necessari per veire lo nombre de radionucleïds es devesit per dos:
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ En fach, leis emissions Y son compausats d'un raionament electromagnetic e non de particulas tant massivas que lei particulas a (nuclèu d'èli) e B (electron).
- ↑ (fr) A propos de quelques objections fréquentes sur le nucléaire civil [1]


text:
Jo que’m pensi las galèras que’s disen atau pr’amor aqueths carreròts que i servivan d’autscòps tà evacuà’n las aigas cascantas –aigas "usadas" com e solem díser uei lo dia- deus ostaus qui’us bordavan. En catalan, l'androna qu’a un sinonime : el canar, e diccionaris catalans que hèn derivar aqueth mot deu de la planta (canna en latin, canya / caña en catalan e en espanhòu, cana en gascon). Totun la relacion semantica enter lo carreròt e la cana n’ei pas briga evidenta. En realitat, lo mot canar no’s deu pas briga referir a ua plantacion de canas. Que deu meilèu arrepresentar l’exacte equivalent en catalan deu mot gascon canèr qui designa ua canalizacion, particular(a)ment la qui assegura l'evacuacion de las aigas cascantas deus ostaus. Aqueth etimon "cana" deu mot catalan canar e deus mots gascons : canèr, canèth, etc. qu'ei lo deu mot latin canalis (deu quau derivan en gascon canau e possiblament gau). Canalis qu'èra probable a l'origina un adjectiu construsit a partir de cana = tube vueit o cavat, tudèth, canèth, per on e's podè har córrer aiga. Canalis que volè díser "de cana", a l'origina, abans de's har substantiu dab la significacion de canau. Com a anecdòta, canalis no's disè pas sonque de la cana (lo tudèth), senon autanplan deu can (l'animau, en latin canis); en latin classic, lo mot canalis qu'avè las duas significacions: "canau" e "canin" (v. Dic. Gaffiot). Uei lo dia, lo « canèr » modèrne qu’ei lo "tout à l’égout" deu francés. D'autscòps, n’èra pas lo cas, plan segur. Las aigas que s’i evacuavan (o non) com podèvan, a l'airejada, per las galèras. Per aquesta medisha arrason, lo quite mot androna qu’acabè per significar en occitan contemporanèu un bardòc, un canèr qui mia tau mardar (ved. Dic. Mistral). Dongas, tà resumir, qu’èra lo ròtle d’aqueras galèras d'arrecuélher las aigas deus ostaus.
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimecres, 11 de desembre de 2013
La galèra shens galerian.
Jo que’m pensi las galèras que’s disen atau pr’amor aqueths carreròts que i servivan d’autscòps tà evacuà’n las aigas cascantas –aigas "usadas" com e solem díser uei lo dia- deus ostaus qui’us bordavan. En catalan, l'androna qu’a un sinonime : el canar, e diccionaris catalans que hèn derivar aqueth mot deu de la planta (canna en latin, canya / caña en catalan e en espanhòu, cana en gascon). Totun la relacion semantica enter lo carreròt e la cana n’ei pas briga evidenta. En realitat, lo mot canar no’s deu pas briga referir a ua plantacion de canas. Que deu meilèu arrepresentar l’exacte equivalent en catalan deu mot gascon canèr qui designa ua canalizacion, particular(a)ment la qui assegura l'evacuacion de las aigas cascantas deus ostaus. Aqueth etimon "cana" deu mot catalan canar e deus mots gascons : canèr, canèth, etc. qu'ei lo deu mot latin canalis (deu quau derivan en gascon canau e possiblament gau). Canalis qu'èra probable a l'origina un adjectiu construsit a partir de cana = tube vueit o cavat, tudèth, canèth, per on e's podè har córrer aiga. Canalis que volè díser "de cana", a l'origina, abans de's har substantiu dab la significacion de canau. Com a anecdòta, canalis no's disè pas sonque de la cana (lo tudèth), senon autanplan deu can (l'animau, en latin canis); en latin classic, lo mot canalis qu'avè las duas significacions: "canau" e "canin" (v. Dic. Gaffiot). Uei lo dia, lo « canèr » modèrne qu’ei lo "tout à l’égout" deu francés. D'autscòps, n’èra pas lo cas, plan segur. Las aigas que s’i evacuavan (o non) com podèvan, a l'airejada, per las galèras. Per aquesta medisha arrason, lo quite mot androna qu’acabè per significar en occitan contemporanèu un bardòc, un canèr qui mia tau mardar (ved. Dic. Mistral). Dongas, tà resumir, qu’èra lo ròtle d’aqueras galèras d'arrecuélher las aigas deus ostaus.
2 comentaris:
-
-
"canarissa" : atzucac, carrerp cobert sense eixida (rossellonès)
- 17 de desembre de 2013 a les 18:48
-
-
En i pensant, androna que poiré estar simplament lo diminutiu de la forma andèra (anderona). La sincòpa d’ua E pretonica, sustot abans R, estant çò de normau (manterun < mantrun, esperit < esprit, beròi < bròi, verai < vrai, etc.)
Jig
- 16 de gener de 2016 a les 18:03


text:
Aulan
Aulan (Aulan en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aulan es situat en Baronnies en la vallée del Toulourenc, a 26 km de Buis-los-Baronnies, a 7km de Montbrun-los-bains e a 20 km de Séderon.
Aulan est située en Baronnies dans la vallée du Toulourenc, à 26 km de Buis-les-Baronnies, à 7km de Montbrun-les-bains et à 20 km de Séderon.
=10.55
{{Image label|x=10.55
Istòria[modificar | modificar la font]
Se lèva una preséncia neolític sul luòc de Aulan de contunh romaine.
Al Sègle XII, la glèisa Santa-Pierre de Cumbis e las siás intradas levavan del abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon[1].
Aquela distincion de las Mévouillon #passar a las de Aulan al Sègle XVII (Madame del Deffand es la polida-sœur del marques de Aulan).
On relève une présence néolithique sur le site d'Aulan puis romaine.
Au Sègle XII, l’église Saint-Pierre de Cumbis et ses revenus relevaient de l’abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon[2].
Cette seigneurie des Mévouillon passa aux d'Aulan au Sègle XVII (Madame du Deffand est la belle-sœur du marquis d'Aulan).
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bòsc, Yann Codou, Ostal-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Lista dels establiments religioses en levant del abbaye Sant-André del Modèl:Xe al Modèl:XIIIe sègle », inGuy Barruol, Roseline Bacon e Alain Gérard (directors de publicacion), La abbaye de Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, istòria, arqueologia, rayonnement, Actes del colloque interrégional agut l'an 1999 a l'escasença del millenari de la fondacion de la abbaye Sant-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes De Lums, Quasèrns de Salagon pas 4, Comandi, 2001, 448 pàg. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 213
- ↑ Guy Barruol, Michèle Bois, Yann Codou, Marie-Pierre Estienne, Élizabeth Sauze, « Liste des établissements religieux relevant de l’abbaye Saint-André du Modèl:Xe au Modèl:XIIIe siècle », inGuy Barruol, Roseline Bacon et Alain Gérard (directeurs de publication), L’abbaye de Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, histoire, archéologie, rayonnement, Actes du colloque interrégional tenu en 1999 à l'occasion du millénaire de la fondation de l'abbaye Saint-André de Villeneuve-lès-Avignon, Éd. Alpes de Lumières, Cahiers de Salagon no 4, Mane, 2001, 448 p. (ISSN 1254-9371), (ISBN 2-906162-54-X), p 213


text:
Segonda batalha de Chuenpi
La segonda batalha de Chuenpi se debanèt lo 7 de genier de 1841 durant la Premiera guèrra de l'òpi (1839-1842). Opausèt una flòta britanica compausada de 12 naviris de la Royal Navy ò de la Companhiá deis Índias dirigida per James Bremer a una flòta de 15 naviris de l'Empèri Qing comandada per Kuan T'ien-p'ei. Lei naviris chinés èran tanben sostenguts per de fòrts terrèstres. Se debanèt après la captura dau pòrt de Chusan per lei Britancis (julhet de 1840) e la revirada de negociacions regardant la dubertura de China au comèrci mondiau e la cession d'un pòrt chinés ai Britanics. Lo 5 de genier de 1841, lei Britanics acomencèron de preparar una ataca còntra la vila de Canton defendudas per unei flòtas en posicion dins la region dau Deltà dau fluvi dei pèrlas.
La batalha s'acabèt per una victòria britanica aisada gràcias a la superiotat tecnologica e tactica dei naviris britanics. D'efèct, lei pèrdas britanicas fuguèron limitadas a 38 bleçats. Au contrari, la flòta chinesa fuguèt esquichada ambé la pèrda de 11 naviris, de 500 a 600 tuats e 200 a 300 bleçats. Lei fòrts chinés que participèron a la batalha fuguèron tanben neutralizats. Durant lei mes seguents, lei Britanics contunièron d'eliminar lei flòtas chinesas dins lo Deltà e avançèron vèrs Canton que fuguèt ocupada de març a junh de 1841. Après la batalha, lo governador de Canton acceptèt la cession de Hong Kong ai Britanics, lo pagament d'una indemnitat de guèrra importanta e la dubertura dau pòrt de Canton au comèrci internacionau. Pasmens, aquelei condicions fuguèron refusadas per l'emperaire e la guèrra contunièt fins a la victòria finala de l'Empèri Britanic en 1842.


text:
Polandball
Polandball, asse cognu come countryball, est un meme d'Internet crèâ per usanciér qui est provegnu du board /int/ du imageboard alemand Krautchan.net dens la dousiéma mêtiât de 2009. Lo meme est manifestâ dens un grôs nombro de comics online yô los payis sont prèsentâs come pèrsonâjos sfèricos que devesont sovent en broken English, en sè moquent des stèrèotipos nâcionals et relacions ènternâcionalas. Nos pôvens nos rèfèrar a tôs los doux come Polandball (mémo en lo cas qu'il ayo pas Pologne entre los pèrsonâjos des dèssins) et countryball (ou countryballs).
Introduccion[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Polandball at ses racenas dens una 'ciberguèrra' entre usanciérs d'Internet polonèses et la résta du mondo en drawball.com. La pâge web, qu'ofrét una têla virtuèla, pèrmet ux usanciérs dèssinar què ils vôlont, et dèssinar sur des dèssins d'ôtros. Dens l'Internet polonès, il étêt proposât de dèssinar le drapô polonès sur la bola, et milyérs de polonèses ensemblos parvegnéssont a s'ocuper de la bola dèssinâye avouéc una pintura de blanc sur lo rojo, avouéc lo mot "POLSKA" ècrita u mèten. Aprés de coordinacion de 4chan, o étêt cuvèrt avouéc una svastika monstra. [1][2]
Krautchan.net est un imageboard en lengoua alemanda que board /INT/ est viatâ per des netizens anglofonos. La nèssance du meme Polandball est adjugiê a Falco, un britanique dens /INT/, qui en septembro 2009 crèâve lo meme en usent MS Paint dens una maniére apolitica per troller Wojak, un polonès en lo mémo board qui contribue en broken English, aprés lequent los dèssins de Polandball étant dèssinâs joyosament per des russos.[1][3][4]
Sujèts[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
L'idê de Polandball, qui at gâgniê de répoutacion a la suite de l'accident de Smolensk qui at tuâ lo president polonès Lech Kaczyński, est de reprèsentar la Pologne et son histouèro, les relacions avouéc d'ôtros payis et los stèrèotipos,[3][5] en metrent l'accent sur la sêf polonèsa et los troblos nâcionals.[2] Las devesâyes entre countryballs ont prèfèrance a être ècritas dens broken English et jargon d'Internet, qui recorde lo meme Lolcat, et a la fin du dèssin, la Pologne, qui est volontiérament reprèsentâ en rojo sur lo dessus du blanc (la ranversa du drapô polonès), est gènèralament viu en plorent.[1][2]
Cèrtins comics Polandball provegnont de l'idê que la Russie pôt volar dens lo cièl, tandis que la Pologne pôt pas. L'un des dèssins los ples répoutâs comencie avouéc l'idê que la Terra serat batêsa per un astro monstro, menont a tôs los payis avouéc science spaciala a abandonar la Terra et sè posar en orbita u tôrn de lo planeta. A la fin du comic, Pologne, oncor sur la Terra, est en plorent, et en broken English prononcie lo provêrbo canonical de Polandball "Poland cannot into space".[3] De ceta drôla maniére, los russos posont un arrét a tota discuchon avouéc des polonès sur quint payis est supèrior.[1][3][5] En ôtro comic Polandball que recherche sur la satira historico-politica, Pologne est viu en ennoyent ôtras countryballs, avouéc sa proclamacion de "So when we crushed Russia and the Turks [sic] were were the biggest country in the world... and...", en menont d'ôtros payis a sè rire. Pologne, ora irritâ, prononcie wikt:kurwa, et sotegne un poster que dit "Internet serious business", qu'est un slogan d'Internet usâ per sè mocar d'ôtros que devesont avouéc sos sujèts avouéc moquerie, et per convencion Polandball, fene per plorer.[1][2][6]
Ôtras countryballs[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
Polandball pôt asse comprendre comics sur ôtros payis, mas per convencion cetos comics sont normalament nomâs coma Polandball,[1] although they can also be called countryballs.[4] D'aprés Lurkmore.to, Baviére at sa prôpra bola, et ôtras bolas ont êtét crèâyes per Ètats-Unis, Catalogne et Sibèrie, entre ôtras. Singapor adopte la fôrma d'un triangllo et sè nome Tringapor; Israyèl adopte la fôrma d'un hipèrcube (en rèfèrance a la fisica jouêra); Kazacstan adopte la fôrma d'una bréca; et le Royômo-Uni est montrâ en portent un chapél et una lenèta.[7]
References[changiér | changiér lo tèxto sôrsa]
- Modèlo:Cite news
- Modèlo:Cite news
- Modèlo:Cite news
- Modèlo:Cite web
- Modèlo:Cite news
- Modèlo:Cite web
- Modèlo:Cite web


text:
Tot çò qu'es escrich es vertat, aqui. Desja, fau senhalar que quitament sus lo Wiki frances, quela mena d'articles deven esser fachs per occitanistes/occitanofiles/occitanofònes (raiar la mencion inutila).
La prumiera partida es vertadiera : avem efectivament comptat 40000 festenaliers en 2005 e a pauc près parier en 2006, lo vilatge se ten sus la plaça dau jardin public (mas es question d'i far de traveus, çò qu'empeschariá la tenguda d'un festenau dins las anadas que venen...).
Per çò qu'es de l'Ovalia, i aurá efectivament daus estands especiaus per informar, au moment de la Copa, daus liams qu'existen entre lo rugbí e l'Occitania, e Joan-Frances Tisner (Verd e Blu, Manufactures Verbales, Suber Albert...) fará un espectacle especiau dessus.
A perpaus de las lengas d'Oïl presentas, i a enquera ren de segur, mas n'ai auvit parlar. Après, sabe pas de quala manera se fará l'implicacion de LAS LENGAS D'OÏL a l'Estivada : concerts, gropes, expausicion, estands...
Mas pòde tesmonhar que lo sistemi de "tematica" de l'Estivada tòrna regularament : i a dos ans, las lengas "italicas" eran convidadas, e avem vist de gropes còrses, napolitans...
Io pense que qu'es una bona chausa de far coneisser los dialectes d'Oïl, que fugueren tanben "minjats" per lo frances, qu'era nonmas, a la debuta, un dialecte au mitan daus autres...


text:
1784
Aquesta pagina concernís l'an 1784 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida dei trèbols intèrns liats a l'afondrament dau poder imperiau en 1768-1769 ambé la continuacion de la campanha dau negus Tekle Giyorgis Ièr còntra lei senhors rebèls Ali Gwangul e Haile Yosadiq. Pasmens, l'expedicion s'acabèt per una desfacha de l'armada imperiala. Dins de circonstàncias mau conegudas, Tekle Giyorgis Ièr foguèt obligat de s'exilar fins a sa restauracion en 1788. Sa desfacha marquèt la fin dau brèu periòde de redreiçament de l'autoritat imperiala dins lei províncias centralas acomençat en 1780. Iyasu III foguèt designat coma novèu negus per lei venceires que recebèron divèrsei guierdons. Sensa poder vertadier, Iyasu III poguèt pas empachar divèrsei guèrras civilas d'acomençar entre lei senhors pus poderós d'Etiopia.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Granda Famina de Tenmei que tuèt entre 200 000 e 900 000 abitants de 1782 a 1787. A la cort dau shogun, lo fiu dau conselhier pus important de Tokugawa Ieharu, Tanuma Tonomo-no-kami Okitsugu, foguèt assassinat per blocar de reformas liberalas de la politica isolacionista. Lei responsables dau murtre èran probablament de caps de premiera importància car lei condamnacions se limitèron finalament a l'assassin.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Desvolopament dau premier obús de balas per l'oficièr britanic Henry Shrapnel (1761-1842). Aquel obús permetèt d'aumentar la portada de tir de l'artilhariá e d'aumentar son poder de destruccion còntra l'infantariá. Es totjorn fòrça utilizat au començament dau sègle XXI. Dempuei la Premiera Guèrra Mondiala, lo tèrme Shrapnel s'es generalizat per designar aqueu tipe d'arma.
Astronomia[modificar | modificar la font]
L'observacion dau cicle de variacion de la luminositat de Delta Cepheida permetèt a l'astronòm anglés John Goodricke de definir leis estèlas variablas cefeidas fòrça importanta a l'ora d'ara per mesurar lei distàncias espacialas.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 14 d'octobre - Rei Ferrand VII d'Espanha (m. 1833)
- 24 de novembre - Zachary Taylor, president dels Estats Units (m. 1850)


text:
Fado
Lo fado es l'expression mai populara de la musica portuguesa. Dins lo fado s'exprimisson los marrits moments de la vida a travèrs del cant.
Sembla que son origina remonta a las cançons dels esclaus africans, e mai se donat l'intens escambi de Portugal amb d'autras culturas a travèrs de la mar, las influéncias se multiplican.
Aprèp la pèrda de l'Empèri e de la Revolucion dels ulhets, lo fado es vengut representar lo sentiment de frustracion e fatalisme que, segon eles meteisses, definís los portugueses.
Existisson basicament doas versions de fados: una es la que se pòt escotar dins los quartièrs lisboetas de Mouraria e Alfama, e qu'a basicament un contengut personal e sentimental. L'autra es la de la zòna de Coïmbra, pus academica, coma o impausa lo passat universitari de la vila.
La cantaira de fados mai coneguda es Amália Rodrigues. Autres cantaires de fado: Heminia Silva, Dulce Pontes, Tonicha, Carlos don Carmo, Mariza, Misía, Paulo de Carvalho, Camané.
Fado de Coïmbra[modificar | modificar la font]
Lo Fado tradicional de Coïmbra es ligat a las tradicions academicas de la seuna universitat. Es cantat unicament pels òmes dins la carrièra o en societat. Los cantaires coma los musicians son en general abilhats amb de vestits academics tradicionals negres, cauças, vestit long e vèsta de lana. Los cantaires que cantan coma los trobadors als temps dels reis, s'adreçan a las « domaisèlas » (las estudiantas). Se cantan la sera, dins las carrièras e per las plaças. Los luòcs mai tipics son las grasas del Monestièr Mosteiro de Santa Cruz e de la glèisa Sé Velha de Coïmbra.
Dins las annadas 1950, los nòus cantaires de Coïmbra adoptèron de tèmas folclorics. Se comencèt tanben de cantar los grands poètas classics e contemporanèus, coma forma de resisténcia a la dictatura de Salazar. Los fadistas d'aquel moment mai coneguts foguèron Adriano Correia de Oliveira e José Afonso.
Lo fado de Lisboa[modificar | modificar la font]
Es originari dels quartièrs populars de Lisbona (Alfama, Castelo, Mouraria, Bairro Alto, Madragoa). Es cantat tant pels òmes coma per las femnas. Es en general pus viu e joiós qu'aquel de Coïmbra.
Los tèmas mai cantats son la saudade, la nostalgia, la tristesa, la vida vidanta dels quartièrs tipics. Foguèron de tèmas autorizats jos lo regim de Salazar, amb lo fado tragic, de tristesa e de passion regladas dins la violéncia, amb sang e ploradís. Las paraulas en rapòrt amb de problèmas socials e politics, o los tèxtes revendicatius foguèron censurats.
Los fadistas d'aquel genre « classic » mai coneguts foguèron Carlos Ramos, Alfredo Duarte Marceneiro, Berta Cardoso, Maria Teresa de Noronha, Hermínia Silva, Fernando Farinha, Fernando Maurício, Lucília do Carmo, Manuel de Almeida, e d'autres.
Lo fado modèrne foguèt popularizat amb Amália Rodrigues. Utilizava de tèxtes de poètas celèbres, coma Luís Vaz de Camões, José Régio, Pedro Homem de Mello, Alexandre O’Neill, David Mourão-Ferreira, José Carlos Ary dos Santos, João Ferreira-Rosa, Teresa Tarouca, Carlos do Carmo, Beatriz da Conceição, Maria da Fé. Lo renòu del fado compta tanben amb João Braga, per çò que la qualitat dels poèmas que cantava e metèt en musica, coma en mai Fernando Pessoa, António Botto, Affonso Lopes Vieira, Sophia de Mello Breyner Andresen, Miguel Torga o Manuel Alegre. Foguèt una font d'inspiracion per tota una novèla generacion de fadistas.
Amb aquel suènh per las paraulas foguèt associat de formas novèlas d'acompanhament musical per de grands compositors.
Lo fado de Lisbona es conegut avuèi per èsser acompanhat al violon, al violoncèl o a l'orquèstra, mas sens se dispensar de la guitarra portuguesa. Demest los guitarristas pus coneguts, i a Armandinho, José Nunes, Jaime Santos, Raul Nery, José Fontes Rocha, Carlos Gonçalves, Pedro Caldeira Cabral, José Luís Nobre Costa, Paulo Parreira o Ricardo Rocha. La guitarra classica es tanben un instrument indefugible amb los executants Alfredo Mendes, Martinho d'Assunção, Júlio Gomes, José Inácio, Francisco Perez Andión, o Paquito, Jaime Santos Jr., Carlos Manuel Proença. Lo jogaire de guitarra bassa mai conegut es Joel Pina.
Actualament, una generacion de musicaires joves : Ana Moura, Maria Ana Bobone, Mariza, Joana Amendoeira, Mafalda Arnauth, Ana Sofia Varela, Katia Guerreiro, Camané, Gonçalo Salgueiro, Diamantina, Telmo Pires, Cristina Branco contribuisson a la popularizacion del fado.
Lo fado « tipic » es avuèi cantat principalament pels toristas, dins d'establiments especializats, en particular dins los quartièrs istorics de Lisbona. Aqueles fados consèrvan de caracteristicas originalas : o un cant triste, distrasent, ironic, o un dialòg partialament improvisat entre dos cantaires.


text:
Sal (quimia)
En quimia, una sal (var. sau) es un compausat quimic format per de cations (ions cargats positivament) ligats a anions (ions cargats negativament).
Es lo produch tipic d'una reaccion quimica entre una basa e un acid; la basa fornís lo cation e l'acid l'anion. Un exemple es la sal de cosina, nomenada tanben en lengatge colloquial sal comuna o simplament sal, qu'es lo clorur sodic, que sa formula quimica es NaCl e qu'es lo produch de la basa idroxid sodic, NaOH e acid cloridric, HCl. Las sals son generalament de compausats ionics que fòrman de cristals. Son normalament solublas dins l'aiga, ont se separan en dos ions.
Las sals tipicas an un punt naut de fusion, duretat bassa, e compressibilitat bassa. Dissolgudas dins l'aiga, condusisson l'electricitat. Las sals se nomenan segon l'acid que ne derivan:
- los acetats son las sals de l'acid acetic
- los carbonats son las sals de l'acid carbonic
- los clorats son las sals de l'acid idrocloric
- los fosfats son las sals de l'acid fosforic
- los nitrats son las sals de l'acid nitric
- los nitrits son las sals de l'acid nitrós
- los sulfats son las sals de l'acid sulfuric


text:
Victòria (Estat)
Victòria z-es l'estat pus petit d'Austràlia, fòra Tasmania. 'Quo-es dins lo sud-èst dau continent. Z-a una populacion de 5 milions de personas, amb la màger densitat dau país. Son chapluòc z-es Melbourne, dins Port Phillip. 'Quo-es au dret de l'illa de Tasmania.
Istòria[modificar | modificar la font]
Après la fondacion de la colonia de Nòva Galas dau Sud en 1788, lo continent australian fuguèt devesit en doas partidas, l'orientala se nommèt Nòva Galas dau Sud e l'occidentala Nòva Olanda. Jos l'administracion coloniala de Sydney, se faguèt lo primèir assetament en Victòria, Portland. Melbourne se fondèt en 1835. En 1851 se descobriguèt d'aur a Ballarat. Après se realizèron mai de descubèrtas au long de tot l'estat. Las minas èran tan importantas que la populacion cresquèt desmesuradament. Aquel an Nòva Galas dau Sud venguèt independenta. En 1901 Victòria devenguèt un estat d'Austràlia. Mentre que Canberra èra construita Melbourne fuguèt lo chapluòc.


text:
-663
Aquesta pagina concernís l'an -663 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Assirian[modificar | modificar la font]
Après la revòuta de l'annada precedenta, destruccion de Tebas per leis Assirians. Aquò marquèt la fin de la XXVa dinastia e permetèt a Psamètic Ièr, oficialament aliat deis Assirians, de restaurar pauc a pauc son independéncia. Blocats per de revòutas intèrnas recurrentas, leis Assirians poguèron finalament pas s'i opausar.


text:
Chevenon
Chevenon es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nièvre e la region de Borgonha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Chevenon a situat a 12 km al sud de Nivèrns.
Le village de Chevenon est situé à 12 km au sud de Nevers.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Sègle XIV, los senhors de Chevenon fasián partida de la entourage dels reis Charles V e Charles VI.
Au Sègle XIV, les seigneurs de Chevenon faisaient partie de l'entourage des rois Charles V et Charles VI.


text:
Homo rudolfensis
Homo rudolfensis es una espècia d'ominidats apareguda i a aperaquí 2,4 milions d'annadas e dispareguda i a 1,8 milions d'annadas. Foguèt descubèrt en 1972 dins la region dau lac Turkana (alora dich lac Rudolf). Es de còps considerat coma una sosespècia pus evolucionada d'Homo habilis dotada d'una bipedia pus afiermada e d'un regim alimentari pus carnivòr. A son epòca, coabitèt ambé d'autreis espècias d'australopitècs e d'ominidats coma Homo habilis, Homo ergaster e Homo georgicus.


text:
Valentinian Ier
Valentinian Ièr (vèrs 321 - 17 de novembre de 375) fuguèt un coemperaire roman que reinèt ambé son fraire Valens (364-378) de 364 a 375. Succediguèt a Jovian e fuguèt remplaçat per sei fius Valentinian II (375-392) e Gracian (367-383).
Elegit emperaire après la mòrt de Jovian, carguèt son fraire de protegir lei regions orientalas de l'Empèri e s'installèt a Milan per defendre la mitat occidentala. Capitèt d'eliminar leis Alamans de Gàllia, de restaurar lei fortificacions de Ren e de renfòrçar l'armada de Gàllia. En 367, adoptèt Trèva coma capitala e mandèt de tropas per reconquistar la província de Britania. De 373 a 375, luchèt còntra la temptativa d'usurpacion de Firmus que fuguèt finalament tuat.


text:
Auson
Auson[1] (Auson en francés) z-es una comuna occitana, situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo Brivadois, dobèrt sul sud, al caractèr meridional, es demorat ligat a las valors romaines que las grandas invasions atenheràn pas pas entièrament a gommer. Encara al moment dels grands chantiers de la XIIen, l'art e l'arquitectura lèvan aquela influéncia. Aquela relacion a l'ancian es aicí encara soslinhada pel réemploi d'un element gallo-romain conservat darrièr d'un contrefort del glèisa Santa-Laurent. Aquel blòc de pèira a grauat d'una granda inscripcion en cartas latinas, desgraciadament fragmentaire e datada tres primièrs sègles après J.-C. La siá preséncia isolada en lo mur de la bastissa e los qualqu'uns elements de mobilier archéologique son tant d'indicis d'un procès de romanizacion e interrògue sus l' evolucion d'aquel mièg dempuèi l'Antiquitat.
La vila dètz sens dobte la siá naissença a la siá posicion privilegiada, mesa la camina dessús del Livradois en contacte amb la plana e la montanha. Aquel tuc domina lo marge drech de l'Aliar, près d'un espaci relativament poblat e jouit de preciosas basas : qualques recorses minaires, dels produchs forestales, una posicion estrategica ligada al contraròtle del riu. Seriá totun va de voler explicar lo desvolopament de la vila per aqueles sols postièrs.
Le Brivadois, ouvert sur le sud, au caractère méridional, est resté attaché aux valeurs romaines que les grandes invasions ne réussiront pas complètement à gommer. Encore au moment des grands chantiers du XIIen, l’art et l'architecture relèvent cette influence. Cette relation à l’antique est ici encore soulignée par le réemploi d'un élément gallo-romain conservé derrière un contrefort de l'église Saint-Laurent. Ce bloc de pierre est gravé d'une grande inscription en lettres latines, malheureusement fragmentaire et datée des trois premiers siècles après J.-C. Sa présence isolée dans le mur de l’édifice et les quelques éléments de mobilier archéologique sont autant d'indices d'un processus de romanisation et interroge sur l'évolution de ce milieu depuis l'Antiquité.
La ville doit sans doute sa naissance à sa position privilégiée, placée sur la marche du Livradois en contact avec la plaine et la montagne. Cette colline domine la rive droite de l'Allier, près d'un espace relativement peuplé et jouit de précieux atouts : des ressources minières, des produits forestiers, une position stratégique liée au contrôle de la rivière. Il serait cependant vain de vouloir expliquer le développement de la cité par ces seuls facteurs.


text:
Francis Bacon
Francis Bacon (Londres, 22 de genièr de 1561 – Highgate, Londres, 9 d'abril de 1626) èra un filosòf, òme d'Estat, francmaçon e ensagista anglés. Foguèt ordenat cavalièr en 1603, nomenat Baron Verulam en 1618, e nomenat 1èr Viscomte de Sant Albans en 1621, s'estenguèron aqueles dos títols mobiliaris a sa mòrt. Francis Bacon es considerat per qualques analistas coma davancièr del Movement Filosofic de l'Empirisme Britanic.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
En 1573, a 13 ans, dintrèt al Trinity College de Cambridge, ont estudièt fins a 1576, en companhiá de son grand fraire, Anthony.
Comencèt sa vida professionala coma avocat, mas venguèt celèbre per son ròtle coma filosòf e defensor de la revolucion scientifica. Son trabalh establís e torna popular una meteorologia inductiva per a la recerca scientifica.
Pensada[modificar | modificar la font]
Francis Bacon prepausèt de tornar organizar lo Metòde scientific. Atirat pel sentiment de cambi e de progrès de son epòca prepausèt un tipe de sciéncia practic e util. Bacon volguèt dirigir la sciéncia de la coneissença cap a quicòm qu'es observable e utilizable, la natura reala del biais que la coneissèm, en totas sas manifestacions. Aquel tipe d'apròchi de la realitat èra pas especificament abordat pel metòde aristotelician, dominant de l'epòca, que pretendiá conéisser e definir las esséncias dels objèctes.
Son òbra Novum Organum influiguèt fòrça dins l'acceptacion de la sciéncia amb un procèssus d'observacion e experimentacion precís. En aquela òbra pretend que cal abandonar totes los prejutjats e actituds preconcebuts de la realitat que nomena en grèc eidola o idolas e las classifica en quatre gropes:
- Idolas de la Tribú (Comunas a totes los umans, son las errors degudas a las enclinasons naturalas).
- Idolas de la Cavèrna (Propias a cada individú, son las errors degudas a l'educacion recebuda o al caractèr individual).
- Idolas del Forum (Son las errors degudas a las limitacions del lengatge).
- Idolas del Teatre (Son las errors degudas quand s'accepta los sistèmas filosofics anteriors).
La filosofia de Bacon comencèt amb l'idèa de que la vertat es pas derivada de l'autoritat e que la coneissença es fruch de l'experiéncia. Bacon considerava que la tradicion culturala contemporanèa èra esterila perque aviá perdut lo contacte amb l'experiéncia e que la tradicion artesanala, que basava sa coneissença dins l'experiéncia, mancava dels metòdes dins un registre apropriat[1]. Bacon prepausa lo metòde experimental inductiu.
Son metòde inductiu a per objectiu d'extraire coneissença del monde natural per mejan l'experimentacion, l'observacion e l'examèn d'ipotèsis. L'induccion pretend d'arribar a la coneissença dels faches generals a partir dels particulars e se fa a travèrs de las taulas seguentas:
- Taula de la Preséncia (Analisem quand apareis lo fenomèn estudiat).
- Taula de l'Abséncia (Analisem quand apareis pas lo fenomèn estudiat).
- Taula dels Graus (Analisem quina gradacion a lo fenomèn estudiat).
- Taula de l'excluson (Separem las qualitats essencialas d'aquelas que son accidentalas).
Segon Bacon es solament amb l'eliminacion de tota nocion preconcebuda del monde que se poiriá estudiar l'òme e son entorn per mejan d'observacions detalhadas e contrarotladas, realizant lo minimum possible de generalizacions. Totas las tèsis scientificas an lo poder d'èsser validadas per las observacions. Per Bacon un scientific deu èsser, de per abans tot, sceptic e acceptar ges las explicacions que pòt pas demostrar per mejan de l'experiéncia sensibla (Empirisme). De fach, los principis que prepausa dins son òbra venguèron d'importància vitala pel desvolopament seguent de l'empirisme.
Controvèrsias[modificar | modificar la font]
Bacon e Shakespeare[modificar | modificar la font]
Dempuèi lo sègle XIX, Bacon foguèt sovent considerat coma lo vertadièr autor de las òbras atribuidas a Shakespeare. Per contra, aqueles que refusan aquesta tèsi, afirman que la poesia atribuida a Bacon es plan diferenta d'aquela de Shakespeare tal que ambedoas poirián pas èsser escrichas per la meteissa persona.
Teorias sus ocultisme[modificar | modificar la font]
Lo supausat ligam entre Bacon los Rosacroses e la Francmaçonariá foguèt largament comentat dins fòrça libres per diferents autors e estudis[2]. D'un autre costat, d'autres estudis coma Daphne du Maurier sostenon qu'existís pas cap de pròva vertadièra que justifica la teoria de sa relacion amb los Rosacroses[3].
Òbras[modificar | modificar la font]
Entre las òbras pus remarcablas de Bacon i a
- Novum Organum (1620),
- New Atlantis (Nòva Atlantida) (1626),
- Essays (Ensags) (1597),
- The Colours of Good and Evil (Las Colors del Ben e del Mal) (1597),
- Meditationes Sacrae. Dins aquel darrièr s'i tròba son aforisme conegut: « la coneissença es poder ».
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (es)Manson, Stephen F. Historia de las ciencias, Madrid: Alianza Editorial, 2005
- ↑ (en)Bryan Bevan, The Real Francis Bacon, England: Centaur Press, 1960
- ↑ (en)Daphne du Maurier, The Winding Stair, Biography of Bacon 1976.


text:
Que s'amassarà lo dissabte 19 de seteme a Pau (sala Recaborde, Hedars) lo Congrés de fondacion deu naveth movement politic occitan.
Tots los qui s'arretròban dens las nostas ideas de justícia sociau, de luta contra totas las discriminacions, e qui vòlen bastir ua societat occitana navèra cap a d'aqueth sistèma capitalista injuste, que son convidats.
De mentàver, ua amassada de preparacion que's debana aqueste dissabte lo 22 d'agost, a la Tor deu Borrèu.
S'etz interessats, un corrièc: refondacion.oc@gmail.com
Víver e decidir au país !


text:
Buenaventura Durruti
Buenaventura Durruti Dumange (Leon, 14 de julh de 1896 – Madrid, 20 de novembre de 1936) foguèt un sindicalista e revolucionari anarquista espanhòl. Menaire carismatic de l'anarquisme en Espanha amb son organizacion sindicala, la CNT, joguèt un ròtle important dins lo camp republican que luchèt durant la Guèrra Civila en dirigir una tropa de milicians coneguts jol nom de Colomna Durrutti. Nafrat dins de circonstàncias trebolas durant la Batalha de la Ciutat Universitària de Madrid lo 19 de novembre de 1936, se moriguèt finalament l'endeman, un desenat d'oras aprèp aquela lesion mortala.


text:
1092
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1092 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Repudiacion de la rèina Berta d'Olanda per Felip I de França que se maridèt ambé Bertrada de Montfort (27 de mai). Aquò entraïnèt un escàndol important au sen dau clergat e lo rèi foguèt excomunicat en 1094.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Sultanat Seldjokide[modificar | modificar la font]
Mòrt de Malik Chah Ièr que foguèt remplaçat per Mahmud Ièr.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Publicacion d'una carta dei constellacions per l'astronòm chinés Su Song. En fòra de sa precision avançada, l'aspèct pus important d'aqueu trabalh foguèt l'utilizacion d'una projeccion fòrça similara a la projeccion de Mercator.


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Monts-Métallifères (521)
Liste des communes
Annaberg-Buchholz
Ville d'Annaberg-Buchholz, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie d'Annaberg-Buchholz a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwarzenberg
Ville de Schwarzenberg, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Schwarzenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Aue
Ville d'Aue, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie d'Aue a une adresse e-mail et un site Internet.
Schneeberg
Ville de Schneeberg, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Schneeberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Marienberg
Ville de Marienberg, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Marienberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Oelsnitz
Ville d'Oelsnitz, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Oelsnitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Stollberg
Ville de Stollberg, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Stollberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Zwönitz
Ville de Zwönitz, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Zwönitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Zschopau
Ville de Zschopau, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Zschopau a une adresse e-mail et un site Internet.
Olbernhau
Ville d'Olbernhau, localité de l'Allemagne de 9 900 habitants.
La mairie d'Olbernhau a une adresse e-mail et un site Internet.
Lößnitz
Ville de Lößnitz, localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Lößnitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Eibenstock
Ville d'Eibenstock, localité de l'Allemagne de 8 100 habitants.
La mairie d'Eibenstock a une adresse e-mail et un site Internet.
Lugau
Ville de Lugau, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Lugau a une adresse e-mail et un site Internet.
Sehmatal
Ville de Sehmatal, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Sehmatal a une adresse e-mail et un site Internet.
Thalheim
Ville de Thalheim, localité de l'Allemagne de 6 900 habitants.
La mairie de Thalheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Neukirchen
Ville de Neukirchen, localité de l'Allemagne de 6 900 habitants.
La mairie de Neukirchen a une adresse e-mail et un site Internet.
Burkhardtsdorf
Ville de Burkhardtsdorf, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Burkhardtsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Grünhain-Beierfeld
Ville de Grünhain-Beierfeld, localité de l'Allemagne de 6 200 habitants.
La mairie de Grünhain-Beierfeld a une adresse e-mail et un site Internet.