text:
Det
Los dets (del grèc ancian δάktuλoς, que venguèt pel latin en "digitus") son las extremitats articuladas de las mans e dels Pès de l'Òme e de qualques animals. La preséncia de dets caracteriza lo clade dels tetrapòds.
Dets umans[modificar | modificar la font]
Los cinc dets del pè son nomenats artelhs. Los cinc dets de la man son:
- lo Poce, essencial per la prension;
- l'indèx, que mòstra;
- lo Det long;
- l'anular, que dins d'unas culturas pòrta l'anèl de maridatge;
- lo Det pichon o menèl, coïc, o menor.
Son numerotats de I a V en chifras romanas en partent del poce.
Un det es compausat de tres falanjas, levat lo poce e l'artelh gròs, que n'an que doas. S'agís, en partent de la palma, de la falanja, la falangina e de la falangèta.
Es sus aquela darrièra que creís l'ongla. Aqula falanja es fòrça nerviada, çò que dona una granda sensibilitat al det, subretot al nivèl de la polpa — l'extremitat carnuda del det — comprenent un grand nombre de receptors tactils. Las rufetas que son a l'origina de nòstra emprenta digitala jogan un ròtle important d'amplificacion de las sensacions de gran e de textura dins l'exploracion dels objècts que tocam. Quand la pèl del bot del det alisa une superfícia, las rufètas provòcan de microvibracions detectadas pel sistèma nerviós e interpretadas pel cervèl[1].
Biologia[modificar | modificar la font]
L'òrdre de creacion dels dets, pendent lo desvolopament du fètus es lo seguent: anular, det pichon, det grand, indèx e fin finala poce.
Los dets ne contenon pas de muscle. Sonr ligats per de tendons a des muscles extensor e plegadises situats dins l'avantbraç.
Los dets venon amochonats banhat dins l'aiga: l’agençament de las rufas en un malhum de canals divergents, non conectats permet a l’aiga de colar mai eficaçament quand se fa une pression dels dets sus un supòrt, ofrent atal una melhora aderéncia[2].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Scheibert et al. The Role of Fingerprints in the Coding of Tactile Information Probed with a Biomimetic Sensor ; Science, doi:10.1126/science.1166467, 2009
- ↑ (en)Are Wet-Induced Wrinkled Fingers Primate Rain Treads ?; Mark Changizi, Romann Weber, Ritesh Kotecha, Joseph Palazzo; in Journal Brain Behavior Evolution; 2011; vol 77; n°4
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Esquèma detalhat del det
- (fr) Entòrsa e luxacion dels dets longs, Le Généraliste, n° 2167,


c: text/html

text:
Katie Melua
Ketevan Melua, mai coneguda coma Katie Melua (en georgian: ქეთი მელუა; Kutaisi, Georgia, 16 de setembre de 1984) es una cantaira britanica d'origina georgiana. Se faguèt conéisser al Reialme Unit gràcias al succès de son primièr album, Call Off the Search qu'espeliguèt en novembre de 2003. Aquela notorietat foguèt consolidada e venguèt internacionala en 2005 amb son segond album, Piece by Piece que coneguèt una capitada considerabla dins mantes païses.
Segon la Lista dels Rics del Sunday Times de 2008, Melua aviá una fortuna de 18 milions de liuras, çò que la situava dins los 10 musicians de mens de 30 ans mai rics del Reialme Unit.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Call off the search (2003)
- Piece by piece (2005)
- Pictures (2007)
- The House (2010)
- Secret Symphony (2012)
- Ketevan (2013)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sant Nazari (Narbonés)
Sant Nazari es una comuna occitana del Narbonés (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de l'airal urban de Narbona situat dins la plana del Narbonés e bordada pel rii Aude prèp del jonhent amb l'Orbiu. Se trapa a 1,5km du Canal de las Doas Mars.
Lo Somalh es en partida sus la comuna
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.


text:
Guèrra d'Independéncia d'Angòla
La Guèrra d'Independéncia d'Angòla foguèt un conflicte de la descolonizacion d'Africa que se debanèt de 1961 a 1975. Opausèt Portugal a unei guerilhas independentistas (MPLA, UNITA, FNLA, FLEC) sostengudas per de país africans o lo blòt sovietic. S'acabèt per la victòria deis independentistas e l'independéncia d'Angòla.
Lo conflicte foguèt entraïnat per la repression saunosa de doas manifestacions independentistas en 1960. Tre 1961, lo MPLA comencèt d'atacar lei fòrças portuguesas. Foguèt jonhat en 1962 per l'UNITA e per lo FNLA. Portugal refusèt de laissar l'independéncia a una colonia qu'aviá una importància gròssa per l'economia portuguesa en causa de sei ressorsas (petròli, diamant, coton, cafè, fusta...) e de sa populacion de colons. Una fòrça importanta foguèt donc mandada per protegir lei centres economics de la costat e la colonizacion foguèt accelerada ambé l'installacion de colons nombrós sus lo territòri. Pasmens, lei soudats portugués poguèron pas esquichar la guerilha qu'èra equipada d'armas modèrnas per lo blòt sovietic, especialament per luchar còntra l'aviacion. Aquò entraïnèt lo partiment dau país entre lei dos camps e aumentèt l'impopularitat de la guèrra au sen de la populacion portuguesa. Ansin, après la Revolucion Portuguesa de 1974, la guèrra coloniala foguèt rapidament abandonada e Angòla venguèt independent entraïnant lo començament de la Guèrra Civila d'Angòla fins a 2002 entre lei venceires.


text:
Flamenca
Flamenca qu'ei un roman occitan medievau anonim deu sègle XIII qui n'existeish pas sonque dens un sol manescrit (lo de Carcassona) conegut.
Que conda l'istòria d'Archambaut de Borbon, espós gelós, de sa molhèr Flamenca e deu son aimador e liberator, Guilhem de Nivers, qui, deguisat en clerc, non pòt escambiar pas sonque duas sillabas per messa dab Flamenca ; lo roman que caup dens lo genre deu castia gilos.
Dens l'edicion de Renat Nelli, lo tèxte que compta dab 8095 vèrs octosillabs.
Resumit[modificar | modificar la font]
La debuta e la fin deu manescrit que mancan (en mei de quauques huelhets qui mancan tanben) ; l'istòria qu'i comença dab lo comte Gui de Nemors (pair de Flamenca) qui consulta los sons vassaus entà saber se cau maridar la soa hilha Flamenca sia dab lo Rei deus Eslavons o dab Archimbautz de Borbon, un senhor de grana valor. En vertat non vòu pas d'aqueth rei luenhec per'mor de crànher de non pas poder tornar véder a Flamenca. La mair de Flamenca que confirma aquesta causida e la nòças que son celebradas pendent mantuns dias au cap deu quaus Archimbautz e torna a Borbon on e's debanaràn un tornéi que lo Rei de França e aunora dab la soa preséncia. Durant aqueste tornéis, totòm, dauna e sénher, qu'admira la beutat excepcionau de Flamenca.
Tot sobte, la Reina de França que ved la lança deu son espós ondrada d'ua teishut balhat en signe d'amor com aquò e's hè durant lo torneis e ne vad gelosa au punt de sopçonar Flamenca e de'n parlar a Archimbautz qui, au son torn, e comença eth tanben a ne vàder gelós, gelosia aumentada peu hèit que lo Rei e cèrca a l'aunorar en demorant pròche de Flamenca e tanben per la natura excepcionau de la beutat de Flamenca.
A la fin deu torneis, Archimbautz qu'ei vadut tan gelós que cabuça dehens la holia : que voda totas las soas pensadas de cap ad aquesta gelosia, qu'abandona totas las soas activitats aunorablas passadas, que s'arrapa los peus, no's lava pas mei, que vad violent, que sopçona tostemps Flamenca d'estar in.hidèu e fin finau, que l'embarra dehens ua tor dab las soas duas daunas de companhia : Alis e Margarida. La deisha pas sonque sortir per la messa (o e demòra estujada e en contacte pas sonque dab lo caperan au moment de la comunion) e, de quan en quan, antà anar au banh, o e demòra aquiu tanben embarrada dab las soas duas daunas.
Guilhem de Nivers, joen cavaèr fisicament, intellectuaument e moraument perhèit (qu'ei hòrt, mes tanben educat e instruit e sabent en los sèt arts liberaus) qu'ei vesitat en saunei per Amor qui eth destina Flamenca. Que s'avia donc dab los sons escudèrs de cap a Borbon on e que s'ostala en çò de Pèire Gui (òste qui ei tanben lo proprietari deus banhs on Archimbaut e mia Flamenca e sas damisèlas).
Mercés a la soa generositat, Guilhem s'amigalha dab Pèire Gui e, amassas, que van a la messa on e ved quin Flamenca b'ei estujada mes tanben qu'au moment de dar la patz, Nicolàs, lo clerc, que s'apròpia d'era. Amor que hè saunejar Guilhem ad l'idea d'escambiar ua paraula ad aqueste moment e de cavar un sosterranh de enter l'ostau de Pèrie Gui e lo banh.
Guilhem que'u perpausa donc (en pretextant d'ua malaudia qui l'obliga a demorar sol) de logar l'ostau sancer per ua tempsada brèva, e, generós tanben dab lo caperan Justin, que'u demanda de'u deishar har lo clerc en lòc de Nicolàs (que manda estudiar a París en tot pagar peus sons estudis). La formacion intellectuau de Guilhem que'u permet aisidament de préner aquesta plaça e que's hè donc atau tonsurar per amor.
Que pren la plaça deu caperan çò qui'u da lo parat, au moment de dar la patz, d'escambiar pas sonque ua paraula (en vertat duas sillabas) qui au cap de mantuas messas e forman ua conversacion, ua declaracion d'amor e un plan entà se poder rescontrar au banh mercés a un tunèl ; l'escambi qu'ei lo seguent : _ Ailas _Que plans. _Muer mi. _De que ? _D'amor. _Per cui. _Per vos. _Qu'en puesc ? _Garir. _Consi ? _Per gein. _Pren l'i. _Pres l'ai. _E qual ? _Iretz. _Es on ? _Als banz. _Cora ? _Jorn breu e gent. _Plas mi.
Enter cada escambi, ambs intelocutors qu'an lo parat de pensar au contiengut de las loas responsas e Flamenca que'n parla dab Alis e Margarida. Enter temps, Guilhem que hè tribalhar los maçons qui en ua setmana e cavan lo tunèl, un còp lo tribalh acabat, que demanda aus òstes de tornar en çò lor en bèth pretextar que la soa santat qu'ei mièlher e que n'a pas mei besonh de demorar sol dens l'ostau de Pèire Gui. Deu son costat, esmavuda, Flamenca que cad en pasmason e ne prohèita entà pretextar qu'era es òp d'anar au banh.
Qu'ei atau que los dus aimaidors e's coneishen e gauseishen de l'amor a maugrat de la gelosia d'Archimbautz. En pretextant la flaquessa de la soa santat e las vertuts deus banhs, Flamenca la se vira entà multiplicar las rescontas. Deu banh que va cada còp entà la crampa de Guilhem. Au cap d'ua estona, aqueste que la demanda de presentar Alis e Margarida aus sons dus cosins d'escudèrs e tots que vaden amorós (Alis e Margarida que's causeishen respectivament Ot e Clarin) e sengle cople que's tròba cadun sa crampa dens lo banh.
Paradoxaument, qu'ei un còp vadut vertaderament cocut qu'aqueste e's guareish comprenent que per gelosia qu'a abandonat totas las activitats qui l'aunoravan autes còps e qu'a hèit lo malastre de Flamenca. Aquesta que'u perpausa un arrengament o un pacte mes lo huelhet que manca aqui ; au huelhet seguent Archimbaut que torna a la soa vita passada en abandonant la gelosia. Flamenca qui pòt tornar a la soa vita de cort qu'a tanben mens lo parat de trobar Guilhem au banh. Qu'u demanda de s'enanar per tornar. Lo nivernés que's capera de glòria militara en Flandra. Lo pair de Flamenca qui e'na audait a parlar qu'ac conda a Archimbaut qui vòu conéisher Guilhem. Ambs que participan a un torneis organizat a Lovaina peu duc de Brabant e ambs i estiglant (mes Archimbaut just après Guilhem) e bèth pelejar dens lo medish camp. Archimbaut qu'envita Guilhem au torneis qu'organiza e Guilhem que'u promet de's hica un còp mei dens lo son camp.
Los darrèrs vèrs que son pro comics per'mor per admiracion, peguessa e amistat, Archimbauts que tribalha per las amors de Flamenca e de Guilhem. En purmèr que muisha a Flamenca un salut poetic ricament ondrat que Guilhem eth a dat entà l'instrúser en amor. Alis que domanda ironicament s'aqueste chivalièr que lausa tan Archimbaut a un amor ; que respon que quiò e que s'apera la "dauna de Belmont" e lo salut (en vertat escrivut per Flamenca) era ei vodat. A l'escadença deu tornéis, Archimbaut aunora Flamenca e adoba Ot e Claris. Com e deu causir jòias per tres convidats, que domanda a Guilhem, Ot e Claris de'us se causir per eth dab l'ajuda de Flamenca e que'us deisha sols ; qu'ei atau qui los tres coples e pòden gaudir un còp mei.
Durant lo torneis Flamenca que da la soa manga au purmèr chivalièr victoriós : Guilhem ; aquò que'u da lo parat de la mandar los chivalièr vençut en los bèth autrejar de guardas loas armas e dinèr s'accèptan de plegar lo jolh davant era.
Lo manescrit que s'acaba aquiu e la seguida que manca.
Extrèits[modificar | modificar la font]
" [...] Car veramenz sui eu gelos / Plus que null ome ques anc fos; / Los autres n'ai eu vencutz totz, / E per bon dreg serai cogotz, / Mai ja no-m cal dire : serai, / Qu'ades o sui, que ben o sai!" / A si meseis fortmen s'irais, / Tira-s los pels, pela-s lo cais, / Manja-s la boca, las dens lima, / Fremis e frezis, art e rima, / E fai trop mal oils a Flamenca. / A penas si ten que no-il trenca / Sas belas crins luzens e claras; / E dis: "Na Falsa, que-m tens aras / Que no-us aucisse e no-us affole / E vostra penchura non tolle ! / e gens aves levat coaza, / A l'autr'an cuh qu'en fares massa / En sospeisso que la-us arabe; / E ja non cug que-us sía sábe / Quan la-us farai ab forses tondre; / Greu la-us veiría hom rescondre, / Quan venon ist cortejador / Per so que dijan antre lor: / Dieus ! qui vi mais tam bellas cris ! / Plus bella [s] son non es aurs fis. [...]" (1109 - 1134).
" [...] E dis: "S'Amor hui non m'aduz / De mon desir a qualque luz, / Jamai en leis nom fizarai ; / Mas si Dieu plaz, be i avenrai. / Amors non fail ges a la cocha, / Mas a mi par que trop i locha / Pel gran desir que-l cor m'afflama." / Et aitals es totz hom ques ama. / Guillems davan si donz estet; / Quan il lo sauteri baiset, / El li dis suavet: "Hai las!" / Pero ges non o dis tam bas / Ques il fort be non o ausis. / Guillems s'en vai humils e clis / E cuj'aver mout enensat; / S'el agues ara derochat / En un tornei .c. cavalliers / E gasainatz .v.c destriers, / Non agra joia tan perfecha, / Car res el mon tan non delec [...] " (3939 - 3959).
Criticas e edicions[modificar | modificar la font]
Lo sol manescrit conegut qu'ei lo manescrit incomplet de Carcassona. F. Raynouard que'n publiquè extrèits en 1838 puish ua edicion sancera que ho establida per Paul Meyer en 1865, corregida per l'autor en 1901. L'edicion de Renat Lavaud e de Renat Nelli que ho establida en 1960 e Nelli que publiquè tanben criticas de l'òbra.
Dens lo son resumit, Josèp Anglada bremba que Révillout e data los eveniments en 1234 mercés a l'informacion deu tèxte que Pasca que i cad lo 23 d'abriu. De tot biais, l'òbra qu'ei considerada com datant de la meitat deu sègle XIII, ua tempsada marcada per la conquèsta d'Occitània e la soa dominacion repressiva per la Glèisa Catolica. Aquò que pausa la question de la relacion enter lo contiegut morau (adultèri legitimat, seduccion durant la messa en bèth detornar abits de clèrc) e lo contèxte religiós de l'epòca ; la medisha question que's pausar en relacion dab la fin' Amor puish que lo tèxte que mescla intimament amor cortès e carnau. Aquesta epòca qui èra ua tempsada de transicion culturau e de francizacion, çò qui aumenta l'interest de Flamenca, ua narracion dens ua lenga qui cultivè mei l'art liric que non pas la narrativa. Se lo protagonista e segueish l'ideologia cortesa (en combinant las qualitats d'un clèrc, d'un sabent e d'un chivalièr) b'ei totun francés (de Nivers e pas occitan.
La critica (Lavaud e Nelli d'un costat, e tanben Lafont) que botan Flamenca dens la perspectiva deu roman psicologic (com un deus purmèrs, aubrant la via a La Princessa de Clève e quitament a Marcel Proust segon los dus purmèrs).
Dens lo son Art d'aimer occitanien, Nelli qu'insiteish suber l'importància capitau de las longas disgrecions pedagogicas au costat de la narracion deus eveniments. Robèrt Lafont eth que parla d'un "abracat practic de la fin' Amor"[1]. Per la critica tradicionau, l'idea deu dialòg que's seré inspirada de l'òbra de Pèire de Rogièr[2] qui ho quitament perpausat com un possible autor [3](çò qui ei chic probable en acceptant la meitat deu sègle XIII com epòca de redaccion). Nelli e d'autes critics que soslinhèn tanben las relacions deu tèxte dab l' Ars Amatoria d'Ovidi[4] (citat dens lo tèxte), mes tanben dab l'òbra deus trobadors Pèire Cardenal e de Guilhem Montanhagòl e tanben dab lo Roman de la Ròsa (e mei que mei dab debuta de la soa redaccion hèita per Jean de Meug) per'mor de l'utilizacion de figuras allegoricas com Amor, Mercés, Caritat, Prètz. De segur l' amor de lonh shens aver vist l'objècte aimat que 'ns manda de cap a la vida de Jaufre Rudèl. Fin finau, que cau soslinhar que Flamenca e desplega lo topos deu castia gilos com justament lo Castia gilos de Raimon Vidal de Besalú (contemporanèu) e Las novas del papagay d'Arnaut de Carcassés.
Alfred Jeanroy[5] que suggereish un autor roergata e, a maugrat de l'anonimat de l'òbra, aqueste que's mentau dilhèu dens lo tèxte en se bèth presentar devath lo nom de Bernardet (enter los vers 1732 e 1736, dab tots los problèmas pausats per aquesta mena d'identificacion dens un tèxte medievau on Bernardet e poderé estar l'autor, l'escriba, l'interpret orau, un narrator fictiu o tota auta persona).
D'un punt de vista istoric, los senhors de Borbon que's saperavan efectivament e tradicionaument Archimbaut (dens la topografia francesa, la soa vila que s'apera uèi Bourbon-L'Archimbaut) e, segon Paul Olson, que's tractaré dens lo tèxte d'Archimbaut VII de Borbon (Nelli, eth, que suggereish lo VIau) e la causida deu peronatge Guilhem de Nivers e deus lòcs com Flandra e seré tanben istorica e quitament ironica, com ac ei tanben la causida deu senhors qui perden lo tornéis a la fin ; Olson i ved quitament un possible ehèit comic entau public de l'òbra dehens lo contèxte istoric, polititic e religiós de l'epòca. Nelli e Lavaud que bremba lo 30 personatge istorics trobats per Ch. Grimm qui, a despart d'aquò e trobè arguments pro solides per suggerir que lo Nemors deu pair de Flamenca que poderé en vertat estar Namur de Valonia.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Anglada, Josèp. Le roman de Flamenca. Boccard : París, 1926.
- Lavaud, Renat & Nelli, Renat, Les Troubadours : Jaufré, Flamenca, Barlaam et Josaphat, París, Desclée de Brouwer, 1960.
- L'amour courtois des toubadours a Fébus. Per Noste : Ortès, 1995.
- Luce-Dudemaine, Dominique. Flamenca et les novas à triangle amoureux : contestation et renouveau de la fin'amor. Mont : Etoill, 2007.
- Nelli, Renat, Le Roman de Flamenca, un art d'aimer occitanien au XIIIe siècle. Tolosa : IEO, 1966
- Meyer, Paul. Le roman de Flamenca publié d'après le manuscrit unique de carcassone. París, 1865.
- Olson, Paul A.. Le Roman de Flamenca : History and Literary Convention in Studies in Philology, Vol. 55, No. 1 (Jan., 1958), pp. 7–23, University of North Carolina Press (suber JSTOR).
Filme[modificar | modificar la font]
Flamenca que ho adaptada en 1993 en occitan per Michel Gayraud dab lo títol Flamenca e dab un tèxte modernizat per l'escrivan Ives Roqueta.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In L'amour courtois des troubadours à Fébus
- ↑ Pèire de Rogièr qu'a efectivament compasat ua canso qui comença per Ailas que plangz ?
- ↑ Pietsch, K. "The Authorship of Flamenca." Modern Language Notes, Vol. 10, No. 7. (Nov., 1895), pp 201–202.
- ↑ Per exemple au vers 7555 : So dis Ovidis, qu'en saup pron..
- ↑ Citat per Lavaud e Nelli dens la loa edicion


text:
Castanea sativa
Lo castanh (var. chastanh) o lo castanhièr (var castanhier/-nhèr, chastanhier/-nhèir/-nhièr) es un arbre de las fuèlhas caducas, de la familha de las fagacèas (tan coma lo garric o lo fau). Produtz un fruch, la castanha (o chastanha).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es un arbre bèl (de 25 m a 35 m) amb de brancas longas e de grandas fuèlhas caducas dentadas (que pòdon mesurar fins a 25 cm en longor e 4 a 8 cm en largor). La selva ont lo castanhièr es majoritari se ditz una castanhal (Carcin, Roergue), una castanhau (Orlhac), una chastanhèira (Auvèrnhe), un castanet o chastanet (Cevenas), una castanheda (Gasconha), una castanhareda (Provença) o una chastanheirada (Lemosin), etc. E se'n tira lo nom del parçan de la Castanhau qu'es a l'entorn d'Orlhac.
La longevitat del castanhièr es plan bèla, de 500 a 1500 ans. Un castanhièr sicilian: Il Castagno dei Cento Cavalli sus la comuna de Sant'Alfio (sul penjal d'Ètna) auriá entre 2000 e 4000 ans.
Lo castanhièr florís de junh a julhet, las flors mascles nòlon alara a espèrma. Las castanhas tomban tre lo mes d'octobre. L'arbre es monoïc: se tròba sul meteis arbre de flors unisexuadas, mascles e femes, dispausadas en caton dreiçat a la florison.
Lo pelon, involucre verd e espinós, envelopa los fruches, las castanhas, d'un a tres per pelon. Pels botanistas son d'aquènis. Cadun d'aqueles fruches es format d'un clòsc prim e correjós, la pelòfa (lo pericarp pels botanistas) e conten una grana, de còps doas, envelopada d'una pellicula rogenca e astringenta, que dintra dins los plecs de l'amètla e que cal levar abans de consomar.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Castanhièr ven del latin castanea, derivat del grèc kastanon. Aquel nom fariá referéncia a Kastanon, una vila de Tessàlia famosa dins l'Antiquitat per sas castanhas. Castanea designava lo garric abans de designar lo castanhièr. Sativus significa « cultivat » en latin.


text:
Routot
Routot en normand (Routot en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Routot Es réputé per lo sieu mercat als bestiaux dempuèi lo Sègle XIV e la siá spécialité de fabricacion de teles de lli al Sègle XVIII.
Routot est réputé pour son marché aux bestiaux depuis le Sègle XIV et sa spécialité de fabrication de toiles de lin au Sègle XVIII.


text:
Beaudéduit
Beaudéduit es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Oise e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge agricòla del Scenari picard, situada a ieu-distància de Beauvais e de Amians, limitrophe del departament de la Soma, vorejat al nòrd pel vallon dels Parquets e la vallée de las Évoissons.
Village agricole du Plateau picard, située à mi-distance de Beauvais et d'Amiens, limitrophe du département de la Somme, bordé au nord par le vallon des Parquets et la vallée des Évoissons.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Dels tuiles romaines an #èsser d'amassadas sus la municipalitat al Sègle XIX.
Lo vilatge dépendait antany dels senhors de Thoix.
I i aviá antany en la municipalitat un molin a vent e una briquetterie.
Des tuiles romaines ont été trouvées sur la commune au Sègle XIX.
Le village dépendait autrefois des seigneurs de Thoix.
Il y avait autrefois dans la commune un moulin à vent et une briquetterie.


text:
Bordalés
Lo Bordalés es una region a chivau sus Gasconha e Guiana, inclusida dens lo departament de Gironda.
Somari
- 1 Bordalés istoric
- 1.1 Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585
- 1.1.1 Archiprestat de Benauja
- 1.1.2 Archiprestat de Blaia
- 1.1.3 Archiprestat de Borg
- 1.1.4 Archiprestat de Buc e Bòrn
- 1.1.5 Archiprestat de Cernés
- 1.1.6 Archiprestat d'entre Dordonha
- 1.1.7 Archiprestat d'Entre Duas Mars
- 1.1.8 Archiprestat de l'Esparra
- 1.1.9 Archiprestat de Fronsac
- 1.1.10 Archiprestat de Molís
- 1.1 Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585
- 2 Bordalés actuau
- 3 Bordalés (parlar)
Bordalés istoric[modificar | modificar la font]
Lo Bordalés istoric es l'ancian diocèsi de Bordèu. Aucupèva la part occidentala de Gironda mèi una petita partida de las Lanas.
Lista de las parròpias e daus archiprestats en 1585[modificar | modificar la font]
Archiprestat de Benauja[modificar | modificar la font]
L'archiprestat de Benauja es la partida centre-sud de l'Entre Duas Mars.
Arbís, Aubiac (comuna de Verdelais), Banhaus (e son annèxa Montinhac), Bèravath, Blesinhac, Cadilhac, Cantòis, Capian, Cardan, Donzac, Escossan, Falairàs (e son annèxa Campet), Gabarnac, Ladaus, Lengoiran, Lestiac, Lopiac (caplòc), Montaroish (comuna de Targon), Montpesat (comuna de Morens), Montprimblan, Morens, Omet, Palhet, lo Pian, Rions, la Ròca, Sta Crotz dau Mont, St German de Grava (e son annèxa Semens), St Leon, Sent Macari, St Mexent, St Pèir de Vath, Solinhac, Targon (e son annèxa Totijac), Veguèir o Nairac, Vilanava de Rions.
Archiprestat de Blaia[modificar | modificar la font]
Airans, Anglada, Berson, Blaia (e son annèxa Sta Luça), Brau, Campunhan, Cars, Cartalèga, Conezac, Estaulèirs, Fors, Generac (e son annèxa Saugon), Marcilhac (caplòc), Masion (e son annèxa St Seurin), Plassac, Plana Sèuva, Renhac, St Andrauni, St Aubin, St Caprasi, St Cristòli de Canac, St Cièrs de la Landa, St Genés de Segonzac, St Giron d'Aigaviva, St Loís de la Contau, St Martin de la Cauçada (e son annèxa N.D. de Fredinhac), St Palais en Vitresés, St Pau de Maisondat, St Simon.
Archiprestat de Borg[modificar | modificar la font]
Aubia (e son annèxa Espessàs), Baion, Borg, Camilhàs, Casèla (comuna de Prinhac e Marcamps), Caunhasés, Cesac, Civrac, Comps, Cubzac, la Fòssa (e son annèxa St Vevian), Gauriac (caplòc) (e son annèxa la Ruscada), Gauriaguet, Lansac, la Libarda, Marsàs, Mombrèir, Peujarn (e son annèxa Virsac), Prinhac (e son annèxa Marcamps), Punhac, St Andrés de Cubzat o dau Nom de Diu, St Cièrs de Canessa, St Gervasi, St Idens de Sodiac, St Laurens d'Arça, St Mariens, St Savin, St Seurin de Toveiràs, Samonac, Tauriac, Tulhac (e son annèxa St Trojan), Vilanèva.
Archiprestat de Buc e Bòrn[modificar | modificar la font]
Audenja, Aurelhan, Biàs, Biganòs, Biscarròssa, la Canau, Casaus (comuna de la Tèsta), Endarnòs, Gastas, Gujan, Lèige, Lenton, Levinhac, Mamisan, Mesòs, Miòs, la Mòta, Parentís (caplòc), lo Pòrge, St Julian de Bòrn, St Pau en Bòrn o Frontinhac, Salas, Sanguinet, Saumòs o Gorgàs, lo Teish, lo Temple de Sautujas, la Tèsta.
Archiprestat de Cernés[modificar | modificar la font]
Aurinha (e son annèxa lo Tusan), Austens (e son annèxa St Magne), Balisac, lo Barp, Barsac, Bautiran (e son annèxa Aigamòrta), Begla, Beliet, Bomas, la Brèda, Budòs, Cadaujac, Canejan, Castra, Cerons, Cestàs, Hargas, Gradinhan (caplòc), Guilhòs, Isla St Jòrdi, Lendiràs, Leujats, Leunhan, Martilhac, Navalhan, Pessac, Podensac (e son annèxa Ilats), Portèth, Prenhac, Pujòus, St Lugèir de Balson, St Maurilhon, St Medard d'Airans, St Miquèu de Riufred, St Sefrian, St Sèuve, Saucats, Sautèrnas, Talença, Tolena, Vilagrens (e son annèxa Cabanac) (comuna de Cabanac e Vilagrens), Vilandraut, Vilanava d'Ornon, Viralada (e son annèxa Arbanats).
Archiprestat d'entre Dordonha[modificar | modificar la font]
Abzac, Belvés (e son annèxa Capitorlan), Camps (e son annèxa Cornemps), Castilhon, la Faiòta (e sas annèxas Francs e las Salas), Gardegan, Gors, la Landa, Liborna, Lussac, Montanha, Montbadon (comuna de Peisseguin), Neac, Parsac (comuna de Montanha), Peinormand, Peisseguin, Petit Palais, Pomirau, Sablons, Semelhon, St Cibard de Combas, St Colomba, St Cristòli de Bardas, St Denís de Pila (e son annèxa St Jòrdi de Guistras), St Estève de Lissa, St Felipe d'Agulha, St Genés de Castilhon, St Ipolite, St Magne de Castilhon caplòc, St Martin de Maserat (comuna de Semelhon), St Medard de Guisèiras, St Pèir d'Armens, St Seurin d'Eila, St Sulpici de Falairens, Sta Tèrra, Taiac, Tortirac (comuna de Gardegan e Tortirac), Vinhonet (e son annèxa St Laurens de Combas).
Archiprestat d'Entre Duas Mars[modificar | modificar la font]
Ambarés, Ambés, Artigas, Arvèiras (e son annèxa St Pèir de Vaus), Baishac, Baron, Bassens, Baurech, Boliac, Bonetan, Cadarsac, Calhau, Camairac (comuna de St Sulpici e Camairac), Camarsac, Camiac, Cambas, Camplanas, Carinhan, Cenac, Cenon, Creon, Cronhon, Cursan, Dardenac, Espiet (e son annèxa Danhac), Genissac (caplòc), la Grava d'Ambarés, Gresilhac, Gulhac, Hargas, Haus, Hloirac, Ison, Ivrac, Larmont, Linhan, Lopas, Madirac, Mainac (comuna de Camblanas e Mainac), Molon, Montferrand, Montussan, Nerijan, Pompinhac, lo Pot, Quinsac, Sadirac, St Caprasi de Haus, St Denís (comuna de Camiac e St Denís), Sta Eulalia d'Ambarés, St Genés de Lombaud, St German dau Puish, St Jacme dau Bèc d'Ambés, St Lobés, St Quentin de Baron, St Sulpici d'Ison o de Bernac, St Vincent de Pau d'Ambés, Salabeu, la Sauva, Tavanac, Tisac de Curton, lo Torne, la Trèna, Tressas, Vaira.
Archiprestat de l'Esparra[modificar | modificar la font]
Benon (comuna de Sent Laurens), Blanhan, Boientran (comuna de Sent German d'Estulh), Bugadan, Cairac, Cissac, Civrac (e son annèxa Escurac), l'Esparra, l'Espitau (comuna de Graian e l'Espitau), Galhan, Graian, Jau (e sas annèxas Dinhac e Hloirac), Ordonac, Paulhac, Potensac (comuna d'Ordonac), Prinhac, Rinhac, Sta Alena de l'Estanc o Hortin, St Arlòdi (comuna de l'Esparra), St Cristòli de Castilhon (e son annèxa Coquècas), St Estèfe de Colonas (caplòc), St German d'Estulh, St Idens, St Laurens, St Mambèrt (comuna de Paulhac), St Martin de Cadorna (e son annèxa St Seurin de Cadorna) (comuna de St Seurin de Cadorna), St Sauvur, Sensàs, Solac, Talaits, Uish (comuna de l'Esparra), Valairac, Vendais, Vensac (e son annèxa Semevian), Vertulh.
Archiprestat de Fronsac[modificar | modificar la font]
Baiàs, Bonzac (caplòc) (e son annèxa Galgon), Cadilhac, Cainac (comuna de Galgon), Chamadela, Cotràs (e son annèxa las Pinturas), Esgleisòtas o St Pèir de l'Estela, Fronsac, la Gòrça, Guistras, Isla de Carnèir (comuna de Lugon e l'Isla dau Carnèir), la Landa, Lugon, Maransin, Marcenés, Molhac, Perissac, la Poiada, Porquèiras, la Ribèira, Salhans, St Anhan, St Cièrs d'Abzac, St Cristòli de la Dobla (e son annèxa Chalaura), St Genés de Quelh, St German la Ribèira, St Martin dau Bòi, St Martin de Laia, St Miquèu la Ribèira, St Roman de Borsàs o la Virvèia, Salinhac, Savinhac d'Eila, Tarnés, Tisac, Verac, Vilagoja.
Archiprestat de Molís[modificar | modificar la font]
Aisinas, Arcins, Arsac, Avensan, la Barda, Blancafòrt, Brach, Bruja, Cantenac, Carcans, Castèthnau, Cussac (e son annèxa Sta Gema), Listrac, Ludon, Macau, la Marca, Margaus, Martinhàs, Merinhac, Molís (caplòc après lo XVI° s.) (e son annèxa St Genés de Mèira), Parempuira, lo Pian, Sta Alena de la Landa, St Aubin, St Jan d'Ilhac, St Medard de Jalas (caplòc dinc au XVI° s.), Salaunas, Sossans, lo Telhan.
Bordalés actuau[modificar | modificar la font]
Pòdem definir actualament lo Bordalés coma la region viticòla qu'environa Bordèu. Aquò compren lo Medòc viticòla dincas a Valairac, lo Blaiés dincas a la termièra daus marescs, lo Libornés dincas a la forèst de la Dobla, las Gravas e, solide, l'Entre Duas Mars.
Bordalés (parlar)[modificar | modificar la font]
Un article es consacrat au parlar de la part de Bordèu.


text:
Juli Cesar
Juli Cesar (nom latin complèt Gaius Iulius Caesar) (vèrs 100- 15 de març 44 avC) foguèt un generau e un òme d'estat roman que tenguèt un ròtle primordiau dins la transformacion de la Republica Roman en Empèri Roman. D'efèct, orator famós elegit ai foncions pus autas de la Republica gràcias au sostèn dei classas popularas e de l'aristocràcia bassa, formèt una aliança politica ambé Crassus e Pompèa que li permetèt de dominar la vida politica romana fins a sa partença per la conquista de Gàllia de 58 a 51 avC. A son retorn, deguèt faciar l'ostilitat dau Senat e de Pompèa que va entraïnar una guèrra civila fins a 46 avC. Venceire, Cesar venguèt lo mèstre unic de Roma. Pasmens, la menaça d'una restauracion de la monarquiá romana a son profiech uniguèt seis advèrsaris dins un complòt que capitèt de l'assassinar. A sa mòrt, la situacion politica romana venguèt marrida e divèrsei guèrras civilas van s'acabar per l'instauracion de l'Empèri sota la direccion de son nebot Octavi vengut August.
Somari
- 1 Naissença, educacion e jovença
- 2 Maridatge e descendéncia
- 3 Contèxte politic
- 4 Carriera politica e militara
- 5 Fin de vida e succession
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Naissença, educacion e jovença[modificar | modificar la font]
Juli Cesar nasquèt vèrs 100 avC dins la familha patriciana deis Iulii. Son paire èra Caius Iulius Caesar III que foguèt pretor en 92 avC e sa maire Aurelia Cotta. Aguèt tanben doas sòrres dichas Julia Caesaris Minor e Julia Caesaris Maior. Sa familha fasiá de l'aristocràcia menora de la Republica Romana. Pasmens, maugrat aquel estatut, certanei de sei membres agantèron de pòstes importants au sen deis institucions republicanas coma l'oncle de Cesar, Sextus Iulius Caesar III, que foguèt consul en 91 avC. De mai, la familha Cotta, tanben d'origina patriciana, teniá tanben de relacions e de proteccions importantas que foguèron utilas pendent lei premiereis annadas de la carriera politica de Cesar.
Dirigida per sa maire, l'educacion de Cesar e de sei sòrres foguèt exemplara[1]. Venguèt un orator fòrça dotat e mestrejèt fòrça ben totei leis arts dei relacions socialas romanas : amabilitat e cortesiá ambé seis òstes, prodigalitat sensa retenguda,viure dau monde pendent lei banquets, discussion brilhanta e cultura importanta[2]. Gràcias a aquelei qualitats, Cesar se dirigiguèt vèrs la vida politica de Roma dins lo camp dei populares que sa familha èra membre.
Maridatge e descendéncia[modificar | modificar la font]
Contèxte politic[modificar | modificar la font]
Pendent lo sègle I avC, Roma foguèt entraïnada dins una tièra de conquistas novèlas sota l'influéncia de generaus ambiciós. Marius conquistèt una partida de Numibia, Silla prenguèt definitivament lo contraròtle de Grècia e ocupèt una partida d'Anatòlia e, enfin, Pompèa conquistèt Siria e ocupèt lo reiaume de Judèa. Òr, aqueleis agrandiments e sei consequéncias ai nivèus politics, economics e sociaus van destabilizacion leis institucions e l'estructura de la Republica Romana.
Dificultats economicas[modificar | modificar la font]
Au nivèu economic, lei conquistas dau sègle I avC e la distribucion dei butins de guèrra e dei tributs pagats per lei províncias permetèron l'enrichiment de l'Estat e de certanei particulars. Ansin, lei bens publics foguèron pauc a pauc partejats entre lei membres de l'aristocràcia. Lei senators assaièron d'encaparrar lo maximum de terrens e lei chivaliers, classa inferiora de la noblesa mai en plena ascension, s'ocupèron de l'esplecha dau rèsta dei bens publics e d'activitats comercialas o financieras. Pasmens, lo rèsta dei ciutadans romans e de la populacion dei territòris contraròtlats per la Republica, especialament leis abitants deis autrei ciutats italianas, demorèron en defòra de la proprietat e dei revenguts produchs per aquelei bens. Aquelei tensions economicas va rapidàment trobar un ecò au nivèu politic e entraïnar una crisi grèva deis institucions de la Republica Romana.
Crisi deis institucions republicanas[modificar | modificar la font]
Causada per leis inegalitats economicas multiplas, la crisi deis institucions republicanas regardèt dos nivèus de la societat romana : l'estatut dei vilas italianas somesas per leis armadas romanas e la lucha entre lei faccions politicas popularas e optimates dins Roma. Enfin, se fau notar la reforma de l'armada romana lei consulats de Marius. Au contrari dau modèl d'armada dei premiers sègles de la Republica, sei soudats èran plus de ciutadans protegent Roma mai de professionaus estacats a un generau. Aquò afebliguèt lo contraròtle dau Senat e dei consuls sus lei fòrças armadas aumentant lei possibilitats de còps d'estat car lei generaus aprofichèron sei succès per realizar de carrieras politicas majoras. De mai, aquela reforma donèt una valor fòrça inegala ai diferenteis unitats militaras romanas en foncion de lor generau. La repression malaisada de la revòuta d'esclaus d'Espartac (73-71 avC) ne'n foguèt la demonstracion.
Lei tensions entre Roma e lo rèsta dei vilas d'Itàlia virèron en guèrra civila (Guèrra Sociala) de 91 a 88 avC. Leis abitants dei províncias, que sei governadors avián pus esplechadas qu'administradas, revendiquèron l'egalitat ambé lei ciutadans romans. Après una guèrra acarnada e una repression saunosa, lei revòutas obtenguèron finalament satisfaccion.
En revènge, a l'interior de la capitala, la situacion politica se melhorèt pas entre popularas, favorables ai revendicacions dei classas popularas e de l'aristocràcia bassa, e optimates defendent una linha conservatritz e lo mantenement deis institucions republicanas. Lo conflicte entre lei doas tendàncias acomencèt vèrs 130 avC ambé leis assais de reformas dei fraires Grac. En causa de l'afebliment dau poder centrau e de l'autonomia granda de l'armada romana, aquelei tensions causèron divèrsei guèrras civilas entre lei partisans de Marius favorable ai populares e Silla favorable ais optimates. Lo segond foguèt venceire e installèt sa dictatura. Seis objectius èran d'eliminar seis advèrsaris politics e de restaurar l'autoritat dau Senat. Pasmens, son òbra subrevisquèt gaire a sa mòrt en 78 avC.
Carriera politica e militara[modificar | modificar la font]
L'ascension politica[modificar | modificar la font]
L'ascension politica au sen de la vida politica romana se debanèt de 78 avC a son eleccion coma consul en 59 avC. Pasmens, sei relacions ambé lo monde politic acomencèron tre la fin deis annadas 80 avC. D'efèct tre 82 avC, Cesar, que sa familha fasiá partida dei populares, deguèt faciar l'ostilitat de Silla. Foguèt somat de repudiar sa frema Cornelia Cinna. Refusèt mai deguèt s'alunchar de Roma. I perdiguèt una carga dins lo clergat de Jupitèr obtenguda en 84 avC, la dot de son maridatge e la màger part de seis eiretatges. Après quauquei mes, lo sostèn de sa familha maternala permetèt d'arrestar sa traca per lei partisans de Silla. Dins aquò, Cesar preferiguèt s'exilar dins lei províncias orientalas que i participèt a d'operacions militaras coma lo sètge de Mitilena. Rintrèt a Roma après la mòrt de Silla en 78 avC.
La carriera politica de Cesar acomencèt per d'accusacions publicas còntra de governadors partisans de Silla. Aquò foguèt l'occasion de venir una figura coneguda de la vida politica romana maugrat doas reviradas còntra Gnaeus Cornelius Dolabella e Gaius Antonius Hybrida. Pasmens, se lo premier èra pron poderós per obtenir l'ajuda d'uneis orators e un sostèn politic important, lo segond deguèt demandar l'intervencion dei tribuns per empachar una condamnacion. Puei, Cesar anèt en Grècia a Ròda per melhorar son talent d'orator. Au retorn, foguèt capturat per de piratas e deguèt pagar un recapte per sa liberacion.
Durant son absència de Roma, foguèt estat nomat pontife. Rintrèt en 73 avC e entreprenguèt de realizar lo cursus honorum. Per aquò, Cesar decidiguèt d'empruntar fòrça de sòus per poder flatar leis electors. Lei resultats foguèron rapidàment obtenguts. Venguèt questor en 69 avC, senator en 67 avC, edil en 65 avC, Pontifex Maximus en 63 avC, pretor en 62 avC, propretor per Espanha en 61 avC e enfin consul en 59 avC. Durant aqueleis annadas, venguèt un membre eminent dei populares e un pròche de Licinius Crassus, una dei premierei fortunas de Roma. Vèrs la fin deis annadas 60 avC, aprofichèt sei pòstes per ajudar un complòt mancat per atribuir la dictatura a Crassus e faguèt probablament partida dei partisans de Catilina a l'interior de Roma esperant un succès de la conjuracion per prendre lo contraròtle de la ciutat. Dins aqueu darrier cas, sa popularitat e l'absència de pròvas evidentas entraïnèt l'abandon rapids dei sospicions.
Lo premier triumvirat[modificar | modificar la font]
Lo premier triumvirat foguèt lo nom donat a l'aliança formada per Cesar, Crassus e Pompèa per dirigir la politica de la Republica Romana. Permetèt l'eleccion de Cesar coma consul en 60 avC per l'annada 59 avC. Consul, Cesar capitèt rapidàment son omològ Bibulus dau partit de l'aristocràcia qu'aviá d'empachar Cesar d'aplicar sa politica per una tièra de mesuras gaire abilas coma lo tiratge d'augurs marridas per empachar lei reünions de vòte. Après quatre mes de blocatge, foguèt caçat dau forum per la fòga e demorèt dins son domeni fins a la fin de l'annada. Ansin, Cesar poguèt donc contentar lei classas popularas, cumplir lei promessas de Pompèa que lo Senat aviá refusadas après son succès còntra Mitridates VI Eupator e trobar de sostèns novèus dins l'aristocràcia bassa o en província.
Lei metòdes de Cesar foguèron generalament autoritàrias per butassar l'oposicion dau Senat e, de còps, aquela dau tribunat dei plebèus. Sei mesuras principalas foguèron la ratificacion dei promessas politicas de Pompèa en Òrient, l'adopcion d'una lèi agrària permetent de distribuir de terrens publics ai veterans de Pompèa e ai paures de Roma e una reforma de l'administracion dei províncias. Capitèt tanben de formar una aliança politica entre Roma e Egipte. I obtenguèt una recompensa dau rèi Ptolemèu XIII que li permetèt de pagar lo rèsta de sei deutes.
A la fin de son annada de consulat, lo nombre de partisans de Cesar aviá donc fòrtament aumentat e poguèt preparar sa partença per Gàllia. Aliat ambé lei tribuns dei plebèus, obtenguèt lo govèrn dei províncias dau nòrd d'Itàlia e dau sud de Gàllia. Enfin, poguèt ajudar l'eleccion d'amics ai pòstes majors de la Republica e exilar son advèrsari Ciceron.
La conquista de Gàllia[modificar | modificar la font]
La conquista de Gàllia se debanèt de 58 a 51 avC. L'objectiu d'aquela guèrra èra d'aumentar son prestigi e sa fortuna e d'assegurar la fidelitat d'un nombre important de soudats. Au començament de la guèrra, Cesar assaièt d'instaurar de protectorats romans sus lei pòbles de la region e de trobar d'aliats fisables. Pasmens, seis operacions de pacificacion se turtèron pauc a pauc a una resisténcia fòrta car lei Gallès èran pus organizats que previst e se revoutèron mai d'un còp còntra lei Romans. Ansin, la guèrra se transformèt en guèrra de conquista que va s'acabar per l'eliminacion d'unei pòbles e l'annexion de Gàllia a l'empèri de la Republica Romana.
Leis operacions acomencèron en 58 avC quand leis Eduens demandèron son ajuda per arrestar la migracion deis Elvètas. Puei, s'ocupèt de replegar la temptativa d'invasion d'una coalicion germanica, sostenguda per certanei Gallés, d'Arioviste totjorn en 58 avC. Aquelei dos succès li permetèt d'obtenir l'aliança deis Eduens e de venir l'arbitre dei relacions entre pòbles gallés. De 56 avC a 54 avC, Cesar someteguèt lei populacions dei regions pròchas l'Ocean Atlantic e la Manja, traversèt lo Ren per una demonstracion militara sus lo territòri german e impausèt un tribut — teoric — a certanei tribús de Granda Bretanha.
Pasmens, a partir de 54 avC, la situacion venguèt pus malaisada e dos revòutas generalas se debanèron en 54 avC puei en 52 avC. Lei doas foguèron reprimidas e après la rediccion de Vercingetorix a l'eissida dau sètge d'Alesia. Dins aquò, au contrari dei Commentaris de Cesar, Alesia marquèt pas la fin finala de la conquista car de resisténcias localas deguèron èstre vencudas durant tot l'annada seguenta fins a la presa d'Uxellodunum.
La fin dau triumvirat[modificar | modificar la font]
Durant l'abséncia de Cesar, seis advèrsaris romans finiguèron per se renfòrçar tornarmai e per organizar de complòts còntra lo poder de Cesar jutjat tròp important o còntra la politica de son consulat qu'aviá creada una ostilitat gròssa dins l'aristocràcia. Lo Senat venguèt pauc a pauc lo centre d'aquela contestacion e la mòrt de Crassus en 53 avC, que marquèt la fin dau triumvirat, foguèt l'occasion per encoratjar lei dissensions entre Pompèa e Cesar. Lo premier venguèt pauc a pauc lo cap de l'oposicion a Cesar e lei republicans assiaèron de l'utilizar per abaissar lo prestigi de Cesar.
Lo Senat acomencèt d'aplicar oficialament aquela politica a partir de 52 avC quand Pompèa foguèt nomat consul unic. Per s'i opausar, Cesar demandèt l'autorizacion de se presentar au segond pòste sensa venir a Roma ambé lo sostèn dei tribuns dei plebèus. Lo Senat, ajudat per Pompèa, refusèt. Cesar demorèt donc dins lo nòrd d'Itàlia onte concentrèt de tropas per la seguida deis eveniments. Son refús d'abandonar sei cargas oficialas coma cap dei províncias dau nòrd d'Itàlia e dau sud de Gàllia après la fin de sei mandats entraïnèt l'òrdre de son retorn a Roma per lo Senat. Refusant tornarmai d'obeïr, Cesar e son armada se dirigiguèt donc vèrs la capitala que foguèt abandonada per Pompèa e sei partisans. Aquò foguèt lo començament de la guèrra civila.
La guèrra civila còntra Pompèa[modificar | modificar la font]
Au començament de la guèrra civila, lei fòrças de Pompèa èran pus nombrosas. Pasmens, aviá pas dirigit d'operacions militaras dempuei un nombre grand d'annadas e sei conselhiers èran magerament de politicians. En fàcia, lei tropas de Cesar, en campanha dempuei 58 avC, èran pus experimentadas, fòrça fidèlas e avián una organizacion melhora. Conquistèron donc aisament lo rèsta d'Itàlia mai Pompèa capitèt de s'embarcar a Brindisi. Cesar se dirigiguèt alora vèrs Espanha per eliminar una basa importanta dei partisans de Pompèa. En camin, deguèt tanben conquistar Marselha que se revòutèt en causa dei consequéncias economicas marridas per la vila de l'ocupacion romana de Gàllia. La ciutat grèga capitulèt en mai de 49 avC e Espanha en aost. En 48 avC, Cesar poguèt donc rintrar a Roma onte un Senat reduch li donèt la carga de dictator.
Puei, Cesar anèt en Epira e en Tessalia per atacar lei fòrças principalas de Pompèa. Maugrat de condicions malaisadas còntra de tropas numericament fòrça superioras, capitèt de vencre son advèrsari a Farsàlia. Sensa armada après aquela desfacha, Pompèa fugiguèt en Egipte onte será assassinat per Ptolemèu XIII enterin que Metellus Scipion e Caton partiguèron organizar de fòrças novèlas en Africa. Desbarcat a son torn en Egipte, Cesar decidiguèt de rebutar Ptolemèu XIII per l'assassinat de son rivau e participèt ai combats per la succession entre Ptolemèu XIV e Cleopatra VII. Puei, defendiguèt lei províncias orientalas romanas còntra una ofensiva dau rèi de Pont gràcias a un succès a Zela. Foguèt a l'occasion d'aquela campanha corta que Cesar auriá escrich sa frasa famosa « Veni, Vidi, Vici » (« Siáu vengut, ai vist, ai vencut ») per marcar la rapiditat de sa victòria. Enfin, acabèt son viatge egipcian per una visita dau país ambé la rèina Cleopatra.
La relacion entre Cesar e Cleopatra acomencèt probablament durant aqueu periòde. S'un maridatge èra impossible en causa dei lèis romanas permetent solament d'unir de Romans, aquela relacion èra tanben pas considerada coma un adultèr e va donc poder contuniar. Ansin, Cleopatra podriá faire divèrsei visitas a Roma dins lo domeni pròpri de Cesar e lo parèu aurá un enfant dich Cesarion (47-30 avC). Enfant masculin unic de Cesar, será assassinat per Octavi per eliminar un rivau dangerós au tròne imperiau.
Enfin, a partir de l'ivèrn 46 avC fins a la prima de 45 avC, Cesar s'ocupèt d'eliminar lei darrierei fòrças dei partisans de Pompèa. Lo 6 d'abriu de 46 avC, la victòria de Tapsus li permetèt de prendre lo contraròtle d'Africa. Enfin, lo 17 de març de 45 avC, lo rèsta dei tropas pompeianas foguèron anientadas a Munda marcant lo succès finau de Cesar dins la guèrra civila.
La fondacion d'un òrdre roman novèu[modificar | modificar la font]
Après son succès còntra Pompèa, Cesar èra lo cap unic de Roma. Ansin, se leis institucions republicanas foguèron mantengudas, obtenguèt divèrseis onors e cargas que li permetèron de formar un govèrn inedit anonciant aqueu de l'Empèri e dirigir la Republica sensa oposicion ni limit. Lei principaus foguèron sa nominacion coma dictator per un mandat novèu, puei consul per cinc annadas, dictator per dètz annadas, consul per dètz annadas, prefècte dei mors (carga novèla similara a aquela de censor) e portaire de l'inviolabilitat dei tribuns dei plebèus. Finalament, donèt un sens novèu a la carga d'imperator, qu'èra alora solament una foncion militara, per venir l'autoritat suprèma de Roma.
Fins a sa mòrt, va aplicar una politica de reformas per renfòrçar son poder, restaurar l'economia e modernizar la societat. Per aquò, va menar una politica de reconciliacion ambé seis enemics que son liberats o barrats dei listas de proscripcion e la memòria de seis advèrsaris (Silla, Pompèa...) foguèt tanben restaurat. De mai, la libertat religiosa foguèt donada ai pòbles vencuts, i comprés lei Jusieus fòrça oposats au paganisme. Enfin, lei partisans e soudats de Cesar foguèron pas oblidats ambé la distribucion de terrens dins la region de Roma o de vilas estrategicas de l'empèri coma Corint o Arle. La restauracion de l'economia permetèt tanben de renfòrçar lo poder de Cesar. Lei distribucions de terrens foguèron donc estendudas ai paures de la capitala e un politica importanta de trabalhs publics i foguèt acomençada. La moneda foguèt estabilizada e l'aur foguèt tornarmai adoptat coma referéncia. Enfin, lo tresen aspèct de la politica de Cesar, la modernizacion, contunièt d'ajudar dins lo redreiçament de l'economia e dins la consolidacion dau poder novèu. L'organizacion intèrna de la vila de Roma foguèt modernizada per permetre d'aerar la ciutat. Lo drech de ciutadanetat romana foguèt tanben acordats ais abitants dau nòrd d'Itàlia e de Sicília. D'un biais generau, lei drechs politics de l'aristocràcia anciana foguèron demenits au profiech deis autrei classas de la societat. Lo personau politic deguèt egalament faciar una epuracion importanta que permetèt de restaurar la probitat de l'administracion a respèct de la corrupcion importanta deis annadas precedentas.
Fin de vida e succession[modificar | modificar la font]
La menaça d'una restauracion de la monarquia[modificar | modificar la font]
En fòra de la demenicion dau prestigi e dau poder dau Senat, lo renfòrçament de l'autoritat de Cesar se caracterizèt per lo desvolopament d'un culte de sa personalitat e la mesa en plaça dei condicions favorablas a la restauracion de la monarquiá. Pasmens, lo pòble roman destetava la monarquiá e l'abolicion de la Republica deviá prendre la forma d'un procediment lòng e complèx. En 44, lei condicions se melhorèron e, ja divinizat coma lei rèis d'Orient, Cesar obtenguèt dau Senat dei poders similars a un rèi coma la carga de dictatura a vida o lo drech de faire figurar son retrach sus lei pèças de moneda. En febrier, lo Senat li accordèt un costum reiau e un tròne. Puei, Marc Antòni li prepausèt publicament un diadèm mai, en fàcia de la fòga, Cesar preferiguèt refusar. Dins aquò, maugrat aqueu refús, leis advèrsaris de Cesar demorèron inquiets d'una acceptacion futura.
Lo complòt dei partisans de la Republica e l'execucion de Cesar[modificar | modificar la font]
Per luchar còntra lei pretencions de Cesar a la monarquiá, una conspiracion menada per Cessius e Brutus reüniguèt d'enemics de Cesar e de partisans de la Republica. Lo 15 de març de 44, Cesar foguèt assassinat dins lo Senat per 35 còps de ponhau. Sa mòrt foguèt considerada de biais variadas : un sacrifici necessari per lei Republicans o l'eliminacion de l'òme providenciau. Aquel assassinat foguèt facilitat per lo licenciament de sa garda personala e l'indiferéncia ais avertiments de complòts e ai prediccions desfavorablas.
Lo partiment de son eiretatge e la lucha de succession[modificar | modificar la font]
Dins son testament, Cesar designèt sei nebots Octavi, Lucius Pinarius Scarpus e Quintus Pedius coma eiretier. Lo premier ne'n obtenguèron tres quarts e Cesar li leguèt son nom. Lei dos darriers se partajèron lo quart restant. De mai, Cesar leguèt sei jardins pròche dau Tibre ai Romans e donèt tres cents sesterces a chasque ciutadan. En revènge, son eiretatge politic foguèt pus malaisat de partejar car lo complòt poguèt pas eliminar unei caps dei partisans de Cesar coma Marc Antòni, Lepide o Octavi. Lo premier aprofichèt lei funeralhas oficialas de Cesar per descreditar seis assassins que deguèron fugir en Grècia onte foguèron vencuts a la batalha de Filipes en 42 avC. De son caire, après lo discors e la mesa en scena de Marc Antòni decidiguèt d'organizar un lenhier d'apoteòsi per Cesar que son còrs foguèt donc cremat sus lo Forum. Puei, un temple foguèt bastit sus lo luòc de la cremacion. Un segond triumvirat foguèt organizat entre Marc Antòni, Lepide o Octavi que va desbocar sus de guèrras civilas novèlas e l'instauracion de l'Empèri Roman per Octavi après sa victòria.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Christian Meier (1989). Edicions Seuil: César (en francés).
Eberhard Horst (1981). Edicions Marabout Histoire: César, la naissance d'un mythe (en francés).
Gérard Walter (1980). Edicions Marabout: César (en francés).
Jean Malye (2007). Edicions Les Belles Lettres: La véritable histoire de Jules César (en francés).
Jérôme Carcopino (1990). Edicions Presses universitaires de France: Jules César (en francés).
Joël Schmidt (2005). Edicions Gallimard: Jules César (en francés).
Luciano Canfora (2001). Edicions Flammarion: Jules César, le dictateur démocrate (en francés).
Paul Marius Martin (1988). Edicions Complexe: Tuer César (en francés).
Robert Étienne (1997). Edicions Fayard: Jules César.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Felip II de França
Felip II de França (Gonesse, lo 21 d'agost de 1165 - Mantes, lo 14 de julhet de 1223), conegut com Felip August, que ho rei de França, lo setau gessit de la dinastia capeciana dirècta. Qu'èra lo hilh de Loís VII de França e d'Adela de Champanha.
Qu'ei lo purmèr rei titolat rei de França, en 1190. Totun la mei grand part deus sons actes que'u mentaven enqüèra com rei deus francs, com los sons predecessors.
Lo son long regnat que ho marcat per ua seguida de victòrias qui hen créisher lo poder reiau francés.


text:
Folquet de Lunèl
Folquet de Lunel (1244 – c. 1300) èra un trobador de Lunèl en Lengadòc. Daissa nòus poèmas lirics: cinc cansos, dos partiments, e dos sirventés. Escriguèt tanben un long trabalh, lo Romans de mondana vida. Sa data de naissença nos es coneguda precisament pr'amor que la desvelèt dins son roman, escrit en 1284, ont nos ditz qu'a catòrze ans.
La primièra òbra databla de Folquet es un partiment amb Guiraut Riquier, datat entre 1264 e 1270:
- Guirautz, don'ab beutat granda
- tota sol'aiatz
- en un lieg, e selh que.l platz
- jatz n'en autre, ses demanda
- que l'us a l'autre no fai,
- et amo.s de cor verai:
- si.l cavaliers se lev'a lieys jazer
- o ilh ab lui, cal li deu mais plazer?


text:
Cogito ergo sum
"Cogito, ergo sum" (Latin: "Pensi, per consequéncia soi") o Dubito, ergo cogito, ergo sum (Latin: "Dobti, per consequéncia soi") es una afirmacion filosofica de René Descartes, sovent tenguda per un element fondamental de la filosofia occidentala. "Cogito ergo sum" es una traduccion de la citacion francesa "Je pense, donc je suis", que se tròba dins lo Discors del Metòde (1637). (Vejatz Principis de la Filosofia, Part I, article 7: "Ac proinde hæc cognitio, ego cogito, ergo sum, est omnium prima & certissima, quæ cuilibet ordine philosophanti occurrat.")
Tot ben que l'expression "Cogito ergo sum" siá de Descartes, l'idèa exprimida se pòt ja trobar cò de mai d'un predecesor; particualarament cò d'Agustin, dins lo De Civitate Dei: "Si [...] fallor, sum" ("Se m'engani, soi).


text:
Fondegue
Un Fondegue (الفندق en arabi, transcripcion Funduq, literalament « ostau magazin ») es un comptador comerciau establit dins lei país levantins, a l'Edat Mejana.
Es lo nom d'una construccion que s'aparentava au caravanserralh, mai, per metonimia, pòu significar tanben lo comptador en son entier e mai, d'un biais abusiu, tot establiment comerciau crestian en tèrra d'Islam, (qu'existissián pasmens de fondegues musulmans).
Lei Republicas de Gènoa e de Venècia èran conoissudas per sei fondegues dins l'Empèri Otoman. En occitan, lo mot arribèt per lei negociants marselhés.
La moneda d'usança dins aquestei fondegues s'anomenava la piastra.


text:
Catedrala de Sant Nasari (Besièrs)
La catedrala de Sant Nasari e Sant Cèls es lo monument pus important d'estil gotic de Besièrs. Siaguèt bastida dins la part oèst de l'anciana ciutat medievala, sus un truc que domina la plana d'Òrb. A l'endrech ont se tròba lo bastiment se sap qu'existiguèt un ancian temple roman qu'èra dedicat a l'emperador August e a sa molhèr Lívia. I a d'atestacions escrichas de la preséncia d'un edifici tre lo sègle VIII e una glèisa romanica i èra situada que foguèt destrucha en 1209 del temps del chaple de Besièrs. Quauque temps aprèp se tornèt construire lo bastiment qu'es la catedrala actuala.
Es un dels monuments pus simbolics de la localitat, e se pòt véser de fòrça luènh, subretot dempuèis la rota de Narbona.
La catedrala siaguèt classificada dins los monuments istorics en 1840.


text:
Periòde dei Primas e deis Autonas
Lo Periòde dei Primas e deis Autonas es un periòde tradicionau de l'Istòria de China que se debanèt de 722 a 481 avC. Fuguèt caracterizat per la division dau país après lo periòde de dominacion de la dinastia Zhou. D'efèct, a partir dau sègle VIII avC, lo domeni reiau dei Zhou e lei principats centraus de Zheng, de Wei, de Chen, de Song e de Lu formèron lo país centrau que gardèron lei tradicions chinesas. En revènge, lei principats perifericas de Yan, de Jin, de Qin, de Chu, de Wu e de Qi desvolopèron de trachs culturaus novèus au contact d'autrei culturas. Pasmens, lei cambis entre leis elèits de cada Cort permetèron de gardar l'unitat de la civilizacion chinesa e mai d'una idèa novèla apareguèt durant aqueu periòde.
En particular, Confuci (551 - 479 avC) desvolopèt seis idèas sus l'òrdre politic, sus lo sobeiran e la moralitat de dirigir l'estat segon leis interès dau pòble que gardèron una influéncia majora sus la filosofia chinesa. D'autrei, coma Shang Yang (vèrs 390 - 338 avC), defendiguèron la creacion d'un estat basat sus l'eficacitat e un sistèma codificat de recompensas e de castigaments. Enfin, apareguèt lo taoïsme qu'èra a l'origina una filosofia basada sus la necessitat per l'òme de respectar lei lèis de la natura. Va evolucionar, en reaccion au confucianisme e ai sistèmas codificats, vèrs un modèl d'individualisme e va inspirar divèrsei rites religiós populars.
Lo Periòde dei Primas e deis Autonas s'acabèt en 481 avC e fuguèt remplaçat per lo Periòde dei Reiaumes Combatents.
Ligams intèrns[modificar | modificar la font]
- Dinastia Zhou.
- Periòde dei Reiaumes Combatents.
- Confuci (551 - 479 avC).
- Confucianisme.
- Republica Populara de China.


text:
Modèl:Icòna de títol
- Utilizacion
- Aqueste modèl permet d'apausar una icòna discrèta a drecha del títol de l'article.
- Sintaxi
{{Icòna de títol |Ligam=''Modèl:Icòna de títol'' |Tèxt=''exemple'' |Imatge=''exemple.jpg'' |Talha=''20'' }}
- Ligam
- La pagina sus laquala un clic sus l'icòna dirigirà. Per una categoria o un imatge, doblidetz pas de far precedir lo ligam per un simbòl « : » (per exemple : Categoria:Modèl). Per defaut : aquesta documentacion.
- Tèxt
- Lo tèxt de l'info-bulla que deu aparéisser. Defugir los caractèrs wiki, es a dire los |, }} etc. Per defaut : « exemple de tèxt »
- Imatge
- Lo nom de l'imatge d'afichar (sens prefixe). L'imatge pòt èsser situat sus Commons. Per defaut : Imatge:Icone etoile.png
- Talha
- La talha de l'imatge. Per defaut : 20 px
- Atencion
- Se i a mantuna icòna de títol, seràn plaçadas a una distància de 30px las unas de las autras. Atal, se desconselha vivament lo plaçament d'icònas pus largas.


text:
Lev Vygotsky
Lev Semiònovich Vygotsky en rus ЛeB CeMëHoBич BыróTckий (1896-1934) qu'èi un psicològ rus o meilhèu bielorús fondator d'ua teoria socioistorica de la psicologia (psicologia culturau) e mei particularament dens lo maine de la psicologia deu desvolopament. Que prepausóc ua teoria d'interiorizacion deu discors sociau en çà deu mainat.
Dens la soa joenessa que 's intereishava a la literatura puish a la critica literària (qu'escrivoc un ensag sus l'"Hamlet" de Shakespeare tre l'atge de 18 ans), e s'adviéngoc un especialista tan en poesia com en filosofia (on hòu hèra influençat entarà teoria de las emocions deu filosòf Spinoza qui li inspirava ua teoria psicoestetica ed ua apròcha constructivista manlhevada a l'analisi marxista). Segueish quauquas annadas de formacion de medecina puish de dret a l'Universitat de Moscòu e de literatura dens ua universitat liura. Que balharà tanben de cors de literatura abans que's advién professor ed un cercaire especializat dens l'educacion de mainats en deficit intellectuau. A 28 ans e pendent un detzenat d'annadas (dinc a la soa mort) e balharà serias de lecturas en psicologia. Los sens prumèrs obratges e concerniràn la psicologia de l'Art dab ua publicacion arremercada en 1925 ("The Psychology of Art), obratges qui li permetràn e d'obtiéner la soa tèsi de doctor en psicologia de l'Institut de Psicologia de Moscòu.


text:
-553
Aquesta pagina concernís l'an -553 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Babilònia[modificar | modificar la font]
Decision de Nabonide de restaurar lei sanctuaris de Sin d'Ur e de Harran. Coma lo segond èra tengut per lei Medes, organizèt un complòt ambé Cir II còntra lei Medes. Pasmens, aquela aliança foguèt descubèrta per lei Medes entraïnant una guèrra civila entre Pèrsas e Medes que s'acabèt per la victòria de Cir II en 550 avC.


text:
Saumont-la-Poterie
Saumont-la-Poterie es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Un vilatge nomenat Abancourt amb glèisa paroissiale (Sant-André) existissiá a aperaquí un quilomètre al nòrd de la glèisa de Saumont, sul marge esquèrre de la Epte, fins a la Revolucion. En 1823, la municipalitat de Abancourt i aguèt annexat a aquela de Saumont-la-Poterie.
Lo fief nomenat Abencourt es pas pas testificat abans 1220. A aquela data es la proprietat de « Gilo de Hosdenc » (Hodeng), mencionat pel avesque de Senlis en lo sieu inventari dels fiefs de Normandie completat per Philippe Auguste. Aquel Gilo èra proprietari de divèrses fiefs del país de Bray. Divèrses documents del Sègle XVI al Sègle XVIII connectat a la familha de Abancourt citan la endroit o las parcelles de tèrra d'aquel Abancourt e de las municipalitats limitrophes[1]. La natura del toponyme, compausat amb lo appellatif d'origina latina "-pista", ne fa una fondacion d'abans o pendent la nautor mièja-edat. N'efièch, las formacions en -pista caractéristiques del nòrd del país de lenga de oïl correspondon a l'establiment de Francs mai o mens romanisés, lo primièr element del nom de luòc es generalament un nom de persona germanique, aicí Abbo al cas regim. François de Beaurepaire[2] Obsèrva que los noms ne -cor son pas jamai compausats amb noms de personas anglo-scandinaves, contràriament al nom dins -vila, e que per conseqüent, pòdon pas èsser postérieurs al Sègle IX.
Per contra, lo nom de Saumont es mai recent. N'efièch, mencionat totun mai d'ora cap a 1043 jos la forma Seiwaltmont, conten lo nom de persona de tipe anglosaxó Saewald, colon vengut de Angleterre amb los danois cap al Sègle X. Se tròba d'unes autres anthroponymes anglosaxons compostos amb l'element -wald en Normandie, inclus en toponymes coma per exemple Canouville (latinisé en Kenualdi villa 1025-26) de Kenewald[3]. Saumont Es pas pas situat sus un mont, mas lo tèrme a pogudas s'aplicar a un leugièr monticule o alavetz lo vilatge a pogudas èsser desplaçat en circonstàncias istoricas a determinar.
Un village nommé Abancourt avec église paroissiale (Saint-André) existait à environ un kilomètre au nord de l'église de Saumont, sur la rive gauche de l'Epte, jusqu'à la Révolution. En 1823, la commune d'Abancourt fut annexée à celle de Saumont-la-Poterie.
Le fief nommé Abencourt n'est pas attesté avant 1220. À cette date il est la propriété de « Gilo de Hosdenc » (Hodeng), mentionné par l'évêque de Senlis dans son inventaire des fiefs de Normandie complété pour Philippe Auguste. Ce Gilo était propriétaire de plusieurs fiefs du pays de Bray. Plusieurs documents du Sègle XVI au Sègle XVIII reliés à la famille d'Abancourt citent l'endroit ou les parcelles de terre de cet Abancourt et des communes limitrophes[1]. La nature du toponyme, composé avec l'appellatif d'origine latine "-court", en fait une fondation d'avant ou pendant le haut moyen-âge. En effet, les formations en -court caractéristiques du nord du pays de langue d'oïl correspondent à l'établissement de Francs plus ou moins romanisés, le premier élément du nom de lieu est généralement un nom de personne germanique, ici Abbo au cas régime. François de Beaurepaire[4] observe que les noms en -court ne sont jamais composés avec des noms de personnes anglo-scandinaves, contrairement au nom en -ville, et que par conséquent, ils ne peuvent être postérieurs au Modèl:IXe siècle.
Par contre, le nom de Saumont est plus récent. En effet, mentionné pourtant plus tôt vers 1043 sous la forme Seiwaltmont, il contient le nom de personne de type anglo-saxon Saewald, colon venu d'Angleterre avec les danois vers le Sègle X. On trouve d'autres anthroponymes anglo-saxons composés avec l'élément -wald en Normandie, inclus dans des toponymes comme par exemple Canouville (latinisé en Kenualdi villa 1025-26) de Kenewald[5]. Saumont n'est pas situé sur un mont, mais le terme a pu s'appliquer à un léger monticule ou alors le village a pu être déplacé dans des circonstances historiques à déterminer.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Mathieu De Abancourt
- ↑ Los noms de las municipalitats e ancianas parròquias de la Seine-Maritima, edicions Picard 1979.
- ↑ François de Beaurepaire, Op. Vila.
- ↑ Les noms des communes et anciennes paroisses de la Seine-Maritime, éditions Picard 1979.
- ↑ François de Beaurepaire, Op. cité.


text:
Batalha de Nicòpolis
La batalha de Nicòpolis se debanèt lo 25 de setembre de 1396 e opausèt lei fòrças de l'Empèri Otoman dirigidas per Bazajet Ièr a una coalicion de Crosats menats per lo rèi d'Ongria Sigismond de Luxemborg. L'objectiu oficiau d'aquela expedicion èra de reconquistar lei territòris ocupats per leis Otomans sus lo continent europèu. Pasmens, s'acabèt per una victòria otomana en causa de la manca de coordenacion entre lei contingents de l'armada crosada. La màger part de l'armada crosada foguèt destrucha e unei senhors francés importants foguèron capturats. Aquela batalha marquèt la fin dei Crosadas organizadas per lei país d'Euròpa Occidentala dins lei Balcans.


text:
Muchedent
Muchedent es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Muchedent se niche al se de la vallée de la Varenne recentament alterada pel creusement de ballastières, en bordure de la bòsc de Eawy.
Muchedent A situat a 7 km de Longueville-sus-Serra, a 8 km de Bellencombre, a 11 km de Auffay, a 14 km de Sant-Saëns e a 20 km de Dièpa.
Es desservie per la parca de Longueville-sus-Serra situada a 7 km.
La commune de Muchedent se niche au sein de la vallée de la Varenne récemment altérée par le creusement de ballastières, en bordure de la forêt d'Eawy.
Muchedent est située à 7 km de Longueville-sur-Scie, à 8 km de Bellencombre, à 11 km d'Auffay, à 14 km de Saint-Saëns et à 20 km de Dieppe.
Elle est desservie par la gare de Longueville-sur-Scie située à 7 km.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
"Mucedent" Vila en 1030/1137. Preséncia gallo-romaine reconeguda en 1861 a la còsta del Molin. Donat en 1030 al abbaye Sant-Catherine-lès-Roan, de contunh als chartreux de Gaillon. Lo senhor de Muchedent #combatre a Hastings. Existéncia del prieuré del Pubel #que la capèla n'existissiá encara en 1716 (prieuré suprimit en 1732).
"Mucedent" cité en 1030/1137. Présence gallo-romaine reconnue en 1861 à la côte du Moulin. Donné en 1030 à l'abbaye Saint-Catherine-lès-Rouen, puis aux chartreux de Gaillon. Le seigneur de Muchedent combattit à Hastings. Existence du prieuré du Pubel dont la chapelle existait encore en 1716 (prieuré supprimé en 1732).


text:
Proboscidea
Los proboscidis (Proboscidea) son un òrdre de mamifèrs placentaris perteneciente als Paenungulata que conten pas qu'una familha viua actualament aperada Elephantidae, era quau es representada per tres espècias: l'elefant african de sabana, l'elefant african de bòsc e l'elefant asiatic. Un legat fòrça paure d'un grop qu'apareguèt fa mai de 30 milions d'ans e entre cuyas de familhas desparegudas cap destacar antecesores dirèctes dels elefants posteriors.
Fa mens de dètz mil ans, a de fins de la darrièra glaciación, demoravan encara doas espècias de mastodònts en America e divèrsas mai d'elefants, entre eles lo mamot lanós (Mammuthus primigenius) d'Eurasia e America del Nòrd, lo mamot de Columbia (Mammuthus columbii) e unas cuantas d'espècias insulars nans dels genres Palaeoloxodon e Stegodon.


text:
709
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 709 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
A l'èst, contuniacion de la guèrra còntra leis Arabis que menèron una incursion victoriosa dins lo centre d'Anatolia. A l'oèst, Justinian II mandèt una flòta per punic Ravena. Lei causas d'aquela expedicion son mau conegudas (belèu una atitud pauc cooperativa de la vila en 694) mai lei caps de Ravena foguèron aisament capturats e executats a Constantinòple. Pasmens, aqueu chaple afebliguèt mai la posicion bizantin en Itàlia ont una partida importanta de la populacion èra ostila a l'emperaire. D'autra part, lo papa Constantin foguèt invitat dins la capitala per discutir dei questions dubertas per lo concili de 692.


text:
Dinastia Qajara
La Dinastia Qajara fuguèt una dinastia iraniana que reinèt sus Pèrsia de 1786 a 1925. Aqueu periòde fuguèt marcat per lo declin dau país que perdiguèt divèrsei territòris au profiech dei Russia, dei Reiaume Unit, deis Omanés — d'aperaquí 1780 a 1880 — e reconóisser l'independéncia d'Afganistan. A partir de la fin dau sègle XIX, lo país venguèt tanben l'enjòc de luchas d'influéncia entre Rus e Britanics que finiguèron per devesir lo país entre una zòna russa au nòrd, una zòna britanica au sud-èst e una zòna neutra entre lei doas. Aquel acòrd permetèt d'empachar la colonizacion de Pèrsia mai entraïnèt un afondrament economic. Durant la Granda Guèrra, Pèrsia fuguèt parcialament ocupada per leis Otomans entraïnant una reaccion russa e britanica. De 1917 a 1919, lo país fuguèt ocupat per lei Britanics, ço qu'entraïnèt l'afondrament totai dau poder de la dinastia que perdiguèt lo poder tre 1921 e fuguèt oficialament destituida en 1925.


text:
Actor italian per excelléncia, segurament lo pus celèbre del mond del cinèma internacional de las tres decennias que seguisson la Segonda Guèrra Mondiala, conquista la siá notorietat sens objectius clares, al contrari d'autres actors de la siá generacion. De 1938 a 1943, obten de papièrs d'en figurant o «d'utilitat» en qualques pelliculas, après, en basa a l'oposicion familiala al fascisme, se vei obligat a s'amagar fins a la fin de las ostilitats de la Segonda Guèrra Mondiala. Dempuèi 1945, s'inscriu al Centre universitari de teatre (Centro Universitario Teatrale ) ont coneis Luchino Visconti que li procura un ròtle en una òbra teatrala que dirigís, Un tramvia nomenat desir. En las siás interpretacions al teatre, aurà escasença de trabalhar amb Giulietta Masina e aital conéisser lo sieu marit, Federico Fellini; aquela amassada a una influéncia considerabla a la siá carrièra.
Dins lo cinèma, va de ròtles mendres e fòrça segondaris fins lo 1955 ont obten lo sieu primièr prèmi, un Nastro d'Argento per lo sieu ròtle de Pasquale a *Giorni de amore dirigida lo 1954 per Giuseppe De Santis e Leopoldo Savona.


text:
Oligonucleotid
Un oligonucleotid es una sequéncia corta d'ADN o d'ARN, amb cinquanta o mens de parelhs de basas. An de foncions distintas: coma s en de reaccions d'amplificacion (PCR per exemple), coma sondas d'ibridacion o per blocar especificament d'ARN messatgièr. L'ibridacion de l'ADN que permet d'identificar de gèns; consistís a desnaturalizar un genòma e agregar un oligonucleotid e se aqueste se pega (en terme mai sientific, s'ibrida) a las cadenas d'ADN indica qu'existís aqueste gèn dins lo genòma.


text:
Ponts Bessons
Los Ponts Bessons son los dos ponts bastits en 1774 per Joseph-Marie de Saget, engenhaire de las òbras publicas de la província de Lengadòc, sul pòrt de l'embocadura a Tolosa. En fait, i a tres ponts, cadun a la dintrada d'un canal: lo Canal del Miègjorn pel pont del centre, lo canal lateral a Garona pel pont del nòrd, e lo canal de Brienne pel pont del sud. Lo pont del nòrd foguèt apondut durant las òbras del canal lateral a Garona en 1844. Lo basrelèu foguèt realizat entre los dos ponts al sud per l'artiste tolosan François Lucas en 1775 en marme de Carrara. Aquesta escalpradura representa Occitània coma una femna que sosten la proa d'una barca amb las armas de Lengadòc.
Occitània comanda al canal de recebre las aigas de Garona, pendent que dos joves terrassièrs, acabalats de pic, cavan lo canal de Brienne. Autra femna de l'escalpradura, Garona ten una bana d'abondància, amb a son costat un laurador destrigant sos buòus per laurar en Lauragués.
Los Ponts Bessons es tanben lo nom d'un quartièr residencial del nòrd de Tolosa.


text:
1276
Aquesta pagina concernís l'an 1276 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Makuria[modificar | modificar la font]
En causa dau caòs entraïnat per l'invasion mancada d'Egipte Auta per lo rèi David Ièr en 1272 e deis expedicions punitivas menadas per lei Mamelocs dempuei aquela annada, una grèva crisi dinastia acomencèt dins lo Reiaume. Un pretendent, Shekanda, s'alièt ambé lei Mamelocs per prendre lo poder e, après aqueu succès, acceptèt de venir son vassau e de laissar una garnison turca s'installar a Dongola.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Song[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra lei Mongòls e de l'afondrament de l'Empèri Song. D'efèct, après la desfacha de Jia Sidao l'annada precedenta, lei Mongòls poguèron menar una ataca còntra la capitala Song que foguèt conquistada. Puei, lei Mongòls ocupèron la màger part dei províncias encara tengudas per lei Song. Lei darrierei pòchis de resisténcia s'afondrèron tres ans pus tard.


text:
841
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 841 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Sicília, una còntra-ofensiva bizantina vèrs Crotona sostenguda per Venècia — vassau mai e mai teoric de l'Empèri — mau capitèt. En Anatolia, d'intrigas diplomaticas bizanticas e la mòrt dau califa Al Mutasim permetèron d'arrestar — d'un biais provisòri — leis incursions aràbias.


text:
Resèrva Naturau de Zhalong
La Resèrva Naturau de Zhalong (扎龍國家級自然保護區 en chinés, pinyin: zhālóng guójiā jízìránbǎohùqū) qu'ei un airau protegit de Manchoria, dens la província de Heilongjiang e la Republica Populara de China.
La soa superfícia qu'ei de 2 175 km². Qu'ei l'abitat de nidificacion e d'arrestada de nombrosas cigonhas, cicnes, galejons, cabussons... Enter abriu e octobre qu'ei emplegada peus ausèths migratòris en rota enter la Russia artica autorn deu Desèrt de Gòbi e lo sud-èst d'Asia.


text:
Lucian Freud
Lucian Freud OM CH (Berlin, 8 de decembre de 1922 - Londres, 20 de julh de 2011). Pichon filh Sigmund Freud, foguèt un important pintre e gravador britanic.
Malgrat que sa jovença comencèt pel surrealisme, aprèp la Segonda Guèrra Mondiala venguèt en un dels principals representants de la pintura figurativa anglesa. Especializat dins retraches, aqueles excluson l'expression de sentiments e los personatges representats apareisson nus e jos una fòrta lutz.
Recebèt l'Òrdre del Merite del Reialme Unit.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sos parents èran Lucie Brasch e l'arquitècte Ernst Ludwig Freud, e èra lo pichon filh de Sigmund Freud. Aguèt dos fraires, l'òme politic Clement Raphael Freud e Stephan Gabriel Freud. Sa neboda, Emma Freud, es una important productora de ràdio britanica.
Aprèp la Primièra Guèrra Mondiala e amb l'avançada del Nazisme, Lucien e la familha emigrèron al Reialme Unit en 1933, e recebèt la nacionalitat britanica en 1939. Pendent aquel periòde, estudièt a la Dartington Hall School a Totnes, Devon, e a la Bryanston School.
Un periòde brèu, estudièt a la Central School of Art de Londres e aprèp fòrça succès a l'Escòla de Pintura e de dessenh Cedric Morris's East Anglian, a Dedham. s'engatgèt com dins la marina mercanda dins una companhiá de l'Atlantic Nòrd en 1941, abans d'èsser reformat del servici en 1942.
En 1943, l'editor ceilanés Tambimuttu faguèt una comanda al jove artista per illustrar un libre de poèmas de Nicholas Moore, intitulat The Glass Tower.
A sa primièra exposicion individuala, a la Lefevre Gallery, en 1944, expausèt son quadre enigmatic The Painter's Room.
L'estiu de 1946 viatjèt a París, per contunhar cap a Itàlia pendent qualques meses. Aprèp visquèt e trabalhèt a Londres.
Lo 20 de julh de 2011 va moriguèt « en patz » a son domicili de Londres, segon un comunicat de premsa de son avocada Diana Rawstron (font: France Presse).
Cambis d'estil[modificar | modificar la font]
Las primièras pinturas de Freud sovent son associadas amb lo surrealisme e mòstran de personas e de plantas en juxtaposicions inabitualas, fachas amb de pintura fòrça fina. A partir dels ans 50 comencèt a realizar de retraches, plan sovent nus, utilizant la tecnica de l'empast (pintura al costèl). Las colors son sovent neutras.
Los tèmas de Freud son las personas e lors vidas; amistats, familha, collègas, aimants e enfants. En escassas ocasions acceptèt de retraches de comanda. Coma o explica el meteis dins sas memòrias: « Lo tèma es autobiografic, tot aquò qu'a ligam amb l'esperança e la memòria e la sensualitat e l'engatjament, la vertat... », « Pinti gents, pas per çò que volrián èsser, mas per çò que son ».
L'usatge d'animals dins sas composicions es fòrça e es sovent apareisson los animals domestics al costat de son proprietari. Exemples de retraches d'animals e personas de l'òbra de Freud: Noi i Speck (1980-81), Eli i David (2005-06) e Doble Retrach (1985-86).
Sa passion pels cavals lo menèt a pintar los especimèns de l'escòla de Darlington, ont, en mai de los montar, fins i tot dormiá dins los estables. Entre aqueles, cal destacar los retraches de Grey Gelding (2003), L'euga Skewbald (2004), e Euga menjant fenc (Mare Eating Hay) (2006).
Son quadre After Cézanne es notable per sa forma inabituala e lo naut prètz que paguèt la Galariá Nacionala d'Austràlia (7,4 milions de dolars americans). Un retrach de pichon format de la reina Elisabeta II provoquèt controvèrsia, en la mostrant tan envielhida (o mai) de que es. La premsa britanica ne publiquèt de criticas opausadas.
La quòta de l'òbra[modificar | modificar la font]
- Naked Woman on a Sofa (1984-1985) se vendèt a l'encant, en 2005, per 4,353 milions d'èuros.
- Le 13 mai 2008, un nud intitulat Benefits supervisor sleeping, de 1995, se vendèt per Christie's a Londres. Per près de 34 milions d'èuros, qu'es l'òbra pus costosa d'un artista encara viu[1].
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Imatges de l'òbra de Lucian Freud
- Lucian Freud. Biografia e analisi critica
- (ca)Lucian Freud; rere els plecs de la carn, una aproximació al retrat psicologic


text:
Millenni III abC
../.. | Millenni IV abC | millenni III abC | Millenni II abC | ../..
Sègle XXX abC | Sègle XXIX abC | Sègle XXVIII abC | Sègle XXVII abC | Sègle XXVI abC
Sègle XXV abC | Sègle XXIV abC | Sègle XXIII abC | Sègle XXII abC | Sègle XXI abC
Avertiment: totas las datas d'aquesta pagina que son aproximativas. Entà epòcas tant aluenhadas, nat mejan scientific ne permet d'establir datas precisas e que i a controvèrsias cronologicas enter istorians.
- 2800: prumèrs pas de la civilizacion sumeriana,
- enter 2800 e 2700 : vita d'Imhotep, vizir, arquitècte e mètge, creator deu complèxe funerari de Saqqarah,
- 2600: construccion de las grans piramidas de Queòps, Quefren e Miquerin,
- circa 2400 : vita de Ptahhotep, vizir deu faraon Djedkaré Isesi e autor de Saviesas o Ensenhament,
- 2350: prumèra temptativa coneishuda d'unificacion de Mesopotamia, dab lo capdau Lugalzagesi,
- 2340: fondacion de l'empèri d'Akkad per Sargon,
- 2284: mort de Sargon,
- 2205: començament de la dinastia Xia en China.


text:
Formiguier
Un formiguier es lo nom de l'abitacion d'una colonia de formigas. Lei dos objectius principaus d'un formiguier son la proteccion deis uous, dei resèrvas de norridura e la proteccion deis individús còntra lei tempèris. Ne'n existís divèrsei tipes diferents mai una espècia donada adopta generalament un biais caracteristic de bastir un formiguier. Son generalament situats dins la tèrra, sota de pèiras, dins la fusta, dins leis aubres... etc.
-
Formiguier a dòme de Formica rufa.
-
-
-
-
-
Intrada d'un formiguier de Camponotus vagus installat dins una soca.


text:
Acte d'Union (1800)
L'Acte d'Union de 1800, si ditz tanben Acte d'Union de 1801, unissèt lo reiaume unificat de Grand Bretanha (que resultèt d'una union dei reiaumes d'Anglatèrra e d'Escòcia despuei l'Acte d'Union de 1707) e lo Reiaume d'Irlanda, liats despuei 1541 per una union personala. Coma aquò faguèt nàisser lo Reiaume Unit de Grand Bretanha e d'Irlanda. Maugrat que l'acte siguèsse estat votat lo 2 de julhet de 1800, l'union venguèt efectiva que lo 1er de genier de 1801.
Avant aquel acte, Irlanda èra liada per una union personala a Anglatèrra despuei 1541, quand la minoritat protestanta que dominava lo Parlament d'Irlanda votèt l'Acte de la Corona d'Irlanda de 1542, proclamant Enric VIII d'Anglatèrra rèi d'Irlanda. D'autra part Irlanda e Anglatèrra èran unidas per una union personala an Escòcia despuei l'Union dei Coronas en 1603.


text:
Claudi Ptolemèu
Claudi Ptolemeu (en grèc: Kλaύδιoς Πtoλeuaίoς, Klaudios Ptolemaios); vèrs 85 a Ptolemaïs de Tébaïde (Nauta Egipte) - vèrs 165 a Canope , d'autres autors dison v. 100- v. 170) foguèt un astronòm, geograf e matematician grecoegipcian, nomenat comunament Ptolemèu.
Visquèt e trabalhèt a Alexàndria, Egipte (Cresquèt en la famosa Bibliotèca d'Alexàndria). Foguèt astrològ e astronòm, activitats que en aquesta epòca èran intimament ligadas. Es l'autor del tractat astronomic l'Almagest (en grèc Ἡ MeYάλn EύvtaEις Hè Megalè Syntaxis, Lo grand tractat) que foguèt servat, coma totes los tractats de sciéncia grècs classics, dins los manuscrits arabis e venguèt disponible dins la traduccion en latin de Gerard de Cremona al sègle XII.
Eretièr de la concepcion de l'Univèrs donada per Platon e Aristòtel, son metòde de trabalh diferiguèt notablament d'aquela d'aquestes, perque mentre que Platon e Aristòtel donavan una cosmovision de l'Univèrs, Ptolomèu èra un empirista. Son trabalh consistiguèt a estudiar la granda quantitat de donadas existissent sus lo movement de las planetas e a far construire un modèl geometric qu'expliquèt las dichas posicions dins lo passat e foguèsse capable de predire sas posicions futuras.
La sciéncia grèga a doas possibilitats per explicar la natura: l'explicacion realista, que consistiguèt a exprimir de forma rigorosa e racionala çò que realament se passa dins la natura; e l'explicacion positivista, que consistiguèt a exprimir de forma racionala çò qu'es aparent, sens se preocupar de la relacion entre çò que se vei e çò qu'en realitat es. Ptolomèu afirmèt explicitament que son sistèma pretendiá pas descobrir la realitat, mas èra solament un metòde de calcul. Èra logic qu'adoptèsse un esquèma positivista, perque sa teoria geocentrica s'opausava flagrantament a la fisica aristoteliciana: per exemple, las orbitas son sistèma èran excentricas, respècte a las circularas e perfèctas de Platon e Aristòtel.
Ptolomèu repertorièt fòrça estelas, assignant a aquelas un treslutz e una magnitud, e establiguèt de nòrmas per predire los eclipsis.
Son apòrt fondamental va èsser son modèl de l'univèrs: cresiá que la Tèrra èra immobila e ocupava lo centre de l'Univèrs, e que lo Solelh, la Luna, las planetas e las estelas, viravan a son entorn. A partir d'aquò, per mescla de la tecnica de l'epicicle-deferent, que son invencion s'atribuís a Apolini de Perge, ensajèt de resòlvre amb pro de succès los dos grands problèmas del movement planetari:
- La retrogradacion de las planetas e son aumentacion de lusor, quora retrogradan.
- La diferenta durada de las revolucions sideralas.
Sas teorias astronomicas influiràn la pensada de l'astronomia e las matematicas scientificas fins al sègle XVI.
Apliquèt sos estudis de trigonometria a la construccion d'astrolabs e relòtges solars. E tanben apliquèt l'estudi de l'astronomia a l'astrologia, creant los oroscòps. Totas aquelas teorias e estudis figuran dins son òbra Tetrabiblon.
Foguèt tanben bon en optica e geografia. Dins lo camp de l'optica explorèt las proprietats de la lutz, subretot de la refraccion e de la reflexion. Son òbra Optica es un bon tractat subre la teoria matematica de las proprietats de la lutz.
Una autra granda òbra seuna foguèt la Geografia, que descriu lo monde de son epòca, amb mapas d'Agatodemon. Utilizèt un sistèma de latitud e de longitud, que servirà d'exemple als cartografes pendent fòrça ans. Una de las vilas descricha en aquela òbra es La Mèca, dins la Peninsula Arabica, que nomenèt Makoraba.
Lo monde de la musica es tanben conegut per Ptolemèu. Escriurà un tractat de teoria musicala nomenat Armonicas.
Lista de las òbras[modificar | modificar la font]
- MeYάλn EύvtaEις tn̂ς ̓Aσtpovouίaς
- TetpάBιBλuς σύvtaEις, Tetrabiblon, o Quadripartitum de Apotelesmatibtus et Judiciis Astrorum
- Kavὼv Baσιλέwv
- φάσeις ἀπλavŵv ἀσtέpwv kaὶ σuvaYwYὴ ἐπισnuaσeιŵv ,De Apparentiis et Significationibus inerrantium
- De Analemmate
- Planisphaerium.
- Πepὶ ὑπoθέσewv tŵv πλavwuέvwv, De Planetarum Hypothesibus
- Aπuovιkŵv BιBλίa Y
- Πepὶ kpιtnpίou kaὶ ἡYeuovιkoû}De Judicandi Facultate e Animli Principatu
- ΓewYpaφιkὴ ̔YφήYnσις
- Geografia Matematica de Ptolemèu.
- Geografia istorica o positiva de Ptolemeu


text:
1883
Aquesta pagina concernís l'an 1883 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
En Alemanha, desvolopament de doas armas (carga crosa e obús sageta) destinadas a luchar còntra lei blindatges dei fòrts europèus. Aqueleis armas son totjorn utilizadas au començament dau sègle XXI còntra lei blindatges dei veïculs militars.


text:
Lista dels primièrs ministres de Japon
Vaquí la lista dels Primièrs ministres de Japon dempuèi 1885.
Somari
Primièrs ministres de l'Empèri japonés (1868–1947)[modificar | modificar la font]
Periòde Meiji (1868–1912)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres jos l'Emperaire Meiji.
Periòde Taisho (1912–1926)[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres jos l'Emperaire Taisho.
Primièrs ministres de 1926 fins a 1947[modificar | modificar la font]
Primièrs ministres dempuèi 1947[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Amb la renóncia del govèrn l'imperator invitèt Sanjo Sanetomi a comandar lo govèrn durant dos meses. Uèi lo govèrn de Sanjo es generalament considerat una prolongacion del goèrn de Kuroda.
- ↑ 2,0 2,1 renoncièt.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
Epicurisme
L'epicurisme es una doctrina creada per Epicur, qu'existiguèt entre los sègle III AbC a sègle III ApC.
Se nomenan epicurians tant los seguidors d'Epicur de son viu, coma los contunhadors de l'escòla fins que aquela s'arrèste, e tanben per qualques punt d'escrivans de la posteritat fins a l'epòca modèrna (l'exemple mai remarcable benlèu es Marx).
L'epicurisme, originalament, (pasmens qu'Epicur foguèt totjorn fòça refractari a revelar las fonts que basava sa doctrina, fins a que el meteis se disiá "autodidacte"), se basa sus fòrça filosofias anterioras (levat benlèu la platoniciana, que combatèt fermament). Atal, l'epicurisme recuèlh subretot l'atomisme de Democrit e la teoria del plaser d'Aristip, tot en respondent a las criticas de Platon e Aristòtel dels dos sistèmas. (Tanben mòstra resons de la doctrina sceptica, d'Anaxagòras, dels filosòfs cinics e de l'estoïcisme. En general, Epicur faguèt un ensems d'idèas sistematicas e coerentas, mas non originalas).
L'epicurisme segon Epicur es pauc original; totes los membres de l'escòla epicuriana, de vida d'Epicur coma aprèp la fin del "Jardin" (escais de l'escòla epicuriana), pasmens exprimissián sens equivòca fòrça l'admiracion per la vida e doctrina del fondator de l'escòla, mas que seguèron gaireben o fòrça fidelament sa pensada.
Los discípols mai importants del vièlh savi del plaser son Diogènes d'Enoanda (un epicurian ric que, d'un biais sosprenent, daissèt inscritas, sus una paret d'un mercat de la ciutat d'Enoanda, d'inscripcions de granda talha amb de doctrinas epicurianas), Filodem (un erudit respectable que daissèt una bibliotèca de tèxtes epicurians, parcialament conservada), Diogènes Laerci e Lucrèci (sens comptar d'autras centenas de disciples simples e comuns, segurament, perque la doctrina d'Epicur foguèt coneguda per tota Grècia e Itàlia, e fins a Asia e Egipte, mas essent totjorn dins l'ombra de estoïcisme alara predominant ).
Lucrèci, l'epicurian roman pus important, que viviá al sègle I AbC, escriguèt una òbra, "Sus la natura" ("De rerum natura"), en sèt libres, que representa sens dobte lo tèxte mai important de l'epicurisme en mai d'Epicur. Los tèmes basics tractats per Lucrèci son la constitucion atomica de l'univèrs, una teoria sus la sensacion empirica, la passion amorosa, un elògi de la persona e de l'òbra d'Epicur, los fenomèns de l'astronomia epicuriana, e d'autres. Pasmens, al contrari de la cresença populara, Lucrèci copièt pas textualament Epicur, mas se diferencia sus qualques punts, per exemple sus la doctrina del bonaür, perque Lucrèci elabòra una teoria pessimista e dramatica de la vida (« la passion amorosa, mai que fa mai paur que la volontat, totjorn pana a l'òme son bonaür »), Plen contra la serenitat inalterabla de l'arma que predica Epicur (que, per exemple, recomanda: « practiques pas de sèxe pendent la digestion, per que li fagas pas de mal »).
Diogènes Laerci foguèt un biograf que viviá al darrièr sègle de l'epicurisme (sègle III). Fòrça comentators lo considèran epicurian (mas qualques uns lo descrivon coma neoplatonician, doctrina alara recenta). D. Laerci, dins son òbra Vida e opinions dels filosòfs illustres, dedica lo libre 10 e darrièr a de tèxtes epicurians. A aquel escrivan li devèm subretot la conservacion de la Carta a Menecèu e las Maximas Capitalas (ambedós de resumits fachs per D. Laerci sus de tèxtes epicurians, uèi perduts).
Al sègle IV (segon lo testimòni de Sant Agustin) avián desaparegut totalament las escòlas epicurianas e los escrits d'Epicur demorèron espandits pel monde antic.
Mejans los autors de l'umanisme (coma Cosimo Raimondi) e aqueles de la Renaissença (coma Pèire Gassendi) l'epicurisme tornèt èsser conegut per tota Euròpa. Baruch Spinoza e John Locke, per exemple, reconeguèron l'importància (del punt de vista istoric coma dins una influéncia dins los pròpris escrits) d'Epicur e Lucrèci. Fins finala se tròban de ressons de l'epicurisme dins d'autors pus contemporanèus coma Nietzsche, Friedrich Hegel, Karl Marx e Auguste Comte.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (ca)leisson d'"Epicuro", Carlos Gual.


text:
Conjectura de Poincaré
La conjectura de Poincaré es, en matematicas, una conjectura pertocant la caracterizacion topologica de l’esfèra de tres dimensions (o 3-esfèra) entre lei varietats tridimensionalas. La conjectura foguèt formulada per lo primier còp per Henri Poincaré en 1904, que la formulèt ansin:
-
- « Considerant una varietat compacta V de 3 dimensions, simplament connèxa e sens bòrd, alora V es omeomòrfa a una iperesfèra de dimension 3 »
Autrament dich, s'un «objècte de tres dimensions» a lei meteissei proprietats topologicas qu'una esfèra (en particular, la « simpla connexitat » significa que totei lei blocas se pòdon restrechir en un ponch), es alora una «deformacion» bicontinua d'una esfèra tridimensionala (l'esfèra ordinària, superfícia dins l'espaci euclidian de tres dimensions, a solament doas dimensions).
Notem que ni l'esfèra ni ges d'autre espaci tridimensionau desprovesit de ges d'autra termiera que (l'espaci ordinari) se pòdon pas dessenhar adeqüatament coma d'objèctes dins l'espaci ordinari de tres dimensions. Es un dei motius que còsta visualizar mentalament lo contengut de la conjectura.
Fins a l'anonci de sa resolucion per Grigorii Perelman en 2003, sa demostracion èra un dei grandei problèmas de topologia non resouguts.


text:
Amadís de Gaula
Amadís de Gaula es una òbra mèstra de la literatura fantastica e lo libre de cavalariá mai celèbre, que faguèt furor al sègle XVI dins la Peninsula Iberica coma lectura primièra de tota una generacion d'escrivans renaissentistas e barròcs. A la fin del sègle XV Garci Rodríguez de Montalvo presentèt sa version definitiva. Sa version originala èra portuguesa, mas se coneis pas cap de version primitiva del tèxte portugués original. L'unica version complèta coneguda d'Amadís de Gaula es la recomposicion de Montalvo, devesida en quatre libres, que constituiguèt un succès formidable, tanben a l'ambit europèu. Montalvo, doncas, escriguèt una continuacion titolada Las sergas de Esplandián, qu'es lo cinquen libre del cicle. Pus tard, Ruy Páez de Ribèra, Feliciano de Silva, Juan Díaz, Pedro de Luján e Mambrino Roseo continuèron l'òbra amb de novèls capítols.
Argument[modificar | modificar la font]
Amadís de Gaula -après un prològ ont s'afirma que lo manuscrit foguèt trobat dins un arcon enterrat (topic del manuscrit trapat)- comença amb lo relat de las amors del rei Perión de Gaula e l'infanta Elisena de Bretanha, que donèron luòc a la naissença d'un mainatge abandonat dins una barca. Lo mainatge es criat pel cavalièr Gandales que cèrca sus son origina al mitan d'unas aventuras fantasticas, protegit per la bruèissa Urganda, apelada 'la desconeguda' pr'amor qu'a pas jamai la meteissa cara ni lo meteis aspècte, e perseguit pel mag Arcalaus l'encantador. Travèrsa l'arc embrueissat dels amadors leials dins l'Insula (illa) Fèrma, lucha e tua lo monstre terrible Endriago, e viu d'aventuras perilhosas, en onor de son amada Oriana, filha del rei Lisuarte de Grand Bretanha. L'òbra originala (abans las modificacions fachas per Montalvo) s'acaba tragicament, coma totas las òbras del Cicle Arturic. L'originala (reconstrucha) s'acaba de la manièra seguenta: Lisuarte, mal conselhat per de conselhièrs avaricioses, ensaja de maridar Oriana amb un enemic de l'eròi. Oriana es rescatada per Amadís que la porta a l'Insula (illa) Fèrma. Lisuarte li declara la guèrra ajudat per Galaòr (envejós d'Amadis) e Esplandian (que Lisuarte a criat sens saber qu'es son felen). Après divèrsas batalhas Galaor desafia Amadís e aqueste lo tua. Lisuarte desafia Amadis que tanben lo tua, mas Esplandian tua Amadis. Oriana, qu'obsèrva la batalha dempuèi una fenèstra, en véser la mòrt d'Amadís se defenestra e morís. Urganda apareis e revèla a Esplandian la veritat sus sos parents.
La version de Montalvo modifica subretot aquesta fin. Lisuarte e Amadís fan la patz, se coneis l'identitat d'Esplandian d'un biais mens tragic e Galaòr apareis pas dins la batalha pr'amor qu'es malauta. Lisuarte es encantat e Amadis se deu consacrar a governar.
Estil[modificar | modificar la font]
L'estil dAmadis de Gaula foguèt vantat per l'exigent Juan de Valdés. A cèrta latinizacion de la sintaxi: per exemple, plaça generalament lo vèrb en fin de frasa a la manièra latina, utiliza lo participe present tipic del lengatge de l'escòla alegoricodantesca del sègle XV, se ben resulta fòrça pus clar qu'aquela.


text:
Dmitrii Mendeleiev
Dmitrii Ivanovich Mendeleiev (en rus : ДMи́Tpий ИBáHoBич MeHдeлéeB ; Verhnie Aremzyani, près de Tobolsk, Empèri Rus lo 8 de heurèr - lo 27 de genèr deu calendrièr Julian - de 1834 – Sant Petersborg, lo 2 de heurèr - lo 20 de genèr deu calendrièr Julian de 1907) que ho un quimista rus famós per'mor d'aver creada e publicada la purmèra version de la Taula periodica deus elements qui, en se bèth basar suber observacions dejà disponiblas de las proprietats deus elements e en bèth concludir qu'en plaçant los elements en òrdi creishent de massas qu'un cèrte nombre de proprietats quimicas comunas que tornavan regularament. Aquò que'u dè l'idèa de plaçar los elements dehens ua taula segon en òrdi creishent de massas donc e en los bèth amassar segon las loas afinitats de proprietats. Atau, que podó predíser proprietats d'elements alavetz enqüèra de descrobir.


text:
Cemitèri deus Innocents
Lo Cemitèri deus Innocents que ho un deus cemitèri istorics màgers de París.
Lòc massiu de sepeliment, mei que mei deus praubes, au pè de la Glèisa deus Innocents qui'u dè lo son nom, lo cemitèri arcuelhó millions de còs qui, fin finala, s'apielavan en ossaments devath las arcadas qui l'entornejavan. Barrat au sègle XVIII, los sons ossaments que hon mandats de cap a las Catacombas de París, tan vau díser la anciana peirreras de París.
Lo site que vadó Marcat deus Innocents puish Las Hallas e fin finala lo Forum de La Hallas.