text:
Magnèsi
Lo magnèsi es un element quimic de simbòl Mg e de numèro atomic 12. Se presenta jos la forma d'un metal blanc brilhant, amb un aspècte pro semblant al de l'argent. Es un dels elements mai abondoses de la planeta, l'ochen dels que se tròba dins la natura, e lo cinquen metal aprèp l'alumini, lo fèrre, lo calci e lo sòdi. A l'encòp representa lo tresen compausant de las sals de l'aiga de mar. Es un dels elements essencials pels èssers umans. Aital lo magnèsi se situa coma l'onzen element mai present en foncion de la massa dins lo còs uman que sos ions son essencials per totas las cellulas vivas.
Ten una densitat de 1,74, valent a dire qu'es la mai febla demest los metals, se n'exceptam lo liti e lo berilli. Fond a 650º C e se volatiliza a 1.120º C.
Fonts de magnèsi dins l'alimentacion[modificar | modificar la font]
La font primièra de magnèsi per l'alimentacion es pro sovent d'origina cerealièra. Pr'aquò, los produches faches a partir de cerealas integralas ou amb de farina completa pòrtan entre 3 e 5 còps mai d'aqueste element que los produches rafinats (pan blanc, ris blanc polit, ...).
(Las quantitats seguentas correspondon a una porcion de 100 g)
- la sal de Nigari, un extrach natural de sal marina (11.500 mg}}
- la frucha de mar ne ten 410 mg
- son seguits de prèp per la melassa (de 197 a 242 mg),
- lo cacao (amb 150 a 400 mg)
- las cerealas completas (contenon entre 100 a 150 mg)
- la carróbia ne conten a l'entorn de 55 mg
- los espinarcs de 50 a 100 mg, mas a l'encòp contenon d'acid oxalic, çò qu'entrepacha son assimilacion.
- en fin, lo peis tanben possedís entre 25 e 50 mg de magnèsi.
D'autres aliments pòdon provesir de magnèsi: legums verds, sarrasin, las favas, las ametlas e las bananas.


c: text/html

text:
Franz Schubert
Franz Schubert (1797–1828) foguèt un musician austrian. Moriguèt solament a 31 ans. Pasmens, e mai se foguèt pauc reconegut de son vivent, son trabalh suscitèt un interés fòrça important après sa mòrt e Schubert s'impausèt donc finalament pauc a pauc coma un compositor major dau sègle XIX.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfança[modificar | modificar la font]
Franz Schubert nasquèt lo 31 de genier de 1797 dins una borgada de la vila de Viena. Èra lo dotzen enfant d'una familha de quatorze. Descurbiguèt rapidàment la musica gràcias a son paire Franz Teodor, institutor, que li donèt de leiçons de violon, son fraire Ignaz que li aprenguèt lo piano e un membre de la Glèisa de Lichtental, Michael Holzer, que completèt aquelei leiçons per l'aprendissatge de l'òrgue, dau cant e de la bassa contínua.
En 1808, capitèt lo concors d'intrada dau còr de la capèla imperiala de Viena. Aquò li permetèt d'estudiar au Stadtkonvikt, un intèrnat de la capitala austriana de qualitat. I contunièt d'estudiar la musica e poguèt intrar dins l'orquèstra dau Konvikt. N'en venguèt pauc a pauc lo cap e i rescontrèt de musicians coma Albert Stadler (1784-1888), Josef Kenner (1794-1868) e Josef von Spaun (1788-1865). Aquelei darriers li permetèron d'intrar en contacte ambé lei mitans intelectuaus de Viena. Enfin, 1810, Schubert acomencèt de compausar sei premiers troç e, en 1813, realizèt sa premiera sinfonia.
Jovença[modificar | modificar la font]
Lo jovença de Schubert foguèt un periòde de produccion musicala importanta onte Schubert contunièt de seguir l'ensenhament de musicians austrians de la Cort coma Salieri. Faguèt tanben divèrsei rescòntres dins lei mitans culturalas de Viena e d'autrei vilas austrianas. Enfin, per obtenir son independéncia, assaièt d'obtenir un pòste dins un orquèstre o de publicar en van seis òbras.
D'efèct, leis annadas 1813-1817 veguèron Schubert compausar un nombre de troç de tipes diferents. Lei principalas foguèron sa Messa n°1 en fa major, sa Sinfonia n°2 en si bemòl major, lo lied Gretchen am Spinnrade, sa Sonata per piano n°1 en mi major, sa Messa n°2 en sòu major, sa Sinfonia n°3 en re major, sa Messa n°3 en si bemòl major, son Stabat Mater en fa minor, sa Sinfonia n°4 en ut minor, sa Messa n°4 en ut major e enfin sa Simfonia n°5 en si bemòl major.
En fòra de la realizacion d'aqueleis òbras, Schubert realizèt tanben un nombre important de rescòntres durant aqueu periòde. Lei pus importants aguèron luòc ambé lo poeta Johann Mayrhofer (1787-1836) que li inspirèt unei lieder, Franz von Schober (1796-1882) que va fortàment influenciar la reflexion intelectuala de Schubert e Anselm Hüttenbrenner (1794-1868) que li permetèt d'intrar en contacte ambé lo mitan culturala de la vila de Graz. En paralèl, Schubert, vengut adjonch de son paire dins l'ensenhament, assaièt d'obtenir son independéncia financiera per arrestar aqueu mestier e trobar una libertat de composicion pus importanta.
L'independéncia[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1816-1818 foguèron lei premierei onte Schubert poguèt viure d'un biais independent. Durant aqueu periòde, son public evolucionèt dau mitan de sa familha e de sa glèisa a aqueu format per d'intellectuaus joves e de familhas importantas de l'Empèri austrian (Esterházy, Sonnleithner...). En 1818, venguèt lo mèstre de musica deis enfants dau còmte Esterházy. Puei, lo 28 de febrier de 1819, se debanèt la premiera execucion publica d'un de sei troç ambé Schäfers Klagelied. Au nivèu musicau, lei tròç principaus d'aqueu periòde foguèron lei lieder Der Tod und das Mädchen e Die Forelle, la Sonata n°1 per piano a quatre mans en si bemòl major e lei Uech variacions sus un cant francés.
Leis annadas de « crisi »[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1819-1823 veguèron l'estil de Schubert evolucionar rapidàment. De mai, un nombre important d'òbras foguèron pas acabadas. En causa d'aquò, lo periòde es qualificat de « crisi ». D'efèct, en fòra d'un cambiament estilic important a prepaus de certanei tipes de composicion fòrça utilizats per Schubert (quatuor, sonata, sinfonia, messa...), se veguèt un posicionament novèu de son orientacion literala, un cambiament de sei rapòrts ambé lo public e una modificacion de l'escritura.
Sa reputacion aumentèt durant aqueleis annadas e lo ret de seis amics acomencèt de s'institucionalizar. D'artistas novèus intrèron dins lei relacions de Schubert, especialament de pintors coma Leopold Kupelwieser (1796-1862), Ludwig Schnorr von Carolsfeld (1788-1853) e subretot Moritz von Schwind (1804-1871). En 1821, de reünions regularas a l'entorn de l'òbra de Schubert apareguèron e aqueu darrier venguèt membre de la Societat deis amics de la musica de Viena, institucion influenta, après una premiera revirada en 1818.
Dins aquò, vèrs la fin de 1822 e lo començament de 1823, Schubert contractèt una malautiá de transmission sexuala, probablament la sifilis. Sa santat va alora pauc a pauc declinar, subretot que lo tractament medicau de l'epòca èra basat sus l'utilizacion de medicaments eissits de mercuri.
Leis annadas de maduretat[modificar | modificar la font]
Leis annadas 1823-1826 foguèron aquelei de la maduretat de Schubert. Sa notorierat aumentèt e seis òbras acomencèron d'èsser tocadas per d'instrumentistas reconegudas coma Ignaz Schuppanzigh o Karl-Maria von Bocklet. De mai, sei premierei sonatas foguèron tornarmai editadas e Schubert n'en obtenguèt un bon pretz e de criticas positivas. Enfin, obtenguèt tanben una reconaissança novèla entre lei musicians ambé son eleccion coma sòci suplent dau Directòri de la Societat deis amics de la musica.
Au nivèu musicau, aqueleis annadas foguèron marcadas per l'acabament dau cicle de lieds Die schöne Müllerin que va prefondar transformar lo genre. A partir de 1824, mestrejèt mai e mai aquel estil d'òbra e lei tròç non acabats venguèron pus rars. De mai, son orientacion se modifiquèt tornarmai, probablament en causa de sa santat marrida : lo romantisme dispareguèt pauc a pauc au profiech de la resignacion e dau pessimisme. Divèrsei poetas acompanhèron aquela evolucion coma Leitner, Seidl, Schulze e Heinrich Heine. Puei, après un retorn dins la familha Esterházy en 1825 onte Schubert escribiguèt quauquei troç per piano, rescontrèt lo poeta Walter Scott que será la fònt d'un ensems de cants publicats en 1826 sota lo nom Das Fräulein vom See.
Lei darriereis annadas[modificar | modificar la font]
A partir de la fin de 1826, l'evolucion de l'estil de la musica de Schubert entraïnèt l'aparicion de divisions dins sei cercles d'amics e dins son public. Pasmens, après la mòrt de Ludwig van Beethoven en març de 1827 e sa santat declinanta, Schubert conoguèt un darrier periòde onte realizèt divèrsei caps d'òbras coma lo cicle de lieds Winterreise. Lo 12 de junh de 1827, foguèt elegit coma sòci titular au Directòri de la Societat deis amics de la musica. Puei, lo 28 de març de 1828, se debanèt lo premier concèrt totalament dedicat ais òbras de Schubert. Pasmens, vèrs la fin de l'annada, la santat de Schubert declinèt fortàment e s'installèt en ço de son fraire onte moriguèt lo 19 de novembre de 1828. Foguèt enterrat dins lo cementèri dau vilatge de Währing. Puei, en 1888, son còrs foguèt transferit dins lo carrat dei musicians dau cimentèri centrau de Viena.
Òbra[modificar | modificar la font]
A sa mòrt en 1828, Schubert aviá compausat aperaquí un milier d'òbra qu'un centenau foguèt publicat de son vivent. Es relativament pauc a respèct de sa productivitat mai pus important que Robert Schumann o Frederic Chopin au meme temps. La màger part dei troç publicats pendent son vivent foguèron de lieder, de danças e de composicions per piano. Pasmens, s'i troba tanben tres sonatas per piano, lo quatuor a còrdas Rosamunda, un trio per piano e còrdas e la Fantasia en ut major Wanderer.
La publicacion dau rèsta de son trabalh s'estendiguèt durant tot lo sègle XIX e s'acabará en 1897 per lo centenari de sa naissança amé la publicacion de la Premiera edicion complèta, realizada sota la direccion de Johannes Brahms. La màger part es compausada per un ensems de 600 lieder basats sus de tèxtes de poetas de lenga alemanda fòrça coneguts (Klopstock, Goethe, Schiller, Rückert e Heine), de seis amics ((Johann Mayrhofer, Karl Theodor Körner, Josef von Spaun, Franz von Schober, Johann Chrysostomus Senn e Matthäus Kasimir von Collin) o de poetas estrangiers (Walter Scott, William Shakespeare...). En fòra de sei lieder, Schubert a escrich per totei lei tipes musicaus, levat dau concerto. Foguèt inflenciat per Haydn e Mozart mai son estil èrafòrça diferent. Dins aquò, demorèt pauc reconegut de son vivent en causa de la revirada de sei projèctes de publicacion de seis òbras e de l'influéncia fòrta de Beethoven sus lo monde de la musica fins a sa mòrt en 1827.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Brown, A. Peter (2002), The Symphonic Repertoire, Indiana University Press. (ISBN 978-0-253-33487-9)
- (fr) Philippe Cassard, Franz Schubert, Actes Sud, Arles 2008.
- (en) Emmons, Shirlee; Lewis,Wilbur Watkin (2006), Researching the Song: A Lexicon, Oxford University Press US. ISBN 978-0-19-515202-9.
- (en) Gibbs, Christopher H. (2000), The Life Of Schubert, Cambridge University Press. ISBN 0-521-59512-6.
- (en) Gibbs, Christopher H. (1997), The Cambridge Companion to Schubert, Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-48424-4.
- (en) Gammond, Peter (1982), Schubert, Methuen. ISBN 0-413-46990-5.
- (fr) Xavier Hascher, Franz Schubert, coll. « L'Esprit curieux » no 15, 1998.
- (fr) Brigitte Massin, Franz Schubert, Fayard, Paris, 1977, 1400 p. (ISBN 2-213-00374-2)
- (en) Newbould, Brian (1999), Schubert: The Music and the Man, University of California Press. ISBN 0-520-21957-0.
- (fr) Marcel Schneider, Schubert, coll. « Solfèges », Seuil, 1957, 192 p. (ISBN 2-02-000224-8)
- (en) Smith, Jane Stuart; Carlson, Betty; Schaeffer, Francis A (1995), The Gift of Music: Great Composers and Their Influence. Good News Publishers. ISBN 978-0-89107-869-2.
- (en) Swafford, Jan (1992), The Vintage Guide to Classical Music. Vintage Books. ISBN 0-679-72805-8.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Teodòr Aubanèu
Teodòr Aubanèu (en nòrma mistralenca  ) (Avinhon, 26 de març de 1829 - Avinhon, 2 de novembre de 1886) foguèt un estampaire e mai que mai un dei pus grands poètas occitans (provençaus), que marquèt fòrça la Renaissença Occitana dau sègle XIX.
Sa vida[modificar | modificar la font]
Aubanèu nais dins una familha d'estampaires (estampaires "dau Papa e de l'Archevesque d'Avinhon" au sègle XVIII quand Avinhon èra encara part deis Estats de la Glèisa). Fa seis estudis amb lei paires as Ais de Provença avans de tornar trabalhar a l'estampariá Aubanèu.
Es bòn catolic, coma tota sa famiha, seguís leis amassadas de la Societat de la Fe ont fa la coneissença de Josèp Romanilha. Es aqueu que li fa rescontrar d'amics coma Frederic Mistral e Ansèume Matieu. Totei se retròban au castèu de Fòntsegunha per i far de poesias e de cançons. Aubanèu i vei tanben en 1850 Jenny Manivet, dicha Zaní. Amorós totei dos, Teodòr e Zaní arriban pas a se declarar sei sentiments e en 1854, la joveneta se fa monja au convent dei Filhas de la Caritat.
Lo meteis an leis amics de Fòntsegunha fondon lo Felibritge qu'Aubanèu, segon d'unei, n'es lo poèta mai prefond e mai desesperat. En 1860, publica La miugrana entredubèrta  , ben aculhida per lo monde literari, que i canta lo sieu amor per Zaní. Mai lei catolics avinhonencs, qu'Aubanèu se'n sent tan pròche, meton l'òbra a l'indèx e aquò fica en perilh l'estampariá Aubanèu, ben ligada a l'archevescat d'Avinhon.
Se marida en 1861 e torna trobar una mena de felicitat mai publica plus tot çò qu'escriu.
Pasmens i a un conflicte creissent entre Aubanèu, lo catolic liure, e Romanilha, lo catolic conservator. Après de malentenduts amb Romanilha en 1878, au meteis temps que i a de jornaus qu'acusan lo Felibritge d'èsser separatista, s'aluenha dau movement a partir de 1880. Quand publica confidencialament en 1885 un autre recuelh, fòrça sensuau, Lei filhas d'Avinhon  , lei devòts l'atacan amb violéncia e l'archevesque lo blaima. Mòr d'una crisi d'apoplexia en octòbre de 1886. Es enterrat au cementèri de Sant Veran d'Avinhon.
Son òbra[modificar | modificar la font]
Amb Romanilha e Mistral, Aubanèu es un dei tres pilars dau Felibritge. Ai dos recuelhs de poesias publicats quand viviá, La miugrana entredubèrta e Lei filhas d'Avinhon, li cau ajustar un drama en vèrs, Lo pan dau pecat  , que lo jògan en 1878. E tanben d'òbras postumas coma lo recuelh de poesias Lo Rèiresoleu   publicat en 1899 e dos dramas: Lo raubatòri   publicat en 1928 e Lo pastre   publicat en 1947.
Extrach[modificar | modificar la font]
Debuta de "La Vènus d'Avinhon  ", primier poèma dau recuelh Lei filhas d'Avinhon  .
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Leis òbras completas d'Aubanèu, la maison Aubanèu leis editèt a Avinhon de 1960 a 1963.


text:
La Micòca
Lo site preïstoric de La Micòca se tròba a las Aisiás de Taiac, en Sarladés, dins la region istorica de Peiregòrd. A servat de nombroses vestigis litics del Paleolitic inferior. Ne venon sensiblament los noms de Micoquian e de Taiacian, culturas arqueologicas del Paleolitic Inferior.
Istoric[modificar | modificar la font]
Conegut dempuèi 1895, Emili Cartalhac, Otto Hauser e d'autres i menèron de furgs nombroses, de còps pauc metodics fins a aqueles de Denis Peironin de 1926 a 1932, que descriguèt la sequéncia estratigrafica en i destriant 15 jaces comprenent 6 nivèls arqueologics.
L'industria litica foguèt estudiada per Francés Bordas que i entreprenguèt un furg en 1956.
Al començament dels ans 1970, la sequéncia foguèt revisada un primièr còp per Henri Laville e Joan Felip Rigaud, puèi aqueste darrièr en associacion amb André Debénath i condusiguèt de furgs novèls de 1989 a 1997.
Una revision de l'istòria sedimentària del depaus foguèt publicada per Jean-Pierre Texier e Pascal Bertran en 1993.


text:
Estrun
Estrun es una comuna francesa del departament del Nòrd e de la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Estrun Se situa al confluisson del Escaut e de la Sensée al luòc-dich La conca redonda.
A 10 km de Cambrai e 15 km de Valencianas, Estrun es facilament accessibla per la autoroute A2 prèpa.
Estrun se situe au confluent de l'Escaut et de la Sensée au lieu-dit Le bassin rond.
A 10 km de Cambrai et 15 km de Valenciennes, Estrun est facilement accessible par l'autoroute A2 proche.


text:
Castèl d'Arcas
Lo castèl d'Arcas es un ancian castèl dit catar situat al sud-èst de Carcassona dins lo departament d'Aude sus la comuna d'Arcas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Al sègle XII, lo vicomte de Carcassona èra en conflicte entre mai d'un senhors qu'aquels d'Arcas e de La Grassa. Las tèrras d'Arcas venguèron la proprietat dels Senhors de Tèrmes.
En 1217, Berangièr d'Arcas èra dels pròches de Guilhèm de Pèirapertusa.
En 1231, aprèp la desfacha del castèl de Tèrmes pendent la Crosada contra los Albigeses, Simon IV de Montfòrt ataquèt Arcas. Aprèp que cremèt lo vilatge (Villa de Arquis), situat sus las ribas de Rialsés, donèt aquela partida de Rasés a un de sos luòctenents, Pierre de Voisins.
En 1284, Gilles de Voisins comencèt de tornar bastir lo castèl. S'agissiá de defendre la val de Rialsés e de contraròtlar las vias d'estivatge que menavan a la Corbièras.
En 1316, Gilles II de Voisins dit "Gilèt" cambièt e acabèt la construccion del castèl.
En 1518, Françoise de Voisins, darrièra eretièra dels Voisins, esposèt Jean de Joyeuse que recebèt la baroniá d'Arcas. Lo castèl foguèt alara abandonat al profit de Coisan.
En 1575, lo castèl foguèt assetjat pels protestants e sol lo donjon resistiguèt a l'assalt.
A partir de la Revolucion, lo castèl s'enroïnèt. Foguèt vendut per ben nacional puèi patiguèt de qualques damatges.
Es monument istoric depuèi lo 16 d'agost de 1887.
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Lo castèl es constituit d'una cencha e d'un naut donjon carrat cantonat de quatre torrèlas.
La cencha gaireben carrada (51 m x 55 m) enroda lo castèl amb una pòrta dotada d'una machacoladura ornada al suc d'una clau de vòlta amb l'escut de la familha Voisins. De bastiments serián estats lo long dels barris. Demòran doas torres logís plan conservadas. Lo donjon carrat, naut de 25 mètres, es un cap d'òbra d'arquitectura militara inspirada d'Illa de França. Compòrta 4 nivèls que s'i accedís per una viseta. Las diferentas salas foguèron pimpilhosament bastidas. Lo darrièr nivèl èra consacrat a la defensa del castèl. Una quarantena de soldats podián defendre lo donjon mercé a fòrça arquièras e doberturas rectangularas que fan las parets encara mai simetricas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Henri-Paul Eydoux, «Châteaux des pays de l'Aude», Congrès archéologique de France. 131en session. Pays de l'Aude. 1973, Société Française d'Archéologie, Paris, 1973, pp. 208-212
- (fr)Lucien Bayrou, Le château d'Arques : guide du visiteur, Centre d'archéologie médiévale du Languedoc, Carcassonne, 1989
- Lucien Bély, Connaître les Cathares, Éditions Sud-Ouest, Luçon, 2006, p. 73


text:
L'Isla de Haut
L'Isla de Haut o Illa de Naut es ua comuna de Comenge en Gasconha situada dens lo parçan de Savés e traucada justament per l'arriu Sava ; es administrada peu departament de Hauta Garona , dens la region francesa de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Heraudica[modificar | modificar la font]
L'escut de L'isla de haut que's blasona atau : de gules au castèth d'aur dab ua tor portau au bèth miei caperada e auberta de sable, ua tor caperada a senèxtre e ua escargaita caperada a dèxtre, tot aquò ajornat de sable pausat sus ua terrassa ondada d'argent cargarda de doas ondadas de sinòple, deu cap cosut d'azur e cargat de quate otelas d'argent adossadas e pausadas en sautadèr.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila que's situa a un quaranteat de quilomètres de Sent Gaudenç (on passan las vias deu tren e l'A64) capvath deu paltèu de Lanamesa. Es traucada per l'arriu Sava.
Istòria[modificar | modificar la font]
Restas protoistoricas e romanas que hon mantuns còps trobadas suu territòri de l'Isla de Haut. Que sembla qui aja avut ua villa romana e que's mentau sustot un orador vodat au semidiu Ercules, bastit au long d'ua via romana suu lòc on uei e's quilha la capèra de Sent Ròc. Un altar marcat d'inscripcions latinas, ara plaça a l'esterior deu còr de la glèisa de Santa Adrian, que mentau un cèrte Philetus qui merceja Ercules e lo son mèste Pompeius qui l'aurè aquitat.
Un cartulari de 987 que mentau un l'existéncia d'un borg a l'emplaçament de L'Isla de Haut (aquesta qu'ei donc la data mei anciana dens l'istòria coneguda de la vila). A la neishença deu Comtat de Comenge, L'Isla de Hauta qu'existiva ja e que hore ua hortalessa deus comtes de Comenge. Un d'eths, Dodon, que dè lo son nom a la vila. Lo còr de la glèisa de Sent Adrian que s'estau au bèth miei de çò qui demòra d'ua de las duas pòrtas principaus de la fortificacion. Las muralhas de la fortificacions deu castèth qu'èran entornejadas per un gran varat au ras de la Sava, formant atau (com dens lo cas de mantuas ciutat hortificadas) ua mena d'isla qui dè lo son nom a la ciutat.
Un islenc aperat De Bon e partit en crozada qu'aurè portat relíquias de Sant Adrian a qui la glèisa b'ei vodada. Sant Adrian que ho tanben atau lo nom d'un barri de la vila.
Lo comte Bernad IV, dit Dodon, qu'autrejè ua carta a L'Isla de Haut en 1266. En 1299 que's fondè un espitau suu lòc on uei e's tròba la maison de retreta. En 1372 que's fondè un convent jacobin.
En 1454 L'Isla de Haut, atau com la resta de Comenge que ho restacada a la corona de França.
Durant las guèrras de religion la ciutat que ho esparnhada a maugrat de la presença pròcha d'ua posicion protestanta a Poimaurin qui sacamandejava la region.
Ua grana partida deu castèth que tombè en roeina au sègle XVII mentre que la vila e's modernizava dab ostaus borgés au sègle XVIII.
Durant la Revolucion Francesa la vila que vadó caplòc. Wellington que passè dab las soas òsts per L'Isla de Haut suu son camin de cap a Tolosa.
La mairia que ho bastida au bèth miei deu sègle XIX. En 1860 lo varat de "l'isla" que ho pleat en bèth vàder baloard.
En 1897 la ciutat que conegó ua creishuda catastrofica qui tuè e sacamadegè avalí mantuns ostaus.
Enter 1901 e 1950 la vila qu'avó ua linha de camin de hèr entà Tolosa.
La vila que ho marcada per l'execucion crudèla deus martirs de Melhan qui comptavan enter eths 24 maquisards islencs per la 2au panzerdivision SS Das Reich. Après la Segonda Guèrra Mondiau, lo salon principau de la mairia que ho ondrat de frescas deu pintre locau René Gaston-Lagorre e ua d'eras qu'aunoreish los fusilhats.
En 1977 las aigas de la Sava que creishón un còp mei e lo cors que ho amenatjat entà emparar la vila. L'Isla de Haut que causí l'annada 1987 entà hestejar los sons mila ans.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e Monuments[modificar | modificar la font]
- Ostaus deu sègle XVIIIau sus la plaça de la mairia.
- Glèisa classificada, fortificada dab vitraus deu famós mèste gascon Arnaud de Moles.
- Capèra de Sent Ròc sus la rota de cap a Anan
- Mairia, bastida au bèth miei deu sègle XIX e ondrada de frescas de René Gaston-Lagorre.
Educacion[modificar | modificar la font]
L'Isla de Haut possedeish ua escòla primària e un collègi. Que compta tanben dab ua escòla de musica.
Equipament[modificar | modificar la font]
La vila que compta dab un terrenh de rugbi e un estanc d'aiga. Entau torisme, i a un vilatge de vacanças.
Transpòrts[modificar | modificar la font]
L'Isla de Haut es desservida de cap a Tolosa e Sent Gaudenç per autocars de la Companhia Arc-en-ciel de Hauta Garona.
Galeria[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- [1] Site oficiau.


text:
Petauridae
Aquesta familha de marsupials compren tres genres e 10 espècias :
- Dactylopsila (4 espècias)
- Gymnobelideus (1 espècia)
- Petaurus (5 espècias)
Recampa d'animals qu'an una membrana que religa las patas anteriora e posteriora de cada costat del còrs, del punhet a la cavilha, çò que lor permet de planar d'un arbre a l'autre. Lor coa, preensila, es cobèrta de longs pels. Los Petaurids son pas presents qu'en Austràlia e en Nòva Guinèa. Existís un autre grop de Petaurs, los Acrobatids, que son apelats los « petaurs nans ».
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 609787 Petauridae Bonaparte, 1838 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Petauridae (en)
- Referéncia NCBI : Petauridae (en)


text:
Cavaèrs Teutonics
Los Cavaèrs Teutonics o Òrdi deus Cavaèrs Teutonics de l'Ostau de Santa Maria (var. Cavalèrs / Chivalier... e Òrdre dels/dei/daus Cavalèrs/Chivaliers ...) qu'ei un òrdi militar e religiós fondat en palestina durant las Crozadas (en 1190).
Militarment actiu durant las corizadas en Tèrra Santa e durant la Crozadas Baltas, que vadón purament caritatius durant lo sègle XIXe que hon dissots e vedats peu regim nazi deu Tresau Reish (e reviscolats a la soa caduda).
Durant la Crozada Balta, lo vescomte de Bearn Gaston Febus qu'integrè l'Òrdi deus Cavaèrs Teutonics.


text:
Noguèra Palharesa
La Noguèra Palharesa es un riu de Val d'Aran i Catalonha, afluent de Segre que fa 154 km de long.
Nais al Plan de Beret, en Val d'Aran, a qualques mètres de la font de Garona, e, a la diferéncia del sieu riu fraire, que se dirigís cap a Occitània e l'Ocean Atlantic, la Noguèra Palharesa se dirigís cap al sud, e travèrsa los dos Palhars, que n'es istòricament l'ais de comunicacion principal e ont ven l'articulador de la vida d'aquestas comarcas. D'en primièr raja pel Palhars Sobeiran, puèi travèrsa lo congòst de Collegats, pel Palhars Jusan. Recep lo riu de Flamisell per la drecha pauc après de passar la vila de la Pobla de Segur, dins la restanca de Sant Antòni o de Susterris. Passada aquesta primièra paissièra, contunha son cors pròche de la vila de Tremp, e tròba tornarmai una restanca pròche del vilatge de Cellers. Immediatament après dintra dins la clusa de Terradets, luòc per ont travèrsa la sèrra de Montsec. Se geta dins Segre sus sa riba drecha paucs quilomètres après d'abandonar las comarcas que li donan lo nom.


text:
-55
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -55 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Gràcias a sa fortuna, l'ancian faraon Ptolemèu XII capitèt d'obtenir l'ajuda militara dau governador roman de Siria, Aulus Gabinius. Una campanha romana brèva permetèt de lo restablir e Ptolemèu XII poguèt dirigir Egipte fins a sa mòrt en 51 avC protegit per la preséncia d'una garnison romana. Ordonèt tanben l'execucion de sa filha Berenitz IV qu'aviá usurpat son tròne gràcias a la revòuta de 58 avC. Aperavans, Arqueloas de Comana èra mòrt sus lo prat batalhier còntra lei Romans.


text:
Sant-Yann-Drolimon
Sant Yann Drolimon en breton (Saint-Jean-Trolimon en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat a conegut per lo sieu papièr en lo moment de la revòlta de las casquetas rojas sobrevinguda en Bretanha l'an 1675. Es a la capèla de La nòstra-Madama de Tréminou #que i aguèt conversat e votat lo un dels còdis paysans.
Cette commune est connue pour son rôle lors de la révolte des bonnets rouges survenue en Bretagne en 1675. C'est à la chapelle de Notre-Dame de Tréminou que fut discuté et voté l'un des codes paysans.


text:
Categoria:Dicotiledonèas
Las dicotiledonèas son de plantas angiospèrmas.
En classificacion classica segon Cronquist (1981), son la classa dels Magnoliopsida en la division Magnoliophyta [=angiospèrmes].
Dins la classificacion filogenetica segon APG II (2003), son pas un grop natural, mas un grop parafiletic. La màger partida de las dicotiledonèas tradicionalas ven lo clad "dicotiledonèas vertadièras" (anglés "eudicots") dins lo clad angiosperms [= angiospèrmes]. Los autres ven lo clad magnoliidèas (anglés "magnoliids") e qualques òrdres e familhas pas assignadas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
M
- Magnoliopsida (7 C, 2 P)


text:
Estela de mar
L'estela de mar es un animal equinodèrme qu'a abitualament cinc braces a partir d'un centre (simetria pentaradiala) que pòt aténher 45 cm de largor. Existisson almens 1600 espècias repartidas en mai de 30 familhas dins totes los oceans.
Frequenta la franja litorala fins a 200 m de prigondor.
- Acantastèr porpre (Acanthaster Planci) es un predator dels coralhs de la granda barrièra d'Austràlia tanben apelat Corona de Crist.
- La mai granda, Midgardia xandaras, pòt despassar 1,30 m de diamètre.
A pas d'esqueleta desplaçabla mas de pseudopòdis, pichons tubes presents tanben dins los orsins, que pòdon projectar d'aiga dempuèi la fàcia ventrala e que servisson per la locomocion e l'alimentacion.
Somari
Alimentacion e digestion[modificar | modificar la font]
L'estela de mar es un predator. Se noirís gràcias a son orifici bucal, situat sus sa fàcia ventrala. Sas pèças bucalas son un element que servís per lor classificacion.
La digestion es facha dins dos estomacs separats, l'estomac cardiac e l'estomac piloric. L'estomac cardiac es coma un sac situat al centre. Pòt èsser sortit del còs. Qualques espècias utilizan la granda endurança de lor sistèma aquifèr per dobrir la cauquilha dels mollusques e introduire lor estomac a l'interior (digestion extèrna). Aquò lor permet de caçar de predas fòrça mai grandas qu'elas e quitament de peisses pichons. Los braces son tanben provesits de glandas digestivas (caecas piloric e epatic). Lo canal radial a d'ampullae agissent coma de dents. D'espiculas eiriçan la superfícia dorsala.
Regeneracion[modificar | modificar la font]
Cèrtas espècias an la possibilitat de se regenerar, es a dire, la capacitat de far recréisser un o mantun de lors braces se se son destacats. Un braç perdut pòt èsser regenerat en mens d'un mes.
Lista dels òrdres[modificar | modificar la font]
- òrdre Brisingida Downey, 1986
- familha Brisingidae Sars, 1875
- òrdre Forcipulatida H. E. S. Clark, 1963
- familha Asteriidae Gray, 1840
- familha Heliasteridae Viguier, 1878
- familha Zoroasteridae Sladen, 1889
- òrdre Notomyotida Ludwig, 1910
- familha Benthopectinidae Verrill, 1894
- òrdre Paxillosida Perrier, 1884
- familha Astropectinidae Gray, 1840
- familha Goniopectinidae Verrill, 1889
- familha Luidiidae Verrill, 1899
- familha Porcellanasteridae Sladen, 1883
- familha Radiasteridae Fisher, 1916
- òrdre Peripoda Baker, Rowe and Clark, 1986
- familha Xyloplacidae Baker, Rowe and Clark, 1986
- òrdre Platyasterida Spencer, 1951
- òrdre Spinulosida Perrier, 1884
- sosòrdre Eugnathina Spencer and Wright, 1966
- sosòrdre Leptognathina Spencer and Wright, 1966
- òrdre Valvatida Perrier, 1884
- familha Asteropseidae Hotchkiss and Clark, 1976
- sosòrdre Granulosina Perrier, 1894
- sosòrdre Tumulosina Spencer and Wright, 1966
Galariá de fòtos[modificar | modificar la font]
-
-
-
UndersideofASeastar.jpg
Vista de dejós
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-


text:
Serena (mitologia)
Dins la mitologia grèga, las serenas (grèc singular: Eeιpήv (Seirēn); grèc plural: Eeιpῆveς (Seirēnes)) èran de perilhosas femnas-aucèls, descritas coma seductrises, que demoravan sus una illa sonada Sirenum scopuli e que cantavan per atraire los marins e los far se negar.
Dins la mitologia las serenas èran las filhas de Forcis o Aqueloos, e de las musas Melpomene, Terpsicore o Calliope segon las versions.
La primièra mencion de las serenas dins la literatura se trapa al cant XII de l'Odissèa d'Omèr, dins un dels mai famoses passatges del raconte: Ulisses se faguèt estacar a l'arbre de sa nau per poder escotar lo cant de las serenas, pendent que sos companhs remavan, las aurelhas tapadas de cera.


text:
Ascensor espacial
L'ascensor espacial es un tipe de transpòrt espacial entre la superfícia e una orbita a l'entorn de Tèrra (o d'una autra planeta). Se basa sus l'idèa d'un cable mantengut tibat per la fòrça centrifuga deguda a la rotacion de la Tèrra sur ela meteissa. Per èsser en equilibri, lo cable se deu alongar al delà de l'orbita geoestacionària (36 000 km), dempuèi que la fòrça centrifuga despassa la fòrça de gravitacion. Un còp en plaça, de naus montant lo long d'un cable permetrián de rejònher l'orbita de biais mai economic qu'amb un lançador espatial classica coma una fusada.
L'idèa desvolopada dins los ans 1950 buta contra fòrça constrenchas tecnologicas, e d'en primièr l'inexisténcia d'un material a l'encòp sufisentament leugièr e resistent per resistir a la tension provocada pel quite pés del cable. La descobèrta dins los ans 1980-90 dels nanotubes de carboni, que las proprietats mecanicas teoricas poirián èsser sufisentas, donèt un vam novèl a aquela idèa, que demòra pasmens per l'ora del domèni de l'utopia o de la sciéncia-ficcion.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Naissença del concèpte[modificar | modificar la font]
Lo concèpte d'ascensor espacial foguèt inventat pel pionièr rus de l'astronautica Constantin Tsiolkovski en 1895[1] . Sul modèl de la Torre Eiffel, que s'acabèt la construccion en 1889, imaginèt una torre de 36 000 km de naut, que permetriá de menar per un ascensor de cargas en orbita.
Se lo concèpte de l'ascensor espacial tornèt lèu èsser lançat per Yuri Artsutanov que prepausèt en 1960 non pas una torre mas un cable suspendut dempuèi l'espaci e ne suggerent d'utilizar un dispositiu similari a une nau d'ascensor[2], Foguèt presentat pas qu'en 1978 al grand public per Arthur C. Clarke, dins son roman de sciéncia-ficcion orbital tower.
Clarke descriu la construccion, dempuèi una estacion espaciala, d'una gigantèsca torre destinada a constituir un ligam fixe entre la superfícia terrèstre e un contrapés en orbita geoestacionàri. L'equilibri de l'ensems es assegurat de contunh, per la construccion d'un autre element de torre dins la direccion opausada. Al total, es una mena de fronda de 72 000 km de long que cal realizar.
Coma sovent, Clarke s'inspirèt de trabalh scientifics reals, sobretot d'aqueles de l'engenhaire estatsunian Jerome Pearson, que publiquèt la seuna tèsi en 1975 (Jerome Pearson torna descobrir l'idèa fòrça mai tard que Yuri Arsutanov, perque los projèctes d'aquel demorèron confidencials), e aqueles de quatre autres estatsunians (John D. Isaacs, Hugh Bradner, George Edward Backus del Scripps Institution of Oceanography, e Allyn C. Vine del Wood's Hole Oceanography Institute) que publiquèt l'11 de febrièr de 1966, dins la revista Science (Satellite elongation into a true « Sky Hook »).
Dins los seus trabalhs, de 1975, Jerome Pearson prepausa d'adoptar una estructura de forme d'un long riban, qu'un tèrma auriá d'esperel lo ròtle de contrapés. Venguèt un projècte de 144 000 km (38 % de la disténcia Tèrra - Luna) mas es pas mai necessari de bilhar solidament la basa terrèstre de l'obratge (dins lo roman de Clarke, la basa de la torre es ancorada a de quilomètres dins lo sossòl).
Équilibri del sistèma[modificar | modificar la font]
L'ascensor espacial poiriá aver la forma d'un long cable sus que circulerarián de naus.
Cada porcion del cable es somese d'una partida a l'atraccion gravitacionala terrèstre, e d'autra partida a l'acceleracion d'entraïnament (la fòrça centrifuga), que s'equilibran a l'altitud de l'orbita geoestacionària. La pesantor domina en dejós d'aquela altitud, e cal doncas una longor sufisenta de cable (o una massa sufisenta, per exemple constituida del lançador avent lançat inicialament lo cable, çò que permetriá de raccorcir aquel darrièr) al dessús, per assegurar una tension cap al naut.
Fòra d'aquela a l'altitud de l'orbita geoestadionària, las seccions del cable an una velocitat de rotacion diferenta d'aquela qu'aurián s'èran en orbita liura: mai lenta en dejós e mai aviat al dessús.
Arribada dels nanotubes[modificar | modificar la font]
Los materials classics son insufisentament resistents, mas la descobèrta dels nanotubes donèt un vam novèl a aquela idèa.
Brad Edwards, de la fondacion californiana Eureka Scientific descrich en detalh un metòde possible de construccion d'un tal ascensor:
- D'en primièr, se lança un engenh espacial en orbita geoestacionària.
- Puèi aquel torna cap a Tèrra un riban prim (1 micromètre d'espessor) presentant de caracteristicas mecanicas ad hoc (resistent e leugièr). Pauc a pauc que lo cable davala, lo veïcul s'escarta de Tèrra per mantenir l'equilibri. Aténh atal une disténcia de 72 000 km.
- Un còp lo primièr cable bilhat al sòl, se n'utiliza per ne plaçar d'autres e constituir lo cable definitiu.
Un tal sistèma a un interés a causa del seu bas còst del foncionament. Dins de projèctes, l'energia de frenatge d'una nau davalanta se pòt quitament recuperada per propulsar una nau montanta. L'inconvenient principal es la vulnerabilitat a la meteoritas, als tèsts espacials, als engenhs aerians o a la Catastròfas naturalas.
De calculs s'efectuèron, e mostrèron que lo quita cable de nanotubes deuriá mesurar prèp d'un mètre de larg, èsser tan prim coma una fuèlha de papièr, e èsser capable de suportar una tension de prèp de 63 GPa, equivalenta a « un torneg de tir a la còrda opausant 100 000 personas de cada costat »[3].
Nicola Pugno de l'Escòla politecnica de Turin fa pasmens remarcar que las assemblatges de nanotubes de carboni ont se fonda totas las esperenças serián pas pro solides[4]. Dins un article del Journal of Physics : Condensed Matter[5], apond que, quitament dins lo cas que l’ascensor espacial seriá estat plaçat, las micrometeoritas e l’erosion per l’oxigèna mancarián pas de l’aflaquir.
Concors[modificar | modificar la font]
La NASA organizèt un concors avent per objectiu la concepcion d'un cable de nanotubes, lo Tether Challenge. Aquel concors ofrèt en 2008 un prèmi d'un milion de dolars a l'equipa qui prepausará lo cable de nanotubes mai resistent, e que siá al mens dos còps melhor que lo melhor cable sul marcat[6].
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- (fr) Aqueste article es parcialament o en totalitat eissit d’una traduccion de l’article de Wikipèdia en francés intitolat « Ascenseur spatial ».
- ↑ "Constantin Tsiolkovsky,Grezy o Zemle i Nebe (i) Na Veste" (en rus), Especulacions al subjècte de la Tèrra e del Cèl, e sus Vesta Acadèmia de las Sciéncias de l'URSS, Moscóu, 1959, p. 35 (publicat pel primièr còp en 1895)
- ↑ (en) Nasa hopes to catch an elevator to space, sul site de The Guardian
- ↑ (fr)Ascenseur spatial: un rêve qui manque de solidité...; Christophe Olry, Futura-Sciences
- ↑ (fr) Ascenseur spatial : un rêve qui manque de solidité...
- ↑ (en) On the strength of the carbon nanotube-based space elevator cable: from nanomechanics to megamechanics [pdf]
- ↑ (en) 2008, Tether Strength Competition The Spaceward Foundation


text:
1759
Aquesta pagina concernís l'an 1759 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Sèt Ans ambé de combats malaisats per França en Euròpa e en America. En Canadà, lei Francés perdiguèron la vila de Quebèc après un sètge de tres mes (26 de junh - 18 de setembre) e la revirada d'una temptativa de sortida (batalha dei Plans d'Abraham lo 13 de setembre). L'armada francesa se retirèt vèrs lo nòrd onte preparèt una còntra-ofensiva per l'annada seguenta. Pasmens, la pèrda de la vila e l'arribada de milièrs de soudats britanics entraïnèron de trèbols grèus dins la colonia e de milièrs d'abitants moriguèron dins lo corrent de l'ivèrn.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- Los jesuistas son expulsats de Brasil e d'autras colonias de Portugal.
- Tèrratrem en Liban que ne'n resultèt 20 000 mòrts.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
En Tigre, revòuta dau ras de Tigre Mikael Sehul còntra lo ras d'Adua Haymanot qu'èra son senhor. Capitèt de conquistar la vila e d'executar Haymanot. Annexèt la ciutat au sieu territòri e, gràcias ai revenguts importants d'aquela crosiera comerciala, poguèt rapidament crompar una armada d'unei milièrs d'òmes equipats d'armas de fuòc.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 d'octobre - William Wyndham Grenville, primièr ministre del Reialme Unit (m. 1834)
- 26 d'octobre - Georges Danton, dirigent revolucionari francés (m. 1794)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 d'abril - Georg Friedrich Händel, compositor alemand (n. 1685)


text:
Elsenheim
Elsenheim en alemannisch (Elsenheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge en fasent part del costat de Marckolsheim e del arrondissement de Sélestat-Erstein. Los abitants de Elsenheim an conegut jol nom de Elsenheimois.
Village faisant partie du canton de Marckolsheim et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Les habitants d'Elsenheim sont connus sous le nom de Elsenheimois.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo sieu nom provendriá d'un passatge de St Eloi en la region
Son nom proviendrait d'un passage de St Eloi dans la région


text:
988
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 988 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa d'Uc Capet, maridatge de son fiu Robèrt ambé Rozala d'Italia que permetèt au rèi francés d'annexar la vila de Montreuil-sur-Mer. Robèrt foguèt tanben associat a son paire coma rèi. En revènge, dins lo corrent de l'annada, lo senhor carolingian Carles de Lotaríngia decidiguèt de revendicar lo tròne de França. En mai, capitèt de conquistar Laon onte la rèine Emma d'Itàlia foguèt capturada. Doas temptativas d'Uc e de Robèrt II per reconquistar la vila s'acabèron per de desfachas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Signatura d'una trèva de sèt annadas ambé lo Califat Fatimida. Organizèt un cambi de presoniers e reconoguèt l'emperaire bizantin coma lo protector dei crestians vivent sus lo territòri fatimida e, reciprocament, lo califa fatimida coma lo protector dei musulmans vivent sus lo territòri bizantin. Lo nom dau califa abbassida foguèt tanben remplaçat per aqueu dau califa fatimida dins l'apèu de la mosqueta de Constantinòple.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Fondacion d'una universitat dins la Mosqueta Al-Azhar au Cairo per lo califa Abu Mansur Nizar al-Aziz Billah.


text:
Challenger 1
Lo carri FV4030 Challenger 1 es un carri de combat principau de tresena generacion britanic desvolopat de 1979 a 1981. Destinat au remplaçament dau Chieftain, intrèt en servici en 1983 au sen de l'armada britanica e foguèt remplaçat dins leis annadas 1990 per lo Challenger 2. Foguèt tanben adoptat per Jordania. 420 unitats foguèron produchs.
Participèt a la Guèrra de Kuwait (1990-1991) ont obtenguèt de resultats fòrça satisfasents còntra lei T-55, lei T-62 e lei T-72 iraquians ambé 300 carris enemics destruchs sensa pèrda. Participèt tanben ais intervencions de l'OTAN en ex-Iogoslavia.


text:
Salhans (Droma)
Salhans (Saillans en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat entre Vercors e Drôme Provençale, implantat al pè del massís dels "Tres Bècs" (naut.1589 m), Salhans (Droma), es la pòrta d'en primièr del Diois, préalpes drômoises al sud del Vercors. Aquel vilatge se situa al centre del departament de la Drôme, a 45 km al sud-es de Valéncia, a 22 km al sud-oèst de Die e a 15 km a l'èst de Crest. Lo riu Drôme travèrsa aquela localité.
Las municipalitats limitrophes son Chastel-Arnaud, Véronne, Espenel e Sant-Salvador-en-Diois.
Los 11 unas autras municipalitats del costat de Salhans son :
- Aubenasson
- Aurel
- Chastel-Arnaud
- Espenel
- Eygluy-lo Escoulin
- La Chaudière
- Rimon e Savel
- St-Benoit-en-Diois
- St-Salvador-en-Diois
- Vercheny
- Vérone
Situé entre Vercors et Drôme Provençale, implanté au pied du massif des "Trois Becs" (alt.1589 m), Salhans (Droma), est la porte d'entrée du Diois, préalpes drômoises au sud du Vercors. Ce village se situe au centre du département de la Drôme, à 45 km au sud-est de Valence, à 22 km au sud-ouest de Die et à 15 km à l'est de Crest. La rivière Drôme traverse cette localité.
Les communes limitrophes sont Chastel-Arnaud, Véronne, Espenel et Saint-Sauveur-en-Diois.
Les 11 autres communes du canton de Salhans sont :
- Aubenasson
- Aurel
- Chastel-Arnaud
- Espenel
- Eygluy-l'Escoulin
- La Chaudière
- Rimon et Savel
- St-Benoit-en-Diois
- St-Sauveur-en-Diois
- Vercheny
- Vérone


text:
Lo Talhan de Medòc
Lo Telhan[1], (nom locau), en francés Le Taillan-Médoc, qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia=[modificar | modificar la font]
Urbanisme[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Rogèr Romafòrt (Gric de Prat), Lo Pendut ressuscitat... Oeuvres gasconnes de Gric de Prat, Princi Negue, 2004. ISBN 2-84618-152-7.


text:
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (nascut a Birán lo 13 d'agost de 1926), es estat lo governaire de Cuba, dempuèi que se proclamèt Primièr ministre lo 16 de febrièr de 1959 aprèp aver tombat lo regim de Fulgencio Batista puèi president de la Republica de Cuba lo 3 de decembre de 1976.
Lo 31 de julhet de 2006, va anar a l'espital que d'en desempuèi lo sieu fraire Raúl Castro assumís la presidéncia de l'Estat.
Somari
- 1 Vida e accion revolucionàra
- 2 Accion politica
- 3 Citacions
- 4 Bibliografia
- 5 Vejatz tanben
- 6 Ligams extèrnes
- 7 Ligams videografics
- 8 Nòtas & referéncias
Vida e accion revolucionàra[modificar | modificar la font]
Resisténcia contra Batista e revolucion[modificar | modificar la font]
Foguèt educat a Cuba dins d'escòlas jesuistas e, mai tard, al Collègi Belén de L'Avana, jesuista tanben. En 1945 dintrèt a l'Universitat de L'Avana per i estudiar lo drech que lai obtenguèt son diplòma en 1950.
Castro faguèt d'avocat dins un pichon burèu d'avocats entre 1950 e 1952.
En 1952 se presentèt coma candidat al parlament pel Partido Ortodoxo mas lo còp d'Estat del general Fulgencio Batista tombèt lo govèrn de Carlos Prio Socarras e anullèt las eleccions.
Castro acusèt Batista davant los tribunals de violar la Constitucion mas sa peticion foguèt rebutada.
De responsa, Castro organizèt lo 26 de julhet de 1953 una ataca armada amb de consequéncias nefastas sul moment (coma un borrolhon ça que la de la revolucion venidoira...) contra las casèrnas Moncada, de Santiago de Cuba, e Carlos Manuel de Céspedes, de Bayamoen, totas doas dins la província d'Oriente.
I moriguèron mai d'ochanta guerrilhièrs atacaires e Castro foguèt fach presonièr, jutjat e condemnat a quinze ans de preson. (Dins lo tèxt final del plaideg, Castro va prononciar un apassionat discors [1], dins lo qual va defendre las siás accions e va explicar los sieus punts de vista polítics). Après 22 mesadas de preison, foguèt liberat gràcias a l'amnistia generala de mai de 1955 e s'exilièt a Mexic e als Estats Units.
Tornèt a Cuba amb d'unes autres exiliats del Movimiento 26 de Julio lo 2 de decembre de 1956. Aprèp qualques jorns de marcha foguèron suspreses a Alegría del Pío.
Los pauques supervivents (e demest eles, lo Che Guevara, Raúl Castro e Camilo Cienfuegos) se retirèron dins la Sierra Maestra, d'onte menèron una guèrra d' escarmochas contra lo govèrn de Batista.
Lo movement de Castro se ne ganhèt lèu una ajuda populara que n' arribèt a comptar mai de 800 combatents. Lo 24 de mai de 1958, Batista envièt dètz-e-sèt batalhons contra Castro dins la dicha pel dictator Operación Verano.
Malgrat la superioritat en nombre de las tropas del govèrn, las fòrças de Castro encadenèron una tièra de victòrias susprenentas, ajudadas per las desercions e las rendicions massivas dins las armadas de Batista. Lo 1 de genièr de 1959, Batista abandonava lo país e las fòrças de Castro prenián L'Avana.
Accion politica[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
Es de notar qu'a Cuba, contràriament a gaireben totes los païses del mond, n'existisson cap tèxt o lei per impausar la preséncia fotografica o mediatica (o monumentala e ca etc) del cap de l'estat.
Los que te parlan alavetz de culte de la personalitat ne farián melhor de plan o se perpensar davant dire causas tan falsas e falsièras coma aquelas, simplas pròvas de mai de l'imperialisme ianquí e dels sius sicaris assassins.
Lo messatge universal[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- Una revolucion es una lucha a mòrt entre çò venidor e çò passat.
- Degun revolucionari vertadièr morís en de badas.
- Una revolucion es ges lièch de ròsas.
- Pas jamai me vegèri una contradiccion entre las idèas que me sostenon e las idèas d'aquel simbòl, d'aquela figura extraordinària, Jèsus Crist.
- Los nòrd-americans o comprenon ges... que lo país nòstre es pas sonque Cuba: lo país nòstre es atanben l'umanitat.
- Vos cresètz Amnesty International? Ba, ne sètz ben liures d'o far.Ieu los me cresi pas cap: respiechatz-vos almens aquesta miá pensada.
- Te parlan de falhida del socialisme mas ont es lo succès del capitalisme en Africa, Asia e America Latina ?
- Me trapi lo capitalisme repugnant.Es refastigós, es lordàs, es alienador... per que causa guèrras, ipocrisia e competicion.
- Sens lo poder, los ideals se pòdon cap realizar; amb lo poder ne subrevívon ges sovent.
- Soi pas cap comunista e tanpauc n'es lo movement revolucionari.
- Soi un marxista leninista e ne serai fins al darrièr jorn de ma vida.
- Lo revolucionari crei dins l'òme, dins los èssers umans.Qual non crei dins l'èsser uman, es pas cap revolucionari.
- Per pas luchar i aurà agut sempre fòrça pretèxtes a cada epòca e dins cada circonstància, mas pas jamai sens lucha se ne poirà aver la libertat.
- Las idèas li ne fan ges de besonh las armas se son capablas de convéncer las grandas massas.
- La consequéncia mai extraordinària d'aicesta revolucion es l'incresibla consciéncia revolucionària que s'es desenvolopada dins lo pòble.
- Lo procès revolucionari es intrinsecament lo melhor programa de santat publica possible.
- Lo sacrilègi que piéger es l'estancament de la pensada.
- Los capitalistas utilizan lo lor argent; nosautres los socialistas lo despensam.
- Los revenguts a Cuba de las entrepresas estatalas son utilizats exclusivament pel benefici del pòble, que li n'apartenon.
- Los quites mòrts pòdon pas cap pausar en patz dins un país oprimit.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
òbras d'en Fidel Castro[modificar | modificar la font]
- Fidel Castro: Una conversación en La Habana... entrevista amb Alfredo Conde 1989 (en castelhan)
- Fidel Castro: Mes années de jeunesse... amb prefaci d'en Gabriel García Márquez, Alain Stanke Éd. 2003 (en francés)
tèxtes e discorses d'en Fidel Castro[modificar | modificar la font]
- (es) Discorses de Fidel Castro... 1959-2008 (8 lengas)
- (es) Reflexions del Líder maximo... 2007-2011 (idem)
òbras a l'entorn de l'òme e del revolucionari[modificar | modificar la font]
- Salim Lamrani: Washington contre Cuba.Un demi-siècle de terrorisme.L'affaire des cinq... Le Temps des cerises 2005 (en francés)
- Salim Lamrani: Fidel Castro, Cuba et les États-Unis... conversacions amb en Ricardo Alarcón de Quesada, president de l'Assemblada Nacionala Cubana... idem 2006 (id)
- Salim Lamrani: Cuba face à l'empire Timéli id (id)
- Ignacio Ramonet: Cien horas con Fidel Debate Barcelona 2006 (en castelhan)
- Ignacio Ramonet: Biografia a dos voces idem id id (id)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La historia me absolverá
- ↑ Sit onèste e objectiu, que son pas tantes ni gaires... amb l'asondi imperialista estatsunian o sucursalista occidental!!!


text:
Méréglise
Méréglise es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Méréglise A situat a 5 km de Illiers-Combray, a 11 km de Brou, a 16 km de Thiron Gardava, a 21 km de Courville-sus-Eure e a 30 km de Chartres.
La Thironne travèrsa la comuna.
Méréglise est située à 5 km d'Illiers-Combray, à 11 km de Brou, à 16 km de Thiron Gardais, à 21 km de Courville-sur-Eure et à 30 km de Chartres.
La Thironne traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Méréglise A #èsser reputacion Reusse pendent la Revolucion. A inspirat a Marcel Proust lo vilatge de Méséglise en A_la_investigacion_de detlo_temps_perdut.
Méréglise a été renommée Reusse durant la Révolution. Elle a inspiré à Marcel Proust le village de Méséglise dans À_la_recherche_du_temps_perdu.


text:
Lilith Fair
La Lilith Fair (en occitan: "Fièra de Lilit", que Lilit, dins las tradicions religiosas jusievas ancianas, èra la primièra femna d'Adam) foguèt una virada de concèrts e un festival de musica itinerant en America del Nòrd. L'espectacle foguèt creat per la cantautora canadiana Sarah McLachlan, Dan Fraser del Nettwerk Music Group, Terry McBride, e l'agent cercaire de talents de Nòva York, Marty Diamond. Se debanèt cada estiu de 1997 a 1999, e foguèt reviscolat posteriorament l'estiu de 2010. Compreniá unicament de concèrts d'artistas femininas solistas o en grop. Durant las tres primièras annadas lo festival capitèt d'amasssar mai de 10 milions de dolars per d'òbras de caritat dirigidas a las femnas dins tota l'America del Nòrd.


text:
Vesuvi
Vesuvi (italian Vesuvio), es un estratovolcan situat pel Golf de Nàpols, en Itàlia, aperaquí a 9km a l'èst de Nàpols a una corta distància del litoral. Es un dels nombroses volcans de l'arc volcanic campanian. Vesuvi es constituit d'un larg còn parcialament enrodat per los bòrds ribassuts d'una caldera formada per l'esfondrament d'un estructura originala pus nauta.
Lo Vesuvi es subretot conegut per son eruption de l'an 79 que menèt al sebeliment e a la destruccion de las ciutats romanas de Pompèi e Herculan. Aquela erupcion ejectèt una nívol de pèiras, cendres e fums a una nautor de 15 a 30km, e escopiguèt lava e pèira ponça polverizada en quantitat de 1.5 million tonas per segonda, desliurant fin finala cent mila còps l'energia termica de la bomba atomica d'Hiroshima. S'estima que 16,000 personas defuntèron pr'amor dels flusses piroclastics idrotermals. Lo sol testimoniatge de l'eveniment consistís en doas letras de Plini lo Jove adreiçadas a l'istorian Tacit.
Vesuvi coneguèt dempuèi mai d'una erupcions e es lo sol volcan subre lo sòl europèu actiu las cent darrièras annadas. Es considerat uèi coma un dels pus perilhós volcan del mond pr'amor qu'una populacion de 3,000,000 personas vivon a proximitat e sa tendéncia a d'erupcions plinianas explosivas. Es la region volcanica pus densament poblada al mond.


text:
Erethizontidae
Los Erethizontidae fòrman una familha de rosegaires americans comparables al pòrc espic d'Euròpa. Son bruns e coneguts per lor pelatge de pels e de picants que los protegís dels predators. Se tenon coma un ors, la planta del pè pausada fermament sul sòl. La coa, musclada e corta, s'arredondís a son extremitat. De caractèr solitari, miòp, limita sa vida sociala a las necessitats de la reproduccion e, de còps, al partiment de la vegetacion, sa noiridura. Es lo tresen rosegaire per òrdre de grossor aprèp lo capybara (tanben apelat cabiai) e lo mara (o lèbre de Patagonia).
Se se sentís en dangièr, lo pòrc espic temptarà d'en primièr de ganhar l'abric pus pròche, anant per l'ocasion fins a galaupar sens gràcia. Mas se la retirada es impossibla, cargarà en reculant, e menaçarà l'intrús en foetant l'aire de sa coa. La velocitat aquesa per aquesta destacarà alara demest los 30 000 picants mai fragils, que fendràn l'aire coma s'èran estats projectats. (de verificar, "Contràriament a çò que d'unes pensan, los picants se lançan pas, los cal tocar per que se destaquen de l'animal.") En un sol combat, l'animal atal pòt pèrdre mantun centenat d'espinas !
Los picants son cròis e incrustats dins la pèl. Cadun d'eles es fixat a un pichon muscle que lo fa alara se quilhar, e revelar, a mens d'un centimètre de son extremitat, sa bòta secrèta : de desenats de pichons aguilhons negres que se conflaràn amb l'umiditat e penetraràn pel jòc dels muscles dins la carn — a mens d'èsser levats lèu —, çò qu'afeblirà la victima e quitament la poirà empachar de manjar.
Sos predators, en particular las martas, tuan lo pòrc espic en lo mordent al cap o en lo revirant sus l’esquina per atacar son ventre pas protegit.
Aquesta familha compren los genres seguents de pòrc espic del mond novèl :
- Coendou Lacépède, 1799
- Echinoprocta Gray, 1865
- Erethizon F. Cuvier, 1823
- Sphiggurus F. Cuvier, 1825


text:
1763
Aquesta pagina concernís l'an 1763 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 15 de febrièr - Tractat de Hubertusburg, entre Prússia, Saxònia e Àustria. Confirmada la possession de Silèsia per Prússia.
Mond[modificar | modificar la font]
- La vila de Rio de Janeiro deven la capitala de Brasil.
Arts[modificar | modificar la font]
- Fondada per lo comte de Peñaflorida la primièra societat economica d'amics del País Basc.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 26 de genièr - Rei Carles XIV Joan de Suècia, nascut Joan Baptista Juli Bernadòta en Bearn (m. 1844)
- 13 de junh - José Bonifácio de Andrada e Silva, òme politic brasilièr (m. 1838)
- 23 de junh - Josefina de Beauharnais, primièra esposa de Napoleon Bonaparte (m. 1814)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 23 de decembre - Antoine François Prévost, escrivan francés (n. 1697)


text:
Guardamar del Segura
Guardamar del Segura es una vila d'Espanha, situada dins la provincia d'Alacant (País Valencian). Sa populacion èra de prèp de 17 000 abitants (2011).
Geografia[modificar | modificar la font]
Guardamar es situada al sud du Segura, flum qui s'espandís en Mediterranèa dins son territòri comunal. Tradicionalament apartenant a Vega Baja del Segura, mas tanben apartenant a Bajo Vinalopó per de rasons lingüisticas, istoricas e geograficas. Guardamar es la vila mai meridionala dels Païses Catalans. Atal, un dich popular definit los Païses Catalans De Salses a Guardamar e de Fraga a Maon.
Istòria[modificar | modificar la font]
Guardamar possedís diverses rèstas arqueologics de la preïstòria e tanben de l’istòria antica. A l’epòca arabia, lo nom de Guardamar èra benlèu Almodóvar. Mai tard, vèrs 1244, Alfons X conqueguèt la region per la corona de la Castelha, la populacion musulmana i demoran.
La ciutat pòt èsser considerada coma l'anciana Alone. De geografes grècs decrivián Alone coma una cala aparada d'una illòta. D'autres associan aquel site a la Calanca del Pòrt d'Alon prèp de Sant Ceri de Mar, en Provença; Pasmens, i a pas d'illòta a dintrada d'aquela calanca, doncas aquela illa seriá benlèu Tabarca e la cala la baia de Santa Pola.
Lo nom Alone significa cap de particular en Grèc ancian. Son origine es doncas benlèu feniciana. Dins sa pèça titulada Pœnulus (es "Lo pichon Cartaginés"), lo comica latin Plaute met en scèna un malastruc cartaginés perdut dins Roma. aquel, parlant pauc la lenga, s'exprima dins un sabir mesclan fenician e latin. Evòca los alonim e les alonoth, es a dire los dieus e las divesas. "Alon" significa "dieu".
Existís de rèstas d'usinas metalurgicas a La Fonteta exemples del començament de la siderurgia dins la protoïstòria de la Mediterranèa occidentala. E mai, se trobèt una granda mena de ceramicas fenicianas: anfòras; escudèlas, vernis roge, ceramica grèga ancian, e d'objèctes rituals coma d'uòus d'estruci, evòri, eca. L'apareisson d'elements d'arquitectura reütilizats dins lo barri pròva l'existéncia d'un Temple.
Los Fenicians comencèron amb los ibèrs, un pòble qu'abitava al Cabezo Lucero.
Espòrt[modificar | modificar la font]
A l'ora d'ara Alone es lo nom de l'equipa de Guardamar del Segura de fotbòl, fondada dins loes ans 1950.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- vila de Guardamar del Segura
- (es)Índice Estadístico Municipal de Guardamar del Segura.
- Guardamar.com
- Puerto deportivo Marina de las dunas
- guardamardelsegura.com
- Portal de la Dirección General de Administración Local de la Generalidad
- Web de turismo de Guardamar del Segura realizada por la Agencia Valenciana de Turismo
Galaria[modificar | modificar la font]
-
Bòca del Segura
-
-


text:
Categoria:Auvèrnhe (region)
Article principal: Auvèrnhe (region)
Aquesta categoria recampa los articles concernent la region administrativa francesa Auvèrnhe.
Vejatz tanben:
- Categoria:Auvèrnhe (Occitània), pels article concernent la region istorica occitana.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 9 soscategorias, sus un total de 9.
A
- Alèir (4 C, 11 P)
C
- Cantal (3 C, 5 P)
- Carladés (1 C, 5 P)
- Chastèu d'Auvèrnhe (1 C, 1 P)
- Cultura d'Auvèrnhe (1 C)
I
- Istòria d'Auvèrnhe (2 C, 1 P)
N
- Naissença en Auvèrnhe (1 C)
- Naut Léger (2 C, 2 P)
P
- Puèi Domat (3 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Auvèrnhe (region) »
Aquesta categoria conten los 12 articles seguents.


text:
Montserrat Caballé
Montserrat Caballé i Folch (Barcelona, 12 d'abril de 1933) es una cantaira d'opèra catalana. Es una de las sopranos mai prestigiosas de la segonda mitat del sègle XX. Es reputada per sa tecnica particulara e sas interpretacions dels grands ròtles del bel canto de Rossini, Bellini e Donizetti.
Sa posicion devèrs la lenga catalana o lo catalanisme es ambigüa qu'en 2008 donèt supòrt al Manifiesto por la lengua común, un manifèst impulsat per de personalitats pròchas del Partido Popular, que reivindicava lo ròtle preponderant de l'espanhòl dins tot l'estat e durant lo meteis mes de julh se declarèt "española y bilingüe" del temps qu'èra facha Doctora Honoris Causa per l'Universitat Internacionala Menéndez Pelayo a Madrid.


text:
Caryophyllidae
Los Caryophyllidae son una sosclassa de plantas dicotiledonèas. En classificacion de Cronquist (1981); compren 3 òrdres:
- sosclassa Caryophyllidae
-
- òrdre Caryophyllales
- òrdre Plumbaginales
- òrdre Polygonales
En classificacion filogenetica aquesta sosclassa existís pas: aquestas plantas son assignadas a l'òrdre Caryophyllales.
Animals[modificar | modificar la font]
Tanben, los CARYOPHYLLIDAE son una familha dels equinodèrmes.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 19519 Caryophyllidae (en)
- Referéncia NCBI : CARYOPHYLLIDAE (en)


text:
-228
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -228 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Mòrt dau generau Hamilcar Barca dins lo corrent dau sètge de Helike (Elche de la Sierra). Foguèt remplaçat per son gendre Hasdrubal lo Bèu que contunièt sa politica e assaièt de renfòrçar la preséncia cartaginesa dins la peninsula.


text:
Rugbi de XIII
Lo rugbi de XIII (rugby league dins los païses anglòfons) es un espòrt collectiu jogat entre doas esquipas de tretze jogaires que pòdon utilizar las mans per portar la pauma ovala. Es un dels dos còdes màgers del rugbi creat après una escission amb lo rugbi de XV en 1895.
Aquel espòrt es popular en Austràlia, en Anglatèrra, dins los Païses Catalans, en Nòva Zelanda, en Occitània e en Papoa-Nòva Guinèa. Dins los Païses Catalans es popular solament als Pirenèus Orientals: los Dragons Catalans (Perpinhan) jògan en Super Liga anglesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
En Anglatèrra, los clubs de rugbi (de 15) del Nòrd que volián pagar los jorns de trabalh perduts pels jogaires amators deguèron crear, en 1895, la Northern Rugby Football Union. Aquela associacion introdusiguèt lo professionalisme tre 1898 e transformèt las rèulas a cha pauc: en 1906 se passèt a 13 jogaires. En 1922, la NRFU se cambièt lo nom en Rugby Football League çò que li balhèt son apellacion actuala en anglés. Una escission identica arribèt en Austràlia en 1907 amb la creacion de la New South Wales Rugby Football League.
En França, e subretot dins los païses occitans e catalans, lo rugbi de XIII s'espandiguèt a partir de 1933. Se creèt en 1934 la Liga Francesa de Rugbi de 13, que la meteissa annada se debanèt la primièra partida internacionala e se comencèt lo primièr campionat. La violéncia e la marrida qualitat del rugbi de 15 d'aquela passa faguèt qu'abans la seconda guèrra mondiala lo rugbi de 13 èra vengut mai popular que lo de 15. Pasmens de rancuras e de manipòlis faguèron que lo regim de Vichèi enebiguèt lo rugbi de 13 e forcèt l'integracion dels clubs de 13 dins los de 15.
A la Liberacion, lo rugbi de 13 reprenguèt son independéncia mas amb l'empacha legala d'utilizar lo nom de rubgi. La liga venguèt en 1948 la Federacion Francesa de Jòc de 13. Reprenguèt lo nom de rugbi a 13 en 1993. Après un periòde de bèlas capitadas (de la virada legendària en Austràlia en 1955 entrò la finala perduda de la Copa del Monde en 1968), lo rugbi de 13 coneguèt una longa davalada deguda a l'inconsisténcia de las politicas de la federacion. Es ara un espòrt relativament confidencial, gaire presat pel mèdias generals e esportius, malgrat la preséncia dels Dragons catalans dins la Super League essencialament anglesa e la tenguda, a l'escasença de la darrièra Copa del Monde, en 2013, d'unas partidas en França.
Competicions[modificar | modificar la font]
Seleccions nacionalas[modificar | modificar la font]
En 1954 se creèt la Copa del Monde de Rugbi de XIII, que la 14ena edicion, en 2013 foguèt ganhada per Austràlia que ten lo recòrd amb 10 victòrias (3 per Granda Bretanha e 1 per Nòva Zelanda). L'edicion venenta se farà en 2017 en Austràlia e Nòva Zelanda.
La Copa del Monde Femenina de Rugbi de XIII foguèt creada en 2000. Après 3 victòrias de Nòva Zelanda, Austràlia se ganhèt la copa en 2013.
La Copa del Monde de Rugbi League en Fautuèlh foguèt creada en 2008. Anglatèrra se ganhèt la primièra, e França la segonda en 2013.
Clubs[modificar | modificar la font]
La competicion màger es la NRL que se debana en Austràlia e Nòva Zelanda. Agropa 16 clubs que 15 son australians e lo 16en neozelandés. En 2014 lo carcassonés Romieg Casty rejonh los Syndney Roosters.
En Euròpa, la competicion mai coneguda es la Super League qu'agropa 14 clubs (13 anglés e los Dragons Catalans de Perpinhan).
Los clubs occitans mai fòrts participan a la liga Elèit de la Federacion Francesa de Rugbi de XIII. En 2014, es lo Tolosa Olimpic XIII que se ganha lo títol.
Variantas[modificar | modificar la font]
Se pòt jogar lo Rugbi League a 7 o a 9 jogaires.
I a d'autras variantas:
- lo Rugbi de 13 Tòca (Touch Rugby)
- lo Rugbi de 13 dobèrt (Open XIII)
- lo Rugbi de 13 de platja
- lo Rugby de 13 en fautuèlh
- lo Rugbi de 13 Tag
- lo Rugbi de 13 Master


text:
Destral
Una destral (var. destrau, pigassa, piòla, manaira), es un esplech format d'una lama de metal (d'acièr mai sovent) estacada a un margue de fusta. Es mai sovent utilizada per copar de fusta, mas foguèt tanben emplegada coma arma. Los pompièrs l'utilizan se cal per dubrir de pòrtas.
Origina[modificar | modificar la font]
Las traças mai ancianas de destrals se trapèron en Africa e lor edat es evaluat a 1,6 milion d'ans.[1].
De descobèrtas en Espanha donèron una edat mai anciana per las primièras destrals europèas e foguèron datadas del Pleistocèn superior entre 760 000 e 900 000 ans[2].
Las primièras destrals èran formadas d'una pèira talhada inserida entre doas pòstes de fusta ambedoas serradas e ligadas amb un còrda. Las mai recentas son formadas d'una lama traucada ont passa lo margue.
Arma[modificar | modificar la font]
La destral es tanben utilizada coma arma de combat de prèp. Mai dificila de gaubejar qu'una espasa per encausa de son pes e de la manca d'equilibri (l'espasa essent equilibrada per son pomèl), la destral permet pasmens de tustar mai poderosament.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr) P. Pétrequin & A.M. Pétrequin, Écologie d'un outil: la hache de pierre en Irian Jaya (Indonésie), Paris, Éditions CNRS, Mongr. du Centre Rech. Arch. 12, 1993.
- (fr) P. Pétrequin, La hache de pierre : carrières vosgiennes et échanges de lames polies pendant le Néolithique (5400 - 2100 av. J.-C.), exposition du musée d'Auxerre (Musée d'Art et d'Histoire), Paris, Éditions Errance, 1995.
- (en) W. Borkowski, Krzemionki mining complex, Warszawa, 1995.
- (en) R. Bradley & M. Edmonds, Interpreting the axe trade: production and exchange in Neolithic Britain, 1993.


text:
156
Les Alpilles.
Lou vièsti en Auto-Prouvènço
Gui Bonnet e Eloudìo Minard
Lou Bausset à passa tèms
Lou camin percoula
Lou Coudounié
Canton li Troubadou...
Racino coumtadino
Lis Armana
156
Vaqui ‘no istòri vertadiero, d’abord que l’ai viscudo i’a un pau mai de 30 an d’acò quand ère capitàni à l’Escolo Naciounalo di souto-óuficié de Sant- Meissènt, eilabas dóu coustat dóu pounènt mounte plòu quàsi tóuti li jour!
Pèr vous douna ‘no pichoto idèio de l’ourganisacioun d’aquelo escolo, vous dirai que ié caupié tres proumoucioun :
* la proumoucioun que venié tout bèu just d’arriba;
* la proumoucioun qu’èro uno pau mai vièio de quatre mes e qu’èro en pleno fourmacioun militàri;
* e la proumoucioun qu’acabavo sa fourmacioun e que i’èron à-mand d’agué si galoun de sarjant.
Aquelo istòri poudrié s’apela, s’èro uno fablo, «lou generau e lou courpatas» d’abord que i’a dous erò, un generau e un courpatas! Anas vèire!
La mascoto de la proumoucioun
Aquéu courpatas fuguè trouba quàsi mort pèr d’ùnis escoulan souto-óuficié d’uno proumoucioun qu’èro en manobro pèr estudìa lis ate elementàri dóu coumbatènt.
Aduguèron aquéu bestiàri à l’ajudant que s’óucupavo dóu magasin d’armo de la proumoucioun. L’ajudant prenguè pieta de l’aucèu e ié baiè quàuqui siuen, l’abaliguè e, d’à cha pau, lou courpatas se reviscoulè e devenguè la mascoto de la proumoucioun. Vaqui pèr lou courpatas!
E aro, me fau vous presenta lou generau. L’ome di dos estello, tóuti li quatre mes, aperaqui, presidavo uno ceremòni grandarasso que recampavo li tres proumoucioun : la proumoucioun di jouine qu’èron presenta au drapèu, la proumoucioun en fourmacioun qu’èro batejado dóu noum d’un souto-óuficié mort pèr la Patrìo e enfin la proumoucioun la mai anciano que se preparavo pèr se bandi dins li regimen emé soun bèu galoun de jouine sarjant.
Aquéu jour d’aqui, qu’èro en óutobre e que, pèr bonur, fasié bèu tèms, alor qu’aquel endré, coume lou sabès, es lou quèli de la Franço - es iéu que vous lou dise e n’en sabe quaucarèn - lou generau èro au mitan de la plaço d’armo e li tres proumoucioun èron perfetamen alignado, segound un U emé si tres rego.
Un bèl amiradou
Aro, ai de vous dire que lou proumier erò de l’istòri, lou courpatas, avié elegi soun quartié generau sus la fenèstro dóu magasin d’armo de la proumoucioun, au segound estànci de la caserno.
E alor, aquéu bestiàri regardavo de soun amiradou tout aquel espandidou de kepi qu’èron en dessouto d’éu e que boulegavon pas, segur, bord que chasque kepi èro sus la tèsto d’un escoulan souto-óuficié au gardavous.
Lou generau prenguè alor la paraulo, qu’acò èro inmudable. Chasco fes èro la memo dicho. Li chèfe qu’erian, couneissian si discours; n’i’avié tres particulié, un pèr proumoucioun. Adounc, lou generau coumenço de s’adreissa à la proumoucioun di jouine, ié parlo dóu drapèu, qu’es lou simbèu de la Patrìo, etc... pièi, se viro de-vers la proumoucioun de bateja e ié vai de soun segound discours.
Fin finalo, s’alestiguè pèr faire lou darrié à la proumoucioun que s’enanavo e qu’èro, se l’on pòu dire, «la proumoucioun dóu courpatas», d’abord que l’aucèu l’avié seguido dóu tèms di nòu mes de sa fourmacioun militàri e que lis escoulan souto-óuficié lou couneissien bèn. Èro uno meno de porto-bonur!
E, au momen que lou generau anavo faire un à drecho, drecho - coume se dis dins lou jargoun militàri - pèr se vira vers la darriero proumoucioun qu’anavo reçaupre soun galoun de sarjant, lou courpatas - anas saupre un pau ço que ié passè pèr la tèsto, belèu pensè que s’ameritavo éu tambèn lou galoun - lou courpatas, dounc, vaqui que prenguè soun envoulado dins lou cèu au-dessus de la plaço d’armo. Faguè un vòu plana sus la proumoucioun, coume pèr la passa en revisto, e venguè se pausa pèr sòu à un mètre darrié li pèd dóu generau que lou veguè pas.
^CRROUA^
Lou generau se virè de-vers la proumoucioun. Alor aqui, vous vau revira en prouvençau si proumiéri paraulo bèn martelado e amplificado pèr lou micrò :
- E aro... me vire de-vers la proumoucioun... que vai bèn lèu nous quita!
E CRROUA de faire lou courpatas!
E tout de long dóu discours dóu generau, à chasco fin de fraso, lou courpatas i’anè de soun CRROUA resclantissènt!
De-segur, lou generau fasié lou semblant de pas lou vèire e de pas l’entèndre. Mai acò èro impoussible! Deja dins li rèng dis escoulan souto-óuficié coume dins la foulo de si famiho vengudo assista à la ceremòni, i’aguè de rire que partiguèron d’eici, d’eila, e d’à cha pau li rire s’enaurèron sus la plaço d’armo fin que lou mounde en plen s’estrassèsson tant e pièi mai!
Ma fisto, lou generau acabè soun discours lou mai dignamen poussible, mai fin finalo n’aguè pas lou darrié mot que lou courpatas, à la fin de la darriero fraso de l’ome dóu kepi estela, i’anè d’un CRROUA espetaclous que la moulounado recampado plouravon de rire à noun plus!...
Vaqui!... A la fin de la ceremòni, i’aguè la remesso di galoun sus lou bras dis escoulan que devenguèron de jóuini souto-óuficié, qu’acò segur faguè grand gau à si famiho e sis ami; i’aguè lou got de l’amista pièi faguerian tóuti riboto; tout acò dins l’estrambord.
L’endeman, coume à l’acoustumado, arribère au travai à sèt ouro e miejo, e regardère dóu coustat de la fenèstro mounte lou courpatas tenié soun quartié generau pèr espincha li gènt sus la plaço d’armo.
Mai, aquéu matin d’aqui, la plaço d’armo èro vuejo e... ges de courpatas! E n’i’aguè plus jamai de courpatas!
Secrèt defènso
Toucant l’ajudant qu’èro, se pòu dire, soun paire nourriguié, restè vue jour sènso veni à la caserno! E aquéli d’entre vautre qu’an fa soun service militàri coumprendran que l’ome d’aqui èro is arrèst - coume se dis à l’armado!
Alor la questioun se pausavo de saupre ço qu’èro devengudo la bèsti de la raubo negro! Quand demandavian acò à l’estat-major, l’óuficié dóu service generau carga dis afaire de l’escolo respoundié :
- Acò noun pode vous lou dire qu’es un secrèt defènso!...
Alor tirarai pas de counclusioun, vous leissarai devina ço qu’avien fa dóu bestiàri!..
Vaqui l’istòri vertadiero dóu generau e dóu courpatas que nous agrado de se ramenta quand lis ancian d’aquesto bello escolo militàri se rescountran quàuqui cop.
27216


text:
Massachusetts Institute of Technology
42° 21′ 35″ Nòrd 71° 05′ 32″ Oèst / 42.35982, -71.09211
Massachusetts Institute of Technology (MIT) es una institucion e universitat americana dedicada a la recerca, situada dins la vila de Cambridge, Massachusetts. Es especializada dins los domenis de la sciéncia, de la tecnologia e de l'engenhariá, mas tanben i a d'autras matèrias. Foguèt creada en 1861 pel scientific William Barton Rogers (1804-1882) mas comencèt de foncionar quatre ans mai tard a causa de l'esclatament de la Guèrra Civila Americana.
Qualques estudiants e ensenhaires eminents[modificar | modificar la font]
- Benjamin Netanyahu, primièr ministre d'Israèl
- Buzz Aldrin, cosmonauta
- Kofi Annan, cap de l'ONU
- Andrew Carnie
- Noam Chomsky, lingüista
- Richard Matthew Stallman, informatician
- Sidney Altman
- John Forbes Nash, matematician
- Richard Feynman
- Nicholas Negroponte
- Michael Hammer
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- www.mit.edu (pagina oficiala)


text:
Saint-Cyr-sur-Morin
Saint-Cyr-sur-Morin es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Las municipalitats limitrophes prèps de Sant-Cyr-moriscan-Dessús incluent Sant-Ouen-moriscan-Dessús a 0,72 km, Orly-moriscan-Dessús a 3,49 km, Bussières a 4,17 km, Jouarre a 4,54 km, Dòta a 4,74 km[1].
Les communes limitrophes proches de Saint-Cyr-sur-Morin incluent Saint-Ouen-sur-Morin à 0,72 km, Orly-sur-Morin à 3,49 km, Bussières à 4,17 km, Jouarre à 4,54 km, Doue à 4,74 km[1].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 {{{Títol}}}. Consultat lo 15 de març de 2012


text:
Metòde scientific
S'apèla metòde scientific l'ensemble dels canons guidant o devent guidar lo procediment de produccion de las coneissenças scientificas, que sián d'observacions, d'experiéncias, de rasonaments, o de calculs teorics.
Lo metòde scientific constitu lo estudi sistematic, controlat, empiric e critic de proposicions hipoteticas sus presuntas relacions entre varis fenómens naturals e es lo mecanism utilizat dins las sciéncias experimentalas per convalidar o invalidar una teoria, per medi de la experimentacion o de la observacion.
Son duas los piar basics del metòde scientific. Lo primièr d'elhs es la reproducibilidade, es dire, la capacitat de repetir un determinat experiment dins cualquier luòc e per cualquier persona. Aquesta pila emplea per lor practica, esencialament, la comunicacion e la publicitat dels resultats obtenidos.
Lo segond piar es la falsabilidade. Es dire, que tota proposicion sciéntifica a qu'aver la posibilitat d'èsser falsada. Est implica que si pòdon disenhar experiments que dins lo cas de dar resultats distintos als predichs negarián l'ipotèsi posta la pròva.
Dins la actualitat los resultats de la recèrca scientifica son publicats en revistas scientificas especializadas tras criticas o comentaris d'autres experts, correccions per partida dels autors e aún verificacion dels experiments per autres equips de recèrca. Al misme temps, es comenzant a èsser usual que si publiquen dins la red (internet) al temps que dins las revistas scientificas o exclusivament.


text:
Mar lunara
Lei mars lunaras, oficialament dichas maria (mare au singular), son de plans basaltics. Lor temps es estimat entre 3,12 e 4,2 miliards d'annadas segon de mesuras radiometricas[1] e 1,2 miliards d'annadas segon l'estudi dei cratèrs[2]. La màger part dei maria an emplit de bacins situats a bassa altitud principalament sus la fàcia visibla. Dins aquò, i a pas de relacion entre lei bombardaments d'asteroïdes dau començament dau Sistèma Solar e leis erupcions a l'origina dei mars. D'efèct, leis erupcions aguèron luòc 500 milions d'annadas après la formacion dei bacins. De mai, certanei mars, coma Oceanus Procellarum, correspondon pas amb un bacin conegut. La rason supausada de la preséncia pus importanta sus la fàcia visibla es que la crosta i seriá mens espessa.
Segon sa talha, la mar tèn un nom diferent :
- Oceanus (ocean), solament per Oceanus Procellarum.
- Maria (mar).
- Lacus (lac).
- Palus (palun).
- Sinus (gof).
Maria e oceanus[modificar | modificar la font]
Lacus[modificar | modificar la font]
Sinus e Paludes[modificar | modificar la font]
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer (1998). "Lunar Samples". Reviews in Mineralogy and Geochemistry 36: 5.1–5.234.
- ↑ H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum, H. (2003). "Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum". J. Geophys. Res. 108: 5065.


text:
Calvinisme
Lo calvinisme es una doctrina crestiana protestanta basada suls ensenhaments teologics del reformador Joan Calvin.
Somari
Istòria e influéncia del calvinisme[modificar | modificar la font]
Joan Calvin aguèt una influéncia internacionala importanta dins lo desvolopament de la Reforma Protestanta, dempuèi l'edat de 25 ans, quand comencèt d'escriure sa primièra edicion de las Institucions de la Religion Cristiana en 1534, e publicat en 1536. Aquela òbra, que foguèt revisada mai d'un còp pendent la vida de Calvin, en mai d'una reünion de fòrça letras pastoralas e comentaris biblics venguèt la font de la granda influéncia de contunh qu'aguèt sus totas las doctrinas del Protestantisme lo long de lor istòria.
La creissença de l'importància de las Gleisas reformadas, e de Calvin, es la segonda fasa de la Reforma Protestanta, periòde que se formèron las glèisas evangelicas aprèp l'excomunion de Martin Luther de la Glèisa Catolica. Calvin, d'origina picarda, s'exilièt en Soïssa. Aviá signat la confession d'Augsborg (tèxte fondator del luterianisme) en 1540, mas son influéncia se vei mai dins la Reforma Soïssa, qu'èra pas luteriana mas que se basava suls ensenhaments d'Hudrlich Zwingly. Los ensenhaments e la doctrina protestanta evoluèron d'un biais separat de Martin Luther, jos l'influéncia de fòrça escrivans e reformadors, que Calvin venguèt major.
Encara que lo calvinisme se pòt referir subretot a la doctrina de las glèisas calvinistas, foguèt una pèça clau dins lo fondament de la doctrina protestanta, e influencièt fòrça teologians sens relacion amb la glèisa calvinista per se, coma Franciscus Gomarus, lo fondator de la glèisa presbiteriana, John Bunyan, un teologian baptista e lo teologian estatsunian Jonathan Edwards, qu'aguèt un ròtle dins lo desvelh esperital anomenat "Lo Primièr Grand Desrevelh" als Estats Units d'America.
Doctrina calvinista[modificar | modificar la font]
En mai que lo calvinisme se basa sus la Reforma Protestanta, presenta un tèma caracteristic fondamental, e es sa doctrina de la salvacion, qu'afirma que l'òme es incapable d'apondre res per capitar la salvacion, e que sonque Dieu es l'iniciator de tota salvacion, de totes temps; es a dire, Dieu es l'iniciator de la salvacion dempuèi la formacion de la fe cap a la decision de l'òme que vòl seguir Crist. La doctrina calvinista es, doncas, una doctrina del monergisme (del grèc mono que vòl dire "un" e ergon que vòl dire òbra); es a dire, que la salvacion es pas un esfòrç cooperatiu entre Dieu e l'òme, mas que depend completament de Dieu. Atal, Dieu ja destinèt los òmes que devon recebre la salvacion; aquela doctrina es coneguda coma "predestinacion".
Los cinc punts de la teologia calvinista[modificar | modificar la font]
Los sièis grands principis del protestantisme son lo resumit del calvinisme, perque mòstran la diferéncia entre la doctrina de la salvacion evangelica e la doctrina de la Glèisa Catolica.
L'esséncia del calvinisme respècte cinc punts, es la dependéncia de Dieu, que creèt l'univèrs, e que manten per complir sos objectius. Cada causa bona, segon lo calvinisme, existís per causa de la gràcia immeritada de Dieu, e la salvacion depend entièrament de la gràcia. En preparacion del dessenh final de la perfeccion de la creacion, destruidas las òbras del mal, Dieu decidirà d'estalviar l'umanitat enviant son Filh.
Los cinc punts de la doctrina calvinista son:
- La corrupcion totala: los òmes son incapables, d'espereles, de causir de seguir Dieu e d'èsser salvats a causa del pecat original.
- La causida incondicionala o la dobla predestinacion: de tota eternitat, la causida de Dieu de menar cap a el d'òmes es pas basada sus lor vertut, lor merit o sus lor fe. Es basada sens cap de condicion sus l'unica misericòrdia de Dieu.
- La redempcion particulara o limitada: Dieu auriá pogut causir d'estalviar totes los òmes. Mas la redempcion es limitada perque concernís sonque qualques uns e pas totes.
- La gràcia irresistibla o eficaça: la gràcia redemptritz de Dieu agís eficaçament per aqueles que causiguèt de salvar, es a dire los elegits.
- La perseverança dels sants o securitat eternala: perque Dieu es sobeiran e que sa volontat jamai es barrada per degun, alara aqueles que foguèron nomenats a comuniar amb el, demoraràn dins la fe cap a la fin. Se qualques uns se n'alunhan, es o que jamai recebèron la fe vertadièra, o que tornaràn cap a ela.
La vida es religion[modificar | modificar la font]
Lo calvinisme es centrat sus la consciéncia de la "sobeiranetat de Dieu". Pel calvinisme, Dieu a preeminéncia pas sonque en teologia, mas en totas las activitats de la vida umana. La bontat e lo poder de Dieu an una portada illimitada d'influéncia, que ven la conviccion que Dieu òbra en totes los airals de l'existéncia, que sián esperital, fisic, intellectual, secular, sagrat, public, privat, sus la tèrra o al cèu. Aquò dona una dependéncia absoluda de Dieu, que se demòstra pas amb los actes temporals de pietat (coma la preguièra), mai qu'acompanha totas las activitats de la vida, fins a las mai ordinàrias. Pel calvinista, tota la vida es la religion cristiana.
Movements crestians en relacion amb lo calvinisme[modificar | modificar la font]
Aqueles moviments o grops son en relacion amb la doctrina o l'istòria del calvinisme:


text:
Antigua e Barbuda
Antiga e Barbuda es un reialme del Commonwealth format per doas illas principalas, dins la Mar de las Caribas: Antiga (de 280 km²) e Barbuda (de 161 km²).
Lo gentilici es antigués -esa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Antigua e Barbuda es una monarquia parlamentària. Lo cap d'Estat es la reina d'Anglatèrra, Elisabeta II, representada per un governador general.
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Antigua e Barbuda