text:
Òme de Neandertal
L'Òme de Neandertal (var. òmi de Neandertal) (Homo neanderthalensis) o simplament neandertalian, es una espècia estencha del genre Homo que visquèt en Euròpa e en Orient Mejan al Paleolitic mejan, entre fa 250 000 e fa 28 000 ans. Se autrescòps èra classificat coma una sosespècia d'Homo sapiens (e anomenat per consequent Homo sapiens neanderthalensis), a l'ora d'ara la majoritat dels autors lo consideran coma una espècia distinta.
L'analisi del genòma dels neandertalians, segon l'article publicat dins lo numèro del 7 de mai de 2010 de la revista Science, mòstra qu'es fòrça probable que i aguèsse agut de crosaments amb los umans modèrnes. Entre 1% e 4% del genòma d'Homo sapiens derivariá del genòma dels neandertalians[1].
Foguèt lo protagonista d'una rica cultura materiala nomenada Mosterian e mostrava de preocupacions esteticas e espiritualas (sepulturas). Aguèt una reconeissença malaisida, durant longtemps l'òme de Neandertal es estat vist negativament en comparason d'Homo sapiens. Dins l'imaginacion populara apareis coma un èsser simiesc, ruste, lag e piòt. D'efièch, es pus robust que Homo sapiens e son cervèl es leugièrament pus voluminós, en mejana. Los progresses de l'arqueologia preïstorica e de la paleoantropologia dempuèi lo decenni de 1960 an revelat un èsser d'una granda riquesa culturala. Pasmens, encara demòran fòrça punts d'esclarcir, coma per exemple las causas de son estenhement.
Istòria de la descobèrta[modificar | modificar la font]
Dos fossils de neandertalians foguèron descobèrts abans aquel de l'individú eponim. En 1830, un crani d'enfant foguèt mes al jorn per P.C. Schmerling a Engis (Belgica). En 1848, un cran d'adult foguèt trapat a Gibartar dins lo site de Forbes' Quarry. Se lo primièr aperten a un individú jove que los traches caracteristics neandertalians i son mens evidents, lo segond auriá degut menar a la reconeissença d'una espècia umana fossila.
Lo nom de Neandertal deriva del de Neandertal, una pichona val situada subre lo territòri de las vilas d'Erkrath e de Mettmann, entre Düsseldorf e Wuppertal (Alemanha). Al mes d'agost de 1856, dins l'encastre de l'esplecha d'una peirièra, d'obrièrs voidèron una pichona cavitat d'aquesta val, la cauna de Feldhofer e i descobriguèron d'esqueletas e un fragment de cran que mandèron a Johann Carl Fuhlrott, institutor d'Elberfeld e afogat per l'istòria naturala[2][3].
Per una coïncidéncia curiosa, lo toponim Neandertal significa "val de l'òme nòu". Lo nom de Neander èra estat donat a aquesta val (thal, en alemand, es « val ») en onor de Joachim Neumann (1650-1680), nomenat tanben Joachim Neander, que seguent una costuma familiala que datava de sos grands se fasiá dire pel sieu nom d'ostal traduit en grèc. Aqueste pastre e compositor, autor de cantics religioses encara uèi populars dins lo protestantisme alemand, sonque cercava l'inspiracion dins aquesta val, antan idillica.
Una reconeissença malaisida[modificar | modificar la font]
Fuhlrott comprenguèt lèu lèu l'interès de la descobèrta e arribèt a Neandertal per ensajar de descobrir d'autres òsses o vestigis associats. S'èra remarcat que s'agissiá d'òsses ancians mas subretot incrediblament primitius, apertenents a un òme nòu, d'una "conformacion naturala desconeguda fins ara"[4][5].
D'efièch, l'òme de Neandertal foguèt lo primièr òme fossil diferent d'Homo sapiens d'èsser descobèrt. L'idèa meteissa qu'una espècia d'òme diferent aguèsse existit dins lo passat (e aguèsse desaparegut) èra particularament malaisida d'admetre. Foguèt pas qu'en 1859 que Charles Darwin publiquèt L'origina de las espècias e en 1871 qu'estendeguèt sa teoria als umans amb la publicacion de La descendéncia de l'òme e la seleccion ligada al sèxe.
Descripcion[modificar | modificar la font]
L'òme de Neandertal se caracteriza per sa granda capacitat craniana (1 600 cm3), una estructura corporala massissa e robusta, lo front pichon, la cara prognata, lo maxillar superior proeminent e los arcs ciliars fòrça prononciats. Èran d'estatura mai o mens bassa, amb las extremitats cortas, amb de proporcions semblantas a las dels òmes modèrnes que vivon dins los climas freds. Las formas dels neandertals d'Euròpa occidentala son pus robustas e dichas "Neandertal classic". Los neandertals d'autres luòcs tendián a èsser mens robusts. D'estudis genetics demostrèron qu'avián la pèl palla, los uèlhs clars, e lo pel ros èra fòrça comun, caracteristicas ligadas amb los climas freds. Los neandertals èran, generalament, de 12 a 14 cm pus pichons que l'òme actual, contradisent aiçí la cresença populara que serián estats fòrça pichons o en dessos dels 150 cm d'auçada. Un estudi realitzat de 45 òsses apertanents, al minimun, a 14 mascles e 7 femelas, dona una estatura mejana de 164-168 cm e 77,6 kg pels mascles e 152-156 cm e 66,4 kg per las femelas. [6]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Universitat de Califòrnia - Santa Cruz (6 de mai de 2010). Neanderthal genome yields insights into human evolution and evidence of interbreeding with modern humans. ScienceDaily. Consultat lo 7 de mai de 2010 a http://www.sciencedaily.com /releases/2010/05/100506141549.htm
- ↑ Groenen, M. Pour une histoire de la préhistoire, Ed. J. Millon, (1994) ISBN 2-905614-93-5
- ↑ Trinkaus, E. i Shipman, P. Les Hommes de Neandertal, Seuil, (1996) ISBN 2-02-013178-1
- ↑ Fuhlrott, C.J. (1859) - « Menschliche Ueberreste aus einer Felsengrotte des Düsselthals. Ein Beitrag zur Frage über die Existenz fossiler Menschen », Verhandl. Naturhist. Ver. Preuss. Rheinlande Westphalen, 16, p. 131-153.
- ↑ Fuhlrott, C.J. (1865) - Der fossile Mensch aus dem Neanderthal und sein Verhältniß zum Alter des Menschengeschlechts, Duisburg, 78 S. 2 Abb.
- ↑ Froehle. Andrew W. Chruchill. Steven E (2009), Energetic Competition Between Neandertals and Anatomically Modern Humans "PaleoAnthropology" paginas=96–116


c: text/html

text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1988 (Jòcs de la 17ena Olimpiada) se debanèron a Calgary Canadà ( 13 - 28 de febrièr de 1988 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
57 païses e 1423 atlètas foguèron actors e motors d'aicestes primièrs jòcs d'ivèrn canadencs.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Biatlon[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui alpenc[modificar | modificar la font]
Esqui nordic ( Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis )[modificar | modificar la font]
Lièja[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 640 documents subre Calgary 1988 en picar coma clau Winter Olympic Games 1988

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rashi
Rashi, רש"י, es l'acronim ebrieu de Rabbi Shelomò Yitzhaqi (ebrieu: רבי שלמה יצחקי), (Tròias c. 1040 - 29 de Tammuz de 4865 (= dijòus 20 de julhet de 1105), comentator dei tèxtes sagrats josieus tant de la Torà escricha (doncas: Pentateuc, Profètas, Agiografs) coma de la Torà orala (Talmud).
Sa vida[modificar | modificar la font]
Se sap pauc quant a la biografia de Rashi, e leis elements segurs e averats d'un ponch de vista istoric son escasses. Rashi podriá èsser descendent d'un linhatge rabinic illustre que remontariá fins au rei Dàvid.
En fach, podriá èsser descendent per sa maire dau Rav Elyakim, eu-meteis descendent dins la 31ena generacion de Rabbi Yohanan lo sandalier, un Tanna citat sovent dins lo Talmud, eu-meteis rèire-rèire-felen de Gamaliel (fiu de Rabbi Shimon, fiu de Hillel Hazaken), reputat de linhatge davidic.
Son paire moriguèt en "sant" (doncas, en refusant d'abjurar sa fe). Rashi o cita mai d'un còp coma "mon mèstre", e podriá aver estudiat quauqueis ans amb eu.
Lo premier comentari de Rashi sus lo Pentateuc se dobrís sus leis mots de Amar Rabbi Yitzhak (rabin Isaac a dich). Maugrat aquò, se tracta pas d'un ensenhament dau paire de Rashi mas d'un midrash venent dau recuelh Tanhuma Yashan.
Son oncle maternau, Rav Shimon l'Ancian, estudièt longtemps près de Rabbeinuu Guershom de Maiança, subrenomenat meor Hagola (lutz de l'exili).
Mainatge, Rashi se destrièt segurament per sa memòria prodigiosa, e passèt per un mèstre complit amb vint ans. Part per estudiar dins leis escòlas talmudicas renanas près dau Rav Yaakov ben R'Yakar ("mon vièlh mèstre") a Maiança e de contunh, a la mòrt d'aqueu, près dau Rav Yts'hak ben Eleazar Haleví a Worms.


text:
Josiah Willard Gibbs
Josiah Willard Gibbs (11 de febrier de 1839, New Haven - 28 d'abriu de 1903, New Haven) foguèt un quimista e un fisician estatsunidenc major de la fin dau sègle XIX. Son òbra principala foguèt la creacion de la mecanica estatistica ambé James Clerk Maxwell e Ludwig Boltzmann que permeton d'aplicar lei leis de la termodinamica ai proprietats estatisticas deis ensems grands de particulas. Aquò permetèt l'emergéncia de la quimia fisica qu'es venguda un domeni major de la sciéncia.


text:
Konrad Lorenz
Konrad Zacharias Lorenz (n. a Viena lo 7 de novembre de 1903, m. lo 27 de febrièr de 1989) foguèt un zoològ e etològ austriac.
Foguèt demest los fondators (n'es almens atal considerat en per tot lo maine german) de l’etologia (Verhaltensforschung o Ethologie en alemand) modèrna. N'aprigondiguèt la nocion d’estampadura e desvolopèt una teoria subre los aspèctes de çò innat e çò aquesit del compòrtament (Verhalten) animal e uman.
Se ne questionegèt mai que tot las fondamentas biologicas de l'òrdre social.
Representant màger de la nomenada epistemologia evolutiva (Evolutionären Erkentnistheorie), l'òbra siá que mai importanta e fondamentala es Die Rückseite des Spiegels/Darrièr lo miralh, Ensag per una istòria naturala del compòrtament uman, Munic - Zuric, 1973.
Las siás autras òbras màgers son :
- Er redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen... Parlava amb los mamifèrs, los ausèls e los peisses, 1949;
- Das sogenannte Böse... L'Agression, 1963;
- Über tierisches und menschliches Verhalten... A perpaus del compòrtament animal e uman, , Munic - Zuric, 1965;
- Die acht Todsünden der zivilisierten Menscheit... Los uèch Pecats capitals de l'umanitat civilizada, 1965...
- Der Abbau des Menschlichen... La degradacion de las ressorsas umanas, Munic, 1983.
Foguèt chafrat l’Albert Einstein de l’arma animala.
Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina, amb l'alemand Karl von Frisch e lo neerlandés Nikolaas Tinbergen en 1973.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Aqueste article necessita una revision, l'ortografia, la gramatica, l'estil o la sintaxi son de verificar.
ISO 4217
Descripcion
Nom scientific
Autor
Taxon superior
Domeni
Règne
Embrancament
Classa
Òrdre
Familha
Genre
Espècias
Reng taxonomic
Estatut de conservacion (IUCN)
Regula
Interagís amb
Endemic a
Taxon tipe
Abreviacion d'autor en botanica
Basionim
Incertae sedis
Sinonim remplaçat
Ancian autor del taxon
Simbòl quimic
Formula quimica
Estat de la matèria
Metòde de determinacion
Sistèma cristalin
Familha de lengas
lenga artificiala
Dialècte
ISO 639-1
ie
ISO 639-2
ile
ISO 639-3
ile
ISO 639-6
ISO 15924
alfabet
alfabet latin
còde de lenga IETF
còde de lenga Wikimedia
ie
Fabricant
Desvolopaire
Lengatge de programacion
Conceptor
Domeni d'aqueste mestièr
Version establa
Sistèma operatiu
Plataforma
Mòde de jòc
Motor
Seria
Licéncia
Lançador
Site de lançament
Data de lançament
Tipe d'orbita
Bus satellit
Imatriculacion de l'aeronau
Armament
Primièr vòl
Alimentat per
Regions
-
Parlat per sens donadas personas
Classament pel nombre de locutors
Se tròba pas entre la 100 primièra
ena
Tipologia -
Familha lingüistica
Lenga artificiala
Grop
Lenga artificiala
Lenga oficiala de -
Acadèmia
Interlingue-Union (IU) [1]
ISO 639-1
ie ( en)
ISO 639-2
ile ( en)
ISO 639-3
ile ( en)
Tipe -
Mòstra
Patre nor (
Pater noster)
Patre nor, qui es in li cieles. Mey tui nómine esser sanctificat, mey tui regnia venir. Mey tui vole esser fat qualmen in li cieles talmen anc sur li terre. Da nos hodie nor pan omnidial, e pardona nor débites, qualmen anc noi pardona nor debitores. E ne inducte nos in tentation, ma libera nos de lu mal.
Interlingue o occidental (nomenat aital entre 1922 e 1947) es una lenga artificiala creada per Edgar von Wahl, un dels primièrs esperantistas. Von Wahl nasquèt a Tallinn, uèi Estònia e alavetz província de l' Empèri Rus, dins una familha de lenga alemanda. Aviá, coma se pòt veire, de bons motius per èsser un dels precursors de l'esperanto, e los sieus conselhs foguèron seguits per Zamenhof. Sens formacion academica especifica, aviá instint lingüistic.
Oficièr de la marina de guèrra, optèt pel partit zarista en la Revolucion de 1917. Après lo trionf dels soviets, s'exilièt en França, en cambiant lo sieu nom de familha en
De Wahl.
Malcontent de l'esperanto, decidiguèt de crear lo sieu pròpri projècte, que cridariá
occidental Publica en 1922 lo sieu projècte de lenga. Formula la nòrma de Wahl. Atenguèt amassar un pichon grop de seguidors, que contunhariá d'editar la revista fins als ans 1950. Cosmoglotta
En
1947 decidiguèron de cambiar lo nom en lo de interlingue (Pas , nom usat per interlingua Peano per lo sieu " Latino sine flexione", e tanben pel Alexander Gode en projècte de IALA de 1953). Malgrat aiçò, l'associacion tornèt pas donar de senhals de vida fins al decenni dels ans 1990, a travèrs Internet.
Occitan
Occidental
L'Acadèmia de la Lenga Occitana es es un projècte d'autoritat de regulacion lingüistica de la lenga occitana. Se presenta coma una continuacion possibla del Conselh de la Lenga Occitana.
Li Academia del Lingue Occitan es un projecte de autoritá de regulation linguistic del lingue occitan. It esset presentat quam un possibil continuation del Concil del Lingue Occitan.
Creacion
Creation
Lo projècte se presentèt en mai 2008 a iniciativa de l'Institut d'Estudis Occitans e del Conselh Generau d'Aran ; lo sindic d'Aran, Francés Boya, lo president de l'IEO, David Grosclaude, la representanta de l'Euroregion Pirenèus-Mediterranèa, Margalida Tous, los representants dels conselhs regionals de lenga occitana, de la Generalitat de Catalonha e d'universitats èran presents.
Li projecte esset presentat in may 2008 al initiative del Institute de Studies Occitan e del Consil General de Aran; li Sindic de Aran, Francés Boya, li presidante del IEO, David Grosclaude, li representante del Euroregion Pireneus-Mediterran, Margalida Tous, li representantes del consiles regional del lingue occitan, del Guvernament de Catalunia e de universitás esset present.
Objectius
Objectives
L'Acadèmia deu definir, conservar e defendre la codification ortografia de la lenga e trabalhar sus la grafia, la gramatica, la lexicologia e la toponimia, en tot respectar l'unitat e la diversitat de l'occitan
Li Adademia deve definir, conservar e defender li codification e ortografie del lingue e laborar pri li scrition, li grammatica, li lexicogolie e li toponomie, precipue respectar li unitá e li diversitá de occitan.
Haas, Fritz. 1956.
Grammatica D'Interlingue in Interlingue. Interlingue-Servicie Winterthur (Svissia). [2] (En interlingua) Jacob, Henry. 1947
Occidental (1922) by Edgar de Wahl en 0' A Planned Auxiliary Language Publicate: London, Dobson, London. 1947 [3] (en anglés) Rodriguez, José María. 1999.
Breve gramática D'Interlinguie/Occidental en Gazeto Andaluzia (órgano oficial de l'Asociación Andaluza d'Esperanto) N° 57 marzo 1999. [4] (en esperanto) Stenström, Ingvar. 1997.
Occidental-Interlingue: Factos e fato d'un lingua international. Societate Svedese pro Interlingua. ISBN 91-971940-2-6. (En interlingua)
Modèl:InterWiki Modèl:Wikibooks


text:
1656
Aquesta pagina concernís l'an 1656 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Espanha amb una desfacha importanta a la batalha de Valenciennes (16 de julhet). Lei Francés perdiguèron mai de 5 000 òmes còntra solament 500 per l'armada adversa. Pasmens, Turenne capitèt de restaurar sa situacion dins lo corrent de l'estiu e limitèt l'avançada deis Espanhòus. Pertocant leis afaires intèrnes dau Reiaume, creacion de l'Espitau generau de París per i gropar lei mendicants, lei vagabonds e lei prostituidas. En despiech de son nom, aquela institucion s'ocupava pas de suenhs medicaus e se transformèt rapidament en preson.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
L'estructura descubèrta en 1610 a l'entorn de Saturne per Galileo Galilei foguèt identificat per Christian Huygens coma un anèu.
Matematicas[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion d'expausants negatius per l'Anglés John Wallis.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 31 de mai - Marin Marais, musician e compositor barròc francés (m. 1728)
- 5 de junh - Joseph Pitton de Tournefort, botanic francés (m. 1708)
- 29 d'octobre - Edmund Halley, astronòm e engenhaire britanic (m. 1742)


text:
Balaiseaux
Nom desconegut en arpitan (Balaiseaux en francés) es una comuna arpitana, situada dins lo departament de Jura e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a fondat en 1570 per Aimat de Balai, baron de Longwy. O cristiana de la reünion de la lo sieu nom e d'aquel de la siá esposa, Anne de Saulx-Tavannes[1]. [ref. necessària]
Le village est fondé en 1570 par Aimé de Balai, baron de Longwy. Il le baptise de la réunion du son nom et de celui de son épouse, Anne de Saulx-Tavannes[2]. [ref. necessària]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:TGF3, pàg. 1696, nòta 29790
- ↑ Modèl:TGF3, p. 1696, notice 29790


text:
Lac de Lugano
Lo lac de Lugano (en italian Lago di Lugano o Lago Ceresio) es un lac partejat entre Itàlia e la Soïssa italiana. Lo seu nom latin foguèt Lacus Ceresius.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Lac de 48,7 km², prigond de 288 m a 271 m d'altitud, es en joncion amb lo Lac de Varese, lo Lac de Comabbio, lo Lac de Ganna, lo Lac de Ghirla, lo Lac Major e lo Lac de Monate. Fa part dels Sèt lacs de la província de Varese, al nòrd de la Val de Pò.
Geografia politica[modificar | modificar la font]
Es situat dins lo canton de Tecin (Soïssa) e que ribeja la província de Varese e la província de Còme en Itàlia. Dins lo territòri soís, en riba del lac, se tròba la comuna italiana de Campione d'Itàlia, enclavament italian en Soïssa.


text:
Chainaz-les-Frasses
Chènâ-les-Frasses en arpitan (Chainaz-les-Frasses en francés) es una comuna arpitana de Savòia, situada dins lo departament de la Nauta Savòia e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat a #èsser creada en 1865 pel regroupement de doas ancianes comunas : Chainaz e Los Frasses al nòrd-oèst, un autre pichona municipalitat en comprenent dos pòbles : Los Frasses-de detlo-anautit e Los Frasses-de detlos-basses.
La commune a été créée en 1865 par le regroupement de deux anciennes communes : Chainaz et Les Frasses au nord-ouest, une autre petite commune comprenant deux villages : Les Frasses-d'en-haut et Les Frasses-d'en-bas.


text:
Deodat de Severac
Maria Josèp Alexandre Deodat de Severac, nascut a Sant Felitz de Lauragués (Lengadòc) lo 20 de julhet de 1872 e mòrt a Ceret (Valespir) lo 24 de març de 1921, foguèt un compositor de musica.
Biografia[modificar | modificar la font]
Eissit d'una familha de la noblesa, filh del pintre Gilbert de Severac, Deodat de Séverac faguèt sos estudis à Tolosa, puèi a Schola Cantorum de París, ont venguèt lo disciple de Vincent d'Indy e d'Albéric Magnard. Estudièt l'òrgue amb Alexandre Guilmant e venguèt l'assistent d'Isaac Albéniz. Fòrça tenent de sas racinas, s'installèt en Lengadòc, ont atirèt apuèi d'artistas coma Manolo Hugué, qu'encontrèt a París.
En 1900, escriguèt de poèmas sinfonics sur las sasons. Faguèt de melodias per las poesias de Baudelaire e de Verlaine e tanben de vèrses occitans e compausèt de musica corala amb arrengaments de tèxtes en catalan. Escriguèt doas opèras, Le Cœur du moulin, creada al Opéra-Comique de Paris lo 8 de decembre de 1909, e Héliogabale, creada a las Arenas de Besièrs en 1910 amb l'introduccion de la cobla catalana, grop d'instruments jogant las primes e los tenores (instruments de fusta semblant lo flaviòl). Sa musica per piano, d'estil fòrça personal, es sovent imatjada e colorada, coma dins lo Chant de la Terre, que descriu las amors rusticas, o las pèças En Languedoc e Baigneuses au soleil. La seguida Cerdaña, son cap d'òbra, illustra son amor pel territòri miègjornal.
Deodat de Severac èra lo cantoral d'una musica regionala e sostenguèt, en 1907, una tèsi sus La Centralisation et les petites chapelles. Claude Debussy diguèt que « sa musica sent bon ».
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
- Òbras per piano
- Le Chant de la terre (1900)
- En Languedoc(1904)
- Baigneuses au soleil (1908)
- Cerdaña (1904-1911)
- En vacances (1912)
- Sous les lauriers roses (1918)
- Musica pel teatre
- Le Cœur du moulin, poèma liric en dos actes (1908)
- Héliogabale, tragèdia lirica en tres actes (1910)
- Melodias
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Blanche Selva, Déodat de Séverac, ed: Delagrave, 1930
- Vladimir Jankélévitch, La Présence lointaine ed: Seuil; París, ISBN 2020064510
- Jean-Bernard Cahours d'Aspryn Déodat de Séverac, musicien de lumière. Sa vie, son œuvre, ses amis 1872-1921, ed: Atlantica-Séguier, 2001, ISBN 978-2840492351
- Pierre Guillot : Déodat de Séverac : Écrits sur la musique, ed: Mardaga (1993). Déodat de Séverac : La musique et les lettres, ed: Mardaga (2002). Déodat de Sévérac, musicien français, ed: L'Harmattan (2010).
- Mario d'Angelo, La musique à le Belle Epoque. Autour du foyer artistique de Gustave Fayet (Béziers, Paris, Fontfroide), ed: MAGFF, 2010, ISBN 2-909941-07-8


text:
Rambaud de Vaqueiràs
Rambaud de Vaqueiràs (en occitan ancian Raimbaut de Vaqueiras) que ho un trobador occitan de Provença qui espelí a la fin deu sègle XII e a la debuta deu sègle XIII. Qu'èra tanben cavalièr e que viscó ua grana partida de la soa vita en Itàlia au servici de Bonifaci I de Montferrat. Per aquesta rason, que participè a la 4au crotzada gavidada per aqueth darrèr.
Ua de las soas cançons, Kalenda maia, que ns'ei pervenguda dinc au temps presents dab la soa musica e qu'ei ua de las composicions musicau mei famosas deu corpus trobadorenc.
Lo son sejorn en Itàlia que's hè arresentir dens la soa Domna, tant vos ai preiada on la votz poetica de lenga provençau de Rambaut e devisa dab ua dauna qu'arrespón en genovés, çò qui hè d'aqueth text de la fin deu sègle XII, un exemple ancian d'ua lenga populara italiana en literatura.
A maugrat d'estar provençau, Rambaut de Vaqueiràs qu'ei d'ua certa importància dens l'istòria de las letras gascoas, per'mor de la soa cançon Eras quan vey verdeyar on cinc estròfas e son escrivudas en lengas diferentas: en provençau, puish en italian, en francés, en gascon e, fin finau, en galègoportugués. Pèire Bèc que soslinha qu'ei ua de las purmèras mencions literàrias deu gascon activament desseparat de la resta de l'occitan.
En gascon, Rambaut de Vaqueiràs que canta :
Dauna, io mi rent a bos,
coar sotz la mes bon'e bera
q'anc fos, e gaillard'e pros,
ab que no•m hossetz tan hera.
Mout abetz beras haisos
e color hresc'e noera.
Boste son, e si•bs agos
no• destrengora hiera.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bèc, Pèire. Le siècle d'or de la poésie gasconne.
- Riquer, Martín de. Los trovadores, historia lietaria y textos. Planeta : Barcelona, 1975.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
Las soas òbras


text:
Los Palatins
Los Palatins (tanben aperats Los Ondrats) que son un ensemble d'instruments Stradivarius (tres vriulons, un vriulon alto e un violoncèl) qui son proprietat deu Patrimòni Nacionau d'Espanha. Que son ondrats d'un hialat particularament beròi qui'us da lo lor nom.
Lo palais que possedeish tanben un aute violoncèl stradivarius hèit a despart deus cinc ondrats (e, de segur ondrat d'un hialat mei classic).
Que son expausats au Palais Reiau de Madrid e, de quan en quan, jogats en concèrt.
Lo Princi d'Asturias (futur rei Carles IV d'Espanha) que'n he l'aquesida en 1775. Lo vriulon alto que ho panat deu temps de l'invasion de Napoleon peus francés au moment de la loa retirada d'Espanha. Que demorè perdut, abans d'estar arretrobat e crompat en Anglatèrra au sègle XX.


text:
Pesadas d'Happisburgh
Las pesadas d'Happisburgh son un ensems d'un cinquenat de marcas de pès d'omininis fossilizadas que datan de la debuta del Pleistocèn trobadas sus una plaja d'Happisburgh, un vilatge del país de Norfolk en Anglatèrra. Foguèron descobèrtas en mai de 2013 per Nicholas Ashton, conservador del British Museum, e Martin Bates de l'Universitat Trinity Saint David. Se podián observar dins un jaç de sediments revelat per l'erosion litorala consecutiva a la tempèsta qu'afectèt l'airal durant aquel periòde. Pasmens las pesadas poguèron pas èsser preservadas, e al cap de doas setmanas desapareguèron del tot per encausa de l'erosion.
Malgrat l'impossibilitat de conservar las pesadas, los cercaires ne poguèron enregistrar d'imatges en 3D per mejan de fotogrametria en trabalhar durant los periòdes de marèa bassa, sovent jos una fòrta pluèja. Los documents foguèron analisats posteriorament per Isabelle De Groote de l'Universitat John Moores de Liverpool e aquesta confirmèt que s'agissiá de pesadas d'omininis.
Los resultats de l'estudi de las traças foguèron faches publics lo 7 de febrièr de 2014, e s'indiquèt alara qu'èran mai ancianas que 800.000 ans, çò que ne fa las pesadas d'ominids conegudas mai ancianas en defòra del continent african. foguèron publicats dins la revista electronica PLOS ONE.
La descobèrta[modificar | modificar la font]
L'airal de descobèrta[modificar | modificar la font]
L'airal d'Happisburgh es un espandi ont s'es fach un nombre important de trobalhas arqueologicas d'un biais constant dempuèi fòrça temps que la còsta es somesa de longa a l'erosion marina. Las atestacions mai ancianas datan de 1820 que de pescaires i trobèron dins sas sàrcias de dents, d'òsses, e mai de banas de mantun animal preistoric coma d'elefants, de cèrvis, de rinocèrosses e d'autras espécias desaparegudas.
Mai recentament en 2000, un òme que se passejava amb son gos per la plaja trobèt un bifaç de selze negre que data d'entre 600.000 e 800.000 ans.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Le Vey es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
La municipalitat a situat sul marge nòrd del Adorna en cara de Clécy.
La commune est située sur la rive nord de l'Orne en face de Clécy.
Le Vey
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detahada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Acadèmia Polonesa de las Sciéncias
L'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias (polonés: Polska Akademia Nauk, abreviatura: PAN) amb sede a Varsòvia, es una de doas institucions polonesas, qu'a la natura d'una acadèmia de sciéncias.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias es una institucion d'estudis de l'Estat polonés, amb sede a Varsòvia. Ella foguèt establecida en 1952 per la fusion de societats anterioras d'estudis, incluyendos Acadèmia Polonesa d'Aprender] (Polska Akademia Umiejętności, abreviatura PAU), amb su asiente a Cracòvia, e la Societat Scientifica de Varsòvia (Towarzystwo Naukowe Warszawskie), qu'èra estat fondada al sègle XVIII coma Societat de Varsòvia dels Amics de las Sciéncias (Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk).
L'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias fonciona coma societat sabenta que actúa a travèrs una corporacion elegida d'erudits delanters e d'institucions de recèrca. L'Acadèmia a tanben, operant a travèrs sos comitats, llegat un còrs consultiu scientific important.
En 1989, l'Acadèmia Polonesa d'Aprender, a Cracòvia, reasumièt sa existència independiente, a partida de l'Acadèmia Polonesa de las Sciéncias, a Varsòvia.
Sòcis notables[modificar | modificar la font]
- Tomasz Dietl fisic;
- Bohdan Paczynski astrofisician;
- Adam Schaff (filosòf marxista que foguèt un sòci de l'Acadèmia);
- Aleksander Wolszczan astronòm.
Sòcis extranjers[modificar | modificar la font]
- Aage Niels Bohr fisic;
- Karl Alexander Müller fisic;
- Roger Penrose matematic;
- Carlo Rubbia fisic;
- Chen Ning Yang fisic.
Periodics[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Acadèmia Polonesa d'Aprender (a Cracòvia)
- Acadèmia de Sciéncias
- Acadèmia Francesa de las Sciéncias
- Royal Society


text:
Lanhelen
Lanhelen en breton ( Lanhélin en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Per lo sieu jos-sòl e l'espleitacion #que n'a #èsser facha, la municipalitat a donat lo sieu nom al massís granitique de Lanhélin. Aquel granite de qualitat a aquerits una bona notoriété, en participant a divèrsas labors publicas de la region. Cap a 1850, se li cal apelar a lududes per pèiras de grandas dimensions demandadas per la part superiora del viaducte de Dinan, se o reconeis per la siá aparència mai ombrívola (blau enfosquit) en contrastant amb los granites en provenent unas autras carrièras sollicitadas. La carrièra de Bécanne a porgit almens 108 m3 en 1850, un pichon complement de 30 m3 en essent aportat per las autras carrièras de la municipalitat[1].
Par son sous-sol et l'exploitation qui en a été faite, la commune a donné son nom au massif granitique de Lanhélin. Ce granite de qualité a acquis une bonne notoriété, participant à plusieurs ouvrages publics de la région. Vers 1850, on doit faire appel à lui pour des pierres de grandes dimensions demandées pour la partie supérieure du viaduc de Dinan, on le reconnaît par son apparence plus sombre (bleu foncé) contrastant avec les granites provenant des autres carrières sollicitées. La carrière de Bécanne a fourni au moins 108 m3 en 1850, un petit complément de 30 m3 étant apporté par les autres carrières de la commune[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Lanhélin fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jol vocable de sant André.
La paroisse de Lanhélin faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous le vocable de saint André.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Chauris, Las carrièras espetadas pel bastiment del viaducte de Dinan (1846-1852), dins Lo País de Dinan, 2002, pàg. 219-241.
- ↑ Louis Chauris, Les carrières exploitées pour la construction du viaduc de Dinan (1846-1852), dans Le Pays de Dinan, 2002, p. 219-241.


text:
Steinbach (Haut Ren)
Steinbach en alemannisch ( Steinbach| en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Steinbach Fa partida del costat de Cernay e de la arrondissement de Thann. Steinbach Significa « ruisseau de pèira ». Aquel vilatge A traversat per un ruisseau nomenat Erzenbach, #çò que vòl dire « ruisseau dels minaria ». Ne efièch, existiguèsse de minas situadas près de Steinbach.
Steinbach fait partie du canton de Cernay et de l'arrondissement de Thann. Steinbach signifie « ruisseau de pierre ». Ce village est traversé par un ruisseau nommé Erzenbach, ce qui veut dire « ruisseau des minerais ». En effet, il existe des mines situées près de Steinbach.
Istòria[modificar | modificar la font]
La localizacion i aviá ocupat cap a 1372 per las madamas nòblas de Remiremont. Possedissián de proprietats e de las rendas en aquela comuna. La denominacion de Remersburgerguth #que pòrta encara un costat de tèrra, sembla remontar a aquela epòca. Al Sègle XIII lo endroit a citat en tant que lo tribunal de Burtlingen, en dependent del abbaye de Lucelle. A partir de la fin del Sègle XVI un prieuré a installat. Una aglomeracion se forma a l'entorn d'aquel prieuré, mas los estralls de la guèrra de Trenta ans fan desaparéisser/desaparéisser #çò que demorava del pòble. Birlingen, Pichon pòble, disparait a lo sieu torn, aital coma la siá capèla anciana. Es reconstruite en 1606 e ven un luòc de pelegrinatge ont los abitants dels environs afluent. Jos la Revolucion, la capèla e los darrièrs ostals declaradas an vendut coma bens nacionales. En 1803, un en fabricant de papièr vengut proprietari de la capèla la fa démolir per réutiliser las pèiras.
La localizacion a ocupat uèi per una capèla #que protegissiá una « Vèrge miraculosa » ; aquela a mancat desaparéisser/desaparéisser en 1793 e se tròba d'ara endavant dins la glèisa de Cernay. Per pas la daissar quèir a las mans de vandales, la familha Schnebelen de Cernay se #apoderar de l'estatua e la #amagar en lo foin. Aquela familha #confiar de contunh l'estatua a lo sieu glèisa. Al cors de la Segonda Guèrra mondiala l'estatua a mancat desaparéisser/desaparéisser unas segondas fes. Es un soldat alemand, lo Feldwebel Engstler #que la #salvar.
La creacion de l'actuala Steinbach data de 1869. Per endavant, aquel vilatge fasiá partida de la prévôté de Cernay sus tèrras apertenentas a las comtes de Ferrette. La capèla de Birlingen a dempuèi alavetz #èsser remplaçada per un oratoire, de contunh per un calvaire, de contunh per una nòva bastissa bastit en 1894. A #èsser destruit vint ans mai tard en lo moment dels combats de "detla quòta 425". Lo oratoire es reconstruit a nòu vèrs 1930 e béni en 1932.
Steinbach Es tanben conegut per las siás minas (plomb argentifère), espetadas dempuèi la segonda mitat del Sègle XV.
La municipalitat possedís un vignoble d'unitat|70|ectaras {{}} (en appellation Alsace) #que s'estend sul vessant sud-oèst d'un serral #qu'a eretat del nom militar de "Quòta 425"[1].
L'emplacement était occupé vers 1372 par les dames nobles de Remiremont. Elles possédaient des propriétés et des rentes dans cette commune. La dénomination de Remersburgerguth que porte encore un canton de terre, semble remonter à cette époque. Au Sègle XIII l'endroit est cité en tant que la cour de Burtlingen, dépendante de l'abbaye de Lucelle. À partir de la fin du Sègle XVI un prieuré est installé. Une agglomération se forme autour de ce prieuré, mais les ravages de la guerre de Trente ans font disparaître ce qui restait du village. Birlingen, petit village, disparait à son tour, ainsi que sa chapelle ancienne. Elle est reconstruite en 1606 et devient un lieu de pèlerinage où les habitants des environs affluent. Sous la Révolution, la chapelle et les dernières maisons déclarées sont vendus comme biens nationaux. En 1803, un fabricant de papier devenu propriétaire de la chapelle la fait démolir pour réutiliser les pierres.
L'emplacement est occupé aujourd'hui par une chapelle qui abritait une « Vierge miraculeuse » ; celle-ci a failli disparaître en 1793 et se trouve désormais dans l'église de Cernay. Pour ne pas la laisser tomber aux mains de vandales, la famille Schnebelen de Cernay s'empara de la statue et la cacha dans le foin. Cette famille confia ensuite la statue à son église. Au cours de la Seconde Guerre mondiale la statue a failli disparaître une deuxième fois. C'est un soldat allemand, le Feldwebel Engstler qui la sauva.
La création de l'actuel Steinbach date de 1869. Auparavant, ce village faisait partie de la prévôté de Cernay sur des terres appartenant aux comtes de Ferrette. La chapelle de Birlingen a depuis lors été remplacée par un oratoire, puis par un calvaire, ensuite par un nouvel édifice construit en 1894. Il a été détruit vingt ans plus tard lors des combats de "la cote 425". L'oratoire est reconstruit à nouveau vers 1930 et béni en 1932.
Steinbach est aussi connu pour ses mines (plomb argentifère), exploitées dès la seconde moitié du Sègle XV.
La commune possède un vignoble de 70 hectares (en appellation Alsace) qui s'étend sur le versant sud-ouest d'un coteau qui a hérité du nom militaire de "Cote 425"[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Legir Lo lunfèrn de Steinbach, article aparegut en lo bulletin municipal 2007.
- ↑ Lire L'enfer de Steinbach, article paru dans le bulletin municipal 2007.


text:
Tresena circonscripcion de Nauta Garona
La tresena circonscripcion de Nauta Garona es una de las uèit circonscripcions legislativas francesas que compta lo departament de Nauta Garona (31) situat en region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
- 1 Descripcion geografica e demografica
- 2 Istoric de las deputacions
- 3 Istoric de las eleccions
- 4 Nòtas e referéncias de l'article
- 5 Vejatz tanben
Descripcion geografica e demografica[modificar | modificar la font]
La tresena circonscripcion de Nauta Garona es delimitada pel decopatge electoral de la lei n°86-1197 del 24 de novembre de 1986 [1], recampa las divisions administrativas seguentas[2] :
- canton de Castanet-Tolosan,
- canton de Lantar,
- canton de Tolosa-9,
- canton de Tolosa-10,
- canton de Verdfuèlh.
D'aprèp lo recensament general de la populacion en 1999, realizat per l'Institut Nacional de l'Estatistica e dels Estudis Economics (INSEE)[3], la populacion totala d'aquesta circonscripcion es estimada a 128407 abitants[4],[5].
Istoric de las deputacions[modificar | modificar la font]
Istoric de las eleccions[modificar | modificar la font]
Vaquí la lista dels resultats de las eleccions legislativas dins la circonscripcion dempuèi lo decopatge electoral de 1986[1] :
Eleccions de 1988[modificar | modificar la font]
Las eleccions legislativas francesas de 1988 se debanèron los dimenges 5 e 12 de junh de 1988.
Lo taus d'abstencion foguèt de ?% al primièr torn, e de ?% al segond torn.
Eleccions de 1993[modificar | modificar la font]
Las eleccions legislativas francesas de 1993 se debanèron los dimenges 21 e 28 mars 1993.
Lo taus d'abstencion foguèt de ?% al primièr torn, e de ?% al segond torn[9].
Eleccions de 1997[modificar | modificar la font]
Las eleccions legislativas francesas de 1997 se debanèron los dimenges 25 de mai e 1èr de junh de 1997.
Lo taus d'abstencion foguèt de ?% al primièr torn, e de ?% al segond torn[16],[11].
Eleccions de 2002[modificar | modificar la font]
Las eleccions legislativas francesas de 2002 se debanèron los dimenges 9 e 16 de junh de 2002.
Lo taus d'abstencion foguèt de ?% al primièr torn, e de ?% al segond torn[13],[17].
Eleccions de 2007[modificar | modificar la font]
Las eleccions legislativas francesas de 2007 se debanèron los dimenges 10 e 17 de junh de 2007.
Lo taus d'abstencion foguèt de ?% al primièr torn, e de ?% al segond torn[15].
Nòtas e referéncias de l'article[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Lei relativa a la delimitacion de las circonscripcions per l'eleccion dels deputats, escaissat redecopatge Pasqua (del nom de Charles Pasqua, ministre de l'interior en 1986) : Publicacion al JORF del 25 novembre de 1986, sit del servici public de la difusion del drech en França. Consultat lo 13 de junh de 2007. Aquesta lei crèa en otra 86 circonscripcions legislativas novèlas en França, lor nombre total passant de 491 a 577.
- ↑ Circonscripcions electoralas de Nauta Garona e divisions administrativas associadas, sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 10 de junh de 2007.
- ↑ Resultats del recensament de 1999 : Tablèus e Analisis de la tresena circonscripcion de Nauta Garona (Per la populacion totala, consultatz la pagina POP1), sit de l'Institut Nacional de l'Estatistica e dels Estudis Economics. Consultat lo 10 de junh de 2007 [pdf].
- ↑ La populacion de las circonscripcions electoralas (Recensament de 1999), sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 13 de junh de 2007.
- ↑ Aquò fa que la circonscripcion es sosrepresentada a respièch de la mejana nacionala (vejatz la mapa de representativitat de las circonscripcions legislativas francesas), la representativitat teorica per circonscripcion èsser de 105 600 abitants.
- ↑ Lista alfabeica dels deputats de la IXnd legislatura 1988-1993 (grop politic, departament), sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 20 de junh de 2007.
- ↑ Descripcion e Atlàs de las circonscripcions electoralas de França, Atlaspol, sit de cartografia geopolitica. Consultat lo 13 de junh de 2007.
- ↑ Lista alfabeica dels deputats de la Xnd legislatura 1993-1997 (grop politic, departament), sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 20 de junh de 2007.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Legislativas de 1993 : Circonscripcions de Nauta Garona (31), istoric dels escrutinhs organizats dempuèi 1989, sit del jornal Lo Figaro. Consultat lo 13 de junh de 2007.
- ↑ Lista dels deputats per departament de la XInd legislatura, sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 10 de junh de 2007.
- ↑ 11,0 11,1 11,2 Legislativas de 1997 : Circonscripcions de Nauta Garona (31), istoric dels escrutinhs organizats dempuèi 1989, sit del jornal Le Figaro. Consultat lo 13 de junh de 2007.
- ↑ Lista dels deputats per departament de la XIInd legislatura, sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 10 de junh de 2007.
- ↑ 13,0 13,1 13,2 Resultats de las eleccions legislativas de 2002 : Nauta Garona (31) -- tresena circonscription (résultats oficials), sit officiel del Ministèri de l'Interior français. Consultat lo 12 de junh de 2007.
- ↑ Lista dels deputats per departament de la XIIInd legislatura, sit de l'Assemblada Nacionala francesa. Consultat lo 20 de junh de 2007.
- ↑ 15,0 15,1 15,2 Resultats de las eleccions legislativas de 2007 : Nauta Garona (31) -- tresena circonscription (resultats oficials), sit officiel del Ministèri de l'Interior francés. Consultat lo 12 de junh de 2007.
- ↑ 16,0 16,1 Resultats de las eleccions de la XInd legislatura dins lo departament de Nauta Garona, sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 13 de junh de 2007.
- ↑ 17,0 17,1 Resultats de las eleccions de la XIInd legislatura dins lo departament de Nauta Garona, sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 13 de junh de 2007.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Lista dels deputats de Nauta Garona
- Arrondiments de Nauta Garona
- Cantons de Nauta Garona
- Lista de las circonscripcions electoralas de França (per òrdre creissent d'abitants)
- Decopatge electoral
- Eleccions legislativas en França
Ligams e documents extèrnes[modificar | modificar la font]
Departament de Nauta Garona[modificar | modificar la font]
- La ficha de l'INSEE d'aquesta circonscripcion : Tablèus e Analisis de la tresena circonscripcion de Nauta Garona, sit de l'Institut Nacional de l'Estatistica e dels Estudis Economics. Consultat lo 10 de junh de 2007. [pdf]
- Totes los deputats del departament de Nauta Garona dempuèi 1789, sit de l'Assemblada Nacionala Francesa. Consultat lo 10 de junh de 2007.
- Informations contentieuses sul departament de Nauta Garona (Eleccions legislativas de 2002), sit del Conselh Constitucional. Consultat lo 13 de junh de 2007.
Circonscripcions en França[modificar | modificar la font]
- Mapa de las circonscripcions legislativas en França, sit de l'Assemblada Nacionala francesa. Consultat lo 20 de junh de 2007.
- Resultats electorals oficials en França, sit del Ministèri de l'Interior (França). Consultat lo 13 de junh de 2007.
- Descripcion e Atlàs de las circonscripcions electoralas de França sus http://www.atlaspol.com, Atlaspol, sit de cartografia geopolitica, consultat lo 13 de junh de 2007.


text:
Colobrieras
Colobrieras[1] es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur .
Se tròba dins lo Massís dei Mauras e es reputada per sei castanhas.
Foguèt fondada au sègle XII e consèrva un pònt fòrça ancian.
Dins son canton se tròba tanben la Chartrosa de Verna e la campa notabla (de 1645) de sa comuna venguèt d'ailà.
Possedís tanben de menirs.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Couloubriero en nòrma mistralenca.


text:
Castèl de Pèirapertusa
Lo Castèl de Pèirapertusa es un castèl dit « catar » situat dins lo departament d'Aude de la region de Lengadòc-Rosselhon.
Es lo centre del pichon parçan e de l'anciana senhoriá de Pèirapertusés.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo castèl es situat sus la comuna de Dulhac jos Peirapertusa, dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon, dins las Corbièras. Se tròba sus una cresta calcària a prèp de 800 m d'altitud, al naut d'un puèg que separa Dulhac del vilatge de Rofiac de las Corbièras, dominant garriga e vinhals. Posicion estrategica que permet a l'encòp de veire luènh dins las diferentas vals a l'entorn, de contrarotlar los pòrts o de comunicar de senhals al castèl de Querbús cap al sud.
La vista del castèl dempuèi Dulhac (al sud) es pertocanta mercé al bauç de 30 a 40 mètres ont lo castèl es pausat. La dintrada màger se tròba del costat nòrd, mas a l'epòca dels Catars un passatge secret permetiá aprèp un caminòt enrè d'un gròs caire de dintrar dins lo castèl amb una escala levadissa. Uèi la postèrla del passatge secret es barrada mas lo caminòt existís encara e se pòt terminar la pojada per via d'escalada.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl fa partida dels "Cinc filhs de Carcassona" amb los castèls de Querbús, Puèglaurenç, Tèrmes e Aguilar, totes situats al suc de puèges rocoses "imprenables". Es escaissat la Carcassona celèsta perque es lo mai grand dels cinc e qu'es tanben pus vast que Carcassona.
Lo site èra ocupat pendent l'epòca romana dempuèi lo començament del sègle I AbC, coma o mostrèron d'excavacions recentas. En 806 apareguèron las primièras mencions del castèl dins l'Istòria. Es alara catalan e se nomenava Perapertusès. Apartenguèt al comte de Besalú, pichona vila situada en Catalonha entre Figueres e Olot, dins un tèxte de 1020. La primièra mencion del castèl data de 1070
Passèt apuèi dins lo comtat de Barcelona en 1111, puèi dins lo vicomtat de Narbona. A partir 1180, lo comte de Barcelona, Anfós II alara rei d'Aragon s'emancipèt de sa vassalitat al rei de França. La zona venguèt de facto una frontièra.
A l'epòca de la Crosada contra los Albigeses, èra lo fèu de Guilhèm de Pèirapertusa que, volent pas far sa somission, foguèt excomuniat en 1224. Aquel darrièr se sometèt aprèp l'escaç del sèti de Carcassona, e lo castèl venguèt una possession francesa en 1240. En 1242, Loís IX de França decidiguèt de lo refortir e d'i apondre una segonda partida, lo donjon "Sant Jòrdi", situat mai naut sus la cresta; lo donjon Sant Jòrdi es alara bastit en 1250-51, lo Donjon Vièlh e la glèisa de Santa Maria foguèron adobats. La situacion demorèt confusa dins la region fins a la signatura del tractat de Corbeil en 1258 daissant liures Catalonha e Lengadòc. Fixèt atal la frontièra just al sud del castèl de Pèirapertusa. Aquel, coma sos vesins, los castèls de Puèglaurenç e Querbús, es una de las fortalessas reialas que se tornèt bastir a la fin del sègle XIII per aparar la frontièra contra lo reialme d'Aragon puèi Espanha fins al sègle XVII.
En 1355, lo castèl es armat tornarmai per Enric II de Castelha, pretendent al tròn de Castelha, desfach a Navarete, foguèt autrejat pel rei de França Carles V de França a s'i refugiar. En 1542, Joan de Gravas, senhor de Serinhan, prenguèt lo castèl al nom de la Reforma, mas es a son torn pres e executat.
Una garnison i demorèt fins a la Revolucion Francesa alara que ciutadèla aviá pas gaire de valors dempuèi l'annexion del Comtat de Rosselhon en 1658. Lo castèl foguèt desclassificat coma plaça frontièra a l'ocasion del Tractat dels Pirenèus en 1659 e la fortalessa foguèt abandonada. Vendut coma Ben Nacional en 1820, las roïnas demòran fins a uèi. La primièra campanha d'adomament del monument comencèt en 1950.
Uèi[modificar | modificar la font]
Las roïnas aculhisson uèi prèp de 100 000 visitors cada an. Dominan dempuèi 800 m los vinhals de la region e lo vilatge de Dulhac (vinhal de las Corbièras).
Arribam per una carrièra que s'arrèsta just en dejós del bauç sus un parcatge, los visitors pòdon caminar un quart d'ora per far lo torn del castèl par l'èst e dintrar per la dintrada principala costat nòrd. Malgrat que lo castèl siá enroïnat, fòrça parets son encara quilhadas, e de salas son encara plan conservadas (subretot la capèla fortificada dins lo Bas Castèl).
Per temps d'auratge o de ventada, la montada es fòrça desconselhada e sovent enebida per aparar los visitaires de l'eslhauç e de las limpadas dangierosas dins l'escalièr Sant Loís, que liga l'ancian castèl al donjon, que ja es fòrça limpant per temps bèl.
Lo bauç de calcari permet aisidament l'escalada e las vias arriban totas (o gaireben!) dins la cencha.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo castèl mesura 300 mètres de long e 60 mètres de larg per la majora. La dintrada se trapa al nòrd e tot lo rèsta del castèl demòra inaccessible per de bauces que susplomba. Tot lo castèl es entornejat de barris plan ancorats al naut del bècs. Mas la muralha de la partida nòrd mai accessible es mai pertocanta qu'al sud que n'es compausada de fòrça fòrts penjals escalabroses. Es compausat de dos replans a l'èst e a l'oèst. Aquel de l'èst es bordat d'una cortina de 120 mètres de long jalonada par doas torres de dessenh mièg circular. Aquela cencha "bassa" conservèt son camin de ronda format de malons repausant sus de caboquets. Lo costat sud es aparat per l'a pic del bauç. L'angle nòrd-èst abriga la pòrta de dintrada. Se pòt observar sus aquel replan lo castèl primitiu del comte de Besalú e la capèla del sègle XII[1]. Una anciana sèrva d'aiga es visibla prèp del castèl primitiu.
Lo donjon vièlh es format de la glèisa de Santa Maria, romanica, e d'un lotgís, constituit de doas salas de vòltas superpausadas. Quatre sèrvas alimentavan lo castèl.
Sul replan oèst i a lo castèl pus recent quilhat sul ròc de Sant Jòrdi. Foguèt bastit sus l'òrdre del rei Sant Loís en 1242 per refortir la fortalessa. Per i accedir, un escalièr dit de Sant Loís gaireben vertiginòs poja lo long de la paret del ròc. Lo "donjon de Sant Jòrdi" es un castèl amb son pròpri sistèma de defensa capable de resistir als assalidors que capitèron a accedir a la fortalessa e possedissiá sa pròpria capèla dins lo donjon, la capèla de Sant Jòrdi de nau unica.
Las roïnas del castèl son monument istoric dempuèi lo 19 de març de 1908.
Referéncias e bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Lo site oficial del castèl
- (fr)Pèirapertusa sus cathares.org
- (fr)Site sus las vias d'escalada
- (fr)Article e fotos sul castèl
- (fr)Fotografia
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Henri-Paul Eydoux - Châteaux des pays de l'Aude - pp.173-181, dans Congrès archéologique de France. 131a session. Pays de l'Aude. 1973 - Société Française d'Archéologie - Paris - 1973


text:
Faucogney-et-la-Mer
Faucogney-et-la-Mer es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Faucogney-E-la-Mar es una de las principalas municipalitats dels Vòges Saônoises. La municipalitat a traversat pel Breuchin.
Faucogney-et-la-Mer est une des principales communes des Vosges Saônoises. La commune est traversée par le Breuchin.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al Mièja Edat, Faucogney èra un luòc fòrt e un passatge obligat cap a la Lorraine. Los Sires de Faucogney radiaven sus una bona part de l'actuala Anautita-Saône amb sustot las 4 intradas cap a la Lorraine : caulet del Mont de Fourches, Caulet de las Croses, Fougerolles e Sant-Lop. A Modèl:La s-, Jean de Faucogney èra Vicomte de Vesoul.
En 1285, lo senhor de Faucogney, acompanhat de Hugues de Annegray (caseriu de La Voivre), se tròba entre los convidats del comte de Chiny en lo moment dels festivités del tournoi de Chauvency, près de Montmédy. Es en companhiá dels senhors de Sant-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, e de Perart de Grailly del vilatge de Grilly. Jacques Bretel conta en lo sieu poèma la joute de Faucogney contra lo senhor de Bergheim.
Lo grand ostal de Faucogney #que #combatre lo comte de Bar e los senhors de Serocourt en 1359, se #apagar en 1373 amb lo defalhiment de Jeanne de Faucogney, maridada a Henri de Rahon-Longwy. Aquel s'èra fòrça endeutat e #vendre l'an seguent la tèrra de Faucogney al pòrti-comte de Bourgogne, Philippe lo Hardi. Dintratz temps, la familha de Faucogney i aviá escambiat alliances amb ostals de renom, actiu dels Joinville (Héloise de Jonville, sœur del chroniqueur de Sant Louis èra Madama de Faucogney) a la familha reiala de França (Jean III de Faucogney épousa Isabelle de França, filha del rei Philippe V e de la comtesse Jeanne de Bourgogne, mas sens postérité) Faucogney #seguir alavetz la destinada del Comtat de Bourgogne, #dintrar en lo giron dels Habsbourg après la mòrt del pòrti Charles lo Téméraire e èra província espanhòla dempuèi lo parteja de Charles Quint.
En 1674, Faucogney #èsser alavetz lo darrièr bastion espanhòl, en lo moment de la conquista del Franc-Comtat per las tropas francesas de Louis XIV. La vila #quèir après una lucha héroïque lo 4 de julhet 1674.
Mai près de nosautres, del temps que las ondas de la BBC difondián la crida del General de Gaulle, lo 18 de junh de 1940, un bataillon de carris franceses stoppa un assaut dels Panzers de Guderian a las pòrtas de la vila.[ref. necessària]
Au Moyen Âge, Faucogney était une place forte et un passage obligé vers la Lorraine. Les Sires de Faucogney rayonnaient sur une bonne partie de l’actuelle Haute-Saône avec notamment les 4 entrées vers la Lorraine : col du Mont de Fourches, Col des Croix, Fougerolles et Saint-Loup. Au Modèl:S-, Jean de Faucogney était Vicomte de Vesoul.
En 1285, le seigneur de Faucogney, accompagné d'Hugues d'Annegray (hameau de La Voivre), se trouve parmi les invités du comte de Chiny lors des festivités du tournoi de Chauvency, près de Montmédy. Il est en compagnie des seigneurs de Saint-Rémy, Ronchamp, Oiselay, Moncley, et de Perart de Grailly du village de Grilly. Jacques Bretel raconte dans son poème la joute de Faucogney contre le seigneur de Bergheim.
La grande maison de Faucogney qui combattit le comte de Bar et les seigneurs de Serocourt en 1359, s'éteignit en 1373 avec le décès de Jeanne de Faucogney, mariée à Henri de Rahon-Longwy. Celui-ci s'était beaucoup endetté et vendit l'année suivante la terre de Faucogney au duc-comte de Bourgogne, Philippe le Hardi. Entre temps, la famille de Faucogney avait échangé des alliances avec des maisons de renom, allant des Joinville (Héloise de Jonville, sœur du chroniqueur de Saint Louis était Dame de Faucogney) à la famille royale de France (Jean III de Faucogney épousa Isabelle de France, fille du roi Philippe V et de la comtesse Jeanne de Bourgogne, mais sans postérité) Faucogney suivit alors la destinée du Comté de Bourgogne, entra dans le giron des Habsbourg après la mort du duc Charles le Téméraire et était province espagnole depuis le partage de Charles Quint.
En 1674, Faucogney fut alors le dernier bastion espagnol, lors de la conquête de la Franche-Comté par les troupes françaises de Louis XIV. La cité tomba après une lutte héroïque le 4 juillet 1674.
Plus près de nous, alors que les ondes de la BBC répandaient l'appel du Général de Gaulle, le 18 juin 1940, un bataillon de chars français stoppa un assaut des Panzers de Guderian aux portes de la ville.[ref. necessària]


text:
Drech administratiu
Lo drech administratiu es constituit per l’ensem de las règlas definissent los drechs e las obligacions de l’administracion. Constituís la màger part del drech public.
Es lo drech administratiu qu'organiza lo desequilibri que regís essencialament los rapòrts entre las personas publicas e los administrats. Aquel escart entre l'interès general e los interèsses particulars explica l’existéncia d’un drech especial, exorbitant del drech comun.
Somari
Modèls de drech de l'administracion[modificar | modificar la font]
Estat d’arbitrari[modificar | modificar la font]
L'expression Estat d’arbitrari (ou Estat de polícia, sens interpretacion pejorativa) qualifica los Estats agissent segon lor libre albire, non somés a un drech positiu mas solament a qualques limits d’òrdre morals o religiós. Aquò s'explica per çò que lo cap de l’Estat (lo Rei dins lo Regim Ancian en França per exemple) ten lo monopòli de la constrenta : li sol pòt edictar de règlas constrenhentas, que el non ten pas de seguir. Mai, lo Rei coma cap de la Justícia, non pòt jamai èsser somés davant los jutges que li son subaltèrnes.
Enfin quand una autoritat judiciària independenta es reconeguda, l’Estat refusa que los jutges intervengan dins l’activitat administrativa. Un contraròtle se pòt pasmens aplicar mai al dedins de l’administracion meteissa mercé a de recors graciós e ierarquics.
Estat de drech administratiu[modificar | modificar la font]
Aquela responsa correspond essencialament al cas de la França contemporanèa. L’Estat d’arbitrari estent pas mai acceptable amb un poder fòrt (pendent lo Regim Ancian) o tre de crisis (pendent la Revolucion Francesa). Doncas i a que sometre l’administracion al drech, mai sens li subordenar al judiciari. Aital que las institucions semblent a la jurisdiccion judiciari van se desvolopar dedins l’administracion meteissa. En França per exemple, i a l’aparicion dels conselhs de las prefecturas (creats per la lei du 28 pluviosa an VIII, e que competéncias d'atribucion foguèron força precisas) puèi dels Tribunals administratius, fins a capitar a una verdadièra jurisdiccion administrativa jos l’autoritat del Conselh d'Estat.
Estat de drech comun[modificar | modificar la font]
Aquela solucion foguèt adoptada dins païses que coneguèron una istòria diferenta e correspond al modèl anglés. L’Estat jutjat dangierós es subjècte de drech coma una persona quina que siá. I a doncas pas cap de dualitat de jurisdiccion coma en França. Mai coma demòran fondamentalament de diferéncias amb lo drech privat, aital desvolopan de règlas espacialas (per requisicionar, percebre las talhas...) mai que cercan a restar al mai près del drech comun. Finalament, pels recors graciós, existís dins l'administracion de « tribunals administratius », qu’apartenon pas a una jurisdiccion nimai a l’administracion.
Doncas i a totjorn dins los Estats de drech, un drech administratiu, sens qu’i aja per tant sempre una dualitat de jurisdiccion coma en França amb un jutge administratiu plaçat jol contraròtle de l’executiu. En mai del sistèma anglosaxon de jurisdiccion monista apareis amb la revolucion de 1688 que s'i suprimís las jurisdiccions d’excepcion, i a de notar que lo sistèma mixte es pro corrent (Alemanha, Itàlia, Belgica, Païses Basses…). La jurisdiccion administrativa existís, mas es una especializacion al dedins de l’organizacion judiciària de drech comun, plaçada jos l’autoritat d'una meteissa Cort Suprèma.
Enfin i a de nuançar aqueles modèls ; aital que, en França tanben cèrts afars administratius son jutjats pel jutge judiciari; e als Estats Units o al Reialme Unit, se son multiplicadas de jurisdiccions d’atribucions administrativas.


text:
Colorado (riu)
Colorado es un fluvi que raja dins lo sud oèst dels Estats Units sus aperaquí 2230 km. Nais dins las Montanhas Rocosas, suls pendís del Mont Richthofen (4245 m) e se geta dins le golf de Califòrnia, en Mexic. Traversa una region enauçada (1600 m en mejana) e arida. Raja dins los estats de Colorado, d'Utah e d'Arizòna. Pus al sud, marca la termièra entre Nevada e Arizòna puèi entre Califòrnia e Arizòna. Es a l'origina del cavament del Grand Canyon e travèrsa de païsatges estracejats per l'erosion.


text:
Formatge
Lo formatge (var. hormatge, fromatge) es una noiridura producha de la coagulacion del lach, seguida o non de fermentacion. Se pòt utilizar de lach de fòrça espècias animalas, mes las mai abitualas dins lo domeni occitan son la de vaca, feda e cabra. Dins d'autres endrets utilizan tanben la de camèl, dromedari, bufal o iac. Lo lach se fa calhar en utilizant un enzim d'origina animala (lo recobriment de l'estomac de las vacas, cabras, fedas...) o vegetala (figuièr, cardon)
Formatges d'Occitània[modificar | modificar la font]
Qualques formatges d'Occitània coneguts :


text:
Veaunes
Veaunes (Veaunes en francés) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament de Droma e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Veaunes es situat a 8 km a l'èst de Tain-lo Hermitage (cap de-luòc de costat), a 8 km al sud-oèst de Sant-Donat-sus-lo Herbasse e 17 km a l'oèst de Romans-sus-Isère.
Las municipalitats limitrophes son Chavannes, Chanos-Curson, Mercurol, Chantemerle-los-Blats e Clérieux.
Veaunes est situé à 8 km à l'est de Tain-l'Hermitage (chef-lieu de canton), à 8 km au sud-ouest de Saint-Donat-sur-l'Herbasse et 17 km à l'ouest de Romans-sur-Isère.
Les communes limitrophes sont Chavannes, Chanos-Curson, Mercurol, Chantemerle-les-Blés et Clérieux.


text:
Francis Fukuyama
Francis Fukuyama, nascut lo 27 d'octobre de 1952, a Chicago, es un filosòf, economista e cercaire en sciéncias politicas estatsunian d'origina japonesa.
Intellectual influent, fòrça conegut per sas tèsis sus la fin de l'istòria, Francis Fukuyama es uèi professor d'economia politica internacionala a l'Universitat de Johns-Hopkins de Washington, DC.
Las idèas politicas de Fukuyama se son alunhadas d'aquelas dels neoconservadors. Participèt activament al Projècte pel novèl sègle american, lançat en 1997. Signèt una peticion demandant al president Bill Clinton de renversar le dictator iraquian Saddam Hussein plan abans que George W. Bush se ne cargue en 2003. Pasmens desaprovèt l'invasion d'Iraq dins son principi e cossí se realizèt, e demandèt la demission de Donald Rumsfeld (secretari de la Defensa). Aquò l'empachèt pas, en 2004, de participar a l'administracion Bush coma membre del Conselh presidencial de bioetica. Demanda uèi dins las relacions internacionalas la promocion de la democracia pel soft power e anoncia lo retorn en fòrça dels realistas aprèp lo despart de George W. Bush.
Somari
La Fin de l'istòria[modificar | modificar la font]
Lo concèpte de « fin de l'istòria » foguèt d'en primièr elaborat per Hegel, puèi utilizat de biais variat per divèrses filosòfs e criticat per Karl Marx per qui l'umanitat èra pas encora sortida de sa preïstòria. Per Fukuyama coma per Hegel, l'Istòria s'acabarà lo jorn qu'un consensus universal sus la democracia atudarà los conflictes ideologics.
Fukuyama publiquèt un primièr article sul subjècte (The end of History?) pendent l'estiu de 1989 [1]. Desvolpèt sas tèsis dins un libre que fasiá contovèrcia publicat en 1992, La Fin de l'Istòria e lo darrièr òme, que defend l'idèa que la progression de l'istòria umana, envisatjada coma un combat entre las ideologias, s'acabarà amb la fin del consensus sus la democracia liberala e lo capitalisme qu'auriá tendéncia a se far aprèp la fin de la Guèrra Freja.
« La Fin de l'òme »[modificar | modificar la font]
Dins « La Fin de l'òme », Fukuyama exprimís sas paurs fàcia als progrèsses de las biotecnologias e subretot de lors applicacions possiblas sus l'èsser uman. Perque seràn capables de transformar l'òme a un gra non sospechat fins ara, poirián aver de consequéncias fòrça grèvas sul sistèma politic. Es un grand enemic del transumanisme, tòca dels tenents de las evolucions tecnologicas que vòlon modificar l'uman e la societat, subretot dins lo domeni de las biotecnologias.
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- La Fin de l'Histoire et le dernier homme, 1992 (ISBN 2080812904)
- La confiance et la puissance, 1997 (ISBN 2259027113)
- La Fin de l'homme : les Conséquences de la révolution biotechnique, La Table Ronde, 2002 (ISBN 2710325209)
- Le grand bouleversement : la nature humaine et la reconstruction de l'ordre social, La Table Ronde, 2003 (ISBN 2710326302)
- La fin de l'homme, 2004 (ISBN 2070304434)
- State Building : Gouvernance et ordre du monde au sègle XXI, La Table Ronde, 2005 (ISBN 2710327449)
- D'où viennent les néo-conservateurs ?, 2006 (ISBN 2246713714)
- Jours de colère - L’esprit du capitalisme, Descartes et Cie, 2009 (amb Pierre DOCKÈS, Marc GUILLAUME, Peter SLOTERDIJK)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Revista The National Interest


text:
Nòrma classica
La nòrma classica es una nòrma lingüistica (una codificacion) que fixa la lenga occitana. Aquela nòrma se basa subre la tradicion millenària de la grafia classica, mas li ajusta lo procès de la codificacion. Es en concurréncia amb d'autras nòrmas que son mens espandidas en occitan (nòrma mistralenca, nòrma bonaudiana, nòrma de l'Escòla dau Pò).
Composicion[modificar | modificar la font]
La nòrma classica se compausa de dos aspèctes:
- La nòrma ortografica o ortografia, que fixa la manièra d'escriure los sons.
- Remarca - La grafia classica englòba l'ortografia classica (codificada, dins la nòrma) e divèrses usatges escriches non codificats (fòra nòrma) mas que rèstan pròches de l'ortografia classica (coma las errors involontàrias, lo usatges grafics ancians e anteriors a la nòrma classica, los usatges grafics actuals que rompon volontariament amb la nòrma).
- La nòrma orala, que fixa la manièra recomandada de parlar en occitan.
Desvolopament[modificar | modificar la font]
Se la grafia classica es nascuda un pauc abans l'an mila (amb los primièrs documents escriches en occitan), la nòrma classica, ela, se desvolopèt en tres estapas a partir de 1935:
- Apareguèt en 1935 amb la publicacion de la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians de Loís Alibèrt.
- Se desvolopèt puèi amb l'Institut d'Estudis Occitans (IEO) a partir de 1945, amb d'adaptacions progressivas a totes los dialèctes de l'occitan.
- I cal ajustar, en particular, las òbras de Pèire Bèc e Robèrt Lafont dempuèi los ans 1950, qu'an contribuit a precisar las aplicacions als diferents dialèctes.
- Es gerida pel Conselh de la Lenga Occitana (CLO) dempuèi 1996.
La nòrma classica s'es espandida mai que mai dempuèi la segonda mitat del sègle XX en fasent recular la nòrma mistralenca. Uèi la nòrma classica s'utiliza dins Occitània tota. Pasmens encara i a de cases de concurréncia:
- En provençal e en niçard, entre nòrma classica e nòrma mistralenca.
- Dins las Valadas Occitanas, entre nòrma classica e nòrma de l'escòla dau Pò.
- En auvernhat, entre nòrma classica e nòrma bonaudiana.
Estandardizacion[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz: occitan larg.
L'occitan larg, nommat tanben occitan estandard o occitan referencial (var. -au) es la varietat estandard de la lenga la occitana. Se desvolopa dins l'encastre de la nòrma classica dempuèi los ans 1970 e sa fixacion es pro avançada uèi. Se basa sus la convergéncia de totes los dialèctes de l'occitan, reconeis la plaça centrala del dialècte lengadocian mas prevei tanben d'adaptacions regionalas (segon los grands dialèctes) que rèstan convergentas entre elas: aqueles "estandards regionals" son en via de fixacion mai o mens avançada segon las regions.
Comparason[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Occitan
- Lingüistica


text:
Barra d'armonia
La barra d'armonia qu'ei una partida deus instruments de còrdas hregadas (com, per exemple, lo vriulon) mes egaument de quauques guitarras e mandolina ; qu'ei pegada au dehens de la caisha d' armonia devath la taula d'armonia dens la longor de l'instrument suu costat on ei tienuda la còrda mei grava.
Qu'a dus pretzhèits:
- En purmèr que renforça la taula d'armonia au lòc on repausa un deus dus pès deu pontet e on aqueth darrèr b' exerçeish la grana pression transmesa per las còrdas tienudas.
- En dusau que transmet la vibracion viste e au long de la taula.
De l'aute costat deu pontet, qu'ei l'amna qui assegura la purmèra foncion, mes, aquesta que transmet lo son au hons de l'instrument.
Barra d'armonia e amna ambs que renforçan la taula d'armonia sosmesa a la grana pression deu pontet e que permeten de har vibrar d'un còp l'instrument sancèr.
Que cau soslinhar que las mandolinas bluegrass e las guitarras inventadas peu laütièr Orville Gibson en bèth inspirà' s de la laüteria deu vriulon, que pòden aver una barra d'armonia per la medisha rason.
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Henry Laurence Gantt
Henry Laurence Gantt, (1861-1919), èra engenhaire en mecanica e consultant en bailejament. Es subretot conegut per aver mes al punt en 1910 son celèbre diagrama fòrça utilizat en gestion dels projèctes.
Aqueles diagramas de Gantt foguèron utilizats sus de projèctes majors, coma la Restanca Hoover o lo sistèma de las autorotas interestats als Estats Units d'America, e contunhan d'èsser una aisina importanta dins la gestion del projècte[1].
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Gantt nasquèt a Calvert County, al Maryland. Foguèt diplomat de l'Escòla McDonogh en 1878 e estudièt mai tard al Stevens Institute of Technology dins lo New Jersey.
Trabalhèt coma ensenhaire e dessenhaire abans de venir un engenhaire en mecanica. En 1887, jonhèt Frederick Winslow Taylor dins l'aplicacion dels principis de gestion scientifica a lor trabalh a Midvale Steel e Bethlehem Steel - trabalhèt amb Taylor fins a 1893. Dins sa carrièra mai tard coma consultant en bailejament - a la seguida de l'invencion del diagrama de Gantt - tanben concebèt lo sistèma de pagament dels salaris "tascas e bonus" e de metòdes de mesura de l'eficacitat e de la productivitat dels trabalhadors.
En 1916, influenciat per Thorstein Veblen, metèt en plaça la Novèla Maquina (New Machine), una associacion que cercava d'aplicar los critèris d'eficacitat industriala al procèssus politic.
L'American Society of Mechanical Engineers (ASME) balha una medalha annala en onor d'Henry Laurence Gantt[2].
Los diagramas de Gantt[modificar | modificar la font]
L'eretatge de Henry Gantt per la gestion de produccion es lo seguent:
- Lo diagrama de Gantt
Encara considerat uèi coma una aisina de gestion importanta, dona un calendrièr grafic per la planificacion e lo contraròtle de las òbras, e lo registrament de la progression de las estapas d'un projècte. Aqel diagrama a una variacion modèrna, lo malhum PERT .
- L'eficacitat industriala
Se pòt produire pas que per l'aplicacion de l'analisi scientifica a totes los aspèctes del trabalh en cors. Lo ròtle de gestion industriala es de melhorar lo sistèma en rebutant los accidents.
- Lo sistèma de Trabalh e Bonus
Liga la prima versada als bailes segon lo biais qu'ensenhan a lors emplegats cossí melhorar las performanças.
- La responsabilitat sociala de las entrepresas
Crei que las entrepresas an d'obligacions a respècte del ben èsser de la societat ont opèran.
Gantt creèt fòrça tipes de grafics[3]. Concebèt sos diagramas per tòca que los contramèstres e autres supervisors pòscan rapidament saber se la produccion respècta la planificacion, es en avança o en retard. Los logicials modèrnes de gestion de projècte incluson aquela foncion critica.
Un metòde novèl d'afichatge de las interdependéncias entre los procèssus per aumentar la visibilitat de las planificacions de produccion foguèt inventat en 1896 per Karol Adamiecki, semblabla a aquela definida per Gantt en 1903. Pasmens, Adamiecki publiquèt pas sas òbras dins una lenga populara en Occident. Alara, Gantt foguèt en mesura de popularizar son metòde, desvolopada a l'entorn de l'an 1910-1915. Amb de modificacions menoras, çò que ven de l'organigrama Adamiecki es ara pus comunament nomenat lo « diagrama de Gantt »[4].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Gantt chart history.
- ↑ (en)|Medalha Henry Laurence Gantt de l'ASME
- ↑ (en)Herrmann, Jeffrey W., History of Decision-Making Tools for Production Scheduling, Proceedings of the 2005 Multidisciplinary Conference on Scheduling: Theory and Applications, New York, July 18–21, 2005.
- ↑ (en)Gerard Blokdijk, Project Management 100 Success Secrets, Lulu.com, 2007, ISBN 0980459907, Google Print, p.76
Annèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
Publicacions[modificar | modificar la font]
Gantt publiquèt divèrses articles e libres; entre eles:
- 1916. Work, Wages, and Profits, second edition, Engineering Magazine Co., New York.
- 1919. Organizing for Work, Harcourt, Brace, and Howe, New York.


text:
1960
Aquesta pagina concernís l'an 1960 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
- 13 de febrièr - Tèst de la primièra bomba atomica francesa, al Sahara argerian.
- 14 de decembre - Fondacion de l'Organizacion de Cooperacion e Desvolopament Economic - OCDE, a París.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Adesion de Soïssa al GATT.
- 2 de març - Lo papa Joan XXIII nomena los primièrs cardenals non blancs: un african, un japonés e un filipin.
- 7 de mai - Moscòu anoncia la captura del pilòt espion american Francis Gary Powers.
- 25 d'agost a 11 de setembre - Los 17(en) Jòcs Olimpics de Roma.
- Novembre - Ruptura ideologica entre l'Union Sovietica e la Republica Populara de China.
America[modificar | modificar la font]
- 11 de mai - A Buenos Aires 4 agents del Mossad capturan lo nazi Adolf Eichmann, qu'utilizèt lo nom fals de "Ricardo Klement".
Africa[modificar | modificar la font]
- 21 de març - Massacre de Sharpeville a Johannesburg, Sud-Africa: la policia ataca un grop de manifestants desarmats, causant 69 mòrts.
- 27 d'abril - independéncia de Tògo.
- 20 de junh - independéncia de Senegal.
- 1 de julhet - independéncia de Somalia.
- 1 d'agost - independéncia de Dahomey (Benin).
- 15 d'agost - independéncia de la Republica de Còngo.
- 22 de setembre - independéncia de Mali.
- 28 de novembre - independéncia de Mauritània.
Centreafrica[modificar | modificar la font]
Independéncia de Centreafrica lo 13 d'aost. Sostengut per França, David Dacko ne venguèt lo premier president.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Lo 11 de març, capitada dau tir de la sonda espaciala Pioneer 5 per la NASA. Totjorn ais Estats Units d'America, capitada dau premier tir de la fusada Deltà (13 de mai) e de la mesa en orbita de Transit 1, premier satellit d'ajuda a la navigacion.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Brian Cowen, primièr ministre d'Irlanda
- 23 de genièr - Francés Boya Alòs, òme politic aranés
- 29 de genièr - Tigran Sargsian, primièr ministre d'Armenia
- 31 de genièr - Željko Šturanović, primièr ministre de Montenegro
- 8 de febrièr - Alfred Gusenbauer, primièr ministre d'Àustria
- 15 de febrièr - Guy Touvron, trompetista classic occitan
- 5 de març - Catherine Matausch, jornalista francesa
- 7 de març - Ivan Lendl, jogaire de tennis chèc
- 21 de març - Ayrton Senna, pilòt de Formula 1 brasilièr (m. 1994)
- 28 de març - José Maria Neves, primièr ministre de Cap Verd
- 22 d'abril - Pedro Delgado, ciclista espanhòl
- 4 de mai - Werner Faymann, cancelièr d'Àustria
- 18 de mai - Bono, cantaire american (U2)
- 18 de mai - Yannick Noah, jogaire de tennis francés
- 15 de junh - Michèle Laroque, actritz e umorista niçarda
- 20 de junh - John Taylor, musician britanic (Duran Duran)
- 22 de junh - Ágatha Ruiz de la Prada, dessenhaira de mòda espanhòla
- 19 de julhet - Joan-Luc Moudenc, òme politic francés
- 4 d'agost – José Luis Rodríguez Zapatero, primièr ministre espanhòl
- 14 d'agost - Sarah Brightman, cantaira e actritz britanica
- 10 d'agost - Antonio Banderas, actor espanhòl
- 17 d'agost - Sean Penn, actor american
- 9 de setembre - Hugh Grant, actor american
- 6 d'octobre - Yves Leterme, primièr ministre de Belgica
- 18 d'octobre - Jean-Claude Van Damme, actor bèlga
- 18 d'octobre - Craig Mello, biologista american, Prèmi Nobel
- 30 d'octobre - Diego Maradona, fotbolaire argentin
- 27 de novembre - Iuliia Tymoshenko, primièra ministra d'Ucraïna
- 3 de decembre - Julianne Moore, actritz americana
- Eric Aubier, trompetista francés
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 4 de genièr - Albert Camus, escrivan francés, Prèmi Nobel de LIteratura (n. 1913)
- 1 d'abril - Tuanku Abdul Rahman ibni Almarhum Tuanku Muhammad, rei de Malàisia (n. 1895)
- 24 d'abril - Max von Laue, fisician alemand, Prèmi Nobel (n. 1879)
- 28 d'abril - Carlos Ibáñez del Campo, president de Chile (n. 1877)
- 30 de mai - Boris Pasternak, escrivan sovietic, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1890)
- 5 d'agost - Arthur Meighen, primièr ministre de Canadà (n. 1874)
- 22 de setembre - Melanie Klein, psicanalista austriana (n. 1882)
- 16 de novembre - Clark Gable, actor american (n. 1901)
- 12 de decembre - Christopher Hornsrud, primièr ministre de Norvègia (n. 1859)


text:
Nioserra
Nioserra que ho un faraon de la Vau dinastia.
Qu'èra dilhèu lo hilh deu faraon Raneferef. Com los predecessors de la soa dinastia que's he bastir ua piramida a Per Osir (Abosir). Que s'i trobè papirus e batèus funeraris a la debuta de las annadas 1980.
Qu'ei famós per la son temple solar bastit Abo Goròd ; tots los predecessor de la soa dinastia que's hen com eth bastir un temple solar inspirat deu temple d'Iono (Eliopòlis).
Honts[modificar | modificar la font]
- Grimal, Nicolas. Histoire de l'Egypte ancienne. París : Fayard, 1988
- Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypte. Oxford : Oxford University Press, 2000.


text:
Nicolau Copernic
Nicolau Copernic (en polonés Mikołaj Kopernik, en alemand Nikolaus Kopernikus, en latin Nicolau Copernicus o Nicolaus Torinensis/Thorunensis/Torunensis), nascut lo 19 de febrièr de 1473 a Toruń, Prússia reiala (Polonha) e mòrt lo 24 de mai de 1543 Frombork, Prússia reiala (Polonha), foguèt canonge, mètge e astronòm de lenga alemanda. Es l'autor celèbre de la teoria qu'explica que lo Solelh se tròba al centre de l'Univèrs (eliocentrisme) e la Tèrra — que se pensava abans al centre — torneja a l'entorn d'aquel. Las consequéncias d'aquela teoria — dins lo cambiament prigond dels punts de vista scientific, filosofic e social qu'impausa — son batejadas revolucion coperniciana.
Somari
- 1 Sos estudis
- 2 Sas activitats
- 3 La revolucion « coperniciana »
- 4 Lo sistèma e las teorias de Copernic
- 5 Las reticéncias
- 6 Son influéncia
- 7 Controvèrsia sus sa nacionalitat
- 8 Enquèsta sus sa tomba
- 9 Omenatges
- 10 Bibliografia
- 11 Estudis sus la persona e l'òbra
- 12 Vejatz tanben
- 13 Nòtas e referéncias
Sos estudis[modificar | modificar la font]
Nascut dins une familha de marchands e de foncionaris anseatics, de Barbara Watzenrode e Niklas Koppernigk, es adoptat per son oncle maternal, l'evesque de Warmie (en alemand: Ermland), Lukas Watzelrode (o Lucas Watzenrode) aprèp lo decès de son paire (vèrs 1483).
Aquel s'ocupa de son nebot e s'assegura que frequenta las melhoras escòlas e universitats; en 1491, es estudiant a l'Academia de Cracòvia ont estudièt las arts pasmens sens obtenir de diplòma.
Abans de daissar Toruń, son oncle lo faguèt canonge de Frombork; li foguèron atribuidas subretot las responsabilitats financièras mas pas cap de responsabilitat religiosa. Aprèp foguèt en Itàlia ont estudièt lo drech canonic e la medecina a l'Universitat de Bolonha ont foguèt inscrich a la nacion universitària alemanda, puèi l'astronomia dins los corses de Domenico Maria Novara (Novara foguèt un dels primièrs scientifics a metre en causa lo sistèma geocentric de Ptolemèu). Mas foguèt a Ferrara, le 31 de mai de 1503, qu'obtenguèt lo títol de doctor en drech canonic.
L'interès de Copernic per la geografia e l'astronomia foguèt encoratjat per son professor. Los dos òmes observèron ensemble fòrça ocultacions, eclipsis de luna, e mai l'ocultacion de l'estela Aldebaran lo 9 de març de 1497 a Bolonha.
Venguèt professor de matematicas e conferencièr sus l'astronomia a Roma en 1500 abans de tornar l'an seguent a Frombork. Fin finala tornèt en Itàlia per finir sos estudis a la facultat de drech e de medecina de l'Universitat de Pàdoa (l'universitat ont Galilèu ensenhèt mai tard).
Aprèp sos estudis, en 1503 faguèt construire un observatòri a Frombork, ont comencèt sas recèrcas en astronomia pendent plusors annadas.
Sas activitats[modificar | modificar la font]
A son retorn en Polonha, Copernic visquèt dins un palais de son oncle a Heilsberg (Lidzbark Warmiński). S'ocupa subretot los afars del diocèsi e pren part au conflicte contra los cavalièrs teutonics.
Copernic possedís una fòrt bona coneissença del latin, coma totes los sabents de son temps publica doncas son primièr libre, una traduccion latina de letras grègas sus la morala, que l'autor original es un bizantin del sègle VII, Teofilacte Simocatta. Passèt sèt ans per escriure De Hypothesibus Motuum Coelestium a se Contitutis Commentariolus (conegut jos lo títol de Commentariolus), un cort tractat d'astronomia qu'acabèt vèrs 1514.
Aquel tractat foguèt pasmens publicat abans lo sègle XIX. Es dins aquela òbra, qu'enóncia pel primièr còp los principis de l'astronomia eliocentrica[1], aquò fòrça caravirèt la comunautat scientifica de son temps e es per aquò que foguèt condemnat, a títol postum, per la Gleisa, que defendiá lo geocentrisme.
Dins aquel meteis periòde, Copernic participèt al Cinquen concili de Latran sus la reforma del calendièr; escriguèt pus tard, vèrs 1517, un tractat sus la moneda e aprèp son òbra principala De Revolutionibus Orbium Coelestium, De las revolucions de las esfèras celèstas, acabat vèrs 1530. Aquela òbra magistrala foguèt publicada, per un imprimeire luterian de Nurembèrg, lo 24 de mai de 1543, pauc abans la mòrt de Copernic. Benlèu seriá jamai estada publicada sens l'intervencion afogada d'un jove professor de matematicas, Georg Joachim Rheticus.
La revolucion « coperniciana »[modificar | modificar la font]
Abans Copernic, lo biais de veire l'Univèrs repausava sus la tesi aristoteliciana que la Tèrra es al centre de l'Univèrs e que tot torneja a son entorn: « l'univèrs geocentric ». La descripcion dels movements dels astres repausava sul sistèma dich "de Ptolemèu" e la teoria dels epicicles[2]. Aquela vision de l'univèrs (lo geocentrisme) demòra la doctrina establida fins a la fin de la Renaissença e foguèt abandonada de fach per la Glèisa solament vèrs 1750[3].
Lo modèl de la luna d’Ibn al Shatir foguèt adoptat practicament a l’identic per Copernic. Ibn al Shatir arribèt a la perfeccion d’un univèrs geocentric: realizèt lo programa prepausat per Ptolemèu ben melhor qu'aquel meteis o faguèt, en cambiant la geometria meteissa de l’univèrs. Copernic manlèva fòrça elements matematics a Ibn al Shatir, mas en cambiant l’origina (lo Solelh al luòc de la Tèrra). Se sap pas encara dins lo detalh coma aquel passatge se produguèt, perque los tèxtes arabis de l’escòla de Maragha foguèron pas tradusits en latin, mas que plan segur se faguèt (benlèu gràcias als traductors grècs a Bizanci), donat la proximitat frapanta entre los modèls. E mai, las figuras son las meteissas dins la Revolucion de las orbas de Copernic e dins los manuscrits d'Ibn al Shatir, amb las meteissas letras latinizadas als meteisses luòcs. Çò qu'es interessant, es qu’entre l’astronomia aràbia (escòla de Maragha) e l’astronomia de Copernic, i a continuament matematic, pasmens qu'aja discontinuament al nivèl cosmologic perque met lo Solelh, e pas mai la Tèrra, al centre de l’univèrs. Consèrva lo sistèma de las esfèras (aquel còp centradas cap al Solelh) e lo principi del movement circular unifòrme; lo pus grand istorian de l’astronomia anciana, Otto Neugebauer nomena Copernic "lo darrièr membre de l’escòla de Maragha".
Lo sistèma e las teorias de Copernic[modificar | modificar la font]
La tesi majoritària a l'epòca es lo geocentrisme : la Tèrra es immobila al centre de l'univèrs, totes los astres tornejan a son entorn. Aquela teoria es en partida motivada per de consideracions filosoficas e teologicas, aquò provoquèt un fòrt regèt del trabalh de Copernic[4].
Lo sistèma de Copernic repausa sus l'observacion que la Tèrra torneja sus ela meteissa e fa un torn sus son axe en un jorn: aquò explica dins un primièr temps lo movement diürne de l'esfèra celèsta en un jorn. Pus precisament, la Tèrre fa un torn sus ela meteissa en un jorn sideral (23 h 56 min 4,09 s), alara que lo Solelh torna a la meteissa posicion en un jorn solar (24 h). Copernic prenguèt en compte aquela distincion introducha per son sistèma.
Afirmèt tanben que la Tèrra fa lo torn del Solelh (revolucion), e pas lo contrari, en un an.
Afirmèt encara que las autras planetas, coma la Tèrra, tornejan totas a l'entorn del Solelh. Copernic conjectura tanben que l'axe de la Tèrra oscilla coma aquel d'una baudufa, aquò explicant la precession.
La teoria de Copernic contraditz la teoria de Ptolemèu: Copernic consèrva pasmens qualques elements de l'ancian sistèma: atal l'idèa aristotelicana (abandonada per Ptolemèu e benlèu ja per Iparc) de las esfèras solidas, o l'esfèra dels fixes fisic es conservada per Copernic.
Lo sistèma novèl prepausat per Copernic explica lo movement jornadièr del Solelh e de las estelas per la rotacion terrèstra. Explica, encara, qualques fenomèns qu'èran estats explicats amb granda dificultat e d'un biais imperfièit, subretot lo movement retrograd de las planetas extèrnas, (Mart, Jupitèr, Saturne). Sa teoria pren tanben en compte las planetas intèrnas, Vènus e Mercuri, que se situan pus prèp del Solelh que la Tèrra.
Copernic avancèt tanben una teoria sus l'òrdre de las planetas, lors distàncias e, conseguiment, lor periòde de revolucion. En efèit, Copernic contraditz Ptolemèu en afirmant que d'ont mai l'orbita d'un planeta es granda, d'ont mai li cal de temps per far una revolucion complèta a l'entorn del Solelh. Johannes Kepler obtenguèt pus tard de sas observacions de relacions matematicas precisas anant dins aquel sens, e Isaac Newton las demostrèt per sa teoria de la gravitacion.
Las reticéncias[modificar | modificar la font]
Al sègle XVI, se cresiá fòrtament que la Tèrra es immobila, e la teoria del geocentrisme èra la règla universala. I aviá de dificultats a pensar que la tèrra foguèsse mobila. Los cercaires e scientifics del sègle XVI acceptèron qualques elements de la teoria, mas la basa de l'eliocentrisme foguèt regetada.
Sols una desena de cercaires de son epòca li acordèron un sosten. Mas aqueles trabalhavan sovent a l'exterior de las universitats (subvencionadas), dins las corts reialas o imperialas, o encara meteis fòrt prèp de la Gleisa. Las pus celèbras son Galilèu (1564-1642) (qu'es pas contemporanèu de Nicolau Copernic mòrt en 1543) e l'astronòm alemand Johannes Kepler.
Pasmens, en 1588, 45 ans aprèp la mòrt de Copernic, se trobèt un compromés. L'astronòm danés Tycho Brahe sosten una teoria que garda la Tèrra immobila mas que prevei que totas las autras planetas tornejan a l'entorn del Solelh alara qu'aquel darrièr torneja a l'entorn de la Tèrra. La meteissa teoria de compromés es defenduda per François Viète, que dins son Harmonicon céleste [5], descriu lo sistèma de Copernic, lo compara a aquel de Ptolemèu e dona a las orbitas planetàrias de formas ellipticas. Lo sistèma de Copernic foguèt condemnat en 1616 [6], e Galilèu que demorèt un fervent defensor de la teoria coperniciana foguèt condemnat per un tribunal eclesiastic en 1633. L'acceptacion de la novèla teoria es lenta.
Prèp de cent ans aprèp la parucion du libre De las revolucions de las esfèras celèstas, reticéncias e esitacions existissián encara. Se qualques filosòfs jesuistas son prigondament convencuts, que ne son meteis disciples de Copernic, d'autres accèptan puslèu lo sistèma de Tycho Brahe.
Cal esperar la fin del sègle XVII per veire se reconciliar gaireben totes los sabents d'Euròpa, mercé a la mesa en plaça de la mecanica celèsta d'Isaac Newton. Levat la Grand Bretanha, França, los Païses Basses e Danemarc, lo rèsta d'Euròpa garda sa posicion contra Copernic pendent encara un sègle.
Vèrs 1750 e en plusors estapas, lo papa Beneset XIV abandonèt de fach lo sistèma geocentric. Los libres de Copernic e Galilèu son raiats de l'Index en 1757[7]. Mas es solament dins los ans 1820-1830 que la Glèisa acceptèt definitivament e completament l'idèa que la Tèrra torneja a l'entorn del Solelh.
Son influéncia[modificar | modificar la font]
Copernic retardèt de plusors ans la parucion de l'òbra de sa vida. Sas cresenças e la paur de la reaccion de la Gleisa e de Wittenberg ne son las rasons principalas. Aquel tèxte foguèt publicat a l'ora de sa mòrt.
Oblidèt pas una dedicatòria al papa Pau III dins son òbra redigida en latin ont revendiquèt lo drech a la libertat d'expression.
Copernic permetèt de liberar los scientifics e cercaires de lors prejutjats (lo sistèma cosmologic d'Aristòtel e de Ptolemèu demorèron fòrt longtemps la referéncia). Menèt apuèi los teologians a l'interrogar sus l'interpretacion dels tèxtes sacrats. Calguèt esperar lo sègle XIX per que los teologians prenguèsson unas distàncias envèrs l'interpretacion tròp literala dels tèxtes sacrats, aquò provoquèt pas mens qu'un renovèlament dels estudis biblics (exegèsi e ermeneutica).
L'influéncia de Copernic se faguèt sentir fins dins lo domeni filosofic: Descartes, qu'aviá redigit un tractat del monde e de la lutz, foguèt estonat de la decision de l'Inquisicion quand aprenguèt la condamnacion de Galilèu en 1633. Es la rason per que Descartes s'orientèt cap a la filosofia e redigiguèt lo celèbre discors del metòde e qualques autras òbras filosoficas per constituir un projècte de recèrcas d'una sciéncia universala.
Es amb rason que se parla de revolucion coperniciana, perque l'influéncia del sistèma de Copernic se faguèt sentir prigondament dins totes los domenis de la coneissença umana.
L'asteroïde (1322) Coppernicus foguèt nomenat en son onor [8].
Controvèrsia sus sa nacionalitat[modificar | modificar la font]
La nacionalitat de Copernic es, dempuèi lo sègle XIX, subjècte de controvèrsias. Atal, nòta Konrad Rudnicki, « lo paire de Copernic èra polonés, e sa maire alemanda. Nasquèt sul territòri de Polonha, dins una vila anseatica amb una populacion majoritàriament alemanda. » Se debatèt longtemps per saber se Nicolas Copernic èra vertadièrament alemand, o polonés. Aquela discussion venguèt una granda querèla sabenta dins las epòcas nacionalistas (de la segonda mitat del sègle XIX fins a la Segonda Guèrra Mondiala)[9] ».
Pasmens, de son vivent, la nacionalitat aviá un ròtle segondari.
Enquèsta sus sa tomba[modificar | modificar la font]
Lo luòc exacte d'inumacion de Copernic demorèt longtemps inconegut fins que se trobèron los ossaments en 2005 dins la catedrala de Frombork (Polonha), prèp de l'altar que n'aviá la carga.
Lo 20 de novembre de 2008, los cercaires de l'Institut medicolegal de Cracòvia e de l'Universitat d'Uppsala confirmèron que lo crani e lo femur trobats son segur aqueles de Copernic, en comparason amb dos pels trobats dins un exemplar del Calendarium Romanum Magnum de Johannes Stoeffler (que Copernic utilizèt tota sa vida)[10],[11].
Lo 22 de mai de 2010, l'astronòm que sos rèstas foguèron identificats, tornèron èsser enterrats dins la catedrala de Frombork dins lo nòrd de la Polonha, per lo 467en aniversari de sa mòrt. Après una ceremonia religiosa, l'ataüc de Copernic tornèt èsser enterrat jol sol de la catedrala del sègle XIV, al pè d'una tomba nòva de granite negre frapada amb una representacion d'un modèl del Sistèma Solar. Dins son discors, l'archavesque Jozef Zycinski deplorèt los « excèsses de zèl dels defensors autoproclamats de la Glèisa ». Remembrèt dins aquel contèxte la condamnacion en 1616 pel papa Pau V de l'òbra de l'astronòm, considerat a l'epòca coma contrària a las Escrituras[12].
Omenatges[modificar | modificar la font]
- Copernic es un cratèr d'impacte lunar.
- Lo copernici es un element quimic, de simbòl Cn e de numèro atomic 112.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Òbras complètas, en cors d'edicion a Berlin dempuèi 1974 : Nicolaus Copernicus-Gesamtausgabe.
- Vol. 1, De Revolutionibus : Faksimile des Manuskriptes ; hrsg. von Heribert M. Nobis. Hildesheim : A. Gerstenberg, 1974. ISBN 3-8067-0331-0.
- Vol. 2, De Revolutionibus libri sex [kritischer Text] ; hrsg. von Heribert Maria Nobis und Bernhard Sticker. Hildesheim : Gerstenberg, 1984. ISBN 3-527-28326-9.
- Vol. 3-1, Kommentar zu De revolutionibus ; hrsg. von Heribert Maria Nobis und Felix Schmeidel. Berlin : Akademie Verlag, 1998. ISBN 3-05-003123-9.
- Vol. 5, Opera minora ; hrsg. von Stefan Kirschner und Andreas Kühne. Berlin : Akademie Verlag, 1994. ISBN 3-05-003498-X.
- Vol. 6-1, Documenta copernicana. Briefe ; hrsg. Andreas Kühne, mit Friederike Boockmann und Stefan Kirschner. Berlin : Akademie Verlag, 1994. ISBN 3-05-002594-8.
- Vol. 6-2, Documenta copernicana. Urkunden, Akten und Nachrichten ; hrsg. Andreas Kühne und Stefan Kirschner. Berlin : Akademie Verlag, 1996. ISBN 3-05-003009-7.
- Vol. 8-1, Receptio copernicana ; hrsg. Heribert Maria Nobis und Anna Maria Pastori. Berlin : Akademie Verlag, 2002. ISBN 3-05-003433-5.
- Vol. 9, Biographica copernicana ; hrsg. Andreas Kühne, Stefan Kirschner, mit einem Katalog der frühen Copernicus-Porträts von Gudula Metze. Berlin : Akademie Verlag, 2004. ISBN 3-05-003848-9.
Estudis sus la persona e l'òbra[modificar | modificar la font]
- Koyré (Alexandre), La révolution astronomique : Copernic, Kepler, Borelli. Paris, Hermann, 1961. (Histoire de la pensée ; 1).
- Hallyn (Fernand), La structure poétique du monde. Copernic, Kepler. Paris, Seuil, 1987. (Des travaux). ISBN 2-02-009802-4.
- Kuhn (Thomas), La Révolution copernicienne, trad. Avram Hayli. Paris, Livre de Poche, 1992. ISBN 2-253-05933-1.
- Szczeciniarz (Jean-Jacques), Copernic et le mouvement de la terre. Paris, Flammarion, 1998. ISBN 2-08-211567-4.
- Szczeciniarz (Jean-Jacques), Copernic et la révolution copernicienne. Flammarion, 2001.
- Simon (Gérard), Kepler astronome, astrologue. Gallimard, 1979. (Bibliothèque des sciences humaines).
- Owen Gingerich, James H. MacLachlan, Nicolaus Copernicus: making the Earth a planet, Oxford University Press US, 2005, ISBN 978-0-19-516173-1[13].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) The Genuine Copernican Cosmological Principle, per Konrad Rudnicki.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Jean-Pierre Bois, L’Europe à l’époque moderne, XVIe-XVIIIe siècle, Armand Colin, 2003, Paris, ISBN 2200266170, p.276
- ↑ Las expressions « modèl d'Aristòtel » e « sistèma de Ptolemèu » remontan a l'Edat Mejana, a l'epòca ont aqueles dos autors èran las referéncias essencialas en matèria scientifica. Son classicas mas enganairas. En realitat, l'idèa del geocentrisme coma sistèma, ben anteriora a Aristòtel, remonta almens a Anaximandre. Quant a la teoria dels epicicles, Ptolemèu la ten d'Iparc.
- ↑ Pel papa Beneset XIV. Cf. infra, Las reticéncias.
- ↑ Comunautats religiosa e sabenta
- ↑ (fr)Guillaume Libri histoire des sciences mathématiques en Italie : depuis la renaissance des lettres jusqu'à la fin du XVIIe siècle Tome 4.
- ↑ (fr)La condamnation des livres coperniciens et sa révocation à la lumière de documents inédits des Congrégations de l'Index et de l'Inquisition, Pierre-Noël Mayaud, Universitat pontificala gregoriana, 1997 (Google Books)
- ↑ id "Mayaud"
- ↑ http://www.nmspacemuseum.org/halloffame/detail.php?id=123
- ↑ « The Genuine Copernican Cosmological Principle », del libre de Konrad Rudnicki, (professor a l'Universitat Jagiellon, Cracòvia, Polonha) The Cosmological Principles, 1995.
- ↑ (fr)La tomba de Copernic identificada mercé a son ADN
- ↑ (fr)Sciences & Vie, Los ossaments de Copernic enfin identificats, nº 1096, gen. 2009, p. 11.
- ↑ (fr)http://www.lemonde.fr/europe/article/2010/05/22/copernic-inhume-en-pologne-467-ans-apres-sa-mort_1361799_3214.html#xtor=RSS-3208
- ↑ Google Books


text:
Vendrest
Vendrest es una comuna francesa, situada dins lo departament de Sèina e Marna e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vendrest A bastit sus un dénivelé
Vendrest est construit sur un dénivelé
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al començament del Sègle XX, aquel vilatge i aviá constituit de paysans. Vendrest reagrupava antany Rademont E Chaton.
Au début du Sègle XX, ce village était constitué de paysans. Vendrest regroupait autrefois Rademont et Chaton.