text:
1326
Aquesta pagina concernís l'an 1326 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Novèla annada de dificultats e de desfachas per l'Empèri. D'efèct, Joan Paleòleg, nebòt de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) e governador de l'importanta vila de Tessalonica, se revoutèt ambé lo sostèn dei Sèrbes. Son movement representèt una menaça importanta per lo poder centrau mai lo problema foguèt finalament reglat per sa mòrt oportuna.
Enterin, la situacion s'agravèt encara en Anatolia ambé la presa de la vila de Bursa per lei Turcs Otomans (6 d'abriu) après un sètge de 8 a 10 ans. La ciutat foguèt pilhada. Puei, lei venceires installèron sa capitala dins aquela vila, situada a mens de 100 km de Constantinòple.
Asia[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- Mondino dei Luzzi, mètge italian.


c: text/html

text:
ara ai editat mon messatge après qu´aviái vist que leis accents èran pas cartelats correctament.
un pauc de jorns fa, ai legit de diferentas novetats sus l´ensenhament de lengas regionalas, entre eleis lo còd de l´educacion coma la mai importanta. Per ieu coma estrangièr, es malaisit de veire dins leis tèxtes oficiaus leis diferéncias comparat amb lo reglament ancian. Poiriatz me dire en brèu leis diferéncias?
De mai, ai agachat lo siti de l´acadèmia de Montpelhièr e ailá que dison sus l´ensenhament de l´Occitan. O explican lo melhor sus lor siti entre leis acadèmias occitanas.
Sus un autre siti dison que 30% deis collègis e 60% deis licèus òfran l´Occitan coma opcion vist pèr tota l´Occitània. Son verais aquestei nombres? Segon cò qu'ai trobat sus l'internèt, n'i a una granda diferéncia entre lo Nòrd e lo Sud d' Occitània. Dins lo Nòrd, es lo desèrt d'ensenhament de l'Occitan. Mas dedins l'acadèmia de Montpelhièr, ai l'impression que i a un licèu o collègi pas tròp luènh de l'ostau ambé l'opcion de l'Occitan pèr cada escolan qui o desira. Es aquò que compreni pas que i a plan mens d'escolans qui seguisson de corses d'Occitan en realitat. Es que la majoritat d'escolans ajan pas lo desiri? O es que i a de parents interdison aquesta causida? Car, se leis parents o vòlon, i a pas cap de dreches pèr leis joves pèr dessús de 18 ans. De mon vejaire, parents com' aquò agisson aissosament que non sabi. Es aus parents de s'empenhar pèr que la filha o lo filh aurà l'Occitan a l'escòla se él o ela o desira tanplan se leis parents elei-meteisses son pas juntes a l'Occitan.
De mai, ai legit qu'accepten dedins de l'acadèmia de Montpelhièr la causida de l'Occitan coma premièra lenga vivanta au collègi.
Mas saber la lenga e l'aprofeichar son de diferentas causas. Au Sud d'Occitània, d'escasencas de l'aprofeichar, n'i a pron dedins de
l'I.E.O. Segurament, se pòt s'i empenhar volontàriament. Leis seccions localas devrián conobrar ambé leis escòlas qui òfran l´opcion de l´Occitan pèr convidar leis escolans de parcenejar a la vida occitana. Espèri que leis joves son benvenguts per eissemple dins leis cercles occitans.
Pèr lo Nòrd, crenhi que l'Occitan s'i atude gaireben complètament. Pèr lo Sud, i soi pas si segur perqué i tròbi mai d'esforces pèr lo far viure que dins lo Nòrd. O soi fals? Mas cò que referís l´ensenhament, leis faches son evidents. Me sembla que cau aus Occitans dau Nòrd de viatjar cap au Sud pèr practicar la lenga aus estagis e fèstas occitanas.
Alex
Dernière édition par AlexderFrannke le Dim 21 Fév - 12:36, édité 4 fois (Raison : Leis accents èran pas cartelats correctament e ai melhorat un pauc de frasas.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Thay
Thay es un país imaginari pròpri a la campanha dei Reiaumes Oblidats, per lo juec de ròtle de Donjons e Dragons. Es un país onte renhan lo mau e la magia, sota la forma dei Mascs Roges, mai dangeirós qu'un vòu de dragons o que lei plans dau Zhentarim.
Geografia[modificar | modificar la font]
La majoritat dau país s'atròba sus una granda planura, la Planura Thayenca, accessibla solament per quauqueis endrechs bèn gardats. La nacion es enviroutada d'auts bauç que son pas possible de prendre, coneguts coma lo Premier Escarpament.
Lei brecs volcanics au centre dau país son enviroutats per lo Segond Escarpament. Dei montanhas raian lei tres grandei ribieras de ThayóEltar, Umber, e Lapendrar.
Lo país es estat explorat, cultivat e dominat per lei Mascs e sei subjèctes. L'agricultura consistís en de plantancions nombrosas esparpalhadas entre lei vilatges. I a tanben dei pichòtei fortalesas onte son collectats leis impòsts.
Lo comèrci passa per 2 grands aisses : la Granda Rota (nòrd - sud) e lo Camin Orientau (èst-oèst).
Leis grandei ciutats son : Amrutar, Bezantur, Eltabar, Escalant, Murbant, Netentir, Pìarados, SurThay, Tasselen, Tilbrand e Tìraturos.
Politica[modificar | modificar la font]
Lo país es dominat per lei Mascs Roges, bridats dins son ambicion per La Simbula e la Rachemenia. Lo manca d'organizacion es tanben un grand problèma.
La nacion es divisada en 11 regions politicas, apeladas tarchs. Lei dirigents d'aquelei tarchsòtas (regions), lei tarchions/tarchionessas son chausits per lei zulquirs, lo conseu de 8 Mascs Roges poderós, veritadiers mèstres dau país. Dins un tarch, lo tarchion a lo poder absolut tant que geine pas lei zulquirs.
Lei Zulquirs[modificar | modificar la font]
Lo Conseu es constituat de :
- Lallara Mediocros (Abjuracion), una frema intelligenta, amiga de Tam
- Druxus Rìm (Alteracion), un masc dotat, aliat de Tam
- Nevron (Conjuracion), un jove Masc agressiu expansionista, volent prendre lo Rachemen e complotant amb Trul e Lauzoril.
- Lauzoril (Encantament), un adversari de Tam
- Yafìl (Divinacion), la Zulquir mai joina, aliada a Tam
- Mìtrelia (Illusion), una masca misteriosa, isolada e conservant sa neutralitat.
- Aznar Trul (Evocacion), tanben tarchion dau Priador, grand adversari de Tam
- Szass Tam (Necromancia), lo mai poderós dei Mascs, cambiat en licha
Lei tarchs[modificar | modificar la font]
Leis 11 regions (e sei tarchions) son :
- Alaor (Tarchionesse Tessaloni Canos, que contraròtla la 'pichòta' flòta dau país)
- Delhumida (Invarri Metran, un jove e grand explorator)
- Eltabbar (Tarchionesse Dmitra Flass, una illusionista, e vertadiera beutat exotica)
- Gauros (Tarchionesse Azhir Cren, una guerriera)
- Lapendrar (Tarchion Hezess Nìmar, un capelan de Cossut)
- Priador (Aznar Trul, un dei 8 Zulquirs)
- Pyarados (Tarchionesse Nymia Focar, cupida)
- Surthay (Tarchion Homen Odesseiron, un guerrier e ancian Masc Roge)
- Thaymount (Tarchion Pìras Autorian, un jove novici, vertadiera mariòta, chausit per Tam)
- Tazalhar (Tarchion Milsantos Daramos, un grand guerrier proteccionnista)
- Tìraturos (Tarchion Dimon, un òme intelligent e rasonable, grand economista)
Economia[modificar | modificar la font]
Thay es un país ric e prospèr, subretot gràcias au comèrci d'esclaus, eiretat de l'empèri de Mulhorand. L'esclavatgisme es un art traditionau aicí. Thay expòrta tanben de frucha (pomas, peras, citrons, figas et aranges) e de fusta. Lo país es ric en pèiras preciosas de totei menas (jade, lapis...) e en metau ric (aur, argent...)
Religion[modificar | modificar la font]
La religion es segondària a la magia, en Thay. Son venerats : Bechaba, Loviatar, Malar, Char, Talona, e Umberlie, tant coma Gargaut. Cìric e Kelemvor son de dieus menors mai populars, tot coma Baine.
Kossut lo dieu elementau dau fuec es lo simbòl de proteccion dau país dempuei la guèrra còntra lei salamandras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Thay fuguèt fondat i a 400 ans per de magis rebèls venguts de Mulhorand. S'organizèron e pilhèron la capitala de Delhumide en 922. L'empèri respostèt en mandant una fòrça armada, que fuguèt vencudas per lei poders dei mascs e la posicion estrategica de la Planura Thayenca. Uei encara, Thay es considerat coma una província mulhorandi per l'empèri...
La nacion prosperèt e temptèt, sens succès, d'annexar Rachemenia en 934 DC.
Lei Mascs, tròp nombrós, comencèron de se batre. Per reglar lo problèma, edifiquèron la politica actuala. Un conseu de 8 mascs (representant chascun una escòla) apelats Zulquirs, chausit leis 11 senhors regionaus. Lei Zulquirs rèstan pasmens l'aut de la ierarquia.
Certanei Mascs temptèron de prendre lo país de fòrça fins en 1074 DC. Lo sistèma leis adjudava pas, que lei corrupcions existissián encara. La soleta tòca comuna èra de prendre Rachemen e Aglarond, ajudats d'òrcs, de dròs et de tanar'ris. Totei lei plans capitèron mau...
En 1357, Hargrid Tenslaìer, tarchion du Lapendrar, s'alièt amb un senhor salamandra, e un soudan efrit, gràcias a dos zulquirs dins lo secret. Mai son plan capitèt mau, lei salamandras desbondavan sus lo Priador. La guèrra faguèt ràbia mai l'enemic fuguèt repossat.
Lo país fuguèt, per la seguida, tocat per l'Òrda Tuigan. Per evitar d'èstre pilhat, Thay s'alièt e mai amb l'Òrda per s'emparar de Rachemenia, sens succès.


text:
Camarga
Camarga (Camargue en francés[1]) es un parçan d'Occitània[2] situat en Provença. Sa vila principala es Arle.
Lo gentilici es camarguenc -a.
Camarga es un espaci sanhós de 145 000 ha format per lei dos braç majoraus de Ròse, en riba de la mar Mediterranèa. En son centre se tròba l'Estanh dau Vacarés, la part situada lòng de la mar es bordada d'estanhs salats.
Es celèbra per sei paluns, sa cultura dau ris e de la sau e per sei noirigatges de taures e de cavaus qu'an engenerat, amb lei gardians e la bovina, una cultura particulara illustrada per l'escrivan Josèp d'Arbaud.
Camarga es un luòc important de pelegrinatge dei gitanos ai Santei Marias de la Mar (o Lei Santas) per celebrar sa santa patrona, Sara, la Verge Negra.
Una retenença naturala nacionala de 13 117 ha se creèt en 1927 e lo Pargue Naturau Regionau de Camarga en 1970 per preservar la fauna e la flòra dau sit.
Galariá[modificar | modificar la font]
-
Noirigatge de cavaus
-
Becaruts dins lei paluns
-
-
-
Païsatge pròche Aigas Mòrtas
-
La cultura dau ris a Aigas Mòrtas
-
L'estatua de Frederic Mistral a Arle
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Camargo segon la nòrma mistralenca.
- ↑ Segon la classificacion de Frederic Zégierman.


text:
Cherbourg-Octeville
Tchidbouo en normand ( Cherbourg-Octeville en francés, Cheraborg en gascon, [1]) es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Marga e la region de la Bassa Normandia
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Atestat en 1386 ved. R. Cierbide & J. Santano Coleccion diplomatica de documentos gascones de la Baja Navarra (siglos XIV-XV). Archivo General de Navarra. In fuentes documentales medievales del PAIS VASCO, N°59, SAN SEBASTIAN 1990-1995


text:
Fourcigny
Fourcigny en picard ( Fourcigny en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna d'un centenat d'abitants #que se tròba al Sud-Oèst del departament de la Soma a qualques centenats de mètres del Oise e qualques quilomètres de la Seine-Maritima.
Las vilas los mai prèpas son Aumale (Seine-Maritima) e Poix-de-Picardie.
Lo masatge caseriu de Beaurepaire i a ligat.
Commune d'une centaine d'habitants qui se trouve au Sud-Ouest du département de la Somme à quelques centaines de mètres de l'Oise et quelques kilomètres de la Seine-Maritime.
Les villes les plus proches sont Aumale (Seine-Maritime) et Poix-de-Picardie.
Le hameau de Beaurepaire y est rattaché.


text:
Gavaudan
Gavaudan (forma classica) o Gevaudan o Gigaudan (formas popularas) es un país occitan situat dins lo Massís Central. Lo departament de Losera li correspond gaireben mas i cal tirar lo canton de Maruèis e i ajustar lo de Saug en Naut Léger e qualques comunas d'Ardecha. Son nom li ven de la tribú celtica dels Gabals.
Lo gentilici es gavaudanés -esa, gevaudanés -esa o gigaudian -ana
Gavaudan e Losera an de termièras particularament establas dins l'istòria: lo territòri dels Gabals devenguèt la ciutat romana del meteis nom que devenguèt l'avescat de Mende e a la Revolucion Francesa lo departament de Losera.
S'unitat i a dins las termièras istoricas, lo país es particularament variat e compartimentat. Destriem las regions seguentas:
Aquelas doas regions forman lo Naut Gavaudan o "Montanha".
- Los causses: lo Causse Mejan e lo Causse de Sauvatèrra
- Las Cevenas
Aquelas tres regions forman lo Bas Gavaudan (mai se lo mot es plan pauc emplegat e l'identitat gavaldanesa pus fosca)
Entre aquelas regions se tròban
- Lo Mont Losera e la montanha del Golet
- La Val d'Òlt ont se tròba la capitala Mende
Caduna d'aquelas regions es plan tipada e las lors termièras "culturalas" o "geograficas" correspondon pas a las termièras istoricas de Gavaudan. Aital Aubrac es a l'encòp en Gavaudan, Roergue e Auvèrnha, las Cevenas en Gavaudan, Vivarés e Cevenas Gardesas.


text:
Wikipèdia:Paginas de fusionar
Aquela pagina balha una lista daus articles que parlan dau mesme subjècte e que deven esser fusionats
Veire aquela pagina per seguir lo modèl fusionar.
Somari
- 1 Vinhana-Nauta e Nauta-Vinhana
- 2 Lista de païses
- 3 Niçart e Niçard
- 4 Bernart de Ventadorn e Bernat de Ventadorn.
- 5 Una tièra de paginas de fusionar
- 6 Istòria de l'Egipte e Istòria d'Egipte.
- 7 Partit de la nacion occitana e Partit Nacionalista Occitan
- 8 Cofolent -Confolent
- 9 Artés (província) - Artés (França)
- 10 La Scala e Scala de Milan
Vinhana-Nauta e Nauta-Vinhana[modificar la font]
Avem aqui un doble per los articles e tanben las categorias. Prepause de gardar la forma Vinhana-Nauta per l'amor que es la forma ordinària en Lemosin. --Pasha 25 jan 2006 à 15:29 (UTC)
Es fach! Las doas versions son estadas fusionadas e la modificacion repercutada dins totes los articles & categorias que contenian la forma "Nauta-Vinhana". En mai d'aquò, ai levat lo jonhent se servissiá pas de res! Cedric31 13 d'abril 2006 à 08:53 (UTC)
Lista de païses[modificar la font]
En seguida a la discussion de la Tavèrna. Cal fusionar Païses & Lista dels païses del mond Cedric31 13 d'abril 2006 à 09:06 (UTC)
Fach! Cedric31 27 d'abril 2006 à 05:53 (UTC)
Niçart e Niçard[modificar la font]
Dins lo Lavalade, Niçard s'escrit emb un D Pasha 23 mai 2006 à 12:48 (UTC)
D'aprèp "Laux" s'escriu amb un "D" tanben!
Cedric31 23 mai 2006 à 12:51 (UTC)
Fusion efectuada, article Niçart escafat!
Cedric31 1 jun 2006 à 16:44 (UTC)
Bernart de Ventadorn e Bernat de Ventadorn.[modificar la font]
Quò es Bernat e pas Bernart... Pasha 23 mai 2006 à 13:16 (UTC)
Fach! Cedric31 1 jun 2006 à 16:52 (UTC)
Una tièra de paginas de fusionar[modificar la font]
- Sus la pagina d'accuèlh Sindicalisme remanda pas a categoria: sindicalisme, musica a categoria: musica e n'i a segurament d'autras.
- Me soi enganat e ai creat una categoria Losera e Gavaudan alara qu'existissa Losera. Se poiria pas las fusionar o escafar la categoria Losera. De mai se poiria pas ajustar, quand i a mai o mens correspondéncia entre lo departament e lo pais, a la categoria departementala la del pais o deseparar las categorias en dos quand i a biparticion clara? Ex: Categoria: Roergue e Avairon, Òlt e Carcin, Pireneus Atlantic (Bearn), Pireneus Atlantics (Bascoat).
--Gavach 26 jul 2006 à 11:33 (UTC)
Pensi que ton error es interessanta! Prepausi de conservar las doas categorias per far la diferéncia entre lo departament francés de la Losera e la província istorica...
Cedric31 28 set 2006 à 13:05 (UTC)
Istòria de l'Egipte e Istòria d'Egipte.[modificar la font]
Istòria de l'Egipte was made in 2004, Istòria d'Egipte was made in 2006, but is larger. --Tuvic 9 set 2006 à 18:35 (UTC)
Partit de la nacion occitana e Partit Nacionalista Occitan[modificar la font]
Quò es lo mesme partit. I a un nom mai recent que l'autre.
Ai fach un tèxt comun e mes en plaça una redireccion: Partit Nacionalista Occitan --> Partit de la nacion occitana
Cedric31 28 set 2006 à 15:15 (UTC)
Cofolent -Confolent[modificar la font]
M'enganhere de nom per 'quela comuna. Son nom es Confolent. --Pasha 18 de decembre de 2006 a 13:16 (UTC)
Artés (província) - Artés (França)[modificar la font]
--Vivian13 (d) 29 de mai 2008 a 10:24 (UTC)
- Mertyl 10 de julh de 2008 a 20:33 (UTC)
La Scala e Scala de Milan[modificar la font]
- Andre Engels (d) 2 julhet de 2014 a 08.12 (UTC)


text:
Atlàs (mitologia)
Dins la mitologia grèga, Atlàs (en grèc ancian Ἄtλaς, « lo portaire », de tλάw, tláô, « portar, suportar ») èra un Titan, lo filh de Japet e de Temis (o Climèna o encara Asia), e lo fraire de Prometèu, Epimetèa e Menetios. Dins la Bibliotèca istorica de Diodora de Sicília, Atlàs es presentat coma lo filh del dieu Oranos, e l'Igin lo plaça dins la tièra dels Oceanos, Iperion e Cronos, los Titans de « la primièra generacion ».
Mite[modificar | modificar la font]
E mai engendrèt las Pleiadas (amb Pleionèa), las Iadas (amb Etra), las Esperidas (amb la seuna neboba Esperis) e Calipso. Aprèp la revòlta dels Titans contra los dieus Olimpans, foguèt condemnat par Zèus a sostenir lo monde fins a que un vòlga lo remplaçar.
Autres còps èra nomenat « Portera Tera », (« protaire de la Tèrra », a l'epòca de la Grècia antica.
A un ròtle dins mai d'una legendas, coma aquela de la pomas d'aur del jardin de las Esperidas: Eracles lo ven veire per que ane culhir las pomas per el; Atlàs acceptèt amb per condicion qu'Eracles sostenga lo monde a la seuna plaça dins aquel temps. Atlàs volent pas tornar prendre lo monde, Eracles deguèt utilizar l'engana. Diguèt a Atlàs, qu'èra pas gaire intelligent, qu'aviá mal a l'esquina e qu'aviá besonh d'ajuda. Atlàs acceptèt de tornar prendre lo glòbe celèstial lo temps qu'Eracles se repausa. Mas plan segur prenguèt las pomas e se n'anèt daissant lo titan portar lo monde.
Donèt son nom al massís de l'Atlàs, ont la tradicion situa la demorança del titan (Esioda l'aviá situat als tèrmes occidentals del monde), e tanben que als atlàs de geografia. L'eròs Persèu, viatjava cap a sa tèrra mairala, aviá demandat l'espitalitat al Titan. Atlàs refusèt, e Persèu lo transformèt en pèira mercé al cap de la Gorgona Medusa, formant lo Mont Atlàs.


text:
Le tiron se’n va a l’embuc, tot trist e desconsolat
Peu ganitèth te’l fotràn
E te’l cargaràn de gran Pendent duás o tres setmanas Que siás mut o que te planhas
Tu n’ac poiràs pas delir
E tanplan que’n vas morir Le hitge venguerà bèth
Coma le d’un gròs anhèth
Vésent l’embuc arribar
Ensajas de bolegar Mès poiràs pas descapar Te tornaràn embucar
E que calerà patir
Sense cap poder partir Poiràs pregar le Bon Diu Non poiràs húger d’aciu
Abans que’t copen le còth
Qu’auràs vorgut morir cent còps Çò que hèn per gormandèra
Ende tu qu’ei ua misèra
Qu’ei atau: òm te tortura
Ende véner noiridura Le rondèu de Samatan
Non se pòt hèr en dansant Qu’ei ua canta funerària Ende’ls tirons, ua pergària
Ua acusacion deus tuaires, De totis les embucaires
Mès tot aquò non seré gaire Sense’ls complicis: les chapaires
Paraulas d’Olivièr Mantel Flahault


text:
Nos los arpitans - Pathos et Epos [11]
Chesua [tombâye
] Roma, un procèssus dècentralisatôr se dègagiét. Fut la fèudalitât. Entèrèsse pas icé discutar des enstitucions fèudales coment tâles, mas pletout vêre coment dedens cetes enstitucions se trôve la racena de la modèrna idê fèdèrâliste. Petiôdes comunotâts entèligentes et pèrfètament adaptâyes a lyor environament sont a mémo de s'ocupar de lyor mémes : a ceta dimension se dècllenche lo principo naturèl de l'autorègulacion
.
Ôtrament les règlles vegnont emposâyes per d'ôtros.
Dens l'horizont fèudal, en outre, s'ècllaront asse-ben los principos de dèvolucion et de subsidièretât que sont, houé lo jorn, fondemental por imaginar Arpitania.
Lo mot dèvolucion
l'emplyens por endicar la concession de povêrs de la pârt d'un govèrnement centrâl a favor d'un govèrnement local ou règ·ional sur la bâsa du principo de subsidièretât
. La subsudièretât
se fonde sur la costatacion que come semble illicito enlevar ux endividus cen que ils pôvont acomplir avouéc les lyors fôrces et les lyors capacitâts por lo confiar [remetre
] a la comunotât, de la méma maniére est pas justo remetre [confiar
] a una maj·or et ples hôta enstitucion cen que per les ples petiôdes et enfèriores pôt étre fêt.
Coment se vêt lo principo de subsudièretât est oncor devant que un principo organisatif du povêr, un principo antropologico
que èxprime una concèpcion globale de l'homo et de la sociètât, por laquinta l'engond [lo gond
] du systèmo juridico est la pèrsona humena, seye coment individu que come liem relacional.
- ... a continuar -


text:
Villes et mairies du District de Vallemaggia (133)
Liste des communes
Maggia
Ville de Maggia, localité de la Suisse de 2 300 habitants.
La mairie de Maggia a une adresse e-mail et un site Internet.
Avegno Gordevio
Village d'Avegno Gordevio, localité de la Suisse de 1 300 habitants.
La mairie d'Avegno Gordevio a un site Internet.
Lavizzara
Village de Lavizzara, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Lavizzara a une adresse e-mail et un site Internet.
Cevio
Village de Cevio, localité de la Suisse de -500 habitants.
La mairie de Cevio a une adresse e-mail et un site Internet.
Cerentino
Village de Cerentino, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Cerentino a une adresse e-mail et un site Internet.
Bosco/Gurin
Village de Bosco/Gurin, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Bosco/Gurin a une adresse e-mail et un site Internet.
Campo
Village de Campo, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Campo a une adresse e-mail.
Linescio
Village de Linescio, localité de la Suisse de -100 habitants.
La mairie de Linescio a une adresse e-mail.


text:
En botanica e en micologia, una varietat es un ensemble d'individús (una populacion) apartenent a una espècia que diferís de las autras populacions d'aquesta espècia per un ensemble de caractèrs. Aquestes caractèrs particulars, determinats per un genotipe comun, se pòdon reproduire de generacion en generacion per las semenças o los espòrs.
Una varietat es pas de confondre amb un cultivar. Una diferéncia entre una varietat e un cultivar es lo fach que lo cultivar es cultivat (varietat cultivada) e es estat causit per sas caracteristicas unicas, que devon èsser transmesas d'una generacion a l'autra per de metòdes apropriats, siá reproduccion vegetativa (clonatge), siá per de culturas de linhadas puras, siá per autofertilizacion, etc.
Per acréisser la confusion, los tèrmes de varietat e de cultivar s'utilizan d'un biais intercambiable dins lo mitan orticòla.


text:
Ipocrates
Ipocrates de Kos o Ipocrates de Còs (en grèc : Ἱππokpάtnς) èra un mètge de la Grècia antica del sègle de Pericles. Es considerat coma una personatge del mai important de l'istòria de la medecina, se dich d'aquel qu'es lo paire de la medecina[1][2][3] a causa de lors contribucions durablas a aquel art e coma fundadors de l'escòla que pòrta son nom. Aquela escòla intellectuala revolucionèt la medecina de la Grècia antica, l'establissent coma una disciplina separada dels autres camps amb que èra associada tradicionalament (subretot amb la teürgia e la filosofia), per que venga una vertadièra profession.[4][5]
Malgrat lo succès dels autors del corpus ipocratic, es dificil de destriar çò dels practicants de la medecina ipocratica e de las accions d'Ipòcrates el meteis; de fach, se sap fòrça pauc sus la pensada d'Ipocrates, sus çò qu'escriguèt o faguèt vertadierament. Pasmens Ipòcrates es representat sovent coma l'epitòm del mètge antic. Concretament, se li atribuís un gran progrès dins l'estudi sistematic de la medicina clinica, reüinssent las coneissenças medicalas d'escòlas precedentas, e sometent la practica dels mètges al jurament d'Ipocrates e d'autres òbras.[6][7]
Somari
- 1 Biografia
- 2 Teoria hipocràtica
- 3 Contribucions dirèctas a la medecina
- 4 Corpus ipocratic
- 5 Jurament d'Ipocrat
- 6 Eretatge
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
- 9 Ligams extèrnes
Biografia[modificar | modificar la font]
Los istorians son d'acòrdi per dire qu'Ipocrates nasquèt a l'entorn de l'an 460 AbC dins l'illa grèga de Kos (Còs), e que venguèt un celèbre mètge e professor de medecina. Las autras donadas biograficas sus el son plan segur incorrèctas.[8] Soran d'Efès, un ginecològ grèc del sègle II, mai de cinc sègles aprép sa mòrt,[9] foguèt lo primièr biograf d'Ipocrates e es la font d'una granda partida de las donadas sus el, coma per exemple la data de sa naissença.[10] Tamben se pòt trobar d'informacion sus el dins los escriches d'Aristòtel, (s. IV AbC), de Suidas (~s. X) e a les obres de Joan Tzetzès (s. XII).[11][12]
Soran escriguèt que lo paire d'Ipocrates èra Eraclides Escolapi, tanben mètge; la maire èra Praxitela, filha de Tizane. Los dos filhs d'Ipocrates, Tessal e Dracon, e son gendre, Polibi, èran sos disciples. Segons Galen, un mètge posterior, Polibi èra l'autentic successor d'Ipocrates, pasmens que Tessal e Dracon aguèron cadun un filh nomenat Ipocrates.[13][14]
Segon Soran, Ipocrates aprenguèt la medicina del paire e del grand, e estudièt d'autres matèrias amb Democrit e Gorgias. Ipocrates estudièt plan segur a l'asclepieion de Kos, e rebèt de leçons del mètge tracian Erodic de Selimbria. La sola mencion contemporanèa d'Ipocrates es lo dialòg de Platon Protagoras, que lo filosòf descriu coma "Ipocrates de Còs, l'Asclepiada".[15][16] Ipocrates ensenhèt e practiquèt la medecina pendent tota sa vida, viatjant pel mens fins a Tessàlia, Tràcia e per la mar de Marmara.[17] Benlèu moriguèt a Larissa a 83 o 90 ans, encara que segon qualques autres fonts atenguèt mai de 100 ans; i a diferents recits sus sa mòrt.[18]
Teoria hipocràtica[modificar | modificar la font]
-
- « Es pas, doncas, nimai divina nimai mai sagrada que las autras malautiás, mas qu'a una causa naturala que l'origina, coma d'autras malautiás. Los òmes considèran lor natura e causa coma divinas per ignorància e estopor... »Sus la malautiá sagrada[19]
Ipocrates es considerat lo primièr mètge que rebutèt las supersticions, legendas e cresenças, manifestacions de las fòrças subrenaturals o divinas coma causa de las malautiás. Los disciples de Pitagores lo consideravan coma l'òme qu'unís la filosofia e la medecina.[20] Destria la disciplina de la medecina de la religion, cresent e argumentant que la malautiá èra pas un castig infligit pels dieus, mas la consequéncia de factors ambientals, la dièta e els abituds de vida. De fach, i a pas de mencion a cap de malautiá mistica dins tot lo Corpus ipocratic. Encara que, Ipocrates trebalhava amb fòrça conviccions basadas sus çò que uèi se sap èsser una anatomia e una fisiologia incorrèctas, coma per exemple la teoria dels quatre umors.[21][22][23]
Las escòlas de medecina de la Grècia antica èran divididas sus cossí tractar las malautiás. D'una costat, l'escòla cnidiana se concentrava sul diagnostic. La medecina de l'epoca d'Ipocrates sabiá gaireben res de l'anatomia e la fisiologia umanas, a causa del tabó grèc qu'enebissiá la disseccion d'umans. Alara, l'escòla cnidiana capitava pas a se determinar quand una malautiá provocava fòrça ensems de símptòmas diferents.[24] D'un autre costat, l'escòla ipocratica aguèt mai de succés en aplicant de diagnostics generals e de tractaments passius. Se concentrava dins la cura del pacient e lo pronostic, pas sul diagnostic. Èra capable de tractar de malautiás de biais eficaç e permetèt un grans desvolopament de la practica clinica.[25][26]
La medecina ipocratica e sa filosofia s'alunhan pro de la medecina actuala, perque lo mètge cèrca un diagnostic especific e un tractament especialitzat, coma lo promoviá l'escòla cnidiana. Aquel cambi dins la pensada medicala dempuèi lo temps d'ipocrates provoquèt de criticas vivas tot lo long dels darrièrs dos millennis, es la passivitat del tractament ipocratic qu'es subretot l'objècte de las criticas; per exemple, lo mètge francés M. S. Houdart se referís al tractament ipocratic coma "una meditacion sus la mòrt".[27]
Teoria dels quatre umors e Crisi[modificar | modificar la font]
L'escòla ipocratica sostengava que la malautiá èra lo resultat d'un desequilibri dins lo còs de las quatre umors, de fluids que en bona santat se trobavan naturalament en proporcion eguala.[28] Quand las quatre umors (la sang, la bila negra, la bila jauna e la flèuma) son desequilibradas ("discrasia", o mala mescla), l'individá ven malaut e lo demorava fins a que se recuperava l'equilibri. La terapia ipocratica se concentrava a restaurar aquel equilibri: per exemple, es creia que prene citrons èra benefic quand aviá un excès de flèuma.[29]
Un autre concèpte important de la medecina ipocratica es aquel de crisi, un moment pendent la malautiá que o ben la malautiá començava a triomfar e lo pacient sucombava a la mòrt, o ben passava tot lo contrari, e los processes naturals permetavan la garison del pacient. Després d'una crisi es podia produir una recaiguda, e aprèp una nòva crisi decisiva. Segon aquela doctrina, las crisis avián tendencia a se produire en jorns critics, que se pensava èsser un temps fixe aprèp aver de contractat la malautiá. Se la crisi se produsiá alunhat d'un jorn critic, se podava esperar un recabús. Galen pensava qu'aquela idèa comencèt amb Ipòcrates, alara qu'es possible qu'èra davancièra.[30]
La medecina ipocratica èra umil e passiva. L'apròcha terapeutica se basava sul poder curatiu de la natura (vis medicatrix naturae en latin). Segon aquela doctrina, lo còs conten en se lo poder de tornar a equilibrar las quatre umors e se guerir a d'esperel.[31] La terapia ipocratica se concentrava simplament a facilitar aquel processús natural. Per çò far, Ipocrates pensava que lo repaus e l'immobilizacion èran d'una granda importància.[32] En general, la medecina ipocratica era fòrça doça amb lo pacient; lo tractament èra suau e soslinhava l'importància de mantenir lo client pròre e esteril. Per exemple, alara que s'utilizava d'aiga pura o vin per les ferides, un tractament sec seriá estat preferible. De còps qu'i a utilizava de liniments balsamics.[33]
Ipocrates èra contra administrar de drògas e prene un tractament especializat que se poiriá revelar marrit; alara, un diagnostic generalizat èra seguit per una terapia generalizada.[34][35] Pasmens, dins ocasions precisas utilizava de drògas poderosas.[36] Aquel apròcha passiva aviá fòrça succés a l'ora de tractar de malautiás simplas, coma los òsses trencats, que demanda una traccion per estirar lo sistema esqueletic e aleugir la pression de la zona damatjada. S'utilizava lo banc d'Ipocrates e d'autres maquinas amb aquelas fins.
Un dels punts fòrts de la medecina ipocratica es l'importància que se donava al pronostic. Als temps d' Ipocrates, la terapia medecinala èra pro imatura, e sovent lo melhor que podava far lo mètges èra d'evaluar una malautiá e de'n deduire lo cors mai probable, se basant sus las informacions reculhidas dins l'anamnèsi.[37][38]Garrison 1966p=97
Professionalisme[modificar | modificar la font]
La medecina ipocratica se carcteriza per son estricte professionalisme, la disciplina e la practica rigorosa.[40] L'òbra ipocratica Sul mètge recomanda que los mètges totjorn sián plan polits, onestes, suaus, comprensius e serioses. Lo mètge ipocratic donava una atencion especiala totes los aspèctes de sa practica: seguissiá de precèptes detalhats per « l'esclairatge, lo personal, los instruments, lo posicionament del pacient e las tecnicas de bendatge e cicatrizacion » dins l'antiga sala d'operacions.[41] Encara, se copava las onglas a una longor precisa.[42]
L'escòla ipocratica donava importància a las doctrinas clinicas de l'observacion e documentacion. Aquelas doctrinas indictan que los mètges an de registrar sas descobèrtas e metòdes medicinals de biais fòrça clar e objectiu, de mena qu'aqueles registres pòscan èsser transmeses e èsser utilizats per d'autres mètges.[43] Ipocrates notava regularament e precisamant fòrça simptòmas, i encluissent la complexion, lo pols, la fèbre, la dolor, los movements e l'excrecion.[44] Se ditz que la presa del pols dels pacients pendent que s'escotava l'istòria del cas servissiá a saber se lo pacient mentissiá.[45] Ipocrates espandissiá las observacions clinicas a l'istòria familhara e l'ambient.[46] Garrison fa remarcar que la medecina deu a Ipocrates l'art de l'inspeccion e l'observacion clinicas.[47] Per aquò, seriá mai corrècte de lo nomenar "Paire de la Medecina Clinica".[48]
Dietetica[modificar | modificar la font]
Ipocrates dubriguèt lo camin de la dietetica, promòuent la consumacion de legums e fruches.
A l'epòca, la dietetica se basava en quatre idèas simples:
- la digestion es una coseson dels aliments
- es preferible de menjar d'aliments cuèches per facilitat la digestion
- lo còs es compausat d'elements, umors que determinan lo temperament
- es recomanable de menjar d'aliments equilibrats, es a dire, aliments que correspondon al temperament de l'individú
Dins la dietètica ipocratica, los aliments se classificavan en funcion de sa correspondéncia amb un o autre dels quatre elements: l'aiga, la tèrra, l'aire e lo fuòc, que correspondon a quatre temperaments definits per la teoria de la umors: limfatic, melancolic, sanguin e coleric.[49] Cada aliment èra classificat segon sas qualitats, que s'esclonan en quatre gras entre dos axes principals caud-freg e sec-humid (o, segondariament, en axes dolç-amar e cru-cuèch). Aquelas qualitats influisson de mena que l'aliment se transfòrma dins lo còs e la qualitat e la consisténcia de las humors produchas per l'organisme. La calor de la digestion transfòrma los aliments en linfa, que, a son torn, se transfòrma en umors o agís sus la qualitat e l'equilibri de las umors presentas. Per conservar la bona santat dins lo temps, cal tenir una dièta equilibrada. Atal, los mètges que se basavan sus la tradicion ipocratica recomanadavan a sos pacients de consumir d'aliments que correspondon amb son temperament, per corregir l'desequilibri de las umors predominantas a cada temperament.[50] Atal doncas, lo vin roge (caud e sec) e la carn (cauda e seca) son recomanadas a las gents grandas, los flematics e los melancolics, de natura freja. En cambi, lo peis fresc (freg e umid) e los fruches o legums (freges e umids) convenon mai als colerics e optimistas, e tanben als joves, de temperament caud.
L'alimentacion tanben a de variar segon lo clima e las sasons, qu'influisson las umors. L'ivern, un periòde que domina lo flematic freg e umid, es preferible de consumir carns amb salsa, cosinejats amb espècia caudas; a la prima, quand domina lo sanguin caud e umid, se conselha passar a pauc a pauc dels bolhits als rostits e començar a menjar mai de legums verds; l'estiu, quand domina lo colèric caud e sec, es lo moment de menjar carns e peixos grsilhats, mai leugièrs, e de preferir d'aliments freds e umids coma lo melon, la pruna o lo cereison; a la tardor, un periòde que domina lo melancolic sec e freg, cal menjar aliments apetissents e leugièrament acids per avalir la malenconia, e reduire la consumacion de vin e fruches.[51][52]
Paln segur actualament aqueles principis son obsolèts, aqueles concèptes que dominavan la medecina d'Occident pendent mai de mil ans daissèron de traças dins la cultura populara. Los tèrmes "linfatic", "fleumatic", "melancolic" o "coleric" sevisson encara per se referir a de caractèrs, alara que lor sens precís sovent s'oblièron.
Contribucions dirèctas a la medecina[modificar | modificar la font]
Ipocrates e els seus seguidors foguèron los primièrs a descriure fòrça malautias e trebolum medicals. Se li atribuís la primièra descripcion de l'acropatia, un signe diagnostic important de la malautiá palmonara supurativa cronica, lo càncer de palmon e la cardiopatia cianotica.[53] Ipocrates tanben foguèt lo primièr mètge a descriure la cara ipocratica dins Pronostic: lo cambi que se fa dins la car al moment de la mòrt, o pendent una longa malautiá. L'allusion de Shakespeare a aquela descripció es celèbre quan escriu sus la mòrt de Falstaff a l'Acte II, Scèna iii de l'òbra Enric V.[54][55][56]
Ipocrates comencèt a classificar las malautias en agudas, cronicas, endemicas e epidemicas, e a utilizar de termes coma "exacerbacion", "recabús", "resolucion", "crisi", "paroxisme", "pic" e "convalescéncia", tèrmes qu'encara son d'usatge comuns.[57][58]. Una autra granda contribucions d'Ipocrates son sa descripcions de la simptomatologia, las descobèrtas fisicas, lo tractament cirurgical e lo pronostic de l'empiema toracica (una supuracion del revestiment de la cavitat toracica). Sos ensenhaments encara son pertinets pels estudiants de pulmonologia e cirurgia d'uèi.[59]. Ipocrates foguèt lo primièr cirurgian cardiotoracic conegut, e sas descobèrtas encara son validas.[60]
L'escòla ipocratica de medecina descriviá plan las malautiás del cular uman e son tractament. Per exemple, les emorroïdas, pasmens que se cresiá qu'èran provocadas per un excès de bilas e flèuma, èran tractadas pels mètges ipocratics de biais pro avançat.[61][62] La cauterizacion e l'excision son descrichas dins lo corpus ipocratic, amb los metodes preferits: ligar las emorroïdas e las secar amb una placa cauda. Tanben se suggerís d'autres tractaments, coma l'aplicacion de diverses enguents.[63][64] Ara, lo tractament encara inclusís crèmas, estrangulacion e excision.[65]. Qualques concèptes fonamentals de la proctoscopia descriches dins lo corpus encara podon servir;[66][67] per exemple, l'usatge de l'especulum rectal son explicats dins lo corpus ipocratic.[68]. Es la referéncia mai vièlha coneguda a l'endoscopia.[69][70]
Corpus ipocratic[modificar | modificar la font]
Lo corpus ipocratic (en latin, Corpus Hippocraticum) es una recuelh de qualques setanta òbras medicalas primitivas de la Grècia antica escrichas en grèc ionian. Es pas definitivament establit que l'autor del corpus es vertadièrament Ipocrates,[71] mas es probable que los volums sián estats creats pels seus estudiants e disciples.[72] A causa de la varietat del tèmas, d'estils d'escritura e data aparenta de creacion, los savents pensan que lo corpus ipocratic poiriá pas aver èsser escrich per una sola persona. Dinsz l'antiquitat, lo Corpus èra atribuït a Ipocrates, e los ensenhaments seguissián generalament los principis del mètge grèc, de biais que lo Corpus fin finala portèt son nom. En realitat, poirián èsser las rèstas d'una biblioteca de Kos o una colleccion compilada del sègle III AbC a Alexàndria.[73][74]
Lo corpus ipocratic conten de libres de textes, leiçons, recercas, notas e ensags filosofics sus divèrses temas medicals, en cap d'ordre concrèt.[75][76] Aquelas òbras foguèron escrichas per de publics diferents, especialistas o non, e de còps qu'i a èran redactats amb de punts de vista oposats.[77] Dins los tractats del corpus se trapa lo Lo jurament d'Ipocrates, Lo libre dels pronostics, Sul regim dins las malautiás agudas, Aforismas, Suls aires, las aigas e los luòcs, Instruments de reduccion, Sus la malautiá sagrada, etc.[78]
Jurament d'Ipocrat[modificar | modificar la font]
Lo jurament d'Ipocrat, un document fondator de l'etica de la prectica medicala, foguèt atribuït a Ipocrates a l'antiquitat, alara que de nòvas informacions indican que poiriá aver èsser escrich aprèp sa mòrt. Es probablament lo document mai celèbre del corpus ipocratic. Ara lo jurament s'utiliza rarament dins sa version original, servís de basa a d'autres juraments e leis similars que definisson las bonas practicas e moralas medicalas. Los doctorants en medecina abans de començar lor practica medicala fan aquel jurament.[79][80]
Eretatge[modificar | modificar la font]
La vision d'Ipocrates coma "Paire de la Medecina" es fòrça comuna.[82] Sas contribucions revolucionèron la practica de la medecina. Mas, aprèp de sa mòrt lo progrès s'arrestèt.[83] Ipocrates èra tan venerat que sos ensenhaments fogueron considerats tròp grandioses per èsser melhorats e pendent longtemps se faguèt cap d'avançada significativa de sos metòdes.[84][85] Los sègles aprèp la mòrt d'Ipocrates èran marcats tan per de progresses que de reculada. Per exemple, aprép el periòde d'Ipocrates, la practica de far l'istòria clinica de cases desapareguèt, segon Fielding Garrison.[86]
Aprèp Ipocrates, lo seguent mètge d'imprtància foguèt Galen, un grèc que visquèt entre 129 e 200. Galen perpetuiguèt la medicina ipocratica, en i donant importància.[87] A l'Edat Mejana, los arabis adoptèron los metòdes ipocratics.[88] Aprèp la Renaissença, los metòdes ipocratics foguèron reviudats en Euròpa e tot lo long del sègle XIX. Dentre los mètges utilizant las tecnicas clinicas rigorosas d'Ipocrates marcants son Sydenham, Heberden, Charcot e Osler.
Noms[modificar | modificar la font]
Qualques simptòmas e signes clinics foguèron nomenats en onor a Ipocrates, perque se crei qu'èra lo primièr a los desciure. La cara ipocratica es lo cambi que es produís al visatge, causat per la mòrt, las malautiás longas. L'acropatia, una diformitat dels dets e las ongles, tanben es coneguda coma l'ipocratisme digital. La sucussion ipocratica es lo son de las projeccions intèrnas de l'idropneumotorax o piopneumotorax. Lo banc d'Ipocrates (un aparelh que utiliza la tension per ajudar a corregir la posicion dels òssos) e lo bendatge ipocratic son dos dessenhs nomenats en onor a Ipocrates.[89] Lo corpus ipocratic e lo Jurament d'Ipocrates tanben pòrtan son nom. Se pensa qu'Ipocrates tanben inventèt la bevenda ipocràs. Lo risus sardonicus, un espasme prolongat dels muscles facials, tanben se nomena "sorire ipocratic".
Un cratèri lunar foguèt nomenat Ipocrates. Hippocrates Project es un programa del New York University Medical Center per melhorar l'educacion mejans l'usatge de la tecnologia. Lo Project Hippocrates (acrònim de HIgh PerfOrmance Computing for Robot-AssisTEd Surgery)[90] s una tentativa del Carnegie Mellon School of Computer Science e Shadyside Medical Center, per desvolopar las tecnologias avançadas de planificacion, simulacion e execucion per la generacion seguenta de robòts cirurgicals assistits per ordinador.[91] Coma lo Canadian Hippocratic Registry; l'American Hippocratic Registry son d'organizacions de mètges que defendon los principis del Jurament d'Ipocrates original coma inviolables dins lo temps.
Imatge[modificar | modificar la font]
Segons lo testimòni d'Aristòtel, Ipocrates èra conegut coma "lo grand Ipocrates".[92] Ipocrates foguèt representat d'enprimièr coma un mètge rural vièlh amable e digne, e mai tard coma sevèr e escur.[93] Sens dobte èra considerat savi, amb un grand intellècte, e subretot com una persona fòrça pragmatica. Francis Adams lo descriu coma « estrictament lo mètge de l'experiéncia e del sens comun".[94]
L'imatge del doctor vièlh e savi es renforçat pels bustes, que lo presentan amb de barbas espessas e una cara rugada. Fòrça mètges de l'epòca arenjavan los pels segon l'estil de Jupitèr e Asclepi. En consequéncias, los bustes d'Ipocrates que se coneisson poirian èsser en realitat de versions de retraches d'aquelas deïtats.[95] Ipocrates e las cresenças que simbolizava son considerats coma ideals medicals. Fielding Garrison, una autoritat de l'istòria de la medecina, afirma: « Es, en dessús de tot, lo modèl d'aquel estat mental flexible, critica e ben preparat, totjorn a la recerca de fonts d'errors, qu'es quitament l'esséncia de l'esperit cientific ».[96] « Sa figura... s'auça per totjorn mai coma aquela del mètge ideal », segon A Short History of Medicine, inspirant la profession medicala dempuèi sa mòrt.[97]
Legendas
La majoria dels recits de la vida d'Ipocrates son plan segur erronèas per manca de pròvas istoricas, o perque existisson de recits similars sus Avicena e Socrates (çò que suggerís una origina legendària). Fin finala pendent sa vida, Ipocrates èra fòrça celèbre, e venon de recits de garisons miraculosas. Per exemple, se ditz qu'Ipocrates ajudèt a garir los atenencs penda la plaga d'Atenas, faguent de grands fuòcs per desinfectar e aplicant d'autres tractaments. Una istòria ditz qu'Ipocrates sonhèt lo rei Perdicas de Macedònia del "mal d'amor". Cap d'aqueles recits son atetats istoriacament.[98][99]
Una autra legenda explica cossí Ipocrates refusèt una demanda formala de visitar la cort d'Artaxerxès, Rei de Pèrsia.[101] Aquel recit es validat per de fonts anticas mas refutada per qualques fonts modèrnas, alara es objècte de controvèrsia.[102] Una autra istòria conta que Democrit èra considerat un fòl perque se risiá de tot, e foguèt enviat cap a Ipocrates perque lo sonhe. Ipocrates diagnostiquèt que simplament avia una personalitat gaujosa. Dempuèi, Demòcrit foguèt conegut coma "lo filosof risolièr".[103]
« La vida es corta, l'art long, l'ocasion efemèra, l'experiénça traïdora, lo jutjament dificil » Totas las istòrias sus Ipocrates lo presentan pas de biais positiu. Una legenda, ditz qu'Ipocrates fugiguèt aprèp averincendiat un temple de suènh en Grècia. Soran d'Efès, la font d'aquela istòria, indica qu'es lo temple de Cnidos. Mas, segles mai tard, lo gramatician grèc bizantin Joan Tzetzès escriguèt qu'Ipocrates incedièt son pròpi temple, lo Temple de Cos, especulant que lo faguèt per mantenir un monopòli de la coneissença medicala. Aquel recit correspond gaire amb çò que se pensa tradicionalment de la personalitat d'Ipocrates. D'autres legendes contan la resurreccion que faguèt del nebot d'August; aquò foguèt celebrat amb l'ereccion d'una estatua d'Ipocrates e la creacion d'una catèdra en son onor a Roma.[104][105][106][107] Se crei que fin finala la mèl d'un bornat situat sus sa tomba aviá poders de garison.[108][109]
Las legendas sus Ipocrates se fan tanben sus sa genealogia, que remota del costat pairal dirèctament a Asclepi, e del costat mairal a Eracles.[110]
1. Ipocrates II. "Lo paire de la medecina"
2. Eraclides
4. Ipocrates I.
8. Gnosidic
16. Nebre
32. Sostrat III.
64. Teodor II.
128. Sostrat, II.
256. Teodor
512. Cleomitades
1024. Crisamis
2048. Dardan
4096. Sostat
8192. Ipolòc
16384. Podaliri
32768. Asclepi
Referéncias
- ↑ (en)Useful known and unknown views of the father of modern medicine, Hippocrates and his teacher Democritus., U.S. National Library of Medicine
- ↑ (en)Hippocrates, Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006. Microsoft Corporation.
- ↑ last = W.F. Strong & John A. Cook, Reviving the Dead Greek Guys, in jornal: Global Media journal, Indian Edition, Julhet de 2007 [1]
- ↑ "garrison92-93 Garrison 1966 p=92–93
- ↑ "nuland5" Nuland 1988 p=5}}
- ↑ "garrison9293" Garrison 1966 p=92–93
- ↑ Garrison 1966 p=96}}
- ↑ "nuland4"> Nuland 1988 p=4
- ↑ "BCE" Britannica 2006}}
- ↑ Soran cita un Istomac (Istomachus, Ἰσtόuaxoς) coma autor d'una òbra titulada Ἱππokpάtouς aἵpeσις ("L'Escòla d'Ipocrates") ont ditz que lo famos mètge nasquèt a l'an de l'olimpiada 80 (Soranus, Vit. Hippocr.).
- ↑ "garrison9293" Garrison 1966|p=92–93
- ↑ "nuland7" Nuland 1988 p=7}}
- ↑ "adams19" Adams 1891 p=19
- ↑ "mar66"> Margotta 1968 p=66
- ↑ "marti86"Martí-Ibáñez 1961 p=86–87
- ↑ "platon"> Platon 380 AbC
- ↑ "mar66"Margotta 1968 p=66}}
- ↑ "mar66" Margotta 1968 p=66
- ↑ Platon 400 AbC
- ↑ "philosophy" Adams 1891 p=4}}
- ↑ "jones11" Jones 1868 p=11
- ↑ "nuland8" Nuland 1988 p=8–9}}
- ↑ "garrison9394" Garrison 1966 p=93–94}}
- ↑ "adams15" Adams 1891 p=15
- ↑ "margotta67"|Margotta 1968 p=67
- ↑ Leff 956 p=51}}
- ↑ ="jones1213" Jones 1868 p=12–13}}
- ↑ "garrison99"> Garrison 1966 p=99
- ↑ "boylan" Boylan 2006}}
- ↑ "jones464859" Jones 1868 p=46,48,59
- ↑ garrison99
- ↑ "margotta73" Margotta 1968 p=73}}
- ↑ "garrison98" Garrison 1966 p=98
- ↑ "garrison98"
- ↑ "sing35" Singer Underwood 1962 p=35}}
- ↑ "britannica" Encyclopedia Britannica 1911
- ↑ "garrison9394"
- ↑ "garrison97"
- ↑ "adams17" Adams 1891 p=17
- ↑ "garrison" Garrison 1966
- ↑ "margotta64" Margotta 1968 p=64
- ↑ "rutkow24" Rutkow 1993 p=24–25
- ↑ "margotta66" Margotta 1968 p=66
- ↑ "garrison97"
- ↑ "marti88" Martí-Ibáñez 1961 p=88
- ↑ "margotta68" Margotta 1968 p=68
- ↑ "garrison9394"
- ↑ Leff| Leff 1956 p=45}}
- ↑ (fr)Diététique hippocratique.
- ↑ "Dieta"
- ↑ "Dieta"
- ↑ Per mai detalhs, vejatz (es) Salas-Salvadó J., García-Lorda, P. i Sánchez Ripollés, J. M.; La alimentación y la nutrición a través de la historia; ed:Glosa; 2005, isbn9788474292572
- ↑ "schwartz" Schwartz Richards Goyal 2006
- ↑ La citacion exacta es (...) « for his nose was as sharp as a pen » (...), "perque son nas èra aprimat coma una pluma". A l'epòca de Shakespeare, las plumes d'escritura devián èsser mantenguda plan aprimada, e aquò es una curiòsa metafòra per descriure l'aspècte d'una persona amb cara ipocratica.
- ↑ "sing40" Singer Underwood 1962 p=40
- ↑ "margotta70" Margotta 1968 p=70
- ↑ "garrison97"
- ↑ "mart90" Martí-Ibáñez 1961 p=90
- ↑ "major" Major 1965
- ↑ "major" Major 1965
- ↑ "johann11" Jóhannsson 2005 p=11}}
- ↑ "jani" Jani 2005 p=24–25}}
- ↑ "johann12" Jóhannsson 2005 p=12
- ↑ "book" Mann 2002 p=1, 173
- ↑ "johann11"
- ↑ "johann11"
- ↑ "jani"
- ↑ "jani"
- ↑ Shah 2002 p=645}}
- ↑ NCEPOD 2004 p=4}}
- ↑ "singer27" Singer Underwood 1962 p=27}}
- ↑ "hanson" Hanson 2006
- ↑ "marti86"
- ↑ "margotta64"
- ↑ "singer27"
- ↑ "rutkow23" Rutkow p=23
- ↑ "sing28" Singer Underwood 1962 p=28
- ↑ "britannica"
- ↑ "marti86"
- ↑ "jones217" Jones 1868 p=217
- ↑ (en)The Many Faces of Hippocrates: The Effects of Culture on a Classical Image, HumaneHealthcare.com.
- ↑ "hanson"
- ↑ "garrison100" Garrison 1966 p=100
- ↑ "marti86" Martí-Ibáñez 1961 p=86–87
- ↑ "margotta73" Margotta 1968 p=73
- ↑ "garrison95" Garrison 1966 p=95
- ↑ "jones35" Jones 1868 p=35
- ↑ Leff Leff 1956 p=102
- ↑ "Fishchenko" Fishchenko Khimich 1986
- ↑ En anglés, Informatica de Naut Rendement per Cirurgia Assistida per Robòt.
- ↑ "project" Project Hippocrates 1995
- ↑ "jones38" Jones 1868 p=38
- ↑ "marti86"
- ↑ "adams15" Adams 1891 p=15
- ↑ "garrison100" Garrison 1966 p=100}}
- ↑ "garrison934" Garrison 1966 p=94}}
- ↑ "sing29" Singer Underwood 1962 p=29}}
- ↑ "adams1011"
- ↑ "dictionary" Smith 1870 p=483
- ↑ "NHLtree"> National Library of Medicine 2000}}
- ↑ "pinault" Pinault 1992 p=1}}
- ↑ "adams1213" Adams 1891 p=12–13}}
- ↑ Internet Encyclopedia of Philosophy 2006}}
- ↑ "dictionary"
- ↑ "adams1011" Adams 1891 p=10–11
- ↑ "margotta66" Margotta 1968 p=66
- ↑ "jones24" Jones 1868 p=24
- ↑ "marti86" Martí-Ibáñez 1961 p=86–87
- ↑ "margotta73" Margotta 1968 p=73
- ↑ "britannica"
Bibliografia
Generala
- (en) Francis Adams, The Genuine Works of Hippocrates, 1891, ed:William Wood and Company Nòva York
- (en) Francis Adams, 1891 reed 1994, ed: Daniel C. Stevenson, Web Atomics © 1994–2000Works by Hippocrates [2].
- (en) Michael Boylan, Hippocrates, in Internet Encyclopedia of Philosophy, 2006 [3].
- (en) Britannica Concise Encyclopedia, Soranus of Ephesus, 2006, ed:Encyclopædia Britannica, Inc.[4].
- (en)Encyclopedia Britannica, 1911, HIPPOCRATES, Encyclopedia Britannica, Inc.[5].
- (en)Fielding H. Garrison, History of Medicine, 1966; ed: W.B. Saunders Company, Filadèlfia ».
- (en)AIa Fishchenko & SD Khimich; Modification of the Hippocratic cap-shaped bandage in Klin Khir; 1986
- (en)Ann Ellis Hanson; Hippocrates: The "Greek Miracle" in Medicine; [6]; ed: Lee T. Pearcy, The Episcopal Academy, Merion, EUA
- (en) Internet Encyclopedia of Philosophy; Democritus; 2006; ed: The University of Tennessee at Martin[7].
- (en) P.G. Jani; Management of Haemorrhoids: A Personal Experience; 2005 in East and Central African journal of Surgery.
- (en) Helgi Örn Jóhannsson; Haemorrhoids: Aspects of Symptoms and Results after Surgery; 2005; Uppsala University;ISBN 91-554-6399-1.
- (en) W. H. S. Jones, Hippocrates Collected Works I; 1868; Cambridge Harvard University Press; [8]].
- (it) Alberto Jori; Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico, ed:Il Mulino; Bolonha (Itàlia).
- (en) M. D. Kalopothakes; An essay on Hippocrates; 1857; ed:King and Baird Printers; Filadèlfia[9].
- (en) Samuel & Vera Leff; From Witchcraft to World Health| first1; 1956|; ed: Camelot Press Ltd.; Londres e Southampton}}.
- (it) Francesco Lopez; Il pensiero olistico di Ippocrate. Percorsi di ragionamento e testimonianze. Vol. I, 2004; Edizioni Pubblisfera, Cosenza (Itàlia).
- (en) Charles V. Mann, Surgical Treatment of Haemorrhoids, 2002; Springer; ISBN 1852334967.
- (en) Ralph H. Major; Classic Descriptions of Disease, 1965; Springfield (Illinois).
- (en) Roberto Margotta; The Story of Medicine; 1968; ed:Golden Press; Nòva York.
- (en) Félix Martí-Ibáñez; A Prelude to Medical History, 1961, ed:MD Publications, Inc., Nòva York.
- (en) National Library of Medicine; Images from the History of Medicine; 2006; ed:National Institutes of Health[10].
- (en) National Library of Medicine; Objects of Art: Tree of Hippocrates; 2000; ed: National Institutes of Health [11].
- (en)NCEPOD, Scoping our practice; 2004; ed: National Confidential Enquiry into Patient Outcome and Death, Londres; ISBN0953924933.
- (en) Sherwin B. Nuland, Doctors; 1988; Knopf; ISBN 0394551303.
- (en) Jody Robin Pinault; Hippocratic Lives and Legends; 1992; ed:Brill Academic publishers; Leiden,Nòva York, Colònia; ISBN 9004095748.
- Platon, Protagoras; Internet Classics Archive: The University of Adelaide Library 2006 [12].
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala, libre XXIX; trad (en):John Bostock. Perseus program..
- (en)Project Hippocrates; 1995; ed;Center for Medical Robotics and Computer Assisted Surgery, Carnegie Mellon School of Computer Science; [13].
- (en)Ira M. Rutkow; Surgery: An Illustrated History; 1993; ed:Elsevier Science Health Science div; Londres e Southampton; ISBN 0801660785.
- (en)Robert A. Schwartz, Gregory M. Richards, Supriya Goyal, Clubbing of the Nails; 2006; ed:WebMD {http://www.emedicine.com/derm/topic780.htm].
- (en) J. Shah; Endoscopy through the ages, 2002 in BJU International; ed: Academic Surgical Unit and Department of Urology, Imperial College School of Medicine, St. Mary's Hospital; Londres.
- (en)Charles Singer & E. Ashworth Underwood; A Short History of Medicine; 1962; ed:Oxford University Press;Nòva York e Oxford
- (en) William Smith; Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology; 1870; ed:Little, Brown, and Company; Boston[14]
- (en) Wesley D. Smith, Hippocratic Tradition, 1979; ed; Cornell University Press, ISBN 0801412099
- (en) Wesley D.Smith; Hippocrates Hippocrates in Encyclopaedia Britannica en linha
Complementària[modificar | modificar la font]
- Wesley D. Smith. Hippocrates. Article complet gratuït de l'Encyclopædia Britannica.
- Francis Adams (traductor) [1891] [15] òbras d'Ipocrates, 1994; ed:Daniel C. Stevenson, Web Atomics © 1994–2000; The Internet Classics Archive.
- (it) Alberto Jori, Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico; 1996; ed;Il Mulino; Bolonha (Itàlia).
- (en)M. D. Kalopothakes; An essay on Hippocrates; 1857, ed: King and Baird Printers; Filadèlfia; [16].
- (it) Francesco Lopez; Il pensiero olistico di Ippocrate. Percorsi di ragionamento e testimonianze. Vol. I; 2004, Edizioni Pubblisfera, Cosenza (Itàlia).
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala: Libre XXIX., trad (en) John Bostock. Tèxte original programa Perseus.
- (en) Wesley D. Smith, Hippocratic Tradition, ed: Cornell Univ Pr; 1979, ISBN 0801412099}}
- (fr)Primièras edicions imprimada de la Colleccion ipocratica sul web de la Bibliotèca Interuniversitària de Medecina de París (BIUM); estudis e tèxtes digitalizats per la BIUM (Bibliotèca interuniversitària de medecina e d'odontologia, París) vejatz la bibliotèca digital Medic@.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Òbras d'Ipòcrates sul site Medic@ (BIUM)
- (en) A. E. Hanson, Hippocrates: The "Greek Miracle", in Medicine (Medecina Antica)


text:
Ziusudra
Ziusudra (tanben nomenat Utnapishtim pels babilonians o Atrahasis pels accadians), es un eròi de la mitologia sumeriana, protagonista del mite sul deluvi universal, que foguèt descobèrt dins la seuna version mai antica sus una tauleta trobada a Nippur.
Lo mite[modificar | modificar la font]
Segons las tauletas de Nippur lo recit mitic descriu cossí los òmes foguèron creats pels dieus:
Mas amb lo seu bosin e lo seu comportament los umans entaïnèron los dieus superiors. Aqueles decidiguèron de los destruire, enviant un deluvi sus la tèrra. Pasmens Enki lo Senhor de la tèrra, discuta la gràcia e que desirava pas la destruccion de totes los òmes.
Enki causís Ziusudra, e li demanda que faga una embarcacion e que s'i refugie amb diferentas espècies d'animals, fins que passe lo deluvi. Mai tard, la narracion contunha amb lo recit del deluvi:
« Totas las tempèstas e los vents se descadenèron (al mèsme instant)
lo deluvi envasiguèt los centres de cultura
Après que lo deluvi cobriguèt la tèrra pendent sèt jorns e sèt nuèchs
e l'enòrma barca trantalha sus las vastas aigas degut a las tempèstas
Utu sortiguèt, illuminant lo cèl e la tèrra
Ziusudra dobriguèt alara una fenèstra de la seuna enòrma barca
Utu penetrèt amb los seus rais dins de la gigantèsca barca
Lo rei Ziusudra se prosternèt davant Utu
lo rei li immolèt grand nombre de buòus e marrans
«Invocaratz lo cèl e la tèrra (...)»
An (e) Enlil invocaràn lo cèl e la tèrra (...)
faguèron aparésser los animals que surgiguèron la tèrra
Lo rei Ziusudra se prosternèt davant An (e) Enlil
An (e) Enlil trachèron ben de Ziusudra, li donèron vida coma (aquela de) un dieu
faguèron davalar per el un buf eternal coma (aquel de) un dieu »
Mai tard aquel poèma influencièt la mitologia assiriana dins lo poèma accadian, Atrahasis, ont l'eròi es Atrahasis.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Mitos sumerios y acadios, Federico Lara Peinado, 1984, ISBN 9788427606937, (es)
- La història empieza en Sumer, Samuel Nathan Kramer, 1985, Ediciones Orbis, S.A. ISBN 978-84-7530-942-2, (es)
- Enciclopedia de los dioses, Jordan Michael, (es)


text:
Elle a marqué aussi la vallée d'Aspe qu'elle avait quitté pour les Landes, mais elle revenait régulièrement voir ses nombreux amis : Hélène
Gassie est décédée mercredi après un combat acharné contre la maladie.
La coneissetz benleu pas. Elena era la referenta agricultura daus Amics de la Terra França. Totjorn a luchar coma los paisans, notadament au Pais Basc emb l'EHLB o la bòrda Kako, coma los Planteurs volontaires o lo malhum Semence Paysanne. Escrivia la rubrica Ecologia de la revuda Pais Gascons. Una militanta ecologista e occitana. L'avia rescontrat 'mas dos còps. Me mancarà tot parier.


text:
Imnes de Dèlfes
Los imnes de Dèlfes que son duas pèças de musica de la Grècia antica marcadas sus pèiras au segond sègle A.C. e vodadas au diu Apollon
La musica qu'i e marcada dab letras grègas com ac hasèvan los ancians grècs.
Lo purmèr imne que's compausa d'ua simpla linha melodica compausada sus lo mòde dorian (en vertat, meilèu çò qui aperam uei lo mòde frigian.
Que hon descobèrtas au sègle XIX e, au dia de uei, que son las pèças de musicas conegudas e notadas shens ambigüetat mei ancianas (la pèça la mei anciana qu'ei ua tauleta sumeriana d'argela mes d'ua lectura mei imprecisa peus especialistas).


text:
Bombonarèla a écrit:
Lo Bojarron a benlèu rason…
Bojarron a écrit:Wow, quina batèsta esterila e malonèsta...
Bombonarèla a écrit:Enfin me sembla que cal arrestar aquesta discutida que confla tot lo
monde...
Vò, mai es la rason d'estre d'un foròm internet, siam aqui per parlar, viéu pas de batèsta aqui viéu de gents qu'an un punt de vista e d'autrei que pensan pas parièr e que si crèson d'aguer rason, coma sus toei lei foròms qu'ai traversats dins mei moments de no-life...
Avètz pas l'air de comprèner un cavo pasmens fòrça simple: ce qu'es segur es que mi siau pas inscrich aqui en mi dient "ouais cool, je vais faire avancer les choses", m'i siau fotut per de rasons mai simples: lo fach de poguer escriure en patois e correspondre emé de gents, ce que si fa sus internet. Lo fach de faire d'estudis venia d'un reflexe de canha au vist de mei capacitats e de ce que saviai de la lenga (lei parents aurian ben vougut mi veire far autra cava e lei comprèni ara que galèri dins una licència sensa interest per ièu), e tanben d'un autro fach important: falia far d'estudis e saviai pas de que fotre de ma vida. Tresen punt lo fach de faire de radio: i siau anat sens n'aguer jamai fach, per lo trip de descubrir quauquaren (qu'aimi l'apprentissagi dei cavas diferentas), e ara la vòlontat es ailleurs: fau de radio per de que m agrada, per de que mi pòu servir dins mei projièts profecionaus futurs, e ce que sabi es que si siau jornalista deman (inchallah coma si ditz), ben continhuarai pas dins lo mitan occitan, aquò lei que mi conoissan va sabon ja (e tu que semblas de mi conoisser va sas segurament, cu que pòsques estre fòra de segondavida.com), e pausa de problèma en degun. Mi geinara pas de parlar emé lei gents, d'anar passejar ais estivadas de rodez (béziers peut encore être mise à sac par les français j'en aurai rien à branler, j'irai pas) per veire lei gents que i conoissi e qu'aimi ben, vò mei pichòts cambaradas de RLO, mai plus de manifs vò de cavas militantas, m'en brandi. E a mai aquesto mitan mi tapa un pauc sus leis alibòfis, si mi pòdi permetre de lei mettre à nu
ansin...
Danís a écrit:Sei tanben plan d'acòrd emb Bojarron. Io sei occitan,
quo es ma nacionalitat, e sei tanben occitaniste, quo es a dire que me
bate per far reconeisser mon occitanitat.
Siau ben content, ièu siau de nacionalitat francésa, es ce qu'es escrich sus ma nòva carta d'identitat e mon passapòrt, enfin chascun son trip...
Bombonarèla a écrit:
Enfin,
(e se cal pas sentir atacat, cremarai pas la provençala!) aquel prepaus
m’escandalisa perque per ieu lo dangièr es precisament de denegar que
la lenga es en dangièr e de s’embarrar dins una realitat « bisonors »…
que fin finala es pas la vertadiera… I a un moment ont se cal rendre a
l’evidéncia… Somiar l’ Occitania ajuda pas l’Occitania…
Mai degun lo denega aquò. Mai fau comprèner que n'en vau pas far mon chivau de batalha, ai d'autrei cavas de faire...
L'occitanisme e l'occitan, siau neissut dedins, per ièu es normau, es aquò que semblatz pas comprèner, pòdi pas aguer lo vam dau neofiti vò dau convertit per de que es un cauvo qu'ai totjorn conoissut desempuèi ma naissènça.


text:
Dieudonné
Dieudonné, nom de scena de Dieudonné M'Bala M'Bala, es un umorista, actor e militant politic francés que naissèt l'11 de febrier de 1966 a Fontenay-aux-Roses (Auts de Sèina).
Dieudonné si faguèt conéisser coma umorista dins leis ans 1990. Dins la segonda mitat d'aqueu decenni, s'engatgèt totjorn mai en politica en participant especialament a mai d'un escrutinh electorau.
Particularament controversiat en rason de mai d'una de sei presas de posicion, Dieudonné veguèt son imatge public si modificar progressivament au cors deis ans 2000 : au moment que lo classavan a senèstra dins leis ans 1990, desenant d'associacions antiracistas nombrosas lo condamnan e de formacions e movements politics nombrós lo considèran coma una personalitat d'extrèma drecha, ensin qu'una gròssa part de la pressa nacionala que l'acusan especialament d'antisemitisme. Eu contèsta aqueleis acusacions e si presenta coma un republican antisionista anticomunautarista e afièrma que representa la "senèstra veritabla".


text:
Semalens
Semalens[1][2] ( Sémalens en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament de Tarn e la region de Lengadòc Rosselhon Miègjorn Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La comuna es situada sus Agot e Sòr, que travèrsa lo centre del vilatge, a 12 km a l'oèst de Castras.
Es vesina de las comunas de Vièlhmur, Frejavila, Cambonet de Sòr, e Sant German dels Prats.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Semalens seriá un nom d'origina germanica, format de Semela, del grèc Zeueλώ, nom de divinitat frigiana, e del sufixe germanic -ing, indicant une proprietat, donant «lo Domeni de Semele». Semelingus èra citat al començament del sègle IX, puèi Semalenx en 1277[3]. En general, se cal malfisar dels sits de competéncia toponimica limitada, encara mai quand prepausan un equipatge tant improbable coma una divinitat grèga e un sufixe germanic !
Las atestacions datadas precedentas semblan sortir de la Toponymie générale de la France d'Ernèst Negre, que prepausa pus normalament un nom de persona germanic Siemel, associat al sufixe -ingos[4]. Dauzat e Rostaing, que fornissián pas cap d'atestacion, postulavan lo nom d'òme germanic *Samilo, de Samo, amb sufixe -ing[5].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 2023 abitants
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- glèisa de Sant Miquèl del sègle XV amb benechièr Renaissença. Una voïvre sus un dels capitèls de la nau es nomenada "la pèira del diable" [6].
- Las Passejadas: plaça amb platanas bastida a l'entorn del centre de l'ancian vilatge fortificat.
- Lo pont Antonieta, dich pont de l'Aiguilhon, bastit per Paul Séjourné en 1884 sus Agot per la linha de camin de fèrre de Montalban a Castras.
- Prèp de Semalens i a una importanta Sèrva Ornitologica Naturala.
Personas ligadas a la commune[modificar | modificar la font]
- Alexandrine Rose "Liberté" Barreau (1773-1843), originària de Semalens, femna-soldat de l'an II.
Especialitats gastronomicas[modificar | modificar la font]
- Lo pompet de Semalens es una còca amb pasta fulhetada e sucrada coma basa, de citron e a la graissa d'auca.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Communes du Tarn – Archives et Patrimoine, Conselh General de Tarn - Archius departamentals
- ↑ Ernèst Negre, Toponymie générale de la France - Formations non romanes, formations dialectales, Librairie Droz, 1996, volume 2, pagina 801, legir en linha=http://books.google.fr/books?id=jbpVLN1tRNoC&pg=PA801&dq=s%C3%A9malens&hl=fr&sa=X&ei=zEhnT_iLEoja8APs1uGtCA&ved=0CFYQ6AEwBjha#v=onepage&q=s%C3%A9malens&f=false (consultat lo 27 de febrièr 2016)
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Monts et piémont pyrénéens - Fédération des sociétés académiques et savantes Languedoc-Pyrénées-Gascogne, Actes du 48e congrès d'études tenu à Lannemezan et Saint-Plancard les 24, 25 et 26 juin 1994.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- site de la vila
- Semalens sul site de l'IGN
- (fr)Sus Rose-Liberté Barreau : Revista Clio, article De la guerrière à la citoyenne. Porter les armes pendant l’Ancien Régime et la Révolution française


text:
Villes et mairies du Canton de Fribourg
Liste des communes
Fribourg
Ville de Fribourg, localité de la Suisse de 33 000 habitants.
La mairie de Fribourg a une adresse e-mail et un site Internet.
Bulle
Ville de Bulle, localité de la Suisse de 12 000 habitants.
La mairie de Bulle a une adresse e-mail et un site Internet.
Villars-sur-Glâne
Ville de Villars-sur-Glâne, localité de la Suisse de 9 900 habitants.
La mairie de Villars-sur-Glâne a une adresse e-mail et un site Internet.
Marly
Ville de Marly, localité de la Suisse de 7 200 habitants.
La mairie de Marly a une adresse e-mail et un site Internet.
Guin
Ville de Guin, localité de la Suisse de 7 100 habitants.
La mairie de Guin a une adresse e-mail et un site Internet.
Morat
Ville de Morat, localité de la Suisse de 5 600 habitants.
La mairie de Morat a une adresse e-mail et un site Internet.
Wünnewil-Flamatt
Ville de Wünnewil-Flamatt, localité de la Suisse de 5 000 habitants.
La mairie de Wünnewil-Flamatt a une adresse e-mail et un site Internet.
Châtel-Saint-Denis
Ville de Châtel-Saint-Denis, localité de la Suisse de 5 000 habitants.
La mairie de Châtel-Saint-Denis a une adresse e-mail et un site Internet.
Estavayer-le-Lac
Ville de Estavayer-le-Lac, localité de la Suisse de 4 500 habitants.
La mairie de Estavayer-le-Lac a une adresse e-mail et un site Internet.
Chiètres
Ville de Chiètres, localité de la Suisse de 4 200 habitants.
La mairie de Chiètres a une adresse e-mail et un site Internet.
Romont
Ville de Romont, localité de la Suisse de 4 100 habitants.
La mairie de Romont a une adresse e-mail et un site Internet.
Cormondes
Ville de Cormondes, localité de la Suisse de 3 600 habitants.
La mairie de Cormondes a une adresse e-mail et un site Internet.
Schmitten
Ville de Schmitten, localité de la Suisse de 3 400 habitants.
La mairie de Schmitten a une adresse e-mail et un site Internet.
Bösingen
Ville de Bösingen, localité de la Suisse de 3 200 habitants.
La mairie de Bösingen a une adresse e-mail et un site Internet.
Courtepin
Ville de Courtepin, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Courtepin a une adresse e-mail et un site Internet.
Le Mouret
Ville d'Mouret, localité de la Suisse de 2 700 habitants.
La mairie d'Mouret a une adresse e-mail et un site Internet.
Attalens
Ville de Attalens, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Attalens a une adresse e-mail et un site Internet.
Tavel
Ville de Tavel, localité de la Suisse de 2 600 habitants.
La mairie de Tavel a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Pontet
Lo pontet qu'ei ua pèça deus intruments de musica cordofòns, pegada o pausada sus la taula d'armonias e sus laquau e son tienudas las còrdas. Lo pontet que marca lo cap de la còrda vibranta de l' instrument e que transmet la vibracion de la còrda a la caisha de resonància.
Pontet deus instruments de còrdas hregadas[modificar | modificar la font]
Lo pontet d'un instrument de còrdas hregadas qu'ei pausat sus la taula d'armonia a maugrat que la pression de las còrdas, un còp tienudas, non deishin pas cap posibilitat de 'u mudar. Lo son emplaçament qu'ei marcat peus horats de la taula d'armonia (qui, en lo lor bèth miei, qu'ostendan ua petitat marca entà, justament, saber on hicar lo pontet). Aqueth pontet que deu estar adobat per un laütièr per cada instrument entà, d'ua part, que los sons pès be siin plan pausats sus la vòuta de l'instrument (qui la soa forma b'ei cada còp unica), e, tanben, entà que la soa hautor e lo son som be ajan la forma miélher per tornar lo jòc lo mei aisit qui 's pòsca peu musician. Lo laütièr qu'ensaja tanben de l'aleugir au maximum entà que la vibracion be sia transmesa lo mei directament possible a la taula d 'armonia.
Au long de l'istòria de instrument de còrdas hregadas, los pontets qu'na evoluit e cambiat. Uei lo dia que sons semblables suus intruments modèrnes d'un medish tipe dat. Totun, l'adobament d'un instrument barròc que domanda un tribalh mei especific entà apropià' s de çò qu' èran los pontets barròcs : mei pesucs, mens vòutats - facilitant atau los acòrds - e de formas diferentas.
Lo pontet deu vriulon que supòrta pressions de las granas, e mei que mei devath la còrda de mi (la mei aguda e donc la mei tienuda). Per aquesta rason un trocet de pergam qu'i ei sovent hornit entà qui la còrda non s'en.honsi pas dehens la husta.
Que cau soslinhar que, peu violoncèl, lo musician que pòt causir duas menas de pontets : lo pontet francés o lo pontet bèlga. Los dus que son diferents per 'mor de la longor de la los camas.
Que cau mentàver la particularitat deus pontets de la viòla d'amor e deu hardingfele qui son traucats per las còrdas simpaticas d'aqueths instruments.
Pontet deus instruments de còrdas puntejadas[modificar | modificar la font]
Sus la gitarras modèrnas, los pontets que son pegats ; que son traucats per e que gahan las còrdas. Sus las mandolinas classicas, a contra, que son simplament pausats e las còrdan que s' arrapan a gahets fixats au cap de l' instrument, suu costats.
Pontet deus clavièrs e arpas[modificar | modificar la font]
Suu piano, las arpas, lo clavecin e los autes instruments tanhents, lo pontet qu' ostenda ua punta per cada còrda entà marcar la soa posicion.
- Intruments ancians : cistre • mandòra
- Familha de l'arpa : arpa classica • arpa celta
- Familha de la mandolina : mandolina • mandòla • mandoloncèl • mandobaisha • mandolina bluegrass • banjolina
- Familha de la guitarra : guitarra barròca • vihuela • guitarra • guitarra baisha •
- Familha deu laüt : laüt • archilaüt • teorba
- Familha deu clavecin : espineta • clavecin
- Monde arabomusulman : ud
- Euròpa
- America
- America Latina :
- America deu Nòrd : autoarpa • banjo • dulcimer
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Çò de prometut qu'ei devut ! Qu'avetz d'ara enlà en linha la version gascona deu vèrb'Òc, conjugador occitan deu Congrès !
Lo Conselh lingüistic del Congrès s'amassèt lo dissabte 15 d'octobre a l'Ostal d'Occitània a Tolosa. A integrat un sòci mai - Francés Coutray - e alargat son burèu amb Cecila Chapduelh e Rafèu Sichèl.
Patric Rós, president del CIRDÒC, publica un comunicat après l'anóncia de la Comuna de Besièrs de se retirar del sindicat mixte que gerís l'establiment.
L'InÒc Aquitània que sòrt de hicar en linha ua navèra version deu son site Internet tà'vs har descobrir o tornar descobrir lo son tribalh.
Lo CFPO Lengadòc recruta un coordinator de formacion en CDD o CDI de 35 h per setmana.
L'associacion dels amics del CIRDÒC ven de se crear per acompanhar la mediatèca occitana dins totas sas activitats.


text:
Trebonian Gal
Trebonian Gal (vèrs 206 - aost de 253) foguèt un emperaire roman que reinèt de junh de 251 a sa mòrt. Succediguèt ai coemperaires Deci e Herenni Etrusc e foguèt remplaçat per Emilian. Tenguèt dos coemperaires diferents durant son rèine. Lo premier foguèt Hostilian, fiu de Deci, que moriguèt rapidament en 251. Lo segond foguèt son fiu Volusian.
Foguèt proclamat emperaire après la desfacha e la mòrt dei coemperaires Deci e Herenni Etrusc còntra lei Gòts en junh de 251. Negocièt una patz considerada vergonhósa per lei Romans. Ansin, quand en 253, lei Gòts ataquèron tornarmai l'Empèri, l'armada romana se revoutèt e Trebonian e son fiu foguèron tuats durant lei trebols.


text:
Lusitanians
Los lusitanians (Lusitani en latin, Auσιtavoί o Aouσιtavoί en grèc) èran un pòble de l'oèst de la Peninsula Iberica e lo gentilici per extension dels abitants de la província romana de Lusitània.
Pòble lusitania[modificar | modificar la font]
Estrabon los menciona coma la mens granda de las nacions d'Ibèria e que mai longtemps e frequentament lutèt contra los romans fins a que foguèron somés en 60 AbC. Avián un govèrn unificat.
L'origina seriá cèlta o d'una cultura preïstorica anteriora, d'origina indoeuropèa.
Mitologia[modificar | modificar la font]
Los lusitanians èren politeïstas e basavan los rites religioses suls sacrificis animals. Lo panteon suprèm èra format per tres dieus: Endovelicus, dieu de la santat, Ataegina la divessa del renaissénça e de la luna e Runesocesius, dieu de la guèrra. Mai tard adoptèron e tranformèron de divinitats cèltas e romanas.
Tanben veire[modificar | modificar la font]
- Lusitanian (per la lenga)


text:
1350
Aquesta pagina concernís l'an 1350 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Somission de Tessalonica qu'aviá jonhat lo camp deis adversaris dau coemperaire Joan VI Cantacuzèn en 1342 e refusava d'acceptar la patz de 1347. Aquò permetèt a l'Empèri de reconquistar la segonda vila de l'Empèri mai lo rèsta de la region demorèt entre lei mans dei Sèrbes.
America[modificar | modificar la font]
Reiaume Tarasc[modificar | modificar la font]
Vèrs aquela annada, mòrt dau sobeiran Taríacuri qu'èra a l'origina dau Reiaume Tarasc fondat vèrs 1325. Sei successors contunièron sa politica de renfòrçament de l'estat e d'expansion militara en direccion dau lac Cuitzeo.
Asia[modificar | modificar la font]
Majapahit[modificar | modificar la font]
Mòrt de la rèina Tribhuwana Wijayatunggadewi que foguèt remplaçada per son fiu Rajasanagara. Lo sobeiran novèu gardèt Gajah Mada coma premier ministre e contunièt la politica de sa maire.


text:
La rusca encuei serve de segur per lei taps, tanben per far de panèus per l'isolacion sonòra, emb aquò intra dins la fabricacien dau linoleum, e pas mau de cauvas encara.
Es una matèria sanica que crompam ara a l'estrangier. Encuei au nòstre, es malurosament levada quasi soncament en riba de camins... èra ren lo cas li a quauquei desenaus d'ans onte l'Esterèu e lei Mauras vivián l'estiu a l'entorn de la rusca! (cf: La rusca ais Adrechs )
Sai pas se cambiarà quauqua ren, coma que siegue còsta ren de signar


text:
Edoard VI d'Anglatèrra
Edoard VI d'Anglatèrra (12 d'octòbre de 1537 - 6 de julhet de 1553) foguèt rèi d'Anglatèrra e d'Irlanda dau 20 de febrier de 1547 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Enric VIII d'Anglatèrra (1509-1547) e assaièt de donar lo tròne Jane Grey per empachar lei rèines de sei sòrres Maria Ièra (1553-1558), qu'èra catolica e opausada a l'Anglicanisme de son paire, e Elisabeta I d'Anglatèrra (1558-1603), qu'èra oficialament catolica. Pasmens, en causa d'un complòt menat per Maria, lo rèine de Jane durèt solament quauquei jorns.
Tròp jove per dirigir dirèctament lo reiaume, son poder foguèt exercit per un Conseu de regéncia dirigit per son oncle Edoard Seymour que moriguèt 1549 puei per John Dudley de 1550 a 1553. Aqueu periòde foguèt marcat per de dificultats economicas e socialas qu'entraïnèron de revòutas. Una guèrra se debanèt tanben còntra leis Escocés mai, maugrat divèrsei succès iniciaus, s'acabèt per una retirada en causa dau còst dau conflicte e de sa generalizacion ambé l'intervencion de França. Enfin, la question religiosa conoguèt un desvolopament important durant lo rèine car Edoard èra fòrça interessat per lo subjècte. Ansin, renforcèt l'introduccion dau Protestantisme en Anglatèrra gràcias a una tièra de reformas coma l'abolicion dau celibat dei prèires o l'impausicion de l'anglés coma lenga de l'ofici.


text:
Chastel Guion
Chastelguion [1] o Chastel Guion[2], (Châtel-Guyon en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
Chastel Guion se tròba a 20 km au nòrd de Clarmont-Ferrand, a 7 km au nòrd-oèst de Riam, e a 32 km dau Puèi Domat, en riba dau riu de Sardon.
La comuna se compausa daus vilatges de Chastel Guion, Lo Bornet, Sant Ipolit, Ròchapradièra e los Groslièrs. Lo masatge de Bornet, autrecòps dins la comuna de Lobeirac, es lo pus enauçat, a una altitud de 670 mètres.
Comunas pròchas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Guion II d'Auvèrnhe, comte d'Auvèrnhe de 1194 a 1222, faguèt bastir un bastion en 1185 sus lo puèi dau calvari, per aparar Riam. Lo chasteu, uèi desaparegut, se compausava d'un encencha carrada, amb tres torres circularas, coma o mòstra lo dessenh de Guillaume Revel dins l'Armorial d'Auvèrnhe vèrs 1450.
Amb son fraire Robèrt, avesque de Clarmont, Guion II aguèt fòrça bregas. Lo rei de França Felip August li confisquèt son domeni, que fuguèt transmés, a l'ocasion dau reglament de la succession de Geraud de Maulmont aus eretièrs de la familha de Maulmont.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Ordonnances de Louis XIV, Roy de France et de Navarre, Sur le fait des ...
- ↑ Tableau de l'histoire des princes et principauté d'Orange... By Joseph de La Pise


text:
Maulion
Maulion (Maule-Lextarre en basco, Mauléon-Licharre en francés) qu'ei la capitau istorica de la província tradicionau de Sola, au Bascoat.
Qu'ei traucada per l'arriu d'Uhaitzandi.
Las comunas tòcatocantas que son Biudòs-Avensa de Baish au nòrd, Sherauta a l'èst, Garindenh e Ain·harp a l'oèst, e Arroquiaga e Gotenh-Libarren au sud.
Que ho fondat au sègle XIau, enter 1050 e 1070, devath lo vescomtat d'Aquitània, qui vadó propietat d'Anglatèrra 1307-1449, inclusent Sola. Que's desvolopè sus la fauda deu còth on èra un castèth hortificat. En 1449 Gaston IV de Foish-Bearn qu'assetgè e prengó la vila. Totun, arron de vint ans, los estatjants que's rebelèn e se'n liurèn. Au sègle XVIau que i governè la familha Beltzuntze. En 1841 que s'uní dab Lextarre.
Enter los sons monuments, que s'arremarca la glèisa de Santa Maria, bastida au sègle XIVau e restaurada au sègle XVIIau, lo castèth de Maulion, sièti deus governants de Sola desempuish la creacion deu vescomtat, lo castèth o palais d'Andurain, qui'u comencèn de bastir au sègle XIIau e qui ua grana part e ho desbastida en 1642, l'ostau de Bela e lo Mercat, de 1765.
.


text:
Villes et mairies du District de Castelo Branco
Liste des communes
Castelo Branco
Ville de Castelo Branco, localité du Portugal de 55 000 habitants.
La mairie de Castelo Branco a une adresse e-mail et un site Internet.
Covilhã
Ville de Covilhã, localité du Portugal de 53 000 habitants.
La mairie de Covilhã a une adresse e-mail et un site Internet.
Fundão
Ville de Fundão, localité du Portugal de 31 000 habitants.
La mairie de Fundão a une adresse e-mail et un site Internet.
Sertã
Ville de Sertã, localité du Portugal de 16 000 habitants.
La mairie de Sertã a une adresse e-mail et un site Internet.
Idanha-a-Nova
Ville d'Idanha-a-Nova, localité du Portugal de 10 000 habitants.
La mairie d'Idanha-a-Nova a une adresse e-mail.
Proença-a-Nova
Ville de Proença-a-Nova, localité du Portugal de 9 600 habitants.
La mairie de Proença-a-Nova a une adresse e-mail.
Belmonte
Ville de Belmonte, localité du Portugal de 7 600 habitants.
La mairie de Belmonte a une adresse e-mail.
Oleiros
Ville d'Oleiros, localité du Portugal de 6 200 habitants.
La mairie d'Oleiros a une adresse e-mail et un site Internet.
Penamacor
Ville de Penamacor, localité du Portugal de 6 100 habitants.
La mairie de Penamacor a une adresse e-mail.
Vila Velha de Ródão
Ville de Vila Velha de Ródão, localité du Portugal de 3 800 habitants.
La mairie de Vila Velha de Ródão a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila de Rei
Ville de Vila de Rei, localité du Portugal de 3 300 habitants.
La mairie de Vila de Rei a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Dinastia Zhou
La dinastia Zhou (周) foguèt la tresena dinastia istorica chinesa e la mai longa de totas las dinastias. Lo darrièr governant de la dinastia Shang Zi Zhou Tsin foguèt desrocat pel prince de Pin (a Wei dins la província de Shansi, Uòu (Wu Wang) lo paire que n'èra estat empresoat. Wu Foguèt proclamat sobeiran, en fondant la dinastia Zhou (Chou) amb capital a Hao près de Xi'an (après Chang'an). Wu Wang Èra un guerrer de frontièra mas progressivament la siá dinastia adoptèt la civilizacion chinesa que per lo meteis temps s'estendèt fins al Iang-Tsé (Chang Jiang). Foguèt la dinastia chinesa pus longa: durèt de vèrs lo 1025 aC al 225 aC. En aquel periòde s'establiguèt la doctrina del mandat del cèl (tianming) e del governant coma filh del cèl que governava per drech divin. Lo sistèma descentralizat Zhou a de semblanças amb l'Euròpa medievala amb un domeni reial relativament pichon (las comarcas amb las vilas de Hao e Mièg Feng e cap a l'èst la comarca de Lo-e), e amb de comarcas concedidas a la familha reiala e de comarcas concedidas a d'autras familhas, en totes los cases ereditàriament. Après aqueles senhors feudals que governavan la vila e una comarca (que començava als murs de la vila) venián los guerrièrs, seguits pels campanhards e los esclaus domestics. Amb lo temps los fèus venguèron semiindependents dels sobeirans Zhou. Los fèus principals foguèron:
De la familha reiala:
- Yen
- Hsing
- Chin
- Hung Chao
- Han
- Hsun
- Chia
- Jui
- Wei
- Chun
- Lu
- Kuan
- Ying
- Ts'ai
- Hsi
- Sui
- Teng
Lo mes grand èran los de Yen, Hsing, Chun e Chin; Lu e An èran mejans e la rèsta pichona.
D'autras familhas:
- Yung
- Kue'i
- Ch'u (2 comarques)
- Ku
- Lo
- Chou
- Chun
- Yang-Yüeh
- Yun
- Huang
- Hsien
- Huan
- Tung
- Shu
- Hsu
- Ch'en
- Fao
- Tao
- Shen
- Teng
- Yen
- Tan
- Chi
- Chu
- Tsou
- Liang
- Chiao
- Ch'in
- Pao
Lo sistèma inicial se basava dins las vilas-estats e lo contraròtle dependiá mai dels ligams familiales que dels ligams feudales. Los elements feudales amendriguèron amb lo temps e lo govèrn aumentèt lo sieu contraròtle; las vilas estadas venguèron mai centralitzades e establiguèron un sistèma economic impersonal, qu'èra mai facilament taxat pel govèrn central, qu'al meteis temps aviá mai contraròtle sus las vilas; aiçò venguèt a la darrièra part del periòde Zhou occidental.
Lo 771 aC la cort reiala foguèt saquejada e lo rei assassinat per invasors barbars aliats a de senhors rebèls. La capitala se transportèt mes a l'èst cap Lo-Yang (Lo-e), dins la província de Henan. Fins aicí la dinastia foguèt nomenada Zhou occidentala (1025-771 aC) e dempuèi lo traslat en endavant Zhou oriental (770-221 aC).
A partir d'aicí los territòris delegats als senhors se faguèron independents en fach (un centenat d'estats foguèron independents) pero se mantenguèt la ficcion de la reconeissença del sobiran per drech divin. Un grand creissement economic se produsiguèt pendent aquel temps en çò que China dintrèt a l'edat del fèrre que permetèt desvolopar de tecnicianas d'irrigació e bastir nòvas arades melhoras e mai productivas; s'aumentèt tanben la populacion e comencèron d'aparéisser los comerçants e negociants de tota sòrta; la siá existéncia fasiá necessària lo melhorament dels camins, qu'èran transitats ara principalament per de cavals. Aiçò permetèt als senhors d'estendre lo sieu territòri (los territòris termierèrs). Apareguèt la cavalleria militara. Lo poder de la dinastia s'anèt en redusint e la fragmentacion s'accelerèt.
La dinastia orientala se dividís en dos subperiòdes: Periòde de Prima-Tardor (770-476 aC) tala coma la nomena una cronica istorica de lo sieu temps; e periòde dels Estats guerrièrs (475-221 aC).
Dins lo primièr periòde apareguèron una seria d'estats que formavan d'alianças jos detla egemonia d'un dels reis:
- Zhou (La rèsta de los sieus domenis en torn a Lo-Yang)
- Cheng (Capital Yen-Ling) a l'èst
- Wei (al nòrd-èst de l'anterior)
- Ts'ao (al sud-èst de l'anterior)
- Sung (a l'èst e sud de l'anterior)
- Teng (al nòrd-èst de l'anterior)
- Lu (al nòrd de Teng, Sung e Ts'ao)
- Tan (al sud-èst de Lu)
- Ch'en (a l'èst de Cheng e sud de Sung)
- Hsu (al sud de Cheng)
- Ts'ai (al sud-oèst de Ch'en)
- Chin (a l'oèst, nòrd, e nòrd-èst de Zhou)
- Ch'in (al sud-oèst de Chin)
- Yen (al nòrd-èst de Chin)
- Ch'e (al sud-èst de Yen e èst de Chin)
- Ch'u (al sud de Chin, Zhou, Cheng, Hsu, Ts'ai, Ch'en e Sung)
- Wu (a l'èst de Chu)
En lo segond periòde se desvolopèt la filosofia en la China. Destaca per dessús tota la figura de Confuci, en representant de la classa emergenta d'administradors e conselhièrs. Sorgiguèt tanben l'escòla taoista explicada al libre Tao-te-Ching "lo camin classic a la vertut" supausadament escricha per Laozi. Una tresena escòla de filosofia foguèt lo legalisme. Sèt estats o hegemonies aqueriguèron un poder per lo dessús de de autras (van subsistir Zhou e Lu como dins d'estats de cèrta importància) e lutèron pel poder fins que Qin desroquèt a la dinastia e va conquista dins los autres estats:
- Ch'in
- Ch'u
- Ch'i
- Yen
- Chao (abans Chin)
- Wei
- Sung
Lista de sobirans[modificar | modificar la font]
- Wen Wang (Ji Xiouli) vèrs 1050-1025 aC
- Wu Wang (Ji Fa) vèrs 1025-1015 aC
- Cheng Wang (Ji Song) vèrs 1015-1005 aC
- Kang Wang (Ji Zhao) vèrs 1005-978 aC
- Zhao Wang (Ji Xia) vèrs 978-956 aC
- Mu Wang (Ji Man) vèrs 956-c. 918 aC
- Gong Wang (Ji Yi) vèrs 918-c. 903 aC
- Yi Wang (Ji Jian) vèrs 903-873 aC
- Xiao Wang (Ji Bi Fang) 872-868 aC
- Yi Wang (Ji Xie) vèrs 867-860 aC
- Li Wang (Ji Hu) vèrs 859-828 aC
- Xuan (Ji Jing) 827-781 aC
- You Wang (Ji Gong Nie) 781-771 aC
- Ping Wang (Ji Yi Jiu) 770-719 aC
- Xi Wang 770-760 aC
- Huan Wang (Ji Lin) 719-696 aC
- Xiang Wang 696-681 aC
- Xi Wang (Ji Qi) 681-676 aC
- Tui Wang 676-673 aC
- Hui Wang (Ji Lang) 676-651 aC
- Xiang Wang (Ji Zheng) 651-618 aC
- Shu Dai Wang 636-635 aC
- Qing Wang (Ji Ren Chen) 618-612 aC
- Kuang Wang (Ji Ban) 612-606 aC
- Ding Wang (Ji Yu) 606-585 aC
- Jian Wang (Ji Yi) 585-571 aC
- Ling Wang (Ji Xie Xin) 571-544 aC
- Jing Wang (Ji Gui) 544-520 aC
- Dao Wang (Ji Meng) 520 aC
- Jing Wang (Ji Gai) 519-475 aC
- Yuan Wang (Ji Ren) 475-468 aC
- Zhen Ding Wang (Ji Jie) 468-441 aC
- Kao Wang (Ji Wei) 440-425 aC
- Ai Wang (Ji Qu Ji) 440 aC
- Si Wang (Ji Di Shu) 440 aC
- Wei Lie Wang (Ji Wu) 425-401 aC
- An Wang (Ji Jiao) 401-375 aC
- Lie Wang (Ji Xi) 375-368 aC
- Xian Wang (Ji Jiong) 368-320 aC
- Shen Jing Wang (Ji Ding) 320-314 aC
- Nan Wang (Ji Yan) 314-256 aC
- Hui Wang 256-225 aC


text:
"Meddia aranés": Eth Palai de Gèu supère, damb 730 abonadi, eth numèro d'usatgers des darrèri 5 ans
Aué en Aran espòrts convèrsa damb eth director deth Palai de Gèu de Vielha, Jesús Auré, damb qui comentam era actualitat deth centre esportiu com er augment deth numerò d'abonadi, es prepauses esportiues o es trebalhs de milhora dera installacion. Com cada dijaus era actualitat des equips de fotbòl dera Val d'Aran, damb es darrèri resultats e compromisi tara dimenjada. E tanben parlam dera Noth Face Enduro Race de Vielha, ua corsa de BTT qu'organizen AranBike Parks e eth Club Aran DH. Avui a "Aran esports", conversa amb el director del Palau de Gel de Vielha, Jesús Auré, amb qui comentem l'actualitat del centre esportiu, com l'augment del nombre d'abonats, les propostes esportives o els treballs de millora de la instal·lació. Com cada dijous, l'actualitat dels equips de futbol de la Vall d'Aran, amb els últims resultats i compromisos del cap de setmana. I també parlem de la Noth Face Enduro Race de Vielha, una cursa de BTT que organitzen AranBike Parks i el Club Aran DH.


text:
Atòm
Un atòm (deu grèc ἄtouoς, « intrencable », eth medish compausat deu prefixe a- - "in-" e tέuvw - « copar, trencar » -) qu'ei l'unitat de composicion elementària de la matèria e de las moleculas quimicas que consèrva las proprietats quimicas de l'element.
Los atòms que son compausats de fermions : neutrons, protons e electrons ligats per bosons, que son las particulas elementàrias.
Un atòm qu'ei electricament neutre e que's compausa d'un nuclèu atomic (qui pòrta cargas positivas aperadas protons e tanben (generaument) de particulas neutras (aperadas justament neutrons) e d'electrons cargats negativament e qui viran autorn deu nuclèu autorn d'ua orbita (de probabilitat de preséncia) determinada.
Quan lo nombre de protons deu nuclèu e lo nombre d'electrons en orbita e son diferents, que's tracta alavetz d'un ion.
La quasi totalitat de la massa de l'atòm qu'ei contienguda dehens lo nuclèu. Com aqueth nuclèu qu'ei 100 000 vegadas mei petit que'u son atòm, que cau logicament soslinhar que l'atòm (e donc la matèria) qu'ei mei que mei compausat de vueit.
Lo nombre de cargas positivas deu nuclèu (e donc tanben egau au nombre d'electrons qui viran autorn) qu'ei lo nombre atomic de l'atòm e que determina l'element d'aqueth atòm.
Lo concèpte d'atòm (l'idèa que la matèria que's pòt trencar en partidas elementàrias qui, eras, no's pòden pas trencar) - com lo son nom grèc ac muisha - que ho perpausat durant l'antiquitat mes non pas ho definitivament adoptada abans lo sègle XVIII.
Se lo nombre de protons (egau au nombre d'electrons) b'ei fixe e que determina l'identitat d'un element, lo nombre de neutrons eth (e donc atau lo nombre totau d'elements compausant lo nuclèu) que pòt variar. Dus atòms d'un medish element dab un nombre diferent de neutrons que constitueishen dus isotòps d'aqueth element. Un medish element que pòt comptar dab un sarròt d'isotòps.
Cèrtes isotòps que pòden estar inestables e, atau, radioactius. Dab lo temps, un isotòp radioactiu que's pòt transformar en un aute isotòp o element per transmutacion en bèth cambiar lo son nombre de particulas dehens lo nuclèu.
Istòria[modificar | modificar la font]
Deu punt de vista de la filosofia, lo concèpte e lo mot d'atòm que hon perpausats dens la Grècia Antica per Leucip e lo son discípol Democrit en bèth apujà's suber l'idea que s'un objècte e's pòt copar, aquò que vòu díser qu'ei compausat d'elements basics qui eths, no's pòden pas trencar.
Curiosament, aquesta teoria non ho pas privilegiada durant los sègles seguents e que se la preferí lo concèpte deus tres elements (tèrra, huec, aiga e aire) dinc aus sègles XVI e XVIII.
Un pas determinant que hon provesit peus tribalhs deu picard Antoine Lavoisier qui, deu punt de vista de la quimia e muishè la "conservacion de la matèria", tan vau díser que dens ua reaccion quimica, la massa deus productes reactius qu'ei egala a la massa deus productes generats per la reaccion.
Mes lo pair de la Teoria Atomica que ho John Dalton qui, en s'apujant suber las observacions quimicas, ensagè d'isolar e d'identificar l'identitat e las proprietats d'un cèrte nombre d'elements considerats indestructibles e capables de s'associar entà formar moleculas. Dalton qu'ensagè atau de hargar ua classificacion deus elements qui, pionièra, patishèva de mantua imperfeccion.
Lo quimista rus Dmitrii Mendeleiev que publiquè en 1869 la Taula periodica e s'apujant suber las descobèrtas experimentalas e empiricas qui suggereishen que, un còp classats los elements en òrdi creishent de massa, be semblan ostentar periodicament proprietats comunas qui tornan regularament.
En 1897 Joseph John Thomson descobrí l'electron en lo bèth identificar com ua particula subatomica en tot muishar que l'atòm (en contradiccion dab l'etimologia deu son nom) qu'èra en vertat divisible. Que perpausè un modèl atomic (uei considerat com faus) on explicava la neutralitat electrica de l'atòm en lo bèth descríver com un pudding anglés - l'equivalent deu clafotís occitan - caupit d'electrons negatius.
En 1909 lo modèl deu pudding que ho avalit per Ernest Rutherford qui muishè que'n bombardant ua huelha d'aur dab particulas a qu'ua petita fraccion d'aquestas particulas qu'èra desviada enlòc de traucar linearament los atòms d'aur. Entà explicar aqueth fenomèn, Rutherford que perpausè lo modèl planetari de l'atòm : un nuclèu hèra petit dab electrons en orbita autorn.
En tribalhant sus la radioactivitat, Frederick Soddy que descobrí, en 1913, que per cada element, que pòden existir atòms diferents : los isotòps. La medisha annada, Niels Bohr que muishè que los electrons be son situats sus orbitas determinadas.
En 1916, Gilbert Newton Lewis qu'expliquè que los atòms e's ligan au mejan deus lors electrons.
Durant las annadas 1920, lo modèl planetari dab electrons virant suber orbitas precisas que ho remplaçat per la nocion de nubla d'electrons e de probabilitat de preséncia autorn d'ua orbita.
A partir de las annadas 1950, los scientifics qu'explorèn lo monde jusatomic de las particulas elementàrias (dab la descobèrta deus quarks, compausants deus protons e deus neutrons, e deus leptons, estant l'electron lo mei famós enter eths) mercés au desvolopament deus accelerators de particulas qui permeten d'accelerar los atòms en bèth generar impactes enter eths.
Ligams intèrnes[modificar | modificar la font]
- Compausants de l'atòm : nuclèu atomic, neutron, proton ; particula elementària : fermion
- Radioactivitat, isotòp, deutèri, trittium, fusion nucleara, fission nucleara, accelerator de particulas, aiga pesuga
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Bruce Moran (2005). Edicions Harvard University Press: Distilling Knowledge: Alchemy, Chemistry, and the Scientific Revolution (en anglés). ISBN 0-674-01495-2.
Abraham Pais (1986). Edicions Oxford University Press: Inward Bound: Of Matter and Forces in the Physical World (en anglés). ISBN 0-19-851971-0.
(1960) Edicions Cornell University Press: The Nature of the Chemical Bond (en anglés). ISBN 0-8014-0333-2.
Robert Siegfried (2002). Edicions DIANE: From Elements to Atoms: A History of Chemical Composition (en anglés). ISBN 0-87169-924-9.


text:
Luis Sáenz Peña
Luis Sáenz Peña Dávila (1822-1907), avocat e òme politic, foguèt president d'Argentina entre 1892 e 1895.
Se graduèt coma avocat a l'Universitat de Buenos Aires e participèt a l'Assemblada Constituenta de 1860. Foguèt divèrses còps deputat nacional e senador. En 1882 ocupèt una carga a la Cort Suprèma de Justícia de la Província de Buenos Aires. Exerciguèt pus tard la presidéncia de la Banca de la Província, la direccion de l'Acadèmia de Jurisprudéncia e una carga al Conselh General d'Educacion.
Lo 12 d'octobre de 1892 foguèt consacrat president d'Argentina. Afeblit pels divèrses suslhèuaments del radicalisme, lo 23 de genièr de 1895 presentèt la siá demission davant lo Congrès, que l'acceptèt. Lo govèrn passèt a de mans del vicepresident José Evaristo de Uriburu, que completèt lo mandat fins a 1898. Lo sieu filh Roque tanben foguèt president.


text:
Disc golf
Disc golf (tanben conegut jol nom de frisbee golf) es un jòc de disques volants dins lo qual, de jogaires lançan un disc volant per ensajar de dintrar aqueste disc dins un panièr o ensajan d'aténher una cibla. Segon la Professional Disc Golf Association, "La tòca del jòc es de traversar un camp de jòc dempuèi la debuta cap a la fin, dins un nombre minimal de lanç."[1] Lo jòc es pas car perque la màger partida dels terrens son a gratis. De mai lo jòc es accessible a la màger partida de las personas, qual que siá son l'edat o sa condicion fisica.
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria del disc golf modèrna comença dins lo decènni de 1960, sembla qu'es estat inventat dins un fum d'endreches, e per un fum de personas diferentas dins lo meteis temps, donc es pas aisit de conéisser precisament l'origina d'aqueste espòrt. Doas personas son especialament conegudas dins lo mitan d'aqueste espòrt, son George Sappenfield e "Steady Ed" Headrick[2] qu'a inventat lo tèrme de "Disc Golf", a creat lo primièr panièr e a creat la primièra correguda dins lo pargue de Oak Grove en Califòrnia a Pasadena, Califòrnia. En 1975, Headrick creèt la primièra associacion del jòc, la PDGA, uèi aquesta darrièra s'ocupa de crear e manténer las règlas del jòc.
Disques[modificar | modificar la font]
Los disques utilizats son mai pichons e mai pesuc que los disques volants destinat al grand public pel léser, generalament fan 8 o 9 inches de diamètre, es a dire a quicòm prèp de 20 a 23 cm) e pesan entre 150 e 180 gramas.
Existís un fum de varietats de disques, despariat dins tres grandas categorias: los putters es a dire los disques utilizats quand lo jogaire es prèp del panièr, a la fin de la correguda, los mejans, e los drivers que permeton de far de longas distàncias.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Règlas", PDGA.com, Professional Disc Golf Association
- ↑ http://www.discgolfassoc.com/discgolf-founder/index.html