text:
Gabon
Gabon (nom oficiau : Republica Gabonesa) es un estat situat sus la còsta oèst d'Africa Centrala lòng dau Golf de Guinèa au sud de la Guinèa Eqüatoriala e de Cameron e l'oèst de la Republica de Còngo. Sa capitala es Libreville. Lo territòri gabonés si situa principalament dins lo bacin d'Ogòe e lòng de l'eqüator. Es donc un país caud e umid cubèrt de seuvas eqüatorialas gaire pobladas. La mitat de la populacion viu dins lei doas aglomeracions pus importantas (Libreville e Port-Gentil). Es devesida entre un cinquantenau d'etnias, principalament d'origina bantó. Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XIX, la region foguèt colonizada per França que fixèt lei frontieras gabonesas per una tiera d'acòrdis ambé leis autrei poissanças colonialas. Gabon venguèt independent en 1960 mai França li a gardat una influéncia importanta e li a sostengut lo mantenement de regimes autoritaris favorables a seis interès. L'istòria dau Gabon independent es ansin marcada per la presidéncia lònga d'Omar Bongo (1967-2009) remplaçat per son fiu Ali Bongo dempuei sa mòrt en 2009.
Lo gentilici es gabonés, -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Organizacions politica e territòriala
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Liames intèrnes
- 8 Bibliografia
- 9 Nòtas e referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Topografia[modificar | modificar la font]
La topografia dau territòri gabonés es dominada per lo bacin dau fluvi Ogooué (en francés) o Ogòe e per lei formacions geologicas eissidas de l'erosion dau sòcle granitic african ancian. Lo relèu presenta donc una alternància de platèus, de cimas arredonidas, de vaus (de còps ambé de pendas sobdas) e de bauç. Dins lei regions orientalas, la ròca granitica es cubèrta per de sòus arenós a l'origina de platèus e de còlas. La màger part d'aquelei formacions an una altitud entre 500 e 800 m mai si pòu trobar quauquei cimas pus importants dins lei regions centralas e nòrd-èst coma lo Mont Milondo (1 020 m) ò lo Mont Bengoué (1 070 m e cima pus auta dau país).
Lòng dau litorau, lo sòcle vièlh es cubèrt per de sediments pus recents e per de plans palunós. Lo Cap Lopez es lo limit entre doi zònas costieras diferentas formadas d'estuaris au nòrd e de ribas drechas ambé de lònas isoladas per de formacions d'arena au sud. Ogòe es lo fluvi pus important dau país e son bacin representa environ 85% de la superficia de Gabon. A una longor mejana (893 km) mai un debit fòrça important (entre 2 000 e 7 600 m3/s) car es alimentat per lei precipitacions fòrça importantas dau clima eqüatoriau. Son cors es traversut e la navigacion es solament possibla de l'ocean a la vila de N'Djolé. Dins lo plan litorau, lo fluvi forma de brancas diferentas a l'origina d'un sistèma de lacs e d'estanhs e d'un dèlta important. Sa partida navigabla es un axe de transpòrt important e foguèt aperavans l'axe de penetracion deis explorators europèus coma Pierre Savorgnan de Brazza.
Clima[modificar | modificar la font]
Gabon es situat en Africa Centrala lòng de l'eqüator. Son clima es donc de tipe eqüatoriau caud e umid amb una alternància de sasons secas e umidas dins lo corrent de l'annada. Li a doi sasons umidas dichas granda sason dei plueias (febrier-mai) e pichona sason dei plueias (setembre-decembre) e doi sasons secas que son dichas d'un biais similar granda sason seca (mai-setembre) e pichona sason seca (decembre-genier). Lo nivèu de precipitacions mejan evoluciona de 1 500 mm au nòrd-èst e 3 300 mm au nòrd-èst e au sud-oèst lòng de l'ocean. Lei temperaturas mejanas si situan entre 21 e 27°C ambé de variacions extrèmas entre 18 e 36°C. Lei pus frejas son enregistradas dins lo sud-oèst (Port-Gentil, Lambaréné, Mouila, Tchibanga, Mayumba) e lei pus caudas son mesuradas sus lo rèsta dau litorau e dins lei regions interioras.
Demografia[modificar | modificar la font]
Gabon es un estat pauc poblat que sa populacion èra de 1 673 000 d'abitants en 2014 siá 5,7 ab/km². Aquò es liat a la demografia istoricament febla de la region, a una feconditat febla a respèct deis autrei país africans (4,6 còntra 5,8) e ai condicions climaticas eqüatorialas malaisadas dins lei regions interioras onte la densitat de populacion es similara a aquela dei regions aridas de Sahel (mens de 2 ab/km²). Pasmens, aquelei factors empachan pas una creissença demografica non negligibla car lo nombre d'abitants èra de solament 499 000 a l'independéncia. La populacion es donc fòrça jova amb un temps mejan de 18,6 ans e una esperança de vida febla (52,06 ans).
Aquela populacion es principalament concentrada dins lei doas aglomeracions pus importantas que son la capitala Libreville (797 000 abitants en 2012) e Port-Gentil (142 000 abitants en 2010). Leis autrei vilas importantas son Franceville (56 000 abitants en 2010) dins l'èst dau país, Oyem (40 000 abitants) dins lo nòrd, Moanda (39 000 abitants) dins la region de Franceville, Mouila (29 000 abitants), Lambaréné (27 000 abitants) e Tchibanga (25 000 abitants). En 2010, 9 autrei vilas tenián mai de 10 000 abitants. L'urbanizacion èra donc fòrça importanta amb un taus de 86,2%.
Un cinquantenau d'etnias diferentas forman la populacion gabonesa. Son principalament d'origina [[bantó] e liadas entre elei per de relacions culturalas complèxas. Ansin, divèrsei gropaments culturaus son estats creats per lei classificar. Pasmens, aquelei trabalhs presentan de variacions importantas. Numericament, leis etnias pus importantas son lei Fangs (32% de la populacion), lei Mpongwès (15%), leis Obambas (14%) e lei Punus (12%). En causa de la concentracion de la populacion dins lei centres urbans, certaneis etnias pichonas (quauquei miliers d'individús) son absorbidas dins de grops pus importants e acomençan de disparéisser. En fòra deis etnias bantós, existisse de grops de pigmèus mai ò mens coneissuts e una comunautat francesa encara relativament importanta (1,3% de la populacion).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Gabon es lo francés qu'es parlat per 80% de la populacion. Gabon es ansin lo país african ambé la proporcion pus importanta de francofòns e son implantacion es fòrta dins lei centres urbans. Per exemple, es vengut la lenga mairala d'un tèrç deis abitants de Libreville e es la lenga quasi unica de la vida politica, de la cultura gabonesa, dei mèdias e dei escambis economics ambé l'estrangier.
Pasmens, un cinquantenau de lengas d'origina banto e lo baka d'origina pigmèa son egalament parladas en Gabon. Lei principalas son aquelei deis etnias pus importants coma lo fang ò lo mpongwè. La màger part son totjorn transmesas entre lei generacions. Aquelei lengas son subretot utilizadas a l'orau e an ges d'estatut oficiau. Lor escritura, desvolopada per lei missionaris francés e estatsunidencs per tradurre la Biblía, es pauc utilizada e coneissuda. Dins lo nòrd dau país, de minoritats d'ispanofòns en cors de disparicion existisson lòng de la frontiera ambé la Guinèa Eqüatoriala que son una subrevivença de la colonizacion espanhòla d'aquelei regions avans la definicion de la frontiera entre possessions francesas e espanhòlas en 1900.
Religions[modificar | modificar la font]
Gabon es un país crestian onte la populacion a gardat un nombre important de rites eissits de la religion animista tradicionala basada sus lo culte dei rèires. La libertat religiosa li es assegurada per la constitucion e respectada. Lo govèrn estima lo nombre de catolics a 75% de la populacion e lo nombre de protestants a 20%. Pasmens, en l'abséncia de recensament religiós, li a en realitat gaire de donadas fisablas per mesurar l'influéncia dei diferentei glèisas. De mai, certanei glèisas protestantas que presentan de trachs animistas fòrça importants son pas totjorn consideradas coma crestianas. Enfin, lei fidèus pòdon passar d'una glèisa a una autra. En particular, coma dins la màger part dei país crestians en desvolopament, lei glèisas protestantas evangelistas son en progression gràcias a un modèl d'organizacion similar ai glèisas afro-americanas d'America dau Nòrd que permet d'enquadrar d'un biais eficaç lei fidèus. Existisse una minoritat musulmana estimada a 1% o 3% de la populacion qu'es principalament formada d'imigrats venguts d'Africa de l'Oèst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo poblament de Gabon[modificar | modificar la font]
Lei vestigis pus ancians d'activitat umana descubèrts en Gabon son datats d'aperaquí 400 000 ans. Puei, dins lo corrent dei periòdes pus recents, de descubèrtas de destraus e de sagetas de pèira ò de dessenhs gravats datats de 10 000 a 8 000 ans indicavan l'emergéncia d'una industria litica e l'aparicion de practicas culturalas. Après lo començament dau periòde istoric, la region foguèt poblada per de Pigmèus venguts d'Africa Centrala. La rason d'aquela migracion èra la pression militara dei Bantós que s'installèron pauc a pauc a son torn dins la region entre lo sègle XI e lo sègle XIX. Dins aquò, en causa de la longor dau procès de migracion, èran devesits entre d'etnias diferentas e sovent rivalas.
Avans l'arribada deis Europèus, aquelei pòbles avián desvolopat una cultura orala rica qu'es fòrça mau coneissuda en causa de la destruccion de sa màger part dins lo corrent de la colonizacion. Pasmens, sembla èsser compausada de racòntes e de mites sus la vida quotidiana, lei caças e lei guèrras que tocavan la region.
Lo periòde dau comèrci d'esclaus[modificar | modificar la font]
A la fin de l'Edat Mejana, lo litorau gabonés foguèt agantat per leis explorators portugués en 1472. Seguits per d'autreis Europèus, installèron de comptadors sus la còsta per crompar d'evòri, d'esclaus e de fusta d'ebèn. Lo trafec d'esclaus destabilizèt lo poblament dau territòri gabonés actuau. Pasmens, favorizèt l'aparicion d'estats sus lo territòri de la Republica de Còngo actuala qu'aguèron una influéncia sus lei limits orientaus dau Gabon modèrne. A la fin dau sègle XVI, lei Portugués perdèron sa posicion dominanta au profiech deis Olandés. Dins aquò, lei relacions entre leis Olandés e lei tribüs indigènas foguèron de còps malaisadas e de combats importants aguèron luec en 1610 e en 1698.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
La colonizacion de Gabon acomencèt en 1849 ambé la fondacion de Libreville per lei Francés. En 1862, avián agantat l'estuari dau riu Ogòe e lo cap Lopez. Entre 1875 e 1878, l'oficièr Pierre Savorgnan de Brazza menèt l'exploracion dau cors d'aiga e agantèt lo Bacin de Còngo. Una segonda expedicion en 1879-1880 li permetèt d'agantar la vau bassa dau fluvi e de signar dei tractats d'amistat ambé divèrsei caps locaus. Ratificats en 1882 per lo parlament francés, venguèron la basa de la colonizacion francesa de l'interior dau continent. En 1883-1885, una tresena expedicion dirigida per Brazza permetèt ai Francés d'assegurar sei posicions en Gabon e sus la riba drecha de Còngo onte fondèron Brazzaville. En 1884, d'acòrdis ambé de caps locaus, Belgica e lo Reiaume Unit permetèron de fixar lei limits d'influéncia respectivas a l'èst e au sud.
La corsa coloniala si desplacèt alora vèrs lo nòrd. Tre 1886, Brazza assaièt d'agantar lei rius Sanghas e Obangui. Li fondèt Bangui en 1889. Puei, contunièt de progressar en direccion dau nòrd e conquistèt la màger part de la futura Africa Eqüatoriala Francesa (AEF). Dins lo corrent deis annadas 1890, la region atirèt l'atencion de companhiás desirosas d'i crear de plantacions d'evèas. En despiech de l'oposicion de Brazza, obtenguèron contentament en 1898 e una partida dau territòri gabonés fèt partida dei 38 concessions cedidas per lo govèrn francés.
Lo nombre feble de foncionaris francés dins la region empachèt un contraròtle eficaç de l'activitat dei companhiás. De mai, coma un impòst sus sei beneficis èra la fònt principala dei revenguts de l'administracion coloniala, lei companhiás venguèron rapidament liures de pilhar lo territòri que li èran atribuit. Per aquò, utilizèron la populacion indigèna que foguèt somesa au trabalh fòrçat. A partir de 1908, la futura AEF (oficialament fondada en 1910) foguèt tocada per una tiera de revòutas e d'enquistas foguèron ordonadas per París. Pasmens, ambé l'acomençament de la Premiera Guèrra Mondiala, leis autoritats francesas foguèron obligadas de recórrer a son torn au trabalh fòrçat per sostenir l'esfòrç de guèrra. En particular, lòng dau litorau congolès au sud de Gabon, 20 000 indigèns de la region morèron durant la construccion dau camin de fèrre Pointe-Noire-Brazzaville. D'insureccions importantas contunièron donc de tocar l'AEF mai leis autoritats colonialas gardèron lo contraròtle de la situacion. Tre 1940, a l'iniciativa de Félix Eboué, l'AEF ralièt la França Liura e jonhèt lo camp aliat.
L'AEF dispareissèt en 1958 ambé la creacion de la Comunautat Francesa. Dins aquel encastre, Léon M'Ba, fondator en 1946 dau Blòt democratic gabonés (BDG), assaièt d'obtenir la transformacion de Gabon en departament francés. Pasmens, mau capitèt e Gabon s'orientèt vèrs l'independéncia.
Lo Gabon independent[modificar | modificar la font]
Gabon venguèt una republica independenta en 1960 dins l'encastre de la fragmentacion de l'Empèri Francés. Pasmens, França a gardat de liames politics, economics, militars e culturaus fòrça importants ambé sa colonia anciana en causa de son importància economica. En particular, assegura la defensa dau país e li garda una garnison importanta a Libreville. De mai, intervèn regularament dins leis afaires intèrnes de Gabon per s'assegurar d'aver un president favorable a seis interès. Ansin, Gabon es considerat coma un pielon major de la zòna d'influéncia francesa en Africa.
Léon M'Ba venguèt lo premier president dau Gabon independent en 1960. Establiguèt un regime autoritari centrat sus lo president e si desvolopèt lèu un important culte de la personalitat. En 1964, foguèt reversat per un còp d'estat après aver ordonat la dissolucion de l'Assemblada Nacionala. Pasmens, foguèt restablit per una intervencion militara francesa. A sa mòrt en 1967, foguèt remplaçat per son vice-president Albert Bongo (que cambièt son nom en Omar Bongo après sa conversion a l'islam). Un an pus tard, fondèt un partit unic novèu dich Partit democratic gabonés (PDG). Gràcias au sostèn francés, gardèt aisament lo poder dins lo corrent de la Guèrra Freja. Pasmens, en despiech de l'esplecha de jaciments importants de petròli, la corupcion generala dau regime e lei privilègis donats a son etnia d'origina limitèron lo desvolopament dau país.
En 1990, a la fin de la Guèrra Freja, de tensions importantas au sen de la societat gabonesa obliguèron Omar Bongo d'acceptar una democratizacion. Pasmens, aquò empachèt pas d'esmogudas grèvas dins lei vilas importantas (Libreville, Port-Gentil... etc.) e una intervencion francesa novèla foguèt necessària per restablir l'òrdre. Maugrat l'instauracion dau multipartisme, lo PDG e Omar Bongo an gardat una influéncia majora au sen deis institucions e lo president foguèt tornarmai elegit en 1993, en 1998 e en 2005 après d'eleccions contestadas per l'oposicion. Moriguèt en 2009 e foguèt remplaçat per son fiu Ali Bongo totjorn a la seguida d'un escrutinh contestat per lei partits d'oposicion.
Organizacions politica e territòriala[modificar | modificar la font]
Organizacion politica[modificar | modificar la font]
Leis organizacions politica e territòriala de Gabon son fòrça inspirats per leis institucions francesas. Gabon es una republica amb un regime semi-presidenciau que seis institucions son regidas per una constitucion adoptada en 1991. Lo tèxte assegura la separacion dei poders executiu, legislatiu e judiciari e lo respèct dei drechs umans fondamentaus. Pasmens, dins lei fachs, la republica gabonesa es un regime autoritari dirigit dempuei 1967 per la familha dei presidents Omar Bongo e Ali Bongo. La democratizacion començada dins leis annadas 1990 es encara fòrça parciala e sei progrès son lents. Lo multipartisme es estat autorizat dempuei 1990 e l'oposicion a de còps ganhat de victòrias electoralas de remarca (legislativas de 1996 e 1997 dins la capitala per exemple). Pasmens, lo debanament generau deis eleccions es fòrça contestat per l'oposicion e d'esmogudas urbanas an sovent luec après lei vòtes. Ansin, la vida politica es totjorn largament dominada per lo Partit democratic gabonés (PDG) que contraròtla leis institucions, l'administracion e una partida de la premsa.
Lo poder executiu es tengut per lo president qu'es elegit au sufragi universau dirècte per un mandat de sèt ans. Es lo centre deis institucions gabonesas e lo cap de l'Estat. Noma lo cap dau govèrn e sei ministres, lei governadors de província, lei prefèctes e lei sota-prefèctes. A tanben lo drech de dissòuvre l'Assemblada Nacionala, d'instaurar l'estat de sètge, de repossar l'intrada en vigor d'una lèi, de decidir d'un referendum e es lo cap suprèm dei fòrças armadas gabonesas.
Lo poder legislatiu es tengut per un parlament bicamerau. Sa chambra bassa es dicha Assemblada Nacionala e tèn 120 deputats. 111 son elegits au sufragi universau dirècte e 9 son nomats dirèctament per lo president. Lo mandat es de 5 ans. Sa chambra auta es dicha Senat e es formada de 102 senators elegits per 6 ans au sufragi indirècte per lei conselhiers locaus e departamentaus. L'iniciativa legislativa es tengut per lo govèrn e lei parlamentaris franc dei lèis regardant lo budget de l'Estat que pòdon èsser unicament prepausadas per lo govèrn. Per èsser votada, un tèxte dèu èsser votat per lei doi chambras. Una lèi intrada en aplicacion après sa promulgacion per lo poder executiu.
Lo poder judiciari es tengut per una tiera de corts especializadas. La Cort de Cassacion es la juridiccion suprèma regardant leis afaires penaus, sociaus, comerciaus e civius. Lo Conseu d'Estat es lo tribunau suprèm per leis afaires pertocant l'activitat de l'executiu e deis institucions publicas. La Cort constitucionala s'ocupa de verificar la constitucionalitat dei lèis. Enfin, per leis cas de traïment de part dau cap de l'Estat, dei ministres ò dei presidents e vice-presidents dau Parlament, existisse un tribunau non permanent dich Cort de seguritat de l'Estat.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
Gabon es devesit entre 9 províncias, 52 departaments e 26 districtes, 125 cantons, 50 comunas e 3 304 vilatges e gropaments de vilatges. Pasmens, maugrat l'existéncia d'aquelei subdivisions variadas, lo poder demora fòrça centralizat car lei transferiment d'autoritat de part dau govèrn son limitats, car leis administracions localas son generalament pauc eficaças en causa de la manca de personaus competents e car lei subvencions de l'Estat ai collectivitats representan totjorn la màger dei revenguts dei collectivitats. De mai, certaneis entitats coma lei cantons an principalament un ròtle electorau.
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Gabon a cinc simbòls nacionaus principaus :
- son drapèu foguèt adoptat lo 9 d'aost de 1960. Es eissit d'un drapèu adoptat en 1959 per lo Gabon Francés e es format de tres bendas orizontalas representant la seuva eqüatoriala (vèrd), lo Soleu (jaune) e la mar (blau).
- seis armas dau país foguèron adoptadas lo 15 de julhet de 1963. Leis esmauts li simbolizan la seuva eqüatoriala (sinòple), lo Soleu (aur) e l'ocean (azur). Lei besants d'aur illustran l'abondància minerala dau territòri gabonés e lo naviri representa lo movement dau país en direccion d'un futur melhor. Enfin, un escut tengut per doi pantèras negras que son lo simbòl de la valor e de la vigilància dau president que protegisse la nacion.
- son imne nacionau foguèt adoptat en 1960 ambé l'independéncia. Dich La Concorde, son tèxte e sa musica son l'òbra de Georges Aleka Damas.
- sa devisa es Union, Travail, Justice (« Union, Trabalh, Justícia » en lenga nòstra).
- lo parroquet gris es utilizat per certanei companhiás ò institucions gabonesas coma la pòsta nacionala.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Gabon fa partida deis organizacions internacionalas e regionalas principalas coma l'ONU ò l'Union Africana. Sa diplomacia es centrada sus lo mantenement de sei relacions ambé França, sus la conclusion d'acòrdis ambé de partenaris novèus per favorizar la diversificacion de l'economia e sus la resolucion dei crisis que tocan lo continent african. D'efèct, la relacion entre Libreville e París es primordiala per lo país car França assegura la defensa militara de Gabon e es son premier partenari economic. De mai, l'esplecha dei jaciments de petròli, ressorsa principala de l'economia gabonesa e fòrça importanta per l'independéncia energetica de la metropòli anciana, es realizada per la companhiá francesa Total. Enfin, Gabon es un relèu major de l'influéncia francesa en Africa. Dins aquò, la relacion entre França e Gabon es pas tant desequilibrada e lo govèrn de Libreville a la capacitat de far pression sur París per defendre leis interès sieus.
Lo desvolopament de relacions ambé leis autrei poissanças mondialas ò africanas es vengut un axe important de Gabon que vòu diversificar son economia. Lo país a ansin conclut una tiera d'acòrdis economics ambé leis Estats Units ò China. De cambis importants son tanben estats creats ambé d'autreis estats africans coma Senegal.
Enfin, la resolucion dei crisis continentalas es pereu una preocupacion majora de Libreville. Aqueu ròtle dona au país una plaça diplomatica importanta en Africa, subretot en comparason de sa talha modèsta. Es liat a la presidéncia lònga d'Omar Bongo qu'aviá aquistat una influéncia importanta coma mediator. En particular, lo president ancian a ajudat d'un biais decisiu a la resolucion dei conflictes entre la Republica de Còngo e Angòla (1988) e entre Chad e Sodan (fin deis annadas 1990). A egalament sostengut lo combat de l'ANC còntra lo regime d'apartheid. Dempuei la mòrt d'Omar Bongo en 2009, Gabon contunia de prepausar sei servicis per resòuvre lei situacions de crisi.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Lei fòrças armadas gabonesas èran formadas d'aperaquí 5 000 òmes e dotadas d'un budget de 70,8 milions de dolars (2% de son PIB). Èran devesidas entre cinc brancas (una armada terrèstra, una fòrça aeriana, una marina militara, una gendarmariá e una polícia). Avián d'equipaments leugiers principalament destinats a la defensa dau territòri gabonés. Lei pus importants èran 70 veïculs blindats, 47 pèças d'artilhariá, 8 avions de combat, 4 elicoptèrs de combat, 15 elicoptèrs de transpòrt, 1 corveta, 2 naviris de transpòrt, 3 patrolhaires e 7 naviris leugiers. La màger part d'aquel armament es d'origina francesa.
Economia[modificar | modificar la font]
Gabon es un estat en desvolopament amb una economia principalament basada sus l'esplecha dei ressorsas naturalas fòrça importanta de son territòri. En 2013, son PIB èra de 19,97 miliards de dolars estatsunidencs. L'agricultura ne'n representava 3,6%, l'industria e leis activitats minieras 63,9% e lei servicis 32,5% amb un taus de chaumatge d'aperaquí 21% (en 2006). Lei partenaris economics principaus dau país son leis Estats Units d'America[1], la China Populara[2]. França a un ròtle important coma fornisseire[3] e Japon, Austràlia e Índia coma practicas[4]. En 2013, la balança comerciala gabonesa èra fòrça positiva amb un excendent de 5,84 miliards de dolars.
La fònt principala de revenguts de l'Estat es l'esplecha d'idrocarburs, especialament de petròli, que representava 48% dau PIB en 2012 e èra a l'origina de 47% dau budget nacionau. La produccion demenisse regularament dempuei 1997 (18,5 milions de tonas) mai agantava encara 11 milions de tonas en 2007. Pasmens, de jaciments novèus son estats descubèrts dins la zòna d'esplecha economica gabonesa. Situats a de prefondors importantas, semblan formar un potenciau economic important dins leis annadas venentas maugrat son esplecha malaisada.
L'industria forestiera a tanben un ròtle important car es la premiera fònt de trabalh dins lo país. Pasmens, son importància economica a demenit e representava en 2012 mens de 9% deis exportacions nacionalas (còntra 14% en 1998). Leis esséncias pus recercadas son l'aucoumea, l'ebèn e l'ozigo. Gràcias a la feblessa numerica de la populacion gabonesa, l'esplecha dei seuvas (85% de la superficia dau país) e la proteccion de l'environament pòdon èsser menadas de concèrt. Un esfòrç important a actualament luec per favorizar la creacion d'una industria nacionala de transformacion de la fusta per diversificar l'economia e redurre l'importància dau petròli.
Leis autrei ressorsas mineralas dau territòri gabonés son tanben esplechedas dins l'encastre de la politica nacionala de diversificacion de l'economia. De jaciments importants de manganès son esplechats dins la region de Moanda. Aquelei minas representavan en 2013 4% dau PIB nacionau e 27% dei resèrvas mondialas. L'industria miniera gabonesa a un potenciau important car un autre jaciment important de manganès es estat descubèrt dins la region de Mouila e car un jaciment de niòbi es estat trobat vèrs Lambaréné. Pasmens, a l'ora d'ara, aquelei jaciments son fòrça isolats e alunchats dau ret de comunicacions.
L'agricultura es pauc desvolopada e 60% dau manjar èra importat en 2005. Lei culturas principalas son destinadas a la consomacion personalas (banana, maniòc... etc). Lo sector dei servicis es fòrça desvolopat dins lei centres urbans onte representa la màger part deis emplechs. Es principalament basada sus leis activitats de transpòrt e de comèrci de detalh.
Gràcias a aquelei ressorsas, Gabon a un indici de desvolopament uman important a respèct deis autrei país africans. D'efèct, lo revengut per abitant es lo segond dau continent après aqueu de la Guinèa Eqüatoriala. Pasmens, la reparticion dei riquessas es fòrça inegala e un tèrç de la populacion viviá en dessota dau lindau de pauretat en 2005[5]. Aquò crea de tensions socialas importantas, especialament dins leis aglomeracions pus pobladas.
Cultura[modificar | modificar la font]
Escultura[modificar | modificar la font]
Existisse una escultura rica de mascas de fusta utilizats per de ceremònias tradicionalas (maridatge, naissença, funeralhas... etc.). Cada etnia a lei sieus mascas qu'an d'utilizacions e de significacions pròprias.
Literatura[modificar | modificar la font]
Fins au sègle XX, Gabon aviá pas de literatura pròpria mai una tradicion rica de racòntes oraus existiá. Divèrseis autors e cercaires, especialament André Raponda-Walker (1871-1968), son a l'origina d'un trabalh important de recensament e d'enregistrament d'aquelei còntes e mites. Au mens un vintenau d'etnias son a l'ora d'ara regardadas per aqueu trabalh.
En causa de l'introduccion recenta de l'escritura en Gabon e de sa dependéncia lònga, la literatura gabonesa es solament apareguda a partir deis annadas 1970 e 1980. La poësia foguèt lo premier estile adoptat (Ndouna Depenaud, Wisi Magangue-Ma-Mbuju, Georges Rawiri) mai divèrseis escribans s'assaièron rapidament au roman coma Robert Zotoumbat ò Jean Divassa Nyama. Dins leis annadas 1990, apareissèron lei premiereis autors femeninas famosas coma Justine Mintsa e Bessora. Enfin, dempuei leis annadas 2000, la novèla a fach son aparicion au sen de la literatura gabonesa ambé de fònts d'inspiracion dirèctament posadas dins lei mites tradicionaus dau país.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Lo cinèma gabonés es aparegut dins lo corrent deis annadas 1970 mai a gardat una influéncia limitada en causa de la manca de mejans financiers. Pasmens, quauquei films son regularament realizats en Gabon e d'actors gabonés participan de còps a de films francés. Lo pus coneissut es Philippe Mory, considerat coma lo precursor dau cinèma gabonés, mai d'autrei cineastas coma Pierre-Marie Dong, Imunga Ivanga e Henri Joseph Koumba Bibidi an regularament obtengut de prèmis dins de festevaus cinematografics africans. Una institucion dicha IGIS (Institut Gabonés de l'Imatge e dau Son) es cargada de sostenir lo cinèma nacionau.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 17% deis exportacions e 9,4% deis importacions gabonesas en 2013.
- ↑ 5,4% deis exportacions e 12,6% deis importacions gabonesas en 2013.
- ↑ 28,2% deis importacions gabonesas venián de França en 2013.
- ↑ En 2013, aquelei país representavan respectivament 24,1%, 11,3% e 7,4% deis exportacions gabonesas.
- ↑ Banca Mondiala - Gabon [1].


c: text/html

text:
Accueil / Ariège / Trois Seigneurs /
Panorama depuis le Sarrat de la Pelade
10/29
- Créée le
- Dimanche 18 Janvier 2009
- Mots-clés
- 360, Ariege, Cap de la Dosse, La Calbe, Mont Rouch, Mont Valier, Mont-Roig, Panorama, Pic d'Estibat, Pic de Bassibie, Pic de Cagire, Pic de Font Blanca, Pic de la Journalade, Pic de Montaud, Pic de Pioulou, Pic de Saint-Barthelemy, Pic des Trois Seigneurs, Pic du Rulhe, Pique d'Endron, Pirineos, Pirineus, Pla de Madame, Pyrenees, Roc de Trabinet, Rocher de Batail, Sarrat de la Pelade, Sommet de Menties
- Albums
-
- Visites
- 1154
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Patrimòni occitan : la civilisation en héritage / Mathias Leclerc, CIRDÒC [film documentaire]
Leclerc, Mathias. Metteur en scène ou réalisateur
Centre inter-régional de développement de l'occitan (Béziers, Hérault). Auteur
Altaïr Prod. Metteur en scène ou réalisateur
Aquel filme de 26 minutas realizat a l'escasença del Xen Congrès de l'Associacion internacionala d'estudis occitanas (Besièrs, junh de 2011) propausa un percors al dintre de la civilizacion occitana de l'Edat Mejana : literatura, pensada, sciéncias, tres cents ans de « creacion en marcha » que l'eiretatge ne fonda lo patrimòni occitan e una part de la cultura europèa modèrna.


text:
Comtat de Niça
Lo ò la Comtat de Niça[1] (italianizat en Contèa de Niça), que si sòna finda lo País Niçard, es una region istorica d'Occitània, a l'èst, a l'entorn de la vila de Niça e que s'espandisse tra la mar Mediterranèa (Còsta d'Azur), lo riu de Var e la cresta de l'extrèm sud dei Alps.
La sieu capitala es la vila de Niça.
Lo gentilici es niçard -a.
La sieu populacion es de 506 694 abitants (en lo 1999).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Veire:Lista dei Comunas dau Comtat de Niça
Istòria[modificar | modificar la font]
A l'inici èra una part de l'ancian comtat de Provença, pi a partir dau 1388 foguèt una partida dau ducat de Savòia (que venguèt lo reiaume de Sardenha en lo 1720). Pilhèt lo nom de Comtat de Niça a una data indeterminada après lo restacament a Savòia. Foguèt restacat a l'estat francés en lo 1860. Despí aquò, forma l'arrondiment de Niça qu'es la màger part dau departament dei Aups Maritims, totun si garda lo nom de Comtat de Niça per designar aquela region culturala e istorica que la sieu personalitat es tot plen fòrta.
Istoricament, lo Principat de Mónegue es enclavat dins lo Comtat de Niça mas non nen fa partida. La vila de Menton, embau País Mentonasc, faïan partida dau Principat de Mónegue (fins en lo 1861, quora foguèron restacats a l'estat francés).
Galaria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Sant Estève de Tiniá, dins lu Alps Occitans (Gavotina e Comtat de Niça)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
BARELLI Herve [Hervé], ROCCA Rogier [Roger] (1995) Histoire de l'identité niçoise, Niça: Serre
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ En occitan si di lo comtat (masculin) ò la comtat (femenin).
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
03/11/2014
Les 10 ans de Pampaligòssa
A Bourdeilles, l'association Pampaligòssa a pour objectif de faire découvrir le patrimoine matériel et immatériel du village et des environs. Fondée il y a dix ans par Nicolas Dussutour, aujourd'hui 36 ans, elle est composée d'une dizaine de bénévoles.
D'en prumier, d'onte ven lo nom? « Pampaligòssa, qu'es un paìs imaginari dau temps daus trobadors, un paìs a far imaginar tanben. Sem una associacion culturala e la debuta, l'ideia era de far coneisser lo biais de viure dau paìs, far visitar lo borg en occitan e en francès. Puei, nos sem botats a organisar de las manifestations, menar daus projects. L'estiu, los dimecres au ser fasem un merchat de nuech de productors dau ranvers, « Saveurs nocturnes ». Avem bastit un forn municipau que se tròba rasis la meraria emb dau materiau de recuperacion e tot aquò, sur los fons pròpres de l'associacion. Questa annada, per l'eveniment Paratge, en partenariat emb l'Agença Culturala, nos sem charjats de l'accuelh, de la decoracion, dau far minjar e far durmir. Per l'occasion, 40 benevòles de 15 à 60 ans nos junheren, sovent per lo prumier còp. Quò se passet finament, mercés la motivacion de l'equipa. Queraque son pas tots occitanistes. Aura sem capables d'organizar 2 o 3 eveniments musicaus per an, coma per exemple lo 15 de novembre que ven, a la sala de las festas de Bordelha. Emb l'ajuda de l'Agença Culturala, anem perpausar un concert de musica actuala emb daus instruments tradicionaus, emb la presença de Gregori Jolivet, fasaire de vielas a Nontron. I aura tanben dau ròck emb « The Poors » una imitacion de « The Doors ». En defòra de l'associacion, que fases?«Sei agent territoriau e conselhier municipau a Bordelha. E onte as apres la lenga ? « Emb mos grands parents, mai ai seguit lo cors de Joan Ganhaire. Mon pair, que comprenia la lenga mas parlava pas s'i tornet botar e aura la parla finament ; sec totjorn lo cors de Joan. ».
Voilà une association proche de ses racines, ouverte à tous et tournée vers l'avenir au cœur d'un village devenu l'un des points névralgiques de l'occitan en Dordogne.
Denis Gilabert
Les commentaires sont fermés.


text:
Les Châteaux de la Loire ont la particularité d’avoir été, pour la plupart, bâtis ou fortement remaniés durant la Renaissance à une époque où la cour des rois de France était installée dans le Val de Loire.
L’exceptionnelle densité de monuments à visiter dans cette région a d’ailleurs en partie justifié le classement du Val de Loire au patrimoine mondial de l’humanité par l’Unesco, entre Sully-sur-Loire (Loiret) et Chalonnes-sur-Loire (Maine-et-Loire) au titre des paysages culturels vivants !
Voici une liste un peu plus étendue que celle retenue par l’UNESCO des châteaux à visiter le long de la Loire :
A
B
C
F
G
L
M
P
R
S
T
U
V
Château d’Amboise
Château d’Angers
Château d’Azay-le-Rideau
Château de Beauregard
Château de Blois
Château de Brézé
Château de Brissac
Château de Chambord
Château de Chaumont
Château de Chenonceau
Château de Cheverny
Château de Chinon
Château du Clos Lucé
Château des Ducs de Bretagne
Abbaye Royale de Fontevraud
Château de Goulaine
Château de Langeais
Château de Lude
Château de Luynes
Château de Loches
Château de Meung-sur-Loire
Château de Montgeoffroy
Château de Montpoupon
Château Le Plessis Bourré
Château des Réaux
Château du Rivau
Château de Serrant
Château de Sully-sur-Loire
Château de Talcy
Château d’Ussé
Château de Valencay
Château de Villandry
Château de Villesavin
Château de Saumur
photos des châteaux de la Loire : château de Blois, château de Chambord, château de Chenonceau, château de Loches, château de Talcy et château de Villandry ©Philippe Hallé – Packshot ; autres photos des châteaux de la Loire Flickr Creative Commons : château d’Angers ©Dennis Jarvis ; château d’Amboise ©Spencer Means ; château d’Azay-le-Rideau ©Igor Krivokon ; château de Beauregard ©Esther Westerveld ; château de Brézé ©Martin Burns ; château de Brissac ©Osbern ; château de Cheverny ©Hocusfocus55 ; château de Chaumont ©Pablo Garbarino ; château de Chinon ©Charlotte Powell ; château du Clos Lucé ©Hocusfocus55 ; Abbaye Royale de Fontevraud ©Mark Weston ; château de Goulaine ©Romain Chaffin ; château de Langeais ©NeferTiyi ; château de Lude ©Guillaume Singer ; château de Luynes ©Daniel Jolivet ; château de Meung sur Loire ©tricia s ; château de Montgeoffroy ©Patrick Bouquet ; château de Montpoupon ©Anna & Michal ; château Le Plessis Bourré ©John Reynolds ; château des Réaux ©fourthandfifteen ; château du Rivau ©Esther Westerveld ; château de Saumur ©Mark Weston ; château de Serrant ©Balazs Andor Zalanyi ; château de Sully sur Loire ©vostok 91 ; château d’Ussé ©paula soler-moya ; château de Valencay ©paula soler-moya ; château de Villandry ©JAM FROG ; château de Villesavin ©paula soler-moya


text:
Lo cas dau lengadocian oriental (montpelhierenc e cevenòu) e dau provençal rodanenc (rodanenc e nimesenc) segon la reparticion das articles definits plurals
o la ritornèla de Vidorle jòga qué particion ?
1- L’espaci dialectal es una question que sembla trabalhar particularament lo monde de l’espaci provençal en rapòrt das autres dialèctes occitans. Sembla que siá una necessitat de defendre son espaci lengatgièr fàcia a « l’invasion lengadociana » (traduccion : dins aquel discors, occitan = lengadocian), perqué Provença a plus la man ni lo prestigi qu’aviá dau temps de Mistral sus l’ensèm das païses occitans. Cal pertejar son dinamisme ara.
Lo discors sus l’espaci provençal mescla sovent istòria (region administrativas inclausas) e lingüistica. Per la zòna de rescòntre entre lengadocian e provençal, avèm principalament doas sorgas cartograficas :
- Las mapas dau CNRS « Atlas linguistique du Languedoc oriental » (ALLOr) amb una ret d’enquista larga d’un vintenal de quilomètres entre cada ponch.
- Las mapas provençalas coma la mai emblematica de « Prouvènço d’Aro »
Comptam pas las mapas aproximativas e non detalhadas fachas per las associacions dins un encastre de presentacion das departaments occitans, que Gard se tròba mai o mens partit justament en dos. Grosso modo l’arrondiment de Nimes es provençal e aquel d’Alès lengadocian.
- La mapa dau CNRS es interessanta mas tròp larga, de que se passa entre dos ponches d’enquista ? Es dificil de far un tablèu en degradat quora la « pixelizacion » dialectala es tròp importanta a causa dau manca de detalh.
- Al revenge, la mapa de « Prouvènço d’Aro » es tant detalhada a las comunas limitròfas près que la primièira impression donada es aquela d’una enquista precisa e detalhada vilatge per vilatge per trobar la diferéncia entre « loui » e « li ».
Mas ja qualquas constatacions : en lengadocian oriental « loui » (exemple en grafia mistralenca) es inexistent (d’après nòstras sorgas e conoisséncias de terren). La forma cevenòla o montpelhierenca es « los » (« lous » en grafia mistralenca).
Après avèm de simplificacions estranhas, la comuna gardonenca de Carnas –limitròfa d’Erau– es amputada de son territòri oèst per que lo trach drech fasiá segurament ganhar de temps au dessenhaire. O alora dins l’oèst de la comuna se parla lengadocian e lo vilatge parla provençal ? De segur que non.
Alora de que se passa. A Quissac, una enquista rapida permet de s’avisar que se parla pas provençal dins la comuna, levat benlèu lo cas d’escòla d’un ipotetic retirat qu’ague fach sa carrièra en Arle (que troberiam pas cap). Davalam alora mai au sud, a Fontanès, l’informator trobat sus plaça de familha dau país e totjorn demorat sus la comuna usa que de « los ». Parier per Combàs, mai a l’èst qu’un informator nos ditz « Aicí sèm un país de « los », a Montpesat meton « li » pertot e dison que nos comprènon pas ». Estupefaccion, lo limit seriá donca faus e pas a una comuna pròcha, mas un desenal de quilomètres au mens. E la ritornèla « lo flume Vidorle es lo limit entre Provença e Lengadòc lingüistics » unicament valabla entre Lunèu (34) e Aubais (o « Aubais mema » 30), vist qu’a Sovinhargas (30) lo parlar local es en « los, las ».
2- De que se passa per la representacion de la realitat lingüistica dins l’espaci ?
Tornam a la question de partença, lo monde provençalista auriá besonh de resistir a l’invasion lengadociana – mai exactament al dinamisme lengadocian – en respondent per una culpabilizacion territoriala das quites lengadocians ? Resumissi : « lengadocians : sètz ben envasidors, la pròva, regardatz, las mapas que vos mostram, lo provençal es parlat dins un espaci ben mai grand que çò conoissut ».
Dins los movements de resisténcia e de renaisséncia per la lenga d’òc, trobam un molon d’opticas.
Avèm de situacions que las associacions fan un ensenhament « off shore ». Son faches de corses de provençal rodanenc « lenga de cap d’òbra de Mistral » dins Erau, endrech que se parlèt jamai provençau. Quitament se l’espaci carmaguenc e la cultura de la bovina trapassa los limits dialectaus.
Dau temps de nòstras enquistas en lo departament Erau, enquisteriam a Boisseron. Una cobla agradiva nos aculhís, l’òme dau país parla la lenga dau país en « los, las » -de lengadocian oriental- a la granda suspresa de sa femna que cresiá que son òme parlava pas cap lo « patoès » local.
Après l’entreten, la femna que nos ditz : « Au village il y a un cours de provençal, c’est le vrai occitan que nous apprenons ». Estupefaccion, en airal lengadocian s’apren de provençau… E lo vertadièr occitan es lo provençal. Aquela expression seriá segurament pas per agradar a un cèrt « Collectif » ben conoissut du costat de Vauclusa…
N’agueriam un resson parièr dau costat de Mauguòu que s’i fa un cors de provençal rodanenc…
Es d’autant mai susprenent que la ritornèla « lo flume Vidorle es lo limit [sacrat] entre Provença e Lengadòc lingüistics » es ben conoissut tant per los occitanistas, provençalistas coma per lo public patoesant. Aquela dicha es donca una engana.
La dialectica es la mema dins l’espaci vivaroalpenc (o gavòt) au contact dau provençal e niçard. La vision provençalista es d’integrar lo maximum d’airal limitròf a Provença per se donar mai d’importança (mesclum entre istòria- administracion e lingüistica) e las apelacions localas inventadas coma « Drôme provençale » que jògan aquel juòc de Meridionalitat tipica = provençalitat.
Ne’n podèm far un parallèl en rapòrt de nòstres autres escriches (nòstra tèsi en particular).
Costat lengadocian, levat l’integracion particulara facha per Loís Alibert dau loserian e per Bernat Molin dau sud vivarés coma parlars « lengadocian[s] en cha-» –tot en notar que faguèron ben d’indicacions sus las particularitats lingüisticas d’aquels endrechs-, nos sembla que las pretencions invasivas lengadocianas son feblas, quitament de fablas. Lo cas de Carles Mouly amb la Catinou de parlar lengadocian roergat dins un airal que parla gascon garonenc es anecdotic. Faguèt pas l’objèct d’una represa massisa per mostrar una atestacion de lengadocianitat d’aquel airal gascon.
Se ponctualament, l’Educacion nacionala ensenha un autre dialècte occitan qu’aquel de l’endrech en zòna de frontièra, es sovent per de rasons de manca de conoisséncia de la realitat locala e per una abséncia de formacion dialectala per que los professors s’integrèsson au parlar local. Aquel camin es pasmens fondamental e util per que los escolans pòscon reconóisser la lenga de lor environa legibla sus la toponimia, o mièlhs practicada per de pròches o de membres de lor familha.
Nòta :
1- la situacion dau provençal dins Gardon es mal conoissuda. Fau notar la diferéncia entre lo provençal rodanenc d’Arle, Avinhon, Beucaire e lo provençal nimesenc (amb –LL e –L finals dau latin devenguts –L e –u, l’usatge de la negacion « pas cap » [‘pa ‘ka], « tus » [toes], coma en montpelhierenc). Au nimesenc podèm ajustar lo provençal « camarguenc » parlat « dei Santei Marias de Mar » fins au Grau dau Rei qu’a de trachs diferents dau nimesenc coma dau rodanenc amb los articles « lei » e non pas « li » e d’autres trachs que desveloparèm pas aicí.
2- Las zònas de protestantisme (Vau Naja, someirés…) e de catolicisme (país de Castias) se recòpan pas cap amb un limit dialectal, au contrari de trachs tipics coma per relevat per Théodore de FELICE sus lo nòrd èst de Léger Naut, zòna protestanta dau canton de « Tence ».
Laurenç Revest


text:
Taca solara
Una taca solara es una region a la superfícia del Solelh (fotosfèra) qu'es marcada per una temperatura inferiora a son environament e a una intensa activitat magnetita. Es son camp magnetic qu'enebís la conveccion per un efièch similar als frens de corrents de Foucault[1], alentissent atal l'apòrt de calor venent de l'interior del Solelh (dins aquesta zona), formant de zonas ont la temperatura de superfícia es reducha. Es subretot la bassa de temperatura de la taca relativa a son environament que la fa visibla, l'emission de la taca essent d'aqueste fach mens intensa (la loi de Stefan-Boltzmann dich que l'emission d'una region de temperatura T es proporcionala a T4)[2].
Somari
Cicles de las tacas solaras[modificar | modificar la font]
Las tacas solaras mòstran la conveccion del plasma solar: aquesta matèria ionizada forma de cellulas de conveccions, sos fluses cabuçon al nivèl de l'eqüator e tornan pujar al nivèl dels pòls. Amb una velocitat mejana de 65 km/h, aquestes fluses de plasma passan onze annadas per boclar la cellula de conveccion e son a l'origina del cicle solar. Aqueste cicle solar se traduch per una fòrta modulacion del nombre de tacas solaras visiblas. Mai, s'obsèrva una modulacion de mai granda escala de temps de l'activitat solara per sas tacas: lo nombre maxim de tacas solaras visible al maxim del cicle solar varia amb lo temps e es ligat a la variacion dels camps magnetics solars.
Las tacas solaras son mai escuras e frejas que la superfícia del Solelh e diminisson donc l'intensitat de la radiacion solara. Mas s'acompanhan de punts luminoses qu'aumentan l'intensitat de la radiacion solara. Es l'efièch dels punts luminoses que l'empòrta, de biais que la radiacion solara es mai nauta, d'unes 0,1 %, pendent de periòdes de fòrta activitat solara. Aquesta diferéncia pòt semblar fèbla mas representa una diferéncia d'energia recebuda importanta per un sistèma coma la Tèrra. Atal, lo còr del pichona edat glaciària, cobrissent lo periòde 1550-1850 foguèt marcar per un fòrça fèble nombre de tacas solaras, veire una disparicion complèta d'aquelas vèrs 1665-1700.
Precaucions d'observacions[modificar | modificar la font]
Observacions istoricas de las tacas solaras[modificar | modificar la font]
Mond chinés[modificar | modificar la font]
La primièra observacion provada de tacas solaras data de l'an -28, venent de China. D'observacions regularas son contada venent del mond chinés (comprenent l'actual China, lo Japon e la peninsula coreana) a partir del començament del sègle IV. Aquestes testimònis de l'Orient extrèm comparan sovent la talha de las tacas a diferents objèctes de la vida videnta, coma de fruchs. Sembla verai qu'un sistèma de conversion entre talha mejana d'aquestes objèctes e talha angulara de las tacas existís, pasmens s'aquel es pas conegut amb certitud. Una estimacion recenta facha per d'autors europèus suggerís que la talha angulara correspondenta èra donada per la talha angulara dels dichs objèctes observats a una distança d'unes 100 mètres[3].
Los mejans utilizats per realizar aquestas observacions son (en 2008), pas coneguts. Es possible que los observators ajan beneficiats de condicions favorablas eissidas de diferentas tempèstas de sables venent del desèrt de Gòbi o del bacin de Tarim. Un autre ipotèsi es que las observacions ajan estat permesas per d'instruments rudimentaris filtrant la lutz solara amb de jade o de mica, pasmens se pas cap d'instruments nos siá venguts.
Arribèt, a aquesta epòca, que se cope la tèsta als astrològs chineses avent fach aquestas observacions, que previsián malastre[4].
Euròpa[modificar | modificar la font]
En Euròpa, las observacions ancianas de tacas solaras son fòrça pauc nombrosas. Sembla versemblable que siá una consequéncia del dògma aristotelician de l'imuabilitat dels cèls, que foguèt compatut fins a la fin del sègle XVI per l'observacion de la supernòva istorica SN 1572 per Tycho Brahe. D'aqueste fach, se de mencions existisson dans l'Antiquitat grèga (per exemple per Teofraste d'Atenas), diferents autres testimònis interpretan mal la natura d'aquestas tacas, las assimilant a de transits de las planètas Mercuri e Vènus, veire d'ipoteticas « lunas solaras », de segur a causa de la prevalença del dògma aristotelician. En fach, pendent tot l'Edat Mejana, solas doas observacions europèas de tacas solaras son registradas, en 1367 e 1371, venent de Russia. Aquestas observacions foguèron fachas possiblas per la preséncia d'importants fòcs de boscs avent pro escurcit l'atmosfèra d'aquesta region per permetre l'observacion detalhada del disc solar[5].
Las Annalas de Sant Bertin evòcan pasmens un eveniment d'abril de 860 que sembla fòrt a de tacas solaras gigantescas (cf. annada 860) :
- « Tanben se dich que lo 6 d'abril (860), lo solelh sortit, se vegèt a la mitat de son disc una taca negra, e aquesta avent davalat cap a las partidas inferioras, una autra sul còp se roncèt sus las partidas superioras, e percorriguèt tot lo disc fins al bas. Aquò se passèt lo desen jorn de la luna. ».
De tacas solaras foguèron tanben observadas, en 1611, per Christoph Scheiner amb de veires tintats e Galileo mercé a sa luneta astronomica e un sistèma de retroprojeccion sus ecran. Aqueste darrièr ne faguèt un dels sieus arguments per combatre lo sistèma geocentric d'Aristòtel que lo Solelh es un astre perfièch, çò qu'es incompatible amb l'idèa de tacas.
Lo mai important grop de tacas solaras observat fins ara apareguèt en abril de 1947[6]. Èra compuast de doas tacas màger e de mai pichonas, e cobrissiá mai d'1 % del disc solar.
Interés scientific[modificar | modificar la font]
Las estatisticas sus las tacas solaras existisson en Euròpa a partir del començament del sègle XVII, sens pasmens poder determinar la fiabilitat de las observacions mai ancianas. Las donadas son consideradas coma vertadièrament estatisticament fisablas sonque a partir de 1850. La mencion de la desapeisson gaireben complèta de las tacas solaras sul periòde 1645-1715 es subretot attribuisa a Edward Maunder (1890)[7], e pòrta lo nom de minim de Maunder, pasmens se foguèt descobèt tres ans abans per Gustav Spörer, que Maunder cita. Las estatisticas de las tacas solaras mòstran tanben un autre minim dins lor nombre, anant de 1800 a 1835 e nomenat minim de Dalton.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo magnetisme de las estelas 2) L'efièch dinamo
- ↑ Una reduccion de gaireben 1/3 de la temperatura (absoluda) equival a une reduction de gaireben 80 % (a ~1/5en) del rai termic.
- ↑ (en) Francis Richard Stephenson et David A. Green, Historical supernovae and their remnants, Oxford, Oxford University Press, , 252 p. (ISBN 0198507666)Modèl:Livre Stephenson-Green, p. 189-190.
- ↑ Le Soleil présente un maximum de taches, 4 novembre 2013
- ↑ (en) {{Obratge}} : paramètre
titremancant
- ↑ Grand livre du ciel, Ed. Bordas (ISBN 978-2040-27238-8) p. 464
- ↑ {{{2}}},
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Histoire solaire et climatique, Elisabeth Nesme-Ribes, Gérard Thuillier, Ed Belin, 2000 (ISBN 2-7011-1966-9)


text:
Falanja
La falanja es una formacion d'infantariá formada de lanciers. Sembla aparéisser dins lo corrent de la mitat dau milleni III avC en Mesopotamia. Conoguèt un desvolopament important en Grècia antica a partir dau sègle VII avC puei dins lo Reiaume de Macedònia au sègle IV avC. Pasmens, lei falanjas macedonianas foguèron esquichadas per lei legions romanas au sègle II avC en causa de sa manca de capacitat de manòbra fàcia ai legionaris pus leugiers e abils. Après aquela desfacha, dispareguèron fins a l'Edat Mejana e l'adopcion de formacions de lanciers utilizats ambé d'autrei soudats equipats d'armas de còrs a còrs.


text:
09/12/2015
Visita a l' Abri Pataud, per Paulette Andre ( 3)
...Après nos aver racontat tot aquò, la Maria nos saludèt plan graciosament, e la Cathy tornèt prene la paraula, tot en nos menant dusca a la pòrta del siti : "Lo Hallam Movius se botèt a escavar amb una còla de jòines franceses e americans tre 1958 e fins a 1964. Sonèt lo luòc, l'abric Pataud, del nom dels rèires de las doas sòrres. Lo Movius venguèt pel país mai de 10 ans après la fin dels escavaments per estudiar las causas preïstoricas qu'avián trobadas. Mas tombèt malaut e defuntèt en 1980 après aver fach don de l'abric Pataud al Museum Nacional d'Istòria Naturala de París."
Puèi, lo bruch de claus que se trucan dins la pòcha, que s'engulhan dins la sarralha, la pòrta que se dubrís, e nos vaquí cabussats mai de 36 000 ans enrè : moment d'esmoguda granda e viva... Nòstre passat es aquí, marcat dins lo talh d'un terren ! Emb la Cathy anem començar la descobèrta del siti de l'abric Pataud. Aimi mai li daissar la paraula, qu'aquí es un trabalh de professionala !
"En 1958, lo Movius comença un escavament de 12 m x 12 m e plaça son carroyage al nivèl del sòl per tal de coordinar los objèctes en tres dimensions e de los situar dins l'espaci.
Sus mai de 9 m de prigondor, se descubrís una succession de venas arqueologicas que van constituir lo malhon indispensable de la cadena entre Néandertal ( _ 40 000 ans) e lo Magdalénien de Lascaux. 14 venas arqueologicas an permetut de tornar montar 15 000 ans d'ocupacion umana e d'arribar dusca al sòl rocassut coatat de fonzilhas.
Fa 34 000 ans, s'installan los primièrs estatjants de l'abric, los òmes de Cro-Magnon ; un refregiment dels braves arriba e los glacièrs davalan dusca a 600 m d'altitud en França.
Los òmes cercan dels abrics e aquesta plataforma de mai de 90 m de long sus qualques mètres de largor, orientada sud-sud-oest es plan favorabla a l'installacion per se parar de la freg e dels dangièrs a l'entorn. De mai, Vezèra es prèp e quò's plan comòde quand òm es caçaire-culheire-barrutlaire.
La primièra civilisacion de Cro-Magnon, los Aurignaciens demòran pendent 3000 ans coma l'atèsta la preséncia de burins caracteristics d'aquel periòde del Paléolithique supérieur. L'abondància de rèstas culinàrias de rèn indican que lo rèn sembla èstre una cacilha de tria pels òmes ; l'espepissada dels brisums ossós, de las mandibulas, de las fustas de mortalatge, mòstra que los òmes tornavan portar los còrs entièrs e que los talhavan sus plaça. La reparticion dels objèctes trobats permet de tornar constituir l'organisacion dels campaments : succession de venas estèrlas (sediments erosius) e de venas arqueologicas. A la debuta, la paret del bauç se trobava 10 m en avant de l'actuala.(de segre)
Paulette André
06/12/2015
Le n° 149 de Paraulas de Novelum vient de sortir
La revue 100 % occitane « Paraulas de Novelum » éditée par Novelum IEO Périgord ( vente par abonnement 15 € les 4 n°s ou 25 € les 8 n°s) vient de sortir son numéro 149 du dernier trimestre.
Au sommaire, des textes de Frédéric Fijac, Peire Miremont, la seconde partie d'une nouvelle de Joan Ganhaire qui se déroule à Périgueux pendant la guerre de Cent Ans, un texte de Jean-Claude Dugros sur les contes et poèmes de Lettonie, les « daines »suite à sa rencontre avec l'auteur letton Kaspars Klavins et pour finir, un texte « Castig de Dieu » de Alvaro de Laiglesia traduit de l'espagnol par Jean-Louis Orazio.
18:37 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Literatura en òc | Lien permanent | Commentaires (0)
29/11/2015
Souper festif à Périgueux pour le TCO
Le TCO ( Talhier Culturau Occitan) de Périgueux organise son souper annuel au café associatif « Les Thétards », 7, rue de la Bride à Périgueux, jeudi 3 décembre à 20 h 30. Le groupe « La Tireta Duberta » (en photo) accompagné de Patrick Ratineaud de l'Union Occitane Camille Chabaneau vous feront découvrir des histoires de pays et des chants de Noël en occitan. Réservations pour le repas ( places limitées) et entrée au chapeau pour les animations.
Renseignements au 05 53 56 61 89 et sur http://www.thetards.info/
20:02 Publié dans Actualitats, actualité, Associacions, Musica, chants e dança | Lien permanent | Commentaires (0)
22/11/2015
Visita a l' Abri Pataud, per Paulette Andre ( 1)
Per aqueste dimenc 4 de octobre, rendètz-vos èra donat a Las Àisias per visitar "l'abric Pataud" amb la Cathy. Me pensavi trobar la ribièra de Vezèra negada dins la bruma. Mas non, los fums èran demorats pels tèrmes : "Qu'es marca de pluèja !" aurián dit los vièlhs... E de fach, la pluèja arribèt per la vesprada e contunhèt de plòure lendeman. Qué ne pensatz ? Avián pas mestièr de Dòna Meteò ! Lo mond èran plan aluserpits per comprene lo parlar de la natura... aital coma las bèstias que sentisson venir l'auratge abans los òmes ! Mas rai d'aquò ! Dumpuèi la terrassa de l'abric Pataud, la ribièra èra subrebèla emb la davalada que comença de se pimpar d'aur e de fuòc per tal que nos siasquèsson pas de manca los braves jorns de l'estiu... Una ribièra convidosa ! Al luonh, sul camin de Campanha, los bauces grisàs traucats de cròs troglodics fasián coma una barradissa impossible a passar. Al-delà dels bauces, se devinhava un desconegut que se seriá pogut crentar, dins los temps primièrs de la vida umana...
Mas vaquí la patrona del luòc, la patrona del jorn, la Cathy que se sarra de nosautres per nos dire la benvenguda e far la presentacion de l'ostal ditz de "Pataud". "Pataud ? Qué quò's, Pataud ? Un chen ? La cabana d'un chen ? Non pas ! Pataud es lo nom de la familha que viviá dins aquel ostal. Èran de païsans amb de bèstias, de tessons ; fasián venir de fen, de noguièrs... "L'abric Pataud", quòs un "abric jos la ròca" ont vivián los primièrs òmes."
Tot en d'un còp, sortiguèt de la maison un òme cargat d'un capèl negre. "E bonjorn, brave mond, çò diguèt ! Me dison lo Francés de Pataud ! Sèm en 1884 e fau mos 52 ans !" Plan escarabilhat, aqueste Francés ! E se botèt a nos parlar de son paire que veniá de Cruesa e que fasiá ressegaire de long. Un provèrbi ditz : "Los ressegaires en infèrn van pas, l'an conegut sus tèrra dejà !" Rai d'aquel provèrbi ! El qu'èra vengut per se logar a la sason, trobèt son paradís a Las Àisias ; maridèt una dròlla d'aicí e tornèt pas partir ! "E iò, lo filh del Marcial lo ressegaire, sei païsan !" contunhèt lo Francés en nos fasent la visita de sa bòria : l'estable del tesson dins lo cròs natural del ròc, l'endrech ont gardava lo fen al sec, lo forn pel pan... Mas se vei que lo Francés es fòrça carcanhat per quicòm que lo tafuràva ! E d'un còp daissa espetar sa colèra : "E ben, ten, sèm en 1884 e quò fai mai de 20 ans que lo mond nos emmèrdan amb aquel camin de fer... An tot cambiat : alai, un pont ; enbàs, una carrièra qu'an crusada... Dins lo temps, la carrièra qu'èra aqueste camin que passa davant ma maison, davant ma granja jusca a Táiac !" Puèi, lo Francés desapareguèt coma èra vengut, emb son capèl de feutre negre ! ( de segre)
Paulette André
16/11/2015
Le Collectiu veut une politique régionale ambitieuse pour l'occitan
Fondé en mars dernier, le Collectiu Occitan Perigòrd n'a pas chômé avec l'actualité de la réforme des collèges et la manifestation à Périgueux en juin. «Nous avons obtenu quelques avancées suite à la manifestation de juin et au recours que nous avons déposé au Conseil d' Etat sur la réforme des collèges, mais pour le moment elles sont insuffisantes et ne garantissent pas la pérennisation et surtout le développement de l'enseignement de l'occitan tel que nous l'avions dans la précédente convention avec le rectorat. La mobilisation demeure donc entière sur le sujet, comme sur le sujet de la ratification de la charte européenne des langues minoritaires.Par ailleurs, nous allons entrer dans la nouvelle région Aquitaine, dont huit départements sur douze ont l'occitan en partage. Notre action se situe dans le cadre démocratique et républicain; nous souhaitons sortir de politiques anecdotiques pour une politique ambitieuse en faveur de la langue et la culture occitanes » précisent Michel Samouillan et Martial Peyrouny.
Le Collectiu convie la population et la candidats à une « velhada » festive dite « Tusta l'Urna », en faveur de l'occitan place de l'Ancien Hôtel de Ville à Périgueux samedi 28 novembre à 17h.
« L'ambiance sera comme toujours conviviale, musicale mais déterminée. Tous les amis, les défenseurs et les promoteurs de l'occitan y sont conviés. Les candidats aux élections régionales sont cordialement invités à présenter leurs intentions et leurs projets en faveur de l'occitan. Comme la Dordogne est au centre de la nouvelle région, certains de nos voisins du Limousin, de Lot-et-Garonne ont d'ores et déjà décidé de se joindre à nous. Nous voulons savoir quelle sera la politique de la future région en ce qui concerne l'occitan, l'enseignement, la visibilité de la langue et la culture ».
Le Collectiu Occitan organise une conférence de presse le mardi 24 novembre au siège du Bournat dau Perigord, 13 rue Kléber à Périgueux. Par ailleurs, le Collectiu Occitan Périgord souhaite « condamner fermement les attentats dont notre pays la France est la cible et exprimer sa solidarité vis-à-vis des victimes et de leurs familles».
Une minute de silence sera donc observée lors de la « velhada » à venir.
Denis Gilabert.


text:
Diuendres pro assolelhat, dissabte variable, dimenge inestable.
Vents moderadi deth sud damb quauques bohades fòrtes en zònes nautes.
Temperatures quasi d'ostiu, incrementades pera accion deth vent deth sud (7°/22° en hons de Val; 1°/10° en còta 2.000).
Eth dissabte 7, serà ua jornada variabla, ena qu'auram bromes de tipe naut e miei, que embaranaràn eth cèu, alternadas damb quauqui clari. Pas s'escarte quauqua precipitacion qué serie mès probable pendent era tarde.
Es vents contunharàn moderadi de sud damb bohades fòrtes en zònes anautites.
Es temperatures contunharàn en tot èster nautes (10°/21° en hons de Val; 3°/10° en còta 2.000).
Eth dimenge serà pro embromat damb plojats moderadi e puntuauments intensi pendent era maitiada e prumères ores deth maitin. Eth rèste deth maitin e prumères ores dera tarde es precipitacions seràn fèbles e intermitentes. Còta de nhèu sus es 1900 m.
Fòrta Descenuda des temperatures, sustot des maximales (6°/11° en hons de Val; 0°/2° en còta 2.000).


text:
Política
Sonometre tà mesurar era contaminacion acostica dera N-230
Dejà s’a installat eth sonometre entath mesurament acostic dera N-230. Ua accion que forme part der Estudi Mieiambientau d’aguesta carretèra que realize eth Conselh Generau d’Aran e a on s’analizarà era emission de gasi e era contaminacion acostica dera nacionau ath sòn pas pera Val d’Aran.
Es resultats d’aguest prumèr mesurament se compararàn damb un dusau que se realizarà quan eth trafic de camions ena N-230, que pòrte lèu un mes talhat per motius de seguretat ena poblacion de Saint-Béat, s’age restablit.
Uns mesuraments que coincidissen damb era decision de Foment de méter a informacion publica eth sòn estudi de milhora d’aguesta carretèra e que contemple trebalhs d’increment dera seguretat des conductors des de Sopeira enquiara boca sud deth Tunèl de Vielha.


text:
Condes deth Coserans / Contes du Couserans
Estil : Jove public
Sector : Literatura
Lenga : Bilingue Occitan-Français
Airal lingüistic : Gasconha
Annada de parucion : 2017
Creator: Ferrè, Joan-Pau
Editor : Eth Ostau Comengés
, éditions édite-moi !
Eth lengatge deths condes qu'é coma eth lengatge deth còr : que parla nà totis. Lops, podoèras, hadas, innocents... personatges estacants que hèn arrider o que hèn pòur, que son totis aquiu mès en ame aquera pepita en mès : que parlan gascon ! Alavetz, se voletz descobrir eras suas aventuras enà partatjar-las après en ame eths vòstis amics que son pròishi, duberdetz aqueth libe de condes tot dret vengudis deth Coserans.


text:
Un balanç de l’Estivada 2016
« I caliá èsser ». Una estranha senténcia, legida sus totas las pòtas, devinhada dins totas las ments, amagant a pro pena l’atudament conjunt dels estrambòrds, de la passion e de l’enveja.
Rai. I caliá èsser, i èrem donc. Véser, comprene, analizar, en daissant un momenton de caire un an de rancunas intestinas e de batèstas larvadas, escotar sos uèlhs e prestar l’aurelha al public, als actors, a la còla novèla. E parlar, fòrça, escambiar, amb totes los qu’o volián (e zo volián totes), dins una granda catarsís tota festenalièra. Fins a la darrièra atudada, aquela de la votz, despapareguda a las primièras lusors del jorn levat sus una fèsta a la sabor particulara, mesclada de sucre…e d’amarum.
Urosament, nos demòra la pluma, afilada coma jamai, per un exercici delicat : un compte-rendut critic de l’Estivada 2016 recampant tot çò que pensèrem, tot çò que nos diguèron aver pensat, tot çò que foguèt dich, çò que nos foguèt tornat dire, lo marrit, mas tanben lo bon (evidentament que n’i a).
Primièr, çò que sabèm, çò que vesèm, es qu’aquela Estivada foguèt malaisida. Èra ja lo cas avant, e cambièt pas, quitament se o foguèt per de rasons e de biaisses diferents. La còla nòva, los tecnicians, los qualques elegits, los benevòls an, malgrat tot, capitat de far l’Estivada. Es un fach, e per aquò, compte tengut de las valors umanas que nos animan e que passan de còps las garrolhas que nos animan tanben, totes pòdon èsser assegurats de nòstre respècte e de nòstra solidaritat, al minimum.
Dempuèi la fin del festenal, e quitament un pauc avant, florisson los messatges d’autò-satisfaccion, a grands renfòrts de fòtos mostrant los elegits s’afanant, la man dins lo motor (un imatge tròp rare!) e la mina cansada. Pertant, al contrari de çò que tot aquò daissa entendre, es pas possible de considerar que l’Estivada es capitada al motiu que se faguèt. Capitar de far, es plan, e sabèm qu’es dificile, mas « capitar de capitar » es mai que melhor, es necessari. E d’aquesta part lo contracte es pas emplenat.
Siguem onèstes : es ben entendut que tot es pas marrit, e luènh d’aquí, dins çò qu’èra prepausat. Retenèm en primièr l’iniciativa salutària d’espandir lo festenal a son amont, a la vila tota, amb lo dispositu « En attendant l’Estivada ». I auriá de causas de tornar véser dins lo contengut, mas aquò èra evidentament de far, e èra una de las raras possibilitats d’obertura que permetiá la represa en regia municipala directa. Sul contengut de la programacion puèi, i aguèt de causas bonas, al gost de totes : los Diables de la Garrigue, lo Bal Pop Trònic, Papet J, las projeccions al cinèma amb los corts e las novetats (e mai se los que ne deuriá èsser lausengat foguèsse Amic Bedel). I aguèt de causas agradivas sul papièr mas pauc botadas en valor (Marilis Orionaa e las qualquas programacions en jornada).
E puèi i aguèt l’empont bèl, un pauc mens bèl ongan (çò qu’èra una decision sàvia). Dempuèi qualquas annadas la veirina de l’Estivada (a tòrt), simboliza per nosautres totes los fracasses mas tanben las capitadas d’aquesta edicion. Parlàvem i a gaire del « sindròme de la carta blanca », que viviam coma un desengatjament artistic, la pròva de l’abséncia d’armonia e de direccion generala del festenal. Foguèrem pas desmentits, amb 3 seradas inegalas a totes los nivèls.
Alidé Sans e Paulin Courtial an pas desmeritat, jovas gitèlas de la novèla scèna occitana, coma lors convidats, un pauc tròp « familial » çaquelà, per un platèu interessant mas pas totjorn plan ritmat, amb de nombroses tempses mòrts. L’empont èra çaquelà un pauc tròp bèl, l’escalier un pauc tròp naut, e l’avaloracion artistica per rapòrt al concèrt de la damisèla sola l’annada preedenta a l’Amfiteatre (un vertadièr e brave moment) malaisidament mesurabla. Èra benlèu un pauc aboriu per ela, e per eles, d’accedir a aquesta fasa, plan rompa-cuol. Aquò o saurem amb lo temps…
Lionel Suarez es un grand professional. Un inmens professional, e un grand artista. Se pòt pas contestar e aquò demorarà per nosautres una crana idèia que de l’aver sonat e del còp, sul programa, aquò foguèt menat amb los bons arguments : es un local de classa internacionala, que semblava aver enveja d’una creacion ligada a la lenga e a la cultura occitana. Una vertadièra bona causida. Prepausèt una comanda, e sa realizacion. Una comanda mestrejada de cima en cap pel grand professional que sap èsser, mas una comanda (municipala) quand meme. Amb tot çò qu’aquò implica en tèrmis de manca d’emocion e d’enveja partatjada e, a la riba, de superficialitat. Qu’es çò que demorarà d’aquel moment un còp l’Estivada tombada ? L’òsca : plan de monde nos diguèron aver ja vist, alhors, tot o partida d’aquel concèrt, d’aqueles convidats, d’aquelas cançons, d’aquela ambiença…estranh sentit per una creacion inedita !
Per çò qu’es del « Grand Bal pour Tous », enmenat per las Bombes 2 Bal, dirigidas artisticament (?) per Claudi Sicre anam èsser clars : èra una catastròfa. Ne vegèrem, dempuèi lo temps, de grops e d’artistas mancar la grasa de l’empont bèl de l’Estivada, sens qu’aquò siá forçadament lor fauta a eles d’alhors (es tanben la responsabilitat del programator). Mas d’espatarradas coma aquò, jamai. Aquò’s quitament pas una question ligada als grops en preséncia, mas a tot un fialat de causas : Xavier Vidal, les Cousin(e)s du Quercy, Abela-Vidal, son d’acostuma d’impressionants artistas. Aquí, a aquel moment, en aquel espaci, o podián pas mai èsser, malgrat tota lor volontat. Defòra lo bal tradicional, aquesta pratica sociala tant que culturala, defòra la calor, la comunion de la dança (èra tanben lo cas sus l’empont dedicat al balèti). Freg, estatic e gaire extatic, de cada bòrd de la scèna, anujós, lo Grand Bal per Degun vegèt la plaça se voidar progressivament dins lo desinterès general. Per çò qu’es de la quita causida de las Bombes de Bal, nos cal presentament desplegar de tresaurs de retenguda e de paciéncia per pas virar gratuitament missant. Aquò dich l’an un pauc cercat, en cantant gaireben pas qu’en francés, e en disent, entre dos tròces, un grand « Merci au maire de Rodez pour avoir su reprendre le festival en régie municipale ». Mostruós. E nòstras aurelhas ne tindan encara. Que se remercien los que faguèron lo festenal, los que los an convidats, es ben normal. Mas complimentar un edile contestat e contestable (e absent) per aver provocat una catastròfa culturala sens precedent sus son sol còp de cap, al mesprés de totes los actors culturals que las dichas Bombes 2 Bal son tanben de representantas, es ben tròp cargat per èsser engolit sens s’escanar.
Aquestas tres diferentas seradas bòtan en lutz un cèrte nombre d’errors artisticas cometudas per la Mairia. Un platèu significa pas sistematicament una creacion, pas mai qu’una residéncia d’artistas. Un platèu es un rencontre ideal. I a pas de garantia qu’aquò foncione, nimai qu’aquò produsa quicòm tot cort. La majoritat dels platèus prepausats pòdon èssesr estats jutjats individualament bons, ne demòra pas mens que l’ensemble es superficial. Cadun ven far un pauc de çò que sap far, sens dintrar dins lo detalh de çò qu’auriá prepausat dins sa pròpia formacion, mai trabalhada, puèi tòrna partir en daissant la plaça a un collèga e a un pichon blanc radiofonic. Ren de mai. Un bon moment, sens « après ». Lo regne de l’efemèr e del salpicatge. Una mòda passada dins la majoritat dels festenals en França per aquestas rasons, a de raras excepcions, metodicament encadradas e trabalhadas e ont la part de l’azard e de l’incertitud es redusida a una quantitat negligibla. Aquí ont aquò fissa doblament, es que la causida d’aquesta superficialitat d’aquí foguèt facha conscientament per la Mairia de Rodés, que sabiá que seriá primièr jutjada sus la programacion granda scèna. Que se rassegure, aurem de causas de dire sul demai tanben, qu’es plan mai important per nosautres dins una concepcion globala del festenal que sembla o èsser estat per ela. Joguèt sul fach que lo public present seriá contentat per l’espectacle e lo desfilat dels artistas. S’i enganèt pas d’alhors. I botèt los mejans, qu’aquesta mena d’exercici còsta car, tròp comparativament a totas las autras unitats de programacion del festenal. E òc, se las chifras de la naussa del budgèt artistic foguèron anonciadas pertot dins la premsa, cal ben véser qu’aquò foguèt consacrat pas qu’aqueles tempses d’aquí !
Diguèrem, de long de l’an que s’acaba, un fum de canhassariás sul Conse de Rodés (totjorn sorsadas e justificadas, vos en faguetz pas), mas cal ben reconèisser que tenguèt un engatjament. Voliá « rendre l’Estivada als rodaneses » e ben mas o faguèt ! I aviá d’alhors pas qu’eles, o quasi, dins la màger part del public. Èra trucant : plan pauc de monde dels departaments vesins, un ratiò minimum d’occitanistas « venguts per véser » sens granda conviccion, pas tròp de joves… Mai d’afogadura manifestada davant l’aligòt-salsissa e autras especialitats localas que davant l’empont, un ambien testranh, pesuc, un bric tristós e pas forçadament ajudat per la metèo. Encara que aquí nos reprochariatz de pas èsser tot a fet objectius e auriatz sens dobte rason.
Costat benevòls tanben, jogavan la carta del local, e quitament del comèrci local (e òc). Cal dire que pas un benevòl de las annadas passadas s’èra visiblament manifestat per l’i tornar, vai t’en saber perque. Aquò produsiá d’efièchs estonants e destonants, coma l’impossibilitat totala de poder comandar al bar en occitan, pertant censat èsser la lenga del festenal, que virava quitament al mesprés segon la persona rencontrada. Pertant, la Mairia lor aviá aprestat un pichon
guide manual de subrevida plan confinat e novedor…
A lor descarga, lor damandavan un pauc tot e n’impòrta que a aqueles paures benevòls, fins a far la securitat e folhar las sacas a l’entrada del festenal en quista de cotèls e autras armas blancas potencialas, una primièra a l’Estivada, que veniá doçetament afortir la dimension aculhenta de l’edicion. Un tant impressionant dispositiu de seguretat aurà pas empachat malgrat tot de raubadisses e de vandalisme suls bancs e bancs editors, e aquò dos sers de reng. N’i a que s’i crèson…
Contunhem amb lo vam e los autres aspèctes organizacionals : un sistèmi de tiquetas bevendas e repaisses kafkaian, digne d’un sketch dels Monty Python, impossible d’explicar a los qu’o visquèron pas, l’abséncia de signaletica a l’estanquet (e pas qu’en occitan), l’abséncia generala de supòrts visuals del festenal e d’una identitat coerenta, de produches pauc interessants (mas ont es passada la Bière d’Òlt?). Sens oblidar un cabaret « sala de las fèstas » qu’aviá pus res d’un after, inaculhent, mal sonorizat e plan aboriu a la tampadura, fins a n’arribar a de fastidioses moments, coma lo sabordatge escenic total de Dià, pertant menat per un Didièr Tosis que sabèm èsser un grand autor e artista dins d’autras condicions.
Es un mot que s’entendèt, fòrça, pendent nòstre sejorn cortet, per designar aquela edicion : « Kermesse ». Podèm pas dire mai. Una fèsta (lo mot èra declinat a l’infinit), menada per de locals contents per de locals contentats, superficiala, amb d’imprecisions que se pensavan oblidablas e perdonablas, una ambicion a la rebaissa, un èime envolat, la mina regaudida davant los biaisses de sos « dròlles » e un public captiu vengut per la pièger de las rasons : l’abituda. Èra ja un pauc lo cas avant notatz plan, manca que los autres, aqueles que venián de mai luènh e que caliá sedusir, als quals caliá prepausar de causas en mesura de los capvirolejar, aqueles que disián tanben quora las prepausicions lor avián pas agradat, aqueles per quals l’Estivada existissiá coma festenal, aqueles son pas venguts. Aquò se vei pas de la primièra ulhada, quitament se se sentís un pauc en tèrmis de frequentacion (la mai bassa dempuèi sèis o sèt ans, a vista de nas) e per plan de pichons a-costats, corollaris de còps involontaris del festenal.
De fach, lo festenal interregional de las culturas occitanas èra fins ara considerat coma « estructurant », per çò que permetiá de rencontres d’actors culturals de tot l’espaci, d’aquí lo costat « interregional ». A Rodés se decidiguèron e se debatèron vint ans de temps las politicas culturalas e linguisticas a l’entorn de l’occitan, los projèctes culturals, pedagogics, economics, politics, las creacions a venir de las mai seriosas a las mai folastras, totas en capacitat d’alimentar una cultura a demesir. Aquel rendètz-vos incontornable, efièch positiu collateral provocat per la tenguda d’un festenal èra unic, en França e dins lo Monde e en permanéncia sus un frèule equilibri, uèi copat. Per una rason simpla : los actors mencionats mai naut venguèron pas, los qualques uns qu’i èran s’i anujèron e i trobèron pas lor compte e lor interés, tantplan coma d’unes partenaris. L’articulacion, contra-natura entre un eveniment local que siá LA fèsta del territòri e lo mai important festenal d’Occitània tota se rompèt, jols pès de las incomprenesons vesedoiras del sens a donar a tot aquò, coma de las envejas, vengudas contradictòrias quora aurián degudas èsser complementàrias.
Per nosautres, es pas forçadament tròp tard per rectificar la trajectòria, e aqueste balanç critic, que volèm mai que mai constructiu constituís un messatge d’alèrta, benlèu lo darrièr que farem avant de considerar per de bon l’Estivada coma mòrta e sepelida.
Una darrièra causa : esperàvem fin finala que la represa en regia municipala directa permetèsse de far las causas melhor. Es pas lo cas, dins la melhora configuracion foguèron « diferentas » e es èsser encara cegament optimista. Podrem jamai comprene cossí un ciutadan vengut elegit se pòt autò-proclamar competent dins totes los domènis. Un festenal, aqueste festenal, podrà jamai èsser pensat, menat e organizat per qual elegit que siá. Esperam que l’avenidor de l’Estivada, qual que siá, ne tirarà la consequéncias.
En esperant, coma una part de l’anciana còla, nogal dur d’aqueste collectiu, rescontrèt la novèla (e d’unes elegits) sus la talvèra de l’edicion 2016 e parlèt (assuausat) amb ela, afirmam aquí publicament çò que nos poguèrem dire sul moment en privat : demoraram doberts a tota discutida concernissent l’evolucion del festenal, evolucion que podrà anar pas que dins lo sens que venèm de desvolopar e defendèrem los meses e las annadas precedentas. Nòstra tòca demorarà, tant que l’estimarem possible, la tenguda e la capitada de l’Estivada de Rodés coma Festenal Interregional Estructurant de la Cultura Occitana. Mai se volètz, mas jamai mens.
Lo Collectiu de Sosten a l’Estivada de Rodés


text:
U.E.
Bossòst 2 – U.S.
SaliesMane 1
Victòria important era artenhuda per equip aranés
agèr dissabte en Bossòst dauant er equip deth SaliesMane. Siguèc ena
prumèra mietat a on era U.E. Bossòst anaue a marcar es dos gols que le dauen ua
important diferencia. Ath quart d’ora en un bon centre d’Abraham un defensa
deth SaliesMane pressionat per Héctor shutaue contra era sua porteria e marcaue
eth 1-0. Eth SaliesMane sajèc de respone damb pilotes centrades entà eth sòn
delanter Cep. En ua bona jogada der equip aranés Pèir shutaue desde laguens der
àrea e era pilota dempús de tocar en garròt entraue ena porteria. Ere eth 2-0
resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua meitat siguèc dominada
per equip deth SaliesMane que sajaue de retalhar distàncies en marcador. Ena
menuta 75 Cep aprofitaue un lançament de fauta entà marcar de cap eth 2-1. Encara
quedaue un quart d’ora e damb era pluja eth terren de joc estèc damb fòrça
aigua e en molt mau estat. En un lançament de fauta de Chauvet, eth portèr aranés
Iñaki responia damb ua bona arturada. Aguesta siguèc era darrèra ocasión der
equip francés.
Ath finau 2-1 victòria trebalhada
e fòrça necesaria dauant un rivau directe entara permanència dera categoria qu’estèc
reforçat damb jogadors des equips superiors deth SaliesMane.
Eth pròplèu partir jogam aguest
dimèrcles 30 d’abriu tàs 20:30 en Bossòst contra er equip deth Cazaril. Ei fòrça
important guanhar aguest partit contra aguest equip que tamben ei un rivau
directe entà estar un aute an en aguesta categoria.
¡¡¡ Vos demoram a toti !!!
U.E. Bossòst: Iñaki, Salva,
Abraham, Alex, Felipe, Gachi, Ignasi, Soufi, Miguel, Hector e Pèir. Remplaçants:
Kike, Miquel e Adri.
Trainer: Xavi
Tarjetes auriòles: Alex e Felipe.
U.S. SaliesMane: Exposito,
Garmong, Lagrange, Bamard, Fronton, Salumu, Chauvet, Cazenave, Cep, Roca, Verginjeanne.
Remplaçants: Bonzom, Da Luz, Riviere.
Trainer: Cazenave J. Jacques.
Tarjetes auriòles: Bamard,
Cazenave, Bonzom.
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Victòria fòrça contundent dera U.E. Bossòst dauant deth darrèr classificat. En 15 minutes , eth partit sentenciat tamb 3 gols. Abantes d’arrivar ara mieja part encara se marcarien 2 gols mès. Ena dusaua part, 3 gols mès, acabauen tamb aguest espectacular marcador de 0-8. Eth golejador dera tarde siguèc Adrian que marquèc 4 gols, Pèir 2 gols, Ariel e Moha 1 gol cada un. Non pensauem artènher era victoria d’aguesta manèra tan clara; era vertat ei que mos trapèrem un equip fòrça canviat deth que joguèrem en prumèr torn. Era defensa contraria jamès podec tamb es nòsti atacants; sonque cau díder coma negatiu era lesion de Marc Cuny ena dusaua part en sòn jolh dera cama dreta en ua entrada per part deth jogador contrari Massarin que siguèc eth jogador que tamb dolentes manères, fòrça entrades a destemps, sajaue de provocar as nòsti jogadors, Ac finau siguèc expulsat per dues tarjets auriòles. Auem començat fòrça ben eth dusau torn. Er equip deth St. Gaudens continue prumèr ja que guanhèc eth sòn partit, ara a 31 pts, U.E. Bossòst 26, Isle en Dodon perdèc e seguís tamb 22 pts, Luchon non podèc jogar eth sòn partit e a 18 pts en quatau lòc.. Mos quedam ena dusaua posicion, distanciam a Isle en Dodon e em es unics perseguidos deth St. Gaudens. Encara auem eth partit pendent de Gourdan qu´ eth “Comité d’Appel” prenerà era decision pendent aguesta semana.
Eth plòpèu partit, enfrentam ath Villeneuve-Lecussan en Bossòst, dissabte 26 de gèr tàs 20 :00.
Huelha deth partit:
E..F.C. Aurignac 0 – U.E. Bossòst 8
E.F.C. Aurignac : Desseiat, Cazenave, Mallet, Dignat, Dalleau, Arnould, Zunnui, Ane, Lafforgue, Cadorin, Leboulanger. Reemplaçants : Bellecourt, Massarin, Moreira.
Trainer : Dorleac Laurent
U.E. Bossòst : Riu, Chapo, Filloy (25’ Eric), Cuny, Felipe, Liaño, Jon , Ignasi (45’ Alex), Ariel (45’ Moha), Adrian e Pèir
Trainer : Jordi
Arbitre Boudon Daniel
Gols : 0-1 Adrian (8’), 0-2 Pèir (12’), 0-3 Adrian (15’), 0-4 Adrian (20’), 0-5 Ariel (25’), 0-6 Moha (60’), 0-7 Pèir (70’), 0-8 Adrian (80’)
Tarjeta auriòla: Felipe (35’), Massarin (35’), Arnould (40’), Bellecourt (65’).
Tarjeta vermelha: Massarin (80’).


text:
Auzouville-sur-Ry
Auzouville-sur-Ry es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna del Rouënnais situada en lo costat de Darnétal.
Commune du Rouënnais située dans le canton de Darnétal.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom de Auzouville ven de Ozulfivilla, #que significa lo solar de Ozou.
Le nom d'Auzouville vient de Ozulfivilla, qui signifie le manoir d'Ozou.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
Dijòus, 8 de novembre de 2012, 03h00 Environament,Economia
Guiana > Carcin > Carcin Blanc
En genièr, l’usina de condicionament de frucha comprèt una unitat de biometanizacion. Aital, los melons, las peras, los kiwis e mai tota la frucha gastada, poirida o non presentabla se mandan dirèctament dins doas cubas de 450_000 litres. Ailà, a la sosta de la lutz e de l’oxigèn, se desvolopa un procès natural de descomposicion. Aquela mesclanha, qu’a vist transformats sos acids grasses, es mandada per un sistèma de filtracion dins una autra cuba on se debana la metanizacion mercés a l’accion dels bactèris. Lo biogàs resultant alimenta un motor que fa d’electricitat. Boyer revend aquela electricitat a EDF (Electricitat de França), qu’amb aquò n’a pro per balhar d’electricitat a 150 familhas e de calfatge a d’autras 90.
Aver una unitat de biometanizacion es pas a posita de totas las entrepresas fruchièras. Aquela de l’entrepresa Boyer a costat 1,5 milion d’èuros, qu’una part proven de finançaments publics. L’entrepresa Boyer calcula qu’amortís lo còst en economizant 150_000 èuros per an, lo montant de son anciana curumariá.
Las entrepresas de frucha e legum produsisson mai de 120 tonas per an de curum organic.
Lo reciclatge ambé de bèstias aquò es una ideia polida : pas fòrça utila per aquelei que vivon dins la civilisacion, mai a l'avantatge dei gros de poder faire cagar lei vegans :P
Es una bèla cauva. L'a encar ben de cauvas a prospectar dins aquesto domèni.
Un autre exemple, en Valonia (sud de Belgica) leis autoritats valonas an subvencionat la compradissa de galinas per amendrir lo volume dei bordilhas dei gents (a condicien qu'aguèsson au mens un ortalon). Despuèi, lo frecham d'aquelei familhas a permès d'augmentar lo reciclatge bio.


text:
Encausse 3 -U.E. Bossòst 4
Partit intens eth d’aguest
dissabte en Encausse en que mos portam ua victòria important. Cau díder que non començèrem bric
ben : as 3 menutes, Lompech profitèc un grèu error dera defensa aranesa
entà marcar eth 1-0. Era U.E. Bossòst auec ua bona ocasion en ua jogada de
Paba. Jogàuem fòrça ben, mès mos fautaue eth gol qu’arribèc dempús d’ua jogada
colectiva que finalizèc Miguel laguens der àrea damb un shut a tocar deth
garròt, ère eth 1-1. Non mos durèc guaire era alegria pr’amor qu’ un aute error
dera defensa, permetie a Paya mercar eth 2-1. Es causes se mos metien encara petjor
quan Lompech shutèc des de dehòra der àrea, susprenie ath portèr aranés e mercaue
eth 3-1. Auérem era sort de redusir distàncies en mercador abantes deth descans
quan Àlex, en un lançament de fauta, taNben susprenie ath portèr francés: ère
eth 3-2, resultat damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat : domini e iniciatiua dera U.E. Bossòst e jòc de
contraatac der Encausse. Se mos anulèc un polit gol de Pèir en ua bona rematada
de cap. Artenhíem era igualada en un shut d’ Àlex des de dehòra der àrea
qu’entraue rasa a tocar deth garròt. Encara mos quedaue temps entà acabar de
remontar eth partit e artenhíem eth gol dera victòria en un lançament de cornèr
per part d’ Àlex que Richard posaue entà laguens dera porteria ena madeisha
linha. Ja quedaue pòc temps e eth resultat non se botjarie, 3-4
entara U.E. Bossòst.
Ath finau, hérem ua bona
remontada dempús de pèrder 3-1 dauant un molt bon equip mès er equip aranés
creiguec tostemp enes sues posibilitats. Ara, cau dar continuitat ad aguest
resultat en un aute difícil desplaçament.
Eth pròplèu partit jogam en Landorthe
contra er equip locau, dimenge 12 de gèr deth 2014 tàs 15:00 ores.
U.S. Encausse : Smara,
Marcos, Lefrançois, Marigo, Loutfi, Brana, Duclos, Lompech, Levecher, Noilhan,
Paya. Remplaçants: Vincent, Drissi, Labatut.
Trainer:
Germain Thierry.
Tarjeta
auriola: Marcos(70’).
Tarjeta
vermelha: Marcos (93’).
U.E. Bossòst :
Kike, Abraham, Chapo, Felipe , Jaime, Àlex, Uri, Paba, Ignasi, Pèir e Miguel. Remplaçants: Salva, Santi, Richard.
Trainer: Adrian.
Gols :
1-0 Lompech (3’),
1-1 Miguel (25’),
2-1 Paya (26’),
3-1 Lompech (33’),
3-2 Alex (40’) , 3-3 Alex (80’), 3-4 Richard (87’).
Arbitre: Duprat Philippe.


text:
Dissabte, 13 d'octòbre de 2018, 03h00
Es paregut lo primièr volum d’una Istòria de la cosina catalana e occitana consagrat a las salsas, als aperitius, a las ensaladas e a las sopas. Es previst que l’òbra comprenga ... +
Dimenge, 12 d'agost de 2018, 03h00
A vista de nas, sembla un cambajon al forn, mas es una pastèca rostida. S’agís d’una creacion d’un restaurant de Nòva York, lo Ducks Eatery, qu’es venguda un ... +
Divendres, 2 de febrièr de 2018, 03h00
Uèi, 2 de febrièr, es lo jorn de la Candelièra o Candelosa. Una de las tradicions mai panoccitanas que i a es la de manjar de pescajons, tanben nomenats crespèls, crespèus, ... +
Dimècres, 31 de genièr de 2018, 03h00
Gasconha > Armanhac > Baish Armanhac
Ua bèra iniciativa de la comuna de Nogaròu, en Baish Armanhac, qui segueish lo camin entamenat despuish quauquas annadas de cap tau plan minjar. En efèit, aqueth mes de genèr ... +
Dimenge, 12 de novembre de 2017, 03h00
Aperaquí 5500 personas participèron la darrièra dimenjada d’octòbre a la seisena edicion del festenal gastronomic cultural d’Aran apelat “Era Mongetada”. ... +
Diluns, 30 d'octòbre de 2017, 03h00
Aperaquí 5500 personas an participat aquesta dimenjada passada a la seisena edicion del festenal gastronomic cultural d’Aran apelat “Era Mongetada”. L’eveniment se debanèt ... +
Dimècres, 25 d'octòbre de 2017, 03h00
La seisena edicion de l’eveniment gastronomic e cultural aranés apelat "Era Mongetada" arriba ongan amb lo vam del succès de las edicions precedentas e amb un programa ric ... +
Diluns, 18 de setembre de 2017, 03h00
Lengadòc > Lengadòc Bas > Menerbés
A dobèrt fa un parelh de meses un nòu restaurant a Rius de Menerbés, qu’a decidit de trencar l’uòu en emplegant la lenga del país; li dison: Lo Bèl ... +
Dimenge, 13 d'agost de 2017, 03h00
Lengadòc > Lengadòc Naut > Lauragués
Una mòstra gostosa A Castèlnòu d’Arri, al Musèu de Lauragués, fins al 17 de setembre, podètz veire la mòstra “A taula” (À ... +
Dimars, 21 de març de 2017, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Castièro
Es uèi lo Jorn mondial de la poesia, e en Aran l’eveniment se festeja en occitan e a l’occitana dempuèi tres ans. Ongan se tendrà una serada que son tèma central ... +
Dimenge, 5 de març de 2017, 03h00
Aqueste mes de març, Aran festeja lo mes del caviar en tot far promocion d’un produch de luxe e de nauta qualitat elaborat al país. Dins aquel sens, entre lo 3 e lo 23 de març, ... +
Dissabte, 10 de decembre de 2016, 03h00
Lo documentari novèl de l’Ostau Comengés, entitolat Era Hèsta deth Pòrc, se projectarà per lo primièr còp dijòus que ven, 15 de decembre a ... +
Dimècres, 26 d'octòbre de 2016, 03h00
Gasconha > Val d'Aran > Arties e Garòs
Era Mongetada que comencèc hè cinc ans en Garòs, coma ua dimenjada gastronomica e culturau entà revendicar era varietat locau dera mongeta de Bossòst. Ara ei ja un eveniment ... +
Dimècres, 12 d'octòbre de 2016, 03h00
Se tendrà dissabte que ven a Pau (Bearn), una serada de sosten als sens-papièrs de l’estat francés amb la projeccion de Shens Papèrs, un cort metratge musical de granda ... +
Diluns, 1 d'agost de 2016, 03h00
Coma cada an dempuèi vint e nòu ans, de centenats d’occitans e catalans s’amassaràn dimenge que ven, 7 d’agost, al Pòrt de Salau, al limit occitanocatalan, ... +
Dissabte, 23 de julhet de 2016, 03h00
Las edicions Letras d’òc-Camins recampan las recèptas mai requistas, agradivas e saborosas d’Occitània dins un libre de cosina collectiu que serà publicat en occitan ... +


text:
T-72
Lo carri T-72 es un carri de combat principau sovietic de segonda generacion desvolopat entre 1967 e 1971. Èra destinat a l'equipament dei divisions d'infantariá de l'Armada Roja, ais armadas dei país dau blòt sovietic e a l'exportacion. Conoguèt un succès major a l'exportacion e foguèt adoptat per uneis armadas. Un nombre fòrça important de versions foguèt desvolopat per l'Union Sovietica e au sen deis autrei país utilizaires que creèron divèrsei versions indigènas.
Participèt a unei conflictes ambé de resultats de còp fòrça marrits en causa de la manca d'entraïnament, d'errors de comandament e de performàncias feblas per lei versions indigènas. Lei guèrras pus importantas onte participèt lo T-72 foguèron :
- lo Liban en 1982 ambé de resultats equilibrats còntra Israèl e de pèrdas limitadas.
- l'Iraq en 1991 e en 2003 onte lei versions iraquianas (amb una poissança de fuòc e un blindatge inferiors ai versions sovietics) foguèron totalament esquichats per lei carris occidentaus.
- en Chechenia durant lei doas guèrras onte certaneis unitats de T-72, mau comandadas, foguèron destruchas dins de combats urbans engatjats sensa sostèn d'infantariá.
- durant la Segonda Guèrra d'Ossetia onte foguèt utilizat per totei lei participants amb un avantatge clar per lei carris rus.


text:
Estocòlme
Estocòlme (en suedés Stockholm) es la capitala de Suècia e la mai granda de las capitalas escandinavas. Sa conurbacion, a caval sus lo lac Mälaren e la mar Baltica, passa lo milion d'abitants. La vila s'estend per un ensemble d'illas, de las qualas la mai significativa es la que forma la Gamla Stan, o vila vièlha. L'edifici sèti de l'Ostau de Vila es famós internacionalament, ja que es ont se fa la remesa dels prestigioses Prèmis Nobel.
La vila d'Estocòlme (Stockholms kommun) compta 871.952 abitants (31-12-2012).[1] mas lo nom d'Estocòlme es generalament donat a l'ensemble del comtat d'Estocòlme, que ne regropa 2.011.047 (30-09-2009).[2]
En tant que capitala suedesa, lo govèrn i residís e lo parlament s'i reunís. Es tanben la residéncia del cap de l'Estat, lo rei Carles XVI Gustau de Suècia.
La ciutat es la capitala de Suècia dempuèi lo sègle XIII.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Estocòlme se tròba sus la còsta orientala de Suècia, a l'endrech ont lo lac Mälar rejonh la mar Baltica. La quita vila s'estend sus quatorze illas qu'apertenon totas a l'archipèla d'Estocòlme, ont l'aiga representa aperaquí 30 % de la superfícia de la vila amb una proporcion identica pels espacis verds. Cinquanta-set ponts permeton de religar los diferents quartièrs[3],[4].
La vila foguèt fondada sus la pichona illa de Stadsholmen (ont se tròba Gamla stan, la vila vièlha), e s'es puèi desvolopada al nòrd cap a Norrmalm e Östermalm, e al sud cap a Södermalm.
L'importanta archipèla, constituida d'aperaquí 24 000 illas, es un luòc de detenta particularament presat dels abitants de la vila, que s'i rendon la dimenchada o lo dimècres après -dinnar[4].
Clima[modificar | modificar la font]
Lo clima d'Estocòlme es de tipe continental, del fach de la latitud fòrça septentrionala, e del relatiu alunhament de l'ocean Atlantic. Las sasons son fòrça marcadas amb d'ivèrns freds e d'estius suaus a cauds, aquò degut a una granda diferéncia dins la durada de la jornada entre lo solstici d'estiu (18+ oras de jorn) e lo solstici d'ivèrn (6 oras de jorn). Los recòrds de temperatura a Estocòlme son de 36 °C al maximum e -32 °C al minimum [5]. Pasmens, la temperatura es pas jamai davalada en dessós de - 25 °C dempuèi l'ivèrn de 1986-1987[6]. Lo nombre d'oras d'ensolhelhament es 1830 oras.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ "”Folkmängd i riket, län och kommuner 31 december 2012”. Statistiska centralbyrån. Consultat el 17 març 2013.
- ↑ Folkmängd i riket, län och kommuner 30 september 2009 och befolkningsförändringar 1 juli - 30 september 2009
- ↑ Stockholm – le « Top 10 », sur le Guide officiel de Stockholm
- ↑ 4,0 et 4,1 Stockholm sur europevoyage
- ↑ http://www.smhi.se/kunskapsbanken/meteorologi/temperaturrekord-i-stockholm-och-uppsala-1.4735
- ↑ http://data.smhi.se/met/climate/time_series/day/temperature/SMHI_day_temperature_clim_9720.txt


text:
Eth Govèrn d’Aran a encargat ar arquitècte e director dera School of Architecture dera UIC (Universitat Internacionau de Catalonha) de Barcelona, Josep Lluis i Ginovart, era redaccion deth projècte executiu d’accessibilitat ath campanau dera glèisa de San Andrèu de Salardú. Eth Conselh Generau d’Aran destine 12.480 € ara redaccion d’aguest projècte arquitectonic qu’a de perméter era recuperacion der accès e reforma deth campanau entà qué en un futur sigue visitable. Aguesta accion deth Conselh Generau arrespon a dus objectius, era recuperacion e manteniment der auviatge dera Val d’Aran e qu’aguest se convertisque en un nau atractiu toristic restacat ara istòria deth país.
Eth Conselh Generau d’Aran ja a amiat a tèrme d’autes accions d’aguestes caracteristiques coma en cas dera recuperacion deth campanau dera glèisa de San Félix de Vilac.
Eth Dr. Josep Lluis i Ginovart, ei arquitècte pera ETSAB dera UPC (1982) e Doctor arquitècte pera ETSARQ dera UIC (2002). Actuauments des de 2016 ei professor titular e Director dera School of Architecture dera Universitat Internacionau de Catalonha, UIC de Barcelona. A estat Director deth Departament d’Arquitectura dera Universitat Rovira Virgili (2014-2016). Ei investigador actiu, e dirigic coma IP eth Grop d’Investigacion coneishut Architectural Heritage (PATRIARQ). Actuauments ei deuant dera prumèra Cátedra de Catalonha d’Intervencion en Auviatge Arquitectonic.
Era glèisa de San Andrèu de Salardú lutz un estil arquitectonic exterior pròpri deth romanic tardièr deth sègle XIII, era planta ei de tipe basilicau, damb eth cap de tres absides e portada exempte d’audidor. En angle sud-oèst i a adorsada ua tor campanau deth sègle XV que conserve ena planta baisha un espaci abitable estructurat en copòla e nervadures.
Ath laguens manten ua eleganta estructura arquitectonica gotica sostenguda sus pilars de basa cairada e vòltes de crosilha. Damb ua des pentures muraus mès vastes e conservades dera Val d’Aran, deth sègle XVII. En absida centrau, se tròbe erigida era talha en majestat de Crist de Salardú, deth sègle XII, òbra mèstra deth talhèr d’Erill la Vall.
INFO: Conselh Generau d’Aran


text:
Lo potassi es un element quimic, de simbòl K (d'etimologia aràbia al-kali) puèi del latin kalium) e de numèro atomic 19.
Es un metal alcalin mòl, d'aspècte blanc metallic (leugièrament blavàs) que se tròba naturalament ligat a d'autres elements dins l'aiga de mar e dins de minerals nombroses. S'oxida rapidament al contacte de l'aire e reagís violentament amb l'aiga. Sembla quimicament lo sòdi.
Isotòps
Se coneis l'existéncia de 24 isotòps del potassi :
Las valors marcadas d'un # son de valors de prediccion.
Las valors de spin de febla certitud e mai las incertituds
per las darrièras chifras son indicadas entre parentèsis.


text:
Entre es dies 18 e 20 d’abriu a agut lòc ua naua edicion deth Mastèr d’Atencion Pre-espitalària e Espitalària Urgenta MAPHU Presenciau IL-3 UB, en tot correspóner ath modul d’AMV (Atencion damb Multiples Victimes) e Atencion de Montanha ena Val d’Aran.
Eth Mastèr ei organizat peth Conselh Generau d’Aran en collaboracion damb era Universitat de Barcelona, Pompièrs e Emergéncies d’Aran e er Institut de Formacion Contunha de Catalonha. Es activitats deth Mastèr compden damb era collaboracion deth Servici Aranés de Benéster e Salut (SABS) e dera enterpresa Habock Aviation Group.
Eth MAPHU ei dirigit per Javier Colina, professor titular d’Infirmeria dera UB, e Fran Cardeñes, director tecnic de Pompièrs e Emergéncies d’Aran, e coordinat per Juanmi Riu, Àlex Orna, Xavier Bernárdez e Fran Tébar.
Er objectiu deth Mastèr ei coordinar eth trabalh deth personau sanitari damb eth personau d’emergéncies, entà méter en situacion es accions d’uns e d’auti. Cau arrebrembar que mès deth 60% deth personau d’infirmeria deth SEM (Sistèma d’Emergéncies Medicaus dera Generalitat de Catalonha), an passat peth Mastèr d’Atencion Pre-espitalària e Espitalària Urgenta pendent toti aguesti darrèri ans.
Es estudiants deth Mastèr an artenhut coneishements sus materiau de montanha, maniòbres de seguretat damb elicoptèr, foncionament e estructura deth Grop de Rescat de Montanha, coneishements deth materiau de rescat d’iuèrn, rescat en lauegi, tractament en hipotermia, reanimacion de victimes enterrades e sessions d’abilitats ena atencion a multiples victimes, entre d’auti.
Es activitats s’an desvolopat es sessions de maitin e vrespada en disparièrs lòcs dera Val d’Aran.
Info: Conselh Generau d’Aran