text:
Nacion
Lo tèrme nacion es un concèpte de significacion complèxe e multiple que -brevament- fa referéncia essencialament a un ensems d'individús qu'an un encastre juridic especific o ben a un ensems d'individús amb de características culturalas comunas dins un espaci geografic mai o mens delimitat. La relacion entre lo concèpte de Nacion e aquel d'Estat es fòrça complicada: i a de cercaires en sciéncia sociala que los considèran totalament distints (per exemple consederant lo primièr coma basicament cultural e lo segon basicament politic); mai d'autres los definisson en considerant que la nacion sonque pren la seuna realitat vertadièra quand es constituïda en Estat.[1]
Dins totes los cases, una nacion es un grop de gents que partejan de traches caracteristics, coma la lenga, la cultura, d'unas institucions o l'origina etnica.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo tèrme nacion ven del mot latin natio, que s'utilizava d'en primièr a la Universitat de París per se referir a un grop d'estudiants originaris d'un país, que parlavan la meteissa lenga e se regissian per las seunas leis pròpias.
Rapòrt entre Estat e Nacion[modificar | modificar la font]
Alara que fòrça nacions coincidisson a l'ora d'ara amb d'Estats independents, aquò es pas lo cas mai frequent. Fòrça nacions, coma lo Curdistan, los Païses Catalans o Occitània, an pas un estat pròpi.
En fach, lo concèpte d'estat-nacion nasquèt als sègles XVIII e XIX. Idealament los estats-nacion an un sentiment nacional omogenèu sus tot lo territòri, sovent acompanhat d'una uniformitat lingüistica, legala e culturala. Mas sovent, los estat-nacion se creèron a partir de la dominacion d'un grop nacional sus d'autres grops minoritàris o copats de las estructuras del poder, dominacion que fins ara demòra. Es lo cas de França que n'es l'exemple mai tipic.
Frequentament, s'utilizan los tèrmes nacional e internacional per se referir als estats e a las seunas relacions.
Nacion e Comunautat nacionala[modificar | modificar la font]
Lo sentiment d'apartenir a una comunautat nacionala s'exprima abitualament amb de simbòls comuns, tal que una bandièra, una cançon especiala (l'imne nacional) o un jorn de fèsta que remembra qualque fach istoric important per a la collectivitat (fèsta nacionala). Las nacions se diferencian de las etnias per dos elements principals:
- An un gra mai elevat d'organizacion.
- La populacion es generalament pas tan omogenèa.
A diferéncia de las etnias, lo fach d'apartenir a una nacion e de se sentir d'aquela ven pas solament de l'astra d'èsser nascut dins dins lo territòri donat, mas tanben pòt resultar de la volontat o del desir personal de se n'identificar, pasmens qu'endacòm mai nasquèt. Per se referir a una nacion sovent s'utiliza coma sinonim lo mot país. A l'ora d'ara se pensa que per qu'un un grop uman pòsca èsser considerat coma una nacion cal que remplisca tres condicions basicas formadas amb lo temps:
- Qu'aquela comunautat de personas demòra dins un espaci geografic concrèt e plan delimitat.
- Qu'aja de diferéncias o signes d'identitat (coma la lenga), de tradicions e leis, qualque element fisic (una montanha o un paisatge determinats, per exemple) que se poiriá considerar coma emblematics, e encara de menas de èsser collectivas marcadas per una cultura comuna.
- Qu'i aja una consciéncia de grop, tanben nomenada consciéncia nacionala, dins lo sens de possedar de biais permanent lo sentiment e la volontat d'apartenir a un grop de personas, a una collectivitat concrèta.
Nacion de la Luces e nacion romantica[modificar | modificar la font]
Existisson doas concepcions de nacion, una nascuda del Sègle de las Luses e l'autra del mond del Romantisme. Una es la nacion legala e l'autra la nacion culturala. Totas las concepcions de nacion, que son fòrça variablas e subjectivas, venon d'una o de l'autra o son mescaladas d'elements d'ambedoas.
La concepcion de nacion nascuda del Sègle de las Luses e de la Revolucion Francesa es aquela de nacion coma un ensems de ciutadans d'un Estat, amb tot çò qu'implica lo concèpte de ciutadanetat suls dreches e devers e aquel de la sobeiranetat. Dins aquela concepcion la nacion preval pas sus l'Estat e a cap de biais de connotacion culturala perque los ciutadans son un ensems d'individús. Es l'encastre legal que condiciona tot. Aquel concèpte de nacion es aquel que se tròba dins l'Encyclopédie de Diderot e d'Alembert (1781):
-
- « une quantité considérable de peuple, qui habite une certaine étendue du pays, renfermée dans de certaines limites, et qui obéit au même gouvernement [una quantitat considarable de pòble, qu'abita una cèrta espandida del país, contenida dins de certas limitas, e qu'obesís al meteis govèrn][2] »
Aquela concepcion de nacion es mai objectiva e se pòt transportar a quin que siá luòc del mond e quina que siá cultura, per que despend pas d'aquela. Es la concepcion legala e per aquò la mai espandida. Es lo tipe de nacion que fa referéncia a las constitucions e l'ensems de l'encastre juridic a nivèl internacional. En mai aquela concepcion, pòt s'aplicar a quin que siá luòc del mond per que sonque se cal un estat e un encastre juridic non autoritàri que los ciutadans aja reconegut la sobeiranetat. Çò que se pòt aplicar a l'encòp dins un Estat de la vièlha Euròpa que dins un Estat nascut de la descolonizacion qu'a pas de caracteristicas culturalas pròpias o comunas per tota la seuna ciutadanetat. Aquel concèpte de nacion representa l'esfòrç dels pensaires de las Luces per véncer las resisténcias de l'istòria e liberar l'individú dels determinismes del seu temps, sobretot de la religion, e afirmar la seuna autonomia.[3]
La concepcion de nacion nascuda del Romantisme es la nacion culturala. La desvolopèt Johann Gottfried von Herder, enemic dels franceses Rouseau e Voltaire e fondador del nacionalisme ideologic. Es la cultura, que siá religion, lenga o costumas, que dóna còrs a la nacion. E aquela cultura es fruch de l'Istòria, de biais que la nacion tanben n'es. Aquela idèa de nacion apareguèt dins lo mond germanic amb la idèa de volkgeist que seriá quicòm coma "esperit del pòble". Dins aquela concepcion la nacion es anteriòra a l'estat e independenta d'aquel. L'avantatge d'aquela concepcion es que la nacion es gaire artificiala, per que formada lo long de l'istòria, es quicòm mai que de limitas politicas, que subretot pels païses nascuts de la descolonizacion son fòrça artificials. Lo concèpte de nacion a de trachs identitàris e alara es quicòm mai pels seus membres. Dins aquela concepcion nacion e Estat an res de veire amb los problèmes politics importants entre las comunautats nacionalas e l'Estat. E mai, un autre problèma es qu'aquela concepcion torna incompatible amb la multiculturalitat e normalament amb la multietnicitat, de biais qu'es pas aplicable pels Estats de comunitats culturalas divèrsas, siá geograficament, per motius istòrics o per movements migratòris. L'assimilacion d'una cultura dominanta pels mai individús es necessària.
Aquelas doas concepcions son pas incompatiblas e dins la practica conviuon dins qualques estats. De fach, las nacions tendon a voler reünir las caracteristicas de la nacion legala amb la nacion culturala. Es a dire, las nacions pluriculturalas que deurián èsser un simple ensems de ciutadans tendent a uniformizar culturalament los seus gents e las nacions culturalas tendent a voler se constituir coma un Estat, amb lo seu encastre legal pròpi e amb una sobeiranetat reconeguda.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca)"Nació i Estat-nació, avui" Entrevista de Gonçal Mayos (UB).
- ↑ (fr)Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métier. Lausanne et Berne: Sociétés Typographiques, 1781, vol. 44 p. 221. Citat per Zeev Sternhell, Les Anti-Lumières de tous les pays... Le Monde Diplomatique décembre 2010, pag 3
- ↑ (fr)Zeev Sternhell, Les Anti-Lumières de tous les pays... Le Monde Diplomatique décembre 2010, pag 3
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (ca)Estat i nació a l'Europa moderna Conferència de Joaquim Albareda
- (ca)"Nació i Estat-nació, avui" entrevista a Gonçal Mayos (UB).


c: text/html

text:
Maòri (pòble)
Los Maòri son un pòble indigèna polinesian d'Aotearoa (Nòva Zelanda). Lo grop arribèt probablament al sud-oèst de Polinesia en mantunas èrsas abans l'an 1300[1]. Los Maòri s'installèron en las illas e desvolopèron sa cultura pròpria.
Los europèus venguèron en Nòva Zelanda en nombre creissent a la fin del sègle XVIII, e las tecnologias e las malautiás que i portèron desestabilizèron la societat Māori. Aprèp 1840, los Māori perdèron una granda part de sas tèrras e dintrèron dins una fasa de descreis cultural e numeric, mas la population capitèt de pujar tornarmai a la fin del sègle XIX , e un reviscol cultural comencèt dins los ans 1960.
Dins la lenga maòri lo mot māori significa « normal », « natural » o « ordinari ». Dins las legendas e autras tradicions oralas, lo mot destria los èssers umans mortals de las divinitats e esperits (wairua)[2].
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ New Scientist Webpage: Rat remains help date New Zealand's colonisation. Accessed 2008-06-23
- ↑ Atkinson, A. S. (1892). "What is a Tangata Maori?" Journal of the Polynesian Society, 1 (3), 133-136. Accessed 2007-12-18.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mercuri (planeta)
Mercuri es la planeta del Sistèma Solar pus pròcha del Solelh e la pus pichona (que Pluton es pas mai considerada coma una planeta). Fa partida de las planetas terrèstras o telluricas. A practicament pas d'atmosfèra e sa superficia es claufida de cratèrs. A pas cap de satellits naturals nimai d'anèls. Ja qu'es talament a ras del Solelh, la temperatura a la superficia pòt arribar fins a 450 °C.
Probablament per encausa de son movement, aparentament rapid, a travèrs lo cèl crepuscular, los romans la bategèron del nom del dieu del comèrci, dels viatges e messatgièr dels dieus de la mitologia romana, Mercuri, que se podiá desplaçar a una velocitat granda gràcias a sas sandalas e son casc qu'avián d'alas.
Somari
- 1 Caracteristicas fisicas
- 2 Orbita e rotacion
- 3 Satellits
- 4 Observacion
- 5 Recèrca e exploracion
- 6 Cultura
- 7 Referéncias
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Mercuri fa partida dei quatre planetas rocassosas ambé Vènus, la Tèrra e Mart. Sa densitat egala a 5,427 es d'alhors la segonda dau Sistèma Solar après la Tèrra. Sa massa representa 5,5% de la massa terrèstra e son diamètre, environ 4 880 km, 38%. Es donc la pus pichona planeta dau Sistèma Solar. Ansin, certanei satellits son pus gròs que Mercuri, coma Ganimèdes qu'orbita a l'entorn de Jupitèr. De mai, coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, Mercuri a pas d'atmosfèra.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Mercuri sembla de se compausar de 70% d'elements metallics e de 30% de silicats[1]. Sa densitat pòu adurre d'informacions sus son estructura intèrna. D'efèct, per que Mercuri ague una densitat tant auta, lo nuclèu es supausat de contenir de quantitats importantas de fèrre[2]. De mai, lo volum dau nuclèu es estimat a 42% dau volum totau de la planeta contra 17% per la Tèrra. Ansin, de recèrcas recentas suggerisson que Mercuri se compausa d'un important nuclèu en fusion[3] [4] enviroutat per un mantèu de silicats d'una espessor de 500 a 700 quilomètres[5] [6]. Enfin, l'interior de la planeta es recubèrt per una crosta d'una autor estimada entre 100 e 300 quilomètres[7].
Divèrseis ipotèsis existisson per explicar lo taus de fèrre dins la composicion de Mercuri, largament superior a respèct d'autrei planetas dau Sistèma Solar. La premiera e la principala a l'ora d'ara es que Mercuri èra inicialament un còrs amb un repòrt metaus/silicats similar a un meteorit de tipe condrita amb una massa quasi egala a 2,25 còps sa massa actuala[8]. Au començament dau Sistèma Solar, Mercuri podriá èsser estat picat per un còrs d'unei centenaus de quilomètres[8]. L'impacte auriá adonc projectat au luench la màger part dau mantèu e de la crosta[8].
Una segonda ipotèsi es que Mercuri aviá originalament una massa dobla de sa massa actuala enterin que l'energia emesa per lo Soleu èra pas encara estabilizada. Lo mecanisme de contraccion dau proto-Soleu auriá entraïnat de temperaturas a l'entorn de Mercuri compresas entre 2 200 °C e 3 200 °C, ambé de maximums fins a 10 000 °C[9]. Fàcia a aquelei temperaturas, la màger part de la superficia de la planeta se seriá evaporada per formar una atmosfèra de materiaus rocassós que foguèron puei dispersats per lo vent solar[9]. Enfin, la darriera ipotèsi supausa que lei materiaus leugiers dei regions pròchas dau Soleu serián estats entraïnats au luench per lo vent solar durant la formacion de Mercuri[10].
Cada ipotèsi preditz una composicion diferenta per la superficia de Mercuri. Doas missions espacialas, MESSENGER e BepiColombo, podrián donc donar una respònsa quand arribaràn a l'entorn de la planeta[11].
Geologia de la superficia[modificar | modificar la font]
L'istòria geologica de la planeta es devesida en 5 èras. Son dichas pre-Tolstojan, Tolstojan, Calorian, Mansurian e Kuiperian. Lei limitats entre leis èras son solament relativas[12]mai la superficia foguèt largament bombardada per d'asteroïdes e de cometas entre -4,6 e -3,8 miliards d'annadas[13]. Durant aqueu periòde, la planeta foguèt tanben volcanicament activa[14]. Ansin, la superficia e l'aparéncia de Mercuri son pron similaras a la Luna ambé de cratèrs d'impacte fòrça nombrós, de plans de lava e una abséncia d'activitat geologica dempuei tres miliards d'annadas. Lei relèus observables son donc relativament identics e son dichs [15] [16]:
- trach albedo per lei zonas amb un albedo particular.
- dorsa per lei crestas.
- montes per lei montanhas.
- planitiae per lei plans.
- rupes per lei desbauç.
- valles per lei vaus.
Bacins e cratèrs d'impacte[modificar | modificar la font]
Dau fach de l'abséncia d'atmosfèra espessa, lei cratèrs de Mercuri presentan de diamètres variant de cavitats pichonas fins a de bacins d'impacte d'unei centenaus de quilomètres. Quinze bacins d'impacte importants son estats identicats a la superficia de Mercuri. A l'ora d'ara, lo pus grand conegut es lo bacin Caloris amb un diamètre de 1 550 km[17]. Pareisson dins totei leis estats de descomposicion possibles, de cratèrs relativament recents a de vestigis fòrça escafats. Coma per la Luna, lei cratèrs pus recents de la superficia de Mercuri mòstran un sistèma de rais. Ansin, la diferéncia principala ambé lei cratèrs lunars es la quantitat pus pichona de materiaus ejectats per leis impactes en causa de la gravitat superiora de Mercuri[12].
Cratèrs ambé cavitat d'afondrament[modificar | modificar la font]
Certanei cratèrs de Mercuri an una forma irregulara o de depressions dins sei fons. Son generalament pas associats ambé de depaus volcanics mai lor colar es sovent diferenta dau rèsta de la superficia. Per exemple, lo cratèr Praxiteles es arange. L'ipotèsi principala per explicar aqueu fenomèn supausa una origina volcanica. D'efèct, podrián èsser lo resultat d'afondraments causats per l'afondrament de chambras magmaticas pròchas de la superficia.
Plans[modificar | modificar la font]
Dos tipes de plan son presents sus Mercuri[12] [18]. Lo premier tipe es dich plan inter-cratèrs. Es lo plan situat entre lei regions de cratèrs. Es la superficia visibla pus anciana mai seis originas (impactes o volcanisme) son totjorn desconegudas[19]. La distribucion d'aqueu tipe de plan es unifòrma per tota la superficia de la planeta. Lo segond tipe de plan es dich plan lisc. Es probablament d'origina volcanica e similar ai mars lunaras. Enfin, un tresen tipe podriá existir dins lo fons dau cratèr Caloris mai son origina es egalament desconeguda. Lei scientifics esitan entre una origina volcanica o una origina liada ai materiaus en fusion après l'impacte[12].
Plecs de la superficia[modificar | modificar la font]
Una caracteristica excepcionala de Mercuri es lo nombre important de plecs cisalhant lei plans. Se supausa que pendent son refrejament la planeta se contractèt entraïnant l'aparicion de deformacions de la superficia. Aquelei plecs pòdon tanben s'observer sus d'autrei relèus coma de cratèrs o de plans liscs. En consequéncia, sei formacions aguèron luòc après lo bombardament de la planeta e lo refrejament de plans volcanics.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superficia de Mercuri es devesida en quinze quadrangles. Certanei son encara mau o pas cartografiats :
Atmosfèra e condicions de superficia[modificar | modificar la font]
Mercuri es tròp pichon per retenir una atmosfèra permanenta. Pasmens, podriá aver una exosfèra tèuna[20] facha d'idrogèn, d'èli, d'oxigèn, de calci, de sòdi, de potassi e de magnèsi[21]. Aquela exosfèra seriá pas establa : seis atòms serián de lònga perduts e ganhats a partir de divèrsei fònts. Leis atòms d'idrogèn e d'èli vendrián de la difusion dei particulas dau vent solar dins la magnetosfèra de Mercuri. La desintegracion deis elements radioactius de la crosta de la planeta podrián explicar la preséncia d'èli, de sòdi e de potassi. Dins aquò, la sonda MESSENGER mostrèt que leis emissions de sòdi son localizadas vèrs lei pòls magnetics. Podrián donc èsser lo resultat d'una interaccion particulara entre la crosta e la magnetosfèra[22].
La temperatura mejana de la superficia es 169,5 °C. Pasmens, varia de -170 °C a 430 °C[23] ambé l'exposicion au Soleu e l'excentricitat de l'orbita de Mercuri en causa de l'abséncia d'atmosfèra. Ansin, podriá montar a 430 °C au perièli mai solament 280 °C a l'afèli per la fàcia esclairada[24]. De l'autre caire de la planeta, la temperatura mejana es aperaquí -170 °C mai podriá descendre a -180 °C dins lo fons dei cratèrs jamai esclairats per la lutz solara a l'entorn dei pòls[25] [26].
Camp magnetic e magnetosfèra[modificar | modificar la font]
Maugrat sa talha pichona e sa rotacion lenta, Mercuri a un camp magnetic significatiu e estable descubèrt en 1974 per la sonda Mariner 10. Son intensitat mejana representa 1,1% dau camp magnetic terrèstre amb una valor mesurada a 300 nT a l'eqüator[27] [28]. Lei pòls de Mercuri son quasi alinhats ambé leis axes dau camp magnetic. Son origina es probablament un efèct dinamo entraïnat per la circulacion de fèrre liquid dins lo nuclèu de la planeta[29] [30]. L'intensitat dau camp magnetic es sufisenta per desviar lo vent solar e crear una magnetosfèra d'una talha inferiora au diamètre de la Tèrra[22]. Dins aquò, la mission MESSENGER observèt en 2008 d'interaccions entre lo camp magnetic de Mercuri e aqueu dei particulas dau vent solar. La consequéncia es la formacion de vortèx magnetic laissant passar de particulas dirèctament vèrs la superficia[31].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
L'orbita de Mercuri a una excentricitat auta egala a 0,22. Sa distància a respèct dau Soleu vària donc entre 46 e 70 milions de quilomètres e lo periòde orbitau es environ 88 jorns. De mai, Mercuri a una resonància 3:2. Es a dire que la planeta realiza dos orbitas a l'entorn dau Soleu enterin que fa tres rotacions a l'entorn de son axe. Aquel axe es solament clinat de 0,027°. L'enclinasion de son orbita a respèct dau plan ecliptic es egala a 7°.
Satellits[modificar | modificar la font]
Mercuri a ges de satellits naturaus.
Observacion[modificar | modificar la font]
Mercuri a una magnitud variant entre -2,3 (pus brilhanta que Sirius) e 5,7. L'uelh uman pòu donc facilament veire Mercuri mai l'observacion es complicada per la proximitat dau Soleu. Lei periòdes d'observacions son donc solament situats au començament o a la fin de la nuech. Ansin, lo telescòpi espacial Hubble pòu pas observar Mercuri en causa dei règlas de seguretat per evitar un contacte dirècte ambé lo Soleu[32]. Generalarament, lei condicions d'observacion son melhoras dins l'emisfèri sud car l'elongacion de Mercuri se debana d'ivèrn quand la nuech se lèva d'ora[33].
Coma la Luna, Mercuri presenta de fasas. Pasmens, lei fasas « novèla » e « plena » son generalament invisiblas dempuei la Tèrra en causa dau Soleu. Pasmens, la planeta se pòu veire durant leis eclipsis solars[34]. Mercuri mòstra tanben un movement aparent retrograd variant de 8 a 15 jorns segon lei posicions dei doas planetas[1].
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Astronòms ancians[modificar | modificar la font]
Lei premiereis observacions conegudas sus Mercuri foguèron fachas per leis Assirians durant lo sègle XIV avC[35]. Lei Babilonians acomencèron seis observacions pendent lo Millenni I avC. Lo nom de Mercuri èra adonc Nabu segon lo nom dau dieu messatgier de la religion babiloniana[36].
En Euròpa, lei Grècs ancians nomèron la planeta EtίλBwv (Stilbon) e Ἑpuάwv (Hermaon)[37]. Puei, lo nom vèn Apollo quand la planeta foguèt visibla de matin e sobretot Hermes quand foguèt visibla de sera. Dins aquò, vèrs lo sègle IV avC, leis astronòms comprenguèron que lei dos astres èran identics. Après lei Grècs, lei Romans nominèron la planeta Mercuri, l'equivalent dau dieu messatgier Hermes, en causa de son movement rapid dins lo cèu[38]. L'astronòm Ptolemèu evoquèt la possibilitat dei transits solars de Mercuri[39].
Vèrs lo sègle XI, l'astronòm andalós Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī depintèt una orbita geocentrica ovala per la planeta. D'autreis astronòms arabis observèron e imaginèron l'existéncia dei transits de Mercuri e Vènus entre lei sègles XII e XIII[40]. Enfin, durant lei sègles XV e XVI, leis astronòms indian Nilakantha Somayaji e europèu Tycho Brahe creèron de sistèmas geocentrics ambé Mercuri orbitant a l'entorn dau Soleu[41].
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
Lei premiereis observacions amb un telescòpi dempuei la Tèrra foguèron realizadas per Galileo Galilei durant lo començament dau sègle XVII mai sa luneta aviá pas la poissença per veire lei fasas de la planeta. Puei, en 1631, Pierre Gassendi veguèt un transit solar de Mercuri predich per Johannes Kepler. Enfin, en 1639, Giovanni Battista Zupi, amb un telescòpi pus poderós que Galilei, descubriguèt lei fasas de Mercuri demostrant son orbita a l'entorn dau Soleu[1].
Dins aquò, lei dificultats per observar Mercuri entraïnèron un interès mendre per son estudi. En 1800, Johann Schröter imaginèt de montanhas autas de 20 quilomètres. A partir d'aqueu trabalh, Friedrich Bessel estimèt lo periòde de rotacion a 24 oras e l'enclinason de l'axe de rotacion egala a 70°[42]. Pendent lei annadas 1880, Giovanni Schiaparelli cartografièt la planeta e prepausèt una rotacion sincròna coma per la Tèrra e la Luna[43]. Enfin, la cartografia foguèt melhorada per Eugenios Antoniadi en 1934.
En 1962, lei Sovietics de la còla de Vladimir Kotelnikov acomencèron d'observacions radar de la planeta[44] [45] [46]. Lo periòde de rotacion foguèt calculat tornarmai en 1965 per Gordon Pettengill. Trobèt una valor egala a 59 jorns[47]. Aqueu resultat foguèt una sospressa per lei scientifics car l'ipotèsi de la rotacion sincròna èra fòrça escampada. l'explicacion foguèt atrobada per l'Italian Giuseppe Colombo que prepausèt l'existéncia d'una resonància 3:2[48].
Lei telescòpis actuaus son tornarmai capables d'observar la superficia de Mercuri e d'obtenir de detalhs novèus. Ansin, un bacin d'impacte dich Bacin Skinakas, pus grand que lo Bacin Caloris, foguèt probablament descubèrt dins una zona desconeguda de la planeta[49]. Enfin, una cartografia novèla foguèt facha per lo telescòpi radar d'Arrecibo amb una resolucion de 5 km[50].
Exploracion ambé de missions espacialas[modificar | modificar la font]
Coma la planeta es pròcha dau Soleu e a pas d'atmosfèra per alentir lo movement dei sondas, lei manòbras per la mesa en orbita necessitan d'aver una quantitat de carburant pus importanta que per s'escapar dau Sistèma Solar. Ansin, solament doas sondas espacialas son estadas mandadas vèrs Mercuri. Lei doas foguèron estatsunidencas :
- Mariner 10 (1974-1975).
- MESSENGER (2008-encuei).
Misssion Mariner 10[modificar | modificar la font]
La sonda Mariner 10 realizèt tres susvoladas de Mercuri en 1974 e 1975. Transmetèt lei premiers imatges de la planeta, especialament son aspèct craterizat[51]. La sonda descurbiguèt egalament lei plecs de la superficia e la preséncia dau camp magnetic de Mercuri e sa semblança amb aqueu de la Tèrra. Pasmens, durant lei susvoladas, la sonda observèt malurosament tres còps la mema fàcia. Ansin, la sonda poguèt just cartografiar 45% de la superficia avans d'agotar son carburant lo 24 de març de 1975.
Mission MESSENGER[modificar | modificar la font]
La mission MESSENGER (per MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) foguèt mandada dempuei la Tèrra en 2004 per la NASA. Après unei correccions de trajectòria a l'entorn de la Tèrra e de Vènus, la sonda realizèt tres susvoladas de Mercuri en 2008 e 2009[52] [53]. Pendent sei susvoladas, la sonda capitèt de cartografiar una partida de l'emisfèri non observat per Mariner 10. La mesa en orbita definitiva deuriá aver luòc en març de 2011. La sonda auriá sièis objectius d'estudiar : la densitat auta de Mercuri, son istòria geologica, la natura dau camp magnetic, l'estructura de l'interior de la planeta, la preséncia d'aiga ai pòls e l'origina de l'atmosfèra tèuna.
Cultura[modificar | modificar la font]
Mitologias ancianas[modificar | modificar la font]
Per leis Assirians, Mercuri èra nomada « Udu-idim-gu-ud » (la planeta bombant) segon lei tauletas Mul.Apin. Enterin, lei Babilonians la nomarián Nabu segon lor dieu messatgier. Lei Grècs e lei Romans nominèron tanben la planeta segon lo nom dau dieu messatgier de lor religion, respectivament Ermès e Mercuri. Puei, lei Vikings li associèron lor dieu Odin e lo dimècres. En China, Mercuri foguèt associada ambé lo nòrd e l'aiga[54]. Dins l'Indoïsme, Mercuri es dich Boda[55]. Enfin, la civilizacion maia considerèt Mercuri coma un chòt messatgier dau monde sosterranh[56].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Strom, Robert G.; Sprague, Ann L. (2003). Exploring Mercury: the iron planet. Springer.
- ↑ Lyttleton, R. A. (1969). "On the Internal Structures of Mercury and Venus". Astrophysics and Space Science 5 (1): 18.
- ↑ Gold, Lauren (3 de mai de 2007). "Mercury has molten core, Cornell researcher shows". Chronicle Online (Cornell University). [1].
- ↑ Finley, Dave (3 de mai de 2007). "Mercury's Core Molten, Radar Study Shows". National Radio Astronomy Observatory. [2].
- ↑ Spohn, Tilman; Sohl, Frank; Wieczerkowski, Karin; Conzelmann, Vera (2001). "The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo". Planetary and Space Science 49 (14–15): 1561–1570.
- ↑ Gallant, R. 1986. The National Geographic Picture Atlas of Our Universe. National Geographic Society, 2nd edition.
- ↑ Anderson, J. D.; et al. (July 10, 1996). "Shape and Orientation of Mercury from Radar Ranging Data". Icarus (Academic press) 124: 690–697
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Benz, W.; Slattery, W. L.; Cameron, A. G. W. (1988). "Collisional stripping of Mercury’s mantle". Icarus 74 (3): 516–528.
- ↑ 9,0 9,1 Cameron, A. G. W. (1985). "The partial volatilization of Mercury". Icarus 64 (2): 285–294.
- ↑ Weidenschilling, S. J. (1987). "Iron/silicate fractionation and the origin of Mercury". Icarus 35 (1): 99–111.
- ↑ "BepiColombo". ESA Science & Technology. European Space Agency. [3]
- ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 P. D. Spudis (2001). "The Geological History of Mercury". Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior, Chicago: 100. [4]
- ↑ Strom, Robert (September 1979). "Mercury: a post-Mariner assessment". Space Science Reviews 24: 3–70.
- ↑ Head, James W.; Solomon, Sean C. (1981). "Tectonic Evolution of the Terrestrial Planets". Science 213 (4503): 62–76.
- ↑ Blue, Jennifer (April 11, 2008). "Gazetteer of Planetary Nomenclature". US Geological Survey. [5]
- ↑ Grayzeck, Ed. "MESSENGER Web Site". Johns Hopkins University. [6]
- ↑ Shiga, David (January 30, 2008). "Bizarre spider scar found on Mercury's surface". NewScientist.com news service. [7]
- ↑ Wagner, R. J.; Wolf, U.; Ivanov, B. A.; Neukum, G. (October 4–5, 2001). "Application of an Updated Impact Cratering Chronology Model to Mercury' s Time-Stratigraphic System". Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior. Proceedings of a workshop held at The Field Museum.. Chicago, IL: Lunar and Planetary Science Institute. p. 106.
- ↑ R.J. Wagner et al., « Application of an Updated Impact Cratering Chronology Model to Mercury's Time-Stratigraphic System », dans Workshop on Mercury: Space Environment, Surface, and Interior, Chicago, 2001, p. 106
- ↑ Domingue, Deborah L. et al. (August 2009). "Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere". Space Science Reviews 131 (1–4): 161–186.
- ↑ McClintock, William E.; Vervack Jr., Ronald J.; Bradley, E. Todd et al. (2009). "MESSENGER Observations of Mercury’s Exosphere: Detection of Magnesium and Distribution of Constituents". Science 324 (5927): 610–613.
- ↑ 22,0 22,1 Beatty, J. Kelly; Petersen, Carolyn Collins; Chaikin, Andrew (1999). The New Solar System. Cambridge University Press.
- ↑ Prockter, Louise (2005). Ice in the Solar System. Volume 26. Johns Hopkins APL Technical Digest. http://www.jhuapl.edu/techdigest/td2602/Prockter.pdf.
- ↑ Lewis, John S. (2004). Physics and Chemistry of the Solar System (2nd ed.). Academic Press. p. 463.
- ↑ Murdock, T. L.; Ney, E. P. (1970). "Mercury: The Dark-Side Temperature". Science 170 (3957): 535–537.
- ↑ Ingersoll, Andrew P.; Svitek, Tomas; Murray, Bruce C. (November 1992). "Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the moon, Mercury, and Mars". Icarus 100 (1): 40–47.
- ↑ Seeds, Michael A. (2004). Astronomy: The Solar System and Beyond (4th ed.). Brooks Cole.
- ↑ Williams, David R. (January 6, 2005). "Planetary Fact Sheets". NASA National Space Science Data Center. http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html.
- ↑ Christensen, Ulrich R. (2006). "A deep dynamo generating Mercury's magnetic field". Nature 444 (7122): 1056–1058.
- ↑ Spohn, T.; Sohl, F.; Wieczerkowski, K.; Conzelmann, V. (2001). "The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo". Planetary and Space Science 49 (14–15): 1561–1570.
- ↑ Steigerwald, Bill (June 2, 2009). "Magnetic Tornadoes Could Liberate Mercury's Tenuous Atmosphere". NASA Goddard Space Flight Center. [8]
- ↑ Baumgardner, Jeffrey; Mendillo, Michael; Wilson, Jody K. (2000). "A Digital High-Definition Imaging System for Spectral Studies of Extended Planetary Atmospheres. I. Initial Results in White Light Showing Features on the Hemisphere of Mercury Unimaged by Mariner 10". The Astronomical Journal 119: 2458–2464.
- ↑ Patrick Kelly, ed. (2007). Observer's Handbook 2007.
- ↑ Tunç Tezel (January 22, 2003). "Total Solar Eclipse of 2006 March 29". Department of Physics at Fizik Bolumu in Turkey. [9]
- ↑ chaefer, Bradley E. (May 2007). "The Latitude and Epoch for the Origin of the Astronomical Lore in Mul.Apin". American Astronomical Society Meeting 210, #42.05 (American Astronomical Society). http://cdsads.u-strasbg.fr/abs/2007AAS...210.4205S.
- ↑ Staff (2008). "MESSENGER: Mercury and Ancient Cultures". NASA JPL. [10]
- ↑ H.G. Liddell and R. Scott; rev. H.S. Jones and R. McKenzie (1996). Greek–English Lexicon, with a Revised Supplement (9th ed.). Oxford: Clarendon Press. pp. 690 and 1646.
- ↑ Antoniadi, Eugène Michel; Translated from French by Moore, Patrick (1974). The Planet Mercury. Shaldon, Devon: Keith Reid Ltd. pp. 9–11.
- ↑ Goldstein, Bernard R. (February 1996), "The Pre-telescopic Treatment of the Phases and Apparent Size of Venus", Journal for the History of Astronomy: 1
- ↑ Ansari, S. M. Razaullah (2002). "History of oriental astronomy: proceedings of the joint discussion-17 at the 23rd General Assembly of the International Astronomical Union, organised by the Commission 41 (History of Astronomy), held in Kyoto, August 25–26, 1997". Springer. p. 137.
- ↑ amasubramanian, K.; Srinivas, M. S.; Sriram, M. S. (1994). "Modification of the Earlier Indian Planetary Theory by the Kerala Astronomers (c. 1500 AD) and the Implied Heliocentric Picture of Planetary Motion". Current Science 66: 784–790. [11]
- ↑ Colombo, G.; Shapiro, I. I.. "The Rotation of the Planet Mercury". SAO Special Report #188R. [12]
- ↑ Holden, E. S. (1890). "Announcement of the Discovery of the Rotation Period of Mercury [by Professor Schiaparelli"]. Publications of the Astronomical Society of the Pacific 2 (7): 79.
- ↑ Evans, J. V.; Brockelman, R. A.; Henry, J. C.; Hyde, G. M.; Kraft, L. G.; Reid, W. A.; Smith, W. W. (1965). "Radio Echo Observations of Venus and Mercury at 23 cm Wavelength". Astronomical Journal 70: 487–500.
- ↑ Moore, Patrick (2000). The Data Book of Astronomy. New York: CRC Press. p. 483.
- ↑ Butrica, Andrew J. (1996). "Chapter 5". To See the Unseen: A History of Planetary Radar Astronomy. NASA History Office, Washington D.C.. [13]
- ↑ Pettengill, G. H.; Dyce, R. B. (1965). "A Radar Determination of the Rotation of the Planet Mercury". Nature 206 (1240): 451–2.
- ↑ Colombo, G. (1965). "Rotational Period of the Planet Mercury". Nature 208: 575.
- ↑ L. V. Ksanfomality (2006). "Earth-based optical imaging of Mercury". Advances in Space Research 38: 594.
- ↑ Harmon, J. K. et al. (2007). "Mercury: Radar images of the equatorial and midlatitude zones". Icarus 187: 374.
- ↑ Phillips, Tony (October 1976). "NASA 2006 Transit of Mercury". SP-423 Atlas of Mercury. NASA. [14]
- ↑ "Countdown to MESSENGER's Closest Approach with Mercury". Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory. January 14, 2008. [15]
- ↑ "MESSENGER Gains Critical Gravity Assist for Mercury Orbital Observations". MESSENGER Mission News. September 30, 2009. [16]
- ↑ Kelley, David H.; Milone, E. F.; Aveni, Anthony F. (2004). Exploring Ancient Skies: An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy. Birkhäuser.
- ↑ Pujari, R.M.; Kolhe, Pradeep; Kumar, N. R. (2006). Pride of India: A Glimpse Into India's Scientific Heritage. Samskrita Bharati.
- ↑ Milbrath, Susan (1999). Star Gods of the Maya: Astronomy in Art, Folklore and Calendars. University of Texas Press.


text:
Foeniculum vulgare
Lo fenolh (var. fenon, henolh, holh) (Foeniculum vulgare) es una planta erbacèa mediterranèa de la familha deis Apiaceae (o ombellifèras dins la terminologia anciana).
Es conegut dempuei l'Antiquitat per sei proprietats aromaticas; sa cultura sembla de remontar au sègle XVI.
Somari
Morfologia[modificar | modificar la font]
Se destria lei varietats de fenolh fèr dei varietats orticòlas (« fenolh doç »).
Lo fenolh fèr es una planta espontanèa, perenna, de la camba ramificada, que pòt montar fins a 2 m. Possedís de fuelhas de color verda que revèrtan lo fen (d'aquí lo nom de foeniculum, « fen pichon »), e produtz d'estiu d'ombèllas de pichonei flors jaunas. Puei vènon lei fruchs (aquènis), verds d'en premier puei grisencs. Dau fenolh fèr s'utiliza lei greus, lei fuelhas, lei flors e lei fruchs (que se li ditz impropriament granas).
Lo fenolh cultivat (dich « doç ») es una planta annuala o biennala ambé de racinas pivotantas. Passa pas 60-80 cm d'autor. Se consuma lo gròs « bulbe » dau còr blanc que se desvolopa a la basa.
Cultura[modificar | modificar la font]
Lo fenolh se cultiva dins leis òrts per la produccion dau « bulbe », estructura compacta constituida per l'ensemble dei gainas foliaras, blancassas, popudas, e quichadas lei unas còntra leis autras a l'entorn d'una camba conica fòrça corta, directament au nivèu dau terren. Se recòlta lei bulbes en de sasons que dependon dei zonas de produccion. Se recomanda un terren leugier e sablonós. Se dispausa lei plantas en renguieras a aperaquí 30 cm una de l'autra. La recòlta se fa environ 90 jorns après aver semenat. Lo fenolh demanda d'èsser aigat sovent e abondosament e preferís un clima temperat de tipe mediterranèu.
La recòlta dau fenolh fèr[modificar | modificar la font]
Se recòlta la flor dau fenolh fèr tre qu'es dubèrta, de julhet a setembre. S'utiliza fresca o seca, en l'eissaurant a la lutz, mai luenh dei rais dirèctes dau soleu, que farián evaporar leis òlis essenciaus. Leis aquènis se pòdon recoltar au començament de l'autona, quand la flor s'es transformada en fruch. Lei fuelhas e lei greus tendres se pòdon culhir de la prima a l'autona ben avançada.
Usatge alimentari[modificar | modificar la font]
En cosina, lo fenolh doç es una ortolalha que totei sei partidas son comestiblas. Son gost es vesin d'aqueu de l'anís, que coma eu contèn d'anetòl. Lo bulbe se pòt manjar crus en ensalada, o cuech ambé d'aiga e rostinat. Per quant au fenolh fèr, se n'utiliza lei flors frescas o secas, lei fruchs (o « granas »), mai o mens doç, pebrats o amars (segon la varietat), e mai lei fuelhas e lei branquetas.
Lo fenolh intra sovent dins de recèptas de peis; se pòt citar, en particular, lo lop ambé de fenolh.
Lo fenolh en toponimia[modificar | modificar la font]
Lo mot fenolhet, e son aumentatiu fenolheda, designan de luòcs onte vèn lo fenolh.
- Fenolhet es lo nom de masatges, e mai de comunas d'Aude e d'Auta Garona; apareis dins lo nom de Sant Pau de Fenolhet, comuna dei Pirenèus Orientaus.
- Fenolheda o Fenolhedés es lo nom d'un parçan d'Occitània que sa capitala es Sant Pau de Fenolhet.
Lo mot fenolhiera (var. fenolhièra, fenolhièira, fenolhèira) designa un luòc onte se cultiva lo fenolh. A donat son nom a un quartier d'Ais de Provença, lo quartier dei Fenolhieras.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Gueidan, Le jardinier provençal, Marseille, Tacussel éditeur.


text:
823
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 823 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra civila entre Miquèu II Psellos, sostengut per lei Bulgars, e Tòmas l'Eslau, sostengut per leis Abbassidas. A la prima, invasion de Tràcia per lei Bulgars e batalha indecisa còntra Tòmas l'Eslau, lei dos camps semblant subir de pèrdas importantas[1] e lei rebèls poguèron plus contuniar lo sètge de la capitala.
Au contrari, Miquèu II capitèt d'obtenir la capitulacion de la flòta enemiga a l'entorn de Constantinòple. En abriu, ataquèt lei fòrças terrèstras de son adversari que refusèron de combatre. Tòmas e sei partisans pus fidèus s'enfugiguèron a Arcadiopòlis. Miquèu II comencèt lo sètge de la vila. Finalament, obligats de manjar de cadabres de chivau, lei defensors se revoutèron e liurèron son cap après cinc mes de resisténcia acarnada en cambi de la misericòrdia de l'emperaire. Tòmas foguèt torturat e executat.
En Creta, desbarcament d'una armada aràbia cargada de conquistar l'illa mau defenduda en causa de la guèrra civila. Acabèt sa conquista tre l'annada seguenta.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La màger deis descripcions de la batalha, desfavorable a Tòmas, depintan una desfacha dei rebèls. Pasmens, coma, après la batalha, lei Bulgars poguèron pas contuniar lo combat, la màger part deis istorians modèrnes consideran lo resultat coma una victòria de Tòmas.


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dimarts, 20 de març de 2012
Ozar HaTorah
Que i a un hòu murtrèr qui's passeja per las carrèras de Tolosa e de la region.
Un psicopata, irresponsable au sens psiciatric deu tèrme, probable...
Totun un psicopata antisemita, capable de matar petitons shens trantalhar.
Un tipe qui sap manejar las armas "com cau", un tipe ben entraïnat.
Qu'ei plan malauta, la nòsta umanitat. Qu'a mostrat mes d'un còp que pòrta en si medisha los gèrmes de la sua pròpia destruccion.
Dolor e recuelhiment.
E inquietud, tanben.
L'assassin que corr enqüèra, e arren no'ns deisha créder que la seria ei acabada.
2 comentaris:
- Carles Casanovas ha dit...
-
Avui, com ahir, tinc el cor ferit de tristesa i lluito contra la meva sed de venjança. Només puc dir-te una cosa: La maldat és paga amb amor.
- 20 de març de 2012 a les 17:29
- manjacostel ha dit...
-
Ieu me dise qu'es pas possible... E tot es possible , l'òme ten pas cap de termièras quora s'agis de crimis.
Miserable tuaire, que tomba tant plan pels que volon de parlar pas que de terrorisme , de securitat de policia. E se tròba que nos parlan pas que d'aquò.
Encara un mot ...benlèu de pas publicar ... S'aquò's vos que m'escriguèretz ?
Mercès per l'informacion sus Murèth que sabiai pas que li calià butar un accent grèu sul e...
E coma siatz un brave saberut, li metrai....
- 27 de març de 2012 a les 20:05


text:
Un jorn, mon grand-pair comandet a mon pair e a son frair d’anar copar los aubres dau pitit bòsc, sus lo terme, darrier la maison. Quante mon grand-pair comandava quauqua ren, quò discutava pas. Mon pair e mon oncle prengueren las apchas e lo passa-pertot e s’enquilheren dins lo chamin.
Mon pair lo coneissiá bien, queu chamin. L’aviá seguit sovent per montar au pitit bòsc escriure lo nom de sas amorosas sus l’escòrça tendra daus jòunes chastenhs.
E crau, l’aubre de la Jaumelina ! E crau, lo de la Bernadeta ! E crau, lo de la Gineta ! E crau, lo de la Solanja ! E crau, e crau, e crau …
A la fin de la setmana, i aviá pus un aubre dempès.
Tres setmanas aprep, mon pair maridet ma mair.
Gilbert Borgés


text:
Metòde scientific
S'apèla metòde scientific l'ensemble dels canons guidant o devent guidar lo procediment de produccion de las coneissenças scientificas, que sián d'observacions, d'experiéncias, de rasonaments, o de calculs teorics.
Lo metòde scientific constitu lo estudi sistematic, controlat, empiric e critic de proposicions hipoteticas sus presuntas relacions entre varis fenómens naturals e es lo mecanism utilizat dins las sciéncias experimentalas per convalidar o invalidar una teoria, per medi de la experimentacion o de la observacion.
Son duas los piar basics del metòde scientific. Lo primièr d'elhs es la reproducibilidade, es dire, la capacitat de repetir un determinat experiment dins cualquier luòc e per cualquier persona. Aquesta pila emplea per lor practica, esencialament, la comunicacion e la publicitat dels resultats obtenidos.
Lo segond piar es la falsabilidade. Es dire, que tota proposicion sciéntifica a qu'aver la posibilitat d'èsser falsada. Est implica que si pòdon disenhar experiments que dins lo cas de dar resultats distintos als predichs negarián l'ipotèsi posta la pròva.
Dins la actualitat los resultats de la recèrca scientifica son publicats en revistas scientificas especializadas tras criticas o comentaris d'autres experts, correccions per partida dels autors e aún verificacion dels experiments per autres equips de recèrca. Al misme temps, es comenzant a èsser usual que si publiquen dins la red (internet) al temps que dins las revistas scientificas o exclusivament.


text:
Bastogne
Bastogne (alemand : Bastnach, luxemborgés : Baaschtnech, neerlandés : Bastenaken) es un vila de la província bèlga de Luxemborg situada en Valonia .
Coneguda mai que mai per lo sètge subit per la vila durant la batalha de las Ardenas en 1944, la vila garda plusors monuments commemoratius d'aqueste eveniments, que lo pus important es lo memorial del Mardasson, inaugurat en 1950.
Bastogne constituís en mai una de las etapas-claus de la "classica" Lièja-Bastogne-Lièja, la "degana" de las corsas ciclistas, creada en 1892, e es dins aquesta vila que foguèt organizat de 1902 a 1907, lo Circuit de las Ardenas, la primièra corsa automobila majora disputada sus circuit tancat.


text:
Garum
Lo garum, o liquamen (que vòl dire « chuc » o « salça » en latin) èra una salça, lo principal condiment utilizat a Roma dempuèi los etrusques e en Grècia antica (garos). S'agissiá de carn o de tripalha de peis, veire d'ustras, qu'avián rebolhits longtemps dins una fòrta quantitat de sal, per evitar tot poiriment. Dintrava dins la composicion de fòrça plats, per encausa de son fòrt gost salat.
Somari
Origine du garum[modificar | modificar la font]
Lo siqqu es una salça mesopotamiana a basa de peisses lactofermentats. Aquel condiment a la sabor e als efluvis fòrça poderoses èra utilizat dins los païses de l'Orient Mejan. Foguèt adoptat puèi pels Grècs, e pels Romans, amb lo nom de garum[1].
Lo garum a l'epòca romana[modificar | modificar la font]
Una mèscla de garum amb d'òli o de vin, nomenat œnogaros, dintrava dins la confeccion del galavard[2].
Lo garum mai celèbre, dich garum dels alliats (garum sociorum), èra fabricat en Betica (coma Baelo Claudia), dins lo sud de l'Espanha actuala, amb de ton roge que migra de l'Atlantic a la Méditerranèa. Se ne fasiá una granda pèsca, que lo produch èra comercializat salat. Lo quite garum, èra fach de sang, d'uòu e de tripas de peis, mesclat amb fòrça sal (al mens 50 % del volum total)..
De garums de mendre qualitat, preparats dirèctament amb la carn del ton, o d'un autre peis (coma lo vairat), èran fabricats dins tot lo Bacin Mediterranèu. Totes aqueles garums èran comercializat dins d'anfòras pichonas, per encausa del prètz del contengut. Se comercializava tanben l'allec (lat. hallex), mens car, qu'èra çò que demorava quand lo dessús liquid aviá estat levat.
Lo garum ara[modificar | modificar la font]
En 2008, d'arqueològs utilizèron lo rèste del darrièr lòt de garum de Pompei qu'èra a basa de bòga, un pei que s'amassa l'estiu.
La sabor del garum semblariá a aquela del nuoc-mâm vietnamian e aquela de l'allec del surströmming suedés.
Lo garum es a l'origina del pissalat, fach de sardinas e d'anchòias, consomit dins la region de Niça.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) [encyclopedie-universelle.com LA NOURRITURE QUOTIDIENNE et RITUELLE]. Consultat lo 4 de decembre de 2011
- ↑ Apicii Coelii, De opsoniis et condimentis, sive arte coquinaria, libri decem. Cum annotationibus Martini Lister. Londres, 1705, L. II, c. 2, p. 59.


text:
Leucip
Leucip que ho un filosòf grèc presocratic (considerat com un deus fondators de la teoria atomica, amassa dab lo son discípoli Democrit (qu'ei a díser qu'entà eths, la matièra qu'èra constituida d'elements basic qui eths, no's pòden pas trencar).
Qu'estó actiu de cap a l'annada -440 e qu'ei tradicionaument associat dab la vila de Milet. Segon Diogènes Laerci, èra originari de Vèlia[1] Coma existissen chic d'informacion suu filosòf, se poiré considerar coma un òme o una hemna[2].
Leucip es classat per convencion dab los Presocratics quitament s'estó contemporanèu de Socrates e que morí 29 annadas après èths.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diogènes Laerci, Vidas, doctrinas e senténcias deus filosòfs illustres. Libres IX.
- ↑ Jean-Paul Dumont et al., Les Présocratiques, Gallimard, Bibliothèque de La Pléiade, 1988


text:
Grapaud
Lo mot grapaud es un nom vernacular ambigú qu'es balhat a divèrsas espècias animalas classadas dins la familha dels anfibians anoras, en particular los representants del genre bufo. Se distinguís sovent los grapauds de las granhòtas, nom balhat a d'autras espècias d'anoras, pel fach que los grapauds an en general una pèl mai rugosa, de patas pus cortas, sautan pas tant plan, se desplaçan lentament e passan mens de temps dins lo mitan aqüatic que las granhòtas, mas sustot a lor aspècte jutjat mai repossant, lors crits pauc melodioses a las aurelhas umanas[1], etc. Los batracians designats per aqueste tèrme son al centre d'un abondanta simbolica un pauc pertot dins lo monde.
Somari
Terminologia[modificar | modificar la font]
Los grapauds « vertadièrs », al sens zoologic del tèrme, apartenon al genre bufo, mas los naturalistas designan tanben per aqueste tèrme d'autras espècias d'anoras, los destrian atal de las granhòtas.
La femèla a pas de nom particular.
Lo tèrme de grapaud a totjorn un sens pejoratiu e lo mot se pòt utilizar coma una insulta.
Per analogia, mantuna espècia d'animals, d'aspècte estranh, son tanben apeladas « grapaud » coma lo Grapaud de mar, lo grapaud-pescaire per la baudrèa comuna, lo grapaud ala e lo grapaud-volant qu'es un engolavent.
Qualques espècias nomadas « grapaud »[modificar | modificar la font]
- Grapaud accoucheur - Alytes obstetricans
- Grapaud d'America - Bufo americanus
- Grapaud arboricòla - Pedostibes hosii
- Grapaud boreal - Bufo boreas
- Grapaud bufre - Bufo marinus
- Grapaud comun - Bufo bufo
- Grapaud de Colorado - Bufo alvarius
- Grapaud cornut - Megophrys nasuta o Ceratophrys cornuta
- Grapaud daurat - Bufo periglenes
- Grapaud gutural - Bufo gutturalis
- Grapaud roge de Madagascar - Dyscophus antongilii
- Grapaud sonaire - Bombina sp.
- Grapaud de las estèpas - Bufo cognatus
- Grapaud verd - Bufo viridis
- Grapaud calamit - Bufo calamita
Biologia[modificar | modificar la font]
Coma totes los anoras, son d'animals diches de sang freja (poïquilotèrmes).
Lo grapaud a pas de dents e sa lenga es pas escavada. Se noirís de vèrmes de tèrra, escargaròls, limaces, clopòrtes, milapatas, moscas, aranhas, formigas, pudents, canilhas, etc.
Totes los grapauds (al sens larg del tèrme) son d'espècias menaçadas e protegidas en França e dins fòrça païses.
Simbòls e cultura[modificar | modificar la font]
En Occident, lo grapaud es associat a la fachilhiariá e als maleficis e a çò lag, entrava dins la composicion dels filtres e èra utilizat dins de rituals magics, probable per sos efièches allucinatòris. D'unes grapauds an de proprietats medicinalas encara utilizadas uèi[2]. Òm lo considèra tanben coma la fàcia tenebrosa, infernala e lunara de la granhòta e de las teofanias lunaras en fan l'atibut mòrt[3].
En America del Sud (escultat), en China (secat), a l'Orient Mejan (deïficat) o en Vietnam, lo grapaud es lo simbòl de l'aiga e comanda la pluèja[3].
En Asia, protegís tanben en China dels tirs d'armas e es associat a la luna mentre qu'en Vietnam es l'oncle del dieu del cèl e lo relamp del cèl menaça lo que lo bat. Lo grapaud es tanben simbòl de succès o de fòrça, de coratge e de riquesa s'es escarlata[3]. Lo cent tresen imne del seten livre del Rig-Véda es intitolat " panegiric dels grapauds " e assimila aquestes als preires vedics[4].
En Africa se ditz que garís las cremaduras e que crenh pas la mossegada de la sèrp. Los bambaras creson que se transforma en mirga pendent la sason seca e los pigmèus bambuti lo considèran coma un esperit malefic responsable de l'installacion de la mòrt sus tèrra[3]. Pels egipcians es lo simbòl de la multitud perque reapareis a la prima per milierats a la sason de las pluèjas e la divessa Eqet a un cap de grapaud. Es associada al dieu Khnoum que sus son torn d'olièr façona l'umanitat e que presidís a la creacion e a la naissença dels dieus e de las planetas[4].
Dins la cultura[modificar | modificar la font]
Victor Hugo a dedicat al grapaud un poèma, « Le crapaud », dins La Légende des siècles, LIII.
Mai d'un conte e d'una legenda occidentals evòcan de princes charmants o de fachilièras metamorfosats en grapaud, eveniment sovent reütilizat pels autors de dessenhs animats e bendas dessenhadas.
De pluèjas de grapauds de còps son evocadas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Definicions lexicograficas e etimologicas de Crapaud del CNRTL.
- ↑ grapaud, simbòl(s), utilizacion...
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Lo grapaud (simbolica)
- ↑ 4,0 4,1 grapaud d'aiga e de fuòc
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Lo grapaud sus Terra Nova


text:
Minic'hi-Poudour
Minic'hi-Poudour en breton ( Le Minihic-sur-Rance en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat del Minihic-sus-Rance a #èsser creada en 1849, per démembrement de la municipalitat de Pleurtuit.
La commune du Minihic-sur-Rance a été créée en 1849, par démembrement de la commune de Pleurtuit.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
dissolution_conseil.


text:
Enric I de França
Enric I de França que ho lo tresau rei de la dinastia deus capecians dirèctes. Qu'èra lo hilh de Robèrt II de França, lo Pietadós, e de Constança d'Arle.
En tot respectar la tradicion capeciana, que ho associat au regnat deu son pair e coroat abans la mort d'aqueste. Un còp vadut sol rei, qu'avó a combàter las pretencions deu son hrair capdet Robèrt de França, encorrajat per la loa mair. entà l'apazimar, que'u dè lo Ducat de Borganha en bèth mermar lo son domeni reiau.
Lo regnat d'Enric I que ho tanben marcat per la soa relacion dab Guilhem de Normadia (lo futur Guilhem lo Conquestador). En purmèr que l'ajudè a conservar lo son ducat en bèth pelejar contre los sons vassaus atau vençuts a la batalha de Val-ès-Dunes ; totun, après que'u combató per'mor de la miaça que representava la pravada deu poder Duc de Normadia.
A la mort d'Enric I en 1060, Felip I, lo hilh qu'avó dab la reina Ana de Kiev que'u succedí a l'etat de 7 ans.


text:
Lenga aglutinanta
Una lenga aglutinanta es una lenga bastida per aglutinacion: que fòrça mots son formats en jónher de morfèmas amassa.
Aquel tèrme foguèt emplegat d'en primièr per Wilhelm von Humboldt en 1836 per fin de classificar las lengas d'un punt de vista morfologic .[1] Lo mot ven del vèrb latin agglutinare (pegar amassa).
Una lenga aglutinanta es una forma de lenga sintetica ont cada afixe representa una unitat de sens (coma "diminutiu," "preterit," "plural," etc.), e los morfèmas ligats son exprimits per d'afixes (e pas per de cambiaments intèrnes de la raiç del mot, o cambiament de ritme o de tonalitat). En mai, çò qu'es pus important, dins una lenga aglutinanta, los afixes fusionan pas amb los autres, e cambian pas de forma jos l'influéncia dels autres.
Las lengas sinteticas que son pas aglutinantas son sonadas lengas fusionalas; de còps que i a, combinan los afixes amassa, sovent en los cambiar drasticament dins lo processus, e en jónher mantun sens per un meteis afixe (per exemple, dins lo mot occitan "parli" , lo sufixe "-i" porta lo sens de l'indicatiu present e de la primièra persona del singular).
Exemples de lengas aglutinantas[modificar | modificar la font]
D'exemples de lengas aglutinantas son: lo basc, lo blackfoot, lo georgian, las lengas altaïcas (veire turc e tatar), lo japonés (de còps que i a classificat amb las lengas altaïcas), lo corean (de còps que i a classificat amb las lengas altaïcas), lo malai l'indonesian, fòrça lengas tibetobirmanas, las lengas dravidas, fòrça lengas oralicas (que las pus importantas son l'ongrés, lo finés e l'estonian), l'inuktitut, las lengas bantos (veire swahili), las lengas caucasencas del nòrd-èst, del nòrd-oèst e las lengas sud caucasencas, e qualques lengas mesoamericanas e de lengas indigènas d'America del Nòrd coma lo nahuatl, lo uastec, e lo salish ; lo quíchoa e l'aimara que son de lengas indigènas d'America del Sud. Una part de l'ancian Orient Pròche parlava tanben talas lengas, coma lo sumerian, l'elamita, l'urrian, l'urartian , l'attic, lo gutian, lo lullubi, e lo kassite.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Stocking, George W. (1995). The Ethnographer's Magic and Other Essays in the History of Anthropology. University of Wisconsin Press, 84. ISBN 0299134148.


text:
Estivarelhas
Estivarelhas (oficialament en francés Estivareilles) es una comuna occitana de Borbonés, situada dins lo departament d'Alèir e la region d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Estivareilles es situat sul marge drech del Doncas que, a una desena de quilomètres al nòrd de Montluçon.
Lo vilatge a traversat per la D 2144, rota de Montluçon a Borges.
Estivareilles est située sur la rive droite du Cher, à une dizaine de kilomètres au nord de Montluçon.
Le village est traversé par la D 2144, route de Montluçon à Bourges.


text:
Esquisma de 1054
L'Esquima de 1054, o Grand Esquima, es una division religiosa entre la Glèisa Catolica Romana e la Glèisa Ortodòxa quand lo papa e lo patriarche de Constantinòple s'excomuniquèron l'un l'autre. Foguèt entraïnat per de tensions teologicas e politicas entre lo Roma e Constantinòple a prepaus dau contraròtle de la comunautat crestiana e de la definicion dau dogme (definicion dau Sant Esperit en particular). Pasmens, en realitat, aquela data marca solament l'acabament d'un procès lòng que comencèt tre la fin dau sègle VIII.
Après la conquista e lo pilhatge de Constantinòple per lei Crosats en 1204 durant la Quatrena Crosada, l'ostilitat foguèt fòrça prefonda entre lei doas Glèisas. Lo melhorament dei relacions foguèt fòrça lòng e lei progrès vertadiers se debanèron solament au sègle XX. La levada deis excomunicacions respectivas en 1965 per lo papa Pau VI e lo patriarche Atenàgores Ièr marquèt aqueu raprochament e, au començament dau sègle XXI, se debanèron divèrsei gèsts suplementaris per contuniar e aprefondir la destenduda entre lei dos Glèisas.


text:
-32
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -32 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[1][modificar | modificar la font]
Participacion de Lacedemònia a la guèrra civila romana dins lo camp d'Octave.
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Rompedura novèla entre Octavius e Marc Antòni qu'entraïnèt una guèrra civila au sen de la Republica Romana entre lei fòrças dei dos caps. Au contrari dei conflictes precedents, Egipte e Cleopatra deguèron i participar e lo país mobilizèt de fòrças navalas importantas (aperaquí 200 [[naviri]s) per sostenir Marc Antòni.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- ↑ Ciutat-estat teoricament independenta. En realitat, èra puslèu una vila de l'Empèri Roman amb una autonòmia fòrça larga.


text:
Arzviller
Arzviller es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Près del Plànol inclinat de Sant-Louis-Arzviller e del rocher del Dabo, lo vilatge se tròba a una ora de Estrasburg, Nancy e Mètz de per la siá proximitat amb la autoroute A4 e la rota nacionala 4.
Desservie Per divèrsas linhas de beguts, Arzviller se situa a 10 min de l'estacion TGV de Sarrebourg.
À proximité du Plan incliné de Saint-Louis-Arzviller et du rocher du Dabo, le village se trouve à une heure de Strasbourg, Nancy et Metz de par sa proximité avec l'autoroute A4 et la route nationale 4.
Desservie par plusieurs lignes de bus, Arzviller se situe à 10 min de la gare TGV de Sarrebourg.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Bailliage De Lixheim.
- Pendent la guèrra de Trenta Ans, lo vilatge i aguèt destruit e la populacion massacrée.
- Bailliage de Lixheim.
- Durant la guerre de Trente Ans, le village fut détruit et la population massacrée.


text:
Villes et mairies du District de Dietikon (11)
Liste des communes
Dietikon
Ville de Dietikon, localité de la Suisse de 22 000 habitants.
La mairie de Dietikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Schlieren
Ville de Schlieren, localité de la Suisse de 13 000 habitants.
La mairie de Schlieren a une adresse e-mail.
Urdorf
Ville de Urdorf, localité de la Suisse de 9 200 habitants.
La mairie de Urdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberengstringen
Ville de Oberengstringen, localité de la Suisse de 6 200 habitants.
La mairie de Oberengstringen a une adresse e-mail.
Birmensdorf
Ville de Birmensdorf, localité de la Suisse de 5 500 habitants.
La mairie de Birmensdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Geroldswil
Ville de Geroldswil, localité de la Suisse de 4 400 habitants.
La mairie de Geroldswil a une adresse e-mail et un site Internet.
Weiningen
Ville de Weiningen, localité de la Suisse de 3 900 habitants.
La mairie de Weiningen a une adresse e-mail et un site Internet.
Uitikon
Ville de Uitikon, localité de la Suisse de 3 700 habitants.
La mairie de Uitikon a une adresse e-mail et un site Internet.
Unterengstringen
Ville de Unterengstringen, localité de la Suisse de 2 800 habitants.
La mairie de Unterengstringen a une adresse e-mail et un site Internet.
Oetwil an der Limmat
Ville de Oetwil an der Limmat, localité de la Suisse de 2 100 habitants.
La mairie de Oetwil an der Limmat a une adresse e-mail.
Aesch
Village de Aesch, localité de la Suisse de -1 000 habitants.
La mairie de Aesch a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Amistosament.
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Vino Griego
1 Vino Griego le Jeu 2 Oct - 15:36
yantiron
Toriste
Amistosament.
2 Re: Vino Griego le Jeu 2 Oct - 16:07
Zengi
Trobador !!
Ei aquesta version ?
3 Re: Vino Griego le Jeu 30 Oct - 13:50
Marxelin
Occitan Warrior
Aquela version es vengut l'imne de l'Escòla Occitana d'Estiu e aquest an a l'Estivada se cantèt fòrça. Vos fau passar las paraulas aital vos podètz entrainar
Atau vivem
Excusatz-me e'm podetz indicar la direccion
De l'autorota per arribar a destinacion
Ajudatz-me, preni retard, que soi pressat.
Amic pren-te lo temps un chic de te viéner pausar
Marcèu solide que i a quauquarren a li balhar !
Relaxa-te, ací seràs au ton agrat.
[arrepic / refrain]
Atau vivem ! Dens un país qui te serà arcuelhent
Luenh deus chepics, deu malh e a l'estanguet
Per hestejar, brindar e se virar la set.
Atau vivem ! Tan que palomas e ceps a nòste i aurà
Que la vinha lo son vin nos balharà
Banda ripataulèra per tot bailejar.
Mei que sorelh, esquí, discò,
bronzacuu, sable e plaja
Nòste país tribalha, viu, dança,
parla e arraja
D'un parlar hòrt e doç, lenga deus trobadors.
Au sud deu Nòrd ne vòlen pas díser coma s'apèra
Au nòrd deu Sud, saben mei plan lo nom d'aquesta tèrra
Occitània, Occitània lo son nom.
Aquesta canta n'es pas l'Estaca ni l'Immortèla
Es un invit au gai de se har petar la cantèra
Un crit de plaser, de bonaür e d'amistat.
A cada còp que voleràs exprimir tas pensadas
Que sian gaujosas, tristas,
negras, gaimantas o pebradas
Cluca los uelhs, bremba-te de çò qu'am cantat.
E. Astié junh de 2007
4 Re: Vino Griego le Jeu 30 Oct - 15:26
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
5 Re: Vino Griego Aujourd'hui à 15:19
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
-36
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -36 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Revirada de l'expedicion dau generau roman e amant de Cleopatra VII Marc Antòni còntra lei Parts. Marc Antòni se retirèt ambé lei subrevivents de sei fòrças en Siria e en Egipte.


text:
Leonid Kogan
Leonid Kogan (Dnepropetrovsk, Ucraïna, lo 17 de noveme de 1924 - lo 17 de deceme de 1982) (en ebrieu לאוניד בוריסוביץ' קוגן e en rus ЛeoHид БopиcoBич KoraH) que ho un deus màgers violonista representant de l'escòla sovietica. Qu'èra judiu.
Gran interpreta de Niccolò Paganini, qu'avó l'aunor de jogar las soas òbras suber Il Cannone, lo vriulon deu mèste italian.
Qu'etudiè au conservatòri de Moscòu on e hore professor quauques annadas arron, puish que debutè com solista en 1941 abans de perseguir la soa carrièra en Union Sovietica e dens lo monde sancèr.
Ligam extèrne[modificar | modificar la font]
[1] Leonid Kogan anat cercar Il Cannone per interpretar Paganini.


text:
Chanuelhas es una comuna de 87 abitants que se tròba ent’un pichòt valon a la drecha de la val Maira, a 1240 metres de autessa. Fai 16 ruaas e fracions, coma Ubac, Palhas, Plan Preit, Preit, Serras.
Las premièras testimonianças remonton al XII secle, en ocasion d’un conflicte entre lo marquesat de Busca e aquel de Saluces. La zòna devia èsser una des pus richas de la val, vists lhi nombrós edificis senhorils e lhi tanti molins per la seèl. Un d’aquesti fonciona encara encuei e se tròba ai pè de la ruaa Ubac, sus la drecha orografica del riu Preit, adobrat decò coma ressea per lo talh de lhi as. Ental 1601 passa sot lo domini di Savòia, coma la resta de l'auta val Maira. Bela si richa, Chanuelhas es pas resparmiaa da l’emigracion, documentaa jà dal Set Cents coma estagionala.
Per sa posicion estrategica, Chanuelhas ve lo passatge d’exercits ental Set Cents al temp de la Guerra de Succession austriaca. N’en son testimoniança una incripcion al còl del Preit e lo topònim del còl di Mòrts, vers la Val Grana. Ental 1937, dapè del còl del Preit, una companhia d’Alpins finìs sot una chalancha que causa 23 mòrts.


text:
Bouillonville
Bouillonville es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
- La localité a situat al nivèl del confluisson del Rupt de Mad e de lo sieu afluent, la Madine.
- Vilatge semi troglodytique, curieusement implantat en fèrre a caval suls marges del Rupt de Mad
- La localité est située au niveau du confluent du Rupt de Mad et de son affluent, la Madine.
- Village semi troglodytique, curieusement implanté en fer à cheval sur les rives du Rupt de Mad.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncias gallo-romaine e franque.
- Présences gallo-romaine et franque.


text:
Osama bin Laden
Osama Muhammed Awad bin Laden (10 de febrièr de 1957-2 de mai de 2011) foguèt un miliardari saudita e un dels caps principals d'Al-Qaida, movement que s'es atribuit la responsabilitat de divèrses atemptats terroristas dins lo mond.
Lo 2 de mai de 2011, divèrses mejans de premsa anoncièron que Bin Laden seriá mòrt abatut a traches en Paquistan e que lo sieu còrs seriá en mans d'oficials nòrd-americans; la confirmacion oficiala, basada en pròvas d'ADN foguèt donada minutas après pel president d'Estats Units d'America, Barack Obama.


text:
18/02/2016
Raibe negre 13 per Gilbert Borgés
Marche sus la rota. Marche jos lo solelh. Chaud. Tròp chaud. Mau de pés. Mau de chambas. Testa que vira. Quò monta. Sente lo son de mos talons sus lo godron me 'ribar dins los timpans. Chalor. La suor me cosina los uelhs. Un autre bruch de pas a ma drecha. Combier. Marcha a mon costat. Sos piaus gras pejats sus lo crasne. Sufris, lo paubre diable. Es pus fach per entau marchar. Presque cent-cinquanta quilòs de portar en plen solelh. De mai, emb son diabete e son colesteròl…
Ditz ren. Bufa. De tot biais, ditz jamai ren, lo Combier. Fai daus risons a tots los que li parlan. O que l'espian. Pas un grand comunicaire, lo Combier. Pas tròp bien dins sas suchas, lo Combier. Me fai un rison e me presenta una ponhada de cereisas en parchar.
Sabe pas çò que fai dins la caumassa de quela rota que monta. Se's pendolhat dins sa granja, au mes de mai.
Gilbert Borgés
15:22 Publié dans Raibes negres e Istòrias minuta de Gilbert Borgés | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Bernat Desclot
Bernat Desclot foguèt un istorian catalan que visquèt durant la segonda mitat del sègle XIII. Se pensa qu'èra probablement originari del Vescomtat de Castellnou. Es un personatge famós dins l'istòria medievala catalana qu'escriguèt la part mai anciana de las quatre grandas Cronicas: Llibre del rei en Pere d'Aragó e dels seus antecessors passats que se coneis jol nom de Cronica de Bernat Desclot.
Las donadas a prepaus de Bernat Desclot son plan escassas. Se supausa que Desclot era un foncionari reial, ja qu'emplega mantun document dels archius de la corona d'Aragon e que se ne servís amb un grand discerniment. Mas curiosament, aqueste nom de Desclot se pòt pas trobar enlòc dins los documents del temps del rei Pèire lo Grand, çò qu'es plan inabitual que dins aquel material s'i pòdon trobar de referéncias e los noms de personatges e servidors del rei, e mai d'unes plan umils.
Aquesta manca de referéncias faguèt pensar a divèrses cercaires que Desclot podiá aver un autre nom d'ostal e que podiá èsser Bernat Escrivà, un foncionari reial que ocupèt l'escrivaniá de la Cort Comtala de Gandia en 1282 e que foguèt nomenat l'an seguent tesaurièr reial, fins a la mòrt del rei en 1287, e que contunhèt a la cort, amb Anfós II lo Liberal, amb la carga de cambrièr reial e se moriguèt en 1288.


text:
Espírito Santo (Brasil)
Espírito Santo es un estat de la Region Sud-Èst de Brasil. Confronta l'estat de Bahia al nòrd, Minas Gerais a l'oèst, e Rio de Janeiro al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans l'epòca coloniala, lo parçan èra poblat de Tupis: los Botocudos, a l'interior, los Goitacás, sus la còsta (que resistiguèron a la colonizacion los primièrs) e d'autres.
Lo portugués Vasco Fernandes Coutinho desembarquèt lo 23 de mai de 1535 sus çò qu'es ara la plaja de Vila Velha, ont creèt lo primièr punt de pòblament. Coma èra una setmana après Pentacosta, donèt al parçan lo nom d'Esperit Sant.
Fondèron la vila de l'Esperit Sant (Vila do Espírito Santo, uèi Vila Velha) e comencèron de cultivar lo milh.
Après un periòde d'invasions (de francés, neerlandés, corsaris...) lo parçan foguèt un temps en bèla part abandonat e la capitanariá de l'Esperit Sant foguèt annexada a la de Bahia.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia totala de l'estat (45 597 km²) es similara a la d'Estònia. Lo punt culminant de l'estat es lo Pico da Bandeira, amb 2890 m d'altitud.


text:
Esòp
Esòp (Aesopus, Aἴσwπoς) èra un escrivan de Fablas grèc del sègle VII AbC se coneis pas las datas exactas de sa naissença e de sa mòrt.
Se ditz d'Esòp naissèt esclau.
Las seunas Fablas foguèron salvadas per Demètri de Faleron al sègle 300 AbC.
Biografia[modificar | modificar la font]
Existís pauc de donadas sus la biografia d'Esòp, ja a l'epòca classica lo seu retrach real èra banhat d'elements legendaris e fins a que se dobte de la seuna existéncia qualques istorians. Aquelas istòrias s'utilizèron coma libre pels escolans e Platon diguèt que Socrates sabiá de memòria los apelògs d'Esòp. Lo pòble d'Atenas encarguèt Lisip de ne far l'escultura del poèta.
Segon una la tradicion, nasquèt en Frigia (Anatolia) (qu'Esòp n'es un riu), tanben se dich originari de Tràcia, Samos, Egipte o Sardes. Demorèt en la Grècia al sègle VII AbC.
D'el se coneis fòrça d'anecdotas e las descripcions fiscica foguèron reculhidas dins la "Vida d'Esòp", escricha al sègle XIV per Planudo, un monge benedictin, mas i a de dubtes sus la validitat istorica.
Atat, se conta qu'Esòp èra l'esclau d'un Jadmon o Janton de Samos, que lo faguèt liure. A causa de la seuna granda reputacion d'apològ, Cresos lo prenguèt a la seuna còrt, profeitèt d'aquelas favors e aquel foguèt enviat per consultar l'oracle de Dèlfes, e oferir de sacrificis en lo seu nom, e adonar de prèmis als habitants de la ciutat. Irritat per las fraudas e la coardisa d'aquel pòble de prèires, Esòp los faguèt de sarcasmes e, se limitant donar als dieus los sacrificis ordenats per Cresos, tornèt a aquel prince las riquesas destinadas als abitants de Dèlfes.
Aqueles, per se venjar, amaguèron dels bagatges d'Esòp una copa d'aur consagrada a Apollon, L'acusèron de raubatòri sacrilègi e lo desbaucèron del naut de la ròca Iampa. Mas se repentiguèron, e oferiguèron de compensacions e una indemnizacion als descendents d'Esòp que poirián la demandar; se manifestèt un ric comerçant de Samos nomenat Jadmon, descendent d'aquel qu'aviá apartengut Esòp quand èra esclau.
Çò que pareis vertadièr es qu'Esòp èra esclau, e que viatgèt fòrça amb lo seu mèstre, lo filosofe Janton.
Òbra[modificar | modificar la font]
Las fablas se basan sus d'istòrias simples, que lo ròtle es tengut per d'animals amb un messatge moral clar. L'objectiu es d'encortjar qualques vertuts o de conselhar cossí se deu comportar una persona dins la vida quotidiana. Las fablas influiguèron fòrça autors posteriors, coma Jean de La Fontaine e Félix María Samaniego. Qualques personatges veguèron d'imatges arquetipicalas que s'empleguant dins d'autra òbras de ficcion.
Dentre las fablas mai famosas son:
- La cigala e la formiga: la formiga trabalha tòt l'estiu alara la cigala fa pas que se divertir alara quand arriba l'ivèrn es la formiga que servèt d'aliment, es un elògi de l'esfòrç e de l'anticipacion.
- Lo dròlle que cridava al lop: un dròlle que fasiá de trufariás a las gents per que venguen lo salvar d'un lop que deguns vesiá fins a que, un jorn, l'animal arribèt vertadièrament, l'istòria inspirèt la pèça musicala russa Pèire e lo lop de Serguei Prokofiev.
- Lo can e l'òs: un can que portava un òs dins la bòca vegèt lo seu rebat dins un riu e volguèr agafar l'òs que cresiá èsser d'un autre can, perdèt lo seu, aprenent atal que l'enveja fa perdre tot.
- Lo còrb e lo rainal: Un còrb aviá un formatge dins lo bèc e lo rainal lo voliá. Pel prendre adula lo còrb li disent que cante, aprèp que li aviá dich fòrça de bèlas. Lo còrb cantant perdèt lo formatge.
- Lo rainal e lo rasim: Un rainal s'enganhèt disent que lo rasim es verd perque no lo podava pas l'agafar, venguèt una dicha populara en diversas lenguas.
- Lo rat e lo leon: Un leon prenguèt un rat e aquel li preguèt lo perdon, e que li vendrá deveire. Lo leon se ne riguèt mas acceptèt e mai tard lo falbe es pres dins un ret. Lo rat rosseguèt la tenda fin a liberar l'amic e demòstra que se cal pas mesprene deguns perque totòm pòt aver de qualitats.
- La lèbre e la tartuga: Una lèbre e una tartuga fan una corsa. La lèbre es tan en confiança per trionfar que se dormís pendent que la lenta tartuga avança e ganha.
- Lo garric e la canavèra: La tempèsta arranca l'orgulhós garric e l'umil canavèra se plega sens se trencar.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de Saissac, Job Canton de Saissac
Les offres d'emploi populaires en Canton de Saissac
administratif Canton de Saissac
agent administratif Canton de Saissac
aide domicile Canton de Saissac
aide menagere Canton de Saissac
aide soignante Canton de Saissac
assistant commercial Canton de Saissac
assistant export Canton de Saissac
coordinateur Canton de Saissac
garde d'enfant Canton de Saissac
gestionnaire Canton de Saissac
gestionnaire paie Canton de Saissac
juriste droit Canton de Saissac
kinésithérapeute Canton de Saissac
manutentionnaire Canton de Saissac
recouvrement Canton de Saissac
standardiste Canton de Saissac
temps partiel Canton de Saissac
Recherche d'emploi par ville Canton de Saissac
emploi Fontiers-Cabardès, 11390


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Bermont es una comuna francesa, situada dins lo departament del Territòri de Belfòrt e la region de la Franca Comtat.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Lo vilatge se situa sus un altiplà a l'ais de comunicacion Montbéliard-Belfòrt, a 7 quilomètres d'aquela darrièra.
El poble se situa sobre un altiplà a l'eix de comunicació Montbéliard-Belfort, a 7 kilòmetres d'aquesta última.


text:
51
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 51 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Roman[modificar | modificar la font]
Après sa victòria de Caer Caradoc l'annada precedenta, lei Romans capturèron lo cap cèlta Caratacos qu'èra l'arma de la resisténcia dei pòbles dau sud de Bretanha. Per amaisar la situacion dins la region e demòstrar sa cleméncia, l'emperaire Claudi l'esparnhèt e li donèt un tenement onte lo cap cèlta s'installèt e demorèt fins a sa mòrt. Aqueu succès permetèt d'establir fèrmament la preséncia romana dins lo sud de l'illa.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Refús d'una prepausicion d'aliança formulada per lei Xiongnus dau Nòrd e mantenement de l'aliança ambé lei Xiongnus dau Sud. L'objectiu dau govèrn chinés èra de mantenir la division apareguda au sen de la confederacion xiongnu en 47. D'efècte, aquò permetiá d'utilizar lei Xiongnus dau Sud per protegir la frontiera chinesa e de redurre leis incursions frontalieras dei nomadas de l'estèpa.
Empèri Part[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Gotarzès II que foguèt remplaçat per Vononès II qu'èra probablament lo fraire d'Artaban III. Pasmens, lo sobeiran novèu moriguèt rapidament après solament quauquei mes. Son fiu Vologès Ièr li succediguèt ambé l'acòrdi de sei fraires.


text:
Barst
Barst es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian fief episcopal del bailliage de Vic.
- Zòna de fòrça fòrts combats l'an 1940 quand los Alemands an temptat de perforar la Linha Maginot Aquatique. Aquel #qu'atenheràn continuament a l'abandon d'aquela sus òrdre pels soldats franceses.
Dempuèi novembre 2005 la municipalitat a dotat de l'anautit dèbit internet.
- Ancien fief épiscopal du bailliage de Vic.
- Zone de très forts combats en 1940 lorsque les Allemands ont tenté de percer la Ligne Maginot Aquatique. Ce qu'il réussiront suite à l'abandon de celle-ci sur ordre par les soldats français.
Depuis novembre 2005 la commune est dotée du haut débit internet.


text:
"Meddia aranés": Eth plen de Bossòst acòrde cambiar era data de celebracion dera hèira ramadèra.
Eth plen der Ajuntament de Bossòst acòrde cambiar era data de celebracion dera hèira ramadèra tà hèr-la coïncidir damb era Hesta d'Era Mongetada. Ne parlam aué en "Meddia aranés", a on repassam tanben eth prèmi qu'artenh Bagergue en tot participar ena iniciatiua des Viles Florides e era documentacion der Archiu. El ple de l'Ajuntament de Bossòst acorda canviar la data de celebració de la fira ramadera per fer-la coincidir amb la Festa d'Era Mongetada. En parlem avui al "Meddia aranés", on repassem també el premi que aconsegueix Bagergue per la participació en la iniciativa de les Viles Florides i la documentació de l'Archiu.


text:
Per lo moment, ai nonmas trobat doas listas que parlen d'occitan dins lor programa : Euròpa Ecologia e Lemosin tèrra de gaucha.
Per Euròpa Ecologia, qu'es de segur lo programa dau Poc qu'es pres (tròbe pus lor programa sus lo site, sabe pus ente l'ai legit...).
Lemosin Tèrra de gaucha parla d'assegurar la defensa e la promocion de la lenga e la cultura occitanas.
Per çò qu'es de l'utilizacion de la lenga, las mesmas listas. EE a sa credada bilingüa sus son site web, Lemosin Tèrra de Gaucha a mes l'apelada a votar en occitan sus daus tracts (pas bilingüe, nonmas en occitan) e son logò es bilingüe (a la demanda dau PG... sii !!!! ) sus las 'fichas electoralas.
Bon ai pas d'enguera vist de 'fichas o de tract d'EE emb d'occitan (levat lo logò dau Poc de segur).


text:
1971
Aquesta pagina concernís l'an 1971 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau Redoutable (bastit en 1967), premier sosmarin nuclear lançaire d'engenhs francés.
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 25 d'abril - Franz Jonas es reelegit cancelièr d'Àustria.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Adopcion dau drech de vòte femenin (7 de febrier).
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Rompedura de l'aliança entre lo govèrn militar de Gaafar Nimeiry e lei comunistas. Una temptativa de còp d'estat comunista mau capitèt e lo Partit foguèt tornarmai enebit.
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita de la premiera estacion espaciala (Saliut 1) per lei Sovietics. Après la revirada de Soiuz 10 lei 23 e 25 abriu, Soiuz 11 capitèt de s'arrimar a l'estacion que foguèt abitada per tres cosmonautas durant 23 jorns. Pasmens, lo 30 de junh, dins lo corrent dau viatge de retorn, un defalhiment dau module Soiuz causèt l'asfixia e la mòrt de l'equipatge. En decembre, la mission Mars 3 capitèt lo premier atteratge d'una sonda a la superficia de Mart mai lo contact foguèt rapidament perdut belèu en causa d'una tempèsta d'arena. Dins aquò, permetèt divèrsei descubèrtas coma l'existéncia de montanhas de mai de 22 km d'altitud.
De son caire, lo programa espaciau estatsunidenc capitèt de pausar sus la Luna lei missions Apollo 14 (31 de genier - 9 de febrier) dins la region de Fra Mauro e Apollo 15 (26 de julhet - 7 d'aost) dins la region dau cratèr Béla. La segonda mission utilizèt per lo premier còp lo rover lunar de la NASA que permetèt ais astronautas de la NASA per se desplaçar sus de distàncias grandas a la superficia lunara.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 27 de març – David Coulthard, pilòt de Formula 1.
- 4 de junh - Joseph Kabila, president de la Republica Democratica de Còngo
- 27 de junh - Prince Dipendra de Nepal (m. 2001)
- 1 de julhet - Missy Elliott, cantaira americana.
- 21 de julhet - Charlotte Gainsbourg, cantaira e actritz francesa e britanica.
- 18 de setembre - Lance Armstrong, ciclista american.
- 20 d'octobre - Snoop Dogg, cantaire american de rap.
- 29 d'octobre - Winona Ryder, actritz americana.
- 24 de decembre – Ricky Martin, cantaire de Puerto Rico.
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Jacobo Arbenz, president de Guatemala (n. 1913)
- 25 de febrièr - Theodor Svedberg, quimista suedés, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1884)
- 3 de març - Harold Clayton Lloyd, actor american (n. 1893)
- 6 d'abril - Igor Stravinskii, compositor rus (n.1882)
- 21 d'abril - François Duvalier, dictator d'Haití (n. 1904)
- 4 de junh - Georg Lukács, filosòf ongrés (n. 1885)
- 15 de junh - Wendell Meredith Stanley, bioquimista american, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 18 de junh - Paul Karrer, quimista soís, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1889)
- 25 de junh - John Boyd Orr, fisician e biològ escocés, Prèmi Nobel (n. 1880)
- 1 de julhet - William Lawrence Bragg, fisician britanic, Prèmi Nobel de Fisica (n. 1890)
- 3 de julhet - Jim Morrison, cantaire american (n.1943)
- 6 de julhet - Louis Armstrong, musician american (n.1901).
- 11 de setembre - Nikita Khrushchov, dirigent d'Union Sovietica (n. 1894)
- 20 de setembre - Giorgos Seferis, poèta grèc, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1900)
- 21 de setembre - Bernardo Houssay, mètge e biològ argentin, Prèmi Nobel (n. 1887)
- 12 d'octobre - Gene Vincent, cantaire american de rock (n. 1935)
- 29 d'octobre - Arne Tiselius, bioquimista suedés, Prèmi Nobel de Quimia (n.1902)
- 9 de decembre - Ralph Bunche, diplomata american, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1904)


text:
Álvaro Mutis
Álvaro Mutis Jaramillo (Bogotà, 25 d'agost de 1923 – Ciutat de Mexic, 22 de setembre de 2013) foguèt un escrivan e poèta colombian, considerat coma un dels autors latinoamericans màgers de la literatura en espanhòl del sègle XX. Long de sa carrièra literària recebèt, entre d'autres, lo Prèmi Xavier Villaurrutia en 1988, lo Prèmi Princi d'Astúrias de las Letras en 1997, lo Prèmi Reina Sofia de Poesía Iberoamericana aquel meteis an, lo Prèmi Cervantes en 2001 e lo Prèmi Internacional Neustadt de Literatura en 2002.
Biografia[modificar | modificar la font]
Álvaro Mutis nasquèt en 1923 dins la capitala colombiana, Bogotà, dins una familha de notables del país. Son paire, Santiago Mutis Dávila, èra un diplomata colombian, e sa maire, Carolina Jaramillo, veniá d'una familha de rics proprietaris rurals. Quand aviá pas que dos ans, la familha s'installèt a Brussèlas aprèp que son paire aguèsse obtengut una mutacion a l'ambaissada de Colómbia en Belgica. Passèt una part considerabla de son enfància dins aquel país, e estudièt a l'escòla jesuista de Saint-Michel, fins a la mòrt del paire en 1932. Tornèt alara dins son país d'origina e visquèt amb la maire e son fraire pichon, Leopoldo, dins un mas, la hacienda Coello, un domeni agricòla vast ont s'i cultivava cafè e cana de sucre. Durant sos estudis a Bogotà aguèt coma professor de literatura lo poèta Eduardo Carranza.
Abandonèt los estudis quand faguèt 18 ans, en 1941, e se maridèt aquel meteis an amb Mireya Durán Solano. Aguèron tres enfants amassa: María Cristina, Santiago e Jorge Manuel. Tre 1942 comencèt a trabalhar coma jornalista a la ràdio Nuevo Mundo, ont i remplacèt l'escrivan e jornalista Eduardo Zalamea Borda. Puèi càmbia sovent de luòc de trabalh e faguèt las relacions publicas de divèrsas companhiá coma Esso, Standard Oil, Panamerican e mai Columbia Pictures. En 1948 publicquèt son primièr volum de poesía La Balanza, escrich amassa amb Carlos Patiño.
En 1953 editèt Los elementos del desastre, un poemari ont apareguèt pel primièr còp son personatge emblematic, Maqroll. L'an seguent tot bèl just aprèp de divorciar de sa primièra esposa se tornèt maridar. Aguèt un autre enfant amb sa segonda femna, la chilena María Luz Montané, una filha: María Teresa.
Moriguèt a l'edat de 90 ans, lo 22 de setembre de 2013, a Ciutat de Mexic per encausa d'una malautiá respiratòria.
Òbras[modificar | modificar la font]
Poesia[modificar | modificar la font]
- La Balanza (1948)
- Los elementos del desastre (1953)
- Reseñas de los hospitales de Ultramar (1955)
- Los trabajos perdidos (1965)
- Summa de Maqroll el Gaviero (1973)
- Caravansary (1981)
- Los emisarios (1984)
- Crónica regia y alabanza del reino (1985)
- Un homenaje y siete nocturnos (1986)
Narracions[modificar | modificar la font]
- Diario de Lecumberri (1960)
- La mansión de Araucaíma (1973)
- La verdadera historia del flautista de Hammelin (1982)
- La nieve del Almirante (1986)
- Ilona llega con la lluvia (1988)
- Un bel morir (1989)
- La última escala del Tramp Steamer (1989)
- La muerte del estratega (1990)
- Amirbar (1990)
- Abdul Bashur, soñador de navíos (1991)
- Tríptico de mar y tierra (1993)
Ensages[modificar | modificar la font]
- Contextos para Maqroll (1997)
- De lecturas y algo del mundo (1999)
- Caminos y encuentros de Maqroll el Gaviero (2001)
Antologia[modificar | modificar la font]
- Poesía y prosa (1982)
- Antología poética
- Summa de Maqroll el Gaviero. Poesía 1948-1988 (1992)
- Poesía completa (1993)
- Summa de Maqroll el Gaviero. Poesía 1948-1997 (1997)
- Antología (2000)
- Empresas y tribulaciones de Maqroll el Gaviero (1993) (2 volums)
- La voz de Álvaro Mutis (2001)


text:
Espeluga deths Tres Hrairs
Era espeluga deths Tres Hrairs qu'embarra un sarròt d'òbras d'art parietau deth Magdalenian (Paleolitic Superior). Qu'apartien ath hialat d'espelugas ornadas dera cadea pirenenca-cantabrica. Que's tròba en Coserans, ens Pirenèus, ena comuna de Montesquiu Avantés e en departament d'Arièja. D'ua altitud de 465 m, qu'ei vesia dera espeluga deth Tuc d'Audobèrt, deth medish periòde, arreconeguda peths sòns nombrosi objèctes d'art mobiliari.
Qu'ei coneguda pera arrepresentacion parietau de dus èsters miei-òmis miei-animaus (teriantropia), rare en art parietau. Eth prumèr, en tot presentar amassa eras caracteristicas d'un uman e d'un bisont, que s'apera eth « broish damb er arc musicau » per'mor que sembla hèr ad aguest instrument de còrdas hregadas. Entath dusau, eras interpretacions successivas que l'an designat com un broish practicant un rite magic o un diu deths animaus nommat eth « diu cornut » o enqüèra com un chaman en transit.
Er interior qu'embarra tanben un peirat e un larèr.
Que deu eth sòn nom aths tres hilhs Max, Jacques e Louis deth comte Henri Bégouën qui eth 20 o eth 21 de julh de 1914 e descorbiren era entrada dera espeluga.


text:
Pòrt
- En marina, un pòrt es una cala amenatjada per aculir de barcas.
- En geografia, un pòrt es un passatge de montanha
Informatica[modificar | modificar la font]
En informatica, un pòrt a plusiorei significacions :
- un pòrt materiau es una prisa que permete de religar de periferics extèrnes a un ordinator.
- un pòrt logiciau es un systèma que permete ais ordinators de reçaupre ò de mandar d'informacions. S'anomena tanben pòrt la conversion d'un logiciau d'un sistèma operatiu a un autre.
Toponimia[modificar | modificar la font]
Estent sa dobla significacion, lo toponim pòrt pòu far referéncia au relarg maritims :
- Lo Pòrt de Boc, comuna vesina de Marselha.
- Pòrt Sant Loís, comuna que s'atròva en Camarga
Mai pòu tanben es religat a la montanha, mai que mai dins lei Pirenèus :
- Lo Pòrt, comunas d'Arièja
- Lo Sompòrt, entre Bearn e Aragon.


text:
Gliese 667
Gliese 667, tanben dich HR 6426 o MLO 4, es un sistèma estelar de tres estèlas situat a 23 annadas lutz de la Tèrra dins la constellacion de l'Escòrpi. Es compausat de :
- Gliese 667 A, una naneta aranja de tipe K3V que sa talha representa 77% d'aquela dau Soleu e sa luminositat 13%.
- Gliese 667 B, una naneta aranja de tipe K5V. A un diamètre egau a 44% dau diamètre solar e una luminositat egala a 5%.
- Gliese 667 C, una naneta roja de tipe M2V qu'a un diamètre egau a 20% dau diamètre solar e una luminositat egala a 0,3%. Tres planetas (Gliese 667Ca, Gliese 667Cb e Gliese 667c) son estadas descubèrtas a l'entorn d'aquela estèla. La preséncia de doas planetas suplementàrias es tanben sospichada per leis astronòms. Gliese 667c se situa dins la zòna favorabla a l'existéncia d'aiga liquida e a una massa de tipe terrèstra. L'existéncia de la vida i es donc, a l'ora d'ara, considerada coma una possibilitat[1].