text:
31/07/2014
Concertò per pissarata episòdi 14, per Joan Ganhaire
Episodi 14, onte la vertat comença d'apareisser...
°°
Bombem coma podem en laissar un còp de mai Caüsac a la traina, petonant que lo diable, que eu comprend bien que lo desnojament es pas lonh. Som a meitat chamin quante una votz secha rapela los chens que ‘resten còp sec lor curada. Lo tipe se leva braç e chara en sang. A a penas lo temps de se creire sauvat qu’un lonja siloeta negra surtida d’un sap pas ente li planta dins lo ventre las doas bencs d’una forcha que coneissem bien. E d’un mesma lanç, ‘la but lo còr doblat que remuda enquera jurcinc’a la riba de la carriera e emb un crit que nos sembla de jòia, ‘la bancuòla l’òme dins lo boide emb la forcha enquera plantada dins lo ventre. D’ente som, podem auvir la chucada sorda dau còr tucant lo fons de la carriera. Joanna, d’en pè, tota drecha, sos ‘bilhaments negres flotejants dins l’aura que ven de se levar, brandit au ceu un punh sarrat de victòria silenciosa.
Quò fai una pita setmana que som tornats aus Ombradors, e som pas enquera completament raviscolats de l’expedicion a la Talhada. Quo es Caüsac que se’n suert lo mielhs. D’en prumier a pas vut l’òrre episòdi finau, sa clòsca es garida e puei son nas retrobat fai que fin finala garda de l’afar pusleu un bon sovenir. Ròsa es tota urosa de lo veire sinnar topinas e cassolets e de l’auvir far clapetar la lenga a chasca gorjada. Franciscò marcha totjorn a pitits pas, las chambas leugeriament escartadas. Ròsa, totjorn ela, se devoa per li far los pitits sonhs que lo medecin Farja a ordonnat e pense que de queu costat quò ‘nira mielhs dins quauques jorns. Io, quo es lo morau que ses estat meschantament tucat. Ai jamai presat la violència, e aquí, ne’n avem massat nòstra aisa. Quela familha es completament desvirada. Marius, que avem chabat per rencontrar l’endoman matin nos en a fait lo triste tableu. Maugrat las brucidas daus chens e la tombada de vint metres, poguerem coneitre la chara dau mòrt, Franciscò e io. De la cima de la carriera ente era demorat, Caüsac nos credet “quo es Antòni, quò pas ?” Boisserem un pauc lo sang e la terra e lo chais si parier a lo de Marius semblet nos espiar de sos uelhs mòrts. Los piaus frisotats eran gris e las jautas un pauc mai cavadas, mas quo era lo mesma nas fin, las mesmas pòtas bien dessenhadas, lo mesma babinhon chavat d’una fosseta que ‘viam vut l’autre jorn sus las fòtòs si parieras de l’oncle e dau nebot. Antòni era reaparegut veiqui una diesena d’ans au grand estabalausissament e a la granda jòia de las tres sòrs, que coma tot lo monde lo cresián mòrt. Era estat reçaubut coma lo pitit prince qu’aviá totjorn estat per sas tres ainadas, mas rapidament, quò fuguet clar que era pus lo gente dròlle d’autres còps. Agressiu, violent, jalós, desparlava sovent e las tres sòrs cregueren comprener que era benleu pas per ren dins la tuariá que ne’n era surtit viu coma dos autres que d’alhors ilhs tanben eran mòrts pauc de temps aprep. Mariá, Eva e Joanna s’eran pauc a pauc eslonhadas de queu frair autres còps tant aimat e que aurà semblava èsser vengut un mostre murtrier. Li donavan de que minjar quante era au vilatge, perque la majer part dau temps barutlava sus lo causse se nurrissent Diu sap coma e s’acialant dins las cavas que i mancavan pas . Frau que brau, quò ‘viá durat entau una diesena d’ans. E puei, veiqui tres mes, Marius era ‘ribat, jòune, brave, plen d’ estrambòrd e d’amor per quela familha que coneissiá pas. Sa semblença coma Antòni aviá chucat las tres sòrs que ‘vián portat sus eu l’espiada qua’iment amorosa que n’avián pus ènvia d’ofrir a lor frair completament falord. Pitits sonhs, pitits plats, e òc, un podiá bien minjar a la Talhada, lapins, motons, ritons e pitits legumes que venián dins un vergier conhat dins una baissa entre tres rochiers. E, subretot, li ‘vián dobat la mai brava maisoneta, la a dos niveus, que d’en prumier avián reservada a Antòni. E lo garcier zo prenguet per mau. Quo es a comptar de queu moment que sa violença venguet de mai en mai fòrta. Dos còps s’era fotut a grands còps de barrancon sus Marius que aviá ‘gut la vita sauva mercès aus dos labrits que l’avián près jos lor garda. Mas quauques jorns pus tard, una novela ataca enquera mai violenta aviá costat la vita a Mariá, la sòr ainada, que s’era lançada entre los dos òmes e aviá massat per ela los terribles còps de bilhon. Era mòrta dos jorns aprep sens s’aver lo mens dau monde reviscolada. Davant l’esmanciada, Eva e Joanna ‘vián decidat d’embarrar Marius que de tot biais era tròp espaurit per botar lo nas defòra. E la Talhada, vilatge perdut ente degun veniá jamai s’era embarrat dins la paur. I aviá plan ‘gut queu paubre mossur e sos dos ases qu’avián fotut defòra de paur que l’autre trasfòu lo prenhe en malicia. E puei i’aviá ‘gut nautres. Còp sec avián comprès que eram quí per tornar Marius au monde civilisat. E queuqui, maugras la paur, la violença, las esmanciadas, aviá jamai pensat una seconda laissar quela terra e quela familha per lo mens desavenentas. Lo demorant, zo coneissiam. Temptativas vanas de las doas femnas per nos far fugir, atacas de l’autre desvirat, mòrt de Eva, chaça a l’òme seguida de lonh per Joanna, bien decidada queste còp a ne’n chabar coma lo tuaire. Io, sabiá pas tròp que ne’n pensar de tot quò. Nòstra venguda aviá segurament enverenat las chausas e nos eram ben per un pitit quauquaren dins la represa de la violença e la mòrt d’ Eva. Mas d’un autre biais, ‘viam plan ajudat a deboscar Antòni que las doas femnas solas avián pas agut lo coratge d’afrontar. Aura, quo era ‘chabat. La vita podiá contunhar a la Talhada. La vita… Tu parlas d’una vita, tu… Joanna, que aviá totjorn pas dich fava, e nòstre Marius, enquera tremolant, mas que a la perpausicion que li faguet Gaëtan , de tornar coma nautres per rencontrar au mens un còp Mestre Pradier, li dire se mesme que ne’n aviá ren a fotre de l’eiretatge, s’era apilotat contre Joanna coma un mainatge espaurit. Ne’n era pas question. Sa vita passada li pudiá e voliá pas riscar i tornar tombar. Demorariá quí, emb sa familha quitament redusida a sa mai simpla expression. ‘Viam donc començat los preparatius de despart, mas avant, sens que degun nos demande ren, avem crosat una tomba au fons de la carriera ente Antòni aviá chabat sa vita. ‘Vancès de lo rebondre, Caüsac aviá lonjament permenat sas mans sus la chara dau mòrt, per pas l’obludar, aviá dich. E puei aviam donat la man per deplaçar una peira dau cementeri, aviam prejat un certan Camile Tomasson de ‘nar tener companhia a Teòfile Maseu. E tres rodilhas de quela castina roja per Eva que i fuguet sebelida per una Joanna sens un quite mot, sens una quita grumilha. En fin de matinada tot fuguet chabat. Marius aguet enquera un reflexe de civilisat en nos convidar a disnar ‘vancès de partir, mas la reddor e lo silenci de Joanna eran pas dau mai agradius e aimerem mielhs far nòstres adiussiatz au beu rai dau solelh. Quauquas tucadas de man coma lo Marius, quauquas guinhadas per Joanna que denhet i respondre d’un lent movement de testa, una prudenta careça au morre daus labrits. Sol, Caüsac se laisset ‘nar a-d-una rapida paupinhada dau chais de Marius. Quò fuguet tot. Queu monde que ‘viam rencontrat i a si pauc de temps d’un biais talament brutau nos espiet dispareisser sens un geste, lonja siloeta negra, pita siloeta fina, que semblavan se velher fondre en una. Caüsac que s’era desvirat coma si los podiá veire aguet quela frasa misteriosa “Que ven un diu quante i a degun pus per l’adorar…(De segre)
Joan Ganhaire
Lo mes de julhet (seguida e fin) per Micheu Chapduelh
La chaleur est dans la nature des choses, c’est le beau temps car c’est le « temps de saison » :
Maison sens pan, julhet sens solelh.
Maison sans pain, juillet sans soleit (et réciproquement…)
La chalor es bona en julhet
Coma per Nadau la freg.
La chaleur est bonne en juillet comme le froid à Noël.
Mais qui dit chaleur dit soif . Petit conseil de prudence et de modération :
En julhet dins la matinada,
Si cerchas la botelha,
A la fin de la jornada
Auràs eissurit la trelha.
En juillet, si dès le matin tu cherches la bouteille, à la fin de la journée, tu auras essoré (épuisé) la treille.
Ne commençons pas trop tôt à boire et prenons des vêtements légers :
Au mes de julhet,
Vesta ni corset.
Au mois de juillet, veste ni corset.
Plus étranges sont certains conseils :
Au mes de julhet,
Femna ni chaulet.
Au mois de juillet, ni femme ni chou.
Julhet e aost
Ni femnna ni foira.
En juillet et en août, ni femme ni diarrhée.
Quelles sont donc les raisons de ce conseil diététique et de cette misogynie saisonnière ?
Femna de julhet,
Mesfia-te’n, boier !
Bouvier, méfie-toi de la femme de juillet.
Terminons avec deux proverbes. Le premier s’adresse à ceux qui croient aux présages et le dernier à ceux qui ne les prennent pas au sérieux :
Si la luna de julhet comença un diluns,
Tots los chauls serán fotuts. (perduts)
Si la lune de juillet commence un lundi, tous les choux seront perdus.
En julhet cal refrescar
E per Nadal far calfar.
En juillet, il faut rafraîchir et à Noël réchauffer. (parler de Sarlat).
Michel Chadeuil
26/07/2014
Lo mes de julhet (seguida) per Micheu Chapduelh
Suite de l'éphéméride du mois de juillet...
°°
Le temps de juillet n’influe pas que sur le rendement de la moisson, il a aussi une influence évidente sur les vendanges futures :
Solelh de julhet,
Vin a la cava, grun au granier.
mais le soleil ne suffit pas :
En julhet, plueja dau matin
Gasta pas lo vin.
En juillet, pluie du matin (dont on sait qu’elle ne dure guère) ne gâte pas le vin.
En julhet, petit pisson
Emplís lo barricon.
En juillet petit pipi (de nuage !) emplit le baril.
L’excès de soleil peut même être néfaste :
Quand julhet amadura las moras,
Fai sechar los rasims.
Quand juillet fait mûrir les mûres , il fait sécher les raisins.
Quand julhet fai la confitura,
Octòbre fai nonmàs de la piqueta.
Quand juillet fait la confiture, Octobre ne fait que de la piquette.
La pluie est donc nécessaire en juillet, mais point trop n’en faut. Heureusement
Aiga de julhet dura gaire.
Eau de juillet ne dure guère.
Aiga de julhet, aiga de beneitier.
Eau de juillet, eau de bénitier (rare et précieuse).
A suivre...
Michel Chadeuil
16/07/2014
Concertò per pissarata episòdi 13, per Joan Ganhaire
Episòdi 13, onte los fodinaires troban (enfin) lo Marius...
°°
Enquera que… Benleu nòstra venguda a destindat violença e maujauvença sus quela terra, si se pòt parlar de terra dins queu país de peira omnipresenta, coma diriá Gaëtan Caüsac que aima se gargalejar de mots complicats. Los autres ‘rieben a la galòpa. Per ‘nar mai viste, Franciscò a près Gaëtan a peraulhon e mossur lo comte se cresent tornat a las crosadas poncha sa cana blancha coma d’una lança e pigonha las jarras de sa montura coma d’un vrai chavau.
A penas pausat a terra, eu nifla a plenas nasieras totas nuòvas, es vengut quí, es passat quí, lo salòpard, zo sente, coneisse son olor. Li fai saber que a pas fait nonmas passar, mas que a enquera matrassat a mòrt Eva que esmanciará jamai pus degun, pas ‘na quita pissarata, de sa forcha a doas bencs. Li raconte l’òrre espectacle sens obludar la rautja de Joanna e l’esconduda de l’òme entrevist l’ombra d’una seconda. E sa colera espeta e eu fai pas brave, lo Gaëtan. N’i en ia per tot lo monde, per la Joanna que vòu totjorn ren dire de mai que tiratz vos d’aqui, quo es pas vòstres afars, laissatz nos tranquilles, tranquilles, parlas, tres atacas, desjà doas mòrtas, e l’autra babòia que se sarra a l’acialat, que vòu pas montrar lo morre, “Marius ! Suert d’aqui ! Quò a pro durat ! Capon ! Paurós ! Joanfemna !” Enquera que las femnas, emperaqui… Mas eu bada dins lo boide, Caüsac, cap de bric de responsa, Joanna nina totjorn la paubra Eva, silenci dins la maison. I a nonmas los dos labrits que comencen de s’esbabinhar e de se dire que fauta de l’autre barranconaire, fariam bra’ment l’afar. Quo es l’ora de la retirada, que fasem la mai onorabla possibla, testa nauta, cana blancha en avant, foalhant la magra palena que ven penosament dins las fendassas dau rochier.
Passem au cementeri massar nòstres utilhs. Vai felher ne’n virar un autre, per far de la plaça per Eva. Quò li fara de la companhia a l’autre Maseu. En tornar a la veitura, quò se sent bien que n’es pas asuausat dau tot, lo comte daus Ombradors, au biais que a de chantonar lo Marteu sens Mestre de Boles, signe au còp de maucontentament e de refleccion prifonda. L’ai desjà auvit estuflar quò dins l’afar dau Mostre de Comba Negra, e pòde vos dire que lo mostre aguet pus nonmas se bien tener e que quò trainet pas ‘vancès que se fase massar, lo mostre… La fin de matinada se passet en longs ‘nar e venir, en siulaments breus de sa cana, aura avem drech a la Dança dau Fuòc, meschant signe per los arcandiers.
Miegjorn, conselh de guerra. Entre doas gorjadas de cassolet que sabora coma un perdut, nos fai saber sa decision. Quela carna de tuòl purit a pro fait de mau entau. Qui que que siá, òc, qui quo es per lor en voler mau a la familha Cubertafont, fau que quò se cale. Som pas venguts per quò, mas podem pas laissar chabar d’exterminar lo pauc que demòra de quela familha manifestament psicòpata, enquera un grand mot dau patron, e puei tot parier avem reçaubut mission de tornar trobar lo darrier de la linhada e de lo tornar viu vers la fortuna que l’espera. Anem, en chaça ! Un que es urós, quo es lo Franciscò que se tòrna veire galopar lo fellagah dins los Aures o lo nhacoè dins la jungla d’ Indòchina. Es pas aisat lo país, tot plen de cavas, de cròsas ente un pòt s’escondre, demorar a l’acialat, espiar de prep son monde, se dreçar d’un còp son barrancon a la man, tustar e se tornar engulhar dins son cròs urós de son meschant còp. Deu pas èsser lo diable lonh, lo filh de vessa, l’avem ben vut la nuech passada, a disparegut en ren de temps quante Franciscò l’a perseguit vers lo miegjorn.
Quo es dins quela direccion que comencen las cherchas, Franciscò passat prumier. Lo seguem, un pauc desportat sus man mança per segre una dralha mai larja, Gaëtan davant parier coma si i vesiá, fasent fugir de sa cana de las miliassas de sautareus, de las centenas de rapietas e quauqu’unas de quilhs braves colobres emb un pauc de verd au còu. Passem en revuda chasque rochier, chasca fendassa, de mai prep quauqua cava mai prigonda que podriá plan servir de refugi. Ren, degun. A-d-un geste de Franciscò, tornem partir d’ente venem en eslargissent nòstre ratissatge. En plen rai dau solelh fam entau quatre o cinc’nar e venir sens mai de reüssida. Franciscò comença de tirar la lenga e dòna lo sinhau de la pausa.Lo quite patron avoa que a presque chaud dins sa pelinga, sos dos gilets de lana e son bòrd de còu. Nos pausem un pitit a l’ombra d’un rochier e bevem a galet de l’aiga posada a la font de la Talhada, rasis lo cementeri, manca lo patron, que maugras sa matrassada a pas obludat de se niflar sas gotas.
E la chercha tòrna prener. Noveus anar e venir, de mai en mai larges, que aurà, vesem quitament pus Franciscò. Lo comissari e io, vòle dire mossur lo Comte e io ‘rieben d’un cóp a la riba d’una novela carriera, mai prigonda que la Talhada, mas sens quelas basticòlas au mitan. Ela tanben es abandonada dempuei longtemps, e quauques pinhers mingrelets an rüssit a frotjar dins las parets griselardas. Au fons, un passa-partot es enquera plantat dins un brave quartier que eu a ‘restat de brucir Diu sap per que. Lo solelh baissa sur l’òrlutz. Franciscò nos rejunh que de son costat i a pus nonmas a la perduda un causse plate, sens pus un quite aubre o un quite rochier ente quauqu’un s’auriá pogut escondre. Tots tres ensemble, seguem la riba de la carriera. Caüsac entre sas dents estufla lo Bolero de Ravel, signe evident de prusor e de decepcion. Enquera una bona ora a trullar deçai de lai.
Aurà, som tròp lonh de la Talhada, e tornem sus nòstra dralha, e d’un còp, a dos cent, tres cent metres de la vielha carriera, Gaëtan se cala, se bòta a niflar coma lo mai fin daus labrits, quo es quò, quo es quò, quela odor que ai sentit quante me ses fait bilhonar, ‘l’es quí, ‘l’es quí, e veilo-quí partit nas au vent, trabuchant sus los calhaus e las coças de genebre, biselant coma ‘na lebra que vòu eschapar au còp de fusil. Lo seguem en niflar parier coma eu, òc benleu, vagament, una olor bisara… Franciscò se tuca la tempa dau det guinhaire, queste còp quò i’es, a completament virat lo chapeu… A trente metres davant nautres, s’es calat, la cana tenduda vers un bosquet de jarriçons., las nasieras frijolantas. Imperiosa, la cana. Fau i ‘nar veire. E tras los jarrics ranquenits, una fendassa jos un rochier, e quò se veu que es visitada mai d’un còp. La broa d’argila ne’n es trepada e i vesem de las quitas piadas de solhiers clavelats. E ‘fectivament, tanben, una sentor acra que sabem pas dire çò quo es. Si l’enemic es quí dedins, es fait coma un rat, ce ditz Franciscò que s’encaforna lo prumier dins la sorniera ente nòstres uelhs esblausits de solelh i vesen d’en prumier cap de bric. L’odor es fòrta, aurà, e Gaëtan se ten pus d’impaciença. Quò se veu que i veu pas . Vòu nos fotre a paupas dins quela plaça sorna, pudenta, dangeirosa, maujauventa. Urosadament que lo laissem trepejar coma un dròlle que se veu refusar quauqua lechotariá. Pauc a pauc, se druba davant nautres una penda eisilanta que se perd dins los trefons de la terra. Comencem de colar doçament, Franciscò e io, que avem laissat a l’entrada lo Caüsac tot petonant. Avem pas mestier de lo veire eslampiar e dispareisser d’eschina dins queu gorg que ne’n vesem pas la riba. Nos i vam tot suaud, façonant daus pitits degrats a còps de talon. Sap pas coma fai l’autre per tornar au jaç, deu èsser mai leste que nautres, fau creire.
De son sac d’eschina que lo laissa jamai, Franciscò tira una lampa e la fai lopiar. E vesem doas tres chausas. D’en prumier que la penda que seguem se chaba dins quauques metres. Leu, porrem marchar de niveu. Segondament, que sur la paret a man mança cort coma un sendareu pas bien large, mas ben pro per un òme sol, que part qua’iment de l’entrada de la cava mas a l’aer de montar vers lo plafons que vesem pas tròp bien enquera. Mas quante la lum i rieba, au plafons, ne’n demorem badants , estabalausits e vagament espaventats. Pendilhadas en lonjas grapas moventas, de las miliassas de pissaratas son quí a esperar la nuech per tornar prener lors voladas moflas e silenciosas. Per l’ora, de las centenas voletejan, chucadas per lo faisseu que vai e ven dins la man d’un Franciscò incredule. Quò se comprend que quò sente, que quela miliassas de bestiòlas prenen pas tròp de precaucions per se solatjar, e ai bien paur de comprener dins que som trapats a gaulhar jurcinc’a las chavilhas. Aurà som ‘ribats a la partida planhera e la vòuta audessus de nautres es enquera mai negra e flaquejanta. De defòra, nos ven la votz rajosa de Caüsac que ven a las novelas. Saber quau semen de bestias treva quela plaça sembla pas lo botar de melhor umor. “E l’autre, lo vesetz ?” Per lo moment, non…
E puei d’un còp, òc lo vesem. La lampa de Franciscò a boissat la paret a man mança d’abòrd sens ren veire, puei un sap pas que l’ai fait tornar en arreir, un movement leugier, una taca blancha, benleu. Prengut en plen faisseu, l’òme bomba en defòra de la cròsa ente se clachava, engulha lo sendareu a meitat paret que mena a la surtida. Ripant dins la brena pissaratiera, prenem la galòpa tant bien que mau en badant per prevener Gaëtan de l’arribada de nòstre barranconier. Quauques crits, de las insultas non fan comprener que la rencontra s’es desjà facha. E dos còrs enchabitrats rotlen sus la penda eisilanta e venen nos fauchar coma quilhas au rampeu. Lo temps de se tornar dreçar e de levar Caüsac que bada coma un pòrc, l’autre eschala la penda d’a grata-pauta, Franciscò me fot lo patron entre los braç e se lança a sa perseguida. L’autre es leste, mas nòstre legionari tòrna trobar las pitas marchas qu’avem fachas en colar e quo es a la bela surtida que eu gafa lo fugidós per las chambas. Nautres dos, Caüsac e io ‘rieben tant bien que mau a la rescossa, environats de pissaratas furiosas que semblen se velher venjar sus nautres dau desrenjament. Lassus, la baralha s’enverena e lo crit de dolor que lança Franciscò sembla montrar que quò vira pas dau mielhs per eu. ’Fectivament, lo trobem plejat en dos, se rudelant de dolor, se tenent de doas mans quela partida dau còrs talament sensibla per un òme. Enlai l’autre pren la fugida e tròba lo temps de se revirar e de nos far un brave braç d’onor. Quò li pòrta pas chança. La seguida, la vesem de lonh. Nòstre òme cort vers la novela carriera ente deu aver una autra esconduda , e d’un cop, los labrits son aprep eu, d’ente suerten, quilhs lai , e queste còp a pas son bilhon per lor copar lo nhacar, veilos-qui chascun a-d-un braç e lo crid de dolor que nos perven es ben lo de quauqu’un que a de las maeschantas dents bien plantadas dins la vianda . Lo vesen tombar de genolhons, puei de bochadent e las malas bestias s’acharnesir sus sa chara. Es pas daus mai simpatic , mas lo podem pas se laissar far eissicar viu. (De segre)
Joan Ganhaire
Sovenirs de las minas de Mèrla, après la guèrra de 40 (segonda partida)
Seguida del texte de Paulette André de l'ASCO.
Per veire la prumiera partida clicar qui : Sovenirs minas Merlà partida1
Endonc, n'i a, pel país que volián pas de las minas, e i aviá los autres... plan urós d'aver de trabalh per qu'un pauc d'argent dintrèsse a l'ostal. Nosautres, nos caliá viure tota una annada amb nonmas l'argent del tabat, e quò fasiá pas belcòp... Mon paire èra susvelhant dins las minas. Coma aviá dos dròlles en 1942 e un tresen en 43, partiguèt pas al front, mas foguèt requisicionat per las minas. D'autres òmes anèron dins las minas, puslèu que de partir en Alemanha per lo STO. Los que partiguèron èran mal vists pel monde...
Çò que demorèt mai que mai après la guèrra e après las minas de carbon, qu'èra lo bistròt del Mèrla Blanc, amb la patrona, la "Rastoèna" ! Quò's estranh, mas ai pas cap de sovenir de coma èra fisicament aquela dòna ! Çò que demòra dins ma memòria, quò's l'ambiança d'aquel luòc ! Me sei entresenhada auprès dels ancians. Qu'un èra aquela dòna, e perqué portava aquel chafre ? Èra la veusa d'un nommat Maionada, defuntat a la guèrra de 14. Son òme li daissava una drolleta de 15 mes. Après, marridèt lo sénher Martagota, que lo chafre èra "Rastoin". Aquel òme sabiá pas legir, mas per comptar los sòus, qu'èra pas un afar, e un sòu quò's un sòu ! Dit d'un autre biais èra un pauc "rat" ! D'aquí seriá vengut son chafre de "Rastoin" ! Pr'aquò, èra pas un maissant òme e sabiá pagar son torn quand zo caliá ! E de segur, la dòna Bèrta Maionada, sa femna venguèt la "Rastoèna". Mas, ela, èra pas avariciosa, e plan sovent, los jòines qu'avián pas tròp de sòus podián beure a gratís. Sabiá menar son bistròt e atirar los jòines que venián amb lor monde. Las gens venián de pertot, de Belvès, de Siorac, de Sant-Cibran, de la Capèla, de Castelnaud... tot aquò fach a pè o a biciclèta. M'an dit que la Bèrta èra pichoneta, un pauc cropuda amb un polit coconhon sul cap. Menava pas bruch, mas sabiá menar son òme e son afar, lo bistròt !
Se per cas passatz per Mèrla, veiretz un ostal amb "le merle blanc" escrit sus la paret... Lo bistròt de la Bèrta, quò's pas aquel ostal mas lo que se tròba en-dessús, rasís l'entrada de la mina. I aviá d'escalièrs per dintrar chas la "Rastoèna", e per arribar dins las salas del bar (n'i aviá dos, de cada costat de la cosina) caliá passar per la cosina amb lo canton. De mai, plan sovent, la practica èra servida aquí, dins la quita cosina ! La "Rastoèna" serviá, l'òme anava a la cava quèrre lo vin ! Qu'èra una mestressa femna ! Quand zo caliá, fasiá a minjar pel monde. Ò, pas de plats fins coma ara ! Qu'èra la sopa trempada amb lo chabròl, de bons pastís de rits, de civets de lèbre, de talhons de tesson, tot aquò cuèch dins los topins o las tortièras sul fuèc dins lo canton ! Lo vin veniá del barricon. Lo monde bevián pas lo vin vièlh a tira-larigòt coma ara ! I aviá tanben lo riquiquí e lo pernòd-maison.
Mas lo Mèrla blanc", qu'èra pas solament un bistròt ! I aviá lo bal ! D'aquel temps, i aviá pas de dimenjada, mas la jornada del dimenc èra sacrada. Lo monde prenián de bon temps, e chas la "Rastoèna", i aviá bal cada dimenc ! A un cap de la sala de dansar se trobava un empont amb lo musicaire e la cantaira. De còps que i a, las dròllas preparavan de la pasta a crespas o per las gaufras, e amb la "Rastoèna" fasián còire las crespas o las gaufras. Tot lo monde minjava e la "Rastoèna" oblidava pas de pagar son torn ! A l'entorn de la sala se trobavan de bancs per s'assetar e maires e mametas mancavan pas de s'i botar per susvelhar las dròllas. Caliá pas que los dròlles las tenguèsson sarradas de tròp près ! Sus l'empont, lo Gilbèrt jogava de l'acordeon e la Cristiana cantava las cançons a la mòda ! "Que sera, sera..." Me rapèli plan enguèra aquela cançon ! E me tòrni veire, lo diluns de matin, anant a l'escòla, cantant iò tanben "que sera, sera..." tot en córrer pels camins ! Lo Gilbèrt e la Cristiana èran amorós, mas a l'Elisa, la maire de la Cristiana, quò li desagradava mai que mai ! Sabi pas perqué ! Pr'aquò me sembla que lo Gilbèrt èra un crane dròlle ! La Cristiana portava de raubas larjas, de colors vivas, sovent jaunas e rojas, amb de volants e de dentelas, e tot en cantant, de còps, se botava a dansar, e virava e virava, e quò fasiá de fregaments embelinaires... La Cristiana èra un bric redondeta mas plan bravòta amb sus pials boclats... E fasiá de sorires amorós a son Gilbèrt... Mas un jorn, l'Elisa faguèt partir sa filha a París per trabalhar amb l'ainada. Dos o tres mes mai tard, la Cristiana tornèt al país, tota pimponada e pinturlurada coma una domaisèla de la vila... E çò pièger, parlava ponchut ! Lo paure Gilbèrt se'n remetèt pas, en mai que la Cristiana voliá pus d'el. Ara, èra pas pro crana per ela ! Sentiá l'estable, la vaca e la tèrra ! D'aquel temps, montaviam a París ! Qu'èra una mena d'ascencion sociala ! Alai, tot èra fin e distinguit ! A Cladech, lo monde vivián coma a l'Edad Mejana !
Los jorns de bal, los òmes que volián pas dansar, jogavan a las cartas dins las salas del bar. Jogavan a la manilha o a la manilha coinçada. L'òme de la "Rastoèna" jogava amb la practica. La Bèrta, ela, aviá pro a far a servir e veire qu'a cadun li manquèsse pas res.
De la "Rastoèna", tot lo monde a gardat lo sovenir d'una femna brava e plan genta que ganhava la simpatia de tot lo monde...Chas ela, i aviá tota una vida calorosa, gaujosa, ont per un moment lo monde se pausavan del trabalh dur de l'epòca ! Coneguèri aquesta vida del temps de la "Rastoèna" fins a 1957-58. En 58, tot cambièt ! Lo malur nos tombèt sus l'ostal e tot foguèt acabat per nosautres !
Paulette, a Cladech, lo 12 de decembre de 2013


c: text/html

text:
15/12/2017
L'enneviat, conte lemosin
'Quela istòria se 'via passat, i a longtemps... bien longtemps...Qu'era un ser de velhada.. La Jana e lo Jan avian 'nat chas daus vesins un pauc eslonhats. Apres aver platussat, minjat quauques grilhons e chastanhas, begut dau citre, se 'vian plantat davant la chamineia per prener un pauc de chalor avant de se'n tornar a pè dins la nuech.
Jana e Jan se'n tornavan sens ren dire, dins lo chamin blanc de nevia. Se 'vian maridats dempuei mai de dietz ans. Avian pas 'gut de pitit. Qu'era pas fauta d'aver consultat tots los metges-surciers dau país, prejat tots los Sents de la contrada, 'nat beure l'aiga de las fonts e tucat los barruelhs de las pòrtas d'egleisas... totjorn ren !... zò rencureren mas ne'n parleren pus.
'Queu ser, a la caforcha daus chamins, un pitit goiat de nevia se teniá 'qui plantat, façonat dins la jornada per daus goiats dau vilatge. Lusissiá jos lo rai de la luna... semblava los convidar a s'aprupchar... Jana se quintet, passet la man sus sa jauta, sus son espanla, sus son braç... semblava far un rison e se botet de bujar. Qu'era pas de creure ! Eu los seguet.
Un còp 'ribats a la maison, placeren lur tresaur dins la chambra la mai freja per qu 'eu siá uros...Tot lo monde venian lo veire. Qu'era 'na miraudia. L'ivern passet, venguet la prima... De mai lo solelh era lusent, de mai lo pitit era triste.
'Ribet la St-Jan. Sos amics vengueren lo querre per far 'na ronda autorn dau fuòc.
Per far coma los autres, eu s'eslancèt e sautet sus la flama mas a 'queu moment, i aquèt coma 'na gerba de lunons... « demorarai per totjorn dins vòstres còrs » disset-eu avant de s'eszublir dins una reclana. Demoret juste quauqua gota d'aiga dins la man de sos amics.
Lo jorn lo pus cort l'aviá menat e lo jorn lo pus long l'aviá emportat.
°°
Per 'quela 200a rubrica en òc, , tòrne drubir, emb beucòp d'emocions e de nostalgia, lo grand classor dau « Bòsc dau Leberon » preparat coma lo Piare Rapeau, qu'avia pinturat , dins las annadas 90, una quarantena de personatges de nòstres contes lemosins sus las vielhas cabòrnas de chastenhs de 'queu bòsc rasis Ajac, per « un propchen libre » que voliam far editar... mas sabetz coma lo temps se'n vai... Lo Piare partiguet en 2007. N'aviá pus ausat lo drubir.
Alaidonc, per 'quela 200a paja, ai envia de partatjar 'queu conte lemosin de Nadau qu'aviá l'abituda de dire per las visitas dau Bòsc... conte trobat chas Georges Emmanuel Clancier dins « la vie quotidienne en Limousin qu XIXe s. » Ed. Hachette.
Jaumeta Beauzetie
Les commentaires sont fermés.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pirenèus
Los Pirenèus (o a tòrt las Pirenèas[1]), tanben sonats popularament los Pòrts, son una cadena montanhosa entre la mar Mediterranèa (cap de Creus) e l'ocean Atlantic (golf de Gasconha), situada en Occitània (pendís nòrd), als Païses Catalans (èst), al Bascoat (oèst) e en Aragon (pendís sud).
En tèrmes d'estats, los Pirenèus separan França (pendís nòrd) e Espanha (pendís sud) e comprenon al mitan lo principat d'Andòrra. Las principalas excepcions a aquesta disposicion son formadas 1º per la Val d'Aran, una valada occitana que depend d'Espanha mas que se situa sul pendís nòrd del massís; 2º per lo vilatge catalan de Llívia qu'es una enclava espanhòla dins l'estat francés; 3º per la comarca catalana de Cerdanha situada sul pendís sud de la cadena, mas partejada entre França e Espanha.
An una longor de 425 km e una largor que generalament fa pas mai de 100 km.
Lo gentilici es pirenenc -a.
Los Pirenèus prenon los noms seguents dins las lengas dels territòris qu'ocupan: en catalan Pirineus; en aragonés Perinés; en basc Pirinioak; en francés Pyrénées; en espanhòl Pirineos.
Segond la mitologia grèga, los Pirenèus foguèron creats per Eracles, que faguèt un clapàs per enterrar la princessa Pirena.
Principalas cimas[modificar | modificar la font]
Qualques unas de las cimas pus importantas dels Pirenèus son, entre d'autras:
- Lo Pic d'Aneto (3404 m), en Ribagòrça, lo pus naut de la sèrra.
- Lo pic de Pocets (3375 m), en Ribagòrça.
- Lo Mont Perdut (3355 m), en Aragon.
- Lo Vinhamala (3298 m), en Gasconha.
- Lo Pica d'Estats (3143 m), a caval entre Palhars Sobeiran e Gasconha.
- La Comapedrosa (2942 m), altitud maximala d'Andòrra.
- Lo Carlit (2921 m), en Nauta Cerdanha.
- La Collarada (2886 m), en Aragon.
- Lo Pic de Mieidia d'Aussau (2884 m), en Bearn
- Lo Montardo (2830 m), dins la Val d'Aran.
- Lo Canigó (2784 m), en Conflent.
- Las doas cimas dels Encantats (2747 e 2738 m), en Palhars Sobeiran.
- ↑ (...) lei Pirenèus, au masculin, segon la primiera reïntroduccion sabenta d’aqueu nom dins lei lengas modèrnas, que comencèt tot bèu just dins un document en occitan de 1660:   (Dauzat & al. 1978. 196). Pasmens lo francisme las/eras Pirenèas* s'es espandit a causa dau francés les Pyrénées que sa finala -ées sembla tau femenina. Ara lo conseu generau deis Auts Pirenèus (Hauts/Nauts Pirenèus en gascon) se sent obligat de promòure la forma Hautas Pirenèas*, en se fabricant una autenticitat factícia qu’ignora tot de l’istòria occitana dau nom (cf. Atau que’s ditz 1998. 8)., L’occitan, lenga fantasmada : l’exemple de la toponimia, Domergue Sumien http://books.openedition.org/pulm/1024


text:
A ! Junh !
"A ! Junh ! E son perfum de fin d’escòla … d’aquesteis après-miegjorn de languiments cauds e de lòngs « penjats « dormilhós …
A! Junh ! A ! Ròsa de Junh, ieli blanc que lei poètas grègos li cantavan una origina divina , aquela d'èstre de lach de la divessa Junon …
Divinas, passan en dançant …
Divins e divinei sòcis dançan, cantan, charran, sònan a l’Ostau dau País Marselhés per aquesta fin de sason"
- lo dimarç 20 de junh : fin des ateliers de chant animés par Audrey Peinado et Manu Théron
Aperitiu cantat - dubert a toei - vèn sòci !
- lo divendres 23 de junh : fin des ateliers de musiques de l'Océan indien animés par Jagdish Kinoo
Mini- KABAR ambe la participacion deis "escolans" dau Talhier + concert Sega ambe Jagdish Kinoo!vèn susar
Vèn susar ! (pretz liure)
- lo dimarç 27 : fin des cours d'occitan-provençal.
Professors e escolans dei cors dau diluns se recampan per un aperitiu. Vèn sòci, vèn charrar la lenga !


text:
lundi, 17 mai 2010
la preséncia lingüistica occitana al cinèma subvencionat pels CR, quora ?
La preséncia de l'occitan al cinèma nos sembla una causa que reberta -per son abséncia- una politica de netejament lingüistic.
Sabem que l'occitan se pòt integrar de mantunas manièras dins las produccions, sabem que los realizadors e productors son volontaris per aiçò ... mas que fauta per far avançar aiçò ?
Lo nivèl d'integracion de l'occitan, se pòt veire de l'occitanistat de l'accent dinca la lenga sobtitolada, o realament emplegada.
Es una question de volontat politica, tot simplament.
L'occitan es la lenga de totes/as.
Sa mòrt serà tanben la mòrt de totes/as.
11:00 Publié dans Actualités | Lien permanent | Commentaires (0) | Tags : cinèma, lengadòc, lenga, canas | Facebook


text:
Es una comunicat del Partit Occitan.
Benlèu que los politicians podrián en Occitània veire lo sujècte bravament mai abans lo problèma e engatjar las autoritats seriosas, aquestas del País, Occitània, a governar ambe Catalonha (Principat, València, Balears) e Aragon per bastir una politica de localizacion del capital. Los fons americans de las pensions an jamai donat unas produccions coërentas dins tot aqueste espaci regional mondial e europèu, e los Estats centralistas an sempre jogat en borsa ambe lo capital de las entrepresas de la zòna, an sempre jogat ambe l'emplèc, ambe la populacion.
E pendent aqueste temps, es la liquidacion de las formacions superioras francesas (en Occitània tanben), vesètz aiçò :
Se cal recordar que lo sistèma borsier anglés londonian existariá pas sense l'immigracion francesa a Londres.


text:
Pont-Remy
Pont-Remy es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo 22 d'agost 1346, en lo moment de la chevauchée, las tropas anglesas de Edouard III tempten de prene Pont-Remy per afranquir la Soma mas an refusat per las tropas francesas.
Le 22 août 1346, lors de la chevauchée, les troupes anglaises d'Edouard III tentent de prendre Pont-Remy pour franchir la Somme mais elles sont repoussées par les troupes françaises.


text:
Es amb los gigants del nòrd que lo Polin de Pesenàs foguèt classat a l'UNÈSCO en 2005. Pasmens, es de constatar la frequéncia e l'abondància d'aquestes animals totemics dins lo sud de França en general e dins lo Bas-Lengadòc en particulièr.
L'estructura del polin de Pesenàs es similara a tantes autres exemples de cavals de fusta. Era a l'origina faita de fusta, probablament de castanhièr, cobèrta d'una ampla tela blava que portava d'emblèmas que cambièron en foncion de las evolucions politicas.
La tela blava del Polin afica aital en alternància las colors de la reialtat, de la Republica o las abelhas imperialas. Lo Polin recampant darrièr el la comunautat picenesa (los piceneses son los estatjants de Pesenàs), suscitant a l'encòp paur e atraccion sus la populacion, foguèt d'alhors victima de sa foncion simbolica al moment de la Revolucion Francesa. Alara assimilat a la reialtat (sa legenda lo restacava en efècte a aqueste regim) lo polin foguèt aital cremat en 1789.
L'estructura ela-meteissa a tanben evoluit dins lo temps. A comptar de 1989, l'alumini mai leugièr, remplaça l'armadura de fusta pesuga. Lo polin pren alara lo camin d'Índia al costat d'autras figuras totemicas entre las qualas la Tarasca de Tarascon, per tal de representar las tradicions francesas a Bombay e New Delhi dins l'encastre de l'annada de França en Índia.
Lo Polin figura dempuèi 2005 al classament del patrimòni oral e immaterial de l'umanitat de l'UNÈSCO, dins l'encastre d'una reconeissença comuna a la França e a la Belgica, de lors gigants e figuras totemicas.
Chivalets, chivaus-frus, caval dragon, trèva-caval... son de fait tantas manifestacions de fusta e de tela qu'acompanhan las manifestacions e rituals de lor ciutat, recampant a l'entorn d'eles la comunautat, e que constituisson a aqueste títol un element del patrimòni cultural immaterial.
Ligats a una legenda o a un fach istoric local, l'estacament dels estatjants a aqueles animals de tela remonta de còps la luènh dins lo temps, e subreviu al temps que passa. Aquelas bèstias de tela son aital pauc a cha pauc vengudas emblematicas d'una vila. Demòran lo simbòl dels ligams estreches e sovent complèxes que l'òme entreten amb l'esperit dels Luòcs e sa pròpria Natura. Sens èsser unicament cantonats a las fèstas carnavalescas, aqueles animals-jupons s'intègran frequentament dins aquestas festivitats.
Dins la longa tièra dels animals totemics d'Erau, lo Polin de Pesenàs coneis coma lo Camèl de Besièrs o lo Drac de Bèucaire, una plaça particulara. « Los Polins » coneisson en país picenés un succès real. A l'ainat de la ciutat reala, s'apondèron progressivament aqueles d'Adiçan, d'Alinhan del Vent, Florençac, Montblanc, Sant Tibèri, Viàs... Pasmens, aquel de Pesenàs, possedís una plaça particulara. Constituís a priòri una de las fòrmas mai ancianas conegudas dins la region, que sa legenda lo fariá remontar als temps epics de la Crosada contra los Albigeses.
Lo Polin de Pesenàs auriá per mite original, la venguda en 1226 del rei de França Loís VIII a l'escasença de la Crosada contra los Albigeses. La cavala mai aimada del monarca seriá alara tombada malauta. Confiada a d'unes cònsols de la vila, luènh de defuntar d'una malautiá quina que siá, la cavala polina. En descobrir lo jove polin a son retorn a Pesenàs, lo rei demanda la construccion d'un equivalent de fusta per tal de commemorar l'eveniment. Aqueste modèl de tela e de fusta acompanha dempuèi las fèstas de la ciutat, fèstas religiosas e fèstas calendàrias, coma lo Carnaval.
La legenda coneis una segonda etapa « reala » en 1622, al passatge del rei Loís XIII. Lo marescal de Bassompierre que deviá traversar la Peyne sus son caval, e que crosèt una païsana en dificultat, al faguèt montar amb el, totes dos passèron ensem lo riu. L'anecdòta menèt a la fabricacion de dos manequins de fusta, Estieinon e Estieineta, que se pòdon totjorn veire sus l'esquina de l'animal.
Es tanben a aquesta data e malgrat una legenda que lo voldriá mai ancian, que lo Polin es pel primièr còp mençonat dins los archius de la vila çò que fa d'el un dels mai ancians animals de tela del departament (s'es pas lo mai vièlh). Per çò de sa legenda ela-meteissa, foguèt raportada un primièr còp en 1702 per Le Mercure Galant e aprèp enriquesida pel cronicaire picenés Pierre Poncet. Aquela de Bassompierre seriá estada fargada tardivament, mai o mens al sègle XIX, per Albert-Paul Alliès sus la basa de la venguda dins vila del monarca Loís XIII mentre que d'autres comentators, coma Claude Achard, veson dins aqueste parelh un rampèl de Grandgousier e Gargamelle, los parents de Gargantua que segon la legenda, faguèron tanben un passatge per la ciutat picenesa.
La mencion d'aqueste parelh rampèla que que n'advenga la proximitat entre l'animal totemic e la fèsta de Carnaval, a l'escasença de la que lo Polin se passeja per carrièras, al son dels autbòis e del pifre, e convida la populacion a dançar.
Sant Blasi, protector dels cardaires (artesans del teissut) devenguèt tanben sant patron de la vila que foguèt tre l'Edat Mejana un centre drapièr important. Son culte es celebrat a Pesenàs al mens dempuèi 1299, aprèp la mobilizacion de las corporacions drapièras de la vila. Fèsta patronala la Sant Blasi dobrís tanben a Pesenàs las festivitats de Carnaval, pendent las que apareis guidat pel menaire, lo Polin emblematic.
La sortida del Polin a Pesenàs correspond a un ritual plan precís que mescla dança e musica. Al son dels autbòis e dels tamborins, instruments tradicionals en Lengadòc, lo menaire vestit de roge e de blanc fa sa dança frenetica, lançant lo calivari subrexcitat de l'animal.
Dissimulats jos al pesuga tela blava, los nòu portaires animan l'esqueleta de fusta, li fasent percórrer las carrièras al rencontre de la populacion. Reguitnadas e virolets atisan la curiositat, mas tanben l'afolament de la populacion. Aquestes moviments brusques altèrnan amb los clacaments de la maissa articulada, la nhaca, que se dobrís pontualament per engolir l'obòl dels passants. Lo caminar del polin lo mena successivament, e segon un percors immudable, dins lo centre ancian de la vila : Cors Jean-Jaurès, plaça de la Republica, carrièra Anatole-France, baloard Sarrazin, rota de Besièrs, plaça del Quatorze-Juillet, carrièra François Oustrin, plaça Gambetta, carrièra Alfred-Sabatier, carrièra Emile-Zola.
Parallèlament al Polin, figura al patrimòni cultural immaterial de la vila la dança de las trelhas. Aquesta es menada pel cap de jovent. Tradicionalament, los joves, filhas e dròlles, se recampan e tenon dos per dos un arc de fusta ornat de pampa e de fuèlhs : la trelha. La dança s'articula en un desenat de figuras e un final. Si la musica es comuna a l'ensem de las vilas e dels vilatges del departament que practican aquesta dança, se pòt que las paraulas de cançon cambièsson. Es lo cas de Pesenàs. Lo menaire i pòrta lo nom d'Ortolan, e aquí la cançon entonada per incitar los parelhs a passar jos als trelhas :
"E Ortola, passo se bos passa – E passo jhoust les treios. E Ortola – passo se bos passa – E passo de dela;" (version donada per A.-P. Alliès. Une ville d'états : Pézenas aux XVIe et XVIIe siècles, Molière à Pézenas . Montpellier, Éd. des Arceaux, 1951).
Las trelhas semblan d'èsser estadas dançadas pel primièr còp a Pesenàs en 1564, a l'escasença del sejorn del rei Carles IX dins la vila. Foguèron aprèp associadas a la fèsta de las Caritats, que perdurèt dins la vila fins a la fin del sègle XIX.


text:
Aquesto bevèndo qu’eisistavo bèn avans que lou marsihés bèn couneigu ié baièsse soun noum, es à se multiplica un pau de pertout. Vai ansin que lou Paire Gil Florini, prenguè soun courage e assajè.
Assajè de trouba un pastis equilibra, un pau de regalisso mai pas de trop. Assajè dins li croto dóu presbitèri, tastè li pastis d’un pau pertout, e capitè.
Un bèu jour, aguè la revelacioun, capitè un pastis requist que fabrico, à l’anciano, uno soucieta artisanalo foundado pèr un ancian óurmounié dis Scouts, emé de planto (mai de trento) de la regioun de Castellano e d’espèci. Li tisano de caduno soun pièi mesclado e apoundudo à d’alcol e d’aigo. Lou laisson pausa quàuqui mes ço que lou fai veni clar, naturalamen. Es lou « Pastis de Niço », naturau, manco pas filtra, lou soulet de Franço d’èstre fabrica ansin, à l’anciano.
Mai vous fasèn pas la reclamo pèr d’alcol soulamen pèr vous douna l’envejo de vous gandi vers aquéu Santuàri de la Madono d’Utello que dato dóu siècle IX. D’efèt, es en 850 que d’Espagnòu prés dins uno tempèsto di raro, proche li bouco de Var, faguè lou vot d’auboura un ouratòri à la Vierge, se se n’en tiravon escàpi. La Vierge i’apareiguè, ié moustrè uno mountagno esblèugissènto e la mar s’apasimè. Aubourèron dounc soun Pieloun sus la famouso mountagno. Plus tard, fuguè alarga e i’apoundeguèron uno capello. Marìo moustrè mai àutri miracle. En 1510, pèr eisèmple, la chato dóu sendi de Souspèu, sourdo e mudo, fuguè garido eilamount. Parié pèr lou Comte de Tende, Georges Lascaris, gari d’uno malautié grèvo.
Lou santuàri patiguè di guerro e de la Revoulucioun. Mai li gènt de la mountagno ajudèron remounta soun « Santuàri di Miracle » en 1806.
Pèr festeja li 1000 an de sa foundacioun, aubourèron la clastro. Duberto au debut, fuguè lèu sarrado dins de gròssi paret traucado de fenèstro pichoto.
La visto d’eilamount, unico, es deja un miracle. Di mountagno fin qu’à la mar largo, avès tout lou païs souto lis iue. Se lou vènt ié passo e la fre tambèn, lou soulèu ié manco pas e la naturo ié flouris à ravi. Es d’aquelo visto d’aiours que vèn lou noum. A l’óurigino Uels, es-à-dire « œil ».
La Madono d’Utello vo di Miracle es peréu la Madono dis Estello ! Ié van noumbrous cerca aquésti « estello » que soun pas que de cristallisacioun roucassouso. Mai, chut ! Es d’estello de la Vierge…
De roumavage, n’i’a pèr tóuti li fèsto marialo. Ié poudrés dina e meme resta pèr la niue à l’oustalarié. Bono escourregudo dounc e bon roumavage en bousco d’estello.
.


text:
Divendres, 10.11.2017 03h00
Uèi parlem de Laverna, un programa escrich en JavaSript de presa de nòtas. Estant que lo còdi font es en Javascript, òm pòt installar lo logicial diractament a l’ordenador sens passar per un site web. Vos expliqui aquò a la fin de l’article.
Aquesta aplicacion web permet de salvar de nòtas qu’òm pòt metre en forma amb la sintaxi Markdown, passar lo tèxt en gras, crear de listas, inserir una linha de separacion, e mai encara. Tot es salvat dins l’espaci d’emmagazinatge local (localStoral) de vòstre navigator, e ne sòrt pas. Per montar a un nivèl superior de confidencialitat podètz clavar vòstras nòtas amb un senhal. Laverna èra causit per Framasoft per sa campanha per se passar de Google, coma alternativa a Evernote mas es finalement Turtl qu’èra causit, pr’amor qu’ofrís mai d’opcions per sincronizar las nòtas entre diferents periferics.
Ara la lenga occitana, fa un an que Laverna parla la lenga dels trobadors, e dempuèi l’aisina de presa de nòtas es totjorn completament traducha.
Se volètz ensajar, clicatz aqueste ligam o aqueste autre.
Anatz als paramètres (Settings) per passar en occitan, quitatz en clicar “Save”.
Per dependre pas d’un site Internet, que pòt tampar, per lançar Laverna, avètz la possibilitat de vos montar una instància Laverna res que per vosautres. Per aquò far, telecargatz la darrièra version, release en anglés, del logicial a partir del repertòri GitHub del projècte aicí.
Puèi “Source code (zip)”, causissètz “Dobrir”. Amb vòstra aisina de descompression de fichièrs vos cal traire lo dorsièr “app” contengut dins un dorsièr parent apelat laverna-x (x es lo numerò de version) al lòc que volètz. Benlèu “Mos documents Laverna”. Un còp fach, clicatz lo fichièr index.html, se vòstre sistèma operatiu vos demanda amb quin programa dobrir aqueste fichièr, indicatz vòstre navigator Internet abitual. Vaquí! Ara podètz ajustar vòstra instància Laverna a vòstres marcapaginas per i accedir mai rapidament, quichatz Ctrl + D normalament.
Un còp la lenga occitana es disponibla al costat d’autras sens qu’aquò siasque contra un encastre legal.
Lo primièr ligam sembla menar enlòc pel moment =/
Fa una rason de mai per s'installar una version dirèctament a l'ordenador qu'utilizatz.
Autra informacion : la traduccion de la darrièra version disponibla uèi es pas a jorn. Se volètz n'aprofeitar vos cal trapar lo fichièr e far "Enregistrar jos" e lo plaçar dins lo repertòri "locales" puèi "oc" de vòstre ordenador : htt... Legir la seguida


text:
Observacion electorau internacionau
Qüestions e arresponses sus observacion electorau internacionau
Pòden auer observadors electoraus internacionaus en referendum deth dia 1 d’octobre?
Òc. Era Sindicatura Electorau de Catalonha daurirà un procès d’acreditacion d’observador electorau internacionau damb era tòca d’arrefortir era transparéncia e garanties de totes es etapes e procediments deth procès referendari.
Quines sòrtes d’observadors i pòden auer?
I a dues sòrtes d’acreditacions establides:
- Observadors electoraus internacionaus, laguens des missions d’observacion electorau internacionau.
- Visitants internacionaus.
Quini son es drets e déuers des observadors electoraus e visitants internacionaus?
- Assistir as sessions informatives sus eth procediment electorau qu’aufrirà era Sindicatura Electorau de Catalonha.
- Arrecéber sosten dera Sindicatura Electorau de Catalonha entara presa de contactes damb es formacions politiques e es organizacions interessades.
- Observar liuraments toti es procèssi organizatius en relacion amb era celebracion deth referendum.
- Accedir en toti es espacis fisics en relacion ara organizacion e celebracion deth referendum, damb era soleta limitacion des espacis d’accès restringidi per arrason de seguretat.
- Hèr consultes, observacions e recomanacions ara Sindicatura Electorau de Catalonha.
En cas des missions d’observacion electorau internacionau, es sòns responsables deuen:
- Liurar ara Sindicatura Electorau de Catalonha un arrepòrt preliminar deth prètzhèt d’observacion electorau un còp s’agen hèt publics es resultats der escrutinh provisòri.
- Liurar ara Sindicatura Electorau de Catalonha un arrepòrt definitiu dera sua observacion electorau laguens d’un tèrme non superior de cinc dies dempús dera publicacion des resultats oficiaus.
Es visitants internacionaus pòden reméter ara Sindicatura Electorau de Catalonha un brèu arrepòrt, laguens deth tèrme d’ua setmana dempús dera publicacion des resultats oficiaus.
Com se realize eth reconeishement coma mission era observacion electorau e era acreditacion des sòns membres?
Cau mandar ua comunicacion electronica qu’includisque:
- Es donades identificatives des membres dera mission que s’auràn d’acreditar coma observadors electoraus e coma personau de sosten Les dades de contacte del responsable o cap de la missió durant el període d’activitat.
- Un plan de trabalh que detalhe es activitats previstes e era descripcion des funcions dera equipa
- Es curriculums vitae que acrediten era formacion especifica e era experiéncia en encastre dera observacion electorau dera màger part des membres dera mission.
- Er engatjament de compliment dera Declaracion de Principis entara Observacion Internacionau d’Eleccions signat per toti es membres, atau coma eth Còdi de Conducta entà Observador Internacionau d’Eleccions, de 27 d’octobre de 2005.
- Còpia deth passapòrt en vigor o deth document nacionau d’identitat de cada un des membres dera mission.
- Document acreditatiu dera constitucion legau dera organització, s’ei eth cas.
- Ua fotografia de cada un des membres.
Entà mès informacion: International observers
Quini son es requisits entà acreditar-se coma a visitant internacionau?
Cau enviar ua comunicacion electronica qu’includisque:
- Es donades identificatives des membres dera mission que s’auràn d’acreditar coma observadors electoraus e coma personau de sosten.
- Es donades de contacte deth responsable o cap dera mission pendent eth periòde d’activitat.
- Un plan de trabalh que detalhe es activitats previstes e era descripcion des foncions dera equipa.
- Er engatjament signat de compliment dera Declaracion de Principis entara Observacion Internacionau d’Eleccions, atau coma deth Còdi de Conducta entà Observador Internacionau d’Eleccions, de 27 d’octobre de 2005.
- Còpia deth passapòrt en vigor o deth document nacionau d’identitat de cada un des membres dera mission.
- Ua fotografia entà usatge identificatiu.
Entà mès informacion: International visitors
A on pogui trobar mès informacion sus es requisits, eth procediment d’acreditacion… Per arrepòrt ar encastre dera observacion electorau en referendum deth pròpdan 1 d’octobre?
Trobaratz informacion detalhada sus aguesti e auti aspèctes en Capítol X deth Decrèt de normes complementàries entara realizacion de referendum d’autodeterminacion de Catalonha.


text:
1942
Aquesta pagina concernís l'an 1942 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Politicament, lo regime de Vichèi contunièt sei temptatives de legitimacion per combatre la Resisténcia qu'èra a se desvolopar dins lo país, especialament en Zòna Liura. Lo 19 de febrier, comencèt donc lo procès de Riam destinat a jutjar plusors òmes politics (Léon Blum, Édouard Daladier e Paul Reynaud) responsables de la desfacha de 1940 e lo generau Gamelin. Pasmens, foguèt suspendut tre lo 14 d'abriu car leis accusats aguèron gaire de dificultats per se defendre. De mai, lo govèrn èra subretot a privilegiar la chausida de la collaboracion ambé leis Alemands : premierei desportacions racialas lo 27 de març, installacion de la Gestapo en Zòna Ocupada (5 d'abriu), retorn de Pierre Laval coma cap dau govèrn (18 d'abriu), organizacion dau mandadís de trabalhaires francés en Alemanha (entrevista Laval-Sauckel dau 16 de junh) e rabalhada dau Vél' d'Hiv (16-17 de julhet), validacion dau principi de l'arrestacion dei judieus de la Zòna Liura (23 de julhet).
Pasmens, aquela lista d'accions vergonhosas empachèt pas leis Alemands d'ocupar la Zòna Liura lo 11 de novembre tres jorns après lei desbarcaments aliats en Africa dau Nòrd. L'armada francesa d'armistici resistiguèt pas e la flòta estacionada a Tolon se sabordèt per pas èsser capturada entraïnant la pèrda d'un cuirassat, de nòu crosaires e d'un centenau d'autrei naviris (27 de novembre). En represelhas, leis Alemands portèron lo tribut quotidian de pagar per lo govèrn de Vichèi a 500 milions de francs. Aqueu sabordatge privèt Vichèi de son darrier simbòl de poissança e marquèt clarament son refús de participar a la guèrra dins lo camp aliat.
Aquò favorizèt lo renfòrçament dei movements de resisténcia qu'èran a s'estructurar, principalament en Zòna Liura. En particular, lo 16 d'octòbre, foguèt creat un comitat de coordenacion per la Zòna Sud e lo generau Delestraint foguèt nomat lo 22 d'octòbre per lo generau de Gaulle per dirigir lei fòrças francesas de l'interior. Enfin, en novembre, ambé lo desbarcament aliat en Africa, la totalitat de l'Empèri – franc de Tunisia tenguda per leis Alemands e leis Italians – foguèt liberat. Après de negociacions fòrça malaisadas entre leis Estatsunidencs, lei Britanics, lei Francés èx-partisans de Vichèi de l'amirau Darlan e lei resistents fidèus a de Gaulle, un govèrn francés liure foguèt installat an Argier. Pasmens, tre lo 24 de decembre, Darlan foguèt assassinat. Foguèt remplaçat per Henri Giraud, çò que laissèt la direccion politica de la Liberacion a de Gaulle.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Albania[modificar | modificar la font]
Conferéncia de Peza e formacion dau Movement de Liberacion Nacionala Albanés que gropava lei comunistas e lei realistas per luchar còntra l'Axe.
Alemanha[modificar | modificar la font]
Sus lo frònt sovietic, lei tropas alemandas batuts a l'entorn de Moscòu (→ 1941) deguèron realizar una retirada malaisada còntra d'unitats sovieticas fòrça combativas. En despiech de l'avejaire de sei generaus, Hitler ordonèt ais unitats de la Wehrmacht de gardar sei posicions. Aquò entraïnèt de pèrdas importantas mai permetèt de rompre lei còntra-ofensivas tròp dispersadas de l'Armada Roja. En parallèl, leis Alemands e lei Finlandés capitèron de mantenir lo sètge de Leningrad onte la populacion èra a morir dau fam (→ 1941). Ansin, lo frònt s'estabilizèt fins a la prima.
En abriu, leis Alemands ataquèron sus la mitat sud dau frònt. L'objectiu èra de blocar lei linhas de comunicacion sovieticas lòng de Vòlga e de prendre lo contraròtle dei jaciments d'idrocarburs de Caucàs. Après aver arrestat una ofensiva sovietica dins la region de Karkòv (segonda batalha de Karkòv), leis Alemands rompèron lei defensas sovieticas sus 500 km. Rostov foguèt ocupada lo 23 d'aost. Pasmens, l'ataca se devesiguèt entre dos axes tròp alunchats dirigits vèrs Stalingrad e vèrs Caucàs. Òr, a partir de l'estiu, la VIa Armada Alemanda se turtèt a una resisténcia acarnada dei fòrças sovieticas cargadas de protegir Stalingrad. Rapidament, la Wehrmacht s'encalèt dins de combats urbans que causèron la mòrt de centenaus de miliers d'òmes dins una batalha d'una amplor sensa precedents. Lei 19 e 23 de novembre, lei Sovietics, comandats per Gueorgui Júkov, capitèron de menar una còntra-ofensiva que s'acabèt per l'enceuclament de la VIa Armada dins la mitat oèst de la vila. Un còp de mai, Hitler refusèt d'autorizar lei fòrças isoladas d'abandonar sei posicions. En plaça, preferiguèt organizar una còntra-ofensiva exteriora per desliurar la VIa Armada. Pasmens, aquò laissèt pron de temps a l'Armada Roja per preparar sei defensas. Leis atacas alemandas foguèron donc rebutadas e la situacion dei soudats enceuclats s'agravèt rapidament. A la fin de l'annada, après una tiera de victòrias defensivas, lei Sovietics èran ansin liures d'anientar la VIa Armada e d'infligir sa premiera desfacha majora a la Wehrmacht.
Sus leis autrei frònts, la situacion evolucionèt tanben pauc a pauc a l'avantatge deis enemics dau Reich :
- en Africa, l’Afrika Korps ataquèt en direccion d'Egipte e ganhèt la batalha de Gazala (26 de mai - 21 de junh). Leis Aliats i perdiguèron 50 000 òmes e aperaquí 1 200 carris còntra solament 5 000 òmes e 400 blindats per lei fòrças de l'Axe. Pasmens, lei fòrças de Rommel poguèron pas avançar en delà d'El Alamein onte foguèron batudas entre lo 23 d'octòbre e lo 11 de novembre. Après aquela desfacha, leis Alemands e leis Italians deguèron se retirar vèrs l'oèst (→ 1943).
- dins l'Ocean Atlantic, en despiech de resultats impressionants (800 000 tonas de naviris destruchs en març e en novembre), lei sosmarins alemands poguèron pas empachar lei convòis aliats de passar l'ocean. Au contrari, leis Aliats comencèron d'adoptar de sistèmas de deteccion qu'anavan permetre d'eliminar plusors sosmarins a partir de l'annada seguenta (→ 1943).
- en Euròpa Occidentala, la guèrra aeriana contunièt a l'avantatge deis Aliats que poguèron començar lo bombardament de vilas e d'installacions estrategicas sus lo continent coma lei rafinariás de Ploiesti lo 12 de junh.
Enfin, regardant la politica racista e antisemita dau regime nazi, la conferéncia de Wannsee (20 de genier) organizèt la generalizacion de l'exterminacion sistematica dei pòbles « inferiors » (Eslaus, presoniers sovietics, josieus, Gitans...). En particular, dins lo corrent de l'annada, lei presoniers de guèrra sovietics conoguèron de condicions de detencion fòrça duras e aperaquí 2,8 milions de presoniers de l'Armada Roja moriguèron entre 1941 e 1942.. De mai, d'arrestacions, de desportacions e d'execucions massivas se debanèron en Euròpa de l'Èst. Lei desportacions èran dirigidas vèrs lo sistèma de camps de concentracion e d'exterminacion alemand e leis execucions èran dirèctament organizadas per lei grops d'execucion de l'armada alemanda (Einsatzgruppen) que foncionavan dempuei 1939. D'autrei metòdes mens eficaças foguèron tanben assaiats. Pasmens, lo metòde dei camps, que permetiá d'exterminar rapidament de milièrs de personas (famina, trabalh fòrçat, chambras de gas), s'impausèt rapidament e foguèt generalizat en 1943-1944.
Boèmia-Moràvia[modificar | modificar la font]
Quatre ans après l'ocupacion dau país per leis Alemands (→ 1938), la resisténcia chèca contuniava de combatre activament lei fòrças dau Reich. En particular, lo 27 de mai, lei partisans organizèron una emboscada victoriosa còntra lo Reichsprotektor Reinhard Heydrich. Aquò privèt lo regime nazi, especialament Heinrich Himmler, d'un cap eficaç. En represalhas, plusors vilatges checoslovacs foguèron destruchs par leis Alemands e 5 000 abitants e partisans tuats. Ansin, nasquèt dins lo camp aliat l'idèa d'expulsar totei lei populacions germanofònas checoslovacas après la victòria (→ 1945).
Bulgaria[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, lo país comencèt d'èsser la buta de campanhas de bombardaments aerians, especialament après sa declaracion de guèrra ais Estats Units d'America (5 de junh). Pasmens, lo problema pus important de Bulgaria èra la lucha còntra lei partisans. D'efèct, tre lo 15 de genier, l'armada bulgara deguèt estendre sa zòna d'ocupacion en Iogoslavia e lo 17 de julhet, lei comunistas comencèron de formar de movements de resisténcia dirèctament sus son territòri.
Finlàndia[modificar | modificar la font]
Après lei succès de l'annada precedenta, lo frònt finlandés en URSS demorèt estable maugrat una temptativa sovietica de reconquistar Medvezhyegorsk. Pasmens, la defensa finlandesa capitèt de resistir victoriosament. Durant lo rèsta de l'annada, lei dos camps menèron divèrseis incursions còntra lei linhas advèrsas mai aqueu secutament donèt ges de resultat important.
Iogoslavia[modificar | modificar la font]
De genier a julhet, leis Alemanhds e lei Croats organizèron plusors operacions còntra lei partisans iogoslaus en en Croàcia e en Bòsnia. Lei fòrças de Tito i subiguèron de pèrdas, especialament a la batalha de Kozara (5 de junh - 17 de julhet), e deguèron se retirar vèrs l'èst. Pasmens, poguèron se retirar dins la region de Bihać onte foguèron capablas de se reorganizar. En particular, i fondèron lo Conseu Antifaissista de Liberacion Nacionala (AVNOJ) qu'anava menar la guèrra còntra leis Alemands, lei Croats e seis aliats locaus (→ 1943). Pasmens, aquò empachèt pas l'arrestacion de desenaus de miliers de civius (68 000 unicament après lei combats de Kozara) que foguèron siá desportats vèrs lo Reich siá dirèctament executats.
Itàlia[modificar | modificar la font]
Annada malaisada per Itàlia qu'enregistrèt de desfachas sus totei lei frònts. En Africa, leis Italians, renfòrçats per l’Afrika Korps de Rommel, prenguèron inicialament l'avantatge a la batalha de Gazala (26 de mai - 21 de junh) onte leis Aliats perdiguèron 50 000 òmes e aperaquí 1 200 carris còntra solament 5 000 òmes e 400 blindats per lei fòrças de l'Axe. Pasmens, lei fòrças de Rommel poguèron pas avançar en delà d'El Alamein onte foguèron batudas lo 11 de novembre. Après aquela desfacha, leis Alemands e leis Italians deguèron se retirar vèrs l'oèst (→ 1943).
En URSS, lo còrs expedicionari italian participèt a l'ofensiva en direccion de Stalingrad onte foguèt cargat de protegir una partida de l'ala nòrd de l'ataca. Pasmens, se trobèt rapidament estirat lòng de 250 km. Durament atacat en novembre per de fòrças blindadas sovieticas, resistiguèt fins au 19 de decembre (a 1 còntra 9 dins certanei sectors) avans de s'afondrar. Sa retirada foguèt fòrça malaisada a travèrs l'infantariá e lei partisans sovietics (→ 1943).
Enfin, per agravar la situacion italiana, lo país comencèt d'èsser tocat per de dificultats economicas grèvas. Aquò aguèt per consequéncia de reduccions de la racion quotidiana deis abitants (→ 1943).
Norvègia[modificar | modificar la font]
Gràcias a son sostèn actiu a l'ocupant còntra la resisténcia norvegiana, lo Nasjonal Samling de Vidkun Quisling foguèt autorizat a formar un govèrn collaborator en febrier. Pasmens, lei militars alemands gardèron de poders importants car Hitler crenhava un desbarcament aliat dins lo país.
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Perseguida dei combats sus totei lei frònts de la Segonda Guèrra Mondiala ambé de situacions contrastadas :
- en Africa, après la desfacha catastrofica de Gazala (26 de mai - 21 de junh) onte leis Aliats, principalament lei Britanics, perdiguèron 50 000 còntra solament 5 000 per l'Axe, leis Italogermans foguèron arrestats an El Alamein. Una tiera de batalhas saunosas s'i debanèt. S'acabèron lo 11 de novembre amb una victòria aliada que permetèt ais Aliats d'avançar en direccion de Tunisia, ocupada per leis Alemands a la fin de l'annada. En parallèl, leis Aliats ocupèron Marròc e Argeria en novembre.
- en Euròpa, la guèrra aeriana evolucionèt a l'avantatge deis Aliats que comencèron d'organizar de bombardaments còntra de vilas e d'industrias dau continent.
- dins l'Ocean Atlantic, la guèrra sosmarina alemanda, maugrat de resultats impressionant (800 000 tonas aprefondadas en març e en novembre) mau capitèt d'arrestar lei liasons entre leis Estats Units d'America e leis Illas Britanicas.
- en Asia dau Sud-Èst, lei Britanics perdiguèron plusors possessions còntra lei Japonés qu'èran a atacar totei lei colonias de la region. Malàisia foguèt rapidament ocupada, çò que permetèt de contornejar lei defensas de la granda basa de Singapor que capitulèt lo 15 de febrier (85 000 òmes perduts). En mai d'aquò, la flòta perdiguèt plusors naviris importants a l'eissida d'una ataca aeriana còntra Ceilan (1 pòrta-avions, 3 crosaires e 3 destroièrs). Pasmens, lei Britanics capitèron de se restablir en Birmania (→ 1943).
Romania[modificar | modificar la font]
A la prima, l'armada romanesa participèt a l'ofensiva alemanda còntra la mitat sud dau frònt sovietic. En particular, lei Romanés i foguèron cargats de protegir leis alas de la VIa Armada Alemanda dau generau Paulus que deviá conquistar Stalingrad. Pasmens, leis Alemands s'encalèron dins de combats urbans e leis unitats romanesas, mau equipadas, foguèron destruchas per la còntra-ofensiva sovietica dau 19 au 23 de novembre. Aquò entraïnèt l'enceuclament de la VIa Armada dins Stalingrad e una reduccion fòrta dau còrs expedicionari romanés en URSS (→ 1943).
En parallèl, lo país deguèt faciar lei premierei campanhas de bombardaments aerians aliats. Lo complèx petrolier de Ploesti venguèt una buta recurrenta deis atacas e foguèt durament tocat dins lo corrent de junh.
Union Sovietica[modificar | modificar la font]
Au començament de l'annada, l'armada sovietica menèt divèrsei còntra-ofensivas còntra lei fòrças alemandas que se retiravan de la region de Moscòu. Aquò causèt de pèrdas importantas dins lei rengs enemics mai l'armada alemanda s'afondrèt pas e aprofichèt la demenicion dei resèrvas sovieticas e lo desgèu per estabilizar lo front. En parallèl, lo sètge de Leningrad poguèt pas èsser romput e de milièrs d'abitants moriguèron en causa de la manca de viures. Après aquelei combats, la guèrra conoguèt una pausa relativa fins ai mes d'abriu-mai.
En abriu, la Wehrmacht acomencèt la preparacion d'una gròssa ofensiva còntra la mitat sud dei linhas sovieticas. L'objectiu èra de conquistar la region de Vòlga e lei jaciments de petròli de Caucàs. Leis Alemands deguèron premier arrestar una ofensiva sovietica dins la region de Karkòv. Capitèron tanben de redurre la resisténcia de Sebastopòl que capitulèt lo 4 de julhet après 250 jorns de sètge. Puei, lo 28 de junh, rompèron lo front dins la region de Voronej e 500 km de front sovietic s'afondrèron. Rostov foguèt perduda lo 23 de julhet e lo 21 d'aost, un grop d'alpinistas alemands agantèt la cima dau mont Elbroz.
En parallèl de l'avançada vèrs Caucàs, la VIa Armada Alemanda se dirigiguèt vèrs Vòlga que foguèt agantada lo 20 d'aost. Puei, entre lo 1èr e lo 15 de setembre, ataquèt e conquistèt una partida de la vila d'Estalingrad. Pasmens, aquela ofensiva èra estada devesida entre dos axes tròp isolats e lei Sovietics opausèron una resisténcia acarnada dins Estalingrad. En despiech de pèrdas colossalas, empachèron la Wehrmacht d'ocupar la totalitat de la ciutat. Au contrari, leis Alemands s'encalèron dins de combats urbans onte sa superioritat mecanica èra sensa efèct.
De son caire, l'armada sovietica e lo generau Gueorgui Júkov aprofichèron lo blocatge alemand per organizar una còntra-ofensiva generala còntra leis alas de l'armada alemanda qu'èra a atacar la vila. Realizada entre lo 19 e lo 23 de novembre, aquela operacion s'acabèt per l'enceuclament de la VIa Armada dins la mitat occidentala d'Estanligrad. Comencèt alora lo sètge deis Alemands enceuclats e una tiera de batalhas defensivas còntra lei temptativas destinadas a rompre l'enceuclament. Pasmens, après de combats fòrça durs, especialament entre lo 12 e lo 25 de decembre, lei Sovietics prenguèron definitivament l'avantatge e poguèron preparar la destruccion de la pòchi alemanda (→ 1943).
America[modificar | modificar la font]
Canadà[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent de l'annada, lei fòrças de Canadà participèron principalament a d'operacions en Euròpa e dins l'Ocean Atlantic. En particular, una division canadenca foguèt cargada de menar una incursion còntra lei defensas alemandas de Dieppe. Pasmens, lo desbarcament se debanèt mau e leis Aliats perdiguèron aperaquí 3 300 òmes. Dins l'Atlantic, la lucha se concentrèt lòng dei costats canadencs onte lei naviris èran an assaiar d'eliminar lei sosmarins alemands. Pasmens, maugrat de pèrdas non negligibles, lei comunicacions aliadas foguèron en realitat gaire menaçadas.
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Après l'ataca còntra la basa estatsunidenca de Pearl Harbour (→ 1941), leis Estats Units d'America jonhèron la guèrra còntra Japon, Alemanha e Itàlia. Tres axes principaus foguèron mobilizats. Premier, sus son territòri, Washington organizèt son economia per produrre rapidament una gròssa quantitat d'armaments per provesir d'armas a tot lo camp aliat. Per empedir tota campanha de sabotatge, ordonèt tanben l'arrestacion de tota la populacion d'origina japonesa que foguèt estremat dins de camps de concentracion fins a la fin de la guèrra.
Puei, la guèrra còntra Japon foguèt la prioritat principala de l'annada. Assaiant de protegir lei Filipinas, leis Estatsunidencs i enregistrèron plusors desfachas e sei tropas deguèron capitular en abriu e en mai. Pasmens, entre lo 4 e lo 8 de mai, la flòta estatsunidenca capitèt d'arrestar la progression japonesa a la batalha de la Mar de Coralh. Aquò permetèt de desbarcar de tropas dins leis Illas Salomon onte comencèt una campanha saunosa per protegir lei linhas de comunicacion amb Austràlia (→ 1943). Puei, lo mes seguent, la descubèrta dau plan d'ataca japonés còntra l'illa de Midway permetèt d'infligir una gròssa desfacha a la marina de l'Empèri Nippon. Sus lei doas batalhas, lei Japonés perdiguèron cinc pòrta-avions, còntra dos ais Estatsunidencs, e foguèron obligats d'abandonar l'iniciativa estrategica.
En Euròpa, leis operacions foguèron mens importantas. Lo teatre principau foguèt aqueu de la lucha còntra lei sosmarins alemands. Dins aquò, maugrat de succès non negligibles, lei naviris alemands empachèron gaire lo passatge dei transpòrts aliats. Enfin, en novembre, leis Estatsunidencs participèron au desbarcament aliat en Africa dau Nòrd. Après una brèva resisténcia francesa, la region foguèt presa e leis Aliats comencèron d'atacar Tunisia qu'èra ben tenguda per leis Alemands e leis Italians (→ 1943).
Republica Dominicana[modificar | modificar la font]
Extension dau drech de vòte ai fremas.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Ambé l'intrada en guèrra de Japon còntra leis Aliats, la pression nipona sus lo frònt chinés, especialament après una novèla victòria defensiva dei nacionalistas a la tresena batalha de Changsha (24 de decembre de 1941 - 15 de genier). Pasmens, l'orror de la guèrra aumentèt encara ambé l'utilizacion d'armas biologicas còntra lei populacions chinesas dins lei regions onte la guerilha èra tròp activa per lei garnisons imperialas, especialament durant la campanha de Zhejiang-Jiangxi (mai-setembre). Aperaquí 250 000 Chinés foguèron ansin tuats per de malautiás.
En Birmania, l'ocupacion de la màger part de la colonia britanica per lei Japonés compliquèt grèvament l'avitalhament de la Republica. De mai, aquò afebliguèt l'armada republicana que deguèt i mandar de tropas per sostenir lei Britanics en dificultat.
Japon[modificar | modificar la font]
Après l'ataca còntra la basa estatsunidenca de Pearl Harbour (→ 1941), lei Japonés contunièron seis atacas començadas a la fin de l'an precedent còntra lei colonias europèas e estatsunidencas dau Sud-Èst Asiatic. En particular, ocupèron Manila (2 de genier) e Kuala Lumpur (11 de genier). Puei, a la suspresa generala deis Europèus, prenguèron la basa britanica de Singapor (15 de genier) qu'èra considerada coma la fortalesa pus poderosa de l'Empèri Britanic. Puei, l'armada japonesa capitèt d'ocupar lei Filipinas, Birmania e la màger part deis Índias Neerlandesas.
Lei temptativas deis Aliats per leis arrestar s'acabèron per de reviradas coma a la premiera batalha de la Mar de Java (27 de febrier) onte perdiguèron 4 naviris e 2 300 marins. En abriu, la marina japonesa capitèt tanben de menar una incursion suspresa còntra la basa britanica de Ceilan onte destruguèt 29 naviris (compres un pòrta-avions e tres crosaires).
Pasmens, aquelei succès durèron gaire car a partir de març-abriu, la progression japonesa foguèt arrestada dins leis illas situadas au nòrd d'Austràlia. De combats durs i comencèron (→ 1943) e la flòta poguèt gaire i sostenir lei fòrças terrèstras. D'efèct, entre lo 4 e lo 8 de mai, la flòta menèt un combat fòrça indecís còntra leis Estatsunidencs dins la Mar de Coralh. Japon i enregistrèt un succès tactic car leis Estatsunidencs i perdiguèron un pòrta-avions important. Pasmens, tota progression vèrs lo sud èra arrestada dins lo sector.
Lo mes seguent, lei Japonés assaièron donc d'aumentar la pression en direccion deis Estats Units per obtenir lo retirament dei naviris estatsunidencs dau sud de l'Ocean Pacific. Pasmens, lo plan japonés foguèt descubèrt e sa flòta foguèt suspresa a la batalha de Midway (6-9 de junh). Ambé quatre pòrta-avions e un crosaire aprefondats, l'Empèri Nippon i laissèt l'iniciativa estrategica a son adversari e deguèt començar de preparar la defensa de sei conquistas còntra leis ofensivas qu'anavan venir (→ 1943). En particular, deguèt sostenir una lucha saunosa dins leis Illas Salomon que son enjòc èra la securizacion dei linhas de comunicacion entre Austràlia e America.
En China, lo frònt demorèt suau après la fin de la tresena batalha de Changsha que durèt dau 24 de decembre de 1941 au 15 de genier de 1942. Lei Japonés mau capitèron tornarmai de prendre la vila. Puei, fins a l'annada seguenta, menèron gaire d'operacions sus aqueu teatre (→ 1943).
Mond[modificar | modificar la font]
- 2 de genièr - Tropas japonesas ocupan Manila.
- 11 de genièr - Japoneses ocupan Kuala Lumpur.
- 7 de genièr - Ruptura de las relacions diplomaticas entre Brasil e los païses de l'Ais.
- 15 de genièr - Rendicion de Singapor als japoneses.
- 19 de genièr - Tropas japonesas envasisson Birmania.
- 23 de genièr - Començament de la Batalha de Rabaul.
- 25 de genièr - Tailàndia declara la guèrra al Reialme Unit e als Estats Units.
- 19 de febrièr - Avions japoneses atacan la vila de Darwin.
- 18 d'abril - Bombardament de Tòquio per d'avions B-25 Mitchell americans, comandats per James Doolittle.
- 1 de junh - Mexic declara la guèrra a Japon, Alemanha e Itàlia.
- 4-7 de junh - Batalha de Midway.
- 1-27 de julhet - Primièra Batalha de El Alamein, entre tropas britanicas, sud-africanas, australianas, indianas e nouzelandesas contra los alemands e italians.
- 3 d'agost - Tropas de Japon ocupan Guadalcanal.
- 22 d'agost - Brasil declara la guèrra a Alemanha e Itàlia.
- 27 d'octobre-5 de novembre - Segonda Batalha de El-Alamein, amb derrota dels alemands e italians.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Construccion de la premiera pila atomica a l'iniciativa dau fisician Enrico Fermi (1901-1954). Èra compausat de 50 000 bricas de grafit (siá 400 tonas de carbòni), 6 tonas d'urani e de 36 tonas d'oxid d'urani. Venguèt critica lo 2 de decembre.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 1 de genièr - Alassane Ouattara, politician ivorian
- 3 de genièr - László Sólyom, president d'Ongria
- 8 de genièr - Stephen Hawking, fisician britanic
- 8 de genièr - Junichiro Koizumi, primièr ministre de Japon
- 8 de genièr - Yvette Mimieux, actritz americana
- 17 de genièr - Muhammad Ali, boxeador american
- 19 de genièr - Paul-Eerik Rummo, escrivan e politician estonian
- 25 de genièr - Eusébio, fotbolaire portugués (m. 2014)
- 1 de febrièr - Terry Jones, actor britanic
- 9 de febrièr - Carole King, cantaira e compositora americana
- 12 de febrièr - Ehud Barak, primièr ministre d'Israèl
- 16 de febrièr - Kim Jong-il, cap d'Estat de la Corèa del Nòrd (m. 2011)
- 27 de febrièr - Robert H. Grubbs, quimista american, Prèmi Nobel
- 28 de febrièr - Brian Jones, musician anglés (The Rolling Stones) (m. 1969)
- 2 de març - Lou Reed, musician, compositor e cantaire american (The Velvet Underground) (m. 2013)
- 5 de març - Felipe González, primièr ministre d'Espanha
- 9 de març - John Cale, musician e compositor galés (Velvet Underground)
- 21 de març - Fradique de Menezes, president de São Tomé e Príncipe
- 21 de març - Françoise Dorléac, actritz francesa, sòrre de Catherine Deneuve (m. 1967)
- 21 de març - Ali Abdullah Saleh, president d'Yemen
- 25 de març - Aretha Franklin, cantaira americana
- 25 de març - Richard O'Brien, actor britanic
- 27 de març - John E. Sulston, quimista britanic, Prèmi Nobel
- 27 de març - Michael York, actor anglés
- 28 de març - Neil Kinnock, politician britanic
- 29 de març - Ann Kiessling, biologista american
- 2 d'abril - Gabriela Adameșteanu, romancièra, ensagista, jornalista e traductritz romanesa
- 5 d'abril - Peter Greenaway, realizator de cinèma galés
- 12 d'abril - Jacob Zuma, president de Sudafrica
- 18 d'abril - Jochen Rindt, pilòt austriac de Formula 1 (m. 1970)
- 20 d'abril - Arto Paasilinna, escrivan e scenarista finlandés
- 24 d'abril - Barbra Streisand, actritz de cinèma e teatre, cantaira e compositora americana
- 26 d'abril - Bobby Rydell, cantaire american
- 3 de mai - Věra Čáslavská, gimnasta checoslovaca
- 13 de mai - Pál Schmitt, president d'Ongria
- 15 de mai - Barnabas Sibusiso Dlamini, primièr ministre de Swaziland
- 28 de mai - Stanley B. Prusiner, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina
- 3 de junh - Curtis Mayfield, musician american (m. 1999)
- 12 de junh - Bert Sakmann, fisiologista american, Prèmi Nobel
- 13 de junh - Abdulsalami Abubakar, president de Nigeria
- 17 de junh - Mohamed ElBaradei, director de l'IAEA, Prèmi Nobel de la Patz
- 18 de junh - Paul McCartney, musician, cantaire e compositor britanic (The Beatles)
- 18 de junh - Thabo Mbeki, president de Sudafrica
- 20 de junh - Brian Wilson, cantaire american (The Beach Boys)
- 24 de junh - Eduardo Frei Ruiz-Tagle, president de Chile
- 24 de junh - Mick Fleetwood, compositor american (Fleetwood Mac)
- 24 de junh - Gilberto Gil, cantaire, musician e òme politic brasilièr
- 27 de junh - Bruce Johnston, musician american (The Beach Boys)
- 1 de julhet - William Carney, politician american
- 2 de julhet - Vicente Fox Quesada, president de Mexic
- 10 de julhet - Ronnie James Dio, musician, cantaire e compositor american (Black Sabbath) (m. 2010)
- 13 de julhet - Harrison Ford, actor american
- 1 d'agost - Jerry Garcia, musician american (Grateful Dead) (m. 1995)
- 2 d'agost - Isabel Allende, escrivana chilena
- 4 d'agost - David Lange, primièr ministre de Nòva Zelanda (m. 2005)
- 7 d'agost - Caetano Veloso, cantaire brasilièr
- 12 d'agost - Martin Seligman, psicològ american
- 20 d'agost - Isaac Hayes, cantaire american (m. 2008)
- 28 d'agost - José Eduardo dos Santos, president d'Angòla
- 29 d'agost - Sterling Morrison, musician e compositor american (Velvet Underground) (m. 1995)
- 5 de setembre - Werner Herzog, actor e realizator alemand
- 19 de setembre - Freda Payne, actritz e cantaira americana
- 29 de setembre - Jean-Luc Ponty, musician francés
- 29 de setembre - Ian McShane, actor britanic
- 4 d'octobre - Jóhanna Sigurðardóttir, primièra ministra d'Islàndia
- 8 d'octobre - Nguyễn Minh Triết, president de Vietnam
- 11 d'octobre - Amitabh Bachchan, actor indian
- 19 d'octobre - Péter Medgyessy, primièr ministre d'Ongria
- 20 d'octobre - Christiane Nüsslein-Volhard, biologista alemanda, Prèmi Nobel
- 21 d'octobre - Elvin Bishop, musician american
- 21 d'octobre - Christopher Albert Sims, economista american, Prèmi Nobel
- 23 d'octobre - Michael Crichton, escrivan american (m. 2008)
- 26 d'octobre - Bob Hoskins, actor britanic (m. 2014)
- 1 de novembre - Marcia Wallace, actritz americana de television (m. 2013)
- 2 de novembre - Stefanie Powers, actritz americana
- 10 de novembre - Robert F. Engle, economista american, Prèmi Nobel
- 11 de novembre - Charles Konan Banny, primièr ministre de la Còsta d'Evòri
- 17 de novembre - Martin Scorsese, director american de cinèma
- 20 de novembre - Joe Biden, politician american
- 27 de novembre - Jimi Hendrix, musician e cantaire american (m. 1970)
- 30 de novembre - Reinhard Kurth, mètge e virologista alemand (m. 2014)
- 3 de decembre - Peter Mafany Musonge, primièr ministre de Cameron
- 30 de decembre - Michael Nesmith, Musician american (The Monkees)
- 31 de decembre - Andy Summers, musician britanic (The Police)
- Muammar al-Gaddafi, líder de Libia (m. 2011)
- Iolu Abil, president de Vanuatu
- Walter Lini, primièr ministre de Vanuatu (m. 1999)
- Maxime Carlot Korman, primièr ministre e president de Vanuatu
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 o 28 de genièr - Kaarel Eenpalu, primièr ministre d'Estònia (n. 1888)
- 9 de febrièr - Lauri Kristian Relander, president de Finlàndia (n. 1883)
- 13 de febrièr - Epitácio Pessoa, president de Brasil (n. 1865)
- 22 de febrièr - Stefan Zweig, escrivan austriac (n. 1881)
- 8 de març - José Raúl Capablanca, jogaire d'escacs cuban (n. 1888)
- 10 de març - William Henry Bragg, fisician anglés, Prèmi Nobel (n. 1862)
- 23 de març - Marcelo Torcuato de Alvear, president d'Argentina (n. 1868)
- 28 de març - Miguel Hernández Gilabert, poèta espanhòl (n. 1910)
- 17 d'abril - Jean Baptiste Perrin, fisician francés, Prèmi Nobel (n. 1870)
- 3 de mai - Thorvald Stauning, primièr ministre de Danemarc (n. 1873)
- 4 de junh - Reinhard Heydrich, politician nazi (n. 1904)
- 8 de julhet - Refik Saydam, primièr ministre de Turquia (n. 1881)
- 28 de julhet - William Matthew Flinders Petrie, egiptològ anglés (n. 1853)
- 3 d'agost - Richard Willstätter, quimista alemand, Prèmi Nobel (n. 1872)
- 15 de setembre - Gabriel Terra, president d'Uruguai (n. 1873)
- 4 de decembre - Juhan Kukk, primièr ministre d'Estònia (n. 1885)
- 21 de decembre - Franz Boas, antropològ american (n. 1858)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : non atribuit
- Prèmi Nobel de Quimia : non atribuit
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : non atribuit
- Prèmi Nobel de Literatura : non atribuit
- Prèmi Nobel de la Patz : non atribuit


text:
Sus la ràdio d'Estat fRance CULture, lo cònsol de Carròs (Comtea de Niça, partida gavotina de la region administrativa fRancesa PACA) explica qu'en
mai de boicotar la visita de François Hollande, president socialista de fRança, al congrès dels cònsols de fRança (convidat),
e, en apondon, es favorable de l'excludir de la République, carton roge (arriba la metafòra amb l'Euro2016). Lo
cònsol es classificat a esquèrra.
Sul tèma, politic, cal escotar tanben
aqueste maitin lo bilhet politic de fRance CULture, lo bilhet que
questiona, ont es passat la dreita, los conservators nacionalistas
franceses (que ne fauta pas a Niça e endacòm en reial-republica de
fRança) : ligam aquí.
Lo cònsol explica quicòm que me sembla pro clar, l'Estat es jacobin ! Mas la consequéncia sus la pensada politica s'espèra. I a pas que la candidatura de Christian Troadec per 2017 que portarà lo messatge de cambiament real sul tèma, mas cal comptar ambe las grandas dificultats politicas que lo jacobinisme a installat. Aital espèri las criticas del Congrès dels Cònsol de fRança, e espèri benlèu melhor dels cònsols d'Occitània.
Se l'Estat decidís de redusir de 30% la talha dels establiments immobilièrs publics (HLM), present en comuna de Carròs e donc aital la comuna de Carròs perdrà mai de 50.000 € per an de budgecte, es que lo poder en plaça decidís (jacobinisme, centralisme de la fiscalitat e de l'establiment de las leis) e que zo farà en foncion de sa vision politica ; mas la fauta es dels elegits locals qu'an lo 22 de setembre de 1792 (e lo periòde al entorn) an decidat sens que París podiá decidir de tot, lo tot politic, e notadament de la fiscalitat. Los elegits locals aqueles de la decentralizacion, son sonque un element de ... joguina politica jacobina.
La politica de reforma actuala de l'Estat, per la Loi Travail capita de decentralizar dins l'entrepresa (amb un metòde tòrt), mas pas un mot sus las possibilitats de cada region de gerir la Loi Travail, pas un elegit del Parlament l'a en cap, pas un l'a dins lo programa politic nimai dins lo biais de pensar la reforma.
E lo Partit Occitan comunica per èstre contra (per se plaçar dins lo camp de la contra-reforma) mas dona pas un pista per la reforma.
Es parier per la fiscalitat, la sindròma lengadociana del castèl de Castries es encara en cap, en tèsta politica. Quand lo Languedoc, sense parlament (interdit pel rei dels Francs), èra simplament una zòna fiscala, zòna que foncionava aital (e que la dreita conservatriça jacobina nos vòl donar coma nom de region !) : lo rei nommava un amic en cap de la zòna, lo seu ròtle èra de crubar la talha, los impòsts, e de ne tornar quand lo rei ne necessitava, senon sovent podiá aver un risc, perdre lo cap, es pas una metafòra; 1789, a donat al rei-republican lo sol ròtle de crubar la talha, e donc de la centralizar sonque en favor dels Parisencs, aital se podràn finançar jòcs de tot escantilh, fótbol o olimpics.
S'espèra los grands jorns tolzans que la pèira tombava suls ....
Lo cònsol de Carròs vòl boicotar lo president en visita, mas benlèu que li cal pensar de boicotar la santa republica qu'escana la Comtea de Niça dempuèi 1860. E benlèu que l'idèa traversariá tot l'ensemble d'Occitània que -aquí- me sembla una bona idèa...
Se pantaissa Niça coma un Mónego d'Occitània ! Se pantaissa una presa de consciéncia de Niça que se fan enganar per la santa République française.
Dins lo bilhet de fRance CULture, se questiona sus la dreita, la dreita de Niça tot parier, e lo programa de la dreita jacobina ; e ben val pas melhor que lo programa Front National sul tèma. car los OCCITANS -de Niça a Bordèu- seràn sempre LES DINDONS DE LA FARCE tant que seràn pas conscients que París lor pana la libertat democratica en lor refusar una fiscalitat pròpria e una gestion politica prèp de las necessitats dins l'organizacion del trabalh, luènh de las lunas sindicalas, o de las pensadas politicas dels militants dels partits conservators qu'avèm en plaça (atencion lo conservatisme es ligat al jacobinisme).
Lo progressisme en fRança es la destruccion del jacobinisme, lo demorat es un conservatismec de totas las colors.
Es que fau córrer dins los cementèris de las errors politicas jacobinas ? Òc ! Fau fugir al pus rapid. Nos van negar per incapacitats (lo sistèma jacobin en entièr) dins lo mesclum mondialista qu'an sempre favorizat tre la debuta de la conquèsta d'Occitània, en passat pel colonialisme republican, mas en matar una granda partida de la populacion occitana dins guèrras sempre en favor d'una plutocracia politica republicana francesa.
_°_
E coma fRança CULture ne parlarà pas :


text:
Fau creire la paraula politica dels jacobins, dempuèi 1981, lo discors d'An Orient sabèm que non ; aquò farà 30 ans que dura aquela comèdia de campanha electorala jacobina. E que tòrna dins la boca d'Emmanuel Macron en Corsega, ont diguèt qu'es per l'ensenhament del còrse, bràvo, mas es dejà fait ! L'an aps esperat en Corsega, e sabèm que las bombas son estadas mai eficaças que lo discors jacobin sul tèma.
Emmanuel Macron lo campanhejaire de las pòrtas dubertas ?Un còp en Corsega, un autre en Bretnaha, puèi en Alsàcia per un autre, etc... mas lo problèma de las lengas es a l'Acadèmia francesa, Académie française, que l'Estat francés, l'administracion centralista, paga per destrusir la diversitat lingüistica en fRança.
Sabèm que la representacion de las institucions administrativas francesas son contra l'EGALITAT quand se parla de lengas.Imaginatz la revolucion, l'administracion francesa parla alsacian en Alsàcia; l'administracion francesa adptada a la ciutadanetat que ne fabrica la gestion ; en Péyi Guiana parla la lenga de totes, dins la granda diversitat...
Lo sistèma jacobin es tot levat per la libertat de parlar sa lenga, tot levat l'egalitat entre las lengas, tot levat la fraternitat entre locutors de lengas diferentas ; es ONTOLOGIC al sistèma francés. Es plan d'accòrd per aver una lei pel francés, una lenga dementre las autres, mas al Quebèc ! E sense aquela lei 101 al Quebèc i auriá pas jamai agut de l'egalitat lingüistica al Canadà, jamai.
E bastarà pas una pichoneta afica dedins los corredors d'una administracion per far la revolucion lingüistica que fau en respectar aital totes los locutors de lengas mesprezadas en fRança.
Donc se fau una libertat, una egalitat e una fraternitat per l'occitan, per la populacion que parla aquela lenga e per la populacion a qui se demandèt de l'abandonar per la gloriosa lenga d'Estat, per refusar de dire als migrants que la lenga occitana es lenga de totes en Occitània, es pas simplament una ratificacion d'una lei europèa qu'ajudarà ; fau una revolucion lingüistica en fRança, e segur pas una revolucion modèl Emmanuel Macron.
Lo racisme lingüistic es fabricat pel sistèma francés, fau escotar lo bilhet de la matinada sus fRança CULture que daissèt platussar un cronicaire de Le Figaro, que segurament pas lector generós del Lemosin immigrat a Paris, lo car Claude Duneton escriviá dins Le Figaro.


text:
Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (Nyieri, Kenya, 1èr d'abril de 1940 - Nairobi, Kenya, 25 de setembre de 2011) èra una activista politica e ecologista kenyana, de l'etnia kikuyu. En 2004 recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz per « las seunas contribucions al Desvolopament sostenible, a la democracia e a la patz ». Foguèt la primièra femna africana que recebèt aquel titre. La doctora Maathai èra membre elegida al parlament e ministra de l'environament e de las Ressorsas Naturalas dins lo govèrn presidit per Mwai Kibaki.
Somari
Activisme e vida politica[modificar | modificar la font]
En 1977, Maathai fondèt lo Green Belt Movement (o Movement de la Cencha Verda), una mena de lobby ecologista responsable de la plantacion de mai de 30 milions d'arbres per tot lo país per evitar l'erosion del sòl, e per melhorar la qualitat de vida de las femnas que los plantavan. Per aquò recebèt l'escais afectuós de Tree Woman (o Femna Arbre). Après venguèt una femna fòrça activa suls subjèctes environamentals e en favor de las femnas.
Lo 25 de setembre moriguèt a l'espital de Nairobi après una luta prolongada contra un càncer.
Prèmi Nobel de la Patz[modificar | modificar la font]
« Maathai se quilhèt amb coratge fàcia a l'ancian regim opressiu de Kenya », diguèt lo Comitat Nobel norvegian a la lectura de la proclamacion del prèmi Nobel de la Patz de 2004. « Sos biaises d'accion unics contribuguèron a traire l'atencion sus l'opression politica, al nacional e a l'internacional. Foguèt una font d'inspiracion fòrta per fòrça dins la lucha pels dreches democratics e especialament encoratgèt las femnas a melhorar la seuna situacion ».
Controvèrsia
Maathai faguèt controvèrsia dins los medias quand, dins la conferéncia de pressa que seguèt a l'anoncia del prèmi, suggeriguèt que lo virus VIH responsable del SIDA èra lo produch de l'engenhariá genetica e que mai tard foguèt liberat en Africa per d'investigadors occidentals non identificats coma una arma de destruccion massiva per « punir los negres ». Pasmens, sonque una pichona minoritat aderiguèt a aquela teoria conspirativa del sida, qu'es pas l'unica. Dempuèi atenuèt la seuna postura.
Prèmis[modificar | modificar la font]
Li autrejèron los prèmis:
- 1984: Right Livelihood Award (o "Prèmi Nobel alternatiu")
- 1991: Prèmi Environamental Goldman
- 1991: Prèmi Africa
- 1993: Medalha Edimborg
- 2004: Prèmi Petra Kelly
- 2004: Prèmi Sophie
- 2004: Prèmi Nobel de la Patz
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Wangari Maathai, Bottom is Heavy Too: Edinburgh Medal Lecture, Edinburgh University Press, Edimborg, 1994
- Wangari Maathai, The Canopy of Hope: My Life Campaigning for Africa, Women, and the Environment, Lantern Books, Nòva York, 2002
- Wangari Maathai, The Greenbelt Movement: Sharing the Approach and the Experience, Lantern Books, Nòva York, 2003


text:
U.E. Bossòst 2 – Etoile du
Cagire 3
Partit igualat dauant un equip
dera part nauta dera classificacion. Auérem era sort d’ auançà-mos en mercador quan Jonathan profitaue
un contraatac entà mercar eth 1-0. Era alegria non durèc fòrça e er Etoile mos
igualaue a 1 en ua rematada de cap. Lèu deth descans en ua bona jogada, Soufi
driblaue ath sòn defensor entà shutar e mercar eth 2-1, resultat damb eth que
s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat non començèrem bric ben e en ua jogada ena
qu’era pilota le rebotaue ar arbitre, quedaue as pès deth delantèr entà mercar
eth 2-2. Ara seguida en ua jogada que mos agarraue era esquia dera nòsta
defensa mercàuem eth 2-3. Aguest inici dera dusaua mietat siguec molt semblant
ath deth prumèr partit deth campionat contra eth F.C. Mabroc en que tanben
encaishèrem dus gols en molt poc temps .
Era U.E. Bossòst sajèc d’empatar eth partit e auec bones
ocasions enes botes de Marcos e sustot de Miguel , mès des que non poguèrem
acabar de trèir profit.
Ath finau derròta que mos plaçe ena part mieja-baisha dera
classificacion. Er equip luitèc ath màxim damb eth suport der aficion, mès
tampoc auérem era sort de cara.
Eth pròplèu partit cambiam de
competicion : jogam 1/8 de finau
dera Copa de Comminges en OÔ eth dimenge 15 de noveme tàs 14 :30 contra er
equip deth F.C. Larboust- OÒ.
U.E. Bossòst: Jhosue, Abraham, Chapo,
Juanka, Àlex, David, Uri, Richard, Salva Jonathan, e Soufi. Remplaçants: Marcos,
Borja e Miguel
Trainer: Xavi.
Etoile du Cagire: Thines I,
Jordana, Segu, Cluzet, Deu, Renou, Veronesse, Camin, Embialet, Watel e Thines
II. Remplaçants : Tiesse.
Trainer : Bresquignan
Gilbert.
Tarjetes auriòles : Embialet
Arbitre: Castro Antoine


text:
Viure al País – Peralh bolhit amb l’Aline dins los monts de La Cauna
Coproduction Piget / France Télévisions
Las causas las pus simplas son pas las pus missantas ! Aital lo peralh bolhit -una mena de panna-cotta- un calhat de fedas plan melhor qu’un yaourt. E aquò’s dins los funses que rajan e que remolinan que tornam trobar Aline pels Monts de la Cauna dins Tarn.
La Cauna qu’a donat son nom a una raça de fedas es tanben un país de lausièrs. E se sabètz pas çò qu’es una sorda, poidretz prestar l’aurelha al reportatge e descobrir çò qu’es. Costat formatge, lo « Pérail » es vengut una apellacion e una marca.
Dins aqueste país de Ròcafòrt, se fasiá quand i aviá pas tròp de lat, que valiá pas la pena de lo ramassar per Ròcafòrt e donc s’en fasiá quicòm : lo peralh bolhit. La recèpta es pas complicada :
- 1 litre de lat de fedas
- 12 tròces de sucre
- 2 sacons de sucre vanilhat
- Un rajal de presura
I a mai d’un biais dins la recèpta coma de rinçar la caçairòla a l’aiga frecha per pas que s’atape. Far bolhir lo lat, i ajustar lo sucre vanilhat plan remenar e metre a refresir (30 – 35°C). Ajustar alèra la presura e daissar prene una ora. M’en diretz de novèlas! A condicion encara d’aver lo biais, o l’astre de lo qu’assaja pel primièr còp !
2 causas per anar pus luènh :
- i a una bòria dins Tarn ont se fa d’anhèls e donc de fedas e de bons formatges coma lo peralh. Se passa a Paulinet e lo patron e lo siti sabon virar la lenga.
- dempuèi l’emission de VAP, lo peralh bolhit es servit dins un restaurant de Tolosa amb un polit nom : la Maison Drôle.
Biais le Peralh Bolhit par france3midipyrenees
- Biais es una seria realizada per Piget. Podètz legir un article en francés sus la paja VAP de france 3 Midi-Pyrénées
Lo Benaset


text:
Corveta
Una corveta es un naviri militar leugier e rapid. Lo nom es aparegut tre l'epòca de la marina de vela. A l'ora d'ara, designa un tipe de naviri pus leugier qu'una fregata amb una longor entre 80 e 130 m e una massa inferiora a 2 000 t. Sei missions principalas son la proteccion d'una zona costièra o d'un grop de naviris pus importants. Per aquò, lei corvetas son equipats d'un blindatge leugier mai d'un armament important coma d'artilhariá mejana, de missils o d'elicoptèrs. Relativament economic, aqueu tipe d'unitats es fòrça utilizada per lei marinas militaras de talha intermediària qu'an solament un litorau limitat de protegir e gaire d'ambicions oceanicas.