text:
Coca-Cola
Coca-Cola (popularament coneguda en anglés com Coke) es una fòça populara bevenda carbonatada producha per The Coca-Cola Company. Se vend en magazins, restaurants e distributors automatics dins mai de 200 païses.
Aquela bevenda se nomenèt Coca-Cola perque, a l'origina, l'estimulant que s'i mesclava èran de fuèlhas de còca; e èra aromatizada amb notz de cola.
Es una de las marca comerciala mai coneguda e espandida, presenat dins mai de 200 païses, e es la bevenda fabricada mai venduda per totes aqueles païses, levat tres. Jos una formula, qu'inventèt lo farmacian John Pemberton, venguèt una medecina brevetada, e foguèt aquerida aprèp per l'emprenor Asa Griggs Candler, las tacticas de mercatica faguèron venir de la bevenda una de las mas consomidas del sègle XX.
La companhiá produís un concentrat de Coca-Cola, que aprèp ven a diversas emtrepresas d'embotelhament licenciadas, que mesclan lo concentrat amb d'aiga filtrada e edulcorants per vendre e distribuir la bevenda en bòstias, botelhas e botelhons als comercis de destalh.
Existís de variantas de Coca-Cola, fabricadas per la meteissa entrepresa, coma Coca-Cola Light, o Coca-Cola sens cafeïna, Coca-Cola Vainilla, Coca-Cola Zero, e mai.
Lo principal concurent es Pepsi.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Coca-Cola foguèt creat en 1885 per John Pemberton dins la farmacia Jacobs de la vola d'Atlanta, Georgia. Amb una mescla de fuèlhas de còca e de noses de cola volèt crear un remèdi, que comencèt a èsser comercializada coma medecina que sosta lo mal del cap e arrèsta las nausèas, aprèp foguèt venduda dins la farmacia coma un remèdi calmant la set, a 5 cents lo gòt. Frank Robinson li donèt lo nom de Coca-Cola, e amb sa calligrafia dessenhèt lo lògo actual de la marca. La bevenda venguèt celèbra e en 1886 son creator la poguèt vendre per totes los Estats Units d'America. En 1887, l'òme d'afars Asa Griggs Candler comprèt Coca-Cola a Pemberton per 2 300 dollars, profèitant, amb Frank Robinson, de la malautiá de Pemberton per comprar de fòrça. Donèt, amb una granda campanha mediatica lo vam a la bevenda.
Produccion[modificar | modificar la font]
Formula[modificar | modificar la font]
La formula es un secret comercial, gardat dins una banca d'Atlanta.
Gost e ingredients[modificar | modificar la font]
Lo principal gost de cola ven de la mèscla de sucre e d'òlis d'irange, citron e vanilha. D'autres ingredients cambian lo gost leugièrament. Dins calques païses, coma los Estats Units d'America e Argentina, Coca-Cola es sucrada amb de siròp de milh nomenat tecnicament fructosa. En Mexic e Euròpa, Coca-Cola seguís utilizar de sucre. Pamens la legislacion del Mexic pendent lo mandat de l'expresident conservador Vicent Fox, permetèt l'usatge de fructosa dins la bevendas coma Coca-cola, per que mens cara, mas aquò provoquèt de protestacions en tot Mexic pasmens s'evitèt pas que la legislacion mexicana faguesse marcha enrè.
D'en primièr la cocaïna èra un compausent fins a que al començament del sègle XX se retirèt de la formula per se sometre a las leis de prohibicion la venta e l'usatge de la cocaïna.[1] La pagina web de la companhiá declara que « Coca-Cola conten pas de cocaïna o una autra substància perjudiciabla, e la cocaïna jamai foguèt un ingredient de Coca-Cola ». Es perque fòrça gents penson que lo nom de la marca deriva de la cocaïna alara que vertadièrament lo nom se referís als principals ingredients de la formula d'origina.
Una autra polèmica sus la substància de la Coca-cola es la cafeïna. Lo contengut de cafeïna de Coca-Cola èra objècte de diverses proceses dins los an 1920. Un botelhon de 235 ml conten 23 mg de cafeïna, alara que 235 ml de cafè comun, non descafeïnat, ne contenon entre 61 e 164 mg.
Recèpta[modificar | modificar la font]
Ingredients per 4,5 litres:
Sucre: 2,4 kg.
Caramèl: 37 g. (Colorant E-d 150) (Es çò que dona la color escura de Coca-Cola)
Cafeïna: 3,1 g.
Acid fosforic: 11 g. (Acidulant E-338, que dona la sensacion de fresc).
Fuèlhas de còca: 1,1 g.
Noses de Cola: 0,37 g. (Las noses de Cola contenon de cafeïna)
Alcòl a 20%: 22 g. (Dissolvent)
Chuc de citron: 30 g.
Glicerina: 19 g. (Conservator)
Extrach de vanilha: 1,5 g.
Sèt esséncias:
Esséncia d'irange: 0,47 g.
Esséncia de citron: 0,88 g.
Esséncia de notz de muscada: 0,07 g
Esséncia de càssia (canèla de China): 0,20 g (La Càssia es un arbre originari d'Índia amb de caracteristicas medicinalas)
Esséncia de coriandra: 0,01 g.
Esséncia de neroli: 0,01 g. (S'obten per la destillacion al vapor de las flors del bigaradièr) Esséncia de citron verd: 0,27 g.
Alcòl a 95%: 04-09 g. Aiga carbonatada
1) Preparacion del siròp amb los ingredients basics: Dissòlvre lo sucre dins una quantitat sufisenta d'aiga, apondre lo caramèl, la cafeïna e l'acid fosforic. A part, macerar las fuèlhas de coca descocainizadas e las noses de Cola dins l'alcòl a 20%; aprèp filtracion apondre lo liquid al siròp precedent. S'obten atal un siròp que se resèrva.
2) Preparacion 7X (Las sèt esséncias): Mesclar las esséncias dins l'alcòl a 95% e apondre 2,7 g d'aiga. Daissar repausar 24 oras a 15 º C perque se separe l'estat troble. Recuelhir la partida clara del liquid e apondre lo siròp de la primièra etapa.
3) Preparacion del siròp final: Un còp apondut lo siròp la preparacion 7X, apondre d'aiga sufisenta per obtenir 4,5 litres de siròp.
4) Preparacion del Coca-cola: Mesclar 28,35 g del siròp final obtengut, amb d'aiga carbonatada per preparar 184 g, aumentant atal 6,5 còps lo volum. Aprèp apondre lo chuc de citron, la glicerina e l'extrach de vanilha.
Santat[modificar | modificar la font]
Se faguèt divèrsas acusacions lo long de son istòria per èsser nociva, per exemple, en 1954 la legislacion francesa arribèt un breu temps a l'enebir.
Coca-Cola Zero que se vend al Mexic conten un ingredient que los Estats Units d'America e l'Union Europèa conten pas: lo Ciclamat de Sodi. Als Estats Units d'America se'n enibiguèt perque d'estudis mòstran que provòca càncer.
Obesitat e diabètas[modificar | modificar la font]
Una de las principalas preocupacions dels consomators es l'efècte que produís lo sucre que conten (diabèta sacarina e obesitat). Aqueles problèmes poirián se resòlvre simplament en respectant la quantitat maximala de consomacion recomanada pels productes. Tamben se crida l'atencion sus l'usatge de qualques edulcorants (E150), per exemple l'usatge del ciclamat de potassi qu'es enebit als Estats Units d'America.
Corrosion[modificar | modificar la font]
Perque Coca-Cola conten d'acid fosforic, es corrosiu per qualques materials, aquò implica pas qu'aja lo meteisse efèccte pel còs uman que l'ingerís. Diferentas fonts situan lo pH de Coca-Cola entre 2 e 4 (coma lo chuc de citron), çò que provòca pas de problèmas gastrics. Tambien, es acusada de dametjat las dents. E mai, quand l'acid fosforic arriba dins lo sang, es neutralizat pel còs mercé a de sals que contenon de minerals coma lo calci, magnesi, sodi e fèrre. Aquò poiriá produire uns desmineralizacion; e tanben, amb lo sucre, rend dificul l'absorcion de fèrre.
L'entrepresa[modificar | modificar la font]
Los burèus centrals de la companhiá, The Coca-Cola Company, fundada en 1886, es tròban a Atlanta, als Estats Units d'America.
Consomacion[modificar | modificar la font]
America e Euròpa[modificar | modificar la font]
Es en America que se consomís mai de Coca-Cola. Lo recòrd mondial (2007) es lo Mexic amb 135,8 litres per capita annal, seguit pels Estats Units d'America amb 96 litres per capita annal e en tresen Espanha amb 95,4 litres.
Asia[modificar | modificar la font]
Coca-Cola dintrèt en fòrça en 1954.


c: text/html

text:
Comunas dei Bocas de Ròse
Lista dei 119 comunas dei Bocas de Ròse per òrdre alfabetic, amb lor còde INSEE e lor còde postal principal, e mai lor apartenéncia a lei principalas estructuras intercomunalas en 2004. Vejatz tanben la lista dei cantons e la lista dei comunas ancianas.
(CUM) Comunautat urbana de Marselha Provença Metropòli, creada en 2000.
(CAAP) Comunautat d'aglomeracion dau País d'Ais, creada en 2001.
(CAA) Comunautat d'aglomeracion d'Arle Crau Camarga Montanheta, creada en 2004.
(CAG) Comunautat d'aglomeracion de Garlaban Evèuna Santa Bauma, creada en 2000.
(CAO) Comunautat d'aglomeracion de l'Oèst de l'Estanh de Bèrra, creada en 2001.
(CAS) Comunautat d'aglomeracion de Bèrra Selon Durença, creada en 2002.
(SANB) Sindicat d'aglomeracion nòva de l'Oèst Provença, creat en 1984.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ban Ki-moon
Ban Ki-moon (en corean (hangeul): 반기문, n. 13 de junh de 1944) es un diplomata sud-corean, ueiten e actual Secretari General de las Nacions Unidas, dempuèi lo 1èr de genièr de 2007 que i succediguèt a Kofi Annan.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 13 de junh de 1944 a Eumseong en Corèa del Sud. Foguèt diplomat en relacions internacionalas a l'Universitat Nacionala de Seol en 1970 e obtenguèt un master d'administracion publica a l'escòla governamentala John F. Kennedy a l'Universitat de Harvard en 1985.


text:
Anthemius
Anthemius[Antèmi?] (vèrs 420 - 11 de julhet de 472) fuguèt un emperaire roman d'Occident que reinèt dau 12 d'abriu de 467 au 11 de julhet de 472. Succediguèt a Libius Severus après doas annadas sensa emperaire e fuguèt remplaçat per Olibrius. Fuguèt probablament lo darrier emperaire roman vertadier de l'Empèri d'Occident e assaièt d'arrestar l'expansion dei Wisigòts en Gàllia e en Espanha e la dei Vandals en Africa. Pasmens, sei temptativas s'acabèron per de desfachas militaras e un generau italian se revoutèt entraïnant la captura puei l'execucion de l'emperaire après cinc mes de guèrra civila.


text:
Corneville-sur-Risle
Corneville-sur-Risle en normand (Corneville-sur-Risle en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
A situat sus la Risle en amont de Pont-Audemer.
Elle est située sur la Risle en amont de Pont-Audemer.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo abbaye La nòstra-Madama fondada l'an 1143 per Gilbert de Corneville, a estrossejat per un incendi l'an 1287. Lo abbaye es reconstruite a Modèl:La s- per las chanoines reformats de la Congrégation de França, constituissi aital la sòla abbaye génovéfaine n'Anautita-Normandie.
L'abbaye Notre-Dame fondée en 1143 par Gilbert de Corneville, est ravagée par un incendie en 1287. L'abbaye est reconstruite au Modèl:S- par les chanoines réformés de la Congrégation de France, elle constitue ainsi la seule abbaye génovéfaine en Haute-Normandie.


text:
Tretze dessèrts
La tradicion dei tretze dessèrts es una tradicion occitana que sòrt a taula per la fèsta de Nadau e per lei fèstas de Calendas en generau. Se pensa que se tracta d'una tradicion puslèu recenta espelida a la fin dau sègle XIX dins lo País Marselhés. Pasmens sembla que s'apieja sus d'elements anteriors atestats ja tre lo sègle XVII. Foguèt codificada puei pendent lo sègle XIX per lo Felibritge.
Lo nombre tretze simboliza lei dotze apòstols amb Jèsus. E mai s'a la debuta èra mai que mai presenta aquesta tradicion en Provença, se pòt trobar ara dins fòrça endrechs d'Occitània e mai en Catalonha. Sòrton tot bèu just après lo gròs sopar, lo repais dau reganhon de Nadau pròpriament dich.
Sa composicion pòt variar en foncion deis airaus e mai, de còps, dins lei familhas. Son en generau lei seguents:
- la pompa d'òli (o lo gibassier): es una pompa sucrada amb d'òli d'oliva e de zèst d'arange e de citron.
- lei mendicants (o lei pachichòis) (lei nòses, leis avelanas, lei figas secas, leis ametlas e la pansarilha) que representan lei divèrs òrdres religiós catolics qu'an promés d'èsser paures.
- lei pomas.
- lei peras.
- lo verdau (un melon verd).
- lo nogat negre e lo blanc.
- lei sòrbas.
- de rasim.
De còps que i a s'i apond tanben:
- de mandarinas o d'aranges.
- de dàtils.
- de frucha confida a Ate, de calissons a Ais, de gansas a Arle...
- de codonhat (pasta de codonh) o d'autra frucha.
- de bunhas (en Cairàs), o de meravilhas, o d'aurelhetas...
De segur, per digerir melhor aquelei gromandariás, sovent se fan acompanhar de vin (en generau de vin cuech) o de cartagena.


text:
En rota per Rodés !
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Rodés
Aller à la page : 1, 2, 3, 4
31 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 1:28
Pelharòt
Rata-Pinhata
32 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 10:28
Sokolovic
Trobador !!
Pelharòt a écrit:Quauqu'un sauriá se se podrà agachar endacòm les filmes dals concerts de l'empont bèl, sus internet p'exemple ?
http://www.detz.tv/estv2010
33 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 10:29
Sokolovic
Trobador !!
joan_cavalier a écrit:Tustar sus l'ambulança... es aisit
O alavetz es jove (ieu perdoni lo fasia parier, se voletz amb l'Einucent vos podem balhar la recepta per faire espetar un cable als felibres amb la "Copa Santa")
Aprep caldria soscar de faire cagar ço parier lo PNO e lo POC..............e d'autres
subretot que siam nautres après que si prenem sei renarias.
D'efiech, es pas tròp finocho.
34 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 10:50
Alh Òli
Occitan Warrior
joan_cavalier a écrit:Tustar sus l'ambulança... es aisit
O alavetz es jove (ieu perdoni lo fasia parier, se voletz amb l'Einucent vos podem balhar la recepta per faire espetar un cable als felibres amb la "Copa Santa")
Aprep caldria soscar de faire cagar ço parier lo PNO e lo POC..............e d'autres
Vòs bensai parlar dei crypto-ethnistas-nacionalistas de Libertat?
Tròbi pas que siegue tròp mechant, son sketch es perqué pas inutile, viau pas tòp mont'es lo problema.
35 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 14:51
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
36 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 15:20
Zengi
Trobador !!
Tròbi pas tanpòc aquò maishant, se trufa deus felibres com de tot, ei lo concèpte de la cronica, la derision.Vòs bensai parlar dei crypto-ethnistas-nacionalistas de Libertat?
Tròbi pas que siegue tròp mechant, son sketch es perqué pas inutile, viau pas tòp mont'es lo problema.
Per contra, arrèsta dab las conerias d'etnistas e autes. Repepias, e n'ei quitament pas aridolent.
En dus mots, fous la paix a Libertat soi segur qu'as d'autas causas mei interessantas de har.
37 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 16:47
Sokolovic
Trobador !!
Hakan Kas a écrit:Tròbi pas tanpòc aquò maishant, se trufa deus felibres com de tot, ei lo concèpte de la cronica, la derision.Vòs bensai parlar dei crypto-ethnistas-nacionalistas de Libertat?
Tròbi pas que siegue tròp mechant, son sketch es perqué pas inutile, viau pas tòp mont'es lo problema.
Per contra, arrèsta dab las conerias d'etnistas e autes. Repepias, e n'ei quitament pas aridolent.
En dus mots, fous la paix a Libertat soi segur qu'as d'autas causas mei interessantas de har.
Aquò depen se lo vièlh n'a consciéncia que si trumfa d'eu.
38 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 18:01
fredoc
Occitan Warrior
Hakan Kas a écrit:Tròbi pas tanpòc aquò maishant, se trufa deus felibres com de tot, ei lo concèpte de la cronica, la derision.Vòs bensai parlar dei crypto-ethnistas-nacionalistas de Libertat?
Tròbi pas que siegue tròp mechant, son sketch es perqué pas inutile, viau pas tòp mont'es lo problema.
Per contra, arrèsta dab las conerias d'etnistas e autes. Repepias, e n'ei quitament pas aridolent.
En dus mots, fous la paix a Libertat soi segur qu'as d'autas causas mei interessantas de har.
Matieu...ehhhh, perdon, Hakan, que'm hès arrider.
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
39 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 18:57
joan_cavalier
Trobador !!
Hakan Kas a écrit:Tròbi pas tanpòc aquò maishant, se trufa deus felibres com de tot, ei lo concèpte de la cronica, la derision.Vòs bensai parlar dei crypto-ethnistas-nacionalistas de Libertat?
Tròbi pas que siegue tròp mechant, son sketch es perqué pas inutile, viau pas tòp mont'es lo problema.
Per contra, arrèsta dab las conerias d'etnistas e autes. Repepias, e n'ei quitament pas aridolent.
En dus mots, fous la paix a Libertat soi segur qu'as d'autas causas mei interessantas de har.
Cresi que fa pas de mau de còps que i'a de se faire fotre lo nas dins la sua problematica, de vertat qu'es pas aisit de s'assumir, mas Alh Oli es un jornaliste de trilha, pausa la question que totun se podria pausar, al monde de Libertat de poder respondre e argumantar si de non cal arrestar la politica e passar al macrame.
E a mai, trapi la pausicion d'Alh Oli vertadierament ironica e dins la derision, pr'amor que trapi que Merguez l'occitanista far dins l'aisit, per esser ironic o practicar la derision cal esser dos, e per faire una metafora radiofonica (que benleu d'unes aici que sabon que i'a una vida fora de l'occitanISME) tant trapi que l'Alh Oli (e disi pas aquo per de que es un amic) ten un nivel "Maurice Radio Libre" tant classarai l'autre dins de "Difool", inventa pas, ensaja de repapiar un estile ja tornat fach 20 cops, ço que far l'originalitat dins aquela mena de media es la personalitat si de non, coma se diria dins South Park "Les Simpsons l'ont deja fait"
40 Re: Rodés le Jeu 5 Aoû - 19:37
Zengi
Trobador !!
Tractar monde de criptò etnho nacionalista, ei ua question, un argumentari ?Cresi que fa pas de mau de còps que i'a de se
faire fotre lo nas dins la sua problematica, de vertat qu'es pas aisit
de s'assumir, mas Alh Oli es un jornaliste de trilha, pausa la question
que totun se podria pausar, al monde de Libertat de poder respondre e
argumantar si de non cal arrestar la politica e passar al macrame.
Argumentam tnat que voletz, mes peu moment i a pas que de provocacion puerila e caganta.
Se Yellow en volè saber mei sus Libertat, avè pas qu'a passat a l'estand e discutir dab los militants. Se ne'n vòu pas saber mei, pòt arrestar la provocacion e nos deishar militar en patz.
(Ne li parli pas directament puish a que semblas estar lo son avocat designat )
41 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 3:43
joan_cavalier
Trobador !!
Aprep sabi qu'es pas aisit d'assumir de se diser etniste, fagueri lo meteis camin far 10 ans abanç de me gausar diser nacionaliste
42 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 7:18
Zengi
Trobador !!
E explica me en qué hè avançar las causas de tractar un movement de criptò etnò nacionalista, soi curios.
N'èi pas arren contra tu Yellow, mes briga. Sonque qu'aquera provocacion ei nècia.
43 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 8:04
Alh Òli
Occitan Warrior
Aprèp, poiriam discutir d'oras de l'etnisme e dau nacionalisme que s'amaga sota lei pausiciens oficialas de la mager part deis organisaciens occitanistas, dont Libertat (m'excusi mai es ce que d'unei l'i vian). L'i siau passat a l'estand, ai discutit emé d'unei militants, a un moment m'a semblat mai interessant de parlar de cavas utilas (coma de nòstrei vidas, de musica, de mangisca,...) que non pas de cavas tant fumosas (amai coma siam pas d'acòrdi, virèt en redond, d'aqui lo chanjament de sujets).
Mai clavi aqui lo sujet, per pas que si partesse en colhas mai.
Mai es verai que per ara ai de cavas mai interessantas de far que de m'escarnir sus leis uns e leis autrei :no:...
44 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 8:19
joan_cavalier
Trobador !!
Hakan Kas a écrit:Mes hilh de puta, Libertat ei pas etnista,se posicionam clarament en oposicion a l'etnisme. Libertat ei quitament pas nacionalista. Aquò tanben ei hòrt clar.
E explica me en qué hè avançar las causas de tractar un movement de criptò etnò nacionalista, soi curios.
N'èi pas arren contra tu Yellow, mes briga. Sonque qu'aquera provocacion ei nècia.
1/ Libertat reconeis l'eisistança d'Occitania non ? Del moment que reconeisser qu'eisista un espandi occitan que ten una istoria, una lenga, una cultura en comun, reconeis una nacion occitana, doncas de fach es nacionaliste.
2/ Segon Libertat sus qu'una basa s'apiegja l'apartenança a l'occitan ; una liura causida culturala (ço qu'es la meuna pausicion personalament), una basa de mena "nascut al pais doncas occitan" ? (ço que me semblaria dangeros), un fenomene de "parlas la lenga doncas sias occitan" ? (ço que seria pas vertadierament verai, parli ingles per tant soi pas ingles)....
Se vos, podem cambiar de topic ta charrar d'aquò, mas balha me responsa a tot aquo e veirem onte se situa Libertat, aprep quitament se teni d'ideas prochas de la de Libertat (fogueri al CROC pendant d'annadas) voli juntiament que lo monde que desfendon una part de las meunas ideas siaguesson fotuts de lo faire amb d'arguments, quitament cap a de marrida fé (provocatritza de la part de Yellow, mas que se pot trapar en ço de monde "lambda" (me far pensar a una engrunada qu'ai aguda l'an passat amb un collegue d'una autra radio occitana, amb lo qual entrevistarem lo monde de la Calandreta de Sitjan, lo companh commençet sul teme de "La comuna es marrida, vol tirar Calandreta" (per l'ausitor lambda discors partesan, subretot de la part d'una radio de lenga occitana) e ieu sul teme de "I'a ja una escola publica a Sitjan, ont es la necessitat d'aver una calandreta a mai d'aquò?" (question que l'ausitor lambda se pot pausar)
Aprep demori sus ço que t'ai dit, pensi que se dins una organisacion politica om es pas fotut de respondre a de provocacion de la mena de ço que far Yellow amb d'arguments (demora la pausicion qu'agrada lo mai al mitan occitanISTE la politica de l'estruc o lo desnigrament de l'autre qu'es mal aisit que lo contrar via arguments) val mielh cambiar l'associacion en club de Macramé.
Aquo dit, aquo m'empachara pas d'anar beure (mant)un(s) còps a la Torn del Borrèu per Estivada (subretot que lo primier ser va caler beure ta desbrembar "les Bombes a 2 Balles" e lo lor "Bal Indigeste"
@mistats
45 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 8:28
admin
Trobador !!
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
46 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 8:42
Alh Òli
Occitan Warrior
Òmi a écrit:Sabi pas s'avetz legits la pitchona brocadura hèita per Libertat Gasconha Nòrd e que se sona A huèc! #30 Amainatjament deu territòri, normaument qu'èra sus l'estand a l'Estivada, dedins se parla pas d'etnisme, pas mei de nacionalisme, sonque d'una mei bona utilizacion deu territòri.
Non pas, ai liegit la revista Libertat! sonque, es interessant, amai es bèu, ben fach. Siau pas forçadament d'acòrdi emé lo prepaus (que mi sembla qu'esta revista constitua mai una compilacien de manifestes politics qu'un otis de reflexien vertadierament utile e tròp portat sus l'actualitat), devi reconoisser qu'es d'un autre nivèu que la prensa propagandista classica ja vista dins lo mitan.
47 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 8:51
Zengi
Trobador !!
Compreni que t'agrada mei de parlar d'autas causas, alavetz perqué aquera provocacion recurenta ?L'i siau passat a l'estand, ai discutit emé d'unei militants, a un
moment m'a semblat mai interessant de parlar de cavas utilas (coma de
nòstrei vidas, de musica, de mangisca,...) que non pas de cavas tant
fumosas (amai coma siam pas d'acòrdi, virèt en redond, d'aqui lo
chanjament de sujets).
Non pas, ai liegit la revista Libertat! sonque,
es interessant, amai es bèu, ben fach. Siau pas forçadament d'acòrdi
emé lo prepaus (que mi sembla qu'esta revista constitua mai una
compilacien de manifestes politics qu'un otis de reflexien
vertadierament utile e tròp portat sus l'actualitat),
Mercés, l'utis ei peu moment en rodatge e pensam efectivament de s'ubrir sus ua reflexion mei pregonda.
Pas d'acòrd per duas rasons :1/ Libertat reconeis l'eisistança d'Occitania
non ? Del moment que reconeisser qu'eisista un espandi occitan que ten
una istoria, una lenga, una cultura en comun, reconeis una nacion
occitana, doncas de fach es nacionaliste.
- Arreconéisher l'existéncia d'ua lenga, d'un pòble, non significa pas forçadament arréconéisher l'existéncia d'ua nacion. Lo debat ei tostemps en cors a Libertat mes la màger part pesam que la nacion occitana demora de bastir. Aquò serà hèit dab la conscientizacion de la societat occitana.
- Arréconéisher l'existéncia d'ua nacion non significa pas forçadament estar nacionalista. Los nacionalistas que son per l'union de totas las classas per l'espandida d'ua nacion (com ac hè lo PNO per exemple).
Atau se sostienem la luta de las classas (com tu, non ?), podem pas estar nacionalista. Libertat ne l'ei pas.
Discuti quan serveish a quauquarren e se las questions pausadas (quan e'n i a ..) soslhèvan vertadèrs debats. Si que non, vòli pas pèrder lo temps a virar en redon com lo ditz Yellow. Yellow serà pas jamèi revolucionari, seram pas jamèi apoliticò-sociau democrate, qu'ei la vita e qu'ei atau com disè lo poèta.Aprep demori sus ço que t'ai dit, pensi que se
dins una organisacion politica om es pas fotut de respondre a de
provocacion de la mena de ço que far Yellow amb d'arguments (demora la
pausicion qu'agrada lo mai al mitan occitanISTE la politica de l'estruc
o lo desnigrament de l'autre qu'es mal aisit que lo contrar via
arguments) val mielh cambiar l'associacion en club de Macramé.
Aquò ne n'èi pas jamèi dobtat !Aquo dit, aquo m'empachara pas d'anar beure
(mant)un(s) còps a la Torn del Borrèu per Estivada (subretot que lo
primier ser va caler beure ta desbrembar "les Bombes a 2 Balles" e lo
lor "Bal Indigeste"
48 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 9:40
Alh Òli
Occitan Warrior
Hakan Kas a écrit:Compreni que t'agrada mei de parlar d'autas causas, alavetz perqué aquera provocacion recurenta ?L'i siau passat a l'estand, ai discutit emé d'unei militants, a un
moment m'a semblat mai interessant de parlar de cavas utilas (coma de
nòstrei vidas, de musica, de mangisca,...) que non pas de cavas tant
fumosas (amai coma siam pas d'acòrdi, virèt en redond, d'aqui lo
chanjament de sujets).
Bòna questien. Lo plasir de far lo malin sus lo net bensai (mai en de que serviria internet si si l'i podia plus faire lo malin?), que bensai l'as vist, de visu la discucien s'eleva (un pauc) dau nivèu dei paqueretas...
Hakan Kas a écrit:Non pas, ai liegit la revista Libertat! sonque,
es interessant, amai es bèu, ben fach. Siau pas forçadament d'acòrdi
emé lo prepaus (que mi sembla qu'esta revista constitua mai una
compilacien de manifestes politics qu'un otis de reflexien
vertadierament utile e tròp portat sus l'actualitat),
Mercés, l'utis ei peu moment en rodatge e pensam efectivament de s'ubrir sus ua reflexion mei pregonda.
M'en dobtavi , que lo problema saria justament de repapiar de revista en revista, pasmens es normau per un moviment politic de vendre la sopa.
Hakan Kas a écrit:Pas d'acòrd per duas rasons :1/ Libertat reconeis l'eisistança d'Occitania
non ? Del moment que reconeisser qu'eisista un espandi occitan que ten
una istoria, una lenga, una cultura en comun, reconeis una nacion
occitana, doncas de fach es nacionaliste.
-
Arreconéisher l'existéncia d'ua lenga, d'un pòble, non significa pas
forçadament arréconéisher l'existéncia d'ua nacion. Lo debat ei tostemps
en cors a Libertat mes la màger part pesam que la nacion occitana
demora de bastir. Aquò serà hèit dab la conscientizacion de la societat
occitana.
- Arréconéisher l'existéncia d'ua nacion non significa
pas forçadament estar nacionalista. Los nacionalistas que son per
l'union de totas las classas per l'espandida d'ua nacion (com ac hè lo
PNO per exemple).
Atau se sostienem la luta de las classas (com tu, non ?), podem pas estar nacionalista. Libertat ne l'ei pas.
Per ieu lo simple fach de reconoisser una societat occitana es ja un pas devers lo nacionalisme (encara un còp, per ieu es pas grèu de v'estre, l'avian de gents fòrça ben qu'eran nacionalistas), ò tot dau mens en direccien d 'un ideau que l'i sembla: n'avèm ja parlat, l'ai pron dich, conoisses meis argumentas, ti lei ressortirai pas. Tròbi tanben que lo radicalisme de Libertat l'i mena (la simpla terminologia causida per commençar, lo pasicionament individuau "siau pas francés, lo vòli pas estre" qu'ai auvit en cò de militant vòstrei... encara un còp repapii)
E pensi pas que la lucha dei classas siegue una empacha per v'estre (URSS si bastiguèt sus aquò per exemple, e son nacionalisme era fòrt). Amai mi sembla que la lucha dei classas es un concepte un pauc anacronic a l'ora d'ara, vist coma si pòrtan Catarina e la societat.
Mèfi pasmens, que lo dangier, la tentacien dau nacionalisme occitan son latents. Lo problema es que s'amaga un pauc d'en pertot, que tot si pren un pauc tròp au serios per estre sanh (siau ieu dei que si dian que l'occitan pòu pas estre una cava seriosa, es una lenga punt. Quora si levan lei drapèus, que lei simbèus si l'utilisan au premièr gras, ja commençan leis embrolhas (siam quauqueis uns de pensar ansin))... Ce que mi geina tanben es la retorica victimaria que liegi, que vieu, la logica de l'oprecien permanenta, que mi fan pensar qu'un ipotetic pòble occitan saria fin finala ren qu'un pòple de victimas, de plorosas e de loosers...
Es pas pròpri a Libertat é, es un sentiment que viau espelir d'en pertot, de Macarel a RLO, de l'òme de la rue au POC...
49 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 11:40
maime
Lemosin de prumiera !
Per çò qu'es de la lucha de classa, qu'es verai, per tot lo monde qu'es 'chabat. Me sembla qu'auei en França, n'i mas doas organizacions que son vertadierament dins la lucha de classa : l'UMP e lo MEDEF. Iò van pas dire. Manca quand parlen de la France d'en haut (ilhs) e la France d'en bas (n'autres). Iò disen pas, mas iò fan. E ganhen.
50 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 13:36
Zengi
Trobador !!
Aquiu t'enganas. Me brembi aver entenut quauquas annadas a responsables deu MEDEF parlar de luta de classas. E me brembi que m'èri hèit la reflexion que i avè pas que lo patronat qui parlava enqüèra d'aquera problematica.Me sembla qu'auei en França, n'i mas doas organizacions que son
vertadierament dins la lucha de classa : l'UMP e lo MEDEF. Iò van pas
dire.
51 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 15:08
Sokolovic
Trobador !!
joan_cavalier a écrit:Aquo dit, aquo m'empachara pas d'anar beure (mant)un(s) còps a la Torn del Borrèu per Estivada (subretot que lo primier ser va caler beure ta desbrembar "les Bombes a 2 Balles" e lo lor "Bal Indigeste"
@mistats
Es lo concèpte de l'Hestivòc aqyuò ? Faire juegar de grpes que conoisson pas una briga d'occitan ?
Va faler cargar lo fregidor de la Tor çò mi sembla.
52 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 21:10
Marxelin
Occitan Warrior
Enfin se me rapèli plan lo subjècte inicial èra just un messatge per dire que partissiá cap a Rodés... La discutida virèt.
53 Re: Rodés le Ven 6 Aoû - 23:10
fredoc
Occitan Warrior
Marxelin a écrit:
Enfin se me rapèli plan lo subjècte inicial èra just un messatge per dire que partissiá cap a Rodés... La discutida virèt.
Que m'estona !
_________________
Ací qu'ei l'alh ! ce disè la ceba. / Amic de cadun, amic de degun.
"La vida es una tombola", Manu Chao.
54 Re: Rodés le Sam 7 Aoû - 2:18
Pelharòt
Rata-Pinhata
http://www.detz.tv/estv2010
Parlavi de las videos dals quites concèrts.
La camèra bèla que se passejava en-dessús dal public.
55 Re: Rodés le Sam 7 Aoû - 9:16
Sokolovic
Trobador !!
Pelharòt a écrit:http://www.detz.tv/estv2010
Parlavi de las videos dals quites concèrts.
La camèra bèla que se passejava en-dessús dal public.
Sias caluc ò qué ? T'imaginas ben qu'ambé lo materiau en question ti la van pas botar sus you-de-tube una setmana après.
Ti ne'n van faire un DVD, que pagaràs ambé lei tripons e puei, bessai, l'atrovaràs en p2p.
56 Re: Rodés le Sam 7 Aoû - 12:04
Zengi
Trobador !!
57 Re: Rodés le Dim 8 Aoû - 0:15
Pelharòt
Rata-Pinhata
FenhantsT'imaginas ben qu'ambé lo materiau en question ti la van pas botar sus you-de-tube una setmana après.
GromandsTi ne'n van faire un DVD, que pagaràs ambé lei tripons
58 Re: Rodés le Dim 8 Aoû - 11:15
Sokolovic
Trobador !!
Pelharòt a écrit:FenhantsT'imaginas ben qu'ambé lo materiau en question ti la van pas botar sus you-de-tube una setmana après.GromandsTi ne'n van faire un DVD, que pagaràs ambé lei tripons
Qu'un tròn de dieu lei cure !
59 Re: Rodés le Lun 9 Aoû - 9:16
Alh Òli
Occitan Warrior
Marxelin a écrit:Per respondre d'un biais cortet, soi militant de Libertat e pensi que la posicion del movement es clara, sèm contra la teoria etnista del PNO qu'es dangierosa mai se Fontan diguèt pas que de conariás. Sèm pas nacionalistas tanpauc, sèm autonomistas e volèm faire créisser la consciéncia de s'afirmir occitan per qu'un jorn los occitans pòscan causir de venir independents. D'unes diràn qu'aquò es de nacionalism mas es pas tant aisit, volèm d'un estat-nacion a la francesa amb frontièras, drapèu e autras bestiesas. Libertat se pòt dificilament metre dins un casièr.
Mouais. Totjorn es que, de ce que ne viau, lei pausiciens son jamai claras. Amai si l'i devina una inhorancia certa; quora doei tipes de RLO Montpellier diferents demandèran a doei militants de Libertat (en passant au stand de Libertat per li demandar una entrevista, doncas pas en demandant au militant lambda) coma si destriavan lei concepts d'autonomia, d'independencia, etc... sei responsas fuguèran jamai pron claras, coma si elei podian pas destriar estei conceptes. L'a un moment que fau estre serios cinc minutas e evitar de donar la paraula a de gents que sabon pas de que si parla, vò significa que la pausicien officiala de Libertat es pas sincera... E sente sovent a nacionalisme simplàs ce que liegi de Libertat... Pasmens es pas pròpri au vòstre moviment, es una tendencia generala a l'occitanisme (bensai ai moviments "regionalistas" de França), una consequencia de sai pas tròp que...
60 Re: Rodés le Lun 9 Aoû - 10:22
Zengi
Trobador !!
T'inquiètas pas, semblas tanben a un franchimand simplàs.E sente sovent a nacionalisme simplàs ce que liegi de Libertat...
Vòs concretizar las teorias deu monde, mes que son, las toas teorias, despart de tribalhar en òc per poder minjar, espiar la tv e crompar de vestits ?
Suu hons deu subjècte, Libertat despuish qu'ei creat ei tostemps estat clar sus l'autonomia : autonomia administrativa òc, mes pas sonque.
Independéncia : pas lo pb de uei, los occitans poderàn causit mei tard quina fòrma d'independéncia o non.
61 Re: Rodés Aujourd'hui à 8:07
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2, 3, 4
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Bornambusc
Bornambusc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fief e la distincion de Bornambusc, proprietat de la abbaye de la Isle-Dieu, an vendut lo 4 de mai de 1575. Lo abbaye conserva totun lo patrocini e las gròssas #dire[1].
Le fief et la seigneurie de Bornambusc, propriété de l'abbaye de l'Isle-Dieu, sont vendus le 4 mai 1575. L'abbaye conserve toutefois le patronage et les grosses dîmes[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Jean Fournée, Abbaye La nòstra-Madama de la Isle-Dieu, Associacion de l'An dels abbayes normandes, Roan, 1979.
- ↑ Jean Fournée, Abbaye Notre-Dame de l'Isle-Dieu, Association de l'Année des abbayes normandes, Rouen, 1979.


text:
Pergamin
Lo papir, que s'empleguèt en Occident fins al sègle VII foguèt abandonat en favor d'un material d'origina animala: lo pergamin. Lo pergamin èra una pèl de color clara preparada per tal de servir de supòrt a l'escritura per un artisan pergaminièr. Temps enrè, foguèt emplegat tanben coma enfortiment d'unes instruments de musica e coma superfícia de vibracion per las percussions. Se pòt emplegar lo pergamin dins l'amoblament.
Segon Plini, lo rei de Pergam foguèt qui introdusiguèt son usança al sègle II abans Crist en seguida d'un embargo de papir. Aital, se de pèls aprestadas èran estadas utilizadas ja pendent un o dos milenaris, lo pergamin pròpriament dich (mot que deriva de pergamena, valent a dire pèl de Pergam) foguèt perfeccionat cap aquel sègle a la bibliotèca de Pergam en Asia Menora.
Las pèls animalas (de cabra, de moton, de vedèl, de pòrc o d'anhèl) son tractadas per venir imputresciblas. Son desgraissadas e descarnadas per ne servar pas que lo dèrma. Son puèi pausadas dins un banh de cauç, rascladas amb un cotèl per tirar aisidament las pèls e las remasilhas de carn e un còp ateunidas, polidas e emblanquidas amb una pèira ponce e de posca de greda. Tre que la preparacion es acabada, se pòt distinguir una diferéncia de color e de textura entre lo "costat pel" (sonat tanben "costat flor") e lo costat carn. Aquesta preparacion permet aital l'escritura suls dos costats de la pèl. Segon l'animal, la qualitat del pergamin varia (espessor, flexibilitat, gran, textura, color…).
Lo pergamin se talhava en fuèlhs. Aquestes darrièrs se pòdon assemblar jos de formas divèrsas:
- lo volumen èra un ensems de fuèlhs cordurats los unes als autres que formavan un rotlèu (s'empleguèt fins als sègles IV e V. Pasmens lo rescontram encara sovent al sègle XV, coma per exemple en Bretanha, pr'amor de servir a la redaccion longa dels procèsses.
- lo codèx (utilizat a partir dels sègles I e II, qu'èra un ensems de fuèlhs cordurats dins de casèrns e que se pòt considerar l'aujòl del libre modèrne.
Los pergamins de pèl de vedèl mòrts a la naissença, d'estructura fòrça fina, se sonan velins. Son diferents dels pergamins per son aspècte mièg transparent. Se fabricavan a partir de vedelets plan joves, que los mai polits e cercats venián en general del fetus.
Temps passat, lo nom pergamin èra emplegat coma sinonim de diplòma.
Es lo pergamin un supòrt complèxe, de mal fabricar, car, mas fòrça duradís. Se los papièrs abituals venon jaunes aprèp qualques annadas, se pòdon trobar dins los archius un brave nombre de pergamins encara completament blancs, e de tencha perfièchament negra. A mai, ten coma avantatge d'èsser plan mai resistent e permet d'èsser plegat. Foguèt lo solet supòrt dels escribas a l'Edat Mejana fins qu'apareguèt lo papièr e lo remplacèt. A la fin del sègle XIV, s'utilizava mai que mai per realizar de documents precioses, d'imprimits de luxe o tanben per fargar de religaduras. Tanben, se reparavan las pèls usadas amb de fil e se reütilizavan los pergamins vièlhs aprèp que l'escritura ne foguèsse estada tirada: es çò que se sona los palimpsèstes.


text:
Piramida
Una piramida es un polièdre format per una basa que pòt èsser quin que siá tipe de poligòn e tres o mai fàcias que son triangles amb un vertèx comun.
Se s'indica pas lo contrari, se compren que la basa es un carrat. Lo tetraèdre regular, un dels solids platonics, es una piramida triangulara.
Lo volum d'una piramida es , onte A es l'aira de la basa e h la nautor dempuèi de la basa fins al vertèx superior.
Piramidas amb de fàcias poligonalas[modificar | modificar la font]
Se totas las fàcias son de poligòns regulars, la basa de la piramida pòt èsser un poligòn regular de 3, 4 o 5 costats:
Lo centre geometric d'una piramida carrada es localizat sur l'axe de simetria, a un quart de la basa cap al vertèx.


text:
Sonet tà la lenga gascona.
Despuish qui m’estanquèi a
Lorda per escàs,
Que’m sorteishen mots beròis, tostemps, shens cessar.
En poèmas navèths que’us voi
tots acessar
Tà que s’i sentescan tots ad
aise en tots cas.
Emparats hens vèrs ciselats
ena mia lenga,
Que son mots qui lugrejan com
estelas
qui teishen en cèu negre unh arrèt de telas
de lutz. Diu volha qu’atau
tostemps s’avienga !
Quau ei este idiòma qui’t
hè tanta hrèita
E qu’empleguè la Senta Verge hens ua còva ?
Quin s’apèra aquera lenga
d’alcòva ?
De mots gascons aquera lenga
qu’ei hèita,
Gascon qu’ei eth son nom,
gascon plan que sona.
Diu me dau, era mia lenga
b’ei gascona !
Sonata tà Chelo.
Chelo que sona com ua doça sonata
De nòtas claras e de timbre celestau.
Chelo que hè arressoar per tot l’ostau,
Botassats d’arríder sonant a tocata.
Chelo que sona com un infinit consòu
Qui t’arreviscola per nueits acorcidas,
Quan las amnas e’s hèn un chic deprimidas
E lo tristèr e’t vòu cambiar en praube hòu.
Chelo que sona com l'unic apatziment,
Quan l’adirèr e ‘t crudanha l’esperit
E qu’as lo còr espravat per bèth patiment.
Totun, tàd Amor non hè hrèita nat turment
E au pregon medish d’un praube còr herit,
Que s’i està Chelo, que non nat esturment.


text:
François Jourde
François Jourde (Chassanha, 4 de julh de 1843 – Niça, 20 de març de 1893) foguèt una personalitat de la Comuna de París (1871).
Membre dau 160en batalhon de la Gàrdia Nacionala pendent lo sètge de París de 1870-1871, foguèt elegit lo 26 de març de 1871 a la Comuna. Faguèt partida de la Comission dei finanças. Son respèct de la Banca de França li atirèt la rancuna d'unei Comunards après la guèrra mai parvenguèt a pagar la Gàrdia Nacionala pendent tota la durada de la Comuna. Capturat après la Setmana Saunosa, foguèt deportat en Nòva Caledònia per lo conseu de guèrra de setembre de 1871. S'escapèt en 1874 e s'exilièt en Anglatèrra. Tornèt en França après l'amnistia de 1880.


text:
Vigariá
Una vigariá es una jurisdiccion administrativa medievala en Occitània e en Catalonha. Lo nom ven del luòc que i se teniá lo vicus, es a dire lo borg, d'una granda importància, pasmens sens èsser obligatòriament un cap luòc de ciutat.
Apareguda a l'epòca carolingiana, la vigariá èra d'en primièr lo sèti d'una jurisdiccion civila e criminala facha al nom del comte o del vescomte. Pasmens, amb lo declin del poder local e l'aumentacion del poder de las jurisdiccions reialas, la vigariá venguèt la juridisccion mai pichona, s'ocupant dels afars corrents. Foguèt administrada per un viguièr, es a dire un jutge que sas competéncias variavan, segon las regions e las epòcas, de jutge de cort d'assisas a aquel del jutge de patz rural.
Las vigariás desapareguèron en granda majoritat jos Loís XV en 1749, aprèp un edicte suprimissent las jurisdiccions pichonas.
Pasmens, dins fòrça regions coma en Provença, demorèron entrò la Revolucion. En Lengadòc, Roergue e Carladés, venguèron de tribunals de primièr gra d'apèl.


text:
Bedarius
Bedarius (Bédarieux en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Lo gentilici es bedarissenc, -a.
.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se situa a 56 km a l'oèst de Montpelhièr, 22 km a l'oèst de Clarmont d'Erau e 30 km al nòrd de Besièrs.
La comuna es dins la val d'Òrb, ont lo riu reçaup lo rèc vèbre en tot formant una mena de bèc que li donèt son nom, Bec de Rius.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Loís Combas dich Joan de Cantalausa
- Ferdinand Fabre


text:
Glires
Un glir es un mamifèr placentari qu'aparten al grop dels anagalids dins la classificacion filogenetica. Los glirs recampan los lagomòrfs e los rosegaires. Lor caractèr visible de l'exterior mai remarcable es lo fòrt desvolopament de lors incisiva: pèrdon las primièras incisivas superioras e inferioras, las tresenas incisivas inferioras, las caninas e las primièras premolaras. Las segondas incisivas desapareisson tanben mas a lor plaça creisson de grandas segondas incisivas de lach de creissença continua. Lor dentura presenta doncas un grand void entre aquelas incisivas e las segondas premolaras: lo diastèma.
|--o Anagalides |--o †Anagaloidea `--o Glires |--o Rodentia `--o Lagomorpha
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) O.Madsen et al. Parallel adaptive radiations in two major clades of placental mammals. Revue « Nature », 2001. Legir lo resumit
- (en) W.Murphy et al. Molecular phylogenetics and the origins of placental mammals. Revue « Nature », 2001. Legir lo resumit
- (en) Ulfur Arnason et al. Mammalian mitogenomic relationships and the root of the eutherian tree. National Academy of Science. Legir lo document


text:
-490
Aquesta pagina concernís l'an -490 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
Desbarcament de tropas pèrsas dins lo nòrd d'Atica. Aquò fasiá partida de la politica expansionista pèrsa en direccion de Grècia mai Atenas èra especialament amirada en causa de son sostèn a la revòuta dei ciutats grègas d'Ionia. Sostengut per un còrs de soudats de Platèa (un milièr d'òmes), una armada de 9 000 a 10 000 soudats atenencs dirigits per Milcíades capitèt de blocar l'invasion sus la plaja de Maraton. Puei, aquela fòrça capitèt de rintrar a Atenas ont empachèt un segond desbarcament dirèctament dirigit còntra la ciutat. Aquò marquèt la fin de la Premiera Guèrra Medica e donèt un prestigi fòrça important ais Atenencs en Grècia antica.
En revènge, au començament de l'annada, Atenas mau capitèt d'empachar leis Aquemenidas de conquistar Eretria en despiech d'un renfòrç de 4 000 òmes.
Esparta[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau complòt de l'annada passada organizat per Cleòmenes Ièr còntra Demarat. Cleòmenes foguèt exilat e rapidament cridat car mobilizava una armada dins una region vesina d'Esparta. Pasmens, foguèt declarat fòl e estremat dins una preson per sei fraires Leònides e Cleombrot. I foguèt descubèrt mòrt, oficialament après un suicidi. Leònides li succediguèt coma rèi.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha còntra leis illas grègas de la Mar Egèa acomençada l'annada precedenta. La flòta pèrsa conquistèt mai d'una illa importanta coma Naxos, Delos ò Eubèa. Pasmens, sa temptativa de desbarcar en Atica se turtèt a la resisténcia deis Atenencs que rebutèron l'ataca a la batalha de Maraton (12 de setembre). Aquò marquèt la fin de l'expedicion e l'apogèu territòriau de l'Empèri.


text:
Inxent
Inxent es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En principi trucat Innocent de contunh Inquessent, aquel vilatge #que dépendait de la distincion de Montcavrel a fin finala preses lo sieu appellation de Inxent en 1792.
D'abord appelé Innocent puis Inquessent, ce village qui dépendait de la seigneurie de Montcavrel a finalement pris son appellation d'Inxent en 1792.


text:
Lo Congrès que desvolopa aplicacions lingüisticas occitanas : lo dicod'Òc, diccionari occitan-francée e francés-occitan en linha, lo verb'Òc, conjugator automatic occitan, lo top'Òc, diccionari toponimic occitan, lo term'Òc, basa de donadas terminologica occitana, e l'express'Òc, diccionari d'expressions occitanas.
Qu'an per prètzhèit de contribuir a la vitalitat e au desvolopament de l'occitan e de la soa coneishença. Que son creadas en respècte deus principis deu Congrès : respècte de l'unitat e de la diversitat de l'occitan, estabilitat, cooperacion.


text:
Saint-Agnan (Aisne)
Saint-Agnan es una comuna francesa del departament d'Aisne e de la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilatge del costat de Condé en Brie, en lo sud del departament de l'Aisne, en region Picardie.
Village du canton de Condé en Brie, dans le sud du département de l'Aisne, en région Picardie.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-Agnan #èsser un autar donat al abbaye Sants-Texans-de detlas-Vinhas de Soissons per Hugues de Castell-Thierry en 1076. Lo darrièr senhor #èsser lo comte del Torn del Pi.
Sant-Agnan i aviá situat sul passatge dels Peluts pendent la Primièra Guèrra mondiala: un panorama e lo plànol de las batalhas es a veire sus la rota de Courthiezy.
Saint-Agnan fut un autel donné à l'abbaye Saint-Jean-des-Vignes de Soissons par Hugues de Château-Thierry en 1076. Le dernier seigneur fut le comte de La Tour du Pin.
Saint-Agnan était situé sur le passage des Poilus pendant la Première Guerre mondiale: un panorama et le plan des batailles est à voir sur la route de Courthiezy.


text:
Es nheuades qu’enes darrèri dies an deishat enquia seishanta centimètres de nhèu an afectat a ua desena de carretères ena província de Lhèida. Era excellent actuacion des maishines trèinhèus a mantiengut es principaus vies d’accès dubèrtes. Mès, camin deth ludent Tunèl de Vielha pera nacional 230, me shorde eth malurós estat d’un paviment digne d’un rally deth Campionat deth Món.
Eth Conselh Generau d’Aran tostemp a estat conscient deth besonh de mielhorar era carretèra. Ua mesura, laguens des competéncies der Estat e dera Generalitat qu’eth Ministèri de Foment semble priorizar. Mès pendent es darrèri ans, era Val sonque s’aumplit de rotondes entà que protectors dera lei repausen eth vente a plaser.
En programa electorau de 2011 d’Unitat d’Aran, er aspirant a revalidar eth lòc de Sindic, Paco Boya, destacaue que dempús de nombrosi accidents, “era mielhora dera N-230 non pòt demorar mès”. En estiu d’aqueth madeish an, eth actuau Sindic d’Aran, Carlos Barrera, se reunic damb es ajuntaments dera Val tà reclamar, toti amassa, ath Ministèri de Foment era mielhora d’aguesta via. “Cau abordar damb urgéncia era celeritat d’apraiament dera carretèra N-230, entre Vielha e eth tunèl” remerquèc Barrera. Mès, qui s’a mostrat mès contondent ei eth president dera Dipotacion de Lhèida, Joan Reñe. En deseme califiquèc era via de “tercermondista” e diguec qu’“ei patetic qu’era mielhora d’aguestes infrastructures encara siguen en tràmit e gestions”.
Damb tot açò, arribi ath tunèl d’ua pèça e sense calar es chènes ath coche. Mès aquerò non trè qu’ua carretèra que condusís entà un paradís naturau –encara que molti gestors toristics e politics non ac valoren atau– semble amiar as portes de lunfèrn.


text:
Economia de Liban
L'economia de Liban, plan aital la siá qualitat de vida, foguèt ja de las mai prospèras de tot l'Orient Mejan. Malgrat aiçò amb la guèrra civila libanesa entre 1975 e 1990, tota l'economia del país foguèt afectada, la produccion nacionala foguèt talhada per la mitat e lo país quitèt de figurar coma centre financièr regional.[1]
Amb lo tèrme del conflicte intèrne e la recuperacion de l'estabilitat politica, lo país se mobilizèt en la reconstruccion. Per la realizar, Liban recebèt immediatament près de 15 miliards de dolars de païses coma França e Alemanha e, a l'ora d'ara, tanben dels Estats Units. Amb l'infrastructura rebastida, l'economia tornèt créisser amb una de las mai nautas taxas del mond, en se fasent un pòl de creissença a la region. La capitala, Beirot (cridada de "París de l'Orient") tornèt ganhar destaque en lo scenari regional, en aculhent divèrses eveniments.
Lo país tornèt èsser cridat de "Soïssa de l'Orient" a causa de las activitats financièras ailà realizadas. La reconstruccion de monuments e infrastructura a atrach lo torisme que creis cada an.
A l'ora d'ara, Liban tornèt aver un dels mai anautits patrons de vida d'Orient Mejan. Son economia es basada en lo liure mercat e i a pas de restriccions del govèrn a las inversions estrangièras. Malgrat aiçò, lo clima de las inversions sofrís amb suborns, corrupcion, decisions arbitràrias de concessions de licéncias, nauts impòsts e taxas, legislacion ultrapassada e pauca proteccion als dreches de proprietat intellectuala[1]. Los servicis, principalament las bancas e lo torisme, son d'importantas fonts de riquesa[1].
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 The World Factbook. Consultat lo 3 de mai 2011


text:
906
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 906 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Acòrd entre lo rèi Constantin II e l'evesque Cellach, probablament lo premier « cap deis evesques d'Escòcia », regardant lo sostèn de la Glèisa per restaurar l'òrdre dins lo territòri escocés après un cinquantenau d'annadas d'invasions vikingas. La creacion de comtats i foguèt decidida.


text:
Secessionisme lingüistic
Lo secessionisme lingüistic es una actitud que vòu separar una varietat lingüistica de la lenga a la quala aperten normalament, per fin de faire considerar aquela varietat coma una lenga distinta. Es la sociolingüistica catalana qu'a començat d'analisar aqueste fenomèn[1] mai se pòt constatar dins d'autrei partidas dau Mond.
Somari
En occitan e catalan[modificar | modificar la font]
Caracteristicas comunas[modificar | modificar la font]
Dins l'Espaci Occitanocatalan, lo secessionisme lingüistic es un fenomèn pron recent que s'es desvolopat solament dempuei leis ans 1970. Se caracteriza per lei trachs seguents[2]:
- Un refús (inassumit) dau desvolopament de l'occitan e dau catalan, coma lengas normalas de comunicacion dins la societat. Bensai es aquò lo motiu principau qu'explica lo secessionisme lingüistic dins de lengas subordenadas coma l'occitan e lo catalan. Ansin lo secessionisme lingüistic representa en fach una incapacitat d'inversar la diglossia e la substitucion lingüistica. Simultaneament s'acompanha d'una ideologia qu'idealiza la coexisténcia entre la lenga subordenada (una varietat d'occitan o de catalan) e la lenga dominanta (francés, espanhòu, italian), en negant o minimizant ansin lo conflicte lingüistic. Estigmatiza coma enemic principau, non pas la lenga objectivament dominanta (francés, espanhòu, italian), mai sa lenga pròpria (occitan, catalan) de la quala pretend de separar una varietat regionala.
- Una rompedura e una contradiccion amb lei tradicions dei movements renaissentistas occitan e catalan, qu'afortisson l'unitat de l'occitan o dau catalan dempuei lo sègle XIX.
- Una ignorància (sovent volontària) de la tradicion de la lingüistica romanica qu'afortís tanben l'unitat de l'occitan o dau catalan[3].
- De crispacions identitàrias subre lei dialèctes que vòlon considerar coma de lengas a despart.
- Una abséncia de succès (o ben una posicion fòrça marginala) dins la recèrca scientifica en lingüistica[4].
- Un lobbying actiu vèrs lei mitans politics regionaus.
- L'adesion a una grafia o a una prescripcion que romp l'unitat lingüistica e qu'exagèra lei particularitats dialectalas.
En occitan[modificar | modificar la font]
En occitan, i a quatre cas:
- Lo secessionisme lingüistic auvernhat es sostengut dempuei leis ans 1970 per Piare Bonaud qu'a fondat la nòrma bonaudiana, lo Cercle Tèrra d'Auvèrnhe e la revista Bisa Nèira. L'impacte dins la populacion es negligible. Lo mitan culturau auvernhat es dividit entre la vision unitària de l'occitan (partisans de la grafia classica) e lo secessionisme (partisans de la grafia bonaudiana).
- Lo secessionisme lingüistic provençau es aparegut dins leis ans 1970 amb Loís Baile e es reactivat dempuei leis ans 1990 per Felip Blanchet e per de grops coma l'Union Provençala o lo Collectiu Provença. Aqueu secessionisme revendica la grafia mistralenca (mai es pas representatiu de l'ensems deis usatgiers de la grafia mistralenca, que son tradicionalament partisans de l'unitat de l'occitan). L'impacte dins la populacion es feble. Lo mitan culturau provençau es dividit entre la vision unitària de la lenga (amb de partisans tant de grafia mistralenca coma de la grafia classica) e lo secessionisme (amb solament de partisans de la grafia mistralenca). Lo Conseu Regionau de Provença-Aups-Còsta d'Azur votèt una resolucion lo 5 de decembre de 2003 qu'aprovava lo principi de l'unitat de l'"occitan o lenga d'òc" e dau fach que lo provençau n'es una part.
- Lo secessionisme lingüistic gascon, sostengut dempuei leis ans 1990 per Joan Lafita, qu'a creat dins leis ans 2000 un "Institut Bearnés e Gascon". L'impacte dins la populacion es negligible. Lo mitan culturau gascon aderís quasi unanimament a la vision unitària de la lenga. Lo secessionisme de Joan Lafita prepausa dos sistèmas grafics originaus, una version fòra nòrma de la grafia classica e una version fòra nòrma de la grafia febusiana-mistralenca. En Aran, lo gascon es definit fòrça oficialament coma una varietat de l'occitan. L'estatut d'Aran de 1990 presenta lo gascon aranés coma "Er aranés, varietat dera lengua occitana e pròpia d’Aran". Tanben l'estatut d'autonomia de Catalonha reformat en 2006 o confirma amb aquela formula: "Era lengua occitana, denominada aranés en Aran".
- Lo secessionisme cevenòu, movement minoritari actualament, menat per Ives Gorgaud a partir deis annadas 2000.
En catalan[modificar | modificar la font]
En catalan, i a tres cas:
- Lo secessionisme lingüistic valencian, o blaverisme, es aparegut a la fin deis ans 1970 au moment de la transicion democratica (après la fin dau franquisme). Es sostengut per certanei sectors culturaus e politics conservators de la societat valenciana, que lei partisans de l'unitat dau catalan lei considèran coma "pòstfranquistas". L'impacte dins la populacion es nuançat: lei valencians nomman sa lenga "valencian" mai son partejats subre la question de l'unitat de la lenga catalana, d'unei admeton que "valencian" es un autre nom possible per "catalan", d'autres dison que lo "valencian" seriá una lenga distinta dau "catalan". L'impacte dau blaverisme es nul dins la comunitat scientifica dei lingüistas. Lei "blavers" o "blaveros" escrivon lo valencian dins de sistèmas fòra nòrma e pron marginaus (coma lei pretendudei "normes del Puig"); es excepcionau qu'escrigan dins la nòrma oficiala dau catalan (la de l'IEC).
- Lo secessionisme lingüistic balear, pron marginau, es sostengut per certanei grops culturaus. S'inserís dins una tendéncia pus larga mai pron inorganizada e pron febla, sonada gonellisme, que s'opausa a l'estandardizacion dau catalan.
- Lo secessionisme lingüistic de la Franja de Ponent (zona catalana de la region Aragon) es pron marginau e apareguèt dins leis ans 2000. Es sostengut per de grops ligats a de movements aragonesistas, que refusan d'admetre la preséncia de la lenga catalana dins la region Aragon. Lo movement aguèt mai de pes a partir de 2012 e la creacion de la denominacion LAPAO per ocultar lo nom "catalan".
En romanés[modificar | modificar la font]
Lo romanés es la lenga de l'estat de Moldàvia tant coma aquela de l'estat de Romania. Durant l'ocupacion sovietica de Moldàvia, fins en 1989, lo poder sovietic i impausèt l'alfabet cirillic e pretendèt que lo "moldau" èra una lenga distinta dau romanés. Lei lingüistas estiman qu'aqueu secessionisme lingüistic a ges de validitat scientifica[5]. La Moldàvia de la fin de l'èra sovietica (a partir de 1989), puei la Moldàvia independenta (dempuei 1991) nomenan "moldau" la lenga oficiala, mai aqueu moldau (lo romanés de Moldàvia) receu en practica la meteissa codificacion que lo romanés de Romania (levat quauquei detalhs menors). Aquò garentís solidament l'unitat de la lenga romanesa.
Uei, solet lo poder autoproclamat de Transnístria (zona sota contraròtle rus, en secession amb Moldàvia) torna impausar l'alfabet cirillic au romanés, que lo nomena "moldau" e que pretend de nòu que seriá una lenga distinta dau romanés. En tot cas lo poder transnistrian privilègia lo rus e frena lo desvolopament dau romanés.
En sèrbocroat[modificar | modificar la font]
- Per mai de detalhs, vejatz sèrbocroat.
Lo sèrbocroat a una granda unitat estructurala, reconeguda per lei lingüistas especializats dins lei lengas eslavas[6]. Mai es parlat per de populacions qu'an de consciéncias nacionalas fòrça distintas: lei croats, lei bosniacs ("musulmans") e lei sèrbes. Ansin, dempuei l'afondrament de Iogoslavia en 1991, lo sèrbocroat a perdut sa codificacion unitària e son estatut de lenga oficiala; ara es partejat entre tres lengas oficialas que sègon de codificacions distintas: lo croat, lo bosnian e lo sèrbe.
Ansin, lo sistèma de basa comun, lo sèrbocorat, contunha d'existir dins lei fachs, a travèrs de son estructura lingüistica quasi intacta: es un diasistèma o una lenga per distància. Per còntra es cultivat a travèrs de tres formas volontariament divergentas, lo croat, lo bosnian e lo sèrbe, que son de lengas per elaboracion[7].
Comparasons[modificar | modificar la font]
Lei secessionismes lingüistics que nasejan en occitan, en catalan e en romanés son minoritaris e son pas consensuaus. Arrèstan pas la dinamica majoritària que fa qu'aquelei lengas gardan de foncionaments pron unitaris.
Au contrari, lo secessionisme lingüistic en sèrbocorat es un fenomèn ara majoritari, consensuau e fortament institucionalizat. Es aquò qu'autoriza de dire qu'aqueu secessionisme lingüistic a abotit a de "lengas per elaboracion" per qualificar lo croat, lo bosnian e lo sèrbe, bòrd que leis elaboracions divergentas se son ben implantadas dins la practica generala.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Per exemple:
- STRUBELL Miquel (1991) "Catalan in Valencia: the story of an attempted secession", Swiss Academy of Social Science Colloquium on Standardization: Parpan / Coira (Grisons), 15-20 d'abriu de 1991
- PRADILLA Miquel Àngel (1999) "El secessionisme lingüístic valencià", dins: PRADILLA Miquel Àngel (1999) (ed.) La llengua catalana al tombant del mil·leni, Barcelona: Empúries, p. 153-202.
- Article "secessionisme lingüístic", dins: RUIZ I SAN PASCUAL Francesc, & SANZ I RIBELLES Rosa, & SOLÉ I CAMARDONS Jordi (2001) Diccionari de sociolingüística, coll. Diccionaris temàtics, Barcelona: Enciclopèdia Catalana.
- ↑ SUMIEN Domergue (2006) La standardisation pluricentrique de l’occitan: nouvel enjeu sociolinguistique, développement du lexique et de la morphologie, coll. Publications de l’Association Internationale d’Études Occitanes 3, Turnhout: Brepols, p. 49.
- ↑ BÈC Pèire (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ) Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol.
- ↑ KREMNITZ Jòrdi = KREMNITZ Georg, "Une approche sociolinguistique", in KIRSCH F. Peter, & KREMNITZ Georg, & SCHLIEBEN-LANGE Brigitte (2002) Petite histoire sociale de la langue occitane: usages, images, littérature, grammaires et dictionnaires, coll. Cap al Sud, F-66140 Canet: Trabucaire, p. 109-111 [version actualizada e traduccion parciala de: HOLTUS Günter, & METZELTIN Michael, & SCHMITT Christian (1991) (dir.) Lexikon der Romanistischen Linguistik. Vol. V-2: Okzitanisch, Katalanisch, Tübingen: Niemeyer]
- ↑ BÈC Pèire (1970-71) = BEC Pierre (collab. Octave NANDRIS, Žarko MULJAČIĆ) Manuel pratique de philologie romane, París: Picard, 2 vol.
- ↑ COMRIE Bernard, & CORBETT Greville G. (2002), The Slavonic Languages, Londres / Nòva York: Routledge [1a ed. 1993]
- ↑ Lenga per distància e lenga per elaboracion son de concèptes dau lingüista Heinz Kloss. Vejatz:
- KLOSS Heinz (1967) “Abstand languages and Ausbau languages”, Anthropological linguistics 9: 29-41.
- KLOSS Heinz (1978) Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800, coll. Sprache der Gegenwart-Schriften des Instituts für Deutsche Sprache n° 37, Düsseldorf: Schwann [1a ed. 1952, Munic: Pohl]


text:
Charles Baudelaire
Charles-Pierre Baudelaire (París, 1821 - idem 1867) foguèt un poèta, critic e traductor francés.
Foguèt un dels poètas mai influents del sègle XIX, e lo nomenèron lo poèta maudit a causa de sa vida de boèmi e sos ensags.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfança[modificar | modificar la font]
Nasquèt a París lo 9 d'abril de 1821.
Lo sieu paire, Joseph-François Baudelaire (ancian preceptor, pintor e cap del Burèu de la Cambra dels Pars), foguèt lo que comencèt son ensenhament.
La seuna maire, Caroline Archimbaut-Dufays (filha d'emigrants franceses a Londres pendent la revolucion de 1793), avià pas 30 ans quand nasquèt Charles-Pierre.
Li ensenhèt l'anglés.
Quand Baudelaire nasquèt, Joseph aviá ja seissanta ans e un filh d'un maridatge anterior, Claude-Alphonse.
Baudelaire serà abarit per la sirventa de la familha, Mariette.Ne sabèm pas grand causa sus ela, mas aguèt una granda influéncia subre la familha. Baudelaire la se ramentarà dins un poema de "Las Flors del mal"
Jean-François Baudelaire moriguèt en 1827, quand Charles n'aviá pas sièis ans, en daissant un pichon eiretatge.
Sa maire se tornèt maridar per convenença amb Jacques Aupick, un de sos vesins, de quaranta ans, que capitèt d' èsser general comandant de la plaça fòrta de París, e qu'èra estat probablament lo sieu amant dempuèi temps. Aquò aguèt un grand impacte emocional sus Baudelaire, que o visquèt coma un abandon, e pas jamai ne capitèt aver una bona relacion amb Aupick.
Aprèp las jornadas revolucionàrias de 1830, aqueste venguèt coronèl a causa de sa participacion a la campanha d'Argeria.
Dos ans mai tard foguèt nomenat cap de l'Estat Major e tota la familha anèt a Lion, ont demorèron quatre ans que lai Baudelaire estudièt al Collège Royal de Lion. Mas Baudelaire s'anujèt e s'escapèt per l'imaginacion del sieu empreisonament. La siá maire, en tot s'impregnar de la personalitat d' Aupick, venguèt de mai en mai rigida e puritana.
En 1836 lo sieu marit ven general de l'Estat Major. Tornèron a París, ont Baudelaire foguèt intèrne al Collège Louis-le-Grand pendent doas annadas e mièja.
Legiguèt alara Sainte-Beuve, Chénier e Musset, que mai tard los criticarà. Obtenguèt lo títol de bachelièr superior, mas per una fauta encara desconeguda, foguèt expulsat del collègi...
Joventut boèmia[modificar | modificar la font]
En 1840 Baudelaire s'inscriguèt a la Facultat de Drech.
Comencèt de frequentar la joventut literària del Quartièr Latin e se faguèt amics novèls, coma Gustave Le Vasseur e Ernest Prarond.
Comencèt tanben dse se far amb Gérard de Nerval, Sainte-Beuve, Théodore de Banville e Balzac. Ven intim amb Louis Menard, que se consacrava a la taxidermia e a la viviseccion d'animals.
Comencèt de menar una vida dissoluda, amb bagarras constantas amb la siá familha a causa de sa dependéncia a las drògas e los ambients boèmis que frequentava. Visitava las prostituidas e mantenguèt ligams amb Sarah, una jove poesa d'al Quartièr Latin. Charles la nomena La Louchette. Probablament ela li balhèt la sifilis.
Dins Las Flors del mal, Baudelaire escriu un poèma que i fa referéncia a Sarah, probablament escrich al moment de la ruptura e del començament d'una relacion amb Jeanne Duval.
La conducha de Baudelaire orrorizava la seuna familha.
Son pairastre, malcontent de la vida dissoluda e libertina que menava Baudelaire, qu'el lo se seriá volgut far dintrar dins la carrièra diplomatica, ensaja de l'aluenhar dels ambients boèmis de París.
En març de 1841 un conselh de familha l'envia a Bordèu amor n'embarque cap a las Mars del Sud. Pendent lo trajècte, que durèt dètz-e-uèch meses, viatgèt fins a Calcuta en companhiá de comerçants e d'oficièrs de l'armada.
De retorn en França, s'installèt tornarmai a París e tornèt a sas ancianas costumas desordenadas.
Comencèt de participar als cercles literaris e artistics e escandalizèt tot París per las siás relacions amb Jeanne Duval, una preciosa mulastra que li inspirariá qualques unas de sas poesias pus brilhantas e discutidas.
Se destaquèt lèu coma critic d'art.
Bon exemple de son trabalh coma critic son las Curiositats esteticas, compilacion postuma de sas apreciacions e L'art romantic (1868), òbra que recampa totes sos trabalhs de critica literària.
Foguèt tanben precursor dins lo domeni de la critica musicala.
Baudelaire revirèt d'autors coma E.T.A. Hoffmann e Edgar Allan Poe.
Darrièras annadas[modificar | modificar la font]
Compromés per la seuna participacion a la Revolucion de 1848, la publicacion de Las Flors del mal en 1857, consideradas ofensas a la morala publica e las bonas mors, lo sieu autor foguèt secutat.
Un òrdre de suprimir sièis dels poèmas e l'esmenda de tres cents francs li impausèt la reedicion de l'òbra en 1861. Dins aquela novèla version apareguèron unes trenta cinc tèxtes inedits. D'aquela epòca son tanben los Pichons poèmas de pròsa (1869), Paradises artificials (1858-1860) e dequ'unas autras òbras.
En 1864 viatgèt en Belgica que lai demorèt doas annadas a Brussèlas.
Ensagèt de ganhar sa vida en fasent de conferéncias d'art mas sens succès. La sifilis li causèt las primièras atacas de paralisi (1865), e los simptòmas d'afasia e d'emiplexia que patiguèt fins a la mòrt apareguèron en 1866.
Sofriguèt un atac a la glèisa de Saint-Loup de Namur. Foguèt transportat d'urgéncia a una clinica de París, ont demorèt sens parlar mas lucid fins a la seuna mòrt en agost de l'an 1867.
Fòrça òbras siás foguèron publicadas après sa mòrt.
Charles Baudelaire es considerat coma lo paire e profèta de la poesia modèrna.
Citacions[modificar | modificar la font]
-
- L'imaginacion es la reina de çò verai, çò possible es una de las províncias de çò vertadièr.
- Lo rire es satanic, es doncas e prigondament uman.
- Òme liure, a tengut la mar t'aimaràs!
- Un ''eclectic'' es un naviri que ne voldriá caminar 'ls quatre vents.
- Tot jornal, de la primièra a la darrièra linha, es sonque malhum d'orresiá, crimes, panatòris, impudicitat, borrelatges, crimes de princes, crimes de las nacions, crimes dels particulars, una embriaguesa d'atrocitat universala.
- I a tanta belor coma biaisses de se cercar lo bonaür.
- Es la mòrt que pòrta solaç, ai làs! e fa viure.
- Me ne gausi creire fach coma cap d'aquels qu'existísson.
- Lo diables, ben ne soi forçat de i creire, que lo'm sentissi dintre ieu.
- Dieu es un escàndol.Un escàndol que rapòrta.
- Se ne pòt oblidar lo temps sonqu'en lo servir.
- Se manejar d'un biais sabent una lenga es una mena de mascariá evocairitz.
- D'ont mai se ne vòl, d'ont melhor se ne vòl.
- Lo poèta es parion del prince de las nivoladas.
- L'aire es comol del fremin de las causas que s'enfugísson.
- Tota literatura deriva d'al pecat.
- Coma l'imaginacion se creèt lo mond, lo govèrna.
- Lo negre es l'unifòrme de la democracia.
- Tota forma creada, quitament per l'òme, es immortala.
- Lo Cèl, cabucèl negre del topinàs.
- D'ont mai l'òme cultiva las arts e d'ont mens ne quilha.
- Gausir de la molonada es un art.
- Çò de creat per l'esperit es mai ric que n'es la matèria.
- La musica se cava lo cèl.
- La mitologia es un diccionari de ieroglifs vius.
- Çò de bèl es tostemps estranh.
- Sola l'istòria a nada fin.
- Lo dessenh es una lucha entre la natura e l'artista.
- La supersticion es reservòri de totas vertats.
- Dieu es lo sol èsser que per reinar li ne fa quitament pas cap de besonh existir.
- Mèfi los non comunistas, que tot es comun, Dieu tanben.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Òbras[modificar | modificar la font]
- Le Salon de 1845 / Lo Salon de 1845 (1845)
- Le Salon de 1846 / Lo Salon de 1946 (1846)
- Le Salon de 1859 / Lo Salon de 1859 (1859)
- Journaux intimes / Jornals intims (1851-1862)
- Les Paradis artificiels / Los paradises artificials (1860)
- Curiosités esthétiques / Curiositats esteticas (1868)
- Réflexions sur quelques-uns de mes contemporains / Reflexions subre qualques unes dels mieus contemporanèus (1862)
- Richard Wagner et Tannhaüser à Paris / Richard Wagner e Tannhäuser a París (1862)
- Le Peintre de la vie moderne / Lo Pintor de la vida modèrna (1863)
- L'œuvre et la vie d'Eugène Delacroix / L'òbra e la vida de n'Eugèni Delacrotz (1863)
- Mon cœur mis à nu / Mon còr desnusat (1864)
- L'art romantique / L'art romantic (1869)
- La Fanfarlo / La Fanfarlo (1847)
- Du vin et du haschisch / De vin e de hashish (1851)
- Les Fleurs du mal / Las Flors del mal (1857)
- Fusées / Fusadas (1867)
- Petits poèmes en prose o Le Spleen de Paris / Pichons poèmas de pròsa o Lo spleen de París (1862)
a l'entorn de l'òbra e l'artista[modificar | modificar la font]
vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Se refusèrem de citar aicí totas (un molon molonàs que n'i a...) las reflexions subremisoginas de l'autor d'aicestas, per exemple...: La femna es naturala, valent a dire abominabla. o S'aimar las femnas intelligentas es un plaser de pederasta. No more comment !!
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Charles Baudelaire
- Poèta francés del sègle XIX
- Poèta romantic francés
- Escrivan francés del sègle XIX
- Escrivan francés de lenga latina
- Escrivan de lenga latina
- Critic d'art
- Traductor francés
- Traductor dempuèi l'anglés
- Traductor cap al francés
- Edgar Allan Poe
- Laureat del Concors general
- Dandy
- Naissença en 1821
- Naissença a París
- Decès en 1867


text:
Joan de Cabanas
Joan de Cabanas (Ais de Provença, batejat lo 28 de març de 1654 - lo 26 de febrier de 1717 ; en francés ortografiat Cabannes [1] o Cabanes[2]) foguèt un escrivan provençau de lenga occitana dei sègles XVII e XVIII autor, entre d'autrei causas, d'òbras de teatre, de còntes (totei conservadas en fòrma manescricha puei que non foguèron jamai estampadas dau temps de Cabanas) e d'enigmas poetics.
Gardy sotalinha que[3] Cabanas, dins sei prològs en occitan, revindica e que teoriza l'emplec dau provençau marginalizat intellectualament e dominat per lo francés dins un contèxte onte son prestigi èra encara reconeissut mai considerat coma passat.
Somari
Vida[modificar | modificar la font]
Joan de Cabanas es naissut as Ais de Provença d'un paire avocat nomat Joan Agustin de Cabanas (en francés Jean-Augustin de Cabannes) e de Catarina de Tisaty (Catherine de Tisaty). Èra capdet, çò que l'obligava e l'obliguèt a se ganhar la vida e ansin serviguèt dins l'armada dau duc de Savòia.
La mòrt de son fraire qu'èra l'eiretier dau paire faguèt de Joan a son torn eiretier, e ansin lo sortiguèt dau besonh de trabalhar, au ponch de d'escriure, coma o cita Gardy : Ay de ben, siou content dau miou / Em'aquo me douni carriero / D'escrioüre tout ce que voudray
Teatre[modificar | modificar la font]
De seis òbras teatralas en vèrs conservam : Lo Païsan Astrològ (pèça bilingüa onte l'occitan es la lenga dau païsan, com dins la Pastorala deu Paisan dau bearnés Joan Enric de Fondevila), Liseta o la Cortisana amorosa, Lei Bigòts, Lo Jutgi avare e Marra o lo Fòu sage.
Còntes[modificar | modificar la font]
Lo critic literari occitan Felip Gardy publiquèt 20 dei 100 còntes de Cabanas : Lo desesper, Lo pòrc, La clara, Lei cabudelàs, Lo lach, La truita, Lo braier, La gageura , Lo bòn choix , La mòrt, Lo recipiendari, Lo pachi, L'imposteur, Lo quietista, La conversacien, Lo dobte esclarcit, Lo masc, Crespin, L'ase, Lo caractère.
Dins lo prològ de sei còntes, Joan de Cabanas revindica lo ton leugier de sei modèls qu'èran lo Decameron de Giovanni Boccaccio e tanben l'Eptameron de Margarida de Navarra.
Extrach dei còntes[modificar | modificar la font]
Per joïr plenament dei doçors dau mariatge[4],
La frema & lo marit devon se ren cachar,
&, de concèrt toei dos, l'un, l'autre, prendre part,
A tot ce que porrà li donar avantatge [5] ;
D'aquela estrecha unien, vendrà lo resultat,
Que, ben luenh de trobar dedins aquel etat,
Penas, soenhs, maus, chagrins, fachariás & suplicis,
Ai quaus tot maridat tomba per son malur,
Auràn doçor, plesirs, gaugs, charmes & delicis!
La confidença dona aqueu parfet bònur.
Prevenguts & certens [6] d'aquela politica,
Doi noveus esposats la botan en practica.
Lo premier soir, cochats ensems dedins lo liech,
Après certen [7] plesirs que lo dever voliá,
Atendent lo talent de faire autra reprisa,
Resonan totei dos emé granda franchisa.
Molher ! Ditz lo marit, pusque siáu tant urós[8],
Que d'aver esposat frema tala que vos,
Trocariá pas mon sòrt emé lo Rei de França;
Non parce que siatz genta, acomplida d'apàs,
Saja, vertuosa[9] en tot, coma per l'esperança,
Qu'entre nautres jamai n'aurem ges debats;
Possedant lo bòn sens, me sembla emé confiença,
Qu'auretz a mon egard un pauc de complasença;
& fondat sus aquò, vòli vos declarar,
Un secret, qu'emé dau temps, porriá vos faire pena;
Mai, m'amor, se sau pro onte la joinessa mena;
& qu'agís ben sovent sensa considerar.
Folejant autreifes em' una mia mestressa,
Profitèri d'abòrd de tota sa tendressa,
& la sarrant de près, n'aguèri au bot de l'an,
Per fruch[10] de son amor, un tendre e bèl enfant :
Ara es assés grandet, & d'agreabla mina;
L'aduerai a l'ostau, s'aquò non vos chagrina ?
_ Me fètz plesir, mon còr, ditz la pruda molher !
Fau qu'au començament tot siá sus un bòn pè,
Afin qu'a l'avenir ren nos pareisse estrange,
& que en ce veirem prenguessiam pas lo change[11]
Ieu[12] mesme, pusque fau nos parlar librament,
Vòli vos avoar, qu'estant ben prevenguda
D'un galant, que m'amava en tota certituda,
Me laissèri tombar : que, malurosament,
Sabètz qu'en jòinei gens la natura petilha,
Me fèt faire en nòu mes una polida filha.
Se va trobaviatz bòn, prendriàn nòstreis enfants,
& s'aquò li conven, quand seràn toti dos grands,
Li darem l'un & l'autre un pichòt avantatge[13],
E farem totei dos un benesit mariatge!"
Lista dei 100 còntes[modificar | modificar la font]
1. Lo desespèr - 2. Lo pòrc - 3. Lo charlatan - 4. Lo bòn conseu - 5. L'escudèla - 6. la clara - 7. Lei cabudelàs - 8. Lo tetaire - 9. Leis engenh - 10. Lo lach - 11. L'inquisicien - 12. Lo mariagi - 13. Lo penet - 14. Rodrigue - 15. La truita - 16. Lo prègui Dieu - 17. Lo carema - 18. L'enflura - 19. Lo vòt - 20. Lo braier
Enigmas[modificar | modificar la font]
En 2007 Gardy publiquèt Enigmas de Cabanas, revelant ansin un genre literari e poetic onte Cabanas saup desplegar umor, estil e ambigüitat coma per exemple dins violon :
Un membre gròs ambé nèrvis tenduts
fòrça sovent lei plus cruèlas
d'èstre ni fieras ni rebèllas
ai pas deis amants assidús
Quand leis a botadas en trin
son piegi que d'abandonadas
elei fan e sauts e gambadas
jusques a ne'n susar a la fin
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Edicions[modificar | modificar la font]
- Cabanas, Joan de. L'Historien Sincere. Ais : Pontier, 1808 [1].
- Cabanas, Joan de - Jean de Cabanes- . Enigmos, Édition établie par Philippe Gardy. Letras d'òc, 2007.
- Gardy, Felip. Un conteur provençal au XVIIIe siècle : Jean de Cabanes. Ais de Provença : Edisud, 1982 (edicion de còntes).
Critica[modificar | modificar la font]
- Anatole, Crestian - Lafont, Robert. Nouvelle histoire de la littérature occitane, Tome II. París : P.U.F., 1970.
- Gardy, Felip. Histoire de la littérature occitane, Tome II, L'âge du baroque - 1520 - 1789 (193 - 212). Montpelhièr : Presses du Languedoc (Premsas de Lengadòc), 1997.
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ In Nouvelle Histoire de la littérature occitane
- ↑ Dins l'òbra teorica en francés de Gardy subre Cabanas
- ↑ Op. cit. (7-53).
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "mariagi".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "avantagi"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "sartens".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "sarten"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "heurous".
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "vartuouzo"
- ↑ Lo tèxte d'origina pòrta "fruict"
- ↑ Aquestei doas rimas que son en fach en "-angi"
- ↑ "Jou" dins la grafia d'origina
- ↑ Rimas en "-agi" dins la grafia originala
Autors
Auvèrnhe : Cordat
Bearn : Fondevila
Gasconha : Adèr • Astròs • Giraud Bedot • Dugay • Bertran Larada • Andriu du Pré
Lengadòc : Godolin • Francés de Corteta
Provença : Brueis • Zerbin • Micolau Sabòli • Pèire Chabèrt • Joan de Cabanas • Tronc de Codolet
Obras
Teatre : La Pastorala deu Paysan
Poesia : Lo Ramelet Mondin • Lo Gentilhòme gascon • La Margalida Gascoa
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Provença/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Poèta occitan
- Literatura provençala
- Escrivan provençau
- Poèta francés
- Acadèmia dels Jòcs Florals
- Carladés
- Naissença en 1653
- Naissença a Ais de Provença
- Decès en 1717
- Escrivan auvernhat
- Escrivan occitan deu sègle XVII


text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dissabte, 13 d’agost de 2016
Cloquejar en catalan; cloquear e clueca en castelhan; cloquejar e cloca en gascon, absents en portugués: la question deu prèst gascon.
En catalan, que i arretrobam cloquejar : fer cloc-cloc, totun lo mot cloca que i ei remplaçat per…lloca, o sia que la relacion enter cloca e cloc/ cloquejar n'i ei pas.
Qu'ei interessant de constatar cloca e cloquejar etc n'i son pas coneguts en portugués - qui a totun chocar (deu latin vulgar *klokkare, coar), gasc. clocar, sens1: coar, id. , e que las fòrmas dab cl (clueca, clocar) a partir de *klokka, *klokkare que son anormalas en espanhòu on cl etimologica en debut de mot e balha normalament ll (clamare -> llamar, en portugués: chamar). Que's deu tractar d'un prèst d'un parlar qui consèrva lo cl. N'ei pas lo catalan, non sembla pas que *klokka, *klokkare e sian estats productius en catalan. Aquesta lenga qu'ignòra lo mot clocar dab la significacion de coar e lo mot tà i designar la cloca qu' ei lloca, prengut d'un parlar hispanoromanic (probablament aragonés). En catalan, lo mot grafiat loca dab lo sens de "cloca" qu'èra ja atestat au sègle 14 (1386). En espanhòu, los mots clueca e cloquear non i son atestats abans la fin deu sègle 15 (1495, Coromines, dic.etim). Dongas, a l'origina deus mots espanhòus clueca, clocar e cloquear que n'i son probablament los mots gascons corresponents. Que cau raperar lo pes de la diaspora gascona, o mei largament occitana, en las activitats de paisaneria en Espanha au sègle 15 ençà. A mei deu gasconisme clocar (dab la significacion de cloquejar, har cloc, desconeishut en portugués) e cloquear (deu gascon cloquejar) , l'espanhòu qu'a lo mot sinonime cacarear, aqueste que l'arretrobam plan en portugués (cacarejar).
En catalan, com en las autas lengas romanicas d'Espanha, lhevat lo castelhan, qu'ei interessant de constatar la desconnexion morfologica entre lloca de l'un costat e cloc, cloquejar de l'aute. Lo mot clocar dab la significion de coar n'i existeish pas, clocar (valencian) qu'a sonque la significacion de cloquejar, qu'apareish dongas com un gasconisme. Que cau soslinhar lo catalan qu'a un hum d'autes mots sinonimes de cloquejar: escainar, escatainar, catasquejar shens oblidar lo mot malhorquin d'ahur gascon…quequejar (ved. quequejar). Identic au mot catalan lloca (grafiat antig. loca) qu'ei lo mot aragonés loca (id.) qui ei tanben la fòrma aranesa deu mot (loca, un "meridionalisme" com diré A. Carrera, la "clocada" que s'i ditz la "locada" en aranés). Loka qu'ei autanplan lo mot en basco tà díser cloca. L'espanhòu que coneish autanplan llueca com a varianta de (gallina) clueca. En cantabre de las vaths de Pas ("pasiego"), la fòrma deu mot n'ei pas briga clueca, que n'i son sonque lloca, llueca e llocla (segon los lòcs, cf. R. Penny -El habla pasiega ). Per contra, tostemps en pasiego, cloquejar que s'i ditz plan clucar e cluquiar (R. Penny, op. cit.), qui son precisament identicas a las fòrmas gasconas. En asturian, que i retrobam llueca. Que i tornaram.
Coromines que hè remontar, de manèira regulara, llueca tà "*klokka", totun shens tròp préner en compde las fòrmas dab l simpla loca qui s'ameritarén un petit comentari en aquesta ipotèsi, ce'm sembla.
L'evolucion klokka -> llueca qu'ei normau en espanhòu, que non las fòrmas dab cl. Lo mot lloca (llocada etc) en catalan qu'indica un prèst d'ua lenga iberoromanica, probablament l'aragonés. Dongas, la lenga qui va prestar cloca, clocar e cloquejar a l'espanhòu non deu pas estar lo catalan. D'aulhors, lo mot clocar dab lo sens primitiu de coar que i ei desconeishut en catalan, non sembla pas que *klokkare i sia estat productiu. Lo prèst qu'ei a l'evidéncia gascon, en espanhòu com en catalan.
En gascon, lo mot qu'a l'ahur onomatopeic: lo mot-etimon "cloc" (de *klokka) e aqueste etimon qu'ei sauvaguardat en tota la seria gascona. En gascon, lo mot qu'ei un substantiu (l'onomatopèia, lo crit de la garia coadera, au sud-èst que sap designar la clocada, la coada de porics (cf. Duplech)), qu'ei autanplan un adjectiu: cloc-a, haut o baish qui significa non fresca, passada (per ua fruta), boharòc, badòc: ua pera cloca (cat. una pera lloca). En gascon, que i trobam d'autes derivats de "cloc" com la "clocada" o "cloquerada" (coada de porics d'ua cloca), "cloquet" (lòc on la cloca e coa ueus), "cloqueta" (constellacion de la Pleiada) en i ahigent l'extranh "clossinejar" qui ei un mot per "cloquejar" emplegat en Armanhac. "Clossinejar" que sembla un gallicisme (occitanisme) cf provençal ancian glozir, fr. gloussir qui provienen deu latin classic: v. glocire, id. Lo catalan qu'a llocada (en gascon: clocada, id.). Qu'a tanben lo mot cloca: amassada de gent segon lo DCVB, cf. la significacion de cloqueta en gascon e de cloc en comengés, totun lo mot qu'ei estat incorporat en cat. normatiu com a sinonime de lloca. Qu'ei un gasconisme probable. Que i ei autanplan cloqueig (accion de cloquejar), derivat de cloquejar. De notar que lo nòrd-catalan a clossejar (per cloquejar) , un occitanisme ben aparentat au gascon "clossinejar" (id.).
Dongas, lo mot mei ancianament atestat en romanç d'Espanha tà díser cloca qu'a la fòrma "loca", que non cloca. En gascon, segon los lòcs, ua pera tròp madura, passada, que's pòt díser ""pera lòca (a l'estrem sud deu domeni, un aragonesisme), o, mei generaument, pera cloca (cf. cat. pera lloca, id.). La definicion de l'adjectiu "lòc, -a" en gascon contemporanèu qu'ei "qui n'ei pas fresc", "cloc", "glòhe", "glòish" aplicat a las frutas, verduras o a l'aiga potabla (o non), mentre qu'en catalan lloca non s'aplica pas sonque qu'a la fruta tròp madura, poirida (e, de segur, a la garia coadera). L'associacion de fruta passada dab la cloca que's deu viéner de la valor anciana ononmatopeica de cloc, bruit associat a l'ueu barlòc, l'ueu esterle, shens poric. Lo mot cloc-a en catalan empordanés qu'a presa precisament aquesta significacion de barlòc-a (= cat. xarbot : ou xarbot), mentre lo quite mot barloc qu'ei emplegat dab aquesta significacion en parlar de Berga com en gascon contemporanèu, duas reminiscéncias probablas deu gascon parlat en Catalonha (DCBV). En asturian, qu'arretrobam aqueste medish mot devath la fòrma lluecu/a. Aqueste mot lluecu, llueca qu'a exactament la significacion deu mot gascon boharòc o barlòc : vueit, cau, en parlant d'ua fruta dab crest com l'esquilhòt, l'averan, etc e, de segur, la cloca (la garia) que s'i ditz plan la llueca. Lo mot grafiat loca dab la significacion de cloca (la garia) qu'ei atestat en catalan au sègle 14 ençà (aragonesisme probable). N'ei pas impossible que l'aragonés loco-loca (aplicat a l'ueu puish a la fruta vueita o passada) sia lo medish que lo qui significa, hòu, hola, alavetz manlhevat peu castelhan (loco) e passat au portugués (louco) (cf. en gascon e en catalan dial., barlòc = nèci, pèc). En tot cas, las fòrmas dab c que semblan mei tardivas en las lengas romanicas d'Espanha, la prumèra atestacion que non remonta pas sonque tà la fin deu sègle 15 en castelhan.
L'emplec deu mot "clueca" dab cl- conservada n'ei pas briga generalizat en las lengas d'Espanha d'uei lo dia. Au contra, qu'ei excepcionau e que's limita a l'espanhòu, on i coexisteish dab lo mot de formacion hòrt regulara llueca (de *klokka). Entà díser cloca, lo cantabre pasiego (astur-leonés de transicion) qu'a lloca, llueca, llolca; lo catalan qu'a lloca (manlhèu iberoromanç, probablament ua adptacion de l'aragonés loca); l'asturian qu'a llueca, l'aragonés qu'a loca e lo basco, loka. Per contra, lo mot cloca qu'ei de formacion normau en gascon e d'us quasi generau en aquesta lenga. Que jògui per un prèst gascon pro tardiu (sègle XV), dirècte o non segon los cas, com a origina (o restabliment) deus mots dab "cl " en las lengas d'Espanha en relacion dab lo crit de la cloca: cloc, cloca, clocar, cloquejar /cloquear (la valor onomatopeica deu mot cloc e derivats, ligada au crit de la garia coadera que i seré estada nava en las lengas d'Espanha, aquesta associacion, qui trobam en gascon, n'existeish pas en portugués). Que podem dongas prepausar duas etapas en l'evolucion de loca- cloca en las lengas romanicas d'Espanha. Prumèra etapa, anciana: a partir deu latin vulgar *klokka qui designava la garia coadera, evolucion de cloca entà lloca e loca (aragonés e basco), dongas dab l'associacion semantica prumèr de coada, ueu, puish de fruta badòca, barlòca o boharòca e possiblament de hòu (ligada a la fòrma aragonesa o navarresa deu mot). Lo portugués qu'a guardat lo vèrbe chocar (equivalent etimologic de "clocar" en portugués) tà díser coar, shens la connotacion onomatopeica qu'a lo mot en gascon e en las lengas romanicas d'Espanha. Puish en ua dusau etapa, la gasconista (abans la fin deu sègle XV) qui non concerneish pas sonque las lengas d'Espanha, non lo portugués, que s'i escad l'adopcion de la seria deus mots gascons "cloc", "clocar "etc, dab lo vèrbe "clocar" significant non pas "coar" mès "cloquejar" (significacion 2 de "clocar" en gascon) dab ua valor onomatopeica balhada au mot "cloc" en relacion dab lo crit de la cloca. En espanhòu, llueca que s'i tornè clueca, per ibridizacion dab lo mot gascon cloc, cloca. N'ei pas la soleta ipotèsi acceptabla, plan segur, que la caleré espravar mei endavant, totun que la tròbi simpla e coherenta a la lutz de las meas praubas coneishenças, au dia de uei.
12 comentaris:
-
-
Amusant açò, que vienèvi tot justament d’encontrar dens "Cien años de soledad" la frasa aquesta, qui’m hesó perpensar:
"Le explicaba… mientras ponían en sus nidos a las gallinas cluecas, cómo se le ocurrió a Dios… que los pollos se formaran dentro del huevo."
—
Que’m hè brembar tanben de dus amics tolosencs qui batalèvan un còp a l’estanguet.
L’un qu’avè prenh la hemna e de cap a amainadar; d’avanças qu’èra tot esmavudàs de l’idea de tostonejar lo son nèn.
« — Enfin, en gros, t’es clouc, quoi », ce’u hè l’aute…
—
Amistats
Jig
- 14 d’agost de 2016 a les 0:52
- Octavià Alexandre ha dit...
-
La forma aragonesa loca és 100% vascorromànica, puix que l'evolució kl > l és la normal del vascorromanç, p.ex. claustro > laustro, Claudius > Laudio (Llodio en la versió castellana) o ecclesia > el(e)iza.
- 17 d’agost de 2016 a les 8:23
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Per altra banda, el castellà clueca sembla una hipercorreció front a llueca, igual que clavo front a llave. No crec que el gascó hi tingui res a veure.
- 17 d’agost de 2016 a les 8:45
- Joan de Peiroton ha dit...
-
Clueca sembla una ipercorreccion, d'acord, totun que s'acompanha d'ua tiera de mots gascons cloc (e non lloc), clocar (e non llocar), cloquear (e non lloquear), que son mots plan rustics, non son pas briga mots "sabents" a maudespieit d'estar de prumèra atestacion tardiva. Clavo qu'ei un mot sabent, manlhevat directament deu latin classic, e qu'ei autanplan portugués. N'ei pas lo cas deus nostes mots qui vienen deu vocabulari deus paisans (pagesos) qui non sabèvan pas arren d'etimologia ni d'alfabet. Per totas aquestas rasons que crei que vienen deu gascon e non d'ua ipercorreccion .
- 17 d’agost de 2016 a les 10:36
- Octavià Alexandre ha dit...
-
El problema és que no és tan evident com creus que aquesta paraula hagi passat del gascó al castellà, entre altres coses perquè la diftongació o > ue indica que és prou més antiga que el s. XV. En canvi, a més de loka, l'èuscar té koloka, koroka, que bé podria venir del gascó.
- 17 d’agost de 2016 a les 13:20
- Joan de Peiroton ha dit...
-
La diftongacion o >ue n'ei pas necessàriament ua pròva de l'antiquitat de la fòrma clueca, que deu resultar autanplan de la influéncia de la fòrma antiga sinonima: llueca, enqüèra viva .
- 17 d’agost de 2016 a les 19:52
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Com més suposicions calguin, menys versemblant és una teoria. Pensa per exempe que el castellà costa és un manlleu (probablement del català) enfront l'hereditari cuesta. Aquí no hi haver diftongació i la paraula antiga era i segueix sent viva.
- 17 d’agost de 2016 a les 19:52
- Joan de Peiroton ha dit...
-
E pensa qu'en cantabre clucar i cluquiar (cast. clocar e cloquear) no presentan pas nada diftongacion en la conjugacion, per contra lo cantabre a tanben la fòrma…lluecar (sic).
- 17 d’agost de 2016 a les 20:11
- Joan de Peiroton ha dit...
-
L'exemple de costa n'ei pas representatiu. L'abséncia de diftongacion hens lo mot costa que s'explica simplament per l'utilitat de la conservacion de la diferenciacion deus dus mots: costa e cuesta qui an significacions plan distintas en espanhòu. Per contra, clueca qu'ei completament sinonime de llueca e qu'ei arresentit com simple variant l'un de l'aute (tu medish l'as sentit atau), aquò provien de la diftongacion.
Un aute exemple: lo de chueca, manlhèu basco en castelhan (txoco), non atestat en castelhan abans la fin deu sègle 15 com clueca, qui amuisha plan que la diftongason n'ei pas fataument un signe d'antiqüitat.
- 17 d’agost de 2016 a les 21:15
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Que no aparegués en els textos escrits no vol dir que no existís abans en la llengua parlada, i no crec que chueca sigui un manlleu basc com p.ex. txabola.
- 18 d’agost de 2016 a les 7:41
- Joan de Peiroton ha dit...
-
E lo mot cantabre lloca, com l'explicas? Jo, per ibridizacion de llueca dab lo gascon cloca.
- 18 d’agost de 2016 a les 20:39
- Octavià Alexandre ha dit...
-
Pot ser perfectament una forma autòctona sense diptongació, tal com les que trobem en èuscar. No vull dir que hi vinguin d'aquesta llengua, sinó que dintre dels mateixos parlars romànics com el pasiegu que diftonguen les vocales /e, o/ obertes del llatí vulgar, podrien haver variants amb diftongació i altres sense. Sense dubte, el fet que es tracti d'un mot d'origen onomatopeic hi deu haver contribuït, i força.
La questió de fons és que el fet que el gascó sigui fonèticament més conservador que les altres llengües en quant al grup kl- no implica que totes les formes que el conservin hagin de provenir d'aquella llengua. Aquesta no és precisament l'explicació més versemblant si tenim en compte altres factors de tipus sociolingüístic.
- 19 d’agost de 2016 a les 22:31


text:
2006
Aquesta pagina concernís l'an 2006 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 21 de mai - Serbia e Montenegro : A l'ocasion del referendum, les Montenegrins an votat en favor de l'independéncia de la Republica de Montenegro amb una majoritat de 55,5%.
Mond[modificar | modificar la font]
- 23 de març - Benin: Yayi Boni ganha l'eleccion presidenciala.
- 18 de mai, Republica Populara de China : Lo barratge de las Tres Gòrgas es oficialament acabat.
- 27 de mai - Indonesia: Tèrratrem dins l'illa de Java : mai de 5400 mòrts.
- 12 de julhet - 14 d'aost : Après deis incidents a la frontiera entre Israèl e lo Liban, l'armada israeliana ataquèt lo movement libanés Hezbollah e seis aligats. Pasmens, lo Hezbollah resistiguèt e leis Israelians deguèron se retirar sota la pression internacionala.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 27 de genièr - Johannes Rau, èx-president d'Alemanha (n.1931).
- 4 de febrièr - Betty Friedan, feminista americana (n.1921).
- 11 de març - Slobodan Milošević, èx-president d'Iogoslavia e de Serbia (n.1941)
- 5 d'abril - Gene Pitney, cantaire american (n.1941)
- 29 d'abril - John Kenneth Galbraith, economista canadian (n.1908)
- 6 de junh - Billy Preston, cantaire american (n.1946)
- 22 de julhet - Gianfrancesco Guarnieri, actor e dramaturg brasilièr (nascut en Itàlia en 1934).
- 16 d'agost - Alfredo Stroessner, èx-dictator de Paraguai (n.1912)
- 30 d'agost - Glenn Ford, actor american (n.1916)
- 30 d'agost - Naguib Mahfouz, escrivan egipcian, Prèmi Nobel de Literatura (n.1911)
- 22 de setembre - Joan de Cantalausa, autor occitan (n. 1925)
- 3 de novembre - Paul Mauriat, cantaire francés (n.1925)
- 16 de novembre - Milton Friedman, economista american, Prèmi Nobel (n.1912)
- 10 de decembre - Augusto Pinochet, dictator de Chile (n.1915)
- 25 de decembre - James Brown, cantaire american (n.1933)


text:
Maxenç
Maxenç (vèrs 278 - 28 d'octòbre de 312, Pònt Milvius) foguèt un emperaire roman usurpator dau periòde de la Tetrarquia. Ambé l'ajuda de son paire, l'ancian emperaire Maximian Herculi, se revoutèt en Itàlia e reinèt de 306 a 312. Capitèt d'esquichar lei tropas de Sever II au començament de l'annada 306 e gardèt lo contraròtle d'Itàlia. Assaièt de restaurar una partida de l'autoritat dau Senat e acomencèt una politica de bastida dins la capitala. En 312, foguèt vencut e tuat durant la batalha dau Pònt Milvius qu'opausèt sei fòrças ai tropas de Constantin Ièr.