text:
Villes et mairies du District de Braga
Liste des communes
Braga
Ville de Braga, localité du Portugal de 170 000 habitants.
La mairie de Braga a une adresse e-mail et un site Internet.
Guimarães
Ville de Guimarães, localité du Portugal de 160 000 habitants.
La mairie de Guimarães a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila Nova de Famalicão
Ville de Vila Nova de Famalicão, localité du Portugal de 130 000 habitants.
La mairie de Vila Nova de Famalicão a une adresse e-mail et un site Internet.
Barcelos
Ville de Barcelos, localité du Portugal de 120 000 habitants.
La mairie de Barcelos a une adresse e-mail et un site Internet.
Fafe
Ville de Fafe, localité du Portugal de 53 000 habitants.
La mairie de Fafe a une adresse e-mail et un site Internet.
Vila Verde
Ville de Vila Verde, localité du Portugal de 48 000 habitants.
La mairie de Vila Verde a une adresse e-mail et un site Internet.
Esposende
Ville d'Esposende, localité du Portugal de 34 000 habitants.
La mairie d'Esposende a une adresse e-mail et un site Internet.
Póvoa de Lanhoso
Ville de Póvoa de Lanhoso, localité du Portugal de 23 000 habitants.
La mairie de Póvoa de Lanhoso a une adresse e-mail et un site Internet.
Vizela
Ville de Vizela, localité du Portugal de 23 000 habitants.
La mairie de Vizela a une adresse e-mail et un site Internet.
Celorico de Basto
Ville de Celorico de Basto, localité du Portugal de 20 000 habitants.
La mairie de Celorico de Basto a une adresse e-mail et un site Internet.
Amares
Ville d'Amares, localité du Portugal de 19 000 habitants.
La mairie d'Amares a une adresse e-mail.
Cabeceiras de Basto
Ville de Cabeceiras de Basto, localité du Portugal de 17 000 habitants.
La mairie de Cabeceiras de Basto a une adresse e-mail.
Vieira do Minho
Ville de Vieira do Minho, localité du Portugal de 14 000 habitants.
La mairie de Vieira do Minho a une adresse e-mail et un site Internet.
Terras de Bouro
Ville de Terras de Bouro, localité du Portugal de 7 900 habitants.
La mairie de Terras de Bouro a une adresse e-mail et un site Internet.


c: text/html

text:
Imam
Un imam es un individú cargat de dirigir una preguiera comuna au sen de l'islam. Pòu èstre chausit au sen d'un grop de fidèus segon de critèris definits dins l'Alcoran (conóissença dei rites, temps... etc). Pasmens, existís generalament dins una mosqueta un imam permanent que s'ocupa deis oficis. En fòra d'aqueu ròtle, lei foncions deis imamas varian entre clergats sunita e chiista. En particular, son renfòrçadas au sen dei comunautats chiistas onte leis imams son tanben considerats coma de guidas temporaus e espirituaus.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipèdia:Principis fondadors
Wikipèdia es una enciclopèdia liura que son contengut es reütilizable segon las condicions de la Licéncia de documentacion liura GNU. Participar a Wikipèdia es aisit e dobèrt a totes. Sos principis repausan sus cinc pilars e tres règlas.
Los cinc pilars son:
- Wikipèdia es una Enciclopèdia: Donam una granda importància a la neutralitat del punt de vista e a la pertinéncia del contengut. Per aquesta rason, los trabalhs inedits an pas lor plaça dins Wikipèdia.
- S’accèpta una flexibilitat per la reütilizacion de son contengut: utilizam la Licéncia de documentacion liura GNU. Aquesta licéncia autoriza cadun a copiar, modificar una copia e distribuïr lo contengut de Wikipèdia, en acòrdi amb los tèrmes de la Licéncia de documentacion liura GNU. Las obligacions son de conservar la meteissa licéncia per las còpias conformas e las còpias modificadas, e mai de creditar Wikipèdia e los autors dels contenguts coma font.
- Es Dobertura a totes: cadun pòt participar al melhorament de son contengut. Sufís de dos clics de mirga. Un sul ligam modificar e lo segond sus salvagardar aprèp aver picat vòstre tèxt. Podètz escriure d’articles sul subjècte que volètz, que siá la quimia, la geografia d’un país, la biografia d'un cantaire, etc. Per lo verificar e lo testar, lo Nauc de sabla es un bon terren d'ensag.
- Es Aisit d’enriquir e corregir: lo format WikiWiki utilizat sus aqueste sit facilita la creacion e la modificacion d'articles. Aprene las basas d’aqueste lengatge es fòrça aisit. Per exemple, sufís d'enquadrar un mot de parentèsis carradas [[...]] per crear un ligam, e d'apostròfs dobles per lo metre en italica.
Wikipèdia es un projècte collaboratiu qu’a besonh de règlas. Tres règlas fondamentalas son estadas fixadas:
- Neutralitat de punt de vista. La subjectivitat e l'expression d'opinions personalas son de proscriure, coma las informacions messorguièras.
- Respècte del drech d'autor. Es imperatiu de prestar una atencion particulara a inserir pas de tèxtes o d'imatges protegits per un copyright.
- Respècte dels autres e de lor trabalh. Los participants venon de divèrses païses e de divèrsas culturas e an de punts de vista fòrça diferents. En tractant los autres e lors avises amb respècte, poirem collaborar amb mai d'eficacitat dins la construccion de l'enciclopèdia.


text:
Comtat Venaissin
Ar Gontelezh (e brezhoneg, diwar la Comtat en okitaneg), pe Comtat Venaissin e galleg, (en okitaneg provañsek : lo Comtat Venaicin / la Comtat hervez skritur klasel an okitaneg pe lou Coumtat Venessin / la Coumtat hervez skritur Mistral) zo ur gontelezh kozh a zo aet d'ober ul lodenn eus departamant ar Vaucluse (departamant) , entre Ron, Mont Ventoux ha Durance.
Enni emañ kêrioù Cavaillon, Carpentras, Vaison-la-Romaine, Avignon.
E Stadoù ar Pab e oa ar 'gontelezh' (ne oa kont ebet), met e 1791 e voe staget ouzh Bro-C'hall gant he Republik nevez.


text:
Villes et mairies de la Province d'Anvers (2)
Liste des communes
Anvers
Ville d'Anvers, localité de Belgique de 470 000 habitants.
La mairie d'Anvers a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Malines
Ville de Malines, localité de Belgique de 79 000 habitants.
La mairie de Malines a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Turnhout
Ville de Turnhout, localité de Belgique de 40 000 habitants.
La mairie de Turnhout a une adresse e-mail et un site Internet.
Heist-op-den-Berg
Ville de Heist-op-den-Berg, localité de Belgique de 39 000 habitants.
La mairie de Heist-op-den-Berg a une adresse e-mail et un site Internet.
Brasschaat
Ville de Brasschaat, localité de Belgique de 37 000 habitants.
La mairie de Brasschaat a une adresse e-mail et un site Internet.
Geel
Ville de Geel, localité de Belgique de 36 000 habitants.
La mairie de Geel a une adresse e-mail et un site Internet.
Lierre
Ville de Lierre, localité de Belgique de 33 000 habitants.
La mairie de Lierre a une adresse e-mail et un site Internet.
Mol
Ville de Mol, localité de Belgique de 33 000 habitants.
La mairie de Mol a une adresse e-mail.
Schoten
Ville de Schoten, localité de Belgique de 33 000 habitants.
La mairie de Schoten a une adresse e-mail et un site Internet.
Brecht
Ville de Brecht, localité de Belgique de 27 000 habitants.
La mairie de Brecht a une adresse e-mail et un site Internet.
Herentals
Ville de Herentals, localité de Belgique de 26 000 habitants.
La mairie de Herentals a une adresse e-mail et un site Internet.
Kapellen
Ville de Kapellen, localité de Belgique de 26 000 habitants.
La mairie de Kapellen a une adresse e-mail et un site Internet.
Mortsel
Ville de Mortsel, localité de Belgique de 24 000 habitants.
La mairie de Mortsel a une adresse e-mail et un site Internet.
Willebroek
Ville de Willebroek, localité de Belgique de 23 000 habitants.
La mairie de Willebroek a une adresse e-mail et un site Internet.
Westerlo
Ville de Westerlo, localité de Belgique de 23 000 habitants.
La mairie de Westerlo a une adresse e-mail.
Edegem
Ville d'Edegem, localité de Belgique de 21 000 habitants.
La mairie d'Edegem a une adresse e-mail et un site Internet.
Nijlen
Ville de Nijlen, localité de Belgique de 21 000 habitants.
La mairie de Nijlen a une adresse e-mail et un site Internet.
Zoersel
Ville de Zoersel, localité de Belgique de 21 000 habitants.
La mairie de Zoersel a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Paraulas en Oc prepausarà tanben una letra d'informacion mensuala amb la presentacion de l'artiste del mes, la tièra de las novèutats del siti, una seleccion dels eveniments del mes e benlèu mai...
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Novèutats sul siti Paraulas en Oc
1 Novèutats sul siti Paraulas en Oc le Mer 21 Nov - 20:00
Aura
Palhassa
Paraulas en Oc prepausarà tanben una letra d'informacion mensuala amb la presentacion de l'artiste del mes, la tièra de las novèutats del siti, una seleccion dels eveniments del mes e benlèu mai...
2 Re: Novèutats sul siti Paraulas en Oc le Mer 21 Nov - 20:06
joan_cavalier
Trobador !!
Aura a écrit:Lo siti www.paraulas.net prepausa ara un espaci privat ont cadun se podrà faire un agenda personal a partir de las datas presentas sul siti, un annuari perso amb los artistes que seleccionarà e de favorits ont registrar de paginas del siti coma la tièra de cançons d'un artiste, las paraulas d'una cançon o un reportatge que li a agradat.
Paraulas en Oc prepausarà tanben una letra d'informacion mensuala amb la presentacion de l'artiste del mes, la tièra de las novèutats del siti, una seleccion dels eveniments del mes e benlèu mai...
Adieu,
Osca, aquò vol diser tanben que las paraulas que t'ai picada amb amor seran leu sul siti?
Aquò dit, coma soi a la cauma a comptat de la setmana venenta (fins a...??????) s'as mestier d'ajuda, saps onte me junher
Potons
Cedric
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Produch interior brut
Lo produch interior brut (var. produit interior brut) (PIB) es la soma de totes los bens e servicis finals produsits en un espaci economic durant un periòde de temps determinat, normalament un an, en exclusent la consomacion intermediària utilizada dins la produccion. Fins als ans 1980 se preferissiá l'usatge del Produch Nacional Brut (PNB), un autre mesurament gaireben identic al PIB mas qu'incorpòra los bens e de servicis produsits per factors pròpris a l'exterior. La variacion d'aquela magnitud macroeconomica sòl s'utilizar per mesurar lo creissement economic.
Lo PIB per capita es lo PIB dividit per la populacion de l'espaci economic. S'utiliza sovent per comparar lo gra de desvolopament entre païses, e mai se, mai lèu, es una simpla comparason de la capacitat productiva per individú. Totun, coma mejana aritmetica, es pas un mesurament adaptat del benestar, de la distribucion de la riquesa, ni de l'accès aquela o dins lo capital.
Metòde de calcul segon la despensa[modificar | modificar la font]
Per mesurar e comprene lo concèpte del PIB s'utiliza lo metòde de las despenuda:
- PIB = C + I + (X - M)
- PIB = consomacion + investiment + (exportacions − importacions)
La consomacion e l'investiment dins l'equacion son las despensas en bens e servicis finals. La diferéncia entre las exportacions e las importacions ajustan lo mesurament restant las despensas en produchs e servicis provesits per païses estrangièrs e en apondent la produccion nacionala, e mai siá consomada a l'estrangièr.
Los economistas (dempuèi Keynes) preferisson dividir la consomacion en doas parts: consomacion privada e las despensas publicas recebut que:
- la consomacion privada es una preocupacion centrala de la economia del benestar. L'investiment privat e lo comèrci (en qualques modèls macroeconomics) se tradusisson en un aument en la consomacion privada a tèrme long;
- la consomacion publica (del govèrn) pòt èsser estudiada coma variabla exogèna; se pòdon aital modelar divèrsas opcions de despensas governamentalas dins los modèls economics.
Doncas, lo PIB es tanben sovent exprimit exprimit atal:
- PIB = C + D + I + X − M
- PIB = consomacion privada + despensa publica + investiment + (exportacions − importacions)
Components del PIB[modificar | modificar la font]
- C es la consomacion privada (o las despensas del consumidor) en l'economia. Comprenon totas las despensas acumuladas dels larèrs.
- E son los investiments empresarials dins capital; per exemple lo bastiment d'una mina o la crompa d'ordenadors e maquinària. L'investiment, pel PIB, fa referéncia especificament a la crompa de produchs pas financièrs. La crompa de produchs financièrs se considèran d'estalvis en la macroeconomia.
- D es la soma de las despensas publicas en bens e servicis finales. Compren los salaris dels foncionaris publics, la crompa d'armament per l'armada e quina autra despensa que siá governamentala. Compren pas, mas, cap de transferéncia de pagaments (i.e. Seguretat sociala, supòrt als desocupats, èca.).
- NX son las exportacions netas (X − M) de l'economia. Lo PIB mesura la produccion d'un país e doncas compren los bens e los servicis que consoman los estrangièrs e que son produsits nacionalament. Las importacions se lor cal restar recebudas que se comprenon coma despensas o investiments e pas coma produccion nacionala.
Tipe de presentacion[modificar | modificar la font]
El valor total del PIB en moneda locala, pòt èsser presentat de la manièra seguenta:
- PIB nominal fa referéncia a la valor totala dels sòus gastats en lo PIB a prèses corrents (la valor de venda dels bens e servicis)
- PIB real fa un ajustament de la valor del PIB nominal per descomptar los efièches de l'inflacion, e aital estimar la quantitat reala de bens e servicis que lo conforman. Per'mor de far de comparasons temporalas, s'utiliza un an de referéncia o an de basa.


text:
Salvatore Quasimodo
Salvatore Quasimodo (Modica, Itàlia, 20 d'agost de 1901- Amalfi, 14 de junh de 1968) foguèt un poèta e jornalista italian. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1959. Èra un representant del movement literari ermetic.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt lo 20 d'agost de 1901 dins la vila de Modica, dins l'illa de Sicília. Lo sieu paire, que trabalhava pel camin de fèr, foguèt mudat a Messina en 1908 pas gaire de temps aprèp lo tèrratrem que desroquèt la vila al mes de decembre d'aquela annada, çò que foguèt la rason que tota la familha s'i installèt. Dins aquela vila escriguèt los sieus primièrs vèrses, quand aviá sonque setze ans, publicats dins una revistòta literària qu'editava amb d'amics dins l'institut tecnic ont estudiava.
En 1919 la familha partiguèt per Roma, ont Salvatore s'inscriguèt per venir engenhaire a l'Universitat Politecnica de Roma; pasmens las dificultats economicas l'obliguèron de realizar de trabalhs divèrses pr'amor de se poder pagar los estudis universitaris, que finalament posquèt pas acabar. En 1926 se mudèt en Calàbria ont aviá trobat una plaça de foncionari. A partir de 1934 visquèt a Milan, ont frequentava los cercles literaris de la vila. Atal venguèt en 1938 redactor de la revista "Il Tempo", que a mai de se cargar de la critica teatrala, se marquèt clarament coma opausat al faissisme.
Pendent las darrièras annadas de la siá vida realizèt un prètzfait actiu de jornalista, en publicar d'articles d'opinion nombroses que i criticava acèrbament lo consomatorisme de la societat modèrna. Se moriguèt dins la vila a tocar d'Amalfi, de Nàpols, lo 14 de junh de 1968 en seguida d'una emorragia cerebrala. L'enterrèron al Cementèri Monumental de Milan.
Òbra poetica[modificar | modificar la font]
La siá primièra publicacion poetica se faguèt en 1930 dins la revista "Solaria", ont apareguèt un recuèlh de poèmas jol títol Acque e terre ("Aigas e Tèrras"). Dos ans pus tard publiquèt Oboe sommerso ("Oboè submergit"), òbra que desvelhèt un interès dels grands en çò dels critics literaris.
En 1940 publiquèt Lirici greci, òbra ont reünissiá las traduccions siás dels classics e que marcava una etapa importanta dins la siá produccion literària, que i manifestèt lo sieu interès dins l'aprochament entre la poesia classica e aquela contemporanèa. En 1942 publiquèt Ed è subito sera ("E sobte ven lo vèspre"), òbra que coneguèt una bèla capitada, e ont foguèt inclusa una antologia de la siá produccion poetica fins aquel moment. Dins aquelas òbras la siá poesia pren una forma concisa, gaireben minimalista, amb un contengut fòrtament simbolic a l'encòp. Aquel estil ermetic foguèt partejat per d'autres poètas italians del temps, coma Giuseppe Ungaretti, Alfonso Gatto e Mario Luzi, influenciats totes prigondament pels poètas franceses Paul Valéry e Stéphane Mallarmé, çò que donariá l'escòla dita escòla ermetica italiana.
A partir de la fin de la Segonda Guèrra Mondiala introdusiguèt dins los tèmas de la siá poesia de contenguts mai socials, ligats a la situacion politica del sieu país. Entre 1949 e 1958 intensifiquèt la produccion coma traductor, en publicar divèrsas traduccions del latin (Catul), del grèc (l'Evangèli segon Joan e Sofòcles) e de l'anglés (La tempèsta de William Shakespeare). Un còp la guèrra acabada, tre que la censura tombèt, los tèmas de la poesia de Quasimodo s'encastrèron dins la problematica sociala, en utilizar d'un biais abil l'analogia entre los esclavatges umans actuals e los mites grècs; abandonèt alavetz l'ermetisme e desvolopèt una poesia pus clara e vitala.
En 1953 partegèt amb Dylan Thomas lo Prèmi Etna-Taormina de poesia e en 1959 li foguèt donat lo Prèmi Nobel de Literatura per la siá poesia lirica, qu'amb lo fòc classic exprimís l'experiéncia tragica de la vida dins las nòstras pròprias epòcas.
Òbras publicadas[modificar | modificar la font]
- 1930: Acque e terre
- 1932: Oboe sommerso
- 1938: Erato e Apòllìon
- 1938: Poesie
- 1940: Lirici Greci
- 1942: Ed è subito sera
- 1946: Con il piede straniero sopra il cuore
- 1947: Giorno dopo giorno
- 1949: La vita non è sogno
- 1954: Il falso e vero verde
- 1957: Il fiore delle Georgiche
- 1958: La terra impareggiabile
- 1960: Il poeta e il politico e altri saggi
- 1966: Dare e avere


text:
Projècte:Servici de Pairinatge Actiu
Lo Servici de Pairinatge Actiu (abreujat familiarament en SPA) es un servici creat sul modèl del programa Adopt-a-User de la Wikipèdia en anglés.
Sa tòca es d'ofrir una ajuda als contributors novèls, sovent inexperimentats e que pòdon aisidament se sentir perduts dins l'enciclopèdia. Aquesta ajuda es ofèrta per d'utilizaires pus experimentats que « pairinan » de novèls, los guidant tot lo long de lor descobèrta del projècte.
La tòca es tanben de demenir lo nombre d'ensages, de temptativas malurosas e de descoratjaments e, perqué pas, de vandalismes.
Se far pairinar per un Wikipedian es simple e risolièr. Vos cal simplament apondre lo modèl {{Pairinatz-me}} en copiant-empegant aqueste tèxt sus vòstra pagina d'utilizaire, çò que va automaticament vos apondre a la Categoria:Wikipedian desirant èsser pairinat.
Qualques jorns aprèp, un utilizaire experimentat comunicarà amb vos per se prepausar coma pairin. Alara poiretz acceptar son ofèrta e venir son protegit o, plan evidentament, refusar se vos conven pas.
Tanben podètz consultar la lista dels pairins e mairinas e prene contacte dirèctament amb un o una d'entre eles, a vòstre convenéncia.
Se conselha, pr'amor de trobar un pairin o una mairina que sos gostes e sos oraris son pròches dels vòstres, de precisar sus vòstra pagina vòstre fus orari (o vòstra vila) e mai vòstres centres d'interès principals.
Per obténer mai d'entresenhas, consultatz aquesta pagina.
Los critèris actualament en plaça per poder èsser un pairin son los seguents :
- aver pro de disponibilitat per ajudar lo pairinat
- aver un minimum de 500 edicions
- èsser pas estat blocat aquestes 6 darrièrs meses
- èsser pas pairinat siá meteis actualament.
Se complissètz aquestes critèris e que volètz pairinar un utilizaire novèl, alara apondètz lo modèl {{Pairin volontari}} o {{Mairina volontària}} sus vòstra pagina d'utilizaire e contactatz simplament una o maitas personas encara listadas dins la categoria Wikipedian desirant èsser pairinat. S'aquesta es voida, esperatz simplament que de contributors novèls i aparescan. Per seguir las entradas e sortidas d'utilizaire dins la categoria, seguissètz la pagina WP:NEW.
Quand prepausatz a qualqu'un de venir son pairin o sa mairina, remplaçatz lo modèl {{Pairinatz-me}} per {{Ofèrta de pairinatge}} e, quand lo pairinatge o mairinatge es confirmat, modificatz-lo per {{Pairinat}} o {{Mairinat}} e apondètz {{Pairin}} o {{Mairina}} sus vòstra pròpria pagina. Tanben podètz plaçar lo modèl {{benvenguda filhòl}} sus sa pagina de discussion.
Per mai d´entresenhas, consultatz aquesta pagina.
-
- 25 d'agost de 2008 : Creacion del projècte
- Utilizaires en espèra d'un pairin (lista mesa a jorn automaticament ; pagina de secors en cas de defalhença dins la mesa a jorn)
- Lista dels pairins e mairinas volontaris (seguit)
Utilizaires que participan al projècte SPA :
- {{Pairinatz-me}} e {{Mairinatz-me}}, pels novèls que voldrián èsser pairinats.
- {{Pairinat|pairin}} e {{Mairinat|mairina}} pels filhòls
- {{Pairin|pairinat}} e {{Mairina|mairinat}} pels pairins e mairinas
- {{Fin pairinatge|pairin}} o {{Fin mairinatge|mairina}} per la fin del pairinatge / mairinatge
Modèl:Fin pairinatge Modèl:Fin mairinatge
- {{Ex pairinat|pairin}} o {{Ex mairinat|mairina}} en sovenir del bon vièlh temps
Modèl:Ex pairinat Modèl:Ex mairinat
- {{Ex filhòl|filhòl}} o {{Ex filhòlq|filhòla}} tanben en sovenir del bon vièlh temps, mas vist de l'autre costat


text:
-491
Aquesta pagina concernís l'an -491 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Mobilizacion d'una armada per Cleòmenes Ièr per eliminar la preséncia pèrsa sus l'illa d'Egina. Pasmens, seis esfòrç foguèron tornarmai blocats per lo rèi Demarat, favorable ai Pèrsas. Cleòmenes Ièr organizèt alora un complòt ambé l'ajuda de l'oracle de Dèlfes per accusar son rivau de bastardiá. Demarat foguèt finalament descaigut de son títol e s'exilèt rapidament dins l'Empèri Aquemenida. Son successor Leotíquides adoptèt una posicion similara a aquela de Cleòmenes permetent lo succès de l'expedicion d'Egina.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
Consequéncia de la Revòuta d'Ionia (499-493 av. JC) e de l'ajuda d'Atenas e d'Eretria ais insurgents, lo rèi Darius Ièr decidèt d'acomençar tornamai la somission de Grècia que sei ciutats representavan una fònt d'agitacion e una menaça, en causa de sei liames ambé lei ciutats grègas de l'Empèri, sus sa frontiera nòrd-oèst. Ansin, ordonèt de reünir una flòta importanta que comencèt d'atacar leis illas de la Mar Egèa (→ -490).


text:
Edward Adelbert Doisy
Edward Adelbert Doisy (Hume, 3 de novembre de 1893 - Saint Louis, 23 d'octobre de 1986) foguèt un bioquimista, mètge e professor universitari nòrd-american premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina l'an 1943.
Biografia[modificar | modificar la font]
Estudièt quimia a l'Universitat d'Illinois, ont se graduèt l'an 1916. Agrandiguèt posteriorament los sieus estudis a l'Universitat de Harvard, ont se doctorèt en medecina l'an 1920. Dempuèi 1919 foguèt professor associat a l'Universitat de Washington en venent lo 1923 professor de bioquimica a l'Universitat de Saint Louis.
Orientèt la siá recèrca scientifica a l'entorn de las ormonas sexualas. Aital l'an 1923 amb Edgard Allen inventèt la primièra dosificacion dels estrogèns, lo 1929 isolèt l'estrona, un dels compausants del estrogen, e lo 1935 lo estradiol.
Interessat tanben en la vitamina K, atenguèt descobrir la siá estructura quimia. L'an 1943 foguèt premiat amb lo Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina «per los sieus trabalhs en l'obtencion de la vitamina K e la siá estructura».[1] amb Henrik Dam.


text:
En genièr de 1994, Senegal adoptèt un profond programa de reforma economica amb lo supòrt de la comunautat de donadors internacionals. Aquela reforma comencèt amb una devaluacion de 50% de la moneda, lo franc CFA, que se manteniá amb una taxa de cambiament fixa per rapòrt al franc francés. Lo contraròtle governamental de prètzs e los subsidis foguèron desmantelloats. Après una reduccion de 2,1% en la creissença lo 1993, l'economia tornèt créisser a causa de las reformas economicas, e lo país aguèt una creissença sostenguda de 5% annala entre 1995 e 2008. L'inflacion annala s'es redusit a chifras d'unitats[1].
Coma membre de l'Union Monetària e Economica de l'Africa Occidentala, lo Senegal trabalha per una màger integracion regionala, amb una tarifa extèrna comuna e una politica monetària mai establa. Malgrat aiçò, l'anautita taxa de caumatge fa que de milièrs de personas daissen lo país en recèrca d'aucupacions a Euròpa. Lo país sofriguèt tanben una crisi d'energia que provoquèt fauta d'electricitat en fòrça regions lo 2006 e 2007[1].


text:
Neron
Neron (15 de decembre de 37 - 9 de junh de 68) foguèt lo cinquen emperaire de l'Empèri Roman e darrier emperaire de la dinastia julioclaudiana de 54 a sa mòrt. Succediguèt a Claudi après un complòt probablament dirigit per sa maire Agripina e foguèt remplaçat per Galba après un còp d'estat.
Son periòde es generalament descricha coma un rèine tiranic en causa de sa manca fòrça importanta de popularitat. D'activitats artisticas incomptatiblas ambé son estatut d'emperaire, l'incendi de Roma en 64 e la revirada de sa reaccion politica en fàcia deis eveniments, lei persecucions còntra lei crestians e l'execucion d'unei captaus e generaus romans copables o solament sospichats de complòts foguèron a l'origina d'aquela reputacion. Pasmens, durant son rèine, l'administracion e l'economia de l'empèri foguèron renfòrçadas e leis arts, especialament l'arquitectura, conoguèron un desvolopament important. Existís tanben de traças mostrant una popularitat vertadiera de Neron dins certanei províncias.
Foguèt finalament rebutat per un complòt de la garda pretoriana favorabla au generau Galba.


text:
Guèrra Civiu Espanhòla
Era Guèrra Civiu Espanhòla (var. Guèrra Civila Espanhòla), siguèc un conflicte major en Espanha que comencèc dempús d'ua temptativa de còp d'Estat cometut per ua partida dera armada espanhòla contra eth govèrn dera Dusau Republica Espanhòla. Era guèrra civiu arroïnèc Espanha deth 17 de junh de 1936 enquiath 1er d'abriu de 1939, en tot acabar-se damb era victòria nacionalista e er establiment d'ua dictadura portada peth generau Francisco Franco. Es partisans dera Republica, o Republicans (republicanos), obtengueren eth supòrt dera Union Sovietica e de Mexic, deth temps qu'es nacionaus arreceberen eth supòrt des Poténcies der Èish europèes: reiaume de Itàlia e Alemanha nazi e deth Portugal vesin.
Era guèrra aumentèc es tensions que precediren era Dusau Guèrra Mondiau e siguec coma ua repeticion abans era Guèrra Mondiau, damb Alemanha eth particular que i metec ath punt era sua tactica de blitzkrieg qu'utilizèc mès lèu en Euròpa. Era arribada des mejans de comunicacion permetec un nivèu d'atencion sense precedent (Ernest Hemingway, George Orwell e Robert Creste toti ac corbiren) e era guèrra inspirèc fòrça passions e divisions politiques, e s'i debanèren atrocitats nombroses.
Antecedents dera guèrra civiu[modificar | modificar la font]
Era Espanha deth sègle XX eretèc grèus desequilibris sociaus, regionaus e ideologics, ath delà d'ua configuracion istorica pròpria que la diferenciaue dera evolucion dera rèsta des Estats Europèus es aspèctes coma eth trionf des valors democratiques o era separacion entre era Glèisa e er Estat e era participacion des militars n'es ahèrs politics. Er afrontament entre liberaus e absolutistes o carlins son un reflèxe dera crispacion sociau, politica e militara que viuec era Espanha der sègle XIX, afrontada entre 1833 e 1876 en ua sèria de guèrres civius coneishudes coma es guèrres carlines, des qu'era dusau guèrra carlina (1846-1849) siguec un hèt especificaments catalan.
Era Restauracion borbonica, de 1874 ath 1923 permetec qu'es classes dominants establissen un consens entà mantier es sòns privilègis. Per contra, obrèrs e petita borgesia, es naues classes emergentes, e es naues ideologies que representauen demorèren marginalizades. Era Setmana Tragica de Barcelona, de 1909, ei un bon exemple dera henedura sociau que se daurie. Era dictadura de Primo de Rivera, de 1923 a 1930, sostenguda pes classes dominants espanhòles e pera borgesia catalana damb era aprobacion d'Anfós XIII, agravèc era situacion sociau: en Barcelona, eth pistolerisme; as nuclèus industriaus, grèves. Era monarquia e era pròpria dictadura pengen d'un hiu e fin finau eth 1930 eth dictator, sense supòrts militars, se li cau exiliar en París. Er an següent ac li calerà hèr eth pròpri monarca quan eth 14 d'abriu se proclamèc era Dusau Republica espanhòla. Era Espanha d'Anfós XIII e republicana auie problèmes deth passat: eth latifundisme irresolt en Andalosia, Castelha era Mancha e Extremadura; granes ciutats damb problèmes urbans deth sègle XIX; desequilibris industriaus en Astúrias, ath conjunt siderurgic de Bilbao e en Catalonha tota damb un proletariat organizat ar entorn dera UGT ath nòrd e era CNT en Catalonha, mentre era rèsta son airaus agraris; es nacionalismes nomentadi periferics; ua Revolucion Industriau arribent en Castelha e fin finau, es desequilibris religiosi donques que, pendent era dusau Republica, era Glèisa a hèt ostentacion dera sua solidaritat damb es classes dominants conservadores. Es eleccions municipaus deth 12 d'abriu de 1931 celebrades en Espanha èren sometudes, de facto, coma un plebiscit dera monarquia d'Anfós XIII. Eth resultat, quantitativament favorable ara opcion monarquica mès damb ua victòria des republicans enes granes ciutats, siguec interpretat coma ua pèrta de confidança er era monarquia. en Catalonha era escampada dera recenta neishuda ERC va quitament estonar as sòns promotors.
Eth 14 d'abriu de 1931, acompanhada d'un esclatament d'alegror populara, se proclamèc era Dusau Republica espanhòla e eth rei s'exilièc en França prumèraments e dempús en Roma, a on arrecebec eth supòrt dera familha reiau italiana e se separèc dera sua molhèr, que s'installèc ara localitat soïssa de Lausana.
Evolucion dera guèrra[modificar | modificar la font]
Era guèrra s'inicièc damb un suslhèuament militar eth 17 de junhsèga de 1936 a Melilla, que londeman s'estenec arreu der Estat. Eth president Santiago Maridères siguec substituït per Jose Giral, qual ordenèc eth despartiment d'armament entre era poblacion civiu, en tot facilitar era desbranda des insurrectes as principaus nuclèus industriaus, Madrid e es caps-lòcs mediterranèus, mès eth fracàs de la revòlte dèc pas a ua guèrra longa e sagnant.
Es tropes dera armada africana crotzèren er estreit de Gibartar e se junheren as deth generau Queipo de Llano en Sevilha, e ath madeish viatge, eth sòn rapid auanç les permetec contactar damb era armada deth Nòrd, comandat per eth generau Esmòla. Pendent eth 1937 era guèrra se liurèc es tres tèstes: er assag franquista de conquistar Madrid e eth nòrd industriau, mentre es republicans sajauen infructuosament dominar es principaus ciutats der Aragon.
Eth generau Francisco Franco lancèc ua ofensiva n'era tèsta d'Aragon en mai de 1938 entà arribar en Mediterrani e dividir eth territòri dominat pes republicans, objectiu artenhut damb era aucupacion de Vinaròs eth mes d'abriu. Era reaccion republicana siguec ua ofensiva sus era linha der Èbre, que signifiquèc era campanha mès longa e sagnant dera guèrra civiu. Era batalha der Èbre acabèc damb era desbranda dera armada republicana e deishèc eth camin liure entara aucupacion franquista de Catalonha; hèt que precipitèc era fin dera guèrra. Franco la dèc per acabada eth 1 d'abriu de 1939, tres dies dempús qu'eth coronèl Segismundo Casado liurèsse Madrid.
Era reraguarda republicana auie viscut situacions malaisides qu'afebliren era sua capacitat a causa des divisions entre es diferenti partits politics e fòrces sindicaus qu'eth fòrça lòcs heren er esfòrç de lutar ara guèrra damb er assag d'organizar ua revolucion sociau. Era rereguarda dera zòna nacionau, per contra, auec ua direccion politica e militara fòrça mès centralizada, qu'eth supòrt dera Alemanda nazi e era Itàlia fascista, hec mès efectiva, e ua repression que contunhèc pendent era dictadura franquista contra es movements de quèrra e era cultura e era lengua catalana, basca e galhega.


text:
Confucianisme
Lo confucianisme (pinyin: Rújiā (儒家) « escòla dels letrats » e mai tard Rúxué (儒學) « ensenhament dels letrats ») es un ensems de doctrinas filosoficas, moralas e politicas que se desvolopèron en China durant mai de dos millenis a partir de l'òbra atribuida al filosof Kongzi (551-479 ab. J.-C.), conegut en Occident jol nom latinizat de Confuci. Aqueste ensenhament exerciguèt una granda influéncia dins son país d'origina, ont impregnèt totes los domenis de la vida, e mai en Corèa, Vietnam e Japon. Lo confucianisme s'establiguèt coma una doctrina d’Estat al sègle II abC, e posteriorament s'estructurèt coma religion oficiala reelaborada metafisicament al sègle XI: lo neoconfucianisme.


text:
Biologia
La biologia es la sciéncia de la vida.
La biologia, dau grèc bios (Bιoς) e logos (λoYoς), es la sciéncia de la vida. Aquesta generalitat etimologica recuèrbe mai d'una realitat :
- Per definicion, la biologia es l'estudi deis èssers vius, taus coma son conoissuts sus la planeta Tèrra. Mai la distincion entre organismes vius e non vius es de còps malaisada (vejatz virus, viroïde e prions), e la determinacion de l'objècte especific de la biologia a ren de ben clar.
- Pressa en un sens pus larg, la biologia o sciéncia de la vida es tanben l'ensems dei disciplinas, classicas e modèrnas, qu'estúdia leis estructuras, lei foncions e lei nivèus d'organizacion (moleculas, cellulas, organismes e son mitan de vida) deis èssers vius, aqueleis èssers vius estent scientificament que d'amassatges complèxes de moleculas interagissent entre elei segon lei lèis de la fisica e de la quimia s'aplicant en tota matèria.
- La biologia estúdia tanben l'evolucion deis èssers vius (teoria de l'evolucion).
- Estúdia sei relacions leis uns a respècte deis autres e a respècte de son mitan (ecologia, etologia).
- La biologia pertòca tanben certanei caracteristicas dau "viu" utilas per l'òme (aplicacions agricòlas, agroalimentàrias, medicalas, farmaceuticas, quimicas…)
Lo tèrme de biologia foguèt definit a la fin dau sègle XVIII per lo naturalista francés Jean-Baptiste de Lamarck : « Tot çò qu'es generalament comun ai vegetaus e ais animaus coma totei lei facultats que son pròprias a cadun d'aqueleis èssers sensa excepcion, deu constituir lo solet e vast objècte d'una sciéncia particulara qu'es pas encara fondada, qu'a pas manco de nom, e que li donarai lo nom de biologia. »
Disciplinas principalas[modificar | modificar la font]
A rason dau caractèr extremament vast dau subjècte, l'estudi de la biologia a besonh d'un morcelament. Una amira, un pauc « reductriz » mai aguent l'avantatge de clarificar lei tèmas, consistís a definir de nivèus d'organizacion. Dins un socit de venir an una compreneson melhora de la biologia, de pònts se son naturalament fargats entre lei diferentei disciplinas.
D'autrei disciplinas son associadas a la biologia, coma la genetica o sciéncia de l'ereditat.
Un dei concèptes clau de la biologia es lo principi de l'evolucion. La filogenia retrai ansin l'evolucion deis organismes e la paleontologia estúdia leis organismes fossils e cèrca de retraire son evolucion. Aquelei disciplinas s'apielan sus la taxinomia (o sistematica), qu'a per tòca de classificar leis èssers vius per fin de leis agropar en ensems (genre, familha, espècias, menas, eca.) pron semblants per èssers comparats entre elei dins lo temps e l'espaci.
Lei progrès rapids de la biologia suscitan de còps d'interrogacions filosoficas, de lanhas dei gròssas, finco una fòrta oposicion de certaneis associacions o organizacions non governamentalas (ONG). Citem especialament : l'avortament , lo clonatge, leis organismes modificats geneticament, lo sequençatge e lei problèmas de proprietat que ne resultan.


text:
Georges Méliès
Georges Méliès (8 de deceme de 1861, París – 21 de gèr de 1938) siguec illusionista e un des pionèrs dera creacion cinematografica. Revolucionèc eth mon deth setau art damb es sues pellicules enronades de detalhs singulars e tecniques innovadores. Siguec eth prumèr en emplegar efèctes especiaus. Es sues òbres an devengut autentics classics e an condicionat agudament era evolucion deth cinèma.
Somari
- 1 Afogat deth dessenh, eth teatre e er illusionisme
- 2 Com hec dera magia era sua profession
- 3 Proprietari e director deth teatre Robert Houdin
- 4 Eth magician Méliès, director de cinèma
- 5 Era des·heta
- 6 Era vida damb Charlotte Faës
- 7 Filmografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Arremèrques e referéncies
Afogat deth dessenh, eth teatre e er illusionisme[modificar | modificar la font]
Neishec en numèro 45 deth boulevard Saint-Martin, ath tresau districte de París (França), en sen d'ua familha dardenosa. Eth sòn paire se dedicaue ara indústria deth cauçat. Des de pichonet mostrèc interès e abilessa en dessenh e ère un apassionat deth teatre. Damb husta, relhetes, ròba, cordilh e pintures bastic un teatret de mariòtes. Pendent es vacances d'ostiu, s'entretieja aufrint as sòns amics espectacles damb mariòtes qu'eth madeish fabricaue. S'atelantaue pera magia e des de es dètz ans anaue soent tà veir es espectacles d'illusionisme que realizaue eth magician Robert Houdin en un petit teatre de París. Tanben s'interessèc pera fotografia, era pintura ar òli, era escultura, escriuie poèmes,... Bensè, ère un verai artista.
Com hec dera magia era sua profession[modificar | modificar la font]
As dètz-e-nau ans siguec cridat ath servici militar, que realizèc en Blois pendent un an. En 1881 anèc tara Anglatèrra entà perfeccionar eth sòn anglés. Delà profitèc entà apréner era art der illusionisme ar Egiptian Hall, regentat peth reputat magician John Nevil Maskelyne. En tornar a París er an 1882, sagèc d'entrar ara Escòla de Beres Arts, mès se veiguec obligat a dedicar-se ath negòci familhar e non realizèc aguesti estudis. S'encarguèc dera reparacion dera maishinària dera entrepresa, en tot aquerir es adreties mecaniques que posteriorament li resultarien tan utils. Dus ans dempús, comencec a hèr espectacles de prestidigitacion ath Musèu Grevin e ara Galeria Vivienne. As vint-e-quatre ans, se maridèc damb Eugenie Génin, damb qui auec ua hilha.
Proprietari e director deth teatre Robert Houdin[modificar | modificar la font]
Quan eth sòn pair se retirèc deth negòci, Méliès se neguèc a contunhar-lo. Damb era sua partida deth capitau deth negòci crompèc en 1888 eth teatre de Robert Houdin, ont freqüentaue plan. Damb eth teatre, toti es sòns objèctes, decorats e vestits passèren a èster proprietat sua.
Georges Méliès ère un trabalhador inesquintable : compaginaue eth pretzhèt de director deth teatre damb faenes de jornalista e dessenhaire en jornau satiric La Griffe, on eth sòn cosin Adolphe exercie coma cap de redaccion. Tanben hèja d'artista en sòn pròpri teatre : trabalhaue ena elaboracion des decorats e realizaue espectacles de magia.
En 1891 fondèc era Académie de Prestidigitation, que devenguec un centre de referéncia pes magicians de toti es endrets.
Eth 28 de deceme de 1895, Méliès assistic, convidat pes frairs Lumière, ara prumèra representacion deth cinematograf. Quedèc tant meravilhat per çò qu'auie vist, que de tira decidic crompar era maishina as Lumière, mes non li volgueren véner. Alara, optèc per construsir, a partir d'auti enginhs, era sua pròpria maishina. Certanament, eth sòn pair sagèc de trèir-li era idèa deth cap perque, coma auta gent dera epòca, credia qu'eth cinèma ère ua simpla nauetat e non resultarie ua bona inversion. Totun, Méliès amièc endeuant eth sòn cogit.
Eth magician Méliès, director de cinèma[modificar | modificar la font]
Quand es espectadors èren dejà alassadi de totes pelliculetes sus era natura, es persones que passen peth carrèr, es trins en movement e tot de tèmes quotidians, eth magician Méliès entrèc en mon deth cinèma. Eth 5 d'abriu de 1896 projectèc es sues prumères pellicules en sòn teatre Robert Houdin. En aguestes prumères i copsam era influéncia deth cinèma des frairs Lumière, pr'amor que representauen eth sòn modèl mès immediat. Ath madeish temps i començam a veir ues caracteristiques que devieran clau ena sua produccion cinematografica. Ath començament, portaue era camèra en carrèr e enregistraue çò qu'i passaue. En realitat ère çò que se hèja : totes es pellicules dera epòca èren causes banaus que passauen ara aira liura e non auien cap de planificacion. Eth cinèma se trapaue en ua crisi creatiua e açò l'impusèc tà innauar eth sòn estil.
Partida de cartes[modificar | modificar la font]
Era prumèra pellicula que presentèc siguec Partie de cartes (1896) (Partida de cartes). Ei ua mòstra des sòns prumèrs experiments. A ua durada d'ua menuta e ena scèna aparéishen tres senhors jogant a cartes ar exterior d'un bar. En un moment entre era crambèra.
Aguesta pellicula ei similar a ua naua pellicula des frairs Lumière, es sòns principaus influents. Andues versions dera Partida de cartes vòlen da movement a ua scena que pintèc Pau Cesana (1839-1906) on vedem dus òmes jogant a cartes en ua tavèrna. Aguest quadre, ath sòn torn, a un antecedent en es Soldadi en tot jogar a cartes de Louis Le Nain (1593-1648).
Se considère importanta per dues arrasons : ei un reflèisse des costums dera epòca e represente un traspàs de dimensions artistiques, de pintura tà cinèma.
Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin[modificar | modificar la font]
Dempús se dediquèc a enregistrar es sòns espectacles d'illusionisme e açò atreiguie era gent. A Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin (1896) (Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin) reprodusís un truc popularizat peth magician Buatier de Kolta. Capera ua hemna damb un mocader, la hè desaparéisher e la convertís en un esquelèt : magia, hum, desaparicions, objèctes susprenents, tot ua seria d'elements qu'acabaran envirolant era sua produccion. Sèmble qu'aguesta pellicula auec ua escaduda formidable, çò que l'encoratgèc a contunhar.
Méliès siguec eth prumèr que realizaue pellicules planificades. Introdusic ath cinèma era magia, era dança e eth teatre. Siguec coma reportar çò que hèja ath scenari tath grand ecran.
Er òme orquèstra[modificar | modificar la font]
Un maitin der an 1896, mentre rodaue ua scèna en carrèr, se le bocèc era pellicula ena camèra. Ues menutes après, artenhèc apraiar eth desperfècte que contunhèc enregistrant. Quand campèc er enregistrament, era suspresa siguec majuscula : es imatges se susbotauen. Acabaue de descorbir eth trucatge fotograma a fotograma, era basa deth cinèma d'animacion. Aguesta constitusís ua des sues aportacions mès arremarcables ath mond deth cinèma. Gràcies a açò, obtenguie eveniments susrealistes coma era desaparicion d'objèctes, era suberposicion de faces umanes en objèctes e era presència multipla deth madeish personatge en madeish moment. Ena pellicula L'homme-orchestre (Er òme orquestra) (1900) apareishen diuèrses cagires dreçades frontaument en linha ont joguen uns musicians que, susprenentament, toti son Georges Méliès.
En 1897, as trenta cinc ans, placèc ua granda quantitat de sòus ena creacion deth prumèr estudi de cinèma, en un espaci dubèrt dera comuna de Montreuil, a pròp de París. Era bastissa ère espaiosa e hèta damb murs de veire, de manèra qu'i poguèsse entrar fòrça lum. I trabalhaue fòrça gent, damb shantièrs ben repartidi e organizadi. Non i auie precedents d'aguesta manèra de hèr es pellicules tant semblanta ara actuau..
Era Cendroseta[modificar | modificar la font]
Méliès gessie en lèu totes es sues pellicules. Preferie, ath delà, qu'es actors siguessen persones coneishudes : son basicament familhars, amics e, autanplan, vesins. Realizèc prèp de sies-cents viatges a trauèrs der impossible : ues istòries charmantes, misterioses e fantastiques. Tanben construsic episòdis belics e representèc ahèrs d'actualitat coma er ahèr Dreyfus en L'Affaire Dreyfus (1899).
Es sues pellicules son cuertmetratges de pògues menutes, coma es autes que se hègen ena epòca. Quauques duren ua menuta o quate, e tanben ne pòden durar sèt o o dotze, mès non suberpassauen jamès es quinze. Non serà enquia environ deth 1920 qu'es pellicules auran ua durada mès longa. Certanament, Méliès auie eth desir de hèr-les mès longues, mès ath començament li calie respóner as demandes des consumidors, que s'acontentauen damb pellicules mès lèu cuertes. Cau compréner eth pas que representèc Er Ahèr Dreyfus.
Eth madeish an estreèc Cendrillon era prumèra adaptacion cinematografica deth conde dera Cendroseta. Siguec era pellicula mès longa que auie hèt enquia alavetz : tres menutes e dètz segons. Era cinta mesura 60 mètres de longada. Aquiu mos hè descorbir er apassionant mond dera color e des possibilitats qu'a era tecnica de pintar era pellicula fotograma a fotograma. Méliès agarrèc era cinta fotografica e pintèc cada fotograma a man damb aquarelles. En pòc temps anèc perfeccionant era sua tecnica e presentèc pellicules completament acolorides.
Er ahèr Dreyfus[modificar | modificar la font]
Damb L'Affaire Dreyfus Méliès da un pas mès e hè un prumèr temteg entàs pellicules longues. Aguest ei un prumèr punt que la hè diferent des autes. Entath director, coma ei comprensible, representèc un risque perque non sabie se ua pellicula d'aguesta durada aurie bona acuelhuda. Mès Méliès volie hèr bèra causa naua, hèr ua pausa enes tèmes imaginatius e presentar ua istòria reau. Atau madeish, volie explicar damb rigor e eth maxim realisme çò que se debanèc. En diferenti scenaris e multitud d'actors arrepresente es hèts, era detencion e eth procès judiciau.
Viatge ara Lua[modificar | modificar la font]
A Voyage dans la Lune (Viatge ara Lua) (1902) adaptèc es novel·les omonimes de H.G. Wells e Jules Verne. Aguesta pellicula mos pòrte tà un mond de fantasia ont era metuda en scèna e er ambient acurat la hèn capitau ena istòria deth cinèma.
Méliès dissenhèc desguisaments molt diuèrsi, passant pes vestits des viatjaires enquia es astres e es estatjants dera lua. Es imatges de hons non son reaus, les dessenhaue eth madeish entà crear un airau imaginari.
Ena sua òbra a tocat tèmes coma es viatges, era fantasia, era natura, era magia, era astronomia, eth crim, era istòria, eca.
Era des·heta[modificar | modificar la font]
Eth còst des pellicules resultaue de mès en mès eleuat. Ath delà, eth monopòli dera indústria deth cinèma creat per Thomas Alva Edison e Charles Pathé li dificultèc plan eth sòn negòci de cinèma. Méliès se trapaue en ua situacion economica extremadament malaisida. En 1913, as quaranta-un ans, perdec era sua hemna e arturèc totes es sues activitats cinematografiques entà tostemp. Er an següent esclatèc era Prumèra Guèrra Mondiau e era policia ordenèc barrar eth teatre Robert Houdin des d'era debuta des ostilitats. Ac auie perdut tot, sonque li restaue era magia. En 1915 reprenec es sòns espectacles de magia en sòn estudi cinematografic. Es sues creacions cinematografiques cadèren en desbrembe.
En 1923, perseguit per un creditor, se vedec obligat a véner era sua proprietat de Montreuil damb tot eth sòn estudi e totes es cintes. Un dia, en un atac de rauja, bruslèc totes es pellicules que li restauen. Sabem que, un viatge solatjat, se'n pentic. De tota era sua produccion, pògues an arribat as nòsti dies.
Era vida damb Charlotte Faës[modificar | modificar la font]
En 1925 retrapèc ua des sues actritzes principaus, Jeanne d'Alcy, qu'eth aperaue Fanny mès eth sòn nòm verai ère Charlotte Faës. Lèu se maridèren e trabalhèren amassa en ua botigueta de lecaries e joguets dera gara de Montparnasse.
Es susrealistes redescorbiren era sua òbra e li autregèren eth prèmi Legion d'Aunor en 1931. Er an següent, era Societat Cinematografica li autregèc un estatge vitalici ath Castèth d'Orly. En 1938 patic un [[càncer] que le desarraïcsèc era vida en tres mesi que passec tostemp a costat dera sua hemna. Ei acogat en cementèri de Père-Lachaise (París).
Pòc abans dera sua mòrt, Henry Langlois, creador dera Cinémathèque française, recopilèc e restaurèc totes es pellicules de Méliès que podec. Segontes era legislacion vigenta, es dreits d'autor des pellicules de Méliès an caducat perque an passat setanta ans dera sua mòrt[1]. Dempús eth prumèr de gèr de 2009 son de domeni public. Ara qu'an desapareishut es dreits d'autor ei quand gessen ara lum fòrça pellicules dera epòca que se considerauen perdudes, pr'amor que se cèrquen enes archius e bibliotèques. Per exemple, Cleopatra, que se creiguie perduda, se trapèc en París er an 2005, mès encara non s'a hèt publica.
Dempús 1946 eth prèmi Méliès corona cada an era mielhor pellicula francesa. Eth 13 de març de 1961, la Pòsta francesa emetec un sagèth per valor de cinquanta centims damb era imatge deth cineasta. Siguec retirat dera venta eth 14 d'octobre de 1961 dempús d'un tiratge de 5 270 000 exemplars[2].
En tota era sua trajectòria creèc ua granda quantitat de pellicules, bères hònts parlen de cinc centes, d'autres de quate mil. An fòrça importància perque son es prumères en emplegar moltes des tecniques qu'encara servissen ena actualitat. Eth cineasta D.W. Griffth diguec de Méliès « li degui tot », en çò que mès tard Charles Chaplin ahigerà « ère er alquimista dera lutz ». Fòrça cineastes son d'acòrdi que Méliès ei er inventor deth cinèma de divertiment.
Filmografia[modificar | modificar la font]
- 1896 : Partie de cartes (Partida de cartes)
- 1896 : Seance de prestigiditation (Session de prestidigitacion)
- 1896 : Plus fort que le maître o Leçon de bycyclette (Pus fòrt qu'eth mèstre o leçon de biciclèta)
- 1896 : Jardinier brûlant des herbes (Jardinièr en tot cremar èrbes)
- 1896 : Les chevaux de bois (Es shivaus de husta)
- 1896 : L'arroseur (Er adaiguaire)
- 1896 : Les blanchisseuses (Es lauadores)
- 1896 : Arrivée d'un train à la gare de Vicennes (Arribada d'un trin ara gara de Vicennes)
- 1896 : Escamotage d'une dame au théâtre Robert Houdin (Escamotatge d'ua dauna ath teatre Robert Houdin)
- 1896 : Défence d'afficher (Defensa der afichatge)
- 1896 : Le manoir du diable (Er auviatge deth diable)
- 1896 : Une nuit terrible (Ua net terrible)
- 1897 : Faust et Marguerite
- 1897 : L'hallucination de l'alchimiste (L'allucinacion der alquimista)
- 1897 : L'auberge ensorcelée (Era aubèrja embrueishada)
- 1898 : Un homme de têtes (Un òme de caps)
- 1898 : La tentation de Saint-Antoine (Era temptacion de Sant Antòni)
- 1898 : La Damnation de Faust (Eth damnatge de Faust)
- 1898 : Guerre de Cuba et l'explosion du maine à La Havane (Guèrra de Cuba e era explosion dera canoada en La Avana]]
- 1898 : Le magicien (Eth magician)
- 1899 : L’impressionniste fin de siècle (Er impressionista ara fin deth sègle)
- 1899 : Cendrillon (Cendroseta)
- 1899 : L'affaire Dreyfus (Er ahèr Dreyfus) dividit en 9 scènes
- 1899 : Cléopâtre
- 1900 : Nouvelles luttes extravagantes (Naues lutes lhòques)
- 1900 : L'homme-orchestre (Er òme orquestra)
- 1900 : Le malade hydrophobe (Eth malaut idrofòbic)
- 1901 : L'homme à la tête de caoutchouc (Er òme deth cap de cauchó)
- 1901 : Barbe-bleue (Barba blua)
- 1902 : Le voyage de Gulliver à Lilliput et chez les géants (Eth viatge de Gulliver a Lilliput e damb es gigants)
- 1902 : Le voyage dans la lune (Eth viatge ara lua)
- 1903 : Illusions funambulesques
- 1903 : Le puits fantastique (Eth putz fantastic)
- 1903 : Le Revenant (Eth retorn)
- 1903 : Le mélomane (Eth meloman)
- 1903 : Le chaudron lunfernal (Eth cauhader lunfernau)
- 1903 : Le cake-walk infernal (Era còca lunfernau)
- 1903 : La flamme merveilleuse (Era ahlama meravilhosa)
- 1903 : Le royaume des fées (Eth reiaume des hades)
- 1903 : Le monstre (Eth mònstre)
- 1903 : L'Auberge du Bon Repos (Era Aubèrja Bona Jadilha)
- 1903 : La lanterne magique (Eth candelh magic)
- 1903 : Le rêve du maître de ballet (Eth sòmni deth mèstre de balhet)
- 1903 : Faust aux Enfers (Faust as lunferns)
- 1904 : Les Cartes vivantes (Es cartes víues)
- 1904 : Le thaumaturge chinois (Eth taumaturc chinés)
- 1904 : Le bourreau turc (Eth borrèu turc)
- 1904 : Le juif errant (Eth judiu errant)
- 1904 : Le roi du maquillage (Eth rei deth maquilhatge)
- 1904 : Le voyage à travers l'impossible (Eth viatge a trauès der impossible) dividit en 2 parts
- 1905 : Le tripot clandestin (Eth salon recreatiu clandestin)
- 1905 : Les affiches en goguette (Es afiches deth banh)
- 1905 : Le palais des mille et une nuits (Eth palai des mila e ua nets)
- 1905 : Le raid Paris-Monte Carlo en 2 heures (Eth laironici Paris-Monte Carlo en 2 ores)
- 1905 : Les Chevaliers du chloroforme (Es shivalièrs deth clorofòrm)
- 1906 : Les 400 farces du diable (Es 400 enganhifes deth diable)
- 1906 : L'alchimiste Parafaragamus ou La cornue infernale (Er alquimista Parafaragamus o Era cornuda lunfernau)
- 1907 : L'éclipse du soleil en pleine lune (Er eclipse de solei en plea lua)
- 1907 : La prophétesse de Thèbes (Era profetessa de Tèbes)
- 1907 : 20 000 lieues sous les mers (20 000 legues jos era mar)
- 1908 : Le rêve d'un fumeur d'opium (Eth sòmni d'un humador d'òpi)
- 1908 : Tartarin de Tarascon
- 1908 : La fée libellule (Era hada libelula)
- 1909 : Le locataire diabolique (Eth logatièr diabolic)
- 1909 : Le mousquetaire de la reine (Eth mosquetièr de la reina)
- 1910 : Le secret du médécin (Eth secret deth mètge)
- 1910 : Les hallucinations du baron de Münchausen (Es allucinacions deth baron de Münchausen)
- 1912 : À la conquête du pôle (Ara conquista deth pòl)
- 1912 : Le Chevalier des neiges (Eth shivalièr des nhèus)
- 1912 : Cendrillon ou La pantoufle mystérieuse (Cendroseta o Era simbossa misteriosa)
- 1913 : Le voyage de la famille Bourrichon (Eth viatge dera familha Capvirat)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Documentari : Era origina deth cinèma, Georges Méliès (es)
- Documentari : Georges Méliès, eth paire des efèctes especiaus (en)
- Georges Méliès, eth paire des trucatges cinematografics. Eth magician raconte experiéncies personaus damb eth cinèma e mos explique com trabalhe (fr)
- DVDToile. Filmografia completa de Méliès (fr)
- Musèu Méliès, Colleccion privada Méliès (en)
- Sit oficiau de Georges Méliès (fr)
- Sit Georges Méliès (fr)
- Basa de donades des pellicules de Méliès (en)
Arremèrques e referéncies[modificar | modificar la font]
- ↑ Vianney Aubert, « Le patrimoine du cinéma se découvre sur Internet », Le Figaro deth 14 d'agost de 2008
- ↑ Sagèth damb era imatge de Méliès http://www.phil-ouest.com/Timbre.php?Nom_timbre=Melies_1961


text:
Estructura algebrica
En matematicas, e pus particularament en algèbra, una estructura algebrica pura es constituida d’un ensemble (dich sosjacent) provesit d'una lèi de composicion (intèrna o extèrna) o de mai d'una, regida(s) per d'axiòmas. Una estructura algebrica mixta i aponde un òrdre o una topologia amb d'axiòmas de compatibilitat.
Somari
- 1 Estructuras algebricas puras
- 2 Estructuras algebricas ordenadas
- 3 Estructuras algebricas topologicas
Estructuras algebricas puras[modificar | modificar la font]
Estructuras de basa[modificar | modificar la font]
Compòrtan que de lèis de composicion intèrna. Lei pus importantas son leis estructuras de grop, d’anèu e de còrs.
Estructuras amb una lèi intèrna unica[modificar | modificar la font]
- magma : ensemble provesit d'una soleta lèi de composicion intèrna.
- monoïde : magma associatiu amb un element neutre.
- grop : monoïde onte tot element es simetrizable.
- grop commutatiu : grop que sa lèi es commutativa
Estructuras amb doas lèis intèrnas[modificar | modificar la font]
- anèu : ensemble provesit d’una estructura de grop additiu (d'element neutre notat "0") e d’una estructura de monoïde multiplicatiu (d'element neutre notat "1"), onte la multiplicacion es distributiva a respècte de l’addicion.
- anèu intègre: anèu e sensa divisor de zèro, valent a dire que tot produch d'elements non nuls de l'anèu es non nul.
- anèu commutatiu : anèu que sa multiplicacion es commutativa.
- còrs : anèu onte tot element non nul es invertible (a respècte de la multiplicacion). Un còrs pòt èsser commutatiu (valent a dire que sa multiplicacion es commutativa) o non.
Estructuras amb aumens una lèi extèrna[modificar | modificar la font]
Estructuras amb una lèi intèrna e una lèi extèrna[modificar | modificar la font]
- modul : grop additiu provesit d'una lèi de composicion extèrna : se definís lo produch d'un element de l'anèu e d'un element dau modul, somés en d'axiòmas de compatibilitat amb l'estructura de grop.
- espaci vectoriau (sus un còrs commutatiu) : modul sus un còrs commutatiu.
Algèbras : estructuras amb doas lèis intèrnas e una lèi extèrna[modificar | modificar la font]
- algèbra sus un anèu : ensemble provesit au còp d'una estructura de modul sus un anèu e d'una estructura d'anèu (compatibla amb la precedenta ; la multiplicacion intèrna i es associativa)
- algèbra sus un còrs commutatiu, sovent sonada simplament algèbra.
- algèbra commutativa : algèbra que sa multiplicacion intèrna es commutativa.
Estructuras algebricas ordenadas[modificar | modificar la font]
- reticul : ensemble provesit d'una relacion d'òrdre parciau, onte tot pareu d'elements a una boina superiora e una boina inferiora. Se pòt definir d'un biais equivalent coma un ensemble provesit de doas lèis de composicion intèrna notadas "" e "" satisfasent cèrts axiòmas (commutativitat, associativitat, idempoténcia, lèi d’absorpcion) ; per tot pareu (x, y) d'elements, e s'interprètan respectivament coma la boina superiora e la boina inferiora dau pareu.
- algèbra de Boole : reticul boinat, distributiu e complementat.
Estructuras algebricas topologicas[modificar | modificar la font]
- Una estructura algebrica e una estructura topologica pòdon coexistir :
-
- grop topologic : grop provesit d'una topologia tala que leis operacions (lèi intèrna e passatge au simetric) sián continuas.
- espaci vectoriau topologic: un autre cas important.
- espaci vectoriau normat : espaci vectoriau provesit d'una nòrma, indicant la « longor » d’un vector. Un espaci normat es un cas particular d'espaci metric, car se pòt definir una distància a partir de la nòrma.
- espaci de Banach : espaci vectoriau normat complet.
- espaci prehilbertian, o prehilbertian : espaci vectoriau reau o complèxe provesit d'un produch escalar. Se i pòt definir una nòrma, dicha euclidiana dins lo cas d'un prehilbertian reau, e hermitiana dins lo cas d'un prehilbertian complèxe. Quauquei cas importants :
-
- espaci euclidian : prehilbertian reau de dimension finida. Provesit de son estructura afina, es lo quadre modèrne de la geometria classica d’Euclides.
- espaci hermitian : prehilbertian complèxe de dimension finida.
- espaci de Hilbert : prehilbertian complet (de dimension finida o infinida). Es un cas particular d'espaci de Banach. L'espaci de Hilbert es essenciau en fisica qüantica.
La lista precedenta es pas exaustiva...


text:
Arrondiment
L’arrondiment es una division comuna a quauques país francofòns (França, Belgica, Canadà) e aus País Bas.
França[modificar | modificar la font]
I a doas menas d'arrondiments:
- los arrondiments departamentals, division administrativa d’un departament, creats per la lei del 28 pluviôse de l’an VIII (17 de febrièr de 1800), dirigits per un sosprefècte. Abans lo 12 d'octobre de 1940, existissiá un conselh d'arrondiment del ròtle consultatiu
- los arrondiments departamentals serviguèron, en 1815 e de 1875 a 1919, coma basa per l’eleccion dels deputats - èran doncas tanben una division electorala (emai se los arrondiments de mai de 100000 abitants se divisián maitas circonscripcions electoralas)
- los arrondiments municipals, subdivision d'una comuna.


text:
Persec
Lo persec o la persega (pershec, preshic, pressec e pershega) (en gascon), o persèc e persèga (lengadocian, o persègue (persègui) (provençal) o pescha, persega o persegue (aupenc, pèrsia, perseja (auvernhat) o presca qu'ei hrut originari de China e produsit per l'arbo conegut dab lo nom de perseguièr (var. pers(h)eguèr o persequèr?, presquèr; auvernhat: p(r)eschèir, persejèir), Prunus persica en latin. Que deu lo son au hèit que, de China, que ho transmés aus europèus per lo biais de Pèrsia.


text:
Aurangzeb
Aurangzeb (4 de novembre de 1618 - 3 de març de 1707) fuguèt lo seisen sobeiran de l'Empèri Mogòl de 1658 a sa mòrt. Succediguèt a son paire Shah Jahan (1627-1658) e fuguèt remplaçat per son fiu Bahadur Shah Ièr (1707-1712). Son rèine marquèt l'apogèu territòriau de l'Empèri Mogòl que s'estendèt sus la quasi totalitat de la peninsula indiana gràcias a una politica de conquista militara deis estats dau sud.
Son rèine acomencèt ambé la crisi financiera entraïnada per la politica de son paire (desplaçament de la capitala, campanhas militaras...) e una guèrra de succession entre sei quatre fius principaus. Après una tièra d'alianças e de complòts, Aurangzeb fuguèt venceire e sensa rivau vertadier a partir de 1661. Pasmens, en 1669, deguèt faciar una revòuta indó dins la region de Delhi que renforcèt sa maufisança, especialament a respèct dei comunautats indós e chiitas. En particular, abandonèt la politica de tolerància religiosa de sei predecessors e son rèine es depintat d'un biais negatiu dins lei fònts istoricas indós (destruccion d'unei temples, interdiccion de certanei rites religiós, instauracion dau pagament de la djizia...). D'efèct, aquò causèt de tensions religiosas importantas e una resisténcia acarnada deis estats dau sud de la peninsula ai temptativas de conquista organizadas a partir de 1680. Ansin, maugrat unei victòrias e l'ocupacion de la màger part dau sud d'Índia, la preséncia de l'Empèri Mogòl demorèt totjorn mau segura e dispareguèt rapidament après sa mòrt d'Aurangzeb. Una restauracion parciala de la tolerància religiosa tradicionala dei premiers sobeirans mogòls quauqueis annadas avans la fin de son rèine poguèt pas cambiar aquela situacion. Sa mòrt marca lo començament dau declin de l'Empèri Mogòl que conoguèt un declin important a partir de 1712.


text:
Ana d'Àustria
Ana d'Àustria (Valhadolid, lo 22 de seteme de 1601 - París, lo 20 de gener de 1666, infanta d'Espanha, que ho la molher deu rei Loís XIII e donc regina de França e de Navarra e mair deu rei.
Qu'éra la hilha deu rei d'Espanha Felip III e de l'arquiduquessa Margarita d'Àustria ; que vadó infanta d'Espanha, infanta de Portugal, arquiduquessa d'Àustria, princessa de Borgonha e princessa deus País Baishs.
Enter 1643 e 1651, arron de la mort deu rei que ho regenta non deishant lo poder au son hilh pas sonque a la mort deu cardinau Mazarin.


text:
Björn Borg
Modèl:Infobox jogaire de tennis
Björn Borg (idem Björn Rune Borg per l'estat civil suedés, nascut a Södertälje, ran Estocòlme lo 16 de junh de 1956) es un jogaire de tennis suedés ara retirat, ex numèro 1 mondial e considerat per totòm demest los campions màgers de l'istòria del sieu espòrt.
Somari
Vida e carrièra[modificar | modificar la font]
Las victòrias[modificar | modificar la font]
Ganhèt 11 torneges del Grand Slam o Grand Chelèm, 6 còps Roland-Garros en 1974, 1975, 1978, 1979, 1980 e 1981, 5 còps adereng Wimbledon, recòrd de l'istòria per çò qu'es dels torneges ganhats de seguit, en 1976, 1977, 1978, 1979 e 1980.
Foguèt tanben venceire del Masters, 2 vegadas, en 1979 e 1980, e primièr del ranking o classament de l'ATP - Associacion dels Jogaires de tennis Professionals , en 1980 e 1981.
Obtenguèt per son país, qu'èra lo primièr còp per Suècia, la Copa Davis en 1975.
Los adversaris[modificar | modificar la font]
Sos adversaris mai famoses e pinhastres, remirables sovent, mas pr'aquò pas totjorn fairplays (e d'unes que i aguèt lo se chafrèron Ice-borg, d'unes autres Ice Man, o l' Extraterrèstre (sic lo grand jogaire romanés tan talentuós coma coquin e badinaire Ilie Nastase) , amb un fum de mesprètz dins lo ton, en bocas, per molts, e los " jornalistas " beles primièrs (mas susquetot amb fòrça despièch, que los mediòcres, li n'agrada pas cap lo pur gèni...), foguèron los nòrd-americans Jimmy Connors[1]e John McEnroe[2], lo chèc Ivan Lendl, l'argentin Guillermo Vilas e l'italian Adriano Panatta (lo sol que ganhèt contra el a París, dos còps, en 1973 e 1976, dins los torns preliminars).
Un desplaser màger[modificar | modificar la font]
Poguèt pas jamai ganhar l'US Open que lai arribèt 4 còps en finala (en 1976,1978,1980 e 1981) nimai l'Australian Open que son melhor resultat ailai foguèt un tresen torn en 1974.
La retirada[modificar | modificar la font]
Se retirèt sobte en 1983, sens aclarar cap las rasons d'aicesta decision, d'un biais estonant e susprenent assatz, quand èra encara lo numèro 2 del ranking de l' ATP.
Aviá sonque 27 ans.
Una certa lassièra tanplan o pòt explicar. D'efièch, aviá començat la siá carrièra subre d'ora, a l'edat de 15 ans, en Copa Davis.
De qu'unas annadas puèi, temptèt un retorn timidòt a la competicion pr'aquò, mas aprèp una partida "tèst" perduda contra lo catalan Jordi Arrese, en 1991, a l'Open de Montcarles, renoncièt definitivament, aprèp una ultima darrièra desfacha en finala a Moscòu, contra lo jogaire rus Alexandre Volkov, en 1993.
Lo problèma màger per el es, èra qu'aviá perdut un pauc, just un pauc mas èra ben pro, las qualitats qu'èran las siás de per abans.
Lo bilanç[modificar | modificar la font]
S'èra agut ganhats en total 64 torneges oficials ATP, 100 amb las exibicions, çò es 36 de mai en torneges de participacion limitada o d'invitacion...) en simple (que demest eles 11 de Grand Slam e 5 finalas perdudas) mai 4 en dobles sul circuit mondial.
La siá primièra victòria s'escasèt a l'Open de Nòva Zelanda, a Auckland, en genièr de 1974, e la darrièra a Genèva, en Soïssa, dins lo Martini Open, en setembre de 1981.
Es tanben una de las caracteristicas de la siá carrièra que, fin finala, ne foguèt pro corta, sonque 8 annadas de vertadièra activitat al cim del tennis mondial, quand d'unes autres que i a, li ne cal 12 o 15 ans o mai, per se fargar un palmarès, una carrièra, una fama, una plaça al solelh mondial.
Un espet dels màgers foguèt la siá victòria al Roland-Garros de 1980, sens pèrdre un sol set.
Se capitèt pas jamai de véncer a Nòva York, las siás ajustas esportivas amb Jimmy Connors e John McEnroe demòran çaquelà demest las pus acarnassidas e remirablas de l'istòria del tennis mondial.
Tanben ne son de destriar ambedoas las siás finalas de Wimbledon contra John McEnroe, la primièra ganhada, en 1980, e la segonda, perduda (aprèp 41 victòrias adereng, recòrd del torneg) en 1981.
Los recòrds[modificar | modificar la font]
Los recòrds detenguts per Björn Borg, levat los citats çai-sus, son:
- - De 27 torneges de Grand Slam jogats, 11 ganhats, çò es un percentatge de 41%, recòrd masculin de l'Èra Open.
Lo recòrd absolut, femenin, es lo de l'australiana Margareth Court-Smith que de 29 torneges jogats, ne ganhèt 24 (82%).
- - Un ratio de 141 victòrias per sonque 16 desfachas (totjorn en Grand Slam), çò es 89,8%., davant Jimmy Connors (82,6%), John McEnroe ( 81,5%), André Agassi (80,9%) e l'alemand Boris Becker (80,3%) pels jogaires retirats, e Roger Federer (87,5%) e Rafael Nadal (85,7) pels jogaires encara en activitat.
- - Lo nombre d'annadas seguidas a ganhar en Grand Slam, entre 1974 e 1981, çò es 8, a egalitat amb Pete Sampras (1993-2000).
Per çò que del nombre de victòrias en Grand Slam se tracha, es 4en, detràs Roger Federer (16), Pete Sampras (14) e l'australian Roy Emerson (13).
Lo sieu jòc[modificar | modificar la font]
La qualitat extrèma del sieu jòc de fons de cort, lo sieu passing, lo sieu revèrs de doas mans, el lo drechièr, la siá e tant excepcionala percepcion visuala, lo sieu retorn de servici folzejaire e assassin, mas tot parièr lo sieu desplaçament (lateral mai que tot mas aprenguèt lèu-lèu a montar a la ret, que se ganha pas 5 còps Wimbledon sens o far...), e malgrat un fisic rasonable mas pas cap excepcional (1m.82, 72 k, en las siás annadas melhoras...) amb çaquelà una condicion fisica espectaclosa tostemps, ne faguèron lo sol jogaire de l'istòria tota del tennis fins ara a poder obténer, d'un biais simultanèu o quasi, 5 triomfs a Wimbledon e 6 a Roland-Garros, çò es sus de superfícias de jòc, la tèrra batuda e la tepa, gaireben incompatiblas e del tot opausadas, diferentas, antagonicas gaireben, e que demandan de qualitats pro particularas caduna, quand de campions coma lo nòrd-american Pete Sampras poguèt pas jamai ganhar a París, e lo soís Roger Federer se deguèt esperar pacientós que pacientós, aprèp 3 finalas perdudas davant lo catalan malhorquin en Rafa Nadal, 2009 per o capitar.
La question inutila...[modificar | modificar la font]
Saber se ne foguèt el o pas lo melhor jogaire de l'istòria del tennis es un problemòt segondari... parlan per el sos resultats, sos recòrds e sas performàncias, lo sieu palmarès.
E lo sieu biais per lo s'abastar.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Björn Borg...: The Björn Borg Story, Chicago, H.Regnery Co., 1975 (en anglés)
- Eugene L. Scott: Björn Borg, my Life and Games, Nòva York, edicions Simon & Schuster, 1980 (id)
Documents audiovisuals[modificar | modificar la font]
- IV / L'Ère de l'Open
4 caissetas VHS, amb comentari dich per en Jean-Paul Loth (blanc e negre & color, 54' + 53' + 54' + 52'), FFT/ACES PRODUCTION, MAGIC MOVIES, França, 1992 (en francés)
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
-
- (en) Espaci en Björn Borg sul sit oficial ATP
- (en) Perfil d'en Björn Borg per la BBC
- (en) Club de suporteires d'en Björn Borg
- (en) Björn Borg per sempre...
- (en) La companhiá de mòda Björn Borg...
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- Tennis
- Naissença a Estocòlme
- Naissença en 1956
- Jogaire de tennis
- Jogaire suedés de tennis
- Campion de tennis titolat en Grand Chelèm (simple)
- Campion de tennis titolat a Roland-Garros
- Campion de tennis titolat a Wimbledon
- Campion de tennis titolat als Masters
- Jogaire de tennis victoriós en Copa Davis
- Membre de l'International Tennis Hall of Fame


text:
Johann Elert Bode
Johann Elert Bode (19 de genier de 1747, Amborg - 23 de novembre de 1826, Berlin) foguèt un astronòm alemand qu'aguèt un ròtle important dins lo desvolopament de l'astronomia europèa a la fin dau sègle XVIII e au començament dau sègle XIX.
Disciple de Johann Georg Büsch, venguèt director de l'observatòri de Berlin en 1786 e lo demorèt fins a sa retirada en 1825. I publiquèt un obratge (Uranographia) en 1801 destinat a catalogar lei posicions deis estelas e deis objècts celèsts coneguts. En parallèl, prepausèt de cartas ambé d'interpretacions artisticas dei constellacions. Publiquèt tanben un obratge pus cort (Vorstellung der Gestirne) destinat ais astronòms amators e un libre d'introduccion ai constellacions e a sei legendas que conoguèt mai de dètz edicions diferentas. Venguèt sòci de la Royal Society en 1789.
Regardant l'astronomia dau periòde, popularizèt la lèi de Titius-Bode que foguèt a l'origina de la descubèrta deis asteroïdes. Après la descubèrta d'Uranus, participèt a l'estudi e au calcul de son orbita. Foguèt un dei premiers que pensèt que lo còrs foguèsse una planeta desconegut dau Sistèma Solar e non una cometa. Descurbiguèt egalament la galaxia M 81 qu'es tanben dicha galaxia de Bode en son onor.


text:
Andrei Korotaiev
Andrei Korotaiev (AHдpeй BиTaлbeBич KopoTaeB, nascut en 1961) es un antropològ, economista, istorian, e sociològ, amb d'importantas contribucions a la teoria del sistèma mondial e modèls matematics de macrodinamicas socialas e economicas.
Somari
- 1 Educacion e carrièra
- 2 Principalas contribucions
- 3 Nòtas e referéncias
Educacion e carrièra[modificar | modificar la font]
Nascut a Moscòu, Andrei Korotaiev assistiguèt l'Universitat Estatala de Moscòu, ont recebèt lo gra de BA en 1984 e de MA en 1989. Obtenguèt lo sieu Doctorat en 1993 per l'Universitat de Manchester, e en 1998 lo gra de Doctor en Sciéncias de l'Acadèmia de las Sciéncias de Russia.
Dempuèi l'an 2000 es professor e director del Centre d'Antropologia de l'Orient a l'Universitat Estatala Russa d'Umanitats, Moscòu, e investigador a l'Institut Oriental[1] e l'Institut d'Estudis Africans de l'Acadèmia de las Sciéncias de Russia. En 2003-2004, foguèt membre visitant a l'Institut d'Estudis Avançats de Princeton.
Es coeditor de la revista Sociala Evolution and History e de la colleccion History and Mathematics. Amassa amb Askar Akayev e George Malinetsky, coordina lo programa de l'Acadèmia de las Sciéncias de Russia "d'Analisis e Modelado Matemático de la dinamica mondiala".
Korotaiev ganhèt lo prèmi de la Fondacion de Supòrt a la Sciéncia de Russia en 2006 après èsser reconegut coma un dels melhors economistas de l'Acadèmia Russa de las Sciéncias.
Principalas contribucions[modificar | modificar la font]
Las contribucions pus importantas d'Andrei Korotaiev apertenon a quatre domenis:
[modificar | modificar la font]
En lo camp de la cliodinamica prepausèt una de las explicacions mai convincentes per l'Argument del jutjament final de Heinz von Foerster. En collaboracion amb las siás collègas Artemi Malkov e Daria Khaltourina demostrèt que, fins al decenni de 1970, lo creissement hiperbólico de la populacion mondiala foguèt acompanhat per un creissement hiperbólico de segond gra del PIB mondial, tre çò cual desvolopèt una seria de modèls matematics que descrivon tant aqueste fenomèn coma la Teoria del Sistèma Mondial. La correlacion entre lo creissement hiperbólico de la populacion mondiala e lo creissement hiperbólico de segond gra del PIB mondial, observats fins al decenni de 1970, correspond a una realimentación positiva pas lineal de segond òrdre entre lo creissement demografic e lo desvolopament tecnologic que se pòt explicar segon la sequéncia:
Creissement tecnologic → Increment de la capacitat de carga de la planeta → Creissement demografic → Mai de gents → Mai d'inventors potencials → Acceleracion del creissement tecnologic → Acceleracion de l'increment de la capacitat de carga de la planeta → Creissement demografic pus rapid → Acceleracion de l'aumentacion del nombre d'inventors potencial → Creissement tecnologic pus rapid → Aumentacion de la capacitat de la Tèrra per suportar de gents... E aital successivament. Per d'autra part, la siá investigacion a mostrat que dempuèi 1970 lo Sistèma-Mond jamai mai se desvolopa hiperbólicamente, lo sieu desvolopament divergís de mai en mai del "regim de hinflado" e se desplaça actualament "dempuèi la singularitat", mai que "cap a la singularitat".
Ajatz en compte tanben la siá recenta investigacion suls cicles de Kondratieff en la dinamica mondiala.[2]
La teoria del sistèma mondial[modificar | modificar la font]
Sistèma-mond Andrei Korotaiev Al bòrd de de autres autors van quitament mai luènh que Gunder Frank e plaçan lo principi de la formacion del sistèma-mond en lo milenio desen a.C., En o connectant amb lo començament de la revolucion neolítica en Orient Mejan. Lo centre d'aqueste sistèma-mond èra al dedins d'Asia, concrètament dins China. Un dels concèptes centrals dels estudis de Korotaiev es la "tèsi de la realimentación positiva".
Estudis culturals[modificar | modificar la font]
En aqueste camp Andrei Korotaiev foguèt tanben un dels pionièrs (amassa amb los sieus collègas) de l'estudi de la correlación entre la distribucion espaciala dels motius mitológicos e los mercadors genetics.[3]
L'evolucion dels sistèmas sociopolitics de Iemèn. Originas de l'Islam[modificar | modificar la font]
Korotaiev a fach una contribucion especiala en aqueste domeni mejançant la deteccion de las principalas tendéncias dins l'evolucion de Iemèn. En mai d'aquò, Korotaiev a fach una importanta contribucion a l'estudi de las originas de l'Islam.[4]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ ИлbиH И. B. , Maзyp И. И., ЧyMakoB A. H. (Peд.). ГлoбaлиcTиka. ЭHциkлoпeдичeckий cпpaBoчHиk. M.: Aлbфa-M, 2012. C. 106.
- ↑ Korotayev, Andrey V., & Tsirel, Sergey V.(2010). A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.
- ↑ Myths and Genes. A Deep Historical Reconstruction. Moscow: Librokom/URSS, 2011; Which genes and myths did the different waves of the peopling of Americas bring to the New World?[1].
- ↑ Origins of Islam: Political-Anthropological and Environmental Context. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae. 53/3–4 (1999): 243–276
Publicacions[modificar | modificar la font]
Korotaiev a escrich mai de 20 libres e 150 articles ligats a las siás investigacions, a on destacan los libres:
- Ancient Yemen (Oxford University Press, 1995)
- World Religions and Social Evolution of the Old World Oikumene Civilizations: A Cross-cultural Perspective (Edwin Mellen Press, 2004)
- Introduction to Social Macrodynamics (KomKniga, 2006, amb Artemy Malkov e Daria Khaltourina).
Entre los sieus articles academics mai importants destacan:
- "Origins of Islam" en 1999 Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae (amb Vladimir Klimenko e Dmitry Proussakov)
- (fr) "Variabilité des relations sociales chez les primates humains et non humains: à la recherche d'un paradigme general" en 2000 Primatologie (amb Marina Butovskaya e Alexander Kazankov).
- "Regions Based on Social Structure: A Reconsideration" en lo 2000 Current Anthropology (amb Alexander Kazankov)
- A Compact Macromodel of World System Evolution en lo 2005 Journal of World Systems Research.
- The World System Urbanization Dynamics: A quantitative analysis en History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies (KomKniga, 2006)
- A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.


text:
Chausi uno planto, ana furna dins li relarg o aprendre en jougant...
- Te-vese-e-t'ame(-di-flour-sarrado)/Myosotis congesta
- Aguïeto(-muscado)/Erodium moschatum
- Ceraiste(-dreissa)/Moenchia erecta
- Jounquino/Isolepis setacea
- Gau(-de-Prouvènço)/Orchis provincialis
- Anograma/Anogramma leptophylla
- Margarideto(-de-muraio)/Erigeron karvinskianus
- Vesso(-agradivo)/Vicia laeta
- Queirello(-roustrado)/Carex rostrata
"Li mourre d'alentour èron cubert de ferigoulo, de roumanin, d'alegue, de bouis e de lavando. Quàuqui cantoun de vigno, (...), quàuqui tros d'óulivié planta dins li founsau, quàuqui lèio d'amelié bestort e negrinèu, arrascassi dins li lausiho, emé dins li fendasclo, quàuqui figuiero de porc, acò, de liuen en liuen, èro tout lou cóutu d'aquéu clapas de mountagnolo. Lou rèsto, rèn que d'erme emé de roucassiho, mai... que sentien tent bon" !
Memòri e Raconte (1906), Frederi MISTRAL
Dins li champ, lis ermas, lis escoumbre...
"Ansème (...) nous apren li secrèt dóu trescalan que garis touto plago, de la verbeno que fai gagna l'amour di chato, dóu verbouisset que roump li mariage que l'on vòu desfaire, de l'erbo-d'esclaire que l'iroundello se n'en sèr pèr rèndre la visto à si pichot que i'an creba lis iue, de la rudo que dono poudé à la moustello de viéuta lou baseli e de ressucita si catoun quand i'an ensuca..."
L'Erbo de la Routo (1953), Carle GALTIER
"De bluiet, tres o quatre fes mai gros que li blavet di champ, s'espandissien à bèl èime davans nòsti pas, e d'àutri planto nouvello, tóuti fresco e requinquihado : la masco, flour bluio e delicato que-noun-sai ; l'argentet 'mé si fueio verdo d'un bèu verd, en dessouto argenta : l'ambrouso e l'aumasso, qu'acò's la frago sóuvajo, tóuti flourido ; la mento, lou badassoun, lou boutoun d'or, la campaneto ; enjusquo l'aiet bastard, enjusquo lou sangàri, o autramen di l'espinarc-fèr".
En Mountagno (1899), D.Savié DE FOURVIERO
Dins li palun e en ribo d'aigo
"Aguère pas de lou remanda bèn liuen, que lou surendeman, just e just, desvistère mai de clado, di memo, à l'orle de l'Estang-Redoun. Coustejavon la palun, noun-pariero, mai bèn triado, marcado clar sus lou fres de la sansouiro, s'arrestavon, reprenien, s'arrestavon mai e fenissien pèr trauca dins la sagnasso".
La Bèsti dóu Vacarés (1926), Jóusè D'ARBAUD
Dins li mountiho de sablo en ribo de mar, s'atrobon de planto carateristico d'aquéu relarg ounte la sablo èi mouvadisso, l'aigo douço raro e la secaresso impourtanto l'estiéu. Soun li planto que bastisson li duno bonodi si racino e meme si fueio. Li proumièri planto à planta caviho soun de planto qu'arribon à endura la sau, coume la rouqueto-de-mar e l'engano, pièi la sablo s'amoulouno d'à cha pau à si pèd. Pièi d'àutris espèci fisson l'areno, la mai impourtanto par acò èi l'aufo-pougnènto. La pluèio lavo alor la sablo de sa sau e d'àutri planto vènon...


text:
1302
Aquesta pagina concernís l'an 1302 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la guèrra còntra Venècia. D'efèct, aprofichant la dissolucion de la flòta bizantina — per economisar de sòus e resòuvre la crisi financiera dei premiereis annadas dau rèine d'Andronic II Paleòleg (1282-1328) — Venècia faguèt una demonstracion de sa poissança navala au larg de Constantinòple (ambé tortura de presoniers) e ataquèt mai d'una illa bizantina en Mar Egèa. Incapable de repòstar, l'Empèri deguèt acceptar leis exigéncias de son adversari : pagament d'una indemnitat de 4 000 iperpèrs e pèrda deis illas conquistadas per de corsaris venecians (leis illas ocupadas per l'armada regulara foguèron restituidas) (→ 1310).
En Anatolia, Andronic II decidèt de recrutar de mercenaris alans per luchar còntra lei Turcs. Dirigida per lo coemperaire Miquèu IX Paleòleg, aquela fòrça s'installèt a Magnèsia. Per de rasons desconegudas — Miquèu IX èra un cap experimentat — demorèt totalament inactiva e s'opausèt pas ais incursions turcas a l'entorn de la vila. En fàcia d'aquela estrategia e en causa de la manca de pagaments regulars, leis Alans desertèron pauc a pauc lo servici de l'Empèri. Miquèu IX deguèt alora abandonar Magnèsi que sa populacion grèga foguèt chaplada per lei Turcs. En parallèl d'aquela revirada, un autre còrs d'Alans, mandat lòng de Sangarios, foguèt desfach per una armada otomana a la batalha de Bafeus lo 27 de julhet. Après aquela desfacha, lei Bizantins poguèron plus protegir lei zònas ruralas còntra leis incursions turcas e lei païsans dei províncias asiaticas s'enfugiguèron en Euròpa (→ 1304).
Regardant leis afaires religiós — complicadas — de l'Empèri, l'annada foguèt marcat per l'oposicion dau patriarca Joan XII Kosmas au projècte de maridatge entre la filha de l'emperaire Andronic II Paleòleg (1282-1328) e lo fiu dau rèi de Serbia. Après aqueu refús, l'emperaire decidèt de remplaçar lo patriarca per son predecessor Atanasi obligat de desmissionar en 1293 en causa de sa politica anti-corupcion jutjada tròp violenta (→ 1303).
Principat de Moscòu[modificar | modificar la font]
Sensa eiretier, Ivan of Pereslavl leguèt son territòri a Danièl de Moscòu — qu'èra son oncle — entraïnant un agrandiment important dau Principat de Moscòu.
Sultanat Otoman[modificar | modificar la font]
Lo 27 de julhet, se debanèt la batalha de Bapheus que s'acabèt per una victòria majora d'Osman Ièr sus una armada bizantina dirigida per Miquèu IX Paleòleg. Aquò permetèt ais Otomans de venir pilhar lei regions occidentalas d'Anatolia.


text:
1282
Aquesta pagina concernís l'an 1282 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Mòrt de l'emperaire Miquèu VIII Paleòleg (1258-1282), restaurator de l'Empèri ambé la reconquista de Constantinòble en 1261. Es uei considerat coma lo darrier grand emperaire bizantin que son fiu e sei successors avián pas sei capacitats e mau capitèron de perseguir lo redreiçament de l'Empèri. D'efèct, foguèt remplaçat per son fiu (11 de decembre) coemperaire dempuei 1272, Andronic II Paleòleg (1282-1328), qu'èra mens competent, tròp incertan sus la politica de menar e tròp implicat dins lei problemas religiós en plaça dei questions militaras e economicas. De mai, contunièt pas la politica religiosa de son paire d'union ambé la Glèisa Catolica que privèt l'Empèri d'aliats per faciar la menaça turca (→ 1283).
Asia[modificar | modificar la font]
Comtat de Trípol[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra civila acomençada en 1277 ambé la victòria de Boemond VII d'Antioquiá après una ataca comuna dei Gibelet e dei Templiers còntra Trípol. L'assaut mau capitèt e leis asalhidors deguèron capitular. Foguèron executats e Boemond VII poguèt conquistar Gibelet.


text:
Najac
Najac[1][2][3] (Najac en francés) es una comuna roergassa situada dins lo departament d'Avairon e la region Occitània.
Lo gentilici es najagòl, -a (o tanben: najagués, -esa).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situacion[modificar | modificar la font]
Najac es quilhada sus la riba esquèrra d'un contorn dins los estreits d'Avairon sus una falha geologica. Lo vilatge e lo castèl tresplomban sus un ròc, compausat de sistre, lo riu e la via ferrada.
Najac se trapa sus la D39, a l'oèst del departament d'Avairon, a cinc quilomètres a l'oèst de la D922 que religa Vilafranca de Roergue a Còrdas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Najac, Christian-Pierre Bedel, al canton, 2001
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Membrana plasmica
La membrana plasmica o membrana cellulara qu'ei ua bicapa lipidica semipermeabla qui entorneja lo citoplasma de las cellulas. Los sons lipids que son polars : aquò que vòu díser qu'an un cap idofil e un aute idrofòb e atau, que forman ua membrana en virant las caras idrofilas de cap a l'exterior (lo mitan aqueós) mentre qui las caras idrofòfas e s'isoplan. La membrana plasmica qu'embarra lo citoplasma en lo desseparan deu mitan exterior ; qu'assegura los escanvis enter los dus mitans ; qu'assegura la comunicacion celulara en ostendent moleculas qui las autas cellulas e poden reconéisher.