text:
Varennes-en-Argonne
Varennes-en-Argonne es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Varennes es un cap de luòc de costat en vivent, d'aperaquí 700 abitants, vorejat a l'oèst per la bòsc de Argonne, al limit dels departaments dels Ardennes e de la Marna. A traversat pel Airal #que pren la siá font en lo Sud Meusien e #que se tira en lo Aisne a nautor de Senuc (Ardennes).
Las municipalitats limitrophes son : Montblainville (al nòrd-oèst), Charpentry (al nòrd), Cheppy (a l'èst), Boureuilles (al sud) e Viena-lo-Castèl (al sud-oèst, en la Marna).
Coma fòrça comunas de la region, es jumelée amb una municipalitat alemanda, Petershausen, (granda banlèga de Munich, en Bavière).
Varennes est un chef lieu de canton vivant, d'environ 700 habitants, bordé à l'ouest par la forêt d'Argonne, à la limite des départements des Ardennes et de la Marne. Elle est traversée par l'Aire qui prend sa source dans le Sud Meusien et qui se jette dans l'Aisne à hauteur de Senuc (Ardennes).
Les communes limitrophes sont : Montblainville (au nord-ouest), Charpentry (au nord), Cheppy (à l'est), Boureuilles (au sud) et Vienne-le-Château (au sud-ouest, dans la Marne).
Comme beaucoup de communes de la région, elle est jumelée avec une commune allemande, Petershausen, (grande banlieue de Munich, en Bavière).
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
vignette|Esquèrre|Soldat american ferit lo lo 26 de setembre de 1918 a Varennes-en-Argonne.
Lo vilatge s'a retut celèbre en lo moment de l'episòdi de la detencion de Louis XVI e de la siá familha, lo 21 de junh 1791 al ser, en lo moment d'una temptativa de fugida #que #fracassar. Lo sieu projècte preniá tropas demoradas fisèlas a la monarchie a Montmédy. Lo rei e la siá familha aguèron arturat a causa de Jean-Baptiste Drouet, mèstre de plaça de Santa-Menehould. La municipalité de Santa-Menehould en avent de dobtes sus passatgièrs soslinhats al relèu de plaça #demandar a Drouet de rattraper la Berline #que s'i èra arturat en lo sieu relèu de plaça una ora per endavant. #Prene, acompanhat de Guillaume, la rota de l'èst e #trobar los sieus postillons #que la #informar de l'itinerari d'aquela Berline; siatz la direccion de Varennes. #Arribar abans la Berline e, amb l'ajuda de las autoritats localas #que i aviá convencut de far controtlar escrupolosament los passapòrts dels ocupants #organizar un barrage. La familha reiala i aguèt confondut. Una plaque, situada près de l'actuala beffroi de la vila, indica la localizacion de « la auberge del braç d'Aur », que # la rota del Rei s'es arturada davant el[1]. Es al continuament d'aquela temptativa de fugida de París, ont lo rei èra de fa gaireben presoèr, al mensprètz del respècte de la Constitucion que la destitution del rei e l'idèa d'una Republica #prene còrs en l'esperit de la Nacion.
En lo moment del començament de la Primièra Guèrra mondiala, Varennes es alavetz ocupat per las tropas alemandas. Lo vilatge se #trobar dessús o près de la linha de tèsta pendent la màger part del conflicte e #èsser gaireben entièrament destruit per 4 ans de bombardements franceses. Contràriament a cèrts pòbles meusiens #qu'an pas jamai trobat la vida, Varennes #èsser totalament reconstruit.
Lo sieu musèu, lo musèu de Argonne, retrace lo passat del pòble e de la siá region, dempuèi l'epòca gallo-romaine fins al Sègle XX, en transeünt plan segur per la detencion de Louis XVI e los ombrívoles ans de la Primièra Guèrra mondiala.
Se pòt egalament admirar, a costat d'aquel musèu, lo mémorial de Pennsylvanie, édifié en 1927 pels Americanes, a la glòria de las regiments de l'armada americana #que #liberar Varennes ; aquela labor superbe e majestuós, d'estil néo-classic, domina lo bourg e se pòt descobrir de la nautor de la siá terrassa un panorama sus la campanha environnante.
Le village s'est rendu célèbre lors de l'épisode de l'arrestation de Louis XVI et de sa famille, le 21 juin 1791 au soir, lors d’une tentative de fuite qui échoua. Leur projet était de rejoindre des troupes restées fidèles à la monarchie à Montmédy. Le roi et sa famille furent arrêtés à cause de Jean-Baptiste Drouet, maître de poste de Sainte-Menehould. La municipalité de Sainte-Menehould ayant des doutes sur des passagers signalés au relais de poste demanda à Drouet de rattraper la Berline qui s'était arrêtée dans son relais de poste une heure auparavant. Il prit, accompagné de Guillaume, la route de l'est et rencontra ses postillons qui l'informèrent de l'itinéraire de cette Berline; soit la direction de Varennes. Il arriva avant la Berline et, avec l'aide des autorités locales qu'il avait convaincu de faire contrôler scrupuleusement les passeports des occupants il organisa un barrage. La famille royale fut confondue. Une plaque, située près de l'actuel beffroi de la ville, indique l'emplacement de « l'auberge du bras d'Or », devant laquelle la route du Roi s'est arrêtée[2]. C'est à la suite de cette tentative de fuite de Paris, où le roi était de fait quasi prisonnier, au mépris du respect de la Constitution que la destitution du roi et l'idée d'une République prirent corps dans l'esprit de la Nation.
Lors du début de la Première Guerre mondiale, Varennes est alors occupé par les troupes allemandes. Le village se trouva sur ou à proximité de la ligne de front pendant la majeure partie du conflit et fut presque complètement détruit par 4 années de bombardements français. Contrairement à certains villages meusiens qui n'ont jamais retrouvé la vie, Varennes fut entièrement reconstruit.
Son musée, le musée d'Argonne, retrace le passé du village et de sa région, depuis l'époque gallo-romaine jusqu'au Sègle XX, en passant bien sûr par l'arrestation de Louis XVI et les sombres années de la Première Guerre mondiale.
On peut également admirer, à côté de ce musée, le mémorial de Pennsylvanie, édifié en 1927 par les Américains, à la gloire des régiments de l'armée américaine qui libérèrent Varennes ; cet ouvrage superbe et majestueux, de style néo-classique, domine le bourg et l'on peut découvrir du haut de sa terrasse un panorama sur la campagne environnante.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ L'istorian André Castelot, ne la Cita de Varennes (librariá academica Perrin, 1971) a reconstitué los plànols del Vilatge de Varennes, a l'epòca de la detencion de Louis XVI.
- ↑ L'historien André Castelot, dans le Rendez-vous de Varennes (librairie académique Perrin, 1971) a reconstitué les plans du Village de Varennes, à l'époque de l'arrestation de Louis XVI.


c: text/html

text:
Dimarç passat avèm agut la sampitèrna teatralitat anglesa fàcia a l'Union Europèa ; es evident que l'Union Europèa es subjecte a criticas... mas las criticas anglesas semblan sampitèrnament similaras al fial del temps que lo govèrn anglés fosquèsse dedins o defòra l'Union Europèa, que l'UE se reformèsse o pas ... alara perqué s'en van pas, e punt ? Perqué los ajudèm pas a sortir, i vesi que d'avantatges politics e pels pòbles europèus.
Dins un bilhet del jornal ARA podèm legir : « Al David cameron li agrada l'alt voltatge politic, lo vòl encara mai dificil. E aital aquel dimarç que s'a lançat l'aventura de refomular la relacion del Reialme unit ambe l'Union Europèa. es pas una «mission impossibla», segon çò qu'a dit, mas tanpauc aiçò es exempte de risques. primièr, requerirà una grandas dòsiss de fisença e de volontat politica dels sòcis de l'union Europèa, immerses ara totparier dins diferentas crisis -aquela de l'Èuro, aquela dels refugiats- qu'a fait trantolhar, precisament, los fondaments de la construccion europèa. E un còp convençuts los grands mandataris europèus, tocarà de dirigir un messatge a los de l'ostal, per lor dire -se cresèm qu'a obtengut çò que voliá- tocarà de votar per damorar dedins l'Union Europèa. Serà pas lo primièr còp que los Britanics aniràn a las urnas per dire Yes o No a Euròpa farà 40 ans -alara laboristas- que se convoquèt un referèndum similar e lo Yes s'es iposat ambe un 67% de vòts. Mas aquel Reialme-Unit es pas aquel d'anuèch e la campanha contra l'Euròpa compta ara ambe lo sosten politic -e mediatic- que faràn pujar lo vòts del No a l'Euròpa.»
Aquel tèxte, coma sembla en comunicacion, mescla la semantica Union Europèa e Euròpa ; lo regimpe anglés actual e lo partit UKIP non lor agrada l'Union Europèa ; l'Euròpa, coma sempre los Angleses, la vòlon mas sul modèl libertarian, AELE (vièlh modèl de las annadas abans l'integracion del Reialme-Unit a l'Union Europèa).
Ipotèsi 1 : los Angleses s'en van de l'Union Europèa, vos imaginatz la jòia dels Escoceses ? Dels Galleses ? Dels Irlandeses ... que podràn pensar l'union d'Irlanda ambe mai de vam e d'arguments que jamai per sortir del Reialme-Unit. ieu pensi a la jòia dels independentistas escocesses.... que prendràn ambe grand plaser la cadièra a Brussèllas del govèrn anti-europèu de Londres. E aital serèm mai prèp de l'Union Europèa dels pòbles, aquela Union Novèlas dels Pòbles d'Euròpa que non agrada als extremistas continentals, e que serà ajudada pels extremistas del UKIP e conservators amics dels Les Républicains!
Element 2 : los Angleses capítan de reglar los problèmas (qu'es supausat èstre) del pagament de la securitat sociala pels resortissents de l'Union Europèa en Anglatèrra ; de qué devèm far dels ressortissents angleses que, dempuèi annadas, fugísson Anglatèrra per trobar a l'Estat francés una securitat sociala qu'agrada mai ? Un ostal que se pòdon pagar, un bon viure qu'Anglatèrra a abandonat per tota sa populacion ?
Element 3 : los govèrns angleses an sempre frenat per un sistèma social de l'Union Europèu que respectèsse la populacion dels trabalhadors ambe lo principi libertarian que lor agrada tant, e pas sonque dempuèi la dòna de fèrre ! Aital la referéncia anglesa sul continent de govèrn o finencièr, e tanben dins las escòlas d'economia, Toulouse Business School (per exemple), ajudarà pus los avuglats pel sistèma economic continental qu'i veson un modèl ....
Element 4 : la sapiença bancària anglesa es aisida ambe los universitaris continentals que pòdon tripatolhar los fluxes mondials de la finança ambe unas formacions continentalas que nosautres pagam (escòla de comèrci, economica, matematica).... Rendre l'independéncia a Anglatèrra es copar aquel ceucle viciós que seca las finanças europèas, e seca las sapienças del continent que fugísson aisidament a The City de Londres. Londres es l'equivalent de Bordèu en nombre de ciutadans franceses.
Element 5 : lo sistèma legal anglés [essencialament libertarian] es puslèu un fren a una granda evolucion del dreit continental, sortir Anglatèrra de l'Union Europèa es enfin aver leis similaras e simplas per totes los pòbles del continent, es tanben abandonar un pauc la dominacion de l'anglés de cosina, dins lo dreit, lenga que las elitas continentalas pensan ultra-necite.
Element 6 : la crisi migratòria de Calais es causa del sistèma anglés de foncionament de la seuna economia, e de las errors del sistèma politic londonian ; donc immigrar en Anglatèrra devendrà mai complicat, mai del Communweath, quora los Angleses seràn fòra de l'Union Europèa. Mas aprèp, quand los Angleses vendràn sul continent lor caldrà far pagar l'isolacionisme politic e las sampitèrnas errors angleses, politica que se vòlon fargar, e benlèu mai car que lo còst qu'ara fabrica l'independéncia de Norvèja o la Confederacion Helvetica.
Per totas aquelas rasons, pensi que cal sortir Anglatèrra de l'Union Europèa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Moirey-Flabas-Crépion
Moirey-Flabas-Crépion es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mòsa e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aperaquí 20 km al nòrd de Verdun.
Conegut per la siá proximitat dels camps de batalha e las siás nombrosas ruïnes architecturales coma en lo bòsc de Moirey ont i a una ruïna d'espital militar alemand.
Environ 20 km au nord de Verdun.
Connu pour sa proximité des champs de bataille et ses nombreuses ruines architecturales comme dans la forêt de Moirey où il y a une ruine d'hôpital militaire allemand.


text:
Selha e Rocosèls
Selha e Rocosèls (Ceilhes-et-Rocozels en francés) es una comuna lengadociana situada dins lo departament d'Erau e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Selha (atestacions : Silias, en 1101, Celianum, 1222) vendriá del nom d'òme latin Sellius amb sufixe latin -anum, puèi reculament de l'accent[2] : auriá donat a l'Edat mejana quicom coma *Selha(n), amb -n- mut, donc *Selhà, puèi l'accent se seriá portat sur la primièra sillaba (cf. Sant Africa).
- Rocosèls
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Lunaç; es ara del canton de Clarmont d'Erau.
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.herault.gouv.fr/Actualites/Infos/Modification-des-limites-des-3-arrondissements-du-departement-de-l-Herault
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Arnaud Chabé, Six conseillers démissionnent, le maire aussi : élections en vue, Midi libre, 16 de novembre 2005


text:
L’Academia Occitana se dona per prètzfait de defendre e promòure la lenga occitana coma lenga de cultura, de communicacion e de creacion.
Elabòra los espleits necessaris a sa coneissença, son aprendissatge e sa difusion.
Entend recampar totas las competéncias per menar aquela òbra màger, dins lo respècte de la tradicion istorica e la rega dels grands actors de nòstra respelida.
La premsa nos remembra que coma cada an un cors intensiu d’iniciacion a l’occitan se debanarà aqueste estiu a Barcelona. Serà del 26 de junh al 27 de julhet. Aquesta iniciativa es reconeguda coma una activitat permanenta del professorat pel Departament d’Ensenhament de la Generalitat de Catalonha.
Sèm plan reconeissents a nòstres amics catalans e los mercejam per l’ajuda que nos vòlon portar per la defensa de nòstra lenga, mas nos pausam una question : quina lenga es ensenhada a Barcelona ?


text:
Es sempre una pietat de pèrdre una vida occitana, es encara mai triste quora es mòrt per l’engana francesa e sa diplomacia. aquò val pas lo salari del sordat, quitament las melhoras primas per èstre sul terrenh de la guèrra.
Mas es de la fauta de quí ? Quora una vida s’acaba dins un valat fabricat pel militarisme francés, lo republicanisme e sa diplomacia arroganta, e coma sola sortida economica e professionala qu’es prepausada a la jovença occitana ?
Li podram segur fabricar una placa de marme suls monuments dels nacional-expansionismes franceses, fabricats e inaugurats santament aprèp la guèrra de las «frontières naturelles» contra lo militarisme alemand de 14/18, e entretenguts al fial de las guèrras europèas e colonialistas.
La colèra fabrica un sentiment personal sul tèma. Segur, nos fabricaràn unes arguments umanistas, universalistas, republicanistas, per l’intervencion parisenca en Afganistan, segur… Mas aquesta colèra es tanben aquela de lo qu’a signat l’escrich sobre aquesta paret a Carcassona :
Mal format e mal informat, son aisidament manipulats. I a mai que Simon de Montfòrt que mata encara l’anma occitana, i a tanben los discors nacionalistas franceses dels militants politics en Occitània.
L’engana politica, la pòrta los partits franceses representats en Occitània, PSf, PCF, UMP-NC, MoDem, PRG, MRC … los que pensa que fRANÇA a encara quicòm de far sul terrenh mondial de la guèrra, pauc impòrta las rasons.
La colèra se mesura pas coma un tipe de pacifisme agut, es question de non pus se far enganar en Occitània, se far enganar per fRANÇA e totas las seunas etiquetas politicas (que pòdon èstre simpaticas)…
-°-


text:
Sera lou tresen cop per Attention Culture
, l’assouciacioun arlatenco, que beilejo soun « Marca de Nouvè », de coutrìo ‘mé la boutigo de libre e disque Musiques Arles
, e lou sousten de l’Amadip, uno assouciacioun que fa mestié d’acampa de mounde que croumpon cado mes de disque au discaire Jan Colomina, lo baile d’aquéu marcat.
Ço qu’es interessant es qu’aquelo manifestacioun es counsacrado ei libre en óucitan o que parlon de la bouvino. Mai que d’un autour o d’un editour planto caviho
per tres jour a la Salo Jean et Pons Dedieu, carriero dóu 4 de setèmbre, dóu 14 au 16 de decèmbre.
Li soun espera (mai pas toujour d’un biai segur) : Marc Dumas (l’Ange d’Equinòssi), Claude Lapeyre (Dóu cimèu e dis Eime de Ventour is Escampado), Romieg Salamon (Còntes de Provença) o de libres en francés coma lo guido eis edicion Les Nuls, La Provence pour les Nuls
.
Es justament per ço que li es escri sus l’óucitanisme, óupinioun e fantasme pulèu que realita, que lou Ceucle Occitan d’Arle, a decidi per 2012 de pas participa à l’ourganisacioun dóu marcat.
Fau signala la journada dóu dissate, counsacrado ei nistoun, amé Yves Jourdanet (soun conte « Lou rèiaume de Sealsia »), Romieg Salamon o encaro la proufessouro Natalio Seisson, per l’albom realisa per sis escoulan (Rhônalquivir, d’un delta l’autre).
Uno bèlo astado
d’editour seran presènt, coma L’aucéu Libre, Jorn, Trabucaire, Sansouire, Lou Prouvençau a l’Escolo, Prouvènço d’Aro, Fédérop, Aeloc, Credd’o…
De soutaligna tambèn la mostro foutougraphico Vovo, taureau de légende
, e la proujecioun de filme sus li bouvino. Rensegnamen
: tel. 04 90 96 59 93


text:
http://www.vistedit.com/actus/index.php?article=62
Primàrias del PS : de que vòlon los candidats per las lengas ?
Levat Manuel Valls, totes los candidats an balhat lor vejaire sus las lengas regionalas e çò que cal far per las salvagardar. La Setmana a recampat aquí lors idèas sus la question.
Martine Aubry : Una competéncia regionala
Coma o avèm escrit dins nòstre numèro 836, Martine Aubry s'es posicionada en favor de las lengas regionalas en preconisar l'ofèrta obligatòria a l'escòla e l'ensenhament a totes levat refús dels parents. Per ela, la solucion es de far de las lengas una competéncia de las regions. Per ela, la diversitat culturala pòt pas qu'ajudar al sentiment d'unitat nacionala.
Jean-Michel Baylet : Un engatjament clar
Dins sa responsa a La Setmana, Jean-Michel Baylet a primièr rapelat qu'es engatjat desempuèi d'annadas dins la defensa de l'occitan. Per el, « la salvagarda de las lengas regionalas passa pel desvolopament de las classas bilingüas ». Pensa que las collectivitats localas an un ròtle estrategic de jogar per lor desvolopament, e que l'estat deu sostenir e facilitar lors iniciativas (mai que mai per la formacion e lo recrutament de professors, e pel sosten d'eveniments cultural). Al nivèl legislatiu, pensa que cal anar mai luènh e far una lei-quadre per la reconeissença de las culturas regionalas.
François Hollande : Un estatut mas pas de co-oficialitat
Dins una entrevista acordada a Corse Matin, François Hollande afirma qu'es « per que las lengas regionalas sián reconegudas e parladas ». Ditz que s'es President de la republica, li calrà considerar una modificacion de la constitucion per poder ratificar la carta europèa de las lengas regionalas, mas en rapelar que la sola lenga oficiala es lo francés.
Arnaud Montebourg : L'Estat ne fa ja pro
Segon son estacat de premsa, Arnaud Montebourg signarà pas la carta europèa de las lengas minorizadas. A « un grand respècte per la causida privada de cadun d'aprene una lenga regionala », mas en resumit, anarà pas mai luènh que çò que se fa ja.
Ségolène Royal : Un ròtle economic de jogar
Quand es venguda a l'Estivada de Rodés, Ségolène Royal a dit que cal una lei per securizar l'existéncia de las lengas regionalas. Es per la ratificacion de la carta europèa de las lengas regionalas e lor ensenhament generalizat. Pensa qu'an tanben un ròtle economic important de jogar, que pòdon servir a la creacion de PME.


text:
-212
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -212 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra la Republica Romana. Victima d'una epidemia grèva, lei tropas cartaginesas desbarcadas a Agrigenta poguèron pas desblocar Siracusa que foguèt conquistada per lei fòrças romanas dins lo corrent de l'annada. La vila foguèt parcialament pilhada. Puei, lei Romans organizèron divèrsei chaples d'abitants sospichats de sostenir lei Cartaginés per s'assegurar de la fidelitat dei diferentei vilas de Sicília.
A Tarenta, en despiech de sa situacion malaisada, la garnison romana que blocava lo pòrt dempuei l'annada precedenta contunièt de resistir maugrat una flòta cartaginesa venguda sostenir Annibal Barca. En revènge, l'amirau comandant aquela flòta ataquèt lei naviris romans estacionats a Brindisi, çò qu'auriá permés lo passatge dei soudats macedonians de Felipe II de Macedònia en guèrra còntra leis aliats de Roma dins lo nòrd-oèst de Grècia. Aprofichant lo blocatge d'Annibal a Tarenta, lei Romans assaièron d'atacar Capoá qu'èra un sostèn important d'Annibal. Una còntra-ofensiva dau generau cartaginés entraïnèt la revirada de l'operacion.
En Espanha, Hasdrubal Barca capitèt de sometre l'insureccion dau cap numide Sifax permetent lo passatge de tres armadas cartaginesas dins la peninsula.


text:
Clemença uèi t'escrivi, per te dire
qu' aici tot va plan. França es la mai granda democracia del monde.
La pròva : que van nos donar una cadena de tele : la
tres. Te passi los detalhs....
Aquò's lo CSA de Baldis ( l'autor sus
Ramon de Tolosa, socialista de paire en filhs) d'acòrdi ambe
l'acadèmia , ambe los sabents, los filosòfes francés , los
medecins , los notaris , lo conselh de l'òrdi de cadun, que compta tot aquò ,
que son intrandolables tre que s'agis de libertat. Se crèban de
nos aparar . Cansats, acabats . No? Isn't it?
Non sabi pas se legirà la meuna letra
deman. Mas ja te pòdi dire que d'òmes coma , M Serras de la
cervèla aguda , l' umaniste filosòfa, M Rascard lo privatisaire de
Renault , sabètz la societat que paga pas cap de talhas dins Franca dempuèi un sègle,
(coma Total Elf) , Mossur Charaire lo socialista vengut ( o
passat) de(a) l'UMP , an dich en seguida e respètivòment e
siuplet:
-
que levat lo fach, que la lenga
gascona pòsca pas dire ADN, qu' elses faràn tot çò que de
possible, per salvar l'oquitan,l'òtcitan, Okcitan, la lenga d'Òh
, lo gascon , lo prouensal , lo lemosin , lo lengadocian de Pigué, l'
Arpitan , lo vivarò alpin , l'auvernhat (perqué pas?), lo breton
(mas que son cinquanta lengas sens comptar l'armenian de Pimpòl),
lo basc (se pòdon) , lo catalan (se vòlon ) , lo còrsa ( se
fan pas cagar los pès negres çò qu'es impossible) ,lo creòle ( ouaih mais là je me
gondole sur les canaux) , l'hollande de
Dunkeerk , qu'es la lenga de Coppe e Fillonèl ara per
nosautres , se se pòt, e òc se i a pro d'argent per acabar , al
passatge, salvaràn quitament lo lengadocian central.
A l' Acadèmia Miquela
Carriera dels Causses sortiguèt sul pompidor de França Cultura , mièja nuda, un
chipelet a l'entorn de la cencha, de l'immòble reial de la lenga de
la Molièra, per dire que li caldriá passar sul còrs puslèu que
de destrusir la lenga del miègjorn . E degun gausèt pas o far.O poguèt pas .... Miladieu....Que Dieus me damna . Macarèl de macarèl.
-
O sabes pas benlèu mas lo
Conselh Constitucional declarèt que França serà totjorn la patria
de la diversitat. Per exemple diguèt lutjaràn dusca la mòrt
per la la signatura de la Charta de las lengas mespresadas.... Mas
qu'es pas de nòstra causa
miladius. diguèron ... n'en ploravan.
-
A mai, pus polit que polit ,
d'unes occitanofònes saberuts , coma los d'un fòrt Alamò de
l'istòria somiada de França menaçada , diguèron que
malgrat que i aja pas mai d'occitan , pas pus que d'occitanofònas ,
e cap de lenga del Sud plond, mas sonque dialèctes e jos dialèctes
segond la valoià, e malgrat que l'asirança contra França
foguèsse arribada a un nivèl insuportable, caldriá ben far
quicòm, subretot escotar los vièlhs ( mas ont? ) que
se calan, en fintan los fuòcs de l'amor , ambe l'escruma suls
pòts , dins los ostalasses de la retirada que pudisson a pissa ....
-
fin finala coma soi al POC (
partit de ren, per arribar coma los autres ) , ne sem a demandar
de far partit de la confederacion helvetica
, un pais de falords ont los ciutadans vòtan de longa sus tot e
ren, e son escotats e obesits. Solide que i a d'argent lord, mas
es que l'argent es pas totjorn lord ?
-
E sabi pas Clemença? Es pas de
creire França serià d'acòrd a la condicion de servar per ela sola
, las centralas atomicas , lo porta-avions Clemenceau , los prefets
, los CRS, e l'expleitacion del gas de sistres . Nos coneisses, sem
fòrça intelligents, daissem venir al POC, tot dins la mesura. Tot se pòt
negociar, daissem la pòrta dubèrta.... E a l'ora o te parli sabi
pas s' anem pas o far ambe los catalans...S'agís pas
d'independéncia mas sonque de..... partir....
Totes ambe los Soîsses... Pichons e grands.... Cap a Genèva
totes.... Mas que sabi pas se son d'acòrds ... Els? Soscan
dempuèi tres meses....Dison mas per qué pas ? En se curant l'emonilh. Mas que
qualques còps cal butar al jò.... Non?
Cossí te dire la
jòia que m'emplena l'arma, a l'idèa de te veire lèu per te
retrobar ont sap, a l'ostalariá del GLÒBE, la dels grands
cocuts de l'istòria...
Potons e abraçadas ma Clemença gatimèla.
Sus los tres uèlhs mon aranha aimada .........................................................................
Ta Monica que t'espèra a Zuriq


text:
Sang e saba
Sang e saba
Joan-Claudi Forêt
Sul descreis de sa vida, un òme se soven de son adolescéncia : la guèrra, l'avaliment de son país, mas tanben lo miracle que transformèt sa misèria sexuala en descobèrta esbleugida de l'amor e confondèt univèrs femenin e regne vegetal dins una sola adoracion.
Un còp de mai l'autor se demanda ont se pòt arrucar l'espèr quand s'es perduda tota rason de viure. La guèrra pòt èsser la de Chechenia, los païsatges los del Lengadòc e lo dròlle cadun de los que lor jovença es estada saquejada perla guèrra.
Del mateix autor:
Lo libre dels grands nombres o falses e us de fals


text:
Nelson Mandela
Son nom complet es Nelson Rolihla Mandela.
Foguèt lo primièr president negre de Republica d'Africa del sud.
Anèt a l' universitat a 21 ans e foguèt renvoiat per çò qu'aviá pas respectat la lei de l'escòla.
Anèt en preson per çò qu'ajudèt a sabotar installacions publicas e militaras e que luitava contra l' «apartheid» (lei racista).
Es estat desliurat a la seguida de fòrtas pressions internacionalas contra lo govèrn blanc d'Africa del sud.
Nelson Mandela foguèt president de 1994 a 1999 e se moriguèt a 95 ans.
Aucun commentaire:
Inscription à : Publier les commentaires (Atom)


text:
Wikipèdia:Administrator
Aqueste article a per tòca de descriure l'estatut d'administrator (tanben nomenat sysop) de la Wikipèdia occitanofòna.
- Wikipèdia:Requèsta als administrators : s'avètz besonh de l'ajuda d'un administrator
- Wikipèdia:Lista dels administrators : contactar dirèctament un administrator en particular
- Wikipèdia:Candidatura al pòst d'administrator : prepausar sa candidatura o votar per una candidatura en cors
Somari
- 1 Perqué d'administrators ?
- 2 Dreches e devers d'un administrator
- 3 Consequéncias d'un abús de poder
- 4 Ajuda a l'administracion
- 5 Istoric de las accions
- 6 Autres ligams
Perqué d'administrators ?[modificar la font]
Assegurar lo manteniment d'un sit coma Wikipèdia, ont tot visitor pòt modificar la quasi-totalitat de las paginas, necessita d'espleches poderoses permetent, per exemple, de reparar d'errors, d'escafar de paginas non pertinentas, e de blocar temporàriament de paginas o de vandals.
Per de rasons evidentas de securitat, de tals espleches se pòdon pas metre a disposicion de totes. Es per aquò qu'existís l'estatut d'administrator.
Es atribuit a de contributors de Wikipèdia que ne fan la demanda e que la comunautat lor balha sa fisança. Vejatz Wikipèdia:Lista dels administrators.
Dreches e devers d'un administrator[modificar la font]
Lo dever d'un administrator es d'executar las decisions que la comunautat (que ne fa partida) a presas.
Un administrator es un contributor[modificar la font]
Coma editor, un administrator a los meteisses dreches e devers que totes los contributors de Wikipèdia :
- participar als articles que l'interèssan ;
- respondre a las questions dins la mesura de sos mejans ;
- far la benvenguda als novèls ;
- far un pauc de netejatge (coma per exemple dins la tavèrna) ;
- verificar que los articles e los imatges son pas jos copyright ;
- escafar lo contengut considerat coma vandalisme (en voidant la pagina).
Contràriament a çò que fòrça gents creson, lo netejatge, la verificacion de copyright e la supression de vandalisme son ni un privilègi, ni una obligacion dels administrators. Cadun o pòt far e cadun a drech d'o far pas.
Çò qu'un administrator pòt far[modificar la font]
Los administrators an accès a de foncionalitats suplementàrias sus Wikipèdia. Pòdon :
- protegir e desprotegir de paginas e mai editar las paginas protegidas (veire Wikipèdia:Pagina protegida)
- suprimir de paginas e lor istoric (veire Wikipèdia:Paginas de suprimir)
- consultar e restablir las paginas suprimidas per un autre administrator en regardant dins los archius solament accessibles als administrators (vejatz Wikipèdia:Paginas de restablir)
- blocar d'adreças IP e d'utilizaires enregistrats (veire Wikipèdia:Blocatge)
- editar los messatges de l'interfàcia gràcias a l'espaci MediaWiki
faire de requèstas dirèctas sus la basa de donadas (vejatz Wikipèdia:Requèstas SQL (o Database queries)(foncion desactivada per ara)
- Consultar Especial:unwatchedpaginas que lista las paginas que son pas seguidas per cap d'utilizaire e mai Especial:Undelete que lista las versions escafadas d'una pagina.
Çò qu'un administrator pòt pas far[modificar la font]
En cap de cas un administrator a mai de poder que los non administrators en matèria de creacion, d'edicion, de forma, de contengut, de linha directritz. Un administrator deu èsser al servici d'una melhora fluiditat de foncionament de las paginas e de lors rapòrts entre elas e a un ròtle de protector de l'informacion contra lo vandalisme.
Un administrator dispausa pas d'informacions suplementàrias, coma l'adreça IP o l'adreça electronica d'un contributor.
Un administrator pòt pas cambiar l'estatut d'un contributor. Sol un burocrata pòt balhar los dreches d'administrator a qualqu'un. Sol un steward pòt retirar los dreches a un administrator.
Çò qu'un administrator deu far[modificar la font]
Un administrator deu totjorn demandar la permission de la comunautat abans d'utilizar las foncionalitats suplementàrias qu'a.
Deu pas jamai :
- blocar una pagina ont es en conflicte d'edicion amb d'autres contributors ;
- blocar un utilizaire sens passar per la procedura abituala sus Wikipèdia:Vandalisme en cors ;
- escafar una pagina sens l'aver prealablament listada sus la pagina Wikipèdia:Paginas de suprimir ;
Excepcion es facha dels vandalismes pichons (una persona crèa una pagina per dire un salut) que los utilizaires non administrators devon voidar e qu'un administrator pòt escafar sens passar per la pagina Wikipèdia:Paginas de suprimir. Aquò concernís pas que las paginas que contenon pas cap d'informacion pertinenta per l'enciclopèdia.
Los esbòsses senhalats devon pas jamai èsser escafats sens avís prealable.
Çò qu'un administrator deu pas far[modificar la font]
Fòra excepcions, un administrator deu pas prendre de decision sens l'avís e l'acòrdi prealable de la comunautat. Deu pas tanpauc utilizar sos espleches o son estatut per un benefici personal o de biais malonèst.
S'un administrator adòpta aqueste genre d'actitud, se pòt considerar qu'abusa de son poder.
Consequéncias d'un abús de poder[modificar la font]
Un abús de poder de la part d'un administrator es un usatge malonèst dels espleches de mantenença que son a sa disposicion, fòra los cas permés (veire #Dreches e devers d'un administrator).
Si vous pensez rencontrer des abus manifestes de ce genre, vous êtes invités à les lister sur la pagina des « Wikipèdia:Administrator/Planhs », en donnant des exemples précis (une différence de modification d'un article par exemple), et en proposant la sanction qui devrait selon vous être appliquée. Si la requête est justifiée, une demande de presa de decision sur une sanction à prendre, ou non, contre l'administrator en question s'en suivra.
Una presa de decision sus la definicion de las condicions d'abus et sur les sanctions potentielles est en cours. Vous êtes invités à donner votre avis : Wikipèdia:Presa de decision/Administrator/Abús e sancions.
Ajuda a l'administracion[modificar la font]
Certanas paginas sus Wikipèdia an per tòca d'ajudar, siá d'un punt de vista tecnic, siá d'un punt de vista organizacional, a l'administracion del projècte.
Ajuda tecnica[modificar la font]
Los super-poders dels administrators, cossí fonciona aquò ?
Cossí un administrator fa per …
Ajuda organizacionala[modificar la font]
- Lo Bulletin dels admins descriu lors accions, lors frustracions, lors explicacions …
- La Coordinacion dels admins permet d'armonizar lors accions, en se transmetent de messatges. Las intervencions non tecnicas son reservadas a la pagina de discussion o, sovent pus pertinent, al Bulletin dels admins.
Istoric de las accions[modificar la font]
Istoric de las accions administrativas :
Istoric de las accions burocraticas :
- Istoric de las aquisicions d’estatut
- Istoric de las pèrdas d'estatut sul jornal dels burocratas del sit meta.wikipedia.org : i recercar los utilizaires occitanofòns, localizables pel sufixe @ocwiki.
- Istoric del renomenatge d'utilizaires
Autres ligams[modificar la font]
- Wikipèdia:Lista dels administrators
- Wikipèdia:Burocrata
- Wikipèdia:Steward
- Wikipèdia:Desvolopaire
- Wikipèdia:Verificator d'adreças IP
- Wikipèdia:Règlament administratiu
- Ajuda:FAQ administracion


text:
Una novèla vision de la politica se
passeja ara dins las carrièras de València. Gaitatz :
Totes los vestits classics semblan amagar un biais de fabricar la politica per ben personal o lo plaser d'una partidocracia... pertot en Euròpa, dinca l'Union Europèa, parlament e Comission !
La cravata de Valéncia, ambe lo vestit classic, amaga annadas de
tripatolhatges financièrs ambe l'argent public, formula 1 (F1), corsas
dels mondes de la vela (espòrts instruments dels tripatolhatges
dinerièrs, aiçò pas sonque a la FIFA), accident de mètro,
destruccion de zònas umidas, enriquiment personal, emplec personal
d'argent public, etc. L'impunitat juridica acompanha tot aiçò, car
la justícia d'Espanha es devenguda, non pas la justícia pel
collectiu, mas la justícia que fabrica una casta ambe sas leis
madrilencas (dins un congrès a color politica unifòrma).
La leiçon es clara per Espanha, lo
bipartisme e lo jacobinisme son una problèma pel ben collectiu.
G7, abséncia d'Espanha, sembla que los autres poders europèus o an remarcat, remarcaràn qu'els tanben son un problèma ambe aquel sistèma partidocrata que destrusís la democracia e fabrica terrorisme. Lo Congrès dels socialistas franceses qu'an desaparegut per anar veire lo tènis, lo rugbí, o prendre l'avion per anar a Berlin, simboliza sancierament lo problèma de la partidocracia.
Dins un aprosmat bilhet, paralarai de HDP, que vòl pas dire Hilh De Puta, o alavètz cal trapar la bona tonalitat !


text:
Salas de Belvés
Salas de Belvés (Salles-de-Belvès en francés) es una comuna d'Occitània, dins la region istorica de Perigòrd, administrada per lo departament de Dordonha de la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom de Sala(s) (atestacion Sancta Maria de Sales, en 1053) ven del mot germanic e mai que mai francic saal (alemand Saal), « cambra , al sens de sala de recepcion d'un castèl », puèi « castèl » « residéncia senhorala fortificada » [1],[2],[3]. Bénédicte Boyrie-Fénié pensa çaquelà a un preceltic *sal (riu, cors d’aiga), puèi atraccion de l’occitan salas (fèu, castèl) [4]. Lo determinant se referís a la vila vesina, capluòc del canton d'aquí a 2015.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Belvés; es adara del canton de Vallée Dordogne (en francés), donc Val Dordonha.
- La comunautat de comunas es la CC Val de la Dordonha et Forèst Beceda.
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 76 abitants (8,7 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 580
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 301
- ↑ Chantal Tanet et Tristan Hordé, Dictionnaire des Noms de Lieux du Périgord, ed. Fanlac, segonda edicion, 2000
- ↑ http://communes-oc.cg24.fr/cantons/belves/SALLES-DE-BELVES.htm


text:
Glèisa Confessanta
- Pel movement nòrdamerican del meteis nom mas sens rapòrt, vejatz lo Movement confessant.
La Glèisa Confessanta (alemand: Bekennende Kirche) foguèt un movement de resisténcia crestian dins l'Alemanha nazi. En 1933 la Gleichschaltung forcèt las Glèisas protestantas a fusionar amb la Glèisa protestanta del Reich e a sostenir l'ideologia nazi. L'oposicion aguèt de se rescondre per s'amassar, e creèron la Glèisa confessanta al mes de setembre d'aquela annada. En 1934, la declaracion de Barmen, redigida mai que mai sos l'autoritat de Karl Barth amb la participacion d'autres pastors e congregacions de la Glèisa confessanta, foguèt ratificada al sinòde de Barmen. Tornava afirmar que la Glèisa alemanda èra pas un "organ de l'Estat" al servici de la consolidacion dels interèsses nazi, mas qu'èra somesa a Crist sol e a sa mission.
D'unes menaires de la Glèisa confessanta coma Martin Niemöller e Dietrich Bonhöffer, foguèron mandats en camps de concentracion o detenguts coma presonièrs personals. D'unes foguèron executats o moriguèron dins aqueles camps. Los crestians que s'endevenián pas amb los Nazis se trobèron sens menaires. La Glèisa s'engatgèt dins mai d'una forma de resisténcia, en particular amagar Josieus [1] del regim nazi. La Glèisa confessanta es un exemple unic d'un movement criptocristian obrant dins un país majoritàriament crestian.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Victoria J. Barnett, "Dietrich Bonhoeffer's Ecumenical Vision", The Christian Century (Abril de 26, de 1995), 454–7.


text:
dijous, 1 de febrer de 2007
Ajudas - Nous!
La vilo de Tam es un pais souto-desenveloupa! Avèn pas li mejan pèr viéure! Faudrié pèr subre-viéure me manda un aparei numerique! Legissès souto e coumprendrès l'urgènci! Aqui, es simple, me sente coum'en Etioupi ( Loin de nos rues, de nos banlieues, rien qu'une chanson pour eux).
Faire lou 36 37 pèr li doun.
Faire lou 36 37 pèr li doun.
Publié par Tam à l'adresse 7:53:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : vilo de Tam
Cançon per l'etiopia (rien qu'une chanson pour eux)
Dins la vila d'Agradà avèm manjat amassa au restaurant L'Ola. Lo cosinaire qu'es un amic nos faguèt: una gauta de porc , sauça mèu e espiças, una ensalada de pomas d'amor e lo moligàs au chocolat. Quora disi "avèm", es la chorma de festejaires que siam. N'i a un que fa lo jornalista e nos contèt son viage en Etiopia (loin du coeur et loin des yeux/ l'éthiopie meurt peu à peu/ Peu à peu/). Alara en Etiopia (rien qu'une chanson pour eux) an la passion deis aucèus. L'aucèu es coma ton chin a l'ostau: lo fau respectar. E ton chin pou morir ras de la robina en Etiopia (loin des rues, de nos banlieux), l'anaràn pas cercar. Mais l'aucèu! A! L'aucèu! A majuscula (que te pela) Puta bornha! L'Aucèu! Sabon pas perque es sacrat, es pas religios mai vaqui lo fau respectar. Alara l'Aucèu es coma la Vaca en Inda. S'es un galejon vo un becaruc te fau calar amé la veitura (en Etiopia - rien qu'une chanson - dèu semblar a la veitura de Big Jim, ta veitura) e esperar lo passatge de Monsur, que se lipa leis alas, te fa Madonna sus Like A Virgin (lo becaruc, èu, fa lo moonwalk en causa de sei patas, ço que vist coma foncciona, lo becaruc, m'impressiona pas brica, mai pas brica, ieu tanben podi faire lo moonwalk mai en abans e lo becaruc sarà espantat perque pou pas). Bon. Comprenes qu'es un aucèu bèu, que fau admirar vaqui. Mai es tarrible perque s'es un pieu-pieu qu'es au mitan dau camin (aquo pou arribar) fau t'arrestar parier! En resumit, mon collèga lo jornalista a passat son temps a veire d'aucèus, a laissar passar d'aucèus, a respirar d'aucèus. (A! M'auria agantat la gripa dei galinas, aquo m'estonaria pas!!! Me demandi se s'es lavat lei mans abans de passar a taula, a un moment donat m'a servit un got de vin e a tengut lo got). Seguissia una chorma d'etnologs (es un indiana jonas coma ieu, mai èu es mobile, mentre ieu siau l'indiana jones de la vila de Tam) e coma fa de la fotografia s'arresta.. E normau... Per prene un aucèu! Te vei pas arribar un carabinier amé de besicles, desguisat en aubrilhon (tenguda d'esconduda), que li ditz:
- Arrestatz vos! De qué fasètz! Espèri que tocatz pas ais Aucèus d'Etiopia (Rien qu'un chanson pour eux).
Coma l'Indiana Jones Mobile parla un etiopian mejan e benlèu trop estandard per se faire comprene dei felibres dau pais (an sabi pas quant de dialectes enlai) comença de li faire l'Aucèu. Nos l'a fach au restaurant. Cresiau Line Renaud que davalava lei marchas dau Lido (mon truc en plumes papapapapa). Doncas nos fa l'Aucèu. Lo carabinier crei, macarel, qu'es per lo manjar. Urosment I.J.M (Indiana Jones Mobile) ( li trobarai un autre nom, lo cop que ven lo sonarem Big Jim) a un numeric e enfin... li monstra son polaroid e vaqui lo carabinier rassegurat.
Viure en Etiopia (les enfants d'Ethiopiiiiiiieu), es un pauc coma viure dins un filme d'Alfred H....
Ai agachat ma gauta de porc dins la sieta. Urosament que ma religion me lo permet, lo porc. Mai me vesi dins un pais onte m'es enebit. Me vesètz dins lei carrieras dabans lo carabinier? Faire lo porc dins la carriera? E ! Chauchavièlha! Ai totjorn mon argentic!
Publié par Tam à l'adresse 7:11:00 p. m. Cap comentari:
Libellés : Indianà, Vila d'Agradà
Subscriure's a: Missatges (Atom)


text:
Paraulas en Òc es un portal qu'a per vocacion es la promocion de la cultura occitana a travèrs tres de sas facetas : la musica e la dança, l'espectacle viu (contes, teatre) e lo cinèma, la literatura e la premsa.
Es realizat d'un biais completament benevòle per Aura Séguier. Una associacion s'es creada per ajudar al desvolopament de Paraulas en òc.
Se desiratz ajudar Paraulas en Òc en li mandant informacions, totas las proceduras de seguir per far recensar companhiás, CDs, libres... son explicadas dins la partida Mandar d'informacions.
Esitatz pas a parlar d'aqueste site a l'entorn de vos !
I. Tòca e composicion de l'Associacion
ARTICLE 1 - L'Associacion Paraulas en Òc a per tòca la promocion de la cultura occitana, mai que mai de la musica occitana. Lo sèti social de l'associacion es situat 8D Traverse de Villedaigne, 11200 Canet.
ARTICLE 2 - Los mejans d'accion de l'Associacion son :
- los otisses de difusion, mai que mai sus Internet
- las manifestacions intellectualas (conferéncias, exposicions, concèrts, etc.)
- e totas las iniciativas que pòdon servir las tòcas de l'Associacion
ARTICLE 3 - L'Associacion se compausa de sòcis actius (sòcis d'onor, sòcis aderents e sòcis donators).
- Los sòcis d'onor son causits pel Conselh d'Administracion, e lo títol de sòci d'onor es balhat a las personas que rendon o an rendut de servicis signalats a la Cultura occitana. Pagan pas de cotisacion.
- Los sòcis aderents son de personas fisicas o moralas que pagan una cotisacion annadièra a l'Associacion. Lo montant de la cotisacion es fixat pel règlament interior.
- Lo títol de sòci donator es balhat pel Conselh d'Administracion als qu'ajudan l'Associacion, financièrament, dins una proportion importanta.
ARTICLE 4 - L'adesion a l'associacion necessita l'adesion als presents estatuts e s'obten per pagament de la cotisacion ; es somesa a l'aprobacion del Conselh d'Administracion. L'Associacion interdís tota discriminacion, velha al respècte d'aquel principi e garantís la libertat de consciéncia per cadun de sos sòcis. La qualitat de sòci de l'Associacion se pèrd : 1° per la demission, mòrt (per las personas fisicas), dissolucion (per las personas moralas) ; 2° per la radiacion prononciada pel Conselh d'Administracion, per de motius grèus o per non pagament de la cotisacion, l'interessat estant estat primièr apelat a fornir d'explicacions.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Malhac (Aude)
Malhac ( Mailhac en francés) es una comuna lengadociana, situada dins lo departament d'Aude e la region d'Occitània, ancianament de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Maglacum, en 782, Malliacum, en 1142. Lo nom pòt venir del nom latin d'òme Magilius, o Mallius, amb lo sufixe -acum[1], latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Malhac èra donc benlèu una anciana granda proprietat antica qu'aviá per mèstre Magilius o Mallius. Es pas defendut de pensar tanben a magalos/maglos, « lo prince », en gallés (mas que pòt èsser a l'origina d'un nom o d'un escais-nom particular d'una persona) : lo sens seriá la proprietat (o lo vilatge, etc) del prince.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Ginestars; es ara del canton du Sud-Minervois (en francés), donc del Menerbés Sud (burèu centralizator : Salèlas d'Aude).
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 423


text:
Sent Pardós lo Nuòu
Sent Pardós lo Nuòu (oficialament en francés Saint-Pardoux-le-Neuf) es una comuna occitana situada dins lo departament de Cruesa e la region de Novèla Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Sent Pardós ven dau nom de Pardulphus, latinizacion dau nom germanic Pard-wulf o Bard-wulf, qu'es lo nom d'un ermita garit miraculosament de la cecitat, puèi que venguèt abat de Garait [1] (658 - entre 737 e 743); a tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de perdon, adaptat en francés en Pardoux, Perdon, Pardon, etc [2], çò que la preséncia d'una nasala finala permetriá de verificar, se lo parlar locau l'articulava regularament quand n'i a una; se l'articula pas, la verificacion sembla impossibla (si de non, *Pardol e *Pardon confluïsson en [par'du]). La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (Pardós, emb -s finala, es probablament analogic).
- Lo Nuòu o Le Nuòu [3] (probable que l'article francés es utilizat dins la comuna). Lo sens es evident se i a pas agut d'atraccion paronimica (influéncia d'un autre mot que sembla plan lo precedent), mas la motivacion (la rason de l'emplec d'un tau adjectiu) es a explicar.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 182 abitants (24 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012
- ↑ http://www.lemosin.net/23228.htm


text:
1857
Aquesta pagina concernís l'an 1857 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Dins l'encastre dau debat sus l'abolicion de l'esclavatge, publicacion d'un libre titulat Cannibals All! or Slaves Without Masters per George Fitzhugh (1806-1881). Fòrça racista, aquela òbra es un deis argumentaris pus detalhats dei partisans de l'esclavatge. Premier, denoncia la manca d'umanitat dau sistèma capitalista deis estats dau nòrd, compres lei condicions fòrças duras dau trabalh dei fremas e deis enfants. Puei, après una comparason ambé lei condicions de vida deis esclaus depintadas coma melhoras (proteccion per lo mèstre de la naissença a la mòrt), denoncièt l'ipocrisia dau nòrd e concluguèt sus l'aspèct pus uman de l'esclavatge[1]. Aquò suscitèt una colèra importanta au sen de l'elèit intellectuala dau Nòrd.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Britancis qu'èran d'ara endavant sostenguts per lei Francés. Dins lo corrent de l'annada, una flòta comuna dei dos poissanças europèas bombardèt Canton.
Japon[modificar | modificar la font]
Simbòl de son cambiament totau de politica estrangiera, Japon recebèt son premier naviri d'eliça bastit per lei Neerlandés.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 de febrièr - Heinrich Rudolf Hertz, fisician alemand (m. 1894)
- 8 de setembre - Georg Michaelis, cancelièr d'Alemanha (m. 1917)
- 27 de novembre - Charles Scott Sherrington, fisiològ britanic, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (m. 1952)
- 28 de novembre - Rei Anfós XII d'Espanha (m. 1885)
- 3 de decembre - Joseph Conrad, escrivan britanic nascut en Polonha (m. 1924)


text:
Elefant
Elefant d'Africa femela, dins lo Parc Nacional de Mikumi, en Tanzania.
Lo tèrme elefant amassa los animals existissent de la familha elephantidae.
Los elefants èran d'autres còps classats dins la familha dels Pachydermata (los paquidèrmas etimologicament los animals "de pèl espessa" conten tanben los hippopotamidae, tan val direr los ipopotams) mes lo concèpte d'aquesta familha es auèi abandonat pr'amor qu'amassava bèstias d'origina filogenetica diferentas.
La familha dels elefants es actualament compausada de 2 genres:
- Loxodonta: (los elefants africans, amb 2 espècias).
- Loxodonta cyclotis (l'elefant del bòsc d'Africa)
- Loxodonta africana (l'elefant d'Africa de la savana)
- Elephas: (l'elefant asiatic, amb 1'espècia, actualament).
Los elefants son los animals terrèstres màgers e, adultes e en bona santat, n'an pas cap de predator. Son amenaçats per l'òme, encausa d'una coexisténcia de còps malaisida e de la valor de sas defensas que son expleitadas per lor evòri (que son comèrci es internacional e remplaçat ara per corosò tanben conegut com l'evòri vegetal).
La gestacion de l'elefant es mai o mens de 22 meses (la mai longa demèst los animals terrèstres) e son cervèl es un dels tres certvèls los mai desvolopats dins lo regnat viu sus Tèrra (amb los cervèls dels cetacea e dels hominidae).
Los elefants de la savana e del bòsc son d'espècias diferentas. I a agut una divergéncia entre lo mamot lanós e l'elefant d'Asia aquò fa tan longtemps coma la divergéncia entre l'òme e lo monin. L'elefant de la savana es gaireben mai grand d'un mètre que l'elefant del bòsc. Emai es dos còps mai pesuc. [1].
Per reconéisser une elefant d'Africa d'un d'Asia nos podèm espiar las aurelhas (mai pichonas en Asia) ; lo cap de la trompa (que n'i a pas qu'un dit en cò de l'elefant d'Asia) ; e la talha dels elefants (l'asiatic es mai pichon).https://fr.vikidia.org/wiki/%C3%89l%C3%A9phant_d'Asie
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr) Deux espèces d'éléphants en Afrique, Sciences et avenir, 1999 Legir en linha. Consultat lo 3 d'abrial de 2017.


text:
Sonet tà la lenga gascona.
Despuish qui m’estanquèi a
Lorda per escàs,
Que’m sorteishen mots beròis, tostemps, shens cessar.
En poèmas navèths que’us voi
tots acessar
Tà que s’i sentescan tots ad
aise en tots cas.
Emparats hens vèrs ciselats
ena mia lenga,
Que son mots qui lugrejan com
estelas
qui teishen en cèu negre unh arrèt de telas
de lutz. Diu volha qu’atau
tostemps s’avienga !
Quau ei este idiòma qui’t
hè tanta hrèita
E qu’empleguè la Senta Verge hens ua còva ?
Quin s’apèra aquera lenga
d’alcòva ?
De mots gascons aquera lenga
qu’ei hèita,
Gascon qu’ei eth son nom,
gascon plan que sona.
Diu me dau, era mia lenga
b’ei gascona !
Sonata tà Chelo.
Chelo que sona com ua doça sonata
De nòtas claras e de timbre celestau.
Chelo que hè arressoar per tot l’ostau,
Botassats d’arríder sonant a tocata.
Chelo que sona com un infinit consòu
Qui t’arreviscola per nueits acorcidas,
Quan las amnas e’s hèn un chic deprimidas
E lo tristèr e’t vòu cambiar en praube hòu.
Chelo que sona com l'unic apatziment,
Quan l’adirèr e ‘t crudanha l’esperit
E qu’as lo còr espravat per bèth patiment.
Totun, tàd Amor non hè hrèita nat turment
E au pregon medish d’un praube còr herit,
Que s’i està Chelo, que non nat esturment.


text:
Walbach
Walbach en alemannisch ( Walbach en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Walbach Fa partida de la arrondissement de Colmar e del costat de Wintzenheim. Lo vilatge a situat près de la Fecht, près de la rota nacionala 83, cap a la rota #que va de Colmar a Munster.Lo bourg a environat de coteaux cobèrts de bones vignobles.
Walbach fait partie de l'arrondissement de Colmar et du canton de Wintzenheim. Le village est situé près de la Fecht, près de la route nationale 83, vers la route qui va de Colmar à Munster.Le bourg est entouré de coteaux couverts de bons vignobles.


text:
Cemitèri deus Innocents
Lo Cemitèri deus Innocents que ho un deus cemitèri istorics màgers de París.
Lòc massiu de sepeliment, mei que mei deus praubes, au pè de la Glèisa deus Innocents qui'u dè lo son nom, lo cemitèri arcuelhó millions de còs qui, fin finala, s'apielavan en ossaments devath las arcadas qui l'entornejavan. Barrat au sègle XVIII, los sons ossaments que hon mandats de cap a las Catacombas de París, tan vau díser la anciana peirreras de París.
Lo site que vadó Marcat deus Innocents puish Las Hallas e fin finala lo Forum de La Hallas.


text:
Ruminantia
Los Romiaires son de mamifèrs cetartiodactils del clad dels cetongulats. Es determinat coma romiaire un animal que sa digestion a totalament o parcialament luòc al travèrs d'un procediment de remasticacion de l'alimentacion aprèp son ingestion.
Demest los romiaires mai coneguts, se tròban los bovins (la vaca), los ovins e los caprins que lors quatre pòchas dels estomacs lor permeton un estocatge temporari dels aliments consumats, en particular l'èrba, puèi una regurgitacion qu'autoriza una segonda fasa de masticacion que fa plenament partida del cicle de la digestion.


text:
21/11/2013
Aprî la nê, oncora oun bon côp de bisa et unâ crâmina.
Bonzho a tuî,
Dens la nuèt (né) de dejô à devendro la nê va tornar depouès le pay-is des Alèmans bâs pèrs le pay-is Arpitan. Les mètèorologo nômmont ceta (sta) situachon "un retour d'est" (oun reto(r) du Levant), por cen que les ploges (plodzhes) u la nê qu'ont ja (zha) passâ dessus la pay-is Arpitan por allar vè les alèmans, tornont aprî du pay-is des Alèmans vè le Pay-is Arpitan.
Dessendo, demenge(zhe) una bisa franc fôrta va sofflâr, y'arat oncora des muèls de niola. Dens la Val d'Aoûta et asse-be dens le Vâlès, y'arat prod de sole (Cholè) depouès demenge.
Delon tant qu'a demècro: pot-éthre unâ crâmina et des muèls de niola bâssa intre nôchâtel et Dzenèva.
Tornar: retourner.
Crâmina, Crâmine = grand froid
Genèva 21 novembro 2013 u-tor de 05h30 dens la matenâ
Genèva 21 novembro 2013 u-tor de 06h30 dens la matenâ
Genèva 21 novembro 2013 u-tor de 07h00 dens la matenâ
Les commentaires sont fermés.


text:
Excentricitat orbitala
L'excentricitat orbitala es un paramètre que definís la forma de l'orbita d'un còrs celestial.
En astrodinamica, segon los axiomes abituals una orbita deu èstre una figura en forma de seccion conica. L'excentricitat d'aquesta seccion conica, es un paràmetre de l'orbita que definís sa configuracion de forma absoluda. L'excentricitat pòt èstre interpretada coma la mesura de sa desviacion d'un cercle.
Segon las presompcions abitualas l'excentricitat () es definida estrictament per las orbitas circularas, elliptica, parabolica e iperbolica e pòt prendre las valors seguentas:
- Per l'orbita circulara: ,
- Per l'orbita elliptica: ,
- Per la trajectòria parabolica: ,
- Per la trajectòria iperbolica: .
Calculs[modificar | modificar la font]
L'excentricitat d'una orbita pòt èstre calculada segon los vectors orbitals d'estat coma la magnitud del vector d'excentricitat:
ont:
- es lo vector d'excentricitat.
Per una orbita elliptica pòt èstre tanban calculat segon la distància de periapsis e apoapsis:
on:
Exemples[modificar | modificar la font]
Per exemple l'excentricitat de l'orbita de la Tèrra es uèi lo jorn 0,0167. Amb lo temps l'excentricitat de l'orbita de la Tèrra cambia lentament mpuèi pròche de 0 fins a un maximum de 0,05 coma resultat de l'atraccion gravitatòria entre las planetas (vegeu la grafica aquí).
Autres valors: Pluton 0,2488 (un dels valors mai nauts del Sistèma Solar), Mercuri 0,2056, la Luna 0,0554.


text:
Available translations of this page:
Lo projècte de LibreOffice.org es una varianta de lo de OpenOffice.org.
Perqué i aguèt aquesta creacion :
Aprèp la compradura de Sun, entrepresa bastisseira d'OpenOffice.org per Oracle, l'avenidor del projècte burotic d'OOo èra pas pus segur. Per contunhar lo projècte d'un biais autonòme, una partida de la comunautat d'OpenOffice.org decidiguèt de prene sas distancias d'amb Oracle per poder prepausar dins l'avenidor una seguida burotica vertadièrament liura. Es la rason del projècte "The Document Foundation" que dona LibreOffice.org
Mai d'informacions
Se sètz expèrt dins la lenga anglesa, podètz aver mai d'entresenhas sus lo perque del projècte ... site principal de Document Foundation


text:
DIFON PES HILATS
Auem un canau ena aplicacion de messatgeria instantanèa Telegram (similara a Whatsapp). Clica aguest ligam entà accedir-i èster totes connectades, informades e prèstes entà her difusion des causes importantes enes hilats: telegram.me/encomupodem
Tanben poderàs hèr difusion a trauès des hilats sociaus e collaborar per Twitter e Facebook.
HÈ-TE APODERAT O APODERADA
- Accedir liurement a toti es locaus electoraus, examinar eth desvolopament dera votacion e der escrutinh ara taula que sigue, formular reclamacions e protèstes, atau coma demanar certificats.
- Se non i a interventors ara sua candidatura, pòden actuar coma taus ena mesa en tot representar era candidatura e participar enes deliberacions damb veu, mès sense vòt.
PARTICIPA EN TÒN TERRITÒRI
Se vòs saber qué se harà en tòn territòri, podem a meter-te en contacte damb es ligams territoriaus qu’auem distribuïdi e poderàs sostier diferenti tipes d’accions. Envia-mos un corrèu electronic a participa@encomupodem.cat e t’enviaram era información
HÈ ERA TUA CAMPANHA
Se vòs organizar es tòns pròpris actes de campanha ena tua ciutat o pòble e distribuïr materiau grafic, te pòs descargar un kit damb modèls de pannèus, huelhetons, banners, eca e adaptales as tòns actes.


text:
Trivium
Del latín, trivium (tres: "tres" e via: "via", "camino"), confluéncia de tres camins. Dins la Antigüetat e la Etat Media, tres de las siete arts liberals relativas a la eloquéncia: gramatica, retorica e dialectica (o logica) Dins las universitats medievalas, lo trivium compreniá los tres aspèctes basics de la coneissença: La gramatica coma mecanica del lengaje; La logica (o dialectica - logica e dialectica llegaron a èsser sinónims dins lo tiemp) qu'es la "mecanica" del pensamient e lo análisis; e la retorica qu'es lo us del lengaje per instruir e persuadir. Dins la escolastica medievala se consideran camps preparatoris pel quadrivium, lo aquel compren la aritmetica, la geometria, la musica e la astronomia


text:
Le ravaudeur n'a pas collecté toutes les pièces du puzzle. Le ravaudeur ravaude, j'entends par là qu'entre les morceaux de sa peine il suture, et que suturant il renonce à l'unité de ce qu'il rassemble et sa tâche c'est de faire tenir ensemble, et son travail un manteau d'Arlequin.
dimanche 16 octobre 2016
Rêvé de toi
1 commentaire:
Traduction en Oc de Stéphane Lombardo:RépondreSupprimer
Pantaiat de tu
L'autra nuech ai pantaiat de tu, es estranh, ieu que pantàie pas, ò tant pauc, e mai estranh encar que me'n remembre, mai me'n remembre, èras pas pus mòrta, èra normau que non o siegues pus, o èras estada, o èras pas pus, aquò rajava, tornavas pas, èras mai aquí e la vida tornava prene son cors e degun èra pas susprés, ni manca joiós, ni manca boliversat, èras pas pus mòrta ne'n caliá profiechar, avèm fach coma s'èra d'estiu, sus la plaja que t'agradava estendut de lençòus de banh tremolat de lutz e avèm denedat en un maron manca frèi e manca caud e quand siam tornar sortits tei pichòts nos esperavan qu'avián pas driçat la taula e Thibaut cargava lo pijamà de Bastien, çò que te susprenguèt mai pas ieu ren me sospreniá fins que prenguèsse fin lo pantais e ta preséncia, encar que tota la matinada aguèsse persistat l'ombra d'un dobte, lo vertitge de Sigismond.


text:
Per La Talvera
Ai ai ai ai ai ai
Las femnas son pas de bestial (bis)
Al mascles de la miá contrada
E totes los d’endacòm mai
Joves o vièlhs confles o paures
Pebrons tampatz un pauc lo cais
Aquí lo fons de ma pensada
Escotatz-me plan coma cal
Dempuèi que la tèrra es
tèrra
Es totjorn lo meteis refran
Qu’agachem a drecha o esquerra
D’amont d’aval darrièr davant
Dins tròpes de cantons enquèrra
Sièm pas que bonas per enfantar
Conèissi un pichon vilatge
Malicondà al Senegal
De femnas an ajut lo coratge
De dire qu’èra pas normal
L’excision fa tròp de ravage
E se pòt pas mai tolerar
Pensi a totas aquelas dròllas
Vendudas per de traficants
Per fornir los bordèls d’Euròpa
Se vend mai l’amor quand es blanc
Entre Moscó e Varsovia
L’argent nòl a sòmis bricats.
Aquí de maquinas agricòlas
Aval de maquinas a plaser
Abusadas dins las escòlas
Sai pas ont vesètz lo progrés
Lo viòl es sempre una metòde
Per purificar a bon pretz
Pensi a tu ma sòr lentana
Sebelida dins la burka
Sens drech, sens amor ni sens ama
Tot justa bona a copular
Se Dieus es bon perqué condamna
La mitat de l’umanitat
E se cresètz qu’aicí en França
Tot anga plan a nòstre agrat
Nani sièm pas brica en abança
Per çò qu’es de la paritat
Pertot l’òme mena la dança
Dins l’entrepresa o dins l’estat
Femnetas sortiguem de l’ombra
Es ora de nos despertar
Quitem de florir nòstra tomba
La vergonha cal balajar
Als mascles de préne l’escoba
Quò’s nòstre torn de gobernar
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Sent Bertran de Comenge
Sent Bertran de Comenge (Saint-Bertrand-de-Comminges en francés) es ua comuna de Comenge en Gasconha administrada peu departament de Hauta Garona de la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Eròdes Antipas foguèt exiliat amb la seuna esposa a Lugdunum Convenarum nom de la ciutat en 39.


text:
Publié : 2008-12-07
"l'Angèla Davi" de Valeri Bernard
Publié : 2008-12-23
“Angelo Daví” de Valeri Bernard (estrach : “Calignàgi”) : comentari compausat
Lo roman de Valéri Bernard, “Angèlo Daví” fuguèt escrich en 1887 : presenta una Provença realista que ne bailha pas beucòp d’espèr als joves : a l’abric del solelh, lo trabalh dins la maison per las drolhas, se fa en silenci ; sol lo raive pòt amenar un pauc de lutz dins la vita d’Angèla.
I – defòra e dedins : la lutz portada sus l’ostal
L’accion – o mai l’aussença d’accion- se debana dins l’après miegjorn quora lo solelh es al pus naut: “ lo soulèu dei tre ouro rabino”. La lutz e la calor del defòra son tròp fòrtas per lo mond que ne poden pas que demorar dedins, “ dins la carriero li a pas uno amo”. Aquel cadre, lèu descrich dins las prumièras frasas del estrach, servís a presentar l’ostal fresc que pren còp sèc tota la plaça dins la seguida. Que ostal es compausat d’una pèça principala, “ la grando cousino”: quò es lo luòc ont la gent viven, trabalhen e se pausen. Es un endrech triste, “nuso e deserto”, ont “la clarta intro a bro”: lo solelh venent de defòra es la sola sorça de lutz que bota en valor “lei muraio blanchido à la caus”. l’ostal aperten a una familha borgesa : an una “machino a courduro”, çò que a l’epòca ne se vei pas sovent ; an tanben una pendula dont lo “tico-ta langourous” que respond al “vounvoun de la machina” en un leitmotiv que ritma l’estrach e entira al raibe. La decoracion es importanta amb “l’armari entaiado de flour e d’aucèu”, senha d’un romantisma affichat ; la panièra es descricha en las assonanças en “d” e “b” e las aliteracions en “o” e “a” : “adournado s’aubouro, de ferraduro en flour d’alis” ; la riquessa se vòl far veire dins quel ostal amb los libres que “tiron l’uei emé l’or de sei cuberturo”. Tot es “tant propro, tant bèn tengudo” : l’autor insistís sus quela valor tradicionala de propretat importanta per quela familha ; los adjectius “toujou proupret” e l’expression “toujou bèn lavat” mostran d’un biais mocandier que l’ostal es lo luèc de totas las permejanças. L’airum es triste dins l’ostal que “sèmblo endourmi” e ont “lo tèms s’escola lentamen” : la meteis pendula es “malancouniéu”. Respira tota lo languiment, “l’enuia dó couvènt” e la “muraio blanchido” sembla mai al mur d’una preson. Lo “silenci pus espés” e la “tranquilita frejo, lourdo” entornan ben quella tristesa e quel sentiment de barradura que pòt aver la dròlha.
II – los personatges : los còsses silencioses e immobiles
L’Angèla e la Grand son los doas femnas de l’estrach. La vièlha femna es presentada meita endurmida, “la bouco entreduberto, “la testo dins sei man, lei couide ei ginous” : espèra lo temps que passa, sans un mot, dins una position gaireben d’un fet, replegada sus ela. Ne sembla pas aver de raibe e acèpta sa situacion. La tornem veire al quatren paragrafe : “dins la memp immoulilita soumiho toujou” : son immobilitat mòstra la lentor del temps, que pòt nonmas durmir per lo far passar pus viste. È talament silenciosa que son meiteis “tussi” ne s’auvít pas. Sol son uèlh es vivent, “parpalous”. L’Angèla es tanben silenciosa, mas es pro activa : “travaio de clinoun sus la machino à corduro”. La tension fòrta et benleu la lassièra son mostradas per l’advèrbe “nervihousamen” e l’adjectiu “despaciènt”. La dròlla sembla malauta : a la “gauto paloto”, “son èr insufisènt”, “ei labro sènso coulou” ; a la fin de la descriveson, quò es mai clar, quora la frasa s’acaba per “ signe d’un sang malaut”. La tristessa e lo languiment presentats coma un rai de familha pareissen sur la figura d’Angèla. Los mestres son rics e subretot pas risents, “risien gamai”. Demoren dels personatges secondaris dins quel estrach, mas son pro presents perqué balhen l’atmosfèra dins quel ostal : las “ afaire misterious” e lo silenci. Darrièr lo trabalh pro dur, l’autor nos vòl preparar a qualqu’au res de mai prigond : l’apertenença a una classa sociala onte l’Angèla se reconeis pas e son enveja d’espremir sos sentiments arderos, “de braso souto de glaça”, e a la fin del paragrafe, legissèm : “coma pèr de passien enteriouro e furouno”. L’Angèla es una brava dròlha : “sei gands uei”, “de touto bèuta, brun, velouta, mobile, largamen marca de bistre tout a l’entour” ; quò fa lo contraste entre la vièlha femna a costat d’ela, sa pròpria tristessa e lo silenci de l’ostal : sos uèlhs son la sola causa viva dins quel contèxte, amb las respiracions e sos raibes.
III – del raive esvelhat a la realitat sans espèr
Aquel raive nos mena drech a Madame Bovary : los romans son à l’origina de las pensadas romanticas de l’Angèla ; vòl assajar de tornar trabalhar, mas la fòrça de las images contengudas dins lo libre l’en empacha e sas pensadas s’en van totas en quauqu’un luòc mai : n’a pus d’espaci per quicòm mai : “li an mòugu tóutei sei pensado”. Ven prisonièra de sa pensadas. Sa vita s’identifica completament al roman, “si vis, coumo dins lou rouman”. Tots los aspèctes del raive romantic se tròban aquí : “lei letro d’amour a-n-amourous imaginàri”, “lo poutoun à la raubado”, lo raive de maridatge, “que devié l’espousa”, lo raive de riquessa : ”aurié d’equipàgi e de varlet” ; L’image del prince n’es pas luènh, “un bèu jovent”, emai siaga “un baron”, e ela es la princessa amb sas “toleto esbroufanto”. Quelas pensadas s’entremesclan de sovenirs de la realitat que la noirís : “si rapello subretot”, si rapello tambèn”. L’Angèla daissant sas pensadas anar e venir, passa de l’imaginacion producha per lo libre a çò qu’a viscut amb sas amigas : la granda Fani lor fasiá creire que aviá un galant ric ; que siaga vertat o non, la dròlla se servís d’aquò per enriquesir sos raives. Lo fenomèn de grop es potent dins quel procediment : vòlen totas aténher lo meteis ideal. E l’atrasença dels adultes per las causas seixualas rendonn quela imaginacion mai fòrta. La question de la diferança de classa sociala es tamben importanta : la maire vestida en pagesa fa despièch a la joventa ben mesa. Ne vòl pas èsser assimilada a Cendroseta ! Los agaches de las autras dròlhas son pro fòrts : “lou mounde se reviravo pèr lei vèire”, “ tout lou mounde si n’en devié trufa”. N’es pas diferenta en aquò dels jovents d’ara e de totas las epòcas. A quel atge sensible, n’es pas facile d’assumir sa condicion. E las dròlhas vòlen èsser plaçadas “ben naut dins l’estimo deis autro”. Patis tanben de la diferença entre la vita al vilatge et la vita en vila : “coumo lou tèms li èro long dins aquéu viàgi, elo qu’en vilo noun lou visié passa”. L’atirament de la vila per la dròlla es fòrt e noirís tanben sos raives. Los joves pageses del vilatge li paréisson ben palles fàcia als “Michet”de la vila : son “grossièro”, “mau eleva”, e de far la tièra de tots los “defauts” dels jovents del vilatge per justificar quela diferença. Son ambicion de viure en vila e de s’i maridar pren tota la plaça dins son esperit.
Quel estrach presenta la vita d’Angèla, joventa, que raiba d’un autre luòc melhor, presa dins un mitan pro barrat : lo vilatge, la maison, lo trabalh, la Grand. Quò es devengut per ela lo sol biais d’escapar a l’enujança de tots los jorns, de demorar procha de sas amicas de la vila e de se sentir eisistir.
Facile, avetz dich facile ?
Publié : 2008-12-23
Lo poèma de Marcèla Delpastre es plan facil, benleu ben tròp ! mas comprèni que devi far mai attencion al sens prigond dins l’analisa : n’aviá pas percegut l’aspèct de la creativitat de l’òme.
Ai assajat de comprene lo poèma de Bernat Manciet ; n’ai pas compres mai de 5% de son escrich, ni mai lo sens general … pensi pas poder li arribar sans revirada o sens diccionari gascon ; compreni pas que vivon a 2 oras de chas iò e que li compreni res : lo provençal e lo lengadocian sémblan façils a costat !!
Qu’èri lo comentari del sèr !
Dins las vilas bèlas
Publié : 2008-12-07
Dins las vilas bèlas.
Los aprèp-mièjorns acaumants quora lo solelh è de plomb. Quora l’aire ven espés amb la polsièra e empeissonat per l’odor de la naftalina o de l’essença. Dins lo bruch enòrme dels motors. Iò, sentissi la mòrt. Nonmas lo cial entre las teuladas per orizont. Jos mos pès, lo betum es a fónder. Lo cial en naut a l’espessor e l’odor d’aquel betum fondut, coma se n’èra qu’un bèl bocin de trepador d’un blau un pauc mai clar pausat sus las bastendas. Lo cap me dol amb aquela calor, aquela odor, aquel bruch. M’assèti en qualqu’un luèc, boti mas doas mans sus la templas, barri los uèlhs e mascholhi lo gost de ma vita esbolhada.
La bèstio dóu Vacarés de Joseph d'Arbaud
Publié : 2008-12-07
La bèstio dóu Vacarés de Joseph d’Arbaud
(fica de lectura)
Autor : D’ARBAUD Joseph
Editor : Grasset
Annada d’edicion : 1926
Genre : novela
ipotèsis de lectura sus l’intriga
La bèstia del Vaccarès fuguèt descricha al sègle XV per Jaume Roubaud, guardian al estanh de Vaccarès en Camarga. Joseph d’Arbaud s’inspirèt d’aquella legenda. Es una bèstia imaginari sembladoira al Dieu Pan, un pitchon òme banut, al còs e a las cambas de boc. Encarna las ancianas cresenças paganas facia a l’inquisition catolica del sègle XV.
Corta biografia de l’autor :
Joseph d’Arbaud nasquèt lo 4 d’octobre 1874 a Meyrargues. Sa familha era de noblesa terrenala, tradicionala, aimant plan las Bèlas Letras e la lenga provençala : sostenèt los poètas del Félibrige e subretot Frederic Mistral.
A 10 ans, partiguèt estudiar chas los Jesuites en Avignon. Aprèp sas estudis de drech, s’adonèt al mitan literari d’Ais en Provença, pro actiu, e decidèt de se retirar dins un mas de Camarga. Pendent qualques annadas, demorèt dins un cabanon amb los cavals e los taures salvatges. Escrivèt aquí sos prumièrs libres.
De retorn a Ais, trabalhèt a la revista « lo fuòc » e en prenguèt la direccion. En 1918, devenguèt Majoral del Felibrige.
Moriguèt le 2 de març 1950 a Ais.
bibliografia
Lou Lausié d’Arle, poèmas, 1906
La Vesioun de l’Uba, poèmas
Li Rampau d’Aram, poèmas
Nouvè Gardian, contes
La Caraco, contes
La Bèstio dóu Vacarés, novela, 1926
La Sóuvagino, contes, 1929
La Coumbo, poèma
Li Cant palustre, poèmas, 1901
Espelisoun de l’Autounado, poèma postum.
RUBRICAS
Personatges principals :
Lo narrrator, lo Jaume Roubaud, » pèr moun faus-noum lou Grela, baile-gardian de la manado » : se presenta còp sec e raconta tota l’istòria a la prumièra persona ; vòl èsser lo garant de la vertat per son legeire.
La bèstia : arriba leu dins l’istòria, a la pagina x ; se presenta d’un biais pro uman, amb tota son patiment : pòrta un agach de vielh, mieg -òme mieg-bestia, a la longa esperiença de vita : tend un miralh al Jaume.
Personatges segondaris :
Clar-de-Luno : lo caval del Jaume, companhon de trabalh e de vita.
Lo vibre : lo caval malaisat de domptar.
Son paire, Andriéu Roubaud, « gardian de roussatino » : es simplament mencionat.
Son oncle : es descrich come un òme bon que l’a ajudat dins sas estudis e l’a assistat dins son enfançia.
Peire Antoni Recoulin, « di lou Long-Toni ».
Louvis, di Bon-Pache, son fraire ainat.
LA NARRACION
L’escrivan bota en avans lo gardian, son amic, que li balhèt lo parchamin escrich per lo Jaume : i a una mesa en abime del raconte que servis a far acceptar l’istòria coma vertadiera.
Lo Jaume escriu sa confession e cèrca a se descargar de son secret tròp pesuc pel el.
Vivèm lo raconte en focalisation intèrna, al ritme del Jaume. Quò companeja lo suspens a l’entorn de l’accion.
LOS TEMAS (Quinas tèmas principals e segondaris ? Lor tractament…)
La religion : tot lo long del raconte, lo narator n’en apela a Dieu, citat mai d’un còp e nomenat tanben «lo Patriarcho » . Se referis sovent als sants : « nòsti santo », « que li Santo pietadouso me perdounon ».
Va sovent a la gleisa, e fa tot ço que pòt per aténher lo salut eternal : « à la glèiso, bon matin, ié fasiéu responso pèr la Santo Messo », «ma part de paradis e moun sauvamen eterne » . los prèires fan partis de sa vita : »Paire Abat », « noste curat qu’es tant venerable « .
Lo diable es tanben present to lo long del roman : « lou demounige. », « li demòni e li dana », « l’enmascacioun diaboulico ». lo Jaume fa sovent lo senh de la crotz per escartar lo demòn : « Signe de la Crous, simbèu de ma Redemcioun ».
La natura : la terra es presenta dins tot lo roman : « lo terraire », «, « li terro », la fango ». es associada a l’aiga dins quel pais de Camarga e a sos aucelum : « vanèlo, pluvié, cambo-roujo, charloutino, charlot, li becarut, d’auco, de canard, de sarcello ».
Las bestiàs salvages fan partidas de la vita del gardian : « li couniéu, li reinard, li cat-fèr o cat, lo loup, loferòugi cervié ».
l’òme es al pus près de las bestiàs atacadas a son trabalh : « moun chivau Clar-de-Luno », « moun chin Rasclet », « li biòu », « la bovino ».
L’escritura : es un tèma central dins lo roman de d’Arbaud : lo verb « escriure » es un leitmotiv senhificant l’urgença de l’escritura e las questions a l’entorn d’aquela : lo narator sab pas se pòt desvelar son istòria : « lo secrèt dóu libre ».
Lo presenta coma qualqua res de dangeriós per el e per los autres. Avertis lo legidor mai d’un còp « anas legir » : quò manten lo supense.
Es tanben un trabalh dificil, lo d’un mestairal : « escrit tot a la man », « l’adouba », « lo revira », « paure escrivan ».
Lo Jaume a pas fach beucòp d’estudis : « renouncia mis estùdi », mas n’es pas « sènso instrucioun » e esplica : « se noun siéu, pèr lou tout, un ignourènt ». Bota en valor aquela idéia de l’instruction. Tamben, l’autor deu la justificar perçò qu’un gardian al sègle XIV aviá bric de possibilitats d’aprener a escriure.
CITACIONS REMARCABLAS
« Mais crese necite de bèn prouva qu’eici noun se dèu souspeta lou varai d’un afebrimen e nimai l’embriagamen de la vinasso.
Escrive pas, pièi, lou tourne à dire, pèr lou paure amusamen d’aquéli qu’un jour auran
de me legi, mai pèr faire counèisse en d’autre, mai capable que iéu de li coumprendre
pèr lis esclargi, d’endevenènço tant entrepachouso. Escrive, lou mai, pèr me descarga. ».
La bèstia : « De-que tu sabes? Pas rèn.
De-que fas? Pas gaire e quauco-rèn, pamens, de mai releva e de mai naut que tu te lou
pos refigura. Car, esperlongues, incounsènt, d’us uman di mai venerable e recoumènces,
dins toun èime, de causo tant grandasso que li pos pas, soulamen, avaloura. E pamens,
de me vèire ansin miserous e vièi, ignores tu, ço qu’a dèstre la jouvènço d’un mié-diéu. »
« Regardave li gauto cavado e tout aquéu vièi cadabre que pèr mié-divin que se faguèsse, se mantenié, anequeli, em’ un marrit pessu de racinage. Uno grand pieta m’agantè.
Oublidère, dóu cop, ma retenènço proumiero, lou leidun d’aquéu front bestiau e d’aquéli
bato embessounado. Mandère la man à la pocho de ma vèsto, n’en póutirère lou pan, li
nose e li figo seco que, pèr en cas, me n’ère prouvesi lou matin. De vèire aquest paure
manja, sis iue mourtinèu s’escarrabihèron.
– Tè! venguère en ié pourgissènt.
Faguè un pas, balancè emé si dos man duberto; loungarudo e nervihouso li remarquère
alor qu’avien d’arpo taianto au bout de si det.
Ié revessère, vitamen, tout ço que teniéu dins li miéuno.
– As fam?
Mai n’ausiguère pas ges de voues. Cargado de la frucho emai dóu pan, li dos paumo
s’entre-crousavon sus lou pitralas ameigresi. » (p17)
« Fau counèisse la Camargo e avé mena la vido gardiano, pèr saupre lou poudé que pren sus l’amo uno idèio unenco, quand l’ome, sènso ges de voues que ié responde, s’en vai
soulet, pèr sansouiro, à chivau, emé si sounge, coume uno barcasso que vanego dins li
soulitudo de la mar. » (p 18)
« Pèr quant d’avanié, quant de suplice ? Siéu pas counsènt, iéu, d’aquel angòni. Mai que mai cregne lou reproche de si pàuris iue d’esglaria. Dóu jour qu’ai cala davans sa misèri, que i’ai pourta ajudo, qu’ai vist sus sa caro, davans mis iue, regoula de lagremo d’ome, mau-grat un descor, uno o u r r o u r, qu’à-moumen, ié pode pas prendre lou dessus, carreje coume un mau, dins moun sang, soun amistanço. Coume fariéu pèr parla? »
CORT RESUMIT DE L’OBRATGE :
Al printemps 1417, Jaume Roubaud, gardian de la manada de Malagroy, escriguèt son aventura : encontrèt una bèstia estranha, al còs de boc e a la cara d’un vielh òme. Li diguèt que n’èra pas lo diable, mas un mieg-dieu, caçat de pertot e condemnat a acabar sa vita dins la solesa del palun. Aprèp la paur e la compatiment, quò es un sentiment d’amistat que nasquèt dins lo còr del gardian.
PASSATGE DE L’OBRATGE QUE JUTJATZ LO MAI PERTINENT E REPRESENTATIU :
« Mai, tant-lèu, en segoundo, acabave de crida, que sentiguère moun péu s’auboura dins
moun capeiroun, uno susour de gèu regoulè dins moun esquino e fuguère fourça
d’aganta à plen de man uno pougnado de creniero, talamen me veguère à-mand
d’estavani. Car la tèsto, en se revirant, fasié vèire un carage d’ome.Tant desvaria que me senteguèsse, alacave pèr lou menu l’entre-carage garru, recava pèr
la misèri emai lou vieiounge e lis iue feroun ount cremavo uno flamour morno que, tout
à peno, davans ma visto, s’arrivave à l’afrounta. Me repasse, aro, lou detai, mai siéu
segur qu’alor, tout au cop, l’entre-veguère e moun ànci faguè que se n’en crèisse.
De ma vido, aviéu, fin qu’au jour d’aqui, rèn couneigu de tau, n’en siéu proun segur. »
JUTJAMENTS PERSONALS E COMENTARIS CRITICS (vòstra apròcha e/o l’apròcha de la critica literària) SUS L’OBRATGE
La bestià del Vacares es una novela pro romantica dins los tèmas e dins las filosofia.
L’òme e la bèstia se rescòntran dins una natura salvatja e partajan de las valors umanas d’amistat e de pensadissas sus la mòrt. Aquela bestià encarna la natura que se defach dins un monde ont los òmes ont bastit des societats luenh d’ela. Los esperits de la natura an disparegut davant lo Dieu unenc ; pòdon nonmas se refugir dins dels luòcs salvatges per eissercir lur poder sus las bestias.
Assistissèm a la disparicion d’un monde cimbelejat per la bestià : lo de la Camarga tradicionala que es en tren de pèrder son anma per l’autor. Lo mistèri dels campestres d’aiga e de cèl sens limit, l’armoniá entre las bestiàs e l’òme despareisson. Lo paure gardian es lo temuenh d’aquela fin d’un monde liure.
La Camarga, per l’autor, es dins un moment de cambiament important tant del costat de la lenga que de la pèrda de la civilisacion. Es un crida a protegir quela riquesa. S’inscrich aquí dins lo moviment del Felibre de defensa del Provençal
Joan Ganhiayre
Publié : 2008-12-23
Joan Ganhaire
Fabienne Brousse – Swettenham
OC OO13
2007
Introduccion
Ai descrubrís Joan Ganhaire amb “lo darrièr de laubaterra”, fachinada per quel monde fantastica, orre que vos despren pas de la debuta a la fin del roman.
Dins una lenga vivaça e vertadièra, a creat dels mondes de tots biais : poetica, risolièr, subrenatural, realista, istorica…
L’energiá de son escridura es lo fial de son òbra e la comunica amb una aisança espectaclosa.
Vòli ara far conaissèr aquel escrivan perigordin d’uèi.
I – La biografia de l’autor.
Joan Ganhaire es nascut a Agen, lo 21 de mai 1941. Conegut un enfança raivairitz sus los bòrds de la Garòna. Aprèp sas estudis segondaris a Peireiguèus, fa sas estudis de medicina a Bordèus. S’estala coma medecin de campanha en Perigòrd a Bordelha.
Es aquí que se desvela lo besonh d’escriure e tanben son identitat occitana.
Parceneja a la creacion de Novelum, la seccion perigòrdina de l’Institut d’Estudis Occitanas, del qual devenguèt mai tard lo President.
A escrich d’abòrd “lo libre dau Reirlutz en 1978, puèi “lo Darrièr daus Lobaterras”, òbras sornas e violentas. “Dau Vent dins la Plumas” es mai leugiera e risolenta. A escrich aprèp “Lo Viatge Aquitan” e recentament un roman policièr, “Sorne Traslutz” dins la coleccion Crimis. “Las Islas jos lo Sang”, seguida de ” Dau Vent dins las Plumas”, es surtit en 2006, dins la coleccion “A Tots”.
Devesador de la lenga occitana, resistis totjorn a la temptason de la revirada. Li cedèt en 1999 : “lo Libre dau Reirlutz” venguèt “les portes de l’ombre” en francés.
Apuèi sa retirada de medecin e d’ensenhaire universitari, s’es còp sec receclat : en 2004, fuguèt eligit conselhèr generau del canton de Brantòsme en Dordonha.
Sa presença a l’Assemblada Departamentala li permet de balhar una vita novela a la cultura occitana, obtenent de bugsetal suplementaris per la Calendreta de Peireiguèus e lo Comitat Périgòrd per la Lenga Occitana. Es a la rasiga de la creacion d’un agropament occitan d’una vintena d’eligits al Conselh Generau.
II – La bibliografia.
Las Islas jos lo sang, Puylaurens, Novelum – I.E.O.- A Tots, 2006.
Sorne Trasluc, Puylaurens, Novelum – I.E.O. – A Tots – Crimis, 2004.
Lo Viatge aquitan, Peireguers, Novelum – I.E.O.- A Tots, 2000.
Novèlas de l’estranh, Biarritz – Pau, Atlantica – I.E.O., 2000
Dau vent dins las plumas, Tolosa, Novelum – I.E.O.- A Tots, 1992.
Lo Darrier daus Lobaterras, Pessac, Novelum – I.E.O.- A Tots 1984.
Lo Libre dau Reirlutz, Tolosa, Novelum – I.E.O. – A Tots, 1978.
Traductions en français :
Lo viatge aquitan, sous le titre Aller simple, Atelier In-8, 2006
Lo libre dau reirlutz, sous le titre Portes de l’ombre, Federop, 2000.
CD :
Les portes de l’ombre, lecture de 5 nouvelles par Joan Pau Verdier et Céline Monsarrat
Cronicas :
Cronicas de vent-li-bufa I et II, Peireguers, Novelum n° spécial 66-67-84.
III – L’interès de l’òbra.
Joan Ganhaire s’escriu dins la literatura perigòrdina moderna : sa lenga es lo limosin de la ragion de Bordelh.
Es dins la linhada de la Marcela Delpastre, Jan dau Melhau e Micheu Chapdueulh.
Dumpei 1978, a esplorat mai d’un genre literari per lo biais de la novela e del roman : lo fantastic, l’istoric, lo viatge dintral, lo crimi.
“Lo libre dau reirlutz” es un recuèlh de 9 novelas cortas modernas e realistas. Li trovem ja un airum languinós onte los sovenirs son sovent dolentós.
D’autres son mai risolièras coma quala onte lo marit acaba per trobar que sa cheminièra vira mielh e que sa femna es mai risenta quora lo ramonaire s’aisit a la maison…
Amb sas 4 novelas, “Lo Viatge aquitan” presenta un caractièr vertadièrament morinós : los cadabres, los cimentèris, los fantaumas dins las armaris fan un espectacle plan regaudissent… mas si dau un còp basculem dins lo tragica. Las descripcions son pro visualas e podem emmagenar la trasmudament en una pèça de teatre recapviranta.
La melancolia es tanben presenta dins sas novelas dumpei la debuta : lo regret del temps passat, l’importança de las odors perdudas, dels sovenirs que cal assajar de trapar. E las novelas passan leu del tragic al rire, créant de rompeduras dins lo moviment del recuelh.
“Lo Darrier daus Lobaterras” se sarra de la melhora literatura fantastica : mescla lo mite del lop e de sas relacions amb l’òme : l’escrivan emponta quela frontièra entre l’animalitat orra e l’òme enfreulat. L’Edat-Mejana es reporgís d’un biais sorn : lo religiós e son ombra diablenca envasisson pauc a pauc tot l’espaci. L’amistat ne pòt pas resistir a quelas fòrças subranaturalas.
Tornem trobar aquel tèma de la mòrt dins lo crimi “Sorne Trasluc”. La descripcion dels corps e de la sala de medicina legala son plan realistas. Compausa un comissari Darnauguilhem dehne dels melhors Maigret.
Los doas romans istoricas, “lo vent dins la pluma” e “las islas sos lo seng” son una seguida onte lo narator conta d’un biais pro dròlle e plen d’emocions fòrtas sas aventuras commençant dins lo Périgòrd en passant per Bordèus per contunhar a Londres dins l’Englatèrra de Cromwell.
A un biais de far montar lo suspens que es plan prenent : l’istòria nos emmena e podriam creire estre dins un film de capa et d’espada !
Juga amb lo réal fasent encontrar D’Artagnan el meiteis a sos eròis : quela libertat d’escritura n’emmena lo rire e mòstra que l’escrivan pòt establir de ligams amb d’autres, un biais de communitat d’escridura a travèrs los sègles.
Dins aquel doas romans, vesem lo plaser qu’a agut l’autor a crear de personatges fòrts, dròlles. Ne se bota pas de limitas : totas las batalhas onte se contan pas los mòrts – dins lo camps adverse… es mai proche del dessahn animat que del document istorica !
IV – Un extrach.
Extrait de Tornar, tornar in Lo Viatge Aquitan, A Tots, 2000
“Te veguí far ta prumiera pausa jos la trelha de la sentor metalica, au pitit mur d’ònte se vesia lo vergier d’en debàs. Agueres pas mestier d’espiar per saber que cassís e angelica eran a lor plaça, mai quela planta dentelada que los monges de sab pas ònte ne’n fan de la liquor. Te veguí montar sus lo mur en te téner d’una man après la trelha plejadissa, coma un marinier a l’avant d’un bateu. Dins quela fin de jorn, cerchaves lo velatge fin que, daus uns còps se leva quand lo vent es au ploiau, odor de ribiera montant detràs los pibles, que recruebe de transparéncia tota sentor e que vos fai sinar coma òm visa lo jorn per detràs un rideu leugièr, coma òm auva sonar mianuech de la riba de son durmir, com òm calinha d’una man gantada de cuer ben fin. De quauquas brodichas, de quauquas fuelhas enquera umidas, fagueres un fuòc discret d’autona. I aponderes l’acra finesa d’una bròcha de figier. E dins la nuech tombanta, lo fum despenchenat per lo vent dau ser me fuguet une doça ofranda.”
V – Fica de lectura del roman “lo darrièr daus lobaterras”.
1) Lo quadre
« Lo darrièr daus lobaterras », roman de l’autor peiregòrdin contemporanèu Joan Ganhaire, fuguèt escrich en 1987.
L’avant prepaus e la pòstfaci serven de quadre al retrait : a la dubertura e a la barradura, quò es l’autor que parla directament : « que ieu me venguès establir medecin » ( son mestier).
Aloga lo luòc en Peiregòrd, onte viu e que coneisse dumpei longtemps, a costat del priorat de Merlanda e de son cementeri. Cerca aïtal a balhar una tonalitat fòrça realista.
Fa semblant de balançar a dire son secret, per trapar l’atencion del legeire. Decide enfin de z’o dire : a trobat daus parjamins dins lo cementeri.
L’autor presenta Joan de l’Arribiera, lo queu qu’a escrich tot lo recit seguent. A la fin de l’avant prepaus, lo legeire es ja plan interessat per tot quel mistèri.
2) Los luòcs
Lo narrator, en focalisacion intèrna, es lo Joan de l’Arribiera : l’accion s’aloga sus lo meteis luòc presentat en prumièr per l’autor : a costat del Priorat, i aviá un vilatge a la fin del sègle XII, Lobaterra, que n’existis pus uèi.
Insistis en prumièr sus la forèst a l’entorn, que es un luòc pro important, per que los òmes s’i baten per desbosigar e cultivar la terra. Las descripcions de la forèst ne balhen pas l’image d’un luòc maudich ; quò es la preséncia dels lops que la rend malefica : es descricha d’un biais objèctiu, sens adjèctiu negatiu, manca qualques castanhs bescornuts.
Trobem aital un unitat de luòc dins la prumièra partida : l’accion se debana dins lo vilatge e dins la forest, lo mai sovent defòra dins la natura salvatja.
Dins la segonda partida del retrait, l’accion montra lo viatge en Orient , per las crosadas. Entre la mar e lo sable, vesèm un autre natura salvatja, tanben, nuda e violenta.
Lo retorn al vilatge a la fin del roman marca lo cèucle que se tòrna barrar, coma l’istòria.
3) Lo temps
L’accion se debana a la fin del sègle XII e quò es l’istòria d’una vita dins sa cronologia.
Lo narrator escriu a la fin de sa vita : l’istòria comença abans sa naissança, del temps del grand paire d’Arnaud, lo companh de Joan.
Lo Joan parla d’un secret « tròp pesant » que li cal escriure. Raconta çò que los vielhs disen dins lo païs sus la orrors comesas per los lops e tots lo mond que an tuats. Sèm engüera dins la presentacion.
Lo temps fòrt es l’enfança de Joan e Arnaud : la scèna de la descobèrta del libre secret e la disparicion d’Arnaud.
L’autre moment important es lo viatge en orient que dura dos ans : Joan e son amic an alora vint ans.
La fin del retrait pòrta sus la mòrt d’Arnaud, son retorn e dura una nuèch.
L’atge adulte es un pauc escafat.
Joan insistis a la fin sus sa dificultat de viure tot lo restant de sa vita.
Los temps utilisats son d’abòrd l’imparfait, lo passat simple, lo passat compausat e lo plus que perfach.
4) Lo raconte
L’intriga es dins la malediccion portada sus Arnaud qui se trasforma en lop : lo narrator manten lo suspens tot lo long parlant de secret, de misteri, d’orror sans desvelar lo fons. Sèm dins un’òbra fantastica ont lo diable e l’òme cambian de ròtles.
Vesèm un tèma de progression constant : las orrors comesas per los lops reporgissent lo diable : quò tòrna mai que mai dins lo roman ; los còrs minjats, la paur son de tèmas recurents que manténen la tension.
5 ) Los personatges
Lo narrator es un dels personatges del roman : manca quora conta de las legendas, Joan es dins l’accion (intradiegetic) : emplega lo “ieu” tot lo temps ; obsèrva tanben las situacions d’endefòra e ne sembla pas devinar còp sec çò que arriba a son ami.
Avèm nonmas lo punt de vista de Joan ; quò es per son biais que vesèm çò que Arnaud o los autres pensan : pòt èsser omniscient, mas sovent compren pas lo comportament de son amic.
Joan s’adreiça sovent a l’Arnaud dins un estil indirèct : “t’aviá tornat sus ton liech”, subretot dins las scènas ont se trasforma en lop.
Aital, los dos amics comunican pauc e semblan sovent estrangièrs l’un a l’autre, çaquelà lor amigança è vertadièra. Arnaud sembla mai que mai estrangièr als autres.
Los dialògs entre los personatges son demesits al minimum. Joan mena un monològ tot lo long del raconte.
Quò es sovent daus gropes que actan : los gropes dels caçaires, dels lops, dels sodards, dels vilatgeses.
L’éròi è Arnaud que pòrta la malediccion.
Lo grand lop gris è tanben un personatge segondari plan important, reporgissant l’image del diable, e que pareis d’un biais recurrent.
Lo paire d’Arnaud è plen de saviesa e reporgis la patz.
Lo monge pòrta lo saber, lo secret e reporgis lo simbòl religiós en oposicion amb lo diable e la malediccion dels lops.
Un extrach
“D’un sole còp, ta tèsta arrestet son movement e se tendet en avant, enquera mai si quò èra possible.Ton còrs s’apilotet parier coma lo d’un chat, e d’un còp sec, emb un òrre bruch de gòrja, bondires de la peira onte gaitavas. Segui la linha drecha de ton còrs que, subran, aguet pus res d’uman. Fagueres lo rodelon en arribar dins las brujas. Quauques crits ponchuts t’acompanheren.
Te torneres plantar dins ta posision estranha. La lebre bolegava de tota sa vigor, de tota son eschina, de totas sas lonjas pautas. tu, la teniàs entre tas dents. Auve enquera lo crasenament que botet fin au bolegadís de la lebre. N’aviam tuat de las lebres, daus lapins, mas pas jamei entau. E lor aviam pas craunhat la charn enquera tèbia, entau cruá aviam pas fach regolinar lo sang sus nòstras bochas ; aviam pas fosilhat emb lo nas e lo babinhon dins lo ventre esbudelat. Quan agueres achabat ton minjar ignòble, torneres de pautas, lentament, vers la peira plata. E un còp tornat enjucar, leveres ton chais chaulhat vers las primieras estelas e lanceres una lonja udlada dins laquala conegui la de la nuech passada. E veiquí que de l’autre costat dau cercle de peiras, fàcia a ieu, las brandas se dubriren e una siloeta sorna se sietet silenciosament dins l’erba; Te viset emb son uelh unique, e de son peitrau borrut e gris, surtit un rire douç, atròçament uman.”
Lo tourin de Jayac
Publié : 2009-02-06
Dos litres d’aiga
Una culhièra d’òli o de graissa de canard
Dos inhons
Cinc alhs
Una culhièra de farina
Una bostia de tomatas pialadas o quatre tomatas
frescàs
sal, pèbre.
Far bulir un topin d’aiga.
D’aquel temps, pialar dos inhons, los copillar
finament en lamèlas.
Pialar tanben los alhs.
Far fricassar los inhons dins una padela chauda
amb l’òli, sens zo far cramar.
Botar los alhs espotits e boirar.
Ajostar una culhièra de farina, boirar e baissar lo
fuec.
Versar un veire d’aiga bulhenta per far una saussa.
Copillar las tomatas dedins. Salar e pèbrar.
Laissar mitonar quauques minutas.
Botar lo tot dins l’aiga bulhenta e daissar còser
una demieg ora.
Copar de talhons fins de pan nègre dins la sopiera.
Boidar lo bolhon bulhent sus lo pan, e botar lo
cuberton cinc minutas per zo far bonhar.
Servir dins de las sietas prifondas, … BON APETIS !
Per la pita istòria, pòrtem lo torin als jòunes nòvis.
Dins la nuèch del maridatge, tota la nòça perchà
los nòvis que se son estujats dins una maison. E
devon minjar auquela sopa pro pèbrada…
Per la Fabièna e la Florença BROSSA
En memòria de la Loisa BROSSA de chas Fumat de
La Còsta,
communa de Chartrier (19)
La sopa e lo chabròl
Publié : 2009-02-06
Tres litres d’aiga Una culhièra d’òli Un porrat Tres pastenajas Una raba Un chaul Una ponhada de mongetas Un bocin de coja Cinc pom’ei terra Sal, pèbre Una carcassa de canard Pan nègre Vin roge. La sopa : Copar lo porrat, las pastenajas, lo chaul e la coja en petits bocins. Far fricassar aquelas legumas dins l’òli, salar e pébrar un pauc. Los botar dins l’aiga freda salada, amb la raba copada, las mongetas e la carcassa. Far còser un’ora a petits bolhons. Botar las pom’ei terra, e far còser vint minutas de mai… « A pus pres ! », çò-disiá la Loisa. Tirar las pom’ei terra per las minjar en salada. Copar de talhons fins de pan nègre dins la sopiera. Lo pepe Charles disiá a la Loisa : « Vai t’en copar la sopa, paura femna ! » Boidar lo bolhon bulhent sus lo pan, e botar lo cuberton cinc minutas per zo far bonhar. Servir dins de las sietas prifondas, … BON APETIS ! « Minjas petits ! », çò-disiá tauben lo pepe. Lo chabròl : Quand demòra nonmas un fons de bolhon dins la sieta, boidar un pauc de vin roge, que deu estujar la culhièra. Remudar un pauc. Bevetz lo tot ! …