text:
Bouverans
Bouverans es una comuna francesa, situada dins lo departament de Dobs e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra mencion del vilatge apparait en 1262 quand Henry II, sire de Joux, fasiá a Jean Ier de Chalon la recuperacion de fief pels castèls de Joux, Usie e Bouverans. Lo vilatge li caliá existir a la fin de la XIen perque la archevêque Hugues III donava l'autar de Bouverans ("altare de Boleranni") al abbaye de Sant-Vincent de Besançon. En 1275 la comtesse Laure de Commercy crompava de Henry e Jean, fils de Amadry de Pontarlier aquel #que possedissián a Bouverans[1].
Tota la localité aperteniá pas pas a la ostal de Chalon-Arlay, li caliá la partejar amb co-de senhors #que ne prenián de còps lo nom. I i aviá la distincion de las Talhas-de-Montjeon, aquela de Jean Darbon, de las Montrichard, de las Chancey (o Claudet), de las Vaythe, de las Valion, de las Prieur e sustot de las Montjoie. En 1396 Jean E de Montjoie la li aviá assignada per 173 florins, en sòus e en cavals, a Perrin dicha Caisel, genet de La Cluse. En 1402 Jean III de Chalon-Arlay crompava a aquel per 826 florins totes los sieus dreches sus Bouverans[1].
Los villageois avián somés als dreches féodaux en vigor en la region ; en mai dels dîmes, de las corvées e de las censes lor caliá far los apariaments del pont de Bouverans e del étang de Lo Riu. En 1356 Jean II de Chalon-Arlay concedissiá als abitants del bourg #que lududes avián somés un acte de affranchissement general per la soma de vint florins. Aquela franchise s'estendiá al fur e a mesura als nòus abitants qu'aquel senhor aquerissiá, pichon a pichon los villageois se vesián liberat de totas corvées, levat d'aquelas de "charnaiges" e de "sommart", jos resèrva de pagar quatre florins d'aur e de participar als apariaments del castèl e del bourg de Lo Riu. Louis II de Chalon-Arlay donava, per la siá part, lo drech d'usatge en los sieus bòsques dempuèi lo camin de Mouthe fins a l'extrèm de la ròca a Chantegrue a condicion de pas distribuir de bòsc en defòra de lo sieu pòble. Los permetiá en 1425 de "essarter" e de "metre a plain" los sieus eiretatges boisés en defòra dels bòsques banaux. En 1379 Hugues II de Chalon-Arlay los concedissiá lo forn del pòble (nomenat lo Forn-Marandin) a condicion d'o reparar a lo sieu còst e de pagar dos libres de cera per an, qualque temps mai tard obtenián lo drech d'aver de forns dins los sieus ostals[1].
Jean III de Chalon-Arlay fasiá lo don annal lo 8 de decembre 1414 de 24 penches d'òli a la glèisa del pòble per la mantenença d'una lampe davant èsser alugat jorn e nuèch davant "l'image" de La nòstra-Madama. En 1442 fasiá lo don de la distincion a Pèira de Jougne, Antoine Gléresse e Catherine de Jougne, los sieus descendents, venián çò fief a Claude de Montrichard ; Philiberte de Luxemborg, esposa de Jean IV de Chalon-Arlay, usava de lo sieu drech de retrach féodal[1].
Bouverans I aviá estalviat per Bernard de Porcellana-Weimar pendent la guèrra de Trenta Ans, n'efièch un nomenat Vuillaume i auriá retut servici a qualqu'uns-unes de los sieus cavalièrs en ferrant los sieus cavals, aquela familha existissiá encara a la s|XIX}} jol nom d'En-los-Maréchaux[1].
La première mention du village apparait en 1262 lorsque Henry II, sire de Joux, faisait à Jean Ier de Chalon la reprise de fief pour les châteaux de Joux, Usie et Bouverans. Le village devait exister à la fin du XIen car l'archevêque Hugues III donnait l'autel de Bouverans ("altare de Boleranni") à l'abbaye de Saint-Vincent de Besançon. En 1275 la comtesse Laure de Commercy achetait de Henry et Jean, fils d'Amadry de Pontarlier ce qu'ils possédaient à Bouverans[1].
Toute la localité n'appartenait pas à la maison de Chalon-Arlay, elle devait la partager avec des co-seigneurs qui en prenaient parfois le nom. Il y avait la seigneurie des Tailles-de-Montjeon, celle de Jean Darbon, des Montrichard, des Chancey (ou Claudet), des Vaythe, des Valion, des Prieur et surtout des Montjoie. En 1396 Jean I de Montjoie l'avait assignée pour 173 florins, en argent et en chevaux, à Perrin dit Caisel, écuyer de La Cluse. En 1402 Jean III de Chalon-Arlay achetait à celui-ci pour 826 florins tous ses droits sur Bouverans[1].
Les villageois étaient soumis aux droits féodaux en vigueur dans la région ; en plus des dîmes, des corvées et des censes ils devaient faire les réparations du pont de Bouverans et de l'étang de La Rivière. En 1356 Jean II de Chalon-Arlay accordait aux habitants du bourg qui lui étaient soumis un acte d'affranchissement général pour la somme de vingt florins. Cette franchise s'étendait au fur et à mesure aux nouveaux habitants que ce seigneur acquérait, petit à petit les villageois se voyaient libéré de toutes corvées, sauf celles de "charnaiges" et de "sommart", sous réserve de payer quatre florins d'or et de participer aux réparations du château et du bourg de La Rivière. Louis II de Chalon-Arlay donnait, pour sa part, le droit d'usage dans ses forêts depuis le chemin de Mouthe jusqu'au bout de la roche à Chantegrue à condition de ne pas distribuer de bois en dehors de leur village. Il leur permettait en 1425 d'"essarter" et de "mettre à plain" leurs héritages boisés en dehors des bois banaux. En 1379 Hugues II de Chalon-Arlay leur accordait le four du village (nommé le Four-Marandin) à condition de le réparer à leur frais et de payer deux livres de cire par an, quelque temps plus tard ils obtenaient le droit d'avoir des fours dans leurs maisons[1].
Jean III de Chalon-Arlay faisait le don annuel le 8 décembre 1414 de 24 pintes d'huile à l'église du village pour l'entretien d'une lampe devant être allumée jour et nuit devant "l'image" de Notre-Dame. En 1442 il faisait le don de la seigneurie à Pierre de Jougne, Antoine Gléresse et Catherine de Jougne, ses descendants, vendaient le fief à Claude de Montrichard ; Philiberte de Luxembourg, épouse de Jean IV de Chalon-Arlay, usait de son droit de retrait féodal[1].
Bouverans était épargné par Bernard de Saxe-Weimar pendant la guerre de Trente Ans, en effet un nommé Vuillaume aurait rendu service à quelques-uns de ses cavaliers en ferrant leurs chevaux, cette famille existait encore au XIXen sous le nom de Chez-les-Maréchaux[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 d'Investigacions istoricas sus la vila e la arrondissement de Pontarlier Error de citacion : Invalid
tag; name "PONTARLIER" defined multiple times with different content


c: text/html

text:
Sarlat e La Canedat
Sarlat e La Canedat [ʂɒr'la] [lɒkɒne'da] (Sarlat-la-Canéda en francés) es una comuna occitana, que se tròba en Perigòrd (departament de Dordonha e region de Nòva Aquitània. Las doas comunas de Sarlat e de La Canedat fusioneron en març de 1965.
Somari
Toponimia[modificar | modificar la font]
D’origina preceltica, lo nom de Sarlat remembra la configuracion dels luòcs onte la vila fuguèt bastida. Lo prumièr element es lo preceltic °serr-, volent dire « mont, linha de crestas », tornat prene en bas-latin puei ajant donat l’occitan serra (cf. Sarlanda, Serras e Mont Guiard mai tots los luòcsdichs « (La) Serra »). Lo segond element, pus escur, seriá un determinant preceltic o bas-latin, volent dire «alongat» o «larg». L’origina del nom de La Canedat es mens segura. L'ipotèsi de l’occitan caneda («luòc plantat de canas, molhièra») es sedusenta, mas correspond pas brica a la topografia (lo vilatge es bastit sus un costal sec e sablonós). Dels autors que i a penseron que lo toponim veniá de la vila cretesa de La Canea, lo ligam podent èsser un mostièr estacat a un òrdre de Creta.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila se tròba dins lo Peiregòrd Negre.
Istòria[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Comuna sola :
Airal urban : (15 comunas)
Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
La vila es classada vila d'art e d'istòria. Es coneguda per aver la pus granda densitat de monuments istorics classats o inscrichs dins lo monde.
- Lantèrna dels mòrts (sègle XII) de gaireben 10 m de naut
- Glèisa de Senta Maria, convertida en mercat crubert e espaci cultural per l'architecte Joan Nouvel
- Catedrala de Sent Sacerdós (sègle XII al sègle XIV)
- Capèla dels Recolets, çò-dicha dels penitents blancs (sègle XVII)
- Jardin dels arcosòlis (sègle XIV al sègle XVI)
- Tor del Borrèl e vestigis parcials dels ancians barris
- Ancian avescat qu'aciala l'Ofici de Torisme e de las salas d'exposicion
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Aimeric de Sarlat, trobador (fin del sègle XII o debuta del XIII)
- Gabrièl de Tarde (1843-1904), sociològ, psicològ e criminològ.
- Esteve de La Boetiá
- Lo general Fournier-Sarlovèze
- Marc Delbruèlh (sègle XX), felibre.
Bessonatge[modificar | modificar la font]
- Sarlat es bessonada coma Ashland (Oregon, Estats Units d'America)
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- Wikimedia Commons
- www.sarlat.fr/ Site oficial de la vila de Sarlat
- Ofici de torisme
- Informacions toristicas sus Sarlat e lo Perigòrd Negre
- Portal dels comercis de Sarlat
- Festival dels juecs del teatre

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement d'Osterholz (356)
Liste des communes
Osterholz-Scharmbeck
Ville d'Osterholz-Scharmbeck, localité de l'Allemagne de 30 000 habitants.
La mairie d'Osterholz-Scharmbeck a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwanewede
Ville de Schwanewede, localité de l'Allemagne de 19 000 habitants.
La mairie de Schwanewede a une adresse e-mail et un site Internet.
Lilienthal
Ville de Lilienthal, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Lilienthal a une adresse e-mail et un site Internet.
Ritterhude
Ville de Ritterhude, localité de l'Allemagne de 14 000 habitants.
La mairie de Ritterhude a une adresse e-mail et un site Internet.
Worpswede
Ville de Worpswede, localité de l'Allemagne de 9 400 habitants.
La mairie de Worpswede a une adresse e-mail et un site Internet.
Grasberg
Ville de Grasberg, localité de l'Allemagne de 7 500 habitants.
La mairie de Grasberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Hambergen
Ville de Hambergen, localité de l'Allemagne de 5 400 habitants.
La mairie de Hambergen a une adresse e-mail et un site Internet.
Vollersode
Ville de Vollersode, localité de l'Allemagne de 3 000 habitants.
La mairie de Vollersode a une adresse e-mail et un site Internet.
Holste
Village de Holste, localité de l'Allemagne de 1 300 habitants.
La mairie de Holste a une adresse e-mail et un site Internet.
Axstedt
Village d'Axstedt, localité de l'Allemagne de 1 100 habitants.
La mairie d'Axstedt a une adresse e-mail et un site Internet.
Lübberstedt
Village de Lübberstedt, localité de l'Allemagne de -1 000 habitants.
La mairie de Lübberstedt a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Kiwi (ausèl)
Los kiwis ( genre Apteryx, que significa en grèc "sens alas") son un genre d'ausèls paleognatas compausat per cinc espècias endemicas de Nòva Zelanda. Fan aperaquí la talha d'una galina. Abans de l'arribada dels umans a l'entorn de l'an 1300, en Nòva Zelanda los unics mamifèrs qu'i aviá èran de ratapenadas, e los ròdes ecologics qu'en d'autras parts del mond èran ocupats per d'animals tan divèrsas coma de cavals, de lops e ratons foguèron utilizats per d'ausèls (e en mendre proporcion per cèrtas espècias de reptils). La denominacion kiwi es maòri, idiòma del pòble omonim del linhatge que colonizèt la Nòva Zelanda abans de l'arribada dels europèus.


text:
1056
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1056 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Comtat de Provença[modificar | modificar la font]
Fin probablament negociada de la guèrra entre Jaufre Ièr de Provença e Gui de Fòs. Lei senhors de Fòs gardèron sei possessions mai acceptèron la senhoriá dau còmte de Provença.
Comtat de Tolosa[modificar | modificar la font]
Reünion d'un concili dins la capitala dau Comtat per estudiar lei mejans de lucha còntra una eresia dualista locala.
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Almoravides[modificar | modificar la font]
Mòrt sus lo prat batalhier de Tabfarilla de Yahya ibn Umar al-Lamtuni, cap militar principau dau movement deis Almoravides, durant una campanha — mau organizada — còntra una tribü berbèra de Mauritània centrala. Foguèt remplaçat per son fraire Abu Bakr ibn Umar que capitèt de restablir la situacion. D'efèct, reconquistèt lei territòris perduts dins la region, compres la vila de Sijilmassa, avans la fin de l'annada e sometèt definitivament la region.
Après aquelei succès, lo movement acomencèt de s'interessar a Marròc e preparèt de campanhas dins lei montanhas d'Atlàs.


text:
Alan García Pérez
Alan Gabriel Ludwig García Pérez, sociològ n. 1949, es lo president actual de Peró. Tanben foguèt president del país entre 1985 e 1990. En la siá vida politica, foguèt tanben deputat constituent (1978-79), deputat (1980-85), e Senador Vitalici (1990-92). Coma membre del Partit Aprista, foguèt instruit pel fondador Víctor Raúl Haya de la Torre, en essent òm de las siás pupils preferits; a ocupat divèrsas cargues partidaris e es actualament lo president de lo sieu partit, APRA.
La siá primièra gestion de govèrn se caracterizèt per la pièger crisi economica dins l'istòria del país amb una insolita iperinflacion[1], una vòlta dels atacs del terrorisme liderat per Sendero Luminoso, e per de divèrses actes de corrupcion qu'implicavan a gents del regim que repercutiguèron en un grand malcontentament social. Las divèrsas acusacions provoquèron qu'en 1991 foguèsse retirat temporàriament del Senat per li menar a tèrme una investigacion. Produsida la crisi constitucionala de 1992, s'escapèt cap a Colómbia e França en adusint una persecucion politica cap a la siá persona de la part del regim de Alberto Fujimori.
A la casuda del govèrn de Alberto Fujimori, García retornèt dins lo país per postular las eleccions en 2001; malgrat aiçò, foguèt derrotat per Alejandro Toledo. Durant lo govèrn Toledo (2001-06) foguèt lo cap de l'oposicion.
García trionfèt en las eleccions de 2006 al derrotar a Ollanta Humala (de l'Union pel Peró - UPP) en segond torn. Lo sieu segond govèrn, s'es caracterizat a la data per nautes indices de corrupcion e sujeccion al capital estrangièr, de divèrsas mesuras d'austeritat fracassadas, l'inici de grandes projèctes economics e la reestructuracion de las relacions diplomaticas. Lourdes Flores, Alejandro Toledo e Ollanta Humala dirigisson l'oposicion. Lo març de 2009, la siá segonda gestion èra aprovada aperaquí per 24% dels perovians, en se recuperant de lo sieu nivèl mai bas, 19%, atengut en novembre de 2008.[2]
Ministres d'Estat[modificar | modificar la font]
Lo 27 de julhet de 2006, Alan García anoncièt als integrants de lo sieu primièr Conselh de Ministres,[3] lo qu'es presidit per Jorge Del Castillo, intim amic de García Pérez e Secretari General del Partit Aprista. Destacan cinc femnas, çò de mès de naut en l'istòria peroviana e un dels mai nautes a nivèl de America Latina, en mai de nombroses independentes e de trabalhadors del govèrn d'Alejandro Toledo, del temps que solament sèt membres del partit APRA intègran lo Conselh. Amb lo renonciament de Pilar Mazzetti en febrièr de 2007, demorèron cinc femnas e se va agregar un membre de APRA al Gabinet.


text:
Categoria:Pintre flamenc
Veire tanben : Categoria:Pintre neerlandés (Las províncias mai conegudas de las dètz-e-sèt Païses Basses èran Flandra al sud e Olanda al nòrd. A l'epòca, coma pars pro toto, s'apelava sovent 'flamenc' totes los artistas neerlandeses, coma s'apelava 'neerlandés' los artistas flamencs. Actualament l'adjectiu 'neerlandés' es puslèu comprés pas que pel nòrd e 'flamenc' pel sud. Dempuèi 1830 los pintres flamencs son tanben de pintres 'bèlgas'.
Articles dins la categoria « Pintre flamenc »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Batalha de Toba-Fushimi
La batalha de Toba-Fushimi se debanèt entre lo 27 e lo 31 de genier de 1868 durant la Restauracion Meiji. Foguèt la premiera batalha importanta de la guèrra entre lei tropas dau shogunat e aquelei dei clans favorables, principalament Choshu e Satsuma, a l'emperaire Meiji. Lei fòrças dei clans Satsuma e Choshu capitèron de resistir pendent quatre jorns maugrat una inferioritat numerica importanta. Pasmens, lo 28, venguèron oficialament l'armada imperiala de Japon entraïnant unei cambiaments de camp dins l'armada dau shogunat. Ansin, lei soudats dau shogunat se retirèron, çò que deviá causar la presa dau castèu d'Osaka, simbòl important dau poder dau shogunat, per lei partisans de l'emperaire.


text:
Batalha d'Issos
La batalha d'Issos es un afrontament armat entre l'armada macedoniana d'Alexandre lo Grand, contra l'Empèri Pèrsa de Dàrius III de Pèrsia, en 333. 36° 50′ 16″ N 36° 12′ 40″ E / 36.837894, 36.211109
Somari
Precedents[modificar | modificar la font]
Aprèp lo derrotar del satrapa local a la batalha del Granic, la resisténcia pèrsa desapareguèt en Asia Menora, levat qualques fòcus aliats coma Milet o Alicarnas. Aprèp un an passat e assegurada sa conquista de la peninsula d'Anatolia (Turquia actuala), Alexandre comencèt son ofensiva cap a Siria, amb la tòca de neutralizar la perilhosa flòta pèrsa li prenent los pòrts.
Quand Alexandre se trobava a Tars (Cilícia), li arribèron las informacions que Dàrius reünissiá una granda armada a Babilònia. Se Dàrius capitava d'arribar al Golf d'Issos, poiriá utilizar l'ajuda de la flòta pèrsa capitanejada per Farnabazos III, estacionada en Mediterranèa, facilitant las provisions e benlèu lo desbarcament de las tropas per la garda enrè. D'aquel biais, lo macedonian daissèt son armada principala a Tars, mas comandèt Parmeni de prendre la còsta a l'entorn d'Issos.
En novembre, Alexandre recebèt las informacions que la granda armada seriá dintrada en Siria. Decidiguèt de tornar reünir son armada dispersada e avançèt cap al sud fins a Issos a travèrs lo pas de Jonas, las «Pòrtas de Cilícia».
Dàrius, sabent que las tropas de Parmeni defendián lo pas, causiguèt una rota mai septentrionala. Los persans prenguèron Issos sens oposicion e assassinèron totes los ferits qu'aviá daissat enrè Alexandre. Lo rei pèrsa se retrobèt amb son armada que se situava darrièr los macedonians, copant las linhas d'aprovesiment. Avancèt alara cap al sud, arribant fins al riu Pinar abans que los espias l'informen qu'avián localizat Alexandre marchant cap al nòrd. Formèt doncas, sas tropas en linha de batalha sus l'estrech replanat prèp la còsta.
L'armada pèrsa pus nombrosa que la macedoniana, emai las chifras sián desconegudas, las estimacions mai bassas son de 60 000 a 100 000, alara que las pus nautas son de 600 000 persans segon Plutarc; pels persans vàrian de 20 000 a 120 000 mòrts.
Combatents[modificar | modificar la font]
La batalha[modificar | modificar la font]
Primièra fasa[modificar | modificar la font]
La situacion de l'armada pèrsa, sus un replanat estrech entre las montanhas e la mar, empachava que Dàrius utilizèsse son avantatge de las grandas massas dels fantassins. Alexandre envièt qualques unitats de sa cavalariá dels Companons dempuèi lo centre sul flanc drech. Sa carga subta, passant lo riu, foncionèt gaireben: lo flanc drech ataquèt, jonhent sa posicion iniciala, alara que lo centre passava a la defensiva, causa que dubriguèt un temps un trauc dins la linha de combat macedoniana. Aguèsse aprofechat aquel avantatge, Dàrius auriá pogut portar l'armada macedoniana cap a la mar.
Segonda fasa[modificar | modificar la font]
Mas Alexandre al luòc de se retirar per cobrir lo trauc entre la cavalariá e las falanjas, desvièt sos Companhons sul flanc esquèrre pèrsa, creant la confusion en las filas enemigas e trencant la coesion. Alara que lo Grand Rei temptava sens capitar de mòure son armada per far front a la nòva menaça, la falanja e l'infantariá pesuca d'Alexandre portada al centre, acabèt amb lo pauc d'òrdre que demorava dins l'armada pèrsa.
Epilòg[modificar | modificar la font]
Fins al darrièr moment, los pèrsas resistiguèron sul flanc drech (provocant de pèrdas sul flanc esquèrre de la cavalariá Tessaliana d'Alexandre), mas s'afondrèron quand vegèron fugir lo rèsta de l'armada. Dàrius virèt son carri quand vegèt caber l'ala esquèrra, fugissent lo camp de batalha. Quand lo carri venguèt instable, fin finala l'abandonèt coma tot son equipament e contunhant de cavalgar a crud. Quand los pèrsas vegèron fugir Dàrius, abandonèron definitivament las posicions en desbandada. La cavalariá macedoniana perseguèt los pèrsas fins al cloc de solelh. E seguèt un masèl.
Las nòtas de Ptolemèu I, reculhidas per Arrian, mencionan qu'Alexandre e sos gardacòsses, per persègre Dàrius, traversèron una trencada cavalgant suls còsses dels pèrsas mòrts.


text:
-374
Aquesta pagina concernís l'an -374 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Esparta[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Atenas e Tebas. Lassada d'una guèrra qu'èra principalament menada au profiech de Tebas dempuei la reconstitucion de la Confederacion Atenenca, leis Atenencs assaièron de se retirar dau conflicte. Un acòrdi de patz foguèt signat mai durèt gaire car Esparta ataquèt Còrcira ambé l'ajuda de Siracusa. Òr, l'illa èra aliada ais Atenencs que mandèron una flòta per l'ajudar entraïnant la represa de la guèrra entre Lacedemònia e Atenas. Lei combats navaus s'acabèron per una desfacha espartenca au larg d'Acarnania e l'installacion d'una garnison atenenca en Còrcira.
Republica Romana[modificar | modificar la font]
Perseguida de la crisi entraïnada per lo refús dau patriciat d'acceptar lei lèis de reformas prepausadas en 376 avC per lei tribuns de la plèba Caius Licinius Stolon e Lucius Sextius Lateranus. Contunièron donc de blocar gràcias a son drech de vetò leis eleccions e, segon Tite-Live, ges de magistrat foguèt elegit franc dei tribuns de la plèba. Stolon e Lateranus foguèron tornarmai elegits li permetent de contuniar sa lucha còntra lo Senat.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Aquemenida[modificar | modificar la font]
En Chipre, assassinat dau rèi Evagoras qu'aviá menat una lònga rebellion de 391 a 381 av. JC e una politica favorabla a l'ellenizacion. Foguèt remplaçat per son fiu Nicoclès que deguèt menar una politica prudenta per contentar lei diferentei faccions de sa Cort. Aquò aguèt per consequéncia de neutralizar l'illa que sostenguèt pas leis insureccions de la fin dau rèine d'Artaxerxès II.


text:
Temple de Loxòr
Lo temple de Loxòr es un enòrme complèxe de temples de l'Egipte anciana situat sus la riba èst del flum Nil dins la vila que uèi se coneis jol nom de Loxòr (l'anciana Tèbas).
Coneguda dins la lenga egipciana coma ipet resyt, o "lo harem del sud", lo temple èra consacrat a la triada tebana d'Amòn, Mot, e Chons e foguèt, pendent lo Nòu Empèri, lo centre del Festenal Opet, que en aquela epòca s'exibissiá una estatua de culte d'Amon long de Nil en davalar a partir del temple de Karnak (ipet-isut) per que i demòre un moment, e sa molher Mut, a l'ocasion de la celebracion de la fertilitat – çò que li balhèt son nom.
Istòria[modificar | modificar la font]
Las òbras de construccion del temple comencèron del temps del regne d'Amenhotep III al sègle XIV abans Crist. Horemheb e Totankhamon apondèron de colomnas, d'estatuas, e de frisas – e Akhenaten destrusiguèt las cartochas de son paire e installèt un luòc sagrat al disc de Ra o Aten – pasmens l'esfòrç mai bèl d'expansion se faguèt jos Ramsès II, aperaquí cent annadas aprèp que las primièras pèiras foguèssen plaçadas. Loxòr es doncas unic demest los principals complèxes de temples egipcians pel fach que son sonque dos los faraons que laissèron son empremta sus son estructura arquitecturala.
Lo temple tombèt dins l'abandon pendent la Bassa Epòca e se sap qu'Alexandre lo Grand se vantava d'aver entreprés d'òbras importantas de reconstruccion "per tal de lo restaurar coma a l'epòca gloriosa d'Amenhotep" a l'entorn de 320 abans Crist. Pendent la dominacion d'Egipte pels romans foguèt transformat en un centre pel culte imperial. Al temps de la conquesta aràbia, lo temple èra estat en bèla part enterrat jos una acumulacion importanta de sediments del flum, fins a un ponch tal que la Mosqueta d'Abo Haggag foguèt bastida a sa cima pendent lo sègle XIII (es estada remodelada dempuèi aquela epòca, mas un dels minarets remonta a la construccion originala).
Qualques murs del Temple de Loxòr contenon de scènas diagrama, escalpradas dins la pèira, dels faraons e tanben dels dieus e divas egipcians, sens doblidar l'escritura ieroglifica que descriu las scènas.
Descripcion[modificar | modificar la font]
1: Thoth (amb lo bèc d'ibis) que li anóncia a Neith que va venir prens.
2: Kneph e Hathor que fan venir Neith prens gràcias a l'ankh.
3: [[La naissença de Ra (que representa Akhenaton).
4: L'adoracion de Ra pels dieus e los nòbles.
L'accès al temple se fasiá – e se fa encara, pels milierats de toristas que s'i atropèlan cada jorn – pel nòrd, ont una causeway lined per d'esfinxes que abans menavan all the way a Karnak comença; aquela rota foguèt una addicion ulteriora, a l'epòca de Nectanebo I del temps de la 30ena Dinastia.
Lo temple comença a de bon tre lo pilon naut de 24 mètres bastit per Ramsés II. Lo pilar èra decorat de scènas dels trionfs militars de Ramsés (particularament la Batalha de Kadesh); los faraons ulteriors, mai que mai los de las dinastias nubiana e etiopiana, tanben inscriguèron sas victòrias ailà. Aquesta entrada principala a l'ensems de temples èra a l'origina ondrada de sièis estatuas colossalas de Ramsés – quatre qu'èran assetadas, e doas depès – malastrosament sonque doas d'elas (las que son assetadas) an subreviscut. Los visitaires tanben pòdon veire un obelisc de 25 mètres de granit ròsa:fasiá parelh amb un autre fins a 1835, quand l'autre foguèt raubat e emportat a París (França) ont se quilha al centre de la Plaça de la Concòrdia.
A travèrs l'entrada del pilon nos mena a una cort peristila, bastida tanben per Ramsès II. Aquel airal, coma lo pilar, foguèron bastits a un angle oblic del demai del temple, aparentament per tal d'ajustar los tres tombèls preexistents en forma de barcas situats dins la partida nòrd-oèst. Sus las colomnas d'aquela cort foguèt bastida la mosqueta Abo Haggag: sul costat èst, una via mena d'un biais susprenent defòra dintre l'aire 8 mètres en dessus del sòl.
Aprèp the peristyle courtyard arriba the processional colonnade construida per Amenhotèp III – a 100 metre (328 ft) corridor lined by 14 papyrus-capital colomnas. Friezes on the wall describe the stages del Festenal Opet, from sacrificis at Karnak al naut de la partida esquèrra, through Ammon's arrival a Loxòr a la fin d'aqueste mur, e concluding amb son retorn sul costat opausat. Las decoracions foguèron put in place per Totankhamon: lo faraon enfant i es depicted, mas sos noms foguèron remplaçats pels d'Horemheb.
Beyond the colonnade is a peristyle courtyard, que remonta tanben dates back a la construccion originala d'Amenhotep. The best preserved columns are on the eastern side, ont se pòdon veire qualques traças de la color originala can be seen. The southern side of this courtyard is made up of a 32-column hypostyle court that leads into the inner sanctums del temple.
These begin with a dark antechamber. Son d'un interès particular aquí los Roman stuccoes than can still be seen atop las esculturas egipcianas enjós; a l'epòca romana aqueste endrech serviguèt de capèla, ont se donava als crestians del país una darrièra oportunitat de renonciar a sa fe e d'acceptar la religion d'estat. Moving further in stands a Barque Shrine for use by Amun, built per Alexandre, with the final area qu'èran los quarters privats dels dieus e the Birth Shrine of Amenhotep III (son origina divina is depicted amb de detalhs precises, gaireben touching detail sus las parets).
A cache of 26 estatuas New Kingdom foguèt trobat jol sòl dins the inner sanctum area in 1989 – hidden away by pious priests, presumably, at some moment of internal upheaval o d'invasion. Aquelas pèças esplendidas son ara exibidas al Musèu de Loxòr qu'es al costat.


text:
Tiberiàs
Tiberiàs (en ebrieu: טבריה Tverya; en arabi: طبرية Ṭabariyyah) es una ciutat d'Israèl, anciana capitala de Galilèa. Es situada sus la riba sud-oèst del Lac de Tiberiàs. Uèi ten 39 900 habitants.
L’anciana ciutat teniá un palais reial e un estadi. Foguèt construïda per Eròdes Antipas en onor de l'emperaire Tibèri, que li donèt lo nom. Entre lo regne d'Eròdes Antipas e lo d'Agripa II foguèt la capitala politica, e foguèt probablament una de las quatre ciutats que Neron apondèt al reialme d'Agripa. Coma principala ciutat de Galilèa (amb Seforis) estava fortificada; los abitants vivián de la pesca. Après la destruccion de Jerusalèm la ciutat aurà una acadèmia rabinica. Pròche de la ciutat i aviá los banhs d'Emmaus.
En 637 foguèt conquestada pels arabis. En 1099 los crosats l'ocupèron. Passèt jol poder dels otomans amb la resta de Palestina en 1566, lo soldat Soliman la liurèt a Iosef Hannassi en 1567, e foguèt lo sèti d’una comunitat josieva. En 1837 foguèt destrucha per un terratremol. En 1918 passèt als britanics que ne'n recebèron lo mandat e en 1948 es integrada dins las frontièras d'Israèl.
La vila modèrna es pròcha de las roïnas de l’antica ciutat.


text:
Villes et mairies du Canton de Saint-Gall
Liste des communes
Saint-Gall
Ville de Saint-Gall, localité de la Suisse de 70 000 habitants.
La mairie de Saint-Gall a une adresse e-mail et un site Internet.
Rapperswil-Jona
Ville de Rapperswil-Jona, localité de la Suisse de 25 000 habitants.
La mairie de Rapperswil-Jona a une adresse e-mail et un site Internet.
Gossau
Ville de Gossau, localité de la Suisse de 17 000 habitants.
La mairie de Gossau a une adresse e-mail et un site Internet.
Wil
Ville de Wil, localité de la Suisse de 17 000 habitants.
La mairie de Wil a une adresse e-mail et un site Internet.
Uzwil
Ville de Uzwil, localité de la Suisse de 12 000 habitants.
La mairie de Uzwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Altstätten
Ville de Altstätten, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Altstätten a une adresse e-mail et un site Internet.
Buchs
Ville de Buchs, localité de la Suisse de 10 000 habitants.
La mairie de Buchs a une adresse e-mail et un site Internet.
Flawil
Ville de Flawil, localité de la Suisse de 9 600 habitants.
La mairie de Flawil a une adresse e-mail et un site Internet.
Goldach
Ville de Goldach, localité de la Suisse de 8 900 habitants.
La mairie de Goldach a une adresse e-mail et un site Internet.
Wittenbach
Ville de Wittenbach, localité de la Suisse de 8 600 habitants.
La mairie de Wittenbach a une adresse e-mail et un site Internet.
Rorschach
Ville de Rorschach, localité de la Suisse de 8 400 habitants.
La mairie de Rorschach a une adresse e-mail et un site Internet.
Wattwil
Ville de Wattwil, localité de la Suisse de 8 100 habitants.
La mairie de Wattwil a une adresse e-mail et un site Internet.
Kirchberg
Ville de Kirchberg, localité de la Suisse de 8 000 habitants.
La mairie de Kirchberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Gaiserwald
Ville de Gaiserwald, localité de la Suisse de 7 900 habitants.
La mairie de Gaiserwald a une adresse e-mail et un site Internet.
Widnau
Ville de Widnau, localité de la Suisse de 7 900 habitants.
La mairie de Widnau a une adresse e-mail et un site Internet.
Mels
Ville de Mels, localité de la Suisse de 7 900 habitants.
La mairie de Mels a une adresse e-mail et un site Internet.
Oberriet
Ville de Oberriet, localité de la Suisse de 7 700 habitants.
La mairie de Oberriet a une adresse e-mail et un site Internet.
Au
Ville de Au, localité de la Suisse de 6 600 habitants.
La mairie de Au a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Gwaharzh
Gwaharzh en breton ( Gahard en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Del punt d'enguarda de la riquesa de la flore, Gahard fa de partidas municipalitats del departament en possedint en los sieus desparièrs biotopes un nombre important de taxons, siatz 442 per una mejana communale de 348 taxem e un total départemental de 1373 taxem (118 familhas). Mai qu'aquel nombre, cal considerar 31 taxem a fòrta valor patrimoniala (totala de 207) ; 9 taxem protegits e 28 apertenent a la lista roja del Massís armoricain (total départemental de 237)[1].
Du point de vue de la richesse de la flore, Gahard fait partie des communes du département possédant dans leurs différents biotopes un nombre important de taxons, soit 442 pour une moyenne communale de 348 taxons et un total départemental de 1373 taxons (118 familles). Plus que ce nombre, il faut considérer 31 taxons à forte valeur patrimoniale (total de 207) ; 9 taxons protégés et 28 appartenant à la liste rouge du Massif armoricain (total départemental de 237)[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Fòrça anciana fondacion bretonne, lo Prieuré Sant-Exupère de Gahard cavòt, sens dobte abans lo Modèl:Xe sègle entre las mans d'un senhor laîc #que i exercís una autoritat sens parteja.En 1030, depen d'un cèrt Guetehenoc #que, n'acòrdi amb lo sieu suzerain, abandona los sieus dreches al abbaye tourangelle de Marmoutier. Una comunitat d'abitantas originalas se constituissi pauc a pauc a l'entorn dels religioses, jouissant de nombroses privilègis aital coma d'una gaireben independéncia esperitala e temporala.
Lo prefet de Bretanha Pierre Mauclerc (1213-1237) se reconeis li-quitament inhàbil de levar d'òmes sus aquel territòri, mas, al Modèl:XIVe sègle, Jean V, malcontent de l'actitud dels fraires cap a la siá persona, saccage e destruit lo sieu santuari. Malgrat aiçò, fins a la fin de l'Ancian Regim e al eception de qualques restrictions mineures, la poroisse demòra una enclave autonòma en lo diocèse, en levant pas que de Roma e en avent pas d'autre senhor que lo prieur. Aquela situacion excepcionala, refortilhat per la proximitat del grand camin actiu de Roazhon a Avranches (Mange), favorís lo sieu desvolopament economic.
Quatre fièras annalas testifiquen de la siá prospérité meme se la ponduda ne comanda del prieuré provòca un evident déclin del bourg. Pendent la Revolucion, la notícia comuna se declara fermement en favor de la republica. Un roure de la libertat a plantat en la enceinte del prieuré, luòc de resistance dels guardas nacionales contra un deslligament de royalistes en 1793. Un autre roure de la libertat a inaugurat l'an 1848 sul luòc de la rosière, amb la fin de saludar la proclamacion de la Modèl:IIe Republica. Lo terren que # a plantat sus el a limitat l'an 1900, e una bandièra a installat suls luòcs l'an 1948. A la fin del XIXena sègle, lo cònsol Jean Moriscan met en œuvre la siá politica en matèria de adduction d'aiga, #que testifica lo lavoir situat dins la carrièra #que ne pòrta lo sieu nom.
Très ancienne fondation bretonne, le Prieuré Saint-Exupère de Gahard tombe, sans doute avant le Modèl:Xe siècle entre les mains d'un seigneur laîc qui y exerce une autorité sans partage.En 1030, elle dépend d'un certain Guetehenoc qui, en accord avec son suzerain, abandonne ses droits à l'abbaye tourangelle de Marmoutier. Une communauté d'habitants originale se constitue peu à peu autour des religieux, jouissant de nombreux privilèges ainsi que d'une quasi indépendance spirituelle et temporelle.
Le prefet de Bretagne Pierre Mauclerc (1213-1237) se reconnaît li-même incapable de lever des hommes sur ce territoire, mais, au Modèl:XIVe siècle, Jean V, mécontent de l'attitude des moines envers sa personne, saccage et détruit leur sanctuaire. Cependant, jusqu'à la fin de l'Ancien Régime et à l'eception de quelques restrictions mineures, la poroisse demeure une enclave autonome dans le diocèse, ne relevant que de Rome et n'ayant d'autre seigneur que le prieur. Cette situation exceptionnelle, renforcé par la proximité du grand chemin allant de Rennes à Avranches (Manche), favorise son développement économique.
Quatre foires annuelles témoignent de sa prospérité meme si la mise en commande du prieuré provoque un évident déclin du bourg. Pendant la Révolution, la nouvelle commune se déclare fermement en faveur de la république. Un chêne de la liberté est planté dans l'enceinte du prieuré, lieu de resistance des gardes nationaux contre un détachement de royalistes en 1793. Un autre chêne de la liberté est inauguré en 1848 sur la place de la rosière, afin de saluer la proclamation de la Modèl:IIe République. Le terrain sur lequel il est planté est borné en 1900, et un drapeau est installé sur les lieux en 1948. À la fin du XIXena siècle, le maire Jean Morin met en œuvre sa politique en matière d'adduction d'eau, dont témoigne le lavoir situé dans la rue qui porte son nom.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Diard, La flore de Ille-e-Vilaine, Atlàs floristique de Bretanha, Roazhon, Siloë, 2005, mapa pàg. 170.
- ↑ Louis Diard, La flore d'Ille-et-Vilaine, Atlas floristique de Bretagne, Rennes, Siloë, 2005, carte p. 170.


text:
Euglenofita
Las Euglenofitas, o Euglenoïdas, Euglenophyta constituisson una classa de l’embrancament de las Euglenozoa dels Protistas, compausada principalament d’algas aqüaticas unicellularas.
Los flagellats d'aqueste grop, que compren environ 1000 espècias, se tròban correntament dins las aigas doças cargadas de matèria organica; existís tanben qualques espècias marinas e endosimbioticas.
La reproduccion se produtz per division cellulara longitudinala.
Lo genre mai tipic es l’Euglena ; es corrent dins los estanhs e las piscinas, especialament quand lors aigas son polluidas per d'engrais provenent de lor environament.
Estructura[modificar | modificar la font]
Cèrtas Euglenofitas contenon de cloroplasts amb de pigments fotosintetics, alara que d’autras son eterotròfas e pòdon ingerir o absorbir lor noiridura (per fagocitòsi o osmòsi).
L'estructura de lor cellula es tipica de l’embrancament dels Euglenozoa als quals apartenon.
Las Euglenofitas se diferencian principalament per la preséncia de bendas de proteïnas jos la membrana cellulara, mai o mens flexiblas, e constituissent un citosqueleta, amb de motius caracteristics.
Per mantuna Euglenofita, las bendas pòdon limpar las unas per dessús las autras, indusent un desplaçament leugièr. Se pòdon tanben desplaçar amb l’ajuda de lor flagèl.
La fagocitòsi es lor mòde de nutricion primitiu. Las bacterias e flagellats de talha pichona son ingerits a travèrs un citostòm, suportat per de microtubulas. Aquestes son sovent recampats per constituir doas baguetas o mai, qu'an una foncion dins l'ingestion, e dins l'Entosifon permetent al sifon de s'estirar. Las euglènas an una vacuòla contractila, cavitat de l'euglèna capabla de se contractar per evacuar l'aiga qu'entra de longa.
La màger part de las Euglenofitas fagotròfas an dos flagèls, un davant e l’autre darrièr. Aqueste darrièr es emplegat per limpar a travèrs lo substrat. Per d'unes, coma Peranema, lo flagèl de cap es rigid e oscilla pas qu’a son extremitat.
Los cloroplasts son supausats de provenir de l’ingestion d’algas verdas. Son pigmentats per las clorofillas a e b, çò que lor balha una brilhanta color verda, e son estacats per tres membranas.
Son frequentament associats a de granulas de paramilon, un idrat de carbòni especific d'aqueste grop. La màger part de las Euglenofitas colorats an tanben un uèlh primitiu, o stigma, formant una pichona taca de pigment roge sus un costat de la pòcha del flagèl. Aqueste abrita, prèp de la basa del flagèl de cap, un ensemble de cristallins sensibles a la lutz, de biais que l’ensemble se compòrta coma una espècia d’uèlh direccional.
Lo citostòm es un vestigi, malgrat que la noiridura poguèsse èsser totjorn obtenguda per absorpcion.
Qualques Euglenofitas coloradas, coma Eutreptia, an dos flagèls gaireben identics, e d’autres n'an quatre.
Dins la màger part, çaquelà, lo flagèl de coa es acorchit de sòrta que despasse pas de la pòcha del flagèl. Lo flagèl fa un movement repetitiu complèxe e caracteristic qu'entraïna l’Euglenofita dins un percors leugièrament elicoïdal. Aquò concernís los genres comuns Euglena, Phacus, e Trachelomonas, que produson un blindatge organic qu'embarra la cellula.
Existís tanben un genre, Colacium, pel qual las cellulas maduras son pas mobilas e forman de colonias ramificadas cimentadas per de pediculas de mucus.
Sovent, l’exposicion e cèrts produches quimics o l’abséncia durabla de lutz pòt destruire los cloroplasts sens qu'aquò afècte l’organisme. D'espècias nombrosas qu'an perdut lors cloroplasts son estadas classadas dins un genre especific coma Astasia (Euglena incolòr) e Hyalophacus (Phacus incolòr). En l’abséncia de citostòm desvolopat, aquestas formas se noirisson exclusivament per absorpcion. Qualques Euglenofitas, inicialament incolòras, com Rhabdomonas e Distigma, se noirisson tanben unicament per absorpcion. Forman un grop monofiletic, tot coma las Euglenofitas fotosinteticas e lors derivats incolòrs.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Las Euglenofitas foguèron inicialament definidas per Otto Bütschli en 1884 coma apartenent a l’òrdre Euglenida dels flagellats. Los botanistas las classèron demest las Euglenophyta, una subdivision de las Algas, e aqueste classament doble foguèt conservat fins a l’esclatament del grop dels flagellats.
Los dos noms contunhan de s'emplegar per se referir a aqueste grop, mentre que lo taxon Euglenida se deuriá normalament limitar als genres vesins d’Euglena.
Las euglènas son longtemps estadas un copacap pels taxonomistas : quora autotròfas, quora eterotròfas, son sovent estadas integradas demest las algas unicellularas. Mas d'ara enlà, de caractèrs nombroses permeton de classar las euglènas dins lo monde dels protozoaris :
- An de mitocondrias que lors crestas son en forma de raqueta de ping-pong ;
- lor flagèl principal es constituit d'una tija paraaxiala especifica ;
- la membrana plasmica es sostenguda per un ensemble de microtubulas particular.
Totes aquestes caractèrs rapròchan aqueste grop dels Quinetoplastidiats. Enfin, l’estudi de las sequéncias geneticas - del citocròm entre autres - permet clarament d’alunhar aqueste grop dels vegetals. Son d'ara enlà plaçadas demest lo grop dels Euglenobiontas.
La classificacion demòra çaquelà encara incèrta, perque los diferents gropes son totjorn en cors de revision per se conformar a lor Filogenia.


text:
Mar Cariba
La mar Cariba, o la Cariba o mar de las Antilhas, es una mar de l'ocean Atlantic situada a l'èst de l'America Centrala e al sud-èst del golf de Mexic.
S'espandís sus una superfícia de 2 600 000 km2. La mar Cariba es vasta, car sa definicion englòba lo golf de Mexic e las seccions de l'ocean Atlantic que comprenon las Bahamas e las aigas territorialas de las Guaianas e de Guyana. Aquela definicion es la Convencion per la Proteccion e lo Desvolopament de l'Environament Marin de la Region de la Grand Cariba, dicha Convencion de Cartagena, sol tractat environamental regional obligatòri, adoptada a Cartagena (Colómbia) lo 24 de març de 1983 e entrada en vigor l'11 d'octobre de 1986. La Convencion de Cartagena, que compta actualament 21 Estats contractants suls 28 compreses dins la region, e sos protocòls, constituisson un engatjament legal per aqueles païses, en vista de protegir, desvolopar e administrar las aigas comunas, de biais individual o conjunt.
Los païses principals o illas que bòrdan la mar Cariba son :
- Mexic, Honduras, Nicaragua e la Còsta Rica a l'oèst ;
- Panamà, Colómbia e Veneçuèla al sud ;
- Las pichonas Antilhas (Grenada, Martinica, Guadalope, etc.) a l'èst ;
- Las grandas Antilhas (Puerto Rico, Haití, Jamaica e Cuba) al nòrd.
La mar Cariba comunica al nòrd-oèst amb lo golf de Mexic pel canal de Yucatán e amb l'ocean Atlantic a travèrs de l'archipèla de las pichonas Antilhas. Comunica tanben artificialament amb l'ocean Pacific pel canal de Panamà.
Las populacions de la Cariba entretenon de relacions privilegiadas amb la mar Cariba, que constituisson lor eretatge comun, e partejan un interès particular en la veire declarada zòna especiala dins lo contèxt del desvolopament del torisme durable dins lo sistèma de las Nacions Unidas.
Per prevenir las consequéncias devastatrises sus l'environament costièr e marin d'un accident eventual o acte terrorista implicant un cargament de matèrias nuclearas, los Estats membres de l'Associacion dels Estats de la Cariba (AEC), se son totjorn opausats amb fòrça al passatge de cargaments de rebuts nuclears per la rota Canal de Panamà-mar Cariba.
Aqueles cargaments representan pas la sola menaça que poiriá afectar la mar Cariba, que constituís una de las principalas vias navigablas del mond. Es traversada cada an per prèp de 63 000 vaissèls, que genèran prèp de 82 000 tonas de bordilhas. En otra, aperaquí 1500 vaissèls de pesca circulan dins la region. Los regets de las populacions sus la tèrra ferma, un desvolopament toristic intensiu e d'importants cargaments de petròli constituisson tanben de risques nefastes a l'environament.
Lo 12 de decembre de 2001, los caps d’Estat e/o de govèrn dels païses de l'AEC, acampats sus l'illa de Margarita, en Veneçuèla, adoptèron la Declaracion de Margarita, « reconeissent la mar Cariba coma patrimòni comun de la region, e coma un actiu inestimable », a fin d'« assolidar una identitat caribenca pròpria ». S'engatgèron « a convertir la region de la Grand Cariba en zòna de cooperacion », que « consistirà d'en primièr en d'accions conjuntas dins los domenis establits coma prioritats per l’AEC, çò es lo comèrci, lo torisme durable, los transpòrts e las catastròfas naturalas ».


text:
Nekhen
Nekhen (en grèc : Ἱepάkwv πόλις - Ieracompolis - la "Ciutat deu haucon") qu'ei un deus lòcs arqueologics mei ancian de l'Egipte antica. Durant lo periòde tinita o protodinastic (e mei que mei durant los regnats de la Ièra dinastia egipciana que sembla estar estada la capitala religiosa deu joen reiaume dab lo son temple e lo son culte vodats au diu Her considerat com lo purmèr faraon.
La ciutat que condava tanben dab ua mena de hortalessa bastida per faraon Khasekhemoi dab bricas de grava seca (que's supausa qu'èra mei que mei ua mena de palais).
Las resta deu temple de Her que hon horrucada per James Edward Quibell e per Frederick William Green a la fin deu sègle XIX e qu'i troben tres deus mei importants objèctes coneguts deu periòde protodinastic : los caps de massuga deus reis Narmer e d'Escorpion e la paleta de Narmer.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Budge, Ernest Alfred Thompson Wallis. An Egyptian Hieroglyfic Dictionary. Nava York : Dover, 1978.


text:
Loís lo Pietós
Loís lo Pietós (de còps que i a nomenat lo Bravàs), nascut en 778 a Chasseneuil près de Peitieus e mòrt lo 20 de junh de 840 a Ingelheim près de Maiança[1], èra lo filh de Carlesmanhe, foguèt rei d'Aquitània entrò a 814 puèi emperaire d'Occident entrò a sa mòrt.
Durant son règne en Aquitània, foguèt encargat de la defensa de la frontièra sud oèst de l'empèri. Conquistèt Barcelona als musulmans en 801 e afirmèt l'autoritat franca subre Pampalona e los bascos al sud dels Pirenèus en 812. Coma emperaire faguèt dintrar sos filhs adults, Lotari, Pepin, e Loís, dins lo govèrn e ensagèt d'establir una division equitabla del reialme entre eles. Lo primièr decenni de son règne foguèt marcat per diferentas tragedias e vergonhas, en particular lo tractament brutal de son nebot Bernat d'Itàlia, que foguèt despossedit del govèrn d'Itàlia e del títol reial al profièch de son filh. Cap a 830 l'empèri foguèt tocat per la guèrra civila entre sos filhs, exacerbada per las temptativas de Loís d'inclure Carles, filh de sa segonda molhèr, dins los plans de succession. E mai que son règne s'acabe sus una nòta positiva, amb la restauracion de l'òrdre dins l'empèri, aquò foguèt seguit per tres ans de guèrra civila. Loís es generalment comparat defavorablament al sieu paire, encara que los problèmas qu'encontrèt foguèssen d'una natura clarament diferenta.


text:
Avolsheim
Avolsheim en alemannisch (Avolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Avolsheim Es una municipalitat francesa, situada en lo departament del Bas-Rhin e la region Alsace.
A situat a unitat|1.6|km}} de Wolxheim, 1,8 km de Soultz-los-Bains, 2,5 km de Dachstein, 2,8 km de Ergersheim-sus-Bruche, 3 km de Molsheim e 31 km de Estrasburg.
Avolsheim A una superficie d'unitat|1.83|km|2 {{}} e una densitat d'unitat|381|abitants/km|2 {{}}.
Avolsheim est une commune française, située dans le département du Bas-Rhin et la région Alsace.
Elle est située à 1,6 km de Wolxheim, 1,8 km de Soultz-les-Bains, 2,5 km de Dachstein, 2,8 km d' Ergersheim-sur-Bruche, 3 km de Molsheim et 31 km de Strasbourg.
Avolsheim a une superficie de 1,83 km2 et une densité de 381 habitants/km2.


text:
Colchicum
Colchicum es un genre de plantas erbacèas vivaças de la familha de las Liliaceae, o de las Colchicaceae segon la classificacion filogenetica. La World Checklist (Kew liste[1]) ne repertòria una centana d'espècias. Lo nom Colchicum es derivat de Colchide, que la magiciana Medèa abitava. Lo mai grand nombre d'espècias s'encontra dins los Balcans e en Asia menora.
Se sonan en occitan colquic o bramavaca .
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Nomenclatura
- 3 Espècias de tepals sòudats
- 4 Espècias de tepals liures
- 5 Fotos d’autras espècias
- 6 Seleccions orticòlas
- 7 Toxicitat e usatge terapeutic
- 8 Lista d'espècias
- 9 Nòtas e referéncias
- 10 fonts
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los colquics son de plantas de Còrm. Las flors de gaireben totas las espècias apareisson a la fin d'estiu. La planta desapareis enseguida fins a la prima degenta, quand las fuèlhas e lis fruchs emergisson (Filium ante patrem).
Qualques espècias coma Colchicum bulbocodium Ker Gawl. dels Alps occidentals, Colchicum hungaricum Janka dels Balcans e Colchicum luteum Baker d'Asia centrala - la sola espècia de flors jaunas -, florisson a la fin de l'ivèrn entra las fuèlhas ja plan desvelopadas.
Gaireben d'espècias an la partida inferiora de la perianta sòudada en un long tub. Lors flors, que semblan a aquelas dels Crocus sativus, possèdon sièis etamins (contra tres pel crocus).
Nomenclatura[modificar | modificar la font]
La nomenclatura del genre Colchicum es ara fòrça confusa.
L'identificacion corrècta d'una espècia demanda sovent un examèn atentiu de las flors e de las fuèlhas; çò qu'es en practica dificil de realizar sul terren, perque, coma mencionat en dessús, las fuèlhas e las flors de gaireben totas las espècias apareisson a de sasons diferentas.
- Las flors automnalas de Colchicum autumnale, Colchicum lusitanum e Colchicum neapolitanum son fòrça semblablas. Las fuèlhas de prima son al contrari fòrça diferentas.
- Al contriar, las fuèlhas de prima de Colchicum cilicium e Colchicum speciosum son fòrça semblables. Lors flors automnalas son al contrari diferentas.
Fòrça espècias recebèron dos o tres noms per diferents autors e un meteis nom foguèt d'autre costat donat a d'espècias diferentas per aqueles meteisses o d'autras autors.
Las filogenias publicada par Vinnersten e Reeves[2] indican que las espècias de tepals fòrça liures, plaçat fins a pauc dins los genres Merendera - estils entièrament liures (prèp de 15 espècias) - e Bulbocodium - estiles sòudats levat al suc (2 espècias), devon èsser (re)integradas dins lo genre Colchicum. Las òbras mai recentas suggerisson en mai que le genre Androcymbium deuriá tanben èsser integrat dins lo genre Colchicum[3]. Androcymbium es un genre mediterranèu e african comportant qualques 40 espècias, que doas existisson en Euròpa:
- Androcymbium europaeum (Lange) K.Richt. (Espanha)
- Androcymbium rechingeri Greuter (Crèta)
Espècias de tepals sòudats[modificar | modificar la font]
Qualques espècias europèas[modificar | modificar la font]
- Colchicum alpinum DC., - lo Colquic dels Alps ; espècia miniatura dels Alps occidentalas, de Corsega e d'Itàlia
- Colchicum autumnale L. (Syn. Colchicum multiflorum Brot.) - lo Colquic d'automne ; espandit dins tota l'Euròpa mejana. Los exemplars de grandas flors d'Euròpa orientala son nomenadas Colchicum pannonicum Griseb. & Schenk.
- Colchicum bivonae Guss., espècia mediterranèa de grandas flors
- Colchicum corsicum Baker, espècia endemica de Corsega pròche de Colchicum alpinum
- Colchicum cupanii Guss., espècia mediterranèa miniatura que las flors apareisson dentre las joves fuèlhas
- Colchicum hungaricum Janka, espècia miniatura dels Balcans de florason printanièra
- Colchicum lusitanum Brot. (Syn. Colchicum tenorii Parl.), espècia d'Itàlia e de la peninsula iberica, pròche de Colchicum autumnale
- Colchicum neapolitanum (Ten.) Ten., espècia mediterranèa pròche de Colchicum autumnale que se tròba sobretot en Provença
- Colchicum parnassicum Sart., Orph. & Heldr. ex Boiss., espècia endemica dems monts de Grècia
- Colchicum variegatum L., espècia miniatura de Grècia e de Turquia, que los tepals que s’espandís en estela presentan un motiu prim en damièr, un pau coma aquel de la fritillaria pintarda (Fritillaria meleagris).
Qualques espècias d'Asia menora[modificar | modificar la font]
- Colchicum baytopiorum C.Brickell, espècia miniatura que las flors apareisson dentre las jovas fuèlhas
- Colchicum cilicicum (Bois.) Dammer - lo colchic de Cilicia, espècia leugièrament perfumada fòrça florifèra
- Colchicum speciosum Steven, espècia variabla de grandas flors en calici de tub robust, que resistisson plan al mal temps.
- var. bornmuelleri (Freyn) Bergmans, sovent elevat al reng d'espècia (Colchicum bormuelleri Freyn), a de mai grandas flors en copa de larga gòrja blanca, etaminas brunencas e tub emeralda.
- Lo taxon nomenat Colchicum giganteum S. Arn. es una forma de fòrça grandas flors.
Espècias de tepals liures[modificar | modificar la font]
Florason printanièra[modificar | modificar la font]
- Colchicum bulbocodium Ker Gawl.,- Syn. Bulbocodium vernum L., Colchicum vernum (L.) Stef. : Pirenèus orientals, Alps occidentals. florís entre las joves fuèlhas a las nèus fondudas, sembla a un safran.
- subsp. versicolor (Ker Gawl.) K.Perss. - Syn. Bulbocodium versicolor (Ker Gawl.) Spreng., Colchicum versicolor Ker Gawl. : Euròpa orientala fins al Caucàs. De flors mai pichonas.
- Colchicum androcymbioideum (Valdés) K.Perss. – Syn. Merendera androcymbioides Valdés : endemica del sud d’Espanha (Torre del Campo)
- Colchicum soboliferum (Fisch. et C.A.Mey.) Stef. - Syn. Merendera sobolifera C.A.Mey. : Balcans e Asia menora. Los còrms femes apareisson al tèrme dels estolons.
- Colchicum trigynum (Adams) Stearn - Syn. Merendera trigyna (Steven ex Adams) Stapf, Merendera caucasica M.Bieb. : Balcan, Asia menora
- Colchicum kurdicum Stef. - Syn. Merendera kurdica Bornm. : Asia menora
- Colchicum robustum (Bunge) Stef. - Syn. Merendera persica Boiss., Merendera hissarica Regel : Asia menora e centrala.
Florason automnala[modificar | modificar la font]
- Colchicum montanum L., lo colquic dels Pirenèus - Syn. Merendera montana Lange, Merendera pyrenaica (Pourr.) P. Fourn. : Pirenèus centralas e peninsula iberica. Las fuèlhas canaliculadas apareisson en fin de florason.
- Colchicum atticum Spruner ex Tommas - Syn. Merendera attica (Spruner ex Tomm.) Boiss. & Spruner, Merendera rhodopaea Velen. : endemic de Bulgaria e de Grècia
- Colchicum filifolium (Cambess.) Stef. - Syn. Merendera filifolia Cambess. : region mezditerranèa occidentala, de fuèlhas filifòrmas ; fò®ça rare e protegida en França : litoral de las Bòcas de Ròse (Còsta Blava)
Fotos d’autras espècias[modificar | modificar la font]
Seleccions orticòlas[modificar | modificar la font]
Cultivars[modificar | modificar la font]
- Existís de seleccions de Colchicum autumnale de flors dobles (‘Pleniflorum’), blancas simplas (‘Album’) e dobles (‘Albumplenum’), e vinosa (‘Atropurpureum’).
- Colchicum speciosum 'Album' es una seleccion de flors blancas en forma de tulipa e de tub esmeralde.
Ibrids[modificar | modificar la font]
- Colchicum ×agrippinum ort. ex Baker, es un ibrid fòrça ancian de formula probable Colchicum autumnale × Colchicum variegatum. C. agrippinum a de flors mai claras e de motiu en damièr mens marcat qu'aquela de C. variegatum. Florís mai lèu e es mai rustic qu'aquel darrièr.
- Colchicum ×byzantinum Ker Gawl. (Syn. Colchicum autumnale 'Major'), lo colquic de Bizanci, es un taxon esteril fòça florifèr, conegut dempuèi lo sègle XVII. Se considèra qu'es un ibrid de formule probabla Colchicum autumnale × Colchicum cilicicum. 'Album' es una seleccion de flors blancas amb una mica de ròse.
- Los ibrids de grandas flors, coma 'Lilac Wonder' e 'Giant', son eissits de crosament entre subretot Colchicum bivonae Guss. e Colchicum speciosum Steven.
- 'Waterlily' - de flor doble semblant a un ninfea miniatur - foguèt obtengut al començament del sègle XX en pollinisant Colchicum speciosum 'Album' per du pollen de Colchicum autumnale 'Alboplenum'[4].
Toxicitat e usatge terapeutic[modificar | modificar la font]
A las paginas 624 e 625 del toma tresen del Dictionnaire raisonné universel d'histoire naturelle[5] se pòt legir:
-
- « Totas las partidas d'aquela planta an una odor mai o mens fòrta & que causa a vegadas de soslèu. La racina excita la saliva & la fa pareisser una paux amara: presa interiorament es un poison; car confla coma una esponga dins la gòrja & dins l’estomac, de biais qu'efega: sentèm al meteis temps una pesantor & una calor considerables a l'entorn de l'estomac, una granda dolor dins las entralhas, de prusinas per tot le còrs; fasèm de sang per las sèlas amb de tròces de la quita racina: independentament de l'emetica, l'usatge del pichon lach & des lavaments adocissent & emolliant son fòrça salutaris dins pareissièr cas. »
-
- « Lo colquic pres interiorament es, coma acabam d'o dire en dessús, un poison fòça violent; mas coma los mai grands poisons pòdon venir de grands remèdis, quand son maniats coma cal, aquel pareis èsser ara dins aquel cas. Es a M. Stork, Mètge a Vièna en Àustria, que siams redevables d'aver descobèrt las vertuts medicinalas del colquic. Aquel abil Mètge digna de la reconeissença de totes los òmes, aprèp aver reconegut los efèctes del colquic, per d'epròvas fachas sus el meteis, decobriguèt que la racina d'aquela planta a la dòsi d'una onça dins una liura de vinagre, que reduisèm enseguida en oximèl, pòt èsser presa interiorament sens dangièr; & qu'aquel oximèl es un dels mai poderoses diuretics que poscam emplegar. M. Stork gueriguèt amb aquel remèdi, & coma per miracle, mai d'una idropisias que pareissián desesperadas. La dòsi d'oximèl de colquic es d'un gòt, un o mai còp per jorn, segeuent los cases, que lo Mètge es sol en estat de jutjar. La Dissertacion que M. Stork publiquèt a aquel subjècte foguèt traducha en Francés. M. Haller dich que l'onguent de colquic capitèt pas en Anglatèrra. »
La mòrt pòt subvenir fins a 10 jorns aprèp l'ingestion[6].
La colquicina[modificar | modificar la font]
La planta entièra produch un alcaloïde fòça toxic, la colquicina, que possedís de proprietats mutagènas e antimitoticas (que blòca las mitòsis).
La colquicina, que l'indici terapeutic es estrech, es utilizat:
- coma medicament dins las crisis agudas de gota et la malautiá periodica,
- coma reactiu, per exemple per determinar los cariotipes.
En orticultura, la colquicina es utilizada coma agent mutagèn per modificar geneticament de plantas, sens insercion de gèns estrangièrs, per tòca de produire a l'azard de novèlas varietats d'entre los subjèctes viables produchs. Es un mejan de doblar o quadruplar lo nombre de cromosomes (poliploïdia). Aquel tipe de molecula poiriá eventualament jogar dins la natura un ròtle en produsent de novèlas varietats, veire de novèlas espècias, mas las mutacions induchas per aquela molecula son rarament viablas.
La demecolcina es una molecula pròcha de la colquicina, mas es gaire utilizada a l'ora d'ara. Lo tiocolquicosid (Coltramyl®, Miorel®), un derivat miègsintetic, es utilizat coma miorelaxant.
Lista d'espècias[modificar | modificar la font]
Segon Kew liste[7]:
- Colchicum alpinum DC. (1805)
- Colchicum androcymbioides (Valdés) K.Perss. (2007)
- Colchicum antepense K.Perss. (2007)
- Colchicum antilibanoticum Gomb. (1957)
- Colchicum arenarium Waldst. & Kit. (1810)
- Colchicum arenasii Fridl. (1999)
- Colchicum asteranthum Vassiliades & K.M.Perss. (2002)
- Colchicum atticum Spruner ex Tommas. (1840)
- Colchicum autumnale L. (1753)
- Colchicum balansae Planch., Ann. Sci. Nat. (1855)
- Colchicum baytopiorum C.D.Brickell (1983)
- Colchicum bivonae Guss. (1821)
- Colchicum boissieri Orph. (1876)
- Colchicum bulbocodium Ker Gawl. (1807)
- Colchicum burttii Meikle (1977)
- Colchicum chalcedonicum Azn. (1897)
- Colchicum chimonanthum K.Perss. (1999)
- Colchicum chlorobasis K.Perss. (2005 publ. 2006)
- Colchicum cilicicum (Boiss.) Dammer (1898)
- Colchicum confusum K.Perss. (1999)
- Colchicum corsicum Baker, J. Linn. Soc. (1879)
- Colchicum cretense Greuter (1967)
- Colchicum crocifolium Boiss. (1844)
- Colchicum cupanii Guss. (1827)
- Colchicum davisii C.D.Brickell (1998)
- Colchicum decaisnei Boiss. (1882)
- Colchicum doerfleri Halácsy, Denkschr. Kaiserl. Akad. Wiss. (1897)
- Colchicum dolichantherum K.Perss. (1999)
- Colchicum eichleri (Regel) K.Perss. (1992)
- Colchicum euboeum (Boiss.) K.Perss. (1998)
- Colchicum fasciculare (L.) R.Br. (1826)
- Colchicum feinbruniae K.Perss. (1992 publ. 1993)
- Colchicum figlalii (Varol) Parolly & Eren (2007)
- Colchicum filifolium (Cambess.) Stef. (1926)
- Colchicum freynii Bornm. (1917)
- Colchicum gonarei Camarda (1978)
- Colchicum gracile K.Perss. (2009)
- Colchicum graecum K.Perss. (1988)
- Colchicum greuteri (Gabrieljan) K.Perss. (2007)
- Colchicum haynaldii Heuff. (1858)
- Colchicum heldreichii K.Perss. (1999)
- Colchicum hierosolymitanum Feinbrun, Palestine J. Bot. (1953)
- Colchicum hirsutum Stef. (1926)
- Colchicum hungaricum Janka (1886)
- Colchicum ignescens K.Perss. (2007)
- Colchicum imperatoris-friderici Siehe ex K.Perss. (1999)
- Colchicum inundatum K.Perss. (1999)
- Colchicum kesselringii Regel (1884)
- Colchicum kotschyi Boiss. (1854)
- Colchicum kurdicum (Bornm.) Stef. (1926)
- Colchicum laetum Steven (1829)
- Colchicum lagotum K.Perss. (2007)
- Colchicum leptanthum K.Perss. (2001)
- Colchicum lingulatum Boiss. & Spruner (1844)
- Colchicum longifolium Castagne (1845)
- Colchicum lusitanum Brot. (1827)
- Colchicum luteum Baker, Gard. Chron., n.s. (1874)
- Colchicum macedonicum Kosanin (1911)
- Colchicum macrophyllum B.L.Burtt (1950 publ. 1951)
- Colchicum manissadjianii (Azn.) K.Perss. (2007)
- Colchicum micaceum K.Perss. (1999)
- Colchicum micranthum Boiss. (1882)
- Colchicum minutum K.Perss. (1999)
- Colchicum mirzoevae (Gabrieljan) K.Perss. (2007)
- Colchicum montanum L. (1753)
- Colchicum multiflorum Brot. (1804)
- Colchicum munzurense K.Perss. (1999)
- Colchicum nanum K.Perss. (2007)
- Colchicum neapolitanum (Ten.) Ten. (1826)
- Colchicum parlatoris Orph. (1876)
- Colchicum parnassicum Sart., Orph. & Heldr. (1859)
- Colchicum paschei K.Perss. (1999)
- Colchicum peloponnesiacum Rech.f. & P.H.Davis (1949)
- Colchicum persicum Baker, J. Linn. Soc. (1879)
- Colchicum polyphyllum Boiss. & Heldr. (1859)
- Colchicum pulchellum K.Perss. (1988)
- Colchicum pusillum Sieber (1822)
- Colchicum raddeanum (Regel) K.Perss. (1992)
- Colchicum rausii K.Perss. (1999)
- Colchicum ritchii R.Br., Narr. Travels Africa (1826)
- Colchicum robustum (Bunge) Stef. (1926)
- Colchicum sanguicolle K.Perss. (1999)
- Colchicum schimperi Janka ex Stef. (1926)
- Colchicum serpentinum Woronow ex Miscz. (1912)
- Colchicum sfikasianum Kit Tan & Iatroú (1995)
- Colchicum sieheanum Hausskn. ex Stef. (1926)
- Colchicum soboliferum (C.A.Mey.) Stef. (1926)
- Colchicum speciosum Steven (1824)
- Colchicum stevenii Kunth (1843)
- Colchicum szovitsii Fisch. & C.A.Mey. (1835)
- Colchicum trigynum (Steven ex Adam) Stearn (1934)
- Colchicum triphyllum Kunze (1846)
- Colchicum troodi Kotschy (1865)
- Colchicum tunicatum Feinbrun, Palestine J. Bot. (1953)
- Colchicum turcicum Janka (1873)
- Colchicum tuviae Feinbrun, Palestine J. Bot. (1953)
- Colchicum umbrosum Steven (1829)
- Colchicum varians (Freyn & Bornm.) Dyer (1904)
- Colchicum variegatum L. (1753)
- Colchicum verlaqueae Fridl. (2009)
- Colchicum wendelboi K.Perss. (1992)
- Colchicum woronowii Bokeriya (1990)
- Colchicum zahnii Heldr. (1900)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Kew Liste
- ↑ (en)A. Vinnersten & G. Reeves. Phylogenetic relationships within Colchicaceae. Amer. J. Bot. 90:1455-1462, 2003
- ↑ (en)J. Manning, F. Forest, A. Vinnersten. The genus Colchicum L. redefined to include Androcymbium Willd. based on molecular evidence. Taxon, 56 (3): 872-882, 2007 - ISSN: 00400262
- ↑ (en)Royal Horticultural Society : Parentage de Colchicum 'Waterlily'
- ↑ (fr)Jacques Christophe Valmont de Bomare, Dictionnaire raisonné universel d'histoire naturelle (4a ed), 1791, Bruyset Frère, Lion.
- ↑ (fr)"plantes.toxiques.free.fr"
- ↑ (en)Kew liste
fonts[modificar | modificar la font]
- (fr)Paul Schauenberg, Les plantes bulbeuses, Delachaux & Nestlié, 1964
- (en)L. Jellito & W. Schacht, Hardy Herbaceous perennials, Volume I, Timber Press, 1995 - (ISBN 0-88192-159-2)
- (en)John E Bryan, Bulbs (revised edition), Timber press, 2002 – (ISBN 0-88192-529-2)
- (fr)Réginald Hulhoven, Les bulbes rustiques à floraison automnale, Les Jardins d'Eden, 15: 88-95, 2002


text:
Fèrre
Lo fèrre (var. hèr) es un element quimic de simbòl Fe e de numèro atomic 26. Es lo metau pus frequent dins la vida quotidiana, magerament utilizat dins d'aliatges coma la fonda o l'acier.
Somari
- 1 Distribucion e reparticion
- 2 Proprietas
- 3 Produccion
- 4 Utilizacions
- 5 Referéncias
- 6 Bibliografia
Distribucion e reparticion[modificar | modificar la font]
Lo fèrre es lo seisen element quimic pus abondós de l'Univèrs. Es l'element finau dei reaccions de fusion que se debanan dins leis estèlas massíssas. Ansin, lo fèrre es un compausant major de la Tèrra que representa aperaquí 5% de la massa de la crosta terrèstra. Lei mineraus principaus que son de fònts importantas de fèrre son d'assemblatges amb oxigèn, sofre o idrogèn. Lei pus coneguts son l'ematita (Fe2O3), la magnetita (Fe3O4), la limonita (Fe2O3, n H2O), la pirita (FeS2) o l'olivina[2].
Proprietas[modificar | modificar la font]
Proprietas fisicas[modificar | modificar la font]
Lo fèrre es un metau que se presenta sota diferentei formas en foncion de la temperatura e de la pression [3] [4] [5] :
- dins lei condicions normalas de temperatura e de pression, es un solide que tèn una estructura cristallina cubica centrada. Aquela forma es dicha fèrre a.
- a partir de 912 °C e a pression atmosferica, son estructura vèn cubica de fàcias centradas. Es sonada fèrre Y.
- a partir de 1 384 °C e totjorn a pression atmosferica, son estructura es tornarmai cubica centrada e forma lo fèrre δ.
- a temperatura normala e sota una pression de 130 kbar, se transforma en fèrre e ambé l'adopcion d'una estructura exagonala compacta.
A pression atmosferica, sa temperatura de fusion es de 1 538 °C. Sa capacitat calorifica es de 0,5 kJ.kg-1.K-1.
Lo fèrre es egalament ferromagnetic. Es a dire que lei moments magnetics deis atòms se pòdon alinhar sota l'influéncia d'un camp magnetic exterior e conservar aquela orientacion novèla après la disparicion d'aqueu camp. Aquela proprietat es a l'origina dei fenomèns d'aimantacion.
Proprietats quimicas[modificar | modificar la font]
Oxidacion[modificar | modificar la font]
Lo fèrre tèn dos estats d'oxidacion principaus que son leis estats +II e +III. Certanei compausats pòdon presentar lei dos dins seis estructuras coma la magnetita (Fe3O4) onte lo fèrre es a l'estat +II e + III. Pasmens, leis estats -II, 0, +I, +IV e +VI existisson tanben. A l'aire libre, lo fèrre s'oxida lèu per formar de compausats amb oxigèn o idrogèn. Son dichs rolh e pòdon rapidament degradar lo fèrre natiu.
Comportament en solucion aquosa[modificar | modificar la font]
En solucion aquosa, lo fèrre forma generalament leis ions Fe2+ e Fe3+. Lo premier es estable en solucion per de pH inferiors a 6 e lo segond per de pH inferiors a 2. Per de mitans pus basics, lo fèrre participa en de reaccions de precipitacion. Per exemple, leis ions HO- e S2- pòdon formar divèrsei compausats ambé fèrre coma de sulfats de fèrre o d'idroxids de fèrre.
Oxido-reduccion de fèrre[modificar | modificar la font]
Lo fèrre tèn dos pareus que sei potenciaus de referéncias son :
- Fe2+ / Fe : E0 = -0,44 V.
- Fe3+ / Fe2+ = +0,77 V.
Lo fèrre metallic es donc pas estable en solucion aquosa. De mai, son oxidacion es d'aitant mai importanta que lo pH es feble. D'autra part, aquelei valors mòstran egalament qu'en preséncia d'oxigèn O2 dins la solucion, leis ions Fe2+ son pas estables.
Complexacion[modificar | modificar la font]
Lo fèrre pòu formar un nombre important de complèxes, especialament en solucion aquosa. Lei pus frequents son leis ions CN-, F-, 1,10 fenantrolin que permet la titracion deis ions Fe2+ e tiocianats SCN- que permet la deteccion de la preséncia de fèrre en solucion gràcias a una coloracion caracteristica.
Quimia organometallica[modificar | modificar la font]
La quimia organometallica de fèrre apareguèt en 1951 ambé la sintèsi de ferrocèn. Dempuei aquela descubèrta, divèrsei compausats son estats trobats, siá a partir de l'estructura de ferrocèn, siá a partir d'assemblatges diferents.
Produccion[modificar | modificar la font]
Principis generaus de l'extraccion de fèrre[modificar | modificar la font]
Lo fèrre es obtengut per la reduccion per lo monoxid de carbòni d'oxids de fèrre presents dins lo minerau. Dempuei lo sègle XIX, aquela etapa a luòc dins un aut-fornèu. Aqueu procediment permet de realizar en meme temps la redu0ccion dau minerau e la recuperacion de fonda liquida. L'apondon de silici au minerau permet egalament d'obtenir un lachier liquid (fasa formada d'impuretats) que se separa naturalament de la fonda.
Puei, per obtenir un metau utilisable en fòrja, la fonda es purificada, principalament per demenir sa concentracion en carbòni e la transformar en fèrre o en acièr. Aquò a luòc per combustion amb oxigèn. Tres autrei procediments son egalament realizats per afinar lo metau produch :
- l'eliminacion de sofre per injeccion de soda, de calci o de magnèsi.
- l'eliminacion de silici per reaccion quimica.
- l'eliminacion de fosfòr per injeccion de cauç.
La fonda e l'acièr son lei dos aliatges principaus de fèrre. Lo premier a una proporcion de carbòni situada entre 2,1 e 6,67% e lo segond entre 0,025 e 2,1%. En dessota de 0,025%, se parla de fèrres industriaus.
País de produccion[modificar | modificar la font]
En 2009, la produccion de fèrre èra egala a 2,24 miliards de tonas. Lo premier país productor es China amb 880 milions de tonas. Austràlia (394 milions de tonas), Brasil (300 milions de tonas), India (244 milions de tonas) e Russia (92 milions de tonas) son egalament d'actors importants de la produccion. Lo rèsta dau monde assegura una produccion egala a aperaquí 330 milions de tonas.
Utilizacions[modificar | modificar la font]
Leis utilizacions sota sa forma pura son relativament raras e limitadas a quauquei domenis, magerament dins l'alimentacion o per la fabricacion de supòrts d'enregistrament magnetics. Ansin, la màger part de la produccion es utilizada per la fabricacion d'aliatges coma fonda e acier.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 (en) David R. Lide, CRC Handbook of Chemistry and Physics, CRC Press Inc, 2009, 90e éd., Relié, 2804 paginas.
- ↑ Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; (1985). "Iron" (in German). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (91–100 ed.). Walter de Gruyter. pp. 1125–1146.
- ↑ (en) R.L. Clendenen et H.G. Drickamer, « The effect of pressure on the volume and lattice parameters of ruthenium and iron », dins Journal of Physics and Chemistry of Solids, vol. 25, no 8, 1964, p. 865-868.
- ↑ (en) Ho-Kwang Mao, William A. Bassett et Taro Takahashi, « Effect of Pressure on Crystal Structure and Lattice Parameters of Iron up to 300 kbar », dins Journal of Applied Physics, vol. 38, no 1, 1967, p. 272-276.
- ↑ Boehler, Reinhard (2000). "High-pressure experiments and the phase diagram of lower mantle and core materials". Review of Geophysics (American Geophysical Union) 38 (2): 221–245.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) H. R. Schubert, History of the British Iron and Steel Industry ... to 1775 AD (Routledge, London, 1957)
- (en) R. F. Tylecote, History of Metallurgy (Institute of Materials, London 1992).
- (en) R. F. Tylecote, 'Iron in the Industrial Revolution' in J. Day and R. F. Tylecote, The Industrial Revolution in Metals (Institute of Materials 1991), 200–60.
- (en) Weeks, Mary Elvira; Leichester, Henry M. (1968). "Elements Known to the Ancients". Discovery of the Elements. Easton, PA: Journal of Chemical Education. pp. 29–40.


text:
Vau dels Prats
Vau dels Prats[1] (Val-des-Prés en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Val-de detlos-Prés a #èsser creada l'an 1791 per démembrement de la municipalitat de Montgenèvre.
La commune de Vau dels Prats a été créée en 1791 par démembrement de la commune de Montgenèvre.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77


text:
-216
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -216 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra lei Romans. Après sei victòrias de 218 e 217 avC, lei fòrças d'Annibal Barca se dirigiguèron vèrs lo centre e lo sud d'Itàlia per assaiar de rompre leis alianças entre Roma e leis autrei pòbles de la peninsula. Se turtèron a l'estrategia defensiva dau dictator Quintus Fabius Maximus Verrucosus qu'organizèt d'atacas limitadas dei fòrças cartaginesas per leis agotar sensa afeblir lei defensas de la capitala. Pasmens, aquò alassèt lei partisans d'una ataca còntra Annibal.
A la fin de la dictatura, lei cònsols Lucius Aemilius Paullus e Caius Terentius Varro mobilizèron una armada fòrça importanta (86 000 òmes) per anientar Annibal. Pasmens, l'abiletat tactica dau generau cartaginés li permetèt d'enceuclar e de chaplar aquela tropa a Cannes. Lei Romans perdiguèron entre 45 000 e 60 000 soudats, compres 80 senators e lo cònsol Lucius Aemilius Paullus, e 10 000 presoniers. De son caire, l'armada cartaginesa perdiguèt solament 5 700 a 8 000 òmes.
Après aquela desfacha, divèrsei pòbles d'Itàlia arrestèron de sostenir lei Romans.


text:
Receptor transmembrana
Los receptors transmembrana son de proteïnas que s'estendon per tota l'espessor de la membrana plasmica de la cellula, amb una extremitat del receptor en defòra de la cellula (domeni extracellular) e l'autra extremitat del receptor al dintre de la cellula (domeni intracellular). Quand lo domeni extracellular reconeis una ormona, la totalitat del receptor subís un cambiament de sa conformacion estructurala qu'afècta lo domeni extracellular, en li conferissent una nòva accion. En aqueste cas, l'ormona travèrsa pas la membrana plasmica per penetrar dins la cellula.


text:
776
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 776 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra entre Arabis e Bizantins. Lei premiers menèron una incursion en Anatolia e lei segonds en Siria.


text:
Condicions normalas de temperatura e de pression
En quimia o en fisica, lei Condicions normalas de temperatura e de pression permeton de definir sensa ambigüitat l'estat (gasós, liquid, solid) d'un còrs e pus generalament sei caracteristicas (massa volumica, indèx de refraccion, etc.)
La temperatura e la pression de l'aire vàrian d'un ponch de la Tèrra a un autre, e vàrian tanben en un ponch en foncion dau temps. Aquelei valors jògan un ròtle important dins de procès quimics e fisics nombrós, particularament dins lei procès de mesura. Es donc necessari de definir de condicions normalas de temperatura e de pression, onte lo tèrme normau remanda a una nòrma (valor arbitrària de referéncia acceptada d'un comun acòrd), e non pas a una valor abituala.
L'expression condicions normalas de temperatura e de pression (abreujada en CNTP) designa una temperatura de 0 °C (273,15 K) e una pression de 101,325 kPa (o 1,013 25 bar).
Remarcas :
- se pòt tanben definir la nocion de condicions ambientas de temperatura e de pression.
- l'Organizacion de l'Aviacion Civila Internacionala definís d'autrei valors, en foncion de l'altitud (cf. lo tablèu seguent).


text:
Villes et mairies de la Province de Liège (9)
Liste des communes
Liège
Ville de Liège, localité de Belgique de 190 000 habitants.
La mairie de Liège a une adresse e-mail et un site Internet.
Seraing
Ville de Seraing, localité de Belgique de 61 000 habitants.
La mairie de Seraing a une adresse e-mail et un site Internet.
Verviers
Ville de Verviers, localité de Belgique de 54 000 habitants.
La mairie de Verviers a une adresse e-mail et un site Internet.
Herstal
Ville de Herstal, localité de Belgique de 37 000 habitants.
La mairie de Herstal a une adresse e-mail et un site Internet.
Ans
Ville d'Ans, localité de Belgique de 27 000 habitants.
La mairie d'Ans a une adresse e-mail et un site Internet.
Flémalle
Ville de Flémalle, localité de Belgique de 24 000 habitants.
La mairie de Flémalle a une adresse e-mail et un site Internet.
Oupeye
Ville d'Oupeye, localité de Belgique de 23 000 habitants.
La mairie d'Oupeye a une adresse e-mail et un site Internet.
Saint-Nicolas
Ville de Saint-Nicolas, localité de Belgique de 22 000 habitants.
La mairie de Saint-Nicolas a une adresse e-mail et un site Internet.
Grâce-Hollogne
Ville de Grâce-Hollogne, localité de Belgique de 21 000 habitants.
La mairie de Grâce-Hollogne a une adresse e-mail et un site Internet.
Chaudfontaine
Ville de Chaudfontaine, localité de Belgique de 20 000 habitants.
La mairie de Chaudfontaine a une adresse e-mail et un site Internet.
Huy
Ville de Huy, localité de Belgique de 20 000 habitants.
La mairie de Huy a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Eupen
Ville d'Eupen, localité de Belgique de 18 000 habitants.
La mairie d'Eupen a une adresse e-mail et un site Internet.
Visé
Ville de Visé, localité de Belgique de 16 000 habitants.
La mairie de Visé a une adresse e-mail et un site Internet.
Herve
Ville de Herve, localité de Belgique de 16 000 habitants.
La mairie de Herve a une adresse e-mail et un site Internet.
Fléron
Ville de Fléron, localité de Belgique de 16 000 habitants.
La mairie de Fléron a une adresse e-mail et un site Internet.
Soumagne
Ville de Soumagne, localité de Belgique de 15 000 habitants.
La mairie de Soumagne a une adresse e-mail et un site Internet.
Hannut
Ville de Hannut, localité de Belgique de 14 000 habitants.
La mairie de Hannut a une adresse e-mail et un site Internet.
Dison
Ville de Dison, localité de Belgique de 14 000 habitants.
La mairie de Dison a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
LED
Un diòde LED, acronim de l'anglés Light Emitting Diode (diòde emetor de lutz) es un dispositiu semiconductor qu'emet de lutz incoerenta d'espèctre redusit quand se polariza de forma directa l'union PN e es traversat per un corrent electric. La color depend del material semiconductor utilizat dins la construccion del diòde, e pòt variar de l'ultraviolet, passant per l'espèctre de lutz visibla, fins a l'infraroge. Dins lo darrièr cas, se nomenan diòdes IRED (per Infra-Red Emitting Diode).
Lo dispositiu semiconductor es sovent encapsulat dins una capa de plastic de mai granda resisténcia qu'aquelas de veire que s'utilizan abitualament dins las ampolas. Que lo plastic siá colorat, es sonque per de rasons esteticas. Abitualament, la capa a una fàcia plana ont es lo catòde, qu'es un pauc mens cort que l'anòde (veire fòto).
Al contrari que las ampolas d'incandescéncia que pòdon èsser alimentadas amb lo corrent alternatiu o continú, lo diòde LED fonciona pas que amb aquel darrièr, perque sonque condusís l'electricitat quand se polariza en dirècte, coma los diòdes p-n convencionals. Se deu ben destriar lo corrent que travèrsa lo LED per n'obtenir una bona intensitat luminosa; lo voltatge deu èsser d'1,5 a 2,2 V e la gamma d'intensitats que deu circular per el va de 10 a 20 mA dins los diòdes de color roja e d'entre 20 e 40 mA per los autres LEDs.
Lo primièr diòde LED qu'emetiá dins l'espectre visible foguèt desvolopat per l'engenhaire de General Electric Nick Holonyak en 1962.
Tecnologia LED[modificar | modificar la font]
En dirècte, totes los diòdes emeton una certana quantitat de radiacion quand los parelhs electron-vuèit se recombinan, es a dire, quand los electrons cason dempuèi la benda de conduccion (de pus granda energia) a la benda de la valéncia (de mendre energia). Indobtablament, la frequéncia de la radiacion emesa e alara de sa color, dependrà de la nautor de la benda enebida (diferéncias d'energia entre las bendas de conduccion e valéncia), es a dire, dels materials utilizats. Los diòdes convencionals, de silici o de germani, emeton de radiacion infraroja fòrça alunhada de l'espèctre visible, encara que de materials especials pòdon aténher de longors d'onda visiblas. Los diòdes LED e IRED, en mai an de formas especialas per evitar que la radiacion emesa torne èsser absorbida pel material a l'entorn del quite diòde, çò qu'arriba pel convencionals.
Los primièrs diòdes construits èran los diòdes infraroges e de color roja, permetent lo desvolopament tecnologic posterior la construccion de diòdes per de longors d'onda cada còp mendres. En particular, los diòdes blaus foguèron desvolopats a la fin de las annadas 1990, s'apondent als roges e verds desvolopats de per abans, çò que permetèt, per combinason de totes, l'obtencion de lutz blanca. Lo diòde de seleniur de zinc tanben pòt donar de lutz blanca s'es mesclada amb la lutz blava qu'emet amb la roja e verda creada per fotoluminescéncia. La pus recenta innovacion dins lo domeni de la tecnologia LED son los diòdes ultraviolets, que foguèron utilizats amb succès dins la produccion de lutz blanca per enlusir de materials fluorescents.
Tant los diòdes blaus coma los ultraviolets son relativament cars en comparason amb los mai comuns (roge, verd, jaune e infraroge) son atal mens utilizats per las aplicacions comercialas.
Los LED comercials tipics son dessenhats per de poténcias de l'òrdre de 30 a 60 mW. Vèrs 1999 foguèron introdusits sul mercat de diòdes capables de trabalhar amb de poténcias d'1 W per usatge de contunh; aqueles diòdes an plan segur de materials semiconductors de dimensions encara mai grandas per poder suportar de talas poténcias e incorporan en mai alatas metallicas per dissipar la calor (veire conveccion) generada per l'efècte Joule.
Al començament del sègle XXI apareguèron los OLED (diòdes LED organics), fabricats amb de polimèrs organics semiconductors. Malgrat que l'eficiéncia capitada amb aqueles dispositius es luenh d'aquela dels diòdes anorganics, sa fabricacion promet d'èsser considerablement mens cara, se pòdon tanben dispausar en granda quantitat sus una superfícia quina que siá utilizant de tecnicas de pintura per crear d'ecrans de color.
Aplicacions[modificar | modificar la font]
Los diòdes d'infraroges (IRED) s'usan dempuèi la mitat del sègle XX per las telecomandas de las televisions, l'usatge se generalizèt per d'autres equipaments electrics domestics.
Los diòdes LED s'utilizan amb profusion dins totes tipes d'indicadors d'estat (alucat/apagat) dins de dispositius de senhalizacion (de transpòrt, d'urgéncia, eca.) e dins los panèls d'informacion (lo pus grand del mond, aquel del NASDAQ, a 36,6 mètres de naut e es a Times Square, Manhattan). Tanben s'utilizan per enlusir los ecrans de cristal liquid de televisions, telefòns mobils, calculadoiras, agendas electronicas, eca. e mai per las bicicletas, semafòrs, indicadors logistics e de transpòrt de tot biais.
La Torre Agbar utiliza mai de 4000 luminaris qu'enclusisson de LEDs per enlusir sa faciada amb diferents imatges.
L'usatge d'ampolas LED lo domeni de las illuminacions (senhalizacion de transpòrt enclusa) poiriá aumentar encara dins lo futur perque presenta d'avantatges indiscutibles fàcia als sistèmas d'incandescéncia subretot mercé sa longa vida utila, e sa fragilitat mendre.
Indicadors e senhals[modificar | modificar la font]
La bassa consumacion d'energia, lo manteniment aisit e la talha reduita dels LEDs modèrnes donan luòc a d'aplicacions coma indicators d'estat e es presenta dins una granda varietat d'equipaments e installacions. Los ecrans LED de zona larga s'utilizan coma ecrans estatics e dinamics d'usatge decoratiu. D'ecrans pus leugièrs e prims que mòstran de messatges s'utilizan dins los aeropòrts e las estacions de tren, e donan al public d'informacions sus la destinacion dels trens, autobuses, trams e mai.


text:
Categoria:Nauta Garona
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 10 soscategorias, sus un total de 10.
C
- Comenge (4 C, 2 P)
- Comuna de la Nauta Garona (1 C, 589 P)
G
- Geografia de Nauta Garona (2 C)
I
- Intercomunalitat de Nauta Garona (1 C, 2 P)
M
- Monument de Nauta Garona (3 C, 1 P)
N
- Naissença en Nauta Garona (1 C, 3 P)
P
- Personalitat de Nauta Garona (2 C)
- Politica de Nauta Garona (2 C, 1 P)
T
- Transpòrt en Nauta Garona (2 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Nauta Garona »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.