text:
Planificacion urbana
Generalitats[modificar | modificar la font]
La planificacion urbana recuerbe per una part bèla çò qu'es anomenat lo drech de l'urbanisme. Aqueu drech es qu'una aisina que caupe d'autres drechs, coma aqueu de la domanialitat, de l'environament, des collectivitats territorialas e pòu cambiar segons leis estats. La planificacion urbana vai largament mai luench que son estrict encastre juridic. Emai siegue obligatòria dins de nombrós estats, se basa d'en premier sus una intencion que s'apuèja sus d'un diagnostic deis fòrças e feblessas d'un territòri, seis atots, lei mejans e constrenchas relatius a l'espaci, tot aquò dins un contèxte que pòu èstre fòrça larg (pais (dins sa significacion geografica), recampament de comunas, aglomeracions, area urbana, metropòli, departament, region, estat...
Existís plusiors nivèus de planificacion urbana segon l'espandi concernit, la temporalitat mai tanben dins lo nivèu de detalhs (amenatjament generau d'un espandi larg fins a la definicion d'un cairat d'ostau ò d'una parcèla). L'apròcha « macro » es anomenada planificacion estrategica. D'unei documents coma leis SCOTs (eSquèmes de COeréncia Territoriala en França fan de prospectiva a 30 annadas
Documents d'urbanisme[modificar | modificar la font]
Dins le domèni de l'Amenatjament dau territòri, lei documents d'urbanismes son de documents publics, plànols, equèmes, programas e mapas qu'encastran l'amenatjament e l'urbanisme a l'escala d'un territòri ò d'un país.
Caupon soventei-fes un rapòrt de presentacion, un diagnostic territoriau, un argumentari, un estudi environamentau, una reglementacion e d'anèxas graficas (cartografias, cadastre) ò escrichas. Aquelei documents son mes a jorn d'un biais periodic dins l'encastre de la lei.
Segon lei cas, devon èstre en compatibilitat, en conformitat ò prene en còmpte lei documents de nòrmas superioras, e son oposables juridacement d'un biais mai ò mens fòrt per lei documents de nòrma inferiora. Per exèmple, en França, un PLU deu èstre en conformitat amb lo document supra-comunau dau SCOT, quora existís, lo quau deu èstre en conformitat amb leis orientacions nacionalas coma lei SDAGEs (eSquème Director d'Amenatjament e de Gestion deis Aigas), la Lei Litorau ò lei Plànol de Prevencion dei Riscas, quora coexiston sus lo territòri.
Encuei, assajan d'integrar mièlhs la desenvolopament durable, per la creacion d'eco-quartiers, la mesa en plaça de nòrma environamentala dins la construccion de bastiments, lo desenvolopament dei rets de transpòrts collectius,...
Planificacion urbana en França[modificar | modificar la font]
En França, le plànol locau d'urbanisme (PLU) es lo principau document d'urbanisme de planificacion de l'urbanisme au nivèu comunau ò, de còps, intercomunau (PLU-I). Ven remplaçar lo plànol d'occupacion dei sòus (POS) despuei la lei relativa a la solidaritat e au renovelament urban dau 13 de decembre de 2000, anomenada tanben lei SRU.
LO PLU es codificat per leis articles L. 123-1 e seguents e R. 123-1 e seguents dau Còde de l'urbanisme.
Lei pichòtei comunas se pòdon dotar de còps d'una carta comunala, segon seis interés. Una comuna pichòta mai somesa a n'una fòrta pression fonciara, coma per exèmple dins de zònas coma lo litorau occitan, ò una comuna se trobant dins un espaci somés a d'enjuecs paisatgier e arquitecturaus fòrts (apartenéncia a n'un Pargue Naturau Regionau, per exèmple) aurián puslèu interés de se dotar d'un PLU. La carta Comunala es definida ais articles L 124-1 e seguents, R 124-1 e seguents dau Còde de l'urbanisme .
Lei comunas aguent pas de document d'urbanisme, generalament lei mai pichòtas e amb d'enjuecs redusits son somesas au Reglament Nacionau d'Urbanisme, codificat ais articles R. 111-1 à R. 111-27 dau Còde de l'urbanisme.


c: text/html

text:
Escultura
L'escultura es una de las Bèlas Arts; es una activitat artistica que consistís a crear e realizar de formas en relèu. Es l'art de modelar o talhar, soudar o assemblar amb tèrra, pèira, fusta o d'autres materials. L'escultura es l'òbra produsida per l'escultor.
Lo tèrme d'escultura ven etimologicament del latin « sculpere » que vòl dire « talhar » o « tirar tròces d'una pèira ».
Somari
Tecnicas[modificar | modificar la font]
Talha, modelatge, assemblatge, estereolitografia[modificar | modificar la font]
- Lo modelatge : es la tecnica pus primitiva e pus dirècta de mesa en forma d'un solid plastic, en l'occuréncia la tèrra o argila (gres, porcelana o faiença). Permet a l'escultor de precisar son idèa. Aguèt rarament un caractèr definitiu per causa de sa fragilitat, mai dempuèi la Renaissença, aguèt un caractèr privilegiat perque l'escultor executèt sos modèls de tèrra e donèt per reproduire sas òbras a de motlaires, fondeires o practicians (agrandidors). Fòrça artistas modèrnes, cercant de novetat, emplegan per lors creacions de materials imprevistes : tòlas, pèças metallicas, matèrias plasticas.
Lo metòde consistís a apondre o traire de matèria a l'entorn d'un o mai centre que vendrà « l'anma » de l'escultura. Aquela tecnica s'aplica a de materials « plastics », es a dire susceptibles de se deformar d'un biais reversible jos l'efièch de fòrças minimas (l'argila, la cera, lo plastre e d'autras pastas de modelar). De matèria se pòt tirar o apondre. L'estapa seguenta es lo secatge lent per l'argila e lo plastre, lo refregiment per la cera e la coseson per l'argila seca.
- La talha, que son principi es de sostraire, amb un esplech percutit per un còdol (Preïstòria) o un malhet, tròces dins una matèria dura per liberar de sa ganga una forma; i a doas tecnicas fondamentalas de talha per escultar la pèira o la fusta:
- la talha dirècta, sens crocadís prealable e modèl e que pren en compte de la forma originala del blòt per far emergir una forma imaginada per l'escultor
- la talha amb mesas als ponches, que recòpia fidelament un modèl a partir de mesuras exactas.
- L'assemblatge consistís a assemblar d'objèctes divèrses per formar una escultura unica.
- L'estereolitografia, o prototipatge rapid, permet de crear un volum segon de donadas informaticas creadas ex nihilo o escanadas dempuèi un modèl real en tres dimensions[1].
Materials[modificar | modificar la font]
Tradicionalament, los materials utilizats per l'escultura son generalament d'origina minerala, la pèira (marbre, granit, calcari, jade), lo ciment (que se pòt motlar) o lo beton (en talha dirècta quand es pres), l'argila (porcelana, tèrra cuècha, pasta Fimo que secan al forn o la tèrra grassa que secan a l'aire libre en vint-e-quatre oras), mas pòdon tanben èsser de metal (bronze, acièr, alumini, estam) e encara d'origina animala coma l'ivòri e vegetala coma la fusta, certans fruches, ortalissas. L'escultura modèrna e contemporanèa utiliza tanben lo textil, lo veire, la sal, la sabla, lo glaç, l'aiga, los cristals liquids e d'autres materials fabricats per l'òme, coma las matèrias plasticas. Lo papièr mastegat es tanben un material extrèmament economic, e las tecnicas de realizacion d'esculturas amb aquel material son simplas, amb possibilitats d'associacions amb d'autras matèrias quasi illimitadas. Dins sos ultims escriches, Joan Miró afirmèt que dins l'avenir, se pòsca imaginar d'esculturas utilizant los gases coma materials.
Formas[modificar | modificar la font]
Se distinguís doas grandas categorias d'esculturas : lo relèu e la bòça redonda
Relèu[modificar | modificar la font]
Lo relèu es una escultura que demòra ligada amb un rèireplan, s'auçant fòra d'aquel rèireplan. Segon lo gra de projeccion de las figuras en dessús del plan, los relèus son qualificats de relèu ecrasat (stacciato relievo): que son relèu es fòrça flac. Los contorns de las figuras son finament incisats (coma certans relèus asirians).
- Bas relèu (bassorelievo) : l'avançada d'una figura fòra de plan es inferiora al mièg de son volum
- Naut relèu (altorelievo) : las formas son gaireben complètas, mai demòran estacadas al fons. De partidas (los membres, la tèsta) son completament destacadas.
- Entalha. L'entalha es un relèu ont lo subjècte es incisat dins l'espessor de la superfícia plana. Foguèt utilizada pel Egipcians, d'ont lo nom de « relèu egipcian ». Las partidas pus nautas de la figura afloran a la superfícia, mentre que lors contorns son prigondament entalhats. Es mai que mai un procediment de gravadura.
-
-
Bas relèu: Basilica de Sant Sarnin (Tolosa). Pòrta Mièjavila.
-
Naut relèu: Pòrta de l'infèrn (Rodin), detalh: la casuda.
Bòça redonda[modificar | modificar la font]
La Bòça redonda es una escultura concebuda d'un biais tal que se pòt observar de totes los costats, o gaireben. La bòça redonda repausa sovent sul sòl o sus un sòcle.
-
La Vènus de Milo, que repausa sus un sòcle al sòl, es una estatua en bòça redonda (muséu del Lovre).
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- La Sculpture de l'Antiquité au XXe siècle, jos la dir. de G. Duby e J.-L. Daval, Taschen, 2005
- L'art de la sculpture sur pierre de J.P. Grilaux Edicions Eyrolles.
- Techniques et Pratique du staff de G. Rondeau, M.Pons, S. Rondeau Edicions Eyrolles.
- La datation de la sculpture médiévale, de Jean Wirth, Col. titre courant, 30, Genèva, Librariá Droz, 2004.
- Histoire de la sculpture : De l'Antiquité à nos jours, Patrick Weber, E.J.L., Col. Librio, 2008 ISBN 978-2-290-00743-3
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ D'artistas coma Bertrand Lavier o Xavier Veilhan utilizèron aquela tecnica.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- La categoria Sculpture de l'annuari dmoz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Batalha dei Termopilas
La batalha dei Termopilas foguèt una batalha de la Segonda Guèrra Medica qu'aguèt luòc en 480 avC. Se debanèt entre una fòrça de ciutats grègas dirigida per lo rèi d'Esparta Leonidas Ier (7 000 òmes) e l'armada de l'Empèri Pèrsa de Xèrxes Ier (unei desenaus d'òmes). Après tres jorns de resisténcia e de pèrdas considerablas per l'armada pèrsa, lei fòrças grègas foguèron quasi enceucladas e se deguèron replegar. Pasmens, lo còrs dei soudats d'Esparta, compausats de 300 combatents, demorèt sus lo prat batalhier ambé quauqueis aliats per protegir la retirada dau rèsta de l'armada grèga e foguèt anientat.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Ambrussum : traças dels carris sus la Via Domícia.
Narbona
: Via Domícia descobèrta davant lo palais dels archevesques.
La
Via Domícia (en latin Via Domitia) foguèt una estrada romana antica construcha en 118 abC per lo procònsol Gnaeus Domitius Ahenobarbus e que religava Briançon a La Junquera en traversar la colonia romana de Narbona (en latin Narbo Martius), ont encontrava la Via Aquitània (que menava a l' Ocean Atlantic per Tolosa e Bordèu). Aital Narbona foguèt un crosament estrategic crucial de la Via Domícia amb la Via Aquitània, e èra a aquesta epòca un pòrt accessible, mas plan defendable. La Via Domícia foguèt una via de comunicacion importanta per l'espandiment cap a l'oèst de l' Empèri Roman.
A Castellrosselló, la rota se desepara en dos: per lo dedins de las tèrras o per la còsta, e arriba pels dos costats La Junquera.
Rota costièra
Rota dins las tèrras
Aqui comença la Via Augusta.
Via Domícia
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
[[ Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] via es pas reconegut [[ Via Domícia Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]]
via es pas reconegut
Decennis :
[[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut [[Ans Error d'expression : lo mot via es pas reconegut | Error d'expression : lo mot via es pas reconegut ]] [[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut
Sègles :
{{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ sègle Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut
Millennis :
{{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ millenni Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut
Autres calendièrs :
Roman • Chinés • Gregorian • Ebrieu • Indó • Musulman • Persan • Republican
Via Domícia
Via Domícia
Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
[[ Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] via es pas reconegut [[ Via Domícia Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]] [[ via es pas reconegut Error d'expression : lo mot | via es pas reconegut Error d'expression : lo mot ]]
via es pas reconegut
Decennis :
[[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut [[Ans Error d'expression : lo mot via es pas reconegut | Error d'expression : lo mot via es pas reconegut ]] [[Ans Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] [[Ans < es pas reconegut Error d'expression : l'operador | < es pas reconegut Error d'expression : l'operador ]] < es pas reconegut
Sègles :
{{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ sègle Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ sègle Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut
Millennis :
{{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut {{ millenni Error d'expression : l'operador < es pas reconegut }} {{ millenni Error d'expression : l'operador }} < es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut Error d'expression : lo mot via es pas reconegut
Autres calendièrs :
Roman • Chinés • Gregorian • Ebrieu • Indó • Musulman • Persan • Republican
Traças de la Via Domícia
Raymond Chevalier,
Les Voies Romaines, Picard, Paris, 1997. ISBN 2-708405-268 Pierre A. Clement and Alain Peyre,
La Voie Domitienne: De la Via Domitia aux routes de l'an 2000, Presses du Languedoc/Max Chaleil Editeur, 1992. ISBN 2-859980-970 Pierre A. Clement,
La Via Domitia: Des Pyrénées aux Alpes , Editions Ouest-France, Rennes, 2005. ISBN 2-737335-086


text:
Rosheim
Rosheim en alemannisch (Rosheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Altitud 191 m ; París a 450 km ; Estrasburg a 25 km ; Obernai a 7 km ; Molsheim a 7 km.
Altitude 191 m ; Paris à 450 km ; Strasbourg à 25 km ; Obernai à 7 km ; Molsheim à 7 km.
Istòria[modificar | modificar la font]
Se lo luòc de Rosheim s'es prestat fòrça d'ora a una aucupacion umana permanenta, l'aparicion e lo desvolopament de la cultura de la vinha sus aquel luòc an jogat un papièr crucial en l'istòria de la « vila romane ». Aquel fach explica n'efièch lo obstination dels desparièrs ostals, laiques o religiosas, a preservar o estendre las siás possessions en e a l'entorn de la localité, en desbocant aital a nouer sus dotze sègles lo écheveau d'una istòria #que la riquesa ne sembla gaireben disproportionnée en ensajada de l'aspècte plàcid de la vila actuala. Lo vin de Rosheim i aguèt apreciat fòrça d'ora, e #servir quitament de mejan de defensa pels abitants del començament del Sègle XIII, al cors d'aquel #que se #trucar la « guèrra de las soscaves ».
Si le site de Rosheim s'est prêté très tôt à une occupation humaine permanente, l'apparition et le développement de la culture de la vigne sur ce site ont joué un rôle crucial dans l'histoire de la « cité romane ». Ce fait explique en effet l'obstination des différentes maisons, laïques ou religieuses, à préserver ou étendre leurs possessions dans et autour de la localité, aboutissant ainsi à nouer sur douze siècles l'écheveau d'une histoire dont la richesse semble presque disproportionnée en regard de l'aspect paisible de la ville actuelle. Le vin de Rosheim fut apprécié très tôt, et servit même de moyen de défense pour les habitants du début du Sègle XIII, au cours de ce qu'on appela la « guerre des caves ».


text:
Joana d'Anglatèrra (1165-1199)
Joana d'Anglatèrra, foguèt reina de Sicília puèi comtessa de Tolosa.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nasquèt en 1165 d'Enric II, rei d'Anglatèrra e d'Alienòr d'Aquitània. Dos de sos fraires, Ricard Còr de Leon e Joan sens Tèrra, son estats reis d’Anglatèrra.
Alienòr d’Aquitània confièt son educacion a l’abadiá de Fontevraud[1].
Lo 13 de febrièr de 1177 a Palerma, esposèt en primièras nòças Guilhèm II, rei de Sicília († 1189) del qual aguèt :
Veusa, acompanhèt son fraire Ricard Còr de Leon que participèt a la Tresena Crosada en Tèrra Santa. Lo rei envisatgèt quitament de la maridar a Al-Adel, fraire de Saladin e de fisar als dos esposes lo reialme de Jerusalèm, mas Joana refusèt d'esposar un prince musulman e Saladin refusèt d'autorizar son fraire a se convertir al cristianisme, çò que metèt fin al projècte[2]. Tornat de Tèrra Santa, Ricard, qu'aviá de pretencions sus Tolosa, las poguèt pas defendre per las armas, ocupat a combatre Felip August e preferiguèt se far un aligat del comte Raimon VI de Tolosa en li balhant sa sòrre en maridatge.
Esposèt doncas, en octobre de 1196, a Roan e en segondas nòças, Raimon VI (VIII), comte de Tolosa († 1222) que n'aguèt :
- Raimon VII (IX) († 1249).
- un enfant mòrt nascut lo 4 de setembre de 1199.
Foguèt pas una comtessa passiva. En març de 1199, alara que son marit reglava un litigi en Provença, un vassal de Lauragués se revoltèt e Joana venguèt ela meteissa assetjar lo castèl. Afectat per la mòrt de Ricard Còr de Leon, lo 6 d'abril de 1199, se rendèt a Roan alprèp de son autre fraire Joan sens Tèrra, mas afeblida per son emprensa, se retirèt a Fontevrault, mainadèt una enfant mòrt-nascuda e moriguèt pauc aprèp[3].
Fonts[modificar | modificar la font]
- (en) Joana d'Anglatèrra (Medieval Lands)
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Martin Aurell, in Edmond-René Labande, Per un imatge vertadièr d’Alienòr d’Aquitània, paregut dins lo Bulletin de la Societat dels antiquaires de l'Oèst, 1952, p 175-234 ; reeditat amb un prefaci de Martin Aurell per la Societat dels antiquaires de l'Oèst-Geste edicions en 2005. ISBN 2-84561-224-9, p 10
- ↑ Modèl:Ref-Grousset-Croisades.
- ↑ Lua error in Module:Biblio/Comun at line 106: attempt to call field 'texteLigam' (a nil value).


text:
Densitat
La densitat o densitat relativa d'un còrs es lo repòrt de sa massa volumica a la massa volumica d'un còrs pres coma referéncia. Lo còrs de referéncia es l'aiga pura a 4 °C pels liquids e los solids. Dins lo cas de gases o de vapor, lo còrs de referéncia gasós es l'aire, a la meteissa temperatura e jos la meteissa pression. La densitat es una grandor sens dimension e sa valor s'exprimís sens unitat de mesura[1].
Somari
- 1 Istòria e terminologia
- 2 Expression de la densitat
- 3 Densitat dels gases
- 4 Densitat pels solids e los liquids
- 5 Densitat e flotabilitat
- 6 Densitat dels principals metals utilizats
- 7 Densitat e flotacion dels minerals metallics
- 8 Densitat dels liquids biologics en medecina
- 9 Annèxes
Istòria e terminologia[modificar | modificar la font]
La densitat d'un còrs es una nocion de fisica anciana, apareguda al sègle XVII. Aquesta grandor caracteristica d'un còrs, exprimida per un nombre sens dimension a un usatge comun. Es sovent definida succintament dins los diccionaris sabents o enciclopedics[2].
Son origina es lonhdana e alquimica, coma o suggerís Gaston Tissandier dins sos corses a la societat polimatica de París aprèp 1865. Lo mot occitan de densitat proven del latin densitas, que designa l'espessor, la compacitat, o quitament l'opacitat. Los alquimistas, fanatics de la puretat dels còrses e de las correlacions astrologicas e numericas, cerquèron de comparar per de critèris reproductibles l'aiga, los metals, e totas las substàncias que podián purificar, destillar, sublimar.
Per la pesada d'un meteis volum de matèria pura, retrobèron invariablament los classaments de las planetas ja conegudas :
- Solelh o l'aur : 19,25
- Mercuri o l'argent viu : 13,56
- Saturne o lo plomb : 11,35
- Luna o l'argent : 10,47
- Vènus o lo coire : 10,78
- Jupitèr o l'estam : 7,29
- Mart o lo fèrre : 7,20
Aqueles nombres qu'obtenián mai o mens precisament segon la qualitat de lor aparelhatge e lor manipulacion designan ja d'absoluts numerics a respièch de l'aiga pura la mai densa, sus la quala flòta lo glaç.
La sciéncia experimentala a partir de 1610 a représ lors aparelhs, protocòls e mesuras dins de tòcas d'identificacion, d'analisi e de sintèsi, e per balhar lentament naissença a la quimia e a las mesuras fisicas concernent la matèria. De tecnicas precisas de mesura de densitat de solucions salinas son mesas al punt per Antoine Baumé. Divèrses corrents racionalistas, en particular aprèp 1790, an escobat una granda part de las concepcions eiretadas ressentidas coma d'ancians legats supersticioses. Aqueles òmes de sciéncia an volgut avalorir lo tèrme de densitat en prenent modèl sus la sciéncia anglesa, que los especialistas de la mecanica celèsta considèran coma exemplara. Los païses anglosaxons, fòrça marcats per l'alquimia e mai la vida e la pensada d'Isaac Newton o atèstan, density designa la massa volumica e relative density la densitat tre lo sègle XVIII.
Émile Littré definís la densitat coma lo « repòrt de la massa d'un còrs a son volum », es a dire coma la massa volumica. Lo scientific racionalista Pierre-Simon Laplace, admirator de Newton, citat en referéncia[3], utiliza en 1810 la densitat per sinonim de « massa volumica ». Lo quite BIPM associa encara, en 1960, los tèrmes de densitat e de massa volumica[4].
Çaquelà, la mesura experimentala dirècta de la massa volumica s'apuèja totjorn sus una pesada idrostatica prenent per referéncia una massa d'aiga liquida. Es una mesura de densitat relativa[5]. La « densitat relativa » es la sola grandor mesurabla experimentalament; la forma corta « densitat » del nom es generalament preferida. Lo mot densitat es, d'aprèp Littré, l'expression modèrna del tèrme « densitat relativa ». La massa volumica demòra lo sinonim modèrne de las expressions desuetas « densitat absoluda » o « densitat pròpria »[6].
Enfin, cal pas confondre la densitat d'un còrs, sens dimension, amb la densitat particulara, definida per una unitat, perque aquesta darrièra densitat d'una grandor es un repòrt estatistic d'una populacion donada sus un element d'espaci (longor, superfícia o volum) utilizat per descomptar aquesta populacion, coma es lo cas per la densitat superficiala de populacion, la densitat de carga, la concentracion molara.
Expression de la densitat[modificar | modificar la font]
La densitat, sovent notada d, s'exprimís atal :
ont es la massa volumica del còrs considerat, e es la massa volumica del còrs de referéncia.
Densitat dels gases[modificar | modificar la font]
La densitat dels gases es calculada a partir de la densitat de l'aire[7]. La valor de referéncia presa es la massa d'un litre d'aire a 0 °C jos una pression de 760 mmHg, siá 1,29349 g.
Atal avèm
Existís un biais comòde de religar la massa molara M d'un gas e sa densitat. En efièch, en considerant un gas perfièch, PV=nRT d'ont :
amb
Avèm doncas o
e amb pres identic per l'aire e lo gas considerat.
En tenent compte de la composicion de l'aire e de las massas molaras respectivas (78% de diazòt, 21% de dioxigèn e 1% d'argon environ), es de bon mostrar que : ,
siá .
Per exemple, la densitat del diidrogèn es
Siá environ.
Ven d'aquela relacion que, quora mai un gas a una massa molara elevada, quora mai es dens. Atal, es de bon preveire que lo dioxid de carbòni (CO2) serà pus dens que l'aire e que los gases mens denses son lo diidrogèn e l'èli.
Lo compausat gasós mai dens a temperatura ambienta es l'exafluorur de sofre, SF6.
Densitat pels solids e los liquids[modificar | modificar la font]
Lo mai sovent, l'aiga s'utiliza coma còrs de referéncia per la densitat dels liquids e dels solids. Dins aquel cas, la massa volumica de l'aiga se pren egala a 1 000 kg.m-3 (o a 1 kg.dm-3 o a 1 kg/L). S'agís de la massa volumica de l'aiga a 3,98 °C[5] e a pression atmosferica. En efièch, l'aiga a una particularitat demest los liquids : sa densitat e sa massa volumica son maximalas, non pas a sa temperatura de fusion (0 °C) coma la màger part dels liquids, mas a 3,98 °C. Òr en metrologia, lo fach de prene coma referéncia una proprietat fisica que passa per un extremum es fòrça interessant : al vesinatge d'aquel extremum la proprietat fisica varia fòrt pauc. Atal, al vesinatge de 3,98 °C, una imprecision sus la determinacion de la temperatura exacta afècta fòrt pauc la massa volumica de l'aiga e doncas lo resultat d'una mesura de densitat.
La densitat ven :
ont es la massa volumica del còrs considerat e es la massa volumica de l'aiga (1000 kg/m3).
Per corregir las valors mesuradas a de temperaturas autras que la temperatura de referéncia, cal espleitar la corba de variacion de la massa volumica de l'aiga en foncion de la temperatura, per ne deduire la massa volumica dels materials a la temperatura de las mesuras.
Densitat e flotabilitat[modificar | modificar la font]
La densitat pòt indicar la flotabilitat d'un còrs a respièch de l'aiga doça. En efièch, se la densitat d'un còrs es superiora a 1 coma per un vis metallic (vejatz illustracion) lo còrs en question cola dins l'aiga. A l'invèrs, se la densitat d'un còrs es inferiora a 1 coma per un tap de siure (vejatz illustracion) lo còrs en question flòta sus l'aiga. Dins l'aiga de mar o una solucion salina a gradient de salinitat, aquestas chifras son d'ajustar.
Cas particular de l'aiga liquida[modificar | modificar la font]
D'un biais general, quand un còrs liquid se refregís, sa densitat aumenta e ven maximala a la temperatura de solidificacion. A mai, lo còrs solid es generalament pus dens que lo còrs liquid. L'aiga fa excepcion : sa densitat maximala es atencha non pas a 0 °C mas a 3,98 °C e lo glaç es mens dens que l'aiga liquida. Aquesta particularitat permet a l'aiga tebesa, a l'aiga fòrça freja e al glaç de flotar sus d'aiga a 3,98 °C. Se l'aiga se comportava coma la màger part dels autres còrses, lo glaç tombariá al fons dels lacs, dels rius e dels oceans, ont la vida seriá alara practicament impossibla, almens, jos la forma que coneissèm.
Demest los metals mens denses a l'estat solid qu'a l'estat liquid, existís l'argent e lo bismut. Aquò pausa de problèmas importants al moment del motlatge, a causa del coflament qu'acompanha la solidificacion.


text:
Bufo periglenes
Lo grapaud daurat o grapaud de Monteverde (Bufo periglenes) es un pichon grapaud (d'environ 5 centimètres) de la familha dels bufonids que viviá dins una punhada d'endreches del bòsc de Monteverde, al Còsta Rica, en America Centrala[1]. Es classificada per l'IUCN coma espècia atuda dempuèi 2001. Pas un sol especimèn de grapaud daurat es pas estat apercebut dempuèi 1989. Aquela espècia, que foguèt descobèrta en 1960, èra confinada a una pichona region de nauta altitud del bòsc de nívols de Monteverde, dins un airal de 10 km². L'escantiment del grapaud daurat es citat coma partida del declin de las populacions d'anfibians, e es vengut l'emblèma d'aqueste declin. Lo cambiament climatic degut al rechalfament global es una de las causas avançadas per explicar sa desaparicion[2],[3].
Somari
Biologia[modificar | modificar la font]
Lo grapaud daurat es una espècia del genre Bufo (familha Bufonidae) que compren mai de 250 espècias. Viviá dins la reserva del bòsc dels Nívols de Monteverde, al Còsta Rica, dins un airal de 10 km² a 1500 m d'altitud mejana[4].
Morfologia[modificar | modificar la font]
Los adultes mascles mesuran a pena 5 cm en longor. De color jaune iranjat fosforescent[5], se distinguián de la màger part dels grapauds per lor pèl brilhanta e lusenta. Son descobreire, Jay Savage, èra tant surprés quand los vegèt pel primièr còp, que ne'n cresiá pas sos uèlhs ; es citat disant : « me cal confessar que ma reaction quand los ai vistes pel primièr còp èra una mescla d'incredulitat e de dobte, coma se qualqu'un los aviá trempats dins de pintura esmaltada »[6]. La femèla de l'espècia èra leugièrament mai granda que lo mascle, e son aspècte èra pro difrrent. Al luòc d'èsser brilhantas, las femèlas èran de color verd oliva o negras amb de tacas escarlatas enrodadas de jaune.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pounds & Savage (2004). Bufo periglenes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006
- ↑ Flannery, Tim (2005). The Weather Makers. Toronto, Ontario: HarperCollins, 114-119. ISBN 0-87113-935-9
- ↑ J. Alan Pounds, Michael P.L. Fogden, and John H. Campbell (1999). Biological response to climate change on a tropical mountain. Nature 398: 611-615.
- ↑ Neville, Jennifer J. "The Case of the Golden Toad:Weather Patterns Lead to Decline". North Ohio Association of Herpetologists online. URL accessed July 27 2006.
- ↑ Crump, Marty. In Search of the Golden Frog (1998) quoted in Flannery.
- ↑ Savage, Jay quoted in Neville, Jennifer J.
- Savage, Jay M. (1966) : An extraordinary new toad from Costa Rica. Revista de Biología Tropical 14: 153–167.
- Pounds & Savage (2004). (en) Bufo periglenes. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. Retrieved on 11 May 2006. Database entry includes a range map and a brief justification of why this species is listed as extinct.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Referéncias taxonomicas[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 202074 Bufo periglenes Savage, 1967 (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Bufo periglenes (en)
- Referéncia IUCN : espècia Bufo periglenes Savage, 1967 (en)
- Referéncia CITES : espècia Bufo periglenes Savage, 1967 '1966' (fr+en) (sul sit de l'UNEP-WCMC)
- reparticion : Bufo periglenes Savage, 1967 '1966' (fr+en)
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr)Le crapaud orange du Costa Rica, Bufo periglenes, est considéré actuellement comme disparu! traduccion en francés del tèxte de ADW


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Sant-Jili-Roazhon en breton ( Saint-Gilles en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
La municipalitat de Sant Gilles se situa a una quinzena de quilomètres al Nòrd-Oèst de Roazhon. Se tròba sus la rota de Sant-Brieuc.
Modèl:Section vide ou incomplète
La commune de Saint Gilles se situe à une quinzaine de kilomètres au Nord-Ouest de Rennes. Elle se trouve sur la route de Saint-Brieuc.
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !
Aquesta seccion es voida, pas pro detalhada o incompleta. Vòstra ajuda
es benvenguda !


text:
Hédauville
Hédeuville en picard ( Hédauville en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Hédauville Un vilatge rural picard situada en lo departament de la Soma (region de Picardie), entre Amians e Arras.
Aperten al costat de Acheux-en-Amiénois e al arrondissement d'Amians.
Hédauville un village rural picard située dans le département de la Somme (région de Picardie), entre Amiens et Arras.
Il appartient au canton d'Acheux-en-Amiénois et à l'arrondissement d'Amiens.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castèl a #èsser bastit l'an 1724 sus la demanda de Antoine de la Chesné. Lo presentador Yves Lecoq n'a #èsser lo proprietari en los ans 70.
Le château a été construit en 1724 sur la demande d'Antoine de la Chesné. L'animateur Yves Lecoq en a été le propriétaire dans les années 70.


text:
Samuel Hahnemann
Christian Friedrich Samuel Hahnemann (10 d'abril de 1755 a Meißen, - 2 de julhet de 1843 a París) foguèt un mètge alemand que fondèt l'omeopatia. Hahnemann es tanben creditat de l'introduccion de la practica de la quarantena pendent son trabalh amb lo duc de Anhalt-Köthen.
Un monument a Washington, D.C. commemòra la vida e l'òbra d'Hahnemann.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Versuch über ein neues Prinzip zur Auffindung der Heilkräfte der Arzneisubstanzen, nebst einigen Blicken auf die bisherigen, (Hufelands Journal der practischen Arzneykunde, 1796)
- Organon der Heilkunst (1810) explica la teoria de l'omeopatia. Hahnemann publiquèt la 5ena edicion en 1833; e la 6ena edicion pas acabada foguèt descobèrta aprèp sa mòrt mas pas publicada fins a 1921.
- Materia Medica Pura es una compilacion de pròvas omeopaticas, publicada en sièis volums pendent las annadas 1820 (vol. VI in 1827.)
- Malautiás cronicas (1828) tracta de l'origina e del tractament de las malautiás cronicas amb una compilacion de pròvas omeopaticas, publicat en cinc volums dins las annadas 1830.


text:
Nos los arpitans - Pathos et Epos [20]
"Que voutra maj·èstât profèssâve lo principo de nacionalitât, et que por cen compregnéve come la Savouè devésse étre rèunia a la France ; que voutra maj·èstât ére donc prèsta a sacrifiar la Savouè, bien que lui côtésse èxcèssivament renonciér a un payis que ére étâ lo brés [bresson] de sa famelye et a un poplo que avéve balyâ a ses ancètres tant de prôves de dèvocion ...
"
Cetes paroles reprèsentont la finala consomacion de la passion de Savouè. O sont paroles contenues dens la relacion que lo premiér ministro Camillo Benso de Cavour fit a son rê, lo rê de Sardègne, suite a sa rencontra avouéc Napoléon III a Plombières-les-Bains (Vosges), lo 21 julyèt 1858.
De quinta nacionalitât, parlâve Cavour ? De la nacionalitât francêsa des Savoyârds ? Ou de la nacionalitât italièna de la famelye Savoia ?
Ceti passâ ignôblo dêt étre entèrrâ per un grant ècllat de rire [una granta recafâ
] du poplo arpitan.
Des chefs politicos locales jamés nos vindrat un sol èspouèr por Arpitania, ils seront tojorn trop engagiês a dèfendre lyors petiôds povêrs ; l'èspouer d'Arpitania sens nos, mes chiers amis.
Et ora chèrchent de comprendre coment.
- ... a continuar -


text:
Castèl de Puègverd
Lo castèl catar de Puègverd se quilha sus una còla que susplomba lo vilatge e son lac. Son punt culminant a una altitud de 605 m. Se tròba en Lengadòc, dins lo parçan de Quercòrb, a 60 km al sud de Carcassona e a 45 km a l'èst de Fois. Venguèt « monument istoric » lo 6 de julhet de 1907.
-
-
Isabèl de Melun: Partit, al primièr d'aur al leon rampant de sable, armat e lampassat de gules, la coa forcuda, nosada e passada en colar (qu'es de Bruyères) ; al segond d'azur als nòu besants d'aur e al chef del meteis (qu'es de Melun) (Aqueste blason es gravat e aladonc encara visible al Castèl de Puègverd
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo castrum primitiu[modificar | modificar la font]
La construccion remontariá al sègle XII. Las primièras mencions de l'edifici datan de 1170: perteniá alavetz a la familha de Congost. Aqueles senhors practicavan lo Catarisme e èran mostrats coma d'eretics. Aital, en novembre de 1210, durant la Crosada dels Albigeses, lo castèl patiguèt un sètge de qualques jorns per l'armada de Tomàs Ponç de Bruyère, luòctenent de Simon de Montfòrt, e lo vilatge de Puègverd venguèt una possession del reialme. En 1279, un enfonzament de la restanca naturala de las aigas del lac al pè del castèl causèt la destruccion d'una partida de la vila de Mirapeis, situada a 30 km al nòrd, dins lo País de Fois.
Lo castèl actual[modificar | modificar la font]
Al començament del sègle XIV, Tomàs V de Bruyères, baron d'Eissalabra, felen de Ponç e sa femna, Isabèl de Melun, bastiguèron lo « Castèl Novèl », a l'èst del « Castèl Vièlh » que sos vestigis son encara visibles. L'escut d'Isabèl de Melun, filha d'un grand camarlenc de França, son de per abans dins l'edifici ancian. Despuèi sa venda en 1996 per la familha de Puègverd, lo castèl a servit de decòr a mantun filme (La Pòrta Novena, Lo Pòble migrator, La Passion de Beatritz) de mercé son donjon fòrça ben servat.
La pèça dels musicians[modificar | modificar la font]
Al quatren solièr del donjon se tròba la sala dels musicians. Lo nom ven de las uèch delicadas esculturas de musicians amb lors instruments situadas sus las consòlas de la pèça. Sembla que Puègverd aculhiguèt al sègle XII un celèbre encontre de trobadors.


text:
Antisanti
Antisanti es una comuna corsa, situada dins lo departament de Nauta Corsega e la region de Corsega.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Antisanti Es una municipalitat de la façada orientala de la Corsega, sens littoral, en fasent partida de la Plana orientala de l'isla, en la microrégion telefonada Còsta Serena #que reagrupa 31 comunas e a situat entre la Còsta Verde al nòrd e la Còsta de las Nacres al sud.
Antisanti est une commune de la façade orientale de la Corse, sans littoral, faisant partie de la Plaine orientale de l'île, dans la microrégion appelée Costa Serena qui regroupe 31 communes et est située entre la Costa Verde au nord et la Côte des Nacres au sud.


text:
Rugby Club Tolonenc
Lo Rugby Club Tolonenc (abreujat RCT) es una equipa de rugbi de la vila de Tolon e una dei majoras còlas d'Occitània e dau campionat francés dau Top 14. Foguèt quatre còps campiona de França (1931, 1987, 1992 e 2014) e très còps de reng campiona d'Euròpa (2013, 2014 e 2015).
Lo club foguèt creat en 1908 per fusion de l'Estela esportiva varesa e d'una part de l'Estadi varés. Sos primiers vestits foguèron donats per l'Estadi tolosenc, que n'a las meteissas colors (roge e negre).
Son estadi es l'Estadi Mayol que pòrta lo nom dau cantaire tolonec Félix Mayol que donèt l'argent per lo bastir.


text:
Al Gore
Albert Arnold Gore, Jr., mai conegut sos lo nom d'Al Gore, es un òme politic e òme d'afars american nascut lo 31 de març de 1948 a Washington (Estats Units). Es estat membre de la Cambra dels Representants de 1977 à 1985, senador de Tennessee de 1985 à 1993 e vicepresident de Bill Clinton de 1993 a 2001.
Es estat lo candidat del Partit Democrata pendent l'eleccion presidenciala de 2000. Es estat batut per lo candidat del Partit Republican, George Bush.
En 2007, es laureat, amb lo GIEC, del Prèmi Nobel de la Patz per « lors esfòrces per fin de de metre en plaça e difusar una melhora comprenença del cambiament climatic causat per l'òme, e de getar las basas de las mesuras necessàrias per contrar un tal cambiament »[1].
Es l'actor e l'orator del documentari ecologista realizat per David Guggenheim, An Inconvenient Truth (Una Veritat que Truca). Lo 25 de febrièr de 2007, lo filme a obtengut dos Oscars : Oscar del melhor filme documentari e Oscar de la melhora cançon originala.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ for their efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change (Sit web del Prèmi Nobel de la Patz)


text:
Surbourg
Surburg en alemannisch (Surbourg en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Dins Haguenau e Wissembourg, a la lisière septentrionala de la bòsc de Haguenau e sul marge esquèrre de la Sauer, se estend lo aglomeracion de Surbourg. Situat en lo costat de Soultz-jos-Bòsques, arrondissement de Wissembourg, departament del Bas-Rhin, Surbourg fa partida de la region naturala En jamai de-Bòsc[1].
Entre Haguenau et Wissembourg, à la lisière septentrionale de la forêt de Haguenau et sur la rive gauche de la Sauer, s'étend l'agglomération de Surbourg. Situé dans le canton de Soultz-sous-Forêts, arrondissement de Wissembourg, département du Bas-Rhin, Surbourg fait partie de la région naturelle Outre-Forêt[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ « En jamai de-Bòsc », in Alsace, Gallimard, París, 2007, pàg. 204-205
- ↑ « Outre-Forêt », in Alsace, Gallimard, Paris, 2007, p. 204-205


text:
Pruna
La pruna es lo fruch del prunièr. S'agís d'un fruch de clòsc (en botanica, es una drupa), de pèl fina, veire transparenta dins qualques varietats, de popa sucrada e chucosa. Sa forma es sovent esferica, mas o mens alongada, sa color va del jaune clar cap al violet escur (color pruna).
Sovent sus la pruna se vei un pichon vel blanc o translucid, que rebaja la lutz. Es la "pruina". Son de pampalhetas de cira que lo fruch produch per s'aparar de las agressions exterioras, coma la calor. Sa preséncia es doncas un signe de qualitat. Mas, qualques espècias de prunas n'an pas.
Somari
Produccion per país[modificar | modificar la font]
La China es de luenh lo primièr productor mondial de prunas, al sens larg, P. domestica e P. salicina ensems e lors ibrides.
Aquelas valors per França, donadas per la FAO, son inferioras a la donadas de la Federacion Nacionala dels Productors de Fruiches (FNPF). Per aquela[2], França, amb une produccion de 235 000 t de prunas (tendéncia 2002-2007) es lo segon productor en Euròpa darrièra Romania (550 000 t).
Las prunas son culhidas dins tres bacins de produccion sus une superfícia de 18 000 ectars:
- las prunas d'ensèrt qu'un còp secada donan los prunèls d'Agen, son cultivadas subretot en Gasconha, sus una superfícia de 11 500 ectars, per una produccion annala de 150 000 t - 160 000 t
- las prunas de taula reinas-claudas, dos tèrç de la proccion francesa se fa dins la region Miègjorn-Pirenèus, per una superfícia cultivada de 2 000 ha e una produccion de gaireben 22 000 t
- las mirabèlas e las questches son cultivadas subretot dins en Alsàcia e Lorena
Existisson dos labèls roges en França: la reina-clauda Doret en Miègjorn-Pirenèus e la mirabèla de Lorena.
Valeur nutricionala[modificar | modificar la font]
Las prunas crudas son una bona font de vitamina A e de vitamina K e una fòrça bona font de vitamina C.
Sa riquesa en fibras alimentàrias li dona de vertuts laxativas.
Composicion fenolica[modificar | modificar la font]
Las prunas frescas contenon d'acids clorogenics, flavanòls e lors oligomèrs (procianidòls), d'eterosids d'antocianidòls (o antocianosids o antocianes, pigments colorats) e d'eterosids de flavonòls.
- Los acids clorogenics se trapan tanben dins las begudas de cafè robusta. Aqueles acids an une activitat antioxidanta, anxiolitica (a dòsi fòrta) e auriá un ròtle positiu dins la prevencion del diabèta de tipe 2.
- Las prunas cruda contenon de flavanòls (o catechinas) coma las pomas o los rasims. Contenon tanben d'oligomèrs e polimèrs de flavanòls, nomenats "tanins condensats" o "proantocianidòl". Aquelas moleculas an una activitat vasodilatatriça.
- Los antocianosids son de pigments naturals responsables de la coloracion roja, porpra o blava dels fruchs. Tanben se trapan dins los abajons o las cerièras. Lo madurament dels fruchs se traduch per una aumentacion de la concentracion dels pigments antocianosids[4] e de sucres e tanben qu'una diminucion de la concentracion dels acids. Los pigments antocianosidics diminuisson la permeabilitat dels capillaris e augmentan lor resisténcia[5] e coma fòrça de compausats fenolics, son de tendeires de radicals liures.
- Los flavonòls (quercetòl e kaempferòl) e lors eterosids son de metabolits secondaris de las plantas que se trapa tanben a quantitat semblabla dins lo cassís o l'abajon. Lo quercetòl es un anti-enflamatòris e un excellent antioxidant. Una activitat antiproliferativa d'extrachs de prunas (e de persecs) contra de linhadas de cellulas cancerosas del sen foguèt provada in vitro, fa pauc[6]. Lo compausat bioactiu responsable d'aquela activitat es lo quercetòl 3-glucosid.
I a pas de mesura absoluda de l'activitat antioxidanta dels aliments mas divèrses metodes quand s'aplican a de listas de produchs, permetent de far des comparasons. Atal, lo Nutrient Data Laboratory de Beltsville[8] dona dins sa taula de 2010, lo classament segent l'indici ORAC :
Las prunas frescas an una excellenta activitat antioxidanta, plan segur mendre que los prunèls o los pichons fruchs negres (sabuc, cassís) mas melhora qu'aquelas dels presecs, peras, pomas o iranges[9].
Utilizacions[modificar | modificar la font]
- Alimentària
Las utilizacions de la pruna son nombrosas. Se la manja coma fruch crud de taula, mas tanben de dessèrt, en còca, per acompanha de viandas e de plats, en confitura, e en fruch secat (prunèl). Se pòt la servar en bocals per la manjar mai tard.
Se fa tanben una licor, l'aigardent de pruna.
- Medecinala
La pruna a vertuts laxativas, tan mai fòrtas que pas madura.
Galariá de fotos[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ faostat
- ↑ FNPF
- ↑ anses
- ↑ (en)Quality changes during ripening of plums (Prunus domestica L.article); Valentina Usenika, Damijana Kastelecb, Robert Veberiča and Franci Štampar; rev: Food Chemistry; vol:111; n°4; 2008
- ↑ (fr)Bruneton, J., Pharmacognosie - Phytochimie, plantes médicinales, 4a ed., revista e augmentada, París, Tec & Doc - Éditions médicales internationales, 2009, 1288 p.
- ↑ (en)Identifying Peach and Plum Polyphenols with Chemopreventive Potential against Estrogen-Independent Breast Cancer Cells; GIULIANA NORATTO, WESTON PORTER, DAVID BYRNE AND LUIS CISNEROS-ZEVALLOS; rev: Journal of agricultural and food chemistry; vol:57; 2009
- ↑ Phenol-explorer
- ↑ (en)USDA Database for Oxygen Radical Absorbance Capactity (ORAC) of Selected Foods, release 2; Nutrient Data Laboratory; rev:Nutient Data; 2010}}
- ↑ la taula referéncia la varitat de pruna Black Diamond d'un Prunus salicina


text:
Trescleus
Trescleus[1] [tres’klew(s)] (Trescléoux en francés) es una comuna d'Occitània, en Daufinat dins lo departament dels Auts Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom deu vilatge (atestacion Trescleux, en 1075) ven de dos mots latins : tres (meteis sens en occitan) e clivus, « pènda » [2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 310 abitants (17 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Toponimia Occitana e Senhalizacion bilingüa. Actas del Congrés d'Aush, 2007, publicat pel CROM, mapa aparegut a la pagina 77
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984


text:
Mostiers Santa Maria
Mostiers Santa Maria (Moustiers-Sainte-Marie en francés) es una comuna provençala situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Lo gentilici es mosteirenc, -a.
Mostiers es celèbra per sei faienças.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Al ponch d'amassada de las grandas rotas touristiques del Verdon, en aval del famós canyon, aquela localité, plan coneguda aficionadas de ceramica, constituissi un luòc excepcional.
Au point de rencontre des grandes routes touristiques du Verdon, en aval du fameux canyon, cette localité, bien connue des amateurs de céramique, constitue un site exceptionnel.
Mostiers Santa Maria se situa a l'èst dei Planas de Valençòla, a l'oèst dei Gòrgas de Verdon e au nòrd dau lac de Santa Crotz.
Lo vilatge es au pè de dos bauç auts ligats per una cadena de fèrre lònga de 227 m, amb una estèla daurada au mitan.
Mostiers fa partida dei pus bèus vilatges de França e dau Pargue Naturau Regionau de Verdon.
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Mostiers foguèt fondada au sègle V per una colonia de monges. Coneguèt una granda renomada ai sègles XVII e XVIII per la fabricacion de faienças.
Segon Frederic Mistral, la cadena de l'estèla daurada seriá estada estacada entre lei dos rocàs au dessús de la vila, per la volontat dau cavalier de Blacatz de retorn de crosada. Presonier deis Infidèus a Damièta (Siria), aviá fach lo vòt, au jorn de son liurament, de tendre aquela cadena e d'i pendre l'estèla de setze brancas, emblèma de sa familha.


text:
Començarem amb lo bagad bro Tolosa (que d'unes participèron al passacarrièra de Paris), puèi serà lo torn des cantaires Boudu noz, del grop occitan La Talvèra e enfin lo grop breton Ampouailh (jove mas fòrt dinamic e ausirem parlar d'eles lèu-lèu)
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Balèti e fest-noz a Cunhaus lo 27 d'octòbre
1 Balèti e fest-noz a Cunhaus lo 27 d'octòbre le Mer 17 Oct - 20:23
Kokoyaya
Guelha de bonda
Començarem amb lo bagad bro Tolosa (que d'unes participèron al passacarrièra de Paris), puèi serà lo torn des cantaires Boudu noz, del grop occitan La Talvèra e enfin lo grop breton Ampouailh (jove mas fòrt dinamic e ausirem parlar d'eles lèu-lèu)
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Greenwich Village
Greenwich Village, o simplament The Village coma l'apelan la màger part dels nòvayorkeses, es un quartièr de Nòva York, mai que mai residencial, situat dins lo sud oèst del borough de Manhattan.
Localizacion[modificar | modificar la font]
The Village es enrodat per Broadway a l'èst, lo fluvi Hudson a l'oèst, Houston Street al sud, e la carrièra 14 al nòrd. Los quartièrs qu'o enrodan son East Village a l'èst, SoHo al sud, e Chelsea al nòrd. East Village, qu'èra autrescòps conegut jol nom de Bowery o Lower East Side, es de còps que i a mencionat coma fasent partit de Greenwich Village. Es pasmens considerat coma un quartièr vesin. Los noms dels luòcs a Nòva York càmbian, a causa de l'influéncia dels promotors imobilièrs, de las autoritats localas, o tot simplament per que lo nom agrada pas pus als abitants.
Plan de la vila[modificar | modificar la font]
Greenwich Village èra autrescòps un vilatge rural pichon abans d'èsser inclús dins Nòva York. Per aquò, la disposicion de sas carrièras es diferenta de la màger part del plan cadastral en forma de grasilha de Manhattan (establit d'après lo Commissioners' Plan de 1811). Greenwich Village foguèt autorizat a manténer lo modèl del sieu traçat de carrièras quand lo plan foguèt mes en aplicacion, çò qu'a per efièch una disposicion que trenca amb l'estructura ordenada d'autras parts de la vila. Mantuna carrièras son estrechas e presentan de viradas en luòc dels caireforcs d'angles dreches. En mai, las carrièras del Vilatge pòrtan de noms puslèu que de numèros.
Greenwich Village acuèlh lo campús principal de l'Universitat de Nòva York.


text:
Ajuda:Cossí suprimir una pagina
La supression de pagina es pas una accion agradiva. Sovent val mai d'incitar los contributors a melhorar un article que comença sa vida enciclopedica, puslèu que de lo suprimir sens esperar. Çaquelà, cèrtas paginas pòdon pas, per lor natura meteissa, s'acordar amb lo projècte enciclopedic qu'es Wikipèdia.
Cal senhalar que l'esplech de supression es reservat als administrators que l'emplegan solament amb l'autorizacion de la comunautat, que los a elegits.
Somari
Procediment de supression[modificar | modificar la font]
Cas general per un article[modificar | modificar la font]
Quand vos trobatz sus una pagina que, segon vos, a pas sa plaça dins Wikipèdia, podètz far una demanda de supression sus Wikipèdia:Paginas de suprimir. Las paginas prepausadas a la supression son per exemple las que contrevenon al principi fondator de la neutralitat de punt de vista o se resumissent a un annuari ; per mai d'informacions consultar la lista de tot çò qu'es pas Wikipèdia.
Una proposicion de supression entraïna un vòte que li pòt participar tot utilizaire enregistrat ; pòdon èsser decidits : la supression, la conservacion, la fusion, lo desplaçament vèrs d'autres projèctes wikis, o lo renomenatge de las paginas concernidas. La règla de compte de las voses que preval es la quasi-unanimitat que visa a instaurar idealament un consensus o almens un debat vertadièr.
Cases particulars : violacion de dreches d'autor e imatges[modificar | modificar la font]
En cas de violacion de copyright averada o quitament solament sospechada, podètz depausar un senhalament sus Wikipèdia:Paginas sospechadas de violacion de copyright.
Pels imatges violant de dreches d'autor o qu'an pas lor plaça sus Wikipèdia, un procediment, similar al precedent, existís sus la pagina dedicada als Wikipèdia:Imatges de suprimir.
Blanquiment e « supression immediata » dins los cases evidents[modificar | modificar la font]
Quand la necessitat de suprimir una pagina es flagranta, per exemple quand conten un tèxt injuriós o se se resumís a un ensag de novelari amb doas o tres linhas sus los dessenhs remirables de son pichon fraire, es pas necessari de prepausar la pagina a la supression. Podètz dirèctament blanquir la pagina, valent a dire escafar son contengut en l'editant. Vòstre blanquiment deu imperativament èsser justificat amb precision dins la boita de resumit (escrivètz blanquit car gag/insultas/lenga marrida/charabia/etc)
Los administrators verifican periodicament amb l'ajuda de la pagina especiala « Articles brèus » la preséncia de paginas blancas – lor talha es de zèro octet – dins l'espaci enciclopedic, que suprimisson o restablisson aprèp aver complit totas las verificacions utilas. Per comprendre mièlhs lo foncionament d'aqueste esplech d'administracion, consultatz Wikipèdia:Procediment de supression de pagina. Mas la pagina especiala « Articles brèus » concernís solament las paginas d'articles, d'ont l'existéncia d'una procediment especific pels autres espacis de noms accessible dempuèi Wikipèdia:Demanda de supression immediata.
Cal notar que d'una part qual que siá pòt restablir una pagina blanquida, a partir de l'istoric, e que d'autra part una pagina suprimida pòt totjorn èsser restablida per un administrator (a l'excepcion dels imatges).


text:
Dissabte, 7 de genièr de 2017, 03h00
L’Institut d’Estudis Occitans d’Aude, dins sa colleccion Vendémias, ven de publicar un libre novèl de Brunò Peiràs. Títol de l’obratge: I-letras ... +
Dissabte, 7 de genièr de 2017, 03h00
Las vilas del país son de mai en mai privadas de vida, de comèrcis e d’abitants. Las fornariás e las carnsaladariás son vengudas de botigas de tatoatges o de crompa ... +
Dissabte, 3 de decembre de 2016, 03h00
Per fin de reconquistar la lenga e la cultura occitanas uei, un conseu a n’aquelei que n’an l’enveja: l’i a de segur la fònt escricha, valent a dire leis archius e tota la ... +
Dissabte, 26 de novembre de 2016, 03h00
Ua navèra manèita de vulgarizacion: lo Patric Lavaud publica un obratge de toponimia sus Vasadés. E posquin municipalitats e autes EPCI deu parçan l’utilizar! E posqui ... +
Dissabte, 19 de novembre de 2016, 03h00
Marcel Abbadie, 75 ans, qu’a hèit ua carrièra de regent, puish d’educator especializat. Bearnés de Rebenac, qu’a tostemps practicat, aimat e finaument servit la lenga ... +
Dissabte, 12 de novembre de 2016, 03h00
A la velha de la Primièra Guèrra Mondiala, dins un fum de familhas de l’estat francés, la lenga de la vida vidanta èra un parlar dich "regional": basc, breton, ... +
Dimenge, 6 de novembre de 2016, 03h00
Camille Martel e Jordan Saïsset presentan un obratge qu’explòra un centenat d’obras de musica en occitan dins tota lor multiplicitat. “De la respelida iniciada per Claudi ... +
Dissabte, 15 d'octòbre de 2016, 03h00
Au mes d’abriu darrèr es sortit lo petit lexic de la corsa camarguenca editat per l’Institut d’Estudis Occitans. Que podèvam lavetz esperar que hadossin parièr tà ... +
Diluns, 10 d'octòbre de 2016, 03h00
Lemosin > Lemosin > País de la Vinhana
Deman dimars 11 d’octòbre, l’escrivana Monica Sarrasin presentarà son libre D’entre tant quauques uns a la Librariá Occitana de Limòtges, çò ... +
Dissabte, 8 d'octòbre de 2016, 03h00
Una bona nòva pels afogats d’Harry Potter. Es ja en venda l’ochen libre de la saga que son protagonista es lo jove magician creat per l’escrivana britanica J.K. Rowling. L’òbra, ... +
Dimenge, 2 d'octòbre de 2016, 03h00
Après lo succès de la primièra edicion, l’ostal d’edicion Letras d’Òc-Camins torna dobrir lo Prèmi Pèir de Garròs de traduccion en lenga ... +
Dissabte, 24 de setembre de 2016, 03h00
Se presentèt dimars passat a Barcelona la traduccion en catalan del libre 2084. La Fin del Mond, un roman de l’argerian Boualem Sansal traduch del francés per Ferran Ràfols Gesa. ... +
Dissabte, 3 de setembre de 2016, 03h00
Lengadòc > Lengadòc Bas > Carcassés
En aqueste mes de setembre, l’IEO-Aude e lo Cercle Occitan del País de Carcassona meton sus pè a Carcassona cinc rendètz-vos pertocant lo libre occitan o sus una matèria ... +
Dimars, 30 d'agost de 2016, 03h00
Provença > Provença > País d'Ais
Lo 25 de setembre que ven farà un an que nos quitèt Joan Pèire Belmon, lo jornalista occitan que consagrèt sa vida a far parlar lo mond e servar la lenga. Lo 29 d’octòbre ... +
Dissabte, 27 d'agost de 2016, 03h00
Se sètz estats estrambordats per lo movement sociau contra la lei El Khomry legischatz pas aquò! Lo libre nèir daus sindicats es una enquèsta sens pietat. Conta per lo menut ... +
Dissabte, 20 d'agost de 2016, 03h00
Dimècres passat, lo Mond remembrava l’ochanten anniversari de l’assassinat del poèta e dramaturg andalós Federico García Lorca a las mans de las milícias ... +


text:
Casa Batlló
La Casa Batlló es un edifici dessenhat per l'arquitècte Antoni Gaudí, major representant del modernisme català, e es situat al numèro 43 del passeig de Gràcia de Barcelona, la larga avenguda que travèrsa lo quartièr modernista de l'Eixample.[1]
La Casa Batlló es lo resultat de la restructuracion totala d'un ancian ostal convencional construit en 1877 per Emili Sala Cortés. Josep Batlló i Casanovas, un industrial dins lo textile, comandèt a Gaudí una renovacion totala de l'immòble e Gaudí comencèt per en una restructuracion de la faciada, e fin finala se la faguèt a l'ensemble dels espacis, amb mai aerajarment e esclairatge natural; apondèt dos estatges en granièr e los caracteristics balcons dessenhats amb de formes corbas entrelaçadas.
Lo projècte d'Antoni Gaudí, fòrtament disputat per las autoritats municipalas de l'epòca (en 1904) se bastiguèt entre 1905 e 1907. colaborèron amb Gaudí: per la realizacion de la faciada los arquitèctes Josep Maria Jujol e Joan Rubió i Bellver, los metallugistas Germans Badia, los fustièrs Casas i Bardés, lo ceramista Sebastià Ribó e los talhièrs Pelegrí pels veirals.
Lo mai remarcable es, sens dobte, la faciada, considerada una de las mai espectaclosas e brilhantas del monde; combina la pèira, el fèrre obrat e la ceramica policroma.
La partida centrala de l'edifici, de ceramica policroma, fa pensar a la superfícia d'un lac amb nimfèia e sa ondadas e rebat produch pels veires e ceramica en trencadís. La partida superior de l'edifici remembra l'esquina corbejada d'un drac o un camaleon, ont las teulas de ceramicas ne son las escatas.
Lo costat esquèrre es clinat cap als darrièrs estatges, creant una asimetria comparat amb lo costat drech, fòrça mai carrat. Sembla que Gaudí volguèt atal respectar l'aparéncia de la Casa Amatller (al seu costat), que termina en forma triangular.
Jos aquel teulat tan especial, se bastiguèt de grans granièrs semblants a aqueles construits a la Casa Bellesguard. Gaudí perfeccionèt per aquel edifici la tecnica, que tanben utilizèt per la Pedrera, amb un resultat espectaclós. Lo teulat a una torre amb crotz de quatre braces tipica de Gaudí.
A l'interior se tròba un pati cobèrt de ceramica totjorn mai clar quand se baissa dels teulat fins al planpè, per permetre atal un escairatge lo mai unifòrme possible.
Lo primièr estatge es diferent, e Gaudí faguèt una atencion especiala amb una interessant agençament dels plafons e una decoracion fòrça elaborada, jogant amb las luses e ombras dins diferents espacis e amb de pèças d'un dessenh fòrça atentiu. La faciada aquí es de pèira, amb una galariá ont las fenestràs an de formes ondadas e totalament diferentas e los pilars prenon de formas d'òsses amb articulacions.
Foguèt seleccionat com una de las melhoras òbras de l'an 1906 per l'Ajuntament de Barcelona.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
En primièr, al planpè s'establiguèt la botiga de fotografia Lumière; qualques ans mai tard, la societat de produccion cinematografica Pathé Frères e, la Galariá Syra, agençada per l'arquitècte Pere Ricart Biot e decorada per Alexandre Circi.
La familha Batlló vendèt l'immòble en 1954 a la societat Iberia de Seguros, que entre 1960 e 1970 va començar una restauracion de las chemenèias e en 1992 se tornèt far las pòrtas exterioras del planpè. Aquesta societat d'asseguranças, contrarotlada majoritàriament per la familha Bernat,[2] vendèt l'edifici en 1994 als membres d'aquela familha, que aqueles proprietaris de l'empresa Chupa Chups son totjorn uèi proprietaris de la Casa Batlló.
La Casa Batlló acabèt d'èsser restaurada dins los ans 1990, en primièr per l'equipa d'arquitectura de Josep Maria Botey, que foguèt escartada de l'òbra en 1993 per causa de desacòrd amb las proposicions dels proprietaris, la familha Bernat,[3][4] e succediguèt Joan Bassegoda i Nonell. En 1995 comencèt la restructuracion que convertís 1830 m2 (sosterranh, planpè e primièr) en un espaci mai disponible per a actes socials.
Aparada pel Catalòg Patrimonial de Barcelona dempuèi 1962, la Casa Batlló foguèt declarada Monument istoricoartistic d'Interès Nacional en 1969 e tanben sus la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat per l'UNESCO en julhet de 2005.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (ca) AADD, Museus i Centres de Patrimoni Cultural a Catalunya, 2010, ed: Departament de Cultura de la Generalitat de Catalunya, Barcelona, p. 19, ISBN 84-393-5437-1
- ↑ (es)El Pais, 4/06/1992, Bernat pone fin a la crisis de Iberia de Seguros al adquirir un 22,5% más
- ↑ La Vanguardia, 21 de setembre de 1995, El Ayuntamiento dice que la casa Batlló carece de licencia
- ↑ (es)BOTEY, Josep Mª y ESTUDIO DOBLE ESPACIO."Rehabilitación de la terraza y fachada posterior de la casa Batlló". ON CERÁMICA, SET. 1991, P. 88 – 93


text:
Per Bastet
Per Bastet o Per Bast (çò qui vòu díser l'Ostau de Bastet en egipcian) qu'ei ua antica ciutat de l'Egipte antica nomada Bubastis peus grècs. Uei lo son sit que s'apera Tell Basta en arabi e qu'ei tanhent de la vila actuau de Zagazig.
Que deu los son noms a la divessa deu cap de gata Bastet qui i èra venerada e qui i avèva lo son temple (uei en rueinas) on las recèrcas arqueologicas b'an permés de trobar ua grana quantitat de gats momificats dens la necropòli deu temple. Aqueth temple e la soa devocion populara e cultuau que ho drescrivuts au sègle -V per l'istorian grèc Erodòt. Lo culte de bastet qu'ei atestat desmpuish lo periòde tinita e luenh d'aquesta ciutat, çò qui mòstra ua grana influència de la ciutat.
L'istoria egipcian de lenga greca Maneton afirma que durant lo regnat de Hetepsekhemoi (IIau dinastia, durant lo periòde tinita) un terratrem que segotí la vila en bèth aubrir la tèrra qui engolí mantuas personas (de segur, arren n'atesta pas aquesta legenda hargada mantuns sègle après l'epòca pretendument descrivuda).
Situada au nòrd d'Egipte dens lo dèlta deu Nil, qu'èra la capitau deu 18au nòme.
Las restas arqueologicas trobadas dens la ciutat que pujan a l'epòca predinastica çò qui hè d'aquesta ciutat ua de las mei ancianas d'Egipte. Durant la IVau disnastia, los faraons Teti e Pepi Ièr qu'i bastín temples.
Durant las XXIIau e XXIIIau dinastias, que vadó quitament capitala deu lor reiaume. L'invasion pèrsa que la he declinar e quitament desbrembar dinc au sègle XIX quan l'extension e lo desvolopament de l'agricultura que mièn a la descobèrta de restas arqueologicas e de la grana necropòli de gats.


text:
1297
Aquesta pagina concernís l'an 1297 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
La situacion militara de l'Empèri se melhorèt pas dins lei Balcans. D'efèct, tres ans après la fin de la guèrra còntra lo Despotat d'Epira e leis aliats de l'Ostau d'Anjau — fòrça afeblits per lo conflicte e per de divisions intèrnas — lei Bizantins deguèron i faciar la menaça dei Sèrbes qu'avançavan dins la region de la Macedònia actuala e menaçavan l'importanta vila de Tessalonica. Una armada dirigida per Miquèu Tarchaniotès foguèt mandada per leis arrestar sensa succès (→ 1299).
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fins dau rèine dau negus Qedma Asgad (1296-1297). Jin Asgad (1297-1298), qu'èra probablament son fraire, li succediguèt. Pasmens, la crisi dinastica entraïnada per la mòrt dau negus Yagbe-Sion — cinc sobeirans de 1294 a 1299 que se succediguèron dins de circonstàncias mau conegudas — contunièt.
Asia[modificar | modificar la font]
Reiaume de Pagan[modificar | modificar la font]
Disparicion definitiva dau reiaume entre març — Kyawswa se declarèt vassau dei Mongòls — e decembre — lo meme foguèt capturat per lei caps dau reiaume de Myinsaing.


text:
Cachafuòc
Lo cachafuòc o soc de Nadal es un dels elements tradicionals qu'acompanhan e alegran la celebracion de Nadal en Occitània. Aqueste tronc, que trapam tanben dins d'autres païses coma en Catalonha jol nom de tió de Nadal (o mai popularament cagatió) e Aragon jol nom de tronca, toza o tizón de Nadal, èra a la debuta un tronc (de perièr, d'olivièr o de cerièr) que se metiá dins la cheminèia, pro gròs per tal que durèsse tot lo temps de la fèsta de Nadal. Solián èsser portats al fuòc per l'aujòl e lo caganís de la familha.
Las autras tradicions, mangivòlas, son lo Gròs Sopar e los tretze dessèrts.
Aquí una version cevenòla de la cançoneta:
Bota fuòc, cachafuòc
Bota fuòc, cachafuòc,
que nos alegre,
que nos fague la jòia d’èstre aquí l’an que ven,
e se sèm pas mai,
que siaguem pas mens!


text:
The Everly Brothers
The Everly Brothers (en anglés, en occitan: "los fraires Everly") èran un duo american de cantaires e guitarristas de rock e country. Èra format pels dos fraires Don Everly (Brownie, Kentucky, 1 de genièr de 1937) e Phil Everly (Chicago, 19 de genièr de 1939 - Burbank, Califòrnia, 3 de genièr de 2014). Plan populars durant las annadas 1950 influencièron las generacions musicalas posterioras coma per exemple los americans Simon e Garfunkel, The Beach Boys e mai de grops britanics coma The Beatles.


text:
Palèrme
Palèrme (Palermo en italian, Palermu en sicilian) es la principala ciutat e lo sèti administratiu de la region autonòma de Sicília, Itàlia e tanben la capitala de la Província de Palèrme.
Pels estatjants de Palèrme se ditz en occitan palermitan -a (en italian: palermitani o panormiti).
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Palèrme foguèt fondat al sègle VIII abans lo Crist per de mercants fenicians a l'entorn d'un golf natural sus la còsta nòrd-oèst de Sicília. Lo nom fenician per la vila foguèt benlèu Zîz, mas los grècs la nomenèron Πάvopuoς = Panormos (nom latinizat puèi en Panormus). Palèrme demorèt una vila feniciana fins a la Primièra Guèrra Punica (264-241 BC), quand Sicília tombèt jos dominacion romana. Lo periòde roman foguèt un dels pus suaus, que Palèrme foguèt jos l'administracion provinciala de Siracusa. Après la fin de l'Empèri Roman, Sicília e Palèrme se trobèron jol poder de l'Empèri Bizantin.
Al sègle IX, Sicília èra devesida en doas prefecturas pels Bizantins. Los dos prefèctes se faguèron la guèrra e lo ganhant, Euphimius, somiava de se tornar unificar a l'Empèri Roman. Ça que là, coma el aviá pas d'armada, demandèt l'ajuda dels arabis d'Africa del nòrd: los Aghlabidas. Una setmana après l'arribada dels arabis a Palèrme en 827, Euphimius moriguèt misteriosament. Cap a 878, Sicília tota, levat qualques enclavas bizantinas pròchas coma Taormina, èra contrarotlada pels sarrasins. En 905 foguèron tanben presas. Los Arabis botèron la capitala de Sicília a Palèrme.
En 1060 los Normands faguèron una crosada contra los Musulmans de l'emirat de Sicília, prenguèron Palèrme en genièr de 1072 e l'illa tota en 1091. La mescla de las culturas normanda e aràbia farguèt un estil ibrid e unic d'arquitectura que se pòt veire a la capèla Palatina, la glèisa de San Giovanni degli Eremiti e la Zisa. Sicília en 1194 tombèt jol contraròtle del Sant Empèri Roman Germanic. Palèrme èra la ciutat preferida de l'emperaire Frederic II. Après un interval jol poder Angevin (1266-1282), Sicília foguèt dirigida per la corona d'Aragon, e pus tard, en (1479), pel reialme d'Espanha.
L'unificacion de Sicília amb lo reialme de Nàpols dirigit pels Borbons en (1734), coma reialme de las Doas Sicílias, foguèt destrúcia per l'elèit de Palèrme, la ciutat foguèt redusida a una simpla vila de província, e la cort reiala demorèt a Nàpols. Palèrme se revoltèt en 1848 e resistiguèt contra la corona de Nàpols fins a 1849 e mai.
Lo Risorgimento italian e l'annexion de Sicília en (1860) al reialme d'Itàlia balhèt a Palèrme una segonda escasença. Èra venguda tornarmai lo centre administratiu de Sicília, amb un desvolopament economic e industrial segur. Dins la segonda partida del sègle XIX, Palèrme s'espandiguèt al delà del centre istoric, especialament cap a la Via della Libertà. De construccions publicas monumentalas se quilhèron e una carrièra novèla se talhèt dins lo centre de la vila vièlha, dita Via Roma. La vila èra un dels centres principals de l'estil art novèl en Itàlia.
Palèrme subrevisquèt gaireben completament indemne del periòde faissista, mas pendent l'invasion dels aligats en Sicília en julhet de 1943 patiguèt de degalhs importants.
L'importància de Palèrme aumentèt tornarmai quand Sicília venguèt en (1947) una region autonòma amb de poders espandits. Mas tot melhorament es compromés pel poder creissent de la Màfia, que sempre uèi es una particularitat dramatica de la ciutat, coma dins lo sud d'Itàlia tota.
Palèrme es una vila amb de problèmas importants, mas es tanben una ciutat de gaireben tres millennis d'istòria, amb palais e glèisas bèlas, mercats colorats, un manjar meravilhós e una identitat culturala fòrta.
Monuments e luòcs d'interès[modificar | modificar la font]
Es de notar l'eiretatge arquitectural de Palèrme, en particular per sas construccions normandas.
Glèisas[modificar | modificar la font]
- La Catedrala de Palèrme (una anciana mosqueta tresmudada en glèisa en 1185).
- San Giovanni dei Lebbrosi (1071)
- San Giovanni degli Eremiti (1132)
- Martorana (Santa Maria dell'Ammiragliato, 1143)
- San Cataldo (sègle XII)
- Santa Maria della Gangia
- Santa Maria della Catena
- San Giuseppe dei Teatini
- Oratorio di San Lorenzo
- Oratorio del Rosario
- Santa Teresa alla Kalsa que lo nom li ven de l'arabi Al-Khalisa, tèrme que significa « elegit ». La glèisa, construida en 1686-1706 sus l'anciana residéncia de l'emir, es un exemple excepcional de l'estil barròc sicilian.
- La Glèisa de Jèsus (Chiesa del Gesù) foguèt bastida pels jesuistas dins lo centre de la vila en 1564, sus un ancian convent. L'edifici foguèt alargat en 1591, e es tanben d'estil barròc sicilian.
- La glèisa de Sant Francés d'Assisi, bastida subre çò que foguèt autres còps lo mercat de la vila. Foguèt construida entre 1255 e 1277 sul sit de doas glèisas vièlhas.
- La glèisa de Magione (oficialament glèisa de la Santa Trinitat), es un exemple d'arquitectura normanda. Foguèt fondada en 1191 per Matteo d'Ajello, que la donèt a de monges cistercencs.
Palais e musèus[modificar | modificar la font]
- Palazzo dei Normanni, un dels pus bèls palais italians e un exemple notable d'arquitectura normanda, benlèu bastit sus una fortalesa aràbia. Albèrga la famosa Capèla Palatina.
- Zisa (1160)
- Cuba
- Palazzo Chiaramonte
- Palazzo Abatellis, amb la galariá regionala. Foguèt bastit a la fin del sègle XV pel prefècte de la vila, Francesco Abatellis. Es una construccion eleganta, d'estil gotic catalan, amb d'influéncias Renaissença .
- Lo Musèu Arqueologic Regional es un dels musèus màgers d'Itàlia: inclutz de rèstas nombrosas de las civilizacions etrusca, cartaginesa, romana e grèga.
Teatres[modificar | modificar la font]
- Lo Teatre Massimo ("Teatre pus grand") foguèt dubèrt en 1897. Tancat per renovacion de 1974 a 1997, es uèi tornarmai dubèrt. Enrico Caruso i cantèt La Gioconda e Rigoletto.
- Lo Teatre Politeama foguèt bastit entre 1867 e 1874. A l'ora d'ara, albèrga la Galariá de las Arts Modèrnas de la vila.
Plaças[modificar | modificar la font]
- Los Quattro Canti son una plaça pichona a la crosada de las ancianas rotas principalas (uèi: Corso Vittorio Emanuele e Via Maqueda) e dessepara la vila en quartièrs. Los palais al caire an de façadas barròcas diagonalas, çò que dona a la plaça una forma octogonala.
- La Piazza Pretoria èra planificada al sègle XVI pròcha dels Quattro Canti per albergar una font de Francesco Camilliani, la Fontana Pretoria.


text:
Senta Dora
Senta Dora[1] (oficialament en francés Sainte-Dode) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region de Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Segon la legenda,Senta Dòda[2], qu'èra l'ua de las nau sòrs bessonas, dont èra tanben Senta Quitèira[3].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
Véder tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Les Saints du calendrier diocésain d'Auch ; Jean-Marie Bénac ; Troisième volume ; 1923 ; p.163.
- ↑ Les Saints du calendrier diocésain d'Auch ; Jean-Marie Bénac ; Troisième volume ; 1923 ; p.394.


text:
Chieulles
Chieulles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat n'a vorejat per la Moselle.
La commune est bordée par la Moselle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo subernòm dels abitants es los chidrads o los baragouineurs.
- Vilatge del País Messin : Anautit-Camin.
- Plan dels senhors de Ennery : d'Aja, lo Hungre, Paillat.
- Le surnom des habitants est les chidrads ou les baragouineurs.
- Village du Pays Messin : Haut-Chemin.
- Bien des seigneurs d'Ennery : de Heu, le Hungre, Paillat.


text:
Salamon (Bíblia)
Salamon es, segon la Bíblia, un dels filhs del rei Dàvid e de Betsabè, e rei d'Israèl que faguèt bastir lo Temple de Jerusalèm. Li son atribuits lo Cantic dels Cantics e lo Libre dels Provèrbis. Mantun autor considèra que David e Salamon son de personatges legendaris.
Dins la tradicion de la Glèisa Ortodòxa Etiòpa, se soslinha que Salamon aguèt un filh amb la reina de Saba, apelat Menelik I, rei d'Etiopia; d'après la tradicion, portèt en Etiopia l'Arca de l'Aliança. Dins la tradicion aràbia del Libre de las Mila e Una Nuèches, es conegut coma Sulaïman, filh de Daud (Salamon, filh de Dàvid), e es considerat lo senhor dels ifrit (gènis).


text:
Lo Puèi (Gironda)
Lo Puèi[ref. necessària] (en francés: Le Puy) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo borg ancian, onte i a la glèisa, es logicament sus un pueg, en direccion de Rimons; la capitala actuala de la comuna e aglomeracion principala, situada a una estela de camins (direccions Mesteriu, Rimons, Sent Fèrme, Senta Fe, Duràs, Montsegur) es a Bòrdapalha, dens la ribèira de Dròt. Dempuèi la fin deu sègle XX, las pancartas ensenhan paradoxalament Le Puy a las entradas de Bòrdapalha.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comuna fut repoblada per de populacions francofònas, los gavaches (usatge occitan) o maròts (usatge deus interessats). Fòra deu francés, la lenga pus parlada dens la comuna cap a 1950 èra lo gavache (varianta deu santongés), mès los occitanofònes èran tanben presents (localament, "parler jou" s'opausava a "parler moué")
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- En 1793, la populacion èra de 652 abitants (donada suprimida de la lista per de rasons tecnicas).


text:
Seda
De seda (fibra textila d'origina animala) es producha per fòrça insèctes, aranhas[1] e canilhas de parpalhons coma (Iponomeutas, bombyx). Aquela que s'utliza per produire de teissuts de seda es eissida del cocon produit per la canilha del bombyx de l'amorièr, cuca de seda o manhan.
La tecnica permetent de produire la seda data de 2500 ab. C. e venguèt de China per la Rota de la Seda. Demorèt un secret fins a 560. La produccion comencèt en Euròpa al sègle VI. En cò nòstre, la produccion debutèt al sègle XIII.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
L'Istòria de la seda comencèt segon la tradicion chinesa al sègle XVII ab. C. e seguèt tres millennis d’exclusivitat pendent que China comercèt aquel teissut preciós sens jamai transmetre lo secret. L’art de fabricar la seda foguèt puèi progressivament transmés a d'autras civilizacions mercé a d'espias de totas menas (monges, princessas ...) o pilhards e mercants. En Euròpa, la seda foguèt longtemps un monopòli de l'Emperi Roman d'Orient. Arribada en Euròpa Occidentala a la fin de l'Edat Mejana, la produccion de seda venguèt al nivèl de l'industrializacion a partir del sègle XIX mas coneguèt un grèu declin ligat amb la concurréncia de las fibras modèrnas (coma lo nilon), e l'evolucion de las costumas vestimentàrias en Euròpa, e a las epidèmias d'aquela epòca. Doncas finalament tornèt una produccion subretot asiatica.
Produccion[modificar | modificar la font]
Elevatge del manhan[modificar | modificar la font]
La preparacion dels cocons[modificar | modificar la font]
- Lo descoconatge. Uèit a dètz jorns aprèp la fabricacion del cocon, se fa lo descoconatge. Los cocons son levats de lor supòrt e causits. Puèi se tira la borra, fixacion del cocon.
- L'estofatge. Los cocons son apuèi estofats dins de estofas de 70 a 80 °C, puèi trempats dins l'aiga bolhenta per que lo gres venga mòl.
Lo babòt deu èsser tuat sens degalhar lo cocon.
La filadura[modificar | modificar la font]
Per trobar l'extremitat de cada fil, se remena de contunh los cocons amb una pichona escoba de bruc (dins las Cevenas e en França) o de palha de ris (en China). Aquel per agafar los primièrs fils de desvidatge. Coma cada fil es tròp fin, se reünisson un desenat lors del desvidatge. Aqueles se sòudan entre eles mercé al gres, quand refregisson.
Los fils son entornejats sus de « debanadors », la seda es dicha seda « greja ». Aquela es apuèi entornejada sus de cabdèls. Un quilograma de seda greja s'obten amb uèit a detz quilogramas de cocon.
Lo tissatge[modificar | modificar la font]
Composicion quimica[modificar | modificar la font]
La seda es una proteïna, constituida d'un polimèr d'aminoacids. Es una repeticion d'aminoacids idrofòbs alanina-glicina. A una estructura en fuèlh beta.
Seda artificiala[modificar | modificar la font]
Lo comte Hilaire de Chardonnet es l'inventor de la « seda artificiala » o viscosa. L'expression de seda artificiala es legalament interdicha dempuèi de decenias' ; se deu parlar uèi de viscosa (o de raiona).
Projèctes d'organismes geneticament modificats per produire de sedas fòrça resistentas o a mendre còst existisson.
Comèrci de la seda amb Japon[modificar | modificar la font]
A l’epoca Edo (sègle XIX), Japon salvèt la sericicultura francesa enviant de manhans per amagar las pèrdas ligadas a una epidemia. Puèi Louis Pasteur e sas equipas trobèron lo remèdi per aquela epidemia, una innovacion introduita par Meiji en Japon… E uèi encara, los manhans son l'objècte de collaboracions scientificas amb Japon.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Seda de Lion, França
- (fr) Site sus l'istòria de la seda
- (fr) Site sus la fabricacion, las proprietats e las utilizacions futuras de la seda d'aranha


text:
Castèlnau (omonimia)
Un Castèlnau (var: Castèthnau, Castèlnòu), deu latin castellum novum es un vilatge o una vila fondada a l'Edat Mejana a proximitat d'un castèl.
En francés Châteauneuf, en catalan Castellnou.
Somari
- 1 Presentacion
- 2 Comunas de França per departament
- 3 Cantons de França
- 4 Castèls
- 5 Patronims
- 6 Mètro
- 7 Football
- 8 Véser tanben
- 9 Nòtas
Presentacion[modificar | modificar la font]
Entre los sègles XI e XIIe, doas estructuras atiran l'abitat : lo castèl e la glèisa.
La creacion d'un borg a l'entorn d'un castèl dona un borg castral, es de dire un borg eissit d'un castèl. L'associacion del castèl e del borg castral dona un ensemble que se nomena castèlnau[1] en Gasconha o castèlnòu en Lengadòc.
Los castelnaus[2] an per origina las aglomeracions creadas per un senhor dins la dependéncia d'un castèl, per contrar lo movement de las sauvetats[3], localitats constituida a l'entorn de las glèisas o abadiás, e plaçadas jos l'autoritat del clerjat.
Murèth, Lo Mont de Marsan, Mugron, Pau foguèron a l'origina de castelnaus. Lo nom de Castèlnau es completat per un nom de fèu : Castèlnau Manhoac, Castèthnau Barbarens, ...
Comunas de França per departament[modificar | modificar la font]
Arièja [modificar | modificar la font]
Aude [modificar | modificar la font]
Avairon [modificar | modificar la font]
- Castèlnau, uèi integrada a Castanet,
- Castèlnau de Mandalhas,
- Castèlnòu de Leveson,
Dordonha [modificar | modificar la font]
Gard [modificar | modificar la font]
Gers[modificar | modificar la font]
- Castèthnau Barbarens,
- Castèthnau d'Anglés,
- Castèthnau d'Arbiu,
- Castèthnau d'Eusan,
- Castèthnau d'Auvinhon,
Gironda [modificar | modificar la font]
Nauta Garona[modificar | modificar la font]
Nauts Pirenèus [modificar | modificar la font]
Erau [modificar | modificar la font]
Lanas [modificar | modificar la font]
Òlt [modificar | modificar la font]
Òlt e Garona [modificar | modificar la font]
Pirenèus Atlantics [modificar | modificar la font]
Pirenèus Orientals [modificar | modificar la font]
- Castèlnòu, en catalan : Castellnou dels Aspres,
Tarn [modificar | modificar la font]
Vauclusa [modificar | modificar la font]
Cantons de França[modificar | modificar la font]
- Canton de Castèlnòu de Les,
- Canton de Castèlnau de Manhoac,
- Canton de Castèlnau de Medoc,
- Canton de Castèlnòu de Montmiralh,
- Canton de Castèlnau de Montratièr,
- Canton de Castèthnau de Ribèra Baisha.
Castèls[modificar | modificar la font]
Patronims[modificar | modificar la font]
- Pèire de Castelnòu, religiós de l'abadiá de Cistèl e archidiague de Magalona (? - 1208);
- Michel de Castelnau, diplomat e militar francés (1520-1592) ;
- Jacques de Castelnau, marescal de França (1620-1658) ;
- Francis de Laporte de Castelnau, explorator e naturalista francés (1810-1880) ;
- Edouard de Castelnau , oficièr francés de la Granda Guèrra (1851-1944).
Mètro[modificar | modificar la font]
Football[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)http://www.montdemarç dean.fr/pdf/mdmhistorique/CONNAISSEZVOUS/3naissetcroiss.pdf /Mairie de Mont-de-Marsan, service communication, Pascal Larrazet]
- ↑ localament « Châteauneuf », « Castets » ...
- ↑ (fr)Jos la direccion de Pierre Tucoo-Chala, Histoire de Pau, Ed Privat, Tolosa, 1989, ISBN 2-7089-8238-9, p 11-15


text:
Acanthocephala
Los acantocefals (verms de cap espinós) son de pichons animals vermifòrmes parasits dels vertebrats. Se caracterizan per un proboscis retractable portant d'espinas corbadas en rèire que lor permet de s'acrocar a la paret intestinala de lors òstes.
Se ne coneis actualament 1150 espècias en 3 classas e 4 familhas :
- Archiacanthocephala Meyer, 1931
- Eoacanthocephala Van Cleve, 1936
- Palaeacanthocephala Meyer, 1931
- Aspersentidae
- Leptorhynchoididae
- Prosthorhynchidae
- Pseudoacanthocephalidae
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia Fauna Europaea : Acanthocephala (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Acanthocephala (en)
- Referéncia NCBI : Acanthocephala (en)
- Referéncia GRIN : genre Acanthocephala Backeb. (en)


text:
Macheren
Macheren es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Lo nom de Macheren vendriá del latin maceria #que significa ruïna.
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine, de la châtellenie de Hombourg.
- Le nom de Macheren viendrait du latin maceria qui signifie ruine.
- Dépendait de l’ancienne province de Lorraine, de la châtellenie de Hombourg.


text:
Beuvillers (Calvados)
Beuvillers es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1960, Beuvillers (727 abitants l'an 1954) absorbeix una part de Sant-Jacques (3 039 abitants)[2].
En 1960, Beuvillers (727 habitants en 1954) absorbe une partie de Saint-Jacques (3 039 habitants)[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ 2,0 2,1 Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 17 de mai 2010 Error de citacion : Invalid
tag; name "EHESS" defined multiple times with different content


text:
Viessoix
Viessoix en normand ( Viessoix en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en Bocage virois. Lo sieu bourg es Modèl:A Unitat a l'èst de Vire, a Unitat|12|km {{}} al nòrd-oèst de Tinchebray e a Unitat|19|km {{}} a l'oèst de Condé-sus-Noireau[1].
La commune est en Bocage virois. Son bourg est à 7 km à l'est de Vire, à 12 km au nord-ouest de Tinchebray et à 19 km à l'ouest de Condé-sur-Noireau[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Aumale
Aumale es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aumale Se tròba en la vallée de la Bresle e es desservie per la échangeur Modèl:Sofr (situat a 4 km) del A 29 (Sant-Quentin-Amians-Lo Havre).
[[Fila:ARNOULD - AUMALE - Interior de l'Estacion.JPG|thumb|left|La parca de Aumale, abans 1918
Se vei al primièr plànol las vias de la linha del camin de fèrre secondaire a via métrique Amians - Envermeu, e, al segond plànol, près de la bastissa de l'estacion, las vias de la linha París - Lo Tréport]]
Aumale a situat a 16 km de Formerie e de Hornoy-lo-Bourg, a 18 km de Foucarmont e de Poix-de-Picardie, a 21 km de Grandvilliers, a 22 km de Blangy-sus-Bresle e a 26 km de Neufchâtel-en-Bray e de Forges-las-Aigas,
La parca de Aumale lududes dona un accès a las rets TER Picardie e TER Anautita-Normandie (linha de Beauvais al Tréport-Mars). L'estacion èra egalament desservie per la linha a via métrique de Amians (Parca Sant-Roch) a Envermeu de la ret de las Camins de fèrre départementaux de la Soma concédé a la SE.
Aumale se trouve dans la vallée de la Bresle et est desservie par l'échangeur Modèl:Sofr (situé à 4 km) de l'A 29 (Saint-Quentin-Amiens-Le Havre).
Aumale est située à 16 km de Formerie et d'Hornoy-le-Bourg, à 18 km de Foucarmont et de Poix-de-Picardie, à 21 km de Grandvilliers, à 22 km de Blangy-sur-Bresle et à 26 km de Neufchâtel-en-Bray et de Forges-les-Eaux,
La gare d'Aumale lui donne un accès aux réseaux TER Picardie et TER Haute-Normandie (ligne de Beauvais au Tréport-Mers). La gare était également desservie par la ligne à voie métrique d'Amiens (Gare Saint-Roch) à Envermeu du réseau des Chemins de fer départementaux de la Somme concédé à la SE.
Istòria[modificar | modificar la font]
En 996, lo primièr senhor de Aumale, Guérinfroy, bastís un castèl fòrt e fonda una collégiale #que desservent sièis chanoines. Ven pel continuament la abbaye Sant-Martin-de Auchy.
Aumale A erigit dins comtat en 1070 per Guillaume lo Conquistador en favor de Eudes de Champagne. En 1194, Philippe-Auguste s'apodera d'aquel comtat e lo dona a Simon de Dammartin antérieurement a la siá conquista de la Normandie. Lo títol de comte de contunh pòrti de Albemarle (jos una forma latinisée del nom de Aumale) es pas dempuèi alavetz mai que nominal en Angleterre, coma d'unes autres títols normands. Al se del reialme de França, lo comtat subsisteix jos lo sieu nom de Aumale.
Jeanne, Filha de Simon de Dammartin, pòrta lo comtat en la marida de Castelha, #qu'o conserva fins en 1342. Es assiégé e conquistats pels angleses abans 1415, del temps qu'a defendut per André de Rambures. Passa per matrimòni en aquela de Harcourt, d'ont a transmés dempuèi 1471 a René II de Lorraine per lo sieu matrimòni amb Jeanne de Harcourt. En julhet 1472, Aumale a saquejat per las tropas Bourguignones de Charles lo Téméraire #que tòrnan del banc de Beauvais. Jos Claude II, pichons-fils de René II, aquel comtat a erigit en duché-pairie, 1547. Henri IV i a ferit en un combat liurat contra los Espanhòls en 1592. Anne de Lorraine, pichona-filha de Claude II, esposa en 1618, Henri de Savoie, pòrti de Nemours, e #portar lo duché de Aumale en la ostal de Savoie, ont demòra fins en 1675.
Es alavetz crompat per Louis XIV pel pòrti del Maine, los sieus fils légitimé.
Fin finala, pel matrimòni d'una pichona-nièce d'aquel prince amb lo pòrti de Orléans (1769), dintre en la ostal de Orléans, e lo títol a portat pels cinquens fils del rei Louis-Philippe.
Pendent la Batalha de França de la Segonda Guèrra mondiala, Aumale a bombardat lo 20 de mai de 1940, #çò que parla un gigantesc incendi #que #durar mai de 15 jorns e #destruir una granda part de la vila. 15 personas an aucit pendent aquel bombardement, #que se prossegueix per mitraillages de colomnas de refugiats bèlgas. Un nòu bombardement a luòc lo 5 de junh. Lo 8 de junh de 1940, de las colomnas de la Wehrmacht travèrsan Aumale, totjorn en fuòc, per arribar a Roan.
En 1941, un recensement indicava que 213 dels 512 immeubles de la vila avián destruit, 65 d'autras èran inhabitables, e 5 de las 11 bastissas municipalas destruit[1].
En 996, le premier seigneur d'Aumale, Guérinfroy, bâtit un château fort et fonde une collégiale que desservent six chanoines. Elle devient par la suite l'abbaye Saint-Martin-d'Auchy.
Aumale est érigée en comté en 1070 par Guillaume le Conquérant en faveur d'Eudes de Champagne. En 1194, Philippe-Auguste s'empare de ce comté et le donne à Simon de Dammartin antérieurement à sa conquête de la Normandie. Le titre de comte puis duc d'Albemarle (sous une forme latinisée du nom d'Aumale) n'est dès lors plus que nominal en Angleterre, comme d’autres titres normands. Au sein du royaume de France, le comté subsiste sous son nom d’Aumale.
Jeanne, fille de Simon de Dammartin, porte le comté dans la maison de Castille, qui le conserve jusqu'en 1342. Il est assiégé et conquis par les anglais avant 1415, alors qu'il est défendu par André de Rambures. Il passe par mariage dans celle d'Harcourt, d'où il est transmis dès 1471 à René II de Lorraine par son mariage avec Jeanne d'Harcourt. En juillet 1472, Aumale est pillée par les troupes Bourguignones de Charles le Téméraire qui reviennent du siège de Beauvais. Sous Claude II, petit-fils de René II, ce comté est érigé en duché-pairie, 1547. Henri IV y est blessé dans un combat livré contre les Espagnols en 1592. Anne de Lorraine, petite-fille de Claude II, épouse en 1618, Henri de Savoie, duc de Nemours, et porta le duché d'Aumale dans la maison de Savoie, où il reste jusqu'en 1675.
Il est alors acheté par Louis XIV pour le duc du Maine, son fils légitimé.
Enfin, par le mariage d'une petite-nièce de ce prince avec le duc d'Orléans (1769), il entre dans la maison d'Orléans, et le titre est porté par le cinquième fils du roi Louis-Philippe.
Durant la Bataille de France de la Seconde Guerre mondiale, Aumale est bombardée le 20 mai 1940, ce qui cause un gigantesque incendie qui dura plus de 15 jours et détruisit une grande part de la ville. 15 personnes sont tuées pendant ce bombardement, qui se poursuit par des mitraillages de colonnes de réfugiés belges. Un nouveau bombardement a lieu le 5 juin. Le 8 juin 1940, des colonnes de la Wehrmacht traversent Aumale, toujours en feu, pour atteindre Rouen.
En 1941, un recensement indiquait que 213 des 512 immeubles de la ville étaient détruits, 65 autres étaient inhabitables, et 5 des 11 bâtiments municipaux détruits[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} «  {{{title}}} », , , p. 14
- ↑ Error dins la sintaxi del modèl Article, paramètre
títolmancant, paramètre
periodic,
revistao
jornalmancant, paramètre
annadao
datamancant{{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} «  {{{title}}} »,