text:
Mundolsheim
Mundolsheim en alemannisch (Mundolsheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Mundolsheim se situa a 8 quilomètres al Nòrd d'Estrasburg (latitud 48,65 ; longitude 7,7), en lo arrondissement d'Estrasburg-Campanha, a una altitud compresa entre 137 mètres (al nivèl de la Souffel) e 185 mètres (al luòc-dich del Holderberg) e s'estend sus 412 ectaras.
Fa partida de la Comunitat Urbana d'Estrasburg. Per la siá situacion géographique, es rapidament passada de l'estatut de municipalitat rurala a aquel de pichona vila dinamica, doncas que compta sus lo sieu territòri de nombrosas entrepresas repartidas sus tres espacis : las zònas d'activitats de las Maréchaux e de las Floralies e lo Parc de las Descobèrtas. Es egalament desservie per de nombroses aisses de comunicacion : lo camin de fèrre, lo autoroute e la rota de Brumath.
La commune de Mundolsheim se situe à 8 kilomètres au Nord de Strasbourg (latitude 48,65 ; longitude 7,7), dans l’arrondissement de Strasbourg-Campèstre, à une altitude comprise entre 137 mètres (au niveau de la Souffel) et 185 mètres (au lieu-dit du Holderberg) et s’étend sur 412 hectares.
Elle fait partie de la Communauté Urbaine de Strasbourg. Par sa situation géographique, elle est rapidement passée du statut de commune rurale à celui de petite ville dynamique, puisqu’elle compte sur son territoire de nombreuses entreprises réparties sur trois espaces : les zones d’activités des Maréchaux et des Floralies et le Parc des Découvertes. Elle est également desservie par de nombreux axes de communication : le chemin de fer, l’autoroute et la route de Brumath.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Un peuplement #que remonta a la préhistoire
Los vestigis jamai ancians #qu'an #èsser trobats datan de 5 000 ans abans J.-C. A aquela epòca, tres pòbles d'agricultors existissián a la localizacion del vilatge actual. Pel continuament, la preséncia de populacion sul sector demorarà totjorn fòrça important.
- Al fil dels sègles
Lo nom del vilatge a citat per las primièras fes la an 1120. La primièra mencion d'un castèl fortificat #que se pensa poder situar sul Glœckelsberg, a la localizacion de l'actuala luòc botanique apparait lo an 1198. De la Modèl:S mini- a Modèl:La s-, lo pòble #èsser lo teatre de divèrsas batalhas. A particularament sofèrt en lo moment de la Modèl:S-. Pendent la guèrra de trenta ans, lo pòble e aguèt saquejat, destruit, apurat pels cantonnements e la populacion li calguèt pagar de pesadas de contribucions de guèrra. De jamai, en 1644, lo pòble e aguèt mes a sac per las Croatas. Pendent la guèrra de Olanda (1673-1679), dels soldats #prene los sieus quartièrs dins lo pòble. Se #exigir de abitants del pan, del vin, de la carn, del foin e del avoine pels cavals. Pendent lo meteis periòde, un orage d'una escassa violéncia #estrossejar tota la region e #destruir la mitat de las céréales de ivèrn e la totalitat de las récoltes de #èsser. Fin finala, En febrièr 1675, #arribar las armadas imperialas #que #far fòrça jamai de dégâts que la guèrra de trenta ans. Lo ivèrn 1788-89 #èsser d'una extraordinària rigor e aquel #èsser la disette.
- Las oras los Jamai ombrívolas de Mundolsheim
En una sòla nuèch (27 de junh 1815), pendenta la batalha de Souffel-Hoenheim, lo pòble #pèrdre 39 ostals e 84 unas autras bastissas en la batalha #que #liurar lo generala RAPP per protegir Estrasburg. La rèsta dels ostals #èsser fòrtament deteriorat. En tot, 168 familhas aguèron precipitat en la desgràcia e las jamai pauras redusits a la mendicité. Lo empentassa de solidarité #que se ensuivit #èsser sens precedent.
En 1818, totas las de municipalitats de Alsace, #conéisser un periòde de disette e de granda praubesa. De jamai, la municipalitat li calguèt afrontar la siá reconstruction gaireben totala.
- Del castèl medieval del Haldenbourg al parc botanique
De 1901 a 1902 una batariá, la «Kirschbaum-Batariá», e aguèt bastit sul luòc istoric del Glœckelsberg ont se trobava, a la Mièja Edat, lo castèl del Haldenburg. Al començament de la Segonda Guèrra mondiala, la «Batariá dels Cirerers» a servit a pilonner lo marge drech del Rhin. Pendent lo aucupacion, los canons an #èsser desmontats e la labor a pas doncas pas pogudas servir en lo moment de la Desliurança del Alsace lo an 1945. A la sortida de la guèrra, las fortificacions d'Estrasburg an pas jamai presentat d'interès militar e la «Batariá dels Cirerers» a #èsser totalament destruida. Lo luòc A #èsser aquerits per la municipalitat en vista de condicionar un depaus de escobilhas ménagères. Recobert De tèrra vegetala aprés la siá clausura, lo luòc a #èsser condicionat lo an 1992 en parc botanique. Desgraciadament, Aqueles bouleversements De terren an fach desaparéisser/desaparéisser las traces de la «Batariá dels Cirerers» e aquelas dels vestigis del castèl medieval del «Haldenbourg».
- Un peuplement qui remonte à la préhistoire
Les vestiges les plus anciens qui ont été retrouvés datent de 5 000 ans avant J.-C. À cette époque, trois villages d’agriculteurs existaient à l’emplacement du village actuel. Par la suite, la présence de population sur le secteur restera toujours très importante.
- Au fil des siècles
Le nom du village est cité pour la première fois en 1120. La première mention d’un château fortifié qu’on pense pouvoir situer sur le Glœckelsberg, à l’emplacement de l’actuel site botanique apparait en 1198. Du Modèl:S mini- au Modèl:S-, le village fut le théâtre de plusieurs batailles. Il a particulièrement souffert lors du Modèl:S-. Durant la guerre de trente ans, le village fut pillé, détruit, épuisé par les cantonnements et la population dut payer de lourdes contributions de guerre. De plus, en 1644, le village fut mis à sac par les Croates. Durant la guerre de Hollande (1673-1679), des soldats prirent leurs quartiers dans le village. On exigea des habitants du pain, du vin, de la viande, du foin et de l’avoine pour les chevaux. Durant la même période, un orage d’une rare violence ravagea toute la région et détruisit la moitié des céréales d’hiver et la totalité des récoltes d’été. Enfin, en février 1675, arrivèrent les armées impériales qui firent beaucoup plus de dégâts que la guerre de trente ans. L’hiver 1788-89 fut d’une extraordinaire rigueur et ce fut la disette.
- Les heures les plus sombres de Mundolsheim
En une seule nuit (27 juin 1815), pendant la bataille de Souffel-Hoenheim, le village perdit 39 maisons et 84 autres bâtiments dans la bataille que livra le général RAPP pour protéger Strasbourg. Le reste des maisons fut fortement endommagé. En tout, 168 familles furent précipitées dans le malheur et les plus pauvres réduits à la mendicité. L’élan de solidarité qui s’ensuivit fut sans précédent.
En 1818, toutes les communes d’Alsace, connurent une période de disette et de grande pauvreté. De plus, la commune dut faire face à sa reconstruction quasi totale.
- Du château médiéval du Haldenbourg au parc botanique
De 1901 à 1902 une batterie, la «Kirschbaum-Batterie», fut construite sur le site historique du Glœckelsberg où se trouvait, au Moyen Âge, le château du Haldenburg. Au début de la Seconde Guerre mondiale, la «Batterie des Cerisiers» a servi pour pilonner la rive droite du Rhin. Pendant l’occupation, les canons ont été démontés et l’ouvrage n’a donc pas pu servir lors de la Libération de l’Alsace en 1945. À l’issue de la guerre, les fortifications de Strasbourg n’ont plus présenté d’intérêt militaire et la «Batterie des Cerisiers» a été entièrement détruite. Le site a été acquis par la commune en vue d’aménager un dépôt d’ordures ménagères. Recouvert de terre végétale après sa fermeture, le site a été aménagé en 1992 en parc botanique. Malheureusement, ces bouleversements de terrain ont fait disparaître les traces de la «Batterie des Cerisiers» et celles des vestiges du château médiéval du «Haldenbourg».


c: text/html

text:
Club Atlético Rosario Central
Lo Club Atlético Rosario Central qu'ei ua de la associocion esportivas mei ancianas d'Argentina (que ho fondat en 1889), originari de la ciutat de Rosario, Província de Santa Fe.
Qu'ei de segur ua de las equipas màger en dehòra de la zòna urbana de Buenos Aires e de la soa província dab 4 campionats d'Argentina desempuish la tempsada professionau e mantuas participacion a la Copa Libertadores de América (2 vegadas com miei finalista).
Lo son estadi, l'Estadio Dr. Lisandro de la Torre qu'ei un deus màgers d'Argentina. Lo sol, amassa dab El Monumental de River Plate abilitat de la FIFA en aqueth país.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Provençau
Lo provençau (prov., gasc. nord-oc.) o provençal (leng.) es lo dialècte occitan parlat en Provença (fòra la zòna aupenca que parla vivaroaupenc) e dins l'èst de Lengadòc. Lo niçard n’es un sosdialècte parlat a Niça. Lo mot provençau serviguèt longtemps a nommar la lenga occitana dins son ensems. Lo provençau rodanenc es la lenga de Frederic Mistral e serviguèt de basa per la creacion de la nòrma mistralenca.
Somari
Extension geografica[modificar | modificar la font]
Segon la gramatica de Juli Ronjat (publicada entre 1930 e 1941) e Pèire Bèc (en 1995), lo provençau se parla:
- au sud de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur (au sud de la vila de Dinha),
- a l'èst dau departament de Gard, dins la region de Lengadòc-Rosselhon (a l'entorn de Nimes, amb son limit occidentau que coïncidís aproximativament amb lo riu de Vidorle e lo pè dei Cevenas).
- au principat de Mónegue, ont lo provençau niçard coexistís amb lo ligur monegasc.
Segon quauqueis autors, lo provençau compren totei lei parlars occitans deis Aups (dichs aupencs o gavòts), valent a dire lo nòrd de la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur (au nòrd de Dinha) e lei Valadas Occitanas de l'estat italian. Pasmens, la classificacion pus admesa uei (segon Juli Ronjat e Pèire Bèc) agropa lei parlars deis Aups dins l'occitan vivaroaupenc e non dins lo dialècte provençau. L'inclusion deis parlars deis Aups dins lo provençau s'explica mai per de motius istorics que dialectologics. L'inclusion de la franja de Nimes (e mens encara de la franja costiera de Vidorle) au dialècte provençau empacha pas lo caractèr de transicion que ten aquela zona amb lo domeni lengadocian.
Obviament existisson de franjas de transicion entre lei dialèctes provençau e vivaroaupenc que lei dialectològs an costuma d'atribuir au vivaroaupenc: sud de Droma (dicha Droma Provençala), region de Dinha, aut País Niçard. Per còntra la zona dicha bas-aupenca, immediatament au sud de Dinha e anant de Forcauquier a Castelana, es pus provençala que vivaroaupenca, maugrat la preséncia de trachs vivaroaupencs.
I a tanben una transicion dau provençau vèrs lo lengadocian dins l'extrèm sud-èst d'Ardecha e a l'oèst de Nimes (au pè dei Cevenas e vèrs Vidorle).
Classificacion dau provençau[modificar | modificar la font]
Segon Pèire Bèc (1995), lei dialèctes provençau e lengadocian forman un ensems sud-occitan (o occitan meridionau), que se distinguís dau nòrd-occitan (vivaroaupenc, auvernhat e lemosin) e de l'occitan gascon.
Particularitats[modificar | modificar la font]
Una part dei caracteristicas lingüisticas d'aquesta varietat occitana ja se manifèstan a l'Edat Mejana e una autra part se consolida a partir dau sègle XVII:
- Vocalizacion dei -l en fin de sillaba en [w] (fil > fiu, mèl > mèu, sal > sau, martèl > martèu).
- Vocalizacion frequenta (mai non sistematica) de -lh en [w] (solelh > soleu).
Leis autrei trachs se fan visibles a partir dau sègle XVII: amudiment dei consonantas finalas (e subretot quauquei marcas gramaticalas coma leis -s dau plurau dei noms e adjectius, que despareisson o que dins certanei cas se substituisson per la terminason -ei(s) prononciada [ej(z)/i(z)]. En niçard pasmens utilizan lei terminasons -u/-i. Ansin la forma occitana mai estenduda los amics, las amigas se ditz en provençau generau leis amics, leis amigas e en niçard lu amics, li amigui.
Rapòrt au lengadocian (mai amb una larga zòna d'interferéncia), lo provençau se caracteriza per:
- Un article definit plurau epicèn (qu'a la mesma forma au masculin coma au femenin) lei [lej/li] (leis [lejz/liz] davant una vocala). Tanben tota una seria de mots coneisson la terminason epicèna -ei (-eis): d'adjectius possessius (mei, tei, sei), d'adjectius demostratius, exclamatius o interrogatius (aquelei, aquestei), de pronoms personaus (elei), d'adjectius e de pronoms indefinits (quauquei, d'unei), e en generau, les adjectius plaçats davant lo nom que transforman -e e -a finalas dau singular en -ei au plurau (un brave amic, de braveis amics; una granda taula, de grandei taulas).
- Diftongason de o > ue (luec, fuec (o fuòc), pueg, fuelha per los lengadocians luòc, fuòc, puèg (puòg), fuèlha ('fuòlha), mas buòu, muòu/muòl dins los dos dialèctes.
- Lo niçard, en luòc de -ei (-eis), possedís un sistèma amb lei terminasons -u au masculin plurau e -i au femenin plurau.
- La casuda dei consonantas oclusivas finalas, levat en niçard.
- La vocalizacion de la -l finala en -u.
- Lo manten de l'oposicion v/b.
- Lo manten de la -n finala etimologica amb la nasalizacion parciala de la vocala precedenta.
Rapòrt au vivaroaupenc, lo provençau se caracteriza per:
- Lo manten deis -d- intervocalicas: parlada còntra parlaa.
- Una primiera persona dau singular en -e o -i còntra -o en vivaroaupenc
- L'abséncia de palatalizacion dei grops latins ka-/ga- (amb excepcion de quauquei manlèus probables a aqueu dialècte coma chausir, chabir, etc.).
Classificacions sosdialectalas[modificar | modificar la font]
Lo provençau se classifica ansin:
- Lo provençau generau compren doas varietats fòrça similaras:
- Lo provençau rodanenc. S'esten a l'èst dau departament de Gard (vèrs Nimes), lo departament de Vauclusa (vèrs Avinhon, Aurenja) e a l'oèst dau departament dei Bocas de Ròse (Arle, Camarga). Lei "josieus dau Papa", comunautats josievas d'Avinhon e dau Comtat Venaicin desvolopèron un sosdialècte judeoprovençau especific (tanben nomenat shuadit o judeooccitan). Lei caracteristicas pròprias dau rodanenc:
- Morfologia:
- Fonetica:
- Abséncia de diftongason de ò realizada [ɔ] (bòn, pònt...).
- Lo provençau maritim (o centrau o mediterranèu). La sieuna extension es dins l'èst dei Bocas de Ròse (vèrs Selon, Ais de Provença e Marselha), lo departament de Var (Tolon...) e l'oèst deis Aups Maritims (vèrs Canas, Antíbol, Grassa e Canha de Mar). Lo sud deis Aups d'Auta Provença, vèrs Forcauquier e Castelana, coneis una transicion doça entre lo provençau maritim e lo vivaroaupenc, (aqueu d'aquí que comença a partir de Dinha). Lei caracteristicas dau maritim son:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu es -i (canti). Mai es -o (canto/chanto) dins la zona de transicion vèrs lo vivaroaupenc.
- L'article plurau lei(s) se pronóncia puslèu [lej(z)] e d'autrei terminasons dau plurau s'acaban tanben per -ei(s) [ej(z)].
- Lei pronoms seguents an la forma mi, ti, si (en luòc de me, te, se).
- Fonetica:
- Preséncia de diftongs amb ò realizat [wɔ/we/wa] (bòn, pònt...).
- Morfologia:
- Lo provençau rodanenc. S'esten a l'èst dau departament de Gard (vèrs Nimes), lo departament de Vauclusa (vèrs Avinhon, Aurenja) e a l'oèst dau departament dei Bocas de Ròse (Arle, Camarga). Lei "josieus dau Papa", comunautats josievas d'Avinhon e dau Comtat Venaicin desvolopèron un sosdialècte judeoprovençau especific (tanben nomenat shuadit o judeooccitan). Lei caracteristicas pròprias dau rodanenc:
- Lo provençau niçard se parla dins la bassa Comtat de Niça e a Mónegue (l'auta Comtat de Niça es de dialècte vivaroaupenc e la Vau de Ròia es de dialècte roiasc). D'unei que i a pensan que se tracta d'un dialècte distint dau provençau, per de rasons pus culturalas que non pas dialectologicas. Pron particular, lo niçard se caracteriza per:
- Morfologia:
- La desinéncia de 1a persona au present de l'indicatiu qu'es -i (canti). Mai es -o (canto/chanto) dins la zona de transicion vèrs lo vivaroaupenc e tanben dins lo parlar mentonasc.
- La terminason -s dau plurau s'es amudida e explica, dins certanei cas, l'aparicion de formas nòvas dau plurau masculin amb -u e dau plurau femenin amb -i (correspondent amb -ei(s) dau provençau generau). Ansin: la forma occitana generala los amics, las amigas se ditz en niçard lu amics, li amigui (mai en provençau generau: leis amics, leis amigas).
- Lei pronoms seguents an la forma mi, ti, si (en luòc de me, te, se).
- Fonetica:
- La conservacion de la -a finala atòna prononciada [a] (en luòc de [ɔ] coma en provençau generau).
- Preséncia de diftongs amb ò realizat [wɔ/wa] (bòn, pònt...).
- Una tendéncia a conservar de mots proparoxitòns o esdrúchols, valent a dire amb l'accent tonic sus l'avantavantdarriera sillaba (en luòc de lei transformar en mots paroxitòns o plans amb l'accent tonic sus l'avantdarriera sillaba, coma en occitan generau). Ansin: diménegue (en luòc de dimenge), pàgina (en luòc de pagina).
- La pronóncia de la majoritat dei consonantas finalas (en luòc de leis amudir coma en provençau generau). Pasmens la terminason -s dau plurau s'es amudida.
- Morfologia:
- Lo vivaroaupenc, dempuei lo nòrd de Vivarés fins ais Aups, qu'es en realitat un dialècte distint dau provençau segon lei classificacions uei pron acceptadas dei lingüistas Juli Ronjat e Pèire Bèc. Pertanh au nòrd-occitan (ten cha en luòc de ca e ja en luòc de ga...).
Codificacion e estandardizacion[modificar | modificar la font]
Existisson dos sistèmas normatius concurrents a causa de la dura situacion de diglossia en fàcia dau francés:
- La nòrma classica, desvolopada particularament per Robèrt Lafont, unitària dins l'ensems occitan, que s'acòsta deis us pus tradicionaus dau provençau, deis autrei dialèctes occitans, de l'occitan ancian e tanben dau catalan.
- La nòrma mistralenca, utilizada particularament per Frederic Mistral, mai mens unitària, pauc tradicionala e que s'acòsta deis us francés.
Dins lei doas nòrmas, existisson de tendéncias favorablas a una estandardizacion dau provençau, basada sus la koinè literària iniciada per lo Felibritge dempuei lo mitan dau sègle XIX e pron convergenta amb leis autrei koinès regionalas de l'occitan. Ansin se dessenhan doas varietats regionalas de l'occitan larg: lo provençau generau e lo provençau niçard (a causa dau particularisme culturau fòrt de la Comtat de Niça). Totun tanben i a de tendéncias que defendon lo localisme exacerbat e que refusan (o desestabilizan) la codificacion a respècte dei doas nòrmas.
Se remarcarà que lei doas nòrmas, en generau, diferisson sistematicament per l'ortografia (notacion dei sòns) mai nòtan quasi exactament la meteissa causa: Cante una chata de Provença e Cante una chato de Prouvènço se pronóncian parier.
La nòrma orala (recomandacion dei formas parladas) diferís solament un pauc entre nòrma mistralenca e nòrma classica. Per exemple, certans mots afrancesats son acceptats en nòrma mistralenca (umble/umble, Oumèro/Omèra) mentre que la nòrma classica conselha de leis evitar e de lei remplaçar per de formas occitanas pus autenticas (umil, Omèr).
Secessionisme lingüistic[modificar | modificar la font]
Après fòrça ans de lucha per establir quina grafia caliá far servir per escriure l'occitan provençau, es aparegut una tendéncia secessionista, que refusa d'admetre l'unitat de la lenga occitana, que revendica la nòrma mistralenca, mai non representa pas l'ensems deis usatgiers d'aquela nòrma mistralenca; en mai d'aquò es contrària a la vision unitària de la lenga d'òc de Frederic Mistral. Aqueu secessionisme lingüistic apareguèt durant leis ans 1970 (amb Loís Baile) e es estat reactivat dempuei leis ans 1990 per l'universitari Felip Blanchet e per de grops coma l'Union Provençala o lo Collectiu Provença: en s'apiejant subre una concepcion particulara de l'identitat provençala, afirman que lo provençau seriá una lenga a despart e que caudriá parlar de "lengas d'òc" au plurau e non d'una sola lenga. Refusan lo tèrme unitari "occitan". Aquela tendéncia es fòrça marginala dins lo domeni de la lingüistica romanica mai es influenta dins quauquei mitans politics e culturaus locaus. Pasmens a pas capitat de convéncer la majoritat dau movement culturau provençau, ni manco la comunautat scientifica dei lingüistas seriós especializats en provençau.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- AVRIL J.T. (1839) Dictionnaire provençal-français suivi d’un vocabulaire français-provençal [reed. 1991, Nimes: Lacour]
- BÈC Pèire = BEC Pierre (1995) La langue occitane, coll. Que sais-je? n° 1059, París: Presses Universitaires de France [1a ed. 1963]
- CALVINO Joan Batista (1905) = CALVINO Jean-Baptiste, Nouveau dictionnaire niçois-français, Niça: Imprimerie des Alpes Maritimes [reed. 1993 amb lo títol: Dictionnaire niçois-français, français-niçois, Nimes: Lacour]
- BOISGONTIER Jacme (1981-86) (collab. Loís MICHEL, Joan Maria PETIT) = BOISGONTIER Jacques (collab. Louis MICHEL, Jean-Marie PETIT) Atlas linguistique et ethnographique du Languedoc oriental [ALLOr], París: CNRS, 3 vol.
- BOUVIER Joan Glaudi, & MARTÈL Clàudia (1975-1986) = BOUVIER Jean-Claude, & MARTEL Claude, Atlas linguistique et ethnographique de la Provence [ALP], París: CNRS
- CASTELANA Jòrdi (1947) = CASTELLANA Georges, Dictionnaire niçois-français [reed. 2001, Niça: Serre]
- CASTELANA Jòrdi (1952) = CASTELLANA Georges, Dictionnaire français-niçois [reed. 2001, Niça: Serre]
- COMPANH Andrieu ‹COMPAN Andriéu› (1965) = COMPAN André, Grammaire niçoise [reed. 1981, Niça: Serre]
- COPIER Juli (1995) = COUPIER Jules, Dictionnaire français-provençal / ‹Diciounàri francés-prouvençau› [Diccionari francés-provençau], Ais de Provença: Association Dictionnaire Français-Provençal / Edisud
- FORVIERAS Xavier de ‹FOURVIERO Savié de› (1899) = FOURVIÈRES Xavier de, Grammaire provençale et guide de conversation [reed. 1973, Avinhon: Aubanel] [mai d’una reedicion: Culture Provençale et Méridionale, Aubéron]
- LAFONT Robèrt (1951) Phonétique et graphie du provençal: essai d’adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence, Tolosa: Institut d’Études Occitanes [reed. 1960] • Actualizat dins Lafont 1972
- LAFONT Robèrt (1972) L’ortografia occitana, lo provençau, Montpelhièr: Universitat de Montpelhièr III-Centre d’Estudis Occitans • Actualizacion de Lafont 1951
- MARTIN Guiu, & MOLIN Bernat (1998) = MARTIN Guy, & MOULIN Bernard, Grammaire provençale et cartes linguistiques, Ais de Provença: Comitat Sestian d’Estudis Occitans / Centre Regionau d’Estudis Occitans-Provença (difusion Edisud)
- FETTUCIARI Jòrgi, & MARTIN Guiu, & PIETRI Jaume (2003) Dictionnaire provençal-français / Diccionari provençau-francés, Ais de Provença: L’Escomessa / CREO Provença (difusion Edisud)
- LÈBRE Elias, & MARTIN Guiu, & MOLIN Bernat (2004) = LÈBRE Élie, & MARTIN Guy, & MOULIN Bernard, Dictionnaire de base français-provençal / Diccionari de basa francés-provençau, Ais de Provença: CREO Provença (difusion Edisud) [1a ed. 1992]
- MISTRAL Frederic (1879-1886) ‹Lou Tresor dóu Felibritge› [Lo Tresaur dau Felibritge]: Dictionnaire provençal-français, Ais de Provença: Remondet-Aubin [reed. 1932, París: Delagrave] [reed. 1968, Ais de Provença: ‹Edicioun Ramoun Berenguié› (Edicions Ramon Berenguier)] [reed. 1979, Ais de Provença: Edisud, 2 vol.]
- PELLAS S.A. (1723) Dictionnaire provençal et français [reed. 1996, Nimes: Lacour]
- RONJAT Juli = RONJAT Jules (1930-1941), Grammaire istorique [sic] des parlers provençaux modernes, 4 vol. [reed. 1980, Marselha: Laffitte Reprints, 2 vol.]
Lingüistica > Lenga > Occitan > Provençau


text:
Rencurel
'Rencurel' (nom francés, lo nom occitan es desconegut) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Geografia[modificar | modificar la font]
Rencurel Es un vilatge al void d'un vallon vorejat per las anautitas falaises calcaires del Vercors d'un costat, e los rondeurs del massís dels Coulmes de l'autre.
Lo territòri de Rencurel fa partida del Parc natural regional del Vercors.
Rencurel Se situa entre Villard-de-Lans e Pont-en-Royans.
Rencurel est un village au creux d'un vallon bordé par les hautes falaises calcaires du Vercors d'un côté, et les rondeurs du massif des Coulmes de l'autre.
Le territoire de Rencurel fait partie du Parc naturel régional du Vercors.
Rencurel se situe entre Villard-de-Lans et Pont-en-Royans.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
{{Image label|x=0.1016


text:
Tigre (riu)
Tigre es, amb Eufrates, un dels dos grands rius que limitan Mesopotamia; es lo mai oriental d'ambedós e travèrsa Iraq dempuèi las montanhas d'Anatolia. Lo nom de Tigre ven del persan ancian e significa « lo rapid ». Un autre nom per aquel riu, utilizat als temps dels persans, èra Arvand, qu'a lo meteis sens. Lo nom d'Arvand, en persan modèrne, se referís uèi a la partida bassa de Tigre.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Nais dins las montanhas del Taure, a l'èst de Turquia, e s'escor sus 1 900 km cap al sud-èst fins a jónher Eufrates a Al-Qurna, al sud d'Iraq, per anar dins lo golf Persic amb lo nom de Shatt al-Arab. Los afluents principals son Diyala e Zab.
Bagdad, la capitala iraquiana, se tròba sus la riba occidentala de Tigre, alara que la vila portuària de Bassòra es situada de l'autre costat, prèp de la boca, dins la partida nomenada Shatt al-Arab. Dins l'antiquitat, las grandas ciutats mesopotamianas longavan lo riu o pas gaire luènh, e l'aiga de Tigre irrigava la civilizacion sumeriana. Las principalas ciutats èran Niniva, Ctesifont e Seleucia de Tigre, mentre que las aigas de Tigre arribavan a la ciutat de Lagash per un canal bastit cap a 2400 abC. La ciutat natala de Saddam Hussein, Tikrit, tanben tòca lo riu que son nom ne deriva.
Tigre foguèt una importanta via de comunicacion e de transpòrt dins un país fòrça desertic. Fins a Bagdad es navegable pels batèus de pichon galbre, al contrari de l'amont fins a Mossol. Lo transpòrt fluvial perdèt son importància al sègle XX amb l'arribada del camin de fèrre Bassora-Bagdad-Mossol e las carrièras.
I a fòrça presas d'aiga sul riu en Iraq e en Turquia que fornisson l'aiga e asagan las regions aridas e semideserticas non luènh de sa val. Las restancas tanben evitan las inondacions de la partida iraquiana, que abans èran abitualas en causa de la fonda de las nèus de las montanhas turcas vesinas dempuèi abril. Lo restancament recent del riu dins la partida turca foguèt un subjècte de controvèrsia, perque los efèctes sul mitan coma la possibilitat de la reduccion del debit en aval.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ E. Laroche, Glossaire de la langue Hourrite, Paris (1980), p. 55.


text:
792
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 792 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Perseguida de la campanha militara acomençada en 791 còntra lei Bulgars. Pasmens, s'acabèt per una desfacha importanta a Marcellae onte lei Bizantins perdiguèron unei milièrs d'òmes. Constantin VI poguèt negociar la patz en cambi dau pagament d'un tribut important. Aquela desfacha permetèt ai partisans de sa maire e ais oposants a l'emperaire de restablir en partida lo poder de regéncia de sa maire Irèna.


text:
Lupstein
Lupstein en alemannisch (Lupstein en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Pendent la guèrra de las Rustauds, lo data|16|de Modèl:Jamai, lo pòble, refugi de paysans ne revòlta #qu'avián abandonat Saverne se brulé e tota la siá populacion massacrée. Se tròba encara uèi près de la glèisa un ossuaire #que, segond la legenda, contendriá los uasses dels paysans mòrtes.
Pendant la guerre des Rustauds, le , le village, refuge de paysans en révolte qui avaient quitté Saverne est brulé et toute sa population massacrée. On trouve encore aujourd'hui près de l'église un ossuaire qui, selon la légende, contiendrait les os des paysans morts.


text:
Ornon
"Ornon" (nom francés; lo nom occitan es pas documentat) es una comuna occitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Ornon reagrupa divèrses pichons pòbles escalonant-se detla longitud de la vallée de la Lignarre, al pè del massís del Taillefer. Fa istoricament partida de la Oisans, que çò caulet de Ornon connècta al sud al Valbonnais.
La commune d'Ornon regroupe plusieurs petits villages s'étageant le long de la vallée de la Lignarre, au pied du massif du Taillefer. Elle fait historiquement partie de l'Oisans, que le col d'Ornon relie au sud au Valbonnais.


text:
Ensí
Ensí foguèt un títol durant lo periòde de la Mesopotamia antica. Designèt lo cap d'un vilatge o d'una vila estat e un ensí podiá èsser un governador o un prince independent. Inicialament, lo títol foguèt reservat ai rèis d'Umma e de Lagash[1]. Puei, durant la tresena dinastia d'Ur, lei caps de províncias avián aqueu títol. Lei rèis d'Ur avián adonc lo títol de lugal.
Dau temps de la dinastia d'Ur III, lei vilas seguentas avián un ensí : Adad, Apiak, Babilònia, Dabrum, Eresh, Eshnunna, Girtab, Girsu/Larsa, Isin, Ishim-Shulgi, Kazallu, Kish, Kutta, Marad, Nippur, Push, Sippar, Susa, Shurrupak, Umma, Urum e Urusagrig[2].


text:
Fréchencourt
Fèrchincourt en picard ( Fréchencourt en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de Fréchencourt, situat de part e d'autra de la Hallue, a vorejat per las municipalitats de Montigny al nòrd, Béhencourt al nòrd-es, Pont-Noyelles al sud e a l'èst, Sant-Gratien a l'oèst e Querrieu al sud. Lo marge esquèrre de la Hallue votz aflorar terrens calcaires amb una pendenta pro fòrta, lo ponch mai elevat es lo Mont Télaine ne nautor del bòsc de Parmont. Sul marge drech, la craie a recobert d'una rusca de alluvions e de limons de tant mai épaisse #que se se sarra de la vallée ont lo ponch çò de mès a situat bas al luòc-dich Lo molin hanti al limit del territòri de Querrieu. Lo vilatge a bastit sul marge drech del riu, en la part bassa d'un serral en forma de esperó en venent de Sant-Gratien. Al nòrd d'aquel serral-esperó, se tròba la vallée shuta dicha vallée de Molliens, vorejada al nòrd pel bòsc de Quesnoy. Al sud del pòble, lo riu e las fonts an entaillé prigondament la craie al luòc-ditz la Falize, près #que se n'estendon setanta ectaras de marais fins al limit del territòri de Querrieu[1].
Le territoire de Fréchencourt, situé de part et d'autre de l'Hallue, est bordé par les communes de Montigny au nord, Béhencourt au nord-est, Pont-Noyelles au sud et à l'est, Saint-Gratien à l'ouest et Querrieu au sud. La rive gauche de l'Hallue voit affleurer des terrains calcaires avec une pente assez forte, le point le plus haut est le Mont Télaine en haut du bois de Parmont. Sur la rive droite, la craie est recouverte d'une couche d'alluvions et de limons d'autant plus épaisse que l'on se rapproche de la vallée où le point le plus bas est situé au lieu-dit Le moulin hanti à la limite du territoire de Querrieu. Le village est construit sur la rive droite de la rivière, dans la partie basse d'un coteau en forme d'éperon venant de Saint-Gratien. Au nord de ce coteau-éperon, se trouve la vallée sèche dite vallée de Molliens, bordée au nord par le bois de Quesnoy. Au sud du village, la rivière et les sources ont entaillé profondément la craie au lieu-dit la Falize, auprès de laquelle s'étendent soixante-dix hectares de marais jusqu'à la limite du territoire de Querrieu[2].


text:
Superpredator
Un superpredator es un predator que, vengut adult, se situa a la cima d'una cadena alimentara. Aqueu tipe d'espècia existís dins lei mitans maritims o terrèstres (balenas, crocodils, lions...). En causa de la poissança de son armament, de l'eficacitat de sei mejans de captura e de l'eliminacion volontària d'uneis autrei superpredators dempuei la Preïstòria (ors, lops...), l'Òme es de còps considerat coma lo superpredator ultim[1]. Dins son mitan naturau, un superpredator a un ròtle biologic major per limitar leis efectius deis autreis espècias.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Maugrat aquel estatut, l'Òme Homo sapiens demora una preda occasionala per d'autrei superpredators coma certaneis espècias de crocodil.


text:
Lahar
Un lahar es una colada de fanga compausada de material piroclastic e aiga que s'escorrís sul pendís d'un volcan, puèi generalament lo long de la rega d'una val fluviala.
Lo tèrme de lahar ven d'Indonesia e en javanés significa lava.
Los lahars an la consisténcia del beton: se compòrtan coma un fluid quand se mòvon, e coma un solid quand s'arrèstan[1]. Los Lahars pòdon èsser enòrmes: lo lahar Osceola produit fa 5600 ans pel Mont Rainier dins l'Estat de Washington produguèt una paret de fanga de 140 m de prigondor dins las gòrjas de la White River e cobriguèt un airal de 330 km² correspondent a 2,3 km³ de material. Un lahar pòt èsser extremament perilhós, amor de son energia e velocitat: un lahar grand se pòt mòure a mantun desenats de mètres per segonda subre fòrça quilomètres, causant destruccions e catastròfas. Lo lahar de l'erupcion del Nevado del Ruiz en Colómbia en 1985 provoquèt la Tragedia d'Armero, que tuèt 23 000 personas quand la vila d'Armero foguèt rebonduda jos 5 m de fanga[2].
Causas[modificar | modificar la font]
Los lahars son deguts a divèrsas causas[1]:
- La nèu e los glacièrs se pòdon desglaçar per la calor de la lava o d'un flux piroclastic durant una erupcion volcanica
- Un aigat provocat per un glacièr, la rompedura d'un lac, o de precipitacions fòrtas pòdon formar un lahar, o un jökulhlaup.
- L'aiga d'un lac de cratèr, combinat amb de material volcanic pendent una erupcion.
E mai que los lahars sián associats mai que mai als efièches d'activitat volcanica, aquestes se pòdon produire pasmens sens cap d'activitat volcanica actuala, se las condicions son reünidas per provocar un esfondrament e un resquilhatge de fanga qu'a per origina los depaus de cendres volcanicas.


text:
Lasa
Lasa (basco), Lasse (francés), qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Baisha Navarra.
Lo gentilici qu'ei lasar.
L'arriu d'Arnegi e los sons afluents los arrivets de Pagolako, de Landarreta e d'Ontzoroneko que traucan la vila.
Qu'ei un punt de partença de cap a las montanhas Adartza (1250 m) e Munhoa (1021 m).
Somari
Comunas tòcatocantas[modificar | modificar la font]
- Azkarate au nòrd
- Uhart de Cisa a l'èst
- Anhauze a l'oèst
- Arnegi au sud-èst
- Banka au sud-oèst
- Luzaide dens la Comunautat Forala de Navarra au sud.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Lasa qu'ei mencionada en 1266. Que s'i tròba mencion, en 1333, de la comandaria de Mokosail (adaptacion basca de « bon conselh »), dependent de Roncesvaus, puish deu capítol de Baiona, qui arcuelhiva los pelegrins deu Camin de Sant Jaume.
Economia[modificar | modificar la font]
L'agricultura qu'ei la principau activitat economica de la comuna, on e's produtz vin d'Irulegi.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
De véder[modificar | modificar la font]
- Ostaus tradicionaus bascos Etxartea (sègle XVII), Harginaenea (fin deu sègle XVII) e Laskorria (sègle XVIII), a la manièra de Meriategia.
- Glèisa de Sant Martin, deu sègle XIX.


text:
Avinhon
Avinhon ( Avignon en francés) es una vila istorica d'Occitània, en Provença, dins lo parçan dau Comtat Venaicin, lo departament de Vauclusa, dins la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d'Azur. Sa populacion èra estimada a 90 800 abitants, en 2005. Sa superfícia totala es 64,8 km². La vila es coneguda actualament per sas activitats artisticas e culturalas, e demest aquestas a una plaça preponderanta lo Festivau d'Avinhon.
Lo gentilici es avinhonenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Avinhon se situa au jonhent de Ròse e de Durença, e confronta a l'oèst lo departament du Gard e lei comunas de Vilanòva d'Avinhon e Angles, e au sud ambé lei Bocas de Ròse e lei comunas de Barbentana, Ronhonaç, Castèurainard e Nòvas.
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo nom d'aquesta ciutat es atestat tre lo sègle VI abans Crist. La mencion mai anciana d'Avinhon (Aouen(n)ion) es la que faguèt lo geograf grèc Artemidòr d'Efes. Foguèt lo sèti dei Papas entre 1309 e 1377.
Patrimòni d'Avinhon[modificar | modificar la font]
Lei muralhas de la vila, que son en bon estat de conservacion, foguèron bastidas per lei papas durant leis annadas que seguiguèron sa venguda dins la ciutat per i demorar. Lo Palais dei Papas es una construccion immensa d'estil gotic que se bastiguèt entre 1335 e 1364; ten de murs que fan entre 5 e 5,5 m de grossor. Après que se n'anèt a Roma la cort papala, foguèt utilizada coma casèrnas e es actualament un musèu ben ric e fòrça visitat.
Au costat del Palais se tròba Nòstra Dòna dei Doms, la catedrala d'Avinhon, qu'es l'edifici sagrat pus ancian de la ciutat. Bastida entre 1140 e 1160 amb un estil romanic provençau d'una sola nau, sa construccion s'acabèt durant lo sègle XIII. Son cloquièr barròc es singular, e ennaut i es quilhada una estatua de plomb de la Verge, que fa 6 mètres d'aut e pesa 4,5 tonas.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats nascudas o ligadas a Avinhon[modificar | modificar la font]
- Teodòr Aubanèu (1829-1886), escrivan occitan.
- Esprit Requien (1788-1851), naturalista.


text:
miércoles, 20 de junio de 2007
Occitan-gascon/CRESPÈTHS
Ingredients: 125 g de haria, 30 g de burre, 10 g de sucre, 3 g de sau, 1/4 de l d' aiga, 4 o 5 ueùes sencèrs
Hicar dens una cachòla l aiga, la sau, sucre e burre. Hicar la cachòla suu huec, e quan lo burre ei honut, que la cau tirar del huec. Barreja'í haria passada en tornejar dab una espatula entà mesclar. Tornar hicar la cachòla suu huec, virar la pasta dab l espatula en prémer au hon hèra hòrt, dincs a a çò que la pasta ne pegue pas mei ni a l´espatula ni a la cachòla. Tirar-la deu huec en hica'í lous ueus un après l´aute en tribalhar-la après l'addicion de cada ueu.Lla pasta acabada que deu estar motha, colanta mes pas liquida e tiene`s plan com cau.
Hicar dens una cachòla l aiga, la sau, sucre e burre. Hicar la cachòla suu huec, e quan lo burre ei honut, que la cau tirar del huec. Barreja'í haria passada en tornejar dab una espatula entà mesclar. Tornar hicar la cachòla suu huec, virar la pasta dab l espatula en prémer au hon hèra hòrt, dincs a a çò que la pasta ne pegue pas mei ni a l´espatula ni a la cachòla. Tirar-la deu huec en hica'í lous ueus un après l´aute en tribalhar-la après l'addicion de cada ueu.Lla pasta acabada que deu estar motha, colanta mes pas liquida e tiene`s plan com cau.
Publicado por Jaume Fàbrega en 0:37
No hay comentarios:
Suscribirse a: Enviar comentarios (Atom)


text:
1581
Aquesta pagina concernís l'an 1581 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Fisica[modificar | modificar la font]
Dins la catedrala de Pisa, estudi dei movements d'oscillacion d'un pendul per lo fisician e matematician italian Galileo Galilei (1564-1642). Aquò serà l'objècte d'una publicacion en 1638.
D'autra part, publicacion d'un tractat sus lo foncionament de la bossòla e lei proprietats dau magnetisme per lo navigaire anglés Stephen Burrough (1525-1584). Permetèt de melhorar la comprenença d'aquel otís sus lo continent europèu e de'n desvolopar l'utilizacion.


text:
K1
Lo carri K1 es un carri de combat principau sud-corean desvolopat dins leis annadas 1980 a partir dau M1 Abrams estatsunidenc. Doas versions existisson : lo K1 qu'intrèt en servici en 1987 e lo K1A1 en servici dempuei 2001. I a de diferéncias importantas entre lei doas versions, especialament au nivèu de l'armament. L'bjectiu d'aqueu melhorament èra de rivalizar ambé lei versions modèrnas dei carris sovietics T-72 e T-80.
Aqueu carri demorèt solament utilizat per Corèa dau Sud e conoguèt ges de conflictes.


text:
Acelh, al som d’la Val Maira, es sa comuna mai granda, bèla si es occupaa en granda part da bòscs e montanhas. Plaçat a 1200 metres d’autessa, fai 170 abitants, e es format da 14 ruaas e fracions: la Vila, Lauset, Colombaa, Barja, Freras, Gueit, Chalveta, Prat rotond, Vivieras, Riu, Vilar, Pont Maira, Sarèt, La Clapiera.
La comuna pareis per lo premier bòt en un acte del 1028: territòri di Marqués de Busca e puèi d’aqueli de Saluces, sot aquesti fasia part de la Confederacion autònoma des dotze comunas de l’auta Val Maira. Après un curt domini francés, deven un di centres mai importants del calvinisme: emè l’escusa d’enliminar l’eresia Carl Emanuel I de Savòia conquista lo territòri e perseguita lhi calvinistas possant-lhi a abjurar o a s’exiliar.
Acelh, per sa posicion de confin, es estat important en la guerra entre Espanha e França, en las campanhas napoleònicas e ental 1944, quora partisans e maquis se rescontron al Sarèt per firmar un tractat d’aleança.


text:
Baiet
Baiet[1] (oficialament en francés Bayet) es una comuna occitana de Borbonés dins lo departament d’Alèir, dins la region d’Auvèrnhe Ròse Aups.
Baiet es a la termièra d'Occitània amb França[2]..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo anciana comuna de Martilly a #èsser amassada a Baiet en 1807.
L'ancienne commune de Martilly a été réunie à Baiet en 1807.
Entre 1790 e 1794, annèxa Nerinhet[4].
- de la generalitat de Molins
- de l'eleccion de Gatnat
- de la subdelegacion de Sant Porçanh
- del parlament de París
- de la senescaucia de Molins
- de la diocèsi de Clarmont
Toponimia[modificar | modificar la font]
Baiet es lo diminutiu de Bai, probablament un antroponim[5]. Una autra ipotèsi es donada per Dauzat e Rostaing: vendriá del celtic bag- (lo fau)[6].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Ficha comunala de Baiet sul site de l'EHESS
- ↑ François Fontan, La nation occitane. Ses frontières. Ses régions. Reedicion Lo Lugarn, n°81, 2002
- ↑ Ficha comunala de Martilly sul site de l'EHESS
- ↑ Ficha comunala de "Nérigners" sul site de l'EHESS
- ↑ Ernest Negre, Toponymie générale de la France, 2006
- ↑ Albèrt Dauzat e Carles Rostaing, Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, París, Librairie Guénégaud, 1963.


text:
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
Milton Friedman (Nòva York, 31 de julh de 1912 - San Francisco, 16 de novembre de 2006) foguèt un economista american. Es considerat coma un dels economistas mai influents del sègle XX. Aqueste defensor ferotge del liberalisme recebèt lo Prèmi Nobel d'Economia en 1976 per sos escriches a prepaus de "l'analisi de la consomacion, l'istòria monetària e la demostracion de la complexitat de las politicas d'estabilizacion". Foguèt a l'origina del corrent monetarista e subretot lo fondador de l'Escòla de Chicago.


text:
Kowait
Kowait (en arabi: الكويت, al-Kuwayt) es un estat d'Asia situat al fons del Golf Persic. Per tèrra, fa frontièra amb Iraq al nòrd e l'Arabia Saudita al sud.
Ric en petròli, lo país es membre de l'OPEP.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Periòdes precoloniau e coloniau[modificar | modificar la font]
Poblat dempuei lo periòde mesopotamian, lo territòri dau Kowait actuau serviguèt de comptador marchand durant l'Antiquitat e l'Edat Mejana per leis abitants de la region e per certanei pòbles europèus ò asiatics (Grècs, Romans, Portugués, Pèrses... etc.).
En 1715, una dinastia originària d'Arabia Centrala, leis Al Sabah, ne'n prenguèt lo contraròtle. Desvolopèt rapidament lo comèrci ambé leis Índias e aquò atirèt l'atencion dei Britanics. En despiech de la senhoriá — teorica — otomana sus lo principat Al Sabah, Londres exerciguèt son influéncia dins la region e la placèt sota sa proteccion en 1899. En 1913, de negociacions entre Britanics e Turcs permetèron de fixar lei premierei frontieras de l'emirat. Un an pus tard, Kowait venguèt oficialament un protectorat britanic. Lo traçat frontalier foguèt rapidament contestat en 1920 per Ibn Saud que conquistèt lo sud de Kowait. Pasmens, una intervencion britanica l'empachèt d'ocupar lo nòrd que formèt lo Kowait modèrne après una novèla definicion dei frontieras en 1922.
A partir de 1934, la British Petroleum Company e la Gulf Oil Corporation of America s'associèron per fondar la Kuwaït Oil Company e explorar lo territòri de l'emirat en cèrca de jaciments de petròli. La produccion acomencèt en 1946 e assegurèt la prosperitat deis Al Sabah.
Lo Kowait independent[modificar | modificar la font]
Lo periòde democratic[modificar | modificar la font]
Lo 19 de junh de 1961, Londres renoncièt a son protectorat e Kowait retrobèt sa sobeiranetat. En 1962, una constitucion parlamentària foguèt adoptada. Gràcias ai revenguts petroliers, Kowait modernizèt son administracion e fondèt d'institucions modèrnas. Dins aquò, l'emir gardèt un contraròtle estricte sus la vida politica e, en decembre de 1975, la victòria electorala dei partits de senèstra entraïnèt la suspension de la constitucion.
Lei menaças iraquianas e iranianas[modificar | modificar la font]
Kowait integrèt la Liga Aràbia tre son independéncia mai deguèt rapidament s'aparar còntra leis ambicions de sei vesins. Per aquò, lo país chausiguèt de jogar la carta dau sostèn a la causa aràbia en fàcia d'Israèl (embargs petroliers en 1967 e en 1973, condamnacion deis acòrds de patz entre Egipte e Israèl, sostèn financier a l'OLP... etc.) ambé l'objectiu de trobar de sostèns au sen dau mond arabi.
Pasmens, aquò permetèt pas d'alunchar la menaça d'Iraq — Bagdad aviá revendicat Kowait coma una partida de son territòri fins a una intervencion britanica en 1961 — e l'abséncia de definicion clara de la frontiera entre lei dos país dins lo sector de Chatt el-Arab agravèt lei tensions. Ansin, en març de 1973, l'armada iraquiana mobilizèt sei tropas a la frontiera avans de renonciar a una guèrra en fàcia de l'oposicion dei monarquias petrolieras. Dins aquò, Kowait mantenguèt sei relacions ambé Bagdad en causa de son ostilitat a la Revolucion Iraniana. De 1980 a 1988, sostenguèt Saddam Husayn dins sa guèrra còntra Teheran, çò qu'entraïnèt en 1981 lo bombardament d'installacions petrolieras kowaitianas per l'armada iraniana. D'organizacions chiitas, sostengudas per lo govèrn iranian, organizèron tanben plusors atemptats còntra d'interès kowaitians.
Pasmens, après la fin de la Guèrra Iran-Iraq, lei relacions ambé Bagdad se desgradèron tornarmai car Kowait refusèt d'aleujar lo deute iraquian. Au contrari, Kowait sostenguèt una aumentacion generala de la produccion petroliera que permetiá de demenir lo pretz deis idrocarburs e d'estranglar l'economia de son vesin. Lo 2 d'aost de 1990, Saddam Husayn ordonèt donc l'invasion de l'emirat que foguèt rapidament ocupat. Aquò entraïnèt una reaccion viva de la comunautat internacionala e una coalicion militara menada per leis Estats Units liberèt lo país en març de 1991 après una brèva guèrra. En novembre de 1994, Iraq reconoguèt finalament lei frontieras kowaitianas mai lei tensions frontalieras demoran totjorn importantas. De represalhas toquèron leis abitants sospichats de collaboracion e lei Palestinians (170 000 personas) assimilats a l'OLP qu'aviá chausit lo camp iraquian.
Kowait dempuei 1991[modificar | modificar la font]
Après una brèva temptativa de restauracion en 1980, la vida parlamentària foguèt tornarmai suspenduda en 1986. Pasmens, l'invasion iraquiana obliguèt l'emir a acceptar de concessions politicas. Dempuei 1991, Kowait conoís donc un periòde de democracia fòrça limitada. D'eleccions son ansin regularament organizadas mai son generalament aisament ganhadas per lei partisans deis Al Sabah que mantènon un contraròtle estricte de la societat. En particular, lei pòstes principaus dau govèrn demoran entre lei mans de princes eissits de la dinastia. Pasmens, leis oposicions liberalas e, subretot, islamistas contunian de se renfòrçar.


text:
1977
Aquesta pagina concernís l'an 1977 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Aprofichant l'afebliment dau govèrn etiopian minat per la Terror Roja e la mobilizacion de la màger part dei fòrças armadas dau país en Eritrèa, Somalia ataquèt lòng dei frontieras orientalas lo 23 de julhet per conquistar Ogaden poblat de Somalians e revendicat per Mogadisho (Guèrra d'Ogaden). Ben preparada, l'armada somaliana avancèt rapidament e agantèt la region de Harar e de Dire Dawa. Pasmens, Mengistu capitèt d'unificar la societat etiopian e de ganhar lo sostèn dau blòt sovietic qu'èra inicialament l'aliat dei dos belligerants. Aquò li permetèt de mobilizar una armada fòrça importanta per blocar l'avançada enemiga en setembre, d'obtenir de liurasons d'armaments e de recebre l'ajuda de còrs expedicionaris venguts de Cuba e d'Iemèn.
Sodan[modificar | modificar la font]
Un an après la temptativa saunosa de còp d'estat de Sadiq al-Mahdi (3 000 mòrts en tres jorns de combat dins la capitala), un acòrd de reconciliacion foguèt concluda entre al-Mahdi e lo president Gaafar Nimeiry. Hassan al-Turabi, cap islamista major dau país, venguèt un ministre important dau govèrn e aquò permetèt a Nimeiry, afeblit per la manca de resultats economics dempuei sa presa dau poder en 1969, de neutralizar l'oposicion deis islamistas.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta per azard d'un sistèma d'anèus a l'entorn d'Uranus per d'astronòms estatsunidencs.
Intrada en servici dau telescòpi infraroge britanic UKIRT (dubertura 3,8 mètres) ais Observatòris dau Mauna Kea. Èra alora lo telescòpi infraroge pus grand en servici.
Medecina[modificar | modificar la font]
Premier imatge d'un còrs uman complèt realizat gràcias a la tecnica de l'imajariá per resonància magnetica per Raymond Vahan Damadian qu'aviá menat tre 1969 lei premierei demonstracions de la possibilitat d'aplicar la resonància magnetica nucleara a l'imajariá espitaliera.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 13 de genièr - Orlando Bloom, actor american
- 2 de febrièr - Shakira, cantaira colombiana
- 19 de febrièr - Gianluca Zambrotta, fotbolaire italian
- 10 de mai - Nick Heidfeld, pilòt alemand de Formula 1
- 1 de julhet - Liv Tyler, actritz americana
- 27 d'agost - Deco, fotbolaire portugués
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de genièr - Anthony Eden, primièr ministre del Reialme Unit (n. 1897)
- 14 de genièr - Anaïs Nin, escrivana francesa (n. 1903)
- 18 de genièr - Džemal Bijedic, primièr ministre d'Iogoslavia (n. 1917)
- 11 de febrièr - Louis Beel, primièr ministre dels Païses Basses (n. 1902)
- 18 de març - Marien Ngouabi, president de la Republica de Còngo (n. 1938)
- 21 d'abril - Gummo Marx, actor american (n. 1892)
- 5 de mai - Ludwig Erhard, cancelièr d'Alemanha (n. 1897)
- 10 de mai - Joan Crawford, actritz americana (n. 1905)
- 3 de junh - Archibald Vivian Hill, fisiologista britanic, Prèmi Nobel (n. 1886)
- 3 de junh - Roberto Rossellini, realizaire italian de cinèma (n. 1906)
- 16 de junh - Wernher von Braun, scientific alemand (n. 1912)
- 2 de julhet - Vladimir Nabokov, escrivan rus, Prèmi Nobel de Literatura (n. 1899)
- 3 d'agost - Makarios III, arquevesque e president de Chipre (n. 1913)
- 4 d'agost - Edgar Douglas Adrian, fisiologista britanic, Prèmi Nobel (n. 1889)
- 16 d'agost - Elvis Presley, cantaire american (n. 1935)
- 19 d'agost - Groucho Marx, actor american de comèdia (n. 1890)
- 12 de setembre - Steve Biko, activista politic de Sud-Africa (n. 1946)
- 16 de setembre - Marc Bolan, musician anglés (n. 1947)
- 16 de setembre - Maria Callas, soprano americana (n. 1923)
- 5 de novembre - René Goscinny, escrivan francés (n. 1926)
- 9 de decembre - Clarice Lispector, escrivana brasilièra (n. 1920)
- 25 de decembre - Charlie Chaplin, actor e director de cinèma britanic (n. 1889)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Philip Warren Anderson, Nevill Francis Mott, John Hasbrouck van Vleck
- Prèmi Nobel de Quimia : Ilya Prigogine
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Roger Guillemin, Andrew V. Schally, Rosalyn Yalow
- Prèmi Nobel de Literatura : Vicente Aleixandre
- Prèmi Nobel de la Patz : Amnistia Internacionala
- Prèmi Nobel d'Economia : Bertil Ohlin, James Meade


text:
Calç
La calç (var. cauç, chauç) es una matèria generalament polverosa e de color blanca, obtenguda per combustion del calcari. S'utiliza dempuèi l'Antiquitat, en particular dins la construccion.
Quimicament, es un oxid de calci amb mai o mens d'oxid de magnèsi mas la designacion ordinària de « calç » pòt englobar diferents estats quimics d'aquel produit. Òm distinguís per exemple dins lo lengatge ordinari segon lors utilizacions dins la construccion :
- La calç viva, produit dirècte de la pirolisi del calcari, principalament de l'oxid de calci (CaO).
- La calç aeriana, o calç apagada, obtenguda par la reaccion de la calç viva amb d'aiga. Es constituida sustot d'idroxid de calci (Ca(OH)2). Es dita « aeriana », perque reagís amb lo CO2 de l'aire.
- La calç idraulica, obtenguda en apondent de silicat e d'aluminat perque es eissida de calcari mens pur. Es nomenada « idraulica » perque durcís amb d'aiga.
- Enfin, la calç designa tanben lo material « faguèt presa » aprèp utilizacion. Encara qu'es pas mai qu'un liant, se parla d'una paret a la calç, mas quimicament la calç en question es majoritàriament tornat al calcari (CaCO3).
Somari
- 1 Istòria
- 2 Los diferents tipes de calç
- 2.1 La calç viva
- 2.2 La calç aeriana
- 2.3 La calç idraulica
- 3 Condicionament e estotatge
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo principi que consistís a brutlar una pèira per n'extraire un compausant mòble que se podrà reconstituir apuèi foguèt probablament descobèrt amb lo gip que, en brutlant (a 150 °C), dona lo plastre. Aquel material pus facil d'obtenir foguèt descobèrt abans la calç, mas de mesclas plastre e calç s'utilizèron coma supòrt de pintura murala en Egipte dès 2600 ans abans Crist.
De construccions de calç apareguèron apuèi, fins a èsser utilizada dins totas las construccions romanas, de las abitacions als aqüeductes en passant per las tèrmas. En mai es la calç que balhèt son nom al calcari, que ven del latin calcarius, « que conten calç » e calcix, « calç ».
Fòrça tecnicas d'aplicacion utilizada a l'epòca romana, traversèron l'Edat Mejana. L'utilizacion de la calç demorèt inevitabla dins lo bastiment fins a la descobèrta del ciment al mitan del sègle XIX. Remplacèt rapidament la calç dins totas las construccions modèrnas per que mai rigid e d'un còst mendre : blòts de ciment, beton...
La calç coneis al començament del sègle XXI un novèl interès. En efièch lo ciment es compatible amb la maçonariá dels bastits ancians en rassièrs e pèiras talhadas. Coma lo ciment es un material rigid e impermeable a l'aire, conven pas a la maçonariá tradicionala que demanda de soplesa e de permeabilitat a l'aire. La permeabilitat a l'aire permet a la maçonariá d'assecar. L'aiga de la pluèja e de las remontadas capillaras qu'absorbís, se pòt evacuar pels junts de calç mentre que se lo mortièr es de ciment, la paret pòt pas assecar e consèrva l'aiga, çò que pòt entraïnar l'aparicion de salpètra, de mossas microscopicas, d'aureòlas, de tacas, e de rajadas.
Los diferents tipes de calç[modificar | modificar la font]
La calç viva[modificar | modificar la font]
La calç viva es aquela que sortís del forn de calç. Lo principal constituent de la calç viva es l'oxid de calci, de formula CaO.
Après apòrt d'aiga, una reaccion quimica se produtz. Ven la calç apagada Ca(OH)2 (portlandite) utilizada dins lo bastiment per la maçonariá e la realizacion d'enduits : calç grassa o calç aeriana, calç idraulica naturala.
Idratacion[modificar | modificar la font]
Mesa en contacte amb d'aiga, se produtz una reaccion fòrça exotermica. Aquela etapa es obligatòri per obtenir la calç apagada, que siaga aeriana o idraulica.
Per la calç idraulica, I a d'emplegar la quantitat justa d'aiga, per tal que la presa de material se faga pas. Dins lo cas de la calç obtenguda a partir de calcari pur (calç aeriana), la quantitat d'aiga es pas limitada.
Quand la quantitat d'aiga aponduda es justa sufisenta per obtenir la reaccion d'extincion, es a dire d'idratacion de la calç, òm obten una polvera blanca. Si la quantitat d'aiga es pus importanta, òm obten una pasta blanca que se pòt dissòlvre a de PH pus importants: la calç apagada es de formula Ca(OH)2
Precaucions e utilizacion[modificar | modificar la font]
La calç viva es un produit potencialament dangeirós, principalament emplegat dins l'industria e l'agricultura. Idrofila, s'utiliza per assecar, destruire las matèrias organicas ricas en aiga. En cas de mescla de grandas quantitat de calç viva e d'aiga, la calor liberada es tala que l'aiga pòt prendre lo bolh e projectar de calç, qu'es corrosiva. Per aquela rason se conselha d'utilizar de lunetas e de gants pendent la manipulacion.
Se recomanda de versar progressivament la polvera dins l'aiga e pas lo contrari.
Se recomanda tanben de remenar la mescla aiga/calç viva lo long de sa preparacion, per limitar los risques de projeccion.
La calç aeriana[modificar | modificar la font]
La calç aeriana s'obten del calcari fòrça pur. Se tròba jos divèrsas nominacions : CAEB (anciana normalizacion : calç aeriada apagada pel bastiment), remplaçada pel CL (Calcique Lime : « calç apagada »), etc. Es l'idroxid de calci Ca(OH)2.
La calç aeriana servís dempuèi l'Antiquitat per realizar de mortièrs per la construccion, d'enduits e de pinturas sus las parets. Es tanben utilizada per aparar los arbres frutièrs, o lutar contra la putrefaccion dels cadavres en cas d'epidèmia.
Calcinacion[modificar | modificar la font]
Amb calcinacion del calcari a gaireben 900 °C (CaCO3) òm obten de calç viva (oxid de calci : CaO) e una fòrta produccion de dioxid de carbòni (CO2):
La reaccion s'acompanha d'una pèrda de pes de prèp de 45 %, correspondent a la pèrda en dioxid de carbòni segon la formulacion quimica :
Extincion[modificar | modificar la font]
La transformacion de calç viva en calç apagada s'efectua per apòrt d'aiga (H2O). Aquela operacion d'extincion produtz l'idroxid de calci Ca(OH)2, amb una fòrta produccion de calor :
Après transformacion, l'aumentacion del volum es de prèp de 30%.
L'extincion se pòt realizar de diferents biais :
- asagatge superficial dels blòts de calç viva, puèi terminason de la reaccion a l'aire ;
- immersion dels blòts de calç viva dins un grand volum d'aiga puèi terminason de la reaccion a l'aire ;
- mescla aiga-calç dins un malaxador amb contraròtle de la reaccion exotermica (dins l'industria) ;
- immersion dels blòts de calç viva dins un grand volum d'aiga puèi terminason de la reaccion dins l'aiga.
Dins los tres primièrs cases òm obten una calç en polvera (flor de calç, calç grassa, CAEB, calç apagada…). Dins lo darrièr cas, la calç apagada producha pren l'aparéncia d'una pasta (calç en pasta) qu'òm pòt gardar tant que se daissa en superfícia d'aiga limitant los escambis de dioxid de carbòni (doncas de carbonatacion).
La calç en polvera correspond plan a las practicas actualas del bastiment (dosatge en volum, mescla dins la betonièra…).
La calç en pasta permet d'obtenir de mortièrs pus « gras », mens subjèctes a la dessicacion rapida, los enduits o las pinturas carbonatant pus lèu e doncas pus resistents. En contra, son dosatge es pus dificil, l a mescla amb la sabla pus delicada.
Carbonatacion[modificar | modificar la font]
La presa de la calç aeriana s'efectua per carbonatacion, es a dire en absorbent lo dioxid de carbòni (CO2) present dins l'atmosfèra : d'ont son nom de « calç aeriana » :
Segon l'umiditat del mitan, aquela reaccion se produtz sus mai d'un mes : la vapor d'aiga se liga amb lo dioxid de carbòni atmosferic per formar l'acid carbonic ; la calç fixa lo dioxid de carbòni contengut dins aquel acid e se transforma en calcari. Lo resultat d'aquela operacion es tornarmai de calcari (CaCO3).
Lo mecanisme de presa per carbonatacion s'efectua en preséncia d'aiga, d'ont un mestritge obligatòri de las condicions de mesa en òbra (umidificacion dels supòrts, contraròtle de las condicions climaticas...).
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Los usatges de la calç aeriana son nombroses. En França, son usatge se repartís atal :
- Siderurgia : environ 40 %,
- Trabalhs publics, carrièras : environ 13 %,
- Agricultura : environ 10 %,
- Tractament de las aigas : environ 10 %,
- Construccion, bastiment : environ 3 %
- Absorpcion del dioxid de carbòni : aparelhs d'anestesia e respiratòris de secors.
Utilizacion dins l'agricultura[modificar | modificar la font]
Per l'agricultura, s'utiliza de calç magnesiana o dolomitica, qu'apond de magnèsi als sòls acids. S'utiliza, lo pus sovent, de calç calcica. Las calces utilizadas per l'agricultura son totjorn de forma oxid de calci, o d'oxid de calci combinat amb d'oxid de magnèsi.
Utilizacion dins l'industria[modificar | modificar la font]
S'utiliza sa proprietat de « floculacion »
- Dins lo tractament de las aigas
- Dins lo tractament dels fums
Utilizacion dins las òbras publicas[modificar | modificar la font]
La calç aeriana es tanben utilizada dins la realizacion de las carrièras o dels camins, lo pus sovent jos forma de calç viva. Coma dins l'industria, s'utiliza sa proprietat de « floculacion ».
Utilizacion coma absorbidor del dioxid de carbòni[modificar | modificar la font]
- Per l'anestesia en circuit tapat
- Dins los aparelhs respiratòris utilizats en ambient de gas dangeirós
- Dins las activitats sosmarinas.
Utilizacion dins la decoracion d'interior[modificar | modificar la font]
La calç existís dempuèi 6000 ans; es amb lo gip, un dels pus ancians materials utilizats per l'òme. Sas proprietats :
- Antiseptic, desinfècta, assanís l'atmosfèra.
- Daissa respirar las maçonariás.
Un rendut decoratiu excepcional e una velosat sens egal a l'interior coma a l'exterior Una decoracion viventa : la calç respira doncas los moeratges varian en foncion de l'idrometria ambianta. Se patina e vielhís fòrça plan.
Lo calç es tanben emplegat en Provença per empegar las tometas exagonalas. Sas proprietats permeton a las tometas de se pas fendasclar en laissant una cèrta elasticitat al sòl per sa respiracion naturala.
La calç idraulica[modificar | modificar la font]
La calç idraulica s'obten a partir de calcari contenent de silicat, aluminat, de compausats de magnèsi. La calç idraulica pus coneguda ven de la calcinacion del calcari mesclat d'argila. Fa presa en qualques oras, al contacte de l'aiga, d'ont son nom.
Carbonatacion de la calç idraulica[modificar | modificar la font]
Lo calcari natural es lo pus sovent mesclat amb de marlas e d'argilas ricas en elements quimics, principalament lo selze e tanben lo fèrre, l'alumini. A las temperaturas de coseson (800 °C e 1 500 °C), lo calci se combina amb aqueles elements per formar de silicats, d'aluminats e de fèrro-aluminats de calci.
Al contacte amb l'aiga, lors de l'extincion de la calç viva, e subretot lors la mesa en òbra dels mortièrs, aquelas moleculas forman d'idrats insolubles. Las proporcions d'alumina e de fèrre son fòrça flacs : dins los liants blancs, las tenors en fèrre son inferioras a 0,1 o 0,2%. La presa idraulica es essencialament eissida de la reaccion entre lo CaO e los silicats.
Es aprèp la mesa en òbra que la calç e los idrats van se carbonatar al contacte de l'aire umid per tornar donar lo carbonat de calci e lo selze d'origina. Es la partida aeriana de la presa.
Lo rapòrt entre diferents compausants associats a l'argila e la part en calç definís l'indici d'idraulicitat.
Condicionament e estotatge[modificar | modificar la font]
La calç es uèi condicionada en saca de 15 kg, 25 kg. I a d'estocar dins un luòc sec.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr+en)Ecole d'Avignon (Escola d'Avinhon)
- (en) Associacion europèa de la calç (EuLA)
- (en) National Lime Association (NLA)
- (fr) Les chaux naturelles


text:
Jambalaià
Lo jambalaià es una especialitat culinària au còp provençala e de Loïsiana que son ingredient pricipau n'es lo ris, acompanhat de polet per la varianta provençala. En Loïsiana, la carn pòu èstre de buòu, de cambajon, de saucissas vò de carambòt.
Etimologia e cultura[modificar | modificar la font]
Aqueu mot apareis per lo premier còp dins lo poèma occitan de Fortunat Chailland Leis amors de Venús vò lo paisan au teatre. L'Oxford English Dictionary[1]. reten aquesta premiera occurréncia coma origina dau mot e l'atribuís donc a l'occitan, emai existon d'autreis etimologias (amerindiana, africana, francesa, ...). Dins son Tresaur dau Felibritge, Mistral dona una definicion dau Jambalaià e l'atribuís una origina araba, sènsa mai de precision[2].
Sa fortuna americana faguèt dau Jambalaià v'un dei simbèu de la cultura cajun.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.sigal.org/CulinaryHistory/Jambalaya/Jambalaya.htm
- ↑ Frederic Mistral, Trésor du Félibrige, II, p. 152.


text:
Canet (Corbièras)
Canet (oficialament en francés Canet) es una comuna lengadociana del Corbièras (Lengadòc) situada dins lo departament d'Aude e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de las Corbièras.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Viticultura: Corbièras
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personas ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Francois Sangalli, internacional de rugbi de XV.


text:
País de Galas
Galas o lo País de Galas (en galés Cymru [ˈkəmrɨ]) es un país del nòrd-oèst d'Euròpa, al centre-oèst de l'illa de Grand Bretanha, e reconegut oficialament coma una nacion del Reialme Unit.
Sa capitala es Cardiff o Caerdydd.
Lo gentilici es galés -esa [1].
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Vilas importantas[modificar | modificar la font]
- Cardiff
- Swansea
- Newport
- Barry, Vale of Glamorgan
- Wrexham
- Llanelli, Carmarthemshire
- Cwmbran, Torfaen
- Pontypridd, Rhondda Cynon Taff
- Bridgend
- Port Talbot
- Neath
- Merthyr Tydfil
- Aberystwyth, Ceredigion
- Caernarfon, Gwynedd
- Bangor, Gwynedd
- Monmouth
- Caerphilly
- Carmarthen
- Pembroke
- Helygain
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia del País de Galas.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Cal distinguir 1º "Galas" e "galés -esa" pel país de Grand Bretanha e 2º Gàllia e "gallés -esa / gal galla" pel país antic del continent europèu


text:
831
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 831 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
En Sicília, capitulacion de Palèrme. En Anatolia, d'ofensivas bizantinas dins la region de Cilícia permetèron d'infligir de pèrdas importantas ais armadas abbassidas, especialament a Tarsa. Pasmens, a la fin de l'annada, lei Bizantins foguèron desfachs en Capadòcia.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Après l'invasion abbassida de l'annada precedenta, repòsta bizantina en Anatolia. Leis Arabis i perdiguèron unei fortalesas e de milièrs d'òmes, especialament dins la region de Tarsa. A la fin de l'annada, lo califa Al-Mamun decidèt de reagir e prenguèt lo comandament d'una armada importanta que li permetèt de restablir la situacion en Capadòcia.


text:
Saint-Romain-de-Colbosc
Saint-Romain-de-Colbosc es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Sa-Romain-de-Colbosc es una pichona vila del scenari cauchois, situada a una vintena de quilomètres a l'èst del Havre.
Sain-Romain-de-Colbosc est une petite ville du plateau cauchois, située à une vingtaine de kilomètres à l'est du Havre.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La vila de Sant-Romain-de-Colbosc a conegut per lo sieu boudin.
La ville de Saint-Romain-de-Colbosc est connue pour son boudin.


text:
Janet Yellen
Janet Louise Yellen (Brooklyn, Nòva York, 13 d'agost de 1946) es una economista e professora americana. Anteriorament, foguèt la presidenta e dirigenta principala de la Banca Resèrva Federala de San Francisco, cap del Conselh dels Conselhièrs en Economia de l'Ostal Blanc del temps del president democrata Bill Clinton, e professora emerita de l'Escòla de Comèrci Haas de l'Universitat de Califòrnia a Berkeley. Lo 6 de julh de 2014, lo senat dels Estats Units confirmèt la nominacion de Yellen per venir presidenta del Conselh dels Governadors de la Resèrva Federala dels Estats Units, çò que fa d'ela la primièra femna a ocupar aquesta foncion.
Es maridada amb l'economista George Akerlof que recebèt lo prèmi Nobel d'Economia en 2001.


text:
1899
Aquesta pagina concernís l'an 1899 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Fin dei campanhas de conquista territòriala dins la region dau Lac Turkana.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
A partir d'octòbre, lo movement dei Boxers comencèt de conóisser una amplor novèla ambé d'escaramochas còntra lei tropas imperialas e tanben de mai en mai d'atacas còntra de missionaris, de crestians chinés e de simbòls de l'influéncia europèa (camin de fèrre, glèisas... etc). La Cort Imperiala se devesiguèt a prepaus de la politica d'adoptar e Yuan Shikai capitèt finalament unei conselhiers de Cixi de sostenir lo movement còntra la preséncia estrangiera en China.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Perseguida dau desvolopament d'aplicacions militaras dau sosmarin ambé la bastida dau Narval concebut per l'engenhaire francés Maxime Laubeuf (1864-1939). Inventèt lo premier sosmarin de propulsion classica capable de se desplaçar amb un motor diesel a la superficia (en temps normau) e amb un motor electric en sotada (per lo combat). Aqueu tipe de foncionament venguèt la nòrma fins a l'invencion dau sosmarin de propulsion nucleara capable de demorar en sotada en permanéncia.
Energia[modificar | modificar la font]
Presentacion de la premiera pila alcalina e dau premier acumulator niquèl-cadmi per l'engenhaire suedés Waldemar Jungner (1869-1924).
Quimia[modificar | modificar la font]
Gràcias au procès de Karl von Linde, James Dewar (1842-1923) capitèt la premira liquefaccion de l'idrogèn.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Francis Poulenc, musician francés (m. 1963)
- 8 de genièr - Solomon West Ridgeway Dias Bandaranaike, primièr ministre de Sri Lanka (n. 1959)
- 12 de genièr - Paul Hermann Müller, bioquimista soís, Prèmi Nobel (m. 1965)
- 25 de genièr - Paul-Henri Spaak, primièr ministre de Belgica (m. 1972)
- 30 de genièr - Max Theiler, virologista sud-african, Prèmi Nobel (m. 1972)
- 3 de febrièr - João Café Filho, president de Brasil (m. 1970)
- 10 de febrièr - Cevdet Sunay, president de Turquia (m. 1982)
- 11 de març - Rei Frederic IX de Danemarc (m. 1972)
- 13 de març - John Hasbrouck van Vleck, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1980)
- 11 d'abril - Percy Lavon Julian, scientific american (m. 1975)
- 22 d'abril - Vladimir Nabokov, escrivan rus (m. 1977)
- 29 d'abril - Duke Ellington, musician de jazz american (m. 1974)
- 8 de mai - Friedrich Hayek, economista american, Prèmi Nobel (m. 1992)
- 10 de mai - Fred Astaire, actor american de cinèma (m. 1987)
- 3 de junh - Georg von Békésy, bioquimista ongrés-american, Prèmi Nobel (m. 1972)
- 12 de junh - Fritz Albert Lipmann, bioquimista alemand-american, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 14 de junh - Yasunari Kawabata, escrivan japonés, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1972)
- 7 de julhet - George Cukor, realizator american (m. 1989)
- 15 de julhet - Seán Lemass, primièr ministre (Taoiseach) de la Republica d'Irlanda (m. 1971)
- 17 de julhet - James Cagney, escrivan american (m. 1986)
- 21 de julhet - Ernest Hemingway, escrivan american (m. 1962)
- 22 de julhet - Rei Sobhuza II de Swaziland (m. 1982)
- 13 d'agost - Alfred Hitchcock, realizator britanic (m. 1980)
- 3 de setembre - Frank Macfarlane Burnet, biològ australian, Prèmi Nobel (m. 1985)
- 24 d'agost - Jorge Luis Borges, escrivan argentin (m. 1986)
- 24 d'agost - Albert Claude, biològ bèlga, Prèmi Nobel (m. 1983)
- 19 d'octobre - Miguel Ángel Asturias, escrivan guatemaltec, Prèmi Nobel de Literatura (m. 1974)
- 11 de novembre - Julio de Caro, violonista, cap d'orquestra e compositor argentin (m. 1980)
- 13 de novembre - Huang Xianfan, istorian e antropològ chinés (m. 1982)
- 15 de novembre - Iskander Mirza, president de Paquistan (m. 1969)
- 3 de decembre - Hayato Ikeda, primièr ministre de Japon (m. 1965)
- 16 de decembre - Aleksander Zawadzki, president de Polonha (m. 1964)
- 16 de decembre - Noël Coward, actor de teatre e escrivan britanic (m. 1973)
- 25 de decembre - Humphrey Bogart, escrivan american (m. 1957)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - Carl Friedrich Wilhelm Claus, zoològ alemand (n. 1835)
- 29 de genièr - Alfred Sisley, pintor francés (n. 1839)
- 6 de febrièr - Leo von Caprivi, cancelièr alemand (n. 1831)
- 16 de febrièr - Félix Maure, president de la França (n. 1841)
- 3 de junh - Johann Strauss (filh), compositor austriac (n. 1825)
- 28 de julhet - Antonio Guzmán Blanco, president de Veneçuèla (n. 1829)
- 20 d'agost - Gregorio Pacheco Leyes, president de Bolivia (n. 1823)
- 13 de novembre - José Ferraz de Almeida Júnior, pintor brasilièr (n. 1850)
- Antòni Blasi Crosilhat, felibre provençal (n. 1814)


text:
Cresiai estre sol dins mon canton a renegar sus la causida de Carcassona per la granda amassada del 24 octobre 2009 (ai pas res contra aquela ciutat).
Atanben pauseri la question: perqué Carcassona e pas Tolosa o Marselha per exemple ? A mon vejaire, en aquest'an d'aniversari de la crosada-guerra-de-colonisacion francimanda, Tolosa s'imposava coma capital-simbòl de la lucha e la resistancia.
Escrigueri donc al Collectiu "Anem-Óc", a l'IEO-lengadoc, a Laportadoc, al cap-redactor de La Setmana, e tamben escrigueri un pichòt text per lo jornal. Digus respondet pas. Pasmens costa pas res d'explicar perqué e cossi. L'impression d'estre mespresat fa pas totjorn plaser...
Mas de fach i aguet cinq non-responsas: aquesta question es pas "politicament correcta" e deu pas estre posada. Es una question que malcontenta.
E perqué ? Perqu'aquel monde qu'a decidit del luòc e de la data, l'a fach sens damandar lo vejaire del pòble. A benleu un pauc desoblidat qu'es lo pòble (vos e ieu) qu'era per carrieras a Besiers. Saique, auria estat aisit per internet de faire un pichòt sondatge, d'interrogar totes los clubs, cercles e associacions afilhats als IEO departamentals, per exemple.
E ara, dins lo mitan dels decidaires occitans, sembla que vòlon pas que se faga de bruch sus aqueste sicut, de paur que las gens se mainan qu'an estat pres per d'abestits. Anaretz a Carcassona e pas mai.
Benleu qu'an paur tanben de se trobar un pauc solets lo 24 octobre 2009. Vesetz pas que los jornals del 25 titolan: "Amassada a Carcassona per la lenga d'Óc: al mens 150 personas"... Quana espetada de rire!
Mercé Mos-Senhers per la vertat e la transparencia. Comença plan la democracia en republica d'Óc...


text:
Grivesnes
Grivène en picard ( Grivesnes en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Grivesnes Se tròba al Sud-Es de Amians, sus la rota départementale D26, a ieu-camin entre Ailly-sus-Noye e Montdidier.
Grivesnes se trouve au Sud-Est d'Amiens, sur la route départementale D26, à mi-chemin entre Ailly-sur-Noye et Montdidier.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Los exactions de la Jacquerie, nascuda justament dins lo vilatge vesin de Villers-Tournelle, an pas sens dobte pas agut d'estalviar lo castèl fortificat, alavetz existent (mas los títols e las fonts mancan).
Lo solar seigneurial de la Modèl:S- i aguèt destruit per las tropas bourguignonnes en lo moment de la siá jubilacion cap a Montdidier #que, vengudas de Beauvais #qu'avián pas pogudas investir (episòdi de Jeanne Cardat dicha « Jeanne Hachette »), avián estrossejat tota la part del Beauvaisis compresa entre la vila de las Bellovaques e Breteuil, abans de incendiar e de metre a sac lo Santerre.
Louis de Goussencourt (fils aîné de Robert, mencionat aicí-après) #far erigir lo còrs d'abitatge principal del castèl, entre 1611 (data de lo sieu matrimòni amb Catherine Lo Sellier, filha de Jean, pagador de la Gendarmerie de França) e 1640, data de lo sieu defalhiment.
Après las destruccions de 1636, un coble del pòble, François Matoret e la siá femna Françoise Louchet (o Trochet, los actes authentiques mencionan indifféremment los dos noms) emigrin e faràn soc a Quebèc, de meteis que dos membres de familhas seigneuriales de la region (#que Catherine de Belleau, veire aicí-dessous).
Engrandit Al Modèl:XVIIIe, lo castèl n'aperteniá a la fin del Ancian Regim a Louis de Goussencourt, comte de Grivesnes, #que pas #poder s'opausar a la confiscation del domeni decretat en rason de la sortida per l'emigracion de los sieus fils Louis-Henri (1766-1849). #Obténer malgrat aiçò la levada precintats en l'An II e, en lo moment dels adjudications de 1793 e 1794, lo castèl i aguèt vendut cossí plan nacional. Un abitant de Grivesnes, Roch Théry, #que los aïeux (venguts del Arrageois) ne residissián dempuèi mai de dos sègles en la parròquia, racheta una part de las tèrras aital coma lo molin, bens #que #retrocedir de contunh als sieus proprietaris. Lo domeni a #èsser vendut, en 1899, pel vicomte Urban Dominique de Beaurepaire de Louvagny a un notaire amiénois del nom de Lenain.
Pendent la Primièra Guèrra mondiala, l'archiu communales aguèron destruit, lo vilatge i aguèt estrossejat, #çò qu'entrenarà morcellements de proprietats e de las reconstructions. Del 29 de març al 7 d'abril de 1918, lo pòble #èsser lo teatre d'una batalha acarnissada[1], Actiu fins al còrs a còrs a la baïonnette, #que permet a las tropas francesas e britanicas de talhar la rota d'Amians a las tropas alemandas. De nombroses soldats #èsser enterrès sens ceremònia. Lo castèl, environat alavetz d'un parc de 19 a, en comprenent una distillerie de alcool industriala e una granja contigua de 132 a, i patís un déluge de obus #que la #deteriorar als dos tèrces. Lo 7 de junh de 1970, una stèle commemorativa a elevat en comun pels ancians combatents franceses e alemands.
Lo tèrç subsistint del castèl viu de divèrses proprietaris se succedir, de còps rapidament. Dempuèi, demorat longtemps a se vendre, es a nòu viscut e en cors de réhabilitation.
Les exactions de la Jacquerie, née précisément dans le village voisin de Villers-Tournelle, n'ont sans doute pas dû épargner le château fortifié, alors existant (mais les titres et les sources manquent).
Le manoir seigneurial du Modèl:S- fut détruit par les troupes bourguignonnes lors de leur retraite vers Montdidier qui, venues de Beauvais qu'elles n'avaient pu investir (épisode de Jeanne Lainé dite « Jeanne Hachette »), avaient ravagé toute la partie du Beauvaisis comprise entre la cité des Bellovaques et Breteuil, avant d'incendier et de mettre à sac le Santerre.
Louis de Goussencourt (fils aîné de Robert, mentionné ci-après) fit ériger le corps de logis principal du château, entre 1611 (date de son mariage avec Catherine Le Sellier, fille de Jean, payeur de la Gendarmerie de France) et 1640, date de son décès.
Après les destructions de 1636, un couple du village, François Matoret et sa femme Françoise Louchet (ou Trochet, les actes authentiques mentionnent indifféremment les deux noms) émigrent et feront souche à Québec, de même que deux membres de familles seigneuriales de la région (dont Catherine de Belleau, voir ci-dessous).
Agrandi au Modèl:XVIIIe, le château appartenait à la fin de l'Ancien Régime à Louis de Goussencourt, comte de Grivesnes, qui ne put s'opposer à la confiscation du domaine décrétée en raison du départ pour l'émigration de son fils Louis-Henri (1766-1849). Il obtint cependant la levée des scellés en l'An II et, lors des adjudications de 1793 et 1794, le château fut vendu comme bien national. Un habitant de Grivesnes, Roch Théry, dont les aïeux (venus de l'Arrageois) résidaient depuis plus de deux siècles dans la paroisse, racheta une partie des terres ainsi que le moulin, biens qu'il rétrocéda ensuite à ses propriétaires. Le domaine a été vendu, en 1899, par le vicomte Urbain Dominique de Beaurepaire de Louvagny à un notaire amiénois du nom de Lenain.
Durant la Première Guerre mondiale, les archives communales furent détruites, le village fut ravagé, ce qui entraînera des morcellements de propriétés et des reconstructions. Du 29 mars au 7 avril 1918, le village fut le théâtre d'une bataille acharnée[2], allant jusqu'au corps à corps à la baïonnette, qui permet aux troupes françaises et britanniques de couper la route d'Amiens aux troupes allemandes. De nombreux soldats furent enterrés sans cérémonie. Le château, entouré alors d'un parc de 19 ha, comprenant une distillerie d'alcool industriel et une ferme attenante de 132 ha, y subit un déluge d'obus qui l'endommagea aux deux tiers. Le 7 juin 1970, une stèle commémorative est élevée en commun par les anciens combattants français et allemands.
Le tiers subsistant du château vit plusieurs propriétaires se succéder, parfois rapidement. Depuis, resté longtemps en vente, il est à nouveau habité et en cours de réhabilitation.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Maurici Tròp, La batalha de Grivesnes, Edicions Comitat de torisme de la Soma.
- ↑ Maurice Masse, La bataille de Grivesnes, Éditions Comité de tourisme de la Somme.


text:
Éloyes
Éloyes es una comuna francesa, situada dins lo departament dels Vòges e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo sieu nom, tirat del ancià francés Ez loye en significant al bòrd de l'aiga, remembra que la municipalitat a adaigat per la Moselle. La municipalitat compren egalament un vast domeni forestal #qu'una part del massís del Fossard. Lo ponch culminant, lo Cap dels Cuveaux, n'es tanben un belvédère.
Éloyes A situat a aperaquí 18 km de Épinal e 9 de Remiremont. Pel transpòrt, la municipalitat es desservie pel rail (veire l'article detalhat Parca de Éloyes) pels Modèl:TER/correspondéncias de la linha Nancy-Remiremont #çò que lo luòc a aperaquí tres oras de París (correspondéncia Modèl:TGV/correspondéncias en parca de Épinal o de Nancy). La RN57 passa egalament per la municipalitat #çò que permet de connexions rapidas amb lo nòrd de la Lorraine e la Franca-Comtat. Fin finala, un servici de begudas - linhas 1, 2, 3 e 6 de Connex Vòges - assegura navettes regulars amb las municipalitats avoisinantes, Pouxeux, Arcs, Dinozé e Sant-Nabord, e las vilas de Épinal e de Remiremont.
La vila de Éloyes a dividit dins divèrses quartièrs #qu'aquel ne ditz Jol pont sul marge esquèrre de la Moselle e lo vilatge sul marge drech #que reagrupa la majoritat dels comèrcis e dels servicis.
Son nom, tiré de l'ancien français Ez loye signifiant au bord de l'eau, rappelle que la commune est arrosée par la Moselle. La commune comprend également un vaste domaine forestier dont une partie du massif du Fossard. Le point culminant, la Tête des Cuveaux, est aussi un belvédère.
Éloyes est située à environ 18 km d'Épinal et 9 de Remiremont. Pour le transport, la commune est desservie par le rail (voir l'article détaillé Gare d'Éloyes) par les Modèl:TER/correspondances de la ligne Nancy-Remiremont ce qui la place à environ trois heures de Paris (correspondance Modèl:TGV/correspondances en gare d'Épinal ou de Nancy). La RN57 passe également par la commune ce qui permet des liaisons rapides avec le nord de la Lorraine et la Franche-Comté. Enfin, un service de bus - lignes 1, 2, 3 et 6 de Connex Vosges - assure des navettes régulières avec les communes avoisinantes, Pouxeux, Arches, Dinozé et Saint-Nabord, et les villes d'Épinal et de Remiremont.
La ville d'Éloyes est divisée en plusieurs quartiers dont celui dit Sous le pont sur la rive gauche de la Moselle et le village sur la rive droite qui regroupe la plupart des commerces et des services.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Éloyes aperteniá al pòrti de Lorraine e al capítol de Remiremont. En 1751, ela dépendait del bailliage de Remiremont e en 1790 del district de Remiremont. I aguèt erigit en cap de-luòc de costat aquel meteis an, estatut #que #pèrdre en l'an IX.
A l'esperital, Éloyes dépendait de la parròquia e del doyenné de Remiremont.
En lo moment de la Segonda Guèrra mondiala, lo maquis de la Nautor-de detlo-Bòsc s'es constituit en la region de Remiremont n'unitat de combat en vista de la desliurança del sector. A pagat una pesada tribu[1].
La commune d’Éloyes appartenait au duc de Lorraine et au chapitre de Remiremont. En 1751, elle dépendait du bailliage de Remiremont et en 1790 du district de Remiremont. Elle fut érigée en chef-lieu de canton cette même année, statut qu'elle perdit en l'an IX.
Au spirituel, Éloyes dépendait de la paroisse et du doyenné de Remiremont.
Lors de la Seconde Guerre mondiale, le maquis du Haut-du-Bois s'est constitué dans la région de Remiremont en unité de combat en vue de la libération du secteur. Il a payé un lourd tribu[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor
- ↑ Error d'escript : lo modul « Biblio » existís pas.


text:
Anime
Anime es un tipe, una mena de filmes de l'escòla d'animacion japonesa. N'es quitament lo tèrme generic utilizat en Japon per ne designar tot çò referit al cinèma d'animacion.
N'a una istòria tan vièlha gaireben coma lo quite eiga id est cinèma. Se ne comencèron de far de filmes d'animacion a Nihon tre la debuta del sègle XX, e contrariament a çò que ne pretendon d'unes que i a, pas cap influenciats a la debuta pels biaisses de far occidentals, mas ancorats dins una tradicion grafica e del relat unicas al mond.
Quand lo comerci se n'entrevèt en tot ne seguir atal las pesadas disneyanas, de segur que cambièron un chic las causas, mas un país que s'èra inventada la benda dessenhada al sègle IX amb los pergamins e los rols de las aventuras d'una granhòta picaresca n'aviá pas res o pas grand causa d'aprene o envejar d'Occident.
E tot lo cinèma japonés d'animacion de qualitat o se tendrà tostemps de provat, d'al Viatge de Chihiro o lo Tombèl de las lusetas, o Princessa Mononoko e ca fins a l'excepcional Millennium Actress.
Es çò qu'assajarem de mostrar e demostrar, tot lo long d'aiceste estudi de l' anime del país d'en Satoshi Kon.
L' anime aquel que tan plan pòrta lo siu nom, de tant animat animadàs qu'es, valent a dire qu'a una arma, una anima que batega... tostemps.
Somari
- 1 Istòria de l'animacion japonesa
- 2 Los màgers creators
- 3 Citacions
- 4 Genres e tèmas
- 5 Personatges e caracteristicas
- 6 Filmografia
- 7 Bibliografia
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Ligams videografics
- 10 Nòtas & referéncias
Istòria de l'animacion japonesa[modificar | modificar la font]
D'a la debuta fins a 1945[modificar | modificar la font]
1945-1980[modificar | modificar la font]
1981 en lai...[modificar | modificar la font]
Los màgers creators[modificar | modificar la font]
citacions[modificar | modificar la font]
Citacions[modificar | modificar la font]
Genres e tèmas[modificar | modificar la font]
Epòca classica[modificar | modificar la font]
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Ne cabís fòrça genres, a l'epòca modèrna, ramosats dins çò que li ne dison en anglés de live action.
Mas al país del monogatari, id est una mena de relat que los pòt totes mesclar, la classificacion per genres es un trabalh quasi inutil:
Que son:
- Aventura
- Robòts Gigants
- Comèdia
- Drama
- Erotic
- Hentai
- Fantasiá
- Ocultisme
- Orror
- Istòrias d'amor
- Ficcion scientifica
- Faulas tradicionalas
- Istòrias de fantaumas
N'an d'autres tèmas que li son comuns, atal coma istòrias de collègi, de terror, de demònis, d' arts marcialas o de magia... e ca etc... nado
Personatges e caracteristicas[modificar | modificar la font]
Epòca classica[modificar | modificar la font]
Epòca modèrna[modificar | modificar la font]
Los tèrmes japoneses de manga e anime (quitament se cal pas cap confondre manga e anime, que son doas causas del tot diferentas, dos domenis ben a despart, de çò que li ne poiriam dire d' animacion dessenhada, plan melhor que non pas dessenh animat...) son (n'es sonqu'un escapolon indicatiu... e ges exaustiu...) :
- shojo: son seguits mai que tot pel public femenin jove
- maho shojo: que çò ne designan de gojatas amb poders magics
- shunen-ai: istòrias d'amor entre personages masculins
- shojo-ai: istòrias d'amor entre personages femenins
- shunen: seguits mai que tot pel public masculin jove
- seinen: anime presats per adultes e adolescents
- josei: anime presats per adultas e adolescentas
- kodomo: çò es mainadon en japonés e son adorats pels pichons
- mecha: anime caracterizats coma robòts gigants
- "ecchi": mot que significa "indecent". Lo nom d'origina ven de la lectura de la letra H en anglés. Mòstra un umor sexual ben moderadòt
- hentai: id est "anormal" o "pervèrs", usat per descriure los anime pornografics. En Japon los tèrmes usats son Poruno o Ero
- bishunen: "polit gojat", tèrme generic utilizat per descriure los anime caracterizats coma de polits mainadons o mainats
- bishujo: "polida gojata", tot parièr utilizat per descriure los anime caracterizats coma de polidas mainadonas o mainadas
Filmografia[modificar | modificar la font]
- Astro Boy (1963)
- Ashita no Joe (1970)
- Lupin III (1970)
- Candy Candy (1976)
- Mobile Suit Gundam (1979)
- Nausicaä of the Valley of the Wind (1984)
- Dragon Ball (1986)
- Urotsukidoji (1987)
- Wicked City (1987)
- Tonari no Totoro (1988)
- Hotaru no Haka (1988)
- Akira (1988)
- Dragon Ball Z (1989)
- Ninja Scroll (1993)
- Shinseiki Evangelion (1995)
- Ghost in the Shell (1995)
- Pokemon (1997)
- Mononoke Hime (1997)
- Vampire Hunter D : Bloodlust (2000)
- Sen to Chihiro no Kamikakushi (2001)
- Naruto (2002)
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Hideaki Anno
- Osamu Dezaki
- Yoshiaki Kawajiri
- Hayao Miyazaki
- Mamoru Oshii
- Katsuhiro Otomo
- Isao Takahata
- Osamu Tezuka
- Yoshiyuki Tomino
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Civilizacion nuragica
La civilizacion nuragica foguèt una civilizacion mediterranèa apareguda sus l'illa de Sardenha au sègle XVIII avC e que dispareguèt vèrs lo sègle I avC. Foguèt caracterizada per la bastida de monuments de pèire dichs nurags. Dins lo corrent de son periòde d'existéncia, s'estendiguèt tanben dins lo sud de Corsega. A partir dau sègle X avC, intrèt en contact ambé lei Fenicians qu'installèron de comptadors lòng dau litorau sarde. Vèrs 540 avC, Cartage acomencèt la conquista sistematica de Sardenha e capitèt pauc a pauc d'ocupar la màger part de l'illa franc dei reigons montanhosas orientalas onte se mantenguèt la cultura nuragica. Après la conquista de l'illa per lei Romans a l'eissida de la Premiera Guèrra Punica, la civilizacion nuragica contunièt de resistir e de se revòutar regularament còntra Roma. Ansin, maugrat la repression saunosa de cada insureccion, lei Romans aguèron de dificultats per instaurar un contraròtle vertadier dei montanhas sardas fins a la fin dau sègle I avC[1]. Après aqueu periòde, la cultura nuragica sembla pauc a pauc disparéisser, belèu en causa dau desvolopament progressiu dau ret de rotas e dei centres economics bastits per lei Romans que finiguèron per estendre la cultura romana a tota l'illa.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pasmens maugrat la fin dei revòutas, la dominacion romana dei montanhas orientalas de Sardenha demorèt mau segura durant la màger part de l'existéncia de l'Empèri Roman.


text:
Cometa Hale-Bopp
La Cometa Hale-Bopp (que son nom oficial es C/1995,O1) foguèt probablament una de las cometas mai bèlament observadas lo sègle passat e una de las mai lusentas que se sián vistas pendent de decadas. Poguèt pas èsser observada dirèctament per vista pendent 18 meses, gaireben lo doble del temps que se poguèt observar la Granda Cometa de 1811. La cometa Hale-Bopp foguèt descobèrta lo 23 de julhet de 1995 a una granda distància del Solelh e se creèt alara l'espèr que seriá una cometa plan brilhanta quand passariá a ras del Solelh. Lo brilhant d'una cometa es quicòm de mal predire amb exactitud, pasment la cometa Hale-Bopp passèt tot çò que s'esperava quand traversèt son perièli lo 1èr d'abril de 1997. La cometa foguèt nomenada la Granda Cometa de 1997; son passatge incitèt un cèrt nivèl de panica dins la populacion, que incitèt a un suicidi en massa demest los adeptes de la sècta de La Porta del Cel.
Descobèrta[modificar | modificar la font]
Alan Hale, en Cloudcroft, Nòu Mexic realizava una cèrca sistematica de cometas quand lo 23 de julhet de 1995 descobriguèt un objècte brilhant d'onzena magnitud vesina del gropament globular M70, dins la constellacion del Sagitari. De son costat, Thomas Bopp observava lo cèl amb lo telescòpi d'un amic, quand vistalhèt un objècte pas catalogat qu'èra la cometa.
Apròchi[modificar | modificar la font]
Foguèt clar lèu que Hale-Bopp èra pas una cometa ordinària: quand se calcula son orbita, aquesta estava a 7,2 unitats astronomicas (UA) del Solelh, en lo situar entre Jupitèr e Saturne a la distància mai importanta de la Tèrra que quina autra cometa que siá descobèrta. La part màger de las cometas a aquela distància son a penas perceptiblas, e son activitat es pas apreciabla, pasmens la coa de l'Hale-Bopp se podiá observar plan. Dins un imatge del Telescòpi angloaustralian de 1993 se trobèt la cometa encara pas descobèrta a 13 UA del Solelh, distància qu'en general permet pas d'observar de cometas; per exemple, la Cometa de Halley es 50 000 còps mens luminosa dins la meteissa distància del Solelh. Las analisis indican que son nuclèu ten gaireben 50 km de diamètre, tres còps la talha de la cometa de Halley.
Sa granda distància e susprenenta activitat indicava que la cometa Hale-Bopp seriá plan brilhanta quand atendriá son perièli en 1997. Pr'aquò, los especialistas de cometas foguèron cautoses dins sos anoncis, per encausa de la dificultat de predire exactament lo brilhar d'una cometa. Temps enrè, en 1973, s'anoncièt que la Cometa Kohoutek seriá la cometa del sègle per son lusiment, pasmens las expectations foguèron pas satisfachas.