text:
Hayes (Mosèla)
Hayes es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Vilatge de l'Anautit-Camin, existent dempuèi la Sègle XII.
- En 1367, los Messins assiégèrent e #destruir lo castèl del senhor Henri de Hayes #que i aguèt fach presoèr e décapité davant la catedrala.
- En 1566, lo comte Nassau-Sarrebruck #crompar la distincion de Hayes, a Modèl:La s, i aguèt aquerit pel senhor de Avancy.
- Village du Haut-Chemin, existant depuis le Sègle XII.
- En 1367, les Messins assiégèrent et détruisirent le château du seigneur Henri de Hayes qui fut fait prisonnier et décapité devant la cathédrale.
- En 1566, le comte Nassau-Sarrebruck acheta la seigneurie de Hayes, au Sègle XVII, elle fut acquise par le seigneur d'Avancy.


c: text/html

text:
La batalha de Jutlàndia se debanèt lei 31 de mai e 1er de junh de 1916 entre lei flòtas britanica e alemanda pendent la Premiera Guèrra Mondiala. Es la batalha navala pus granda d'aquela guèrra. Foguèt un succès malaisat e important per leis Anglés qu'aguèron de pèrdas pus importantas mai capitèron d'empachar la rompedura dau blocatge d'Alemanha e d'Empèris centraus per leis Alemands.
Après aquela batalha, leis Alemands decidiguèron de privilegiar la guèrra sota-marina per assaiar d'asfixiar lo comèrci e l'avitalhament deis Aliats.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nevez
Nevez en breton ( Névez en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat de Névez a limitat al Nòrd per la municipalitat de Pont-Aven, a l'Èst per la ria de la Aven #que la separa de la municipalitat de Riec-sus-Belon, al Sud per l'ocean Atlantic sus una longitud de 7 quilomètres aperaquí e a l'Oèst per la municipalitat de Trégunc. A poblat de 2 466 abitants (1999), #que se repartisson dessús nombroses caserius desparièrs, #que los principals ne son :
- Bourg de Névez ;
- Lo Hénan ;
- Kerascoët (pòble de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Pòrt Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La còsta, fòrça retalhada, a constituit d'una alternance de falaises rocoses e de plajas mai o mens grandas. Se se llom lo littoral d'oèst n'es en manlevant lo camin dels douaniers se tròba en principi la plaja fòrça étirée de Raguénez de contunh la pichona plaja estrecha de Rospico #que se niche al fons d'una anse ombrejada del meteis nom e fin finala la plaja de Pòrt Manec'h situada a la desbocadura de la ria de la Aven. La plaja de Raguénez dètz lo sieu nom a un pichon illòt rocós #que lududa facha cara e #que se pòt prene a pè shut a marée bassa. N'efièch Raguénez significa en breton : en cara de l'isla, de rag davant e enez isla. Un pauc mai luènh, se tròba un segond illòt nomenat lo Ile Verda.
La commune de Névez est limitée au Nord par la commune de Pont-Aven, à l'Est par la ria de l'Aven qui la sépare de la commune de Riec-sur-Belon, au Sud par l'océan Atlantique sur une longueur de 7 kilomètres environ et à l'Ouest par la commune de Trégunc. Elle est peuplée de 2 466 habitants (1999), qui se répartissent sur de nombreux hameaux différents, dont les principaux sont :
- Bourg de Névez ;
- Le Hénan ;
- Kerascoët (village de chaumières) ;
- Kercanic ;
- Kerdruc ;
- Keranguennou ;
- Port Manec'h (station balnéaire) ;
- Raguénez ;
- Rospico.
- Trémorvézen
La côte, très découpée, est constituée d'une alternance de falaises rocheuses et de plages plus ou moins grandes. Si on longe le littoral d'ouest en est en empruntant le chemin des douaniers on rencontre d'abord la plage très étirée de Raguénez puis la petite plage étroite de Rospico qui se niche au fond d'une anse ombragée du même nom et enfin la plage de Port Manec'h située à l'embouchure de la ria de l'Aven. La plage de Raguénez doit son nom à un petit îlot rocheux qui lui fait face et que l'on peut rejoindre à pied sec à marée basse. En effet Raguénez signifie en breton : en face de l'île, de rag devant et enez île. Un peu plus loin, se trouve un second îlot nommé l'Ile Verte.
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò de constitucional Jacques Cambry, de passatge en la municipalitat de Névez a la fin de la Modèl:S-, a escrich en la siá labor Viatge en lo Finistère o Estat d'aquel departament l'an 1794 e 1795, aqueles qualques linhas en çò que tanh a aquela :
« Lo territòri de Nevez es plen de monticules, fèrtil e perfièchament conreat. Porg fòrça blat, de l'òrdi e pauc de seigle; aquela municipalitat dona sus la mar, a vorejat pel riu de Pont-Aven; de grandas pèiras de talha planas, longas de set a uèch pès, coma Trégunc près de Concarneau, environan los camps e los courtils, #çò que produsís un singular efièch. Ponch de bòsc en Nevez, se pren en Nizon lo bòsc de chauffage. La mœurs de totes los environs son doces; lo ivrognerie es lo sol vici #que i regna, en las quitas femnas. S'a pas trobat dempuèi vint ans en Nevez #qu'un sol mainat #que lo paire #èsser desconegut. Los abitants ne pòrtan culottes a la matelotte, un grand justet a capuchon, de las soubrevestes; gaireben totes an maridat; lo persec es abondiu sus la còsta. »
Névez I aviá antany de nombrós tisserands #que la tela e la berlinge ( tescuts en canabàs e lana ) n'èran réputées. D'en un autre luòc, quand una jove filha se maridava, la siá dot se comptava en linge mai lèu #qu'en sòus. Se venián sul mercat a Pont-Aven o èran exportès pels vaissèls #que freqüentaven Kerdruc e Pòrt Manech. Es cap a 1880 que los darrièrs mestièrs #èsser calats [1].
Lo 26 de mai de 1686, una nau barbaresque se #fracassar sus la còsta de Névez. La França, en essent alavetz en patz amb Argel, Colbert #donar d'òrdres per alimentar convenientament lo sieu équipage e lo reconduire a Marselha als còstes del rei. Ochanta maures seràn aital encaminats per Kemper.
Lo 15 de julhet de 1795, los Angleses #temptar de desembarcar 2000 Chouans sus la plaja de Raguenez a Névez per operar una diversion e prene l'armada republicana a revers. N'efièch, qualques jorns mai d'ora, los Angleses avián temptat imprudemment de desembarcar emigrats en la presqu'isla de Quiberon mas avián trobat cara siá l'armada del general Hoche #que los barrava la rota. Los Chouans aguèron recebut pel fuòc alimentat del artillerie del fòrt de Raguenez e refusat unas primièras fes a la mar. Los Angleses totun avián pas pas renonciat a lo sieu projècte e los Chouans aguèron desembarcat un pauc mai luènh en lo anse de Rospico. En cresent qu'aiçò èra l'Anglés #que volián metre tot a fuòc e a sang los abitants de Névez avián abandonat los sieus ostals e preses la fugida. Los pretenguts Angleses #èsser fòrça educats. #Demandar solament de quoi manjar dins los ostals de contunh se #dirigir rapidament cap a Pont-Aven. Qualques jorns mai tard, 1700 soldats republicans se #installar a Keranglas. Tot l'espaci #que se tròba entre lo vilatge e la mar i aguèt cobèrt de tendas pels lotjar. Mas arribavan tròp tard. Los Chouans avián ja abandonat los luòcs e recuperat lo Morbihan.
L'anciana glèisa paroissiale de Névez, bassa e escura, èra un monument d'estil flamboyant de la Modèl:S-. Èra jol vocable de santa Thumette. Dintratz 1894 e 1900 una nòva glèisa i aguèt bastit a la localizacion de la anciana, condemnada en rason de lo sieu estat de délabrement.
Le constitutionnel Jacques Cambry, de passage dans la commune de Névez à la fin du Modèl:S-, a écrit dans son ouvrage Voyage dans le Finistère ou État de ce département en 1794 et 1795, ces quelques lignes au sujet de celle-ci :
« Le territoire de Nevez est plein de monticules, fertile et parfaitement cultivé. Il fournit beaucoup de froment, de l'orge et peu de seigle; cette commune donne sur la mer, elle est côtoyée par la rivière de Pont-Aven; de grandes pierres de taille plates, longues de sept à huit pieds, comme à Trégunc près Concarneau, entourent les champs et les courtils, ce qui produit un singulier effet. Point de bois dans Nevez, on prend dans Nizon le bois de chauffage. Les mœurs de tous les environs sont douces; l'ivrognerie est le seul vice qui y règne, chez les femmes même. On n'a trouvé depuis vingt ans dans Nevez qu'un seul enfant dont le père fut inconnu. Les habitants portent des culottes à la matelotte, un grand gilet à capuchon, des soubrevestes; presque tous sont mariés; la pêche est abondante sur la côte. »
Névez avait jadis de nombreux tisserands dont la toile et la berlinge ( tissus en chanvre et laine ) étaient réputées. D'ailleurs, quand une jeune fille se mariait, sa dot se comptait en linge plutôt qu'en argent. Ils se vendaient sur le marché à Pont-Aven ou étaient exportés par les bateaux qui fréquentaient Kerdruc et Port Manech. C'est vers 1880 que les derniers métiers se sont tus [2].
Le 26 mai 1686, un navire barbaresque s'échoua sur la côte de Névez. La France, étant alors en paix avec Alger, Colbert donna des ordres pour nourrir convenablement son équipage et le reconduire à Marseille aux frais du roi. Quatre-vingt maures seront ainsi acheminés par Quimper.
Le 15 juillet 1795, les Anglais tentèrent de débarquer 2000 Chouans sur la plage de Raguenez à Névez pour opérer une diversion et prendre l'armée républicaine à revers. En effet, quelques jours plus tôt, les Anglais avaient tenté imprudemment de débarquer des émigrés dans la presqu'île de Quiberon mais ils avaient trouvé face à eux l'armée du général Hoche qui leur barrait la route. Les Chouans furent reçus par le feu nourri de l'artillerie du fort de Raguenez et repoussé une première fois à la mer. Les Anglais cependant n'avaient pas renoncé à leur projet et les Chouans furent débarqués un peu plus loin dans l'anse de Rospico. Croyant que c'était les Anglais qui voulaient mettre tout à feu et à sang les habitants de Névez avaient abandonné leurs maisons et pris la fuite. Les prétendus Anglais furent très polis. Ils demandèrent seulement de quoi manger dans les maisons puis se dirigèrent rapidement vers Pont-Aven. Quelques jours plus tard, 1700 soldats républicains s'installèrent à Keranglas. Tout l'espace qui se trouve entre le village et la mer fut couvert de tentes pour les loger. Mais ils arrivaient trop tard. Les Chouans avaient déjà quitté les lieux et regagné le Morbihan.
L'ancienne église paroissiale de Névez, basse et obscure, était un monument de style flamboyant du Modèl:S-. Elle était sous le vocable de sainte Thumette. Entre 1894 et 1900 une nouvelle église fut construite à l'emplacement de l'ancienne, condamnée en raison de son état de délabrement.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diocèse de Kemper, Bulletin diocésain d'istòria e de arqueologia per l'an 1938, Nòta sus las parròquias del diocèse de Kemper e del Léon, pagina 38, H.Pérennès, 1938
- ↑ Diocèse de Quimper, Bulletin diocésain d'histoire et d'archéologie pour l'année 1938, Notice sur les paroisses du diocèse de Quimper et du Léon, page 38, H.Pérennès, 1938


text:
Montépreux
Montépreux es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Çò 17 de decembre 1870 çò pilòta pujada Gutenberg se vòla de la estacion de Orléans a París alavetz assiégé pels prussiens e acaba la siá carrièra a Montépreux après aver-i recorregut 200 quilomètres[1].
- Le 17 décembre 1870 le ballon monté Gutenberg s'envole de la gare d'Orléans à Paris alors assiégé par les prussiens et termine sa course à Montépreux après avoir parcouru 200 kilomètres[2].


text:
Castèl d'Aguilar
Lo castèl d'Aguilar es un castèl "dit catar" situat a l'èst de Tuissan, dins le departament d'Aude. Es un castèl del sègle XII que la construccion contunhèt pendent los sègles XIII e XIV.
En 1020, lo castèl es ligat a aquel de Tèrmes e apartenguèt als senhors de Tèrmes. Lo castèl barra lo pòrt de l'Extrèma, la val du Verdoble e lo Vingrau.
Es classat monument istoric.
Istoric[modificar | modificar la font]
L'epòca de la fortificacion del puèg d'Aguilar es desconeguda. Data d'abans lo sègle XI quand lo castèl venguèt la proprietat dels comtes de Tèrmes, vassals dels comtes de Carcassona. En 1246, aprèp la Crosada dels Albigeses, lo castèl foguèt annexat al domeni de França. Quilhat sus un bauç a 296 mètres de naut, lo castelar aquerit per Loís IX de França en 1262 constituissiá un punt de gaita e de defensa estrategic entre Lengadòc miègjornal e Aragon. En 1525, lo castèl es conquistat per Carles Quint e foguèt ocupat pels Espanhòls en 1543. Una garnison reiala francesa ocupèt los luòcs fins a la signatura del Tractat dels Pirenèus. Lo castèl alara se roïnèt pauc a pauc.
Es un dels "Cinc filhs de Carcassona" amb los castèls de Querbús, Puèglaurenç, Tèrmes e Pèirapertusa, totes situats al suc de puèges rocoses "imprenables".
Descripcion[modificar | modificar la font]
Lo castèl es situat sul puèg de 96 mètres de naut en dessus la plana de Tuissan. Es compausat de dos barris separats per de liças. Los bestiments massat al centre de la segonda cencha son gareben totes demolits. La primièra cencha es compausada de sièis torres mièg circularas. Al centre, i aviá una torre donjon rectangulara, un còs pricipal e una sèrva d'aiga.


text:
Jacques Cartier
Jacques Cartier (31 de decembre de 1491 - 1èr de setembre de 1557) foguèt un explorador francés, que reclamèt per França çò qu'es ara Canadà. Foguèt lo primièr de descriure e cartografiar[1] lo Golf de Sant Laurenç e las ribas del riu de Sant Laurenç, que nomenèt "Lo país de Canadà", mot iroqués que significa 'vilatge' e que Cartièr utilizèt per nomenar los poblaments iroqueses que vegèt a Stadacona puèi a Hochelaga.
Biografia[modificar | modificar la font]
Jacques Cartier nasquèt en 1491[2] a Saint-Malo, lo pòrt situat a l'extreme nòrd-èst de las còstas del ducat de Bretanha (ducat que serà incorporat a França en 1532). Cartier, qu'èra un respectable marin, melhorèt son estatut social en 1520 en maridar Mary Catherine des Granches, sòcia d'una importanta familha. Lo seu nom es conegut a Saint-Malo per sas frequentas aparicions pels registres baptismals coma grandpaire o testimòni.[3]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Sas mapas se son perdudas, mas i es fach referéncia dins una letra per son nebot Jacques Noël, datada de 1587 e estampada per Richard Hakluyt amb lo relat del tresen viatge de Cartier, dins The Principall Navigations [...], London, G. Bishop, 1600.
- ↑ Cap certificat baptismal foguèt pas trapat, mas Cartier faguèt estat del seu atge dins tres letras. Vejatz Marcel Trudel, Histoire de la Nouvelle-France, vol. 1, p. 68.
- ↑ Biggar, H.P. A Collection of Documents relating to Jacques Cartier and the Sieur de Roberval, Ottawa, Public Archives of Canada, 1930. Over 20 baptisms h;September


text:
Le Faget
Le Faget[1][2] ( Le Faget en francés) es una comuna lengadociana en Lauragués situada dins lo departament de la Nauta Garona e de la region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada en Lauragués a 34 km al sud-èst de Tolosa al tèrme amb Tarn.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Cultura[modificar | modificar la font]
- Festi Faget, un festival d'espectacles vius cada an al començament d'automne dempuèi 2004 amb mariòtas, musica, teatre de carrièra, palhassas, expositions ...
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Sexion d'Assaut
Sexion d'Assaut es un grop de Hip-hop.
A la naissença dau grop, Sexion d'Assaut comportava una vintena de personas, puei, solament lei personas restacadas au grop. Leis originas geograficas dau grop son: Guinèa francesa, Senegau, Còsta d'Evòri, Mali, Còngo e Occitània.
Son estile de musica son : rap fancés, house, souk e bipop rap.
Sexion d'Assaut costeja Dj H Cue, Dry, Mister You, Sniper e Dj Abdle.
Lei susnoms dau grop son : Maître Gime, Lefa, Adam diallo, Black mescrim, Jr o Crom, Maska, Doomams,L.I.O Pétrodollard.


text:
William Thomson, Lord Kelvin
William Thomson (1824-1907), lord Kelvin, foguèt un fisician britanic que participèt a l'aparicion de la termodinamica au sègle XIX. Capitèt d'esplechar lei resultats de Sadi Carnot (1796-1832, de Julius Robert von Mayer (1814-1878) e de James Prescott Joule (1818-1889) per estructurar ço qu'èra una sciéncia novèla gràcias a la definicion dau zèro absolut en 1848 e dau premier principi e dau segond principi de la termodinamica en 1852.
L'unitat principala de la temperatura absoluda, lo Kelvin, foguèt nomat en son onor.


text:
1038
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1038 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Capitada dau desbarcament d'una expedicion destinada a la reconquista de Sicília.
Escòcia[modificar | modificar la font]
Revirada d'una expedicion dirigida per lo rèi Duncan còntra Bernícia. S'acabèt per de destruccions dins lo Reiaume de Strathclyde pilhat per lei fòrças dau còmte Eadulf III de Bernícia.
Ongria[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Estève d'Ongria que foguèt remplaçat per son nebòt venecian Pèire d'Ongria.


text:
Judèa
Judèa (יהודה Yehudah en ebrieu, Ἰouδaίa en grèc, Judaea en latin) es la partida montanhosa del sud de la Palestina. Judèa dins lo primièr sens, lo pus estrech, èra situada al sud de la region de Samària. Aquelas doas regions — grosso modo — son uèi designadas collectivament sota lo nom de Cisjordania.
Lo gentilici es ?.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo nom Judèa es una adaptacion grèga e romana de Juda, una de las 12 tribús d'Israèl que n'eissiguèron los reis d'Israèl del linhatge de Dàvid. Judèa s'utiliza de còps que i a per nomenar la region entièra, inclusent los parçans ribairòls de Jordan.[1] Èra lo nom utilizat en anglés pendent l'ocupacion jordaniana de l'airal en 1948. Jordania designa la zòna de Judèa e Samària Ad-Difa’a Al-Gharbiya (revirat en occitan per "Cisjordania").[2] "Yehudà" es lo tèrme en ebrieu per l'airal a partir de la conquista per Israèl en 1967.[3]
Istòria[modificar | modificar la font]
La monarquia unida d'Israèl e Juda[modificar | modificar la font]
Lo tèrme de monarquia unida d'Israèl e Juda fa referéncia a un periòde cronologic tradicional, d'aperaquí 1050 abC a 930 abC. Segon la Bíblia, los filhs del patriarca Jacòb s'amassèron per formar lo reialme d'Israèl; se crei qu'aquò se passèt vèrs 1025 abC. Samuel ungiguèt Saul (Shaul ben Kish) de la tribú de Benjamin coma lo primièr rei dels israelians, benlèu en 1020 abC. Dàvid (c. 1006 abC), son successor e segond rei d'Israèl, assolidèt la monarquia, creèt lo primièr estat josieu e establiguèt Jerusalèm coma la capitala nacionala d'Israèl fa 3000 ans. En 920 abC la monarquia unida se dividiguèt en dos reialmes: Israèl (inclusent las ciutats de Siquem e Samària) al nòrd e Juda (inclús Jerusalèm) al sud. La majoritat de las províncias non josievas demorèron defòra. Segon Israel Finkelstein e Neil Silberman, a l'epòca dels reialmes davidian e salamonian, Jerusalèm benlèu èra despoblada o amb una populacion de la centena, e considèron insufisent d'aver governat un empèri qu'estire d'Eufrates a Eilat. Citan que la primièra referéncia independenta sul reialme d'Israèl es de c. 890 abC, e del de Juda de 750 abC. Coma d'autres minimalistas biblics, pretendon que lo reialme de Juda inventèt la monarquia unida per reclamar de territòris al reialme d'Israèl, pendent los règnes d'Ezequias e Josias.
Los reialmes de Juda e d'Israèl[modificar | modificar la font]
Après la mòrt del rei Salamon, filh del rei Dàvid, en 931 abC, esclatèt un cisma; dètz tribús d'Israèl s'amassan al nòrd e forman lo novèl reialme d'Israèl dirigit per Jeroboam mentre que las tribús de Juda e de Benjamin forman al sud al torn de Jerusalèm lo reialme de Juda, pus omogenèu (subretot dins lo domeni religiós) que lo reialme d'Israèl. Una granda partida dels levitas consagrats al Temple de Jerusalèm aganchan egalament lo reialme de Juda. Lo reialme de Juda existiguèt tre -931 fins a -587 que lo rei babilonian Nabucodonosòr II destrusiguèt Jerusalèm.
Lo Reialme d'Israèl (ebrieu: ממלכת ישראל Mamlekhet Yisrael) es l'autre estat successor de la pus vièlha monarquia unida d'Israèl e Juda (apelada sovent reialme d'Israèl). Existiguèt aproximativament tre 930 abC fins a 720 abC. Foguèt destruch per l'Empèri Assirian. Israèl es sovent apelat lo reialme del nòrd per lo distinguir del reialme del sud, Juda.
Epòcas grèga e independenta[modificar | modificar la font]
En 166 abC los josieus piós (hasidim) al comandament de Juda Macabèu luchan contra los josieus ellenizants, après qu'amb Antioc IV sorgiguèsse l'iniciativa de transformar Jerusalèm en una ciutat grèga, en interdisent lo culte a YHWH e autres rites josieus e en consagrant lo temple a Zèus. En 164 abC se produsiguèt la rebellion dels macabèus e Judèa venguèt un estat josieu independent. En 150 abC los assiris foguèron forabandits de Jerusalèm. En 129 abC tombèt lo reialme seleucida e l'estat josieu aqueriguèt d'autonomia totala en governant los asmoneans partisans del sector farisèu. En 110 abC Joan Ircan I, rei e sacerdòt de Judèa, conquistèt Idumèa e Samària. En 105 abC Alexandre Jannèu, rei e summe sacerdòt de Judèa, fa que s'acabe lo supòrt als farisèus e comença la favor als saducèus.
La província romana de Judèa[modificar | modificar la font]
La província de Judèa foguèt una administracion romana en riba orientala de la mar Mediterranèa. En 63 abC Pompèu acaba amb lo règne dels macabèus e Judèa ven reialme client de Roma. En 6 August depausa lo rei Arquelau e Juda s'establís coma una prefectura dependent del governador de la província romana de Siria. En 66 comença la revòlta nacionala josieva que compòrta la destruccion del temple de Jerusalèm (70). La resisténcia s'acaba a Masada en 73. La revòlta foguèt narrada per Flavi Josèp dins son òbra La Guèrra dels josieus. En 115 se produtz la revòlta generala dels josieus d'Orient. Dempuèi l'interdiccion de la circoncision per Adrian esclata la revòlta josieva coneguda pel nom de son líder Simon bar Kokhbà que dura de 133 a 135.
Fin de Judèa[modificar | modificar la font]
Après esclafar la revòlta de Bar Kokhbà, l'emperaire roman Adrian, cambièt en 135 lo nom de Judèa en Palestina o Siria Palestina (Provincia Syria Palæstina en latin) per escafar tota memòria josieva de la region.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Studies in Palestinian Geography, Prof. S.J. Riggs, Auburn Theological Seminary, 1894, JSTOR The Biblical World
- ↑ "This Side of the River Jordan; On Language," Philologos, September 22, 2010, Forward.
- ↑ Britannica: Judaea


text:
Miquèu de Camelat
Miquèu de Camelat (1871, Arrens - 1962, Tarba) foguèt comerçant e subretot dramaturg, poèta e escrivan gascon. Es un dels escrivans gascons mai famoses gràcias a son òbra màger Beline.
Biografia[modificar | modificar la font]
Camelat nasquèt lo 26 de genièr de 1871 a Arrens, en Lavedan, dins lo departament dels Pirenèus Nauts. Miquèu de Camelat èra lo filh unic d'un pegòt. Aprèp d'estudis segondaris al pichòt seminari de Sant Pèr de Bigòrra, acceptèt pas de venir capelan e deguèt tornar en çò sieu en 1887 que comencèt de se consacrar al gascon e a la literatura occitana. Foguèt en aquel temps que descobriguèt l'òbra dels Felibres. En 1890, obtenguèt un primièr prèmi de poesia a la Felibrejada de Tarba e rescontrèt Simin Palai qu'amassa sortiguèron en 1893 l'«Armanac Gascoun». Foguèt alara que decidiguèt de laissar son gascon d'Arrens en favor del bearnés que li permetèt d'èsser legit dins tota Gasconha. En 1896, participèt a la fondacion de l'Escòla Gaston Febus que federèt lo Felibritge gascon, puèi a la naissença de la revista «Reclams de Bearn e Gascounhe» en 1897. Aquela meteissa annada se maridèt amb Catherine Augé e s'installèt definitivament a Arrens que ne foguèt cònsol de 1900 a 1904. Lo parelh aguèt quatre enfants, que dos moriguèron pichonèls. Reconegut pel Felibritge tre la parucion de Belina, Camelat dirigiguèt de 1910 a 1914 lo bimesadièr popular gascon «La Bouts de la Terre», de linha mai autonomista que «Reclams». Aprèp que foguèt mobilizat pendent la Primièra Guèrra Mondiala, s'amistancèt amb lo poèta Andrieu Pic. Se moriguèt lo 19 de novembre de 1962 en çò de sa filha a Tarba.
Son òbra[modificar | modificar la font]
L'òbra de Camelat es immensa e divèrsa. D'en primièr cal citar sas doas epopèias, Belina (1899) e « Mourte e Bibe » (Morta e Viva) en 1920, per las qualas volguèt donar a la literatura gascona la dignitat que li mancava, coma Mistral, que Camelat considerava coma son mèstre, o aviá jà fach amb Mirèlha e Calendau. Foguèt tanben autor de poesias reünidas dins « L'espigue aus dits » (L'espiga aus dits) en 1934. Fòrt atirat pel teatre, escriguèt dos dramas en vèrs, « Gastou-Febus » (Gaston Febus), en 1914, e « Lole » (Lòla) en 1939, e tanben de « divertiments » coma « Griset nouste » (Griset noste) en 1911, « Roubi lou sounadou » (Robin lo sonador) e « A l'aygue douce nou-b hidet » (A l'aiga doça no'vs hidetz) en 1912 e « Lou darrè Calhabari » (Lo darrèr Calhavari) en 1916. Pasmens, de sas òbras, la mai accessibla al lector de uèi es bensai « Bite-bitante » (Vita vitanta), un recuèlh de novèlas publicat en 1937.
Camelat foguèt tanben critic literari, amb d'articles dins la revista Reclams, es es l'autor d'una istòria de la literatura gascona, « La literature gascoune de las hounts prumèras à oey lou die » (La literatura gascona de las honts prumèras a uei lo dia), e mai d'antologias consacradas a la literatura gascona destinadas a las escòlas: « Garbe de pouesies » (Garba de poesias) en 1928 o « Garbe de proses » (Garba de pròsas) en 1933.
La lenga de Camelat[modificar | modificar la font]
Las correccions que portèt a caduna de las reedicions de Belina o pròvan, Camelat aguèt la volontat d'escriure la lenga mai blosa possible. Contràriament a d'autres felibres, el que quitèt pas jamai son vilatge aprèp 1897 ausissiá cada jorn un gascon popular encara desliure de las influéncias francesas que se manifestavan dins la lenga de las vilas. En 1953, anonciava a Andreu Pic la visita del lingüista Jean Allières: "Deraier, que pujava tà Gavarnia on esperava de bonas cuelhudas; ailàs! La pegueria franchimanda qu'a aucigut tots los vielhs mots." Pasmens, la lenga qu'emplega dins son òbra correspond pas a un parlar precís. Trobava tròp excentrat, tròp particular, lo parlar de son país de Lavedan e causiguèt d'escriure en "biarnés", que disiá el, mas un bearnés general que trasteja pas per integrar mots e formas lavedanesas quand i a lòc. Per el, lo bearnés deviá èsser la lenga literària de tots los Gascons (sa correspondéncia amb Pic o mòstra), coma Pau èra lo centre de la Respelida gascona. Aital, son primièr libre « Et piu-piu dera me laguta » (Eth piupiu dera me hlaguta) (1895), lo sol qu'escriguèt dins son parlar, lo reeditèt en 1942 en bearnés jol títol « Lou piu-piu de la mia flabuta » (Lo piupiu de la mia flabuta). En 1899 amb Belina passava al bearnés literari que deviá pas jamai abandonar.
Citacions[modificar | modificar la font]
Aquò rai ! Se t'èi, miga, qu'èi en abonde
Los gais, los bonurs quant en subermesura !
Dauna, dauna aimada, on ès, on senhorejas,
Tu, la dauna vaduda de haut paratge,
Digna d'esposar lo comte Febus; digna
Per la noblessa deu ton sang, per la traca
Toa, ò Dauna, quant de temps que t'esperavi !
Uei, per'mor de tu, beròja, que'm destaqui
D'aqueras amors baishas de qui m'embruman...
No'n hès arren, uei qu'èm au dia de't cuélher.
On ès amiga ? Pareish, envisaglanta,
Que lo comte Febus e se'n renavesca !
Qu'ès aquiu... Que crei de't sarrar, que t'escapas...
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Bite-bitante (Vita vitanta), l'an tornat publicar en 1971 las Edicioûs de l'Escole Gastoû Febus (Edicions de l'Escòla Gaston Febus).
Es estat reeditat en grafia classica en 2000 a las edicions Atlantica-Institut Occitan (presentacion de Joan Salas-Lostau, revirada en francés d'Albèrt Peirotet). Edicion electronica disponibla suu site de l'Universitat d'Ais : [1].
- Belina ven de conéisser (2009) una segonda edicion en grafia classica a las edicions Reclams, amb un prefaci de Joan Ives Casanòva e de nòtas d'Eric Gonzales.
- Portal:Bearn/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam vèrs portal
- Portal:Gasconha/Articles ligats
- Portal:Literatura/Articles ligats
- Literatura occitana
- Escrivan occitan
- Poèta occitan
- Istorian de la literatura occitana
- Literatura gascona
- Escrivan gascon
- Personalitat bearnesa
- Escrivan francés del sègle XX
- Naissença en 1871
- Decès en 1962
- Decès a Tarba


text:
Mauritània
Mauritània o la Republica Islamica de Mauritània es un estat situat al nòrd-oèst d'Africa. Confronta al sud-oèst Senegal, a l'èst e al sud-èst Mali, al nòrd-èst Argeria e al nòrd-oèst lo territòri del Sahara Occidental annexat per Marròc. Possedís a l'oèst una còsta espandida banhada per l'ocean Atlantic.
La capitala es Nouakchott.
Lo gentilici es mauritan, -ana.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Mauritània


text:
Lengas celticas
Las lengas celticas son un grop de lengas indoeuropèas parladas a l'Edat Antica dins una granda part d'Euròpa e acantonadas dempuèi l'Edat Mejana en Euròpa de l'Oèst.
Las sièis lengas celticas uèi parladas son:
- dins lo grop britonic
- dins lo grop gaelic
D'unas de las lengas celticas anticas mai importantas èran lo gal qu'èra parlat en Gàllia, del sègle VI abans lo Crist al sègle VI après lo Crist, e tanben lo celtibèr dins una part de la Peninsula Iberica e lo lepondic en Itàlia del Nòrd. Mas es pas brica segur qu'èran de lengas separadas, bòrd que la classificacion e la coneissença de las lengas celticas anticas es gaire precisa.
Se coneis mal lo picte, lenga anciana d'Escòcia, remplaçada per lo gaelic escocés: èra benlèu una lenga celtica o ben una lenga non indoeuropèa.


text:
Ajuda:Cossí tornar nomenar una pagina
Cambiar lo nom una pagina consistís a cambiar son títol. Las principalas motivacions d'un renomenatge son :
- lo títol respècta pas las convencions de nomenatge de Wikipèdia ;
- lo títol conten una fauta d’occitan ;
- lo títol descriu mal lo subjècte tractat per la pagina.
Per cambiar lo nom d'una pagina, cal utilizar l'onglet cambiar lo nom al som de la pagina. Sols los visitors identificats qu'an un pauc d'ancianetat (veire çai dejos) an accès a aqueste onglet.
Los efièches d'un renomenatge son :
- la pagina es renomenada ;
- s'existís, la pagina de discussion es renomenada ;
- una pagina de redireccion es automaticament creada jol nom original.
Lo renomenatge fonciona pas s'existís ja una pagina jol nom novèl, exceptat s'aquesta pagina es una redireccion vèrs l'ancian nom e que conten pas qu'una linha dins son istoric.
Levat lo cas evocat çai sus, se lo nom novèl prepausat es ja utilizat per títol d'una autra pagina o redireccion, se pòt demandar la supression d'aquesta pagina o redireccion sus Wikipèdia:Paginas de suprimir.
Somari
Aprèp lo renomenatge[modificar | modificar la font]
Un còp un renomenatge efectuat, lo trabalh es pas acabat. En efièch, cal d'una part corregir las redireccions doblas, e d'autra part corregir los ligams menant vèrs la pagina abans renomenatge (qu'es a present una pagina de redireccion), que deuriá ara menar dirèctament vèrs la pagina renomenada.
Error correnta[modificar | modificar la font]
Copar-empegar l'ensemble del contengut d'un article dins un autre al luòc de cambiar lo nom es interdit. En efièch, dins aqueste cas, l'istoric de las modificacions demorariá estacat a l'anciana pagina. Or, aqueste istoric ten luòc de notícia de copyright, es el qu'indica los autors de cada pagina.
Utilizaires novèlament enregistrats[modificar | modificar la font]
Se sètz enregistrat pas que dempuèi pauc de temps, podètz pas cambiar lo nom d'una pagina. Pacientatz qualques jorns / setmanas e, en esperant, demandatz a qualqu'un d'autre (un utilizaire prèst a ajudar per exemple) de cambiar lo nom de la pagina.
Renomenatges en massa[modificar | modificar la font]
Se vòstra demanda concernís un nombre de paginas important, per cambiar lo nom d'un biais sistematic, adreçatz-vos a un robòt sus Wikipèdia:Bòt/Requèstas


text:
Breizh en òc
Breizh en Òc ("Bretanha en Occitània") es una associacion segon la lei de 1901 fondada lo 28 de mai de 2001 per de sòcis de l'Amicala dels Bretons de Tolosa que volián metre en davant e far viure las musicas e las danças dins la region de Tolosa. Son sèti social es a Tolosa.
La tòca de l'associacion es de far conéisser e apreciar la cultura tradicionala bretona en general e las musicas e danças en particular, e aquò a travèrs de corses setmanièrs de danças, de musica o de cant, de l'organizacion d'estagis d'iniciacion o de perfeccionament en dança o instruments tradicionals, l'organizacion de balètis tradicionals bretons (festoù-noz) e occitans, etc.
Breizh en Òc prepausa sos corses de musica, de dança, escambis de coneissenças (tradicions, lenga, cosina, istòria, etc.). Son dubèrts a totes, del simple començant a l'amator confirmat, del Breton al curiós interessat.
L'associacion participa al Forom de las Lengas e a la Capitada organizat pel Caireforc Naut Bernat e al Festenal Occitània organizat per l'IEO 31.


text:
Instrument de coire
Un Instrument de coire qu'ei un aerofòn on lo son b'ei produsit per la vibracion deus pòts dehens ua embocadura, independement qui l'instrument e sia efectivament hèit de coire o de tot aute materiau ; atau, lo saxofòn, a maugrat d'etsra hèit de coire qu'ei tanhent de la familha de la espiulas simplas mentre qui la trompa deus Aups, hèita de coire, que pertanh a la familha deus coire.
Tot canèr d'ua certa longor minumun qui perlonga aquesta embocadura que selecciona las vibracions d'ua certa seria de nòtas armonicas natraus (dit d'un aute biais, los sons de frequéncias multiplas de la frequéncia d'un son fondamentau).
Entà poder prodúser tots los sons d'ua gama cromatica que cau donc trobar un mejan de modificar la circulacion de l'aire dehens lo canèr de l'instrument. Qu'ei atau qu'òm pòt distiguir enter los coires :
- Los coires naturaus (com ac son las trompetas naturaus - la trompeta barròca e la trompeta de cavaleria - lo claron, la trompa deus Aups) qui son limitats a la produccion d'ua sola seria de nòtas armonicas naturaus.
- Los coires traucat o provesits de claus on lo son b'ei modificat en aubrir horats deus canèr entà deishar l'aire escapà's (qu'ei lo cas de la trompeta de claus, deu cornetto e de la sèrp). Lo problèma qu'ei que lo lor timbre qu'ei deformat e chic estiglant.
- Los coires eslissadís (com lo trombon on lo canèr b'ei alongat o abracat en tot eslissar ua deus son tròç).
- Los coires de pistons o de paletas (com la trompeta classica, lo cornet, lo bugle, lo còrn d'armonia, lo tuba, los saxhorns, l'elicon,lo sousafòn, lo trobon de pistons e la corneta iberica) on, en baishar o lhevar un o mantuns pistons o en har virar las paletas òm obliga l'aire de seguir un camin mei o mens long.
Lo coires que pòden tanben estar dividits en coires de canèr cilindric (com ac son los canèrs de las trompetas o deus trombons) o de canèr conic (com ac son los canèrs deu bugle, deu claron, deu cornet, deu tuba, deus saxhorn, de l'elicon, deu sosafòn). Los purmèrs an un son mei estiglant e lo segond mei doç.
Fin finau, òm pòt tanben destriar coire de canèr sancèr (qui pòden emitir lo son fondamentau de la loa seria armonica) e los coires de miei canèr (qui la loa nòta la mei grava qu'ei la segonda nòta mei grava de la loa seria armonica).


text:
Kayin
Kayin es una division administrativa de Birmania (Myanmar), e tanben conegut coma Estat Karen. La capitala n'es Pa-an.Los karen son animistas, bodistas, crestians e parlan la lenga Karen qu'es una lenga sinotibetena dividida en mantun dialèctes. Las autras etnias de Kayin son Padaung, Bamar, Shan, Pa-O, Mon, Rakhine.
Lo contraròtle d'aquel territòri es l'objecte d'un conflicte armat entre lo govèrn militar birman e l'etnia Karen que nomena aquela tèrra Kawthoolei. Los Karen son organizats en un movement politic, l'Union Nacionala Karen (KNU), e un movement armat, l'Armada Nacionala de Liberacion Karen (KNLA). Birmania es dirigida per un govèrn militar que respecta pas los dreches umans; d'aprèp lo testimoniatge d'organizacions internacionalas per los dreches umans, la junta refusa de construir escòlas, espitals, o autres mena d'estructuras publicas. Las exaccions de l'armada birmana dins los vilatge Karen son frequentas, murtres d'enfants,viòls de las femnas e utilizacions dels òmes coma eslaus.
Fòrças karen consideran la KNU coma lor vertadièr govèrn e an rejonh la KLNA per combatre la junta militara. Totun, los karen son pas la sola etnia minoritaria que combat la junta, i a mantun armadas diferentas que luchan contre lo govèrn de Birmania.Mas aquelas armadas son pas unificadas politicament e estrategicament a causa de diferencias de cresenças religiosas, d'opinion politicas e de costumas e estructuras socialas.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
(en)Kayin (Karen):Militarizacion e dreches umans-Amnesty International


text:
Dàvid
Segon la Bíblia, Dàvid (en ebrèu, דוד בן-ישי David ben Yishay) foguèt lo rein mai grand d'Israèl. Durant son règne lo pòble josieu arribèt a son apogèu cultural amb una bèla esplendor. Foguèt rei de Judà durant sèt ans e sièis meses e rei d'Israèl durant trenta-tres ans.
Biografia[modificar | modificar la font]
Dàvid contra Goliat[modificar | modificar la font]
Qualque temps aprèp, son paire Jessè lo mandèt quèrre l'armada israelita pr'amor d'aver de nòvas de sos ainats Eliab, Abinadab e Chimà. Quand arribèt a l'endrech ont s'èra debanada la batalha, se trobèt confrontat a un gigant filistèu que li disián Goliat e qu'èra a esperar un adversari que que degun voliá pas luchar contra el.
Malgrat sa manca d'experiéncia dins lo combat e son temps jove, Dàvid se decidiguèt a acarar lo gigant. Demandèt la permission al rei d'Israèl, Saül, per luchar e faguèt una pregària a Dieu. Lo rei li aviá donat l'autorizacion aprèp que lo jovent aguèsse explicat qu'aviá tuat un leon e un ors amb sa fonda quand las bèstias avián atacat son ramat. Vestiguèron Dàvid amb una armadura pasmens aquesta èra tròp pesuga e l'empachar de se mòure coma o desirava, se la tirèt e se n'anèt al combat sens cap de proteccion. Agantèt cinc calhaus d'un torrent vesin e s'aprestèt a combatre son unica arma, sa fonda, dins la man.
Goliat se trufèt de Dàvid qu'èra fòrça jove, rossèl e qu'aviá una corpuléncia flaca. Lo pastor botèt un calhau dins la fonda e tirèt sus Goliat. La pèira se clavelèt al bèl mitan del front del gigant, que tombèt al sòl. Dàvid correguèt cap a Goliat, li prenguèt l'espasa e amb l'arma li talhèt lo cap. Los filistèus fugiguèron espantats. L'armada de Saül los perseguiguèt e los anequeliguèron.
Per guerdonar lo jove eròi, lo rei d'Israèl decidiguèt de donar una carga nauta a Dàvid dins son armada e se fasiá acompanhar de contunh per el. Lo filh de Saül, Jonatan demorèt estrambordat pel coratge de Dàvid, tant que se ditz que l'aimava coma se meteis (1Sam, 18:3).


text:
Minotariá
Una minotariá (de minotièr[1]) es un grand establiment ont se preparan las farinas estubadas que seràn liuradas al comèrci.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
Lo trabalh del minotièr consistís a sortir las partidas perifericas de la grana ricas en cellulòsa e a transformar la partida centrala d'amidon (l’amètla) en particulas pro finas (mens de 200 micromètres) e pro puras per compausar la farina.
Se distinguís plusors tipes de farina segon lor rapòrt amb la puretat (evaluada amb lo taus de matèrias mineralas, çò que definís la reglamentacion) o segon la proteïnas e unas autras caracteristicas sus lors aptituds per la panificacion.
Tecnica[modificar | modificar la font]
S'espand la farina sus de superficias plaçadas dins de luòcs dubèrts e caufats a una temperatura que deu pas despassar 70 °C, amb de semicilindres o gorguièras dobles, ont s'introdusís de vapor o d'aire caud. La farina es agitada dins la gorguièra exteriora amb de vises que lors malhums son garnits de pels de singlar e, quand percor sèt o uèit d'aquelas gorguièras, passa dins d'aparelhs semblables ont, en plaça de vapor o d'aire caud, se fa anar d'aiga freda. La farina ven freda, puèi tomba dins de sacs o barils faches per aquò[2].
Istòria[modificar | modificar la font]
Amb l'aparicion de la minotariá industriala a sègle XX, sègle legat a la generalizacion de l'electricitat, lo tèrme s'aplica als establiments de produccion de la farina remplaçant los ancians molins.
La bassa de la consomacion quotidiana de pan fa que las minotariás industrialas ensajan de renovelar lo mercat amb una gama de produiches pus larga destinada a la fornariá (diversificacion de las cerealas, metòdes d'extracha diferents o apond de fibras dins la farina)[3].
Energias utilizadas[modificar | modificar la font]
Una de las fonts d'energia sovent utilizada es l'aiga, pel mejan d'una ròda de palas o d'una turbina. Al començament del sègle XX, fòrça minotariás utilizavan en mai de l'aiga de maquinas de vapor. Foguèt pas rara alara qu'aquelas minotariás produguèsson tanben d'electricitat per alimentar una partida del vilatge o de las entrepreses vesinas.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Un minotièr es un industrial que fait valer una minotariá, ont un negociant de farina
- ↑ (fr) Encyclopiédie Larousse du XXen siècle, París, 1932
- ↑ Presentacion de la minotariá del Mont de Marsan


text:
Durença
Durença es un riu d'Occitània que nais dins leis Auts Aups au mont Chenalhet e raja sus 305 km a travèrs de Provença.
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo riu travèrsa lei departaments deis Auts Aups, deis Aups d'Auta Provença, dei Bocas de Ròse e de Vauclusa, e lei vilas de Briançon, Ambrun, Sisteron, Castèu-Arnòs e Sant Auban, Lei Meas, e a ras de Manòsca, Pertús, Cavalhon e Castèurainard avans de se traire dins Ròse.
Font[modificar | modificar la font]
Durença a sa font a 2 390 mètres d'altitud, au prat de Gondran, dins lo circ format per lo som deis Àngels[1], lo Janus e lo Mont Chenalhet La font se tròba a proximitat de l’ancian Fòrt dau Gondran, subre la comuna de Montginebre[2],[3] dins leis Auts Aups. Se geta dins Ròse a quauques km au sud oèst d'Avinhon, entre Vauclusa e Bocas de Ròse.
Son afluent màger, Clarèia, a sa font subre lo mont Tabor (3 178 m), a 2 450 m d’altitud . S'escola dins la vau de Nevascha e, après una escorreguda de 28 km, rejonh Durença.


text:
-392
Aquesta pagina concernís l'an -392 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Atenas[modificar | modificar la font]
A l'iniciativa de l'Empèri Aquemenida, dubertura de negociacions entre lei ciutats grègas per reglar lo conflicte acomençat en 395 acC. D'efèct, lei Pèrsas, sostèn financier e navau de l'aliança còntra Esparta, s'inquietavan dei victòrias atenencas e preferiguèron sostenir tornarmai Lacedemònia per empachar la restauracion de l'anciana poissança maritima atenenca. Dirigida per Antalcidas, lei negociacions s'acabèron per una revirada car Esparta prepausèt una patz basada sus lo respèct de l'independéncia dei ciutats grègas, çò qu'èra contrari ais interès d'Atenas (desirosa de restaurar son empèri maritim), de Tebas (desirosa de mantenir son contraròle sus la Liga de Beòcia) e d'Argos (desirosa de fusionar ambé Corint). Ansin, la guèrra contunièt mai leis Aquemenidas sostenguèron d'ara endavant Esparta.
Roma[modificar | modificar la font]
Incursion menada per la ciutat etrusca de Volsinies còntra lo territòri roman. Una segonda incursion se debanèt l'annada seguenta.


text:
Segonda Guèrra dei Boers
La Segonda Guèrra dei Boers se debanèt dau 11 d'octòbre de 1899 au 31 de mai de 1902 entre l'Empèri Britanic e una aliança dei dos estats boers de Sud-Africa (Transvaal e Estat Liure d'Auranja). La causa principala de la guèrra foguèt la volontat britanica de contraròtlar lei minas d'aur dei regions boers. Après divèrsei temptativas de destabilizacion dins leis annadas 1890, entraïnèron una reaccion militara d'aqueleis estats qu'ataquèron lei colonias britanicas de Sud-Africa. Sosprés, lei Britanics foguèron desfachs mai d'un còp mai poguèron protegir lei pòrts principaus dau país e esperar l'arribada de renfòrç venguts dau rèsta de l'Empèri. De genier a setembre de 1900, l'armada britanica poguèt donc reconquistar lei colonias britanicas puei ocupar dirèctament leis estats boers. Pasmens, aquela ocupacion marquèt pas la fin de la guèrra car lei colons boers contunièron de se batre gràcias a de tecnicas de guerilhas e l'utilizacion de comandos sostenguts per leis abitants. Per luchar contra aquela guerilha, leis autoritats britanicas adoptèron una politica de repression violenta ambé la destruccion sistematica de tenements e la desportacion de populacions boers vèrs de camps de concentracion. Ansin, a la fin de la guèrra, 116 000 Boers e 120 000 Negres èran presoniers d'aquelei camps entraïnant la dissolucion de la màger part dei comandos boers en causa de la manca de sostèn. De mai, lo govèrn boer en exil mau capitèt d'internacionalizar la crisi. Aital, lei Boers deguèron finalament capitular en mai de 1902 entraïnant l'annexion dei territòris boers a l'Empèri Britanic en cambi d'una autonomia locala importanta e dau pagament d'una indemnitat per Londres.


text:
Mers
Mers[1] (Mées en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de las Lanas e la region Aquitània .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Qu'existeish dens un bauç a proximitat de la vila ua crotz de Sent Andrieu de husta de mantun mètres de diamètre. Sa posicion, a mei de cent metres de haut, e la natura de la ròca a proximitat hant-la quasiben inaccessible. Las rasons e los òmis que l'an plaçada ací e demòran un mistèri totau.


text:
Sciéncias socialas
Las Sciéncias socialas estúdian los òmes a travèrs de lors relacions. Fan apèl a un ensemble de disciplinas apertenent a las sciéncias umanas: sociologia, antropologia, etnologia, istòria, geografia, economia, drech, politologia, psicologia sociala, sciéncias de las religions e lingüistica (especialament sociolingüistica).
La critica literària e la filosofia ne son exclusas: revendican una portada mai universala, e rapòrtan pas lors conclusions al contèxt (politic, social, economic...) de la societat estudiada.


text:
Era setmana passada i auec ua revindicacion aranesa en Parlament catalan. Àlex Moga, deputat de CiU, sollicitèc ath govèrn catalan encetar era tramitacion dera naua Lei d’Aran, entà renauir era anterior de 1991. Aguesta propòsta compdèc damb eth supòrt dera vicepresidenta Joana Ortega en tot assegurar qu’era Generalitat “defenerà era identitat nacionau d’Aran e lengua aranesa dauant dera intransigéncia deth govèrn d’Espanha”. Continúa leyendo
Iñaki Delaurensdelaurensi@NULLyahoo.esNeishut en Les e crescut ena Val d’Aran, sò licenciat en periodisme e diplomat en torisme pera URV. Damb er objectiu d’especilizar-me en Nau Periodisme, è trabalhat e collaborat en disparièrs mieis de comunicacion coma eth suplement Cultura/s de La Vanguardia, en airau d’espòrts deth Diari de Tarragona, eth Diari Ara, era revista Skiamos Magazine, eth diari digitau Jornalet, en programa de musica Back to the Club en Ràdio Sant Pere i Sant Pau, e es charrades esportiues de Constantí Ràdio, entre d’auti. 'Arraïtz araneses' nèish coma un petit espai en hilat d’internet entà analisar ahèrs dera Val d’Aran. Víuer en còr deth Pirinèu permet vèir eth mon des d’un punt de vista unic e desconeishut. Era cultura e realitat catalana e aranesa son fòrça disparières, donques era preséncia der aranés enes mieis de comunicacion ei clau entara conservacion dera lengua e eretatge d’un legat.
Publicidad
Suscríbete a este blog
Publicidad


text:
Antigòna (Montpelhièr)
Antigòna es un quartièr de Montpelhièr concebut par l'arquitècte catalan Ricardo Bofill a partir de 1977 jol vam del cònsol màger Georges Frêche. La majoritat dels immòbles foguèt bastit dins un estil inspirat par l'arquitectura de la Grècia antica segon lo projècte de l'arquitècte seguent un axe que se vòl far resson a l'èst d'aquel qu'estructurèt la vila a l'oèst, amb la passejada del Peiron e l'Aqüeducte dels Arcs.
Lo quartièr se situa al sud-èst del centre vila, dins lo « poligòn » qu'èra l'ancian camp de tir de la casèrna Joffre. S'espandís dempuèi lo centre comercial del Poligòn fins a Les lo long d'una perspectiva de prèp de 900 mètres. En riba esquèrra, l'Ostal de la Region de Lengadòc-Rosselhon tanben bastit per Ricardo Bofill es d'una arquitectura similara d'aquela d'Antigòna.
L'asegatge del quartièr foguèt acabat al començament dels ans 2000 amb tres grands equipaments: la Piscina olimpica (1996), la mediatèca centrala Émile Zola e lo passatge de la linha 1 del tramvia. La traucada d'un immòble de la plaça del Nombre d'Aur a la meteissa epòca permetèt de crear una perspectiva complèta del Poligòn fins al Conselh Regional e de facilitar la circulacion dels pedons que pòdon veire dins lors passejadas fòrça copias d'esculturas grecoromanas celèbras, coma la Victòria de Samotràcia, la Vènus d'Arle, la Diana amb la cèrva o Zèus.
Antigòna foguèt la primièra granda etapa dins l'urbanizacion del sud-èst de la vila prèp de Les seguida per l’adobament del quartièr de Richter a l'entorn dels UFR d'AES e de las Sciéncias economicas de l'Universitat de Montpelhièr 1 el meteis seguit cap a l'èst pel complèxe comercial e de leser d'Odysseum.
Mercé a l'adobament de las ribas de Les, los terrens fins alara pas constructibles se poguèron urbanizar permetent a la vila de se trobar un novèl axe de Les cap a la mar.


text:
Espírito Santo (Brasil)
Espírito Santo es un estat de la Region Sud-Èst de Brasil. Confronta l'estat de Bahia al nòrd, Minas Gerais a l'oèst, e Rio de Janeiro al sud. Es bordat per l'Ocean Atlantic a l'èst.
Istòria[modificar | modificar la font]
Abans l'epòca coloniala, lo parçan èra poblat de Tupis: los Botocudos, a l'interior, los Goitacás, sus la còsta (que resistiguèron a la colonizacion los primièrs) e d'autres.
Lo portugués Vasco Fernandes Coutinho desembarquèt lo 23 de mai de 1535 sus çò qu'es ara la plaja de Vila Velha, ont creèt lo primièr punt de pòblament. Coma èra una setmana après Pentacosta, donèt al parçan lo nom d'Esperit Sant.
Fondèron la vila de l'Esperit Sant (Vila do Espírito Santo, uèi Vila Velha) e comencèron de cultivar lo milh.
Après un periòde d'invasions (de francés, neerlandés, corsaris...) lo parçan foguèt un temps en bèla part abandonat e la capitanariá de l'Esperit Sant foguèt annexada a la de Bahia.
Geografia[modificar | modificar la font]
La superfícia totala de l'estat (45 597 km²) es similara a la d'Estònia. Lo punt culminant de l'estat es lo Pico da Bandeira, amb 2890 m d'altitud.


text:
Ramir II d'Aragon
Ramir II d'Aragon, chafrat lo Monge, que ho rei d'Aragon enter 1134 e 1137.
Despuish la soa joena edat que's virè de cap a la glèisa, en purmèr com monge puish com evesque de Roda-Barbastre. Que ho arreconegut rei d'Aragon a Jaca a la mort deu son hrair Anfós I (a maugrat qu'aqueth b'avosse legat los sons reiaumes aus òrdis militars).
Qu'esposè Agnès de Peitieus lo 13 de noveme de 1135 hens la catedrau de Jaca dab qui avore, 11 d'agost de 1136, Peironèla d'Aragon. Aquesta que ho promesa, en 1337, au comte de Barcelona Raimon Berenguièr IV, a maugrat de l'immensa deferéncia d'etat enter eths.


text:
Guilhèm III d'Aurenja Nassau
Guilhèm III d'Aurenja Nassau (14 de novembre de 1650 - 8 de març de 1702) foguèt stadhouder d'Olanda, de Zelanda, d'Utrecht, de Guèldres e d'Overijssel de 1672 a sa mòrt e rèi d'Anglatèrra, d'Irlanda e d'Escòcia de 1689 a sa mòrt.
Maugrat l'oposicion d'una partida dei caps olandés a la foncion de stadhouder, capitèt d'ocupar la carga en 1672 per faciar l'invasion francesa durant la Guèrra d'Olanda (1672-1679) e protegir l'independéncia dei Províncias Unidas. En 1677, esposèt la princessa Maria d'Anglatèrra. Quand Jaume II foguèt destituit per lo Parlament en 1688 au profiech de Maria, Guilhèm organizèt donc un desbarcament en Anglatèrra e conquistèt rapidament lo poder. En 1689, signèt un acòrd ambé lo Parlament per limitar lei drechs dau rèi. A la mòrt de sa frema en 1694, venguèt l'unic rèi d'Anglatèrra. Sa politica foguèt marcada per son oposicion determinada ais ambicions de Loís XIV (1643-1715)


text:
Alès
Alès[1] es una comuna occitana de Lengadòc, situada administrativament dins lo departament de Gard e la region de Lengadòc-Rosselhon. Es la capitala del país cevenòl e compta mai de 40 000 abitants.
Gentilici: alesenc, -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Catedrala de Sant Joan Baptista (sègle XVII)
Ciutadans illustres[modificar | modificar la font]
- Maurici André: un dels màgers trompetistas del sègle XX.
- Pau Fèlix (1803-1879), escrivan occitan.
- Leontina Goirand (1853-1923), escrivana occitana escaissada Felibressa d'Arena.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ La forma Alèst es arcaïca.


text:
George Michael
George Michael, nascut Georgios Kyriacos Panayiotou (en grèc: ΓeώpYιoς Kupιάkoς ΠavaYιώtou; Londres, 25 de junh de 1963) es un cantaire anglés. Comencèt sa carrièra musicala dins lo duo Wham! que coneguèt lo succès dins las annadas 1980. Entamenèt puèi en 1987 una carrièra de solista e son primièr album Faith marquèt una capitada e popularitat encara mai importanta mondialament. Ganhèt dos còps los Prèmis Grammy.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Faith (1987)
- Listen Without Prejudice Vol. 1 (1990)
- Older (1996)
- Songs from the Last Century (1999)
- Patience (2004)


text:
Copenaga
Copenaga (København en danés) es la capitala e la vila pus granda de Danemarc. La populacion de la vila es de 1.181.000 abitants. Lo nom danés de la vila proven de la deformacion de Købmandshavn que significa "pòrt dels comerçants", en referéncia a l'estrategica localizacion de la vila a l'intrada de la Mar Baltica, dins l'isla de Sjælland. Lo nom catalan proven de l'alemand Kopenhagen. Copenaga es la sèti del parlament, lo Folketing e de la monarquia danesa.
Istòria[modificar | modificar la font]
Los primièrs signes d'activitat umana opausada datan d'a l'entorn de 4000 a. C., Mas i a pas d'indicis d'assentaments permanents en aquel moment.
Las catacions arqueologicas indican que la primièra vila bastida se remonta al sègle XI e que se compausava de dos assentaments, un en la part occidentala de la vila medievala, environat del qu'es uèi la carrièra de Mikkel Bryggersgade, Vestergade, Gammeltorv / Nytorv e Løngangsstræde, e un autre assentament mai pichon en lo qu'es uèi Kongens Nytorv. La zòna circomdant a la plaja se compausava de prats umids e se son trobats de signes de pâturage de bestiars. La vila aviá probablament un pòrt situat en lo qu'es uèi Højbro Plads.
En los ans prèps a 1100, Copenaga assumiguèt de mai en mai importància e la vila se fortifiquèt. La Glèisa Catolica Romana erigit catedralas en Roskilde e en Lund (en lo qu'es uèi Suècia), fach que seguèt las basas per un màger desvolopament dels centres regionales. Copenaga se tròba a mièg camin entre las doas vilas, la que causa aumentèt lo trafic e comèrci per l'assentament.
Lo primièr escrit en mencionant la vila se remonta al sègle XII, quand Saxo Grammaticus en la "Gesta Danorum" se fa referéncia a Copenaga coma Mercatorum Portus, que se tradusís coma pòrt de comerçants o, en danés de l'epòca, Købmannahavn. En una carta de 1186, lo Papa Urban III se fa referéncia dins la vila coma Hafn, mas probablament solament siá version redusida del nom complet. Lo nom actual se deriva de la vièlha version danesa.
Entorn de 1160 Valdemar donèt lo contraròtle de Copenaga a Absalon, l'avesque de Roskilde. En considerant que d'autras vilas del reialme danés èran jol govèrn del rei, Copenaga se cediguèt a l'avesque de Roskilde per èsser lo sieu senhor e mèstre.
Durant los ans seguents, la vila creissèt dètz còps en lo que tanh a tamanh se fa referéncia. Se fondèron de nòvas glèisas e abadiás. L'economia aumentèt a causa de las intradas procedentas d'un grand comèrci de pesca d'arenc, que porgiguèt a granda part de la Euròpa catolica romana, l'arenc salat per la Quaresma.
Copenaga es situada en lo punt pus important entre lo mar Baltica e lo nòrd de la rica Alemanha, aiçò li permet èsser un centre de comèrci important, un luòc ont confluisson poder e riquesa e aiçò supausa una menaça per la siá pròpria existéncia. La vila foguèt fortificada amb una muralha de pèira en lo sègle XIII, e sul 1290 fins a intervenguts del sègle XIX tot lo trafic d'en primièr e sortida de Copenaga li calguèt passar a travèrs d'una de las quatre pòrtas de la muralha. E mai se de divèrsas vilas danesas avián muralhas en aquel moment, la majoritat d'elas èran muralhas de tèrra estacadas, possiblament, en la part superiora e amb un varat. Copenaga es la segonda vila danesa, après Kalundborg a èsser fortificada amb muralha e de tors. Aquel fach es un factor qu'indica la siá importància en aquel moment de l'istòria.
La vila foguèt d'assetjats divèrses còps, aital coma la rèsta de vilas de la Liga Anseatica. Al meteis temps, lo rei danés tractèt d'aver lo contraròtle de Copenaga en detriment de l'avesque. La corona atenguèt lo sieu objectiu en 1416, quand Eric de Pomerània assumiguèt lo contraròtle de la vila. Dempuèi alavetz, Copenaga aperten a la Corona de Danemarc.
Malgrat sègles de luchas e guèrras pel poder, la vila seguís creissenta e en se fasent mai rica. Copenaga mantenguèt un comèrci fòrça dinamic amb amics e enemics per parièr. Arribèron dins la vila comerçants estrangièrs. S'establiguèron grèmis d'artesania. En 1479 se fondèt l'Universitat.
A causa de l'invencion dels canons, en 1581 se realizèt lo màger ampliament de las muralhas de l'istòria de la vila. Aquel ampliament foguèt supervisada per Christopher Valkendorf.
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Copenaga es situada sus la còsta orientala de l'isla de Sjælland, e tanben sus l' isla mai pichona de Amager, de cara a l'estrech del Øresund, que enlaça lo mar del Nòrd amb lo mar Baltica. Las vilas suedesas de Malmö e Landskrona se tròban sus la còsta opausada. Un pònt jonh Copenaga amb Malmö dempuèi l'an 2001.
La municipalitat de Copenaga es tanben un dels amter de Danemarc (departament). La metropòli de Copenaga, o Grand Copenaga (Storkøbenhavn), es compausada de dos amter: Copenaga e Copenaga amt. Amb divèrsas municipalitats, sustot Copenaga, Frederiksberg e Gentofte.
Sa populacion èra estimada a 501 158 abitants en 2006. Sa superfícia totala es de 88 km².
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Copenaga a un sistèma integrat de mètro, autobús e trens, nomenada S-toget. Lo sistèma opèra amb un tipe de bilhet valid per totes los mejans, de sòrta que lo transbords entre unes e d'autras se pòdon far amb lo meteis bilhet. I a tanben un servici de taxis (taxa, en danés).
Copenaga es connectat a una ret importanta de rotas e autovias sens peatge. Dempuèi l'estiu de 2000 las vilas de Copenaga e de Malmö son connectadas per un pont de peatge, lo Pònt d'Oresund, que permet crosar la mar tant al transpòrt de passatgièrs per camin de fèrre coma per rota.
Lo pònt l'inaugurèron lo 1 de julhet de 2000 lo rei Carles XVI Gustau e la reina Margarida II de Danemarc. Coma resultat, Copenaga s'es convertit en lo centre d'un grand airal metropolitana que s'estend per las doas nacions. Lo bastiment del pont a propiciat una granda quantitat de cambiaments en lo sistèma de transpòrt public e un bon renauiment d'Amager, al sud de la capitala. L'utilizacion del pont pels automobilistas es pas estat tan grand coma s'esperava, probablament a causa del naut còst del peatge. D'autra banda, i a fòrça trens de passatgièrs que fan aquel recorregut (un tren cada vint minutas).
Un dels mejans de transpòrt preferit pels abitants de Copenaga es la bicicleta. Durant cèrts periòdes de l'an, e en cèrts luòcs, se pòdon emplegar de bicicletas publicas amb un depaus de 20 coronas que se recupèra en tornar la bicicleta en un dels luòcs abilitats.


text:
Giovanni Battista Rogeri
Giovanni Battista Rogeri (Bolonha, 1642 - 1710) que ho un laütièr de l'escòla cremonesa, eslhèva de Nicolò Amati mes tanben un mèste de l'escòla breissana (amassa dab Gasparo da Salò e Giovanni Paolo Maggini.
Que vadó a Bolonha mes qu'estudiè a Cremona dens lo talhèr d'Amati. Arron que s'installè a Breissa on e continuè de desvolopar lo son estil ; per aquesta rason qu'ei associat dab l'escòla breissana.
Lo son hilh, Pietro Giacomo Rogeri que ho lo son eslhèva e donc, com eth, que's hè laütèr.


text:
Beugin
Beugin es una comuna francesa, situada dins lo departament del Pas de Calais e la region del Nòrd-Pas de Calais.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Origina del nom ; del nom gallo-romain Bèlga (sobriquet "lo bèlga")
Beugin (belgicus legir belgims)
Belgin cap a 1132
La distincion dépendait del prieuré de Houdain.
Origine du nom ; du nom gallo-romain Belga (sobriquet "le belge")
Beugin (belgicus lire belgims)
Belgin vers 1132
La seigneurie dépendait du prieuré de Houdain.


text:
Hanja
Hanja es lo nom corean pels caractèrs chineses. Mai precisament, designa los caractèrs chineses manlevats al chinés e incorporats dins la lenga coreana amb la prononciacion coreana. Hanja-mal (한자말; 漢字말) o hanja-eo (한자어; 漢字語) designa los mots que se pòdon escriure en hanja, e hanmun (한문; 漢文) designa l'escritura chinesa classica. Lo hanja coneguèt pas jamai de reforma màger, e los caractèrs son sovent completament identics als caractèrs chineses tradicionals e als caractèrs kyūjitai. Sonque un pichon nombre de caractèrs hanja son modificats o especifics al corean. A l'opausat , la màger part dels caractèrs correntament utilizat en Japon (kanji) e en China continentala foguèron simplificats, e contenon mens de traches que los caractèrs hanja correspondents.
L'alfabet fonetic corean, ara nomenat hangeul, foguèt creat per una còla de saberuts designats en 1440 per Sejong lo Grand, mas aguèt pas un usatge vertadièrament espandit abans la fin del sègle XIX e la debuta del sègle XX.[1] Doncas, abans aquesta epòca fasiá mestièr de saupre legir e escriure en hanja per èsser letrat en corean, e la granda majoritat de la literatura coreana e autres documents èran escrits en hanja. Uèi, hanja joga un ròtle diferent. Los universitaris que vòlon estudiar l'istòria coreana an d'estudiar tanben l'hanja per fin de legir los documents istorics. Per lo public, aprene d'unes caractèrs hanja ajuda fòrça a la compreneson dels mots que son formats amb eles. Hanja es pas utilizats per los mots d'origina coreana, que son totjorn transcrit en hangeul, e quitament de mots d'origina chinesa — hanja-eo (한자어, 漢字語) — son escrit amb l'alfabet hangeul lo mai sovent.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Fischer, Stephen Roger. A History of Writing, Globalities. London: Reaktion Books, 189-194. ISBN 1861891016. Retrieved on 2009-04-03.


text:
Lo Muei
Lo Muei ( Le Muy en francés) es una comuna de Provença administrada per lo departament de Var .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats liadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Louis Nicolas Victor de Félix d'Ollières (1711-1775), Comte dau Muei, Marescau de França, secratari d'estat a la guèrra de Loís XIV de França.


text:
1864
Aquesta pagina concernís l'an 1864 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de l'expedicion en Mexic. Lei Francés capitèron d'estendre sa zòna d'ocupacion dins lo centre e poguèron proclamar la creacion d'un Empèri de Mexic dirigit per Maximilian de Habsborg (10 d'abriu). Dins aquò, lei republicans mexicans contunièron de combatre dins lo nòrd e, en fòra dei tropas francesas, Maximilian aviá solament lo sostèn dei tropas pauc eficaças dei conservadors e d'un nombre limitat de volontaris venguts de l'Empèri d'Àustria.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Rus[modificar | modificar la font]
Victoriós de la batalha d'Opatów (21 de febrier), lei Rus prenguèron l'avantatge còntra l'insurreccion polonesa començada en 1861. Après aquela desfacha, lo movement foguèt pauc a pauc esquichat fins a la prima de 1865.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Enebiment de l'islam en Etiopia. D'autra part, lassat d'esperar una respònsa britanica a sa prepausicion d'aliança, lo negus Tewodros II ordonèt d'arrestar divèrseis Europèus presents sus son territòri entraïnant una crisi diplomatica que s'agravèt en 1866.
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Guèrra de Mexic. Incapables de s'opausar dirèctament ai tropas francesas que renforcèron sa preséncia dins lo centre dau país ambé divèrsei campanhas victoriosas li permetent d'ocupar lei vilas principalas, lei Mexicans fidèus au govèrn de Benito Juárez se retirèron vèrs lo nòrd e lei regions isoladas per i formar de guerilhas que secutèron lei Francés e seis aliats. De son caire, Napoleon III capitèt de convéncre Maximilian de Habsborg, fraire de l'emperaire d'Àustria, de venir emperaire de Mexic. L'Empèri de Mexic foguèt proclamat lo 10 d'abriu en Mexico. Pasmens, l'estat novèu mancava de sostèn en fòra dei tropas francesas e de certanei grops conservadors. De mai, Àustria mandèt solament una ajuda limitada a l'emperaire novèu.
Asia[modificar | modificar la font]
China[modificar | modificar la font]
Après l'ivèrn, començament d'una tièra d'ofensivas còntra Nanquin que foguèt enceucla marcant lo començament d'un sètge murtrier en causa de la manca d'avitalhament dins la vila. Lo 1èr de junh, moriguèt Hong Xiuquan après una intoxicacion alimentara. Puei, lo 19 de julhet, lei fòrças Qing capitèron de destrurre lo barri de la vila e lei tropas e partisans taiping i foguèron chaplats (au mens 100 000 mòrts). Aquò marquèt la fin deis operacions majoras de la Revòuta Taiping mai de guerilhas contunièron de se batre fins a 1871.
Una partida dei subrevivents de l'armada taiping jonhèt tanben la Revòuta dei Nian que sei fòrças conoguèron un redreiçament important de sei capacitats dins lo corrent de l'annada. Li permetèt en particular de reformar son infantariá anientada per leis ofensivas menadas leis annadas precedentas per l'armada imperiala.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Acabament d'una òbra importanta de restauracion de la Catedrala de Nòstra Dama de París dirigits per l'arquitecta Viollet-le-Duc. Donan son aspèct actuau au bastiment.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Premiera utilizacion d'un sosmarin per atacar e aprefondar un naviri per la Confederacion (17 de febrier). Lo sosmarin utilizat èra de propulsion manuala e foguèt tanben destruch dins l'explosion de sa buta.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion per lo fisician estatsunidenc per James Clerk Maxwell (1831-1879) de la sintèsi de son estudi de generalizacion dei trabalhs de Michael Faraday (1791-1867) et André-Marie Ampère (1775-1836) regardant l'electricitat e lo magnetisme. Presentèt lei quatre equacions dichas equacions de Maxwell depintant lo comportament e lei relacions dau camp electromagnetic e demostrèt la natura ondulatòria e electromagnetica de la lutz. Aquò marquèt la fin dau periòde de fondacion de l'electromagnetisme que faguèt d'ara endavant partida dei camps importants de la fisica modèrna.


text:
1989
Aquesta pagina concernís l'an 1989 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 2 de mai - Madrid (Espanha): lo govèrn ratifica l'Acòrd europèu per la prevencion de la tortura e los tractes deshumans o degradantes.
- 9 d'abril - Tragèdia del 9 d'abril, a Tbilissi, Georgia: Una manifestacion anti-Sovietica es esclafada per l'armada roja.
- 9 de novembre - Berlin (Alemanha): s'òbri al transit ciutadan lo mur que dividissiá la vila en doas parts, la qu'aperteniá a la Republica Federala e la qu'aperteniá a la Republica Democratica, a l'encòp que los meteisses ciutadans lo començan a desrocar.
- 29 de decembre - Checoslovaquia: Comença la Revolucion de Vellot: l'Assemblada Federala, lo parlament comunista, escuelhèt lo dissident Václav Havel coma nòu president. Se forma immediatament un govèrn de coalicion amb l'objectiu de far las reformas economicas liberalas necessàrias per establir una economia de mercat e las reformas legalas per portar la democracia.
Polonha[modificar | modificar la font]
Signatura d'un acòrd de transicion vèrs lo capitalisme entre lo govèrn e l'oposicion. Prevesiá l'eleccion liura dau Senat e de la Dieta. Pasmens, lo POUP obtenguèt un nombre assegurat de deputats a la Dieta que li permetiá encara de tenir un ròtle important. En junh, Solidaritat averèt leis eleccions legislativas. Jaruzelski venguèt president e Tadeusz Mazowiecki, un conselhier de Lech Walesa, foguèt nomat cap dau govèrn. Enfin, a la fin de l'annada, la transicion s'accelerèt e la fin dau ròtle dau POUP dins leis institucions foguèt decidida.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Creacion dau Front Democratic Revolucionari dei Pòbles Etiopians que gropava lo Front de Liberacion dei Pòbles de Tigre, l'Organizacion Democratica dau Pòble Oròmo, lo Movement Nacionau Democratic Amara e lo Movement Democratic dei Pòbles dau Sud d'Etiopia. Lo Front Popular de Liberacion d'Eritrèa sostenguèt aquela coalicion, çò que permetèt de formar un movement larg còntra lo regime dau Derg. En mai d'aquò, la fin de l'ajuda militara sovietica liada au cambiament de politica iniciat per Mikhaïl Gorbachov afebliguèt l'armada etiopiana que foguèt durament desfacha a Afabet (17-20 de març) per leis Eritrèus.
Sodan[modificar | modificar la font]
Capitada d'un còp d'estat organizat per un grop de militars dirigits per lo generau Omar el-Bechir. La causa principala d'aquela revòuta militara foguèt probablament lei temptativas de negociacion menadas per Sadiq al-Madhi ambé la rebellion dau sud. Al-Turabi retrobèt un ròtle important dins lo govèrn qu'adoptèt oficialament un programa islamista.
Asia[modificar | modificar la font]
- Entre lo 15 d'abril e lo 4 de junh - Beijing (Republica Populara de China): Protèstas de la Plaça de Tian'anmen divèrses milièrs d'estudiant universitari seguit unes jorns mai tard per trabalhadors convòcan manifestacions pacificas en demandant la dubertura del regim comunista. Lo 4 de junh Li Peng ordena lo deslotjament de la part de l'armada populara de la China en culminant en la mòrt de divèrses centenats de manifestants, milièrs de ferits e centenats d'arrestats.
Iran[modificar | modificar la font]
Mòrt de Rouhollah Khomeini que foguèt remplaçat coma Guida de la Revolucion per Ali Khamenei.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Passatge de la sonda espaciala estatsunidenca Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun. Permetèt de realizar unei fotografias, observacions e mesuras de la planeta, de son satellit principau Triton que sembla presentar una activitat geologica importanta, de confirmar la preséncia d'un sistèma d'anèus e de descubrir cinc pichons satellits suplementaris.
-
-
Fotografia de la Granda Taca Blava per Voyager 2.
-
-
Medecina[modificar | modificar la font]
Premiera endoscòpia d'una vena.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 de febrièr - Corbin Bleu, actor american
- 1èr de març - Daniella Monet, cantaira, actritz e dançaira americana
- 4 de març - Erin Heatherton, modèl americana
- 9 de març - Rasmus Guldhammer Poulsen, ciclista danés
- 11 de març - Orlando Johnson, jogaire de basquetbòl american
- 6 de mai - Dominika Cibulková, tennista eslovaca
- 10 de junh - Alexandra Stan, cantaira romanesa
- 23 de julhet - Daniel Radcliffe, actor anglés de Harry Potter
- 14 d'agost - Malvina Seferi, modèl albanesa-italiana
- 28 d'octobre - Camille Muffat, nataira francesa
- 26 de decembre - Yohan Blake, atlèta jamaican
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de genièr - Hirohito, emperaire de Japon (n. 1901)
- 11 de genièr - José Luis Bustamante y Rivero, president de Peró (n. 1894)
- 22 de genièr - Sándor Weöres, poèta ongrés (n. 1913)
- 23 de genièr – Salvador Dalí, pintor catalan (n. 1904)
- 24 de genièr - George Cukor, cineasta american (n. 1899)
- 3 de febrièr - John Cassavetes, actor american (n. 1929)
- 4 de febrièr - Thorkild Hansen, escrivan danés (n. 1927)
- 27 de febrièr - Konrad Lorenz, etològ austrian (n. 1903)
- 22 d'abril - Emilio Gino Segrè, fisician italian, Prèmi Nobel (n. 1905)
- 26 d'abril - Lucille Ball, actritz americana (n. 1911)
- 30 d'abril - Sergio Leone, cineasta italian (n. 1929)
- 20 de mai - John Richard Hicks, economista anglés, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 3 de junh - Ruhollah Khomeini, líder espiritual d'Iran (n. 1900)
- 22 de junh - Martti Talvela, cantaire d'opèra finés (n. 1935)
- 30 de junh - Hilmar Baunsgaard, primièr ministre de Danemarc (n. 1920)
- 2 de julhet - Andrei Gromiko, òme politic sovietic (n. 1909)
- 6 de julhet - János Kádár, òme politic ongrés (n. 1912)
- 11 de julhet - Laurence Olivier, actor britanic (n. 1907)
- 16 de julhet - Herbert von Karajan, maèstro austrian (n. 1908)
- 19 de julhet - Kazimierz Sabbat, òme politic polonés (n. 1913)
- 2 d'agost - Luiz Gonzaga, cantaire, compositor e musician brasilièr (n. 1912)
- 12 d'agost - William Bradford Shockley, fisician american, Prèmi Nobel (n. 1910)
- 13 d'agost - Hugo del Carril, cantaire argentin de tango (n. 1912)
- 21 d'agost - Raul Seixas, cantaire e compositor brasilièr (n. 1945)
- 4 de setembre - Georges Simenon, escrivan belga (n. 1903)
- 22 de setembre - Irving Berlin, compositor american (n. 1888)
- 28 de setembre – Ferdinand Marcos, dictator de las Filipinas (n. 1917)
- 6 d'octobre - Bette Davis, actritz americana (n. 1908)
- 26 d'octobre - Charles John Pedersen, quimista american, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 3 de novembre - Timoci Bavadra, primièr ministre de Fidji (n. 1934)
- 5 de novembre - Vladimir Horowitz, pianista rus (n. 1903)
- 12 de novembre - Dolores Ibárruri, La Pasionaria, femna politica espanhòla (n. 1895)
- 13 de novembre – Prince [[Frances Josèp II de Liechtenstein (n. 1906)
- 14 de decembre - Andrei Sakharov, fisician e activista politic sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (recusat) (n. 1921)
- 26 de novembre - Ahmed Abdallah Abderemane, president de las Comòras (n. 1919)
- 27 de novembre - Carlos Arias Navarro, primièr ministre d'Espanha (n. 1908)
- 30 de novembre - Ahmadou Ahidjo, president del Cameron (n. 1924)
- 3 de decembre - Fernando Martín, jogaire de basquetbòl espanhòl (n. 1962)
- 3 de decembre - Sourou-Migan Apithy, president de Dahome, actual Benin (n. 1913)
- 14 de decembre - Andrei Saharov, fisician e activita politic sovietic, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1921)
- 16 de decembre - Lee Van Cleef, actor american (n. 1925)
- 22 de decembre - Samuel Beckett, escrivan irlandés, Prèmi Nobel (n. 1906)
- 25 de decembre – Nicolae Ceauşescu, dictator de Romania (executat) (n. 1918)
- 29 de decembre - Andrei Tarkovski, cineasta e escrivan rus sovietic (n. 1932)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Norman Foster Ramsey, Jr, Hans Georg Dehmelt, Wolfgang Paul
- Prèmi Nobel de Quimia : Sidney Altman, Thomas Robert Cech
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : John Michael Bishop, Harold Elliot Varmus
- Prèmi Nobel de Literatura : Camilo José Cela
- Prèmi Nobel de la Patz : Tenzin Gyatso (14en Dalai Lama)
- Prèmi Nobel d'Economia : Trygve Haavelmo


text:
Mysticeti
Los misticèts (Mysticeti), o cetacèus de fanons (balenas de fanons) son un dels dos sosòrdres dels cetacèus (balenas), amb los odontocèts (o balenas de dents). Aqueste sosòrdre se caracteriza per la possession de fanons, contràriament a las dents dels odontocèts.
Son generalament mai gròsses que los odoncèts e la femèla es mai granda que lo mascle. Son los animals mai grands de la planeta. An dos events (« narras » de respiracion) que produson lo buf de vapor que los caracteriza.
Alimentacion[modificar | modificar la font]
Se noirissent de krill (pichons crustacèus) e de plancton, los misticèts prenon una granda quantitat d'aiga dins la boca puèi, en plaçant lor lenga al som del paladar, la butan en defòra de la boca a travèrs de lors fanons que lor servisson de filtre en retenent la noiridura.
Comportament[modificar | modificar la font]
Las balenas de fanons vivon dins totes los oceans. D'unas, coma las balenas grisas, fan de migracions, se noirisson dins las aigas frejas pendent la sason cauda, puèi van jols tropics per se reproduire.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Lo sosòrdre conten 4 familhas :
- Balaenidae Gray, 1821
- Balaenopteridae Gray, 1864 - rorquals
- Eschrichtiidae Ellerman and Morrison-Scott, 1951 -- balena grisa
- Neobalaenidae Gray, 1873


text:
Geranium
S'apèla geraniums dos gropes de plantas de la familha dels Geraniacèas :
- Los Geraniums (botanica), espècias del genre Geranium, que son de plantas de las regions temperadas dont qualques unas son cultivadas coma plantas vivaças de jardin. Çaquelà, la majoritat dels geraniums d'ornament son pas realament de geraniums mas :
- Los Geraniums (dels floristas), que designan de varietats cultivadas del genre Pelargonium, originari d'Africa Australa, fòrt popularas dins las regions temperadas ont s'utilizan especialament coma plantas de balcon, vivaças dins los païses freges.
Los extraches de geranium d'unes produches o d'unes medicaments provenon pas dels geraniums dels floristas o Pelargonium. Tanben, las proprietats e interèsses medicinals del Geranium son pas los del Pelargonium e vice versa.
Lo plural tanben se pòt escriure gerania.


text:
Hagia Sophia
Hagia Sophia ( Grèc ἉYίa Eoφίa / Hagía Sophía, Turc Ayasofya, que significa Santa Sapiéncia, conoissuda tanben coma Santa Sofia ) es una glèisa ortodòxa anciana bastida per leis Empèris Roman puei Bizantin a Constantinòple, actualament Istambol. Après la presa de la vila per lei turcs e la fin de l'Empèri Bizantin, venguèt una mosqueta durant l'Empèri Otoman. Puei, en 1934, foguèt transformada en musèu, per Atatürk qu'aviá la volontat de desislamizar Turquia.
De notar pasmens que maugrat sa presa per lei Turcs e sa transformacion en mosqueta, tota l'iconografia ortodòxa de la catedrala es estada servada. Leis otomans fasián periodicament sa renovacion puei leis recubrián de cauç, per fin de leis escondre ais uèlhs dei musulmans.


text:
Mar d'Irlanda
La Mar d'Irlanda (irlandés: Muir Éireann; galés: Môr Iwerddon) separa las illas d'Irlanda e Grand Bretanha. Es religada a l'Ocean Atlantic per lo Canal de Sant Jòrdi entre la Republica d'Irlanda e lo País de Galas e Cornoalha al sud e per lo Canal del Nòrd entre Irlanda del Nòrd e Escòcia al nòrd-èst. L'Illa de Man es situada al mitan de la Mar d'Irlanda.
La mar es d'una nauta importància economica per lo comèrci regional, la navigacion, lo transpòrt, la pesca e la produccion d'energia eoliana o nucleara. I aguèt una longa discussion sus un projècte de construccion d'un tunèl amb camin de fèrre per religar Grand Bretanha e Irlanda; lo trafec annal entre las doas illas es de mai de 12 milions de personas e 17 megatonas de merças.


text:
Economia de la Còsta Rica
Còsta Rica es pasmens considerat sovent encara coma un país essencialament agricòla. La tèrra es repartida lo mai egalament de l'America Latina, amai se las superfìcias cultivablas i cobrisson pas que 10 % del territòri ; las pradas e pasturas n’ocupan 30 % e las seuvas 50 %. Maugrat l’existéncia de bòrias familialas nombrosas, de tèrras immensas son tengudas per de multinacionalas americanas. Lo país cultiva e produtz de cafè, de bananas, de cacao, de cana de sucre, de tabat, d’agrumas, de notz de cocò e de palmièrs d’òli, amai de culturas alimentàrias a basa de ris, de maniòc e de trufas. L'elevatge boïn, pel lach e la pesca del ton, al larg de l'illa de Còco, son pro actius. La balança agricòla registra un excedent important. En escambi, las ressorsas minièras demòran menèlas (coire e baucita) e l'industria demòra embrionària: textil, sucrariá, braçariás, manufacturas de tabat, ressegadas. Una rafinariá de petròli es implantada a Puerto Limón, sobre la mar de las Antilhas, primier pòrt del país e ponch de partença del camin de fèrre transoceanic que mena a Puntarenas, sobre l'Ocean Pacific. Aquel camin, traçat a travers «l'infèrn verd» d'una de las seuvas tropicalas pus densas del monde, foguèt començat en 1871, e foguèt fins al començament de las annadas 1970 lo grand mejan de transpòrt entre la valada centrala e la còsta atlantica. Aquel ligam ferroviari es ara copat despuèi un tèrratremol e de relimpadas de terren que, en 1990 puèi en 1992, emportèron de tròç dels ralhs.
Comèrci[modificar | modificar la font]
Lo comèrci, deficitari, se fai per mai d'un tèrç amb los Estats Units e se tròba tròp somés a las variacions dels cors del cafè e de la banana. Lo torisme se desvolopa lèu sobre la còsta pacifica, e sei receptas an doblat entre 1991 e 1994. Los financièrs estrangièrs, rassegurats per la politica liberala, lo demeniment de l'inflacion e dels deficits publics, investisson dins lo país. Maugrat aqueles atots evidents, lo país deu afrontar lo problèma del deute exterior e del demeniment del poder de crompa d'una larga franja de la populacion.
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ CIA, « The World Factbook » Accessat lo 28 d'abril de 2013}}
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html


text:
Théophile Ferré
Théophile Ferré (París, 1846 - Satory, 1871) foguèt una personalitat de la Comuna de París.
Partisan de Blanqui, foguèt condamnat quatre còps pendent lo rèine de Napoleon III. Membre dau 152en de la Gàrdia Nacionala, participèt a la defensa dei canons parisencs lo 18 de març de 1871. Prepausèt sensa succès d'atacar immediatament Versalhas. Elegit membre de la Comuna lo 26, trabalhèt per la Comission de seguretat generala. Puei, votèt la creacion dau Comitat de Salut Public. Enfin, acceptèt l'execucion dei ostatges lo 24 de mai de 1871. Capturat per l'armada de Versalhas, foguèt condamnat a mòrt e fusilhat ambé Louis Rossel.


text:
Bagar-Morvan
Bagar-Morvan en breton ( Baguer-Morvan en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia d'Anerar-Morvan fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jols vocables de sant Pierre e sant Paul.
Lo bailliage de Vaudoré aperteniá al Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet, #que lo aliéna.
La paroisse de Baguer-Morvan faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous les vocables de saint Pierre et saint Paul.
Le bailliage de Vaudoré appartenait à l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet, qui l'aliéna.


text:
Categoria:Organologia
Aquesta categoria recampa tot çò que tòca als instruments de musica, lor istòria, lors classificacions, lor fabricacion, lor entreten, los mestièrs associats, etc.
- Las biografias dels interprèts instrumentistas, los genres musicals associats e las òbras musicalas concernidas, seràn classadas endacòm mai.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 2 soscategorias, sus un total de 2.
F
- Factura instrumentala (2 C, 1 P)
I
- Instrument de musica (10 C, 3 P)
Articles dins la categoria « Organologia »
Aquesta categoria conten los 3 articles seguents.