text:
1779
Aquesta pagina concernís l'an 1779 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Estats Units d'America[modificar | modificar la font]
Maugrat la revirada d'una ataca francesa còntra la vila de Savannah (3 de setembre - 28 d'octòbre), lei dificultats britanicas sus lo teatre american aumentèron ambé la declaracion de guèrra d'Espanha que jonhèt lo camp francoestatsunidenc e ataquèt dins la region de Florida (conquista de Baton Rouge lo 21 de setembre).
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta de la naneta blanca situada au sen de la Nebulosa de la Lira per Antoine Darguier, premiera observacion enregistrada d'una estèla d'aquela categoria.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 20 d'agost - Jöns Jacob Berzelius, quimista suedés (m. 1848)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 14 de febrièr - James Cook, navigador e explorator anglés (n. 1728)


c: text/html

text:
Categoria:Alimentacion
Aquesta categoria abòrda la noiridura d'un punt cultural e de sos produches. Pels aspèctes biologics e medicals, consultar la categoria nutricion.
La noiridura es normalament manjada o beguda pels organismes vivents. Los termes de noiridura o alimentacion incluson tanben los aliments liquids e bevendas. Consultatz las soscategorias aliment pels diferents tipes de produches alimentaris, ingredients, aròmas e espècias, o la conservacion dels produches alimentaris.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa de 5 soscategorias, sus un total de 5.
A
- Aliment (12 C, 4 P)
B
- Bevenda (5 C, 3 P)
D
- Dietetica (3 C)
G
- Gastronomia (9 C, 6 P)
N
- Nutricion (7 C, 1 P)
Articles dins la categoria « Alimentacion »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Catastròfa de Chornobyl
La catastròfa de Chornobyl (en ucraïnian ЧopHoбилbcbka kaTacTpoфa = Chornobyl's'ka katastrofa, en rus ЧepHoбылbckaя aBapия = Chernobyl'skaya avariya) foguèt un accident nuclear, considerat lo mai grèu de l'istòria, arribat dins la centrala nucleara de Chornobyl (Ucraïna, alavetz Union Sovietica) lo dissabte 26 d'abril de 1986. Aquel jorn, una aumentacion subta de poténcia dins lo reactor numèro 4 de la centrala, produsiguèt l'explosion de l'idrogèn acumulat dintre del nuclèu per subreescalfament, pendent un assag ont se simulava una interrupcion de porgiment electric. Per causa de la manca d'un bastiment de sostenement dins la centrala nucleara, s'escampilhèt un plumalh de pluèja radioactiva sus las zonas occidentalas de l'Union Sovietica, Euròpa Orientala, Escandinàvia, Reialme Unit e l'èst dels Estats Units. D'airals grands d'Ucraïna, Bielorussia e Russia foguèron grèvament contaminats, çò que provoquèt l'evacuacion e la reïnstallacion de 300 000 personas. Los 60% de la pluèja radioactiva casèt sus Bielorussia.
Somari
La centrala nucleara[modificar | modificar la font]
La centrala nucleara de Chornobyl se trapa a Prypiat, Ucraïna, a 18 km al nòrd-oèst de la ciutat de Chornobyl, a 16 km de la termièra amb Bielorussia e a 110 km al nòrd de la capitala ucraïniana, Kyiiv (Kiev). La centrala aviá quatre reactors amb capacitat per produsir 1000 MW de poténcia cadun. Pendent lo periòde de 1977 a 1983 se metèron en marcha progressivament los quatre primièrs reactors; l'accident empachèt l'acabament dels dos reactors seguents qu'èran alavetz prevists. Lo nuclèu del reactor se compausava d'un enòrme tambor de grafit de 1700 t qu'a l'interior 1600 tudèus metallics de pression lotjavan 190 t de dioxid d'urani en forma de barras cilindricas. Per aqueles tudèus de pression circulava d'aiga pura qu'en se caufar fornissiá de vapor a la turbina de ròda liura. Entre aquestes conduches de combustible se trapavan 180 tudèus nomenats barras de contraròtle formats per d'acièr borat e qu'ajudavan a moderar la reaccion en cadena al dintre del nuclèu del reactor.
La catastròfa[modificar | modificar la font]
En agost de 1986, dins una informacion remesa a l'Agéncia Internacionala de l'Energia Atomica, s'explicavan las causas de la catastròfa dins la centrala de Chornobyl. Aquela revelèt que l'equipa que i operava lo 26 d'abriu de 1986 se prepausèt de realizar un assag amb l'intencion d'aumentar la seguretat del reactor per verificar lo temps que la turbina de vapor contunhava de generar d'electricitat un còp copada la distribucion de vapor. Las pompas refrigerantas d'emergéncia, en cas de pana, demandavan un minimum de poténcia per se metre en marcha e los tecnicians desconeissián quin èra aquel minimum. Un còp arrestat lo provesiment de vapor, se desconeissiá se la turbina podriá mantenir las pompas en foncionament. Per fin de realizar aquest assag, los tecnicians volián pas atudar lo reactor, per evitar un fenomèn conegut coma empoisonament per xenon. Entre los produches de fission que se produsisson dintre del reactor, se trapa lo xenon-135, un gas amb una capacitat granda d'absorbir de neutrons. Mentre que lo reactor es en foncionament de manièra normala, se produsisson tantes neutrons que l'absorpcion es minimala, mas quand la poténcia es fòrça bassa o que lo reactor se deten, la quantitat de xenon-135 aumenta e empacha la reaccion en cadena per qualques jorns. Solament quand lo xenon-135 se desintègra es quand se pòt tornar iniciar lo reactor. Los operadors inseriguèron las barras de contraròtle per tal de demesir la poténcia del reactor e aquela davalèt fins a 30 MW. Amb un nivèl tan bas, los sistèmas automatics pòdon arrestar lo reactor e per aquesta rason los operadors desconnectèron lo sistèma de regulacion de la poténcia, lo sistèma d'emergéncia refrigerant del nuclèu e d'autres sistèmas d'aparament. Amb 30 MW comença l'empoisonament per xenon e per tal de l'evitar, aumentèron la poténcia del reactor en pojant las barras de contraròtle, mas amb lo reactor a mand de s'atudar, los operadors tirèron manualament pro barras de contraròtle. De las 170 barras d'acièr borat qu'aviá lo nuclèu, las règlas de seguretat exigissián que i aguèsse sempre un minimum de 30 barras davaladas; aqueste còp daissèron solament 8 barras davaladas. Amb los sistèmas d'emergéncia desconnectats, lo reactor experimentèt una pojada de poténcia extrèmament rapida que los operadors detectèron pas a temps. A las 01:23, 4 oras après lo començament de l'assag, mantun operadors de la sala de contraròtle comencèron de se rendre compte que quicòm anava mal. Quand los operadors volguèron davalar tornarmai las barras de contraròtle, aquelas respondèron pas pr'amor que benlèu èran ja deformadas per la calor, e foguèron desconnectadas per tal de lor permetre de davalar per gravitat. Entendèron un bruch fòrt e se produsiguèt alavetz una explosion causada per la formacion d'una nívol d'idrogèn al dintre del nuclèu, que faguèt volar lo tech de 100 t del reactor en provocant un incendi dins la centrala e una emission gigantesca de produches de fission dins l'atmosfèra.
Primièras reaccions[modificar | modificar la font]
Qualques minutas après l'accident, totes los pompièrs militars assignats a la centrala èran ja en camin. Las flamas afectavan divèrses estatges del reactor numèro 4 e s'aprochavan perilhosament del bastiment ont se trapava lo reactor numèro 3. Lo compòrtament dels pompièrs pendent las tres primièras oras de l'accident evitèt que lo fuòc s'estendèsse a la rèsta de la planta. Encara atal, demandèron d'ajuda als pompièrs de [[Kyiiv] (Kiev) per causa de l'importància de la catastròfa. Las manòbras de la planta metèron los autres tres reactors en refrigeracion d'emergéncia. Après dos jorns, i aviá 18 ferits fòrça grèus e 156 ferits amb de lesions mejanas produsidas per la radiacion. Lo primièr aprochament en elicoptèr faguèt evidenta l'importància de la catastròfa. Lo nuclèu, expausat a l'atmosfèra, continuava de cremar e d'emetre de produches radioactius. La temperatura pojava a 2500 °C e per l'efècte chemenèia, impulsava lo fum radioactiu a una altitud considerabla. Al temps, los responsables de la region comencèron de premanir l'evacuacion de la ciutat de Prypiat e d'un rai de 10 km al torn de la planta. Aquesta primièra evacuacion comencèt lendeman de manièra massissa e se concluguèt après 36 oras. L'evacuacion de Chornobyl e d'un rai de 36 km s'efectuèt sièis jorns après la catastròfa. I aviá alavetz mai de 1000 d'afectats per de lesions grèvas produsidas per la radiacion. Lo matin del dissabte, divèrses elicoptèrs de l'armada se prestavan per lançar sul nuclèu una barreja de materials que consistissiá en sabla, argila, plomb, dolomita e bòr absorbent de neutrons. Lo bòr absorbent de neutrons empachava que se produsiguèsse una reaccion en cadena; lo plomb èra destinat a conténer la radiacion gamma e la rèsta de materials permetián que la barreja demorèsse unida e omogènea. Quand lo 13 de mai acabèron las missions, s'èran lançadas al nuclèu 5000 t de materials. Comencèt alavetz lo bastiment d'un tunèl per dejós lo reactor accidentat per tal d'assolidar lo terren e empachar que lo nuclèu s'enfonsèsse per causa del pes dels materials lançats. Après una setmana s'acabèt lo tunèl e començet la levada (lo suslhèvament?) d'una estructura nomenada «sarcofag», qu'emborrassariá lo reactor en l'isolant per sempre de l'exterior.
Evidéncias a l'exterior[modificar | modificar la font]
Lo 27 d'abril divèrsas estacions de contraròtle en Suècia senhalèron la preséncia anautita de polvàs extrèmament radioactiva dins son territòri e en fixèron l'origina coma provenenta de la termièra entre Ucraïna e Bielorussia en foncion dels vents dominants a aqueles jorns. En Finlàndia e Alemanha se mesurèron de nivèls similars, çò que permetèt a la rèsta del mond de conéisser en part l'importància del desastre. La nuèch del diluns 28 d'abril, pendent l'emission del programa de notícias Uremya, l'animator legiguèt un comunicat brèu: "S'es produsit un accident dins la planta d'energia de Chornobyl e demest los reactors un a es estat damatjat. Se prenon de mesuras per tal d'eliminar las consequéncias de l'accident. S'assistís las personas afectadas. S'es designada una comission governamentala". Los dirigents de l'URSS avián pres la decision politica de pas donar mai de detalhs. Mas davant l'evidéncia, lo 14 de mai lo Secretari Generau Mikhaïl Gorbachov decidiguèt de legir un raport sincèr ont reconeissiá l'importància de la tragèdia.
Consequéncias[modificar | modificar la font]
L'explosion provoquèt la màger catastròfa de l'istòria de l'esplecha civila de l'energia nucleara. Pressumptament originat per la realizacion d'una pròva, al moment de l'accident moriguèron 31 personas, al torn de 350 000 persones aguèron d'èsser evacuadas dels 155 000 km2 afectats, en daissant de grands airals desabitats pendent fòrça ans. La radiacion s'estendèt a la màger part d'Euròpa, ont demorèron de nivèls nauts de radioactivitat pendent divèrses jorns. S'estima que se desliurèt 500 còps la radiacion de la bomba atomica lançada a Hiroshima en 1945. Après l'accident lo principau problèma sanitari veniá de l'iòde-131, amb un periòde de semidesintegracion de uèch jorns. La preocupacion principala es actualament la contaminacion de la tèrra amb d'estronci-90 e cèsi-137, amb de periòdes de semidesintegracion de 30 ans. Las concentracions pus nautas de cèsi-137 se trapan dins los jaces superficials de la tèrra, que i es absorbit per de plantas, de babaus e de fongs e atal entran dins lor cadena alimentària. Se tem que la radioactivitat afècte la populacion locala pendent de generacions. En genièr de 1993, l'IAEA revisèt l'analisi sus las causas de l'accident, en l'atribuissent a una error de concepcion del reactor e non pas a una error umana. L'IAEA en 1986 aviá citat coma causas la manipulacion del reactor pels operadors. L'error dins la concepcion se considerèt coma la causa pr'amor qu'aqueste tipe de reactors a de reactivitat positiva, a diferéncia dels reactors BWR o PWR. Aquesta caracteristica fa qu'un escalfament anormal del refrigerant produsisca un aument del nombre de fissions, e per aquò un màger escalfament, en produsissent una reaccion en cadena. Per son importància dins la seguretat de la planta se considerèt una error de concepcion. En 2005, l'OIEA elaborèt lo darrièr rapòrt que detalha lo nombre de mòrts dirèctament causats per l'accident en 59 personas, d'elas 48 trabalhadors de la centrala. Los cas de càncer de la tiroïda comptabilizats son estats mai de 4000. S'estima que 600 000 personas foguèron afectadas per la radiacion, de las qu'aumens 3500 moriràn coma consequéncia d'ela, entre els la majoritat dels 2500 trabalhadors e militars que bastiguèron lo primièr sarcofag de ciment. Un autre rapòrt obten de resultats diferents respècte a Chornobyl. Segon aquel, mièg milion de personas son mòrtas e las donadas subministradas per Ucraïna son pas complètas. Aquel seriá lo nombre de personas (500 000) qu'aurián perdut la vida, per causa de la nívol radioactiva, que contaminèt granda partida d'Euròpa. E 30 000 autres moririán dins las annadas seguentas. Aquestas valoracions presentan una diferéncia importanta amb las investigacions de l'OMS e l'OIEA. Segon Greenpeace en total es estat contaminat amb de cèsi-137 un 30% dels airals ont vivon 9 milions de personas. Segon un tecnician del centre scientific del govèrn ucraïnian, en Ucraïna s'enregistran de cas de càncer de la tiroïda, de leucèmias e de mutacions geneticas qu'apareisson pas dins las estadisticas de l'OMS, e qu'èran practicament desconegudas fa 20 ans.


text:
Odilon Redon
Odilon Redon, nascut Bertrand Jean Redon le 22 d'abril 1840 a Bordèu e mòrt le 6 de julhet 1916 a París. Foguèt un pintre simbolista e colorista de la fin del sègle XIX. Son art explòra les rebolhs de la pensada, l'aspèct sorne e esoteric de l'amna umana, emprenhat per las mecanicas del sòmi.
Biografia[modificar | modificar la font]
Son paire esposa una creòla d’origina francesa, en America. Tornaràn en França cinc o sieis ans mès tard. Aquel voiatge a una influéncia sul pintre : aquel gost de sòmi fecond, aquel besonh d’imaginacion e d'evasion, notadament le motiu recurent de la barca dins son òbra, s’inscriven dins aquela perspectiva. Tré la debuta, Redon es un artista epiritualament apatrida.
D'una natura fragila, es fisat a una noiriça, puèi a son oncle, a la campanha, e passa son enfància entre Bordèu e le domèni de Peiralevada, près de Listrac dins le Medòc ; es aquí que començarà de dessenhar, a sieis ans, dins aquela natura plena de clartats sornas e de nuanças qui despertèren dins le drollet aquel monde estranh e fantasmagoric, aquel sentiment subjectiu qu'es la quita esséncia de son òbra, et qu'es, avèi encara, una enigma.
Se’n va pels camps, per las vinhas e pels bòsques, espincha, considèra las ombras, le contraste de la tèrra amb l'asuèlh del cèl e del lum. A sèt ans, una vielha goja le mèna a París per qualques meses e aquí descobrís les musèus. Demòra davant las telas, silenciós e subjugat. Les tablèus dramatics le tustan mès que les autres. Tornat a Bordèu, escolarisat, obten un prèmi de dessenh abans de saber legir, es mornarós e inatentiu e garda le sovenir « le mès triste e le mès lamentable » d'aquela periòda. Decida d'èster artista, sa familha n'es consenta, continua sos estudis e pren de leiçons de dessenh e d’aquarèla ambe son primièr mèstre Stanislas Gorin, eslhève d’Eugène Isabey, Descobrís Millet, Corot, Gustave Moreau.
Òbras principalas[modificar | modificar la font]
Pintruras[modificar | modificar la font]
- Sant Sebastien, 1840, musèu d'Art modèrne e contemporanèu, Strasbourg
- Barbizon en auton, 1840, musèu d'Orsay, Paris
- La Visitacion, 1840 pastèl, musèu d'Orsay, Paris
- Ròsa dins un vase, 1866, Musèu nacional dels bèls-arts d'Alger
- Roland à Roncevaux, 1868, musèu dels bèls-arts de Bordèu
- Autoportrèit, 1880, musèu d'Orsay, Paris
- Vida Modèrna, 1881
- L'Aranha, elle sourit, les yeux levés, 1881 lithografia, musèu d'Orsay/musèu del Louvre departament dels arts grafics
- The raven, 1882, National Gallery of Canada
- La Folia,1885, fusain, musée du Louvre, Paris
- Les uèlhs Clucats, 1890, musée d'Orsay, Paris
- Vilatge Breton, 1890, National Gallery of Art (Washington, DC)
- Vieilhard alat barbut, 1890 pastel, musée d'Orsay[1]
- Crist en crotz, 1905, musée d'Orsay
- Le Pavòt Roge, v. 1906, musée d'Orsay
- Ròsa dins un vase, 33 x 28 cm, collection Rau
- Le carri d'Apolon, huile sur toile, 60 x 73 cm, collection Rau
- Céleri-rave, Paris, musée d'Orsay
- Conversacion mistica, huile sur toile, musée d'art Bridgestone (Tokyo,)
- Ofranda, huile sur carton, musée d'art Bridgestonet (Tokyo,)
- Pandòra, 1914, huile sur toile, Metropolitan Museum of Art
- La Naissance de Vénus, 1912
- Le polype difforme 1883
- À soi-même, autobiographie, H. Floury, 1922
- Roger et Angélique, 1910
- Hommage à Léonard de Vinci, pastel, v. 1914, Stedelijk Museum, Amsterdam
-
-
-
L'araignée qui pleure, 1881.
-
-
Dame aux fleurs, c. 1890-95, Honolulu Academy of Arts
-
Nuages fleuris, 1903, The Art Institute of Chicago.
-
-
Saint Sébastien, 1910–1912, National Gallery of Art
-
-
Le cyclope, 1914 (?), Kroller-Muller Museum, Otterlo, The Netherlands
-
-
-
- ↑ Notice Vieillard ailé barbu, www.musee-orsay.fr


text:
Copa deu Monde de fotbòl de Mexic de 1986
La Copa deu Monde de fotbòl de Mexic de 1986 que ho la XIIIau edicion de la Copa deu Monde. Que s'escadè en Mexic e que ho remportada per la Seleccion Nacionau argentina de fotbòl.
A l'origina l'organizacion de la competicion qu'èra estada autrejada a Colómbia qui abandonè per rasons economicas. 16 annadas après l'aver organizada en 1970, Méxic, a maugrat d'un terrible terratrem escadut ua annada abans, que tornè arcuélher las espravas d'aqueth tornéi.
Lo percors de l'equipa d'Argentina que ho marcat peu jòc de Diego Armando Maradona qui, contre Anglatèrra e dens un contèxte de tension enter ambs país, marquè lo Gòl de la man de Diu e Gòl deu sègle (considerats respectivament com lo péger e lo géncer) e la revelacion quasi accidentau deu portèr Sergio Goycochea.


text:
Sainte-Segrée
Sainte-Segrée es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Santa-Segrée es un vilatge picard situat a 5 km al sud-oèst de Poix-de-Picardie e a 12 km a l'èst de Aumale, sul flanc de serral de la vallée del Riu de Poix, jos-afluent de la Soma.
Es facilament accessible per las ancianas rotas nacionalas RN29 (actuala RD 1029) e 319 (actuala RD 919), e dispausa d'una estancada sus la linha Amians - Roan.
La municipalitat a vorejat per Thieulloy-la-Vila, Meigneux e Hescamps
Sainte-Segrée est un village picard situé à 5 km au sud-ouest de Poix-de-Picardie et à 12 km à l'est d'Aumale, sur le flanc de coteau de la vallée de la Rivière de Poix, sous-affluent de la Somme.
Il est aisément accessible par les anciennes routes nationales RN29 (actuelle RD 1029) et 319 (actuelle RD 919), et dispose d'un arrêt sur la ligne Amiens - Rouen.
La commune est bordée par Thieulloy-la-Ville, Meigneux et Hescamps
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a cremat per Charles lo Téméraire l'an 1472.
Le village est brûlé par Charles le Téméraire en 1472.


text:
Religions
La Religion es l'amassada de cresenças (sul monde e la persona) e d'actituds (morala) pròprias d'una persona o d'una comunautat umana. Especialament se referís al concèpte de sagrat, entendut coma quicòm de digne de reveréncia, de respècte o d'obediéncia.
Las religions se classifican en quatre grops principals :
Conceptualament e istoricament, la primièra religion es l'animisme, qu'es la nocion consubstanciala de l'arma umana que segon ela tota la resta d'objèctes de la natura an tanben una arma omologabla a aquesta.
La cresença dins las "fòrças de la natura", pròpria de l'animisme, cristalliza en la divinizacion d'aquestas, valent a dire dins lo teïsme, qu'utiliza lo concèpte de Dieu, que siá al plural (politeïsme) o al singular (monoteïsme).
D'un autre costat, l'ensemble de la teoria e de la practica de l'animisme a evolucionat fins a donar luòc a de cresenças plan mai estructuradas, coma es lo cas del chintoïsme japonés, o de las religions-filosofias, que se'n destacan l'indoïsme e lo bodisme.
Lo darrièr pas dins l'evolucion de la pensada religiosa es justament la negacion de la possibilitat de demostrar tant l'existéncia d'una realitat subrenaturala coma son inexisténcia : l'agnosticisme. O ben sa negacion absoluda : l'ateïsme.
- Judaïsme
- Cristianisme
- Islam
- Bodisme
- PL Kyodan
- Jaïnisme
- Indoïsme
- Bahá'í
- Taoïsme


text:
Poissons (Nauta Marna)
Poissons es una comuna francesa administrada per lo departament de la Nauta Marna de la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Poissons fa partida del Vallage, una region verdejanta de l'auta vallada de la Marna. La localitas es adaigada per un de los sieus afluents, lo Rongeant.
A traversat pel anciana Rota nacionala 427.
Lo nom de « Pichona Soïssa » a #èsser donat a las lacets de Mélaire, un tròç de rota tormentada situada entre Peisses e Montreuil-sus-Thonnance.
Lo Parc natural regional de Lorraine es distant d'aperaquí 47 km.
Poissons fait partie du Vallage, une région verdoyante de la haute vallée de la Marne. La localité est arrosée par l'un de ses affluents, le Rongeant.
Elle est traversée par l'ancienne Route nationale 427.
Le nom de « Petite Suisse » a été donné aux lacets de Mélaire, un tronçon de route tourmenté situé entre Poissons et Montreuil-sur-Thonnance.
Le Parc naturel régional de Lorraine est distant d'environ 47 km.


text:
Dima
Dima qu'ei ua comuna deu Bascoat, en Biscaia, situada dens la comarca d'Arratia.
Lo gentilici qu'ei dimoztar.
De véder[modificar | modificar la font]
- Espeluga de Baltzola: laberintica, qu'ei la residéncia de Mari, de Sugaar, de las làmias e deus jentilak de la mitologia basca.
- Tunèl d'Abaro: qu'ei un passatge naturau de l'arrivet d'Indusi a travèrs de l'arròca.
- Jentilzubi o Pònt deus jentilak (gentils dens lo sens de pagans): qu'ei un arc naturau modelat per l'erosion dens l'arròc calcari.
- Abric d'Axlor: qu'ei un site preïstoric de l'epòca mosteriana situat a quauques mètres de Jentilzubi.


text:
Vitali Klychkò
Vitali Volodýmyrovych Klychkò, d'escais Dr. Ironfist (en ucraïnian: BiTaлiй BoлoдиMиpoBич Kличko; Belovodsk, Quirguizstan, 19 de julh de 1971) es un boxaire professional e politician ucraïnian. Es l'actual campion mondial dels peses pesants del Conselh Mondial de Bòxa. Obtenguèt aqueste títol l'11 d'octobre de 2008 quand vencèt Samuel Peter. Malgrat que se foguèsse retirat en 2005, tornèt al mond de la bòxa tre genièr de 2007. Lo 31 de decembre de 2004, li foguèt autrejat lo guerdon mai important de son país, lo títol d'Eròi d'Ucraïna.
S'engatgèt en politica per ensajar de luchar contra la corrupcion e es actualament lo menaire del partit politic Aliança Democratica per la Reforma e dempuèi lo 15 de decembre de 2012 es membre del Parlament ucraïnian. Aguèt un ròtle important dins las manifestacions proeuropèas sonadas EuroMaidan. Lo 24 de febrièr de 2014 anoncièt son intencion d'èsser candidat a las eleccions presidencialas ucraïnianas de 2014 mas se retirèt posteriorament per donar son supòrt a Petrò Poroshenko. Ganhèt las eleccions municipalas de Kyiv que se debanèron lo 25 de mai de 2014 fàcia a Lèssia Orobets e venguèt doncas lo novèl cònsol de la capitala ucraïniana.
Son fraire cabdet, Volodymyr Klychkò, es tanben boxaire e es l'actual campion del mond de pes pesant de l'IBF, la WBO, l'IBO e la WBA.


text:
Batalha de Peitieus (732)
La batalha de Peitieus, tanben dicha batalha de Tors o batalha de la Calada dei Martirs, se debanèt lo 25 d'òctobre de 732 entre lei vilas de Peitieus e de Tors. Opausèt una coalicion franca gropant lo Reiaume Franc dei Merovingians e lo Ducat d'Aquitània, dirigida per Carles Martèl e Audon d'Aquitània, au Califat Omeia que sei fòrças èran comandadas per Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí, governador d'Al Andalús. S'acabèt per una victòria franca importanta, la mòrt d'Abd-ar-Rahman ibn Abd-Allah al-Ghafiqí e una retirada malaisada per l'armada aràbia.
Lo debanament e lei rasons de la batalha son mau coneguts. D'efèct, lei descripcions dau combat foguèron escrichs a partir dau sègle IX, siá dos cents après leis eveniments. De mai, lei motivacions de l'ofensiva aràbia (pilhatge o invasion ?) son tanben mau conegudas. Dins totei lei cas, aquela operacion marquèt la fin de l'expansion aràbia en Euròpa Occidentala e venguèt la fònt dau prestigi important de la familha carolingiana au sègle VIII. D'autra part, marquèt tanben lo començament de la fin de l'independéncia dau Ducat d'Aquitània car lei Francs aprofichèron lo mantenement de la preséncia musulmana dins lo sud de Gàllia per intervenir dins leis afaires de la region. En causa d'aquelei consequéncias, la batalha de Peitieus es venguda un eveniment major dins la formacion e l'istòria de França.


text:
Indústria
L'indústria (o industria)[1] es l'ensems de las activitats umanas dirigidas vèrs la produccion en seria de bens e de servicis. Compren las caracteristicas seguentas:
- Division del trabalh, contràriament a l'artisanat ont la meteissa persona assegura teoricament l'ensems dels procèsses: l'estudi, la fabricacion, la comercializacion, la gestion.
- Nocion d'escalièr. Se parla de «quantitats industrialas» quand lo nombre de pèças atenh una valor determinada
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Los parlars occitans pauc influenciats per lo francés, coma lo cisalpenc e l'aranés, accentuan indústria coma dins lo mot latin d'origina e coma dins la màger part de las lengas romanicas. La forma industria s'alinha sus l'accentuacion del mot francés industrie. La nòrma classica de l'occitan es pas explicita sus aqueste ponch.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Reflexions sobre les causes de la llibertat i de l'opressió social (Simone Weil, 1934) (revirat al catalan)
- La racionalització (Simone Weil, 1937) (revirat al catalan)


text:
Dominique Bertinotti
Dominique Bertinotti, nascuda lo 10 de genièr de 1954 a París, es una femna politica francesa, mèstra de conferéncias a l'universitat París VII, membre del Partit Socialista e cònsol del 4n arrondiment de París.
Lo 16 de mai de 2012, foduèt nomenada ministra delegada a la Familha dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Biografia[modificar | modificar la font]
- 1954 : Naissença dins lo 16n arrondiment de París, abitèt en Sèina Saint Denis pendent 20 ans.
- 1977 : Agretjada d'istòria. Començèt sa carrièra coma professora dins un collègi d'Oise, puèi en Sèina Saint Denis.
- 1984 : Doctorat de treseb cicle d'istòria contemporanèa.
- 1989 : Mèstra de conferéncis d’istòria contemporanèa a l'universitat París VII.
- 1993-1997 : Encargada de conferéncias de metòde « lectura de tèxtes istorics » a l’Institut d’Estudis Politics de París.
- 1988 : Trabalh de doctorat d’Estat jos la direccion de René Rémond, president de la Fondacion Nacionala de las Sciéncias Politicas.
- 1992-1995 : Encargada de mission prèp de François Mitterrand a l'Elisèu
- 1994-1995 : Participa activament a la creacion d’una fondacion que vendrá l’Institut François-Mitterrand.
- 1995 : Nomenda per François Mitterrand mandatària dels archius presidencials dels dos setenats
- 1996-2001 : Secretària generala de l’Institut François-Mitterrand.
- 1993 : Primièra candidatura a las eleccions legislativas]] dins 1a circonscripcion de París.
- 1995 : Cap de lista socialista a las eleccions municipalas, e venguèt conselhèra de París.
- 2001 : Elegida cònsola màger del 4n arrondiment de París que pel primièr còp versèt a l'esquèrra (54 % des vòtes).
- 2006-2007 : Membra activa de la campanha presidenciala de Ségolène Royal e mandatària financièra de la candidata del PS.
- 2008 : Tornèt èsser elegida cònsola màger del 4n arrondiment.
- 2011 : Directritz de campanha de Ségolène Royal a las primàrias socialistas de 2011 e aprèp Membra del grop encargat del projècte presidencial de François Hollande.
- 2012 : Ministra delegada a la Familha prèp de la Ministra dels Afars socials e de la Santat dins lo govèrn de Jean-Marc Ayrault.
Presa de posicion[modificar | modificar la font]
Dominique Bertinotti prenguèt partit per una reconeissença de la lei de l'omoparentalitat[1].


text:
Portal:Arquitectura e Urbanisme
Portal de l’Arquitectura e de l’Urbanisme
« Tota beutat se fonda sus las leis de las formas naturalas. L’arquitectura d'una vila es d’esmòure e non pas d’ofrir un simple servici al còrs de l’òme. » John Ruskin
L’arquitectura es l’art de concebre, de combinar e de dispausar, per las tecnicas apropriadas, d'elements plans o voids, fixes o mobils, opacs o transparents, destinats a constituir los volums protectors que meton l’òme, dins los divèrses aspèctes de sa vida, a l'abric de totas las nosenças naturalas e artificialas. La combinatòria que presidís a l’elaboracion d'aquestes volums s’aplica tant plan e lors rapòrts de proporcion coma a lors materials, lors colors e lor situacion dins un espaci natural o dins un contèxte environamental, ensemble que crèa una unitat omogenèa o pas, de dimensions variadas, anant del simple recès a la metropòli, e que son aparicion provòca un efècte estetic o pas segon sa capitada.
L’urbanisme, el, es l’ensemble dels plans e de las accions coerentas que permeton l’organizacion optimala de las foncions economicas, socialas e environamentalas de la ciutat. D'un punt de vista politic e tecnic, l'urbanisme consistís en l'amainatjament de las ciutats.
Lo Palais de Westminster (Palace of Westminster en anglés), tanben designat jol nom de Cambras del Parlament (Houses of Parliament), es lo luòc ont ten sesilha la Cambra de las Comunas e la Cambra dels Lòrds del Reiaume Unit. Lo Palais bòrda la riba nòrd de Tamisa e se situa dins l’arrondiment londonian de la Ciutat de Westminster (51° 29′ 58″ N 0° 7′ 29″ O / 51.49944, -0.12472).
Trobatz tot çò que concernís l'arquitectura e l'urbanisme en percorrent las categorias e los articles seguents
Cronologia de l'arquitectura - 2006 en arquitectura
Lo palais de Potala se tròba a Lhasa, la capitala de l’actuala Region Autonòma de Tibet, en Republica Populara de China. Foguèt la residéncia dels dalai-lama fins que lo darrièr s'exilièt en Índia en 1959. Es vengut ara un musèu e es estat declarat Patrimòni de l'Umanitat per l'UNESCO. Lo Potala es, sens dobte, lo bastiment mai grand e espectaclós de Tibet. En mai de la residéncia del dalai-lama, èra tanben lo luòc dels grands actes oficials de l'estat e lo sèti del govèrn tibetan. Aviá tanben fòrça importància religiosa e es encara un centre de devocion importanta; los pelegrins s'i gandisson dempuèi totes los cantons de Tibet. Aviá tanben de foncions monasticas (al Namgyal Tratsang) e d'ensenhament. Lo Potala es un dels rars centres religioses de Tibet que patiguèron pas de destruccions importantas pendent la Revolucion Culturala; a causa d'aquel fach lo sieu estat de conservacion es envejable. L'imatge pus venerat del Potala es lo de Avalokitesvara, que se consèrva al Phakpa Lhakhang. Lo nom de Potala fa referéncia al luòc de residéncia celestial del bodhisattva Avalokitesvara, conegut dins los ancians escrits bodistas coma Riwo Potala. Cal notar qu'òm considèra los dalai-lamas coma una emanacion d’Avalokitesvara, en mai de seguidors de Songtsan Gampo sul terren politic.
Legissetz l’article..
Decembre de 2007
Lo Burj Khalifa, que foguèt inaugurat a Dubai (Emirats Arabis Units) en 2010, es lo mai naut gratacèl del mond. Fa 828 mètres de naut e 209 estancis.


text:
Familha (parentala)
Sociologicament, una familha es un ensems de personas unidas per ligams de parentat que son principalament de tres classas:
- Maridatge o esposament, normalament d'un òme e una femna, o de mai personas en cas de las societats poligamas.
- Filhariá enter parents e filhs.
- Religason entre fraires.
Atanben se pòt diferençar la familha segon lo reng de parentat enter sos membres:
- Familha nucleara - parents e filhs (s'i a).
- Familha patriarcala - al delà de la familha nucleara, compren los avis (fòrça sovent consirats los patriarcas), oncles, cosins e mai parents de primièra linha consanguinèa.


text:
Sainte-Soline
Sainte-Soline es una comuna peitavina, situada dins lo departament de las Doas Sèvras e la region de Peitau-Charantas.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La Dive del Sud travèrsa la comuna.
La Dive du Sud traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat situada al sud dels Dos-Sèvres es al còr d'un país Huguenot #que caracteriza lo Bas Peitau. De nombroses cementèris familiaux son parsemés en aquela region[1].
Cette commune située au sud des Deux-Sèvres est au coeur d'un pays Huguenot qui caractérise le Bas Poitou. De nombreux cimetières familiaux sont parsemés dans cette région[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ lo-chevet-de detlos-cimetieres-protestants-sant-soline-dos-sevres-1998-57339529.html Istòria e Legendas de França, Al chevet dels cementèris protestants (Santa-Soline Doas Sèvres 1998)
- ↑ Histoire et Légendes de France, Au chevet des cimetières protestants (Sainte-Soline Deux Sèvres 1998)


text:
Nèu
La nèu (var. nhèu), sira en auvernhat es una precipitacion d'aiga jos la forma d'una multitud de pichons cristals de glaç nomenats borrilhs de nèu. De composicion granulara, ten una estructura suava e leugièra, quand es pas compactada per la pression. Generalament la nèu se forma per sublimacion d'aiga dins los jaces nauts de l'atmosfèra a una temperatura inferiora a 0 °C. La casuda de precipitacions jos forma de nèu se nomena nevada.
L'ocurréncia, la quantitat e l'intensitat de las nevadas depend entre autres factors, de la latitud, de l'altitud, de la distància de la mar e de la sason de l'annada.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Viana (Tarn)
Viana (Viane en francés) es una comuna occitana de Tarn.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna d'Albigés, es situada dins los Monts de La Cauna e sus Gijon. Es de còps sonada Viana-Pèira Segada, que l'ostal de la comuna es dins lo vilatge de Pèira Segada.
Istòria[modificar | modificar la font]
La comunautat puèi comuna de Viana creada a la revolucion compreniá las parròquias de Pèira Segada, del Fraisse e de Gijàs[1]. En 1790, èra caplòc de canton. L'an X, èra dins lo canton de La Cauna. En 1818, una partida de la comuna passa a la comuna de La Casa.
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Viana sul sit de l'Institut Geografic Nacional
- Viana sul sit de l'Insee
- Viana sul sit del Quid
- Localizacion de Viana sus una carta de França ambe las comunas vesinas
- Plan de Viana sus Mapquest


text:
Garança
La garança o garança dels tinturièrs (Rubia tinctorum L.) es una planta renadiva de la familha de las Rubiacèas, que foguèt largament cultivada per la tintura roja extracha de sas racinas.
Somari
Descripcion[modificar | modificar la font]
Planta renadiva mercé a sos rizòmas, amb tijas alongadas o escalairas fins a 1,5 m de long.
Fuèlhas aparentament verticilladas, amb suls bòrds e sus la nervadura principala de pichons ponchons que permeton a la planta de se sostenir en s'apuejant sus d'autras plantas.
Flors jaunàs se dobrisson a la començança d'estiu (junh, julhet), amb 4 o 5 petalas soudadas a la basa. Fruches carnoses, de la talha d'un pese, negres quand madurs.
Lo rizòma pòt aténher 80 cm de long.
Distribucion[modificar | modificar la font]
Aquela espècia es originària d'Asia Occidentala e Centrala : Turquia, Siria, Liban, Jordania, Iraq, Iran, Tatgiquistan, Turcmenistan, Ozbequistan e d'Euròpa de l'Èst : Russia (Crimèa), Ucraïna, ex-Iogoslavia. Es naturalizada dins de regions temperadas.
Utilizacion[modificar | modificar la font]
Las racinas e las tijas sosterranhas contenon d'alizarina, que balha als teissuts una bèla color roja. Los unifòrmes de l'armada francesa l'utilizèron fòrça abans la Primièra Guèrra Mondiala. Aquela tintura naturala foguèt remplaçada per de colorants sintetics. La cultura de la garança, fòrça anciana (dempuèi mai de 3000 ans en Índia) es uèi acabada.
Aquela espècia es una planta recomandada dins lo capitular De Villis de l'an 812.
La garança mesclada a l'aliment dels animals colora los òsses de roge, tanben la lach.
Lo vilatge d'Althen dels Paluns, Vauclusa foguèt un centre de la cultura de la garança en Occitània al sègle XIX.
La garança dins l'istòria[modificar | modificar la font]
La garança foguèt coneguda pels Grècs e pels Romans e l'enfenièri roman Vitruvi precisèt que foguèt utilizada per las colors purpurinas.
La cultura de la garança que tenguèt un grand interès economic foguèt temptada pendent lo reinatge de Loís XIV. Colbert promulguèt una instruccion per la cultura e l'emplec de la garança. Un edicte exonerèt de l'impòst tota persona que la cultivariá dins los ancians paluns assecats. En 1698 un marcant de Nimes, Martin, obtenguèt lo privilègi reial per n'introduire la cultura en Lengadòc, mas las temptativas pendent dos o tres ans, demorèron vanas. Olanda gardèt lo monopòli d'aquela cultura.
En 1754 Jean Althen comencèt de temptativas de culturas a Sant Caumond (Lèger), puèi las tornèt menar en 1763 amb mai de succès dins lo Comtat amb lo sosten del marqués de Caumont, primièr cònsol d'Avinhon. Lo mercat se desvolopèt pas gaire a causa de las importacions del Levant. Mas coma las guèrras de la Revolucion entravèron lo comèrci, los cultivaires se lancèron dins aquela cultura que se desvolopèt per aténher son maximum vèrs 1860.
En 1839, i aviá cinquanta molins per la garança dins Vauclusa, contra solament dètz sus la Sorga en 1804. Vauclusa, certanas annadas, produsiguèt fins a 65% de la garança al nivèl mondial. A partir de 1860, de grandas crisis (tèrras subrexpleitadas, qualitat mendre, ...) aflaquiguèron aquela cultura de mai mai en concurréncia amb los novèls colorants quimics. En 1880 n'i a pas mai qu'un sol molin suls cinquanta.
Airals de las culturas de garança:
Tecnicas culturalas[modificar | modificar la font]
La cultura d'aquela planta demanda de sòls prigonds, desfonzats, umids mas pas tròp per evitar lo poiriment de las racinas. La preparacion del sòl es un trabalh de forçat car cal laurar almens 50 cm amb un esplech especial e enforçat : lo "luchet" amb tres o quatre dents. Per endrudir los sòls, los cultivaires de garança foguèron los primièrs a apondre de tortèls de granas oleaginosas, residús de las fabricas d'òli de Marselha.
S'amassèt en setembre, tres ans aprèp la plantacion per ténher una racina pus rica en matèria colorenta. L'arrancatge foguèt fòrça penible: las racinas s'entrauquèron fins a 70 cm. Amb l'araire calguèt de 16 a 20 cavals. Lo complement d'obrièrs foguèron de rurals de la montanha desafasendats pendent aquel periòde de l'annada. Los rendements foguèron de gaireben 3 tonas per ectara.
Aprèp l'amassament, la tèrra fòrt ben laurada conservèt una granda part de la matèria organica. Çò que constituiguèt un fòrt bon assolament per las culturas seguentas : blat, lusèrna, ... Foguèt fòrça plan adaptada per de pichonas boiras familialas. De mai, las fuèlhas de la planta constituiguèron una ferratja de qualitat.
Causas del marasme[modificar | modificar la font]
La primièra crisi data de 1861 amb una baissa de las importacions de coton d'America a causa de la guèrra e una demanda mendre de matèrias colorantas.
La sintèsi quimica de l'alizarina en 1869 menèt a la disparicion fòrça rapida de la garança, fenomèn que coïncidís amb la crisi de la filloxèra de la vinha. Una leugièra reviscolada apareguèt en 1871 consequéncia de decisions malastrosas de qualques viticultors tocats pel filloxèra que remplacèron lor vinhal par la garança.
Vèrs 1880 totas las garancièras desapareguèron: las estadisticas agricòlas annalas dempuèi 1884 fan pas pus referéncia a la garança.
Usatge medical[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- P.J.F.B. Traité sur la culture de la garance Offray, Avinhon, 1818
- Bastet, Nouvelle essai sur la culture vauclusienne et l'histoire naturelle de la garance, Imprimeriá Raphel, Aurenja, 1839
- Auguste Picard, Rapport sur la situation générale de l'agriculture dans le département de vaucluse et de la culture de la garance en particulier, Imprimeriá Jacquet, Avinhon, 1857
- Fernand Benoit, L'outillage rural en Provence, Ed. Laffitte, Marselha, 1984
- Jean-Noël Marchandiau, Outillage agricole de la Provence d'autrefois, Edisud, Ais de Provença, 1984
- Claude Mesliand, Paysans du Vaucluse, Universitat de Provença, 1989


text:
Ateïsme
L'ateïsme (del grèc atheos) es negar l'existéncia de Dieu. En un sens mai ample pòt èsser autant l'incredulitat coma l'indiferéncia davant lo fach religiós.
Evolucion conceptuala[modificar | modificar la font]
Al començament, en Grècia antica, significava "abandonat pels dieus". Aqueriguèt una significacion addicionala al sègle V aC: "que refusa los dieus" o "impiu". Ciceron transcriguèt atheos al latin. Los primièrs crestians e los pagans discutissián sul sens del mot ja que s'acusavan d'athenoi.
Tipologia[modificar | modificar la font]
L'ateïsme pòt èsser explicit quand nèga dirèctament l'existéncia de Dieu. Dins lo cas contrari es ligat a l'Agnosticisme, apelat tanben « ateïsme feble », qu'afirma que se pòt pas argumentar en favor o en contra de l'existéncia d'un dieu e lo Deïsme, qu'admet l'existéncia d'un Dieu creador mas non pas la religion. L'ateïsme practic se pronóncia pas sus l'existéncia de Dieu, mas li dona cap de valor dins la vida reala, mentre que l'ateïsme teoric admet pas l'existéncia d'un èsser transcendental. L'ateïsme teoric pòt prene diferentas formas:
- L'Ateïsme scientific, qu'opausa Dieu e la natura. De l'inutilitat de Dieu dins la practica scientifica se conclutz son inexisténcia, en lo remplaçant de vegadas per d'autras entitats.
- L'Ateïsme existencialista, sostengut sus la contradiccion entre Dieu e lo mal.
- L'Ateïsme umanista que prepausa l'incompatibilitat entre Dieu e la libertat umana.
- L'Ateïsme ontologic, qu'opausa l'infinit a Dieu, retrè lo Cristianisme d'aver anullat l'infinit pròpriament uman.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]


text:
Cambrian
Lo Cambrian es lo primièr dels sièis de periòdes o serias de l'Èra Paleozoïca, dicha tanben Èra Primària; comencèt fa 542,0 ± 1,0 milions d'ans, a la fin de l'Eon Proterozoïc e finiguèt fa unes 488,3 ± 1,7 milions d'ans, per daissar plaça a l'Ordovician.
Aqueste periòde recep la siá denominacion del nom Cambria qu'es la forma latinizada de Cymru, tèrme que los galeses utilizan per nomenar sa tèrra: lo País de Galas. Foguèt justament en Galas que s'identifiquèron los primièrs rèstes geologics del Cambrian.


text:
Nòstra Dòna d'Amians
Nòstra Dòna d'Amians es la catedrala d'Amians.
La catedrala actuala foguèt bastida entre 1220 et 1288. Pasmens, au sègle dètz-e-nòu, foguèt restaurada per part per Eugène Viollet-le-Duc, que, dau mesme biais que faguèt per la Ciutat de Carcassona, li apondèt d'elements exteriors e anacronics.
De per son volum interior (200 000 m3), es la catedrala mai bèla de França tota. Son estil generau gotic classic si vetz tanben completat de partidas d'estil gotic raionant e gotic flambejant. Fa 145 m de longor e l'autor de sa vòuta es de 42,30 m, quasi lo maximum que podriá suportar tala estructura.
Nòstra Dòna d'Amians fa partida despuei 1981 dau Patrimòni Mondiau de l'UNESCO.


text:
1132
Aquesta pagina concernís l'an 1132 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Califat Fatimida[modificar | modificar la font]
Regent d'un Califat sensa califa dempuei la disparicion misteriosa de son cosin Abu al-Qasim al-Tayyib, Al-Hafiz se proclamèt califa en febrier. Pasmens, coma èra pas l'eiretier en linha masculina dirècta dei califas fatimidas, aquò foguèt pas acceptat per una partida de la populacion e dau clergat entraïnant un esquisma novèu entre Hafizzi qu'acceptavan la legitimitat de son poder e Tayyibi que consideravan Abu al-Qasim al-Tayyib coma califa ocultat. L'efècte immediat foguèt limitat car, franc d'Iemèn, lei Tayyibi foguèron aisament desfachs mai agravèt lo declin e l'afebliment dau Califat qu'èra ja en lucha còntra l'esquisma nizarista.


text:
1724
Aquesta pagina concernís l'an 1724 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 22 d'abril - Immanuel Kant, filosòf alemand (m. 1804)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 7 de març - Innocenci XIII, papa (n. 1655)


text:
Civilizacion de la Vau d'Indus
La civilizacion de la Vau d'Indus fuguèt una civilizacion antica que se desvolopèt lòng d'Indus dins lo nòrd-èst de la Peninsula Indiana. Se formèt a partir de vilatges neolitics aparegut a l'entorn de Mehrgarh vèrs 5000 avC que difusèron l'utilizacion de l'agricultura dins la region. Existiguèt d'aperaquí 2500 a 1900 avC. Dins lo corrent de son desvolopament, diversifiquèt sei produccions agricòlas, realizèt de progrès artesanaus nombrós, inventèt la sieuna escritura e participèt a divèrsei rets comerciaus ambé d'autrei civilizacions. Sei centres urbans principaus èran Mohenjo-daro, Harappa, Dholavira e Kalibangan.
Lei causas dau declin e de sa disparicion son mau conegudas. L'ipotèsi pus anciana èra una destruccion causada per de migracions de pòbles arians. Pasmens, a l'ora d'ara, aquela ipotèsi es venguda mens populara dins la comunautat scientifica. En plaça, apareguèt d'ipotèsis basadas sus una disparicion entraïnada per de cambiaments climatics causant una crisi agricòla. Una autra possibilitat estudiada es un cambiament major de l'idrografia de la vau de l'Indus entraïnant un assecament de certanei regions. Una combinason d'uneis ipotèsis es tanben possibla.


text:
Elena Ledda
Elena Ledda (Selargius, 1959) es una cantaira sarda. Estudièt l'aubòi e lo cant al conservatòri quand èra adolescenta abans de se virar cap al cant tradicional sarde. Ledda a una votz de soprano dramatica adaptada per l'opèra pasmens decidiguèt de causir lo cant folcloric de son país, Sardenha. Sa carrièra s'orienta essencialament sus aqueste genre de musica. Trabalhèt amb la Cooperativa Teatro de Sardegna pendent las darrièras annadas del decenni de 1970. A fach mantuna virada de pertot e a enregistrat d'un biais important al nivèl internacional.
Discografia[modificar | modificar la font]
- Ammentos (1979)
- Is Arrosas (1984)
- Incanti Dunya (1993)
- Maremannu (2000)
- Amargura (2004)


text:
Violino piccolo
Lo violino piccolo o violon piccolo (var. vriulon piccolo) qu'ei un instrument de musica ancian e barròc de la familha deu vriulon. Qu'èra mei agut e mei petit que lo vriulon e qu'èra acordat ua quarta au dessús de l'acòrd deu vriulon.
Fisicament, aqueste instrument b'ei sustot pas un petit vriulon com ac seré un vriulon de mainatge per'mor las mesuras de la caisha d'armonia, deu manjo e de la còrda vibranta que merman en proporcion despariera en comparason dab las proporcions respectivas deu vriulon d'adulte (lo 4/4).
Lo vriulon barròc, contemporanèu deu vriulon piccolo, b'èra provesit d'ua tòca mei corta que la deu vriulon modèrne e non podèva pas pujar atan haut dens loas nòtas agudas. En aquestas tempsadas, lo vriulon piccolo que'u podèva completar a còps. Dab lo desvolopament deu registre agut deu vriulon durant las tempsadas barròcas, classica e romanticas que hen desaparéisher lo vriulon piccolo.
Ua de las òbras mei famosas deu son registre qu'ei lo purmèr concerto brandeborgés de Johann Sebastian Bach.
- Caracteristicas generaus : arquet, pontet, barra d'armonia, amna, colofònia
- Ajòus : Rebec • Lira da braccio • viela
- Familha deu vriulon : vriulon • vriulon piccolo • vriulon alto • vriulon tenor • violoncèl • violoncèl piccolo
•Vriulon barròc •Pochette •Vriulon de Stroh •Norvègia : Hardingfele •Vriulon de Stroh
- Viola pomposa
- Arpeggione
- Familha de la viòla de gamba
- Contrabassa • octobassa
- Bariton
- Trompeta marina
- Sonsaina


text:
Caniformia
Los canifòrmes (caniformia) son un sosòrdre de l'òrdre dels carnivòrs (carnivora). Aqueste sosòrdre compren las familhas seguentas:
- los canids (can...)
- los mefitids (mofetas) ancianament, genre inclús dins los mustelidats (mephitinae)
- los mustelids (loira, fura...)
- los otarids (otarias...)
- los odobenids (mòrses...)
- los focids (fòcas...)
- los procionids (raton lavaire...)
- los ursids (ors...)
Aqueste grop de mamifèrs compren pas que de carnivòrs (o piscivòrs).
Anatomicament, lo bulbe timpanic dels canifòrmes es format d'una cambra unica o es devesit per un pseudoseprum, per oposicion als felifòrmes que lor bulbe timpanic es devesit per un septum vertadièr.


text:
Porim
Porim (פורים Pûrîm en ebrieu, valent a dire 'sòrts') es una fèsta josieva celebrada cada an lo 14 del mes ebrieu d'Adar (o 15 d'Adar dins las ciutats fortificadas) remembrant lo miracle relatat dins lo Libre d'Estèr que faguèt que los josieus se salvèsson d'èsser exterminats jol mandat del rei pèrsa Assuèr, identificat per mai d'un istorian coma Xèrxes I, vèrs 450 abC.
Encara que Porim es considerat un dels jorns pus alègres del calendièr ebrieu, los josieus devon junar e pregar pendent la vigília, en memòria dels josieus persans que junèron e preguèron perque Dieu los salvèsse del conflicte imminent qu'auriá comportat lor extermini per Aman e sos partisans dins l'armada de l'Empèri Pèrsa.
En Porim se legís la Meguilat Esther (מגילת אסתר) Rotlèu (libre) d'Estèr. Après lo june o la privacion, los josieus fan una taulejada granda ont la costuma es de beure de vin e de recitar de cantics, coma la pregària Shoshanat Ya'akov, fòrça aimada dels cantaires.
I a la costuma obligada d'enviar de presents als amics (משלוח מנות Misloakh Manot) e de far de caritat (מתנות לאביונים Matanot La'evionîm). Lo primièr carnaval de Porim o Adloyada aguèt luòc en 1912 a Tel Aviv.[1]


text:
Geranium (genre)
Aqueste article concernís lo genre Geranium stricto sensu. Per l'article concernent los geraniums de jardinariá, vejatz l'article Pelargonium.
Los geraniums son un genre de plantas erbacèas de la familha dels Geraniacèas. Las fuèlhas lobadas, gaireben sequèas, de nervuras palmadas son opausadas sus la tija. Las tijas e mai lo dejós de las fuèlhas son pubescents. Las fuèlhas atenhon 5 cm de diamètre. Lo grop dels geraniums recampa diferentas espècias, de formas e biotòps fòrt variats. Per la seleccion varietala, òm a obtengut de varietats orticòlas ineditas nombrosas : vejatz tanben l'article Pelargonium.
Somari
Las vertuts dels geraniums[modificar | modificar la font]
- Los geraniums son de plantas excellentas contra los moissals.
- Aquelas flors an una odor fòrça delicata e bravament agradiva.
- Lors raices son fòrt finas e se pòdon plantar en pòt pichon.
Espècias salvatjas principalas[modificar | modificar la font]
Flòra europèa :
- Geranium bohemicum L. Geranium de Boèmia
- Geranium columbinum L. Geranium colombin
- Geranium dissectum L. Geranium de las fuèlhas decopadas
- Geranium lanuginosum L. Geranium lanós
- Geranium lucidum L. Geranium lusent
- Geranium macrorrhizum L. Geranium de las raices gròssas
- Geranium molle L. Geranium de las fuèlhas mòlas
- Geranium nodosum L. Geranium nosós
- Geranium phaeum L. Geranium livid
- Geranium pratense L. Geranium dels prats
- Geranium pusilum L. Geranium fluet
- Geranium pyrenaicum Burm.f. Geranium dels Pirenèus
- Geranium rivulare Vill. Geranium blanc
- Geranium robertianum L. Geranium èrba de Robèrt
- Geranium rotundifolium L. Geranium de las fuèlhas redondas
- Geranium sanguineum L. Geranium sanguin
- Geranium sylvaticum L. Geranium dels bòsques
- Geranium tuberosum L. Geranium tuberós
Autras espècias[modificar | modificar la font]
- Geranium maderense Yeo, 1969
Galariá[modificar | modificar la font]
-
-
Doas flors de geranium
-
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]


text:
862
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 862 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Vengut major, Carles l'Enfant, fiu segond dau rèi Carles e rèi — teoric car contraròtlava pas tot lo territòri — d'Aquitània, se maridèt sensa l'acòrd de son paire entraïnant una crisi qu'afebliguèt la preséncia reiala en Aquitània.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Escòcia[modificar | modificar la font]
Mòrt dau rèi Donald MacAlpin probablament lo 13 d'abriu. Son fiu ainat Constantin li succediguèt.
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Mòrt dau califa Al-Muntasir entre lo 29 de mai e lo 8 de junh siá en causa d'una malautiá siá en causa d'un empoisonament. Son rèine brèu agravèt l'afebliment dau poder dau califa. Al-Mustain, un felen dau califa Al-Mutasim, foguèt elegit per lei soudats turcs per lo remplaçar. Aperavans, Al-Muntasir aviá autorizat la restauracion dau Tombèu de l'Imam Hussein.
Lei populacions aràbias s'opausèron a la chausida dei soudats turcs dins unei vilas fins a 863, especialament a Bagdad. Dins aquò, l'armada capitèt de reprimir lei revòutas localas. Aquò illustrèt la presa dau poder au sen dau Califat per lei militars e lei visirs turcs. De mai, en causa de l'importància numerica deis Arabis dins lei regions centralas dau Califat, agravèt e accelerèt lo declin de la dinastia.


text:
Batalha de Mazar-e-Charif
La batalha de Mazar-e-Charif foguèt liurada dau 3 au 9 de novembre de 2001, foguèt la primièra batalha de la Segonda Guèrra d'Afganistan. Opausèt leis aliats daus Estats Units (Junbish-e-Milli-yi Islami, Jamiat-e-Islami e Hezb-e-Wahdat de l'Aliança dau Nord) ais Talibans. Foguèt una derrotada per leis Talibans e causèt la rompedura del front talêb. L'ataca comencèt lo 3 contra lei posicions talibans dau sud de la vila. Eran plan defenduts per de canons a Bai Beche (una anciana fortificacion sovietica) e Aq Kupruk. Bai Beche tombèt lo 5 e Aq Kupruk solament lo 6 mas la resistança foguèt importanta. La segonda linha dei Talibans foguèt bombardada lei 7 e 8 de novembre. Lo 9, lei Talibans deguèron quitar Mazar-e-Charif. Poguèron pas anar a Kabol e lo 11, l'Aliança del nòrd encerclèt lei unitats talibans dins la vila de Kunduz.


text:
Batalha d'Almansa
La Batalha d'Almansa (25 d'abriu 1707) es un fach militar de la Guèrra de Succession d'Espanha que se tenguèt en Almansa (Albacete, Espanha). Las tropas de Felipe V d'Espanha, mandadas per lo duc de Berwick, i bateren las de l'archiduc Charles d'Àustria. La consequéncia de 'quela batalha fuguet l'occupacion dau Reiaume de Valéncia per las tropas borbonesas e la perda de sos fòrs.
Dins l'actuala Comunautat Valenciana i a dus dires que rapelan 'quela desfacha :
- Quan el mal ve d'Almansa, a tots alcança: (Quand lo mau ven d'Almansa, tots atenh).
- De ponent, ni vent ni gent.
Chade an, lo 25 d'abriu, se commemòra 'quela batalha emb 'na manifestacion dins la vila de Valéncia. En 2007 se commemorarà lo 300en aniversari de la desfacha.


text:
Follainville-Dennemont
Follainville-Dennemont es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Yvelines e la region d'Illa de França.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo territòri a viscut dempuèi l'epòca neolític. En testifica la descobèrta l'an 1865 d'una albereda tampa en lo moment del labourage d'un camp a Dennemont. Aquela sépulture collectiva, destruida pel continuament, a liurat de divèrses objèctes (pigassa e objèctes en silex, poteries, èca.)[1].
Jols romains, Flaçadas aviá lo sieu temple a Cybèle, Dianae Monds lo sieu temple a Diane e Menerville lo sieu temple a Minerve[2].
Le territoire est habité depuis l'époque néolithique. En atteste la découverte en 1865 d'une allée couverte lors du labourage d'un champ à Dennemont. Cette sépulture collective, détruite par la suite, a livré divers objets (hache et objets en silex, poteries, etc.)[3].
Sous les romains, Mantes avait son temple à Cybèle, Dianae Mons son temple à Diane et Menerville son temple à Minerve[2].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Modèl:Labor.
- ↑ 2,0 2,1 Monographie communale del instituteur, 1899
- ↑ {{ Error d'escript : la foncion « còdeLenga2 » existís pas. }} Peek, .


text:
Decimus Magnus Ausonius
Ausòni o Decius o Decimus Magnus Ausonius, nascut en Aquitània siá a Vasats (Gironda) siá a Burdigala (actual Bordèus) en 309/310 e mòrt en 394/395 après JC en la vila paterna plaçada en lo vihau bordalés entre Lengon e La Rèula on s'es retirat a la mòrt del sieu protector Gratien, es un professor e conselhièr politic del Bas Empèri roman. Lo sieu paire, Julius Ausonius (287-377), èra medical, prefecto d'Iliria e archiatre de Valentinien Ier. La siá maire Attusa Lucana Sabina èra la filha del senador Attusius Lucanacus Talisius.
Ausòni es sustot conegut per lo sieu estatut literari : poèta de lenga latina, aquel fin lettré del Bas Empèri occidental es l'autor de vint libres en latin. Mas la literatura francesa lo manten pel premier representant d'una longa tradicion, aquela de las letras latinas de França e de l'emplec del latin modèrne dins aqueste país fins als nòstres jorns.


text:
Florac
Florac es una comuna occitana de Lengadòc situada dins lo departament de Losera e la region de Lengadòc-Rosselhon.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Transpòrts[modificar | modificar la font]
Rotas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Florac en Losera. Camins d'excursion: Camin Stevenson GR70, GR43, GR68.
- Sit oficial de la comuna de Florac
- Los 160 quilomètres de Florac


text:
1524
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1524 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
America[modificar | modificar la font]
Civilizacion maia[modificar | modificar la font]
Fin de la guèrra acomençada en 1523 entre lei K'iches e lei Kakchikels. Gràcias a l'aliança concluda ambé leis Espanhòus, lei Kakchikels aguèron l'avantatge. D'efècte, l'armada dei K'iches foguèt desfacha a la batalha de Quetzalteango per la cavalariá espanhòla. Après unei desfachas suplementàrias, deguèron laissar leis Espanhòus intrar dins sa capitala de Q'umarkaj onte lo rèi e la màger part de l'aristocracia foguèron capturats e cremats per lei venceires. Puei, la vila foguèt destrucha per leis Espanhòus. Dins lo rèsta dau Guatemala modèrne, lo conquistador organizèt d'atacas còntra lei Mames e sei vilas de Malacatán, de Huehuetenango e de Zaculeu. Aqueleis operacions permetèron d'obtenir la somission dei Maias dau sud en despiech de resisténcias isoladas que s'acabèron en 1527. Pasmens, la conquista dei ciutats maias deguèron s'arrestar en causa de la guèrra civila entre conquistadors. Dins lo rèsta de l'annada, Cortés establiguèt donc de relacions diplomaticas pacificas ambé Tayasal e Atalan. La segonda vila l'ajudèt còntra leis autrei conquistadors.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Mòrt d'Ismail Ièr que foguèt remplaçat per son fiu Tahmasp Ièr.


text:
Legato
Lo legato o ligat qu'ei ua articulacion musicau qui consisteish a interpretar duas o mei nòtas dens ua medisha impulsion. Lo legato que s'opausa au staccato on cada nòtas qu'ei atacada individualment e d'un biais hèra marcat.
En solfegi, lo legato qu'ei marcat dab ua linha corba.
La tecnica que'n pòt variar segon los instruments : dens lo cas de la votz o deus instruments de vent duas nòtas ligadas que seran interpretadas dab ua medisha expiracion ; per un instrument de còrdas hregadas dab un arquet, duas nòtas ligadas que seran jogadas dab un medish còp d'arquet ; entaus insruments de còrdas puntejadas òm ensajarà d'encadenar las nòtas shens pausa e dab atacas las mens marcadas possiblas.