text:
Bananièr
Los bananièrs forman lo genre Musa. Son de plantas monocotiledonas vivaças de la familha de las Musaceae que lo fruch mai sovent es la bananas.
Lo bananièr, al contrari de las apréncias, es pas un arbre mas una planta erbacèa. Se dich abitalamant que seriá « la mai granda èrbe del mond ».
Lo genre compren prèp de seissenta espècias, dins la zonas tropicalas, que fòrças son cultivadas per la produccion de bananas. Qualques espècias an un interès ornamental e son cultivadas en sèrras dins los païses temperats.
Lo mot de « bananièr » pòt tamben èsser utilizat per d'espècias que son pas del genre Musa. Las espècias del genre Ensete coma la « banana » falsa (Ensete ventricosum) son restacat al grop jol tèrme de « bananièrs ».
Somari
- 1 Descripcion
- 2 Distribucion e abitat
- 3 Classificacion botanica
- 4 Cultura
- 5 Importéncia economica
- 6 Civilizacions
- 7 Nòtas e referéncias
Descripcion[modificar | modificar la font]
Los bananièrs pòdon montar a sèt mètres (fins a 15 mètres per Musa ingens) mas an pas de pè al sens botanic. Lor tija sosterrana semble a un bulb fòrt de que naisson las fuèlhas. Se vei sonque un desvolopament en nautor a la basa massissa dels peciòls de grandas fuèlhas inseridas en espirala. De grandas fuèlhas logament pecioladas se quilhan o penjan (fins a tres mètres de long e 60 centimètres de larg). Pel seu cicle biologic, lo bananièr es una espècia monocarpica (possedís pas qu'un borron terminal) e monoblastic (lo vegetal morrís aprèp la florason)
Quand lo bananièr produguèt entre 25 e 30 fuèlhas, al còr d'aquelas se desvelopa un borron floral venent inflorescéncia penjant fòra per fòrças espècias. L'inflorescéncia, en pampa, es formada d'una seria d'espatas (fuèlhas coloradas) dispausadas en espirala que portan a laa base de flors femes que produsont las bananas e al tèrme de flors masclas.
La florason se fa aprèp de sèt meses e los fruchs maduran quatre meses mai tard. Enseguida, la tija morrís.
Distribucion e abitat[modificar | modificar la font]
La region d'origina de la banana se trapa entre l'Índia e las illas melanesianas del Pacific en passant per Indonesia e la Nòva Guinèa. Ara, la banana es cultivada per totas las ragions tropicalas de la planèta coma per exemple Colómbia o Honduras.
Lo bananièr viu dins los païses tropicals, jos un clima caud e umid.
La banana de cultura foguèt introducha dins las Americas al començament de la colonizacion europèa vèrs 1500.
Classificacion botanica[modificar | modificar la font]
Abans 2002 le genre Musa èra divizat en cinq seccions: Eumusa, Rhodochlamys, Callimusa, Australimusa, Ingentimusa.
En 2002 d'estudis genetics mermèron a tres segon la numeracion cromosomica: seccion Eumusa gropant Rhodochlamys x = 11, seccion Callimusa gropant Australimusa x = 10, seccion Ingentimusa x = 7 per la sola espècia M. ingens.
Seccion Eumusa (inclusissent Rhodochlamys)[modificar | modificar la font]
- Musa acuminata Colla
- Musa angcorensis
- Musa aurantiaca
- Musa banksii
- Musa balbisiana Colla
- Musa basjoo
- Musa cavendishii
- Musa cheesmanii
- Musa ensete
- Musa flaviflora
- Musa griersonii
- Musa itinerans
- Musa laterita
- Musa mannii
- Musa nagensium
- Musa ochracea
- Musa rubra
- Musa sanguinea
- Musa schizocarpa
- Musa siamea
- Musa sikkimensis
- Musa thomsonii
- Musa ×paradisiaca L.
- Musa velutina H.Wendl. & Drude
- Musa sp. 'Burmese Blue'
- Musa sp. 'VN1-054'
Section Callimusa (inclusissent Australimusa)[modificar | modificar la font]
- Musa alinsanaya
- Musa bauensis
- Musa beccarii
- Musa boman
- Musa borneënsis
- Musa bukensis
- Musa campestris
- Musa coccinea
- Musa exotica
- Musa fitzalanii - (atuda)
- Musa flavida
- Musa gracilis
- Musa hirta
- Musa insularimontana
- Musa jackeyi
- Musa johnsii
- Musa lawitiensis
- Musa lolodensis
- Musa maclayi
- Musa monticola
- Musa muluensis
- Musa paracoccinea
- Musa peekelii
- Musa pigmaea
- Musa salaccensis
- Musa splendida
- Musa suratii
- Musa textilis Nee
- Musa troglodytarum L.
- Musa tuberculata
- Musa violascens
Cultura[modificar | modificar la font]
La majoritat de las bananas consomadas pel mond es eissida de varietats cultivadas venent de crosaments intraespecifics entre diferentas sosespècias de M. acuminata e/o de crosaments interespecifics entre M. acuminata e M. balbisiana. Lo processus dich de domesticacion de las bananas auriá començat fa 7000 ans dins lo sud èst asiatic ajudat per las migracions umanas dins diferentas illas e la seleccion umana per far capitar d'ibrids sans granas, partenocarpics (produccion de fruchs sens fecondation de l'ovul) que se produson per multiplicacion vegetativa mejans de rebrots[1]. Aqueles ibrids pòdon èsse diploíds mas mai sovent, son triploíds[2]. Ara, l'istòria avolutiva e las modalitats des processus de domesticacion son estat de precision, subretot mejans d'estudis moleculars utilisant las nòvas tecnologias de biologia moleculara.
Dins la quita seccion Eumusa, existís d'ibríds de distribucion restrencha eissits de M. schizocarpa. La seccion Callimusa donèt de varietats cultivadas sonque en Polinesia amb l'espècia M. troglodytarum L. (grop Fe'i) e qualques ibríds d'autras espècias (per exemple M. jackeyi) de la meteissa seccion e tanben M. textilis, cultivada a las Filipinas per la produccion de fibras.
Lo M. basjoo o bananièr japonés, originari de las montanhas de China, a una tolerança al fred plan nauta; la soca dins le sol resistís a de temperaturas podent èsser inferioras a -12 °C. Lo fruch es granelós e es pas comestible.
Descobèrt recentament, l' 'Helen's Hybrid' un ibrìd M. sikkimensis e M. 'Ney Poovan' produch de fruchs comestibles amb de granas e a una soca que resistís a des temperaturas inferioras a -12 °C. (M. sikkimensis seriá tan resistent al fred coma basjoo)
De varietats de M. cavendishii an una nautor de maduretat inferiora a 2 m e se pòt cultivars en pòts. Son sovent prepausats coma bananièrs d'interior (temperatura minimala, 5 °C).
Tipologia[modificar | modificar la font]
Existís fòrça varietats de bananas comestiblas formant tres grops d'usatge diferents:
- Banana dessèrt: la banana fruch classica, sucrada, es consomada cruda coma un fruch. La mai granda majoritat de las bananas exportadas venon d'una monocultura d'un clòn nomenat Cavendish eissit de crosaments entre 3 sosespècias M. Acuminata. Aquel clòn triploíd (es a dire dispausant 3 versions de genòm M. acuminata) represente d'esperel gaireben totes los escambis comercials mondials e prèp de 50 % de la produccion mondiala [3]. Aquela monocultura representa un risc important e majoral per la produccion mondiala fàcia a l’adaptacion dels patogèns e de las malautiás especificas coma la cercosporiòsi negra [4] e lo fungi responsable de la fusariòsi [5].
- Banane de còire: Mai grossa e mai longa que la banana dessèrt. La popa es un pauc rosada, mai paure en sucre e mai rica en amidon, çò que la fa mai mai ferma, aquò fa que ten plan a la cosesson. Es utilizada coma un legum. Las bananas de còire son triploïdas e eissidas de crosaments entre de sos-espèces M. acuminata e l'espècia M. balbisiana.
- Banane de bièra: comprenen de varietats pichonas, amerencas. Se fan rebolir, sevisson per far de bièra o de vin.
Autras utilizacions[modificar | modificar la font]
Una espècia, l'abaca (Musa textilis), es cultivada a las Filipinas per produire de fibras amb que se fa de còrdas, la mai duradissa dela fibras naturalas.
Dins fòrça regions, las fuèlhas de bananièr an d'usatges domestics: teulats, embalatge, aisina, fibras trenadas, eca. D'autras espècias an una utilizacion ornamentala.
Parasits[modificar | modificar la font]
Los bananièrs patisson del trabalh dels vèrms nematòds, coma Radopholus similis, Helicotylenchus multicinctus, Meloidogyne, eca. que gastan las racinas.
Importéncia economica[modificar | modificar la font]
Las bananas alimentárias[modificar | modificar la font]
Es a la fin del sègle XIX que la cultura de la banana se desvelopèt a las Antilhas puèis en America Centrala per venir una cultura industriala contrarotlada per doas grandas firmas nordamericanas : Dole e Chiquita.
La banana representa un aliment de basa vital per des milions de personas dins los païses en via de desvolopament e èra en 2011 lo fruch mas consomit al mond amb una produccion mondiala de mai de 100 milions de tonas (Produccion 2011, Donadas de FAOSTAT (FAO)). Es la la 4a produccion mondiala per l'alimentacion umana aprèp las 3 cerealas ris, blat et mailh. Los principals païses productors son en America del Sud : Brasil, Colómbia, Eqüator, Veneçuèla, e en America Centrala : Honduras, Panamà, Mexic, en Asia : China, Índia, Filipinas, Indonesia, Tailàndia, Vietnam o en Africa : Burundi, Tanzania.
Lo comèrci internacional de la banana donèt un conflicte a l'Organizacion Mondiala del Comèrci (OMC) entre l'Union Europèa e los païses productors d'America, a causa dels acòrdis preferencials (contengents e drechs de doanas redusits) que ligavan l'Union als païses ACP (Africa Caribas Pacific).
Le comèrci de la banana es atipic per que prèp de 90 % de la produccion es consomada in situ (dins lo país productor). Índia, China e Brasil que cson dins las 5 des païses productors mágers expòrtan gaireben pas ges lor produccion de bananas. Lo comèrci de la « banana d'expòrt » es gaireben tot realizat per 3 societats americanas que Chiquita Brands International (anciana United Fruit Company). Las principalas zonas exportatriças son l'Africa, las Filipinas e l'America Centrala e latina alara que las zonas importatriças son subretot l'America del Nòrd e Euròpa.
Civilizacions[modificar | modificar la font]
Lo bananièr es la planta al còr de la vision indoa del paradís perdut datant al mens del sègle sièis AbC. Boda faguèt del bananièr lo simbòl de la vanitat dels bens, de la fragilitat e de l'instabilitat de las causas, per que sa partida aeriana morrís aprèp aver fructificat.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Perrier, X. et al. Multidisciplinary perspectives on banana (Musa spp.) domestication. Proc. Natl Acad. Sci. USA 108, 11311–11318 (2011)
- ↑ (en)Simmonds, N. W. The Evolution of the Bananas 101–131 (Longman, 1962)
- ↑ Lescot, T. The genetic diversity of banana in figures. FruiTrop 189, 58–62 (2011)
- ↑ De Lapeyre de Bellaire, L., Fouré, E., Abadie, C. & Carlier, J. Black leaf streak disease is challenging the banana industry. Fruits 65, 327–342 (2010)
- ↑ Dita, M. A., Waalwijk, C., Buddenhagen, I. W., Souza, M. T. & Kema, G. H. J. A molecular diagnostic for tropical race 4 of the banana fusarium wilt pathogen. Plant Pathol. 59, 348–357 (2010)


c: text/html

text:
Mot
Un mot es un grop de caractèrs delimitat per dos blancs tipografics. En lingüistica, la nocion de "mot" es donc pro vaga perque depend sovent de las convencions ortograficas, per exemple, s'òm escriu saique en un mot o sai que en dos mots (en teoria aquelas doas ortografias son corrèctas segon la nòrma classica d'Alibèrt).
La lingüistica prepausa doncas, en luòc de la nocion de "mot", la nocion mai exacta de lexèma, que se definís coma una unitat foncionala e autonòma dins lo lexic d'una lenga. Ansin, saique (que siá escrich saique o sai que) es un lexèma.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Esquerra Republicana del País Valencià
Esquerra Republicana del País Valencià (en occitan Quèrra Republicana deth País Valencian (ERPV)) ei un partit politic istoric valencianista e de quèrres fondat eth 1933 e refondat en seteme deth 2000 per medi dera fusion dera federacion valenciana de Quèrra Republicana damb eth Front peth País Valencian. Eth sòn president ei des der an 2000 eth deputat Agustí Cerdà Argent e era sua tèsta de lista per Valéncia siguec enes darrères eleccions espanhòles er escrivan Toni Cucarella. En ua prumèra etapa pendent era Dusau Republica Espanhòla era implantacion de Quèrra Republicana en País Valencian se produsic jos la direccion de Gaietà Huguet, en Castelló de la Plana. En 1935, aguest dirigent impulsèc un procès d'unificacion damb eth partit autoctòn Esquerra Valenciana, fondat en 1934 e dirigit per Vicent Marco Miranda (exalcalde de Valéncia), Josep Benedito, Miquel Duran de València e Manuel Sanchis e Guarner. Dempús d'arténher Vicent Marco en 1936 era acta de deputat per Valéncia laguens des candidatures deth Front Popular andús partidi formèren un grop parlamentari conjunt en Congrès des Deputats espanhòu damb eth nom de Quèrra Catalana. Enter 1935 e 1998 non se pòt distinguir enter era istòria d'ERPV e EV donques qu'era prumèra organizacion s'autodissolvec pr'amor que es sòns militants s'afilièren en blòc ara dusau. Era Guèrra Civila Espanhòla interrompec diuèrsi projèctes politics en qué participaue EV, çò de mès important des quaus ère un projècte d'estatut valencian qu'autrejaue ara Comunautat Valenciana actuau eth nom oficiau de País Valencian, en tot omologar-la atau ath rèste de nacionalitats istoriques. Maugrat açò, EV artenhec eth sòn maxim creishement en aguest periòde e arribèc a despassar es 10 000 afiliadi en 1937. Actuaument ERPV prepause era autodeterminacion deth País Valencian e era sua confederacion en igualtat en un estat independent e republican damb eth rèste de territòris de parlar catalan (es nomentadi Païsi Catalans). Eth 1998 eth partit Esquerra Valenciana siguec refondat per un grop de exmilitants d'Unitat deth Pòble Valencian dempús dera conversion d'aguest partit en Blòc Nacionalista Valencian (BNV). Eth 2001 se sagèc infructuosament un nau procès de convergéncia o aumens er establiment de quauque tipe d'aliança enter andues formacions. Er acòrd autrejaue as militants de Quèrra Valenciana un representant ena executiva de Quèrra Republicana deth País Valencian per cada 12 que i entrèren. Mès tard era naua formacion passarie a nomentar-se EV-ERPV. Er an 2007 EV entrèc laguens deth BLÒC. ERPV non a representacion enes Còrts Valencianes, encara que dispause de 5 còssos en tot eth territòri valencian e eth 0,48% des vòtes vàlids.


text:
Flyleaf
Flyleaf es un grope de metal/rock alternatiu format en 2000 a Belton en Tèxas.
Lo grope joguèt avant sota mai que d'un autre nom : Listen, Sporos, The Grove, e Passerby. Venguèron fòrça coneissuts en Tèxas sota lo nom de Passerby, mai un autre grope possedissiá ja lei drechs d'aqueu nom, doncas si nomèron Flyleaf.
Segon lei fònts, si ditz que jògan de metal alternatiu, de l'hard rock, de rock cristian, de post-grunge, de nu metal, o encara de rock alternatiu.
Sòcis dau grope[modificar | modificar la font]
Lacey Mosley : cant
Sameer Bhattacharya : guitarra
Jared Hartmann : guitarra


text:
Hargarten-aux-Mines
Hargarten-aux-Mines es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Dépendait De l'anciana província de Lorraine.
- Origina del nom : una mina de plomb i aguèt espetat a Modèl:La s , suprimida l'an 1788, n'activitat de 1858 a 1900.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Origine du nom : une mine de plomb fut exploitée au Sègle XVII , supprimée en 1788, en activité de 1858 à 1900.


text:
Fotografia
La fotografia es tres causas a l'encòp :
- una tecnica que permet d'obtenir d'imatges gràcias a l'accion de la lutz.
- un imatge obtengut amb aquela tecnica
- pus largament, la branca de las arts graficas qu'utiliza aquela tecnica
Lo mot es format de doas rasics grègas :
- foto- (φwtoς, photos : lutz, clartat) : que ven de la lutz, qu'utiliza la lutz
- -grafia (Ypaφeιv, graphein : pintrar, dessenhar, escriure): qu'escriu, que mena a un imatge
Las gents qu'utilizan aquela tecnica dins la fasa de presa de vista se dison los fotografs. Mas los qu'intervenon a una autra fasa (dins lo desvolopament per exemple) pòrtan d'autres noms.
Ligams[modificar | modificar la font]


text:
Empèri Pèrsa
Pèrsia (en grèc ancian ἡ Πepσίς / hê Persis’) es lo nom metonimic[1] eritat dels Grècs de l'Antiquitat per designar lo territòri governat pels reis Aquemenidas. L'apogèu de la Pèrsia antica foguèt jos la dinastia Aquemenidas que los conquerents Dàrius Ièr e Xèrxes Ier espandiguèron lor territòri fins a venir lo mai grand territòri alara conegut .
Cobejada, aquela region foguèt conquerida entre autres per Alexandre lo Grand al sègle IV, pels Parts dins la segonda mitat del sègle II abC, per las tropas musulmanas al sègle VII, per Genghis Khan al sègle XIII, per Barlan a sègle XIV. Los Iranians pasmens contunhan de parlar persan. La relacion de Pèrsia al monde arabi fa pensar a aquela de Grècia e regard de Roma: conquistada militarament, balhèt la cultura a son vencedor coma mejans los pensaires Omar Khayyam, Avicena, Al-Khawarizmi, etc...
Al sègle III, jos la dinastia sassanida, apareis lo mot Ērān o Ērānšahr, que significa « país dels Arians », tradusit tanben per « país dels Iranians ». Al sègle VII, aprèp la casuda dels Sassanidas, lo país torna prendre a l'estrangièr le nom de « Pèrsia », qu'èra utilizat fins a 1934, quand Reza Pahlavi demandèt a las representacions diplomaticas de nomenar lo país Iran, coma los iranians totjorn nomenèron lor país.
Somari
Cronologia[modificar | modificar la font]
- Sègle X AbC: poblament del plan iranian pels Arians al nòrd e dins lo Fars, pels Mèdes dins l'oèst.
- vèrs -750 : Deiocès fondèt lo primièr reialme mède, que sa capitala èra Ecbatane.
- -612 : los Mèdes s'emparèron de Niniva, provocant la casuda d'Assiria.
- -552 : Pèrsia venguèt un reialme independent jol rei Cirus II.
- -550 : Cirus II destituiguèt l'Empèri Mède e fondèt l'Empèri Pèrsa, que s'espandirà dins tot l'Orient Mejan, de la mar Egèa fins a Índia, d'Egipte fins a Afganistan. Naissença de Dàrius Ièr, rei de Pèrsia. † 486 abC.
- -522 : Aprèp la mòrt de Cambís, lo mague Smerdis usurpèt lo poder ne se fasent passar per Bardiya, fraire d'un mòrt; foguèt assassinat per de generals capitanejats per Dàrius. Començament del reialme de Dàrius Ier, rei de Pèrsia. (fins en 486 abC.)
- -518 : La Via reiala de 2683 km foguèt bastida per tot l'Empèri Pèrsa.
- -490 : Los Pèrsas del rei Dàrius foguèron vencits per una coalicion de Grècs a Maraton; es l'episòdi pus marcant de la Premiera Guèrra Medica.
- -486 : Mòrt de Dàrius Ièr, rei de Pèrsia. Començament del reialme de Xèrxes, rei de Pèrsia. (fins en 465 abC.)
- -482 : Per mestrejar una revòlta Babilònia contra la dominacion pèrsa, Xèrxes faguèt destruire los temples de la vila, coma l'Esagil.
- -480 : Pendent la Segonda Guèrra Medica los Grècs enfonzèron la marina pèrsa a Salamina (Salamis).
- -479 : Atenas refusèt l'ofèrta avantatjosa de passar del costat pèrsa.
- -472 : Dins sa pèça Los Pèrsas, Esquil presentèt al public atenenc la batalha de Salamina vista del costat pèrsa.
- -465 : Xèrxes Ièr foguèt assassinat. Son filh Artaxèrxes Ièr alara vengut rei de Pèrsia.
- -459 : Aprèp aver ajudat de rebèls egipcians contra lo poder pèrsa, los Grècs deguèron fugir e se retirar dins una illa del dèlta de Nil.
- -404 : Egipte ven independenta de Pèrsia.
- -401 : Lo rei pèrsa Artaxèrxes II vencèt e tuèt son fraire Cirus lo Jove a Cunaxa.
- -396 : Lo rei d'Esparta Agesilas II vencèt lo satrapa pèrsa Tissafèrn.
- -386 : Esparta e Grècia signèron un tractat, la patz d'Antalcidas o patz del Rei, reconeissent los dreches de la Pèrsia d'Antaxèrxes sus Asia e Chipre e los dreches d'Atenas sus las illas de Skiròs, d'Imbròs e de Lemnos.
- -370 : Los satrapas de l'Empèri Pèrsa dintrèron en revòlta contra lo poder central, en seguida de l'independéncia d'Egipte en -404.
- -338 : Decès d'Antaxèrxes, rei de Pèrsia assassinat per son eunuc favorit.
- -333 : Alexandre lo Grand vencèt lo rei pèrsa Dàrius III Codoman a la batalha d'Issos.
- -331 : Alexandre lo Grand vencèt lo rei pèrsa Dàrius III a la batalha de Gaugamèlas.
- -312 : Començament del reialme de Seleucos Ièr, fondator de la dinastia seleucida de Pèrsia. (fin en 280 abC.)
- -115 : Los Parts, que lors aujòls venon de las tribús de l'Èst de la mar Caspiana, venent mèstres de Bactriana (lo Nòrd d'Afganistan), de Pèrsia e de Mesopotamia.
- 211 : Ardachir venguèt rei d'una partida de Pèrsia.
- 224 : Pèrsia foguèt unificada per Ardachir.
- 226 : Ardacher vencèt Artaban V, darrièr rei dels Parts e fondèt une novèla dinastia pèrsa, los Sassanidas.
- 227 : Pèrsia ven mestressa de tot l'Empèri Part.
- 241 : Començament del reialme de Shapur Ièr, rei de Pèrsia. (fins en 272)
- 242 : Mani comencèt de predicar sa doctrina religiosa en Pèrsia.
- 259 : Lo rei pèrsa Shapur Ièr capturèt l'emperaire Valerian.
- 297 : Narsés, lo rei sassanida de Pèrsia prenguèt la plaça del rei Tiridate IV d'Armenia.
- 298 : Lo rei pèrsa Narsés deu signar un tractat amb Roma.
- 309 : Començament del reialme de Shapur II, rei de Pèrsia (fins en 379)
- 332 : Novèl recuèlh de doctrinas de Zaratostra en persan (Avesta).
- 337 : Començament de la guèrra pèrsa contra Roma. (fins en 350)
- 348 : De femnas son enrotladas en Pèrsia dins los servicis auxiliars de l'armada.
- 350 : Los Uns envasiguèron Pèrsia e Índia.
- 359 : Shapur II envasiguèt Siria e prenguèt la vila romana d'Amida aprèp una dura batalha.
- 363 : L'emperaire Julian envasiguèt Pèrsia e vencèt los Pèrsas davant las muralhas de lor capitala, Ctesifon.
- 390 : Teodòsi Ièr e lo rei Shapur III de Pèrsia signèron un tractat per se partejar Armenia.
- 399 : Yazdgard monta sul tròn de Pèrsia. Foguèt tolerant pel cristianisme e aviá de bonas relacions amb los Romans.
- 422 : Teodòsi II, emperaire roman d'Orient, e lo rei Vahram V de Pèrsia signèron un tractat de patz.
- 430 : Los Uns Eftalitas, establits en Asia Centrala, ataquèron Pèrsia.
- 506 : Aprèp una contra ofensiva romana, en Mesopotamia, la patz est tornèt entre l'Empèri d'Orient e Pèrsia.
- 516 : Lo persan Mazdak definiguèt la doctrina del Mazdakisme.
- 529 : La darrièra escòla de filosofia en Euròpa, a Atenas, s'acaba e los darrièrs mèstres de filosofia emigrèron en Pèrsia.
- 531 : Lo movement collectivista de Mazdak es vencit en Pèrsia. Començament del reialme de Kosro Ier, rei de Pèrsia. (fin en 579)
- 532 : L'Empèri Bizantin donèt a Pèrsia 3548 kg d'aur per fortificar Caucàs.
- 561 : L'emperaire bizantin Justinian signèt un novèl tractat avec Khosro Ièr, lo rei dels Pèrsas tornèt establir la frontièra entre Pèrsia e l'Empèri Roman d'Orient. L'emperaire bizantin Justinian acceptèt de pagar un tribut annal a Pèrsia. Pèrsia garantís a Bizanci 50 ans de patz.
- 589 : Lo rei de Pèrsia Khosro Ier es depausat per una revòlta militara e fugiguèt a Constantinòble per demandar d'ajuda.
- 590 : Començament del reialme de Khosro II, rei de Pèrsia. (fins en 628)
- 591 : L'emperaire bizantin Maurici tornèt establir sul tròn lo rei de Pèrsia Khosro II. En retorn, recebèt de concessions territorialas importantas. La patz torna entre ambedós empèris.
- 600 : Los molins de vent son utilizats en Pèrsia per l'irrigacion.
- 627 : Eraclius, alliat als Khazars, arribèt davant Niniva e destruiguèt l'armada pèrsa.
- 632 : Començament del reialme de Yazdgard III, darrièr rei sassanida de Pèrsia. (fin en 651)
- 632 : Lo califa Abou Bakr somet las tribús aràbias revoltadas. Marchèt cap a Siria e Pèrsia en 634
- 637 : Los Arabis destruiguèron l'armada persana a la batalha d'al-Qadisiyya.
- 900 : Los molins de vent arribèron de Pèrsia dins l'Espanha musulmana.
- 975 : Lo Persan Muvaffak escriguèt un tractat dels remèdis.
- 1048-1131 : Omar Khayyam
- 1055 : Los nomadas turcs seldjoukides, sunnitas, qu'èran ja fòrça dins las armadas del califat abbassida s'emparèron de Bagdad en 1055.
- 1094 : La sècta dels Assassins de religion chiita es fondada en Pèrsia.
- 1251 : Començament de la conquèsta de Pèrsia per Olago, felen de Genghis Khan (fin en 1265).
- 1447 : Esclatament de l'empèri de Barlan (Timour Lenk), Índia, Pèrsia e Afganistan ganhèt son independéncia.
- 1502 : Ismail Ièr establiguèt la dinastia safavida en Pèrsia. Lo chiisme venguèt la religion d'Estat de Pèrsia.
- 1571 : Naissença d'Abbas Ièr lo Grand, chah de Pèrsia (†1629).
- 1585 : Començament del reialme d'Abbas Ièr (fins en 1622).
- 1590 : Abbas Ièr signèt la patz amb los Turcs.
- 1598 : Abbas Ièr de Pèrsia vencèt los Ozbecs a Eerat. Faguèt d'Ispahan sa capitala.
- 1623 : Abbas Ièr prenguèt Bagdad als Turcs.
- 1629 : Mòrt d'Abbas Ièr.
- 1709 : Los Afgans se soslevèron contra lo poder persan e formèron un Estat afgan independent.
- 1722 : Començament del contraròtle afgan sus Pèrsia.
- 1730 : Los Afgans son fòragetats de Pèrsia.
- 1736 : Començament del reialme de Nâdir Shâh, chah de Pèrsia, fondador de la dinastia afshar, qu'espandiguèt l'influéncia persana en Índia. (fins en 1747)
- 1737 : Començament de l'ocupacion persana d'Afganistan. (fins en 1747)
- 1794 : Agha Mohammad Khan fondèt la dinastia Qajar (Kajar) que regnèt sus Pèrsia fins a 1925.
- 1811 : Guèrra entre Pèrsia e Russia que remportèron de victòria dins lo Caucàs.
- 1826 : Començament de la Guèrra Russopersana de 1826-1828, Russia prenguèt de províncias armènias fins en 1828
- 1901 : Una companhiá britanica recebèt una concession de foratge petrolièr per 60 ans en Pèrsia.
- 1934 : Lo nom d'Iran s'utiliza oficialament dins las correspondéncias estrangièras.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Bibliografia (fr)[modificar | modificar la font]
- Collectif, De la Mésopotamie à la Perse, Encyclopædia Universalis et Grand Livre du Mois, coll. « La grande histoire des civilisations », 1999.
- Philip Huyse, La Perse antique, Belles Lettres, coll. « Guide Belles Lettres des civilisations », Paris, 2005 (ISBN 2-251-41031-7).
- La Danse de l'âme, recueil d'odes et de quatrains d'auteurs persans traduits par les orientalistes du Journal asiatique, éditions InTexte, Toulouse, 2006, ISBN 2-9514986-7-5.
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La region, que pòrta lo nom de Pars, Pārsa- en persan ancian o Pārs en persan mejan, designa un territòri se trobant a l'entorn de Persepòlis.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1896
Los primièrs Jòcs Olimpics d'estiu de l'èra modèrna (Jòcs de la Ièra Olimpiada) se debanèron a Atenas Grècia (5 - 15 d'abrial de 1896).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas e referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
14 equipas per 241 atlètas: aicí la chifra istorica dels bels primièrs Jòcs Olimpics de l'Èra Modèrna...
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
espòrts & espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Atenas 1896 - Atletisme
-
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Tennis[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
autres espòrts[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 186 documents subre Atenas 1896 en picar coma clau Olympic Games 1896


text:
Roșia Montană
Roșia Montană (en ongrés Verespatak, en alemand Goldbach, en latin Alburnus Maior) es un vilatge minier situat dins los Monts Apuseni, au nòrd-oest dau județ d'Alba (lo departament), en Transilvània, Romania. La comuna se composa de setze vilatges: Bălmoșești, Blidești, Bunta, Cărpiniș (Abrudkerpenyes), Coasta Henții, Corna (Szarvaspatak), Curături, Dăroaia, Gârda-Bărbulești, Gura Roșiei, Iacobești, Ignățești, Roșia Montană, Șoal, Țarina and Vârtop.
La comuna e la mina[modificar | modificar la font]
Roșia Montană es situat sus un site onte l'activitat miniera es coneguda dempuei l'antiquitat. Los romans l'an desvelopat e an creat los dos Alburnus : Al. Maior (Roșia Montană) e Al. Minor (Abrud, dins la valada). Los monts Apuseni son plan riches en minerés, n'i trobam de las gròssas quantitats d'aur pur (a 24 carats), d'argent, de coire e daus metaus rares. L'extraccion miniera es restada tradicionala e privada juscant'a l'arribada dau comunisme. A 'queste periòde, l'Estat romanés a nacionalizat e mecanizat l'activitat esbolhat los şteampuri (los concassaires a rodet (ròda a aiga) alimentats per daus pitits estanhs apelats tau). Après quauquas annadas, l'extraccion de minerés a chanhat, los miners an començat a trabalhar en carriera a ciau dubrit. Qu'es entau qu'a disparut un daus monts dau site (lu mont Cetate), classat monument istoric e naturau dins las annadas 50. Dempuei 2007 la mina es barrada e los miners au chaumatge. La firma multinacionala Gold Corporation vòu tornar lançar l'activitat, mas emb las tecnicas d'extraction e de tractament massivas (a ciau dubrit), l'utilizacion de cianur e d'un grand estanh de retenguda de las aigas cianuradas.
En 1854 un a trobat 25 tauletas de bòsc cerat. Una, datent dau 6 genier 131 après J.C. menciona la denominacion de la vila (Alburnus Maior). 'Questa tauleta es aura expausada au Museu de la Mina de Roșia Montană (Muzeul Mineritului).
Entre los que volen tornar trobar dau trabalh a la mina e los que volen parar las atacas au site naturau e culturau e desvelopar 'n'activitat toristica, lo vilatge es talhat en dos. Per lu moment, lu ministre de l'environadís romanés s'opausa au projecte de la firma.
La lenga[modificar | modificar la font]
Las gents de Roșia Montană parlan romanés ardelean o ongrés transilvenc. L'arelean es un dialècte parlat en Transilvània. Es estat influenciat per l'ongrés e l'alemand. Dins 'queu vilatge, 'queu boiradís es ben marcat, la prononciacion es colorada de consonantas ongresas e lo vocabulari corrent es plen de mots ongreses, alemands, franceses, eslaus, totes romanizats.
Parapleu: Parassòr (en ro. umbrelă); ven dau francés parapluie
Betyag: Malaude (en ro. bolnav); de l'ongrés beteg
Costen: Placard (en ro. dulap); de l'alemand kosten
Cucuruz: Bigarran (en ro. porumb); de l'eslau kukuruza
Veire lu lexic seguent :
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- RosiaMontana.RO.TL Site toristic sus Roșia Montană - Bucium
- Article de Financial Times, Gold is Not Enough. 8 aprilie 2004
- No Dirty Gold : Roșia Montană
- The Forgotten Mammal de Mary Katherine Ham, Townhall.com
- (ro) (en) (on) (de) Campania „Salvați Roșia Montană”
- (ro) (en) Proiectul „Drumul Aurului”
- (ro) (en) (on) Festivalul de muzică FânFest
- (ro) (en) Roșia Montană Gold Corporation
- (en) Roșia Montană Gold Mine


text:
Region de Danemarc
La region es la division administrativa principala de Danemarc dempuèi lo primièr de genièr de 2007.
Las 5 regions de Danemarc son :
- Jutlàndia Septentrionala (Nordjylland) compausat de l'amt del Jutlàndia Septentrionala e d'una part de l'amt de Viborg amb una administration centrala en Aalborg. 11 municipalitats. 7 927 km².
- Jutlàndia Centrala (Midtjylland) compausat dels amter de Ringkjøbing, d'Aarhus e d'una part dels amter de Viborg et de Vejle. La region es administrada a Viborg. 19 municipalitats. 13 142 km².
- Danemarc Meridional (Syddanmark) compausat dels amter de Fyns, Ribe e de la Jutlàndia Meridionala e d'una part de l'amt de Vejle. La region es administrada a Vejle. 22 municipalitats. 12 191 km².
- Hovedstaden compausada dels amter de Copenaga et de Frederiksborg, dels comunas de Copenaga et de Frederiksberg e de la comuna regionala de Bornholm. La region es administrada a Hillerød. 29 municipalitats. 2 561 km².
- Sjælland compausada dels amter de Roskilde, de Storstrøms et del Sjælland Occidental. La region es administrada a Sorø. 17 municipalitats. 7 273 km².


text:
Lophotrochozoa
Los Lofotrocozoaris son un dels dos gropes majors dels Protostomians. Los tres primièrs gropes se desvolopan en formant una larva trocofòra que pòrta de rengadas de cilhas altorn de son ais. Èran autrescòps acampats amb los Artropòdes dins lo grop dels Eutrocozoaris (« qu'an una larva trocofòra ») alara que los Artropòdes produson pas de larva trocofòra. Aqueste acampament se justificava per la segmentacion similara entre los Artropòdes e los Annelides. Aqueste acampament se justifica pas pus uèi.
Los quatre autres phyla an per tòca comuna la preséncia d'un lofofòr, una corona de tentaculs cilhats altorn de la boca. Se considèran doncas coma fasent partida del sosgrop dels Lofoforates. Se caracterizan tanben per un clivatge radial e cèrts autors los consideravan coma de Deuterostomians fins que las analisis filogeneticas los placèsson dins los Eutrocozoaris. Las relacions exactas entre los diferents phyla son pas d'a fons certanas, mas apareis que los Lofoforates e los Eutrocozoaris son de gropes parafiletics.


text:
Revòuta dei Boxers
La Revòuta dei Boxers se debanèt en China de novembre de 1899 a setembre de 1901. Foguèt un movement d'insurreccion qu'èra inicialament opausat a la dinastia manchó, a la politica de reformas dau govèrn e la preséncia estrangiera sus lo territòri. A partir dau començament de l'annada 1900, lo govèrn de Cixi assaièt d'utilizar lo movement unicament còntra la preséncia occidentala. D'Europèus e de Chinés crestians foguèron massacrats per la foga durant tot aqueu periòde, subretot après lo començament dei combats. En junh, lei missions diplomaticas europèas installadas dins la capitala foguèron enceucladas per lei tropas regularas chinesas e lei membres dau movement dei Boxers. Lo 21 de junh de 1900, lei Occidentaus formèron una aliança granda dicha deis Uech Nacions e decidiguèron la guèrra. Lo 4 d'aost, acomencèron una ofensiva en direccion de la capitala. Maugrat una resisténcia chinesa acarnada a Peitsang (5 d'aost), Yang Tsun (6 d'aost) e a Tongzhou (12 d'aost), Pequin es atacada e conquista lo 14 d'aost. Lo govèrn chinés deguèt ajudar leis Europèus dins la repression de la revòuta que s'acabèt solament en setembre de 1901.


text: Lo cobalt es un element quimic de numèro atomic 27 e de simbòl Co que se situa dins lo grop 9 de la taula periodica dels elements. Es un metal dur, ferromagnetic, de color blanc blavenc. Sa temperatura de Curie es de 1388 K. Normalament se tròba amassa amb lo niquèl, e totes dos son abitualament part dels meteorits de fèrre. Es un element quimic essencial pels mamifèrs en quantitats menudas. Lo Co-60, un radioisotòp del cobalt, es un traçador e agent de pes dins lo tractament del cancèr. Lo cobalt metallic es generalament constituït d'una barreja de doas formas allotropicas amb d'estructuras cristallinas exagonala e cubica centrada sus las facietas que la temperatura de transicion entre ambedós es de 722 K. Presenta d'estats d'oxidacion basses. Los compausats que lo cobalt a un estat d'oxidacion de +4 son pro escasses. Per contra l'estat d'oxidacion +2 es plan espandit e mai lo +3. I a tanben de complèxes importants amb un estat d'oxidacion +1.


text:
Abadiá de Moissac
L'Abadiá de Sant Pèire de Moissac es un dels ensembles architecturals mai bèls d'Occitània amb sas extraordinàrias esculturas romanicas. Se trapa dins la comuna carsinòla de Moissac.
L'abadiá Sant Pèire de Moissac es monument istoric de França dempuèi 1840. Es tanben inscricha au Patrimòni Mondial de l'Umanitat dins l'encastre dels Camins de Sant Jaume dempuèi 1998.
Somari
Presentacion[modificar | modificar la font]
L'abadiá, fondada al sègle VII, foguèt ligada en 1047 a la poderosa abadiá de Clunhic e venguèt, dempuèi lo sègle XII, lo mai famós centre monastic d'Occitània. Se l'abadiá e los claustres ofrisson un exemple remarcable d'una mèscla dels estils romanics e gotic, es lo timpan del pòrge sud que constituís lo vertadièr cap d'òbra de Moissac.
Bastit al sègle XII, illustra la vision apocaliptica de Sant Joan l'Evangelista dins un fum de detalhs expressius, veire allucinats.
La decoracion dels arcs e dels capitèls dels claustres es una vertadièra esplendor.
I a dos musèus: art sacrat dins la sala capitulària, arts e tradicions populars dins lo Palais abadial.
Istòria[modificar | modificar la font]
Una piosa legenda difusada pels benedictins moissagués, atencionats al prestigi de l'abadiá, dich qu'aquela seriá estat fondada per Clodovèu I d'esperel l'endeman d'una victòria emportada dins aquel luòc suls Visigòts, en 506. Lo rei franc, avent fach lo vòt d'erigir un monastèri se triomfava, auriá lançat del naut del puèg una javelina per marcar lo luòc precís que s'i enauçariá « l'abadiá dels mila monges », en memòria de mila dels seus guerrièrs mòrts al combat. Mas la javelina se plantèt al mièg d'un palun, çò que demandava de bastir sus de pals. Una autra tradicion, populara, ditz que Clodovèu auriá actat jos lo vam d'une vision dins un sòmi d'inspiracion divina[1]. En mai - e aquí es pas mai una legenda -, l'umiditat del sossòl de l'abadiala de Sant Pèire es en partida responsabla de degalhs grèus que tòcan uèi los basrelèus del portal romanic.
En realitat, a Moissac se trapa de rèstas d'occupacion romana, colomnas classicas, monedas[2], tèsts e tròces de maçonariá[3], mas se pòt o considerar coma un dels fòrça monastèris establits dins l'Aquitània del sègle VII aparats pels sobeirans merovingians, coma Dagobèrt, e jol vam de segur de l'evesque de Caors, sant Didièr (630-655), conegut pels seus gosts de l'art et de la vida austèra[4]. Se pòt doncas considerar que l'abadiá tala que la coneissèm ara data de la mitat del sègle VII[5].Las possessions de l'abadiá aumentèron fòrça en 680 per la donacion d'un nòble, Nizezius, de las seunas tèrras, sèrfs e glèisas[6][7].Lo privilègi de l'aparament reial foguèt renovelat al començament del sègle IX per Loís lo Pietós, alara rei d'Aquitània, proteccion lèu remplaçada per aquela dels comtes de Tolosa.
Mas la situacion de la vila sul grand camin de passatge, rotièr e fluvial, anant de Bordèu a Tolosa, la fasiá plan vulnerabla a las invasions. Atal, l'abadiá foguèt saquejada pels arabis d’Al Andalús, un primièr còp quand aqueles assetjèron Tolosa, un segond còp aprèp la desfacha francesa de Peitieus en 732. Un sègle mai tard, d'autres pilhatges foguèron lo fach de piratas normands que remontavan Garona puèi, al sègle X, dels ongreses.
Bastida de nòu, foguèt damatjada tornarmai en 1030 per la casuda del teulat, per l'encendi en 1042 que toquèt tota la vila, mas tanben pel comportament permissiu dels monges que l'occupavan: un refugi de raubaire[8].
Lo restacament a Clunhic, per Sant Odilon[modificar | modificar la font]
En 1047, Odilon de Clunhic, de passatge, nomenèt al cap de l'abadiá Durand de Bredon, tot èra de tornar far, amor que teoria e practica se destriavan tròp una de l'autra. Los monges benedictins, en principi astrenchs als trabalhs manuals e agricòls, se descargavan de fach de la lors corrògs suls fraires convèrs e los sèrfs. Lo mai grèu èra que, jol govèrn de l'abat Estève, la disciplina s'èra plan relargada. Aquel personnatge deguèt la seuna cadièra abadiala sonque a la benvolença de Gaubèrt, un senhor local qu'aviá comprat l'abadiá fòrt car.[9] e trabalhèt tanben per l'ensems dels bens de l'abadiá.
La causida de Moissac coma etapa majora sul camin de romavatge cap a Compostèla, provoquèt un brilhant reviscòl esperital e artistic. Amb le grand abat d'origina auvenhata dom Durand de Bredons (1048-1072), tanben evesque de Tolosa, comencèt l'edat d'aur del monastèri qu'espandiguèt las seunas possessions dins tot lo Miègjorn lengadocian e fins en Catalonha. L'abadiá foguèt governada per de grands abats: dom Hunaud (1072-1085), que foguèt vescomte de Brulhés, qu'aqueriguèt fòrça tèrras mas afontava de controvèrsias eclesiasticas de contunh e conflictes amb los senhors mejancièrs[10]; dom Ansquitil, començava de plan trista mena essent contestat per un monge qu'escartèt, en represalhas aquel moguèt la vila, es lo papa que l'assegurèt en sa plaça[11]; faguèt erigir los claustres (1115)[12] e aculhèt lo papa Urban II vengut consacrar lo mèstre altar de la glèisa. E lo benaürós Rogièr (1115-1131), faguèt bastir una glèisa nòva amb copòla[13]dins l'estil de Caors e Solhac, e es segurament el tanben que bastiguèt la torre pòrge e lo portal amb lo seu celèbre timpan (1135).
Lo sègle XII es lo mai prospèr per l'abadiá, contrarotlava alara de tèrras, de priorats fins al Perigòrd, lo Rosselhon, e mai luènh en Catalonha[14]. Dins la ierarquia de Clunhic, l'abat de Moissac ven en segond, aprèp aquel de Clunhic[15]. Los monges de Moissac son mai bastisseires que copistas o teologians; pasmens se pòt veire de manuscrichs que gaireben totes foguèron levats a París al sègle XVIII per Foucault e son ara a la Bibliotèca Nacionala de França[16]
En 1188, la vila foguèt ravatjada per un encendi, pauc aprèp los Angleses pausèron lo sètge a la vila que fin finala tombèt[17]. Puèi foguèt lo temps de la Crosada dels albigeses que delmèt las tèrras abadialas.
A la fin del sègle XIII, de grands abats bastisseires Raimon de Montpesat, puèi Bertran de Montagu (1260-1293) pòdèron utilisar las rèstas, es perque se trobèt d'arcs de bricas que son tipics de l'epòca, mas lor òbra foguèt destroïda per la guèrra de Cent Ans. Las exaccions des Grandas Companhiás s'apondèron a une epidèmia de pèsta dins aquela vila frontièra, al tèrme de l'Aquitània anglesa, fòrça disputada per ambedós camps. A la fin del sègle XV e al començament del sègle XVI, la tormenta passada, Aimeric de Ròcamaurèl (1431-1449)[18], puèi Pèire de Caramanh (1449-1483)[19] deguèron tornar bastir en totalitat la leur abadiala roïnada; faguèron grands trabalhs, sobretot, la partida gotica de l'abadiala, lo naut de fòrça parets, las vòltas[20].
En 1625, l'abadiá foguèt secularizada, ce que marca lo començament en granda partida son abandon.
Jos la Revolucion en 1790, foguèt suprimida, venduda a un ciutadan patriòta, que la donèt a la vila e los claustres e la glèisa en octòbre de 1793, lo mobilièr de la glèisa e los veirals, los ornaments e las pèças d'orfebreria del Tresaur, foguèron pilhats.
Una garnison i demorèt jol Primièr Empèri, çò que roïnèt lo malonatge e las esculturas, serviguèt tanben de fabrica de salpètre.
Encara mai, los engenhaires del Camin de fèrre cugèron destruir los claustres que se situavan sul traçat previst de la linha. Fòrça protestacions permetèron de lo salvar in extremis, que la corba dessenhada aquí pel ralh, per l'evitar. Pasmens, lo grand refectòri e las cosinas dels monges, al nòrd, foguèron sacrificats. L'eveniment permetèt d'alertar la jova administracion dels monuments istorics de França que, jol govèrn de l'arquitècte Viollet-le-Duc, comencèt las primièras òbras de salvegardia[21].
Arquitectura[modificar | modificar la font]
L’abadiá[modificar | modificar la font]
D'escavacions revelèron jos l'abadiala de Sant Pèire lo corredor anular d'una glèisa preromanica amb un grafiti del sègle IV, e de pilars redonds de la nau primitiva. La partida mai anciana que demòra es lo cloquièr-pòrge de 1120, fortifica vint ans aprèp e abrigant l'un dels mai bèls portals romanics qu'existís. La partida bassa de la nau, de pèire, es tanben romanica, mas la partida nauta de bricas es del gotic miègjornal; las doas travadas del còr, l'absida de cinc pans e las capèlas son del sègle XV. S'i pòt veire una Pietà del sègle XV e une crucifixion del sègle XVII.
Los capitèis romanics de los claustres s'acabèron en 1100 jos l'abat Ansquitil, mas l'ensems foguèt bastit de nòu al sègle XIII amb d'autras colonmetas e d'autras arcadas en ogiva. Salas dels monges, palais dels abats e torre s'edifiquèron del sègle XIII al XV.
Lo timpan de l'abadiala[modificar | modificar la font]
Lo timpan de la pòrta sud de la glèisa de Sant Pèira de Moissac mesura 6 5 m sus 4 5 m. Realizat entre 1110 e 1230, s’inspira de l'Apocalipsi de Joan e presenta al centre d'un Crist en majestat, los pés repausant sus la mar de cristal, una legenda populara la nomenava Reclovis en omenatge a la creacion supausada pel rei Clodovèu[22]. Aquela figura, sovent utilizada pel decòrs dels timpans romanics, es enrodada dels simbòls dels quatre evangelistas (Marc, Matieu, Luc e Joan), alara que los vint e quatre vilhards del recit de l'Apocalipsi de Sant Joan son plaçats al bas e suls costats de la scèna.
L'ieratisme dels personatges, lo caractèr irrealista de qualques posturas e del tractament dels draps, lo manca de libertat de las figuras al respècte del cadre son de trachs caracteristics de l'escultura romanica.
Lo lindal e los ars de vòltas son ornadas de motius vegetals. Lo lindal fa problèma, es similar a la « pèira constantina » del musèu de Caors, deu èsser un reemplec roman.
Lo trumèl monolita es ornat d'animals entrelaçats, tres parelhs de leons e leonas entrecrosats, plaçats sus un fons vegetal, se superpausan sus la fàcia aparenta du trumèl[23]; las fàcias lateralas representan sant Paul e lo profèta Jeremias. E los dos personatges dels pédrechs polilobats d’influéncia maurèsca, figuran sant Pèire e lo profèta Isaïas. Aqueles apòstols son benleu una allusion al restacament de Moissac a l'abadiá de Clunhic, plaçada jos la proteccion de sant Pèire e Sant Paul.
Los costats del pòrge son tanben escultats. Los relèus de drecha mòstran, sus tres registres: l'Annonciacion e la Visitacion, l'Adoracion des Mages e la Presentacion al Temple, la Fugida en Egipte e la Casuda de las idòlas. Lo costat oposat illustra la parabòla del paure Lazar e del ric marrit, vòudat als suplicis infernals reservats als luxurioses e als avars, figurant a la partida inferiora.
Lo Cloquièr pòrge[modificar | modificar la font]
Rèsta de l'edifici d'origina sonque lo cloquièr porque que foguèt fortificat vèrs 1180. La fortificacion compòrta un camin de ronda, un paret emerletat, d'arcas e una galariá de matacans.
Lo nartèx[modificar | modificar la font]
Lo decòrs dels voluminoses capitèls du nartèx, cap d'òbra de composicion, utiliza de motius vegetals o animals, coma de Lops que las tètas venon se confondre, al canton, per levar una feda o un aucèl dins lo morre. Aqueles animals de còrs tenduts, dispausats en X sus la fàcia principala, anoncian aquel del trumèl.
La nau de la glèisa[modificar | modificar la font]
Dintram dins lo nartèx que la vòlta repausa sus uèit poderosas colomnas engatjada dins de grands capitèls fòrça estilizats del sègle XI e XII, sostenent la casuda de quatre nervaduras en crosada d'ogivas.
La nau consèrva une partida de son mobilièr, qu'una Verge de Pitiat de 1476, una agradiva fugida en Egipte]] de la fin del sègle XV, e un admirable Crist romanic del sègle XII, e fin finala una mesa al tombèl de 1485. Lo còr es rodejat d'una clausura de pèira escultada, del sègle XVI, darrièr que se trobèt una absida carolingiana. Formas del sègle XVII. Dins una ròdol plaçat jos l'òrgue, un sarcofag merovingian en marbre blanc dels Pirenèus.
Possèda, prèp del còr un « document » del mai grand interès istoric: una placa de consecracion, datada de 1063. Que lo tèxte, tradusit del latin dich: « La consecracion d'aquela glèisa lo cinc de novembre s'onora d'aver amassat aqueles evesques: per Aush : Ostind, per Leitora: Raimon, pel Comenge: Guilhèm, per Agen : Guihèm, per la Bigòrra: lo bon Eracli, per Auloron: Esteve, per Aira: Pèire, Tolosa: Toi Durand, son protector e lo nòstre. Folcs, fils de Simon que fa la lei a Caors foguèt pas desirat. Èra en 1063 ans aprèp que Dieu donèt al mond lo venerable enfantament virginal. Per vòs, Ò Crist Dieu, lo rei Clodovèu fondèt aquel ostal. Aprèp el, Loís lo Bonàs la comblèt de las seunas larguessas. »
Dempèi l'exterior, apareisson plan los dos periòdes de construccion de la nau amb una partida romanica (de pèira) e una autra gotica (de brica). Se tròba la partida romanica dins lo sosbassament de las parets de la nau e dins las fenèstras en plan cindre de las partidas bassas. Lo rèsta foguèt bastir al sègle XV, dins lo gotic miègjornal.
Los claustres romanics[modificar | modificar la font]
Une inscripcion permet de datar los claustres fòrça precisament de 1100. Se constituís de quatre galariás fustadas que los arcs cason sus une seriá de colonmetas de marbre.
Ornats sus las solas galariás del jardin, lo fustatge del cobèrt repausant sus una paret nuda. Amb per alternància de colomnetas simplas e doblas suportant las arcadas de las seunas quatre galariás, los claustres de 116 colomnas diferentas de Sant Pèire de Moissac.
Las dimensions son de 31 m sus 27 m.
Aqueles capitèls istoriats, escultats sua quatre fàcias, vertadièrs caps d'òbra de l'escultura romanica illustran, Genèsi, Enfança del Crist, Miracles de sant Beneset, tèmas florals o estolizats, de personatges, de vegetals o d'animals, d'inspiracion orientala.
Las arcadas s'interrompan als cantons e al centre per de pilars carrats de brica recobèrts de placas de marbre esculptadas. Uèit d'aquelesrepresentan los apòstols. Uèit dels dotze, identificats per d'inscripcions, son reünits dos a dos a cadun dels quatre canton: Pèirz e Paul al sud-èst, Jaume e Joan al nòrd-èst, Filip e Andrèu al nòrd-oèst, Bertomieu e Matieu al sud-oèst. Un noven apòstol, Simon, es representat sul pilar central de la galariá occidentala, costat oèst. Benlèu a l'origina èra amb los tres autres mancants, suls pilars d'un portic a l'entorn find al sègle XVIIIe siècle d'una bèla font al canton nord-oèst del pati. Un autre figura Durand de Bredons, primièr abat clunisian de Moissac (1048-1072).
Al canton Sud-oèst, un escalièr mena a la sala nauta, puèi al teulat ont i a una bèla vista, tanbrn sus la la vila e, al delà sus la val du Tarn e las costièras del Moissagués.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)E. Rupin, l'abbaye et les cloîtres de Moissac, Picard, Paris, 1897, pages 21 à 25
- ↑ (fr)Dumège, Antiquité de la ville de Moissac copie manuscrite de l'hôtel de ville de Moissac, 1823, pp. 1sqq., 127sqq., 140sqq.
- ↑ la preséncia de rèstas romans foguèron observats per l'abat Aimeric de Pairac dins sa cronica escricha (~1400), París Bibliotèca Nacionala, ms. latin 4991-A, f.154 R, col. 1 « Denique in multislocis harum parcium in agris et viis publicis apparent antiqua pavimenta que faciunt inter signavillarum antiquarum et penitus destructarum… »
- ↑ (fr)La vie de saint Didier, évêque de Cahors (630-655), ed. Poupardin, Picard, Paris, , 1900, pp22 sqq.
- ↑ (fr) A. Lagrèze-Fossat, Études historiques sur Moissac, Dumoulin, París, III, 1874, pp. 495-498; e E.Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, pp. 21-25, per las legendas e las datas de fondacion.
- ↑ (fr)E.Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, pp. 28-29
- ↑ (fr)Nizezius e la seuna esposa Ermentruda donan a l'abadiá de Moissac fòrça domènis e glèisas situadas dins lo Tolosenc e lo país d'Eusa.
- ↑ (la)l'abat Aimeric de Pairac dins sa cronica escricha (~1400), París Bibliotèca Nacionale, ms. latin 4991-A, f.154 R, col. 1
- ↑ Una inscripcion, ara revelada dins lo còr de la glèisa le remembra
- ↑ (fr)Ernest Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, pp. 57-62
- ↑ (fr)E.Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, Paris, 1897, pp. 62-63
- ↑ (fr)V.Mortet, recueil de textes relatifs à l'histoire de l'architecture en France au Moyen Âge, sègles XI e XI, Picard, París, 1911, pp. 146-148, mas tanben per una inscripcion sus l'un dels pilars de los claustres
- ↑ (fr)Ernest Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, pp. 70-75; e Meyer Schapiro, tèsi de 1929
- ↑ (fr)E.Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, p. 181 mapa que dona l'espandida de las possessions de l'abadiá.
- ↑ (fr) Millénaire de Cluny, Mâcon, 1910, II, pp. 30-31; e Pignot, Histoire de l'ordre de Cluny, II, p. 190
- ↑ vejatz Léopold Delisle, Le cabinet des manuscrits, I, pp. 457-459 Le cabinet des manuscrits de la Bibliothèque impériale; page 456, 518-524 Lo cabinet dels manuscrichs de la Bibliotèca imperiala; p. 518.
- ↑ (fr)E.Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, pp. 82-83.
- ↑ "chartes" Auguste Angles, L'abbaye de Moissac, París, H. Laurens, coll. « Petites monographies des grands ouvrages de la France », 1910, 96 p.
- ↑ chartes
- ↑ (fr)E.Rupin, l'abbaye et les cloitres de Moissac, Picard, París, 1897, p.345
- ↑ (fr)Levat l'àngel de l'Annonciacion del pòrge sud e qualques modilhons ; e : A. Lagrèze-Fossat, Études historiques sur Moissac, Dumoulin, París, III, 1874, pp. 266-268.
- ↑ Picard, París, 1897, pp. 21-25
- ↑ (fr)Janetta Rebold Benton (trad. Michèle Veubret), Bestiaire médiéval : Les animaux dans l'art du Moyen Âge, Nòva York París Londres, Abbeville, 1992
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)L'abbaye de Moissac; Auguste Angles; col. Petites monographies des grands ouvrages de la France; París; 1910; ed: H. Laurens
- (fr)Quitterie Cazes & Maurice Scellès; Le cloître de Moissac; Bordèu; ed: Éditions Sud-Ouest; 2001; isbn 9782879014524}}
- (fr) Chantal Fraïsse; Les bâtiments conventuels de l'ancienne abbaye Saint-Pierre de Moissac in Mémoires de la Société Archéologique du Midi de la France; t.: LIX; 1999
- (fr) Chantal Fraïsse; Moissac, histoire d’une abbaye, mille ans de vie bénédictine; Caors; ed: La Louve éditions; 2006; isbn 9782916488059
- (fr) Janetta Rebold Benton; Bestiaire médiéval, Les animaux dans l'art du Moyen Âge; ed: Abbeville; Nòva York París Londres; trad>fr Michèle Veubret
- (en)Meyer Schapiro; Selected Papers I, Romanesque Art; ed: George Braziller; Nòva York; 1977; reedicion de la tèsi de doctorat a la facultat de filosofia de l'universitat de Columbia en 1929.
- (fr) Marguerite Vidal, Jean Maury & Jean Porcher; Quercy roma; ed: Éditions Zodiaque; col: la nuit des temps n°10 - La Pierre-qui-Vire; 1979; isbn 9782736701431
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Les diables de Moissac
- (fr) Pagina sus l'Abadiá de Sant Pèirz de Moissac del site Terres romanes
- (fr)site del Centre d'art roman de Moissac
- (fr)Un estudi sus un manuscrich moissagués


text:
Prenhan
[[Categoria:Wikipèdia:esbòs Modèl:Esbòs/paramètres comuna de Gers]]
Prenhan[1][2] (Preignan en francés) qu'ei ua comuna francesa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament de Gers e la region Mieidia-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dens la zona urbana d'Aush sus lo Gers.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Chartreuse deu Pastissé, où vécut le Général Dessolle
- Glèisa romanica Sent Estiena, remaniée au XVIen siècle ; le retable en bois doré (restauré récemment) date deu XVIIen siècle.
-
-
La glèisa de Prenhan, deu camin de Montaut
-
Personalitats ligadas dab la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean Joseph Dessolles (1767-1828)
Embessonatge[modificar | modificar la font]
- Corral de Calatrava (Espanha) (Castilla Mancha) desempuish lo 17 de mai 1997,
- Vic en Fesensac (França) desempuish lo 21 avriu de 2009
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ grafia d'après la mapa de las comunas de Gers en gascon
- ↑ Prenhan sus lo sit de l'Insee
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- FESTIVAL ROCK'N'STOCK - un festival de musiques actuelles gratuit à Prenhan - Gers - França
- Râmoon Stompers - Groupe de Ska Punko Cuivro Rock'n'roll déjanté


text:
Ermès Trismegist
Ermès Trismegis es lo nom grèc d'un personatge mitic associat a un sincretisme del dieu egipcian Djehoti (Tòt en grèc) amb lo dieu grèc Ermès[1]. Ermès Trismegist significa en grèc “Ermès, tres còps grand”, Ἑpuῆς ὁ TpισuέYισtoς. En latin es: Mercurius ter Maximus.
Li son atribuits un ensemble de tèxtes sonat Ermetica, que los pus coneguts son lo Corpus Ermeticum, recuèlh de tractats misticofilosofics, e la Taula d'emerauda.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ E. A. Wallis Budge The Gods of the Egyptians. Vol. 1. p. 415.


text:
L'Union (Nauta Garona)
L'Union [1][2] ( L'Union en francés) es una comuna d'Occitània (Lengadòc) del departament francés de la Nauta Garona (Miègjorn-Pirenèus).
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna de l'airal urban de Tolosa situada dins son pòl urban en banlèga Nòrd-Èst de Tolosa.
Accès[modificar | modificar la font]
- Per l'autostada A68 sortida 01,
- Pel periferic Èst sortida 14.
Istòria[modificar | modificar la font]
?????????????????????? De verificar L'Union tira son nom de sas originas : la comuna foguèt constituida dins las annadas 1790 per la fusion dels masatges de Bèlvéser e de La Cornaudric. ??????????????????
Pendent la retirada d'Espanha de tropas napoleonianas jos los ordres del marescal Solt, lo territòri de la comuna foguèt lo teatre de combats entre aquelas tropas e las del duc de Wellington lançadas a lor perseguida, fins a se fixar a Bèlmont (batalha de Tolosa (1814)).
???????????????????????
Òm pòt entendre encara la gent parlar de Sant Joan de l'Union, eiretatge dels temps ont las comunas de Sant Joan e L'Union n'èran pas mai qu'una, coma la parròquia del meteis nom. ?????? De verificar : Sant Joan
Administracion[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- A L'Union i a un olivièr millenari[3], sus la plaça de la vila.
- La Granda hala de L'Union es une granda sala d'espectacle, luòc de forums o d'autres exposicions
- Sa glèisa ten una arquitectura tipica de sègle XIX.
-
-
-
olivièr millenari
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Jean-Luc Reichmann, animator de televison
- Sylvia Pinel, deputada de Tarn e Garona
referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ fotos de l'olivièr millenar


text:
Laboratòris Bell
Los Laboratòris Bell - Bell Telephone Laboratories o AT&T Bell Laboratories - , mai conegut coma Bell Labs, o Los Bell Labs), foguèron fondadas en 1925 e implantats à Murray Hill dins l'Estat american de Nòva Jersey. En 2009, faguèron partit del centre de recerca e desvolopament d'Alcatel-Lucent.
Bell Labs despausèt mai de 29 000 brevets[1]. Las recercas menadas als laboratòris Bell aguèron una importància capitala dins de domenis coma las telecomunicacions (malhum telefonic, television, comunicacions per satellit, eca) e l'informatica (transistor, Unix, C e C++, eca). D'aqueles laboratòris venon lo transistor, la cellula fotoelectrica, lo laser e l'extraordinari desvelopament de las comunicacions per fibra optica.


text:
Radepont
Radepont en normand (Radepont en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament d'Eure e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Radepont A situat en la vallée de la Andelle, entre Fleury-sus-Andelle e Douville-sus-Andelle.
Radepont est situé dans la vallée de l'Andelle, entre Fleury-sur-Andelle et Douville-sur-Andelle.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- 1185 : Fondacion de la abbaye La nòstra-Madama de Fontaine-Guérard per Robert III de Beaumont.
- A Modèl:La s-, Radepont, #qu'èra la proprietat de la abbaye de Préaux passa a Robert del Plessis. En 1194, Richard Cœur de Leon fa bastir un castèl sus aquela tèrra.
- 1185 : Fondation de l'abbaye Notre-Dame de Fontaine-Guérard par Robert III de Beaumont.
- Au Modèl:S-, Radepont, qui était la propriété de l'abbaye de Préaux passe à Robert du Plessis. En 1194, Richard Cœur de Lion fait construire un château sur cette terre.


text:
Edicte de Fontainebleau
L'Edicte de Fontainebleau, mai conegut jol nom de Revocacion de l'Edicte de Nantas, foguèt signat per Loís XIV de França lo 18 d'octobre de 1685[1], e revoquèt l’Edicte de Nantas autrejat per Enric IV de França en 1598.
Tre la debuta de son règne, Loís XIV, volguèt unificar son reialme tant sul plan religiós qu'administratiu e politic, en redusir lo protestantisme. Prenguèt d'en primièr de mesuras vexatòrias : faguèt suprimir las escòlas protestantas, enebir als protestants de crompar d'oficis, aumentar sos impòsts.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Bernard Pujo - Vauban - pagina 128


text:
Liberalisme economic
Lo liberalisme economic es una teoria politica e d'economia desvolopada a l'epòca de las Luses (sègle XVIII) e formulada per Adam Smith segon que l'economia s'autoregula sens cap d'intervencion de la part de l'Estat e que demanda doncas qu'aquela intervencion siá minima o fins a nulla. Segon aquela idèa, la libertat economica conduiriá a una societat pus armoniosa e egalitària, en mai d'un aument progressiu e infinit de la prosperitat[1]. Se produiriá un òrdre espontanèu governat per la man invisibla que provòca que los individús seguisson lo seu egoïsme personal e que règla, per exemple, los prèses justes de cada servici o produch, e tanben los salaris e la societat en general.
Lo liberalisme economic se basa sus la proprietat privada e los rapòrts individuals. Las primièras teorias liberalas de basavan sul paradigma que las accions economicas dels individús son subretot basadas dins lor interès pròpri, e que, en permetent d'agir sens restriccion auràn un comportament pareissent a la seleccion naturala que menariá als resultats melhors.
Es lo modèl economic qu'an los partits politics de drecha, alara qu'aqueles d'esquèrra, que lo considèran coma "la lei de la selva", preferisson la participacion de l'Estat per garantir las necessitats basicas per totes e per aparar los flacs en fàcia als mai fòrts. Aquela diferéncia dins lo biais de tractar l'economia d'un pòble, que compòrta fòrça posicions intermediàrias, pus moderadas o radicalas d'un costat o l'autre, es en principi una de las diferéncias fondamentalas en que se basan la majoritat dels partits politics de las democracias actualas. Alara, los Estats decidisson en general una politica mai o mens liberala, atal, dins los païses mai liberals economicament parlant, coma lo Reialme Unit o los Estats Units d'America, se paga pauc d'Impòsts mas i a de grandas inegalitats socialas, alara que dins d'autres mens liberals, coma Alemanha o França, se'n paga mai mas totes an drech a l'educacion, la santat, la retirada, eca.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Capitalisme
- Drecha politica
- Estat del benestar, un objectiu politic alternatiu al liberalisme
- Keynesianisme, l'aparicion de l'economia modèrna
- Desvolopament sostenible, l'economia contemporanèa fa la relacion entre la societat e l'environament. Uèi n'i a que son partesans de la descreissença en fàcia de creissença infinida.


text:
Boris Leonidovich Pasternak (n. en 1890 a Moscòu, dins l'Empèri Rus tzarista, m. en 1960 en URSS) foguèt un escrivan rus-sovietic. Recebèt lo Prèmi Nobel de Literatura en 1958.
La siá òbra màger es lo roman epic e istoric, situat durant las annadas de la Revolucion de 1917 e la Guèrra civila entre roges e blancs que seguiguèt, titolat Doctor Zhivago, editat fòra l'Union Sovietica en 1957 e que coneguèt sul pic un succès immens en pel mond entièr. Foguèt adaptat al cinèma per lo realizator britanic David Lean en 1965.
Acusat d'antisovietisme e de traïdorici a la siá patria, embandit aicesta meteissa annada de l'Union dels Escrivans de l'URSS, ne foguèt alavetz forçat de recusar l'autreg del Prèmi Nobel de Literatura e lo refusar.
Èra, a de mai, poèta d'inspiracion futurista (La miá sòrre la vida, 1922, Segonda naissença, 1932).


text:
Cada an se convòquen es espròves entara obtencion deth titol de graduat en Educacion Segondària obligatòria (ESO), entar alumnat que non l´age obtengut en finalizar era etapa. En aguest apartat i trobaratz tota era informacion de besonh entara organizacion d´aguestes espròves: Departament d'Ensenhament.
CALENDARI DES ESPRÒVES: deth 17 ath 21 de mars
LÒC: Institut d'Aran (aula a determinar .- Cau demanar ena entrada, ena Secretaria deth Centre .- Planta 2)
TEMARI DES PRÒVES e CRITERIS D'AVALORACION:


text:
-217
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -217 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Cartage[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Segonda Guèrra Punica còntra lei Romans. Après sa victòria de l'annada passada a la la Trebbia, Annibal Barca se dirigiguèt vèrs lo sud d'Itàlia. Intrèt en Etrúria ont anientèt lei quatre legions dau cònsol Gaius Flaminius Nepos dins una emboscada au lac Trasimèn. Entre 15 000 e 20 000 foguèron tuats, compres Gaius Flaminius Nepos, e aperaquí 10 000 foguèron capturats.
En revènge, en Espanha, lei fòrças de Gnaeus Cornelius Scipio Calvus capitèron de destrurre lei resèrvas d'Annibal. Un trentenau de naviris cartaginés foguèron destruchs ò capturats e unei tribüs iberics se revoutèron còntra la dominacion cartaginesa sus la peninsula.


text:
Campings à la une
- Filtrer par :
- Départements
- AudeGardHéraultLozèrePyrénées-Orientales
- Villes
- AigaliersAigremontAigues mortesAigues vivesAiguezeAimarguesAlesAllegreAlzonAnduzeAramonArgilliersArpaillargues et aureillacArphyArreArrigasAsperesAubaisAubordAubussarguesAujacAujarguesAulasAumessasAvezeBagardBagnols sur cezeBarjacBaronBeaucaireBeauvoisinBellegardeBelvezetBernisBessegesBez et esparonBezouceBlandasBlauzacBoisset et gaujacBoissieresBonnevauxBordezacBoucoiran et nozieresBouillarguesBouquetBourdicBragassarguesBranoux les tailladesBreau et salagosseBrignonBrouzet les alesBrouzet les quissacCabrieresCaissarguesCalvissonCampestre et lucCamprieuCanaules et argentieresCannes et clairanCardetCarnasCarsanCassagnolesCastelnau valenceCastillon du gardCausse begonCaveiracCavillarguesCendrasChambonChamborigaudChusclanClarensacCodognanCodoletColliasCollorguesColognacCombasCompsConcoulesCongeniesConnauxConqueyracCorbesCorconneCornillonCourryCrespianCrosCruviers lascoursDeauxDionsDomazanDomessarguesDourbiesDurfort et st martinEsperouEstezarguesEuzetFlauxFoissacFonsFons sur lussanFontanesFontarechesFournesFourquesFoussignarguesFranquevauxFressacGagnieresGailhanGajanGallargues le montueuxGallicianGaronsGarrigues ste eulalieGaujacGeneracGenerarguesGenolhacGoudarguesIssiracJonquieres st vincentJunasL ardoiseL estrechureLa bastide d'engrasLa bruguiereLa cadiere et camboLa calmetteLa capelle et masmoleneLa grand combeLa levadeLa roque sur cezeLa rouviereLa vernaredeLamelouzeLangladeLanuejolsLasalleLaudunLaval pradelLaval st romainLe cailarLe garnLe grau du roiLe martinetLe pinLe viganLecquesLedenonLedignanLes anglesLes magesLes plansLes plantiersLes salles du gardonLezanLioucLiracLogrian florianLussanMalons et elzeMandagoutManduelMarcouleMarguerittesMarsMartignarguesMaruejols les gardonsMassanesMassillargues attuechMauressarguesMejannes le clapMejannes les alesMeynesMeyrannesMialetMilhaudMolieres cavaillacMolieres sur cezeMonobletMonsMontagnacMontaren et st mediersMontcalmMontclusMontdardierMonteilsMontfauconMontfrinMontignarguesMontmiratMontpezatMoulezanMoussacMusNages et solorguesNavacellesNersNimesNotre dame de la rouviereOrsanOrthoux serignac quilhanParignarguesPeyremalePeyrolesPommiersPompignanPont d'heraultPont d'heraultPont de rastelPont saint espritPonteils et bresisPort camarguePortesPotelieresPougnadoressePoulxPouzilhacPuechredonPujautQuissacRedessanRemoulinsRevensRibaute les tavernesRivieresRobiac-rochessadouleRochefort du gardRochegudeRodilhanRoguesRoquedurRoquemaureRoussonSabranSaint ambroixSaint andre de roquepertuisSaint christol les alesSaint denisSaint gillesSaint hippolyte du fortSaint jean de ceyrarguesSaint jean de maruejols et avejanSaint jean de valeriscleSaint jean du gardSaint julien de la nefSaint julien de peyrolasSaint laurent d'aigouzeSaint nazaireSaint paulet de caissonSaint privat de champclosSaint quentin la poterieSaint victor de malcapSainte cecile d'andorgeSalazacSalindresSalinellesSanilhac sagriesSardanSaumaneSauveSauveterreSauzetSavignarguesSazeSenechasSernhacServasServiers et labaumeSeynesSommieresSoudorguesSoustelleSouvignarguesSt alexandreSt andre d'olerarguesSt andre de majencoulesSt andre de valborgneSt bauzelySt benezetSt bonnet de salendrinqueSt bonnet du gardSt bresSt bressonSt cesaireSt cesaire de gauzignanSt chaptesSt christol de rodieresSt clementSt come et maruejolsSt croix de caderleSt dezerySt dionizySt etienne de l'olmSt etienne des sortsSt felix de pallieresSt florent sur auzonnetSt genies de comolasSt genies de malgoiresSt gervaisSt gervasySt hilaire d'ozilhanSt hilaire de brethmasSt hippolyte de catonSt hippolyte de montaiguSt jean de crieulonSt jean de serresSt jean du pinSt julien de cassagnasSt julien les rosiersSt just et vacquieresSt laurent de carnolsSt laurent des arbresSt laurent la vernedeSt laurent le minierSt mamert du gardSt marcel de careiretSt martialSt martin de valgalguesSt maurice de cazevieilleSt maximinSt michel d'euzetSt nazaire des gardiesSt paul la costeSt paul les fontsSt pons la calmSt privat des vieuxSt roman de codieresSt sauveur camprieuSt sebastien d'aigrefeuilSt siffretSt theodoritSt victor des oulesSt victor la costeSte anastasieSumeneSylverealTavelTharauxTheziersThoirasTornacTresquesTrevesUchaudUzesVabresVallabreguesVallabrixVallerarguesValleraugueValliguieresVauvertVenejanVerfeuilVergezeVers pont du gardVestric et candiacVezenobresVic le fesqVilleneuve les avignonVillevieilleVissec
Filtrer selon les disponibilités :
5 Camping(s) partenaire(s)
Gard
242 emplacements
Entre cévennes, méditerranée et provence, nîmes fait figure d'exception culturelle, riche de ses nombreuses influences à la fois romaines et hispaniques, provençales et camarguaises. pour des vacances familiales et reposante...
80 emplacements
La camargue, le pays des flamands roses. venez faire une pause dans une ambiance familiale, entourés du chant des cigales. vous découvrirez un espace magique entre terre et mer riche de ses paysages et monuments : séjournez ...
200 emplacements
Situé au centre d'une région connue, c'est un point de départ pour toutes vos excursions : nîmes, avignon, arles, uzès, la camargue, les cévennes et bien sûr à 1km, le célèbre pont du gard. en bordure du gardon, le campi...
132 emplacements
Le camping le barralet ***surplombe de 30 m les gorges du gardon. situé à 6 km du pont du gard et à 9 km du duché d' uzès, le camping le barralet vous propose ses 132 emplacements qui s'étendent sur 3 hectares, avec un acc...
150 emplacements
Venez découvrir ce magnifique camping familial situé dans un parc arboré de 4 hectares à seulement 1800 m des plages de sable fin. sur place vous profiterez d'un moment de détente autour de l'espace aquatique avec bains bouil...


text:
Cauna del Puèg Mèrle
La cauna ornada preïstorica del Puèg Mèrle es situada a Crabairet, dins los Causses de Carcin e lo departament d'Òlt. Se dobrís dins un puèg que domina la Val de Cèla. Henri Breuil declarèt que « la sala pintada de la cavèrna del Puèg Mèrle es coma la Capèla Sixtina dels Causses d'Òlt ».
Situacion e istoric[modificar | modificar la font]
Foguèt descobèrta lo 4 de setembre de 1922 per Andrieu Dàvid e Henri Dutertre, e estudiada per Amadèu Lemosin,[1] André Leroi-Gourhan e Michel Lorblanchet.
En 1949, Andrieu Dàvid descobriguèt lo « Malhum del Combèl ». Amadèu Lemosin estudièt las pinturas descobèrtas.
Venguèt « monument istoric » lo 17 de febrièr de 1951 e representa un dels sites pus importants de l'art paleolitic europèu.
L'art de Puèg Mèrle[modificar | modificar la font]
La cauna compta dos sosensembles situats suls dos costats de l'entrada preïstorica:
- a l'èst se pòt véser de pontuacions rojas, de cavals, un felin e, dins un diverticul sonat « lo Combèl », tres figuras imaginàrias qu'evòcan de cèrvis grands de las torbièras;
- a l'oèst s'estend un malhum pus espaciós e pus ric, lo sol accessible per las visitas toristicas. Compren sensiblament una composicion nomenada « frisa negra » qu'assòcia un caval, de bisonts e de mamots, de nombrosas detadas al plafon, de mans negativas associadas a de pontuacions en mai del panèl apelat « dels cavals pontuats ».
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ La grotte temple du Pech Merle, 1929.


text:
Compausat quimic
Los compausats quimics son substàncias formadas per ligason de mantun elements quimic diferents dens proporcions fixas. Se forman dens ua reaccion quimica dintre atòms, ions o moleculas que son ligats per ligams quimics que pòdon estar de diferents tipes.
-
Gotas d'aiga. L'aiga es un compausat inorganic, covalent, de formula H2O
-
-
Lo nitrat de Chile (nitrat de sodi, NaNO3), es un adob natural
-
Los pneumatics son fabricats amb cauchó natural e sintetic
-
Gants fabricats amb neoprèn, un polimèr sintetic
-
Paracetamol, un medicament
Somari
- 1 Formacion de compausats quimics
- 2 Classificacions
- 3 Descripcion dels principals grops de compausats organics
- 4 Descripcion dels principals grups de compausats inorganics
- 5 Veder tanben
- 6 Legislacion
- 7 Ligams externes
Formacion de compausats quimics[modificar | modificar la font]
Classificacions[modificar | modificar la font]
Classificacion segon lo tipe de ligam[modificar | modificar la font]
I a mantun tipes de ligams que son a l'origina de la formacion de compausats quimics. Son botadas en tres categorias principalas :
- Ligams ionics : son tipes de ligams quimics ont dos atòms partejan un parelh d'electrons o mai.
- Ligams covalents : son tipes de ligams quimics ont dos ions de signe opausat son ligats per atraccion electrostatica e es totjorn format d'un metal (cation) e d'un non metal (anion).
Classificacion generica[modificar | modificar la font]
- Compausats organics :
- Compausats chimiques amb carbòni exceptat CO, CO2, CO32- e CN-.
- Compausats inorganics :
- Totes los compausats que son pas organics.
Classificacion per origina dels compausats organics[modificar | modificar la font]
Coma consequéncia de la concepcion originala de la quimia organica, los compausats organics son sovent classats per origina :
- Compausats naturals : que se pòt trobar dens la natura.
- Compausats artificials : que son sintetisats.
Classificacion per estructurAs dels compausats organics[modificar | modificar la font]
-
Un compausat alifàtic, l'hexafluoropropilèn
-
Un compausat alicíclic, lo ciclobutèn
-
Un compausat aromàtic, l'1-metilnaftalèn
-
Un compausat heterociclic, la timina
-
Un compausat organometallic, lo pentacarbonil de ferro
-
Una macromolècula petita, l'endotelina umana, una hormona
Classificacion per grops foncionals dels compausats organics[modificar | modificar la font]
Los distints grops foncionals donan a los compausats que le contenan proprietats fisicas e quimicas, ço que cau justificar una Classificacion dels compausats organics segon aquest critèri.
Existís Alcans, Alquèns, Alquins, derivats halogenats, Anidrids, Alcòls, etc.
Descripcion dels principals grops de compausats organics[modificar | modificar la font]
Idrocarburs[modificar | modificar la font]
Los idrocarburs
Alcòls[modificar | modificar la font]
Los alcòls
Etèrs[modificar | modificar la font]
Los Etèrs
Aldehids[modificar | modificar la font]
Los aldehids
Cetonas[modificar | modificar la font]
Las cetonas
Acids carboxilics[modificar | modificar la font]
Los acids carboxilics
Estèrs[modificar | modificar la font]
Los estèrs
Amides[modificar | modificar la font]
Les amides
Amines[modificar | modificar la font]
Les amines
Descripcion dels principals grups de compausats inorganics[modificar | modificar la font]
Idrurs[modificar | modificar la font]
Oxids[modificar | modificar la font]
Los oxids
Acids[modificar | modificar la font]
Idròxids[modificar | modificar la font]
Los idròxids
Sals[modificar | modificar la font]
Complèxas[modificar | modificar la font]
>
Organometallics[modificar | modificar la font]
Veder tanben[modificar | modificar la font]
- Lista de compausats quimics
- Lista de compausats inorganics
- Lista de compausats organics
- Grop foncional
- Taula periodica
Legislacion[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- G. Chabot, J.-L. Riendeau et coll. (Zumdahl, S. S. and S. A.), Chimie Générale 3ème édition (Chemistry 7th édition ), Éditions CEC Quebecor Media (Houghton Mifflin Company), publié à Québec et imprimé au Canada, 2007
- G. Chabot, J.-L. Riendeau et coll. (Zumdahl, S. S. and S. A.), Chimie des solutions 3ème édition (Chemistry 7th édition ), Éditions CEC Quebecor Media (Houghton Mifflin Company), publié à Québec et imprimé au Canada, 2007
Nòtas[modificar | modificar la font]
Ligams externes[modificar | modificar la font]
- Publicacions ONU sus los produits quimics
- [1]. Lo registre CAS conten mes de 50 milions de compausats.
- Chemfinder
- R&D Chemicals
- ChemIDplus
- PubChem
- Material Data Safety Sheets


text:
Sent Criac (Nauts Pirenèus)
Sent Criac [1] (Saint-Créac en francés) qu'ei ua comuna gascoa d'Occitània, en Gasconha, situada dens lo departament des Nauts Pirenèus e la region de Mieidia-Pirenèus .
== Geografia ==.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ ??????


text:
Noron-l'Abbaye
Noron-l'Abbaye en normand (Noron-l'Abbaye en francés) es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es en campanha de Falaise e se situa a 3,5 quilomètres de Falaise e a 37 quilomètres de Can, en la vallée de la Ante[1].
La commune est en campagne de Falaise et se situe à 3,5 kilomètres de Falaise et à 37 kilomètres de Caen, dans la vallée de l'Ante[3].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Distàncias viàrias los mai cuertas segon Viamichelin.fr
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Distances routières les plus courtes selon Viamichelin.fr
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée


text:
Auquainville
Auquainville es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1831, Auquainville (456 abitants l'an 1831) absorbeix Sant-Aubin-sus-Auquainville (91 abitants)[3], Al sud de lo sieu territòri.
En 1831, Auquainville (456 habitants en 1831) absorbe Saint-Aubin-sur-Auquainville (91 habitants), au sud de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 7 de mai 2009 e ficha ligada.


text:
Nomenclatura binomiala
En taxinomia (botanica, zoologia, etc.), lo nom binomial, o binòmi, proven de la combinason de dos noms e servís a designar un taxon de reng inferior al genre. Formalizada per Linné al sègle XVIII, la nomenclatura binomiala amb d’autres aspèctes formals de la nomenclatura biologica, constituisson lo « sistèma linnean ».
La nomenclatura binomiala es doncas una convencion estandardizada per nomenar las divèrsas espècias. Coma la paraula binomiala o suggerís, lo nom scientific d'una espècia es compausat per la combinason de dos mots: lo genre e l'espècia, aital dins un meteis genre pòdon existir divèrsas espècias que mantenon lo primièr tèrme e càmbian lo segond dins la nomenclatura binomiala. Lo nom de genre comença totjorn amb una majuscula e lo de l'espècia totjorn en minuscula; ambedós tèrmes s'escrivon en cursiva, per exemple: Homo sapiens.


text:
Comtat Venaissin
Ar Gontelezh (e brezhoneg, diwar la Comtat en okitaneg), pe Comtat Venaissin e galleg, (en okitaneg provañsek : lo Comtat Venaicin / la Comtat hervez skritur klasel an okitaneg pe lou Coumtat Venessin / la Coumtat hervez skritur Mistral) zo ur gontelezh kozh a zo aet d'ober ul lodenn eus departamant ar Vaucluse (departamant) , entre Ron, Mont Ventoux ha Durance.
Enni emañ kêrioù Cavaillon, Carpentras, Vaison-la-Romaine, Avignon.
E Stadoù ar Pab e oa ar 'gontelezh' (ne oa kont ebet), met e 1791 e voe staget ouzh Bro-C'hall gant he Republik nevez.


text:
Comtat de Trípol
Lo comtat de Trípol qu'èra un estat latin d'orient fondat a l'escadença de la Purmèra Crotzada e la sola possession crestiana d'orient de lenga e de vassalitat occitana. Que ho donc un país occitan d'otra mar. Que's situava principaument au nòrd de l'actuau Liban mes dab quauques tròç de l'actuau Siria (incluent, notament, lo famós Krak deus Chivalièrs)
Istòria[modificar | modificar la font]
Trípol que ho conquestada en 1105 peu comte Ramon de Sant Geli (Ramon IV de Tolosa, duc de Narbona, comte de Roergue, marqués de Provença) qui vadó atau comte de Trípol en bèth fondar aqueste comtat.
A partir de 1187 Trípol que passè devath l'autoritat deus senhors d'Antiòca de la dinastia aquitana deus Guilhèms.
La darrèra comtessa de Trípol que perdó lo son títol en 1288 e los mamelocs musulmans que prengón la ciutat en 1289 acabant atau l'istòria d'aquesta possession occitana d'otra mar.
Fius[modificar | modificar la font]
Lo comtat de Trípol que gavidava los fius seguents:
- Lo comtat de Montferrand
- Las senhorias de:
- Botron
- Buissera
- Calmont
- Chastèl Blanc
- Chastèl Roja
- Fonts
- Gibelacar
- Gibelet
- La Colea
- Lo Puèi
- Moinetre
- Nephin
- Raisagium Montanea
- Tèrra Galifa
- Tokle
- Tortòsa Maraclea
- Lo Krak deus Chivalièrs
Comtes[modificar | modificar la font]
En 1102, Ramon de Sant Gèli, comte de Tolosa, se vòl ganhar un domeni en Orient. Capita plan sonque en 1109, après la presa de Trípol.
Dinastia mondina[modificar | modificar la font]
1102-1105: Ramon Ièr de Sant Gèli (v.1050 † 1105).
1105-1110: Guilhèm Jordan Ièr († 1110), comte de Cerdanha, son nebot
1109-1112: Bertrand (1066 † 1112), filh de Raimond Ièr e d'una desconeguda de Provença
1112-1137: Ponç (1098 † 1137), son filh
1137-1152: Ramon II († 1152), son filh
1152-1187: Ramon III († 1187), son filh
-
- Sens enfant, Ramon III dona lo comtat a Ramon d'Antiòca
Dinastia peitavina[modificar | modificar la font]
1187-1189: Ramon IV d'Antiòca († 1199)
1189-1233: Boemond Ièr son fraire
1233-1252: Boemond II († 1252) son filh
1252-1275: Boemond III '(1237 † 1275) son filh
1275-1287: Boemond IV († 1287), son filh
1287-1289: Lucia († 1299), sa sòrre.
Literatura[modificar | modificar la font]
Dens la literatura occitana qu'ei famós per la soa mencion dens la vida de Jaufré Rudel qui conda qu'amorós pec de la comtessa de Trípol shens non l'aver pas jamei vista que's crotzet e que's morí quan la trobèt.


text:
Categoria:Estatut IUCN Atudat
Aquesta categoria recensa las espècias consideradas Espècia desapareguda (EX) per l'IUCN.
Qual emplena aquesta soscategoria?[modificar | modificar la font]
Aquesta categoria es emplenada automaticament quand dins un article utilizatz {{Taxobox IUCN}} amb lo paramètre EX per Extinct (en occitan : Atudat).
Las inicialas de nivèls de dangièr EX son transformadas en tèxte per {{IUCN EX}}.
Tanben podètz referenciar las paginas del site IUCN dins vòstres articles en utilizant {{IUCN}}.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- La Categoria:Espècia animala desapareguda presenta los animals desapareguts per gropes.
- La meteissa categoria sus wikicommons
- La meteissa categoria sus wikispecies
Actualament, aquesta categoria conten pas cap d'articles, de soscategoria o de fichièr multimèdia.


text:
Charleville-sous-Bois
Charleville-sous-Bois es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa en lo luòc inscrich de la vallée de la Canner[1].
La commune se situe dans le site inscrit de la vallée de la Canner[2].
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- I aguèt fondat l'an 1618 pel Pòrti Charles III de Lorraine, abbé commendataire del abbaye cistercienne de Villers-Bettnach.
- Dépendait Del anciana província de Lorraine.
- Territòri del abbaye.
- Fut fondé en 1618 par le Duc Charles III de Lorraine, abbé commendataire de l'abbaye cistercienne de Villers-Bettnach.
- Dépendait de l'ancienne province de Lorraine.
- Territoire de l'abbaye.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://www.lorraine.ecologie.gouv.fr/liens_carmen/paysage/sitei/Se57331a.pdf
- ↑ http://www.lorraine.ecologie.gouv.fr/Liens_CARMEN/Paysage/SITEI/SI57331A.PDF


text:
Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1928
Los Jòcs Olimpics d'ivèrn de 1928 (Jòcs de la 2nda Olimpiada) se debanèron a Sankt Moritz Soïssa ( 11 - 19 de febrièr de 1928 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Delegacions[modificar | modificar la font]
484 atlètas de 25 païses prenguèron part a aicestes segonds jòcs d'ivèrn.
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Bobsleigh[modificar | modificar la font]
Esqui nordic (Combinat nordic / Esqui de fons / Saut amb esquis)[modificar | modificar la font]
Oquei gèl[modificar | modificar la font]
Patinatge artistic[modificar | modificar la font]
Patinatge de velocitat[modificar | modificar la font]
Skeleton[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 48 documents subre Sankt Moritz 1928 en picar coma clau Winter Olympic Games 1928


text:
Kelvinieg
Kelvinieg en breton ( Chauvigné en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Chauvigné A situat a unitat|38|km}} al nòrd-es de Roazhon e a unitat|30|km {{}} al sud del Mont Sant-Michel dins lo país de Fougères.
Las municipalitats limitrophes son Tremblay, Sant-Marc-lo-Blanc, Lo Tiercent, Sant-Christophe-de-Valains, Vièlh-Vy-sus-Couesnon e Romazy.
Chauvigné est situé à 38 km au nord-est de Rennes et à 30 km au sud du Mont Saint-Michel dans le pays de Felger.
Les communes limitrophes sont Tremblay, Saint-Marc-le-Blanc, Le Tiercent, Saint-Christophe-de-Valains, Vieux-Vy-sur-Couesnon et Romazy.


text:
Érondelle
Érondé (Sonme) en picard ( Érondelle en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Implantada a l'Oèst del departament, al encreuament de l'ais Nòrd-Sud en connectant Abbeville a Airaines per la Rota départementale "RD 901" e d'un ais virtual Es-Oèst en connectant Pont-Remy e Huchenneville.
Implantée à l'Ouest du département, au croisement de l'axe Nord-Sud reliant Abbeville à Airaines par la Route départementale "RD 901" et d'un axe virtuel Est-Ouest reliant Pont-Remy et Huchenneville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Erondelle Èra un masatge caseriu de la municipalitat de Bailleul (seccion), #que n'i aguèt desligat l'an 1875[1]
Erondelle était un hameau de la commune de Bailleul (section), qui en fut détaché en 1875[2]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font:Decrèt del 10 de junh de 1875 sul luòc de la comuna [1]
- ↑ Source:Décret du 10 juin 1875 sur le site de la commune [2]


text:
1892
Aquesta pagina concernís l'an 1892 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'un cinquen satellit, que foguèt dich Amaltèa, a l'entorn de Jupitèr per l'astronòm estatsunidenc Edward Barnard (1857-1923).
Medecina[modificar | modificar la font]
Descubèrta dau premier virus per lo biolgista rus Dmitri Ivanovsky (1864-1920) a partir de l'estudi d'una malautiá de tabat. D'autra part, descubèrta dau premier vaccin còntra lo colerà per lo mètge rus Waldemar Haffkine (1860-1930).


text:
Vernet (Comenge)
Vernet[1][2] ( Le Vernet en francés) es una comuna gascoa de Gasconha (parçan de Comenge), situada dins lo departament francés de la Nauta Garona e de la region francesa Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dins l'airal urban de Tolosa sus la Rota nacionala 20 a 10 km a l'Èst de Murèth.
Accès pel tren Gara de Venèrca-Vernet
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Comuna fasent partida de la setena circonscripcion de la Nauta Garona
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personnalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
- Marcel Doret, pilòt d'ensag de la marca Dewoitine, e grand resistant creèt un grop de caça en 1944 a Tolosa.
Notes et références[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Château-Salins
Château-Salins es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila Mosellane a situat en una plana salina del Saulnois aperaquí a ieu-camin mas a la separacion de las doas metròpolis Lorraines : al sud-es de Mètz e al nòrd-es de Nancy,
La ville Mosellane est située dans une plaine saline du Saulnois environ à mi-chemin mais à l'écart des deux métropoles Lorraines : au sud-est de Metz et au nord-est de Nancy,


text:
Sètge d'Alèsia
A la vila galla d'Alèsia (en francés Alésia, en latin Alesia, uei Alise-Sainte-Reine en Borgonha), lo sètge d'Alèsia se debanèt en 52 avC entre lei fòrças dei tribus cèltas de la revòuta de Vercingetorix e aquelei dau generau roman Juli Cesar. S'acabèt per una victòria romana. Rompèt la darriera resisténcia importanta de Gàllia a la conquista romana que venguèt definitiva l'annada seguenta.
Foguèt entraïnat per l'abandon de la politica de la tèrra cremada per Vercingetorix après sa victòria au sètge de Gergòia en abriu de 52 avC. Lo generau arvèrne assaièt d'esquichar lei legions romanas en retirada vèrs lo sud. Pasmens, sa cavalariá foguèt batuda au mes d'aost e Vercingetorix se deguèt retirar vèrs l'oppidum d'Alèsia amb una armada de 80 000 òmes. Decidiguèt de demorar dins l'oppidum per esperar l'arriba de renfòrç e Cesar aprofichèt l'occasion per enceuclar la vila e començar son sètge amb 72 000 òmes. Doas linhas de fortificacions foguèron bastidas per lei Romans per blocar l'armada de Vercingetorix dins l'oppidum e per empachar la rompedura dau sètge per lei renfòrç qu'arribèron a la fin de setembre.
Après dos assauts cèltas mancats, l'ataca decisiva còntra lei Romans se debanèt lo 26 de setembre. Après d'oras de combat, lei legionaris capitèron de replegar lei combatents cèltas que se deguèron retirar amb de pèrdas importantas durant la perseguida. L'endeman, Vercingetorix e son armada capitulèron e venguèron presoniers de l'armada de Cesar.


text:
Alpha Ursae Minoris
Alpha Ursae Minoris (a Ursae Minoris / a UMi) es l'estela pus brilhanta de la constellacion de la Pichona Orsa. Es coneguda per correspondre amb una bona precision a la direccion del pòl nòrd celèst, d'aquò li ven lo nom d'Estela polara o simplament Polaris. Sa distància angulara al pòl celèst es uèi de gaireben 0°45'. A causa d'aquela proprietat primièra per mercar lo pòl, en particular dins lo contèxte de la navigacion, fòrça de civilizacions li donèron un nom tradicional. Se tròba atal lo nom tradicional d'origina latina Polaris, mas tanben d'autres.
L'estela polara, del nòrd terrèstre[modificar | modificar la font]
A causa de sa posicion que se confond amb la direccion de l'axe de rotacion terrèstre, totas las autras estelas del cèl pareisson de virar a l'entorn d'aquela, e sortís jamai de l'emisfèri nòrd, alara que se pòt jamai veire dins l'emisfèri sud.
Malgrat que que Shakespeare aja escrich « Soi tan constant coma l'estela polara », lo pòl nòrd celèst càmbia de posicion al fil dels sègles per causa de la precession dels equinòccis, es a dire un lent cambiament de la direccion de l'axe dels pòls terrèstres. L'axe dels pòls terrèstre evolucionarà fins a aténher una direccion al pus prèp lo 24 març de 2100[1], après anarà s'alunhar pendent de millennis, fins a èsser alunhat de gaireben 45 gras.
Fa 4000 ans, l'estela Polara foguèt Tuban (a Draconis) ; dins un futur alunhat, serà Vega (a Lyrae).
L'utilitat de Polaris coma ajuda a la navigacion (se nomena tanben Stella Maris, estela de la mar) es atestada dempuèi las pus ancianas escrituras assirianas. Es facil de trobar Polaris en seguent la linha traçada dempuèi B Ursae Majoris (Merak) a travèrs a Ursae Majoris (Dubhe), las doas estelas al bòrd drech de la caçairòla caracteristica de la Granda Orsa. Se pòt tanben, a l'opausat, seguir la partida drecha de la punta centrala del « W » de Cassiopèa.
A nòstra epòca, Polaris a pas d'equivalent prèp del pòl sud celèst ; l'estela pus pròcha del pòl sud celèst, σ Octantis, es fòrça pauc luminosa. Pasmens la Crotz del Sud punta cap al pòl sud e es utilizada per lo mercar (amb mens de precision qu'amb Polaris, per lo pòl nòrd).
Caracteristicas pròprias[modificar | modificar la font]
Polaris se tròba a gaireben 430 annadas lutz de la Tèrra. Es una variabla cefelida]] supergiganta, amb dos companhons pus pichons.
En 1899, sa magnitud varièt de gaireben un desen, sus un cicle de quatre jorns, o una variacion d'esclat de gaireben 25%. Puèi, l'amplitud d'aquela variacion comencèt de demenir, lentament d'abòrd, puèi de mai en mai rapidament.
Lo jornalista scientific Serge Jodra[2] [3] revelèt en junh de 1994 un fach estranh e totjorn pauc conegut dels astronòms: la luminositat de l'estela s'estabilizèt completament.
En 2010, son esclat sembla totjorn estable.
Denominacions[modificar | modificar la font]
Entre los nombroses noms de Alpha Ursae Minoris, i a aquel d'origina grèga Kinosura, o Cinosura (rèsta del fach que la constellacion foguèt un can). Es tanben nomenada tramontana.


text:
Categoria:Article de qualitat
Los articles seguents an recebut un label de qualitat de la part dels contributors enregistrats de Wikipèdia. Aquesta lista es evidentament pas qu'un extrach dels milhèrs de paginas que còmpta nòstra enciclopèdia !
Se rencontratz dins Wikipèdia un article vertadièrament impressionant, ajustatz-lo a la lista dels articles potencialament de qualitat.
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
Articles dins la categoria « Article de qualitat »
Aquesta categoria conten los 2 articles seguents.


text:
Joan-Claudi Peiròt
Joan-Claudi Peiròt (Jean-Claude Peyrot en francés) tanben nomenat Claudi Peiròt (Claude Peyrot en francés) (Milhau, 3 de setembre de 1709 - Palhàs, 3 d'abril de 1795[1]) foguèt un prèire e escrivan occitan qu'aviá per escais Lo prior de Pradinas. Escriguèt tanben de poesias en francés.
Biografia[modificar | modificar la font]
Nascut dins una familha borgesa, filh de Claudi Peiròt e de Claudina Materon[2], Joan-Claudi Peiròt faguèt d'estudis en çò dels Carmes a Milhau e puèi a Tolosa en cò dels jesuitas. Puèi aprenguèt lo drech fins al nivèl de la licéncia. Dintrèt en seguida al seminari e foguèt ordenat prèire lo 22 de decembre de 1736 e obtenguèt puèi una prebenda a la Basilica de Sant Sarnin a Tolosa. Lo 24 d'agost de 1748, foguèt nomenat prior de Pradinas en Roergue. Donava als pageses de leiçons de musica e apreniá d'eles fòrça elements d'agricultura. Demorèt a Pradinas fins al 22 de decembre de 1765, quand foguèt remplaçat per son fraire Alexandre. Tornèt alara dins sa vila natala, Milhau, ont foguèt aculhit qualques meses aprèp, lo 12 d'abril de 1766, dins la comunautat de prèires obituaris fins a la Revolucion Francesa. En 1790, s'installèt a Palhàs en çò de son amic François Hugla.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- Poésies diverses, patoises et françaises, publicat en 1774 en Roergue
- Les quatre Saisons, publicat en 1781 a Vilafranca
- Œuvres diverses, publicat en 1788 a Vilafranca
- Œuvres patoises et françaises, 3e édition, publicat en 1810 o 1811 a Milhau[3]
- Œuvres patoises complètes, 4e édition, publicat en 1823 a Milhau
- Œuvres patoises complètes, 5e édition, publicat en 1855 a Milhau
- Œuvres patoises complètes, publicat en 1886 a Milhau
- Les Quatre Saisons, publicat en 1906 a Rodés
- Poésies Rouergates & Françaises, publicat en 1909 a Milhau
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Claude Peyrot - Poésies Rouergates & Françaises, Milhau, 1909
- ↑ En francés Claude Peyrot, Claudine Matheron.
- ↑ 1811 segon La France littéraire, ou Dictionnaire bibliographique des savants, historiens et gens de lettres de la France: ainsi que des littérateurs étrangers qui ont écrit en français, plus particulièrement pendant les XVIIIe et XIXe siècles ; 1810 segon lo libre Poésies Rouergates & Françaises de 1909
Autors
Bearn : Pèir d'Esbarrebaca • Ciprian Desporrins • Teofil de Bordèu
Lengadòc : Mondonvila • Abat Fabre• Fabre d'Olivet
Roergue : Peiròt
Provença : Còia • d'Agevila • Germain • Gròs • Pelabon
Obras
Roman : Istòria de Joan-l’an-pres
Opèra : Dafnís e Alcimadura
Teatre : Lo Nòvi parat • Manicla
Sermon Burlesque : Lo Sermon deu Curé de Vidèren
Antologia e critica
J.F. Achard : Lo Boquet provençau