text:
Istòria d'Espanha
L'Istòria d'Espanha designa l'istòria de la màger part de la Peninsula Iberica onte se situa l'estat actuau d'Espanha.
Somari
- 1 Preïstòria e Antiquitat
- 2 La formacion e l'expansion de l'Espanha de l'Edat Mejana e de la Renaissença
- 3 Lo declin d'Espanha
- 4 L'Espanha modèrna
- 5 Liames intèrnes
- 6 Bibliografia
- 7 Nòtas e referéncias
Preïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Preïstòria e premiers pòblaments antics[modificar | modificar la font]
Lei traças pus ancianas de preséncia d'ominidats (Homo antecessor) en Espanha foguèron descubèrtas sus lo sèti paleontologic d'Atapuerca e datan de 1,2 milions d'annadas[1]. Puei, s'i desvolopèron ò s'i installèron divèrseis espècias pus desvolopadas coma Homo heidelbergensis ò Homo neanderthalensis. Enfin, l'òme modèrne (Homo sapiens) i arribèt i a 35 000 ans après lo passatge dei Pirenèus.
Après la Preïstòria, leis Ibèrs son le premier pòble mencionat dins la peninsula dins de documents escrichs. Avans lo sègle V avC, lei Cèltas migrèron dins la peninsula onte se mesclèron ai pòbles locaus. A partir dau sègle IX avC, lei Fenicians comencèron d'installar de comptadors maritims (Malaga, Cadix, Ibiza, Cartagèna...). Puei, au sègle VII avC, de colons grècs s'installèron tanben lòng dei costats. Aquelei marchands e colons aguèron una influéncia importanta sus certanei populacions indigènas. Per exemple, se desvolopèt a l'entorn de la vila de Tartessos una lenga e una escritura pròprias fòrça marcadas per l'influéncia cultura feniciana e egipciana.
Periòdes cartaginés e roman[modificar | modificar la font]
Après la desfacha cartagenisa a l'eissida de la Premiera Guèrra Punica (264-241 avC), la Peninsula Iberica venguèt lo còr de la poissança novèla de Cartage sota l'impulsion de l'ostau Barca. La màger part de son territòri foguèt conquista ò somesa per lei Cartaginés mai aquela expansion causèt de tensions novèlas ambé Roma. En 219 avC, lo sètge e la conquista de la vila de Sagonta, aliada ai Romans, foguèt a l'origina de la Segonda Guèrra Punica (218-201 avC) que s'acabèt per una desfacha novèla e majora de Cartage. Una partida de sei possessions ibericas foguèt ocupada per lei Romans e l'autra capitèt de restaurar son independéncia.
Dins lo corrent dau sègle II avC, lei Romans acomencèron la conquista sistematica de la peninsula (dicha Hispania). Se turtèt a de resisténcias importantas, especialament dins lo nòrd, e s'acabèt solament pendent lo rèine d'August (37 avC - 9 apC). L'influéncia romana aguèt d'efèctes importants dins la region — franc dei zònas montanhosas dau nòrd — regardant la politica, l'economia e la tecnica. L'aristocracia locala foguèt integrada au sen deis òrdres dei senators e dei chivaliers e, en 74, lo drech latin e la ciutadanetat romana foguèron estenduts a la region. Hispania foguèt la província d'origina d'uneis emperaires (Trajan, Adrian...) ò conselhiers importants dau govèrn (Senèca...). Gràcias a l'instauracion de la Pax Romana, Hispania conoguèt un desvolopament economic important (exportacions de vin, d'òli, de metaus) e lei Romans creèron unei vilas novèlas coma Saragossa ò Valéncia. Favorizèt tanben l'expansion dau crestianisme.
A partir dau sègle III, l'Empèri Roman acomencèt de declinar e son territòri deguèt faciar divèrseis invasions de pòbles barbaras venguts d'Euròpa Centrala e d'Asia. En 406-407, l'afondrament dei defensas romanas d'Occident entraïnèt l'installacion dei Vandals dins l'Andalosia actuala e dins lo nòrd de Galícia e dei Sueves dins lo sud de Galícia e leis Alans dins lo Portugal modèrne en 411. En 429, lei Visigòts obliguèron lei Vandals de se desplaçar en Africa dau Nòrd e formèron un reiaume important estendut sus la Peninsula Iberica e sus Gàllia.
La formacion e l'expansion de l'Espanha de l'Edat Mejana e de la Renaissença[modificar | modificar la font]
Periòde visigòts e conquista musulmana[modificar | modificar la font]
En 454, lei Visigòts acomencèron de conquistar la Peninsula Iberica que foguèt totalament ocupada levat dau nòrd-oèst e dau litorau nòrd. Après la batalha de Vouillé (507) e la pèrda d'Aquitània, la peninsula venguèt lo centre dau Reiaume Visigòt que sa capitala foguèt installada a Toledo en 554. En 586, ne'n ocupèt la màger part après la somission dei Sueves. Dins lo corrent dau sègle VI, capitèt d'integrar leis aristocracias germanicas e romanas au sen d'una classa dirigenta unica e leis envaïsseires foguèron tanben assimilats per lei populacions indigènas (abandon dau gòtic au profiech dei parlars romans). Pasmens, aquel edifici demorèt fragil en causa dei conflictes entre lo rèi e sei senhors pus importants.
En 711, aquelei tensions foguèron belèu la causa de l'invasion d'una armada berbèra venguda sostenir lei princes en lucha còntra lo poder centrau. Lo rèi visigòt e son armada foguèron esquichadas e tota la peninsula, franc dei montanhas meridionalas onte se formèt lo Reiaume deis Astúrias, foguèron annexadas per lo Califat Omeiade en 732. En 756, après l'afondrament dau Califat Omeiade, un eiretier de la dinastia capitèt de conquistar lo poder en Espanha e d'i formar l'Emirat de Còrdoa que venguèt un califat en 929.
Lei musulmans s'installèron lòng dau litorau mediterranèu, especialament en Andalosia e dins lo bacin de l'Èbre. Dicha Al Andalús, la region musulmana de la Peninsula Iberica conoguèt un desvolopament important gràcias a l'introduccion de tecnicas novèlas (subretot d'aigatge) per lei venceires. Lei crestians e lei josieus obtenguèron l'estatut de dhimmis e demorèron relativament liures. L'islamizacion de la peninsula acomencèt de progressar a partir dei sègles IX e X quand la pression per convertir lei populacions indigènas a l'islam venguèt pus fòrta. Pasmens, a partir de 1002, lo Califat de Còrdoa declinèt rapidament en causa de guèrras de succession ò de poder entre lei faccions arabias, berbèras e indigènas de son aristocracia. En 1031, aquò entraïnèt sa division entre 23 emirats locaus dichs taifas.
La Reconquista[modificar | modificar la font]
La Reconquista designa lo lòng procès — de 718 a 1492 — que permetèt ai reiaumes crestians de la Peninsula Iberica de conquistar lei territòris sota contraròtle de princes musulmans. Associat ai Crosadas e renfòrçat per de chivaliers venguts d'Euròpa Occidentala, lo movement aguèt un ròtle primordiau sus l'estructuracion politica d'Espanha.
Acomencèt tre lo sègle VIII quand lo Reiaume deis Astúrias capitèt d'estendre son influéncia en direccion de Galícia e vèrs lo sud. Installats a Oviedo, sei sobeirans se presentèron coma lei successors dei Visigòts. En 912, installèt sa frontiera ambé lo Emitat de Còrdoa lòng dau fluvi Douro. En revènge, dins lo bacin de l'Èbre — poblat per de populacions musulmanas nombrosas — resistiguèt ais ofensivas francas, especialament durant aquelei menats per Carlesmanhe que poguèt solament ocupar una faissa territòriala estrecha au sud dei Pirenèus.
Dins lo corrent dau sègle XI, la fragmentacion deis estats musulmans après la disparicion dau Califat de Còrdoa foguèt una occasion novèla d'expansion per lei reiaumes crestians. Èran militarament pus poderós que lei taifas e poguèron impausar de tribúts importants en cambi d'un mantenement de la patz. Son organizacion acomencèt tanben de s'estabilizar après la mòrt dau rèi de Navarra Sanç lo Grand (1004-1035) ambé la formacion de tres reiaumes dirigits per sei fius : lo Reiaume d'Aragon a l'èst, lo Reiaume de Navarra — que gardèt son independéncia mai demorèt un estat pichon — au nòrd e lo Reiaume de Castelha — aumentat per l'absorpcion dau Reiaume de Leon (estat successor dau Reiaume deis Astúrias) tre 1037 — au nòrd e a l'oèst. Completat per la formacion de Portugal en 1139, aquel esquèma demorèt en plaça fins a la fin de l'Edat Mejana.
L'avançada militara d'aquelei reiaumes, especialament de Leon e de Castelha, foguèt inicialament aisada car progressèron dins lei regions vuejas entre Douro e la Cordilhera Centrala. En revènge, lei regions pobladas d'Arabis ò de convertits a l'islam resistiguèron. En 1086, en fàcia de la pression militara creissenta dei crestians (presa de Toledo en 1085 per Alfons VI de Leon), lei taifas demandèron l'ajuda deis Almoravides. Ocupèron leis estats musulmans de la peninsula e ganhèron la batalha de Sagrajas (1086) que permetèt d'arrestar lei progrès crestians.
Au sègle XIII, la Reconquista contunièt gràcias a la creacion deis òrdres religiós militars e a l'estrambòrd dei chivaliers crestians desirós de participar ai Crosadas. Pasmens, en 1195, aquelei fòrças foguèron esquichadas a Alarcos per leis Almohades — qu'avián conquistat leis estats musulmans espanhòus entre 1145 e 1172. Aquela desfacha suscitèt un apèu de la papautat qu'entraïnèt la reünion d'una coalicion gropant lei reiaumes de la peninsula sostenguts per d'importants còrs de chivaliers venguts d'Euròpa (principalament de França). En 1212, ganhèt la batalha de Las Navas de Tolosa onte la màger part dei fòrças musulmanas foguèron anientadas. Après aquela victòria, la màger part de la peninsula foguèt conquistada per leis estats crestians (Còrdoa en 1236, Sevilha en 1248, Cadis en 1263) franc dau Reiaume de Granada que gardèt son independéncia fins a 1492 en cambi dau pagament d'un tribút important.
L'afirmacion dau Reiaume de Castelha e lo declin catalan[modificar | modificar la font]
Lo Reiaume de Castelha foguèt lo beneficiari principau de la Reconquista e son sobeiran esitèt pas d'adoptar lo títol d'Imperator totius Hispaniae ai sègles XI e XII. Après l'union definitiva dei Reiaumes de Leon e de Castelha en 1230, èra la premiera poissança territòriala de la region. Adoptèt una politica pus dura — a respèct per exemple d'aquela d'Aragon — còntra lei populacions musulamanas que foguèron marginalizadas ò expulsadas après de revòutas. Aquò empachèt pas d'acòrds concluts per certanei rèis coma Alfons VI ò Ferdinand III per limitar la resisténcia musulmana dins lo corrent dei periòdes d'avançadas. Pasmens, au sègle XIV, una crisi de succession e una lònga guèrra civila — que se transformèt en conflicte periferic de la Guèrra de Cent Ans — entre lei partisans de Pèire Ièr e d'Enric de Trastamare entraïnèt un novèu periòde d'ostilitat còntra lei musulmans e tanben còntra lei josieus. Aqueu periòde causèt una demenicion de la poissança castelhana durant lo sègle XIV (desfacha còntra lei Portugués en 1385) mai favorizèt l'emergéncia d'una aristocracia militara e un començament de sentiment d'unitat nacionala.
D'aqueu temps, lo Reiaume d'Aragon èra vengut una poissança mediterranèa importanta. D'efècte, basat sus una aliança entre leis Ostaus d'Aragon e de Barcelona definitivament concluda en 1137, aqueu reiaume aguèt un ròtle important dins la Reconquista au sègle XII (presa de Saragossa, de Lerida e de Terual). En revènge, sa temptativa d'expansion au nòrd dei Pirenèus s'acabèt per una revirada e per la mòrt de Pèire II a la batalha de Murèth (1213). Puei, blocat après la conquista de Valéncia dins son expansion vèrs lo sud per la conquista castelhana de Múrcia, dirigiguèt sa politica militara vèrs la Mar Mediterranèa (conquista deis illas Balearas).
Aquelei conquistas foguèron integradas au sen d'un ensems complèx de reiaumes segondaris dirigits per de fius cadets de l'Ostau de Barcelona e liats entre elei per de pactes destinats a la proteccion dei libertats de cada entitat. Lei populacions aràbias conoguèron donc de sòrts variables segon lei regions : expulsion deis illas Balearas, mantenement dins lo bacin d'Èbre (ambé pèrda de l'usatge oficiau de l'arabi) e a l'entorn de Valéncia. A la fin dau sègle XIII, lo rèi aragonés capitèt tanben de venir rèi de Sicília segon un procès complèx que se debanèt entre 1282 e 1296 e que li permetèt tanben d'obtenir lo drech de conquistar Sardenha (conquista realizada entre 1323 e 1412) e Corsega (ges de temptativa importanta per ocupar l'illa que demorèt possession de Gènoa). Enfin, en 1442, lo reiaume de Napòli foguèt conquistada.
Aquò entraïnèt la formacion d'un reiaume important dependent de l'Ostau de Barcelona que gropava Aragon, la mitat sud d'Itàlia, leis illas Baleares, Sardenha e Sicília. Pasmens, a partir dau sègle XV, acomencèt de declinar en causa d'una crisi economica, de revòutas periodicas de paisans e de la disparicion d'Ostau de Barcelona que foguèt remplaçat per un Ostau castelhan eissit dei Trastamare. Aqueu cambiament de poder entraïnèt de tensions importantas entre lo rèi d'origina castelhana e son aristocracia d'origina catalana. En 1462, una guèrra civila comencèt entre lei dos camps. Marcada per d'intervencions estrangieras, en particular aquela de França que poguèt ocupar Cerdanha e Rossilhon fins a 1493, accelerèt lo declin dau reiaume e favorizèt son union ambé Castelha gràcias au maridatge entre Ferrand II d'Aragon e Isabèl Ièra de Castelha.
Lo Sègle d'Aur Espanhòu e l'apogèu d'Espanha[modificar | modificar la font]
Ferrand II d'Aragon e Isabèl Ièra de Castelha dirigiguèron ensems lo novèu reiaume. Cada entitat i gardèt seis institucions e sei drechs mai Castelha — reiaume pus poblat d'Espanha — prenguèt pauc a pauc l'egemonia. En 1492, foguèt aumentada de l'Emirat de Granada que sa conquista marquèt la fin de la Reconquista. Aquò renforcèt una politica religiosa, començada en 1478 ambé la creacion d'una Inquisicion espanhòla, fòrça repressiva còntra lei non crestians. Ansin, en 1492, lei Josieus dau reiaume deguèron « chausir » entre la conversion ò l'expulsion. En 1502, foguèt lo torn dei musulmans de Castelha (levat de Granada) puei d'aquelei d'Aragon en 1526. En 1568, aquela politica entraïnèt una revòuta massiva dei musulmans de Granada que foguèt esquichada. Enfin, entre 1609 e 1614, lei musulmans foguèron expulsats d'Espanha.
En fòra de l'annexion dei darrierei regions musulmans de la peninsula, 1492 foguèt tanben l'annada de la descubèrta d'America per Cristòl Colomb. En 1494, Espanha capitèt de s'assegurar la sobeiranetat — fòrça teorica — sus lei tèrras novèlas e acomencèt de lei conquistar. Aprofichant lei divisions politicas localas, lei desvastacions causadas per lei malautiás novèlas vengudas d'Euròpa e sa superiotat tecnologica (arma de fuòc), leis Espanhòus capitèron de conquistar leis estats astècs en 1521, l'Empèri Incà en 1533[2] e la màger part dei ciutats-estats maias entre 1520 e 1547[3]. Puei, l'expansion espanhòla contunièt en Asia (conquista dei Filipinas dins leis annadas 1560) e sus lo rèsta dau continent american, especialament en America dau Sud. Enterin, divèrsei pòrts arabis de Mediterranèa foguèt tanben atacats e ocupats coma Melilla (1497) ò Oran (1509). Espanha èra d'ara venguda una poissança mondiala majora — basada sus la poissança economica dei jaciments d'aur americans — qu'agantèt son apogèu durant lei rèines de Carles Quint (1516-1555) e de Felipe II d'Espanha (1556-1598).
D'efècte, Carles Quint capitèt d'unificar lei territòris espanhòus amb aquelei — alemands e austrians — de l'Ostau Habsborg. Premier prince europèu, se turtèt a l'oposicion acarnada de la França de Francés Ièr mai capitèt de rompre leis ambicions francesas en Itàlia. En revènge, poguèt pas sometre França que contunièt d'assaiar de rompre la dominacion espanhòla en Euròpa. Après son abdicacion, foguèt remplaçat en Espanha, en Itàlia e ai País Bas per Felipe II[4]. En 1580, i foguèt apondut Portugal, sei colonias e son comèrci d'espècias après la mòrt sensa eiretier de son rèi e l'adopcion d'una union personala entre lei coronas espanhòla e portuguesa.
Lo declin d'Espanha[modificar | modificar la font]
Lo declin dei Habsborg d'Espanha e la Guèrra de Succession d'Espanha[modificar | modificar la font]
A partir de la fin dau sègle XVI, Espanha acomencèt de subir una tièra de desfachas que minèron rapidament sa poissança. Dins l'encastre dau desvolopament de la Reforma protestanta, Felipe II assaièt de se pausar coma lo defensor dau catolicisme e mau contentèt leis estats e sei subjèctes protestants. En 1581, lei Províncias Unidas se proclamèron independentas e la guèrra navala començada còntra l'Anglatèrra anglicana s'acabèt per una revirada en 1588. Dins leis annadas 1620, lo país s'engatjèt dins la Guèrra de Trenta Ans que s'acabèt tornarmai per una desfacha espanhòla ai tractats de Vestfàlia (reconóissança de l'independéncia dei Províncias Unidas en 1648) e au tractat dei Pirenèus (pèrda de Rossilhon annexat per França en 1658). Enterin, divèrsei guèrras se debanèron dins la peninsula còntra Portugal que restaurèt son independéncia en 1649 e còntra Catalonha que faguèt secession sensa succès. Enfin, Espanha foguèt la victima principala de l'expansion francesa menada per Loís XIV.
La situacion s'agravèt a la fin dau sègle XVII quand lo rèi Carles II moriguèt sensa eiretier. D'efècte, leis Espanhòus chausiguèron Felipe V un eiretier de Loís XIV coma rèi menaçant de permetre una unificacion entre França — alora premiera poissança mondiala — e Espanha — premiera poissança coloniala — èra pas acceptabla per leis autrei poissanças europèas. Una guèrra lònga e saunosa de 1701 a 1714 s'acabèt per un compromés : Felipe V demorèt rèi d'Espanha mai deguèt renonciar au tròne de França e perdiguèt lei territòris espanhòus d'Itàlia (ocupats per lo candidat austrian a la corona d'Espanha), Gibraltar e Menòrca (annexats per Londres). Deguèt tanben tornarmai sometre Barcelona e sa region en seccession dempuei 1705.
Lo declin dau sègle dei Lutz e lei dificultats dau periòde revolucionari[modificar | modificar la font]
Après la fin de la Guèrra de Succession d'Espanha, Felipe V renoncièt pas ai territòris italians de la corona espanhòla. Gràcias a una diplomacia fòrça activa e a una reorganizacion de la flòta e de l'armada, capitèt de reconquistar lo ducat de Parma (1731) puei Sicília e Nàpols (1734). Poguèt pas annexar dirèctament aquelei territòris que formèron un reiaume distint. En Espanha, sei successors assaièron sensa succès de contuniar sa politica de reformas en causa de la manca de sostèn popular a la politica novèla. Lo país declinèt donc lentament dins lo corrent dau sègle dei Lutz.
En 1793, participèt a la Coalicion opausada a la Revolucion Francesa mai sei fòrças foguèron rapidament desfachas e la patz signada. En 1796, Madrid cambièt d'aliança au profiech de la França Revolucionària per reconquistar Gibraltar. Pasmens, en fòra d'una guèrra frontaliera ambé Portugal — aliat tradicionau deis Anglés — aquela aliança aguèt ges de resultat. Au contrari, en 1805, la signatura d'una convencion navala francoespanhòla entraïnèt la destruccion de sa flòta a Trafalgar. Puei, lei relacions se desgradèron ambé Napoleon Ièr e França ocupèt Espanha en 1808. Aquò foguèt l'acomençaça de la Guèrra d'Espanha còntra l'ocupacion francesa que s'acabèt per una victòria mai causèt de pèrdas e de destruccions considerablas dins lo reiaume. En 1814, Ferdinand VII poguèt i restablir aisament l'autoritat dei Borbons. Pasmens, la desfacha continentala de 1808 demeniguèt lo prestigi espanhòu e favorizèt lei movements independentistas dins lei colonias d'America. Après una tièra de reviradas suplementàrias, Espanha perdiguèt la màger part de son empèri e gardèt en 1825 solament Cuba, Puerto Rico e lei Filipinas.
L'instabilitat dau sègle XIX[modificar | modificar la font]
Maugrat la fin dei Guèrras Napoleoncas, Espanha aguèt gaire d'estabilitat politica durant lo sègle XIX en causa d'una succession de còps d'estat e d'insureccions. Lo premier se debanèt en 1820 quand l'armada — bastion tendàncias liberalas espanhòlas fins ais annadas 1870 — prenguèt lo poder per installar un regime liberau que demorèt en plaça fins a una intervencion francesa en 1823, sostenguda per la Santa Aliança.
Puei, dins leis annadas 1830, acomencèron lei crisis carlistas après la mòrt de Ferdinand. D'efècte, dins lo corrent de son rèine, aviá abolit la lèi salica permetent a una frema de lo remplaçar. Pasmens, aquela decision èra mau acceptada per una partida de la populacion. Ansin, en 1833, la filha de Ferdinand, Isabèu II venguèt rèina d'Espanha mai son coronament foguèt refusat per lei partisans de Carles de Borbon e de la lèi salica. La Premiera Guèrra Carlista (1833-1840) s'acabèt per una victòria malaisada d'Isabèu que deguèt demandar l'ajuda dei Francés e dei Britanics. Doas guèrras suplementàrias se debanèron en 1846-1848 e en 1872-1876 sensa mai de succès per lei carlistas.
Per faciar la pression carlista, la monarquia espanhòla assaièt de se raprochar dei movements liberaus. Pasmens, aquela aliança mau capitèt de dirigir lo país d'un biais eficaç e foguèt reversat en 1868 per un còp d'estat militar comandat per Joan Prim que foguèt rapidament assassinat. L'objectiu dei militars èra de fondar una monarquia parlementària. Acomencèt un periòde de trèbols intèrnes (abdicacion d'Amadèu de Savòia après un rèine cort de 1870 a 1873, guèrra carlista, Ièra Republica esquichada per lei militars, restauracion dau fiu d'Isabèu en 1874) que s'acabèt en 1876 ambé l'adopcion d'una constitucion.
Dins aquò, lo regime novèu se destrièt rapidament per la generalizacion dau clientelisme, de la corrupcion e de la frauda electorala. En 1898, Espanha foguèt donc totalament vencuda per leis Estats Units d'America après dètz setmanas de conflicte. Perdiguèt Cuba, Puerto Rico e lei Filipinas.
L'Espanha modèrna[modificar | modificar la font]
La Segonda Republica e la Guèrra Civila[modificar | modificar la font]
Après sa desfacha de 1898, Espanha acomencèt de participar a la corsa ai colonias en Africa. Pasmens, en causa de la feblessa de sei fòrças, limitèt seis ambicions a la region de Marròc que foguèt partejat ambé França. Madrid obtenguèt lo nòrd e lo sud mentre que París ocupèt lo centre. Pasmens, l'armada espanhòla aguèt de dificultats importantas per conquistar sa zòna (desfacha d'Anoal en 1921) e la guèrra dau Rif (1921-1926) s'acabèt en victòria solament gràcias a l'ajuda de l'armada francesa.
De son caire, la societat espanhòla conoguèt d'evolucions politicas importantas ambé l'arribada d'idèas politicas novèlas (socialisme, anarquisme) e lo desvolopament de movements nacionalistas dins lei regions bascas e catalanas. A partir de 1917, la crisi economica causada per lei reduccions dau comèrci internacionau entraïnadas per la Premiera Guèrra Mondiala (1914-1918) suscitèt de tensions socialas importantas. En 1923, un còp d'estat militar menat per lo generau Primo de Rivera assaièt d'establir un regime autoritari per assaiar d'acabar la crisi e de redreiçar l'economia dau país. Aguèt inicialament un sostèn larg (dei monarquistas moderats ai sindicats socialistas) mai son govèrn mau capitèt e s'afondrèt en 1930.
Après l'abdicacion d'Alfons XIII en 1931, la IIa Republica foguèt proclamada e lei partits de senèstra, majoritaris dins lei Cortes cargats de preparar una constitucion, adoptèron de mesuras de reorganizacion de l'armada, de l'agricultura e dei relacions entre la glèisa e l'estat. Pasmens, lei divisions entre partits conservadors e progressistas empachèron de trobar un acòrd per adoptar una politica establa. Au contrari, lo desòrdre ganhèt la màger part dau país e la victòria dei partits de senèstra en 1936 entraïnèt un còp d'estat militar sostengut per lei conservadors. Aquò foguèt lo començament de Guèrra Civila Espanhòla. S'acabèt en 1939 per la victòria de l'armada dirigida per lo generau Franco sostenguda per l'Itàlia faissista e l'Alemanha Nazia.
L'Espanha franquista[modificar | modificar la font]
Autoproclamat cap de l'estat per la durada de la guèrra, Franco demorèt en plaça fins a sa mòrt en 1975. Establiguèt un regime fòrça autoritari basat sus lei principis dau faissisme e sus la defensa dei valors tradicionalas de la societat espanhòla. Refusèt de participar a la Segonda Guèrra Mondiala (1939-1945) mai Espanha foguèt isolat en Euròpa après la desfacha nazia fins a la generalizacion de la logica diplomatica eissida de la Guèrra Freja que favorizèt un raprochament ambé leis Estats Units. Puei, a partir deis annadas 1960, Franco acomencèt una politica de modernizacion economica que menacèt pauc a pauc son regime. A la fin deis annadas 1960, Franco deguèt acceptar la restauracion de la monarquia après sa mòrt e nomèt Joan Carles coma successor.
La restauracion de la democracia[modificar | modificar la font]
Vengut rèi en 1975, Joan Carles adoptèt una politica de democratizacion d'Espanha. Fins a 1977, divèrsei reformas permetèron de fondar una monarquia parlementària e democratica maugrat de temptativas de còps d'estat menats sensa succès per de partisans d'una restauracion de l'Espanha franquista. En 1986, aquò permetèt a Espanha de venir membre de la Comunautat Economica Europèa puei de la Zòna Èuro en 1999. Favorizèt lo desvolopament economic dau país que venguèt la cinquena poissança economica de l'Union après Alemanha, França, lo Reiaume Unit e Itàlia.
En parallèl, Espanha adoptèt una politica en favor de l'autonòmia locala ambé la creacion dei cimunautats localas entre 1979 e 1983. Aquò permetèt de contentar certanei revendicacions nacionalistas. Pasmens, dins lo País Basc ò en Catalonha, l'influéncia d'aquelei movements demora importanta. En particular, dempuei 2010 e lo refús d'un estatut d'autonòmia avançada, de tensions fòrtas existisson entre Madrid e Barcelona, agravada en 2013 per l'anóncia d'un referendum sus l'independéncia de Catalonha per la fin de 2014.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) E. Carbonell et al., The first hominin of Europe, Nature, vol. 452, p. 465-469.
- ↑ Lo reiaume de Vilcabamba resistiguèt fins a 1572.
- ↑ Unei ciutats maias, isoladas dins la jungla continentala demorèron independentas. La darriera, Tayasal, foguèt conquistada en 1697.
- ↑ Lei territòris austrians demorèron en revènge sota lo contraròtle de la branca austriana de l'Ostau Habsborg.


c: text/html

text:
Mana (Aups d'Auta Provença)
Mana (Mane en francés) es una comuna d'Occitània, en Provença , situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença.
Lo gentilici es manarenc -a.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge es situat entre la montanha de Lure e lo Luberon a 500 m d'altitud[1]. Se tròba a la cœur del país de Forcalquier e dels magnifics païsatges provençaux. Vasts Camps conreats, plateaux e de tucs vallonnées enquadran lo pòble jos un dels cèls jamai puras de Provence.
Le village est situé entre la montagne de Lure et le Luberon à 500 m d’altitude[1]. Il se trouve au cœur du pays de Forcalquier et des magnifiques paysages provençaux. Vastes champs cultivés, plateaux et collines vallonnées encadrent le village sous un des ciels les plus purs de Provence.
A 500 m d'altitud entre Leberon e Còla de Lura, Mana se tròba au còr dau Forcauquierés sus una còla dominant la plana agricòla de Mana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Monuments[modificar | modificar la font]
La comuna es rica en monuments istorics:
- la glèisa de Sant Andrieu (sègle XVI) e la capèla dei Penitents (sègle XIII)
- lei caladas dau vilatge
- la Ciutadèla de Mana (sègle XVII) sus la còla dominant lo vilatge e la plana, es l'unica fortificacion complèta d'Auta Provença
- lo Priorat de Salagon (sègle XII), classat monument istoric
- lo Castèu de Sauvan (sègle XVIII), dich lo Pichon Trianon de Provença, foguèt bastit per la familha de Forbin-Janson
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La Torre.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pomacle
Pomacle es una comuna francesa, situada dins lo departament de Marna e la region de Champanha-Ardena .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'aucupacion del territòri de Pomacle es fòrça anciana coma lo revèla los registres archéologiques realizadas sus lo sieu terroir. D'après lo diccionari topographique de la Marna, lo vocable de « Pomacle » a testificat per las primièras fes l'an 1145 en l'archiu administratiu de la vila de Rems. S'agís d'una bulle del Pape Eugène III en confirmant lo privilègi de immunité pel abbaye de Sant Remi de Rems e per las siás dependéncias.
Lo étymologie de Pomacle demòra totun desconeguda. Cal benlèu i veire la paraula Pomum amb un suffixe latin, forma #que seriá l'equivalent de pometum o pomerutum e designariá una òrta, un luòc plantat d'arbres fruitiers. La segonda ipotèsi seriá que lo quite nom de Pommacle provendriá del nom d'un ru, afluent de la Suippe, #qu'adaiga lo finage de Bazancourt. Un pouillé anterior a 1312 apren que Pomacle depen de la doyenneté de Lavannes e se tròba doncas jos lo sieu benefici. Aquel pouillé apren tanben que la glèisa de Pomacle a mes jol doble patrocini de Sant Médard e de Sant Gildart.
Pomacle A grandement sofèrt l'an 1650 pendent los disturbis de la Fronde e pendent la Primièra Guèrra mondiala. Lo 2 de setembre de 1914, continuament a la jubilacion de l'armada francesa, los abitants de Pomacle an obligat de fugir lo sieu pòble. Malgrat aiçò son rapidament avançats per l'armada alemanda e devon alavetz far mitat-vira e dintrar en eles. La contra-ofensiva victorieuse del Marna obligat l'armada alemanda a refluer. La tèsta se estabilitza e Pomacle, ocupat, se tròba pendent quatre ans a proximitat immediata de la zòna dels combats. Pendent l'an 1917, la pression de l'armada francesa s'accentua e los abitants son alavetz deslotjats sus òrdre alemand, lo 19 de març de 1917 e dirigida via l'estacion de Bazancourt cap a Douzy de contunh cap a Villers-Cernay ont an albergat en l'abitanta. Las familhas son de contunh de dirigits vèrses d'unes autres pòbles dels alentours.
A la sortida de la guèrra, quand los abitants de Pomacle tòrnan, la glèisa a #èsser destruida e las 4/5e de las abitacions son seriosament deteriorades. Es en principi dins abitacions en ruïnes que las Pomacains vivon. De contunh sus la demanda dels sinistrats, lo Burèu de las Regions Liberadas met baraquements préfabriqués a la siá disposicion. Per fòrça, aquel lotjament provisòri va almens durar quatre ans.
L'activitat principala de Pomacle es l'agricultura. En 1933, comptava 36 espleitacions. En 1963, pas i n'i aviá ja mai que 26, e Pomacle, a la vespra de l'an 2000 comptava 10 espleitacions agricòlas #que li cal a el apondre 6 espleitacions #que l'activitat principala n'es pas pas l'agricultura. Las culturas principalas son lo blat, la luzerne, l'òrdi e la remolatxa #que li cal a el apondre qualques autras culturas talas que los espàrrecs, dactyle, tabac, colza…. Los rendiments an #èsser largament aumentats pendent los 50 darrièrs ans. De 30 quintaux per ectara pel blat l'an 1949, los rendiments a aquel jorn se situan entre 90 a 110 quintaux. L'evolucion es comparabla per la remolatxa. En 1949 los rendiments èran leugièrament superiors a 30 tonas per ectara.
Es sus aquel terroir #qu'a #aver luòc lo 21 d'agost de 1983 la fèsta de las moissons e la finala départementale de labours. Una primièra repeticion abans lo Campionat del Mond de Labour, Tèrra Actitud, del 16 al 19 de setembre de 1999.
L’occupation du territoire de Pomacle est fort ancienne comme le révèle les fouilles archéologiques réalisées sur son terroir. D’après le dictionnaire topographique de la Marne, le vocable de « Pomacle » est attesté pour la première fois en 1145 dans les archives administratives de la ville de Reims. Il s’agit d’une bulle du Pape Eugène III confirmant le privilège d’immunité pour l’abbaye de Saint Remi de Reims et pour ses dépendances.
L’étymologie de Pomacle demeure cependant inconnue. Peut-être faut-il y voir le mot Pomum avec un suffixe latin, forme qui serait l’équivalent de pometum ou pomerutum et désignerait un verger, un lieu planté d’arbres fruitiers. La seconde hypothèse serait que le nom même de Pommacle proviendrait du nom d’un ru, affluent de la Suippe, qui arrose le finage de Bazancourt. Un pouillé antérieur à 1312 nous apprend que Pomacle dépend de la doyenneté de Lavannes et se retrouve donc sous son bénéfice. Ce pouillé nous apprend aussi que l’église de Pomacle est placée sous le double patronage de Saint Médard et de Saint Gildart.
Pomacle a grandement souffert en 1650 pendant les troubles de la Fronde et durant la Première Guerre mondiale. Le 2 septembre 1914, suite à la retraite de l’armée française, les habitants de Pomacle sont obligés de fuir leur village. Cependant ils sont rapidement devancés par l’armée allemande et doivent alors faire demi-tour et rentrer chez eux. La contre-offensive victorieuse de la Marne contraint l’armée allemande à refluer. Le front se stabilise et Pomacle, occupé, se trouve durant quatre ans à proximité immédiate de la zone des combats. Durant l’année 1917, la pression de l’armée française s’accentue et les habitants sont alors évacués sur ordre allemand, le 19 mars 1917 et dirigé via la gare de Bazancourt vers Douzy puis vers Villers-Cernay où ils sont hébergés chez l’habitant. Les familles sont ensuite dirigées vers d’autres villages des alentours.
À l’issue de la guerre, lorsque les habitants de Pomacle reviennent, l’église a été détruite et les 4/5e des habitations sont sérieusement endommagées. C’est d’abord dans des habitations en ruines que les Pomacains vivent. Puis sur la demande des sinistrés, l’Office des Régions Libérées met des baraquements préfabriqués à leur disposition. Pour beaucoup, ce logement provisoire va au moins durer quatre ans.
L’activité principale de Pomacle est l’agriculture. En 1933, elle comptait 36 exploitations. En 1963, il n’y en avait déjà plus que 26, et Pomacle, à la veille de l’an 2000 comptait 10 exploitations agricoles auxquelles il faut ajouter 6 exploitations dont l’activité principale n’est pas l’agriculture. Les cultures principales sont le blé, la luzerne, l’orge et la betterave auxquels il faut ajouter quelques autres cultures telles que les asperges, dactyle, tabac, colza…. Les rendements ont été largement accrus durant les 50 dernières années. De 30 quintaux par hectare pour le blé en 1949, les rendements à ce jour se situent entre 90 à 110 quintaux. L’évolution est comparable pour la betterave. En 1949 les rendements étaient légèrement supérieurs à 30 tonnes par hectare.
C’est sur ce terroir qu’a eu lieu le 21 août 1983 la fête des moissons et la finale départementale de labours. Une première répétition avant le Championnat du Monde de Labour, Terre Attitude, du 16 au 19 septembre 1999.


text:
Dimars, 30.5.2017 03h00
Totis pensam qu’una lenga, es un vocabulari, un sistèma fonetic e una gramatica. Es pas faus, solide, mes es pas qu’aquò. Non solament una lenga pòrta una cultura, mes tanben un “punt de vista suu monde”, çò que hè que la defensa de la diversitat culturala e doncas lingüistica es tant importanta que non pas la quita defensa de la democracia e de la libertat.
Au capítou de la cultura portada per una lenga, i a un element que descobriscoi i a pas tròp guaire, au parat de contactes dambe estrangèrs notablament, es lo de la valor deus mòts.
Es causa sabuda que la civilizacion occitana es una civilizacion de l’escrit, se comparam dambe la franca qu’es una civilizacion de l’orau. Es sovent citat coma origina de mespresas (sagnosas) entre sénhers occitans e crotzats au moment de la Crotzada dita “deus Albigeses”. En çò nòste, un mòt escrit a fòrça mès de valor qu’un mòt dit, que compta gaireben per pas ren.
Un bèth jorn, èram seduts a charrar en çò d’amics après un bon sopar. Au cap d’un moment, ça digoi: “Bon, es tard, i vam anar”. Ma hemna, qu’es polonesa e qu’èra arribada i avèva pas guaire, se levèc de tira, s’amantolèc e se n’angoc de cap a la pòrta. En çò son, quan quauqu’un ditz “me’n vau anar”, e ben, se’n va. En çò nòste, dens una tala situacion, vòu díser: “I vam anar dens una ora, caleré parlar de çò d’important perqué sèm venguts”.
Atau comprengoi qu’ende nosautes occitans, la valor d’un mòt depen de la situacion, de la persona a la quala ac disèm, etc ...
S’un Polonés vos ditz: “Deman serèi aquí a ueit oras”, i es. Un Occitan vos pòt dìser aquò ende’vs rassegurar. Aquò implica solide la costuma de’s mauhisar o pas de çò que quauqu’un vos ditz. L’excès de franquesa e de hidança a colhonat los Poloneses mès d’un còp dens l’istòria.
Es drin la medisha causa endeus afronts. Aquí son pas importants. Podètz díser a quauqu’un: “Ès un con, me hès cagar”, empacha pas de béver un còp mès tard amassa en tot batalar amistosament.
S’un Polonés ditz aquò a un aute, son maumetuts per la vita sancèra. S’un Rus ditz aquò, hèn aus patacs. Se son Georgians, las duas familhas s’entertuan.
En Gasconha susquetot, lo limit entre los mòts de la vita vitanta e los que serén lèds es pas clara. Me brembi plan de ma mairbona e de mon arrèrmairbona que parlavan de “la causa” fòrça liurament. Impossible de revirar aquò en francés davant aurelhas de dròlles.
Las lengas semiticas (ebrèu, arabe, aramèu) son tanben coneishuda per lor polisemia, es a díser qu’un mòt a significacions fòrça numerosas e sovent simbolicas (lavetz que l’alemand, au contra, es la lenga de la filosofia mercés a sa precision semantica). Passar la nueit en tot devisar sus çò que vòu díser un sol mòt a l’entorn d’una tassa de tè es l’espòrt nacionau deus musulmans, ça’m disèva un amic marroquin.
En Asia, lo mòt “non” es tan important, que’s pòt pas prononciar aisidament. S’i cau avisar de pausar pas una question qu’obliga l’interlocutor de respóner negativament, qu’aqueste pòt inventar una responsa quina que sia ende déver pas articular lo mòt maudit. Demandatz pas jamès en China: “Sabètz on se tròba lo temple XXX?”, que la persona vos pòt enviar au revèrs ende pérder pas la fàcia en díser “Non, sabi pas”.
M’arribèc de demandar atau un cafè au Japon ende lo dejunar: “Atz cafè?” (Kohi wa arimasu ka?) e lo mèste de la pension de familha on demorava me responoc de òc, puèi me portèc ... un veire de lèit. L’endeman receboi mon cafè sense d’aver pas demandat ren.
Es per aquò que, sovent, la collaboracion entre monde que parlan pas la medisha lenga es mauaisida. Demandatz a quauqu’un que trabalha en çò d’Airbus (ne coneishètz solide mès d’un se demoratz a Tolosa) se preferís estar en gasanha dambe un Alemand o un Anglés o un Italian. La responsa serà franca.
Quauqu’un justament me digoc que cau aprénguer de hèr comerci dambe los Italians: çò de màger se discuta... un còp lo contracte signat.
J'aimerais que JoanMarc nous explique en quoi une langue est - ou porte - une vision du monde, selon l'expression consacrée, ou " un point de vue sur le monde " comme il le dit lui . Je n'ai jamais compris ce que ça voulait dire .
Fòrça enteressant ! Bòna idèia d'aveire tractat quel aspèct de la lenga. Tot aquò dich sus la polisemia nos remanda finalament a la mentalitat, au gaubi dau pòple que n'usa d'un biais espontanèu...


text:
Todon
Todon[1] (oficialament en francés Toudon) es una comuna occitana dau Comtat de Niça, situada dins lo departament dei Aups Maritims e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Todon Es una municipalitat #que se situa en lo sud-es de la França, a una ora de rota de Niça. Se situa mai justament en lo Costat de Roquesteron, en lo departament dels Alpes-Maritims (06) en Provence-Alpes-Còsta de Azur (P.A.C.A.).
Todon est une commune qui se situe dans le sud-est de la France, à une heure de route de Nice. Elle se situe plus précisément dans le Canton de Roquesteron, dans le département des Alpes-Maritimes (06) en Provence-Alpes-Côte d'Azur (P.A.C.A.).
Istòria[modificar | modificar la font]
Los mai ancians tèxtes datan de la Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, en citant lo vilatge jol nom de "castrum de Todon" e "villa Thodoni".
Guy e la siá femna Bismoda donan doas pèças de vinha situada a "Tudomno", dins lo comtat de Glandèves", al monastèri de Sant-Véran (monastèri fondat per sant Véran, un fraire del abbaye de Lérins de contunh avesque de Vence, a Cagnes-sus-Mar, e abandonat a la XIen sègle), lo 20 de novembre 1032. Todon dépendait Del évêché de Glandèves. Todon Aperten a Texans de Glandèves l'an 1232. En 1252, Raibaud de Ascros s'apodera del pòble. A représ per Rostaing de Todon amb l'ajuda del senhor de Gilette. Lo vilatge aperten a la Grassa del Mas abans de passar als Grimaldi de Beuil l'an 1382, a l'escasença de la guèrra entre los eretièrs de la reina Jeanne, fins a l'execucion de Annibal Grimaldi en 1621. Dempuèi genièr 1614 lo pòrti de Savoie i aviá mes a Todon e Ascros dels garnisons. Lo castèl a destruit entre lo 14 e lo 19 d'abril de 1621. De contunh lo pòble es una possession de las Galléan pendent un sègle, de contunh, a la mòrt de Jean Galléan sens mainat, passa en 1752 als senhors de Roubion fins en 1794. Lo darrièr senhor es Pierre Louis Stanislas de Roubion.
Lo pòble li a calgut patir de divèrses tremoladises de tèrra. Aqueles del 20 de junh 1564, de 1619, e sustot del 15 de febrièr 1644 #qu'a provocat la mòrt de 36 personas e la destruccion de 32 ostals. Aquel del 23 de febrièr 1887 destruit la capèla Santa-Jean.
Pendent la batalha de Gilette, #que comença lo 30 de setembre 1793 e lo 18-19 d'octòbre, lo general austrian De Wins es present amb lo bataillon de Mondovi per susvelhar la vallée del Var. Lo pòble redevient una possession sarde en 1814 abans d'èsser ligat a la Republica francesa, en 1860 après lo vòt del 15 d'abril[2]. Una rota permet d'accedir a Todon en 1895 a partir del pont Charles Albert sul Var inaugurat en 1852.
Les plus anciens textes datent du Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle, citant le village sous le nom de "castrum de Todon" et "villa Thodoni".
Guy et sa femme Bismoda donnent deux pièces de vigne situées à "Tudomno", dans le comté de Glandèves", au monastère de Saint-Véran (monastère fondé par saint Véran, un moine de l'abbaye de Lérins puis évêque de Vence, à Cagnes-sur-Mer, et abandonné au XIen siècle), le 20 novembre 1032. Todon dépendait de l'évêché de Glandèves. Todon appartient à Jean de Glandèves en 1232. En 1252, Raibaud d'Ascros s'empare du village. Il est repris par Rostaing de Todon avec l'aide du seigneur de Gilette. Le village appartient aux Grasse du Mas avant de passer aux Grimaldi de Beuil en 1382, à l'occasion de la guerre entre les héritiers de la reine Jeanne, jusqu'à l'exécution d'Annibal Grimaldi en 1621. Dès janvier 1614 le duc de Savoie avait placé à Todon et Ascros des garnisons. Le château est détruite entre le 14 et le 19 avril 1621. Ensuite le village est une possession des Galléan pendant un siècle, puis, à la mort de Jean Galléan sans enfant, il passe en 1752 aux seigneurs de Roubion jusqu'en 1794. Le dernier seigneur est Pierre Louis Stanislas de Roubion.
Le village a dû subir plusieurs tremblements de terre. Ceux du 20 juin 1564, de 1619, et surtout du 15 février 1644 qui a provoqué la mort de 36 personnes et la destruction de 32 maisons. Celui du 23 février 1887 détruit la chapelle Saint-Jean.
Pendant la bataille de Gilette, qui commence le 30 septembre 1793 et le 18-19 octobre, le général autrichien De Wins est présent avec le bataillon de Mondovi pour surveiller la vallée du Var. Le village redevient une possession sarde en 1814 avant d'être rattaché à la République française, en 1860 après le vote du 15 avril[3]. Une route permet d'accéder à Todon en 1895 à partir du pont Charles Albert sur le Var inauguré en 1852.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Comunas dei Aups Maritims - Sit de Laurenç Revest
- ↑ Vallée Del Estéron : Todon, Istoric
- ↑ Vallée de l'Estéron : Todon, Historique


text:
Nombre de messatges : 2534 Localisacion : Bordèu Dialècte : Lemosin Nivèl de Lenga : Soi confirmat, dins mai d'un dialècte Dins OCCITANIA !!, demòri a costat : del Cinemá Date d'inscription : 26/02/2007
Coneissetz Stupeflip, lo grop de branques punk/hip-hop coneguts un temps per un tube "Je fume pu d'shit", qu'avia pas ren a veire emb lo reste de lurs chançons, çò que fa que fugueren plantats per la mitat de lur public e lur maison de disques ? Io sei fan, mas 'quò engatja que io...
Ara son 'restats, mas un temps eran los reis de l'underground parisenc, çò que fuguet per ilhs l'ocasion de rencontrar Jeff de Sonoloco, que l'i era sovent (me sembla ben d'alhors que Sonoloco an vertadierament començat per daus concerts dins las cavas parisianas).
La rescontra a balhat un duò StupeFlip/Sonoloco, en frances e en occitan, "Aqui per far dau brutz" demorat inedit, e que vene de tornar trobar sus lo net. Atencion, perla rara !


text:
Oncḁ̐làu – 8
La jornada se podiá creire estre una de las bravas, que siguessem pas normaladament dins ‘na periòda de fred. L’espandida de nanò-particula ‘viá desbutada, aquò se veisiá a las traças lusentas dins los ciaus, mai-que-tot per pretz qu’una aëromedusa venguet ne’n far son desjunat.
Per quitar lu canton diplomatique e junher lu pluripòrt situat dins un barrí de la capitala indianna, per delai lu yamuna, lu comandor e l’inspector ‘vian convenuts de prener un aërocròss de l’Union mai ‘n’escòrta per cas que daus manifestants venguessen.
‘Quò menquet pas. Un modelon de monde cridava un pauc pertot, ‘queu monde eriá copat ne’n dos bocins per la poliça au mitan, tengut luenh de l’immòble per daus dròides. Ne’n faça de la surtida d’onor, quauqu’un ‘viá mesma programat l’infò-lutz per que queu-quí afichesse « Oncḁ̐làu », dins de las letras negras bordadas de blanc, pausadas sus un fond roge.
Dessos l’escran i aviá los manifestants daus dos grands pertits. Afichavan sus lur abit numerique daus messatges. A drecha erián los mai verenos, los dau PET de la Nȅplȅ. Arboravan de las frasas coma « la terra aus terrians », « eistraterrestre – fòra de la terra », « ‘na raça, ‘na planeta, ‘na chefa » o d’enquera « un oïan quò vai, tres oïans vieisem los desgasts ». A man mança, los dau FUTIL, lu pertit dau Laŋ Mechoŋ, portavan tots un eimatge de la Kanabis Desverdida e cridavan a la realisacion de la profecia d’Oncḁ̐làu dins un bramadís infernau.
« tempo suno pini, mi toki lon jan pi ma: ona mute li ike!
— Inspector, se-vos-plau, parlatz esperanto sus la terra, i a daus umans autorn de n’autres. Am jà pró…
— Vos persenta mas eiscusas, aïer, vos diguí be que los umans son restats daus estres primitius !
— Comprene lu toki-pona, sabetz. Obludetz pas que sei fonccionari de l’Union desempuei un cent d’annandas terriannas. Vos damande de tener vòstra linga e mai-que-tot de taiser de taus perpaus ‘na vetz l’avatar de la Lodeva ‘ribat.
— Pertant, los lurs ancessors fugueten pas sens damandar la venguda d’un sauvor dins lurs prejadius, aura que sem aquí, disen pas ‘ver besonh de n’autres.
— Una de las resglas de l’Union es de jamai jugat a çò que los umans inventeten e batisaten “diaus”. Torne vos ‘pelat que sus mantas planetas, i a de las fòrmas dau “culte dau veisseu mair” que son pas luenh de semblar las religions umanas, quò diguet lu comandor avant de se ‘vançar sus lu plateu davant la tropelada per dire dins l’amplificator quilhat
— Vos comprene ! Sabe que quauquares se passet aquí, sus ‘questa planeta, quauquares que manha tot lu monde, vos, terrians, nos, repersentacion de l’Union. Çò que se passet… quau que siàia que faguet ‘quela orror… Çò qu’arribet es greu ! Qu’es ‘n’ataca a l’inteligença, a la frairessa, a l’amitiat que fai lu liam dintra los umans e las espeça inteligentas non-umanas dins la galaxia. Jurtament, perque aquò ‘ribet sus terra, devem nos pausar las questions de la plaça de l’uman dins las institucions interstelairas, qu’es de dire la vòstra plaça dins las institucions de l’Union. Prene acte au nom daus membres confederats de l’Union Estelada d’aquela situacion e vos dise, fòrt, que i a nonmàs ‘na fòrma de vita sus terra… la que devem sauvat de consent. Una sola fòrma de vita vòu dire los mesma drechs e los mesma devers ! Una sola fòrma de vita vòu dire portejar la vita, quala que siguesse ! Mesma quante um la combatet ‘quela fòrma de vita, beleu, dins un temps passat. La vòstra volontat de veire la terra autonoma es jurta, ’la es pertajada per l’Union. Mas, per restar dins l’Union, per trabalhar coma l’Union, aquò deu se far dins dins lu respect de las valors de l’Union. I a pas d’autras vias. L’Union crei en la capacitat daus umans de se despassar, de passar per delai la rònha, coma los umans, vos, òmes e femnas, saugueten iò far a la broá de l’avaliment autravetz. Qu’es la rason per laquala vei-me-quí. E de vos veire aquí aüei, amassats, me fai perpensar que sei mens poderós que vos, pòple de la terra. V-òc-es, me, Eliseu, ubre la via d’una piada pus granda dins l’acordada. Aquí comprene quantben la terra es bra’a, e veirem deman, ‘na vetz ‘quel afar ‘chabat, quantben los umans poden estre fiars d’apartener a la terra, a l’Union. »
La declaracion fuguet tòst seguida d’una aclamacion granda per pas dire eistraördinara. I aviá pus degun per bramar aura. Lu monde clapeten de las mans un momint puei lu comandor lur faguet comprener qu’eu voliá se’n anar.
L’escorta arribet seguit de l’aërocròsse, còp-sec, los droïdes davant lu bastiment se piqueten. Sens granda faiçon lu comandor invitet l’inspector e l’avatar tot rond de la xenològa d’intrar dans lu veïcule. Lu viatge d’aïci lu pluripòrt se passet sens mauvenguda.
Sus lu tarnacque, l’elitroptère eriá preparat, dos sodarts montavan la garda. Arti, l’inteligença artificiala dau bòrd saludet sos passagiers.
« 104:44:30 40:36:10 son las coordonadas terrestras de nòstra destinacion.
— Las intra dins l’aisida de navigacion de l’elitroptère, i seran dins dos oras per causa de las condicions climaticas dins la pertida continentala de l’Union Orientala, quitament jurta la granda muralha. Apres traucaran la mar granda a Mag8 e arribarem dins lu Wyoming avant mieijorn, que tot aguesse ben.
— Grand-marces, Arti. Pòde te damandar ne’n mai d’afichar las informacions per condure, de relevar e pertajar los relevats environamentaus lu long dau tragier ?
— Qerraque v-òc-es, xenològa. Vos damanda de vos calar lu temps que las porteccions plasmaïcas venguessen vos cinturar, ‘na vetz la vitessa prenguda, poretz ‘nar e anar.
— M’atz copat la chica ‘queu mandin. Am doàs aurelhas, ‘na sola bocha. Considere totjorn que la diplomatia qu’es parlar e parlar, mas… e deve dire que vos coneissiá de las facultats diplomaticas, mas vos escotí de totas mas aurelhas.
— Setz d’una casta de comerçant, qu’es perque atz de las eideias faussas sus la diplomatia. Mas atz rason sus un punt, la diplomatia qu’es parlar, mas parlar juste, qu’es estre a la charcha d’un aplomb, que lu parlar ne’n pòt estre lu fiu. Quau que siàia, la gent davant nos queu mandin son màs daus motons. “Auvelha que s’esbesenla perd son minjar” coma iò ditz un proverbi uman.
— Atz pertant promes…
— Res dau tot ! Ai res promes. Sei aquí, e v’autres coma me, per eschivar un massacre o un genocidi, pas per far de las promessas. Las promessas son per los politiques, los que i creisen erián davant nos ‘queu mandin ; e la nautor de las esperanças risca d’estre inversament proporcionala a la rencura, au despiech que vai sautet ‘na vetz las eleccions passadas. Gaitatz ! La muralha granda de China, un daus pus beus eisemples daus saber-fars ancians, un daus mai vielhs maitot, e, de la mesma vetz, lu pus repersentatiu de las nevrosas d’un sòl òme que menava per ‘quelas-quí son pòple. »
La conversa fuguet l’enchaison de desvelopar los diferents punts de vuda sus los umans e çò que los fai qua’iment uniques dins l’espaci grand. Qu’es de dire de poder desvelopar de las culturas grandas, belas, manieradas o sofisticadas e de pas pòder reconeisser ‘quela capacitat chas son veisin, ad un punt de lu desirar tuar o massacrar.
La xenològa desvelopava l’eideia que ‘quò vendriá dau cerveu primari de l’uman. Que quò fuguet lu dins son esvolucion que li permetet de subreviure a la desbuta daus temps, de la surtida de l’aiga d’aici la trobada de l’agricultura ne’n passant per la davalada dau aubres. Que, beleu, sus de la planeta desparrièras, las condicions per veire apareisser las vitas dichas « inteligentas » erián pas las mesma.
Sus l’escran eterique de l’elitroptère s’aficheten daus eimatges de l’astrò-pòrt esbolhat : las roinas daus bastiments sus un, lu restant de la naveta sus ‘n’autre, o d’enquerra las esquipas daus secors e de la poliça sos las telas tendudas per los droïdes dau BSU, lu Bureu de la Securitat Uniterrianna. Lu diaporama s’achabet sus los manifestants qu’erián aquí presents e sus lu mòt « Oncḁ̐làu ».
« Lodeva, o beleu Arti, podetz me’n dire mai sus queu “Oncḁ̐làu”, me rende compte que sei passat a costat, desempuei ma venguda sus terra. E de’n prumier de que que quò vòu dire ?
— Arti, te’n pregue, qu’es te l’IA dau veisseu.
— Senta Sonja de las Estelas desvelet la profecia que ‘la disia tener de sa familha desempuei la desbuta dau sègle XXI — calendier terrestre ancian. La profecia ditz :
Dins daus temps vielhs de l’istòria de l’umanitat, sus la Terra la mair, i aviá dins un païs de tuquet, « l’aubre pan », lu fièr Chastenh qu’abriava un eifant.
Una nueich erá, un « esperit peira » eissiguet de la sorniera dau monde, sos los pès dau grand aubre. Es ad aqueu momint que l’aubre diguet a son eifant :
« Los temps sens passat son achabats aura. Pòde pus te balhar de que te nurir. Te fau davalar de ma branchada e marchar córrer lu monde grand. Damanda a ta mair la Terra de te balhar minjar, apres quò, porràs farjar ton avenir. »
A la sega d’aqueu dire, l’eifant calet, mas ‘net pas còp sec sus sa mair la Terra. Eu restet rasis, suau sus lu rochier eissit de la nuech au pè de l’aubre mestre. D’avieisar l’eifant solet, l’esperit peira se viret un pauc de biais e, entau fasent, dubriguet Oncḁ̐làu, ‘na chauna pró bela per far se cielar l’eifant.
Puei, apres ‘quò, ‘ribet dins los ciaus ‘na granda lutz quitament coma la dau grand, lu senhor Solelh. E l’eifant fuguet dos, pueis dietz, un cent, ‘na milanta.
D’aici que Oncḁ̐làu a son torn diguesse :
« Pòde pus vos acialar dins mon còrs tots tant que setz. Surtetz e espandissetz v’autres sus la vòstra mair la Terra, migretz pas. L’esperit de peira vai s’adobar, porretz me tornar veire dins vint mila cicles, au coijant de la vòstra vita. »
Adonc los eifants se meteten de marchar vers l’òrlutz dau monde, cap aus lunons que començavan de se montrar a la sega de l’estala dau bargier. Lu temps passet, e jamai pus, los quauques uns demorats viure dins las còuts eissidas de la piada dau rochier viguetem lurs frairs e soras s’entornar de las estalas.
— Ente lu liam coma los oïans.
— Los de la planeta d’Oïa son ne’n tots punts coma los umans, en defòra de la talha. Los umans d’aüei fan dos metres de naut que los oïans mesuran un metre trenta per los pus grands.
— D’aucuns sus la terra i vigueten los frairs de las estalas mas d’autres i vigueten los remplaçants d’una umanitat conhada dins daus satelites artificiaus, ajutet la xenològa.
— Quò ven de laí… Ai totjorn eimaginat que prenian los oïans per dau monde que venian se vanjar de la guerra. ‘Quò ven de laí… »
L’elitroptère eriá pausat aura, e los tres diplomates, afe, lu comandor, l’inspector e l’avatar rond de la xenològa devian far faça, un còp de mai, ad un modelon de monde, beleu mens ronhós. L’inspectritz e lu cibòrg de la poliça umana stelaira se persenteten aus diplomates, tant coma un jornaliste, lu de « Sfèra – lu jornau de la terra ronda », un eistraterrestre de la raça rapietausor, ‘na fòrma de crocodila sus pauta.
Fòra la poliça, ‘queu monde eriá aquí per interpellar lu comandor sus sos pòders. Una pancarta tenguda per un supòt de la marechala afichava grand « non a la dictatura daus aliens ». L’Eliseu descidet d’afrontar la massa, un grand sosrire sus las pòtas.
« Vise, entende, comprene. Atz de las paurs, iò sente. Per iò dire tot emb-d’una, setz pas sens saber que ma familha de per mon grand dins las vòstras annadas 1970, de per mon pair dins lu contacte fisique de 2492, ma familha es liada a la terra, liada a la vòstra istòria, a vòstra destinada. V-òc-es, damandís daus poders especiaus aus institucions de la terra unida… sus la perpausicion de l’Union, daus poders especiaus per un temps limitat ! Me, Eliseu, a los que me vieisan los toschar, damande perque a tres cent de vos ans, començarai ‘na carriera de dictator. »
Se tornet vers lu moleculariste que comencet de clapar de las mans, seguit per los manifestants, que mai d’un eriá gaire assegurats per de taus perpaus, mas, de las vetz, segre lu movament e pus aisat que se far remarcar.
E i aura lu temps per aquò, adonc, per los uns e los autres, faça ad un diplomate coma lu de Tresid, lu temps semblava estre a l’assuausament.
-!-
~ 2190 mòts per lu chapitre 8


text:
Per La Talvera
Diga Joantol qu'as fach a la tia femna
Qu'aquesta nèit t'a fach tombar del lèit ?
Aquò's aital que tu la careçavas,
Aquò's aital que t'a fotut per l'ostal !
La nèit e lo jorn ò butavam Mariana
La nèit e la jorn ò butavam totjorn.
Vèni pel fen pichona Marioneta
Vèni pel fen que nos amusarem.
Vèni pel fen farem de crombimbetas
E puèi farem a sauta bodufet.
E l'an pas nòu las filhas de La Cauna
E l'an pas nòu lo prèstan coma Fan.
Se l'an pas nòu las filhas de La Cauna
Se l'an pas nòu nos costa pas un sòu.
Aquò's fotut las filhas d'en çò nòstre
Aquò's fotut pareis que l'an vendut
Es pas vertat las filhas d'en çò nòstre
Es pas vertat l'an que sonca prestat.
{jumi [_pagesaure/cancons_meteisart.php]}
Vos cal connectar per poder postar de comentaris.
Concepcion : Aure Séguier, Grafismes : Géraldine Puel


text:
Ceirat
Ceirat[1] (Ceyrat en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d'Auvèrnhe..
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
L'origina de Ceirat (atestacion Seyrac, en 1100) es lo nom d'òme latin Serius amb lo sufixe -acum segon Dauzat e Rostaing[2], mas, per lo quasi-omonime de l'Avairon, avòra integrat a la comuna de Gabriac, Ceyrac, los Féniés chausisson Cerius[3]. Lo sufixe ensenha que s'agís probablament d'una anciana propietat gallo-romana.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ http://macarel.net/files/parlem/Parlem_2-069.pdf
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud,reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007


text:
Premiers Crus
Château
Margaux, vin de Margaux
Château Lafite-Rothschild, vin de Pauillac
Château Latour, vin de Pauillac
Château Mouton-Rothschild, vin de Pauillac (Second cru en 1855, promu en premier cru en 1973)
Château Haut-Brion, vin de Pessac-Léognan, Graves (Pessac jusqu'en 1986)
Deuxièmes Crus
Château Brane-Cantenac, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Durfort-Vivens, vin de Margaux
Château Lascombes, vin de Margaux
Château Rauzan-Gassies, vin deMargaux
Château Rauzan-Ségla, vin de Margaux (anciennement Château Rausan-Ségla)
Château Pichon-Longueville Baron, vin de Pauillac
Château Pichon Longueville Comtesse de Lalande, vin de Pauillac
Château Cos d'Estournel, vin de St.-Estèphe
Château Montrose, vin de St.-Estèphe
Château Ducru-Beaucaillou, vin de St.-Julien
Château Gruaud-Larose, vin de St.-Julien
Château Léoville Barton, vin de St.-Julien
Château Léoville Las Cases, vin de St.-Julien
Château Léoville Poyferré, vin de St.-Julien
Troisièmes Crus
Château La Lagune, vin de Haut-Médoc (Ludon)
Château Boyd-Cantenac, vin de Margaux
Château Cantenac-Brown, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Desmirail, vin de Margaux
Château Ferrière, vin de Margaux
Château Giscours, vin de Margaux (Labarde-Margaux)
Château d'Issan, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Kirwan, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Malescot St. Exupéry, vin de Margaux
Château Marquis d'Alesme Becker, vin de Margaux
Château Palmer, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Calon-Ségur, vin de St.-Estèphe
Château Lagrange, vin de St.-Julien
Château Langoa Barton, vin de St.-Julien
Quatrièmes Crus
Château La Tour Carnet, vin de Haut-Médoc (St.-Laurent)
Château Marquis de Terme, vin de Margaux
Château Pouget, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Prieuré-Lichine, vin de Margaux (Cantenac-Margaux)
Château Duhart-Milon-Rothschild, vin de Pauillac
Château Lafon-Rochet, vin de St.-Estèphe
Château Beychevelle, vin de St.-Julien
Château Branaire-Ducru, vin de St.-Julien
Château Saint-Pierre, vin de St.-Julien
Château Talbot, vin de St.-Julien
Cinquièmes Crus
Château
Belgrave, vin de Haut-Médoc (St.-Laurent)
Château de Camensac, vin de Haut-Médoc (St.-Laurent) (anciennement Château Camensac)
Château Cantemerle entré dans le classement en 1856, vin de Haut-Médoc (Macau)
Château Dauzac, vin de Margaux (Labarde)
Château du Tertre, vin de Margaux (Arsac)
Château d'Armailhac, vin de Pauillac (anciennement Château Mouton-Baronne-Philippe)
Château Batailley, vin de Pauillac
Château Clerc-Milon, vin de Pauillac
Château Croizet Bages, vin de Pauillac
Château Grand-Puy-Ducasse, vin de Pauillac
Château Grand-Puy-Lacoste, vin de Pauillac
Château Haut-Bages Libéral, vin de Pauillac
Château Haut-Batailley, vin de Pauillac
Château Lynch-Bages, vin de Pauillac
Château Lynch-Moussas, vin de Pauillac
Château Pédesclaux, vin de Pauillac
Château Pontet-Canet, vin de Pauillac
Château Cos Labory, vin de St.-Estèphe
Seconds vins des grands crus de médoc de 1855
Carte du vignoble de bordeaux
Autres classements :
Classement de Graves et de Pessac Léognan
Classement de Saint-Emilion
Classement de Sauternes et Barsac
Grands bordeaux non classés


text:
Liste des candidats de la 1ère circonscription - Pas-de-Calais
Les communes pas-de-calaisiennes appartenant à la 1ère circonscription
Ablainzevelle , Achiet-le-Grand , Achiet-le-Petit , Adinfer , Agnez-lès-Duisans , Agnières , Ambrines , Amplier , Aubigny-en-Artois , Aubrometz , Auxi-le-Château , Averdoingt , Avesnes-le-Comte , Avesnes-lès-Bapaume , Ayette , Bailleul-aux-Cornailles , Bailleulmont , Bailleulval , Bajus , Bancourt , Bapaume , Baralle , Barastre , Barly , Basseux , Bavincourt , Beaudricourt , Beaufort-Blavincourt , Beaulencourt , Beaumetz-lès-Cambrai , Beaumetz-lès-Loges , Beauvois , Béhagnies , Bellonne , Berlencourt-le-Cauroy , Berles-au-Bois , Berles-Monchel , Bermicourt , Berneville , Bertincourt , Béthonsart , Beugnâtre , Beugny , Biache-Saint-Vaast , Biefvillers-lès-Bapaume , Bienvillers-au-Bois , Bihucourt , Blairville , Blangerval-Blangermont , Boffles , Boiry-Becquerelle , Boiry-Notre-Dame , Boiry-Saint-Martin , Boiry-Sainte-Rictrude , Boisleux-au-Mont , Boisleux-Saint-Marc , Bonnières , Boubers-sur-Canche , Bouret-sur-Canche , Bourlon , Boyelles , Brebières , Brias , Bucquoy , Buire-au-Bois , Buissy , Bullecourt , Buneville , Bus , Cagnicourt , Cambligneul , Camblain-l'Abbé , Canettemont , Canteleux , Capelle-Fermont , La Cauchie , Chelers , Chérisy , La Comté , Conchy-sur-Canche , Corbehem , Couin , Coullemont , Courcelles-le-Comte , Couturelle , Croisette , Croisilles , Croix-en-Ternois , Denier , Diéval , Douchy-lès-Ayette , Dury , Ecoivres , Ecourt-Saint-Quentin , Ecoust-Saint-Mein , Epinoy , Ervillers , Estrée-Wamin , Etaing , Eterpigny , Famechon , Favreuil , Ficheux , Flers , Foncquevillers , Fontaine-lès-Croisilles , Fontaine-l'Etalon , Fortel-en-Artois , Fosseux , Foufflin-Ricametz , Framecourt , Frémicourt , Fresnes-lès-Montauban , Frévent , Frévillers , Frévin-Capelle , Gauchin-Verloingt , Gaudiempré , Gennes-Ivergny , Givenchy-le-Noble , Gomiécourt , Gommecourt , Gouves , Gouy-en-Artois , Gouy-en-Ternois , Gouy-sous-Bellonne , Graincourt-lès-Havrincourt , Grand-Rullecourt , Grévillers , Grincourt-lès-Pas , Guémappe , Guinecourt , Habarcq , Halloy , Hamblain-les-Prés , Hamelincourt , Hannescamps , Haplincourt , Haravesnes , Haucourt , Haute-Avesnes , Hautecloque , Hauteville , Havrincourt , Hébuterne , Hendecourt-lès-Cagnicourt , Hendecourt-lès-Ransart , Héninel , Hénin-sur-Cojeul , Hénu , Héricourt , La Herlière , Herlincourt , Herlin-le-Sec , Hermaville , Hermies , Hernicourt , Houvin-Houvigneul , Humbercamps , Humeroeuille , Humières , Inchy-en-Artois , Ivergny , Izel-lès-Hameau , Lagnicourt-Marcel , Lattre-Saint-Quentin , Lebucquière , Léchelle , Liencourt , Lignereuil , Ligny-sur-Canche , Ligny-Saint-Flochel , Ligny-Thilloy , Linzeux , Magnicourt-en-Comte , Magnicourt-sur-Canche , Maisnil , Maizières , Manin , Marquay , Marquion , Martinpuich , Mercatel , Metz-en-Couture , Mingoval , Moncheaux-lès-Frévent , Monchel-sur-Canche , Monchiet , Monchy-au-Bois , Monchy-Breton , Monchy-le-Preux , Mondicourt , Montenescourt , Monts-en-Ternois , Morchies , Morval , Mory , Moyenneville , Neuville-au-Cornet , Neuville-Bourjonval , Noeux-lès-Auxi , Noreuil , Noyelles-sous-Bellonne , Noyellette , Noyelle-Vion , Nuncq-Hautecôte , OEuf-en-Ternois , Oisy-le-Verger , Orville , Ostreville , Palluel , Pas-en-Artois , Pelves , Penin , Pierremont , Plouvain , Pommera , Pommier , Le Ponchel , Pronville , Puisieux , Quéant , Quoeux-Haut-Maînil , Ramecourt , Ransart , Rebreuve-sur-Canche , Rebreuviette , Récourt , Rémy , Riencourt-lès-Bapaume , Riencourt-lès-Cagnicourt , Rivière , Rocquigny , Roëllecourt , Roeux , Rougefay , Rumaucourt , Ruyaulcourt , Sailly-au-Bois , Sailly-en-Ostrevent , Sains-lès-Marquion , Saint-Amand , Saint-Léger , Saint-Martin-sur-Cojeul , Saint-Michel-sur-Ternoise , Saint-Pol-sur-Ternoise , Sapignies , Le Sars , Sars-le-Bois , Sarton , Sauchy-Cauchy , Sauchy-Lestrée , Saudemont , Saulty , Savy-Berlette , Séricourt , Sibiville , Simencourt , Siracourt , Sombrin , Souastre , Le Souich , Sus-Saint-Léger , Ternas , La Thieuloye , Thièvres , Tilloy-lès-Hermaville , Tincques , Tollent , Tortequesne , Le Transloy , Trescault , Troisvaux , Vacquerie-le-Boucq , Vaulx , Vaulx-Vraucourt , Vélu , Villers-au-Flos , Villers-Brûlin , Villers-Châtel , Villers-lès-Cagnicourt , Villers-l'Hôpital , Villers-Sir-Simon , Vis-en-Artois , Vitry-en-Artois , Wancourt , Wanquetin , Warlencourt-Eaucourt , Warlincourt-lès-Pas , Warlus , Warluzel , Beauvoir-Wavans , Wavrans-sur-Ternoise , Willencourt . Ytres ,
Tous les résultats des élections législatives 2017 du premier tour


text:
Villes et mairies de la Province de Barcelone (08)
Liste des communes
Santa Margarita y Monjos
Ville de Santa Margarita y Monjos, localité de l'Espagne de 6 700 habitants.
La mairie de Santa Margarita y Monjos a une adresse e-mail et un site Internet.
Santa Eulàlia de Ronçana
Ville de Santa Eulàlia de Ronçana, localité de l'Espagne de 6 600 habitants.
La mairie de Santa Eulàlia de Ronçana a une adresse e-mail et un site Internet.
Gelida
Ville de Gelida, localité de l'Espagne de 6 600 habitants.
La mairie de Gelida a une adresse e-mail et un site Internet.
Súria
Ville de Súria, localité de l'Espagne de 6 400 habitants.
La mairie de Súria a une adresse e-mail et un site Internet.
Lliçà de Vall
Ville de Lliçà de Vall, localité de l'Espagne de 6 100 habitants.
La mairie de Lliçà de Vall a une adresse e-mail et un site Internet.
Navàs
Ville de Navàs, localité de l'Espagne de 6 100 habitants.
La mairie de Navàs est joignable par téléphone.
Begues
Ville de Begues, localité de l'Espagne de 6 000 habitants.
La mairie de Begues a une adresse e-mail et un site Internet.
Teià
Ville de Teià, localité de l'Espagne de 5 900 habitants.
La mairie de Teià a une adresse e-mail et un site Internet.
Cette ville fait partie de la Costa Brava.
Taradell
Ville de Taradell, localité de l'Espagne de 5 900 habitants.
La mairie de Taradell a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Roda de Ter
Ville de Roda de Ter, localité de l'Espagne de 5 800 habitants.
La mairie de Roda de Ter a un site Internet.
Navarcles
Ville de Navarcles, localité de l'Espagne de 5 800 habitants.
La mairie de Navarcles a une adresse e-mail et un site Internet.
Vacarisses
Ville de Vacarisses, localité de l'Espagne de 5 700 habitants.
La mairie de Vacarisses a une adresse e-mail et un site Internet.
Moià
Ville de Moià, localité de l'Espagne de 5 600 habitants.
La mairie de Moià a une adresse e-mail et un site Internet.
Sant Feliu de Codines
Ville de Sant Feliu de Codines, localité de l'Espagne de 5 600 habitants.
La mairie de Sant Feliu de Codines a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Capellades
Ville de Capellades, localité de l'Espagne de 5 400 habitants.
La mairie de Capellades a une adresse e-mail.
Sant Vicenç de Montalt
Ville de Sant Vicenç de Montalt, localité de l'Espagne de 5 400 habitants.
La mairie de Sant Vicenç de Montalt a un site Internet.
Présence d'activités sur la ville.
Sant Antoni de Vilamajor
Ville de Sant Antoni de Vilamajor, localité de l'Espagne de 5 300 habitants.
La mairie de Sant Antoni de Vilamajor a une adresse e-mail et un site Internet.
Artés
Ville d'Artés, localité de l'Espagne de 5 300 habitants.
La mairie d'Artés a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Josèp Condò Sambeat
Josèp Condò Sambeat (tanben conegut com Mossen Josèp Condò Sambeat) ei un autor occitan dera Val d'Aran d'expression occitana, catalana e castelhana.
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Nèish en Montcorbau eth 29 de març 1867. Ei ordenat sacerdòt eth 28 Mai 1891. A exercit de caperan en diuèrsi luòcs coma en Sallent de Montanissell (Aut Urgèl) o Gabassa (Aragon). Mès quauques ans dempús foguèt destinat ena Val d'Aran. En 1912, eth professor Bernat Sarrieu l'amièc a escríuer en aranés e prenec part enes Jòcs Floraus dera Escòla des Pirenèus. Morís eth 5 d'agost 1919 e ei enterrat en Bossòst.
Era lengua occitana non ère normalizada, mès eth sagèc de dar-li ues nòrmes entà poder-la escríuer.
Era òbra de Mossen Condò ei fòrça extensa e variada : escríuec condes cuerts, fòrça poèmes, ua novela (Era isla des Diamants), ua òbra de teatre, legendes araneses... etc.
Òbres[modificar | modificar la font]
Òbres en occitan aranés[modificar | modificar la font]
- Sense lum (conde)
- Victòria des Aranesi
- Ua ròsa polida.
- Era veu deth campanau
- Eth pastor as Estrelhes
- Era lengua aranesa
- Luenh dera Pàtria
- Cançon dera Garona
- Es aninòs
- Cançon dera Noguèra Pallaresa
- Era net de San Joan
- Eth darrèr cant der om
- Era Caritat (teatre)
- Catecisme cuert (pròsa)
- Era Val d´Aran
- Vocabulari Aranés (1915)
- Era cunhèra
- Jamès seigut (conde)
- Es Aranesi
- Contra eth solei ( conde)
- Sang nòble e sang deth pòble (pròsa)
- Eth ser de miejanet (pròsa)
- Era isla des Diamants (novèla. Reeditada eth 2007, aguesta naua edicion compde damb era version originau e era version damb ortografia normalizada actuau).
- Era Maladeta (poesia)
- Era milhor flor
- Ath deuant deth Sant Crist de Salardú (poesia)
Poèmes en lengua catalana[modificar | modificar la font]
- 1892 La vida d´una mare
- 1893 L´sol d´Espanya
- 1894 Los dolors de Maria
- 1895 Lleyda a Maria Santíssima
Òbres en lengua castelhana[modificar | modificar la font]
- 1914 Escuela de Perfección Sacerdotal
- 1915 La Santísima Vírgen en los Evangelios


text:
Saint-Étienne-de-Saint-Geoirs
Nom desconegut en arpitan (Saint-Étienne-de-Saint-Geoirs en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a implantat en la plana de la Bièvre.
Los sieus abitants an trucat los Mandrinois o los Stéphanois.
La commune est implantée dans la plaine de la Bièvre.
Ses habitants sont appelés les Mandrinois ou les Stéphanois.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Vila natala del celèbre contrebandier de l'Ancian Regim (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle) Louis Mandrin, nascut lo 11 de febrièr de 1725 e mòrt lo 26 de mai de 1755 a Valéncia.
La municipalitat a albergat fins al mièg dels ans 1990 la principala fabrica de produccion de las esquís de la celèbra marca francesa Dynamic, uèi absorbida per l'entrepresa austriana Atomic. La municipalitat a rebatejat Marathon jos la Revolucion francesa.
Ville natale du célèbre contrebandier de l'Ancien Régime (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle) Louis Mandrin, né le 11 février 1725 et mort le 26 mai 1755 à Valence.
La commune a hébergé jusqu'au milieu des années 1990 la principale usine de production des skis de la célèbre marque française Dynamic, aujourd'hui absorbée par l'entreprise autrichienne Atomic. La commune est rebaptisée Marathon sous la Révolution française.


text:
05/07/2013
Sandrine Salles, professor d'occitan
Avem rencontrat Sandrine Salles, professor d'occitan au licee e collegi de Rebairac e de Nuòvic per nos parlar de son mestier. « Nasquí a Sent Aspre, mon pair parlva occitan coma sos parents, quò fuguet ma prumiera iniciacion a la lenga mas qu'es a l' escòla que l'aprenguí. Faguí Letras Modernas a l'Universitat de Bordeu, e seguí lo cors de civilizacion e lenga occitana per fin de passar mon CAPES que obtenguí en 98 ». Coma vos venguet lo declic d'ensenhar la lenga occitana ? « De nòstras discussions coma lo felibre Marceu Vielleville de Sent Germe dau Salembre. Me sei formada a l'IUFM de Montpelhier e torní a Rebairac en 99. Aura sei professor de la 6esma a la terminala, qu'es a dire a pus pres 90 elevas». Donte ven la motivacion daus elevas ? « La curiositat, la volontat de las familhas et los punts per lo bac ! ».Mas, la chausas se fasen pas totas solas, fau convencer los escolans chaque annada, las opcions mancan pas! E lo programa ? « D'en prumier, fau aprener las basas, grafia, prononciacion, gramatica, conversacion...Partir de la prumiera, podem vertadierament legir la literatura occitana. Fasem daus viatges, los chasteus cataris per exemple. Que los elevas deven coneisser l'istòria e los autres dialectes occitans ».Un brave mestier que de formar los locutors occitans de doman ! Guilhem Francés


text:
Masturbacion
La masturbacion es una practica sexuala que provòca lo plaser sexual per l'estimulacion de las partidas genitalas o de l'anús amb l'ajuda de las mans o d'objèctes coma los joguets sexuals.
L’etimologia proven dirèctament del latin per sufixacion sabenta del vèrbe deponent latin masturbari que significa « practicar l’onanisme ».
Tecnicas
Las tecnicas de masturbacion son fòrça diferentas pels òmes e per las femnas, en rason de lors aparelhs genitals diferents, mas presentan tanben de variacions fòrtas d'un òme a l'autre e d'una femna a l'autra.


text:
Croix de Toulouse, croix de Provence, croix du Languedoc, Remi Venture nous donne sa vision des choses & étaie son raisonnement historique sur d'autres recherches passées, mais surtout des constatations de terrain! Cette polémique n'est pas prête de s'arrêter d'autant la politique s'en mele en reprenant ce symbole à son compte ???? Néanmoins je joints quelques photos "italienne" de la fameuse croix - il me manque la meilleur celle de l'Hôpital de Siène, qui rajouterait à la confusion!!!
1) Certo, la crous de Toulouso es seguramen d'ourigino prouvençalo (cf l'article d'H Rolland dins lou N° 1 de Provence Historique pareigu en 1950). Mai es pas di que la crous que pourtè seguramen Guihèn lou Liberatour èro deja la "croix vidée pommé et cléchée" talo la vesèn vuei... Maugrat ço que n'en dison lis oucitan, lis ensigne eraldico daton que de la mita dou siecle XIIen, e i'a ges de crous oucitano sus li cros de Guihèn lou Liberatour - qu'es esta perdu - o de soun sucessour Jaufre - qu'es adourna pèr uno simplo crous d'estile carlin...
2) Es poussible - pèr iéu proubable !...- que Ramoun de Toulouso chausiguè soun insigne en musclant la crous de soun rèire ouncle Guihèn lou Liberatour - mai n'en tiravo pas en drecho ligne au countràri de si cousin Prouvençau...- em'uno crous que veguè dins lou Levant...
3) Es pièi pèr justamen ana contro lis eiretié di Bousounide, qu'avien marida sa chato, Douço, emé lou Comte de Barcilouno, que li comte de Toulouso prenguèron aquelo crous, d'ourigino prouvençalo, pèr afierma si pretencioun dins l'escasènço - deja !...- d'aneissa Prouvènço à ço qu'aurié pouscu deveni uno meno de "Grando Oucitanio" - sènso aqueste noum de vincu, bord que fuguè baia pèr li Franchimand... S'agissié, lou rediren, d'uno vertadiero poulitico de proupagando...
4) Pèr rebeca, l'eraldisto francés Michel Pastoureau a bèn moustra que li Catalan se chausiguèron uno autro bandiero prouvençalo, mai auto e mai prestigiouso, aquelo dou reiaume de Prouvènço-Bourgougno - o Reiaume d'Arle. E l'aduguèron pièi de l'autre coustat di Pirenèu... Es prouva que la famouso legèndo di det dins lou sang marcant l'ecu de Jaufre lou Pelous dato que de mai tard, que fuguè creado pèr "catalanisa" aquel insigne !...
5) En 1132, li comte de Toulouso aguènt reçaupu dins un partage li "marcho" de Prouvènço - l'atualo Coumtat -, es nourmau que s'atrove de crous toulousano dins aqueste cantoun !... Li Comte de Fourcauquié, de soun coustat, èron liga i comte de Toulouso, subre-tout pèr ana contro li Catalan... Ero parié pèr li sire di Baus o li Vicomte de Marsiho... Vaqui perqué prenguèron la crous de si champioun !... Sèmpre pèr ana contro la bandiero sang e or de sis enemis...
6) Mai i'a quand mume, en Prouvènço, forço, forço mai de blasoun pourtant lou "sang e or" e, mume, li flourdalis anjouvino que de crous toulousano !...
Pèr counclure, dirai ço que vaqui:
- A l'epoco, lis insigne èron, es vurai, de vertadié "logo" pouliti... Lou Comte de Toulouso faguè un pau coume Audouard III d'Anglo-Terro que, à la debuto de la guerro de 100 an, metiguè en avans li flourdalis franceso contro lou lioun anglés, pèr bèn dire si pretencioun sis la courouno de Franço... Mai aco se faguè bèn mai tard, dins un tèms que lis insigne dinasti èron bèn marca e bèn defeni...ço qu'èro pancaro lou cas dins lou tèms que n'en parlan... Se la crous toulousano pou agué uno ourigino prouvençalo liuenchenco, aco empacho pas que vuei, es bèn Lengadouciano o "Oucitano". S'es marcado sus lou caladat de la Plaço dou Capitoli de Toulouso, o sus li logo d'aquelo vilo e de sa Regioun, es pas pèr ço que la crous en questioun es "Provençala"... Es de-bon, e soulamen, Lengadouciano - o Oucitano...- despièi lou siecle XIIen !...
- Co que comte dins la valour simboulico e identitàri d'un insigne, es pas soun istori. Es ço qu'es pièi devengu. Lou drapèu Corso vèn d'Aragoun. Aquéu di basco es coupia sus l'anglés... La bandiero espagnolo tiro dou drapèu catalan, qu'éu mume, l'avèn vist, vèn dou Reiaume de Prouvènço-Bourgougno. Quant à la bandiero franceso, lou mume Miquéu Pastoureau que n'en parlère adès a bèn moustra que venié di coulour... americano !... Qu'enchau tout aco ?...
- Darriero causo, pèr feni. Coume à l'epoco di comte catalan, la crous de Toulouso es vuei lou simbole d'aquéli que volon aneissa Prouvènço à l'autro man dou Rose... Lou Sang e Or es lou di Prouvençau que volon resta ço que soun... Li fiéu d'uno di mai gràndi regioun identitàri de Franço, que refusaran sèmpre de se vèire muscla dins lou melting pot panoucitan abandeira emé la messourguiero "crotz provençala" qu'es, aqui, qu'un outis d'aquelo marrido poulitico....
.


text:
Le Rococo d’Oc – Une anthologie poétique (1690-1789)
Au sègle XVIII, la poesia en lenga occitana fa partida de la vida vidanta. Es practicada dins los mitans populars, a l’ocasion de festivitats, mas tanben demest l’elita cultivada, dins de mitans pertant aquesit a la mestresa del francés. Aquesta antologia, la primièra del genre per aquesta epòca encara mal coneguda de l’istòria literària occitana, recampa 80 tèxtes, poèmas o extraches de poèmas, tradusits, presentats e anotats. Permet de mesurar la vitalitat e la diversitat d’una creacion poetica que s’inscriu dins l’ample del courrent del rococo europèu. Un esperit leugièr, un umor subtil, la mescla dels genres, una gracia indefinible caracterisan una escritura que en meteis temps, en tot pausant un agach novèl sus la realitat dels trabalhs e dels jorns e en acuelhissent de fòrmas empruntadas a l’oralitat ambianta, fa pròba d’una pregonda originalitat.
L'autor :
Jean-François Courouau fa lo mestre de conferéncias abilitat a dirigir de recercas en literatura occitana moderna a l’universitat Tolosa - Joan Jaurès. A recentament dirigit la primièra sintèsi aconsacrada a la creacion en lenga occitana au sègle XVIII (La langue partagée. Écrits et paroles d’oc. 1700- 1789, Droz, 2015) dins laquala s’es notadament interessat a la rica – e mesconeguda – produccion poetica occitana del Sègle de las lutz.


text:
30/05/2015
Mai de 2015
• Vergonha als soldats franceses qu'aurián violat d'enfants en Centrafrica.
• Òsca a Robert Ménard, lo cònse FN de Besièrs, que se fa picar suls dets per çò qu'estima lo nombre d'enfants musulmans de sa vila en fonccion dels pichons noms dels escolans.
• Vergonha a la condamnacion a mòrt de Morsi en Egipta.
• Òsca als guirguilhs dins la familha Le Pen e vergonha a los que daissan creire que la filha o la pichòta-filha serián melhoras que lo vièlh.
• Òsca a la Glèisa igonauda qu'a decidit de benesir de cobles omosexuals.
• Vergonha als calucs de Dius qu'an presa la vila-musèu arqueologic de Palmyre en Libia.
• Òsca als Irlandeses que se son prononciats, per referendum, pel maridatge omosexual a 62 %.
• Òsca a la dintrada al Panthéon de Geneviève de Gaulle-Anthonioz, Germaine Tillion, Pierre Brossolette e Jean Zay.
• Òsca al Nebraska, 19en estat dels USA a suprimir la pena capitala.
• Òsca a Podemos qu'a ganhat Madrid e Barcelona.
• Òsca a Podemos qu'a ganhat Madrid e Barcelona.
• Vergonha a la poiridura del monde del football (FIFA).
• Òsca a David Grosclaude, coratjós Occitan, que fa una cauma de la fam per causa del mesprètz de la Republica parisenca.
• Òsca a David Grosclaude, coratjós Occitan, que fa una cauma de la fam per causa del mesprètz de la Republica parisenca.
29/05/2015
08/05/2015
Avèm perdut un umanista
Aviá 84 ans. Èra lo fraire de mon amic Privat defuntat en 2011. Es estat entarrat lo 2 de mai a Paulhan (34). Una polida persona.
01/05/2015
Inscription à : Articles (Atom)


text:
03/08/16 – Ercolano – 14h05. Pizzeria Vesuvio Bar
Aqueste matin, passèri mai de tres oras a trepar Pompèi.
Mas èri pas sola, i aviá fola !
Es lo primièr còp que partissi en vacanças l'estiu. De costuma, vau dins Tarn en estiu o pas luènh.
Es lo primièr cop que partissi per una destinacion toristica en estiu.
E lo darrièr.
Supòrti pas mai d'ausir cridar los alemands. Mas perqué braman ?
Supòrti pas lo ton auturós e mespresós dels franceses.
Me ramenti las vacanças en Sardenha en Febrièr, èra tant agradiu de visitar los sits arqueologics sola. Me prenguèri a somiar a trepar Pompèi sola. Coma m'aurá agradat !
Rai, fòra sason, en Sardenha, trobèri totes los restaurants barrats mas tot çò visitable èra dubert e vuèg.
Aquí, soi una torista mai.
Lo mond prenon pas lo temps de charrar coma o fan fòra sason, preni pas lo temps de lor demandar, de pausar questions sus la vida vidanta.
Èra una experiéncia de viure.
Benlèu que fin d'octòbre, anarai a la fèsta de Lou Dalfin a Saluzzo, tornarai a las Valadas.
E sosqui ja ont passarai las vacanças de Febrièr… Fòra sason !!!


text:
Triste es lo cèl
Triste es lo cèl, triste es la tèrra
Soi triste dinc' al fons del còr !
Al torn de ieu tot qu'es helèra
Perqu'es tot triste coma aquò ?
Soi triste dinc' al fons del còr !
Ont va l'aucèl, ont va l'abelha ?
Ont va la lèbre del branar ?
Ont va lo vent quand se desvèlha ?
Mas ieu non sabi ont anar,
Per tant florit qu'es lo branar !
Que ven lo temps de primavèra,
Abril que tornarà doman.
Ieu qu'ai al còr dolor novèla
Degun ailas non 'm vòl aimar !
Degun ailas non 'm vòl aimar !
Source
Anthologie de la chanson occitane de Cécile Marie, 1975, page 121 (ISBN 270680601X).


text:
Carolina del Nòrd
La Carolina del Nòrd (en anglés North Carolina) es un estat del sud dels Estats Units d'America. Sa capitala es Raleigh, e sa pus granda vila es Charlotte e son aglomeracion (Metrolina). Amb 9 535 483 abitants en 2010 e una superfícia de 139 509 km2, l'Estat es lo 10en del país de per sa populacion e lo 28en de per sa talha. Confronta l'ocean Atlantic a l'èst, la Carolina del Sud e Georgia al sud, Tennessee a l'oèst, e Virgínia al nord. Territòri colonizat e ocupat pels europèus tre lo sègle XVIen, la Carolina del Nòrd es una de las Tretze Colonias que fondèron los Estats Units d'America. Es devesida en cent comtats. En granda part rurala, presenta de paisatges desparièrs, entre los plans del Piemont, las illas Outer Banks e lo Cap Hatteras, e las Blue Ridge Mountains, part de la cadenas dels Apalaches. Lo Mont Mitchell, punt culminant de l'èst dels Estats Units, se tròba dins l'oèst de l'Estat.


text:
Istòria d'Itàlia
L'istòria d'Itàlia es benlèu la mai importanta pel desvolopament de la cultura e de la societat de l'airal Mediterranèu. Lo país foguèt l'òste de fòrça activitats umanas dins los temps preïstorics ; per aquò i an trobat de sites arqueologics nombroses en diferentas regions: Laci e Toscana, Ómbria e Basilicata. Aprèp la Grècia Magna, la civilizacion etrusca e especialament l'Empèri Roman que dominèt aquesta partida del monde durant de longs sègles, arribèron l'umanisme medieval e la Renaissença qu'ajudèron a la formacion de la filosofia e de l'art europèu. La ciutat de Roma compta qualques uns dels edificis d'estil barròc mai importants d'Euròpa tota.
L'Itàlia modèrna s'es transformada en Estat amb pro de retard a respècte de la rèsta dels Estats europèus. La transicion se faguèt lo 17 de març de 1861, quand los Estats de la peninsula e las Doas Sicílias s'uniguèron jol tròn del rei Victor Emmanuèl II de la dinastia de Savòia, fins alara governant de Piemont e rei de Sardenha. L'artesan de l'unificacion italiana, çaquelà, foguèt lo Comte Camillo Benso di Cavour, lo ministre en cap de Victor Emmanuèl. Roma, per sa part, se mantenguèt separada de la rèsta d'Itàlia jos l'autoritat del Papa e farà pas partida del reialme d'Itàlia fins al 20 de setembre de 1870, data finala de l'unificacion italiana. Actualament, lo Vatican es un enclavament independent, completament environat per Itàlia, exactament coma Sant Marin.
La dictatura faissista de Benito Mussolini iniciada en 1922 menèt Itàlia a far una aliança desastrosa amb l'Alemanha nazi e l'Empèri de Japon ; ne resultèt una importanta derrota d'Itàlia durant la Segonda Guèrra Mondiala. Lo 2 de junh de 1946, un referendum sus la monarquia menèt a l'establiment de la Republica Italiana, qu'adoptèt una constitucion novèla lo 1èr de genièr de 1948. Los membres de la familha reiala foguèron condemnats a l'exili a causa de lor relacion amb lo regim faissista.
Itàlia integrèt l'OTAN e l'Union Europèa, e adoptèt l'èuro en 1999.
Vejatz tanben:


text:
Pression atmosferica
La pression atmosferica es la pression presenta en cada ponch de l'atmosfèra terrèstra. Dins la màger part dei cas la pression atmosferica es equivalenta a la pression idrostatica exercida per lo pes de l'aire present au dessús dau ponch de mesura.
Lei zonas de bassa pression an una massa atmosferica netament mens importanta au dessús d'elei, e inversament lei zonas d'auta pression an una massa atmosferica superiora. Parierament, la pression demenís quand l'altitud aumenta.
Au nivèu de la mar lo volum d'una colomna d'aire de la seccion d'1 cm2 a un pes d'aperaquí 1,03 kg. Per ansin, una colomna d'aire que sa seccion es d'1 m2 pesa aproximativament 10,3 t.
La pression atmosferica varia tanben en foncion de la latitud, de la temperatura e de la quantitat de vapor d'aiga contenguda dins l'atmosfèra.
Pression normala[modificar | modificar la font]
La pression atmosferica normala, o estandard, es aquela que se mesura a la latitud de 45°, au nivèu de la mar e a una temperatura de 15 °C; correspònde a una colomna de mercuri de 760 mm d'autor. Dins leis autreis unitats de mesura correspònde a:
Ambé la difusion de l'usança dau Sistèma Internacionau d'Unitats, comprés dins lo domeni meteorologic, la pression atmosferica se mesura en ectopascals (centenaus de pascals), unitat qu'a per simbòl hPa. Estent que 1013,25 mbar = 101 325 Pa = 1013,25 hPa, l'ectopascal e lo millibar son doas unitats equivalentas.


text:
Indigòt
L'indigò (francisme) (o indigo[1]) o l'indigò dels tinturièrs (Indigofera tinctoria) es una planta de las regions caudas de la familha de las Fabaceas. Son nom generic ven del grèc indikon e vòl dire d'Índia, país ont los Europèus descobriguèron aquela planta. L'indigò se n'es aclimatat a las regions tropicalas e temperadas d'Asia coma a qualques regions d'Africa. Son abitat d'origina demòra alavetz desconegut, que sa cultura es anciana : en Índia, la planta foguèt cultivada pendent mai de 4000 ans.
Es un arbust naut d'un a dos mètres. Pòt èsser annadièr, biennal o renadiu, segon lo clima.
La tintura[modificar | modificar la font]
Autrescòps cultivat coma planta tintoriala, es una font primièra de l'indi, qu'es pus ecologic que las tinturas sinteticas, se vend encara uèi.
Per obtenir de tintura, las fuèlhas son en primièr banhadas dins d'aiga, puèi se daissa rebolir, e apareis l'indi, lo principi colorant que dona lo blau. Segon las dòsis ne pòt sortir de roge. Lo precipitat resultant de la fermentacion es mesclat amb una basa quimica fòrta (coma l'idroxid de sòdi). Çò qu'es comprimit, secat puèi transformat en polvera. Resulta una tintura mai que mai blava pururinada, e s'apond tanben d'adjuvants per balhar de matises.
Las fuèlhas de la planta s'utilizan tanben per colorar lo pel (henne)
Autras utilizacions[modificar | modificar la font]
Las fuèlhas e las racinas son utilizadas dins la medecina tradicionala de divèrses païses. En China, contra la fèbre, mals de ventre e depuratiu. En Africa del Sud, la racina trissada s'utiliza per calmar lo mal de caissal. Auriá tanben de vertuts emeticas.
Coma fabacea, es tanben cultivada per melhorar los sòls.
Sinonims[modificar | modificar la font]
Son considerats coma sinonims d'Indigofera tincturia:
- Anila tinctoria (L.) Kuntze var. normalis Kuntze
- Indigofera anil L. var. orthocarpa DC.
- Indigofera argentea L., non Burm.f.
- Indigofera bergii Vatke
- Indigofera cinerascens DC.
- Indigofera houer Forssk.
- Indigofera indica Lam.
- Indigofera sumatrana Gaertn.
- Indigofera ornithopodioides Schum.
- Indigofera orthocarpa (DC.) Berg
- Indigofera tinctoria L. var. macrocarpa D.C.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
- Lo pastèl.
- ↑ del lat. indicum « indigo », neutre substantivat de l'adj. indicus « indian » (indicum : de l'Índia) mejançant lo portugués