text:
MUSICA : MANU THERON C’est ce dimanche à 10h 55 dans votre magazine Viure al Pais sur France 3 Occitanie
Viure al País vous propose une nouvelle formule d’émission pour cette saison : un magazine musical une fois par mois. 17 minutes consacrées à un artiste occitan, pour découvrir son actualité et son parcours.
Pour cette première nous recevons, ce dimanche 21 octobre, Manu Théron. Chanteur et musicien, auteur et compositeur, cet artiste marseillais multiplie les projets depuis près de 25 ans, toujours autour du travail de la voix. Il est le fondateur du Còr de la Plana, un des groupes occitans les plus connus à l’heure actuelle … lire la suite
Votre magazine occitan vous est présenté cette semaine par Géraud Delbès dont vous connaissez certainement la voix. Il est animateur radio, vous pouvez l’entendre sur France Bleu Occitanie : tous les matins de la semaine à 07h40 (rediffusion à 08h55) dans la chronique des Mots d’Oc et le dimanche à 12h00 dans Conta Monde.
Au programme de cette émission : chant et percussions avec le duo P.A.T.O.I.S et un numéro exceptionnel de la série Biais, tourné dans le Béarn.
Pour en savoir plus et revoir l’émission après sa diffusion vous pouvez vous rendre sur la page de France 3 Occitanie : ICI
En attendant voici quelque images en musique de Duo Patois :
N’oubliez pas c’est ce dimanche 14 octobre à 10h 55 sur France 3 Occitanie.
Votre magazine occitan vous parle cette semaine de Toulouse, dans une émission spéciale présentée par Sirine Tijani.
Cette année 2018 a été proclamée année de l’Occitanie dans la ville rose. Nous avons profité des événements organisés dans le cadre de « Tolosa Occitana» de la Mairie mais aussi de la 19e édition du festival Occitània pour nous intéresser aux liens particuliers qui unissent Toulouse avec la culture et la langue occitanes.
Ce dimanche 7 octobre à 10h 55 sur France 3 Occitanie Cette émission sera rediffusée le vendredi 9 novembre à 8h 50
Es un òme que simbolisa son país e una figura occitana. André Valadier serà lo convidat de Viure al País lo 22 de septembre.
Son rares aqueles que fan l’unanimitat. Dins Aubrac e ben au-delai, avèm pas encara trapat de repròches adreissats a André Valadier. L’òme que foguèt conse de son vilatge de La Terissa pendent gaireben 40 ans, dediquèt son existéncia a mantener sa tèrra en vida, emai a li balhar un vam novel. E aquò lo portèt fins a la tèsta de l’Institut Nacionau pels AOC, puèi a la region Miegjorn-Pirenèus, ont foguèt vici-president encargat de l’agricultura pendent 18 ans. Una fonccion que gardèt jos una presidéncia de drecha o d’esquèra. Uèi encara, a 85 ans, ven d’èsser designat president dau Pargue Natural Regional d’Aubrac, tot just nascut. Lo PNR es un otis de mai per ajudar au desvolopament durable dau país, es de dire un desvolopament que preserve l’environ e la qualitat de vida, que preserve tanben lo patrimòni e la cultura. Cò que rejonh tot lo trabalh d’André Valadier. Per sa tèrra, l’òme a una linha de direccion: « La tradicion sens modernizacion es estèrla. Mas la modernisacion sens la tradicion, es avugla. La pròva es qu’aici en Aubrac, totas las riquessas actualas nos vènon del tropel, que foguèt totjorn l’activitat economica principala. » E se pòdon enumerar aquelas riquessas: las vacas d’Aubrac, lor carn de las mai presadas e lor lach que fan lo fromatge e l’aligòt; los cotèls de Lai Guiòla, qu’an per origina los cotèls dels pastres; los paisatges, entretenguts e rasclats pels romiaires. Emai se las produccions son pas gròssas es lor qualitat que balhèran la rentabilitat e que faguèran pauc a chà pauc coneisser lo platèu en França tota e que comencèran d’atirar de toristas. Lo torisme per André Valadier aquò’s vengut una ressorça de las mai importantas. « Aici es un país d’elevaires, mas lo torisme monta fòrt e o cal perqué l’agricultura tota sola sufis pas. Ara los dos son complementaris. »
Aubrac es doncas un país que farga sa riquessa sus sas produccions tradicionalas, mas o foguèt pas totjorn. Dins las annadas 70 la raça bovina èra a man de desaparéisser definitivament. Se ne comptava pas que 40 000, remplaçadas sovent per d’autras raças que fasián mai de lach, mai de carn. Los masucs, aqueles ostalòts ont se fabricavan los fromatges autres còps èran jà desertats pels paisans. Mas coma o ditz lo Valadier « i a causas que se pòdon pas pesar sus una balança »: lo gost d’un produch, l’istòria que representa, son enrasigament. Lo trabalh foguèt long e rufe, mas portèt. Alara que la vacada es de mai de 200 000 tèstas, es una Aubrac que se causiguèt ongan coma emblèma dau salon de l’agricultura. L’autre combat que menèran los agricultors foguèt pel lach. En 1960 èran quauques uns a crear la cooperativa lachièra Jeune Montagne a La Guiòla per collectar las produccions e fargar los fromatges qu’obtenguèron l’AOC tre l’annada seguenta. President pendent 48 ans de Jeune Montagne, André capitèt pauc a chà pauc amb sos collègas de difusir lors especialitats, dins las annadas 80 l’aligòt comencèt de se vendre emai en plat congelat pels supermercats. La popularitat dau plat e daus fromatges acompanhèt aquela de las vacas – « las solas que foguèron pas concernidas per la crisi de la vaca fòla » precisa lo Valadier – e uèi lo lach daus productors d’Aubrac se vend mai car que lo lach bio. Un òr blanc vertadièr. En reconeissença a’n aquel animal que fai viure tot lo país, las comunas dau platèu instalèran d’estatuas que las representan dins totes los cantons.
Dins lo vilatge que pòrta lo nom d’Aubrac, l’estatua se ditz « Doudoune ». Nos la presentan l’esculptor Edouard Bongrand e André Valadier.
De títols, André Valadier n’a una brava colleccion (reçaupèt emai la legion d’onor). Pasmens, demòra de’n primier un paisan. Un mestièr qu’eiretèt de son paire e que transmetèt a sos dos fius. « Farguèran amassa un GAEC, mas coma son tanben cadun conse de lor vilatge, soi ieu que lor servissi d’ajuda per las bèstias ». E lo cal vèire las menar d’un prat a l’autre, barròt en man. Las sona en òc: « Veni aicí, veni, veni ». Quand lo cridal se lança, los caps se lèvan, los animaus se sarran. D’unes doçament, d’autres a la corsa. La lenga occitana, l’ancian conse l’emplèga a còps encara amb de mond de la region, mai que mai d’ancians.Es un autre element dau patrimòni mas que se sauva pas el.« Perdèm de mots, consatatan André e son vièlh amic Edouard. Sovent se demandam cossí disiam una causa o l’autra quand erèm joves? I a causas que sabèm pas pus dire e qu’existísson pas en francés. Tot lo material del masuc per exemple, lo pòdi pas nommar en francés. » Pasmens l’occitan es pas desbolidat a l’ostal d’Aubrac, lo vocabulari es inscrich sus las parets, se trapa dins mantun obratges en venda. Aquela institucion, facha per promòure l’activitat toristica e duberta en 2002, foguèt creada a l’iniciativa dau sindicat de las comunas qu’es encara presidit per… André Valadier. Pertot present, l’òme fai l’admiracion de sos vesins. Mai a l’est en Losèra se troba la Margerida, un territòri mai grand mas ben mens conegut qu’Aubrac. Robert Berthuis, ambassador de promocion pel despartament e fier representent de Margerida lo confessa: « nos manca aicí un Valadier. »
Per ne saupre mai sus Aubrac, vaqui l’emission Viure al País que difusada lo 23 de septembre:
Ce dimanche votre magazine Viure al País sera en Aubrac
Le magazine occitan vous propose une balade en Aubrac en compagnie d’un invité de prestige. André Valadier, le président du tout nouveau PNR, nous accompagne tout au long de cette première émission consacrée à l’Aubrac. André, ancien maire du village de La Terisse, ancien conseiller régional, fondateur de la coopérative laitière de l’Aubrac et ancien président de l’Institut National des Appellations d’Origine, est très impliqué dans la promotion de son pays et de ses produits.
Pour en savoir davantage sur le contenu de cette émission et en voir un extrait vous pouvez vous rendre sur notre page internet : ICI
Lo setmanièr occitan desapareis aprèp 23 ans d’existéncia. La societat d’edicion VistEdit es en liquidacion judiciara aprèp la supression de la subvencion per part de l’OPLO.
Es un títol simple que tresvirèt los amoroses de la lenga d’òc: « La Setmana es mòrta » escrich en letras espessas au mitan de l’ecran d’ordenador (dempuèi lo mes de junh, la version papèr èra pas pus estampada). Lo sol jornau setmanièr que parlava d’Occitania tota anoncièt sa fin a travèrs un comunicat de sa societat d’edicion, VistEdit. Una societat qu’ela tanben arrèsta sas activitats, çò que significa que las revistas pels enfants Papagaï e Plumalhon seràn pas pus publicadas nimai.
Lançat en 1995 en Bearn, « La Setmana » èra vengut un simbòl d’una lenga en cèrca de reconeissença e d’una vida « normala ». Gràcias an èu se podian legir las actualitats internacionalas e occitanas en òc. Era pas lo sol jornau d’o faire, segur, mas èra l’unenc que tractava l’actualitat d’Occitania tota e dins totes sos dialectes.
Se l’arrèst dau títol pòrta pena aus occitanistas, que foguèron nombrós a reagir suls malhums sociaus, los suspren pas gaire nimai. Dempuèi mantuna annadas, confrontat a la crisi de la premsa, La Setmana comunicava regularament sus sas dificultats. Un apèl au sostenh e aus abonaments se lancèt en una en 2015, una novela formula se bastiguèt per atirar lo public e puèi la publicacion se redusiguèt pas qu’a un numerò cada 15 jorns abans d’arrestar emai la publicacion de papèr i a gaire. Dempuèi d’annadas, las chifras de venda e lo nombre d’abonats metián en perilh la societat VistEdit, mas es la supression de la subvencion porgida per l’Ofici Public de la Lenga Occitana que provoquèt la fin de l’estructura. Una decision denonciada per la còla de la Setmana dins son darnièr comunicat, emai se dins las darnièras setmanas, l’OPLO cerquèt de novèus biaisses d’ajudar La Setmana, coma l’expliquèt Fanny Lartigot la cap-redactritz dau títol dins una entrevista que nos acordèt dins lo JT Occitan dau 30 de junh passat.
En junh, Charline Claveau-Abadie, la presidenta de l’OPLO, explicava a Guilhèm Gratiolet las rasons de la supression dau finançament de VistEdit.
Le journal de référence pour toute l’Occitanie « La Setmana » est en danger, en danger économique. Depuis 15 jours il a arrêté sa publication papier, on le trouve seulement sur Internet. Sa rédactrice-en-chef, Fanny Lartigot, a accepté de faire le point sur la situation avec nous.
par Marius Blénet et Olivier Denoun
Pour en savoir davantage nous vous proposons de relire l’article publié sur notre blog le 5 juin 2018. Il contient une entrevue avec Charline Claveau-Abbadie, présidente de l’Ofici Public per la Lenga Occitana (OPLO), réalisée le 31 de mai 2018.
Cet été nous vous proposons de revoir nos émissions Viure al Paísles dimanches matins à 10 h 45.
Démarrage ce dimanche 1 juillet avec un magazine consacré au pays du Ségala, un petit pays à cheval sur les départements du Tarn et de l’Aveyron.
Nos émissions occitanes seront rediffusées dans cet ordre et à ces dates :


c: text/html

text: B. Luchon 0 - U.E. Bossòst 1 Típic partit de derbi eth jogat aguest darrèr dissabte en Luchon. Partit en que er equip aranés controlèc era situacion pendent es 90 menutes a despiet de jogar damb dus jogadors de mens en bona part deth partit. Era U.E. Bossòst artenhíe eth 0-1 en un bon passe de Miguel entre es dus centrals deth Luchon e que Ignasi profitaue entà marcar dauant era gessuda de Cazes. Ère eth 0-1. Eth Luchon reaccionèc enes botes deth sòn milhor jogador Sales, trincaue eth dehòra de jòc e tot solet dauant de Marcos shutaue desviat dera porteria. Pèir en ua gran jogada personau podie auer ampliat eth marcador. Ena menuta 40 Miguel ère expulsat per dusaua tarjeta auriòla. Tamb eth 0-1 s’arribaue ath descans. Ena dusaua mietat damb 10 jogadors, er equip aranés se defenèc fòrça ben e deishèc ath Luchon sense cap ocasion entà marcar. Ena menuta 60 i auèc era jogada que podèc sentenciar eth partit: Felipe, en ua gran jogada personau ère derribat en àrea deth Luchon, eth clar penalty fiulat per arbitre siguèc shutat peth madeish, mès eth portèr Cazes arturaue era pilota. Ath delà, ena menuta 70 a Jorge li meteren era dusaua tarjeta auriòla e mos quedauem tamb 9 jogadors. Auèrem sort que Sales ena menuta 80 veiguèc era dusaua tarjeta auriòla e deishaue ath sòn equip damb 10 jogadors. Ath finau ,sense cap de perilh ena nòsta porteria, s’arribaue ara fin deth partit damb eth 0-1. Victòria important entà agarrar morau entàs pròplèus compromisi, e cambiar era dinamica de resultats dolenti d’ aguest dusau torn. Eth pròplèu partit jogam eth dissabte 2 de abriu tàs 20 :00 ores en Bossòst, contra er equip deth Valentine. B.luchon : Cazes, Coutinho, De Abreu, El Mahraoui, Novals, Revertegat, Tisme, Baup, Savazzi, Julia, Sales. Remplaçants : Lansalot. Tarjetes auriòles : De Abreu, El Mahraoui, Novals, Sales, Lansalot. Tarjeta vermelha : Sales. Trainer : Julia Rene. U.E. Bossòst: Marcos, Marc, Miguel, Adrian, Felipe, Jorge , Javi (75’ Gachi), Ruben, Ignasi (70’ Madrid), Pèir(65’ Arroyo) e Alex. Tarjetes auriòles :Miguel, Jorge, Paba. Tarjetes vermelhes: Miguel, Jorge Trainer: Adrian. Gols : 0-1 Ignasi (25’). Arbitre:Castro Antoine.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimars, 19 d'abril de 2016, 03h00 Espòrt
Sant Estève XIII catalan rempòrta la Copa Lord-Derby 2016
A veire las resultas de la dimenjada tretzista, se pòt creire que los catalans an festejat Sant Jòrdi amb una setmana d’avança!
Broughton se met en quatre
E aquò comencèt dijòus en serada del costat de Saint Helens. Dins lo primièr temps, l’alièr Drac Jodie Broughton puntèt tres ensages e los catalans menavan 14-12. Dins lo segond temps, marquèron dos còps d’entrada per Myler e Richards, puèi Broughton ajustèt una quatrena realizacion e Richards una penalitat. Victòria catalana: 30-12! Seisena en seguida, tièra en cors...
Coma Warrignton perdèt cò del darrièr, los Gigants d’Huddersfield, 11-0, que Wigan batèt Castleford 26-12 e que Leeds ganhèt contra Hull FC 20-18, vaquí que los Dracs se trapan en segonda plaça al classament a la fin de las partidas anar a egalitat de punts amb lo primièr Warrington e amb Wigan. Es de notar la plan espantanta onzena plaça del campion Leeds.
Dissabte, los Dracs recebràn los Diables de Salford a Brutus (18 h). Logicament, la tièra de victòrias deuriá contunhar mas la Superliga es pas totjorn abonada a la logica....
Copa: los Dragonets sens tremolar
Dissabte, Carcassona recebiá las finalas de las Copas. En juniors, Albi ataquèt d’entrada per menar 28-12 a la pausa. La partida èra pas plegada. Los valents lesinhaneses pensèron de tornar a la marca, mas un darrièr esfòrç dels Tigres confirmèt la victòria albigesa: 36-28.
Aprèp la finala del campionat a 7 (victòria de l’Escura sus Avinhon: 20-16), mai de 5000 espectators poguèron seguir la finala de la Copa Lord-Derby entre Sant Estève XIII Catalan e Limós. Un primièr temps equilibrat: dos ensages per cada esquipa, 12-10 pels catalans qu’anavan faire lèu la diferéncia dins lo segond temps e confortar la victòria: 33-16. Es lo primièr trofèu que ganhan los Dragonets dempuèi que son resèrva de la formacion de Superliga.
Aquesta dimenjada, se jogaràn los barratges del campionat amb las oposicions Dragonets-Vilanuèva e Palau-Albi.
Tolosa en oiten de Cup
Dissabte, a Blanhac, la Tolosa Olimpica recebiá pel compte de la Cup lo cap de fila del Championship: los Centurions de Leigh. Aquò permetèt a la formacion occitana de mostrar sa valor e al tèrme d’una partida sarrada de ganhar 10-8. Dimenge, retorn al campionat amb un desplaçament a Rochdale.
Aqueste torn de Cup, a vist l’eliminacion d’Hull KR per Oldham 36-22.
Los oitens de finala amb l’entrada en jòc de las 8 formacions bèlas de Superliga se tendràn los 7 e 8 de mai. Tiratge al sòrt aqueste dimars 19 d’abril.
XIII Units
Dissabte de matin, a Carcassona, dins una conferéncia de premsa, l’ancian internacional e cap d’entrepresa (magazins d’espòrt), Marc Palanque, anoncièt sa candidatura a la presidéncia de la Federacion e la presentacion d’una lista XIII Units, sostenguda pel president Guasch (Dracs), Rives (ancian president de Sant Gaudenç), lo president de la Liga de Provença... Objectius: refortir lo Campionat, una politica en favor del XIII de França, la mesa en plaça d’una Copa de las Províncias...
La data de las eleccions federalas es pas fixada, mas lançan una crida per que se tengan al mai lèu per poder trabalhar sens esperar a la mesa en plaça del campionat 2016-17 e per obrar a una participacion bèla dels Blaus a la Copa del Mond 2017.
Alan Roch
Los 1/8 de la Cup (6 al 8 de mai) :
Castleford Tigers vs Salford
Oldham vs Warrington Wolves
Dewsbury vs Wigan
Batley vs Dragons Catalans
Halifax vs Widnes
St Helens vs Hull FC
Huddersfield vs Leeds
Wakefield vs Toulouse
Amb lo rubbi las causas semblan anar ben.


text:
Cromosòmas suber un cariotip
Un cromosòma qu'ei ua forma compacta de cromatina qui ei era medisha formada d'ADN associat e enrotlat autorn de proteïnas aperadas istònas.
Los cromòsomas que son los supòrts e los veïculs de l'informacion genetica (egaument aperat genòma). Durant l'interfasa cellulara qu'alternan tròç desplegats de cromatina qui s'expriman e tròç arreplegats per'mor de's carar.
Lo cromosòmas que son vededer a l'escadença de las divisions cellularas (mitòsi e meiòsi) quan la cromatina b'ei sancerament arreplegada entà qui los cromosòmas e pòscan migrar e se desseparar entà partajà's enter las duas cellulas hilhas. Que's pòt alavetz préner ua fotografia deus cromosòmas entaus alinhar e entaus contar e atau realitzar un cariotip.
Un cromosòma que possedeish duc caps aperats telomèr e un mitan aperat centromèr. Dens ua cellula diploïda los cromosòmas que son associats en pars de cromosòmas dits omològs (un eretat deu pair e l'aute de la mair). Òm dessepara generaument los cromosòmas sexuaus deus autes (aperats autosòmas).


text:
Aqueu de Dimna es una bèla lenga de puta ! A segur sei rasons. Vengut de la paurilha
, a poscut s’auçar fins qu’a l’entorn dau Rèi. E vòu ara restancar
tóteis aquélei que lo podrián faire cabussar. Aqueu de Rèi, coma tótei lei gents de poder, se fai un pauc de paranòia. Qu’es aqueu, aqueu cantaire de blues, Chatraba, que canta la misèria dau pòple, e demanda la justícia. Que folastràs ! Kalila l’avisa pasmens que seriá pas mau de s’entendre am’eu.
Mai après lo rescòntre, vaquí lo Rèi e lo trobador grands amics. Alora Kalila desvolopa una gelosia dei grandas, e debana
tot un art de la manipòla per faire tombar son rivau en amistat reiala. Fins a estirassar
lo Rèi a faire tuar Chatraba.
D’aquel tròç
d’un recuelh de còntes animaliers indian adoptat per la cultura aràbia, Moneim Adwan, un Palestinian de Gaza naissut en 1970 e, ara, franc és de z’Ais, n’a fach una opèra
fòrça presat per lo public dau Festivau sestian.
A escafat
tota referéncia au bestium per s’interessar au mecanisme mentau dau poder. Segur qu’aqueu Palestinian escapat d’un ghetto es sensible an aquélei problematicas. « Avans, lo perilh veniá dau defòra. Ara creba l’uòu au nòstre. Es adonc aquí que fau faire quauqua ren »
que ditz. « En plaça de fargar d’armas per atacar lo sistèma, fau donar un libre o cantar una cançon, o donar la man per estirassar
l’autre dins la farandòla ».
Sa musica, l’a basada sus lo sistèma arabi dei maqâms
. S’agisse de gropes de tres a quatre nòtas que díson un sentiment : aqueu, ajam
, per lo gaug, l’autre, saba
, per dire lo tristum, o sika
per exprimir l’encanhament…e d’àutreis encara mai subtius. « Mon pretzfach
èra adonc de durbir lo ventalh dei
maqâms per traduire tótei leis esmogudas ».
Ailàs sus lo pontin, la pèça se debana
sensa gròs talent, que lei possibilitats dei cantaires semblan limitadas. Reem Talhami, que juega la maire dau Rèi, sembla s’en tirar mai que leis autres.
Après l’ultima sesilha sestiana, l’opèra d’ aperaquí
una ora e mièja, deu virar dins mai que d’un país.


text:
Les troubadours de l'escolo toulousèno
Biographie en languedocien
Coumo toutis les jouves valents e arderouses que podoun pas jamai demoura en unos, nostre counfraire del Gril, 'en J.-Felician Court, es partit, un bel joun, per le païs des troubadous, — e, à peno tournat, roundoment, a voulgut escrieure sa relacieu de vouiatge dins le parla proubé francimandejat de soun bàrri de Sant-Miquel. Es doumatje que nostre brave Court s'en siogue pas anat ço des troubadous en coumpagno de nostre sabent counfraire e amic, Camile Chabanèu qu'a balhat, dins l'Istorio generalo del Lengodoc, t. X, edicieu Privat, soun magnific travalh sus nostris pouètos del Mejan-Atge. Coussi, alavets, aurio pla vint aquel remirable mouvoment literàri del Miechjoun e aquelis trou¬badous de Toulouso : Guilhem Anelier, At. de Mons, Guilhem Figuiera, Aimeric de Peguilhan, Guiraud le Rous, Peire Vidal, Peire Raimon, Peire Guilhem, Guiraud d'Espanha, Jaufre de Toulouso, Pons San¬tolh, Pons de Montlaur, Joios de Toulouso, Guilhem Monnier ? O glorios del tems passat ount las libertats laucejéroun
10.00€
48 pages
21 x 15 cm
Imprimé en 1997
Broché
Paru en 1997
Réédition de l'oeuvre originale imprimée en 1891
ISBN : 9782750431921
Ajouter au panier
A propos des Editions Lacour
« Le poète Dastros réédité aux Editions Lacour »
« Cet éternel voyageur à contre courant, indépendant et infatigable à la manière des colporteurs de l’écrit des siècles passés, court les terroirs de villes en villages … en quête de vieux ouvrages à réimprimer, de textes rares à éditer, constituant ainsi une toile de milliers de titres rendus à la vie. »
Marie-France Orpi


text:
Ilex paraguariensis
L'Iles paraguaiensis o èrba deu Jesuitas (var. èrba dels/dei/aus/delh/deth jesuitas/jesuista - yerba mate en castelhan ; ka'a en guaraní erva-mate en portugués) qu'ei com ac indica sa nomenclatura binominau un arbust de Paraguai e tanben deus país qui'u costejan : Argentina, Brasil e Uruguai. Que viu naturalament en dessús deus autes arbos. Qu'ei mei que mei famós per'mor las soas huelhas que serveishen entà preparar lo mate, l'infusion consomada a grana escala dens los país d'on ei originària aquesta planta. Qu'ei donc cultivada industrialament e aquò dempuei que los jesuitas e decidèn de lançar aquesta produccion qui b'èra estada ensenhada peus amerindians guaranís.


text:
Hada
Es hades (var. hadas, fadas, faas), deth latin fata, son esperidi dera natura que trabalhen entà protegir lor equilibri. Lor mot en latin significa « destin », pr'amor qu'es hades provien des moires grègues, ues creatures qu'aparéishen eth tresau dia dera naishença d'un mainatge tà predíder-ne eth futur.
Des deth romanticisme son representades coma jovenes gojates damb ales. Aparéishen sovent en condes populars, e tostemp coma gent pichona, de grand atractiu e damb fòrça bon còr. Totun, ara Edat Mieja son pintades coma un esperit protector o, sovent, maliciós. Tà protegir-se'n, era gent portaue ath dessús un benastrador de hèrre negre. Es hades vestíssen damb petales de flors o damb teles de color blu, verd o auriòu. Pòden esdevier invisibles a volontat. Les agrada fòrça era musica, especiaument era tradicionau, es sòns estrumenti preferidi son es flaütes e era arpa. Tanben les agrada fòrça barar ara lutz dera lua, ac hèn sovent: es sues dances ensisadores son d'ua granda beresa artistica. Pòrten ua vida idillica e de léser. An era avedada d'èster fòrça delicades, mausapioses, netes e geloses. Es hades non son cap dolentes, mès tanpòc bones, car son autant petites que non les caben pas dus sentiments ath madeish viatge. Hèn partida dera mitologia de fòrça cultures coma era britanica, era sueca, era chinesa, era iraniana, era catalana e era occitana.
Somari
Povàs de hada[modificar | modificar la font]
Es hades non shurmen pas, mès desprénen un povàs pes ales : aguest ei eth povàs de hada. Se ditz que se s'escampilhe per dessús deth còs, se pensa en causes polides e se pren confidança d'un madeish, da eth poderatge de volar. Coma Peter Pan, eth personatge der escrivan anglés Sir James Mattew Barrie, que vola gràcies ath povàs de Campaneta e ath sòn grand optimisme e imaginacion.
Condes de hades[modificar | modificar la font]
Es condes de hades son aqueri que conténen d'elements fantastics, pr'amor qu'es hades pòden hèr fòrça menes d'encantaments. Era sua estructura ei normaument simpla (començament, desvolopament e finau) e i aparéishen personatges tipics des condes (un dolent, un eròi, etc). Abituaument, er argument ei sus ua situacion complexa qu'en fòrça casi acaba damb un finau erós. En aguesti condes, que hèn partida dera nòstra cultura des de tempsi immemoriaus, i aparéishen diuèrses sòrtes de hades: hades bones, hades que demòren as bòsqui, hades voladores...
Caletres de hades[modificar | modificar la font]
Non i a pas ua classificacion unenca des hades, pr'amor que se pòden seguir diuèrsi critèris. Fòrça autors prepausen aguesta que vos presentam de tira:
- Hades blanques : segontes es legendes les agrade víuer pròp des castèths ancians e rondejades d'arbes des bòsqui que se trapen prèp de poblacions plan petites. Se ditz que possedissen grandes qualitats.
- Hades verdes : coneishudes coma es hades fisicament mès fòrtes. Aguestes an mès contacte damb es fenomèns naturaus, coma per exemple eth vent. A banda dera color verda que les identifica, podèm reconéisher-les per lors desplaçaments estremadament leugèrs, coma se flotèssen ara aira.
- Hades drianes: son es hades cantaires. Se ditz que sovent es sòns momolhs se pòden confóner damb eth bronit que produsís eth vent quand bohe entre es huèlhes des arbes ont estatgen.
- Hades de man blanca : son es hades mès polides, mès tanben son mès dificils de veire. Segontes es legendes, es persones que les an vistes an tombat hòles encausa dera sua beresa.
Creatures classificades coma hades[modificar | modificar la font]
Hada ei un tèrme generic usat entà classificar bères creatures que compartissen quauques caracteristiques. Es serenes son es hades dera mar, es làmies son es des caunes, es ninfes víuen en arrius e lacs, es driades e es naiades son es hades des bòsqui. Molti elfes son nomentadi hades, atau coma esperidi invisibles o plan pichons que s'amaguen as vilatges. Bèths gènis des obratges de Shakespeare son hades.
Es hades dera mitologia catalana[modificar | modificar la font]
Ena mitologia catalana es hades semblen èster ua reminiscéncia precristiana d'esperidi aquatics dera natura, aguest concèpte esvoludèc ath de bruèisha pr'amor dera persecucion dera Glèisa ena Edat Mieja. Se caracterizen normauament per èster emparentades damb era aigua, en tot abitar en lacs e estanhs. Enes legendes an sovent un ròtle neutre coma fòrça dera natura e enes rondalhes an era avedada d'ajudar er eròi dera istòria damb pistes e encantaments. Enes mès antiques, son sovent aparicions dera verja es que hèn aguesta foncion. En un pilèr d'istòries es hades s'aparelhen damb òmes e hèn çò possible tà que non se descobrisca. S'an hèt plan celèbres era hada Flor de Neu e es aloges deth poèma Canigó de Jacint Verdaguer, ua des òbres clau deth romanticisme catalan e tanben Liliana, creada per Apel·les Mestres. Es legendes catalanes sus es hades, coma en d'autes cultures, son autan diuèrses que receben autanplan nòms diferenti: aloja, goja, dona d'aigua, paitida, encantada, encantaria,...
Tanben i a d'autres personatges coma era hada mairia.
Es anèths de fada[modificar | modificar la font]
Es anèths de hada, segontes eth folclòre britanic, son zònes circulares qu'aparéishen mercades as clarulhes des bòsqui per ua èrba mès espessa e d'un verd mès entens qu'era rèsta. Aguesti anèths pòden hèr enquia a 60 mètres de diamètre e son es tralhs que dèishen es hades dempús des sues hèstes nocturnes. Òm a dit tostemp qu'aqueth que formula un desir justament ath cèntre d'un anèth de hada en ua net de lua plea, se le harà realitat. Mès s'un èster uman i dintra quan es hades encara son laguens, restarà obligat a dançar damb eres tota era net sense arturar-se enquia er esquintament mès prigond. Era unica faiçon de gésser-ne ei qu'ua autra persona estire er arretengut damb fortetat en tot mantier assolidadament un pè dehòra deth cercle. Mès se, malerosament, aquera persona eslingue e entre completament dins eth cercle, tanben demorarà arretenguda.
Era hada des dents[modificar | modificar la font]
Era hada mès aimada per toti es mainatges ei, plan qu'òc, era hada des dents. Era escàmbie es dents de lèit que quèn as dròlles per sòs e/o un petit present. Açò passe as Estats Units, ath Canadà e a determinadi parçans deth Reiaume Unit. Non se sap certanament quina ei era sua origina perque ei ua tradicion plan antica : s'a podut saber que hè mès de mil ans es mainatges vikings recebien dejà un present quan les quèie un dent. En fòrça luòcs d'Euròpa, coma Espanha, existís era madeisha tradicion mès damb un arratet, e as Païsi Catalans e en d'auti luòcs tanhents i a er angelet e eth gripet des dents (en catalan Angelet de les dents e follet de les dents).
Era hada mairia[modificar | modificar la font]
Era hada mairia ei un personatge tipic des condes tradicionaus que hè magia entà cambiar era fortuna des èrois e ajudar-los enes moments mès dificils. Ei ua descendenta des parques romanes e des gènis islamics. Apareish tà revelar ua realitat oculta, autrejar un don o un desir o transformar bèths objèctes o personatges. Normaument era sua preséncia ei esporadica, molti viatges era sua foncion ei desboçar era trama e alara desapareish. Quauques des istòries on apareish ua hada mairia son era Cendroseta o era Bèra Dorment.
Eth País des Hades[modificar | modificar la font]
Eth País des Hades ei un reiaume ont es hades condusissen es umans que son enluadi per lor musica. Aqueri qu'an estat sedusidi tà accedir-i, generaument, se pèrden en temps, e quan retornen, es ans an passat rapidament. Se quauquarrés ges damb eth pervoler de trapar-lo, malaisidament ac artenherà, pr'amor que, segontes era legenda, sonque se pot trobar per edart.
Es hades de Cottingley, ua estafalaria que revolucionèc era societat[modificar | modificar la font]
En junhsèga de 1918, dues gojates obtengueren ua fotografia ont apareishie un grop de hades. Elsie Wright, de dètz-e-sèt ans, hec ua fotografia ont se vedie era sua cosia, Frances Griffths, ath bòsc rondejada d'ues petites cretures alades. La ensenhèren ara sua familha en tot assegurar que non ère cap de montatge e qu'èren hades reaus. Ben qu'es paires d'Elsie se mostrassen esceptics damb eth tèma, era maire passèc era fotografia a quauques amistats interessades en mond paranormau. Un mes après, es gojates artenhèren ua fotografia ont apareishie Elsie acompanhada d'un holet. Era nòva se difonec lèu e apareishec en nombroses publicacions, que creeren fòrça tarrambòri. Pòc temps dempús, fòrça gent ère interessada en tèma, entre d'autres eth celèbre romancier Sir Arthur Conan Doyle. Òm encomandèc a uns saberuts que examinessen es imatges, mès no artenhèren espròves concludentes d'enganh. Se publiquèren nombrosi articles sus era question, coma «Hades fotografiades, un eveniment que hè epòca» de Conan Doyle (1919). Er an 1920 es mainades hèren tres fotografies mès de hades, es quaus gesseren lèu ara premsa. Eth debat sus era autenticitat des hades contunhèc intensament es següenti decènis. Finaument, ath cap de mès de seishanta ans, Elsie e Frances admeteren que tot auie estat ua farsa.


text:
Vents deth sud, ascens de temperatures e quauques ploges disperes.
Temperatures reescauades pera accion deth vent damb maximes nautes entara epòca (10°/22° en Vielha; 9°/20° en Salardú).
Eth dijaus serà assolelhat encara que damb bromalhs de tipe naut. Pendent era tarde era nivolositat serà un shinhau mès compacta e pas s'escarte bèra fèbla precipitacion. Es vents contunharàn en tot bohar deth sud-oest damb bohades moderades.
Temperatures diürnes mès nautes (10°/24 en Vielha; 8°/22° en Salardú).
Eth diuendres seguiram damb solei enbaranat per bromes nautes e primes. Vents deth sud.
Es temperatures contunharàn nautes (10°/22° en Vielha; 9°/20° en Salardú).


text:
S'avètz mièja-ora de passar davant l'ordenador, escotatz lo polit Silverio Pessoa que parla.
M'agrada sa votz quand parla e quand canta. M'agrada son biais de parlar tot suau. Lo contraste amb lo presentator es violent :)
S'i parla d'occitan e d'Occitània dedins, de las rasigas, de la creacion e de la mameta de Silverio.
Me cal absoludament m'organizar per anar passar un parelh de meses a Brasil :)
Per los que sabon pas qual es Silverio Pessoa : - sètz fòrabandits del blòg - es lo musicaire brasilièr que faguèt la virada e lo CD Forroccitania amb la Talvera. E los que coneisson pas la Talvera, o pièger, que lor agrada pas la Talvera, que lo tròn de Dieu los cure!!!
Pendent las vacanças, me regalèri amb Philippe Carrese. Enfin, es un biais de dire. Anètz pas vos imaginar qu'ieu e el faguèrem d'espòrt jol plumon. Enfin, disi pas que m'auriá pas agradat... Rai! Me congostèri amb son òbra. Primièr, agachèri Liberata, un film que se debana en Corsega pendent la Segonda Guèrra, la resisténcia còrsa, l'ocupacion italiana, en italian, en còrse ... e vos vau pas contar lo film ;) mas es de veire se n'avètz l'escasença!
Mas, mai que mai, pendent las vacanças, ai passat quauques nuèches amb Carrese : Une petite bière pour la route, Flocoon Paradise, Une belle histoire d'amour, Les Veuves Gigognes. Aquel tipe es fòrt. Ai trobat un mèstre en literatura! Sos libres, los prenes, totes, e los daissas pas : l'istòria es bona, la narracion es excellenta, l'umor es fòra-concors de tan que lo nivèl es tròp tròp naut Aviái ja legit sos "introuvables" : Filet Garni, Pet de mouche et la princesse du désert e Tue-les à chaque fois, que m'avián plan agradat e Le Bal des Cagoles, que m'aviá pas tant agradat (pasmens, me sembla qu'es lo mai conegut...) Dels quatre libres legits pendent las vacanças, que m'an agradat encara mai que los "introuvables", ne poiriái parlar pendent d'oradas. A ne parlar d'oradas, val mai que los legiscatz ;) Lo darrièr legit, Flocoon Paradise, es l'istòria de l'inauguracion d'una estacion d'esquí dins una valada alpenca perduda e desèrta. Lo libre comença per la fin : los personatges son sus lo teulat d'un immòble de l'estacion d'esquí e van crebar sebelits per un lhavet. E aquí, lo narrator primièra persona nos va contar l'istòria. M'agrada quand sabèm ja la fin e çò que compta es pas la fin mas cossí arribam a aquela fin e mai que mai cossí aquò's contat. E riguèri de la debuta a la fin. Es un libre que lo caldriá adaptar pel cinèma, fariá una bona gròssa comèdia que i a una tièra de gags enormasses que me faguèron m'escacalassar. Ai pas capitat de vos causir un extrach... que çò risolièr es tota la seguida e evolucion (o casuda...) dels personatges dins lo libre. Une belle histoire d'amour es un libre pas gaireromantic malgrat lo títol mas francament plan montat. Un tipe conta a un autre çò que li es arribat, una istòria completament rocambolesca amb tot plen d'accions , de violéncia, de mòrts e d'umor e cada còp lo narrator es interromput per son interlocutor que parla pas (non, me soi pas enganada dins ma frasa!) e tòrna a son istòria. I a un anar-tornar present-istòria que fa que t'i arrapas encara mai al libre genre "je te raconte pas, mais si je te raconte". Une petite bière pour la route tanben fariá un film per pissar de rire. Primièra scèna : sèm dins una glèisa. Una caissa amb un mòrt dedins. Una sola persona dins l'assisténcia qu'escota un capelan culturista. Arriba un porcàs, nebot del defunt. Arriba una isterica, mestressa del defunt. Lo mòrt arribarà pas jamai al cementèri... Les Veuves Gigognes es juste enòrme. Es l'istòria d'un ricàs que morís e que daissa coma testament a son filh d'anar donar cinquanta mila èuros d'eiretatge a las mestressas qu'aguèt dins sa vida e lo filh, aristo-catolico-protprot, fa lo torn de las putas de son paire e aquò provòca de situacions... risolièras e de descripcions de la societat que valon la lectura. I a pas solament l'umor de la situacion, i a tanben lo suspens de mond qu'ensajan de tuar lo duo del libre: lo filh del ricàs, l'aristocrata estrech del cuol e lo filh, filh imigrat d'armenian, proletari o flic, sabèm pas, o los dos a l'encòp. Me demandi perque pas degun a encara adaptat en film aquestes romans de Carrese, son excellents, i auriá pas una adaptacion enòrma de faire de tant que la narracion es visuala, cinematografica e los dialògs vius. Vaquí, languissi de tornar a la mediatèca e de tornar prene un libre del sénher Carrese. Mas ai tanben una ànsia òrra: cossí farai quand los aurai totes legits?!?
Les dents de la nuit, prenguèri lo DVD a la mediatèca en causa de la referéncia a Les Dents de la Mer, lo film que fa que me banhi pas jamai tròp luènh de la plaja, se per cas. Òc, vint e cinc ans aprèp, soi totjorn traumatizada. Mos parents avián pas legit ni Freinet ni Dolto e me daissavan agachar de filmes d'orror quand èri pichoneta : Freddy las arpas de la nuèch, l'Exorcista, Psicòsi, Chaple a la tronçonaira, los ai totes vistes quand aviái uèch ans! e ara soi una paura traumatizada de la vida, deuriái anar portar planh a la genmerdariá, ten!
Per los qu'èran pas en França dins las 80's, Les Dents de la Mer es lo títol francés del filmJaws (Tiburón en espanhòl), sabètz aquel putan de film que pas que la musica te fot una peta pas possibla:
Enfin, un cinematològ nos diriá qu'es la musica que te bota l'estress, coma dins Psicòsi d'Hitchcock (56 punts a l'escrabble!)
Dau còp me disi que per un sord, un film d'orror deu èsser un film que fa pas paur. Me caldrà pausar la question a un sord. Doncas, Les Dents de la Nuit es un film que m'i escacalassèri tot plen, e aquò fa totjorn de ben. Es un umor als biais dels Nuls dins La cité de la peur amb de replicas cultas e compreni pas perqué n'aviái pas ausit parlar abans e perqué a pas agut lo succès qu'aguèron d'autres films d'un umor semblant. I a d'efèctes especials, de vampiris, de sang e de replicas que fan rire. Per vos far una idèa, la banda-anóncia :
Se legissètz las criticas sus Allocine, veiretz que los parisencs-intello-me-la-peti-riba-esquèrra-parce-que-tu-vois-heu de TeleramInròckslemonde, aquò lor agradèt pas. Es un signe. Ieu me cromparai lo DVD e me l'agacharai quand lo moral se'n va en vacanças sens bilheta retorn.
Vos pòdi dire que a mon entorn, l'istòria del boxer unenc del vesin fa parlar. Caduna i va de sa teoria. E disi plan "caduna". Ma maire ditz que n'utiliza pas qu'un, que los òmes, aquò embrutís mens las culòtas que las femnas. Segur, un òme, aquò a pas las règlas que te taca lo pijama e los lençòls la nuèch, un òme, aquò a pas de pèrdas blancas (bon apetís!), un òme aquò a pas aquela c(o)(au)neta umida de longa entre las patas, rai. O cal plan dire, de còps que i a ne sortisson de causas un pauc desgulassas de nòstra pachòla, a despart d'un vièch mòl e d'espèrme caud vòli dire. Un jorn, trobèri una causa gelatinosa, genre agar-agar mas en transparent sens cap odor. Panica dins los comuns. Mandèri un SMS a tot mon repertòri en dirècte dels comuns amb una descripcion menimosa de la causa. Un me respondèt "ta gueule, c'est juste que t'ovules" (ai d'amics ginecològs pas totjorn aimables...). Las gallinas cantan quand fan l'uòu, nosautras, secretam de matèrias roswell's spririt, es la Natura, es aital. La Jefa ditz que los òmes, si que los embrutan los eslips, que s'eissugan pas aprèp lo pisson e la darrièra gota es totjorn per lo boxèr. Pas vertat, ieu coneissi de tipes que se l'eissugan la fava. Nota bene per nòstres amics los mascles que s'eissugan la fava aprèp lo pissonet : mèfi de i pas daissar de bocinons de papièr, es pas jamai agradiu d'engolir de papièr. I a tanben los parkinsons que se secotisson l'aucèl de naut en bas per faire tombar la darrièra gota. E coma en general, i a totjorn mai d'una gota, ne profièchan per ne fotre un pauc pertot. Es un reflèxe canin. I a tanben los que se prenon per sa mameta e son old school way of life : se lavan lo boxer cada ser e lo fan secar sul caufatge per aver los rostons caudets l'endeman de matin. E ben ieu me demandi dins quina categoria es lo vesin. En tot cas, la puta, dempuèi quauques setmanas, vesi pas mai sos vestits sus la còrda.
A la mediatèca, i a una laissa "libres en portugués". Ne preni totjorn un, a l'asard Baltasar. Mon critèri de seleccion es aisit : pichonet, per lo metre dins la saca e lo legir dins lo trin, e subretot que pese pas gaire. Alara, per las vacanças, ne volguèri prene un de gròs. 350 paginas. Mon critèri de seleccion : que la cubèrta e lo titol m'agraden. E prenguèri Inferno de Patricia Melo.
E ben, o regreti pas! Inferno conta la davalada d'un dròlle, José Luis, dins los cèucles de sa favela de Rio. A la debuta, èra un pauc dur de tot comprene que mon nivèl de portugués es trace e l'escritura de Patricia Melo, es quicòm! Cerquèri dos o tres mots de patés de la favela sus Google que tornavan a cada pagina e que los compreniái pas. Ara, sabi dire fotre, espèrme, cuol, vièch, vai-te'n cagar, mèrda. Lo libre, lo comencèri e lo daissèri pas. L'escritura es intensa e tras qu'interessanta : entremescla lo discors del narrator e lo discors indirècte liure, e de còps que i a lo discors indirècte liure de mai d'un personatge. Oè, s'i cal téner per tot comprene... Sembla que l'autora Patricia Melo es coneguda : a la mediatèca, an un fum de libres d'ela en francés e ieu que n'aviái pas jamai ausit parlar! N'an un autre en portugués que lo prendrai per las vacanças de febrièr :) Languissi d'i èsser, ten! Lo libre, m'agradèt encara mai que quauques jorns abans, l'asard fa plan las causas de còps que i a, aviái vist lo film Une famille brésilienne, un títol ninòi per lo film brasilièr Linha de passe (compreni pas la causida del títol en francés, lo títol original es tan bon e tan transparent!) que conta la vida d'una maire e de sos quatre dròlles, totes d'un paire diferent, que vivon dins un barri paure paure de São Paolo e seguissèm sa vida, sas envejas, sos problèmas. Me permetèt de melhor comprene lo libre en visualizar aquela partida de la societat brasilièra : la misèria, las relacions entre òmes e femnas, los evangelistas, la violéncia, etc. Un film plan interessant. La banda-anóncia:
Mas lo libre fin finala es dins lo film Cidade dos Homensque lo trapèri quauques jorns mai tard : los personatges, los decòrs, lo biais de parlar, i son tot parièr. Lo podètz agachar lo film sus youtube e sus totes los sits d'estreaming. A la basa, èra una seria televisada. Me cal anar a la bibliotèca de portugués per saber se l'an la seria! Que n'ai vist pas que dos episòdis...
Un retorn a la lèsta per vos dire que France 3 faguèt un reportatjonet sus mon corrector tant aimat.Podètz agachar la video en cliquant aquí. Esperètz pas, sabi pas quant de temps demorarà en linha la vidéo. Al corrector : siás polit quand legisses la Setmana al solelh! Sabiái pas que i aviá de solelh en cò tieu... que lo solelh fa fondre la barbasta! E ara, ai vist d'ont m'escrives e me legisses. Quina emocion, macarèl! Espèri que lèu te faràn un reportatge mai long sus ton trabalh d'ensenhaire, tas publicacions e ton cassacolhitge en general. E ieu demandi : per quora la sex tape?


text:
La Setmana es un còp de mai victima de discriminacion. Es en tot cas atal que consideram lo refús que nos es fait de nos ajudar coma d'autras publicacions que vòlon crear un servici d'informacion en linha.
La Comission Paritària de la Premsa e de las Agéncias de Premsa (CPPAP) ven de nos far saber que nos acordarà pas l'ajuda qu'es prevista per la premsa d'informacion.
L'argument que nos es donat es que cream un site que serà exclusivament en occitan. E aquò, segon la responsa qu'avèm recebut nos lèva lo caractèr « d'informacion politica e generala ».
En clar, se volètz participar al pluralisme de la premsa e profieitar de l'argent public per aquò far cal escriure en francés !!!
Vistedit qu'es la societat qu'edita La Setmana e que vòl crear aquel site en linha a pas los drets de las autras enterpresas francesas sonque per de rasons lingüisticas.
Las ajudas a la premsa son donc bastidas sus de critèris qu'an pas res a veire amb los principis d'egalitat mas ara i cal ajustar lo critèri lingüistic.
Sola la lenga francesa pòt èstre lenga d'informacion e ajudar los ciutadans a se fargar lors opinions.
Una entrepresa basca qu'a fait la meteissa demanda a tanben recebut la meteissa responsa.
Discriminacion lingüistica, e après sus quina basa se faràn las causidas per ajudar tala o tala publicacion que respond a tots los critèris professionals ?
Ne saupre mai sus la decision de la CPPAP : http://www.vistedit.com/actus/index.php?article=169
Ne saupre mai sul projècte de La Setmana : http://www.vistedit.com/actus/index.php?article=168


text:
Sant Laurenç (riu)
Sant Laurenç (en mohawk: Kaniatarowanenneh, en francés: fleuve Saint-Laurent e en anglés: Saint Lawrence River) es un long fluvi d'America del Nòrd que raja del sud-oèst cap al nòrd-èst, en religar los Grands Lacs amb l'Ocean Atlantic. Travèrsa e dessepara las províncias canadencas de Quebèc e Ontàrio e constituís tanben una partida de la frontièra entre Canadà (Ontàrio) e los Estats Units (Estat de Nòva York).
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo riu Sant Laurenç a per origina l'embocadura del lac Ontàrio, entre las vilas de Kingston, al nòrd, e Cape Vincent, al sud. A partir d'aquí, passa per Gananoque, Brockville, Morrisburg, Ogdensburg, Massena, Cornwall, Montreal, Trois-Rivières e Quebèc abans de desembocar al golf de Sant Laurenç, en un dels estuaris mai grand del mond.[1]
Lo riu fa 3.058 quilomètres dempuèi de la font mai alunhada e 1.197 si se ten compte la sortida del lac Ontàrio. La font mai alunhada se tròba a North River, Minnesòta. Son bacin idrografic, ont se tròban los Grands Lacs que constituisson lo major sistèma de lacs d'aiga doça, ten una superfícia de 1.344.200 km², dels quals 839.200 km² se tròban en Canadà e 505.000 km² als Estats Units. Lo bacin engloba una part de las províncias canadencas d'Ontàrio e Quebèc e dels estats d'Illinois, Indiana , Michigan, Minnesòta, Nòva York, Ohio, Pennsilvània, Vermont e Wisconsin.
Principals afluents[modificar | modificar la font]
Los principals afluents son: Ottawa, Saint-Maurice, Richelieu, Saint-François, Chaudière, Saguenay, Manicouagan e Outardes, entre d'autres.
Debit[modificar | modificar la font]
Lo debit mejan al nivèl del riu Saguenay es de 16.800 m³/s, a Quebèc es de 12.101 m³/s, mentre que pus amont, al lac Ontàrio, es 7.410 m³/s.
Debit mejan mensual a l'estacion idrologica d'Ogdensburg, Nòva York
(en m³/s e calculat entre 1860-1972)[2]
Istòria[modificar | modificar la font]
E mai que diverses marins europèus, coma John Cabot e Alonso Sánchez durant lo sègle XV e los vikings 500 ans abans, exploren lo golf de Sant Laurenç, lo primièr europèu que se sap que naveguèt pel pel riu Sant Laurenç foguèt Jacques Cartier, durant son segond viatge a Canadà en 1535, amb l'ajuda dels dos filhs del cap iroqués Donnacona. Arribèt a l'estuari lo jorn de la Sant Laurenç, causa per la quala Cartier decidiguèt de batejar l'endrech Golf de Sant Laurenç.[3] Las tèrras a l'entorn del riu èran abitadas d'aquel temps pels Iroqueses del Sant Laurenç. Lo riu Sant Laurenç passa pels Estats Units, e es lo sesen toponim europèu pus ancian que i demòra encara .[4]
Fins a la debuta del sègle XVII los franceses van utilizar lo nom Rivière du Canada per designar las aigas del riu Sant Laurenç amont de Montreal e lo de riu d'Ottawa a partir d'aquel punt. Lo Sant Laurenç serviguèt coma via principala per l'exploracion europèa de l'interior de l'America del Nòrd, iniciada per l'explorador francés Samuel de Champlain.
Lo contraròtle del riu foguèt primordial dins l'estrategia britanica per capturar la Nòva França durant la Guèrra de Sèt Ans. Après d'aver capturat Louisbourg en 1758, los angleses navegaràn lo riu amont fins a Quebèc l'an seguent gràcias a las mapas ellaboradas per James Cook. Las tropas britanicas foguèron transportadas a travèrs del Sant Laurenç per atacar la vila per l'oèst, causa que capitèron a la Batalha de las Planas d'Abraam.
Degut als rabeges, quasi impossible a passar nomenats Rabeges de Lachine, lo Sant Laurenç èra navegable d'un biais continú sonque fins a Montreal. Lo canal de Lachine, inaugurat el 1825, foguèt lo primièr que va permetre als vaissèls de passar aquestes rabeges. Un sistèma bèl de canals e resclausas, conegut coma la via maritima del Sant Laurenç (Saint Lawrence Seaway), foguèt inaugurat oficialament lo 26 de junh de 1959 per la reina Elisabèt II (en representacion de Canadà), e lo president Dwight D. Eisenhower (en representacion dels Estats Units) e que permet lo passatge de grandas naus fins al lac Superior.
Durant la Segonda Guèrra Mondiala, la batalha del Sant Laurenç veirà un nombre d'accions de sosmarins e anti-sosmarins pel cors bas del riu e tot lo golf de Sant Laurenç, l'estrech de Belle Isle e l'estrech de Cabot, de mai a octobre de 1942, en setembre de 1943 e d'octobre a novembre de 1944. Durant aquel temps de sosmarins alemands enfonsèron tres naviris de guèrra canadencs e un grand nombre de vaissèls mercants.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) Anne Rossignol, {{Obratge}} : paramètre
titremancant, INRS-Océanologie (ISBN 2-9805922-0-X, OCLC 49155809)
- ↑ Le fleuve Saint-Laurent à Ogdensburg, N.Y.
- ↑ « William Henry Johnson, ''French Pathfinders in North America'' (Project Gutenberg) », Gutenberg.org, 20 de maig de 2007 (consultat en 27 de febrer de 2011)
- ↑ Los noms espanhòls Florida, Dry Tortugas, Cap Canaveral, Appalatxia e Califòrnia apareisson abans.....Del raconte de l'istorian espanhòl Antonio de Herrera y Tordesillas, publicat en 1601 -- (en) George, Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in t's accountshe United States


text:
La Republica Populara de China, generalament dicha China e de còps China Populara, es un país d'Asia Orientala enviroutat per Russia, Mongolia, la Corèa dau Nòrd, Vietnam, Laos, Birmania, Índia, Botan, Nepal, Paquistan, Afganistan, Tatgiquistan, Quirguizstan e Cazacstan. A tanben de frontieras maritimas ambé Japon, Corèa dau Sud e Taiwan. Es lo tresen país pus estendut amb una superficia de 9 596 961 km²[1] e lo país pus grand situat totalament sus lo continent asiatic. China es tanben lo país pus poblat de la planeta amb una populacion egala a 1,3 miliards d'abitants. Sa capitala es Pequin.
La Republica Populara de China fuguèt solament proclamada lo 1èr d'octòbre de 1949 après la victòria comunista durant la Guèrra Civila Chinesa. Pasmens, la China Populara es l'estat successor de la Republica de China, de l'Empèri Chinés, estat entre lei pus ancians de l'Istòria umana, e de la civilizacion chinesa apareguda a la fin dau milleni IV avC.


text: L’Âne Solo, es lo rencontre entre Balelo, rapper sòlo, Didier Stiff del grop Bois Vert, sostenguts per Yellow (Doctors de Trobar, Les Peigneurs de Girafe...). Un dona sos tèxtes per escotar, l'autre calfa la sala, del temps que lo tresen distilha de samples jazzful e batariás boom-bap. Nòstres compaires presentan un espectacle que borbolha, dinamic e reflexiu. Accions politica e artistica mescladas (mas fin finala es qu'es pas çò meteis ?), rap classi noirrit al sample e al breakbeat, tèxtes en francés e en occitan, aquel sòlo a dos n'es un que s'escota aitant que s'agacha.


text:
1141
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 1141 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Au retorn d'una campanha brèva còntra lo còmte de Tolosa, lo rèi Loís VII decidèt de s'arrojar un drech de regard sus l'eleccion deis evesques dau Domeni Reiau. Aquò entraïnèt de tensions ambé lo clergat, compres ambé Bernat de Cluny e lo papa Innocenci II. En particular, Innocenci II proclamèt l'interdich sus lo diocèsi de Borges car lo rèi i refusava l'eleccion dau candidat pontificau.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Khanat Karakitai[modificar | modificar la font]
Victòria majora a Katwan lo 9 de setembre còntra una coalicion dei Seldjokides e dei Karakanidas occidentaus. S'acabèt per la destruccion quasi totala de l'armada enemiga e la reconóissança de la senhoriá dei venceires per la region de Khwarezm.
Sultanat Seldjokide de Hamadan[modificar | modificar la font]
Batalha de Katwan lo 9 de setembre onte l'armada seldjokida, sostenguda per lei Karakanidas occidentaus, foguèt anientada per lei Karakitais de Yelu Dashi. Aquela desfacha entraïnèt la pèrda de Khwarezm, que reconoguèt la senhoriá dei venceires, e lo declin definitiu dau Sultanat Seldjokide ja fòrça afeblit per lei divisions intèrnas aparegudas en 1118.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
Decèsses[modificar | modificar la font]


text:
World Trade Center
Lo World Trade Center (Centre del Comèrci Mondial) de Nòva York èra un complèxe de sèt edificis situat dins la part sud de l'isla de Manhattan (en anglés: Lower Manhattan), celèbre mai que mai per sas torres bessonas o Twin Towers, e per l'atemptat de l'11 de setembre de 2001 que las tombèt. Quand tombèron las torres (sonadas WTC 1 e WTC 2) los autres gratacèls menors (WTC 3, WTC 4, WTC 5, WTC 6 e WTC 7) tanben foguèron destruïts o destrantalhats d'un biais desreversiu, e doncas abatuts los meses seguents.
Las Twin Towers[modificar | modificar la font]
Las torres bessonas foguèron bastidas per l'arquitècte nipoamerican Minoru Yamasaki entre 1966 e 1977. Cada torre aviá una aira de 400 000 m². S'agissiá fin finala (amb lo Pentagòn e la Muralha de China) de l'òbra mai impausanta que construiguèron jamai los òmes sus la Tèrra.
L'11 de setembre[modificar | modificar la font]
Cap a las 9 oras del matin de l'11 de setembre de 2001, dos avions de linha (de l'American e de la United Airlines) s'espotiguèron, l'un qualques minutas après l'autre, contra las doas torres, en i causar un incendi e la destruccion parciala de mantun nivèl. Après doas òras las doas torres se son afondradas, causant la mòrt de 2817 personas.


text:
25/05/2015
VAL D'ENTRAUNES: TÉMOIGNAGE DU PASSÉ
VILLENEUVE-D'ENTRAUNES LE 25–11- 2002
TÉMOIGNAGE DE JUSTINIEN DURANDY
Enregistré par Michel Fulconis professeur d’Occitan à la Faculté de Nice
Vilanova : (lei Vilanoùvencs) : lous Chats (hypocrites ?) San-Martin : Lous Tavans (pougnavon ?) Entraunes : Las Gangaulos (les escargots) Sauze : Lei Fouo(l)s Pas de sobriquets à Sussis et Enaux (en Enaus) lei Sussinencs, lous Enaussencs, et à Bantes, une personne avait inventé pour dire une habitante una Bantarella (rapport à trois poules vendues par une femme de Bantes, les poules furent affublées du nom de Bantarellas)
A Sauze, c'était les Sauve(i)rouns, à Daluis Lei Daluissouns , à Estenc lous Estenchouns, la Tourre a lei Tourrencs ou lei Tourrians, même dans les campagnes plus petites on avait un nom, comme aux Claux lei Claussencs (se disait rarement, car de Villeneuve en fait)
Il y aurait eu un château au-dessus de la chapelle Santa Margarido, quelques pierres en attesteraient encore. Le village originel aurait été au Claus : “Soi-disant, lou village èra eilà au Claus ; e' lou Bourdous que a tout destruch e que soun vengu basti ounte es eiro, e es coum'oco qu'an di : Villeneuve”.
A Peouno avion la reputaciou' de se maridà entr'eli, I avié fouorça greuias (?) e boussus, ma èron pas pu degourdis qu'aiur ma èron pulèu dins uno coumpousicioun de familho entr'eli, quoi. Era ferma, pulèu, aquela poupulacioun (…) li jous de festa, leissavon meme pas troù veni li jouves de Buèi per dançà emé las filhos dau peis. E tant au moument, a la fi' de la festo, lis aculhion à coù de peiros (rires)
E pui, ce qu'avion, (…) èra un pople qu'avion de fermas d'empertout. Aloura l'estiéu ramassavon lou fen un pau dins una bastida, un pau d'un autro e pui après l'uvert, l'autoun, fahion lou tour sensa carrejà lou fen a drecha o a gaucho. Eron pas bestios finalament, amé l'escabouot, amé la mulo e tout, fahion lou tour d'aquelas campagnos, e lou dimenche alouro tout lou mounde raplicavo a Peouno. E alouro lou vilage èra noumbrous, mais dins la semano I avié degun a part lous cafés e lei espiçariés.
Iéu coura ai coumença de travaià dins li Pouosta, aviou des-e-noù an, (lou) proumié poste qu'ai fa èra a Peouno. E ai trouba que èra... aucune coumparésoun amé Vilanova ; talamen I avié de quartiés a drecha e a gaucho que lou fatour, si avié vourgu 'où faire pertout, è, aurié faugu que li metesse dous ou tré jous. Encara per saupre si èron aqui ou aqui, qu's qu'où sabié ? Aloura avian trouba un truc, s'en anavo a la sourtia de l'escola e pi distribuava lou courrier : “Té ! Douna aco, douna aco”, e fai tirà Marius. (…) e lou dimenche couma I avié pas l'escola, anavo a l'arré dau car e pui lou dounavo au pu proche vesin”.
C'est ainsi qu'un jour, il donna une lettre à une Niçoise descendant du car pour qu'elle la remette à ses parents, et c'est elle qui l'avait écrite et envoyée, demandant justement à ses parents qu'ils viennent la chercher avec le charabanc.
« Voalà. Mais tout acò es pulèu un pau superficiel. E puis après en définitive tout lou mounde es a pau près... I a toujour quaucun que si distinga dins la banda, mais autrament pòu pas dire que, es pu mau d'un cousta o de l'autre. Iéu, a Peouno siéu esta vrément vrément countent de l'amabilità e... coumo m'an reçu e la generousita d'aquéu mounde”.
Péone : Lei Catalan Beuil : Lous Grupiasses (un gros manjaire, que cura la grupia das vachos ; “intempérant” en français).
Le chef lieu, Guillaumes, était là où il y avait les administrations, et les “notables”, pour cela que l'on y parlait davantage le français qu'ailleurs. De plus, la “festa naciounala” du 15 août et ses trois-quatre jours de festivités faisait tourner les têtes.
Histoire d'un sobriquet individuel : “Calotte avocat” - en Français. L'arrière grand-père de M. Durandy faisait office de juge de paix officieux.
A propos d'Amé et des produits qu'il faut monter ou descendre
“... souvent, calavon las trufos de damoun, per plantà eici. Perqué la trufo la fau calà, lou blà lou fau mountà. Couma lei faioù lei fau mountà aussi.” “E lou vin lou fau mountà, lou fau pas calà ?, noun ?” “Lou vin sau pas perqué lou vin lou fahian qu'a Guilhèumes...”
“Dina sensa blà e Guilhèrme sensa vin,
Lou mounde es ben proche de sa fin”
A propos de Villatala (dau Sauve) et d'un grand-père qui avait travaillé plus qu'un bagnard (bilingue)
“Quan n'i avié de gens, damount ? Mai qu'aqui ?” “Oh paure ! I avié au mancou cinq ou siei peisan que avion quauquei vachos cadun, que mandavon lou lach per lou cable, aqui. E lou dernié a fini I a dous ou trés ans, aqui, mais autrament me rappelou qu'èron cinq ou siei ; e avion d'escabouot de vachos meme pu empourtant qu'eici a Vilanova. Ma èra de buchaires, en Enaus, (…) lou climat es un climat pu dur que eici ; èron pu, pu... sau pas couma dire, pu rudes. Couma per isemple : a Bantes, soun plus pacifiques. Iéu pensou que lou climat (...) fa una influança sus lou caratère. 's pas per lei criticà, hè, perqué I avié de bravei gens couma I a eici, mais èron pu...” “èron mai dur” “voala. Surtout que, avant que I aguesse lou cable, hè bè d'en Enaus, lou lach, cada matin, lou calavon amé las bestios. E quan meme d'en Enaus eici hè, en plen uvert, surtout quoura es tout gela, si aié que... I a ... souta la ferrura dei mulos, li metesson de crampouns autrament aurion mancou pouscu descendre. E aloura dins la nèu, quoura n'in troubava per eisemple cinquanta centimetres, I avié pas questioun de mandà un chasse-neige ni ren. Calé amé dous bidouns de lach sus la mula ; I aio meme de fotos aqui d'un qu'es esta foutougrafia quoura arribavo amé sous très ou quatre bidouns sus la mula. Fahié faire !” “Metien de ferraia ?” “vouei vouei de crampouns : dins lou ferre, en plaça d'estre ferra couma nourmalament, I avié dous traucs. E aqui vissavon de boulouns. E la bestia se tenié su lou gé'. Autrament, paure iéu ! Se serié tuau. Era empoussible. E diau quoura es tout gela oùh !” “de nèu n'en calava mai qu'encuèi ?” “bè bessai n'en calava en pau mai, lei gens lou dihon que n'en calava en pau mai. Ma enfin, vai, èra una vida que... fahié li estre neissu e ce que gagnavon èra pas voula”.
Enaux n'avait pas les commerces comme à Villeneuve, seulement les fermes et le travail, pas de distractions. “ O manjare la menestro, o passar per la fenestro” comme on disait à Nice (!). A part Guillaumes, St Martin, Villeneuve et Entraunes étaient d'importance égale à peu près.
Aux Tourres, on y envoyait les vaches depuis la vallée l'été pour être un peu plus libres pour travailler. Dans les années 40 / 50 il n'y avait plus que deux ou trois familles qui y restaient l'hiver, les autres descendaient déjà à Châteauneuf. Il y eut une école
jusqu'à 32 élèves, il y avait une école dans chaque hameau, du reste (Bantes, la Ribière...).
“La guerra es 'sta una catastrofa” “Parlàs de la proumièra o de la segounda ?” “ De la proumièra (…) es esta una catastrofa, perqué tous lous peisans qu'èron tous jouves e valides per countinuà lou travai de la terra, tout aco es parti per lou front, e aco es esta la vianda de boucharié. Lou peisan, èu, sabio faire ren, a part de cultivà la terra. Sabié pas conduire una voatura ni … enfin, aloura èron toujou en proumièra ligna. Aco,li mandavon. D'abord, un peisan, eici, rouspetava pas : èra talament couioun lou paure diable que (…) E lou frère de ma mère, au bout d'un més, sus sa coumpagnié, de cent-vint-un, soun revengu noù, ma èu, I èra plus dai noùs”
“Lou frère de ma mère, èra moun ouncle per ben dire, e l'ai pas couneissu pisqu'èrou pas neissù.
E bèn quoura a reçu l'ordre de moubilisacioun, venié d'arousà una campagna qu'avion au bas de après la bassa Vilatala pendent quaranta-vuèch ouras sensa durmi segué l'aigo per ben tout arousà ; I avié bessai très ou quatr'ectare de terrén. E moun père di “l'aviou rescountra a la gare du pont de Gueydan, èra couja coum'una bestia, durmié, a faugu lou reveià per parti, per... “ “per anà si faire tuà” “E aloura moun gran-père, que vouos èra... a plus vourgu restà eilà e a tout bazarda. Quoura ma mère li dihié “bouonjou Papà”, li dihié : “ma filha de bouonjou, es … (sanglots)” (...)
“Lei gen de la villa de coù avion una especialità, pouioun trovà una planca. Ma lou tipe qu'èra peisan, (…) s'es fa tuà”
Le Bourdoux en 43 a emporté la passerelle allant aux Claux. Le souffle avait fait trembler les piles.
Festin : on y venait de Guillaumes, St Martin, Sauze, Châteauneuf... à pied.
“Nautre anaian surtout au quinj'oust a Guilhermes (…) I èra tout lou Cantoun” Le car partait d'Entraunes et était déjà chargé à bloc en arrivant à Villeneuve (il n'y avait que sur le capot qu'il n'y avait personne d'accroché). En entendant la musique des Gars Pugétois, l'ambiance était formidable, surtout après la Libération après quelques années d'interdiction de bals. “I avié un mounde fouol, fouol, fouol. I avié una ambiança terribla. Oh pauvre France !” On allait à tous les bals, tellement les gens avaient été privés. Et sans moyen de locomotion. Mais il arrivait que le bal n'ait pas lieu comme à Sussis où le travail commandait : “tout lou mounde missounavo”
Les foires : surtout à Guillaumes, à Saint-Martin (la St Barnabé) mais pas à Villeneuve.
“Bè eici, moun gran-père, anavo a la fièro de Sant-Estèvé, Sant-Estienne, e... per lou col de Pa', e de coù, croumpavo cinq ou siei velos, que fahié passà tout à pè, jusqu'eici, hè ! 'co, la bella-souorre de moun père m'où racountavo mai que d'un coù”.
“E de l'autre coustà, li anavon lei gens vers Colmars ?” “Bè de l'autre coustà, anavon surtout a Seyne per croumpà de murs e de mulos. Aqui tout Peouno li anavo quasi. Perqué à Peouno, lei Peounenc, la fiertà per eli èra d'agué una bella cavala, ou una bella mula, ou un bèu muou. Aco èra per eli, lou dimenche arribavon em'aquela bestia, arnascau couma per una festa : li mountavon mancou sus. Tout bèu juste se li metion una biassa per pas la fatigà. Elli marchavon a pè. Era una fiertà fourmidabla d'agué la plus bella bestia”.
On marchait énormément : la soeur du père de M. Durandy était à Villars-Colmars : pour aller à la
première communion de son neveu à Villeneuve, elle était partie au milieu de la nuit pour arriver juste à l'heure de la messe, en passant par le col des Champs.
Las cougardas ou coucardas : l'équivalent des bugnes.
Lei mountagna (Rouchier de la Maire e mountagna das Plans, Troto, en Enaus)
Quoura la pleuia ven doù Sauve, pren toun ??? e lou reclaure quoura la plueia ven d'Estenc, as enca lou tem de prendre lou barrioun e de ramassà de fen
“Se passava ben entre lei pastre d'un cousta de l'autre de la coumuna ?”
“vouei, c'est à dire que cad'an... au début, èra cada quatre an, la mountagna se lougava per quatre ans. Aloura venié de pastres de... o meme des Basses Alpos, en pau d'empertout, e poussavon lei mountagnos I avié una enchièro, amé de bougiès aqui. Aloura aquela que se poussava toujou lou mai èra la mountagna de Troto. Aqui I avié una espèça de rancuna, e se un poussava troù, après, lou coù d'après, èu voulié, li poussava la siéu, viès ? E aloura a la fin meme s'entendien un pau, quoi, e, 'fin, I avié ben un pau, pas per se battre mais I avié un pau un pau de disputa souvent (…) E eira, eira soun dounas cad'an, e pi lou pris la meria que lou fixa, e pi I a meme plus d'enchieros (…) ma sabou qu'avant I avié un pau de disputo”
Du temps où il y avait pas mal de vaches, on les amenait à la montagne de la Couosta au dessus du col des Champs (à St Martin), ou bien plus bas mais sa qualité était moins bonne. A la fin, c'était aux Tourres, quand il n'y avait plus que deux ou trois propriétaires de vaches.
Villeneuve est à une altitude idéale pour les fruits, d'où la plantation de fruitiers (pommiers, poiriers). Il y avait aussi du blé et “n'i a que se fahien lou pain per tout l'an” (assez de farine pour avoir du pain toute l'année). Le grand-père de M. Durandy pouvait faire du pain pour une famille de neuf, plus les domestiques et encore en vendre.
Le moulin : en 1925, à un km du village, quelqu'un avait fait un moulin (ou refait ?) puis il a changé d'activité et s'est reconverti dans l'élevage de cochons, et on s'est alors rendu soit à Entraunes (où le moulinié était réputé pour faire de la bonne farine, soit à Guillaumes. “A Santa Catarina, fai ta farina, que Sant André vendra e te la gelarà”
“Sian au mé' d'oùtobre, qu a pas de raubo que s'en atrobe”
Le quartier des Claus s'appelait aussi “La Fabrica” ; les frères Ollivier avaient du
“Eici non. Au Sauve (…) ma grand-mère coumençava toujour, e ma mère la fahié teisà : “teisa-té ! Digue pas 'co denan lous enfans, eh brave ….. ????
Aloura parlavo toujour d'una cape.. d'una chapella ounte vehion passà – pas tout lou tem mais de tems a autre e surtout quoura I avié la luna - una frema mountau sus una cavala blanca que partié a foun de tren. E ma mère me dihié qu'amé sa souorre, quoura seié passà denan la chapello fahion un tour abouminable per pas rescountrà la tréva !” “Ah ma grand-mère n'en parlava toujou das fados (…)” “I èra d'endré coum'aco que dihian...” “Voala, èra... aqui i avié quaucaren de sourcellarié (…) Ma gran-mère e ma tanto eici me parlavon das loups. Di que lou sera après soupa anavon veià dins lous estables de coù entendion gratà a la pouorta, èra lou loup que cercava de rentrà. Puis i avié meme una peira damoun per anà a Bantes, se dihié La Peira doù Loup. Es una peira que parei que i a un tipe que partié de Vilanova, amé soun chin, e quoura es esta darrié au Claus, s'es vist qu'i avié un loup que lou seguié. Aloura, a coumença... avié una micha, de pain, a coumença de li mandà lou pain, e l'autre suivié toujou. Après I a manda lou chin, e suivié toujou. I a agu una grossa grossa peira, a mounta sus la peira, a espera lou jou, e lou loup, au jou es parti. E avié pu ren per li mandà. E s'es toujour di La Pierre du Loup, Peira doù loup. Aco, l'escoutavian couma la messa”.
Un habitant s'était plaint au maire de l'infidélité de sa femme ; il lui a répondu : “anan, preservas-la das loups, que das omes es quasi ren”
On veillait dans les étables de l'un ou de l'autre, dans le village, jamais loin. On coupait du buis fin fin à cette occasion, en utilisant une machine qui coupait les gerbes et le lien l'été. A la faible lueur d'un “marri calen”.
Chacun faisait des paniers en osier, en “amarino”, des “begnos” pour charrier lou “fens” (le fumier) et des “mourrais” (sorte de muselières pour bêtes de trait).
Religion On ne manquait pas la messe, en tout cas chez les femmes, et M. le curé était respecté “degun se serié amusa a lou tutejà ou li racountà una bestisa”. Tous les matins, il y avait une messe à la chapelle, le dimanche à l'église. Quoura ploù avant la messa, touta la semana pesque.
L'ourgùlh e la graissa lou bouon Diéu leis abaissa
A Saint-Etienne, “Amé un pan e un froumai, fan un cura gros coum'un aï” “Toute li jouves anavon au Semenari, e couma lei parent avion pas un soù per pagà, mandavon de froumai, mandavon d'uous, jamboun, quaucaren, quoa, per un pau desdomajà lou Semenari que fahié d'enstrucioun au pichoun”.
La première fois que M. Durandy a vu la mer, il avait 11 ans, et avait pris le train à Puget-Théniers pour passer le concours des bourses, ses collègues lui ont dit : “putan de putan, ma qué grossa pousaraca” (pousaraca : espèça de pous rempli d'aiga per arousà). Le soir, avec ses parents, ils sont arrivés vers minuit chez les parents qui devaient les recevoir, ils n'avaient pas trouvé. Le lendemain, ils étaient étonnés de ne pas avoir vu un de ses collègues, comme si Nice avait la taille de Villeneuve. “Eira soun troù degourdi,
nautre erian troù couioun. Sabian rè rè rè rè rè... oh pauvre France ! Ma soulament sabian faire una paja d'orthographe sensa faire una fauta, eira soun pas bouon d'en faire douos lignos … etc...”
La lavande se ramassait surtout aux Tourres, pas au village. M. Brun distillait à Guillaumes.
On se “faisait citer” devant le juge de paix, souvent de connivence pour se payer un bon repas à Guillaumes et laisser la femme un jour.
Blague :
“I avié una pichouna de l'Assistance que lou bruit avié couru que lou patroun, proufitava un pau d'ella. Aloura lou mèra avié vourgu la desplaçà, avié un pau fa lou tour das familhos d'aqui, ma degun avié vourgu la prendre, perqué avié dejà quatorge ou quinge ans e chalié pagà en aqueli ages. Aloura, lou mèra a di : “ finalament, pisque degun la vouol, la fau leissà en qu l'a !”
Les enfants placés par “l'Assistance” ont permis au village de maintenir un certain nombre de personnes. Jusqu'à 14 ans, on était dédommagé ; puis il fallait payer. Une famille en a eu sept, les uns après les autres.
Le jour de l'enterrement du père de famille, des années plus tard, bien que dur avec ses enfants, tous les sept étaient présents.
M. Durandy a entendu parler du Chevalier de Cessole et du guide Etienne Liautaud, “Estienne das Pinieis”, du nom de sa campagne. Sur place, on ne comprenait pas bien pourquoi aller si loin et courir le danger de se rompre les os. Monter dans des endroits dangereux, on le faisait par nécessité si une chèvre ou un mouton était perdu ou en difficulté, sinon, “degu' li anava per rè”.
On ne voyait le médecin qu'en dernière limite. On se soignait avec les mêmes remèdes qui consistaient en : les ventouses (“las ventours”), la teinture d'iode (une couche de chaque jusqu'à ce que la fièvre tourne), les cataplasmes, et des tisanes (génépi, aubépine : d'acinié ; de tussilhage fleur qui ressemble au pissenlit). On ne connaissait pas l'aspirine, les suppositoires... ce qui donna lieu à quelques erreurs drolesques.
Une femme servait d'accoucheuse pour le village (la grand-mère de M. Durandy en l'occurence, qui eut 9 enfants elle-même). Deux jours après l'accouchement, elle était à nouveau à pied d'oeuvre pour travailler, et petit déjeunait avec un oignon coupé fin dans un bol avec du sel et de l'huile. Elle soignait aussi par des prières.
“... per lei entorses, souvent, (…) avion una peça de cinq franc anciena anciena, se la trempava en pau, (…) metien en pau de saliva, fahien de signes su la chamilha 'qui, iéu sau pas ce que recitavon, li coumpreniou rè, s'èra de patoas, de latin ou de francès- e puis... “eira vai, zou, n'en parlan plus”
“marchavo sus lei besti, sus lei ome ?”
“Vouei vouei, e alouro ce que I avié, ce que fahion, lou matin de (…) San Jan, anavon souta lous fraisses, e ramassavon una mouissa que s'en dihié (…) I avié qu'aquéu matin que se trouvavo. Aloura la fahion secà e n'en fahion una poudra ; e acò, moun ami, èra radical. Per te levà una brounchita ou cauquaren que poudies pas... La mouche de Milan. Quoura te metiès un cataplasme am'aquela mouissa, eh bè chahié faire atencioun de pas prendre un'aversa, ou de pas anà arousà per eisemple. Chahié restà dedins. Mais èra fourmidable fourmidable aquela poudra. Era difficile de n'in trouba. Chahié anà lou matin de San Jan souta lei fraisses enca, pas n'importe-où pas souta una periera ou una sourbièra (...)”
Pour le rebouteux, (reboutour, reboutur) on allait jusqu'à Allos voir un M. Monge. Sa renommée lui avait attiré les attaques du syndicat des médecins. Il avait alors rétorqué par un pari : il proposait aux docteurs de remettre sur pattes un agneau auquel il déplacerait les os de façon à le rendre invalide, ou bien, il paierait tous les frais. Personne n'a su le faire.
Noël : Nouè Pour le réveillon, absolument tout le monde préparait la merlussa, las raiolas de cougourdas a la sauço de nouoe. “Aloura dihion que la merlusso, chahié que nagesse très coùs : un coù dins la mar, un cor dins la poualo e l'autre coù dins lou vin. Perqué èra salau, sas (...)”
La guerra : “bè, per ben dire lous Alemans an passa, calavon doù Col des Champs, e an tira sus un tipe que... das Filhouols aqui de San Martin, qu'anavo missounà, e amé lou soulèu que fahié veire sa voulamo, an crehù qu'èra una arma e li an tira dessus, m'anfin l'an en pau blessa, pas gran caua.
Après, nous avion manda aqui dins lei Gorges de Daluis perqué soi-disant aurié faugu leis arrestà, d'aqueli que mountavon, aloura.
E nautres, lou mèra nous avié requisiciounas siei, que nous avié manda au Col de Pal. Nous avion douna un fusil en cadun – sau pas ounte lous avié prés hé – mais qu avié un Remington, qu avié... anfin... e nous avié douna una micha de pan, per dous jous. Iéu quoura siéu esta a Bantes n'aviou deja plus, de pan. Ah ò, e pi erou pas lou soulet, que as Tourres, qu'es que fahian ? Urousament que sian toumba dins una familha que avion de moutouns, e avion un pau de froumai e de lach, e nous avion fa una soupa de lach, amé de brigadès couma se dihié en aquèu moument.
E lou lendeman aven agu una chança terribla : perqué I a una féa que las autres en fent vite l'an garçau au souol e li an fa toumba una cléa dessus e s'es estoufau. Aloura 'mé nautre I avié un tipe de Nissa qu'èra cuisinié : s'es més aqui, pendent très jous, nous a fa de coustelletas, sensa pain sensa rèn, très quatre coustelletas cadun, manjavian qu'aco. I avié rèn. E sian mountas au Col de Pal, couma des embeciles, estout siei un darrié l'autre aqui amé nouostrei fusils couma seguessian anas cercà de genepi ou... ; I aurié agu un Aleman soulet damoun, mais nous tuava couma rèn dau tout, pauvre France ; avant que (…) d'abord n'i avié qu'avion des-sèt o des-vuech ans avion mancou vist un fusil.
E en un moument douna, quoura lous autres soun vengus nous ramplaçà, eh bè per fà veire couma soun fusil marchavo enca'n'pau n'en tuava un ! Ah vouei erian tout un groupe aqui a tirà per fà veire , e pi s'èra pas rendu compte que lou fusil avié dejà la cartoucha dedins hé !
Mais autrament, I a agu en pau de bagarro dins li Gorges de Daluis (…) soi-disant I a un officié que I a meme sa placa a Guilhèumes que es esta tua, enfin... Mais eici quoura leis Alemans an passa, èra au mé d'oust 44, mais èra dejà la panica e se soun pas troù troù arrestas.
Ce qu'avion pris, avion pris de murs e de mulos per pourtà de... sei pas ce que carrejavon ; e puis avion més denant e darrié quauques omes, couma otages per ben dire : si quaucun voulié tirà, … Sabou qu'après se soun arrestas a Guilheumes soun anas aco de ma tanta : an demanda si avié d'uous. Aloura ella a sourti tout ce qu'avié : avié trenta-dous uous, parei... fa un'oumeleta de trenta-dous uous... (rires). Es tout ce que Ian fa, pas de mau, quoa”.
10:47 Publié dans Découverte du Pays d'Azur, HISTOIRE, Loisirs, MEMOIRE, TRADITION | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Lo CIRDÒC comunica : Lo 25 de novembre que ven es organizat a l’Ostal de la Comuna de Narbona (11) lo 3en collòqui regional de l’associacion País Nòstre. L’associacion País Nòstre s’es balhada per amira d’animar lo debat d’idèa a l’entorn dels enjòcs de la lenga e de la cultura occitanas dins la societat actuala. L’associacion organiza en particular un collòqui annadièr sus un tèma grand de l’accion publica.
Après aver tractadas las perspectivas de la reforma territoriala en 2015, puèi questionat lo potencial occitan dins lo desvolopament economic en 2016, l’associacion convida ongan a escambiar e debatre a l’entorn de la question occitana dins los grands enjòcs d’uèi en Region Occitània / Pirenèus-Mediterranèa.
Lo CIRDÒC, coma institucion publica cargada de la salvagarda, de la coneissença e de la promocion de la cultura occitana, presentarà son experiéncia e son agach sus l’evolucion de la plaça de l’occitan dins l’accion publica.


text:
En julhet de 2017, a Albi dins l'encastre del XIIen congrès de l'AIEO, Patric Sauzet s'interrogava sus l’unitat de la lingüistica occitana.
Resumit (sorsa AIEO) : Los estudis occitans e particularament la lingüistica occitana son uèi pausats coma un camp especific. L’AIEO i a contribuït centralament e n’a promoguda la qualitat. Nòstra disciplina es pas per tant dispensada de s’interrogar sus son estatut.
Una associacion d’estudis occitans trenca per sa meteissa existéncia la question del continuum romanic. Lo continuïsme demòra totun una tèsi defenduda, mentre que l’ipotèsi de la pluralitat lingüistica es (re)activada a prepaus de tal dialècte, o mai globalament. Scientificament, cap de question deu pas èsser esclusa. Una associacion d’estudis occitans participa pasmens d’una forma d’indefugibla transcendéncia de l’occitan. La lenɡa precedís los dialèctes e sa descripcion. La lenga es çò que cal explicar abans d’èsser un concèpte explicatiu. Se pòt quitament assumir l’occitan coma lenga en s’acomodant de sa negacion o de son refús conceptual, coma la literatura occitana intègra las òbras que l’ignòran o la refusan.
Lo pes de la question de la dialectalitat s’apren a de factors epistemologics e istorics. Epistemologics, que la variacion es centrala tant per la lingüistica de còrpus coma pels modèls cognitius, dos corrents màgers de la recerca. Istorics, que la fin, longament anonciada, de la paraula dialectala eiretada es a man d’avenir. Los testimònis se fan rars per enquestar. Ni per aquò e pr’amor d’aquò, dispausam d’una massa d’enregistraments d’occitan que cal conservar e valorizar. La lingüistica occitana mancarà pas de matèria sonòra o manuscricha. Mancaràn puslèu los lingüistas. Mas i aurà pas de lingüistas que se l’occitan demòra de qualque biais la lenga d’una societat. Qu’una vasta Region centrala de l’espaci d’òc se siá volguda sonar « Occitània » pòt èsser presagi d’una pertinéncia sociala contunhada. La practica educada de l’occitan es un enjòc important que sas formas e sa vitalitat sociala s’ameritan de mesurar, que sa legitimitat tanben demanda d’èsser pensada de nòu.
La dialectologia e la sociolingüistica del conflicte an associat son epistemologia a una definicion de l’estatut de la lenga : reduccion patesa o volontat de promocion. A l’ora d’ara, la responsabilitat dels lingüistas me sembla d’assumir l’autonomia de l’epistemologia e de trabalhar a articular practicament lo trabalh scientific e la vida de la lenga. Implica lo manten d’una continuïtat entre lingüistica descriptiva o teorica e lingüistica normativa, entre descripcion e practica de la lenga, entre recerca e ensenhament universitari. Es aquí, mai qu’al plan de la doctrina (causida de tala fe dissidenta o fidelitat a qualque dòxa), que l’unitat de la lingüistica occitana es desirabla.
Patric Sauzet


text:
Dimars, 3 de març de 2015, 03h00 Espòrt
Todd Carney, pastre dels Dracs
Los Dracs recebián aqueste dissabte de vèspre los Lops de Warrington a Brutus. Laurenç Fraissinós aviá gaire d’embarràs per causir son grop: Elima e Pelissièr suspenduts, Bòsc e Casty nafrats, mas dintrada del menaire de jòc Todd Carney a la dobertura. Se crentava un afrontament bèl de las linhas d’avants, mas los Dracs saupèron escartar las palmas. En defensa, probable que lo president Guasch lor organizèt un estagi secret dins las cambras fredas de son entrepresa pel manejament de la carn. Al cap de dètz minutas, lo centre Willie Tonga marcava son primièr ensag Sang e Aur. En cap de linha, Miquèl Oldfield pausava la palma al pè de la bandiereta. Sus l’autra ala, Vincenç Duport mistificava son adversari sus un quadratge-desbordament de tablèu negre: 18-0 pels Dracs a la pausa.
Los Lops tornavan amb las dents agusadas. Marcavan dos còps; Dureau los tornava metre a distància amb una penalitat. Una contrataca catalana partissiá de l’en-but, cinc passas e un tengut mai luènh, Zeb Taïa marcava. Sul còp de pè en relançar, Todd Carney traucava la defensa blava e trapava Zeb Taïa a nautor: novèl ensag catalan. Se los angleses marquèron un ensag de mai, lo darrièr mot revenguèt a Miquèl Oldfield que recuperèt la passa al pè de Scott Dureau sul cap de son defensor. 38-18: sièis ensages e un festenal al pè de Scott Dureau (sèt reüssidas sus sèt temptativas!). De mai, se notèt una bona entenduda prometeira dels mièges: de Dureau amb un Todd Carney qu’a l’uèlh e lo biais de faire jogar sos companhs amb de passas netas e precisas. Lo public s’arregalèt e ne torna demandar. Per exemple, tre aqueste dissabte amb la recepcion dels Diables Roges de Salford (a las 4 e mièja del vèspre).
Los Dracs se plaçan en tresena posicion al classament menat per Saint Helens e Leeds (tres victòrias per tres partidas), mentre que los Tigres de Castleford e los Gigants d’Huddersfield an pas encara conegut las jòias de la victòria. Dins las marcas bèlas de la jornada es de notar lo 58-16 passat per Widnes als Gats Fèrs de Wakefield.
Debuta del campionat NRL
De l’autre costat de la planeta, lo campionat de l’NRL començarà aqueste dijòus 5 per una partida entre doas formacions vistas en Anglatèrra per las World Cup Series: los Cavals Fòls de Brisbane e los novèls campions del mond dels clubs, los Lapinons de Sydney Sud.
Tolosa e los Dragonets cap a las mièjas finalas
En Pola dels Asses, Dragonets e Lesinhan joguèron a Brutus aprèp la partida de Superliga. Butats per l’exemple de la primièra, los Dragonets se mostrèron los mai actius e daissèron gaire d’espèrs als audencs: 44-24. Dimenge, a Carcassona, a la suspresa generala, los locals trapèron pas los mejans de contrastar lo vam tolzan en preséncia del president de la Federacion Internacionala, l’anglés Nigel Wood. Los Canaris foguèron lèu-lèu menats 18-0 amb tres corrents d’aire dins la defensa. Al còr del segond temps, capitèron a tornar a 20-16, mas lo campion ne tornèt metre una sisa: 38-16 a la sortida!
Tolzans e catalans prenon una oportunitat de qualificacion dirècta per las mièjas finalas. Lesinhan es fòra corsa e Carcassona a encara dreit d’esperar un briconet.
Dissabte, Tolosa recebrà los catalans mentre que dimenge a Domèc se tendrà lo dèrbi audenc Carcassona-Lesinhan.
En pola B e C, los clubs d’Elèit 1 contunhan de batre las esquipas d’Elèit 2: Palau-Albi, 52-10; victòria de Limós a Vilafranca, 42-6; e d’Avinhon a Lescura, 26-8. Vilanuèva se deu emplegar per ganhar a Baó: 24-17. Aqueste dimenge, a L’Agulha, partida decisiva entre Limós e Palau per la primièra plaça de la pola B.
Eth match de rugbi
L’illustracion es tirada de l’Alman’Òc 2015 del Cercle Occitan Pèire Lagarda (Fois). Acompanha la novèla Eth match de rugbi, signada per Gèli Morendon, que conta los malastres d’un arbitre que fiulèt una penalitat pels vesitaires a la sortida d’un escambi viril e generalizat!
Alan Roch
• Per la dimenjada dels 14 e 15 de març :
Mièja-finalas de la Copa de França :
Carcassona-Lesinhan
Avinhon-Dragonets
Mièja-finalas de la Copa juniòrs Luc-Nitard :
Carcassona-Palau
Avinhon-Limós


text:
Dimars, 5 de genièr de 2016, 03h00 Espòrt
Lo Drac parla francés, anglés e catalan
Represa 2016 plan-planet del costat del rugbi de XIII, mas genièr serà plan fornit amb las decisions de la primièra fasa dels campionats d’Elèit, los oitens de la Copa e lo retorn sus la pelena dels Dracs tre aqueste dissabte 9.
Mai complicat que previst
La sola partida al programa d’aqueste dimenge 3 èra lo rescontre en retard entre lo darrièr Vilanuèva e l’AE Carcassona. Amb un temps un pauc poirit e la valentesa dels Laupards a l’ostal, la partida foguèt mai sarrada que çò que se podiá pensar. Pau dobrissiá la marca pels Canaris tre l’8a minuta, Bouregba replicava a la 21a, Pau tornava darrèr la linha (24a) mas un ensag de l’insasible mesclanha Lavesnes, trasformat per Vick, fasiá virar los locals primièrs 10-8 a la pausa.
A la represa, Albèrt e Renu (mai doas transformacions per Albèrt) balhavan l’avantatge a Carcassona, 20-10, qu’encaissava un ensag sus la còrna: victòria 20-14 pels Canaris que tornan prene la primièra plaça al classament. Las doas esquipas se tornaràn trapar a Domèc lo 17 de genièr.
Aquesta dimenjada, en rason de la partida Chivalièrs-Dracs, solament doas partidas seràn jogadas pel compte de la 15a jornada: Albi-Palau (dissabte, 19h) e Vilanuèva-Avinhon (dimenge, 15h).
Lo truc
Dissabte veirà la venguda dels Dracs dins lor version 2016 a Carcassona per rescontrar la seleccion audenca d’Elèit 1, nomenada los Chivalièrs Catars. Serà l’escasença de descobrir los novèls jogaires sang e aur. Serà una brava e polida jornada de XIII del matin al còr de la nuèit amb quatre oposicions U13, U16, juniors e seniors entre audencs e catalans amb lo sòmi de veire un jorn un dèrbi que seriá pas mai amical mas que comptariá per la Superliga!
Alan Roch


text:
Dimars, 14 d'octòbre de 2014, 03h00 Espòrt
Johnny Wilkison remetèt los malhòts als jogaires de Wigan…
Mas St Helens ganhèt!
Un còp de punh de tròp
Aqueste dissabte, en fin de vèspre, mai de 70 000 espectators cantavan e brandissián de bandieretas dins Old Trafford. De fait, lo sòrt de la finala entre Wigan e St Helens se joguèt tre la segonda minuta. Intervencion a retardament del dobertura dels Sants, Lance Hohaia, sul pilar galés de Wigan Ben Flower. Aquel presèt pas e rebequèt d’un dirècte al morre, redoblat un còp lo Sant faguent Jèsus sus la pelena. La partida s’acabèt aquí pels dos jogaires: per Hohaia assucat e per Ben Flower que l’arbitre gratifiquèt sul pic d’un cartonet escarlata. Flower veniá de faire present del ramelet de la victòria e del titol als Sants. Mas, a 13 contra 12, aquò demorèt complicat. Wigan se multipliquèt en defensa e accelerèt la circulacion de la pauma. Dobriguèt la marca sus penalitat (16a). Percival respondèt pels Sants (29a). Mas l’alièr Joe Burgess puntava l’ensag a la darrièra segonda del primièr temps: 6-2 per Wigan.
Dins lo segond temps, Wigan contunhèt d’atacar mas St Helens impausava pichon a pichon son ritme e l’evidéncia de la superioritat numerica. Aprèp una cordelada de tenguts, Soliòla en fòrça marcava al pè dels pals (54a): 8-6. Wigan mancava d’ocasions: una traucada de Farrel, una escapada de Charnley, la penalitat de l’egalitat... E a dètz minutas de la còrna, l’alièr Makinson recuperava una candela entre alièr e arrièr de Wigan, se revirava dins lo placatge e pausava la pauma darrèr la linha. Transformacion en mai e la messa èra dita: 14-6, victòria dels Sants que demoravan sus cinc desfaitas en finala entre 2007 e 2011.
Aitant dire que l’entraïnaire de Wigan èra pas brica content del comportament de son pilar!
Cinquena victòria en campionat per l’AS Carcassona
Dissabte, Lesinhan menava 8-2 a la pausa a Vilanuèva, mas poguèt res dins lo darrièr quart d’ora contra lo vam e los dos ensages dels Laupards, victorioses 18-8.
Dimenge, a Sant Estève, dins una partida vodada a l’ofensiva ont se marquèt 12 ensages, lo campion Tolosa anèt batre los Dragonets: 38-30.
A l’Agulha, Limós signava sa primièra victòria de la sason e fasiá pas las causas a mièja: 56-12 contra Palau.
A Avinhon, Carcassona ganhèt 30-14, amb 14 punts al pè de Maxime Gressèque, mas la marca nos ditz pas l’oposicion bèla dels locals que pleguèron solament dins lo darrièr quart d’ora. La partida de l’esquipa de França empacharà pas la tenguda d’una jornada de campionat aquesta dimenjada.
Dissabte, Carcassona reçauprà son susprenent segond Vilanuèva (18h30, a Domèc) e Tolosa serà favorit contra Avinhon.
Dimenge, dobla confrontacion catalanoaudenca: Palau-Lesinhan e Limós-Dragonets.
Viatge en Irlanda
L’esquipa de França èra recampada a Perpinhan per preparar lo campionat europèu, amb un enjòc bèl: lo primièr jogarà las Quatre Nacions de 2016 amb Anglatèrra, Austràlia e la Nòva Zelanda. Los galons de capitani dels Blaus son fisats al Jason Baitieri.
Divendres, Escòcia-Galas dobrirà la competicion. Los Blaus jogaràn dissabte de vèspre contra Irlanda a Dublin e convidan totes los afogats d’Occitània e Catalonha a los sosténer lo dissabte 25 de vèspre a Albi per la partida contra Galas.
Lo Torneg de las Quatre Nacions començarà lo dissabte 25 a Brisbane amb las doas partidas sul meteis estadi: Anglatèrra-Samoa e Austràlia-Nòva Zelanda. Una esquipa del president de la federacion australiana, menada per l’ancian Drac Greg Bird, a ganhat sus l’estadi Kalaabod de Kokopo, contra Papoa-Nòva Guinèa: 34-16.
Alan Roch
Fòtos:
Mas St Helens ganhèt!
La seleccion dels Blaus per anar jogar en Irlanda :
http://ffr13.fr/championnat-europeen-irlande-vs-france-les-18-tricolores/


text:
ARANES.ORG neishec eth 8 de noveme de 2004
Preten èster eth web deth mon aranés, eth punt de referéncia entàs aranesi de per tot eth mon que vòlen informar-se sus era lengua, es persones e es actuacions que formen eth mon culturau aranés.
Es finalitats son es següentes:
- Eth coneishement e er us public dera lengua aranesa, pròpia dera Val d’Aran, coma principau caracteristica d’identitat, en toti es encastres dera vida politica, administrativa, culturau, economica e sociau.
- Promòir e velhar entà qu’es poders publics possen era normalizacion lingüistica en totes es administracions e entà qu’era sua politica educatiua e culturau promòiguen eth coneishement e er us pleament normau der aranés.
- Empréner e desplegar tot tipe d’accions e d’iniciatives que tendisquen a ua preséncia pleament normau e generalizada dera lengua e dera cultura dera Val d’Aran en toti es mieis de comunicacion e es indústries culturaus.
- Exercitar tota classe d’accions contra quaussevolh discriminacion per rason d’us public o privat dera lengua aranesa, cossent damb er ordenament juridic.
- Defensar e promòir eth patrimòni culturau e naturau dera Val d’Aran e era sua consciéncia nacionau, en marc des Païsi Occitans e en estreta collaboracion damb totes es autes associacions d’Occitània que compartissen es madeishes finalitats sociaus.
- Contribuïr a desvolopar e assolidar es institucions d’autogovèrn dera Val d’Aran e promòir era maxima coordinacion e collaboracion damb es autes institucions d’autogovèrn des territòris de parla occitana, especiaument, en çò que hè ara politica lingüistica e culturau.
- Reclamar a toti es poders publics que promòiguen eth prestigi sociau dera lengua e era cultura pròpia dera Val d’Aran e faciliten era incorporacion des naui ciutadans ara lengua, ara cultura e ara societat d’Aran.
- Facilitar ath nòste pòble er accès ara cultura universau per miei dera lengua aranesa e promòir es relacion interculturaus entre totes es nacions dera comunitat internacionaue entre totes es comunitats establides en Aran.
- Contribuïr en procès de construccion dera Union Europèa des deth respècte e eth reconeishement des drets nacionaus, culturaus e lingüistics de toti es sòns pòbles.
- Empréner totes es activitats licites que permeten desvolopar es fins e es objectius configurats enes apartats anteriors.
- E, en generau, totes es accions qu’afavorisquen era promocion dera lengua aranesa, era cultura e era identitat pròpia d’Aran coma país.
Demore excludida ena totalitat (totalment) des finalitats d’ARANES.ORG quaussevolh actuacion damb anims de lucre.
Suggeriments
Vos convidam a enviar-mos es vòsti suggeriments entà pr’amor d’ajudar-mos a melhorar eth web. Gràcies per visitar-mos.