text:
Lo sacatge de Carcassona èra estat fòrça positiu pels soldats e mercenaris de la Crosada, perque Carcassona èra una vila rica. Fòrça d’aqueles soldats, enriquits e en remembrant qu’èra previst que la Crosada durèsse solament unes quaranta jorns e avián ja superat lo doble, decidiguèron tornar cap a los sieus pòbles. Abans de partir, la Glèisa los exigiguèt una sòrta de tribut per la mantenença de las operacions. Pendent lo sieu trajècte de retorn, presumissián dels ganhs obtenguts facilament e rapidament, e aiçò animèt a fòrça autres òmes a s’enrotlar a las filas crosadas.
Mas als soldats que demorèron al campament, lo meteis Simon de Montfort, tanben fòrça beneficiat en recebre las possessions de l’anterior vescomte Raimon Rogièr, los ofriguèt doblar lo sieu sòu e la supression del “tribut eclesiastic” mencionat anteriorament.
Après la casuda de Carcassona, l’armada crosada contunhèt la siá rota per tèrras occitanas, mas las vilas conquistadas èran ocupadas sens resisténcia o s’aderissián a la Crosada per evitar de represalhas. Qualques unas èran estadas abandonadas. Tanpauc pas trobèron gaire benefici perque s’agissián abitualament de pichonas vilas. Abans d’acabar l’an 1209, Simon de Montfort aviá conquistat o s’avián gaireben aderit totas las vilas dels fèus de la familha Trencavèl e d’entorns, coma Mont-real, Fanjaus, Preissa, Laurac, Saissac, Castras, Limós, Lombèrs, Puèg-la-ròca, Savardun, Caussada, o Pàmias (al comtat de Fois)… Significativa foguèt la rendicion e adesion a la Crosada de la vila d’Albi, qu’aviá donat un dels noms als “erètges”: los “albigeses”.
A Saissac, la familha senhoriala èra famosa per la dolenta relacion que manteniá amb la Glèisa e per las siás conviccions en favor dels Bons Òmes. Pendent la conquista de la vila pels crosats, los senhors Pèire de Fenolhet e Jordan de Saissac foguèron expulsats de los sieus fèus, que passèron a mans de Bouchard de Marly, cosin del meteis Simon de Montfort.
Castèl de Saissac, uèi.
Es tanben important remembrar la casuda de la vila de Cassanuelh. Inicialament, se produsiguèron de diferéncias entre los dirigents crosats, perque l’arquevesque de Bordèu voliá la conquista, del temps que lo comte Guy II d’Auvèrnhe e de Clermont s’opousava en defendent que possedissiá de dreches senhorials sus la vila. Fin finala, se decidiguèt conquistar Saissac, mas pas provocar un sacatge en escambi de l’abjuracion dels “erètges”. Los Bons Òmes refusèron la proposicion, e foguèron executats en lo primièr lenhièr de la Crosada.
Los Bons Òmes fugián davant l’arribada dels soldats crosats cap a Tolosa, Mirapeis e las tres darrièras fortalesas dels Trencavèl qu’èran estadas pas encara conquistadas, Menèrba, Tèrmes e Cabaret.
Simon de Montfort decidiguèt prene l’iniciativa diplomatica. Escriguèt una carta al Papa Innocenci III ont li informèt que qualques nòbles e los sieus soldats s’avián retirat de la Crosada, e que dispausava pas de pro renfortiments per contunhar. Mas decidiguèt tanben parlamentar amb lo rei Pere II d’Aragon e I de Barcelona a Montpelhièr. Ara lo rei Pere èra lo sieu nòu senhor, en venir Simon lo nòu vescomte de Carcassona e Besièrs. Las convèrsas s’alonguèron pendent doas setmanas al mes de Novembre sens cap de resultat.
Tot coincidiguèt amb la mòrt de l’anterior vescomte Raimon Rogièr. E malgrat que lo meteis Simon de Montfort organizèt unas funeralhas fòrça dignas per lo sieu predecessor, la sospècha de la siá culpabilitat en aquela mòrt, provoquèt que ni los autres nòbles occitans ni lo meteis rei Pere lo reconeguèsson coma nòu vescomte. Ni lo renonciament d’Agnès de Montpelhièr, veusa de l’anterior vescomte Raimon Rogièr, als dreches de lo sieu filh de dos ans, en favor de Simon de Montfort, a cambiament d’una soma de sòus e una renda annala de tres mila liuras, netegèt la siá image davant la noblesa occitana.
Mas en genièr de 1210, se coneguèt la notícia que fòrça vilas conquistadas, que èran gaireben sens vigilància crosada, èran estadas recuperadas pels “erètges”. Fòrça pichons nòbles qu’avián aculhit “erètges” recuperavan los sieus castèls (de fins a quaranta, la Crosada aviá perdut lo contraròtle) e se mostravan clarament ostils a Simon de Montfort.
Los nòbles occitans defensors dels Bons Òmes, nomenats « faydits », se recuperavan a fins de l’an 1209. Pèire Rogièr de Cabaret, qu’aviá subreviscut al sètge de Carcassona, prenguèt coma presoèr Bouchard de Marly, cosin de Simon de Montfort. E Guiraud de Pepius, a fins de Novembre e començaments de Decembre de 1209, recuperèt lo castèl de Puègserguièr, maselèt la garnison crosada de cinquanta soldats e mutilèt los dos cavalièrs crosats.
La vila d’Albi se rendèt e faguèt aumenatge a Simon de Montfort
Simon de Montfort decidiguèt retrocedir per tornar a recuperar las vilas e los castèls per la fe catolica. Mas arribèron de complicacions. Simon de Montfort dispausava pas de pro liquiditat per pagar lo sòu dels soldats ni als provedidors. E sens lo sòu, los soldats volián pas avançar e los provedidors qu’avián pas crubat las comandas anterioras, a provesir de neurituds, armas… a l’armada crosada.
Un dels actors de la Crosada que s’aviá mantengut passiu èra lo comte Raimon VI de Tolosa. Après la siá umiliacion a Sant Gèli e d’aver demandat dintrar a l’armada crosada coma peniténcia per aver aculhit “erètges” dins las siás tèrras, èra demorat en una posicion segondària. Portava cosuda la crotz roja al pitrau, aviá acompanhat l’armada crosada, mas aviá pas aportat cap de soldat sieu. Davant la manca de recorses economics que patissiá l’armada crosada, lo Papa Innocenci III decidiguèt aprofechar la situacion e envièt lo sieu legat Thédise per s’amassar amb lo comte de Tolosa.
Raimon VI aviá tornat a Tolosa après la casuda de Carcassona, en remembrant que los quaranta jorns previstes ja s’avián agotat, e qu’aviá d’afars dins lo sieu comtat. Los legats papals li remembrèron que los sieus fèus èran pas nets d’”erètges”. L’avesque Foulquet envièt un informe al Papa sus las vilas ont existissiá una importanta comunitat eretica, e se reclamèron de mesuras concrètas al comte de Tolosa abans de la festivitat de Totes los Sants.
Lo comte Raimon VI inicièt un viatge diplomatic ont s’entrevistèt amb lo rei Philippe Auguste de França e l’emperaire germanic Oton zum Brunswick, per demandar ajuda segurament sens succès. En tornar, pendent lo mes de Setembre de 1209, recebèt a Sant Gèli lo legat papal Thédise, mai dialogant que l’anterior, Milton. Mas lo Papa suspectava que lo comte Raimon VI voliá solament ganhar temps, per se los eveniments podián arturar la Crosada e pas prene de mesuras problematicas a causa de la granda preséncia de Bons Òmes als sieus fèus.
Basilica de Sant Sernan de Tolosa.
Amb la desencusa de la mòrt de Pèire de Castèlnou qu’aviá provocat l’inici de la Crosada, Thédise remembrèt a Raimon VI qu’èra encara excomunicat e qu’èra encara considerat colpable d’aquel assassinat. Lo puniment demandat pel Papa (presentat coma un acte de generositat) èra que Raimon VI li caliá destruir las fortalesas de lo sieu comtat, dissòlvre la siá armada e abandonar las siás tèrras. Quitament, lo comte li caldriá portar vestits de color marron tota la vida (1) e jamai pas poiriá tornar a manjar carn. A la practica, èra la cession de tot lo sieu patrimòni, la praubesa e l’ostracisme.
Se negar significava desaubedir al Papa e lo comte sabiá quin èra estat lo destin de lo sieu nebot Raimon Rogièr. Lo document amb las condicions foguèt difondut per totas las tèrras occitanas del sud, e la populacion èra contrària. Acceptar aquelas clausulas èra pèrdre tanben la sobeiranetat reala qu’aviá gaudit lo comtat de Tolosa dempuèi fasiá de sègles. Èra una situacion complicada, mas lo comte Raimon VI optèt per la lucha (e per una possibla ajuda del rei Pere).
Lo Papa Innocenci III, que jamai pas aviá cregut la conversion catolica del comte de Tolosa, obtenguèt l’oportunitat per ordenar tanben la conquista de los sieus territòris e la siá reparticion coma sautèri de guèrra. Envièt de sòus a Simon de Montfort, qual poguèt pagar als soldats e als provedidors, e s’inicièron nauament las operacions militaras.
(1) Determinats vestits marcavan lo caractèr de marginalizats de determinat collectius pendent fòrça sègles, coma las prostituidas, los leproses o los erètges. En tempses recents, lo Tresen Reich alemand obligava tanben a fòrça collectius a portar de determinats senhals en los sieus vestits, coma per exemple als josieus.


c: text/html

text:
Ipocrates
Ipocrates de Kos o Ipocrates de Còs (en grèc : Ἱππokpάtnς) èra un mètge de la Grècia antica del sègle de Pericles. Es considerat coma una personatge del mai important de l'istòria de la medecina, se dich d'aquel qu'es lo paire de la medecina[1][2][3] a causa de lors contribucions durablas a aquel art e coma fundadors de l'escòla que pòrta son nom. Aquela escòla intellectuala revolucionèt la medecina de la Grècia antica, l'establissent coma una disciplina separada dels autres camps amb que èra associada tradicionalament (subretot amb la teürgia e la filosofia), per que venga una vertadièra profession.[4][5]
Malgrat lo succès dels autors del corpus ipocratic, es dificil de destriar çò dels practicants de la medecina ipocratica e de las accions d'Ipòcrates el meteis; de fach, se sap fòrça pauc sus la pensada d'Ipocrates, sus çò qu'escriguèt o faguèt vertadierament. Pasmens Ipòcrates es representat sovent coma l'epitòm del mètge antic. Concretament, se li atribuís un gran progrès dins l'estudi sistematic de la medicina clinica, reüinssent las coneissenças medicalas d'escòlas precedentas, e sometent la practica dels mètges al jurament d'Ipocrates e d'autres òbras.[6][7]
Somari
- 1 Biografia
- 2 Teoria hipocràtica
- 3 Contribucions dirèctas a la medecina
- 4 Corpus ipocratic
- 5 Jurament d'Ipocrat
- 6 Eretatge
- 7 Referéncias
- 8 Bibliografia
- 9 Ligams extèrnes
Biografia[modificar | modificar la font]
Los istorians son d'acòrdi per dire qu'Ipocrates nasquèt a l'entorn de l'an 460 AbC dins l'illa grèga de Kos (Còs), e que venguèt un celèbre mètge e professor de medecina. Las autras donadas biograficas sus el son plan segur incorrèctas.[8] Soran d'Efès, un ginecològ grèc del sègle II, mai de cinc sègles aprép sa mòrt,[9] foguèt lo primièr biograf d'Ipocrates e es la font d'una granda partida de las donadas sus el, coma per exemple la data de sa naissença.[10] Tamben se pòt trobar d'informacion sus el dins los escriches d'Aristòtel, (s. IV AbC), de Suidas (~s. X) e a les obres de Joan Tzetzès (s. XII).[11][12]
Soran escriguèt que lo paire d'Ipocrates èra Eraclides Escolapi, tanben mètge; la maire èra Praxitela, filha de Tizane. Los dos filhs d'Ipocrates, Tessal e Dracon, e son gendre, Polibi, èran sos disciples. Segons Galen, un mètge posterior, Polibi èra l'autentic successor d'Ipocrates, pasmens que Tessal e Dracon aguèron cadun un filh nomenat Ipocrates.[13][14]
Segon Soran, Ipocrates aprenguèt la medicina del paire e del grand, e estudièt d'autres matèrias amb Democrit e Gorgias. Ipocrates estudièt plan segur a l'asclepieion de Kos, e rebèt de leçons del mètge tracian Erodic de Selimbria. La sola mencion contemporanèa d'Ipocrates es lo dialòg de Platon Protagoras, que lo filosòf descriu coma "Ipocrates de Còs, l'Asclepiada".[15][16] Ipocrates ensenhèt e practiquèt la medecina pendent tota sa vida, viatjant pel mens fins a Tessàlia, Tràcia e per la mar de Marmara.[17] Benlèu moriguèt a Larissa a 83 o 90 ans, encara que segon qualques autres fonts atenguèt mai de 100 ans; i a diferents recits sus sa mòrt.[18]
Teoria hipocràtica[modificar | modificar la font]
- « Es pas, doncas, nimai divina nimai mai sagrada que las autras malautiás, mas qu'a una causa naturala que l'origina, coma d'autras malautiás. Los òmes considèran lor natura e causa coma divinas per ignorància e estopor... »Sus la malautiá sagrada[19]
Ipocrates es considerat lo primièr mètge que rebutèt las supersticions, legendas e cresenças, manifestacions de las fòrças subrenaturals o divinas coma causa de las malautiás. Los disciples de Pitagores lo consideravan coma l'òme qu'unís la filosofia e la medecina.[20] Destria la disciplina de la medecina de la religion, cresent e argumentant que la malautiá èra pas un castig infligit pels dieus, mas la consequéncia de factors ambientals, la dièta e els abituds de vida. De fach, i a pas de mencion a cap de malautiá mistica dins tot lo Corpus ipocratic. Encara que, Ipocrates trebalhava amb fòrça conviccions basadas sus çò que uèi se sap èsser una anatomia e una fisiologia incorrèctas, coma per exemple la teoria dels quatre umors.[21][22][23]
Las escòlas de medecina de la Grècia antica èran divididas sus cossí tractar las malautiás. D'una costat, l'escòla cnidiana se concentrava sul diagnostic. La medecina de l'epoca d'Ipocrates sabiá gaireben res de l'anatomia e la fisiologia umanas, a causa del tabó grèc qu'enebissiá la disseccion d'umans. Alara, l'escòla cnidiana capitava pas a se determinar quand una malautiá provocava fòrça ensems de símptòmas diferents.[24] D'un autre costat, l'escòla ipocratica aguèt mai de succés en aplicant de diagnostics generals e de tractaments passius. Se concentrava dins la cura del pacient e lo pronostic, pas sul diagnostic. Èra capable de tractar de malautiás de biais eficaç e permetèt un grans desvolopament de la practica clinica.[25][26]
La medecina ipocratica e sa filosofia s'alunhan pro de la medecina actuala, perque lo mètge cèrca un diagnostic especific e un tractament especialitzat, coma lo promoviá l'escòla cnidiana. Aquel cambi dins la pensada medicala dempuèi lo temps d'ipocrates provoquèt de criticas vivas tot lo long dels darrièrs dos millennis, es la passivitat del tractament ipocratic qu'es subretot l'objècte de las criticas; per exemple, lo mètge francés M. S. Houdart se referís al tractament ipocratic coma "una meditacion sus la mòrt".[27]
Teoria dels quatre umors e Crisi[modificar | modificar la font]
L'escòla ipocratica sostengava que la malautiá èra lo resultat d'un desequilibri dins lo còs de las quatre umors, de fluids que en bona santat se trobavan naturalament en proporcion eguala.[28] Quand las quatre umors (la sang, la bila negra, la bila jauna e la flèuma) son desequilibradas ("discrasia", o mala mescla), l'individá ven malaut e lo demorava fins a que se recuperava l'equilibri. La terapia ipocratica se concentrava a restaurar aquel equilibri: per exemple, es creia que prene citrons èra benefic quand aviá un excès de flèuma.[29]
Un autre concèpte important de la medecina ipocratica es aquel de crisi, un moment pendent la malautiá que o ben la malautiá començava a triomfar e lo pacient sucombava a la mòrt, o ben passava tot lo contrari, e los processes naturals permetavan la garison del pacient. Després d'una crisi es podia produir una recaiguda, e aprèp una nòva crisi decisiva. Segon aquela doctrina, las crisis avián tendencia a se produire en jorns critics, que se pensava èsser un temps fixe aprèp aver de contractat la malautiá. Se la crisi se produsiá alunhat d'un jorn critic, se podava esperar un recabús. Galen pensava qu'aquela idèa comencèt amb Ipòcrates, alara qu'es possible qu'èra davancièra.[30]
La medecina ipocratica èra umil e passiva. L'apròcha terapeutica se basava sul poder curatiu de la natura (vis medicatrix naturae en latin). Segon aquela doctrina, lo còs conten en se lo poder de tornar a equilibrar las quatre umors e se guerir a d'esperel.[31] La terapia ipocratica se concentrava simplament a facilitar aquel processús natural. Per çò far, Ipocrates pensava que lo repaus e l'immobilizacion èran d'una granda importància.[32] En general, la medecina ipocratica era fòrça doça amb lo pacient; lo tractament èra suau e soslinhava l'importància de mantenir lo client pròre e esteril. Per exemple, alara que s'utilizava d'aiga pura o vin per les ferides, un tractament sec seriá estat preferible. De còps qu'i a utilizava de liniments balsamics.[33]
Ipocrates èra contra administrar de drògas e prene un tractament especializat que se poiriá revelar marrit; alara, un diagnostic generalizat èra seguit per una terapia generalizada.[34][35] Pasmens, dins ocasions precisas utilizava de drògas poderosas.[36] Aquel apròcha passiva aviá fòrça succés a l'ora de tractar de malautiás simplas, coma los òsses trencats, que demanda una traccion per estirar lo sistema esqueletic e aleugir la pression de la zona damatjada. S'utilizava lo banc d'Ipocrates e d'autres maquinas amb aquelas fins.
Un dels punts fòrts de la medecina ipocratica es l'importància que se donava al pronostic. Als temps d' Ipocrates, la terapia medecinala èra pro imatura, e sovent lo melhor que podava far lo mètges èra d'evaluar una malautiá e de'n deduire lo cors mai probable, se basant sus las informacions reculhidas dins l'anamnèsi.[37][38]Garrison 1966p=97
Professionalisme[modificar | modificar la font]
La medecina ipocratica se carcteriza per son estricte professionalisme, la disciplina e la practica rigorosa.[40] L'òbra ipocratica Sul mètge recomanda que los mètges totjorn sián plan polits, onestes, suaus, comprensius e serioses. Lo mètge ipocratic donava una atencion especiala totes los aspèctes de sa practica: seguissiá de precèptes detalhats per « l'esclairatge, lo personal, los instruments, lo posicionament del pacient e las tecnicas de bendatge e cicatrizacion » dins l'antiga sala d'operacions.[41] Encara, se copava las onglas a una longor precisa.[42]
L'escòla ipocratica donava importància a las doctrinas clinicas de l'observacion e documentacion. Aquelas doctrinas indictan que los mètges an de registrar sas descobèrtas e metòdes medicinals de biais fòrça clar e objectiu, de mena qu'aqueles registres pòscan èsser transmeses e èsser utilizats per d'autres mètges.[43] Ipocrates notava regularament e precisamant fòrça simptòmas, i encluissent la complexion, lo pols, la fèbre, la dolor, los movements e l'excrecion.[44] Se ditz que la presa del pols dels pacients pendent que s'escotava l'istòria del cas servissiá a saber se lo pacient mentissiá.[45] Ipocrates espandissiá las observacions clinicas a l'istòria familhara e l'ambient.[46] Garrison fa remarcar que la medecina deu a Ipocrates l'art de l'inspeccion e l'observacion clinicas.[47] Per aquò, seriá mai corrècte de lo nomenar "Paire de la Medecina Clinica".[48]
Dietetica[modificar | modificar la font]
Ipocrates dubriguèt lo camin de la dietetica, promòuent la consumacion de legums e fruches.
A l'epòca, la dietetica se basava en quatre idèas simples:
- la digestion es una coseson dels aliments
- es preferible de menjar d'aliments cuèches per facilitat la digestion
- lo còs es compausat d'elements, umors que determinan lo temperament
- es recomanable de menjar d'aliments equilibrats, es a dire, aliments que correspondon al temperament de l'individú
Dins la dietètica ipocratica, los aliments se classificavan en funcion de sa correspondéncia amb un o autre dels quatre elements: l'aiga, la tèrra, l'aire e lo fuòc, que correspondon a quatre temperaments definits per la teoria de la umors: limfatic, melancolic, sanguin e coleric.[49] Cada aliment èra classificat segon sas qualitats, que s'esclonan en quatre gras entre dos axes principals caud-freg e sec-humid (o, segondariament, en axes dolç-amar e cru-cuèch). Aquelas qualitats influisson de mena que l'aliment se transfòrma dins lo còs e la qualitat e la consisténcia de las humors produchas per l'organisme. La calor de la digestion transfòrma los aliments en linfa, que, a son torn, se transfòrma en umors o agís sus la qualitat e l'equilibri de las umors presentas. Per conservar la bona santat dins lo temps, cal tenir una dièta equilibrada. Atal, los mètges que se basavan sus la tradicion ipocratica recomanadavan a sos pacients de consumir d'aliments que correspondon amb son temperament, per corregir l'desequilibri de las umors predominantas a cada temperament.[50] Atal doncas, lo vin roge (caud e sec) e la carn (cauda e seca) son recomanadas a las gents grandas, los flematics e los melancolics, de natura freja. En cambi, lo peis fresc (freg e umid) e los fruches o legums (freges e umids) convenon mai als colerics e optimistas, e tanben als joves, de temperament caud.
L'alimentacion tanben a de variar segon lo clima e las sasons, qu'influisson las umors. L'ivern, un periòde que domina lo flematic freg e umid, es preferible de consumir carns amb salsa, cosinejats amb espècia caudas; a la prima, quand domina lo sanguin caud e umid, se conselha passar a pauc a pauc dels bolhits als rostits e començar a menjar mai de legums verds; l'estiu, quand domina lo colèric caud e sec, es lo moment de menjar carns e peixos grsilhats, mai leugièrs, e de preferir d'aliments freds e umids coma lo melon, la pruna o lo cereison; a la tardor, un periòde que domina lo melancolic sec e freg, cal menjar aliments apetissents e leugièrament acids per avalir la malenconia, e reduire la consumacion de vin e fruches.[51][52]
Paln segur actualament aqueles principis son obsolèts, aqueles concèptes que dominavan la medecina d'Occident pendent mai de mil ans daissèron de traças dins la cultura populara. Los tèrmes "linfatic", "fleumatic", "melancolic" o "coleric" sevisson encara per se referir a de caractèrs, alara que lor sens precís sovent s'oblièron.
Contribucions dirèctas a la medecina[modificar | modificar la font]
Ipocrates e els seus seguidors foguèron los primièrs a descriure fòrça malautias e trebolum medicals. Se li atribuís la primièra descripcion de l'acropatia, un signe diagnostic important de la malautiá palmonara supurativa cronica, lo càncer de palmon e la cardiopatia cianotica.[53] Ipocrates tanben foguèt lo primièr mètge a descriure la cara ipocratica dins Pronostic: lo cambi que se fa dins la car al moment de la mòrt, o pendent una longa malautiá. L'allusion de Shakespeare a aquela descripció es celèbre quan escriu sus la mòrt de Falstaff a l'Acte II, Scèna iii de l'òbra Enric V.[54][55][56]
Ipocrates comencèt a classificar las malautias en agudas, cronicas, endemicas e epidemicas, e a utilizar de termes coma "exacerbacion", "recabús", "resolucion", "crisi", "paroxisme", "pic" e "convalescéncia", tèrmes qu'encara son d'usatge comuns.[57][58]. Una autra granda contribucions d'Ipocrates son sa descripcions de la simptomatologia, las descobèrtas fisicas, lo tractament cirurgical e lo pronostic de l'empiema toracica (una supuracion del revestiment de la cavitat toracica). Sos ensenhaments encara son pertinets pels estudiants de pulmonologia e cirurgia d'uèi.[59]. Ipocrates foguèt lo primièr cirurgian cardiotoracic conegut, e sas descobèrtas encara son validas.[60]
L'escòla ipocratica de medecina descriviá plan las malautiás del cular uman e son tractament. Per exemple, les emorroïdas, pasmens que se cresiá qu'èran provocadas per un excès de bilas e flèuma, èran tractadas pels mètges ipocratics de biais pro avançat.[61][62] La cauterizacion e l'excision son descrichas dins lo corpus ipocratic, amb los metodes preferits: ligar las emorroïdas e las secar amb una placa cauda. Tanben se suggerís d'autres tractaments, coma l'aplicacion de diverses enguents.[63][64] Ara, lo tractament encara inclusís crèmas, estrangulacion e excision.[65]. Qualques concèptes fonamentals de la proctoscopia descriches dins lo corpus encara podon servir;[66][67] per exemple, l'usatge de l'especulum rectal son explicats dins lo corpus ipocratic.[68]. Es la referéncia mai vièlha coneguda a l'endoscopia.[69][70]
Corpus ipocratic[modificar | modificar la font]
Lo corpus ipocratic (en latin, Corpus Hippocraticum) es una recuelh de qualques setanta òbras medicalas primitivas de la Grècia antica escrichas en grèc ionian. Es pas definitivament establit que l'autor del corpus es vertadièrament Ipocrates,[71] mas es probable que los volums sián estats creats pels seus estudiants e disciples.[72] A causa de la varietat del tèmas, d'estils d'escritura e data aparenta de creacion, los savents pensan que lo corpus ipocratic poiriá pas aver èsser escrich per una sola persona. Dinsz l'antiquitat, lo Corpus èra atribuït a Ipocrates, e los ensenhaments seguissián generalament los principis del mètge grèc, de biais que lo Corpus fin finala portèt son nom. En realitat, poirián èsser las rèstas d'una biblioteca de Kos o una colleccion compilada del sègle III AbC a Alexàndria.[73][74]
Lo corpus ipocratic conten de libres de textes, leiçons, recercas, notas e ensags filosofics sus divèrses temas medicals, en cap d'ordre concrèt.[75][76] Aquelas òbras foguèron escrichas per de publics diferents, especialistas o non, e de còps qu'i a èran redactats amb de punts de vista oposats.[77] Dins los tractats del corpus se trapa lo Lo jurament d'Ipocrates, Lo libre dels pronostics, Sul regim dins las malautiás agudas, Aforismas, Suls aires, las aigas e los luòcs, Instruments de reduccion, Sus la malautiá sagrada, etc.[78]
Jurament d'Ipocrat[modificar | modificar la font]
Lo jurament d'Ipocrat, un document fondator de l'etica de la prectica medicala, foguèt atribuït a Ipocrates a l'antiquitat, alara que de nòvas informacions indican que poiriá aver èsser escrich aprèp sa mòrt. Es probablament lo document mai celèbre del corpus ipocratic. Ara lo jurament s'utiliza rarament dins sa version original, servís de basa a d'autres juraments e leis similars que definisson las bonas practicas e moralas medicalas. Los doctorants en medecina abans de començar lor practica medicala fan aquel jurament.[79][80]
Eretatge[modificar | modificar la font]
La vision d'Ipocrates coma "Paire de la Medecina" es fòrça comuna.[82] Sas contribucions revolucionèron la practica de la medecina. Mas, aprèp de sa mòrt lo progrès s'arrestèt.[83] Ipocrates èra tan venerat que sos ensenhaments fogueron considerats tròp grandioses per èsser melhorats e pendent longtemps se faguèt cap d'avançada significativa de sos metòdes.[84][85] Los sègles aprèp la mòrt d'Ipocrates èran marcats tan per de progresses que de reculada. Per exemple, aprép el periòde d'Ipocrates, la practica de far l'istòria clinica de cases desapareguèt, segon Fielding Garrison.[86]
Aprèp Ipocrates, lo seguent mètge d'imprtància foguèt Galen, un grèc que visquèt entre 129 e 200. Galen perpetuiguèt la medicina ipocratica, en i donant importància.[87] A l'Edat Mejana, los arabis adoptèron los metòdes ipocratics.[88] Aprèp la Renaissença, los metòdes ipocratics foguèron reviudats en Euròpa e tot lo long del sègle XIX. Dentre los mètges utilizant las tecnicas clinicas rigorosas d'Ipocrates marcants son Sydenham, Heberden, Charcot e Osler.
Noms[modificar | modificar la font]
Qualques simptòmas e signes clinics foguèron nomenats en onor a Ipocrates, perque se crei qu'èra lo primièr a los desciure. La cara ipocratica es lo cambi que es produís al visatge, causat per la mòrt, las malautiás longas. L'acropatia, una diformitat dels dets e las ongles, tanben es coneguda coma l'ipocratisme digital. La sucussion ipocratica es lo son de las projeccions intèrnas de l'idropneumotorax o piopneumotorax. Lo banc d'Ipocrates (un aparelh que utiliza la tension per ajudar a corregir la posicion dels òssos) e lo bendatge ipocratic son dos dessenhs nomenats en onor a Ipocrates.[89] Lo corpus ipocratic e lo Jurament d'Ipocrates tanben pòrtan son nom. Se pensa qu'Ipocrates tanben inventèt la bevenda ipocràs. Lo risus sardonicus, un espasme prolongat dels muscles facials, tanben se nomena "sorire ipocratic".
Un cratèri lunar foguèt nomenat Ipocrates. Hippocrates Project es un programa del New York University Medical Center per melhorar l'educacion mejans l'usatge de la tecnologia. Lo Project Hippocrates (acrònim de HIgh PerfOrmance Computing for Robot-AssisTEd Surgery)[90] s una tentativa del Carnegie Mellon School of Computer Science e Shadyside Medical Center, per desvolopar las tecnologias avançadas de planificacion, simulacion e execucion per la generacion seguenta de robòts cirurgicals assistits per ordinador.[91] Coma lo Canadian Hippocratic Registry; l'American Hippocratic Registry son d'organizacions de mètges que defendon los principis del Jurament d'Ipocrates original coma inviolables dins lo temps.
Imatge[modificar | modificar la font]
Segons lo testimòni d'Aristòtel, Ipocrates èra conegut coma "lo grand Ipocrates".[92] Ipocrates foguèt representat d'enprimièr coma un mètge rural vièlh amable e digne, e mai tard coma sevèr e escur.[93] Sens dobte èra considerat savi, amb un grand intellècte, e subretot com una persona fòrça pragmatica. Francis Adams lo descriu coma « estrictament lo mètge de l'experiéncia e del sens comun".[94]
L'imatge del doctor vièlh e savi es renforçat pels bustes, que lo presentan amb de barbas espessas e una cara rugada. Fòrça mètges de l'epòca arenjavan los pels segon l'estil de Jupitèr e Asclepi. En consequéncias, los bustes d'Ipocrates que se coneisson poirian èsser en realitat de versions de retraches d'aquelas deïtats.[95] Ipocrates e las cresenças que simbolizava son considerats coma ideals medicals. Fielding Garrison, una autoritat de l'istòria de la medecina, afirma: « Es, en dessús de tot, lo modèl d'aquel estat mental flexible, critica e ben preparat, totjorn a la recerca de fonts d'errors, qu'es quitament l'esséncia de l'esperit cientific ».[96] « Sa figura... s'auça per totjorn mai coma aquela del mètge ideal », segon A Short History of Medicine, inspirant la profession medicala dempuèi sa mòrt.[97]
Legendas
La majoria dels recits de la vida d'Ipocrates son plan segur erronèas per manca de pròvas istoricas, o perque existisson de recits similars sus Avicena e Socrates (çò que suggerís una origina legendària). Fin finala pendent sa vida, Ipocrates èra fòrça celèbre, e venon de recits de garisons miraculosas. Per exemple, se ditz qu'Ipocrates ajudèt a garir los atenencs penda la plaga d'Atenas, faguent de grands fuòcs per desinfectar e aplicant d'autres tractaments. Una istòria ditz qu'Ipocrates sonhèt lo rei Perdicas de Macedònia del "mal d'amor". Cap d'aqueles recits son atetats istoriacament.[98][99]
Una autra legenda explica cossí Ipocrates refusèt una demanda formala de visitar la cort d'Artaxerxès, Rei de Pèrsia.[101] Aquel recit es validat per de fonts anticas mas refutada per qualques fonts modèrnas, alara es objècte de controvèrsia.[102] Una autra istòria conta que Democrit èra considerat un fòl perque se risiá de tot, e foguèt enviat cap a Ipocrates perque lo sonhe. Ipocrates diagnostiquèt que simplament avia una personalitat gaujosa. Dempuèi, Demòcrit foguèt conegut coma "lo filosof risolièr".[103]
« La vida es corta, l'art long, l'ocasion efemèra, l'experiénça traïdora, lo jutjament dificil » Totas las istòrias sus Ipocrates lo presentan pas de biais positiu. Una legenda, ditz qu'Ipocrates fugiguèt aprèp averincendiat un temple de suènh en Grècia. Soran d'Efès, la font d'aquela istòria, indica qu'es lo temple de Cnidos. Mas, segles mai tard, lo gramatician grèc bizantin Joan Tzetzès escriguèt qu'Ipocrates incedièt son pròpi temple, lo Temple de Cos, especulant que lo faguèt per mantenir un monopòli de la coneissença medicala. Aquel recit correspond gaire amb çò que se pensa tradicionalment de la personalitat d'Ipocrates. D'autres legendes contan la resurreccion que faguèt del nebot d'August; aquò foguèt celebrat amb l'ereccion d'una estatua d'Ipocrates e la creacion d'una catèdra en son onor a Roma.[104][105][106][107] Se crei que fin finala la mèl d'un bornat situat sus sa tomba aviá poders de garison.[108][109]
Las legendas sus Ipocrates se fan tanben sus sa genealogia, que remota del costat pairal dirèctament a Asclepi, e del costat mairal a Eracles.[110]
1. Ipocrates II. "Lo paire de la medecina"
2. Eraclides
4. Ipocrates I.
8. Gnosidic
16. Nebre
32. Sostrat III.
64. Teodor II.
128. Sostrat, II.
256. Teodor
512. Cleomitades
1024. Crisamis
2048. Dardan
4096. Sostat
8192. Ipolòc
16384. Podaliri
32768. Asclepi
Referéncias
- ↑ (en)Useful known and unknown views of the father of modern medicine, Hippocrates and his teacher Democritus., U.S. National Library of Medicine
- ↑ (en)Hippocrates, Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2006. Microsoft Corporation.
- ↑ last = W.F. Strong & John A. Cook, Reviving the Dead Greek Guys, in jornal: Global Media journal, Indian Edition, Julhet de 2007 [1]
- ↑ "garrison92-93 Garrison 1966 p=92–93
- ↑ "nuland5" Nuland 1988 p=5}}
- ↑ "garrison9293" Garrison 1966 p=92–93
- ↑ Garrison 1966 p=96}}
- ↑ "nuland4"> Nuland 1988 p=4
- ↑ "BCE" Britannica 2006}}
- ↑ Soran cita un Istomac (Istomachus, Ἰσtόuaxoς) coma autor d'una òbra titulada Ἱππokpάtouς aἵpeσις ("L'Escòla d'Ipocrates") ont ditz que lo famos mètge nasquèt a l'an de l'olimpiada 80 (Soranus, Vit. Hippocr.).
- ↑ "garrison9293" Garrison 1966|p=92–93
- ↑ "nuland7" Nuland 1988 p=7}}
- ↑ "adams19" Adams 1891 p=19
- ↑ "mar66"> Margotta 1968 p=66
- ↑ "marti86"Martí-Ibáñez 1961 p=86–87
- ↑ "platon"> Platon 380 AbC
- ↑ "mar66"Margotta 1968 p=66}}
- ↑ "mar66" Margotta 1968 p=66
- ↑ Platon 400 AbC
- ↑ "philosophy" Adams 1891 p=4}}
- ↑ "jones11" Jones 1868 p=11
- ↑ "nuland8" Nuland 1988 p=8–9}}
- ↑ "garrison9394" Garrison 1966 p=93–94}}
- ↑ "adams15" Adams 1891 p=15
- ↑ "margotta67"|Margotta 1968 p=67
- ↑ Leff 956 p=51}}
- ↑ ="jones1213" Jones 1868 p=12–13}}
- ↑ "garrison99"> Garrison 1966 p=99
- ↑ "boylan" Boylan 2006}}
- ↑ "jones464859" Jones 1868 p=46,48,59
- ↑ garrison99
- ↑ "margotta73" Margotta 1968 p=73}}
- ↑ "garrison98" Garrison 1966 p=98
- ↑ "garrison98"
- ↑ "sing35" Singer Underwood 1962 p=35}}
- ↑ "britannica" Encyclopedia Britannica 1911
- ↑ "garrison9394"
- ↑ "garrison97"
- ↑ "adams17" Adams 1891 p=17
- ↑ "garrison" Garrison 1966
- ↑ "margotta64" Margotta 1968 p=64
- ↑ "rutkow24" Rutkow 1993 p=24–25
- ↑ "margotta66" Margotta 1968 p=66
- ↑ "garrison97"
- ↑ "marti88" Martí-Ibáñez 1961 p=88
- ↑ "margotta68" Margotta 1968 p=68
- ↑ "garrison9394"
- ↑ Leff| Leff 1956 p=45}}
- ↑ (fr)Diététique hippocratique.
- ↑ "Dieta"
- ↑ "Dieta"
- ↑ Per mai detalhs, vejatz (es) Salas-Salvadó J., García-Lorda, P. i Sánchez Ripollés, J. M.; La alimentación y la nutrición a través de la historia; ed:Glosa; 2005, isbn9788474292572
- ↑ "schwartz" Schwartz Richards Goyal 2006
- ↑ La citacion exacta es (...) « for his nose was as sharp as a pen » (...), "perque son nas èra aprimat coma una pluma". A l'epòca de Shakespeare, las plumes d'escritura devián èsser mantenguda plan aprimada, e aquò es una curiòsa metafòra per descriure l'aspècte d'una persona amb cara ipocratica.
- ↑ "sing40" Singer Underwood 1962 p=40
- ↑ "margotta70" Margotta 1968 p=70
- ↑ "garrison97"
- ↑ "mart90" Martí-Ibáñez 1961 p=90
- ↑ "major" Major 1965
- ↑ "major" Major 1965
- ↑ "johann11" Jóhannsson 2005 p=11}}
- ↑ "jani" Jani 2005 p=24–25}}
- ↑ "johann12" Jóhannsson 2005 p=12
- ↑ "book" Mann 2002 p=1, 173
- ↑ "johann11"
- ↑ "johann11"
- ↑ "jani"
- ↑ "jani"
- ↑ Shah 2002 p=645}}
- ↑ NCEPOD 2004 p=4}}
- ↑ "singer27" Singer Underwood 1962 p=27}}
- ↑ "hanson" Hanson 2006
- ↑ "marti86"
- ↑ "margotta64"
- ↑ "singer27"
- ↑ "rutkow23" Rutkow p=23
- ↑ "sing28" Singer Underwood 1962 p=28
- ↑ "britannica"
- ↑ "marti86"
- ↑ "jones217" Jones 1868 p=217
- ↑ (en)The Many Faces of Hippocrates: The Effects of Culture on a Classical Image, HumaneHealthcare.com.
- ↑ "hanson"
- ↑ "garrison100" Garrison 1966 p=100
- ↑ "marti86" Martí-Ibáñez 1961 p=86–87
- ↑ "margotta73" Margotta 1968 p=73
- ↑ "garrison95" Garrison 1966 p=95
- ↑ "jones35" Jones 1868 p=35
- ↑ Leff Leff 1956 p=102
- ↑ "Fishchenko" Fishchenko Khimich 1986
- ↑ En anglés, Informatica de Naut Rendement per Cirurgia Assistida per Robòt.
- ↑ "project" Project Hippocrates 1995
- ↑ "jones38" Jones 1868 p=38
- ↑ "marti86"
- ↑ "adams15" Adams 1891 p=15
- ↑ "garrison100" Garrison 1966 p=100}}
- ↑ "garrison934" Garrison 1966 p=94}}
- ↑ "sing29" Singer Underwood 1962 p=29}}
- ↑ "adams1011"
- ↑ "dictionary" Smith 1870 p=483
- ↑ "NHLtree"> National Library of Medicine 2000}}
- ↑ "pinault" Pinault 1992 p=1}}
- ↑ "adams1213" Adams 1891 p=12–13}}
- ↑ Internet Encyclopedia of Philosophy 2006}}
- ↑ "dictionary"
- ↑ "adams1011" Adams 1891 p=10–11
- ↑ "margotta66" Margotta 1968 p=66
- ↑ "jones24" Jones 1868 p=24
- ↑ "marti86" Martí-Ibáñez 1961 p=86–87
- ↑ "margotta73" Margotta 1968 p=73
- ↑ "britannica"
Bibliografia
Generala
- (en) Francis Adams, The Genuine Works of Hippocrates, 1891, ed:William Wood and Company Nòva York
- (en) Francis Adams, 1891 reed 1994, ed: Daniel C. Stevenson, Web Atomics © 1994–2000Works by Hippocrates [2].
- (en) Michael Boylan, Hippocrates, in Internet Encyclopedia of Philosophy, 2006 [3].
- (en) Britannica Concise Encyclopedia, Soranus of Ephesus, 2006, ed:Encyclopædia Britannica, Inc.[4].
- (en)Encyclopedia Britannica, 1911, HIPPOCRATES, Encyclopedia Britannica, Inc.[5].
- (en)Fielding H. Garrison, History of Medicine, 1966; ed: W.B. Saunders Company, Filadèlfia ».
- (en)AIa Fishchenko & SD Khimich; Modification of the Hippocratic cap-shaped bandage in Klin Khir; 1986
- (en)Ann Ellis Hanson; Hippocrates: The "Greek Miracle" in Medicine; [6]; ed: Lee T. Pearcy, The Episcopal Academy, Merion, EUA
- (en) Internet Encyclopedia of Philosophy; Democritus; 2006; ed: The University of Tennessee at Martin[7].
- (en) P.G. Jani; Management of Haemorrhoids: A Personal Experience; 2005 in East and Central African journal of Surgery.
- (en) Helgi Örn Jóhannsson; Haemorrhoids: Aspects of Symptoms and Results after Surgery; 2005; Uppsala University;ISBN 91-554-6399-1.
- (en) W. H. S. Jones, Hippocrates Collected Works I; 1868; Cambridge Harvard University Press; [8]].
- (it) Alberto Jori; Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico, ed:Il Mulino; Bolonha (Itàlia).
- (en) M. D. Kalopothakes; An essay on Hippocrates; 1857; ed:King and Baird Printers; Filadèlfia[9].
- (en) Samuel & Vera Leff; From Witchcraft to World Health| first1; 1956|; ed: Camelot Press Ltd.; Londres e Southampton}}.
- (it) Francesco Lopez; Il pensiero olistico di Ippocrate. Percorsi di ragionamento e testimonianze. Vol. I, 2004; Edizioni Pubblisfera, Cosenza (Itàlia).
- (en) Charles V. Mann, Surgical Treatment of Haemorrhoids, 2002; Springer; ISBN 1852334967.
- (en) Ralph H. Major; Classic Descriptions of Disease, 1965; Springfield (Illinois).
- (en) Roberto Margotta; The Story of Medicine; 1968; ed:Golden Press; Nòva York.
- (en) Félix Martí-Ibáñez; A Prelude to Medical History, 1961, ed:MD Publications, Inc., Nòva York.
- (en) National Library of Medicine; Images from the History of Medicine; 2006; ed:National Institutes of Health[10].
- (en) National Library of Medicine; Objects of Art: Tree of Hippocrates; 2000; ed: National Institutes of Health [11].
- (en)NCEPOD, Scoping our practice; 2004; ed: National Confidential Enquiry into Patient Outcome and Death, Londres; ISBN0953924933.
- (en) Sherwin B. Nuland, Doctors; 1988; Knopf; ISBN 0394551303.
- (en) Jody Robin Pinault; Hippocratic Lives and Legends; 1992; ed:Brill Academic publishers; Leiden,Nòva York, Colònia; ISBN 9004095748.
- Platon, Protagoras; Internet Classics Archive: The University of Adelaide Library 2006 [12].
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala, libre XXIX; trad (en):John Bostock. Perseus program..
- (en)Project Hippocrates; 1995; ed;Center for Medical Robotics and Computer Assisted Surgery, Carnegie Mellon School of Computer Science; [13].
- (en)Ira M. Rutkow; Surgery: An Illustrated History; 1993; ed:Elsevier Science Health Science div; Londres e Southampton; ISBN 0801660785.
- (en)Robert A. Schwartz, Gregory M. Richards, Supriya Goyal, Clubbing of the Nails; 2006; ed:WebMD {http://www.emedicine.com/derm/topic780.htm].
- (en) J. Shah; Endoscopy through the ages, 2002 in BJU International; ed: Academic Surgical Unit and Department of Urology, Imperial College School of Medicine, St. Mary's Hospital; Londres.
- (en)Charles Singer & E. Ashworth Underwood; A Short History of Medicine; 1962; ed:Oxford University Press;Nòva York e Oxford
- (en) William Smith; Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology; 1870; ed:Little, Brown, and Company; Boston[14]
- (en) Wesley D. Smith, Hippocratic Tradition, 1979; ed; Cornell University Press, ISBN 0801412099
- (en) Wesley D.Smith; Hippocrates Hippocrates in Encyclopaedia Britannica en linha
Complementària[modificar | modificar la font]
- Wesley D. Smith. Hippocrates. Article complet gratuït de l'Encyclopædia Britannica.
- Francis Adams (traductor) [1891] [15] òbras d'Ipocrates, 1994; ed:Daniel C. Stevenson, Web Atomics © 1994–2000; The Internet Classics Archive.
- (it) Alberto Jori, Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico; 1996; ed;Il Mulino; Bolonha (Itàlia).
- (en)M. D. Kalopothakes; An essay on Hippocrates; 1857, ed: King and Baird Printers; Filadèlfia; [16].
- (it) Francesco Lopez; Il pensiero olistico di Ippocrate. Percorsi di ragionamento e testimonianze. Vol. I; 2004, Edizioni Pubblisfera, Cosenza (Itàlia).
- Plini lo Vièlh, Istòria naturala: Libre XXIX., trad (en) John Bostock. Tèxte original programa Perseus.
- (en) Wesley D. Smith, Hippocratic Tradition, ed: Cornell Univ Pr; 1979, ISBN 0801412099}}
- (fr)Primièras edicions imprimada de la Colleccion ipocratica sul web de la Bibliotèca Interuniversitària de Medecina de París (BIUM); estudis e tèxtes digitalizats per la BIUM (Bibliotèca interuniversitària de medecina e d'odontologia, París) vejatz la bibliotèca digital Medic@.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Òbras d'Ipòcrates sul site Medic@ (BIUM)
- (en) A. E. Hanson, Hippocrates: The "Greek Miracle", in Medicine (Medecina Antica)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
300 salariats d’EDF an susat de-lòng dei vint quilomètres de la corsa Marselha-Cassis lo 30 d’octòbre. Son baile, lo delegat generau de Provença Teiriç Monti, leis esperava sus la linha d’arribada ‘mé un chec de 8000€, la contribucien d’aqueleis esportius electrics a la lucha còntre la revirada escolària.
Lo balhèt au delegat de l’associacien Energas Joines, Joan-Luc Marin. Aquela corsa siguèt lançada en 1979 per lo premier còp, que s’enrega de l’Estadi Velodrom e passa per lo pertus de la GInèsta avans que d’arribar au pòrt de Cassis.


text:
Aran per nòstra lenga
Eth pròplèu dissabte 24 de març, eth collectiu Lengua Viua a decidit organizar un acte reivindicatiu en defensa dera nòsta lengua, jos eth lèma “Er Aranés, era nòsta identitat“.
Damb gessuda des de deuant dera Escòla Garona de Vielha, entàs 18.00 ores, en tot caminar enquia era plaça deth monument deuant deth Conselh Generau d’Aran, a on se liegerà un manifèst en contra dera senténcia deth Tribunau Constitucionau sus er us preferent der aranés enes administracions publiques
Des deth collectiu se demana qu’aqueth sentiment que se ve eth dia d’Aran per sa Lengua sigue tanben present aguest 24 de març, ara que mos cau hèr a sénter més que jamès.
Tèxt: Collectiu Lengua Viua


text:
1225 et 1250 - La Rochelle (17) - Chartes en français - Bail à cens et testament
23 mars 2016 22:35 2 messages 825 LECTURES
- Sceau de ville de La Rochelle - année 1225
- Ce sceau est conservé aux Archives du Maine-et -Loire
Les archives de l’abbaye royale de Fontevraud recèlent, malgré bien des avanies, de nombreux documents sur l’Aunis, la Saintonge et l’Angoumois, où l’abbaye avait de nombreuses propriétés.
Deux chartes du XIIIème siècle en "langue vulgaire", c’est à dire en français. La vie de tous les jours, à La Rochelle, dans les mots d’autrefois.
Source : Bibliothèque de l’Ecole des chartes – 1858 - Chartes de Fontevraud concernant l’Aunis et la Rochelle par M. Paul Marchegay.
1er Février 1225 [1] – Acensement, ou bail à cens, par Pierre Mal Airaut, bourgeois de La Rochelle, et par sa femme Jeanne, à Barthélémy le Gantier, d’une maison sise dans ladite ville avec le terrain sur lequel elle est construite et le jardin qui en dépend, pour la somme annuelle de 26 sous 6 deniers, dont 8 deniers payables au roi, 20 sous à Pierre Durand, charpentier, et 6 sous audit Pierre Mal Airaut. Il ya en outre un droit d’entrée, ou pot-de-vin, de 15 sous tournois.
Sachent tuit cil qui ceste presente chartre veiront e oiront que ge Peres Mal Airaut, charpenters, borgeis de la Rochelle, ob l’otrei e ob la volunté de Johane, ma feme, ai baillé e otreié à Berthoume le Ganter une maison que ge aveie en la Rochelle, en la rue en quei est li celers au prior de Parigné, e la place sus quei la maisons siet, e l’ort qui est par darrere. La quaus maisons se tient d’une part a la place dame Alais, feme fahu Père Joffrei, e d’autre part a la maison Père Manant, a tenir e a aveir durablement au desus dit Berthoume le Ganter e a ses heirs e a lor comandement, a faire tote lor volunté delivrement, a vie e a mort, por xxvi. sols e viij. deners de cens de tau moneie com l’on prendra censaument par la vile de la Rochelle. Des quaus xxvi. sols e viij. Deners, li viij. deners sunt a rendre chascun an a nostre segnor le Rei a la saint Micheau ; e xx sols a Pere Durant, charpenter ou a son comandement par iiij. termes, c’est assaveir ; v sols a Pasques, v. sols a la feste saint Johan Baptiste, v. sols a la saint Micheau, e v. sols a Naau ; e vi. sols a mei ou a mon comandement par ij. Termes, c’est assaveir a Pasques iij. sols e a la saint Micheau trois sols ; e por xv. sols de Torneis d’entrée que li diz Berthoumes li Ganters m’en dona. Les quaus deners ge ogui e recegui e m’en tiengui e tienc a bien paiez. E ob icest cens rendant chascun an, eissi com desus est dit, ge e les meies chouses somes tenu a garir la maison e la place desus dites, ob l’ort qui est par darrere, au desus dit Berthoume le Ganter e a ses heirs e a lor comandement contre totes genz, aus us e aus costumes de la Rochelle. E por ce que ceste chouse seit plus ferme e plus estable, a la requeste de l’une partie e de l’autre, sires Peres Fouchers, qui adonques esteit maires de la Rochelle, saela e conferma iceste présente chartre dau seau de la commune de la Rochelle, en testimoine de vérité. Ice fu fait l’an de l’incarnation Jhesu Crist M. e cc. e xxiiij. on meis de fevrer, veianz e oianz : P. Borser, Johan Borser, Ferrant le Borser, Peronin de Saintes, don Beraut le Cordoaner, e plusors autres.
Mars 1250 [2] - Assignation par Guillaume de la Chambre par son frère Girard bourgeois de la Rochelle, et par leur sœur Marguerite, de concert avec Nicolas de Glocester, aussi bourgeois, dernier survivant des exécuteurs du testament de leur père Girard, des 20 livres de rente léguées par celui-ci aux religieuses de Saint Bibien d’Argenson sur la dot de ses deux filles Jeanne et Alix, dans le cas où elles mourraient sans enfants. Cette condition s’étant réalisée, le legs fut délivré aux religieuses de la manière suivante : 4 livres sur les vignes de la Jaudun, 6 livres sur deux maisons rue du Minage et 10 livres sur une autre maison rue du Temple.
Ge Willame de la Chambre e ge Girart, sis frères, borgeis de la Rochele, fil fahu Girart de la Chambre, e ge Marguerite, lor seror, faisum assaveir a toz ceaus qui ceste presente chartre veiront e oiront que, cum li diz Girart, nostre peres, en son derrer testament, oguist dit e commandé que, se tant esteit chouse que Dex feist son commandement de Johane e de Aleaiz ses filles, noz serors, sanz heir qui d’eles fust eissuz qui après lor mort remainsist vivant, que, dau mariage que il aveit doné e assis a chascune, fussent prises dis livres de rente, e assises en leucs certains et soceables, a doner e a departir chascun an aus nonains de Saint Bibien d’Argençon de l’ordre de Font Ebraud, par la main de ses aumosners ou de ceaus que il aureient establi en lor leuc ; e que li dener de la dite rente lor fussent porté chascun an a lor maisum de Saint Bibien, e baillé e livré en lor mains egaument, autretant a l’une cum a l’autre, por faire lor plaisir e lor volunté ; e Dex oguist fait son commandement de la dite Johane e de la dite Aleaiz, noz serors, sanz heir qui d’eles fust eissuz qui vesquist, e oguist fait autresi son commandement de toz les aumosners dau dit Girart, nostre pere fors, que Nicholas de Gloecestre, borgeis de la Rochele, e de mei Willame de la Chambre e de mei Girart, les quaus il aveit fait e establi ses aumosners e executors de son testament ensembleement ob le dit Nicholas e ob les autres de qui Dex aveit fait son commandement ; nos, por ceu que nos voliom que li devis e li testamenz dau dit Girart, nostre pere, fust tenuz e gardez fermement, si cum il aveit dit e commandé, e que il ne peust deperir ne estre mis en oubli, avom assis e establi dis livres de cens (dau mariage [3]) a la dite Johane, a doner e a departir chascun an aus davant dites nonains de Saint Bibien, si cum desus est dit, en tau manere c’est assaveir iiij. livres sus les vignes de la Jaudum, qui furent fahu Joffrei d’Uisseau ; e cent sols sus une maisum qui est en la rue dau Minage, que tient Nicholas de Sauzei, près des escrenes de Saint Gile ; e vint sols sus la maisum que tient Willame de Loudun, le Mareschal qui est en la rue dau Minage joste la maisum que soleit tenir Willame Grenu. E autres dis livres lor avom assis, dau mariage que li diz Girart, nostre pere, dona a la dite Aelaiz, en la rue dau Temple, sus la maisum que tient Helyes Brunater, joste la maisum Johan de la Mote. Les quaus davant dites vint livres deivent estre donées e departies chascun an aus davant dites nonains, par la main des aumosners au dit Girart ,nostre père, ou par la main de ceaus qui sereient establi en lor leuc, si cum desus est dit. E en garantie de ceste chouse, sire Girart Vender, qui adonques esteit maires de la Rochele, saiela e conferma, a la requeste de mei Willame e de mei Girart e de mei Marguerite, ceste présente chartre dau saiau de la commune de la Rochele. Ceu fut fait l’an de l’incarnacion Jhesu Crist M. cc. e quarante e noef, on mels de marz. [4]
[1] 1225 nouveau style : la charte est datée de février 1224. A cette époque, à La Rochelle et à Rochefort, l’année commençait le 25 mars, jour de la Notre-Dame de Mars (fête de l’Annonciation). Pour convertir en notre calendrier actuel, on ajoute une année à l’année de la charte pour toutes les dates situées entre le 1er janvier et le 25 mars. (précision donnée par Jacques Duguet)
[2] voir note n°1 - n’ayant pas le jour exact de l’acte dans le mois de mars, on ne peut dire avec certitude s’il est de 1249 ou 1250. Marchegay écrit 1250.
[3] mots effacés
[4] Orig. N’ayant plus ni sceau, ni cordon. Fen. 4, sac 16.
Dans la même rubrique
961 - 1628 - Histoire des institutions municipales de La Rochelle
1199 - 1299 - Histoire de la Rochelle - le 13ème siècle - par Amos Barbot
1225 et 1250 - La Rochelle (17) - Chartes en français - Bail à cens et testament
1460 - Guet et garde à La Rochelle : la banlieue est mise à contribution
1568 – 1629 - Histoire du Grand Temple de la Rochelle
1570 - Visite guidée de la Rochelle par Henri-Lancelot Voisin de La Popelinière
1614 - Règlement de la municipalité de la Rochelle
1621 - Assemblée de la Rochelle - Règlement sur l’Amirauté
1676 - Règlement du port de La Rochelle
1691 - La Rochelle (17) - Budget municipal : dépenses annuelles
1711 - La Rochelle (17) : Le Père de Montfort prêche une Mission et conclut par une procession
1722 - 1757 - La Rochelle : mesures de sécurité contre l’incendie et les armes à feu
1788 - La Rochelle : notice de l’Encyclopédie Panckoucke
1794 - La Rochelle (17) : Les noms des rues sous la Révolution
Vos commentaires
-
En fait, à la Rochelle, l’année ne commençait pas à Pâques mais le 25 mars,appelé Notre-Dame de mars.Il en était de même à Rochefort. Le second acte est donc de 1249 ou 1250.
-
La langue de ces chartes n’est pas exactement du français, mais du poitevin-saintongeais médiéval bien typé. Il n’est toutefois pas inexact de dire que les points communs entre ces deux langues sont nombreux. Comme une étude fine sortirait du cadre de ce site, renvoyons le lecteur intéressé à la thèse de Jacques Pignon : L’évolution phonétique de parlers du Poitou (Paris, d’Artrey, 1960) où les formes spécifiques sont analysées.


text:
Ròsa-crotz
La Ròsa-Crotz es una societat secreta que difusèt a partir d'Alemanha pendent lo sègle XVII, amb la tòca d'intervenir pacificament e secretament dins lo mond per establir la patz e una religion comuna.[1] Professa un cristianisme de caractèr esoteric[2] amb d'elements alquimics, ermetics, gnostics e cabalistics, e es simbolizada per una crotz e una o mai ròses sobrepausadas. Se nomenan los seus adèptes "rosacroces" o "rosicrucians".
Brèva istòria[modificar | modificar la font]
La societat foguèt creada, segon la legenda, pel cavalhièr germanic Christian Rosenkreutz (qu'auriá viscut, segon los autors, entre los sègles XIII e XV), mai que se divulguèt l'existéncia sonque a fins al començament del sègle XVII,[1] amb la publicacion de las òbres Fama Fraternitatis Rosae Crucis (1614), Confessio Fraternitatis (1615) e Chymische Hochzeit Christiani Rosenkreuz (Les noces químiques de Cristià Rosacreu, 1616), atribuïdas al teològ protestant Johann Valentin Andreae (1586-1654). També foguèt propagada per las òbras de l'umanista anglés Robert Fludd (1574-1637).
A partir de 1622 los membres de la Ròsa-Crotz s'encontrèron a París e lèu s'encontrèron a Viena e en d'autres luòcs de l'Euròpa Centrala, los Païses Basses e en Anglatèrra.[1] Mai tard la francmaçoneria n'adoptèt de concèptes e simbòls, coma per exemple lo nomenat prince de la Ròsa-Crotz del 18n gra dels 33 de que compta lo rite escocés.[1]
Grops[modificar | modificar la font]
Pendent los sègles XVIII e XIX se bastiguèron nombrosas societats que se revindicavan eretièras de la Ròsa-Crotz, coma la Fraternitas Rosae Crucis, l'Òrde Cabalistic de la Ròsa-Crotz, l'Òrde Mistic del Temple de la Ròsa-Crotz, l'Òrde de la Ròsa-Crotz d'Aur, d'ont venon l'Òrde Ermètic de l'Alba Daurada o l'Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis (AMORC).
Ara encara i a divèrsas brancas en activitat.[1]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0, 1,1, 1,2, 1,3 et 1,4 Rosa-Creu in www.enciclopedia.cat
- ↑ (en)Skogstrom, Jan (2001), Some Comparisons Between Exoteric & Esoteric Christianity
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Podcast de l'emission d'Andreas Faber-Kaiser Sintonia Alfa – Els Rosacreus, a Catalunya Ràdio (1991)


text:
Era posada progressiua d’aguest nau equipament significarà ua melhora fòrça importanta dera gestion ambientau e facilitarà encara mès era collaboracion ciutadana ena gestion sostenible deth miei ambient.
Era naua installacion ei bastida sus ua parcèla d’uns 4.200 m2 cedida pera ACA (Agéncia Catalana dera Aigua) ath Conselh Generau d’Aran entara adeqüacion dera installacion deth centre de recuelhuda que que sofric eth damatge pendent es inondacions de 2013.
Eth bastiment deth centre de recuelhuda se realize en dues fases. Era prumèra fasa de bastiment d’aguest nau equipament a agut un pressupòst de 295.438,65 €, qu’era Agéncia de Residus de Catalonha n’apòrte 250.000 €. Eth nau centre de recuelhuda se començarà damb 7 des 14 departaments que ne disposarà er equipament un còp s’age completat era dusau fasa de bastiment. Eth Conselh Generau d’Aran a previst executar lèu aguesta dusau fasa que ja compde damb eth finançament dera Agéncia de Residus de Catalonha e deth sistèma integrat de gestion Ecoembes. Un còp finalizades es òbres, aguest nau equipament permeterà optimizar era gestion deth servici de recuelhuda selectiva de residus municipaus en tota era Val d’Aran. Aguesta dusau fasa ei pressupostada en 597.943 €.
Eth nau centre de recuelhuda de residus, s’installe en un recinte barrat qu’a ua bascula ena entrada a on s’arreceberà as usatgèrs que pujaràn per ua rampa ath departament des diuèrses caishes de residus generadi, degudaments senhalizades, e, un còp depausat es residus ena caisha corresponenta, er usatgèr contunharà entà baishar per ua dusau rampa abilitada ath finau deth departament e tornarà ara bascula de recepcion a on un operari li liurarà eth corresponent albaran d’entrada damb descripcion des caracteristiques des materiaus depausadi en centre de recuelhuda, tipe de residu, quantitat, data, ora, pes, eca. Es usatgèrs non particulars abonaràn es tarifes aprovades per ua naua ordenança reguladora der emplec des centres de recuelhuda de residus aprovadi peth Conselh Generau d’Aran.
En ua visita realizada aué ath nau equipament, eth sindic d’Aran, Carlos Barrera, expliquèc qu’actuauments i a bastit quasi eth 50% dera installacion, encara que manque ua bastissa a on se plaçarà tota era maquinària de trituracion e que pense qu’era totalitat dera madeisha entrarà en foncionament en mes de seteme d’enguan. Era naua recuelhuda segontes eth sindic d’Aran, daurís un nau modèl de gestion e racionalizacion des residus ena Val d’Aran. Barrera, se hec referéncia tanben a que, damb era entrada en foncionament deth centre, quan aguest foncionarà a plen rendiment, eth Govèrn d’Aran redusirà en 60% eth còst economic dera gestion des residus, qu’ara madeish ei de 180.000 € annaus.
Es desparièrs residus gestionadi en centre son enviadi as gestors omologadi corresponenti, ja sigue damb era madeisha caisha a on se depause eth residu, o en gàbies abilitades entath transpòrt segontes era natura deth producte.
S’estime qu’eth nombre de caishes de 30m3 que gessen mensulaments dera recuelhuda oscille entre 40 e 50. Quan era dusau fasa sigue finalizada era installacion serà premanida entà compactar es materiaus des fraccions qu’atau ac permeteràn, coma per exemple eth carton e husta, damb er objectiu d’optimizar eth servici en tot redusir eth nombre de viatges e eth còst qu’açò represente entath Conselh Generau d’Aran e entàs ciutadans.
Actuauments era Val d’Aran dempús des esfòrci deth Govèrn d’Aran, e damb era collaboracion des grani productors de residus e dera ciutadania aranesa, ei eth 11au territòri de Catalonha a on mès residus se reciclen a trauès dera recuelhuda selectiva.
Er increment progressiu e era conseqüent melhora des percentatges demòstre er aument dera concienciacion ciutadana sus era importància dera preservacion deth miei ambient.
Eth conselhèr de Territòri d’Aran, José A. Boya, e eth conselhèr de Planificacion Territoriau e Naua Tecnologies e Innovacion, Cesar Ruíz Canela, atau coma eth Tecnic de Gestion de Residus deth Conselh Generau d’Aran, Josep Mª Insausti, tanben an participat ena visita.
Es oraris des punts nets ena Val d’Aran son:
Bèusa Vielha e Mijaran
- Deluns: maitin de 08:30 a 13: 00 ores. Tarde barrat.
- De dimars a diuendres: maitin de 08:30 a 13: 00 ores. Tarde de 15:00 a 18: 00 ores
- Dissabte: maitin de 10:00 a 13: 00 ores
Gessa Naut Aran barrada des de deman 5 de junh.
Tarter De Margalida Bossòst
- De deluns a diuendres: maitin de 08:00 a 13: 00 ores. Tarde de 14:30 a 19: 30 ores
- Dissabte: maitin de 08:00 a 13: 00 ores
Info Conselh Generau d’Aran


text:
Bomba H
Una bomba H (tanben dicha bomba d'idrogèn, bomba de fusion ò arma termonucleara) es una arma nucleara que son energia principala vèn de la fusion d'isotòps leugiers de l'idrogèn : lo deutèri (idrogèn-2) e lo triti (idrogèn-3). A respèct d'una bomba A, desgatja mai d'energia, çò que permet de fabricar d'ogivas pus pichonas e pus aisadament transportablas per un missil.
Lo deutèri es extrach de l'aiga de mar e lo triti es fach a partir de liti. Pasmens, una temperatura importanta es necessària per realizar de reaccions de fusions. Ansin, una bomba de fission de plutòni es utilizada coma amòrsa. Una bomba H tèn donc dos estancis. Lo premier es una bomba A de plutòni e lo segond es fach deis isotòps destinats a la fusion.
Aqueu principi de foncionament foguèt descubèrt en 1940 per lo fisician ongrés Edward Teller (1908-2003). Après l'explosion de la premiera bomba A sovietica en 1949, leis Estats Units d'America engatjèron lo desvolopament de la premiera bomba H per gardar son avança tecnologica. Lo premier assai aguèt luòc en 1952. Pasmens, foguèt rapidament seguit per lo premier assai sovietic en 1953. Lo Reiaume Unit (1957), la China Comunista (1967), França (1968) e benlèu Israèl mestrejan tanben aquela tecnologia. Índia e la Corèa dau Nòrd pretendon egalament aver la capacitat de produrre d'armas termonuclearas mai aquò es contestat per una partida importanta de la comunautat scientifica.


text:
Lumes
Amb Gurvant Le Gac a la flaüta & Pierre Laurent Bertolino a la sansònha electrò-acostica.
Lor rescontre fecond dins l’encastre de l'aventura musicala Dupain, créa lo desir de s'exprimir amassa a travèrs aquel duò intimiste.
Gurvant Le Gac, breçat pels aires de sa Bretanha natala, e Pierre Laurent Bertolino, alquimista musicaire que mèla los sons de sa sansònha a las ondas electricas portadas pel mistral mediterranenc, entamenan alara una recerca a l’entorn de las texturas sonoras, a travèrs un trabalh d'improvisacion que bota a jorn una fòrta afinitat musicala. Suffirà de prestar l'aurelha per se daissar portar au rescontre d'una musica espontanèa e bartasièra...
Coma una invitacion au viatge, entre Mediterranèa e Carpates Plougonverresas. Doça Transa !


text:
26/08/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 23
Gaspard es quí, rasis io, a la lusor dau lampissot m’espia drech dins los uelhs, coma jamai pus. Son espiada es seriosa, adulta, quo es eu que mena lo juec, sec me, e sa man me tira devers la pita pòrta de l’endebas. Ai pas lo temps de me demandar coma es entrat, çò que deven pensar los autres, quí, defòra, que an perdut lo dròlle, deven far brave, Hofnagel e Julia que dau plat de la man Gaspard tusta contre quela pòrta que risca pas se drubir, ai beu luquetar, ren, e pas de clau en vuda, d’avesat, lo monde laissen lors claus au dessus de la pòrta, jos lo palhasson, jos quauque topin de flor. Aqui, ren. Ma pita museta m’a pas seguit per ren, e vint secondas pus tard, davant un Gaspard impacient, la pita pòrta se drueba sus un eschalier que s’enfonça dins la sorniera umida e pudenta de l’enbas. Pudenta, òc. Una odor que ai pas tròp lo temps d’analisar que sei desjà presque en bas, tirat per Gaspard que sembla saber ente vai. L’odor ven mai fòrta, aura, la coneisse, pissa, merda, qué, sentor de cabinets jamai nestiats, un corredor sorne, au fons, una novela pòrta, ai paur de comprener, enquera barrada, pas longtemps, la pudesina que sauta a la figura, Gaspard que bomba quí dedins, lampissot, quo es ben çò que pensava, lo dròlle es trapat a secodre una pita fòrma eslonjada sus un pilòt de retrum, que gema doçament. Eu la traina defòra, tota nua, quo es una dròlla, una pita dròlla, que li vesem las costas, que drueba daus uelhs subrebeus pilhonants jos la lum dau lampissot, e puei d’un còp jos la granda lum que ven de lopiar dins quela òrra cava. Faliá ben que quò ribés.( de segre)
Joan Ganhaire
12:03 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
20/08/2017
La confession, conte de Claude Seignolle revirat en òc per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « La confession», collecté à Tessieu, Lot, par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd », livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp èra un rector que confessava un òme que coneissiá pas.
Li diguèt :
– De quals pecats vos acusatz ?
– Ai panat e pani enquera.
– E ben, vos cal far passar aquel defaut, mas nos arrestèm pas sus aquò. Coma vos dison ?
– La te dona.
Quand l’òme fuguet partit, lo rector veguèt que sa montra èra pus aquí. Viste, corguèt aprèp l’òme que coneissiá pas.
Lo cerquèt longtemps, lo trobèt dins un cabaret e li cridèt :
– La te dona !
– Mercés, mercés, respondèt l’autre.
Contat a Teissiu (Òlt).
15/08/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 21
I a una brava discutida que se’n sec. Lo professor es per ‘nar directament a la poliça e far perquisicionar quela maison. Quo es mau coneitre Caüsac. D’en prumier, avem pas pro elements per lançar una enquesta, segond, Gaëtan a totjorn aimat ‘nar a la riba de las chausas e liurar los copables punhs e pès ligats. Quo es plan brave, quò-qui, mas los que van a la riba de las chausas, en principe, quo es Franciscò e io, io subretot, que questa nuech, va escambalar muralhas, teuladas, se raletar per quauque calustron, se panturlar dins-t- una maison ente se pòt rencontrar dau monde a chaque cuenh de corredor. E quò manca pas. Lo det guinhaire de Caüsac me tuca en plen parpalh, Julian, rentraras veire quí dedins çò que se passa, nautres montarem la garda. E quo es entau que, a doas oras de la nuech, quante lo monde oneste deurián durmir, una fina siloeta vestida de negre, emb nonmàs una museta a l’espanla, laissa la lonja veitura negra a cent metres, se fond dins l’ombra de las muralhas, archela la nauta grilha barrada e se laissa tombar dins lo parc. Un còp dedins, prene mon temps. Pas de chen, quo es desjà quauquaren. Espie la sarralha dau portau de prep. Ai bien fait de pas i trifonhar de defòra. Un fiau ne’n part, cort au long d’un barreu, clonca dins lo sable de l’aleia e deu ‘nar far trundir quauqua eschinleta dins la maison o benleu pieg, directament au comissariat. Quo sembla dau vielh materiau, pas dau genre a s’esbramelar quante copas lo fiau. Crau, un còp de pinces. Ren. Pòde i anar. Ara, lo portau s’esbadalha discretament, per siervir de surtida de secors, per cas que faudriá fugir redde, o per pemetre aus secors de ribar a la lesta, un sap jamai çò que pòt ‘ribar dins queu genre d’expedicion. Un pitit geste de la man a Franciscò que s’es renconhat a l’acialat d’un platanas en faciá dau portau que vene de drubir. Traversada silenciosa dau parc. Quauques calustrons que deven drubir sus un jos-sòl ne laissarián pas passar una engrinsòla, la pòrta d’entrada, pas la pena d’i pensar, totas las fenestras daus dos niveus barradas de contrevents. Mon paubre Julian, i a pus nonmàs s’escupir dins las mans e s’atacar a l’archelada jurcinc’ a teulada. Quo es partit. Las belas peiras e los regots son pariers coma de las marchas e en doas minutas, sei sus las ardesas de la teulada. D’avesat, i a totjorn un calustron que badalha pro per laissar passar quauqu’un de pita corporença, lo monde se mesfián pas de las teuladas. Mas aqui, ren. Pas ‘na quita pita drubertura. Enfin per lo moment. De la museta suerte ventosa e diamant, e un chen sietat que me tend los braç, si pòde entau dire, se laissa decopar en silenci una brava redondela. Una man gantada tarda pas a trobar lo luquet. Quo i es, sei dins la plaça.( de segre)
Joan Ganhaire
11:18 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
07/08/2017
Los dos auvernhats, collectat per Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « Les deux auvergnats», collecté à Saint-Martin de Gurson par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd », livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp era dos frairs auvernhats que se’n tornavan d’una vòta vesina. Tres quilometres avant de ‘ribar chas ilhs, passeren davant un perier charjat de bravas peras.
Se disseren : « De ser, vendrem las minjar au clar de luna. »
‘Ribats chas ilhs, espereren la nuech e torneren au perier.
Lo pus leste montet sus l’aubre e faguet passar las fruchas a son frair puei las lancet leu per terra.
Lo que era demorat per terra ‘restava pas de minjar. Mas quò fasiá tan negre qu’a un moment, en plaça de ‘massar una pera, ‘masset un grapaud e lo brifet(1). Tanleu, se botet a s’esbraceiar(2) :
– Viech d’ase ! E ! lo fraire ! En queste país los perons pòrtan pautas ?
– Nani, pòrtan que coá.
– Òu ! lo fraire ! lo fraire ! me’n vau, lo fraire !
Lo que era sus l’aubre davalet, mas l’autre s’era desjà traïnat morent a la maison.
(A queu moment, quò es nonmàs eu que parla :)
– Tres jorns per la palha, tres jorns per lo fen.
– L’ai trobat crebat coma un chin.
– Me’n vau trobar monsur lo Curet per l’enterrar.
– Monsur lo Curet me damanda un franc per l’enterrar.
– Vau lo querre lo fraire ; lo veiquí.
– Es crebat coma un chin, put coma un boc.
– Si voletz pas l’enterrar, minjatz-lo !
Contat per lo paubre Daugerias, de Sent Martin de Gurçon (Dordonha).
Vocabulari : Brifar= dévorer, s'esbraceiar= gesticuler
15:19 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
30/07/2017
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 19
E partirem en chaça a sabe pas tròp qué l’endoman matin. Faliá veire lo charrelh. La lonja veitura negra clafida de monde, chamjada en chalutier sovietic emb totas sas antenas, radars, sònars, micròs que passavan de pertot, eizilava majestuosament per las ruas e plaças de la vila nauta. Gaëtan, queste còp, escotava pas sa musica, mas tras los subrebeus escotadors que s’era conhat sus las aurelhas, eissaiva de coneitre quauqua musica que auriá pogut èsser reconeguda per Gaspard e montrar au monde la maison d’ente s’era enfugit. Mas far tener daus auvidors a las aurelhas dau dròlle se montret rapidament tant aisat coma farrar las moschas. Los fotiá lai tanleu installats en butir daus crids que Hofnagel disset èsser de dolor. E Caüsac fuguet leu sol a escotar bruchs de cosina, de banhadoira que se voida, discutidas mai o mens intimas e violentas de la pita borgesia Vilafranchesca. De temps en temps, d’una maison, surtiá un aer de musica que Caüsac fasiá rapidament auvir a Gaspard que demorava sens reaccion, o-ben-tot se barrava las aurelhas a doas mans. Eram luenh de sas excitacions a l’auvir daus grands classics. Aguerem una bufada d’esper quante la novesma de Beethoven gisclet dins los auvidors de Gaëtan en provenença d’una maison que se revelet èsser una botica de disques. Gaspard se contentet d’acompanhar quauquas mesuras de la man, puei tornet tombar dins l’indiferença. La preséncia de la botica donet una ideia a Caüsac. Davalet de veitura, demoret presque una ora de temps coma lo marchant e tornet surtir emb una lonja lista d’adreças e de noms de melomanes, praticas seriosas de la botica dicha au Diapason. Bona ideia, i a pas a dire, que lancet Franciscò dins una errança a penas un pauc guidada per Hofnagel e Juliá que coneissián la vila. Los melomanes devián estre au trabalh, o en vacanças, o ‘vián decidat de far quauquaren mai que d’escotar lors disques, que tres oras e tres quarts de lista pus tard, paguna sinfonia, pas lo mendre concertò, pas lo pus pitit quatuòr eran venguts chatinglar los timpans pertant en alerta de Caüsac.(de segre)
Joan Ganhaire
10:28 Publié dans Cultura e literatura en òc, Gaspard, novela per Joan Ganhaire | Lien permanent | Commentaires (0)
20/07/2017
Los loís dau curet , per Claude Seignolle revirada occitana per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « Les louis du curé », collecté par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd », livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Peut-être une autre mésaventure du curé du conte "Lo niu de merles" de Peire Boissel ( Lo ser al canton) ou de "Contes de Joan de Fàia", d' Emili Dussolier ? Qui zo sap?
Un curet menava la procession a una crotz prep d’un grand jarric. ‘Ribat jos l’aubre, lo prestre se ‘restet un moment e chantet « Ò brave niu plen de loís ». Degun faguet ‘tencion a quò, manca lo mairilhier que ne’n demoret esbaubit. Quand la procession fuguet ‘chabada, tornet e montet dins lo jarric. I trobet un niu de ‘jaça plen de loís d’aur que s’afanet de prener. Quauques jorns apres, lo curet montet dins l’aubre per prener sos loís, mas lo niu era voide.
– I a nonmàs mon mairilhier que a pogut far un còp parier, baget.
Tornat au presbitèri, faguet venir lo dròlle dau mairilhier e li disset :
– Pitit, setz urós dempuei quauques jorns ?
– Per mon arma òc, mingem mielhs a la maison e mon pair s’es ‘chaptat un costume nuòu…
– Pitit, diumenc que ven montaràs en chadiera e diràs : « Mos chars frairs, Monsur lo Curet aviá botat daus loís d’aur dins lo niu dau jarric de la crotz mas mon pair los a pres !… » Per quò, te balharai una bona recompensa.
Tornat chas eu, lo goiat poguet pas se retener de tornar dire a nauta votz çò que venián de li dire per fin de pas z’oblidar. Lo mairilhier l’auviguet e li disset laidonc :
– Te vau balhar de l’argent e, en plaça de çò que vòu te far dire Monsur lo Curet, diràs : « Mos chars frairs, Monsur lo Curet vos fai saber que las chadieras son pus a un sòu mas a dos. »
Lo diumenc d’aprep, lo goiat montet en chadiera :
– Mos chars frairs, çò disset, Monsur lo Curet vos fai saber que las chadieras son pus a un sòu mas a dos… En auvir quò, las damas se giteren sus lo curet emb lor chadiera e l’assomeren.
Claude Seignolle revirada occitana per Joan-Claudi Dugros
Vocabulari : lo mairilhier : le sacristain ; esbaubit : étonné ; s'afanar de prener : s'empresser de prendre ; chadiera : chaise, chaire.


text:
04/06/2016
Una bèstia estranha, per Micheu Chapduelh
Devinez donc cet animal étrange et pourtant familier. Que quo es ? Qu’es aquò ?
Quela bèstia a dos pès, mas quo es pas un uman.
Quela bèstia a dos braç que vos tend, mas quo es pas per vos embraçar.
Sos dos pès son pas faits per marchar, que marcha sus la testa. Sos dos pès son faits per se pausar ela, e sos dos braç per vos far trabalhar, vos. E sa testa li vira quand marcha.
A un grand ventre qu’es sovent voide e una granda fam. Es pas dificila e emplís son ventre de tot çò que pòt conhar dedins : de l’erba, daus chauls, de la frucha, e mai de las quitas peiras. E mai de la merda, dau fems. Quò a pas d’importància : tota faiçon, tòrna tot regolar.
E beu de l’òli. Quand a pas pro d’òli, es malauda e se planh.
Avetz pas trobat ? E ben, quo es la rodilha ! Enfin, chas io disen la rodilha, mas d’autres disen la bariòta, la boreta, lo carriòl…la brouette en français.
E sabiatz pas çò que ditz quand se planh ?
Un òme, una nuech, aviá pres sa rodilha per anar l’emplir de las legumas de son vesin. Quo era un gròs fenhant que fasiá res e son vesin teniá un plan brave vergier. Coma era eisanhe, sarrat de la borsa, caga-menut, aviá pas donat a sa rodilha pro d’òli per beure. E tot lo long dau chamin, la rodilha janglava : « Te veirán ! Te veirán ! » Quò esvelhet lo vesin que, per sa fenestra, a l’azard, dins la nuech, tiret dos còps de fusilh : Pin ! Pau ! Lo raubaire aguet paur e s’enfugiguet en butir sa rodilha voida. E queste còp, la ròda mau graissada disiá : « Zo t’aviá ben dich ! Zo t’aviá ben dich ! »
Quo es dempuei que disen d’un fin raubaire (quo es dire d’un que se fai pas prener) que sap plan bien graissar la ròda de sa rodilha.
Micheu Chapduelh
09:45 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
21/05/2016
Cluc, cloc, fai lo grapaud, per Micheu Chapduelh
Si je vous parle en français de l’alyte accoucheur, vous vous demanderez certainement de quoi il s’agit, alors que si je vous en parle en occitan, vous saurez tout de suite de quoi il est question. Alors n’hésitons pas !
Una nòta de musica ven de surtir de terra. Un SI. Un pauc mai luenh una autra, un MON. Me diretz que i a pas de MON dins la gama. Mas si ! Pas en gama umana, mas en gama grapaudina. Qué ? Sabiatz pas que i a daus grapauds musicaires ? Ò segur, lo gròs grapaud ventrut que los uns disen « mercier » e d’autres « sabatier » (mas que vend pas de merçariá e fabrica pas de sabatas) chanta gaire. Sap nonmàs rotar coma un que a tròp minjat. Mas si gratatz aquí d’onte lo SI o lo MON venen de surtir, trobaretz un gente grapaudon, lo Simon, que, aurá au primtemps, pòrta sos uòus sus son eschina. Acordat en « CLUC », quo es un Clucaron, en « CLOC », quo es un clocareu. E quand n’i a una vintena, pas besonh de pianò. Quo es tota una melodia plan engrunada que suert de terra. E chascun fai sa nòta a son torn : son solidaris e se respectan los uns los autres. E zo disen dins lor chançon :
« Cluc, cloc !Ai pus d’òli dins mon bujon.
Cluc ! cloc ! Io n’ai ben per dos.
Partatgem tots dos, cloc, cloc ! »
S’uflan pas coma los gròs grapauds pretenciós que daus meschants colhons autres còps fasián fumar per los far esclatar. Lo clocareu fuma pas e zo ditz :
« Cluc, cloc ! As tu dau tabat ?
Non, non ! non !
Ni me, ni te, cloc, cloc ! »
Una bestiòla simpatica que zo seriá enquera mai si esperava pas la nuech per chantar. Totjorn començan lor simfonia au moment que voletz durmir ! Si sabetz lo reglar sus lo jorn, escrivetz-me. Mercés.
Micheu Chapduelh
09:12 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
29/04/2016
Lo paun e la peput, per Micheu Chapduelh
A los veire entau, pensariàs que i a gaire res de comun entre lo paun e la peput, manca las alas, lo bec e las plumas. Lo paun (o pavan) espeta de totas sas colors alaidonc que la peput es totplen mai discreta.
Lo paun es un auseu que la tradicion ne’n faguet lo companh de quauqua divessa antica, un auseu que simbolizava lo solelh. Sacrat que. Au punt que chas nos li consacreren benleu un temple dins la vilòta de Montpaun. Sa fumela s’apela la pauna o la pavana. E òc, se pavanar, quò vòu dire marchar coma un paun. La peput, ela, marcha coma vos e io, sens s’entraupar dins sa traina.
Mas los dos fan la ròda, çò que vòu dire que son fiers. De quauqu’un qu’es fier de sa persona, que se carra, disem ben que fai sa ròda. Mai si a pas de plumas.
Lo paun pòrta sa ròda sus lo cropinhon, una ròda orizontala. E quand, fier de se, fai sa ròda, se rend pas compte, lo colhon, que li vesem lo cròs dau cuol !
La peput, ela, pòrta la soa sus la testa. Una ròda verticala. Pas òrra. Mas quò empaicha pas que put, la peput. Put talament que lo quite chat-pudent ausa pas s’aprochar de son nis. D’alhors la peput sap nonmàs dire « Put ! Put ! Put ! » Es pas meissongiera !
Lo paun a gaire mai de conversacion : sap nonmàs apelar « Leon ! Leon ! Leon ! » Çò que rima a res. E Leon ven jamai.
Nos rejauvís los uelhs mas nos alassa las aurelhas, lo paun. La peput, ela, nos ditz que los braves jorns son per tornar leu. Entau quand l’auvem, quitament si quo es pas una granda chantairitz, quò fai plaser.
Micheu Chapduelh
Espetar : éclater Divessa : déesse Montpaun : Montpon sur l’Isle S’entraupar : s’entraver
Chat-pudent : putois Meissongier,-era : menteur, -euse
19:17 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
16/01/2016
Quala es quela bèstia? per Micheu Chapduelh
« Negre manteu, negra chamisa,
La de ma femna un pauc mai grisa. »
Qui quo es que ditz aquò ? Cerchatz un pauc… Per vos ajudar vos vau dire que, au primtemps, ditz entau : « Estiflarai per ma grisa que coa, que coa… » Avetz compres ? Si sa femna – un pauc mai grisa qu’eu - coa, quo es que quo es un auseu. Un auseu negre qu’estifla coma d’autres chantan.
Parlant de sos petits, vos pausa una autra enigma :
« N’auriàs ben fait un clafotís,
Mas io la pòrte a mos petits. »
Trobatz totjorn pas ? Pere far un clafotís de bonas cirieisas negras, vos fau vos levar d’abora per ne’n massar un pauc, que nòstre auseu las aima totplen. L’avetz auvit quand estifla :
« Son tornadas las bravas negras
Que fan foirar, foirar, foirar… »
E òc, quo es lo merle, sa grisa, quo es la merlata e sos petits los merlatons. Avetz desjà tengut un merlaton, dins vòstra man ? Son cuol borra au ritme de son còr coma vòstre pols a vòstre ponhet. Autres còps los goiats, per parlar d’amor a las goiatas lor disián :
« Mon còr borra per tu
Coma lo cuol
Tot nus
D’un merlaton. »
Mas queu cuol de merle es plan fragile que, quand fai totplen freg, disen que « jala a fendre lo cuol d’un merle. » E ai sovent auvit dire que, l’ivern de 1956, los tres quarts daus merles agueren lo cuol fendut. Mas son ben tornats en nombre. Per pas tròp regretar lo clafotís que podrem pas far, podem ben chantar ensemble :
Quand lo merle sauta au prat,
Leva la coeta, leva la coeta,
Quand lo merle sauta au prat,
Leva la coeta e baissa lo cap. »
Micheu Chapduelh
Estifla : siffle ; coa : couve ; foirar : avoir la colique ; borrar : battre ; còr : cœur ; cap = testa.
08:52 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
28/11/2015
Bestiari occitan, la pola per Micheu Chapduelh
Pourquoi dit-on « la pola » et non plus « la galina » en languedocien e « la jalina » en limousin ? Cela avait quand même une autre classe. En ce temps-là, en français, on parlait des gelinottes. On n’en parle plus, mais c’est parce qu’il n’y en a plus. Dans le lexique aussi la biodiversité est mise à mal.
Mas parlan totjorn de « jalinier » : las polas se van jocar au jalinier. A l’ora onte las polas van durmir. Dabora. Mas se levan dabora tanben,las polas. Tanleu que lo jau a chantat. Fau creire que an tot-plen de chausas a far : gratar (totjorn en arreir), becar los sautareus…
Una vita de pola quo es poner, coar, menar. Enfin quo era entau. Las polas de uei saben pus coar. Per consequent menan pus tanpauc. Los poletons son fabricats en usina e liurats tot prestes. Quò será leu parier per los nenets umans.
Coma coa pas e mena pus, la pola a pus nonmàs de poner, poner, poner. La pola moderna es una pola OGM : l’an ibridada emb una mitralheta. Tanben a pas lo temps de far un uòu correcte : la glara es de l’aiga e lo test es espes coma un papier de cigareta.
Quo es pas noveu mas quo es de piei en piei. Las polas d’autres còps desjà avian ben consciéncia d’èsser lo proletariat de la ruralitat : « Io qu’ai tant pondut qu’ai tant trabalhat, aurai pas de soliers per pascas ! »
Totjorn trabalhar e quitament pas la possibilitat de se sindicar. L’expleitacion de la pola per l’òme : « Cadaca ! ai pondut un uòu e sei bien bèstia que l’ai pondut per lo mestre ! »
Mas la revòlta sovent puntejava lo nas : « Còt còt còt ! N’ai pro de far trabalhar mon cuol per los autres ! » E la pola se botava en greva : testaruda, coava lo borrin.
Micheu Chapduelh
06:45 Publié dans Bestiari, animaus, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
10/10/2015
Bestiari occitan, Quequerequé ! fai lo jau
Pita devineta : « Pòrte corona e sei pas rei, pòrte penatge e sei pas mosquetari, pòrte esperons e sei pas cavalier. Qui sei ? » La responsa : lo jau. O si voletz en lengadocian « lo gal », en bas-lemosin « lo jal », en provençau « lo gau ». Totas quelas formas d’un mesme mot venen dau latin « gallus ».
Mais « gallus » veut aussi dire « gaulois », d’où le « coq gaulois ». Ce jeu de mots devait bien amuser les romains et rendre fiers les prétentieux gaulois qui s’en haussaient sur leurs ergots ! Les français qui se croient gaulois se veulent donc coqs.
Mas si « gallus gallus » pòt amusar e mai en lengadocian « gal galés », que i a de plasent dins « coq français » ? E si comprenem ben que « gallus » a pogut donar « gal » (e « gal » donar « jal » o « gau » e donc « jau ») a pas pogut donar lo francés « coq ». Quo es colhon coma tot mas lo mot francés ven de… « cocorico ! », çò que, pareis, ditz lo jau (en francés).
En occitan, un petit jau, un joune, ditz « quiquiriquí ». Un adulte ditz « quequerequé » (e en se levar sus sos esperons, fai son quequé !) Lo vielh, un pauc rauche, fai « cacaracà ». Enfin los jaus fasián entau. Aurá la justícia a la damanda daus neò-ruraus los a condemnats a èsser muts. Los talibans avián ben interdit aus auseus de chantar.
Notarem en passar que nòstres vesins peitavins e Saintongés son mai latins que los de París : dins lor parlar disen « un jhau ». Un pauc mai serián tan latins coma nautres, los occitans.
Latins, latins… e lo galés alaidonc ? E ben quò fai bien longtemps que n’avem vist pas en per aquí. Un pauc mens que per los diplodocus, mas tot-parier !
Micheu Chapduelh


text:
Vielha, 5 d’octobre de 2018.- Era conselhèra de Torisme d’Aran, Anna Díaz, a avalorat positiuaments es resultats dera sason toristica d’aguest ostiu ena Val d’Aran dempús dera reünion qu’a mantengut damb es empresaris e otelèrs deth sector.
Era conselhèra a explicat qu’es donades son positiues damb ua tendéncia de creishement tan per çò qu’ei es pernoctacions coma es sojorns mieges de toristes e a remercat qu’es donades obtengudes a trauès der INE (Institut Nacionau d’Estadistica), son sus es places dubèrtes pendent es mesi d’ostiu ena Val d’Aran, comparades damb d’autes destinacions toristiques coma eth Pirenèu aragonés, de Navarra e basc, atau coma damb es des Tèrres de Lhèida e es dera rèsta de Catalonha.
Eth mes de junh, ena Val d’Aran auec ua petita devarada dera estada mejana envèrs er an 2017, qu’aumentèc pendent eth mes de junhsèga eth 6,7% e eth mes d’en agost, en que i a agut visitants pendent tot eth mes, damb un creishement deth 10,5% en comparason damb es donades der agost der an 2017.
Era conselhèra Anna Díaz a soslinhat eth pas deth Tour de França pera Val d’Aran e es diferentes pròves esportiues que s’an celebrat en ostiu coma era Pedals de Foc Non Stop, eth Trail Vielha-Molières o era concentracion motociclista RodiBook, coma eveniments importants qu’an ajudat a hèr aumentar era aucupacion aguest ostiu ena Val d’Aran.
En çò que tanh as chifres, cau destacar era aucupacion otelèra pendent eth mes d’agost, qu’a arribat ath 63,6%, çò qu’a hèt qu’era Val d’Aran age estat eth dusau destin de montanha escuelhuda pes visitants dempús deth Pirenèu Aragonés.
Entre bères ues des donades destacades, Anna Díaz a explicat qu’enguan i a agut mès de 17.000 persones qu’an utilizat eth trenèt toristic dera Artiga de Lin, qu’enguan auie coma novetat ahijuda era possibilitat de visitar eth nau Centre d’Interpretacion dera Artiga. Anna Díaz tanben a dit que de cara ar ostiu que ven s’estúdie coma refortilhar es visites en aguest nau espaci dera ribèra dera Artiga de Lin.
Per çò qu’ei era campanha d’iuèrn, Anna Díaz a anonciat qu’era prevision ei qu’es pistes d’esquí de Baqueira Beret daurisquen eth dia 1 de deseme e qu’era sason s’alongue enquiath 30 d’en abriu.
En çò que tanh ara promocion, Anna Díaz a destacat era presentacion dera Val d’Aran e Baqueira Beret en Tòquio deth passat mes de seteme, que daurís perspectiues entà aumentar eth nombre de toristes japonesi aguest pròplèu iuèrn, e es accions conjuntes de promocion damb Baqueira Beret per 18 ciutats espanhòles, pendent es mesi d’octobre e en noveme. En Madrid e Barcelona era presentacion dera sason 2018/19 de Baqueira Beret serà pendent quate dies consecutius.
Torisme Val d’Aran tanben serà presenta amassa damb era mèrca Pirenèus ena hèira Naturiva de Madrid, en Ski Show de Londres, e en Winter Show en Estocòlme per dusau an consecutiu. Anna Díaz anoncièc qu’un solet touroperador suedés a previstes 1.500 pernoctacions aguest iuèrn ena Val d’Aran.
Descargar eth document de donades: Resultats ostiu 2018


text:
Atena
Atena (en grèc ancian: Aθnvά, transliterat Athēnā o Aθnvaίa, Athēnaia; tanben sonada Palas Atena (Πaλλάς Aθnvά) es dins la mitologia grèga, la divessa de la guèrra, de la civilizacion, de la saviesa, de l'estrategia, de las arts, e de la justícia. Coma una de las principalas divinitats del panteon grèc e un dels dotze Dieus olimpans, Atena recebèt un culte dins tota la Grècia Antica e dins tota son aira d'influéncia, dempuèi las colonias grègas d'Asia menora entrò las de la Peninsula Iberica e lo nòrd d'Africa. Sa preséncia es atestada entrò a proximitat d'Índia. Per aquesta rason son culte pren diferentas formas, de sa figura sola entrò a un sincretisme amb divèrsas autras divinitats eissidas de totas las regions a l'entorn de la Mar Mediterranèa, en alargar aital la varietat de las formas de culte.


text:
A l'escasença del XIen congrès de l'AIEO en 2014, Joan-Ives Casanòva balhèt un conferéncia titolada : Mirau de l'escritura e escritura dau mirau : la literatura occitana de uei.
En conclusion presentava d'« autreis asuelhs » per la literatura occitana. Tornam editar çai jos lo tèxt. Sorsa : actes del congrès publicats en 2017.
D’autreis asuelhs
Existisson lei formas d'una literatura en camin aut, exigenta e inserida dins l'ample de la lenga, existís un autre camin que mai d'un escrivan endralha, aürosament. Existís un autre occitan que la representacion patesejanta ò la lenga pedagogizada. Aqueu camin se pasta de literatura e de totei lei possibilitats de la lenga : s'inserís l'escrivan dins una tradicion, la refusa, la contèsta, mai la coneis que per la contestar la fau conéisser, participa a la bastison d'una paraula, generalament aquela dei mòrts. Aquelei mòrts occitans, intims e collectius, lei mòrts biologics que son estats tanben de mòrts culturaus, enebissent in se sa pròpria cultura, n'i a a bodre dins l'Occitània passada e presenta per que l'escrivan ensage de li acordar sa paraula. Coma o pensa mai d'un escrivan, dempuei Proust, Faulkner e encara d'Arbaud, l'escritura seriá lo mejan de retrobar un ligam esperdut tras lo temps entre passat e present, entre lei vius e lei mòrts, de daverar ansin un autre temps ont lo passat seriá quasiment pas passat, eternalament escrincelat dins lo present, naturant una tristesa e un langui de còps dolorós, per fin de reviudar dins l'espaci nòu de la pagina leis imatges d'una autra vida, aligança de dos monds que leis auriam pogut creire desseparats, mai que jason au cròs dei paraulas : païsatges, lenga, caras, siloetas en riba d'un flume que la pagina e lo libre ne forman lo mond vertadier, lo logos inevitable. Siáu d'aquelei que pensan que la literatura parla tant ai vius coma ai mòrts, estranha idèa bensai, mai idèa testarda que la literatura occitana deuriá prene en compte : auriá fin finala de venir totalament barresiana – d’evidéncia pensant aquela idèa – e d'acceptar, tot en la contestant, la pensada transcendentala de la Tèrra e dei Mòrts. D'aqueste ponch de vista, la literatura occitana que temptava de defugir coma la pèsta dins leis annadas 50 e 60 l'influéncia de Barrès, auriá pogut endralhar aqueu camin d'un biais assegurat en lo renovelant e en lo contestant. Es pas estat fach, sota l'accion de quauqueis escrivans qu'an ensajat de trobar una autra senda, mai aquela dralha demandava e demanda un investiment màger dins la lenga que pauc d'escrivans ne son capables. La tradicion felibrenca a pas capitat de realizar literàriament l'aligança entre l'espaci e lo temps simbolizada per la votz dei mòrts que contunhan de parlar enfra lei paraulas, a pas capitat dins son ensems levat evidentament quauqueis òbras màgers coma aquelei de D’Arbaud e de Delavouët. La teoria de Barrès es que l'adornament d'una representacion ben mai anciana, eiretada de l'Antiquitat, aquela dau ligam necite entre la tèrra e leis òmes, revelat per un camin esiodic perseguit dins leis òbras virgilianas. La literatura occitana participa a l'elaboracion e a l'expression d'aqueu ligam, en se fondent sus sa situacion particulara que i apond la lenga coma referéncia de paraula e d'identitat. La tèrra-maire, la lenga e leis òmes forman un triangle que la literatura d'en plen s'i apiela, situacion de l'òme dins lo mond. Es que fau defugir aqueu triangle ? O fau defugir quand es privatiu de libertat per l'escrivan, quand l'imposicion tematica e lingüistica empacha la naissença d'un tèxt literari autre. Se pòt tanben lo renovelar, s'i acarar, e ne faire autra causa que lo repepiatge nostalgic dei temps passats. Barrès a donc donat amb La Tèrra e lei Mòrts una version d'aqueu ligam entre vius e mòrts, coma Proust o faguèt a son biais, coma tant d'autres an ensajat d'o faire, Mistral bèu primier que se pòt legir Lou Pouèmo dóu Rose d'aqueste biais. La preséncia de còps desparaulabla d'aquela ligason essenciala entre passat e present, espaci e temps, çò viu e çò mòrt, d'aparéncia, se retròba dins quauquei racòntes de Verd Paradís de Max Roqueta, dins L'Enterrament a Sabres de Manciet ò l'ensems dei Pouèmo de Mas-Felipe Delavouët, òbras que son pas estadas vertadierament seguidas. Tròba per ieu, fòra de la literatura occitana, son compliment exemplar dins As I Lay Dying de William Faulkner, e mai particularament dins lo monològ d'Addie, la maire mòrta. Lausar un passat fantasmatic e una lenga sublimada perqué pas, mai dins la gèsta granda de la lenga retrobada e pas dins l'estequiment linguistic qu'o pòt pas permetre. La literatura se bastiriá ansin sus una paraula abandonada, la levariá de tèrra, e ne fariá autra causa que la mostrança d'un imatge nostalgic. Es dificil, mai possible.
L'escrivan occitan inserit e installat dins la lenga deuriá obrar dins la complexitat, l'acarar, la traversar la lenga coma l'enoncièt lo poèta Paul Celan, la tòrcer, l'amanelar, la brigalhar se vòu, mai ne faire autra causa qu'un produch de consomacion per una societat listelada, desperbocada. Ai mai d'un còp afortit mon prepaus estetic e estilistic e ma preferéncia per lo periòde, çò que me mena a l'escritura d'una sintaxi estirada, frasas lòngas, mai periòde essenciau. Se tracta per ieu de perseguir l'idèa e l'imatge acompanhats dei digressions evidentas que i son estacadas. Es mon prètzfach, l'impausi a degun de segur, e m'agrada sovent de legir de pròsa ò de poesia que semblan de ges de biais a çò qu'escrivi, aürosament. L'escritura es un mirau, mai se saup que Narcís i es tombat. A passat per ieu lo temps d'anar culhir de « flour de glaujo ».
Aquela literatura deuriá tanben defugir leis embroncas dau felibrisme e de l'occitanisme, de l'estacament militant, que l'escritura se pòt pas, pròva n'es estada donada dempuei fòrça temps, se madurar a l'ombra dei convenéncias e deis ordenanças divèrsas. Un grand occitanista e un grand escrivan, Robèrt Lafont, mostrèt lo camin : a totjorn insistit sus la libertat granda de l'escrivan, sus sa libertat interiora e la gèsta de la lenga. Una literatura deu ansin defugir leis empachas dau populisme – escriure per lo « pòble » occitan, que vòu dire ? –, de l'escritura programada per d'autres, la mena de pedagogisme ont, de còps que i a, s'es ennitada.
Acabarai en citant un poèta catalan, Pere Gimferrer. Aquela discutida, lei Catalans l'an aguda a prepaus de la nòrma e de seis influéncias sus la matèria pròpria dau catalan, i a ja mai de trenta ans. Dins son Dietari de 1979 (Gimferrer 1981 : 94), escriu :
Què vol dir, exactament, escriure en català ? No diem – i ho diem amb tota la raó, sens dubte – que escrivim en català perquè parlem en català ? L'argument de l'autenticitat idiomàtica personal admetria matisos : el normal és escriure en la llengua que es parla, però hi ha persones que en parlen més d'una.
Per un escrivan occitan, es encara mai complicat : escriu dins una lenga que parla – e ne parla mai d’una –, dins una environa que n'utiliza, majoritàriament, una autra, levat per quauquei situacions singularas. La sola solucion per s'apoderar de tot l'occitan, es de posar una lenga auta dins lei libres e la paraula que rèsta a sa disposicion, de s'installar dins la lenga de son escritura, que son còs venga, d'un biais ò d'un autre, lo còs de sa lenga e de seis òbras.
Joan-Ives Casanòva
(extrach dels actes del XIen congrès de l'AIEO, pagina 46)


text:
Espiet
Espiet (oficialament en francés Espiet) es una comuna occitana de Bordalés [1], lingüisticament gascona, administrada per lo departament de Gironda de la region de Novèra Aquitània, ancianament d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre dau territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Despineto, Espinetum, en latin, aus sègles XI-XIII, Spiet, Spineda, Spinet, aus sègles XI-XIII, Sancta-Maria-de-Spineto, en latin, en 1339, Espiet [2]. Dauzat prepausa duas solucions, la medisha que per Espiens, « tor de gaita », dau vèrbe espiar, o resultat de spinetum [3]. Bénédicte Boyrie-Fénié, tot coma Negre, causís la segonda solucion, damb lo sens de « ensemble de vegetaus, de boishons espinós », mot que supausa una tombada de -n- intervocalica (espinet- > espiet-). L'isoglòssa d'aqueth fenomèn es au sud de Garona, mès ancianament èra benlèu pus au nòrd [4] (cf. Moliets, Landerroat).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Avant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de Brana; es adara dau canton de Les Coteaux de Dordogne (en francés), donc daus Tuquets de Dordonha.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas damb la comuna[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9616679v/f82.item.zoom p. 70
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 139-140
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 272
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Gironde, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 139-140


text:
Shapur II
Shapur II (309-379) fuguèt un emperaire sassanida que reinèt de sa naissença en 309 a sa mòrt. D'efèct, après la mòrt d'Hormizd II (302–309), un complòt entraïnèt l'eliminacion de sei tres eiretiers, compres Adhur-Narseh que reinèt quauquei mes en 309, e donèt la corona au fiu, pas encara nascut, d'una frema d'Hormizd II. Après sa mòrt, fuguèt remplaçat per son fraire Ardachir II (379-383).
Lo començament dau rèine de Shapur II fuguèt donc un periòde de regéncia dirigida per sa maire e d'autrei caps de l'Empèri Sassanida. Puei en 337, après aqueu periòde, Shapur II aprofichèt la mòrt de Constantin Ièr per rompre la patz de Nisiba e atacar l'Empèri Roman. Una premiera guèrra s'acabèt per de resultats febles car lei fòrts romans de Mesopotamia resistiguèron ai temptativas de sètge. En 358, una segonda guèrra acomencèt e se finiguèt per de resultats melhors ambé lei conquistas d'Amida e de Singara. En 363, Julian (361-363) bateguèt una armada sassanida a Ctesifont mai fuguèt tuat dins lo corrent de la batalha. Ocupat per lei guèrras civilas per la conquista dau poder imperiau, son successor Jovian (363-364) acceptèt d'abandonar divèrsei territòris en cambi de la patz. Après aqueu succès, Shapur II ataquèt Armenia onte capturèt lo rèi Arshak II, aliat fidèu dei Romans, e assaièt sensa succès d'introdurre lo zoroastrisme.
L'expansion d'aquela religion fuguèt un axe important de la politica de Shapur II. Durant son rèine, s'acabèt la forma finala de l'Avesta, libre sant dau zoroastrisme, e de mesuras fuguèron adoptadas per reprimir leis eresias e lo cristianisme.


text:
Lois Pergaud ven de ganhar devant lo TGI de Lion lo procès qu’aviá intentat contra aquesta societat a la seguida d’una batesta d’expèrts scientifics.
Lois Pergaud es de Marselha mas sa societat l’a mudat a Lion. Cada dimenge, pren l’autopista per rejóner son luòc de trabalh. L’autorota A7, qu’utilisa, se sona « Autorouta del Solelh ». Cada setmana, aquela apelacion l’embufaba que, el, a mesura qu’avançava, trapava lo marrit temps.
Portèt una reclamacion demandant que l’apellacion autorouta del solelh siá reservada al sens Nord – Sud, lo sens Sud – Nord se sonant, el, Autorota de la Pluèja. Coma sa demanda portèt cap de responsa, finiguèt per assinhar los ASF en procès, s’apiejant suls trabalhs estatistics d’unes expèrt en meteorologia.
Fin finala, lo tribunal foguèt forçat de reconéisser lo ben-fondat de sa demanda. La societat ASF a un an per càmbiar totes los panèls « Autoroute du Soleil » dins lo sens de circulacion Marselha – Lion e de los remplaçar per « Autoroute de la Pluie ». Lo còst es estimat a 280 000 €, mas coma los resultats de las societats d’autorota son excedentaris, l’Estat anoncièt que refusariá tota demanda d’ajuda.
Fòto : BlueBreezeWiki