text:
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 5 de setembre de 2011
Ua gata e dus cans en vacanças
3 comentaris:
- manjacostel ha dit...
-
Polit , lo gat i permes d'estajar al can? Brave gat.
Que lo meu se sarra pas que per minjar!!
- 6 de setembre de 2011 a les 22:35
- Joan deu Peiroton ha dit...
-
Oc, a la gata, li agrada la companhia dels cans. Enfin, dels cans que coneis, en tot cas. De còps qu'i a, la fan pujar als arbres, mas es sonque un jòc e ela o sap. Quand los cans son dins lo pati, la gata, que pot dintrar, sortir e anar coma vòl, s'estima mai demorar dins lo pati en companhia dels cans que non pas anar endacòm mai, dins lo jardin dels vesins absents o dins l'ostal. Es pas lo cas quand los cans i son pas.
- 8 de setembre de 2011 a les 7:29
- merike ha dit...
-
un gat també pot ser amic d'un mussol:
[VIDEO]
- 8 de setembre de 2011 a les 12:17


c: text/html

text:
Balleroy
Balleroy es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge a situat a la lisière de la bòsc de Balleroy, a tretze quilomètres de Bayeux e vint quilomètres de Sant-Lô, en la vallée de la Drôme.
Le village est situé à la lisière de la forêt de Balleroy, à treize kilomètres de Bayeux et vingt kilomètres de Saint-Lô, dans la vallée de la Drôme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Proprietat fins en 1521 del senhor de Aunay, la distincion de Balleroy es rachetée per la familha Trextot. Jean de Choisy, conselhièr, notaire e secretari del rei rachète a lo sieu torn la distincion de Balleroy aital coma de las tèrras a Cormolain, Montfiquet e Vaubadon. Es als fils de Texans de Choisy, intendant de Mètz, chevalier, aconselhar del rei e del pòrti de Orléans, senhor de Balleroy, de Beaumont, de Grandcamp, de Léthanville e de Sant-Pierre #que se deu los fondements del castèl actual. El inféoda als abitants lo territòri #que #vorejar lo grand luòc près de de lo castèl, los en obligant a i bastir las siás abitacions.
Lo senhor de Balleroy obten en 1634, l'establiment d'un mercat setmanièr (lo dimars) e de doas fièras per an.
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Bal-sus-Drôme[1].
Propriété jusqu'en 1521 du seigneur d'Aunay, la seigneurie de Balleroy est rachetée par la famille Trextot. Jean de Choisy, conseiller, notaire et secrétaire du roi rachète à son tour la seigneurie de Balleroy ainsi que des terres à Cormolain, Montfiquet et Vaubadon. C'est au fils de Jean de Choisy, intendant de Metz, chevalier, conseiller du roi et du duc d'Orléans, seigneur de Balleroy, de Beaumont, de Grandcamp, de Léthanville et de Saint-Pierre que l'on doit les fondements du château actuel. Il inféoda aux habitants le territoire qui borda la grande place près du château, les obligeant à y construire leurs habitations.
Le seigneur de Balleroy obtient en 1634, l'établissement d'un marché hebdomadaire (le mardi) et de deux foires par an.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom de Bal-sur-Drôme[1].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Nòta de Balleroy sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 26 de julhet de 2012. Error de citacion : Invalid
tag; name "Cass" defined multiple times with different content

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Egipte
Egipte (en arabi مصر = Miṣr, en arabi egipcian Maṣr, en egipcian còpte Kīmi, en egipcian ancian Km.t o mens exactament Kemet) es un país istoric dau nòrd-èst d'Africa que dona son nom a un estat dau meteis nom. Egipte foguèt la pàtria dau pòble egipcian e lo brèç de la lenga egipciana; uei ten doas lengas e doas culturas: la cultura aràbia e la cultura còpta. Lo país s'estructura lòng de la bassa vau de Nil, una zona fertila que s'engulha entre de desèrts a l'èst e a l'oèst. Forma uei un estat que son nom oficiau es Republica Aràbia d'Egipte, situat entre la mar Mediterranèa au nòrd e la mar Roja a l'èst, e que confronta leis estats de Sodan au sud, de Libia a l'oèst e d'Israèl au nòrd-èst.
Sa capitala es Lo Caire.
Lo gentilici es egipcian -a.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Preïstòria e periòde predinastic
- 1.2 L'Egipte Antica
- 1.3 De la conquista aràbia a la conquista otomana
- 1.4 Lo periòde otoman
- 1.5 La monarquia egipciana
- 1.6 Egipte dempuei 1952
- 2 Politica
- 3 Geografia fisica
- 4 Geografia umana
- 5 Economia
- 6 Cultura
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
- 9 Vejatz tanben
Istòria[modificar | modificar la font]
Preïstòria e periòde predinastic[modificar | modificar la font]
La preséncia d’Homo sapiens es atestada dempuei au mens 40 000 ans. Lei platèus e lei savanas situats en tresplomb de Nil foguèron poblats per de comunautats de caçaires culheires. Entre 5 000 e 4 000 av. JC, l'aumentacion dei temperaturas e lei progrès de la desertificacion entraïnèron la migracion d'aquelei populacions dins la vau de Nil. Una societat agricòla, mestrejant l'usatge de la terralha, s'i desvolopèt rapidament gràcias ai condicions naturalas favorablas deis abòrds dau fluvi e, probablament, gràcias a l'influéncia de Mesopotamia e de Siria.
En Egipte Auta, lo desvolopament agricòla s'acompanhèt de l'emergéncia de centres urbans, d'un poder relativament centralizat e d'elèits que sa poissança èra basada sus lo contraròtle dei ressorsas agricòlas e preciosas. De 3 900 a 3 150 av. JC, la cultura de Nagada dominèt la region e passèt pauc a pauc de la pèira polida a la metallurgia. Melhorèt tanben lei tecnicas de construccion navala, çò que permetèt lo desvolopament dau comèrci lòng de Nil.
Aquò favorizèt la formacion de vilas e de construccions pus importantas. En parallèl, dins de condicions mau conegudas, se formèron d'estats vertadiers tant en Egipte Bassa qu'en Egipte Auta (que gardèt una superioritat tecnica e economica). Ansin, segon la tradicion, Egipte èra devesida a la fin dau millenari IV av. JC entre dos reiaumes respectivament situats dins lei tèrras autas e dins lei tèrras bassas.
L'Egipte Antica[modificar | modificar la font]
Periòde Tinita[modificar | modificar la font]
Lo Periòde Tinita correspond ai premierei dinastias faraonicas egipcianas de la fin dau millenari IV av. JC e dau començament dau millenari III av. JC. Acomencèt vèrs 3 200 ambé l'unificacion dei reiaumes d'Egipte Auta e d'Egipte Bassa per un sobeiran dich Narmer ò Meni[1]. Establiguèt sa capitala a Tinis e fondèt probablament Menfis. Lei faraons dei doas premierei dinastias contunièron son òbra d'unificacion ambé lo desvolopament de l'agricultura (construccion d'un ret d'aigatge « nacionau », desvolopament dau norrigatge), la definicion dei principis de la monarquia faraonica (absoluda e d'esséncia divina) e la creacion d'administracions reialas e provincialas.
L'Empèri Ancian[modificar | modificar la font]
L'Empèri Ancian durèt de 2778 a 2420 av. JC e curbiguèt lo periòde de la IIIa a la VIa dinastia. La capitala foguèt transferida a Menfis per la IIIa dinastia. Foguèt un periòde d'afirmacion dau poder reiau en causa de l'importància novèla de l'administracion (Cort, classa de favorits, foncionaris... etc.), de l'adopcion d'una definicion precisa de la natura divina dau faraon (« fiu de Ra ») e dau ròtle novèu d'Egipte en Orient Mejan (comèrci en Mediterranèa, relacions ambé leis estats de Siria e de Mesopotamia... etc.). Foguèt tanben lo periòde de construccion dei piramidas.
Pasmens, sota la VIa dinastia, especialament après lo rèine fòrça lòng de Pepí II, la poissança dei faraons declinèt au profiech dei cortesans e dei caps provinciaus. Foguèt benlèu minada per de revòutas popularas. Lo periòde entre la fin de la VIa dinastia e l'aveniment de la XIa es fòrça mau conegut e sembla trebolat (fragmentacion politica, faminas, insureccions e invasions estrangieras).
L'Empèri Mejan[modificar | modificar la font]
L'Empèri Mejan comencèt vèrs 2160 e s'acabèt vèrs 1785 av. JC. Foguèt dirigit per lei XI e XIIa dinastias. Sa fondacion foguèt l'òbra dei princes de Tebas que formèron la XIa dinastia e que restaurèron l'unitat dau país. La monarquia retrobèt alora sa poissança e son centralisme. Lo panteon foguèt leugierament modificat ambé la primautat de la divinitat tebana Amon que foguèt pauc a pauc fusionada ambé Ra per donar Amon Ra.
Consequéncia dei trèbols sociaus dau periòde precedent, lei subjèctes dau faraon avián mai de drechs. Aquò favorizèt l'aparicion d'una classa mejana formada de foncionaris qualificats (escribas... etc.) e d'artesans. Aguèt un ròtle important dins lo desvolopament dau culte d'Osiris que permetiá l'accession a la vida eternala de cada èsser uman. Aquò donèt una importància a de santuaris e de centres culturaus coma Abidòs e foguèt a l'origina d'una difusion dei rites funeraris de momificacion — a l'origina reservats au faraon — a l'ensems de la societat.
Après son aveniment, la XIIa dinastia transferiguèt la capitala a Licht dins l'oasís de Faium que venguèt lo centre economic d'Egipte. Menèt tanben de trabalhs de fortificacions dau Deltà, especialament durant lo rèine d'Amenemhat Ièr (1991-1962 av. JC), per lo protegir deis incursions de pòbles asiatics. Au sud, s'organizèt la progression en direccion d'Africa ambé la creacion d'una vice-reiautat basada sus la IIa cataracta e la bastida de fortalesas en Nubia e en Sodan.
A partir de 1 900 av. JC, d'invasions e de movements de populacion en Siria e en Mesopotamia entraïnèron de migracions de populacions asiaticas en direccion d'Egipte. Dichs Icsòs (« caps deis estrangiers » en occitan), aquelei populacions aprofichèron lei trèbols liats a la disparicion de la XIIa dinastia (vèrs 1 780 av. JC) per rompre lei defensas egipcianas e s'installar dins lo nòrd-èst dau Deltà. Puei, progressèron pauc a pauc en direccion dau sud onte s'èran retiradas lei XIIIa e dei XIVa dinastias. Vèrs 1 650 av. JC, d'Icsòs prenguèron lo poder e formèron lei XVa e XVIa dinastias que dirigiguèron lo país fins ais annadas 1580 av. JC.
L'Empèri Novèu[modificar | modificar la font]
L'Empèri Novèu acomencèt en 1552 av. JC e s'acabèt en 1069 av. JC. Correspond a l'apogèu de l'Egipte Antica e a un periòde d'activitat intensa dins lei domenis economics, culturaus e militars. Sa fondacion foguèt l'òbra de la XVIIa dinastia qu'èra eissida d'un ostau princier egipcian de Tebas qu'aviá resistit ais Icsòs en Egipte Auta. A partir de 1640 av. JC, menèron una lucha acarnada — assimilada a una guèrra de liberacion nacionala — còntra lei XV e XVIa dinastias. Après sa victòria e la reunificacion dau país, son cap Ahmes Ièr formèt la XVIIIa dinastia.
Durant cinc sègles, Egipte foguèt dirigida per lei XVIIIa (1552-1292 av. JC), XIXa (1292-1186 av. JC) e XXa dinastias (1186-1069 av. JC). Adoptèron una politica expansionista per conquistar lei regions vesinas (Siria, Palestina, Nubia) per protegir lo còr dau territòri egipcian. Aquò entraïnèt una tiera de guèrras còntra Mitani, leis Ititas ò lei Pòbles de la Mar.
L'administracion èra totjorn centralizada mai s'inspirèt d'ara endavant dau sistèma de vassalitat deis Icsòs. Aquò permetèt de racionalizar l'administracion e de mantenir en plaça l'autoritat dei faraons dins dei regions relativament alunchadas. Per legitimar son poder, lei faraons de l'Empèri Novèu donèron mai d'importància a son estatut divin. Aquò aguèt per consequéncia lo renfòrçament de la poissança dau clergat d'Amon que venguèt un estat dins l'estat sota la XIXa dinastia ambé de domenis, de milícias e de tribunaus pròpris. Per demenir aquela poissança, Akhenaton (vèrs 1355-1338 av. JC) assaièt d'instaurar lo culte dau disc solar Aton e lei Ramsès desplaçèron la capitala dins lo Deltà per alunchar lo poder politic dei santuaris pus importants d'Amon.
Pasmens, aquelei temptativas mau capitèron e lo declin s'agravèt ambé lo desvolopament de la corrupcion au sen de l'administracion e deis ambicions dei caps militars. Durant lo rèine de Ramsès XI, aquelei tensions degenerèron en guèrra civila. Aquò afebliguèt durablament Egipte que perdiguèt sa primautat en Mediterranèa Orientala.
L'Epòca Bassa[modificar | modificar la font]
De 1069 av. JC a 332 av. JC, Egipte conoguèt de periòdes de division, de reunificacion brèva e de dominacion estrangiera que son dichs Tresen Periòde Intermediari (1069-750 av. JC) e Epòca Bassa (750-332 av. JC).
Entre lei sègles XI e VIII av. JC, Egipte conoguèt un lòng periòde de division inaugurat per l'establiment de dinastias faraonicas dins lo Deltà (XXIa, XXIIIa e XXIVa dinastias), la formacion d'un reiaume centrat sus Tebas qu'èra dirigit per de rèis prèires d'Amon e per la dominacion de dinastias estrangieras coma la XXIIa dinastia d'origina libiana (que deleguèt una partida de son poder ai senhors de Tebas).
La reunificacion dau país foguèt l'òbra d'una dinastia kushita que conquistèt la totalitat d'Egipte de 750 av. JC a 715 av. JC. Formèt la XXVa dinastia egipciana e, gràcias au sostèn dau clergat d'Amon, gardèt lo contraròtle dau territòri egipcian fins a una invasion assiriana a la fin deis annadas 670 av. JC. Pasmens, dins lo corrent de la decenia seguenta, lei trèbols intèrnes de l'Empèri Assirian après la mòrt d'Assarhaddon permetèron ai princes de Sais de restaurar l'independéncia dau país (XXVIa dinastia). Puei, lei faraons saitas assaièron de tornar conquistar Palestina qu'èra utilizada coma basa deis invasions asiaticas. Dins aquò, la preséncia egipciana dins aquela region demorèt febla maugrat lei divisions entre seis adversaris (Assirians, Caldèus, Medes e Aquemenidas). Ansin, après l'unificacion d'Orient Mejan per Pèrsia, Egipte foguèt aisament conquistada per leis Aquemenidas en 525 av. JC.
Egipte venguèt alora una satrapia pèrsa e lei sobeirans aquemenidas portèron lo títol de faraon dins lo país (XXVIIa dinastia). En 404 av. JC, una insureccion egipciana aprofichèt lo declin e lei guèrras civilas entre pretendents au tròne aquemenida per restaurar l'independéncia. Formèron lei XXIXa e XXXa dinastias e capitèron de tenir lo país fins a una novèla invasion pèrsa en 341 av. JC. Pasmens, lo retorn deis Aquemenidas foguèt brèu car lo país foguèt conquistat, sensa trobar de resisténcia vertadiera, per l'armada d'Alexandre lo Grand en 333 av. JC.
Lo periòde ellenistic[modificar | modificar la font]
Après la conquista dau país per Alexandre lo Grand, Egipte demorèt sota lo contraròtle de sobeirans d'origina grèga de 332 a 30 av. JC. Durant son brèu passatge, Alexandre fondèt Alexàndria, capitèt d'obtenir lo sostèn dau clergat d'Amon, totjorn poderós, e laissèt sei lèis ais Egipcians. Après sa mòrt en 323 av. JC, la region foguèt atribuida a Ptolemèu que la dirigiguèt coma satrapa avans de se proclamar rèi en 305 av. JC. Fondèt la dinastia lagida que reprenguèt la forma tradicionala dau poder egipcian, compres lo títol de faraon, per legitimar son poder.
Ptolemèu reinèt fins a sa mòrt en 283 av. JC e dotèt Egipte d'una flòta poderosa que li permetèt de tornar venir una poissança comerciala. Pasmens, après sa disparicion, sa dinastia s'afebliguèt en causa de complòts e de tensions intèrnes entre Grècs e Egipcians. D'efèct, lei dos pòbles visquèron d'un biais separat (lenga, religion, drech diferents... etc.) e lei cargas importantas foguèron unicament fisadas ai Grècs. De mai, per assegurar sa poissança, lei Lagides impausèron d'impòsts importants ais Egipcians.
Ansin, maugrat una cort prestigiosa — Alexàndria èra, amb Atenas, lo centre culturau e intellectuau mediterranèu pus important dau periòde — l'Egipte Lagida declinèt pauc a pauc. A partir de 168 av. JC, passèt sota la proteccion de Roma. Puei, lei Romans annexèron de partidas importantas de l'empèri comerciau egipcian coma Cirèna (74 av. JC) ò Chipre (58 av. JC). Enfin, foguèt definitivament annexada, coma proprietat personala de l'emperaire, après la desfacha de Cleopatra VII qu'aviá sostengut Marc Antòni còntra Octavius en 30 av. JC.
Lo periòde roman[modificar | modificar la font]
Lo periòde roman durèt de 30 av. JC a la division de l'Empèri Roman a la fin dau sègle IV ap. JC. Egipte foguèt una província particulara, proprietat personala de l'emperaire, qu'aviá un ròtle important per avitalhar Roma. L'objectiu dau poder imperiau èra donc de produrre un maximom de cerealas e de richessas e l'administracion lagida foguèt donc gaire modificada : lei revenguts dau clergat foguèron leugierament demenits mai lo grèc demorèt la lenga dau poder. De tropas importantas (tres legions completadas per d'auxiliaris locaus au sègle I) foguèron estacionadas per susvelhar la region.
Pasmens, lei revòutas foguèron pas frequentas. Lei pus importantas foguèron entraïnadas per lo maucontentament dei judieus que foguèron chaplats en 66 e en 117 ap. JC. Au sègle II, leis emperaires aumentèron la part deis impòsts donada au clergat e assaièron de melhorar lo rendement de sei domenis. Lo calme permetèt de redurre la preséncia militara mai la maufisança demorèt la nòrma e leis emperaires mantenguèron totjorn un contraròtle estricte dau país.
Lo cristianisme apareguèt rapidament en Egipte e èra majoritari au sen de la populacion tre lo sègle III. A respèct d'autrei regions de l'Empèri, l'eremetisme e lo monaquisme i foguèron fòrça importants. Alexàndria e lei monastèris egipcians venguèron pauc a pauc de centres majors de la teologia crestiana. Pasmens, aqueu succès entraïnèt una multiplicacion deis eresias e una reaccion viva dei pagans que s'organizèron per resistir. En particular, lei neoplatonicians formèron d'escòlas de filosofia a Alexàndria que foguèron finalament sarradas en 415 après de manifestacions violentas de la populacion.
Lo periòde bizantin[modificar | modificar la font]
Après la division de l'Empèri Roman, Egipte faguèt partida de l'Empèri Bizantin fins a la conquista aràbia dins lo corrent dau sègle VII. Pasmens, a respèct dau periòde roman, d'evolucions politicas avián agut luòc ambé la cristianizacion dau país. En particular, lo patriarca d'Alexàndria avián pron d'autoritat per s'opausar a la volontat imperiala gràcias au sostèn deis evesques e dei monastèris egipcians. De mai, defensor dei posicions teologicas d'Egipte, capitèt de restaurar a son profiech lo sentiment nacionau de la populacion.
L'Egipte Bizantina foguèt donc subretot tocada per de conflictes ambé Constantinòple. La rason prefonda n'èra l'adopcion dau monofisisme per leis Egipcians e son oposicion ai dògmas dau concili de Calcedònia. En causa de l'importància estrategica de l'agricultura egipciana, leis emperaires successius foguèron obligats de negociar e de divisir seis adversaris. Pasmens, lei faccions pus duras gardèron lo poder e l'ostilitat de la populacion còntra lo poder imperiau aumentèt durant lo sègle VI. En 616, lei Sassanidas qu'ocupèron la region durant la lònga guèrra de 602-628 recebèron ansin un acuèlh favorable de part de la populacion.
De la conquista aràbia a la conquista otomana[modificar | modificar la font]
De la conquista aràbia au Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
La conquista aràbia acomencèt en 640 e s'acabèt en 642. Defenduda per de tropas mau equipadas e gaire motivadas, Egipte resistiguèt gaire ais envaïsseires en causa de l'ostilitat prefonda de la populacion còntra Constantinòple. En 645 e en 654, d'atacas de la flòta bizantina permetèron brèvament de tornar conquistar Alexàndria mai privada dau sostèn deis abitants, l'armada imperiala poguèt pas resistir ai còntra-ofensivas aràbias.
Gaire nombrós, leis Arabis laissèron seis institucions a la populacion e se contentèron de sasir lei domenis de l'emperaire e dei senhors bizantins. Levèron tanben un impòst sus la proprietat fonsièra e una capitacion sus lei crestians. En mai d'aquò, lo clergat còpte foguèt protegit e lei monastèris exemptats de la capitacion. Aquò favorizèt la conversion progressiva de la populacion a l'islam (sunita) e lo mantenement de l'influéncia dei monastèris. La fin dau contraròtle bizantin permetèt tanben a Egipte de comerçar ambé de destinacions novèlas coma Índia ò Pèrsia.
Pasmens, aqueu periòde de renaissença economica s'acabèt ambé la fin dau Califat Omeia en 750 car leis Abbassidas se preocupèron subretot d'esplechar la vau de Nil per avitalhar sei capitalas mesopotamianas. Aquò entraïnèt rapidament de revòutas dei Còptes e mai deis Arabis.
Lei periòdes tulunida e ikhchidida[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle IX, lo declin dau Califat Abbassida permetèt ai governadors dei províncias de venir autonòms. En 868, Ahmad ibn Tulun se proclamèt senhor d'Egipte e conquistèt Siria. Fondèt la dinastia tulunida e capitèt de gardar sei domenis en cambi de la reconoissença de la senhoriá nominala dei califas abbassidas. Lei Tulunidas gardèron lo poder fins a 905 e un retorn en fòrça deis Abbassidas que restabliguèron son autoritat dirècta sus lo país.
Pasmens, aquela restauracion de la poissança abbassida foguèt brèva. En 935, Muhammad ben Tughj, un generau turc cargat de luchar còntra lo chiisme en Egipte, se proclamèt a son torn independent, mejançant tornarmai un mantenement nominau de la senhoriá abbassida. Fondèt la dinastia ikhchidida que declinèt rapidament après sa mòrt en 946.
Lo periòde fatimida[modificar | modificar la font]
Senhor de Magrèb dempuei 909, lei Fatimidas, chiitas, conquistèron Egipte en 969. I transferiguèron sa capitala quatre ans pus tard e lo país venguèt lo còr de son domeni après l'independéncia de Magrèb en 1045 e la pèrda de la quasi totalitat de Palestina ocupada per lei Turcs e lei Crosats.
Sobeirans bastisseires e tolerants, lei califas fatimidas creèron una cort brilhanta que sei besonhs de produchs de luxe permetèt de sostenir l'artesanat e de redreiçar l'economia egipciana. Lo comèrci venguèt tornarmai una activitat importanta e Egipte èra alora tornarmai una plaça importanta per lei marchands mediterranèus, africans e asiatics. En revènge, la situacion dei païsans se melhorèt gaire e la populacion demorèt largament fidèla au sunisme.
Puei, a partir dau sègle XI, lei califas perdiguèron son poder e mau capitèron d'empedir la generalizacion de la corrupcion au sen de l'administracion e de l'armada. De vizirs energetics permetèron d'assegurar la subrevida dau Califat mai son declin contunièt. En 1164, menaçat per d'invasions bizantinas e francas, lo govèrn fatimida demandèt l'ajuda dei Turcs de Nur al-Din. Aqueu darrier li mandèt Shirku que rebutèt leis assauts dei crestians en 1169 e moriguèt quauquei setmanas après sa victòria. Foguèt remplaçat per son nebòt Saladin que recebèt l'òrdre de suprimir lo Califat Fatimida, çò que foguèt realizat en 1171.
Lo periòde aiubida[modificar | modificar la font]
Egipte, gràcias a son industria e son agricultura, venguèt lo còr de la poissança de Saladin. A sa mòrt, en 1193, foguèt donada a son fiu Al-Aziz Imad ad-Din Uthman. Pasmens, la dinastia aiubida mancava d'estabilitat e divèrsei còps d'estat l'afebliguèron. En mai d'aquò, deguèt faciar plusors Crosadas que desbarquèron dins lo Deltà. Aquò renforcèt lo poder deis esclaus militars turcs dichs Mamelocs. Ansin, en 1250, son cap executèt lo darrier sultan aiubida d'Egipte e prenguèt dirèctament lo poder.
Lei Mamelocs d'Egipte[modificar | modificar la font]
Lei Mamelocs dirigiguèron Egipte de 1250 a 1517. Creèron una administracion eficaça e aprofichèron la destruccion d'Orient Mejan per lei Mongòls per venir la principala plaça comerciala de Mediterranèa. En particular, lo pòrt d'Alexàndria venguèt la crosiera principala entre marchands italians (fusta, fèrre, armas... etc.) e orientaus (espècia, seda... etc.). La prosperitat eissida d'aquelei cambis permetèt l'aparicion d'una cort luxuosa au Caire e una activitat intellectuala ò cultura intensa simbolizada per la construccion de monuments prestigiós.
Regardant leis afaires politics, l'epòca mameloca pòu se devesir entre tres periòdes diferents. De 1250 a 1382, lo poder foguèt entre lei mans dei Mamelocs bahritas (d'origina turca). Sota la direccion dei sultans Qutuz (1259-1260) e Baybars (1260-1277), capitèron de rebutar leis atacas mongòlas e d'eliminar la preséncia crosada en Palestina. Après la destruccion de Bagdad en 1258, venguèron lei protectors dei califas abbassidas que foguèron acuelhits en Egipte onte tenguèron un ròtle simbolic de cap religiós. Puei, durant lei rèines de sei successors, estendèron sa dominacion sus lei Luòcs Sants de la Peninsula Aràbia e dins lo sud d'Anatolia.
En 1382, lei Mamelocs burjitas (d'origina circassiana) prenguèron lo poder. Fins a la mòrt de Barsbay (1422-1438), mantenguèron la poissança militara dau Sultanat Mameloc, compres còntra Tamburlan en 1400. Pasmens, deguèron pauc a pauc faciar una desgradacion de la situacion economica e assaièron sensa succès d'impausar un monopòli d'Estat sus lei cambis comerciaus dau pòrt d'Alexàndria. Après 1438, lei Mamelocs declinèron e adoptèron de politicas conservatritz qu'empachèron la modernizacion de sei fòrças militaras. Ansin, au començament dau sègle XVI, la flòta mameloca foguèt anientada per lei Portugués en 1503 que s'installèron ais Índias e prenguèron lo contraròtle dirècte de certanei zònas de produccion d'espècias. Enfin, en 1516, una guèrra còntra l'Empèri Otoman e son artilhariá s'acabèt per un desastre e la presa dau Caire per lei Turcs en 1517.
Lo periòde otoman[modificar | modificar la font]
Lo declin economic[modificar | modificar la font]
Per assegurar son autoritat en Egipte, l'Empèri Otoman s'apielèt sus lei Mamelocs qu'acceptèron sa dominacion e creèron un sistèma d'esplecha economic permetent d'assegurar de revenguts a Constantinòple e a seis aliats locaus. Un sistèma relativament complèx, inspirat per lo sistèma feodau mameloc, foguèt donc creat per administrar lo país.
Son cap èra un pacha, teoricament nomat per una durada d'un an, e cargat de levar l'impòst, de mandar una partida dau tesaur a Constantinòple e de formar de tropas militaras destinadas ai besonhs de l'Empèri. Èra ajudat per 24 beis, generalament d'origina mameloca, que dispausavan de tropas personalas, e de sèt regiments frontaliers dirigits per d'agas elegits per un an per sei soudats. Aqueleis oficiers superiors avián de tèrras e èran cargats de la collècta de l'impòst. Devián ne'n donar una partida au pacha e podián gardar lo rèsta per sei besonhs.
Pasmens, en causa de l'alunchament de Contantinòple e dau declin progressiu de la poissança otomana, aqueu sistèma venguèt rapidament fòrça caotic. D'un caire, lei pachas venguèron pauc a pauc independents e, a partir d'Alí Bey al-Kabir (1757-1773), acceptèron solament de reconóisser nominalament la senhoriá dau sultan otoman. D'autre caire, lo pacha eu meteis deguèt sovent se contentar d'una autoritat teorica sus sei beis e seis agas. L'economia, que deviá sostenir aqueu sistèma, declinèt en causa de l'incompeténcia dei senhors egipcians. Per lo premier còp dempuei l'Antiquitat, Egipte venguèt pauc a pauc una poissança economica segondària e perdiguèt sa posicion de plaça comerciala majora en Mediterranèa.
L'irrupcion dei poissanças imperialas[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau sègle XVIII, Egipte èra plus un centre comerciau important — Alexàndria èra plus frequenta per leis estrangiers levat de quauquei marchands marselhés — mai sa posicion estrategica sus la rota deis Índias interessèt lei poissanças imperialas europèas. Aprofichant lo declin de l'Empèri Otoman, Anglatèrra, França e Russia assaièron d'estendre son influéncia dins lo país. Per exemple, en 1775, leis Anglés obtenguèron la dubertura de la Mar Roja a sei naviris en provenença deis Índias.
Puei, durant lei guèrras revolucionàrias, França mandèt una armada, dirigida per Napoleon Bonaparte, en Egipte per copar la liason entre leis Illas Britanicas e leis Índias. Se lo país foguèt aisament conquistat a l'eissida de la batalha dei Piramidas (21 de julhet de 1798), lei Francés foguèron rapidament isolats per la superioritat navala anglesa e la destruccion de sa flòta a Abokir. Après lo retorn de Napoleon en França (aost de 1799) e l'assassinat dau generau Kléber (14 de junh de 1800), un desbarcament angloturc entraïnèt la capitulacion dau còrs expedicionari francés lo 2 de setembre de 1801.
La monarquia egipciana[modificar | modificar la font]
De Mehemet Ali au protectorat britanic[modificar | modificar la font]
Après la desfacha francesa, l'Empèri Otoman mau capitèt de restaurar son autoritat sus Egipte que venguèt de facto independenta quand Mehemet Ali, cap dei tropas albanesas dins lo país, foguèt reconegut pacha per Constantinòple en 1805. Sièis ans pus tard, eliminèt beis e Mamelocs per assegurar son poder. Enfin, per se desbarrassar de sei soudats albanés, lei mandèt conquistar Sodan en 1820-1821.
Mehemet Ali dirigiguèt Egipte fins a sa mòrt en 1849. Son objectiu foguèt de desmantelar lo sistèma feudau eiretat dau periòde mameloc per redreiçar l'agricultura e l'industria. Per aquò, adoptèt una politica fòrça dirigista (monopòlis, contraròtle deis exportacions, percepcion dirècte deis impòsts... etc.) que mau contentèt Londres entraïnant un raprochament ambé París. En 1820-1827, Mehemet Ali acceptèt d'ajudar l'Empèri Otoman per contrar lo movement independentista grèga. En cambi, demandèt sensa succès la cession de Siria. En 1831-1832, aquò entraïnèt una guèrra e l'ocupacion de Siria per lei tropas egipcianas. Pasmens, lo Reiaume Unit reüniguèt una coalicion europèa (Reiaume Unit, Àustria, Russia e Prússia) per defendre l'integritat de l'Empèri Otoman. En 1841, Mehemet Ali foguèt obligat d'abandonar Siria e de se contentar de sei territòris africans.
Son felen Abbas Hilmi (1848-1854) assaièt de se raprochar de Constantinòple mai foguèt rapidament assassinat. Foguèt remplaçat per Muhammad Said Pacha (1854-1863) que restabliguèt de relacions privilegiadas ambé França e favorizèt lo desvolopament de la proprietat privada en favor de la païsanariá. Pasmens, aquò causèt la formacion d'una classa de grands proprietaris terrencs. Sota sa direccion, Egipte retrobèt tanben son ròtle d'intermediari entre Euròpa e Asia ambé la construccion d'un camin de fèrre entre Alexàndria e Suèz e l'acomençament dau cavament dau Canau de Suèz.
Lo periòde coloniau[modificar | modificar la font]
Dins lo corrent dau rèine d'Ismail Pacha (1863-1879), Egipte conoguèt una tiera de dificultats en despiech de l'inauguracion dau Canau de Suèz en 1869. D'efèct, per de rasons financieras, lo govèrn deguèt vendre sei parts dins la companhiá dau canau ai Britanics en 1874. Dos ans pus tard, assaièt de suspendre lo pagament dau deute public, çò qu'entraïnèt la presa de contraròtle de l'administracion egipciana per París e Londres. En parallèl, una temptativa d'invasion d'Etiopia mau capitèt totalament e l'insureccion madista prenguèt lo contraròtle de Sodan.
En 1879, Francés e Britanics remplacèron Ismail Pacha per son fiu Tawfiq (1879-1892). Puei, en 1882, un chaple de crestians permetèt au Reiaume Unit de trobar un pretèxte per desbarcar de tropas en Egipte — França refusèt de participar. Après una victòria còntra lei fòrças dau coronèu nacionalista Ahmed Urabi lo 13 de setembre, lei Britanics prenguèron lo contraròtle d'Egipte que venguèt de facto un protectorat.
Se lei Britanics restabliguèron lei finanças egipcianas e desvolopèron l'agricultura gràcias a la construccion de restancas, se turtèron a una oposicion viva. En Egipte, deguèt faciar una agitacion nacionalista quasi permanenta. En Sodan, l'insureccion madista prenguèt lo contraròtle totau dau país en 1881-1885. Sa repression foguèt malaisada e foguèt pas acabada avans 1898-1899. Durant la Premiera Guèrra Mondiala, Egipte venguèt una basa per lei fòrças britanicas qu'ataquèron l'Empèri Otoman a partir de Sinai. Aquò permetèt d'oficializar lo protectorat britanic en 1914.
La fin dau protectorat e la renaissença dau nacionalisme egipcian[modificar | modificar la font]
Après la fin de la Premiera Guèrra Mondiala, lo protectorat britanic foguèt rapidament contestat. En novembre de 1918, lo refús de Londres de recebre una delegacion egipciana entraïnèt dos mes d'esmogudas. Leis autoritats britanicas acceptèron alora l'idèa d'una evolucion de sa preséncia en Egipte. En 1922, après la revirada de plusors temptativas de negociacion, Londres decidèt de reconóisser l'independéncia dau país mai de gardar lo contraròtle dau Canau, la gestion deis afaires estrangiers, la defensa e la proteccion dei drechs deis estrangiers. Gardèt tanben lo contraròtle de Sodan que foguèt definitivament separat d'Egipte.
En 1923, una constitucion creèt una monarquia parlamentària. Fins a la Segonda Guèrra Mondiala, lo rèi, la borgesiá nacionalistas e leis autoritats colonialas britanicas dominèron la vida politica egipciana. En 1941-1942, Egipte foguèt atacada per leis Italians e leis Alemands que foguèron finalament rebutats a la batalha d'El Alamein. Pasmens, afeblit, lo Reiaume Unit deguèt evacuar lo país.
La monarquia èra tanben descreditada en causa de sa lònga collaboracion ambé Londres e de son sostèn a la borgesiá. La desfacha còntra Israèl en 1948 agravèt lo maucontentament. En julhet de 1952, un còp d'estat militar reversèt lo rèi Faruk e la monarquia foguèt abolida en 1953.
Egipte dempuei 1952[modificar | modificar la font]
Lo periòde Nasser[modificar | modificar la font]
Lo coronèu Gamal Abdèl Nassèr venguèt rapidament la figura principala entre leis autors dau còp d'estat de 1952. Dirigiguèt lo país fins a sa mòrt en 1970. En 1956, capitèt de nacionalizar lo Canau de Suèz e la revirada politica de l'intervencion francobritanica (crisi de Suèz) li donèt un prestigi considerable dins lo mond arabi. Li permetèt tanben de s'assegurar dau sostèn de l'URSS en despiech de sa politica anticomunista. Ansin, en 1958, lei dirigents panarabis de Siria li demandèron de prendre la direccion de son país. Lei dos estats formèron la Republica Aràbia Unida mai l'experiéncia mau capitèt e Siria reprenguèt son independéncia en 1961.
En Egipte, lo regime venguèt pus autoritari ambé l'arrestacion dei comunistas e dei Fraires musulmans. Divèrsei companhiás foguèron tanben nacionalizadas mai lei reformas economicas demorèron globalament prudentas. La burocracia, ja pletorica, foguèt encara renfòrçada. Enfin, lo darrier ponch important de la politica de Nassèr foguèt la lucha còntra Israèl. Pasmens, en junh de 1966, l'armada egipciana subiguèt un desastre durant la Guèrra dei Sièis Jorns e Israèl ocupèt Sinai.
De Sadat a Mubarak[modificar | modificar la font]
A la mòrt, Anwar el-Sadat li succediguèt e donèt una orientacion islamita au regime ambé l'arrestacion de plusors militants de senèstra ò de fidèus de Nassèr e ambé la liberacion de presoniers dei Fraires musulmans. Reprenguèt tanben la lucha còntra Israèl e menacèt d'abandonar l'aliança sovietica (expulsion dei conselhiers sovietics en 1972) per obtenir un sostèn pus important de Moscòu. En octòbre de 1973, l'armada egipciana resistiguèt mielhs a l'armada israeliana durant la Guèrra de Kippur mai foguèt finalament batuda.
Pasmens, lei succès iniciaus d'aquela guèrra permetèron de considerar l'idèa de negociacions de patz. En 1977, un viatge suspres de Sadat en Israèl permetèt de signar la patz un an pus tard entre Israèl e Egipte e d'obtenir la restitucion de Sinai. En parallèl, Lo Caire abandonèt definitivament l'aliança sovietica e se raprochèt deis Estats Units. Aquel abandon de la solidaritat aràbia, durament criticat per leis autrei país arabis, foguèt acceptat per la populacion egipciana. Dins aquò, Sadat contunièt de se turtar a una oposicion intèrna importanta (comunistas, nasseristas, islamistas, còptes, intellectuaus... etc.) e, en 1981, foguèt assassinat per un grop de militars islamistas.
Hosni Mubarak li succediguèt. Instaurèt e mantenguèt l'estat d'urgéncia que li permetèt de reprimir l'oposicion, especialament lei movements islamistas coma lei Fraires musulmans. Pasmens, la situacion economica se desgradèt lentament. Ansin, maugrat sa popularitat dins lo mond, Mubarak perdiguèt pauc a pauc lo sostèn de la populacion egipciana. En 2011, après lo reversament dau president tunisian, de manifestacions popularas fòrça importantas ocupèron la capitala e Mubarak foguèt obligat de demissionar lo 11 de febrier de 2011.
Egipte dempuei 2011[modificar | modificar la font]
Dempuei la partença de Mubarak, Egipte conoís un periòde trebolat. D'efèct, se lei Fraires musulmans ganhèron leis eleccions legislativas e presidencialas de 2012, se turtèron a l'oposicion dei partits laïcs e ai partisans de l'ancian regime (poderós au sen de l'administracion e de l'armada). De mai, lo caòs entraïnèt una crisi economica grèva que renforcèt l'oposicion ai Fraires musulmans.
Aprofichant la situacion, lei militars organizèron un còp d'estat e arrestèron lo president elegit Mohamed Mursi en 2013. Lo Conseu suprèm dei fòrças armadas prenguèt la direccion dau país e reprimiguèt tornarmai lo movement dei Fraires musulmans, çò que suscitèt la formacion de guerilhas islamistas dins mai d'una region. Puei, lo manescau Abdelfatah Al-Sisi, figura principala dau novèu regime militar, foguèt elegit president de la Republica ambé 96% dei sufragis exprimits dins un contèxte de fraudas e de repression massiva dei movements d'oposicion.
Politica[modificar | modificar la font]
De veire: lista dels presidents d'Egipte.
Egipte es una republica semipresidenciala dempuèi lo 18 de junh de 1953.
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs de dimension mejana que s'espandís sus 1 001 449 km². Es un païs african mas possedís un territòri en Asia (Sinai). Sas caracteristicas geograficas son gaireben unicas: un desèrt dominant e lo fluvi Nil que sa val porgís l'aiga necessària a las activitats umanas.
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs plan ric per l'istòria de sa populacion. Se las originas semiticas, chamiticas e negroafricanas constituisson la basa de la populacion egipciana, lo païs, a la crosada d'importantas rotas comercialas, reçaupèt d'elements grècs, persans, arabis, romans, franceses, italians, albaneses, turcs....
Malgrat aquestas originas variadas, Egipte es un païs que s'i parla mai que mai arabi e que compta paucas minoritats.
Las minoritats linguisticas son compausadas per los Dongolawis (1%), los Domaris (gitans) (0,3%), los Nobiins 0,3%) e los Bejàs (0,1%). I a tanben qualques communautats immigradas (Grècs, Italians, Libaneses, Chineses...). Lo còpte a desaparagut coma lenga viva, es sonque utilizat coma lenga liturgica pels còptes.
Es subretot al ponch de vista religiós que las minoritats son importantas amb los còptes, de religion crestiana. La majoritat de la populacion es musulmana.
Situacion demografica[modificar | modificar la font]
Egipte es un païs en transicion. Lo regim demografic amb una feconditat nauta sembla s'acabar. Lo païs a conegut un créis excepcional après mai de 1500 ans d'estagnacion. En 1800, i aviá sonque 3 900 000 estajants, en 1940, 16 500 000. En 2013, trespassarà probablament 85 000 000 d'abitants.
Evolucion de la populacion egipciana[2]
En 2011, sa feconditat foguèt estimada a 2,7 enfants per femna. Pasmens la feconditat es encara nauta per que lo créis se mantenga e se prevei 123 000 000 d'estatjants en 2050[3].
Lengas d'Egipte[modificar | modificar la font]
L'arabi classic es la lenga oficiala. L'arabi parlat, jos tres fòrmas dialectalas, (arabi egipcian, arabi sa'idi e arabi bedawi), es la lenga mairala de mai de 98% de la populacion.
Lo còpte a desaparegut dempuèi lo sègle 17 coma lenga viva. Fins al sègle 13 èra encara largament utilizat en literatura. A l'ora d'ara s'emplega subretot dins las glèisas còptas.
Lo francés joguèt (e jòga encara) un ròtle de lenga internacionala. Es concurrenciat per l'anglés. L'italian e lo grèc, que joguèron tanben de ròtles de lengas internacionalas en Egipte, an gaireben desaparegut. Egipte es membre de la Francofònia. En 2005, l'OIF estimèt los francofònes a 3,2% de la populacion. Qualques escòlas porgisson tanben un sistèma d'ensenhament francofòne de la mairala a l'universitat.
Lo domari, lenga dels gitans arabis, es encara praticat per una pichona minoritat dins lo nòrd del païs.
Dins lo sud, los Bejàs, los Dongolawis e los Nobiins consituisson de minoritats negroafricanas que sos lengas son tanben parladas dins lo nòrd de Sodan.
Religions[modificar | modificar la font]
La religion musulmana sunnita es dominanta e constituís mai que la majoritat absoluta (gaireben 90%). Es tanben la religion oficiala de l'estat. De dreches son autrejats tanben a las minoritats religiosas reconegudas pel govèrn.
Los crestians representan 10% de la populacion. La Glèisa ortodòxa còpta recampa 92% dels crestians. La Glèisa catolica còpta es pro reducha en nombre e representa 3% dels crestians e la Gléisa ortodòxa grèca aperaquí 4%. Totas las autras ramificacions amassa recampan mens de 1% del crestians.
I a tanben qualques Bahá'ís e qualques agnostics.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia d'Egipte
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ L'identitat d'aquelei faraons es un objècte de debats entre leis istorians. Son benlèu una meteissa persona.
- ↑ Per las annadas 1800-1990 las chifras son del siti http://www.populstat.info/. Las donadas seguentas son las de l'INED.
- ↑ Populations et sociétés numéro 480 juillet 2011


text:
Economia de Marròc
Las politicas economicas de Marròc portèron estabilitat dins lo país al començament del decenni de 1990, mas demeniguèron pas lo caumatge, estimat a 20% dins las vilas[1].
Los revenguts del país provenon a 19,3% de l'agricultura, 35,5% de l'indústria e 45,2% del sector dels servicis, segon de donadas reculhidas en l'an 2005. L'inflacion es de 2%, e 15% de la populacion viu en situacion de pauretat. Lo percentatge de la populacion activa es de 20%.
Sectors[modificar | modificar la font]
- Agricultura: produsís blat, òrdi, oliva e frucha. La produccion de blat e d'òrdi es insufisenta per alimentar tota la populacion. En 2004 emplegava mai de 40% de la populacion activa, e representava aperaquí 15% del PIB e gaireben 20% de las siás exportacions. Aquela dependéncia del sector agricòla compòrta que las caracteristicas climaticas de cada sason condicionen los resultats macroeconomics de cada an.
- Pesca: importanta tant en la còsta mediterranèa coma en l'Atlantic.
- Indústria: las industrias pus desvolopadas en Marròc son las productoras de fosfats, la textila, l'agroalimentària, la siderúrgia, l'aeronàutica, l'electronica e lo torisme.
- Torisme: grand potencial toristic escassament explorat. En l'an 2007 visitèron lo país 7 500 000 toristas, e en 2010 s'espèra d'aténher los 10 000 000 toristas. L'origina principala del torisme es Euròpa, en essent los principals païses França, seguit d'Espanha e Alemanha. Aquel sector constituís la segonda font de devisas de Marròc, per darrièr de las transferéncias de capitals dels marroquins residents a l'estrangièr, mas abans las ventas del fosfat e derivats[2].
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Copa deu Monde de fotbòl de 1978
La Copa deu Monde de fotbòl de 1978 que ho la XIau edicion deu tornei de la Copa deu Monda de Fotbòl. Que's joguè en Argentina durant la Dictatura Militara, contèxte qui marquè hèra la competicion.
En ehèit, l'organizacion de la Copa deu Monde e la comunion autorn de la seleccion nacionau qu'ajudavan lo aqueth regim qui ho marcat per la mesa en practica d'ua repression illegau deus son opausant caracterizada per la disparicion, la sequestracion, la tortura e l'execucion a còps sus simples sopçons, e sovent de victimas hèra joenas. La polemica au subjècte de la participacion ad aqueth campionat mondiau qu'èra alavetz d'acceptar de con.hortar aqueth regim ; uei que's sap que l'apròche de la data deu campionat que marquè mei que mei ua acceleracion dramatica de la repression entà eliminar (fisicament) los risques d'expression de l'oposicion quan lo monde sancèr epiore lo país.
Lo país participant qui marquè mei ostensiblament la soa ostilitat de cap a la dictatura que hon los País Baish qui refusèn de sarrar la man deu president de facto Jorge Rafael Videla.
La copa que ho ganhada per la Seleccion Nacionau Argentina acap d'un procès a còp controversiat (en particular que's discuteish l'escòrt de la partida Argentina - Peró, acabada dab un susprenent 6 - 0 e tan per tan un gòl mei que lo necessari entà la classificacion).


text:
Sobre héroes y tumbas
Sobre héroes y tumbas (en occitan "Suber eròis e tombèus") qu'ei un roman de l'escrivan argentin Ernesto Sabato e publicat a Buenos Aires en 1961 en çò d'Editorial Sudamericana.
Que's tracta d'un roman urban qui pintra cèrtes aspèctes estetics de la complexitat istorica e culturau de Buenos Aire.
Lo punt de partir qu'ei lo personatge de Martín Castillo, un gojat de 19 ans qui entra dens la vita e qui hè la coneishença d'Alejandra Vidal Olmos (e tanben deu son pair Fernando), ua gojata, darrèra d'ua familha oligarquica e anciana. Los sovièrs de l'istòria de la soa familha que hèn remontar au temps de la debuta de las guèrras civilas argentinas enter Unitaris e Federaus e mei que mei au fusilhament deu generau Manuel Dorrego e a la huèita deus partisans deu generau Juan Lavalle (considerat com responsable deu fusilhament de Dorrego) dab lo son cadavre en decomposicion.
Dehens la narracion deu roman apareish lo "Rapòrt suus cècs" (Informe obre ciegos) escrivut per Fernando e qui constitueish un tròç de paranòia suber lo hèit que los cècs e formarén ua societat parallèla plea d'òdi contra la societat.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Sabato, Ernesto. Sobre héroes y tumbas. Buenos Aires : Editorial Sudamericana, 1965.


text:
Saint-Sylvestre-Pragoulin
Saint-Sylvestre-Pragoulin (en francés), benlèu Sent Salvèstre e Pratgolin en occitan auvernhat, z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region de la region d' Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- Lo nom de Sent Salvèstre seriá lo del papa Silvèstre Ièr, al sègle IV [2]. La fòrma orala d'aquel l'agionime (nom de sent) es [sɛŋsa'vɛtre] [3] e sa grafia sembla rasonablament Sent Salvèstre (-l- en fin de sillaba s'es pas vocalizada).
- Pragoulin seriá format, segon de fònts non lingüisticas, de l'occitan pra e d'Agoulin, nom d'un avesque d'Évreux [4] (aquel avesque èra Sanctus Aquilinus, entre 673 e 695, e, solide, lo prat aparteniá a un omonime, non pas a l'avesque). Mas, istoricament, pra se disiá [prat], coma s'escriu, e avèm pas *Pratagolin. Chau doncas se clinar vèrs un compausat Prat + Golin, amb una aferèsi (supression del començament) anciana dins lo nom del sent. Aquò fai que la fòrma grafica del nom de la comuna poiriá èsser Sent Salvèstre e Pratgolin, aquò escrit amb tota la prudéncia necessària.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Randans; es ara del canton de Maringues
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 1085 abitants (46 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Habitants de Saint-Sylvestre-Pragoulin, sur le site Habitants.fr. Dernier accès le 15 juillet 2010
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 259
- ↑ http://www.cc-coteauxderandan.fr/communaute-de-communes__20_votre-interlocuteur_les-communes_st-sylvestre-pragoulin__17.html


text:
Serran
Serran (Sarran en francés) es una comuna d'Occitània, en Lemosin, situada dins lo País de Tula.
Administrativament aperten au departament de Corresa e a la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- Chasteu de Bitin
- Egleisa de Sent Peire (segle XV)
- Ferma dau Char (segle XIX)
- Museu dau President Jaume Chirac
- Pueg de Sarran (819 m)


text:
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi, compositor barròc, violonista, mèste de vriulon e cap d’orquèstra vadut a Venècia lo 4 de març de 1678 e mort a Viena lo 28 de julhet de 1741. La fama colossau de las soas Quate Sasons (qui son en vertat los 4 purmèrs concertos deu son opus titolat Il cimento dell’armonia e dell’inventione) qu’econen ua òbra rica (500 concertos haut o baish, detzeas d’operas, òras de musica religiosa) variada e innovanta (d’ua influéncia màger suber l’istòria de la musica en generau e deu concerto e deu vriulon en particular).
Somari
Vita[modificar | modificar la font]
Vivaldi que ho batejat de d’òra a casa e per la mairolèra per’mor d’estar en "dangèr de mort". Que’s discuteish enqüèra s’aqueth dangèr e’s referia au tèrratrem qui segotí Venècia aqueth dia o s’èra per’mor de la soa santat flaca (qu’avèva ua "estretor de piet", çò qui volèva certanament díser qu’èra bohabrac). La mair, Camilla Calicchio, qu’èra hilha d’un sarto e lo pair, Giovanni Battista Vivaldi, qu’era barbèr e violonista e que jogava a la Basilica de Sant Marc. Qu’ensenhè lo vriulon au petit Antonio e lèu, que joguèn amassas ; ambs que demorèn hèra pròches dinc a la mort de Giovanni Battista en 1736, pauc d’annadas abans la deu quite Antonio. Que’s cred que Vivaldi e ho tanben aprenenedís de Giovanni Legrenzi, lo gran compositor venecian deu moment.
De d’òra (au torn deus dètz ans), que ho destinat a estar prèste (durant la soa vita, e tanben per’mor de la color deu son peu, que l’aperèn lo Prèste Ros), ua causida mei que mei interessada puish qu’atau que podó víver de e per la musica. Que s’ordinè en 1703, a l’atge de vint e cinc ans. Vivaldi non hore pas jamei un prèste deus seriós ; a còps que deishava de díser la messa entà s’anar notar idèas musicaus e que pretextè de la soa santat entà haut o baish non pas jamei díser la messa. Los sons enemics (enter los quaus be cau mentàver Tomaso Albinoni, autor deu panflet antiVivaldi, Il Teatro alla Moda) que l’acusèn quitament d’aver ua vita amorosa en contradiccion dab los sons vòts. En 1706 que deishè d’estar prèste e que vadó maestro di violino de l’orfalinat Pio Ospedale della Pietà.
Qu’èra ua famosa institucion veneciana qui educava gojatas, qui las ensenhava la musica en bèth apitar concèrts hèra presats. Los toristas (Jean-Jacques Rousseau ne ho un d’eths) que las anavan escotar (e sonque escotar, puish que non las podèvan pas véder).
A còps, los venecians rics que s’i anavan cercar molhèr. Aqueth emplec b’èra hèra prestigiós e que balhè a Vivaldi lo parat de compausar per ua bona orquèstra dab ua grana varietat d’instruments. A maugrat de las rivalitats, Vivaldi que ho presat en Euròpa sancèra, per d’autes compositors com Johann Sebastian Bach, peu Papa e peu rei d’Àustria. Que viatgè hèra e cada còp que demandè ua autorizacion a l’Ospedale della Pietà qui, cada còp, li tornè lo son emplec au son retorn a Venècia.
Vivaldi que s’anava justament cercar un tribalh a la cort de Viena, quan lo rei, lo son admirator, e’s morí. Qu’ei atau qui lo gran musician e s’estupè en 1741, luenh de casa e dens lo praubèr. La legenda vivaldiana que perpausa qu’un mainatge de nau ans, Josèp Haydn, qu’auré cantat peu defunt. S’aquò n’ei pas brica segur, que n’auré avut lo parat.
Òbra[modificar | modificar la font]
Concerto[modificar | modificar la font]
Vivaldi qu’ei l’autor, haut o baish, de 500 concèrtos, ua forma que desvelopè eth medish, mei que mei dab los tres movements : rapid, lent, rapid. Lo son estil de concèrto barròc qu’ei caracterizat per un ritornelo que l’orquèstra e hè tornar enter las envoladas deu solista. Los concèrtos de Vivaldi que’s caracterizan tanben per la grana varietat d’instruments solistas causits peu Prèste Ros. Deu vriulon (lo son instrument) a la trompeta (un instrument hèra limitat ad aquera epòca puish que non podèva pas jogar sonque dab nòtas armonicas e non pas cromaticas) en passant peu basson (pauc de compositors barròcs b’escrivèn aitant de paginas solistas per aqueth instrument) o la viòla d’amor, Vivaldi qu’aproheitè lo parat d’estar lo mèste de joenas hilhas de talent qui jogavan instruments de tot escantilh entà variar los intruments solistas.
Lista numerica[modificar | modificar la font]
- 1, 2, 3 o 4 vriulons : 255
- 1 o 2 violoncèls : 30
- Combinasons divèrsas de vriulon(s) e violoncèl(s) : 11
- vriulon e orguen : 5
- Viòla d’amor : 7
- orquèstra de còrdas shens cap solista : 61
- 1 o 2 mandolinas : 2
- Laüt e viòla d’amor : 1
- Flabuta(s) : 19
- 1 o 2 clarins : 23
- Basson : 39
- 2 trompetas : 2
- 2 trompas : 2
- concertos grossos : 26
- concertos da camera : 24
Opus[modificar | modificar la font]
- Opus 1 — 12 Sonatas en trio per dus vriulons e baisha continua
- Vodat a Annibale Gambara
- Opus 2 — 12 Sonatas per vriulon e baisha continua
- Vodat a Frédéric IV de Danemarc
- Opus 3 — 12 Concertos per un, dus o quate vriulons, còrds e baisha continua l’Estro Armonico
- Vodat a Ferdinand III de Medici
- Opus 4 — 12 Concertos per vriulon La Stravaganza »
- Vodat a Vettor Dolfin
- Opus 5 — 6 Sonatas per un o dus vriulons
- Opus 6 — 6 Concertos per vriulon
- Opus 7 — 12 Concertos per violon e clarin
- Opus 8 — 12 Concertos pour violon Il Cimento dell’Armonia e dell’Invenzione » — Los 4 purmèrs be son « Las Quate Sasons »
- Vodat au comte de Morzin
- Opus 9 — 12 Concertos per violon « La Cetra »
- Vodat a Carles VI de Habsborg
- Opus 10 — 6 Concertos per flabuta, còrdas e baisha continua
- Opus 11 — 6 Concertos per vriulon e clarin
- Opus 12 — 6 Concertos per vriulon, còrdas e baishe continua
Opèras[modificar | modificar la font]
Que compausè tanben ua pièla d’opèras, dab mei o mens de suenh per’mor qu’ad aquera epòca l’opèra qu’èra sonque un lòc de passatge on lo monde devisavan en prestant mei o mens d’atencion, çò qui vòu díser que quauques uas de las soas òbras que hon escrivudas mei entà durar que non pas entà estar escotadas dab atencion. Après la Revolucion Francesa, l’òbra de Vivaldi que ho desbrembada e, mantuns còps, destrusida. Que lo tornèn descobrir au sègle XXau quan los musicològs e volèn saber de quina traca de compositor be podèva estar aqueth venecian qui plasèva tant a Johann Sebastian Bach, au punt de har transcripcions peu clavèr deus sons concèrtos.
Ficcions suber Antonio Vivaldi[modificar | modificar la font]
- Venècia arroia (filme d’Étienne Périer).
- Antonio Vivaldi, un princi a Venècia (filme de Jean-Louis Guillermou, 2008, dab la darrèra interpretacion de Michel Serrault).
- Compositors italians : Albinoni • Caccini • Corelli • Dall'Abaco • Frescobaldi • Gabrielli • Geminiani • Locatelli • Manfredini • Marcello • Monteverdi • Pergolesi • Popora • Sammartini • A. Scarlatti • D. Scarlatti • Tartini • Torelli • Uccellini • Vivaldi • Zipoli
- Compositors alemans : Bach • Buxtehude • Fasch • Händel • Pachelbel • Pezel • Quantz • Schütz • Telemann • Pepusch
- Compositors occitans : Barrièra • Bosinhac • Camprat • Mondonvila • Moret • Santa-Coloma
- Compositors francés : Boismortier • Couperin • Charpentier • Chédeville • Hotteterre• Leclair • Lully • Marin Marais • Rameau
- Instruments de la musica barròca : Vriulon barròc • Viòla d'amor • Viòla de gamba • Clavecin • Espineta • Trompeta barròca • Teorba • Laüt • Guitarra barròca • Flabuta barròca


text:
Economia de São Tomé e Príncipe
Dempuèi 1800, l'economia de São Tomé e Príncipe es dependent de l'agricultura, especialament de cacau. En lo temps de l'independéncia, las plantacions que possedisson los portugueses ocupavan 90% de las tèrras cultivables. Après l'independéncia, lo contraròtle d'aquelas plantacions passèron a divèrsas entrepresas agricòlas estatalas, que se foguèron en privatizant amb lo temps. Lo cultiu en dominant a São Tomé e Príncipe es lo cacau, que representa 95% de las exportacions. Autres produchs son la copra, banana e cafè.
La produccion domestica es inadequada per la consomacion locala, que causa lo país impòrta part dels aliments que necessita. Son estats empreses los esfòrces qu'es vengut en fasent lo govèrn en los darrièrs ans per espandir la produccion d'aliments e unes autres grands projèctes, la majoritat d'eles, finançats per donadors estrangièrs.
En mai de l'agricultura, la principala activitat economica es la Pesca comerciala e las pichonas indústrias del sector d'aliments. Los païsatges de las islas an un potencial atractiu toristic, e lo govèrn tracta de melhorar l'infrastructura del luòc, que fins al moment es precària. Lo sector del govèrn representa 11% de l'ocupacion.
Lo país a resèrvas de petròli en sa mar territoriala.


text:
Avocat (mestièr)
En drech, l'avocat es un jurista que sa foncion tradicionala es de defendre los seus clients, personas fisicas o moralas, en justícia, en pledejant per far valer los lors interèsses e, mai generalament, per los representar. L'avocat fa foncion de conselh e de redactor d'actes. Lo ministèri d'avocat es de vegadas obligatòri pel drech nacional, subretot per d'assegurar los drechs de la defensa devant unas jurisdiccions.
Istòria[modificar | modificar la font]
Dins l'Antiquitat, en Grècia e Roma oficiavan ja de defensors, mas mai sovent, l'accusat deguèt se defendre d'esperel. Segon lo còdi de Solon, l'accusat deviá pledajar la seuna causa devant lo tribunal, amb los servicis del logograf se se sentiá incapable de produire un discors convenable. A Roma, l'emperaire Justinian substituiguèt a la profession liberala de defensaires d'un collègi public, l’« Òrdre dels Avocats »[1].
En França, la primièra mencion relativa als avocats figura dins un capitular de Carlesmanhe de 802. Dins lo reialme de França, Felip III redigiguèt l'ordonança del 23 d'octobre de 1274 reconeissent als avocats membres du Parlament la qualitat de còrs constituit (drech al títol de « Mèstre »), somes al secret professional e organisant lo mestièr d'avocat: d'entre la règlas se trapa l'obligacion de far jurament, de defendre una causa justa e de recebre un salar moderat (onorari maximum fixat a 30 liuras)[2]. Una partida dels avocats de l'Edat Mejana essent de clergues, portant una raube negra que demòra lo vestit d'aquela profession en França. La practica del barrèl (nomenat ordo) comencèt amb la fixacion del Parlament de París en 1302 e la creacion del tablèu dels avocats (lista dels individús avent lo poder de defendre a la Cort) en 1327 per Felip de Valois. Apareguèron alara las primièras règlas de deontologia. En 1344, un arrèst de reglament del parlament de París oficializèt l'estatut d'avocat que sa profession comptava 51 membres en 1340[3]. L'Ordonança de Villers-Cotterêt en 1539 limita lo ròtle de l'avocat, l'inculpat essent privat de defensor pendent l'instruccion e a l'audiença. La Revolucion francesa afirmèt de nòu lo seu ròtle, autorisant la preséncia pendent l'instruccion (sens drech d'intervencion) e lo pledejament.
Revenguts[modificar | modificar la font]
Levat l'ajuda jurisdiccionala, presa en carga per l'Estat, que permet als justiciables (jos de condicions, coma las ressorsas) d'èsser assistits e/o representats en justícia gratuitament (ajuda jurisdiccionala totala) o de mendre còst (ajuda jurisdiccionala parciala), l'avocat percep d'onoraris. N'existisson tres menas: la primièra es calculada en foncion del nombre d'oras consacrada al tractament de l'afar; la segonda es calculada amb un barèma, quin que siá lo temps passat per l'afar; la tresena es calculada en foncion del resultat (per exemple, un percentatge de la soma balhada per una decision de justícia). Solide que los onoraris dels avocats son libres.
Contenciós[modificar | modificar la font]
En cas de contenciós entre lo client e l'avocat, es legitim de far valer lo seus drechs davant lo bastonièr de l'Òrdre.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ "Hist">Istoric de la profession d'avocat
- ↑ (fr)Delachenal, Istòria dels avocats al Parlament de París. 1300-1600
- ↑ "Hist"


text:
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Un Senat poliglòta ?
1 Un Senat poliglòta ? le Jeu 20 Jan - 13:00
Danís
Adjudant
2 Re: Un Senat poliglòta ? le Jeu 20 Jan - 13:04
Danís
Adjudant
3 Re: Un Senat poliglòta ? le Jeu 20 Jan - 13:08
Alh Òli
Occitan Warrior
4 Re: Un Senat poliglòta ? le Jeu 20 Jan - 15:16
Sokolovic
Trobador !!
E degun que saup que çò que fasia la sola unitat entre sèrbs, croatas e bosniacs es justament la lenga e qu'aquò leis entrepachèt pas de tuar entre elei...
5 Re: Un Senat poliglòta ? le Dim 15 Mai - 15:29
lo beuge
Palhassa
e aquo estràmba degun. Quand au Vietnam, la non sàbi quant de lèngas e dialècti ofiçiàus; (e adonc lo texte
de la constituçien comènça per una dicha de F.Mistral), e aquo estràmba degun. Per contre, come Mehtmett
pasha Sokologllu disié forçe ben tot esquat, Serbi, Croàtes e Bosniaqui parlon toèi una mèma lènga, aquo que non empachèt lei de s'esgargentat lei un lei autri. Sen dublidar Tutsi e Hotos; lei Henguni d'ubas e Henguni d'adret (Africa d'Adret). Lo discor franchimand, classica; tornan parolas segon iè propi gasans. L'an passat, la agut un particulier, bessai un ministre o quauquaren d'autre qu'anèt dire, per parlar dei rasons dau tou d'iletrisma en Françia, que 25 o 30 % dei deslétraire en frànça an una lènga "régionàla" coma lènga maternàla; mèna de dire qu'es en causa d'aquo. La tot reversat a capbord lo tipe, dublide que si la 30% de monolingas (occitans,vascons, bertons,, a de reg) si vau dire que la 70 % de desletrats que son monolènga rançès.
6 Re: Un Senat poliglòta ? le Dim 15 Mai - 16:51
Sokolovic
Trobador !!
Lo beuge es dins la plaça !!!
Marcha mon bèu ?
7 Re: Un Senat poliglòta ? le Dim 15 Mai - 17:25
Danís
Adjudant
8 Re: Un Senat poliglòta ? le Dim 15 Mai - 18:05
Sokolovic
Trobador !!
9 Re: Un Senat poliglòta ? le Lun 16 Mai - 9:56
lo beuge
Palhassa
10 Re: Un Senat poliglòta ? le Sam 2 Juil - 5:50
jfrieux
Occitan Warrior
Enfins, fasià la una de la Setmana lo còp passat:
http://www.senat.fr/seances/s201106/s20110630/s20110630_mono.html
I a de trabalh....
11 Re: Un Senat poliglòta ? le Lun 18 Juil - 19:47
admin
Trobador !!
http://taban.canalblog.com/archives/2011/07/18/21627936.html
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
12 Re: Un Senat poliglòta ? Aujourd'hui à 3:49
Contenu sponsorisé
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Mistral (vent)
Lo mistral (o mistrau) (mistral en francés, mestral en catalan, maestrale en còrs e italian) es un vent de nòrd-oèst (NW) a nòrd (N), fresc o freg e sovent violent, que concernís lo nòrd del bacin de la Mediterranèa Occidentala. S'apèla tramontana en Lengadòc, mistral en Provença e sus la Còsta d'Azur, mas es lo meteis vent que pòt bufar fins al sud de las Balearas e aténher lo nòrd de Tunisia.
Causas del mistral[modificar | modificar la font]
L'aparicion del mistral (e de la tramontana) es ligada a l'arribada d'un flux maritim fresc d'origina atlantica, o d'un flux freg continental, que perven en Mediterranèa pel còl de Lauragués e lo corredor Ròse-Sòna.
Las causas de desenclavament del mistral son :
- Establiment d'una dorsala anticiclonica sul sud-oèst (SW) de França
- Depression relativa sus la Mediterranèa Occidentala
- Preséncia d'aire caud dins la zona de la depression
- Alimentacion en aire freg
Es pas indispensable qu'aquestas quatre condicions sián acampadas.
Previsions[modificar | modificar la font]
La preséncia de cirrus, sustot se son nombroses e localizats vèrs l'Oèst pòt èsser un signe anonciator del mistral, mas es pas sistematic.
Efièches del vent[modificar | modificar la font]
Un exemple de sa fòrça foguèt visible pendent la partida França-Sud-Africa pendent la Copa del Monde de Fotbòl 1998, ont l'equipa atacant contra lo vent aguèt de dificultats e far avançar lo balon per de tirs longs.
Un autre efièch del mistral es visible dins la valada de Ròse, particularament al sud de Valença : sa fòrça e sa persisténcia influisson sus la creissença dels arbres isolats que son fòrtament inclinats vèrs lo sud.


text:
Meteorologia
La meteorologia es l'estudi dels fenomèns atmosferics coma los nívols, las depressions e las precipitacions per comprendre cossí se forman e evoluisson. Es una disciplina que tracta principalament de la mecanica dels fluids aplicada a l'aire mas que fa usatge de divèrsas autras brancas de la fisica e de la quimia.
Permet doncas d'establir de previsions meteorologicas en s'apiejant sus de modèls matematics de tèrme cort o long. Es tanben aplicada a la prevision de la qualitat de l'air, als cambiaments climatics e a l'estudi dins mantun domeni de l'activitat umana (construccion, trafic aerian, etc.)


text:
Gastrotricha
Anatomia[modificar | modificar la font]
Los gastrotriches son d'animals pichons que despassan pas 4 mm de long, amb simetria bilaterala, recobèrts d'una cuticula ornamentada mas non quitinosa. En defòra de lor farinx e de lor tube digestiu complet, an pas que de protonefridias, i a ni sistèma respiratòri, ni sistèma circulatòri. Per contra, lor sistèma nerviós es plan desvolopat amb un sistèma de sedas sensorialas.
Classificacion[modificar | modificar la font]
Se ne còmpta environ 430 espècias en dos òrdres.
- qualques genres
- Chaetonotus
- Dactylopodola
- Lepidodermella
- Macrodasys
- Tetranchyroderma
- Turbanella
- Urodasys
Ecologia[modificar | modificar la font]
Animals marins o dulçaquicòlas dels intersticis dels depaus sedimentaris.


text:
Gélaucourt
Gélaucourt es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Gélaucourt Es un pichon vilatge de la campanha vallonnée del Saintois, a 9 km al sud-oèst de Vézelise e a 8 km a l'oèst de la tuc de Sion. Lo Rosières, ruisseau vengut de Favières e fluint cap al Brénon, travèrsa la comuna.
Gélaucourt est un petit village de la campagne vallonnée du Saintois, à 9 km au sud-ouest de Vézelise et à 8 km à l'ouest de la colline de Sion. Le Rosières, ruisseau venu de Favières et coulant vers le Brénon, traverse la commune.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Preséncia gallo-romaine.
- Présence gallo-romaine.


text:
-181
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an -181 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Egipte[modificar | modificar la font]
Assassinat dau faraon Ptolemèu V per sei cortesans. Son fiu ainat Ptolemèu VI li succediguèt sota la regéncia de sa maire.


text:
Lista dels reis de Navarra
Aqueste article fa la lista cronologica dels sobeirans del Reialme de Navarra.
Somari
- 1 Reis de Pampalona
- 2 Dinastia de Navarra
- 3 Dinastia de Champanha
- 4 Dinastia capeciana
- 5 Ostal d'Évreux (capecian)
- 6 Dinastia d'Aragon
- 7 Ostal de Fois
- 8 Ostal de Labrit
- 9 Ostal de Borbon (capecian)
- 10 Bassa Navarra e Nauta Navarra
- 11 Pretendents eventuals pas salics al tròn de Navarra
Reis de Pampalona[modificar | modificar la font]
Familha Inigués[modificar | modificar la font]
Aqueles sobeirans portavan lo títol de rei de Pampalona. Sembla que Garci Shimenés e Ennec Garcés èran d'una autra familha.
- 824 a 851 : Ennec de Navarra (Eneko Arista), tanben sonat Íñigo Íñiguez Arista. Èra filh d'Ennec Shimenés Arista (mòrt en 781).
- 851-882 : Garci Ièr Inigués. Èra filh del precedent e d'Onega Velasquez de Pampalona.
- 858-???: Garci Shimenés.
- 882-905: Fortún Garcés, tanben sonat lo Bòrnhe, Fortún el Tuerto e Fortún el Monje. Filh de Garci Ièr e d'Urraca Sánchez de Gasconha. Esposèt una princessa musulmana.
Familha Shimenés[modificar | modificar la font]
- 905-925: Sanç Ièr Garcés, tanben sonat Sancho Ièr Garcés. Èra filh de Garci Shimenés d'Aragon, rei de Pampalona, e de Dadilda de Palhares.
- 925-931 : Ennec Garcés , fraire del precedent.
- 931-970 : Garci II Sánchez. Èra filh de Sanç Ièr Garcés e de Toda Asnarez de Larraun.
- 931-934: Regéncia de Toda Asnarez de Larraun.
[modificar | modificar la font]
- 970-994: Sanç II de Navarra, tanben sonat Sancho II Garcés Abarca. Èra filh del rei precedent e d'Endregoto d'Aragon, comtessa d'Aragon. Cambièt son títol de rei de Pampalona per lo de rei de Navarra. Tanben foguèt comte d'Aragon de 972 a 994.
- 994-1001: Garci III de Navarra, Tanben sonat Garci lo Tremblant e García III Sánchez II el Temblón. Èra filh del precedent e d'Urraca de Castelha (†1007). Èra tanben comte d'Aragon.
- 1001-1035: Sanç III de Navarra, tanben sonat Sancho III Garcés, Sanç lo Grand e Sancho III el Mayor. Èra filh del precedent e de Ximena Fernandez de León (mòrta vèrs 1035). Foguèt comte d'Aragon de 1028 a 1029 e emperaire de las Espanhas a una data indeterminada. A sa mòrt, sas possessions foguèron partejadas entre sos quatre filhs : Ferrand Ièr de Castelha, Ramir Ièr d'Aragon, Gonzalve Ièr de Sobrarba e Ribagòrça e Garci IV de Navarra.
- 1000-1004: Regéncia de Sancho Ramírez de Viguera.
- 1035-1054: Garci IV de Navarra, tanben sonat Garci IV Sánchez III e Garci de Nájera. Èra filh del rei precedent e de Gaya de Gasconha.
- 1054-1076: Sanç IV de Navarra, tanben sonat Sancho IV Garcés e Sancho de Peñalen. Èra filh del precedent e d'Esteveta de Bigòrra. A sa mòrt, son filh Ramir foguèt escartat de la succession perque èra tròp jove. Son cosin Sanç Ramirez d'Aragon foguèt apelat al tròn e sos dos filhs regnèron aprèp ele. Es sonque en 1134 que lo filh de Ramir Sanchez, Garcia Ramirez, poguèt accedir al tròn a son torn.
- 1076-1094: Sanç Ièr d'Aragon , tanben sonat Sancho Ramírez. Èra filh de Ramir Ièr, rei d'Aragon, e de Gilbèrga de Bigòrrq. Tanben foguèt rei d'Aragon de 1063 a 1094 (jol nom de Sanç Ièr d'Aragon). Lo tròn de Navarra li foguèt ofert per la populacion locala a causa de sa pròcha parentat amb lo rei precedent.
- 1094-1104: Pèire Ièr d'Aragon, tanben sonat Pedro Sánchez. Tanben foguèt rei d'Aragon.
- 1104-1134: Anfós Ièr d'Aragon, tanben sonat Alfonso Sánchez e Anfós lo Batalhaire. Èra fraire del precedent. Tanben foguèt rei d'Aragon. Èra filh de Sanç Ièr d'Aragon e de Felicia de Montdaidièr, dama de Ramerup (vèrs 1050-1086). Mòrt sens posteritat.
- 1134-1150: Garci V de Navarra, tanben sonat Garci Ramirés e Garci lo Restauraire. Èra filh de Ramir Sanchés de Navarra, senhor de Monzón (mòrt vèrs 1115) e de Cristina Díaz de Bivar (filha del Cid Campeador), ele meteis filh del rei Sanç IV. Lo tròn de Navarra li foguèt ofert per la populacion locala a causa de son ascendéncia.
- 1150-1194: Sanç VI de Navarra, Tanben somat Sancho Garcés, Sanç lo Savi e Sanç lo Sabent. Èra filh del precedent e de Margarida de l'Agla (vèrs 1104-1141).
- 1194-1234: Sanç VII de Navarra, tanben sonat Sanç lo Fòrt. Èra filh del precedent e de Sancha de Castelha, de còps sonada Beatritz de Castelha († 1179).
Dinastia de Champanha[modificar | modificar la font]
- 1234-1253: Tibaut Ièr lo Cançonièr. Filh del comte Tibaut III de Champanha e de Blanca de Navarra, sòrre del rei Sanç VII. Foguèt tanben comte de Champanha (Tibaut IV).
- 1253-1270: Tibaut II lo Jove. Èra filh del precedent e de Margarida de Borbon (mòrta vèrs 1257). Tanben foguèt comte de Champanha (Tibaut V).
- A partir de 1253 (durada indeterminada): Regéncia de Margarida de Borbon.
- 1270-1274: Enric Ièr lo Gròs. Èra fraire del precedent. Tanben foguèt comte de Champanha (Enric III).
- 1274-1305: Joana Ièra. Èra filha del precedent e de Blanca d'Artés (vèrs 1248-1302). Tanben foguèt comtessa de Champanha. Esposèt lo rei Felip lo Bèl de França en 1284.
- 1274-1284: Regéncia de Blanca d'Artés.
Dinastia capeciana[modificar | modificar la font]
- 1285-1305: Felip Ièr lo Bèl, tanben rei de França jol nom de Felip IV lo Bèl. Èra l'espós de la reina precedenta e lo filh de Felip III le Hardi, rei de França, e d'Isabèl d'Aragon. Tanben foguèt rei de França e comte de Champanha.
- 1305-1316: Loís Ièr l'Utin, tanben rei de França jol nom de Loís X l'Utin. Èra filh del precedent e de la reina Joana Ièra de Navarra.
- 1316: Joan Ièr lo Postum. Tanben rei de França, sa maire Clamença d'Ongria (1293-1328) lo metèt al mond aprèp la mòrt de son paire lo rei Loís l'Utin. A la mòrt d'aquel nenet s'invoquèt la lei salica per escartar l'ereitièra legitima, sa sòrre Joana, del tròn.
- 1316-1322: Felip II le Long, tanben rei de França jol nom de Felip V lo Long. Filh de Felip IV lo Bèl e de la reina Joana Ièra de Navarra.
- 1322-1328: Carles Ièr lo Bèl, tanben rei de França jol nom de Carles IV lo Bèl. Èra fraire del precedent. A sa mòrt, un acòrd intervenguèt entre son successor Felip VI, rei de França, e Felip d'Évreux, espós de l'eiretièra Joana, pert qu'aquela darrièra posquèsse recuperar lo reialme de Navarra.
- 1328-1349: Joana II. Èra filha de Loís X de França, rei de França e de Navarra, e de Margarida de Borgonha (1290-1315). Escartada del tròn en 1316, i accediguèt a la mòrt de sos oncles, los "reis maudiches".
Ostal d'Évreux (capecian)[modificar | modificar la font]
- 1328-1343: Felip III lo Bon, tanben sonat Felip d'Évreux. Èra filh de Loís d'Évreux (1276-1319), fraire ainat de Felip IV lo Bèl, e de Margarida d'Artés. Èra a l'encòp lo cosin de Loís Ièr l'Utin e l'espós de sa filha Joana II. Tanben foguèt comte d'Évreux.
- 1349-1387: Carles II lo Marrit. Èra filh del precedent e de la reina Joana II. Tanben foguèt comte d'Évreux.
- 1356-1357: Regéncia de Loís d'Évreux.
- 1387-1425: Carles III lo Nòble. Èra filh del precedent e de Joana de França (1343-1373). Tanben foguèt comte d'Évreux de 1387 a 1400.
- 1425-1441: Blanca Ièra. Èra filha del precedent e d'Alienòr de Castelha (nascuda aprèp 1363, mòrta en 1416).
Dinastia d'Aragon[modificar | modificar la font]
- 1425-1479: Joan II d'Aragon. Esposèt la precedenta e èra filh de Ferrand Ièr, rei d'Aragon, e d'Alienòr de Castelha. Tanben foguèt duc de Peñafiel a partir de 1412 e rei d'Aragon e de Sicília de 1458 a 1479. Usurpèt la corona de Navarra en 1441 al detriment dels enfants qu'aguèt amb la reina Blanca Ièra :
- 1441-1461: Carles IV d'Aragon, rei titular, prince de Viana.
- 1461-1464: Blanca II d'Aragon, reina titulara.
- 1464-1479: Alienòr Ièra de Navarra, reina titulara, venguèt reina a part entièra a la mòrt de son paire (1479).
- 1479: Alienòr Ièra de Navarra. Èra filha del rei precedent e de la reina Blanca Ièra de Navarra. Esposèt en 1436 Gaston IV (1425-1472), comte de Fois.
Ostal de Fois[modificar | modificar la font]
- 1479-1483: Francés Fèbus. Èra felen de la precedenta per son paire Gaston V, comte de Fois. Sa maire èra Magdalena de França (1443-1495).
- 1479-1483: Regéncia de Magdalena de França.
- 1483-1517: Catarina Ièra de Navarra. Èra sòrre del rei precedent. La Nauta Navarra foguèt confiscada en 1512 pel reialme de Castelha.
- 1483-1494: Regéncia de Magdalena de França.
Ostal de Labrit[modificar | modificar la font]
- 1484-1516: Joan III, Tanben sonat Joan de Labrit. Esposèt en 1484 la reina precedenta (aprèp un noviatge avortat amb Anna de Bretanha puèi sa sòrre Isabèl de Bretanha). Èra filh d'Alan de Labrit (vèrs 1440-1522), comte de Gravas, e de Francesa de Bles-Bretanha (mòrta en 1481), comtessa de Peiregòrd. Tanben foguèt comte de Peiregòrd de 1481 a 1516, vescomte de Limòtges a partir de 1481 e vescomte de Tartàs a una data indeterminada.
- 1516-1555: Enric II, tanben sonat Enric de Labrit. Èra filh del precedent e de la reina Catarina Ièra de Navarra. Tanben foguèt senhor de Labrit de 1522 a 1550, puèi duc de Labrit de 1550 a 1555 e vescomte de Limòtges en 1555.
- 1555-1572: Joana III, tanben sonada Joana de Labrit. Èra filha del precedent e de Margarida de França (1492-1549). Tanben foguèt duquessa de Labrit a partir de 1556 e vescomtessa de Limòtges.
Ostal de Borbon (capecian)[modificar | modificar la font]
- 1555-1562: Antòni Ièr de Navarra, tanben sonat Antòni de Borbon. Esposèt la precedenta en 1548 e èra filh de Carles de Borbon (1489-1537, duc de Vendôme, e de Francesa d'Alençon. Tanben foguèt duc de Borbon, duc de Vendôme de 1537 a 1562, duc de Beaumont de 1550 a 1562 e duc de Labrit de 1556 a 1562.
- 1572-1607: Enric III de Borbon (Enric IV coma rei de França).
[modificar | modificar la font]
[modificar | modificar la font]
La Bassa Navarra s'uniguèt a la corona de França a partir de 1607.
- 1610-1643: Loís II, rei de França jol nom de Loís XIII
- 1643-1715: Loís III, rei de França jol nom de Loís XIV
- 1715-1774: Loís IV, rei de França jol nom de Loís XV
- 1774-1789: Loís V, rei de França jol nom de Loís XVI
Lo reialme de Navarra dispareguèt en 1789 amb la reorganizacion administrativa de França d'ara enlà devesida en departaments. La Bassa Navarra, ultim reliquat del reialme de Navarra, foguèt integrada al departament francés dels Pirenèus Basses (uèi Pirenèus Atlantics). Lo títol de rei de Navarra desapareguèt tanben mentre que lo de rei de França èra remplaçat per rei dels Franceses. Lo títol tradicional de rei de Navarra, mas non pas lo reialme, foguèt restablit al moment de la Restauracion en 1814 puèi en 1815.
- 1814-1824: Loís VI, rei de França jol nom de Loís XVIII
- 1824-1830: Carles V, rei de França jol nom de Carles X
Lo títol de rei de Navarra desapareguèt definitivament en seguida de la revolucion de 1830, Loís Felip Ièr prenguèt lo títol de rei dels franceses.
[modificar | modificar la font]
Al moment de l'annexion de Nauta Navarra en 1512, Ferrand, rei d'Aragon, foguèt proclamat rei de Navarra; en 1516, aportèt lo reialme a sa filha Joana la Fòla, reina de Castelha. Lo reialme de Navarra demorèt tre alara, del punt de vista espanhòl, ligat al reialme de Castelha, lo monarca espanhòl portèt tre aquel moment lo títol de rei de Navarra. Es encara portat uèi pel rei Felip VI.
[modificar | modificar la font]
D'unes, doblidant que la corona de Navarra es estada unida a la corona de França en 1620 per Loís XIII, discutisson tot çò que seguís la mòrt de Loís XVI e afirman que los « reis titulars de Navarra » serián apuèi (sens tenir pas compte d'una pretenduda « lei salica » que « seriá pas pertinenta » per Navarra, en despièch de l'acte de 1620) :
- 1793-1795 : Loís de França, filh de Loís XVI.
- 1795-1851 : Maria Terèsa de França, tanben sonada Madame Royale, sòrre del precedent. Maridada amb son cosin german Loís Antòni d'Artés, duc d'Engoleime (« Loís XIX »), que seriá « rei consòrt de Navarra » (« Loís VII »).
- 1851-1883 : Enric d'Artés, « comte de Chambord », cosin e nebot de la precedenta. Foguèt, jol nom d'« Enric V », fictivament « rei de França » pendent qualques oras en agost de 1830, entre l'abdicacion de son grand paire (Carles X) contrasignada per son oncle (« Loís XIX ») e la proclamacion de son cosin Loís Felip Ièr. Es lo darrièr representant dels Borbons eissits de Loís XV.
- 1883-1907 : Robèrt Ièr, duc de Parma, nebot del precedent.
- 1907-1939 : Enric de Borbon, « duc de Parma », filh del precedent.
- 1939-1950 : Josèp de Borbon, « duc de Parma », fraire del precedent.
- 1950-1959 : Èli de Borbon, « duc de Parma », fraire dels precedents.
- 1959-1974 : Robèrt de Borbon, « duc de Parma », filh del precedent.
- 1974-1983 : Elisabèt de Borbon, sòrre del precedent.
- 1983-1994 : Maria Francesa de Borbon, sòrre dels precedents.
- 1994- : Alícia de Borbon (nascuda en 1917), sòrre dels precedents. Es veusa d'Anfós de Borbon (1901-1964), pretendent al tròn de las Doas Sicílias.


text:
Jooble vous permet d'accéder en 1 clic à toutes les offres d'emploi en France.en savoir plus
Emploi Canton de La Voulte-sur-Rhône, Job Canton de La Voulte-sur-Rhône
Les offres d'emploi populaires en Canton de La Voulte-sur-Rhône
agent Canton de La Voulte-sur-Rhône
alternance Canton de La Voulte-sur-Rhône
assistante Canton de La Voulte-sur-Rhône
chauffeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
infirmier Canton de La Voulte-sur-Rhône
administratif Canton de La Voulte-sur-Rhône
adv Canton de La Voulte-sur-Rhône
agent administratif Canton de La Voulte-sur-Rhône
aide Canton de La Voulte-sur-Rhône
aide domicile Canton de La Voulte-sur-Rhône
animateur Canton de La Voulte-sur-Rhône
apprenti Canton de La Voulte-sur-Rhône
assistant commercial Canton de La Voulte-sur-Rhône
assistant export Canton de La Voulte-sur-Rhône
auto Canton de La Voulte-sur-Rhône
automaticien Canton de La Voulte-sur-Rhône
automobile Canton de La Voulte-sur-Rhône
baby sitting Canton de La Voulte-sur-Rhône
batiment Canton de La Voulte-sur-Rhône
bebe Canton de La Voulte-sur-Rhône
bilingue Canton de La Voulte-sur-Rhône
biologiste Canton de La Voulte-sur-Rhône
boulanger Canton de La Voulte-sur-Rhône
bts alternance Canton de La Voulte-sur-Rhône
centre Canton de La Voulte-sur-Rhône
chargé Canton de La Voulte-sur-Rhône
chaudronnier Canton de La Voulte-sur-Rhône
chauffage Canton de La Voulte-sur-Rhône
chauffeur pl Canton de La Voulte-sur-Rhône
chef Canton de La Voulte-sur-Rhône
chercher Canton de La Voulte-sur-Rhône
comptable Canton de La Voulte-sur-Rhône
conducteur Canton de La Voulte-sur-Rhône
conducteur pl Canton de La Voulte-sur-Rhône
conseil Canton de La Voulte-sur-Rhône
consultant Canton de La Voulte-sur-Rhône
controleur Canton de La Voulte-sur-Rhône
coordinateur Canton de La Voulte-sur-Rhône
cuisine Canton de La Voulte-sur-Rhône
debutant Canton de La Voulte-sur-Rhône
developpeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
directeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
domicile Canton de La Voulte-sur-Rhône
droit Canton de La Voulte-sur-Rhône
educateur Canton de La Voulte-sur-Rhône
enfants Canton de La Voulte-sur-Rhône
étudiant Canton de La Voulte-sur-Rhône
export Canton de La Voulte-sur-Rhône
femme Canton de La Voulte-sur-Rhône
femme menage Canton de La Voulte-sur-Rhône
formateur Canton de La Voulte-sur-Rhône
garde Canton de La Voulte-sur-Rhône
garde d'enfant Canton de La Voulte-sur-Rhône
général Canton de La Voulte-sur-Rhône
gestion Canton de La Voulte-sur-Rhône
hotesse Canton de La Voulte-sur-Rhône
hotesse caisse Canton de La Voulte-sur-Rhône
immobilier Canton de La Voulte-sur-Rhône
ingénieur Canton de La Voulte-sur-Rhône
laboratoire Canton de La Voulte-sur-Rhône
maintenance Canton de La Voulte-sur-Rhône
maternelle Canton de La Voulte-sur-Rhône
médecin Canton de La Voulte-sur-Rhône
ménage Canton de La Voulte-sur-Rhône
net Canton de La Voulte-sur-Rhône
nounou Canton de La Voulte-sur-Rhône
nuit Canton de La Voulte-sur-Rhône
paie Canton de La Voulte-sur-Rhône
partiel Canton de La Voulte-sur-Rhône
patissier Canton de La Voulte-sur-Rhône
pharmacie Canton de La Voulte-sur-Rhône
pl Canton de La Voulte-sur-Rhône
presse Canton de La Voulte-sur-Rhône
prof Canton de La Voulte-sur-Rhône
professeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
programmeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
rayon Canton de La Voulte-sur-Rhône
recherche Canton de La Voulte-sur-Rhône
recrute Canton de La Voulte-sur-Rhône
responsable Canton de La Voulte-sur-Rhône
saint Canton de La Voulte-sur-Rhône
senior Canton de La Voulte-sur-Rhône
service Canton de La Voulte-sur-Rhône
site Canton de La Voulte-sur-Rhône
social Canton de La Voulte-sur-Rhône
soignants Canton de La Voulte-sur-Rhône
soudeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
sport Canton de La Voulte-sur-Rhône
stage Canton de La Voulte-sur-Rhône
stagiaire Canton de La Voulte-sur-Rhône
technicien Canton de La Voulte-sur-Rhône
technicien maintenance Canton de La Voulte-sur-Rhône
telephonie Canton de La Voulte-sur-Rhône
temps Canton de La Voulte-sur-Rhône
temps partiel Canton de La Voulte-sur-Rhône
territorial Canton de La Voulte-sur-Rhône
travaux Canton de La Voulte-sur-Rhône
vendeur Canton de La Voulte-sur-Rhône
vente Canton de La Voulte-sur-Rhône
Recherche d'emploi par ville Canton de La Voulte-sur-Rhône
emploi La Voulte-sur-Rhône, 07800
emploi Charmes-sur-Rhône, 04800
emploi Saint-Fortunat-sur-Eyrieux, 51300
emploi Saint-Cierge-la-Serre, 14350
emploi Saint-Georges-les-Bains, 45460


text:
Malawi
Malawi (oficialament Republica de Malawi) es un país que se tròba plaçat al sud-èst d'Africa. Limita a l'oèst amb Zambia, a l'oèst, sud e èst amb Moçambic e al nòrd amb Tanzania. Sa capitala es Lilongüe.
Lo gentilici es malawian - a.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Anteriorament, durant lo protectorat anglés lo país foguèt apelat Nyassaland (Niassalandia) - es dire, Tèrra del Lac (en idiòmas bantu Niassa o Nyassa significa: lac), Malawi se sonèt en d'autre temps Maravi, o ‘la lutz rebatuda’, en fasent referéncia benlèu a la ludentor del solelh sul Lac Malawi. Las còstas del Lac Malawi son abitadas dempuèi de milièrs d'ans segon las rèstas trobadas en catacions arqueologicas recentas. La majoritat de la populacion actuala aperten a grops etnics bantos qu'arribèron dins la region qualque temps abans l'arribada dels primièrs comerçants d'esclaus arabis e los primièrs exploradors portugueses. Los missionaris e colonizadors britanics, apareisson tre la fin del decenni de 1850, après l'arribada dins la region de David Livingstone.
Las tèrras fertilas de Malawi favorizèron l'implantacion rapida de colons angleses e lo desvolopament comercial de la region, e en 1891 declaravan la constitucion del protectorat Britanic de Nyassaland. En 1953 lo Nyassaland Britanic se jonhèt amb la Rodèsia del Nòrd (uèi Zambia) e la Rodèsia del Sud (actualament Zimbabwe) per formar la Federacion de Rodesia e Nyassaland.
Aquesta Confederacion s'acabariá en 1964 amb l'independéncia de Malawi, après l'eleccion de Hastings Kamuzu Banda del Malawi Congress Party (MCP) - coma lo cap del país, en 1963. Dos ans pus tard, lo president Banda declarariá la Republica de Malawi coma un estat unipartidari e lo caractèr obligatòri per totes los ciutadans d'aperténer al MCP.
En 1971 Banda foguèt nomenat president vitalici en desvolopant dins los ans seguents una politica repressiva contra quina oposicion que siá que sorgiguèsse. Lo cap de la Liga Socialista de Malawi, Dr Attati Mpakati, se veguèt obligat a s'exiliar e en 1983 apareguèt assassinat. Los fondadors del Movement per la Libertat de Malawi, Orton e Bòrd Chirwa, foguèron empresonats en 1981 e acusats de ‘conspiracion’. La dirigenta sindicala, Chakufwa Chihana foguèt empresonada en 1970 en passant sèt ans en preson e en tornant a èsser condemnada a dos ans de preson, en 1992 acusada de "sedicion". La siá violacion constanta dels dreches umans empediguèron pas qu'en 1991 los Estats Units anoncièsson publicament lo sieu apiegi incondicional al govèrn de Banda.
Banda mantenguèt bonas relacions diplomaticas amb los govèrns racistas d'Africa del Sud e Rodèsia e ajudèt en la repression del movement d'independéncia en Moçambic e, après 1975, ajudèt lo grop rebèl RENAMO, d'oposicion dins lo govèrn moçambican.
Mas los cambiaments internacionals après la desaparicion dels blòcs militèsses, supausèt que lo regim de Banda comencèsse a recebre de pressions per acabar amb tanta repression e assassinat politic, çò que jonhut a l'aumentacion del malcontentament popular per la desastrosa situacion economica de la populacion e l'ascens de la preséncia dels partits de l'oposicion, forcèron la realizacion en 1993 d'un referendum subre la fin de l'unipartidisme e la democratizacion de la vida publica.
Lo 17 de mai de 1994 aguèron luòc las primièras eleccions liuras jos una constitucion provisòria. Bakili Muluzi, cap del United Democratic Front (UDF, Front Democratic Unit), foguèt elegit en aquestas eleccions.
Politica[modificar | modificar la font]
Malawi a una democracia multipartidaria dempuèi 1994. Segon la constitucion de 1995, lo president, qu'es al meteis temps cap de Govèrn e cap de l'Estat, es elegit per sufragi universal e dirècte cada cinc ans. Lo vicepresident es elegit amassa amb lo president. En mai, lo president a la possibilitat d'elegir un segond vicepresident, que deu èsser d'autre partit politic. Lo president causís tanben los membres del sieu govèrn, que pòdon o pas èsser de membres de la cambra legislativa.
L'Assemblada Nacionala de Malawi compta 193 deputats, elegits per mandats de cinc ans. Per d'autra part, la Constitucion prevei l'existéncia d'un Senat (cambra nauta) de 80 membres, mas fins a la data es pas estat creat. Lo Senat auriá la foncion de representar los caps tradicionals e los divèrses districtes geografics, en mai de determinats grops d'interès, coma las femnas, los joves o los andicapats.
La Constitucion establís un poder judiciari independent. Lo sistèma judiciari de Malawi, basat en lo modèl anglés, es compausat per de tribunals inferiors, un Naut Tribunal e un Tribunal Suprèm d'Apellacion.
Geografia[modificar | modificar la font]
A l'èst del país se tròba lo Lac Niassa, tanben conegut coma Lac Malawi.
Lo país se tròba administrativament dividit en tres regions: la region nòrd, amb capitala a Mzuzu, la region centre, amb capitala a Lilongüe, qu'es la pus granda vila de la nacion, e la region sud amb capitala a Blantyre. Lo país descen en nautor segontes anam de la frontièra de l'oèst al Lac Niassa.
La montanha pus nauta del país es lo Satipwa, amb 3002 mètres d'altitud.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Malawi.
Cultura[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]


text:
Jaïnisme
Lo Jaïnisme (en sanscrit जैन) es una religion qu'a per origina al sègle VI aC una reforma de l'indoïsme. Lo mot de Jaïnisme deriva del sanscrit Jina (« victoriós »). A aperaquí sièis milions de cresents, principalament en Índia. Amb fòrça influéncia dins totes los domenis, especialament lo cultural. Dins l'aspècte politic es remarcable que Ghandi èra un simpatizant d'aquesta religion. Los principals concèptes del Jaïnisme son los de ahimsa (« non-violéncia ») e lo de karma. Considèran l'Univèrs coma etèrne (jamai creat) mas que passa una sèria d'estadis; l'actual seriá de declivi e dins lo darrièr i auriá un tornar començar. Creson que la realitat es compausada per dos principis etèrnes: Jiva (« esperit ») e Ajiva (« non-esperit: matèria en forma de temps, espaci e movement »). Lo contacte entre aquestes dos principis es l'origina del patiment, del qual se pòt pas escapar amb las reencarnacions successivas ni mai amb d'accions bonas. Moksha es la desliurança qu'implica una evasion del mecanisme de causa e efècte (Karma) e sa destruccion. Los dieus an capacitat sonque d'influïr, son pas revestits d'omnipoténcia e pòdon pas escapar del cicle vital, en primièr se devon encarnar en umans e arribar a monge per tal d'obténer lo Moksha. Per tal de respectar lo concèpte de non-violéncia en mai de practicar lo vegetarianisme excluson las altras noiriduras coma la màger part de las rasigas (podriá morir un animal en las arrancant) e l'alh e la ceba (considerats coma excitants). Procuran non se morir de nueit per amor de non tuar accidentalament cap èsser vivent. Lo còde moral jaïnista consistís a refusar la violéncia, lo mentit, lo panatòri, la possession e la sexualitat (celibat absolut en cas dels monges). Generalament los laïcs jaïnistas an de costumas pus libras que los monges. Las doas principalas sèctas monacalas del Jaïnisme son los Svetambara que creson en l'egalitat entre sèxes e los Digambara qu'en son contraris (abans la Moksha las femnas se devon encarnar en òme). Se crei que los monges Digambara son los nomenats gymnosophos (« coneisseires de las femnas ») pels grècs al temps de l'expedicion en Índia d'Alexandre lo Grand.