text:
Tractats de Roma
Dos tractats foguèron signats a Roma lo 25 de març de 1957. S'apèlan lo Tractat de Roma (abusivament) o los Tractats de Roma.
S'agís :
- del Tractat instituent la Comunautat Economica Europèa. Es l’acte fondator de la Comunautat Economica Europèa (CEE). Foguèt signat per Alemanha, França, Itàlia e los tres païses de Benelux : Belgica, Luxemborg e Païses Basses. Aqueste tractat instituiguèt lo Mercat Comun e definiguèt las basas de la Politica Agricòla Comuna (PAC) mesa en òbra en 1962.
Constituís lo sol tractat de patz signat entre poténcias belligerantas europèas a l’eissida de la Segonda Guèrra Mondiala.
- del Tractat instituent la CEEA, apelat Comunautat Europèa de l'Energia Atomica o Euratom.
- De mai, lo Tractat CECA es estat junt a aquestes dos tèxtes.
Modificacion dels tractats[modificar | modificar la font]
Lo Tractat de Maastricht del 7 de febrièr de 1992 a renomenat la Comunautat Economica Europèa en Comunautat Europèa. Lo nom del Tractat es doncas vengut oficialament : « Tractat Instituent la Comunautat Europèa ».
Lo Tractat es estat modificat successivament per :
- L’Acte Unic europèu signat a Luxemborg, entrat en vigor lo 1èr de julhet de 1987 ;
- Lo Tractat de Maastricht, entrat en vigor lo 1èr de novembre de 1993, instituent l’Union Europèa.
- Lo Tractat d'Amsterdam, entrat en vigor lo 1èr de mai de 1999, modificant lo tractat sus l’Union Europèa, los tractats instituent las Comunautats Europèas e cèrts actes connèxes.
- Lo Tractat de Niça, entrat en vigor lo 1èr de febrièr de 2003.
- Lo Tractat de Roma de 2004, tanben dich Tractat establissent una Constitucion per Euròpa, signat lo 29 d'octobre de 2004 pels caps d'Estat membres de l’Union Europèa. L'entrada en vigor d'aqueste darrièr tractat demòra çaquelà incertana aprèp lo reget per referendum del tractat en França e als Païses Basses en 2005.


c: text/html

text:
1976
Aquesta pagina concernís l'an 1976 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Sodan[modificar | modificar la font]
Temptativa de còp d'estat menada per lei partisans dau partit islamista Umma dirigit per Sadiq al-Mahdi. Un milièr d'òmes venguts de Libia intrèron dins la capitala e assaièron de conquistar lei luòcs dau poder sodanés. Après tres jorns de combats, foguèron finalament vencuts per l'arribada d'unitats blindadas e lo sostèn d'Egipte au govèrn de Gaafar Nimeiry. Lei relacions entre Sodan e Libia venguèron marridas per d'annadas. En revènge, Nimeiry decidèt de se raprochar deis islamistas per neutralizar la principala fònt d'oposicion a son poder e acomencèt rapidament de negociar una aliança ambé Sadiq al-Mahdi.
Seichèlas[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 29 de junh.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau premier carri de combat de tresena generacion (lo T-80 sovietic). A respèct dei carris de segonda generacion, dispausan d'un blindatge composit e de sistèmas informatics d'estabilizacion e de contraròtle de tir que permeton de destrurre rapidament una buta a una portada d'au mens 2 000 m.
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada de la mesa en orbita de la mission estatsunidenca Viking 2 a l'entorn de Mart. Lo 3 de setembre, la sonda principala larguèt un module d'atteratge que capitèt de se pausar a la superficia de la planeta. La mission estudièt en particular la composicion atmosferica e la preséncia d'una forma de vida. Foncionèt fins a 1978.
Fisica[modificar | modificar la font]
Descubèrta d'un lepton novèu dich tau per Martin Lewis Perl. Aquela particula a de proprietats similaras a aquelei de l'electron mai sa massa es aperaquí 3 500 còps pus granda. L'autor d'aquela descubèrta recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1995.
Informatica[modificar | modificar la font]
Intrada en servici dau Cray-1 que foguèt lo premier superordinator. Desvolopat per la companhiá estatsunidenca Cray, conoguèt un succès important e plusors unitats foguèron produchas.
D'autra part, desvolopament dau sistèma operatiu CP/M per l'engenhaire estatsunidenc Gary Kildall (1942-1994). Aqueu sistèma venguèt rapidament lo sistèma d'esplecha estandard deis ordinators 8 bits de la fin deis annadas 1970 fins au desvolopament de MS-DOS per Microsoft.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 d'agost - Audrey Tautou, actritz francesa
- 27 de setembre - Francesco Totti, fotbolaire italian
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Howlin' Wolf, musician american (n.1910)
- 12 de genièr - Agatha Christie, escrivana anglesa (n.1890)
- 1 de febrièr - Werner Heisenberg, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (n.1901)
- 1 de febrièr - George Whipple, scientific american, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina (n.1878)
- 1 d'abril - Max Ernst, pintor surrealista alemand (n. 1891)
- 17 d'abril - Henrik Dam, mètge danés, Prèmi Nobel (n.1895)
- 26 de mai - Martin Heidegger, filosòf alemand (n.1889)
- 22 d'agost - Juscelino Kubitschek de Oliveira, president de Brasil (n.1902)
- 26 de setembre - Lavoslav Ružička, quimista croat, Prèmi Nobel (n.1887)
- 6 de decembre - João Goulart, president de Brasil (n.1918)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Livigno
Livigno (en lombard e romanch Livign) es una vila de la Província de Sondrio, de la region de lombardia. Es situada a la sèrra dels Alps. La vila de Livigno profèita d'un estatut de zòna franca, per èsser pas subjècte a cèrts impòstes com la TVA. Aquò provòca un fòrt desvolopament toristic, subretot a partir de las annadas 1950 atal de pòt comprar a mai barats tabat, sucre, alcòl, carburant. L'origina de la zòna franca ven de en l'isolament de la zòna, fins a la dubertura del pas del Foscagno, pendent l'ivèrn s'i podiá pas accedir a causa de la nèu.


text:
Boofzheim
Boofzheim en alemannisch (Boofzheim en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Situat en plen Ried, lo vilatge fa partida del costat de Benfeld e del arrondissement de Sélestat-Erstein. A situat al encreuament de la D5 #que connècta Benfeld al Alemanha e la D468 parallela al Rhin #que connècta Estrasburg a Bâle en transeünt per de nombroses pòbles fleuris de Alsace. Per en un autre luòc, a situat sus la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) #que connècta la font del Rhin, situada a Andermatt a Soïssa, a la siá desbocadura a Rotterdam. Los abitants an conegut jol nom de Boofzheimois.
Situé en plein Ried, le village fait partie du canton de Benfeld et de l'arrondissement de Sélestat-Erstein. Il est situé au croisement de la D5 qui relie Benfeld à l'Allemagne et la D468 parallèle au Rhin qui relie Strasbourg à Bâle en passant par de nombreux villages fleuris d'Alsace. Par ailleurs, il est situé sur la Véloroute Rhin EV 15 (1 320 km) qui relie la source du Rhin, située à Andermatt en Suisse, à son embouchure à Rotterdam. Les habitants sont connus sous le nom de Boofzheimois.
Istòria[modificar | modificar la font]
Es cap al Sègle XI #qu'apareis per las primièras fes lo bourg de Botesheim. Lo pòble aperten dos sègle mai tard per mitat a la abbaye de Sant-Étienne de Estrasburg e en partida a l'avesque d'Estrasburg. Cap al començament del Sègle XVI lo pòble passa entre las mans de la familha Mueg #qu'adòpta la religion reformada cap a 1545. En 1636, lo Suedés fan incursiós en Alsace e destruisson gaireben totalament lo pòble. Après la guèrra de Trenta Ans lo pòble se repeuple mercés a l'aportacion dels immigrats suisses e olandeses. En 1684, Paul Jacques Mueg, proprietari del pòble, en essent defallit, lo domeni a partejat entre desparièras familhas. Al cors de la Segonda Guèrra mondiala, Boofzheim, sofrís de combats #que se desenrotllen en la siá périphérie. Lo pòble a deslotjat en 1939. A la fin dels hostilités un tèrç del pòble es sinistrat pels combats #qu'opausan los Aliats, lançats en la reconquête dels territòris ocupats. Los Alemands temptan désespérément de lançar una contra ofensiva en genièr 1945 sens succès d'en un autre luòc. Lo pòble a liberat per las tropas aliadas.
C'est vers le Sègle XI qu'apparaît pour la première fois le bourg de Botesheim. Le village appartient deux siècle plus tard pour moitié à l'abbaye de Saint-Étienne de Strasbourg et en partie à l'évêque de Strasbourg. Vers le début du Sègle XVI le village passe entre les mains de la famille Mueg qui adopte la religion réformée vers 1545. En 1636, les Suédois font des incursions en Alsace et détruisent presque entièrement le village. Après la guerre de Trente Ans le village se repeuple grâce à l'apport des immigrés suisses et hollandais. En 1684, Paul Jacques Mueg, propriétaire du village, étant décédé, le domaine est partagé entre différentes familles. Au cours de la Seconde Guerre mondiale, Boofzheim, souffre des combats qui se déroulent dans sa périphérie. Le village est évacué en 1939. À la fin des hostilités un tiers du village est sinistré par les combats qui opposent les Alliés, lancés dans la reconquête des territoires occupés. Les Allemands tentent désespérément de lancer une contre offensive en janvier 1945 sans succès d'ailleurs. Le village est libéré par les troupes alliées.


text:
1658
Aquesta pagina concernís l'an 1658 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Espanha e renovalament de l'aliança amb Anglatèrra. Lei Francés e leis Anglés ataquèron Dunquèrca. Lo 14 de junh, l'armada francesa capitèt d'infligir una desfacha dura ais Espanhòus a la batalha dei Dunas. Aquò permetèt d'ocupar Dunquèrca (23 de junh) que foguèt laissada ais Anglés (26 de junh). Aquela desfacha descoratjèt Espanha e la patz foguèt signada tre l'annada seguenta. Regardant leis afaires alemands, França jonhèt la Liga de Ren, grop format dei princes alemands opausats ai Habsborg.
Dins lo Reiaume, la decision per leis autoritats d'arrestar l'utilizacion deis ardits dins la region de Solonha i entraïnèt una insureccion importanta dicha Revòuta deis Esclopiers. D'efèct, utilizada dempuei lei trèbols de la Fonda, aquela moneda de coire representava la màger part de l'esparnha deis abitants e d'uneis aristocratas. Per reprimir lo movement, lo cardenau Mazarin mandèt una armada que deguèt menar de combats durs fins a la capitulacion deis insurgents en 1659.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Mogòl[modificar | modificar la font]
Victòria d'Aurangzeb còntra son paire e emperaire Shah Jahan que foguèt capturat e estremat a Agra puei còntra lei fòrças de son fraire ainat, e successor designat de son paire, Dara Shikoh. Après aquelei succès, Aurangzeb se proclamèt emperaire lo 31 de julhet.


text:
Saint-Aignan-de-Cramesnil
Saint-Aignan-de-Cramesnil es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat se situa a 15 km al sud de Can.
La commune se situe à 15 km au sud de Caen.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Al cors del periòde revolucionari de la Convencion nacionala (1792-1795), la municipalitat a portat lo nom de Aignan-lo-Pròpri[1].
La glèisa a #èsser lo blanc de bombardements l'an 1944.
Au cours de la période révolutionnaire de la Convention nationale (1792-1795), la commune a porté le nom d'Aignan-le-Propre[1].
La glèisa a été la cible de bombardements en 1944.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Nòta de Sant-Aignan-de-Cramesnil sul luòc Dels pòbles de Cassini a las municipalitats d'uèi del EHESS, consultat lo 27 de julhet de 2012.


text:
850
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 850 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Francia Occidentala[modificar | modificar la font]
Perseguida de la guèrra còntra Bretanha amb una incursion dau duc Nominoe que li permetèt d'ocupar Angieus e sa region. Lo còmte Lambert II de Nantas abandonèt alora tornarmai lo camp dau rèi franc per s'aliar ambé lei Bretons. Lo 15 d'aost, aquela coalicion capitèt d'ocupar Nantas e Rennes. D'incursions foguèron organizats còntra lo Comtat de Maine onte lei Francs perdèron Lo Mans.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Adopcion d'una lèi sus l'estatut dei dhimmis per lo califa Al-Mutawakkil. Marquèt una rompedura a respèct de la politica de tolerància de sei predecessors car ordonèt unei discriminacions coma la creacion de signes vestimentaris per leis identificar, la destruccion d'unei luòcs de culte bastits dempuei la conquista musulmana ò de limitacions regardant lo drech de trabalhar dins l'administracion. Aquò entraïnèt de tensions ambé lei populacions crestianas, lei josievas e lei zoroastrianas. En Iraq, destruccion dau Tombèu d'Hussein per luchar còntra l'influéncia dau chiisme. Coma ambé lei decisions regardant lei dhimmis, aquò marquèt una rompedura ambé la politica dei califas predecessors e entraïnèt una agitacion importanta au sen dei chiistas.
En Armenia, acomençament d'una insureccion sostenguda per l'Emirat de Tiflis a l'apogèu de sa poissança.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Engenhariá[modificar | modificar la font]
Publicacion a Bagdad per lei fraires Banu Musa dau Libre dei Dispositius Engenhós que depinta uneis aparelhs e dispositius avançats, compres de sistèmas automatics.


text:
Moldàvia (estat)
Moldàvia (en romanés Moldova) es un estat dau sud-èst d'Euròpa. Confronta Romania a l'oèst e Ucraïna a l'èst. Forma la partida orientala de la region istorica romanesa de Moldàvia. A 33 843 km² e 4 128 047 estatjants (2008).
Sa capitala es Chişinău (prononciar [kiʃi'nəw]).
Lo gentilici es moldau -ava.
Somari
Istòria[modificar | modificar la font]
Politica[modificar | modificar la font]
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia umana[modificar | modificar la font]
Veire tanben: demografia de Moldàvia
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Moldàvia.
Cultura[modificar | modificar la font]
-
Mapa dei subdivisions de l'estat de Moldàvia (en romanés). Lei regions autonòmas son Transnístria (franja a l'extrèm èst) e Gagauzia (en mauva).
-
-
Estatua d'Estève lo Grand
-
L'Arc de Trionf a Chişinău
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Sit oficiau
- Sit oficiau dau govèrn
- Sit oficiau dau Parlament
- Relacions entre Moldàvia e l'Union Europèa (sit de la Comission)
- Ministèri deis Afaires Estrangiers


text:
Noam Chomsky
Avram Noam Chomsky (XoMcbkий en ucraïnian (AFI: [ˈxomski]) (nascut a Filadèlfia en Pensilvània lo 7 de decembre de 1928) es un lingüista e un pensaire politic estatsunidenc.
Professor de Lingüistica de l'Institut Tecnologic de Massachusetts, desvolopèt la Gramatica generativa e transformacionala.
Contribuiguèt a la revolucion de la psicologia cognitiva amb l'òbra Conducha Verbala, revision de l'òbra de B. F. Skinner, ont questiona l'aprochament conductista a l'estudi sus la ment e sul lengatge, dominant dins los ans 1950.
Sa vision naturalista sus l'estudi del lengatge a tanben influenciat la filosofia del lengatge e la filosofia de la ment. Establiguèt un classament dels lengatges formals en tèrmes de lor poder generatiu, apelat « Ierarquia de Chomsky ».
En mai de son òbra lingüistica, Chomsky es reputat per sa defensa de la libertat d'expression, per son activisme politic, e per sa critica de la politica exteriora dels Estats Units e d'autres govèrns. Se considèra coma un socialista libertari simpatizant de l'anarcosindicalisme.
- 1000 articles fondamentals
- Lingüista american
- Naissença en 1928
- Escrivan altermondialista
- Escrivan libertari
- Filosòf american
- Sciéncias cognitivas
- Anarquista
- Personalitat de l'altermondialisme
- Filosòf atèu
- Cercaire en relacions internacionalas
- Aquisicion del lengatge
- Lengatge
- Escrivan d'analisi
- Personalitat de la geopolitica


text:
Economia de Swaziland
Swaziland es un pichon país ont l'agricultura de subsisténcia es la font de trabalh de mai de 70% de la populacion. Lo sector industrial s'i es diversificat après lo decenni de 1980, en essent LO sucre e la polpa de fusta importants produchs d'exportacion. En 2007 s'ensagèt de modernizar e diversificar l'indústria, coma responsa a una casuda dels prèses del sucre dins l'Union Europèa. En ans recents l'extraccion minerala perdèt importància, solament l'extraccion de carbon e las peirièras de pèira demòran importantas[1].
Barrat pel territòri de Africa del Sud, en avent solament una pichona frontièra terrèstra amb Moçambic, Swaziland depend gaireben totalament de l'economia sud-africana, origina de mai de 90% de las siás importacions e destinacion de mai de 60% de las siás exportacions. La taxa de cambiament de sa moneda, lo lilangeni, es fixa per rapòrt al rand, e la siá politica monetària es somesa a la d'Africa del Sud[1].


text:
Lòna
Una lòna es una estenduda d'aiga generalament salada e pauc prigonda, separada de la mar per un cordon litoral. Aqueste cordon es constituït de sabla e entrecopat de passatges nomenats graus, que permeton la comunicacion de la lòna amb la mar. Lo tèrme pòt tanben designar d'unas sompas o trauc d'aiga mai o mens temporaris.
Subre la còsta mediterranèa d'Occitània, las lònas se dison d'estanhs, podèm citar per exemple:
Veire tanben[modificar | modificar la font]
- Lònas temporàrias mediterranèas
- Lo lagon a l'interior d'un atòl


text:
Biologia cellulara
La biologia cellulara, tanben coneguda coma citologia, es una disciplina de la biologia qu'estúdia las cellulas e lors organitas, los procediments vitals que s'i debanan e mai los mecanismes permetent lor subrevida (reproduccion, metabolisme, omeostasia, neguentropia, comunicacion) sens doblidar la caracteristica principala de la cellula viventa, de saber, la mòrt, que benlèu es programada geneticament (apoptòsi) o pòt èsser lo resultat d'una agression (necròsi).
Quant a l'istologia, es l'estudi de las cellulas a un nivèl superior, es a dire de lors agençaments en teissuts e de lors interaccions (joncions cellularas simplas, etc.).


text:
Vandals
Los Vandals èran un pòble indoeuropèu de la familha germanica que abitava dins las regions riberencas de la mar Baltica (dins la zona de las actualas Alemanha e Polonha) en Euròpa Centrala.
Somari
Origina dels Vandals[modificar | modificar la font]
Los Lugions o Vandals ocupavan lo territòri a l'oèst del flume de Vistula e al cant de l'Oder, fins al nòrd de Boèmia. Lo mot de Vandal sembla d'aver doas significacions: vòl dire « los que càmbian » e « los abils »; mentre que lor autre nom, Lugis o Lugions, a tanben una significacion dobla: vòl dire messorguièrs e confederats. Sembla èsser qu'al començament las tribús dels Vandulis (o Vandalis) e la dels Lugis (o Lugions), amassa amb las dels Silinges, Omans, Burs, Varins (segurament nomenats tanben Auarins), Diduns, Elvecons, Aris o Charins, Manimis (benlèu una autra denominacion dels Omans), Elisis e Naarvals correspondián a de grops pichons d'origina similara (encara que es pas segur que totas las tribús foguèsson de la meteissa origina) e integravan una branca del grop dels Ermions (de la meteissa manièra que los Sueus e lors tribús pròchas), e se formèt apuèi un grand grop identificat generalament coma Lugions, que lor nom designava totes los pòbles components, quitament los Vandals. Apuèi (cap al sègle II dC) s'utilizèt lo nom de Vandals per l'ensemble de pòbles. Mai d'un pòble cèlta coma los Osen o los Cotins entrèt al grop dels Lugions. L'arribada dels Gòts los desplaçèt cap al sud e s'establiguèron en riba de la Mar Negra; doncas foguèron de vesins, e de còps d'aliats, dels Gòts. Al sègle I dC, las tribús del grop dels Lugions o Lugis (inclús las tribús de la branca dels Vandals), foguèron frequentament en guèrra contra los Sueus e los Quads, en formar partida de còps una aliança amb autras tribús, especialament los Ermundurs. Al mièg del sègle venquèron un rei sueu, e en 84 dC sosmetèron temporalament los Quads. Pendent una partida d'aqueste sègle e al seguent, s'amassèron las divèrsas tribús de Lugions e devenguèron un grop màger conegut coma Vandals. Al temps de las Guèrras Marcomanas predomina ja la denominacion de Vandals, e apareisson dividits en grops diferents: los Silinges, los Lacrings e los Victòvals, aquestes darrièrs governats pel linhatge dels Astings o Asdings, que lor nom evòca lor cabeladura longa.
Amb los Longobards, los Lacrings e los Victòvals o Victofalis crotzèron Danubi cap a 167 e demandèron de s'establir en Panónia. Los Asdings o Victòvals, dirigits par Rao e Rapte (noms que son traduches coma *tuèu e *biga), foguèron pas admeses en Panònia (ont s'èran establits los Longobards e los Lacrings), doncas avancèron cap a 171 en direccion de la zona mejana de la region de las Carpatas pendent las Guèrras Marcomanas, e d'acòrd amb los romans s'installèron dins la termièra nòrd de Dacia.
Apuèi s'aproprièron la Dacia Occidentala. Sembla que los Vandals quedèron dividits unicament en Asdings (o Victòvals) e Silinges, e que la tribú dels Lacrings despareguèt barrejada entre los dos grops e amb los Longobards al sègle III. A partir de 275, los Asdings s'afrontèron amb los Gòts per la possession del Banat (abandonat per Roma), mentre que los Silinges, segurament jos la pression dels Gòts, abandonèron lors implantaments en Silèsia e migrèron amb los Burgundis e s'establiguèron dins la zona de Men. Lors atacs contra Rètia foguèron refusats per *Probe. Lo rei asding Wisumarh (Wisumar) combatèt contra los Gòts provenents de l'èst comandats per Geberic, qu'ataquèron lors territòris. Wisumarh moriguèt dins la lucha contra los Gòts e los integrants de las tribús de Vandals que se volguèron pas sometre als Gòts passèron en territòri imperial, e s'establiguèron en Panònia, ont tanben s'establiguèron los Quads. Al començament del sègle V avián abandonat Panònia (coma tanben los Quads) e se junhèron als Sueus e als Alans per tal d'ocupar las Gàllias. Dins las primièras luchas de l'an 406 moriguèt lo rei Godegisel. Paucs ans apuèi los dos grops vandals acabèron fusionats. Arribèron en Espanha en 409 dC, ont s'establiguèron coma federats. Sembla que los Silinges donèron lor nom a Silèsia (derivat de Silíngia) e los Vandals en general lo donèron a Andalosia (« Vandalusia »). Un ducat de Pomerània portèt ancianament lo nom de Vandàlia.
Entrada en Espanha[modificar | modificar la font]
Los passatges dels Pirenèus èran defenduts en 408 pels fraires Didim e Verian, amb de tropas compausadas per de colons, esclaus e trabalhadors, qu'èran pagadas per els los meteisses, mas aguèron de s'afrontar amb las fòrças de Constantin III, proclamat emperaire en Britània e en Gàllia, dirigidas pel filh de l'emperaire, Constant, que après èsser nomenat cesar per son paire, èra estat nomenat tanben august e aviá recebut lo govèrn d'Ispània. La peticion d'ajuda dels dos poguèt pas èsser atenguda per l'emperaire Onori que se limitèt a enviar una letra en encoratjant los defendeires; los dos fraires foguèron derrotats e Constantin III foguèt reconegut coma august per Onori. Constant designèt per comandant de las fòrças que defendián los passatges pirenencs lo general Geronci, mas lo volguèt destituir rapidament, e Geronci se revoltèt e proclamèt emperaire son amic Maxim. Geronci daissèt los passatges pirenencs, derrotèt Constant, qu'executèt, e anèt contra Constantin III a Arle, que foguèt assetjada, mas foguèt derrotat quand Constantin recebèt de renfortiments d'Onori, e fugiguèt en Ispània (409), ont se soicidèt. Constantin III e son filh Julian s'autregèron a las fòrças d'Onori dirigidas per Constanci, e portats a Ravena ont foguèron assassinats en 411. Las fòrças de Geronci, majoritàriament barbaras, volguèron pas o poguèron pas evitar lo passatge dels Vandals dirigits per Godigisclus, que veniá tanben amb los Alans e los Sueus (409). Aqueles darrièrs foguèron los primièrs que crosèron los passatges occidentals e s'establiguèron en Astúrias e en Galícia; los Vandals èran devesits en dos grops, los Asdings e los Silinges; los primièrs, que crossèron los Pirenèus Centrals, anèron cap a Saragossa e puèi a [Clúnia] e s'establiguèron dins la region de Salamanca; los Alans (que foguèron lo pòble mai nombrós) s'establiguèron al sud dels precedents, en Lusitània; e los Vandals silinges s'establiguèron en Betica. Lo territòri dels Vandals asdinges, crosat pel riu Duero, foguèt ambicionat pels Alans e pels Sueus, que l'ataquèron, e los Asdinges se desplacèron alavetz cap al nòrd, a las tèrras dels Asturs e al nòrd de Galícia (414) mentre que los Alans ocupèron Cartaginesa (411-414). Dins aquel temps la província de Tarraconense reconeissiá Maxim, proclamat pel general Geronci al començament de 409, mas tanben lo reconeissián probablament las autoritats de las autras províncias ont los Vandals e los autres pòbles s'èran establits. A aquela epòca lo país dels vascons se faguèt independent de facto.
Formacion e apogèu del reialme vandal[modificar | modificar la font]
Lo règne de Genseric[modificar | modificar la font]
A la prima de 429, los Vandals, comandats per lor rei Genseric, decidiguèron de passar en Africa amb l'intencion de s'apropriar las zonas agricòlas melhoras. Per aquò atenhèron de vaissèls que'n crossèron l'estrech de Gibartar e arribèron a Tanger e a Ceuta. Se desplacèron puèi cap a l'èst, e atenhèron, après mantun ans de lucha, lo contraròtle de l'Africa Romana e controtlèron la màger fònt de produccion de gran de l'empèri vielh, que tre aquel moment aguèt de crompar lo gran als Vandals, e suportar lors ràzzias dins la Mediterranèa Occidentala, a travèrs lo pòrt de Cartage e la flòta imperiala que i avián capturada. Genseric capitèt de s'apoderar de basas maritimas de valor estrategica granda per tal de controtlar lo comèrci maritim de la Mediterranèa Occidentala: las Illas Balearas, Corsega, Sardenha e Sicília.
Lo contraròtle vandal del nòrd d'Africa durèt un pauc mai d'un sègle e se caracterizèt per un afebliment militar progressiu de l'armada vandala, una incapacitat granda de lors reis e aristocràcia cortesana per trapar un modus vivendi acceptable amb los grops dirigents romans.


text:
Breux (Mòsa)
Breux es una comuna francesa administrada per lo departament de Mòsa de la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat es délimitée al nòrd-es per la frontièra bèlga #que la separa de la província de Luxemborg. Los pòbles bèlgas los mai prèps son Limes al nòrd e Sommethonne a l'èst.
La commune est délimitée au nord-est par la frontière belge qui la sépare de la province de Luxembourg. Les villages belges les plus proches sont Limes au nord et Sommethonne à l’est.


text:
Molliens-Dreuil
Moyin-Dreu (Sonme) en picard ( Molliens-Dreuil en francés) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Molliens-Dreuil A situat en l'anautita vallée del ruisseau de Sant-Landon, a l'Oèst de Amians.
Molliens-Dreuil est située dans la haute vallée du ruisseau de Saint-Landon, à l'Ouest d'Amiens.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La châtellenie levava de Picquigny de la Modèl:S- a la Revolucion ; Molliens i aguèt erigit en municipalitat en 1209.
Dreuil Èra una pairie de la châtellenie de Picquigny.
- Destruccion de laModèl:7 e Cuirassier (Lt-coronèl de Langle) lo 6 de junh de 1940 per laModèl:7 e Panzerdivision de Rommel.
La châtellenie relevait de Picquigny du Modèl:S- à la Révolution ; Molliens fut érigée en commune en 1209.
Dreuil était une pairie de la châtellenie de Picquigny.
- Destruction du 7en Cuirassier (Lt-colonel de Langle) le 6 juin 1940 par la 7en Panzerdivision de Rommel.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ ovni - Los OVNIS vistes de près: França 1954, 5 de novembre, Molliens-Vidame, Soma
- ↑ ovni - Les OVNIS vus de près: France 1954, 5 novembre, Molliens-Vidame, Somme


text:
Rancourt (Somme)
Rancourt (Somme) es una comuna francesa, situada dins lo departament de Somme e la region de Picardia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Rancourt I aviá situat sus una linha de tranchées en lo moment de la Batalha de la Soma l'an 1916. La 40ème Division de Infanterie francesa i a destacat en reprenent del terren a l'enemic.
Rancourt était situé sur une ligne de tranchées lors de la Bataille de la Somme en 1916. La 40ème Division d'Infanterie française y a excellé reprenant du terrain à l'ennemi.


text:
Conselh de l'Union Europèa
Lo Conselh de l'Union Europèa, anteriorament nomenat Conselh dels Ministres de l'Union Europèa, es lo principal organ legislatiu e de presa de decision de l'Union Europèa. En aquel Conselh, los representants dels govèrns defendon lors interèsses e establisson de compromeses per pervenir a una decision comuna, en prenent en compte los punts de vista del Parlament Europèu e dels parlaments estatals. Las reünions del Conselh se debanan a Brussèlas, alevat las realizadas en abril e en octobre que se fan dins la vila de Luxemborg. Los Govèrns trabalhan per ensajar de se manifestar amb una sola votz en de questions de politica exteriora, assistits pel Naut Representant per la Politica Exteriora e la Seguretat Comuna, foncion a l'ora d'ara exercida per Javier Solana.


text:
Espeluga deths Tres Hrairs
Era Espeluga deths Tres Hrairs qu'embarra un sarròt d'òbras d'art parietau deth Magdalenian (Paleolitic Superior). Qu'apartien ath hialat d'espelugas ornadas dera cadea pirenenca-cantabrica. Que's tròba en Coserans, ens Pirenèus, ena comuna de Montesquiu Avantés e en departament d'Arièja. D'ua altitud de 465 m, qu'ei vesia dera Espeluga deth Tuc d'Audobèrt, deth medish periòde, arreconeguda peths sòns nombrosi objèctes d'art mobiliari.
Qu'ei coneguda pera arrepresentacion parietau de dus èsters miei-òmis miei-animaus (teriantropia), rare en art parietau. Eth prumèr, en tot presentar amassa eras caracteristicas d'un uman e d'un bisont, que s'apera eth « broish damb er arc musicau » per'mor que sembla hèr ad aguest instrument de còrdas hregadas. Entath dusau, eras interpretacions successivas que l'an designat com un broish practicant un rite magic o un diu deths animaus nommat eth « diu cornut » o enqüèra com un chaman en transit.
Er interior qu'embarra tanben un peirat e un larèr.
Que deu eth sòn nom aths tres hilhs Max, Jacques e Louis deth comte Henri Bégouën qui eth 20 o eth 21 de julh de 1914 e descorbiren era entrada dera espeluga.


text:
Salvador Espriu
Salvador Espriu i Castelló (Sant Coloma de Farners, 1913 - Barcelona, 1985) foguèt un poèta, dramaturg e romancièr catalan, considerat un dels renovadors, amassa amb Josep Pla e Josep Maria de Sagarra, de la pròsa catalana de formulas del noucentisme.
Biografia[modificar | modificar la font]
La produccion literària d'Espriu es vasta, mas cal destacar los libres de poèmas Cementiri de Sinera (Lo cementèri de Sinera), El caminant i el mur (Lo en caminant e lo mur) e La pell de brau ("La pèl de taure"), probablament la siá òbra mai coneguda, que desvolòpa la vision de la problematica istorica, morala e sociala d'Espanha. Al cors de la siá òbra poetica (d'estil modernista) , Espriu desvolòpa un quite mond, identificat amb "Sinera", qu'es lo nom d'Arenys legit al revèrs. Primera història d'Esther (Primièra istòria d'Esther) es la siá primièra òbra dramatica, qualificada per l'autor coma una "improvisacion per mariòtas", per lo sieu caractèr grotesc. Mai tard escriguèt Una altra Fedra, si ua plau (Una autra Fedra, si vos plai), a la demanda de l'actritz Núria Espert.
Las musicacions de poèmas sieus faches per Raimon an contribuit fòrça a difondre la siá òbra. Cal remarcar las Cançons de la roda del temps (Cançons de la ròda del temps) e lo poèma He vist aqueata terra (Ai gardat aquela tèrra), magnifica contemplació de Catalonha mejançant lo païsatge d'Arenys de Mar. Segon lo quite Espriu, Raimon cantava los sieus poèmas coma degun o aviá pas fach jamai.


text:
Origami
L'origami (折り紙, de oru, plegar, e de kami, papièr) es lo nom japonés de l'art de plegar lo papièr.
Istòria[modificar | modificar la font]
Aqueste art es originari de Japon, que i es sonat jiezhi, tèrme qu'amassa las tecnicas de plegatge de papièr e de papièr talhat, que lo descopatge i supera lo plegatge. L'origami japonés a sas originas dins las ceremonias, que lo papièr aital plegat permetia d'ornar las taulas (mai que mai las crugas de sake).
Lo pus ancian usatge de l'origami en religion conegut a l'ora d'ara es lo Katashiro, representacion d'una divinitat, utilizada pendent las ceremonias Shintoistas del temple Ise.


text:
Parc Natural d'Arrábida
Lo Parc Natural d'Arrábida es una resèrva biogenetica situada dins la Sèrra d'Arrábida, al districte de Setúbal, en Portugal.
Lo Parc Natural d'Arrábida foguèt declarat l'an 1976, amb una extension aproximativa de 10 800 ha, en protegint vegetacion maquis de tipe mediterranèu nascuda a aquel microclima amb semblanças a regions adriaticas, coma Dalmàcia. La fauna es fòrça diversificada, malgrat aver sofèrt grandas alteracions dempuèi lo sègle XIX.
Fins al començament del sègle XX èra encara possible d'observar lops, pòrcs senglars e cèrvis. Lo Parc Natural es integrat en rets internacionalas de conservacion. Tot lo sieu territòri es classificat com a Luòc d'Especial d'Interès per la Conservacion de la Natura - Biotòp CORINE. Compren divèrses airals de Resèrva Integrala, coma lo Bòsc del Solitário, lo Bòsc del Vidal e lo Bòsc Tampa.
Flòra[modificar | modificar la font]
Dins aquel airal protegit subsistís una vegetacion naturala de granda importància conservacionista, pas sonque dempuèi lo punt d'enguarda nacional mas tanben internacional.
Fauna[modificar | modificar la font]
Al Parc Natural d'Arrábida son enregistradas un nombre considerable d'espècias, que 213 vertebrats: 8 d'anfibians, 16 de reptils, 154 d'ausèls e 35 de mamifèrs.


text:
Prússia
Prússia (en alemand Preußen, (del latin: Borussia, Prussia o Prutenia; en polonés Prusy; en rus Prussija; en lituanian Prūsija) foguèt lo mai important dels ancians estats alemands. Se situava al nòrd de çò qu'èra l'anciana Alemanha unificada. La superficia totala d'aquela entitat arribèt a èsser de 292 800 km² durant lo 2n Reich alemand (1871-1918). La Prússia originala nasquèt sus las ribas de la Mar Baltica dins çò qu'es actualament Lituània, Polonha e Russia. Coneguèt una tendéncia expansionista importanta cap a l'Alemanha renana, a l'oèst.
Ducat puèi reialme, venguèt en 1918 una republica jol nom d'Estat liure de Prússia.


text:
1912
Aquesta pagina concernís l'an 1912 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
- 7 de genier : leis Italians capitèt de destruir una flòta otomana au larg de Kunfuda
America[modificar | modificar la font]
Mexic[modificar | modificar la font]
Perseguida de la Revolucion Mexicana. Maucontent de la presidéncia de Francisco Madero qu'aplicava lentament sei projèctes de reformas agricòlas, Emiliano Zapata se revoutèt tornarmai. Unei caps revolucionaris l'imitèron entraïnant una multiplicacion deis insureccions dirigidas còntra lo govèrn centrau.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
En març, premiera mission militara aeriana de nuech realizada en març per l'aviator italian Giulio Gavotti (1882-1939). En Alemanha, intrada en servici de la premiera mina terrèstra modèrna que foguèt per la seguida largament copiada per leis autrei país.
Astronomia[modificar | modificar la font]
L'estudi de la variacion deis estèlas cefeidas permetèt a Henrietta Leavitt (1868-1921) de descubrir una relacion lineara entre periòde de variacion e luminositat mejana que se pòu utilizar per mesurar de distàncias espacialas.
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion de la turbina que porta son nom per l'engenhaire austrian Viktor Kaplan (1876-1934). Au contrari dei turbinas ja existentas (turbina Francis de 1855), presentava l'avantatge de poder esplechar d'un biais eficaç lei cors d'aigas presentant un debit important e de diferéncias d'autor feblas.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion d'estudis sus la difraccion dei rais X per lo fisician alemand Max von Laue (1879-1960) que li permetèron de donar la premiera explicacion sus la natura dei rais X. Recebèt lo Prèmi Nobel de Fisica 1914.
Geologia[modificar | modificar la font]
Premiera formulacion de la teoria de la deriva dei continents per lo meteorològ alemand Alfred Wegener (1880-1930). Pasmens, franc de quauqueis excepcions, aquela teoria foguèt ignorada ò mau aculhida per la communautat scientifica fins ais annadas 1960.
L'annada 1912 es tanben sovent considerada coma aquela de la fondacion de la volcanologia modèrna ambé la bastida dau premier observatòri sus lo volcan Kilauea a l'iniciativa dau geològ estatsunidenc Thomas Jaggar (1871-1953).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 19 de genièr - Leonid Kantorovich, economista sovietic, Prèmi Nobel (m. 1986)
- 21 de genièr - Konrad Emil Bloch, bioquimista alemand, Prèmi Nobel (m. 2000)
- 23 de març - Wernher von Braun, scientific e engenhaire alemand (m. 1977)
- 28 de genièr - Jackson Pollock, pintor american (m. 1956)
- 30 de genièr - Horst Matthai Quelle, filosòf alemand (m. 1999)
- 31 de genièr - Camilo Ponce Enríquez, president d'Eqüator (m. 1976)
- 19 de febrièr - Anton Buttigieg, president de Malta (m. 1983)
- 11 de març - Walter Guevara Arze, president de Bolívia (m. 1996)
- 15 d'abril - Kim Il Sung, president de la Corèa del Nòrd (m. 1994)
- 19 d'abril - Glenn T. Seaborg, quimista american, Prèmi Nobel en kemio (m. 1999)
- 26 de març - James Callaghan, òme politic britanic, èx-primièr ministre (m. 2005)
- 21 d'abril - Marcel Camus, realizator francés (m. 1982)
- 22 de mai - Herbert C. Brown, quimista britanic, Prèmi Nobel (m. 2004)
- 28 de mai - Patrick White, escrivan australian, Prèmi Nobel (m. 1990)
- 28 de mai - Rogèr Lapassada, escrivan bearnés (m. 1999)
- 30 de mai - Julius Axelrod, bioquimista american, Prèmi Nobel (m. 2004)
- 14 de julhet - Woody Guthrie, musician american (m. 1967)
- 31 de julhet - Milton Friedman, economista american, Prèmi Nobel (m. 2006)
- 10 d'agost - Jorge Amado, escrivan brasilièr (m. 2001)
- 11 d'agost - Thanom Kittikachorn, primièr ministre de Tailàndia (m. 2004)
- 13 d'agost - Salvador Luria, scientific italian, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 18 d'agost - Elsa Morante, escrivana italiana (m. 1985)
- 23 d'agost - Gene Kelly, actor american (m. 1996)
- 30 d'agost - Edward Mills Purcell, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 5 de setembre - John Cage, musician american (m. 1992)
- 29 de setembre - Michelangelo Antonioni, realizator italian (m. 2007)
- 29 de setembre - Pere Calders, escrivan catalan (m. 1994)
- 7 d'octobre - Fernando Belaúnde Terry, president de Peró (m. 2002)
- 17 d'octobre - Papa Joan Pau I (m. 1978)
- 18 d'octobre - Philibert Tsiranana, president de Madagascar (m. 1978)
- 3 de novembre - Alfredo Stroessner, dictator de Paraguai (m. 2006)
- 19 de novembre - George Emil Palade, scientific romanés, Prèmi Nobel (m. 2008)
- 30 de novembre - Hugo del Carril, cantaire argentin (m. 1989)
- 13 de decembre - Luiz Gonzaga, compositor e cantaire brasilièr (m. 1989)
- 18 de decembre - Givi Javakhishvili, primièr ministre de Georgia (m. 1985)
- decembre - Abubakar Tafawa Balewa, primièr ministre de Nigèria (m. 1966)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 25 de febrièr - Grand-Duc Guilhèm IV de Luxemborg (n. 1852)
- 29 de març - Robert Falcon Scott, explorador anglés del Pòl Sud (n. 1868)
- 20 d'abril - Bram Stoker, escrivan anglés (n. 1847)
- 14 de mai - August Strindberg, escrivan suedés (n. 1849)
- 15 de mai - Albino Jara, president de Paraguai (n. 1877)
- 30 de mai - Wilbur Wright, pionièr american en l'aviacion (n. 1867)
- 12 de junh - Frédéric Passy, economista francés, Prèmi Nobel de la patz (n. 1822)
- 17 de julhet - Henri Poincaré, matematician francés (n. 1854)
- 22 de julhet - François-Charles Ostyn, personalitat de la Comuna de París (n. 1823)
- 16 d'agost - Johann Martin Schleyer, sacerdot alemand, creator del Volapük (n. 1831)
- 6 d'octobre - Auguste Marie François Beernaert, primièr ministre de Belgica, Prèmi Nobel de la Patz (n. 1829)
- 12 de novembre - José Canalejas Méndez, primièr ministre d'Espanha (n. 1854)
- Marcos Antonio Cabral, president de la Republica Dominicana (n. 1842)
- Georges Arnold, personalitat de la Comuna de París (n. 1837)
- Enric Pelisson, felibre bearnés (n. 1846)


text:
Orival (Sèina Maritima)
Orival es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Sèina Maritima e la region de la Nauta Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Orival Es una municipalitat situada sul marge esquèrre de la Seine dintre Elbeuf e Roan.
L'essencial de la superficie de la municipalitat a representat per bòsques vallonnées (bòsc domaniale de la Londe-Rouvray).
Lo bourg de Orival es principalament entre dos ensems de plateaux "typiques" de la près de Seine, en un vallon en abocant la Seine ; mas s'estend egalament tota la longitud de la Seine en contrebas de las plateaux.
Orival est une commune située sur la rive gauche de la Seine entre Elbeuf et Rouen.
L'essentiel de la superficie de la commune est représentée par des forêts vallonnées (forêt domaniale de la Londe-Rouvray).
Le bourg d'Orival est principalement entre deux ensembles de plateaux "typiques" du bord de Seine, dans un vallon débouchant sur la Seine ; mais s'étale également tout le long de la Seine en contrebas des plateaux.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Orival, pòt èsser retracée per las traces antròpiques amassadas sus luòc, los documents relatius a l'istòria son escasses, mas quora son presentas permeton de verificar cèrtas ipotèsis.
L'histoire d'Orival, peut être retracée par les traces anthropiques trouvées sur place, les documents relatifs à l'histoire sont rares, mais lorsqu'ils sont présents permettent de vérifier certaines hypothèses.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
]]


text:
1565
Aquesta pagina concernís l'an 1565 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Coma en 1563, lo negus Sarsa Dengel (1563-1597) deguèt reprimir una insureccion menada per un de sei cosins qu'assaièt sensa succès de conquistar lo poder.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri de Vijayanagar[modificar | modificar la font]
Destruccion de l'armada de Vijayanagar a la batalha de Talikota e pilhatge de la capitala. La mòrt de l'emperaire sus lo prat batalhier entraïnèt tanben una crisi de succession.


text:
Periòde Glaciari de Würm
Lo Periòde glaciari de Würm o Glaciacion de Würm es lo nom donat pels geològs a la glaciacion europèa que se debanèt entre 120 000 e 10 000 avC. Lo tèrme Würm a per origina un riu alpenc de Bavièra, que marca aperaquí l'avança glaciària maximala d'aqueste periòde. Los Alps foguèron lo luòc de las primièras recercas scientificas sistematicas sus las glaciacion que foguèron menada per Louis Agassiz al començament del sègle XIX. Lo darrièr periòde glaciari i foguèt intensivament estudiat. L'analisi estatistica dels pollèns microfossilizats trobats dins los depaus geologics, permetèron de datar los cambiaments dramatics de l'environament europèu pendent la glaciacion de Würm. Al maximum de la glaciacion, ca 24,000–10,000, la pus granda part de l'Euròpa centrala, de l'Euròpa de l'oèst e de l'Eurasia èran d'estèpas o de tondra, mentre que los Alps presentavan camps de glaç e glacièrs de montanha. Escandinàvia e gaireben tota la Grand Bretanha èran cobertas de glaç.
Durant Würm, lo Glacièr de Ròse cobrissiá lo plan soís entièr, atenhent las regions actualas de Solothurn e Aarau. Dins la region de Bèrna rejonhiá lo glacièr Aar. Lo Glacièr de Ren es a l'ora d'ara lo subjècte d'estudis detalhats. Los glacièrs de Reuss e Limmat avancèron tan luènh que Jura. Los glacièrs de montanha e de pè de mont daissèron son emprenta en escafar totas las traças de las glaciacions precedentas de Günz e Mindel, e en depausar de morrenas de fons e terminalas dins diferentas fasas de retraccion e tanben de depausses de loess.


text:
1957
Aquesta pagina concernís l'an 1957 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Mond[modificar | modificar la font]
- 6 de març - independéncia de Ghana
- 31 d'agost - independéncia de Malàisia
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Astronomia[modificar | modificar la font]
Capitada dau premier vòl de la fusada sovietica R-7 Semiorka lo 21 d'aost. Puei capitada de la premiera temptativa, totjorn sovietica de mesa en orbita d'un satellit artificiau (Sputnik 1) lo 4 d'octòbre. De son caire, leis Estats Units capitèron lo premier tir de la fusada Atlàs lo 11 de decembre.
Fisica[modificar | modificar la font]
Publicacion d'un estudi sus la fusion termonucleara per lo fisician britanic John Lawson (1923-2008). I prensentèt lei condicions necessàrias per obtenir una reaccion de fusion que son d'ara endavant dichas critèri de Lawson.
Medecina[modificar | modificar la font]
Capitada de la premiera implantacion d'un còrs artificiau (sus un chin) per lo mètge estatsunidenc Willem Johan Kolff (1911-2009). L'animau subrevisquèt 90 minutas. Aquò marquèt lo començament de recèrcas importantas regardant lo desvolopament d'un còr artificiau per l'èsser uman.
Quimia[modificar | modificar la font]
Formulacion de la teoria BCS — dicha segon leis inicialas de seis autors John Barden, Leon Neil Cooper e John Robert Schrieffer — que permetèt per lo premier còp de descriure lo fenomèn de supraconductivitat descubèrt en 1911 per Heike Kmaerlingh Onnes (1853-1926).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 8 de febrièr - Cindy Wilson, cantaira americana (The B52's)
- 24 de febrièr - Issa Gambar, president d'Azerbaijan
- 10 de març - Osama bin Laden, terrorista arabi (m. 2011)
- 20 de març - Spike Lee, cineasta american
- 20 de març - Georges Marsan, consòl de Monégue
- 23 de març - Lucio Gutiérrez, president d'Eqüator
- 19 d'abril - Afrika Bambaataa, musician american
- 21 d'abril - Faustin-Archange Touadéra, president de Centreafrica
- 22 d'abril - Donald Tusk, president de Polonha
- 24 d'abril - Bamir Topi, president d'Albania
- 29 d'abril - Daniel Day-Lewis, actor britanic
- 10 de mai - Sid Vicious, musician britanic (Sex Pistols) (m. 1979)
- 18 de mai - Ai Weiwei, artista chinés
- 27 de mai - Siouxsie Sioux, cantaira britanica (Siouxsie and the Banshees)
- 31 de mai - Sidi Mohamed Ould Boubacar, primièr ministre de Mauritània
- 7 de junh - Juan Luis Guerra, cantaire e compositor dominican
- 19 de junh - Anna Lindh, femna politica suedesa (m. 2003)
- 28 de junh - Georgi Parvanov, primièr ministre de Bulgaria
- 3 de julhet - Laura Branigan, cantaire americana (m. 2004)
- 29 de julhet - Nelli Kim, gimnasta sovietica
- 18 d'agost - Carole Bouquet, actritz francesa
- 28 d'agost - Ivo Josipović, president croata
- 1 de setembre - Gloria Estefan, cantaira cubana
- 6 de setembre - Michaëlle Jean, governadora generala de Canadà
- 6 de setembre - José Sócrates, primièr ministre de Portugal
- 21 de setembre - Kevin Rudd, primièr ministre d'Austràlia
- 21 d'octobre - Wolfgang Ketterle, fisician alemand, Prèmi Nobel
- 27 d'octobre - Paul Kagame, president de Ruanda
- 27 de novembre - Goodluck Jonathan, president de Nigèria
- 24 de decembre - Hamid Karzai, president d'Afganistan
- Adan Mohamed Nuur Madobe, president de Somalia
- John Barnes, escrivan american
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 10 de genièr - Gabriela Mistral, escrivana chilena, Prèmi Nobel de Literatura (n.1889)
- 14 de genièr - Humphrey Bogart, actor american de cinèma (n.1899)
- 16 de genièr - Arturo Toscanini, compositor italian (n.1867)
- 8 de febrièr - Walther Bothe, fisician alemand, Prèmi Nobel de Fisica (n.1891)
- 4 d'agost - Washington Luís Pereira de Sousa, president de Brasil (n.1869)
- 5 d'agost - Heinrich Otto Wieland, quimista alemand, Prèmi Nobel de Quimia (n.1877)
- 3 de novembre - Wilhelm Reich, psiquiatre alemand (n.1897)


text:
Moirans
Moirans es una comuna arpitana dau Daufinat, situada dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Moirans Se situa al centre del departament, a una vintena de quilomètres de Grenòble, entre Voreppe e Marges.
Aquela municipalitat a traversat pel Isère e un pichon riu, la Morge. Compòrta sustot de zònas humides telefonadas las isles de Moirans, regularament inondadas pendent las cregudas de la Isère abans #que i aja pas bastit la disi #que voreja ara lo riu.
Moirans se situe au centre du département, à une vingtaine de kilomètres de Grenoble, entre Voreppe et Rives.
Cette commune est traversée par l'Isère et une petite rivière, la Morge. Elle comporte notamment des zones humides appelées les isles de Moirans, régulièrement inondées pendant les crues de l'Isère avant que ne soit construite la digue qui borde maintenant la rivière.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Telefonada pendent l'antiquitat Morginum[ref. necessària] e implantada la longitud de la via romaine #qu'anava de la Itàlia a Viena pel caulet de Montgenèvre e Grenòble, Moirans èra una vila-estapa fòrça activa. De totes tempses, los auberges de Moirans, estapa sus la rota Grenòble-Lion, #èsser de reputacions. La mai celèbra, aquela del "Grand Sant François" aperteniá a la familha Pâris #que donarà las quatre famós financièrs del XVIII° sègle. Aquel sojorn de Moirans i aviá cantat en vèrs dempuèi lo XV° sègle : "Se vuelx aler a lo tieu ayze de Grenòble droict a Lion, A Moyranc, " A la Cymaise", I i aurà de pan blanc e de vin bon..." Lo nom a testificat jos la forma latinisée Moringum l'an 928. Segon Albert Dauzat e Charles Rostaing[1], S'agís del suffixe germanique -ingos #qu'a donat los noms en -ans en la region, precedit del nom de persona roman Maurus o germanique Arab. Homonymie étymologique Amb los noms de tipes Mourens del Sud Oèst de la França.
Lo cònsol actual, Gérard Simonet, a #èsser president de la Comunitat d'aglomeracion del País voironnais de 2001 a 2008.
Appelée pendant l'antiquité Morginum[ref. necessària] et implantée le long de la voie romaine qui allait de l'Italie à Vienne par le col de Montgenèvre et Grenoble, Moirans était une ville-étape très active. De tous temps, les auberges de Moirans, étape sur la route Grenoble-Lyon, furent renommées. La plus célèbre, celle du "Grand Saint François" appartenait à la famille Pâris qui donnera les quatre fameux financiers du XVIII° siècle. Ce séjour de Moirans était chanté en vers dès le XV° siècle : "Se vuelx aler à ton ayze de Grenoble droict à Lyon, A Moyranc, " A la Cymaise", Y aura pain blanc et vin bon..." Le nom est attesté sous la forme latinisée Moringum en 928. Selon Albert Dauzat et Charles Rostaing[2], il s'agit du suffixe germanique -ingos qui a donné les noms en -ans dans la région, précédé du nom de personne roman Maurus ou germanique Moro. Homonymie étymologique avec les noms de type Mourens du Sud Ouest de la France.
Le maire actuel, Gérard Simonet, a été président de la Communauté d'agglomération du Pays voironnais de 2001 à 2008.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Diccionari étymologique dels noms de luòcs a França, edicion Larousse 1968.
- ↑ Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France, édition Larousse 1968.


text:
Monegasc
Lo monegasc (nom autoctòn: munegascu) es un parlar ligur (nòrd-italian) que forma una enclava lingüistica a Mónegue, enrodat qu'es per de parlars occitans. Tanben l'occitan niçard si parla tradicionalament a Mónegue, au costat dau ligur monegasc.
Lo ligur monegasc non a minga estatut oficiau a Mónegue e subisse una fòrta diglossia, impauada per la dominacion dau francés qu'es l'unica lenga oficiala. Pasmens lo monegasc benefícia despí lo 1976 d'una iniciacion escolara sistematica a l'escòla.


text:
Èra filha de la professora d'institut Martha Jane Hartt McClenny e a una sòr qu'es tanben actritz nomenada Cathryn Hartt.[1][2] Dempuèi mainada la siá maire l'apuntèt en classas d'interpretacion e als 10 ans comencèt a agir en foncions de teatre infantil, en esperlongant la siá trajectòria posteriora amb divèrsas òbras en cafès-teatres. Coma donada coriosa, val dire que la siá primièra experiéncia cinematografica la menèt a tèrme coma dobla de Faye Dunaway en qualques scènas de Bonnie y Clyde (1967) d'Arthur Penn.
En 1968 se graduèt en l'institut Lake Highland de Dallas e après aparéisser coma extra en la pellicula A Bullet for Pretty Boy (1970), decidiguèt provar astre coma actritz.
En 1973 obtenguèt lo papièr de Jennifer Pace en lo serial Search for Tomorrow, sèria que demorèt fins a 1977. A la fin dels 70 la siá bèla preséncia se faguèt palpabla amb las siás collaboracions en sèrias televisivas coma Kojak, Happy Days, Police Woman (protagonizada per Angie Dickinson), Spider-Man, Barnaby Jones e la legendària Dallas. Va compaginar aqueles trabalhs amb los sieus primièrs papièrs en telefilms coma Escapade (1978), Murder in Music City (1979) e The Memory of Eva Ryker (1980).


text:
Empatia
L'empatia es la capacitat de comprendre la situcion dels autres e viure coma los seus los sentiments d'autrú. Pareis èsser un mecanisme adaptatiu (perque favorizan l'altruisme e la comunicacion). S'es plan una qualitat de l'innat (totas las personas son capablas d'identificar las emocions dels autres e las comparar amb las seunas e totòm possedissèm aquela capacitat dins un gra concrèt), pòt s'entrenar e aumentar mejans l'educacion de las valors, la meditacion o de practicas coma lo volontariat, e mai. Un excès d'empatia o la non distanciacion dels patiments dels autres pòt provocar una depression, frequenta dins professions d'assisténcia (coma las infirmièras) e dins l'ensenhament.
Es diferent de la simpatia o compassion perque lo subjècte sofrís de l'emocion dels autres, va al delà de l'identificar e d'i reaccionar. Qualques corrents esoterics la nomenan telepatia dels sentiments. Los psicopatas o los autistas son de personas qu'an fòrça desvolopada la capacitat empatica.


text:
Cagòt
Los cagòts (tanben aperats capòts, crestians o gesitans) qu'èran un grop sociau horabandit de la populacion bearnesa e gascona qui avèva obligacion de víver estremat de la rèsta de la societat : qu'utilizavan los lors putz pròpis e las loas honts shens poder utilizar los autes, sovent b'entravan dens las glèisas pas sonque per la loa pòrta exclusiva e qu'escotavan la messa a despart de la populacion ; que'us èra vedat de guardar lo bestiar, laurar o quin aute tribalh qui hosse en relacion dab l'alimentacion. En consequéncia que s'especializèn dens lo mestièr de carpentèr. Non podèvan pas maridà's sonque dab d'autes cagòts. En 1514, un grop d'agotes (nom balhat aus cagòts en Navarra) que's planhè auprès deu papa Leon X de las discriminacions qui pativan. Dinc au sègle XV lo lor hat non ho pas autant mauaisit com après. Vastin Lespin que relhèva ua purmèra mencion de la paraula "gesitan" en 1488.
Origina[modificar | modificar la font]
Qu'ei un deus enigmas màgers de l'istòria bearnesa e gascona (e tanben navarresa e espanhòla). Que s'i a perpausat l'etimologia can gòt vienent d'un mesprètz antic ipotetic e infondat peu pòble gòt (au contra, lo gran istorian bearnés deu sègle XVII, Pèir de Marca, que perpausè l'etimologia "caça Gòts" com se hossin estats acaçats peus Gòts) ; d'autas ipotèsis com ua ascendéncia sarrasina, catara o ladras (puish que l'exclusion qui pativan e sembla viéner d'ua met de contagion) que hon perpausadas, mes cadua qu'ei denegada per las honts istoricas.
L'ipotèsi la mei sostienguda uei lo dia qu'ei la de la lèpra, en tot saber que las malaudias de la pèth, per aqueths temps, n'èran pas hòrt coneishudas (que n'i a mei d'ua detzena). Que i a tanben la proximitat deus « arabs » de l'auta part deus Pirenèus, vienguts de país on la lèpra i èra endemica. Las leproserias que's trobavan au pè deus pòrts, com a Auloron. De mei, los cagòts que's mentavan gesitans per la Shalòssa, que cau arreligar lo mot dab un personatge de la Bíblia, Gehasí, qui estó condemnat per lo son mèste Elisèu d'aver tota la soa descendéncia leprosa per aver pecat (2 Reis, V). Enfin, n'ei pas un mistèri que i a, uei lo dia dens lo monde, leprós estremats en endrets a despart, dab la lor descendéncia (Tichilesti, Romania).
En bearnés la paraula cagòt qu'ei demorada com un epitèt abaishant e mespresant.


text:
Barjouville
Barjouville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila de Barjouville se situa al sud de l'aglomeracion de Chartres.
La ville de Barjouville se situe au sud de l'agglomération de Chartres.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Barjouville I aviá trucat Berjonville al Modèl:XVIIIe sègle de contunh, en l'an 1801, #venir Barjouville.(Font : cassini[1])
Barjouville était appelé Berjonville au Modèl:XVIIIe siècle puis, en l'an 1801, devint Barjouville.(Source : cassini[2])


text:
Nantilly
Nantilly es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Sòna e la region de la Franca Comtat.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Nantilly Es un pichon vilatge Franc-comtois del departament de la Anautita-Saône situat en limit de la Bourgogne de la Franca-Comtat aital coma de la Champagne-Ardenne. Al centre d'un poligòn #que los cuiques n'an marcat per Besançon, Dijon, Dole e Langres équidistants de 50 quilomètres. Lo vilatge se situa ne fond d'una pichona vallée (de la Soufroide) e sus los sieus dos flancs. La Saône flueix a 5 km.
Nantilly est un petit village Franc-comtois du département de la Haute-Saône situé en limite de la Bourgogne de la Franche-Comté ainsi que de la Champagne-Ardenne. Au centre d'un polygone dont les angles sont marqués par Besançon, Dijon, Dole et Langres équidistants de 50 kilomètres. Le village se situe en fond d'une petite vallée (de la Soufroide) et sur ses deux flancs. La Saône coule à 5 km.


text:
Metropolitan Museum of Art
Lo Metropolitan Museum of Art qu'ei un deus principaus musèus d'art deu monde. Que's tròba a Nava York on e costeja lo Central Park. Qu'amassa 18 departaments dab un gran nombre de colleccions e d'objèctes de tot escantilh, de totas las contradas deu monde e de totas las epòcas. Enter las soas colleccions, que's pòden mentàver: la colleccion de l'Antiquitat classica, l'Egipte Antica, l'Etat Mejana, los mèstes europèus de la pintrura e de l'escultura, las armaduras, las armas e los instruments de musica.
Aquesta darrèra colleccion qu'amassa instruments representatius de diferentas encontradas e epòcas e tanben instruments de mèstes com vriulons d'estradivaris, Amati o lo piano mei ancian conservat au dia de uei e òbra de Bartolomeo Cristofori.


text:
Psilophyta
L'embrancament dels Psilofites es una division dels vegetals vasculars que compren pas uèi que de plantas erbacèas. Reduch a dos genres, de còps, es uèi acampada als Ofioglossales al sen dels Filicofites.
Los Psilofites son restacats a de formas fossilas del genre Rhynia (e plantas vesinas) de l'èra primària que lo genre Psilotum actual parteja amb elas un cèrt nombre de caractèrs arcaïcs.
Somari
Etimologia[modificar | modificar la font]
Lo mot Psilophyta ven del grèc psilos ("nut, denudat") (ψιλός [1]) que fa allusion a las tijas pareissent deprovesidas de fuèlhas.
Classificacion classica[modificar | modificar la font]
Los Psilofites comprenon una sola familha, las Psilotacèas. Se ne rencontra pas qu'un desenat d'espècias dins lo mond e una sola en Euròpa, Psilotum nudum.
- classa Psilopsida
- òrdre Psilotales
- familha Psilotaceae
- genre Psilotum Sw.
- Psilotum complanatum Sw.
- Psilotum X intermedium W.H. Wagner
- Psilotum nudum (L.) Beauv.
- genre Tmesipteris
- genre Psilotum Sw.
- familha Psilotaceae
- òrdre Psilotales
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Psilophyta (=Psilotophyta)[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 564825 Psilophyta (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17002 Psilotophyta (en)
- Referéncia NCBI : Psilotophyta (en)
Psilopsida (=Psilotopsida)[modificar | modificar la font]
- Referéncia ITIS : TSN 500010 Psilopsida (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17003 Psilotopsida (en)
- Referéncia NCBI : Psilotopsida (en)
Psilotales[modificar | modificar la font]
- Psilotales dins Stevens, P.F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 7, May 2006 (continuously updated since). (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17004 Psilotales (en)
- Referéncia NCBI : Psilotales (en)
Psilotaceae[modificar | modificar la font]
- Psilotaceae dins Flora of North America (en)
- Psilotaceae dins Madagascar Catalogue (en)
- Psilotaceae dins Stevens, P.F. (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. Version 7, May 2006 (continuously updated since). (en)
- Psilotaceae dins Florabase (Austràlia Oèst) (en)
- Referéncia ITIS : TSN 17005 Psilotaceae (en)
- Referéncia NCBI : Psilotaceae (en)
- Referéncia GRIN : familha Psilotaceae Kanitz (en)


text:
Vincenç Ferrièr
Sant Vincenç Ferrièr (en catalan Vicent Ferrer; Valéncia, 23 de genièr de 1350 - Gwened, Bretanha, 5 d'abril de 1419) foguèt un dominican valencian que passèt per una granda part d'Euròpa en predicar sa morala e vision del cristianisme. Gràcias a sa formacion intellectuala de nivèl naut, influiguèt decisivament la cort del Papa Beneset XIII d'Avinhon e dins la causida de la dinastia castelhana dels Trastamara per regnar sus la Corona d'Aragon. Es venerat coma sant per divèrsas confessions crestianas.
Biografia[modificar | modificar la font]
Sortit d'una familha valenciana nòbla, estudièt la filosofia e quand faguèt dètz-e-sèt ans dintrèt dins l'Òrdre de Sant Domergue. Contunhèt sos estudis superiors dins los convents dominicans de Barcelona, a Lhèida (entre 1369 e1372), ont aguèt coma mèstre Tomàs Carnicer e puèi a Tolosa. A partir de 1385, ensenhèt la teologia dins lps estudis de Valéncia.
En 1379 coneguèt lo legat pontifici a la cort de Pèire lo Ceremoniós, lo cardenal Pedro Martínez de Luna. Aquela relacion faguèt que prenguèt lo partit del papa d'Avinhon, Clamenç VII, que s'enfrontava a Urban VI. En 1394, Pèire de Luna foguèt elegit papa pels cardenals avinhonencs jol nom de Beneset XIII, e aqueste causiguèt Vincenç Ferrièr coma son confessor personal e a l'encòp conselhièr, e èra ja son penitenciari apostolic. Ferrièr pasmens refusèt de venir cardenal per umilitat.
Lo futur sant Vincenç venguèt en Provença a l'entorn de 1400 per presicar, e a l'encòp visitar los endreches mai emblematics del catolicisme en Occitània, abans de partir pel Dalfinat per ensajar de convertir los "erètges" valdeses e catars. Se sap que passèt a Ais lo 27 d'octobre de 1400 e qu'i demorèt fins al 1èr de decembre. I tornèt mantun còp e presiquèt tanben a Marselha. Pasmens lo testimoniatge mai complet del passatge de Ferrièr en Provença es lo del borgués arlatenc Bertran Boisset en febrièr de 1401:
- L'an que desus, lo jorn X de febrier, venc un fraire predicador en Arle, per son non apelat frayre Vincens, e prediquet a l'arsivesquat tres sermons generals, e motos sermons autres ad predicados d'Arle, tant coma demoret en Arle. E prediquet si autamens e si noblamens que yeu crese que despueis que los Apostols morts foron, e per la fama que las gens en dizien, non fon vist ni auzit home si autamens prediquant, coma aquel davant dig.
- Item, los juzieus a tots los sermons quel dig en Arle, foron presens, per ausir los, que eser y volc.":


text:
Leberon
Leberon (Luberon en francés)[1] es un massís calcari d'Occitània, en Provença, entre lei departaments deis Aups d'Auta Provença e de Vauclusa.
Lo massís compren tres « montanhas » :
- lo Leberon Orientau, lo mai a l'Oèst;
- lo Grand Leberon, lo pus aut (culmina a 1125 m au Morre Negre)
- lo Pichòt Leberon, lo mai a l'Èst.
Lo massís s'estend de l'Oèst a l'Èst de Cavalhon a Manòsca. Es delimitat au nòrd per Ate e la vau de Calavon, e au sud per Durença e la vila de Pertús.
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Leberoun segon la nòrma mistralenca.


text:
Jòcs Olimpics d'estiu de 1980
Los Jòcs Olimpics d'estiu de 1980 (Jòcs de la 22ena Olimpiada) se debanèron a Moscòu Union Sovietica ( 19 de julhet - 3 d'agost de 1980 ).
Somari
- 1 Genèsi
- 2 Delegacions
- 3 Debanar
- 4 Espets e endevenenças
- 5 Programa
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 5.1.1 Alterofilia
- 5.1.2 Atletisme
- 5.1.3 Basquet
- 5.1.4 Bòxa anglesa
- 5.1.5 Cabus
- 5.1.6 Canoe-caiac
- 5.1.7 Ciclisme
- 5.1.8 Equitacion
- 5.1.9 Escrima
- 5.1.10 Fotbòl
- 5.1.11 Gimnastica
- 5.1.12 Handbòl
- 5.1.13 Judo
- 5.1.14 Lucha
- 5.1.15 Natacion
- 5.1.16 Oquei pelena
- 5.1.17 Pentatlon modèrne
- 5.1.18 Rem
- 5.1.19 Tir
- 5.1.20 Tir amb arc
- 5.1.21 Vela
- 5.1.22 Voleibòl
- 5.1.23 Waterpolo
- 5.1 Espòrts e espròvas
- 6 Medalhièr general
- 7 Bibliografia
- 8 Vejatz tanben
- 9 Ligams extèrnes
- 10 Ligams videografics
- 11 Nòtas & referéncias
Genèsi[modificar | modificar la font]
Aprèp l'invasion d'Afganistan per las tropas sovieticas, un cinquantenat de païses [1] boicotegèron aqueles Jòcs, en seguir aital la decision estatsuniana de çò far.
La màger part de los que participèron o faguèron jos la bandièra olimpica sens imnes nimai drapèls pròpis.
Delegacions[modificar | modificar la font]
Debanar[modificar | modificar la font]
Espets e endevenenças[modificar | modificar la font]
Programa[modificar | modificar la font]
Espòrts e espròvas[modificar | modificar la font]
Alterofilia[modificar | modificar la font]
Atletisme[modificar | modificar la font]
-
-
- veire article detalhat Moscòu 1980 - Atletisme
-
Basquet[modificar | modificar la font]
Bòxa anglesa[modificar | modificar la font]
Cabus[modificar | modificar la font]
Canoe-caiac[modificar | modificar la font]
Ciclisme[modificar | modificar la font]
Equitacion[modificar | modificar la font]
Escrima[modificar | modificar la font]
Fotbòl[modificar | modificar la font]
Gimnastica[modificar | modificar la font]
Handbòl[modificar | modificar la font]
Judo[modificar | modificar la font]
Lucha[modificar | modificar la font]
Natacion[modificar | modificar la font]
Oquei pelena[modificar | modificar la font]
Pentatlon modèrne[modificar | modificar la font]
Rem[modificar | modificar la font]
Tir[modificar | modificar la font]
Tir amb arc[modificar | modificar la font]
Vela[modificar | modificar la font]
Voleibòl[modificar | modificar la font]
Waterpolo[modificar | modificar la font]
Medalhièr general[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Ligams videografics[modificar | modificar la font]
-
- sus YouTube... mai de 1420 documents subre Moscòu 1980 en picar coma clau Olympic Games 1980


text:
Consigny
Consigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de la Nauta Marna e la region de Champanha-Ardena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Una via romaine, dicha l'"Anautit Camin", manlevava una part del territòri ont lo vilatge i aguèt bastit. Seguissiá la direccion S/O-N/E. Qualques traces ne son encara visibles.
Une voie romaine, dite le "Haut Chemin", empruntait une partie du territoire où le village fut construit. Elle suivait la direction S/O-N/E. Des traces en sont encore visibles.


text:
Uparlac
Uparlac[1][2][3] (Huparlac en francés) es una comuna situada dins lo departament d'Avairon e la region de Miègjorn-Pirenèus. .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1223, Déodat de Estaing #prestar aumenatge al comte de Rodez per lo sieu castèl de Authun. Lo castèl de Cocural dépendait dels senhors de Tenières. Uparlac #Èsser una importanta nœud viari a la fin de la Modèl:S-. Extrach del Quid.fr
En 1223, Déodat d'Estaing prêta hommage au comte de Rodez pour son château d'Authun. Le château de Cocural dépendait des seigneurs de Tenières. Uparlac fut un important nœud routier à la fin du Modèl:S-. Extrait du Quid.fr
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Saint-Amans-des-Côts, Christian-Pierre Bedel, al canton, 2000
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Haute-Vigneulles
Haute-Vigneulles es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Ancian domeni del évêché.
- Etait Annèxa de Dorvillers a Modèl:La s; la capèla Santa-Crotz i aviá visitat pels fisèles e de pelegrins.
- Ancien domaine de l'évêché.
- Etait annexe de Dorvillers au Sègle XVIII; la chapelle Sainte-Croix était visitée par les fidèles et pèlerins.


text:
Sant Sarnin
Sant Sarnin (del latin Saturninus) foguèt lo primièr avesque crestian de Tolosa. Foguèt mandat per lo papa Fabian I amb sièis autres avesques per tal d'evangelizar Gàllia, pendent lo règne de l'emperaire roman Decius.
Biografia[modificar | modificar la font]
La vida de Sant Sarnin es coneguda gràcias als racontes que ne faguèt la Glèisa crestiana. Amb son disciple Sant Onèst encontrat a Nimes, se n'anèt per las rotas predicar la bona paraula. Despassèron Tolosa e en passar per Aush e Eusa atenguèron Pampalona en Navarra. A Pampalona, totes dos convertiguèron lo senador Firmus e sa familha al cristianisme. Sant Sarnin bategèt lo filh del notable, enfant que vendriá puèi Sant Firmin. Segon la tradicion, aurián tanben batejat de milierats de persona dins un potz, que se sona uèi Pocico de San Cernin. Pasmens del temps de las persecucions dels crestians que se produsiguèron durant lo règne d'Aurelian, Sant Onèst foguèt martirizat, e Sant Sarnin se'n tornèt cap a Tolosa.
Segon los escriches crestians, Sant Sarnin foguèt martirizat a Tolosa dins las circonstàncias seguentas. Alara que se debanava una ceremonia pagana al Capitòli, Sant Sarnin foguèt convidat per los prèires pagans d'onorar l'emperaire en participar al sacrifici d'un taure; coma refusèt, foguèt estacat a la bèstia que lo traguèt e lo rebalèt pel sòl de las carrièras fins a la mòrt.
Sa despolha foguèt amassada per doas crestianas que l'enterrèron dins un valat prigond a l'endrech que l'avián trapat. La legenda ditz que, batudas per la fola, daissèron la vila per se refugiar dins lo pichon vilatge prèp de Castèlnòu d'Arri que se sona uèi lo Mas de las Santas Puèlas. Ilari, avesque del sègle IV, faguèt bastir una pichona glèisa de fusta, un orador, sus la tomba del martir. Es uèi la glèisa del Taur.
La devocion pel sant èra tala a Tolosa que la glèisa principala de la vila ne pòrta lo nom: la Basilica de Sant Sarnin.
Sa fèsta se celèbra lo 29 de novembre. De nombrosas vilas d'Occitània pòrtan lo seu nom: veire Sent Sarnin, en Carcin, Roergue e Perigòrd; Sant Sarnin dins Aude, Sant Sarnin en Ardecha, etc. Es tanben lo patron de mantuna localitat en Navarra: Pampalona, Artaxoa e en Catalonha: Sant Sadurní d'Anoia, Sant Sadurní d'Osormort, Sant Sadurní de l'Heura, Montmajor .