text:
Assemblada Nacionala (França)
L’Assemblada Nacionala es lo nom de la Cambra bassa del Parlament francés definida per la Constitucion de la Cinquena Republica (aviá ja aquel nom jos la Quatrena), lo Senat ne constituís la Cambra nauta. Compausada ara de 579 membres, nomenats deputats, elegits al sufragi universal dirècte a l'escrutinh uninominal majoritari de dos torns de circonscripcion, ten sesilha al palais Borbon (coma fins ara totas las Cambras bassas del Parlament francés dempuèi 1799), dins lo 7en arrondiment sus la riba esquèrra de Sèina a París. Sa faciada monumentala, leugièrament desplaçada a respièch de l'axe de la rèsta del bastiment, dona sul celèbre cai d'Orsay (l'Assemblada Nacionala es d'autra part pròcha del Ministèri dels Afars Estrangièrs e alinhada sul pont de la Concòrdia). S'i accedís al numèro 33, cai d'Orsay, o al numèro 126 de la carrièra de l'Universitat. Eissida d'una istòria rica en constitucions e en sistèmas institucionals divèrses, es de segur l'organ legislatiu mai important de la Cinquena Republica.
Somari
- 1 Istòria
- 1.1 Revolucion Francesa e Primièr Empèri (1789-1814)
- 1.2 Las Restauracions, los Cent Jorns e la Monarquia de Julhet (1814-1848)
- 1.3 Segonda Republica (1848-1852)
- 1.4 Segond Empèri (1852-1870)
- 1.5 Tresena Republica (1870-1940)
- 1.6 Govèrn provisòri (1944-1946)
- 1.7 Quatrena Republica (1946-1958)
- 2 La Vena Republica (dempuèi 1958)
- 2.1 Elections
- 2.2 Session parlamentària
- 2.3 Ròtle
- 2.4 Composicion
- 2.4.1 Condicions e prerogativas del deputat
- 2.4.2 La disposicion
- 2.4.3 Lo burèl
- 2.4.4 Las Comissions
- 2.4.5 Grops politics
- 2.4.6 Sètis de provesir e deputats elegits
- 3 Nòtas e referéncias
- 4 Annèxes
Istòria[modificar | modificar la font]
Revolucion Francesa e Primièr Empèri (1789-1814)[modificar | modificar la font]
Naissença[modificar | modificar la font]
La primièra Assemblada Nacionala Francesa, apelada Assemblada Nacionala Constituenta o pus simplament Constituenta, foguèt proclamada a Versalhas pels deputats del Tèrç Estat, un mes aprèp l'acamp dels Estats Generals, lo 17 de junh de 1789. Seguèt primièr al palais de l'Arquevescat de París abans de s'installar al Manège adjacent al palais de las Teulariás.
Los deputats decidisson d'elaborar una constitucion que limita los poders del monarca. La sobeiranetat s'exercís d'ara endavant pel mejan dels representants del pòble.
La monarquia constitucionala (1791-1792)[modificar | modificar la font]
L'Assemblada Legislativa instaurada per la Constitucion de 1791 (elaborada aprèp la fugida e l'arrestacion a Varennes del rei los 20 e Mois invalide (de junh de)M), compausada de 745 deputats elegits per dos ans al sufragi censitari e indirècte (los electors del « primièr gra », diches tanben ciutadans « actius », son totes los òmes de mai de 25 ans que pagan un impòst o cens egal a la valor de tres jornadas de trabalh ; elegisson los electors del « segond gra » que devon èsser proprietaris, locataris o borièrs d'un ben foncièr o immobilièr que lo revengut atenh un montant fixat e qu'elegisson a lors torns los deputats), vòta los « decrets » (noms balhats alara als tèxtes legislatius abans que sián oficialament promulgats pel rei, venent alavetz de leis) e l'impòst, fixa lo budget de l'Estat, ratifica los tractats e declara las guèrras. Ten sesilha totjorn al Manège. Lo rei dispausa pas pus que d'un dret de vèto suspensiu. L'Assemblada pòt pas èsser dissòuta. Los ciutadans que pòdon pas votar, diches ciutadans « passius », son entre 2 e 3 milions contra 4,3 milions d'electors del « primièr gra » e una populacion totala d'aperaquí 24 milions d'abitants[1]. Lo sufragi censitari es alara vigorosament criticat pel Club dels Jacobins que ja defendiá lo sufragi universal[2]. La sola Assemblada que foguèt alara elegida se compausava a drecha de dissidents moderats del Club dels Jacobins, favorables a una monarquia constitucionala : lo Club dels Feuillants (que sos membres oscillèron entre 160 e 264 deputats), a esquèrra dels 136 revolucionaris radicals favorables a un afebliment total de las prerogativas del rei e quitament a l'establiment d'una republica. Aquestes son partejats entre doas tendéncias : al centre-esquèrra, la Gironda (republicans moderats) ; a l'extrèma esquèrra, la Montanha, compausada notadament pel Club dels Jacobins e encara mai radical e « populista », lo Club dels Cordelièrs. Lo centre, compausat de 345 deputats divèrs oscillarà entre las doas tendéncias, acabant per aportar son sosten a l'esquèrra. Una confrontacion comença alara entre l'Assemblada Legislativa e lo rei que refusa d'èsser embarrat dins un simple ròtle constitucional d'espectator e utiliza atal son drech de vèto mantun còp (notadament contra lo decret del 26 de mai de 1792 que decidiá la deportacion dels eclesiastics « refractaris » a la constitucion civila del clergat, o contra la levada de 20 000 federats a París, entraïnant alara un soslèvament novèl a París lo Mois invalide (de junh de)M dels Sans-culottes qu'envasisson las Teulariás per forçar lo rei a levar son vèto). Finalament, en seguida del manifèst mandat pel duc de Brunswick a París lo 1 d'agost de 1792 al nom de l'emperaire d'Àustria e del rei de Prússia e apelant, jos pena de represalhas grèvas, los revolucionaris a se ne prene pas a la familha reiala, l'Assemblada Legislativa vòta la destitucion del rei e la fin de la monarquia lo 10 d'agost de 1792. La primièra temptativa d'establir una monarquia constitucionala a fracassat, fauta d'una vertadièra separacion e d'un bon equilibri entre los poders.
La Primièra Republica (1792-1804)[modificar | modificar la font]
La Convencion Nacionala (1792-1795)[modificar | modificar la font]
Après la casuda de la monarquia lo 10 d'agost de 1792, una assemblada novèla elegida al sufragi universal (en fach restrench, sols los òmes de mai de 21 ans, que demòran en França dempuèi mai d'un an e que vivon de lors revenguts podián votar) es instaurada, e pren lo nom de Convencion Nacionala, o pus simplament Convencion, a l'instar dels independentistas americans qualques ans de per abans. Es compausada oficialament al despart de 782 deputats mas, a una epòca ont es pas aisit d'abandonar tota activitat professionala e de se desplaçar cap a la capitala, l'abstencion es plan fòrta e i aguèt rarament mai de 350 presents pendent las sesilhas[3]. S'i opausan a l'origina los Girondins (environ 160 elegits, pro moderats, majoritàriament eissits de la borgesiá provinciala estacada a las libertats individualas e mefisants a prepaus de la populacion parisenca, desiran pas metre en plaça de mesuras radicalas e excepcionalas e mai se son estacats als ideals de la Revolucion) e los Montanhòls (prèp de 200, unissent los Jacobins mai radicals, dont Maximilien de Robespierre que deven lor figura principala, e los Cordelièrs, que lor figura principala es Georges-Jacques Danton que vòlon defendre la Revolucion a tot prètz e doncas metre en plaça las mesuras excepcionalas que s'impausan). Entre los dos, i a coma jos la legislativa un grop centrista, apelat Plana, que domina l'Assemblada. Sesent d'en primièr totjorn al Manège puèi, a partir del 9 de mai de 1793, al Palais de las Teulariás, es encargada d'elaborar una constitucion republicana. La primièra, votada e promulgada lo Mois invalide (de junh de)M a l'iniciativa dels Montanhòls, es dicha Constitucion de l'an I e consacra un regim d'assemblada ont totes los poders son acampats entre las mans d'un Parlament monocameral elegit al sufragi universal dirècte cada an que a sol l'iniciativa de las leis e las vòta, acompanhada en aquò pel pòble que pòt exprimir sa votz per referendum. L'executiu, constituit d'un conselh de 24 membres, fa pas qu'executar las decisions d'aquesta Assemblada sens aver cap de presa sus ela. Pasmens, dins un contèxte de guèrra amb las poténcias monarquicas d'Euròpa e amb l'installacion de la Terror, la Convencion Nacionala decidís lo Mois invalide (d'agost de)M que l'aplicacion d'aquesta Constitucion seriá suspenduda fins que la patz siá restablida, çò qu'arribèt pas abans la casuda dels Montanhòls e de Robespierre. La Constitucion de l'an I serà doncas jamai aplicada.
Lo Directòri (1795-1799)[modificar | modificar la font]
En setembre de 1795, la Constitucion de l'an III parteja lo poder legislatiu entre doas cambras : lo Conselh dels Cinc Cents (qu'es la premièra cambra legislativa francesa que se vei afectar lo palais Borbon ; çaquelà, fauta d'una sala per las sesilha pron granda per aculhir los 500 deputats, s'installèron dins l'Irangeria del castèl de Saint-Cloud), que discutan de las leis, e lo Conselh dels Ancians (250 membres d'almens 40 annadas que son al palais de las Teuleriás), que las vòta e elegís los Directors. Aquestas doas cambras son elegidas per tres annadas, renoveladoiras per tèrç cada an, al sufragi censitari, e acara lo Directòri, poder executiu compausat de cinc membres o Directors. Aqueste regim, caracterizat per una fòrta instabilitat politica e una corrupcion largament espandida, es mes a bas pel còp d'Estat del 18 brumaire del general Napoleon Bonaparte, lo Mois invalide (de novembre de)M (18 brumaire An VIII). A partir d'aquesta data, e dinca 1830 practicament (e mai dinca 1848), lo poder legislatiu es largament subordenat a l'executiu.
Lo Consulat (1799-1804)[modificar | modificar la font]
Napoleon Bonaparte bastís alara, amb l'Abat Sieyès, la Constitucion de l'an VIII, promulgada lo 22 frimaire An VIII o . Establís lo Consulat e consacra un regim personal al profièch de Bonaparte. L'essencial dels poders tòrna aqueste còp a l'executiu compausat de tres Consuls nomenats per dètz ans e indefinidament reeligibles pel Senat conservador, lo mai important es lo Primièr consul (Napoleon Bonaparte) que prepausa e promulga las leis, nomena e remanda los ministres e foncionaris e n'es responsable davant degun. Los dos autres consuls pòdon donar pas qu'un vejaire. L'executiu es segondat siquenon pel Conselh d'Estat (installat d'en primièr al palais de Luxemborg amb lo Senat conservador puèi al palais de las Tuileries amb lo Primièr consul), assemblada juridica purament tecnica nomenada pel primièr consul a partir de la lista nacionala de candidats causits al sufragi universal masculin pel pòble. Lo legislatiu es doncas fòrtament amputat de sa principala prerogativa, l'iniciativa de las leis qu'es carga del primièr consul amb l'ajuda del Conselh d'Estat, e es devesit entre un Tribunal (al Palais Reial) de 100 membres elegits per 5 ans (renovelador per 1/5ena cada an) pel Senat conservador a partir de la lista nacionala e que discutís de las leis sens las votar, d'un Còrs legislatiu (al palais Borbon) de 300 membres elegits del meteis biais que pel Tribunal e que ele, vòta los projèctes de lei sens los discutir, e lo Senat conservador (al palais de Luxemborg) que verifica la constitucionalitat dels actes administratius e de las leis, que elegís los membres del Còrs legislatiu e del Tribunal a partir de la lista nacionala e mai los jutges de cassacion e los comissaris a la comptabilitat. Compausat de 80 membres d'almens 40 ans que 60 son nomenats pel Primièr consul e los 20 autres son cooptats, lo Senat conservador aurà lèu practicament l'iniciativa de las leis en redigissent los tèxtes legislatius sonats senatus-consulte.
Lo del 16 thermidor An X (Mois invalide (d'agost de)M) establís la Constitucion de l'an X que fa de Napoleon Bonaparte lo Primièr consul a vida : nomena sol e sens vejaire los senators, pòt dissòlvre lo Còrs legislatiu e lo Tribunat, a lo drech de gràcia, pòt signar sol los tractats mentre que lo sufragi universal es remplaçat pel sufragi censitari.
Lo Primièr Empèri (1804-1814)[modificar | modificar la font]
Un autre senatus consulte organic del 28 floréal An XII (17 de mai de 1804) establís la Constitucion de l'an XII aprovada per plebiscit lo 6 de novembre de 1804 qu'organiza lo Primièr Empèri a partir de las institucions existentes. Sul plan del legislatiu, la sola diferéncia demòra que lo poder del Senat aumenta encara un còp sus las autres cambras: doas comissions son creadas en son sen, d'en primièr la comission de la libertat individuelle qu'es encargada d'examinar las arrestacions arbitraras, e la comission de la libertat de la premse destinada a vigilar los abús de la censura. Mas aquelas comissions pòdon pas que mandar de vejaires, sens sanction possible, als ministres.
Las Restauracions, los Cent Jorns e la Monarquia de Julhet (1814-1848)[modificar | modificar la font]
La Primièra Restauracion (1814-1815)[modificar | modificar la font]
Aprèp l'abdicacion de Napoleon Ièr a Fontainebleau lo Mois invalide (d'abril de)M, Loís XVIII tòrna a París lo 3 mai de 1814 e comença alara la Primièra Restauracion. S'opausan alara los que vòlon servar los aquistes de la Revolucion Francesa e atal metre en plaça un regim monarquic mas constitucional e parlamentari, e los emigrats tornats en França que vòlon, eles, un vertadièr retorn al Regim Ancian e una contrarevolucion. Lo rei tròba un compromés en autrejant la Carta de 1814, lo Mois invalide (de junh de)M, aprèp aver refusat lo projècte de Constitucion, dich « de las Rentas », preparat pel Govèrn provisòri e lo Senat. Evita atal lo nom de Constitucion, en reprenent lo tèrme de Regim Ancian qu'es la Carta, mentre qu'en practica n'aja la substància. Es inspirada del modèl anglés en aparéncia : lo poder legislatiu es alara repartit entre doas cambras, una Cambra dels pars que sos membres son nòbles, nomenats pel rei a vida, de biais ereditari o pas, e una cambra bassa, la Cambra dels Deputats dels departaments, generalament apelada Cambra dels Deputats, que sos membres devon èsser elegits per cinc ans (renovelable per cinquen cada an) al sufragi censitari. Discutisson las leis e sustot vòtan l'impòst. Los ministres pòdon èsser causits demest los membres del Parlament, pòdon èsser meses en acusacion davant la Cambra dels Deputats. Los deputats dispausan tanben del drech d'adreça als ministres. Mas an pas, en fach cap de poder de contraròtle dirècte sus l'autoritat del rei o de sos ministres, e pòdon pas renversar lo govèrn, mentre que lo sobeiran nomena lo president de la Cambra e pòt dissòlvre la Cambra dels Deputats. Enfin, la dobertura e la tampadura de las sesilhas parlamentàrias son decididas pel rei solet. Lo retorn de Napoleon en França lo 1èr de març de 1815, que marca lo començament dels Cent Jorns, empacha temporàriament la mesa en aplicacion de la Carta.
Los Cent Jorns (1èr de març - Mois invalide (de junh de)M)[modificar | modificar la font]
Quand tòrna al poder, Napoleon sap que pòt pas restablir las institucions imperialas talas coma existissián jol Primièr Empèri. Demanda alara a un liberal, e un de sos ancians opausants, Benjamin Constant, de redigir l'Acte Addicional a las Constitucions de l'Empèri de 1815, adoptat per plebiscit lo 1èr de junh de 1815, que s'inspira fòrça de la Carta de 1814. Lo poder legislatiu es exercit per l'emperaire e lo Parlament qu'es compausat de doas Assembladas, la Cambra dels Pars inspirada de la de la Carta de 1814 e compausada de membres ereditaris nomenats per l'emperaire, e la Cambra dels Representants elegida per 5 ans al sufragi censitari. Los ministres son penalament responsables davant aquesta cambra. Las doas cambras sièràn pas que del 3 de junh al Mois invalide (de julhet de)M en seguida a la desfacha de Napoleon a Waterloo lo Mois invalide (de junh de)M.
La Segonda Restauracion (1815-1830) : entre una Cambra sens grand poder e los prémices d'un real parlamentarisme[modificar | modificar la font]
Loís XVIII torna a París per s'etablir sul tròn, aqueste còp de biais definitiu, lo 8 de julhet de 1815. Fa alara aplicar la Carta de 1814, un peu modificada (subretot l'abandon dels Pars per la vida al profièch dels Pars ereditaris que compausa d'ara enlà sols la Cambra dels Pars). Las primièras eleccions de la Cambra dels Deputats se debanan los 14 d'agost e lo 22 d'agost de 1815, e la Cambra comença de tener sesilha lo 7 d'octobre de 1815 al Palais Borbon (alara qu'aquel aviá estat tornat de drech a son constructor e primièr proprietari, lo prince de Condé, aquel, en fach, recuperèt per ne gausir personalament, pas que l'Hôtel de Lassay alara que loga lo palais a la Cambra dels Deputats « per un balh de tres ans »[4], fina a que l'Estat acquiriguètt fin finala lo palais en 1827). Aquela primièra Cambra s'escaissará la « Cambra introbabla » per Loís XVIII perque sobreot compausada d'Ultras-reialistas que vòta de leis plan reaccionàrias e buta lo govèrn a sosténer la Terror Blanca contrarevolucionària que se met alara en plaça en França. Ensaja subretot de metre en plaça de corts prevostalas o de bandir totes los Convencionals que avián votat la mòrt de Loís XVI en 1793 (los regicids). Lèu impopulara, es dissòlta per Loís XVIII lo 5 de setembre de 1816.
Ensegida, los constitutionnels moderats e los liberals forman una majoritat a la Cambra e soutienon la politica liberala del duc de Richelieu e del duc Decazes. Coma la Lei Laîné del 5 de febrièr de 1817 que simplifica lo mòde d'escrutinh de la Cambra dels Deputats que es renouvelada d'ara enlà per tèrç cada annada e los electors reünits dins un collègi unic acampat al capluòc del departament, pr'amor de limitar los representants locals de las tendéncias ultras e favorizar atal l'eleccion de liberals. Mas aquel periòde dura pauc: aprèp l'assassinat del Duc de Berry, nebòt de Loís XVIII e 2Modèl:D dins l'òrdre de succession al tròn, lo 13 de febrièr de 1820, los Ultras tornan en fòrça ligant una partida dels moderats. Ils fan voter la lei dicha del vòte doble lo 12 de junh de 1820, que reforma encara lo còrs electoral e aqueste còp en lor favor. A contrari del collègi unic creat per la Lei Laîné de 1817, d'ara enlà una distinccion al quita sen de las classas censitaras que pòdon votar. Lo quart mai impausat vòta atal un primièr còp, coma totes los autres electors, al sen del collègi d'arrondiment qu'envia 258 deputats sus 430 a la Cambra, puèi un segond còp e aqueste sols dins lo collègi de departament qu'elegís los 172 autres deputats. Aquò favoriza doncas las franjas mai fortunadas, mai favorablas als Ultras. E en efièch, a las eleccions de novembre de 1820, aquestes darrièrs obtienon una victòria larga. Dissolguda en decembre de 1823, la Cambra demora pasmens dins las mains dels Ultras per la seguida e lor dominacion culmina jol reialme de Carles X (1824-1830) e del seu ministre Joseph de Villèle (President del Conselh de 1822 a 1828).
Pasmens l'oposicion liberala tròba pendent aquel periòde totjorn mai de vòtes, e mai d'una reformas reaccionàrias de Villèle son rebutadas per la quita Cambra dels Pars. Faguèt d'eleccions anticipadas en novembre de 1827, que perdèt al profièch dels liberals aliats als moderats menats per Chateaubriand. Es alara lo segond còp que los liberals contraròtlan la Cambra, e lo primièr còp vartdièrament que se deu de jogar un ròtle major perque oposada a las posicions politicas quitament del rei que deu d'ara enlà compauser amb aquela majoritat e lo govèrn que en ressort mené pel liberal Jean-Baptiste Sylvère Gay, vescomte de Martignac. Mas Aquel, leu criticat pels Ultras e per los liberals, que li repròchean d'anar tròp luenh, deu se retirer en 1829 e, malgrat la majoritat que es totjorn moderada e liberala, lo rei nomena coma President del Conselh l'Ultra Polignac. Lo rei e la Cambra entrent alara en conflicte dirècte que culmina amb la signature per 221 deputats sus 402 d'una pétition contra la politica reiala, dicha Adresse dels 221, lo Mois invalide (de març de)M. Lo rei disòlv la Cambra, mas los liberals y obtiennent una majoritat encara mai forte, aqueste que provòa lo rei oer establir los quatre Ordenanças de Saint-Cloud del 25 de julhet de 1830 que constituís un vertadièr còp de fòrça monarquista: supression de la libertat de la premse, dissolucion a nouveau de la Cambra, réduction del còrs electoral sonque a las personas tocadas per la contribucion fonzièra e organizacion de nouvelles elecions per setembre. Los deputats son d'en primièr passius, mas davant l'agitacion iniciada pels mitans populars e Republicans que lançan alara la Revolucion dicha de las « Tres Gloriosas » (27, 28 e 29 de julhet de 1830), Aquelai es leu recuperada pels membres de la Cambra que, e mai liberals e opausats al rei, vòlon restablir l'òrdre public e vòlan pas tornar a una Republica. Demandèron alara al duc Loís Felip d'Orleans, qu'ils nomme luòctenet general del reialme lo 31 de julhet de ((1830]].
La Monarquia de Julhet (1830-1848)[modificar | modificar la font]
Lo nòu luòctenent-general encarga lo deputat liberal Louis Bérard de prepausar una reforma prigonda de la Carta de 1814, qu'es debatuda puèi votada per la Cambra dels Deputats entre los 6 e Mois invalide (d'agost de)M, abotissent a çò qu'es nomenat generalament la Carta de 1830.
Per çò qu'es del poder legislatiu, lo rei pòt pas mai légiférer per ordonnances e l'iniciativa de las leis es d'ara enlà partagée entre lo rei e lo Parlament. La Cambra dels Deputats, que porte d'ara enlà aquesta dénomination e non mai, coma de per abans, aquesta de Cambra dels Deputats dels départements, es elegida per bloc per un mandat de cinc ans, los âges d'éligibilité (30 ans al luòc de 40) e d'électorat (25 al luòc de 30) étant totes dos rabaissés. E mai, lo cens n'es mai fixé per la Carta mas per la lei électorale, e lo president de la Cambra n'es mai nomenat pel rei mas elegit per los deputats.
La Carta consacre doncas una monarquia élective car aqueste son los deputats que confient lo poder a Loís Felip d'Orleans, e contractuelle car per accéder al tròn aqueste darrièr deu al préalable accepter la novèla Carta que n'es doncas mai vue coma una concession unilatérale faite pel souverain a ses sujets, coma en 1814. Atal, lo Mois invalide (d'agost de)M, lo duc d'Orleans prête serment a la Carta e devient rei dels Franceses jol nom de Loís Felip Ièr.
Aqueste nòu regim aviá tot en teoria per devenir una monarquia parlamentària a l'anglaise, aqueste que semble d'ailleurs èsser en partite lo cas dins las premières annadas amb l'apparition même a la Cambra d'un bipartitsme entre lo partit del Movement, réformiste e favorable a una politica d'aide a las nationalités (mené per Jacques Laffitte), e lo partit de la Resisténcia o de l'òrdre, conservator e partesan de la patz amb l'Europe (mené sustot per Casimir Perier).
Lo Movement es d'en primièr al poder amb lo govèrn de Jacques Laffitte de novembre de 1830 a març de 1831, puèi es al torn de la Resisténcia amb lo govèrn de Casimir Perier de març de 1831 a mai de 1832. Après aquesta succession a la tête del govèrn dels dos leaders dels camps opausats a la Cambra, e que Loís Felip n'apprécie pas gaire, aqueste darrièr pòt s'appuyer sus d' òmes de fisança, nomenats « illustres épées », coma lo marescal Soult que s'entorne de « talents supérieurs » eissits dels dos camps : Adolphe Thiers que anime lo centre-esquèrra modéré del partit del Movement, lo duc de Broglie o François Guizot que forment lo camp dels doctrinaires al sen de la Resisténcia.
L'oposicion es alara sustot formée per qualques republicans e dels légitimistes mas sustot per l'oposicion dicha « dynastique » d'Odilon Barrot que es favorable al partit del Movement e al regim mas totalement opposé al partit de la Resisténcia e que forme alara la esquèrra a la Cambra.
Enfin, a partir de 1834 émerge un « Tiers-Partit » que, fòrt de 300 deputats, es généralement aligat a la majoritat mas sert de partit pivot e s'allie momentanément a l'oposicion dynastique, entraînant una véritable valse dels ministèris entre 1834 e 1835. E mai en mai de voses s'élèvent per aboutir a un réel parlementarisme, ont lo govèrn ne procèderait pas d'una alliance d'òmes de fisança del rei mas relèverait de la majoritat a la Cambra. Lo rei se résigne finalement a aquesta solution amb lo govèrn de Victor de Broglie, de març de 1835 a febrièr 1836 que repose sul triumvirat Broglie - Guizot - Thiers e sus l'alliance d'ara enlà consommée entre lo centre-esquèrra e los doctrinaires. Puèi, aprèp la casuda del duc de Broglie, lo rei se débarrasse dels doctrinaires e joue sul Tiers Partit en vue de neutraliser lo centre-esquèrra d'Adolphe Thiers que forme alara lo govèrn, per mieux revenir apuèi a un ministèri qu'pòt mai aisément manipuler e qu'il confie a comte Molé, òme de cors qu'il souhaitait veire arriver a la presidéncia del conselh dempuèi un certain temps.
Mas a las eleccions de 1839, un nòu découpage se fait veire a la Cambra en foncion de la politica del govèrn : una coalition d'oposicion a Aqueste, formée pel partit del Movement (a l'encòp lo centre-esquèrra de Thiers e l'oposicion dynastique d'Odilon Barrot), los doctrinaires (Guizot), lo Tiers partit e dels Republicans, remporte la victoire amb 240 sètis sus 459 contra 199 als membres del partit de la Resisténcia e als modérés favorables al govèrn (appelés los Conservators ministériels). Mas aquesta coalition opposée a Molé ne réussit pas al se mettre d'accord per mettre sus pied un govèrn, e lo rei tente torn a torn d'appeler a nouveau Soult per reformer l'ancian triumvirat de las annadas 1832-1834, puèi confie lo govèrn a Thiers e al centre-esquèrra en 1840 per finalement se virar en octobre 1840 vers los doctrinaires e Guizot que se son aligats als Conservators del comte Molé que reforme atal l'unitat del partit de la Resisténcia. Guizot es pas President del Conselh abans 1847 (abans ele, s'agís de Soult a nouveau), mas es bel e bien ele lo nouvel òme fòrt, e cela jusqu'en 1848.
Mas es sustot al profièch del rei que sa politica se fait, la Monarquia de Julhet perdent de mai en mai son aspècte parlamentari per se recentrar sus l'autoritat reiala. Guizot s'acharne a vouloir préserver lo regim e protéger los propriétaires, e refuse l'élargissement del còrs electoral appelé pel partit del Movement. Lo Parlamentarisme bourgeois a l'anglaise que aqueste regim semblait vouloir incarner finalement ne remplit pas las espérances que los liberals e la populacion avaient placé un temps en ele, e las difficultés economicas de retorn a partir de 1846 ne font que précipiter la casuda del regim.
Segonda Republica (1848-1852)[modificar | modificar la font]
La Segonda Republica essent monocamerala, l’Assemblada Nacionala èra la sola cambra legislativa. Aquela Assemblada Nacionala existiguèt del 13 de mai de 1849 al Mois invalide (de decembre de)M, remplaçant l'Assemblada Constituenta elegida al sufragi universal masculin lo Mois invalide (d'abril de)M. Es compausada de 750 deputats, d'almens 25 ans, elegits per tres ans al sufragi universal masculin dirècte a la proporcionala a l'escrutinh de lista departemental. I aurà pas qu'una sola legislatura, l'Assemblada essent elegida lo 13 de mai de 1849 e entrant oficialament en foncion lo 28 de mai seguent. Serà largament dominada pel Partit de l'Òrdre, conservator, d'Adolphe Thiers que deten la majoritat absoluda amb 450 elegits sus 750. Una de las principalas leis votadas alara serà la Lei Falloux del Mois invalide (de març de)M que favoriza l'ensenhament privat confessional. Mas l'Assemblada Nacionala, als poders inicialament previstes pro importants e totalament independenta de l'executiu (qu'en particular la pòt pas dissòlvre), perd pauc a pauc tota son influéncia al profièch del « prince president » Loís-Napoleon Bonaparte e dels monarquistas majoritaris que preparan una restauracion novèla. Serà finalament dissolguda pel president de la Republica al moment de son Còp d'Estat del 2 de decembre de 1851 e serà, aprèp la promulgacion del Segond Empèri lo Mois invalide (de decembre de)M, remplaçada pel Còrs legislatiu.
Segond Empèri (1852-1870)[modificar | modificar la font]
Lo sistèma legislatiu del Segond Empèri repren la forma del Primièr Empèri, es a dire un Parlament devesit en tres cambras :
- lo Conselh d'Estat que redigís las leis,
- lo Còrs legislatiu que las vòta
- e lo Senat que balha son vejaire per de senatus-consulte.
Lo Còrs legislatiu es elegit al sufragi universal masculin dirècte per sièis ans (i aguèt quatre legislaturas, amb d'eleccions en febrièr de 1852, en junh de 1857, lo 31 mai de 1863 e en mai de 1869).
Fins a 1869, los « candidats oficials » bonapartistas son practicament segurs de l'emportar e i a practicament pas de pluralisme. E mai, sols los membres del govèrn an l'iniciativa de las leis, los deputats del Còrs legislatiu se bornant a las votar. Çaquelà, la victòria relativa en 1869 de Bonapartistas liberals, mai democratas e parlamentaristas, entraïna la formacion d'un govèrn compausat essencialament de membres d'aquesta movença lo Mois invalide (de decembre de)M jos la direccion de l'ancian republican Émile Ollivier.
Tresena Republica (1870-1940)[modificar | modificar la font]
Entre la casuda del Segond Empèri e l’aveniment de la IIIena Republica, lo Parlament monocameral, de majoritat monarquista, s’apèla Assemblada Nacionala. Dempuèi lo vòte de las leis constitucionalas de 1875 balhant naissença a la Tresena Republica (1875-1940), lo nom d'Assemblada Nacionala es balha a l'acamp pontual de la Cambra dels Deputats e del Senat, acamp qu'aviá en particular la mission d’elegir lo president de la Republica cada 7 ans e de revisar las leis constitucionalas. La Cambra èra elegida segon lo sistèma majoritari per 4 ans (entre 520 e mai de 600 deputats segon las legislaturas). I aguèt 17 legislaturas. Es vertadièrament alara que las practicas parlamentàrias republicanas començan de s'impausar. Los dos emicicles son alara marcats per de debats agitats animats per de grands orators : Léon Gambetta, Jules Ferry, Georges Clemenceau, Jean Jaurès, entre autres. Pendent longtemps la nocion de partit e de grop politic es absenta de l'organizacion parlamentària (los primièrs grops politics son formats al començament del sègle XX, çaquelà l'ensemble eteroclit dels Republicans es a l'origina d'un prigond fraccionament e d'una durada de vida dels govèrns particularament corta. La darrièra sesilha de la Cambra dels Deputats es estada presidida per Édouard Herriot lo Mois invalide (de julhet de)M.
Govèrn provisòri (1944-1946)[modificar | modificar la font]
Pendant aqueste periòde que va de la Liberation a la mise en vigueur de la Constitucion de 1946, il n’y a eu qu’una sola cambra, l’Assemblada Nacionala Constituenta que son efectiu èra de 586 deputats.
La primièra a été elegida lo Mois invalide (d'octobre de)M. Lo socialista Félix Gouin a présidé la Primièra Assemblada del 8 de novembre 1945 al 30 de genièr 1946, puèi un autre socialista, Vincent Auriol del 31 de genièr 1946 al 10 de junh de 1946. L’effectif dels grops es lo seguent (incluses los aparentats) : 159 comunistas, 146 socialistas, 29 radicals, 42 UDSR, 150 MRP, 14 Republicans Independents, 39 Unitat Republicana, 7 non inscriches.
La Constitucion proposée per aquesta assemblada ayant été refusée al moment del referendum del 5 mai 1946 per 53 % dels votants, una segonda assemblada a été elegite lo Mois invalide (de junh de)M que fut présidée per Vincent Auriol del 14 de junh al Mois invalide (de novembre de)M. La Constitucion élaborée per aquesta segonda assemblada fut acceptée lo 13 d'octobre amb un gros tèrç de oui (9,263 millions), un pichon tèrç de non (8,144 milions) e un tèrç d’abstencions (8,148 milions de voses). L’effectif dels grops èra lo suivant (incluses los aparentats) : 153 comunistas, 128 socialistas, 32 radicals, 20 UDSR, 166 MRP, 32 republicans independents, 35 PRL, 11 Union Democratica del Manifèst Argerian, 9 non inscriches.
Quatrena Republica (1946-1958)[modificar | modificar la font]
L’Assemblada Nacionala es la cambra bassa alara que lo Conselh de la Republica es la cambra nauta jos la Quatrena Republica ; elle détient l’essentiel del poder, es un regim parlamentari. Lo mòde electoral èra la proporcionala amb lo correctif dels apparentements tre 1951 (un grop de listes recueillant mai de 50 % de las voses dins un departament obtenait totes los sètis). Lo nombre de deputats es de 627 (per d'explicacions detalhadas sul mòde d'escrutinh, cf. particularament lo sit de l'Assemblada nacionala).
La primièra legislatura, elegida lo Mois invalide (de novembre de)M, es brièvement dominée pel Tripartitsme (PCF, MRP, SFIO) puèi, aprèp lo départ dels comunistas del govèrn en mai 1947, per la Tresena fòrça (appelant a la constitucion d'una tresena votz politica francesa entre los principaux opposants a la Quatrena Republica : lo Partit Comunista Francés d'una part e los gaullistas de l'autra, e formés de la SFIO socialista, del MRP democrata-chrétien e del partit republican, radical e radical-socialista). Cette primièra legislatura a duré del Mois invalide (de novembre de)M al Mois invalide (de julhet de)M. L’effectif dels grops es lo suivant al començament de la legislatura (incluses los aparentats) : comunistas 182, socialistas 102, radicals 43, UDSR 26, MRP 173, Republicans Independents 29, Partit Republican de la Libertat (PRL) 38, grops argerians 13, non inscriches 21.
La segonda legislatura, eissida de las eleccions del Mois invalide (de junh de)M ayant vu la victoire de la Tresena fòrça gràcias a la lei dels aparentaments, va del Mois invalide (de julhet de)M al Mois invalide (de novembre de)M. Elle penche légèrement a drecha amb una forte oposicion comunista e gaullista de 210 deputats al total. L'Assemblada Nacionala es dissoute lo Mois invalide (de novembre de)M a l’iniciativa d’Edgar Faure. Es de noter que es lo primièr còp que la Cambra bassa del Parlament es dissoute dempuèi 1877. L’effectif dels grops es lo suivant al començament de la legislatura (incluses los aparentats) : 103 comunistas, 107 socialistas, 74 radicals, 16 UDSR, 95 MRP, 121 RPF, 43 Centre republican action paysanne e sociale, 53 republicans indépendants, 10 non inscriches, 2 sètis vacants dins l’Otramar. Lo grop RPF s’es divisé aprèp lo vòte de 27 de ses deputats en faveur d' Antoine Pinay en 1952 entre l' URAS gaulliste, e l’ARS dissidente.
La tresena legislatura, elegida lo Mois invalide (de genièr de)M, es dominée al començament per una coalition de centre drech rassemblée autorn d'Edgar Faure (CNIP, MRP, radicals dissidents, Republicans socials dissident), atal que per son adversari de centre esquèrra del Front Republican (coalition formée altorn de Pierre Mendès France e constituée de la SFIO de Guy Mollet que deven President del Conselh, del Partit radical-socialista, de l'UDSR de François Mitterrand e dels republicans-socials del gaulliste Jacques Chaban-Delmas), contrainte a dels accords de circonstances compte tenu de lors faibles e quasi-équivalentes performances a l'eissida de las eleccions legislativas de 1956. Ses poders se son exercés del Mois invalide (de genièr de)M al Mois invalide (de junh de)M puèi elle s’es mise en congé aprèp avoir voté l’investiture a Charles de Gaulle e s’èsser prononcée per los plens poders e la revision constitucionala. L’effectif dels grops es lo suivant al començament de la legislatura (incluses los aparentats): 150 comunistas, 94 socialistas, 58 radicals, 19 UDSR e Acampament Democratic African, 83 MRP, 21 Republicans Socials (gaullistes), 14 RGR e del centre republican, 95 CNIP, 52 Union e Fraternitat Francesa (poujadistes), 7 non inscriches, 2 non proclamés, 32 sètis non pourvus en Argeria. Lo grop poujadiste, a la suite d'invalidations, n’a mai que 30 deputats a la fin de la legislatura.
Los presidents de l’Assemblada Nacionala son estats lo socialista Vincent Auriol del Mois invalide (de decembre de)M fins a son eleccion coma president de la Republica lo Mois invalide (de genièr de)M, puèi lo radical Édouard Herriot que ven atal oficialament lo primièr president de la Cambra bassa del Parlament de la Quatrena Republica aprèp avoir été lo darrièr de celle de la Tresena Republica, en foncion del Mois invalide (de genièr de)M al Mois invalide (de genièr de)M. Lo socialista André Lo Troquer li succède del Mois invalide (de genièr de)M al Mois invalide (de genièr de)M e del Mois invalide (de genièr de)M al Mois invalide (d'octobre de)M (fin théorique correspondant a la promulgacion de la Constitucion de la Cinquena Republica). Entre aquestas doas presidéncias socialistas, i aguèt celle del MRP Pierre Schneiter en 1955, del 11 de genièr al 2 de decembre.
Lo sistèma d'eleccion a la proporcionala renforce particularament l'instabilité parlamentària, e doncas gouvernementale, ja particularament présente jos la IIIena Republica. Lo morcellement politic provoque lo fait que totes los partits son totes loin de la majoritat absoluda, d'aitant que las solas tendéncias politicas a avoir de grops véritablement importants, los gaullistes d'una part (pel començament de la segonda legislatura) e los comunistas de l'autre, son hostiles a la Quatrena Republica e refusent doncas de partitciper a tota coalition gouvernementale. Aquò nécessite alara la formation de coalitions hétérogènes e instables e donnent una importance considérable a de petits partits charnières coma l'UDSR de René Pleven e François Mitterrand. Or, l'instabilité parlamentària entraïna vite una impuissance gouvernementale a far fàcia a las crises de las guèrras de décolonizacion, celle d'Argeria provoquant finalement la casuda del regim.
La Vena Republica (dempuèi 1958)[modificar | modificar la font]
Elections[modificar | modificar la font]
Depuis 2002[5], los deputats son elegits al sufragi universal dirècte amb un escrutinh uninominal majoritaire de dos torns per circonscription, per un mandat de cinc ans, jos resèrva de dissolucion.
Las circonscriptions comptent en moyenne 105 600 habitants. La lei électorale de 1986 précise que los écarts de populacion entre circonscriptions ne doivent en cap de cas aboutir a aqueste qu'una circonscription dépasse de mai de 20 % la populacion moyenne de las circonscriptions del departament[6]. Mas existís d'inégalités entre las circonscriptions rurales mens peuplées e las circonscriptions urbaines. A titre d'exemple, lo deputat de la circonscription la mai peuplée del Val-d'Oise représente 188 000 électeurs quand lo de la circonscription la mens peuplée de Lozère n'en représente que 34 000[7].
Per èsser elegit al primièr torn, il faut obtenir almens 50 % dels sufragis exprimits representants un quart dels inscriches sus las listes électorales.
Se pòdon presentar al segond torn que los candidats ayant reculhits 12,5 % dels vòtes dels inscriches. Se un sol candidat remplit aquesta condition, lo candidat avent obtengut lo mai grand nombre de sufragis aprèp ele pòt far acte de candidature. Se cap de candidat ne remplit aquesta condition, sols los dos candidats arrivats primièrs, quin que siá lor resultat, pòdon venir candidats al segond torn.
Al segond torn, es lo candidat que reculhèt mai de vòtes que ganha (majoritat relativa). En cas d'egalitat de sufragis entre los dos candidats primièrs al segond torn, lo mai edat d'ambedos es elegit.
Cada candidat se presenta amb un supleant que pren sa plaça en cas de decès o d'incompatibilitat de foncon, per exemple se lo deputat es nomenat al govèrn, o al Conselh Constitucional, o se una mission temporària confiada al deputat pel govèrn es prolongada al delà d'un delai de sièis meses (article LO176-1 del code electoral).
La lei organica del 10 de julhet de 1985 aviá instaurat l'escrutinh proporcional plurinominal a la pus fòrta mejana dins l'encastre del departament. Dins aqueste quadre caliá obtenir almens 5% dels sufragis per aver un elegit. Las legislativas de 1986 donèron a França una novèla majoritat que tornèt a l'escrutinh majoritari. Mas l'idèa d'introduire una dòsi de proporcionala dins l'encastre d'un sistèma mixte torna regularament dins l'actualitat politica. A l'ora d'ara i a 579 elegits dels départements (França métropolitaine e departament d'otra-mer[8], e de deputats representant del franceses establits a l'estrangièrs.
Session parlamentària[modificar | modificar la font]
La vida de l'Assemblada Nacionala e del Parlament es organizada autorn de sesilhas anadièras, es adire lo periòde que las doas cambras se reünisson per delibarer. I a tres tipes de sesilhas diferentas:
- sesilha ordinària: periòde fixat per la lei pendent que los deputats se reünisson obligatòriament cada an, separadas per de periòde de « vacanças parlamentàrias ». A l'origina i aviá doas sesilhas ordinàrias per an de tres meses caduna (respectivement del 2 d'octobre al 20 de decembre e del 2 d'abril al 30 de junh). En 1995 jos l'impulsion de Philippe Seguin s'establiguèt la sesilha unica anadièra d'al mens 120 jorns de sesilha per an s'establissant entre lo primièr jorn obrant d'octobre e lo darrièr jorn obrant de junh, cada assemblada decident alara d'esperela de las setmanas de sesilha e los jorns d'acamp entre lo dimars, lo dimercre e lo dijòs, e dels oraris.
- sesilha extraordinària : fòra de la sesilha ordinària, lo Parlament pòt èsser convocat en sesilha extraordinària per decret del president de la Republica e a la demanda del Primièr ministre o de la majoritat dels deputats, per 12 jorns al mai.
- reünions de plein drech : lo Parlament se reünis de plan drech aprèp una dissolucion (lo segond dejós seguent l'eleccion de la novèla Assemblada e per 15 jorns se jamai la sesilha ordinària es pas dubèrta alara), pendent l'aplicacion dels poders especials del cap de l'Estat previstes per l'Article 16 de la Constitucion o simplement per entendre un messatge oficial legit del president de la Republica.
Ròtle[modificar | modificar la font]
Dempuèi la dintrada en vigor de la constitucion de la Cinquena Republica en 1958, l'Assemblada Nacionala constituís, amb lo Senat, lo Parlament e es deteneira del poder legislatiu.
Lo vòte de la lei[modificar | modificar la font]
Vòta las leis e ne prepausa, amb lo Senat. Se diche alara projècte de lei quand lo tèxte es depausat pel govèrn e proposicion de lei quand ven del Parlament. En cas de rebuta d'un projècte o d'una proposicion de lei pel Senat, lo tèxt torna a l’Assemblada Nacionala per èsser apondut. Aqueste va e veni del tèxt de lei entre las doas cambras, fins al vòte d'un tèxte identic, es nomenat « naveta parlamentària » o tot simplament « naveta ». Se lo desacòrdi demòra, una comission parlamentària mixta paritària es creada, compausada de 7 deputats e de 7 senators pr'amor reglar la question [9]. Se prepausa alara un tèxte nòu a las doas cambras. Se cap d'acòrdi es trobat, e a la demanda del govèrn, es finalament l'Assemblada Nacionala, elegida al sufragi universal dirècte, que vòta la lei segon los termes qu'aquela causís. Aquela procedura es nomenada lo poder del darrièr mòt acordat a l'Assemblada Nacionala.
Las relacions entre l'executiu e l'Assemblada Nacionala[modificar | modificar la font]
La forme mai coneguda del contraròtle exercit per l'Assemblada Nacionala sus l'action del Govèrn son las tradicionalas Questions al govèrn que pòdon prendre la forma de questions oralas transmesa a la television sus França 3 (los dimars e dimercre, pendent tota la sesilha parlamentària). Cada deputat pòt alara demandar al president de l'Assemblada d'intervenir sus una question de la seuna e d'interrogar doncas a aqueste subjècte o lo Primièr ministre, o un dels ministres en carga. Lo deputat, nomenat pel president, pause alara la seuna question dempuèi l'un dels micros dispausat lo long de las andanas de l'emicicle, fàcia al « perchoir », e lo membre del govèrn questionat respond fàcia a l'emicicle e doncas espatla a la presidéncia. Pendent sesilha prend se veson las tençons entre los ministres e l'oposicion. Cada intervention es limitada dins lo temps, quitament se sovent es depassada, çò que provòca alara l'intervencion del president de sesilha. Mas mai sovent las questions al govèrn son escrichas, e, pas mediatizadas, son fòrça mens espectacularas.
L'essencial de las disposicions suls rapòrts e lo poder de contraròtle exercit per l'Assemblada Nacionala sul Govèrn son reünidas al sen de l'Article 49 de la Constitucion.
Tot primièr, pel primièr alinéa de l'article 49, lo Govèrn pòt demandar lo vòte d'una question de fisança a l'Assemblada Nacionala (e a elle sola) portant sus un programa de govèrn o sus una declaracion de politica generala. Lo vòte de fisança mai sovent a luòc aprèp la formacion de cada govèrn aprèp la presentacion pel Primièr ministre dabans los deputats de l'accion governamentala que será menada. S'agís d'una mena de confirmacion parlamentària de la nominacion d'un Primièr ministre e de son Govèrn. Mas lo cap del govèrn pòt demandar tanben lo vòte d'una question de fisança pr'amor de resòlvre la majoritat enrè ele e atal renforçar sa legitimitat en periòde de crisi de fisança: es çò qu'arribèt per exemple quand Jaume Chaban-Delmas, Primièr ministre de Jòrdi Pompidor, lo 23 de junh de 1972, per far taire un escandal ligat a la publicacion de la declarcion d'impòts del cap del govèrn per le Canard enchaîné lo 19 de genièr. S'obtenguèt aisiment aquela fisança (368 vòtes contra 96), Jaume Chaban-Delmas demissionèt pasmens qualques jorns mai tard, lo 5 de julhet de 1972. Dempuèi 1958, totas las questions de fisança pausadas a l'Assemblada Nacionala per un Govèrn son sortiguèron votadas favorablament. Se jamai èra pas lo cas, lo Govèrn casariá automaticament.
Segon l'alinèa 2 de l'Article 49 de la Constitucion, los deputats pòdon depausar, amb quòta necessàri de signaturas es acampat per la sostenir, una mocion de censura, dicha tanben « mocion de censure espontanèa ». Deu èsser votada a la majoritat absoluda de l'ensems dels deputats, los abstencionistas e los absents èssent considerats coma rebutan. E mai, lo vòte se deu fa 48 oras al mens aprèp lo depaus de la mocion e aprèp debats, per que los deputats se prononcian pas sulcòp e lor daissar un delai de la reflexion. Se lo govèrn es censurat, lo Primièr ministre deu presentar sa demission al president de la Republica. Responsable de la casuda de fòrça govèrns de IIIena e IVena Republicas, una sola mocion de censure foguèt votada jos la Cinquena Republica, lo 5 d'octobre de 1962, contra lo Govèrn de Jòrdi Pompidor per protestar contra lo projècte de revision de la Constitucion sus l'eleccion del president de la Republica al sufragi universal dirècte, mas, capitèt pas, la mocion de censure es una aisinal subretot utilizada per l'oposicion per marcar son desacòrdi amb la politica generala del govèrn o contra de mesuras impotantas d'aqueste. La darrièra mocion en data fogut depausada lo 3 d'abril de 2008 per los 228 deputats de l'oposicion d'esquèrra[10], contra lo govèrn de François Fillon per protestar contra los engatjaments pres pel president de la Republica Nicolas Sarkozy a la cima de l'OTAN a Bucarèst, o lo renforçament de la preséncia militara francesa en Afganistan e lo projècte de veire França tornar al comendament integrat de l'organizacion militara[11]. Foguèt votada per 227 deputats sus 577 e doncas foguèt rebutada.
Una de las pus celèbras dispositions de l'Article 49, e tanben una de las pus controversiadas, connue jol nom de « 49-3 » (3ena alinéa de l'article 49) o encara « engatjament de responsabilitat » autorise lo govèrn a far passer un projècte de lei sens vòte, sens debat e sens dépôt d'amendement portant dirèctament sus aqueste tèxt. Una mocion de censure pòt toutefois èsser déposée contra lo govèrn dins las 24 heures aprèp l'appel al 49-3 (celle-ci es systématiquement alara déposée per l'oposicion) : se celle-ci es votée, lo tèxt es rejeté e lo govèrn, que a engagé sa responsabilitat sus aqueste projècte de lei, chûte. On parle alara tanben de « mocion de censure provoquée ». Aqueste poder es particularament critiqué per la plupart de las figures del Partit Socialista e de l'Union per la Democracia Francesa car ils y voient una contrainte particularament importante al poder legislatiu e de contrôle de l'Assemblada e lo symbole de la primauté del poder executiu sul legislatiu. Au contrari, los partesans d'aquesta disposition mettent en abans qu's'agís del melhor moyen d'éviter l'obstruction parlamentària e dels debats considérés coma trop longs sus de mesures jugées urgentes. Elle fut utilisée pel darrièr còp pel Govèrn de Dominique de Villepin sul projècte de lei dit de l'Égalité de las Chances que instituait, entre autres, lo CPE. Mas la mocion de censure alara déposée pel grop socialista n'avait pas alara portée exclusivement sul projècte de lei en question mas sus l'ensemble de la politica sociale del govèrn, e avait été rejetée.
Autre marca del contraròtle exercit en retorn per l'executiu sul legislatiu, l’Assemblada Nacionala pòt èsser disòlvuda pel president de la Republica. De disposicions d'aquela mena tanben existisson dins las leis fondamentalas d'autres païses (en Alemanha lo president federal Horst Köhler dissolguèt lo Bundestag lo 21 de julhet de 2005 sus demanda del Cancelièr Gerhard Schröder). Una dissolucion entraïna automaticament de novèlas eleccions legislativas que son dichas alara « anticipadas ». Los la Vena Republica, i aguèt cinc dissolucions:
- lo 10 d'octobre de 1962, jos Charles de Gaulle, aprèp l'adopcion d'una mocion de censura contra lo Govèrn deJòrdi Pompidor. Seguèron per de las legislativas que marquèron la victòria dels gaullistas de l'UNR-UDT e de lors aliats Republicans Independents.
- lo 30 de mai de 1968, jos Charles de Gaulle, per resòlvre la crisi de mai 68. Las lagislativas seguentas marcan una fòrta victòria dels gaullistas qu'obtengièron sols la majoritat absoluda (293 contra 487 per l'UDR).
- lo 22 de mai de 1981, jos François Mitterrand, aprèp sa victòria a la presidenciala e per dispausar d'una majoritat a l'Assemblada, qu'obtienguèt aisidament a las legislativas (lo Partit Socialista obtenent sol la majoritat absoluda amb 266 deputats sus 491).
- lo 14 de mai de 1988, jos François Mitterrand, aprèp sa reeleccion e per la meteissa rason, la victoire de l'esquèrra a las legislativas es fòrta mas mendre qu'en 1981 (275 socialistas sus 575, aliats a 41 deputats de l'UDF).
- lo 21 d'abril de 1997, jos Jaume Chirac, provoquèt la victòria dels socialistas e de lors aliats de l'Esquèrra plurala a las legislativas anticipadas e la nominacion del Govèrn de Lionel Jospin.
La modificacion de la Constitucion[modificar | modificar la font]
Una modificacion de la Constitucion pòt èsser adoptada segon doas menas. D'en primièr lo president de la Republica pòt demandar la tenguda d'un referendum, aprèp que las cambras del Parlament votèron en termes identics la revision en question. Siquenon, la revision constitucionala deu èsser a l'encòp votada per l'Assemblada Nacionala e pel Senat, puèi a la majoritat dels 3/5en dels parlamentaris reünits en Congrès al castèl de Versalhas.
La réflexion e lo travail parlamentari[modificar | modificar la font]
Los deputats soscan de mai d'un biais per tòca de reformar la lei e verifican cossí aquela es aplicada, de la lor iniciativa o a la demanda del govèrn dins l'encastre de las missions parlamentàrias. Aquelas son encargadas de la reflexion e de l'estudi d'una problematica donada e se conclutz per un rapòrt que fa lo bilanç de la situacion actuala dins lo domèni tractat e prepausa de pistas de reflexions pr'amor de resòlvre los eventuels problèmas encontrats. Aquelas missions pòdon tanben se cargar de verificar de la bona aplicacion d'una lei.
Los parlamentaris pòdon formar siquenon de missions d'informacions sus un tèma donat o, a la demanda d'un ministre o d'un grop politic, una comission d'enquèsta encargada d'establir las responsabilitats publicas dins d'afars judiciaras mostrant un disfoncionament institucional o legislatiu quin que siá (coma per exemple per l'Afar d'Outreau).
Composicion[modificar | modificar la font]
Condicions e prerogativas del deputat[modificar | modificar la font]
Cumul dels mandats e edat minimum[modificar | modificar la font]
Dempuèi 1958, lo mandat de deputat es incompatible amb lo de tot autre elegit parlamentari (senator o Eurodeputat), o amb d'unas foncions administrativas (lo Mediator de la Republica, los membres del Conselh Constitucional e d'unes nauts foncionaris coma los prefèctes, magistrats o encara oficièrs que son ineligibles dins lo departament ont son en pòst). Es tanben incompatible amb una foncion ministeriala. Al moment de sa nominacion al Govèrn, l’elegit dispausa d’una sosta d’un mes per causir entre lo mandat e la foncion. Se causís la segonda opcion, es alara remplaçat per son o sa suplent(a). D'unas personnalités politicas, que los candidats a l'eleccion presidenciala de 2007 Ségolène Royal o François Bayrou, apèlan a una limitacion mai estricta del cumul dels mandats en impausant en particular lo mandat unic (establissent atal l'incompatibilitat entre lo mandat de deputat e tota posicion executiva locala (cònsol, president de conselh general, president de Région, ...), e atal veire la desaparicion dels famoses « deputats-cònsols ». Çaquelà, los partesans d'aquesta practica argïsson al contrari que lo cumul d'un mandat local e d'un sèti al Parlament nacional permet a l'encòp d'aver de longa un ligam amb lo terren e de se servir de sa posicion a París per far avançar mai lèu de dorsièrs locals.
Aprèp la fin de la mission ministeriala un ministre elegit deputat pòt tornar acabar lo seu mandat
Siquenon, cal aver al mens 23 ans per èsser deputat e èsser de ciutadanetat francesa. E mai, pòdon pas pretendre a èsser deputat las personas plaçadas jos tutèla, las jol cobèrt d'una condemnacion a la privacion dels dreches civics, a la falhita personala, a l'interdiccion de gerir o a la liquidacion judiciària.
Las indemnitats e prerogativas divèrsas del deputat[modificar | modificar la font]
Cada deputat profècha de mejans materials e financièrs atacats a sa foncion[12]: en mai de son « indemnitat parlamentària » (6 952,74 €/mes), beneficia tanben d’una « IRFM » — indemnitat representativa de fraisses de mandat (5 790 €/mes), per pagar los còsts ligats a son mandat, e d’un « crèdit collaborator » (8 949 €/mes) per remunerar fins a 5 assistents.
Dispausa tanben d’un burèl a l'Assemblada, de divèrses avantatges en matèria de transpòrts e de comunicacions, d'una seguretat sociala e d'una caissa de vielhum especificas. Un deputat qu'es pas reelegit recep pendent 60 meses las indemnitats seguentas:
- los 6 primièrs meses 100% de l'indemnitat 32 401,92 € e 5 400 €/mes
- los 6 meses seguents 70% de l'indemnitat 22 681,34 € o 3 780 €/mes
- los 6 meses seguents 60% de l'indemnitat 19 441,15 € o 3 240 €/mes
- los 6 meses seguents 50% de l'indemnitat 16 200,96 € o 2 700[€/mes
- los 6 meses seguents 45% de l'indemnitat 14 580,86 € o 2 430 €/mes
- los 6 meses seguents 40% de l'indemnitat 12 960,76 € o 2 160 €/mes
- los 6 meses seguents 35% de l'indemnitat 11 340,67 € o 1 890 €/mes
- los 6 meses seguents 30% de l'indemnitat 9 720,57 € o 1 620 €/mes
- los 6 meses seguents 25% de l'indemnitat 9 100,45 € o 1 516 €/mes
- los 6 meses seguents 20% de l'indemnitat 6 480,38 € o 1 080 €/mes e a l'eissida dels 5 ans, percebràn aquel tractament per la vida.
Cada an, una resèrva parlamentària es atribuida als parlamentaris per la Comission de las finanças (90 milions d'èuros per l'Assemblada Nacionala e 55 milions pel Senat en 2006), qu'es redistribuïda o dirèctament per la Comission de las finanças o pel president del grop politic del deputat. La dotacion d'aquesta resèrva es fòrt variabla segon los deputats e pòt èsser nulla pels membres novèls del Parlament fins a aténher 100 000 €. L'utilizacion d'aquesta resèrva es a la sola apreciacion dels parlamentaris. [13].
En aplicacion de l'article 26 de la Constitucion, lo deputat, coma lo senator, beneficia d’un regim d’immunitat parlamentària.
La disposicion[modificar | modificar la font]
La sala de las sesilhas es generalament apelada, de per sa forma en miègcèrcle, « l'emicicle », centrada sus l' « ajocador » d'ont lo president de l'Assemblada domina los deputats e sus la « tribuna » d'ont los orators prononcian lors discorses.
S'exprimisson atal a la tribuna de l'Assemblada Nacionala lo primièr ministre al moment del discors de politica generala, o de debats parlamentaris, dels membres del govèrn venguts presentar un projècte de lei, dels deputats, s'expriment en tant que raportaire d'una comission o de representent de lor grop politic. Tanben se pòt agir de personalitats estrangièras vengudas far un discors davant l'Assemblada Nacionala.
La disposicion per tendéncia politica al sen d'aqueste emicicle repren la tradicion remontant als Estats generals de 1789 e que balhèt son nom a la Esquèrra e a la Drecha, la primièra seissent atal a l'esquèrra del president de l'Assemblada e la segonda a sa drecha. En defòra d'aquesta convencion, cada grop parlamentari a la liura causida de la posicion de sos membres suls « bancs » de l'Assemblada. Enfin, las doas primièras rengadas de bancs en bas de l'emicicle son reservadas als membres d'una Comission venguts presentar un projècte o una proposicion de lei e als membres del Govèrn que se son deplaçats per la meteissa rason o per respondre a las tradicionalas questions al govèrn.
Lo burèl[modificar | modificar la font]
Lo burèl de l'Assemblada Nacionala compòrta 22 membres qu'el president es elegit per tota la legislatura, e 21 autres deputats que son renovelats a la dobertura de cada sesilha parlamentària: 6 vicepresidents, 3 questaires e 12 secretaris. Al moment de la sesilha de dobertura de la legislatura que vei l'eleccion del president e del primièr ofici, l'Assemblada es presidida momentanèament per un « burèl d'edat » presidit pel degan d'edat dels deputats assistit dels 6 deputats mai joves qu'emplegan alara las foncions de secretaris.
Lo president[modificar | modificar la font]
Las sesilhas de l'Assemblada Nacionala son dirigidas pel president de l'Assemblada Nacionala que es, dins l'òrdre de presesila, lo quatren personatge de l'Estat darrièr lo president de la Republica, lo president del Senat e lo Primièr ministre. A atal d'importantas prerogativas constitucionalas : nomena tres dels nòu membres del Conselh Constitucional (a egalitat amb lo president de la Republica e lo president del Senat), deu èsser consultat pel president de la Republica abans qu'aqueste exercisca d'unes de sos poders constitucionals (coma la dissolucion o concernent los poders especials previstes per l'Article 16 de la Constitucion). Pòt de mai a tot moment picar lo Conselh Constitucional per verificar la constitucionnalitat d'una lei abans sa promulgacion o d'un engatjament internacional. Pòt tanben decidir, amb l'Ofici, de reformar lo règlament e lo mòde de foncionament de l'Assemblada Nacionala. Presidís lo Parlament acampat en Congrès atal que la Nauta Cort creada per la lei constitucionala del Mois invalide (de febrièr de)M portant sus l'estatut penal del president de la Republica e acampant las doas cambras del Parlament per jutjar lo cap de l'Estat per mancament a sos devers manifèstament incompatible amb l'exercici de son mandat.
A principalament un ròtle de mediator, president las sesilhas, s'assegurant del respècte del règlament de l'Assemblada, del temps de paraula de cadun e del manten del calm dins l'emicicle. Dobrís, lèva e suspen atal las sesilhas, decida sol l'òrdre dels orators o de lor balhar la paraula.
Se s'agís d'un dels deputats elegit per sos pars al començament d'una legislatura (e per tota sa durada) o se lo titular a demissionat o es empachat, e al bulletin secret a la tribuna (contràriament als autres vòtes dels deputats que se fa electronicament dempuèi lor sèti), al cors d'una sesilha especiala presidida pel decan d'edat de l'Assemblada Nacionala. Cada deputat ven alara per òrdre alfabetic depausar son bulletin dins l'urna (la letra de despart es tirada a l'azard). Puèi, d'« escrutators » son tirats a l'azard demest los deputats per procedir al comptatge, lo resultat es finalament declarat pel decan d'edat. Per èsser elegit, la majoritat absoluda es necessària al moment dels dos primièrs torns e, s'aquesta condicion es pas estat complida, sola la majoritat relativa sufís pel tresen torn eventual. En cas d'egalitat, lo candidat mai annadit l'empòrta.
Lo president de l'Assemblada Nacionala sèi en nautor e fàcia al l'emicicle ont son repartits los autres membres de l'Assemblada, sus çò qu'òm apèla l' « ajocador », al dessús de la tribuna.
Dempuèi lo 26 de junh de 2012 e la dobertura de la XIVena legislatura, l'Assemblada Nacionala es presidida per Claude Bartolone deputat del partit Socialista que se presentèt fàcia a ele Bernard Accoyer, lo president de la legislatura precedenta.
Los vicepresidents[modificar | modificar la font]
Los sièis vicepresidents de l'Assemblada Nacionala, que lor reparticion es l'objècte d'un consensus entre los diferents grops politics que designan al prealable lors candidats, an essencialament per tòca de remplaçar al jocador lo president de l'Assemblada Nacionala s'aqueste es empachat, amb un òrdre successiu de remplaçament anant del 1èr al 6en vicepresident. E mai, cada vicepresident dirigís una de las sièis delegacions dins las qualas se repartisson los membres de l'ofici per preparar cèrtas decisions. I a atal actualament de delegacions encargadas :
- de l'aplicacion de l'estatut del deputat
- de la comunicacion
- de las activitats internacionalas
- de las questions concernent los oficis parlamentaris
- d'examinar la recevabilitat de las proposicions de lei
- dels grops d'estudis
Enfin, fan partida, amb lo president de l'Assemblada Nacionala, dels presidents de Comission e dels presidents de grop, de la Conferéncia dels Presidents qu'es menada a balhar son vejaire sus l'òrdre del jorn de trabalh prioritari fixat pel Govèrn.
Se la tradition republicana èra estada seguida, tres pòstes de vicepresident aurián degut escàser a la majoritat e 3 a l'oposicion. Un artifici procedural permetèt a la majoritat de dotar per la XIIIena legislatura, l'UMP de 3 vicepresidents, lo Centre Novèl d'un, e lo PS de 2, eliminant de facto la representacion del pus pichon grop format GDR.
Los questaires[modificar | modificar la font]
En vertut de l'article 10-2 del règlament de l'Assemblada Nacionala, l’eleccion dels membres de l'Ofici « a luòc en s’esforçant de reproduire al sen de l'Ofici la configuracion politica de l’Assemblada ». Atal, demest los 3 questaires de l'Assemblada Nacionala, un d'eles es eissit de l'oposicion
Los questaires exercisson de poders espandits en matèria financièra, comptabla e administrativa dins l'encastre de l'autonomia de gestion de l'Assemblada Nacionala.
Los tres questaires « son encargats dels servicis financièrs e administratius. Cap de depensa novèla pòt pas èsser engatjada sens lor vejaire prealable » (article 15-1, del règlament de l'Assemblada Nacionala). Los servicis dont son encargats pòdon pas, doncas, engatjar dirèctament cap de depensa.
Preparan lo budgèt e contrarotlan son execucion. S'ocupan tanben de l'administracion generala de l'institucion coma la gestion del personal, an jos lor responsabilitat la caissa de las pensions dels deputats e lo regim social del personal, mas tanben la seguretat, lo contraròtle dels accèsses e la circulacion dins lo palais Borbon e s'ocupan enfin de l'atribucion dels mejans necessaris als deputats o a las instàncias de l'Assemblada per l'exercici de lors foncions (transpòrts, telefòn, equipaments d'oficis, atribucions de salas d'acamp e d'oficis). Jogan atal un ròtle important dins l'equipament informatic de l'Assemblada.
Los questaires s'acampan cada setmana en sesilha, en preséncia dels dos secretaris generals per deliberar de totas las questions entrant dins lo camp de lors competéncias.
Las decisions dels questaires son presas collegialament. La collegialitat es temperada per l'institucion del questaire delegat. Aqueste es abilitat per sos collègas a agir en lor nom. Cadun dels tres questaires exercís a torn de ròtle aquesta responsabilitat pendent un mes.
Los secretaris[modificar | modificar la font]
Lo collègi dels 12 secretaris, el tanben dispausant d'una constitucion pluralista, assistisson lo president en sesilha publica, constatan los vòtes tot verificant lor validitat e la de las delegacions de vòte, e los resultats dels escrutinhs que son apuèi proclamats pel president.
Las Comissions[modificar | modificar la font]
Los projèctes e proposicions de lei son examinats, abans tot examèn en sesilha plenièra, per una comission especialament designada a aqueste efièch o per una de las sièis comissions permanentas.
Cada comission elegís un president que dispausa de poders importants dins lo camp de competéncia de la Comission, e d'un o maites raportaires que son apuèi encargats de « raportar », o de presentar, lo tèxt en question davant l'Assemblada en sesilha plenièra.
Lo Règlament de l'Assemblada Nacionala prevei tanben l'existéncia de :
- la comission encargada de l'aplicacion de l'article 26 de la Constitucion,
- la comission especiala encargada de verificar e d'apurar los comptes.
Grops politics[modificar | modificar la font]
Segon lo règlament de l'Assemblada Nacionala, los « deputats se pòdon regropar per afinitats politicas » en grops parlamentaris. Devon conténer almens 20 membres (dempuèi 1988, de per abans aqueste nombre èra fixat a 30 al minimum). En 2007, lo Partit Comunista Francés, que dispausa pas pus que de 15 elegits e 2 aparentats e doncas pòt pas mai, dins las condicions actualas, formar cap de grop, demanda un abaissament novèl d'aqueste nombre a 15 membres. Lo grop politic deu presentar al moment de la dobertura de la legislatura al president de l'Assemblada Nacionala una declaracion politica signada per sos membres.
Otra los membres de plen drech del grop, que son generalament membres del meteis grand partit (UMP, PS, UDF, PCF, etc.), d'unes deputats pòdon « s'aparentar » a un grop : alara son pas incluses dins lo quota minimum de 20 necessaris per la formacion del grop. S'agís en règla generala de membres eissits de pichons partits o sens etiqueta pròches de la tendéncia del movement politic principal a l'origina de la formacion del grop.
Los grops decidisson, amb lo president de l'Assemblada Nacionala, de las zònas de l'emicicle ont sieràn. Apuèi son sols jutges del biais de repartir lors membres e aparentats al sen d'aquesta zòna. An lor pròpria organizacion e lor reglament interior pròpri, elegisson en lor sen un president que los representarà al sen de la Conferéncia dels Presidents e que dispausarà de maitas prerogativas importantas (coma la demanda o al contrari l'oposicion a la creacion d'una comission especiala, lo drech d'obténer una suspension de sesilha per acampar lo grop, de demandar lo vòte a l'escrutinh public, d'apelar en sesilha a la verificacion del quorum a l'ocasion d'un vòte, de preparar l'òrdre del jorn parlamentari mensual pròpri a lor grop, de prepausar o de s'opausar a l'engatjament de proceduras d'engatjament simplificadas, o encara lo « drech de tiratge » que lor permet d'obténer un còp per an l'examèn en sesilha publica d'una resolucion que prepausa la creacion d'una comission d'enquèsta, etc.). Cada grop, en foncion de son pes numeric al sen de l'Assemblada, designa sos representants al sen del Burèu e de las diferentas comissions. An a mai d'aquò, en foncion de lor talhq, una subvencion financièra pròpria e dispausan de burèus e de salas per s'acampar.
En defòra dels deputats "inscriches" a un grop, conven de discernir los deputats solament "aparentats" a un grop, e mai los deputats "non inscriches". Çaquelà, aquesta darrièra categoria es quasi nulla a l'Assemblada Nacionala.
Al moment de la dobertura de la XIIIena legislatura lo Mois invalide (de junh de)M, quatre grops politics son estats presentats : lo largament majoritari de l'UMP, un autre dominat pels socialistas als quals se son aparentats los elegits del Partit Radical d'Esquèrra, del Movement dels Ciutadans e qualques divèrs esquèrra. Lo Centre Novèl, que fa partida de la Majoritat presidenciala, a pogut constituir un grop a part entièra alara que los elegits del MoDem de François Bayrou sèison coma non inscriches amb d'autres elegits divèrses. Enfin, fauta d'avèr obtengut abans lo començament de la legislatura un abaissament a 15 del minimum de 20 membres d'acampar per formar un grop, los comunistas se son aligats al sen d'un grop tecnic de la presidéncia tornanta cada 10 meses amb los elegits Verds, apelat Esquèrra democratica e republicana.
Sètis de provesir e deputats elegits[modificar | modificar la font]
Donadas per l’ensemble de las legislaturas de la Vena Republica
Nòtas :
- [1] Dissolucion de l’Assemblada abans lo tèrme del mandat. Eleccions seguentas anticipadas.
- [2] Las eleccions de 1986 se debanèron a l'escrutinh proporcional plurinominal, dins l'encastre del departament, amb sulhet d'eligibilitat de 5% dels sufragis exprimits.
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Istòria detalhada de las Assembladas revolucionàrias de 1789 a 1799, sul sit de l'Assemblada Nacionala.
- ↑ Robespierre es montat mantun còp en tribuna per condemnar lo cens e defendre lo sufragi universal. Dos d'aquestes discorses davant l'Assemblada Constituenta son estats meses en linha sul sit de l'Assemblada Nacionala: lo primièr datant del 25 de genièr de 1790 e lo segond de l'11 d'agost de 1791.
- ↑ Roger Dupuy, Nouvelle histoire de la France contemporaine. La Republique jacobine, 2005, p. 39
- ↑ Istòria del Palais Borbon sul sit de l'Assemblada Nacionala
- ↑ Suite a la lei nº 86-825 del 11 de julhet de 1986, voté per l'assemblada elegite en 1986.
- ↑ Stéphane Mandard, « En 2005, un rapport préconisait lo remodelage de las circonscriptions abans las legislativas de 2007 », Lo Monde, Mois invalide (de junh de)M.
- ↑ Ibid.
- ↑ (fr) Article LO119 del Code electoral
- ↑ per mai d’information voir l'article Processus legislatiu en França e la seccion Lo vòte de la lei dins l’article Parlament francés
- ↑ (fr)Mocion de censura del 3 d'abril de 2008 presentada sul site de l'Assemblada Nacionala
- ↑ (fr)Compte rendur analitic oficial de la sesilha del 8 d'abril de 2008 que lo debat e lo vòte de la mocion de censure se faguèron, sul sit de l'Assemblada Nacionala
- ↑ (fr)url=http://www.assemblee-nationale.fr/connaissance/indemnite.asp L'indemnitat parlementària e la situacion materiala dels deputats sul site de [www.assemblee-nationale.fr lassemblada]
- ↑ (fr) La manne cachée du Parlement, dins L'Express del 9 de març de 2006}}
Annèxes[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- Deputats de la XIIIena legislatura
- Eleccions legislativas francesas de 2007
- Presidents de l'Assemblada Nacionala Francesa e cambras assimiladas
- Senat francés
- Parlament francés
- Republica Francesa
- Monarquia constitucionala
- Assemblada Constituenta
- Bicamerisme
- Monocamerisme
- Eleccions legislativas jos la Quatrena Republica
- Grop parlamentari
- Parlament dels enfants
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- L’Assemblada Nacionala, Michel Ameller (ancian secretari general de l’Assemblada Nacionala), collection Que sais-je ?, PUF, no 2897.
- Qu'es-aqueste que l'Assemblada Nacionala ?, Jean-Louis Debré (ancian president de l'Assemblada Nacionala), París, L'Archipel, 2007, 169 p., coll. L'information ciutadanne ISBN 978-2-84187-916-8
- L’Assemblada, revue Pouvoirs, PUF, no 34, 1985.
- L’Assemblada Nacionala, Philippe Langenieux-Villard e Sylvie Mariage, Éd. Découverte Gallimard, no 219, 1994.
Font[modificar | modificar la font]
- Las entresenhas que concernisson las cambras jos la Tresena Republica son extrachas del Quid.


c: text/html

text:
848
Cronologia mensuala:
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec
Cronologias tematicas:
Literatura - Musica - Sciéncia - Espòrt
Aquesta pagina concernís l'an 848 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Asia[modificar | modificar la font]
Califat Abbassida[modificar | modificar la font]
Pauc favorable au mutazilisme e inquiet de l'influéncia dau chiisme, lo califa Al-Mutawakkil abandonèt la politica religiosa de sei predecessors. D'efèct, decidèt de dissòuvre lo tribunau religiós fondat per lo califa Al-Mamun (813-833). Lo mutazilisme perdèt son estatut de religion oficiala de la Cort e lo sunisme foguèt tornarmai favorizat. Pasmens, lo periòde de persecucions avián permes ais ulémas de venir un grop poderós e entraïnat un afebliment suplementari dau poder dau califa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
La Bastida de Clarença
La Bastida de Clarença (Bastida en basco, La Bastide-Clairence en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Baisha Navarra, administrada peu departament deus Pirenèus Atlantics e la region d'Aquitània.
Los sons abitants que son los bastidòts.
Aquera bastida navarresa qu'ei ua enclava de lenga occitana gascona au Bascoat. Totun, qu'apartien au Bascoat (país administratiu) dens lo sens de la lei Pasqua de 1995.
Las comunas tòcatocantas que son Bardòs e Urt en Labord au nòrd, Hasparn en Labord a l'oèst, Aiherra au sud e Oreguer a l'èst.
A la fin deu sègle XVIau, refugiats judius sefarditas arribats d'Espanha e subertot de Portugal que s'installèn a Baiona, d'on s'escampilhèn dens las tres petitas vilas de Pèira Horada (on los arcuelhó lo senhor d'Aspremont), de Bidaishe e de la Bastida de Clarença on los protegí lo purmèr duc de Gramont Antòni II. Aperats sovent "portugueses", que i compdèn de l'òrdre de setanta a ueitanta familhas segon los fogatges deu sègle XVIIau. Que i viscón dens ua comunautat relativament autonòma, la « Nacion judiva » suus registres deu Còs de Vila, e que dispausèn d'un cemitèri obèrt au començament deu sègle XVIIau, uei pertanhent au Consistòri Israelita de Baiona. .


text:
1908
Aquesta pagina concernís l'an 1908 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Itàlia[modificar | modificar la font]
Lo 28 de decembre, un tèrratrem dins la region de Messina entraïnèt la destruccion de la vila en causa dei gangassadas e d'un tsunami. Aperaquí 80 000 foguèron tuats e lo govèrn pensèt un temps cubrir la vila de cauç per defugir d'epidemias e l'abandonar.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Segonda ataca d'apoplexia dau negus Menelik II. Aquela ataca laissèt lo sobeiran etiopian fòrça fatigat e Menelik II deguèt quitar pauc a pauc la gestion deis afaires fins a sa tresena ataca l'annada seguenta. D'autra part, reforma dau sistèma judiciari etiopian que foguèt devesit entre sièis districtes. Dos jutges foguèron plaçats a la tèsta de cada districte nomats per lo negus e cargat d'estudiar leis afaires. Dins lo cas d'un desacòrdi entre aquelei jutges, un pòste de jutge suprèm foguèt creat. Aquò foguèt completat per la creacion de grafièrs.
Arts[modificar | modificar la font]
- 25 de mai - Argentina: inauguracion deu Teatre Colomb de Buenos Aires vodat a la musica e au balet.
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Quimia[modificar | modificar la font]
Lo fisician olandés Heike Kamerlingh Onnes (1853-1926) capitèt la liquefaccion de l'èli. De son caire, lo quimista alemand Fritz Haber (1868-1934) desvolopèt un procès de sintèsi d'amoniac que foguèt industrializat en 1909 per BASF. Enfin, premiera sintèsi d'una matèria plastica transparenta dicha cellofana per lo quimista soís Jacques Edwin Brandenberger (1872-1954).
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 9 de genièr - Simone de Beauvoir, escrivana francesa (m. 1986)
- 22 de genièr - Lev Davidovich Landau, fisician rus, Prèmi Nobel (m. 1968)
- 22 de genièr - Atahualpa Yupanqui, cantor e guitarrista argentin (m. 1992)
- 24 de genièr - Hans von Halban, fisician francés d'origina alemanda (m. 1964)
- 26 de genièr - Stéphane Grappelli, violinista american (m. 1997)
- 6 de febrièr - Amintore Fanfani, primièr ministre d'Itàlia (m. 1999)
- 23 de febrièr - William McMahon, primièr ministre d'Austràlia (m. 1998)
- 5 d'abril - Herbert von Karajan, maèstro austriac (m. 1989)
- 5 d'abril - Bette Davis, actritz americana (m. 1989)
- 11 d'abril - José Antonio Remón Cantera, president de Panamà (m. 1955)
- 12 d'abril - Carlos Lleras Restrepo, president di Colómbia (m. 1994)
- 20 d'abril - Lionel Hampton, musician american de jazz (m. 2002)
- 23 de mai - John Bardeen, fisician american, Prèmi Nobel (m. 1991)
- 26 de mai - Nguyen Ngoc Tho, primièr ministre del Vietnam del Sud
- 30 de mai - Hannes Alfvén, fisician suedés, Prèmi Nobel (m. 1995)
- 26 de junh - Salvador Allende, president de Chile (m. 1973)
- 27 de junh - João Guimarães Rosa, escrivan brasilièr (m. 1967)
- 5 d'agost - Harold Holt, primièr ministre d'Austràlia (m. 1967)
- 8 d'agost - Chivu Stoica, primièr ministre de Romania (m. 1975)
- 22 d'agost - Henri Cartier-Bresson, fotogràf francés (m. 2004)
- 27 d'agost - Lyndon Johnson, president american (m. 1973)
- 13 de setembre - Sicco Mansholt, president de la Comission Europèa (m. 1995)
- 13 de setembre - Carlos Peucelle, fotbolaire argentin (m. 1990)
- 30 de setembre - David Oistrakh, violinista sovietic (m. 1974)
- 10 d'octobre - Mercè Rodoreda escrivana catalana (m. 1983)
- 15 d'octobre - John Kenneth Galbraith, economista canadian (m. 2006)
- 16 d'octobre - Enver Hoxha, dirigent albanés (m. 1985)
- 23 d'octobre - Ilya Frank, fisician sovietic, Prèmi Nobel (m. 1990)
- 28 d'octobre - Arturo Frondizi, president d'Argentina (m. 1995)
- 3 de novembre - Giovanni Leone, president e primièr ministre d'Itàlia (m. 2001)
- 4 de novembre - Jozéf Rotblat, fisician nuclear polonés-britanic, Prèmi Nobel de la Patz (m. 2005)
- 6 de novembre - Françoise Dolto, psicoanalista francesa (m. 1988)
- 26 de novembre - Ramón Villeda Morales, president d'Honduras (m. 1971)
- 4 de decembre - Alfred Hershey, bacteriologista american, Prèmi Nobel (m. 1997)
- 8 de decembre - Max Roqueta, escrivan de lenga occitana (m.2005)
- 17 de decembre - Willard Libby, quimista american, Prèmi Nobel (m. 1980)
- Enric Frère, escultor rosselhonés (m. 1986)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 1èr de mai - Leonce Verny, engenhaire francés (n.1837)
- 21 de junh - Nikolai Rimskii-Korsakov, compositor rus (n.1844)
- 24 de junh - Grover Cleveland, president dels Estats Units d'America (n.1837)
- 22 de julhet - William Randal Cremer, òme politic anglés, Prèmi Nobel de la Patz (n.1828)
- 25 d'agost - Henri Becquerel, fisician francés, Prèmi Nobel (n.1852)
- 29 de setembre - Machado de Assis, escrivan brasilièr. Un dels principals escrivans de lenga portuguesa del mond (n.1839).


text:
Abadiá de Mostier d'Aiun
L'abadiá benedictina de Mostier d'Aiun se tròba dins la Nauta Marcha, en Lemosin, dins lo departament de Cruesa.
Istòria (997-1790)[modificar | modificar la font]
En 997, lo comte de la Marcha Boson II, en preséncia d'un de sos fraires, Gaubert, e de nauts personatges coma l'evesque de Lemòtges, fondet au vesinatge de l'antic Acitodunum (Aiun) un monastèri consacrat a « Maria, maire de Dieu », somés a la regla de Sant Beneset, coma o atesta un acte que figura dins lo cartulari de l'Abadiá d'Usercha.
Fuguet conegut sos lo nom de « Mostier d'Aiun » (francizat en Moutier-d'Ahun); balhará son nom a la comuna en 1790.
Auei, se serva pas ren de l'egleisa e de las bastissas originalas. Los vestigis mai ancians remontan en fach au segle XII. A partir de 1489, en seguda de la Guerra de Cent Ans, l'egleisa abadiala fuguet reconstrucha (pòrge d'entrada d'estil gotic, nau, transepte, una part dau còr).


text:
Lo Portable Document Format (Format de Document Portatil o PDF en anglés) es un format de fichièr per gardar de documents en un ordinator. Adobe lo creèc en 1993 per facilitar l'escambi de documents.[1] PDF s'usa amb frequéncia per far de documents escarrabilhats per estampar. Los documents PDF pòdon d'aver tèxt estilizat e imatges en eles.
Lo document s'emmagazina de tala forma que lo contengut càmbia pas la forma en que se vei en desparièrs ecrans, ordinators e estampadoiras, coma pòt succedir amb d'autres formats de fichièrs.[2]
PDF es un estandard dobèrt que foguèt publicat oficialament lo 1 de julhet de 2008 per l'ISO.[3]
Se requerís un logiciau lector de PDF per liéger de documents PDF.[4]Qualques exemples son Adobe Acrobat, Adobe Reader, Okular e Foxit Reader.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Welcome, AIIM. Consultat lo 30 de setembre de 2012
- ↑ PDF Reference, Sixth edition, version 1.23, Nov. 2006, Adobe Systems Incorporated. Consultat lo 30 de setembre de 2012
- ↑ PDF Reference, ISO 32000 U.S. Committee. Consultat lo 30 de setembre de 2012
- ↑ Adobe Reader X, Adobe. Consultat lo 30 de setembre de 2012
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Articles connèxes[modificar | modificar la font]
- EPUB.


text:
John Locke
John Locke (Wrington, près de Bristol lo 29 d'agost de 1632 – Oates, Essex, lo 28 d'octòbre 1704) foguèt un filosòf empirista anglés que trabalhèt sustot amb tèmas ligats al govèrn e a l'epistemologia.
Locke Estudièt la medecina a Oxford, dintrèt al còrs diplomatic çò que li permetèt de demorar en França un cèrt temps e de contactar los cartesians. En 1683 se refugièt als Païses Basses per evitar de represalhas politicas. Aprèp la Revolucion Gloriosa de 1688 tornèt dins lo seu país e publiquèt las seunas òbras mai importantas:
- Assag sus l'entendement uman.
- Assag sul govèrn civil (considerat coma lo manifèst del liberalisme modèrne).
L'Assag sus l'entendement uman comença amb una critica destructritz de l'afirmacion de l'existéncia d'idèas innadas de la consciéncia, preconizada pels racionalistas. Quand nais la nòstra consciéncia es coma una pagina blanca o tabula rasa. Coma i a pas d'idèas innadas en nosautres, aquelas pòdon pas fondar la compreneson del mond. Coma la rèsta dels empiristas, Locke considerarà que la coneissença se trai de l'experiéncia (empiria en grèc), a travèrs dels senses.
- 1000 articles fondamentals
- Personalitat britanica del sègle XVII
- Filosòf britanic
- Filosòf protestant
- Filosòf modèrne
- Filosòf del sègle XVII
- Filosòf politic
- Filosòf de las Luses
- Jurista
- Escrivan britanic
- Membre de la Royal Society
- Personalitat liberala britanica
- Restabliment anglés
- Empirisme
- Naissença en 1632
- Decès en 1704


text:
Batalha de Copenaga (1801)
La batalha de Copenaga de 1801 o premiera batalha de Copenaga se debanèt lo 2 d'abriu de 1801 durant la Guèrra de la Segonda Coalicion. Opausèt una flòta britanica a una flòta danesa. L'objectiu dei Britanics èra d'obtenir lo retirament danés de la Liga de neutralitat armada per limitar lo comèrci entre estats baltics e França. La neutralizacion dei naviris danés èra tanben necessària ai Britanics per gardar son avantatge navau. Lo combat s'acabèt per una victòria anglesa, per la pèrda d'unei naviris per lei Danés e per un cambiament de la politica russa que va marcar la fin de la Liga. En revènge, Danemarc se raprochèt de l'aliança francesa e demorèt un aliat de Napoleon fins a 1814. En 1807, una segonda ataca foguèt organizada per lei Britanics per destrurre lo rèsta de la flòta danesa.


text:
Tièrn
Tièrn o Tigèrn (forma mai etimologica emplegada per l'escrivan Tiène Codert) z-es 'na comuna d'Auvèrnhe (Occitània) ; z-es maitot 'na de las quatre sosprefecturas (ambé Suire, Riam e Embèrt dau departament dau Puèi Domat de la region d'Auvèrnhe.
Tièrn z-es 'na granda vila de cotelariá, per la quantitat de cotèls produchs mas maitot per lo saubre-faire irremplaçable qu'òm tròba dins 'questa ciutat.
L'escais daus tiernés es "bitòrt" que poiriá venir de "bestòrt" (dos còps tòrt) per causa de lhor trabalh dur de cotelariá. Lhors vesins empleguen la dicha:
- Bitòrt! Cuu tòrt!
- Chamba de pòrc!
- Bòca mon cuu,
- Sarem d'acòrd!
[bitò! tcho tò! chambo de poò! bòco mòn tchou, sarem d'ocò!]
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Tièrn z-es bastida sobre diferents nivèls de coleira qui dominan la val de la Duròla. 'Queste denivelament que donava la fòrça idromotritz qui permetiá d'esmòler los cotèls.
Patrimòni[modificar | modificar la font]
- Glèisa de Sent Genèst : granda glèisa romanica vodada a 'queste sent martir de la region.
Demografia[modificar | modificar la font]
Personatges illustres[modificar | modificar la font]
- Lo comedian Montdory (1594 - 1653)
- Clara Chasal (1956), presentatritz a la television francesa.
.


text:
Triton (luna)
Triton es lo satellit naturau pus gròs de Neptun. Foguèt descubèrt lo 10 d'octòbre de 1846 per l'astronòm britanic William Lassell. A un diamètre leugierament superior a 2 700 quilomètres e fa donc partida dei satellits principaus dau Sistèma Solar. Es l'unic còrs d'aquela categoria que presenta un orbita retrograd. Aquela caracteristica permet d'afirmar que Triton foguèt capturat per Neptun e sa composicion similara a Pluton permet de supausar que lo luòc de sa formacion sigue situat dins la cencha de Kuiper.
Leis observacions de Triton son limitadas en causa de la distància importanta entre la Tèrra e lo satellit e car una unica mission espaciala foguèt mandada per explorar la region de Neptun. La mitat nòrd de la luna es donc totalament desconeguda. Lo rèsta de la superficia es devesida entre de zonas fòrça marcadas. La calòta polara sud sembla marcada per de traças d'activitat criovolcanica. Aquò entraïna l'existéncia d'una atmosfèra tèuna compausat d'azòt, de dioxid de carbòni e de metan.
Somari
Caracteristicas fisicas[modificar | modificar la font]
Triton es un satellit rocassós qu'a una forma quasi esferica amb un rai mejan de 1353 km e que fa partida dei gros satellits dau Sistèma Solar. D'efèct, sa massa representa 0,36% de la massa terrèstra e son diamètre 21,2%. Coma la màger part dei satellits importants dau Sistèma Solar, sa densitat es situada entre lei planetas gigantas e lei planetas rocassós amb una valor egala a 2,06. Aquela valor es pròcha dei satellits de tipe Ganimèdes mai d'autrei satellits coma Io o la Luna an de densitats superioras. Triton a egalament pas d'atmosfèra espessa.
Estructura intèrna[modificar | modificar la font]
Triton seriá un còrs diferenciat amb un nuclèu, un mantèu e una crosta. Pasmens, lei conoissenças sus l'interior dau satellit son raras e limitadas. Lo nuclèu seriá rocassós e metallic. Tendriá una quantitat d'elements radioactius sufisenta per entraïnar de movements de conveccion dins lo mantèu. Aqueu mantèu seriá principalament fach d'aiga. Enfin, la crosta de Triton seriá compausada de glaç d'aiga e de dioxid de carbòni.
Geologia de la superficia e geografia[modificar | modificar la font]
La superficia de Triton foguèt solament observada pendent lo passatge de la sonda Voyager 2 en 1989. Lei regions observadas son situadas dins l'emifèri sud e representan 40% de la superficia totala dau satellit. Lei relèus mesurats èran relativament plans e lei cratèrs d'impacte rars. Lo temps de la superficia seriá donc comprés entre 6 e 50 milions d'annadas[1]. Tres regions diferentas foguèron identificadas durant la mission :
- Uhlanga Regio qu'es la calòta polara sud de Triton amb un albedo important egau a 0,89 e la preséncia de gueisèr sornes.
- Monad Regio qu'es l'emisfèri orientat vèrs Neptune pendent l'orbita de la planeta.
- Bubembe Regio qu'es un ensems de terrens pus sornes dichs « en pèu de cantalop » per sa semblança ambé lo melon cantalop.
Atmosfèra[modificar | modificar la font]
Triton a una atmosfèra tèuna principalament facha d'azòt amb d'autreis elements coma de monoxid de carbòni e de metan. Aquela atmosfèra tèn una troposfèra entre 0 e 8 km mai pas d'estratosfèra[2]. En plaça, i a una termosfèra començant a 8 km de la superficia per se terminar a 950 km. La temperatura de la superficia seriá pròcha de -237,6 °C per una pression entre 1,4 e 1,9 Pa[2]. Dins la termosfèra, la temperatura seriá quasi constanta vèrs -178 °C. La troposfèra seriá creada per lo criovolcanisme e l'evaporacion d'azòt de la crosta. Entre 1 e 3 km, tèn de nívols fachs de particulas d'azòt. I a pereu de brumas d'idrocarburs e de nitrils. De vents foguèron tanben enregistrats per la sonda Voyager 2. Aquelei vents entraïnèron la formacion d'un anticiclon en causa de la fòrça de Coriolis. Podrián tanben causar lo desplaçament dei particulas d'una talha d'un micromètre.
Camp magnetic[modificar | modificar la font]
Triton a pas de camp magnetic conegut car la sonda Voyager 2 aguèt pas lo temps per realizar de mesuras. Dins aquò, l'existéncia d'un camp intrisèc o induch es possibla[3].
Orbita e rotacion[modificar | modificar la font]
Triton es lo solet satellit de talha importanta dau Sistèma Solar qu'a una orbita retrograda. Es a dire que lo sens de la trajectòria es diferent d'aqueu de la rotacion de la superficia de sa planeta. Sa rotacion es sincròna. Ansin, la fàcia dirigida vèrs Neptun es totjorn identica coma per la Tèrra e la Luna. Lo periòde orbitau es de 5 jorns e 21 oras sus una trajectòria quasi circulara. Lo satellit orbita dins un plan clinat de 129,6° a respèct dau plan de rotacion de Neptun a l'entorn dau Soleu[4]. Ansin, de partidas importantas de l'emisfèri nòrd son actualament invisiblas dempuei la Tèrra.
L'orbita retrograda de Triton entraïna son alentiment per lei fòrças de marèia de Neptun. Lo satellit se sarra donc pauc a pauc de la planeta. Deuriá passar lo limit de ròcas dins 3,6 miliards d'annadas entraïnant sa destruccion e la formacion d'un sistèma d'anèus similar a aqueu de Saturne[5].
Recèrca e exploracion[modificar | modificar la font]
Recèrca ambé lei telescòpis terrèstres[modificar | modificar la font]
En causa de la distància entre la Tèrra e Triton, leis observacions ambé de telescòpis terrèstres son malaisadas. Ansin, avans l'arribada de la sonda Voyager 2 dins lo sistèma de Neptun, lei scientifics pensavan que lo satellit tenguèsse de lacs o de mars d'azòte liquid e una atmosfèra espessa. L'estimacion dau diamètre èra tanben gaire precisa ambé de resultats entre 2 500 e 6 000 quilomètres.
Exploracion espaciala[modificar | modificar la font]
Voyager 2 foguèt l'unica sonda espaciala qu'explorèt lo sistèma de Neptun en aost de 1989. Permetèt d'estimar lo diamètre de Triton d'un biais precís e de fotografiar una partida de sa superficia[6]. Permetèt tanben de descubrir lo criovolcanisme de la planeta.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Schenk, Paul M.; Zahnle, Kevin (December 2007). "On the negligible surface age of Triton". Icarus 192 (1): 135–49.
- ↑ 2,0 2,1 William B. McKinnon, Randolph L Kirk (2007). "Triton". In Lucy Ann Adams McFadden, Lucy-Ann Adams, Paul Robert Weissman, Torrence V. Johnson. Encyclopedia of the Solar System (2nd ed.). Amsterdam; Boston: Academic Press. pp. 483–502.
- ↑ C. Agnor, A. Barr, B. Bierhaus, D. Brain, B. Bills, W. Bottke, B. Buratti, S. Charnoz, J. Cho1, A. Christou, G. Collins, J. Colwell, N.Cooper, L. Dones, M. Evans, R. French, A. Gulbis, N. Haghighipour, D. Hamilton, C. Hansen, A. Hendrix, D. Hurley, K. Jessup, M. Kirchoff, W. Kurth, H. Levison, M.Lewis, R. Lillis, Y. Ma, R. Malhotra, T. Michaels, M. Mickelson, W. Patterson, L.Prockter, D. Ragozzine, K. Rutherford, K. Sayanagi, P. Schenk, M. Summers, M.Tiscareno, K. Tsiganis, P. Zarka, The Exploration of Neptune and Triton (2003), [1]
- ↑ UCLA Earth and Space Science Department, Francis Nimmo, « Outer Solar System – Triton: Seasonal cycles (1). ».
- ↑ Christopher F. Chyba, D G Jankowski, P D Nicholson, « Tidal evolution in the Neptune-Triton system », dans Astronomy and Astrophysics, vol. 219, no 1–2, July 1989, p. L23–L26.
- ↑ EC Stone, ED Miner (15 de decembre de 1989). "The Voyager 2 Encounter with the Neptunian System". Science 246 (4936): 1417–21. Bibcode 1989Sci...246.1417S. doi:10.1126/science.246.4936.1417. PMID 17755996.


text:
Periòde dei Dinastias dau Nòrd e dau Sud
Lo Periòde dei Dinastias dau Nòrd e dau Sud es un periòde tradicionau de l'istòria de China que se debanèt de la disparicion dei Jin en 420 a l'unificacion de China per la dinastia Sui en 589.
Lo nòrd dau país fuguèt lo teatre d'una tièra d'invasions nomadas entraïnadas per la destabilizacion prefondas dei pòbles asiatics ai sègles III-V. Ansin au sègle IV, maugrat divèrsei temptativas dei Jin per restaurar sa dominacion dins la region, divèrseis estats gaire estables se formèron e conoguèron de periòdes brèus de dominacion e un afondrament rapide. Aquela instabilitat s'acabèt a partir de 386 quand lei Toba, un pòble d'origina turca, acomencèt la conquista deis autrei principats per unificar tornarmai lo nòrd de China en 439.
Lei Toba prenguèron lo nom de dinastia Wei dau Nòrd e luchèron còntra la confederacion nomada dei Ruanruan. De 523 a 524, fuguèron afeblits per una guèrra civila intèrna entre lei Toba aguent adoptat lei tradicions e lei qu'èran demorats fidèus ai tradicions turcas. Lo conflicte se finiguèt per la division dau nòrd entre lei dos camps que formèron respectivament lei Wei Occidentaus e lei Wei Orientaus. Vèrs 550, lei premiers installèron sa capitala a Chang'an e formèron un estat poderós basat sus lei tradicions administrativas chinesas e lei tecnicas militaras dei pòbles nomadas. En 553, annexèron lo Sichuan actuau e prenguèron lo nom dinastia de Zhou dau Nòrd. En 577, conquistèron lei territòris tenguts per lei Wei Orientaus venguts Qi dau Nòrd d'aqueu temps. Pasmens, en 581, lei Zhou dau Nòrd fuguèron rebutats per lei Sui qu'acabèron la reünificacion de China.
Enterin, lo sud de China fuguèt dirigit per diferentei dinastias que se succediguèron ai sègles IV-V : lei Jin Orientaus (316-419), lei Song dau Sud (420-479), lei Qi dau Sud (480-502), lei Liang (502-556) e lei Chen (557-588). Franc de la region bassa de Iang Tsé, la mitat sud de China èra gaire poblada, dominada per de senhors locaus e de tribús localas autonòma. Lei dinastias dau sud èran donc feblas que sa capitala èra Nankin. Pasmens, protegidas deis invasions nomadas per la resisténcia deis estats dau nòrd ò la rivalitat entre principats nomadas, conoguèron un periòde de patz relativa e veguèron l'arribada progressiva d'abitants dau nòrd.
Un eveniment religiós important se debanèt durant aqueu periòde quand, au sègle II, lo bodisme arribèt en China per la Rota de la Seda. Aprofichant lo declin dei Han e dau confucianisme de la Cort imperiala, se desvolopèt gràcias a la conversion de certaneis envaïsseires au sègle IV. Permetèt de renfòrçar certaneis estats novèus e fuguèt finalament adoptat per de Chinés. En particular, a partir dei victòrias dei Toba, se multipliquèt lei monastèris bodistas. Enfin, au sègle VI, lei Sui permetèron son expansion vèrs lo sud dau país.


text:
Martin Luther King
Martin Luther King Jr. (Atlanta, Georgia, 15 de genièr de 1929 - Memphis, Tennessee, 4 d'abril de 1968) foguèt un pastor baptista protestant e activista a favor dels dreches civics dels negres american. Aqueste militant nonviolent, que luchèt per l'aboliment de la segregacion e a favor de l'egalitat de las minoritats als Estats Units, es conegut internacionalament per encausa de son discors "I have a dream" prononciat lo 28 d'agost de 1963 davant lo Lincoln Memorial a Washington durant la caminada per l'emplec e la libertat.
Per sas accions a favor de la dignitat umana, recebèt lo Prèmi Nobel de la Patz en 1964 e venguèt aital la persona mai jove a recebre aqueste guerdon. Foguèt assassinat lo 4 d'abril de 1968 a Memphis, Tennessee.
Lo president american Jimmy Carter li decerniguèt a títol postum la medalha presidenciala de la libertat. Dempuèi 1986, lo Martin Luther King Day es un jorn caumat als Estats Units.


text:
Cangey
Cangey es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Indre e Léger e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Cangey Se situa en la vallée de la Cisse, al pè del serral Nòrd de la Loire. Lo sieu bourg se situa en bas dempuèi serral, del temps qu'una part de las abitacions se situan sul scenari surplombant la vallée.
Lo bourg a traversat per dos rius : la Cisse, #que pren la siá font a Pontijou (41) e #que se tira en la Loire a Vouvray (37). L'autre riu es lo Bief (de lo sieu verdader nom : ruisseau de Mesland) #que pren la siá font a Mesland (41) e #que se tira en la Cisse a Limeray.
Cangey se situe dans la vallée de la Cisse, au pied du coteau Nòrd de la Loire. Son bourg se situe en bas de se coteau, alors qu'une partie des habitations se situent sur le plateau surplombant la vallée.
Le bourg est traversé par deux rivières : la Cisse, qui prend sa source à Pontijou (41) et qui se jette dans la Loire à Vouvray (37). L'autre rivière est le Bief (de son vrai nom : ruisseau de Mesland) qui prend sa source à Mesland (41) et qui se jette dans la Cisse à Limeray.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1143, Sulpice II de Amboise bat Geoffroy, comte de Vendome, e lo fach presoèr aital coma set d'aqueles chevaliers. La batalha a #aver luòc al luòc dich "Bataillou". En 1822, Cangey a absorbit la comuna de Fleuray, al nòrd.
- En 1143, Sulpice II d'Amboise bat Geoffroy, comte de Vendome, et le fait prisonnier ainsi que sept de ces chevaliers. La bataille a eu lieu au lieu dit "Bataillou".
- En 1822, Cangey a absorbé la commune de Fleuray, au nord.


text:
Saint-Julien-sur-Calonne
Saint-Julien-sur-Calonne es una comuna normanda, situada dins lo departament de Calvadòs e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La municipalitat a traversat per la Calonne.
La commune est traversée par la Calonne.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
En 1860, Sant-Julien-sus-Calonne (252 abitants l'an 1856) absorbeix una part de Launay-sus-Calonne (391 abitants)[3], #que la glèisa e lo solar seigneurial al nòrd de la glèisa de Sant-Julien. L'autra part del territòri de Launay n'intègra Pont-l'Avesque.
En 1860, Saint-Julien-sur-Calonne (252 habitants en 1856) absorbe une partie de Launay-sur-Calonne (391 habitants)[4], dont l'église et le manoir seigneurial au nord de l'église de Saint-Julien. L'autre partie du territoire de Launay intègre Pont-l'Évêque.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ {{{Títol}}}
- ↑ Géoportail (IGN), couche « Limites Administratives » activée
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 1er en setembre 2010 e ficha ligada (Launay-sus-Calonne)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Saint-Julien-sur-Calonne », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 1er septembre 2010 et fiche liée (Launay-sur-Calonne)