text:
Aquestas paginas son dedicadas a la lenga e a l'istòria occitanas:
Qual èra Guilhèm IX?
Qualis èran los Trobadors?
D'unis tèxtes dels Trobadors o suls Trobadors
Una pichòta istòria de la lenga occitana
Una pichòta istòria d'Occitània
Euròpa al temps dels Trobadors
"Lo Temps dels Trobadors", un jòc de ròtle occitan
De legir!
Ligams cap a altris sitis occitans sul malhum:
Lo Camin Occitan Catalan
l'OccitaNet
IEO Edicions
D'unis blògs en occitan sul malhum:
ma vida amb ieu
mescladís e còps de gula
Pagina creada lo 25 de setembre de 1996 per en Gianni Vacca
Aquest siti es de longa en bastison.
Darrièras modificacions lo 3 de març de 2009.
Votatz per aquest siti al Weborama
Mercés a en Marco Bernardini per l'ajuda grafica.
Mercés a en Pascal Gross per la bandièra "animada".
Aquest siti es © 1996-2008 Gianni Vacca e non pas Yahoo!


c: text/html

text:
Georgia (Caucàs)
Georgia (en georgian საქართველო Sak'art'velo) es un país dau sud-èst d'Euròpa, au sud-oèst de Caucàs e ai confinhas d'Asia. Es la pàtria dau pòble georgian. Forma un estat qu'es limitròf amb Turquia e Armenia au sud, Azerbaitjan a l'èst, Russia au nòrd e qu'es en riba de la mar Negra a l'oèst. Sa superfícia es de 69 700 km2 e sa populacion es de 4 677 401 estatjants (2005). Sa capitala es Tbilissi (ò Tiflis).
Lo gentilici es georgian -a.
Somari
- 1 Geografia
- 2 Istòria
- 3 Govèrn e politica
- 4 Afaires estrangiers e defensa
- 5 Economia
- 6 Bibliografia
- 7 Vejatz tanben
- 8 Ligams extèrnes
- 9 Nòtas & referéncias
Geografia[modificar | modificar la font]
Geografia fisica[modificar | modificar la font]
Georgia es magerament situada dins la region montanhosa de Caucàs. Dins lo nòrd dau país, si troba la cadena dau Caucàs Grand que sèrve de frontiera entre Georgia e Russia. De cimas l’i passan 5 000 mètres d’altitud coma lo mont Chkhara (5058 m) e lo mont Kazbek (5047 m). Dins lo sud dau territòri georgian, si situa la cadena de Caucàs Pichon que certanei cimas pòdon passar 3000 mètres coma lo mont Abouli (3300 m). Un nombre non negligible de vilatges ò de pichonei vilas son donc d’accès malaisats d’ivèrn.
L’i a un nombre important de rius sus lo territòri georgian. Lei pus importants son lo fluvi Mtkvari (longor : 1515 km), lo fluvi Rioni (327 km) e lo riu Alazni (351 km). Traversan la vau entre lei doas cadenas de Caucàs. Mtkvari vèn de Turquia, passa per la capitala Tbilissi e intra en Azerbaitjan fins a sa boca dins la Mar Caspiana. Alazni es un riu dau centre de Georgia que jonh Mtkvari. Rioni passa dins l’oèst de Georgia fins a sa boca dins la Mar Negra.
Clima[modificar | modificar la font]
Tres zònas climaticas principalas existisson en Georgia. La premiera es de tipe subtropicau e si situa dins l’oèst dau país. La segonda es de tipe mediterranèu e si situa dins l’èst. Dos paramètres (altitud, distància de la mar) entraïnan dei variacions climaticas au sen d’aquelei zònas. La tresena si situa dins lei regions d’altitud que lo clima es de tipe alpin a partir de 2100 m. Dins la mitat occidentala, lei precipitacions anualas son importantas entre 1000 e 2500 mm. Son pus feblas dins la mitat orientala ambé 500-800 mm. Aumentan ambé l’altitud. La temperatura anuala varia entre 2-4°C d’ivèrn e 20-24°C d’estiu.
Demografia e vilas principalas[modificar | modificar la font]
En 2011, la populacion de Georgia, levat d’Abcazia (240 000 abitants en 2011) e de l’Ossetia dau Sud (70 000 en 2007), èra de 4,585 milions d’abitants. En causa dei guèrras, de l’emigracion de certanei minoritats e de la crisi economica, es en demenicion regulara dempuei son maximom de 1992 après l’independéncia (5,5 milions). Lei Georgians representan la màger part d’aquela populacion (83,7% en 2002). Lei principalei minoritats etnicas son d’Azèris (6,5%), d’Armenians (5,7%) e de Rus (1,5%).
En Abcazia, lei populacions son fòrça mescladas e leis Abcazs representavan en 2003 solament 44% de la populacion. Tres grops l’i representavan de minoritats de remarca : Georgians (21,3%), Armenians (20,8%) e Rus (10,9%). Lei donadas en Ossetia dau Sud son fòrça ancianas e datan de 1989. Dempuei la guèrra de 2008, s’estima una reparticion entre aperaquí 75% d’Ossetians e 25% de Georgians.
La vila pus importanta de Georgia es la capitala Tbilissi amb una populacion egala a 1,172 milions d’abitants en 2012. Tres autrei vilas passavan 100 000 abitants en 2012 : Kutaisi (197 000), Batom (126 000) e Rustavi (122 500). D’autrei vilas de remarca son Zugdidi (76 000), Gori (55 000) e Poti (48 000).
Lengas[modificar | modificar la font]
La lenga oficiala de Georgia es lo georgian qu’es la lenga principala de 71% de la populacion. Leis autrei lengas importantas son lo rus (9% de la populacion), l’armenian (7%) e l’azèri (6%). Dins la republica de facto independenta d’Abcazia, l’abcaz es tanben reconeguda coma lenga oficiala.
Religions[modificar | modificar la font]
En 2002, la màger part de la populacion de Georgia èra crestiana ortodòxa (83,9%). D’efècte, la Glèisa Ortodòxa de Georgia si formèt a partir dau sègle IV e aguèt un ròtle important dins l’unificacion dau reiaume d’Ibèria a l’origina de l’estat modèrne de Georgia. Abolida après l’annexion per l’Empèri Rus, foguèt restaurada en 1917. Lo Concordat de 2002 reconoisse aqueu ròtle dins l’istòria dau país e sa posicion au sen de la societat georgiana es reconeguda oficialament per la constitucion.
Tres minoritats religiosas de remarca existission en Georgia. La pus importanta es constituida per lei musulmans sunitas (9,9% en 2002). Leis autrei son compausadas d’autrei cultes crestians, magerament armenian (3,8% en 2002) e catolic (0,8% en 2002). Existiá una minoritat josieva importanta durant lo periòde sovietic qu’a emigrat en direccion d’Israèl dempuei la fin de l’Union Sovietica.
Istòria[modificar | modificar la font]
Perïstòria e Antiquitat[modificar | modificar la font]
Lo pòblament preistoric de Georgia es mau conegut. Lei vestigis umans (Homo erectus) pus ancians descubèrt sus son territòri datan de 1,8 milion d’annadas. Lo Paleolitic s’acabèt entre 10000 e 8000 avC. Lei signes premiers d’aparicion d’una cultura neolitica e d’una transicion entre una societat basada sus la caça e una societat basada sus l’agricultura datan de 3000 avC. Aquela cultura es dicha cultura Kura-Araxes ò premiera cultura transcaucasiana.
Dins lo corrent dau milleni I avC, la region de Caucàs foguèt conquistada e ocupada per unei pòbles nomadas (Escites, Medes…). Lo territòri de la Georgia actuala èra alora en marge deis estats mesopotamians coma l’Urartu e l’Empèri Assirian. Après la disparicion de l’estat assirian en 609 avC, la region passèt sota la dominacion dei Medes e rapidament sota aquela de l’Empèri Aquemenida unificat per Cir II après lo reversament d’Astíages. L’i demorèt fins a son afondrament en fàcia de l’invasion grèga d’Alexandre lo Grand. Pasmens, au contrari de la màger part dei possessions pèrsas, la region de Caucàs passèt pas sota l’autoritat dei Macedonians e venguèt independenta.
L’unitat de la region èra febla e si formèt rapidament unei reiaumes independents. Dins la mitat occidentala dau territòri georgian actuau, apareguèt lo reiaume de Còlchida tre lo sègle VI a partir dei vestigis d’un estat locau (format probablement au milleni II avC) annexat per lei Medes. Conoguèt una influéncia grèga fòrça importanta. Dins la mitat orientala, si formèt pauc a pauc lo reiaume d’Ibèria a partir de 300 avC. Vassalizèt lo reiaume de Còlchida e d’autrei reiaumes vesins gràcias a una tièra de campanhas militaras victoriosas durant lo rèine de Parnabaz Ièr (302-237 avC).
A sa mòrt, Ibèria èra un reiaume poderós de la region. Pasmens, sei successors abandèron pauc a pauc lei conquistas dau sud per si concentrar sus la region dei Portaus de Caucàs. Aquò afebliquèt la dinastia que foguèt reversada en 189 avC per una dinastia armeniana. Au sègle I avC, aquela relacion amb Armenia entraïnèt una invasion romana en 65 avC. Còlchida venguèt una província romana e Ibèria un protectorat fins au sègle III.
La fondacion de l’Empèri Sassanida en 224 entraïnèt un cambiament politic important per Ibèria que venguèt un enjòc de la rivalitat entre Roma e Ctesifont. Passèt sota l’influéncia sassanida fins a 298. Puei, la conversion dau país au crestianisme vèrs 317 dau rèi Mirian III renforcèt lo liame ambé lei Bizantins fins a 363 que Constantinòple reconoguèt l’influéncia sassanida sus la mitat orientala de la Georgia actuala. Fins a l’abolicion de la monarquia en 580 per lei Sassanidas, Ibèria alternèt de periòdes d’independéncia e de vassalitat. Lei Bizantins foguèron pas capables de lo reconquistar totalament mai ocupèron pauc a pauc la província anciana de Còlchida. Dins lo corrent d’aqueu periòde, la vila de Tiflis foguèt fondada e la Glèisa georgiana estendèt son influéncia au sen de la populacion maugrat lo sostèn pèrsa a la religion zoroastriana.
Edat Mejana[modificar | modificar la font]
Au començament de l’Edat Mejana, la region de Caucàs foguèt l’objectiu d’una invasion aràbia menada dins l’encastre de la conquista de l’Empèri Sassanida. Tiflis foguèt conquistada en 645 e mai que d’un senhor locau acceptèt la senhoriá maugrat de revòutas localas. Tiflis venguèt lo sèti d’un emirat que dominava dirèctament ò indirèctament la màger part de Caucàs.
La dominacion aràbia comencèt de declinar a partir de la mitat dau sègle IX. L’emirat de Tiflis foguèt reduch a la region a l’entorn de la vila e la màger part de Caucàs foguèt devesit entre de principats locaus. En particular, la dinastia Bagratida formèt una tièra de principats centrats sus Armenia. A la fin dau sègle X, un senhor d’aquel ostau, Achot Ièr, capitèt d’unificar Georgia (levat de la region de Tiflis) sota sa direccion. Pasmens, lo reiaume foguèt pilhat mai d’un còp dins lo corrent dau sègle XI per de pòbles turcs (en particular, lei Seldjokides) ò turcomans.
Lo rèine de David IV (1089-1125) marquèt la restauracion dau reiaume. Per començar, capitèt d’impausar son autoritat a la noblesa e a la Glèisa. Puei, creèt una administracion e una armada permanentas que li permetèron de conquistar Tiflis en 1122 e la region de Chirvan. Sei successors contunièron sa politica e dominèron tota la Transcaucàsia dins lo corrent dau sègle XII. Resistèron tanben ai temptativas d’invasion dei Seldjokides de Rüm.
Pasmens, au sègle seguent, lo reiaume de Georgia foguèt conquistat e pilhat per lei Mongòls. Georgia perdèt unei territòris e deguèt acceptar la dominacion mongòla a partir de 1238. Venguèt una region periferica de l’Ilkhanat e, au sègle XIV, poguèt aprofichar lo declin rapide dau poder mongòl per restaurar son independéncia durant lo rèine de Jòrge V (1314-1346).
Dins aquò, sei successors conoguèron de dificultats importantas, en particular la Pèsta Negra en 1347-1348. Puei, a partir de 1387, lo reiaume foguèt atacat per leis armadas de Tamburlan puei per aquelei dei Turcomans dau Moton Negre. Refusant de si sometre (maugrat lo pagament fòrça irregular de tribúts), lo reiaume foguèt pilhat mai d’un còp durant la fin dau sègle XIV e la premiera mitat dau sègle XV.
A partir d’aqueu periòde, una tièra de problemas de succession entraïnèt la division dau reiaume que perdèt son unitat dins leis annadas 1460. Foguèt remplaçat per 3 reiaumes e 8 principats totalement enceucladas per d’estats musulmans après la disparicion dei darriers estats bizantins d’Anatolia entre 1453 e 1461.
Lo partiment entre leis Empèris Otoman e Pèrsa[modificar | modificar la font]
La feblessa e la division deis estats eissits de la scission dau reiaume de Georgia foguèron rapidament aprofichadas per leis Empèris Otoman e Safavida qu’èran lei doas poissanças majoras de la region. Maugrat una resisténcia feròça, lei caps georgians deguèron reconóisser la senhoriá otomana ò safavida e lo partiment de Georgia (e pus generalament de Caucàs), venguèt un enjòc de la rivalitat entre lei dos empèris.
Un premier partiment foguèt conclut en 1555 (tractat d’Amasya) laissant la mitat occidentala de Georgia sota la dominacion otomana e la mitat orientala sota la dominacion safavida. Pasmens, a partir de 1578, una guèrra novèla si debanèt entre lei dos empèris. La totalitat de Georgia foguèt conquistada per leis Otomans fins a un retorn ofensiu dei Pèrsas en 1603. Puei, de 1614 a 1616, una repression saunosa permetèt au govèrn safavida de restaurar son autoritat sus lo país. Aquò causèt un declin economic important dins lo corrent dau sègle. Pasmens, lei Safavidas deguèron acceptar de fisar sa direccion a un vicerèi georgian (e musulman).
Au començament dau sègle XVIII, la revòuta afgana entraïnèt l’afondrament de la dinastia safavida. Leis Otomans aprofichèron lei guèrras civilas intèrnas de Pèrsia per atacar unei regions frontalieras, compres la Georgia safavida en 1723. Pasmens, Nadir Chah, qu’unifiquèt tornarmai Pèrsia fins a son assassinat en 1747, capitèt de lei repossar dins leis annadas 1730 ambé l’ajuda dei Georgians. Dins aquò, la region foguèt destrucha per la guèrra. Per assaiar de reglar lo problema de l’agitacion regulara dei populacions georgianas, Nadir Chah ne restaurèt la monarquia e la fisèt a un Bagratida que venguèt Heraclius II.
La Georgia russa e l’emergéncia dau nacionalisme georgian[modificar | modificar la font]
En causa dei dificultats intèrnas de Pèrsia dins lo corrent dau sègle XVIII, l’autonòmia de Heraclius II aumentèt e lo rèi georgian poguèt desvolopar una politica estrangiera diferenta de Pèrsia. En particular, si raprochèt de l’Empèri Rus e un protectorat foguèt signat en 1783.
Agha Mohammad Chah, fondator de la dinastia Qajara e cap novèu de Pèrsia après sa victòria de 1796 còntra sei rivaus, decidèt de tornar contraròtlar Georgia. Ordonèt l’abandon de l’aliança russa e la reconaissança de son autoritat. Pasmens, en causa de sei metòdes fòrça violents dins lo corrent dei guèrras civilas pèrsas, aquela decision entraïnèt au contrari un renovelament de la demanda de proteccion de Heraclius II au govèrn rus, renfòrçada per la destruccion de Tiflis en 1795.
Dins aquò, lei projèctes rus èran diferents deis esperanças georgianas. D’efècte, après la mòrt de Heraclius II en 1798 e de son successor en 1800, lei tsars Paul Ièr e Alexandre Ièr annexèron Georgia, desportèron leis eiretiers potenciaus e placèron la Glèisa Georgiana sota l’autoritat de la Glèisa Russa. De 1800 a 1830, tres guèrras victoriosas còntra lei Pèrsas (1804-1813 e 1826-1828) e leis Otomans (1828-1829) permetèron de conquistar la quasi totalitat de Georgia. D’aqueu temps, una tièra de campanhas intèrnas someteguèron lo país (levat de Svanètia que resistèt fins a 1858) au govèrn dau tsar.
Après aquelei conflictes, Georgia conoguèt un periòde de desvolopament economic important. L’aristocràcia georgiana foguèt integrada a l’elèit de l’Empèri Rus. Mai d’un estudiant georgian poguèt tanben estudiar dins leis universitats russas. Pasmens, a la fin dau sègle XIX, l’autoritarisme dau govèrn rus causèt l’emergéncia d’un sentiment nacionalista en Georgia. Prenguèt la forma d’un sostèn politic fòrça important au menchevisme, tendància reformista dei sociaus democrats rus, que venguèt majoritari.
La Guèrra Civila Russa e la Republica Democratica de Georgia[modificar | modificar la font]
Durant la Premiera Guèrra Mondiala, Georgia demorèt alunchada dau prat batalhier de Caucàs entre l’Empèri Rus e l’Empèri Otoman mai la majoritat politica dei Menchevics dins la region l’i causèt una agitacion revolucionària importanta. Tre març de 1917 e lo començament de la Revolucion Russa, un Comitat Especiau per Transcaucàsia foguèt format a Tiflis. Gropèt lei revolucionaris de Caucàs e venguèt rapidament autonòm en causa dei luchas intèrnas per lo contraròtle de l’autoritat centrala de Russia. En novembre, refusèt d’acceptar la presa dau poder centrau per lei Bolchevics e acampèt la sieuna assemblada constituenta en febrier a Tiflis.
Una tièra de negociacions comencèt entre lei poissanças centralas e d’un caire, lo govèrn sovietic, e d’autre caire, l’assemblada constituenta de Transcaucàsia. Lo tractat de Brèst-Litovsk (3 de març de 1918) signat per lei Bolcheviks acceptèt la pèrda de Batom, Ardahan e Kars au profiech de l’Empèri Otoman. En Transcaucàsia, lei deputats si devesiguèron entre partisans de la patz (Georgians) e de la contuniacion de la guèrra (Armenians). Aquò causèt la revirada e la separacion de l’assemblada lo 26 de mai de 1918. Georgia signèt un alta-au-fuec ambé leis Otomans, proclamèt son independéncia e si placèt sota la proteccion de l’Empèri Alemand.
Après la desfacha alemanda en novembre de 1918, de tropas britanicas arribèron dins la region. Sostenguèron lei revendicacions territòrialas georgianas còntra l’Empèri Otoman. Lo país obtenguèron lei vilas de Batom, Ardahan e Akhatsikhe. Pasmens, un conflicte si debanèt amb Armenia per la possession d’Akhatsikhe. S’acabèt per una mediacion britanica mai portèt tòrt ai relacions entre Armenians e Georgians.
Lei fòrças britanicas quitèron Tiflis en setembre de 1919. Dins lo corrent de la guèrra civila, Georgia foguèt dirigida per un govèrn menchevic estable que capitèt de redreiçar l’economia dau país. Dins aquò, la revirada de l’ofensiva de l’armada blanca de Denikine a la fin de 1919 permetèt ai Bolchevics d’intrar dins la region de Caucàs e de conquistar Bako en abriu de 1920. Maugrat la reconoissança de l’independéncia de Georgia per leis Aliats, lo país poguèt pas resistir a la pression militara simultanèa dei Turcs e dei Bolchevics. Començada lo 16 de genier, l’ataca còntra Georgia s’acabèt per una victòria rapida.
La Georgia sovietica[modificar | modificar la font]
Après la desfacha en fàcia de l’invasion turcobolchevica, Georgia foguèt partejada entre lei venceires lo 13 d’octòbre de 1921. Kars tornèt venir turca e un estatut autonòm foguèt previst (au sen de l’URSS en formacion) per la region musulmana de Batom. La partida sovietica formèt una republica de l’Union Sovietica. La presa de contraròtle sovietica foguèt per Grigol Orjonikidze. En 1924, reprimèt una insureccion, dicha Insureccion d’Aost, e formèt l’aparelh sovietica dins la region. En 1931, foguèt remplaçat per Lavrenti Beria que dirigiguèt uneis operacions de repression dins lo país, especialament còntra leis elèits georgianas, dins l’encastre de la politica generala de Stalin.
Après la fin de l’èra estaliniana, una revòuta si debanèt a Tiflis lo 9 de març de 1956. Foguèt aisament reprimida per l’Armada Roja La restauracion de l’òrdre sovietic foguèt fisada a Vassil Mjavanadze que deguèt, per calmar l’agitacion, demenir la pression dau contraròtle dau govèrn sus l’economia. Aquò capitèt mai entraïnèt tanben lo desvolopament rapide d’una corrupcion endemica fòrça importanta. En 1972, causèt lo remplaçament de Mjavanadze per Edoard Shevardnadze que venguèt popular après lo succès de son oposicion a un projècte que son objectiu èra de suprimir l’estatut oficiau de la lenga georgiana. En 1985, foguèt nomat ministre deis afaires estrangiers de l’Union Sovietica.
Dins aquò, la politica de Shevardnadze poguèt pas evitar l’emergéncia novèla dau nacionalisme dau pòble georgian e dei minoritats etnicas de la republica. Après sa partença, leis autoritats perdèron pauc a pauc lo contraròtle de la situacion e unei manifestacions nacionalistas (subretot georgianas e abcazas) si debanèron. En abriu de 1989, leis autoritats localas demandèron l’intervencion de l’Armada Roja per reprimir una grèva majora que paralizava Tiflis. Pasmens, Shevardnadze sostenguèt lei caps de la grèva e demetèt lei responsables sovietics locaus entraïnant lo començament dau procediment d’independéncia.
L’independéncia e la Republica de Georgia[modificar | modificar la font]
Après l’eliminacion dei caps sovietics georgians sostenguda per Edoard Shevardnadze, lo parlament georgian votèt l’illegalitat dei tractats signats durant la Guèrra Civila Russa que fondava l’integracion de Georgia au sen de l’URSS. En aost, lo multipartisme foguèt autorizat e d’eleccions organizadas a la fin de l’annada. Foguèron averadas per lei nacionalistas e un referendum proclamèt l’independéncia de Georgia lo 9 d’abriu de 1991.
En mai de 1991, Zviad Gamsakhórdia foguèt elegit president de la republica. Establiguèt rapidament un regime fòrça autoritari que causèt una guèrra civila entre sei partisans e seis adversaris a la fin de l’annada. Deguèt finalament quitar lo país en genier de 1992 e Shevardnadze prenguèt lo poder en març.
D’aqueu temps, l’afebliment dau govèrn de Tiflis permetèt ai republicas autonòmas d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud de si proclamar independentas a la fin de 1990. Aquò foguèt refusat per Georgia e lo parlament agravèt la situacion en votant la supression de l'autonòmias locala d’Ossetia. Aquò entraïnèt lo començament de doas guèrras e l’armada georgiana ataquèt Abcazia e l’Ossetia dau Sud. Pasmens, sostenguda per Russia, lei doas republicas resistèron fins a la signatura d’ acòrds d’alta-au-fuec en 1992 e en 1993. Reglèt pas la situacion e permetèt ai territòris secessionistas de venir de facto independents. Au sud-oèst, la region d’Adjaria venguèt tanben de facto independenta en 1991 sensa combat. Lo demorèt fins a 2004 e l’afondrament dau govèrn locau en fàcia dau maucontentament de la populacion.
Après aquelei reviradas militaras, lo govèrn de Shevardnadze deguèt faciar una crisi economica lònga que va far tòrt a sa popularitat. Assaièt sensa succès de dubrir Georgia a l’influéncia occidentala e foguèt finalament reversat per una revòuta populara en novembre de 2003. Foguèt remplaçat per lo nacionalista pro-occidentau Mikheil Saakashvili. Demandèt son intrada au sen de l’OTAN e signèt divèrseis acòrds ambé de país europèus e arabis per redreiçar la situacion economica de Georgia. Pasmens, venguèt rapidament impopular e foguèt accusat d’autoritarisme. En 2008, assaièt de reglar per fòrça la question dei doas republicas separatistas. Pasmens, l’ataca georgiana dei fòrças russas e sud-ossetianas lo 7 d’aost de 2008 entraïnèt una repòsta rapida de Moscòu. Lo 16 d’aost, l’armada georgiana èra destrucha e lei vilas de Gori, de Poti e de Senaki conquistadas per lei tropas russas. En parallèl, lei tropas georgianas foguèron totalament expulsadas d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud que l’independéncia foguèt reconeguda per Russia.
Après aquela guèrra, lei tensions demorèron importantas ambé Moscòu e lei projèctes d’adesion a l’OTAN totalament arrestats. Lo govèrn venguèt fòrça impopular e, en 2012, Saakachvili perdèt leis eleccions legislativas. Reconoguèt sa desfacha que venguèt la premiera transicion democratica dau país dempuei son independéncia.
Govèrn e politica[modificar | modificar la font]
Simbòls nacionaus[modificar | modificar la font]
Lo drapèu georgian actuau foguèt adoptat après la Revolucion de 2004 per remplaçar lo drapèu de la Republica Democratica de Georgia (1918-1921) tornat adoptat en 1991. Es inspirat dau drapèu supausat dau reiaume d’Ibèria. L’armoriau dau país foguèt tanben adoptat en 2004. Es inspirat per lei legendas de l’istòria georgiana, especialament dau ròtle de proteccion ocupat per Sant Jòrge. L’imne nacionau es dich « Tavisoupleba » (en occitan : La Libertat) e la devisa es « La fòrça es dins l’unitat ».
-
-
-
-
-
Blason ancian de la Dinastia Bagratida.
-
-
Forma de l’estat e organizacion dau poder[modificar | modificar la font]
Georgia es una republica semipresidenciala multipartista. Lo poder executiu es dirigit per lo govèrn. Lo poder legislatiu es assegurat per lo Parlament e tanben per lo govèrn. Lo poder judiciari es independent es dirigit per una Cort Suprèma. Pasmens, aqueleis institucions foguèron sovent dominadas per lo poder executiu permetent l’installacion d’un regime autoritari. Lei dos premiers presidents, Zviad Gamsakhórdia e Edoard Shevardnadze, foguèron ansin reversats per de revolucions e lo tresen, Mikheil Saakachvili, es regularament accusat d’autoritarisme. La democracia s’installa lentament dempuei lo començament dau sègle XXI e si debanèt en 2012 la premiera transicion democratica dau poder de l’istòria georgiana.
Poder executiu[modificar | modificar la font]
Lo poder executiu es dirigit per lo president de la Republica e per lo cap dau govèrn. Lo president es elegit au sufragi universau per un mandat de cinc annadas. Pasmens, en fòra de la nominacion dau Premier Ministre, lei poders presidenciaus son limitats e lo cap dau govèrn es donc lo cap vertadier de l’executiu.
Poder legislatiu[modificar | modificar la font]
Lo poder legislatiu es tengut per lo govèrn e per lo Parlament format d’una assemblada unica de 150 deputats elegits per quatre annadas segon un sistèma proporcionau. En 2011, s’installèt dins la vila de Kutaisi.
Poder judiciari[modificar | modificar la font]
Lo poder judiciari es independent e dirigit per una Cort Suprèma que sei jutges son elegits per lo Parlament. Es cargat deis affaires regardant l’aplicacion de la lei. Per lei questions de drech constitucionau, existisse una Cort Constitucionala especializada.
Organizacion territòriala[modificar | modificar la font]
L’organizacion territòriala actuala de Georgia, adoptada entre 1994 e 1996, es considerada provisòria en causa dei crisis d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud. Es compausada de doas regions autonòmas (Abcazia e Adjaria), de nòu regions e dau territòri de la capitala. Pasmens, si fau nòtar l’independéncia de facto d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud dempuei leis annadas 1990. Lo sistèma es fòrça centralizada e lei regions son dirigidas per un comissari nomats per lo president de la republica.
Afaires estrangiers e defensa[modificar | modificar la font]
Questions territòrialas[modificar | modificar la font]
Georgia es lo centre d’unei questions territòrialas internacionalas majoras eissidas de l’afondrament de l’Union Sovietica entre 1988 e 1991. D’efècte, doas regions (Abcazia e Ossetia dau Sud) son desirosas de venir independentas dempuei lo començament deis annadas 1990. Après doas guèrras còntra Georgia entre 1991 e 1993, lei doas regions capitèron de venir de facto independentas gràcias a un sostèn rus. En 2008, après sa desfacha consecutiva a la Segonda guèrra d'Ossetia, Tbilissi perdèt la possession dei darrierei zònas dei regions separatistas encara sota lo contraròtle de son armada. Aqueu còp, l’independéncia d’Abcazia e de l’Ossetia dau Sud foguèt recogenuda per Russia (e sièis autrei país internacionalament reconeguts en 2013) mai Georgia revendica totjorn aquelei regions e lei tensions militaras l’i son totjorn importantas.
Existisse un conflicte frontalier d’importància mendra entre Georgia e Azerbaitjan a prepaus de la zòna dau monastèri de David Garedja qu’es revendicat per Bakó. Enfin, una partida de la minoritat armeniana dau sud dau país (Samtskhe-Djavakheti) es tanben desirosas d’obtenir un estatut d’autonòmia.
Afaires estrangiers[modificar | modificar la font]
Georgia fa partida deis organizacions internacionalas ò europèas principalas coma l’ONU, lo Conseu d’Euròpa ò l’OSCE. En causa de sa posicion estrategica a l’èst de la Mar Negra entre Turquia e Russia e sus lo passatge d’un oleoducte important, fa partida dei zònas d’influéncia estatsunidenca e russa. Dempuei son independéncia, Georgia es desirosa de si durbir ai país occidentaus (temptativa d’adesion a l’OTAN, acòrds ambé l’UE…). En particular, Tbilissi si presenta coma un aliat e un sostèn deis Estats Units d’America e participèt a la guèrra d’Iraq ò a la Segonda Guèrra d'Afganistan. Pasmens, dèu totjorn prendre en còmpte leis interès rus dins la region, especialament per assaiar de contenter sei revendicacions sus Abcazia ò l’Ossetia dau Sud. Dempuei 2008, Georgia refusèt de mantenir de relacions dirèctas ambé lei país aguent acceptat de reconóisser l’independéncia dei doas regions seccessionistas.
Fòrças armadas[modificar | modificar la font]
Dempuei l’independéncia, l’armada georgiana participèt a unei conflictes amb un succès fòrça limitat. De 1991 a 1993, foguèt pas capabla de tornar conquistar lei regions d’Abcazia e d’Ossetia dau Sud maugrat una superioritat numerica. Puei, en 2008, ataquèt lei fòrças ossetianas e russas de Tskhinvali. Pasmens, maugrat quauquei succès iniciaus, foguèt esquichada per lei Rus après solament cinc jorns de guèrra.
En 2013, lei fòrças armadas georgianas son devesidas entre una armada terrèstra e una armada aeriana. Dempuei 2011, la marina militara es plaçada sota l’autoritat dau Ministèri de l’Interior e integrada au sen dei gardacòstas. En 2013, gropavan 37000 militars amb un budget representant 1,2% dau PIB. Dempuei sa quasi destruccion còntra lei fòrças russas en 2008, l’armada s’equipa d’armas modernizadas magerament compradas a Ucraïna, Israèl ò Turquia. Leis Estats Units asseguran una partida importanta de l’entraïnament dei tropas.
Economia[modificar | modificar la font]
De veire: Economia de Georgia
L’economia de Georgia es una economia en transicion vèrs un modèl liberau amb una demenicion fòrça importanta dei formalitats administrativas e de l’importància dau contraròtle de l’Estat. Per exemple, 1800 companhiás foguèron privatizadas de 2004 a 2008. En 2012, son PIB èra de 27,2 miliards de dolars amb una creissança mejana de 6% entre 2010 e 2012.
Lei ressorsas naturalas dau país son fòrça feblas e limitats a l’agricultura que representava 7,8% dau PIB en 2012 e 55% deis emplechs. L’industria representava 23% dau PIB e 8,9% de la populacion activa. Enfin, lei services representavan 69,2% dau PIB e 35,5% deis emplechs.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- (en) Sit oficial del governement de Georgia
- (en) Parlament georgian
- Full information about (country) Georgia (anglés, alemand, rus, georgian)
Nòtas & referéncias[modificar | modificar la font]

- ↑ Lo Reialme Unit inicièt lo periòde necessari per la sortida de l'EU

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Coralie Trinh Thi
Coralie Trinh Thi, tanben coneishuda com Coralie, qu'ei ua anciana actora de cinèma pornografic, realizatora e escrivana francesa.
Qu'ei neishuda a París lo 11 d'abriu 1976. Qu'ei de soca vietnamiana e alemanda.
La soa carrièra dens lo cinèma pornografic que's debanè de 1995 a 1999 e que comprenó ua shishantea de filmes. Qu'estó premiada de l'Award de la miélher actora francesa (1995) e deu Hot d'Or de la miélher actora europèa (1996).
En 1995 dejà, que començava de rodar tanben dens lo cinèma tradicionau, puish en 2000, dab Virginie Despentes que realizava lo filme Baise-moi, un filme tradicionau dab scènas de sèxe non simulat (un filme trash segon que declarè Coralie), qui estó interdit aus mensh de 18 ans per decision de justícia.
Despuish 2000, que hè partida de l'equipa de redaccion deu mesadèr Rock & Folk. Que hè tanben ua carrièra d'escrivana aviada en 2002 dab Betty Monde, un roman dont lo personatge principau ei ua star de la scèna rock francesa.


text:
Pericles
Pericles (en grèc ancian Πepιkλῆς / Periklễs, significant literalament "enrodat de glòria"), nascut a Atenas cap a 495 abC e mòrt dins aquesta meteissa vila en 429 abC, foguèt un eminent e influent estratègi, orator e òme d'Estat atenenc durant l'Edat d'aur de la ciutat, mai que mai entre las guèrras Medicas e la guèrra de Peloponès. 7ra lo filh de l'òme politic Xantipe e d’Agariste, de la poderosa familha dels Alcmeonides.
Pericles faguèt de la Liga de Delos un empèri atenenc e menèt sos compatriòtas durant las doas primièras annadas de la guèrra de Peloponès. Aguèt una influéncia tant prigonda sus la societat atenenca que Tucidides, un istorian contemporanèu, lo qualifiquèt de primièr ciutadan de sa patria e que son epòca es de còps nomenada lo sègle de Pericles. Las fonts sus sa vida son nombrosas mas discordantas ; Pericles marquèt sos contemporanèus e las generacions seguentas a Atenas, dins lo mond ellenistic, puèi roman : existisson nombrosas fonts literàrias anticas a son subjècte que los autors sonde còps que i a venguts de classics. S'illustrèt tanben dins la promocion de las arts, una de las principalas rasons per la quala Atenas ten la reputacion d'èstre lo centre educatiu e cultural del mond grèc antic. Es a l'origina del projècte de bastison de la màger part de las estructuras encara presentas uèi sus l'Acropòli d'Atenas coma lo Partenon.


text:
1514
Aquesta pagina concernís l'an 1514 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Otoman[modificar | modificar la font]
Victòria de Chaldiran sus l'Empèri Safavida. Pasmens, maugrat sa superiotat numerica e son armament superior, lei fòrças otomanas se turtèron a l'utilizacion de la tactica de la tèrra cremada per lei Safavidas. Ansin, maugrat la conquista de la capitala enemiga, Tabriz, deguèron finalament se retirar. Pasmens, aquela victòria permetèt ais Otomans de chaplar sensa dificultat l'oposicion chiita en Anatolia e lei Safavidas demorèron en patz amb Istambul fins au sègle XVII.
Polonha-Lituània[modificar | modificar la font]
Contuniacion de la guèrra còntra lei Rus que capitèron après unei reviradas de conquistar la fortalesa de Smolensk que sa garnison isolada e bombarbada deguèt capitular lo 30 de julhet. Gràcias a aquela victòria, lei Rus poguèron contuniar son avança en direccion de l'oèst mai lo 8 de setembre, foguèron esquichadas a Orcha. Lei fòrças polonesas e lituanianas capitèron de reconquistar la màger dei territòris perduts franc de Smolensk.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Safavida[modificar | modificar la font]
Desfacha de Chaldiran còntra leis Otomans lo 23 d'aost. En inferiotat numerica e equipada d'un armament inferior, l'armada d'ismail Ièr deguèt se retirar e adoptar la tactica de la tèrra cremada. Aquò entraïnèt de destruccions importantas mai leis Otomans, que conquistèron la capitala Tabriz, deguèron finalament se retirar. L'Empèri Safavida representèt plus una menaça per l'Empèri Otoman fins au sègle XVII.
Per renfòrçar l'implantacion dau chiisme dins l'Empèri, lo cha ordonèt tanben de trabalhs importants per restaurar e enriquir lo Sanctuari d'Al-Hussayn ibn Ali de Kerbala.
Arts[modificar | modificar la font]
Arquitectura[modificar | modificar la font]
Trabalhs importants ordonats per lo cha Ismail Ièr dins lo Sanctuari d'Al-Hussayn ibn Ali. En particular, un sarcofag de vèire incrustat foguèt apondut sus la tomba de l'imam.


text:
Qual i auriá cregut?
E vaquí, balin-balan, sèm encara aquí :)
E un brave mercès a totes :)
8 ans.
Es long 8 ans.
I cresi quasiment pas.
E cresi pas al succès del blòg.
Als messatges que pòdi recebre.
Al mond que me butan a i tornar quand daissi pissar.
A tot çò qu'ai pogut escriure en uèch ans! D'unas causas quand las tòrni legir, me trachi qu'aviái doblidat que las aviái escrichas o viscudas.
Al mond que me dison dins la vida vertadièra "Melanie? Melanie.. Zetofré? La del blòg?"
Si, vos prometi qu'aquò m'arriba! Pas cada jorn, aquò rai, mas m'arribèt encara la setmana passada! Lo problèma es que m'arriba SONQUE amb de femnas. Èra frisada aquel còp.
E sabètz qué?
L'autre jorn, recebèri una letra d'escolans!
Que sa professora lor faguèt estudiar de tèxtes de mon blòg!
Te deguèt far una censura, pecaira! Quina idèa tanben de far estudiar qué que siá a de dròlles!
E dins sa letra, los pichons me demandan se me pòdon rescontrar.
Lor ai respondut de òc, plan segur.
Mas de qué lor vau contar?
De qué me van demandar?
Cossí se passarà?
Es lo primièr còp que vau rescontrar de legeires.
En mai d'aquò son pas de legeires normals, son de legeires forçats, pecairòts.
Sabi pas tròp se saurai faire.
Veirem ben!
E garris! M'ES TÚ DIAN dins las escòlas!
Es pas la debuta de la glòria aquò?!?


text:
Steinbrunn-le-Haut
Obersteinbrunn en alemannisch ( Steinbrunn-le-Haut en francés) qu'ei ua comuna francesa deu departament deu Haut Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Aquela municipalitat del sud de la Nautor-Rhin aperten al Sundgau, region de tucs situats al Sud de Mülhausen distant de 12 km. Lo relief vallonné es drainé pel Muehlbach, ruisseau #que pren la siá font en limit sud-oèst del ban communal (vèrs Obermorschwiller. Ponch culminant : lo Galgen 404 m, situat al nòrd-oèst del vilatge e adossat al ban communal de Zillisheim.
Cette commune du sud du Haut-Rhin appartient au Sundgau, région de collines située au Sud de Mulhouse distante de 12 km. Le relief vallonné est drainé par le Muehlbach, ruisseau qui prend sa source en limite sud-ouest du ban communal (vers Obermorschwiller. Point culminant : le Galgen 404 m, situé au nord-ouest du village et adossé au ban communal de Zillisheim.
Aquela vila al sud del Naut Ren Sundgau aperten a la region de tucs al sud de Mülhausen a una distància de 12 km. Lo terren muntanyós es drenat pel Muehlbach, riuet que s'origina en lo sud-oèst de la comunitat (a Obermorschwiller). Ponch mai naut: la Galgen 404 m, al nòrd-oèst del vilatge e al bòrd de la proïbicion municipala Zillisheim.
La comuna Steinbrunn es una pròspera comuna, fondada per la dinastia "Obersteinbrunn Von Reinach", que son jos enteres de las làpides de la glèisa de Saint Maurice, lo campanal de la glèisa se bastiguèt en 1595 la vila 2 possedís de castèls, bastit lo 1395, un, ont i a solament de rèstas del tèrratrem gigotèt a Bale, l'autra es l'actuala comuna-marida. Fòrça personas foguèron de proprietaris de la vila, coma Jacques Sisigmont, l'avescat de Basilèa. La vila compta a l'ora d'ara amb 600 residents e comptan pas amb l'agrandir.
Aquesta ciutat al sud de l'Alt Rin Sundgau pertany a la regió de turons al sud de Mulhouse a una distància de 12 km. El terreny muntanyós és drenat pel Muehlbach, rierol que s'origina en el sud-oest de la comunitat (a Obermorschwiller). Punt més alt: la Galgen 404 m, al nord-oest del poble i al costat de la prohibició municipal Zillisheim.
La comuna Steinbrunn és una pròspera comuna, fundada per la dinastia "Obersteinbrunn Von Reinach", que estan sota enteres de les làpides de l'església de Saint Maurice, el campanar de l'església es va construir en 1595 la ciutat 2 posseeix castells, construït el 1395, un, on només hi ha restes del terratrèmol va sacsejar a Bale, l'altre és l'actual ajuntament-casa. moltes persones van ser propietaris de la vila, com Jacques Sisigmont, el bisbat de Basilea. La ciutat compta actualment amb 600 residents i no compten amb ampliar-la.
Istòria[modificar | modificar la font]
Existissiá dins lo pòble un castèl #qu'aperteniá a la familha de Reinach e #que i aguèt destruit en 1793. S'i vei encara un mur de la façada. Pas luènh del castèl se trobava una polida capèla dédiée a sant Sigismond #qu'aperteniá egalament a la familha de Reinach. En 1914 un vestigi d'una villa romaine en contenent un hypocauste e un bain a mes a jorn. A lo sortit sud-oèst de Steinbrunn-la-Nautor, las aigas d'una font trucada Oberbrunnenn an utilizat dempuèi la antiquitat. Al Mièja Edat, lo coatz de Einsiedeln en 1025, los johnnistes de Mülhausen en 1663 e lo prieuré Sant Alban de Bâle i son possesssionnés, del temps que çò abbaye de Lucelle i deten un molin seigneurial dempuèi 1283 e los nòbles de Steibrunn una tribunal colongère. Apertenent a la distincion habsbourgeois de Landser, lo pòble es inféodé a torn de papièr als Steinbrunn, als Rathsamhausen e fin finala del XVIe sègle a la Revolucion a las Reinach-Steinbrunn. En 1611 e en 1629 dels epidèmias déciment lo pòble, e en 1635, los Suedeses dévastent la localité e saccagent las doas castèls, Oberschloss e Unterschloss apertenent a la familha de Reincah. Al XIXe sègle una pichona communauuté josieva d'una trentena de personas i possedís una sinagoga e una escòla privada. Pendent la Primièra Guèrra mondiala lo pòble servís de cantonnement a las tropas alemandas #que i installan un camp pels presoèrs romanéss e italians.
Il existait dans le village un château qui appartenait à la famille de Reinach et qui fut détruit en 1793. On y voit encore un mur de la façade. Non loin du château se trouvait une belle chapelle dédiée à saint Sigismond qui appartenait également à la famille de Reinach. En 1914 un vestige d'une villa romaine contenant un hypocauste et un bain est mis à jour. A la sortie sud-ouest de Steinbrunn-le-Haut, les eaux d'une source appelée Oberbrunnenn sont utilisés dès l'antiquité. Au Moyen Âge, le couvent d'Einsiedeln en 1025, les johnnistes de Mulhouse en 1663 et le prieuré Saint Alban de Bâle y sont possesssionnés, alors que l'abbaye de Lucelle y détient un moulin seigneurial dès 1283 et les nobles de Steibrunn une cour colongère. Appartenant à la seigneurie habsbourgeois de Landser, le village est inféodé à tour de rôle aux Steinbrunn, aux Rathsamhausen et enfin du XVIe siècle à la Révolution aux Reinach-Steinbrunn. En 1611 et en 1629 des épidémies déciment le village, et en 1635, les Suédois dévastent la localité et saccagent les deux châteaux, Oberschloss et Unterschloss appartenant à la famille de Reincah. Au XIXe siècle une petite communauuté juive d'une trentaine de personnes y possède une synagogue et une école privée. Pendant la Première Guerre mondiale le village sert de cantonnement aux troupes allemandes qui y installent un camp pour les prisonniers roumains et italiens.


text:
Streptococcus
Los Streptococcus son un genre de bactèris Gram positivas, esfericas pertenecientes al fil Firmicutes e al grop de las bactèris acidas lacticas. Aquestas bactèris creishen en de cadenas o parelhs, a on cada division cellular arriba al cors d'un ais. D'ailà que lo sieu nom, del Grèc streptos, significa que se dobla retuerce amb facilidad, coma una cadena. En contrast, los Gram positius estafilococs, que se dividisson en usant de divèrses aisses, forman d'agropacions raimosas de cellulas. Los estreptococs son oxidassa– e catalassa–negatius.
Las espècias d'estreptococus que produsisson de malautiás son:
- Estreptococs Del grop A: Streptococcus pyogenes produsisson amigdalitis e impetig.
- Estreptococs Del grop B: Streptococcus agalactiae produsisson meningitis en neonatos e de parrabastatges de l'embarassi en la femna.
- Neumococ: Streptococcus pneumoniae Es la principala causa de neumonía aquerida en la comunitat.
- Streptococcus viridans Es una causa importanta d'endocarditis e d'abscesas dentalas.
- Streptococcus mutans Causa importanta de caries dentala. Aperten al grop d'estreptococs viridans.


text:
Barbadan Dessús
Barbadan Dessús ( Barbazan-Dessus en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, situada dens eth departament deths Hauts Pirenèus dera region de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
- Arnaud Guilhèm de Barbadan, chivalier de la Guèrra de Cent Ans que dirigiguèt la defensa de Melun en 1420.


text:
Chazelles-sur-Albe
Chazelles-sur-Albe es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Pòbli "carrièra" typique d'aquela part de la Lorraine, amb lo sieu #ample voreres antany adornats de cantieradas de fumier #que la nautor testificava la riquesa de la granja.
Village "rue" typique de cette partie de la Lorraine, avec ses larges trottoirs autrefois ornés de tas de fumier dont la hauteur attestait la richesse de la ferme.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Castell de Granseilles mencionat sus la mapa de Cassini (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle). Vilatge fòrça deteriorat pendent lo primièr conflicte mondial de contunh en granda part reconstruit après la guèrra.
Château de Granseilles mentionné sur la carte de Cassini (Sègle Modèl:S mini-Modèl:Verificacion sègle). Village très endommagé pendant le premier conflit mondial puis en grande partie reconstruit après la guerre.


text:
Òli
Òli es un tèrme generic per designar un grand nombre de liquids d'originas divèrsas e idròfobs (que se dissòlvon pas dins l'aiga).
Los òlis comestibles son de lipids generalament d'origina vegetala o animala o minerala.
Òlis alimentaris[modificar | modificar la font]
L'òli mai comun istoricament dins lo regim mediterranèu es l'òli d'oliva e, dins la gastronomia mediterranèa, se se precisa pas lo tipe d'òli dins una recèpta o un plat, comprenèm generalament òli d'oliva.
La majoritat dels autres òlis vegetals utilizats en alimentacion son d'òlis de granas, coma l'òli de virasolelh.
Lista d'òlis alimentaris[modificar | modificar la font]
Òlis combustibles[modificar | modificar la font]
Los òlis combustibles son una varietat de mesclas liquida de color jaune a marron clar eissits del petròli brut, o de substàncias vegetalas (biodiesel e biocombustibles).
Son produsits amb diferents procediments de rafinatge, segon los usatges que s'i destinan. Pòdon servir de combustibles per motors, lampas, radiators e tanben de solvents.
Òlis minerals[modificar | modificar la font]
Los òlis minerals son eissits per destillacion del carbon, del petròli brut o d'unes sistres bituminals. Servisson essencialament per oliar las pèças mecanicas e pendent longtemps foguèron utilizats per far de lutz (amb lampas).
Una taca d'òli mineral sus de papièr pòt partir si calfam pro, es pas la meteissa causa per una taca d'òli vegetal o d'òli animal.


text:
Las doas autras classas de l’escòla avian fabricat una monaca que representa Sénher Carnaval o Caramentrant. Lo passegèrem pendent lo passa carrièra, puèi lo pausèrem sus un cadieràs al bèl mièg del bacin del pati e aqui ausiguèt de tot ! L’acusèrem de tot çò que va pas dins lo mond, dins l’escòla, e quitament de causas inventadas ! De mainatges parlavan per sa desfensa, mas malgrat aquò, foguèt condemnat a èsser cremat. Es totjorn atal dins nòstra escòla ! Amb sa desaparicion, benlèu que tot lo mal e totes los problèmas desapareisson tanben…
Carnaval es una granda fèsta gaujosa, per çò qu’aprèp comença lo periòde de Quaresme e que lo mond poiràn pas pus manjar de carn. Ara, i a pas pus grand mond aici que respècta aquestas practicas religiosas.
Carnaval es tanben la fèsta quand arriba la prima.


text:
Los accents regionaus sus RTL, enter fiertat e vergonha
Michel Feltin Palas (fòto), capredactor deu jornau L'Express, que participè a l'emission « La curiosité est un vilain défaut » sus la ràdio RTL, lo 23 de genèr passat. Qu'escambiè dab los dus presentators suus accents de las nostas regions, accents qui pòden estar a l'encòp sinonimes de fiertat e de segregacion.
Lo jornalista convidat, que vadó d'un pair parisenc e d'ua mair bearnesa, çò qui pòt explicar lo son interès a la question.
Que s'i parla deu hèit de préner l'accent « estandard », lo deus parisencs, tà poder estar acceptat e préner au seriós dens la societat de uei lo dia. Sylvia Pinel qu'ei membra deu partit radicau d'esquèrra, qu'ei originària de Montauban en Tarn e Garona, e que hè partida de las personalitats politicas de França qui an guardat lo lor accent. « Que demoram dens un dròlle de país on èm reputats estar seriós sonque quan parlam dab l'accent qu'avem nosautes [a París], çò deplorè lo sénher Feltin Palas. Ua persona qui arriba dab un accent meridionau per exemple, qu'ei reputat tà díser bestiessas ».
Lo capredactor que denóncia la critica d'un jornalista deu jornau Lo Monde, qui escrivó que « Sylvia Pinel avó tòrt de's presentar com ua hilha d'un vilatjòt de Tarn e Garona, aquò que transcriu l'ideologia de l'accent en França. Qu'ei ua segregacion de hèit ». Tà s'escàder sociaument que cau deishar lo son accent quan n'avem pas l'accent estandard segon eth.
Qu'apreneram dens l'emission que dinc au sègle XVIIIau, un Francés de 4 e parlava francés, e qu'ei dinc au sègle XIXau, 3 Francés de 4 que parlavan ua auta lenga que lo francés. « Que podem díser qu'ei istoric, uei lo dia la quasi totalitat deus Francés que parlan lo francés, n'ei pas jamei arribat dens l'istòria », çò digó lo capredactor de L'Express.
França qu'ei un país qui defen la diversitat culturau dens lo monde sancèr mes qui s'emplega a la gomar suu son pròpi territòri, c'indigna lo sénher Feltin Palais : « Que consideram qu'ua partida de la populacion n'a pas accès a uns mestièrs en foncion d'on hican intonacions dens la lenga francesa quitament se parlan perfeitament plan dens lo teatre, qu'ei vertat tanben dens lo mestièr de jornalista, dens l'audiovisuau. Que coneishi agregats de letras classicas qui's vedón enténer que dab lo lor accent de Marselha ne s'escaderén pas jamei a estar agregat de francés ».
Lo jornalista de L'Express que concludeish en díser que si l'estat d'esperit deus Francés, de pensar que n'existeish pas sonque ua manièra mei bona de parlar francés, e qu'ei la bona manièra tà vàder avocat, òmi politic o tribalhar dens la finança, ne cambiarà pas gran causa.
Ua emission ràdio de las interessantas de tornar escotar suu site d'RTL en podcast ací.
- Publicat dens Société


text:
Hattigny
Hattigny es una comuna francesa, situada dins lo departament de Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
- Anciana província lorraine.
- Dintratz 1275 e 1278, batalha entre Transbordador, pòrti de Lorraine, e Laurent de Lichtenberg, avesque de Mètz, en lo cas de la possession de las salines de Vic.
- Barthélemy Jacquemin I #fondar una verrerie #que #desaparéisser en 1615.
- Ancienne province lorraine.
- Entre 1275 et 1278, bataille entre Ferry, duc de Lorraine, et Laurent de Lichtenberg, évêque de Metz, à propos de la possession des salines de Vic.
- Barthélemy Jacquemin y fonda une verrerie qui disparut en 1615.


text:
Guilhèm de Belibasta
Guilhèm Belibasta, nascut vèrs 1280 a Cubièra, es lo darrièr "bon òme" ou "perfièch" catar conegut. Foguèt cremat viu en 1321 a Vilaroja de Termenés.
Nasquèt a Cubièra dins una familha del costat de la cause catara. Vèrs 1305, dins una batèsta, tuèt Bertomieu Garnièr, un pastre de Vilaroja de Termenés. Jutjat copable, fugiguèt en abandonant femna, enfant e bens.
Per se recaptar, se n'anèt amb de catars. Foguèt iniciat e lèu ordonat "perfièch" a Rabastens a çò de Felip d'Alairac, e faguèt la coneissença de Raimon de Castèlnòu, un dels mai emblematics dels darrièrs perfièchs de l'epòca. Capturat amb los seus companhs e mandat a la preson de Carcassona, capitèt a fugir en Catalonha. Aprèp èsser demorat un temps en Empordan se fixèt lèu prèp de Valéncia, dins la ciutat de Morella. Exerciguèt la foncion de predicaire dins una pichona comunautat catara, constituida subretot d'exiliats occitans, que gaireben totes èran establits a San Mateu, majoritàriament de refugiats originaris del vilatge de Montalhon. Faguèt qualques dècas amb la règla, en avent entre autre un enfant amb sa concubina, Raimonda Martin. Al començament de la grossessa per paur de veire son autoritat esperituala s'afondrar, faguèt portar la paternitat de l'enfant a Pèire Maurin, pastre de Montalhon e lo seu amic d'enfança, en organizant un maridatge aviat, lo cacèt sul còp per gelosiá tot en fasent creire que l'enfant èra lo fruch de las joías de la nuèch de noça.
Belibasta foguèt traït par Naut Sicre, un "fidèl catar" agent doble enviat per l'Inquisicion, motivat a l'encòp pel desir de lavar la mòrt de sa maire, cremada sul lenhièr coma fidèla erètja mas tanben per cupiditat. Sicre lo convencèt de tornar en Lengadòc per se far ordonar "perfièch" tornarmai. Foguèt alara arrestat sul camin de Tírvia, empresonat al castèl de Castèlbon[1] (prèp de La Seu d'Urgèl) qu'aparteniá al Comte de Fois, jutjat a Carcassona, e cremat viu dins la cort del castèl de Vilaroja de Termenés qu'aparteniá a l'evescat de Narbona. La causida de Vilaroja sembla dictat per la volontat de mostrar la poténcia de la justícia qu'aviá ja condemnat per contumàcia Guilhèm Belibasta pel murtre d'un pastre originari justament de Vilaroja.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (fr)Gauthier Langlois, « Belibasta, lo darrièr perfièch catar occitan », Paratge, 2012.
- (fr)Henri Gougaud, Bélibaste, Points, 1982 (roman istoric)
-
- « Aquel libre es pas una biografia de G. Belibasta, mas un roman inspirat per la vida d'aquel darrièr catar... Çò que se sap de la veritat (o de l'aparéncia) istorica i ten una plaça respectable, mas non exclusiva. L'autor torna los amators de documents bruts a la font que pose d'esperel: lo registre d'Inquisicion de Jaume Fornièr, tradusit [en francés] del latin medieval per Jean Duvernoy ... Avertiment de l'autor. »
- (fr)Emmanuel Le Roy Ladurie, Montaillou, village occitan de 1294 à 1324, Gallimard, 1975.
- (fr)Anne Brenon, Le Vrai Visage du Catharisme, Ed. Loubatières, 1991.
- (fr)René Weiss, Les Derniers Cathares 1290 - 1329, París, Fayard, prefàcia d'Emmanuel Le Roy Ladurie


text:
Villes et mairies de l'Arrondissement de Monts-Métallifères (521)
Liste des communes
Annaberg-Buchholz
Ville d'Annaberg-Buchholz, localité de l'Allemagne de 21 000 habitants.
La mairie d'Annaberg-Buchholz a une adresse e-mail et un site Internet.
Schwarzenberg
Ville de Schwarzenberg, localité de l'Allemagne de 18 000 habitants.
La mairie de Schwarzenberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Aue
Ville d'Aue, localité de l'Allemagne de 17 000 habitants.
La mairie d'Aue a une adresse e-mail et un site Internet.
Schneeberg
Ville de Schneeberg, localité de l'Allemagne de 15 000 habitants.
La mairie de Schneeberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Marienberg
Ville de Marienberg, localité de l'Allemagne de 13 000 habitants.
La mairie de Marienberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Oelsnitz
Ville d'Oelsnitz, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie d'Oelsnitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Stollberg
Ville de Stollberg, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Stollberg a une adresse e-mail et un site Internet.
Zwönitz
Ville de Zwönitz, localité de l'Allemagne de 11 000 habitants.
La mairie de Zwönitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Zschopau
Ville de Zschopau, localité de l'Allemagne de 10 000 habitants.
La mairie de Zschopau a une adresse e-mail et un site Internet.
Olbernhau
Ville d'Olbernhau, localité de l'Allemagne de 9 900 habitants.
La mairie d'Olbernhau a une adresse e-mail et un site Internet.
Lößnitz
Ville de Lößnitz, localité de l'Allemagne de 9 300 habitants.
La mairie de Lößnitz a une adresse e-mail et un site Internet.
Eibenstock
Ville d'Eibenstock, localité de l'Allemagne de 8 100 habitants.
La mairie d'Eibenstock a une adresse e-mail et un site Internet.
Lugau
Ville de Lugau, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Lugau a une adresse e-mail et un site Internet.
Sehmatal
Ville de Sehmatal, localité de l'Allemagne de 7 000 habitants.
La mairie de Sehmatal a une adresse e-mail et un site Internet.
Thalheim
Ville de Thalheim, localité de l'Allemagne de 6 900 habitants.
La mairie de Thalheim a une adresse e-mail et un site Internet.
Neukirchen
Ville de Neukirchen, localité de l'Allemagne de 6 900 habitants.
La mairie de Neukirchen a une adresse e-mail et un site Internet.
Burkhardtsdorf
Ville de Burkhardtsdorf, localité de l'Allemagne de 6 400 habitants.
La mairie de Burkhardtsdorf a une adresse e-mail et un site Internet.
Grünhain-Beierfeld
Ville de Grünhain-Beierfeld, localité de l'Allemagne de 6 200 habitants.
La mairie de Grünhain-Beierfeld a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
07/08/2017
Los dos auvernhats, collectat per Claude Seignolle, revirat per Joan-Claudi Dugros
Jean-Claude Dugros nous livre la version occitane du conte « Les deux auvergnats», collecté à Saint-Martin de Gurson par Claude Seignolle, dans « Contes populars de Perigòrd », livre bilingue occitan français, 25€ éditions Novelum IEO 2016.
Un còp era dos frairs auvernhats que se’n tornavan d’una vòta vesina. Tres quilometres avant de ‘ribar chas ilhs, passeren davant un perier charjat de bravas peras.
Se disseren : « De ser, vendrem las minjar au clar de luna. »
‘Ribats chas ilhs, espereren la nuech e torneren au perier.
Lo pus leste montet sus l’aubre e faguet passar las fruchas a son frair puei las lancet leu per terra.
Lo que era demorat per terra ‘restava pas de minjar. Mas quò fasiá tan negre qu’a un moment, en plaça de ‘massar una pera, ‘masset un grapaud e lo brifet(1). Tanleu, se botet a s’esbraceiar(2) :
– Viech d’ase ! E ! lo fraire ! En queste país los perons pòrtan pautas ?
– Nani, pòrtan que coá.
– Òu ! lo fraire ! lo fraire ! me’n vau, lo fraire !
Lo que era sus l’aubre davalet, mas l’autre s’era desjà traïnat morent a la maison.
(A queu moment, quò es nonmàs eu que parla :)
– Tres jorns per la palha, tres jorns per lo fen.
– L’ai trobat crebat coma un chin.
– Me’n vau trobar monsur lo Curet per l’enterrar.
– Monsur lo Curet me damanda un franc per l’enterrar.
– Vau lo querre lo fraire ; lo veiquí.
– Es crebat coma un chin, put coma un boc.
– Si voletz pas l’enterrar, minjatz-lo !
Contat per lo paubre Daugerias, de Sent Martin de Gurçon (Dordonha).
Vocabulari : Brifar= dévorer, s'esbraceiar= gesticuler
15:19 Publié dans Cultura e literatura en òc, La Vita en òc ( archivas DL papier) | Lien permanent | Commentaires (0)
Gaspard, per Joan Ganhaire, episòde 20
Quò començava de romar dins la veitura, vitras levadas, chaufatge a fons, Juliá que se tortilhava sens ausar demandar una alta pissadoira, e l’autre, tindat coma fiau d’arceu, espionant la meitat de Vilafrancha que semblava queu matin lai justament privat de tota envolada musicala. Quante quò comença de ropiar, generalament, quo es Franciscò que prend lo risque. Un còp de frein brutau davant la terrassa d’un cafe, un garatge acrobatic, tot lo monde davala. Gaëtan a beu badar que queste còp, som bons per tornar trobar la racalha que nos en a surtit dins sa subrebela grandor d’arma, que podem nar querre un autre patron que siá tan generós coma la valetalha, que nos dòna pas quinze jorns ‘vancès d’estre tornats en gàbia o d’ocupar quauqua tireta refrigeranta. Lo còp d’uelh e de babinhon de Franciscò, l’evidenta complicitat daus ocupaires de la veitura que son desjà a l’interior dau cafe lo fan s’apasimar, mas demòra potinhat tot emborrassonat de sa dobla pelinga e de son triple bòrd de còu a bonhar dins la comassa de la lonja veitura negra. Hofnagel es un brave tipe. Pendent que disnem d’una meschanta pizza, pòrta a son ancian malaude una bòla de té bruslant, que Caüsac accepta sens romar, que a nautres, z’auriá fotut per lo morre, mai si ne’n crebava d’énvia. E la chercha tòrna començar. Vira que te vire, lo diable te vire, avem seguit tota la lista, es presque nuech, e l’expedicion se’n vai bra’ment fanit . E veiqui lo miracle. Dins un barri un pauc fier de Vilafrancha, longtemps ‘vancès que los auvidors de Caüsac aián captat quauquaren, veiqui nòstre Gaspard que s’esgenicla, que s’esbraceia, que eschapa a Juliá per se conhar lo nas a la vitra. Tusta dau plat de las mans sus la vitra barrada coma si lo fuòc l’esmanciava. Laidonc, nonmàs, una musica plan coneguda emplit los auvidors de Gaëtan e sabronda dins la veitura. Pas de dobte, quelas percussions lancinantas, acompanhadas daus vironzeus de cent instruments de vent, cent còps tornadas dire, de mai en mai fòrt, parier come lo cortegi de quauqua reina orientala que s’aprueimariá sus sos elefants, quo es lo Bòlerò de Ravel. D’avesat, quante Caüsac estufla queu chause, quo es signe d’exasperacion, que ne’n a son fai, son confle, e que es preste a espetar dins una de quelas coleras que fan una partida de sa plasénteia. Mas, quí, se ufla coma ‘na petairòla, son ideia es estada bona… La maison que laissa rajar quela musica es una brava maison borgesa, de dos niveus, teulada ardesada, aleia de sable fin e tot e tot, au mitan d’un parc de cedres de vint metres de naut.
Dau temps que passem davant, l’espie bien coma faut, que sabe çò que nos espera, questa nuech, Franciscò e io. Aurà, Gaspard, jostengut per Hofnagel, fai petar las dents e los uelhs lusents coma jamai pus, montra dau det la nauta grilha que s’eslunha dins l’eizilament silenciós de la lonja veitura negra. Quo es ben d’aqui, que s’es eschapat i a aurà dos mes, es quo es segurament d’aqui qu’es surtit l’òrdre de lo tuar.( de segre)
Joan Ganhaire


text:
1369
Aquesta pagina concernís l'an 1369 del calendièr gregorian.
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Empèri Bizantin[modificar | modificar la font]
Viatge de l'emperaire Joan V Paleòleg a Roma per negociar l'ajuda dau papa Urban V. I faguèt sa somission per obtenir una ajuda financiera promesa per lo duc Amedèu VI de Savòia (→ 1370).
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Timurida[modificar | modificar la font]
Installacion de Tamburlan a Samarcanda.
Arts[modificar | modificar la font]
Literatura[modificar | modificar la font]
Acabament de la redaccion dei Memòrias per l'emperaire Joan VI Cantacuzèn. Aqueu trabalh fa partida dei darriereis òbras majoras dau corrent istoriografic de la literatura bizantina.


text:
Bucovina
Bucovina, (en romanés Bucovina, en ucraïnés: БykoBиHa, Bukovina; en alemand e polonés: Bukowina) es una region de l'Euròpa centreorientala, situada entre la region istorica de Galicia e la region de Moldavia, que foguèt una província de l'Empèri austroongrés, e actualament es devsida entre Ucraïna e Romania. La part nòrd forma l'actual oblast ucraïnés de Chernivtsí, e es sovent nomenada Bucovina popularament. La part sud forma la major part de l'actuala província romanesa de Suceava. Lo territòri que s'espendís suls Carpats del Nòrd e tanben sus las planas vesinas. Es sonat en romanés País Naut (Țara de Sus) de Moldavia. La partida situada en Ucraïna a una majoritat ucraïniana de 75% e una minoritat de 19,8% de Romaneses[1].
La partida romanesa compta 94,8% de Romaneses e 0,9% d'Ucraïnians[2].


text:
Roairós
Roairós[1][2] (oficialament en francés Rouairoux) es una comuna lengadociana situada dins lo departament de Tarn e la region d'Occitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comuna situada dins lo Pargue Natural Regional del Naut Lengadòc
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
- La crotz d'èura situada prèp del luòc dich "La Fendelha".
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana


text:
Sant-Pêr-Plewenn
Sant-Pêr-Plewenn en breton ( Saint-Pierre-de-Plesguen en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo territòri de la municipalitat es gaireben totalament cench de bòsques e de grands bòsques, e existís encara, al dedins, dels pichons bòsques e dels landes. Totun, las culturas, 55 % aperaquí de la superficie totala, son pro importantas e establidas sus las plateaux e las pendentas granitiques.
Del punt d'enguarda de la riquesa de la flore, Sant-Pierre-de-Plesguen fa de partidas municipalitats del departament en possedint en los sieus desparièrs biotopes çò de mès de taxons, siatz 509 per una mejana communale de 348 taxem e un total départemental de 1373 taxem (118 familhas). Se compta sustot 45 taxem a fòrta valor patrimoniala (totala de 207) ; 14 taxem protegits e 36 apertenent a la lista roja del Massís armoricain (total départemental de 237) [1].
Los bòsques de Coëtquen e del Mesnil ocupen una part del territòri de la comuna.
Le territoire de la commune est presque totalement ceinturé de forêts et de grands bois, et il existe encore, à l'intérieur, des petits bois et des landes. Néanmoins, les cultures, 55 % environ de la superficie totale, sont assez importantes et établies sur les plateaux et les pentes granitiques.
Du point de vue de la richesse de la flore, Saint-Pierre-de-Plesguen fait partie des communes du département possédant dans leurs différents biotopes le plus de taxons, soit 509 pour une moyenne communale de 348 taxons et un total départemental de 1373 taxons (118 familles). On compte notamment 45 taxons à forte valeur patrimoniale (total de 207) ; 14 taxons protégés et 36 appartenant à la liste rouge du Massif armoricain (total départemental de 237) [2].
Les forêts de Coëtquen et du Mesnil occupent une partie du territoire de la commune.
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Plesguen fasiá partida del doyenné de Dòl en levant del évêché de Dòl e èra jols vocables de sant Pierre e de sant Signen.
Plesguen Es sembla un plòu, es-a dire una anciana parròquia primitive. Los primièrs senhors coneguts de la parròquia pòrtan lo nom de Plesguen dempuèi lo Sègle XI. Aquela parròquia trucada al Mièja Edat Pléguen (parròquia blanca), a donat per l'avesque de Dòl a lo sieu Capítol al començament del Sègle XIII. En 1221, lo sire Olivier de Coëtquen, en reconeissent, dona e lègue la totalitat de las siás #dire sus la parròquia a la abbaye del Tronchet, perque los fraires avián crompat lo solar episcopal de Dinan e l'avián cedida per lududes èsser agréable al Jacobines de Dinan[3]
En 1375, Geoffroy de Plesguen, #far lo sieu testament abans de partir en pelegrinatge a Sant-Jacques de Compostelle gratificant lo abbaye del Tronchet de totas las #dire lududes apertenenta sus la parròquia e en designant fraire Jocelin, prieur del Prieuré Sant-Pierre-e-Sant-Paul de Roz-Landrieux, en dependent del Tronchet, coma lo sieu exécuteur testamentaire[4]
Jol Ancian Regim, la parròquia de Plesguen (Sant-Pierre-de-Plesguen) lèva del marquisat de Châteauneuf, de Coetquen e del Abbaye La nòstra-Madama del Tronchet #que jouit sus la parròquia del drech de dîmer. Lo bailliage de la Cocherie depen d'aquela abbaye[5]. Al Sègle XII, la distincion la mai importanta es aquela del Roure. Lo abbaye i possedissiá çò Prieuré Sant-Lunar del Hostellerie
- Prene lo nom de Sant-Pierre-de-Plesguen en referéncia a lo sieu vocable principal e i aguèt erigit en municipalitat l'an 1790, En lo moment de la Revolucion, #qu'es fòrça favorablament aculhida, coma #encobrir se participa en una manifestacion per la participacion a las fèstas revolucionàrias, #que la principala n'es aquela en celebrant l'anniversari del execucion de Louis XVI, acompanhada d'un serment d'òdi a la royauté e a la anarchie, celebrada a partir de 1795[6]. D'unas autras fèstas an celebrat, coma l'anniversari de la fondacion de la Modèl:Ire Republica, la fèsta de la Joenessa, o encara la fèsta de l'Agricultura, malgrat aiçò pauc seguida en lo departament, a celebrat a Sant-Aubin[7].
La paroisse de Plesguen faisait partie du doyenné de Dol relevant de l'évêché de Dol et était sous les vocables de saint Pierre et de saint Firmin.
Plesguen est semble-t-il un plou, c’est-à-dire une ancienne paroisse primitive. Les premiers seigneurs connus de la paroisse portent le nom de Plesguen dès le Sègle XI. Cette paroisse appelée au Moyen Âge Pléguen (paroisse blanche), est donnée par l'évêque de Dol à son Chapitre au début du Sègle XIII. En 1221, le sire Olivier de Coëtquen, reconnaissant, donne et lègue la totalité de ses dîmes sur la paroisse à l'abbaye du Tronchet, parce que les moines avaient acheté le manoir épiscopal de Dinan et l'avaient cédé pour lui être agréable au Jacobins de Dinan[8]
En 1375, Geoffroy de Plesguen, fit son testament avant de partir en pèlerinage à Saint-Jacques de Compostelle gratifiant l'abbaye du Tronchet de toutes les dîmes lui appartenant sur la paroisse et désignant frère Jocelin, prieur du Prieuré Saint-Pierre-et-Saint-Paul de Roz-Landrieux, dépendant du Tronchet, comme son exécuteur testamentaire[9]
Sous l'Ancien Régime, la paroisse de Plesguen (Saint-Pierre-de-Plesguen) relève du marquisat de Châteauneuf, de Coetquen et de l'Abbaye Notre-Dame du Tronchet qui jouit sur la paroisse du droit de dîmer. Le bailliage de la Cocherie dépend de cette abbaye[10]. Au Sègle XII, la seigneurie la plus importante est celle du Rouvre. L'abbaye y possédait le Prieuré Saint-Lunaire de l'Hostellerie
Elle prit le nom de Saint-Pierre-de-Plesguen en référence à son vocable principal et fut érigée en commune en 1790, Lors de la Révolution, qui est très favorablement accueillie, comme cela se manifeste par la participation aux fêtes révolutionnaires, dont la principale est celle célébrant l’anniversaire de l’exécution de Louis XVI, accompagnée d’un serment de haine à la royauté et à l’anarchie, fêtée à partir de 1795[11]. D’autres fêtes sont célébrées, comme l’anniversaire de la fondation de la Modèl:Ire République, la fête de la Jeunesse, ou encore la fête de l’Agriculture, pourtant peu suivie dans le département, est fêtée à Saint-Aubin[12].
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Louis Diard, La flore de Ille-e-Vilaine, Atlàs floristique de Bretanha, Roazhon, Siloë, 2005, mapa pàg. 170.
- ↑ Louis Diard, La flore d'Ille-et-Vilaine, Atlas floristique de Bretagne, Rennes, Siloë, 2005, carte p. 170.
- ↑ GdC, Pouillé, VI, pàg. 232, de Barrejas d'istòria e de arqueologia bretonnes, T. E, 1835, pàg.38., Bl-Mx, XLI, 622.
- ↑ Michel Pelé, ops. cit. pàg.8.
- ↑ Declaracions de 1685 & 1790
- ↑ Louis Dubreuil, « Fèstas revolucionàrias en Ille-e-Vilaine », in Anals de Bretanha, volum 21, tome 4, 1905, pàg. 398-399
- ↑ Dubreuil, Fèstas, pàg. 405
- ↑ GdC, Pouillé, VI, p. 232, Mélanges d'histoire et d'archéologie bretonnes, T. I, 1835, p.38., Bl-Mx, XLI, 622.
- ↑ Michel Pelé, ops. cit. p.8.
- ↑ Déclarations de 1685 & 1790
- ↑ Louis Dubreuil, « Fêtes révolutionnaires en Ille-et-Vilaine », in Annales de Bretagne, volume 21, tome 4, 1905, p. 398-399
- ↑ Dubreuil, Fêtes, p. 405


text:
Segmentacion (zoologia)
La segmentacion qu'ei la purmèra etapa deu desvolopament embrionari. Durant aquesta etapa lo zigòt que divisa viste e mantuns còps shens cambiar d'endom.
La segmentacion que pòt estar oloblastica (quan la segmentacion qu'ei egaut dens lo zigòt sancèr) o meroblastica (com b'ei lo cas en çò deus ausèths on ua meitat e's divisa mei que l'auta ; dens aqueth cas òm parla d'un pòl animau deu costat qui's divisa lo mei e de pòl vegetatiu per l'aute).
La cellulas gessidas de la segmentacion que son aperadas blastomèrs e que constitueishen ua morula puish ua blastula après curament deu blastocèl.


text:
U.E. Bossòst 2 – Isle en Dodon
2
Partit marcat pera expulsion
deth nòste jogador Felipe as 2 menutes de començar eth partit e que hec qu’auéssem
de disputar es 90 menutes de jòc damb un jogador de mens. Er Isle en Dodon podec auançà-se en
marcador quan Rodriguez shutaue en garròt dera porteria aranesa. Era U.E.
Bossòst responec damb ua bona fauta shutada per Miguel que passèc a tocar deth
garròt. En ua jogada d’ un dehòra de banda artenhíem eth prumèr gol deth partit
quan Miguel remataue ath bord der àrea damb un shut ras; ère eth 1-0, resultat
damb eth que s’arribaue ath descans.
Ena dusaua mietat, er Isle en Dodon en dues menutes anaue a
dar era volta ath mercador en dus cornèrs; en prumèr, Delavergne remataue de
cap tot solet en dusau garròt e dempús Bachet se trobaue ua pilota laguens der
àrea e shutaue entà mercar eth 1-2. As 5 menutes, Uri en un gran lançament de
fauta mercaue eth 2-2. Un cop de cap Ignasi obliguèc a Pérez a hèr ua bona
arturada. D’ aciu ath finau, es dus equips sajèren de des.hèir era igualada en
mercador sense auer guaire bones oportunitats.
Ath finau, empat. Domatge d’auer jogar damb un jogador de mens
encara que er equip luitèc e s’amoldèc ad aguesta circunstància que mos impedic
arténher un resultat mielhor. Mos penalizèc fòrça auer concedit aqueri dus
cornèrs d’ ua manèra leugèra e non auer-les defenut correctament.
Eth pròplèu partit , jogam en Bossòst d’aciu 15 dies contra
er equip deth Cazères, dissabte 22 de hereuèr tàs 20:00 ores.
U.E. Bossòst : Pol, Abraham,
Chapo, Felipe , Jaime, Àlex, Uri, Paba, Ignasi, Santi e Miguel. Remplaçants:
Salva, Richard, Pipe
Trainer: Adrian.
Tarjetes auriòles: Abraham (71’), Salva (85’)
Tarjeta vermelha: Felipe (2’).
Isle en Dodon: Perez, Lozes,
Cuvelier, Laveran, Furton, Saint-Blancat, Sabathie, Rodriguez, Delavergne,
Bachet, Jouanny. Remplaçants : Villac, Lourde.
Tarjetes auriòles : Bachet
(35’),
Furton (70’),
Cuvelier (79’).
Gols : 1-0 Miguel (40’), 1-1 Delavergne (55’), 1-2 Bachet (58’), 2-2 Uri (65’).
Arbitre: Castro Antoine.


text:
Musèus dera Val d’Aran presente ua programacion especiau tath Dia Internacionau des Musèus
Se tracte d’un eveniment assolidat d’abast mondiau, que se celèbre eth dia 18 de mai
Un an mès, eth Musèu dera Val d’Aran se some ara celebracion deth Dia Internacionau des Musèus. Se tracte d’un eveniment assolidat d’abast mondiau, que se celèbre eth dia 18 de mai e qu’enguan prepause coma tèma comun: Musèus e istòries controvertides. Díder aquerò que non se pòt díder enes musèus. Restacant-se damb aguesta tematica, en Musèu dera Val d’Aran aurà lòc era serada “Huec en temps de guèrra”, a on s’amiaràn a tèrme accions que cerquen apregondir enes conflictes deth nòste territòri.
.@Museus_ValAran presente ua programacion especiau tath Dia Internacionau des Musèus Tota era informacion 👉 https://t.co/ytzbZMX3Wz pic.twitter.com/sOTUPS16aU— Conselh Generau Aran (@conselharan) 16 de mayo de 2017
Ena serada se presentaràn es pèces convidades. Se tracte de quauques bales e rèstes de bombes de fragmentacion que serviren ena des·hèta de Castèth Leon en 1719 e, donc, testimònis dera pèrta dera fortificacion mès importanta dera Val. Aguestes òbres, damb un naut contengut simbolic, non an estat jamès exposades en musèu.
Era serada deth 18 de mai culminarà damb era conferéncia de Josep Calvet, “Hugent des nazis. Era Val d’Aran e es refugiats dera Dusau Guèrra Mondiau”. Damb aguesta conferéncia se preten dar a conéisher eth papèr destacat que joguèc era Val d’Aran en aguest episòdi istoric, enquia ara practicaments desconeishut, coma pas de termièra e coma tèrra d’acuelhuda. Ua tematica que permet establir punts de contacte damb un fenomèn actuau: es migracions, exòdes e es desplaçaments forçadi dera populacion.
A mès d’aguesta serada, damb motiu deth Dia Internacionau des Musèus se poderà gaudir d’entrada gratuïta deth 18 enquiath 21 de mai en Musèu dera Val d’Aran e er Ecomusèu Çò de Joanchiquet.


text:
Dijaus en cauma, cambis entath diuendres a darrères ores.
Temperatures nocturnes fresques e diürnes agradables (1º/15º).
Eth diuendres seguiram damb solei, encara que tamb cèu un shinhau embaranat per bromes nautes. Pera net aumentarà era nivolositat e se produsiràn precipitacions entre moderades e intenses tamb còta de nhèu enes 1500 m en tot descéner as 800 m pendent era maitiada. Acumulacions de 15 cm a 20 cm en còtes nautes.
Vents fòrts damb quauqua bohada fòrça fòrta pendent era tarde e sustot en còtes nautes.
Temperatures doces pendent era jornada e en tot descéner rapidaments pera net (5°/16°).
Eth dissabte serà fòrça embromat mès tamb quauqui clari pendent eth maitin. Precipitacions pendent era maitiada e pera tarde damb còta de nhèu ath torn des 800 m. Acumulacions d'entre 10 cm a 15 cm en còta 2500. Vents moderadi de direccion variable.
Acusada descenuda de temperatures (0°/6°).
Aguesta tarde vos auançaram era prediccion entà tota era dimenjada.


text:
« Lo libre del Causse » de Pau Gairaud : i dintrar, descobrir, s’ataular... - Diari, n°35 - février 2017
Dins aquel article, se parla de : #Lo libre del Causse
Es pas conegut coma o se meritariá, l’escrivan occitan de Roergue Pau Gairaud… Aquí lo sentiment de mai d’un, roergàs o pas; èra lo d’Ives Roqueta per exemple.
Cal dire que Pau Gairaud cerquèt pas jamai la glòria e demorèt totjorn qualqu’un d’independent. Escriguèt sempre de son biais, coma o explicarà dins « La sintaxa milhaguesa » (Rodés, Subervie, 1986). « Car j’écris pour le plus grand nombre » ditz Pau Gairaud dins son avantprepaus del « libre del Causse » ont confisa que vòl caminar dins la dralha de sa « trinitat felibrenca » : Mistral, Justin Besson, Fèliç Remize. Cal confessar tanben que d’unas de sas tematicas podián, a l’epòca, susprene...
E vaquí que l’escasença nos es donada de far coneissença amb Pau Gairaud, l’ocasion de descobrir son òbra. Ven de paréisser « Lo libre del Causse »(julh de 2016), en grafia normalizada o cal precisar, a las edicions « Vent Terral». Aquel libre recampa dos tòms que se trobavan gaireben pus : « Lou libre del Causse » (Rodez, Carrère, 1968) ; « Lou segound libre del Causse » (Rodez, Carrère, 1970).
Pau Gairaud nasquèt a Severac lo Castèl dins Avairon lo 4 de genièr de 1898, d'una maire modista capelièra e d'un paire que fasiá lo peirièr. Moriguèt a Montpelhièr lo 23 de març de 1994 a 96 ans.
Faguèt una carrièra dins l'administracion, coma recebeire de l'Enregistrament en Corsega e en Losera a Sant Chèli d'Apchèr.
Pendent la guèrra granda de 1914-1918 foguèt nafrat e li mancava lo braç drech; aquò l’empachèt pas de prene lo maquís pendent la segonda guèrra e de jogar un ròtle important dins la Resisténcia.
En mai dels dos libres del Causse, son òbra en occitan compren una autra « saga », la del « Vièlh estofegaire » qu’aqueste còp se debana pas solament dins la campanha avaironesa mas tanben dins la vila de Tolosa. Compren quatre libres :
• « Una filha de l'an quaranta ». I, C.G.L.O., Vedène, 1975
• « Riqueta ». Lo vièlh estofegaire II, Rodez, Imprimerie Subervie, 1978
• « Per las colonas de Tarn ». Lo vièlh estofegaire III, Rodez, Imprimerie Subervie, 1981
• « La sèxólòga ». Lo vièlh estofegaire IV, Rodez, Imprimerie Subervie, 1982
Quin es l’eròi vertadièr del « libre del Causse »: Palfèrre, Pèire Escordonac, que dobrís lo libre al palatz de justícia de Riom d’Auvèrnha, entre dos gendarmas? La bòria de Sarnac dins lo país de Severac e la vida vidanta de tres generacions de païsans, de la Bèla epòca a 1968? La lenga qu’aima Pau Gairaud : « assagi d’escriure, ieu, tant plan coma parlava -amai parla encara- lo pastre caussenard» (exèrg de « Una filha de l’an quaranta ») ?
Vaquí çò qu’escriu Enric Molin : « una lenga clara, naturala, que repetinga leugiereta, mirgalhada d'esperit trufarèl … quicòm de vertadièr, gaujós qualque còp e tendre quand s'endeven, sovent rebelut e brutal a l'ocasion, coma la vida d'aqueles masses perduts dins aquel país de secada »
Cal dintrar dins l’òbra coma nos i convida Ives Roqueta : « A cima, i a lo país. Sens illusion de país perdut. La misèria, l’orguèlh. Los òmes. Tot s’intègra al roman. Pas un sol personatge, e mai lo mèstre d’escòla, e mai Lisòta qu’es pas mai qu’una filha de bòria, e mai... e mai... pas un sol personatge que non siá de carn e d’òsses, que son astrada siá pas escricha dins las realitats economicas e socialas del temps, vertadièr fins que dins sa retenguda, fins dins aquela non-libertat que sembla los caracterizar totes. Un país d’explosions dintradas. Vos convidi a i dintrar. »
Joan-Maria Pieire, el, convida a s’ataular: «Lo libre del Causse», un cunh de cambajon, un cantèl de pan, un talh de Ròcafòrt, e un tassonat de vin: « Sèm contents e fièrs d'aver un escrivan de la mena de Paul Gayraud qu'escriu las epopèas grandas de las familhas roergassas, cossí se margan aquelas familhas e çò que se passa endejós d'aquelas familhas.
I a un pauc de Maupassant dins Gayraud. Per l'epòca que conta: una lenga rica-rica, saborosa, gostosa que gostosa. La lenga sauta, rebombís, escopís sang e fuòc, peta santat e vida. Un vocabulari extraordinari ! Aicí cap de mot sentís pas lo diccionari. La lenga occitana pòt èsser contenta de se veire aparada per un escrivan tant confle de vocabulari, coma l'es Gayraud.
E es atal que, sens far lo semblant de res, Gayraud conta e conta pas qué que siá. Car Gayraud a quicòm a dire. Rai de la lenga, i a tanben l'istòria.
Ataulatz-vos coma s'èretz davant un tròç de cambajon, un bocin de pan, un flòc de Ròcafòrt, e un brave veirat de vin. Gayraud, aquò's tot aquò per la lenga, e mai qu'aquò per lo dire. Se dirà e se ditz qu'es mai que los escrivans dels pus modèrnes.»


text:
Castanea sativa
Lo castanh (var. chastanh) o lo castanhièr (var castanhier/-nhèr, chastanhier/-nhèir/-nhièr) es un arbre de las fuèlhas caducas, de la familha de las fagacèas (tan coma lo garric o lo fau). Produtz un fruch, la castanha (o chastanha).
Descripcion[modificar | modificar la font]
Es un arbre bèl (de 25 m a 35 m) amb de brancas longas e de grandas fuèlhas caducas dentadas (que pòdon mesurar fins a 25 cm en longor e 4 a 8 cm en largor). La selva ont lo castanhièr es majoritari se ditz una castanhal (Carcin, Roergue), una castanhau (Orlhac), una chastanhèira (Auvèrnhe), un castanet o chastanet (Cevenas), una castanheda (Gasconha), una castanhareda (Provença) o una chastanheirada (Lemosin), etc. E se'n tira lo nom del parçan de la Castanhau qu'es a l'entorn d'Orlhac.
La longevitat del castanhièr es plan bèla, de 500 a 1500 ans. Un castanhièr sicilian: Il Castagno dei Cento Cavalli sus la comuna de Sant'Alfio (sul penjal d'Ètna) auriá entre 2000 e 4000 ans.
Lo castanhièr florís de junh a julhet, las flors mascles nòlon alara a espèrma. Las castanhas tomban tre lo mes d'octobre. L'arbre es monoïc: se tròba sul meteis arbre de flors unisexuadas, mascles e femes, dispausadas en caton dreiçat a la florison.
Lo pelon, involucre verd e espinós, envelopa los fruches, las castanhas, d'un a tres per pelon. Pels botanistas son d'aquènis. Cadun d'aqueles fruches es format d'un clòsc prim e correjós, la pelòfa (lo pericarp pels botanistas) e conten una grana, de còps doas, envelopada d'una pellicula rogenca e astringenta, que dintra dins los plecs de l'amètla e que cal levar abans de consomar.
Etimologia[modificar | modificar la font]
Castanhièr ven del latin castanea, derivat del grèc kastanon. Aquel nom fariá referéncia a Kastanon, una vila de Tessàlia famosa dins l'Antiquitat per sas castanhas. Castanea designava lo garric abans de designar lo castanhièr. Sativus significa « cultivat » en latin.


text:
1816
Aquesta pagina concernís l'an 1816 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'erupcion dau Mont Tambora, França conoguèt de temperaturas fòrça frejas qu'entraïnèron de recòltas marridas. Dins certanei regions, especialament aquelei tocadas per lei combats de 1814-1815, aquò entraïnèt de dificultats alimentàrias a l'origina d'esmogudas.
Euròpa[modificar | modificar la font]
Reiaume Unit[modificar | modificar la font]
Consequéncia de l'erupcion dau Mont Tambora, lo territòri britanic conoguèt una annada fòrça freja amb un estiu quasi inexistent. Lei recòltas foguèron marridas e, conjugadas ambé l'efèct de la crisi economica causada per lei guèrras napoleonencas, entraïnèron d'esmogudas dins certanei vilas onte lei viures venguèron rars. Dins lo rèsta de l'Empèri Britanic, de fenomèns similars foguèron observats, especialament en Canadà.
Soïssa[modificar | modificar la font]
Coma dins leis autrei país europèus, lei consequéncias de l'erupcion dau Mont Tambora en 1815 entraïnèron de condicions climaticas fòrça desfavorablas a l'agricultura. Pasmens, au contrari deis estats vesins, Soïssa poguèt pas utilizar seis accès a la mar per crompar de viures dins d'autrei regions. Aquò causèt donc de faminas grèvas e lo govèrn deguèt proclamar l'estat d'urgéncia per gardar lo contraròtle de la situacion.
Asia[modificar | modificar la font]
Empèri Chinés[modificar | modificar la font]
En China, lei consequéncias de l'erupcion dau Mont Tambora sus l'agricultura entraïnèron de geladas e de precipitacions fòrça importantas. La produccion de ris demeniguèt donc d'un biais catastrofic e lo país conoguèt una famina generala. De centenaus de milièrs de personas moriguèron ansin dins lo corrent de l'annada en causa de la manca de viures, dau freg ò dei vengudas deis aigas. Un nombre important de soudats abandonèt tanben son pòste per assaiar de rintrar dins sa region d'origina ajudar sa familha.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Energia[modificar | modificar la font]
Invencion dau motor Stirling per l'inventor britanic Robert Stirling (1790-1878). Aqueu motor conoguèt un desvolopament important gràcias a seis aplicacions dins la concepcion de maquinas de vapor dins lo corrent dau sègle XIX avans de declinar e de venir rar au sègle XX.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 21 d'abril - Charlotte Brontë, novelista francesa (m. 1855)
- 4 d'octobre - Eugène Pottier, ançonista francés e personalitat de la Comuna de París (1871) (m. 1887)
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 5 de junh - Giovanni Paisiello, compositor classic italian (n. 1740)
- 14 de julhet - Francisco de Miranda, revolucionari veneçuelan (n. 1750)


text:
25
Nov
Lenga : Bilingue Occitan-Français
La Ronda dels Gigants e Totems Acamp public d'informacion
Del : 25 novembre 2016 18:00
Al : 25 novembre 2016 21:00
Luòc : Rue Henri Reboul, 34120 Pézenas, France
Airal lingüistic : Lengadòc
Eveniments pròches
#Sortida de residéncia artistica - La Canso de Sancta Fides #Sortida de residéncia artistica - La Canso de Sancta Fides #Festenal Les Marteaux de Gellone
i
Acamp d'informacion lo divendres 25 de novembre de 2016 a 18h al Teatre Istoric carrièra Henri Reboul (Pesenàs) sus la Ronda europèa dels gigants e totems prevista los 1er e 2 de julhet de 2017 a Pesenàs.
Presentacion e avançament del projècte.
A la fin d'aquel acamp, un gòt de l'amistat vos serà servit...
Fasètz passar l'informacion, venetz nombroses!!!


text:
Ornolac e Ussat
Ornolac [1],[2] e Ussat [3],[4] (veire toponimia), oficialament en francés Ornolac-Ussat-les-Bains, es una comuna d'Occitània, en Lengadòc, situada dins lo País de Fois. Administrativament, se tròba dins lo departament d'Arièja e la region d'Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
- En 1874, la comuna d' Ornolac prenguèt oficialament lo nom d' Ornolac-Ussat-les-Bains. Patrici Pojada a donat lo nom occitan d'Ornolac (meteis nom qu'en francés) e lo nom occitan d'Ussat (Pojada dona lo meteis nom qu'en francés). Mès s'es pas prononciat sul nom d' Ornolac-Ussat-les-Bains [5]. Es donc malaisit de donar lo nom occitan de la comuna, estant que Ussat es una comuna diferenta : Ornolac e los Banhs d'Ussat ?
- Ornolac. Ni Dauzat, ni los Féniés dison pas res d'Ornolac, çò qu'es un signe que lo nom correspond a res de conegut. L'idèa ven qu'una deformacion empacha los toponimistas d'i trobar un sens e una etimologia. Pòt pas èsser una assimilacion vocalica, perqué l'occitan coneis mai que mai de dissimilacions (coma Ornalac sus la mapa de Cassini [6]). Mès pòt èsser una dissimilacion consonantica, coma *OrNoNac > Ornolac. La dificultat es que caldriá un doble sufixe, o puslèu dos sufixes successius, al latin ornus, « fraisse », o al nom de persona latin Orinus, d'abòrd -onem (cf. Ornon [7], Vilanava d'Ornon), puèi -acum, , latinizacion del sufixe gallés -āco(n). O cal prene coma una ipotèsi azardosa, en l'abséncia de fòrmas ancianas (lo siti histariège ne dona pas).
- Ussat (dins la comuna se tracta de Ussat-les-Bains e non pas d'Ussat, qu'es una autra comuna) es interpretat per Dauzat coma lo resultat del nom d'òme latin Ulcius o Uccius, ambe lo sufixe -acum [8], latinizacion del sufixe gallés -āco(n). Ussat èra donc benlèu una anciana granda propietat antica qu'aviá per mèstre Ulcius o Uccius. Per Ussac, un cas un pauc semblable, los Féniés aiman mai Ursius, derivat d' Ursus, ambe lo meteis sufixe [9]. Ulcius o Uccius aurián forçat d'escriure *Uçat, mès lo dobte fa causir la grafia pus simpla. Cal explicar tanben la finala -at, per -ac esperat. En nauta Arièja, los noms de comunas que semblan rasonablament sortits de *-aco- an tres finalas, -ac, -at e -acs, prononciat -ats (cas de Caissacs); que las tres solucions sián barrejadas permet d'exclure una evolucion fonetica locala. Se pòt supausar que coma dins l'oèst occitan (Gasconha, Agenés, Lemosin, Marcha), i aviá de gentilicis sense sufixe, donc per exemple *Ussac ------> los *ussacs [-ats] (los abitants), e fin finala lo nom del vilatge o de la parròquia riscava de se tornar interpretar Ussat, çò que probable se faguèt dins aqueste cas.
Istòria[modificar | modificar la font]
- Entre 1790 e 1794, Lugeat (nom francés) es annexat a Ornolac [10].
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tarascon d'Arièja; es ara del canton de Haute-Ariège (en francés), donc de Nauta Arièja.
Demografia[modificar | modificar la font]
Lòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Galariá[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 39
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/09arija.htm
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 41
- ↑ http://toponimiaoc.webs.com/09arija.htm
- ↑ Patrici Pojada, Répertòri toponimic de las Comunas de la Region Miègjorn-Pirenèus, ed. Loubatières, Portèth de Garona, 2009, p. 39 e 41
- ↑ http://www.histariege.com/ornolac.htm
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 511
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 690
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, Toponymie des Pays Occitans, edicions Sud-Ouest, 2007, p. 150
- ↑ http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=25777
{{Portal Lengadòc}}


text:
Atal parlèt Zaratostra (Strauss)
Atal parlèt Zaratostra (Also sprach Zaratostra) op. 30, es un poèma simfonic compausat per Richard Strauss entre febrièr e agost de 1896. La primièra se faguèt a Francfòrt de Men lo 27 de novembre de 1896 jos la direccion del quita compositor.
L'òbra es librament inspirada pel poèma filosofic Atal parlèt Zaratostra de Friedrich Nietzsche que lo compositor vei la transicion de l’Òme de las originas fins al « suròme ». Una citacion del filosofe destacada al començament de la particion:
-
- « La musica a tròp longtemps somiat; volèm venir des somiaires despertats e conscients. »
Cronologicament, se situa a la mitat de las pèças simfonicas del musician, entre Till lo Coquin (1895) e Don Quichotte (1897), temps abans sos opèra mágers coma Salomé (1905) o Der Rosenkavalier (« Lo Cavalièr de la ròsa ») (1911).
sostengudas de 3 trombons, puèi triolets de tonic (do)/dominanta (sòl) de las sagatas.
Son introduccion (Einleitung), venguèt celèbra per l'utilizacion que ne faguèt Stanley Kubrick dins lo seu film 2001, una odissèa de l'espaci e tanben jogat en obertura dels concèrts d'Elvis Presley de 1971 a 1977, compte una fanfara repetida tres còs en crescendo e evocant un treslutz (Sonnenaufgang) que « L'Individú se fond dins lo Mond e lo Mond se fond dins l'Individú ».
Aquelas qualques mesuras son un magnific acorchi del percors dempuèi lo neient fins a la lutz:
- do, tonic (nota fondamentala per un musician occidental) — lo neient
- do a l'octava (amb coires)
- sòl, la quinta
- e fin finala do, quarta del sòl.
Unisson, octava, quarta e quinta representant la perfeccion de l'Univèrs:
- Unisson: la longor de referéncia de la còrda que vibra, o l'unitat
- Octava: la longueur de la còrda es devesida per 2
- Quinta: la longueur de la còrda es devesida per 3
- Quarta: la longueur de la còrda es devesida per 4
1 + 2 + 3 + 4 = 10, nombre representant la perfeccion de l'Univèrs segon las teorias de Pitagòras.
Aprèp:
- acòrdi major segit d'un menor (do-sòl-mi → do sol mi bemòl): simbòs fondamentals de la musica tonala
- Reprisa, mas aquí, l'acòrdi menr precedís lo major.
- E dins lo tresen crescendo, es una succession d'acòrdis amb per linha melodica una gama ascendeanta triomfala: mi la (la si do ré mi fa sòl la si do)
En mai d'el cort preludi, l’òbra compta uèit partidas encadenadas, simbolizant los « discors » maniqueans del poèta profèta Zaratostra :
- Von den Hinterweltlern (D'aqueles dels monds enrè)
- Von der großen Sehnsucht (De l’aspiration suprèma)
- Von den Freuden und Leidenschaften (De las jóias e de las passions)
- Das Grablied (Le Cant del tombèl)
- Von der Wissenschaft (De la sciéncia)
- Der Genesende (Le Convalescent)
- Das Tanzlied (Lo Cant de la dança )
- Nachtwandlerlied (Cant del somnambul)
La durada es de prèp de trenta minutas.
Orquestracion[modificar | modificar la font]
L'òbra es escricha per un orquèstre simfonic.


text:
Nashville
Nashville es la capitala de l'estat american de Tennessee. Es situada dins la part nòrd del centre de l'Estat, dins lo comtat de Davidson.
Nashville foguèt un grand centre de l'industria del disc als Estats Units e de la musica country (amb sa sala d'espectacles de Grand Ole Opry). La vila es la primièra aglomeracion du Tennessee, amb 1 589 935 abitants dins son aira urbana. La comuna de Nashville compta 601 222 abitants.
Nashville compta plusors universitats, coma l'universitat d'Estat du Tennessee (publica), l'universitat de Belmont, l'universitat Lipscomb e la prestigiosa universitat Vanderbilt (privada).


text:
Cometa Choriómov-Herassymenko
La Cometa 67P/Choriómov-Herassymenko[1] es una de las cometas pus grandas que son en orbita a l'entorn del Solelh. Foguèt descobèrta en 1969 pels astronòms ucraïnians Svitlana Herassymenko e Klym Choriómov. Amb un periòde orbital aproximatiu de 6,6 ans, passa entre la Tèrra e Jupitèr a una velocitat de 100 000 km/h, se calcula que ten mai de 4500 milions d'ans (data que se supausa la creacion del Sistèma Solar).
Aquesta cometa ten un nuclèu pauc dens e una morfologia ovalada (diametrals de 3x5 km). Ja que presenta una excentricitat de 0,6, e un aspècte brilhant en passar prèp del Solelh, foguèt causida coma destinacion de la mission Rosetta[2] una sonda de l'Agéncia Espaciala Europèa que se pausa a sa susfàcia en 2014, per estudiar çò qu'es l'istòria quasi intacta de la nòstra galaxia.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Pronóncia explicada sul sit de l'agéncia espaciala europèa.
- ↑ Malgorzata KROLIKOWSKA. "67P/Churyumov-Gerasimenko - potential target for the Rosetta mission", Acta Astronomica, 2003, vol. 53, pp. 195–209 Preimpression sus astro-ph