text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (20 d'abriu de 1889, Braunau am Inn - 30 d'abriu de 1945, Berlin) èra un òme politic alemand, fondator, figura centrala e cap dau nazisme e dau Tresen Reich de 1933 a 1945.
Sa politica imperialista, expansionista e racista foguèt a l'origina dirècta de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala qu'entraïnèt la mòrt de desenaus de milions de personas. Ansin, en causa de l'amplor sensa precedents dei destruccions, dei pilhatges, deis atrocitats e dei crimes que son de sa responsabilitat, dau racisme radicau de son ideologia, dei tractaments inumans infligidas a sei victimas e dau traumatisme morau liat a sei crimes, especialament lo chaple de milions de judieus, d'Eslaus e de presoniers de guèrra dins de camps d'exterminacion, son imatge es fòrça negatiu e son nom es vengut, dins la consciéncia collectiva e per l'istoriografia, un sinonim dau Mau absolut[1].
Somari
- 1 Jovença e formacion
- 2 L'ascension vèrs lo poder
- 3 La presa dau poder
- 3.1 Leis idèas d'Adolf Hitler
- 3.2 L'aliança ambé lei conservadors e la formacion dau govèrn Hitler
- 3.3 L'eliminacion dei comunistas e leis eleccions dau 5 de març de 1933
- 3.4 L'eliminacion de l'oposicion politica
- 3.5 L'eliminacion de l'oposicion sindicala
- 3.6 Lei reorganizacions de l'educacion e de l'administracion
- 3.7 La somission dau mond culturau
- 3.8 La creacion d'un estat repressiu e la purga dau NSDAP
- 3.9 Hitler Reichsführer
- 4 Lo Fürher dau Tresen Reich
- 4.1 La restauracion de la poissança alemanda
- 4.2 La Segonda Guèrra Mondiala
- 5 Liames intèrnes
- 6 Liames extèrnes
- 7 Bibliografia
- 8 Nòtas e referéncias
Jovença e formacion[modificar | modificar la font]
Jovença[modificar | modificar la font]
Adolf Hitler nasquèt lo 20 d'abriu de 1889 dins lavila austriana de Braunau am Inn situada lòng de la frontiera entre Àustria-Ongria e Alemanha. Èra lo quatren fiu d'Alois Hitler (1837-1903), doanier a la retirada en 1895, e de Klara Pölzl (1860-1907). Lei relacions entre Adolf Hitler e son paire son depintadas coma marridas. En revènge, èran fòrça bònas entre lo fiu e la maire e son decès en 1907 toquèt prefondament Adolf Hitler.
A sa mòrt, Alois Hitler aviá laissat de ressorsas sufisentas per assegurar l'existéncia de sa familha. Adolf Hitler menèt alora una vida ociosa. Pauc trabalhaire, acomencèt d'estudis au collègi modèrne de Linz e descurbiguèt leis arts coma la musica, lo teatre e l'arquitectura. A la mòrt de sa maire, decidèt de s'installar a Viena per venir artista.
Edudacion e formacion[modificar | modificar la font]
Adolf Hitler demorèt a Viena de 1908 a 1913 e a Munic de 1913 a 1914. Son objectiu èra de venir artista mai aqueleis annadas veguèron subretot l'acomençamen dau desvolopament de seis idèas politicas e de son antisemitisme. Foguèt d'efèct refusat per l'escòla dei Bèus Arts en 1907 e en 1908. Mau capitèt tanben d'intrar dins una escòla d'arquitectura. Contunièt alora son existéncia ociosa e visquèt de la venda de pinturas e d'aqüarelas.
En parallèl de son activitat artistica, acomencèt de s'interessar a la politica e foguèt influenciat per Karl Lueger (1844-1910), premier cònsol sociau-crestian de Viena, e per Georg von Schönerer (1842-1921), pangermanista opausat au catolicisme politic, qu'èran dos antisemitas virulents. Descurbiguèt tanben l'òbra dau marxista francés Georges Sorel (1847-1922), dei filosòfs alemands Friedrich Nietzsche (1844-1900) e Arthur Schopenhauer (1788-1860) e dau monge racista e antisemita Adolf Lanz (1874-1954). Ne'n retirèt una òdi prefonda còntra lei judieus, lei socialistas, lei sindicats, lo Parlament e lei Habsborg e establiguèt rapidament un liame entre marxisme, socialistas, parlamentarisme e judaïsme. Semblèt tanben marcat per leis institucions de la Glèisa Catolica que venguèron una fònt d'inspiracion de l'estructura intèrna dau NSDAP.
En mai de 1913, desgostat dau cosmopolitisme de la capitala austriana, quitèt son país per s'installar en Alemanha. Demorèt alora a Munic fins au començament de la Premiera Guèrra Mondiala. I contunièt de viure gràcias a la venda de sei pinturas e de legir divèrsei libres politics e filosofics.
La Premiera Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
La Premiera Guèrra Mondiala foguèt un episòdi important de la vida d'Adolf Hitler car renforcèt son antisemitisme e entraïnèt son adesion a un partit politic tre 1919. Hitler, en despiech de sa nacionalitat austriana, s'engatjèt en aost de 1914 au sen de l'armada bavaresa[2]. A partir d'octòbre de 1914, participèt ai combats sus lo frònt de l'Oèst onte tenguèt lo ròtle d'estafeta, es a dire de soudat cargat de transmetre leis òrdres de l'estat-major de son regiment au frònt, ambé lo reng de caporau. Guierdonat de la Crotz de Fèrre, foguèt bleçat en octòbre de 1916, tocat a la camba per de brigas d'obús, e en octòbre de 1918, grèvament tocat ais uelhs per un nívol d'iperita. Acabèt ansin la guèrra dins un espitau de Pomerània.
En novembre de 1918, s'entornèt a Munic onte sembla relativament passiu durant sièis mes. Puei, en junh de 1919, foguèt cargat per son superior de menar d'activitats de propaganda anticomunista au sen de l'armada. Aquò li permetèt de descubrir sei talents d'orator. De mai, durant aqueu periòde, emetèt per lo premier còp l'idèa d'un « antisemitisme rasonat » consistissent en « una lucha metodica au nivèu legau per eliminar lei privilègis dei judieus » e obtenir son « bandiment ».
L'ascension vèrs lo poder[modificar | modificar la font]
L'adesion au NSDAP e sa transformacion en partit de massa[modificar | modificar la font]
En setembre de 1919, Adolf Hitler foguèt cargat d'una mission novèla e deguèt infiltrar e susvelhar un gropuscul nacionalista fondat per Anton Drexler, un obrier de Munic. Dich Partit Obrier Alemand (Deutsche Arbeiterpartei), aqueu partit venguèt lo Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) en 1920. Hitler i rescontrèt Gottfried Feder, premier teorician dau NSDAP, e Ernst Röhm, futur cap dei SA. Tre 1921, escartèt Drexler de la direccion e venguèt lo cap dau partit.
Hitler realizèt una transformacion prefonda dau NSDAP que passèt de 60 sòcis en 1919 a 55 000 en 1923. Creèt un jornau (Völkischer Beobachter) que sa publicacion venguèt quotidiana en 1923. Aquela meteissa, sa reputacion comencèt de passar lei limits de Bavièra e Hitler venguèt una figura majora de l'extrèma drecha alemanda. Rescontrèt alora divèrsei personalitats, coma Hermann Göring, Rudolf Hess, Otto e Gregor Strasser, Alfred Rosenberg ò Wilhelm Frick, que venguèron per la seguida d'actors importants dau nazisme e dau Tresen Reich. Pasmens, doas tendàncias apareguèron rapidament au sen dau partit a l'entorn dei fraires Strasser, anticapitalistas que volián transformar l'economia alemanda, e d'Alfred Rosenberg que donava au contrari la prioritat a l'antibolchevisme.
Lo putsch de Munic e la redaccion de Mein Kampf[modificar | modificar la font]
En 1923, Adolf Hitler aprofichèt lei trèbols liats au caòs economic entraïnat per l'ocupacion de Ruhr per organizar un còp d'estat a partir de Munic. Pasmens, lo projècte mau capitèt totalament en causa de la resisténcia de la polícia. 16 sòcis dau partit nazi foguèron tuats. Hitler foguèt arrestat e condamnat a cinc ans de preson. Pasmens, en causa d'un clima generau d'indulgéncia a regard dei caps nacionalistas, i demorèt solament nòu mes entre 1923 e 1924.
Aprofichèt son periòde d'embarrament per redigir Mein Kampf, un libre ont expausèt seis idèas e sa biografia. En fòra de son òdi per la democracia, per lo socialisme, per lo « judeo-bolchevisme » e per França « enemiga mortala dau pòble alemand », i afirmèt l'existéncia d'una lucha darwinista entre diferentei « raças » mai ò mens inegalas. A la cima de la piramida raciala compausada per Hitler, se trobava la « raça alemanda » (tanben dicha « raça dei Senhors », « raça nòrdica », « raça superiora » ò « raça ariana ») que necessitava d'èsser « purificada » de totei leis elements estrangiers, es a dire « non alemand », judieus, omosexuaus ò malauts. Per aquò, èra necessari « d'anientar » lei judieus, que representavan per Hitler la menaça principala còntra la « raça superiora », e de conquistar « l'espaci vitau », dich Lebensraum, dau pòble alemand. Aquela segonda concepcion despassava lo pangermanisme tradicionau dei nacionalistas alemands car revendicava un territòri immens e indefinit, en direccion de l'Èst, poblat de « raças inferioras » d'origina eslava.
La reorganizacion dau partit[modificar | modificar la font]
Après sa liberacion, Hitler tirèt lei leiçons de la revirada de sa temptativa de putsch e decidèt de transformar lo poder per conquistar lo poder d'un biais legau. De 1924 a 1926, reorganizèt donc lo NSDAP per li donar un aspèct mens revolucionari e estendre son influéncia dins lei regions dau nòrd d'Alemanha. En particular, acomencèt de se raprochar dei mitans industriaus e arrestèt de sostenir lei tendàncias anticlericalas e paganas dau partit.
La reorganizacion dau partit entraïnèt la fondacion de divèrseis associacions coma leis escadrons de proteccion SS (Schutzstaffel), lei Jovenças Hitlerianas (Hitlerjugend) e divèrsei gropaments nacionau-socialistas destinats ais estudiants, ai professors, ai fremas... etc. Hitler acomencèt tanben d'elaborar lei rituaus nazis, lo mite dau Führer, unic guida de sauvar lo país (e d'assegurar la coësion d'un partit devesit per de corrents opausats), lo salut hitlerian e l'aplicacion absoluda dau principi dau cap (Führerprinzip).
Dins aquò, en despiech d'aqueu renfòrçament de l'estructura intèrna dau partit e de 100 000 sòcis mau capitèt de conquistar un electorat larg ais eleccions de 1928 ambé solament 810 000 sufragis en sa favor (2,6% dei vòtes exprimits) e 12 deputats.
La crisi de 1929 e l'ascension dau partit[modificar | modificar la font]
La crisi economica de 1929 foguèt l'eveniment decisiu que permetèt a Hitler d'aquistar lo poder. D'efèct, l'economia alemanda s'afondrèt en causa de sa despendéncia ais exportacions e lo taus de caumatge agantèt 30% de la populacion activa en 1932. Lei politicas liberalas dei partits sociau-democratas e conservadors agravèron la crisi e descreditèron alora lei partits moderats au profiech dei comunistas[3] e subretot dei nazis.
Ansin, aprofichant lo caòs economic e de tematicas vagas coma la « comunautat dau pòble » (Volksgemeinschaft), Hitler capitèt de melhorar rapidament lei resultats electoraus dau NSDAP : 6,4 milions d'electors e 107 deputats en 1930, 13,75 milions de votz e 230 elegits en julhet de 1932 e 11,75 milions de sufragis e 196 parlamentaris en novembre de la meteissa annada. Totjorn, dins lo corrent de 1932, Hitler agantèt lo segond torn de l'eleccion presidenciala onte foguèt batut per lo manescau Paul von Hindenburg (19,5 milions de vòtz còntra 13,5). Au començament de l'annada 1933, lo partit nazi èra donc vengut lo premier partit d'Alemanha ambé mai d'un milion d'un sòci. Son influéncia èra fòrça fòrta au sen dei classas mejanas e tocava una minoritat importanta dau proletariat.
La presa dau poder[modificar | modificar la font]
Leis idèas d'Adolf Hitler[modificar | modificar la font]
Leis ideològues principaus dau nazisme[modificar | modificar la font]
En 1933, quand lo NSDAP èra lèst a prendre lo poder, son ideologia èra una mescla entre divèrsei tendàncias opausadas e de còps contradictòria. Hitler chausiguèt de privilegiar una linha definida per lei trabalhs per Alfred Rosenberg, Walter Darré e eu meteis.
Lo premier jonhèt lo movement nazi tre 1921 e son òbra èra dominada per lo concèpte de raça, l'anticomunisme e la nacion d'espaci vitau. Sòci de la Societat Thule, foguèt a l'origina de l'idèa hitleriana de Lebensraum e adaptèt l'antisemitisme dau sègle XIX e dei premiereis annadas dau sègle XX a la societat de l'entre doas guèrras. Enfin, a travèrs lo desvolopament d'una ideologia anticatolica, desvolopèt una mitologia nacionala germanica e un neopaganisme inspirat per la cavalariá medievala.
Walter Darré èra lo cap d'un movemennt païsan racista e jonhèt lo NSDAP en 1930. Entre 1928 e 1930, publiquèt dos obratges que fondèron una doctria basada sus lei liames « dau sang e dau sòu ». I definiguèt una « raça nòrdica » intrinsècament eroïca, colonisatritz e guerriera que sa superioritat èra basada sus una ereditat ben preparada. Darré defendiguèt donc l'adopcion d'una politica eugenista (creacion de domenis ereditaris) per regenerar la noblesa alemanda e lo « sang dei caps » (Führerblut).
Enfin, Hitler utilizèt una gròssa partida de la sieuna òbra teorica ja expausada dins Mein Kampf. Pasmens, una particularitat de son programa foguèt sa volontat de desvolopar un nacionalisme « popular » eissit dau pòble e non un nacionalisme « sofisticat » impulsat per leis elèits tradicionaus. Premier, voliá restaurar la grandor de la nacion e atacava donc lo comunisme, la Glèisa Catolica e lei judieus. Criticava tanben lo parlamentarisme e defendiá lo « principi dau cap » (Führerprinzip) qu'èra l'observança estricta de la ierarquia. Aqueu cap deviá èsser lo rebat dau « caractèr nacionau » (Volkstum) e dau pòble (Volk). Segon Hitler, l'Estat èra donc una comunautat d'egaus dirigits per una aristocracia formada dei melhors. Deviá pereu èsser centralizat e fòrt, basat sus un partit unic qu'èra lo fondament dau govèrn. Aquelei principis èran resumits dins la famosa devisa « Un Pòble, un Empèri, un Guida » (Ein Volk, Ein Reich, Ein Führer).
[modificar | modificar la font]
En fòra de sa vision de l'organizacion estatala, l'autra originalitat deis idèas d'Adolf Hitler èra sa preocupacion de la sauvagàrdia de la « raça alemanda ». Premier, voliá protegir sa « puretat », çò que foguèt a l'origina de l'adopcion d'un drech de sang estricte regardant l'atribucion de la nacionalitat alemanda. Pasmens, adoptèt tanben l'idèa de Lebensraum e revendicava donc l'unificacion deis Alemands au sen d'un estat unic e la cession de colonias en Polonha e en Ucraïna per permetre lo « desvolopament normau » d'Alemanha. Lo rèsta d'Euròpa deviá èsser organizat per servir leis interès de l'economia alemanda, especialament sei besonhs en matèrias premieras. Enfin, per protegir leis Alemands, èra necessari de luchar còntra l'influéncia « corruptritz » dei judieus. Per aquò, Hitler prepausava de sasir sei bens, d'annular sei drechs politics e d'organizar son expulsion.
L'aliança ambé lei conservadors e la formacion dau govèrn Hitler[modificar | modificar la font]
Lei succès electoraus dau partit nazi en 1930 e en 1932 permetèron pas a Hitler d'obtenir la majoritat absoluda. Pasmens, lei conservadors, egalament sensa majoritat parlamentària, li prepausèron una aliança esperant aprofichar lo sostèn popular dau NSDAP per crear un regime autoritari favorable a seis interès. D'efèct, una partida dei conservadors alemands, gropats a l'entorn d'Alfred Hugenberg e de Franz von Papen, pensavan poder contraròtlar Hitler au sen d'un gabinet conservador. En genier de 1933, capitèron de convencre Hindenburg, inicialament opausat au projècte, de lo nomar coma cancelier a la tèsta d'un govèrn que teniá solament dos ministres nazis (Hermann Göring e Wilhelm Frick).
L'eliminacion dei comunistas e leis eleccions dau 5 de març de 1933[modificar | modificar la font]
Tre sa nominacion coma cancelier, Hitler se preocupèt d'assegurar son poder e d'eliminar adversaris e aliats de circonstància entre febrier e març de 1933. Per aquò, utilizèt a son profiech divèrsei lèis que li permetèron d'eliminar lei comunistas alemands e d'obtenir la majoritat absoluda au Reichstag.
D'efèct, tre lo 1èr de febrier, lei nazis capitèron de prendre lo contraròtle dei fòrças de polícia e Hitler obtenguèt la dissolucion dau parlament. D'eleccions novèlas foguèron fixadas per lo 5 de març. A partir dau 6 de febrier, acomencèt la repression còntra lei comunistas e Hitler utilizèt la constitucion de 1919 per enebir lei reünions publicas e suspendre la premsa. Puei, dins la nuech dau 27 au 28 de febrier, l'incendi dau Reichstag, organizat per lei nazis, permetèt d'accusar lo KPD de complòt còntra l'Estat. De miliers de caps dau partit foguèron arrestats e una ordonància suspendiguèt lo drech de grèva. Devesits e tocats per la repression, lei partits de senèstra mau capitèron de reagir.
Leis eleccions dau 5 de març s'acabèron per una victòria dau NSDAP que ganhèt 288 deputats sus 647. Aviá la majoritat gràcias ais elegits dei nacionalistas e dei conservadors. Pasmens, lei comunistas, lei socialistas e divèrsei pichonei formacions de senèstra totalizavan 208 parlamentaris e lei formacions centristas 96. L'arrestacion dei deputats comunistas permetèt alora au NSDAP d'aquistar la majoritat absoluda e donèt de facto lei plens poders a Hitler.
L'eliminacion de l'oposicion politica[modificar | modificar la font]
L'eliminacion de tota oposicion politica aguèt luòc entre lo 6 de març (arrestacion dei deputats comunistas) e lo 14 de julhet de 1933. Gràcias a sa majoritat absoluda au Reichstag e la promesa de la signatura d'un concordat per contentar lei centristas, Hitler obtenguèt lo vòte oficiau dei plens poders lo 24 de març per una durada de quatre ans[4]. Lo 22 de junh, lo partit socialista foguèt dissòus. Puei, lei pressions dei nazis còntra lei partits centristas e leis autrei partits conservators entraïnèron la demission dei ministres non nazis e finalament la dissolucion volontària d'aquelei formacions. Hitler prenguèt alora un decret per enebir la recreacion dei partits e lo NSDAP venguèt alora lo partit unic d'Alemanha.
L'eliminacion de l'oposicion sindicala[modificar | modificar la font]
Lo govèrn nazi se contentèt pas de l'eliminacion dei partits politics de senèstra. D'efèct, lo 2 de mar de 1933, Hitler ordonèt l'arrestacion dei caps dei sindicats e l'ocupacion de sei bastiments. Totei leis organizacions sindicalas foguèron alora integradas per fòrça dins un Frònt Alemand dau Trabalh (Deutsche Arbeitsfront). Definitivament organizat per una lèi adoptada lo 24 d'octòbre de 1934, aqueu frònt reorganizèt lo mond dau trabalh segon lei concepcions hitlerianas gràcias a la creacion d'una « solidaritat » entre emplegaires e emplegats, generalament au profiech dei premiers[5]. En particular, s'ocupèt d'assegurar la propaganda au sen de la classa obriera, dau contraròtle dei caumaires — estremats dins de camps — e de l'endoctrinament politic dei trabalhaires internats.
Lei reorganizacions de l'educacion e de l'administracion[modificar | modificar la font]
Per completar son contraròtle dau mond politic, Adolf Hitler menèt una reorganizacion prefonda de l'educacion e de l'administracion per lei sometre au nazisme. Regardant l'ensenhament, l'educacion deviá d'ara endavant « pas amolonar de conóissenças, mai obtenir dei còrs sans ». Aquò necessitèt una purga important dau còrs ensenhant ambé l'eliminacion dei professors comunistas, judieus ò politicament ostils au regime novèu. Puei, Hitler, tre 1933, ordonèt de reorganizacion la formacion deis ensenhants que venguèron tanben lei caps dei Jovenças Hitlerianas e foguèron formats dins de centres especiaus tenguts per lei nazis. En mai d'aquò, l'unifòrme nazi foguèt impausat ais escolans e ais institutors. L'objectiu èra de politizar l'ensenhament per aprendre ais enfants leis idèas de raças, de superioritat dei pòbles germanics e la necessitat de conquistar lei territòris de l'Èst per assegurar la subrevida d'Alemanha.
La reorganizacion deis administracions se debanèt en 1933 e en 1934. Premier, Hitler obtenguèt lo drech de modificar lei jutjaments tròp indulgents. Un tribunau especiau foguèt tanben creat per s'ocupar dei crimes politics. Regardant leis autreis administracions estatalas, d'estructuras parallèlas foguèron creadas per lei doblar e lei contraròtlar. Puei, lo 30 de genier de 1934, una lèi prononcièt la dissolucion deis assembladas e deis institucions localas per unificar lo Reich. En plaça, una administracion dirècta foguèt creada sota l'autoritat dirècta dau Ministèri de l'Interior. Enfin, consequéncia logica de la supression dei Länder, la chambra auta dau Parlament (Reichsrat) foguèt suprimida lo 14 de febrier.
La somission dau mond culturau[modificar | modificar la font]
La somission dau mond culturau gropa divèrsei mesuras pertocant leis afaires religiós e la propaganda dau regime per crear e desvolopar una ideologia novèla basada sus la superiotat de la « raça ariana ». Lei mitans religiós foguèron contentats ambé la signatura d'un concordat que donèt au catolicisme l'estatut de religion d'Estat e la libertat d'exercici. En cambi, lo clergat deviá arrestar seis activitats politicas. Per lo rèsta, lo nazisme s'ocupèt de purgar lei mitans intellectuaus (autodafés) e 5 000 personnas s'exilèron. De Chambras de la cultura foguèron creada per cada domeni culturau e plaçada sota la direccion de partisans dau regime. De ceremònias grandiosas foguèron tanben organizadas per Hitler per mòstrar la poissança novèla de l'Estat.
La creacion d'un estat repressiu e la purga dau NSDAP[modificar | modificar la font]
L'aspèct pus important de la mesa au pas dau país per Hitler foguèt la creacion d'un aparelh repressiu fòrça desvolopat e fòrça violent. Ansin, tre la nominacion d'Adolf Hitler coma cancelier, aqueu darrier ordonèt la dubertura de camps de concentracion (Dachau, Oranienburg-Sachsenhausen... etc.) per internar comunistas, socialistas, sindicalistas ò judieus (30 000 presoniers tre lo mes d'abriu de 1933).
Fisada a Joseph Goebbels, ministre de l'Educacion dau pòble e de la Propaganda, una activitat intensa de propaganda sostenguèt la repression còntra lei partits de senèstra gràcias a una epuracion de la premsa e dei mèdias. De mai, lo 1èr de mai de 1933, Hermann Göring creèt una polícia secrèta en Prússia. Aquela fòrça fusionèt rapidament ambé d'unitats similaras per formar, sota la direccion de Heinrich Himmler e de Reinhard Heydrich, la Gestapo que venguèt la polícia politica dau regime.
Pasmens, au sen de l'estat repressiu nazi, un ròtle fondamentau foguèt rapidament tengut per la SS de Heinrich Himmler. D'efèct, tre 1931, foguèt cargat de trobar lei sabotaires e leis agents infiltrats au sen dau partit. Puei, Hitler decidèt d'eliminar l'ala socializant dau partit per renfòrçar son aliança ambé lei mitans d'afaires. L'operacion foguèt fisada a la SS que deguèt eliminar plusors caps de la SA, coma Ernst Röhm, qu'assostava la màger part dei revolucionaris dau NSDAP. Dicha Nuech dei Lòngs Cotèus, aquela purga intèrna se debanèt dins la nuech dau 29 au 30 de junh de 1933 e s'acabèt per la decapitacion de la SA que foguèt alora marginalizada au sen dau Reich. Plusors centenaus de sòcis dau NSDAP, compres de responsables istorics coma Gregor Strasser, ò d'adversaris politics d'Hitler foguèron tanben assassinats ambé lo sostèn de l'armada, dau president Hindenburg e dei conservadors.
En 1936, Heinrich Himmler venguèt lo cap de la polícia renfòrçant mai la poissança de la SS sota l'autoritat dirècta d'Hitler. Puei, en 1939, foguèt creat lo Servici Centrau de la Seguretat dau Reich (RSHA), dirigida per Reinhard Heydrich per plaçar sota una direccion unica, somesa a Hitler, la polícia secrèta, la Gestapo, lo servici de seguretat e la polícia criminala.
Hitler Reichsführer[modificar | modificar la font]
A la fin de 1933, Hitler èra vengut pron poderós per obtenir la ratificacion de son autoritat per lo pòble. En novembre de 1933, un premier plebiscit (95% de vòtes favorables) li permetèt de retirar Alemanha de la SDN e de poblar lo Reichstag unicament ambé de deputats nazis. Puei, après la mòrt dau president Hindenburg, un segond plebiscit organizat lo 19 d'aost (89% de vòtes favorables) li conferiguèt lo títol de Führer. Aquò li donèt l'estatut de cap de l'Estat e li permetèt de passar a la seguida de son programa.
Lo Fürher dau Tresen Reich[modificar | modificar la font]
La restauracion de la poissança alemanda[modificar | modificar la font]
Lo redreiçament de la situacion economica[modificar | modificar la font]
De 1933 a 1939, lo regime redreicèt la situacion economica dau país e obtenguèt una popularitat fòrta au sen de la populacion. D'efèct, una politica de grands trabalhs puei lo rearmament dau país favorizèron l'activitat industriala e permetèron de redurre lo caumatge. Ansin, maugrat una aumentacion deis inegalitats economicas e una demenicion dau nivèu de vida dei classas mejanas, principalament liada a una demenicion dei salaris, lo govèrn hitlerian capitèt d'assegurar la patz sociala dins lei vilas. Dins lei zònas ruralas, Hitler contentèt tanben largament la populacion gràcias a una aumentacion dei pretz agricòla e un sostèn que permetèt de redurre lei deutes dei païsans. En 1937, Alemanha aviá retrobat son reng de segonda poissança economica mondiala e sa produccion èra un tèrç pus importanta qu'en 1928.
L'exclusion dei « raças inferioras » e deis « elements desviants »[modificar | modificar la font]
Element motor de l'ideologia nazi, lo racisme e la « lucha entre lei raças » venguèron rapidament de dimensions majoras de la politica hitleriana. Fins au començament de la Segonda Guèrra Mondiala, dos periòdes pòdon mai ò mens èsser definidas. De 1933 a 1937, lo regime nazi assaièt subretot d'exclure lei judieus, « raça inferiora » e enemiga de la « raça alemanda superiora », de la societat e dau país. Puei, a partir de 1938, apareguèt una politica d'exterminacion qu'anava pauc a pauc venir sistematica. Enfin, en parallèl dei persecucions còntra lei judieus, de mesuras identicas foguèron a cha pauc adoptadas còntra lei Tziganes, leis omosexuaus e leis autreis « elements desviants ».
Ansin, de 1933 a 1937, la lèi, completada per d'accions violentas pontualas, foguèt l'otís principau de la politica antisemita dau regime. Tres ensems de mesuras i aguèron una importància majora. D'efèct, premier, de pogròms e un boicòt foguèron organizats tre la prima de 1933 mai se turtèron a l'indiferéncia de la màger part dei ciutadans e, de còps, a de protestacions. L'operacion s'acabèt donc per una revirada. Hitler decidiguèt donc de melhorar l'organizacion e d'utilizar lei ressorsas legislativas. Ansin, tre lo mes d'abriu, divèrsei mestiers foguèron defenduts ai judieus. Puei, lo movement s'accelerèt a partir de 1935 ambé l'adopcion dei lèis de Nuremberg que prenguèron fòrça mesuras antisemitas : exclusion dau servici militar, interdiccion d'anar dins certanei luòcs publics coma lei cinèmas, interdiccion dei maridatges entre judieus e « Alemands », supression dau drech de vòte... etc. 13 decrets completèron aquelei lèis qu'entraïnèron la disparicion de 80% dei comèrcis tenguts per de judieus. De mai, d'autrei pogròms aguèron tornarmai luòc mai la preparacion dei Jòcs Olimpics obliguèt lo regim de moderar — provisòriament — sa politica racista.
A partir de 1937-1938, la politica antisemita dau regime cambièt de forma evolucionant de l'exclusion a l'eliminacion. D'en premier, aquela darriera foguèt territoriala : lei judieus foguèron obligats de quitar lo país per l'estrangier en causa de la supression de sei mejans de subsisténcia e d'una aumentacion de la violéncia. D'impòsts supplementaris foguèron impausats e d'activitats economicas novèlas coma leis agéncias immobilieras foguèron enebidas. De mai, plusors sinagògas foguèron incendiadas (Munic lo 9 de junh de 1938, Nuremberg lo 10 d'aost de 1938...) avans l'entraïnament de la Nuech de Cristau entre lo 28 e lo 29 d'octòbre de la meteissa annada. Per venjar la mòrt d'un conselhier de l'ambassada alemanda de París, lei nazis organizèron un pogròm gigant dins tot lo Reich. Lo bilanç foguèt fòrça important ambé 91 mòrts, 267 sinagògas cremadas, 7 500 botigas destruchas e l'arrestacion de 30 000 jusieus que foguèron desportats dins de camps de concentracion per la Gestapo. Puei, lo 12 de novembre, un impòst novèu foguèt creat, pagat solament per la communautat jusieva, per remborsar lei degalhs. Enfin, lo regim decidiguèt « l'arianizacion » de totei leis entrepresas jusievas.
L'objectiu d'aquela politica d'exclusion economica e sociala èra l'emigracion dei jusieus en fòra d'Alemanha. 220 000 quitèron efectivament lo país entre 1933 e 1938. A partir d'aquela annada, lo govèrn desvolopèt tanben una politica d'expulsion fòrçada que regardèt principalament lei judieus vivent en Àustria e en Checoslovaquia. Puei, tre lo començament deis annadas 1940, la politica d'eliminacion evolucionèt de l'eliminacion territoriala a l'eliminacion fisica.
L'expansionisme e la destruccion dau sistèma de Versalhas[modificar | modificar la font]
De 1933 a 1939, Hitler capitèt de roïnar lo sistèma de Versalhas e de menar a bòn tèrme lei premiereis etapas de sa politica d'expansion territòriala. Per aquò, deguèt premier neutralizar la menaça francesa gràcias au desvolopament de relacions coralas ambé lei Britanics. Òr, sensa lo sostèn de Londres, París ausèt pas utilizar la fòrça còntra la restauracion de la conscripcion obligatòria (1935) e còntra la remilitarizacion de Renània.
Après aquelei succès, l'objectiu d'Adolf Hitler foguèt l'annexion d'Àustria. Tre julhet de 1934, i aviá laissat sei partisans organizar un còp d'estat e assassinar lo cancelier Dollfuss. Pasmens, la reaccion d'Itàlia, que mobilizèt de fòrças lòng de la frontiera austriana l'empachèt de sostenir dirèctament lei nazis austrians que foguèron finalament batuts. En despiech de sa revirada, Hitler observèt l'abséncia de reaccion de França e dau Reiaume Unit. Decidèt de se raprochar de Benito Mussolini e d'obtenir son acòrdi avans d'organizar una segonda temptativa. Aquò foguèt facilitat per la rompedura entre lei Francobritanics e leis Italians après l'invasion d'Etiopia en 1935. Un an pus tard, una aliança èra concluda entre Berlin e Roma. Ansin, en març de 1938, poguèt annexar Àustria sensa resisténcia (Anschluss). A partir de 1937, Japon jonhèt tanben l'aliança entre Alemanha e Itàlia.
Puei, demandèt l'annexion dei territòris germanofòns de Checoslovaquia. L'afaire èra pus malaisat car lo país èra un aliat important de França que decidèt de mobilizar una partida de sei tropas lo 23 de setembre de 1938. Pasmens, l'abséncia de sostèn britanic e la paur dau comunisme minèron la resolucion francesa e favorizèron la signatura deis acòrdis de Munic (30 de setembre). Aqueu tractat permetèt a Hitler d'ocupar lei regions montanhosas de Checoslovaquia onte Praga aviá bastit sei defensas. Aprofichant la feblessa militara dei Checoslovacs, Hitler ordonèt alora d'ocupar la totalitat dau país : Boèmia-Moràvia venguèron un protectorat alemand e Eslovaquia una republica independenta aliada au Tresen Reich.
Pasmens, la disparicion de Checoslovaquia mau contentèron França e lo Reiaume Unit que decidèron de protegir militarament Polonha, buta seguenta deis ambicions hitlerianas. Dins lo corrent de l'estiu de 1939, Hitler deguèt luchar còntra París, Londres e Varsòvia per obtenir lo sostèn de Moscòu. Aprofichèt l'abséncia de projèctes clars de part deis Aliats per prepausar un acòrd territòriau de partiment de l'Euròpa Orientala entre Alemands e Sovietics, çò que foguèt acceptat per Stalin. Lo 23 d'aost de 1939, la signatura dau Pacte Molotov-Ribbentrop laissèt a Hitler lei mans liuras a l'èst e la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala comencèt lo 1èr de setembre de 1939.
La Segonda Guèrra Mondiala[modificar | modificar la font]
Lei succès militars de 1939-1942[modificar | modificar la font]
De 1939 a 1942, Hitler conoguèt una tiera de victòrias militaras que li permetèron de sometre la màger part dau continent europèu. D'efèct, la declaracion de guèrra francobritanica foguèt pas seguida d'ofensivas sus la frontiera occidentala dau Reich que poguèt aisament esquichar la resisténcia polonesa dins lo corrent de setembre de 1939 ambé l'ajuda sovietica e gràcias au Blitzkrieg, utilizacion novèla e combinada dei carris e de l'aviacion.
Dins aquò, maugrat la desfacha de son aliat, París e Londres refusèron d'abandonar la lucha que se desplacèt en Escandinàvia (campanha de Norvègia). Aquò permetèt a obtenir d'assegurar sei rotas comercialas ambé lei jaciments de fèrre de Suècia. Puei, en mai de 1940, ordonèt d'atacar França. Lo Blitzkrieg capitèt de rompre aisament lei defensas aliadas e França deguèt demandar un armistici après solament sièis setmanas de combat. Lei dos tèrç de son territòri foguèron ocupats e lo rèsta plaçat sota la direccion d'un govèrn collaborator. En revènge, lo Reiaume Unit contunièt la guèrra e resistiguèt ai bombardaments alemands sus sei vilas (batalha d'Anglatèrra). Pasmens, isolat, deguèt trobar d'aliats dins lei Balcans (Iogoslavia, Grècia) que foguèron rapidament vencuts en març-abriu de 1941. L'unic frònt onte lei Britanics podián infligir de còps ais Alemands èra lo frònt african mau defendut per leis Italians. En 1941, Hitler deguèt donc i mandar un còrs expedicionari per renfòrçar lei tropas de Mussolini.
Puei, en junh de 1941, Hitler decidèt d'envaïr l'Union Sovietica per conquistar lo Lebensraum alemand en Euròpa de l'Èst. Suspresas, lei fòrças sovieticas subiguèron de desfachas grèvas dins lei regions frontalieras e perdiguèron de miliers d'òmes. Pasmens, gràcias a de renfòrç e a l'arribada dei condicions ivernencas, rebutèron l'ofensiva alemanda còntra Moscòu (octòbre de 1941 - genier de 1942).
Après aquela desfacha, Hitler enebiguèt a sei generaus tot movement de retirada, çò que permetèt ais Alemands d'arrestar lei còntra-ofensivas sovieticas e de gardar sa coesion. Segon plusors generaus alemands, aquela decision sauvèt la Wehrmacht de la destruccion. Ansin, Hitler comencèt d'intervenir mai dins lei decisions militaras onte seis intervencions anavan rapidament aver de consequéncias nefastas per l'armada alemanda. De mai, per solidaritat ambé Japon, declarèt la guèrra ais Estats Units d'America permetent ai Britanics de trobar un aliat poderós sus lo frònt de l'Oèst.
Lo pilhatge d'Euròpa e leis atrocitats dau regime nazi[modificar | modificar la font]
Tre la començament de l'expansion territòriala dau Reich en 1938, Hitler apliquèt sa politica destinada a assegurar la primautat e la subrevida de la « raça superiora ». Pasmens, aquò s'accelerèt a partir de 1939. Quatre axes principaus la compausèron.
Dins lei país ocupats d'Escandinàvia e lei País Bas, la violéncia de l'ocupacion alemanda foguèt lòngtemps febla ò moderada. D'efèct, per Hitler, leis abitants d'aquelei regions fasián partida de la « raça superiora » e devián èsser integrats au pòble alemand gràcias a una politica de maridatges mixtes. Dins aquò, ambé lo desvolopament de movement de resisténcia, l'ocupacion venguèt pauc a pauc pus dura coma l'illustrèt la famina que toquèt lei País Bas en 1944-1945.
Dins lo rèsta dei país occidentaus, l'objectiu deis Alemands èra subretot d'utilizar lo teissut industriau au profiech de son esfòrç de guèrra. Ansin, organizèron un pilhatge eficaç dei ressorsas economics (pagament d'indemnitats d'ocupacion fòrça importantas, requisicion de man d'òbra... etc.) mai relativament pauc de violéncias còntra lei populacions — au mens, a respèct dei regions de l'Èst. Pasmens, reprimiguèron lei movements de resisténcia, çò qu'entraïnèt de còps de batalhas importantas.
Dins lei regions d'Euròpa Orientala, la situacion foguèt diferenta car aquelei regions èran destinadas a la colonizacion dei populacions alemandas. Lo pilhatge foguèt donc la nòrma e lei chaples d'abitants, de judieus e de comunistas se multipliquèron. Aquò s'agravèt mai ambé l'acomençament dau reculament deis armadas alemandas car la man d'òbra foguèt requisicionada per de trabalhs militars e car leis infrastructuras foguèron sistematicament destruchas per alentir lei Sovietics. Enfin, de represalhas saunosas foguèron organizadas còntra lei vilas que se revoutèron coma Varsòvia.
Enfin, lo darrier axe de la mesa en plaça de l'òrdre nazi foguèt l'exterminacion dei « raças inferioras » (judieus, Eslaus, Tziganes... etc.) e deis « elements desviants » (comunistas, malauts mentaus, omosexuaus... etc.). Per aquò, de chaples generaus foguèron organizats après la presa de certanei vilas per l'armada e la SS (Odessa, Kiev... etc.) e de grops d'execucion mobils (Einsatzgruppen) foguèron creats per reünir e executar lei butas dau regime. En parallèl, lo ret de camps de concentracion veguèt sei condicions de vida venir pus duras per tuar lentament lei presoniers de fam ò de malautiá. Puei, a partir de 1942, foguèron bastits de camps d'exterminacion per accelerar, segon un procès industriau, la politica d'anientament dei « raças inferioras ».
En 1945, lo bilanç uman d'aquela politica de pilhatge e d'exterminacion èra sensa precedents. Au mens 19,3 milions de presoniers ò de civius èran estats assassinats dins lei camps ò per leis unitats militaras alemandas e au mens 29 milions de personas èran mòrtas durant leis operacions militaras de la Segonda Guèrra Mondiala entraïnada per l'ataca de Polonha. De desenaus de milions de personas avián tanben perdut son ostau (25 milions unicament en URSS) e de milions d'Alemands foguèron caçats d'Euròpa Orientala per lei venceires. Enfin, lo traumatisme morau èra considerable, especialament en comparason ambé l'apòrt d'Alemanha ai progrès de la sciéncia e de la filosofia.
Lei reviradas e la desfacha[modificar | modificar la font]
A partir de 1942-1943, la situacion militara alemanda se desgradèt, especialament sus lo frònt de l'Èst onte lei fòrças sovieticas infligiguèron de desfachas saunosas a la Wehrmacht. Aquelei reviradas aguèron de consequéncias sus lo comportament d'Hitler que venguèt mai e mai taciturne e s'alunchèt pauc a pauc de la realitat dau terren. Sei preocupacions principalas venguèron la reorganizacion raciala d'Euròpa e la preparacion d'ofensivas irrealistas.
Dins aquò, son poder demorèt incontestat per la populacion que subiguèt pauc leis efèctes de la guèrra fins a la fin de 1944 gràcias au pilhatge dei ressorsas europèas. Certanei militars assaièron sensa succès de l'assassinar e organizèron un atemptat còntra eu lo 20 de julhet de 1944. Pasmens, lo projècte mau capitèt e lo fanatisme e la deméncia dau regime aumentèron. Hitler e la propaganda de Goebbels insistiguèron d'ara endavant sus leis armas novèlas (V1, V2, Stg 44... etc.) qu'anavan permetre la victòria finala dau Reich. Ordonèt tanben l'acceleracion de l'exterminacion dei judieus (arrestacion de 440 000 judieus ongrés unicament en julhet de 1944). Enfin, esperèt formar una aliança comuna ambé leis Occidentaus per luchar còntra lo bolchevisme incarnat per l'URSS.
Pasmens, a partir d'abriu de 1945, Berlin venguèt l'objectiu deis armadas sovieticas. Coma lei mes precedents, Hitler organizèt de còntra-ofensivas irrealistas ambé d'armadas imaginàrias e mobilizèt tota la populacion per la defensa de la capitala sensa se preocupar dei civius. Ordonèt tanben de destrurre leis infrastructuras necessàrias a la subrevida de la populacion per defugir l'asserviment dau pòble alemand per lei « raças inferioras ». Enfin, refusant d'èsser capturat e jutjat, se suicidiguèt dins lo blocaus de la cancelariá lo 30 d'abriu. Ordonèt a sa garda personala de cremar son cadabre que foguèt retrobat per lei Sovietics a l'eissida de la batalha de Berlin. Acabèron de lo cremar e dispersèron lei rèstas dins un endrech secrèt per empachar la creacion d'un luòc de commemoracion nazi.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Liames extèrnes[modificar | modificar la font]
- (fr) Archius de l'INA : Entrevista entre Hitler e Franco a Hendaia en octòbre de 1940
- (fr) Article e dorsièr de descargar sus los archius americans concernissent Hitler, las enquèstas de l'FBI e las donadas relativas a un complòt american destinat a lo suprimir en 1933
- (fr) Lo lengatge doble dins l'hitlerisme per Guy Durandin, professor onorari de psicologia sociala a l'Universitat René Descartes-Paris V.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en) David Welch, Hitler: Profile of a Dictator, Routledge (2001), p. 2.
- ↑ En 1871, durant lei negociacions de formacion de l'Empèri Alemand, Bavièra aviá gardat son autonòmia e teniá ansin en 1914 d'unitats militaras, de representacions diplomaticas e d'administracions pròprias.
- ↑ Lo Partit Comunista d'Alemanha (KPD) conoguèt tanben de progrès electoraus de remarca en 1929-1933 : 54 deputats en 1928, 77 en 1930, 89 en julhet de 1932, 100 en novembre de la meteissa annada e encara 81 en març de 1933 en despiech de l'arrestacion de la quasi totalitat de sei caps.
- ↑ Coma leis institucions de la Republica de Weimar foguèron jamai abolidas, lo Reichstag deguèt vòtar la prolongacion dei plens poders en 1937, en 1941 e en 1945.
- ↑ De temptativas de sostèn de revendicacions obrieras foguèron rapidament arrestadas (1933-1934) per la direccion nazi.


c: text/html

text:
Lo Borgés gentiu
Lo Borgés gentiu (en francés Le Bourgeois gentilhomme) qu'ei ua comedia-balleti en 5 actes en pròsa e en vers de Molière (peu tèxte) dab musica de Jean-Baptiste Lully e balletis de Pierre Beauchamp. Que ho estreat lo 14 d'octobre de 1670 ens lo castèth de Chambord.
Personatges[modificar | modificar la font]
- Monsieur Jourdain : borgés qui vòu gahar l'anar d'un aristocrata.
- Madame Jourdain : molher de Monsieur Jourdain.
- Lucile : hilha de Monsieur Jourdain.
- Nicole : serviciala.
- Cleonte : aimador de Dorimène.
- Covielle : vailet.
- Dorante : intrigant.
- Dorimène : veusa.
- Mèste de musica.
- Mèste d'armas.
Intriga[modificar | modificar la font]
Monsieur Jourdain qu'ei un borgés qui vòu aquerir mercés aus sons denèrs, l'anar d'un aristocrata e, per aquò, qu'ensaja d'apréner las letras, la filosofia, l'escrima, de vestí's de com cau e de sedusir ua dauna de qualitat, Dorimène. L'aimador d'aquesta, Cleonte, que's perpausa d'espleitar economicament la naïvetat de Monsieur Jourdain.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Montserrat (Buenos Aires)
Montserrat (mei sovent aperat e escrivut Monserrat) qu'ei un quartièr de Buenos Aires on e podem trobar la partida la mei anciana de la ciutat. Lo son nom que vien de la soa glèisa parroquiala on e's venera despuish lo sègle XVIII la Moreneta, la verge deu monasteri catalan de Montserrat au ras de Barcelona (e on e's pòt justament véder un "mont" "serrat").
Chic après la fondacion de la ciutat, la hortalessa de Buenos Aires que ho bastida au ras de l'arriu de la Plata, a l'exacte emplaçament actuau de l'Ostau Arroset. Uei lo dia, l'arribèra qu'a reculat après qui las bastidas de la Doana Nava puish de Puerto Madero b'aja hèit ganhar terrens suber l'arriu.
Dens Montserrat be trobam la plaça de Mayo dab la Catedrau Metropolitana, l'Ostau Arroset, lo Cabildo, l'ostau deu govern de la ciutat e d'autes bastiments oficiaus los setis de la Banca de la Nacion Argentina o la SIDE (lo servici d'intelligéncia argentin). La plaça de Mayo e lo Congrès que son religats per l'avienguda de Mayo traucada dens un esperit estetic e urbanistic inspirat per la politica que lo Baron Hausman miè a París.
Au ras de l'ostau Arrosat be comença la Manzana de la Luces, la partida la miélher conservada de la ciutat. Qu'ei toca tocanta dab lo quartièr ancian de San Telmo.


text:
Londres
Londres (London en anglés) es la capitala del Reialme Unit e tanben d'Anglatèrra. Sa populacion èra estimada a 7 500 000 abitants, en 2005. Sa superficia totala es 1579 km² (2,6 km² e 8600 abitants dins la City).
Lo gentilici es londinenc, londinenca. Situada a la broa del riu Tamèsi dins lo sud-èst de l'illa de Grand Bretanha, foguèt fondada a l'entorn de l'an 43 pels romans amb lo nom de Londinium. Londres es format per la City e 32 comunas. Lo còr de la vila, l'anciana City de Londres, manten encara sos limits medievals, mas dempuèi lo sègle XIX lo tèrme Londres fa tanben referéncia a l'ensemble de la metropòli que s'es desvolpada a l'entorn. L'actuala connurbacion forma la region de Londres e l'aira administrativa del Grand Londres. Uèi la City representa una pichona part de Londres, exactament 2,6 km², mas que conserva son estatut de ciutat e de Comtat ceremonial d'Anglatèrra, mentre que las 32 municipalitats de Londres forman part del Comtat cerimonial del Grand Londres. Tres de las 32 municipalitats an d'estatuts especials, Westminster ten l'estatut de ciutat, las municipalitats de Kingston upon Thames, de Kensington e de Chelsea tenon l'estatut de municipalitat Reiala.
La posicion de Londres subre lo riu Tamèsi la fa tanben ideala per lo transport maritim. Tamèsi travèrsa la ciutat d'oèst en èst e la devesís en doas parts. Sas ribas, pasmens, son unidas per nombroses tunèls e ponts, lo mai famós dels quals es lo Tower Bridge o Pont de la Torre, d'estil neogotic.
Londres es una de las capitals mondiala dels negòcis, de la finança e dels centres culturals,[1] e son influéncia en politica, educacion, mòda e art ne fan una de las ciutats globalas majoras.[2] A Londres quatre luòcs son Patrimòni de l'Umanitat: lo Palais de Westminster, l'Abadiá de Westminster e la glèisa de Santa Margarita; la Torre de Londres; lo luòc istòric de Greenwich; e los Jardins botanics reials de Kew.[3] La ciutat es una de les destinacions toristicas mondialas majoras, e sa popularitat aumentèt a causa del creissement economic[4]
Londres ten una populacion fòrça diversa, amb de culturas e religions desparièras e s'i parlan mai de 300 lengas.[5] En 2011 la populacion oficiala èra de 8.174.100,[6] dins los limits del Grand Londres e es la vila pus poblada de l'Union Europèa.[7] e s'estima que l'aira metropolitana ten una populacion d'entre 12 e 14 milions de personas. Londres foguèt lo sèti dels Jòcs Olimpics d'estiu 2012. Londres en la ret mai vasta de mètro del mond, amb una extension de mai de 400 km. Los principals aeropòrts de Londres son los de Heathrow, Gatwick e Stansted. I a tanben d'autres aeropòrts menors, coma lo de la City, lo de Luton e de Southend.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ The Competitive Position of London as a Global Financial Centre, novembre 2005, CityOfLondon
- ↑ * Inventory of World Cities, GaWC, Loughborough University Consulta 16 d'agost de 2007;
- Sassen, Saskia - The Global City: New York, London, Tokyo. (1991) - Princeton University Press. ISBN 0-691-07063-6. Consulta 16 d'agost de 2007;
- Global Cities: GaWC Inventory of World Cities 1999 Global cities#GaWC Inventory of World Cities (1999 Edition);
- Global Cities: GaWC Inventory of World Cities 2004 Global cities#GaWC Leading World Cities (2004 Edition)
- ↑ Modèl:Ref-web
- ↑ Very British Career Fair - Visit Overseas, Y-axis Overseas Careers
- ↑ Llengües parlades per la població del Regne Unit., CILT
- ↑ Census result shows increase in population of London as it tops 8 million - ONS
- ↑ Ciutat UE més poblada amb més de 7 milions de residents el 2001, www.statistics.gov.uk


text:
Clorofilla
La clorofilla (paraula hargoada en 1817 a partir deu grèc Xλwpoς, vert, e Φuλλov, huelha) qu'ei lo principau pigment assimilator de las cellulas vegetaus. Qu'ei localizada dens los cloroplasts e que participa a la fotosintèsi. La soa color verda que traduseish lo hèit que dens lo son espectre d'absorpcion (enter 380 nm e 780 nm), la lutz verda (enter 500 nm e 560 nm) qu'ei la mens assimilada (e donc refletada).
La clorofilla que ho isolada en 1817 per Joseph Bienaimé Caventou.
Qu'existeishen quate menas de clorofillas:
- La clorofilla a, presenta dens tots los vegetaus.
- La clorofilla b, en çò de las cormofitas (las plantas superioras qui creishen dab un axe privilegiat) e la cianoficeas (o algas verdas).
- La clorofilla c en çò de la Reoficeas (o algas brunas).
- La clorofilla d en çò de quauques cianobacterias.


text:
Amado Boudou
Amado Boudou (Bodon en occitan - Buenos Aires, 1963) ei un entreprenaire e òme politic argentin que foguèt vicepresident de 2011 a 2015.
Èra avans ministre d'economia. Sa politica economica prepausava un model alternatiu al neoliberalisme. Lo govern de la presidenta Cristina Fernández de Kirchner propausa una politica de desvolopament industrial emai de politicas socialas.
Dos dels rèire-grands d'Amado Bodon, Frederic Bodon e Eugenia Vernhes èran occitans, originaris de Durenca, en Roergue. Emigrèron en 1903 amb sos set enfants cap a Pigüé.


text:
Saint-André-de-Briouze
Saint-André-de-Briouze es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Orne e la region de la Bassa Normandia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Sant-André de Briouze, Sant Andréas (1090), Sanctus Andreas de Briosa o Juxta Briosam.
D'après o memòria de 1767, liurat a la Prefectura de la Adorna : en Bocage, i a doas pichonas municipalitats, lo restant del terren bon al labour, i a plànol, bòsc e pâture, ponch de comèrci e d'indústria. Lo Sr. Del Manjar a los dos tèrces de la dime amb la curació (2 460 libres). Los abitants son facils.
Sant-Denys-de-Briouze o Chapisière : aquela darrièra denominacion indica lo berceau primitif de la familha Chappe. Abans la Revolucion, Sant-Denis èra una parròquia #que la presentacion a la curació n'èra alternativa entre lo prieur de Briouze e lo senhor temporal.
En 1821, Sant-André-de-Briouze (611 abitants) absorbeix Sant-Denis-de-Briouze (144 abitants)[1], a l'oèst de lo sieu territòri.
Modèl:Section à sourcer Saint-André de Briouze, Saint Andréas (1090), Sanctus Andreas de Briosa ou Juxta Briosam.
D'après le mémoire de 1767, délivré à la Préfecture de l'Orne : en Bocage, il y a deux petites communes, le restant du terrain bon au labour, il y a plan, bois et pâture, point de commerce et d'industrie. M. du Repas a les deux tiers de la dime avec la cure (2 460 livres). Les habitants sont aisés.
Saint-Denys-de-Briouze ou Chapisière : cette dernière dénomination indique le berceau primitif de la famille Chappe. Avant la Révolution, Saint-Denis était une paroisse dont la présentation à la cure était alternative entre le prieur de Briouze et le seigneur temporel.
En 1821, Saint-André-de-Briouze (611 habitants) absorbe Saint-Denis-de-Briouze (144 habitants)[2], à l'ouest de son territoire.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « {{{titre}}} », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 7 de març 2009 , e ficha ligada (Sant-Denis-de-Briouze)
- ↑ Font : Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui, « Notice communale - Saint-André-de-Briouze », {{{annada}}}, Escòla des las Hautas Estudis en Sciéncias Socialas (EHESS). Consultat lo 7 mars 2009 , et fiche liée (Saint-Denis-de-Briouze)


text:
Álvaro Arzú Irigoyen
Álvaro Enrique Arzú Yrigoyen (n. 1946) entrepreneire e òme politic foguèt President de Guatemala entre 1996 e 2000. Foguèt tanben prefècte de la Ciutat de Guatemala.
Biografia[modificar | modificar la font]
Álvaro Arzú faguèt los sieus estudis primaris e segondaris en lo collègi San José de los Infantes e se graduèt en lo Collègi Licèu Guatemala en 1963. Estudièt posteriorament drech en l'Universitat Rafael Landívar (congregacion dels jesuistas) de Guatemala, qu'arribèt pas a conclure. Amb l'edat de 22 ans èra gerenta proprietari d'una agéncia de viatges.
Comencèt en la vida politica dins las filas del Movimiento de Liberación Nacional, de ultradrecha, anticomunista e de tendéncia conservadora. Foguèt expulsi del meteis per de diferéncias amb lo cap d'aqueste partit.
Se filièt al Partit Nacional Renovador, que ganhèt amb el l'ajuntament de la Ciutat de Guatemala en las eleccions de 1982. Aquestas eleccions foguèron anulladas pel còp d'Estat executat per una amassa militara dirigida pel general Efraín Ríos Montt. En 1985 Arzú se presentèt nòuament coma candidat e ocupèt l'ajuntament de la capitala en lo periòde 1986-1990.
En 1990 amassa amb lo tanben empresari Óscar Berger, fondèt lo Partido de Avanzada Nacional, PAN, qu'o presentèt coma candidat presidencial en 1990, en ocupant lo quatren luòc.
En lo primièr gabinet del vencedor de las eleccions de 1990, Serrano Elías, foguèt designat Ministre de Relacions Exterioras, en lo periòde 1991-1992. A l'èsser reconeguda l'independéncia de Belize per aqueste govèrn, Arzú renoncièt al Ministèri per considerar que se violava la Constitucion del país.
Durant las eleccions de 1995 tornèt a presentar coma candidat per la presidéncia de la Republica, qu'arribèt en el pas a aver majoritat absoluta de vòtes, pel que se desvolopèt un segond torn electoral a on derrotèt amb de dificultats lo candidat del Front Republican Guatemaltèc, Alfonso Antonio Portillo Cabrera.
Presidéncia[modificar | modificar la font]
Lo sieu govèrn se caracterizèt pel desvolopament d'òbras publicas e per la privatizacion de qualques entrepresas estatalas, coma l'Entrepresa Electrica de Guatemala, lo corrièr e la telefonica GUATEL. Malgrat la venta d'actius estatales aver daissat mai eficientes e foncionatz los servicis abans publics, aquestas privatizacions foguèron consideradas pauc transparentas, amb d'acusacions de corrupcion, de ventas aval de la valor reala de mercat e de cambiament de favors en de negòcis entre la presidéncia de la Republica e qualques particulars[1].


text:
Tullins
Nom desconegut en arpitan (Tullins-Fures en francés) es una comuna arpitana dau Daufinat, situaa dins lo departament d'Isèra e la region de Ròse-Aups.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
L'aglomeracion de Tullins-Fures se situa a flanc de coteaux suls darrièrs contreforts boisés del scenari de Chambaran. Als sieus pès s'estend la plana alluvionnaire de la Isère, part rurala e agricòla de la comuna. La municipalitat de Tullins a banhat per la Fure e vorejada per la Isère.
A situat a unitat|13|km}} de Vinay e de Voiron, a unitat|17|km {{}} del Grand-Lemps, a unitat|19|km {{}} del Aeropòrt Internacional de Grenòble-Isère, a unitat|23|km {{}} de Sant-Marcellin, a unitat|26|km {{}} de La Còsta-Santa-André e a unitat|29|km {{}} de Grenòble. La vila es desservie per la parca de Tullins-Fures sus la linha de Grenòble a Valéncia-Ciutat e per la A 49 #que l'accès se'n tròba Modèl:A unitat del centratz-vila.
L'agglomération de Tullins-Fures se situe à flanc de coteaux sur les derniers contreforts boisés du plateau de Chambaran. À ses pieds s’étend la plaine alluvionnaire de l’Isère, partie rurale et agricole de la commune. La commune de Tullins est baignée par la Fure et bordée par l’Isère.
Elle est située à 13 km de Vinay et de Voiron, à 17 km du Grand-Lemps, à 19 km de l'Aéroport International de Grenoble-Isère, à 23 km de Saint-Marcellin, à 26 km de La Côte-Saint-André et à 29 km de Grenoble. La ville est desservie par la gare de Tullins-Fures sur la ligne de Grenoble à Valence-Ville et par l'A 49 dont l'accès se trouve à 3 km du centre-ville.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
L'istòria de Tullins-Fures comença a l'epòca de las Cèltas abans que las Romains ocupan pas la region. A la mòrt del darrièr senhor de Tullins en 1428, lo Dauphin ereta de la distincion de Tullins. Après lo rattachement del Dauphiné a la França, la vila a donat en compromís a desparièras familhas de la region pendent mai de dos sègles (de 1428 a 1650). Los Clermont-Tonnerre #obténer la carga héréditaire de Tullins fins a la Revolucion. Al Sègle XVII, de ricas familhas s'installan a Tullins e restauran d'ostals medievales #que ne gardam encara traça (de nombrosas pòrtas inscrichas a l'inventari dels Monuments Istorics). Dempuèi lo començament del sègle XIX, lo industrialisation se desvolòpa en lo masatge caseriu de Fures amb la toilerie de canabàs, la soierie, la métallurgie e la papeterie mercés a la fòrça motrice de l'aiga ja utilizada al Mièja Edat. Après lo endiguement del Isère a la fin del sègle XIX, la plana de Tullins se presta alavetz a las culturas céréalières aital coma a la ramaderia bovina. La produccion de nòu (Nòu de Grenòble AOC) se desvolòpa per remplaçar lo vignoble, #que s'estendiá suls coteaux e sustot en plana, ont la mecanització permet una espleitacion facila de la produccion.
L’histoire de Tullins-Fures commence à l’époque des Celtes avant que les Romains n'occupent la région. À la mort du dernier seigneur de Tullins en 1428, le Dauphin hérite de la seigneurie de Tullins. Après le rattachement du Dauphiné à la France, la ville est donnée en engagement à différentes familles de la région pendant plus de deux siècles (de 1428 à 1650). Les Clermont-Tonnerre obtinrent la charge héréditaire de Tullins jusqu’à la Révolution. Au Sègle XVII, de riches familles s’installent à Tullins et restaurent des maisons médiévales dont nous gardons encore trace (nombreuses portes inscrites à l’inventaire des Monuments Historiques). Dès le début du sègle XIX, l’industrialisation se développe dans le hameau de Fures avec la toilerie de chanvre, la soierie, la métallurgie et la papeterie grâce à la force motrice de l’eau déjà utilisée au Moyen Âge. Après l’endiguement de l’Isère à la fin du sègle XIX, la plaine de Tullins se prête alors aux cultures céréalières ainsi qu’à l’élevage bovin. La production de noix (Noix de Grenoble AOC) se développe pour remplacer le vignoble, qui s’étendait sur les coteaux et surtout en plaine, où la mécanisation permet une exploitation facile de la production.


text:
Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi
Abû `Abd Allah Muhammad ben Mūsā al-Khawārizmī (arabi: أبو عبد الله محمد بن موسى الخوارزمي ), (Khwarezm, 780- Bagdad 850), foguèt un matematician, geograf, astrològ e astronòm persan, membre de l'Ostal de la Sapiença a Bagdad que los escrits redigits en arabi permetèron l'introduccion de l'algèbra en Euròpa[1]. Sa vida se debanèt en totalitat a l'epòca de la dinastia abbassida. Es a l'origina dels mots "algoritme" [1] e "algèbra" o encora de l'emplec de las chifras aràbias que l'espandiment en Orient Mejan e en Euròpa ven d'un de sos libres.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 1,1 Encyclopédia Britannica, al-Khwarizmi.


text:
Aplicacion (matematicas)
En matematicas, lo concèpte d'aplicacion formaliza l'idèa intuitiva de dependéncia determinista entre dos elements qu'un d'elei (la valor de l'aplicacion) es entierament determinat per l'autre (la variabla de l'aplicacion).
D'un biais informau, una aplicacion f es la donada :
- de dos ensembles X, Y (que supausarem non vueges)
- d'un biais d'associar a cada element x de l'ensemble X un element unic y de l'ensemble Y, sonat imatge de x per f, o valor de f en x, e notat f(x)
Se ditz alora que f es una aplicacion de X dins Y (o de X vèrs Y ) e s'escriu .
Per indicar qu'un element x de X a per imatge l'element y de Y, se pòt notar : .
Exemple : l'esquèma çai sus (o diagrama sagitau) representa una aplicacion particulara d'un ensemble X de 3 elements (notats 1, 2, 3) dins un ensemble Y de 5 elements (notats a, ... , e). Se pòt interpretar X coma un ensemble de 3 objèctes destriables (son numerotats) e Y coma un ensemble de 5 boitas destriablas (son tanben "numerotadas"). Amb aquela interpretacion, cada aplicacion de X dins Y pòt èsser vista coma un dei biais de plaçar leis objèctes dins lei boitas : a cada objècte, l'aplicacion associa la boita ont es plaçat ; dins lo cas representat, leis objèctes "1", "2", "3" son plaçats respectivament dins lei boitas a, c, d.
De segur, i a d'autrei biais de lei plaçar (n'i a 53 = 125 en tot) : per exemple, se seriá poscut metre lei 3 objèctes dins la boita b, çò que seriá estat representat per l'aplicacion g de X dins Y tala que
- g (1) = b, g (2) = b, e g (3) = b.
Remarca terminologica : s'emplega sovent lo mot foncion per sinonim d'aplicacion de valors numericas (realas o complèxas). Ansin, una foncion es una aplicacion , ont Y es un sosensemble de (l'ensemble dei reaus) o de (l'ensemble dei complèxes).
Per exemple, en geometria, l'aira a d'un carrat es una foncion de la longor dau costat :
- ;
la dependéncia entre e a se representa per l'aplicacion (l'ensemble dei reaus positius se nòta ).
Somari
- 1 Definicions
- 2 Imatge dirècte
- 3 Imatge invèrs
- 4 Composicion d'aplicacions
Definicions[modificar | modificar la font]
- Formalament, una aplicacion f d'un ensemble X dins (o vèrs) un ensemble Y es un triplet onte es un sosensemble dau produch cartesian X x Y satisfasent la condicion seguenta :
per tot element x de X, existís un element unic y de Y tau que .
- L'element y ansin definit (dich associat a x) se nòta f(x) : es l'imatge de x per l'aplicacion f, o la valor de f en x.
- S'escriu (que se liège : « f (es una) aplicacion de X dins Y »).
- Se ditz que l'ensemble X es lo domeni de f o l'ensemble de definicion de f.
- Se ditz que l'ensemble Y es lo codomeni de f o l'ensemble d'arribada de f.
- L'ensemble es un sosensemble dau produch cartesian X x Y : es un graf. Se ditz qu'es lo graf de l'aplicacion f. Per definicion :
- ;
- autrament dich :
Aplicacion identica d'un ensemble X[modificar | modificar la font]
Es l'aplicacion de X dins X, notada , qu'a cada element x de X associa lo meteis element x.
- ; autrament dich : per tot x dins X.
Lo graf de l'aplicacion identica de X es l'ensemble seguent (sonat diagonala dau carrat cartesian de X) :
- ; autrament dich :
Aplicacion constanta sus un ensemble X[modificar | modificar la font]
Se ditz qu'una aplicacion es constanta s'existís un element (fixat) de Y tau que per tot element x de X : es una aplicacion tala que la valor de f en un ponch x siá independenta de x (totei leis elements de X an lo meteis imatge per f ; dins l'interpretacion ja donada, totei leis objèctes son plaçats dins la meteissa boita).
Egalitat de doas aplicacions[modificar | modificar la font]
Segon la definicion supra, doas aplicacions e son egalas se e solament se :
- , çò qu'equivau a :
Autrament dich, lei doas aplicacions e son egalas, çò que s'escriu , se e solament se, simultaneament :
- an lo meteis domeni, notat aicí X
- an lo meteis codomeni, notat aicí Y
- per tot element x de X
Ensembles d'aplicacions[modificar | modificar la font]
L'ensemble deis aplicacions de X dins Y se nòta indiferentament o (coma una poténcia) .
Imatge dirècte[modificar | modificar la font]
Siá una aplicacion .
Imatge d'una aplicacion[modificar | modificar la font]
Un element y de Y es una valor de f se e solament s'existís (aumens) un element x de X tau que f(x) = y. Se sòna imatge de l'aplicacion f l'ensemble dei valors de f ; es un sosensemble dau codomeni Y que se nòta . Per definicion :
- ;
- autrament dich :
Exemples[modificar | modificar la font]
- Dins l'exemple representat sus la figura en tèsta d'article, . En interpretant f coma un biais particular de plaçar lei 3 objèctes dins lei 5 boitas, l'imatge de f es l'ensemble dei boitas que contènon aumens un objècte.
- Siá l'aplicacion . A per imatge , l'ensemble dei nombres reaus positius. Aquò se demòstra per inclusion dobla :
- Se y es dins l'imatge de , existís un reau x tau que , donc y es positiu, çò que pròva l'inclusion .
- Reciprocament, se y es un reau positiu, se pòt definir ; alora , donc y es dins l'imatge de ; aiçò pròva l'inclusion .
- Siá l'aplicacion . A per imatge (demostracion analòga).
Aquesteis exemples mòstran que, segon lei cas, l'imatge e lo codomeni d'una aplicacion pòdon èsser diferents o egaus : fau a priori s'avisar de pas confondre lei doas nocions. Se ditz qu'una aplicacion es subrejectiva se son imatge coïncidís amb son codomeni (cada boita contèn aumens un objècte). Segon aquesta definicion, es subrejectiva, e lei doas autreis aplicacions o son pas.
Remarca : leis aplicacions an lo meteis domeni e lo meteis graf , mai son diferentas, qu'an pas lo meteis codomeni : la segonda es subrejectiva e la premiera o es pas.
Generalizacion[modificar | modificar la font]
Estent un sosensemble (o partida) A de X, se definís l'ensemble :
- ;
- autrament dich :
Se ditz que es l'imatge dirècte de A per l'aplicacion f. Es un sosensemble dau codomeni de f.
- En particular, .
Imatge invèrs[modificar | modificar la font]
Siá una aplicacion .
Estent un sosensemble (o partida) B de Y, se definís l'ensemble :
Se ditz que es l'imatge invèrs de B per l'aplicacion f. Es un sosensemble dau domeni X de f.
Composicion d'aplicacions[modificar | modificar la font]
Es una nocion essenciala. Compausar doas aplicacions consistís a leis encadenar. Estent e d'aplicacions talei que lo codomeni Y de la premiera siá lo domeni de la segonda, se pòt, per cada element x de X, determinar son imatge y = f(x) per f, qu'es un element de Y, puei l'imatge z = g(y) de y per g, qu'es l'element de Z :
L'aplicacion de X dins Z qu'en tot element x de X associa l'element z de Z ansin definit es sonada compausada deis aplicacions f, g (dins aquest òrdre). Se nòta .
- ; autrament dich : per tot element x de X,
Remarca : còmpte tengut dei notacions, dins l'escritura , la succession deis aplicacions se liège de la drecha vèrs la senèstra.
Associativitat de la composicion d'aplicacions[modificar | modificar la font]
Estent tres aplicacions , e talei que lo codomeni Y de caduna dei doas premieras siá lo domeni de la seguenta. Alora :
D'efècte, lei dos membres son d'aplicacions qu'an lo meteis domeni X, lo meteis codomeni W, e tot element x de X a lo meteis imatge per aquelei doas aplicacions, çò que pròva l'egalitat.
Se ditz que la composicion d'aplicacions es associativa. Se pòt alora notar l'aplicacion compausada de f, g, h sensa parentèsis :
Compausada d'una aplicacion amb una aplicacion identica[modificar | modificar la font]
Siá una aplicacion . Alora (ben s'avisar de l'òrdre):
Per exemple, se pòt verificar ansin la premiera d'aquelei doas relacions :


text:
Sent Perdos
Sent Perdos (oficialament en francés Saint-Pardoux) es una comuna situada dins lo departament de la Nauta Vinhana e la region de Lemosin.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Sent Perdos ven dau nom de Pardulphus, nom germanic Pard-wulf o Bard-wulf, que correspond a un ermita garit miraculosament de la 'vuglessa, puei que venguet abat de Garait (sègles VII e VIII) [1]; es tombat sistematicament, en Occitània, dins l'atraccion de perdon, adaptat en francés en Pardoux, Perdon, Pardon, etc [2]. La presencia de la sillaba iniciala per- e non pas par-, s'es verificada, es un indici clar. La preséncia d'una nasala finala ne seriá un autre, se lo parlar locau l'articula regularament quand n'i a una (mas lo lemosin l'articula normalament pas). La grafia occitana autentica del nom ne'n depend (Perdós / Perdos / Pardós, emb -s finala, es probablament analogic).
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
- 2013 : 575 abitants (25 ab/km²)
Particularitats dau parlar comunau[modificar | modificar la font]
- Articles definits :
- Prononciacion : Ch- ; g-, j-
Luecs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas a la comuna[modificar | modificar la font]
Intercomunalitat[modificar | modificar la font]
Embessonatges[modificar | modificar la font]
Veire tanben[modificar | modificar la font]
Liams externes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes, Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012


text:
Categoria:Administrator Wikipèdia
Aquesta categoria balha la lista dels utilizaires qu’an l’estatut d'administrator e qu’an mes lo ligam sus lor pagina personala.
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Aquesta lista es pas necessàriament completa e a jorn. Podètz doncas veire tanben :
- Annuari dels administrators
- Lista dels administrators, creada automaticament pel logicial Mediawiki.
Ajust dins aquesta categoria[modificar | modificar la font]
Se sètz administrator de la Wikipèdia occitana, doas possibilitats :
- Se volètz avertir sus vòstra pagina que sètz administrator, ajustatz aquò sus vòstra pagina utilizaire :
-
- {{Administrator}} o {{boita utilizaire|administrator}}
- Senon, podètz just escriure un ligam coma aquò : [[Categoria:Administrator Wikipèdia|VòstrePseudo]]
Soscategorias
Aquesta categoria dispausa pas que de la soscategoria seguenta.
*
- ► Eleccion administrator (9 P)
Articles dins la categoria « Administrator Wikipèdia »
Aquesta categoria conten los 5 articles seguents.


text:
Villes et mairies du Canton d'Auxerre-1
Liste des communes
Saint-Georges-sur-Baulche
Ville de Saint-Georges-sur-Baulche, commune de France de 3 400 habitants.
La mairie de Saint-Georges-sur-Baulche a une adresse e-mail et un site Internet.
Lindry
Village de Lindry, commune de France de 1 400 habitants.
La mairie de Lindry a une adresse e-mail et un site Internet.
Présence de monuments historiques sur le village.
Villefargeau
Village de Villefargeau, commune de France de 1 000 habitants.
La mairie de Villefargeau a une adresse e-mail et un site Internet.


text:
Sent Sòsi
Sent Sòsi[1][2] (oficialament en francés Saint-Sozy) es una comuna occitana de Carcin situada dins lo departament francés d'Òlt e la region d' Occitània, ancianament de Miègjorn-Pirenèus .
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Lo nom ancian de la comuna èra Lenzac (donc diferent de Lanzac), segon Basalgas, e foguèt remplaçat per un agionime (un nom de sent) [3], Sent Sòsi, que representa Socius, martir a Pozzuoli al sègle IV [4], o Sosius [5].
Istòria[modificar | modificar la font]
- Entre 1800 e 1806, Sent Sòsi annexèt Mairac e Mairona. En 1845, Mairona tornèt venir comuna e atal faguèt Mairac en 1946.
Administracion[modificar | modificar la font]
- A la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna, qu'èra del canton de Solhac, i demorèt.
Demografia[modificar | modificar la font]
- abans 1806, la comuna annexèt Mairac e Mairona. En 1845, pèrda de Mairona. En 1946, pèrda de Mairac.
- 2014 : 471 abitants (55 ab/km²)
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Patrici Pojada, Repertòri toponimic de las comunas de la region Miègjorn-Pirenèus, Nouvelles Éditions Loubatières, 2009, ISBN 978-2-86266-573-3
- ↑ Sit Toponimia occitana
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 58
- ↑ Gaston Bazalgues, A la Découverte des Noms de Lieux du Quercy et des Communes du Lot, Les Éditions de la Bouriane et du Quercy, 2002, p. 123
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 629
- ↑ http://www.annuaire-mairie.fr/mairie-saint-sozy.html


text:
Jusieus
Lei jusieus o judieus (var. josieus, judius) son leis aderents au judaïsme. Ne son tanben lei membres dau pòble d'Israèl (am yisrael), apelats tanben enfants d'Israèl (Benei Yisrael)[1]. I a en fach una distincion entre lei doas definicions, la Halakha (la lei religiosa ortodòxa) indicant qu'un demòra jusieu (membre dau pòble) mai se un n'es pus jusieu (apertenent au judaïsme)[2].
Forman un grop que sa definicion coïncidís parcialament amb lei categorias usualas de grop culturau, etnic, nacionau o religiós. Son compausats o lo pòble jusieu es un grop etnicoreligiós venent deis israelitas de Judèa en Orient Mejan e d'aquelei que se convertiguèron a sa religion au cors dei sègles.
La definicion que leis israelitas e puei lei jusieus an donat d'elei-meteis a variat dins lo temps. L'idèa que lei jusieus son un pòble, lo « pòble d'Israèl », apareis dempuei lei primiers libres de la Bíblia[3], e s'es afirmada au cors dei sègles. La definicion religiosa au contrari a evoluit: la Bíblia e l'arqueologia descrivon quitament d'israelitas politeïstas ai periòdes mai ancians[4]. L'idèa de «reiaume d'Israèl», que data de la Bíblia, a tanben variat amb lo temps e es largament mesa de costat per leis autoritats religiosas a partir dau sègle II, e reïntroducha per lei laïcs e per quauquei religiós sota la forma de Sionisme au sègle XIX. Enfin, la diaspòra jusieva fòrça diversificada entre culturas diferentas dins l'espaci e lo temps a encara complicat l'apròcha de l'identitat jusieva.
Lo nombre totau de jusieus es malaisat d'estimar amb precision, e fa l'objècte de controvèrsias. Segon un recensament fach en 2002[5], seriá d'aperaquí 13 milions, que la majoritat viu en America dau Nòrd, en Euròpa e en Israèl.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Lo tèrme am yehudí (pòble jusieu) es un emprunt modèrne ai lengas occidentalas.
- ↑ T.B Sanedrin 44a.
- ↑ Per exemple, Genèsi 46:5
- ↑ Vejatz per exemple lo segond livre dei reis, 23:4 e seguents, o La Bíblia desvelada d'Israël Finkelstein e Neil Asher Silberman, pagina 276.
- ↑ Recensament fach en 2002.


text:
Veiqui una mena d'espòt de pub o de campanha fach per los catalans. Io me fai rire...
Vous n'êtes pas connecté. Connectez-vous ou enregistrez-vous
Independencia 2014
Aller à la page : 1, 2
1 Independencia 2014 le Sam 14 Mar - 16:42
Danís
Adjudant
Veiqui una mena d'espòt de pub o de campanha fach per los catalans. Io me fai rire...
31 Re: Independencia 2014 le Jeu 4 Nov - 17:49
Sokolovic
Trobador !!
Evidentament qu'es de qualitat.
32 Re: Independencia 2014 le Jeu 4 Nov - 21:37
Cerièra de Mai
Trobador !!
33 Re: Independencia 2014 le Ven 5 Nov - 7:20
clafotis
Occitan Warrior
34 Re: Independencia 2014 le Ven 12 Nov - 14:49
zo
Occitan Warrior
M'auto-tusti abans de començar, aital çò fach es pas pus a far.
Pensi que los occitans qu'entendon pas lo catalan an un problema seriós de nivèl oral...Benlèu tanben una manca d'escota de la lenga autentica,la dels locutors natius actius, sabi pas.
Que que ne sia una lenga se parla mai que s'escriu normalament, o alara bensai que la cal considerar mòrta.
Personalament ai pas jamai aprés lo catalan, pr'aquò l'entendi pron ben. Me diretz que parli castelhan tanben, mas alavetz consì fa la femna, ela qu'a pas jamai aprés lo castelhan e que pr'aquò entend plan lo catalan?
Parièr per la grand-maire que me diguèt un jorn: "Le patois espagnol, ça ressemble beaucoup au patois français, on se comprend très bien". Parlava solide del catalan e del gascon...
Me brembi encara d'aquela entrevista d'una catalana sus RLO. L'entrevistada parlava en catalan e l'entrevistaira pausava las questions en castelhan e revirava lo tot (lo castelhan e lo catalan) al Pau Valerian. Qunta vergonha !
Dernière édition par zo le Ven 12 Nov - 17:33, édité 2 fois
35 Re: Independencia 2014 le Ven 12 Nov - 16:04
Zengi
Trobador !!
Totun qu'èi drin de mau de compréner cèrtes accents catalans au sud.
36 Re: Independencia 2014 le Sam 13 Nov - 17:34
admin
Trobador !!
adara que coneishi la tòca de la videò, la situacion en Catalonha, que soi estat confrontat a tots los dialectes occitans, compreni plan tot çò qu'es dit.
Èi pas enquèra comprés lo libe Najda de Breton qu'es totun escrivut en françés.
Apres, se per vosautres es naturau d'estar confrontat a la Catalonha, jo soi de Bordèu e soi mei sovent confrontat a Santongés que parlan un francés mesclat de parlanjhe qu'enteneriatz benlèu pas au purmèir còp. Aquèra videò èra per jo una purmèira.
Dernière édition par Òmi le Dim 14 Nov - 9:24, édité 1 fois
_________________
Tant d'annadas aviái somiat
Al mòble en kit crompat a But !
Mas en lo montant l'ai petat !
Ai, Cocut !
Pau DELERMÀS-FIGORNIÈR
37 Re: Independencia 2014 le Sam 13 Nov - 18:37
Marxelin
Occitan Warrior
38 Re: Independencia 2014 le Sam 13 Nov - 18:47
belveser
Gacha Empega !
39 Re: Independencia 2014 le Sam 13 Nov - 19:01
Zengi
Trobador !!
Qu'ei possible òc, mes quan disi "sud", parli de Catalonha Sud, Catalonha de l'Estat espanhòu, que.Per çò dels accents del sud , soi pas d'acordi ,trapi qu' un valencian parlant correctament la lenga es de melhor comprene qu'un barcelonés a causa que parlon mai lentament que destacon plan las vocalas , al contrari d'unes barceloneses que se manjon los mots.
40 Re: Independencia 2014 le Dim 14 Nov - 9:41
Sokolovic
Trobador !!
belveser a écrit:Per çò dels accents del sud , soi pas d'acordi ,trapi qu' un valencian parlant correctament la lenga es de melhor comprene qu'un barcelonés a causa que parlon mai lentament que destacon plan las vocalas , al contrari d'unes barceloneses que se manjon los mots.
Es pas faus. Lo valencian es de ben mièlhs entendre que lo barcelonés per quauqun que parla occitan. Es d'alhors una argumenta per lei valencianistas anti catalans. Dau biais : "se lo valencian es un dialècte dau catalan alòr lo catalan es un dialècte de l'occitan bòrd que lo valencian es un dialècte de l'oc, CQFD "
41 Re: Independencia 2014 le Lun 16 Mai - 10:37
lo beuge
Palhassa
l'article EL, en lioc de Lo (o pas mànco de l'empleg dau Salard),
42 Re: Independencia 2014 Aujourd'hui à 12:07
Contenu sponsorisé
Aller à la page : 1, 2
Sujets similaires
Permission de ce forum:
Vous ne pouvez pas répondre aux sujets dans ce forum


text:
Lo Senhor dels Anèls
Lo Senhor dels Anèls (títol original en anglés: The Lord of the Rings) es un roman fantastic epic escrit per l'academician britanic J. R. R. Tolkien. L'istòria comença coma una seguida del primièr libre fantastic de Tolkien, The Hobbit, mas desvolopada dins una istòria mai longa. Foguèt escrita en estapas entre 1937 e 1949, amb la pus granda partida creada pendent la Segonda Guèrra Mondiala. Foguèt a l'origina publicada en tres volums en 1954 e 1955, e foguèt tornar estampada mai d'un còp e traducha en 38 lengas almens, venent una de las òbras pus popularas de la literatura del sègle XX.
Los tres volums :


text:
Sigalens
Sigalens ( Sigalens en francés) qu'ei ua comuna d'Occitània, en Gasconha, administrada peu departament de Gironda de la region d'Aquitània.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Segon Dauzat e Rostaing, lo nom de Sigalens vendrè deu preïndoeuropèu *sik-, «montanha», varianta de *sek-, damb sufixe doble -ala e -incum[1]. Segon Ernèst Negre, se tractarè de l'occitan segal, «segle», e sufixe -enc; serè donc un segalar, un seglar; Jacques Astor opina tanben per lo sens de segalar, tèrra prauba (son citats per Bénédicte Boyrie-Fénié).
Bénédicte Boyrie-Fénié, en l'abséncia de fòrmas ancianas, aima mèi demorar prudenta e causeish pas, sense refusar l'idèia de segalar prepausada per Negre e Astor[2].
Deu costat de la toponimia prescientifica, donem l'opinion de l'abat O'Reilly : lo nom de la comuna vendrè deu nom latin Situs Alanorum, lo lòc deus alans, pòble scite deu Caucàs. Lo nom inicial serè vengut Sit. Alanus pui Sig.Alens[3]. Es desprovesida de probabilitat fonetica, çò que sa data de publicacion excusa completament.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Vejatz tanben[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, reedicion Librairie Guénégaud, 1984
- ↑ Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes : Gironde, ed. CAIRN, Pau, 2008
- ↑ Abat Patrice-John O'Reilly, Essai sur l'histoire de la ville et de l'arrondissement de Bazas, 1840, pagina 478


text:
Auratge
Un auratge o una chavana es un fenomèn atmosferic caracterizat per la coexisténcia pròcha de doas o mai massas d'aire de diferentas temperaturas.
Lo contrast termic e las autras proprietats de las massas d'aire (umiditat) provòcan lo desvolopament de fòrts movements ascendents e davalants (conveccion) que produson una seria d'efièchs caracteristics, coma de fòrtas pluèjas e vents a la superfícia e d'intenses fenomèns electrics. Aquesta activitat electrica se manifèsta quand es atencha la tension de ruptura de l'aire, moment ont s'establís lo rai electric que va provocar los fenomèns caracteristics d'eslhauç e de tròn. L'aparicion d'eslhauç depend de factors coma lo gra d'ionizacion atmosferic, e tanben del tipe de la concentracion de la precipitacion.


text:
Grana Colómbia
La Grana Colómbia que ho un immens país situat au nòrd deu continent sud-american e qui ho constituit en bèth amassar los territòris de las ancianas entitats administrativas coloniaus de la Vicereiautat de Nava Granada, la Capitaneria Generau de Veneçuela e de la Presidéncia de Quito ; d'un aute punt de vista, qu'amassè tanben entitats politicas jà gessidas deu procès d'independénica tau com : las províncias Unidas de Nava Granada, la Tresau Republica de Veneçuela e la Província Libre de Guayaquil.
Aqueth estat que vadó en 1821 a l'escadença deu Congrès de Cúcuta dab lo nom de Republica de Colómbia ; lo nom de Grana Colómbia qu'ei emplegat entà la distinguir de l'actuau Colómbia gessida de la secession d'aqueth efemèr estat.


text:
Allainville (Eure et Loir)
Allainville es una comuna francesa, situada dins lo departament d'Eure et Loir e la region dau Centre.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Lo fief de Champseru i aguèt donat als Templiers en lo moment de la confirmation d'una donation de Hughes IV de Châteauneuf l'an 1260.
Le fief de Champseru fut donné aux Templiers lors de la confirmation d'une donation de Hughes IV de Châteauneuf en 1260.


text:
Periòde dei Dinastias dau Nòrd e dau Sud
Lo Periòde dei Dinastias dau Nòrd e dau Sud es un periòde tradicionau de l'istòria de China que se debanèt de la disparicion dei Jin en 420 a l'unificacion de China per la dinastia Sui en 589.
Lo nòrd dau país fuguèt lo teatre d'una tièra d'invasions nomadas entraïnadas per la destabilizacion prefondas dei pòbles asiatics ai sègles III-V. Ansin au sègle IV, maugrat divèrsei temptativas dei Jin per restaurar sa dominacion dins la region, divèrseis estats gaire estables se formèron e conoguèron de periòdes brèus de dominacion e un afondrament rapide. Aquela instabilitat s'acabèt a partir de 386 quand lei Toba, un pòble d'origina turca, acomencèt la conquista deis autrei principats per unificar tornarmai lo nòrd de China en 439.
Lei Toba prenguèron lo nom de dinastia Wei dau Nòrd e luchèron còntra la confederacion nomada dei Ruanruan. De 523 a 524, fuguèron afeblits per una guèrra civila intèrna entre lei Toba aguent adoptat lei tradicions e lei qu'èran demorats fidèus ai tradicions turcas. Lo conflicte se finiguèt per la division dau nòrd entre lei dos camps que formèron respectivament lei Wei Occidentaus e lei Wei Orientaus. Vèrs 550, lei premiers installèron sa capitala a Chang'an e formèron un estat poderós basat sus lei tradicions administrativas chinesas e lei tecnicas militaras dei pòbles nomadas. En 553, annexèron lo Sichuan actuau e prenguèron lo nom dinastia de Zhou dau Nòrd. En 577, conquistèron lei territòris tenguts per lei Wei Orientaus venguts Qi dau Nòrd d'aqueu temps. Pasmens, en 581, lei Zhou dau Nòrd fuguèron rebutats per lei Sui qu'acabèron la reünificacion de China.
Enterin, lo sud de China fuguèt dirigit per diferentei dinastias que se succediguèron ai sègles IV-V : lei Jin Orientaus (316-419), lei Song dau Sud (420-479), lei Qi dau Sud (480-502), lei Liang (502-556) e lei Chen (557-588). Franc de la region bassa de Iang Tsé, la mitat sud de China èra gaire poblada, dominada per de senhors locaus e de tribús localas autonòma. Lei dinastias dau sud èran donc feblas que sa capitala èra Nankin. Pasmens, protegidas deis invasions nomadas per la resisténcia deis estats dau nòrd ò la rivalitat entre principats nomadas, conoguèron un periòde de patz relativa e veguèron l'arribada progressiva d'abitants dau nòrd.
Un eveniment religiós important se debanèt durant aqueu periòde quand, au sègle II, lo bodisme arribèt en China per la Rota de la Seda. Aprofichant lo declin dei Han e dau confucianisme de la Cort imperiala, se desvolopèt gràcias a la conversion de certaneis envaïsseires au sègle IV. Permetèt de renfòrçar certaneis estats novèus e fuguèt finalament adoptat per de Chinés. En particular, a partir dei victòrias dei Toba, se multipliquèt lei monastèris bodistas. Enfin, au sègle VI, lei Sui permetèron son expansion vèrs lo sud dau país.


text:
Rascassa volanta
La rascassa volanta (Pterois volitans) es un peis fòrt verinós de la familha dels Scorpaenidae. Tanben es apelada peis escorpion[1] o peis leonreferéncia desirada.
Somari
Morfologia[modificar | modificar la font]
.
- Talha dels mascles : 38 cm.
Sa coloracion es variabla en foncion de son abitat. Per exemple, las espècias formas son mai escuras e gaireben negras dins los estuaris.
Possedís d'espinas dorsalas verinosas. Sa picadura es fòrt dolorosa. Son verin es destruch per la calor.
Biologia e ecologia[modificar | modificar la font]
- Prigondor : 2 m a 50 m.
Aquestes peisses an d'apendicis al dessús dels uèlhs. Capturan lors predas per aspiracion.
Ficha d'identitat[modificar | modificar la font]
Estatut : comun
Vida sociala : solitari o en gropes pichons
Longor : de 30 a 35 cm
Migracion : pas migraire
Mòde de vida : comunautats d'estèus marins
Activitat : nocturna e crepusculara
Reproduccion[modificar | modificar la font]
La rascassa volanta es un peis ovipar. La femèla pòt produire fins a 40 000 uòus per ponda. Lo taus de mortalitat es important. Qualques jorns pus tard, las larvas espelisson, mesuran pas alara que qualques millimètres.
Al cap de tres setmanas, seràn vengudas de rabalhas.
Reparticion[modificar | modificar la font]
La rascassa volanta se tròba dins l'ocean Pacific e dins l'èst de l'ocean Indian.
Dins la rèsta de l'ocean Indian e en mar Roja, se tròba l'espècia extrèmament vesina Pterois miles, tanben apelada rascassa volanta.
Usatge[modificar | modificar la font]
Lo peis es recercat tant pels aqüaris coma per l'alimentacion.
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
- Referéncia FishBase : espècia Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en) (+traduccion (fr))
- Referéncia ITIS : TSN 166883 Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en)
- Modèl:Catalogueoflife espècia
- Pterois volitans dins www.aquabase.org (fr)
- Referéncia NCBI : Pterois volitans (en)
- Referéncia AnimalDiversityWeb : Pterois volitans (en)
- Referéncia GISD : espèce Pterois volitans (Linnaeus, 1758) (en)
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ D'aprèp Pterois volitans dins www.aquabase.org (fr)


text:
Wikipèdia:Contacte
Aquesta pagina fa la lista dels mejans divèrs meses a disposicion dels utilizaires per contactar los benevòls que trabalhan sus l'enciclopèdia. Trobaretz sus aquesta pagina los contactes premsa.
Preambul[modificar la font]
Sèm independents dels subjèctes que nòstres articles tractan. Se volètz far pervenir un messatge a un òme politic, un jornal, etc. a qu'a prepaus d'el avèm un article, vos suggerissèm de los contactar dirèctament. Los messatges que nos pertòcan pas seràn ignorats.
Las opinions raportadas sus aqueste site engatjan solament los que las an emesas. Wikipèdia pren pas posicion sus cap de subjècte.
Publicam ni de tribunas liuras ni de « corrièr dels lectors » en reaccion als eveniments. Wikipèdia es pas un forum de discussion.
Somari
Questions sul foncionament[modificar la font]
Sul site[modificar la font]
- S’avètz de questions concernent lo contengut enciclopedic, per exemple per pausar una question de sciéncias o d'istòria, adreçatz-vos dirèctament a l'Oracle. Garantissèm ni responsa, ni exactitud d'una eventuala responsa.
- S’avètz de reflexions o de comentaris sul foncionament de Wikipèdia, fasètz un torn a la Tavèrna. Vos suggerissèm de consultar al prealable nòstras listas de questions o objeccions freqüentas : avèm benlèu ja una responsa.
- S’avètz de comentaris, o de reflexions sus un article precís, utilizatz la pagina de discussion de l'article concernit (onglet "Discussion" en naut de la pagina de l'article)
- Se trobatz d’errors, las podètz corregir dirèctament. Vejatz per aquò Wikipèdia:Cossí modificar una pagina. Se sètz pas segur de vos, escrivètz puslèu sus la pagina de discussion.
- Se volètz contactar l'autor o los autors d'un article, clicatz sus l'onglet "istoric" en naut de la pagina, veiretz s'afichar la lista dels autors. Clicatz sus lor nom per accedir a lor pagina personala. Lor podètz daissar un messatge en clicant sus l'onglet "discussion" de lor pagina d'utilizaire.
Autres mejans de comunicacion[modificar la font]
- Cèrts wikipedians occitanofòns son presents sus IRC, sus la ret freenode, a l'adreça seguenta : irc://irc.freenode.net/wikipedia-oc
- S'avètz pas capitat de contactar los wikipedians pel biais de las opcions çai sus, podètz escriure en darrièr recors un mail a l'adreça : info-oc@wikipedia.org. Notatz que las questions mandadas a aquesta adreça son tractadas tant lèu coma possible, mas qu'auretz mai de responsas en utilizant los mejans meses a vòstra disposition pel logicial (paginas de discussions, forums etc.). Formulatz una demanda tant precisa coma possibla (URL/adreça de las paginas defectuosas, etc.), per facilitar e accelerar lo tractament de vòstra demanda.
- Per de questions/reflexions d'òrdre general, podètz tanben participar a las Listas de discussion.
Questions tecnicas[modificar la font]
- Se rencontratz quauques problèmas tecnics amb lo foncionament del site, los podètz listar sul rapòrt d'errors.
- en participant e expausant vòstre problèma a la lista wikitech-l@wikimedia.org. Atencion, aquesta lista es publica e moderada e vos serà demandat de vos inscriure per i participar (inscription). La discussion sus aquesta lista es en anglés, podètz escriure en francés, mas la responsa tardarà benlèu a venir.
Contestations del contengut[modificar la font]
Wikipèdia es un wiki, çò qu'implica que cadun pòt modificar los articles. Se rencontratz una error o sètz pas d'acòrdi amb un contengut, podètz modificar la pagina en respectant a tot moment las règlas de neutralitat de punt de vista.
Questions juridicas, contrafaiçons, violacion de dreches d'autor, contenguts reprimits per la lei[modificar la font]
Dans totas las ipotèsis, es important de rementar que los contributors de Wikipèdia engatjan lor pròpria responsabilitat quand escrivon.
En cas de problèma vos concernent, es fòrtament conselhat de s'adreçar a un especialista del drech e d'ensajar de demorar discret dins un primièr temps ; las menaças d'òrdre juridic, e en particular publicas, faràn pas que complicar e retardar lo tractament de vòstra demanda.
Se s'escai, l'associacion Wikimedia francesa e la Foundation pòdon portar qualques esclairaments juridics e explicar cossí tractar la situacion :
per email[modificar la font]
En mandant un email a l'adreça info-oc@wikipedia.org que farà seguir coma se deu. Podèm tractar vòstra requèsta confidencialament se o demandatz.
Mercé dins totes los cases de demorar cortés e de citar dins vòstra demanda :
- l'URL de la pagina (l'« adreça Internet », abitualament afichada al dessús de la pagina dins lo navegador web) o lo nom precís de l'article ont volètz senhalar un problèma ; avèm de centenats de milièrs d'articles e d'illustracions e podèm pas endevinar al qual fasètz allusion ;
- lo problèma precís que vos preocupa ;
- totas las informacions necessàrias al tractament de vòstra demanda lo pus lèu possible.
La manca o l'imprecision d'aquestas indicacions pòt pas que retardar lo tractament de vòstra demanda.
Los benevòls que respondon a aquesta adreça
- an pas la possibilitat de far de recèrcas bibliograficas o de respondre a de questions suls subjèctes presentats dins los articles ;
- transmeton pas de messatges a las personas o a las entrepresas que discutisson los articles ;
- pòdon pas cambiar lo punt de vista d'un article a vòstra demanda, o suprimir una informacion, en defòra de qualques cases (violacion de drech d'autor...) prevists per las leis en vigor.
Wikipèdia dispausa d'autras adreças de corrièr electronic. Çaquelà, de mandar vòstre mail a dètz adreças diferentas, especialament a d’adreças de listas publicas, pòt pas que retardar son tractament. E mai, lo mandadís sus de listas publicas pòt provocar l'indexacion de vòstre corrièr per de motors de recèrca, çò que balha una publicitat lo pus sovent indesirabla a l'afar.
sul wiki[modificar la font]
Se volètz senhalar una violacion del drech d'autor, podètz
- suprimir la partida incriminada dins l'article (totjorn amb lo ligam "modificar" en naut de la pagina) ;
- ajustar {{còpia de verificar}} a la pagina de descripcion de l'article o de l'imatge ; una persona s'encargarà de contrarotlar lo contengut e de lo suprimir s'es necessari ;
Vos demandam d'argumentar la modificacion e de precisar l'article e los contenguts. Per exemple, podètz ajustar en pagina de discussion una explicacion e un ligam vèrs la font (site web, libre, etc...) d'ont vendriá lo contengut incriminat.
Aprèp verificacion de la validitat de la requèsta, lo contengut sera suprimit e s'es necessari un administrator suprimirà la pagina. Aquò pòt prendre qualques jorns.
Se volètz una reaccion pus rapida, podètz mandar sus la « tavèrna » de Wikipèdia.
Autres cases[modificar la font]
Per tot çò que sortís de l'encastre de las questions concernent lo foncionament intèrne de l'enciclopèdia, coma proposicions d'albèrgament, dons de materials, ofèrtas de partenariats etc., podètz contactar la Wikimedia Foundation, o sul territòri francés, l'associacion Wikimédia France. Es inutil de contactar la Fondacion per contestar lo punt de vista d'un article.