text:
Al país de la bèstia
Lo Gavaudan auriá donat son nom als gavaches, los ancians gabales, un pòble cèlta citat per Cesar dins sa Guèrra de las Gaulas. L’etimologia es somesa al debat mas de las aroinas de l’antica ciutat gabala de Javòls (anciana Anderitum) se pòt mesurar los sègles passats sus las nautors de Losera e sentir un vent cargat d’istòria. Aquí sèm plan dins un mond nòrd-occitan, entre causses grands e pendisses del massís central, ròcas sedimentàrias de las mars primalas o barena nascuda de las entralhas terrèstras.
De Javòls pojam sul morre longarut de Margerida, una montanha que s’enauça fins a 1552m al Truc de Fortuniá. Es, excusatz del pauc, lo planestèl de barena (granit) lo mai vast d’Euròpa ! Las pèiras escultadas per la pluèja e la fugida lenta del temps pòblan sas immensitats de figuras fantasmaticas… Margerida, un nom eiretat d’una senhoriá perduda que teniá sas tèrras pròche Vedrinas-Sant- Lop, mai al nòrd, benlèu una rasiga celta encara, una paraula desrivada de « morgarita » : la confinha del ga. Una confinha, justament, atravèrsa aquela esquina cubèrta de brugas : la linha de partatge de las aigas. D’un costat los rius s’en van noirir Garona e de l’autre s’en van noirir Lèira. Sèm, d’alhors, als quatres cantons, al crosament entre Losera, Cantal, Nauta-Lèira e Ardecha. Un còp de mai los limits administratius trocejan un espandi geografic coerent. Una ribièra d’importància, Alèir (Allier en francés), i pren sa sòrga, al Morre de la Gardilha (1503m), non luènh de la vila de Langonha ; es lo refugi dels darrièrs salmons salvatges d’Euròpa occidentala.
Mas es un tot autre animal que marquèt prigondament aquel país : la famosa bèstia del Gavaudan que terrorizèt la populacion locala dins la segonda mitat del sègle 18. Coneissètz l’istòria que faguèt rajar tant de tencha e inspirèt tant d’emissions e de filmes… Ara, lo lop seriá de retorn, ges d’atac suls òmes e ges de panica ! Mai de problèmas novèls pels pastres que devon trobar un mejan d’aparar sas bedigas. Per observar aquel animal majestuós que patís tròp sovent de sa marrida reputacion, podètz visitar lo pargue dels lops del Gavaudan, en tota patz, a Sant-Legièr-de-Pèira. Margerida es una tèrra d’escorreguda, mai d’un GR i passa, coma lo torn de Margerida o lo plan mai conegut camin de Stevenson que, del Puèi-de-Velai cap a Alès en Cevena, s’engulha al sud del massís. Es un camin que repren lo barrutlage de l’escrivan viatjaire Robert Louis Stevenson, autor de Viatge amb un aze dins las Cevenas, una narracion al ritme de la marcha, dins la Losera de 1878.
De l’autre costat de Margerida, a Sant-Alban-de-Limanhòla, foguèt inventat lo concèpte de psicoterapia institucionala per François Tosquelles, un exiliat catalan a las idèas avantgardistas. Tèrra de resisténcia e de libertat, Margerida es tanben lo luòc de la batalha del Mont Mochet, qu’en junh de 1944 opausèt la Resisténcia francesa a la Wehrmacht. Aquel buf de libertat lo sentiretz, sus aquelas nautas tèrras gavachas que tutejan lo cèl, a pè, segur, al ritme del còr e de las cambas.


c: text/html

text:
Lo Movement Calandreta :
Organigrama
Per lo telecargar en version pdf, clicatz sus lo ligam : http://calandreta.org/wp-content/uploads/2016/04/Organigramme-Movement-Calandreta.pdf
Las associacions gestionàrias d’establiments (escòlas e collègis)
Cada establiment Calandreta es gerit per una associacion que son objècte es :
– d’escolarizar en immersion lingüistica occitana aboriva,
– de formar d’enfants bilingües que mestrejan perfiechament l’occitan e lo francés en fin de primari (introduccion progressiva del francés pendent lo cicle elementari).
Son conselh d’administracion (parents elegits pendent l’amassada generala) :
– assegura lo foncionament e la gestion de l’establiment en conformitat amb los estatuts e la Carta Calandreta,
– recruta lo personal non ensenhaire (ASEMs, animators, secretaris(rias), agents…),
– gerís las abséncias del personal ensenhaire amb l’ajuda de la federacion regionala,
– gerís las negociacions e los contactes amb las collectivitats localas (comunas), en relacion amb la còla pedagogica de l’escòla representada coma se deu a cada acamp del conselh d’administracion.
Las Federacions departamentalas
Las federacions departamentalas :
– Sostenon los projèctes educatius e d’instruccion bilingüa en occitan e francés dels establiments primaris e segondaris Calandreta del departament.
– Sostenon los projèctes pedagogics e culturals dels establiments.
– Gerisson las negociacions amb los Conselhs departamentals.
Las Federacions regionalas
Aquitània, Auvèrnhe-Velai, Lengadòc, Lemosin e Miègjorn-Pirenèus son las 6 federacions regionalas que :
– Coordinan las associacions Calandreta e las federacions departamentalas de son canton.
– Gerisson lo movement dels ensenhaires.
– Co-finançan, amb los establiments, los pòstes d’ensenhaires fòra contracte.
– Sostenon los establiments Calandreta de sos departaments dins lor gestion, lor administracion e lor comunicacion.
– Acompanhan lo desvolopament e la creacion d’establiments novèls (son las protagonistas de la creacion d’escòlas novèlas qu’inícian la creacion d’associacions prefigurativas).
– Gerisson las negociacions amb lo Conselh Regional de lor territòri.
Los territòris de las federacions Calandreta dichas « regionalas » o « departamentalas » son definidas per Calandreta e seguisson pas forçadament lo decopatge administratiu.
La Confederacion Calandreta-Ensenhament laíc immersiu occitan
La Confederacion Calandreta – Ensenhament laíc immersiu occitan a per objècte de sosténer e promòure la lenga e la cultura occitanas mercé a l’accion dels establiments Calandreta, establiments d’ensenhament laíc e gratuit que bastisson lo bilingüisme occitan-francés per immersion en referéncia a la Carta dicha « Carta Calandreta ».
La confederacion assegura la coordinacion de l’ensem de las estructuras Calandreta, la coesion del movement e la conformitat dels establiments a la Carta.
Los mejans d’accion de la confederacion son, entre autres, l’organizacion e la gestion d’establiments escolars e para-escolars, l’edicion de libres e publicacions, l’organizacion de mòstras, de congrèsses, de conferéncias e espectacles, la formacion…
La Confederacion Calandreta es mandatada per las associacions localas Calandreta gestionàrias d’establiments e sas federacions, per èsser son representant coma interlocutor e partenari dels poders publics.
Es associada a las negociacions menadas e als acòrdis clavats per las associacions localas e sas federacions a sos nivèls de responsabilitat e es la sola abilitada per menar de negociacions e clavar tot acòrdi als nivèls de responsabilitat superiors.
La confederacion es sola abilitada per menar, en relacion amb las federacions regionalas, las negociacions que pòrtan suls efectius, lo nombre de pòstes e lo projècte educatiu dels establiments Calandreta.
La confederacion garantís l’identitat Calandreta. Acòrda son agrat a las associacions prefigurativas d’establiments d’ensenhament Calandreta, als quites establiments d’ensenhament e a las associacions localas que los gerisson, a sas federacions e a tota estructura que sa creacion seriá necessària per concórrer a l’objècte de l’associacion.
Aqueste agrat confederal es contractual e ligat a la qualitat de membre de drech de la confederacion :
– implica lo drech d’utilizar lo nom “ Calandreta ” e de reçaupre l’ajuda de l’ensem del movement Calandreta.
– implica lo dever de participar als acamps, congrèsses e comissions meses en plaça per la confederacion e las federacions, tant coma aqueste de se sometre al contraròtle e a la regulacion de la confederacion.
La Confederacion Calandreta es administrada e gerida per un « conselh confederal ».
Burèu confederal :
Co-presidents : Jean-Louis BLENET, Emmanuel QUESTEL
Vice-presidents : Jean-François ALBERT, Miriam BRAS, Jean-Pierre GAFFIER
Secretari : Pierre BARRAL
Clavaira : Cécilia MORANDAT
Clavaira adjoncha : Patricia LE MASSON
Representanta dels salariats non ensenhaires : Mireille BLANQUER
Representants dels ensenhaires : Jean-François ALBERT (ja citat coma vice-president), Julien BAYSSAC, Sandra BERNARD.
Autres membres : Paul-Robert ASENCIO, Anne MILHAU.
Los presidents de las federacions regionalas son convidats permanents al burèu confederal.
La formacion amb l’ISLRF
La Confederacion Calandreta – Ensenhament laíc immersíu e las autras escòlas immersivas, ABCM (Alsaça/Mosèla), BRESSOLA (Catalonha), DIWAN (Bretanha) e SEASKA (País Bascol), creèron : l’ISLRF – Institut Superior de las Lengas de la Republica Francesa qu’es cargat de la gestion dels mejans financièrs de la formacion iniciala dels regents e qu’es vengut un luòc de reflexions a l’entorn de las problematicas de l’ensenhament bilingüe en immersion. Es per aquò qu’ISLRF organiza un collòqui cada tres ans. Eskolim, estructura cargada de portar las reivindicacions d’un ensenhament de las lengas dichas regionalas per immersion als poders politics e al grand public.
La formacion amb APRENE
APRENE, Establiment d’Ensenhament Superior Occitan.
APRENE, Establiment d’Ensenhament Superior, ric de 15 ans de recèrcas dins los domenis de la pedagogia e de l’immersion, prepausa una formacion completa, teorica e practica, per de joves que vòlon venir regents en occitan e que tenon a ensenhar dins aquesta lenga, al dintre de las escòlas Calandreta.
Un dispositiu de transmission del mestièr coerent : la mesa en responsabilitat progressiva de regentas e regents experimentats dins la menada e la validacion de las formacions es al còr del succès de nòstra formacion pedagogica. Los bailes, paissèls e paissèls ajudaires intervenon dins cada nivèl de la formacion, aculhisson, acompanhan, vesitan, ajudan e avaloran los estudiants-calandrins.
Una aisina de concepcion e de contraròtle : lo conselh scientific d’APRENE se compausa d’universitaris, cercaires, regents e associatius. S’acampa dos còps l’an per, en ligam amb lo CA d’APRENE, validar e pensar los contenguts de las formacions.
APRENE desvolopa la formacion continua dels professors de las escòlas Calandreta, en collaboracion amb lo CFPO (Centre de Formacion Professionala Occitan) Lengadòc.
Dempuèi 1997, lo Centre de Formacion Professionala Occitan s’encarga de la formacion continua dels Ensenhaires de las Escòlas immersivas Bressola, Calandreta, Diwan, Seaska e Zweisprachigkeit.
Las accions de formacion continua porgidas pels ensenhaires se debanan en tot se conformar amb las disposicions de la convencion ministeriala del 20 de març de 1997 emai las del libre IX del còde del trabalh.
Lo C.F.P.O es Centre agregat pel ministèri de l’Educacion Nacionala francesa e recep lo finançament de la formacion continua per totas las escòlas immersivas en lengas non oficialas de França a proporcion del nombre total d’ensenhaires pagats per l’Estat.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Val de la Mòrt
La val de la Mòrt (en anglés Death Valley) es una val del desèrt dels Mojaves (EUA) situada en Califòrnia e inclusida dins lo pargue nacional de la val de la Mòrt. S'agís d'un rift endoreïc de forma longa e orientat nòrd-sud. Son punt mai bas, Badwater, es, amb 85,5 mètres jol nivèl de la mar, lo punt mai bas dels Estats Units d'America. La temperatura mai nauta enregistrée sus Tèrrao foguèt lo 10 de julhet de 1913 a Furnace Creek amb 56,7 °C[1].
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Localizacion[modificar | modificar la font]
La val de la Mòrt se situa dins lo Sud-Oèst dels Estats Units d'America, dins lo Sud-Èst de la Califòrnia, en bordura miègjornala del Grand Bacin dels Estats Units d'America e a l'èst de la Sierra Nevada. S'espandís suls comtats d'Inyo e de San Bernardino, lo long de la frontièra amb lo Nevada.
Se constitus una granda partida del pargue nacional de la val de la Mòrt e es la caracteristica màger de la resèrve de biosfèra dels desèrts dels Mojaves e del Colorado.
Relèu[modificar | modificar la font]
La val s'espandís del nòrd al sud entre la sèrra Amargosa a l'èst e la sèrra Panamint a l'oèst, las sèrras montanhosas Sylvania e Owlshead forman respectivament sas frontièras nòrd e sud. Cobrís una superfícia d'unes 7 800 km2.
Badwater, un bacin situat dins la val de la Mòrt, es lo luòc mai bas dels Estats Units d'America amb 85,5 mètres en dejós del nivèl de la mar[2]. aquel punt es sonque a 123 quilomètres a l'èst del mont Whitney, lo punt mai naut dels Estats Units contigús amb una altitud de 4 421 mètres.
Clima[modificar | modificar la font]
La val de la Mòrt constituís un desèrt fasant parti del desèrt dels Mojaves e possedís un clima subtropical, desertic caud tipic d'aquel darrièr. L'estiu es long, torrid alara que l'ivèrn es cort, temperat amb de jornadas doças e de nuèche fredas. Entre junh e agost inclusits, la temperatura passa gaireben totes los jorns 45 45 °C e a vegada aténh 50 50 °C e passa; las temperaturas mejanas ivernalas se situan a l'entorn dels 20 20 °C. Las nuèchs estivalas son caudas (jamai en dejós de 27 27 °C).
La temperatura mai nauta relevada dins la val de la Mòrt, qu'es tanben la temperatura mai nauta jamai enregistrada sus Tèrra, es de 56,7 56,7 °C lo 10 de julhet de 1913 a Furnace Creek[3] (pasmens se demora de dobtes al subjècte de la validitat d'aquel recòrd). Pendent la canicula extrèma d'aquel periòde, la temperatura pujèt fins 54 54 °C o mai pendent cinc jorns consecutius (Cal notar que lo recòrd de calor absolut mondial mesurat lo 13 de setembre de 1922 a El Azizia en Libia amb 57,7 57,7 °C foguèt invalidat lo 13 de setembre de 2012[4]).[5].
Lo 12 julhet de 2012, la temperatura mai bassa de la jornada foguèt de 42 42 °C, çò qu'es lo recòrd mondial de la temperatura bassa mai cauda. Lo meteis jorn, la temperatura mejana jornalièra foguèt de 47 47 °C, çò qu'es la temperatura mejana jornalièra mai nauta al mond.
Lo 22 d'abril de 1922, la val de la Mòrt enregistrèt la mai nauta temperatura d'abril d'America del Nòrd, amb 45 45 °C. Lo 15 de junh de 1912, Furnace Creek conegut la mai nauta temperatura del sol jamai registrada amb 93,9 93,9 °C[6].
La temperatura mai bassa jamai registrada dins la val de la Mòrt foguèt de −9 -9 °C à Greenland Ranch. La val de la Mòrt compta una durada d'ensolelhament annal de près de 3 625 oras o 80 % del temps.
Los estiu mai cauds del mond s'encontran dins los desèrts d'Afrca, de l'Orient Mejan, e dins la val de la Mòrt.
Geologia[modificar | modificar la font]
Los tèrratrems de pichona magnitud son frequents.
Fauna e flora[modificar | modificar la font]
De peissons nomenats localament Pep fish vivon dins las pauca fonts demorantas.
De formigas argentadas se refregís de dos biais, o se soslevant un maxim del sol caud sus quatre millimètres de naut çò lor permet de mermar la temperatura de 7 °C, o se desplaçant fins a un mètre par segonda çò que li permet de beneficiar del refregiment eolian. Aquelas formigas se noirisson dels insèctes tuats per la calor.
Fòrça espècias de reptils vivon dins la val de la Mòrt.
Istòria[modificar | modificar la font]
La val de la mòrt es lo fogal de la tribú Timbisha dels Amerindians, ancianament conegut jol nom de Panamint Shoshone, que demorèron dins la val pendent al mens un millenari. Timbisha èra lo nom de la val, tümpisa, significa «la pentura de ròca» e se referís a la pintura a l'òcre roge que pòt se realizar a partir d'un tipe d'argila trobat dins la val.
De familhas vivon encara dins la val a Furnace Creek. Un autre vilatge èra a Grapevine Canyon près de site actual del castèl de Scotty. Èra nomenat maahunu dins lenga Timbisha, que lo sens es incertan, quitament se sap se hunu significa "canhon". La val recebèt son nom anglés en 1849 pendent la ronçada cap a l’aur en Califòrnia. Foguèt nomenada Death Valley per de prospectors e d'autres que cercavan a passar la val, en camin cap als camps aurifèrs. Pendent los ans 1850, l'aur e l'argent foguèt extrachs dins la val. Dins los ans 1880, lo borax foguèt descobèrts e extracha per de vagons tirats per de mulas.
Foguèt nomenada Death Valley l'11 de febrièr de 1933, pel president Herbert Hoover, e plaçada jos las proteccion federala. En 1994, lo site foguèt nomenat Death Valley National Park per inclure Saline e la val d'Eureka.
Torisme[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ (en)Doubts Cloud Death Valley’s 100-Year Heat Record
- ↑ (en) http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant, sur Université d'État de l'Arizona
- ↑ http://www.wmo.int/pages/mediacentre/press_releases/pr_956_fr.html modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
- ↑ http://www.wunderground.com/blog/JeffMasters/comment.html?entrynum=2451 modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant, sur wunderground.com
- ↑ http://www.visite-usa.fr/parcs/death.htm
- ↑ (en) http://www.nps.gov/deva/planyourvisit/upload/Weather.pdf modèl {{Ligam web}} : paramètre «
titre» mancant
Annèxes[modificar | modificar la font]
Article connèxe[modificar | modificar la font]
- Pargue nacional de la val de la Mòrt


text:
Cremona
Cremona ei ua ciutat italiana de Lombardia, capitala de la Província de Cremona. Qu'ei famosa peus son laütièrs e per la soa escòla de laüteria.
Istòria[modificar | modificar la font]
Antiquitat[modificar | modificar la font]
Cremona que ho en purmèr lo territòri deus Crenomani, un pòble de Gàllia. Un castrum roman que i ho apitat en 218 A.C. sus l'arribèra deu Pò. Que vadó lèu ua de las màgers ciutats deu nòrd d'Italia sus la Via Postumiala, rota religant Gènoa e Aquileia. Virgili qu'i estudié. Las òsts de l'emperaire Vespasian que la destrusín en 69 après la batalha de Bedriacum. A maugrat qui Vespasian e comencé a la tornar bastir, la ciutat qu'entré dens un periòde de silenci istoric.
Lo haut atge mejan[modificar | modificar la font]
Au sègle VIau, a l'arribada deu Burgondes, la ciutat qu'era devath l'autoritat de l'Exarcat de Ravena (dependant de Constantinòple). En 603, lo rei Agilulf la conquisté e destrusé. Lo territòri ho partatjat enter los ducats de Breissa e Bergam. Lo poder de l'evesque que pravé; qu'aquisí la màger autoritat dens la vila e que vadó vassau deu Sant Emperi Roman Germanic après la conquèsta de Carlesmanhe. Cremona que vadó hèra prospèra a l'entorn de l'an mil. Los evesques Lambert e Ubaldo que creén conflictes dab lo pòble a perpaus de la possession deu monastèri Sant Lorenzo. L'emperaire Conrad II qu'entré en 1037 dens la ciutat per pacificar lo conflicte e que i installé lo Papa Beneset IX.
La Comuna[modificar | modificar la font]
Devath Enric IV Cremona que refusé de pagar las taxes domandadas per l'Emperi e l'avesque. Segon la legenda, lo gran gonfaloniere (lo conso) Giovanni Baldesio de Cremona que hasó càder l'emperaire deu son chivau en duel. La ciutat qu'era alavetz libra deu son pagament annau qui ho dat en cabau a Berta, la nòvia de Giovanni. A despart d'aquesta legenda que sabem qu'en 1093 ua certa Matilde di Canossa que mie ua aligança contra l'Empèri dab Lodi, Milan, Cremona e Piacenza. Fin finala lo conflicte que s'acabé dab un jurament de hideutat de l'emperaire au Papa e d'ua donacion de territòri qui constitué la debuta de la comuna libra. A partir d'aquesta data, la ciutat que luté dab los sons vesins entà ganhar mei de terra e de poder. Que i avó tanben divisions internes enter la partida de la ciutat vodada aus ghibellini (qui sostienèvan l'emperaire), la vielha ciutat, e l'auta, la navera ciutat, aus guelfi (qui sostienèvan lo Papa). Lo conflicte qu'arribé quitament a la creacion de dus palais comunaus dab la construccion deu Palazzo Cittanova. Ua aligança militara dab l'emperaire que balhé a Cremona lo dret d'aver lo soa moneda e que permetó de véncer Milan en har l'aquesida de naveths territòris, l'aire Porta Romana in Milano, en 1162. Totun, en 1167, Cremona, dab d'autas comunas italianas, que tronè contra l'Empèri en hasent partida de la Liga Lombarda qui batén las òsts de l'emperaire lo 29 de mai de 1176 a Legnano. Aquesta union que duré pauc de temps e aquestas ciutats que tornén pelejà's a Castelleone on los de Cremona batèn la Liga Milanesa compausada de las comunas de Lodi, Piacenza, Crema, Novara, Como e dab los ostien deus Breissans.


text:
Magnières
Magnières es una comuna francesa, situada dins lo departament de Meurthe e Mosèla e la region de Lorena.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Magnières es un vilatge del sud-es del departament de Meurthe-e-Moselle al limit del departament dels Vòges, a 47 km de Nancy, 23 km de Lunéville e a 14 km de Rambervillers. A adaigat per un riu davalat dels Vòges, la Mortagne, afluent de la Meurthe. La Belvitte arriba a la siá confluence amb la Mortagne a Magnières. [[Fila:Confluiscan de la Belvitte en la Mortagne 02.jpg|thumb|upright=1.5|center|Confluisson de la Belvitte en la Mortagne.
Veire en panorama virtual.]]
Magnières est un village du sud-est du département de Meurthe-et-Moselle à la limite du département des Vosges, à 47 km de Nancy, 23 km de Lunéville et à 14 km de Rambervillers. Il est arrosé par une rivière descendue des Vosges, la Mortagne, affluent de la Meurthe. La Belvitte arrive à sa confluence avec la Mortagne à Magnières.
Comunas vesinas[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
.


text:
Se complís un des objectius que m’è proposè en tot crear aguest cornèr cibernetic: generar debat e recúelher çò que pense part dera opinion publica aranesa. E semble que cada còp mès gent apòste per que ena nòsta maxima institucion se produsisque un cambi que dòte a Aran de quòtes mès nautes de benèster e ambicion de país. Naues idèes entà mès Aran.
Per aquerò vos convidi a toti a liéger e intervíer en prumèr diari digitau d’Aran, Patè de campanha, entath quau m’i dedicarè de plen en tot deishar momentàniament es Pensades. Me semble de grèu deishar tot just ara eth blòg, mès mos podem trobar, se voletz, en aguest nau projècte comunicatiu, fresc, viu e damb ganes, tanben, d’estornejar era vida publica.
Enquia ben lèu!


text:
Batalha de l'Escalda
La batalha de l'Escalda se debanèt dins lo corrent de la Segonda Guèrra Mondiala dau 2 d'octòbre au 8 de novembre de 1944. Designa una tiera d'operacions militaras deis Aliats, principalament menada per l'armada canadenca[1], per conquistar leis illas e lei ribas d'Escalda a l'entorn dau pòrt d'Anvèrs. D'efèct, en despiech de la presa d'aquela vila per lei Canadencs en setembre, leis Alemands ne'n blocavan totjorn l'accès.
Cinc setmanas de combats acarnats foguèron necessàrias, especialament per conquistar Terneuzen (20 de setembre), Woensdrecht (16 d'octòbre), Berg-op-Zoom (24 d'octòbre), per redurre totalament la pòcha de Breskens (2 de novembre) e finalament ocupar l'illa de Walcheren (8 de novembre). 12 873 soudats aliats (6 367 Canadencs) foguèron perduts durant la batalha còntra aperaquí 52 000 Alemands (10 000-12 000 tuats e 41 000 presoniers). La fin dei combats permetèt d'eliminar lei minas blocant lo pòrt d'Anvèrs que foguèt dubèrt ai naviris aliats lo 29 de novembre de 1944.
Liames intèrnes[modificar | modificar la font]
Bibliografia[modificar | modificar la font]
Nòtas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ De tropas britanicas, polonesas, estatsunidencas participèron tanben a certanei combats. Lei resisténcias localas (Belgica e País Bas) sostenguèron leis Aliats.


text:
Diwan
Diwan ("grelh" en breton) es un grop d'escòlas associativas, laïcas, gratuïtas e dobèrtas a totes, creadas en 1977, que fan son ensenhament amb un sistèma d'immersion lingüistica en breton.
Las escòlas Diwan forman, amassa amb la Calandreta, la Bressola, las Seaska e las escòlas ABCM-Zweisprachigkeit, una confederacion d'escòlas bilingas dins l'estat francés.
Somari
Origina e reconeissença[modificar | modificar la font]
En 1977 se dobriguèron las doas primièras escòlas Diwan a Kemper e Bro Leon, amb sèt enfants, en s'inspirar de las ikastolak bascas e de las ysgolion meithrin galesas, amb l'ensenhament totalment en breton e de caire alternatiu. L'abril del 1979 ja hi havia 11 escolas amb 100 infants, i el 1980 s'obriren les primeres escoles primàries; la primera escola pública es va obrir a Saint Rivoal el 1982 i la primera catòlica a Gwened el 1990. D'aquesta manera, el 1983 Diwan dispausava de 19 escòla mairalas, de 4 escòlas primàrias, amb mai de 300 escolans. Se calculava que 21 centres de mai èran bloquejades a tota Bretanha amb d'excusas de caire administratiu e economic. En 1991 èran ja 822 escolans dins 22 escòlas.
En 1988 foguèt creat a Brest un institut trilingue de bachelierat. Puèi cap a 1983 las diwan foguèron reconegudas pel Ministeri d'Educacion francés e integradas tre 1985 dins lo sistèma educatiu public, e a l'encòp recebèron qualques subvencions oficialas dels organismes regionals. Pr'aquò, lo 5 de mai de 1990 los professors de Diwan faguèron una manifestacion a Roazhon perquè sonque una quarta part d'eles èra pagada pel ministèri. En julh del meteis an capitèron que els alara 51 mèstres diwan foguèssen remunerats per l'Estat francés, però no els considera foncionaris ni se pren en carga la formacion.
Organizacion[modificar | modificar la font]
Cap a 1994 Diwan, dirigit en aquel temps per J.P. Couteller, dispausava dins totes cinc departaments bretons de 24 centres que tenián 175 ensenhaires e 1.100 escolans. D'aquestes centres 23 son d'escòlas mairalas e primària e sonque un es una escòla segondària (d'11 a 15 ans) a Brest. Se forman entre 7 e 8 ensenhaires cada an, e se'ls requereix la titulació oficial de magisteri e mai doas annadas de formacion en breton. Son d'escòlas laïcas e dobèrtas a totes. S'i emplega lo sistèma quebequés d'immersion lingüistica e existisson de contactes amb d'autras entitats educativas del País de Galas, del País Basc, de Quebèc e de Catalonha.
Diwan e las lengas[modificar | modificar la font]
Quand los enfants arriban als sèt ans se fa l'introduccion del francés coma lenga segonda, e als 11 apareis l'anglés coma tresena lenga e finalament quand fan 13 ans s'intègra una quatrena lenga, generalament l'(alemand o l'espanhòl). Las escòlas recebon qualques subvencions dels departaments, del Conselh Regional de Bretanha, e mai de la Comission Europèa. Se calcula que cada an lo nombre d'inscriches aumenta d'entre 15 e 16 %, e doncas en 1997 i aviá 26 centres que comptavan 752 escolans en mairala, 651 en primària, 268 en collègi e 56 en licèu, valent a dire un total de 1753 escolans.
Situacion geografica[modificar | modificar la font]
Las escòlas Diwan èran situadas dins las localitats seguentas:
- Bro Leon, a Brest (2), Porzhall, Lanniliz (2), Lesneven, Ar Releg, Kastell-Paol;
- Bro Dreger, a Lannuon, Gwengamp e Pempoull;
- Bro Kernev, a Kemper (2), a Bannaleg, Tregon;
- Bro Gwened, An Oriant e Gwened (2);
- Bro Sant Brieg, a Sant Brieg;
- Bro-Roazhon: una a Roazhon e una autra a Dinan
- Bro-Naoned: a Naoned, Sant-Nazer (Saint Nazaire) i Gwenrann (Guérande).


text:
Membre de l'Internacionala e fondator de la Chambra Sindicala dei Dessenhaires en 1864. Faguèt partida de la Gàrdia Nacionala pendent lo sètge de París de 1870-1871. Lo 16 d'abriu de 1871, foguèt elegit membre de la Comuna per lo IIen arredoniment. Participèt a la Comission dei servicis publics. Se bateguèt durant la Setmana Saunosa puei, escondut dins París, escriguèt son poèma pus celèbre L'internacionala. Tornèt en França après l'amnistia de 1880 mai visquèt malaisadament.
Venguèt celèbre un an après sa mòrt quand lo musician Pierre Degeyter metèt L'internacionala en musica.


text:
1978
Aquesta pagina concernís l'an 1978 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Polonha[modificar | modificar la font]
Ja afeblit per de crisis financieras e economicas recurrentas, lo govèrn comunista foguèt encara afeblida per l'eleccion a la papautat dau cardenau polonés Joan Pau II que venguèt un simbòl e una autoritat morala importanta de l'oposicion intèrna au comunisme.
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Perseguida e fin de la Guèrra d'Ogaden còntra Somalia. D'efèct, gràcias a l'importància de l'ajuda dau blòt sovietic (liurasons d'armaments, còrs expedicionaris cuban e sud-iemetina... etc.) e de la demografia dau país (40 milions d'abitants còntra 4), l'armada etiopiana aquistèt una superiotat clara entre novembre de 1977 e genier de 1978. Lo 23 de genier, la còntra-ofensiva deis Etiopians e dei Cubans acomencèt. Lo 12 de febrier, lei sètges de Harar e de Dire Dawa foguèron romputs e lo 5 de març, la vila de Jijiga foguèt reconquistada. Lei darriereis unitats somalianas se retirèron dau territòri etiopian e la guèrra s'acabèt lo 23 de març. Aquela victòria e sostèn important de part dau blòt de l'Èst permetèron a Mengistu Haile Mariam d'assegurar definitivament sa posicion a la tèsta dau Derg.
Oceania[modificar | modificar la font]
Illas Salamon[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 7 de julhet.
Tuvalu[modificar | modificar la font]
Independéncia dau país lo 1èr d'octòbre.
Arts[modificar | modificar la font]
Sciéncias e tecnicas[modificar | modificar la font]
Armament[modificar | modificar la font]
Dins lo domeni de l'aviacion militara, intrada en servici de l'avion de combat multiròtle estatsunidenc F-16 Fighting Falcon. Per sa concepcion, leis engenhaires estatsunidencs inventèron ges de tecnologia novèla mai utilizèron lo retorn d'experiéncia aquistat sus leis avions precedents. Obtenguèron ansin un avion fòrça eficaç amb un còst relativament limitat que foguèt comandat per mai d'un país e venguèt una referéncia.
Dins lo domeni de l'armament dau fantassin, intrada en servici dei fusius d'assaut « bullpup » FAMAS e Steyr AUG, premiereis armas modèrnas qu'adoptan aquela concepcion compacta inventada en 1936. Permet de realizar de fusius pus compactes que leis armas de tipe tradicionau coma, per exemple, lei AK-47 e sei derivats.
Economia[modificar | modificar la font]
Naissenças[modificar | modificar la font]
- 25 de genièr - Charlene Wittstock, nadaira sudafricana e princesa de Mónegue
- 9 de setembre - Céline Bara, actritz de cinèma pornografic francesa
- 27 de setembre - Ani Lorak, cantaira ucraïniana
- 8 d'octobre - Alison Balsom, trompetista anglesa
- 27 d'octobre - Vanessa-Mae, violonista classica de Singapor
- 30 de novembre - Gael García Bernal, actor mexican
- 2 de decembre - Nelly Furtado, cantaira canadiana
Decèsses[modificar | modificar la font]
- 18 de genièr - John Lyng, primièr ministre de Norvègia (n. 1905)
- 11 de febrièr - Harry Martinson, escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. 1904)
- 15 de febrièr - Federico Chávez Careaga, president de Paraguai (n. 1882)
- 19 de març - Gaston Julia, matematician francés (n. 1893)
- 21 de març - Cearbhall Ó Dálaigh, president d'Irlanda (n. 1911)
- 16 d'abril - Philibert Tsiranana, president de Madagascar (n. 1912)
- 9 de mai - Aldo Moro, ex-primièr ministre d'Itàlia (n. 1916)
- 14 de mai - Robert Menzies, primièr ministre d'Austràlia (n. 1894)
- 7 de junh - Ronald George Wreyford Norrish, quimista britanic, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1897)
- 6 d'agost – Papa Pau VI (n. 1897)
- 22 d'agost - Jomo Kenyatta, primièr ministre e president de Kenya (n. 1894)
- 7 de setembre - Keith Moon, musician britanic (The Who) (n. 1946)
- 10 de setembre - Ronnie Peterson, pilòt suedés de Formula 1 (n. 1944)
- 26 de setembre - Karl Manne Georg Siegbahn, fisician suedés, Prèmi Nobel (n. 1886)
- 28 de setembre – Papa Joan Pau I (n. 1912)
- 9 d'octobre - Jacques Brel, actor e cantaire bèlga (n. 1928)
- 8 de novembre – Norman Rockwell, artista american (n. 1894)
- 15 de novembre – Margaret Mead, antropologa americana (n. 1901)
- 20 de novembre - Giorgio de Chirico, pintor italian (n. 1888)
- 8 de decembre – Golda Meir, primièra ministra d'Israèl (n. 1898)
- 10 de decembre - Emilio Portes Gil, president de Mexic (n. 1880)
- 11 de decembre - Vincent du Vigneaud, quimista american, Prèmi Nobel de Quimia (n. 1901)
- 27 de decembre - Houari Boumédiènne, president d'Argeria (n. 1932)
- 27 de decembre - Alexandre Deulofeu politic e filosòf catalan (n. 1903)
- Raúl Alberto Lastiri, president d'Argentina (n. 1915)
- Andrieu Mols, poèta audenc (n. 1910)
Prèmi Nobel[modificar | modificar la font]
- Prèmi Nobel de Fisica : Piotr Leonidovich Kapitza, Arno Allan Penzias, Robert Woodrow Wilson
- Prèmi Nobel de Quimia : Peter D. Mitchell
- Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina : Werner Arber, Daniel Nathans, Hamilton O. Smith
- Prèmi Nobel de Literatura : Isaac Bashevis Singer
- Prèmi Nobel de la Patz : Anouar el-Sadate e Menachem Begin
- Prèmi Nobel d'Economia : Herbert Simon


text:
Menerba
Per Claudia Galibert, paraulas de Leon Cordas
Que vos sètz venguts pèrdre, al desèrt, companhons ?
es mòrta la comtessa e Miraval es mòrt
e Menèrba "fo presa" al voler de Montfòrt
e per l'amor de Dieu fòc al cuol la racalha
aquela puta canha e sas cendres al vent ;
mas un crit s'escapèt que lo Cèrç lo repren
lo vent pòrta paraula.
Dire son si
lo dire en òc
per, sèm aquí,
ciutat sul ròc,
dire son si
son èime.
Que vos sètz venguts pèrdre, al desèrt, companhons ?
La paret arroïda e lo capval dejós
libertat morelhada e Richelieu gloriós
e "per l'orgulh de França" a tèrra sas muralhas
sa vinha, sos olius, sa lenga, son castèl,
mas un mur s'escapèt que desfisa lo cèl
lo ròc, pòrta paraula.
Dire son si...
S'es de plaça al desèrt que cercatz companhons,
fan de plaça al païs que los joves s'en van
e lo dòl que nos cacha es vièlh de sèt cents ans
se ten totjorn sul ròc la mena que non calha
d'aquela puta canha e sas cendres al vent
e lo crit es tot nòu que lo cèrç lo repren
l'òme pòrta paraula.
5 cançons del meteis grop :
-
Laissa me te contar la prima en Barcelona
D'ausir dins : A Peire, Francés, Maria e los autres...
-
Li penjats
D'ausir dins : A Peire, Francés, Maria e los autres...
Paraulas de Charles Camproux ;
-
Te dirai
D'ausir dins : A Peire, Francés, Maria e los autres...
-
I a
D'ausir dins : A Peire, Francés, Maria e los autres...
-
Cançon
D'ausir dins : A Peire, Francés, Maria e los autres...
Paraulas de Bernat Lasfargas ;


text:
Eth Conselh Generau d’Aran a metut en plaça, era setmana passada, un programa promocionau der aranés nomenat Ara…
Eth sindic d’Aran, Francés Boya, e eth conselhèr de Torisme, Comèrç e Transpòrt, Juan Antonio Serrano, an recebut…
BARCELONA, 28 Mar. (EUROPA PRESS) – Eth Conselh dera Advocacia Catalana a refusat era proposicion dera Conselleria de Justícia dera Generalitat de redusir en un 4% es retribucions des lletrats deth torn d’ofici e en un 5% era gestion de servicis d…
TÒQUIO, 28 Mar. (Reuters/EP) – Era companhia qu’opère era centrau nuclear de Fukushima-1 a anonciat aguest deluns que s’a detectat plutoni ena tèrra de diuèrsi punts dera planta.
BARCELONA, 28 Mar. (EUROPA PRESS) – Eth viceprimer secretari e portavotz deth PSC, Miquel Iceta, a defenut qu’ara no ei un bon moment per abordar era eventual successió deth president deth Govèrn espanhòl, José Luis Rodríguez Zapatero, se fina…


text:
Opinion/Literatura de Jacme Taupiac : Qu'es aquò l'occitan ?
Lo punt de vista d’Hervé Terral, criticat per Jacme Taupiac.
Fa qualques annadas me trobavi a Saint-Martin-d’Estréaux, localitat de 860 abitants, situada dins lo departament del Léger (en francés « La Loire »), complètament al nòrd-oest del departament qu’a Roanne coma cap-lòc. Foguèri estonat de veire, sus la plaça del vilatge dos monuments ; en primièr un monument dels mòrts que portava un requisitòri ferotge contra la guèrra, ambe la frasa : « Maudite soit la guerre et ses auteurs ! » ; en segond, un autre monument, pus pichon, ambe una inscripcion en latin : HINC INCIPIT PATRIA JURIS SCRIPTI « Aicí comença la patria del drech escrich ». Aquò voliá dire qu’èra pr’aquí que se trobava, abans 1789, lo limit entre la partida septentrionala del reialme ont s’aplicava lo drech costumièr e la partida meridionala — o Occitania — ont s’aplicava lo drech escrich. Mas, la comuna de Sant-Martin-d’Estréaux es limitròfa de la de Saint-Bonnet-des-Quarts, al sud. E los dialectològues an notat fòrça traches occitans dins lo parlar de Saint-Bonnet. De mai, Francés Fontan considèra que lo parlar d’Arfeuilles, comuna situada a un desenat de quilomètres al sud-oèst (dins lo departament de l’Alièr), es pro occitan per considerar aquela localitat coma occitana. Estranha coïncidéncia, per consequent, del limit lingüistic entre los parlars occitans e los parlars arpitans (o « franco-provençals ») e del limit juridic entre una « Occitania de drech escrich » e una « Francia de drech costumièr » ! Un amic de La Magistèra (a l’èst d’Agen) foguèt de longas annadas regent dins un vilatge prèp d’Orleans. E, plan sovent, fasiá lo viatge d’Agen a Orleans. M’a agut contat mai d’un còp qu’aviá constatat que, quand aviá passat lo departament de la Cruèsa, èra passat del país ont la cosina se fasiá ambe l’òli (e, a la campanha, ambe lo grais d’auca o de guit) al país ont emplegàvan lo burre. Dins lo Lemosin e la Marcha, regions occitanas, las abituds gastronomicas son diferentas de las del Berrí, situat pus al nòrd. Aquí tanben, estranha coïncidéncia entre lo limit lingüistic plan conegut e lo limit gastronomic. L’Occitana seriá doncas mai que lo país d’una lenga e d’una literatura, coma sabèm totes. Quand avètz un pauc de curiositat intellectuala e pas tròp de prejutjats tricolòrs assimilacionistas, vos apercebètz qu’es tanben lo país d’una certana tradicion juridica, d’una certana gastronomia, d’una certana propension a l’anticonformisme religiós (sèm « lo país de las eretgias »), d’un certana manièra pacifica de tractar las comunitats josievas... E la lista es interminabla.
Dins un estil brilhant, incisiu e, plan sovent, fòrça impertinent e umoristic, lo sociològue Hervé Terral presenta sa vision del país nòstre dins sos aspèctes pus insolits : sèm lo país del catarisme e d’una certana emancipacion de la femna ; del protestantisme e d’un certan anticlericalisme de la bona mena ; de las matematicas de naut nivèl (ambe Fermat, nascut a Bèumont de Lomanha) ; de las bastidas, aquelas vilas fruch de la volontat politica, als sègles XII, XII e XIV ; de las aparicions de la Verge Maria (ambe Lorda, centre mondial de pelegrinatge) ; de la reflexion filosofica pus prigonda, ambe l’auvernhat Blaise Pascal, Auguste Comte e los contemporanèus René Girard e l’agenés Michel Serres ; del rugbi e de la petanca puslèu que del fotbòl. E, en 1918, èrem encara quicòm coma dètz milions a parlar cada jorn la lenga occitana. L’escòla de la Tresena Republica a fòrtament contribuït a nos donar la vergonha de nòstra lenga nacionala e a trabalhat a nos francizar. Mas, tot un pòble càmbia pas de lenga sense que demòre quicòm de la lenga perduda : a l’ora d’ara, de milions d’occitans, quand pàrlan francés, se coneis sul pic que son occitans a lor manièra de prononciar la lenga apresa a l’escòla. Concrètament, dins l’immensa majoritat dels parlars occitans, avèm pas aqueles fonèmas franceses que son « las vocalas nasalas ». Quand disèm « Les enfants de Montauban » s’ausís sul pic que sèm pas de francimands. Hervé Terral fa aquela citacion de l’istorian de l’art, d’origina bearnesa, Élie Faure, bona analisi de l’orrible racisme lingüistic antioccitan que ne sèm sovent las victimas : « “ Le Midi ”, pour l’homme du Nord, c’est l’ “ accent ”, et tous ceux qui ont l’accent portent, à ses yeux un certain nombre d’attributs dont quelque vague peuplade de singes, lubrique et gesticulante et située d’ailleurs dans une région lointaine et mal déterminée pourrait se déclarer jalouse. [...] “ L’accent ” s’élève comme un mur entre l’oreille et l’esprit de l’homme du Nord. Dès qu’il l’entend il rit ou se fâche » (Pagina 68). Es vertat que plan sovent, quand sèm identificats coma occitans, o se trúfan de nosautres per que nos tròban febles e ridiculs, o an páur de nosautres quand nos tròban tròp segurs de nòstra identitat assumida. Mas, nos respectar coma pòble diferent, es pas gaire lor actitud espontanèa. L’Occitania, visiblament, es una « realitat antropologica » existenta dins lo passat mas tanben dins lo present. E Hervé Terral parla d’un fum de personatges de l’ora d’ara, pas necessàriament coneguts del grand public, que pòrtan la pròva d’una « consciéncia occitana » e d’una cultura occitana contemporanèa. Cita l’òme de teatre Claudi Alranc ; lo matematician occitanista, director de la revista Lo Gai Saber, Felip Carbona ; lo cantaire agregat de fisolosofia e d’espanhòl Eric Fraj ; lo filh de paisan lomanhòls, autodidacte e autor d’una celèbra Encyclopédie occitane, Andrèu Dupuy ; lo valent militant occitanista italian Dario Anghilante ; lo grand especialista universitari de la literaratura occitana Felip Gardy ; lo poèta e biblista traductor de la totalitat de la Bíblia en lenga nòstra, Joan Larzac ; lo cantaire Claudi Martí, autor de « Perqué m’an pas dit a l’escòla la lenga de mon país ? » ; aquel prèire de la diocèsi de Montalban, l’abat Jòrdi Pesserat, « qui offre de si belles messes en langue d’oc » ; la japonesa occitanista Sano Naoko, de l’universitat de Nagoya ; lo poèta provençal Rotland Pecot qu’ausèt dire aquela frasa qu’avèm pas oblidada : « Avèm decidit d’aver rason ! » ; la cantaire e escrivana en lenga occiana e en lenga francesa Maria Roanet, veusa del grand Ives Roqueta, e un fum d’autres representants de la cultura nòstra. Lo libre de Hervé Terral, L’Occitanie en 48 mots, es brilhant, umoristic, d’una immensa riquesa de documentacion, plan de bon legir : a metre entre totas las mans. Aimariái qu’un libre aital foguèsse legit per totes los qu’an de responsabilitats socialas e qu’an l’obligacion morala de conéisser lo passat e lo present del país ont vívon : los prefèctes; los deputats, los còssols, los conselhièrs departamenals e regionals, los provisors de licèus, los presidents d’universitats, los evesques, los curats, lo pastors e los imams. A l’article Occitanie, l’autor se pausa la question indefugibla : fin finala, qu’es aquò l’Occitania ? Legissi entre las linhas : es que se pòt dire que sèm una « nacion » ? Segon la definicion alemanda, la nacion se fonda « en premier lieu sur la culture commune » (pagina 167) Doncas, sèm una « nacion culturala e lingüistica », de segur escanada per l’assimilacionisme tricolòr e pauc conscienta de son existéncia. Segon la definicion francesa, la nacion es « l’appartenance commune reconnue » e Renan parlava del « plébiscite de tous les jours ». Robèrt Lafont parlava ben de la « nation primaire » (a l’alemanda) e de la « nation secondaire » (a la francesa) ! E, nosautres los occitans de la Republica francesa qu’avèm a l’encòp una certana « communauté de culture » que nos fa occitans e tanben una meteissa « citoyenneté politique » que nos fa franceses, sèm de « privilegiats » : « [Nous gagnons] en quelque sorte deux nations pour le même prix ! » Hervé Terral es un autor qu’a lo sens de la formula, que vos sap presentar ambe una clartat pedagogica meravilhosa e un umor de la bona mena las questions pus tilhosas e polemicas, e que vos daissa pensar çò que volètz. S’un libre aital es pas difusat a dètz mila exemplars, es pas que pòsca pas interessar un public nombrós, es que la difusion serà facha sonque al prèp dels occitanistas. Cal que totes los que trabàlhan a l’espandiment de la cultura e de la consciéncia occitana compréngan qu’es un libre pel grand public. M’agradariá que L’Occitanie en 48 mots se trobèsse dins totas bibliotècas, las librariás e los supermercats « de França e de Navarra ».
Jacme Taupiac
La Piboleta, diluns 28 d’agost de 2017
Inf. : « L’Occitanie en 48 mots » (2014) d’Hervé Terral, Ed. Institut d’Estudis Occitans 220 paginas — Prètz : 14 euros.
- Publicat dens Photos des lecteurs


text:
Societat
Eth Conselh presentarà allegacions ath projècte de reforma dera N-230
Era maximala institucion politica aranesa considère grèu que Foment age obviat eth transpòrt pesat en projècte
Eth Ministèri de Foment espanhòu a emetut a informacion publica eth projècte de reforma dera N-230 entre Sopeira e eth Tunèl de Vielha. Un projècte qu’a dues alternatiues: ua avalorada en 295 milions d’èuros e era dusau avalorada en 363 milions d’èuros. Des deth Conselh Generau d’Aran s’a estudiat aguesta prepausa de reforma e considèren tanplan grèu que Foment age obviat eth transit deth transpòrt pesat, sustot de cara ara termièra damb França.
Foment contemple eth bastiment de diuèrsi trams de tres carrils tà poder favorir es auançaments as veïculs pesats e esvitar longues coes. Cada tram aurie mens de dus quilomètres de longitud. Eth Conselh cre qu’ei insufisent, e en demane dus trams de quate quilomètres.
Per tant, ara se daurís un periòde de temps en quau Foment estudiarà es allegacions que se li poguen hèr des dera Val d’Aran e era comarca dera Alta Ribagorça abantes non prengue ua decision definitiua.
D’aute biais, en tot profitar era proïbicion de circulacion deth transpòrt pesat a compdar dera localitat francesa de Saint-Beat, eth Conselh amie a tèrme un estudi mediambientau entà saber er impacte acüstic que i a ena N-230. Es resultats d’aguest estudi les coneisheram enes pròplèus setmanes.


text:
Eth cambi de paradigma epocau a tanben eth sòn reflèxe en desequilibri territoriau qu’era ONU acabe d’avertir damb es sues donades de concentracion urbana mondiau. Segontes aguest organisme, mès dera mitat dera populacion deth planeta viu dejà en granes ciutats que tendissen a agranir-se mès, sustot enes sòns airaus metropolitants. De hèt, aguest percentatge arribarie a ocupar lèu lèu eth 70%, de cap tar an 2050. En Espanha, es chifres criden fòrça era atencion, pr’amor qu’era màger part dera populacion viu en ciutat, mentre eth 70 % des nuclèus son consideradi vilatges. Era henerècla entre er encastre rurau e er urban creish, a despièch dera simplicitat d’aguesta separacion, pr’amor qu’ei dejà urban er entramat dominat per espaci de carrèrs e larèrs que conforme es nòsti pòbles, mentre qu’eth limit naturau ei fòrça mès propèr, ara man, tanben transformat pera accion umana (toristica, agrària, eca.). Ei curiós er emplec deth lenguatge quan definim un entorn pòc uman ar intervengut fòrtament per òme, e, ara invèrsa, mos semble mès uman, proporcionat, eth qu’ei mès avient ara nòsta natura, ara fin. En tot cas, es moviments migratòris se produsissen pera expectativa d’oportunitats sòcioeconomiques que, malurosament, son fòrça mès fèbles, redusides e dificiles de trobar en aguest mau dit “món” rurau, pr’amor que de món sonque n’i pòt auer un. Era convergéncia rurau-urbana semble improbabla a cuert tèrme, se hèm cas d’aguesti indicadors, damb granes concentracions populacionaus que, paradoxaument isolades, depeneràn mès des recorsi naturaus que sauvam enes municipis petits, plaçadi en “pati de darrèr”e “eth parc tematic” que non volem èster.
(DIARI SEGRE, 5-2-2016)


text:
Lo FSL debatrà lo 17 de març a Besièrs de las convergéncia entre luchas socialas, ecologicas e culturalas.
A costat de son estand a la manifestacion de Besièrs, Gardarem la Tèrra organizarà un canton-forum, sus las ligasons entre luchas socialas, ecologicas e culturalas d’una
part, promocion de la lenga occitana de l’autra, emb
d’intervencions en particular de:
Jean Clavel, viticultor, creator de las costieras dau
Lengadoc, que farà la liason istorica entre los
viticultors de 1907 que manifestavan per assegurar lo
devenir de la vinha, dau vin natural, e daus país
nòstres e los manifestants de 2007
Jacques Blin, president dau malhum Langues et Cultures
de France, que explicarà lo trabalh menar dempuei quauquas annadas per queu malhum que perpausa, emb un exposat daus motius riche, ’na perpausicion de lei plan breva relativa a las lengas e culturas de França emb un eschema dau decret que precisaria las mesuras que fau per lor sosten, lor mesa en valor e lor desvelopament.
Claude Alranq, lo comedian et meteire en scèna que
animava dins les annadas 70 lo Teatre de la Carrièra,
que parlarà daus obstacles creissants mes a la
sauvagarda e au desvelopament d’una cultura populara
viva ente la lenga nòstra a tota sa plaça.
Maxime Caillon, animator dau Forum Sociau Lemosin, que explicarà coma e perque queu forum constituat sus de las mobilizacions a caractari sociau perçauguet l’importancia de l’enjuec lingüistic au punt de mandar un messatge collectiu de sosten a la manifestacion.
Lo canton forum se ’chabarà per la lectura per Danisa Daniel, vice-presidenta de Gardarem La Tèrra, d’un discors que Robèrt Lafont escrivet especialamanent per quela manifestacion (daus extrach de queu discors seràn d’en prumier legits au podium centrau).


text:
En Ondas de Domenja Lekuona lo dijaus 26 (20h) e dimenge 29 (11h) de junh (l’ultima de la sason)
. Sus Ràdio País
.
Las musicas d’En Ondas
* Moussu T e lei jovent As-Ti Pescat La Sirena
* Du Bartàs Ai Carmela
* Papa Gahús Lo virolet Gibus
* Osvaldo Hernandez Napoles (extrèit) Quilombo Meu Xote
* Gotan project tango 3.0 Tu misterio
* Re niliu extrèit Caravi
* Lhasa de Sela El Pajaro
Like this:
Like Loading...
Ardalh • Polyphonies de Béarn et de Gascogne
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País
) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitato espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària de partatjar sus Ràdio país per Domenja Lekuona
Difusion lo divès a partir de 10h12 e lo dissabte a 5h lo vrèspe
Aquesta setmana : quefir de frut, probiotic naturau e deliciós !
Like this:
Like Loading...
En Ondas de Domenja Lekuona dijaus lo 19 a 8h lo ser e dimenge lo 22 de junh a 11h.
La Criirad.org
: estagi tà apréner a’s servir d’un comptader Geiger
Cybertacteurs Non a l’obsolescéncia programadaActes Zavièr Navarròt
Transmetem 1, rue Gassion 64400 Auloron Sta MariaÒda au James
Dean version occitana anglesa dens ua arrevirada inedita e navèra de Pierre Joris e Nicòle Peyrafitte Mindmade Books
Los Angeles
Patric Lavaud Petite histoire de l’accordéon diatonique dans les landes de Gascogne
Adelina Yzac La drolleta de la luna Letras d’Òc
Crestiana Mousquès en entervista suu filmòt « Corrent en davant” pertocant la dança en Bearn (B. Sanderre. C. Mosquès Clap de lenga Salias mai de 2014)
Las musicas d’En Ondas
* Manufactures Verbales Laurent Audemard Rasims de Luna Lo pés
* Xarnege Talka Tum Oxinaren Azpian – En Devath De Las Ortigas
* Jacques Dutronc Madame l’existence Face à la merde
* Marcel Amont canta los poètas Gascons Auloron
* Papa Gahús Lo virolet Loba
* JFTisnèr 12 recèptas de JA Lespatlut Estofat (votz Crestiana Mosquès)
* Anem lèu dançar Balh plan (votz C. Mosquès)
* Verd e Blu Ompra o só ? Au noste pomèr (votz C. Mousquès)
Like this:
Like Loading...
Jòclong numèro 33 19/06/2014
Mont Jòia • Nadaus provençaus
Difusion e presentacion de musicas non trobaderas en ràdio (quitament sus Ràdio País
) : espectacles concèptes, enregistraments en integralitato espectacles en viu, principaument de musica occitana.
A 2h lo vrèspe lo dijaus e 4h lo vrèspe lo dissabte.
Produccion e presentacion Domenja Lekuona.
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària de partatjar sus Ràdio país per Domenja Lekuona
Difusion lo divès a partir de 10h12 e lo dissabte a 5h lo vrèspe
Aquesta setmana : Non au gat-canapè !
Like this:
Like Loading...
En Ondas de Domenja Lekuona dijaus lo 12 a 8h lo ser e dimenge lo 15 de junh a 11h.
Qué paga la vòsta factura d’electricitat ?
Quau contaminacion radioactiva admissibla e admetuda dens los aliments ?
L’entervista : Jean Baudoin musician dens Xarnege
, lutèr e joen retirat de l’ensenhament en 2014 (que dèisha la direccion deu Conservatòri a raionament departamentau Pau-Pirenèus, departament de musica tradicionau). Mercés a Joan Nadau Comères de la redaccion de Ràdio país tà l’entervista complementària de J. Baudoin a Trad’Envie a Pavia.
Las musicas d’En Ondas
* Artús Artús Lo sordat de Wellington
* Björk Post Cover Me
* Chavela Vargas Macorina Zandunga
* Xarnege Ixo Sho Noste vaillet Perie. Peire, gure morroia
* Xarnege Talka Tum Atzo Goizean Mon Père M_a Promés Un Don
* Xarnege Talka Tum Las Damisèlas Deu Borg Nau – Auzo Berriko Andereñoak
Like this:
Like Loading...
E n’ètz d’avís ? Ideas e experiéncias de simplicitat volontària de partatjar sus Ràdio país per Domenja Lekuona
Difusion lo divès a partir de 10h12 e lo dissabte a 5h lo vrèspe
Aquesta setmana : Vadem simple a casa (2/2) !
Like this:
Like Loading...


text:
Kemper
Kemper[1] (Quimper en francés) es una comuna francesa situada dins lo departament de Finistèrra e la region de Bretanha.
Somari
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
.
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- Paginas amb de proprietats pas resolgudas
- Categoria Commons amb ligam local diferent sus Wikidata
- Article utilizant lo modèl Commonscat
- Pagina utilizant Commonscat sens afichatge personalizat
- Ortografia de verificar
- Portal:Bretanha/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Comuna de Bretanha
- Comuna de Finistèrra


text:
Singles (Puèi Domat)
Singles (Puèi Domat) (Singles (Puy-de-Dôme) en francés) z-es 'na comuna occitana dau departament dau Puèi Domat e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Perimètre del territòri[modificar | modificar la font]
Toponimia[modificar | modificar la font]
Las fòrmas ancianas son Cengles (1075-1095), Cingulis, en latin, (1096) puei Cingles (1789). La primièra fai se pausar de questions sus la vocala tonica : -e- o -i- ? Empacha pas que lo nom deu venir del nom occitan cingle, del latin cingulum, tot ben que lo paisatge de massís ancian presente pas las meteissas possibilitats de pendas verticalas coma dins lo calcari : lo vilatge es jucat sus un replanat puslèu estreit, entre las vals prigondas de Dordonha a l'oèst, de son afluent Burande (nom francés) al sud e d'un autre afluent pus segondari, Mortagne (nom francés), au nòrd. La determinacion de la grafia supausa de conéisser la prononciacion.
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
- Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de Tauves; es ara del canton de Le Sancy (en francés), donc del Puei de la Crotz.


text:
1642
Aquesta pagina concernís l'an 1642 del calendièr gregorian.
Somari
Eveniments[modificar | modificar la font]
Occitània[modificar | modificar la font]
França[modificar | modificar la font]
Euròpa[modificar | modificar la font]
Africa[modificar | modificar la font]
Etiopia[modificar | modificar la font]
Mandadís d'una ambaissada etiopiana en Iemèn per lo negus Fasilides (1632-1667). L'objectiu dau negus èra de formar d'alianças ambé leis estats musulmans opausats a la poissança otomana. De cambis diplomatics importants aguèron luòc entre lei dos estats mai l'eissida finala dei negociacions es desconeguda.
Asia[modificar | modificar la font]
Japon[modificar | modificar la font]
Fin de la famina acomençada l'annada precedenta (→ 1641).


text:
Una novèla arriba d'un grand cambiament per la ... PLACE DE LA NATION a Paris ; son pas previsions per una revolucion o una revòlta dels emplecs imperialistas del mot, mas un cambiament per la circulacion ; non se farà pas al revèrs, contunha coma abans, la nacion es encara un emplec juridic qu'amaga la ciutadanetat (serà engana lo juridic qu'amaga l'antropologic d'una casta borgesa parisenca, o de la colloboracion a la sotmission dels pòbles), mas se fòrça totjorn los pòbles de fRança de parlar la lenga de la casta al poder, de l'edicte de Villers-Cotterêt, edicte reial en republica.
La plaça de la nacion dels parisencs, aquel pòble regionalista qu'imposa als autres sa vision universala del monde, serà renovelada per aver una vision ecologista de la circulacion a Paris.
Aquela pichoneta revòlta es deguda a la majoritat d'esquèrra capcejada per una filha de republican espanhòl; son los filhs de republicans espanhòl son plan dintrat dins lo motle del jacobinisme, e ne fabrícan revolucionetas de granda dimension.
Recentament una partida de la populacion pensa que la revòlta contra l'Estat francés es pas una rason rasonabla e istorica per la rafle du Veldiv ; es oblidar que los republicans bascos, galicians, aragoneses, catalans e espanhòls son estats empresonats en « camps de concentration » per la santa republica francesa; es oblidar que lo Philippe Pétain aguèt lo vòt de Bordèu en 1939 per arribar al poder. Donc coma diriá François Fillon, lo panatòri de la democracia èra legal.
O farà en batèu perqué es belga e sap pas que la seina traversa pas la plaça ; e seriá estat una bona causa per netejar las turpituds politics dels jacobins, naturalament.
Sembla qu'en fRança l'ignorança pòrta tot tipe de candidats al cap de la potencialitat d'èstre lo cap d'Estat; es assegurar una granda istòria francesa, benlèu que lo fait d'èstre truands es essencial per arribar al pòst de l'Elisèu ? Es benlèu ontologic a la famosa place de la nation qu'engana los pòbles de fRança.
Es que devèm votar pels truands per èstre democratas ?
Es que quand lo candidats es clar, farà mens d'intencion de vòts que los autres, dins los sondatges ?


text:
Catarina Ièra de Navarra
Catarina de Navarra, nascuda en 1468, mòrta en 1517 al Mont, foguèt reina de Navarra (1483-1517), comtessa de Fois e vescomtessa de Bearn.
Vida[modificar | modificar la font]
Catarina èra filha de Gaston de Fois (v. 1443-1470), (apelat « Gaston V de Fois » per d'unes autors), vescomte de Castelbon, prince de Viana (1462-1470), luòctenent general de Navarra (1469), e de Magdalena de França (sòrre del rei de França Loís XI). Catarina Ièra èra cosina de reina Ana de Fois-Candale, reina d'Ongria.
Eretèt del tròn a la mort de son fraire Francés Fèbus rei de Navarra (1479-1483). Sa maire assegurèt la regéncia de 1483 a 1494.
Esposèt Joan III de Labrit en genièr de 1484 e foguèt coronada lo meteis mes amb son marit a Pampalona, capitala de Navarra.
L'oncle de Catarina, Joan de Fois, vescomte de Narbona, contestèt l'ereitatge de sa neboda en invocant la lei salica, qui èra pas jamai estada aplicada en Navarra (e Navarra èra justament estada donada a Joana II de Navarra en 1328 quand foguèt privada de sons dreches sobre França, oficialament pr'amor la lei salica s'apliva e França e pas en Navarra). Reclamèt lo tròn e foguèt a l'origina de trobles acabats amb la patz concluida a Tarba en 1497.
Joan de Fois renoncièt pas a sas ambicions : maridèt sa filha Germana de Fois amb lo rei Ferrand II d'Aragon en 1505. Aquel faguèt envadir pel duc d'Alba Pampalona en 1512 puèi Navarre tota al nòrd coma al sud : l'usurpacion foguèt sancionada per una bulla del papa Juli II. Catarina moriguèt en 1517 e es enterrada dins la catedrala de Lescar, necropòli dels reis de Navarra.
La Nauta Navarra foguèt perduda pels reis de Navarra tre 1512.
Titulatura[modificar | modificar la font]
- de l'ereitatge de son fraire,
- reina de Navarra (1483-1517)
- comtessa de Fois (1483-1517)
- vescomtessa de Bearn (1483-1517)
Maridatge e descendéncia[modificar | modificar la font]
- Esposèt Joan III de Labrit en genièr de 1484.
D'aquela union nasquèron :
- Enric II de Navarra en abril de 1503 a Sangòssa (Navarra).
- Isabèla de Labrit, infanta de Navarra, esposa de Renat Ièr de Rohan


text:
Esperit
L'esperit o la ment es l'ensems dels fenomèns e facultats mentalas: percepcion, afectivitat, intuicion, pensada conceptuala, eime, morala…
Dins fòrça tradicions religiosas, s'agís d'un principi de la vida incorporala de l'èsser uman. En filosofia, la nocion d'esperit es al còr de las tradicions dichas espiritualistas. Dins aquel sens s'opausa al còs e esperit (nomenat puslèu consciéncia per la filosofia e amna per qualques religions). En psicologia contemporanèa, lo tèrme ven sinonime de l'ensems de las activitats mentalas umanas, conscientas e nonconscientas.
- En metafisica e dins las religions, lo mot esperit designa normalament l'element immaterial incarnat dins l'èsser uman[1].
- Per extension se dich tanben de totes los èssers immaterials supausats dodats d'intelligéncia: Dieu, los àngels, los demònis.
- En psicologia, lo mot esperit designa los proceses mentals e la facultat de pensar pròpia a l'òme. Aquel tèrme foguèt a vegadas rebutat a causas de las connotacions religiosas o espiritualistas qu'èra cargat, los autors, subretot dins l'escòla psicanalitica, li preferisson aquel, mai neutre, de psiquè. Dempuèi la fin del Sègle XX, jos l'influéncia dels escrichs anglofòns, lo mot esperit es la traduccion del tèrme mind.
- Dins lo lengatge ordinari, lo mot esperit evòca en mai de l'activitat mentala de facultats o engenhs intellectuals, subretot de vivacitat, de finessa, d'umor.
Somari
- 1 Origina
- 2 L'Esperit dins las religions
- 3 L'esperit dins las filosofias
- 4 L'esprit dins las sciéncias
- 5 Fonts
- 6 Vejatz tanben
Origina[modificar | modificar la font]
Lo mot esperit ven del latin « spiritus » (derivat de spirare = bufar) que significa buf, vent. Tanben donèt los mots inspirar (lat. inspirare) e expirer (lat. expirare). Esprit, o spiritus, es tanben la traduccion du grèc pneuma e de l'ebrieu ruach.
Lo mot esperit podava se donar a tot çò qu'es fòrt subtil e fòrça actiu, se trapa donc dins las expressions de l'anciana quimia coma esperit del vin (alcoòl) o esperit de sal (acid cloridric).
L'esperit pòt tanben se referir al principi de la vida o a l'amna individuala. Ara s'encontra pas mai aquela utilizacion, que pasmens reviscolèt Leibniz, sonque dins los discors teologics o mistics.
Los Esperits o amnas rasonablas son d'imatges de la Divinitat, o del quite Autor de la natura; çò que fa que los Esperits son capables d'intrer dins una mena de Societat amb Dieu ..." [2]
Dins lo lengatge filosofic contemporanèu "Esperit" pòt èsser oposat a diferentas nocions:
- Oposat a la matèria, amb una distinccion entre la pensada et l'objècte de la pensada, la matèria; amb d'analogias amb subjectiu/objectiu o unicitat/multitud dins d'unes rapòrts.
- Oposat a la natura per exemple dans la distincion libertat/necessitat.
- Oposat a la carn e a l'instincte de vida animala, « La carn a de desirs contraris a aqueles de l'esperit, e l'espeerit n'a de contraris a aqueles de la carn. »[3]
L'Esperit dins las religions[modificar | modificar la font]
L'esperit dins lo cristianisme[modificar | modificar la font]
Dins la primièra epistòla de Sant Pau als Tessalonicians, Sain Paul prega per que nòstre « èsser tot entièr, l'esperit, l'amna e lo còs » siá gardat sens repròchi a l'Aveniment del Senhor (1Th 5, 23).
La Glèisa catolica ensenha que la distinccion entre l'amna e l'esperit introdutz pas una dualitat dins l'amna[4]. Al Sègle IX, pendent lo quatrien concili de Constantinòble en 869, se faguèt una controvèrsia sus la relacion entre l'amna e lo còs. L'11n canon d'aquel concili afirma l'unicitat de l'amna.
Foguèt donc al Sègle IX que se formalizèt la distinccion entre l'amna e l'esperit. L'esperit essent tradicionalament associat a la pensada e l'amna al sentiment, se considerava de per abans que l'òme podava aver una natura multipla (còs, amna e esperit). Lo cristianisme afirma al contrari l'unitat de la persona umana (un de còs e d'amna) negant l'existéncia de l'esperit, perque es confondut amb l'amna:
-
- « L'unitat de l'amna e del còs es tan prigonda que se deu considerar l'amna coma la forma del còs; es a dire, es mercé a l'amna espirituala que lo còs constituit de matèria es un còs uman e vivent; l'esperit e la matèria, dins l'òme, son pas doas naturas unidas, mas lor union forma una unica natura. » [5]
Lo mot Esperit escrich amb una majuscula, ou figurant dins las expressions Esperit de veritat, Esperit d'adopcion... designe lo « Sant Esperit ».
L'esperit dins la cabala[modificar | modificar la font]
La mistica josieva, dempuèi lo Sègle II, considèra que l'òme possèda, en mai del còs fisic, mai d'una amnas. Los neoplatonicians josieus Abraham ibn Ezra (~ 1150) e Abraham bar Hiyya distrian tres partidas: nêfesh, ru'ah, neshamah ; los cabalistas apondon hayyah, yehidah. Los cinc noms de l'amna, son, dins un òrdre creissent: la nêfesh (vitalitat, doble corporel), lo ru'ah (buf, la personalitat,anima), la neshamah (lo parfum divin, amna superiora, l'étincelle divina, spiritus), la hayyah (vida divina, equivalent de la Bodi), e la yehidah (union, unicitat, principi indivisible d'individualitat). En bastissent en un acronime las inicialas de cadun d'aqueles tèrmes s'obten lo mot naran-hai, NaRaN-HAI(lo Fuòc Vivent). Es la doctrina del cabalista Isaac Louria, lo Ari, vèrs 1570, àa Safed[6].
L'esperit dins lo bodisme[modificar | modificar la font]
Lo bodisme nega l'existéncia de l'amna (considerada coma una illusion, veire l'article anatta), e insistís sus l'interdependéncia prigonda entre lo còs e l'esperit. L'individú i es considerat coma un ensems d'agregats, que lo primièr es lo còs, acompanhat de 4 autres concèptes podent èsser ligats a la nocion d'esperit: las sensacions, las percepcions, las formacions volicionalas e la consciéncia. Aqueles agregats son de proceses impermanents e interdependents, e non pas d'objèctes immutables. L'esperit es ligat al còs e ne ven vertadièrament independent sonque dins los estats de meditacion sublimats que son los dhyānas en vista del nirvana.
L'esperit es considerat, non pas coma un fantasma dins la maquina del còs, mas coma un siesen sens (manas) en mai dels cinc sens abitualament coneguts. Lo bodisme es ni espiritualista, ni materialista: l'esperit es pas una entitat eternala, mas es tanpauc un epifenomèn de la matèria. Lo cervèl es qu'una mena de "terminal" que fa l'interfàcia entre l'esperit (immaterial) e lo mond dels cinc sens (material). Las experiéncias d'estats modificats de consciéncias, comunas pels meditaires avançats, semblan confirmar aquela concepcion. Ajahn Brahm explica:
-
- « Lo seisen sens, lo mental, es independent dels cinc autres sens. Subretot, es independent del cervèl. Se se fasiá una transplantacion del cervèl entre vosautre e ièu, que prenètz lo meu cervèl e ièu lo vòstre, seriái totjorn Ajahn Brahm e vosautres seriatz totjorn vosautres »[7].
Lo Dalai Lama exprimís una opinion semblabla:
-
- « Lo nivèl [de consciéncia] mai naut escapa al supòrt material. La consciéncia es independenta de las particulas fisicas »[8].
Lo foncionament fondamental de l'esprit e son condicionament dins le samsara son decrchs per la cadena causala de la coproduccion condicionada. Unas escòlas, coma l'escòla Cittamatra, ensenhan un aspècte inconscient de l'esperit, l'Ālayavijñāna.
L'esperit dins las filosofias[modificar | modificar la font]
Filosofia occidentala classica[modificar | modificar la font]
Al Sègle XVII, Descartes separa lo còs de l'esperit (qu'identifica a l'amna) dins un dualisme: lo còs es une substança espandida e tòca a la mecanica (d'ont la teoria dels animals maquinas), alara que l'amna es una substança pesuca. Per que es passiu, l'esperit es intellect; perque es actiu, es volontat. L'unitat ambedos demora un problèma espinós, e Descartes vei dins la glandula pineala lo luòc de communicacion entre ambedos. Mai simplament, Descartes descompausa l'esperit en 3 composants[9] : la pensada, l'imaginacion e la memòria.
Al contrari, los tenents del materialisme filosofic refusan l'existéncia d'un principi immaterial e l'esperit es concebut coma la manifestacion de fenomèns fisiologics regís per las leis de la fisica : « lo cervèl secrèta la pensada coma lo fetge secrèta la bila » (Pierre-Jean-Georges Cabanis, 1802).
Filosofia de l'esperit contemporanèa[modificar | modificar la font]
La generalizacion del paradigme monista naturalista dins las sciéncias de l'esperit, ara conegudas jol nom de sciéncias cognitivas, mena sovent ara a metre entre lo cervèl e l'esperit dins lo mèsme tipe de rapòrt que le material (« hardware ») e lo logicial (« software ») en informatica.
Aquela tesi dicha de la metafòra del cervèl ordinator coneis tanben d'adversaris, aqueles que refusan de veire dins l'esperit sonque un epifenomèn de la neurobiologia, s'opausant a l'optimisme d'aqueles per que, lo camp d' aquò que demora a explicar dins lo fonctionament de l'esperit es acabat e merma cada an.
Filosofia espirita[modificar | modificar la font]
L'espiritisme se definís coma una filosofia espiritualiste[10] e dona una plaça essenciala a la nocion d'esperit. Per aquela doctrina, l'esperit es lo principi intelligent de l'univèrs[11], que la vertadièra natura demora de descobrir[12]. Dins lo sens de la doctrina espirita, los Esperits son d'èssers intelligents de la creacion, que pòblan l'univèrs en defòra del mond material, e que constituisson lo mond invisible. Son pas d'esseres d'una creacion particulara, mas las amnas d'aqueles que visquèron sus la tèrra o dins las autras esfèras, e que daissèron lor envelopa corporala[13].
L'esprit dins las sciéncias[modificar | modificar la font]
Par etimologia, la pscicologia es la sciéncia de l'esperit. Mas a causa de la connotacions religiosas e misticas del mot, lo discors scientific preferèt utilizar de tèrmes mai neutres coma facultas o proceses mentals ou encara psiquè (coma dins los apròches d'inspiracion psicanalitica) o cognicion. Dins las sciéncias cognitivas contemporanèas, lo tèrme cognicion se referís pas sonque a la facultats de coneissença e d'intelligéncia de la pensada mas a l'ensems dels proceses psicologics a l'òbra dins l'esperit uman (e nonuman), incluent la percepcion, la motivacion, la decision o las emotions...
Fonts[modificar | modificar la font]
- ↑ (fr)Paul Foulquié, Dictionnaire de la langue philosophique, Presses Universitaires de France, París 1986
- ↑ Leibniz, Monadologie, p.82-83 et suiv
- ↑ Sant Pau, Epistòla als Galats, V, 17
- ↑ Catequisme de la Glèisa catolica, n° 367
- ↑ Catequisme de la Glèisa catolica, n° 365, p. 84.
- ↑ Gershom Scholem, La kabbale (1974), trad., Gallimard, coll. "Folio essais", p. 255-260.
- ↑ Buddhism and Science
- ↑ (fr)La force du bouddhisme, R. Laffont, 1994, page 151
- ↑ Descartes, Discors del metòde, (fr) en linha, 2010-08-01
- ↑ "Coma especialitat, lo Libre dels Esperits conten la doctrina espirita; coma generalitat, es ligat a la doctrina espiritualista que presenta una de las fasas. Vaquí es la rason que pòrta en tèsta de son títol los mots: Filosofia espiritualista." Allan Kardec, Lo libre dels Esperits, introduccion.
- ↑ " Qu’es aquò l’esperit? Lo principi intelligent de l’univèrs." Lo libre dels Esperits, question 23.
- ↑ "Quina es la natura intima de l’esperit? L’esperit es pas aisit d'analisar dins vòstra lengatge. Per vosautres, es pas res, perque l’esperit es pas una causa palpabla; mas per nosautres es quicòm. Sapiatz lo plan, res es lo nonrés, e lo nonrés existís pas." Lo libre dels Esperits, question 23.
- ↑ Lo libre dels mediums, cap XXXII, vocabulari espirita.


text:
Helen Fielding
Helen Fielding (Morley, Anglatèrra, 19 de febrièr de 1958) es una escrivana e scenarista anglesa. Venguèt famosa mondialament en 1996 gràcias al roman Bridget Jones's diary. Amb lo segond volum de las aventuras de Bridget Jones, Bridget Jones: The Edge of Reason, espelit en 1999, coneguèron un succès considerable, se publiquèron en 40 païses e se vendèron en mai de 15 milions d'exemplars copies. L'adaptacion cinematografica de la sèria coneguèt tanben una capitada espectaclosa mondialament. Fielding publiquèt un tresen volum, Bridget Jones: Mad about the Boy lo 10 d'octobre de 2013.
Òbras[modificar | modificar la font]
- Cause Celeb (1994)
- Bridget Jones's Diary (1996)
- Bridget Jones: The Edge of Reason (1999)
- Olivia Joules and The Overactive Imagination (2003)
- Bridget Jones: Mad About the Boy (2013)


text:
Òslo
Òslo (en norvegian Oslo) (de 1624 a 1924 Cristiània, en norvegian Christiania puèi de 1877 enlà Kristiania) es la capitala e vila mai poblada de Norvègia. La vila forma un comtat (flyke) independent omonim, que amb 658.390 abitants en 2016(12% de la populacion totala del país), es lo mai grand de Norvègia. La ciutat forma la tresena mai granda aira metropolitana d'Escandinàvia, sonque superada per Copenaga e Estocòlme, que s'estend dins la region d'Østlandet.
Situada al sud-oèst del país, se tròba a l'extrèm oèst del fiord d'Oslo, que dintra un centenat de quilòmetres a travèrs dels milhors districtes agricòlas e forestièrs del sud-oèst de Norvègia, ont forma una via maritima de grand transit. Es lo centre economic, administratiu e cultural de Norvègia. Oslo es una de las vilas pilòta del Conselh d'Euròpa e del programa de las vilas interculturalas de la Comission Europèa. Oslo foguèt fondada en l'an 1040 pel rei Harald III, establida en 1048 coma principal centre de comèrci del país. Mai tard la vila foguèt elevada en avescat en 1070 e finalament capitala del país durant lo règne d'Haakon V, a l'entorn de 1300. Après estre destruïda per un incendi en 1624, la vila foguèt reconstruïda de l'autre costat de la badia, prèp de la fortalesa d'Akershus, pel rei Cristian IV, que li donèt lo nom de Kristiania.
Geografia[modificar | modificar la font]
Òslo ocupa lo territòri que se situa al limit septentrional del fjòrd omonim. Dins totas las autras direccions, la vila es enrodada de pueges verdoses. A l'entorn se comptan una quarantena d'illas, la mai importanta essent Malmøya (0,56 km²), e pas mens de 343 lacs. Aquestes darrièrs constituisson una font importanta d'aiga potabla per tot l'oèst de la vila.
Lo punt mai enauçat es lo puèg de Kirkeberget, de 629 metres. E mai que la superfícia cobèrta per la vial siá remarcabla respècte a las autras metròpolis europèas, la populacion osloïta demòra feble: lo territòri municipal compren nombroses parcs e espacis dobèrts, que li balhan un aspècte airejat e verd.
Emai que la majortita dels bòsques e lacs que'enrodan Òslo sián privats, existís un larg consens popular per sa conservacion, al risc de prejudiciar al desvolopament de la ciutat. Nombroses barris d'Òslo patisson, pasmens, de congestion, causa qu'es compensada peruna qualitat de vida unica ofèrta als ciutadans: l'accés quasi immediat a la natura salvatge.


text:
Sant-Tual
Sant-Tual en breton ( Saint-Thual en francés) es una comuna bretona, situada dins lo departament d'Ille et Vilaine e la region de Bretanha.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
La parròquia de Sant-Thual, enclavée en lo évêché de Sant-Malo fasiá partida del doyenné de Bobital en levant del évêché de Dòl e èra jols vocables de sant Tugdual e sant Samson.
La paroisse de Saint-Thual, enclavée dans l'Sant-Maloù faisait partie du doyenné de Bobital relevant de l'évêché de Dol et était sous les vocables de saint Tugdual et saint Samson.


text:
Matrioshka
Ua matrioshka (deu rus MaTpëшka) qu'ei ua monaca russa tradicionala de husta ; mei exactament que's tracta d'ua seria de monacas de talha descreishenta on las mei petitas e caben dehens las mei granas qui s'obreishen au lor miei. Sola la mei petita qu'ei hèita d'un tròç plen e massiu de husta e non s'obreish pas.
Nom[modificar | modificar la font]
Lo nom rus MaTpëшka que vien deu diminutiu deu prenom femenin MaTpëHa ("Matriona").
Istòri[modificar | modificar la font]
A maugrat d'estar un deus simbòls iconografics màger de Russia, la purmèra matrioshka que ho realizada solament a la fin deu sègle XIX : virada au torn peu hustèr Vasily Zvyozdochkin e ondrada peu pintre Sergey Malyutin. Qu'èra compausada de 8 monacas, la purmèra representant ua paisana russa dab lo son vèu e gahant un hasan dens ua man, e la darrèra, un nenet. La hont d'inspiracion que seré estada ua monaca japonesa.
Aqueste joguet que ho presentat a l'Exposicion Universau de 1900 a París on e's ganhè ua medalha de bronze. D'ara endavant, la produccion que's generalizè.
Uei qu'ei un article corrent proposat aus toristas dab divèrsas formas e tematicas. Ua varianta hèra correnta qu'ei la seria dab la succession deus capdaus istorics rus e sovietics.


text:
Musèu Tolosa-Lautrèc
Lo musèu Tolosa-Lautrèc d'Albi es un musèu d'art, dedicat subretot a las òbras d'Enric de Tolosa-Lautrèc (nascut a Albi) e installat dins lo palais de la Berbia.
Istoric e luòc[modificar | modificar la font]
Situat dins lo centre istoric d'Albi e lo primètre de la Ciutat episcopala, prèp de la catedrala de Santa Ceselha amb que forma una arquitectonica de bricas rojas unic al monde, lo palais de la Berbia es una poderosa fortereza del sègle XIII, una demoréncia evescala fins a 1905.
A la mòrt de Lautrèc, en 1901, sos parents, depositaris de son òbra, cerquèron a ne far donacion a un musèu. Aprèp le refús dels musèus parisencs, sa maire, la comtessa Adèla de Tolosa-Lautrèc, prepausèt lo don a la vila d'Albi. Amb lo desir de fondar un musèu, e dispausant dels luòcs alara vueit del palais, la vila acceptèt la donacion. Mas, amb la Primièra Guèrra Mondiala, lo projèctet prenguèt de retard e foguèt lo 30 de julhet de 1922 dobriguèron las primièras salas d'exposicion.
D'òbras de restructuracon s'efectuèron de 2001 a 2004 e encara a partir de 2008 e ara acabadas per ofrir un melhor cadre a la colleccion e un melhor acuelh del public. Las colleccions se tròban al sòtol e dos estatges. D'entre la salas, lo cabinet dels dessenhs abriga los fragils dessenhs e litografias.
Las colleccions[modificar | modificar la font]
Aprèp la donation de la comtessa Adèla, lo musèu es depositari de las òbras del pintre. Amb ma de mila òbras, quadres, litografias, dessenhs e afichas, es la mai granda colleccion dedicada a Tolosa-Lautrèc del monde[1].
En mai del fons considerable, lo musèu d'Albi presenta de colleccions d'art ancian o d'art modèrne, d'amics o de contemporanèus d'Enrid de Tolosa-Lautrèc, mas tanben d'artistas que visquèron a París pendent l'entre-doas-guèrras.
Dans la colleccion d'art ancian se destaca La Glèisa de Santa-Maria della salute a Venècia de Francesco Guardi, venent de la colleccion del cardenal de Bernis e doas excepcionalas representacions de sants per Georges de La Tour. Per de l'art modèrne le musèu presenta entre autre de quadres d'Edouard Vuillard, Pierre Bonnard e Henri Matisse.


text:
Avantdire de Patric Sauzet a l'edicion de 2007 de las preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana [ligam]. Patric Sauzet es profesor a l'universitat de Tolosa Joan Jaurés. Lo tèxt :
Es costumièr entre los occitanistas de se plànher de l’incompletud o de l’instabilitat de la nòrma. I a pr’aquò quicòm de pièger que l’instabilitat o l’incompletud, es l’idèa de l’instabilitat e de l’incompletud... Dins los faches, per qual vòl prene las causas sens passion, las formas comunas de l’occitan e almens la grafia de la lenga son pro fixadas e definidas. Digam que son fixadas a l’auçada de çò que demanda un bon foncionament social. L’incoeréncia observada dins las practicas d’escritura s’apren mai que mai a l’ignorància, e lo malaise al pessimisme qu’a l’abséncia objectiva de fixacion.
L’ignorància causa de confusion, per part es ignorància de la lenga e pas de la grafia o de la nòrma. De la combatre implica lo desvolopament de l’ensenhament de l’occitan, inicial e contunhat, objectiu essencial mas que passa la competéncia del Conselh de la Lenga Occitana (CLO), e mai sos membres i contribuiscan totes dins las institucions o associacions que ne son membres.
L’ignorància e lo pessimisme seràn pasmens utilament combatuts se los occitanistas preocupats de la lenga e de sa regulacion son ben convencuts eles que dispausan fondamentalament d’una fixacion normativa clara e sufisenta, e se, en n’essent convencuts ne sabon convéncer los autres. Se tanben e evidentament fan passar lo messatge que los usatges codificats son pas los enemics mas los complements e finalament los ajutòris dels usatges espontanèus e informals.
Dempuèi 1996 que se fondèt, lo Conselh de la Lenga Occitana a fach de bon trabalh e util. Cal ramentar que quand se creèt l’occitanisme viviá dins lo sentiment d’una mena d’esquisma a prepaus de saber "consí fixar una normalizacion coherenta" o "cossí fixar una normalisacion coërenta". Lo CLO permetèt de resòlver dins lo consensus los ponches concrets de divergéncia e totes s’acordèron e s’acòrdan encara per trabalhar a "cossí fixar una normalizacion coerenta". Tanben lo Conselh reglèt la question subreinvestida de la grafia del mot "image" o "imatge". Ara tot aquò es reglat, e lo quite Robèrt Lafont (que sabèm coma teniá a image...) escriu conscienciosament e disciplinadament "un imatge" dins sas òbras recentas, Jacme Taupiac el forma desenant escrupulosament en "-izar" los neologismes que sas cronicas n’an mestièr. Mai que mai, quand l’incoeréncia persistís, es venguda insignificanta, desprovesida de l’enjòc ideologic que l’empoisonava d’escondons.
Ara cal evitar que lo desapassionament de la question acresca lo sentiment de confusion. Es essencial de remplaçar la polarizacion polemica sus qualques detalhs per lo mestreg apasimat de l’ensems de la nòrma grafica e, quand ne vira, de la nòrma linguistica de l’occitan.
Per aquò, en mai de resòlver de divergéncias e d’atudar las pelejas que las divergéncias noirissián e se’n noirissián, lo CLO menèt un trabalh essencial de recapitulacion e de reglatge de la nòrma. O faguèt en prenent lo temps que permetèt la difusion a un cèrt nombre d’actors essencials e en prenent lo temps per los escambis, qualques còps agres mas sempre utils. Sesilha après sesilha e entre las sesilhas, en relevant las mancas e las incoeréncias, Domergue Sumien s’es fach amb rigor e paciéncia, lo secretari d’aquela sintèsi. L’a noirida de las reflexions sistematicas que menava per la preparacion de sa tèsi que se debanèt dins lo temps de foncionament del Conselh. Li devèm de poder uèi presentar al public un document clar e practic que permetrà a totes que de bona fe dobtan sul reglatge de la grafia classica de l’occitan de seguir una causida collectiva. S’agís ben d’un reglatge basicament grafic, esperlongat dels reglatges linguistics minimals de l’usatge modèrne de la lenga (tocant en particular la neologia sabenta).
Aqueste document a per vocacion d’èsser mes a disposicion de totes. Es disponible en linha mercé a la revista Linguistica Occitana e a Gianni Vacca que l’aculhisson ; e encoratjam, lo CLO, sa reproduccion (fidèla) e sa difusion per totes los mejans que semblaràn apropriats. Sèm conscients ça que la qu’un document aital, ni per èsser largament difusat e escampilhat, es pas qu’una solucion provisòria e una estapa. Es per son integracion dins d’instruments normals de referéncia linguistica qu’una fixacion normativa fonciona normalament. Un usancièr del francés consulta pas lo luòc internet de l’Académie Française o d’una comission de terminologia quand a un dobte sus un ponch ortografic : agacha un diccionari d’usatge e aqueles diccionaris presentan de solucions coerentas.
Lo CLO a complida l’òbra que se podiá complir dins una logica de consensus e de reglatge qu’èra la de sa fondacion. Se pòt pas anar mai luènh qu’amb doas condicions.
Una condicion es lo desvolopament pels occitanistas e en occitan de trabalhs linguistics scientifics o almens rigoroses e metodics. S’agís de se donar los mejans de produire d’espleches d’usatge, de referéncia e de qualitat : diccionaris e gramaticas. I caldrà saber integrar la dimension normativa e la dimension descriptiva, per tal que la lenga normada servisca per classar e explicitar la lenga descricha, que la realitat orala e textuala descricha de l’occitan fondamente los usatges normats dins la realitat de la lenga, dins lo temps e l’espaci. Avèm los instruments istorics de l’estudi de l’occitan, diccionaris, descripcions, atlasses, sens doblidar la sintèsi de Ronjat. Avèm los instruments tanben de l’estudi del domeni galloromanic (pensi a l’FEW), e mai del domeni romanic. Avèm d’instruments d’usatge d’urgéncia, sovent faches amb consciéncia e la volontat de servir la lenga e sa vida. La plaça manca per los citar totes e fariá dòl de macar qual que siá per un oblit. D’unes que i a fan explicitament referéncia a las causidas del CLO. Mas l’enjòc ara es de se donar en occitan d’instruments de referéncia incontestables. Es lo pas que l’occitan passèt pas dins sa renaissença al sègle XIX. La literatura floriguèt e compliguèt fins a un cèrt ponch lo prètzfach que se bailèt de reabilitacion de la lenga d’òc. Mas los intellectuals occitanofòns faguèron pas lo pas d’emplegar l’occitan coma metalenga a l’encòp de la promocion de la lenga e de son estudi. En francés s’estudièron e se publiquèron los Trobadors. En francés s’estudièron e se descriguèron los dialèctes occitans. En francés o en alemand, en italian, en anglés. La Revue des langues romanes publiquèt de literatura d’òc a costat de la linguistica e polemiquegèt amb la Romania parisenca a prepaus del limit linguistic, mas publiquèt pas de linguistica o de critica en occitan abans los ans 50 del sègle 20. Un poèta, lo quite Frederic Mistral, carguèt la tasca de redigir un diccionari de sintèsi a l’encòp descriptiu e d’usatge, ont la lematization normativa (segon lo provençal literari) servís d’ossada per integrar tant la neologia coma l’informacion descriptiva (dialectologica e textuala). Lou Tresor dóu Felibrige es pasmens un diccionari bilingue, ont l’occitan s’explicita per la traduccion al francés o la definicion en francés. Ni per aquò demòra aquel diccionari una referéncia indespassada de la lexicografia occitana e se sap çò qu’Alibèrt li deguèt per elaborar son diccionari "segon lo lengadocian" que son aportacion decisiva es mai que mai grafica coma se sap. Amodat per l’exemple catalan, Alibèrt escriguèt pr’aquò sa Gramatica occitana en occitan. En occitan puèi se publiquèron las brocaduras que presentan los principis de la grafia occitana. Ara s’agís de provesir la lenga occitana d’instruments de referéncia en occitan. Lo prètzfach es immens e las condicions per lo complir multiplas. Una d’aquelas condicions es de n’acabar amb la discussion de la codificacion per passar a l’utilizacion sistematica de la forma codificada de la lenga.
A costat d’aquel trabalh scientific, una autra condicion del necessari despassament de l’òbra del CLO es politica. Es mestièr que de causidas normativas, fins ara portadas essencialament per lo bon voler e lo sens de la responsabilitat dels actors (e finalament es miracle qu’ajam pas mai de confusion que n’avèm), recépian la validacion d’una reconoissença per de collectivitats territorialas occitanas e las institucions que ne dependon.
En publicant aqueste document de sintèsi lo CLO senhala lo trabalh fach, dona un instrument immediatament util e pausa una pèira d’espèra. Lo CLO a ben jogat lo ròtle que s’èra donat. Per anar mai luènh cal qu’un CLO renovat o una autra estructura prenga la relèva. Per èsser eficaça e far realament avançar la situacion de la lenga, la novèla institucion o lo novèl CLO deurà èsser ligat als luòcs de competéncia e d’intervencion linguistica (associacions, ensenhament, universitats), deurà èsser reconegut de qualque biais per las collectivitats territorialas, las Regions bèl primièr, qu’an entreprés una prefiguracion de politica linguistica en favor de l’occitan, deurà enfin se donar los mejans de produire o de s’associar a la produccion d’instruments de referéncia incontestables en matèria de lenga occitana. La Comission deth traductor a recebut del Departament de Cultura e Ensenhament del Conselh Generau d'Aran e de l’Oficina per l’Occitan en Catalonha (creada a la Generalitat de Catalonha après l’oficializacion de la lenga occitana) la mission de fixar las causidas linguisticas e graficas d’un traductor automatic catalan-occitan en collaboracion amb una entrepresa d’engenhariá informatica. Los membres d’aquela comission son de linguistas amb de perfils de competéncia pro divèrses e son mandatats per las Regions occitanas de tres estats ont l’occitan se parla. La Comission deth traductor recampa doncas la competéncia, la validacion politica e la perspectiva d’una realizacion concreta. A sauput en mai evitar las proclamacions ufanosas que fan nàisser d’inutils enjòcs de prestigi e de poder. Aquela estructura es una bona prefiguracion, çò’m par, de l’institucion que nos caldrà desenant far foncionar per contunhar l’òbra del CLO, que siá aquela institucion lo CLO meteis o una autra estructura.
Ara per ara, la presenta sintèsi marca un camin percorregut e nos convida a anar mai luènh. Fòrça mai luènh.
Patric Sauzet - alara president del CLO - [ligam preconizacions CLO 2007]


text:
Amb l’arribada del fred e lo cambi de sason las personas – pas totas – podem nos sentir mai tristas e apaticas. Aquò es conegut scientificament coma “tresvirament afectiu emocional” e es un trebol patit per fòrça personas quand arriba lo mal temps. Es clar doncas que lo clima influís plan lo nòstre còrs e ment e que, quora arriba lo bon temps sèm mai contents. Amb la bruma, la pluèja e lo fred, patirem tanben un pichona “depression”.
La causa es meteorologica e biologica: lo solelh es una fònt de vitamina D e la fauta s’aquela se pòt plan restacar amb de malautiás coma la depression. Per ansin, quora i a mens oras de solelh pendent lo jorn sèm totes un pauc mai tristes. Amb l’escuritat, lo nòstre còrs produsís tanben mai melatonina, un factor determinant per la sòm e pr’amor d’aquò tanben sèm mai fatigats. De mai, los nivèls de serotonina – lo neurotransmissor del bonur en umans – es de mai en mai redusida pendent las sasons de tardor e ivèrn.
Una sensacion plan normala
Aquela sensacion de tristesa pendent los meses de mai fred a doncas una causa totalament biologica. Pòt arribar plan fins la prima, mas que i podem lutar. En tot seguir qualques conselhs podem ensajar de combatre aquela sensacion e, benlèu, arribar un pauc mai contents al mes de març.
Sustot, cal poder transformar los pensament negatius en positius. Cal, de mai, causir correctament los aliments mai rics en vitamina D. Aqueles son lo peis, lo iogort, fruches secs, d’uòus, etc. Tot aquò es per lutar contra la fauta de solelh. De mai, cal ensajar de sortir totjorn en carrièras quora avèm bon temps.
Cal far d’exercici fisic e plan. Amb aquò i a una mai granda produccion de dopamina, serotonina e endorfinas, que son las ormonas que balhan la sensacion de bonur. Cal tanben dormir tot çò de possible e se levar lèu per aver un major profièch de las oras solaras. E se trobar amb d’amics o solament passejar que va plan.
Cal, fin finala, far un esfòrç e pensar pas que pr’amor que lo jorn es mai cuert o que i a pas bon temps tot serà marrit. Nosautres avèm lo poder sus lo còrs e la ment. Mai encara que la pluèja o lo fred. E escotar musica tanben nos farà sentir mai contents. Aquò ajuda. Amb la prima, tot cambiarà…
La Redaccion


text:
01 septembre 2015
Leis Occitans pòdon defendre çò que li fai plaser: una reflexion sus la question de la lenga legitima en Occitània e alhors
Publiqui aquí un tèxte de James Còsta refusat pel Jornalet, perqué sa redaccion a jutjat que Còsta, dins sos arguments fasiá de la reductio ad Hitlerum, banalizava lo nazisme, çò que me sembla simplament fals. En mai d’aquò lo publiqui amb grand interes perqué es, coma tot çò que ven de la pluma de Còsta, un tèxte plan assabentat e plan argumentat. JP C Respònsa au tèxte de D. Sumien, “Leis occitans devèm pas defendre lo francés” James Costa, 1 de setembre de 2015. La redaccion de Jornalet... [Lire la suite]


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
E òc, adiu auditors, doblament adiu amics, veire definitivament adiu familha. Soi vengut vos dire que m’en vau.
Una rumor sorna monta de l’èste, de delà la mar glaçada, cap al Mont Escarlata, d’una isla de la tèrra asclada ont per solas flors creisson de campairòls gigants, envasida de feràmias, ont la magia raja coma d’aiga. D’aquèla tèrra salvatja ausissi cridar mon nom, clamar mon ajuda, es un pòple sàncer que se dreissa per m’i traire, que de potenças negras e d’ancians demons se son esvelhats. E ieu que pensavi èstre lo darrièr Dovakhin, l’enfant de Drac…
Alara ? Es plan, è ? Balha enveja ? M’arrèsti aquí de mas envoladas liricas perque la poesia d’heroic fantasy es pas tròp mon daquòs, puèi començavi de sentir qu’anaviam pèrdre qualquas personas, pauc al fial de çò que contavi e per las qualas èri pas luènh de la capbordisa. Las autras, se n’i a, auràn reconegut lo sinopsis de Skyrim, mai exactament aquèl de la novèla extension Dragonborn, sortida darrièrament. Skyrim s’en podriá parlar d’oras, e ieu en particular ne podriái parlar encara mai, talament i ai passat de temps. Pas 10, pas 20, pas 50, non, mas plan 300 oras. Es vos dire se cada extension sortida representa per ieu una periòda de carèsme casi-monastic e una reduccion drastica de las oras de som. Cal dire tanben que i a de que far, e Skyrim, mai qu’un jòc, es la soma de totes los jòcs : i fasètz çò que volètz.
Sètz un dròlle getat solet dins Disneyland passat l’ora de barradura. Començatz presonièr, puèi vos escapatz e d’aquí, los encontres que farètz, las competéncias que desvoloparètz, los endrechs que visitarètz e l’òrdre dins lo qual los visitarètz escriuràn vòstra istòria. Es un pauc coma la vida reala, mas amb de magia, de dragons a cavalgar, de quistas grandarassas e de pichons èlfes de banlèga que parlan coma dins los libres. De fach, aniriá mai lèu de dreissar la tièra de çò que se pòt pas far dins Skyrim que de çò que se pòt far. Vos volètz far una tisana, tuar vòstre gós per ne far una adòba o talhar la cavilha d’un gigant al piolet ? Podètz. Disi pas que serà fòrça utile, mas podètz. En sabent que los actes an de consequéncias. Benlèu que la tisana vos farà venir vampir (o vos balharà la caganha), benlèu que lo gigant se traparà l’enveja de vos botar sus orbita a còps de maçuga o benlèu constatarètz que l’adòba foguèt melhora amb vòstre caval.
De mon punt de vista, Skyrim es l’anti-Sims, la simulacion sociala a pauc près caganta coma la vida reala e juste un pauc mai risolièra. La libertat es totala, parièr, l’identificacion tanben. Mas lo trabalh de l’imaginacion es clarament superior. Skyrim es coma un bon libre d’aventuras o fantastic, çò qu’es mostrat es ja enòrme e plan bastit, scenaristicament, vòli dire, mas lo mai bèl repausa sus la suggestion. La partida amagada de l’iceberg es evocada pro regularament, dins de libres que trobatz, al destorn de convèrsas, o sus de monuments, per que se posca imaginar. Lo summum videòludic, en qualqua sòrta.
Mas una menaça plana : Skyrim fa partida de la sagà The Elder Scrolls, que a cada episòdi s’estaca a un parçan e una espòca d’una region del monde de Tamriel. L’an que ven aurèm drèit a un MMORPG que prendrà en compte tot a l’encòp. Pas mai de partida amagada d’iceberg, mens d’imaginacion…los amators primièrs de la sagà riscan d’i virar l’esquina. Sens comptar los èlfes que començaràn a parlar en lengatge sms…


text:
Chaspaires de maneta, picanhaires de botons, balhaires de jòia a stick e esportius de canapè, adiussiatz !
E uèi anam parlar tot a fet seriosament de respècte d’òbra originala o de cossí fargar de contengut novèl e interessant a partir d’una matièra ja chucada fins a la mesolha. La matièra en question es l’òbra de Tolkien, facha de romans epics, de contes e de plan d’autras causas mai o mens definidas qu’aguèron per tòca de descriure lo mai precisament possible un univèrs totalament inventat mas pasmens totalament coeerent. Tot lo monde legiguèt pas los libres del Senhor dels Anèls que, per tant interessants que siaguèsson, son d’un nivèl de cagantituda rarament egalat, degut mai que mai a una traduccion francesa tròp…francesa justament. Seretz uroses d’aprene que son a ne far una autra, mai modèrna, çò que deuriá èsser l’ocasion de descobrir o tornar descobrir lo libre fondator de l’heroic-fantasy modèrna. Per contra, coneissètz segurament los films, de Peter Jackson, una primièra trilogia senhoresca de bona factura, seguida d’una trilogia hobbitesca a l’interés inversament proporcional a l’espèra suscitada.
Lo jòc La Tèrra del Mitan : l’Ombra del Mordòr es a la crotzada de l’òbra literària e de l’òbra filmica, tòrna préner, per de questions de dreches, l’estetica de la segonda en recuperant d’elements scenaristics de la primièra, mas en amenatjant una istòria nòva dins un trauc cronologic daissat per Tolkien e sos successors. L’idèia es pas marrida, e es quitament capitada, perque sortissèm de l’encastre de l’adaptacion conament bèstia e limitada en videojòc a una creacion que seguís la logica non-lineària del mèdia, forçadament diferenta dins son anar qu’un libre o qu’un film. Lo jòc es polit, çò qu’èra pas ganhat, vist que se debana en Mordòr, es a dire la tèrra la mai desolada descricha per Tolkien, doncas pas briga polida a la debuta, regaudissent de jogar e puslèu pregond dins son gameplay. Es viu, sens gaire de pausas, e lo monde, clafit de missants orcs, se mòu en permanéncia a l’entorn del personatge principal. Lo personatge principal, justament, se sona Tallion, es un rodaire e…morís a la debuta del jòc. Mèrda. Mas non, perque en fach, l’esperit d’un ancian èlf pren possession de son còs e l’empacha de morir, en li balhant de fòrças suplementàrias e gaireben subre-naturalas.
E es aquí que se pausa lo problèma del respècte de l’òbra originala : aquò, dins Tolkien, es impossible. Non solament l’èlf en question a pas aqueste poder a un sol moment, sens comptar que al moment que se debana lo jòc es ja mòrt dempuèi qualques millenaris e sepelit 6 pès al mitan de la Tèrra del Mitan, mas aquest fenomèn magic es pas jamai present dins libres o films. Auriá donat del Senhor dels Anèls un cort-metratge de la mena : « pren l’anèl, dintra dins lo Mordòr, chapla tot lo monde e FIN ». Cinc minutas tòp cronò. A aquò podèm apondre tanben la preséncia de bèstias creadas pel jòc, coma los Caragors, que son finalament aquí pas que per servir de caval a Tallion e lo cambiar de temps en temps d’enemics. Aquò al mitan d’autras reférencias a l’òbra originala, elas fondadas per contra. Mas es que es un problèma ? Per ieu non, a partir del moment que l’irrespècte servís la creacion e dona un produch que pòrta un molon de novèltats dins un univèrs ja conegut e apreciat. Pensi qu’auriá plan mens fonccionat dins un univèrs juste creat per l’ocasion, sens autre background. Apreciam aquí, per exemple, de s’enfrentar a tota una armada d’orcs, que seguisson un sistèma ierarquic abotit, amb de traisons intèrnas qu’avèm la possibilitat de provocar, de caras vertadièras e unicas, de pichons noms risolièrs de la mena « Grumog-l’esclafaire-de-nenons » o « Bruthold-pas-content » e tanben lo fach que se vos vençon ganhon de galons e se reorganizan del temps que sètz remandats un pauc mai luènh. Èran de possibilitats daissadas per l’òbra originala, pauc expleitadas pels films e aqui trabalhadas a fons. Mai aquò’s pas que mon vejaire, e soi benlèu mens cotigós sul mèstre Tolkien que d’autres !
Sus aquò vos daissi, i a Brandadur-lo-Biflaire qu’a tratat ma maire, li vau anar reglar son compte a aquesta salopariá !