text:
Ràbia (malautiá)
La ràbia es una malautiá virala greva tocant los mamifèrs dont los umans.
Es causada per un virus que provòca una encefaliti. La ràbia es una zoonòsi pro comuna que tòca subretot los carnivors. Los simptòmas son nervioses; a vegadas una agressivitat pasmens s'existís tanben de formas mendre ont lo malaut es particularament calm. En Eurpòa, la ràbia foguèt eliminada d'unes païses per distribucion d'apasts vaccinants espandits dins la natura. Foguèt mostrat en laboratòri que lo virus se pòt transmetre per via orala a de rosegaires[1].
Entre 40 000 e 70 000 personas morisson de la ràbia cada an dins los païses d'Africa e d'Asia, ont la malautiá es endemica.
Somari
Lo virus[modificar | modificar la font]
La ràbia es causada per un virus de la familha de las Rhabdoviridae e del genre Lyssavirus que foguèt identificat en 1903 per Paul Remlinge[2],[3]. Son de virus envelopats, lor genòma es una molecula d'ARN de polaritat negativa de forma elicoïdala. Per aquò, presentan una granda sensibilitat als agents fisicoquimics de desinfeccion e donc una flaca resisténcia dins lo mitan exterior[4].
Lo virus de la ràbia infècta totes los mamifèrs. I a un tropisme nerviós, e subretot lo sistèma nerviós central, çò qu'explica los trebles observats. Un d'aqueles trebles es l'idrofobia, alara al sègle XIX, la ràbia foguèt sovent nomenada « idrofobia[5] ».
Transmission[modificar | modificar la font]
En Euròpa, los vectors de la ràbia pòdon èsser lo rainal[6], lo lop, lo tais, lo cabriòl mas tanben lo can, lo cat[6], lo raton lavaire[7], la vaca, e la ratapenada[6]. En America, la ràbia es transmesa pel raton lavaire[6] o lo coiòt[6]. La transmission interumana es rarissima e foguèt descricha per exemple pendent d'ensèrts de cornèa[8].
La ràbia se transmet mai sovent par nhac, mas se pòt tanben transmetre per simpla lecada.
Après una infeccion umana, lo virus penètra (dirèctament o indirèctament) lo sistèma nerviós periferic. Viatja alara lo long dels nèrvis cap al sistèma nerviós central. Pendent aquela fasa es malaisit pel sistèma immunitari de l'òste lo detectar, e la vaccinacion pòt totjorn balhar una immunitat. Un còp que le virus atenh lo cervèl provòca rapidament una encefaliti e los simptòmes aparescan. Pòt tanben infectar la mosolha epinala, provocant una mieliti.
A la seguida del contacte possiblament contaminant, lo virus pren unas oras a aténher lo sistèma nerviós central. Es reconnu que mai lo punt d'intrada del virus es pròche del cervèl, mai l'evolucion será rapida.
Descripcion[modificar | modificar la font]
Ràbia animala[modificar | modificar la font]
La transmission de la ràbia animala sembla èsser coneguda o sospechada fa de temps; coma en Alsàcia, los archius gardèron de documents ont l'abat de Wissembourg en 1260, lo magistrat de Riquewihr en 1553 e en 1614 interdiguèt mai d'un còp de vendre al mercat la carn d’animals morduts pels lops.[9].
Per l'animal, los simptòmas dependon de l'espècia concernida. Tipicament, una ataxia generalizada, de l'iperestesia, de las dolors cervicalas, una ipersalivacion marcada e a vegadas de convulsions dels muscles facials (subretot dels masseters) son observats. Dins le cas dels carnivòrs, un comportament anormalament agressiu es frequent, mas pas sistematic. Dins lo premièr cas, l'animal cerca a mordre tot objècte se situissent près de son cap, e abandona pas la presa.
Lo lairadís d'un can enrabiat es especific (« bitonal »). Lo veterinari cerca alara sistematicament a escartar en primièra intencion la ràbia quand un can ven en consultacion amb de trebles nervioses.
La malautiá per las ratapenadas vampirs es pas coneguda amb precision. En Guaiana, d'anticòrs antirabics foguèron detectats sus d'animals presentant pas de simptòmas e per qui lo virus podava pas èsser mostrat.
Pendent lo periòde d'incubacion de la malautiá, lo subjècte transmet pas lo virus, qu'es indetectable segon las tecnicas de diagnostics actualas. A causa de sa fragilitat dins lo mitan exterior, l'intrada del virus dins l'organisme se fa pas que pel biais d'una efraccion de la pèl o per las mucosas bucala o oculara. La transmission pòt tanben se far per via aerosol, via las mucoses; es, per exemple çò qui se passa dins las caunas abitadas per de quiroptèrs enrabiadas: dos cases d'espeleològs foguèron contat coma avent contractat la ràbia après que foguèron en contacte amb d'aerosols venant de ratapenada enrabiadas… De biais mai rare, la transmission pòt tanben se realizar dins una quirurgia per transmission de cornèa.
Dins la mitat dels cases, aquela fasa dura mens de dos còps, dins 80 % dels cases, dura mens de tres meses. Un cas observat atenguèt 163 jorn. Lo periòde d'incubacion es mai sovent de tres a dotze setmanas mas pòt aténher dos ans, durada d'incubacion observada pel darrièr còp dins los ans 1930.
La fasa d'excrecion debuta abans l'apareisson dels primièrs signes clinics. Debuta dins 80 % dels cases sonque tres jorns abans la declaracion de la malautiá, dins 15 % dels cases sièis jorns abans, e fin finala dins sonque 5 % dels cases dins los uèits jorns. La fasa d'excrecion preceda pas sempre la declaracion de la malautiá[10].
Ràbia umana[modificar | modificar la font]
L'incubacion es variabla, compresa entre 12 jorns e mai d'un an[11].
Los primièrs signes son non especifics, coma de dolors al nivèl del punt d'inoculacion. Pòt existir una prusor, una reaccion locala[12]. La malautiá contunha per l'apareisson de signes neurologics: trebles de las fonctions cerebralas superioras, ància, confusion, agitacion amb trebles del comportament amb insomnias, allucinacions, doblament de vision e d'eventuals deliris amb estat d'agitacion, podent èsser complicadas per de convulsions, una febre. Una idriofobia seriá presenta mai sovent se la transmission se faguèt mejans un can[13].
La produccion de granda quantitat de saliva e de larmas amb dificultat de degluticion son tipics de las fasas avançadas. A vegadas, se desvolopa tanben en fin d'evolucion una idrofobia: la vista de liquid provòca una paur non rasonabla, alara que lo contacte provòca de sensacions de cremaduras insosteniblas. Sols los cases de ràbia « furiosa » (90 % dels cases) mòstran lis simptòmas d'idrofobia. Los autres cases de ràbia amòrfa o preseton pas[2].
La mòrt, gaireben inevitabla, se passa de dos à detz jorns après los primièrs simptòmas quitament se l'incubacion pòt prene de meses.
Dins un tèrç dels cases[14], la malautiá pren la forma d'una paralisia ascendenta ressemblant al sindròma de Guillain-Barré.
Lo diagnostic se fa o per la recerca d'ADN viral dins una biopsia cutanèa al nivèl de la nuca[11], o per la recerca d'anticòrs antirabics, que la preséncia es inconstanta e retardada.
Prevencion[modificar | modificar la font]
En França, la ràbia del rainal foguèt eradicada (arrèst del 30 d'abril de 2001 del ministre de l'agricultura[15]). L'eradicacion foguèt menada, entre autres, mercé a la vaccinacion preventiva d'animals de companhiá e de personas potencialament expausadas al virus de la ràbia (quiropterològs, veterinaris, eca) e per un plan de vigiléncia d'aquela malautiá al nivèl nacional.
Un vaccin preventiu contra la ràbia existís e demora recomandat en França pels viatjaires, professionals e quiropterològs riscant d'èsser expausats al virus[16]. Es inoculat a las personas que l'activitat es un factor de risc d'infection. Los veterinaris o las personas anant dins unes païses coma Índia per exemple. Aquel vaccin preventiu empacha pas una vaccinacion curativa.
La malautiá se pòt prevenir a condicion de s'i prene abans qu'aparescan los primièrs signes, es a dire pendent lo periòde d'incubacion, aplicant una vaccinacion curativa. Aquela idèa deguda a Pierre Victor Galtier fuguèt aplicada pel primièr còp per Louis Pasteur en 1885. Entre lo moment ont lo virus penètra dins l'organisme (mai frequentament per nhac, mas a vegadas per lecada d'una nafra o per arpada) e aquel ont la malautiá se declara, se passa mai sovent entre dos e uèit setmanas, çò que dona un temps de reaccion. De fach la durada de l'incubacion depend de la dòsi de virus inoculada, de la localizacion del nhac (mai es pròche d'una zona rica en terminasons nerviosas, mai aviat la malautiá se declara) e de la gravetat de la plaga.
De tornadas se devon far regularament per que la vaccination demora eficaça. Es utile de recomençar tant que possible lo material infectat après lo nhac se cal.
Longtemps se preparèt los vaccins contra la ràbia a partir dels tissuts nervioses, mas, en 1991, lo tractat de G. M. Baer[17] reservava la plaça de causida, d'un costat als vaccins obtenguts per culturas sus embrions de guits (PDEV: « purified duck embryo vaccine ») e, d'un autre costat per tres tipes de vaccins preparats sus cultura de cellulas:
- los vaccins sus cellulas diploïdas umanas (HDCV, « Human diploid cell culture rabies vaccine ») (RabivacMR)
- los vaccins purificats sus cellulas VERO (PVRV, « purified Vero cell rabies vaccine ») VerorabMR, ImovaxMR, Rabies veroMR, TRC VerorabMR
- los vaccins purificats sus cellulas embrionàrias de poulet (PCECV, purified chick embryo cell vaccine).
Aqueles vaccins son fòrça superiors als vaccins preparats sus teissuts nervioses, que siá al vejaire de l'eficacitat coma de l'innocuitat.
L'OMS[18],[19] recomanda l'abandon complèt dels vaccins antirabics suls teissuts nervioses.
Tractament[modificar | modificar la font]
La ràbia declarada, es a dire la ràbia que ja produguèt los primièrs simptòmas, es una malautiá gaireben totjorn mortala per l'òme. Los cases de subrevida son plan excepcionals[20]. Pasmens, la vaccinacion antirabica realizada entre la contaminacion e l'apareisson dels primièrs signes es pro eficaça. Lo vaccin foguèt experimentat pel primièr còp sus l'òme en 1885, per Louis Pasteur (vaccinacion de Joseph Meister).
Fin de 2004, a Wauwatosa (Wisconsin, EUA), un tractament experimental permetèt de salvar sens vaccinacion una joventa, nomenada Jeanna Giese, contaminada per una ratapenada. Lo tractament, dempuèi conegut jol nom de protocòl de Milwaukee, consistís a plaçar lo pacient dins un còma artificial per alentir la progression de la malautiá e a li administrar una cura medicala intensiva[20]. Dos autres pacients foguèron atal curats[21],[22]. Un article paregut en 2009 censèt 25 ensags d’aplicacion d'aquel tractament dins sa primièra version amb un taus de surbrevida de 8 % (es a dire 2 sls 25), e 10 dins sa segonda version amb dos subrevivents, o 20 %[23]. Pasmens, existís pas de modèl experimental animal mostrant l'eficacitat d'aquel metòde[24].
Que que siá, lo pacient se deu ospitalizar, amb de precautions d'igièna simplas pel personal, lo virus se transmetent al sonhant sonque se la pèl a de lesions.
Dins las zonas ont de desmodontinae son portairas de ràbia de biais endemice (America del Sud), se recomanda de s'aparar dels nhacs de ratapenadas pendent la nuèch. Alarai, los viatjaires per bòscs dormirán jos moissalièra quitament en l'abséncia de moissals. La moissalièra deurà se pausa de biais pro ample per que siá impossible a una ratapenada de mordre la persona mejans de la moisselièra.
Se recomanda de manipular pas de ratapenadas trobadas nafradas o s'aprochant anormalament de las abitacions. Tota persona nhacada o arpiada deu sul pic lo signalar a son metge. La plaga se deu lavar a l'aiga sabonosa.
Biais de far[modificar | modificar la font]
Pels animals[modificar | modificar la font]
Cal signalar sul pic tot cas de ràbia al cap tecnic o a l'autoritat administrativa locala. Tot can mordeire se deu considerar coma suspècte de ràbia.
Es fòrça important de saber qu'un an « mordeire » infectat per la ràbia pòt transmetre lo virus abans l'apareisson dels primièrs simptòmas. Alara es necessari de lo gardar en observacion pendent al mens quinze jornss. Mentre temps lo can deu èsser noirit e abeurat. Se lo can es enrabia, morirá dins los ditz jorns seguent los primièrs simptòmas. Tot can avent mordut una persona, quitament se present pas cap de signe de rabia, se deu plaça en observacion (tres examens de veterinaris dins los quinze jorns seguent la mordura). Pendent aquel periòde d'observacion, se los signes de la malautiá apareisson, la rapida evolucion del caractèr fatal del mal permeton d'establir lo diagnostic.
Se cal pas sacrificar un can « mordeire » coma se faguèt sovent. Aquò poiriá empachar de saber s'èra ebnrabiat. Se lo can « mordeire » es mòrt, en França, cal contactar la direccion departementala de la proteccion de las populacions que decidará se se deu realizar una analisi de laboratòri sul cervèl del can. Que los tèsts de deteccion del virus pòdon pas far la diferéncia entre los anticòrs duguts al virus, e aqueles deguts al vaccin.
Dempuèi 1998, nòu escasenças tornèron positivas, mas jamai la preséncia del virus foguèt confirmada per d'animals de contactes eutanaziats per mesura de precaucion, nimai d'entre aqueles eutanaziats en seguida de mesuras de polícia sanitàrias aplicadas dins l'encastre d'una suspicion de cas de ràbia.
Pels umans[modificar | modificar la font]
Quand los simptòmas de ràbia apareisson per l'uman, es tròp tard per intervenir: la mòrt es, gaire de segur[25], la sola eissida. Es perque conven de respectar escrupulosament las recomandacions seguentas:
Quand una persona es morduda, que siá prigondament, en fòrça luòcs del còrs, de cara, al cap, al còl, als dets, deu subir la cura antirabica mai d'ora possible quitament se lo can « mordeire » presenta pas de signes de ràbia e quitament se foguèt pas en contacte amb un can enrabiat. Aquela persona morduda deu lavar abondantament la plaga amb d'aiga e de sabon puèi desinfectar la plaga amb un antiseptic[26] e consultar sul pic dins un centre de santat per se far administrar lo serum antitetanic e lo vaccin antirabic.
Accidents vaccinals[modificar | modificar la font]
D'accidents neurologics provocats pel vaccin antirabic foguèron signalats quitament del temps de Pasteur per M. Lutaud per exemple e mai tard per Paul Remlinger[27] qui parla de « ràbia de laboratòri ». Demorats longtemps inexplicats, aqueles accidents serián a causa la preséncia de virus actiu dins lo vaccin antirabic imparfiechament inactivat (coma a Fortaleza al Brasil[28]). Fins als ans 1960, la mielina encora presenta dins lo vaccin tanben podèt causar d'encefalitis allergicas[29].
Epidemiologia[modificar | modificar la font]
La ràbia es una pademiá de distribucion gaireben universala, levat en Austràlia, que tòca los animals que sián domestics o fèrs. Dins los païses mens industrializats, l'exposicion als animals domestics (can e cat) constituisson la font màger de la ràbia umana, a diferéncia de païses como los Estats Units d'America ont los animals fèrs (quiroptèrs inclusits) constituisson una sèrva de rabia mai importanta. Lo virus comença a incubar l'animal infectat a partir de cinc jorns abans las manifestacions clinicas.
L'Organizacion Mundiala de la Santat (OMS) liura de donadas que mòstran que dins una regions demora un gran problema de santat publica coma dins unes païses d'Asia e d'Africa, que causa mai de 55.000 mòrts cada an, ont la majoritat de las victimas son de personas de mens 15 ans. Se pensa que la ràbia causa 31.000 mòrts per an en Asia, çò que representa 60% dels mòrts d'aquela causa causa pel mond.[30]
Los darrièrs ans, lo monbre de cases aumentèt en China e Vietnam degut al consomacion abituala umana, sens condicions igienicosanitàrias que caldriá, de cas e cats. En 2007, en China, ont mens del 10% dels cats èra vacccinats, 3.380 personas muriguèron de ràbia.[31]
Notas e referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ OMS (1973), Comitat OMS d'expèrts de la Ràbia.
- ↑ 2,0 et 2,1 Service des Archives de l'Institut Pasteur, « Paul Remlinger (1871-1964) », sus http://www.pasteur.fr (consultat lo 16 de febrier de 2010)
- ↑ Patrick Berche, Une histoire des microbes, Montrouge, John Libbey Eurotext, , 307 p.
- ↑ Lo virus supòrta pas las temperaturas de 38 a 40 °C, pasmens ven inactiu en pauc de temps un còp aparat dins un organisme
- ↑ Veire per exemple Ant.
- ↑ 6,0, 6,1, 6,2, 6,3 et 6,4 Jean-Marie Huraux, Traité de virologie médicale, ESTEM / De Boeck, (ISBN 9782843712036, lire en ligne), p. 559
- ↑ Les maladies du gibier, per Hélène Thiboutot, microbiologista alimentari
- ↑ Helmick CG, Tauxe RV, Vernon AA, Is there a risk to contacts of patients with rabies?, Rev Infect Dis, 1987;9:511-8
- ↑ Pfeiffer T (2006) Le loup en Alsace : de mémoire d’homme ; Revue d’Alsace, (132), 175-203. voir § 16
- ↑ Dominique Bicoud e Marc Artois, « Rage canine erratique en Europe : risque d'épidémie/épizootie ? », Épidémiologie et santé animale, no 47, , p. 93-101
- ↑ 11,0 et 11,1 Hampson K, Coudeville L, Lembo T, Sambo M, Kieffer A, et al. (2015): Estimating the Global Burden of Endemic Canine Rabies.
- ↑ Hemachudha T, Laothamatas J, Rupprecht CE, Human rabies: a disease of complex neuropathogenetic mechanisms and diagnostic challenges, Lancet Neurol, 2002;1:101-9
- ↑ Udow SJ, Marrie RA, Jackson AC, Clinical features of dog- and bat-acquired rabies in humans, Clin Infect Dis, 2013;57:689-96
- ↑ Tom Solomon, Denise Marston e Mallewa Macpherson, « Paralytic rabies after a two week holiday in India », British Medical Journal, vol. 331, , p. 501-503 (ISSN 0959-8138, legir en linha)
- ↑ La rage en France en 2011 sur le site de l'Institut Pasteur Lire en ligne
- ↑ Haut Conseil de la santé publique (2013), Avis relatif à la vaccination antirabique préventive, traitement post-exposition et suivi sérologique des personnes régulièrement exposées au virus de la rage (voyageurs, professionnels, chiroptérologues), Avis publié le 22/02/2013 et rapport Vaccination antirabique préventive, traitement post-exposition et suivi sérologique des personnes régulièrement exposées au virus de la rage (voyageurs, professionnels, chiroptérologues) publié le 22/02/2013
- ↑ (en) I. Vodopija et H.F Clark, Human vaccination against rabies., CRC Press, , 2e éd., p. 577-578 et 580-585
- ↑ Organizacion panamericana de la santat (OMS), « Guide actual de l'OMS pel tractaement antirabic uman abans e après exposicion », sus new.paho.org (consultat lo 16 février 2010)
- ↑ OMS, « Rage », sur www.who.int/fr, (consulté le 16 février 2010)
- ↑ 20,0 et 20,1 (en) Rodney E. Jr Willoughby, KS Tieves et GM Hoffman, « Survival after treatment of rabies with induction of coma », New England Journal of Medicine, vol. 352, no 24, , p. 2508-2514 (ISSN 0028-4793, lire en ligne)
- ↑ (pt) « PE conseguem curar raiva em paciente pela primeira vez no Brasil », Ambiente Brasil, (lire en ligne)
- ↑ (es) « Nuevos síntomas dan aliento sobre recuperación de niño caucano contagiado por rabia », El Tiempo Nación Cali, (lire en ligne)
- ↑ (en) Rodney E. Jr Willoughby, « Are we getting closer to the treatment of rabies?: medical benchmarks », Future Virology, vol. 4, no 6, , p. 563–570 (ISSN 1746-0794, lire en ligne)
- ↑ Rodney Willoughby, « Vaincre la rage ?
- ↑ En 1973, André Gamet vei pas que doas excepcions individualas, e encara fòrça dobtosas, al pronostic fatal de la ràbia declarada.
- ↑ Centre Canadien d'hygiène et de sécurité au travail, « Rage », sur www.cchst.ca/, (consulté le 16 février 2010)
- ↑ Paul Remlinger, « Deux cent deux accidents paralytiques dus traitement antirabique.
- ↑ (en) Para Madureira, « An Outbreak of Post-Vacinal Rabies (Rage de Laboratoire) in Fortaleza, Brazil, in 1960 », Bulletin de l'OMS, vol. 33, , p. 177-182 (lire en ligne)
- ↑ F. Horaud (Institut Pasteur), « La sécurité virale des produits biologiques : aspects historiques et conceptuels (Virologie volume 1, Numéro 5) », sur http://www.john-libbey-eurotext.fr/fr/index.phtml, John Libbey, sept-oct 1997 (consulté le 16 février 2010)
- ↑ WHO - Rabies: A neglected zoonotic disease.
- ↑ - Menú del día: Perro rabioso.


c: text/html

text:
Medalha polara
La Medalha Polara (anglés: Polar Medal) es una medalha britanica instituida lo 1857 pel Rei Eduard VII. Fins al 1968 èra autrejada a totes los participants en quina expedicion polara que siá realizada en nom de la Corona. Es a l'ora d'ara autrejada per l'esfòrç extrèm davant las extrèmas condicions atmosfèriques de l'Artic e de l'Antartic.
En un inici se sancionèt e concedir per missions concrètas:
- La version 1857 foguèt instituida per recompensar als òmes que participèron a l'expedicion de recèrca de l'expedicion de Sir John Franklin que cercava lo 1847 lo Passatge del Nòrd-oèst.
- La 2a version s'instituiguèt per las tripulacions dels 3 vaissèls qu'explorèron l'Artic lo 1875-76
- La 3a version s'instituiguèt pels membres de la primièra expedicion del Capitani Scott a l'Antartida, e posteriorament pels membres de l'expedicion d'Ernest Shackleton.
Originalment Èra en argent e bronze (las medalhas de bronze èran autrejadas pel personal dels vaissèls de relèu en las expedicions a l'Antartic). A l'ora d'ara solament s'autreja en argent. Se requerisson a l'ora d'ara 10 ans de servici a las regions polaras.
Dessenh[modificar | modificar la font]
Una medalha d'argent, de forma octogonal, de 36mm d'ample. Al anvers apareis lo efígie del monarca regnant.
Al revers apareisson de divèrses òmes amb esquís amb lo RRS Discovery al fons. Penja d'una cinta blanca.
Se concedís una barra per las subseqüents concessions.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dimars, 10 de febrièr de 2015, 03h00 Espòrt
De Calandron a Dragonet U19: lo carcassonés Lucàs Albèrt jòga a la dobertura de la formacion jove dels Dracs
Pas l’astre pels Dracs
Divendres, a Saint Helens, los Dracs daissavan Todd Carney en tribuna, nafrat a las cambas (elongacion). Lo centre Willie Tonga se trapèt lo nas dins la pelena, assucat al cap de 10 segondas de jòc e de son placatge sul segonda linha anglés. Aprèp una interrupcion del jòc d’un vintenat de minutas, sortissiá de la pelena sus un baiard. A la 5a minuta, Tomàs Bòsc èra victima d’un placatge de retardament (non sancionat) e, segon lo novèl protocòl en cas de nafradura al cap, deviá demorar un quart d’ora fòra jòc. Aquò empachava pas los Dracs de menar 7-6 a la pausa aprèp un ensag d’arpalhand de Pelissièr, la transformacion e un tombat de Bòsc. Mas, dins lo segond temps, lo freg realisme britanic se concretizava per tres ensages per metre los catalans a distància: 18-7.
Wigan, a 13 contra 12 pendent mai d’una ora a Widnes, se contentèt dijòus de l’egalitat 22-22. Dissabte, Warrington bat Salford 22-8. Dimenge, Wakefield ganha sul fil a Castleford: 24-22. E s’Hull KR pèrd a domicili contra Leeds 40-30, Hull FC se’n va ganhar a Huddersfield: 19-0. Dissabte, los Dracs recebràn los Tigres de Castleford (partida a 3 oras del vèspre a Brutus).
Es de notar la primièra partida dels U19 catalans qu’opausèron una brava resisténcia als joves de Saint Helens: 10-4 a la pausa per una desfaita amb la marca de 28-4.
Partida airejada al Molin
Se caliá plan vestir per seguir dimenge al Molin la partida entre Lesinhan e l’AE Carcassona. Los Canaris dobrissián la marca, mas Lesinhan fasiá pròva de realisme en concretizant sas incursions dins lo camp carcassonés per menar 18-4. Abans la pausa, l’AEC tornava a 18-14 abans de prene l’avantatge 28-18 a la represa. Mas Lesinhan se daissava pas faire e alinhava tres ensages per menar 34-28 a 5 minutas de la fin. Lo mesclanha jaune Borrèl trapava lo trauc, Gressèque transformava e la partida s’acabava amb una egalitat a 34 punts per cada esquipa: 6 ensages e 5 transformacions pels locals, 7 ensages e 3 transformacions pels vesitaires.
A Sant Estève, los Dragonets prenián los davants fàcia a Tolosa, 18-0 a la pausa, e mestrejavan lo retorn dels campions dins lo segond temps per ganhar 20-18.
Carcassona pren lo cap del classament amb 5 punts davant Tolosa, 4 punts, e Lesinhan e los catalans clavan lo tablèu amb 3 punts.
En pola B e C, solas las esquipas d’Elèit 1 an jogat: victòria de Palau contra Limós 38-24 e d’Avinhon contra Vilanuèva, clara e neta, 40-0.
Plaça als quarts de la Copa
Aquesta dimenjada se debanaràn los quarts de finala de la Copa Lord-Derby. A Sant Estève, Dragonets e tolzans se tornaràn trapar. Dèrbi engatjat a l’Agulha entre Limós e Lesinhan. Viatge de totes los dangièrs per Carcassona a Vilanuèva, mentre qu’Avinhon aurà las favors del pronostic per son desplaçament cò dels pensionaris d’Elèit 2: Sant Gaudenç.
Alan Roch


text:
1. – Premanís era gessuda
TOTI an de saber quini lauegi, de quina mesura e damb quina localizacion anóncie eth Bulletin de Lauegi
Identifica ena mapa (o ena tua tèsta) quini pòden èster es lòcs critics a on calerà préner ua decision.
Premanís un plan B mès conservador.
2. – Pòrta TOSTEMPS DVA, pala e sonda………. e entrena-te!
Hè eth contròtle de DVA. TOTI en grop an de passar eth contròtle de DVA, e an d’èster conscients de que qui manque non poderà gésser.
Utiliza ua pala e ua sonda granes e robustes.
Entrena-te e practica ath long der iuèrn.
Avalora era aquisicion de d’aute materiau de seguretat (Avalung, morralet ABS, emissora…)
3. – Utiliza materiau SEGUR
Non pòrtes correges enes esquís. Non pòrtes dragonères enes bastons. Pòs substituïr es correges pes frens, e es dragonères, s’ac sages, veiràs que non son tant imprescindibles.
4. – Traça tostemp peth lòc mès SEGUR
Non i a pas cap d’arrason entà non escuélher TOSTEMP er itinerari mès segur. S’ei de besonh, daurís era tua pròpria traça abans de confiar-te en critèri de desconeishudi.
5. – Non expòses jamès tot eth grop ath madeish temps
Esquiatz quinsevolh penent de mès de 30 grads d’un en un, en tot mantier contacte visuau.
Amassa eth grop tostemp en lòc segur, luenh de penents que poguen baishar lauegi. Adapta eth tòn comportament as condicions.
6. – Pensa tostemp enes conseqüéncies
Cau èster un expèrt entà avalorar era estabilitat, mès non es conseqüéncies. Avalora tostemp qué passarie se baishèsse un lauet en lòc e en moment a a on te tròbes.
7. – Revalua constantments es tues decisions
Pensa tostemp qué càmbie en terren, ena nhèu, en grop, e en tu madeish.
8. – Manten ua bona comunicacion laguens deth grop
Cau crear un ambient en grop que hèsque qu’aquerò “guai” sigue parlar dubèrtament d’aquerò que mos preocupe, des deth mès inexpèrt ath mès expèrt.
9. – Sigues inquiet, forma-te e informa-te
Sigues capable d’auer eth tòn pròpri critèri. Tostemp i aurà causes naues entà apréner e naues experiéncies entà compartir, jamès non seràs pro expèrt.
10.- Sigues conservador
Es tues decisions an d’èster corrèctes eth 99.99% des viatges. Entà poder hèr açò cau deishar un ample marge d’incertitud.
Es montanhes non se botjaràn pas de lòc, era nhèu serà mès bona qu’aué. E ath delà, esquiar ei sonque ua petita part des causes que valen era pena.


text:
Escorreguda pels camins dimenge 15 de julhet / Les chemins du Patrimoine
La comuna de Sant Juèri, ambe l’ajuda de Sant-Juéry patrimoine, de l’Ostal d’Animacion Lo Capial e del Centre Cultural Occitan de l’Albigés (CCOA) vos prepausan una sortida a la descobèrta dels ancians camins entre Sant Juèri e Los Avalats lo dimenge 15 de julhet. Despart a 8 oras e mièja davant la glèisa dels Avalats, aperitiu cap a 11 oras e mièja dins la cort de la bòria de Conte puèi retorn als Avalats per la Còsta del Castèl. / Sortie proposée par la mairie de St Juéry, avec le concours de Saint-Juéry patrimoine, de la Maison d’Animation lo Capial et du Centre Culturel Occitan de l’Albigeois. Dimanche 15 juillet, départ 8h30 devant l’église des Avalats – apéritif vers 11h 30 dans la cour de la ferme de Conte puis retour aux Avalats par la Còsta del Castèl.
La tòca serà de retrobar çò que demòra dels ancians camins que malhavan lo paisatge a la debuta del sègle XIX, e d’imaginar, al delhà dels camins, tot l’environament ancian, material (bastit) e immaterial (toponimia), abans que la revolucion industriala venguèsse pertorbar tot ambe l’urbanizacion e lo camin de fèrre. /Le but sera de retrouver ce qu’il reste des anciens chemins qui maillaient le paysage au début du XIXème siècle, et d’imaginer, au delà des chemins, tout l’environnement ancien, matériel (bâti) et immatériel (toponymie), avant que la révolution industrielle ne vienne tout perturber (urbanisation et chemin de fer).
Foto : lo camin de Garina (anciana limita de la comuna dels Avalats).
A l’epòca gaireben totes los escambis ambe Sant Juèri se fasián pel platèu, un simple camin de riba religava los molins de Sant Juèri e dels Avalats (foto).
Un libret ambe de cartas e de documents serà disponible (pichona participacion als fraisses). Los comentaris seràn per un tèrç en occitan (toponimia obliga !) e dos tèrces en francés. / Un livret avec cartes et documents sera disponible (petite participation aux frais). les commentaires seront donnés pour 1/3 en occitan (toponymie oblige !) et 2/3 en français.
Venètz nombroses !
Foto : bastiment en roïnas a l’emplaçament del « castèl fantauma », entre los dos camins de Vilafranca (en rèireplan la bòria de Conte)


text: Lo govèrn de Zimbabwe confronta una granda varietat de problèmas economics, del temps que luta contra un deficit fiscal insostenible, una taxa de cambiament oficial superavalorada, una iperinflacion, e la fauta de bens de consum. La siá participacion a la guèrra de la Republica Democratica de Còngo entre 1998 e 2002 costèt de centenats de milions de dolars de las siás resèrvas. Lo programa de reforma agrària del govèrn, caracterizat pel caòs e la violéncia, produsiguèt de damatges dins lo sector agricòla comercial, font tradicionala d'exportacions e de devisas, e generador de 400 000 emplecs. En mai, tornèt Zimbabwe d'exportador a importador d'aliments.[4]


text:
Dissabte 17 de Març.
Besièrs.
12.00.
Sul plan Joan Jaurès, d'estands e ja pas mal de mond.
Lo poton a totes los que coneissi.
Al cap de 5 minutas, n'ai mon confle. Ieu aimi pas lo monde, nimai faire lo poton de longa.
Me compri lo pegasolet comptaire, soi o ai lo numero 1098
. Es un numero simbolic akò? Non, cresi pas, tant melhor. M'auriá fach cagar d'aver lo 666
, auriái aimat d'aver lo 69
, mas en me desrevelhant a 10 oras del matin, èra mal barrat...
Torni , viri amb mos drapèus (òc, n'aviái dos)
Ma mission aqueste jorn: trobar lo Quequejaire, prene Bayrou e Voynet en fòto e faire lo poton al mond d'Òlt.
Passegi.
Vau crompar un entrepan e escoti lo lemosin parlar al forum de Gardarem la Terra, seriá pas un legeire del blòg? ;)
Mangi mon entrepan, vau sus las alèias, començan d'arribar lo mond.
Los Nissarts arriban: an totes una pancarta, totes, riscam pas de los mancar! Òsca!
Los Catalans arriban en fòrça tanben, 2 carris from Catalonha-is-not-Spain.
Los provençaus arriban: ne soi conteeeeeeenta. De grafia mistralenca a bodre, de drapèus de Provença, de fòtos de Mistral, de pegasolets e casquetas del Felibrige que veirem tot de long lo passa carrièra.
De veire tant de pancartas "provença terra occitana", me disi que quicòm de grand es en marcha, akò deviá arribar, e arriba enfin. Òsca per un país entièr que ven revindicar per sa lenga quin que siá lo dialecte, quin que siá la grafia. Doncas òsca al Felibrige e a totes los Felibres venguts a Besièrs. Se foguèrem lo doble qu'a Carcassona, la preséncia felibrenca i es per quicòm. Ara, me disi que manca sonque los arlèris (=se ditz del mond manifestaire d'Arles) per comprene que l'
oignon fait la soupe
l'union fait la force e que 20000 + 1000 + los que volguèron pas causir e demorèron dins son lièch, akò te fa bravament de mond.
Vakí per la matematica del jorn.
Balanç de las missions del jorn:
- trobèri lo Quequejaire a la fin-fin de la manif.... Mas ne tornarai parlar un autre jorn
- trobèri pas lo mond d'Òlt que i èran mas que trobèri pas... grrrrrr
- manquèri Voynet
, es mon costat "tròp tard a la sopa" grrrrr.
- Bayrou es pas vengut. Bayrou, as fach lo colhon! (es per la rima
). As fach una bèla conariá, grandet!
Escotèri un pauc çò que se disiá sus l'empont, prenguèri d'unas fòtòs puèi la manif partiguèt.
Comencèri la manif a la tota debuta, puèi m'arrestèri per prene de fòtos e veire passar tot lo mond. N'i aviá de mond! e de mond venguts d'en pertot, de luènh, luènh, luènh coma o veiretz sus las fòtos. Akò acabava pas jamai!!!!
Lo camion de la Chourmo barrava la manifestacion, arribèri doncas demest los darrièrs sul vilatge occitan ont i aviá bravament de mond, ... volián pas partir!!!
Bon, ara, qué faràn los presidenciables?
Qué farà la societat francesa?
Qué farà la societat occitana?
L'Istòria o dirà.


text:
BaTelÒc es una basa textuala en lenga occitana que recampa d'òbras escrichas de mai d'un genre (roman, teatre, poësia, conte, premsa...) del sègle XIXen a l'ora d'ara e qu'aculhís la variacion grafica e dialectala.
Aqueste site prepausa una interfàcia de consultacion d’òbras occitanas per cercar de formas (mots, partidas de mots, sequéncias de mots) dins un còrpus que podètz definir. L'interfàcia permet pas lo telecargament ni la lectura dels tèxtes complets. [ Ne saber mai sul projècte... ]Cercar un mot dins lo còrpus de descobèrta : [ ? ]
[ Se causir un còrpus de trabalh ] [ ? ]


text:
Lo conselh general del departament d'Aude comunica :
Lo Departament d'Aude vos balha rendètz-vos per una sesilha d'escambis, de discutidas e d'emergéncia collectiva lo dissabte 14 d'abril de 2018, de 9h a 14 h a l'Ostal del Departament, sala Gaston-Deferre, a Carcassona.
L'occitan, aquò's una lenga, unes parlaires, una cultura, femnas e òmes... L'occitan, es nosaus amassa !
Lo programa :
- 8h30 : acuèlh cafè.
- 9h-9h15 : dobertura de las discutidas per Andrieu Viola, president del Conselh departamental.
- 9h15-9h45 : Retorns d'experiéncias per Pascal Bergougnan (Garona-nauta) e Felip Sour (Tarn).
- 9h45-12h30 : Talhièrs de coproduccion : Cultura e educacion – Torisme, economia de proximitat – Social, animats per Joël Raimondi, amb Genevièva Blanc e Cristian Rieussec (ACSOFE).
- 12h30-12h45 : Conclusion per Tamara Rivel, vice-presidenta del Departament e Joan-Nadal Lloze, conselhièr departamental en carga de la cultura.
- 12h45-14h : aperitiu dinatòri.


text:
Pedagogia Montessori : ua escòla bilingua a Soston tà 2018
La pedagogia Montessori qu’ei un metòde d’educacion qui estó creat en 1907 per Maria Montessori. La mira qu’ei de tribalhar dab lo mainatge dens los sons periòdes « sensibles », « moments de la vita deu mainat on aqueth ei sancerament absorbit per ua sensibilitat a un element precís de l’environament ».
Segon Maria Montessori, si lo mainatge ei ajudat ad aqueth quite moment, l’aprenedissatge que’s hè en pregondor. Mes si lo mainatge non tròba pas los elements qui responen au son besonh deu moment, la sensibilitat s’anosirà progressivament. La pedagogia Montessori que favoriza tanben l’autonomia deu mainatge. Aquesta pedagogia alternativa qu’a atirat l’atencion de Lucia Albert e de Didier Tousis de Pit Produccion, ua estructura qui òbra au desvolopament de las practicas artisticas, culturaus e lingüisticas occitanas suu territòri landés e aquitan. Que sostieneràn l’associacion Escòla Nidau tà l’obertura de la lor escòla per la rentrada de 2018 a Soston (40). La purmèra amassada publica que’s debanè lo 27 de genèr a Soston.
« L’idea qu’ei de crear ua escòla alternativa e bilingua en occitan-gascon. Qu’am espiat e cercat mantuns camins. Qu’am pensat a Calandreta mes n’estó pas possible per rasons tecnicas e politicas ligadas a las Lanas. Fin finala, qu’am causit la pedagogia Montessori. Lo bilingüisme que serà quauquarren de mei. Tres educators que tribalharàn dens l’escòla. Qu’ei lo purmèr còp que la pedagogia Montessori e serà adaptada au bilingüisme. Qu’ei de tota faiçon dens la continuitat de çò que perpausa la pedagogia, l’observacion, la natura, la realitat, lo patrimòni, lo gascon, tot aquò que va dab », çò digó Didier Tousis. Un 70at de personas qu’estón presentas a l’amassada e au cap de l’encontre, 7 mainatges qu’estón inscriuts.
nf. : Escòla Nidau, 73 rota de l’aérodrome 40140 Soston — site : www.ecolenidau.fr — Tel. : 06 99 51 79 07.


text:
Garatz-aquí : tenètz entre las mans un fais de vèrses alambrats.
Franc Bardòu i a liurat son desesper, sa ràbia e son descòr d'un mond que vei periclitar dins un cinisme abjècte, egocentric e van, menant cadun a l'orror de refusar l'Autre, a desamar globalament, puèi a descaire en solitud.
Fargat, cinc ans de temps, al fogal de patiments e de revolucions que non sabon mai nàisser, dins una lenga que non sap sempre pas morir, per amor qu'es lenga embrandada, qu'el saca, pentacòsta profana, al morre d'aquela societat que non se sap mai viure, lo poèta esmarrat desgruna sas nuèits sense sòm, un capelet de brasas, velhant, mas sense i creire gaire, als brutadors d'unes grands sers que tota vanitat s'i escampilhariá vent de cendres dins las flambas d'amors retrobats, d'amors que degun non sap pas mai viure.
Los mots son aicí los pavats d'una lenga en revòlta contra l'inanitat que non pòt que la menar pèrdre. Ja que cap mai revòlta, d'ara enlà, non la sauriá salvar. Mas en son còr brandant, aicesta lenga, ela, sap, en se consumissent d'amor despuèi son origina, cossí salvar tota justa revòlta. Anam lèu a las barricadas, per una poetica de l'insurreccion !


text:
Entrevaus
Entrevaus (oficialament en francés Entrevaux) es una comuna occitana de Provença situada dins lo departament deis Aups d'Auta Provença e la region de Provença-Aups-Còsta d'Azur.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
La vila a situat al confluisson del Var (una station de vigilància de lo sieu còrs a implantat a Entrevaux[1]) e de la Chalvagne, a unitat|472|m {{}} d'altitud[2].
La municipalitat a traversat per la rota nacionala 202 e lo sentier de grand randonnée GR4.
La parca de Entrevaux se desservie per la linha de Niça a Digna[3].
La ville est située au confluent du Var (une station de surveillance de son cours est implantée à Entrevaux[1]) et de la Chalvagne, à 472 m d’altitude[2].
La commune est traversée par la route nationale 202 et le sentier de grande randonnée GR4.
La gare d’Entrevaux est desservie par la ligne de Nice à Digne[3].
Toponimia[modificar | modificar la font]
Istòria[modificar | modificar la font]
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Prefectura de las Alpes-de-Anautita-Provence, DDRM, op. cit., pàg. 28 Error de citacion : Balise
non valide ; le nom « ddrm28 » est défini plusieurs fois avec des contenus différents
- ↑ 2,0 et 2,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
La Torre.
- ↑ 3,0 et 3,1 Error de citacion : Balisa
incorrècta ; pas de tèxte per las referéncias nomenadas
train.


text:
Aucun produit
Teeshirt manches courtes 100 % coton peigné Gasconha Gascogne blason officiel
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Croix ÒC Occitania teeshirt Occitan
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Blason officiel du Béarn : Cap e tot couleur noir
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Blason officiel du Béarn : Cap e tot couleur blanc
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Gasconha Gascogne blason officiel
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Croix ÒC Occitania Occitans
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Croix ÒC Occitania
Tshirt Febus Bearn T-shirt manches courtes 100 % coton peignéCouleur : gris Fébus prince des Pyrénées Fébus toquëy se gaüses marque Béarn déposée à l'INPI
T-shirt manches courtes 100 % coton peigné Blason officiel du Béarn : Cap e tot
Teeshirt manches courtes 100 % coton peigné Gasconha Gascogne blason officiel
Teeshirts manches courtes 100 % coton peigné Ossau en ÒC Béarn


text:
29/05/2014
Ringueta, perinqueta...per Micheu Chapduelh
L'auteur qui fait partie de ceux qui avec Patrick Salinié ont permis à la fête des jeux traditionnels de renaître à Sarlat, nous fait partager ses souvenirs.
°°
Me soveni de Sarlat. A Sarlat quand i arribèri, tot lo monde sabián los poemas del Doctor Boissel. Anavan de la colhonada a la poesia vertadiera, mas totjorn la rima era rica :
« Coma totjorn, sens se preissar,
Lo petit Francilhon s’anava confessar ;
Auriá ben tant aimat anar far la ringueta
O far virar la perinqueta… »
Ringueta, perinqueta… mas que quò’s damandavan los escolans dels cors d’occitan. Cal dire que la transmission se fasiá dels vièlhs sabers se fasiá pus gaire e degun sabiá pus far virar la perinqueta. O los que sabián n’avián pasmai lo gost. Lo quite rampèl, los vièlhs i jogavan totjorn, mas dins una comunautat de vièlhs jogaires de rampèl. Fasián pus dintrar los joines dins lor cercle barrat. Mancava mas de perfeccionar las consòlas electronicas e una generacion seriá pasmai capabla de jogar emb la precedenta.
E una annada - Paure de iò e de ma memòria, quala annada quò era ? - avem decidit d’aprèner dels vièlhs e d’ensenhar als joines los biais de far virar la perinqueta : a la man, emb la ficela, emb lo foit… E tant que i erem de cercar (e de tornar trobar !) tots aquels vièlhs juècs que damandavan d’èsser plan adrech mas que costavan res. E de ne’n far una fèsta. La faguerem e li balherem lo nom de « Ringueta » Auriam benlèu fach milhor de dire « Perinqueta » que la ringueta es pas un juèc per la plaça publica. Mas bon… Corsa en saca, lepa-padela, desbòlha-topina, avem tot fach e fach far. E lo monde vengueren nombrós. E l’annada d’après enquera mai. Avem tornat davalar dels juècs fabricats que durmián dins los graniers. N’avem quitament enginhat qualques novèls passats per vièlhs (mas o cal pas dire !)
Ai quitat Sarlat per tornar dins mon país ont una perinqueta se ditz una baudufa, mas Sarlat contunha de far la Ringueta. Cada dos ans. E ten, justament, quò’s aquesta an, lo 8 de junh, que se deu far la Ringueta. Seriái de vos, i aniriái.
Micheu Chapduelh
°°
La Ringueta se déroulera les 7 et 8 juin, place de la Grande Rigaudie à Sarlat.
Samedi 07 à partir de 17h, initiation à la danse pour enfants et adultes,21h, le groupe Lezamidal
Dimanche 08, à partir de 14h, jeux et activités, repas à 19h et à 21h, le groupe Hysope
Pour réserver votre place au repas, téléphoner ou envoyer par mail la réservation à Jean-Louis Durand au 05 53 59 37 35 ou 06.83.35.28.11. Voir également le site ringueta-sarlat.fr .
09:18 Publié dans Actualitats, Cultura e literatura en òc, Musica e chançon | Tags : ringueta sarlat 2014, lezamidal, hysope | Lien permanent | Commentaires (0)
Les commentaires sont fermés.


text:
Dimars, 20 de genièr de 2015, 03h00 Espòrt
En rugbi, las suspresas, coma al fotbòl ont Grenòble pòt eliminar l’OM, son de mal imaginar tant la diferéncia es bèla pel ritme, l’endurança e la fòrça entre l’Elèit e los autres nivèls.
Encara se’n balhèt la pròva dissabte de vèspre sus l’estadi cocarèl de Concas d’Orbièl entre los pensionaris de la Nacionala 1 de la Liga de Rugbi de Vilagalhenc-Argon e lo CF Lesinhan. Lo vent bufava e, pel cèl, un arcolan portava al public sas nòtas de color dins un mièg oval capitat. La còla de Cabardés dominèt lo primièr quart d’ora que passèt dins la mitat del terren dels Molinièrs. Mas lèu, venguèt l’ora dels contras e de las realizacions pels Verds e Blancs: 28-0 a la pausa. La cordelada d’ensages contunhèt dins lo segond temps. Lo VARL aguèt lo meriti de marcar un ensag de tria amb un còp de pè a seguir dirèctament en sortida de mesclanha. Marca finala: 60-8 pel CF Lesinhan e los aplaudiments del public.
Lo tenent del trofèu, lo Tolosa Olimpic, èra menat 10-8 a la pausa, puèi levèt tota illusion a Palau: 38-10. Lo club catalan, oiten de la primièra fasa, se pausa de questions sus son devenir en Elèit 1; çò que, per ricoquets, deuriá faire pausar tanben de questions a la Federacion sul format de son campionat. En serada, l’AE Carcassona teniá a distància Albi: 30-16.
Dimenge, los clubs d’Elèit 1 coneguèron gaire de dificultats per se qualificar: Limós venç 94-0 a Realmont; los Dragonets ganhan a Vilafranca de Roergue 64-12; Vilanuèva se desfà de l’autre pensionari de Nacionala 1, Clairac, 46-10; Avinhon va batre sos vesins de Carpentràs 24-8. Sant Gaudenç representarà l’Elèit 2 en quart de finala mercé a sa victòria a L’Escura d’Albigés 27-20.
Lo tiratge dels quarts se farà dimars 27 de genièr en fin de vèspre a la Ciutat de Carcassona amb lo concors de la mai tretzista de las ràdios: Ràdio Marselheta.
Primièra sortida victoriosa dels Dracs
Dissabte de vèspre, a Brutus, se descobrissiá la formacion novèla dels Dracs fàcia als London Broncos. Un regrèt pels espectators: l’abséncia d’Scott Dureau e Todd Carney, leugièrament nafrats. Lo parelh de mièges èra doncas constituit de Tomàs Bòsc a la dobertura e de Ian Henderson a la mesclanha. Lo novèl vengut Willie Tonga marcava son primièr ensag sang e aur tre la quatrena minuta. Morgan Escarré e Eloi Pelissièr anavan tanben puntar abans la pausa (16-6 pels catalans). Se los angleses marcavan dos còps dins lo segond temps, tres ensages sang e aur (Pala, Escarré tornar e Pomeroy) permetián als catalans de ganhar 32-16.
Novèla partida amicala aqueste dissabte 24 de vèspre pels Dracs. A Carcassona, sus l’Estadi Domèc, a 4 oras e mièja del vèspre, afrontaràn los Chivalièrs Catars, una seleccion de jogaires de las tres formacions audencas d’Elèit. La jornada s’anóncia coma una bèla reüssida: lo sopar del ser animat pel Vincenç Moscato aficha ja complet (900 participants), la logacion de plaças per la partida avança plan, Cristian Almerge interpretarà lo Se canta en dobertura e l’IEO Aude amb la Calandreta de Ciutat ne profeitaràn per distribuir de centenats d’exemplars del Lexicòt occitan-francés dels rugbis. L’occitanista Joan-Francés Saisset, cònsol de Traussan, ne profièita per lançar una associacion XIII-Élus per recampar d’elegits favorables a la promocion del rugbi de XIII.
Partida amicala tanben pel Tolosa Olimpic qu’anarà desfisar la formacion de Superliga dels Lops de Warrington. Enfin, aquò’s mitat vertat mitat messòrga. Vist qu’aqueste dimenge 25, Warrington passarà en revista totes sos elements amb l’esquipa bèla que jogarà contra Hull KR e una esquipa segonda contra la formacion occitana.
Alan Roch


text:
Dimars, 5 de junh de 2018, 03h00 Espòrt
Un dimenge de finalas a Perpinhan
Un pas de gigant cap a Wembley pels Dragons
Los Dragons dobriguèron la tièra dels quarts de finala de la Cup dijòus de ser cò dels Gigants d’Huddersfield. Los catalans confirmèron lor bona dinamica actuala en ganhant pro aisidament 20-6. Divendres, Leigh (Championship) poguèt pas res contra Leeds: desfaita 22-52. Dissabte, los Lops de Warrington cruissiguèron tot crus Wigan: 23-0. Dimenge, St Helens s’ajustèt a la tièra dels qualificats aprèp la victòria 25-22 fàcia al detentor del trofèu (en 2016 e 2017), Hull-FC, que paguèt son indisciplina: dos ensages encaissats alara que jogavan a 11 aprèp 2 cartons jaunes consecutius.
En esperant lo 5 d’agost e las mièjas finalas que se jogaràn sus l’estadi de Bolton ont los Dragons rescontraràn Saint Helens (e, doncas, l’autra aficha serà: Warrington-Leeds), los Dragons ensajaràn de montar dins los primièrs 8 del classament de la Superliga. Recebràn aqueste dissabte 9 (18 h) los darrièrs, los Vikings de Widnes que venon de cambiar d’entraïnaire.
Elèit 1: Albi jogarà los barratges
La darrièra jornada de la fasa de classament a permés de fixar (enfin) lo debanament de las fasas finalas del campionat que se clavarà lo dimenge 1r de julh sus la pelena de l’Estadium d’Albi.
Los primièrs dos avián ja lo cap a la finala de la Copa e al mitan de las ramadas, del fólzer e dels pets de tron, Albi en ganhant 24-14 contra los Dragonets a assegurat sa plaça de barragista. Limós presentava un grop amb juniors e reservistas que faguèt pas lo pes 58-14 contra Avinhon dins una partida jogada al Pontet.
Carcassona coneguèt cap de dificultat per anar batre Tolosa: 42-12. Dimenge, Lesinhan s’assegurèt la tresena plaça en ganhant a Palau (48-22) e Sent Gaudenç, que podiá pas mai esperar la qualificacion, pleguèt fàcia a Vilanòva: 18-24.
Dins una quinzenada, los barratges opausaràn d’un caire Avinhon e Carcassona en Provença e d’autre caire Lesinhan e Albi al Molin. Los Dragonets e Limós recebràn los venceires en mièja finala.
Dimenge de Copas a Perpinhan
Aqueste dimenge 10 de junh, l’estadi Brutus aculhirà doas finalas de Copa: la Copa Nitard dels juniors a 3 oras del vèspre entre Lesinhan e Carcassona, e la Copa Lòrd-Derby a 5 oras del vèspre entre Dragonets e Limós.
Los espectators se veiràn remetre lo novèl mesadièr papièr lançat per la Federacion: Planète-XIII.
Dissabte 9, al Barcarés, se serà tengut lo congrès de la Federacion e, en serada, una fèsta XIII d’Aur per recompensar los melhors jogaires, entraïnaire e arbitre de la sason.
TO: en esperant Leigh a Albi
Pel compte del Championship, lo Tolosa Olimpic recebrà los Dògols de Batley aqueste dissabte 9 (3 oras del vèspre) sus l’estadi de Blanhac.
Lo dissabte 16, es a l’estadium d’Albi, que se jogarà la partida entre Tolosa e los Centurions de Leigh a 3 oras e mièja del vèspre. Sus l’aficha, lo TO met endavant los tres jogaires (Clamenç Boyer, Antòni Marion, Maxime Puèch) e l’entraïnaire (Silvan Houlés) d’origina tarnesa.
⚠ [MATCH ÉVÉNEMENT]— Toulouse Olympique (@TOXIII) 3 de juny de 2018
Toulouse Olympique @LeighCenturions
Stadium d'Albi (81)
Premier match délocalisé du TO XIII !
Samedi 16 juin 15h30
Billetterie en ligne : https://t.co/BUMY50EMm9 (places entre 5 et 15€)
pic.twitter.com/tnGTNyG5ty


text:
Hegeney
Hegeney en alemannisch (Hegeney en francés) es una comuna francesa del departament del Bas Ren e de la region d'Alsàcia.
Somari
Geografia[modificar | modificar la font]
Lo vilatge de Hegeney a situat en bordure de l'ais viari en connectant Haguenau a Wœrth e s'inscriu en un païsatge de tucs en anonciant lo piémont dels Vòges. Al sud e al sud-oèst, lo territòri de la municipalitat es délimité pel Eberbach, un afluent de la Sauer.
Le village de Hegeney est situé en bordure de l'axe routier reliant Haguenau à Wœrth et s'inscrit dans un paysage de collines annonçant le piémont des Vosges. Au sud et au sud-ouest, le territoire de la commune est délimité par l'Eberbach, un affluent de la Sauer.
Istòria[modificar | modificar la font]
La primièra traça archéologique del luòc de Hégeney es una granda pigassa en pesant 545 grammes e en datant de la edat del bronze. Amassada sul ban de la municipalitat, a expausat al musèu de Haguenau.
Qualques rèstas d'estructuras e de las monedas romaines de las IIen e IIIen de sègles an #èsser de descobèrtas al luòc-dich Wasserrut, près de la rota romaine #que connectava Morsbronn a Laubach.
Lo abbaye de Wissembourg fondada a l'entorn de 660 jouit del favor dels reis mérovingiens e recep donations en de nombrosas localités. En 742, lo pòrti [[Luitfrid Ier de Alsace|Luitfrid Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle de Alsace]], fa don a aquela abbaye de quatre granjas a Heconheim (Hegeney). En 786, lo luòc apareis jol vocable Aginoni Villa (la granja de Aginon).
En 1280, amb la constitucion de la Reichsvogtei (Granda Bailliage imperiala) de Haguenau, la comunitat de Heckenheim ven vilatge imperial en dependent, amb lo pòble vesin de Eschbach, de la prévôté de Forstheim.
Divendres 11 d'agost 1368, la vila de Haguenau fa confisquer los cavals e la ramaderia dels abitants del pòble.
En lo moment de la guèrra de Trenta Ans, en 1632, lo pòble i aguèt incendiat per las tropas suedesas. Après 1648 e la fin de la guèrra de Trenta Ans, la mainmise francesa s'afirma progressivament sus lo Grand Bailliage. Lo pòble imperial de Hegeney amb tot lo Grand Bailliage a donat en fief al pòrti de Mazarin (a pas confondre amb lo cardinal de Mazarin #qu'el esposa la nièce e n'ereta lo títol aital coma la fortuna). Pel continuament, lo pòble reial de Hegeney apertendrà als eretièrs del pòrti fins a la Revolucion de 1789.
La première trace archéologique du site de Hégeney est une grande hache pesant 545 grammes et datant de l'âge du bronze. Trouvée sur le ban de la commune, elle est exposée au musée de Haguenau.
Des restes de structures et des monnaies romaines des IIen et IIIen siècles ont été découvertes au lieu-dit Wasserrut, près de la route romaine qui reliait Morsbronn à Laubach.
L'abbaye de Wissembourg fondée autour de 660 jouit de la faveur des rois mérovingiens et reçoit des donations dans de nombreuses localités. En 742, le duc [[Luitfrid Ier d'Alsace|Luitfrid Modèl:Ligam sègleModèl:Verificacion sègle d'Alsace]], fait don à cette abbaye de quatre fermes à Heconheim (Hegeney). En 786, le site apparaît sous le vocable Aginoni Villa (la ferme d'Aginon).
En 1280, avec la constitution de la Reichsvogtei (Grand Bailliage impérial) de Haguenau, la communauté de Heckenheim devient village impérial dépendant, avec le village voisin de Eschbach, de la prévôté de Forstheim.
Vendredi 11 août 1368, la ville de Haguenau fait confisquer les chevaux et le bétail des habitants du village.
Lors de la guerre de Trente Ans, en 1632, le village fut incendié par les troupes suédoises. Après 1648 et la fin de la guerre de Trente Ans, la mainmise française s'affirme progressivement sur le Grand Bailliage. Le village impérial de Hegeney avec tout le Grand Bailliage est donné en fief au duc de Mazarin (à ne pas confondre avec le cardinal de Mazarin dont il épouse la nièce et hérite le titre ainsi que la fortune). Par la suite, le village royal de Hegeney appartiendra aux héritiers du duc jusqu'à la Révolution de 1789.
Administracion[modificar | modificar la font]
Demografia[modificar | modificar la font]
Luòcs e monuments[modificar | modificar la font]
Personalitats ligadas amb la comuna[modificar | modificar la font]
Véser tanben[modificar | modificar la font]
Ligams extèrnes[modificar | modificar la font]
Nòtas[modificar | modificar la font]


text:
L’I.E.O. Lemosin, qu’a aquist ’na coneissença fina dau patrimòni lemosin, pòt vos ajudar a concebre vòstras mòstras, emb lo concors dau grafista-designer Franck Watel.
Sonjatz a nautres !
’Quela mòstra chaminairitz de 33 paneus presenta 200 ans de creacion literària occitana en Lemosin.
L’i a doas partidas :
Prumiera partida : Los autors d’aüei (15 paneus)
→ Consurtar fiau per ’gulha
→ Chausida de textes
Segonda partida : Daus pestres patoinaires au Felibritge (18 paneus)
→ Consurtar fiau per ’gulha
’Na tresesma partida es prevuda : Daus trobadors a l’epòca barròca.
La mòstra un còp ’chabada tocará mil’ ans de literatura e de lenga d’òc en Lemosin.
Presentacion :
Tot ’chaba per ’chabar, lo quite temps miraudios daus trobadors…
Alaidonc, quauques secles de temps, la literatura occitana lemosina faguet suau, si n’es quauquas obras espansilhadas deçai delai.
Fodra agachar lo secle XVIII per la tornar veire eisir jos la pluma de curats patoinaires, que los mai conaguts fugueren dos pestres limotjauds : Francés Richard, chançonaire e Jan Focaud, autor de tan bravas faulas.
Mas la vertadiera reviscolada literaria occitana en Lemosin ’riba a la fin dau secle XIX emb l’òbra dau Jasep Ros, prumier felibre lemosin e mai que mai lo prumier a ‘dobar la lenga d’òc dins sa grafia classica. Qu’es lo temps ente la revuda Lemouzi assembla mai d’un vintenat d’escrivaires de lenga lemosina.
E dempuei, quò s’a pus plantat d’aicianta au jorn d’aüei, tras tots los biais literaris : poesia, pròsa, teatre, chançon, novela, roman… ; emb daus pretzfachs coma l’òbra universala de Marcela Delpastre que a marcat quelas trenta darreiras annadas.
Queu monde qu’an chausit d’escriure en occitan mostren plan que quela lenga pòt tot dire, que pòt portar los raibes e totas las pensadas, los eimatges e l’eidéias, las luchas e la memòria dau monde de ’quí. ’Na lenga coma totas las lengas, capabla de portar l’umana paraula.
Alentorn de la mòstra :
· Possibilitat d’animacions, d’espectacles de lecturas de textes (poesias, pròsas, bocins de novelas e de romans, etc.).
. Possibilitat de prestar daus libres per presentar en veirina.
Notícia tecnica :
→ Consurtar la notícia tecnica
Realizacion :
· Quela mòstra se poguet far mercés a las sòunas de : Conselh Regionau dau Lemosin, Direccion daus Afars Culturaus dau Lemosin, Conselh Regionau Peitau-Charantas, Conselh Generau de la Corresa.
· Concepcion generala : Institut d’Estudis Occitans dau Lemosin.
· Fotografias : Francesa Beylie, Enric Molina, Nieke Swennen, Journal La Montagne, Jean-François Amelot, Jan-Màri Caunet, Jean-Loup Le Maître, Frédéric Magnoux.
Mercejam d’aver prestat lors fotòs : Mma Bouquet, M. Jean Delage, M. François Delooz, M. Daniel Dexet, M. Martial Farnier, Mma Anne-Marie Mérigot, M. Jan dau Melhau, M. Claude Sadarnac, M. Michel Tintou, Archius despartamentaus de la Corresa, Biblioteca Francofòna Multimedia de Limòtges, Lo Bornat dau Peiregòrd, La Clau lemosina, la revuda Lemouzi.
· Enginjada grafica : Doublevébé (Franck Watel)
Tarifas de ferma : Nos contactar.
Eisida en 2013 mercés a l’operacion de cooperacion interregionala : « Patrimoine culturel et identité territoriale – Langues, musiques et danses traditionnelles en Massif Central » menada per sieis estructuras¹ que trabalhen siá dins lo mitan de las danças e de las musicas tradicionalas, la difusion culturala, siá subre las lingas (occitan e borgonhon-morvandiau), quela mòstra chaminairitz compren onze valijas per nos contar los « país » dau Massiu centrau tras ’na questa vers ’la que fuguet obludada, relegada a las obludòtas de l’istòria, e que cuget quitament dispareisser…
Ajudat per ’na vielha e un vielh, darriers detentors de la memòria de quela mosaïca de territòris que fan lo Massiu centrau, un tipe eissaia de tornar trobar sas raiç, chercha son identitat. Dins ’queu viatge iniciatic, trauca daus païsatges, rencontra dau monde emb lors istòrias (migracions de ’quí e d’alhors), descubrís de las lengas (l’occitan e sas diferentas fòrmas dialectalas, lo borgonhon-morvandiau), daus instruments e de las musicas, e subretot ’na dança, e quau dança !
La borréia…
Veiquí un pitit filme fach per 7ALimoges quand la mòstra venguet per lo prumier còp en Lemosin, au mes de mai 2014 :
Per ne’n saubre mai sus lo project « Lengas, musicas e danças traditionalas dins lo Massiu centrau » : http://patrimoine-oral-massif-central.fr/
Condicions e tarifas de ferma : Nos contactar.
‘Na mòstra de fotòs e de tesmonhatges de gents dau Parc Perigòrd-Lemosin que parlen a lor biais de lor estachament a la cultura occitana. Nòu kakemonòs en francés emb de l’occitan boirat (auto-portats – 80 x 200 cm). Daus libretons « Peiregòrd-Lemosin, País occitan », document de descuberta de la cultura occitana (gratuits), acompanhen quela mòstra.
Quela mòstra fuguet farjada per lo PNR e l’IEO Lemosin. Se pòt manlevar au Parc (Maison du Parc, La Barde, 24450 La Coquille) – 05 53 55 36 00 – info@pnrpl.com.
La Biblioteca francofòna multimedià de Limòtges presta ‘na mòstra sus Marcela Delpastre que compren 14 paneus de 150 x 100 cm : 1 : Marcela Delpastre, poeta e paisana ; 2 : La memorialista ; 3 : La cronicairitz ; 4 : La novelista ; 5 : Lo poeta : baladas e pròsas poeticas ; 6 : Lo poeta : los saumes ; 7 : Lo poeta : los poemas dramatics ; 8 : L’etnografa e l’etnològa ; 9 : La correspondéncia ; 10 : Marcela Delpastre en public ; 11 : Los arts d’agradament ; 12 : Doas lengas per una escritura au masculin ; 13 : Dau caièr d’escolier au quasern a espirala ; 14 : Vita e òbra de Marcela Delpastre.
Per se far prestar la mòstra, escrir a bfm@bm-limoges.fr.
→ Consultar la lista de las mòstras de bon trobar au CIRDÒC – Mediatèca occitana (coma ‘quela sus Marcela Delpastre e Anjela Duval)
¹ Los organisators dau project « Lengas, musicas e danças traditionalas dins lo Massiu centrau » son :
– L’ADDA Scenas crosadas (Lengadòc Rosselhon)
– L’Agéncia de las Musicas daus Territòris d’Auvernha (Auvernha) – AMTA
– L’Associacion Nacionala Culturas e Tradicions (Auvernha) – ANCT
– Lo Centre Regionau de las Musicas Tradicionalas en Lemosin (Lemosin) – CRMTL
– Lo CIRDÒC – Mediatèca occitana
– L’Institut d’Estudis Occitans dau Lemosin (Lemosin) – IEO Lemosin
– La Maison dau Patrimòni Orau (Borgonha) – MPO


text:
Guilhèm de Cabestanh a i m è tla dòna per amor e ne cantava e fasiá d’ela sas cançons. E la dòna qu’èra jove, genta, bèla e p l a s e n t a li voliá ben mai qu’a res del monde. »
Al país dels Trobadors e de la fin’amor, ont aimar se ditz tanben voler ben a l’aimat, cal rapelar que s èm faits per aimar e èsser aimats ? E qu’aquí seriá la clau del bonur ?
Mas l’istòria de l’aimable Guilhèm e de l’aimadissa Seremonda s ‘acaba dins la mòrt pels aimadors…
S’agradar, s’enamorar, s’aimar de còr pòdon menar los amoroses a se volontar, enfin a se voler (en maridatge).
Mas vejatz qu’es tanben possible de se desaimar, de se desenamorar , de se desagradar e fin finala, d’aimar qualqu’un coma una pèira dins lo sabaton !
Aquí, ne sèm pas als potons !Agachatz encara la riquesa del vocabulari : far l’amor, amorejar, cortejar, fringar.
Preferir se ditz aimar mai/melhor, estimar mai. E causiretz la preposicion de per aimar de dire, de far, etc…
Aimar los parents e los ajudar : pairejar.
Aimar la mamà e li rendre servici : mairejar.
S’amorosir, s’afolastrir, se cofar de , an de connotacions mai negativas.
E aquel “catàs [que] se faguèt d’una mirga” : vesètz lo tablèu ? Enfin, doblidetz pas que se aimar embòrnia, eissòrba, per contra qui aima plan estàlvia pas los còps !
Lo Bernat


text:
Dialòg
Lo dialòg es una comunicacion entre mai d'una persona o mai d'un grop de personas. Lo dialòg comprend al minim un emetedor e un receptor. La donada emesa se nomena lo messatge, e lo còdi que n'es est la lenga. La tòca del messatge pòrta lo nom d'objectiu, e se transmet, se fa per de senhals auditius o visuals. L'origina etimologica grega del mòt se referís a un concèpte que sonariá coma "seguir una pensada" (διάλoYoς : de διά- mejans e -λoYoς la paraula). Los modèls de l'intelligéncia sociala estructuran l'organizacion del dialòg dins un còs social.
Literatura[modificar | modificar la font]
Los istorians de la literatura supausan que Platon introduguèt la nocion de dialòg dins sos tèxtes, tecnica d'escritura que conservèt de sa primièra carrièra d'autor dramatic. Tanben s'inspirèt per aquó dels poètas sicilians Sofron e Epicarme, que l'avián praticticat un mièg sègle de per abans. Los escrichs de Platon contribuèron al succès del dialòg coma genre literari.
Cinèma[modificar | modificar la font]
Los dialògs son escrichs per un dialoguista que melhora, complèta, arenjar los dialògs del scenario. La foncion pòt èsser complida pel scenarista, mas es tanben possible que los dialògs sián escrichs per una autra persona qu'el.
Filosofia/Teologia[modificar | modificar la font]
Martin Buber plaça lo dialòg coma un element predominant de sa filosofia: vei lo dialòg coma un majan de dintrar en comunicacion puslèu qu'un ensag de cercar una concluson o d'exprimir de punts de vista. En filosofia, dialogar es pensar a dos. Lo dialòg interreligiós permet d'alaborar un punt de vista religiós comun.
Çò que lo dialòg es pas[modificar | modificar la font]
Fòrça cedisson dins l'art d'oposar arguments contre arguments. Creson dialogar alara qu'o fa pas, prenon pas lo temps d'examinar los subjètes que se parla i distriant los diferents arguments e las categorias que s'i ligan. Van a la cassa a la contradiccion dins los mots emplegats: es una brega plan mai qu'un dialòg que fan entre eles.
Lo dialòg es pas un discors: un discors es l'enonciat d'una demonstracion, veire d'un avís sus quin que siá subjècte.
Lo dialòg es pas una conversa: una conversaa es una cadena de discors copats e non ligays entre eles per produire un rasonament comun entre los participants.


text:
L’arqueologia estatsunidenca a pogut confirmar una guèrra fòrça anciana. Se debanèt al sègle XII dins çò qu’es uèi l’estat de Colorado. Gaireben totas las esqueletas trobadas en aqueste luòc mòstran de senhals de violéncia. Un fach que provoquèt l’extincion totala de tota una societat nativa nòrd-americana.
La guèrra aguèt luòc entre los ans 1140 e 1180 de nòstra èra. De recentas descobèrtas per una còla scientifica de l’Universitat de Washington soslinhan que 9 esqueletas sus 10 trobadas dins la region de Mesa Verde mòstran de senhals de violéncia amb de traumas al cap o de nafraduras als braces. Las conclusions son estadas publicadas dins la revista American Antiquity.
“Nòstra atencion foguèt cridada per tantes traumas dins las esqueletas trobadas, especialament al cap e los braces –çò diguèt lo coautor de l’estudi, l’arqueològ Tim Kohler–. Aital avèm pogut restacar los nivèls de violéncia amb d’esqueletas d’autras epòcas e regions”.
Una guèrra regionala
L’origina d’aquel gra de violéncia tan naut es pas encara estada trobada pels arqueològs qu’an fach la descobèrta. Per ara, an lançat d’ipotesis istoricas, e pro.
Malgrat aquò, la descobèrta es estada considerada coma estonanta pr’amor que prèp de la region de Colorado, ont se debanèt aquesta guèrra, al Nòu Mexic, los abitants vivián en patz e i an trobat pas cap senhal de violéncia. Aqueste fach a permés als scientifics de confirmar la desaparicion sobda de tota aquela societat nativa en mens de 30 ans.
Entre l’an 500 e l’an 1200 aC, l’anciana societat nativa nòrd-americana del sud-oèst patiguèt un “baby-boom”. Las femnas avián mai de 6 filhs, un taus de fertilitat fòrça naut a l’epòca. La rason es l’evolucion d’una societat nomada devèrs una agricòla. Lo milh ajudèt, dison los arqueològs, a aquela societat a créisser demograficament e fòrça.
Aquò provoquèt, a l’encòp, la creacion de societats fòrça mai complèxas, sofisticadas e especializadas al nòrd del Rio Grande, al Nòu Mexic. Tanben creèron d’associacions professionalas per trabalhar las sagetas d’obsidiana o sonhar.
Aquesta especializacion balhèt una manièra de viure mai pacifica: l’òme que fa de sagetas, de bièrra, de costums e de ceramica, solament li cal çò necessari per subreviure, e de luchar non a pas de sens, çò confirmèt la còla scientifica.
Totun, los abitants de Colorado, mai al nòrd, se poguèron pas especializar segon lor environament e desvolopèron pas de trabalhs especializats. Aquò voliá dire que l’egoïsme i èra mai naut.
“Èra pas una societat especializada. Avián la sensacion que totes concorrián per far la meteissa causa –çò diguèt Kohler– e aquò mena a la violéncia”. De mai, una ondada migratòria del sud ajudèt pas als abitants de Colorado. Los abitants de la civilizacion del canhon de Chaco se volguèron espandir vèrs la region de Mesa Verde en 1150. La rason: una secada òrra que durava dem. Trobèron de resisténcia, mas aquò foguèt inutil.
Après la guèrra , los mai joves emigrèron e solament demorèron los vielhs. Aquestes foguèron los darrièrs abitants de la region de Mesa Verde en 1180. Èran pas tan preissats coma los joves de se n’anar. Los pauques que demoravan èran fòrça vulnerables a las atacas e vèrs 1180 los arqueològs an trobat que totes los vilatges de la region èran ja estats abandonats.
Tota una societat nativa nòrd-americana aviá desaparegut pr’amor de la violéncia e la guèrra. Totun, çò an volgut soslinhar los arqueològs, la causa primièra foguèt pas la violéncia dirècta mas l’evolucion de las societats e la quita especializacion.
La Redaccion
Aqueste article serà tanben publicat dins Jornalet , lo primièr quotidian en linha de lenga occitana, amb lo qual Sapiéncia a un acòrdi de cooperacion.


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo di ser Piero da Vinci, correntament sonat Leonardo da Vinci, nascut a Vinci lo 15 d'abril de 1452 e mòrt a Amboise lo 2 de mai de 1519, foguèt un pintor florentin. Èra un òme d'esperit, a l'encòp artista, scientific, engenhaire, inventor, anatomista, escalpraire, arquitècte, urbanista, botanista, musician, poèta, filosòf e escrivan.
Leonardo foguèt escolan del famós pintor florentin Andrea del Verrocchio. Las seunas primièras òbras importantas foguèron realizadas al servici del duc Loís Maria Sforza a Milan. Puèi trabalhèt a Roma , Bolonha e Venècia, e passèt los darrièrs ans de sa vida en França, convidat pel rei Francés Ièr.
S'es sovent descrich Leonardo de Vinci coma l'arquetipe e lo simbòl de l'òme de la Renaissença, un gèni universal e un filosòf umanista que sa curiositat illimitada foguèt sonque egalada per la fòrça de la seuna capacitat creatritz[1]. Es considerat coma un dels pintors màgers de tots los temps e benlèu la persona mai talentosa, dins un nombre bèl de domenis diferents, qu'aja jamai existit[2] . Es mai que mai coma pintor que Leonardo es conegut. Doas de las seunas òbras, La Gioconda e La Cena, son de pinturas fòrça famosas, sovent copiadas e parodiadas[1] e son dessenh de l'Òme de Vitruvi foguèt tanben reproduit dins de nombroses trabalhs derivats.
Somari
Biografia[modificar | modificar la font]
Enfança[modificar | modificar la font]
Leonardo de Vinci nasquèt lo dissabte 15 d'abril de 1452, «a la tresena ora de la nuèch», tres oras aprèp l'Ave Maria, valent a dire 22 oras 30 minutas,[4] dins lo castèl de Vinci, còsta Floréncia, d'una relacion amorosa illegitima entre son paire, Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci, notari, cancelhièr e ambaissador de la Republica florentina, descendent d'una familha rica de notables italians, e sa maire, Caterina, una umil filha de pageses del vilatjon toscan d'Anchiano, que se tròba a dos quilomètres de Vinci,[5] en lo territori de Florença.[6][7] Un estudi de 2006 destaca que sembla probable que Caterina foguèt una esclava venguda del Pròche Orient.[8]
Leonardo, o puslèu Lionardo coma es estat escrich coma nom de bateg,[4] foguèt batejat després de viure los sieus cinc primièrs ans a Vinci amb son paire,[4] on fou tractat com un fill legítim.[9] Recebèt una instruccion e aprenguèt a legir e escriure, e mai l'aritmetica. Totun, non estudièt pas lo latin d'un biais prigond, basa de l'ensenhament tradicional, e lo fach qu'aviá una ortografia caotica nos indica qu'aquesta instruccion aviá de lacunas e, en totes cases, non foguèt pas la d'un universitari.[10]
En 1457, quand Leonardo aviá cinc ans, sa maire se maridèt amb Antonio di Piero Buti del Vacca da Vinci, un pagés de la ciutat, e amassa aguèron cinc enfants.[4] Llavors foguèt admés a la casa de la familha de son paire, dins lo vilatge de Vinci. Entretant, lo iseu pare s'èra maridat amb Albiera degli Amadori, una goja de 16 anys que pertanyia a una rica família de Florença.[4] Albiera, que non aguèt filhs, depositèt tot son afècte en Leonardo; malastrosament, moriguèt tras que jove, el 1464.[4] De sa naissença ençai foguèt considerat per son paire coma un filh mai mas, ça que la, jamai non foguèt legitimat. Lo paire se maridèt quatre còps e aguèt dètz fraires e doas sòrs legitims nascuts apuèi Leonardo. Aguèt de bonas relacions amb la darrièra esposa de son paire, Lucrezia Guglielmo Cortigiani, afècte que se fa evident dins una nòta on daissa escrit: «Aimafa e doça maire ».[4]
Dins l'Euròpa d'aquel temps, s'èran pas plan desvolopadas las convencions actualas que s'emplegan dins lo noms de personas. Sol las granda familhas emplègan lo nom de lor pertinença patronimica. La major partida de las personas èran designadas per lor prenòm al qual s'ajonhua tota precision necessària: lo nom del paire, lo luòc d'origina, un escaisnom o lo nom del mèstre dins lo cas d'un artesan. Doncas, en aqueste cas, lo nom de l'artista foguèt Leonardo di ser Piero Da Vinci, que significa que l'individú se sonq Leonardo, e es filh del mèstre Piero De Vinci. Pasmens lo «Da» a una majuscula per tal de precisar que s'agís d'un patronim.[4] Leonardo signava sos travalhs simplament amb "Leonardo", o "Io, Leonardo" («Ieu, Leonardo»). La majoritat de las autoritats pòrtab doncas sos trabalhs a Leonardo sens lo da Vinci. De manièra versemblanta, non utiliza lo nom de son paire perque foguèt un dròlle illegitim. «Vinci» proven del nom de «vinchi», vim, utilizat per l'artesanat toscan i que creissián prèp lo riu Vincio.[4]
Sa grand pairala, Lucia di ser Piero di Zoso, ceramista e persona plan pròpa de Leonardo foguèt, benlèu, la persona que l'inicièt a las arts.[4] Una legenda popularizada explica qu'un milan vengut del cèl auriá fach un vòl sus son brèç, e que la coa de l'aucèl auriá tocat sa cara.[11][12]
Giorgio Vasari, lo biograf dels pintors de la Renaissença del sègle XVI,[13] narrèt l"istòria d'un pagés local que demandèt a Ser Piero[14] que son talentós filh li pintàs un imatge sus una placa. Leonardo pintrèt un imatge que representava un dragon que escupissiá de fòc, e l'aviá facha tant polida que ser Piero la vendèt a un comerciant d'art florentin, que a son torn la vendèt al duc de Milan. En cambi, despuèi aver obtengut un benefici, ser Piero crompèt una placa amb un còr traversat per una flècha, que donèt al pagés.
Formacion dins lo talhièr de Verrochio[modificar | modificar la font]
Lo jove Leonardo èra plan interessat per la natura, que n'observava amb una bèla curiositat totes los detalhs. Dessenhava de caricaturas e practicava l'escritura especulara dins son dialècte toscan. Giorgio Vasari, contèt una anecdòta a prepaus dels primièrs passes dins la carrièra artistica d'aquel grand artista: un jorn, ser Piero, « prenguèt qualques-uns de sos dessenhs e los mostrèt a son amic Andrea del Verrocchio e li demandèt amb insisténcia que li diguèsse se Leonardo se podriá dedicar a l'art del dessenh e se podriá obtenur quicòm en aquesta matèria. Andrea foguèt plan susprés dels començaments extraordinaris de Leonardo e exortèt ser Piero que li laissàs causir aqueste mestièr, de tal biais que ser Piero resolguèt que Leonardo entrariá a trabalhar dins lo talhièr d'Andrea. Leonardo non se faguèt pregar; e non content d'exercir aqueste ofici, exerciguèt tots lo que se relacionavan amb l'art del dessenh». Foguèt cosí que, a partir de 1469, Leonardo dintrèt coma aprenent dins un dels talhièrs d'art mai prestigioses jos lo mestratge d'Andrea del Verrocchio, a qui deu una part de son excellent formacion multidisciplinària, on frega altres artistas com Sandro Botticelli, Perugino e Domenico Ghirlandaio.[11][15] En efecte, fins a 1468, encara que Leonardo èra inscrit coma resident del municipi de Vinci, anava plan sovent a Florença ont trabalhava son paire.[4]
Verrocchio foguèt un artista famós,[16] e molt eclectic. De formacion èra orfebre e faure,[15] mas de mai, foguèt pintor, escultor e fondedor. Trabalhèt subretot pel poderós mecènas Lorenzo de Mèdici. Los encargues principals foguèron de retaules e d'estatuas commemorativas per las glèisas, mas las òbras mai grandas foguèron de frescas per las capèlas, coma las que creèt Domenico Ghirlandaio per la Capèla Tornabuoni, e d'esculturas grandas coma las estatuas equèstras de Gattamelata per Donatello e Bartolomeo Colleoni de Verrocchio.[17] Leonardo trabalhèt tanben amb Antonio Pollaiuolo qu'aviá son talhièr plan a costat del de Verrocchio.
Aprèp un an dedicat a la neteja dels pincèls e d'autras pichonas activitats pròprias d'un aprenedís, Leonardo foguèt iniciat per Verrocchio en las nombrosas tecnicas que se practicavan dins un talhièr tradicional, emai qualques artesans s'especializavan en tascas com en elaborar lo quadre, las dauraduras e lo trabalh del bronze. Ansin, en aqueste contèxte, Leonardo aguèt l'oportunitat d'aprendre las basas de la quimia, de la metallurgia, del trabalh del cuèr e del ges, de la mecanica e de la fusteria, aissí que mantas tecnicas artisticas coma lo dessenh, la pintura e l'escultura sus marbre e sus bronze.[18][19] Egalament, recebèt formacion en abilitats com la preparacion de lad colors, la gravadura e la pintura de las frescas. S'envisant del talent excepcional qu'aviá Leornardo, Verrocchio fisèt a son escolan la cura privilegiada d'acabar sos quadres.
La formacion que recebèt del temps de son aprendissatge dins lo talhièr de Verrochio va mai enlà i e s'estend a d'autres domènis culturals. Estudièt lo calcul algoritmic e mostrèt sa bona coneissença qu'aviá citant los dos abacistes florentins mai prestigioses, Paolo Toscanelli del Pazzo e Leonardoo Chernionese.[10] Posteriorament, Leonardo tanben citèt la Nobel opera de arithmética de Piero Borgi, imprés a Venècia lo 1484, e que representa ben la sciéncia d'aquestas escòlas d'abacistas.[10]
Non se coneid l'existéncia de cap òbra de Leonardo durant l'epòca que trabalhèt amb Verrochio. Segon Vasari, auriá collaborat en una pintura nommada Baptisme de Crist (1472-1475).[13] D'autre latz, segon la legenda, Verrocchio abandonèt l'acabament de l'obra quan se sentiguèt superat per la qualitat del jove Leonardo, que daissèt son tòc magistral en un petit àngel present a l'obra.[9] Tanben, d'acòrd amb la tradicion que l'aprenent èra lo que posava,[6] Leonardo auriá servit de modèl pel David de Verrocchio, una estatua de bronze. De la mesma manièra, tanben se supausa qu'es lo retrach de Leonardo que representa l'Arcàngel Miquel en l'òbra Tobias e l'Àngel de Verrocchio.[6]
En 1472, a l'edat de 20 ans, apareid enregistrat dins lo Libre roge del gremi de Sant Lluc, lo celèbre gremi dels artistas e doctors en medecina, que dins la vila de Florença se reünia amb la denominacion de la "Campagnia de pittori".[20] D'aquesta època existís un de sos primièrs trabalhs coneguts, Paisatge de la val de l'Arno o Paisatge de Santa Maria della neve (1473), un dessenh fach amb ploma e tencha.[21] Comencèt sa carrièra de pintor amb d'òbras ja destacables com L'Anunciació (1472-1475), e melhora la tecnica del sfumato en un punt de refinament pas jamai obtengut abans el.
En 1476 apareid totjorn esmentat coma ajudant de Verrocchio ja que, quitament desempuèi que son paire l'ajudàs a aver lo sieu pròpri atalhièr, motivat per son afècte cap a Verrocchio, continuèt de collaborar amb el.[11] Durant aqueste periòde, recebèt comandas personalas e pintèt lo sieu primièr quadre, La mare de Déu i el clavell (1476). L'arquiu judicial d'aquel an recuèlh que el e tres autres òmes, foguèron acusats de sodomia, prsctica que en aquela epòca en Florença èra illegal, mas tots foguèron absolguts.[22] Aquel document que partia d'una acusacion anonima, pasmens, non permet pas d'afirmar que Leonardo siaguèt homosexual.[22]
Pro lèu Leonardo despontèt tanben coma engenhaire. En 1478, oferís de levar la glèisa octogonala de Sant Joan de Florenla, l'actual baptisteri, sens aver de far runa, per i ajostar fe fondaments.[10] Es l'an que Leonardo aviá 26 ans, e quand partiguèt del costat de son mestre aprèp que l'aguèt superat brilhantament dins totes los domenis. Aital comencèt a venir un mèstre pintre independent.
Referéncias[modificar | modificar la font]
- ↑ 1,0 et 1,1 Helen Gardner, Art through the Ages, Harcourt, Brace and World, 1970.
- ↑ Segons Vasari, Boltraffio, Castiglione, Gaddiano, Berensen, Taine, Fuseli, Rio, Bortolon.
- ↑ The Hundred Greatest Men. Nova York: D. Appleton & Company, 1885. Cal remarcar qu'aquesta gravadura es basada sus la pintura d'un artista desconegut qu'a son torn seguissiá un dessenh de greda roja que se crei qu'èra un autoretrach de Leonardo. Es doncas un imatge que representa Leonardo, e pas un vertadièr retrach.
- ↑ 4,00, 4,01, 4,02, 4,03, 4,04, 4,05, 4,06, 4,07, 4,08, 4,09 et 4,10 Cap. 1: «Il était une fois à Vinci» de Alessandro Vezzosi, Leonardo de Vinci: art et science de l'univers, Gallimard, 1996.
- ↑ Vinci es a 24 km de Floréncia e a 50 km de Pisa.
- ↑ 6,0, 6,1 et 6,2 Angela Ottino della Chiesa. The Complete Paintings of Leonardo da Vinci. Penguin, 1967.(en)
- ↑ Alessandro Vezzosi. Leonardo da Vinci: Renaissance Man. (en)
- ↑ Alessandro Vezzosi, director del musèu Leonardo da Vinci, afirma que Piero èra lo proprietari d'una esclava de l'Orient Mejan sonada Caterina, que donèt a lutz un nene de nom Leonardo. Aquesta tèsi que Leonardo aviá sang araba es sostenguda per la reconstruccion d'una empremta (vegeu Marta Falconi. Experts Reconstruct Leonardo Fingerprint, Associated Press Writer, 1 de desembre de 2006. (en)
- ↑ 9,0 et 9,1 Les grandes découvertes, sèrie "Connaissances et vie", ed. Christophe Colomb, 1984.
- ↑ 10,0, 10,1, 10,2 et 10,3 Bertrand Gille. Les ingénieurs de la Renaissance.
- ↑ 11,0, 11,1 et 11,2 Liana Bortolon. The Life and Times of Leonardo, Paul Hamlyn, Londres, 1967.
- ↑ Sigmund Freud. 'Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci.
- ↑ 13,0 et 13,1 Giorgio Vasari. Le Vite, 1568 ; reeditat per Penguin Classics amb una traduccion de George Bull del 1965.
- ↑ "Ser" Piero designa lo paire; "ser" és una contraccion del mot latin senior (senhot), i èra un petit títol dels notaris e sacerdòts
- ↑ 15,0 et 15,1 Daniel Arasse. Leonardo da Vinci, Konecky & Konecky, 1997. (en)
- ↑ Bertrand Gille. Les ingénieurs de la Renaissance. Segon aquel istorian, sa fama èra ja estada apreciada per Matias Corví, lo grand rei ongrés que manifestava un interès particular per tot çò qu'èra escrich tecnic.
- ↑ J. R. Hale. Renaissance Europe, 1480-1520, Fontana, 1971. (en)
- ↑ Andrew Martindale. The Rise of the Artist. Thames and Hudson.(en)
- ↑ (en) Cennino Cennini, Libro del arte, Editorial MAXTOR (trad. 1947, re-editada el 2008), (ISBN 9788497613903, legir en linha)
- ↑ Clarke e Hoshall 1939
- ↑ A. E Popham. Les dessins de Léonard de Vinci. Éditions de la Connaissance, Bruxelles, 1947.
- ↑ 22,0 et 22,1 Capítol 2: «Dans la Florence des Médicis», d'Alessandro Vezzosi. En Léonard de Vinci: art et science de l'univers. Gallimard, 1996.
Bibliografia[modificar | modificar la font]
- (en) Carl Dame Clarke e Edward Melchior Hoshall, Illustration: its technique and application to the sciences, Baltimore, The John D. Lucas company, (OCLC 598598659, legir en linha)
- 1000 articles fondamentals
- Bon article en japonés
- Article de qualitat en catalan
- Article de qualitat dins una autra lenga
- Bon article en anglés
- Article de qualitat en esperanto
- Bon article en espanhòl
- Article de qualitat en ebrèu
- Article de qualitat en eslovac
- Article de qualitat en albanés
- Article de qualitat en afrikaans
- Article de qualitat en italian
- Article de qualitat en bulgar
- Portal:Cultura/Articles ligats
- Referéncia qu'utiliza lo modèl Metaligam cap a portal
- Leonard de Vinci
- Naissença en Toscana
- Pintre italian del sègle XV
- Pintre italian del sègle XVI
- Pintre italian de la Renaissença
- Pintre d'art sacrat
- Pintre retraitista
- Retraitista de la Renaissença
- Arquitècte de la Renaissença
- Arquitècte italian
- Umanista italian
- Inventor italian
- Engenhaire italian
- Anatomista italian
- Renaissença italiana
- Polimat
- Naissença en 1452
- Decès en 1519


text:
Dins lo debat seguent, Felip Martel, istorian de l’Universitat de Montpelhier, ne’n parlarà d’aquela problematica occitana. « Que Pasolini ague escrich de poesias en friolan aquò desvaria
degun en Itàlia, mai au nòstre, amb « l’excepcion francesa », s’agís de passar totei lei pacolins a la bugadoira
culturala per lei netejar dei patoàs ».
La vergonha entre nosautres per de generacions, vaquí l’enemic dau dedins, lo pièger !
La reaccion, la vaquí, amb aquelei cantaires que cantan en occitan tot de lòng de la « Linha Imaginòt », lo bèu reviscolament que fa passar la lenga de l’ombra de la granja a la lutz dau pontin, onte jogam de musica e cantan occitan.
Mai basta per faire deman de nòstra lenga un otís de comunicacion e d’escambi ? « chausissèm de parlar òc, mai serà pas pron per la transmetre »
que pensa Felip Martel.
E, se l’escòla, a quauqueis uns li dona l’ocasion de l’aprendre, bastarà encara pas per ne’n faire deman una « lenga de comunicacion totala ».
Degun, ni cineasta, ni cantaire, ni mèstre d’escòla a encara trobat coma faire. Mai çò que sembla segur es que lo gaubi e la volontat de totei dins un meme temps crea una dinamica que nos la garda encara, la lenga. De legir pereu : Le Mucem fait tout un cinéma des minorités nationales


text:
02 octobre 2018
Narcissisme
Comme tout fournisseur d’accès qui se respecte, Canalblog vous donne au jour le jour le nombre de visites du blog, l’origine géographique des visiteurs et le titre des articles consultés – l’anonymat du visiteur demeurant entier. Ainsi je peux constater que le lectorat, ma foi fort honorable pour des sujets aussi pointus, est majoritairement français, mais avec un bon tiers d’Étasuniens et un éparpillement international. Je peux également constater que toutes les catégories sont bien fréquentées, hormis deux. La catégorie... [Lire la suite]
23 juillet 2018
Un poème de Philippe Gardy
J'extrais du recueil de Philippe Gardy, Montpelhierencas (L'aucèu libre, 2014), ce poème, dans l'espoir qu'il vous incitera à découvrir l'ouvrage d'un de nos plus grands poètes occitans contemporains : Sant Pèire Dins lo groüm dei fuelhas presonieras dau vent la memòria ven nusa s'esparpalha e se'n vailo temps i es pas qu'un nis sens aucèus nimai vidas lo temps s'i fai que pèrlas e calhaus d'escurina un grand gorg de flors secas e d'estelum poirita paupas lo silenci i cèrca quinei mans traucaràn un camin per dedins lei... [Lire la suite]
23 juillet 2018
René Merle : "G.Mounin", Tr'òc
G. MOUNIN, “Sept poètes et le langage” Tr’òc, 22, septembre 1992 Lingüista, legeire infatigable, e, au sens nòble (onte lo mèstre inicía per que la lectura de cadun avengue), Mèstre de Lectura, Georges Mounin recampa dins Sept poètes et le langage, Tel, Gallimard, 1992 una tièra d’estudis estimulantas, duberta per quauquei paginas densas e que pertocan per son implicacion personala. De qu’es l’objècte de la poësia ? E coma lo jónher ? Dire lo Secret de la dòna poëtica pòt nòire qu’a la poësia mediòcra. La teorizacion de... [Lire la suite]
22 juillet 2018
René Merle, "dialòg sur la revolucion", poème
- Lo nostalgic - lo realista ensenha mi lo camin de la revolucion que lo chin fòl de la revolucion l’an embarrat l’an passejat coma un chin domestic dins la celebracion d’anniversaris vueges encuei la revolucion es un pisson de caganís dei brèçs pichon borgés la revolucien es coma una aluda que revèn a temps vougut la revolucion es un mòt de de marrrida memòria dètz letras per les scrabbles tranquils La revolucion es una aiga que giscla e que degun pòt pas tapar La... [Lire la suite]
22 juillet 2018
René Merle, "Siciech", poème
Se vau a la fenèstra Vèsi lo Cap clinat Monte passeron Grègos Grègos d’a temps passat Un gros mistrau que bofa Lèva lo sovenir Dei mascas de la còla Dei faudas dau desir Lei piadas de l’enfança An partit per totjorn Que la raissa dau sègle A negat lo passat E jamai de la vida lo pantais tornarà De batèus la muralha a barrat lo calanc Diéu ben batèus que barcas De barcas n’i a pus ges Es de batèus que mòstran Coma vivèm encuei Sensa ges de remembre L’emboliga au soleu Espompits de sa cròia Leis uelhs... [Lire la suite]
22 juillet 2018
René Merle, "Nonna Nonna", poème
à ma grand-mère, mémé Gabi, couturière à domicile, cuisinière, ouvrière de la Pyrotechnie en 14-18, venue de Toscane à 15 ans à l'orée du XXe siècle, qui me parlait français bien sûr, mais aussi si souvent italien et provençal... Ormai che sei lontana Ormai que sei laggiú Nonna nonna son' tornato Sono tornato vecchio anch’io Mon gari t’ai reconeissut Nonna nonna vorrei chiederti Il senso della tua vita Mon gari que vòs que te digui Compreni pas ce que mi dies Il nero ha ricoperto... [Lire la suite]
21 juillet 2018
René Merle - poésie - Òda a la Sanha - 1974
René Merle - Òda a la Sanha - 1974 Obradors - n°6 - 1974 (Una part d’aqueu tèxte fòrça long es estada represa e modificada dins d’unei tèxtes dau Radèu de la Medusa). [...] Odo a la Sanha Se me viri cap a la vila gamata Vila ma bèla saussissa ‘mé de ris L’a lo vent de pluèia que bof lo bacelatge deis Chantiers Lei bei promiers vos saludi Chantiers Res mai res plus per escasènça Qu’una nhòca de ferre e de rovilh en cuou de rada Una tiera de batèus qu’amarinan despuei lo promier coiraçat E d’òmes dedins a bodre O subrestants d’un... [Lire la suite]
21 juillet 2018
René Merle - "Aquest an...", poème
René Merle - Texte 3 - Lo Radèu de la Medusa - (poésie) Aquest an An sensa mistrau Marca que lo temps va virar La pacienci dei fuelhas Lei signes qu’escotelan la terra lo cèu Meme la mar per cu saup legir Abandeiradas lei Comunas Jaquòt Marrit sang sur l’aur en barras Provençau jusqu’a la môrt Aquest an Que temps fa totjorn lo meme Où Bèba Vai ti faire levar lo soleu A la baissa la vila lèva-dents Galharda Blanca coma lo malhòt de l’O.M. Leis aubres an la ravacion Un agland fa plus un rore Provençau jusqu’a la mòrt Coma vai... [Lire la suite]
21 juillet 2018
René Merle, "Aqueu matin...", poème
René Merle - Texte 2 - Lo Radèu de la Medusa - (poésie) Aqueu matin ne’n finis pas d’arribar Va devinam Coma que sabem pas vers qualei mescladissas La grand cavalariá dei sòmis s’es aplantada L’estelam a barrat la pòrta S’esclaira per aicí un cèu de gip de gip Sensa s’aventurar les aubres Agachan Coma vai que per qunta usança Pas mai pas mens exacta qu’autra part Consequenta l’orguena dau temps redola Aquò li dison l’automna Viston de fusta amoçat Estatua vielha pinturada ai colors d’antan Blau e roge blau subretot e roge... [Lire la suite]
21 juillet 2018
René Merle - "Boscatiers...", poème
René Merle - Texte 1 - Lou Radèu de la Medusa 1989 Au mens prefond dau bòsc ’me la destrau Qualas vertats vos trevan boscatiers Amics leugièrs d’un còp d’aperitius Boscaires abituaus d’especialistas Qu’aluencharan lei maus irreparables Sus lo grand prat batalher dei pantais D’a cluchons perfendetz que vòstre còr Endura se va fau mercurocròm Sabi que voletz faire plaça neta Que l’ague plus d’aubres monte quilhats S’agacheriá de nuech lo lum de l’ògre Suportaretz lo fais de bòsc pichon Mi cauferi tanben ieu d’aqueu fuech Mai dirai... [Lire la suite]


text:
Manchester Es una vila situada al Nòrd-oèst d'Anglatèrra, amb una populacion de 503.000 abitants.[1] Es lo centre de la segonda aglomeracion urbana del Reialme Unit, l'aira coneguda coma Grand Manchester, amb un total de 2.553.379 abitants en 2011.[2] D'aqueste airal metropolitan ne'n fan partida d'autras vilas coma Bury, Wigan, Bolton, Salford, o Stockport. Es situada a 57 quilomètres a l'èst de Liverpool, a 67 km a l'oèst de Leeds e a 328 km al nòrd de Londres. Istoricament la major part de la ciutat faguèt partit del comtat de Lancashire, amb las zonas situadas al sud del riu Mersey al comtat de Cheshire.
Manchester es un important centre artistic, financièr, de mejans de comunicacion e d'educacion superiora. Es la tresena vila mai visitada del Reialme Unit pels toristas. Es lo sèti de doas equipas de la Primièra Liga: lo Manchester United e lo Manchester City. Manchester tenguèt un grand ròtle durant la Revolucion industriala. Al sègle XIX venguèt lo principal centre internacional de la fabricacion textila e de fial de coton e prenguèt l'escais "Cottonopolis". Lo centre de la ciutat es marcat a la lista del Patrimòni Mondial de l'Umanitat de l'UNESCO, degut principalment a la ret de canals e de molins construïts durant los sègles XVIII e XIX.
- ↑ Modèl:Ref-web
- ↑ Modèl:Ref-web


text:
05/04/2016
L'Ancien et le nouveau Testament en occitan chez Letras d'òc
Après lo primièr volume, l'Ancian Testament, paregut en 2013, las edicions Letras d'Òc publican ara lo Novèl Testament. Aital, lo trabalh immense e ausard de Joan Roqueta- Larzac, la traduccion de la Bíblia en lenga occitana a partir de las lengas ancianas (ebrèu e grèc), es complit.
Pel primièr còp dins son istòria, una traduccion completa de la Bíblia en occitan es publicada.
Per favorizar la difusion del libre, prepausam als legeires interessats de beneficiar d'un prètz de lançament, mandadís postal en colissimo ofèrt : 33 €.Ofèrta valedoira pels non professionals Se sètz interessats, podètz tornar lo bulletin de comanda qui-dejos amb lo vòstre reglament e los libres vos seràn enviats als primièrs jorns de mai.
De veire lo siti de Letras d'òc : http://www.letrasdoc.org/index.php
Bulletin Commande Nouveau Testament en oc.pdf
Les commentaires sont fermés.


text:
Accueil / Haute-Garonne / Gar - Cagire /
Panorama depuis le Cap de Gauch
14/23
- Créée le
- Samedi 12 Novembre 2011
- Mots-clés
- 360, Aneto, Arbizon, Ariege, Cap de Gauch, Couserans, Grand Quayrat, Le Puech, Mail de Bulard, Mail Printat, Maladeta, Mont Valier, Montlude, Panorama, Pic d'Aret, Pic d'Arraing, Pic de Bacanere, Pic de Barlonguere, Pic de Boum, Pic de Burat, Pic de Cagire, Pic de Campbieil, Pic de Canejan, Pic de Crabere, Pic de l'Alba, Pic de l'Escalette, Pic de l'Har, Pic de la Calabasse, Pic de la Hage, Pic de la Montagnette, Pic de Lampau, Pic de Lustou, Pic de Mauberme, Pic de Maupas, Pic de Montaigu, Pic de Nede, Pic de Neouvielle, Pic de Pomebrunet, Pic de Serau, Pic de Serre Haute, Pic de Tartereau, Pic du Gar, Pic du Midi de Bigorre, Pic Perdiguere, Pirineos, Pirineus, Pyrenees, Sommet de Cournudere, Sommet de Pique Poque, Soum des Salettes, Tuc d'Eychelle, Tuc de l'Etang, Tuc de la Laque, Tuc de la Messe, Tuc de Molieres, Tuc du Plan de la Serre
- Albums
-
- Visites
- 410
- Location
- Voir dans OpenStreetMap
- Score
- pas de note
- Notez cette photo
-


text:
Amb lo caumaci, los dirigents de las associacions occitanistas an conegut una epidèmia d’indisposicions qu’an obligat totas las activitats a s’arrestar pendent una setmana.
Es un efièit segondari de la nauça de la mejana d’atge en cò dels burèus de las associacions occitanistas (que son compausats uèi, o rapelam, a 85% de personas de mai de 70 ans). Amb la calorassa d’aquesta debuta d’estiu, una granda part d’aqueles vièlhs foguèron indispausats e obligats de renonciar a tota activitat.
Seguiguèt doncas una vertadièra paralisia del mitan occitanista pendent una setmana : pas cap de conferéncias suls vièlhs autors occitans, pas cap de corses de lenga pels retirats, pas cap de garrolhas sul Jornalet…
Fin finala, la situacion se restabliguèt quora los sòcis dels burèus encara en estat aguèron l’idèa de logar de remplaçants. Recrutèron un cinquantentat d’estudiants del Med’òc, pagats a l’esmic per un cinquantenat d’oras setmanièras, per tota la durada del caumaci.


text:
Aliér (dèpartament)
L’Aliér (Allier en francês, Alèir, Alièr, z-Alavièr en occitan) est un dèpartament francês, que sè trôve dens la règ·ion Ôvèrgne-Rôno-Ârpes. L’Insee et La Pôsta lui balyont lo code 03. Sa prèfèctura est Molins.
Cél dèpartament corrèspond en grôs a la vielye province du Borbonês. Contint asse-ben na frenge enversenche de la Bâss’Ôvèrgne.
L’Aliér est travèrsâ per la frontiére lengouistica entre-mié lengoua d’oc u mié-jorn et lengoua d’oly a la bise, avouéc na portâ arpetana u levant.


text:
La planeta X, atanben coneguda coma la planeta novena del nòstre Sistèma Solar ( mai enlà de Pluton), es pas estada descobèrta encara. Mas la sieuna cerca a fach rescontrar una nòva planeta nana que poiriá demostrar la sieuna existéncia. L’objècte, lo plus luenhan jamai trobat fins ara dins lo Sistèma Solar, fa d’aperaquí 300 quilomètres e es estat nomentat 2015 TG387.
La tròba d’aqueste objècte o planeta nana es estada anunciada uèi meteis per l’Union Astronomica internacionala de Planetas Nanas e es la resulta de divèrses ans d’estudi prefond de tres scientifics de l’Institut Carnegie per la Sciéncia, l’Universitat d’Arizòna del Nòrd e l’Universitat d’Hawaii. La sieuna confirmacion ajuda confirmar e fòrça la preséncia d’una SuperTèrra o granda planeta X, una planeta discutida pendent d’annadas per la comunautat astronomica pr’amor qu’encara es pas estada encontrada mas que plusors cercaires dison qu’existís.
Aital, la descobèrta de 2015 TG387 après d’annadas d’estudi (foguèt per primièr còp espepissada l’an 2015) poiriá cambiar totalament la definicion actuala qu’avèm sus lo Sistèma Solar pr’amor qu’es una nòva pròva, aprés plusors simulacions, de l’existéncia de la novena planeta.
Segon los scientifics qu’an pogut confirmar la sieuna orbita, 2015 TG387 es situada a 80 unitats astronomicas (UA) del Solelh ( una UA es la distància que i a entre la Tèrra e aquela estela) pendent lo moment qu’es pus pròche a la nòstra estela pr’amor que la sieuna orbita demòra prèp de 40.000 ans e quora es mai luenh del Solelh es a 2300 UA de la nòstra estela centrala.
Una planeta nana dos còps e mièg mai luenh del Solelh que Pluton, 2015 TG387 a una orbita fòrça longa e quora es prèp del Solelh es a 65 UA. Aquò fa d’aquel objècte un cors perihelic e es pr’aquò una planeta nana que jamai arriba d’èsser prèp d’autras planetas conegudas del nòstre Sistèma Solar, coma Neptun o Jupitèr.
Una planeta isolada
2015 TG387 seriá doncas “una planeta isolada coma tanben o son 2012 VP113 o Sedna – çò diguèt Scott Sheppard, cercaire de l’ estudi -. Aquò fa d’aquel tipe d’objèctes de planetas fòrça interessantas qu’ajudan de provar (maugrat qu’aquò encara es pas estada demostrada) l’existéncia de la Planeta X. Es una passa de mai dins la bona dralha”.
Per estimar l’orbita de 2015 TG387 los cercaires realizèron de simulacions informaticas qu’includissián la preséncia ipotetica de la planeta X. La majoritat d’aquelas confirmèt l’existéncia de la SuperTèrra pr’amor de l’orbita del nòu objècte trapat per aqueles cercaires. E segon aquel estudi i a encara pus d’objèctes mai luenhans qu’an la sieuna orbita al torn de la planeta X.
“La planeta X a la quita influéncia sus 2015 TG387 que las autras planetas descobèrtas an dins lo Sistèma Solar sus lors satellits – çò confirmèt Char Trujillo, cercaire qu’a estudiat aquela planeta nana -. Mai de donadas son publicadas al numeric Astronomical Journal.
La Redaccion